MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 507 It-Tlieta, 6 ta' Marzu, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 507

It-Tlieta, 6 ta' Marzu, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.09 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 6 ta' Marzu, 2001

WERREJ MINUTI 239

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 239

TQEGĦID TA' KARTI 243

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KOSTITUZZJONI TA' MALTA (EMENDA NRU.

2) (IT- TIENI QARI)

CONSTITUTION OF MALTA (AMENDMENT) (NO.

2) BILL (SECOND READING) 243

AĠĠORNAMENT 263

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 269

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 506 li saret fil-5 ta' Marzu, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

GĦAJNUNA SOĊJALI - HELPERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo): staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li jittieħdu l-passi biex persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament tingħatalha helper għax filwaqt li ilha ħmistax bla helper, anzjani oħra għad għandhom sigħat ta' helpers?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għal Politika Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna ndikata se tingħata helper f'qasir żmien għax il-board diġa' approva sagħtejn fil- ġimgħa u l-appuntament mas-supervisor se jsir dalwaqt.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Noel Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Bil-permess tal-Viċi Prim Ministru xtaqt nagħmel domanda li għalkemm m'għandhiex x'taqsam mal-mistoqsija oriġinali, tirringwarda wkoll l-anzjani.

Kemm huwa minnu li l-anzjani li qegħdin f'San Vinċenz qegħdin jitilfu 60% tal-pensjoni li jirċievu, mhux biss dik li jirċievu mill-Istat imma anke pensjonijiet oħrajn?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, aħna dehrilna li jkun ġust li l- kalkolu tal-mezzi ta' dawk l-individwi li jagħmlu użu mis-servizz residenzjali li jipprovdi l-Istat biex tingħatalhom il-kura u l-attenzjoni kollha meħtieġa, ma jinkludix biss il-mezzi li huma jirċievu minn Malta imma jinkludi wkoll pensjonijiet oħra, bħal dik li jirċievu mill-Awstralja jew mill-Kanada.

Fil-fatt din is-sistema ġiet ippubblikata anke permezz ta' avviżi legali li jirregolaw din il-proċedura.

Pero' irrid infakkar żewġ affarijiet importanti, cioe' li jeżisti ceiling li permezz tiegħu l-massimu qatt ma jista' jinqabeż, ikun x'ikun id-dħul ta' l-individwu, u li s-60% li jinqatgħu mill-pensjoni ma jmorrux fil-fond konsolidat tal-gvern imma jmorru f'dak li jissejjaħ il-welfare fund, li mbagħad jintuża esklussivament għall-bżonnijiet ta' l-anzjani nfushom.

F'dan il-kuntest irrid insemmi l-proġetti kollha li saru f'St. Vincent de Paule, partikolarment is-serenity wards li qegħdin fil-blokk il-ġdid li ġie inawgurat proprju erbat ijiem ilu.

Dawn il-proġetti huma ta' fejda kbira u għamlu differenza kbira fil-kwalita' tal-ħajja li jgħixu l-anzjani f'din ir- residenza, speċjalment dawk l-aktar dgħajfa u li allura għandhom bżonnijiet partikolari.

Kif kont qed ngħid, dawn il-proġetti jiġu ffinanzjati mill- welfare fund.

Naħseb li mill-aspett ta' sens komun u aktar importanti mill-aspett ta' ġustizzja soċjali u ta' prijorita', din is-sistema hija tajba, qed taħdem u qed tagħti riżultati li finalment igawdu minnhom l-anzjani.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: X'kienet ir-raġuni li l-pensjonanti ma ġewx innotifikati minn qabel dwar il-persentaġġ li se jinqatgħalhom mill- pensjoni u kien biss riċentament li ġew mitluba jħallsu ammont sostanzjali ta' flus?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-anzjani ma ġewx mitluba jħallsu ammonti sostanzjali ta' flus.

Dan huwa kalkolu fejn wieħed jiddikjara d-dħul kollu tiegħu biex tiġi stabilita r-rata li bniedem ikollu jħallas sa massimu ta' Lm6 kuljum, pero' hemm il-garanzija li min għandu pensjoni waħda u hija baxxa ħafna, fl-aħħar mill-aħħar jibqagħlu bilanċ tal-pensjoni f'idejh, jiġifieri hemm min iħallas ammonti sostanzjalment baxxi ħafna.

Din id-deċiżjoni, li ilha li ttieħdet madwar sentejn, hija mibnija primarjament fuq il-ħsieb li min m'għandux minn fejn iħallas imma għandu bżonn ta' dan is-servizz, jieħdu xorta u ma jħallasx - jew inkella jħallas ammont baxx ħafna - mentri min għandu mezzi biżżejjed biex jagħmel tajjeb irid jagħti l-kontribut tiegħu lejn dan il-welfare fund – jiġifieri lanqas lejn l-Istat imma lejn il-welfare fund – għax wara kollox is-servizz li wieħed ikun qiegħed jieħu fid-dar residenzjali huwa servizz sħiħ.

M'huwiex il-każ lanqas illi l-anzjani involuti ġew informati dan l-aħħar.

Il-proċess biex jiġi kkalkolat x'inhi r-rata li trid tħallas lil persuna partikolari jinvolvi mili ta' formula mill-persuna nnifisha li trid tagħti l-informazzjoni meħtieġa dwar id-dħul li għandha, wara tiġi kkalkulata r- rata u l-persuna partikolari tiġi informata dwarha.

Dik hija l-pożizzjoni u m'hijiex kwestjoni fejn dawn qed jintalbu jħallsu xi ammonti ta' flus.

IRZIEZET - TROBBIJA TA' TIĠIEĠ

23759 L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid liema huma l- irziezet li għandhom il-permessi meħtieġa biex irabbu t-tiġieġ?

Ta min huma u fejn jinsabu?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Ninforma lill- Onor. Interpellant li d-dipartiment tas-servizzi veterinarji jżomm reġistru ta' dawk li jrabbu t-tiġieġ għall-qatla u għall-bajd.

Fil-preżent dan id- dipartiment qiegħed jagħmel spezzjonijiet fuq kull razzett biex fil-futur immedjat dawn jiġu liċenzjati skond ir-regolamenti eżistenti.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, domanda supplimentari.

ONOR.

ALFRED SANT: Il-Ministru jħoss li għandu jagħmel stqarrija u jispjega x'inhuma l-miżuri li qegħdin jittieħdu fir-rigward ta' l-outbreak tal-marda ta' l-ilsien u d-dwiefer?

Għax minħabba l-kuntatti kbar li għandna mar-Renju Unit, mhux lanqas minħabba t-turisti, jidher ċar li għandna theddida kbira u allura nemmen li dan il-parlament għandu jkun informat dwar il-miżuri il qegħdin jittieħdu biex nevitaw dan il-periklu.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, nieħu gost nisma' lill-Kap ta' l- Oppożizzjoni jitkellem b'dan il-mod fir-rigward ta' l-outbreak tal-foot and mouth disease.

Irrid infakkar li kif appena nxterdet l-aħbar li fl- Ingilterra feġġew każi simili, aħna mill-ewwel waqqafna l-importazzjoni tal- prodotti kollha tal-laħam minn dan il-pajjiż.

Waqqafna wkoll l- importazzjoni ta' hay u straw u bdejna niċċekjaw dik il-merkanzija li tiġi packed f'dan it-tip ta' materjal.

Anke fl-ajruport bdew jittieħdu l-prekawzjonijiet kollha possibbli u daħlet ukoll is-sistema – kif rajna l-bieraħ fuq il-mezzi tax-xandir fil- press conference ta' Dr. Lino Vella, l-uffiċjal inkarigat minn din is- sezzjoni tal-veterinarji - li n-nies kollha li jiġu mir-Renju Unit jgħaddu minn fuq tapit biex iż-żraben jiġu disinfettati bil-għan li jiġi evitat li din il-marda tidħol f'pajjiżna.

Jiena ċert li l-gvern lest li jieħu kwalunke' prekawzjoni oħra biex nevitaw li din il-marda tidħol.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Hemm xi raġuni partikolari għala t-tapiti ma tqegħdux f'dik il-parti malli l-passiġġieri jinżlu mill-ajruplan biex żgur ma jkunx hemm traċċi ta' din il-marda?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Dawn l-affarijiet jitħallew f'idejn l-esperti u jidhirli li l-miżuri li ħa Dr. Lino Vella huma miżuri proprji.

MR SPEAKER: Il- Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: X'inhuma l-miżuri li jittieħdu jekk Allaħares qatt ikun hemm ċans li tiġi żviluppata xi problema f'pajjiżna?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, jekk Allaħares qatt din il-marda tmiss ix- xtut tagħna jinħarġu regolamenti oħra, bħall-fatt li l-importazzjoni kollha tkompli tiġi miżmuma milli tidħol f'pajjiżna u minbarra hekk jiddaħħlu r- regolamenti kollha neċessarji biex inkunu ċerti li din il-marda ma tinxteridx 'il barra minn xtutna.

Per eżempju, l-Ingilterra ħadet il-passi biex din il-marda ma tinxteridx fuq il-kontinent Ewropew u għalhekk waqqfet l-esportazzjoni tal-prodotti kollha li joħorġu minn dawn l-annimali affettwati.

F'każ li Allaħares qatt tfeġġ din il-marda, jkollna nieħdu miżuri simili.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Forsi spjegajt ruħi ħażin u l-Ministru ma fehemnix għal xiex qed nirriferi.

Jeżisti xi pjan ta' kontinġenza f'dan il-pajjiż ħalli jekk ikun hemm ċans ta' outbreak inkunu nistgħu nittrattawh f'pajjiżna stess?

Aħna ma nesportawx affarijiet, jiġifieri m'huwiex argument li tgħid li nwaqqfu l-esportazzjoni tagħna.

Jien qed nistaqsi jekk għandniex pjan ta' kontinġenza, anke jekk Allaħares qatt ikun hemm l- anqas suspett ta' outbreak.

Nispera li ma nagħmlux tlett ijiem nħarsu lejn xulxin, nibku u ngħeżżu snienna!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jekk Allaħares qatt il-marda ta' l-ilsien u d-dwiefer tfeġġ f'pajjiżna – ovvjament aħna qegħdin immorru fl-estrem, imma ma nagħmlux ħażin għax ma nafux x'se jiġri – għandna nieħdu l-prekawzjonijiet kollha possibbli biex il-marda ma tkomplix tinfirex ma' pajjiżi oħra – anke permezz ta' safar – li jkunu għadhom m'humiex infettati.

Dan nistgħu nagħmluh billi nevitaw ċerti affarijiet.

Għalhekk li semmejt l- esportazzjoni għax jekk ċerta merkanzija tkun ippakkjata ġot-tiben, per eżempju, hemm iċ-ċans li din il-marda tinfirex aktar.

Jekk ikollok materjal infettat jista' jiġri bħalma ġara fil-passat u allura l-annimali li jkunu nfettati għandhom jiġu maħruqa.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, jiena qed nagħmel dawn id-domandi għax naf li fil-passat damet ma ttieħdet ċerta azzjoni u mbagħad kien tard wisq.

Id-domanda tiegħi hija din: Qed jiġi mħejji pjan ta' kontinġenza just in case?

Għax minn dak li qed jgħid il-Ministru wieħed jassumi li jekk Allaħares qatt il-marda tfaqqa' hawn Malta f'xi post wieħed biss, qed nassenjaw ruħna li se tinfirex ma' Malta kollha u l-unika ħaġa konkreta li ssemmiet hi li ma nesportawx l-affarijiet tagħna.

Allura nerġa' npoġġi l-mistoqsija tiegħi: Jeżisti jew qed jitħejja xi pjan ta' kontinġenza biex jekk Allaħares qatt ikollna anke skopjatura waħda, għallinqas isir sforz biex il-mard ikun contained?

Jew diġa' hi konklużjoni teknika li jekk ikollna skopjatura waħda x'imkien, il-merħla kollha tagħna tiġi ssagrifikata u l-uniku pass li nistgħu nieħdu huwa li ma nesportawx?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, jekk Allaħares qatt f'pajjiżna jkollna l- foot and mouth disease l-ewwel pass li jittieħed hu li l-post fejn tkun faqqgħet il-marda jiġi contained u jittieħdu l-miżuri kollha ta' kwarantina.

Pero' irrid infakkar li meta jkollok din il-marda ma tistax tkun ċert li dawn il-miżuri huma effettivi mija fil-mija għax din il-marda timxi anke fl-arja.

Jekk inti għandek razzett in-naħa ta' Ħad-Dingli, per eżempju, u Allaħares qatt tfaqqa' din il-marda, tista' tmiss xi razzett ieħor li jinsab in-naħa t'isfel ta' Malta meta jonfoq ir-riħ.

Ovvjament f'dak il-każ id-dipartiment lest li jieħu l-passi kollha neċessarji biex kemm jista' jkun dik il-marda tiġi contained fl-istess post fejn faqqgħet, il-materjal imniġġeż jiġi maħruq u nerġgħu nieħdu l-proċess b'mod iżjed strett milli ħadna fil-passat biex niggarantixxu kemm jista' jkun li din il-marda ma tinfirixx iżjed.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Ma jidhirlux il-Ministru li aktar milli ngħidu d- dipartiment għandu jieħu l-miżuri kollha neċessarji għandu jkun hemm pjan ta' kontinġenza lest, bl-affarijiet illi jridu jsiru immedjatament magħrufa minn kulħadd ħalli jekk allaħares qatt tiżbroffa xi ħaġa bħal din kulħadd ikun jaf x'għandu jagħmel u minnufih tirrombla l-attakk fuqha.

Huwa veru dak li qed jgħid il-Ministru li din it-tip ta' marda timxi anke b'buffura riħ, imma jekk tħalli ħafna żmien jgħaddi jista' jiswielek aktar ta' deni milli kieku kellek tieħu l-passi ma' l-ewwel warning.

Minn kif qed jitkellem il-Ministru wieħed jikkonkludi li jekk allaħares qatt tiżbroffa xi ħaġa x'imkien, kważi diġa' qed naċċettaw li ma nistgħu nagħmlu xejn u nirrassenjaw ruħna li l-meħrla kollha trid tmut.

Naħseb li allura jkun utli li jkun hemm pjan ta' kontinġenza published, biex kulħadd ikun jaf x'se jsir jekk allaħares qatt tiskkoppja xi ħaġa ħalli ħadd ma jgerger, ħadd ma jaqa' lura u minnufih jittieħdu l-passi.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jiena ċert li d-dipartiment tas-servizzi veterinarji għandu fil-pjan tiegħu l-passi li jrid jieħu jekk Allaħares qatt tfaqqa' din il-marda.

Jiena hawnhekk m'għandix id-dettalji f'idejja pero' nista' ngħid li f'każ li jiġri dan, dak il-post fejn tkun feġġet din il-marda jkun ristrettissimu, kemm f'dak li huwa dħul kif ukoll għal dak li huwa ħruġ, u jittieħdu l-miżuri kollha neċessarji li normalment jittieħdu biex nassiguraw li l-marda ma toħroġx minn dak il-post.

Jiena persważ li d- dipartiment tas-servizzi veterinarji għandu l-informazzjoni kollha meħtieġa dwar x'passi għandu jieħu f'każi bħal dawn.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Ma jidhirlux il-Ministru li jekk jeżisti pjan ta' kontinġenza, dan għandu jiġi ppubblikat minn qabel?

Ma jaħsibx ukoll li bħala parti mill-pjan ta' kontinġenza, il-gvern għandu jkollu l-miżuri mħabbra ħalli f'każ li jkun hemm bżonn li tinqered xi merħla, min ikun responsabbli minn dik il-merħla jkollu l-assigurazzjoni tal-gvern li se jkollu xi forma ta' kumpens?

Jien nemmen li għandu jkun hemm inċentiv għax inkella jista' jiġri bħalma ġara fis-snin '70 meta ċerti affarijiet inħbew u l-problema sbroffat aktar.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Donnu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jrid jagħti wieħed x'jifhem li meta fis-snin '70 faqqgħet din il-marda, kien hemm min ħeba l- prodott tiegħu!

(Interruzzjonijiet) Dan jikkonferma li dak iż-żmien ir- raħħala ma avżawx lid-dipartiment tas-servizzi veterinarji li kellhom dan l- outbreak minħabba li ma kenux se jieħdu l-kumpens dovut lilhom.

Nerġa' ngħid li jiena persważ li d-dipartiment tas-servizzi veterinarji għandu pjan u jaf bil-miżuri kollha li għandhom jittieħdu f'każ li tfeġġ din il-marda.

Ovvjament dawn huma affarijiet li jistgħu jiġru bħalma ġara fil-passat u bħalma qed jiġri fil-preżent fl-Ewropa, pero' m'għandniex ninfaxxaw rasna qabel ma naqsmuha.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Noel Farrugia qed isemmi l-għasafar.

Manafx x'għandhom x'jaqsmu l-għasafar mal- marda ta' l-ilsien u d-dwiefer!

MR SPEAKER: Onorevoli, ikkonkludi jekk jogħġbok għax sar il-ħin.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, qegħdin nitkellmu fuq il-marda ta' l- ilsien u d-dwiefer u m'hemmx għalfejn insemmu la għasafar u lanqas kukkudrilli!

Jiena nista' nserraħ moħħ kulħadd illi l-gvern, permezz tas- servizz tal-veterinarju, qed jieħu l-miżuri kollha possibbli biex din il- marda ma tidħolx f'pajjiżna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Deguara.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Tabelli li juru l-għadd ta' persuni li marru f' bereġ tal-gvern bejn l- 1996 u l-2000 u l-ħinijiet li matulhom il-bereġ ikunu miftuħa, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

24011; u

f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali qiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:-

Tabella li turi l-finanzjament tal-kunsilli lokali bejn l-1994 u l- 2002, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KOSTITUZZJONI TA' MALTA (EMENDA NRU.

CONSTITUTION OF MALTA (AMENDMENT) (NO.

2) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-5 ta' Marzu, 2001.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Gavin Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Mr Speaker, dwar dan l-abbozz ta' liġi saret ħafna pubbliċita` u partikolarment għall-kwestjoni ta' l-emenda kostituzzjonali dwar il-kunsilli lokali.

Għalkemm il-ġimgħa l-oħra kont imsiefer naf li intervjena fuq dan l-abbozz il-ministru ta' l-intern.

Naf ukoll li l-Onor.

Tonio Borg ikkonċentra l-parti l-kbira tad-diskors tiegħu proprju fuq dawk l-emendi li għandhom x'jaqsmu mal-freedom of movement, u għalhekk illum wieħed jistenna li bħala l-kelliem ewlieni ta' l-intern għan-naħa ta' l- oppożizzjoni, jien nagħti l-kontribut tiegħi għal dawn l-emendi.

Kieku xtaqt nitkellem ukoll fuq il-kunsilli lokali, pero` billi llum għandna gvern demokratiku li jemmen fid-demokrazija parlamentari jkolli nillimita l- intervent tiegħi għal 40 minuta għax ninsabu b'giljottina fuq rasna!

Mr Speaker, dawn l-emendi li għandna quddiemna huma importanti ħafna, anke għaliex jenħtieġu żewġ terzi tal-vot ġewwa dan il-parlament.

Il-bieraħ smajt lill-Onor.

Michael Bonnici jgħid li m'huwiex soltu li nemendaw il-Kostituzzjoni ta' Malta.

Jekk m'iniex sejjer żball, l-aħħar li emendajna l-Kostituzzjoni ta' Malta kien ftit xhur ilu meta ġbarna l- liġijiet li għandhom x'jaqsmu maċ-ċittadinanza f'liġi waħda.

F'dan il-każ ma kienx hemm bżonn il-vot taż-żewġ terzi ta' din il-Kamra imma kien jenħtieġ biss a bare majority ġewwa dan il-parlament, u għalhekk kellu raġun l-Onor.

Bonnici jgħid li m'huwiex soltu li nemendaw il-Kostituzzjoni ta' Malta.

Anzi jien inżid ngħid ukoll li m'huwiex soltu li nemendaw sections mil-liġi li jkunu jenħtieġu a two-thirds majority.

Artiklu 44 jgħid li ċittadin Malti ma jistax jiġi pprivat milli jkollu l- liberta` tal-moviment ġewwa Malta u Għawdex, u dan huwa wieħed mid- drittijiet u libertajiet kostituzzjonali tal-bniedem, skond kif ennunzjati fil-Kostituzzjoni tagħna.

Din hija the general rule, għax imbagħad hemm ċerti eċċezzjonijiet fejn ċerti restrizzjonijiet fuq din il-liberta` huma wkoll ikkontrollati mill-Kostituzzjoni.

Jekk m'iniex sejjer żball, subparagrafu (iv) ta' subartiklu (b) ta' artiklu 44 kif propost fi klawsola 2 jgħidlek li f'ċerti ċirkostanzi nies li m'humiex Maltin - jiġifieri li ma tweldux Malta jew li ma ġewx reġistrati bħala Maltin - jistgħu jiġu kkonsidrati bħala ċittadini ta' Malta għall-finijiet tal-liberta tal- moviment ġewwa pajjiżna.

Jien insibha xi ħaġa stramba li fil-Kostituzzjoni hemm klawsola li tgħid li mara barranija li tiżżewweġ ċittadin Malti tiġi kkonsidrata bħala ċittadina Maltiija awtomatikament għall-finijiet tal- freedom of movement, u issa nispjega għalfejn qed nenfasizza fuq il-kelma "awtomatikament".

Forsi hawnhekk wieħed jistaqsi: X'inhi din li l-Kostituzzjoni ta' Malta tgħid li hija mara barranija li tiżżewweġ ċittadin Malti li għandha dritt għall-freedom of movement?

Għaliex raġel barrani li jiżżewweġ Maltija m'għandux ikollu dan l-istess dritt ukoll?

Fil-fatt kellha tkun kawża kostituzzjonali li kien ippreżenta ċittadin barrani, Paul Stoner, li għamel kawża f'dan ir-rigward fejn qal: Mela sewwa, kif inhi l-Kostituzzjoni ta' Malta llum mara barranija - kemm jekk tkun Ingliża, kemm jekk tkun Franċiża, kemm jekk tkun Libjana, kemm jekk tkun Taljana, kemm jekk tkun Tuneżina kif ukoll jekk tkun Ċiniża - għax tiżżewweġ Malti tingħata l- freedom of movement awtomatikament, u rġiel ta' l-istess nazzjonalita' li għadni kemm iċċitajt li jiżżewġu ċittadina Maltija ma jkollhomx il-freedom of movement!

Issa ħalli nitkellmu ċar hawnhekk.

Ma jfissirx li min m'għandux id-dritt kostituzzjonali li jkollu l-freedom of movement ma jista' jiċċaqlaq imkien, anke għaliex jista' jingħata permess mil-principal immigration officer li jagħmel dan permezz ta' visa.

F'subartiklu (3) ta' artiklu 217 ta' l-Att dwar l-Immigrazzjoni jissemmew dawk il-kategoriji ta' nies li għandhom dak li nsejħulu "exempt status", fosthom l-immigranti projbiti, l-ambaxxaturi, il-membri tal-forzi armati u min qiegħed f'Malta f'kapaċita` konsultattiva jew biex jagħti pariri lill- gvern fuq stedina tiegħu.

Dawn in-nies għandhom forma inferjuri ta' freedom of movement, fis-sens illi l-liberta` tal-moviment għalihom m'hijiex protetta mill-Kostituzzjoni ta' Malta imma mil-liġi dwar l- immigrazzjoni.

B'dan l-abbozz ta' liġi li qed jiġi propost mhux biss il- mara barranija li tiżżewweġ ċittadin Malti se tingħata d-dritt kostituzzjonali tal-freedom of movement imma anke r-raġel barrani li jiżżewweġ ċittadina Maltija, ikun minn fejn ikun ġej.

Bidla oħra li qed jagħmel dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna hi li fejn qabel mara barranija li tiżżewweġ ċittadin Malti kienet tikseb id- dritt kostituzzjonali tal-freedom of movement, issa b'dan l-abbozz ta' liġi dan id-dritt tal-freedom of movement m'hijiex se tieħdu maż-żwieġ imma se tieħdu wara li jgħaddu ħames snin mid-data taż-żwieġ.

Issa hawnhekk hawn wieħed x'jogħmod.

Kif għedt diġa', qabel raġel barrani li jiżżewweġ Maltija qatt ma kien jingħata d-dritt kostituzzjonali tal-freedom of movement imma issa se nagħtuh dan id-dritt, pero` dan jakkwistah wara ħames snin.

Dan ifisser li għalkemm dan l-individwu jkun jista' jirrisjedi u jaħdem hawn Malta, ma jkunx protett kostituzzjonalment imma jakkwista dak id-dritt wara ħames snin.

Min-naħa l-oħra, għal dak li jirrigwarda l-mara hemm restrizzjoni għax filwaqt li kif inhi l-liġi bħalissa mara għandha d- dritt kostituzzjonali awtomatiku tal-liberta` tal-moviment, billi issa qed jiġi propost li dan id-dritt ikun jistgħu jakkwistawh il-konjuġi wara ħames snin, allura dan se jkun ifisser li inkwantu għan-nisa barranin miżżewġin Maltin, lil dawn se jitnaqqsilhom id-dritt awtomatiku li jiksbu l-freedom of movement malli jiżżewġu.

Ħalli nġib eżempju biex dak li jkun jifhimni aħjar.

Sal-lum dik il-mara barranija li żżewġet Malti sentejn ilu, bis-saħħa ta' artiklu 44 tal-Kostituzzjoni kienet tgawdi l-freedom of movement, pero` li se jiġri issa huwa li kif dan l-abbozz isir liġi, għat-tlieta minn ħames snin li għad fadal din se taqa' taħt l-exempt status; jiġifieri ma tibqax tiġi protetta mill-Kostituzzjoni imma terġa' tirrittjeni dak id-dritt kostituzzjonali wara li jgħaddu t-tliet snin li fadlilha.

Bilfors li kellha ssir din ir-restrizzjoni għax ma kienx ikun jagħmel sens li raġel barrani li jiżżewweġ Maltija jkun irid jistenna ħames snin sakemm jakkwista l-freedom of movement - jiġifieri jagħmel ħames snin eżenti taħt il-liġi dwar l-immigrazzjoni - u mbagħad jottjeni l-freedom of movement kostituzzjonali wara ħames snin, filwaqt li mara kienet takkwista l-freedom of movement mal-ewwel.

Naturalment dan l-abbozz ta' liġi qed jimmira sabiex tinħoloq ċerta ugwaljanza.

Ta' min jgħid li meta konna qed nippilotaw dan l-abbozz ta' liġi aħna konna qed ngħidu li individwu barrani li jiżżewweġ Maltija għandu jdum tliet snin sabiex jakkwista l-freedom of movement, pero` l-gvern Nazzjonalista kien issuġġerixxa li jkun aħjar jekk dan il-perijodu jitwal għal ħames snin, u fil-fatt ġie stabilit il-perijodu ta' ħames snin.

Meta f'dan il-parlament konna emendajna l-provvedimenti kostituzzjonali dwar iċ- ċittadinanza u konna għamilna liġi speċjali, konna wkoll għedna li individwu li jiżżewweġ ċittadina Maltija ma jistax jakkwista ċ-ċittadinanza ħlief wara li jgħaddu ħames snin, u allura nistgħu ngħidu li dan l-abbozz ta' liġi huwa żvilupp loġiku u naturali li jsegwi l-emendi li saru għall- provisions kostituzzjonali dwar iċ-ċittadinanza.

Mr Speaker, diskussjoni li għandha x'taqsam mal-freedom of movement tipprovoka wkoll diskussjoni dwar l-effett ta' sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Il-gvern Nazzjonalista qiegħed jipprova jsieħeb lil Malta fl-Unjoni u allura jkun tajjeb jekk wieħed jispjega fuq fuq dwar x'effetti jkun hemm f'każ li Malta tissieħeb, u x'effetti jkun hemm mill-lat kemm kostituzzjonali u anke mil-lat tal-liġi dwar iċ-ċittadinanza.

Ir-raġuni għal dan toħroġ minn artiklu 44 tal-Kostituzzjoni li biex jiġi mibdul jeħtieġ vot ta' żewġ terzi f'dan il-parlament.

Dan jgħid li:

"No citizen of Malta shall be deprived of his freedom of movement and for the purpose of this section, freedom means the right to move freely throughout Malta, the right to reside in any part of Malta, the right to leave and the right to enter Malta."

Issa d-dritt kostituzzjonali jispetta lil ċittadin Malti u lil ċittadin Malti biss għax dan huwa dritt kostituzzjonali.

Issa jekk Malta tiġi biex tissieħeb fl-Unjoni Ewropea jkollna nassistu għal overhaul ġenerali sia tal-Kostituzzjoni u sia ta' l-Att dwar l-Immigrazzjoni.

Hemmhekk iridu jinbidlu ħafna u ħafna affarijiet.

Għaliex allura kif japplika d-dritt kostituzzjonali għaċ-ċittadin Malti jew għal persuna barranija miżżewġa ċittadin Malti, u dan l-istess dritt kostituzzjonali ma japplikax għal ċittadin mill-Unjoni Ewropea?

Issa artiklu 44 tal-Kostituzzjoni ta' Malta jagħmilha ċara li l-uniċi nies li għandhom d-dritt kostituzzjonali tal-freedom of movement huma ċittadini Maltin.

Issa jekk ċittadini ta' pajjiżi msieħba fl-Unjoni Ewropea se jiġu ekkwiparati maċ-ċittadin Malti, allura hawnhekk għandna bżonn immissu l-Kostituzzjoni u hemm bżonn ta' vot ta' żewġ terzi f'dan il- parlament.

Hawn qed nittrattaw ma' artiklu 44, u jrid ikun hemm dibattitu fuq dan għaliex din hija kwestjoni kostituzzjonali li wiegħed għandu japprofondixxi.

Hawn irridu nemendaw artiklu 44 u b'hekk nkunu qed ngħidu illi l-freedom of movement japplika wara ħames snin mid-data taż-żwieġ.

Jekk il-gvern jasal biex idaħħal lil Malta fl-Unjoni, lil dak iċ-cittadin mill-Unjoni Ewropea se ngħidulu illi jista' jiċċirkola kullimkien għax għandu d-dritt kostituzzjonali li jiċċirkola kullimkien fl-Unjoni Ewropea, imma d-dritt kostituzzjonali tal-freedom of movement f'Malta jakkwistah biss wara ħames snin!

(Interruzzjonijiet) X'se jsir minn dawn l-emendi li qed timbuttaw illum?

Dawn se jkollna naraw kif inneħħuhom meta nafu li huma tajbin għaliex huma intiżi biex jevitaw kemm jista' jkun possibbli żweġijiet ta' konvenjenza illi qegħdin inaqqru t-tessut soċjali tal-familja Maltija.

Bħalissa hawn min qed jinqeda b'familji Maltin sabiex ikun jista jidħol Malta, anzi jinqeda bil-Maltin sabiex imur f'xi pajjiż Ewropew, u għalhekk din hija kwestjoni li wieħed irid japprofondixxi.

Li forsi għandu ħsieb illi jagħmel il-gvern biex forsi jibbajpassja l- parlament minħabba kemm il-Kostituzzjoni u kemm l-entrenched provisions ta' artiklu 44 tal-Kostituzzjoni, huwa li jemenda l-Att dwar l-Immigrazzjoni sabiex jagħti liċ-ċittadin ta' l-Unjoni Ewropea l-exempt status.

Dan ifisser li l-provisions ta' l-illegal immigration ma jkunux japplikaw għal ċittadin Malti u lanqas għal ċittadin mill-Unjoni Ewropea.

Iżda xorta waħda f'dan il-kaz ċittadin mill-Unjoni Ewropea se jkollu kwalita' ta' ċirkolazzjoni libera inferjuri għal dak li għandu ċittadin Malti li huwa protett bil-Kostituzzjoni ta' Malta.

Ma nafx jekk dan huwiex diskriminatorju u wieħed irid jesplora jekk hemm din il-possibilita.

Niftakru kif Paul Stoner ħassu ddiskriminat illi kellu exempt status imma ma kellux id-dritt kostituzzjonali taħt artiklu 44 tal-Kostituzzjoni.

Id- diskriminazzjoni tinsab fil-fatt illi mara barranija li tiżżewweġ Malti għandha dritt kostituzzjonali tal-liberta' tal-moviment izda raġel barrani li jiżżewweġ Maltija m'għandux il-istess dritt, u b'dan l-argument Stoner rebaħ il-kawza quddiem il-Qorti Kostituzzjonali.

Evidentement ċittadin mill-Unjoni Ewropea ma jistax joqgħod bl-exempt status biss u ma jkollux id-dritt fundamentali tal-liberta tal-moviment li għandu ċittadin Malti, jekk skond it-Trattat ta' Maastricht iċ-ċittadini ta' l-Unjoni Ewropea huma ugwali għaċ-ċittadini li jkunu qegħdin fil- pajjiżi li huma msieħba.

Naħseb li 'l quddiem se jkun hemm problemi kostituzzjonali f'dan ir-rigward.

Ma nistgħux naqbdu u naqbzu artiklu 44, u jista' jkun hemm diffikultajiet għall-gvern għaliex biex tbiddel artiklu 44 għandek bzonn vot ta' zewg terzi fil-parlament.

Hemm min jgħid - imma dan huwa dibattibli – illi peress li artiklu 44 f'dan il-qasam jirriferi għal sections tal-liġi, kulma jkollok bzonn hija a bare majority u mhux vot ta' zewġ terzi, izda fuq dan il-punt ikun hemm bzonn dibattitu għaliex hemm konfużjoni legali.

Per eżempju, b'subartiklu (4) ta' artiklu 2 ta' dan l-abbozz tal-liġi qed jiġi propost illi minflok il-kliem:-

"... ta' artikolu 22 subartikolu (1) jew artikolu 25 subartikolu (1) ta' din il-Kostituzzjoni......",

għandhom jidħlu l-kliem:-

"...... ta' subartikolu (1) ta' artikolu 3 jew ta' subartikolu (1) ta' artikolu 5 ta' l-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija kif ikun fis- seħħ mal-bidu fis-seħħ ta' l-Att ta' l-2000 li jemenda l-Att dwar iċ- Ċittadinanza Maltija."

L-Att dwar iċ-Ċittadinanza diġa' daħal in force b'vot ta' zewġ terzi u allura hawnhekk għandna taħwida legali per eċċellenza.

Nerġa' ntenni li jekk eventwalment il-gvern jipprova jimbotta għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea – jien ngħid li dan qatt mhu se jkun - rigward il-kwestjoni dwar il-liberta' tal-moviment lil ċittadini ta' l-Unjoni jkollna nerġgħu niltaqgħu f'dan il-parlament u niddiskutu bis-serjeta' kif dan se jolqot sia l-Kostituzzjoni ta' Malta u sia l-Att dwar l-Immigrazzjoni.

Issa tajjeb li wieħed jgħid hawnhekk - għaliex meta nitkellmu fl- aġġornamenti, qisu l-pjaċir ta' ċertu gazzetti li kemm jista' jkun possibbli dak li ma jidhirx sabiħ minħabba l-effetti ta' sħubija sħiħa fl- Unjoni Ewropea jeskluduh kompletament – u ħa nerġa' nirripeti dak li diġa' għedt f'aġġornament riċenti, ġaladarba qegħdin nitkellmnu dwar freedom of movement.

Freedom of movement x'ifisser?

Freedom of movement ma jfissirx biss illi ċittadin mill-Unjoni Ewropea jkun jista' jidħol, jiċċirkola liberament ġewwa pajjiżna, ma jiddikjarax il-passaport u ma jimliex embarkation card.

Mill-freedom of movement joħorġu drittijiet oħrajn bħad- dritt li tirrisjedi ġewwa l-pajjiż u d-dritt li taħdem ġewwa l-pajjiż.

Konsegwenza oħra tal-freedom of movement u li jaqa' taħt il-qasam ta' l- intern, huwa d-dritt li tixtri proprjeta' ġewwa pajjizna, tkun tista' tixtri kemm trid u jekk tixtrieha, għandek id-dritt li mhux biss tgħix fiha imma tkun tista' tispekulaha.

Allura jekk qatt Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea, irridu nagħmlu a general overhaul mhux biss f'dak li għandu x'jaqsam mal-Kostituzzjoni ta' pajjiżna iżda wkoll fl' Att dwar l- Immigrazzjoni f'dak li għandu x'jaqsam ma' exempt status.

Mhux dan biss izda fejn illum ċittadin barrani, ġej minn liema pajjiz ġej, għandu bzonn il-permess mill-uffiċċju tal-prim ministru sabiex jaħdem f'Malta, jekk Malta tidħol fl'Unijoni, ma jkollux bzonn iktar jitlob dan il- permess.

Il-kondizzjonijiet li hemm imposti ma sarux b'kapriċċ imma saru biex jipproteġu s-suq tax-xogħol.

Mela bħalissa x'inhi s-sitwazzjoni?

Jekk Taljan, Franċiż, Libjan, jew Tuneżin, per ezempu jrid jiġi jaħdem hawn Malta jrid jissodisfa zewġ kriterji.

Hawn qed insemmi fatti, għaliex hawn diġa ħafna nies, mhux biss Tuneżini jew Libjani imma anki Sqallin li qed jaħdmu Malta illegalment, speċjalment fil-qasam tal-self-employed.

Kif dawn in-nies diġa qed jaħdmu Malta, ma nistgħux ngħidu illi se jiġu biex jibilgħu s-suq għaliex diġa qed jaħdmu hawn.

Izda kif semmejt, sabiex barrani jkun jista' jiġi jaħdem Malta jrid jissodisfa żewġ kriterji.

L-ewwel kriterju huwa illi x-xogħol li jixtieq jagħmel barrani m'hemmx Maltin li jagħmluh jew il-Maltin ma jafux jagħmluh.

It-tieni kriterju huwa illi waqt li l-barrani jkun qed jagħmel dak ix-xogħol, irid jgħallem liċ- ċittadin Malti sabiex 'il quddiem ikun jista' jagħmlu hu.

Dawn huma l- kriterji.

Mela ġaladarba qiegħed tagħmel dawk ir-restrictions, illi mhumiex hemm b'kapriċċ, dan ma jfissirx li jista' jiġi barrani, ikun min ikun, u jagħmel qualsiasi ġeneru ta' xogħol.

Per eżempju, xogħol ta' waiter jaf jagħmlu Malti, xogħol ta' skrivana jafu jagħmluh il-Maltin, ix- xogħol li per ezempju isir f'dan il-parlament jafu jagħmluh il-Maltin u xogħol ġol-banek jafu jagħmluh il-Maltin.

Dawn ix-xogħolijiet ma jistgħux jagħmluhom ċittadini barranin, ikunu ġejjin mill-Unjoni Ewropea jew le.

Kien hemm zmien fejn - ħa nieħu ezempju fqir - biex wieħed isajjar ikel Ċiniż kellek bżonn koki Ċiniżi, izda issa m'hemmx bzonn ta' dan għaliex il- Maltin jafu jagħmluh dan ix-xogħol.

Mela biex persuna barranija tkun tista' taħdem hawn Malta trid tagħmel xogħol li ma jafx jagħmlu Malti, jiġifieri qui si tratta ta' speċjalizzazzjoni akuta.

Imbagħad rigward kemm se nkunu severi, kemm se nkunu restrittivi, jew kemm se nkunu laxki fil-mod kif ninfurzaw dawn ir-regolamenti hija kwestjoni oħra.

Għandi l-impressjoni illi qed nkunu laxk u li hawn barranin li anke bil-barka tal-gvern qegħdin jagħmlu xogħol li jafu jagħmluh il- Maltin.

Dan qisna qed nagħmluh biex nippreparaw ruħna għal meta nissieħbu fl-Unjoni Ewropea u allura ħa nibdew nillaxkaw minn issa!

Hawn Sqalli - mhux se noqgħod insemmieh b'ismu hawnhekk - illi jagħmel xogħol ta' l- aluminium u ta' l-injam u ġej u sejjer Malta.

Imbagħad ngħidu illi m'għandhiex għalfejn nibżgħu għaliex t-Taljani jew l-Isqallin mhux se jiġu hawn Malta biex naħdmu!

Għalkemm forsi t-Taljani ma jiġux, izda l-Isqallin bil-qagħad kbir illi għandhom f'pajjizhom ma naħsibx illi se jiddejqu illi jiġu jaħdmu hawn Malta.

Mhux se jiġu jaħdmu kollha hawn, u m'għandniex għalfejn li jiġu kollha, għaliex bħalissa is-suq tax-xogħol hawn Malta diġa qiegħed tajjeb, għaliex għandna gvern li m'huwiex kapaċi jsib xogħol għall- Maltin.

Dak li jonqos hu illi jiġu l-Isqallin, u dawn lanqas biex jagħmlu xogħol ta' speċjalizazzjoni.

Il-kriterji u r-restrizzjonijiet kollha sabiex tikseb liċenzja ta' xogħol biex taħdem ġo pajjiżna jtiru u l-barranin ikunu jistgħu jaħdmu ta' waiters, jew fil-banek u anke jekk iridu fil- parlament!

Ma jkun hemm xejn li jwaqqaf barrani milli japplika mas-settur pubbliku, jiġifieri jista' jkun hemm domanda akbar fis-suq tax-xogħol tagħna.

Dan issa huwa f'qasam wieħed, dak li għandu x'jaqsam max-xogħol, imbagħad hemm il-qasam ukoll tar-residenzi.

Naturalment biex barrani jkun jista' jaħdem Malta jkollu jikseb the right to reside.

Meta nissieħbu fl-Unjoni, iċ-ċittadini mill-Unjoni Ewropea jkunu eżenti taħt l-Att dwar l-Immigrazzjoni mill-kapitlu 3 li għandu x'jaqsam ma' l-immigranti projbiti u allura jkollhom id-dritt li jixtru.

Ir-regoli ta' l-Unjoni Ewropea jagħtuk id-dritt illi tixtri għaliex din hija liberta' oħra, il-liberta tal-freedom of movement of capital.

Din hija r-raġuni għaliex il-gvern Nazzjonalista qed jipprova jakkwista deroga permanenti, għalkemm ma nafx kemm ħa jirnexxielu.

Aħna nixtiequ relazzjoni speċjali ma' l-Unjoni Ewropea, li qed ngħidulha a la carte menu, li ma teżistiex fl- Unjoni Ewropea.

Din ir-relazzjoni speċjali trid tispjegha lilhom u mhux lilna, min-naħa tagħhom jew ġewwa jew barra, jew taċċetta r-regoli jew le, daqshekk kollox!

Bħalissa barrani jista' jixtri proprjeta' hawn Malta imma jista' jixtri propjeta' waħda b'ċerti kondizzjonijiet, basta jakkwista l-permess għall- acquisition of immovable property.

Jekk Malta tissieħeb fl-Unjoni dan kollu jkollu jtir u barrani jkun jista' jiġi hawn Malta u jixtri proprjeta' waħda, jew anki tnejn, tlieta, erba' jew ħamsa, u jkun jista' jispekula wkoll.

Ftit ilu kont qed inkellem lill-Ministru Joe Borg u qalli li din mhiex problema għaliex fid-Danimarka hemm reġuni fejn din ir-regola ma tapplikax.

Imma l-Unjoni Ewropea diġa' qaltilhom li rigward il-housing, dik tad-Danimarka was a one-off case and will not happen again.

L-Unjoni Ewropea ma taċċettax derogi permanenti dwar kemm wieħed jista' jixtri proprjeta' u jekk ikun irid jispekula u joqgħod jagħmel il-business, ikun jista' jagħmilha ukoll.

Mr Speaker, issa jeżisti l-argument kuntrarju li aħna nistgħu nixtru proprjeta' barra minn pajjiżna.

Issa nafu kemm qed isibuha diffiċli koppji Maltin, speċjalment żgħażagħ, illi jixtru proprjeta' hawn Malta minħabba prezzijiet ta' djar u artijiet li mhumiex irħas, aħseb u ara kemm se nixtru proprjeta' barra minn Malta!

For God's sake ma noqogħdux ngħidu that there is the other side of the coin u li aħna nistgħu nagħmlu l-istess ħaġa.

Nistgħu nbassru x'jiġri ġewwa pajjiżna, u dan jafu l-gvern għaliex kieku kien komdu u kalm dwar din il-kwestjoni ma kienx se joqgħod jiġri wara Verheugen u jitlob deroga permanenti f'dak li għandu x'jaqsam ma' xiri ta' proprjeta'.

Kieku din il-ħaġa mhux qed tinkwiethom ma jitolbuhiex, imma fil-fatt qegħda tinkwethom u allura tajjeb li f'din id-diskussjoni nidħol ftit jew wisq fil-qasam ta' l-Unjoni Ewropea.

Rigward l-abbozz innifsu, Mr Speaker, dan jieħu ħsieb - u forsi anke b'mod naturali - li l-liberta tal-freedom of movement, minħabba il-ħames snin li wieħed għandu jistenna sabiex jakkwistaha, tapplika wkoll għal dak iċ- ċittadin jew ċittadina barranija li tiżżewweġ ċittadin Malti u matul dawk il-ħames snin ċ-ċittadin Malti jmut.

Issa x'se jiġri minnu jew minnha dik il-persuna, titlef il-freedom of movement?

Il-liġi qiegħda tipproponi illi li kieku baqa' ħaj, probabbli kienu jibqgħu miżżewġin għal ħames snin u allura mhux sew illi titlef il-freedom of movement.

Dan veru, hekk għandu jkun, u naqblu magħha.

Hekk jekk persuna barranija żżewġet Malti, u matul dawk il-ħames snin il-Malti jew il-Maltija jmutu, speċjalment jekk ikun hemm it-tfal, allura x'se jiġri minnha dik iċ-ċittadina barranija li żżewġitu jew dak iċ-ċittadin li żżewweġ ċittadina Maltija?

Ma jkunx ġust illi l-barrani jew il-barranija tispiċċa mingħajr freedom of movement, speċjalment jekk ikollha t-tfal mill-persuna ċittadina Maltija li mietet.

B'hekk il-liġi ħadet ħsieb sabiex il-freedom of movement ta' dan il-barrani jew barranija tidħol naqra fil-friża - biex insejħulha hekk - u wara ħames snin jerġa' jiskatta d-dritt kostituzzjonali.

Però hawnhekk irridu noqogħdu attenti mill-abbużi għax jista' jkollok każ ta' mara avvanzata fiż-żmien u jkun hemm xi barrani jiżżewwiġha u ngħidu aħna din tmut wara sentejn.

L-istess fil-każ ta' mara barranija li tiżżewweġ Malti li għandu 70 sena li jkun wasal biex imut.

Ovvja għalfejn isiru dawn iż-żweġijiet!

Dawn huma żweġijiet ta' konvenjenza li rridu noqogħdu attenti għalihom.

B'din il-liġi, anke jekk imut iċ-ċittadin Malti matul dawk il-ħames snin, il-konjuġi l-oħra jew l-ieħor li jista' jkollu 30, 40 sena, ikun jista' jakkwista l-freedom of movement.

Din hija provision li qiegħda wkoll fl-Att dwar iċ-Ċittadinanza, jiġifieri jakkwista ċ-ċittadinanza u mbagħad ikollu dritt għall-freedom of movement awtomatikament għax ikun ċittadin Malti.

Iżda fl-abbozz ta' liġi hemm propost proviso li jgħid li l-ministru responsabbli għall-ħwejjeġ li għandhom x'jaqsmu maċ-ċittadinanza Maltija jista' jiddikjara li jkun kontra l-interess pubbliku li konjuġi jakkwista l-freedom of movement, u taħt l- Att dwar iċ-ċittadinanza jakkwista ċ-ċittadinanza b'dan il-mod.

Allura f'dawk iċ-ċirkostanzi fejn ikun ovvju li ż-żwieġ sar għal dak l-iskop, il- ministru għandu jeżerċita dak id-dritt.

Imbagħad għandek każi fejn ikun hemm min huwa verament sinċier u jkun iħobb verament, imma dawn huma ċirkostanzi li mhux faċli tinduna min hu sinċier.

Mr Speaker, nagħlaq billi ngħid ukoll xi ħaġa żgħira fuq il-kunsilli lokali, li wkoll għandha x'taqsam mal-kwestjoni tal-freedom of movement.

Jekk Malta tissieħeb fl-Unjoni, ċittadini mill-Unjoni Ewropea se jkollhom id-dritt li jivvotaw fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali hawn Malta.

Bħalissa ċittadini Maltin biss jistgħu u jidhirli li by reciprocity l- Ingliżi u l-Irlandiżi, skond il-liġi dwar il-kunsilli lokali.

Però jekk Malta tissieħeb fl-Unjoni, imbagħad anke ċittadini mill-Unjoni Ewropea jkunu jistgħu jiġu jivvotaw fl-elezzjonijiet għall-kunsilli lokali tagħna.

M'għandix ħin biex nespandi aktar fuqha din imma se nkunu qegħdin niftħu fuq affarijiet li għandhom x'jaqsmu mal-gvern lokali anke għal persuni mill- Unjoni Ewropea.

Din hija regola li toħroġ mit-Trattat ta' Maastricht.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Helen D'Amato.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Mr Speaker, quddiemna għandna abbozz li qiegħed jittratta żewġ affarijiet differenti.

Jien nixtieq niffoka fuq il-parti fejn l-abbozz qed jgħid li għandu jiġi miżjud kapitlu mal-Kostituzzjoni li jipprovdi li għandu jkun hemm gvern lokali f'Malta u, ladarba jidħol, dan jista' jitħassar biss mill-Kostituzzjoni jekk ikun hemm żewġ terzi tal- membri kollha tal-Kamra, jiġifieri 44 membru, li jaqblu li dan l-artiklu għandu jitħassar.

Nagħraf ukoll l-importanza ta' l-emenda l-oħra li qed tiġi proposta għaliex konna qegħdin ngħixu f'anomalija fejn filwaqt li mara barranija setgħet tiżżewweġ raġel Malti u jkollha l-freedom of movement, raġel barrani ta' mara Maltija ma setax ikollu dan id-dritt b'mod kostituzzjonali.

Huwa importanti wkoll it-terminu ta' ħames snin biex wieħed dejjem inaqqas l-abbuż.

Nafu li saru abbużi u allura huwa importanti li dawn l-emendi jsiru.

Però fil-ftit ħin li għandi għad- dispożizzjoni tiegħi xtaqt nitkellem dwar l-emenda biex jiġi entrenched il- prinċipju tal-kunsilli lokali fil-Kostituzzjoni.

Mr Speaker, fl-1993 kien sar pass importanti fl-iżvilupp ta' pajjiżna meta għall-ewwel darba ġew introdotti l-kunsilli lokali.

Kien pass importanti fil-proċess politiku ta' kif ikun amministrat pajjiżna, billi l- amministrazzjoni ma tibqax konċentrata f'idejn il-gvern ċentrali biss, imma parti minn dak il-poter jgħaddi f'idejn il-kunsilli lokali eletti b'mod demokratiku minn residenti tad-diversi lokalitajiet.

B'dan il-mod ċerti deċiżjonijiet li jeffettwaw il-ħajja ta' kuljum ta' kull wieħed u waħda minna jittieħdu kemm jista' jkun f'livell ta' komunità, f'livell aktar qrib ta' dawk li jgħixu fil-lokalitajiet differenti u li l-aktar li ikunu se jintlaqtu b'dawk id-deċiżjonijiet.

U dan jagħmel sens peress li kull lokalità għandha l-ħteġijiet u l-prijoritajiet tagħha, għaliex għalkemm pajjiżna huwa żgħir, kull raħal għandu l-identità partikolari tiegħu.

Jekk insemmu l-Iklin insibu li hija komunità magħmula iktar minn familji bit-tfal li għadhom żgħar u żgħażagħ, imbagħad jekk immorru fil-Furjana nsibu li għandek komunità fejn għandek iktar anzjani, allura l-ħteġijiet tagħhom huma differenti.

Hemm ukoll id-differenza ta' fejn qegħdin fil- lokalità u x'tip ta' ambjent hemm madwarek.

Per eżempju, is-Swieqi hija area iktar moderna fejn hemm iktar traffiku u iktar stabilimenti kummerċjali, allura għandhom bżonn ċerti ħteġijiet.

Imbagħad jekk immorru l-Għargħur insibu area iktar rurali u area moderna wkoll, imma għandek raħal fejn wieħed irid jippriserva l-identità rurali tiegħu, fosthom l- isqaqien, li ma ssibhomx f'postijiet oħra bħalma huma l-Iklin u s-Swieqi.

Mr Speaker, fl-1993 il-kunsilli lokali bdew bħala esperiment.

Dak iż- żmien ħafna minna - u ngħid ħafna minna għaliex jiena kont waħda minnhom - dħalna għalihom bla esperjenza ta' xejn.

Bdejna bi ftit dmirijiet u kull kunsill beda jiżviluppa l-ħidma tiegħu u tgħallimna on the way.

Il-partit Nazzjonalista sa mill-bidu nett emmen li dan l-esperiment kellu jkun suċċess, u ħarsa madwarna tgħidilna li, iva, il-kunsilli lokali għamlu differenza u qed jagħmlu differenza fl-irħula u fl-ibliet tagħna.

Forsi wħud aktar minn oħrajn, għax ma nistgħux ngħidu li l-kunsilli lokali kollha mxew bl-istess pass, iżda kullimkien tinħass il-preżenza tal-kunsilli lokali.

Permezz tal-kunsilli lokali qed titrawwem ukoll kultura ġdida ta' aktar sens ċiviku lejn il-lokal.

Meta wieħed jara x'tip ta' attivitajiet jagħmlu l-kunsilli lokali jsib li qegħdin joħorġu l-identità dejjem aktar fuq quddiem.

Il-kunsilli lokali twaqqfu b'rispett lejn wegħda elettorali tal- Partit Nazzjonalista, u mhux għax kien rikjest.

Il-kunsilli lokali twaqqfu għax Partit Nazzjonalista emmen fihom.

Kien taħt amministrazzjoni Nazzjonalista ta' bejn l-1987 u l-1992 li kienet ħarġet il-white paper li saru diversi konsultazzjonijiet dwarha sakemm kien ippreżentat l-abbozz ta' liġi ta' l-1993 għall-konsiderazzjoni ta' din il-Kamra.

Mr Speaker, għalkemm il-Kostituzzjoni tagħna s'issa ma timponix li jitwaqqfu l-kunsilli lokali, iżda dan ipprevedietu għax insibu xi artikli fil-Kostituzzjoni li jagħmlu riferenza għall-possibbiltà li jkun hemm gvern lokali.

U llum minn esperiment il-kunsilli lokali qed narawhom bħala esperjenza u rridu nagħmlu pass ieħor 'il quddiem; li mhux biss insibu riferenza għall-possibbiltà li jkun hemm kunsill lokali, iżda li dawn ikunu dritt tal-poplu Malti.

Il-kunsilli lokali se jkunu entrenched fil- Kostituzzjoni ta' pajjiżna biex għada pitgħada dawn il-kunsilli lokali żgur ma jisfawx mhedda minn xi ħadd li forsi ma tantx ikollu grazzja magħhom u b'daqqa ta' pinna, b'maġġoranza sempliċi f'dan il-parlament jikkanċella l- liġi li tirregola t-twaqqif tal-kunsilli lokali.

Mr Speaker, forsi jkun hawn min jgħid li dawn saru parti mill-ħajja ta' kuljum ta' l-ibliet u l-irħula tagħna u allura ma nipprevedux li dawn jistgħu jitneħħew.

Iżda hawnhekk nixtieq nistaqsi: Xi ħadd kien jipprevedi li l-finanzi tal-kunsilli lokali kienu se jitnaqqsu minflok jiżdiedu minn sena għal sena?

Iżda dak li forsi ma ppreveda ħadd fil-fatt ġara għaliex taħt amministrazzjoni Laburista hekk ġara.

Jekk wieħed jara kif ġraw l-affarijiet isib li l-kunsilli lokali bdew b'doveri sempliċi u l- finanzi kienu jirrigwardaw dawk id-doveri li kellhom, Lm4.8 miljun, is-sena ta' wara żdiedu għal Lm7.59 miljun, fl-1996 żdiedu għal Lm9.72 miljun, iżda mbagħad fl-1997 dawn il-finanzi naqsu, u fl-1998 reġgħu naqsu.

L-għajta kienet "nagħmlu iktar b'anqas".

Meta tnaqqsu dawn il-finanzi, allavolja l- Partit Laburista ma kienx qiegħed jipparteċipa hu b'mod dirett, bil- kandidati f'ismu, kellna galbu kbir għaliex b'inqas finanzjament dawn il- kunsilli lokali kellhom jagħmlu ħafna iżjed.

Imbagħad fl-1999 reġgħu żdiedu l-finanzi u llum għandna Lm10.64 miljun li huma dedikati għax-xogħol li jridu jagħmlu l-kunsilli lokali.

Mr Speaker, il-Partit Laburista bil-kliem qalilna li jemmen fil-kunsilli lokali, iżda bil-fatti nafu x'kien il-ħsieb.

Illum aħna qed nipproponu kapitlu qasir imma b'sinifikat qawwi, li jgħid li:

"L-Istat, filwaqt li jirrikonoxxi l-prinċipji ta' sussidjarjetà ..."

- għax fuq kollox dak huwa l-qofol tal-kunsilli lokali -

"...għandu jadotta sistema ta' gvern lokali li biha t-territorju ta' Malta jinqasam f'dak l-għadd ta' lokalitajiet ..."

- kif nafu, bdejna b'67 lokalità u llum għandna 68 għax żdiedet l-Imtarfa -

"... hekk kif jista' minn żmien għal żmien jiġi stabbilit b'liġi, b'dan li kull lokalità tkun amministrata minn kunsill lokali elett mir- residenti tal-lokalità ..."

- jiġifieri bil-prinċipju tad-demokrazija li dawk li jiġu eletti biex imexxu u jużaw fondi pubbliċi jkunu eletti b'mod demokratiku permezz ta' elezzjoni mir-residenti ta' dik il-lokalità -

"...u li jitwaqqaf u jitħaddem skond dik il-liġi li tista' minn żmien għal żmien tkun fis-seħħ."

Għalkemm dan il-kapitlu jrid jidħol bl-approvazzjoni ta' żewġ terzi tal- Kamra, jiġifieri ta' mill-inqas 44 membru ta' din il-Kamra, u biex jitneħħa mill-Kostituzzjoni jrid ukoll żewġ terzi tal-Kamra li jivvotaw favur dik l- emenda, dan mhux qed jorbot li ma tistax issir emenda fil-liġi dwar il- kunsilli lokali, għaliex nafu li mal-mogħdija taż-żmien l-affarijiet jevolvu ruħhom, u allura jkun jeħtieġ ċerti bidliet.

Il-verita' hi li qed jingħata dritt bil-Kostituzzjoni, li hija l-ogħla liġi tal-pajjiż, allura anke l-istatura tal-kunsilli lokali se tkompli tissaħħaħ.

Aħna nemmnu bis- sħiħ li min qiegħed fil-politika qed jagħti servizz u kulmin jipparteċipa fil-kunsilli lokali wkoll qed jagħti servizz.

Id-demokrazija hija bbażata fuq l-eżistenza tal-partiti politiċi.

Il-gvern ċentrali jamministra l- fondi pubbliċi, fondi miġbura mingħand kull wieħed u waħda minna, u l- kunsilli lokali qed jamministraw parti minn dawn il-fondi pubbliċi li qed jinqasmu fuq id-diversi lokalitajiet biex kull lokalità tgawdi u tuża l- fondi kif l-aktar jaqbel għaliha.

Il-kunsilli lokali jamministraw mhux sold u tnejn.

Kif għedt, għal din is-sena hemm biss biss kważi Lm11 miljun.

Il-partiti politiċi m'għandhomx jabdikaw mid-dmir li huma wkoll jipparteċipaw f'dan l-eżerċizzju politiku, f'dan l-eżerċizzju ta' amministrazzjoni.

F'dawn id-dibattiti qed nisimgħu kważi l-istess kritika u argumenti li smajna fl-1993, jiġifieri li l- partiti politiċi m'għandhomx jipparteċipaw fil-kunsilli lokali.

Il-liġi ma tgħidx li l-partiti politiċi għandhom l-esklussività, ma tgħidx li huma l- partiti politiċi biss li jistgħu jipparteċipaw, u mill-esperjenza nafuha din.

Għandhom dritt jipparteċipaw il-partiti politiċi, għaqdiet tar- residenti, gruppi ta' nies bħalma huma baned, daqskemm għandu dritt kull individwu li jipparteċipa fuq bażi personali, li allura jitqies bħala indipendenti.

Mr Speaker, meta l-Partit Laburista ma kienx jipparteċipa bil-miftuħ fil- kunsilli lokali, bl-iskuża li l-kunsilli jkunu miċ-ċittadin għaċ-ċittadin, kien qiegħed joħnoq id-dritt għal dawk in-nies li liberament ma kenux marbuta ma' karru politiku.

Illum li l-Partit Laburista dawwar ir-rotta, minkejja li qed jgħid li qed joħroġ il-kandidati tiegħu fuq qalbu, id- distinzjoni nistgħu ngħidu li hija netta.

Ma rridux ninsew li fost l-hekk imsejħa kandidati indipendenti kellna numru minnhom li faċilment kienu identifikati bħala nies, mhux biss li kienu marbuta mal-karru politiku tal- partit Laburista, iżda kienu parti minn dak il-karru.

Forsi ma kenux fl- eżekuttiv tal-partit, ma kenux fil-kumitati sezzjonali tal-partit, imma huma nies identifikati u wħud minnhom illum qegħdin f'din il-Kamra mal- Partit Laburista u oħrajn qegħdin jikkontestaw mal-Partit Laburista llum, issa li għandhom iċ-ċans bħalma għandhom kull dritt li jagħmlu.

Għalhekk nistaqsi: X'sinifikat kellha l-faċċata ta' l-independenti dakinhar?

Mr Speaker, ma jagħmilx sens li naċċettaw li jkollok grupp ta' nies li jingħaqdu flimkien, li jagħmlu parti minn għaqda jew banda, iżda mbagħad ma naċċettawx li jkollok grupp ta' nies li jiddeċiedu li jikkontestaw f'isem partit politiku.

Mela filwaqt li naqblu li l-kunsilli lokali huma tajbin, u naħseb li naqblu wkoll li huma parti minn proċess politiku, f'din il- Kamra hawn min sal-lum għadu xettiku u għadu jrid iċaħħad id-dritt li grupp jipparteċipa f'isem partit politiku.

Allura nsibu ruħna kulħadd kuntent u kulħadd liebes il-maskra.

Meta fl-1993 u fl-1996 jien ikkontestajt għall-kunsill lokali taż-Żurrieq taħt il-lista tal-Partit Nazzjonalista, kulħadd kien jaf x'nirrappreżenta, iżda ma nistax ngħid l-istess għal oħrajn.

Illum wieħed jista' jiddefinixxihom tassew il-kandidati li jagħżlu li joħorġu indipendenti għax kulmin jixtieq jikkontesta jista' jagħmel dan bil-libertà kollha taħt liema kappa jrid.

Allura waħedha toħroġ il-mistoqsija, għaliex din ir-reżistenza kollha min-naħa tal-Partit Laburista meta minn naħa jgħid li ma jridx jippolitiċizza u qed joħroġ il-kandidati fuq qalbu, imbagħad wieħed jara l- posters li hemm fit-toroq bil-kliem kbar, jispikkaw, "Ivvota Labour".

Ma kienx hemm il-kliem "Ivvota għall-kandidati tal-kunsilli lokali f'isem il- Labour", imma "Ivvota Labour", qishom posters ta' elezzjoni ġenerali.

Fil-verità, filwaqt li jikkritikaw lilna li nagħmlu minn kollox għall- poter u li rridu niddominaw, dan mhux ħlief dak li verament iridu jagħmlu huma u tagħhom jagħtuh lilna.

Irridu niftakru li meta ġew imwaqqfa l- kunsilli lokali konna għadna ħerġin minn sistema fejn kollox kien jiddependi mill-gvern u mill-ministru.

U l-konċett tal-kunsilli lokali kien proprju kontra din is-sistema.

Saru diversi affarijiet biex din tibda titkisser u tibda tiġi rimedjata, fosthom il-kunsilli lokali.

Imma flok qalulna li huma ma ridux id-deċentralizzazzjoni, qalulna li dawn il- kunsilli ma jaħdmux f'pajjiż żgħir bħal tagħna, u aktar 'il quddiem qalulna li fuq kollox m'aħniex niddeċentralizzaw għaliex lill-kunsilli lokali fil- bidu ma tajnihomx poteri biżejjed.

Qed nirriferi għad-dibattiti ta' l- 1993.

Qalulna wkoll li pajjiżna huwa żgħir u mhux żgur għandna riżorsi umani biżejjed biex insostnu 67 kunsill lokali.

Illum għandna 68, u flok qalulna li jibżgħu li ma jsibux kandidati biżżejjed, qalulna li ma jemmnux li għandhom jipparteċipaw.

L-esperjenza qed turina li l-Partit Nazzjonalista dejjem sab il-kandidati, f'kull belt u raħal ikkontesta l-elezzjoni, dejjem żied in-numru ta' kandidati, dejjem żied in-numru ta' kandidati żgħażagħ u ta' kandidati nisa, jiġifieri m'aħniex qegħdin ngħidu xi faxxa waħda ta' nies li rnexxielu jsib il-Partit Nazzjonalista.

Iżda għat-tieni darba konsekuttiva, mhux se jkun hemm bżonn elezzjoni għall-kunsill lokali ta' Ħal Safi.

Il-Partit Nazzjonalista sab sitt kandidati u għandna bżonn ħamsa.

Għalhekk waħda rtirat biex ma ssirx elezzjoni bejn is-sitta tal- Partit Nazzjonalista.

Imma l-Partit Laburista ma sabx kandidati biex joħorġu għall-kunsill lokali ta' Ħal Safi li, bħal postijiet oħra, huwa raħal fejn hemm diversi nies ta' kulur politiku differenti.

X'inhi r- raġuni?

Nispera li ma jkunx hawn xi ħadd li jgħidilna li s-Safin qed jibżgħu mill-kandidati Nazzjonalisti.

Mr Speaker, kif għedt, tul dawn l-aħħar seba' snin dawn il-kunsilli lokali rajniehom jiżviluppaw minn esperiment għal esperjenza.

Mela kif irriferejt qabel, fost il-kritika li kienet saret meta tresqet il-liġi kien intqal li ċ-ċokon ta' pajjiżna ma setax ikun hemm deċentralizzazzjoni tal- poter u fl-istess nifs ingħad ukoll li l-kunsilli qed jingħataw ftit wisq poteri.

Dakinhar fid-diskors tiegħu l-kap ta' l-oppożizzjoni fl-1993 nistgħu ngħidu li he set the tone u pprova jxejjen il-wegħda elettorali tal- Partit Nazzjonalista kif kienet tidher fl-1987, u kkwota mill-programm elettorali.

Fost affarijiet oħra semma li l-kunsilli lokali kellhom ikunu responsabbli mill-indafa pubblika u mit-toroq, u qalilna: L-ironija tafu x'inhi?

Li skond il-programm elettorali dawn għandhom ikunu responsabbli miċ-ċentri ta' l-anzjani, mill-kultura, użu ta' skejjel, bini pubbliku ieħor, jiftħu ġonna pubbliċi, il-wirt kulturali u storiku, li l-kunsilli jkunu ċentri ta' pariri u ta' tagħrif, u l-kap ta' l-oppożizzjoni kien qal li minn dan kollu l-gvern Nazzjonalista m'għamel xejn u li l-kunsilli se jkunu sempliċement għat-tindif u l-manutenzjoni tat-toroq u postijiet pubbliċi.

Dakinhar il-kap ta' l-oppożizzjoni kien sejjaħ l-abbozz bħala wieħed nej fis-sens li ma sabx it-tip ta' deċentralizzazzjoni li qiegħed jimmira għaliha l-istess gvern.

Mr Speaker, f'seba' snin ta' esperjenza nistgħu ngħidu li dakinhar il-kap ta' l-oppożizzjoni ħa xi ftit ta' falza stikka u tassew joqgħod il- proverbju, the proof of the pudding is in the eating.

Mhux talli ma kienx abbozz nej, talli minn abbozz ġie mibdul f'liġi, mhux bil-kunsens tal-grupp Laburista li dakinhar kienu vvotaw kontra, u mhux biss qed iħalli l-frott, imma minn dak il-frott qed kull wieħed u waħda minna mix-xogħol tant ta' fejda li qegħdin jagħmlu dan in-numru sabiħ ta' voluntiera.

Rajna l-poteri tal-kunsilli lokali jiżdiedu permezz ta' provvediment f'dik l-istess liġi, li kien jaħseb li l-poteri tal-kunsilli lokali kellhom jiżdiedu aktar kemm jgħaddi ż-żmien u aktar kemm jissodaw il-kunsilli.

Kellek kunsilli li ħadu responsabbiltà fuq iktar affarijiet għax kienu iktar preparati.

Issa, seba' snin wara, qed naraw li dak li għall-kap ta' l-oppożizzjoni kien jitqies bħala ironiku, bħala wegħda tal-Partit Nazzjonalista li ma nżammitx, qed narawha sseħħ quddiem għajnejna kuljum fl-ibliet u fl-irħula tagħna.

Illum, apparti d-dmirijiet li joħorġu strettament mil-liġi, il- kunsilli lokali qed jassumu dejjem aktar rwol soċjali għall-benefiċċju ta' kull persuna fil-komunità.

Hawnhekk nixtieq nirrimarka dwar proposta li nsibu fil-programm ta' ħidma tal-kandidati li qed joħorġu taħt il-listi tal-Partit Nazzjonalista fejn qegħdin jipproponu li fit-tliet snin li ġejjin isir studju biex jaraw x'inhuma d-diffikultajiet li qed jiltaqgħu magħhom in-nies tal-lokalità tagħhom, biex imbagħad dawn isiru l-prijoritajiet għall-ħidma ta' dawn il- kunsilli.

Mr Speaker, irridu napprezzaw li dawk li daħlu għal din l-isfida fl-ewwel kunsill, batew, ħadmu ħafna u kellhom ħafna x'jitagħlmu, u għadna qed nitgħalmu għaliex kull ġurnata hija esperjenza ġdida.

Imma nixtieq nibda nsemmi dak li għall-kap ta' l-oppożizzjoni, kif għedt, kienet sitwazzjoni ironika u li qed narawha sseħħ kuljum illum il-ġurnata.

Qed naraw kunsilli lokali jiftħu ġonna pubbliċi.

Kellna każi fejn dan kien proprju l-ewwel ġnien pubbliku ta' lokal, bħal fil-każ ta' Ħal Għaxaq.

Qed naraw ukoll li ġonna li kienu magħluqa u li kienu proprjeta' tal- gvern, bħal ġnien Sir Alexander Ball f'Ħal Safi u oħrajn jgħaddu f'idejn il- kunsilli lokali.

Rajna tul dawn l-aħħar sentejn numru ta' proprjetajiet tal-gvern u bini ta' valur storiku jgħaddi f'idejn il-kunsilli lokali.

U hawnhekk ma nistax ma nsemmix il-mitħna tax-Xarolla, li fl-ewwel kunsill, li jiena kont nagħmel parti minnu, kienet saret pressjoni kbira biex din il- mitħna li kienet qiegħda ġġarrab ħafna ħsara, tiġi restawrata, u ġiet restawrata.

Ftit xhur ilu din għaddiet f'idejn il-kunsill lokali biex jużaha fl-aħjar interess tal-lokal, u din tinfetaħ mill-kunsill lokali nhar ta' Ħadd biex iżuruha n-nies, tintuża wkoll - għaliex jagħmel sens li dawn il-postijiet ikunu postijiet ħajjin - biex jingħataw lezzjonijiet ta' l- arti u tal-bizilla, u jsiru esebizzjonijiet ta' xogħol ta' tfal.

Dawn huma kollha affarijiet pożittivi li qegħdin anke jrawmu kultura fil-lokalitajiet differenti, u dak li ġara fil-mitħna tax-Xarolla qed jiġri wkoll f'postijiet oħra.

Mr Speaker, qed naraw kunsilli li jinvolvu ruħhom dejjem aktar fl-iskejjel tal-lokalita', mhux biss billi jipproponu min hu l-president tal-kunsill skolastiku, imma fit-tmexxija tal-libreriji.

Għandna numru ta' libreriji li għaddew għand il-kunsilli lokali biex jamministawhom u ħafna kunsilli lokali qed jagħmlu ħafna investiment fix-xiri ta' kotba għal dawn il- libreriji u anke biex dawn il-libreriji jinfetħu għal ħinijiet itwal biex ikunu aċċessibbli aktar għan-nies tal-lokalita'.

Issemmew anke l-faċilitajiet sportivi u bosta kunsilli qed jaħdmu biex itejbu l-faċilitajiet sportivi u s-sena li għaddiet beda wkoll il-proċess tad-devoluzzjoni ta' faċilitajiet sportivi.

Barra minn hekk, diversi kunsilli ilhom għal numru ta' snin issa jiffinanzjaw trasport biex tfal ikunu jistgħu jattendu skola sajf nhar ta' Sibt li tkun organizzata mill- ministeru ta' l-edukazzjoni.

Mr Speaker, waħda mil-affarijiet ironiċi li ssemmew kienet li l-kunsilli lokali għandhom jieħdu ħsieb iċ-ċentri ta' l-anzjani.

Illum, seba' snin wara, insibu numru ta' day centres għall-anzjani li huma b'kollaborazzjoni bejn il-kunsilli lokali u l-gvern ċentrali proprju għall-benefiċċju ta' l- anzjani.

Infetaħ wieħed proprju dan il-weekend ġewwa Ħal Luqa.

Hemm oħrajn ġoż-Żurrieq, ġo Ta' Sliema, u f'postjiet oħra.

Iżda fejn m'hemmx dawn iċ- ċentri, il-kunsilli - u hawn fejn tidħol ir-reġjonalita' għax ma jistax ikun li jkollok ċentru ta' l-anzjani f'kull raħal, għaliex forsi minħabba d- daqs tar-raħal ma jagħmilx sens li jinfetaħ hemmhekk għax m'hemmx biżżejjed nies li se jkunu qed jiffrekwentawh - jipprovdu trasport għall-anzjani tagħhom biex ikunu jistgħu jattendu ċentri ta' l-anzjani fil-viċinanzi.

Naf li din tiġri fil-lokalita' fejn ngħix jien.

Il-kunsilli lokali ta' madwar iż-Żurrieq jorganizzawlhom it-trasport biex jieħdu l-anzjani tagħhom ġoċ-ċentru taż-Żurrieq, u allura jkunu jistgħu jgawdu minn din il- faċilità, barra n-numru ta' ħarġiet li jsiru.

Mr Speaker, issemmiet il-kultura.

Jien nemmen li l-kunsilli lokali qed ikunu promoturi tal-kultura fir-raħal tagħhom għax nisimgħu b'ħafna esebizzjonijiet tax-xogħol tan-nies tar-raħal, lezzjonijiet ta' arti., bizzilla, ganutell - ganutel huwa dawk il-fjuri tad-drapp u bil-lewlu - artiġjanat antik li kien qed jinqata', pero' llum qed narawh isir permezz tal-lezzjonijiet fl-irħula tagħna u it is being revived.

Il-kunsilli lokali qed ikunu aktar relevanti għaż-żmien tal-lum u qed jipprovdu courses fil-computer, internet, e-mail.

You name it, they have it.

Anke fl-attivitajiet li jagħmlu, fosthom l-attivita' ta' jum ir-raħal u serati permezz ta' talent tan-nies li joqogħdu f'dik il-lokalita', qed jagħtu aktar sens ta' komunita'.

Qed jingħataw ukoll servizzi ġodda.

Per eżempju, irħula li ma kellhomx servizz ta' banek, permezz ta' għajnuna bejn il-kunsill lokali u banek lokali, dawn qed jagħtu s-servizz tal-bank fil- lokalita'.

Jekk ma jgawdi ħadd minn dan is-servizz, qed igawdu minnu l- anzjani tagħna li jgħixu f'dawn il-lokalitajiet.

Qed jingħata servizz importanti ħafna lin-nies li għandhom kirjiet tal-gvern, li flok joqogħdu jmorru minn kull raħal il-Baviera, illum imorru ġol-kunsill lokali tagħhom u jinqdew b'iktar faċilita' u inqas dewmien.

Mr Speaker, is-segretarju ġenerali tal-Partit Laburista sejjaħ din l- emenda bħala gimmick però jien se ngħid x'inhi l-gimmick.

Illum il-Partit Laburista jrid jieħu garanzija mingħand il-prim ministru li l-kunsilli lokali ma jagħmlux taxxa.

Din irripetejnieha ad nauseam.

Il-liġi tal- kunsilli lokali ma tħallix li l-kunsilli lokali jagħmlu taxxi.

Dik hija ċara.

Mela għalxiex qed jirriferu?

Ħalli nsemmi dak li qed jagħmel il- kunsill lokali taż-Żurrieq.

Dan qal li jekk inti trid tmur tara l-mitħna tax-Xarolla tħallas xi ħaġa żgħira biex tidħol.

Forsi għal din it-tip ta' taxxa kien qiegħed jirriferi?

Il-kunsilli lokali taż-Żurrieq qiegħed jagħmel lezzjonijiet ta' arti u ta' bizzilla li wieħed irid iħallas xi ħaġa għalihom.

Għal din it-tip ta' taxxa qed nirriferu?

Għax jekk dawn huma t- taxxi li qed jirriferu għalihom, infakkar li fil-kunsill lokali taż-Żurrieq hemm maġġoranza Laburista, allura niġbdulhom naqra widnejhom.

Mela jekk mhux qed jirriferu għal dawn, allura ma jeżistux possibbiltajiet oħra fejn wieħed iżid it-taxxi għaliex il-liġi ma tagħtihomx dritt li jagħmlu taxxi għal-lokalità.

(Interruzzjonijiet) Ix-shadow minister, l-Onor.

Charles Mangion qed jgħidli, "U ta' Birkirkara?", u l-Ministru Gatt qed jgħidli: "U tal-Marsa?"

Mela ġejna draw għax it-tnejn li huma mhux se jieħdu dak li jridu, għaliex il-liġi tal-kunsilli lokali ma tipprovdix biex il-kunsilli jkunu jistgħu jagħmlu t-taxxi fil-lokalità tagħhom!

Mr Speaker, nixtieq nagħlaq billi nifraħ u nirringrazzja lil dawk in-nies kollha, ġejjin minn fejn ġejjin, qegħdin fejn qegħdin, li offrew is-servizz tagħhom favur il-kunsill lokali, mhux bħala istituzzjoni, imma tal-valur tal-kunsill lokali fix-xogħol li qed jagħmel favur tar-residenti tal-lokal.

Dawn huma dawk li ngħidilhom "in-nies ta' veru", u għalhekk jiena nidħak meta nirċievu l-kartolini tan-nies li m'humiex ta' veru.

U ma nistax ma nsemmihomx, għaliex għalkemm Jennifer Lopez u Ricky Martin huma nies ta' veru, però żgur li m'humiex nies ta' veru fil-kuntest tal-kunsilli lokali tat-22 lokalità ta' pajjiżna.

Nammetti li huma nies ta' veru, Onor. Bartolo.

Però żgur li with no stretch of the imagination ma tista' tgħid li dawn huma nies ta' veru fil-kuntest tal-kunsilli lokali li se jkollna l- elezzjonijiet għalihom fil-weekend li ġej.

Mr Speaker, għalhekk aħna bħala partit għandna programm ta' ħidma li dawn il-kandidati f'isem il-Partit Nazzjonalista qegħdin jipproponu għal- lokalita' tagħhom.

Huwa programm li wieħed għandu jaqrah qabel ma jagħmel l-għażla tiegħu lil min se jivvota.

Nixtieq li l-elezzjonijiet li għandna nhar is-Sibt li ġej jagħtu sodisfazzjon lil kulmin qiegħed joffri li jkun ta' servizz għal-lokalita' tiegħu, u naturalment ix-xogħol jibda wara nhar is-Sibt, u jiena nawgura li dan ix-xogħol ikun ta' fejda b'risq ir- residenti ta' kull lokalita'.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Mr Speaker, kieku ma naqblux fuq il-prinċipju li l- kunsilli lokali għandhom jifformaw parti mill-Kostituzzjoni ma konniex se niġu hawnhekk nitkellmu fuq dan l-abbozz, però dan l-abbozz li għandna quddiemna jittekilja żewġ affarijiet l-ewwelnett l-effett ta' ċerti drittijiet li joħorġu mil-liġi ta' l-immigrazzjoni, li għandhom ikunu wkoll parti mill-Kostituzzjoni - u hawnhekk allura jidħlu ħafna implikazzjonijiet ta' nazzjonalita', freedom of movement, li huma wkoll drittijiet bażiċi, u dawn tkellmu fuqhom diversi kelliema u qanqlu ċerti punti validissimi – u t-tieni nett għandna l-entrenchment fil- Kostituzzjoni ta' l-eżistenza tal-kunsilli lokali, kif konstatat f'Att XV ta' l-1993.

Mr Speaker, wieħed irid ikun pjuttost preċiż fl-għażla tal-kliem għax hawnhekk qegħdin nemendaw il-Kostituzzjoni li hija l-ogħla liġi tal-pajjiż, li kull liġi oħra mbagħad trid tkun konformi magħha.

Jekk għandna rispett lejn il-Kostituzzjoni, wieħed irid jifhem li l-Kostituzzjoni m'hijiex chewing gum.

L-ebda liġi m'hija chewing gum.

Kull liġi, anke li tinbidel b'maġġoranza sempliċi, trid tkun mirquma u studjata ħalli tkun preċiża kemm jista' jkun.

Imma jekk aħna nemmnu fis-supremazija tal-Kostituzzjoni, anke f'dan l-aspett irridu nkunu preċiżi ħafna.

L-għażla tal-kliem irid ikun imneżża' minn kwalunkwe terminoloġija ta' natura politika, għax it- terminoloġija politika tmur kontra t-terminoloġija legali

Għalkemm it-terminoloġija legali xi kultant tkun soġġetta għal diversi interpretazzjonijiet, wieħed jista' jimbotta biex kemm jista' jkun, din tkun preċiża u tinftiehem.

Min-naħa l-oħra t-terminoloġija politika ħafna drabi tkun soġġetta għal perspettivi varji u differenti u tista' tinbidel ma' kull moviment politiku li jkun qawwi biżżejjed illi jagħti interpretazzjoni, sinifikat ġdid jew shade differenti għal dak l-istess konċett politiku.

Għalhekk wieħed irid jikkonstata preċiż il-prinċipju li aħna rridu li jkun entrenched fil-Kostituzzjoni.

Mr Speaker ̧ hawnhekk qed nistabilixxu l-prinċipju tas-setting-up tal- kunsilli lokali.

Filwaqt li fil-Kostituzzjoni hemm numru ta' prinċipji u dikjarazzjonijiet li huma stabiliti, il-prinċipju li qed nistabilixxu hawnhekk qed nagħtuh forza aktar fis-sens li se jkun entrenched.

Irrid ngħid li fil-prinċipju ta' kif irriduhom jiżviluppaw il-kunsilli lokali naqblu, għalkemm ma naqblux fuq ċerti dettalji u intrepetazzjonijiet.

Il-liġi dwar il-kunsilli lokali tgħid li:

"The council shall be a statutory local government authority.".

Mela għandna awtorita' governattiva u statutorja li għandha personalita' ġuridika li tidħol f'kuntratti u f'ċerti obbligi u l-funzjonijiet u d- drittijiet tagħha joħorġu minn Att XV ta' l-1993.

Hawnhekk ikun tajjeb li jingħad li xi ħames snin ilu xi kunsilliera bdew jgħidu li l-kunsilli lokali għandhom jiġu entrenched fil-Kostituzzjoni.

Dak iż-żmien jien esprimejt l-opinjoni li l-ewwel għandna naraw kif dawn il- kunsilli lokali se jaħdmu u kont ħadt dik il-pożizzjoni mhux għax ma kellix fiduċja biżżejjed fil-kunsilli lokali, għax jien wieħed minn dawk li ilni nsegwihom mill-bidu u ngħid ċar u tond li nemmen fihom.

Nista' ngħid li għalkemm hemm lok għal titjib, il-kunsilli lokali għamlu ħafna ġid u għandhom dimensjonijiet oħra li jridu jilħqu bħala awtoritajiet governattivi pubbliċi.

Tajjeb li wieħed igħid li minkejja li fil-kunsilli lokali għandek nies ta' opinjonijiet diversi u minkejja li kultant ikun hemm xi battibekki bejn il-kunsilliera, ġeneralment dawn jaħdmu flimkien għall-ġid tal-komunita'.

Ġieli jiġri wkoll li wieħed iħalli l-emozzjoni tal-qalb tirkeb fuq il-moħħ u l-affarijiet ma jimxux kif għandhom jimxu pero' wara kollox irridu naċċettaw il-fatt li kulħadd huwa uman.

Pero' nerġa' ntenni li mhux kulħadd jagħmel hekk.

Mr Speaker ̧ il-kunsilli lokali qatt ma kienu intenzjonati li b'xi mod iservu ta' għodda biex jiġu imposti taxxi fuq il-lokal.

Biex il-parlament jgħaddi tassazzjoni jrid ikollok l-indirizz tal-President u diskussjoni fil- Kamra, pero' minkejja li kunsill lokali huwa awtorita' governattiva statutorja - qed nagħmel din id-distinzjoni ħalli meta nitkellmu fuq il- kunċett ta' gvern lokali ma jkunx hemm l-implikazzjoni illi l-gvern lokali huwa rikonoxxut bħala gvern nazzjonali – dan ma jistax jimponi taxxi.

Il- kunsill lokali jista' jiġbor it-taxxi hu imma dan isir wara li l-gvern ikun iddelegalu dan il-poter.

Kwalunkwe servizz li jrid jagħmel il-kunsill irid ikun kostitwit b'bye-law u dan irid jiġi approvat mill-ministru konċernat.

Fil-fatt fil-laqgħa li saret mill-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali xi ġimgħatejn ilu ġie approvat li l-kunsilli lokali m'humiex l- għodda illi permezz tagħhom tista' tiġi imposta t-taxxa.

Id-drittijiet u l- poteri li l-kunsilli lokali jistgħu jeżerċitaw iridu jkunu delegati lilhom bis-saħħa tal-liġi.

Il-kunċett ta' gvern lokali huwa diġa' stabilit fil-liġi bħala a local government authority kostitwit taħt Att XV ta' l-1993.

Hawnhekk qed ngħidu li għandna nirrikonoxxu l-kunsilli lokali u fl-opinjoni tiegħi kapitlu XA tal-Kostituzzjoni kif għandu jkun intitolat "Kunsilli Lokali".

Fil-fatt dan il-kapitlu jgħid li:

"L-Istat, filwaqt li jirrikonoxxi l-prinċipji ta' sussidjarjeta' ̧ għandu jadotta sistema ta' gvern lokali li biha t-territorju ta' Malta jinqasam f'dak l-għadd ta' lokalitajiet hekk kif jista' minn żmien għal żmien jiġi stabilit b'liġi, b'dan li kull lokalita' tkun amministrata minn kunsill lokali elett mir-residenti tal-lokalita' u li jitwaqqaf u jitħaddem skond dik il-liġi li tista' minn żmien għal żmien tkun fis-seħħ.".

Mela hawnhekk qed nistabilixxu li l-entrenchment huwa ta' kunsilli lokali.

Fl-opinjoni tiegħi, il-kliem li hemm fit-test m'għandux jinbidel għax jagħmel sens u jorbot mal-liġi eżistenti illi fuqha qed naqblu.

Per eżempju ̧ hawn min jargumenta li l-kunsilli lokali jew reġjonali f'pajjiżi kbar għandhom poteri kbar.

Dawn għandhom il-poter, per eżempju ̧ li jieħdu deċiżjonijiet fuq l-ippjanar pero' fiċ-ċokon ta' pajjiżna jagħmel sens li jkollna awtorita' li tiddeċiedi l-planning hi u l-kunsill lokali jkun f'diskussjoni konsultattiva magħha.

Matul dawn l-aħħar seba' snin tgħallimna li l-kunċett kif żviluppa maż-żmien jagħmel sens.

Mr Speaker ̧ f'kapitlu XA kif propost f'dan l-abbozz ta' liġi hemm il- frażi:

"filwaqt illi jirrikonoxxi l-prinċipji ta' sussidjarjeta'.".

Legalment fuqhiex qed nitkellmu?

Is-sussidjarjeta' hija tema politika li kienet żviluppat minn moviment politiku u din tfisser li inti jkollok poteri eżekuttivi li jistgħu jkunu amministrati aktar qrib iċ-ċittadin bil- ħsieb illi l-affarijiet ikunu aktar effettivi.

Din tista' tiġi interpretata wkoll li inti jkollok feedback minn isfel għal fuq u b'hekk toħloq dik l-istruttura li hija aktar demokratika.

Għalhekk is- sussidjarjeta' għandha ħafna interpretazzjonijiet u bħala tema politika l- interpretazzjoni tagħha tista' tvarja maż-żmenijiet.

Il-ħsieb wara din l- emenda li għandna quddiemna huwa li l-kunsilli lokali jibqgħu jiżviluppaw.

Huwa importanti li ma' l-andament taż-żmien l-att eżistenti għandu jibqa' jirregola d-dimensjoni u l-proċess tal-kunsilli lokali.

L-esperjenza għallmitna li huwa importanti li jkollok id-devoluzzjoni tal-poter.

Issa "devoluzzjoni" tfisser li x-xogħol jew il-poter li jkun qed jiġi eżerċitat mill-gvern ċentrali ngħadduh b'delega speċifika, bi ftehim bejn dipartiment tal-gvern u kunsill lokali jew b'forma oħra taħt din il-liġi, lill- kunsill lokali.

Huwa l-gvern ċentrali li jiddetermina x'inhuma dawk il- poteri li jista' jiżvesti minn fuqu.

Il-kelma "devoluzzjoni" hija sabiħa pero' din trid issir b'mod li jagħmel sens għan-nies.

Mr Speaker, jagħmel sens, per eżempju ̧ li t-tiġdid tal-permessi u l- amministrazzjoni ta' faċilitajiet sportivi u ta' libreriji jibdew jieħdu ħsiebhom il-kunsilli lokali għax b'hekk ikollok aktar ordni, aktar superviżjoni u management aħjar.

Pero' min-naħa l-oħra ma nafx kif il- kliniċi jistgħu jiġu delegati lill-kunsilli lokali.

Qed ngħid dan għax riċentement ġie suġġerit li l-kliniċi li huma parti mill-istruttura tas- servizz tas-saħħa b'xejn jiġu delegati lill-kunsilli lokali.

Jien ma rridx innaqqas mill-poter tal-kunsilli lokali imma ma nafx kif dawn il-kliniċi jistgħu jiġu maqlugħa 'l barra mill-kontroll tal-gvern ċentrali.

Fil-fatt meta kien hemm ċerti inizjattivi mill-kunsilli lokali u nbnew xi kliniċi, ma kienx hemm il-personnel neċessarju biex dawn jitmexxew.

Każ klassiku kien dak ta' Birkirkara - ma nafx kienx hemm xi ħaġa simili f'Tal-Pieta' wkoll – u meta n-nies bdew jaraw li din il-klinika mhu qed isservi għal xejn bdew jistaqsu għalfejn saret u saħansitra saret petizzjoni mir- residenti biex din il-klinika tinfetaħ.

Fil-fatt il-kunsilliera tant kellhom pressure li offrew li jħallsu huma biex ikun hemm servizz ta' tabib sakemm ovvjament il-gvern ċentrali jsolvi l-problema tar-riżorsi.

Wieħed jifhem l-intenzjonijiet kollha tajbin tal-kunsill lokali li jagħmel klinika sabiħa ħalli n-nies ikunu akkomodati aħjar pero' n-nies mhux dan biss iridu imma jridu wkoll tabib, nurse u xi ħadd li jagħtihom servizz tal-mediċina.

Ladarba għandek dan in-nuqqas ta' riżorsi jagħmel aktar sens li jkun il- gvern illi jidentifika fejn jista' jagħmel kliniċi jew liema kliniċi reġjonali jew lokali jista' jiżviluppa.

Il-kelma "devoluzzjoni" ma rridux nużawha bħala slogan u dan huwa importanti għax jekk kunsill lokali jwiegħed xi ħaġa lin-nies u din ma tasalx, ovvjament se jkollok reazzjoni kuntrarja li tolqot direttament lill-kunsill.

Huwa ħażin illi meta nitkellmu fuq id-delega tal-poter tal-kunsill lokali nibdew nagħtu l- impressjoni illi dawn il-problemi se jsolvuhom kollha huma.

Fl- amministrazzjoni pubblika ta' pajjiżna huwa importanti li wieħed jagħmel assessment ta' dak li jista' jagħmel il-gvern ċentrali u dak li tista' tiddelega lill-kunsilli lokali.

Huwa importanti li nkunu nafu kemm tiġi tiswa delega lill-kunsill lokali u x'riżorsi jistgħu jiġu mgħoddija mill- gvern ċentrali.

Dawn ir-riżorsi jistgħu jkunu umani u jistgħu jkunu fiżiċi għax jekk il-gvern ċentrali jnaqqas ir-responsabbilta' minn fuqu u jqassamha fi 13-il reġjun se jkun hemm xi riżorsi li jkunu underemployed.

Issa dawk ir-riżorsi jistgħu jkunu mislufa lill-kunsill u dan huwa parti mill-proċess amministrattiv tas-switch tad-deċentralizazzjoni tal-poter mill-gvern ċentrali għall-kunsilli lokali.

Naħseb li din il-problema rridu nittekiljawha billi nkabbru kemm nistgħu l-konċett ta' partnership mal-kunsilli lokali.

Dan il-konċett bdejnih aħna fl-1997 u fil-qasam edukattiv kien suċċess.

Per eżempju, riċentement qrajt li dan il-proċess se jitkompla u l-gvern ċentrali kien se jalloka l-flus li normalment jalloka għall-manutenzjoni ta' l-iskejjel pero' nħass li kien hemm nuqqas kbir fuq livell maniġerjali kif dan il-ġid, biex ngħidu hekk, se jilħaq il- lokalitajiet kollha.

Din il-biċċa xogħol daħlu għaliha l-kunsilli lokali stess wara li għamlu ħafna żmien jistudjaw kif dan il-mudell se jiżviluppa u għamluha suċċess.

Idea oħra kienet li tassenja lill-ħaddiema mal-kunsilli lokali.

Dan huwa proċess diffiċli għax kultant ċerti ħaddiema jkunu reluctant pero' naħseb li hawnhekk ir-rappreżentanti tal-ħaddiema għandhom jinċentivaw ċerti ideat tajbin.

Meta tkellmu miegħi dawn kienu jaqblu ma' dan il- prinċipju pero' għandi d-dubji tiegħi kemm dawn effettivament ħeġġew lin- nies biex jipparteċipaw.

Per eżempju ̧ l-kunsilli lokali taż-Żejtun ̧ Tas- Sliema u n-Naxxar assenjaw magħhom il-ħaddiema u dan kien ta' benefiċċju kbir għax il-lokalitajiet iggwadanjaw mingħajr ma ħallsu spejjeż żejda anzi f'ħafna okkażjonijiet il-kunsill iffranka l-flus.

Illum nitkellmu ħafna fuq globalizzazzjoni u fuq effiċjenza u allura m'għandniex niddejqu nħeġġu lill-kunsilli lokali biex jagħmlu aktar xogħol b'inqas flus.

Mr Speaker ̧ minkejja l-ġbir ta' Lm100 miljuni aktar ta' taxxi, xorta waħda qed naraw l-ispiża pubblika tiela'.

Għalhekk irridu nindirizzaw alternattivi oħra fl-amministrazzjoni pubblika u dawn jistgħu jittieħdu biss jekk kemm-il darba l- poter tad-delega jibqa' fl-att XV ta' l-1993.

Id-delegi li jistgħu jitħaddmu aħjar fuq il-livell lokali għandhom jitħaddmu fuq il-livell lokali.

Barra minn hekk huwa kompitu tal-gvern li jevalwa minn żmien għal żmien kif dawk il-poteri qed jaħdmu u jekk hux qed ikunu effettivi.

Fl-aħħar budget kont semmejt id-delega tal-proprjeta' u kont għidt li jkun tajjeb kieku kull sena jew sentejn ikollna rapport mid- dipartiment, li jkun inġabar mill-kunsilli lokali, li jgħidilna kif tkun intużat il-proprjeta'.

Bħala rappreżentanti tal-poplu għandna nkunu nformati tajjeb.

Ladarba qed nagħmlu ġonna u faċilitajiet sportivi ̧ fost affarijiet oħra, għandu jkun hemm l-element ta' kontroll għax ma jagħmilx sens li ma nassessjawx kemm qed tkun effettiva d-devoluzzjoni tal-poter.

Dan japplika għall-wardens li għamilna ma' Malta u Għawdex kollha.

Aħna naqblu mal- prinċipju ta' law enforcement pero' llum ir-realta' qed tkun li ħafna kunsilli lokali dan aċċettawh mill-bidu u forsi ma ħasbux biżżejjed fuq l- implikazzjonijiet tiegħu.

Illum il-kunsilli lokali qed ikunu short for cash u qed ikollhom jagħmlu riallokazzjoni ta' fondi.

Importanti li naraw kif id-devoluzzjoni tal-poter laqtet lill-kunsilli lokali mill-aspett finanzjarju u jekk hux qed tilħaq għanijiet oħra bħalma huwa t-tindif u t- tisħiħ fl-ambjent.

Mr Speaker, barra minn hekk huwa mportanti wkoll li ngħidu li f'dawn l- aħħar seba' snin, il-kunsilli lokali ngħataw madwar Lm70 miljun, li għalkemm ħafna minnu deher, jien inħoss li għandu jsir eżerċizzjoni tal- cost-effectiveness, jiġifieri studju dwar x'kien jiġri minn dawk il-flus kieku baqgħu f'idejn il-gvern u fiex intefqu meta għaddew għand il-kunsilli lokali.

X'kien l-aħjar, li dawn il-flus għaddew għand il-kunsilli lokali jew li kieku ġew imħaddma mill-gvern ċentrali?

Kien hemm duplikazzjoni ta' xi xogħol, jiġifieri li l-istess xogħol sar kemm mill-gvern ċentrali kif ukoll mill-kunsilli lokali?

Kieku jsir dan l-audit tal-cost-effectiveness tal-flus li ngħataw lill-kunsilli lokali f'dawn is-seba' snin, inkunu nistgħu nieħdu idea ta' kif għandna nħarsu 'l quddiem fl-iżvilupp tal- kunsilli lokali għall-ġid tal-lokalitajiet u fl-aħħar mill-aħħar, għall-ġid tal-pajjiż.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Aktar rimarki?

L- Onor. Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Sur President, nibda' biex ngħid li għalkemm id- diskors li għadu kif għamel l-Onor.

Mangion kien wieħed tajjeb, ċertu diskors li ntqal mill-kelliema ta' l-oppożizzjoni ma jistax jibqa' għaddej.

Il-fatt li qegħdin hawn illum jikkonferma kemm dan il-partit kellu viżjoni tajba meta fil-programm elettorali ta' l-1987, ippropona li jwaqqaf il- kunsilli lokali.

Meta f'dak iż-żmien ħriġna bl-idea tal-kunsilli lokali, ma sibna l-ebda appoġġ, u din m'hijiex xi ħaġa kbira, għax ormai issa drajna li għal kull ħaġa innovattiva li joħroġ biha l-Partit Nazzjonalista, l-oppożizzjoni dejjem tkun lesta biex tħabbar il-maltemp bir-ragħad u s- sajjetti.

Il-fatt li l-kelliem Laburisti jiġu hawn illum u jgħidulna li huma qatt ma kienu kontra l-kunsilli lokali, huwa inaċċettabbli.

Il-Partit Laburista donnu nesa kemm kien kontra l-kunsilli lokali, tant li kien jgħid li dawn se jġibu l-firda u l-isparpaljar tal-flus.

Disat ijiem qabel l-elezzjoni ta' Mejju 1987, għal domanda ta' ġurnalista mill-gazzetta "The Sunday Times", Dr Karmenu Mifsud Bonnici kien qal hekk: "Bil-kunsilli lokali li l-Partit Nazzjonalista qed jipproponi fil- programm elettorali, taħwid se nkunu qed noħolqu għax il-qasma bejn tnejn li hawn f'Malta nkunu rridu nimmoltiplikawha għal 50 darba għax imbagħad ikollna gvern għal kull belt u għal kull raħal.

Issa għaliex ma jagħmilx sens li pajjiż ċkejken bħal tagħna, kwart ta' kwart ta' belt f'pajjiż kbir, ma tistax inti tħottu biex tagħti setgħat għall- amministrazzjoni tar-raħal jew tal-belt f'idejn xi ħadd elett direttament mill-poplu biex jammistra dak ir-raħal jew dik il-belt?

Minħabba ċ-ċokon ta' pajjiżna huwa meħtieġ li ħafna affarijiet isiru kollettivament għax meta inti tibda tifrex, tkun qed tisparpalja aktar l-affarijiet.

Biżżejjed diffiċli li ssib min hu kapaċi biex imexxilek dipartiment, aħseb u ara kemm se ssib nies kapaċi li jmexxu 45 jew 50 kunsill lokali!

Diġa' diffiċli biex lill-ħaddiema taqsamhom f'dipartimenti jaħdmu flimkien b'mod effiċjenti, aħseb u ara jekk int se taqsamhom f'50 dipartiment jew 50 ċentru ta' amministrazzjoni!

Ma jagħmilx lanqas sens li tgħid li dan hu mezz biex int teqred il- polarizzazzjoni fil-pajjiż.

Fil-fatt mhux talli m'intix se teqridha billi ddaħħal il-kunsilli lokali, talli l-qasma li hawn fil-pajjiż tkun qed timmoltiplikaha għal 50 darba għax allura se jkun hemm gvern għal kull belt jew għal kull raħal.

Il-polarizzazzjoni li hawn fuq bażi nazzjonali issa se nġibuha fuq bażi ta' kull belt u ta' kull raħal.

Anke rigward il-votazzjoni, mhux biżżejjed li l-poplu jgħaddi mill- martirju ta' elezzjoni kull ħames snin?

Issa rridu nkomplu ngħadduh ukoll minn elezzjonijiet oħra kull sena biex ikun jista' jivvota għall- gvern lokali?"

Allura quddiem diskors bħal dan, il-Partit Laburista se jibqa' jgħid li ma kienx kontra l-kunsilli lokali?

Dan id-diskors ma vvintajtux jien, imma qalu l-ex Prim Ministru Karmenu Mifsud Bonnici u kien ġie rrapportat f'paġni 1, 2 u 3 tal-gazzetta "l-orizzjont" tat-30 ta' April, 1987.

Dan id- diskors juri biċ-ċar li l-Partit Laburista kien kontra l-kunsilli lokali.

Il-fatt li l-Partit Laburista kellu change of heart mhix biċċa tagħna, pero' li nisimgħu lill-membri ta' l-oppożizzjoni jgħidu li aħna konna kontra l-kunsilli lokali, ma nistgħux nittollerawha.

Aħna qatt ma konna kontra l-kunsilli lokali.

Meta aħna għamilna l-espriment tal-kunsilli lokali, ovvjament kien hawn min ħaseb li konna qed noħolmu, imma ż-żmien tagħna raġun u l-oppożizzjoni naħseb li ndunat li kienet żbaljata fl- assessment tagħha.

Min f'dak iż-żmien qalilna li konna qed noħolmu, illum qiegħed hawn biex jiddiskuti parti mir-realta' ta' dan il-pajjiż.

Il- Partit Nazzjonalista dejjem joħroġ b'viżjonijiet ġodda għax irid pajjiż aħjar b'demokrazija aħjar.

Jien naħseb li llum kulħadd jikkonferma, anke l- istess Partit Laburista, li l-deċiżjoni tal-ħolqien tal-kunsilli lokali kienet waħda tajba, u aħna nieħdu pjaċir li għal darba oħra, dan il-partit kien strumentali għall-bidla.

Mr Speaker, permezz tal-politika tagħna aħna dejjem urejna t-triq li pajjiżna għandu jieħu.

Fid-diversi inizjattivi li ħadna, sibna min ma qabilx magħna u min ried ifixkel.

Fost l-oħrajn urejna t-triq lejn il- kunsilli lokali, il-liberalizzazzjoni tal-kummerċ, il-pluraliżmu fix- xandir, il-privatizzazzjoni, il-ftuħ ta' l-universita', il-bini tal-power station il-ġdida u ta' l-isptar il-ġdid, l-investiment fis-settur tat- telekomunikazzjoni u oħrajn.

Wieħed jiskanta kif wara li tlaqna miż-żmien fejn jekk persuna kien ikollha cordless telephone kienet tiġi arrestata, irnexxielna nagħmlu dan kollu, u waħedna għax il-Partit Laburista dejjem ikkritikana f'dak kollu li konna nagħmlu.

Aħna urejna li l-politika tagħna hija l-aħjar waħda biex dan il-pajjiż jitmexxa fid-direzzjoni t-tajba.

Aħna dejjem ħadna inizjattivi ġodda u wara numru ta' snin, il-Partit Laburista dejjem induna kemma kellna raġun u li dak li kien bassar, fir-realta' irriżulta bil-kontra.

Il-Partit Nazzjonalista mhux biss waqqaf il-kunsilli lokali waħdu, imma issa qed jaħdem biex dawn isiru aktar relevanti, jingħataw aktar poteri u responsabbiltajiet mill-gvern ċentrali, u biex elettorat juri aktar fiduċja fihom permezz tal-vot tiegħu.

Għalkemm iż-żewġ partiti qed jaħdmu biex f'kull lokalita', ikunu huma li jkollhom il- maġġoranza, il-Partit Laburista, permezz tal-kampanja elettorali tiegħu qed jipprova jnawwar lill-kunsilli lokali billi jpinġihom f'dawl ikrah.

Meta l-Onor.

Alfred Sant tkellem dwar il-gwardjani lokali donnu ried ifaħħar lill-kunsill lokali ta' Ħad Dingli – dan għandu maġġoranza Laburista – wara li neħħa l-gwardjani.

Il-kap ta' l-oppożizzjoni qal li l- kunsilli lokali għandhom jitħallew jiddeċiedu huma jekk iridux jinforzaw il- liġi permezz tal-gwardjani lokali jew le.

Il-gwardjani lokali huma għodda biex f'pajjiżna jkun hawn aktar ordni u sigurta' u biex il-liġijiet tagħna jiġu mħarsa u rispettati.

Qabel l-introduzzjoni tal-gwardjani lokali kien hawn in-neighbourhood watch, inizjattiva li kienet ittieħdet minn diversi kunsilli lokali, imma issa permezz tal-gwardjani lokali l-istess għanijiet qed jintlaħqu b'rikonoxximent legali.

Aħna ma neħdux pjaċir li l-Partit Laburista jfaħħar lil dawk il-kunsilli li neħħew il-gwardjani lokali, għax b'hekk minflok messaġġ favur id-dixxiplina nkunu qed inwasslu messaġġ favur l-abbuż u favur il-libertinaġġ.

Bil-Malti aħna ngħidu li ħadd ma jrid il-pulizija wara biebu!

Jien naħseb li kulħadd jaqbel li jekk għandna siġra li qed tagħti l-frott imma għandha ftit friegħi ħżiena, li rridu nagħmlu hu li niżbruha u mhux naqilgħu s-sigra mill-għeruq.

L-introduzzjoni tal- gwardjani lokali hija xi ħaġa pożittiva, u peress li l-esperiment għadu fil-bidu rridu nagħtu ċans biex naraw kif dawn jistgħu jaħdmu aħjar għax il- kunsilli lokali huma espressjoni ta' fiduċja fil-poplu.

Kif diġa' għedt, kien il-Partit Nazzjonalista li ħareġ b'din l-idea u għalhekk lill-kunsilli lokali rridu nkomplu nsaħħuhom fl-interess tal-poplu u ta' pajjiżna, billi nagħtuhom aktar poteri, responsabbiltajiet u fondi.

Il-fatti dejjem urew li l-Partit Laburista jibża' jafda lill-poplu u jibża' mill-ġdid.

Meta ħriġna bl-idea li nintroduċu l-kunsilli lokali, il-prim ministru ta' dak iż-żmien kien qal li dawn se joħolqu ħafna taħwid bejn il- gvern ċentrali u l-gvern lokali, se jkun hawn ħafna ġlied u firda u li mhux se jirnexxielna nsibu nies kapaċi biex imexxu 50 gvern lokali.

Pero' l- Partit Laburista ma jistax iwaħħal biss f'Karmenu Mifsud Bonnici, għax ħafna mid-deputati preżenti llum f'din il-Kamra kienu hawn fi żmien Dr Mifsud Bonnici u safejn naf jien ħadd ma qal li ma kienx jaqbel miegħu.

Minn hawnhekk imbagħad il-Partit Laburista kien qal li se jneħħi d-dritt lill-partiti politiċi li jikkontestaw l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, u wieħed jista' jgħid li meta dan il-partit kien fil-gvern, ma ta l-ebda responsabbiltajiet ġodda lill-kunsilli u saħansitra naqqsilhom il-fondi.

Fil-ġranet li għaddew l-Onor.

Austin Gatt qal li taħt gvern Laburista l- budget tal-kunsill lokali tal-Mosta tnaqqas b'Lm260,000, u llum bil-wiċċ tost kollu l-oppożizzjoni qed tgħajjar lil dan il-kunsill minħabba l- iżbilanċ li għandu.

Ftit ilu f'Ħal Qormi, meta l-kap ta' l-oppożizzjoni kien qed jitkellem dwar il-kunsilli lokali, id-diskors tiegħu kien ta' "aħna u huma", fis-sens li l-kunsilliera Laburisti kollha mexjin tajjeb u l- kunsilliera Nazzjonalisti kollha mexjin ħażin.

Jien naħseb li ladarba l- esperiment tal-kunsilli lokali immatura, l-istrateġija għandha tkun li għalkemm isiru l-elezzjonijiet u kull partit jipprova jtella' l-kunsilliera tiegħu, fl-aħħar mill-aħħar dawn iridu jaħdmu flimkien u f'ħafna każi iva ħadmu flimkien.

Jien ma niddejjaqx ngħid li fil-kostitwenza tiegħi dejjem sindku Laburista kellna u nista' ngħid li ħdimt tajjeb ħafna ma' kull wieħed minnhom.

M'għandniex għalfejn nimxu bl-istrateġija ta' "aħna u huma".

Jiena konvint li kulħadd irid il-ġid tal-belt jew raħal tiegħu, u għalhekk għandna naħdmu flimkien u m'għandniex nibqgħu nisimgħu li f'dawk il-lokalitajiet b'kunsill lokali b'maġġoranza Laburista kollox sejjer tajjeb, waqt li f'dawk il-lokalitajiet fejn il-maġġoranza hija Nazzjonalista kollox miexi ħażin!

Il-kap tal-Partit Laburista qed jipprova jnawwar il-fiduċja fil-kunsilli lokali, u għal darba oħra reġa sfida lill-gvern biex jgħid jekk il-kunsilli lokali b'maġġoranza Nazzjonalista humiex se jagħmlu taxxi jew le, meta jaf tajjeb li l-kwestjoni tat-taxxi hija qlajja.

Ġie spjegat kemm-il darba li l- kunsilli lokali jagħmlu biss bye-laws biex jitolbu xi ħlas nominali għal xi servizzi li joffru.

Kien hemm bye-laws li saru minn kunsilli lokali b'maġġoranza Nazzjonalista, imma saru bye-laws ukoll minn kunsilli b'maġġoranza Laburista, u ġew approvati, kemm taħt amministrazzjoni Nazzjonalista kif ukoll taħt gvern Laburista.

Allura għalfejn nibqgħu ngħidu li l-kunsilli lokali b'maġġoranza Nazzjonalists se jintroduċu taxxi ġodda meta ilna nafu li ma jistgħux jagħmlu hekk?

F'risposta għall- mistoqsija parlamentari numru 23,850, l-Onor.

Austin Gatt qal li fost oħrajn, il-kunsilli lokali b'maġġoranza Laburista taż-Żurrieq, iż-Żejtun, il-Marsa u Ħaż-Żabbar, għamlu bye-laws fuq reklamar fl-internet, reklamar dwar street furniture, skips, bins-on-wheels u użu ta' faċilitajiet amministrattivi.

Huwa ħażin jekk talli ċ-ċittadini jattendu xi kors provdut mill-kunsilli lokali, iħallsu xi ħaġa żgħira?

Ħażin li jekk persuna tħallas talli tagħmel reklam?

Il-kunsill lokali ta' Ħaż-Żabbar għamel bye-law għall- korsijiet li se joffri, u għamel sew li għamel bye-law għax ma jistax ikun li f'dan il-pajjiż jingħata kollox b'xejn.

Jien ma naħsibx li l-Partit Laburista għandu għalfejn ikompli jgħid li l-kunsilliera Nazzjonalisti jintroduċu t-taxxi, iktar u iktar meta jaf li l-kunsilli lokali ma jistgħux jagħmlu ħlief bye-laws, irrispettivament xi tkun il-maġġoranza.

Il-Partit Laburista għamel snin twal jitkellem kontra l-kunsilli lokali u kontra l-parteċipazzjoni tal-partiti politiċi.

Fl-ewwel ta' Marzu 1998, l- Onor. Alfred Sant kien qal hekk fil-Birgu:

"Meta l-partiti politiċi joħorġu għall-kunsilli jkunu qed jeqirdu kull fiduċja tal-poplu fil-kunsilli".

Jumejn wara f'Għajn Tuffieħa reġa qal:

"Il-partiti li joħroġu għall-kunsilli mhux veru jridu l-ġid tal- kunsill".

Allura issa l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jgħid li l-Partit Laburista, peress li se jikkontesta l-elezzjonijiet lokali, ma jridx il-ġid tal- kunsilli!

Fil-15 ta' Marzu 1998, f'Ħal Tarxien, Dr. Alfred Sant reġa' qal:

"Meta l-partiti joħroġu għall-kunsilli jkunu qed jifnu lill-istess kunsilli".

Allura bl-istess argument, illum il-Partit Laburista qed jifni lill- kunsilli lokali?

Niftakar li waqt xi seduta, il-membri Laburisti qalu li l-partitarji tagħhom jinsabu mħawdin dwar il-kunsilli lokali.

Mhux bilfors ikunu mħawwdin jekk il-Partit Laburista ilu jħawwad il-verżjoni u l-pożizzjoni tiegħu vis-a-vis l-kunsilli lokali sa minn meta twaqqfu!

L-ewwel għamel bojkott u qal li ma jridx ikollu x'jaqsam magħhom, imbagħad għamel diskriminazzjoni bejn kandidati indipendenti Laburisti u kandidati verament indipendenti, tant li waqa' fl-assurdita'.

Meta l-Partit Laburista qal li kien se jaħdem biss għall-kandidati indipendenti, anke hemm beda jagħżel lill-kandidati indipendenti li kienu mħajra u megħjuna jikkontestaw l- elezzjonijiet lokali minnu stess.

Imbagħad f'daqqa waħda l-Partit Laburista qal li se jikkontesta l-elezzjonijiet lokali, imma ftit tal-ġranet ilu l- Kap Laburista qal li l-partit tiegħu m'għandux grazzja mal-kunsilli lokali.

Naħseb li ma' Jennifer Lopez biss għandhom grazzja!

X'jiġifieri m'għandhomx grazzja mal-kunsilli lokali?

Mela din kwestjoni ta' grazzja?

Din hija kwestjoni ta' x'wieħed jgħid lin-nies.

Possibbli l-Partit Laburista ma jsib xejn pożittiv fil-kunsilli lokali?

Għalfejn jibqa' kontinwament jgħid li f'dawk il-lokalitajiet fejn hemm kunsill lokali b'maġġoranza Nazzjonalista ħlief ġlied u firda m'hemmx, u li fost il- kunsilli Laburisti kollox plain sailing?

Jiena nawgura li fost il-kunsilli lokali, kemm jekk b'maġġoranza Nazzjonalista kif ukoll jekk b'maġġoranza Laburista, ma jkunx hemm ġlied imma għaqda.

Fil-maġġoranza tagħhom, il-kunsilli lokali huma magħqudin u qed jagħmlu xogħol tajjeb, irrispettivament jekk humiex dominati mil- Laburisti jew min-Nazzjonalisti - jien konvint li miż-żewġ naħat tal-Kamra, this is the feeling - pero' ma rridux ninsew li l-kunsill lokali ta' Raħal Ġdid kellu jiġi xolt minħabba l-bsaten fir-roti li bdew jagħmlu l- kunsilliera Laburisti lil xulxin, u t-tilwim ta' bejniethom spiċċa l-qorti.

F'Ħaż-Żebbuġ it-tilwim bejn il-kunsillieri Laburisti beda hekk kif tħabbar ir-riżultat, fejn kunsillier irriżenja qabel l-ewwel laqgħa - f'dan il-każ saħansitra kellhom jidħlu l-pulizija - u f'Bormla, l-ex sindku Joe Carbonaro, wara li rriżenja u akkuża lis-sindku l-ġdid b'arroganza, qal li tilef kull fiduċja li kellu fil-Partit Laburista.

Fil-Qrendi l-kunsilliera Laburisti tlewmu bejniethom u l-Partit Laburista keċċa kunsillier wara li x'aktarx ma vvutax kif kien ordnat.

F'Santa Venera wkoll kien hemm nuqqas ta' qbil bejn il-kunsilliera Laburisti.

Il-kunsill lokali tas-Sannat ġie xolt minħabba nuqqas ta' qbil u f'Ħal Qormi, il-kunsilliera Laburisti ma kenux qed jidħlu għal-laqgħat biex ma jkunx hemm quorum.

Jien ma neħux gost insemmi affarijiet bħal dawn, pero' meta nisma' lill-kap ta' l- oppożizzjoni jgħid li fejn hemm maġġoranza Nazzjonalista hemm diżastru u fejn hemm maġġoranza Laburista qisu hemm xi rose garden, ma nistax ma' ngħidx b'ċerti affarijiet.

Kif diġa' għedt, is-sitwazzjoni hi - u nerġa' ngħidha b'wiċċi minn quddiem - li f'ħafna kunsilli lokali ż-żewġ naħat jaħdmu flimkien b'suċċess għall-ġid tal-lokalita'.

Huwa importanti għalina li l-kunsilli lokali jkunu entrenched fil-Kostituzzjoni għax fis-snin '70 f'Għawdex kien hemm kunsill ċiviku u l-Partit Laburista dan neħħieħ għax nimmaġina li ma kellux grazzja miegħu!.

Dan huwa biss eżempju wieħed imma kien hawn bosta affarijiet oħra li għalkemm ittieħdu for granted li se jibqgħu hemm, spiċċaw biex tneħħew.

Issa b'din l-emenda kostituzzjonali ħadd ma jkun jista' jneħħi l-kunsilli jekk mhux b'maġġoranza ta' żewġ terzi tal-Kamra.

Fir-realta' politika ta' pajjiżna nafu li huwa mpossibbli li l-gvern ikollu 44 deputat, u għalhekk l-ebda gvern m'hu se jkun jkun jista' jneħħi lill- kunsilli lokali.

Aħna nħossu li huwa importanti li nassiguraw li l-kunsilli lokali jidħlu bħala parti mir-realta' politika u mill-iżvilupp demokratiku ta' dan il-pajjiż.

Huwa għalhekk li aħna, kif qal tajjeb il-bieraħ il-prim ministru fil-programm "Monitor" fuq Net Television, nieħdu pjaċir inkunu nafu kif se jivvota l-Partit Laburista.

Nispera li l-Partit Laburista huwa favur din l-emenda, għax minn dak li ntqal snin ilu u minn dak li għadu jintqal sal-lum jidher li l-Partit Laburista huwa kontra l-kunsilli lokali, u dan qiegħed imniżżel iswed fuq l-abjad.

Huwa importanti li l- Partit Laburista jieħu deċiżjoni dwar jaqbilx jew le mal-kunsilli lokali bil-fatti.

Permezz ta' din l-emenda kostituzzjonali, il-gvern immexxi mill-Partit Nazzjonalista qed jgħid li flimkien mal-prinċipji tal-kunsilli lokali, qed jorbot element ieħor ta' ċerta importanza fundamentali, u cioe' l-mod ta' kif il-kunsilli lokali jiġu eletti.

Dan il-gvern qed jipproponi li l- artiklu fil-Kostituzzjoni għandu jgħid ukoll li l-kunsilli lokali għandhom jiġu eletti ukoll b'mod demokratiku permezz ta' elezzjoni diretta.

B'hekk il-kunsilliera jkunu eletti u mhux nominati minn xi ħaddieħor.

Għalkemm bħalissa dan hu dak li qed isir, din hija liġi b'maġġoranza sempliċi li tista' titneħħa f'kull ħin.

Għalhekk jekk din tiddaħħal fil-Kostituzzjoni, inkunu aktar fiż-żgur li dan l-iżvilupp demokratiku daħal biex jibqa'.

Dan li qed nagħmlu llum huwa xhieda ta' kemm il-Partit Nazzjonalista jemmen fil- kunsilli lokali.

Din id-diskussjoni hija xhieda li l-Partit Nazzjonalista mhux biss waqqaf il-kunsilli lokali meta l-Partit Laburista kien kontrihom, imma li kien dan l-istess partit tagħna li ħolom bihom, waqqafhom, baqa' jsostnihom u baqa' jżidilhom il-fondi u l-poteri sakemm issa se jagħmilhom parti mill-Kostituzzjoni tal-pajjiż.

Din m'hijiex kumbinazzjoni.

M'hijiex kumbinazzjoni li hawn partit li għalkemm jiġi mgħajjar li ma jafx x'inhu jgħid, joħroġ bl-idea tal-kunsilli lokali, iwaqqafhom, iżidilhom il-fondi u l-poteri u jdaħħalhom fil-kostituzzjoni.

Dan juri biċ-ċar li aħna naqblu fil-kunsilli lokali b'konvinzjoni u mhux b'konvenjenza.

Naħseb li din hi d- differenza prinċipali bejn iż-żewġ partiti.

Illum kulħadd jirrikonoxxi l-fatt li l-kunsilli lokali saru parti mill- iżvilupp demokratiku ta' pajjiżna.

Id-demokrazija rridu naħdmu għaliha u nieħdu ħsiebha kuljum, għax nistgħu nitilfuha f'tebqa t'għajn.

Għalhekk naħseb li b'dawn l-emendi kostituzzjonali li se jaċċertaw li ma jkollniex xi terrimot meta jinbidel il-gvern, qegħdin nagħmlu pass tajjeb.

Xi ħaġa tajba daqshekk tajba bħalma huma l-kunsilli lokali, għandha tkun hemm biex tibqa'.

To be fair, safejn naf jien il-Partit Laburista għadu ma qalx li se jneħħi l-kunsilli lokali, imma l-attitudni ta' uħud mill-membri ma tantx tikkonvinċina.

S'issa għadu ħadd ma ċaħad dak li kien qal l-ex prim ministru Laburista meta fit-30 ta' April ta' l-1987, kien semma' numru ta' raġunijiet għaliex ma jaqbilx li għandu jkun hemm il-kunsilli lokali.

Naħseb li b'dan li qed nagħmlu, il-ħajja demokratika u l-iżvilupp demokratiku ta' pajjiżna se jibqa' mħares u garantit bil-Kostituzzjoni, dejjem jekk din il-Kamra tivvota favur din l-emenda kostituzzjonali.

Il-kunsilli lokali huma espansjoni tad-demokrazija, tas-solidarjeta' u tas-sussidjarjeta'.

Il-kunsilli huma mod ta' kif il-prim ministru u d- deputati ma jibqgħux jiġu mfittxija biex tinbidel xi bozza.

Għal dawn l- affarijiet issa hemm il-kunsilli lokali, u għalhekk dawn huma wkoll espressjoni ta' fiduċja fil-poplu.

M'huwiex biżżejjed li jinstabu persuni kompetenti biex imexxu imma dawn iridu jkunu magħżula miċ-ċittadini stess.

Ftit taż-żmien ilu emendajna l-liġi ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar u għedna li issa l-poplu se jingħata l-faċilita' li jara x'inhu jiġri mill- applikazzjonijiet ta' l-awtorita ta' l-ippjanar, mill-kunsilli lokali.

Aħna qed nippruvaw indaħħlu l-kunsilli lokali f'liġijiet oħrajn biex inżidu t-trasparenza u biex huma stess ikunu jistgħu jagħmlu skrutinju kif qed jagħmlu fir-rigward ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar.

Mr Speaker, fil-ħin li kelli ppruvajt nagħti raġunijiet biżżejjed biex din il-Kamra tivvota favur dan l-iżvilupp daqshekk importanti fl-istorja demokratika ta' pajjiżna.

Din l-emenda ma tistax tgħaddi jekk ikunu l- membri tal-gvern biss li jivvotaw favur, imma peress li hija kostituzzjonali trid tgħadd b'maġġoranza ta' żewġ terzi tal-Kamra, jiġifieri hemm bżonn ukoll tal-voti ta' l-oppożizzjoni.

Jien naħseb li jekk dan il-parlament jivvota favur din l-emenda, inkunu qed nagħmlu investiment importanti mhux biss fl-istorja tal-kunsilli lokali per se imma anke fl-iżvilupp demokartiku ta' pajjiżna.

Nirringrazzjak.

MR.

SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru biex iressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal- lejla t-Tlieta, 6 ta' Marzu 2001, fis-6.00 pm, b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Condominia - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali - Tieni Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kontroll tal-Pestiċidi – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Kumitat Permanenti.

MR.

SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, f'Awissu li għadda l-gvern ħabbar skema sabiex dawk li qegħdin jaħdmu raba' tal-gvern mingħajr titolu jingħatalhom dritt għal titolu.

L-iskema għalqet fit-28 ta' Frar u għalkemm kien hemm min ikkritikaha u kien hemm min xewwex lill-bdiewa li ma jaqblilhomx japplikaw għaliha għax il-gvern kien qiegħed "jisloħhom", din l-iskema kellha daqshekk suċċess illi fi Frar biss daħlu madwar 5000 applikazzjoni.

Dan ġara fl-aħħar xahar biss u nhar il-ġimgħa se nkun nista' nħabbar iċ- ċifra eżatta ta' kemm daħlu applikazzjonijiet minn Awissu sa Frar taħt din l-iskema li suppost il-bdiewa ma jaqblilhomx illi japplikaw taħtha, illi suppost il-gvern qed jisloħhom u illi se tgħolli l-qbiela tar-raba' nnifsu!

Bla taqliq ngħid li hija gidba mill-bidu sa l-aħħar li tgħid li l-gvern għolla l-qbiela lil dawk li jħallsuha.

Anzi l-iskema tagħti l-opportunita' lil dawk li ma jħallsux qbiela, jiġifieri dawk in-nies illi għalkemm qed jaħdmu art tal-gvern għal skop agrikolu m'għandhomx titolu, li għall-ewwel darba jibdew iħallsu l-qbiela ta' art agrikola lill-gvern u allura jkollhom l-ktieb ta' l-irċevuti u b'hekk għall-ewwel darba jkollhom titolu.

Min huma dawn in-nies li qed jaħdmu art tal-gvern bla titolu?

Ħafna minn dawn in-nies mhumiex nies li daħlu abbużivament fuq l-art tal-gvern, imma jkunu persuni illi kienu jaħdmu din ir-raba' ma' xi membru tal-familja li xi darba kellu titolu.

Pero' bil-liġi tal-qbiela meta jmut dan il-membru tal- familja ma jintiredx il-ktieb tal-kera favorihom.

Ħalli nagħti eżempju.

Meta jmut il-kerrej, il-liġi tal-qbiela tirrikonoxxi bħala l-kerrej ta' art agrikola lit-tfal tal-kerrej u lit-tfal tat-tfal.

Bażikament dik hija r- regola.

Mela jekk imut iz-ziju, iz-ziju lili ma jgħaddilix it-titolu tal- kera fuq art agrikola.

Il-kuġin jew anke l-aħwa bejniethom ma jistgħux jgħaddu t-titolu tal-kera bejniethom meta jmut wieħed minnhom.

Dawn lanqas ma jistgħu jmorru fuq il-gvern biex idawrilhom il-ktieb tal-kera minn fuq ħuhom għal fuqhom, għaliex bil-liġi tal-qbiela l-ktieb tal-kera jista' jiġi ttrasferit biss mill-missier għall-iben jew min-nannu għan-neputi, jew bil- maqlub jekk it-tifel imut jista' jdur ir-raba' fuq il-missier.

B'hekk il- ktieb tal-kera jista' jiġi ttrasferit jew lill-axxendent jew lid- dixxendenti.

Allura kellek sitwazzjonijiet matul iż-żmien ta' ħafna nies illi jaħdmu r-raba' taz-ziju u meta z-ziju jmut jew iz-zija tmut jew inkella ħuhom imut jew oħthom tmut, jibqgħu jaħdmu r-raba' għal snin twal iżda xorta waħda l-irċevuta tibqa' toħroġ fuq isem il-persuna li tkun mietet.

Allura fil-prattika jfisser li dawn in-nies m'għandhomx titolu u fi kwalunkwe' ħin il-gvern jista' jgħidilhom li m'għandhomx titolu u li għandhom joħorġu 'l barra mir-raba'.

B'din l-iskema, se nagħtu titolu lil mijiet ta' nies - jekk mhux eluf - illi qegħdin jaħdmu art tal-gvern, illi m'għandhomx titolu u għall-ewwel darba se nagħtuhom dan it-titolu bil-kera fenomenali ta' Lm4-it-tomna, għax din qalulha "fenomenali", jiġifieri daqs erba' pakketti sigarretti fis- sena.

Minflok ma l-oppożizzjoni tgħid prosit ta' din l-iskema, toqgħod ixxewwex lin-nies illi l-gvern qiegħed jisloħ lill-bdiewa għaliex lil dawn il-persuni li m'għandhomx titolu, għall-ewwel darba qed nagħtuhom titolu b'Lm4-il tomna u jħallsu Lm50 darba biss.

U biex inkomplu naġevolaw u ngħinu lill-bdiewa, qed ngħinu wkoll dawk li m'għandhomx il-ktieb tal-kera f'sitwazzjonijiet fejn xi ħadd minnhom qabad u daħal fuq art tal-gvern.

Għax s'issa semmejt lil dawk li qed jaħdmuha għaliex kien jaħdimha xi ħadd membru tal-familja tagħhom li pero' il-liġi ma tirrikonoxxix li jintired il- qbiela.

Pero' hemm sitwazzjonijiet ta' nies li qabdu u daħlu fuq art tal- gvern, barra mill-iskema ta' l-iżvilupp - jiġifieri ma jistgħux jinħarġu permessi tal-bini fuq dik l-area - u qed jaħdmuha għal skop agrikolu.

Anke lil dawn in-nies, jekk ilhom jaħdmu r-raba' għal sentejn qegħdin nagħtuhom it-titolu wkoll tal-qbiela.

Pero' għidna mhux lil dawk biss li m'għandhomx il-ktieb tal-kera rridu nipproteġu, fis-sens illi biex ngħinu l-iżvilupp ta' l-agrikoltura f'pajjiżna, nagħtuhom it-titolu tal-qbiela.

Imma dehrilna wkoll li għandna nsolvu wkoll problema illi hija uġigħ ta' ras u nisperaw li nkunu f'pożizzjoni illi nsolvuha meta nibdew nipproċessaw dawn l- applikazzjonijiet, is-sitwazzjoni ta' raba' li tkun ta' persuna u tintired bejn ħafna ulied.

F'dawn is-sitwazzjonijiet r-raba' jibqa' sħiħ u allura l-irċevuta tibqa' toħroġ fuq l-eredi ta' Ġanni Borg, per eżempju, dawn l-eredi jistgħu jkunu tnejn imma jistgħu jkunu ħmistax.

Fil-prattika x'jiġri?

Bejniethom l- aħwa, mingħajr ma jmorru għand nutar jew mingħajr ma l-gvern jirrikonoxxihom, jiftiehmu illi kulħadd jaħdem 'il biċċa tiegħu, pero' fil- fatt ma tkun tiegħu xejn, l-irċevuta ma tinħariġx fuq ismu imma tibqa' tinħareġ fuq missieru jew inkella l-eredi ta' Ġanni Borg.

Allura għidna li din it-tip ta' qbiela illi l-avukati jsejħulha "in solidum", fejn hemm it- titolu fuq ir-raba' u fejn qed titħallas l-kera, jekk l-aħwa jixtiequ jaqsmu r-raba' biex kulħadd ikollu l-ktieb tal-kera fuq il-parti li jaħdem hu fuq ismu, jekk jiftiehmu, dan se jkun jista' jsir.

Jekk l-aħwa jkunu jridu jibqgħu flimkien kemm għaliex ħuh ma jiffirmax jew inkella għax hekk jixtiequ, is-sitwazzjoni tibqa' l-istess.

Pero' min irid li naqsmulu l- ktieb tar-raba', allura tibda' kera ġdida u kulħadd ikollu l-ktieb tar- raba' fuq l-art li qiegħed jaħdem.

U informat li hemm numru konsiderevoli ta' nies li ibbenefikaw minn din l-iskema u issa qasmu r-raba' kulħadd skond il-biċċa li qed jaħdem.

Fuq din jikkritikawna wkoll, Mr. Speaker!

Għall-benefiċċju ta' dawk li xewxu li din l-iskema hija ta' żvantaġġ ngħidilhom li meta l-bdiewa ndunaw bil-vantaġġi kbar ta' din l-iskema, fl- aħħar xahrejn kellna queues twal ta' nies li lkoll riedu japplikaw taħt din l-iskema, skema li suppost hija żbaljata u li suppost qiegħda ġġib diżastru għall-bdiewa!

Tant kien hemm nies li fil-31 ta' Jannar meta kellha tagħlaq oriġinarjament l-iskema, kellna nestenduha għax-xahar kollu ta' Frar u spiċċajna bin-nies wara l-bieb minn filgħodu kmieni, biex ma ngħidx li wħud minnhom fl-aħħar ġranet raqdu hemmhekk, sabiex ikunu jistgħu japplikaw.

Imbagħad il-gvern ra li din l-iskema kienet ilha miftuħa ħames xhur u li ma setax jestendiha iktar u nqatgħet linja, kif fil-fatt ġara.

Pero' iggarantejna lil kull min laħaq mar il-lands, anke jekk ma kellux kollox preċiż, illi naċċettawhom xorta waħda u mbagħad naraw wara jekk id- dokumenti meħtieġa u r-rekwiżiti ta' l-iskema ġewx osservati jew le.

Mr Speaker, irrid ngħid li minħabba n-numru konsiderevoli ta' nies illi applikaw se nieħdu xi żmien sakemm nipproċessaw l-applikazzjonijiet kollha, għaliex għalkemm aħna favur l-iżvilupp tar-raba' pero' lanqas irridu lil min jabbuża.

Jekk hawn xi ħadd li jaħseb li għalkemm abbuża se noħorġulu l- ktieb tar-raba', jew jekk hawn xi ħadd li jaħseb li m'aħniex se nieħdu passi għaliex ħa ġurament falz meta ddikjara li kien jaħdem ir-raba' meta dan mhuwiex minnu, dak qed jarralu.

L-affarijiet iridu jsiru bis-serjeta' u meta dan il-parlament ta' d-dritt lil lands li mingħajr ħruġ ta' tender jagħti art agrikola lil min jaħdimha, xorta hemm limitazzjonijiet ċari li r- raba' trid tkun qiegħed taħdimha għal skop agrikolu.

Min ħaseb li r-raba' se juzaha biex jonsob jew inkella għall-kaċċa sejjer żball għaliex dak m'huwiex permessibbli.

Il-parlament ma jagħtix dritt la lill-ministru u lanqas lid-dipartiment illi jagħti b'kera għal dak l-iskop.

L-uniku skop għal xiex id-dipartment jista' jagħti b'kera huwa għal skop agrikolu.

Jistgħu jinħarġu għal skopijiet oħrajn imma mhux f'forma ta' skema iżda b'call for tenders.

Hekk biss jistgħu jsiru l-affarijiet l-oħrajn, mentri għal skop agrikolu joħorġu taħt din l-iskema.

U l-iskop hu li nimxu lokalita' lokalita' biex għall-ewwel darba nagħtu l-ktieb tal-kera lil ħafna nies illi sal-lum ma kellhomx it-titolu.

Jiena nixtieq nagħlaq b'referenza oħra, Mr Speaker.

Dan il-weekend id-deputy leader tal-Labour Party qal - nimmaġina li wara d-diskors li għamilt jien hawnhekk fil-parlament - illi mhux veru li l- Partit Laburista qatt kien kontra l-kunsilli lokali.

Anzi jiena ġejt mgħajjar giddieb fuq il-fatt li għedt illi l-Partit Laburista kien kontra l- kunsilli lokali, u f'dan il-weekend, f'xi każin Laburista, l-Onor.

George Vella qal li min jgħid illi l-Partit Laburista huwa kontra l-kunsilli lokali jkun qed jigdeb u jkun qed ixewwex.

Mhux biex inkanta vittorja jew biex ngħid min kellu raġun u min ma kellux, pero' se nikkwota u npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra estratt minn "l-orizzont" tat-30 ta' April, 1987.

Qed nikkwota minn dibattitu televiżiv illi kien hemm bejn il-prim ministru ta' dak iż-żmien u kap tal-Partit Laburista, l-Avukat Karmenu Mifsud Bonnici, u l-kap ta' l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien, l-Onor.

Eddie Fenech Adami.

Se nikkwota dak li rrapportat "l-orizzont" ħalli ħadd ma jgħid li qed nikkwota ħażin.

Issa kulħadd jiġġudika min gideb, jekk hux jien jew inkella l-Onor.

George Vella.

Mhux jien se nagħmel ġudizzju imma jagħmlu l- poplu.

Dr Karmenu Mifsud Bonnici kien ġie rrapportat li qal hekk:

"Issa għaliex ma jagħmilx sens li pajjiż ċkejken bħal tagħna, kwart ta' kwart ta' belt f'pajjiż kbir, ma tistax inti tħottu biex tagħti setgħat għall-amministrazzjoni tar-raħal jew tal-belt f'idejn xi ħadd elett direttament mill-poplu biex jammistra dak ir-raħal jew dik il- belt?"

Din hija d-domanda li staqsa Dr. Mifsud Bonnici, kap tal-Partit Laburista.

Issa nisperaw li ħadd ma jiġi jgħidli li meta jitkellem kap ta' partit f'dibattitu televiżiv biex jikkritika proposta tal-Partit Nazzjonalista favur il-kunsill lokali, dik m'hijiex il-politika tal-Partit Laburista.

Effettivament Dr. Mifsud Bonnici rrisponda d-domanda tiegħu stess u qal hekk:

"Minħabba ċ-ċokon ta' pajjiżna huwa meħtieġ li ħafna affarijiet isiru kollettivament għax meta inti tibda tifrex, tkun qed tisparpalja aktar l-affarijiet."

U kompla jgħid hekk ħalli jkompli jenfasizza kemm huwa kontra l-kunsilli lokali:

"Biżżejjed diffiċli li ssib min hu kapaċi biex imexxilek dipartiment, aħseb u ara kemm se ssib nies kapaċi li jmexxu 45 jew 50 kunsill lokali!"

Mela għal min għajjarni giddieb qed nagħtih risposta ċara.

Iva, il- Partit Laburista kien kontra t-twaqqif tal-kunsilli lokali - mhux jekk jidħlux il-partiti jew le - u se nerġa' nikkwota: –

"Ma tistax tħottu (pajjiż) biex tagħti setgħat għall-amministrazzjoni tar-raħal jew tal-belt f'idejn xi ħadd elett direttament mill-poplu biex jammistra dak ir-raħal jew dik il-belt"

Dan id-dokument qed inpoġġih fuq il-Mejda tal-Kamra, Mr Speaker.

Grazzi.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

MR SPEKAER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, nixtieq li fil-kwarta li fadlilna nirrispondi għal xi allegazzjonijiet li saru fil- konfront tiegħi xi ġimgħat ilu f'dan il-parlament, partikolarment mill- Onor. Joe Mizzi, fuq żewġ każi; wieħed fuq ix-xogħol li qed isir fil- kumpless sportiv tal-Kottonera, u l-ieħor fuq xi ħaġa li tinvolvi lili jew l-uffiċċju li jiena kont konness miegħu professjonalment.

Nibda fuq ix- xogħol li qed isir fil-kumpless sportiv tal-Kottonera.

L-Onor.

Mizzi fl-20 ta' Frar għamel diversi allegazzjonijiet.

Fost dawn il-allegazzjonijiet huwa u jitkellem hawnhekk waqt il-question time, l- Onor. Membru qal li x-xogħol ta' skavar li għaddej bħalissa fil-Kottonera seta' sar b'direct order.

Qal li qed tintefa' ħamrija fil-baħar u qal ukoll li ma hemmx permessi għal tfigħ ta' materjal fil-baħar u li l- awtorita' ta' l-ippjanar kienet ħarġet avviż ta' twettiq, enforcement notice, sabiex jieqaf ix-xogħol.

Imma llum drajna kif jagħmilhom ċerti allegazzjonijiet l-Onor.

Mizzi, bl-allegazzjoni tieħu forma ta' mistoqsija u taparsi jistaqsi:

"Ma nafx kif ix-xogħol ingħata jekk mhux b'tender jew b'direct order?"

Dan huwa mod perikoluż kif qed issir il-politika li titfa' innuendo u titlaqha' hekk.

L-Onor.

Mizzi jaf kif sar ix-xogħol u jaf li din kienet public tender fejn kienet magħżula l-orħos offerta.

Pero' l-Onor.

Membru ma sabhiex bi tqila li jitfa' d-dubju f'moħħ min qed jisimgħu biex ipinġina li aħna stajna għamilna xi ħaġa ħażina fl-għoti tat-tender.

Din mhi xejn ħlief sfaċċataġni ta' kif wieħed jagħmel il-politika.

Anke għamel plejtu sħiħ li setgħet intefgħet ħamrija l-baħar, Mr Speaker.

Nafu li l-ħamrija għandha prezz, għandha valur u allura aħna ppruvajna nibżgħu għaliha.

Din il-ħamrija użajniha u tfajniha fi tliet postijiet, jiġifieri fil-Marsa, fil-Hibs ground u anke fil-masġar ta' Ħaż-Żabbar.

Veru illi l-kuntrattur li kien qed jagħmel l-iskavar tefa' ftit materjal il- baħar, iżda f'dan il-każ kien qed juża l-permess speċifiku ta' kuntrattur ieħor biex jitfa' materjal ta' l-iskavar ġej mill-Kottonera f'postijiet indikati.

Pero' l-Onor.

Mizzi baqa' jagħmel dawn l-allegazzjonijiet u minkejja li hu qiegħed fuq il-bord ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar, qal illi l-awtorita' kienet ħarġet enforcement notice biex jieqaf ix-xogħol meta kien jaf li dan mhux minnu.

Fil-fatt fuq din l-issue li qajjem l-Onor.

Membru jien ħriġt stqarrija u ddikjarajt li ma nistax nifhem għalfejn l- Onor. Mizzi qed jagħmel dawn il-mistoqsijiet kollha, qisu għandu xi xewqa li jwaqqaf il-proġett.

Jiena suspett wieħed għandi, Mr Speaker, li l-Onor.

Mizzi qiegħed jara gvern Nazzjonalista li għandu wegħda primarja li anke jinvesti fil- faċilitajiet sportivi tal-Kottonera, pero' donnu li din qed tweġġgħu li kellu jkun il-Partit Nazzjonalista fil-gvern li qed jagħmel dan ix-xogħol u li l-commitment tagħna qed nonorawh bis-serjeta'.

Għamilna l-pjani, għamilna pjanti kbar u għamilna kumpless kbir, naħseb li se jkun l-isbaħ kumpless f'Malta.

Qbadna r-ritmu, għandna programm u kapaċi nlestuh, anke ħafna qabel l-elezzjoni.

Pero' din qed iddejqu lill-Onor.

Mizzi għax kull darba li jaħseb li jista' jaqbad ma' xi ħaġa, jipprova jagħmel ostakoli biex forsi jwaqqaf il-proġett.

Jien ngħid li verament qed juri kemm iħobbhom lin-nies tal-Kottonera l-Onor.

Mizzi.

Ma narawx illi n-nies tal- Kottonera jista' jkollhom faċilita' oħra fejn l-għaqdiet tal-lokal jistgħu jipprattikaw, imma għaliex dan il-proġett qed iwettqu l-gvern Nazzjonalista allura nippruvaw nostakolawh!

Imbagħad meta jitkellem fil-pubbliku, l-Onor.

Mizzi ma jsemmix la d- direct order u la jsemmi li ma kienx hemm permess għal tfigħ fil-baħar jew li mhux veru li qatt ma ħarġet enforcement notice imma jgħid li għandu l- provi li ntefgħet ħamrija l-baħar.

Għalhekk l-ewwel sfida li nixtieq nagħmel lill-Onor.

Membru hija illi jġib il-provi illi ntefgħet il-ħamrija l-baħar.

Pero' nista' nassigura lin-nies kollha, lill-pubbliku sportiv Malti, li l-kumpless tal-Kottonera miexi, miexi tajjeb u nisperaw li anke minn hawn u ftit ġimgħat oħra, nibdew bil-kostruzzjoni proprja.

Pero' nixtieq indur malajr malajr fuq it-tieni kontroversja li qajjem l- Onor. Mizzi, Mr Speaker.

L-Onor.

Mizzi qajjem kontroversja fuq każ li hemm għaddej bejn uffiċjal ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar u xi ħadd li huwa kostitwent tiegħi.

Anke meta kont imsiefer kont għajjart lill-Onor.

Mizzi giddieb għaliex għamel allegazzjonijiet serji fil-konfront tiegħi u fil- konfront ta' l-uffiċċju li jiena kont konness miegħu, allegazzjonijiet totalment żbaljati u qarrieqa.

Pero' ħalli ngħid ftit ftit kif kien dan il- każ.

Avviċinani kostitwent fejn qalli: Ejja daqsxejn għax qed nagħmel xi xogħol u qegħdin ifixkluni ta' l-enforcement tal-planning authority.

Mort nara dan ix-xogħol u deherli li ma kien hemm xejn sanzjonabbli, u li jekk issir applikazzjoni sempliċi wieħed ikun jista' jirregolarizza dawk il-ftit affarijiet li għandu u b'hekk ħadd ma jkollu fuq xiex jqabbad dufrejh.

Pero' x'ġara?

Saret din l-applikazzjoni pero' nqalgħu l-affarijiet u l- assurditajiet kollha li jistgħu jeżistu f'organizzazzjoni.

Hemm dan l- uffiċjal li huwa l-avukat ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar li spiċċa jagħmel injunction kontra l-istess awtorita' ta' l-ippjanar.

Iżda l-Onor.

Mizzi qal ukoll li jiena jew xi ħadd mill-uffiċċju li jiena kont konness miegħu bagħbasna l-pjanti u biddilna xi affarijiet biex dawn il-pjanti li kienu irregolari jiġu regolarizzati.

Mela ħa ngħidlu eżatti x'kien il-każ.

Dan l-individwu kellu żewġ permessi fuq il-proprjeta' tiegħu, il-permess oriġinali ta' meta nbniet il-bungalow u permess ieħor ta' meta għamel xi applikazzjoni għal xi alterazzjonijiet sentejn ilu, PA1112/98 – nista' ngħid li l-perit ta' dak il-permess m'huwiex jien, m'huwiex xi ħadd mill- uffiċċju li jien kont konness miegħu imma xi ħaddieħor – u f'dak il-permess kien hemm numru ta' affarijiet fejn xi ħadd kien qiegħed iwaqqa' u jżid.

Hija n-norma fl-awtorita' ta' l-ippjanar li wieħed jagħmel ċerti kuluri fuq il-pjanti biex jindika fejn qed iwaqqa' u fejn qiegħed jibni.

Imma waqt li l-perit li kien nkarigat dakinhar m'għamilx dawn il-indikazzjonijiet, l- uffiċjal li joqgħod maġenb dan l-individwu kien jaf eżatt x'qiegħed jagħmel.

Tant kien jaf eżatt li kien iħabbatlu u kien jistaqsih x'qed jagħmel, u ġablu wkoll enforcement officer - mhux se nsemmi ismu għaliex kulħadd jafu - biex jiċċekkja jekk hux qed isir xogħol kif suppost, u qabbad ukoll kumpannija privata li tagħmel dan il-cladding mal-ħitan.

Dan l- uffiċjal, l-avukat ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar ċemplilhom biex jara jekk ix-xogħol kienx qiegħed isir skond is-sengħa, iżda qatt ma daħallu f'moħħu li l-kuluri fuq dik il-pjanta forsi ma kenux indikati.

In-norma dwar il- kuluri m'hijiex xi ħaġa li hija tassattiva imma tagħmilha biss biex tgħin lill-uffiċjal li jkun qiegħed jiġġudika l-pjanta biex jifhem il-pjanta aħjar.

Imma x'ġara?

Meta saret applikazzjoni riċenti - għax dan l-uffiċjal ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar kien qal li x-xogħlijiet ma kenux qegħdin isiru kif suppost - dan qal li dik l-applikazzjoni saret biex tirregolarizza l-iżbalji li saru.

Dan m'huwiex veru.

Il-planning authority għandha proċeduri eżatti li jekk permess ikun ħareġ fuq informazzjoni żbaljata, dan jiġi withdrawn u l-persuna li hija nkarigata biex tirtira dawn il-permessi huwa dan l-istess uffiċjal ġarr ta' din il-persuna li naf jien.

U dan l-uffiċjal qatt ma ħa passi biex dan il-permess ikun irtirat.

Jiġifieri din l-allegazzjoni li l- Onor. Mizzi qed jagħmel li xi ħadd mill-uffiċċju Sant & Mugliett - jew jiena - bagħbas xi pjanti hija gidba totali, u għalhekk ngħid li l-Onor.

Mizzi huwa giddieb u nistiednu jirrepeti barra dak li qal hawnhekk ħalli nkun nista'nħarrku.

L-Onor.

Mizzi kellu okkażjonijiet fuq ir-radju biex jitkellem fuq diversi affarijiet tal-planning authority u fuq il- kontroversji kollha li jitkellem fuqhom, iżda lanqas biss kellu d-diċenza li jsemmi dan il-każ.

L-ewwelnett naħseb li lanqas biss qed jifhmu.

Qed jitfa' ħafna murtali u ħafna ġigġifogu, iżda nibża' li lanqas biss qed jifhem il-każ, pero' jibża' jitkellem fuqu fil-pubbliku.

L-Onor.

Mizzi qal xi ħaġa oħra li hija serja daqs din.

L-ewwel allegazzjoni serja kienet dik li għadni kif semmejt illi xi ħadd, jiena jew mill-uffiċċju ta' Sant & Mugliett bagħbas il-pjanti.

It-tieni allegazzjoni ta' l-Onor.

Mizzi kienet u nikkwota: "Nerġa' ntenni li kien hemm enforcement officer, ma nistax nikxef min hu, li personalment kien iċempillu u jgħidlu biex iżomm bil-mod, iżomm lura.

X'ġara?

Spiċċajna biex naraw insibux triq oħra biex naqdu lil dan il-bażużlu!"

Jiena nistqarr solennement li jiena ma nafx min hu l-enforcement officer fuq dan il-każ u qatt ma kellimtu u lest li nieħu mitt affidavit fuqha.

L- Onor. Mizzi allega wkoll li qed isir frame-up kontra dan l-individwu, iżda naħseb li dan l-individwu huwa kapaċi ħafna li jiddefendi ruħu.

L-Onor.

Mizzi għamel dawn iż-żewġ allegazzjonijiet u dawn neħodhom bis-serjeta'.

Hu għamilli sfida biex nitkellem fil-pubbliku.

Il-playing-field li qed jilgħab fiha l-Onor.

Joe Mizzi jiena lest li nilgħab fiha wkoll skond fejn jagħżel hu.

Jekk huwa se jitkellem hawn, jiena nitkellem hawn; jekk jitkellem barra, nofs siegħa wara jiena nitkellem barra.

Pero' jiena ma nixtieqx inpoġġi lili nnifsi għall-ġudiżju tal-pubbliku meta hu m'huwiex lest li jagħmel l-istess.

Dawn huma allegazzjonijiet serji li jiena nixtieq ikolli ċ-ċans li nieħu l-passi kollha meħtieġa dwarhom.

L-ewwel allegazzjoni hija illi jiena kellimt u nfluwenzajt xi enforcement officer biex dan ma jagħmilx dak li suppost jagħmel.

Jiena din il-ħaġa qatt ma għamiltha u qatt ma kellimt lil dan l-enforcement officer u lest ukoll li nieħu affidavit.

It-tieni allegazzjoni hija li jiena jew xi ħadd mill-uffiċċju ta' Sant & Mugliett biddel jew bagħbas xi pjanti biex dawn jiġu regolari.

Jiena lest li nitkellem fil-pubbliku.

Jiena għandi stqarrija hawnhekk, lesta, ittajpjata illi anke lest nieħu affidavit fuqha.

Pero' qabel ma l-Onor.

Mizzi jitkellem fil-pubbliku, jiena ma nħossx li għandi nesponi ruħi.

Pero' ta' min jgħid illi l-individwu illi s-Sur Mizzi qed jipprova jiddefendi huwa individwu li mhux sar frame-up kontrih, anzi kien dan l-individwu li kien qiegħed jabbuża mill-pożizzjoni tiegħu.

Dan l-individwu abbuża mill- pożizzjoni tiegħu meta qagħad iġib uffiċjali tal-planning authority biex jiċċekjaw xogħol li sar mill-ġirien - ma naħsibx li huwa dan ir-rwol ta' l- uffiċjali ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar - u għamel insistenza kbira biex żewġ enforcement officers imorru barra mill-ħin normali jiċċekkjaw ix- xogħol.

Qagħad iċempel lill-kuntratturi privati biex jiċċekkjaw u mbagħad għamel ukoll pressjoni fuq il-perit li kien qiegħed jaġġudika l-permess, applikazzjoni għal minor alterations, biex ma jittimbrahiex.

U naħseb li dan huwa l-abbuż li hawn f'dan il-każ u mhux il-pożizzjoni tiegħi.

Dwar l-involviment tiegħi f'dan il-każ m'għandix minn xiex nistħi.

Dan huwa każ li dħalt fih biex ngħin kostitwent - u Allaħares ma nagħmilx xogħli - li kien qed iħoss il-makkinarju kollu ta' l-awtorita' ta' l- ippjanar kontrih.

Il-permess kien wasal biex ikun ittimbrat iżda xi ħadd fiżikament waqqafulu.

Fil-bidu urejtu t-triq minn fejn jgħaddi, u Alla ħares ma ngħinux lill-kostitwenti tagħna b'dan il-mod għaliex allura għalfejn noħorġu għal politika?

Għalissa nieqaf hawn, biss l-istqarrijiet tiegħi u l-affidavits huma ppreparati u hekk kif l-Onor.

Mizzi jgħid l- ewwel kelma espliċita' fil-pubbliku, jiena nwiegħdu li siegħa wara ngħid tiegħi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, it-Tlieta, 6 ta' Marzu, 2001 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

RZIEZET - TROBBIJA TA' TIĠIEĠ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ttieħdu tul l-1999 u s-sena 2000 biex jiġi żgurat li rziezet li jrabbu t-tiġieġ qed jimxu skond iċ-ċirkolari tat- 12 ta' Lulju 1993 dwar 'Proċeduri għall-qtil ta' Broilers' iffirmata minn F. Farrugia?

Xi rriżulta minn dawn il-passi jekk ittieħdu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninsab infurmat li bħala miżuri u passi li ttieħdu wara din iċ-ċirkulari kien hemm li l-moviment ta' dawn it-tjur huwa kkontrollat permezz ta' karta roża li toħroġ mid-Dipartiment tas-Servizzi Veterinarji fuq isem il-Produttur.

Din l-istess karta roża tibqa timxi mal- flieles sakemm dawn jinqatlu u terġa tispiċċa fid-Dipartiment.

Din tasal fid-dipartiment meta tintbagħat mill-Proċessur li jkun qatel it-tjur.

Inbeda wkoll proċess ta' spezzjonijiet fuq l-irziezet sabiex id-Dipartiment tas-Servizzi Veterinarji ikun f'pożizzjoni li joħroġ liċenzji.

Testijiet fuq laħam tat-tjur isiru regolarment kemm mill-proċessuri privati kif ukoll mid-Dipartiment tas-Servizzi Veterinarji.

TROBBIJA TAT-TIĠIEĠ - SPEZZJONIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid xi spezzjonijiet saru tul l-1999 u t-2000 biex jiġi żgurat li l-irziezet li qed irabbu t-tiġieġ qed jimxu skond avviż legali 156 ta' l- 1989?

Liema rziezet ġew spezzjonati?

X'riżultati kien hemm wara dawn l- ispezzjonijiet, x'passi ttieħdu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari nru.

23761, nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li għalkemm l-avviż legali 156 ta' l-1989, joħroġ mill-Ordinanza dwar it-Tħaris mill-Mard (Kap. 36), id-Direttur ta' l-Agrikoltura u Sajd huwa awtorizzat biex jinforza tali regolament, għaldaqstant nissuġġerixxi li tali mistoqsija għandha tiġi referuta lill-Ministru kkonċernat.

UNIVERSITA' - DIPARTIMENT TAL-FARMAĊIJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija 22800, jista' l-kap tad- dipartiment tal-farmaċija jgħid kemm hemm lab officers II fid-dipartiment tiegħu?

X'kienu l-kwalifiċi li bihom ingħataw impjieg dawn l-lab officers II?

Jikkonferma li l-grad ta' lab officers li jagħmlu jew li qed jagħmlu studju post-graduate huma dawk ta' lab officers II?

Jikkonferma l-kap tad- dipartiment tal-farmaċija li l-istudji akkademiku post-graduate li għamlu l- lab officers II jaqa taħt l-lista tad-dmirijiet li jingħataw l-lab officers II meta jibdew l-impjieg tagħhom ma' l-Universita' ta' Malta?

X'kwalifiċi post-graduate ġew inkorraġuti jistudjaw dawn il-ħames lab officers?

Dawn l- istudji huma ta' natura akkademika u speċjalizzata f'aspetti ta' farmaċija?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirreferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 23713.

UNIVERSITA' - DIPARTIMENT TAL-FARMAĊIJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari nru.

22767, jista' l- kap tad-dipartiment tal-farmaċija jgħid jekk m'humiex full-time jew part- time dawn is-sitt postijiet akkademiċi li nħolqu tul it-tmexxija tiegħu?

Jista' l-kap tad-dipartiment tal-farmaċija jagħti s-snin li fihom inħolqu dawn il-postijiet akkademiċi?

Qabel saret it-talba għas-sena 2001, meta inħoloq l-aħħar post akkademiku fid-dipartiment tal-farmaċija?

Jista' l-kap tad-dipartiment tal-farmaċija jgħid jekk humiex full-time jew part-time dawn it-tlett postijiet akkademiċi ġodda għas-sena 2001?

B'riferenza għat- tweġiba għall-mistoqsija nru.

21549, għaliex in-nru. ta' staff permanenti fid-dipartiment tal-farmaċija huwa inqas minn dak ta' l-istaff temporanju?

Jikkonferma l-kap tad-dipartiment tal-farmaċija li meta laħaq f'din il- pożizzjoni ma kien hemm l-ebda post akkademiku ieħor f'dan id-dipartiment?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirreferi lill-Onor.

VETERINARY SERVICES - RAPPORT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm fil-fatt sewa lill-Ministeru r-rapport Veterinary Services and Rendering Plants as per contract of 20th July 2000?

Minn liema kumpanija sar?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jiċċara għall-liema rapport qed jirreferi.

B.S.E

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'kwalifiki għandu l-persuna li ntbgħatet titħarreġ fuq it-testijiet tal-B.S.E?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor Interpellant li t-tekniku li ntbagħat l-Irlanda biex jiġi ttrenjat fuq it-testijiet tal-B.S.E, għandu diploma fi studju ta' l-Agrikoltura, għaxar snin in house training fil- laboratorju tas-Servizzi Veterinarji, u taħriġ ieħor taħt l-International Atomic Energy Agency.

CASUAL CLEANERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien in-nru. ta' casual cleaners li daħlu fl-1992?

Fejn qed jaħdmu llum u kemm huwa n-nru. tagħhom?

Meta se jsiru tal-post dawn il-ħaddiema?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Billi l-ħaddiema li għalihom qed jirreferi l-Onor.

Interpellant jinsabu fid-Dipartiment tal-Kura ta' l-Anzjani, nitolbu jindirizza l-Mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

SAN LUQA - OVERDOSE - ALCOHOL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien in-nru. ta' każi ta' overdose u alcohol eċċessiv rappurtati fl-isptar ta' San Luqa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab infurmat li minn tagħrif miġbur permezz tas- sistema tal-Hospital Activity Analysis jirriżulta li minn Jannar sa Novembru 2000 ġew ammessi fl-Isptar San Luqa 197 każ ta' overdose u 59 każ ta' xorb eċċessiv.

Dawn kienu mqassmin skond il-kategoriji li jidhru hawn taħt:

It-terminu overdose jinkludi dawn it-tliet kategoriji:

Kategorija A: Avvelenament inċidentali kkawżat minn drogi, mediċinali jew sustanzi bijoloġiċi (ICD-10 codes X40-X44)

Kategorija B: Attentat ta' suwiċidju kkawżat minn avvelenament b'sustanzi solidi jew likwidi (ICD-10 codes X60-X64)

Kategorija C: Avvelenament minn drogi, mediċinali jew sustanzi bijoloġiċi, fejn mhux magħruf jekk l-avvelenament kienx inċidentali jew premeditat (ICD- 10 codes Y10-Y14)

|Sena |Kategor|Nru. | | |ija | | |Jan-Nov 2000|A |28 | | |B |0 | | |C |169 | | |Total |197 |

It-tagħrif dwar in-nru. ta' pazjenti li ġew ammessi minħabba f'xorb eċċessiv fl-Isptar San Luqa jidher hawn taħt.

Il-każijiet jitqassmu f'żewġ kategoriji.

Kategorija A: Sindromu ta' dipendenza fuq l-alkohol jew intossikazzjoni kkawżata mill-alkohol (ICD-10 code F10.0-F10.9).

Kategorija B: Mard tal-fwied attribwit għall-alkohol (ICD-10 code K70).

|Sena |Kategorija|Nru. | |Jan - Nov 2000|A |51 | | |B |8 | | |Total |59 |

ADULT TRAINING CENTRES

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk l- adult training centres għal persuni b'diżabilita' hux se jkunu f'qagħda li jieħdu l-istudenti li s-sena d-dieħla se jispiċċaw mill-special schools?

Hemm xi pjani ġodda kif dawn l-adult training centres jistgħu jiżviluppaw programmi li jhejju aħjar lil dawn iż-żgħażagħ, kemm għal qasam tax-xogħol kif wkoll għall-oqsma oħra fil-ħajja?

X'inhuma dawn il-pjani, jekk iva?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Bħal ma ġara s-sena l-oħra, l-Adult Training Centres qegħdin jippreparaw biex ikunu f'qagħda li jieħdu l-istudenti li s- sena ddieħla ser jispiċċaw mill-Ispecial Schools.

Bdew il-preparamenti biex titwettaq it-tranżizzjoni ta' dawn l-istudenti għal dawn iċ-Ċentri ta' Matul il-Jum.

Sabiex jitwettqu programmi ġodda, il-Ministeru ser iwaqqaf Ċentri żgħar fil- komunita' kif ukoll jingaġġa aktar support workers kif ukoll professional support workers.

Biex is-servizzi jkomplu jitjiebu, qiegħed jitkompla t-taħriġ mogħti minn professjonisti lill-Care Workers kollha.

SEXUAL HARASSMENT - WHITE PAPER

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jikkontempla l-possibbilta' li r-reat ta' sexual harassment fuq il-post tax-xogħol jiġi nkluż fil-white paper dwar emendi fil-kodiċi kriminali?

ONOR.

AUSTIN GATT: Is-suggeriment tal-Onor.

Interpellant jittiehed in kunsiderazzjoni.

SKEJJEL - LATIN/GRIEG

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-nru. ta' studenti fl-iskejjel sekondarji tal-gvern li bħalissa qed jistudjaw il-Latin?

Kemm hemm li qed jistudjaw il-Grieg?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat illi matul din is-sena ebda student ma talab li jiġi mgħallem il-Latin jew il-Grieg.

KORS TAL-LIĠI - LATIN

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jikkontempla li l-Latin jerġa ' jsir obbligatorju għad- dħul fil-kors tal-liġi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Universita` ma tqisux prattikabbli li wieħed idaħħal il-Latin bħala element obbligatorju għad-dħul fil-kors tal- Liġi.

RAĦAL ĠDID - POLIKLINIKA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid jekk huwiex possibbli li jindika meta huwa maħsub li jinbeda x-xogħol ta' tkabbir fil-poliklinika ta' Raħal Ġdid?

Fiex ser ikun jikkonsisti ?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li x-xogħol ta' tkabbir taċ-Centru tas- Saħħa ta' Raħal Ġdid hu maħsub li jibda' f'Ġunju ta' din is-sena.

F'dan il-proġett iċ-Centru tas-Saħħa ser jiġi kompletament ristrutturat u jiżdied sular bil-għan li jkun hemm tqassim aħjar ta' kliniċi, waiting areas, u reception area u dawn ikunu aktar spazjużi u komdi kemm għall- pazjenti u kemm għal min jaħdem fihom.

Ser jiżdiedu kliniċi sabiex jiġu provduti servizzi ġodda.

Iċ-Centru tas-Saħħa se jkun attrezzat b'furnishings u equipment ta' l-aħjar standard u ser ikun airconditioned.

L-ispiżerija ser tikber u tkun tipprovdi waiting room għall-klijenti li llum ikollhom jistennew barra.

GUDJA - BYPASS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li l-arbli tad-dawl li twaħħlu fil-bypass tal-Gudja (inti u sejjer lejn tal-Barrani Road) jitwaħħlulhom il-bozoz mill- aktar fis?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant ġiet riferita lill-Korporazzjoni Enemalta sabiex tiġi kkunsidrata flimkien ma' talbiet simili oħra.

FILMS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex possibbli li jindika kemm huwa n-nru. ta' films li huma mistennija jinġibdu f'Malta matul din is- sena?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jidhirli li f'dan l-istadju ma jkunx għaqli li wieħed jagħti dettalji bħal dawn.

MAJJAL - IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformani f'liema snin ġew approvati liċenzji għall-importazzjoni ta' majjal matul dawn l-aħħar ħames snin?

Jista' jinfurmani f'liema żmien ġew maħruġa permessi biex jiġi importat majjal fil-ġżejjer tagħna?

Jista' jgħid x'kienu r-raġunijiet li għalihom ingħataw dawn il-liċenzji għall-importazjoni tal-majjal?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li nħarġu permessi għall-importazzjoni tal-majjal fl-1995, 1996, 1997, 1999, 2000 u 2001.

Dan sar minħabba fil-bżonn li tinqeda d-domanda tas-suq.

SERVIZZI SOĊJALI - TELECARE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jita' l-Viċi Prim Ministru jara li tingħata attenzjoni għall-installazzjoni mill-ġdid tas-servizz tat-telecare lill-persuna li d- dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni qiegħda tinġabar u risposta ser tingħata f'xi Seduta oħra.

DJAR - AKKOMODAZZJONI SOĊJALI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li tingħata attenzjoni lill-każ tal-housing tal-persuna li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament peress li toqgħod f'post substandard u ilha irreġistrata mal- housing 20 sena (Ref.

HD 514/81)

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien infurmat illi l-każ qiegħed ikun ikkunsidrat.

DJAR - AKKOMODAZZJONI SOĊJALI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li tingħata kunsiderazzjoni għall-każ ta' housing ta' single mother, li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, u li qed toqgħod mal-ġenituri tagħha?

ONOR.

WSC

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm jammontaw il-ġibjuni f'Malta u f'Għawdex u f'liema lokalitajiet jinsabu?

Jista' jgħid ukoll kemm minhom jaqgħu taħt ir-responsabilita tal-WSC?

Jista' jgħid kull ġibjun x'użu qiegħed issir minnu u minn min?

Jista' jgħid meta saret l-aħħar spezzjoni u eventwalment manutenzjoni fuq kull ġibjun u kemm hemm rapporti pendenti biex issir tiswija fuq dawn il- ġibjuni u liema huma?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jirreferi din il- Mistoqsija lill-Ministru konċernat.

WSC

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm jammontaw il-ġibjuni f'Malta u f'Għawdex u f'liema lokalitajiet jinsabu?

Jista' jgħid kull ġibjun x'użu qiegħed issir minnu u min minn?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

CATERING FACILITIES MANAGER

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid meta nħatar il-Catering Facilities Manager fl-ITS b'kuntratt definit?

Jista' jgħid ukoll:

1) Saret sejħa għall-applikazzjonijiet?

2) Meta ħarġet din is-sejħa u kemm applikaw?

3) X'kien in-nru. tal-permess ta' l-ETC għal dan l-impjieg?

4) X'kienu l-kwalifiki mitluba?

5) Minn min kien kompost il-board tal-għażla?

6) Minn kienet il-persuna li ntgħażlet?

7) Meta kien iffirmat il-kuntratt mal-persuna magħżula?

8) Jista' jpoġġi kopja ta' dan il-kuntratt fuq il-Mejda tal-Kamra?

9) Jista' jgħid ukoll f'hiex kien jikkonsisti dan il-kuntratt?

10) Jikkonfermax li dan il-kuntratt intemm mal-ħatra ta' Catering Facilities Manager a-bażi tas-sejħa għall-applikazjonijiet li saret mill- MTA u li kien ippublikat fil-ġurnali fl-14 ta' Ġunju 2000?

ONOR MICHAEL REFALO: Nistieden lill-Onor.

Interpellant inkwantu għall-ewwel disa' partijiet tal-mistoqsija jirreferi għat-tweġibiet li tajt għall- mistoqsijiet tiegħu numri 5939 u 6812.

Dwar l-għaxar parti ġejt mogħti parir li nista' nikkonferma fl-affermattiv.

SKEJJEL - SKOLA PRIMARJA TAS-SLIEMA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li t-tfal tal-iskola primarja ta' tas-Sliema ma' jitħalewx jidħlu fl-iskola jew fil-kurudur li hemm fil- madwar ta' l-iskola qabel ma' jibdew il-lezzjonijiet meta huwa loġiku li jekk dan jibda jsir, it-tfal ikunu aktar f'sigurta' minn xi eventwalita' ta' inċident tat-traffiku fit-toroq tal-madwar?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-Onor.

Membru japprezza li l-ewwel konsideerazzjoni għandha tkun il-ħarsien u s-sigurta` tat-tfal.

Dan hu bilfors kundizzjoniat mill-ħtiġijiet ta' l-iskola u l-ħinijiet ta' l-għalliema u l- ħaddiema kif stabbilit fil-Ftehim Kollettiv.

Informat ukoll li t-tfal filgħodu ma jitħallewx jidħlu fl-iskola kmieni minħabba li mhix konswetudni li huma jinġiebu kmieni mid-dar.

It-tfal meta jidħlu ma jistgħux jitħallew mingħajr superviżjoni, iżda meta tkun ix-xita huma jidħlu jistkennu fil-kuriduri.

It-triq ta' quddiem l-iskola tkun magħluqa għat-traffiku bejn it-8.00 - 8.45 ta' filgħodu u jkun hemm ukoll pulizija f'dawn il-ħinijiet biex jiżgura li ma jgħaddux vetturi.

FORZI MILITARI BARRANIN

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Prim Ministru: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru.

22862, fejn iddikjara li mhux prattika normali li suldati ta' forzi militari barranin jitħallsu żejjed la fil-ħdud u lanqas fil-festi pubbliċi, jista' l-Prim Ministru jgħid kif mela l-forzi militari barranin li jaħdmu ħafna mill-qrib mal-forzi militari Maltin, eżempju s-suldati tal-Missjoni Taljana, jitħallsu żejjed kemm tal- ħdud kif ukoll tal-festi pubbliċi?

Jista' għaldaqstant jikkonferma jekk ingħatax informazzjoni korretta għal mistoqsija tiegħi?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jirriżultali li l-imformazzjoni li qed jagħti l-Onor.

Interpellant mhux korretta.

TRADING LICENCING DEPARTMENT - SPEZZJONIJIET

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk membri ta' l-ALE jew tat-Taqsima tal-Liċenzji (Trading Licencing Department) jew tad-Distrett mill-1994 'il hawn għamlux xi forma ta' spezzjonijiet fil-ħwienet u f'postijiet oħra ta' negozju f' Malta u f'Għawdex bl-iskop li jivverifikaw jekk tali postijiet humiex qed joperaw b'liċenzja valida, jekk il-ħlas kienx qed isir regolarment, jekk fil-fatt humiex skond il-konfini tal-Kunsilli Lokali eċċ u, jekk fl- affermattiv, fejn saru dawn l-ispezzjonijiet, meta saru, x'kien ir-riżultat tagħhom, x'passi ttieħdu, fejn instabu rregolaritajiet u humiex isiru follow-ups għalihom biex ikun assigurat li l-irregolaritajiet li nstabu jkunu kkorreġġuti?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi hija l-proċedura regolari illi l- Pulizija tagħmel spezzjonijiet fi stabbilimenti kummerċjali sabiex jinġabru arretrati li jista` jkun hemm fil-ħlas tal-liċenzji.

Diskrepanzi fil- konfini tal-Kunsilli Lokali jiġu aggustati biss fuq struzzjonijiet mingħand id-Dipartiment tal-Kunsilli Lokali.

Kif diġa` għidt, dan huwa proċess kontinwu u għaldaqstant wieħed ma jistax jgħid kull meta saru.

UNIT GĦAL AMBJENT AĦJAR

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid meta hu maħsub li l-unit għal Ambjent Aħjar tibda l-bini ta' culvert ġdid ta' l-ilma tax-xita fi Triq il-Kanun, il-Ħamrun, billi dak eżistenti ma baqax ilaħħaq ma' l-ilma tax-xita wara li minnu għadda cable ta' l-elettriku u billi dan qed jikkawża dannu għar-residenti ta' l-inħawi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Is-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant qed ikun ikkunsidrat..

SKEJJEL

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-pjani definittivi tal-Gvern fir-rigward tal-bini fejn illum hemm l-iskola tas-snajja Umberto Colosso u l-iskola Sekondarja San Franġisk t'Assisi, Santa Venera, billi mill-1995 'il hawn taħt iż-żewġ amministrazzjonijiet kien hemm bdil ta' ħsibijiet u ta' proġetti li s'issa ma ppermettewx lill-mexxejja ta' l-istess skola, lill-kunsill skolastiku u lill-kunsill lokali Santa Venera jwettqu l- proġett tagħhom ta' ċentru sportiv għall-użu ta' l-istess studenti u tal- komunita'

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li nhar il-Ġimgħa 23 ta' Frar, il-Kap ta' l- iskola Umberto Colosso/San Franġisk ta' Assisi u fl-istess ħin bħala Segretarju/Teżorier tal-Kunsill Skolastiku ta' dawn l-iskejjel, irċieva kopja ta' "Draft No 1 - Design Brief for San Franġisk of Assisi Boys' Secondary School Sta Venera" imħejji mill-periti konsulenti tad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni sabiex iservi bħala bażi ta' diskussjoni.

Dan id- dokument ladarba jiġi finalizzat ikun jista' jwassal għall-applikazzjoni finali lill-Planning Authority biex dan il-proġett jista' jseħħ.

DIPARTIMENT TAT-TOROQ

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk id-Dipartiment tat-Toroq mill- 1994 'il hawn ġiegħelx kuntratturi jaqilgħu xogħol ta' resurfacing ta' toroq, ta' bini ta' bankini ġodda jew ta' ristrutturazzjoni ta' toroq minħabba xogħol ħażin minn kuntratturi u jekk fl-affermattiv fejn kien ix- xogħol li nqala u min kien il-kuntrattur

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li minn l-1994 'l hawn xogħolijiet fit- toroq indikati fit-tabella hawn taħt kienu formalment maqlugħa mid- Dipartiment.

Barra minn hekk kien hemm diversi okkażżjonijiet oħra fejn waqt ix-xoghol, kuntratturi qalgħu partijiet mix-xogħol li kienu għamlu, għaliex ma kienux ta' standard iżda dan it-tip ta' xogħol ikun sar in step mall-proġett li jkun qed jiġi esegwit.

Inqalgħu fis-sena:

| Floriana - |Asfaltar Ltd|Mejju | |The Great | |1996 | |Siege Road | | | | Paola - |Polidano |Marzu | |Valletta |Bros |1999 | |Road | | | |Marsa - Near|C. Vella |Ġunju | |Millenia |Ltd. |1999 | |Service Road| | | |part of | | | |St Paul's |Polidano |Marzu | |Bay St John|Bros. |2000 | |the Baptist | | | |Street | | | |Mtarfa - |Bonniċi |April | |It-Torri |Bros. |1998 | |tal-Arloġġ u| | | |l-Militari | | | |Maltin | | | |Pembroke - |Zoqdi |Frar | |New access |Hydrorocks |2000 | |road to |(Penza | | |Hotels |Tarmac Ltd.)| | |Ħal Far - |General Road|Diċembru| |Ħal Far Road|Servicing |2000 | |Phase part | | | |of | | | |Salina Coast|Penza Tarmac|Novembru| |Road |Ltd. |1998 | |Removal of |Penza Tarmac|Frar | |defective |Ltd. |1999 | |works, | | | |outer | | | |Junction of | | | |Buġibba | | |

KUNSILLI LOKALI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet l-allokazzjoni ta' kull Kunsill Lokali mit-twaqqif tagħhom 'il hawn?

ONOR.

AUSTIN GATT: Qed impoggi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

BEREĠ

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid tinżammx statistika tal-persuni li jattendu l-Bereġ tal- Gvern fid-diversi lokalitajiet?

Jekk fl-affermattiv, kemm persuni attendew berġa, berġa u sena b'sena mill-1994 sa tmien is-sena li għaddiet?

X'inhuma l-ġranet u l-ħinijiet li matulhom ikunu miftuħa dawn il-bereġ u s-servizzi li jingħataw fihom?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Id-Dipartiment tal-Kura Primarja jżomm statistika tal-persuni li jattendu l-Bereġ tal-Gvern fid-distretti.

Ir-rekords li għandna huma mill-1996 'il quddiem.

Fil-Bereġ tal-Gvern jattendu tabib u nurse li jipprovdu servizz tat-tabib tal-familja (GP) u tan-nurse.

F'xi bereġ jingħata wkoll servizz ta' Speech Therapy f'ħin differenti minn dak li jattendi t-tabib u n-nurse.

Il-Bereġ li jipprovdu servizz ta' Speech Therapy huma: Sta.

Lucia, Dingli, B'Bugia, Hamrun, Safi, St. Venera, Zebbug, Siggiewi (kollha darbtejn fil-ġimgħa) u Kirkop, Naxxar, Qrendi (darba fil-ġimgħa).

L-istatistika mitluba qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

FORZI ARMATI - SEARCHES

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm saru air searches is-sena l-oħra u kemm huwa maħsub li qamu lil forzi armati s-sena l-oħra?

Jista' jgħid kemm saru sea searches fl-istess perijodu u kemm swew?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-informazzjoni mitluba qegħda tinġabar u r- risposta tingħata f'xi seduta oħra.

AFM - PROPRJETA'

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk hemmx ħsieb biex xi parti minn proprjeta' tal-Gvern Malti u/jew ta' l-Armata tiġi konvertita biex tospita xi suldati u/jew advisors barranin li jistgħu jkunu hawn fuq xogħol uffiċjali?

Jekk iva, fejn u kemm jista' jospita persuni?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat li m'hemm l-ebda pjan biex xi proprjetà tal-Gvern jew ta' l-Armata tiġi konvertita speċifikament sabiex tospita xi suldati u/jew advisors barranin li jistgħu jkunu hawn fuq xogħol uffiċjali.

FRINGE BENEFITS - TAXXI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm huwa maħsub li se jdaħħal il-gvern f'income tax fuq il- fringe benefits din is-sena?

Jista' jagħti breakdown ta' din il-figura li se tinġabar?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li m'għandi xejn x'inżid mar-risposta li tajt fil-mistoqsija parlamentari nru.

PULIZIJA - ATTI IMMORALI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm ittellgħu persuni l-qorti s-sena l-oħra u din is-sena talli wettqu atti immorali fil-pubbliku?

X'weħlu f'kull każ?

Kemm kellhom eta'?

Ta' liema sess kienu u ta' liema nazzjonalita' kienu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi bejn l-1 ta` Jannar 2000 u t-28 ta` Frar 2001, kien hemm 18-il persuna li tressqu l-Qorti talli wettqu atti immorali fil-pubbliku.

Minn dawn 9 ingħataw sentenza sospiża, 4 weħlu multa, 1 ingħata probation; 1 ċanfira u twiddiba; 2 ġew liberati u każ ta` 1 li għadu pendenti quddiem il-Qorti.

L-eta` ta` dawk imressqa kienet bejn is-16 u 46 sena.

Minn dawn 15 kienu tas-sess maskili u 3 kienu tas-sess feminil.

Kollha kienu Maltin, għajr 2 li kienu mill-Ukrajina.

QRATI - PERSUNI SENTENZJATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien in-nru. ta' persuni sentenzjati għal xi perijodu ta' inkarċerazzjoni s-sena l-oħra?

Kemm kienu Maltin u kemm barranin?

Kemm kien in-nru. ta' persuni nvoluti li kienu ġejjin minn xi pajjiżi Għarab u kemm minn xi pajjiżi Ewropej?

ONOR.

TONIO BORG: Dwar l-ewwel parti tal-Mistoqsija nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 23091.

Dwar il-kumplament tal-Mistoqsija, ninsab infurmat illi n-nru. ta` persuni Maltin kien ta` 141, filwaqt li n-nru. ta` barranin kien ta` 35.

Il- barranin kienu ġejjin:- 25 minn pajjiżi Għarab u l-10 l-oħra minn pajjiżi Ewropej.

PULIZIJA - TRAFFIKAR TA' DROGA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm ġew misjuba ħatja persuni fuq traffikar ta' droga s- sena l-oħra?

Kemm kienu Maltin u kemm barranin?

X'weħlu f'kull każ individwali u minn liema pajjiż kienu kull wieħed?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi matul is-sena 2000 ġew misjuba ħatja 43 persuna fuq akkużi ta` traffikar ta` droga.

Minnhom, 29 kienu Maltin, filwaqt li 14 kienu barranin.

Il-barranin kienu kif ġej: 10 Libjani, 2 Franċiżi u 2 Olandiżi.

Is-sentenzi mogħtija kienu kif ġej:-

| | | |Sentenza ta` |Nru. ta` | |persuni misjuba |persuni | |ħatja |Barranin | | |Maltin | |Ħabs | 2 | | |3 | |Ħabs u multa | 4 | | |17 | |Ħabs, multa u | - | |konfiska |1 | |Ħabs, multa u | 6 | |tkeċċija |- | |Ħabs, multa, | - | |konfiska u |1 | |sentenza sospiża | | |Multa | - | | |6 | |Sentenza sospiża | - | |u multa |1 | |Sentenza sospiża | 2 | |u tkeċċija |- | | | 14 | | |29 | |TOTAL |43 |

PITKALIJA - ĦXEJJEX U FROTT - PREZZIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu l-prezzijiet medji tal-ħxejjex u frott li l-bdiewa daħħlu fil-pitkalija ta' Għawdex u Malta matul is-sena li għaddiet?

Jista' l-Ministru jagħti l-istess informazzjoni għall-ħames snin li għaddew, sena b'sena?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-informazzjoni mitluba tinsab fir-risposta għall- Mistoqsija Parlamentari Nru. 24049.

TAX COMPLIANCE UNIT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li hemm erbatax il- impjegat mat-Tax Compliance Unit ingaġġati bħala self-employed minn barra iċ-ċivil.

Se toħroġ fil-ġimgħat li ġejjien, sejħa pubblika għall- applikazzjonijiet taħt ir-regolamenti tal-PSC.

Hemm każ wieħed ta' reklutaġġ miċ-ċivil li waqaf quddiem il-PSC minħabba li huwa każ ta' uffiċjal li ġa qiegħed fuq Performance Agreement fi grad simili.

AIR MALTA - TRAINEE PILOTS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li kienu applikaw 149 kandidat għal Trainee Pilots ma' l-Air Malta.

L-eye hand co-ordination assessment sar lil 70 kandidat li għaddew mill-ewwel eżami ta' abbilta'.

Minn dawn is-70 kandidat intagħżlu 15 li għaddew l-eye-hand co-ordination u personality assessment biex ikomplu bil-proċess għall-għażla.

NEWTRALITA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid x'kien wassal lill-Gvern Malti biex iġedded il- ftehim tan-newtralita' li kellha Malta mal-Unjoni Sovjetika, mar-Russja fl- 1993 wara li kien waqa ' l-ħajt ta' Berlin?

ONOR.

JOE BORG: L-Onor.

Interpellant mhux korrett f'li qed jgħid.

Fl- 1993 sar Protocol bejn Malta u l-Federazzjoni Russa li kien jikkonferma l- validita tal-akkordji kollha li Malta kellha mal-Unjoni Sovjetika, liema akkordji, kellhom ikomplu mal-Federazzjoni Russa.

Dan kien Protocol proċedurali, iżjed milli ta' sustanza li jsir meta pajjiż jinbidel f'ieħor.

Hekk kien ukoll sar meta iċ-Ċekoslovakkja saret ir-Repubblika Ċeka u r- Repubblika Slovakka.

Jien infurmat li f'ċirkustanzi bħal dawn hija prassi ta' kull pajjiż li jadotta xi proċedura simili.

SPTAR - FILE

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid x'sar minnu l-file ta' l-isptar tal-persuna li l- partikoalritajiet dwaru qed jintbagħtu separatament li kien miet kawża ta' aċċident tat-traffiku u li l-file in kwestjoni huwa bżonjuż minħabba l- proċeduri fil-qorti?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-file in kwestjoni għadu qiegħed jiġi mfittex għaliex sa issa għadu ma nstabx.

DIPARTIMENT TAL-PHARMACEUTICAL SERVICES

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid min huma l-ħaddiema fid-dipartiment tal-pharmaceutical services li qed jaħdmu reduced hours?

X'inhu l-grad ta' kull ħaddiem li għandu din il-konċessjoni?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li l-ħaddiema fid-Dipartiment tal- Pharmaceutical Services li qed jaħdmu Reduced Hours huma kif ġej hawn taħt:

|Borg |-|Senior Pharmacy | |Jacqueline | |Technician | |Briscol |-|Senior Pharmacy | |Barbara | |Technician | |Catania |-|Clerk | |Michelle | | | |Formosa |-|Assistant | |Antonia | |Director | |Saliba Ruth |-|Clerk | |Sammut Maria |-|Executive | |Assunta | |Officer | |Zammit Rita |-|Pharmacy | | | |Technician |

SPIŻERIJI TAL-GVERN - SHALATON DROPS

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid jekk fl-aħħar xahrejn kien jeżisti nuqqas ta' Shalaton drops fl-ispiżerija tal-gvern?

F'liema perijodu kien jeżisti dan in- nuqqas?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li l-mediċina Latanoprost eye drops (Xalaton) kienet nieqsa mill-ispiżerija tal-Out Patients ta' l-Isptar San Luqa fil-perjodu 1 Frar sa 28 ta' Frar 2001.

SIR PAUL BOFFA - REATI KRIMINALI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm każi ta' reati kriminali bejn Ottubru 1998 sallum fl-isptar Sir Paul Boffa?

Meta u x'tip ta' reati kienu?

X'passi ttieħdu f'kull każ?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi bejn Ottubru 1998 u Frar 2001, il- Pulizija kellha 6 rapporti ta` reati kriminali fl-Isptar Paul Boffa.

It- tagħrif dwarhom hu kif ġej:-

| | | | |Data |Reat |Passi | | | |meħuda | |01.05|Impjegat instab |Tressaq | |.99 |li kellu |il-Qorti | | |fil-pussess |u ġie | | |tiegħu oġġetti |liberat | | |żgħar tal-ikel | | | |wara li kien | | | |ħareġ mill-post | | | |tax-xogħol | | |17.05|Raġel kellu |Tressaq | |.99 |argument |il-Qorti | | |vjolenti ma` |u nstab | | |impjegati ta` |ħati | | |l-isptar | | |09.08|Ħarba ta` |Għad mhux| |.99 |priġunier |konkluż | |22.11|Impjegat kellu |Tressaq | |.99 |argument ma` |il-Qorti | | |uffiċjal ta` |u nstab | | |l-isptar |ħati | |03.10|Rapport dwar |Għad mhux| |.00 |serq ta` file |konkluż | | |minn pazjenta | | |01.12|Pazjenta allegat|Għad mhux| |.00 |li impjegat ta` |konkluż | | |dan l-isptar | | | |kien għamel | | | |ġesti oxxeni u | | | |krudelta` | | | |mentali | | | |fil-konfront | | | |tagħha | |

PART-TIMERS - INJURY ON DUTY

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk persuna li taħdem part-time hix intitolata għal injury on duty?

Jekk fl-affermattiv, xi drittijiet tkun intitolata għalihom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Skond Artiklu 3 ta' Avviż Legali 61/86, impjegat part-time ikollu dritt għal injury leave, kemm il-darba dan l-impjieg ikun l-impjieg prinċipali tiegħu, skond kif imfisser fl-istess Avviż Legali, u l- impjegat ikun jaħdem għal mhux anqas minn għoxrin siegħa fil-ġimgħa.

Impjegat part-time li jissodisfa dawn il-kundizzjonijiet, ikollu dritt għal perijodu ta' injury leave, pro rata ta' l-anqas perijodu ta' injury leave li jkunu ntitolati għalih l-impjegati full-time li jaħdmu ma' l-istess prinċipal u suġġett għall-istess kundizzjonijiet.

ITU

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jjista' l- Ministru jgħid x'ihi r-raġuni li fl-aħħar xhur qed ikun hemm ta' spiss nuqqas ta' flixoride inhaler fl-ispiżeriji tal-gvern

Jista' l-Ministru jara li jittieħdu l-passi neċessarji speċjalment wara li kien hemm każi ta' pażjenti jbatu bl-ażma li spiċċaw l-ITU minħabba li ma ngħatawx il-flixoride inhaler?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab infurmat li l-kuntratt għax-'xiri' ta' Flixotide inhaler dam biex jinħareġ għaliex kien hemm il-problemi bl- offerti mitfugħa.

Il-kuntratt ingħata f'Novembru 2000 b' delivery ta' tnax- il ġimgħa.

Il-kuntrattur ta lill-GPS kwantitajiet żgħar bejn id-19/12/00 u t-08/02/01.

Il-konsenja kollha kellha tasal sat-22/02/01.

Peress li għadha ma waslitx il-GPS kellu jibda proċeduri biex jixtru 'on the account of'.

ADMINISTRATIVE ASSISTANT

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l- Ministru jgħid min ha l-promozzjoni ta' administrative assistant b'riżultat tas-sejħa ta' l-applikazzjoni li saret nhar is-16 ta' Awissu 2000 fl- Universita' ta' Malta

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li b'riżultat tas-sejħa ta' l-applikazzjoni li saret nhar is-16 ta' Awissu 2000 l-impjegati li se nsemmi ħadu l- promozzjoni ta' Administrative Assistant.

Ms Gillian Cachia Ms Romina Tabone Mr Christopher Camilleri Ms Marina Plummer.

UNIVERSITA' TA' MALTA

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l- Ministru jgħid x'inhuma d-duties tal-laboratory officers II assenjati lilhom individwalment mill-Kap tad-Dipartiment tal-Famaċija fl-Universita' ta' Malta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirreferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 23713 f'Seduta 506.

IMPJIEGI - MANIFATTURA TA' L-GĦAMARA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

23730 li oriġinarjament kienet saret lill-Viċi Prim Ministru u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe' jista' jgħid kemm kien in-nru. ta' persuni li kellhom impjieg fil-qasam tal-manifattura ta' l-għamara għax-xahar ta' Settembru mill-1995 sal-lum?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija nru.

23983 waqt is-Seduta nru.

506 tat-Tnejn 5 ta' Marzu 2001.

IMPJIEGI - KOSTRUZZJONI

L-ONOR.

23741 li oriġinarjament kienet saret lill-Viċi Prim Ministru u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe' jista' jgħid kemm kien in-nru. ta' persuni li kellhom impjieg fil-qasam tal-kostruzzjoni (privat) għax-xahar ta' Settembru minn 1995 sal-lum?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

23983 waqt is-Seduta nru.

506 tat-Tnejn 5 ta' Marzu 2001.

IMPJIEGI - MANIFATTURA TAT-TABAKK

L-ONOR.

23740 li oriġinarjament kienet saret lill-Viċi Prim Ministru u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe' jista' jgħid kemm kien in-nru. ta' persuni li kellhom impjieg fil-qasam tal-manifattura tat-tabakk għax-xahar ta' Settembru mill- 1995 sal-lum?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

23983 waqt is-Seduta nru.

506 tat-Tnejn 5 ta' Marzu 2001.

IMPJIEGI - MANIFATTURA TA' L-IKEL

L-ONOR.

23724 li oriġinarjament kienet saret lill-Viċi Prim Ministru li issa ġiet riferuta lilek u ċioe' jista' jgħid kemm kien in-nru. ta' persuni li kellhom impjieg fil-qasam tal-manifattura ta' l-ikel mal-privat għax-xahar ta' Settembru mill-1995 sal-lum?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

23983 waqt is-Seduta nru.

506 tat-Tnejn 5 ta' Marzu 2001.

IMPJIEGI - MANIFATTURA TAŻ-ŻRABEN

L-ONOR.

23725 li oriġinarjament kienet saret lill-Viċi Prim Ministru u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe' jista' jgħid kemm kien in-nru. ta' persuni li kellhom impjieg fil-qasam tal-manifattura taż-żraben għax-xahar ta' Settembru mill-1995 sal- lum?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

23983 waqt is-Seduta nru.

506 tat-Tnejn 5 ta' Marzu 2001.

ENEMALTA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jieħu l-passi kollha meħtieġa biex bozzoz li jinsabu fuq il-fondi 7 u 15 fi Triq San Karlu f'tas-Sliema jiġu mibdula peress li huma baxxi ħafna u bla effett meta f'din it-triq hemm nru. konsiderevoli ta' anzjani li jgħixu weħidhom?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant ġiet riferita lill-Korporazzjoni Enemalta sabiex issir l-investigazzjoni meħtieġa u jekk ikun il-każ tittieħed l-azzjoni neċessarja.

FLOODLIGHTING

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew jiswa il-floodlighting tal-bastjuni u swar tal- Imdina?

Jista' jgħid minn min sar ix-xogħol u kemm ġie jiswa?

Jista' jgħid jekk inħarġietx tender jew inġabrux kwotazjonijiet?

Jekk fl- affermattiv, jista' jgħid wkoll min ikkwota u minn ittenderja għal dan ix- xogħol u f'kull każ kemm kienet l-offerta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li l-Proġett għar- Riabilitazzjoni ta' l-Imdina għamel floodlights temporanji għall-faċċata tas-swar ta' l-Imdina.

Dawn ġew imneħħija għaliex issa ħierġa t-tender għas- sistema kompluta.

Is-sistema ta' floodlights temporanji saret b'tender li għaliha applika biss Vincent Mifsud Ltd.

In-nefqa totali telgħet għal Lm6,880.

WSC

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-WSC kelliex ilmenti dwar il-kwalita' ta' l- ilma fl-inħawi taż-Żonqor ġewwa M'Scala?

Jista' jara l-kwalita' ta' l-ilma fl-inħawi msemmija?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma ma kellha ebda ilment dwar il-kwalita' ta' l-ilma fl-inħawi taż- Żonqor ġewwa Marsaskala.

Minn Ottubru li għadda s'issa, il-Korporazzjoni sarulha erba' lmenti dwar il-kwalita' ta' l-ilma f'Marsaskala.

Dawn kienu fi Triq il-Qastan, Triq il- Qrempuċ, Triq l-Iskal u Triq Salvu Buhagiar.

F'dawn il-każi, il- Korporazzjoni investigat l-ilmenti u ħadet l-azzjoni meħtieġa.

M'SCALA - TOROQ

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta hu maħsub li Triq il-Batterija taz-Zonqor ġewwa M'Scala tingħata t-tarmac minħabba l-istat ħażin li tinsab fih u dan għal dawn l-aħħar ħmistax-il sena?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta għal Mistoqsija Parlamentari Nru. 23449.

ENEMALTA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jitlob lill-Enemalta sabiex jikkunsidraw li ssir bozza ġdida fi Triq il-Batterija taz-Zonqor ġewwa M'Scala eżattament f'dawra li tinsab għal nofs din it-triq fil-qrib ta' razzett?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant ġiet riferita lill-Korporazzjoni Enemalta sabiex tiġi kkunsidrata flimkien ma' talbiet simili oħra.

ETC

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li l-informazzjoni mitluba għada qiegħda tinġabar.

ĦAL QORMI - SIĠAR

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall- Agrikoltura u Sajd: Jaf il-Ministru li s-siġar li hemm biswit il-Housing Estate magħruf bħala ta' Pascarella fi Triq l-Imdina, Ħal Qormi, qed ikunu ta' detriment għal saħħet għad ta' residenti ta' l-area u fil-fatt uħud minn dawn ir-residenti saħansitra għandhom ukoll ċertifikati minn tobba fuq l-effett ta' dawn is-siġar fuq saħħithom?

(Kopja ta' dawn iċ-ċertifikati qed ngħaddihom permezz ta' korrispondenza privata li qed nindirizza lil Onor Ministru) Jista' jgħid x'se jsir biex dawn is-siġar ma jibqgħux jaffettwaw saħħet in-nies?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Qed nieħu nota ta' dan l-ilment li qed tagħmel l- Onor. Interpellant.

Ser ngħaddi ċ-ċertifikati mediċi, li rċevejt il-bieraħ 5 ta' Marzu 2001, lill-uffiċjal responsabbli ħalli dan l-ilment jiġi nvestigat.

TAL-BLAT

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għal mistoqsijiet parlamentari nri.

23806 u 23807 dwar l-area magħrufa bħala tal-Blat II f'Ħal Qormi, jista' l-Ministru jara li jittieħdu l-azzjonijiet meħtieġa biex il-problema serja tal-ġrieden kbar li qed jinfestaw l-area, tiġi kkontrollata u mgħeluba

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab infurmat li diversi trattamenti għal kontra l-ġrieden saru fl-inħawi tal-Blat II f'Ħal Qormi minn ħaddiema tar-Rodent Control ta` dan id-Dipartiment.

Is-Sitwazzjoni sa tibqa` tiġi sorveljata sakemm il-problema tal-ġrieden tiġi kkonrollata u mgħeluba.

BOUNDARY WALL

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari nru.

23808 dwar l- għalqa fuq in-naħa ta' ġewwa ta' Triq l-Industrija li tiġi fuq wara tal- fabbrika Dowty u li tintuża bħala miżbla, tiġi mdawwra b'boundary wall biex ikun ta' deterrent għal min qiegħed iwaddab l-iskart.

Peress li fit- tweġiba tal-Ministru għall-Ambjent ġejt infurmata li l-post imsemmi huwa responsabbilita' tal-Malta Development Corporationi, jista' għaldaqstant jwieġeb?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant ġiet mgħoddija lill-Korporazzjoni għall-Iżvilupp ta' Malta sabiex issir l-investigazzjoni meħtieġa u jekk ikun il-każ tittieħed l-azzjoni neċessarja.

PLAYING FIELD

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

23810 dwar il- bini ta' playing field fl-area magħrufa bħala tal-Blat II f'Ħal Qormi, li kien intqal li kellha ssir Triq il-Imħażen c/w Triq l-Industrija, peress li fit-tweġiba tiegħu l-Ministru Ċensu Galea irriferini għall-ministru konċernat.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Is-sit imsemmi mill-Onor.

Interpellant jinsab f'qasam tad-djar tal-Gvern u għalhekk nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.