MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 305 Il-Ġimgħa, 22 ta' Lulju, 1994 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati Malta Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 305

Il-Ġimgħa, 22 ta' Lulju, 1994

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.06 p.m.

Talba

Seduta Nru. 305

Il-Ġimgħa, 22 ta' Lulju, 1994

WERREJ

MINUTI 188

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 188

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 195

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR TAXXA FUQ VALUR MIŻJUR

VALUE ADDED TAX BILL

It-Tieni Qari 195

AĠĠORNAMENT 218

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 225

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 304 li saret fit-22 ta' Lulju, 1994, ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

MTARFA/RABAT - TISWIJA TAL-BYPASS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jara li tiġi rranġata u miksija l-bypass ta' bejn l-Imtarfa u r-Rabat għax fost affarijiet oħra żgur li tgħin biex ittaffi t-traffiku qawwi li jgħaddi minn ġor-Rabat bla ħtieġa?

ONOR.

MICHAEL FRENDO (Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknoloġija): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposti li ta dwar dan is-suġġett, il-Ministru għall-Ambjent fil-mistoqsijiet numri 10021, 13237 u 13703, kif ukoll it-tweġiba tiegħi għal mistoqsija numru 20334 fis-seduta numru 297.

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Billi f'numru ta' mistoqsijiet simili dwar irranġar ta' toroq, il-Ministru wieġeb li l-Gvern qed isib kuntratturi li lesti jidħlu għax-xogħol ta' toroq, jista' l-Ministru jagħti aktar tagħrif dwar din il-problema u jgħid fil-fatt x'qiegħed isir?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Naħseb li l-Onor.

Interpellant ried jgħid il- maqlub ta' dak li qal issa, għax fil-fatt m'humiex jinstabu kuntratturi biex jagħmlu x-xogħol ta' toroq.

Mr Speaker, f'dan il-pajjiż għandna numru ta' kuntratturi attrezzati biex jagħmlu dan it-tip ta' xogħol u hemm minnhom li diġa' ħadu diversi xogħlijiet ta' toroq f'pajjiżna, iżda ġieli jinqala' l-każ li għalkemm ikun hemm xogħlijiet li jridu jsiru, ma jkunx hemm kuntratturi biżżejjed minħabba li dawn ikunu mpenjati fuq xogħlijiet oħra.

Kif jaf l-Onor.

Membru, f'dawn l-aħħar xhur sar ħafna xogħol fuq toroq, fosthom toroq fil-kostitwenza tiegħu - dan kien kollu xogħol li kien ordnat mill-Ministru ta' qabli - li fih kienu impjenjati dawn il-kuntratturi kollha.

ONOR.

JOE MIZZI: Nixtieq ninforma lill-Ministru li hawn triqat oħra li ilu li kellhom bżonn li jsir xi xogħol fuqhom, bħalma huma Triq il-Qbid mill-Ajru, l-Kalkara u toroq oħra fil-viċinanza u minkejja li għamilt numru ta' mistoqsijiet parlamentari, ir-risposta dejjem kienet li dawn ix- xogħlijiet xi darba se jsiru se jsiru u fil-fatt sal-lum għadhom ma sarux.

Jista' l-Ministru jgħid kif dawn għadhom ma sarux meta f'Għajn Dwieli ħdejn il-pompa tal-petrol, hemm bini li għalkemm għadu tiela', il-bankina diġa' lesta u t-triq imwittija u se titlesta dalwaqt?

Jista' l-Ministru jispjega kif l-iżvilupp f'din it-triq sar b'ċertu mod u t-Triq il-Qbid mill-Ajru għadha ma saritx wara erba' snin sħaħ?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Mr Speaker, naturalment hawn ħafna, ħafna toroq f'pajjiżna li għadhom ma sarux, iżda rrid ngħid ukoll li hawn ħafna u ħafna toroq li diġa' saru.

Wieħed dejjem irid iħares lejn iċ-ċirkostanzi partikolari tal-każ ħalli b'hekk wieħed ikun jista' jieħu deċiżjoni għar- rigward ta' prijorita'.

DINGLI - TRIQ RDUM DE PIRO

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Peress li Triq Rdum de Piro f'Ħad Dingli, magħrufa wkoll bħala Panoramic Road ġiet magħluqa minn kull aċċess permezz ta' travu ta' l-injam, jista' l-Ministru jgħid min awtorizza l- għeluq ta' din it-triq?

Għaliex ingħalqet u qed toħloq problemi għal dawk li jridu jgħaddu mill- inħawi?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nfurmat li l-art, li fuqha hemm it-travu ta' l-injam msemmi mill-Onor.

Interpellant, hija art privata.

DJAR - XIRI TA' PROPRJETA'

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm talbiet għax-xiri ta' proprjeta' (djar) li qabel kienu tal-Knisja u wara l-ftehim bejn l-Istat u l-Knisja għaddew f'idejn il-Gvern?

Jista' l-Ministru jgħid x'ġara mill-applikazzjoni li ġġib ir-referenza nru: JO/P/415/93?

Peress li fis-17 ta' Awissu, 1993 l-applikanta irċeviet acknowledgement għat-talba tagħha biex tixtri l-fond imsemmi fl- ittra tagħha, jista' l-Ministru jgħid jekk kienx hemm żviluppi?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kien hemm 289 talba għax-xiri ta' proprjeta' li qabel kienet tal-Knisja.

Rigward l-applikazzjoni msemmija, dwar xiri ta' fond, din tiġi pproċċessat meta jkun; ffinalizzati l-policies relevanti.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jista' l-Ministru jgħid għandux informazzjoni li qed jiġu riveduti l-kondizzjonijiet ta' proprjeta' li waqgħet f'idejn il- Joint Office u f'każ li ma jkunx hemm qbil, per eżempju rigward żieda fil- kera jew ċens, jintilef id-dritt tal-proprjeta'?

ONOR.

JOHN DALLI: L-informazzjoni li għandi hi li la darba l-proprjeta' għaddiet f'idejn il-Gvern, din tibda taqa' taħt il-liġijiet relevanti għall- proprjeta' tal-Gvern.

Li qiegħed isir huwa li meta tiġi għar-reviżjonijiet din tiġi reveduta skond dawk il-liġijiet tal-Gvern.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Fit-tweġiba tiegħu l-Ministru semma policies relevanti.

Jista' għalhekk jgħid liema huma dawn il-policies relevanti li qiegħed jirreferi għalihom?

ONOR.

JOHN DALLI: Bħalissa l-Joint Office qiegħed jaħdem biex jagħmel policies ħalli jkun hemm konsistenza fit-trattament ta' applikazzjonijiet li jirċievi ta' x'għandu jsir fit-tipi differenti ta' proprjeta' li waqgħet' f'idejn il-Gvern.

Per eżempju, f'każ ta' proprjeta' residenzjali b'ċens perpetwu, il-Joint Office qiegħed jaħdem biex jagħmel policy kif għandhom jiġu ttrattati dawn il-proprjetajiet ħalli imbagħad kull każ simili jkun jista' jiġi ttrattat b'mod simili.

ONOR.

ALFRED SANT: Huwa minnu li ħafna minn dawn il-policies qegħdin jitfasslu fuq suġġerimenti li dehru fl-istampa bħalma huwa dawk li saru minn Nutar Tony Abela tar-Rabat?

ONOR.

JOHN DALLI: Le, huma n-nies responsabbli mill-Joint Office li qed iwettqu dawn il-policies.

Il-persuna li semma l-Onor.

Sant m'hi mdaħħla assolutament xejn f'dan l-eżerċizzju.

ONOR.

TONIO BORG: Qed ngħid sew meta ngħid li skond il-liġi ta' l-1976 r- regola hija li biex isir trasferiment irid isir bit-tender sakemm ma jkunx hemm politika li trid tiġi approvat minn dan il-Parlament bħala eċċezzjonijiet għat-tender?

Jien naħseb li dawn il-policies xorta waħda jridu jiġu approvati mill-Parlament biex il-proprjeta' ma toħroġx bit- tender.

ONOR.

JOHN DALLI: Li qed isaqsi l-Onor.

Sant mhijiex kwestjoni ta' tendering, iżda dwar kif qed jiġu mfassla l-policies.

L-ewwelnett qed tiġi analizzata s-sitwazzjoni tal-proprjeta' li ġiet f'idejn il-Joint Office biex inkunu nafu preċiż x'tip ta' proprjeta' teżisti.

Imbagħad darba li jiġu definiti t-tipi ta' proprjeta' li jeżistu - naturalment diġa' beda jsir xogħol fuq ċerta tip ta' proprjeta' li evidentement jeżistu - l-Joint Office ikun f'pożijoni li jara x'tip ta' policy trid tiġi applikata f'kull każ.

Imbagħad l-applikazzjonijiet li jsiru jiġu ttrattati skond dik il- policy.

B'hekk ikun hemm mhux biss trasparenza fil-mod kif isiru l- affarijiet, iżda wkoll konsistenza kif tiġi milqugħa kwalunkwe applikazzjoni.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk hijiex korretta l-informazzjoni li per eżempju, ħanut li qabel kien proprjeta' tal- Knisja fil-Belt il-kera minn Lm500 se titlalu għal Lm6,000.

Peress li issa dan jaqa' taħt il-liġi li għandha x'taqsam mal-Gvern, jekk dan ma jaqbilx li l-kera għandha togħlielu b'dan il-mod, x'jiġri?

Jista' jiġi żgumbrat?

MR SPEAKER: L-Onor.

John Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI: Huwa minnu illi kien hemm dan it-tip ta' tibdil fir- rata tal-kera.

Naturalment it-tibdil fir-rata tal-kera ma saritx għaliex sar it-trasferiment, imma għaliex kien żmien li tiġi reveduta l-kera.

Jiena nformat illi jeżistu żewġ regoli differenti vis-a-vis jekk proprjeta' tkunx ta' persuna privata inkluża l-Knisja jew inkella tkunx proprjeta' tal- Gvern.

F'każ li proprjeta' tkun tal-Gvern, il-Gvern jaqa' taħt ċertu regolamentazzjoni differenti.

Naturalment, ladarba din il-proprjeta' partikolari waqgħet taħt il-kappa tal-Gvern, ġew applikati l-istess tip ta' kriterji li japplikaw il-Lands Department f'każi simili.

MDINA - KONTIJIET TA' DAWL U ILMA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Wara l-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 16071 ta' l-14 ta' Frar ta' din is-sena, jista' l-Ministru jgħid jekk sarx xi progress biex il-kontijiet tad-dawl u ilma tar-residenti ta' l-Imdina jibdew isiru f'din il-Belt stess?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Jien informat li diġa' kienet ittieħdet id-deċiżjoni li għandha ssir laqgħa bejn uffiċjali tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma u s-Sindku tal-Kunsill Lokali ta' l-Imdina sabiex jiġu spezzjonati l-faċilitajiet disponibbli għas- servizz ta' kaxxier għal ġbir tal-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

M ARIO GALEA: X'kordinament jew pjanijiet għandha l-Korporazzjoni Enemalta, mhux biss biex ikun hemm koordinament mal-kunsilli lokali fejn jidħlu l-kontijiet tad-dawl u l-ilma, iżda wkoll fuq xi xogħlijiet oħra li maż-żmien jistgħu jgħaddu f'idejn il-kunsilli?

MR SPEAKER: L-Onor.

Francis Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Naturalment il-koordinament li hemm huwa permezz ta' nies li kienu nkarigati mill-Korporazzjoni Enemalta kif għamlet ukoll il-Water Services Corporation, biex il-kunsilli lokali jkollhom contact points preċiżi biex jkunu jistgħu jikkordinaw id-diversi talbiet magħhom.

Dan il-koordinament jinsab għaddej u b'mod ġenerali miexi tajjeb.

Naturalment mis-sena d-dieħla wieħed irid jara kif tevolvi s- sistema anke fejn kunsilli lokali jkollhom poteri addizzjonali.

MDINA - GĦASSA TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex l-għassa tal-pulizija ta' l-Imdina ma tinżammx miftuħa għal 24 siegħa kuljum speċjalment fis-sajf meta jkun hemm ċaqlieq ta' nies u vetturi lejl u nhar?

Għaliex f'dawn l-aħħar ġimgħat din l-għassa aktar miftuħa milli magħluqa u dan mhux għaliex il-pulizija jkun fuq ronda mal-Belt?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali): Informat li minn meta żdied in-numru tal-Membri fil-Korp tal-Pulizija din l-Għassa qed tinfetaħ 24 siegħa kuljum.

MDINA - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Diversi toroq fil-Belt antika ta' l- Imdina għandhom bżonn manutenzjoni, jista' l-Ministru jara li dan isir fi żmien qasir?

Liema huma t-toroq li hu pprogrammat li jsiru?

X'materjal jintuża fit-triqat ta' din il-Belt?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirreferi l- mistoqsija tiegħu lill-Ministru għall-Ambjent li taħtu jaqa' d-Dipartiment tad-Distretti li jieħu ħsieb il-manutenzjoni fil-bliet u rħula.

MR SPEAKER: L-Onor.

Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, għal mument tħawwadt, għax jiena mingħalija li jista' jikkorreġini l-Ministru li huwa responsabbli mit- toroq inkluż manutenzjoni tat-toroq.

Jista' għalhekk il-Ministru jweġibni għaliex mhuwiex f'pożizzjoni li jirrispondi għal din il-mistoqsija?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Is-sitwazzjoni hija li għar-rigward ta' manutenzjoni ta' toroq u tal-bankini din tibqa' r-responsabilita' tal- Ministru għall-Ambjent.

ONOR.

ALFRED SANT: Jista' l-Ministru jispjegalna eżattament għal-liema parti mix-xogħol ta' toroq huwa responsabbli?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Prattikament ir-responsabilta' tad-Dipartiment tat- Toroq huwa għall-bqija, jiġifieri l-bini ta' toroq ġodda, l-għoti tal-wiċċ bit-tarmac, u naturalment it-toroq kollha prinċipali kemm dawk arterji kif ukoll distributorji.

L-unika ħaġa li l-Ministru għall-Ambjent jibqa' responsabbli għaliha hija l-manutenzjoni ta' toroq, jiġifieri dak ix-xogħol li jagħmlu d-distretti u li kien diġa' jsir mid-distretti separatament mid- Dipartiment tat-Toroq anke meta ż-żewġ Dipartimenti - tad-Distretti u tat- Toroq - kienu jaqgħu taħt il-Ministeru għall-Ambjent, ċioe' li jagħmlu l- manutenzjoni normali u bankini tat-toroq lokali.

Fil-fatt is-sena d- dieħla, dawn ir-responsabilitajiet għandhom ukoll jgħaddu lill-kunsilli lokali.

ONOR.

ALRED SANT: Jiddispjaċini jekk forsi qiegħed indejjaq lill- Ministru, imma sabiex nifhmu eżatt x'qed ngħidu, jista' l-Ministru jgħidilna jekk patching ta' toroq jaqgħax taħtu jew taħt il-Ministru għall- Ambjent?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Patching ta' toroq jagħmel parti mill- manutenzjoni, għalhekk jaqa' taħt id-Dipartiment tad-Distretti li huwa parti mill-Ministru għall-Ambjent.

ONOR.

ALFRED SANT: Jista' jgħidlna b'liema loġika, l-għoti tal-wiċċ tat- triq bit-tarmac m'għandux jaqa' bl-istess mod taħt il-Ministeru għall- Ambjent?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Hemm distinzjoni bejn patching u resurfacing ta' triq.

Il-patching huwa l-manutenzjoni normali, filwaqt li resurfacing tat- triq huwa xogħol straordinarju u allura huwa responsabilita' tad- Dipartiment l-ieħor.

ONOR.

ALFRED SANT: Jista' l-Ministru jgħidilna min jiddeċiedi li triq għandha bżonn ta' resurfacing jew patching?

Huwa l-Ministeru tiegħu jew il- Ministeru għall-Ambjent?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Mr Speaker, l-ewwelnett irrid ngħid li minn dejjem hekk kien; din mhijiex xi distinzjoni li nħolqot issa.

Din id-distinzjoni kienet teżisti qabel meta dawn id-Dipartimenti kienu parti mill-istess Ministeru.

Jekk ikun hemm bżonn xogħol ta' manutenzjoni kbira fejn jkun hemm bżonn ta' resurfacing, allura d-Dipartiment tat-Toroq jidħol hu għal dan ix-xogħol.

Għar-rigward ta' manutenzjoni ordinarja - isimha magħha, bil-loġika - jekk jiġi xogħol fid-dipartiment tiegħi li għandu x'jaqsam ma' dan, jiġi mgħoddi lill-Ministeru l-ieħor u ssir l-istess ħaġa jekk il- Ministeru l-ieħor iħoss li ċertu xogħol huwa ta' natura straordinarja li jkollu bżonn resurfacing jgħaddi x-xogħol lid-Dipartiment tat-Toroq.

ONOR.

ALRED SANT: Jaqbilx il-Ministru li fejn qabel min jiddeċiedi jekk xogħol jirrikjedi xi patching jew resurfacing kien jaqa' taħt l-istess dikasteru u allura kien hemm unified command, filwaqt li issa m'hemmx unified command u tista' tispiċċa b'sitwazzjoni fejn il-ballun jgħaddi minn dikasteru għal dikasteru?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Nassigura lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni li jiena u l-Ministru Francis Zammit Dimech ma nilagħbux ping pong flimkien.

Għalkemm l-logħba tat-tennis hija sabiħa immens, naħseb li mhuwiex il-każ li nagħmlu hekk fil-każ tat-toroq.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jekk insegwu l-istess loġika ta' dak li għadu kemm qal l-Ministru, jista' allura jgħidilna b'liema loġika rrisponda l- mistoqsija parlamentari numru 20091 f'din l-istess seduta fejn qed jirrispondi fuq mistoqsija jew jipproponi li jirrispondi mistoqsija li tirrifletti fuq xogħol ġdid u manutenzjoni fit-toroq?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Mr Speaker, din il-mistoqsija ġiet risposta bl- istess loġika.

Dik il-mistoqsija kienet tirreferi għar-resurfacing tal- Bypass ta' l-Imtarfa u r-Rabat.

Naturalment hemmhekk hemm ħafna affarijiet x'jsiru.

Qabel ma jsir ir-resurfacing, irid isir ħafna xogħol fuq il- pedament tat-triq.

Forsi l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jiftakar meta nbniet dik it-triq.

Ix-xogħol li sar fuqha jidher mir-riżultati għaliex ma kienx hemm xogħol li kien dejjiemi.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq xogħol straordinarju, xogħol li bih trid tinqala' t-triq kollha u jsir il-kisi tagħna.

Dan huwa xogħol straordinarju, hu huwa x-xogħol li jsir mid-Dipartiment tat-Toroq.

Ir-risposta tagħna għall-mistoqsija ta' l-Onor.

Interpellant, hija kif irrispondejtha bl-istess loġika ta' dak kollu li għidt s'issa.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carm Lino Spiteri.

ONOR.

CARM LINO SPITERI: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk hemmx żewġ diretturi separati, direttur wieħed fuq toroq ġodda u ieħor mas-sezzjoni ta' manutenzjoni ta' toroq?

MR SPEAKER: Il-Ministru Michael Frendo.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Hekk hu.

Hemm id-Direttur tad-Distretti li huwa l- Perit Ray Farrugia li jaqa' taħt il-Ministeru għall-Ambjent u l-Perit Lino Zammit li hu d-Direttur tat-Toroq, li jagħmel parti mid-Dipartiment tat-Toroq li huwa taħt il-Ministeru tat-Trasport.

Il-loġika ta' din il- qasma kienet li t-toroq u t-trasport, prattikament ir-responsabblita' għal wiċċ tat-triq, huma mportanti li wieħed iħares lejhom mil-lat ta' trasport.

Naħseb li jagħmel sens li l-affarijiet jkunu hekk.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.JOE MIZZI: Peress li jkun hemm ilmenti minn ċerti kostitwenti li biex id-deputati jwasslu l-ilmenti tagħhom biex jitranġaw it-toroq u l- ħofor jew biex issir triq ġdida, is-sistema hi - forsi jista' jirrispondi l-Ministru għall-l-Ambjent - li d-deputat imur fid-distrett u jiddawwar ma l-area ħalli jurih l-affarijiet, allavolja tkun saret mistoqsija minn deputat ieħor biex isiru l-affarijiet?

Jekk din hi s-sistema, jgħidilna jekk hux kull deputat għandu d-dritt li jmur ma' min hu responsabbli biex idur f'dawn it-triqat u jurihomlu?

MR SPEAKER: Il-Ministru Michael Frendo.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: GĦar-rigward ta' toroq u resurfacing, nista' ngħid Mr Speaker li kull deputat huwa fil-liberta' li juża l-metodu li jixtieq hu.

Jiena bħala deputat, li wkoll għandi l-kostitwenti tiegħi, meta kelli dawn il-problemi u l-ministru kien ħaddieħor, kont nikteb formalment fuq letterhead tal-Parlament għan-nom tal-kostitwenti tiegħi u nitlob li jsiru x-xogħlijiet għax dak kien id-dover tiegħi bħala deputat.

Kont insewgi l-każ mal-ministru konċernat u ma' l-uffiċjali tad-dipartiment u meta kienu jsiru t-toroq kont ukoll fid-dover - u bi pjaċir - li ninformahom li jkunu saru t-toroq.

ONOR.

MARIO GALEA: Jikkonferma l-Ministru li l-MSU hija nvoluta biex isir pjan dwar liema huma dawk it-toroq li l-aktar li għandhom bżonn resurfacing?

Jekk hu veru li dan ir-rapport qed isir, jista' l-Ministru jgħid fiex wasal?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Hemm rapport preliminari dwar ir-restawr tal-qafas tat-toroq f'pajjiżna, rapport impenjattiv ħafna u li jinvolvi miljuni kbar ta' liri biex ix-xogħol neċessarju jsir.

Ta' min igħid li aktar 'il quddiem din is-sena se jiġu nvoluti l-kunsilli lokali għar-rigward tax- xogħlijiet u l-prijoritajiet li jridu jittieħdu biex isiru toroq fil- lokalitajiet.

Din mhijiex kwestjoni li sempliċiment ikun hemm deċiżjonijiet għal-livell ta' l-MSU.

L-MSU hija unit li tagħti l-pariri li wara jiġu kkonsidrati u d-deċiżjonijiet finali jittieħdu mill-Gvern.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, la qed jissemmew id-Diretturi tat-Toroq u qed jirriżulta li direttur minnhom jaqa' taħt ir-responsabilita' tal- Ministru għat-Trasport jista' l-Onor.

Frendo jgħidilna jekk huwiex informat jekk għandux x'jaqsam id-direttur tat-toroq li jaqa' taħtu ma' l-ammont enormi ta' skart li ntefa' fil-Wied ta' Sant'Antnin?

Jien għamilt diversi mistoqsijiet parlamentari dwar dan il-każ u ġejt mwiegħed li se jittieħdu passi biex għallanqas dan jitneħħa minn hemm, iżda mhux talli s-sitwazzjoni ma rranġatx, iżda talli qed ikompli jintefa' l-materjali hemmhekk.

Dan huwa taħt ir-responsabilita' tad-Direttur tat-Toroq li jaqa' taħtek.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: M'iniex konxju li għadu qed jintefa' materjal f'dik l-area.

Naf li f'xi mument kien hemm skop li hemmhekk isir xi forma ta' ġnien u xi forma ta' landscaping ta' l-area, b'hekk f'xi mument seta' ntefa' xi materjal għall-iskop li jsir il-landscaping.

Eventalment irriżulta li dan il-landscaping ma kienx se jsir u jien tajt istruzzjonijiet lid-Dipartiment tat-Toroq biex ineħħu l-materjal li kien hemm.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, jikkonfermax il-Ministru li biex tagħmel landscaping ma jintefagħx eluf ta' trakkijiet ta' materjal li jiġi għoli kważi tliet sulari u wiesgħa kważi daqs ix-Xagħra tal-Furjana u mbaħgad jibqa' hemm biex isir il-landscaping?!

Dan biex jinqered il-wied!

Mr Speaker joqgħod faċċata ta' dan il-wied u jaf x'qed ngħid.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena qed ngħid il-fatti kif inhuma mgħoddija lili mill-uffiċjali tad-Dipartiment.

Mr Speaker, lill-Onor.

Membru nista' ngħidlu li għandi informazzjoni li dak id-dumping sar b'mod konxju għax kien hemm l-intenzjoni li jsir landscaping b'dak il-mod.

Sussegwentement dik id-deċiżjoni nbidlet.

Għalhekk tajt struzzjonijiet biex dak il- materjal jitneħħa.

Issa li dan il-punt reġa' tressaq għall-attenzjoni tiegħi, minnufih beħsiebni nerġa' nidħol f'din il-kwestjoni biex nara li l- istruzzjonijiet li tajt, jiġu segwiti.

U nispera li inti, Mr Speaker, tkun tista' tivverifikali li dan sar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Il-Ministru jikkonferma li quddiem l-Awtorita' ta' l-Ippjanar ma tressaq l-ebda pjan ta' landscaping għal dak il-wied?

Tant m'hemmx pjanijiet, li meta jien personalment irrapportajt x'qed jiġri waqt laqgħa ta' l-Awtorita', id-Direttur stess, is-Sur Godwin Cassar, baqa' ċċassat.

Fil-fatt dak il-ħin stess ikkuntattja lill-enforcement manager fuq it-telecell u qallu biex imur fuq il-post immedjatament ħalli jara x'ġara.

Allura xi pjanijiet hemm?

MR SPEAKER: Il-Ministru għall-Ambjent.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, ma naħsibx li huwa korrett li nibqgħu nsemmu b'dan il-mod dan is-suġġett li diġa' ddiskutejnieh hawnhekk diversi drabi.

Il-verita' hija li, tajjeb jew ħażin, b'kordinazzjoni mas-Segretarjat għall-Ambjent kien ippjanat proġett ta' landscaping - u issa jew se nitkellmu bl-iktar mod ċar u onest ma' xulxin, jew inkella noqogħdu nipprovaw noħolqu issue fejn ma teżistix - u kien ippjanat għal skop tajjeb.

Fil-fatt il-pjan li dan il-proġett isir viċin l-impjant ta' riċiklaġġ kien bl-iskop li jiġi ameljorat l-ambjent ta' dawk l-inħawi.

Meta qamet il-kwestjoni dwar jekk intefax materjal żejjed jew inkella - għax hemm din it-teorija wkoll - jekk ħafna mill-materjal li ntefa' hemmhekk intefax mir-Roads Department, kienx hemm diġa' jew inkella ntefax minn dumping oħra, ingħataw struzzjonijiet biex dak il-materjal jitneħħa.

Mhux biss il-materjal li ntefa' minn entita' governattiva, imma anke dak li kien hemm diġa' jew intefa' minn terzi persuni.

(Interruzzjonijiet) Issa jekk għadu hemm, kif qal il-kollega tiegħi, naraw is-sitwazzjoni.

Pero' qed naraw oġġettivament x'għandu jsir.

Din hija sitwazzjoni li min-naħa tal-Gvern oriġinat minn intenzjoni li jsir landscaping fis-sens pożittiv tal-kelma.

Naħseb li l-Onor.

Vella jaf biżżejjed li malli jsir dumping ta' materjal xi mkien, ħafna nies jibdew iwaddbu l-materjal huma wkoll u jkun impossibbli li tiddistingwi bejn dak li ntefa' minn bniedem u dak li ntefa' minn xi ħadd ieħor.

Jekk reġa' hemm ħafna materjal f'dak il-post, wieħed irid jerġa' jara oġġettivament x'għandu bżonn isir biex dak il- materjal żejjed li m'għandux skop pożittiv, jitneħħa.

Din l-issue diġa' ssemmiet u weġibna dwarha bl-aktar mod ċar.

Imma li nipprovaw nagħmlu plejtu minn xi ħaġa li oriġinarjament kellha skop tajjeb u li fejn l- Awtorita' ħadet linja dwarha, ittieħdu l-passi neċessarji ...

Din ukoll hija proċedura ġdida, jiġifieri li jkun hemm monitoring minn awtorita' indipendenti, anke fuq proġetti, li parti żgħira minnhom - għax f'dan il- każ mhux id-dumping kollu sar min-naħa tal-Gvern - tista' tkun governattiva.

Issa bl-istess spirtu oġġettiv naraw x'inhi s-sitwazzjoni preżenti u dak li jkun hemm bżonn isir, isir.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru għall-Ambjent.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Informazzjoni dwar sospensjonijiet ta' l-elettriku, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari numru 20634.

MR SPEAKER: Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal- Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR TAXXA FUQ VALUR MIŻJUR

VALUE ADDED TAX BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-22 ta' Lulju, 1994.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Freddie Micallef.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Mr Speaker, segwejt bl-attenzjoni li jixraq id- dibattitu dwar l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna, jiġifieri l-Abbozz ta' Liġi dwar il-VAT.

B'mod partikolari segwejt id-diskors tal-Ministru Dalli u apparti milli smajtu, ħadt l-inkarigu li bil-paċenzja kollha naqra għal darba tnejn dak kollu li kellu xi jgħid biex jispjega l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna.

Segwejt ukoll b'attenzjoni kbira d-diskors li għamel il-kollega u ħabib tiegħi, l-Onor.

Lino Spiteri, u barra li smajtu, ħadt l-inkarigu li naqrah ukoll.

Minn dak li qal il-Ministru, wieħed jieħu l-impressjoni li l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna se jtejjeb il- kondizzjonijiet ta' ħafna nies li aħna, min-naħa ta' l-Oppożizzjoni, qed ngħidu li se jmorru lura.

Jekk wieħed jieħu in konsiderazzjoni dak kollu li qal il-Ministru, jasal biex jgħid li kieku dak li qal huwa minnu, l- introduzzjoni tal-VAT għandha sservi biex ittejjeb is-sitwazzjoni ta' pajjiżna.

Pero' meta mbagħad wieħed jifli sewwa l-fatti, u anke d-diskors twil li għamel l-Onor.

Lino Spiteri, isib fatti ċari li juru li bl- introduzzjoni tas-sistema fiskali tal-VAT, il-parti l-kbira tal-popolin, dawk li jaqilgħu l-anqas, se jbatu ħafna.

Waqt li kont qed naqra dak li kellu xi jgħid il-Ministru, li qalu bl- akbar serjeta', kif ukoll dak li qal bl-istess serjeta' u b'konvinzjoni l- Onor. Lino Spiteri, rajt artiklu miktub mill-Ministru Bonello Du Puis, li fih staqsa "Fejn hi s-Serjeta' ta' l-Oppożizzjoni?".

Dan l-artiklu kien jgħid hekk:

"Huwa b'sogħba li l-Oppożizzjoni mhux qed tagħraf il-bżonn li tkun kostrutttiva.".

Mr Speaker, diġa' għamilt referenza għall-ewwel kelliem minn din in-naħa, li kien l-Onor.

Spiteri.

Pero' ma semmejtx kelliema oħrajn, fosthom id- Deputat Mexxej għall-Affarijiet tal-Parlament, l-Onor.

George Vella, li tant kien konvinċenti fid-diskors tiegħu.

Fil-fatt dan id-diskors qrajtu proprju wara li rajt l-artiklu ta' l-Onor.

George Bonello Du Puis, u għalhekk m'għamiltx referenza għalih fil-bidu.

Jien nistaqsi lill-Ministru Bonello Du Puis, li jħoss u jippretendi li hu ferm kompetenti għax kien Ministru tal-Finanzi: Wara li smajt lill-kelliema ta' din in-naħa, wara li rajt is-serjeta' li mxiet u għadha miexja biha din in-naħa tal-Kamra, meta b'risposta għar-rapport dwar l-impatt soċjali tal-VAT li ġie pubblikat min- naħa tal-Gvern, hija wkoll ippubblikat rapport - ntbagħat lilu bħalma ntbagħat lill-Ministri u l-Membri l-oħra tal-Gvern u ta' l-Oppożizzjoni - bħala evalwazzjoni tar-rapport tal-Gvern dwar l-effett soċjali ta' l- implimentazzjoni tal-VAT, għadek tirraġuna l-istess?

Lest biex terġa' tikteb bl-istess mod li ktibt dak l-artiklu?

Jiena naħseb li l-Onor.

George Bonello Du Puis jaf b'liema mod l-Oppożizzjoni ppreparat ruħha u l- battalja kollha li qed tagħmel ħalli il-ħaddiem ma jitlifx dak li kiseb fix- xhur u fis-snin li ġejjin.

Naħseb li l-Onor.

George Bonello Du Puis ħaqqu jidħol hawn u jieħu parti mill-ħin tal-Kamra biex jgħidilna għaliex kiteb b'dak il-mod.

M'għandix għalfejn noqgħod nikkwota minn dak li qal, imma ċerti affarijiet li qal, tassew jurtawk.

GĦaliex, meta f'nofs l-artiklu li kiteb dwar il-VAT, il-Ministru qiegħed jgħid li aħna kulma aħna nagħmlu hu biex insaħħnu lill-poplu kontra l-VAT u biex inbeżżgħuh.

Tant hu hekk li issa l-Partit Laburista beda jbassar x'jista' jiġri wara li tidħol il- VAT u tibda taħdem.

Jiena ngħidlu: Naħseb li jkun f'waqtu li kieku - issa wara li ra dak kollu li aħna ppreparajna biex naraw l-effett li se jkollha l-implimentazzjoni tal-VAT - min-naħa tiegħu, jkun raġel biżżejjed, li jidħol u jikkorreġi ħafna mill-affarijiet li qal f'dak l-artikolu.

Jien naħseb li jkun f'waqqtu ħafna kieku l-Ministru jgħid: Isma', jiena waqt li kont qiegħed nikteb inqast mis-serjeta' meta għaddejt u ktibt ċerti rimarki dwar dak li qegħda tagħmel l-Oppożizzjoni fuq il-Liġi tal-VAT.

Mr Speaker, jien nibda minn hawn u ngħid: Kieku kellna nitkellmu bl- istess ton ta' l-Onor.

George Bonello Du Puis - u ngħid jien kont impressjonat immens bil-mod disonest li mexa bih il-Gvern u mxew bih l- Ministri tal-Gvern f'dawn l-aħħar 11-il xahar mindu bdejna nitkellmu - (Interruzzjonijiet).

MR SPEAKER: L-Onor.

George Bonello Du Puis, bil-permess ta' l-Onor.

Micallef.

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Mr Speaker, jiena sorpriż kif l- Oppożizzjoni meta tisma' u tara affarijiet li ġraw fil-passat - u li aħna rajnihom jiġu attwati hawn - jitkellmu donnhom illum fuq din in-naħa hawn xjaten bix-xwabel u fuq dik in-naħa hemm is-setgħa ta' l-anġli.

Jien ma nistax nifhem kif intom rajtu s-16-il sena li aħna għaddejjna in-naħa tagħkom, naħseb li rajtuhom b'nuċċali ieħor!

(Interruzzjonijiet) Jien ma nafx kif taraw l-affarijiet u għalhekk nikteb hekk għax inħossni xxokkjat.

Jien naf x'sofrejna!

MR SPEAKER: Jien naħseb li dan li qed tgħidu m'għandu x'jaqsam xejn ma' l-Abbozz li qed niddiskutu.

Jekk joġgħbu jkompli l-Onor.

Micallef.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Onorevoli Nutar George Bonello Du Puis, dan li kellek xi tgħid?

MR SPEAKER: Naħseb li aktar ma niefqu minn dawn ir-rimarki malajr ikun aktar aħjar.

L-Onor.

Micallef.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Ma jimportax, jien nippermettilhom.

Mr Speaker, jien sinċerament ħsibt li kien se jgħid xi ħaġa serja.

Pero', nerġa' nirrepeti, ma kenux f'waqthom ċerti rimarki li hawn f'dan l-artiklu miktub mill-Onor.

Du Puis, proprju wara li kien sema lil din in-naħa titkellemm - kien diġa' għamel l-intervent tiegħu l-kelliem prinċipali l- Onor. Lino Spiteri - jekk ma kienx miktub qabel għax dan miktub dan ix- xahar.

(Interuzzjonijiet) Mela allura kollox sew għax qed titlob skuża.

Ma kontx naf, qed titlob skuża.

Jien qed ngħid li m'hijiex serjeta' u kont ħsibt li meta tajtu ċ-ċans biex jitkellem kien se jgħid xi ħaġa serja.

M'għamel l-ebda spjegazzjoni li biha jiġġustifika ċerti rimarki li qal u jien lanqas għidthom kollha imma ħareġ għax ħaseb li jien kont se nkompli fuqhom.

Il-mod diżonest li bih mexa l-Gvern f'din l-aħħar sena impressjonani.

Dan hu l-argument tiegħi llejla u għalhekk jien f'dak li jirrigwardja l-ewwel parti tad-diskors tiegħu, meta rreferjt għal mod kif qed jaġixxi l-Gvern u li kien rifless fl-artiklu ta' l-Onor.

Du Puis ma komplejtx fit-tul għaliex, nerġa' ngħid, l-aktar ħaġa li impressjonatni kienet il-mod li mexa bih il-Gvern f'din l-aħħar sena.

Mr Speaker, nixtieq li niġbed l-attenzjoni għall-fatt li filwaqt li kien qed jipprepara t-triq biex iwassal dak li kellu fil-White Paper ta' Novembru li għadda u jpoġġih fl-Abbozz ta' Liġi kien diġa' beda jagħti indikazzjonijiet, permezz ta' l-affarijiet li kien qed jagħmel, kif għandhom jimxu u jaġixxu n-negozjanti u l-importaturi ħalli meta tgħaddi l-liġi u tiġi attwata jkunu preparati għaliha u jweġġgħu mill-inqas.

Dan hu l-mod diżonest għax fejn daħlu l-importaturi u n-negozjanti l-Gvern ta indikazzjoni ċara b'liema mod għandhom jippreparaw ruħhom - issa ngħid il- mod - u fejn jidħol il-ħaddiem li llum tant qed nisimgħu ilħna jgħidu li mhux sewwa li min jirrappreżentah, sew mil-lat politiku kif ukoll industrijali, jaġixxi b'dan il-mod li jsiru protesti.

Mela n-naħa ta' fejn jidħol in-negozjant u l-importatur il-Gvern urih kif għandu jimxi imma fejn tidħol il-kategorija ta' isfel li se tintlaqat il-ħaddiem ma beża' għaliha xejn u ġie jaqa' u jqum li titlef mis-saħħa li kellha u mil-mod kif kienet qed tgħix.

Jien segwejt il-Gvern, bħalma segwih il-poplu kollu, u nnotajt li ilu mill-Budget l-ieħor - anzi minn qabel - dejjem iżid , b'mod ferm aggressiv u qawwi, it-tariffi u s-servizzi kollha li jagħti l-Gvern u li tant jeffettwaw lil min jaqla' l-inqas.

Fl-aħħar xhur tas-sena l-oħra rajna lill-Gvern jgħolli r-rati tat-telephones, il-bolol, l-ilma u l- liċenzji.

Il-liċenzji għollihom b'mod fenomenali u saħansitra ħoloq liċenzji ġodda li ħadd ma kien joħlom bihom.

Ħadd ma kien joħlom li fuq toilet li kien ilu 40 sena f'garage, il-Gvern kien se jgħidlek li trid tħallas liċenzja!

Ħadd ma kien joħlom li l-liċenzja għal naqra ta' sala fejn isir xi party ta' griżma jew magħmudija, fejn qabel kont tħallas Lm40 jew Lm50, issa trid tibda tħallas Lm80, u kieku mhux għax kien hemm reazzjoni mill-għaqdiet li jirrappreżentaw lil dawn in-nies, dawn il- liċenzji kienu jibqgħu telgħin sa Lm500!

Imbagħad dan kollu jiġi rifless fuq il-ħaddiem, fuq min jiżżewweġ, fuq min iwelled, u fuq kull min juża dawn l-affarijiet.

U min iweġġa' bihom l-aktar dawn l-affarijiet?

Din kienet l-ewwel imbeccata għan-negozjant u għall-importatur, biex il-Gvern ikun laħaq għamel cushion ħalli meta tiġi implimentata l-VAT, is-sidien tas- swali ma jkollhomx għalfejn jagħtuh daqqa, meta hu jkun beża' tant għalihom u ħallihom jagħmlu li jridu - u issa ngħid aktar dwar dan - u hekk lill- Gvern ma joħorġuhx ta' ħmar f'dak li qed jgħid, li meta tidħol il-VAT il- prezzijiet ta' l-affarijiet ma jitilgħux.

Pero' mhux il-liċenzji biss għolew.

Quddiemi għandi l-Budget li ddiskutejna f'Diċembru li għadda .Sa dak inhar it-tariffi tat-telefon, ta' l-ilma u anke il-bolol kienu diġa' għolew u dawk kollu jridu inaqqru mis- saħħa tal-paga li jrid jaqbad l-ħaddiem.

Aħna konna ġbidna l-attenzjoni fuq Tabella 7 tal-Budget - dik inhar proprju kien l-Onor.

Josef Bonnici l- uniku Ministru f'din il-Kamra - u ddiskutejna dak il-punt fit-tul.

Waqt li l-Gvern kien qiegħed jipprepara fil-Budget il-VAT ta' 15% kien tella' d- dazju b'15% fuq il-karozzi li ġejjin mill-Komunita'.

Għaliex tella' d- dazju b'15%?

Naturalment huwa qal li jrid jelimina d-dazju imma sadanittant huwa daħħal parti mid-dazju ta' 22% u l-kumplament għamlu fuq ir-reġistrazzjoni tal-karozzi.

Issa meta wieħed jeħodhom flimkien, isib li l-Gvern kien żied id-dazju b'15%.

Imma meta ġejna għal dawk il-karozzi li huma importati minn barra l-Komunita' Ewropea, insibu li r-rata telgħet għal 10% - dan nistgħu narawh f'Tabella 7 tal-Budget.

Mela dan kien kollu konsistenti ma' l-indikazzjoni ċara li kien qiegħed jagħti apertament il- Gvern lin-negozjant u lill-importatur, fejn kien qed jgħidu biex jaħseb għad-daqqa ta' meta tiġi l-VAT li din se tkun ta' 15% - jiġifieri bil-VAT se jiġi li jdaħħal inqas allura ħasbu għal dak it-telf xi sena qabel.

U dan jidher ċar, Mr Speaker.

Dak inhar jien ġbidt l-attenzjoni għal dan u wrejt lil tan-naħa l-oħra li kien hemm żieda ta' 10% u fuq oħrajn kien hemm żieda ta' 15% - jġifieri parti tan-non EC kienet ta'10% u ta' l-EC ta' 15%.

U dan kien proprju l-pjan tal-Gvern li lill-istess negozjant jiktiblu l- iswed fl-abjad biex jurih li b'dan il-mod irid jimxi ħalli dak inhar li tiġi mplimentata l-liġi tal-VAT ma jħossx id-daqqa u b'hekk ikollu għalfejn joqgħod kwiet meta tidħol din it-taxxa u meta l-affarijiet jogħlew.

Mr Speaker, din kienet indikazzjoni ċara tal-pjan tal-Gvern fejn qed jgħid lil dan is-settur biex idabbar rasu għal qliegħ bil-quddiem.

Fil- fatt hekk għamlu u ħallewhom idabbru rashom bil-quddiem - hawn tidħol id- diżonesta tal-Gvern fejn ipprova jqarraq bil-poplu u għadu jqarraq bih sal-lum allavolja ilna niddibattu u niftħu għajnejn il-poplu bl-aktar mod ċar.

Il-Gvern kellu l-kuraġġ jagħmel dan billi bl-iskuża tal- liberalizzazzjoni tal-prezzijiet, fetaħ il-bieb beraħ sabiex il-prezzijiet li l-importaturi ridu jgħollu, setgħu jgħolluhom proprju fil-perjodu bejn l- aħħar Budget li kellna u l-implimentazzjoni tal-VAT f'Jannar li ġej.

Din hija diżonesta kbira min-naħa tal-Gvern u jien, dawn l-affarijiet mhux talli segwejthom bl-aktar mod serju talli anke għamilt xi domandi dwarhom.

Dan inhar li ddibattejna u kont ġbidt l-attenzjoni għal dan; kien hemm ukoll l-Onor.

Mifsud Bonnici u anke l-Onor.

Josef Bonnici, li kien qal li b'dak li sar rigward iċ-ċaqlieq fir-reġistrazzjoni u d-dazju flimkien, il- Gvern kien se jitlef mid-dħul meta jiġu fl-aħħar tas-sena.

Mill- indikazzjonijiet li hemm, meta tieħu kollox flimkien, jiġifieri t-tneħħija tal-boll u spejjeż oħra ta' transfer, anke mir-risposta għad-domanda parlamentari numru 20,070 li kont għamilt ftit ġranet ilu, jidher ċar li dak li se jdaħħal il-Gvern bejn dazju - sal-lum għadu dazju għax eventwalment dan isir VAT - u dak li jrid iħallas bħala reġistration fee fuq karozza ġdida, jirriżulta li m'huwiex minnu li l-Gvern se jitlef il- miljuni li qal anzi jien ngħid li pjuttost se jaqla.

Għaliex?

Għax il- Gvern diġa' kien ħaseb għal din l-eventwalita' u dan narawh minn kif mexa ma' l-importatur u n-negozjant.

Mr Speaker, ftit ilu interessani artiklu ta' ġurnal dwar x'qal Ministru li għandu x'jaqsam ma' dawn l-affarijiet.

Ġimgħa wara li ħareġ dak l- artiklu ta' l-Onor.

George Bonello Du Puis li rreferejt għalih qabel waqt dan id-dibattitu.

Il-ġurnal kien "In-Nazzjon" fejn qrat dan l-artiklu u kien dwar djalogu fuq il-VAT u kellu bħala headline "Tnaqqis Sostanzjali fil-Prezz ta' l-iSpare Parts".

Naturalment jien qiegħed insegwi kollox biex, barra affarijiet oħra, inkun naf ukoll x'qiegħed jiġri mill-viċin fuq il-qasam tal-karozzi.

F'dan id-djalogu li sar fil-Holiday Inn f'Tas- Sliema, kien tkellem proprju l-Ministru responsabbli dak inhar, l-Onor.

Zammit Dimech.

Dan kien qal li l-ispare parts tal-karozzi se jkunu wħud mill-prodotti li fuqhom se jkun hemm roħs sostanzjali bl-introduzzjoni tal- VAT.

Illum dawn il-prodotti għandhom dazju li jvarja bejn 30% u 51%, li malli tidħol il-VAT dan id-dazju jitneħħa u tidħol minfloku ir-rata ta' 15%.

Mr Speaker, jien ngħid li dan huwa kostitenti mal-mod kif mexxa bih il- Gvern meta bidel il-65% dazju fuq karozzi importati mill-Ewropa, u tellgħu għal 80% u issa qed jgħidu li meta tidħol il-VAT il-karozzi se jorħsu - kemm-il darba qaluha din tan-naħa l-oħra.

Pero' llum nistaqsi jekk hux veru li raħsu l-karozzi.

Jien ngħid li mhux talli ma raħsux il-karozzi ġodda - hemm argument ieħor għaliex għamlu dan - talli anke s-second hand cars telgħu b'aktar minn 30% u 40% bil-miżuri li ħa l-Gvern.

Jien kont attendejt ukoll għal-djalogu li għamel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, fejn konna tkellimna fuq ir-roħs ta' l-ispare parts li kien semma l-Ministru Zammit Dimech.

Jien nistaqsi lill-Ministru Zammit Dimech jekk qattx kellu l-okkażjoni li jmur jagħmel viżita lil dawn in-nies ħalli jgħidulek il-mod kif tela' l-prezz ta' l-ispare parts tal-karozzi dawn l-aħħar seba' u tmien xhur.

Qatt kellek l-okkażjoni li tmur ġewwa xi wieħed minn dawn il-garages - minnhom hemm ħafna n-naħa ta' Tas-Sliema - ħalli jgħidulek b'liema mod li spare parts rduppjaw fil-prezzijiet?

Allura dan mhux konsistenti mad- diżonesta tal-Gvern li ħadem b'dak il-mod fuq karozzi ġodda meta taparsi ta l-impressjoni li se jorħsu?

Illum min imur jiċċekkja jsib li l-karozzi għolew u qed ikomplu jgħolew u qed jiġri hekk mhux minn barra - għax dan l- importanti - imma artifiċjalment minn hawn Malta, irrelevanti minn kemm jissaħħaħ jew jiddgħajjef id-dollaru.

Dan l-istess diskors dwar il- karozzi japplika wkoll għall-ispare parts u allura mhux bilfors li wieħed igħid li kulma sar min-naħa tal-Gvern kien proprju pjan sabiex lill-poplu jaljenah billi ppermetta li f'dawn ix-xhur il-prezzijiet jesplodu.

Mr Speaker bħalma ġibdu l-attenzjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni dwar l- eżaġerazzjoni fiż-żieda tal-prezzijiet meta morna nieħdu sehem f'laqgħat ta' djalogu, hekk ukoll ġibdu l-attenzjoni tal-Ministru meta staqsewh ukoll kif se jagħmlu tajjeb għal ċerti affarijiet li se jixtru bil-għoli sa l- aħħar tas-sena.

Skond l-istess artikolu Il-Ministru għall-Ambjent irrisponda li l-Gvern se jinvestiga dawn ir-rapporti dwar prodotti li għolew minn barra biex jiżgura li l-prezz ma jkunx għola artifiċjalment.

Għahekk jiena qed nistaqsi lill-Ministru jekk iċċekkjax dawn ir-rapporti u jekk mar jiċċekkja, jistax' jgħidilna x'kien ir-riżultat ta' dak li qed ngħidu aħna, jiġifieri li f'dawn l-aħħar xhur kull m'hu konness ma' karozzi għola.

Lill-Gvern qiegħed nistaqsih ukoll x'inhi r-raġuni li mhuwiex qed jiċċaqlaq u qiegħed iħalli din is-sitwazzjoni.

Jiena ngħid li l-Gvern qed iħalli din is-sitwazzjoni apposta għaliex nerġa' ngħid qiegħed jagħmel minn kollox biex jogħġob lill-employers, lin-negozjanti, lill-importaturi u lil dawk li dejjem imbottawh u għinuh u qiegħed jiġi jaqa' u jqum x'se jkun l- effett veru, jew x'diġa hu l-effett veru, fuq il-ħaddiem, fuq dawk li jaqilgħu l-inqas.

Jien mort niċċekkja personalment u kkonfermajt li ħafna minn dawn li spare parts - il-parti l-kbira minnhom - telgħu b'40%, 45% u anke 50%.

Jiena ħadt l-inkarigu wkoll li mort nistaqsi lil dawn li huma konnessi ma' l-aperturi ta' l-aluminium biex nikkonferma din il-politika qarrieqa tal-Gvern li qed jippermetti li kulħadd jagħmel li jrid, proprju f'perjodu meta għad hawn ilħna li qed jgħidu li m'hux sew li min jirrappreżenta lill- ħaddiem jipprotesta.

Jien mort niċċekkja u qaluli li anke fejn jidħol aluminium ta' aperturi, minn tliet ġimgħat 'l hawn dan għola bi 15% jew 20%.

U rrid nenfasizza li dan mhux minn barra għola imma minn Malta.

Jien staqsejt lil tliet persuni li jixtru dan il-materjal mill-Italja jew xi pajjiż ieħor u jħallsu d-dazju li hu dovut u qaluli li l-prezz m'għoliex minn barra.

Dawn ilhom imma jġibu materja prima għax-xogħol xi erba' snin u qed jgħidu li hawnhekk biss qed ikun hawn il-permess li jħallu lil min jgħolli l-prezzijiet artifiċjalment.

L-istess nista' ngħid għall-injam u l-ħadid.

X'għamlu?

Minflok ma għollew il-prezz - dan ġara ħmistax ilu - naqqsu l-ammont tal-materjal b'20%.

Per eżempju, jekk kont tixtri ħadida ta' għaxar piedi b'Lm1, illum bl-istess prezz se jagħtik waħda ta' tmien piedi.

U dawn huma fatti li l- Gvern jista' jiċċekkjahom għax qed imisshom kulħadd.

Dawn huma l-fatti li qegħdin jgħollu l-ħajja u li anke l-Gvern jaf bihom għax ġew riflessi fir- rata ta' l-inflazzjoni, li tant telgħet f'dawn l-aħħar xhur, u fir-rapporti li għandu l-Gvern.

Allura x'inhi r-raġuni li l-Gvern m'huwiex jirreaġixxi?

GĦaliex il-Ministru Zammit Dimech wiegħed li se jmur jinvestiga dawn ir- rapporti u li l-Gvern se jieħu passi dwarhom għax hu armat biex ma jħallix dawn l-affarijiet jiġru u ma għamel xejn?

Meta mbagħad Alla jbierek ma nisimgħux b'każ wieħed minn dawn li qegħdin jagħmlu dan l-abbuż kollu kontinwament allura ma jfissirx li jkollna raġun ngħidu li dawn l- affarijiet qegħdin isiru u se jibqgħu jsiru bil-barka tal-Gvern sakemm tidħol il-VAT, ħalli kulħadd isib il-pożizzjoni soda tiegħu f'dawk li huma mportaturi u negozjanti?

Din hi d-diżonesta' tal-Gvern!

Dan hu li nixtieq nismagħhom jispjegawlna min-naħa l-oħra.

Dan hu li hemm rifless fl-istudju li għamilna, qassamna u ppubblikajna.

Nerġa' ngħid li dawn huma fatti li l- Gvern jafhom, imma qed iħallihom jiġru għax ma jistax jagħmel mod ieħor.

Il-Gvern hu marbut ma' dak li jgħidulu l-Ewropej, ma' dak li jriduh jagħmel ta' l-Ewropa biex ikompli jilliberalizza, ma' politika li tressqu aktar lejn il-full membership fl-Ewropa, għax din hija l-mixja tal-Gvern u ma jistax jiċċaqlaq.

Meta wieħed jara x'inhu għaddej bejn il-Gvern Malti u l-Komunita', jgħid kif jista' jiċċaqlaq il-Gvern meta l-European Commissioner li kien hawn fostna qal ċar u tond lill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin biex inkomplu nintensifikaw il- liberalizzazzjoni.

Din hija xi ħaġa li qrajniha fil-ġurnali u li qed tirrifletti fuq il-Gvern għax dak kollu li qed jgħid, li se jikkontrolla, li hu armat u li mhux se jħalli l-prezzijiet jogħlew artifiċjalment, ma jistax jagħmlu.

GĦaliex?

GĦax bħalma diġa' għidt, hu fetaħ il-bieb u qalulu: "Iva, qed togħġobna u kompli intensifika."

U meta jkollok din il- politika tal-ġungla, fejn min hu b'saħħtu jagħmel dawn l-affarijiet u min hu l'isfel jinsab abbandunat minn min suppost qiegħed jieħu ħsiebu, li hu l- Gvern li tella', min irid jiċċaqlaq?

Mhux ir-rappreżentanti tal-ħaddiema?

Mr Speaker, dawn huma affarijiet li jbeżżgħuk.

Qed narawhom jiġru, rajnihom jiġru f'dawn l-aħħar xhur u se jkomplu jiġru sa dak inhar ta' l- introduzzjoni tal-VAT, ħalli mbagħad il-Gvern to add insult to injury fl- ewwel xhur ta' l-introduzzjoni tal-VAT joħroġ jgħajjarna u jgħidilna: "Qegħdin taraw kif l-liġi tal-VAT ġiet in vigore u l-prezzijiet ma splodewx".

U din hi l-logħba.

Mr Speaker, ħalli niġi għal qasam ieħor.

U jien wara li tkellmu sħabi b'tant abilita' m'inix se ntawwal, imma ma nistax ma nagħmilx referenza lejn settur ieħor.

Wara li għamilt referenza għas-self employed u għall- businessman iż-żgħir - li qed jiġi skartat u abbandunat kompletament minn dak li qed jiġri - u d-diffikultajiet kbar li għandu u li se jkomplu jiżdiedulu fix-xhur li ġejjin, ma nistax ma nsemmix il-qasam tal-biedja.

M'inix se nibqa' lura milli ngħid li dan il-qasam dejjem baqa' għal qalbi għax għamiltha ma' dawn in-nies u naf b'liema mod jaħdmu u kemm ibatu.

U hawn l-istess, dan huwa settur li ftit intmiss.

Kulħadd jaf li f'dawn l- aħħar snin kien hemm drive qawwija ħalli kemm jista' jkun Malta tersaq aktar biex togħġob lil tal-Komunita' ħalli forsi jibdew ikellmuna bis- serjeta' rigward il-full membership.

Nafu wkoll li jekk hawn settur li huwa suxxettibbli għall-iċken daqqa' ta' kwantita' żejda jew nieqsa, huwa proprju l-qasam tal-biedja.

Jien wieħed minn dawk li ili nsostni u insistejt fuq dan il-qasam mill-bidunett, mindu għall-ewwel darba ġie f'Malta espert - u hawn qed nirreferi għal Hagard Jacobsen - biex jagħtina indikazzjoni kif se tmur il-biedja f'Malta kieku Malta kellha tidħol fil- Komunita' Ewropea.

Matul seminar li sar tliet snin ilu fejn kien hemm ukoll preżenti l-ex-Ministru Gatt, kien hemm espressjonijiet li jaqsmu l- qalb fosthom kien hemm avukat li studja l-Olanda - lanqas irrid insemmih għax nistħi - u qal: I feel more European than Maltese.

Dawn huma affarijiet li ma ninsijhom qatt.

Naf x'hemm fil-qlub ta' ħafna minn dawk tan-naħa l-oħra.

Dak inhar kont qomt u staqsejt lill-espert preżenti x'jaħseb dwar dan is-settur lokali bħala espert li għadu ġej minn Brussels u li anke kellu intimidazzjoni qawwija mill-Għaqda ta' l-Ikel u Agrikoltura.

Staqsejtu wkoll liema jaħseb li huwa l-prodott li l-bidwi Malti jista' jikkompeti bih mal-prezzijiet tal-prodotti varji li jipproduċu l-bdiewa fl-Ewropa.

Dan irrispondini ċar u tond li kif inhi s-sitwazzjoni hawn Malta, bil-limitazzjonijiet li għandna, m'hemm l-ebda prodott li jista' jimmaġina li jista' jikkompeti ma' xi prodott mill-Ewropa bil-mezzi u t-teknoloġija kollha li għandhom fl-Ewropej u dak kollu li tagħtihom in- natura.

Għaddew is-snin u xahrejn ilu kelli l-okkażjoni li mal-Leader tagħna, nattendi żewġ seminars li saru f'Haż-Żebbuġ u fir-Rabat ta' Għawdex.

Dawn is-seminars kienu jittrattaw l-effett tal-VAT u l-futur tal-biedja f'Malta u ħadd ma wasal biex jikkonvinċi la lili, la l-Kap ta' l-Oppożizzjoni u anqas u anqas lill-bdiewa preżenti li b'dak li qed jiġri u l-fatt li qed nersqu aktar lejn l-Ewropa l-bidwi għandu ċans li jaqla' l-għejxien tiegħu ta' nies.

X'qiegħed jiġri issa, Mr Speaker?

Il-Gvern jaf kemm hu diffiċli għall-bidwi li jaqla' l-għejxien tiegħu u kemm idum jistenna sabiex idaħħal flusu lura.

Kultant il-biedwi jrid jistenna anke aktar minn sena sakemm idaħħal il-ħlas tal-prodotti tiegħu bħalma huma għeneb, patata u ħxejjex oħra li jittieħdu fil-Pitkalija.

Dan hu sagrifiċċju żejjed li huwa differenti minn ta' ħaddieħor f'setturi oħra fejn wieħed jitħallas fil- pront.

Allura la l-Gvern jaf b'din is-sitwazzjoni kollha fuq dan il- qasam, hekk diffiċli - u qalulu kemm hu diffiċli - għaliex lil dan is- settur qed ikompli jagħtih daqqa oħra li żgur se twassal biex il-bidja f'Malta - kif nafuha illum bħala full-timers - tinqered għal kollox?

GĦaliex, bl-introduzzjoni tal-VAT, il-Gvern m'huwiex qed jinduna li qed iżid il-kalvarju tal-bidwi?

GĦaliex il-Gvern li jaf kemm idum ma jdaħħal flusu lura qed ikomplu jimponi fuq il-bidwi żieda fuq il-prezzijiet diretti ta' pestiċidi u insettiċidi u servizzi, minbarra l-VAT li se jkun hemm fuqhom?

Imbagħad smajna lill-Ministru Dalli jgħid li dwar dan il- bidwi se jkollu refund.

GĦalhekk nistaqsi lill-Ministru Dalli: Int li taf li l-bidwi jkollu flusu kollha barra u taf bil-mod li jgħix u jqanċeċ, m'intix qed iżżidlu d-diffikultajiet tiegħu meta qed tgħidlu li jrid iqabbad lil min jeħodlu ħsieb ta' x'dieħel u x'ħiereġ ħalli jkun f'pożizzjoni li jitlob dawn ir-refunds?

MR SPEAKER: Onor. skada l-ħin u għandek bżonn extension.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, nipproponi li jkompli jinstema.

ONOR.

ALFRED SANT: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn qbil biex l-Onor.

Micallef ikompli jinstema?

(Onor. Membri: Iva)

Il-mozzjoni għaddiet.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill-Kamra kollha u nwiegħed li ma ndumx ħafna.

Qed ngħid affarijiet li jew ma ntqalux jew inkella ntmissu ftit.

Mr Speaker, meta qed ngħid dan kollu, kif il-Gvern m'hux jieħu in konsiderazzjoni l-fatt li huwa stess qal li se jagħmel riforma radikali fuq dan is-settur?

B'riforma radikali qed jgħid li jrid jispiċċa l-konċett ta' l-importanza strateġika ta' l- industrija tal-bidja - dan qalu l-Gvern.

Jien ngħid li dan ifisser, ċar u tond, li l-Gvern se jkompli jżid id-diffikultajiet kbar li diġa' għandu l- bidwi.

Meta tliet snin ilu kien ġie l-espert li ġab il-Gvern Haggard Jacobsen kien qal li ma jista' jara l-ebda prodott li jikkompeti, fil- prezz u mhux fil-kwalita' għax fil-kwalita' nipproduċu majjal aħjar minn kulħadd - forsi anke f'ħafna affarijiet oħra .

Qed ngħid hekk li ma jmurx ikun hemm xi ħadd li jaħseb li qed nirreferi għall-kwalita'.

Dik hija ħrafa tal-Gvern li jgħid li ntejbu l-kwalita' ta' ċerti affarijiet għax għal dik li hija kumdita', il-prodott ta' barra ħdejn tagħna ma joqgħodx għax tibda tgħid li dan għandu iż-żmien.

Dak inhar tas-seminar jien stess ħadt miegħi laħam li kien ippakkjat f'County Down l-Irlanda sitt snin qabel ma wasal Malta.

Dan għaddejtu lil Haggard Jacobsen li kont nafu u għidtlu biex joqgħod attent li ma jagħtuhx minnhu.

Meta ra l-kaxxa skanta u staqsewni minfejn ġibtha.

Dawn huma affarijiet li rridu nitkellmu fuqhom aktar 'il quddiem meta nkunu qed niddiskutu l-liġi tal-konsumatur.

Mela se tispiċċa l-importanza strateġika ta' l-industrija tal-bidja u allura se tispiċċa l-protezzjoni, fis-sens li jiġi kkalkolat xi jkun ġie prodott lokalment qabel ma jiġi mportat frott, laħam jew prodotti oħra tal-biedja, ħalli mbagħad tinġieb biss id-differenza li tkun meħtieġa biex tissodisfa d- domanda.

Din il-protezzjoni se tispiċċa wkoll, ladarba din l-industrija mhux se tibqa' meqjusa bħala industrija strateġika, jiġifieri li għandna bżonnha.

Viva l-ambjent!

Minflok din il-protezzjoni se jidħlu l-levies.

U naturalment meta nersqu aktar lejn full membership fl-Unjoni Ewropea, anke dawn il-levies itiru.

Hekk se jsir jew le?

Dan huwa ċar.

Malli jtiru dawn il-levies, tidħol il-VAT u jidħlu spejjeż oltre dawk li llum għandu l-bidwi, x'se jifdal mill-biedja Maltija?

Nerġa' ngħid li qed nitkellem fuq settur li jien inħoss għalih u nħobbu.

Meta mmur f'ċerti postijiet u nara dawk l-għelieqi miżmumin kif għandhom jinżammu, inħossni kburi.

Imma x'se jifdal mill-biedja?

Min se jkun f'pożizzjoni li jkompli jaħdem b'dak it-toqol kollu fuqu, meta jaf li l- Gvern mhux qed jagħti kasu?

Mhux billi jiġu jgħidu li issa jġibu l-miljuni mill-Ewropa.

Jien il-miljuni kont nippretendi li kellhom iġibuhom minn issa, għax il-bdiewa diġa' qed ibatu.

Imma ejja ngħidu li kulma titolbu għal dan il-qasam se jagħtuhulkom u li veru se jagħtukom il-miljuni.

Jien nistaqsi: Min hu dak iż-żagħżugħ, iben bidwi, li minkejja li jkollu l- għajnuna kollha tal-Gvern biex jattrezza ruħu, ikun jaf li fil-prezzijiet mhux qed jikkompeti mal-bdiewa ta' barra, u jibqa' f'dan is-settur, jieħu s- sussidju u jħossu inferjuri għax qisu qed jiġi merfugħ mill-pajjiż?

Din hi l-pożizzjoni li se tiġi fiha l-biedja.

Dan l-argument mhux qed ngħidu hawn biss; kont ngħidu anke lill-ex Ministru Gatt.

Fil-fatt tkellimna dwar dan f'laqgħa f'Ħaż-Zebbug, u wara li spiċċat il-laqgħa u bqajna nitkellmu, ex kandidat tal-Partit Nazzjonalista qalli: Veru, Freddie; jien naħseb li l- Ministru Gatt, bħala l-bniedem responsabbli minn dan il-qasam, se jkun il- martri ta' din il-politika.

Hemmhekk konna qed nitkellmu apertament ma' nies li forsi l-parti kbira tagħhom kienu l-istess kulur tal-Gvern.

U jien lil dan l-individwu, li hu involut ħafna fil-biedja u jaf fuq xiex kien qed jitkellem, għidtlu li jekk il-Ministru se jkun martri ta' din il-politika, aħseb u ara kemm se jkunu aktar martri l-bdiewa li forsi m'għandhomx l- istess saħħa li għandu l-Onor.

Gatt li, wara kollox dejjem jista' jmur jaħdem ta' perit!

U jien nistaqsi lill-Gvern, kemm se jkunu martri aktar?

GĦaliex dan il-qasam qed jitħalla jitkisser u jaqa' tant lura?

Tant li l- aqwa bdiewa full-timers - jien niltaqa' ma' wħud minnhom - jgħidulek sinċerament li ma jifilħux ikomplu aktar f'din is-sitwazzjoni u se jkollhom jabbandunaw kollox.

Mr Speaker, il-ftit li hemm li jagħmlu kuraġġ ngħidlek jien min huma, huma bdiewa li qabdu direttament ma' ċerti lukandi u jissupplixxuhom direttament huma b'dak li jipproduċu, għax il-bqija ma jistgħux jkomplu.

Dawn jien niltaqa' magħhom kontinwament u kieku mhux għax mhux iqassmu prodotti bħal bajd, laħam u anke broilers, direttament lil ċerti lukandi, ma jkomplux.

Mela la ma jkomplix min hu b'saħħtu u stabbilit u li qatta' ħajtu kollha f'dak ix-xogħol, min hu dak iż-żagħżugħ li se jagħmel il- kuraġġ f'sitwazzjoni bħal din, fejn tagħtih il-flus biex jidħol f'dan is- settur u jagħti l-kontribut tiegħu ħalli naċċertaw li Malta wkoll ikollha l- prodotti tagħha sa fejn hu possibbli.

U dan hu li qed isir bil-VAT, qegħdin inkomplu ntaqqlu lill-bidwi, għaliex meta qed tgħidlu li jrid jistenna 18-il xahar biex jieħu lura r-refunds ta' dak kollu li ħareġ extra minħabba l-introduzzjoni tal-VAT tkun qed iddaħħlu fi spejjeż aktar.

Meta tħallih dan iż-żmien kollu sakemm jiġbor flusu, tkun qed tagħmlu inqas kompetittiv.

Dawn huma fatti li wieħed jista' jarahom għax qegħdin ngħixuhom u ma jistax ikun li n-naħa tal-Gvern il-politika ma tkomplix b'dan il-mod, għax għandna Gvern kommess ma' l-Unjoni Ewropea.

Irrid nerġa' ngħid li dan is-settur se jaqla' d-daqqa tal-mewt, anke jekk jagħtuna l- miljuni kollha li wieħed jista' jimmaġina u ngħadduhom lil min irid jarma mill-bidu f'dan il-qasam, għax dan ma jagħmilx kuraġġ meta jkun jaf li qed jiġi merfugħ.

GĦax min irid ikompli f'dan il-qasam irid jiġi merfugħ u ħadd ma jieħu gost jiġi merfugħ.

Illum lanqas l-għaqda li tant jaħdem għaliha Mr Speaker, fejn in-nies ma jkunux ġew 100% fit, ma jaċċettaw li jkunu merfugħin għax huma wkoll iridu jagħtu s-sehem tagħhom ħalli jħossu li qed jagħtu xi ħaġa lin-nazzjon.

Mela min hu dan il-bidwi żagħżugħ jew kbir, hu min hu, li se jaċċetta li jkun merfugħ b'sussidji ħalli jkun jista' jikkompeti fil-prezz ma' prodotti li mbagħad malli nneħħu l-levies jibqgħu deħlin hawn Malta?

Min hu dan?

Min se jbigħ id-dinjita' tiegħu ħalli l- Gvern ikun jista' jibqa' miexi mingħajr ma jagħti almenu każ ta' dawn l- affarijiet li qegħdin jiġru.

Mr Speaker jiena tkellimt dwar dak li għandi x'naqsam fih jiena u li se jintlaqat bil-VAT jiġifieri l-karozzi, spare parts u affarijiet oħra li huma konnessi.

Semmejt ukoll il-qasam tal-biedja għaliex bħalma jaf il- kollega tiegħi l-Onor.

Lawrence Gatt jiena dejjem bqajt konness ma' dan is- settur.

Dan huwa qasam li dejjem kont miġbud ħafna lejh u hekk nibqa' għal ħajti kollha għaliex nerġa' ngħid dak li minħabba fih forsi anke avukati ħadu għalihom meta l-ltqajt magħhom - tgħidx kemm ittri rċevejt - li aħjar nagħmilha ma' bidwi għaliex isemper tnejn, igħidlek minn kollox imma jekk tkun ftehemt miegħu, tkun ftehemt.

Dak inhar kont għidtilhom li fejn jidħol avukat l-għada fil-għodu jiġik b'xi ħaġa oħra biex ma biex ma jkomplix bil-ftehim.

Kienu ħadu għalihom immens pero' llum ma rridx nidħol f'dan imma ngħid biss li bqajt niftakarha din.

(Interruzzjonijiet) Le, le, mhux għall-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici qed ngħid - qed nirreferi għal min hu qiegħed f'pożizzjoni tajba f'waħda mill-korporazzjonijiet tagħkom.

Dawn l-affarijiet jiena nħosshom u qed ngħidhom biex nurik li ladarba tiftiehem ma' dawn in-nies, tkun ftehemt.

Hemm bżonn li l-Gvern jagħti kashom dawn in-nies għaliex dawn huma n-nies li qed iżommu settur li mingħajru lanqas nibqgħu nissejjħu nazzjon.

Jekk tispiċċa l-biedja jispiċċa l-ambjent u dak kollu li jpaxxi l-għajn u għalhekk lill-Gvern nappellalu biex ma jkomplix itaqqal il-piż fuq il-ftit eluf ta' bdiewa li għad għandhom il-kuraġġ - żgur li ma jsibux xi ħaġa oħra x'jagħmlu u jkollhom jitilqu - li jkomplu jaħdmu f'dan is-settur.

Mr Speaker tgħidx kemm għandi cuttings imma billi ħafna minn dak li kont se ngħid laħaq intqal mhux se nirrepeti.

Nhar il-Ħadd kont qiegħed naqra "The Sunday Times" - nhar ta' Ħadd spiża ġmiela bil-ġurnali biex iżżomm ruħek aġġornat ma' dak li jkun għaddej ...

Lanqas tiegħek m'hu se ngħid Onor. Josef Bonnici għaliex issa ġiet outdated allavolja ta' Lulju.

Dak li qrajt f' "The Sunday Times" il-Ħadd li għadda laqatni mmensament għaliex kien miktub fil-paġna ta' "A Christian Outlook.

Infatti meta t-Tnejn fil- għodu ġbidt l-attenzjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni dwar dan l-artiklu huwa qalli li kien rah u li anke hu skanta b'ċerti affarijiet.

Qiegħed nirreferi għal dak li nkiteb f'din il-paġna taħt it-titlu "GWU's stand on VAT".

Lanqas hawn l-isem ta' min kiteb dan l-artiklu.

Mur għidlu jmur ir- Ruanda bħala missjunarju!

Jien qatt ma kont shaken fit-twemmin tiegħu la fis-sittinijiet u lanqas issa!

(Interruzzjonjiet) Meta dan qed jgħid:

"This brings us to the VAT debate.

VAT was one of the proposals included in the Electoral Programme of the Nationalist Party in 1992.

That Party was voted in with a greater majority than it had in 1981 or in 1987.

The PN can legitimately say that it has an electoral mandate to introduce VAT.

Even the Labour Party acknowledges this.".

Ma nafx minn fejn ġabu dan li qal!

Meta tara dawn l-affarijiet, almenu din l-biċċa ...

Jien l-ewwel ma għidt Mr Speaker kien: Possibbli li min kiteb dan jemmen li dawk il-bdiewa li għadni kif tkellimt fuqhom marru jivvotaw għall-programm Nazzjonalista fejn kien hemm li se tidħol il-VAT?

Possibbli dawk il-businessmen iż-żgħar li issa se jkollhom diffikultajiet kbar marru jivvotaw għall-Partit Nazzjonalista - li fihom qawwa kbira ta' votanti Nazzjonalisti u huma l-istess nies li kienu vvotaw għal-VAT li kienet proprju fil-programm tal-Partit Nazzjonalista - dawn huma setturi fejn hemm qawwa kbira sal-lum ta' votanti Nazzjonalisti - għaliex proprju fil-programm tal-partit kien hemm il-VAT?

Possibbli dawk ix-xjuħ li qegħdin jgħixu mas-sorijiet - jien tant jimpressjonawni dawn ix-xjuħ - u li ħafna minnhom għandhom mat-80 jew 90 sena, ħarġu wkoll biex jivvotaw għall-VAT f'kull elezzjoni li semma' dan!

Jiġifieri l-aħħar żewġ elezzjonijiet kienu f'idejn dawk ix-xjuħ ta' Ħas-Serħ ukoll, Onor. Borg u dan tarah mill-ktieb "A Christian Outlook".

Dawn ukoll ivvotaw għall- VAT?

Jien qiegħed ngħid dan biex nuri l-kwalita' ta' kitba li tinkiteb f'isem ir-reliġjon tagħna.

Pero' dawn l-affarijiet iħasbuni.

Naturalment dan il-ktieb ikompli jattakka lill-General Workers' Union għaliex ma ppubblikax rapport bħalma għamel il-Gvern u jgħid hekk:

"Can it be morally justified for a trade union or for anyone for that matter to force the view of the few on the majority.".

Il-kliem "the few on the majority" weġġgħuni.

Ma naħsibx li konna daqshekk żgħar għax safejn naf jien ta' din in-naħa nirrappreżentaw nofs il- poplu.

Jidher li min kiteb "A Christian Outlook" - f'isem ir-reliġjon tagħna, siker fit-twemmin Nazzjonalista tiegħu, li aktar tard dan it- twemmin ikabbru aktar u attakka wkoll lill-Union għax qal li mhijiex morally justified li tieħu azzjonijiet industrijali.

U jien ngħidlu għaliex qed jgħid dan illum meta l-General Workers' Union iddikjarat bil- quddiem - mis-sena l-oħra - li se tagħmel battalja kontra l-introduzzjoni tal-VAT.

Jien ma skantajtx meta ħarġu l-għaqdiet ta' min iħaddem biex jattakkaw l-id industrijali tal-moviment tal-ħaddiema u jgħidulhom li mhux sew jagħmlu hekk għax se jipperikolaw l-għajxin ta' ħafna ħaddiema u affarijiet oħra simili.

Jien ma niskantax b'dawn l-affarijiet għaliex fil- bidu tad-diskors tiegħi għidt li l-Gvern ħa ħsiebhom b'mod li diġa' wriehom it-triq kif għandhom jippreparaw ruħhom ħalli ma jħossux l-effett tal-VAT.

Jiġifieri l-Gvern diġa' għamlilhom il-cushion, anzi neħħilhom ir- restrizzjonijiet tal-price orders biex ma jinkwetawx bl-introduzzjoni tal- VAT.

Allura min se joħroġ favur il-ħaddiem?

Dak li neħħejtlu r- restrizzjoni tal-price order u għolla l-birra tiegħu b'2ċ!?

Dak li se jiddefendi lill-ħaddiem jew min għolla l-prezz tal-minerali għal xejn b'xejn, li skond ir-rapport finanzjarju tas-sena ta' qabel kien qala' Lm1 miljun!?

Jiġifieri dan kulma qed jagħmel huwa li jżid il-qliegħ tiegħu u l- Gvern xorta ma ċċaqlaqx għal dan.

Għaliex?

Għaliex fetaħlu l-bieb hu stess.

Min jista' jiċċaqlaq?

Dak li l-Gvern neħħilu l-price order biex iħallih jgħolli l-prodotti mingħajr ġustifikazzjoni ta' xejn?

Dażgur li le.

Pero' lanqas stennejt dak li intqal fil-paġna ntitolata b'isem ir- reliġjon.

Jien domt ħafna nirrifletti fuqha.

Jien wieħed minn dawk li ninsa ħafna għax wieħed minn dawk li kont għaddejt minn żmenijiet koroh fis- sittinijiet u wara li kkwalifikajt bħala technician mas-Signals, għax ġie ttappjat it-telephone tas-Sur Danny Cremona, li kien il-president tal- Partit Laburista u informajtu b'dan l-għada kelli nitlaq.

Lil missieri, li kien jgħin ħafna fil-knisja, darba qalulu li fil-familja għandu wieħed li hu xitan u se jżommulu il-bulluttin.

Darba waħħlu f'tabella bl-isem tal- pjazza "Nerik Mizzi" proprju mal-garaxx ta' fejn kont noqgħod jien mal- familja.

Jiġifieri għaddejt minn ħafna affarijiet, imma lanqas affettwawni "daqshekk".

Qatt ma żammejt xejn f'qalbi biex nipprova npattiha lil xi ħadd, għax dejjem għidt li din hija battalja li trid tiġġelidha.

Imma mbagħad nieħu għalija meta ċerti nies jiktbu dawn l-affarijiet.

U issa mhux qed ngħid biss għal dak li jingħad hawn.

Anke "Il-Ġens" ħareġ jitkellem fuq il-VAT fl-Awstralja u f'pajjiżi oħra, u jien niskanta b'dawn l-affarijiet, għax m'għandhomx jitkellmu b'dan il-mod.

Dak li kiseb il-ħaddiem ma kisbux bis-saħħa tagħhom, imma bis-saħħa tal- mexxejja tal-Moviment tal-Ħaddiema, bis-saħħa tal-General Workers' Union, bis-saħħa ta' Boffa, ta' Mintoff, ta' Karmenu u dawk kollha li mexxew il- Moviment tal-Ħaddiema.

L-istandard of living li ksibna, ksibnieh bi tbatija kbira u għaddejna minn martirju morali u fiżiku liema bħalu, sabiex tajna lill-familja tal-ħaddiem iċ-ċans li tgħix bid-dinjita' li jixirqilha.

U dan jafu kulħadd.

Sa l-1971 la pensjonijiet diċenti ma kien hawn u lanqas pagi adegwati għall-ħaddiema.

U kienu għadhom kemm spiċċaw disa' snin ta' Amministrazzjoni Nazzjonalista .

Dan kollu ksibnieh b'sagrifiċċju u ħidma.

Għalhekk niskandalizza ruħi kif meta hemm it-theddida evidenti - u tajna prova ta' dan - li din is-sezzjoni ta' nies li aħna tant ħdimna biex ikollha d-dinjita' ta' bnedmin - u hawn qed nirreferi għall- pensjonanti, għall-familji bil-minimum wage u għal dawk kollha li l- istandard of living li qed igawdu llum jafuh lill-ħidma tal-Moviment tal- Ħaddiema - titlef dak li kisbet matul is-snin, ħadd m'hu qed jagħti kas.

Ħadd m'hu qed jagħti kas tal-bidwi, tan-negozjant iż-żgħir, ta' dawk l-20% tal-poplu li llum qed jgħixu ta' nies bis-saħħa tal-liġijiet li taħthom jingħataw il-benefiċċji soċjali li għamel il-Moviment tal-Ħaddiema.

Illum kulħadd qed jerġa' jxaqleb lejn naħa waħda.

Mr Speaker, bl-aktar mod sinċier jien nappella anke lill-element żagħżugħ li llum hemm fil-Moviment tal-Ħaddiema.

Fis-16-il sena li domna fil-Gvern lin-negozjant, lill-importatur u lil kulħadd tajnih iċ-ċans li jaħdem magħna għall-ġid tan-nazzjon.

Ma kienx hemm importatur, negozjant jew proprjetarju ta' fabbriki kbar li ma daħħalnihx magħna biex jgħin ħalli ntejbu l-ġid tan-nazzjon sabiex minnu jgawdi kulħadd.

Nieqaf hawn u nistaqsi: Kemm jafuhulna dan?

Prova ta' din hija l-kwestjoni tal-VAT li qegħda thedded l-għejxien diċenti li rnexxielna nagħtu lil dik is-sezzjoni ta' nies li jaqilgħu l-anqas.

Qegħdin naraw l-istess nies li fl-imgħoddi, fil-ħamsinijiet u s-sittinijiet, kienu skjerati kontra l-Moviment tal- Ħaddiema u Alla jbierek jinsew li dak inhar anke aħna fil-Programm Elettorali tagħna tal-Gvern ta' l-1955 kellna "Jekk Mhux Bħalkom, Mingħajrkom" u kienu ħarġu għalina u għamlulna ħajjitna martirju.

Iżda ma rridx inkompli fuq dan.

Erġajna ġejna biex nagħżlu u nerġa' nappella liż-żgħażagħ biex ma jinsewx l-istorja u minn xiex għaddejna biex ksibna dan kollu, Nappellalhom jiftħu għajnejhom għaliex anke aħna konna twajbin iż-żejjed meta ħsibna li jekk indaħħluhom jaħdmu spalla ma' spalla magħna għall-ġid tan-nazzjon, se nrattbuhom u se jifhmu li għandu jkun hemm kontinwita' fil-ħajja diċenti ta' min qiegħed fl-istrata ta' isfel, jiġifieri min jaqla' l-anqas.

Jidher li konna żbaljati għax fl-ewwel prova reġgħu ħarġu apertament u jidher li se jerġgħu jimxu bl-aktar ħruxija magħna.

Dan jidher ċar u nappella lil min hu fil-Moviment li huma żbaljati dawk li jaħsbu li jekk jimxu bl-istess lingwaġġ tal-Gvern xi darba għad naslu biex nitkellmu l-istess ligwa.

M'hemmx irġulija fin-naħa l-oħra.

Jiena qed ngħid dan biex nirrispondi dak li bdejt bih, billi l-Onor.

Bonello du Puis qal li min-naħa tagħna m'hemmx irġulija u m'aħniex kostruttivi.

M'hemmx irġulija u m'humiex kostruttivi tan-naħa l-oħra, mhux aħna, għaliex il-mixja qarrieqa u diżonesta' li mxew biha matul dawn l-aħħar tnax-il xahar biex taparsi dak inhar li tiġi mplimentata l-liġi tal-VAT ma jkunx hemm effett, hija xi ħaġa li wieħed irid bilfors jistmerra.

Nerġa' nappella lil dawk kollha li jagħmlu parti mill-Moviment tal-Ħaddiema biex issa li wasalna biex inċaqalqu l-arma ta' l- għaqda, l-arma li dejjem mexxiet il-Moviment tal-Ħaddiema ħalli ma jitkasbarx.

Nappellalhom biex ilkoll inżommu l-irġulija u nkunu magħqudin ħalli b'dak kollu li nagħmlu, naċċertaw ruħna li l-ħaddiem ma jitlifx minn dak li kiseb s'issa.

Għaliex jekk nibqgħu mexjin bil-mod li qed imexxi l- Gvern, lejn għaqda sħiħa ma' l-Ewropa, b'liġijiet bħal dawn li għandna quddiemna, il-ħaddiem se jieħu daqqa lura u jitlef dak kollu li kiseb.

Mr Speaker, nappella lil kulħadd sabiex, bħalma għamilna fl-imgħoddi, magħqudin flimkien nagħtu s-sehem tagħna, għax bl-għaqda biss nistgħu nilqgħu għal dawn id-daqqiet li qed taqla' kontinwament is-sezzjoni tal- poplu li qiegħda fil-livell t'isfel.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Niġbed l-attenzjoni tas-Sedja li m'hawnx quorum.

MR SPEAKER: Peress li m'hawnx quorum is-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Skond Ordni Permanenti Nru. 11 il-Kamra ġiet sospiża fis-7.44 p.m. u rriżumiet fis-7.48 p.m.

MR SPEAKER: Peress li hawn quorum is-seduta tista' tkompli bix-xogħol tagħha.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, m'hemmx dubju li din hija liġi li qajmet diskussjoni fil-pajjiż u probabbilment meta tgħaddi se tkun waħda mill- aktar liġijiet dibattuti.

U naħseb li sakemm nibqgħu fil-limiti tar- raġjonevolezza, m'hemm xejn ħażin f'dan.

Wara kollox, għalhekk qiegħed il- Parlament, biex jikkostitwixxi forum fejn jiġu dibattuti liġijiet u kwestjonijiet importanti fil-pajjiż.

Ġaladarba qed insemmi l-Parlament, nappella biex id-diskussjonijiet dwar il-Kumitati tal-Kamra jintemmu; jekk hemm bżonn, kull naħa ċċedi xi ħaġa ħalli naslu fi ftehim sabiex jitwaqqfu dawn il-Kumitati, partikolarment dak li jkollu l-funzjoni li jiddiskuti l-liġijiet fid-dettalji tagħhom.

B'hekk mhux biss ikun jista' jsir eżami aktar bir-reqqa tal-liġijiet li jitressqu quddiemna, imma nkunu nistgħu ukoll niddedikaw aktar ħin sabiex niddiskutu aspetti oħrajn tal-politika tal-Gvern, bħall-biedja li dwarha tkellem b'tant passjoni l-Onor.

Freddie Micallef - ma qbiltx miegħu, imma ammirajt il-passjoni li tkellem biha dwar dak is-suġġett - u anke issues oħrajn, bħall-politika barranija, li jkunu jimmeritaw dibattitu.

X'kienu r- raġunijiet li għalihom il-Gvern għażel it-triq li jdaħħal il-VAT?

U x'kienu l-oġġezzjonijiet ta' dawk li - min għal raġuni u min għal oħra - mhux qed jabqlu ma' l-introduzzjoni ta' din is-sistema ta' taxxa?

Il-Ministru Dalli, fl-introduzzjoni li għamel għal dan l-Abbozz, fl-4 ta' Lulju, għamilha ċara li l-Gvern qed iwettaq riforma kbira fis-sistema tat- taxxi indiretti f'pajjiżna.

L-ewwelnett se jkun hemm l-eliminazzjoni kważi kompleta tas-sistema tad-dazji, u qed ngħid "kważi kompleta" għax naturalment id-dazji se jibqgħu għar-rigward ta' oġġetti mportati minn pajjiżi li m'humiex fl-Unjoni Ewropea.

Imma li huwa aktar importanti hu mhux biss is-sistema imma anke l-mentalita' u l-loġika tad-dazji se tiġi eliminata.

Il-Ministru Dalli semma l-eżempju ta' kif tinħadem il-VAT, kontrarjament għal kif tinħadem is-sistema tad-dazji.

Per eżempju, illum oġġett li jiġi mportat u ma jasalx għand il-konsumatur għax jew jinkiser jew ma jinbiegħhx, una volta li jkun tħallas id-dazju m'hemmx refund fuqu, mentri bis-sistema tal-VAT jista' jkun hemm refund għall-oġġett li jkun ġie mportat tħallas il-VAT fuqu pero', għal xi raġuni jew oħra, dak l- oġġett ma jkunx ġie mibjugħ u allura ma jkunx ġie kkonsmat.

GĦalhekk il- mira tal-Gvern hija li jkun hemm iktar ġustizzja mis-sistema ta' taxxi indiretti billi, filwaqt li jiġu eliminati d-dazji u r-rati differenti - ħafna drabi mingħajr raġuni jew loġika - jkun hemm flat rate ta' 15% li hija l-VAT li pero', kuntrarjament għas-sistema tal-lum, tkopri wkoll is- servizzi - b'din is-sistema se jkunu taxxabbli - u oġġetti oħra li llum m'humiex taxxabbli.

Veru li dawn se jiġu taxxabbli pero' wieħed irid jikkonsidra din it-taxxa ġdida fuq dawn l-oġġetti fil-kontest ġenerali ta' l-eliminazzjoni tad-dazji u s-sistema tal-VAT innifisha.

Il-Ministru wiegħed li din il-VAT se tkun revenue neutral fis-sens li, filwaqt li l-oriġini tad-dħul se jkun spostjat, the end result, bħala dħul finali, għandu jkun l-istess bħal dak tal-lum.

Apparti minnhekk, affarijiet essenzjali li llum jintużaw minn kulħadd - naturalment x'inhu essenzjali jvarja skond il-ħteġijiet u skond iż-żmenijiet - se jiġu eżentati mit-taxxa tal-VAT.

Dan huwa importanti għax hawn minn jikkwota pajjiż u hawn min jikkwota ieħor pero' li għandna quddiemna huwa dan l- Abbozz ta' Liġi li qed jeżenta lista sħiħa ta' affarijiet li huma essenzjali għall-ħajja ta' kuljum.

Aħna ma nistgħux ngħidu li fil-futur ma tistax tista' tiġi mibdula, imma mhux anke d-dazji jistgħu jiġu mibdulin.

Tista' tagħmel sales tax mingħajr ma tagħmel VAT.

GĦalhekk dan l-argument li fil-futur jista' jinbidel, kollox jista' jinbidel bis-saħħa ta' liġi fil- Parlament.

Dan l-Abbozz qed jagħmilha ċara li l-Gvern, biex jara li l-lower income groups żgur li ma jiġux milquta b'mod ħażin minn din it-taxxa, għamel lista ta' eżenzjonijiet.

Forsi ftit kien hemm min semmieha fid-dibattitu li meta ngħidu li se jkun hemm ħafna affarijiet li se jkunu eżentati, il- proċess kollu li jwassal għall-bejgħ ta' l-oġġett eżentat ikun ukoll eżentat mill-VAT jew inkella wieħed jista' jitlob il-VAT lura li jkun ħallas jekk ikun xtara xi oġġetti li jwasslu għall-bejgħ ta' dak il- prodott finali.

Il-VAT hija bbażata fuq il-politika ekonomika tal-Gvern.

Ma nistgħux nifhmu din it-taxxa u għaliex qed tiġi ntrodotta jekk ma nifhmux ukoll dak kollu li wettaq il-Gvern Nazzjonalista fil-qasam tal-kummerċ f'pajjiżna mill-1987 'l hawn, minkejja l-kritika u minkejja l-oppożizzjoni li kellu.

Mr Speaker, aħna ma ridniex li jkollna poplu li jkollu l-flus f'idejh u ma jistax jixtri dak li jrid.

GĦalhekk neħħejna, kważi għal kollox, il- bulk buying, il-liċenzji u l-burokrazija li min jaf kemm ħolqot korruzzjoni, tidher jew ma tidhirx, nafu biha jew ma nafux biha, u ddaħħlet l-għażla ta' l-oġġetti.

Dan kien ta' ġid għall-konsumatur jew le?

Iva, kien ta' ġid għall-konsumatur.

Tneħħew ħafna monopolji fejn ma kenux ġustifikati u t-tneħħijja tal-protezzjoni żejda wasslet li għall-flus li nħallsu nieħdu prodott aħjar.

Il-VAT se tkompli f'din id-direzzjoni.

Jekk se jitneħħew id-dazji u se jiġu sostitwiti bil-VAT, se tiżdied l- għażla, se jiġi liberalizzat iktar il-kummerċ, ħafna mill-afffarijiet se jorħsu, se jgħola wkoll allura indirettament l-"istandard of living" u se jkunu aktar aċċessibbli prodotti li jagħmlu l-ħajja iktar komda u moderna u ħadd ma jinħeba taħt protezzjoni li ma ħaqqux.

Fl-introduzzjoni tal-VAT il-Ministru qalilna li l-Gvern se jitlef, bejn wieħed u ieħor, Lm45 miljun f'dazji li jiġbor llum, għalhekk il-VAT se tkopri wkoll is-servizzi.

Hawn, iva , hija taxxa ġdida.

Kieku wieħed kellu jagħmel voxpop u jistaqsi jekk irridux taxxa fuq is-servizzi naturalment li hekk weħidha miftumha mir-riforma ġenerali tat-taxxi indiretti żgur li ħadd ma jgħid iva.

Hawn min iħobb it-taxxi?

Tant hu hekk li r-referundum abrogattiv li jeżisti l-Italja u li, in parti, ġie kkoppjat fil-White Paper li ġiet preżentata f'Novembru li għadda jipprovdi li tista' issejjaħ referendum fuq xiex trid pero' ma tistax issejjaħ referendum fuq liġijiet fiskali.

GĦaliex?

GĦax huwa faċli li f'referendum tivvota le għal taxxa li tkun se tiġi ntrodotta jew inkella biex tħassar taxxi li jeżistu diġa'.

Allura d-domanda li rridu nistaqsu hi jekk it- taxxa fuq servizzi li sal-lum ma kenux intaxxati hijiex meħtieġa u hijiex ġusta.

M'hemmx dubju li anke jekk hija ġusta u meħtieġa sakemm tindara, kif indrat il-levy fuq l-ikel fir-ristoranti, se jkun hemm il-mistoqsijiet u se jkun hemm it-tħassib.

Pero' t-taxxa tal-VAT, fuq is-servizzi u l- konsum ta' l-oġġetti li qabel ma kenux taxxabbli, trid tiġi apprezzata fl- isfond ta' riforma sħiħa, partikolarment it-tneħħijja tad-dazji u r-riforma tat-taxxi indiretti.

Il-Gvern qed jgħid li din hija taxxa ġusta, għaliex peress li hi taxxa għall-konsum tintaxxa l-iktar lil min jikkonsma l-iktar.

Barra minn hekk, l-affarijiet essenzjali li nikkonsmaw m'hux se jkollhom il-VAT u minn surveys li saru huwa xjentifikament provat li aktar ma familja jkollha dħul aktar tonfoq fuq is-servizzi bħala proporzjon ta' l- infiq tagħha.

Id-dokument dwar l-impatt soċjali bit-twettiq tal-VAT, li ħareġ il-Ministeru tal-Finanzi dan ix-xahar, huwa bbażat fuq il-household budgetary survey ta' l-1988/89 u l-kritika ta' l-Oppożizzjoni dwar dan is- survey kienet li dan sar madwar sitt snin ilu u li dawk kollha li jaqilgħu inqas minn Lm50 fil-ġimgħa ma ġewx ikkonsidrati fir-riżultati ta' dan is- survey.

Issa l-argument tiegħi hu li jekk f'dan is-survey instab li l- higher income groups jonfqu aktar bħala konsum u servizzi, allura meta wieħed jieħu in konsiderazzjoni l-eżenzjonijiet isib li l-effett tal-VAT m'hux se jkun wieħed negattiv fuq il-lower income groups, ma naħsibx li f'dawn l-aħħar ħames snin din is-sitwazzjoni nbidlet.

Anzi jekk inbidlet, inbidlet fis-sens li ġie aċċentwat iktar it-"trend", peress li żdiedu s- servizzi u għola l-"istandard of living", il-higher income groups qegħdin jonfqu iktar minħabba l-għażla u ż-żieda fis-servizzi li proprju se jiġu ntaxxati.

Mis-survey joħroġ trend ċar li jgħid:

"The total expenditure on which a net effective neutral price effect is anticipated, ranges from around 82% of net income for households earning between Lm50 and Lm70 a week to some 57% on household income within the Lm150.".

U minkejja l-fatt li għaddew ħames snin, ma naħsibx li t-trend b'xi mod inbidel.

Anzi jekk tbiddlet se tikkonferma iktar il-konklużjonijiet ta' dan ir-rapport, u ta' l-inqas Lm50 huma nklużi wkoll f'dan ir-rapport, għaliex saret kritika li fil-fatt dawn m'humiex inklużi.

Imma jien kont qed inwieġeb fuq l-ewwel kritika, jiġifieri għax għaddew ħames snin minn meta sar dan is-survey.

Mr Speaker, il-VAT se teqred l-evażjoni tat-taxxa?

Le, m'hijiex se teqred l-evażjoni tat-taxxa, għax bħalma hawn min jevadi t-taxxa ta' l- income se jkun hawn min jevadi t-taxxa fuq il-VAT, iżda issa ix-xibka se jkollha toqob iżgħar u idjaq minn fejn wieħed jista' jgħaddi.

Per eżempju, ħafna mill-evażjoni tad-dazju m'hijiex daqstant fil-kuntrabandu pur u sempliċi li wieħed jaħbi oġġett minn tad-dwana, iżda jien nemmen li l-parti l-kbira ta' l-evażjoni tad-dazju ġejja għax minflok tikklassifika oġġett taħt kategorija b'dazju għoli, tikklassifikah taħt kategorija ta' dazju iktar baxx, jiġifieri l-evażjoni fid-dazju pjuttost ġejja mill- klassifikazzjoni qarrieqa ta' oġġett li jiġi klassifikat b'rata inqas milli suppost.

GĦal ħafna mill-oġġetti li se nimportaw issa se jkun hemm rata waħda ir-rata tal-VAT, ir-rata ta' 15%.

Anke jekk wieħed jitlaq minn dan il-punt biss ukoll jara li t-toqob tax-xibka minn fejn wieħed jgħaddi se jkunu idjaq.

Il-fatt li din m'hijiex se teqred l-evażjoni ta' l-income, huwa veru iżda għall-ewwel darba se jkun hemm mezz aktar effiċjenti biex wieħed jista' jiġġieled din l-evażjoni għaliex il-proċess kollu mill- importazzjoni sal-konsum irid jgħaddi mill-fażijiet taxxabbli u mill- fażijiet - proprju għaliex taxxabbli - reġistrabbli.

Din it-taxxa ma tagħmilhiex impossibbli li wieħed jevadi, iżda tagħmilha aktar diffiċli tant li minn fost in-negozjanti kien hemm il-kritika proprju fuq hekk għaliex issa hemm iktar ċans li wieħed jara kemm ċerti nies qed jaqilgħu.

Hemm argumenti kontra l-VAT u mhux biss f'Malta iżda anke barra minn Malta għalkemm ma rridux ninsew li l-VAT f'kull pajjiż tiġi "in various shapes and forms".

Hawn min per eżempju, jagħmel rata waħda fissa għal kollox u fuq kollox li mħaddma ħażin, naturalment tista' tipproduċi riżultati u effetti ħżiena.

Dawn l-argumenti tajjeb li niddibattuhom fil-Parlament, pero' irridu noqogħdu attenti liema argumenti niddibattu fil-Parlament għaliex xi kultant ċerti argumenti li jinġiebu anke f'konferenzi politiċi naħseb li ma jkunux qed jingħadu bis-serjeta'.

Hawnhekk qed nirreferi b'mod partikolari għal dak li ġie rrapportat f' "l-Orizzont" l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici qal li issa anke l-quddies se jiġi ntaxxat bil-VAT.

Ma nafx jekk l-Onor.

Mifsud Bonnici kienx rapportat ħażin, pero' f'kopja ta' ittra li nkitbet f' "L-Orizzont" minn xi ħadd li uża n-nom de plume "Is-Sewwa" qal kemm kienet tajba din il- konferenza politika fuq il-VAT li saret f'Għawdex.

Minn din l-ittra laqtuni tliet punti li wieħed minnhom kien li l-Onor.

Mifsud Bonnici qal li issa anke l-quddies se jiġi milqut mill-VAT għaliex hija attivita' li toħroġ minn vokazzjoni.

Jiena ma naħsibx li l-offerti li jingħataw fis- sagristija biex jiġu ċelebrati quddies għall-erwieħ tal-mejtin nistgħu ngħidulhom li ġejjin minn attivita' li toħroġ minn vokazzjoni.

Mill- katekiżmu li għallmuni l-ebda quddies ma jinxtara; wieħed jagħmel offerta lill-qassis li jiċċelebra, li żgur m'hijiex taxxabbli mill-VAT.

Apparti minn dan jiena rajt stramb il-fatt li din il-kritika ġejja proprju minn bniedem li vvota favur l-Att X ta' l-1983 biex jinqerdu l-legati li n-nies jagħtu sabiex jiġi ċelebrat il-quddies għall-erwieħ tal-mejtin.

Pero' naturalment ...

MR SPEAKER: L-Onor.

Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: On a personal explantation, Mr Speaker.

L- ewwelnett jiena ma vvutajtx biex jinqerdu l-legati piji.

Jien insistejt, ħambaqt u priedkajt ma' Malta u Għawdex - ma jiddispjaċinix - u dak li ppriedkajt ġie aċċettat mill-awtoritajiet tal-Knisja f'Malta u f'Ruma li l- legati piji ta' iktar minn 25 sena wara l-mewt m'għandhomx jitħallew.

U din daħlet bħala regola.

Il-Knisja stess aċċettat, issa jekk l-Onor.

Borg ma jaqbilx li 25 sena huwa perjodu suffiċjenti għas-sufraġġju ta' ruħ mejta allura hija kwestjoni oħra imma ma vvutajtx biex jinqerdu l-legati piji ħalli nkunu preċiżi.

Issa għal dak li hemm f' "L-orizzont", jekk l-elemożina li s-saċerdot jirċevi tal-quddiesa ma tiffurmax parti mill-income tiegħu għall-finijiet ta' l-income tax għandu raġun l-Onor.

Borg, pero' jekk l-elemożina tifforma parti mid-dħul ta' saċerdot - kif fil-fatt hija - għal finijiet ta' l- income tax allura għandi raġun jien.

Pero' jien irrikonoxxejt li din il- Liġi hija liġi li tagħti pieni poteri lill-Ministru li għandu s-setgħa jgħid li dik l-attivita', għalkemm normalment hija attivita' ekonomika, xorta m'hijiex soġġetta għall-VAT.

Jiġifieri jista' jeżenta l-għoti tal- quddies mit-taxxa u jekk ma jagħmilx dik l-eżenzjoni, allura hija soġetta għat-taxxa għaliex hija dħul minn vokazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Il-liġi li fil-fatt ivvota favur tagħha, fl-24 ta' Settembru 1984 ġiet dikjarata kontra l-Kostituzzjoni ta' pajjiżna mill- Qorti Kostituzzjonali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Mr Speaker, din tirrikjedi spjegazzjoni personali.

Jien jiddispjaċini doppjament għal dak li qed jgħid l-Onor.

Borg, l-ewwelnett għaliex m'huwiex veru u t-tieni nett għaliex ġejja minn bniedem li żgur jaf x'qalet il-Qorti Kostituzzjonali.

ONOR.

TONIO BORG: Ġiet dikjarata kontra l-Kostituzzjoni għaliex tiddiskrimina bejn il-Knisja Kattolika u reliġjonijiet oħrajn li m'għandhomx l-element tal-quddiesa, l-element tas-sagrifiċċju u allura ...

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jiddispjaċini ngħid li dak li qed jgħid l- Onor. Borg m'huwiex veru.

ONOR.

TONIO BORG: Iva, hekk qiegħda issa jekk trid inġiblek is-sentenza.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Fuq dan il-punt li għandu jkun hemm limitazzjoni għat-tul tal-perjodu tal-legati piji b'suffraġju tal-mejtin, il-Qorti Kostituzzjonali ma ppronunzjatx ruħha.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, wara din il-pawsa divina, argument li ġie ripetut ħafna drabi kien li l-VAT hija biss mediċina qarsa li rridu nibilgħu waqt li nsoddu mneħirna sabiex nakkwistaw it-tessera tas-sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt il-maġġoranza tal-pajjiżi li għandhom sistemi li tixbaħ lill-VAT huma proprju barra l-Komunita'.

Li din it-taxxa qed issir sabiex nidħlu biss hija veru in parti biss, għaliex jekk il-VAT tgħinna sabiex nidħlu fl-Ewopra - jeżisti mandat konfermat tliet darbiet ...

Sa mill-kampanja elettorali ta' l-1981 l-ewwel darba li l-Partit Nazzjonalista ħareġ bil-proposta li nidħlu fl-Unjoni Ewropea, dak iż-żmien Common Market imbagħad Komunita' Ewropea - kienu jbeżżgħu lin-nies mill- VAT.

Mela allura din kienet parti mill-kampanja elettorali ta' l-elezzjoni ġenerali flimkien ma' issues oħrajn fosthom l-isssue ta' l-iskejjel Kattoliċi u l-issue tal-mod kif ma kien hawn l-ebda liberalizzazzjoni tal- kummerċ.

Imma jekk din tgħinna sabiex inwettqu l-mandat biex nidħlu fl- Unjoni Ewropea - għax wara kollox il-maġġoranza tal-poplu vvotatilna għal tliet darbiet wara xulxin - allura jkun tajjeb li ndaħħlu l-VAT ukoll.

Din hija raġuni waħda għaliex qed tiġi ntrodotta l-VAT.

Il-VAT se nintroduċuha għaliex hija tajba u ġusta u għaliex tgħinna biex nidħlu fl- Unjoni Ewropea u dawn iż-żewġ affarijiet mhumiex kontradittorji.

Jien nista' ngħid li l-abort u d -divorzju huma ħżiena għaliex il-Knisja tikkundannahom imma fl-istess ħin nista' ngħid ukoll li l-Knisja tikkundannahom għaliex l-abort u d-divorzju huma ħżiena fihom infushom.

U din hija l-istess ħaġa.

Aħna qiegħdin ngħidu li l-Unjoni Ewropea daħħlet il-VAT għaliex hija meħtieġa sabiex jitwettqu l-għanijiet ekonomiċi u politiċi tagħha li huma għanijiet tajbin.

Issa dawk l-għanijiet ekonomiċi ta' l-Unjoni Ewropea huma tajbin mhux għaliex tgħid li huma tajbin l-istess Unjoni Ewropea u għax timponihom imma għax huma tajbin fihom infushom.

L-Oppożizzjoni qajmet l-argument li apparti l-effetti rigressivi tat- taxxa - li din it-taxxa se tolqot lil min ma jiflaħx għaliha, ħaġa li mhijex sostnuta la mill-analiżi u lanqas mis-surveys xjentifiċi - se jkun hemm effett ħażin għaliex se toħloq ħafna burokrazija u mili ta' formoli u karti.

Mr Speaker, jien naħseb li kull ħaġa li hija ġdida toħloq ċertu diżgwid sakemm tindara iżda li l-karti li hemm bżonn li wieħed jimla ma naħsibx li jkunu ħafna aktar komplikati minn karti oħra li llum timlihom kull persuna li tħallas it-taxxa u għandha negozju għal skopijiet tat-taxxa bħal formoli oħrajn tal-PT u bħall-PAYE aktar u aktar meta wieħed jikkonsidra li n-negozji żgħar ta' ċertu turnover limitat m'hemmx għalfejn jibgħatu return tat-taxxa tal-VAT ħlief - u jekk jien żbaljat jikkoreġuni - darba fis-sena.

Hemm ukoll l-oġġezzjonijiet ta' l-akbar union fil-pajjiż li hija l- General Workers' Union.

L-oġġezzjoni prinċipali tal-General Workers' Union - li tgħid li tirrappreżenta u tiddefendi l-interessi tal-ħaddiema - hija li minħabba l-VAT se togħla l-ħajja, se jinżel l-istandard of living u allura se jiġu affettwati proprju l-ħaddiema u nies oħrajn li m'għandhomx dħul biżżejjed.

Min-naħa l-oħra l-Gvern qiegħed jeskludi li dan se jsir overall cioe' ċerti affarijiet se jogħlew iżda oħrajn se jorħsu u għall- lower income groups - meta wieħed jara x'tikkonsma din il-kategorija ta' nies - l-effett se jkun newtrali.

Il-Gvern qed jgħid ukoll li fi kwalunkwe każ, jekk tiġi reġistrata overall xi żieda se jikkompensa lil dawk li jiġu milquta minn din iż-żieda.

Issa s-sabiħa hija li l-General Workers' Union qed tgħid li se tibda sensiela ta' azzjonijiet industrijali minħabba l-effett tal-VAT meta din it-taxxa għadha lanqas biss bdiet titħaddem u meta għadu lanqas biss għadda l-Abbozz ta' Liġi mill-Parlament.

Jien qed nirreferi għall-azzjonijiet industrijali mhux għall-kritika.

Wieħed jista' jikkritika t-taxxa kemm irid qabel imma li wieħed jibda jagħmel azzjonijiet industrijali qabel ma din il-liġi tgħaddi mill- Parlament u qabel ma tiġi ntrodotta jien nemmen li dan juri nuqqas ta' serjeta'.

Is-serjeta' titlob li jekk għandu jsir xi ħaġa l-ewwel imisshom iħalluha tiġi ntrodotta imbagħad jekk ikun hemm effetti ħżiena u l-Gvern ma jikkompensax għal dawn l-effetti ħżiena li jista' jkun hemm fit-teorija allura mbagħad wieħed jista' jieħu l-azzjoni industrijali.

Safejn naf jien meta jkun hemm inkwiet industrijali l-azzjoni industrijali tkun il-miżura "of the last resort".

Allura quddiem dan kollu wieħed mill-ewwel jiġih suspett raġonevoli u jistaqsi d-domanda li bħalma ġara fl-imgħoddi dawn l- azzjonijiet industrijali huma biss forċini fil-ġlieda tal-Malta Labour Party dwar il-kwestjoni tal-VAT.

Din il-ħaġa mhijiex l-ewwel darba li ġrat.

Kulħadd jaf li wara d-divorzju bejn il-Malta Labour Party u l-General Workers' Union wara t-tkaxkira ta' 13,000 vot ta' l-elezzjoni ta' l-1992 - għax dawn hemmhekk biss taparsi iddivorzjaw - dawn baqgħu jgħixu flimkien taħt l-istess saqaf ħalli ma nużax kelma aktar Maltija.

Sa l-1991 fuq it- television kienu jmorru rappreżentanti tal-General Workers' Union - bħal Anġlu Fenech - jirrappreżentaw lill-Malta Labour Party bit-titolu ta' Malta Labour Party quddiem isimhom.

Meta ġew il-vapuri tar-Royal Navy u l- Malta Labour Party ħa pożizzjoni kontra din il-ħaġa, l-General Workers' Union - li hija union u mhux partit politiku - ħadet pożizzjoni kontra wkoll għaliex qalet li jkun hemm il-possibilita' li dawn il-vapuri jġorru l-armi nuklejari u dan ikun ta' periklu għas-saħħa tal-ħaddiema tal- Port.

Għalhekk din dawruha fi kwestjoni industrijali.

Pero' mbagħad meta dawn il-vapuri daħlu f'San Pawl il-Baħar irtiraw id-direttiva bħallikieku kieku splodew l-armi nuklejari f'San Pawl il-Baħar il-ħaddiema tal-Port il-Kbir ma kenux jiġu affettwati!

Meta l-Malta Labour Party ħareġ bil-bojkott kontra l-President Ċensu Tabone - u din kienet azzjoni purament politika - anke hawnhekk indaħlu u l-iskuża kienet għaliex il- President Tabone - kif għandu dritt skond il-Kostituzzjoni - biddel l- istaff tiegħu.

Hekk jonqos issa, jsir President ġdid u dan ma jistax ibiddel l-istaff tiegħu!

Għalhekk minħabba li l-President biddel l-istaff tiegħu huma ħarġu jibbojkottjaw lill-President Ċensu Tabone wkoll u għax għatas l-imgħallem għatsu huma wkoll.

Dawn ibbojkottjaw lill-President proprju għax eżerċita d-dritt tiegħu!

Sal-lum - anke wara t-taparsi divorzju - l-ġurnal tal-General Workers' Union "L-Orizzont". joffri servizzi b'xejn ta' riklami b'paġna sħiħa kuljum lill-Malta Labour Party.

Dawn kienu jgħidulna li hawn Malta hawn moviment wieħed tal-ħaddiema maqsum f'żewġ fergħat - il-fergħa politika u l-fergħa industrijali.

Issa skond il- politika ġdida ta' aġġornament dan m'għadux iżjed iseħħ imma l-fatti l- istess jibqgħu.

Hemm l-istess nies kemm fil-fergħa politika kif ukoll fil- fergħa industrijali.

Allura kif nistgħu nieħdu lill-General Workers' Union bis-serjeta' fuq din l-issue meta din dejjem irrifjutat li tieħu sehem f'kull xorta ta' diskussjoni, parteċipazzjoni, suġġerimenti jew involviment mal-Gvern fuq l-implimentazzjoni tat-taxxa tal-VAT?

Il-fergħa industrijali għandha l-għamad li għax il-fergħa politika ta' l-hekk imsejjaħ moviment wieħed tal-ħaddiema tagħmel hekk din tagħmel hekk hi wkoll.

Oġġezzjoni oħra li ssemmiet mill-ħabib tiegħi l-Onor.

George Vella fis- seduta ta' l-20 ta' Lulju kienet li fil-fatt din mhijiex taxxa ta' 15% anzi hija taxxa ogħla għaliex għalkemm huwa veru li l-importatur iħallas 15% fuq il-valur tal-prodott importat mill-istadju meta jiġi mportat l-oġġett sakemm jiġi kkonsmat titħallas dejjem taxxa ta' 15%.

Pero' t-taxxa ta' 15% - u hawnhekk qalha l-Onor.

Vella - titħallas biss fuq il-value added.

Mela allura dejjem fuq il-value added titħallas il-15% u l-konsumatur fil-fatt fl-aħħar mill-aħħar qed iħallas 15% fuq il-prezz ta' l-oġġett wara li jgħaddi mill-istadji kollha u wara li jingħaddu naturalment il-profitti wkoll mentri bid-dazji - u dan ma semmihx l-Onor.

Vella - li għandna llum mhux hekk isir.

Kuntrarjament għal dak li jiġri fil-VAT il-profitt tan- negozjant u l-importatur bħala persentaġġ jinħadem fuq il-valur ta' l- oġġett bid-dazju miżjud miegħu.

Għalhekk in-negozjant li jimporta u kull min jittrasferixxi oġġett b'mod kummerċjali, meta jaħdem il-profitt tiegħu jaħdem ukoll il-profitt tiegħu fuq il-valur tad-dazju li qed jieħu l-Gvern u l-Gvern ma jieħu xejn minn dan kollu.

Allura din l-operazzjoni fil-każ ta' l-importazzjoni kif inhi llum tirrepeti ruħha f'kull trasferiment kummerċjali bi skop ta' profitt sakemm l-oġġett jispiċċa f'idejn il- konsumatur.

Għandek il-"cascading effect" tad-dazju li issa se jispiċċa u allura meta wieħed iħares lejn iż-żewġ sistemi m'huwiex korrett li wieħed jgħid li hija iktar minn 15% għaliex se jitħallas il-15% mhux biss fl- importazzjoni imma anke fil-"value added", meta llum għandek sistema li qiegħda tagħti l-qliegħ lin-negozjant u tagħtih id-dritt li jagħmel profitt anke minn fuq id-dazju u tikkastiga lill-konsumatur.

Qabel ma nagħlaq xtaqt nirreferi għal-żewġ punti li tqajmu mill-Onor.

Portelli li peress li huwa l-ispokesman fuq il-housing allura huwa naturali li d-diskors tiegħu kien ibbażat l-iktar fuq id-djar.

L-Onor.

Portelli qal li bid-dħul tal-VAT, jekk is-sid jagħmel tiswijiet fil-fond, fuq dawn is- servizzi jrid iħallas il-15% VAT u allura din se tiġi riflessa fl-għoli tal-kera.

Issa ħalli nispjega ftit x'qed jgħid.

Il-liġi tagħti dritt li sid il-kera jgħolli l-kirjiet b'10% ta' dak li jkun nefaq - nimmaġina li l- Onor. Portelli hawnhekk qed jinkludi l-VAT.

Meta qed nitkellmu dwar din iż- żieda l-ewwelentt irridu ngħidu li meta l-ispiża ta' 10% tgħola aktar mill- kera, il-kera ma togħliex iktar mid-doppju.

Mela din l-eventwalita' tapplika biss għal dawk il-każijiet fejn se jkun hemm żieda, pero' mhux aktar mid-doppju tal-kera u dik iż-żieda se tkun se mai 10% tal-15%.

L-argument l-ieħor li semma imbagħad kien dwar meta l-inkwilini jaħslu t- taraġ tal-flat u allura suppost iħallsu l-VAT li trid tiġi maqsuma bejn kulħadd.

Issa dawn fl-opinjoni tiegħi m'humiex argumenti serji, jistgħu jkunu teknikament validi in parti bħalma ...

(Interruzzjonijiet) Jiena qgħadt kważi tliet sigħat nisma' lill-Onor.

Portelli u ammirajt il- preparazzjoni tiegħu f'dan is-suġġett, pero' naħseb li fuq din ma kienx korrett bħalma ma kienx korrett ukoll meta qal li l-kirjiet tal- villeġġjatura se jkunu taxxabbli bil-VAT.

Dawn m'humiex se jkunu taxxabbli għaliex l-10% VAT se tiġi applikata biss fuq il-guest houses.

Jekk wieħed iħares lejn id-definizzjoni tal-liġi dwar x'inhuma guest houses u "holiday furnished premises", isib li din teskludi l-villeġġjaturi għaliex dawn m'humiex holiday premises.

Holiday premises u guest houses japplikaw biss għat-turisti għaliex id-definizzjoni ta' holidaymaker fil-liġi huwa dak li ma jgħix f'Malta u lanqas joqgħod f'Malta għal perjodu ta' iktar minn tliet xhur.

Jiġifieri din l-idea li b'xi mod il-kirjiet tal- villeġġjaturi se jkunu effettwati, hija eskluża b'mod ċar mil-liġi stess.

Mr Speaker, nagħlaq billi ngħid li din hija liġi li hija parti minn strateġija ekonomika usa' minn din il-liġi nnifisha.

Hija ħolqa waħda biss minn katina twila li in parti ġiet iffurmata u in parti għad trid tinħoloq.

Dawn ir-riformi ekonomiċi huma tajbin fihom infushom, huma tajbin ukoll għaliex iwittulna t-triq għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Il-VAT hija ħolqa importanti f'dan il-proċess li beda, għadu sejjer u l-Gvern għandu mandat mill-poplu sabiex ikompli sakemm issir l-aħħar ħolqa.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Mr Speaker, jiena ippruvajt insegwi d-debates tal-Parlament dwar din il-Liġi u nnotajt li kull darba li tkellmu kelliema min-naħa tal-Gvern, kemm meta tkellem il-Ministru, kemm meta tkellem is- Segretarju Parlamentari kif ukoll meta tkellmu kelliema oħra, dejjem ippruvaw jagħtu l-impressjoni u jiddefendu dak li jgħidu, li l-VAT hija liġi li m'hu se jkollha ebda effett soċjali.

Tant insistew fuq dan il- punt li saħansitra ħarġu dokument imsejjaħ "L-impatt ta' l-introduzzjoni tal-VAT fuq il-ħajja soċjali" sabiex jippruvaw it-teorija tagħhom.

Jiena dan id-dokument qrajtu u sibt diversi affarijiet fih fejn b'xi mod jew ieħor ippruvaw ipinġu li l-VAT mhux se jkollha effett għaliex se jkun hemm ċerti affarijeit li se jkunu zero rated, fost oħrajn xi affarijiet ta' l- ikel, servizzi ta' l-edukazzjoni u xi mediċini.

Pero' kien hemm qasam wieħed soċjali li ftit li xejn issemma f'dan id-dokument li ġie ppublikat; il-qasam tad-djar.

Jien naħseb li wieħed mill-oqsma soċjali importanti huwa proprju dan il- qasam u kulma intqal biss - kemm f'dan id-dokument kif ukoll fid-debate li issa ilu għaddej għal ħafna żmien - kien, li mhux se jkun hemm VAT fuq bejgħ ta' proprjeta', mhux se jkun hemm VAT charged meta l-proprjeta' tingħata b'ċens u mhux se jkun hemm VAT fuq il-kera.

Pero' naħseb li billi tgħid hekk biss bl-ebda mod ma tkun qed teskludi l-effett reali fiskali li se jkollha l-VAT fuq il-propjeta'.

Hawnhekk tajjeb li wieħed jistaqsi jekk f'dan il-pajjiż għandniex problema fejn jidħlu d-djar.

Jekk wieħed jara x'jgħidu is-slogans tal-Partit Nazzjonalista u l-frażi li jħobbu jużaw il- kelliema tal-Gvern fid-diskorsi li jagħmlu fejn jgħidu li jixtiequ li kulħadd ikun sid daru u li l-Gvern qiegħed jaħdem biex kulħadd ikun sid daru, wieħed jasal biex jaħseb li dawn veru huma impenjati biex inaqqsu jew isolvu din il-problema.

Pero' fir-realta' - anke minn diskorsi li jagħmlu ċertu membri tal-Gvern - tinduna li l-problema teżisti u qegħda tikber.

Xi ftit ta' żmien ilu s-Segretarju Parlamentari nkarigat mid-Djar, illum il- Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd, kien ammetta u qal li minkejja l- ammont ta' appartamenti li qed jinbnew u jitqassmu mill-Gvern, it-talba għall-akkommodazzjoni qegħda dejjem tikber.

Allura żgur li din hija problema reali u soċjali f'pajjiżna.

Meta n-naħa tal-Gvern jitkellmu b'dan il-mod wieħed jasal biex jgħid li probabbilment m'humiex japprezzaw l-entita' tal-problema għax kieku la jaslu biex jgħidu li din il-problema qed tissolva u anqas u anqas ma jaslu biex jgħidu li l-VAT mhux se jkollha l-ebda effett fuq id-djar.

Mr Speaker ħa nippruvaw niflu ftit il-problema tad-djar imbagħad naraw kif il-VAT se taffettwa din il-problema.

Il-problema tad-djar ġiet fuqna minħabba żewġ raġunijiet.

L-ewwel raġuni hija li d-domanda għad-djar kibret u t-tieni raġuni hija li f'dan il-pajjiż il-proprjeta' għoliet u matul dawn l-aħħar ftit snin il-prezz tagħha sploda.

Id-domanda għad-djar kibret għal raġunijiet demografiċi u soċjali.

Fejn qabel għal 300,000 persuna kien ifisser li jkun hemm xi 100,000 familja, illum probabbilment 300,000 persuna tfisser 140,000 jew 150,000 familja.

Illum id-domanda hija ikbar minħabba l-ħajja soċjali li qed ngħixu llum.

Barra minn hekk, illum hawn ħafna one parent families u nsibu li ħafna ġuvintur u xebbiet ifittxu li jkollhom darhom.

L-aspirazzjonijiet tal-poplu Malti, minħabba l-ħidma li twettqet mill-Gvern Laburista fil-passat, tant għolew li llum ħadd, jew ftit, joqogħdu fi djar li m'għandhomx ċertu faċilitajiet.

Għalhekk id- domanda kibret minħabba dawn ir-raġunijiet.

Fl-istess waqt il-prezz tal-proprjeta' sploda u tajjeb li wieħed janalizza ir-raġunijiet.

Hemm erba' fatturi li jispjegaw dan.

L-ewwel fattur huwa li l-prezz ta' l-art għola b'mod esaġerat; it-tieni fattur huwa l-Government induced costs, jiġifieri dawk li ħlasijiet li jridu jsiru lill- Gvern sabiex jipprovdi ċertu servizzi; it-tielet fattur huwa l-prezz tal- materjal li jintuża fil-kostruzzjoni u r-raba' fattur huwa l-prezz tal- labour.

Ikun tajjeb li dawn neħduhom waħda waħda, nirrelataw l-effett tal-VAT fuq kull fattur u nibdew mill-ewwel fattur, il-prezz ta' l-art.

Kulħadd jaf ir-raġuni għalfejn il-prezz ta' l-art f'dan il-pajjiż sploda.

Fl-1988, il-Gvern Nazzjonalista ppubblika l-iskemi temporanji tal-bini, li għadhom temporanji sal-lum imma fil-fatt saru permanenti.

Permezz ta' dawn l- iskemi l-areas żviluppabbli ġew delineati eżatti, jiġifieri l-art li fuqha seta' jsir żvilupp ġiet identifikata preċiżament u kif sar dan l-eżerċizzju l-prezz ta' l-art, li kienet maqbuda f'dawn l-iskemi, għola mill-ewwel, minħabba l-fatt li setgħet tinbena.

L-effett l-ieħor kien li l-ammont ta' art fejn jista' jsir l-iżvilupp huwa limitat u definit preċiżament.

Jekk niftakar tajjeb dik il-ħabta kienet saret diskussjoni fuq l-iskemi u kien intqal f'dan il-Parlament mill-Ministru Falzon, li dak inhar kien Ministru għall-Ambjent, li f'din l-art li hemm fl-iskemi hemm provdut għal massimu ta' xi 40,000 residential unit.

Illum, sitt snin wara jien ċert li aktar minn nofs dawn l-iskemi nbnew, għax nimmaġina li f'sitt snin inbnew 20,000 unit, jiġifieri issa l-ammont ta' art available għall-iżvilupp ċkien ħafna, mhux talli ċkien, talli l-art li fadal tista' tgħid li ġiet meħuda kollha mid-developers.

Allura ladarba għandek domanda li dejjem qegħda hemmhekk - jekk mhux qed tikbirlek ukoll kif diġa' spjegajt qabel, u mbagħad għandek is-supply tiegħek dejjem tonqos, l-effett huwa li l-prezz ta' l-art dejjem qed jogħla.

Issa biex inkun fair, irrid ngħid li fuq it-trasferiment ta' l-art m'hemmx VAT għax skond kif inhu l-Abbozz ta' Liġi llum ma tħallasx VAT fuq kuntratti ta' trasferiment ta' proprjeta.

Pero', jien irrid infakkar li sentejn ilu meta konna rrivedejna l-ħlasijiet għal trasferiment ta' proprjeta', it-taxxa tal-boll telgħat minn 3.5% għal 7% u daħħalna t-taxxa l-ġdida ta' 7% fuq il-qliegħ kapitali, jiġifieri riċentement diġa' żidna taxxa fuq it-trasferiment tal-proprjeta'.

Forsi wieħed jista' jgħid li jekk bniedem jixtri biċċa art biex jibni daru u ma tkunx tqum aktar minn Lm20,000 ma tiżdiedlux it-taxxa tal-boll, pero' r-realta' x'inhi?

Ir- realta' hi li llum il-ġurnata huma ftit ħafna dawk iċ-ċittadini ta' dan il- pajjiż li jaffordjaw jixtru plot sabiex jibnu d-dar tagħhom fuqha.

Jekk wieħed janalizza l-applikazzjonijiet li jsiru lill-Planning Authority jsib li ftit huma dawk in-nies li japplikaw sabiex jibnu l-post tagħhom fuq plot privata.

Ikun hemm biss dawk il-ftit li huma ffortunati, li kif inhi s- sitwazzjoni llum jieħdu plot tal-Gvern - għaliex anke hawnhekk il-Gvern kien ħalef li plots tal-HOS mhux se jagħti aktar u din qegħda mniżżla fil- Pjan ta' Struttura - jew inkella jkunu dawk in-nies li jaffordjaw jixtru plots kbar biex jibnu l-vilel.

Lil dawn ta' l-aħħar bil-VAT u mingħjarha ma naħsibx li tagħmlilhom ħafna differenza daqs kemm ma tagħmillhomx differenza t-taxxa tal-boll.

Jiġifieri bħalissa l-art li qed tinxtara qed tibdel l-idejn mingħand developer għal għand developer ieħor u din hija r- realta' tas-sitwazzjoni.

Meta developer li qiegħed jibni sabiex imbagħad jerġa' jbiegħ, jiġi biex ibiegħ dik il-proprjeta' , il-qliegħ tiegħu naturalment jikkalkolah fuq l-ispejjeż li jkollu u peress li ma jkunx ikkwalifika għat-taxxa tal-boll imnaqqsa ta' tlieta u nofs fil-mija il- profitt tiegħu jrid jagħmlu fuq it-taxxa tal-boll li jkun ħallas, jiġifieri ta' sebgħa fil-mija.

Dan ifisser li hawnhekk għandna fattur li ġie mdaħħal f'dawn l-aħħar snin li permezz tiegħu illum il-ġurnata, minkejja li huwa veru li m'hemmx ħlas ta' VAT fuq trasferiment ta' proprjeta', il-prezz tal- proprjeta' għola diġa kif jaf kull min xi ftit jew wisq huwa intiż f'dan is- suġġett.

Mela l-boll se jibqa' kif inhu, bis-sebgħa jew bit-tlieta u nofs fil- mija, u hemm it-taxxa fuq il-qliegħ kapitali li dejjem tinfluwenza l-valur tal-proprjeta' pero' hawnhekk rridu nsemmu wkoll dak li qal tajjeb aktar qabel l-Onor.

Tonio Borg, li t-taxxa tal-VAT qed indaħħluha biex niffaċilitaw id-dħul tagħna fil-Komunita' Ewropea billi aħna nġibu l- ekonomija tagħna f'sistema ta' tassazzjoni bħal tagħhom.

Jekk irridu noqogħdu ngħidu hekk allura għandna naraw naqra x'jagħmlu pajjiżi oħra ta' l-Unjoni Ewropea u naraw jekk dawn iħallsux VAT fuq it-trasferiment tal- proprjeta'.

Jekk wieħed iħares lejn il-Belġju isib li fuq it-trasferiment ta' proprjeta' dawn iħallsu VAT ta' 17 fil-mija barra t-taxxa tal-boll ta' 12.5 fil-mija.

Ġo Franza, fuq it-trasferiment ta' l-art dawn iħallsu VAT ta' 13 fil-mija waqt li fuq bini lest iħallsu VAT ta' 18.5 fil-mija.

Fl- Irlanda l-Gvern Irlandiż għandu kuxjenza soċjali naqra aktar milli għandhom il-Belġju u Franza għaliex ma jħallsux il-VAT fuq il-valur kollu imma fuq nofs il-valur u allura jispiċċaw iħallsu VAT ta' ħamsa fil-mija fuq il- proprjeta' li jixtru.

Fil-Lussemburgu iħallsu VAT ta' 12 fil-mija fuq trasferiment ta' proprjeta' u fl-Olanda jħallsu bi 18.5 fil-mija.

Kważi l- pajjiżi kollha ta' l-Unjoni Ewropea jħallsu l-VAT fuq it-trasferiment tal- proprjeta'.

Aħna nafu li l-Kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea qed tisħaq mal-membri tagħha, permezz tas-Sixth Directive u direttivi oħra, biex tipprova tiħħarmonizza l-VAT fil-pajjiżi kollha.

Allura l-Gvern li qed jaspira li xi darba se nifformaw parti minn din l-Unjoni bilfors li 'l quddiem se jkollu jdaħħal il-VAT anke fuq it-trasferiment ta' proprjeta' għax l-Unjoni diġa' qed tgħid lill-pajjiżi kollha li għandhom VAT rate ma taqbilx biex jaraw se jagħmlu u jġibu rata l-istess.

L-Unjoni qed timponilhom rata, bejn wieħed u ieħor, ta' 15%, bħalma qed jipproponi llum il-Gvern.

Jiġifieri dan rridu nżommuh f'moħħna li, għalkemm huwa veru li l-liġi li għandna quddiemna llum it-trasferiment tal-proprjeta' mhux se jkun soġġett għall-VAT huwa veru wkoll li fil-pajjiżi kollha ta' l- Unjoni Ewropea l-VAT titħallas fuq it-trasferiment tal-proprjeta'.

U għada pitgħada jekk pajjiżna jkollu l-isfortuna li jifforma parti sħiħa minn din l-Unjoni se jkollna ndaħħlu l-VAT aħna wkolli għax hekk tikkmandana Brussels.

Ikollna ndaħħlu l-VAT fuq trasferiment tal-proprjeta'.

Mr Speaker, niġi issa għat-tieni fattur li huwa l-government induced costs; fattur ieħor li permezz tiegħu l-prezz tal-proprjeta' f'pajjiżna tant għola 'l fuq.

Il-government induced costs huma dawk l-ispejjeż li bniedem jagħmel biex iħallas għas-servizzi li jipprovdilu l-Gvern.

Jien ipprovajt nifli ftit il-liġi - forsi s-Segretarju Parlamentari jista' jikkorreġini - pero' jidhirli li ma hemm imkien fejn jgħid li servizzi provduti mill-Gvern se jkunu eżentati mill-VAT.

Jien qed nirreferi speċifikament għal żewġ tipi ta' ħlasijiet.

Kulħadd jiftakar li fl-ewwel Budget ta' Gvern Nazzjonalista, fl-1987, l-ewwel ħlas li kien ġie ntrodott fuq proprjeta' kien il-ħlas fuq il-permessi tal-bini.

Qabel kienu jsiru ħlasijiet fuq it-triq u fuq id-drenaġġ u meta ġie ppreżentat il-Budget għall-1988 il-Ministru Falzon kien qal li se jintroduċu taxxa fuq "is- saqaf" ħalli permezz ta' din it-taxxa nkunu nistgħu nipproċessaw il- permessi tal-bini b'aktar effiċjenza; dik kienet l-iskuża.

Kien qal li mhux sewwa li nagħtu servizz lill-pubbliku u l-Gvern ma jitħallasx tas- servizz li jingħata.

GĦalhekk spiċċajna bit-taxxa tas-"saqaf", bil- contribution tat-triq u tad-drenaġġ.

Meta saret l-Awtorita' ta' l-Ippjanar dawn il-ħlasijiet kienu ġew riveduti u l-prezzijiet, speċjalment għas- servizz tad-drenaġġ, reġgħu għolew.

GĦalhekk illum nixtieq nistaqsi: Il- VAT se tiġi charged fuq dan it-tip ta' Government induced costs?

Meta bniedem japplika għall-permess tal-bini u jkollu jħallas Lm1000 bħala contribution irid iħallas Lm150 oħra VAT?

Barra li jħallas it-taxxa lill- Gvern minħabba l-proċess ta' l-applikazzjoni se jħallas taxxa oħra fuq dik it-taxxa biex l-applikazzjoni tkun tista' tiġi proċessata ?

Mr Speaker, irrid ngħid ukoll li din it-taxxa, it-taxxa fuq il-permessi tal-bini kif inhi magħrufa il-Building Development Fee ma timxiex dejjem u l-istess ma' kulħadd.

Per eżempju, meta ġiet introdotta għall-ewwel darba din it-taxxa kienet magħmula b'tali mod u manjiera li meta inti tapplika sabiex tibni, kemm jekk tibni sular 'il fuq mit-triq u kemm jekk tibni sulari taħt il- livell tat-triq, jiċċarġjawk tad-drenaġġ u tat-triq skond kemm għandek sulari fuq u taħt it-triq.

B'kumbinazzjoni mbagħad kienet daħlet applikazzjoni sabiex jinbena car park fil-Furjana sitt sulari taħt it-triq u bl-għaġġla kollha ħarġet Legal Notice biex jeżentaw lill-proprjetarji ta' dan il-car park - li huma Hili u l-Elbros - mill-ħlasijiet ta' dawk il- basements kollha ta' taħt it-triq, ħlief għal wieħed.

Hija ħaġa tajba li sar hekk, imma kellu jkun il-car park tal-Furjana biex nagħtu dawn l- eżenzjonijiet minn din it-tip ta' taxxa?

Issa dan l-aħħar reġgħet ħarġet Legal Notice li permezz tagħha meta tapplika għall-permess, il-building development fee ma tistax teċċedi Lm300,000 fit-totalita'.

U jien f'moħħi għidt, għaliex għamluha din?

Imbagħad wara ndunajt.

Hemm il-proġett ta' Manoel Island u biex japplikawh kieku kellek tikkalkola kemm trid tħallas contribution fuqu l-bambin jaf.

Imma dan huwa sew, li għax ikun hemm min ikollu s-saħħa li jimponi fuq il-Gvern biex inaqqaslu t-taxxa jnaqqasielu?

Imbagħad ikun hemm xi ħadd - din il-ġimgħa jien kelli klijent - li biex japplika għal permess ta' terraced house f'kantuniera, l-kont tal- contribution tiegħu kien ta' Lm2,000 u kieku bil-VAT kien jitla' għal Lm2,300.

Huwa sewwa li nagħmlu dawn l-affarijiet meta għandna nies li se jaqilgħu dawk il-miljuni kollha mill-proġett ta' Manoel Island u mbagħad immorru neżentawhom mit-taxxi?

Mr Speaker, daħlet ukoll il-building development fee u l-iskuża għaliha kienet li issa se jkollna struttura, se nkunu iktar effiċjenti fis-sistema ta' l-ipproċessar tal-permessi tal-bini u l-permessi se jinħarġu fi żmien tmien ġimgħat.

Irrid ngħid ukoll li meta nbeda l-proċess kollu biex tiġi fformulata l-Awtorita' ta' l-Ippjanar u meta sar il-Pjan ta' Struttura, kien hemm ċertu goodwill min-naħa tagħna, tant kien hemm goodwill min-naħa ta' l-Oppożizzjoni Laburista li għandna membru fl-Awtorita' ta' l-Ippjanar, imma llum il-ġurnata qed ikollna second thoughts fuq kif qed taħdem din.

GĦaliex?

GĦax minkejja l-ħsebijiet tajbin li kien hemm, l-Awtorita' ta' l- Ippjanar sal-lum għadha m'għamlitx delivery.

U din li l-funzjoni tagħha hi preċiżament sabiex timxi fuq il-policies tal-Pjan ta' Struttura fl-ippjanar fiżiku tal-gżejjer tagħna, irriduċewha qisha xi glorified PAPB.

Il-bieraħ inzertajt attendejt għal laqgħa ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar fejn kellhom quddiemhom erba' każi żgħar ta' permessi ta' bini.

Każ li kont involut fih jien kien ta' persuna li kellu bini f'area qadima tar-raħal li kien idaħħal fih sitt karozzi u ddeċieda li jaqsmu f'garaxxijiet iżgħar u din l- applikazzjoni telgħet għand l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Jien ma nistax nifhem.

Aħna suppost li qed nagħmlu dawn it-tip ta' istituzzjonijiet serji, bħall-Awtorita' ta' l-Ippjanar, biex imbagħad minnhom nagħmlu bord għall-permessi tal-bini?

Jien jidhirli li dan ma kienx l-oġġettiv prinċipali ta' dan kollu.

Imbagħad insibu li l-affarijiet li l-aktar li suppost kellha tagħmel din l-Awtorita', skond il-Pjan ta' Struttura, jiġifieri t-tfassil tal-pjani lokali, baqgħet m'għamlithomx.

Ilha aktar minn sena u nofs taħdem fuq dawn il-famużi pjani lokali, imma sal-lum baqgħu ma waslux.

Allura jien ngħid lin-naħa tal-Gvern: Intom, li waqqaftu din l-Awtorita' u li liċ-ċittadini Maltin li jridu jibnu qed iġġegħluhom iħallsu dawn il-building development fees kollha - u issa probabbilment fuq dawn il-fees se tiżdied ukoll il-VAT - kif tippretendu li dan il-poplu jħallas dawn it-taxxi, meta xorta m'huwiex moqdi?

U m'hux moqdi għax l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għadha ma fehmitx dak li għidna aħna malli sar il-Pjan ta' Struttura.

Il-kritika tagħna għall-Pjan ta' Struttura kienet li dan huwa pjan li sar mill-barranin li ma fehmux ir- realta' tal-ħajja soċjali f'Malta.

Illum dak li qed jiġri huwa proprju konsegwenza ta' dan.

Jekk tara kif qed taħdem l-Awtorita' ta' l-Ippjanar fil-preżent, issib li din qisha qed tippjana l-iżvilupp fiżiku ta' xi pajjiż ieħor u mhux ta' Malta.

Għax l-ippjanar li qed isir huwa totalment maqtugħ mir-realta' ta' pajjiżna.

Għalhekk ma nistgħux naslu u għalhekk mill-Awtorita' mhux qed jiġi delivered dak li suppost li ġie delivered u li fil-bidu tant kien hemm goodwill biex isir.

Iġibu l-iskuża li fl-Awtorita' ta' l-Ippjanar hemm nuqqas ta' staff.

Skond risposta għal mistoqsija parlamentari li għamilt jien, jirriżulta li minn complement ta' 350 ruħ, hemm 270, jiġifieri hemm vacancies għal 80 ruħ.

Imma dak kien wieħed mill-punti ta' kritika li konna għamilna aħna.

Aħna konna għidnielkom li qed tipproponu proċess burokratiku żżejjed u m'għandkomx nies biex iħaddmu dan il-proċess.

Meta qed naraw dan kollu, il- Gvern, bil-wiċċ tost kollu, jiġi jgħidilna li se jimponi l-VAT fuq il-ħlas tal-fees li tiċċarġja l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Nixtieq li l-Ministru jikkorreġini jekk dan m'hux il-każ, ħalli fil-każ nieqaf fuq dan l- argument, imma jidhirli li jien korrett.

Imbagħad, apparti dawn il-fees, hemm government induced costs oħrajn relatati mal-bini li se jkollhom il- VAT fuqhom.

Per eżempju, jien naf li l-liġi tgħid li l-konsumatur mhux se jħallas VAT fuq il-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Imma meta xi ħadd japplika għas-servizz tad-dawl jew ta' l-ilma, se jiġi eżentat mill-VAT?

Fuq l-applikazzjoni għas-servizz tad-dawl illum trid tħallas Lm50.

Allura issa se jkun hemm 15% VAT fuq dawk il-Lm50, jiġifieri Lm7.50 oħra?

Meta tapplika għas-servizz ta' l-ilma, il-ħlas jiġi kalkolat skond il-każ.

Dan il-prezz ukoll se jibda jkollu 15% VAT fuqu?

Mela l-government induced costs huwa t-tieni fattur li jaffettwa l-prezz tal-proprjeta'.

Jien nixtieq li l-Ministru jew is-Segretarju Parlamentari jgħiduli jekk dawn il- government induced costs, li tant għenu biex il-prezz tal-proprjeta' jisplodi 'l fuq, humiex se jkunu soġġetti għall-VAT.

Ħaġa oħra li kkontribwiet biex il-prezz tal-proprjeta' jogħla, kienet il- prezz tal-materjal u ta' l-għodda.

Ħafna mill-materjal li jintuża għall- kostruzzjoni jiġi produced lokalment.

Per eżempju, il-ġebla Maltija m'hijiex taxxabbli u m'għandhiex dazju fuqha pero' issa se jkollha l-VAT ta' 15%, anke ż-żrar u r-ramel li minnu jagħmlu l-concrete u l-bricks se jkunu soġġetti għall-VAT ta' 15%.

Il-ħadid ta' re-enforcement li jsir hawn Malta m'għandux dazju fuqu imma se jkun soġġett ukoll għal din it- taxxa.

Iż-żebgħa li nipproduċu hawn Malta se titħallas il-VAT ta' 15% fuqha.

Barra l-prodotti li nagħmlu Malta, dawk li m'għandhomx taxxa fuqhom bħalissa, hemm ukoll ħafna mill-prodotti li jintużaw fil-kostruzzjoni, fil- bini tad-djar u li m'humiex taxxabbli, u nsemmi ftit minnhom.

Il-ħadid kollu li jintuża għall-kostruzzjoni - dak li jiġi minn barra minn Malta - bħalissa m'huwiex taxxabbli, bħall-angle iron, l-isteel plates, il-hollow sections, galvanised plane sheets, il-flat bars u r-round bars, il- corrugated sheets, il-heavy roll steel plates u anke l-iron square, imma issa permess tal-VAT se nibdew inħallsu 15% fuqhom ukoll.

Ħafna mill- injam li jiġi f'Malta ma titħallas taxxa fuqu, bħal per eżempju, il-white u r-red deal timber, l-iroco, il-white u r-red oak u anke l-mahogany.

Dan huwa injam li jintuża ħafna fil-kostruzzjoni u issa se nibdew inħallsu 15% taxxa fuqu.

Fuq affarijiet oħra, bħall-plywood, chipboard u l-blockboard inħallsu dazju ta' 10% imma issa se jiġi bil-15%.

Il-fibreboard li jintuża tant fl-għamara llum il-ġurnata, bħalissa qiegħed 6.5% u se jitla' 15%.

Bħalissa id-dazju fuq il-katużi jvarja bejn 5% u 13%, imma issa se jitla' għal 15% wkoll.

Is-sealer li nimportaw minn barra - dan anke nipproduċuh lokalment - bħalissa nħallsu 10% li se jitla' wkoll għal 15%.

Nista' nibqa' sejjer hekk, Mr Speaker.

Dan kollu huwa materja li huwa essenzjal għall-bini li ħafna minnu m'għandux taxxa fuqu jew inkella t- taxxa li hemm fuqu hija inqas minn 15%.

U dawn kollha se jgħolew.

Biex inkun preċiż u fair l-unika ħaġa li tintuża fil-bini u li għandha taxxa iktar minn 15% , li allura se tiġi ridotta probbabilment, hija s-sets tal- bathroom għax għandhom taxxa ta' 23% - is-set innifsu biss - u issa se tkun ta' 15%.

Il-bqija anke ċ-ċeramika li din għandha 13% li nġibuha minn barra se titla' għal 15%.

Jiġifieri l-prodotti kollha ta' kostruzzjoni, ħlief xi wieħed jew tnejn, se jgħolew.

Allura mhux bilfors, ladarba l-prodott se jgħola għax se żżidulu t-taxxa fuqu, l-end product - il-proprjeta' - se togħla wkoll?

Imma mhux din is-sabiħa.

Is-sabiħa hija dik li qal l-Onor.

Tonio Borg li t-taxxa tal-VAT ta' 15% minflok id-dazju tapplika għal dawk il-prodotti li jinġiebu mill-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea.

Mela x'jiġri fil-każ ta' prodotti li mhumiex ġejjin mill-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea?

Per eżempju, f'pajjiżna nġibu ħafna għodod mill-Japan, China u postijiet oħra fl-Asja.

Ta' min jgħid li ħafna mill-għodod li jinġiebu Malta għar-rigward ta' hand tools, pneumatic drills u l-għodda kollha li tintuża fil-kostruzzjoni, inklużi l-concrete mixers, huma kollha mingħajr dazju.

Issa, meta tidħol is-sistema tal-VAT, dawn l-għodod li llum huma zero rated se jibda jkollhom 15% tax fuqhom.

Trid tgħid ukoll li bħalissa ħafna mill-hand tools li jintużaw hawn Malta jinġiebu minn postijiet li mhumiex fl-Unjoni Ewropea.

Bis-sistema ta' dazju li se tidħol, dawn l- oġġetti li bħalissa huma zero rated, per eżempju martell, se jibda jkollu 15% VAT fuqu u d-dazju peress li dan l-oġġett ġej miċ-Ċina.

Jien ħadt prodott sempliċi bħal martell, pero' dan japplika wkoll għal għodod oħra.

Wieħed jista' jimmaġina kif se jogħlew l-affarijiet meta se jkun hawn sistema li permezz tagħha mhux talli wieħed qed iżid minn 0% għal 15% tax, iżda qed iżid ukoll il-dazju.

Wara kollox dan għalfejn se jsir?

Se jsir biex aħna sempliċiment nidhru ġustużi mal-membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Jiena naħseb li fil-mument li qed ngħixu aħna bħalissa, fil-fażi ta' żvilupp li qegħdin illum, pajjiżna ma jaffordjax li meta għad fadal tant xogħol ta' infrastruttura xi jsir, nimmissjaw iċ-ċansijiet li għandha u ma nilliberizzawx il-kummerċ.

L-Onor.

Tonio Borg qal li waħda mill-effetti tal-VAT se tkun il-liberalizzazzjoni tal-kummerċ.

Fejn se jiġi liberalizzat il-kummerċ?

Dan se jiġi liberalizzat favur l-Unjoni Ewropea u mhux favur pajjiżi oħrajn li għandhom ħafna potenzjal ta' kummerċ magħna.

Dan mhux talli se niliberalizzaw ma' dawn il-pajjiżi, iżda se nagħmlulihom aktar diffiċi biex nimportaw minn għandhom.

Mr Speaker irrid ngħid li ħafna mill-apparat li jintuża fl-industrija tal- bini jiġi mill-Amerika, mill-Ġappun jew postijiet oħra fl-Asja.

Issa b'dak li se jsir se nagħmlu ċert li biex ngħollu l-prezzijiet ta' dawn l-oġġetti.

Għax barra li se nżidu l-VAT se nżidulhom id-dazju aktar milli kien hemm qabel.

Jien naħseb li l-anqas fejn jidħol l-interess nazzjonali ma jaqbilna meta nafu kemm għandna bżonnhom dawn l-affarijiet.

Anke f'dan is- sens il-Liġi tal-VAT tmur kontra l-interess nazzjonali għax bħala pajjiż ma jaqbilux li jitlef iċ-ċans li jgawdi minn dak il-potenzjali kummerċjali li hemm f'pajjiżi oħrajn, li minħabba labour irħis u abbundanza ta' raw material, nistgħu nġibu oġġetti hawn Malta bi prezzijiet relattivament ħafna irħas minn dawk tal-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea.

U dan għalfejn?

Biex forsi xi darba nidhru sbieħ f'għajnejn l-Unjoni Ewropea u jgħidulna biex nidħlu membri magħhom.

Jiena nħoss li f'din il-ħaġa, jekk f'xejn aktar, dik in-naqra self respect u dinjita' li kellu dan in-nazzjon, tlifnih meta nagħmlu dawn l-affarijiet għax m'aħniex inpoġġu l-interess ta' pajjiżna l-ewwel.

L-interess ta' pajjiżna jitlob - fil-fażi ta' żvilupp li qegħdin fih illum - li kemm jista' jkun nużaw l-aħjar potenzjal li għandna ma' pajjiżi oħrajn u mhux nillimitaw ruħna għal trading block wieħed - l- Unjoni Ewropea - meta nafu kemm hemm pajjiżi oħra li jistgħu joffrulna affarijiet b'aktar mod konvinjenti u tajjeb għalina.

GĦaldaqstant, apparti li din it-taxxa tal-VAT hija taxxa inġusta, fuq dan il-punt jien nħoss li l- VAT tmur ukoll kontra l-interess nazzjonali.

Mr Speaker niġi issa għar-raba' fattur li jaffettwa l-prezz tal- proprjeta' u li huwa x-xogħol.

Sal-lum is-servizzi li jingħataw fl- industrija tal-bini ma kienu jiġu ntaxxati xejn.

Mentri issa nafu li dawn is-servizzi se jibdew jiġu ntaxxati, liema servizzi jinkludu wkoll is- servizz ta' perit li mal-kont tiegħu jrid iżid il-15% VAT.

Hawn nixtieq ngħid xi ħaġa fuq il-periti.

Aħna bħala periti - u hawn se nitkellem bħala perit - qegħdin f'sitwazzjoni miskina, bħala professjonisti.

Aħna qegħdin niġbru t-taxxa għall-Gvern kull meta wieħed japplika għall-permess tal- bini.

F'dan il-każ il-perit jiċċarġja lill-klijent għal contribution fee li imbagħad il-perit irid jiddepositaha l-bank ma' l-applikazzjoni.

Mela d- dover tal-ġbir tal-building development fee qegħda fuq il-perit.

Issa jekk se tidħol il-VAT fuq il-Government induced costs, il-perit se jiġbor ukoll il-VAT fuq il-building development fee, imbagħad, irid jiġbor ukoll il-VAT fuq is-servizz tiegħu bħala perit.

B'hekk il-perit qiegħed jispiċċa jiġbor it-taxxa tal-Gvern xi tliet darbiet u għalhekk sejjaħt lill-perit bħala "professjonist miskin".

Jiena jiddispjaċini li l-GĦaqda tal-Periti ma titkellimx fuq dawn l-affarijiet.

Aħna l-periti f'dan il-pajjiż qegħdin f'sitwazzjoni redikola bħal din fejn qed inservu ta' tapp għall-Gvern billi niġbrulu t-taxxa u ħadd ma jitkellem.

Nixtieq inkun naf x'sar minn dawk il- periti li hekk kif tela' l-Gvern Nazzjonalista fl-ewwel General Meeting li kellha l-Kamra tal-Periti ħarġu jgħidu li telgħet ix-xemx għax tela' Gvern Nazzjonalista.

Issa fejn qegħdin dawn?

GĦaliex mhumiex jitkellmu kif ġabna lilna l-periti dan il-Gvern?

Il-Gvern ġab lill-periti tax collectors għal Gvern u s-servizz li suppost qiegħed jingħata lilna bħala periti bi dritt, ma jeżistix.

Mhux lilna biss bħala periti issa imma lil kull min huwa involut fis-sistema fl-industrija tal-bini.

Xi ħadd jipprova japplika għall-permess tal-bini u jkun jaf x'jiġifieri!

Il-frustrazzjoni li hawn bħalissa f'dan il-qasam hija kbira minħabba l-mod xejn tajjeb li miexja bih l-Awtorita' ta' l-Ippjanar u dan mhux sewwa.

Imma apparti dan kollu imbagħad meta tqabbad bennej, meta jiġu jagħmlulek il-qatran, meta jġibulek il-konkos, meta jiġu jgħaddulek il-ġebel mill-makna, meta jiġu tal-crane biex itellgħulek il-ġebel fuq il-bejt, meta jiġi l-bajjad, il-plumber, l- eletrician u l-ħaddiema l-oħra kollha, se jiċċarġjawk tal-VAT.

Jiġifieri all along se jkollok fattur kostanti li qed ifisser li se jkollok an added cost ta' 15% fuq ix-xogħol u dan fl-aħħar mill-aħħar se jirrifletti fuq il- prezz tal-proprjeta' għaliex min jixtri l-proprjeta' ma jistax jitlob tax credit minn fuqha.

Issa l-Gvern x'imkien qal li fil-każ ta' min jixtri proprjeta' se nagħmlu xi skema biex naġevolawh imma jien irrid nara x'inhi din l-iskema għaliex ma nistax nifhem kif din se taħdem u ngħid għaliex.

Waħda mill- problemi kbar li qed toħloq il-VAT hija li fil-każ meta inti għandek prodott ta' ħanut tista' tgħid li dan il-prodott kien qiegħed fil-warehouse qabel ma ġiet introdotta l-VAT u b'xi mod tikkompensahom imma fil-każ tal- bini meta inti għandek bini li nbena wara Jannar ta' l-1995, dan se jkollu an added cost minħabba l-VAT.

Il-bini li nbena u tlesta qabel mhux se jkollu VAT value fih.

Allura se nispiċċaw b'żewġ valuri fuq il-proprjeta'?

Se nispiċċaw b'valur wieħed għal dak il-bini li nbena wara l-1995 u b'valur ieħor għal bini li nbena qabel.

Aħna nafu x'jiġri f'dan il-pajjiż meta jkun hemm dawn it-tip ta' anomaliji.

Ikun hemm forsi ftit taż-żmien meta kollox ikun b'din id-differenza u wara ftit xhur kollox jiġi l- istess, jiġifieri kollox jgħola.

U dan huwa eżattament li se jiġri.

Jiena nistaqsi - u hawnhekk nixtieq li s-Segretajru Parlamentari jew il- Ministru jispjega - x'se jsir fuq il-każ ta' bini li jinbena qabel ma tidħol fis-seħħ il-VAT meta mqabbel ma' bini li jkun inbena wara li tidħol il-VAT meta jiġi biex jinxtara?

MR SPEAKER: Onorevoli, ippermettili ninterrompik għaliex sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Nibqa' in possession.

MR SPEAKER: L-Onor.

Charles Buhagiar jibqa' in possession of the House.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada s-Sibt, 23 ta' Lulju, 1994 fid-9.00 a.m. b'din l-agenda:

Abbozz ta' Liġi dwar Taxxa fuq il-Valur Miżjud - it-Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Reġistrazzjoni ta' Artijiet - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Tribunal għal Talbiet Żgħar - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iż-Żwieġ - it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Edukazzjoni - Kumitat (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Servizzi ta' Impieg u Taħriġ - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Korporazzjoni għall-Iżvilupp ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar l-GĦajnuna lill-Industriji - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Massa Frumentarja - it- Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Ordinanza dwar il-Privileġġi u s-Setgħat tal-Kamra tad-Deputati - it-Tieni Qari.

MR SPEAKER: Rimarki jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Louis Buhagiar.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Mr Speaker, l-aħħar darba li tkellimt fl- Aġġornament tal-Kamra kont tkellimt fuq xi ħaġa ġdida għal pajjiżna li hija l-patients charter u llum xtaqt nitkellem fuq xi ħaġa relatata ħafna ma' dan.

Il-Gvern ikkommetta ruħu ħafna li l-affarijiet fil-qasam tas-saħħa jitjiebu u qed isiru xi affarijiet għal dan il-għan, bħal, per eżempju, il- bini ta' l-isptar San Raffaele li suppost se jtejjeb is-sitwazzjoni fl- isptarijiet, u r-refurbishment ta' l-Isptar San Luqa.

Pero' xi ħaġa li naħseb li hemm bżonn issir u li s'issa f'pajjiżna għadha ma daħlitx, hija s- sistema tan-national charter of standards.

Din hija sistema li d- Dipartiment tas-Saħħa fir-Renju Unit qed jimpenja ruħu li jintroduċi.

X'inhuma dawn in-national charter of standards?

Dawn huma standards li jkunu ġew stabbiliti mill-Gvern - ċertament b'diskussjoni kemm fi ħdanu, kif ukoll mal-pubbliku - u li jkun jafhom kulħadd, fejn il-Gvern jikkommetti ruħu li fit-tali oqsma jilħaq ċerti aspirazzjonijiet tal- pubbliku.

Ħalli nieħu eżempju prattiku.

Per eżempju, il-Gvern Ingliż diġa' kkommetta ruħu f'dak li għandu x'jaqsam mal-waiting list għall-out- patients.

Il-commitment huwa fis-sens li meta bniedem jingħata appuntament għall-Out-Patients, bilfors irid jinqeda fi żmien 30 minuta mill-ħin ta' l- appuntament.

Sfortunatament f'pajjiżna għadna lura mmens f'dan il-kontest.

Fil-qasam ta' l-Out-Patients hemm diżastru sħiħ.

Ħafna pazjenti ma jkollhomx appuntament u numru kbir ta' pazjenti jkollhom l-appuntament għall-istess ħin, ħafna drabi għat-8.00 a.m., u mbagħad ġieli jdumu jistennew sigħat sħaħ biex jinqdew.

Jien inħoss li meta l-Gvern qed jiddedika daqstant riżorsi għall-qasam tas-saħħa, għandu jaddotta dawn in-national charters standards u bħala l-ewwel eżempju jibda mill-qasam ta' l-Out-Patients.

Fil-qasam ta' l-Emerġenza, il-Gvern Ingliż ikkommetta ruħu li l-ħteġijiet ta' kull pazjent li jidħol hemmhekk jiġu assessed immedjatament mit-tobba li jkun hemm.

Fid-Dipartiment ta' l-Emerġenza ta' pajjiżna, hemm ħafna dewmien.

Għalhekk naħseb li huwa importanti li l-Gvern jasal biex jikkommetti ruħu li jara li malli jidħol pazjent fl-Emerġenza, dan immedjatament jiġi eżaminat minn tabib u jsir assessment tal-ħteġijiet tiegħu, u l-pazjent ikun jaf li għandu dan id-dritt.

Dawn huma n-national charter of standards.

Dawn ikunu affarijiet li, kif għidt, ikun jafhom il- poplu kollu.

Jiġifieri ċ-ċittadin ikun jaf li, per eżempju, jekk jidħol l- Out-Patients irid jinqeda fi żmien nofs siegħa mill-ħin ta' l-appuntament, u li jekk jidħol l-Emerġenza, immedjatament li jasal hemmhekk irid jiġi assessed għall-bżonnijiet tiegħu mit-tobba u mbagħad jistenna t-turn tiegħu skond l-urġenza tal-każ.

National charter of standard ieħor li ġie addottat fl-Ingilterra jirrigwarda l-qasam ta' l-ambulanzi.

Il-Gvern Ingliż ikkommetta ruħu li fl- ibliet l-ambulanza ma tistax iddum ma tasal iżjed minn 14-il minuta minn x'ħin tkun issejħet mill-pazjent.

F'postijiet fil-kampanja, il-ħin stabbilit f'dan ir-rigward huwa ta' 19-il minuta.

Jiena naħseb li wasal iż- żmien li dawn in-national charter of standards nagħmluhom u inutli noqogħdu nitkellmu li se nonfqu Lm50 miljun fuq sptar ġdid, inutli noqogħdu nitkellmu u niftaħru li se nonfqu miljuni ta' liri f'refurbishment jekk il- poplu ma nagħtuhx linji ċari ta' kif jista' jsirlu l-assessment tal- bżonnijiet tiegħu u tal-committment tal-Gvern f'dan ir-rigward.

F'national charter of standard ieħor il-Gvern Ingliż qed jikkommetti ruħu fuq il-privatezza u d-dinjita' tal-pazjent.

Pajjiżna għandu ħafna x'jimita lill-Ingilterra fil-qasam tal-privatezza.

Hawn Malta għandna ħafna iffullar fis-swali ta' l-isptar u xi kultant ikun hemm sala li suppost ikun fiha tmien sodod u meta jkun hemm ħafna pazjenti li jkollhom bżonn il-kura, issib fiha ma' l-20 pazjent.

Minħabba f'dan konsulent jew tabib li jkun irid jagħmel eżami fuq pazjent u jitkellem miegħu b'mod konfidenzjali ma jistax għax kulħadd geġwiġija u kulħadd ikun jaf bl- affarijiet ta' ħaddieħor .

Ċertament li f'dan il-qasam għandna ħafna x'nimitaw lill-awtoritajiet Ingliżi u huwa tajjeb li meta l-Gvern qed jgħid li se jibni sptar ieħor u meta qed jgħid li se jkun hemm refurbishment, ikun lest li jikkommetti ruħu li jtejjeb il-privatezza tal- pazjenti.

National charter of standard ieħor li l-Gvern Ingliż ikkommetta ruħu għalih - u jien naħseb li wasal iż-żmien li l-Gvern Malti jagħmel l-istess - huwa f'dak li jirrigwarda il-kanċellazzjoni ta' operazzjonijiet.

Nisimgħu ħafna lmenti minn pazjenti li jkunu ilhom xhur sħaħ jistennew għall-operazzjoni imbagħad ftit ġimgħat jew inkella dak inhar stess li jidħlu l-isptar jgħidulhom li għal xi raġuni jew oħra l-operazzjoni tagħhom ġiet cancelled.

Din hija ħaġa li f'pajjiżi żviluppati m'għandha ssir qatt u hawnhekk il-Gvern Ingliż irrikonoxxa dan il-fatt u kkommetta ruħu li taħt l-ebda ċirkostanza m'għandha tiġi kanċellata operazzjoni ta' pazjent li tkun se ssir dik il-ġurnata stess.

Hawnhekk dan iċ-charter isemmi żewġ raġunijiet meta ħaġa bħal din tista' ssir: waħda meta tinqala' xi emerġenza u l-oħra meta xi ħadd mill-istaff li jkun involut fl- operazzjoni ma jkunx jista' jattendi minħabba raġunijiet ta' saħħa.

Għal dawn iż-żewġ raġunijet biss operazzjoni tista' tiġi kanċellata.

Imbagħad jekk dan jiġri, il-Gvern Ingliż ikkommetta ruħu li dik l-operazzjoni trid issir fi żmien xahar.

L-istess għandu jsir f'pajjiżna; il-Gvern għandu jagħti indikazzjonijiet u guidelines ċari li meta xi ħaġa bħal din tinqala ...

L-ewwelnett operazzjoni qatt m'għandha tiġi kanċellata dak inhar stess ħlief minħabba r-raġunijiet li semmejt u jekk dan isir id-Dipartiment għandu pubblikament jagħmilha ċara li l-operazzjoni ssir fi żmien raġonevoli

National charter of standard ieħor li ġie adottat fir-Renju Unit huwa dak li jissejjaħ in-named nurse jew in-named doctor relationship.

Kif taħdem is-sistema hawn Malta, pazjent l-isptar tieħu ħsiebu waħda minn diversi nurses li taħdem l-isptar u li tkun fil-ward u dan jikkrea diffikultajiet minħabba li kull ħames minuti n-nurse titbiddel u jekk jinqala' xi ħaġa ssib diffikulta' kbira biex tara min hu accountable.

Fl-istess ħin il- pazjent iħoss ruħu mitluf minħabba li ma jkunx kapaċi jistabbilixxi relazzjonijiet personali tajbin ma' nurse li titbiddel il-ħin kollu.

Din il-ħaġa tiġri kuljum fl-Isptar San Luqa.

Il-Gvern Ingliż irrikonoxxa dak il-fatt u qed jagħti national charter of standard ieħor li l-pazjent fis- sala tieħu ħsiebu nurse partikolari.

Dan għandu vantaġġi ċari għax l- ewwelnett il-pazjent jilħaq jistabbilixxi relazzjoni tajba ma' nurse li tibqa' miegħu l-ħin kollu u t-tieni nett dik in-nurse tħossha accountable u responsabbli u bħala riżultat ta' hekk tagħmel xogħolha aħjar.

F'ċerti swali naf li hemm nurses li fiehmu l-utilita' ta' dan il-punt, ipprovaw jipprattikawh pero' minħabba d-diffikultajiet u n-nuqqas ta' staff li jeżisti ħafna minn dawn in-nurses sabuha diffiċli u għalkemm ħadu dik l- inizjattiva u dak il-pass 'il quddiem kellhom jerġgħu lura u jadottaw sistemi oħra primittivi.

Ħaġa oħra li l-Gvern Ingliż ikkommetta ruħu biha hija li qabel ma pazjent joħroġ mill-isptar dan ikollu diskussjoni mal-professuri, mal- konsulenti, mat-tobba u man-nurses li jkunu ħadu ħsiebu, bil-ħsieb li meta joħroġ minn hemm ikun jaf eżattament x'marda kellu, kif ġiet trattata u x'inhuma l-pjani tal-konsulenti jew tat-tobba għall-quddiem.

Kif inhija s- sistema hawn Malta llum ħafna mill-pazjenti jmorru għand it-tobba privati tagħhom u jgergru kif xi kultant lanqas biss jgħidulhom minn xiex għaddew, x'marda kellhom, x'se jsir u x'mhux se jsir.

Xi kultant dawn ikunu mitlufin u lanqas biss ikunu jafu meta għandhom out-patient appointment f'każ ta' mard serju.

Din il-ħaġa għadha tiġri f'pajjiżna.

Jekk il-Gvern jikkommetti ruħu minn issa li pazjent ma jistax joħroġ mill-isptar jekk ma jkollux diskussjoni mal-professuri u mat-tobba tiegħu dwar x'kellu u x'inhuma l-pjanijiet għall-futur u jikkometti ruħu li l-konsulent ikollu diskussjoni anke mat-tabib privat tiegħu ...

Per eżempju, ħafna mit-tobba privati jgergru magħna li l-pazjenti jispiċċaw imorru għandhom mingħajr ma jkun hemm kommunikazzjoni tajba mal-konsulenti li jkunu ħadu ħsiebhom fl- isptar.

National charter standard ieħor jirrigwarda l-kommunikazzjoni bejn il- konsulenti u l-pazjenti fl-isptarijiet.

Ħafna drabi l-konsulenti jgħaddu minn quddiem il-pazjenti tagħhom, jarawhom bi ftit kliem u l-pazjenti injoranti jkunu u injoranti jibqgħu.

Dan l-aħħar irċevejna ċirkolari għax kien hemm xi pass 'il quddiem billi l-konsulenti ntalbu jiddedikaw ħin partikolari biex ikellmu lill-pazjenti u lil qrabathom.

Jien ngħid li dan huwa pass tajjeb, pass li diġa' beda jsir, pass li jeħtieġ li jiġi żviluppat pero' hemm bżonn li l-Gvern jipprovdi iżjed faċilitajiet biex dan iseħħ iżjed fil-kumdita'.

Qed ngħid dan għax bħalissa qed jiġri li l- konsulenti veru jkollhom diskussjonijiet mal-pazjenti u mal-qraba tal- pazjenti imma xi kultant dan jispiċċa jsir fil-kuriduri ta' l-isptar u b'ħafna għaġġla.

Jien naħseb li hemm bżonn li f'din iċ-ċirkolari li ntbagħtet, li hija tajba, l-Gvern jikkommetti ruħu li jipprovdi faċilitajiet fejn dan jista' jsir.

Jien nawgura li dawn l-affarijiet jittieħdu bis-serjeta' u nawgura li l-Gvern jadotta dawn l-istandards wara diskussjonijiet ħalli l-poplu jkun jaf xi drittijiet għandu u jkun jaf, per eżempju, li fi żmien 30 minuta li jmur fl-out-patients jinqeda.

Għalhekk il-Gvern iħossu kommess li joħloq faċilitajiet biex dan iseħħ.

Per eżempju, l-Gvern iħossu kommess li s-sistemi ta' l-ambulanzi tiegħu jkunu effiċjenti biżżejjed biex l-għanijiet u l-miri li jkun għamel hu stess jilħaqhom u b'hekk ikun qed ikejjel lilu nnifsu u l-poplu jkun qed ikejjel lill-Gvern f'dak li hu servizz tant essenzjali għall-pajjiż.

Jien nawgura biex dan iseħħ bħalma awgurajt li nixtieq li tidħol f'pajjiżna s- sistema tal-patients' charter.

Jien nixtieq nitkellem ftit fuq l-insurance companies għax qed ikollna ħafna ilmenti min-nies li jsiefru.

Dawk li jsiefru jafu li hija ħaġa tajba li jkollhom medical insurance pero' bħalissa qed jiġri li ħafna nies qed imorru jagħmlu medical insurance u l-insurance agency titlobhom il-premium mingħajr ma ssaqsihom x'mard għandhom jew m'għandhomx.

Mingħajr l-ebda mistoqsijiet dawn jintalbu jħallsu l-premium, dawn isiefru imbagħad jekk jiġu luru u jinqalagħlhom xi ħaġa jibdew ifittxulhom il-files ta' l-isptar u jistaqsuhom x'mard seta' kellhom u għal kull suspett jispiċċaw iżommu l- ħlas ta' dak li jkun.

Jien hawnhekk nappella biex il-Gvern min-naħa tiegħu jirregola xi sistema fil-liġijiet tal-fair trading u jagħmilha obbligatorja li meta xi ħadd imur jagħmel medical insurance, l-insurance trid timla formola li fiha dak li jkun jiġi mistoqsi x'mard għandu, ħalli jekk jinqala' xi ħaġa, il-medical insurance ma jkollha l-ebda skuża biex ma tħallasx dak li jkun dovut minnha.

Mr Speaker, nagħlaq billi nawgura li dawn l-affarijiet li semmejt isiru ħalli ma nibqgħux nisimgħu ħafna lmenti bħal dawn, għax eventwalment huma ċ- ċittadini li jbatu.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, l-Oppożizzjoni Laburista għadha kemm ġiet informata li ftit ilu tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra mozzjoni li tirregola l-mod kif qed jiġi propost li titmexxa ...

MR SPEAKER: Mhux tpoġġiet fuq il-Mejda, imma ġiet reġistrata fil-Motion Book.

ONOR.

ALFRED SANT: Mela ġiet reġistrata mozzjoni li tirregola l-mod kif għandha tkompli għaddejja d-diskussjoni dwar l-Abbozz ta' Liġi dwar Taxxa fuq Valur Miżjud.

Nixtieq nieħu ħames minuti biex nirrimarka ftit fuq it- tenur ta' din il-mozzjoni, li m'hi xejn ħlief mozzjoni ta' giljottina.

Aħna, min-naħa tagħna, kemm-il darba smajna lin-naħa tal-Gvern tgħid li kulħadd se jingħata ċ-ċans jgħid dak li għandu xi jgħid f'dak li għandu x'jaqsam mal-Liġi tal-VAT.

Għalhekk qed nikkonstataw li dik il-wegħda m'hix qed tiġi miżmuma.

Barra minn hekk, nistaqsu fejn hi l-urġenza fil- mozzjoni dwar l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna.

Il-Gvern ilu jgħid għal dawn l-aħħar xhur li jrid idaħħal it-taxxa tal-VAT ...

MR SPEAKER: Point of order, il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Peress li l-mozzjoni issa ġiet ippreżentata, ma nafx jekk jistax jitkellem fuqha, ladarba din se tidher fuq l-aġenda.

MR SPEAKER: Għadha mhux qiegħda fuq l-aġenda.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, aħna diġa' ċċekkjajna dan il-punt u għandna l-informazzjoni li qegħdin in order li nagħmlu dawn ir-rimarki.

Tikkonfermali, Sur President?

MR SPEAKER: F'dan l-istadju ma jistgħux isiru rimarki fuq items li jkunu fuq l-aġenda.

ONOR.

ALFRED SANT: Din il-mozzjoni għad mhux qiegħda fuq l-aġenda u għalhekk qiegħed in order.

It-tieni rimarka li xtaqt nagħmel għandha x'taqsam ma' l-urġenza, jew nuqqas ta' urġenza, f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-Abbozz ta' Liġi tal-VAT.

Il-Gvern ilu jgħid għal dawn l-aħħar xhur li jixtieq idaħħal it-taxxa tal-VAT, imma dan l-Abbozz ta' Liġi ħallieh għall-aħħar xahar meta kellu jiltaqa' l-Parlament u issa qed jikklejmja li għandu din l-urġenza li jrid jimbottaha kollha.

S'issa għadu ma tressaq l- ebda argument ċar u sostantiv dwar ir-raġuni għaliex għandu jkun hemm din l- urġenza kollha fuq it-taxxa tal-VAT u għaliex m'għandhiex titħalla diskussjoni sħiħa, piena u sinċiera fi ħdan dan il-Parlament.

Jidher li dak kollu li ntqal dwar l-urġenza tat-taxxa tal-VAT m'huwiex ċar u m'huwiex sostanzjat.

Kieku sar programmar tajjeb tal-Liġi tal-VAT bl-importanza li qed jgħid li jrid jagħtiha l-Gvern, u kieku kellha l-urġenza li l-Gvern qed jgħid li għandha - mingħajr ma jipprova dan - seta' pprogrammaha xhur ilu, u mhux iħalliha għax-xahar ta' Lulju.

It-tielet rimarka tiegħi, Sur President, hija din.

M'hemmx dubju li t- taxxa fuq valur miżjud, it-taxxa tal-VAT, hija suġġett mill-aktar kontroversjali għal pajjiżna.

Fi kwalunkwe demokrazija parlamentari, meta jkun hemm suġġett jaħraq u ta' kontroversja bħal dan, għandha tkun il- prattika demokratika li l-kontroversja għandha ssir mija fil-mija, u titħalla ssir mija fil-mija, fi ħdan il-Parlament.

(Onor. Membri: Hear, hear) Meta jsiru dawn ix-xokkijiet u dan it-tip ta' giljottini li ma jippermettux lill-Parlament jiddiskuti pienamente u sa l-aħħar xi ħaġa kontroversjali bħal din, allura s-sinjal qed jingħata: kontroversji bħal dawn ma jkomplux fil-Parlament biss, imma jittieħdu u jitkomplew barra l- Parlament.

U dan huwa s-sinjal li mozzjoni ta' giljottina bħal din qed tagħti lill-poplu bħalissa.

(Onor. Membri: Hear, hear) Ma nistgħux ma nikkundannawx dan il-mod anti-demokratiku u anke faxxist li bih qed jipproponi li jimxi l-Gvern tal-ġurnata.

Ir-raba' punt li rrid nagħmel, Sur President, huwa li matul dawn l-aħħar sentejn u tliet xhur din in-naħa tal-Kamra, l-Oppożizzjoni Laburista, ħasbet li qed naħdmu fuq ċerti premessi għat-tmexxija ta' din il-Kamra u tax-xogħol ta' din il-Kamra.

Min-naħa tagħna għamilna l-aħjar li stajna - u konna mija fil-mija sinċieri f'dak li għamilna - biex dawk il-premessi li ġew stabbiliti madwar sentejn u tliet xhur ilu, nosservawhom, u nosservawhom sa l-aħħar.

L-aħħar rimarka li rrid nagħmel illum hija li din il-mozzjoni ta' giljottina li qed titpoġġa quddiem il-Kamra għall-ġimgħa d-dieħla qed timmina l-premessi li fuqhom bnejna l-koperazzjoni tagħna għat-tmexxija ta' din il-Kamra matul l-aħħar sentejn u tliet xhur.

Nirringrazzjak, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

John Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Mr Speaker, nixtieq nitkellem fil-qosor dwar ir-rwol ta' l-Avukat Ġenerali tar-Repubblika.

Nafu li taħt il-Ministeru tal- Ġustizzja hemm dipartiment li għandu x'jaqsam ma' l-Avukat Ġenerali.

It is common knowledge li llum dan id-dipartiment huwa undermanned, jiġifieri m'hemmx biżżejjed avukati biex jagħmlu x-xogħol legali tal-Gvern.

L-Avukat Ġenerali tar-Repubblika u l-avukati l-oħra fid-dipartiment għandhom diversi doveri ta' responsabilta' kbira, u dawn jinkludu pariri lill-Gvern, difiża tal-Gvern fil-qorti, eżami ta' proċessi kriminali, abbozzar ta' liġijiet, kif ukoll pariri lill-Gvern f'din il-Kamra stess.

Għaldaqstant, kif wieħed jista' jara, fost dawn id-doveri hemm ħwejjeġ li huma ta' importanza kbira u bla tlaqliq nagħtuhom ġieh għad-dedikazzjoni.

Jidher ċar li minkejja l-wegħda li kienet saret, kemm mill-Ministru kif ukoll min-naħa ta' l-Avukat Ġenerali, li dan id-Dipartiment se jiġi riorganizzat, fil-fatt din ir-riorganizzazzjoni ftit li xejn saret.

Huwa evidenti li l-ewwel ħaġa li hemm bżonn li ssir hija li dan id-dipartiment jiġi organizzat skond id-doveri individwali li għandhom l-avukati f'dan id- dipartiment.

Dawn id-doveri jistgħu jiġu maqsuma f'ħamsa.

Jien m'iniex se nidħol fid-dettal, għax il-ħin ma jippermettilix, imma l-punt li rrid nagħmel huwa li jekk il-Gvern ma jkollux biżżejjed avukati fid-dipartiment, avukati li jkunu ta' ċertu kalibru, ma jistax jimxi kif għandu jimxi.

Huwa ta' unur għal min qed iservi f'dan id-dipartiment li, minkejja li hemm nuqqas kbir ta' avukati, dawn bejniethom jagħmlu ħilithom kollha biex jaqdu d-doveri tagħhom bl-aħjar mod li jistgħu.

Riċentement saret applikazzjoni li jekk m'iniex sejjer żball applikaw inqas minn 12-il avukat għaliha u ġew magħżula tnejn min-nies biss.

Il-Ministru għamel diskors li kien interessanti imma li m'huwiex mera tal-verita' u ta' dak li attwalment qiegħed jiġri.

Għaliex?

Għaliex id-diskors tal-Ministru fih innifsu kien mimli affarijiet li huma tajbin, kien jawgura affarijiet sbieħ lil dawn iż-żewġ avukati li laħqu - jien nassoċja ruħi mal-ħsieb tal-Ministru fis-sens li għandhom jużaw l-etika u għandhom jagħmlu d-doveri tagħhom bl- akbar serjeta' - pero' evidentement dipartiment bħal dan ma tistax tmexxih mingħajr avukati ta' abbilta' u mingħajr numru sostanzjali ta' avukati.

L- infrastruttura f'dan id-dipartiment irid jipprovdih il-Gvern.

Evidentement ukoll il-post fejn jaħdmu l-Avukati Ġenerali tar-Repubblika u l-assistenti għandu jkun adegwat għax-xogħol li għandhom.

Il-Gvern fl- aħħar Budget kien qal li se jalloka somma ta' ffit aktar minn Lm0.5 miljun biex huma jkunu jistgħu jaħdmu f'atmosfera u f'ambjent effiċjenti.

Jiena kont issuġġerejt privatament li l-uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali, jekk jitlaq mill-Palazz - li kif għidt m'huwiex fornut adegwatament - għandu jmur fl-annex il-ġdid li nbena maġenb il-Qorti.

Jien kont għamilt dan is- suġġeriment għaliex dan l-annex għalkemm qiegħed viċin il-Qorti m'huwiex tajjeb għall-iskop li għalih inbena.

Intnefqu qrib il-Lm1 mijlun u l- problemi li kien hemm il-Qorti ma ġew bl-ebda mod solvuti bil-bini ta' dan l-annex, anzi min jaħdem il-Qorti jaf li l-problemi, bil-bini ta' dan l- annex, żdiedu.

Per eżempju, l-fatt li għandek ir-Reġistru apparti mill- Qorti u l-fatt li għandek is-Sekond'Awla u l-Prim'Awla ta' dak li jissejjaħ il-Family Court apparti mill-Qorti, jagħmilha aktar diffiċli kemm għall- istaff, kemm għall-avukati kif ukoll għall-imħallef li min-naħa għall-oħra jipprovaw jaqdu funzjonijiet u dmirijiet differenti fl-istess ħin.

Kif dejjem sostnejna aħna, il-Qorti għandha tespandi lateralment u l-post li l- iżjed jista' jiġi inkorporat fil-bini tal-Qorti huwa s-sulari ta' fuq tas- Savoy.

Minkejja li l-Gvern jgħid li kellu esperti li qalulu li teknikament dan m'huwiex "feasible", aħna għidna lill-Gvern biex dawn l-opinjonijiet li ngħata l-Ministru jpoġġihom fuq il-Mejda tal-Kamra għaliex l-opinjoni u l-pariri ta' l-inġiniera u l-periti li kkonsultajna magħhom, b'mod privat, indikaw totalment l-oppost.

Huwa wkoll importanti li kull spazju li jeżisti fil-qasam tal-Qorti jiġi utilizzat u l-ispazju li hemm taħt il-Qorti li huwa utilizzat mill-Pulizija għandu jiġi nkorporat fil-Qorti u l-għassa tal-Pulizija għandu jinstab għaliha allokazzjoni jew post ieħor .

Waqt li kont qed nitkellem fuq l-Uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali tar- Repubblika rrimarkajt li l-użu tiegħu għandu jsir kif suppost.

Għaliex qed ngħid hekk?

Qed ngħid hekk għaliex wieħed m'għandux jimbarazza lill-Avukat Ġenerali billi jitolbu biex jagħmel xogħol li m'huwiex strettament fil- binarji ta' dak li għandu jagħmel.

Per eżempju, wieħed m'għandux jimbarazzah billi jitolbu jagħmel risposti - jew drafts tagħhom - għal dak li jinħareġ per eżempju minni bħala spokesman tal-Ġustizzja għaliex dak m'huwiex ix-xogħol ta' l-Avukat Ġenerali tar-Repubblika.

L-Avukat Ġenerali tar-Repubblika qiegħed hemm mhux biex jirrispondi lill-ispokesman ta' l- Oppożizzjoni jew biex jipprepara d-drafts għall-Ministru biex jirrispondi lill-ispokesman ta' l-Oppożizzjoni għaliex hemmhekk tkun qed tidħol fin- natura politika u tkun qed timbarazzah.

Jekk inti tistaqsih biex tara jekk dak li se jirrispondini l-Ministru huwiex libelluż jew le ma fiha xejn, imma li titolbu jipprepara d-draft tad-diskors naħseb li tkun qed timbarazzah u m'għandux isir hekk.

L-Avukat Ġenerali tar-Repubblika, jekk jidhirlu li jkun xieraq għandu jieħu l-ispunt u joħroġ b'liġijiet hu u mhux jimxi biss fuq il-binarji li jagħtuh id-diversi minsiteri dwar abbozzi ġodda.

Nagħti eżempju,Abbozz li wieħed kien jippretendi li l-Avukat Ġenerali tar-Repubblika joħroġ, għandu x'jaqsam mal-qasam kriminali.

Aħna qrajna dan l-aħħar kif f'ċerti każijiet ikun hemm azzjonijiet li ma jaqgħu taħt l-ebda liġi imma fihom innifishom jistgħu jiġi klassifikati bħala delitti .

Biex nieħu eżempju ta' dan - u hawnhekk l-Avukat Ġenerali għandu jieħu l-ispinta hu u jipproponi liġijiet u jekk ma jagħmilx hekk hu, forsi wieħed jikkonsidra li jiġu anke proposti b'mod privat hawnhekk bil-kunsens u bl-awtorita' tal-partijiet - nirreferi għal dak li l-Amerika qed isejħu bħala l-liġijiet li għandhom x'jaqsmu ma' stalking.

Aħna nafu li ħafna drabi fi kwestjoni matrimonjali jkun hemm ċertu indħil li jiġi mill-partners.

Riċentement smajna bil-każ - issemma ħafna fil-gazzetti internazzjonali - ta' Simpson.

Hawn Malta kellna każijiet bħal dan fejn il-mara marret ħafna drabi wara r-raġel iddejqu, tinsulentah, tmur fuq il-post tax-xogħol tiegħu, eċċ. Jista' jiġri wkoll bil-kontra, jiġifieri r-raġel imur joqgħod fuq l-għatba fejn tkun il-mara.

Huwa importanti li l-kwestjoni ta' stalking tidħol fil-liġijiet tagħna, għax forsi bis-saħħa t'hekk ikunu jistgħu jiġu evitati delitti ta' natura aktar gravi.

Nafu li, per eżempju, meta titkisser għerusija, parti minnhom tista' ma tkunx matura u tipprova tagħmel pressjoni, jew anke vjolenza, fuq il-parti l-oħra.

B'din il-liġi kontra l-istalking - bil-Malti rridu nsibu kelma għaliha - li fl-Amerika ġiet addottata kważi f'kull stat, wieħed ikun jista' jevita li 'l quddiem jiġru affarijiet aktar gravi.

Jien abbinajt iż-żewġ punti li tkellimt dwarhom bil-ħsieb li nawgura lill-Avukat Ġenerali tar-Repubblika biex iżomm ruħu aġġornat ma' liġijiet li jkunu qed isiru f'pajjiżi oħrajn, u fejn hu neċessarju joħroġ bl-ideat dwar abbozzar ta' liġijiet u jagħti parir in kwestjoni lill-ministru responsabbli.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, is- Sibt, 23 ta' Lulju, fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif kommunikata mill-Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

MTAĦLEB - DAWL F'"TAL-ĦAMRIJA"

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'referenza għal bozza li hemm bżonn għall-kommunita' tal-Ħamrija, Imtaħleb l/o Rabat, jista' l-Ministru jara li jawtorizza x-xogħlijiet u l-proċeduri meħtieġa sabiex f'dawn l-inħawi rurali tar-Rabat, ir-residenti jkollhom aċċess għas-servizz ta' toroq imdawwla sabiex jipprevedihom minn ħafna inkonvenjenza nkluża dik ta' sigurta'?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lill-Korporazzjoni Enemalta.

VAPUR TAL-GOZO CHANNEL - ĦINIJIET TAR-ROTOT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Matul l-ewwel xhur tas-sena xahar b'xahar, jista' l-Ministru jgħid kemm kienu dawk il-każijiet fejn ir-rotta tal-vapuri tal-Gozo Channel li joperaw bejn Malta u Għawdex kellhom jestendu l-ħin uffiċjali għar- rotta?

Kemm kien il-ħin estiż f'kull każ u x'kienu r-raġunijiet?

Min jawtorizza deċiżjonijiet bħal dawn?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Wieħed ma jistgħax jgħid lill-avarija ta' minuti f'iżjed jew inqas ħin ta' traġett tikkostitwixxi estensjoni jew riduzzjoni tal-ħin uffiċċjali tar-rotta.

Ikun hemm każijiet fejn minħabba l-maltemp tinbidel ir-rotta, jew minħabba waqfien barra l-port sabiex vapur jistenna lill-ieħor iħott jew jgħabbi.

Ma huwiex possibbli li tingħata statistika vjaġġ bi vjaġġ ta' ddettalji eżatti tal-ħinijiet meta wieħed iqies l-eluf ta' vjaġġi li tagħmel il-Gozo Channel.

Fi kwalunkwe każ, il-Kaptan tal-vapur għandu il-gurisdizzjoni assoluta fuq in-navigazzjoni tal-vapur.

PITKALIJA ĊENTRALI - SISTEMA KOMPUTERIZZATA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'kienu r-raġunijiet li kien hemm madwar 13-il uffiċjali mill-MSU li ntbagħtu f'okkażjonijiet differenti sabiex jistudjaw il-possibilitajiet ta' kif tista' tiġi amministrata u ntrodotta is-sistema komputerizzata globali fil-Pitkalija Ċentrali?

Għaliex wara li kien hemm dawn il-persuni nvoluti ġiet kumpannija privata fil-Mercury biex tagħmel l-istess analiżi ta' programming tas-sistema komputerizzata?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Is-sistema kompjuterizzata fil-Pitkalija giet ipprovduta u mantnuta mill-MSU.

Ghalhekk l-ufficjali tal-MSU jzuru l- Pitkalija kontinwament sabiex tithaddem is-sistema.

Il-kumpanija privata giet ikkuntrattata mill-MSU u pprovdiet il-programm tal-kompjuter.

SANT'ANDRU - BINI TA' LUKANDA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Il-Ministru rċieva xi applikazzjoni għal bini ta' lukanda f'St. Andrews mil-Luxol Football Club?

Kien hemm xi taħdidiet miegħek jew mas-Segretarju Parlamentari tat-Turiżmu li qabel kien jokkupa l-kariga tiegħek mal-Club Luxol Football Club dwar xi proġett turistiku f'St. Andrews?

Jekk iva, x'inhu l-proġett maħsub?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Il-Ministeru ma rceva ebda applikazzjoni ufficjali mil-Luxol Football Club.

Infurmat li Luxol kellhom abbokkamenti ma' sieħbi Dr Refalo dwar xi possibilta li jigi zviluppat sports Complex residenzjali biex jaqdi aħjar d-domanda esistenti għat-turismu ta' xejra sportiva.

Jidher li l'progett għadu ma wasalx fli stadju li jigi sottomess lill- Board.

SPTARIJIET - SPAŻJU GĦALL-BEJJIEGĦA TAL-FJURI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jikkonsidra li fuq ġewwa qabel tidħol ġo l- isptar jinħolqu spazji fejn bejjiegħa tal-fjuri jkunu jistgħu jbiegħu l- fjuri lil qraba tal-pazjenti?

Billi dan il-feature nstab kważi f'kull sptar fl-Ewropa fejn ikun hemm bejjiegħa tal-fjuri u gugarelli għat-tfal, ma jaħsibx il-Ministru li għandu jsir xi ħaġa fuq dan?

Billi l-pulizija għadha ma ħarġitx permess lil dawn il-vendituri li jbiegħu l-fjuri qrib l-isptar u billi jidher li qed issir oppożizzjoni banali minn xi sewwieqa tal-karozzi li jridu jaħkmu kull spazju u għalhekk qed jiktbu b'mod redikolu fil-ġurnali, ma jidhirlux l-Ministru li din il- kwestjoni għandha tkun riżolta jew billi jinħoloq spazju qrib l-isptar jew ġo l-isptar stess għal dawn il-bejjiegħa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Huwa maħsub li ħwienet tax-xorta li semma l-Onor.

Membru jkunu nklużi fir-'Refurbishment Plan' Ġenerali ta' l-Isptar San Luqa.

Dwar it-tieni parti tal-Mistoqsija, il-materja qed tiġi konsidrata.

BUĠIBBA/QAWRA - BEACH CONCESSIONS

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari numru 11943, meta l-Gvern qed jirrevedi ċ-ċnus kollha ta' dawk li għandhom flats u djar tal-Gvern u anke qed jimponi ċnus qawwija fuq art li qed ibiegħ u fuq dawk li għandhom front gardens, jista' l-Ministru jikkonsidra li ċens ta' ftit aktar minn Lm1,000 għal Bognor Regis Acquatic Sports Club fuq biċċa art kbira bħal dik jiġi rivedut?

Billi skond ir-risposta mogħtija għad-domanda imsemmija, iċ-ċens ilu ma jinbidel mill-1969, jiġifieri 25 sena, ma jidhirlux il-Ministru li l- Gvern għandu jirrevedi dan iċ-ċens u ċnus oħra redikoli għall-beach concessions oħra?

Kemm hi l-area li qed tokkupa din il-beach concession?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Għandi ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-rata ta' ċens ta'għotja enfitewtika ma tistax titbiddel tul l-istess konċessjoni.

L-art hi ta' kejl circa 466 metri kwadri.

BUĠIBBA/QAWRA - BEACH CONCESSIONS

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari numru 11943, jista' l-Ministru jgħid kemm hi kbira l-biċċa art tal-Gvern li qabdu u okkupaw is-sidien tas- Suncrest u s-Sunny Coast, fil-Qawra?

Kemm ilu li okkupa din l-art?

Fejn waslu l-passi li qed jieħu l-Gvern biex jirregolarizza l-pożizzjoni?

Għandi nifhem li fil-ftehim aħħari s-sid se jiġi mġiegħel iħallas tas-snin kollha li ħa din l-art tal-poplu bla permess.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Waqt li nirreferi għat-Tweġiba li tajt għall-Interpellanza Numru 20517 inżid li l-art okkupata mis-Sunny Coast hi ta' circa 2900 metri kwadri.

Din ġiet okkupata għall-ħabta ta' l-1983.

KAŻIJIET TA' SALMONELLA MINN LAĦAM TAD-DUNDJANI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk ġewx rapportati xi każi ta' salmonella minn laħam tad-dundjani?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ma jirriżultax li tul l-aħħar sena kien hemm każi rappurtati ta' 'Salmonella' f'persuni li ġew definittivament assoċjati ma' konsum ta' laħam tad-dundjani mniġġeż b'dan il-mikrobu.

Ħafna drabi, iżda, wara li ssir investigazzjoni epidemjoloġiku tal-każ, ikun hemm suspett li l-ikel implikat fil-fatt ikun bajd, tiġieġ jew tjur ieħor.

PULIZIJA TAT-TRAFFIKU - IĊĊEKKJAR TA' TRUKKIJIET

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il truck ġie ċċekkjat mill- Pulizija tat-traffiku biex jaraw jekk dawn ikunux ta' hazard għal sewwieqa oħra?

Kemm-il sid jew kuntrattur ttella' l-Qorti dwar dan l-abbuż f'dawn l- aħħar sentejn?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li ma jinżammx 'record' ta' kemm il- trakk jiġi ċċekjat u kemm il-xufier ta' trakkijiet jittellgħu l-Qorti, pero' niġbed l-attenzjoni tal-Onor.

Interpellant illi ħarġu diversi ċitazzjonijiet li jirrigwardjaw trakkijiet.

Nista' ngħid illi l-Pulizija tat-Traffiku irraportaw u tellgħu l-Qorti persuni kif imniżżel hawn isfel fejn jirrigwardjaw kemm trakkijiet kif ukoll vetturi oħra.

Dawn huma parti miċ-ċitazzjonijiet li jinġiebu mis- Sezzjoni tat-Traffiku iżda li jistgħu jirrigwardjaw trakkijiet.

DESKRIZZJONI 1993 1994 TOTAL Sa Gunju

Duhhan 276 197 473 Dwal 1909 653 2562 Sewqan Negligenti 1499 1433 2932 'Overloading' 70 28 98 'Silencers' 556 299 855 'Tyres' mikulin 455 274 729 Naqas Jghatti 124 60 184 Merkanzija mhux marbuta 9 14 23 Minghajr indikaturi 498 268 766 Minghajr 'Fire Extinguishers' 313 254 567 Minghajr 'mudflaps' 45 163 208 Minghajr 'handbrake' (difettuz) 9 10 19 Sewqan fuq il-'lane' ta' barra 113 78 191 Mhux fi stat tajjeb ta' tiswija 40 27 67

TOTAL 5916 3758 9674

TA' XBIEX - BANKIJIET ĠODDA FIX-XATT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi ħsieb li jsiru bankijiet ġodda ħdejn ir- railings fix-Xatt ta' Ta' Xbiex?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tlabt lid-Dipartiment tad-Distretti tat- Taqsima tax-Xogħlijiet jara x'jista' jagħmel dwar is-suġġeriment ta' l- Onor. Interpellant.

AWTORITA' TAD-DJAR - AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Sigurta' Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu t-talbiet li kellu d-Dipartiment tad- Djar fl-aħħar ta' kull sena, għall-akkomodazzjoni alternattiva bejn l-1980 u 1993?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Nirreferi din id-domanda lill-Ministru koncernat.

PULIZIJA - KAŻIJIET TA' VJOLENZA DOMESTIKA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentar Nru.19419, ċioe' kemm saru rapporti lill-pulizija dwar każijiet ta' vjolenza domestika fis-snin 1980, 1985, 1990, 1991, 1992 u 1993?

ONOR.

LOUIS GALEA: Dwar l-ewwel parti tal-Mistoqsija, ninsab informat li mindu bdiet tinżamm din l-istatistika ġew irrapurtati dawn il-każijiet:

1992: 91 1993: 85

Dawn jinkludu swat fuq il-mara, ir-raġel, tfal, ġenituri u/jew qraba.

Dwar it-tieni parti tal-Mistoqsija, ninsab informat li mhux possibbli li nagħti informazzjoni dwar każijiet bħal dawn.

PULIZIJA - KAŻIJIET TA' STUPRU

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari Nru.19420?

ONOR.

LOUIS GALEA: Dwar l-ewwel parti tal-Mistoqsija ninsab informat li l-Pulizija kellha dawn ir-rapporti ta' stupru:

1980 - xejn 1985 - każ wieħed 1990 - 4 każi 1991 - 5 każi 1992 - 5 każi 1993 - 5 każi

Dwar it-tieni parti tal-Mistoqsija ma nistax nagħti l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant għaliex ma jinżammux 'records' speċifiċi dwar dan it-tip ta' każi.

REĠISTRAZZJONI TA' VETTURI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Nistaqsi l-Ministru dwar mistoqsqsija parlamentari Nru. 20446, ċioe' jista' jgħid matul l-ewwel xhur tas-sena xahar b'xahar, kemm kien in-numru ta' vetturi ġodda, trakkijiet, karozzi, muturi eċċ. li ġew irreġistrati f'Malta?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Nissuġerixxi lill-Onor.

Membru jagħmel il- mistoqsija lil Ministru tat-Trasport, Kummunikazzjoni u Teknologija, għax jien ma għandiex l-iċken idea pero' interesat li nkun naf.

REĠISTRAZZJONI TA' VETTURI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Insaqsi l-Ministru dwar mistoqsija parlamentari nru.

20446 ċioe' jista' jgħid matul l-ewwel xhur tas-sena xahar b'xahar, kemm kien in- numru ta' vetturi, trakkijiet, karozzi, muturi eċċ li ġew irreġistrati f'Malta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Id-Direttorat għal-Liċenzi u Ttestjar ta' Vetturi jaqa' taħt il-Ministeru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknoloġija.

LIĊENZJI TAS-SEWQAN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Kemm fil-fatt huwa n-numru ta' ċittadini Maltin/Għawdxin li għandhom il-liċenzja tas-sewqan?

X'inhija l-pożizzjoni ta' persuni barranin, biex dawn ikunu awtorizzati jsuqu l-vetturi f'pajjiżna kemm fuq btala kif ukoll meta jkunu residenti permanenti f'Malta?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nfurmat li n-numru ta' ċittadini Maltin li għandhom liċenzja tas-sewqan huwa 158,755.

Persuni barranin li jkollhom liċenzja tas-sewqan barranija valida jistgħu jsuqu hawn Malta bil-permess tad-Dipartiment tal-Liċenzji u Testijiet.

Jekk kemm il-darba il-liċenzja tas-sewqan barranija ma tkunx valida, sabiex ikun jista'jsuq hawn Malta, barrani jrd jagħmel it-test tas-sewqan.

Fil- każ ta' persuna li tkun hawn għall-btala kull ma jingħatala huwa permess bla ħlas validu għall-perjodu ta' tlett xhur.

Filwaqt li residenti permanenti f'Malta tinħarġilhom liċenzja tas-sewqan lokali.

MOSTA - SERVIZZ TA' DRENAĠĠ

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Peress li bini f'San Pawl tal-Qlejja, Mosta għadu bla servizz ta' drenaġġ u t-triq imħarrbta, u barra minn hekk bini li qiegħed fl-aktar parti għolja għandhom pressa ta' l-ilma baxxa ħafna, jista' l-MInistru jieħu l-passi meħtieġa ħalli din is-sitwazzjoni tiġi rranġata?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Dan il-kuntratt ta' xogħol ta' taħfir ta' dranaġġ u bini ta' Pumping Station qiegħed jiġi disinjat biex jiġi attwat is-sena d-dieħla.

Wara li jitlesta dan ix-xogħol it-triq tkun tista' tiġi rranġata.

Rigward il-pressa ta' l-ilma tlabt lill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l- Ilma tinvestiga.

NAXXAR - BINI TA' ĊINT

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Peress li fl-area ta' Budeq l/o Naxxar kien beda xogħol fuq ċint diversi snin ilu, liema xogħol kien waqaf, x'inhi r-raġuni li dan ix-xogħol waqaf?

Xi indvidwi li ħadu l-inkarigu li jkomplu x-xogħol huma ġew imwaqqfa.

Għaliex?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ix-xogħol li qed jirreferi għalih l-Onor.

Interpellant kien qed isir mill-kuntratturi taħt kuntratti maħruġa mid- Dipartiment tat-Toroq tal-Ministeru tat-Trasport Komunikazzjoni u Teknoloġija.

Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-Mistoqsija lill- Ministru konċernat.

DIPARTIMENT TAĊ-ĊITTADINANZA - ĦRUĠ TA' WORK PERMITS

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Persuna b'ċittadinanza Ingliża li n-nannu tagħha huwa Malti, tista' tapplika biex tingħata work permit, jew ċittadinanza doppja?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-Onor Interpellant ma tax informazzjoni biex fuqha wieħed ikun jista' jiġbed xi konlużjonijiet.

Per eżempju meta u fejn twieldet din il-persuna?

Missierha u/jew ommha twieldu Malta?

Hemm xi ħadd minnhom li għandu/għandha ċittadinanza Maltija?

Jekk din il-persuna ma twielditx Malta ma jistax ikollha ċittadinanza doppja għaliex din tapplika biss għall-emigranti Maltin li twieldu Malta.

Dwar jekk tistax tingħata 'work permit' dan jiddependi minn diversi fatturi u għalhekk nissuġġerixxi lill-Onor Interpellant biex jikkuntattja lid-Direttur tad-Dipartiment taċ-Ċittadinanza u ta' l-Expatriates li wara li jistħarreġ il-każ, ikun jista' jinfurmah jekk skond il-'policy' preżenti jistax jinħareġ 'work permit' lill-persuna konċernata.

ART MGĦODDIJA LILL-KUMPANNIJI PRIVATI

L-ONOR.

ALFRED SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Tista' jekk jogħġbok tipprovdi lista tal-każi fejn art jew proprjeta' oħra għaddiet lill-enti jew kumpannija privata b'riżoluzzjoni tal-Kamra tar- Rappreżentanti, li wara ġew mgħoddija lill-enti jew kumpannija privata oħra bil-qbil tad-Dipartiment ta' l-Artijiet?

Tista' jekk jogħġbok f'kull każ tagħti d-data ta' meta ġiet mogħtija l-awtorizzazzjoni għat-transfer ta' l- art jew proprjeta' konċernata?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni relattiva qed tinġabar.

ISLA - ALLOKAZZJONI TA' POSTIJIET

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jirrispondi il-mistoqsija parlamentari numru 20023 dwar allokazzjonijiet ta' postijiet fl-Isla?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Peress li l-informazzjoni ghadha qed tingabar, risposta tinghata f'seduta ohra.

DIPARTIMENT TAT-TAXXI INTERNI - INCOME TAX MIS-SELF EMPLOYED

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Nirreferi għall-mistoqsija parlamentari numru 20184 u 20440 fejn il-Ministru ta l- informazzjoni għall-aħħar assessment, tista' tingħata l-informazzjoni għal dawn l-aħħar 20 sena jew l-eqreb possibbli?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onorevoli Interpellant li s-sistema komputeriżżata tad-Dipartiment ma taħsibx għall-ġbir ta' l-informazzjoni mitluba mill-Onor Interpellant.

ENEMALTA - IMPIEGI TA' LINESMEN

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jirrispondi għall-mistoqsija parlamentari numru 20461 dwar impiegi ta' linesmen ma' Enemalta?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Iva, jistgħu jirreġistraw persuni bħala linesmen.

Skond tagħrif li ngħatajt, il-persuni li ntbagħtu għal intervista kienu ilhom jirreġistraw skond it-tabella li tidher hawn taħt:

1989 1991 1992 1993 1994

Jannar 1 1 7 Frar 1 1 8 Marzu 1 1 April 1 2 6 Mejju 2 1 Gunju 1 1 1 1 Lulju 1 Awissu 1 3 Settembru 1 2 5 Ottubru 3 5 Novembru 1 2 4 Dicembru 5 1 4

Ġew sottomessi 75 persuna għal intervista ma' l-Enemalta.

Dawn kienu jinkludu persuni li qed jirreġistraw bħala 'linesmen', 'wiremen' u 'electrical fitters'.

Il-lokalitajiet li fihom joqogħdu huma:

Lokalita' Persuni

Zurrieq 7 Birkirkara 6 Isla 5 Qormi 4 Rabat 4 Ghaxaq 4 Siggiewi 4 Zejtun 3 Attard 2 Birzebbugia 2 San Pawl il-Bahar 2 Gharghur 2 Xghajra 2 Zabbar 2 Marsaxlokk 2 Marsa 2 Valletta 2 Balzan 2 Sliema 2 Luqa 1 Naxxar 1 Kirkop 1 Mqabba 1 Santa Lucia 1 Gwardamangia 1 Gudja 1 San Giljan 1 Bormla 1 Rahal Gdid 1 Kalkara 1 Ta' Xbiex 1 Hamrun 1 Lija 1 Fgura 1 Gzira 1

Biex wieħed jirreġistra għax-xogħol bħala 'linesman' m'hemmx ħtieġa ta' kwalifiki partikolari iżda biss il-ħajra għal dan ix-xogħol u wkoll li wieħed ikun lest li jitla' jaħdem fuq sellum fl-għoli.

Skond ma ġiet infurmata l-Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ, għadu ma ġie impjegat ħadd mill-persuni li ressqet il-Korporazzjoni.

RISPOSTI GĦALL-MISTOQSIJIET PARLAMENTARI

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jara li tingħata risposta għall-kumplament tal-mistoqsija skond P.Q. 20413?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: B'referenza għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 19611 il-kumplament tat-tweġibiet huma dawn:

MISTOQSIJA NUMRU 17619

Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li diġa' tajtu għall- Mistoqsija Parlamentari Nru. 17619 fis-Seduta Nru 259.

Nixtieq inżid illi in-numru ta' dawk kollha li kellhom il-provista ta' l- elettriku huma:

DOMESTIKU INDUSTRIJALI KUMMERĊJALI

1993 150,115 910 40,458 1992 144,350 927 38,595 1991 140,984 882 37,437 1990 138,006 807 36,681 1989 134,561 784 35,803

In-numru ta' meters ikun l-istess bħan-numru ta' Accounts, barra s- servizzi lill-Melita Cable TV u L-Awtorita' tat-Trasport fejn jingħataw servizzi diretti peress li l-konsum huwa kostanti.

MISTOQSIJA NUMRU 18244

Poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba dwar is- sospensjonijiet ta' l-elettriku.

KUNTRATT TA' XOGĦOL LIL RAMLA BAY

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Tista' tingħata r-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 19659?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: It-tweġiba għal Mistoqsija Parlamentari Nru. 19659 ngħatat f'Seduta Nru. 303.

RAPPORT DWAR L-EX-MINISTRU GATT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: Tista' tikkonferma d-data li fiha tlesta r-rapport tal-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni dwar il-każ ta' l-ex Ministru Gatt kif wkoll id-data li fiha dan ir-rapport ġie ppreżentat lilek mill-istess Kummissjoni?

ONOR.

JOE FENECH: Ir-rapport dwar il-każ tal-Ministru Gatt tlesta mill- Kummissjoni Permanenti Kontra l-Korruzzjoni fit-28 ta' Ġunju, 1994, u dan ġie mibgħut lili fit-30 ta' Ġunju, 1994.

LIBJA - PAGAMENTI DOVUTI LIL AZJENDI MALTIN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Tista' tikkonferma l-ammont globali dovut fi ħlas lil diversi ditti u azjendi Maltin min-naħa Libjana?

Tista' tagħti breakdown dettaljat ta' l-ammonti dovuti lill-azjendi u entijiet kummerċjali li għandhom investimenti tal-poplu fihom?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Id-diversi ammonti huma ta` natura kummercjali u ma nhossx li dawn ghandhom jigu rivelati pubblikament.

Inzid nghid illi wara l-vizita li l-Ministru Dalli u jien ghamilna f`Tripli nhossu li wasalna fi ftehim biex somom sostanzjali dovuti lil Malta jigu onorati fil-futur qarib.

TUNEŻIJA - KWESTJONI DWAR IL-LINJA MEDJANA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Wara l-istqarrija li saret mill-Prim Ministru dwar il-kwestjoni pendenti mat-Tuneżija, kien hemm xi żviluppi ġodda bejn iż-żewġ pajjiżi dwar dan il-każ?

In-naħa Tuneżina wieġbet għad-diversi rappreżentazzjoniiet li saru min- naħa tal-Gvern Malti?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: F`dan l-istadju m`ghandi xejn xi nzied ma l- istqarrija li ghamilt f`din id-domanda, fl-20 ta` Gunju.

KOREA TA' FUQ - KUNTATT DIPLOMATIĊI WARA L-MEWT TA' KIM IL SUNG

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Kien hemm xi kuntatti diplomatiċi bejn il-Gvern Malti u dak tal-Korea ta' Fuq wara l-mewt ta' Kim il-Sung?

F'dawn l-aħħar sebgħa snin kemm kien hemm okkażjonijiet li fihom uffiċjali tal-Gvern - inklużi uffiċjali tal-Ministeru tiegħek - żaru Pyongyang?

X'kienet in-natura ta' dawn iż-żjarat?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Wara l-mewt tal-President Kim Il Sung ntbaghat messagg ta` kondoljanzi mill-President ta` Malta ghan-nom tal-Gvern u tal- poplu Malti.

Ghall dak li jirrigwarda t-tieni parti tal-interpellenza f`April 1991 - Delegazzjoni Parlamentari Maltija, immexxija minn li Speaker tal-Kamra tar- Rapprezentanti Dr. L. Gonzi marret Pyong Yang sabiex tattendi ghall-85 Konferneza Inter Parlamentari.

F`Mejju 1991 - Il-Vici Prim Ministru u Ministru ta` l-Affarijiet Barranin u Gustizzja il-Prof.

G de Marco, li dak iz-zmien kien il-President tal-45 Sessjoni ta` l-Assemblea Generali tal-Gnus maghquda, ghamel vizita ufficcjali fil-Korea ta` Fuq.

F`Settembru 1991 - L-Ambaxxatur E. Saliba zar ir-Repubblika Demokratika tal-Poplu Korean biex jiehu sehem fis-7 Laqgha Ministerjali tal-Grupp Asjatiku fil-Grupp tas-77.

F`April 1992 - L-Ambaxxatur Alfred Zarb li kien akkumpanjat mic-Charge d`Affairs ta` Malta f`Beijing irrapprezenta l-Gvern Malti fic- Celebrazzjonijiet f`eghluq it-80 sena tal-President Kim Il Sung.

F`Mejju 1992 - L-Ambaxxatur E. Saliba pprezenta l-Kredenzjali tieghu bhala Ambaxxatur ta` Malta ghar-Repubblika Demokratika tal-poplu Korean.

ŻJARA TA' DEPUTAT INGLIŻ

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: X'kienet in-natura taż-żjara f'Malta tad-Deputat Ingliż Michael Colvin fl-1992, li skond il-British Register of Members' Interests jingħad li ġie fostna bħala mistieden tal-Gvern Malti?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Id-Deputat Parlamentari Ingliz Michael Colvin li gie Malta f`Novembru 1992, kien wiehed min 4 Parlamentari Inglizi li zaru Malta wara stedina li saritilhom mill-Gvern Malti.Barra li ttiehdu jzuru postijiet storici kellhom laqghat mal-Prim Ministru, l-Vici Prim Ministru, il-Kap ta` l-Oppozizzjoni, kif ukoll ma Membri Parlamentari ohra.

KIM IL SUNG - KONDOLJANZI

L-ONOR.

JOE DEBONO GRECH staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid:-

(1) X'inhuma r-relazzjonijiet ta' Malta mar-Repubblika Demokratika tal- Poplu tal-Korea (D.P.R.K.)?

(2) X'inhi r-raġuni li l-President u/jew il-Gvern ma bagħatx kondoljanzi lill-Poplu Korean għall-mewt tal-President Kim Il Sung?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Ir-relazzjonijiet bejn Malta u DPRK huwa kordjali kif kienu ghal-dawn l-ahhar 7 snin.

Il-kondoljanzi intbaghatu kif kien xieraq fl-14 ta` Lulju mill-President ghan-nom tal-Poplu Malti.

KUNSILL NAZZJONALI TA' L-ISPORT

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: X'sar mill-pjan tal-predecessur tiegħek biex jitwaqqaf Kunsill Nazzjonali ta' l-Isport?

Peress li t-twaqqif ta' Kunsill bħal dan jista' jagħti spinta lill- isport, ma jaħsibx li aktar ma jitwaqqaf malajr ikun aħjar?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi għar-risposta għall-Mistoqsija Nru. 19872 dwar l-istess suggett.

GROUND TAL-FOOTBALL - KIRI LIL GĦAQDIET SPORTIVI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Liema huma dawk il-grounds tal-football li għall-istaġun li jmiss se jinkrew lill-għaqdiet/assoċjazzjonijiet tal-football?

X'inhi s-somma involuta f'kull każ?

Liema huma dawk il-grounds tal-football li se jingħataw bla kera lill- għaqdiet/assoċjazzjonijiet sportivi?

Il-Ministeru tiegħek għandu xi talbiet speċifiċi minn għaqdiet għal għoti/kiri ta' xi grounds tal-football?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Il-grounds tal-football li huma mikrija lill-għaqdiet-assoċazzjonijiet huma biss dawk li jaqgħu taht il-ftehim li kien sar mal-Malta Football Association, fosthom dawk f` Ta` Qali u ta` Pace Grasso.

Is-somma involuta hija ta` Lm10,000 għal Ta` Qali u LM3,000 għal dak ta` Pace Grasso, somma li trid titħallas lill-Kummissarju ta` l-Artijiet.

Ma hemm l-ebda ground li jingħata b`kera lill-għaqdiet-assocazzjonijiet tal-football.

Il-Gvern jagħti l-facilita lill-clubs li jagħmlu użu mill- grounds li għandu għad-dispozizzjoni tiegħu w ma titħallas l-ebda kera.

Hemm xi talbiet minn għaqdiet għal għoti-kiri ta` xi grounds tal- football,iżda s`issa dawn ma ġewx milqugħa għaliex il-policy eżistenti hija kif spjegata hawn fuq.

DROGA - KAŻI MRESSQA L-QORTI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Mill-1 ta' Jannar sal-lum kemm kien hemm nies li tressqu quddiem il-Qorti talli:

Kienu fil-pussess tad-droga; 2.

Inqabdu jittraffikaw id-droga; u 3.

Inqabdu jieħdu d-droga?

Jista' l-Ministru jagħti l-figuri xahar b'xahar?

ONOR.

LOUIS GALEA: Filwaqt li nirreferi għat-tweġiba li tajt għall- Mistoqsija Parlamentari numru 18132, informat li l-istatistika għal Mejju u Ġunju qed tinġabar.

EX-PROPRJETA' TAL-KNISJA - XIRI TA' POSTIJIET MILL-INKWILINI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm talbiet quddiem il-Joint Office bejn il-Gvern u l- Knisja għax-xiri ta' djar minn dawk li joqogħdu fihom?

X'ġara mit-talba li ġġib ir-referenza JO/P/415/93?

ONOR.

JOHN DALLI: L-Onorevoli Interpellant huwa mitlub jara r-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 20107.