MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 13 L-Erbgħa, 22 ta'Jannar, 1997 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 13 L-Erbgħa, 22 ta' Jannar, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.09 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 22 ta' Jannar, 1997

WERREJ

MINUTI 725

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 725

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 733

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TRIBUNAL GĦALL-INVESTIGAZZJONI TA' INĠUSTIZZJI

TRIBUNAL FOR THE INVESTIGATION OF INJUSTICES BILL (IT-TIENI QARI) 734

AĠĠORNAMENT 759

MISTOQSIJIET-IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 764

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 12 li saret fil-21 ta' Jannar, 1996 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

QRATI - KODIĊI KRIMINALI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Billi f'subartiklu 4(1) tal-Kodiċi Kriminali, Kap. 9, partikolarment fid-dispożizzjonijiet preliminari, insibu li:

"The criminal action is essentially a public action and is vested in the Government by whom it is prosecuted in the name of the Republic of Malta ....",

jidhirlux il-Ministru li flok il-kelma "Government", li tista' tagħti lok għat-tifsira ta' "amministrazzjoni" jew "eżekuttiv", tidħol il-kelma "state"?

ONOR.

CHARLES MANGION (Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali): Is- suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant qed jiġi attivament studjat biex jiġi inserit f'abbozz ta' emenda għall-kodiċi li preżentement qed jiġi ippreparat.

QRATI - KODIĊI KRIMINALI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: B'riferenza għas-subartiklu 3(3) tal-Kodiċi Kriminali fejn insibu li

"The civil action is prosecuted before the courts of civil jurisdiction and compensation for the damage caused by the offence is thereby demanded",

jista' l-Ministru jieħu dawk il-passi meħtieġa biex issir emenda ħalli flok il-kelma "offence" tidħol il-kelma "offender"?

ONOR.

CHARLES MANGION: Is-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant ġie mgħoddi lill-Avukat Ġenerali u qed jiġi kkonsidrat flimkien ma' emendi oħra għall- Kodiċi Kriminali.

SKEJJEL - PHARMACY TECHNICIANS

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jilqa' d-diversi talbiet li għamlu l-istudenti fil-kors ta' pharmacy technicians li bosta minnhom kienu ġew rifjutati mill-Gvern preċedenti?

ONOR.

EVARIST BARTOLO (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Hemm diversi talbiet u suġġerimenti li jaffettwaw il-kors ta' pharmacy technicians.

Din is-sitwazzjoni qed tiġi studjata u ninsab informat li l- Institute of Health Care huwa ħerqan li tinstab soluzzjoni fejjieda f'dan ir-rigward.

Kull parti nteressata qed tiġi mistiedna li tagħmel ir- rappreżentazzjoni tagħha dwar x'għandu jkun ir-rwol u l-kors ta' pharmacy technicians ħalli mbagħad dawn is-suġġerimenti jinġabru u jiġu ppreżentati f'laqgħa ta' diskussjoni li hemm il-ħsieb li tiġi organizzata aktar tard din is-sena.

UNIVERSITA' - STUDJI POLITIĊI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-possibbiltajiet li fl-Universita' ta' Malta jinbeda kors fl-istudji politiċi li jwassal għal Baċċellerat/Dottorat?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Is-Senat ta' l-Universita' diġa' approva r- regolamenti għal kors li jwassal għall-grad ta Baċellerat fl-istudji tal- politika u s-soċjeta' u fil-fatt dan il-kors kien intenzjonat li jiftah f'Ottubru li għadda.

Ġara pero' li n-numru ta' applikanti għal dan il-kors kien wieħed inadegwat u allura kien ġie deċiż li dan il-kors jiftaħ is-sena d-dieħla, dejjem jekk kemm-il darba jkun hemm applikanti biżżejjed.

ORDINANZA DWAR IL-KLIEB - INFORZAR

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm fil-fatt qed tiġi nforzata l-Ordinanza dwar il- Klieb, Kap. 40, b'riferenza partikolari għal artikli 6, 9 u 10, inter alia?

Tinħass il-ħtieġa li għandu jiġi emendat artiklu 11(1), partikolarment l- aħħar parti tiegħu fejn igħid li

"Pulizija jista' jiddistruġġi kelb jew jagħmel minnu xorta oħra"?

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): L-Ordinanza dwar il-Klieb, Kap. 40, kienet ġiet imħassra b'Att XXI ta' l-1985, Kap. 312, u sussegwentement emendata b'Att VIII ta' l-1990.

Bis-saħħa ta' artiklu 12 ta' Kap. 312, l- SPCA kienet ġiet awtorizzata mill-ministru responsabbli għall-Pulizija, biex tieħu ħsieb il-qbid ta' sħabna l-klieb li jiġġerrew barra.

Il- Pulizija għadha toħroġ il-liċenzja sabiex wieħed ikun jżomm kelb, pero' hemm ħsieb li jsiru l-emendi meħtieġa sabiex il-liċenzji biex jinżammu klieb jgħaddu taħt ir-responsabbilta' tal-kunsilli lokali.

Kull suġġeriment għal xi emendi oħra li l-Onor.

Interpellant jista' għandu, jiġi kkonsidrat.

ĊITTADINANZA DOPPJA

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' persuni li barra li huma ċittadini Maltin għandhom ukoll iċ-ċittadinanza ta' pajjiżi oħra, partikolarment tas- segwenti pajjiżi: Ingilterra, Kanada, Amerika, Awstralja, New Zealand, Franza u Finlandja?

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll fl-Uffiċċju tal-Prim Minisrtu) (f'isem il-Prim Ministru): L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Membru tinsab fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

Niġbed l-attenzjoni ta l-Onor.

Membru għall-fatt li t-total ta 4,860 jirrapreżenta n-numru ta' persuni li għamlu talba lid-Dipartiment taċ- Ċittadinanza u ta' l-Expatriates biex jikkonfermalhom id-dritt għal żewg ċittadinanzi jiġifieri, dik Maltija u l-oħra tal-pajjiz fejn preżentement huma jew fil-passat kienu emigrati.

STATISTIKA - QGĦAD

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: B'riferenza għad-domanda parlamentari Nru. 322 fejn il-Ministru ntalab biex jippubblika ċ-ċifra tal-qgħad għal Ottubru, 1996;

u b'riferenza għar-risposta tal-Ministru fejn kien qal li l-istatistika kienet qed tinġabar;

U b'riferenza wkoll għad-domanda supplimentari għall-istess mistoqsija fejn il-Ministru kien assigura lill-Kamra li ċ-ċifri kienu lesti u li dawn kellhom jiġu ppubblikati fi żmien qasir mill-Uffiċċju ta' l-Istatistika, u dan peress li skond il-proċedura normali ma kienx hu li jħabbar dawn iċ- ċifri;

Issa li minn dak inhar sal-ġurnata li fiha qed issir din id-domanda dawn ċ-ċifri għadhom ma ġewx ppubblikati minkejja l-assigurazzjoni tal-Ministru;

U minkejja dak li ntqal f'din il-Kamra, permezz ta' stqarrija maħruġa mill-ministeru fit-8 ta' Jannar 1997, il-Ministru ppubblika ċ-ċifra tal- qgħad għal Diċembru 1996, u dan għamlu mhux biss meta ma kenux għadhom ippubblikati ċ-ċifri ta' Ottubru u Novembru 1996, iżda meta hu stess kien irrifjuta li jagħti ċ-ċifra ta' Ottubru 1996 minkejja li din kienet għandu għax skond kif kien qal lill-Kamra l-proċedura korretta kienet li dawn ma jippubblikahomx hu iżda l-Uffiċċju ta' l-Istatistika;

Jaqbel il-Ministru li f'dan il-każ ma mexiex ma' dak li kien qal f'din il-Kamra?

Issa li l-Ministru deherlu li hu stess għandu jippubblika ċ-ċifra tal- qgħad għal Diċembru 1996, jista' l-Ministru allura jagħti wkoll iċ-ċifri tal-qgħad għal Ottubru u Novembru 1996?

ONOR.

EDWIN GRECH (Ministru tal-Ħarsien Soċjali): Nikkonferma li l- proċedura normali hi li ċ-ċifri dwar il-qgħad flimkien man-numru ta` nies jaħdmu jiġu ppubblikati mill-Uffiċċju Ċentrali ta' l-Istatistika.

Iċ-ċifra tal-qgħad għax-xahar ta` Diċembru kienet ġiet ippubblikata għax inħasset il-ħtieġa li jiġi korrett dak li kien ġie allegat f`ġurnal partikolari - "il-mument" tal-5 ta' Jannar 1997 - li ċ-ċifra tal-qgħad kienet qed toqrob is-7,000.

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fl-istqarrija tal-ministeru tiegħi tas-7 ta' Jannar, 1997 - u mhux tat-8 ta` Jannar, 1997 - iċ-ċifra tal- qgħad li ngħatat għax-xahar ta` Diċembru 1996 ma kenitx dik uffiċjali għaliex dik kienet għadha qed tinġabar u għalhekk ma stajtx, u għadni ma nistax, nagħti dik iċ-ċifra fil-Parlament.

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): L-Onor.

Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Japprezza l-Ministru li issa qegħdin lejn l-aħħar ta' Jannar u għad m'għandniex iċ-ċifri, anke dawk mhux uffiċjali, għal Ottubru u Novembru tas-sena l-oħra?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru tal-Ħarsien Soċjali.

ONOR.

EDWIN GRECH: Għalkemm jien ma nżommx ċifri, xorta waħda nagħmel ħilti kollha biex dawn jiġu ppubblikati kemm jista' jkun malajr u fil-ħin.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Il-proċedura għadha dik tas-soltu li dawn iċ-ċifri taħdimhom il-Korporazzjoni għall-Impiegi u Taħriġ li mbagħad tgħaddihom lid- Dipartiment ta' l-Istatistika?

Ma taħsibx li l-uffiċċju li huwa nkarigat minn dan ix-xogħol huwa wieħed effiċjenti?

ONOR.

EDWIN GRECH: Dik hi l-informazzjoni li għandi u ma nafx jekk il- Korporazzjoni għall-Impiegi u Taħriġ hijiex qed tgħaddi dawn il-figuri lil xi ħaddieħor minn barra lill-Uffiċċju Ċentrali ta' l-Istatistika.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Peress li l-Ministru qal illi ċ-ċifri mhux qed iżommhom hu u peress li nifhem li l-Employment and Training Corporation hija taħt ir-responsabbilta' tal-Ministru, jistax il-Ministru jikkonferma li l-ETC għaddiet iċ-ċifri għal Ottubru u Novembru lill-Ufiċċju Ċentrali ta' l-Istatistika għall-pubblikazzjoni waqt li ċ-ċifri ta' Diċembru għadhom qegħdin jinħadmu mill-ETC?

ONOR.

EDWIN GRECH: Skond l-informazzjoni li għandi, l-Onor.

Membru huwa korrett.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jista' l-Ministru jinformana meta ċ-ċifri ta' Ottubru u Novembru għaddew għand l-Uffiċċju Ċentrali ta' l-Istatistika?

ONOR.

EDWIN GRECH: Dan ma nistax ngħidu pero' nkun nista' nirrispondik jekk din id-domanda tagħmilha bil-miktub.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Billi l-Ministru jidher li fehemni ħażin, u ġaladarba għamel allegazzjoni serja, ikun aħjar li jgħidilna ċar u tond jekk huwiex hu direttament li jkun b'dawn iċ-ċifri jew inkella jekk l-informazzjoni tasallux permezz ta' l-Uffiċċju Ċentrali ta' l-Istatistika?

ONOR.

EDWIN GRECH: Kif jaf l-Onor.

Membru, meta ssirli domanda parlamentari din ngħaddiha lid-dipartiment jew lill-aġenzija konċernata biex mbagħad jagħtuni l-informazzjoni meħtieġa.

L-informazzjoni li kelli fuq din il-mistoqsija kienet li dawn iċ-ċifri kienu qegħdin jinħadmu u li xi ċifri kienu lesti imma kienu għadhom ma ġewx ippubblikati uffiċjalment u allura jiena ma stajtx nagħmilhom pubbliċi fil-Parlament.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Jiġifieri jien għandi nifhem li ċ-ċifri mhux qed jgħaddu direttament għand il-Ministru imma qegħdin jgħaddu għandu b'xi mod indirett?

Fi kliem ieħor, il-figuri l-ewwel imorru l-Uffiċċju Ċentrali ta' l-Istatistika u mbagħad forsi l-Ministru ikun jaf bihom wara, hux hekk?

ONOR.

EDWIN GRECH: Kif qal l-Onor.

Membru, iċ-ċifri ma jiġux għandi direttament imma meta jkolli domanda jew meta jkun hemm xi aħbar fil- gazzetti li jiena għandi r-responsabbilta' li nagħti spjegazzjoni tagħha lill-poplu, allura hemmhekk ikun fl-interess tiegħi li jkolli dawn iċ- ċifri.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Naħseb li l-Ministru għandu jifhem li l-ewwel responsabbilta' tiegħu hija lejn dan il-Parlament u mhux lejn xi stqarrija.

MADAM SPEAKER: Onor. Cassar, f'dan l-istadju int kellek tagħmel mistoqsija supplimentari u mhux statement.

GĦaldaqstant, jekk jogħġbok, għamel il-mistoqsija tiegħek.

ONOR.

JOE CASSAR: Jifhem il-Ministru li l-ewwel responsabbilta' tiegħu m'hijiex li joħroġ xi stqarrija imma li jagħti l-figuri fil-Parlament, aktar u aktar meta dawn ikunu ntalbu permezz ta' interpellanzi parlamentari?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru tal-Ħarsien Soċjali.

ONOR.

EDWIN GRECH: Jien nafhom id-doveri tiegħi imma fl-istess ħin irrid nimxi mar-regolamenti.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Fir-risposta li ta għad-domanda prinċipali tiegħi, il- Ministru qal li fil-każ taċ-ċifri ta' Diċembru deherlu li ma kellux jimxi mar-regolamenti - skond dak li għadu kif qal issa - għax ried jikkoreġi affermazzjoni li saret f'gazzetta fejn kien intqal li ċ-ċifra kienet ta' 7,000, liema affermazzjoni kienet żbaljata, skond il-Ministru .

Peress li fir-risposta tiegħu l-Ministru kien qal li ċ-ċifra li ssemmiet ma kenitx tajba, allura jekk għada jkun hemm rapport fil-gazzetta jew jekk xi ħadd f'din il-Kamra jiġi jgħid li f'Ottubru kien hawn qgħad ta' 8,000 u f'Novembru kien hawn qgħad ta' 9,000, dan ikun ifisser li sa l-għada aħna nistgħu nkunu nafu ċ-ċifri tal-qgħad?

ONOR.

EDWIN GRECH: Jekk għada jkun hemm xi ħaġa fil-gazzetti bħal dak li qed tgħid int u xi ħadd jiġbidli l-attenzjoni għaliha, jien nitlob lill- ETC tagħtini spjegazzjoni ta' dik iċ-ċifra li tkun ġiet rapportata f'dik il-gazzetta.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Ma jidhirlux il-Ministru li dan m'huwiex il-metodu li għandu jiġi adottat minnu bħala Ministru responsabbli mill-ETC fis-sens, li jekk ikun hemm allegazzjoni li l-Ministru jidhirlu li għandu jiċħadha allura f'dak il-każ huwa jippubblika ċ-ċifra, filwaqt li jekk iċ-ċifra tkun lesta imma ma ssir l-ebda allegazzjoni fuqha allura jkollna ndumu nistennew xi tliet xhur għall-pubblikazzjoni ta' dik iċ-ċifra?

ONOR.

EDWIN GRECH: Dak li joħroġ fil-gazzetti jien inkun irrid nikkonfermah ma' l-oriġini ta' fejn toħroġ dik it-tip ta' nformazzjoni u għalhekk jekk fil-gazzetti tidher informazzjoni li jidhirli li hija ħażina hemmehkk nitlob li tingħata spjegazzjoni - f'dan il-każ mill-ETC - permezz ta' stqarrija.

Kien hemm drabi oħra meta l-ETC ħarġet stqarrija biex tinnega dak li kien deher fil-gazzetti, imma forsi ma kenux saru domandi supplimentari daqs kemm saru illum f'dan ir-rigward.

MADAM SPEAKER: Din se tkun l-aħħar domanda supplimentari fuq dan is- suġġett għax wara kollox kulħadd għandu dritt li jingħata risposta għall- mistoqsijiet li jkun għamel.

L-Onor.

Joe Cassar.

ONOR.

JOE CASSAR: Inkun qed nifhem sewwa jekk ngħid li ċ-ċifri huma lesti imma li l-Ministru mhux se jagħtihom billi m'hemmx xi stqarrija fil- gazzetti jew peress li ħadd m'hu qed jagħmel kummenti fuqhom?

ONOR.

EDWIN GRECH: Madam Speaker, l-Onor.

Interpellant qed jassumi ħażin.

DJAR - POTER TA' REKWIŻIZZJONI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jikkonferma li m'hijiex il-politika tal-Gvern li matul din il- leġislatura terġa' tiddaħħal liġi li tagħtih il-poter li jirrekwiżizzjona postijiet li jkunu proprjeta privata, liema liġi kienet tneħħiet mill- Gvern preċedenti?

ONOR.

ALFRED PORTELLI (Ministru tad-Djar): Il-Gvern m'għandu l-ebda ħsieb li jerġa' jagħti l-poter lid-Direttur għall-Akkomodazzjoni Soċjali li jagħmel rekwiżizzjoni fi proprjeta' privata.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Għal li jista' jkun, il-Gvern m'għandux ħsieb li jagħti dan il-poter lil xi ħadd ieħor!?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru tad-Djar.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Madam Speaker, nispera li l-Onor.

Gatt mhux qed jiċċajta.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Madam Speaker, jien m'inix imdorri niċċajta fuq dawn l-affarijiet u l-mistoqsija għamiltha għax ma naħsibx li r-risposta li tani l-Ministru hija sodisfaċenti.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Le, il-Gvern mhux beħsiebu jagħti dan il-poter lil ħaddieħor.

DJAR - ALLOKAZZJONIJIET

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jindika kemm ġew allokati postijiet mid-Dipartiment ta' l- Akkomodazzjoni Soċjali bejn l-1 ta' Novembru u l-31 ta' Diċembru 1996 u, jekk ġew allokati xi postijiet, jindika: l-indirizz ta' kull post;

isem u/jew il-karta ta' identita' tal-benefiċarju;

jekk il-fond ingħatax b'direct allocation jew bis-sistema tal-punti;

jekk ingħata b'direct allocation, ir-raġuni għaliex ingħata hekk;

jekk ingħata bis-sistema ta'punti, kemm kellu punti l-beneficarju, u

jekk kien hemm applikanti oħra li kellhom punti aktar mill-benefiċarju, jindika l-isem u/jew il-karta ta' identita' tagħhom u r-raġuni għaliex il- post ma ngħatax lilhom?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jien informat illi tul il-perijodu ndikat id- Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali għamel 17-il allokazzjoni ta' postijiet li kienu jikkonċernaw każijiet urġenti ta' persuni homeless, familji b'mard serju, rikonoxximenti u bdil.

Dwar l-allokazzjonijiet saru kollha bl-istess metodu li d-Dipartiment kien juża sal-25 ta' Ottubru 1996.

Naħseb li l-Onor.

Interpellant japprezza li mhix il-prassi li wieħed jagħti d-dettalji personali li qed jitlob.

Madankollu, nistieden lill- Onor. Membru biex jekk irid jista' jmur għand id-Direttur ta' l- Akkomodazzjoni Soċjali fejn ikun jista' jara liema każ irid.

DJAR DE-REQUISITIONED

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk hux beħsiebu jkompli bil-politika ta' de- requisitioning mibdija mill-Gvern preċedenti?

Jekk fl-affermattiv, kemm jipprevedi li se jiġu de-requisitioned postijiet matul l-1997?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Il-proċess li d-Dipartiment kien beda biex issir spezzjoni ta' postijiet rekwiżizzjonati, raħal raħal, qed jitkompla u fejn qed jirriżulta li m'għadx hemm ħtieġa għar-rekwiżizzjoni, din qed titneħħa.

Jien informat illi sa l-aħħar ta' din is-sena dan l-eżerċizzju beħsiebu jinżamm f'żewġt ibliet oħra.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt , mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jekk il-Ministru għandu l-informazzjoni għad- dispożizzjoni tiegħu, jista' jgħidilna liema huma dawn iż-żewġt ibliet?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Din l-informazzjoni, m'hijiex għad-dispożizzjoni.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

TONY ABELA: Il-mistoqsija li se nagħmel titratta dwar meta tiġi pprovduta akkomodazzjoni alternattiva mill-Awtorita' tad-Djar jew mid- Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali lil nies li jkunu joqogħdu f'substandard property.

Ladarba każ bħal dan ikun diġa' ġie vetted mill- Awtorita' tad-Djar, għaliex id-de-requisition ma toħroġx mill-ewwel jiġifieri, mingħajr il-ħtieġa li terġa' ssir inspection għat-tieni u t- tielet darba?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Fejn id-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali jħoss li għandu jagħmel hekk, hekk isir.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Jean Pierre Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Il-Ministru qed igħid li d-de-requistion issir fejn ma jkunx hemm ħtieġa għar-rekwiżizzjoni.

Dan x'ifisser?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Hawnhekk aħna qed ngħidu li qed issir l- ispezzjoni u allura, jekk kemm-il darba d-Dipartiment ikollu bżonn dak il- post, dak il-post iżommu f'liema każ ma jkollux għalfejn jagħmel de- requisition order.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Censu Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CENSU GALEA: Fil-fatt, dan l-eżerċizzju ta' spezzjonijiet kien sar diġa' f'diversi rħula u kien hemm il-ħsieb li jkun hemm de-requisition order.

Dak il-proċess li kien diġa' nbeda f'diversi rħula qed jitkompla jew le?

Fil-każ li tkompla, x'inhuma r-riżultati miksuba?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Nitlob lill-Onor.

Membru jagħmilli mistoqsija bil- miktub ħalli nkun nista' nwieġbu f'iktar dettall.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

TONY ABELA: Madam Speaker, nerġa' nistaqsi lill-Ministru fuq id- domanda li għadni kif staqsejtu jiġifieri, jekk l-uffiċjali tad-Dipartiment diġa' jkunu għamlu l-ispezzjoni li hemm bżonn u l-individwu jkun ingħata l-allokazzjoni minħabba li l-proprjeta' tiegħu tkun substandard, jien ma naħsibx li jagħmel sens li d-dipartiment iżomm dik il-proprjeta' jew li dik il-proprjeta' terġa' tiġi allokata lil ħaddieħor minflok ma toħroġ de-requisition order mill-ewwel?

Dan qed ngħidu għaliex jekk inti se tagħti post substandard lil xi ħadd, fi ftit żmien dan l- istess individwu se jerġa' jagħmillek talba biex terġa' tagħtih proprjeta' aħjar.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru tad-Djar.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jiena nixtieq li l-Onor.

Abela jifhem li bejn post u ieħor hemm differenza.

Kultant jiġri li biex bniedem joħroġ minn post dan jgħidlek li huwa kkundannat - u affarijiet simili - u jġiblek ċertifikati kontra ċertifikati biex jikkonferma dan, pero' mbagħad meta jiġi biex jieħu lura l-istess post dan jerġa' jġiblek ċertifikati oħra li jgħidu l-kontra ta' dawk iċ-ċertifikati li jkun ġab qabel.

Kien għalhekk fil-bidu jien tkellimt fis-sens li kull każ irridu narawh għalih għaliex ġieli jkollok postijiet li jkollhom xi ħsarat żgħar u fuqhom iġibulek ċertifikati li jgħidu li m'humiex abitabbli imma mbagħad meta d-dipartiment jirranġahom ftit dawn il-postijiet isiru abitabbli.

Għalhekk wieħed ma jistax jaqbad u jagħti de-requisition orders, biex ngħid hekk, bl-addoċċ aktar u aktar fid-dawl tal-problema kbira li għandna fil-housing.

Hawnhekk irrid ngħid li, per eżempju, xebba omm b'ħamest itfal għamlet jumejn wara l-bieb tiegħi u dan qed isir għaliex hawn min jaħseb li għax jagħmel jumejn sħaħ wara l-bieb bilfors se jingħata post. Jiena nixtieq nieħu din l-opportunita' sabiex nappella lill-pubbliku biex ikun prudenti magħna u mad-desk officers, bħalma aħna - bħala ministri - inkunu prudenti magħhom.

DJAR - ALLOKAZZJONIJET

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jinforma lill-Kamra kemm kien in-numru ta' djar li kellu f'idejh id-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali fil-31 ta' Ottubru, 1996 u kemm minnhom kienu fi stat li jiġu allokati, maqsuma skond kull lokalita'?

ONOR.

FREDDIE PORTELLI: Jiena nformat li fid-data indikata d- Dipartiment kellu f'idejh 95 dar li minnhom, 18 biss kienu tajbin biex jiġu allokati.

Dawn il-postijiet kienu mferrxin ma' Malta kollha.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tony Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

TONY ABELA: Fil-każ tas-77 post li l-Ministru qal li ma kenux tajbin biex jiġu allokati, allura fuq dawk il-postijiet se tinħareġ de- requisition order biex jingħataw lura lis-sid jew dawn il-postijiet se jibqgħu għand id-dipartiment?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru tad-Djar.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Ftit ilu għadni kemm għidt li jekk id-dipartiment jara li post nistgħu nirranġawh u nutilizzawh, allura f'dawk il-każi hekk isir.

Dan qed ngħidu għax jekk wieħed jagħti l-lala, niggarantilkom li f'żewġ minuti dawn it-18-il post - li aħna nħallu għall-każijiet urġenti - jingħataw kollha u mbagħad għall-każijiet oħra urġenti ma jkollna xejn.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tony Abela, mistoqsija suppliementari.

ONOR.

TONY ABELA: Jiena ma kontx qed nirreferi għat-18-il post li huma tajbin imma għas-77 post l-oħrajn.

Intom għidtu li hemm 95 post li minnhom, 18 jistgħu jiġu allokati u s-77 post l-ieħor m'humiex f'kondizzjoni li jiġu allokati.

Issa dawn is-77 post se tagħtuhom direttament lin-nies billi toħorġu de-requisition orders, jew le?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Madam Speaker, jiena diġa' għidt x'inhi r-raġuni għal dan u se nerġa' nassigura lill-Onor.

Abela li aħna qegħdin naraw x'nistgħu nirranġaw minn dawn il-95 post. Aħna ma nagħtux postijiet li m'humiex tajbin għall-abitazzjoni, anke jekk ikollu ftit nuqqasijiet għax dak il-ftit nipprovaw nirranġawh ukoll qabel ma nallokawh lil xi ħadd.

Dan qed ngħidu għax f'dawn ix-xahrejn u nofs sirt naf li jekk inti talloka post li m'huwiex tajjeb lil xi ħadd ma tkunx qed tagħmel sewwa u allura jkun ferm aħjar li tirranġah qabel ma tagħtih lil dak li jkun.

Dan għaliex inkella se jkollok ħafna pressure żejda, għax għalkemm tkun allokajt post, xorta waħda ma tkunx tista' tgħaddih lil dak li jkun.

Aħna qed nimxu b'dan il-mod għax naħsbu li hekk hu l-aħjar li jsir għax wara kollox aħna progress irridu u mhux rigress.

Dan ma jfissirx li dawn is-77 post li għandna huma daqstant ħżiena għax, wara kollox, aħna dak li hu ħażin x'nambuh!

Mhux hekk!

Biex jaqa' u noqogħdu nħallsu l- ispejjeż fuqu!

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CENSU GALEA: B'dak li qal fir-risposta tiegħu l-Ministru jrid ifisser li l-Gvern se jibda jirranġa u jsewwi l-postijiet privati li huma rekwiżizzjonati?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Madam Speaker, aħna qed nagħmlu ħilitna kollha biex qabel ma nallokawh, post ikun fi stat abitabbli.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta ' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

ALFRED SANT: Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' pajjiżi li persuni li ġejjin minnhom ma jirrikjedux visa biex jidħlu Malta, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 1033; u

Kummenti magħmula minn dipartimenti u korpi li jaqgħu taħt l- Uffiċċju tal-Prim Ministru dwar ir-Rapport ta' l-Awditur għas-sena 1995.

Madam Speaker, l-entijiet li tagħhom qed inpoġġi l-kummenti għar-Rapport ta' l-Awditur għall-1995 huma: Il-Korp tal-Pulizija, l-Armata, il- Management and Personnel Office ta' l-Uffiċċju tal-Prim Ministru, id- Dipartiment ta' l-Informazzjoni, id-Dipartiment tal-Corporate Services fl- Uffiċċju tal-Prim Ministru, il-fergħa tat-Telegrafija Mingħajr Fili, il- Public Broadcasting Services Ltd. u s-Segretarjat Parlamentari għal Għawdex.

Irrid nenfasizza li qed inpoġġi dawn il-kummenti mingħajr ma nassumi r- responsabbilta' politika għalihom ħlief dik li nassigura li kemm jista' jkun se tiġi assigurata l-accountability u t-trasparenza fit-tmexxija amministrattiva tal-Gvern.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, f'isem il-Ministru ta' l-Ekonomija u l- Finanzi nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Informazzjoni dwar persuni fil-Freeport Corporation li huma provduti b'mobile phones u l-kontijiet kull xahar bejn l-1991 u l- 1996, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 1048.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Buhagiar:

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR (Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista tal-ħaddiema tas-Sezzjoni Indafa Pubblika allokati mad- diversi Kunsilli Lokali, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 1021.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TRIBUNAL GĦALL-INVESTIGAZZJONI TA' INĠUSTIZZJI

TRIBUNAL FOR THE INVESTIGATION OF INJUSTICES BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-21 ta' Jannar, 1997.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Anġlu Farrugia huwa in possession of the House.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Madam Speaker, il-bieraħ filgħaxija kont qed nagħti diversi eżempji ta' inġustizzji li saru matul l-Amministrazzjoni preċedenti, liema inġustizzji saru f'kull dipartiment u f'kull sezzjoni fil- qasam governattiv.

Biżżejjed insemmi, per eżempju, li fid-Dipartiment tas- Saħħa kien hemm numru ta' acting nursing officers li tħallew acting għal perijodu ta' għaxar snin u meta ġew biex jingħataw il-promozzjonijiet, l- parti l-kbira ta' dawk li tħallew acting għal għaxar snin u aktar, ma sarux.

Tajjeb li ngħid li meta dawn marru biex jitkellmu, kien hemm min kien sinċier magħhom u qalilhom: Mhux għax ma ħaqqkomx taf, imma ...

X'kienet din l-"imma", Madam Speaker?

Kien hemm każijiet ta' transfers fid-Dipartiment tas-Saħħa - biex nibda nsemmi dipartiment dipartiment - fejn lil ċertu Deidun minn Naxxar - qed insemmih bill-permess tiegħu - tawh 14-il transfer u fil-fatt l-aħħar wieħed ħadu proprju f'St. Valentine's Day ta' l-1995.

Hawnhekk ta' min jgħid li kellna każijiet fejn nurses ġew imġiegħla jaħdmu għal 15-il ġurnata sħaħ u ngħataw id-dritt ta' l-off duty wara l-intervent tal-General Workers' Union biex dawn il-ħaddiema setgħu jingħataw id-dritt kostituzzjonali li jgawdu l-frank tagħhom.

Dawn il-każijiet kulħadd jista' jarahom.

Iva, aħna nemmnu li l-Kostituzzjoni l-ewwel għandha tidħol biex tipproteġi lill-individwu u mhux niġu nsemmu l-Kostituzzjoni biex nipprovaw ngħidu għaliex "persuna aggravata" - kif inhi fil-liġi - mhijiex ikkwalifikata iktar meta aħna l-iktar li jinteressana huwa l-individwu.

Biex inkompli ma' dak li kont qed ngħid rigward dawn in-nurses irrid ngħid li r-roster tagħhom kien darbtejn evening, darbtejn night, rest, tliet darbiet morning, darbtejn evening u mbagħad rest u off.

Dawn kienu jieħdu l-off wara 15-il ġurnata!

Dawn l-affarijiet kollha saru matul l- amministrazzjoni preċedenti.

Semmejt dawn il-każijiet biex ma nsemmix l-inġustizzji ta' nies li għax kienu qed jagħmlu xogħolhom bħala uffiċjali għolja - bħala eżempju hawnhekk nista' nieħu lill-Pulizija - sofrew dannu personali billi tqiegħdet bomba wara darhom.

Madanakollu l-Gvern preċedenti ma ħassx il- ħtieġa li, bħal m'għamel f'każijiet oħra, jagħti lil dawn l-uffiċjali ammont ta' flus ex-gratia talli taw lill-pajjiż ħafna mill-ħin u mill- enerġija tagħhom.

GĦalhekk jien nistaqsi: Mela xi kriterju kien hemm f'dawn it-tip ta' konsiderazzjonijiet ta' ġustizzja, jekk trid issejħilha ġustizzja, meta dawn l-affarijiet huma lampanti?

Hawnhekk ikun tajjeb jekk wieħed jgħid ukoll li meta ġiet biex issir ir- reorganisation instabu ħafna anomaliji u hawn biżżejjed insemmi, per eżempju, fattiga tieħu l-allowances u l-privileġġi kollha għax tkun pajżan ġod-Depot, imma jekk tkun qed tagħmel l-istess xogħol ġo dipartiment ieħor l-allowance ma teħodiex.

Dawn huma inġustizzji li ġew ripetuti taħt l- Amministrazzjoni Nazzjonalista u dawn il-każijiet m'humiex limitati għal xi numru żgħir.

Jien ċert li meta jibda jiffunzjona dan it-tribunal se jkollna eluf ta' investigazzjonijiet u dik iċ-ċifra li semma l-Onor.

Austin Gatt, fejn qal li minn Mejju ta' l-1987 sakemm sar l-Ombudsman kien hemm 1,686 każ, se tinqabeż u mhux bil-ftit.

Jien ninsab persważ li n-numru ta' każijiet ta' inġustizzji li saru u li għad iridu jiġu investigati mit- tribunal se jkun xi tliet darbiet aktar u għalhekk, meta tgħaddi din il- liġi, it-tribunal tant se jkollu xogħol li naħseb inkunu rridu nagħmlu aktar minn tribunal wieħed biex ilaħħqu mal-volum tax-xogħol.

Madam Speaker, kif qed nitkellmu fuq l-inġustizzji jkun tajjeb jekk wieħed jgħid li Kapitlu 320 jiġifieri l-Att ta' l-1987 dwar il-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji, it-transfers ma kenux ikklassifikati bħala inġustizzja u allura ma setgħux jiġu nvestigati.

Dan joħroġ ċar għax f'artiklu 6 li jagħti s-setgħat lil din il-kummissjoni, it- transfers ma jissemmewx.

Jiena nistaqsi: Għaliex il-Gvern preċedenti ma riedx din il-kummissjoni tinvestiga it-transfers?

Forsi għaliex kellhom f'moħħhom li jibqgħu jagħmlu transfers vendikattivi li minnhom saru bil- mijiet u bl-eluf!

U kif imbagħad tiġi l-Oppożizzjoni u tgħid li dan id- dritt kien jeżisti meta individwu ma setax iressaq il-complaint tiegħu dwar transfer quddiem din il-kummissjoni peress li din ma kellhiex is-setgħat li tinvestiga transfers vendikattivi!

Tan-naħa l-oħra jafu għalfejn saru dawn.

Jiena nista' ngħid li mill-ewwel ġimgħat li l-Partit Nazzjonalista tela' fil-gvern fl-1987, fil-Pulizija biss saru mijiet ta' transfers permezz ta' daqqa ta' pinna jew messaġġ mill-control room u l-għada filgħodu min jirrapporta hawn u min jirraporta hemm.

Uħud minn dawn it- transfers saru bl-iktar mod viljakk fejn persuni li kienu jagħmlu xogħolhom fl-uffiċċju u li ma kellhom l-ebda rapporti li ma kenux qed jagħmlu xogħolhom, xorta waħda ħarġulhom it-transfer u dan ġara sempliċement minħabba l-kulur politiku tagħhom, jiġifieri għaliex kienu Laburisti.

Ma setax ikun hemm raġuni oħra.

Aħna ilna tliet xhur fil-gvern u mhux talli dawn l-affarijiet m'għamilnihomx talli dawk l-avukati u nies oħrajn, li matul l-elezzjoni li għaddiet taw kontribut qawwi lill-makna tal-Partit Nazzjonalista, li kienu ġew appuntati fuq bordijiet ta' kumpanniji parastatali, jidhirli li kważi kollha reġgħu ġew konfermati biex ikomplu jagħmlu xogħolhom.

L-argument tiegħi huwa li meta l-Partit Nazzjonalista ressaq quddiem il-Parlament il-liġi dwar Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji kellu f'moħħu li jibqa' jagħmel l-inġustizzji mal-Laburisti u dan sar bl-iktar mod ċar fil-qasam tat-transfers għaliex dawn lanqas biss ried jinvestigahom għaliex kif għidt, Madam Speaker, lill-kummissjoni ma tahiex din is-setgħa.

Allura min bata dawn l-inġustizzji u min ma kellux fiduċja f'din il-kummissjoni, dan m'għandux ikollu rimedju?

Il-Partit Laburista kien ċar mill-bidu nett fil-kampanja elettorali tiegħu fejn qal li kien lest li mill-ewwel ġranet tal-gvern joħloq dan it- tribunal biex jinvestiga dawn l-inġustizzji.

Dan mhux qed ngħiduh għaliex il-Laburisti biss sofrew għaliex kien hemm ukoll Nazzjonalisti li jew għax ma kenux tal-klikka jew għax ma kenux tal-qalba, batew ukoll l-inġustizzji minħabba li xi nies li kienu nvoluti sew fil-Partit Nazzjonalista riedu jieħdulhom posthom minn f'ċerti uffiċini.

Għalhekk kien hemm Nazzjonalisti wkoll li sofrew u anke dawn nistiednuhom biex iressqu l-ilmenti tagħhom għax dan huwa tribunal għall-Maltin u l-Għawdxin kollha.

Ċertament se jkun hemm ħafna aktar Laburisti għaliex dawk l-iktar li sofrew inġustizzji taħt il-Partit Nazzjonalista fil-gvern.

Mhux naturali li se jkun hemm ħafna minnhom dawn!

Il-bieraħ l-Onor.

Gatt donnu ried jgħid li dan l-abbozz ta' liġi li se jwaqqaf dan it-tribunal huwa indirizzat lejn il-partiġjaniżmu.

Dan m'hu veru xejn.

Kienet il-liġi ta' l-1987 li waqqfet il-Kummissjoni għall- Investigazzjoni ta' Inġustizzji li ċertament kienet indirizzata lejn il- partiġjaniżmu għaliex ħallew barra dak li dehrilhom li m'għandux jiġi nvestigat biex b'hekk ikomplu jagħmlu dawn it-tip ta' inġustizzji.

Dik hija ħaġa serja u hemm kienet d-diskriminazzjoni.

Mela jgħid li hija diskriminatorja għaliex ħallejna l-konċett tal-kumpannija meta tiġi biex tiddefinixxi who is the aggravated person, jew inkella għaliex taħt klawsola 6 ta' l-abbozz ma daħħalniex is-setgħat kollha kif kienu fl- artiklu 6 tal-liġi l-oħra bħal, per eżempju, għaliex m'hemmx investigazzjonijiet dwar transfer tal-proprjeta' immobbli!

Madam Speaker, l-Oppożizzjoni donnha riedet tagħti x'jifhem lill-poplu Malti li l-abbozz li qed niddiskutu huwa scelta inferjuri għax għandu diversi żvantaġġi, imma meta wieħed jara dan l-abbozz u jqabblu mal-liġi li kien hemm, Kap. 320, isib li hemm avvanzi kbar fis-saħħa tal-liġi u f'dak li huwa progress legali meta tiġi biex tinvestiga.

Madam Speaker, se nitkellem issa dwar it-terminu u ngħid li fejn fil- Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji dan it-terminu kien ta' tliet snin, it-tribunal li se jitwaqqaf b'dan l-abbozz ta' liġi se jkollu terminu ta' erba' snin biex jaħdem u jekk ikun hemm il-ħtieġa dan it- terminu jista' jibqa' jiġi mġedded regolarment għal perijodu ta' 12-il xahar.

Mela diġa' għandna avvanz ta' sena fuq il-kummissjoni bħala perijodu biex jaħdem u tajjeb ngħidu ukoll li dan jiġġedded mill-Kamra, mentri meta taqra l-liġi dwar il-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji jissemma ma nafx kemm-il darba l-prim ministru li hu l-factotum biex jiffunzjonaw dawn il-kummissjonijiet.

Fl-abbozz li għandna quddiemna hemm diversi riferenzi għall-Kamra tar-Rappreżentanti għax il-Kamra kollha għandha tara jekk hux fl-interess tal-poplu li ċerti affarijiet jiġġeddux jew le.

Din hija s-serjeta' u t-transparenza!

Punt ieħor huwa li meta l-Gvern ta' qabel ġie biex jagħmel il-Kummissjoni għall-Invetigazzjoni ta' l-Inġustizzji dawn qalu li l-investigazzjoni trid issir fil-moħbi, fil-privat u li ċ-ċittadin m'għandux dritt jara għaliex saret dik l-investigazzjoni jew għaliex l-inġustizzja saret lil dik il- persuna partikolari.

Dan ma tantx kien punt pożittiv meta niftaħru li rridu nidħlu fl-Unjoni Ewropea u rridu nagħmlu kollox b'mod trasparenti!

It-tribunal qed jagħmilha ċara li meta jibda jiffunzjona jkollu bilfors jagħmel ix-xogħol tiegħu fil-pubbliku għax il- pubbliku għandu dritt imur isegwi l-proċeduri u s-smigħ ta' dan it-tribunal.

Din hija xi ħaġa pożittiva meta tikkomparaha mal-liġi li għadhom kemm tkellmu ħafna fuqha.

L-Onor.Membri tan-naħa l-oħra qalu li mhux sew li l-president tat- tribunal jista' jkun uffiċjal pubbliku għaliex jista' jkollu konflitt.

Jien nemmen li kemm jista' jkun dan m'għandux ikun uffiċjal pubbliku imma kemm hi iktar serja jekk immur fil-privat u avukat ikun chairman ta' kummissjoni.

MADAM SPEAKER: Onor. Farrugia, skadielek il-ħin u għandek bżonn ta' extension.

Xi ħadd jipproponi biex l-Onor.

Farrugia jkompli jitkellem.

ONOR.

ALEX SCEBERRAS TRIGONA: Nipproponi li l-Onor.

Farrugia jkompli jinstema'.

ONOR.

TONY ABELA: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Farrugia jkompli jitkellem.

Il- Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra kollha.

L-Att dwar il-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji kien jgħid li jista' jinħatar avukat b'esperjenza ta' 12-il- sena u ma kien hemm l-ebda kondizzjoni li ma jistax ikompli fil-prattika privata tiegħu jew li ma jistax jattendi uffiċċju legali li fih ikun hemm avukati oħra.

Issa dan jista' jkun qed jinvestiga l-inġustizzji!

L-iktar ħaġa skandaluża hija li għad-differenza tat-tribunal li se jiġi mwaqqaf, il-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji kellha s- setgħat li tieħu ħsieb ukoll l-investigazzjonijiet kriminali jiġifieri, li tara jekk saritx xi forma ta' inġustizzja fl-investigazzjonijiet.

Din hija an investigation to the investigation.

It-tribunal dan jeskludih b'mod ċar fix-schedule.

Il-president tal-kummissjoni seta' kellu konflitt fuq ix- xogħol tiegħu waqt li jkun qed jinvestiga inġustizzja jew investigazzjoni li tkun għamlet il-Pulizija?

Seta' dan abbuża billi għadda informazzjoni b'mod abbużiv?

Biex inkunu ċari, l-istess liġi dan kienet teskludih f'artiklu 13 li jitratta s-secrecy of information, imma min jaf jekk ikunx għadda x'informazzjoni?

U mbagħad xi ngħidu fil-każ li hu jkun investiga fuq x'investigazzjoni tal-Pulizija u mbagħad meta dan il-każ jiġi solvut u meta hu jkun spiċċa minn membru tal-kummissjoni, imur jassisti jew jidher għall-akkużat!

Ma naħsibx li dan ikollu l-guts jagħmel hekk, pero' xogħlu jkun għamlu.

Allura kemm hi aktar serja u responsabbli l-liġi kif qed tiġi proposta llum minn dan il-Gvern?

Madam Speaker, aħna qed nagħmlu sew li nidħlu f'dawn il-punti biex ma jkun hemm l-ebda ċans t'abbuż.

L-ewwelnett aħna qed ngħidu li l-proċeduri jridu jsiru fill-pubbliku u t- tieni nett qed ngħidu wkoll li min se jkun president ta' dan it-tribunal ma jistax ikompli bix-xogħol privat tiegħu.

Mela niġu ngħidu illi remotament jista' jkollu konflitt l-uffiċjal pubbliku!

Mela kemm jista' jkun hemm konflitti serji għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja jekk din ma ssirx hekk!

Jien m'iniex qed ngħid li sar hekk, imma jekk sar hekk, min jista' jkun jafu dan jekk ma jiġix jgħidlek hu.

Ta' min igħid, per eżempju, dan kien ikollu l-aċċessibilita' għall-files kollha tal-Pulizija.

Meta l- kummissjoni kienet tibgħat għal spettur u tgħidlu li trid tkun taf x'għamel fit-tali investigazzjoni, kien hemm diversi każi fejn il-kummissjoni żammet il-files għandha għal diversi ġimgħat.

Dawn kienu punti serji ħafna fl- amministrazzjoni ta' din il-kummissjoni u kien ċertament għal din ir-raġuni li l-kummissjoni ma kenitx tgawdi ċerta fiduċja.

Kif jista' uffiċjal ikollu fiduċja meta wieħed imur quddiem avukat li jkun qed jippresjedi kummissjoni u fl-istess ħin għadu għaddej bix-xogħol privat tiegħu u dan irid jgħid - bilfors irid igħid għax hekk titob il-liġi - dwar dak kollu li hemm fil-files?

GĦalhekk it-tribunal għamel sew illi fil-First Schedule (Part B) ta' dan l-Abbozz ta' Liġi ċerti matters m'mhumiex subject għal investigazzjoni, fosthom hemm any investigation by the Police.

Dan ovvjament għamilnih għall-protezzjoni u għas-serjeta' ta' l-affarijiet.

Madam Speaker, ta' min jgħid li artiklu 6 ta' l-Att dwar il-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji, igħid illi din il-liġi għandha l- power li tinvestiga kull tip ta' substantial injustice u tieqaf hemm, imma mbagħad din tirrestrinġi ruħha billi ċerti inġustizzji ma setgħetx tidħol fihom.

Fil-fatt jien diġa' tajt l-eżempju tat-transfers u nista' nsemmi eżempji oħra.

Mela meta qed inħares lejn inġustizzja, nista' b'xi mod ngħid li bniedem fil-ħajja pubblika jista' biss isofri inġustizzja għax ma jkunx ħa promozzjoni u li ma jistax isofri inġustizzja mod ieħor?

Fost dawk li sofrew inġustizzji taħt in-Nazzjonalisti kien hemm missier il-Ministru Portelli - dan qed insemmih proprju għaliex il-Ministru m'huwiex qiegħed hawn, għalkemm xtaqt li kien hawn.

Fl-1962 missier il-Ministru Portelli, li kien purtinar, ngħata transfer minn Ħaz-Zabbar għal skola fill- Mellieħa, u dan tant kien xokk kbir għalih li marad.

Biex ikomplu l- ferita, minn hemm reġgħu tefgħuh Marsaxlokk u meta ibnu, jiġifieri l- Ministru Portelli li kellu biss 15-il sena, mar biex jara l-affarijiet kienu reġgħu tefgħuh il-Marsa.

Dawn huma affarijiet li kienu jsiru regolarment mal-Laburisti.

Jiena m'inix qed ngħid li ma sarux abbużi meta kien hemm il-Labour fil-gvern.

Jekk dawn saru sar ħażin għax ħaġa ħażina hija ħażina dejjem, imma mhux li ma tagħtinix rimedju!

Il-Gvern Nazzjonalista ma offriex rimedju għal dawn l-affarijiet imma llum kemm il- Laburisti u kemm in-Nazzjonalisti, huma min huma, għandhom ir-rimedju taħt dan l-abbozz ta' liġi.

Min-naħa l-oħra l-bieraħ kien hemm min għaddi xi rimarki dwar ir- rikuża.

F'Kap. 320 ma kien hemm l-ebda riferenza għall-Code of Organisation and Civil Procedure u l-unika emenda li hemm hija dik li biha dan l-Att kien ġie repealed fl-1995 meta saret il-Liġi dwar l-Ombudsman.

(Interruzzjonijiet) Iva, imma l-bieraħ għamilna riferenza għall- applikazzjoni ta' l-artikli tal-Code of Organisation and Civil Procedure.

Mela fuq ir-rikuża naqblu, pero' anke din qiegħda falza u hija differenti minn dik li qed nipproponu aħna.

Fil-każ tagħna, kif inhu propost f'dan l- abbozz, għandek persuna waħda u jekk m'għandekx fiduċja fiha tista' titlob ir-rikuża.

Fil-każ tal-kummissjoni qed tagħmel challenge lil membru wieħed minn tlieta u allura l-oħrajn jibqgħu hemmhekk.

Tgħidli: Inti mhux kontra wieħed għandek?

Iva, imma meta inti għandek tlieta qed jinvestigaw, kif se jkollok fiduċja billi xi ħadd se jieħu post wieħed minnhom meta t-tnejn l- oħra għadhom hemm?

Ovvjament il-perfezzjoni m'hi qiegħda mkien, imma once li inti qed tara, trid tara kollox.

Per eżempju, f'Kap. 320 ma kien hemm xejn dwar is-setgħat investigattivi, mentri b'dan li qed ngħidu aħna huwa ċar li t-tribunal jista' jagħmel dak kollu li hu meħtieġ, bħall-Qorti Superjuri, b'dawk id-dispożizzjonijiet kollha li hemm fil-Kodiċi ta' l-Organizzazzjoni u Proċeduri Ċivili, biex japplika dawk il-faċilitajiet ħalli jkun jista' jinvestiga.

Il-bieraħ, per eżempju, għidt li t-tribunal jista' jinnomina espert biex jgħinu fl- investigazzjoni, xi ħaġa li ma kenitx possibbli taħt l-Att dwar il- Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji.

Dan qed ngħidu għaliex anke min ikun qed jippresjedi t-tribunal jista' ma jkunx espert sabiex jinvestiga ċerti inġustizzji, .

Per eżempju, meta tiġi biex tqabbel il- kaligrafija ta' xi ħadd bilfors trid tagħmel comparison tal-kaligrafija, u allura f'każ bħal dan kif se jasal għaliha l-president?

Fl-opinjoni tiegħi, dawn huma kollha punti saljenti sabiex wieħed ikun jista' jidħol aktar fl-investigazzjonijiet.

Madam Speaker, irrid ngħid ukoll li kuntrarjament għal dak li kien isir taħt il-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji, meta dan it- tribunal jagħmel rakkmandazzjoni lill-Prim Ministru, dan taż l-aħħar irid japplika dik ir-rakkmandazzjoni.

GĦalkemm kienu ftit, kien hemm każijiet fejn l-ex-Prim Ministru ma enforzax ir-rakkmandazzjoni li kienet saritlu.

Jiena nista' ngħid li kien hemm każijiet li verament kienet sorpriża li ma ġewx rikonoxxuti mill-Prim Ministru ta' dak iż-żmien.

Kien hemm każijiet ċari fejn pulizija - qed nerġa' nsemmihom għaliex dawn kienu ħafna - inqabżu fil-promotions u għalkemm il-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji kienet qaltilhom li kellhom dritt isiru surġent maġġur - kull surġent li jkun ilu għal ħafna snin fil-Pulizija ikun jixtieq dik in-naqra promozzjoni għal surġent maġġur qabel ma jispiċċa - il-Prim Ministru ta' dak iż-żmien xorta ma rrikonoxxiex din ir-rakkmandazzjoni.

Taħt dan l- abbozz ta' liġi, Madam Speaker, il-Prim Ministru bilfors irid japplika d- deċiżjoni tat-tribunal, u hawn se ngħid għaliex.

(Interruzzjonijiet) Jien se ngħidlek għaliex, għalkemm, wara kollox, din hija subject to interpretation u allura wieħed għad irid jaraha taħdem, imma l-abbozz igħidlek li meta t-tribunal jiddeċiedi li lment huwa ġustifikat irid jara li d-deċiżjoni tiġi applikata skond il-liġi.

(Interruzzjonijiet) Il-Public Service Commission tiffunzjona taħt il-Kostituzzjoni, mela r-rimedju qiegħed hemm.

It-tribunal mhux qed jinvestiga x'għamlet il-PSC għax dan ma jistax jagħmlu.

Ma jistax jgħid li l-PSC m'għamlitx xogħolha sew imma l- abbozz qed igħid li jekk ilment huwa ġustifikat - u meta nsemmu l-PSC hemm każijiet fejn il-Prim Ministru lil dan it-tribunal jista' jħallih jinvestiga każijiet li jaqgħu taħt il-liġi dwar il-Forzi Armati ta' Malta u l-PSC; mela allura l-PSC fil-fatt hi subject għal din il-liġi li qegħdin niddiskutu - il-Prim Ministru jrid isib ir-rimedju legali biex japplika d- deċiżjoni tat-tribunal.

Jiġifieri ma nistgħux ngħidu li għax irridu nagħtu din l-interpretazzjoni allura ma tistax issir, għax jekk hemm bżonn issir emenda biex din tkun tista' tiġi nforzata.

Din qiegħda ċara f'subklawsola 7 (11) li tgħid:

"Ikun id-dmir tal-Prim Ministru li jimplimenta r-rakkmandazzjonijiet tat-Tribunal...".

Allura l-Prim Minisrtu jrid isib metodu kif jinforzaha billi jistabbilixxi dawk il-proċeduri.

Allura għalfejn qed jgħid hekk?

Qed jgħid hekk għaliex jekk hemm xi problemi minħabba l-PSC irid isib is- soluzzjonijiet għalihom.

Meta tela' Gvern Nazzjonalista fl-1987 kien hemm min tressaq quddiem il-PSC biex imbagħad kollox reġa' nqaleb.

(Interruzzjonijiet) Imma intom sibtu sistema mal-PSC kif tirrimedjaw għal xi ħaġa li, forsi ġustifikament, kienet timmerita rimedju.

Allura ladarba meta kien hemm il-PSC biss sibna rimedju, ma nsibux rimedju issa meta qed nagħmlu t-tribunal u meta l-PSC għadha hemm ukoll?

Insibu rimedju legali.

Mhux hekk?

Ir-rimedju jrid ikun legali.

Artiklu 115 tal-Kostituzzjoni jgħid li jekk xi ħadd jabbuża fil-PSC ma jistax jiġi eżaminat minn xi qorti.

Aħna mhux hekk qed ngħidu.

Aħna qed ngħidu li t-tribunal jerġa' jara l-ilment u jekk isib li hu ġustifikat d-deċiżjoni tiegħu tiġi nforzata.

Trid toqgħod attent meta tara l-artiklu, għax din hija kwestjoni ta' interpretazzjoni; tista tkun wiesa' imma mhux daqshekk.

Qed ngħid dan għaliex aħna rridu naraw kif napplikaw dak li tgħid il-liġi.

Madam Speaker, niġi issa għaIl-każijiet li jista' jinvestiga t-tribunal.

Il-Prim Ministru jista' jagħmel ordni fil-Gazzetta tal-Gvern li jissostitwixxi l-lista li hemm fit-Taqsima A, u - la semmejna l-PSC - iħalli t-tribunal jinvestiga affarijiet li jaqgħu taħt il-Public Service Commission u l-Armata bħalma huma promozzjonijiet, transfers, pension rights u affarijiet simili.

Kien hemm każi fl-Armata ta' min ingħata paga bin-nieqes għax kienu ħadmuhielu ħażin jew ta' min ġie mċaħħad minn drittijiet ta' allowances, għax il-brigadier ta' dak iż-żmien deherlu li hekk għandu jagħmel u dan spiċċa li biex jieħu d-drittijiet tiegħu fuq paga jew allowance kellu jmur il- qorti.

Huwa dokumentat li dawn l-affarijiet saru taħt Gvern Nazzjonalista.

Għalkemm jien hawnhekk għandi d-dokumenti mhux se nsemmi l- ismijiet għax m'huwiex etikament sewwa.

Għaldaqstant huwa tajjeb li t- tribunal issa jista' jinvestiga każijiet ta' pension rights u każijiet oħra mil-lat pekunjarju ta' dawk li qegħdin fl-Armata.

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar it-transfers fl-Armata.

Nista' ngħid li ntbagħtu n-nies anke Għawdex.

(Interruzzjonijiet) Inti tmur Għawdex għaliex tħobbu imma hemm min joqgħod Malta u jkollu jmur Għawdex bilfors.

Per eżempju, sa ftit ġranet ilu xi membri ta' l-Armata li bagħtuhom jaħdmu Għawdex kellhom jorqdu - issa ma nafx jekk irranġawlhomx il-kamra - f'substation ta' l-elettriku!

Allaħares qatt ikun hemm short circuit għax la tinstab il-kamra u ċertament lanqas min ikun fiha!

(Interuzzjonijiet) Min irid, jista' jara x'inhu l-kulur politiku tagħhom bħalma nafu jien!

Issa jekk din saritx b'vendikazzjoni...

(Interruzzjonijiet) Jekk it- tribunal ikollu lmenti bħal dawn għandu jinvestigahom u għalhekk huwa tajjeb li dan l-artiklu jiġi applikat.

Madam Speaker, meta tara din il-liġi ssib li hija magħmula b'mod għaqli u mhux talli m'hiijex partiġjana - bħalma donnu bilfors ried jipperswadi l- Onor. Gatt bil-kritika tiegħu - talli hija rivoluzzjonarja fil-ħsebijiet tagħha għax fejn qatt kellna liġi f'Malta li jekk ma tkunx tista' tingħata xi ħaġa in kind din tingħata f'somma ta' flus?

Hekk għandhom jitqassmu l- flus!

Mela jiġi ministru u jagħżel xi erba' min-nies li jidhirlu hu u jagħtihom Lm2,000 jew Lm3,000 jew Lm30,000 ex-gratia għax ikunu għamlu xogħolhom sew!

Veru li jkun hemm min ħaqqu pero' jkun hemm oħrajn li jkunu għamlu daqshom jew iktar.

Per eżempju, jien naf każ ta' wieħed li waqt xogħlu qala' xebgħa sikkina tant li l-uniformi ntlietlu kollha demm u għalkemm fi żmien Gvern Nazzjonalista - ta' min jgħid li dan m'huwiex Laburist pero' m'huwiex tal-klikka jew ma kellux ħbieb b'saħħithom biżżejjed - dan għamel diversi rapporti iżda sal-lum għadu ma ħa xejn.

Lil dan l-individwu aħna issa qed ngħidulu li se nagħmlu din il-liġi.

Dawn huma affarijiet li jweġġgħu u għalhekk jien qed insemmihom.

GĦalhekk din il-liġi hija revoluzzjonarja għaliex se tagħti wisa' lil kull min sofra xi inġustizzja sabiex din jippreżentaha.

Aħna ma jinteressaniex jekk il- persuna għandhiex xi majority shareholding f'kumpannija.

Jekk irid dak għandu rimedji oħra għax meta tiġi stabbilita xi kumpannija ġeneralment ikollha l-avukat tagħha u allura dawn għandhom min jgħinhom.

Aħna li jinteressana huwa ċ-ċittadin li jsofri, dak li jżomm ġo fih, dak li ma għandux kenn u dak li ma jafx x'għandu jagħmel meta ma jkunx protett għax m'għandux liġi li tipproteġġih.

Illum, grazzi għall-Partit Laburista fil- gvern, wara 90 ġurnata se jingħata dan ir-rimedju.

Din hija s-serjeta' tal- Partit Laburista, li jwettaq dak li jgħid.

Aħna qed ngħidu li se nagħmlu dak kollu li hu possibbli biex kulħadd ikun l-istess, għax m'huwiex sew li ma ngħixux bħall-aħwa fejn kulħadd ikollu l-istess drittijiet.

Madam Speaker, l-Onor.

Gatt il-bieraħ għoġbu jikkwota lill-ex-Prim Ministri li għamlu ġieħ lil pajjiżna.

L-Onor.

Mintoff mhux ġieħ għamel lil pajjiżna imma għamlu ġenna ta' l-art u għad jiġi ż-żmien meta lkoll insellmulu.

L-istess jista' jingħad fill-konfront ta' l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

L-Onor.

Mifsud Bonnici kellu raġun jikkritika l-liġi ta' l- 1987 meta din kienet ġiet ippreżentata u diskussa.

Trid tagħmel bħalma għamilna llum, jiġifieri tara kif żviluppat il-liġi maż-żmien, mill-1987 sakemm twaqqaf l-Ombudsman, imbagħad nerġgħu nagħmlu kritika oħra.

Per eżempju, ġiet f'idejja pubblikazzjoni fejn l-Onor.

Eddie Fenech Adami kien qal: "Nagħti Kelmti".

F'din il-pubblikazzjoni, li tikkonsisti f'ġabra ta' diskorsi, insibu li qabel l-elezzjoni ta' l-1981 il-Partit Nazzjonalista kien jgħid lill-poplu li jrid isir djalogu, li rridu niddiskutu l-problemi u li l-affarijiet iridu jsiru b'mod serju.

Imbagħad meta waslet l- elezzjoni ta' l-1987 bdiet tissemma "s-solidarjeta'".

Huwa tajjeb li lill- poplu Malti li qiegħed jismagħna ngħidulu x'qal l-Onor.

Fenech Adami għax f'paġna 40 ta' dan il-ktieb insibu li hu kien qal li m'huwiex sew li tieħu promotion mhux għax inti tajjeb u ħaqqek imma għax inti tal-qalba.

Hu kellu kull ċans jagħmilhom dawn l-affarijiet fid-disa' snin u nofs li għamel fil-gvern.

Dażgur li dan m'huwiex sew!

Imma f'dawn id-disa' snin u nofs ingħataw promotions lil tal-qalba?

Issa ħalli jitwaqqaf it-tribunal u mhux waħdiet se jkun hemm, Onor. Gatt, bħalma għidt inti, imma eluf u eluf.

Mhux l-1,600 ruħ li semmejt inti għall-perjodu ta' bejn l-1987 u l- 1995 imma trid tagħmilhom għal tliet darbiet.

L-Onor.

Fenech Adami kien qal ukoll li jrid l-indafa u ma jridx affarijiet li joħolqu suspetti.

Issa qed nikkwota minn paġna 135 ta' l- istess ktieb, għax kienu ħarġu ħafna kotba oħrajn, imma qed nikkwota xi ħaġa żgħira għax inti, Onor. Gatt, ħaġa żgħira kkwotajt minn dak li qal l- Onor. Karmenu Mifsud Bonnici.

(Interruzzjonijiet) Imma meta l-Onor.

Fenech Adami kien qed ikellem lin-nies kellu dan kollu f'moħħu u fill-fatt kien qal hekk: Irridu fuq kollox gvern nadif li ma jkollu l-ebda dell.

Jiena llum nistaqsi: Jekk kemm-il darba wara disa' snin u nofs ta' Amministrazzjoni Nazzjonalista ma kien hemm l-ebda dell ta' korruzzjoni jew dell ta' inġustizzji, kieku llum ma kienx ikun hemm il-ħtieġa li partit li jerġa' jitla' fil-gvern jibda jaħseb biex jinvestiga l-inġustizzji?

Il- Gvern ta' qabel ma rnexxilux joħloq soċjeta' kif kien qal għax dawn l- affarijiet baqgħu jiġu ripetuti bl-aktar mod b'saħħtu.

Ngħidlek li hemm eluf ta' inġustizzji x'jiġu investigati!

Dawn huma affarijiet inkwetanti, Madam Speaker, anzi huma nkwetanti doppjament għax il-poplu kien qed jistenna li dawn l-inġustizzji ma jirripetux ruħhom imma fil-fatt saru, mentri aħna, fl-ewwel 90 ġurnata tagħna, mhux talli m'għamilniex inġustizzji talli l-Laburisti huma mistagħġba!

Imma dik hija r-riċetta tagħna u n-Nazzjonalisti għalhekk ivvotawlna għax kellhom fiduċja li aħna se nimxu b'mod serju u nsostni li se jiżdiedu n-Nazzjonalisti li jivvotawlna għax aħna rridu nimxu b'mod ġust u mhux noħolqu inġustizzji bħalma ġara taħt Amministrazzjoni Nazzjonalista.

Per eżempju, fid-diplomatic service ukoll għandek nies Nazzjonalisti li, għax huma serji, għadhom hemm.

U jekk tieħu oħrajn li huma diretturi f'banek - u għidt li minnhom hemm anke nies illi ħadmu mill-qrib mal-Partit Nazzjonalista fl-aħħar elezzjoni - kollha ġew konfermati la darba kienu qed jagħmlu xogħolhom, għax kieku ma ġewx hekk konfermati.

Hekk ġara meta l- Onor. Fenech Adami tela' fil-gvern fl-1987 u fl-1992?

Hekk għamel fl-ewwel ġranet, ġimgħat u xhur tiegħu?

(Interruzzjonijiet) Mela ma żammhiex kelmtu hawn!

Fejn żammha kelmtu?

Ma żammhiex kelmtu għax fil-fatt kien hemm avalanche ta' titjir ta' l-irjus u jekk irid - jekk jagħtuna l-permess - nippreżentaw lista tan-nies u ngħidlek illi l-Mejda tal-Kamra lanqas tkun biżżejjed!

Dan ma ġarax fil-każ tal-Partit Laburista għax hu serju u meta kellem lill-poplu għal diversi drabi kien ċar u kellu l-kuraġġ li jimplimenta dak li jrid għall-ġid tal-poplu Malti kollu.

Meta l-Partit Nazzjonalista kien ħa l-gvern kellu għaġġla kbira biex jagħmel xi ħaġa ħalli jagħti rimedju imma f'moħħu kellu l-makakkerija u l-ħsieb li jibqa' jagħmel l-inġustizzji, anke b'mod inqas b'saħħtu, bħalma huma transfers.

Dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa mbierek u l-poplu Malti għandu jkun grat li fl-aħħar għandu r-rimedji kollha billi issa jista' jmur quddiem dan it-tribunal.

IIlum ukoll, taħt Gvern Laburista, għad baqa' Nazzjonalisti kbar li għadhom għaddejjin qishom m'humiex huma, bil-karozza tal-kiri, bil-mobile telephones u b'kull ħaġa oħra.

Kont tagħmilha din meta telgħu n-Nazzjonalisti fil-gvern!

MADAM SPEAKER: Onor. Farrugia, reġa' skadielek il-ħin u għalhekk għandek bżonn il-leave of House biex tkompli tinstema'.

Hawn talba għal-leave of House.

Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Nirringrazzja lill-Kamra kollha li għoġobha testendili l-ħin.

Irrid ngħid li kif telgħu n-Nazzjonalisti kien hemm każijiet fejn uffiċjali għolja fil-Pulizija mhux talli ma baqgħux igawdu dak li kien igawdi kulħadd, bħall-użu ta' karozza u benefiċċji simili, imma talli neħħewlhom anke ċerti faċilitajiet.

Fil-każ tiegħi personali, per eżempju, għamilt snin sħaħ mingħajr servizz ta' karozza għaliex f'ċertu ħin kont immur l-Universita'.

Dawn huma affarijiet li għalkemm m'għandhomx jirrepetu ruħhom, huma affarijiet li saru kontinwament taħt Amministrazzjoni Nazzjonalista.

Hawnhekk m'iniex qed nara l-każ ta' dak u ta' l-ieħor.

Kull min jaħseb f'dawn l-affarijiet jinkwieta għaliex il- kelma li taw, jiġifieri li dawn l-affarijiet m'humex se jsiru, ma żammewhiex.

Mill-banda l-oħra, l-Onor.

Alfred Sant kien ċar fil-kelma li ta u wettaqha fl-ewwel 90 ġurnata tiegħu.

Meta naraw kif se jiffunzjona t-tribunal insibu li l-proċedura hija totalment differenti minn dik stabbilita taħt l-Att dwar il-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji.

Il-proċedura hija importanti f'kull investigazzjoni għax jekk int ma tistabbilixxix mill-bidunett il-premessi ta' kif se taħdem, imbagħad jiġri li fl-investigazzjonijiet jinqalgħu l- problemi.

Għaliex?

Għaliex jekk jien qed nagħmel allegazzjoni quddiem it- tribunal, dak li jiena qed nagħmel l-allegazzjoni kontrih għandu jkollu d- dritt li jipprepara l-parti tiegħu.

Din hija xi ħaġa li ma nsibuhiex f'Kap 320, Madam Speaker.

Dan għaliex il-proċedura li kienet taddotta l- kummissjoni kienet sempliċi, jiġifieri li kif jirċievu ittra, anke jekk din tkun anonima, kienu jibqgħu għaddejjin.

Imma l-persuna li qed jiġi allegat li għamlet inġustizzja wkoll għandha tiġi mogħtija d-drittijiet tagħha biex b'hekk l-affarijiet isiru b'mod ċar.

Taħt l-abbozz li qed jiġi propost il- proċedura hija differenti għax meta int tippreżenta l-każ b'rikors li jiġi ppreżentat fir-reġistru tat-tribunal, dan ir-rikors ikun fih id- dikjarazzjoni tiegħek fuq xiex qed issejjes il-qafas ta' l-inġustizzja, ir- rapport tiegħek, id-dokumenti li trid tipproduċi u x-xhieda, u min-naħa l- oħra, l-uffiċjal li qed jiġi allegat li għamel inġustizzja - jista' jkun ex- ministru - ikollu l-istess applikazzjoni ta' proċedura riversa biex hu jagħmel ir-risposta tiegħu, kif ukoll għandu dritt li jippreżentaha fi żmien mhux iktar tard minn sebat ijiem.

Allura b'hekk it-tnejn ikunu raw il-parti ta' xulxin - għalhekk hi sabiha li l-proċedura tat-tribunal tkun bill-miftuħ u b'mod apert taħt proċedura stabbilita, mela bil-magħluq - imbagħad it-tribunal jibda jinvestiga.

Min ikun qiegħed fil-proċedura tat- tribunal, kemm naħa u kemm oħra, għandu dritt li jkollu jassistih avukat jew prokuratur legali jew persuna ta' fiduċja.

Fil-Kummissjoni għall- Investigazzjoni ta' Inġustizzji ma konniex insibu din it-tip ta' proċedura peress li meta l-kummissjoni kienet tibgħat għal xi ħadd, dan lanqas kien ikun jaf x'se tistaqsih u fuqhiex se tkellmu.

Il-kummissjoni kienet tibgħat għalih u tgħidlu biex iġib dak il-file, imbagħad dan jibda jiskopri l- affarijiet daqsxejn minn hawn u daqsxejn minn hemm.

L-affarijiet m'għandhomx isiru hekk , qisna qegħdin naħbu xi ħaġa!

Jekk hemm inġustizzja, is-soċjeta' għandha kull interess li tara li din ma ssirx għaliex inġustizzja hija xi ħaġa li tidħol in the very fulcrum tas-soċjeta' u allura s-soċjeta' għandha dritt li tkun protetta bi proċeduri legali sani li jkunu taħt qafas ta' liġi u mhux tħalli diskrezzjoni aperta.

Madam Speaker, hawnhekk qiegħda ċara li meta jiġi biex jagħmel il- homework tiegħu, it-tribunal mhux biss għandu jara jekk saritx inġustizzja għall-fini tal-liġi imma għandu wkoll imur oltre minn hekk billi jara jekk saritx inġustizzja b'xi applikazzjoni ħażina ta' xi regolament jew - din tolqot ħafna lin-nies li qegħdin fiċ-Ċivil - id-dispożizzjonijiet ta' l- Estacode bħal, per eżempju, meta wieħed jiġi biex jinterpreta provvedimenti ta' l-Estacode, speċjalment każijiet fejn jidħlu drittijiet ta' leave jew ta' sick leave jew ta' scholarships jew dwar jekk għandekx dritt tieħu leave waqt li tkun qed tistudja fuq ċerti suġġetti fil-qasam tax-xogħol tiegħek - u affarijiet oħra bħal dawn.

Dawn huma kollha tipi ta' inġustizzji li jistgħu jiġu nvestigati minn dan it-tribunal.

Għalhekk, Madam Speaker, meta t-tribunal jagħmel dan kollu mbagħad irid jara jekk jistax japplika in kind dak li huwa dovut lejn min sofra l-inġustizzja u f'każ li ma jistax ikollu jagħżel il-parti l-oħra, jiġifieri li jagħtih somma flus.

Għalkemm din m'hijiex l-aħjar soluzzjoni imma għallinqas ma tħallix fid-diskrezzjoni ta' xi ministru li quddiem il-camera tat- television joqogħod iqassam xi labra tad-deheb lil xi ħadd li l-ministru jidhirlu li kien daqshekk eroj u lil xi ħaddieħor ma jagħtih xejn.

Għandu jkun xogħol it-tribunal li jagħti dak li hu dovut, għallinqas fi flus, meta dan ma jistax jagħti l-applikazzjoni tal-liġi li tkun inkisret biex saret dik l-inġustizzja.

Madam Speaker, jien se nagħlaq billi ngħid li l-ikbar inġustizzja li kienet se ssir fiċ-Ċivil kienet meta dak iż-żmien l-Onor.

Austin Gatt deherlu li tkun ħaġa tajba għall-policy tal-Gvern li fid-dipartimenti

jkun hemm nies ta' l-istess kulur politiku tal-gvern li jkun qed imexxi.

Dan kien ikun ifisser li kap ta' dipartiment serju u li jaf xogħlu tajjeb, għax Nazzjonalista, ma jistax jaħdem ma' ministru Laburista biex japplika l- policy of the day, għax jekk ikun hemm Gvern Laburista dan il-kap irid ikun Laburist.

Kieku wieħed bħal dak jaqtgħulu rasu!

Allaħares saret din il- ħaġa - hu jaf iktar minni għax kien hemm ħafna kontra tiegħu fuq din, anke mill-istess partit - għaliex kienet tinħoloq waħda mill-ikbar inġustizzji soċjali li qatt inħolqot f'dan il-pajjiż.

Kieku lil dan it-tribunal kien ikollna nżidulu xi ħaġa oħra biex jinvestiga dawn l-inġustizzji!

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Madam Speaker, b'ton ftit imqanqal u eċċitat, l-Onor.

Farrugia pprova jipperswadi lill-Kamra li dan it-Tribunal tant se jkun differenti mill-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji li hemm proprju bżonn li jitwaqqaf dan it-tribunal biex jinvestiga l-inġustizzji.

U għaliex l-Onor.

Farrugia bilfors - irid jew ma jridx - kellu jimposta l- argument hekk?

Għax kulħadd jaf li bejn l-1987 sa meta twaqqaf l- Ombudsman - dan huwa l-perijodu li qed jirriferi għalih dan l-abbozz ta' liġi - kienet teżisti kummissjoni li proprju kienet tinvestiga l- inġustizzji.

Għalhekk l-Onor.

Farrugia jrid jiġġustifika li minkejja li kienet teżisti din il-kummissjoni, mwaqqfa taħt Gvern Nazzjonalista għal dak il-perijodu, kellha terġa' tiġi proposta liġi oħra biex twaqqaf tribunal li jkun jista' jinvestiga l-inġustizzji li saru fil-perijodu ta' bejn l-1987 u l-1995, jiġifieri sad-data ta' meta twaqqaf l-Ombudsman.

Hawnhekk saħansitra ntużat il-kelma "rivoluzzjonarja" - mhux it-tribunal huwa rivoluzzjonarju għax inkella jkun jonqosna lil Madame Defarge biex tassisti għalih! - u ġejna assigurati li dan l-abbozz ta' liġi fih elementi "rivoluzzjonarji".

Ħalli nibdew naraw min introduċa f'Malta l-konċett li ċ-ċittadin għandu d- dritt għal rimedju mhux biss meta tinkiser il-liġi fil-konfront tiegħu imma wkoll f'każijiet meta, għalkemm l-ebda liġi ma tinkiser, xorta waħda tkun saret inġustizzja fil-konfront tiegħu.

Kien il-Partit Nazzjonalista li ntroduċa dan il-konċett f'Malta u fil- fatt, l-ewwel żewġ liġijiet - kif spjega tajjeb l-Onor.

Gatt - li kien ressaq quddiem il-Parlament hekk kif rebaħ l-elezzjoni ta' l-1987 taw id- dritt liċ-ċittadin li jitlob rimedju fil-konfront tal-Gvern stess.

Hawnhekk kellna partit li tela' fil-gvern wara sittax-il sena fl- oppożizzjoni.

Jien ma kontx se nsemmih dan, imma la ssemmew dawn l- għadajjar issa se nagħmel ftit riferenza għall-oċean ta' inġustizzji li kienu saru f'dawk is-sittax-il sena, bħal per eżempju, kif kienu jidħlu n- nies fl-Armata u kif Għawdex sar is-Siberja tal-Maltin u Malta saret is- Siberja ta' l-Għawdxin.

Żgur li ħadd ma jista' jgħid li dawn l-inġustizzji ma kellhomx relazzjoni mal-politika għax malli kienu jistrajkjaw in-nies, l- għada dawn kienu jiġu trasferiti għal Għawdex minħabba l-esiġenzi tas- servizz.

(Interruzzjonijiet) Id-dritt ta' l-istrajk?

Ħalli ngħidilkom fejn hu d-dritt ta' l-istrajk.

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġobkom, tinterrompux.

ONOR.

TONIO BORG: L-ewwel ħaġa, meta taħt Gvern Laburista strajkjaw it- tobba kienet għaddiet liġi li permezz tagħha mhux biss tkeċċew in-nies minn mal-gvern talli ġew projbiti għal għomorhom milli jeżerċitaw il-professjoni tagħhom fi sptarijiet privati - allavolja mbagħad lanqas kien hemm bżonnha aktar din il-projbizzjoni peress li l-isptarijiet privati kienu għalquhom!

Naturalment, imbagħad aġġornajna l-politika u bdejna nitkellmu favur l- isptarijiet privati u li għandna nsibu spazju għal kulħadd.

Pero' jekk kien hawn gvern li l-ewwel żewġ liġijiet ....

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

TONIO BORG: Qed nieħu gost b'dawn il-battibekki għaliex iżiduli l- ispirazzjoni!

(Interruzzjonijiet) Jekk kien hawn gvern li ntroduċa proprju liġijiet li taw rimedji ġodda liċ-ċittadin - u se nispjega għaliex ġodda - fil-konfront tal-gvern, kien proprju l-Partit Nazzjonalista.

L- ewwel liġi kienet dik ta' l-1987 li permezz tagħha l-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ġiet inkorporata fil-liġijiet ta' Malta biex b'hekk, f'każ ta' inġustizzja jew f'każ ta' ksur kostituzzjonali, iċ- ċittadin mhux biss kien ikollu l-Kostituzzjoni bħala tarka ta' protezzjoni, kif kienet is-sitwazzjoni sa l-1987, imma kien ikollu wkoll il- Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem.

Din il-wegħda kienet saret fil-Programm Elettorali tal-Partit Laburista ta' l-1971, meta jien kelli 14- il sena, u tafu meta irratifikaw id-dritt li wieħed jappella quddiem il- Kummissjoni Ewropea f'każ ta' inġustizzja li jikkommetti l-gvern?

Fl-1 ta' Mejju ta' l-1987, disat ijiem qabel l-elezzjoni.

Probabbilment għamluha għaliex kienu jafu li kienu se jmorru fl-oppożizzjoni u allura rraġunaw li aħjar jirratifikawha ħalli b'hekk jorbtu lill-Partit Nazzjonalista fil-gvern!

Madam Speaker, dan kien kalkolu ħażin għax li wieħed jagħti rimedji kontra l-gvern fl-amministrazzjoni kollha tiegħu u li wieħed iżid ir- rimedji liċ-ċittadin għalina dawn m'humiex irbit u lanqas xkiel.

Ħaddieħor forsi kien jarah bħala xkiel, tant hu veru, li fis-snin tmenin meta l- Partit Soċjalista kien fil-gvern mhux talli minn dan il-Parlament m'għaddewx liġijiet biex iżidu r-rimedji liċ-ċittadin talli saru liġijiet biex il-qrati ma jkunux jistgħu jindaħlu lill-gvern fl-eżerċizzju tad- diskrezzjoni tal-ministri, bħall-famuż - anzi notorju ngħid jien - Att Nru. VIII ta' l-1981 li rrestrinġa sew id-dritt tal-qorti li tindaħal lill-gvern f'każ li jeżerċita d-diskrezzjoni tiegħu b'mod ħażin.

Mela dik kienet l- ewwel liġi li għadda l-Partit Nazzjonalista.

It-tieni liġi ma kenitx xi liġi li tagħti iktar drittijiet lill-gvern għax b'din il-liġi, il-Partit Nazzjonalista filwaqt li għaraf il-bżonn li titwaqqaf Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji, ma qalx li din il-kummissjoni se teżamina allegazzjonijiet ta' inġustizzji bejn l-1971 u l- 1987 biss.

Il-Gvern Nazzjonalista m'għamilx hekk iżda waqqaf kummissjoni li tinvestiga dawn l-inġustizzji u kwalunkwe inġustizzja oħra li setgħat saret minnu mill-1987 'il quddiem għax il-Gvern Nazzjonalista ma beżax iwaqqaf xi ħaġa hekk.

Li kien rivoluzzjonarju f'dan l-Att Nru. XV, jiġifieri t-tieni liġi li għadda l-Partit Nazzjonalista fl-1987, kien li ta rimedju mhux biss lil min jidhirlu li nkisret il-liġi fil-konfront tiegħu imma wkoll lil min, għalkemm ma nkisret l-ebda liġi fil-konfront tiegħu, ġiet kommessa inġustizzja miegħu.

Din kienet xi ħaġa kompletament ġdida għas-sistema legali tagħna.

Ejja nieħdu każ ta' promozzjoni fejn xi ħadd ikun ħaqqu promozzjoni u din ma tingħatalux.

Dan seta' jgħid li dik il- promozzjoni ma ngħatatlux minħabba diskriminazzjoni politika u seta' jressaq kawża fil-qorti.

Pero' f'każ li din l-inġustizzja ma tkunx ibbażata fuq diskriminazzjoni politika, iċ-ċittadin ma kellu l-ebda rimedju sa l-1987 għaliex l-uniku rimedju li kellu kien il-qorti, li ma tidħolx fil-kwestjonijiet ta' ġustizzja fl-astratt imma tidħol fil- kwestjonijiet biss ta' ġustizzja skond il-liġi.

Hija tistaqsik: "Liema artiklu tal-liġi ġie miksur fil- konfront tiegħek?

Liema artiklu tal-liġi l-gvern ma osservax fil-konfront tiegħek?"

U jekk il-gvern ma jkun kiser l-ebda liġi fit-twettieq ta' l- inġustizzja, inti ma jkollok l-ebda rimedju.

Mentri fl-Att Nru. XV ta' l- 1987, aħna qagħdna attenti li nwessgħu l-konċett ta' inġustizzja ħalli mhux biss tinkludi ksur tal-liġi imma tinkludi wkoll kwalunkwe ħaġa li toħloq sens ta' inġustizzja fl-individwu.

Kif qal tajjeb l-Onor.

Austin Gatt, kontrarjament għal dak li allega u nterpreta l-Onor.

Anglu Farrugia, m'huwiex minnu li l-Gvern Nazzjonalista għamel xi lista u qal li l-każijiet li ma jaqgħux taħt din il-lista ma jistgħux jiġu nvestigati mill-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji.

Dan assolutament m'huwiex minnu u dan qed ngħidu b'mod partikolari għall-allegazzjoni li saret mill-Onor.

Farrugia fejn qal li qed jagħmlu Tribunal differenti għaliex filwaqt li qabel it-transfers ma kenux jaqgħu taħt il-kompetenza tal-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji mwaqqfa fl-1987, issa t-transfers jaqgħu taħt il-kompetenza tat- tribunal.

Dan m'hu minnu xejn għax jekk wieħed iħares lejn Artiklu 6 ta' l- Att dwar l-Investigazzjoni ta' Inġustizzji - il-liġi li għamilna aħna - isib li l-kummissjoni kellha l-poter li tinvestiga kull ilment li jsir minn persuna li jidhrilha li sofriet inġustizzja u mbagħad, mingħajr preġudizzju għal dan il-poter ġenerali li xi ħadd jallega inġustizzja, tkun xi tkun, il- kummissjoni, b'mod partikolari, pero' mingħajr il-preġudizzju għal dak il- prinċipju li tista' tinvestiga kull inġustizzja, hi x'inhi, għandha bħala poter partikolari li tinvestiga dik il-lista li hemm.

Dik il-lista tinkludi, per eżempju, appointments ta' public officers, appointments u recruitment ta' membri ma' korpi parastatali, liċenzji jew permessi rikjesti bil-liġi, requisition orders u allokazzjonijiet ta' djar taħt il- liġijiet li jirrigwardaw id-djar.

Pero' jekk il-każ tiegħek ma kienx jaqa' taħt dik il-lista, il-każ tiegħek xorta seta' jinstema' mill-kummissjoni.

GĦalhekk id-difett ta' dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa proprju li filwaqt li l-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji mwaqqfa fl-1987 setgħet tinvestiga kull każ ta' inġustizzja ...

Araw x'kontradizzjoni kien hemm fl-argument ta' l-Onor.

Farrugia meta qal li l-kummissjoni setgħet tinvestiga anke l-aġir tal-Pulizija u għaliex ittieħdu jew ma tteħdux ċerti passi.

GĦaldaqstant il-poter tal-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji kien usa, għax filwaqt li din setgħet tinvestiga kull każ ta' inġustizzja, klawsola 6 ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna tgħidilna li t-tribunal ikollu l-poter li jisma' biss każijiet ta' inġustizzja li jidhru fi klawsola 6 (a), (b), (ċ), (d) u (e).

Fi kliem ieħor, jekk il-każ tiegħek ma jaqax taħt wieħed mill-ħames provvedimenti li hemm fi klawsola 6 dan ma jistax jiġi eżaminat mit- tribunal il-ġdid.

Madam Speaker, issa qed naraw kif l-Onor.

Farrugia daħal fin-nasba għax waqt li qed jallega li dan it-tribunal hemm bżonn jitwaqqaf għax se jkun xi ħaġa rivoluzzjonarja u ġdida, imbagħad għar-rigward ta' l- iktar ħaġa importanti, jiġifieri x'jista' jinvestiga, insibu li dan jista' jinvestiga inqas affarijiet minn kemm setgħet tinvestiga l-kummissjoni li twaqqfet fl-1987.

Allura jien nistaqsi xi bżonn kien hemm li jkun hemm dan it-tribunal meta għal ftit inqas minn disa' snin kienet teżisti kummissjoni li kellha kull dritt li tinvestiga kwalunkwe allegazzjoni ta' inġustizzja, anke jekk din saret taħt Gvern Nazzjonalista?

Biex nevitaw il-konfużjoni fit-termini, meta nsemmi "kummissjoni" nkun qed nirriferi għall-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji li twaqqfet fl-1987 u meta nsemmi "tribunal" inkun qed nirriferi għat-tribunal li qed jiġi prospettat f'dan l-abbozz ta' liġi li qed jippreżentaha l- Ministru Mangion.

Meta aħna ngħidu "gvern" mhux qed nirriferu għal dawk li għandhom ir-responsabbilta' politika imma għal kull impjegat ċivili li għandu l-iċken nitfa ta' responsabbilta' fl-amministrazzjoni u hawnhekk jien persważ li aħna ma nippretendux li l-politiċi għandhom ikunu responsabbli għal dak kollu li jista' jsir fl-amministrazzjoni.

Meta ngħidu "inġustizzja" aħna malajr immorru fuq inġustizzja li saret b'motiv politiku imma dan m'huwiex minnu għax tista' ssir inġustizzja anke mingħajr motiv politiku.

Per eżempju, xi kultant tista' ssir inġustizzja mingħajr ħsieb, jiġifieri, filwaqt li jien nista' nikkaġuna inġustizzja lil xi ħadd apposta b'ċerta malizzja u ħażen, inġustizzja tista' ssir anke bi traskuraġni jew minħabba żball amministrattiv.

Inti tista' wkoll tieħu deċiżjoni u temmen, in buona fede, li dik hija l-aħjar deċiżjoni illi tista' tieħu fiċ-ċirkostanzi partikolari u mbagħad, meta ħaddieħor jiġi biex jinvestiga l-għemil u l-aġir tiegħek, jgħidlek li żbaljajt u minħabba f'dak l-iżball li għamilt ħloqt inġustizzja.

Madam Speaker, għalhekk din li bilfors irridu ngħidu li l-kummissjoni li twaqqfet fl-1987 kienet għal skopijiet partiġjani sempliċement għax waqqafniha aħna, huwa argument li ma jreġix għax aħna stess ridna li din il-kummissjoni tkun tista' tinvestiga anke l-aġir tagħna.

Inti kif tista' takkuża l-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji bħala partiġjana meta mbagħad inti se toħloq dan it-tribunal li se jitwaqqaf bl- istess metodu, kelma b'kelma, li bih kienet ġiet appuntata u kostitwita l- Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji?

Dan għaliex ġara?

Għax bir-rivoluzzjoni kollha li semmielna l-Onor.

Farrugia, f'dan l-abbozz ta' liġi hemm żewġ terzi minnu meħud kważi kelma b'kelma mill-Att dwar l- Investigazzjoni ta' Inġustizzji u hemm qisu terz minnu, inkluża l-Iskeda, li hija riproduzzjoni kelma b'kelma ta' l-Ombudsman Act - issa niġu għal dan l-Att fejn se nsemmu min għamlu u għaliex ma sarx qabel - li għamilna aħna.

Jien m'iniex qed ngħid li dawn huma identiċi, kelma b'kelma, għax hemm xi affarijiet li m'humiex l-istess, imma fil-parti 'l kbira tiegħu dan l-abbozz ta' liġi huwa kkopjat kważi kelma b'kelma mill-Att dwar l- Investigazzjoni ta' Inġustizzji u mill-Att dwar l-Ombudsman.

Allura inti kif tista' takkuża lill-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji li bill-mod kif kienet komposta kienet partiġjana meta fl-istess ħin trid twaqqaf tribunal li se jiġi kompost bl-istess metodu u bl-istess proċedura li bihom twaqqfet din il-kummissjoni?

Għaliex qed ngħid dan?

Għax fl-Att dwar l-Investigazzjoni ta' Inġustizzji l-membri tal-kummissjoni kienu jiġu maħtura mill-President fuq parir tal-Prim Ministru, eżattament kif se jiġi maħtur issa t-tribunal.

U min seta' jkun chairman fuq il-Kummissjoni għall- Investigazzjoni ta' Inġustizzji?

Iċ-chairman kellu jkun maġistrat, imħallef, ex-maġistrat, ex-imħallef jew avukat li għandu 12-il sena esperjenza fil-professjoni legali.

U min se jkun iċ-chairman ta' dan it- tribunal il-ġdid li hemm propost f'dan l-abbozz ta' liġi?

Imħallef, ex- imħallef, maġistrat, ex-maġistrat jew avukat li għandu 12-il sena esperjenza fil-professjoni legali.

Jien m'iniex qed nikkritikaha imma qed ngħid ...

(Interruzzjonijiet) Allura kif tista' tgħajjar lilna partiġjani għall-mod kif għamilna l-Kummissjoni meta inti qed tipproponi tribunal li l-mod kif jiġi kompost huwa identiku għal kif kienet il-Kummissjoni għall- Investigazzjoni ta' Inġustizzji!

Issa niġi għall-argument tiegħi.

Jekk il-kummissjoni kioenet simili għal dan it-tribunal, għaliex twaqqaf dan it-Tribunal meta n-nies kollha li setgħu allegaw inġustizzja setgħu jmorru quddiem il-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' l-Inġustizzja?

It- taħwid, li tant spjegah b'mod ċar l-Onor.

Gatt, huwa dan: Jekk xi ħadd allega illi saret inġustizzja fil-konfront tiegħu fl-1990 u mar quddiem il- Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji u din ċaħditlu l-każ tiegħu għax qalet li ma kenitx talba ġustifikata, liema d-deċiżjoni tal- kummissjoni kienet ġiet ikkonfermata mill-Prim Ministru, din il-persuna tista' terġa' tmur quddiem dan it-tribunal jekk dan l-Abbozz ta' Liġi jsir Att?

Tirrispondi kif tirrispondi għal din id-domanda - wieħed jista' jargumenta jekk dan il-każ jistax jinfetaħ fi stadju ta' kumitat - se naraw l-inġustizzja li se tinħoloq f'din is-sitwazzjoni.

Qed ngħid dan għax għalkemm huwa veru li l-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji qiegħda f'Part A ta' l-Ewwel Skeda - li tirriferi għal dawk l- istituzzjonijiet u persuni li kontra tagħhom ma tistax tallega li saret inġustizzja - iżda wieħed jista' jargumenta li peress li l-Kummissjoni kienet biss tirrikmanda u l-Prim Ministru kien jiddeċiedi jekk japprovax jew le r-rakkmandazzjoni tal-kummissjoni, jekk dak li jkun ikun tilef il- każ allura d-deċiżjoni ma tkunx ħaditha l-kummissjoni għax din tkun irrikmandat biss, imma d-deċiżjoni li jiġi miċħud l-ilment ikun ħadha l- Prim Ministru li m'huwiex wieħed mill-persuni eskluż mil-lista taħt il-Part A ta' l-Ewwel Skeda.

Jien mhux qed ngħid li neċessarjament dan huwa l- argument li se jiġi aċċettat, pero' wieħed jista', b'mod serju, ipoġġi dan l-argument.

Mela jekk dan huwa l-każ, se jiġri li dawk in-nies li allegaw inġustizzja qabel l-1987 u li marru quddiem il-kummissjoni fejn tilfu l-każ tagħhom issa ma jistgħu jagħmlu xejn - jiġifieri dawk huma persuni li allegaw inġustizzji kontra l-Gvern Laburista ta' bejn l-1971 u l-1987 - filwaqt li dawk il-persuni illi allegaw inġustizzja taħt Gvern Nazzjonalista u li tilfu l-każ tagħhom, se jiġu ppremjati billi jkollhom dritt - għal xi raġuni li m'hawn l-ebda spjegazzjoni tagħha fl-abbozz ta' liġi - li jerġgħu jiftħu l-każ li ġie deċiż kontra tagħhom mill-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzja.

Issa ħalli nieħdu t-tieni ċirkostanza u ngħidu li inti ma tistax - nenfasizza ma tistax - tiftaħ każ ieħor jekk diġa' tkun mort quddiem il- Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji.

Issa hawn ġejna aħjar!

Jekk jiena taħt il-liġijiet eżistenti mort quddiem il-kummissjoni allura l- każ tiegħi issa spiċċa.

Pero' jekk jien iddeċidejt li ma mmurx quddiem il- Kummissjoni għall-Investazzjoni ta' Inġustizzji, allura issa jien, li għal xi raġuni jew oħra - issa nidħol f'dawn ir-raġunijiet - ma osservajtx il- liġijiet kif kienu dak iż-żmien, issa se jingħatali d-dritt li mmur quddiem dan it-tribunal.

U biex jiġġustifika dan l-Onor.

Farrugia qal: Għax kif jista' jkollok fiduċja fil-kummissjoni!

Forsi t-tali ma kellux fiduċja fil- kummissjoni.

Din tfakkarni fi storja ħelwa li darba ltqajt magħha meta kont avukat fejn tnejn li sseparaw għamlu kawża ta' separazzjoni u meta l- imħallef li staqsa lill-konvenut biex jiġġustifika għaliex ma ppreżentax in-nota ta' l-eċċezzjonijiet tiegħu fi żmien 20 ġurnata - għax bil-liġi trid bilfors tikkontesta l-kawża fi żmien 20 ġurnata - il-konvenut wieġbu: "Għax jiena m'għandix fiduċja fil-qrati".

U allura dan ma ppreżentahiex in- nota ta' l-eċċezzjonijiet.

Jien kont għidtlu: "Tajjeb, allura dawk li għandhom fiduċja fil-qorti fi żmien 20 ġurnata jridu jippreżentaw in-nota ta' l-eċċezzjonijiet u dawk li m'għandhomx fiduċja fil-qorti jistgħu jippreżentaw in-nota ta' l-eċċezzjonijiet tagħhom meta jridu!"

M'hemmx għalfejn ngħidilkom li l-imħallef m'aċċettax dan l-argument.

Hawn l-istess ħaġa.

Jekk jiġi xi ħadd jgħid li m'għandux fiduċja fl-Ombudsman, allura gvern tal-futur jista' jgħid li se jagħmel tribunal ieħor ħalli minkejja l- fatt li għandna l-Liġi dwar l-Ombudsman xorta waħda nagħmlu tribunal ħalli jirrevedi l-każijiet li ġew miċħuda mill-Ombudsman?

Allaħares nibqgħu sejrin hekk!

B'dak li qed jipproponi l-Gvern qiegħed jinħoloq nuqqas ta' serjeta' - minkejja l-allegazzjonijiet li issa għandna tmexxija "serja u moderna" - u sfiduċja fl-istituzzjonijiet għax qatt ma tkun taf meta każ jibda u meta jispiċċa.

Din hija bħall-ħatra ta' Dr. Edgar Mizzi biex jidħol f'każijiet li diġa' ġew deċiżi minn imħallef.

Issa se nibdew naraw li wara li tkun saret inkjesta minn imħallef - qed ngħidu minn imħallef li għandu l-garanzija kostituzzjonali ħalli żgur ħadd ma jgħid li ġie appuntat b'mod politiku - bħal fil-każ tal-bus ticketing machines, inkjesta li damet ħames xhur fil- pubbliku, u r-riżultati tagħha m'għoġbux lill-oppożizzjoni ta' dak iż- żmien, li issa qiegħda fil-gvern, mela allura issa nagħmlu super imħallef - x'inhuma dawn il-kwalitajiet kbar li jagħmlu lil Dr Mizzi 'l fuq minn kull imħallef u 'l fuq minn kull ġudikatura? - li jerġa' jiftaħ każ li ġie deċiż,issa mhux mill-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji, imma addirittura minn imħallef.

Jew inkella bħal fil-każ ta' Posta Limited, li ġie nvestigat mill-Awditur, id-Direttur tal-Verifika, figura sanċita fil-Kostituzzjoni, din il-persuna issa tagħmilha wkoll ta' super awditur u tidħol ukoll fi kwestjonijiet li diġa' ġew deċiżi mill-organi kompetenti.

L-istess fuq il-kwestjoni ta' l-Awżiljari, liema każ dam is- snin biex jiġi nvestigat mill-Kummissjoni Permanenti Kontra l- Korruzzjoni.

L-ewwel imorru għand wieħed u jgħidilhom "le" u mbagħad imorru għand ieħor u jgħidilhom "le", jiġifieri din ma kenitx l-ewwel għażla tagħhom, u mbagħad immorru għand Dr. Edgar Mizzi u lil dan ngħidulu biex jinvestiga anke dawk l-affarijiet li fihom hemm deċiżjoni definittiva ta' imħallef, ta' l-Awditur u tal-Kummissjoni Permanenti Kontra l-Korruzzjoni.

Dan li jġib l-isfiduċja fl-istituzzjonijiet!

L-isfiduċja fl-istituzzjonijiet teżisti għax minflok ma ntejbu ċerti organi nagħmlu organi fuq l-organi, kif fil-fatt se jkun dan it-tribunal.

Kien hemm ħafna nies li taħt l-Amministrazzjoni Nazzjonalista marru bl- ilment tagħhom quddiem il-kummissjoni għax allegaw li fil-konfront tagħhom saret inġustizzja u minkejja dan, issa xorta waħda qed noħolqu tribunal biex jerġa' jeżamina dak il-perijodu.

Hawnhekk tibda tinxtamm ir-riħa tal- partiġjaniżmu!

Ara l-Partit Nazzjonalista ma setax jagħmel mod ieħor għax għall-perijodu ta' qabel l-1987 ma kienx jeżisti dan it-tribunal u għal wara l-1987 il-Gvern Nazzjonalista waqqaf il-kummissjoni biex tikkontrolla lilu stess.

Allura fejn qiegħed il-partiġjaniżmu tal-kummissjoni għall- Investigazzjoni ta' Inġustizzji?

In-nies li ġew appuntati huma personalitajiet pubbliċi u se nsemmihom b'isimhom għax kulħadd jafhom.

L-ewwel wieħed kien Dr. Joseph Galea Debono illi naħseb li anke n-naħa l- oħra għandha fiduċja fih għax - jekk m'iniex sejjer żball - ġie konfermat bħala chairman ta' organiżżazzjoni tat-turiżmu (NTOM).

L-ieħor kien Dr Joseph Said Pullicino li dak iż-żmien kien avukat u li wara sar imħallef - waqt li kien imħallef baqa' jisma' l-każijiet illi kellu quddiemu fil-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji - u aktar tard, f'Lulju ta' l-1995, sar ukoll Prim Imħallef.

Kien hemm ukoll Dr. Ramon Rossignaud li huwa l-uniku bniedem li għadu hemm għax minkejja l- introduzzjoni ta' l-Att dwar l-Ombudsman, il-Kummissjoni għall- Investigazzjoni ta' Inġustizzji għadha qiegħda teżamina l-aħħar batch ta' każijiet.

Safejn naf jien ħadd qatt ma kkritika l-mod ta' kif imexxi l- affarijiet Dr Rossignaud, li issa qiegħed ukoll f'bordijiet oħra bħal dak ta' l-appell ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Għal żmien qasir kien hemm ukoll Dr. Guido Saliba bħala chairman tal-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji.

Hawn xi riħa ta' partiġjaniżmu fin-nomina ta' dawn in- nies?

Assolutament li m'hawnx.

Prova ta' dan huwa li kien hemm diversi nies li taħt l-Amministrazzjoni Nazzjonalista lmentaw minn xi ħaġa quddiem il-kummissjoni u mhux talli rebħu l-każ tagħhom talli ngħataw rimedju u f'ċerti każijiet anke kumpens finanzjarju.

Mela l-periklu li jiġu ntrodotti dawn it-tribunali huwa illi toħloq sfiduċja f'istituzzjonijiet li ġew aċċettati u allura tibbenefika lil dawk in-nies li jidhrilhom li m'għandhomx fiduċja fil-kummissjoni u li fil-fatt ma marrux quddiemha.

Issa dalwaqt nibdew nisimgħu li xi ħadd ma jmurx quddiem il-qorti għax m'għandux fiduċja fiha u allura jieħu l-liġi f'idejh!

Għalhekk l- Oppożizzjoni ma taqbilx mal-konċett innifsu ta' dan it-tribunal u mal-mod kif se jiġi appuntat.

L-Onor.

Farrugia kważi qabel li jmissu jkun hemm projbizzjoni li l- president ta' dan it-tribunal ikun uffiċjal pubbliku pero' qal: Din qed taraw?

Ma tafux li taħt il-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji l-avukati li kienu ġew appuntati fuq il-kummissjoni xorta waħda setgħu jeżerċitaw il-professjoni legali tagħhom!

Jiena naħseb li l-fatt li jista' jinħatar uffiċjal pubbliku joħloq ħafna iktar ħsara, liema ħsara hija ħafna iktar immedjata mill-argument li tista' taħtar avukat li jkollu l-prattika privata tiegħu u allura dan jista' jiġi f'konflitt ta' interess.

Dan qed ngħidu għax f'każ li dan ikollu konflitt ta' interess tista' tintalab rikuża taħt il-liġi l-antika.

Fil-bidu, l-Onor.

Farrugia qal li ma tistax tagħmel dan imma wara kkorreġa ruħu.

Qabel, f'każ ta' konflitt ta' interess u kif hemm prospettat ukoll f'dan l-abbozz, wieħed seta' jitlob li l-każ tiegħu ma jinstemax minn persuna partikolari jew inkella anke li l-persuna stess - forsi għax tkun tat parir xi darba fuq il- kwestjoni - tagħżel li hi ma tismax dak il-każ.

Imma kemm hu ikbar il- periklu li fil-liġi - jiena ma naħsibx li bi żball saret hekk imma bi ħsieb - m'hemmx l-iskwalifika milli tkun president ta' tribunal jekk int tkun uffiċjal pubbliku.

Dan ngħid li sar bi ħsieb għax peress li ħafna affarijiet ġew ikkopjati kelma b'kelma mil-liġi tagħna dwar il-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji, allura dak li m'huwiex ikkopjat fil- fatt ma ġiex ikkopjat bi skop; iva bi skop.

Forsi diġa' għandna xi ħadd f'moħħna li hu uffiċjal pubbliku u li jaqa' taħt il-kwalifiki ta' dan l- abbozz u allura rridu nlestu t-triq billi ngħidu li uffiċjal pubbliku jista' jkun f'dan it-tribunal!

Issa kull fejn hemm awtorita' jew tribunal b'poter ġudizzjarju - "poter ġudizzjarju" ifisser li jkun hemm kawża jew tilwima bejn żewġ partijiet u persuna trid tiddeċiedi għandux raġun wieħed jew l-ieħor - u fil-każijiet kollha fejn hemm kummissjonijiet jew tribunali li jiddeċiedu, ħafna drabi uffiċjal pubbliku huwa espressament eskluż.

Anke fil-każ tal-Public Service Commission - għax il-Public Service Commission hija l-awtorita' mwaqqfa mill-Kostituzzjoni sabiex tieħu ħsieb id-dixxiplina fis-Civil Service - proprju għax għandha dan il-poter ġudizzjarju, l-uffiċjali pubbliċi huma esklużi milli jkunu membri tal-Public Service Commission.

Anke imħallef jew maġistrat ma jistax ikun uffiċjal pubbliku fl-istess ħin, jiġifieri l-mument li huwa jssir maġistrat jew imħallef ma jibqax uffiċjal pubbliku għax jidħol fl-isfera tal-ġudizzjarju u mhux iktar fl- isfera ta' l-eżekuttiv.

Meta inti mpjegat tal-gvern tagħtih ukoll il- poter li jiddeċiedi qed tgħid li membru ta' l-eżekuttiv - għax uffiċjal pubbliku sakemm ma jirriżenjax jibqa' uffiċjal pubbliku - qed tagħtih ukoll poter li jiddeċiedi.

Din is-sitwazzjoni kemm jista' jkun għandha tiġi evitata għax tista' tagħti lok għal abbuż.

Mhux qed ngħid li bilfors iwassal għal abbuż imma, iva, jista' jagħti lok għal abbuż għax ikun hemm it-taħlita tal-funzjonijiet u jista' jagħti lok għal abbuż ukoll għax uffiċjal pubbliku li jaħdem mal-gvern irid jiddeċiedi wkoll jekk il-Gvern għandux raġun jew le.

Hawnhekk għandna wkoll implikazzjonijiet finanzjarji u mhux sempliċiment ngħidu li teżisti inġustizzja u allura jista' jkun li jagħti kumpens finanzjarju wkoll.

Jien niftakar li fil-bidu, il-Kummissjoni għall- Investigazzjoni ta' Inġustizzji kienet tat direttiva li fejn jistgħu jissewwew l-inġustizzji jissewwew, pero', bħala regola, il-kumpens finanzjarju kellu jinħadem biss mill-1 ta' Ottubru ta' l-1987 'il quddiem, jiġifieri dak li wieħed sofra mill-1 ta' Ottubru 1987 'l quddiem.

Fil- fatt, Alla ħares din ma għamlitx hekk għax tant kien hemm każijiet ta' inġustizzji li tressqu u li ġew aċċettati mill-kummissjoni, illi kieku l- kummissjoni kellha tagħti kull sold lil kull min verament kien ħaqqu, jien naħseb li kien jinħoloq deficit finanzjarju kbir fil-Fond Konsolidat kawża biss tal-kumpens finanzjarju li jingħata bis-saħħa tal-Kummissjoni għall- Investigazzjoni ta' Inġustizzji.

GĦalhekk jien naħseb li huwa żball li uffiċjal pubbliku m'huwiex eskluż mit-tribunal li qed jiġi prospettat f'dan l-abbozz ta' liġi.

Madam Speaker, issa x'poteri għandu dan it-tribunal, apparti l-fatt li l- lista hija exhaustive - kif spjega qabli l-Onor.

Gatt - jiġifieri dawk l- affarijiet biss jistgħu jiġu kontestati quddiem it-Tribunal?

L-ewwel ħalli niġu għall-poteri li għandu t-tribunal f'każ li dan jidhirlu li ġiet kommessa inġustizzja fil-konfront ta' xi ħadd.

Il-Membri tal-Gvern li tkellmu fuq dan l-abbozz ta' liġi qalu - nispera li fhimt tajjeb l- argument ta' l-Onor.

Farrugia - li f'każ li jkun hemm allegazzjoni ta' inġustizzja minn impjegat pubbliku u t-tribunal jasal għad-deċiżjoni li ġiet kommessa din l-inġustizzja, it-tribunal flimkien mal-Kummissjoni għas- Servizz Pubbliku nsibu soluzzjoni għal din il-problema għax wara mbagħad, skond dan l-abbozz, il-Prim Ministru huwa obbligat iwettaq id-deċiżjonijiet tat-tribunal.

Ġaladarba dan l-abbozz igħid hekk, il-Public Service Commission hekk għandha tagħmel, jiġifieri għandha tara kif issib xi proċeduri biex id-deċiżjonijiet tat-tribunal jiġu osservati.

MADAM SPEAKER: Onor. Borg, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

ONOR.

ALFRED SANT: Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.

JOE CASSAR : Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Borg ikompli jitkellem.

Il-Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva) Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

TONIO BORG: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra.

Madam Speaker, kont se ngħid li l-iżball ta' dan l-argument huwa li dan it-tribunal se jiġi mwaqqaf b'liġi ordinarja mentri l-Public Service Commission hija parti mill-Kostituzzjoni, l-ogħla liġi tal-pajjiż.

GĦalhekk meta l-Kostituzzjoni u dan l-abbozz ta' liġi jaħbtu flimkien allura jċedi dan l-abbozz ta' liġi u mhux il-Kostituzzjoni.

Fil-fatt, il- problema li kellu anke l-Gvern ta' qabel kienet proprju li peress li ħafna inġustizzji jiġu allegati minn mpjegati pubbliċi fil-konfront tal-gvern, allura ħafna mill-inġustizzji li kienu jiġu allegati jaqgħu proprjament taħt il-Public Service Commission.

Għaliex?

Għaliex il-Kostituzzjoni tgħidlek li biex tidħol mal-gvern u biex timxi 'l quddiem u anke biex timxi lura - jiġifieri biex jittieħdu passi dixxiplinarji kontra tiegħek - una volta li int ħaddiem mal-gvern, bilfors irid ikollok l-approvazzjoni tal- Public Service Commission.

Huwa veru li l-Prim Ministru jiffirma l- appointment u li jiffirma d-deċiżjoni ta' promozzjoni kif ukoll dik ta' dixxiplina, imma l-Prim Ministru huwa marbut bil-Kostituzzjoni li jimxi skond il-parir u d-deċiżjoni tal-Public Service Commission.

Jekk ma togħġbux dik id-deċiżjoni l-unika ħaġa li jista' jagħmel il-Prim Ministru hija li, għal darba biss, jirriferiha lura lill-Public Service Commission u f'każ li l-Public Service Commission tibqa' ssostni d-deċiżjoni tagħha, bil- Kostituzzjoni kif inhi llum, il-Prim Ministru ma jista' jagħmel xejn aktar.

Allura inutli li tgħid li dan l-abbozz ta' liġi jistabbilixxi li l-Prim Ministru jrid jimplimenta bilfors id-deċiżjonijiet tat-tribunal, għaliex m'huwiex hekk.

Fil-passat kien hemm każijiet fejn impjegati pubbliċi marru quddiem il- Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji dwar xi promozzjoni, rebħu l-każ tagħhom - kultant anke wara ħafna snin - ir-rakkmandazzjoni favurihom marret quddiem il-Prim Ministru li, minn-naħa tiegħu, ikkonferma d-deċiżjoni tal-kummissjoni, imma meta mbagħad din id-deċiżjoni ġiet riferita lill-Public Service Commission, li hija mwaqqfa mill-Kostituzzjoni u allura hija wkoll indipendenti ....(Interruzzjonijiet) Issa nisperaw li ma toħroġx l-idea li nagħmlu PSC mhux indipendenti ħalli mbagħad din tibda taqbel mat-Tribunal.

Jiena ma naħsibx li dan huwa l-ħsieb tal-Gvern u għalkemm kollox huwa possibbli, nittama li dan m'huwiex il-ħsieb tiegħu.

Allura f'dawk il-każijiet li qed insemmi xi stajt tagħmel?

Inti ma stajt tagħmel xejn iktar, għallinqas f'dik li hija promozzjoni fis-servizz pubbliku, ħlief li temenda l-Kostituzzjoni.

Issa f'dan ir-rispett hawnhekk hawn xi ħaġa differenti ?

Anke kieku wieħed kellu jaċċetta l-argument ta' sieħbi l-Onor.

Gatt u jgħid li l-individwu jkun jista' jingħata xi ħaġa oħra bħala kumpens, dan l- abbozz m'huwiex qed jgħid hekk għaliex it-tribunal, jekk jidhirlu li għandu jagħti rimedju, għandu jgħid dak ir-rimedju x'inhu u jekk ir-rimedju huwa ta' promozzjoni għandu jgħid li dik il-persuna għandha tiġi promossa għaliex sofriet inġustizzja fil-passat.

Issa jekk din il-persuna hija impjegat pubbliku, taħt subartiklu 7 (11) l-unika ħaġa li jista' jagħmel il-Prim Ministru f'dak l-istadju hija li jirriferiha lill-Public Service Commission.

It-tribunal imma ma jistax jagħtik rimedju finanzjarju qabel ma jkun jaf x'se tiddeċiedi l-Public Service Commission.

Anke jekk il- Public Service Commission tiddeċiedi li m'għandu jkun hemm l-ebda rimedju u t-tribunal jiddeċiedi li għandu jkun hemm kumpens finanzjarju, dan ifisser allura li jingħata kumpens finanzjarju għal xi ħadd li skond it-tribunal jidhirlu li sofra nġustizzja imma li skond il-Public Service Commission, imwaqqfa mill-Kostituzzjoni, jidhrilha li dik l-inġustizzja ma saritx fil- konfront ta' dik il-persuna.

Naħseb li l-Awditur hawn jaqbeż fuqna lkoll għaliex inkella jibda jiġri li bniedem jingħata kumpens finanzjarju bi ksur tal-Kostituzzjoni, għax jekk il-Kostituzzjoni tagħti l-poter lill-Public Service Commission sabiex wieħed javvanza fis-Servizz Ċivili, l-ebda istituzzjoni oħra ma tista' tindaħal lill-Public Service Commission f'dak ir-rigward.

Tista' tirrakkmanda u tgħidilhom: Isma', it-tribunal iddeċieda hekk, intom se tiddeċiedu mod ieħor?!

Dak jista' jsir, imma li wieħed jipprova jinjora d-deċiżjonijiet tal-Public Service Commission - dejjem naturalment jekk nemmnu li l-Public Service Commision għandha tkun indipendenti u se tkun buffer zone bejn il-gvern u l-impjegati tiegħu - naħseb li dan ma jistax isir u wisq nibża' li jekk isir tkun qed tinkiser il-Kostituzzjoni għaliex qed jingħata kumpens finanzjarju f'każijiet fejn il-Public Service Commission qed tgħid li m'għandu jingħata xejn għax ma tkunx saret inġustizzja.

Tant hu veru, li ftit snin wara li tela' l-Partit Nazzjonalista fil-gvern fl-1987, kienu ġew emendati r-regolamenti ta' dixxiplina tal-Public Service Commission, bi qbil mal-Public Service Commission stess, fejn il-każijiet deċiżi mill-Public Service Commission setgħu jiġu riveduti f'każ ta' applikazzjoni manifestament ħażina ta' inġustizzja.

L-Onor.

Membru donnu ried jimplika li dawn reġgħu nfetħu fuq bażi partiġjana imma dan m'hu veru xejn.

Jien kelli każi li rbaħthom u oħrajn li tliftlhom, jiġifieri l-fatt li titlef u tirbaħ juri kemm il-Public Service Commission kienet indipendenti - hawn min kien jgħid min-naħa tagħna li forsi kienet indipendenti ż-żejjed - u kemm kienet indipendenti wkoll il-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji.

Ara ma tmorrux taħsbu li għax wieħed kien imur quddiemha u jgħidilha biex tara x'tista' tagħmel għax hu tesserat fil-partit, il-kummissjoni kienet taqbad u tagħtih il-kumpens!

Kemm iġġelidt ma' nies u nies iġġieldu miegħi għax deherna quddiem il-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji u minkejja li l-inġustizzja ġiet kommessa taħt Gvern Laburista xorta waħda tlifna l-każ!

Jiġifieri, anke ċ-ċifri stess ....

(Interruzzjonijiet) Iva, skond l- opinjoni tal-kummissjoni, imma xi ħadd irid jaqtagħha u hawn hu l-argument kollu tiegħi li xi ħadd irid jaqtagħha s-sentenza!

Ma jistax ikun nibqgħu sejrin hekk, l-ewwel noħolqu l-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji, imbagħad nagħmlu l-Ombudsman, imbagħad nagħmlu t-Tribunal għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji u organi oħra bħal dawn, għax inkella din is-sistema tagħti aptit lin-nies biex darb'oħra l-istess gvern, jew gvern ieħor, jerġa' jagħmel tribunal biex jirrevedi l-Ombudsman.

L-Onor.

Membru qal li forsi ma jkollhomx fiduċja fil-Kummissjoni.

Forsi jien m'għandix fiduċja fl-Ombudsman u allura billi dan ġie appuntant b'żewġ terzi tal-Parlament, forsi lanqas għandi fiduċja fil-Parlament.

Jiġifieri, Allaħares nibqgħu sejrin b'dawn l-argumenti.

(Interruzzjonijiet) Iva, raġunijiet serji, imma int ma ġibtx argument serju wieħed biex turi għaliex il-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji kienet partiġjana.

Ipprovajt issib xi differenzi żgħar bħal, għax mhux fil-pubbliku jew għax fil-pubbliku, imma m'humiex raġunijiet ta' sustanza li jiġġustifikaw li persuna ma tmurx quddiem il-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji kif ġiet kostitwita dak inhar.

Għalhekk bil-kostituzzjoni tat- tribunal ikif inhi issa hemm is-suspett tar-riħa tal-partiġjaniżmu.

Issemmew ukoll każijiet ta' allegati inġustizzji fi żmien Gvern Nazzjonalista.

Jien ma rridx nidħol fid-dettalji ta' x'kien isir qabel imma jekk hawn partit li minflok ma qagħad jara kif ma jiġix imfittex għar- rimedju ta rimedju liċ-ċittadin, kien proprju l-Partit Nazzjonalista.

Jien semmejt l-Att ta' l-1987 li permezz tiegħu l-Konvenzjoni Ewropea ġiet inkorporata fil-liġijiet ta' Malta, semmejt it-twaqqif tal-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji u kont se ninsa li l-Gvern Nazzjonalista kien ukoll emenda l-Kodiċi ta' Proċedura Civili, ħassar l- emendi li kien għamel il-Gvern Soċjalista bl-Att Nru VIII ta' l-1981 li biha eskluda ħafna affarijiet li jagħmel il-gvern mill-iskrutinju tal- qrati.

Mhux talli ħassar dik il-liġi talli għamel liġi li permezz tagħha għamilha iktar faċli biex wieħed jattakka deċiżjoni ta' ministru jew ta' uffiċjal pubbliku billi għamel lista sħiħa ta' każijiet meta wieħed jidhirlu li l-gvern aġixxa b'mod ħażin jew b'mod irraġonevoli fil-konfront tiegħu, jiġifieri mingħajr ma jkun kiser l-ebda ittra espressa tal-liġi.

Ħalli nagħti eżempju.

Ikun hemm istituzzjoni, awtorita', ministru jew uffiċjal pubbliku li skond il-liġi jkollu dritt li jagħti permess jew liċenzja, jew inkella li jħassar liċenzja, u dan jagħmlu billi jieħu konsiderazzjonijiet irrilevanti into account jew inkella billi jinjora konsiderazzjonijiet li ma messux injora.

Kien bis-saħħa ta' l-emendi li għamilna għall-Kodiċi ta' Proċedura Civili li ċittadin, li forsi ma riedx jallega ksur tal- Konvenzjoni Ewropea jew ma riedx imur quddiem il- Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji, xorta waħda seta' jmur quddiem il-qorti u jallega li l-eżerċizzju ta' dik id-diskrezzjoni fil- konfront tiegħu kienet waħda irraġonevoli.

Dan seta jagħmilha sa l-1981 għax imbagħad, meta ntrebħet il-kawża tal-Blue Sisters - fejn l-ex Ministru Moran kien impona kondizzjoni fuq dan l-Isptar li biex jopera jrid jagħti mill-inqas 50% tas-sodod lill-gvern - u l-mibki Imħallef Herrera iddeċieda li dik il-kondizzjoni hija illegali.

U allura, wara li f'dik is-sentenza l- qorti kienet qalet li l-Ministru tas-Saħħa kien eżerċita d-diskrezzjoni tiegħu b'mod irraġonevoli, kienet saret liġi biex il-qorti ma tkunx tista' teżamina x'jagħmel il-Ministru tas-Saħħa.

Din kienet l-oriġini tar-raġuni għaliex il-gvern ta' dak iż-żmien kien emenda l-liġi.

Aħna din it-tip ta' leġislazzjoni mhux talli m'għamilnihiex talli ħassarniha u minflok żidna r- raġunijiet għaliex iċ-ċittadin jista' jħarrek lill-gvern quddiem il-qorti.

Imbagħad, fl-1995, il-Gvern Nazzjonalista introduċa l-Ombudsman.

Ħaddieħor kien iwiegħdu l-Ombudsman u kien saħansitra jsemmih fil-programm elettorali - bħalma kienet wegħda espressa wkoll dik li nirratifikaw il- Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-Individual Right of Petition - imma minkejja li din kienet wegħda espressa għal 16-il sena, din taret mar-riħ.

Meta pprovaw jiġġustifikaw għaliex ma ntroduċewx il-liġi dwar l-Ombudsman ir-raġuni li ġabu kienet li ma kellhomx ċans.

F'16-il sena ma kellhomx ċans jintroduċu l-liġi dwar l- Ombudsman!

Ara l-Att dwar il-Klieb li għadda fl-1985 - kumbinazzjoni llum l-Onor.

Sandro Schembri Adami għamel domanda parlamentari dwaru lill-Prim Ministru - domna ma nafx kemm-il seduta fl-istadju tat-Tieni Qari u fil- Kumitat fejn flejnih artiklu wara l-ieħor.

Fil-fatt, fl-1985 din kienet l- unika liġi sħiħa li għaddiet fil-Parlament u biżżejjed ngħid li jekk wieħed iħares lejn il-ktieb tal-leġislazzjoni ta' l-1985 tgħidx kemm isibu irqiq.

U mbagħad jiġu jgħidulna li ma kellhomx ċans jagħmlu l-Att dwar l- Ombudsman!

Ara biex jingħalqu l-iskejjel tal-Knisja u biex lanqas biss jingħataw donazzjonijiet lill-iskejjel tal-Knisja jew inkella biex issir liġi li biha jitkeċċew it-tobba u biex jekk jistrajkaw ma jkunux jistgħu jeżerċitaw il-professjoni privata tagħhom, għal dawk kien hemm żmien biex ngħaddu liġijiet, anke jekk niltaqgħu s-Sibt filgħodu wkoll!

Pero' jaħasra, f'16-il sena sħaħ ma kienx hemm żmien biex jgħaddi l-Att dwar l- Ombudsman!

Issa l-verita' hija ħaġa oħra!

Aħna nafu li l-Gvern Laburista la kellu r-rieda politika u lanqas l-interess li l-jkollu l-Ombudsman biex jiġi jiftaħlu u jeżaminalu l-files ħalli jara jekk ikkommettiex xi inġustizzja.

Jekk nafu li f'16-il sena ta' Gvern Soċjalista saħansitra saret liġi biex il-qrati ma jkunux jistgħu jindagaw id-diskrezzjoni tal- ministru, imbagħad se nagħmlu Ombudsman li joqgħod jinvestiga lill-istess Gvern?!

Kif diġa' għidt, ir-raġuni vera kienet li ma kienx hemm ir-rieda politika.

Madam Speaker, għall-kuntrarju aħna wara li rajna s-suċċess tal- Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji għidna: Ejjew nipperfezzjonaw din is-sistema.

Għalhekk, f'dan ir-rigward ħadna l-pass kuraġġuż li nwaqqfu l-Ombudsman.

Aħna għidna wkoll li biex isir Ombudsman, dan mhux biss irid jinnominah il-gvern jew imkella jinnominah il-Parlament b'maġġoranza sempliċi biss imma l-liġi - jien niftakar li l-Att dwar l- Ombudsman kien l-ewwel wieħed li ddiskutejna hekk kif sirt ministru u dħalt fil-Kabinett - għamilniha b'mod li biex xi ħadd isir Ombudsman dan irid ikollu l-approvazzjoni taż-żewġ terzi tal-Membri tal-Parlament.

Fil-fatt, lanqas għal imħallef ma għandek bżonn żewġ terzi tal-Parlament biex tappuntah għax hemmhekk kulma trid hija r-rieda tal-prim ministru, imbagħad biex tneħħih trid żewġ terzi tal-Membri tal-Parlament.

L-uniku uffiċjal ta' dan il-Parlament li biex isir għandu bżonn l-approvazzjoni ta' żewġ terzi tal-Membri tal-Parlament huwa l-Ombudsman.

Dik hija s-serjeta'!

Is- serjeta' hija li ħadna dan il-pass illi biex nagħmlu l-Ombudsman fil- prattika rridu bilfors - dan għamilnih peress li f'dan il-Parlament l-ebda partit politiku ma għandu jew qatt kellu maġġoranza ta' żewġ terzi f'dawn l- aħħar 70 sena - naqblu ma' l-oppożizzjoni u f'każ li ma naqblux, l- Ombudsman ma jsirx.

Hawnhekk ta' min jgħid ukoll li mbagħad aħna pperfezzjonajna s-sistema billi għidna li l-Ombudsman mhux biss ikun jista' jiddeċiedi l-affarijiet li jitressqulu quddiemu, jiġifieri l-complaints, imma jkun jista' jindaga ċerti affarijiet spontanjament u mingħajr ma ħadd jitolbu.

L-effett tajjeb u benefiku ta' din il-liġi rajnih riċentement waqt l-istrajk tal-ġuħ li għamlu ż-żgħażagħ ħdejn il-monument ta' Sir Paul Boffa f'liema każ, l- Ombudsman uża l-liġi li konna għamilna f'dan il-Parlament li proprju tagħtih id-dritt li jeżamina spontanjament każijiet li jidhirlu li huma fl- interess pubbliku li wieħed jeżaminhom, f'dan il-każ kien li jintemm dak l- istrajk tal-ġuħ.

GĦalhekk l-Ombudsman kien perfezzjonament tas-sistema li konna waqqafna aħna għall-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji .

Din il-liġi tant kienet tajba, li partijiet minn dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, partikolarment fejn tidħol l-iskeda ta' l-affarijiet li ma jistgħux jiġu indagati mit-tribunali, huma meħudin kelma b'kelma mill- Att dwar l-Ombudsman.

Issa jien m'iniex se nidħol fid-dettal fuq x'qalet l-Oppożizzjoni Laburista dwar din il-famuża skeda li qiegħda wkoll fl-Att dwar l-Ombudsman u fuq l-oġġezzjonijiet li qajmet bħal, per eżempju, meta l-Oppożizzjoni Laburista kienet kkritikat u qalet: X'jiġifieri li s-Servizz ta' Sigurta' li twaqqaf b'liġi s-sena li għaddiet se jkun eskluż mill-operat ta' l- Ombudsman?

Fil-fatt din kienet waħda mir-raġunijiet li kienet ressqet l- Oppożizzjoni Laburista b'oppożizzjoni għall-iskeda li hemm fl-Att dwar l- Ombudsman li, kif diġa' għidt, hija l-istess skeda li ġiet introdotta f'dan l-abbozz ta' liġi.

Hawnhekk l-Oppożizzjoni Laburista kienet qalet ukoll: Aħna ma nafux li f'pajjiżi barranin l-ikbar dnubiet isiru proprju mis- servizzi ta' sigurta'!

Madam Speaker, issa jekk jien immur infittex f'dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, x'insib f'Taqsima A ta' l-Ewwel Skeda?

Insib li l-aħħar istituzzjoni li wieħed ma jistax jagħmel ilment kontra tagħha hija proprju s-Servizz ta' Sigurta'.

U dan għaliex?

GĦax din hija kkopjata kelma b'kelma mill-Att dwar l-Ombudsman.

Jien skantajt kif l- Onor. Farrugia qal li il-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji setgħet tinvestiga anke lill-Pulizija dwar kif jittieħdu l-proċeduri kriminali jew le.

Wieħed għandu jgħid li skond l-Att dwar l-Ombudsman, il- mertu ta' investigazzjoni kriminali ma jistax ikun is-suġġett ta' investigazzjoni u jien ma naf bl-ebda każ fejn il-Kummissjoni għall- Investigazzjoni ta' Inġustizzji indaħlet fil-mertu ta' investigazzjoni kriminali, jiġiferi f'liema direzzjoni kellha timxi l-Puluzija.

Naturalment, jekk persuna tissawat ...

MADAM SPEAKER: Jekk joġgħobkom, tinterrompux,.

Onor. Borg tista' tkompli.

ONOR.

TONIO BORG: Madam Speaker, bil-permess tiegħi l-Onor.

Membru jista' jitkellem.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, bil-permess ta' l-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Naħseb li l-Onor.

Borg mhux qed jikkwotani tajjeb.

Jien qed nifhem l-argument tiegħu imma il-punt tiegħi huwa li fil- kummissjoni seta' kien hemm avukati li kellhom l-uffiċju legali tagħhom u allura kellhom aċċess għall-files ta' investigazzjonijiet kriminali li setgħu saru.

Dan hu li ridt ngħid, għalkemm imbagħad dħalt ukoll fil-punt li ma kienx il-każ li l-kummissjoni jkollha aċċess għal kull informazzjoni li saret fl-investigazzjonijiet kriminali għax seta' jsir xi abbuż.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Napprezza l-punt li għamel l-Onor.

Farrugia, pero' xorta waħda ma narax għaliex b'xi mod din kellha timpinġi fuq l- imparzjalita' u fuq in-nuqqas ta' partiġjaniżmu fid-deċiżjonijiet tal- Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji.

L-argument tiegħi hu li dan l-abbozz ta' liġi jeskludi wkoll mill-operat tiegħu l- investigazzjonijiet kriminali li jsiru mill-Pulizija, jiġifieri, il-mertu ta' l- investigazzjonijiet kriminali.

Anke l-Att dwar l-Ombudsman jeskludi l-investigazzjonijiet kriminali.

Niftakar lill-Onor.

Farrugia - qabel ma sar deputat - jikkritika lili u lill-Puluzija għaliex l-Ombudsman ma jistax jidħol fi kwalunkwe investigazzjoni kriminali.

Jien kont għidt kemm- il darba - fil-fatt kien sar anke ftehim ma' l-Ombudsman - li l-Ombudsman jista' jidħol f'dak kollu li għandu x'jaqsam mal-Puluzija.

Ejja ngħidu li persuna tiġi trattata ħażin - mhux neċessarjament tiġi msawta imma tiġi insulentata jew inkella ttrattata ħażin mill-Pulizija waqt l-interrogatorju - dak jaqa' kemm taħt l-Ombudsman kif ukoll taħt din il-liġi.

Li ma jaqax taħt l-Ombudsman u taħt din il-liġi - dan il-punt konna għamilnih ċar fl- istadju tal-Kumitat meta ddiskutejna l-Att dwar l-Ombudsman - huwa l-mertu ta' l-investigazzjoni.

Allaħares l-Ombudsman jew it-tribunal jibda jistaqsi: GĦaliex mortu tinvestigaw f'dik id-direzzjoni u ma mortux f'direzzjoni oħra?

Qiegħed ngħid dan, Madam speaker, għax hija inġusta l-kritika li reġa' għamel l-Onor.

Farrugia fejn staqsa għaliex ma twaqqafx il-police complaints board jew il-police complaints authority.

Ir-raġuni għaliex dan baqa' ma twaqqafx - minkejja li kien hemm il-ħsieb li dan isir - kienet li dan ġie sorpassat bit-twaqqif ta' l-Ombudsman.

Issa se nispjega u ngħid kif anke fir-rapport li għamlet l-Management Systems Unit dwar il-Puluzija, din waslet għall-istess konklużjoni għaliex iċ-ċittadin li jidhirlu li għandu ilment kontra l-Pulizija m'għandu xejn xi jżommu milli jmur għand l- Ombudsman jew li jmur - kif kienet qabel - quddiem il-Kummissjoni għall- Investigazzjoni ta' Inġustizzji.

M'hemm l-ebda artiklu fil-liġi li jżomm lil kwalunkwe persuna li jidhrilha li l-Pulizija mxiet ħażin fil-konfront tagħha milli tagħmel l-ilment tagħha.

Allura l-problema li kienet se tinqala' - u din il-problema hija sottolineata anke fir-rapport li għamel David Spiteri Gingell ta' l-MSU rigward il-Puluzija - fir-rigward tal- pulizija kienet din: Allura kemm-il organizzazzjoni se nagħmlu biex tinvestiga inġustizzji jew abbużi li saru mill-Pulizija?

Mela jekk pulizija jimxi miegħek ħażin u jarrestak illegalment tista' tagħmel kawża fil-qrati, tista' tmur ukoll quddiem l-Ombudsman u issa se nagħmlu wkoll il- Police Complaints Authority.

Peress li l-Ombudman jista' jiddeċiedi li ma jidħolx f'ilment meta jkun hemm rimedju ieħor, b'dan li qegħdin tipproponu qed toħolqu mod kif tikkomplikaw iktar l-affarijiet f'dan il-pajjiż żgħir bħal tagħna.

Jiena naf li se tgħidli li hemm ċerti pajjiżi li għandhom kemm l-Ombudsman kif ukoll il-police complaints authority, imma hemm anke pajjiżi li għandhom erba' tipi ta' security services, jiġifieri m'għandniex nieħdu kollox imma nieħdu biss it-tajjeb ta' pajjiżi barranin.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, bil-permess ta' l-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Bir-rispett kollu lejn l-Onor.

Membru, ma naħsibx li qed jara d-distinzjoni.

Ħalli nagħti eżempju: meta uffiċjal tal- Pulizija għandu rapport kontra l-Kummissarju, se tgħidlu jmur għand l- Ombudsman?

Dan hu l-punt.

Il-protezzjoni mhux qiegħda hemm u din hija xi ħaġa li wieħed irid jinkwadraha fiċ-ċirkostanza tagħha.

ONOR.

TONIO BORG: Allura quddiem min għandu jmur?

Irrid infakkar li l- Ombudsman li huwa maħtur b'żewġ terzi tal-Parlament u għandu sistema ta' indipendenza u allura ma nistgħux insibu aħjar minnu għax, kif spjegajt qabel, l-Ombudsman hu nominat b'żewġ terzi tal-Parlament - lanqas l- imħallfin m'huma nominati b'dan il-mod.

Fl-abbozz ta' liġi li konna ressaqna fl-aħħar tal-leġislatura l-oħra, jidhirli li fil-każ ta' l-Awditur ukoll kien hemm il-proposta li n-nomina ssir b'żewġ terzi għax illum dan lanqas huwa hekk.

L-uniku uffiċjal li trid maġġoranza ta' żewġ terzi biex tinnominah huwa l-Ombudsman u allura dan għandu inqas protezzjoni mill- police complaints authority?

Fil-fatt l-Ombudsman kien għamel ftehim bil- miktub - kont ippubblikajtu jien meta kont ministru responsabbli mill- Pulizija - mall-Kummissarju tal-Pulizija dwar dak kollu li jista' jiġi nvestigat u l-unika ħaġa li ma tistax tiġi nvestigata hija l-mertu nnifsu ta' l-investigazzjoni kriminali u r-raġuni hi li jekk tagħmel hekk allura l- Ombudsman isir Kummissarju tal-Pulizija.

Dan ma jistax ikun għax wara kollox il-gvern, hu min hu, irid imexxi, għax l-oħrajn huma monitoring mechanisms, mekkaniżmi kif wieħed jista' jikkontrolla, imma fl-aħħar mill- aħħar kulħadd jerfa' r-responsabbilta' tiegħu.

Per eżempju, ir-responsabbilta' tal-liġijiet hija tagħna għax aħna nagħmluhom, nistgħu niġu kkritikati u nistgħu niġu kontrollati mill- opinjoni pubblika, imma mbagħad id-deċiżjonijiet aħna neħduhom.

Ma nistgħux noħolqu xi ħadd 'il fuq mill-Parlament.

L-istess fil-każ tal- gvern, tista' tikkontrollah, tagħti iktar poteri lill-qrati, tagħmel l- Ombudsman, imma mbagħad fl-aħħar mill-aħħar id-deċiżjonijiet il-gvern irid jeħodhom, ma tistax toħloq xi ħaġa 'il fuq minnu.

Jien nieħu gost li fir- rapport li sar mill-MSU waslu proprju għall-konklużjoni fejn qalu: Aħna jidhirlina li dan il-ftehim bejn l-Ombudsman u l-Kummissarju tal-Pulizija - jidhirli li kien sar lejn tmiem l-1995 jew il-bidu ta' l-1996 - huwa sodisfaċenti għal dak li huwa ilment taċ-ċittadin kontra l-Korp tal- Pulizija u ma jidhrilniex li għandna nagħmlu xi ħaġa oħra.

U l-police board li hemm prospettat fir-Rapport, m'huwiex il-police complaints authority imma huwa bord li jagħmel assessment tal-business plan tal-Korp tal-Pulizija, li jara l-performance tiegħu u - kif fhimtu jiena - li jista' jaġixxi bħala bord ta' appell minn deċiżjonijiet tal-Kummissarju tal- Pulizija fuq każijiet ta' dixxiplina, imma m'huwiex il-police complaints authority li jisma' l-ilmenti taċ-ċittadin.

Jien naħseb li din hija konklużjoni tajba.

Veru li rridu nikkontrollaw il-Pulizija imma b'daqshekk ma rridux issa ngħabbu lill-Pulizija b'kontrolli tali mod li kulħadd jibda jibża' jarresta u jieħu ċerti inizjattivi minħabba l-biża' li jista' jiżbalja.

Biżżejjed hemm problemi li jipprevjenu lill-Pulizija milli jieħdu ċerti azzjonijiet.

Huwa faċli li ma tiżbaljax jekk ma tagħmel xejn u ma tieħu l-ebda deċiżjoni, imma mbagħad dak ikun żball ta' ħajtek kollha.

Min jaħdem u jieħu d-deċiżjonijiet bilfors li xi darba jiżbalja.

Jien skantajt kif min-nies kollha li wieħed seta' jsemmi li forsi sofra xi żvantaġġ, kellu jissemma l-Korp tal-Pulizija bl-allowances u l-vantaġġi finanzjarji li għandhom.

Qed ngħid dan għax jekk wieħed iqabbel l- allowances u l-vantaġġi finanzjarji tal-lum ma' ta' ħames snin ilu, mhux ma' t'għaxar snin ilu, jiġifieri jien mhux qed nikkompara llum ma' żmien il- Gvern Soċjalista imma qed nikkompara l-aħħar xhur tal-Gvern Nazzjonalista ma' erba' snin qabel fejn kien hemm ukoll il-Gvern Nazzjonalista, wieħed isib li bis-saħħa tal-ftehim li kien sar bejn il-Ministru Louis Galea - il- Ministru ta' l-Intern ta' qabli - u l-Management and Personnel Office fl- Uffiċju tal-Prim Ministru, beda jitħallas l-overtime li qabel ma kienx jitħallas awtomatikament.

Fil-fatt is-sena li għaddiet l-ispiża telgħet minn xi Lm40,000 għal Lm340,000 u hawnhekk irrid ngħid li l-overtime - hawnhekk jgħallimni l-Onor.

Farrugia - ma jeħdux l-ispettur, is- supretendent, l-assistent kummissarju, d-deputat kummissarju jew il- kummissarju imma jieħdu l-kuntistabbli u s-surġent.

Fil-fatt, jekk teżisti problema din ġejja mill-fatt li dawn tant ħadu żidiet bejn overtime u extra duty li s-sena li għaddiet li l-ispiża telgħet għal Lm900,000 u meta wieħed jagħmel il-kalkoli jsib li f'ċerti każijiet, surġent u kuntistabbli setgħu qalgħu daqs spettur.

Għalhekk hawnhekk wieħed jista' jikkritika li tajna ż-żejjed imma mhux li tajna n-nieqes.

Mela se noqogħdu nfettqu għax ma ngħatatx xi allowance!

Meta wieħed iqabbel il-kondizzjonijiet tal-Korp tal-Pulizija bħal, per eżempju, il-25 sena servizz li reġa' ntroduċa l- Partit Nazzjonalistam fejn illum, jekk kuntistabbli jidħol fil-Korp tal- Pulizija ta' 18-il sena jista' joħroġ bil-pensjoni ta' 43 sena - dan ikun l-iżgħar pensjonant - u jkun jista' jaħdem.

Għaldaqstant dan ma jeħux biss il-pensjoni - fejn ir-regola hija li jekk tieħu pensjoni ma tistax taħdem qabel ma tagħlaq 65 sena - imma min jaħdem fil-Korp tal-Pulizija u fl-Armata - u jekk il-Gvern attwali jressaq l-abbozz ta' liġi li konna ppreparjna aħna dan jingħata wkoll lil min ikun fil-prison service - jista' jieħu l-pensjoni wara 25 sena.

L-Onor.

Farrugia pprova jiġbidli saqajja għax kont inqassam il-labar tad- deheb lil dawk li kienu jagħtu servizz jew jagħtu xogħol beyond the call of duty.

L-ewwel ħaġa li rrid ngħid hija li għal snin twal ħadd ma kien jagħti xejn - hawnhekk mhux qed nirriferi biss għall-Gvern Laburista imma anke għall-Gvern Nazzjonalista - imma mbagħad, fis-sena u nofs li għamilt ministru, jien deherli li xi ħadd li għamel azzjoni erojka - hawnhekk mhux qed nirriferi għal dak il-pulizija li jagħmel dmiru bħal, per eżempju, jaqbad ħalliel għax wara kollox dak huwa xogħlu, imma għal dak il-pulizija li jkun off duty mal-mara tiegħu u jara wieħed armat jagħmel hold up f'gabbana tal-lottu u mingħajr ma jkun armat dan jiġri warajh u jaqbdu - jiena deherli li għandi nippremjah.

Ġieli jien kont niġbed l- attenzjoni tal-Kummissarju tal-Pulizija u ġieli l-Kummissarju tal-Pulizija kien jiġbed l-attenzjoni tiegħi.

Jiena kont nagħmel dan mhux biex nidher jiena imma biex nipprova ninkorraġġixxi lil dawn in-nies.

(Interruzzjonijiet) Iva, imma trid tiddeċiedi.

L-ewwelnett, jiena stajt nimxi minn ċertu mument 'il quddiem u bilfors kelli naqta' linja għax inkella xogħli kien jispiċċa biss li noqgħod inqassam il-medalji tad-deheb lill-Korp tal-Puluzija!

MADAM SPEAKER: Onor. Borg, reġa' skadielek il-ħin.

GĦandek bżonn il- leave of House biex tkompli tinstema'.

Hawn talba għal-leave of House.

Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

TONIO BORG: Nirringrazzja lill-Kamra talli għoġobha testendili l- ħin.

Kif kont se ngħid, imbagħad kien hemm il-każ tal-Fire Brigade li fl- għargħar li kellna s-sena li għaddiet raw dawl inemnem x'imkien fil-bogħod, marru fuq il-post u salvaw wieħed li litteralment kien qed jegħreq fil- karozza tiegħu.

Jiena deherli li dawn għandhom jieħdu l-labra tad-deheb - kif hawn minn sejħilha hawnhekk.

Jiena ma nafx li kien hemm xi każijiet lampanti li kellhom jieħdu din il-medalja u ma ħaduhiex, imma ma naħsibx li dan kien l-aħjar eżempju li wieħed seta' jsib biex ngħidu li l-Gvern Nazzjonalista ħlief inġustizzji ma kienx jagħmel, għax allura ħadd ma jibda jagħmel xejn ħalli żgur ma nieħdu l-ebda żball.

Jiena ngħid li meta jitwaqqaf dan it-tribunal, kemm intom u kif ukoll l- istess tribunal, tindunaw li mhux kull min jidhirlu li ma ħax promotion jew li ma ħax il-labra neċessarjament tkun saret inġustizzja fil-konfront tiegħu.

Mela hawn xi ħadd f'dan il-pajjiż li se jammetti li ma ħaqqux jieħu promotion jew li ma ħaqqux jieħu l-labra tad-deheb fuq il-pavru tiegħu!

(Interruzzjonijiet) Kemm kelli nkwiet minħabba pulizija Nazzjonalisti li din ma ħaduhiex!

Dan kien l-inkwiet li kelli!

(Interruzzjonijiet) Imma x'tagħmel?

Trid tiddeċiedi.

Jiena niftakar li meta inti kont editur ta' dak il-fuljett tal-Pulizija kont għamilt tliet medalji fil-faċċata (Interruzzjonijiet) Kienet ilha ma tingħata medalja minn żmien Strickland, għax kien hu li ta l-aħħar medalja, u kienet ingħatat waħda lill-ex-Kummmissarju Alfred Calleja.

Jien kelli l-kuraġġ li ngħid li ma jistax ikun li nibżgħu nagħtuhom dawn il-medalji għaliex inkella se nirfsu kallijiet ta' ċerti nies li forsi jkunu viċin, anke tiegħi - mhux viċin il-partit - li jgħidu: Ara dak il-Laburist ħadha u n- Nazzjonalist ma ħadhiex.

Kemm qlajt kritika minħabba f'hekk!

Imma kif diġa' għidt trid tiddeċiedi.

Allura ħadd ma jieħu l-medalja tal-long service, meta kien hemm min kien ilu 30 sena fil-Korp, u dan sempliċement għaliex nibżgħu nieħdu deċiżjoni?

Imma issa ma rridux immorru fl-estrem u ngħidu li kull min ma ħax promotion u kull min ma ħax il-medalja allura ngħodduhom bħala l-famużi każijiet ta' inġustizzji li saru taħt Gvern Nazzjonalista.

GĦalija huwa kważi kumpliment li wieħed jgħid li dawn huma l-każijiet ta' inġustizzja taħt Gvern Nazzjonalista għaliex li kieku kellna nsemmu l-inġustizzji li kienu jsiru qabel kieku ma nispiċċaw qatt.

Madam Speaker, jiena dan li kelli xi ngħid dwar dan l-abbozz u jidhirli li l-mod kif qed jiġi propost u r-raġuni nnifisha għaliex qed jitwaqqaf dan it- tribunal fiha riħa ta' partiġjaniżmu.

L-aħħar appell u l-aħħar argument tiegħi huwa illi kieku kellna naslu għall-konklużjoni li hemm ħtieġa ta' tribunal - ħaġa li ma narawhiex, anzi dan it-tribunal se jaġevola lil min kien traskurat jew lil min ma riedx imur għar-rimedji li kienu ġew provduti lilu minn Gvern Nazzjonalista - flok jagħmel tribunal, wieħed seta' jemenda l-Att dwar l-Ombudsman ta' l- 1995 billi jgħid li bħalma l-Ombudsman - li huwa appuntat b'żewġ terzi tal- Parlament u li llum qed jinvestiga kull każ u kull ilment ta' inġustizzja li ssir minn kwalunkwe persuna f'Malta - beda jopera fil-15 ta' Mejju ta' l- 1995, dan ikun jista' jibda jara każijiet minn 1987 'il quddiem.

Għalkemm ma naqbilx ma' dan l-argument, xorta ngħid li kieku kellna naslu għall- argument li bilfors trid issir xi ħaġa, l-aħjar mod - mingħajr ma nikkomplikaw l-affarijiet u mingħajr ma nagħtu riħa ta' partiġjaniżmu - kien ikun li minflok nagħmlu dan it-tribunal konna nemendaw il-liġi u ngħidu li l-Ombudsman jista' jibda jopera mid-9 ta' Mejju ta' l-1987 lil hawn minflok mill-15 ta' Mejju ta' l-1995.

Imma lanqas dan ma sar u għalhekk l-Oppożizzjoni ma tista' qatt taqbel ma' dan it-tip ta' abbozz għar-raġunijiet li diġa' semmejt.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Madam Speaker, fil-ftit minuti li baqgħalna llejla nixtieq li nirrimarka li proprju fl-ewwel abbozz li qed jitressaq quddiem dan il-Parlament qegħdin naraw attitudni negattiva minn-naħa ta' l- Oppożizzjoni, liema attitudni kienu ta' spiss jixlu lilna biha.

Bdejna b'din il-wirja negattiva fuq ħaġa li l-poplu kien daqstant ċar fuqha.

L-Oppożizzjoni qegħda ġġib l-argument li kemm ilu li fetaħ il-Parlament ressaqna abbozz wieħed, filwaqt li huma fi żmienhom matul il-perjodu tal- bidu kienu ressqu tmien abbozzi .

Dan huwa argument li jipprova jaljena lin-nies għax fil-fatt mhux in-numru ta' abbozzi li jkollok quddiem il- Kamra li jgħodd imma l-kontenut u s-sustanza tagħhom kif ukoll dak li fil- fatt inti tasal biex twettaq.

Jiena niftakar li fil-leġislatura l-oħra mhux l-ewwel darba li konna nispiċċaw b'aġenda mimlija abbozzi ta' liġi imma mbagħad ftit minnhom fil-fatt kienu jersqu għad-diskussjoni quddiem il- Kamra.

L-attitudni tagħna meta konna fl-oppożizzjoni kienet li nimxu pass wara pass li fl-aħħar wasslitna għal rebħa elettorali storika.

Anke meta qegħdin fil-gvern, aħna se nibqgħu bl-istess metodu fejn il-pass tagħna jkun wieħed fis-sod biex dak li nagħmlu nagħmluh sewwa u mhux mgħaġġel bħalma forsi kien imexxi l-Gvern Nazzjonalista.

Ħafna drabi, il-Gvern ta' qabilna kien jagħmel passi mgħaġġlin u kif igħid il-qawl Malti "qattusa għaġġelija frieħ għomja tagħmel", mentri aħna nixtiequ nimxu b'pass meqjus u sod li jwassalna fid-direzzjoni t-tajba.

Żewġ elezzjonijiet ilu jiġifieri, disa' snin ilu, il-Partit Nazzjonalista, fost ħafna slogans oħra, kellu l-famuża għajta għal "ġustizzja", pero' naħseb li llum il-poplu diġa' tana l-verdett tiegħu dwar kemm fil- fatt dawn irnexxilhom iżommu din il-wegħda.

Il-poplu tkellem ċar dwar il- mod kif mexa l-Gvern Nazzjonalista tant li fl-elezzjoni li għaddiet kien hemm swing li qatt ma kellna bħalha.

Dan il-fatt wassal għal ħafna tħassib anke fost l-istess Oppożizzjoni Nazzjonalista għax wara l-elezzjoni bdew jiltaqgħu u jistaqsu lilhom infushom: Għaliex ġarrabna din it-telfa?

GĦaliex kien hemm swing daqstant kbira?

Dwar dak li ġara nħass li kellha saħansitra ssir diskussjoni fost il-kunsilliera ta' l-istess partit.

Illum il-Partit Nazzjonalista jinsab għaddej mill-istess perijodu li kien għadda minnu l-Partit Laburista wara l-1987 li meta l-partit tagħna jħares lura ċertament jara kemm tgħallem minnu.

Imma llum aħna għandna l-mandat tal-poplu biex immexxu u meta nistaqsu għaliex kien hemm dik is-swing kollha favur il-Partit Laburista, wieħed bilfors jasal għall-konklużjoni li dan ġara minħabba l-mod li mexa bih il-Gvern Nazzjonalista.

Fl-opinjoni tiegħi, il-Gvern preċedenti wettaq ħafna inġustizzji u ħniżrijiet mal-poplu tagħna u għalkemm jiena ma tantx inħobb nuża kliem bħal dan, jidhirli li f'dan il-kontest għandi nuża lingwaġġ bħal dan.

Hawnhekk pero' rrid inkun ċar fis-sens li dawn l-inġustizzji ma sarux mal- Laburisti biss imma saru wkoll ma' diversi nies li kienu jagħtu l-fiduċja tagħhom lill-Partit Nazzjonalista.

Nies li sa l-elezzjoni li għaddiet kellhom simpatija mal-Partit Nazzjonalsita illum qegħdin jgħidu li kif jitwaqqaf dan it-tribunal se jkunu minn ta' l-ewwel li jressqu l-ilmenti tagħhom quddiemu.

Dan qed jiġri proprju għaliex anke nies li kellhom simpatija lejn il-partit li llum qiegħed fl-oppożizzjoni qegħdin jaraw l- inġustizzji li kienu jsiru.

Il-poplu kien tant imdejjaq u urtat li r- riżultat ta' l-elezzjoni huwa proprju riflessjoni ta' dik is-sitwazzjoni.

Ta' min jgħid li fostna kien hemm min ma basarx li r-rebħa tagħna kienet se tkun ta' dimensjoni hekk kbira u dan għaliex forsi ftit kienu dawk li rrealizzaw li s-sitwazzjoni kienet iggravat daqstant.

Imma fir-realta' dik kienet is-sitwazzjoni u llum il-ġurnata aħna għandna l-verdett u l- mandat ċar tal-poplu.

Is-swing daqshekk ċara li kien hemm hija dovuta għall-fatt li ma kienx hemm sezzjoni partikolari tal-poplu li vvotat lill- Partit Laburista imma vvotaw lill-Partit Laburista dawk in-nies li qabel kienu fdaw fil-Partit Nazzjonalista li se jwettaq il-ġustizzja, ħaġa li fil- fatt baqa' m'għamilhiex.

B'dan li qegħdin nagħmlu issa qed inżommu kelmtna mal-wegħda li konna għamilna lill-poplu qabel l-elezzjoni.

Fil-kampanja elettorali u fid-diversi snin ta' tmexxija tiegħu, il-mexxej tagħna kien jaċċenna għal żewġ punti ewlenin jiġifieri, li trid issir ġustizzja ma' min isofri x'inġustizzja u li min ikun wettaq l-abbuż irid jagħti rendikont ta' għemilu.

Jiena nemmen li l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa wieħed li qed jagħti tifsira ċara lill-mandat u lil dik il-wegħda solenni li kienet saret, għalkemm hawn min qal li din hija liġi diskriminatorja u partiġjana.

Hija sfortuna li hawn min qed jieħu din l-attitudni għaliex jiena nemmen li meta l-Partit Laburista rebaħ l-elezzjoni ma vvotawlux il-Laburisti biss imma vvotawlu anke n-Nazzjonalsti u jien insostni li l-poplu vvota b'dak il-mod għaliex huwa ried jikkundanna l-inġustizzji li kienu qegħdin isiru f'dan il-pajjiż.

B'dan l-abbozz ta' liġi qed nagħtu ċans lil kulħadd, hu x'inhu t-twemmin politiku tiegħu, li jersaq quddiem dan it-tribunal li se jitwaqqaf biex jieħu rimedju għal dawk l-inġustizzji li jħoss li saru fil- konfront tiegħu.

Issa drajniha l-attitudni min-naħa tal-Gvern Nazzjonalista li huma kienu qishom infallibbli - forsi dan kien fattur ieħor li kontribwixxa għat-telfa li ġarrab - u li donnu kulma kien jagħmel kien perfett.

Bil-mod kif qed tħares lejn dan l-abbozz, l-Oppożizzjoni qisu trid tgħid li ma jistax ikun li saru xi inġustizzji fid-disa' snin li għamlet fil-gvern, bejn l-1987 u l-1996.

Qisu qed igħidu li dan ma jistax ikun!

Jekk bħala Partit Nazzjonalista temmnu fit-trasparenza u fid- demokrazija - suppost - allura m'għandkomx minn xiex tibżgħu jekk isir dan it-tribunal.

Jekk inti temmen verament li ma sarux inġustizzji mill-partit tiegħek allura m'għandekx minn xiex tibża' u anzi għandek tkun minn ta' l- ewwel li tgħid li taqbel għax m'għandekx faħam miblul.

Sfortunatament din hija l-attitudni li ħadet l-Oppożizzjoni Nazzjonalista, li sa ftit ilu kienet tgħajjarna ħafna li aħna konna negattivi - "Il-partit tal-le" - u li konna nipprovaw nostakolaw kollox.

Il-verita' ma kenitx kif kienu jgħidu huma imma jidher li l-Oppożizzjoni sfortunatament se tmur għal dawk it- tattiċi li tant kienu jikkritikaw.

Fit-twaqqif ta' dan it-tribunal, aħna bażikament qegħdin nimxu konformi mal- politika li pridkajna jiġifieri, li jkun hemm it-trasparenza.

L-ewwel ħaġa li qed ngħidu hija li kollox għandu jsir fil-miftuħ u fil- pubbliku biex b'hekk kulħadd jara b'għajnejh u kulħadd ikun jista' jgħarbel il-verita' tal-fatti kif prodotti u kif finalment anke jiġu deċiżi.

Minbarra hekk, id-deċiżjonijiet tat-tribunal għandhom jiġu rapportati lil din il-Kamra li tirrappreżenta liż-żewġ fehmiet politiċi tal-pajjiż u dan ifisser li jkun hemm iċ-ċans li dawn id-deċiżjonijiet jingħataw public light quddiem il-Kamra kollha.

Din fiha nnifisha hija xhieda ħajja tat- trasparenza li ppriedka l-Gvern tal-ġurnata meta kien qiegħed kulma jmur iżid aktar il-maġġoranza li kellu.

Madam Speaker, apparti dan jien naħseb li punti importanti oħra huma dawk li għandu jkun hemm fair hearing u li dan isir fi żmien raġonevoli.

Dan it- tribunal se jkun wieħed indipendenti għax jekk aħna verament irridu li ssir il-ġustizzja hemm bżonn li nagħtu l-liberta' lil dawk li se jiġġudikaw biex fid-deċiżjonijiet tagħhom ikunu imparzjali u billi jisimgħu liż-żewġ partijiet involuti.

Fl-istess ħin aħna ma rridux li l-affarijiet jibqgħu jkaxkru għal żmien interminabbli u għalhekk nixtiequ li l-ġustizzja ssir fi żmien raġonevoli ħalli mbagħad inkunu nistgħu nibdew inħarsu 'l quddiem u mhux nispiċċaw dejjem inħarsu lejn il-passat.

Madam Speaker, fil-fatt wieħed mill-provvedimenti ta' dan l-abbozz ta' liġi huwa li joħloq terminu ta' żmien - dan huwa ta' sitt xhur - li matulu għandhom jitressqu l-każi quddiem dan it-tribunal.

Dan ifisser li l-poplu kollu għandu sitt xhur ċans biex iressaq dawk il-każijiet fejn ħass li sofra x'inġustizzja u min ma jeħux din l-opportunita' mhux se jkollu ċans jagħmel hekk wara dan it-terminu għax inkella se nibqgħu nhewdnu dejjem fuq l-inġustizzji u fuq il-passat.

Jien naħseb li l-metodi li din il-liġi tistabilixxi biex nilħqu din il-linja ta' ġustizzja huma ċari u trasparenti biżżejjed.

Madam Speaker, wieħed irid jgħid ukoll li l-ġustizzja mhux biss trid issir imma trid tidher li qed issir u għalhekk huwa importanti li dan it- tribunal ikun trasparenti.

Il-metodi li bihom qed jitwaqqaf dan it- tribunal huma flessibbli b'tali mod li ma jorbtux idejn dik il-persuna li trid taġixxi jew li din il-persuna tkun imxekkla b'ħafna burokrazija żejda.

Hawnhekk ta' min jgħid ukoll li min ikun qed jiġi akkużat kif ukoll min ikun qed jagħmel l-akkużi in kwestjoni għandhom id-dritt itellgħu persuna ta' fiduċja tagħhom.

Aħna m'aħniex qed nagħmlu restrizzjonijiet dwar min tkun din il-persuna ta' fiduċja - sew jekk hijiex politikanta jew avukatessa jew xi ħabib - imma din qed inħalluha fil-liberta' ta' dak li jkun.

MADAM SPEAKER: Onor. Cilia, sar il-ħin.

Se tibqa' in possession?

ONOR.

JOE CILIA: Iva.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Jekk jogħġbu l-Ministru Mizzi jressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar il-Ġimgħa, 24 ta' Jannar, 1977 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Mozzjoni sabiex il-Kamra tmur f'Kumitat ta' Provvista għall- konsiderazzjoni ta' l-Estimi Ġenerali ta' spiża għas-sena 1997 - It-Tieni Jum (Imħolli kollu għall-Gvern).

Skond il-Mozzjoni ta' Proċedura li għaddiet fis-seduta ta' nhar l-Erbgħa, 15 ta' Jannar, 1997 id-diskors ma għandux jieħu iktar minn sagħtejn u s- seduta għandha tiġi trasmessa diretta fuq it-televiżjoni permezz tal-PBS.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Madam Speaker, jekk wieħed iħares lejn ċerta statistika jinduna li daqskemm hi lampanti l-problema tad-droga, daqstant ieħor hija lampanti l-problema ta' l-inċidenti tat-traffiku f'Malta.

Skond din l-istatistika jirriżulta li fil-fatt aktar qegħdin imutu nies b'inċidenti tat-traffiku milli bid-droga.

Madam Speaker, minkejja li saru diversi toroq li nistgħu nipparagunawhom ma' dawk ta' pajjiżi oħra żviluppati li ħadu anke t-titlu for safety on the roads, u minkejja l-propaganda li qiegħda ssir permez tat-televiżjoni u tal- media - u tajjeb li l-inizjattivi bħal dawn jiżdiedu - l-inċidenti f'pajjiżna mhux talli baqgħu jsiru iżda talli żdiedu b'mod allarmanti.

Meta wieħed iħares lejn l-inċidenti fatali li kien hawn, isib li dawn ma seħħewx f'dawk it-toroq li huma mħarbtin jew f'dawk li m'humiex daqshekk tajbin - minkejja l-isforzi li jsiru min-naħa tad-Dipartiment tat-Toroq - imma l-inċidenti fatali seħħew proprju f'dawk it-toroq li saru riċentement bħal, per eżempju, f'dak l-inċident li nqala' nhar l-Ewwel tas-Sena f'Regional Road jew l-inċident li seħħ f'Tal-Barrani jew inkella meta karozza qabżet minn fuq il-pont tal-Marsa għal isfel.

Is-sena l-oħra kellna madwar it-30,000 inċident tat-traffiku li meta wieħed jipparagunahom ma' l-200,000 karozza li hawn reġistrati f'Malta, dan ifisser li bħala medja, waħda minn kull sitt vetturi kienet involuta f'xi inċident tat-traffiku.

Din ir-rata ta' inċidenti tat-traffiku hija wisq allarmanti.

Meta imbagħad wieħed janalizza għaliex qed isiru dawn l- inċidenti, mir-rapporti li jsiru mil-Pulizija spiss jirriżulta li l-kawża tkun dik ta' misjudgement.

Hawnhekk pero', hemm bżonn naraw li nidħlu aktar fil-fond ta' dawn il-kawżi għax meta karozza tkun tfarket jew inqalbet inkella inqasmet min-nofs, wieħed imbagħad ma jistax jgħid jekk dik il-karrozza fil-fatt kellhiex xi difettt fil-makna tagħha Anke meta jmut xi ħadd f'xi inċident tat-traffiku, ċerta informazzjoni ma tkunx tista' tinġabar u għalhekk m'huwiex biżżejjed li fir-rapport tal-Pulizija jingħad biss li l-inċident ġara minħabba misjudgement on the part of the drivers.

Hemm bżonn li nkunu nafu aktar fuq il-kawżi vera ta' l-inċidenti li qed isiru fit-toroq tagħna għax waħda mill-kawżi, per eżempju, tista' tkun is-sewqan esaġerat, jiġifieri, l-over speeding.

Huwa fatt li jekk jinqalgħalek xi ħaġa waqt li tkun għaddej bi speed eċċessiv wieħed ma jkunx faċli li jikkontrolla l-karrozza, aktar u aktar ċerti karrozzi ġodda b'makna kbira li hawn daż-żmenijiet.

Hawnhekk irrid ngħid li l-istatistika li qed nikkwota hija dik li tiġi ppubblikata mill-Uffiċċju ta' l- Istatistika.

Kull meta jiena tkellimt fuq dan is-suġġett, kemm-il darba għidt li t- toroq tagħna m'humiex imdawlin biżżejjed.

Hawnhekk m'iniex qed ngħid li t- toroq tagħna għandhom jiddawlu qishom xi christmas tree imma almenu għandu jkun hemm dawk il-cat lights fil-kantunieri, mal-bankini kif ukoll fil- periferija tat-triq.

Dawn it-tip ta' dwal jistgħu jsiru faċilment u bi spejjeż żgħar.

Rigward l-użu tal-breathalyser, nixtieq nissuġġerixxi li min jiddaħħal l- isptar wara xi inċident tat-traffiku għandu jsirlu t-test tal-breathalyser biex b'hekk insiru nafu jekk waqt l-inċident dak li jkun kienx taħt l- influwenza tax-xorb.

Hawnhekk jien nistaqsi: Il-Pulizija jew l- awtoritajiet ta' l-isptar qegħdin jieħdu dan l-aspett in konsiderazzjoni?

Irrid nagħmel enfasi wkoll sabiex il-Pulizja jew l-awtoritajiet ta' l- isptar jaraw jekk dawk li jkollhom xi inċident tat-traffiku jkunux taħt l- influwenza tad-droga jew inkella ta' xi mediċinali bħal, per eżempju, dawk li jittieħdu f'każ ta' influwenza li bl-antihistamines li fihom jistgħu jraqqduk xi ftit.

Hemm bżonn li nibdew niġbru din it-tip ta ' informazzjoni ħalli b'hekk jibda jkollna r-raġunijiet reali li qed jikkawżaw dawn l-inċidenti tat-traffiku li qed iħallu tant niket fil- familji tagħna.

Fl-aħħar nixtieq insemmi l-bżonn li f'ċerti toroq prinċipali ndaħħlu ir- road tv cameras sabiex ikollna mezz kif nidentifikaw dawk il-karrozzi li b'xi mod ikunu qegħdin jiksru r-regolamenti tat-traffiku.

Jiena tal-fehma li b'dawn ir-road tv cameras flimkien ma' żieda fis-superviżjoni tat-toroq mil-pulizija għandna ntejbu s-sitwazzjoni b'dik li hija sigurta' fit-toroq tagħna.

Għaldaqstant jien nappella b'mod speċjali lil dawk li jieħdu ħsieb il-kontroll tat-traffiku għax wisq nibża li għalkemm is-Sezzjoni tat-Traffiku ilha stabilita din mhix qiegħda teżerċita kontrolli effettivi biżżejjed fit-toroq tagħna.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Hemm iktar rimarki?

L-Onor.

Joe Borg.

ONOR.

JOE BORG: Sinjura President, fid-diskors tal-Budget tal-Ministru ta' l-Ekonomija u l-Finanzi għal din is-sena ntqal li l-Gvern beħsiebu jattiva l-Joint Negotiating Council.

Fil-fatt l-Att dwar ir-Relazzjonijiet Industrijali jipprovdi għal dan il-Joint Negotiating Council li huwa meqjus bħala dak il-makkinarju meħtieġ għan-negozjati dwar dak li għandu x'jaqsam mal-kondizzjonijiet tax-xogħol ta' l-impjegati governattivi.

Hawnhekk ikun tajjeb li wieħed igħid li l-oriġini ta' dan il-Joint Negotiating Council kien fil-fatt il-Labour Co-ordination Committee li kien ġie fis-seħħ immedjatament wara t-Tieni Gwerra Dinjija u li ftit wara kien ġie sostitwit bit-twaqqif tal-Malta Government Joint Council.

Madam Speaker, dan il- kunsill kien kompost minn tmien rappreżentanti tal-gvern u tmien rappreżentanti tal-ħaddiema u l-funzjoni tiegħu kienet li jitratta kwalunkwe materja li għandha x'taqsam mal-ħaddiema governattivi.

Id- deċiżjonijiet f'dan il-kunsill kienu jittieħdu bl-unanimita' u maż-żmien jirriżulta li l-kunsill ma tantx kien jiffunzjona kif kien mixtieq tant, li wara ftit żmien ma baqax jiltaqa' bl-istess regolarita' u li beda jkun hemm ħafna dewmien fit-trattazzjoni ta' kwestjonijiet li kienu jitressqu quddiemu.

Wieħed jista' jgħid li bħala riżultat ta' dik is-sitwazzjoni nibtet il- Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku illi l-funzjoni tagħha kienet li tieħu ħsieb l-ingaġġ, il-promozzjonijiet u diversi affarijiet oħra li jirrigwardaw l-uffiċjali pubbliċi.

Ta' min jgħid li din il-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku tant kienet suċċess li saħansitra sar provvediment għaliha fil-Kostituzzjoni tagħna u llum wieħed iqis din il- Kummissjoni bħala makkinarju integrali tas-servizz pubbliku.

Madam Speaker, il-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku pero' ma titrattax il-kwistjonijiet kollha li għandhom x'jaqsmu ma' l-uffiċjali pubbliċi u allura kien hemm diversi aspetti li baqgħu mingħajr rimedju.

Kien proprju għalhekk li sar provvediment fil-liġi li tittratta dwar ir- relazzjonijiet industrijali għat-twaqqif tal-Joint Negotiating Council, anzi għal mekkaniżmu sħiħ li jirrigwarda l-metodu ta' kif kwestjonijiet ta' natura industrijali li jikkonċernaw impjegati tal-gvern jistgħu jiġu riżoluti.

Madam Speaker, nibda bin-negotiating committees wieħed jista' jgħid li dawn il-kumitati jieħdu ħsieb setturi partikolari bħal, per eżempju, l- għalliema u n-nurses.

Dwar il-kompożizzjoni tagħhom l-liġi tipprovdi li għandu jkun hemm erba' rappreżentanti tal-gvern u erba' rappreżentanti ta' dik it-trade union li tirrappreżenta l-akbar numru ta' uffiċjali pubbliċi fis-settur konċernat.

F'dawn in-negotiating committees jintlaħaq ftehim biss jekk ikun hemm unanimita' fid-deċiżjonijiet li jittieħdu.

Jekk ma jkunx hemm din l-unanimita' allura l-kwestjoni tiġi riferita - qisha forma ta' appell - lill-Joint Negotiating Council.

Il-Joint Negotiating Council huwa previst fuq skala nazzjonali u dan għandu jkun kompost minn tmien rappreżentanti tal-gvern, erba' rappreżentanti tal-General Workers' Union u erba' rappreżentanti tal- Konfederazzjoni tat-Trade Unions Maltin.

Anke d-deċiżjonijiet tal-Joint Negotiating Council jistgħu jittieħdu biss b'unanimita' u ladarba tittieħed deċiżjoni dik tkun torbot liż-żewġ naħat.

X'jiġri meta ma jintlaħaqx ftehim?

Kwalunkwe grupp - jiġifieri r-rappreżentanti tal-Gvern jew tal- General Workers' Union jew tas-CMTU, jista' jagħmel talba liċ-chairman sabiex dan jinforma lill-Ministru li ma ntlaħaqx ftehim u l-Ministru mbagħad huwa marbut li jirriferi l-kwestjoni lit-Tribunal Industrijali.

Fi kwestjonijiet li għandhom x'jaqsmu mas-Servizz Pubbliku, it-Tribunal Industrijali huwa kompost ftit differenti mit-Tribunal Industrijali li jieħu ħsieb kwestjonijiet li għandhom x'jaqsmu mas-settur privat, għax fil-fatt dan huwa kompost jew miċ-chairman u żewġ membri inkella minn chairman waħdu.

F'każ li t-Tribunal ikun kompost minn chairman u żewġ membri, ċ-chairman ikun bażikament magħżul mill-Prim Ministru bis-saħħa tas-subartiklu 26(2), wieħed mill-membri jkun magħżul miċ-chairman biex jirrappreżenta lill-ħaddiema bil-mod kif hemm imsemmi fl-istess artiklu u l- membru l-ieħor ikun magħżul mill-Prim Ministru ad hoc biex jirrappreżenta lill-Gvern.

Jekk it-Tribunal ikun jikkonsisti f'chairman waħdu allura l- għażla ta' dan ssir mill-Prim Ministru bis-saħħa tas-subartiklu 26(4)(b).

Id-deċiżjonijiet tat-Tribunal Industrijali jsiru bi qbil bejn il-membri, pero' f'każ li ma jintlaħaqx dan il-qbil allura d-deċiżjoni tittieħed miċ- chairman waħdu billi jeżerċita l-funzjonijiet kollha t'arbitru.

Huwa importanti li l-liġi tipprovdi li t-Tribunal ma jistax jieħu konjizzjoni tal-kwestjonijiet li jaqgħu taħt il-Public Service Commission u li d- deċiżjoni tat-Tribunal Industrijali f'dan il-każ hija soġġetta għas-setgħa suprema tal-Kamra tad-Deputati.

Jien naqbel fil-prinċipju li għandu jiġi attivat il-Joint Negotiating Council biex b'hekk jiġi attivat il-mekkaniżmu kollu f'dak li għandu x'jaqsam mas-settur pubbliku.

Ta' min isemmi pero' li r-raġuni prinċipali għaliex il-Malta Government Joint Council ma kienx suċċess probabbilment kienet minħabba fir-rekwiżit ta' l-unanimita'.

Fl-Industrial Relations Act hemm l-istess rekwiżit, kemm għan-Negotiating Committee kif ukoll għall- Joint Negotiating Council, pero' din il-liġi sabet soluzzjoni billi issa hemm il-possibilita' li ssir riferenza lit-Tribunal Industrijali li jrid jiddeċiedi l-każ jekk ma jintlaħaqx ftehim fil-livell ta' dan il-Joint Negotiating Council.

Il-problema li nara llum f'dan il-mekkaniżmu kollu hija illi jidher li hemm wisq kontroll mill-Gvern speċjalment, fl-għażla taċ-chairman kif ukoll minħabba fil-fatt li d-deċiżjonijiet kollha jkunu soġġetti għall-Kamra tad-Deputati.

Jien insostni li għandha tiġi emendata l-Industrial Relations Act qabel ma jiġi attivat dan il-mekkaniżmu.

Naturalment jekk jiġi attivat dan il-mekkaniżmu jista' jservi skop utili f'dak li għandu x'jaqsam mal-kondizzjonijiet tax-xogħol tal-ħaddiema tal- Gvern.

L-emendi li nħoss li għandhom isiru huma sabiex jitneħħa, jew għallinqas jiġi limitat, il-kontroll tal-Gvern fl-għażla taċ-chairman u sabiex mhux id-deċiżjonijiet kollha jiġu soġġetti għall-Kamra tad-Deputati iżda biss dawk id-deċiżjonijiet li jdaħħlu lill-Gvern f'xi obbligi finanzjarji għax f'każijiet li jinvolvu lill-Gvern f'xi spiża finanzjarja bilfors irid ikollok l-awtorizzazzjoni tal-Parlament.

Altrimenti deċiżjonijiet li m'għandhomx implikazzjonijiet finanzjarji għall-Gvern ma nħossx li għandhom ikunu sottomessi għall-Kamra tad-Deputati bħal fil-każ tad-deċiżjonijiet tal-qrati u ta' tribunali oħra.

Jien nixtieq nagħlaq billi ngħid li jekk iseħħu dawn l-emendi allura tiġi garantita l-fiduċja li għandu jkun hemm f'dan il-makkaniżmu.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Hawn aktar rimarki?

L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Madam Speaker, nhar it-Tnejn li għaddew is-Sinjorija Tiegħek poġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' sentenza li ngħatat mill- qrati tagħna nhar il-Ġimgħa 17 ta' Jannar.

Mhux se noqgħod insemmi l- ismijiet tas-sentenza, imma peress li hija sentenza mportanti naħseb li ta' min ifakkar lill-Gvern dwar ċerti konsegwenzi li joħorġu minnha.

Dan minħabba li kull darba li xi liġi tiġi ddikjarata li tmur kontra l- Kostituzzjoni, skond l-emendi li konna ntroduċejna s-sena li għaddiet hemm l-obbligu li l-qorti tinforma lill-Parlament ħalli l-Parlament ikun jista' jirregola ruħu ma' dik is-sentenza.

Naħseb li b'din is-sentenza se tinfetaħ epoka ġdida fuq dan is-suġġett għaliex il-qorti ddeċidiet li ma tistax issir diskriminazzjoni bil-liġi kontra t-tfal illeġittimi, jekk nistgħu nużaw dik il-kelma għax wara kollox, kull bniedem huwa maħluq xbieha t'Alla u allura jgawdi ċerti drittijiet għall-fatt li huwa bniedem.

Meta ngħidu li tarbija hija leġittima jew illeġittima naturalment inkunu qed nużaw termini biex wieħed jiddistingwi bejn persuna li titwieled fiż-żwieġ u persuna li titwieled barra miż-żwieġ.

Din is-sentenza hija mportanti għaliex waqqfet id- diskriminazzjoni li kienet teżisti taħt il-liġi tas-suċċessjoni bejn tfal leġittimi u tfal illeġittimi.

M'hemmx dubju li meta 150 ilu ġiet introdotta din id-diskriminazzjoni il-Kodiċi Ċivili tagħna kien qed isegwi kodiċijiet ta' pajjiżi oħrajn li kienu jirraġunaw li l-uniku mod kif tipproteġi ż-żwieġ bħala istituzzjoni - naħseb li aħna lkoll naqblu li ż- żwieġ għandu jkun protett, nistgħu ma naqblux dwar kif għandu jiġi xolt jew inkella kif għandu jiġi annullat, imma iż-żewġ partiti politiċi jaqblu u jemmnu li l-familja hija istituzzjoni importanti - kien billi tippenalizza lit-tfal li jitwieldu barra ż-żwieġ ħalli b'hekk ikun hemm differenza bejn min jiżżewweġ u min ma jiżżewwiġx.

Naturalment il-kritika għal dan il-ħsieb hija: Allura biex tipproteġi ż-żwieġ għandek tippenalizza lil dak li ma kenitx id-deċiżjoni tiegħu jekk jitwieledx leġittimu jew illeġittimu?

Ħadd ma jagħżel kif jitwieled u allura, għalkemm forsi dawn l-ideat kienu jagħmlu sens f'dawk iż-żminijiet, dawn il-kodiċijiet li kienu jeżistu f'diversi pajjiżi Ewropej maż-żmien jew tbiddlu jew inkella, kif ġara fil-każ tal-Belġju u kif ġara anke fil-każ tagħna, il-qrati ddeċidew li jmorru kontra l-Konvenzjoni Ewropea.

Fil-każ tal-Belġju, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem iddeċidiet li din it-tip ta' diskriminazzjoni m'hijiex ġustifikata f'soċjeta' demokratika.

Madam Speaker, qed insemmi dan il-każ għaliex jien niftakar li fl-ewwel diskors li għamilt f'dan il-Parlament fis-7 ta' April, 1992, kont għidt li nisperaw li matul din il-leġislatura jkollna emendi fil-Kodiċi Ċivili biex inneħħu d-diskriminazzjoni kontra t-tfal illeġittimi.

Jien m'għidtx hekk għax kelli xi interess personali f'din il-materja, imma għaliex qatt ma stajt nifhem l-argument kif, bħala insara, nitkellmu kontra l-abort - u sewwa nagħmlu - għax ngħidu li l-bniedem għandu drittijiet inaljenabbli mill-mument tal-konċepiment u allura l-abort għandu jibqa' projbit bħala reat fil-Kodiċi Kriminali - safejn naf jien, sal-lum għallinqas, ħlief xi vuċi dissidenti 'l hawn u 'l hemm, hemm qbil miż-żewġ partiti li l- abort għandu jibqa' konsidrat bħala reat kriminali - u fl-istess ħin inħallu fil-kodiċijiet tagħna l-penalizzazzjoni u d-diskriminazzjoni kontra l-omm li twelled it-tifel jew it-tifla barra ż-żwieġ u dan minflok ma tmur tagħmel abort barra minn Malta.

Safejn naf jien, abort li jsir barra minn Malta m'huwiex reat għax l-abort ma jkunx sar hawnhekk jiġifieri, għalkemm f'każ bħal dan tista' tgħid li l-abort huwa immorali imma m'huwiex illegali.

Per eżempju, fl-Irlanda kien hemm provvediment li l-Irlandiżi ma jistgħux imorru barra mill-pajjiż biex jagħmlu abort.

Aħna qatt ma kellna provvediment bħal dan imma l-provvediment li għandna huwa li ma tistax tikkommetti abort f'Malta.

Mela allura tfajla li temmen li għandha twelled it-tifel jew it-tifla tagħha u ma tmurx barra minn Malta biex tagħmel abort, minflok ngħidulha prosit, ngħidulha li l-Kodiċi Ċivili ta' Malta sa ftit ilu kien jgħid - għax wara s-sentenza dan naturalment ikollu jiġi emendat - li jekk ikollha tifel leġittimu u tifel ieħor illeġitimu - kif kien il-każ li dwaru nqatgħet din is-sentenza - lit-tifel mwieled barra ż-żwieġ ma tistax tħallilu iktar minn terz tal-minimum li tista' tħalli lit-tifel leġittimu.

Per eżempju, jekk jien għandi tifel imwieled fiż-żwieġ u l-ieħor imwieled barra ż-żwieġ jien ma nistax inħallilhom indaqs peress li lit-tifel illeġittimu ma nistax inħallilu iktar minn one-third tal-minimum li nista' nħalli lit-tifel leġittimu, jiġifieri terz ta' dik li aħna din insejħulha l-leġittima.

Dan huwa l- każ eżatt bħal dak li ġie deċiż f'din il-kawża.

Din tant kienet inġustizzja kbira li l-Gvern preċedenti kien fil-fatt ħejja Abbozz ta' Liġi - li hemm riferenza għalih fis-sentenza - biex dini d- diskriminazzjoni tispiċċa, liema Abbozz sfortunatament ma laħaqx għadda minn dan il-Parlament.

L-appell tiegħi huwa li aħna għandna r-regola fil-qorti li inti tiddeċiedi biss il-każ dwar il-fatti tal-kawża li jkun hemm quddiemek, allura ġara li minħabba din ir-regola, meta l-imħallef qal li l-Kodiċi Ċivili, in kwantu jiddiskrimina kontra t-tfal illeġittimi, huwa kontra l- Konvenzjoni Ewropea, l-imħallef kellu jillimita ruħu biss għall-każ li kellu quddiemu.

Il-każ li kellu quddiemu dan l-imħallef kien ta' tifel illeġittimu - jiġifieri mwieled barra ż-żwieġ - li kien ġie magħruf mill- missier tiegħu.

Meta jkun hemm tifel illeġittimu jkun hemm il-fakulta' li l-missier jgħarfu, jiġifieri, it-tifel jibqa' illeġittimu xorta waħda imma għallanqas meta jitwieled il-missier imur għand il-Pulizija jew għand id- Direttur tar-Reġistru Pubbliku u jagħraf lil dak it-tifel imwieled barra ż- żwieġ huwa t-tifel tiegħu, biex b'hekk fl-att tat-twelid ma jkunx hemm imniżżel "unknown father".

Peress li dan il-każ kien ta' tifel illeġittimu li kien ġie magħruf mill-missier, il-qorti ddeċidiet li dan il-każ se japplika biss għal dawk il-provvedimenti tal-liġi li jiddiskriminaw kontra t-tifel illeġittimu magħruf mill-missier.

Hawnhekk ta' min igħid li jeżistu tfal illeġittimi li ma ġewx magħrufa mill-missier pero' l-qorti, per eżempju, tkun iddikjarat f'kawża li ssir mill-omm għan-nom tat-tifel, li l-missier ta' dik it-tarbija huwa n-negozjant Mr X jew inkella xi persuna oħra - li allura tista' tirtu għalhekk qed insemmi dak il-każ.

Allura jekk ma nemendawx il-Kodiċi Ċivili se jiġri li tispiċċa d- diskriminazzjoni kontra t-tfal illeġittimi magħrufa mill-missier, filwaqt li fil-każ tat-tfal illeġittimi li għalkemm ma ġewx magħrufa mill-missier il-qorti tkun ddikjarathom li huma tfal illeġittimi ta' xi ħadd partikolari, ikollha ssir kawża kostituzzjonali oħra.

F'dan il-każ nixtieq nappella l-ewwel lill-Ministru tal-Ġustizzja biex iressaq quddiem dan il-Parlament dak l-Abbozz ta' Liġi li kien qed jipproponi l-Gvern preċedenti rigward it-tfal illeġittimi kollha, kemm dawk magħrufa mill-missier kif ukoll dawk li għalkemm m'humiex magħrufa mill- missier il-paternita' tagħhom tkun ġiet deċiża mill-qrati Maltin, għax inkella se noħolqu ċerti anomaliji.

Aħna għalhekk konna emendajna l-liġi biex is-sentenzi tal-qorti fejn liġi tiġi dikjarata nulla, li tmur kontra l- Konvenzjoni Ewropeja, dawn is-sentenzi jiġu kkomunikati lill-Parlament permezz tiegħek, Madam Speaker, biex f'dan il-każ din is-sentenza nużawha biex nemendaw u neqirdu kull diskriminazzjoni bla raġuni li hemm kontra t- tfal illeġittimi.

Madam Speaker, it-tieni appell tiegħi huwa biex il-Gvern ma jappellax għax jien naħseb li din hija sentenza ġusta bażata fuq il-kuxjenza tagħna ta' nsara.

Anke jekk ma tkunx nisrani xorta waħda għandek kuxjenza, imma ma naħsibx li t-tfal għandhom jiġu penalizzati sempliċement għax jitwieldu barra ż-żwieġ, għalhekk qed nappella lill-Gvern biex ma jappellax minn din is-sentenza ħalli l-istess sentenza tgħaddi f'ġudikat.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar il- Ġimgħa, 24 ta' Jannar 1997 fis-6.00 p.m. bl-agenda kif ikkomunikata mill- Ministru Mizzi.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET-IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

UFFIĊĊJU KONĠUNT - DJAR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jinforma l-Kamra kemm għandha djar ta' abitazzjoni l-Joint Office u kemm minnhom huma vojta maqsuma skond kull lokalita'?

ONOR.

FREDDIE PORTELLI: Ninforma l-Onor.

Interpellant li l-Uffiċċju Konġunt għandu mal-1741 post b'kera residenzjali.

Minn dan l-ammont il- postijiet vojta li jaf bihom id-dipartiment huma:-

|Lokalita|Numru | |Valletta|9 | |Cottoner|5 | |a | | |Msida | | |Pieta | | |Ħamrun |2 | |Żabbar |1 | |Rabat |2 |

DIPLOMATIC MAIL BAGS - ABBUŻ

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l- Viċi Prim Ministru jgħidilna x'passi ttieħdu mis-27 ta' Ottubru, 1996 'l hawn biex jipprevjenu l-possibbilta' ta' abbuż fl-użu tad-"diplomatic mail bags" bejn il-Ministeru f'Malta u l-Ambaxxati barra minn Malta?

ONOR.

GEORGE VELLA: Ma jidhirlix illi kien jenħtieġ li jittieħdu prekawzjonijiet straordinarji, wara s-27 t'Ottubru 1996, biex tilqa' kontra l-possiblita' ta' abbuż fl-użu ta' valiġġi diplomatiċi Maltin bejn il- Ministeru f'Malta u l-Ambaxxati barra minn Malta.

Il-proċedura ta' kif il- kontenut ta' dawn il-valiġġi jiġi ippreparat, kemm f'Malta kif ukoll fl- Ambaxxati Maltin barra, u kif dan jiġi reġistrat fid-dokumentazzjoni li titħejja ma' kull valiġġa ilha fis-seħħ għal bosta snin, u qatt ma ingħata lok, safejn jiena nformat, għal abbuż fl-użu tal-valiġġa kemm minn xi uffiċjal pubbliku jew minn xi individwu privat.

Jekk l-Onor.

Interpellant għandu xi każi ta' dubbji serji, u mhux allegazzjonijiet biss, nistiednu jgħaddili l-informazzjoni biex jittieħdu l- miżuri neċessarji kollha.

PERSUNI TA' NAZZJONALITA' BARRANIJA - PASSAPORT DIPLOMATIKU

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid: - (a) jekk mis-27 ta' Ottubru, 1996 'il hawn inħariġx xi passaport diplomatiku Malti lil xi persuna ta' nazzjonalita' mhux Maltija u jekk iva, kemm inħarġu, lil min u għal-liema raġunijiet; (b) jekk mis-27 ta' Ottubru, 1996 'il hawn kienx hemm xi persuna jew persuni ta' nazzjonalita' mhux Maltija li talbu passaport diplomatiku Malti jew lill-Ministeru f'Malta jew f'xi waħda mill-ambaxxati Maltin barra minn Malta u jekk iva, min kienu u għal-liema raġunijiet għamlu t-talba tagħhom; u (ċ) x'inhi l-policy tal-Gvern Soċjalista dwar il-ħruġ ta' passaporti diplomatiċi Maltin lil persuni ta' nazzjonalita' mhux Maltija?

ONOR.

GEORGE VELLA: Il-ħruġ ta' passaporti diplomatiċi Maltin isir biss mill-Uffiċċju tal-Passaporti f'Malta.

Dan l-Uffiċċju jaqa' taħt ir- responsabbilta' tal-Prim Ministru.

Il-Ministeru tiegħi jawtorizza lill-Uffiċċju tal-Passaporti biex joħroġ passaporti diplomatiċi Maltin lil dawk il-persuni li jkunu intitolati għall- ħruġ ta' passaport bħal dan kemm il-darba l-applikant jissodisfa l-kriterji deċiżi mill-Kabinett tal-Ministri f'dan ir-rigward fl-24 ta' Lulju 1989.

Direttiva amministrattiva li kienet ingħatat fl-1990 in konnessjoni ma' dan kienet tispjega car li `Passaporti Diplomatiċi jinħarġu biss lil dawk l- applikanti li jissodisfaw il-kriterji (deċiżi mill-Kabinett) basta dawn l- applikanti normalment għandhom dritt li jinħarġilhom passaport ordinarju Malti.'

Jiena nformat illi l-Ministeru tiegħi ma rċieva ebda talba, mis-27 t'Ottubru, 1996 'l hawn, għall-ħruġ ta' passaport diplomatiku Malti minn xi persuna, jew f'isem xi persuna, li m'għandhiex nazzjonalita' Maltija.

UNJONI EWROPEA

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk Malta għadhiex qed tiġi mistiedna tassoċja ruħha ma' dikjarazzjonijiet magħmula u pożizzjonijiet meħuda mill-Unjoni Ewropea fuq kwestjonijiet li jaqgħu taħt il-Politika Estera u ta' Sigurezza Komuni, kif kien qed isir sakemm kien għad hemm id-Djalogu Strutturat ma' Malta, u kif għadu qed isir ma' Ċipru u mal-Pajjiżi ta' l-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant?

Jista' jgħid x'pożizzjoni ħadet Malta f'kull okkażjoni li ġiet mistiedna mis-26 ta' Ottubru, 1996 'il hawn jekk fil-fatt ġiet mistiedna?

ONOR.

GEORGE VELLA: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li Malta m'għadhiex tiġi mistiedna tassoċja ruħha ma' dikjarazzjonijiet magħmula u pożizzjonijiet meħudha mill-Unjoni Ewropea fuq kwestjonijiet li jaqgħu taħt il-Politika Estera u ta' Sigurezza Komuni.

Madanakollu, Malta qed tkompli ssegwi mill-qrib dawn il-pożizzjonijiet ta'l- Unjoni Ewropea u f'ċerti każi Malta qed tiddikjara li taqbel mal-kontenut u l-għanijiet tad-dikjarazzjonijiet magħmula, bħal fil-każ tal-Konvenzjoni Bakterjoloġika.

(Convention on the Prohibition of the Development, Production and Stockpiling of Bacteriological [Biological] and Toxin Weapons and Their Destruction).

Tajjeb li jingħad ukoll li fl-Aide Memoire li ntbagħtet lill-Ministri ta' l- Affarijiet Barranin ta' l-Unjoni Ewropeja, riferenza speċifika ġiet magħmula għal dan l-iskop, fejn żammejna l-għażla li ningħaqdu mad- dikjarazzjonijiet ta' l-Unjoni, skond il-każ.

Erġajt tennejt din il- pożizzjoni meta jien indirizzajt lill-Ministri ġo Brussels f'Novembru li għadda.

Din il-proċedura hi konformi mad-diskussjonijiet li jien kelli fi Brussels f'Novembru 1996 fejn l-Unjoni Ewropeja rrispondiet posittivament għax-xewqat tagħna li nżommu r-relazzjonijiet ta' bejnietna mill-aktar qrib.

UNJONI EWROPEA - PROGRAMM "ARIANE"

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk Malta talbitx jew hix fi ħsiebha titlob sabiex tipparteċipa fil-programm "Ariane" ta' l-Unjoni Ewropea (li huwa programm ta' għajnuna għal xogħol letterarju b'mod partikolari f'dak li għandu x'jaqsam ma' traduzzjonijiet ta' xogħlijiet letterarji) u jekk fi ħsiebna nipparteċipaw, minn fejn se titħallas l-ispiża għall- parteċipazzjoni tagħna?

Jista' l-Ministru jgħid minn fejn kienet titħallas l-ispiża għal din il-parteċipazzjoni kieku aħna kellna nkunu membri ta' l- Unjoni Ewropea?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Id-Direttur tal-Libreriji u Arkivji qatt ma ġie mitlub biex jistħarreġ il-possibbilta' li Malta tipparteċipa f'dan il- programm li għandu bħala għan it-tixrid ta' xogħlijiet letterarji li huma rappreżentattivi tal-kultura ta' l-Istati Membri ta' l-Unjoni.

Staqsa lill-Uffiċċju tar-Rettur ta' l-Universita' kif ukoll lis-Sur Godfrey Demarco, Segretarju Permanenti fil-Ministeru li kien responsabbli mill-Kultura.

Dawn ikkonfermaw li qatt ma kkonsidraw il-parteċipazzjoni f'dan il-programm.

Għaldaqstant, jidher li Malta ghadha ma kkonsidratx il-possibbilta' li tipparteċipa fil-programm 'Ariane'.

UNJONI EWROPEA - PROGRAMM "RAPHAEL"

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk Malta talbitx jew hix fi ħsiebha titlob sabiex tipparteċipa fil-programm "Raphael" ta' l-Unjoni Ewropea (li huwa programm li għandu l-għan li jgħin u li jikkomplimenta azzjonijiet ta' importanza Ewropea fil-Kamp tal-wirt kulturali) u jekk fi ħsiebna nipparteċipaw, minn fejn se titħallas l-ispiża għall-parteċipazzjoni tagħna?

Jista' l-Ministru jgħid minn fejn kienet titħallas l-ispiża għal din il- parteċipazzjoni kieku aħna kellna nkunu membri ta' l-Unjoni Ewropea?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: It-tweġiba għal din il-mistoqsija parlamentari se tingħata f'xi seduta oħra.

"EUROPEAN AIR TRAFFIC CONTROL ORGANISATION"

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid jekk Malta hijiex qed issegwi l-iżviluppi dwar ir- riorganizzazzjoni tal-"European Air Traffic Control Organisation (Eurocontrol)" li dwarha l-Kunsill tal-Ministri ta' l-Unjoni Ewropea addotta konklużjonijiet fit-13 ta' Diċembru, 1996, ġaladarba Malta hija membru tal-Eurocontrol?

Jista' l-Ministru jgħid x'pożizzjoni qed taddotta Malta fir-rigward ta' din ir-riorganizzazzjoni b'mod partikolari dwar is- sħubija fil-Eurocontrol ta' l-Unjoni Ewropea nnifisha?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Malta qed issegwi mill-qrib l-iżviluppi dwar l- amendi li qegħdin jiġu proposti għall-konvenzjoni ta' l-European Organisation for the Safety of Air Navigation magħrufa bħala l-EUROCONTROL.

Dawn l-iżviluppi seħħu fi ħdan l-Eurocontrol; Malta ħadet parti f'diversi laqgħat tal-kumitati tal-Eurocontrol fejn ġew diskussi dawn l-emendi.

Il- proposta' li l-Unjoni Ewropeja tkun ukoll membru tal-Eurocontrol tolqot mill-qrib lill-pajjiżi membri tal-Unjoni Ewropeja u għaldaqstant din il- proposta' qegħda tiġi studjata' minnhom.

L-ammendi għall-Eurocontrol jippermettu s-sħubija ta' l-Unjoni Ewropea fl-Eurocontrol għalkemm dawn l- amendi għad iridu jiġu riveduti iżjed.

Malta m'hijiex kontra li l-Unjoni Ewropeja tkun membru ta' l-Eurocontrol jew li ssir riorganizzazzjoni tal- Eurocontrol.

SKEJJEL - STIPENDJU TA' L-ISTUDENTI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jikkonsidra l-possibbilta' li l-bonus ta' Ġunju u ta' Diċembru ta' l-istudenti jibda jidħol fil-Bank Account awtomatikament jew inkella joħroġ ma' l-istipendju ta' l-aħħar tax-xahar sabiex jiġu ffrankati l-flus filwaqt li jsir inqas xogħol f'dan ir-rigward mill-iskrivani ta' l-uffiċċju ta' l-istipendji fl-Univerista'?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nissuġġerixxi lill-Onor.

Kollega jirriferi l- mistoqsija lill-Ministru tal-Affarijiet Ekonomiċi u Finanzi billi l-ħlas tal-bonus jaqa' taħt il-kompetenza tiegħu.

ANZJANI - DJAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

TONY ABELA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm jiswa lill-Gvern resident f'dar ta' l-anzjani tal-Gvern u ċioe': (1) San Vincenz De Paule - Luqa; (2) Ħaż-Żmien - Mtarfa limiti tar-Rabat; (3) Dar ta' l-Anzjani fl-Imsida; (4) Dar ta' l-Anzjani fil-Mosta; (5) Dar ta' l- Anzjani fiż-Żejtun?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA:Ir-residenti fid-djar ta` l-anzjani tal-Gvern qegħdin jiswew lill-Gvern l-ammont li jidher hawn taħt.

L-ammont mogħtija huma għas-sena 1995 peress li l-accounts tad-Dipartiment għas-sena 1996 għadhom ma ngħalqux.

L-ammont mogħti għad-dar ta` l-anzjani taż-Żejtun huwa għas-sena 1996.

1.Residenza ta` San Vinċenz de Paule Lm14.97.

Dwar id-dar ta` l-Anzjani ta` l-Imtarfa, id-dipartiment għadu mhux f`pożizzjoni li jagħti l-ammont għax sa Ġunju li għadda, dan il-post kien jagħmel parti mir-Residenza ta' San Vincenz de Paule.

F`Ġunju 1996 tlestiet l-ewwel fażi tad-dar għall-anzjani u x-xogħol fuq it-tieni fażi għadu għaddej.

Dar ta` l-Anzjani fl-Imsida Lm 7.98 4.

Dar ta` l-Anzjani fil-Mosta Lm 5.25 5.

Dar ta` l-Anzjani fiż-Żejtun Lm 7.90

DIPARTIMENT TA' L-ARTIJIET - ESPROPRJAZZJONI

L-ONOR.

TONY ABELA staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm l-Ordni/Notice tal-Gvernatur/Presidenzjali għall-esproprjazzjoni saret fl-1965, raħal b'raħal:- (a) kemm minn dawn ġew finalizzati; (b) kemm minn dawn għadhom pendenti; (c) kemm minn dawn għadhom ma rċevewx in-notice to treat; (d) kemm minn dawn qegħdin fi trattati fuq prezz u għadu ma sarx ftehim fuqhom; (e) kemm minn dawn huma ta' sidien mhux magħrufa; (f) kemm minn dawn jinsabu mwaħħlin peress li l-Avukat tad-Dipartiment tal-Lands għadu ma ffinalizzax l-eżami tiegħu tad-Dokumenti; (g) meta hu maħsub illi dawn jiġu finalizzati; u (h) meta hu maħsub illi l-persuni konċernati se jitħallsu?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: M' hemm xejn aktar x'inżid għat-tweġiba li tajt għall-Interpellanza Numru 461, u speċjalment għall-ewwel parti ta' dik it- tweġiba.

L-ONOR.

TONY ABELA staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm l-Ordni/Notice tal-Gvernatur/Presidenzjali għall-esproprjazzjoni saret fl-1966, raħal b'raħal:- (a) kemm minn dawn ġew finalizzati; (b) kemm minn dawn għadhom pendenti; (c) kemm minn dawn għadhom ma rċevewx in-notice to treat; (d) kemm minn dawn qegħdin fi trattati fuq prezz u għadu ma sarx ftehim fuqhom; (e) kemm minn dawn huma ta' sidien mhux magħrufa; (f) kemm minn dawn jinsabu mwaħħlin peress li l-Avukat tad-Dipartiment tal-Lands għadu ma ffinalizzax l-eżami tiegħu tad-Dokumenti; (g) meta hu maħsub illi dawn jiġu finalizzati; u (h) meta hu maħsub illi l-persuni konċernati se jitħallsu?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: M' hemm xejn aktar x'inżid għat-tweġiba li tajt għall-Interpellanza Numru 461, u speċjalment għall-ewwel parti ta' dik t- tweġiba.

L-ONOR.

TONY ABELA staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm l-Ordni/Notice tal-Gvernatur/Presidenzjali għall-esproprjazzjoni saret fl-1967, raħal b'raħal:- (a) kemm minn dawn ġew finalizzati; (b) kemm minn dawn għadhom pendenti; (c) kemm minn dawn għadhom ma rċevewx in-notice to treat; (d) kemm minn dawn qegħdin fi trattati fuq prezz u għadu ma sarx ftehim fuqhom; (e) kemm minn dawn huma ta' sidien mhux magħrufa; (f) kemm minn dawn jinsabu mwaħħlin peress li l-Avukat tad-Dipartiment tal-Lands għadu ma ffinalizzax l-eżami tiegħu tad-Dokumenti; (g) meta hu maħsub illi dawn jiġu finalizzati; u (h) meta hu maħsub illi l-persuni konċernati se jitħallsu?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR:M' hemm xejn aktar x'inżid għat-tweġiba li tajt għall-Interpellanza Numru 461, u speċjalment għall-ewwel parti ta' dik it- tweġiba.

L-ONOR.

TONY ABELA staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm l-Ordni/Notice tal-Gvernatur/Presidenzjali għall-esproprjazzjoni saret fl-1968, raħal b'raħal:- (a) kemm minn dawn ġew finalizzati; (b) kemm minn dawn għadhom pendenti; (c) kemm minn dawn għadhom ma rċevewx in-notice to treat; (d) kemm minn dawn qegħdin fi trattati fuq prezz u għadu ma sarx ftehim fuqhom; (e) kemm minn dawn huma ta' sidien mhux magħrufa; (f) kemm minn dawn jinsabu mwaħħlin peress li l-Avukat tad-Dipartiment tal-Lands għadu ma ffinalizzax l-eżami tiegħu tad-Dokumenti; (g) meta hu maħsub illi dawn jiġu finalizzati; u (h) meta hu maħsub illi l-persuni konċernati se jitħallsu?

ONOR.

L-ONOR.

TONY ABELA staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm l-Ordni/Notice tal-Gvernatur/Presidenzjali għall-esproprjazzjoni saret fl-1969, raħal b'raħal:- (a) kemm minn dawn ġew finalizzati; (b) kemm minn dawn għadhom pendenti; (c) kemm minn dawn għadhom ma rċevewx in-notice to treat; (d) kemm minn dawn qegħdin fi trattati fuq prezz u għadu ma sarx ftehim fuqhom; (e) kemm minn dawn huma ta' sidien mhux magħrufa; (f) kemm minn dawn jinsabu mwaħħlin peress li l-Avukat tad-Dipartiment tal-Lands għadu ma ffinalizzax l-eżami tiegħu tad-Dokumenti; (g) meta hu maħsub illi dawn jiġu finalizzati; u (h) meta hu maħsub illi l-persuni konċernati se jitħallsu?

ONOR.

ĦARĠIET KULTURALI

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari numru 541, filwaqt li nenfasizza li jiena qatt ma kelli x'naqsam ma' deċiżjonijiet konnessi mas-servizz tat-trasport fil-ħarġiet kulturali, jista' l-Ministru f'ġieħ it-trasparenza li hi tant għal qalb anke dan il- Gvern, jagħti l-informazzjoni sħiħa dwar il-kwotazzjonijiet li bihom wasal għall-aħjar offerta?

ONOR.

EVARIST BARTOLO:Id-Dipartiment tal-Kultura ikkonfermali li fiż- żmien li l-Onor.

Interpellant kien Segretarju Parlamentari responsabbli mill-istess ħarġiet kulturali, ma kellux x'jaqsam ma' deċiżjonijiet konnessi mas-servizz tat-trasport in kwestjoni.

Qiegħed ngħaddi kif kont wegħedt lill-Onor.

Interpellant b'mod informali (minħabba n-natura kummerċjali tas-servizz involut kif diġa' spjegajtlu), kopja tal-kwotazzjonijiet imsemmija.

Pero', peress illi ma' kien jeżisti l-ebda kuntratt li jorbot lid- dipartiment li jagħmel użu minn xi servizz partikolari, biex ma' jibqgħu l- ebda dubbji f'moħħ l-Onor.

Interpellant, ninformaħ li għadni kif tajt ordni biex l-arranġamenti preżenti jieqfu minnufih u dawn jibdew isiru skond il- 'Legal Notice' oriġinarjament indikata minnu.

PROGRAMM YOUTH EXCHANGES

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari numru 540, peress li d-dokument li poġġa l-Ministru fuq il-Mejda tal-Kamra fih żball fit-totali taż-żgħażagħ barranin li żaru Malta fil-programm tal- Youth Exchanges, jista' l-Ministru jressaq l-istess dokument bit-totali jaqblu ma' xulxin?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: B'riferenza għall-mistoqsija ta' l-Onor.

Membru qiegħed inressaq id-dokument mixtieq bit-total ta' żgħażagħ barranin li żaru Malta fil-programm ta' "Youth Exchanges".

|PAJJIZ |DATI |PARTECIPANT| | | |I | |Waldkraibu|25/05/96-08/0|16 | |rg (GER) |6/96 | | |Wirral |03/09/96-17/0|11 | |(UK) |9/96 | | |Slovakia |03/09/96-17/0|17 | |(Bratislav|9/96 | | |a) | | | |Strabane |01/09/96-15/0|15 | |(NI) |9/96 | | |Berlin |02/09/96-12/0|11 | |(GER) |9/96 | | |Rome (IT) |02/09/96-12/0|12 | | |9/96 | | |Veneto |03/09/96-10/0|18 | |Region |9/96 | | |(IT) | | | |Salerno |02/09/96-12/0|07 | |(IT) |9/96 | | |Naples |01/09/96-13/0|15 | |(IT) |9/96 | | |Paderborn |07/10/96-21/1|14 | |(GER) |0/96 | | |Rieti (IT)|04/11/96-12/1|09 | | |1/96 | | |TOTAL | |145 |

DIPARTIMENT TAX-XOGĦLIJIET PUBBLIĊI U KOSTRUZZJONI - ĦADDIEMA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jekk jogħġbu jagħti dettalji dwar kemm hu n-numru ta' ħaddiema li qed jaħdmu fid-diversi dipartimenti li jaqgħu taħtu?

Jista' jgħid f'liema gradi huma mpjegati?

Fil-preżent, ma' liema kunsilli lokali huma allokati dawn l-impjegati permezz ta' kuntratti li għandhom?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR:Dettalji ta' numru tal-ħaddiema tad-dipartiment flimkien mal-gradi tagħhom tinstab f'paġni 378 u 379 tal-estimi ġenerali għas-sena finanzjarja 1997.

Mid-Dipartiment tal-Lands hemm persuna waħda fil-grad ta' Prinċipal mislufa mal-Kunsilli tas-Siġġiewi.

Lista fejn turi l-ħaddiema tas-Sezzjoni Indafa Pubblika bil-grad u kif allokati mad-diversi Kunsilli Lokali tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

BIDNIJA/WARDIJA - TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jieħu l-passi neċessarji biex jibda jopera xi tip ta' trasport pubbliku li jaħdem min u għal Bidnija u l-Wardija rispettivament?

Jista' dan is-servizz jinbeda bi prova biex eventwalment isir fuq roster fiss?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li qatt ma kien hemm talba għall- servizz għall-Wardija.

Minbarra dan jien infurmat ukoll li għalissa mhux possibbli għall-karozzi tal-linja li jitilgħu l-Wardija.

Fir-rigward tal- Bidnija, wieħed irid jara x'talba hemm qabel tkun tista' tittieħed xi deċiżjoni.

Għalhekk pero' huwa importanti li l-estenzjonijiet ta' servizzi jsiru għal dawk l-inħawi fejn tabilħaqq ikun se jsir użu mis-servizz tal- karozzi tal-linja.

SAN PAWL IL-BAĦAR - AMBULANZA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jassigura li fl-inħawi ta' San Pawl il-Baħar terġa' titqiegħed ambulanza stand-by għall-użu ta' l- emerġenzi, b'mod partikolari matul ix-xhur tas-sajf?

Billi llum hawn il- faċilita' tal-fire engines fl-inħawi tax-Xemxija, jistgħu jinbdew diskussjonijiet mal-Ministru responsabbli mill-Pulizija biex din l- ambulanza titpoġġa fl-istess inħawi fejn hemm il-fire station?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA::: Il-proposta ta' l-Onor.

Interpellant ser tiġi kkonsidrata.

KENNEDY GROVE - DRENAĠĠ

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li wasslet għal fawran tad-drenaġġ fl-inħawi ta' Kennedy Grove fil-ġimgħat li għaddew?

X'tip ta' xogħol hu mistenni li jsir biex jassigura li dan id-drenaġġ ma jibqax ifur f'dawn l-inħawi?

Meta hu mistenni li jitlesta dan ix-xogħol?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

SAN PAWL IL-BAĦAR - QTUGĦ FIL-PROVVISTA TA' L-ILMA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar x'wassal għall-qtugħ fil-provvista ta' l-ilma fl-inħawi ta' San Pawl il-Baħar f'dawn il-jiem?

Jista' l-Ministru jassigura li l-qtugħ ta' l-ilma f'dawn l-inħawi jonqos kemm jista' jkun u dan biex jiġu evitati problemi bla bżonn kemm għar- residenti kif ukoll għal bosta barranin li jqattgħu l-btajjel tagħhom fl- inħawi?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Bħalissa il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l- Ilma qed twettaq xogħol ta' tiswijiet fuq ħsarat fuq main tad- distribuzzjoni u devjazzjoni ta' main ieħor fl-inħawi ta' Għajn Tuffieħa u l-Imbordin.

Dawn ix-xogħlijiet kellhom isiru b'konnessjoni ma' xogħlijiet oħra li qed twettaq il-Korporazzjoni Enemalta.

Din hi l-unika inċidenza ta' sospensjoni attwali fil-provvista ta' l-Ilma fl-inħawi ta' San Pawl il- Baħar.

Il-korporazzjoni qed tieħu ħsieb li dan ix-xogħol isir fl-aqsar żmien possibbli.

DIPARTIMENT TA' L-ARTIJIET - ĦLAS GĦALL-ESPROPRJAZZJONI TA' ART

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jieħu l-passi meħtieġa biex dawk li kellhom l-art tagħhom esproprjata jitħallsu ta' din l-art?

Kemm hu n-numru ta' persuni li għandhom jieħdu ħlas ta' l-art esproprjata?

Kemm hu stmat li hu l-valur tal-proprjeta' esproprjata?

Meta hu mistenni li dawn in-nies jitħallsu kollha?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR:M' hemm xejn aktar x'inżid għat-tweġiba li tajt għall-Interpellanza Numru 461, u speċjalment għall-ewwel parti ta' dik t- tweġiba.

BUĠIBBA - KUMITAT TA' AZZJONI

L-ONOR.

JOSEPH PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: B'riferenza għall-mistoqsijiet parlamentari numri 509 u 516, filwaqt li b'daqsxejn immaġinazzjoni wieħed jista' jsib xi risposti f'mistoqsija parlamentari numru 509, wieħed ma jsib xejn fuq jekk l-upgrading ta' lokalitajiet turistiċi oħra, bħalma huma Paceville, il-Qawra u Wied il- Għajn hux se jsir pari passu ma' dak ta' Buġibba, jista' l-Ministru jagħti tweġiba għal din il-parti tal-mistoqsija?

ONOR.

KARMENU VELLA:L-Onor.

Interpellant jaf li diga' twaqqaf Kumitat ta' Azzjoni dwar Bugibba.

Peress li ħafna mill-postijiet turistici kienu thallew fi stat ħazin ħafna huwa l-ħsieb ta 'din l-Amministrazzjoni li x-xogħol ta' upgrading ma jieqafx f'Bugibba biss.

VISA - PAJJIŻI BARRANIN

L-ONOR.

JOSEPH PSAILA SAVONA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 522 ċioe' jgħid liema huma dawk il-pajjiżi li minnhom Malta tirrikjedi visa?

Se jkun hemm xi tibdil f'din il-qagħda?

Fuq liema kriterji se tiġi bbażata d-deċiżjoni tal-Gvern il-ġdid f'dan ir-rigward?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant, illi persuni li huma ċittadini ta' pajjiżi li l-pajjiż tagħhom ma jidhirx fil-lista li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta, jirrikjedu visa biex jidħlu Malta.

Fil-preżent m'hemmx ħsieb ta' tibdil fil-policy preżenti, jiġifieri li kull talba biex titneħħa il-ħtieġa ta' visa minn xi pajjiż li minnu s'issa Malta tirrikjedi l-ħtieġa ta' visa, tiġi kkonsidrata fuq il-merti tagħha.

FREEPORT CORPORATION -"MOBILE PHONES"

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru ta' l-Ekonomija u l- Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid:- (i) min huma l-persuni li huma pprovduti b'"mobile phones" mill-Freeport Corporation; (ii) xi grad kellhom meta ngħataw dan is-servizz u xi grad għandhom issa; (iii) meta ngħataw dan is-servizz; u (iv) x'kien il-kont f'kull sena u jekk possibbli kull xahar?

ONOR.

LINO SPITERI: Ninforma lill-Onor Membru li d-dettalji mitluba huma kif jidhru f`Tabella 1 u 2 li tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.