MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 9 It-Tlieta, 14 ta'Jannar, 1997 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 9 It-Tlieta, 14 ta' Jannar, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.10 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 14 ta' Jannar, 1997

WERREJ MINUTI 431

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI 431

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 436

MOZZJONIJIET

MOZZJONI SABIEX JIĠI APPROVAT L-OMBUDSPLAN GĦAS-SENA 1996/1997 437

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR TRIBUNAL GĦALL-INVESTIGAZZJONI

TA' INĠUSTIZZJI (L-EWWEL QARI) 439

MOZZJONI BIEX JIĠU APPROVATI L-ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ

TAL-KORPORAZZJONI ENEMALTA GĦAS-SENA FINANZJARJA 1996/1997 440

AĠĠORNAMENT 465

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 469

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 8 li saret fit-13 ta' Jannar, 1997 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI

AWTORITA' TA' L-IPPJANAR - APPLIKAZZJONIJIET MIĊĦUDA/APPROVATI

L-ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH staqsa lill-Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti statistika dwar kemm l-Awtorita' ta' l-Ippjanar approvat jew ċaħdet applikazzjonijiet għal żvilupp mit-twaqqif tagħha sa l-aħħar ta' Novembru, 1996 xahar b'xahar u b'riferenza għal kull belt jew raħal f'Malta u f'Għawdex?

ONOR.

GEORGE VELLA (Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l- informazzjoni estensiva u dettaljata li talab l-Onor.

Membru.

Madam Speaker, peress li din l-informazzjoni fiha ammont sostanzjali ta' materjal ma naħsibx li jien mistenni li naqraha u għalhekk qed inpoġġi din l-informazzjoni fuq il-Mejda tal-Kamra ħalli tkun għad-dispożizzjoni ta' l- Onor. Membru.

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): L-Onor.

Francis Zammit Dimech, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Madam Speaker, il-Ministru huwa altru milli eżentat li jaqra dak il-materjal li hemm fil-tweġiba.

Fid-dawl tad- diskussjonijiet riċenti li l-Ministru kellu mal-Kamra tal-Periti, fejn nifhem li ħareġ il-proponiment li l-periti jistgħu jkunu involuti direttament fi ħruġ ta' permessi ta' entita' żgħira, jistax il-Ministru jagħti lill-Kamra aktar informazzjoni f'dan ir-rigward?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll x'inhi l-pożizzjoni tal-Gvern rigward ix-xewqa tal-Kamra tal- Periti li l-periti jkollhom kopja tar-rapport li jsir fuq l- applikazzjonijiet li jissottomettu lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar biex huma jkunu jistgħu jirregolaw ruħhom aħjar?

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, it-taħdidiet li kelli mal-Kamra tal- Periti kienu preliminari ħafna.

Ta' min jgħid li l-iskop ta' dawn it- taħdidiet kien li wieħed jara ftit il-possibbilta' li l-periti jkollhom responsabbilta' akbar in conjunction ma' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Fi kliem ieħor, l-iskop m'huwiex dak li qed jinterpreta l-Onor.

Membru, jiġifieri li l-periti jkunu jistgħu joħorġu l-permessi imma l-iskop hu - dan għadu biss ħsieb li għad irid jiġi formalizzat - li meta jkollhom f'idejhom parametri definiti li jkunu jistgħu jaħdmu fihom u jkollhom anke interpretazzjoni ċara tal-biċċa l-kbira tal-policies li jridu jaħdmu bihom, il-periti jkunu jistgħu jerfgħu ċerta responsabbilta' ta' dak li jagħmlu.

Pero' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għandha dejjem tkun informata u tibqa' repositorium tal-pjanti li jkunu jirriflettu x-xogħol li jkun għamel il- perit.

B'hekk filwaqt li jitħaffef il-proċess tan-numru kbir ta' applikazzjonijiet li bħalissa qed jokkupaw lill-Planning Authority, min- naħa l-oħra min jingħata din il-free hand biex jagħmel ċerti affarijiet ikun qed iġorr ċerta responsabbilta'.

Kif diġa' għidt dan għad irid jiġi studjat iktar fil-fond.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Filwaqt li napprezza l-kjarifika mingħand il-Ministru rrid ngħid li t-tieni punt li għamilt fil-mistoqsija supplimentari huwa li nifhem, jew nassumi, li l-Kamra tal-Periti lmentat mal-Ministru - fil-fatt dan l-ilment ilha tagħmlu - li meta perit jippreżenta applikazzjoni quddiem l-Awtorita' ta' l-Ippjanar ma jkunx jaf x'se tkun ir-rakkmandazzjoni minn qabel id-data ta' meta jkun se jidher quddiem l-Awtorita' stess jew inkella quddiem id-Development Control Commission peress li ma jkollux kopja tar-rapport li jagħmlu l-case officers dwar il-każ.

Fil-fatt il-Kamra tal-Periti ilha titlob biex ikollha kopja tal-case report u fil-Programm Elettorali tal-Gvern preċedenti dan kien punt li kien aċċettat.

X'inhi l-pożizzjoni tal-Gvern preżenti f'dan ir-rigward?

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, jien sibt sitwazzjoni li minkejja li l-predeċessur tiegħi f'dan il-ministeru - l-istess Onor. Membru li qed iqajjem din il-kwestjoni - jidher li hu tant konxju ta' din il-problema u ta' tgergir li kien hemm, xorta waħda baqa' ma sar xejn biex din is- sitwazzjoni tirranġa ruħha.

Il-Kamra tal-Periti għandha ħafna iktar complaints u suġġerimenti x'tagħmel rigward l-operat tal-Planning Authority vis-a-vis l-professjoni tal-periti.

Din li ssemmiet hija waħda minnhom, pero' dawn huma affarijiet li ma nippretendix li għandna nsibu s- soluzzjonijiet għalihom fi żmien għaxar ġimgħat meta l-predeċessur tiegħi ħallihom kif kienu minkejja li kien ilu dak iż-żmien kollu.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien naħseb li spjegajt is-sitwazzjoni sewwa meta għidt li l-Kamra tal-Periti għamlet din il-pożizzjoni.

Il- pożizzjoni tiegħi - dik li qed jirriferi għaliha - kienet ċara fis-sens li, iva l-Kamra tal-Periti - issa mhux bħala Kamra - għandha raġun tinsisti li meta jagħmlu applikazzjoni l-periti għandhom ikollhom kopja tal-case report.

Il-pożizzjoni li qed nistaqsi dwarha llum hija x'inhi l-pożizzjoni tal-Gvern preżenti, jiġifieri l-Ministru jaqbel li l-periti jingħataw kopja tal-case report meta huma jkollhom applikazzjoni pendenti biex almenu jirregolarizzaw ruħhom u biex almenu jkunu jafu b'mod ġenerali x'argumenti, favur jew kontra, se jsibu fil-każijiet fejn ikun hemm appell minn deċiżjoni ta' l-Awtorita' jew tad-Development Control Commission?

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, jidher li bejn din in-naħa u n-naħa l- oħra hemm interpretazzjonijiet differenti ta' xi jfisser it-terminu "wasal".

Dan qed ngħidu għax skoprejna li ħafna affarijiet li skond kif kien igħid il-Gvern ta' qabel "konna wasalna fihom", fil-fatt ifisser li konna għadna 'l bogħod ħafna fihom u apparentement dan huwa l-każ anke f'din il-kwestjoni.

Irrid ngħid lill-kollega tiegħi li din hija waħda mill- ħafna affarijiet li jridu jiġu studjati kollha flimkien biex nipprovaw nagħmlu mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar xi ħaġa iktar effiċjenti, effettiva, ekonomika u serja.

FAĊILITA' KORRETTIVA - GWARDJANI

L-ONOR.

MARIA CAMILLERI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' gwardjani fil-Faċilita' Korrettiva ta' Kordin?

Kemm-il ingaġġ sar s'issa, meta saru u kemm daħlu f'kull każ?

Hemm il-ħsieb li jkun hemm ingaġġ ieħor?

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): In-numru ta' gwardjani fil-Ħabs ta' Kordin huwa ta' 120 correctional officers u 47 trainee correctional officers.

Kien hemm sitt ingaġġi li saru kif jidher hawn taħt u għalissa m'hemm l-ebda ħsieb li jkun hemm ingaġġ ieħor: |Data ta' | Numru |Spiċċa| |l-ingaġġ |ta' kemm |w | | |daħlu | | |16.09.89 |49 | *33 | |01.04.91 |35 |**27 | |17.10.94 |54 | 11 | |22.05.95 |24 | 3 | |01.03.96 |37 | 5 | |01.11.96 |47 | - |

* 3 minnhom saru correctional supervisors u ħamsa senior correctional officers. ** 3 minnhom saru senior correctional officers.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tonio Borg, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

TONIO BORG: Nixtieq nistaqsi lill-Prim Ministru jekk l-abbozz ta' liġi li kien hemm pendenti qabel ma xolja l-Parlament hux se jiġi ppreżentat mill-ġdid għall-konsiderazzjoni ta' dan il-Parlament.

Dan l- abbozz kien tressaq sabiex tingħata l-pensjoni lill-membri tas-servizz tal- ħabs wara 25 sena servizz, bħal fil-każ tal-Pulizija, u sabiex jingħata wkoll il-poter ta' pulizija meta dawn jiskortaw priġunieri barra mill-ħabs.

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Sinjura President, l-abbozz ta' liġi msemmi qed jiġi studjat.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Jista' l-Prim Ministru jinformana kemm-il darba saru żjarat fil-ħabs minn ministri, apparti ż-żjara li saret mill-Ministru mingħajr Portafoll?

Jidhirlux il-Prim Ministru li jekk dawn iż-żjarat ma sarux għallinqas kien ikun xieraq li kieku attenda wieħed minn erba' ministri li ġew mistiedna għal attivita' soċjali fid-Division 7 tal-ħabs, ġaladarba kien isir tant diskors fuq riabilitazzjoni?

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Rigward żjarat min-naħa ta' ministri, ħlief dik privata li rrifera għaliha l-Onor.

Membru, jien inħoss li l-preżenza ta' ministri f'attivitajiet jew f'xogħol tal-ħabs hemm bżonn li nħarsu lejha bi prudenza kbira.

Jien ma naqbilx li bil-ħsieb li taparsi qegħdin nippromwovu ċerta riabilitazzjoni għandna noqogħdu nużaw il-preżenza politika bil-mod li qed jindika l-Onor.

Membru.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Jaf il-Prim Ministru li din l-attivita' soċjali kienet tikkonsisti f'quddiesa li għaliha ġew mistiedna l-qraba tal-priġunieri li hemm f'Division 7, maġistrati u persuni oħra tad-dipartiment?

Jaf li din kienet tikkonsisti wkoll f'rappreżentazzjoni teatrali li għamlu dawn it-12- il membru li hemm f'Division 7?

MADAM SPEAKER: Niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Membru li d-domanda oriġinali hija d-domanda parlamentari numru 43.

ONOR.

TONIO BORG: Jien qed nistaqsi, mhux b'sens ta' kritika, li meta qed nitkellmu tant fuq riabilitazzjoni u meta qed insemmu Division 7 hija storja ta' suċċess ammessa miż-żewġ naħat tal-Kamra, fejn persuni li kellhom problema ta' droga volontarjament daħlu f'dan il-unit, il-Prim Ministru ma' jidhirlux li meta ġew mistiedna għal okkażjoni bħal din mill- inqas erba' ministri, kellux għall-inqas jattendi ministru minnhom ġaladarba hawn dan l-interess kollu fir-riabilitazzjoni tal-priġunieri?

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Sinjura President, jien m'għandi l-ebda oġġezzjoni li jkun hawn dawn il-mistoqsijiet u nitolbok li, jekk jogħġbok, tħallihom isiru.

GĦal kull mistoqsija li għamel l-Onor.

Membru nwieġeb li ma jidhirlix.

FAĊILITA' KORRETTIVA - PRIĠUNIERI BARRANIN

L-ONOR.

MARIA CAMILLERI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' priġunieri barranin f'Malta fil-Faċilita' Korrettiva ta' Kordin?

Kemm minnhom huma rġiel u kemm minnhom huma nisa?

Hemm il-ħsieb li dawn jiskontaw is-sentenza f'pajjiżhom jew fil-lokal fejn ikun sar ir-reat, f'kas li dan ma jkunx Malta -forum delicti?

ONOR.

ALFRED SANT: In-numru ta' priġunieri barranin fil- Faċilita' Korrettiva ta' Kordin fil-31 ta' Diċembru, 1996 kien ta' 58 li minnhom 56 kienu rġiel u tnejn kienu nisa.

Ma' hemm l-ebda priġunier barrani fil-ħabs ta' Malta minħabba xi reat li twettaq barra minn Malta.

Fis-26 ta' Marzu, 1991, Malta rratifikat il-konvenzjoni tal-Kunsill ta' l- Ewropa msejħa l-European Convention on the Transfer of Sentenced Persons u għalhekk għandna trattat ta' ftehim dwar tibdil ta' priġunieri mal- pajjiżi kollha li rratifikaw din il-konvenzjoni li jinkludu kważi l-pajjiżi kollha tal-Kunsill ta' l-Ewropa.

Ftehim simili sar wkoll mal-Libja.

F'kull każ l-arranġamenti jirrikjedu li l-persuna tagħti l-kunsens tagħha għat-trasferiment fil-ħabs barrani.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Problema li tissemma ħafna rigward it-trasferiment ta' priġunieri barranin minn Malta għal barra hija li din tapplika għal persuni li diġa' ġew sentenzjati għax jekk priġunieri jiġu trasferiti għal pajjiżhom waqt li jkunu qed jistennew li l-każ tagħhom jinqata' dawn joħorġu liberati.

GĦalhekk nixtieq nistaqsi kemm hemm priġunieri barranin sentenzjati?

Qed nistaqsi għall-priġunieri barranin li huma sentenzjati biss għax kif diġa' għidt it-trasferiment jista' jsir f'dan il-każ biss.

Nixtieq inkun naf ukoll jekk il-priġunieri barranin sentenzjati li jaqgħu taħt dik il-konvenzjoni humiex qed jiġu informati bid-dritt li għandhom li jiġu trasferiti għall-pajjiż ta' l-oriġini tagħhom?

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Nitlob lill-Onor.

Membru biex f'dan ir-rigward jagħmel mistoqsija bil-miktub ħalli nkun nista' nagħtih risposta preċiża.

MONUMENTI - RESTAWR

L-ONOR.

MARIA CAMILLERI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Minħabba li f'dawn l-aħħar snin il-ġnien tal-Mall fil-Furjana u xi monumenti ġewwa dan il-ġnien ġew traskurati għall-aħħar u jinsabu fi stat ta' abbandun, jista' l-Ministru jara x'inhu l-aħjar mod li bih dawn il-monumenti jiġu restawrati?

ONOR.

EVARIST BARTOLO (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Ir-restawr u manutenzjoni tal-monumenti fil-ġnien tal-Mall, il-Furjana, ma jaqgħux taħt ir-responsabbilta' tal-ministeru tiegħi u għalhekk nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant jindirizza l-mistoqsija tiegħu lit- Taqsima għat-Tiswija u Restawr fil-Ministeru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni.

FURJANA - SUBWAYS

L-ONOR.

MARIA CAMILLERI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsiet lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l- Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb li jinfetħu s-subways tal-Furjana?

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru) (f'isem il-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Is-sejħa għal offerti biex isir ix-xogħol fis-subways tal-Furjana diġa' nħarġet u fil-fatt dawn l-offerti bħalissa qed jiġu studjati mill-bord tat- tenders biex isiru r-rakkmandazzjonijiet għall-għoti tal-kuntratt.

UFFIĊĊJU TAN-NUTAR TAL-GVERN - STAFF

L-ONOR.

MARIA CAMILLERI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsiet lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jara li jiżdied l-istaff fil-livell amministrattiv u klerikali kif ukoll jiżdied in-numru ta' fattigi fl-Uffiċċju tan-Nutar tal-Gvern?

ONOR.

CHARLES MANGION (Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li qed jittieħdu l-passi kollha meħtieġa biex il-karigi vakanti li hemm fl-Uffiċċju tan-Nutar tal-Gvern jimtlew mill- aktar fis possibbli.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tony Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

TONY ABELA: Il-Ministru jaf li ammont sostanzjali mill-kuntratti li ġew riveduti mill-maġistrat għadhom il-qorti peress li għal xi raġuni jew oħra dawn ma ttieħdux fl-Uffiċċju tan-Nutar tal-Gvern?

Jista' l- Ministru jaħseb għal post alternattiv fejn jinżammu l-kuntratti peress li mid-dehra waħda mir-raġunijiet għaliex il-kuntratti li ġew riveduti mill- maġistrat ma tteħdux fl-Uffiċċju tan-Nutar tal-Gvern hija li effettivament ma baqax post fejn iqiegħdu dawn il-kuntratti?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali.

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li qed tinbena estensjoni għall-arkivji nutarili li għandha tkun lesta dalwaqt u għaldaqstant jekk il-problema hija kwestjoni ta' nuqqas ta' spazju din se tiġi solvuta.

Pero' jekk hemm xi problemi oħra li għalihom dawn il- kuntratti qegħdin jinżammu għand il-maġistrat reviżur ...

(Interruzzjonijiet) Qed nieħu nota tal-kumment ta' l-Onor.

Abela u se nara għaliex qed jinżammu mill-maġistrati.

ĦAMRUN - ŻVILUPP TAS-SUQ F'PARKING AREA

L-ONOR.

MARIA CAMILLERI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsiet lill-Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhuma l-possibilitajiet li s-suq tal-Ħamrun jiġi żviluppat f'parking area?

ONOR.

GEORGE VELLA: Saru diversi laqgħat bejn il-Kunsill Lokali tal- Ħamrun u l-Awtorita' ta' l-Ippjanar dwar kif għandha tiġi żviluppata l-art fejn illum hemm is-suq tal-Ħamrun u għalkemm għad m'hemmx il-permessi meħtieġa, hemm il-ħsieb u t-talba li jsir underground car park.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

ALFRED SANT: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' ittra miftuħa mibgħuta lili mir-residenti tal-Ħabs f'Ottubru 1996, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 425; u

Informazzjoni dwar amnestiji mogħtija lill-priġunieri bejn it-13 ta' Mejju 1987 u s-26 ta' Ottubru 1996, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 487.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' applikazzjonijiet quddiem l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għall- bini ta' estensjonijiet ta' skejjel, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 434;

Lista ta' applikazzjonijiet quddiem l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għall- bini ta' skejjel ġodda, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 435; u

Lista ta' applikazzjonijiet quddiem l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għall- bini u/jew estensjonijiet ta' faċilitajiet sportivi, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 436.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista li turi n-numru ta' studenti minn Ħaż-Żabbar, iż-Żejtun, Wied il-GĦajn, Bormla, il-Birgu, l-Isla, il-Kalkara, il-Fgura u x-Xgħajra, ammessi fl-Universita' mill-1987 sal-lum, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 573.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport mill-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni tar- riżultat ta' l-investigazzjoni tal-każ Nru. 136 - Rapport Nru. 95.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH (Ministru għat-Trasport u Portijiet): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 1 ta' l-1997 - Regolamenti ta' l-1997 li jemendaw ir- Regolamenti dwar il-Vetturi bil-Mutur.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI (Ministru tad-Djar): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 2 ta' l-1997 - Ordni ta' l-1997 dwar l-Awtorita' tad- Djar (Trasferiment ta' Proprjeta');

Informazzjoni dwar postijiet milquta b'requisition order sal-31 ta' Ottubru 1996, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 688.

Informazzjoni dwar skemi ta' għajnuna maħruġa mill-Awtorita' tad- Djar bejn l-1 ta' Ġunju 1987 u l-31 ta' Ottubru 1996, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 718;

Informazzjoni dwar skemi ta' għajnuna maħruġa mid-Dipartiment ta' l- Akkomodazzjoni Soċjali bejn l-1 ta' Ġunju 1987 u l-31 ta' Ottubru 1996, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 719;

Informazzjoni dwar talbiet pendenti għal akkomodazzjoni alternattiva li kienu quddiem id-Dipartiment ta' l-Akkomodazzjoni Soċjali sal-31 ta' Diċembru 1996, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 720;

Informazzjoni dwar Telecells u karozzi mikrija fil-Ministeru tad- Djar u entitajiet li jaqgħu taħt l-istess Ministeru fl-1 ta' Diċembru 1996, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 721; u

Informazzjoni dwar l-istaff complement ta' l-Awtorita' tad-Djar u tad-dipartimenti li jaqgħu taħt il-Ministeru tad-Djar, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 722.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA (Ministru tal-Biedja u Sajd): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Informazzjoni dwar l-esportazzjoni ta' patata u l-importazzjoni ta' patata taż-żriegħ, bejn l-1981 u l-1996, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 760;

Informazzjoni dwar l-ilma provdut mill-impjant ta' Sant' Antnin mill- 1983 sa l-1996, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 762; u

Informazzjoni dwar esportazzjoni ta' ħut mill-fish farms bejn l-1991 u l-1996, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 763.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

MOZZJONIJIET

MOZZJONI SABIEX JIĠI APPROVAT L-OMBUDSPLAN GĦAS-SENA 1996/1997

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent, jekk jogħġbu jressaq il-mozzjoni.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, se nressaq il-mozzjoni flimkien ma' l- Onor. Lawrence Gonzi :

Wara li l-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra ra l-Ombudsplan ippreżentat mill-Ombudsman għas-sena 1996/97 li kopja tagħha tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra fis-seduta tad-9 ta' Diċembru 1996;

Wara li sema' l-ispjegazzjonijiet mogħtija mill-Ombudsman personalment fuq il-kummenti kollha li sarulu fil-laqgħa ta' l-istess Kumitat li saret fis-17 ta' Diċembru 1996;

Wara li t-traskrizzjoni ta' din il-laqgħa ġiet ċirkolata lill-Membri kollha tal-Kamra tad-Deputati; u

Wara r-rakkomandazzjoni li saret mill-Kumitat Permanenti dwar ix- Xogħol tal-Kamra,

Il-Kamra tad-Deputati tapprova l-Ombudsplan kif preżentat. .

MADAM SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

GUIDO de MARCO: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Guido de Marco.

ONOR.

GUIDO de MARCO: Madam Speaker, jien kont preżenti ma' l-Onor.

George Vella u mal-kollegi tiegħi tal-House Business Committee meta rajna l- pjan ta' l-Ombudsman u dwar dan nixtieq ngħaddi osservazzjoni fil-qosor.

L-Ombudsman hija kariga li nħolqot fil-leġislatura l-oħra b'riżultat tad- dedikazzjoni da parti taż-żewġ naħat tal-Kamra.

L-għażla ta' l-Ombudsman hija waħda li bilfors tirrikjedi l-approvazzjoni taż-żewġ naħat tal-Kamra.

Fid-dawl ta' l-esperjenza li kellna, illum nistgħu ngħidu li l-Ombudsman qiegħed jaqdi funzjoni utli ħafna għas-soċjeta' tagħna u anke għad- demokrazija f'Malta.

Minkejja li kien ippjanat li l-Ombudsman jittratta madwar 400 każ dan qed jisma' 100 każ fix-xahar, li jfisser madwar 1,200 każ fis-sena.

Jien naħseb li l-pajjiż huwa fortunat li għandu lis-Sur Sammut għaliex dan huwa bniedem li għandu esperjenza twila fl- amministrazzjoni u li jaf kif jasal għal kwalunkwe deċiżjoni.

Naħseb li dan qiegħed jagħraf jagħti lil din il-kariga ċerta konsistenza u rilevanza li ċertament jawgura tajjeb għall-futur.

Sinjura President, għan-nom ta' l-Oppożizzjoni nixtieq ngħid li mhux biss għandna nġeddu l-fiduċja tagħna fl-Ombudsman imma rridu ngħidu li dan l- esperiment ġdid qed jaħdem b'mod pożittiv.

F'dan il-kontest kif ukoll għall-fatt li l-Onor.

Gonzi issekonda wkoll il-mozzjoni, aħna se nivvotaw favur il-mozzjoni ppreżentata mill-kollega tiegħi l-Onor.

Vella.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Hawn iktar rimarki?

L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, jien xtaqt ningħaqad mal-kollega tiegħi tan-naħa l-oħra rigward il-kummenti li saru fuq l-Ombudsman u fuq ix- xogħol li għamel.

Għalhekk iż-żewġ naħat tal-Kamra, f'isem il-House Business Committee, ħassejna li, bħalma għamilna s-sena l-oħra, għandna nressqu dan l-Ombudsplan għas-sena d-dieħla u nirrikmandaw lill-Kamra li tapprovah.

Kif taf is-Sinjorija Tiegħek, dan qed isir wara li f'laqgħa tal-House Business Committee sar dibattitu iktar profond fuq dan l- Ombudsplan.

Jien nixtieq ngħid hawnhekk - anke biex din tiġi on record - li għall- mistoqsijiet li ġew magħmula u għad-dettalji li ntalbu, l-Ombudsman ta spjegazzjonijiet tajbin ħafna u l-informazzjoni mogħtija kienet veru to the point.

Inħoss li ż-żewġ naħat tal-Kamra huma sodisfatti bil-mod li l- Ombudsman qed imexxi u qed naraw li dan diġa' sar parti mill-istampa demokratika Maltija.

Jien naqsam l-appell li għamlilna l-Ombudsman fis-sens, li m'għandniex ngħabbu żżejjed u bla bżonn lil din l-istruttura, bħalma forsi ġieli għamilna fil-kas ta' strutturi oħra.

Dan għandu parametri definiti għal meta jista' jieħu l-azzjoni u anke dwar x'jista' jagħmel.

Li għal kull ħaġa ta' xejn wieħed imur għand l-Ombudsman m'hijiex ħaġa tajba, pero' min- naħa l-oħra għandna nagħmlu minn kollox biex nrabbu kultura fejn min għandu l-faċilita' u l-possibbilta' li l-problema li għandu tiġi ttratata mill-Ombudsman jkun jaf li hemm dik il-faċilita'.

Irrid ngħid ukoll li l-mod kif l-Ombudsman mexxa is-sena li għaddiet u kif qed jipprospetta li se jmexxi s-sena d-dieħla għandu jkun ta' eżempju ta' kif għandhom jimxu ċerti dipartimenti.

Fl-opinjoni tiegħi, is-sena li għaddiet l-Ombudsman tana lezzjoni ta' kif għandna nkunu ekonomiċi fl-użu tar-riżorsi tant li lanqas uża' dak kollu li kien allokat għalih u dan se jkun ukoll il-mod li beħsiebu jmexxi bih s-sena d-dieħla.

Fl-opinjoni tiegħi, l-Ombudsman tana wkoll lezzjoni fl-effiċjenza għax it-target li għamel s-sena l-oħra fil-fatt intlaħaq u din is-sena qed jipprova li jkompli jttejjeb fuqu.

Hawnhekk qed nirriferi għall- espedjenza, fejn każ mhux jispiċċa fuq skrivanija ta' ħaddiem taċ-Ċivil jew ta' xi organiżżazzjoni oħra u jintesa.

Waħda mill-miri li għamel l- Ombudsman u li jiena hawnhekk irrid infaħħarha, hija li jqassar iż-żmien li fih jagħti d-deċiżjoni tiegħu.

Jiena ma rridx ngħid li għandu jkun hemm tqassir taż-żmien a skapitu ta' l-effiċjenza pero', min-naħa l-oħra, iċ- ċittadin għandu jieħu sodisfazzjon, tajjeb jew ħażin, fl-iqsar żmien possibbli dwar l-ilmenti li jkun għamel.

Jien naħseb li dik hija waħda mill-aħjar affairjiet li wettaq l-Ombudsman u li wieħed ta' min ifaħħarha.

Madam Speaker, jiena nawgura li l-Ombudsman jibqa' għaddej b'din is- sistema u li jibqa' jżomm il-fiduċja li l-poplu u ż-żewġ naħat tal-Kamra wrew fih u li s-sena d-dieħla jirrapporta aktar progress minn dak li rrapporta din is-sena.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill-Viċi Prim Ministru f'ismu u f'isem l-Onor.

Lawrence Gonzi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR TRIBUNAL GĦALL-INVESTIGAZZJONI TA' INĠUSTIZZJI

ONOR.

CHARLES MANGION: Madam Speaker, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l- Abbozz ta' Liġi dwar Tribunal għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji.

MADAM SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

CARMELO ABELA: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi għat-Twaqqif ta' Tribunal Indipendenti għas-Smigħ ta' ilmenti ta' ċerti Inġustizzji li ġraw bejn l-1987 u l-1995" ikun moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

MOZZJONI BIEX JIĠU APPROVATI L-ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TAL-KORPORAZZJONI ENEMALTA GĦAS-SENA FINANZJARJA 1996/1997

ONOR.

LEO BRINCAT (Ministru għall-Kummerċ): Madam Speaker, nipproponi li l-Kamra tapprova l-Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Korporazzjoni Enemalta għas- sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru 1996 sat-30 ta' Settembru 1997 skond l- Att XVI ta' l-1977 dwar il-Korporazzjoni Enemalta.

MADAM SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Naturalment din id-diskussjoni ma tistax tieħu aktar minn żewġ seduti u nifhem li hawn qbil biex il-ħin jinqasam indaqs bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra.

Il-Ministru għall-Kummerċ.

ONOR.

LEO BRINCAT: Grazzi, Madam Speaker.

Ta' spiss qed ikun hemm min jiġi jgħidilna li jekk bħala Partit Laburista fil-Gvern se nkomplu nagħfsu fuq id-diżastru li writna mingħand il-Gvern ta' qabel, se jkun diffiċli li noħolqu feel- good factor fil-pajjiż għax il-poplu ħlief dlam u ċpar ma jibdiex jara quddiemu.

Illum m'huwiex opportun li wieħed jitkellem fuq il- Budget u allura nirreżisti t-tentazzjoni li nagħmel dan, pero' dwar dan ovvjament ikollna ċans nitkellmu fil-mument opportun.

Imma biex inwieġeb għal dak li għidt jien stess iktar kmieni, ngħid li jiena naħseb li l- problema prinċipali li għandu l-Gvern illum m'hijiex jekk għandux jikxef il-verita' jew le, imma l-problema prinċipali hija li sal-lum għadha ħarġet biss ftit wisq mill-verita' dwar ħafna korporazzjonijiet u kumpanniji parastatali li wiret mill-amministrazzjoni l-oħra.

L-għażla li għandu l- poplu quddiemu llum hija jekk jippreferix jgħaddas rasu fir-ramel biex ma jismax u ma jarax affarijiet koroh jew inkella jekk iridx jibda jmiss il- fatti u l-verita' b'idejh.

U jien inħoss bl-iktar responsabbilta' li nkunu qed nonqsu bħala amministrazzjoni ġdida, inkunu qed nonqsu bħala amministrazzjoni serja jekk ma nagħmlux qabel xejn stock taking professjonali u oġġettiv ta' dak li sibna f'dawn l-aħħar ġimgħat, aktar u aktar meta wieħed isib, Madam Speaker, li ħafna affarijiet huma ferm 'il bogħod minn kif kienet tippreżentahom l-amministrazzjoni l-oħra fi żmenijiet meta kienet qiegħda fil-gvern.

Jista' jagħti l-każ li f'ċerti kumpanniji oħra seta' kien hemm min kien qed jegħreq u lanqas biss induna jew ma ħallix lil min jinduna, iżda fir-rigward ta' l-Enemalta żgur li dan m'huwiex il-każ.

Jien beħsiebni nuri bil-fatti kif filwaqt li d-diriġenti ta' l-Enemalta kienu konxji sew tal-maltemp li kienu għaddejjin minnu, il- Gvern, għax kien jinstab lejliet elezzjoni, għalaq kemm widnejh kif ukoll għajnejh għal dan kollu li qiegħed nirriferi għalih.

Il-kuntrast narawh ukoll, Madam Speaker, bejn ir-rapport annwali kollu tlellix li ppreżentat il-korporazzjoni u l-X-rays tal-korporazzjoni li jirriżultaw minn mill-inqas żewġ rapporti separati li ġew ikkummissjonati minn Awissu 'l hawn.

U ngħid żewġ rapporti kummissjonati minn Awissu 'l hawn għaliex wieħed minnhom veru ġie kkummissjonat minna, imma wieħed minnhom kien ġie kkummissjonat proprju mill-istess outgoing administration li għandna llum fil-bankijiet ta' l-Oppożizzjoni.

U jien ngħid li l-akbar difett ewlieni ta' l-Enemalta llum huwa li korporazzjoni importanti bħal din, li għal snin sħaħ kienet ir-ruħ u l-pulmun ta' l-ekonomija Maltija, illum donnha spiċċat f'mażżra m'għonq il-poplu Malti u b'mod partikolari m'għonq it-taxpayer innifsu.

Dan huwa ħażin għaliex jien kont, għadni u nibqa' nemmen li l-Enemalta għandha rwol strateġiku mportanti ħafna x'tilgħab fl-ekonomija tal-pajjiż.

Huwa tajjeb li wieħed jirrifletti wkoll fuq il-fatt li meta xi jiem ilu jien kont għidt li fuq kriterji kummerċjali din il-korporazzjoni riesqa lejn falliment, għal xi wħud jien stajt dehert li kont qed nuża kliem daqsxejn goff.

Iżda meta mbagħad niflu flimkien il- qagħda finanzjarja tal-korporazzjoni mill-ewwel naraw li dan m'hu xejn ħlief stat ta' fatt u li l-ebda ftaħir dwar bini ta' proġetti ġodda ma jista' qatt jiġġustifika din is-sitwazzjoni.

Madam Speaker, irrid ngħid li sal-21 ta' Ottubru, 1996, id-diriġenti ta' l-Enemalta kienu qed jgħidu lill-Gvern bil-miktub - jiġifieri hawn qed nitkellmu fuq ġimgħa biss qabel l-elezzjoni ġenerali u dan fil-fatt huwa dokumentat - li l-qagħda finanzjarja tal-korporazzjoni tant ma kenitx waħda feliċi li deher ovvju li l-Enemalta kien se jkollha tgħolli l-prezz li wieħed iħallas għall-prodotti ta' l-enerġija.

L-Enemalta tant kienet determinata li wara l-elezzjoni ġenerali tgħolli l-prezzijiet - ovvjament kieku rebaħ il-Partit Nazzjonalista - li l-bord li temm il-kariga tiegħu ftit ilu kien qabel li jqabbad ekonomista biex iħejji studju ħalli jara kif għandhom jogħlew il-prezzijiet b'tali mod li filwaqt li jiżdied ir-revenue tal-korporazzjoni jinkiseb bilanċ xieraq bejn il-bejgħ tal-prodotti varji.

Pero', x'aktarx - naħseb li mhux "x'aktarx" imma li hekk fil-fatt ġara - li d-data ħesrem ta' l-elezzjoni ħarbtet kollox għaliex għalkemm għal dan l- eżerċizzju diġa' kien intgħażel l-ekonomista s-Sur Lino Delia, f'memorandum mill-Enemalta għall-Ministeru għall-Ambjent, li dak iż-żmien kien responsabbli għat-tmexxija tal-korporazzjoni, intqal li "unfortunately we were overtaken by events".

U jien naħseb li x'kienu dawn l-events kulħadd jista' jbassar meta jiftakar id-data li fiha ġie miktub dan il- memorandum.

Naħseb li nkunu daqstant ieħor diżonesti jekk ngħidu li s-sinjali tal- problemi finanzjarji fl-Enemalta nibtu biss fil-ftit xhur ta' qabel l- elezzjoni.

Fix-xahar ta' Awissu ta' l-1996, meta fil-pajjiż diġa' kellna klima elettorali u l-elezzjoni kienet biss xahrejn 'il bogħod, tħejja rapport mill-MSD Consulting, f'isem l-Enemalta, li għamel review sħiħ tar- riżultati miksuba mill-korporazzjoni mill-1 ta' Ottubru, 1992 sa tmien is- sena finanzjarja 1995.

Fi kliem ieħor illum għandna f'idejna X-rays attwali tal-performance vera ta' l-Enemalta tul l-aħħar leġislatura Nazzjonalista, X-ray li effetivament sar u ġie kkummisjonat fil-biċċa l- kbira tiegħu mill-Gvern Nazzjonalista nnifsu.

Hawn wieħed jara li bejn l- 1993 u l-1995 il-qagħda finanzjarja kienet marret għall-agħar u dan jirriflettih l-operating surplus ta' l-1995 li niżel għal 43% ta' dak li kien sentejn qabel, kif ukoll in-net surplus before taxation li niżel għal ftit aktar minn Lm 2 miljun, meta fl-1993 kien kważi Lm13 miljun.

Bil-mod il-mod l-Enemalta bdiet riesqa lejn sitwazzjoni kritika fejn kellu jkun is- surplus tal-Petroleum Division li jagħmel tajjeb għall-operating loss tat- Taqsimiet ta' l-Elettriku u tal-Gass.

GĦall-ewwel darba Enemalta spiċċat f'qagħda allarmanti fejn id-Division ta' l-Elettriku lanqas kienet tiġġenera dħul biżżejjed biex tassorbi l-operating expenditure tagħha.

Il- VAT kompliet għakkset lill-Enemalta għaliex minn mindu ddaħlet din it- taxxa fl-1995, l-Enemalta kellha ġġorr, minflok il-konsumatur, madwar Lm7.5 miljun f'dik li hija value added tax.

Madam Speaker, ma' dawn irridu nżidu wkoll żieda sinifikanti ta' Lm4 miljun f'dawk li huma generating costs minħaba l-mix of fuel li kienet tintuża.

Biex inkun oġġettiv fil-kritika tiegħi, illum jien irrid nenfasizza biss fuq dawk il-fatturi interni li l-Enemalta setgħet ikkontrollat permezz ta' management aħjar u b'impenn aktar qawwi .

Fl-1995 biss il-korporazzjoni kellha cost moħbi ta' Lm5 miljun li ma kienu xejn ħlief unbilled jew aħjar unaccounted for units.

Din hija nefqa li fuqha l- Enemalta kellha kontroll dirett u għaldaqstant il-korporazzjoni ta' bilfors ikollha tgħid mea culpa talli ma sar l-ebda drive intensiv biex din ir-rata titniżżel għal livell aktar raġonevoli.

Meta ġie kkummissjonat ir-rapport finanzjarju li qed nirriferi għalih, il-konsulenti finanzjarji lmentaw bi sħiħ li sabu nuqqas ta' tagħrif, ta' data u ta' performance measures kif ukoll assenza totali ta' action plans definiti sabiex jiġu identifikati u lokalizzati l-areas problematiċi ħalli tkun tista' tittieħed l-azzjoni rimedjali meħtieġa.

Kieku wieħed kellu jkejjel l-unaccounted for units ta' l-Enemalta jsib li dawn jirrappreżentaw 17% tat-total, figura li tammonta għal kważi nofs il-pay-roll tal-korporazzjoni.

Niġi issa għal- livell għoli ta' dejn li għandha l-korporazzjoni biex tiffinanzja l- programm kapitali tagħha.

Jien napprezza li korporazzjoni ma tistax tiżviluppa jekk ma timbarkax fuq programm qawwi ta' żvilupp kapitali iżda dan irid isir b'mod meqjus u b'mod li dan ikun effettivament budgeted for.

Appena dħalt fil-ministeru jien tlabt lista tad-development projects tal-korporazzjoni u ġara li apparti din il-breakdown dettaljata li tlabt sibt ma' wiċċi wkoll il- kwestjoni li fil-cash flow ta' bejn Ottubru li għadda u Settembru li ġej huwa stmat li jkun hemm shortfall ta' madwar Lm25 miljun.

Skond dan ir- rapport li ppreżentawli, dawn huma fondi meħtieġa għan-nefqa totali tal- korporazzjoni u hawn wieħed irid igħid li l-biċċa l-kbira tan-nefqa kapitali hija diġa' kkuntrattata.

Qabel ma ġew kommessi ċerti proġetti lanqas biss sar programmar serju ta' minn fejn se jinġiebu l-flus għall- Enemalta tant li fir-rapport sibt miktub dawn il-preċiżi kelmiet li se nikkwotahom verbatim:

"Since most of the capital expenditure is already contracted for, ways and means need to be identified to find the required financial resources."

Jiġifieri din hija dikjarazzjoni ċara u tonda, dikjarazzjoni iswed fuq l- abjad min-naħa ta' l-Enemalta stess li qed tgħid: Isma', jien dawn intrabatt u kommess fuqhom, imma issa, bħala gvern ċentrali, araw intom minn fejn se ġġibu l-flus.

Illum l-Enemalta ġiet dahra mal-ħajt mhux biss għax imtliet tilja dejn, iżda ukoll għaliex jekk ma jkunx hemm titjib drastiku fil-performance u fl-operazzjonijiet tagħha se ssibha diffiċli biex saħansitra tagħmel servicing tad-dejn tagħha meta dawn jiġu biex jitħallsu.

Li kieku l-Gvern Nazzjonalista kien onest miegħu nnifsu u mal- poplu in ġenerali kien jammetti illi aktar minn sena ilu, f'Settembru ta' l- 1995, il-korporazzjoni lanqas kellha fondi biżżejjed biex tilqa' għal-loan repayments u għall-commitments finanzjarji oħrajn.

Ġara illi l- korporazzjoni kellha ddur fuq bank wara l-ieħor tfittex overdraft facilities akbar, kif ukoll self temporanju biex tkompli tgħix fuq respiratur artifiċjali.

Biex inkunu għidna kollox, imbagħad kien hemm ukoll ċirkostanzi estranei għall-Enemalta li komplew għakksuha aktar bħal, per eżempju, id-dewmien li kien hemm fil-ħruġ tal-kontijiet ta' l-elettriku wara l-introduzzjoni ta' software package ġdid mill-Water Services Corporation biex jieħu post dak il-package li kien hemm fis-Swatar.

Madam Speaker, il-Gvern ilu minn Awissu li akkwista dikjarazzjoni uffiċjali mingħand il-konsultenti li qabbdet l-Enemalta stess li tgħid li l- korporazzjoni m'hijiex se tkun f'qagħda li mir-riżorsi tagħha tagħmel tajjeb għal-loan repayments dovuti kif ukoll għan-nefqa kapitali li fil- ġejjieni tista' tinħtieġ biex tilqa' għall-prijoritajiet nazzjonali.

L- Enemalta lanqas jidher li ddentifikat jew ħadet passi konkreti biex issolvi l-problemi li hemm f'ċerti areas sensittivi bħalma huma l-ħela u l- bżonn ta' cost savings effettivi.

Irrid nagħmilha ċara illi jekk l- Enemalta se tkompli miexja f'din it-triq, apparti milli tħarbat l- operazzjonijiet tagħha stess, din tista' tagħmel ħsara rreparabbli lill- international credit rating ta' pajjiżna, jekk kemm-il darba l-Enemalta ma tkunx f'qagħda li tonora l-international loan repayments meta dawn jiġu biex jagħlqu.

Niġu issa għall-komputerizzazzjoni.

Għalkemm l-Enemalta tidher li se tibda ddaħħal xi ftit is-sistema tal- komputerizzazzjoni, sas-sajf li għadda ħafna mit-tagħrif, kemm finanzjarju kif ukoll tagħrif ieħor, kien għadu jinġabar u jinżamm b'sistema manwali.

Din hija ħaġa ferm stramba meta wieħed iżomm f'moħħu kemm il-Gvern l-ieħor nefaq fuq computerisation f'azjendi ferm iżgħar u anqas strateġiċi għal pajjiżna mill-Korporazzjoni Enemalta.

Instab illi jekk wieħed ineħħi software limitat ta' spreadsheets u t'affarijiet oħra relatati, ma kien hemm kważi l-ebda computerisation.

Dan in-nuqqas, apparti milli jwassal għal ħela ta' ħin għall-ġbir ta' l-informazzjoni, dan seta' jagħti, kif naħseb li ta, lok għall-iżbalji f'dak li jkun qed jinġabar.

Jiena naħseb li fiż-żmenijiet tal-lum ma tridx tkun xi espert finanzjarju biex tintebaħ li biex ikollok mekkaniżmu ta' decision making effettiv f'idejk irid ikollok performance measures mill-aktar preċiżi u ta' min jorbot fuqhom, ħaġa li jien persważ li l-Enemalta ma kellhiex.

Ħaġa oħra li ta' min jgħarbel hija kif kien isir sewwa sew ix-xiri taż- żejt mill-Enemalta għaliex ġieli daħlet fi ftehim fejn kisbet fuel u gas oils bi prezzijiet li meta jinħadmu sew jirriżultaw ogħla mill-ispot prices li wieħed kien jixtri bihom minn fuq l-open market.

L-akbar uġiegħ ta' ras għall-Korporazzjoni Enemalta hija bla dubju ta' xejn l-Electricity Division li għal dawn l-aħħar tliet snin dejjem kellha telf qabel it-taxxa, liema telf ġie kkawżat minn diversi fatturi, bħalma huma, żieda fl-interessi, bad debt provisions, ċaqliq fir-rati tal-kambju u d-devaluation li saret fl-1993.

Fl-1995 kellna sitwazzjoni agħar minn hekk għaliex din id-division tant għamlet operating loss li saħansitra lanqas kienet kapaċi tassorbi costs diretti u indiretti.

Ngħid għalija, l-aktar ħaġa li tinkwetani dwar l-Enemalta huma l-units generated but not billed fejn il-livell attwali huwa għoli meta wieħed iqabblu ma' dak ta' pajjiżi Ewropej oħrajn.

Biex insemmi kollox u għax jien ma narax kollox iswed u abjad, kien hemm snin meta l-korporazzjoni ġieli għamlet kampanji pubbliċitarji, anke taħt il-Gvern l-ieħor, dwar is-suċċess li kien qed ikollha fil-qbid ta' każi ta' serq ta' l-elettriku.

GĦal raġunijiet li jien ma stajtx nifhimhom din il-kampanja naqset drastikament tul l-1995 .

L-unaccounted for units m'humiex dovuti biss għal każi ta' serq għaliex jista' jkun hemm ukoll low u high voltage losses, iżda f'dan ir-rigward hemm ċerti stramberiji li ma nistax nifhimhom, fosthom li l-Enemalta m'għandhiex policy li tistalla meters fis-substations for its own use.

B'hekk il-korporazzjoni m'għandiex mezzi għad-dispożizzjoni tagħha kif tkejjel units mibgħutin f'areas lokalizzati biex imbagħad tqabbilhom ma' units li jiġu billed f'dawk l-istess areas.

Jiena naħseb li prijorita' għall-bord il-ġdid għandha tkun li jitwaqqaf team ta' nies professjonali biex jiżviluppaw programm bit-tir li jiġi lokalizzat, kwantifikat u mnaqqas kemm jista' jkun it-telf ta' units bl-aktar mod cost effective.

Jien ma rrid lil ħadd jieħu l-impressjoni li aħna se niffokaw biss fuq l- abbużi mingħajr ma nħarsu lejn l-iżvilupp tal-power supply tal-pajjiż.

Kulħadd jaf li fl-għaxar snin li ġejjin id-domanda mistennija tirdoppja u għaldaqstant wieħed irid jippjana għat-tul biex permezz ta' capital expenditure ġdida jiġu rimpjazzati l-plants antiki u obsolete li se jkollna.

Dan kollu jrid isir b'mod studjat, maħsub u serju mingħajr ħafna skossi, mingħajr ħafna sulluzzu u mingħajr ħafna mbuttar minn min forsi jkun qed jimbotta l-interessi personali tiegħu.

Dan qed ngħidu għaliex hemm klima kerha ta' dubji u suspetti dwar kif kien isir ċertu procurement ġewwa l-Enemalta.

Apparti milli kien hemm, u jiena naħseb li għad hemm, ħbiberiji żejda ma' ċerti suppliers, huwa fatt magħruf li mill-Enemalta toħroġ informazzjoni konfidenzjali għal għand ċerti suppliers kemm Maltin u anke barranin.

Fl-imgħoddi smajt ukoll b'każi fejn ċerti specifications donnhom saru biex jakkomodaw lil ditti partikolari.

Isemmulek ukoll nies tekniċi li għalkemm huma kompetenti ħafna f'xogħolhom, fost sħabhom għandhom image ta' businessmen u b'hekk mingħajr ma trid tibda tonqoslok il-fiduċja fihom.

Jien irrid nagħmilha ċara li nistenna sens ta' responsabbilta' minn kull impjegat tal-korporazzjoni u hawnhekk jien mhux qed inħares lejn lealta' politika, għax kulħadd għandu dritt għall-opinjoni politika tiegħu, imma m'hu se nittollera lil ħadd, ta' l-ebda kulur politiku, li jżeffen fin-nofs l-interessi kummerċjali ma' l-interessi li wieħed jista' jkollu fuq il-post tax-xogħol tiegħu.

Din qed ngħidha għax tkun tajba kemm tkun dik il- persuna, jekk jirriżultawlna fatti konkreti bħal dawn, lesti li nieħdu l- iktar passi drastiċi li tippermettielna l-liġi.

Għal din il-għan nħoss li l-bord il-ġdid li beda jopera mill-bidu ta' din is-sena għandu jagħti prijorita' kbira lill-indafa u lit-trasparenza fit-tmexxija tal- korporazzjoni.

Jien għandi l-akbar rispett lejn il-ħaddiema ta' l-Enemalta u dawn se jsibu l-appoġġ kollu tiegħi b'mod speċjali dawk li jpoġġu l- interessi tal-korporazzjoni l-ewwel u qabel kollox.

Ħaġa oħra li rridu ndaħħlu hija l-accountability fost il-ħaddiema kollha u f'kull livell.

Dan qed ngħidu għax ma nistgħux nibqgħu fis-sitwazzjoni assurda li għandna llum fejn trid tqabbad konsulenti minn barra l- kumpannija jew trid tirċievi xi ittra anonima biex tkun taf il-verita' dwar ċerti power cuts li ġieli jkun hemm.

Jien ma rrid lil ħadd jaħseb li jien qed nitkellem b'mod paranoid jew li qed nirriferi għal xi każi ta' sabutaġġ iżda qed ngħid li fil-fehma tiegħi id-diriġenti tal-korporazzjoni għandhom ikunu jafu mill-ewwel ir-raġuni vera għal ċertu qtugħ li jkun hemm fis- sistema tad-dawl .

Dawn għandhom ikunu jafu jekk dawn humiex dovuti għal ħsara ġenwina jew jekk humiex ġejjin minn żbalji umani jew inkella minn xi negliġenza.

Daqstant ieħor għandhom id-dmir ikunu jafu jekk il-qtugħ ikunx dovut għal nuqqas ta' preventive maintenance billi din ma tkunx saret jew jekk din tkun saret ma tkunx saret b'mod professjonali u programmat.

Wisq nibża' li fost ċerti nies hemm il-mentalita' li sakemm ċertu makkinarju jkun qed jaħdem inti m'għandekx taqilgħu għax inkella taf toħloq problemi ġodda.

Għal min beda jitbissem meta ftit ilu d-dawl teptep, nagħmilha ċara li l- livell ta' qtugħ ta' dawl f'Malta huwa wieħed ta' għajb meta wieħed iqis li ninsabu fl-1997!

Għaldaqstant jekk xi ħadd qed jaħseb li b'xi mod jien se nipprova niġġustifika l-qtugħ tad-dawl li jkun hemm sejjer żball għax dawn l-affarijiet jien neħodhom b'serjeta' kbira u kif investigajt l- qtugħ tad-dawl li kellna f'Diċembru aħna lesti ninvestigaw kull qtugħ ieħor sostanzjali li jista' jsir min-naħa tal-korporazzjoni għad-dannu għal konsumatur.

Nerġa' ngħid li l-konsumatur u t-taxpayer tagħna l-inqas li jippretendi huwa li jkollu servizz kostanti mingħajr dawn it-tip ta' interruzzjonijiet.

Jien mhux qed ngħid li d-dawl m'hu se jinqata' qatt - dan ma wegħednihx fil-manifest tagħna kif kien wiegħdu ħaddieħor fl- imgħoddi - iżda li nistenna mill-korporazzjoni huwa li dawn l-okkażjonijiet jiġu minimiżżati kemm jista' jkun u meta xi ħaġa tmur żmerċ il-verita' toħroġ mill-ewwel.

Sakemm indum responsabbli jien għall-Enemalta se nisħaq biex ikun hemm accountability sħiħa fost il-ħaddiema kollha, kemm mill- kapijiet tad-dipartimenti u l-inġiniera kif ukoll mill-iċken messaġġier.

Dik il-mentalita' li kollox jgħodd, li xejn m'hu xejn u li "mbagħad naraw" hemm bżonn li tispiċċa għax sfortunatament mentalita' bħal din teżisti across the board.

Madam Speaker, hemm bżonn li l-customer care ikun ferm aktar minn sempliċi isem ta' dipartiment.

Jekk hemm qasam tal-public relations dan irid ikun verament għas-servizz tal-pubbliku u min ikun qed imexxi għandu jissielet biex l-informazzjoni toħroġ u nhux biss li toħroġ imma li toħroġ fil-ħin u mingħajr skossi.

Ma jistax ikun li wara jumejn jew tlieta minn meta jkun deher artiklu fil-gazzetti fuq l-Enemalta it-tweġiba tkun għadha lanqas dehret fl-istampa.

Trid tinqata' darba għal dejjem il-mentalita' li meta xi ħaġa tmur żmerċ qisu ma jkun ġara xejn.

Jien sibt sitwazzjoni assurda fejn jekk jiġri xi ħaġa u ċ-chairman ma jkunx fl-uffiċċju u l- financial controller ikun imsiefer, Alla jbierek ħadd ma jersaq 'il quddiem biex jgħidlek x'ġara ħażin jew biex jerfa' r-responsabbilta' għal dak li jkun mar żmerċ.

GĦaldaqstant l-istruttura tal-korporazzjoni hija waħda difettuża u dwarha beħsiebni nitkellem aktar 'il quddiem.

Madam Speaker, l-istess jista' jingħad għal dik li hi l-istruttura tal- ħaddiema.

Jien niftakar industrijalist u businessman prominenti Malti li kien jgħid lill-managers tiegħu: There are no lousy workers, there are only lousy managers.

Jien ma nemminx li dan huwa l-każ fl-Enemalta għax nemmen li f'din il-korporazzjoni hemm kemm managers kif ukoll ħaddiema tajbin u kulma jonqos huwa li jkun hemm fine tuning li tirranġa l-livell ta' effiċjenza tan-nies fuq il-post tax-xogħol tagħhom ħalli jżidu l-commitment u l-impenn tagħhom matul il-ġurnata tax-xogħol.

L-impressjoni li ħadt mid- diversi żjarat li għamilt fl-Enemalta, liema mpressjoni nittama li hija żbaljata, hi li għal ħafna nies l-importanti hu li tħallihom bi kwiethom u li anqas ma jkollhom problemi u anqas ma ġġiegħlhom jinbagħdu ma' ta' taħthom aktar aħjar.

Jidher ukoll li ċerti dipartimenti donnhom huma kuntenti li jibqgħu magħluqin fihom infushom u li jinqatgħu mill-kumplament tal-korporazzjoni.

Madam Speaker, jien naħseb li wara l-istudji kollha li għamilna wasal iż- żmien li b'konsultazzjoni mal-unions inħarsu ħarsa lejn il-labour force ta' l-Enemalta.

Fl-opinjoni tiegħi, wasal iż-żmien li jsir studju indipendenti dwar il-job description tal-ħaddiema, dwar kif dawn qed jiġu deployed, dwar x'inhuma l-productivity levels tagħhom, dwar l-ippjanar ta' l-overtime u kemm minnu huwa ġenwinament meħtieġ kif ukoll dwar il-mod ta' kif il- korporazzjoni tista' tuża lin-nies tagħha bl-aktar mod effiċjenti.

Kif diġa' għidt, aħna beħsiebna nitkellmu mal-unions ħalli dan l-istudju jsir fl-iqsar żmien possibbli, għax ma jistax ikun li tibqa' tipprevali l- mentalita' li ladarba l-Enemalta hija investiment tal-gvern, allura wieħed għandu xi cushy job fejn jagħmel li jrid mingħajr ebda sens ta' responsabbilta'.

Madam Speaker, beħsiebna nagħfsu wkoll fuq l-iskartar li hemm f'ħafna sezzjonijiet kif ukoll irridu nieħdu passi fuq il-ħela u t-tberbiq ta' flus.

Jenħtieġ naraw jekk hemmx bżonn dak it-trasport kollu li għandha l-korporazzjoni u rridu naraw ukoll li x-xogħol fid-distretti jiġi pprogrammat aħjar u li jsir b'aktar ħeffa.

Ma nistgħux nibqgħu fis-sitwazzjoni fejn ċittadini frustrati jgħidulek li l-ħaddiema ta' l-Enemalta ħlief jgħadduk mingħand Qajfas għal għand Pilatu ma jagħmlux, jew, agħar minn hekk, li xi drabi saħansitra jħalluk mingħajr ebda risposta.

Irridu nibdew naħdmu b'mod effettiv mal-kunsilli lokali u rridu naslu f'pożizzjoni fejn il-konsumatur Malti u Għawdxi iħossu komdu ma' l-Enemalta, daqslikieku qed jitratta ma' l-aktar ditta privata professjonali.

FIl-preżent dan kollu ma jeżistix fi ħdan il-korporazzjoni u għalhekk irridu naħdmu biex xi darba għad naslu fi stadju bħal dan.

Madam Speaker, it-tir waħdieni ta' l-Onor. kollega tiegħi, l-ex- Segretarju Parlamentari, donnu kien li jwaħħal il-bozoz fid-distretti tant li kien hemm persuna in charge li kienet tiddeċiedi kollox hi dwar x'jitwaħħal u x'ma jitwaħħalx u dwar fejn u meta jitwaħħal u affarijiet bħal dawn.

(Interruzzjonijiet) Jekk tistaqsi lill-ħaddiema jgħidulek l- stess affarijiet li qed ngħidlek jien.

Biżżejjed ngħid li lejliet l- elezzjoni tant twaħħlu lanterni li ma sibna l-ebda supply left over u għalhekk kellna nagħmlu konsultazzjonijiet twal mad-Dipartiment tal- Kuntratti biex niżguraw li jkollna provvista għax-xhur li ġejjin sakemm jilħaq isir it-tendering process.

Jidher li l-affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' l-istreet lighting tant saru ta' kafkaf li l-budget allocation li kien hemm għalih mhux biss intnefaq talli ntnefaq anke dak li kien għadu lanqas biss ġie vvotat.

Ġara wkoll li l-file ta' l-istreet lighting Alla jbierek għosfor mill-uffiċċju ta' l-ex-Segretarju Parlamentari u skond l-informazzjoni li għandi sal-lum dan l-imbierek file baqa' ma nstabx.

Fl-intervent tiegħu, l-Onor.

Ninu Zammit forsi jkun jista' jitfa' xi ftit dawl fuq x'seta' sar minn dan l-imbierek file ta' l-istreet lighting.

Madam Speaker, iċ-ċittadin irid iżomm f'moħħu li kieku Malta baqgħet fit- triq ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea, minkejja d-diffikultajiet kollha li kellha u li għad għandha, l-Enemalta kien ikollha futur ħafna iktar inċert.

Il-fatt li din il-mannara ma għadhiex imdendla fuq rasna flimkien mal-fatt li l-Gvern ma għandux ħsieb li jipprivatizza l-Enemalta ma jfissirx li allura nistgħu nħarsu lejn din il-korporazzjoni bħala xi sponża jew xi lumija li wieħed jista' jibqa' jagħsarha kemm irid.

Hemm bżonn li kulħadd jagħti sehemu, nibda minni bħala l-bniedem responsabbli mill-korporazzjoni, id-diretturi, il-ħaddiema u anke l-union għax jekk xi parti tonqos li tagħmel d-dmir tagħha l-Enemalta tkun qisha mejda zoppa.

Madam Speaker, illum irrid nuri li mhux l-Enemalta biss kienet taf bil- qagħda mwiegħra tagħha imma li anke l-ex-Ministru tal-Finanzi kien ilu jħokk rasu dwar il-qagħda finanzjarja prekarja tal-korporazzjoni.

Ta' min jgħid li meta kien qed jiġi diskuss il-Business Plan 1994/1997 ma' l-ex- Ministru tal-Finanzi fit-2 ta' Ġunju 1995, l-Onor.

Dalli kien tkaża li l- Enemalta kienet qed tippretendi ħafna affarijiet mill-Gvern mingħajr ma kienet disposta li tieħu xi miżuri immedjati biex trażżan l-ispiża kurrenti tagħha.

GĦalhekk, l-Onor.

John Dalli kien talab lill-Enemalta biex tagħmel studju bl-għan li l-proġetti kollha jkunu self-financing u dan kellu jsir qabel ma timbarka fuq xi proġett.

Minn dan kollu ma sar xejn, anzi mhux talli ma sar xejn imma nafu li ġara l-oppost għax il-proġetti mhux biss ma kenux self-financing imma li l-ewwel sar il-commitment, imbagħad għall- financing qalu: Issa, Sur Gvern il-problema qiegħda f'ħoġrok.

Biex inkun preċiż irrid ngħid li studji saru kemm trid iżda qatt ma twettaq xejn għaliex fil-fehma tiegħi l-Gvern ma ried iħallas ebda prezz politiku għal xi deċiżjoni li seta' jieħu.

Eżempju tipiku ta' l-irresponsabbilta' tad- diriġenti ta' l-Enemalta ħareġ ċar fl-1995 meta minkejja l-qagħda finanzjarja diżastruża tal-korporazzjoni dawn kellhom f'moħħhom li jberbqu madwar Lm150,000 għall-festi ċentinarji tal-korporazzjoni.

Biex inkun għidt kollox irrid ngħid li l-ex-Ministru tal-Finanzi kien qies din is-somma bħala waħda stravaganti anke kieku l-korporazzjoni ma kenitx fil-qagħda ħażina li kienet fiha.

Dan qed ngħidu biex nuri li għalkemm dawn l- affarijiet kienu jagħtu fl-għajn anke lin-nies tagħhom stess, xorta waħda kien hemm ċerti nies fi ħdan l-Enemalta li kellhom ċerta mentalita' donnu li m'hemmx limitu għall-infiq li jista' jsir, huma x'inhuma ċ-ċirkostanzi u l-qagħda attwali tal-korporazzjoni.

Waħda mill-ewwel affarijiet li nħoss li għandha tagħmel il-korporazzjoni fil-ġejjieni qarib hija li tiżgura li ma jkunx hemm dewmien fil-ġbir tal- flus dovuti lilha.

Huwa kkalkolat li mid-data tal-konsum sad-data li fiha tiġbor il-flus dovuti l-korporazzjoni tieħu madwar 11-il xahar fejn f'pajjiżi oħrajn dan il-perijodu huwa ferm inqas.

Għalkemm jingħad li sar xi titjib f'dak li huwa qari ta' meters, meta nipparagunaw il-gap li hemm ma' pajjiżi oħrajn, bħal ngħidu aħna f'Ċipru, xorta waħda nsibu li hemmhekk kollox isir f'medda ta' tliet ġimgħat u dan ifisser li għad għandna ħafna x'naqdfu biex nilħqu dan il-pajjiż Mediterranju li għadni kif semmejt.

Għaldaqstant jenħtieġ li l-Enemalta ssib mezzi moderni u effikaċi kif tkun tista' tiġbor flusha b'mod aktar konkret u effettiv.

Issa se niġi għal żewġ areas oħra li jien onestament nixtieq li jingħataw prijorita' fis-snin li ġejjin.

Dawn huma t-taqsima tat-taħriġ u l-kwestjoni tal-health and safety.

Meta ngħid taħriġ qed nirriferi wkoll għat-training ta' nies li jkollhom bżonn jiġu aġġornati bi snajja' ġodda ħalli jonqos kemm jista' jkun in-numru ta' nies unskilled li hemm mal- korporazzjoni.

Naħseb li dan m'huwiex xi suġġett kontroversjali u għalhekk kulħadd għandu jaqbel li fl-Enemalta jkun hemm aktar drive biex naslu għal firxa aktar wiesgħa ta' retraining.

L-istess ngħid fil-każ tal-health and safety għax għalkemm jeżisti l- health and safety unit li qed isir ċertu xogħol, jenħtieġ li jkun hemm aktar infurzar tal-liġijiet tal-health and safety peress li dawn spiss qed jiġu njorati mill-ħaddiema.

Jien naf li l-Kodiċi ta' Dixxiplina tagħmilha ċara li jekk bniedem tgħidlu darba, darbtejn, tlieta u jibqa' ma jilbisx il- protective clothing tiegħu, jistgħu jittieħdu passi dixxiplinari kontrih.

Jien nemmen li preferibbilment l-ewwel għandek tasal bil-kelma t-tajba imma jekk tara li b'dan il-mod mhux qed tasal nemmen ukoll li għandhom jittieħdu passi dixxiplinari mhux biex sempliċement tikkastiga imma biex il-ħaddiem jiġi edukat sabiex jaħseb għal saħħtu stess u għas-saħħa ta' sħabu fuq il- post tax-xogħol.

Nixtieq ngħid ukoll li jekk il-qagħda tad-debituri ta' l-Enemalta hija waħda prekarja daqstant ieħor hija mwiegħra l-qagħda tal-kredituri, l-aktar dawk long term.

F'dawn l-aħħar sentejn dawn żdiedu b'xi 90% tant li telgħu minn Lm54.3 miljun għal Lm103.6 miljun.

Dan kollu ovvjament jgħolli l- gearing tal-korporazzjoni b'mod li żgur ma jkunx aċċettabbli għal ċerti istituzzjonijiet li kieku l-korporazzjoni kellha tkun entita' purament kummerċjali.

F'sitwazzjoni bħal din, wieħed imbagħad m'għandux jiskanta meta jara li r-riżervi tal-korporazzjoni naqsu drastikament b'45%.

Madam Speaker, illum wieħed ma jistax jitkellem dwar l-Enemalta mingħajr ma jitkellem ukoll dwar

il-Power Station ta' Delimara.

Apparti mill-ħsara ambjentali li dan il- proġett għamel kif ukoll mill-mod li bih il-Gvern tal-ġurnata ġie jaqa' u jqum min-nies u mill-bajja pittoreska ta' Marsaxlokk, xorta jibqa' ħafna x'wieħed jgħid fuq dan il-proġett.

Illum jien mhux se nitkellem fuq id- difetti tal-konċett tiegħu jew fuq kif nefqu Lm1 miljun fuq l- administration block, jew fuq kif daħlilhom pied ilma fil-generation, inkella fuq il-lack of quality control li wieħed espert qalli li x'aktarx kien hemm fil-funderija meta nħadem il-makkinarju - dawn huma kollha problemi li wieħed jista' jindirizzahom f'okkażjonijiet oħrajn li jkollna - imma għall-memorja tajjeb li nenfasizzaw ftit affarijiet ħalli wieħed jipprova jifhem is-sequence of events dwar kif imxew l-affarijiet ġewwa l- Power Station ta' Delimara.

Nibda biex ngħid li Phase I tal-power station tikkonsisti f'żewġ steam units li kapaċi jiġġeneraw 60 Megawatts kull waħda u li kull unit għandha heavy fuel oil fired boiler u steam power turbine.

Dawn il-boilers kienu nġiebu mill-Awstrija filwaqt li t-turbini nġiebu mill-Indja.

Għalkemm sa tmiem l-1992 Unit I kien ġie commissioned u mqabbad u fil-każ ta' Unit II dan sar fis-sajf ta' l-1992, fil-bidu ta' l-1994 sar evidenti li Delimara kellha bżonn extension biex tkun tista' tilqa' għall- projected load li jkun hemm bżonn fix-xtiewi.

MADAM SPEAKER: Onor. Brincat għandek bżonn extension.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nipproponi li l-Onor.

Brincat ikompli jinstema'.

ONOR.

ALEX SCEBERRAS TRIGONA: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Brincat ikompli jitkellem.

Il- Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess tal-Kamra ngħata.

ONOR.

LEO BRINCAT: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra kollha.

Madam Speaker, x'aktarx li l-Gvern iddeċieda li jixtri żewġ diesel oil fuelled gas turbines li kapaċi jiġġeneraw 37.5 Megawatts kull waħda għal tliet raġunijiet prinċipali; (i) minħabba li ż-żmien kien qed jagħfas u għalhekk it-turbini tal-gass jieħdu inqas żmien biex jiġu stallati; (ii) minħabba li n-nefqa kapitali fuq turbini tal-gass li huma diesel oil fuelled hija inqas minn dawk li huma heavy oil fuelled steam units; u (iii) minħabba li t-turbini tal-gass tista' tistartjahom u tissinkronizzahom fi żmien għaxar minuti b'kuntrast ma' l-isteam units li normalment jieħdu bejn siegħa u erba' siegħat biex jiġu sinkronizzati.

Pero' dak li donnu qatt ma qal il-Gvern huwa li r-running cost għat-turbini tal-gass huwa ferm ogħla minn dak ta' l-isteam plants u għalhekk jidher ċar li l-Enemalta aktar kellha f'moħħha li tevita nefqa kapitali akbar milli biex tnaqqas iż-żieda fir-running costs tagħha.

Jien nistaqsi, per eżempju, jekk fiċ-ċirkostanzi il-Gvern qgħadx jikkonsidra li jixtri gas turbine waħda biex isolvi l-problema immedjata ta' nuqqas ta' kapaċita' u ż-żewġ heavy oil fuelled steam units biex ikun jista' jekonomizza aktar fil- konsum.

Mistoqsijiet oħra li ma ġewx imwieġba huma għaliex fl-iżvilupp ta' Phase II B f'Delimara l-Enemalta għażlet li tirrikorri għal combined cycle plant, minflok għall-plant li nxtara għall-ewwel fażi, jiġifieri żewġ heavy fuel oil fired boilers u żewġ steam powered turbines.

Naħseb li jkun ta' interess għall-poplu jekk fl-interventi li jsiru min-naħa ta' l- Oppożizzjoni jintefa' ftit dawl fuq din il-kwestjoni.

Hemm bżonn li l- iżvilupp ta' l-enerġija f'pajjiżna isir b'mod studjat u ppjanat u li kollox jittieħed in konsiderazzjoni, inkluż l-aspett tal-finanzjament.

Ladarba qed nitkellmu fuq il-finanzi tajjeb li ngħid li fis-16 ta' Diċembru tas-sena l-oħra, jiġifieri inqas minn xahar ilu, ġejt ippreżentat b'overview tal-qagħda finanzjarja tal-korporazzjoni illi jagħti stampa li tkexkxek.

Dan l-istudju ġie commissioned fi żmieni u sar miċ-chairman ta' dak iż-żmien, Dr. Robert Ghirlando, persuna integra li mexxiet il- korporazzjoni b'ċerta serjeta'.

Dan ir-rapport juri ċar kif skond MSD Consulting il-likwidita' tal-kumpannija iddeterjorat f'dawn l-aħħar tliet snin.

Il-konklużjonijiet li waslu għalihom huma li dan mhux biss sar minħabba l-ispiża kapitali iżda minħabba l-mod kif ħżienet l-operating performance tad-divisions tal-korporazzjoni l-aktar fid-Division ta' l- Elettriku.

Meta jiena semmejt l-għażliet ħżiena li l-Enemalta għamlet fix- xogħol taż-żejt, illum nista' nikkwantifika dan permezz tar-rapport ta' l- esperti fejn igħid li bejn Ottubru 1994 u Settembru 1996 il-korporazzjoni nefqet Lm7 miljun addizzjonali f'ċertu xiri ta' crude oil.

Id-djun tal-korporazzjoni telgħu tant li sa Settembru li għadda l- korporazzjoni kellha loans ta' ftit inqas minn Lm78 miljun u konsegwentement il-piż ta' l-interessi sar wieħed esaġerat.

Minflok ma' l- Gvern għen lill-korporazzjoni dan kompla jaħlibha billi fl-1995 insista li din għandha tagħmel kontribuzzjoni għall-Kaxxa ta' Malta bir-riżultat li t- Lm12 miljun li l-Enemalta ikkontribwiet lill-Gvern kellha titħallas mill- bank loan.

Dan ifisser li l-Enemalta ma ħallsitx id-dues tagħha lill-Gvern mill-fondi tagħha imma ħallsithom minn bank loan li kienet għadha kif ħadet għax ma kellhiex fondi likwidi biżżejjed biex tħallas dan il-pagament.

Meta wieħed iqis il-capital outlay tal-corporation wieħed jinnota li l- livell ta' investiment tal-Gvern fil-korporazzjoni jammonta biss għal Lm4.3 miljun, ammont li huwa ferm aktar baxx mid-distributions annwali li l- korporazzjoni tagħmel lill-Gvern.

B'kuntrast ma' l-1995, meta l-Enemalta għamlet overall profit ta' Lm2.6 miljun, din is-sena l-managemenrt accounts jidhru li qed jindikaw telf ta' Lm2.5 miljun.

Madam Speaker, fil-fehma tiegħi u ta' ħafna oħrajn illum l-Enemalta kważi qed tikser il-provvedimenti tal-liġi tagħha stess fis-sens li subartiklu 20(3) jgħid li l-korporazzjoni għandha tiżgura li l-prezzijiet ta' l- elettriku għandhom ikunu tali li jipprovdu revenue biżżejjed biex ikopru l- operating expenses kif ukoll it-taxxi, d-depreciation u l-cost ta' l- interessi.

Barra minn hekk din għandha tilqa' għal-loan repayments u toħloq riżervi biżżejjed biex tiffinanzja parti min-nefqa li jjkun hemm bżonn biex issir l-espansjoni meħtieġa.

Nerġa' ngħid, dan mhux qed ngħidu jien jew in-naħa tal-Gvern biex inpinġu l-affarijiet koroh, imma joħroġ mill-Enemalta Act innifisha.

L-Enemalta llum mhux biss mhux qed tiġġenera fondi biżżejjed mill-operazzjonijiet tagħha talli l-likwidita' qed tiġi aggravata aktar b'piżijiet li jlaħħqu madwar Lm10 miljun fis-sena.

Biex ma jsirx default on repayments il-korporazzjoni ġieli kellha tutilizza fondi ġodda mis-Sumitomo loan biex tagħmel capital and interest repayments fuq is- syndicated loan li għandha.

Il-konsulenti finanzjarji qed jagħmluha ċara li l-kumpannija se tfalli jekk tkompli tonora d-djun tagħha billi terġa' tissellef, li allura jkompli jiżdiedu l-interessi.

Biżżejjed ngħid li l- faċilitajiet bankarji ta' l-Enemalta tant laħqu l-maximum lending limit tagħhom li l-banek Maltin issa kull darba se jibda jkollhom bżonn l- approvazzjoni tal-Bank Ċentrali qabel ma jżidu dawn il-faċilitajiet.

Madam Speaker, irridu nagħmluha ċara li l-Enemalta lanqas tista' tibqa' qisha x'istitut tal-karita' u mhux se tittollera li ċerti kontijiet idumu ma jinġabru.

Fil-fatt statistika riċenti turi li 60% tad-debituri ta' l- Enemalta, li jlaħħqu għal madwar Lm12 miljun, għandhom aktar minn sena sħiħa fuqhom.

Dan ifisser li ta' kull sena l-korporazzjoni qed tħallas Lm850,000 Maltin aktar f'interessi minħabba f'debituri li jkunu overdue.

GĦalhekk irridu nagħmluha ċara li l-Enemalta ma tistax tibqa' tittollera credit periods bħal dawn u jien se nistieden lill-bord il-ġdid biex once li jkun fully constituted, jiġifieri once li fuqu jkun hemm anke r- rappreżentant nominat min-naħa ta' l-Oppożizzjoni, jibda jinvestiga kif din is-sitwazzjoni tista' tiġi rimedjata.

Hemm bżonn li nikkonsidraw serjament kif għandna ninċentivaw lil min iħallas fil-pront u nbeżbżu u nippenalizzaw lil min ikaxkar saqajh.

Jidhirli li l-mod ta' kif dan jista' jsir hija pjuttost xi ħaġa tal-bord milli xi ħaġa tal-Ministru konċernat.

Madam Speaker, li hemm ukoll iswed fuq l-abjad huwa l-fatt li filwaqt li l-Enemalta għandha tieħu l-miljuni mingħand diversi korporazzjonijiet, hi għandha tagħti lill-gvern Lm11.6 miljun f'dawk li huma duty on petroleum, kontribuzzjonijiet tas-sigurta' nazzjonali, PAYE kif ukoll debentures tat- Teżor.

Bħalissa l-korporazzjoni għandha quddiemha żewġ programmi kapitali kbar; il-Phase 2B tad-Delimara, li hija stmata li se tqum Lm28 miljun u li hija mistennija titlesta f'April ta' l-1998, kif ukoll l-estensjoni tal- 132KV cable mill-Marsa għal Mosta, li għalih diġa' ntnefqu Lm6 miljun u hu mistenni li jitlesta għal kollox f'Settembru 1998.

Biex nagħlaq, ħalli nħalli iktar ċans lil sħabi miż-żewġ naħat tal-Kamra, ngħid li l-korporazzjoni se tagħmel ukoll xogħol fuq diversi proġetti ta' refurbishment, extensions u anke fuq substations.

Oriġinarjament kien ipproġettat illi bl-eċċezzjoni ta' Phase 2B project, in-nefqa kapitali tal- korporazzjoni kellha tiġi ffinanzjata mis-surplus cash ġenerat mill- operazzjonijiet iżda l-fatti juri li dan ma seħħx.

Bħalissa qed isir programm ta' żvilupp ġewwa l-Enemalta - jien nawgura li dan jitkompla jsir b'impenn u bis-serjeta' - biex jiġi determinat x'generation equipment hemm bżonn li jiġi overhauled, sostitwit jew imtejjeb ġewwa l-Marsa Power Station sabiex l-operational u l-life term tal-plant jiġi estiż kemm jista' jkun.

Biex ikun jista' jsir dan hemm bżonn li qabel xejn il-korporazzjoni jkollha indikazzjoni ċara ta' x'inhi n-nefqa involuta, f'liema medda ta' żmien tista' ssir u kif din-nefqa se tiġi ffinanzjata.

Madam Speaker, se nagħlaq id-diskors tiegħi hawnhekk u mbagħad nagħmel il- winding up fis-seduta ta' għada.

Nirringrazzjak, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Francis Agius.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Madam Speaker, bħala kelliem ta' l-Oppożizzjoni fuq l-Enemalta u peress li dan huwa l-ewwel intervent tiegħi f'dan il-qasam nixtieq indur dawra ma' l-oqsma differenti tas-settur ta' l-enerġija f'pajjiżna.

Waqt li se nagħmel dan se nipprova ma nużax kliem tqil għall- benefiċċju ta' dawk illi b'paċenzja jkunu qed isegwu dan id-dibattitu minn fuq ir-radju.

L-ewwelnett jien nistqarr li għalkemm din m'hijiex il-linja tiegħi xorta waħda lqajt dan iċ-challenge u naħseb li s-sabiħ tal-politika huwa proprju li kull ħaġa li hemm taħt il-kappa tax-xemx għandha tinteressa lill-politiku.

Ħaġa oħra hi li fid-dinja kollox huwa marbut ma' xulxin bħalma f'dan il-każ id-dawl huwa marbut ma' l-ilma.

Il-bniedem isir iktar sħiħ meta jitgħallem fuq ħafna affarijiet differenti.

Intant jien se nagħti ħarsa lejn x'sar u x'wieħed jittama li jsir f'dan il-qasam ta' l- enerġija.

Ta' min ifakkar li l-elettriku f'Malta għalaq il-100 sena u din is-sena l- Enemalta tagħlaq 20 sena minn meta twaqqfet minn dan l-istess Parlament.

Filwaqt li bħal dak inhar illum reġa' nzerta hawn Gvern Laburista, se naraw ukoll kif l-Enemalta żviluppat taħt id-disa' snin u nofs li għamel il-Gvern Nazzjonalista għax naħseb li f'dan il-qasam kulħadd ipprova jiżviluppa u jżid ma' dak li sab.

Filwaqt li bħalissa l-Gvern il-ġdid qiegħed jipprova jagħti l-ikreh stampa possibbli f'dan ir-rigward, speċjalment fejn jidħlu l- finanzi, din in-naħa bir-raġun se tiddefendi record tajjeb ħafna f'dak li huwa xogħol li żviluppa bl-iktar mod qawwi u fi żmien hekk qasir.

Jien naħseb li spiss il-verita' tinsab x'imkien lejn it-triq tan-nofs u d-dmir tagħna hu li naraw li dan il-progress ikompli jsir .

Madam Speaker, ta' min jgħid li quddiemna għandna estimi li ġew preparati mill-Gvern preċedenti.

Wara li l-bieraħ ġie ppreżentat l-ewwel budget ta' Gvern Laburista qed naraw it-tkomplija ta' dak li kien qed iwettaq Gvern Nazzjonalista fil-qasam ta' l-enerġija tant li min-naħa ta' l- amministrazzjoni l-ġdida ma tbiddel xejn fir-rigward ta' dawn l-estimi u għalhekk jidher li l-Gvern preżenti jaqbel ma' kif dawn ġew ippreżentati.

GĦalhekk l-enfasi tad-dibattitu min-naħa ta' l-Oppożizzjoni se tkun li fil- qasam ta' l-enerġija rridu nkomplu nilqgħu l-isfidi tal-futur u l-mira ewlenija għandha tkun li l-pajjiż ikollu l-enerġija elettrika kollha li għandu bżonn kif ukoll li s-sistema ta' distribuzzjoni tkun waħda adegwata.

Madam Speaker, mill-elezzjoni 'l hawn smajna u qrajna ħafna fuq il- korporazzjonijiet, pero' min-naħa tal-media tal-Gvern li smajna kien li ħlief telf dawn m'għandhomx.

L-aspett finanzjarju jidher li kien l-aktar wieħed li spikka għalkemm meta jibda' jinqata' d-dawl iktar ta' spiss, bħalma ġara lejn l-aħħar tas-sena, jibda' jispikka wkoll it-tgergir tal- konsumatur li jagħmel sigħat sħaħ bla dawl.

Pero' l-aspett finanzjarju ma għandux jittieħed waħdu f'qasam li joffri servizz nazzjonali u li dejjem kellu monopolju u sussidju qawwi biex ma jbatix il-konsumatur u biex ma jinżammx lura l-iżvilupp ekonomiku tal-pajjiż.

Madam Speaker, waħedha tiġi allura l-mistoqsija ta' xi rwol għandu jkollhom dawn il-korporazzjonijiet u taħt liema forma għandhom ikunu kostitwiti.

Diġa' ntqal min-naħa tal-Gvern li l-Korporazzjoni Enemalta m'hijiex se tkun privatizzata.

Statement bħal dan qed neħduh li jagħmel parti mill- ideoloġija tal-Gvern għax safejn fittixt jien, imkien ma jeżisti studju serju dwar l-effetti finanzjarji, soċjali u politiċi ta' privatizzazzjoni imqarr ta' parti mis-servizzi offruti mill-Enemalta.

Iktar minn hekk lanqas ma jidher ċar kif isir il-finanzjament ta' dawn l-azjendi hekk imlaqqma "parastatali".

Aktar 'il quddiem l-Gvern forsi jgħidilna kemm verament qiegħed jiswa' l-elettriku f'pajjiżna, kemm qed jiswewna l-ħela u s-serq u kif l-konsumatur domestiku jew kummerċjali jista' jiffranka fuq l- użu ta' l-enerġija u kif beħsiebu jeduka iktar lill-poplu fuq l-użu ta' l- enerġija.

Fiż-żewġ dokumenti "Iċ-Ċittadin l-Ewwel" u "PN Futur" l-enerġija hija marbuta ma' l-iżvilupp ekonomiku tal-pajjiż u dan juri li ż-żewġ naħat tal- Kamra jaqblu dwar din ir-rabta.

"Iċ-Ċittadin l-Ewwel" fih żewġ paġni b'riferenza għall-power station ta' Delimara, għas-sistema tad- distribuzzjoni, ix-xiri u d-distribuzzjoni ta' fuel u petroleum, sorsi oħra ta' enerġija kif ukoll fuq tagħlim u taħriġ.

Fuq l-enerġija l-programm elettorali Nazzjonalista jagħti indikazzjonijiet ċari 'l fejn l-iżvilupp ta' l-enerġija għandu jwassal u dan permezz ta' oġġettivi speċifiċi u realistiċi.

Biex nagħti eżempju se nikkwota kelma b'kelma mid-dokument "Iċ-Ċittadin L-Ewwel" rigward is-sistema tad-distribuzzjoni:

"Trid tissaħħaħ is-sistema tad-distribuzzjoni biex jinqagħtu l- interruzzjonijiet spissi li qegħdin ifixklu l-ħajja soċjali u ekonomika".

Daqshekk insibu f'dan id-dokument.

Kif dan se jintlaħaq pero' nsibuh fil- Programm Nazzjonalista fejn hemm li diġa' kienet nbdiet il-mina bejn il- Marsa u l-Mosta sabiex fiha jitqiegħdu l-cables ta' l-132 KV u liema mina nfetħet riċentement.

Dan huwa eżempju wieħed tat-tajjeb li għamel il- Gvern Nazzjonalista u li aħna ċ-ċittadini nistennew li jitkompla mill-Gvern preżenti.

Madam Speaker, waħda mid-differenzi bejn iż-żewġ partiti fir-rigward tal- politika dwar l-enerġija f'pajjiżna tirrigwardja l-ġenerazzjoni ta' l- elettriku.

"Iċ-Ċittadin l-Ewwel" jgħidilna li jibqa' jsir kull sforz ħalli jiddaħħlu stazzjonijiet iżgħar għall-ġenerazzjoni ta' enerġija li jippermettu l-forniment bl-elettriku ta' zoni sħaħ bħal Għawdex, inklużi mpjanti bħal dawk tar-reverse osmosis.

Statement bħal dan żgur li jrid ikun imsaħħaħ minn studji rigward ħafna aspetti fosthom finanzjarji u ambjentali.

F'pajjiż żgħir bħal tagħna rridu nibżgħu għal kull roqgħa ta' art kif ukoll irridu kemm jista' jkun nilħqu l-economies of scale partikolarment f'settur bħalma huwa dak ta' l-enerġija.

M'għandna l-ebda indikazzjoni min-naħa tal-Gvern dwar kif tista' tiġġedded l-Enemalta bħala korporazzjoni jew inkella xi pjani jeżistu ħalli, per eżempju, issir distinzjoni bejn min jirregola u min ibigħ is- servizzi ħalli s-sitwazzjoni ma tibqax kif inhi llum fejn l-istess Enemalta tirregola u tbigħ il-prodott, jiġifieri għandha monopolju sħiħ li f'xi każijiet jista' jaħdem kontra ċ-ċittadin komuni li huwa wkoll il- konsumatur.

Għandu xi pjan il-Gvern Laburista f'dan is-sens?

Madam Speaker, kif nafu l-korporazzjoni għandha diversi taqsimiet bħal dawk tal-ġenerazzjoni, id-distribuzzjoni, ix-xiri taż-żejt, is-supply tal- gass u l-forniment tal-pompi tal-petrol u saħansitra anke l-konservazzjoni ta' l-enerġija qiegħda f'idejn l-Enemalta.

Dan il-Gvern għandu xi ħsieb li b'riforma meqjusa jtejjeb ir-relazzjoni ta' bejniethom ħalli jkunu iktar effiċjenti?

Dan il-Gvern se jkompli bil-liberalizzazjoni ta' ċerti oqsma bħalma, per eżempju, dak ta' l-oil bunkering, ta' l-importazzjoni u tad- distribuzzjoni taż-żejt, tat-tħaddim tal-pompi tal-petrol u tad- distribuzzjoni tal-gass?

Madam Speaker, nittamaw li jkollna djalogu pożittiv u, aktar 'il quddiem, anke tweġibiet min-naħa tal-Gvern fuq materji bħal dawn li jaffettwaw nhux biss b'mod dirett il-mijiet ta' ħaddiema li hemm f'dan is-settur imma jaffettwaw wkoll l-iżvilupp ġenerali tal-pajjiż .

Ngħaddi issa biex ngħid xi ħaġa dwar il-ġenerazzjoni ta' l-elettriku li n- nuqqas tiegħu kienet waħda mill-prijoritajiet kbar li kellu pajjiżna fl- 1987.

Dan in-nuqqas kont tmissu b'idejk fil-ħajja ta' kujum u niftakar li waħda mill-problemi kbar li kien hemm ġewwa l-Isptar San Luqa - fejn kont naħdem - kienet proprju li l-infrastruttura elettrika ma kenitx tippermetti wisq żieda ta' appliances li jaħdmu bl-elettriku.

Meta wieħed iqis xi żvilupp kien meħtieġ fil-pajjiż, żgur li l-akbar proġett importanti f'dan il-qasam ta' l-enerġija kien proprju il-power station il-ġdida.

L- Oppożizzjoni ta' dak inhar kienet għamlet dak kollu li setgħet biex tfixkel il-proġett ta' Delimara imma llum jien ċert li dawn sabu problema kbira solvuta.

Ta' min iżid li meta titlesta l-Phase 2B tkun anke ġiet solvuta parti mill-problema tad-domanda li se jkun hemm fil-ġejjieni.

F'dan ir- rigward huwa mportanti wkoll li wieħed jippjana bil-quddiem għal bidliet li jkunu se jseħħu fil-konsum.

Jekk l-oġġezzjonijiet għall-impjant ta' Delimara kienu ta' natura ambjentali, wieħed jistaqsi kemm se jimmultiplikaw ruħhom dawn il-problemi jekk jitwettaq dak li hemm f"Iċ-Ċittadin l-Ewwel" u li diġa' rriferejt għalih, jiġifieri li jkun hemm iktar stazzjonijiet żgħar imferrxin ma' Malta u Għawdex?

Il-Gvern Nazzjonalista kellu record qawwi li jinvesti fl-infrastruttura u bl-ebda mod ma qagħad jixxaħħaħ fejn kienu jidħlu proġetti li jfornu d-dawl, l-ilma u t-telekommunikazzjoni lill-pajjż.

Kif diġa' għidt, dawn l-estimi, li kienu ppreparati mill-Gvern preċedenti u li issa qegħdin għall-approvazzjoni tal-Gvern preżenti, juru li l-enfasi fil- qasam ta' l-enerġija għadha fuq il-ħtieġa ta' aktar investiment.

Jekk nieħdu l-qasam tal-ġenerazzjoni naraw kif il-massimu tad-domanda laħaq it- 314 MW f'Marzu ta' l-1996 u għalkemm skond ir-rapport li ġie ippreżentat id- domanda dejjem ġiet milħuqa kien hemm żmien meta din kważi assorbiet l- ispare capacity kollha.

It-turbini tal-gass, magħrufa bħala open cycle gas turbines, taw l-ispinta lill-ġenerazzjoni li hija mistennija li tkompli tiżdied meta jibda jitħaddem il-gas turbine combined cycle li għandu jtella' l-kapaċita' totali għal 110 MW.

Minbarra l-ġenerazzjoni l-Gvern Nazzjonalista kien ukoll ħa ħsieb li ż-żewġ power stations ta' Delimara u tal-Marsa jkollhom link flessibbli u ta' min jorbot fuqha .

Fuq l-ambjent u fuq kif kulħadd sar iħobb l-ambjent isir ħafna diskors, pero' jien konvint li l-Paritit Nazzjonalista ma tax biss lip service lill- ambjent u eżempju ta' dan hi proprju l-Enemalta.

Il-Gvern Nazzjonalista sewwa l-ħsara li għamel il-Gvern Laburista xi 20 sena ilu bil-policy li kellu dwar l-uża tal-faħam biex jiffranka fuq il-prezz taż-żejt.

Il-prezz ambjentali ta' dik id-deċiżjoni huwa kbir ħafna għax biss biss biex tieħu ħsieb l-iskart u l-irmied tal-faħam kienet problema enormi f'pajjiż żgħir bħal tagħna.

Dik kienet deċiżjoni żbaljata għax kienet tħares biss lejn l- aspett finanzjarju.

Ovvjament dawn kienu jfissru spejjeż addizzjonali imma f'dan il-kontest irridu naraw l-affarijiet kollha u mhux nitkellmu biss mill-aspett ta' an accounting exercise.

Grazzi għall-politika tal- Gvern Nazzjonalista din il-problema issa ġiet eliminata.

Issa ħalli nagħtu ħarsa lejn l-istat tal-finanzi.

Ir-rapport jirriferi għas-sitt xhur li jispiċċaw fl-aħħar ta' Marzu 1996.

L-awdituri, li mxew skond l-international accountancy standards, rrimarkaw li l-unaccounted losses kienu ta' 125 miljun unit li jammontaw għal Lm2.5miljun.

Dan huwa elettriku li għalkemm ġie ġenerat irriżulta mitluf kemm fit-trasmissjoni kemm fis-sistema tad-distribuzzjoni u f'affarijiet oħra li diġa' rriferejt għalihom.

Jekk nieħdu l-Electricity Division insibu li minn total ta' 791 miljun unit ġenerati kien hemm telf ta' 125 miljun unit, jiġifieri 15%.

Wieħed irid igħid li fil-perijodu 1986/87 din il-figura ta' telf kienet ta' 25% u għalhekk taħt Gvern Nazzjonalista din niżlet b'madwar 40%.

Ikun tajjeb li l-Enemalta tkompli tagħmel aktar monitoring ħalli tkompli tnaqqas din il-figura li minnha, madwar 12%, huwa attribwit għas-serq ta' l-elettriku.

Peress li bħalissa għaddejja kampanja sħiħa fejn qed jingħad li kulma kien għaddej fi żmien il-Gvern Nazzjonalista kien falliment kbir, mir- rapporti li għandna quddiemna jidher li hemm bżonn li azjendi bħall- Enemalta għandhom ikunu trattati ta' dak li huma verament.

Għalkemm dawn il-korporazzjonijiet iridu jagħtu rendikont - u hawn forsi wieħed jista' jtejjeb il-kontrolli - wieħed pero' irid iżomm quddiem għajnejh li dawn il- korporazzjonijet qed jagħtu wkoll servizz essenzjali lill-pajjiż.

Fdan l- istadju nixtieq insemmi l-apparat li hemm biex jitjieb is-servizz, it- titjib fil-kondizzjonijiet tax-xogħol tal-ħaddiema u s-servizz li jingħata meta jkun hemm il-ħsarat.

L-ispejjeż biex isiru dawn l-affarijiet qed iħallas għalihom il-konsumatur li minn-naħa tiegħu jistenna li jirċievi servizz tajjeb.

Mill-banda l-oħra wieħed ma jridx jinsa li l-Enemalta għandha ħobżha garantit għax m'hi qed tikkompeti ma' ħadd u din in-nuqqas ta' kompetizzjoni tista' ġġib magħha servizz li jkun indifferenti jew medjokri.

Nixtieq insemmi f'dan ir-rigward il-ħtieġa li jkun hemm consumer charter li jara li l-konsumatur ma jingidimx.

Il-pożizzjoni mal-banek tidher li baqgħet bejn wieħed u ieħor l-istess kif kienet fis-snin ta' qabel.

Ir-riżervi jidhru li niżlu minn Lm39 miljun fl-1 ta' Ottubru 1995 għal Lm34 miljun fl-aħħar ta' Marzu u dan huwa dovut għal ċaqliq lejn il- gvern stess.

Madam Speaker, ta' min jenfasizza l-importanza tar-riżervi sabiex il-korporazzjoni tkun tista' tkompli tinvesti f'kapital.

Il-poplu tajjeb li japprezza li azjendi kbar mhux dejjem jimxu bħalma jimxi l- individwu - jien qabel ma nonfoq lira noqgħod attent li għandi dik il-lira - għax azjenda kbira bħall-Enemalta għandu jkollha l-mezzi finanzjarji li tidħol għal spejjeż biex tnaqqas il-ħela, biex ikollha state of the art equipment, jiġifieri l-aħjar apparat biex b'hekk tkun fil-fatt qed tiffranka.

Jekk il-Gvern jew l-azjenda tibda tixxaħħah tkun qiegħda biss traqqa' l-pannu bil-qara' aħmar u fl-aħħar mill-aħħar iz-zalza tiġiha iktar għolja mill-ħuta.

Eżempju ċar u sempliċi kien l-użu ta' l-aluminium neutrals minflok tal-copper li saru minn Gvern Soċjalista u li issa ħafna minnhom tbiddlu.

Madam Speaker, jekk niġu issa għan-nefqa kapitali tal-korporazzjoni nsibu li din telgħet minn Lm22.7 miljun fl-1995 għal Lm26.1 miljun fl-1996.

Meta l-partit li llum qiegħed fil-gvern kien fl-oppożizzjoni kien jgħid li l- qagħda finanzjarja hija mwiegħra u mċajpra ħafna.

Minkejja dan kollu issa qisu li saret xi skoperta kbira għax sibna li dawn il-korporazzjonijiet qed jagħmlu telf.

Inħoss li l-eżerċizzju ta' kif isiru l-accounts jista' jitjieb, jista' jinftiehem aħjar, jista' jkun iktar realistiku u b'hekk isir iktar komparattiv.

Il-figuri m'għandhomx jagħtu lok għal kontroversja u jiġġebdu min-naħa għall-oħra.

Wisq nibża' li l-biża' miżruh versu l- korporazzjonijiet bħall-Enemalta li qed jingħad li huma falluti huma biss il-premeditazzjoni sabiex il-Gvern - biex ma nazzardax ngħid il-ministri konċernati - ikollu aktar say f'dawn l-azjendi.

Jien nixtieq nara iktar trasparenza f'dawn ir-rapporti biex lill-poplu nuruh kif qegħdin, fiex qegħdin jintnefqu l-flus u min verament qed jieħu d- deċiżjonijiet.

B'hekk forsi nersqu iktar lejn ċifri realistiċi ta' kemm tiswa l-enerġija f'pajjiżna.

Fil-Petroleum Division, il-profitt qabel ma tħallset it-taxxa jidher li naqas matul l-1996 fuq dak ta' l-1995.

Il- bejgħ fl-1996 f'din il-diviżjoni żdied b'10% fuq is-sena ta' qabel, filwaqt li l-ispejjeż żdiedu bi kważi Lm200,000 li minnhom Lm100,000 marru f'salarji u pagi.

Id-demurrages żdiedu minn kważi Lm25,000 fl-1995 għal Lm91,000 fl-1996.

Ikun tajjeb li jkollna spjegazzjoni meta jkun hemm varjazzjonijiet qawwija minn sena għall-oħra.

Rigward il-Gas Division irrid ngħid li t-telf niżel minn Lm225,000 fl- 1995 għal Lm191,000 fl-1996 u jidher li t-tendenza li din id-diviżjoni tnaqqas mix-xogħol tagħha baqgħet hemm.

Madam Speaker, rigward ix-xiri taż-żejt ikun tajjeb jekk wieħed ifakkar li l-Gvern Nazzjonalista kien baqa' għaddej bir-rabtiet tajba li Malta kellha mal-Libja u f' dan ir-rigward wieħed jistenna li l-Gvern il-ġdid ukoll jirnexxielu jġib l-aħjar prezzijiet.

Jidher ċar li l-problemi li jeżistu fl-Enemalta jew huma sinonimi mal-problemi li jeżistu f'kull azjenda oħra kbira jew inkella ġejjin mill-involviment qawwi min-naħa tal- Gvern jew mill-fatt li l-korporazzjoni tagħti servizz waħedha u mingħajr kompetizzjoni jew mill-fatt li hi accountable b'mod indirett lejn dan l- istess Parlament jew għax forsi mhijiex consumer friendly.

Mill-banda l-oħra ma nistax ma nfaħħarx il-kontribut uniku li jagħtu l- ħaddiema li wara kollox jinterresshom ħafna l-andament ta' l-azjenda tagħhom għax dan huwa l-job u din hija l-ħobża tal-familja tagħhom.

Mill- ftit żmien li kelli biex ninforma ruħi fuq dan il-qasam, sirt naf li l- maġġoranza tal-ħaddiema ta' l-Enemalta huma kapaċi u għalhekk ta' min jinkoraġġihom biex ikomplu jagħtuna servizzi tagħhom.

Bħala tabib, jien nifhem x'jiġifieri tagħti servizz il-ħin kollu u hawnhekk nara similarita' kbira bejn, per eżempju, il-ħaddiema fl-Enemalta u l-ħaddiema fl- isptarijiet.

Huwa meħtieġ li fl-etika tax-xogħol inkattru l-lealta' u l- amorproprju lejn l-azjenda.

Dan jista' jsir billi l-ħaddiema jkollhom kondizzjonijiet xierqa ta' xogħol u, kif wieħed jista' jara anke f'dawn ir- rapporti, dan mhux biss fir-rigward ta' flus, imma wkoll f'investiment f'dak li hu taħriġ, safety fuq il-post tax-xogħol u provvedimenti li jiżguraw is-saħħa tal-ħaddiem fuq il-post tax-xogħol.

F'dan ir-rigward ta' min jgħid li fl-Enemalta hemm ambulanza u clinic, kif ukoll li korporazzjoni ddedikat is-sena 1996 proprju għas-saħħa u għas-sigurta' fuq ix-xogħol.

Aspetti oħrajn favorevoli f'din il-korporazzjoni kienu r- relazzjonijiet industrijali u l-fatt li milli jidher l-operat ta' l- Ombudsman kellu effett pożittiv fuq din l-azjenda.

Madam Speaker, għalkemm dejjem jissemma l-użu ta' l-enerġija mlaqqma "alternattiva", s'issa jidher li l-bniedem - speċjalment hawn Malta - għadu ma żviluppax dawn is-sorsi biżżejjed.

Kif nafu, f'Malta mhux nies biss għandna bħala riżors imma għandna wkoll ix-xemx u hawn jien ninsab ċert li jistgħu jitjiebu l-miżuri li bihom ninkoraġġixxu l-użu ta' l-enerġija mix- xemx.

L-Institute of Energy Technology żgur li hu fid-dover li jgħin biex tiġi sfruttata din it-tip ta' enerġija mix-xemx li Malta żgur se tkompli tgawdi minnha sakemm tibqa' wieqfa id-dinja.

Jissemmew ukoll sorsi oħra li huma possibbli wkoll għal Malta bħalma hija l-biomass.

Huwa tajjeb ukoll li tkompli tissaħħaħ r-rotta li qabad pajjiżna f'dik li hija koperazzjoni fil-qasam ta' l-enerġija ma' pajjiżi li għandhom kondizzjonijiet simili għal tagħna, bħalma huma Ċipru u Israel.

Madam Speaker, hawnhekk nixtieq nistaqsi lill-Ministru responsabbli jekk fl-iżvilupp ta' dan il-qasam aħniex se nkomplu nsegwu dawk id-direttivi li titlob l-Unjoni Ewropea u dan mhux bl-iskop li ngħakksu lill-Maltin, kif ġieli jiġi nterpretat mill- propaganda Soċjalista, imma biex ngħollu l-istandards tagħna biex l-affarijiet isiru kif għandhom isiru.

Għalkemm l-iskeda parlamentari ma tippermettix wisq biex jingħad x'ġara f'dawn l-ewwel xhur tal-bidla fil-gvern, s'issa li nafu hu li nbidel il-bord kif kien previst u bl-inqas ċerimonji possibbli kif fill-fatt ġie nnotat fil-ħarġa ta' "The Times" tal-5 ta' Jannar, 1997.

F'Novembru l-Ministru kien wiegħed li fil- bord ser ikun hemm rappreżentanti tal-kunsilli lokali li fosthom se jkun hemm rappreżentati n-nisa u għalkemm fill-fatt inħatru żewġ nisa għad ma hemm l-ebda indikazzjoni ta' xi rwol jista' jkollhom il-kunsilli lokali fuq il-bord il-ġdid.

Żewġ affarijiet pożittivi mibdija minn Gvern Nazzjonalista jikkonsistu fil-ftuħ tal-mina twila kważi 6 kilometri bejn il-Mosta u Ħal Qormi, liema proġett sewa Lm9 miljuni, u l-collective agreement tat-technicians fl- Enemalta.

Irrid nenfasizza li l-Enemalta mxiet 'il quddiem biex minn servizz erratiku tasal għal servizz garantit u dan il-progress seta' jsir u jista' jitkompla biss billi jiżdied l-investiment u permezz tal-policy ta' total investment.

Nixtieq inżid li bħalissa għadna qed nistennew ir- rapport li l-Ministru Brincat talab rigward il-qtugħ tad-dawl li kien hemm lejn l-aħħar tas-sena.

Madam Speaker, il-qabża li għamlet l-Enemalta għal pajjiżna u li aħna lkoll nixtiequ li tkompli tagħmel, hi dik li ħarġitna mid-dlam għad-dawl, dawl li jixgħel u jsaħħan nhux biss l-irjus imma wkoll il-qlub.

Il-poplu tagħna jrid jagħraf li l-ispiża ta' l-enerġija tista' titnaqqas billi jsir użu aħjar mill-konsumatur u billi tinħoloq awareness ikbar fost il-poplu dwar kif nevitaw il-ħela f'dak li huwa konsum ta' l-enerġija.

Madam Speaker, nirringrazzjak.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Sceberras Trigona.

ONOR.

ALEX SCEBERRAS TRIGONA: Madam Speaker, xtaqt li l-ewwel ħaġa li nikkonsidraw tkun it-twaqqif, jiġifieri l-establishment, ta' din il- korporazzjoni għax diġa' dħalna f'ħafna dettall dwar il-kontijiet tagħha u ftit għadha saret konsiderazzjoni dwar it-twaqqif tagħha.

Għaliex qed ngħid dan?

Qed ngħid dan għax għadna ħerġin mill-elezzjonijiet ġenerali, fejn anke t-twaqqif tal-korporazzjoni bħala korporazzjoni kien qed jiġi kkontestat, u allura jkun tajjeb li dak il-kontest jiġi rifless f'dan il- Parlament.

F'liema sens qed ngħid dan, Madam Speaker?

Qed ngħid dan għaliex meta twaqqfet l-Enemalta, fil-Yom Kippur War, hawn Malta kien hawn sitwazzjoni ta' ħafna fornituri taż-żejt li kienu privati u barranin u li għalkemm kienu kollha pluralistiċi dawn kollha kienu jaħdmu għal rashom.

Minkejja li issa l-enfasi hija fuq il-valur għoli ħafna ta' pluraliżmu, ġara li meta Malta sfat bla żejt - peress li dawn il-kumpanniji ma setgħux jiggarantixxu l-fornitura taż-żejt - qabdu u telqu 'l barra u konsegwentement il-Gvern Laburista ta' madwar 23 sena ilu kellu jwaqqaf l- Enemalta.

Jien qed insemmi l-istorja ta' l-Enemalta fil-qosor ħafna għax għal min huwa interessat hemm ħafna iktar x'wieħed ikun jaf.

Fil-manifest elettorali tal-Partit Nazzjonalista għall-elezzjoni li għaddiet kien hemm suġġerit li l-Enemalta għandha tinqasam mill-inqas f'erba' sezzjonijiet fosthom is-sezzjonijiet tal-gass, tal-petrol u ta' l- elettriku.

Kien hemm question mark kbira dwar jekk dawn kellhomx ikunu kompletament ta' l-Istat jew inkella jekk ikunx hemm taħlita ta' privat ma' l-Istat.

Mistoqsija li forsi ftit ġiet diskussa fil-gazzetti u fid- dibattiti fuq it-televiżivjoni u fuq ir-radju waqt ir-run up għall- elezzjoni - dan forsi ġara għax iż-żmien kien qasir ħafna - u li għalhekk ikun tajjeb li din il-Kamra terġa' tirriaferma r-riżoluzzjoni tagħha, hija proprju li jkollna korporazzjoni unika għax l-enerġija, bħall-elettriku, l-gass u l-jet fuel oil huma affarijiet bażiċi u li m'għandniex noqogħdu nitkellmu fuqhom f'sens ta' pluraliżmu esaġerat.

Aħna m'aħniex se nagħmlu bħal Margaret Thatcher u ngħidu li dawn l-affarijiet se nħalluhom f'idejn il-privat għax ta' dan diġa' kellna xogħfa fl-1973/1974 u għalhekk ikun ħażin li pajjiżna ma jiftakarx minn xiex għadda.

Hawnhekk ta' min jgħid li dawn l-elezzjonijiet ġenerali ġew miġġielda wkoll dwar jekk l-Enemalta kellhiex tibqa' korporazzjoni waħda u kelliex tibqa' governattiva jew inkella tinqasamx mill-inqas f'erba' partijiet u li jkunu pprivatizzati parzjalment .

Din hija l-ewwel konklużjoni li qed nagħmlu llejla u naħseb li huwa importanti li nirreġistrawha bil-qawwa tal-maġġoranza li tana l- poplu Malti biex inżommu l-Enemalta qawwija, sħiħa, unika, integra u ċentralizzata.

It-tieni punt li xtaqt nagħmel illejla huwa dwar l-aġir ta' l-Enemata Corporation matul dawn l-aħħar disa' snin u nofs.

Forsi l-iktar ħaġa li se tibqa' tiġi msemmija fir-record ta' l-Enemalta f'dawn l-aħħar disa' snin u nofs hija r-rape ta' Marsaxlokk.

Madam Speaker, f'diversi leġislaturi kien hawn diskussjonijiet dwar din ir-rape ta' Marsaxlokk mill- Enemalta Corporation, rape li hija ta' mistħija għal min kien imexxiha u ta' mistħija għal min kien jiddiriġiha.

Illum forsi wieħed jista' jgħid: Dan kollu għalfejn qed ngħiduh?

Għax anke meta wieħed iħares lura u jara x'ġara u ma ġarax ...

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Ninu Zammit qed jgħidli li għaddew kważi 10 snin u għalhekk ma għandix għalfejn inqajjem din il- kwestjoni.

Il-fatt li għaddew 10 snin ma għandux x'jaqsam.

Meta l-Onor.

Ninu Zammit kien ġie jsemmi dak il-proġett l-ewwel reaction kienet: Din x'inhi, xi pika jew xi vendikazzjoni?

Għalfejn ġo bajja sabiħa u tradizzjonali bħal dik l-ewwel ried iqiegħed sitt iċmieni u mbagħad b'ċertu dubju qal li se jqiegħed tlett iċmieni?

GĦalfejn sar dan meta kien hemm dik il-kritika kollha fuq il-Marsa Power Station biex issa għandna raped kemm il-Marsa kif ukoll Marsaxlokk?

Onor. Zammit, għalhekk illum, 10 snin wara, qegħdin f'sitwazzjoni fejn il-Marsa Power Station għadha hemm.

(Interruzzjonijiet) GĦax kieku almenu tneħħiet il-Marsa Power Station wieħed kien jista' jgħid li għallinqas f'Malta bajja waħda biss qed terfa' dan il-piż u mhux żewġ bajjiet.

Jekk kien se jintefa' l-piż kollu fuq Marsaxlokk wieħed kien jistenna li n-naħa tal-Marsa tiġi cleared kemm mill- power station kif ukoll mill-ħmieġ li tagħmel l-istess power station.

Imma fil-fatt mhux hekk ġara għax kemm il-Power Station tal-Marsa kif ukoll dik ta' Marsaxlokk baqgħu għaddejjin u mhux hekk biss talli issa ġiet ikkuntrattata t-tieni fażi ta' Marsaxlokk.

(Interruzzjonijiet) Issa jkollok ċans titkellem, Onor. Ninu Zammit.

B'dawn l-interruzzjonijet kollha li qed tagħmel mhux 10 snin lura qed tkun imma fiż-żmien meta ma kienx hemm parlament u kienu jiltaqgħu biss fil-pjazza!

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġobkom, żommu l-ordni.

L-Onor.

Sceberras Trigona.

ONOR.

ALEX SCEBERRAS TRIGONA: Madam Speaker, wara li l-Onor.

Zammit għamel il-parentesi tiegħu nispera li nkun nista' nkompli għax issa mhux parentesi waħda għamel!

Nixtieq inkompli billi nitlkellem dwar l-aspett tal-prezz tal-petroleum li qiegħed iġib il-Gvern.

Ikun tajjeb illi wieħed jibda jara u jisma' daqsxejn waħda lill-Onor.

Dalli wkoll, li għalkemm qiegħed ftit moħbi - hekk aħjar għax nistgħu narawk u napprezzawk aħjar! - qiegħed jagħmel ċerti interruzzjonijiet li forsi jaħarqu iktar minn ta' l- Onor. Ninu Zammit.

Madam Speaker, il-punt li kont qed nipprova nressaq qabel dawn l-interruzzjonijiet kollha min-naħa l-oħra huwa dwar il-fatt li ftit qed ikollna informazzjoni dwar il-prezz favorevoli taż-żejt li qed jiġi minn barra minn Malta.

Ftit qed jinstema' li l-prezz taż-żejt li ġej minn barra minn Malta għal Malta huwa favorevoli u kif dan qed jiġi rifless hawn Malta.

Ftit qed jissemmew l-isforzi li kienu saru matul l-ewwel 10 snin ta' meta saret il-bidla fl-Enemalta Corporation biex mill-pajjiż ġar tagħna, il-Libja, ġie ż-żejt bi prezz irħis sostanzjalment u mbagħad, wara interruzzjoni ta' xi ftit snin, konna erġajna bdejna ftehim ġdid fl-1982 mal-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin, Abdolati Al-Obeidi għal discount sostanzjali fuq iż-żejt.

Madam Speaker, wieħed kien jobsor li matul id-disa' snin u nofs li l- Partit Nazzjonalista għamel fil-gvern - li sa l-1987 kien stmerr tant ir- relazzjonijiet tagħna mal-Libja u li biex jintgħoġob mal-President Bush, l- Onor. Fenech Adami kien joqgħod jgħid li aħna m'aħniex skjavi tal-Libja u ħafna kliem ieħor ta' stmerrija ta' dan it-tip - lanqas kienet se tiġi qatra waħda żejt mil-Libja għax dawn kien se jkellhom discounts ħafna aħjar mingħand il-ħbieb kollha li kellhom minn madwar id-dinja kollha - biex ma nsemmu lil ħadd - u li dawn kienu se jagħtuhom id-discount tad- doppju u t-tripplu.

Jien naħseb li kien ikun tajjeb għal Malta li kieku ż- żewġ teams li hawn f'dan il-Parlament jikkompetu għall-ġid tal-Maltin u li minn din il-kompetizzjoni jgawdu l-Maltin kollha.

Imma mhux hekk ġara, Madam Speaker.

Ħaġa ta' l-iskantament hija meta wieħed jisma' - jien nieħu gost jekk l- Onor. Ninu Zammit jew l-Onor.

John Dalli jkunu jistgħu jikkonfermaw dan - li matul id-disa' snin u nofs ta' amministrazzjoni Nazzjonalista ż-żejt baqa' dejjem ġej mil-Libja u d-discount li kien ġie offrut fis-snin sebgħin u tmenin baqa' jingħata u li l-ebda ħbiberija ta' xi pajjiż jew ta' xi kumpannija privata taż-żejt ma ġabet xi discount aħjar .

GĦalhekk ejjew naqtgħu l-linja f'dawn l-accounts u ngħidu li fiż-żmenijiet it-tajbin, fis- snin sebgħin, meta ż-żejt kien verament għali ħadnih b'discount sostanzjali - anke fuq perċentwali - u meta l-prezz taż-żejt naqas xi ftit fil-bidu tas- snin tmenin id-discount baqa' jingħata u anke meta l-prezz taż-żejt baqa' jonqos aktar id-discount fuq il-prezz taż-żejt baqa' għaddej xorta waħda anke sas-snin disgħin, anke jekk forsi b'xi formoli naqra iktar skomdi minn dawk li kien hemm qabel.

Wieħed irid jinnota pero' li partikolarment f'dawn l-aħħar ħames snin kien hemm ċerti sanzjonijiet fuq il-Libja u allura wieħed iktar u iktar għandu japprezza l-isforz li qed jagħmel il- Gvern Libjan li qiegħed jagħti dan id-discount fuq il-prezz taż-żejt fi żmenijiet meta huwa magħkus b'sanzjonijiet li ħafna jqisuhom bħala unfair u unwarranted.

Dan id-discount sostanzjali fuq iż-żejt kważi jlaħħaq għal madwar Lm1 miljun fis-sena.

Dan id-discount imbagħad jiddependi wkoll minn xi prezz ikunu qed iġibu l-prodotti fis-suq internazzjonali minn meta tkun akkwistajtu, irraffinajtu u d-data ta' meta tkun erġajt ħriġtu fuq is- suq internazzjonali.

Allura hemm ċerti differenzi u ċerti accounting practices li jistgħu jikkawżaw xi varjazzjonijiet.

Madam Speaker, il-punt ewlieni huwa li hemm discount sostanzjali fuq il- prezz taż-żejt li Malta ilha tgawdi minnu għal kwart ta' seklu sħiħ.

Meta l-Partit Nazzjonalista kien fl-oppożizzjoni dejjem maqdarna minħabba din id- dipendenza tagħna pero' meta kien fil-gvern din ma neħħihiex iżda baqa' jiddependi fuqha hu wkoll.

Anzi hawnhekk jien nikkritikah li ma ġabx titjib fuq dan id-discount mingħand il-ħbieb illustri li kellu.

Il-Gvern preċedenti kien jgħajjarna li ma jmissniex kellna din it-tip ta' ħbiberija mal-Libjani u li dawn kien saħansitra jgħajjarhom tal-ħabb għażiż, tal- qamel, tal-ġmula u ħafna affarijiet ta' dan it-tip.

Minkejja dan kollu xorta waħda kellu jaqa' għal dak id-discount fuq il-prezz taż-żejt bħala l- uniku wieħed li kien hemm u li kien jagħmel sens.

Madam Speaker, minn hawn wieħed irid iħares naqra iktar 'il quddiem għax min-nofs tas-snin tmenin sa l-1990 għaddejna minn fażi fejn bil-mod il-mod il-prezz taż-żejt beda nieżel u mbagħad reġa' beda tiela' ftit ftit.

Illum qegħdin naraw li l-prezz taż-żejt se jibqa' jiżdied sew u allura dan jiftħilna d-diskussjoni kollha dwar l-isfruttar taż-żejt fit-territorju tagħna stess.

L-Onor.

Agius, li għadu kif tkellem qabli, għamel tajjeb li semma fil-kontest tad-diskussjoni fuq l-Enemalta is-sorsi ta' minn fejn tiġi l-enerġija b'mezzi alternattivi ta' ġenerazzjoni.

Apparti mill- esperimenti fuq ir-riħ, il-mewġ u x-xemx, l-iktar alternattiva ovvja għal pajjiżna hija t-tfittxija għaż-żejt 'il hemm mix-xtut tagħna.

Hawnhekk, Madam Speaker, nixtieq infakkar li erba' snin u nofs ilu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien ipprova jirbaħ il-voti tal-Maltin billi mar bil- helmet mimli żejt fuq oil rig biex jagħti lill-Maltin x'jaħsbu li konna sibna ż-żejt u li allura kien se jkun hawn xi bonanza fis-sens li l-petrol u l-elettriku se jkunu b'xejn u li kważi kważi se nkunu qegħdin nagħtu l- flus għalxejn lill-ġirien tagħna fil-Mediterrran!

Imma minn dan ma kien hemm xejn.

Fil-fatt ir-record tat-tfittxija taż-żejt taħt disa' snin u nofs t'Amministrazzjoni Nazzjonalista juri li ż-żejt ixxotta kompletament kemm fin-north kif ukoll fis-south kif ġara wkoll lit-taħdidiet mal-Gvern Libjan biex jaslu għall-extension tad-deċiżjoni ta' l-International Court of Justice fuq id-delimitation tal-Continental Shelf bejn Malta u l-Libja.

Hawnhekk tara n-nuqqas ta' koordinament, in-nuqqas ta' responsabbilita' u n- nuqqas ta' forward looking plans min-naħa tal-Gvern Nazzjonalista imma fl- istess waqt, b'kuntrast ma' dan, wieħed jara kemm kienu effiċjenti biex imexxu l-propaganda tagħhom.

Minflok mexxew pjan serju għat-tfittix taż- żejt fl-ibħra ta' madwar Malta, qagħdu jilbsu l-helmet biex taparsi jidhru li sabu ż-żejt imma fil-fatt iż-żejt ma sabuhx u kellhom jerġgħu jirrikorru għall-kuntratt taż-żejt li kellna fi żmienna mal-Libja u li huma tant kienu jistmerru.

Hawnhekk irrid ngħid li ma kien hawn l-ebda reazzjoni dwar jekk Malta hijiex se tkun qiegħda fis-sitwazzjoni fortunata li tħaffer għaż-żejt bi profitt, ħaġa li ovvjament ikollha riflessjoni qawwija ħafna fil-konfront ta' l-Enemalta u għall-kontijiet diżastrużi li ħallitilna l- Amministrazzjoni Nazzjonalista fl-istess korporazzjoni.

Il-Membri ta' l- Oppożizzjoni jafu kemm kienu jieħdu flus mingħand l-Enemalta għall-kaxxa tal-Gvern Nazzjonalista u kienu jafu wkoll li b'hekk għabbew lill-Enemalta b'piżijiet esaġerati ta' borrowing.

Ħadd ma kien jobsor li dawn il-capital requirements se jgħabbuhom b'mod daqstant reckless, kif qed naraw mill- kontijiet li għandna quddiemna, fuq il-Korporazzjoni Enemalta għax meta wieħed jikkalkola dak kollu li għaddiet minnu minn meta spiċċa l-Gvern Laburista fl-1987 sa Ottubru ta' l-1996, isib li l-Enemalta tat lill- Gvern, jiġifieri lill-kaxxa ta' Malta, mat-Lm63 miljun fi qligħ.

Kien il- Gvern Nazzjonalista li għabba lill-Enemalta b'kemm Alla ħalaq dejn biex ikun jista' jagħmel l-isparpaljar għall-piki u għall-vendikazzjonijiet li għażel li jagħmel.

Dan huwa reckless u għalhekk nitlob li jsiru l- investigazzjonijiet xierqa ħalli jiġu nvestigati dawn it-tip ta' spending decisions li ma ġabu l-ebda gwadann għaċ-ċittadin u għall-konsumatur Malti.

Madam Speaker, issa nixtieq nibda nsemmi l-aspett ta' kif l-Enemalta tolqot liċ-ċittadini Maltin.

Fil-Programm Elettorali tagħna aħna għidna li kemm għar-rigward tat-Telemalta kif ukoll għar-rigward ta' l-Enemalta se nieħdu ħsieb li l-konsumatur ikun imħares aħjar.

Hawnhekk irrid nerġa' ngħid li ħadt gost nisma' lill-Onor.

Francis Agius, li tkellem qabli, isemmi dan il-punt - lil dan l-Onor.

Membru rrid ngħidlu "welcome" - għaliex tajjeb li meta jkollok monopolju, bħalma hija l-Enemalta, dan għandu jpatti għalih billi tagħti iktar ċans lill-konsumaturi li jissalvagwardaw iktar d-drittijiet tagħhom.

GĦalhekk jien naqbel mija fil- mija ma' l-Onor.

Francis Agius u naħseb li bejn issa u budget ieħor inkunu nistgħu nitkellmu fuq it-tisħiħ tad-drittijiet tal-konsumatur fid-dawl ta' dak is-servizz li l-konsumatur jirċievi mingħand korporazzjonijiet bħal, ngħidu aħna, l-Enemalta u t-Telemalta.

Kif diġa' ssemma l-bieraħ fil- Budget, kull fejn hemm entijiet tal-gvern hemm bżonn ta' iktar ħarsien tad- drittijiet tal-konsumatur.

Madam Speaker, nixtieq nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid li l-ammont ta' petroleum li qed tixtri l-Petroleum Division ta' l-Enemalta Corporation li, skond ir-rapport imqiegħed quddiemna, huwa ta' madwar 900,000 tunnellata, jawgura li d-deċiżjonijiet fuq din l-importazzjoni se jkunu ta' entita' mill-akbar, sew jekk isiru minn enti waħda governattiva u anke jekk ikunu ġejjn minn kwalunkwe enti oħra privata.

Fi kliem sempliċi dan huwa colossus u naħseb li jkun tajjeb ukoll kieku nirriflettu fuq il-kont enormi ta' dan l-ammont ta' żejt u l-ftehim li kont għamilt ma' Abdolati Al- Obeidi, Ministru ta' l-Affarijiet Barranin tal-Libja, li permezz tiegħu dak iż-żejt li jinxtara mil-Libja minflok ma nħallsu għalih bi flus konna nħallsu għalih b'esportazzjoni ta' goods and services Maltin.

Per eżempju, jekk hemm problemi ta' ħlas mil-Libja dovuti lill-Air Malta, permezz tas-Central Bank of Malta u s-Central Bank of Libya jista' jsir clearance arrangement kull sitt xhur jew kull tliet xhur u l-kontijiet li jkunu outstanding jiġu cleared skond l-ammont ta' żejt li nkunu qed nixtru.

Ġaladarba hawn consensus fuq ix-xiri taż-żejt mil-Libja b'discount favorevoli, ta' min igawdi wkoll mill-ammont ta' esportazzjoni li wieħed jista' jkollu lejn dak il-pajjiż peress li l-pagamenti jkunu garantiti.

Mill-esperjenza naf li l-aspett ta' pagamenti garantiti huwa l-envy ta' ħafna entijiet Ewropej, ta' ħafna private firms li jesportaw lejn il-Libja u ta' ħafna private firms Ewropej li jagħmlu xogħlijiet ta' appalt u kostruzzjoni fil-Libja peress li dawn idumu ma jitħallsu.

Dawn jgħidulna: Possibbli li minn Malta għandkom il-possibbilta' li biex tiskontaw id- 900,000 tunnellata żejt tistgħu tesportaw servizzi, tagħmlu kuntratti ta' kostruzzjoni u ta' appalt kif ukoll tesportaw prodotti Maltin u prodotti li tagħmlu value added fuqhom Malta?

Hemm dan l-opening kollu, dan is-suq kollu li jammonta għal kemm jiswew 900,000 tunnellata żejt, u dan ma tisfruttawhx kollu?

Hawnhekk ma nafx għaliex - forsi nsiru nafu mill-kelliema Nazzjonalista - matul il-perijodu Nazzjonalista ma kienx qed jiġi onorat, permezz ta' l- agrreement bejn is-Central Bank ta' Malta u s-Central Bank tal-Libja, l- iskambju taż-żejt ma' prodotti u servizzi Maltin.

Din hija ħaġa ta' l- iskantament meta l-Partit Nazzjonalista fil-gvern kien qed jipprova jibni s- settur terzjarju fl-ekonomija Maltija u meta kien qed jipprova jenfasizza ħafna l-importanza tas-servizzi fl-ekonomija Maltija.

Allura jekk inti qed tibni l-aspett tas-servizzi, ma tarax kif tista' tesporta s-servizzi wkoll lejn il-Libja peress li b'hekk ikollok ħlas garantit mis-Central Bank ta' Malta għax dawk jista' jiskontahom fuq il-clearance ta' pagamenti li jkollu darba kull tliet xhur jew darba kull sitt xhur?

Imbagħad, aktar mis-servizzi, għax is-servizzi huma aktar effimeri għalkemm xorta għandek titħallas tagħhom, insibu kuntratti ta' kostruzzjoni u kuntratti ta' appalt.

Rajna intrapriża ta' kuntratturi Maltin sejrin lejn l-Albanija li ltaqgħet ma' problemi kbar ta' ħlas.

Is-suq Libjan huwa aktar interessanti għax jekk imbagħad nersqu aktar lejn iċ-ċentru tal- produzzjoni tal-ġid, li huwa l-qafas industrijali, hemm il-possibilita' ta' esportazzjoni ta' prodotti Maltin li jkunu ġejjin minn mother companies fl- Ingilterra, fil-Belġju, fl-Olanda u fil-Ġermanja u li naraw minnhom fis- swieq Libjani.

Allura meta, per eżempju, jkun hawn industrija li tforni lill-Germanja biex imbagħad din terġa' tibgħathom lejn il-Libja, għaliex din ma tirranġax biex tesportahom direttament minn Malta u ġġib il-ħlas tagħhom immedjatament?

Dan qed ngħidu għax jaf jiġri li prodotti minn Malta jmorru l-Ingilterrra biex imbagħad jerġgħu jinżlu lejn il-Libja u wara kollox dawn jistgħu jibqgħu mingħajr ma jitħallsu meta aħna, minħabba li għandna ż-żejt bi prezz favorevoli ġej min-naħa tal-Libja nistgħu nkomplu mmexxu fuq dan il- ftehim li skond kif smajt, b'mod mhux uffiċjali, nhar il-Ġimgħa li għaddiet min-naħa tal-Libja reġa' ġie kkonfermat mal-Gvern Malti.

Allura issa la reġa' għandna din l-offerta li huma lesti sabiex ikomplu jmexxu fuq dawn il- linji, għaliex għal disa' snin u nofs ma ħadniex dawn l-opportunitajiet u qagħdna nixtru biss mingħajr ma nieħdu l-counterpart tax-xiri meta ta' kull xirja hemm il-ħlas?

L-idea kienet sempliċi jiġifieri li għal dak il-ħlas fuq iż-żejt tagħmel tajjeb l-esportazzjoni tal-prodotti u s-servizzi.

Ġara li filwaqt li s-servizzi nqatgħu minn mas-Central Bank u l-prodotti ġew ridotti sostanzjalment, x-xiri taż-żejt bi prezz favorevoli baqa' għaddej.

Jien naħseb li din il-Kamra issa trid tqum aktar fuq saqajha billi ssib opportunitajiet ġodda u ta' fejda għal din il-fornitura ta' żejt bi prezz favorevoli, ħaġa li l-Partit Nazzjonalista ma rnexxilux jagħmilha f'disa snin u nofs fil-gvern.

Nerġa' nirrepeti li kien ikun aħjar għal pajjiżna kieku l-Gvern preċedenti rnexxielu jtejjeb il-prezz favorevoli li kellna għax, skond informazzjoni li għandna, kultant id-discount fuq il-prezz kien qed ikun inqas mid-discount li konna ningħataw aħna.

Ħaġa oħra li nistgħu nagħmlu huwa li nużaw ix-xiri ta' 900,000 tunnellata żejt sabiex inkunu nistgħu niftħu swieq għall-industrija u għas-servizzi Maltin ħalli jkollna aktar ġid għaċ-ċittadini Maltin.

Madam Speaker, jien naħseb li hawnhekk wieħed jista' jara r- responsabbilta' enormi li għandha l-Enemalta Corporation.

Li kieku tela' l- Partit Nazzjonalista fil-gvern u qasam l-Enemalta f'erba' jew ħames biċċiet, lanqas kien ikun possibbli li jkun hawn dawn it-tip ta' central bank to central bank mechanisms, aktar u aktar li kieku x-xiri taż-żejt intefa' f'idejn il-privat.

Għalfejn il-pajjiż għandu jkollu r-riskju li jekk il-privat ifettillu jieqaf għal kollox jew temporanjament mix-xogħol tiegħu ibati kulħadd mentri l-istess privat ikollu l-vantaġġ li filwaqt li jkollu l-profitt ġust fuq il-bejgħ ikollu wkoll il-possibbilta' li jħallas b'oġġetti oħra għal din il-commodity ewlenija li hija l-crude oil ?

Madam Speaker, nixtieq nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid li dan is- suġġett se jibqa' importanti peress li fil-forecasts tagħhom id-diversi petroleum institutes qed jgħidu li l-prezz taż-żejt se jkompli tiela' matul dawn it-tliet snin li ġejjin .

Fid-dawl ta' dan jien konvint li jaqbel lill-poplu Malti li jkollna handling aktar serju kemm tad-domanda u tal-fornitura taż-żejt u li nisfruttaw l-openings li hemm għall-export ta' goods and services fix-xiri taż-żejt għall-Enemalta.

Grazzi ħafna, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Nirringrazzjak.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Ninu Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sinjura President, qabel xejn irrid infakkar lill- Kamra li aħna llum m'aħniex fuq in-naħa tal-Gvern u għalhekk huwa inutli li n-naħa tal-Gvern toqgħod tagħmel dawn il-ħafna mistoqsijiet lin-naħa ta' l- Oppożizzjoni għax fill-fatt hija l-Oppożizzjoni li għandha tagħmel il- mistoqsijiet lill-Gvern.

Issa nixtieq nagħmel xi ftit rimarki għal dak li għadu kemm qal sieħbi l-Onor.

Sceberras Trigona għar-rigward tax-xiri taż- żejt mil-Libja.

Madam Speaker, li niftakar jien huwa li filwaqt li qabel l-1987 ix-xiri taż-żejt mil-Libja kien isir fuq bażi ta' sitt xhur u li fuqu kien ikollna ċertu discount.

Meta fl-1987 ħa over il-Gvern Nazzjonalista, jekk m'iniex sejjer żball, dak l-agreement tawwalnih għal perijodu ta' 12-il xahar kif ukoll ħadna iżjed ammonti ta' prodotti.

Jien naħseb li l-Onor.

Sceberras Trigona jaf bil-problema li kien ikollna fuq l-ammont ta' prodotti li kienu jgħaddu min-naħa tal-Libja lejna u kien għalhekk li aħna konna żidna kemm it-tul ta' żmien minn sitt xhur għal 12-il xahar kif ukoll żidna l- ammont ta' prodotti.

Madam Speaker, l-Onor.

Sceberras Trigona semma fattur ieħor li peress li huwa ta' natura kummerċjali jien ma nixtieqx noqgħod nidħol fih.

Ta' min jgħid li huwa veru li kien hemm żmien meta l-Enemalta kienet tieħu l-crude oil mil-Libja u tirraffinah hi wkoll, pero' peress li dan huwa ta' natura kummerċjali u hemm imdaħħla entita' oħra Maltija, barra l-Gvern Malti kif ukoll il-Gvern Libjan, il-parir tiegħi lejn sieħbi l-Onor.

Sceberras Trigona huwa li jkun aħjar jekk jitkellem daqsxejn mal-financial controller ta' l-Enemalta ħalli jagħtih stampa eżatta ta' x'kien qed jiġri għax jien naħseb li jkun jaqbel li dawn l-affarijiet jibqgħu fejn huma u jkunu jafuhom biss in-nies li qegħdin fuq dak ix-xogħol.

Madam Speaker, l-Onor.

Sceberras Trigona staqsa wkoll għaliex morna Delimara u ma bqajniex fil-Marsa.

Il-Power Station tal-Marsa ma setgħetx tieħu iktar extension, jiġifieri ma setgħetx tieħu aktar żieda fil- generating capacity.

Kulħadd jaf li fil-Power Station tal-Marsa hemm il- problema tal-cooling tal-condensers u min huwa ntiż fuq dan is-suġġett jaf li minħabba din il-problema tinħoloq ċerta ineffiċjenza fil-ħruq tal- prodotti taż-żejt liema ineffiċjenza tfisser spiża aktar għall-fuel bla bżonn.

Hawnhekk ta' min jgħid ukoll li fil-Power Station tal-Marsa kien għad hemm ukoll boilers nru.

7 u 8 li fl-1987 kienu għadhom relattivament ġodda u għalhekk kienet ħaġa loġika għall-bord il-ġdid li l-Power Station tal-Marsa ma jitlaqhiex għal ruħha wara l-1987 imma kellu jibqa' jagħmel użu minnha sakemm l-istess apparat ikun għadu jiflaħ jagħti kapaċita' ta' ġenerazzjoni.

Madam Speaker, il-Ministru semma xi file tal-bozoz.

Jien dan qrajt fuqu fil-gazzetti, pero' li nista' ngħid lill-Ministru huwa li jien għamilt disa' snin u nofs bħala Segretarju Parlamentari responsabbli mill-Enemalta u lanqas qatt ma ntilef xi file; fi kliem ieħor, qatt ma ntilef file li ġie għandi mill-Enemalta.

Meta aħna konna nafu li ġejja l-elezzjoni u kellna bżonn il-bozoz - għax imbagħad tibda titgħallem għala ma jiġux il- bozoz - minn tant files, il-file tal-bozoz huwa l-iżjed file li għandek bżonn biex taqdi lin-nies u mbagħad inti stess tmur titlob u titlef dan il- file!

L-affarijiet mhux hekk!

GĦalhekk din il-kwestjoni tal-file hija invenzjoni.

Onor. Brincat, tista' tiċċekkja mad-diriġenti kollha li hemm fl-Enemalta - id-diriġenti li kien hemm miegħi llum għadhom miegħek - u ssib li qatt ma ntilef xi file.

Fil-fatt jien dan il-file tal-bozoz qatt ma rajtu b'għajnejja.

Madam Speaker, issemma wkoll li fiż-żewġ distretti fejn noħroġ jien kienu jsiru ħafna bozoz u li fil-fatt anke kien inqabeż il-vot.

Hawnhekk irrid ngħid li din tal-vot tal-bozoz hija storja twila għax fl-1987 - issa qed nitkellem minn dak li niftakar - il-Ministru ta' dak iż-żmien, jiġifieri l- ħabib tagħna Philip Muscat li ma għadux Membru Parlamentari, kellu vot ta' xi Lm80,000 u meta kienet ġejja l-elezzjoni ta' l-1987 - Ministru din nitolbok tiċċekkjaha - dan il-vot ta' l-istreet lighting tellgħu għal bejn Lm400,000 u Lm500,000.

U dan għaliex?

GĦax dan kien waħħal bozza f'kull rokna - kull fejn kienet tmur qattusa u kull fejn kien imur kelb jinnamra! - li kien hemm fid-distrett tiegħu.

Ġara allura li dan ħalla madwar Lm0.5 miljun dejn fuq il-vot ta' l-istreet lighting.

Irrid ngħid li dak iż-żmien il-vot ta' l-istreet lighting kien ta' xi Lm80,000 fis-sena u meta aħna ħadna over dan żidnih għal Lm200,000 fis-sena.

Allura kien hemm kważi Lm0.5 miljun li kien għad iridu jgħaddu bejn l-Enemalta u l-Gvern - dan id- dejn kien ikkaġunat mill-ex-Ministru Philip Muscat peress li kienu nqalgħulu xi affarijiet personali għax wara kollox kulħadd huwa uman - u aħna ħadna Lm200,000 extra mingħand il-Gvern u ħallejna dak id-dejn ta' Lm0.5 miljun bħala stand-by.

Ġara li wara l-1992 inbidlu n-nies tal-bord - jekk Alla jrid għad trid tara x'jiġifieri li jkollok nies fil-bord li jaqbdu miegħek - u kien hemm min ried li minflok ma jibqgħu jsiru l-bozoz dawk il-Lm200,000 li l-Gvern kien qed jgħaddi lill-Enemalta nużawhom to offset dawk il-Lm0.5 miljun li kien ħalla bħala dejn Dr. Philip Muscat.

Dik kienet l-istorja kollha tal-bozoz u din wieħed jista' jiċċekkjaha.

Barra minn hekk, kien hemm ċerti nies fl-Enemalta, li intom stess kont tgħidu li jien nindaħlilhom u li fil-fatt mhu minnu xejn, li kienu daħħluha f'moħħhom li ma jagħmlux bozoz.

Għadda iż-żmien - għaddew l- 1993, l-1994 u l-1995 - u meta n-nies reġgħu nbidlu mbagħad reġa' daħal daqsxejn ta' sens komun.

Kulħadd jaf li jekk il-poplu jkollu bżonn daqsxejn ta' bozza, l-Enemalta, li għandha l-monopolju f'idejha, hija fid- dover li tagħmel dawk il-bozoz.

Din hija l-istorja kollha ta' l-istreet lighting.

Il-Ministru semma wkoll it-training tal-ħaddiema.

Hawn nixtieq infakkru li meta aħna ħadna over fl-1987 waqqafna l-Corradino Training Centre.

F'dan iċ-Ċentru daħħalna lil ċerti inġiniera, wieħed minnhom kien is-Sur Carmelo Baldacchino li biex ngħidu hekk hu inġinier surmast u li ħa ħsieb din l-iskola ta' l-apprendisti.

Din l-iskola rnexxiet u minħabba li f'Corradino kien hemm diffetti fl-istruttura tal-bini, dan iċ-Ċentru konna ttrasferejnih fi skola ġewwa Marsaxlokk.

Intqal ukoll li min-naħa tagħna qatt ma semmejna kemm hemm differenza fil- cost tal-generation per unit li jiġi mill-gas turbine meta tqabblu mal-cost tal-generation per unit li jiġi mill-isteam turbine.

Aħna kemm-il darba għidna hawn ġew li l-cost tal-generation per unit li jiġi mill-gas turbine - jekk niftakar sewwa għax m'għandix il-figuri quddiemi - jiġi xi 4.6c per unit u dak li jiġi mill-isteam turbines huwa bejn 1.8c u 2c per unit.

Aħna kemm-il darba għidna li l-units mill-gas turbine jiġu ogħla minn dawk li jiġu mill-isteam turbine u kien għalhekk li jien dejjem sħaqt u għidt li l-gas turbines għandhom jinżammu biss għas-cycling u għall-peaking filwaqt li l-isteam turbines u l-combined cycles għandhom jinżammu biss għall-base load.

Il-Ministru beda l-ispeech tiegħu billi qal li għadu ma għamilx stock taking ta' kull file fl-Enemalta.

Jien nista' ngħidlu li f'dawk id-disa' snin u nofs li domt responsabbli mill-Enemalta dejjem offrejtilhom sabiex jiġu jeżaminaw il-files ta' kull tender li saret.

Jiddispjaċini ngħid li ħadt il-files tar-reverse osmosis il-qorti - hemm file fuq l-extension ta' Pembroke li huwa għoli erba' piedi - sabiex jiġu jarawhom u ħadd min-naħa ta' l-Oppożizzjoni ma ndenja ruħu li jiġi jarahom.

Huwa faċli li tiġi twaddab it-tajn imma ħadd ma ndenja ruħu jmur il-qorti u jiftaħ dawn l- imberkin files biex jara verament it-trasparenza li mxejna biha.

Qegħdin jgħidu wkoll bil-mażżra li hemm ma' għonq l-Enemalta.

Hawnhekk irrid ngħid li l-Enemalta kellha tħallas il-prezz ambjentali.

Wieħed irid jiftakar li meta aħna ħadna over il-Power Station tal-Marsa kienet taħdem bil-faħam u meta aħna għamilna l-conversion mill-faħam għaż-żejt din affettwat ukoll il-prezz tal-generation.

Fil-Power Station tal-Marsa aħna għamilna wkoll il-gas turbine u dan m'għamilnihiex għall-gost imma għax dak iż-żmien ma kellniex spare generation capacity, anzi kellna shortage, u allura sakemm lestejna l-ewwel fażi ta' Delimara daħħalna malajr gas turbine ta' 37.5mw bħala xi ħaġa temporanja għal meta jinqalgħu xi ħsarat fit-turbini antiki li kien għad hemm f'din il-Power Station.

Din il-gas turbine kienet tintuża wkoll għas-cycling u għall-peaking f'każ li d- domanda kienet titla' f'daqqa.

Issemmew ukoll l-unaccounted for units.

F'dawk id-disa' snin u nofs li kont responsabbli jien, l-Enemalta rnexxielha tniżżel l-ammont ta' unaccounted for units minn ċifra ta' madwar 25% għal madwar 15%.

Din ir- reduction kienet biċċa xogħol tajba li kif jafu l-esperti li hawn preżenti fil-Kamra, rrekjidiet investiment qawwi bħalma hu bini ta' distribution centres, it-transmission fuq il-132KV, għamilna reinforcement fuq it-33KV u fuq il-11KV u anke fuq il-low voltage u substations.

Kien hemm ukoll l- għaqal tal-ħabib tagħna s-Sur Tarcisio Mifsud - mhux qed insemmih biex ngħollih - li għafas ħafna biex jinqata' s-serq.

Allura meta tagħmel kollox ma' kollox, jiġifieri l-investiment qawwi u l-imbuttar minn-naħa tas- Sur Tarcisio Mifsud, l-Enemalta rnexxielha tniżżel l-ammont ta' unaccounted for units minn 25% għal madwar 15% li jfisser spiża inqas fil-ġenerazzjoni ta' l-enerġija.

Madam Speaker, jien qed ngħid dan mhux biex noqgħod nirrepeti imma biex infakkar daqsxejn kif verament saru l-affarijiet.

Meta wieħed jisma' lill- ħabib tagħna l-Onor.

Leo Brincat jitkellem, fejn beda jagħti ħafna ċifri, forsi wieħed jgħid: Imma x'kien qed jiġri fl-Enemalta?

X'ġara?

Dawn il- flus kollha fejn marru?

Ta' min jgħid fejn mar dak l-investiment u għalhekk jien ikolli infakkar fiex kienet tinsab l-Enemalta fl-1986/87.

Jien niftakar bħalma tiftakru intom wkoll, illi fl-1986/87 l-Enemalta kienet tinsab fi kriżi f'dak li għandu x'jaqsam mal-generation u d- distribution ta' l-enerġija elettrika.

Irrid infakkar ukoll li fl-1986/87 it-total capacity ta' l-impjanti kollha li kien hemm fil-Marsa, jekk kien ikun hemm kollox jaħdem, kienet ta' madwar 230 MW u 240 MW u dan meta, dak iż-żmien id-domanda massima diġa' kien telgħet jekk niftakar sew għal 190 MW, jiġifieri kien għad baqa' mal-50 MW spare.

Irrid infakkar ukoll li dak iż-żmien l-ikbar boiler kien ta' 60 MW.

GĦalhekk, Madam Speaker, dan kien ifisser li kieku dak iż-żmien kellhom imorru t-turbini numri sebgħa u tmienja, jiġifieri jmorru 60 MW f'daqqa, l-Enemalta kien ikollha bilfors taqta' l-provvista ta' l-enerġija elettrika.

Hawnhekk irrid nenfasizza li dak iż-żmien kienet teżisti kriżi kbira tant li l-qtugħ tad-dawl kien ikun programmat.

GĦalhekk l-Enemalta kellha titlaq minn din il-pożizzjoni ta' kriżi u dan għamlitu bi pjan, b'viżjoni u b'ħeġġa serja li taw riżultat.

Jien irrid infakkar ukoll li fil-bidu, anzi wara xi xahrejn jew tlieta, l-Enemalta diġa' kellha l-idea u l-pjan ta' x'kellha tagħmel biex tkabbar il- ġenerazzjoni ta' l-enerġija elettrika.

Kulħadd jiftakar li, kontra dak li għadu kif qal l-Onor.

Sceberras Trigona, rigward ir-rape li għamilna f'Marsaxlokk.

(Interruzzjonijiet) Aħseb u ara kemm-il rape issir ġo Malta u kemm il-pulizija rridu - qed nara lill-Onor.

Anġlu Farrugia hawnhekk - li kieku kellna nagħmlu ħafna power stations żgħar jaħdmu bid-diesel, kif issuġġeriet in-naħa l-oħra.

Fil-fatt mill-bidu nett il-pjan kien, u fil- fatt hekk ġara, li ssir power station f'Delimara.

Għaliex Delimara?

Għal bosta raġunijiet ta' natura teknika.

Hawnhekk ta' min jgħid li sa l-1991 konna diġa' għamilna żewġ units ta' 60 MW-il wieħed u, bħalma għidt diġa', fl-istess perijodu kienet saret turbina tal-gass ta' 37.5 MW u, sas-sajf ta' l-1995, konna għamilna żewġ gas turbines oħra, tat-tip Frame Six, biex b'kollox tellajna l-kapaċita' għal madwar 235 MW.

Dan ifisser li f'perijodu ta' disa' snin, l-Enemalta rnexxielha tirdoppja l-kapaċita' tal- ġenerazzjoni tagħha u dan bl-investiment li għamlet u mhux bl-isparpaljar ta' flus.

Sakemm kont responsabbli jien, l-iskop kien li t-tliet gas turbines kellhom jinżammu biex isir is-cycling u l-peaking għal meta tinqala' l-emerġenza jew għal meta titla' l-maximum demand filwaqt li l- isteam turbines kellhom jinżammu fi stat tajjeb bħala base load.

Issa ħalli ngħid xi ħaġa fuq il-combined cycle, kif qal il-Ministru, għandu jitlesta s-sena d-dieħla.

Peress li din is-sistema hija iżjed effiċjenti għandha tintuża biss bħala base load u jien nispera li din kulħadd jifhimha, bħalma napprezza li jifhimha l-Ministru l-ġdid.

Dawn huma l-affarijiet li kelli xi ngħid fuq il-ġenerazzjoni.

Fuq id-distribuzzjoni sar xogħol kbir u biżżejjed ngħid li hawnhekk iddaħħal is-sistema tat-transmission fuq vultaġġ ta' 132 KV kif ukoll sar reinforcement qawwi mal-pajjiż kollu permezz ta' kilometri sħaħ ta' cables ġodda li jaħdmu fuq it-33KV u l-11KV.

Konna qed nibnu average ta' 40 substations fis-sena u nbnew ukoll kwantita' kbira ta' distribution centres.

Hawnhekk ta' min jgħid li meta nitkellmu fuq bini ta' distribution centre ma nkunux qed nitkellmu fuq Lm100,000 imma fuq miljuni ta' liri.

Fl-1987, il-kapaċita' tad-distribution centres kienet ta' madwar 150 MVA - meta nsemmu l-MVA inkunu qed nitkellmu fuq saħħa - li sa l- 1996 aħna tellajniha għal 730 MVA u kien b'dan il-mod li niżlu l- unaccounted for units.

Wieħed irid jifhem li biex ittella' 150 MVA għal 730 MVA trid investiment ta' miljuni kbar ta' liri.

Dan ix-xogħol kollu sar biex il-pajjiż ikun jista' jlaħħaq ma' żewġ affarijiet jiġifieri mad- domanda annwali li dejjem tiżdied b'8%, li huwa ammont sostanzjali, kif ukoll biex ikollna apparat stand-by tajjeb biżżejjed biex jagħmel tajjeb għall-ħsarat li jinqalgħu.

Dawn il-ħsarat kienu jinqalgħu ta' spiss fl- apparat antik u second hand li għad hemm fil-Power Station tal-Marsa.

Kif għadni kemm għidt, fuq id-distribuzzjoni ta' enerġija elettrika sar investiment qawwi biex il-provvista titwassal b'mod stabbli għand il- konsumatur.

Hawnhekk nixtieq infakkar li fil-bidu nett ta' l-1987, Għawdex kien qisu christmas tree bid-dawl iteptep peress li ma kienx hemm provvista b'saħħitha u stabbli.

Niftakar li l-ewwel ħaġa li konna għamilna għal Għawdex kien is-submarine cable li jaħdem fuq vultaġġ ta' 33KV.

Fid- distribution centre tal-Qala - l-inġiniera li hawn fil-Kamra jistgħu jikkoreġuni jekk nieħu xi żball - konna għamilna żewġ transformers ta' 15MVA-il wieħed u niftakar li fl-1986/87 konna ngħidu li dak l-ammont totali ta' 30MVA kien lussu għal Għawdex.

Iż-żmien pero' għallimna mod ieħor għaliex tant kien hemm żvilupp fit-tramuntana ta' Malta kif ukoll f'Għawdex li dawk it-30MVA li konna għamilna f'Għawdex ma kenux biżżejjed sa l-1995/96.

Tant hu hekk li s-sena l-oħra dawk it-transformers tal-Qala kellna nneħħuhom biex minflokhom nagħmlu tnejn ta' 30MVA il-wieħed.

Dan ifisser li erġajna rdoppjajna l-kapaċita' tat-transformers ħalli b'hekk Għawdex ikollu provvista adegwata u stabbli ta' enerġija elettrika.

Madam Speaker, irrid ngħid ukoll fejn mar l-investment, għax meta wieħed joqgħod jisma' dak li ntqal hawn ġew il-bieraħ fil-budget speech mill- Ministru Spiteri, wieħed jibda jitbissem u jgħid li din tal-ħofra se ssir xi ċajta.

Veru li hemm ċerti affarijiet li juru li l-korporazzjoni tista' tkun in the red, imma meta wieħed iħares lura u jara l-ammont kbir ta' investiment li sar matul dawn l-aħħar disa' snin u nofs wieħed jiskanta kif il-figuri ma kenux in the red iżjed milli kif tpinġew illejla.

Nixtieq inżid li anke fejn jidħol l-aspett ambjentali saru ċerti xogħlijiet bħal, per eżempju, it-tneħħija tal-metodu li bih kienu jgħaddu l- cables, jiġifieri s-sistema ta' aerial lines.

Per eżempju, l-cables li naraw telgħin minn Ħal-Qormi għal Ħaż-Żebbuġ u li jibqgħu telgħin għan-naħa tal-Mosta u tal-Mellieħa huma mgħoddijin b'sistema ta' l-aerial lines li huma soġġetti għal ħafna ħsarat.

Onor. Ministru jiddispjaċini ngħidlek li għad trid tibda tifhem x'jiġifieri meta tagħmel dawn l-aerial lines għax jiġri li kull meta tagħmel xi sajjetta u taqbadlek xi wieħed minn dawk il- pilastri jkollok shedding fis-sistema tat-transmission.

Għalhekk kienet ħaġa għaqlija li l-Gvern Nazzjonalista ntroduċa l-metodu li kull fejn għaddejna cables ta' vultaġġ għoli 'l fuq minn 11KV u 33KV dawn il-cables għamilnihom taħt l-art ħalli b'hekk kemm jista' jkun neliminaw ir-riskju li jkollna dan it-tip ta' shedding.

Kien għalhekk ukoll li meta għamilna reinforcement fuq it-33KV bejn il-Mosta u l-Mellieħa u mbagħad mill- Mellieħa għaċ-Ċirkewwa, użajna żewġ underground cables.

Jekk m'iniex sejjer żball il-parti tal-cable ta' 33KV li kien joħroġ mill-Mosta sal-bridge li hemm in-naħa magħrufa bħala ta' l-Isperanza neħħejnieh, baxxejnieh u għamilnieh forma ta' cable taħt l-art b'vultaġġ ta' 33KV.

Dan kollu għamilnieh biex kemm jista' jkun il-provvista' ta' l-enerġija elettrika nwassluha għand il-konsumatur b'mod stabbili u mingħajr interruptions.

Jien diġa' għamilt riferenza għall-istreet lighting u rrid inżid li lil pajjiżna dawwalnieh bil-lejl, xegħelna ħafna monumenti u xtaqt li kellna l- mezzi finanzjarji biex inkunu nistgħu nixegħlu iżjed monumenti u knejjes fil-pajjiż.

Il-Ministru qal li kien hemm nies fl-Enemalta li nefqu madwar Lm150,000 biex infakkru ċ-ċentinarju ta' l-introduzzjoni ta' l-enerġija elettrika f'Malta pero' jien kont opponejt li jintnefqu dawk il-flus kollha.

(Interruzzjonijiet) Iva, jien opponejt bis-sħiħ għax jien taxpayer bħalek imma mbagħad, biex tan-naħa l-oħra ma joqogħdux jgħiduli li jien noqgħod nindaħal lil kull chairman, ħallejtu għaddej.

Dak li ġara!

Iċ-chairman ta' l-Enemalta nefaq madwar Lm150,000 biex infakkru l- anniversarju tad-dħul ta' l-enerġija elettrika f'Malta, ħaġa li jiena ma qbiltx magħha għax nemmen li b'dik iċ-ċifra konna nagħmlu l-istreet lighting kollu tal-coast road tal-Mellieħa jew tat-triq ta' Wied il-Għajn, liema xogħol kien ikun ta' aktar fejda għall- poplu Malti.

Madam Speaker, saret ukoll kwantita' kbira ta' reinforcement fuq il- vultaġġ iż-żgħir ta' 415 V. Bħalma nafu, illum qed jiddaħħlu l- airconditioners fid-djar, mhux għax hawn in-nisa jaħdmu, imma minħabba li l- livell ta' l-għajxien li dejjem qed jogħla u għaldaqstant qed ikun hemm bżonn ta' supply qawwija ta' three-phase.

Għal dan il-għan, l-Enemalta għamlet reinforcement u daħħlet it-three-phase f'ħafna bliet u rħula biex b'hekk ikunu jistgħu jiġu akkomodati It-talbiet tal-konsumaturi għal supply ta' enerġija fuq vultaġġ ta' 415V.

Punt ieħor li rrid insemmi hawnhekk huwa li sa l-1987 kien hawn id- drawwa li n-neutral cables isiru ta' l-aluminium u li jkunu mikxufin.

Liċ- chairman il-ġdid, is-Sur Mifsud, li dak iż-żmien kien deputy chairman, minjaf kemm-il darba għamiltlu mistoqsijiet fuq dan l-imbierek aluminium cable għax kont informat bil-fatt li l-aluminum cables mikxufin jistgħu jikkaġunaw il-ħsara u minflok li l-vultaġġ ikun ta' 240V dan seta' jvarja bejn 0 u 415V.

Dan kien proġett ieħor kbir li nvolva investiment kbir min- naħa tal-Gvern Nazzjonalista li permezz tiegħu neħħejna kemm jista' jkun in- neutral cable mikxufin ta' l-aluminium u minflokhom għamilna cables iżjed adattati.

Madam Speaker, irrid ngħid li dan l-investiment kollu li għadni kif semmejt sar sabiex l-enerġija elettrika tkun tista' tiġi ġġenerata, biex ikun hemm spare generating capacity u biex din l-istess enerġija elettrika titwassal b'vultaġġ stabbli għand il-konsumatur bl-inqas spiża possibbli u bl-inqas impatt negattiv fuq l-ambjent.

Issa ħalli ngħid xi ħaġa fuq il-vultaġġ ta' 132KV.

Kienet deċiżjoni għaqlija tal-bord ta' dak iż-żmien li nitilgħu għal trażmissjoni ta' vultaġġ ogħla minn dak tat-33KV li kellna għax dan ifisser li iżjed ma togħla fil-vultaġġ inqas ikunu l-losses.

L-ewwel link li saret kienet bejn Delimara Power Station u d-distribution centre li għamilna fil-Marsa fejn kien għadda cable tal-132KV permezz ta' trinka.

Dwar dan kelli kwestjoni għax ridt li bl-istess spiża minflok dak il-cable jgħaddi minn ġo trinka dan ngħadduh minn ġo mina li fil-fatt sservi ukoll għal passaġġ ta' iżjed conduits u cables - dan kollu jista' jiġi ċċekjat mal-files.

Din is-sistema qiegħda tiġi estiża mid-distribution centre tal-Marsa għad- distribution centre ġdid li qed jinbena fil-Mosta għax fil-fatt dan il- cable mhux qed jitpoġġa minn ġo trinka imma sa jgħaddi minn ġo mina twila xi 5.8 kilometri.

Jien ħadt pjaċir nara lill-Ministru jmur hemmhekk biex jara u jinawgura biċċa xogħol b'irġulija li saret biex is-sistema ta' distribuzzjoni u ta' trażmissjoni ta' enerġija elettrika fuq vultaġġ ta' 132KV tkun tista' titwassal b'mod pulit u fl-istess ħin dik l-istess mina tkun tista' tintuża għal passaġġ ta' servizzi oħrajn.

Madam Speaker, fil-bidu nett jiena semmejt l-unaccounted for units u nixtieq inżid li biex dawn niżlu minn 25% għal 15% kellu jsir dan l- investiment kollu fil-qasam tad-distribuzzjoni u ta' trażmissjoni ta' l- enerġija elettrika plus, nerġa' ngħid, is-sehem li ta l-financial controller biex dak it-telf seta' jiġi mrażżan.

Nixtieq ngħid ukoll li bis- sistema li għandna fil-pajjiż u mir-rapporti li kienu għamlu l-Koreani f'nofs it-tmeninijiet - ma nafx id-data eżatta - f'Malta għandna bejn 10% u 12% bħala losses minħabba l-mod kif inhi fformata s-sistema ta' distribution u ta' transmission li għandna.

Madam Speaker, fuq Għawdex għada se jitkellem l-Onor.

Anton Tabone u jien ċert li l-Onor.

Tabone se jitkellem fuq ix-xogħol utli li l-Enemalta għamlet f'din il-gżira.

Rigward l-ambjent nerġa' nfakkar f'dak l-investiment kbir li kien sar biex tneħħa l-faħam mill-Marsa.

Kulħadd jaf li l-ġenerazzjoni ta' l- enerġija bil-faħam kienet qed toħloq ħafna problemi ta' double handling, ta' ħmieġ ikkaġunat mill-faħam fil-Marsa u ta' fejn seta' jiġi dumped l- irmied tal-faħam.

Għalhekk il-Gvern Nazzjonalista, bħalma kien wiegħed fil-Programm Elettorali tiegħu ta' l-1987, kien neħħa l-faħam mill-Marsa billi l-boilers il-kbar Nri.

7 u 8 bdew jitħaddmu bil-fuel oil.

Barra minn hekk, biex inkomplu ntejbu l-kwalita' ta' l-emissions li joħorġu miċ- ċmieni tal-power station, dan l-aħħar l-Enemalta bdiet tuża additives ħalli b'hekk id-dħaħen li joħorġu minn dawn iċ-ċmieni jikkawżaw inqas ħmieġ.

Investiment ieħor sar fil-Petroleum Divison billi l-bunkering station li hemm fil-Marsa ġiet mibnija mill-ġdid minn installation ta' madwar 14,000 metric tons għall-bunkering station ġdida ta' 45,000 metric tons.

Din l- installation għandha apparat state of the art, hija fully computerised u hija proġett li qiegħed jirrendi tajjeb.

Fil-Petroleum Division sar investiment kbir ieħor f'road tankers, fire safety equipment, refuellers għall-airport u f'xiri ta' ħafna apparat ġdid ieħor minflok l-apparat antik li kien hemm qabel.

Fil-Gas Division skrappjajna kwantita' kbira minn dawk iċ-ċilindri li kienu ġejjin minn ditti differenti biex b'hekk daħħalna ċerta uniformita' bl-introduzzjoni taċ-ċilindru tat-12-il kilogramm li huwa magħruf bħala ċ- ċilindru clip-on.

Irrid inżid li saret ukoll manutenzjoni u overhaul kbira ta' l-isfieri u ta' dawk is-cylindrical containers kollha li hemm fil- Qajjenza ħalli b'hekk intawlu l-ħajja ta' l-installation sakemm din tiġi shifted għal post iktar safe.

L-investiment f'din il-korporazzjoni ma sarx biss fil-makkinarju u fil- generation ta' l-Enemalta imma sar ukoll fir-riżorsi umani.

Irrid ngħid li taħt Gvern Nazzjonalista l-ħaddiema ta' l-Enemalta marru tajjeb għax mill- 1987 sal-lum il-pagi tal-ħaddiema rduppjaw.

Hija ħaġa sabiħa li jirduppjaw il-pagi tal-ħaddiema li taw sehemhom.

Nixtieq infakkar li kien Gvern Nazzjonalista fl-1987 ħallas lill-ħaddiema kollha għat-time-off-in-lieu li kellhom kif ukoll daħħal is-sistema li jingħataw free units lill-ħaddiema kollha ta' l-Enemalta.

Madam Speaker, nixtieq nagħlaq id-diskors tiegħi billi qabel xejn inħeġġeġ u nawgura lill-Enemalta biex tkompli tiżviluppa u miexja 'l quddiem.

Jien ma rridx ngħid li ma baqax xi jsir pero' irrid ngħid li Enemalta llum tinsab fuq sisien sodi.

Peress li l-Enemalta hija sezzjoni ħajja din trid tkabbir, tisħiħ u investiment kontinwu.

Issa li l-Enemalta għandha spare generating capacity, distribution system fuq sisien sodi u għandha l-gas u l-petroleum division f'posthom u għalhekk tinsab f'pożizzjoni aħjar milli kienet fiha fl-1987 - nixtieq li l-Enemalta timxi f'direzzjoni daqsxejn differenti fis- sens li ssir iżjed customer friendly.

Jien nixtieq ukoll li l-Enemalta tkompli tiddependi u żżomm il-mission statement tagħha jiġifieri, li tkompli tipprovdi l-enerġija elettrika, li din titwassal b'mod stabbli għand il-konsumatur u li l-enerġija elettrika titwassal bl-inqas spiża teknikament possibbli kif ukoll bl-inqas impatt negattiv fuq l-ambjent.

Jien jidhirli li l-Enemalta waslet f'pożizzjoni li tieħu l-passi neċessarji ħalli tara li jiġi mwaqqaf regolatur fil-qasam ta' l-enerġija.

Jien nemmen u nawgura li dan ir-regolatur għandu jwassal biex l-Enemalta tibda topera b'regolamenti u f'parametri u b'kondizzjonijiet li awtomatikament jissarrfu f'servizz iżjed dixxiplinat u effiċjenti lejn il-konsumatur.

Sinjura President, jien se nagħlaq id-diskors tiegħi billi nirringrazzja lil dawk in-nies kollha li tul dawn l-għaxar snin ħdimt magħhom fl- Enemalta, b'mod partikolari lil dawk in-nies li hemm warajk li bosta fil- parti l-kbira tagħhom huma inġiniera.

L-awgurju tiegħi jmur għall-bord il- ġdid ta' l-Enemalta filwaqt li pubblikament nirringrazzja lil tlieta min- nies li magħhom ħdimt ħafna fl-Enemalta li huma s-Sur Joe Grima, li kien deputy chairman, is-Sur Lawrence Ciantar, li kien iċ-chairman ta' l- Enemalta, u lil Prof. Robert Ghirlando li flimkien wettaqna dan ix-xogħol kollu għall-ġid tal-pajjiż.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Nirringrazzjak.

Sar il-ħin.

Jekk jogħġbu, l-Onor.

Joe Mizzi jressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 15 ta' Jannar fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Mozzjoni ta' Proċedura dwar l-Estimi Ġenerali ta' Spiża għas-sena 1997 u l- Estimi Supplimentari ta' Spiża għas-sena 1996.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Korporazzjoni Enemalta għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru 1996 sat-30 ta' Settembru 1997 - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Tribunal għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa - it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur - it-Tieni Qari.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Jose' Herrera.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Madam Speaker, deherli li jkun opportun għalija li f'dan l-Aġġornament nitkellem fuq qasam partikolari tal-ġustizzja.

Fil- programm elettorali tal-Malta Labour Party kien ġie propost li jsiru emendi fil-liġi sabiex tissaħħaħ il-figura tal-maġistrat inkwirenti.

Fid-Diskors tal-Budget li nqara l-bieraħ mill-Ministru ta' l-Ekonomija u l-Finanzi sar aċċenn fuq dan is-suġġett fis-sens li din is-sena stess il-Gvern beħsiebu jilleġisla fuq il-funzjoni tal-maġistrat inkwirenti.

Din, minbarra li turi li l-Gvern beħsiebu jimplimenta wegħda oħra tiegħu f'qasir żmien, turi wkoll kemm il-Gvern għandu għal qalbu t-trasparenza billi se jagħmel riforma radikali ħalli jelimina l-korruzzjoni u billi jagħmel dan is- suġġett fost il-prijoritajiet tiegħu.

Hawnhekk ta' min isemmi ftit l- isfond soċjali u storiku li qed iwassal lill-Gvern biex jipproġetta riformi radikali fis-sistema ġudizzjarja tagħna.

Madam Speaker, sal-lum il-pajjiż għad ma għandux sistema awtomatika u indipendenti biex teżamina u tissindika l-abbużi tal-poter u każi ta' korruzzjoni fil-pajjiż.

Tradizzjonalment, fis-sistema tagħna kull meta kienet tinħass xi xamma kbira ta' korruzzjoni jew kull darba li kienet issir pressjoni kbira minn xi settur tal-pubbliku jew minn xi partit politiku fuq xi att kwestjonabbli l-gvern tal-ġurnata kien ikollu ta' kull darba jappunta tribunal jew bord ad hoc.

Pero' fil-prattika kien jiġri li ħafna drabi ċ-chairmen ta' dawn il-bordijiet kienu jkunu nies magħżulin unikament mill-gvern tal-ġurnata u kienu jkunu jidhru wisq leali lejn l- istess gvern li jkun appuntahom.

F'ħafna każi d-deċiżjonijiet ta' dawn it- tribunali kienu jitqiesu b'lenti skura u mhux dejjem kellhom il-fiduċja tal- poplu in ġenerali.

In oltre tradizzjonalment dawn it-tribunali ma kellhomx poteri eżekuttivi u kultant id-deċiżjonijiet tagħhom kienu jservu biss bħala rakkmandazzjoni lill-prim ministru jew lil xi ministru partikolari.

GĦalhekk ħafna drabi nħass li dawn it-tribunali servew biss bħala paraventu fejn ġieli aktar għattew milli kixfu affarijiet.

Kien hemm anke okkażjonijiet fejn rapporti ta' bordijiet ta' inkjesta ma ġewx made available lill-pubbliku u kkreaw element ta' suspett qawwi bħal, per eżempju, meta kienet saret l-inkjesta fuq dak il-frame-up li fih kien hemm involut ex-Assistent Kummissarju tal-Pulizija.

Ta' min jgħid ukoll li dawn it-tribunali lanqas kien ikollhom ir-riżorsi finanzjarji u umani sabiex jaqdu l-funzjonament tagħhom mill-aħjar li jistgħu.

Madam Speaker, il-Partit Nazzjonalista fil-gvern li kien wiegħed li se jeqred il-korruzzjoni bl-għeruq u x-xniexel, ma għarafx jilqa' b'mod effikaċi l-problemi serji ta' trasparenza u l-kontroll tal-korruzzjoni.

Huwa deherlu li kellu jikkrea l-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni li għalkemm on paper dehret li kienet se tkun tribunal indipendenti u imparzjali, fil-fatt din il-kummissjoni ma servietx il-funzjoni tagħha b'mod tajjeb.

L-ewwelnett ta' min igħid li l-membri ta' dan it-tribunal huma appuntati mill-gvern tal-ġurnata għal perijodu ta' żmien u wara huma jistgħu jerġgħu jiġu appuntati skond id-diskrezzjoni ta' l-istess gvern u għalhekk il-membri ta' din il-kummissjoni ma għandhomx dik li tissejjaħ security of tenure ħaġa li hija sinonima mal-konċett ta' indipendenza.

In oltre, din il-kummissjoni kellha tirrapporta direttament lill-prim ministru personalment.

Ħaġa oħra kienet li ġieli kien hemm kritika li wħud mill- membri ta' din il-kummissjoni setgħu dehru li kienu viċin wisq tal-Prim Ministru u tal-Gvern tal-ġurnata.

Għaldaqstant dan ma kienx ideali, tenendo conto l-fatt li ħafna drabi l-issues li kellhom jiġu sindikati minn dan it-tribunal kienu jkunu very hot issues u li spiss kienu jirrigwardjaw l-andament ta' l-istess Gvern.

Madam Speaker, hawnhekk ta' min jgħid li qed jiġi propost li fis-sistema ġudizzjarja tagħna ssir riforma radikali sabiex il-maġistrati stess jibda jkollhom il-ġurisdizzjoni li jissindikaw u jinvestigaw l-abbużi li jistgħu jsiru minn żmien għal żmien kif ukoll ix-xniegħat ta' korruzzjoni b'mod ex-ufficio.

Dan se jibda' jkun parti mix-xogħol ordinarju tagħhom.

Ġustament qed jiġi propost ukoll li l-inkjesti li jħejju dawn il- maġistrati inkwirenti jkunu mgħoddija direttament lill-Parlament u mhux lil xi ministru partikolari biex b'hekk il-konklużjonijiet tagħhom ikunu available to one and all. Dan żgur se jgħin ħafna biex jinħoloq ambjent ta' trasparenza fis-soċjeta' għaliex il-maġistratura għandha dak li jissejjaħ security of tenure office peress li l-maġistrati tagħna ma jiddependux mill-gvern tal-ġurnata għal re-appointment u għalhekk dawn mhux biss ikunu imparzjali imma jkunu wkoll tabilħaqq indipendenti.

Huwa mistenni wkoll li biex tiġi implimentata din is-sistema l-maġistratura se tingħata l-riżorsi finanzjarji u umani kollha neċessarji biex tkun tista' taqdi din il-funzjoni ġdida li se jkollha.

Biex l-inkwirenti jinvestigaw il-każijiet tagħhom mhux se jkunu jiddependu mill-gvern jew mill-pulizija għax dawn se jkollhom l-awtorita' li minn rajhom jinvestigaw kull ħjiel ta' korruzzjoni jew ta' abbuż mingħajr ma jistennew li l-inċident jiġi rrapportat u mwassal lilhom mill-pulizija eżekuttiva.

Hawnhekk ta' min jgħid li qed jiġi suġġerit ukoll li tkun ħaġa ideali li kieku dawn il- maġistrati jkollhom taħt idejhom pool ta' pulizija ġudizzjarja għax ikun inutli li jkollok maġistrati indipendenti meta mbagħad in-nies li jridu jassistu lill-istess maġistrati fil-qadi tad-dmirijiet investigattivi tagħhom ma jkunux indipendenti għax huma responsabbli lejn awtorita' oħra.

Madam Speaker, għal xi raġuni jew oħra l-Oppożizzjoni opponiet dawn il- proposti kollha u dan jindika li m'hu veru xejn li din temmen fi trasparenza serja.

Ir-raġunijiet li dejjem ittantat tressaq l-Oppożizzjoni kienu biss tekniċi bħal, per eżempju, il-fatt li s-sistema ġudizzjarja tagħna m'hijiex ekwivalenti għal dik ta' fuq il-Kontinent, bħal dik ta' l- Italja fejn nisimgħu ħafna fuq il-maġistratura u l-mani pulite.

Apparti minn dan, ma jidhirx li l-Oppożizzjoni ressqet argumenti oħra u fil-verita' wieħed għandu jtenni li attwalment l-idea tal-Gvern hija l-aħjar sistema sabiex tkisser darba għal dejjem ix-xibka tal-korruzzjoni li talvolta tikkrea ruħha f'dan il-pajjiż.

Billi sal-lum il-maġistrati inkwirenti tagħna ma kellhomx din il-funzjoni bħal pajjiżi oħra ma għandu jfisser assolutament xejn għax din hija kultura ġdida u moderna ta' checks and balances oħra li qed tinħass li hija meħtieġa anke f'soċjeta' bħal tagħna.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Nirringrazzjak.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Adrian Vassallo.

ONOR.

ADRIAN VASSALLO: Madam Speaker, din hija l-ewwel darba li jien se nitkellem f'dan il-Parlament u għalhekk nixtieq nibda billi nifraħlek tal- ħatra li inti ngħatajt u nifraħlek ukoll għall-mod eċċellenti li bih inti qiegħda tmexxi dawn is-seduti.

Madam Speaker, f'dan l-Aġġornament nixtieq nitkellem fuq l-aktar żewġ delizzji antiki u popolari li hawn ġewwa dawn il-gżejjer, jiġifieri l-kaċċa u l-insib, liema żewġ delizzji huma għal qalbi ħafna.

Fil-fatt jien ma nistax ma nibdiex billi ngħid xi ħaġa fuq il-ħafna ittri li qegħdin jidhru fil-gazzetti kontra dawn id-delizzji.

Irrid ngħid li jien m'għandi xejn kontra dawk li jiktbu fil-gazzetti biex jesprimu xi opinjoni li jista' jkollhom fuq xi suġġett partikolari u dan qed ngħidu biex ma niġix miftiehem jew interpretat ħażin.

Pero' mill-elezzjoni 'l hawn qegħdin jidhru ħafna ittri f'diversi gazzetti lokali kontra l-kaċċa u l-insib u kieku wasalna s'hawnhekk ma ġara xejn għax kull min hu kontra dawn id- delizzji għandu kull dritt li jikteb fil-gazzetti.

Li qed jiġri pero' huwa li f'dawn l-ittri, li l-biċċa l-kbira tagħhom huma miktubin minn nies li ġejjin minn pajjiżi Ewropej, qed ikun hemm ħafna kliem iebes u aħrax kontra kaċċaturi u nassaba Maltin u Għawdxin kif ukoll kontra l-poplu Malti in ġenerali.

Jien inħoss li ma nistax ma ngħidx xi ħaġa fuq dawn l-ittri, kemm minħabba li jiena kaċċatur u dilettant ta' l-għasafar, kif ukoll bħala ċittadin Malti.

Dawn l-ittri huma mimlijin kliem aħrax kontra l-Maltin fejn qed jgħajruna kattivi, primittivi, ta' wara l-muntanji, barbari u ħafna affarijiet oħra, u dan kollu għaliex f'Malta hawn min joħroġ għall-kaċċa u hawn min imur jonsob.

Bħal dak li qallu fl-Ewropa ma ssirx kaċċa!

Nerġa' ngħid li ma nafx għalfejn sar dan l-għaġeb kollu f'dan ir-rigward għaliex fl-Ewropa mhux għasafar biss jinqatlu imma anke trabi.

Dawn joqogħdu jgħidu li aħna noqtlu ħafna għasafar meta bl-aborti li jsiru fl-Ewropa f'ġurnata waħda jinqatlu aktar trabi milli jinqatel tajr f'Malta f'season sħiħ.

Lil dawk in-nies li jiktbu dawn it-tip ta' ittri jien ngħidilhom biex imorru lura lejn pajjiżhom ħalli jirranġaw l-affarijiet ħżiena li għandhom bħal, ngħidu aħna l-abort, id-divorzju, nies li jgħixu bla saqaf fuq rashom, il- prostituzzjoni, li f'ċerti pajjiżi Ewropej, hija legali u l-pornografija li fl-Ewropa hija legali.

Meta jirranġaw l-istil ta' ħajja li jgħixu mbagħad dawn in-nies forsi jkollhom id-dritt li jiġu hawn u jgħidulna kif għandna ngħixu, pero' sakemm ma jirranġawx dawn l-affarijiet ngħidilhom biex jekk jogħġobhom lilna jħalluna fil-kwiet.

Madam Speaker, dawn l-ittri m'huma jservu għal xejn ħlief biex jagħmlu ħsara lil pajjiżna għax l-intenzjoni tagħhom hija biex jonqos it-turiżmu lejn Malta.

Dan qed iservi biex il-kaċċatur u n-nassab ikompli jitbiegħed minn min hu kontra d-delizzju tagħhom.

Agħar minn hekk, dan qed iservi wkoll biex il-kaċċaturi u n-nassaba jibdew jaraw lil dan it-turist bħala xi ħaġa kerha biex b'hekk forsi 'l quddiem, allaħares qatt jafu jinqalgħu xi inċidenti mat-turisti li jkunu ta' dettriment għat-turiżmu.

Jien ma nafx għalfejn gazzetti tant importanti f'pajjiżna jippubblikaw ittri li jkun fihom din il-kritika ħarxa kontra Malta in ġenerali li l- iskop tagħha hu li ssir ħsara lill-pajjiżna.

Fl-ewwel diskors li għamel l-Onor.

Fenech Adami f'din il-Leġislatura kien qal li l-Partit Laburista kien gideb meta qal li l-kaċċa se tintmiss jekk Malta ssir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea.

Ngħid jien, allura għalfejn dan id-diskors qiegħed jingħad issa wara li għaddiet l-elezzjoni?

Dan id- diskors imissu ntqal qabel l-elezzjoni speċjalment meta l-Għaqda Kaċċaturi, Nassaba u Konservazzjonisti kienet stiednet lill-Onor.

Fenech Adami għal forum pubbliku ħalli jispjega l-pożizzjoni ta' Malta dak iż-żmien, liema stedina kienet ġiet rifjutata.

Il-verita' hi - u l-kaċċaturi jafuh dan - li jekk Malta xi darba ssir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea, il-kaċċa jkollha tieqaf fir-rebbiegħa u l-insib ikollu jieqaf is-sena kollha; dan ma jista' jmerih ħadd.

Irrid infakkar ukoll li qabel l-elezzjoni ta' l-1992, l-Onor.

Fenech Adami stess kien qal lill-kaċċaturi u lin-nassaba li jekk il-partit tiegħu jirbaħ l-elezzjoni la kien se jmiss il-kaċċa u lanqas l-insib.

Ftit wara li l-Partit Nazzjonalista rebaħ l-elezzjoni ta' l-1992 kienu ħarġu regolamenti, li sfortunatment għadhom eżistenti, kontra l-kaċċa u l-insib li tant kienu ħorox illi ħafna kaċċaturi u nassaba ġenwini waqfu milli jipprattikaw id-delizzju tagħhom filwaqt li dawk li komplew bid-delizzju sabu ruħhom ippersegwitati mill-forzi ta' l-ordni, speċjalment mill-ALE - l- Administrative Law Enforcement.

L-ALE suppost kienet twaqqfet biex tieħu ħsieb l-ambjent, imma minflok ma ħadet ħsieb ta' l-ambjent, din kienet kontinwament tiġri wara l-kaċċaturi.

Ġejna wkoll ippersegwitati mill-ajru permezz ta' helicopters li kienu joqogħdu jduru fuqna l-ħin kollu sabiex jaraw x'inkunu qegħdin nagħmlu u mill-banda l-oħra dawk li kienu joħorġu għall-kaċċa fuq il-baħar kienu jiġu ppersegwitati permezz tal-patrol boats li kienu l-ħin kollu jiġru warajhom.

Aħna l-kaċċaturi ġejna ttrattati qisna konna xi grupp ta' terroristi armati jew inkella xi grupp ta' kriminali ħorox jew xi barunijiet tad-droga.

U dan kollu għalfejn, Madam Speaker?

Dan kollu għax aħna kaċċaturi u nassaba.

Jekk xi ħadd minna kien ixellef difrejh ma' xi regolament - anke fuq dubju - malajr kienu jiġu u jikkonfiskaw l-arma, l-għasafar u l-opra tal-baħar u Alla biss jaf meta u kif teħodhom lura.

Għalfejn kien qed jiġri dan, nerġa' ngħid?

Dan kollu kien qed iseħħ biex il-pajjiż jidher sabiħ ma' l-Ewropa għax għall-Partit Nazzjonalista l-Ewropa kienet tiġi l-ewwel u qabel kollox filwaqt li ċ- ċittadin Malti kien jiġi l-aħħar.

Madam Speaker, aħna għalfejn noħorġu għall-kaċċa u l-insib?

Biex nirrispondi għal din id-domanda, irrid ngħid li l-bniedem ilu jgħix fid- dinja għal aktar minn miljun sena u tul dan iż-żmien kollu għex permezz tal- kaċċa u l-insib għax dawn kienu l-istinti li n-natura tat lill-bniedem biex jgħix.

Anke llum, ħafna mill-attivitajiet tal-bniedem huma marbuta ma' dawn l- istinti saħansitra anke ċertu logħob tat-tfal bħalma huma n-"noli" u l- "ħarba" - żewġ logħbiet li jilgħabuhom it-tfal tad-dinja kollha - huma varjazzjoni ta' kaċċa fejn it-tfal jikkaċċjaw lil xulxin.

Jekk tħares lejn ċerti delizzji tal-bniedem, speċjalment dawk id-delizzji fejn wieħed jikkollezzjona xi affarijiet, issib li dan jirrikorri għal varjazzjoni ta' dan l-istint għax dan ikun qiegħed dejjem jikkaċċja għal dak l-oġġett li ma jkollux.

Anke l-elezzjoni hija forma oħra ta' kaċċa fejn aħna l- kandidati nikkaċċjaw għall-voti ta' l-eletturi.

Li rrid infisser hu li fil- każ tagħna, il-kaċċaturi u n-nassaba, dan l-istint għadu jinstab fl-istat oriġinali li tathulna n-natura u dan il-fatt mhux it-tort tagħna għax wara kollox in-natura għamlitna hekk.

B'dak li qed nagħmlu aħna l-kaċċaturi u n-nassaba la qed niksru xi liġi tal-bniedem, għax il-kaċċa ssibha fid-dinja kollha, la qed niksru xi liġi t'Alla, għax jekk inti tħares lejn il-Bibbja ssib illi l-kaċċa hija permessa, u lanqas qed niksru xi liġi tal-Knisja għax saħansitra għandna l-qaddis patrun tagħna.

Irrid ngħid li fl-Ewropa, ħafna affarijiet li sa ftit ta' żmien ilu kienu jitqiesu bħala ħżiena, illum f'isem id-drittijiet tal-bniedem m'għadhomx jitqiesu hekk u qegħdin jiġu aċċettati.

Mela għalfejn dan il- ħafna għaġeb fuq il-kaċċa u l-insib!?

Il-kaċċa u l-insib ilhom jeżistu hawn Malta minn mindu l-bniedem rifes fuq artna.

Jekk, per eżempju, immorru lura daqs 500 sena, meta dak iż-żmien Malta kienet taħt l-Ispanjoli, insibu li meta r-Re Karlu V ġie biex jgħaddi lil Malta lill-granmastri, bħala kera, kien talabhom żewġ bisien fis-sena.

Dan kien delettant kbir tal-kaċċa u għalhekk kulma ried kienu żewġ għasafar biex hu jkun jista' jikkaċċja bihom.

Meta ġew il-granmastri hawn Malta tant sabu kaċċaturi li kellhom jirriservaw ħafna artijiet għalihom u jekk il-Maltin kienu jinqabdu jidħlu fl-artijiet riservati għall-kaċċa tal-kavallieri, bħala kastig, kienu jintbagħtu jaqdfu fuq ix-xwieni ta' l-Ordni.

Nista' ngħid pero' li lanqas b'dan il-metodu ma rnexxielhom jaqtgħu l-kaċċa u l-insib minn fost il- Maltin għax anke meta ġew l-Ingliżi, dawn wkoll sabu ħafna kaċċaturi tant li l-ewwel reġiment li huma waqqfu kienu saħansitra semmewh "I Cacciatori Maltesi" u min kien jidħol membru ta' dak ir-reġiment kienu awtomatikament jagħtuh il-liċenzja għall-kaċċa.

Madam Speaker, sfortunatament kellu jkun Gvern Nazzjonalista Malti u f'Malta indipendenti li pprova jkisser il- kaċċa u l-insib, u dan għamlu biex jogħġob lill-Ewropa.

Għaldaqstant, f'ismi u f'isem l-eluf ta' kaċċaturi u nassaba Maltin u Għawdxin inħeġġeġ lill-Gvern biex mill-aktar fis ineħħi r-regolamenti ħorox illi ddaħħlu fl-1993 u li jidħlu fis-seħħ ir-regolamenti l-ġodda li dwarhom kien sar ftehim bejn l-Għaqda Kaċċaturi u Nassaba Konservazzjonisti u l- Partit Laburista qabel l-elezzjoni li għaddiet.

B'hekk terġa' ssir ġustizzja magħna l-kaċċaturi u n-nassaba billi nerġgħu nieħdu lura dak li ħadulna ħalli nkunu nistgħu nerġgħu nibdew ingawdu dawn il-delizzji fil- kwiet, fil-paċi u fil-liberta' bħalma dejjem għamlu missirijietna.

Nirringrazzjak, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Hawn aktar rimarki jekk jogħġobkom?

(Onor. Membri: No)

Il-mistoqsija hi li l-Kamra taġġorna għal għada l-Erbgħa, 15 ta' Jannar, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru Mizzi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Fid-9.15 p.m. il-Kamra aġġornat wara li saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

RABAT - ĊENTRU ĊIVIKU

L-ONOR.

TONY ABELA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jistudja l-possibbilta' li fuq iċ-Ċentru Ċiviku tar-Rabat jinbena sular ieħor li jservi ta' uffiċini għal kunsill lokali flok il-post li qed jikru bħalissa Lm3,000 fis-sena?

Jirriżulta wkoll li hemm post adekwat ħafna sabiex jsir "lift" fl-istess Ċentru Ċiviku.

ONOR.

CHARLES MANGION: L-alterazzjoni taċ-Ċentru Ċiviku tar-Rabat li qed jissuġġerixxi l-Onor.Interpellant qed tiġi kkonsidrata.

AWTORITA' TA' L-IPPJANAR - APPLIKAZZJONI PA 3256/96

L-ONOR.

TONY ABELA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Viċi Prim Ministru jinvestiga għaliex fuq PA 3256/96 intalbet estensjoni sabiex jiġi proċessat u approvat l-permess meta dan hu kollox "in order" u suppost jimxi u jiġi pproċessat mall-ewwel?

ONOR.

GEORGE VELLA: Hija proċedura ta' l-Awtorita` li fil-kaz li applikazzjoni ma tkunx se tigi deciza fi zmien 8 gimghat, tintalab estensjoni taz-zmien lill-applikant.

Fir-rigward ta' l-applikazzjoni PA 3256\96 giet mitluba aktar informazzjoni dwar specifikazzjonijiet ta' l-apparat li kellu jintuza fil-forn (bakery), kellha ssir konsultazzjoni mad-Dipartiment tas-Sahha u ntalbet kjarifika dwar `vending machine` u `advertisements` li jinstabu fuq is-sit u ma jidhirx li huma koperti b`permess.

Minhabba f`hekk it-tmien gimghat lahqu skadew qabel ma waslet l- informazzjoni mitluba.

STAZZJONIJIET TAT-TELEVISION

L-ONOR.

TONY ABELA staqsa lill-Prim Ministru: In vista tal-fatt illi l-Prim Ministru qabel l-elezzjoni f'diversi laqgħat sostna u aċċetta l- kunċett tal-pluraliżmu tax-xandir, jista' jgħid x'inhi l-politika tal-Gvern preżenti fir-rigward ta' applikazzjonijiet minn partiti politiċi għal stazzjonijiet tat-televiżjoni, liema applikazzjonijiet ikunu konformi mar- regolamenti eżistenti?

ONOR.

ALFRED SANT: Bl-akbar impenn biex iwettaq il-politika tiegħu fil-qasam tax-xandir, il-Gvern qed jifli l-qagħda tal-frekwenzi fil-pajjiż u l-possibilitajiet tekniċi ta trasmissjoni li jeżistu fid-dawl tad- diffikultajiet li kien sab il-Gvern preċedenti biex jalloka frekwenzi lil talbiet li kienu dak iż-żmien pendenti.

ĦABS ĊIVILI - ITTRA MIBGĦUTA LILL-PRIM MINISTRU

L-ONOR.

TONIO BORG staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il priġunier iffirma l-ittra miftuħa li ntbagħtet lilu f'Ottubru, 1996, wara l-elezzjoni u li fiha, skond il-gazzetti, saru proposti għal tisħiħ fir-riformi fil-Faċilita' Korrettiva ta' Kordin?

ONOR.

ALFRED SANT: Li qiegħed jirriferi għaliha l-Onor.

Membru, l- ittra miftuħa, mingħand ir-Residenti tal-Faċilita' Korrettiva ta' Kordin, waslet fl-uffiċċju tiegħi bil-posta normali.

Ma fiha ebda firma ta' ħadd.

Kopja ta' din l-ittra tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra.

PULIZIJA - "ROAD BLOCKS"

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il darba saru "road blocks" mill-Pulizija u/jew il- Forzi Armati ta' Malta mill-1 ta' Ottubru, 1996 sal-lum?

ONOR.

ALFRED SANT: Mill-1 ta' Ottubru 1996 sat-18 ta Diċembru 1996, il-Pulizija u l-Forzi Armati ta' Malta għamlu 1,280 road block.

AWTORITA' TA' L-IPPJANAR - ESTENSJONIJIET TA' SKEJJEL

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm applikazzjonijiet pendenti quddiem l- Awtorita' ta' l-Ippjanar għall-bini ta' estensjonijiet ta' skejjel?

Min applika f'kull każ?

F'liema lokalita'?

X'inhu l-iżvilupp propost?

ONOR.

GEORGE VELLA: Id-dettalji ta` l-applikazzjonijiet li l-Awtorita` ta` l-Ippjanar għandha pendenti għall-bini ta` estensjonijiet ta` skejjel huma kif jidhru fil-lista sottomessa.

AWTORITA' TA' L-IPPJANAR - BINI TA' SKEJJEL ĠODDA

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid liema huma l-applikazzjonijiet pendenti li għandha l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għall-bini ta' skejjel ġodda?

Min għamel kull applikazzjoni?

F'liema lokalita'?

X'inhu l-iżvilupp propost?

ONOR.

GEORGE VELLA: Id-dettalji ta` l-applikazzjonijiet li l-Awtorita` ta` l-Ippjanar għandha pendenti għall-bini ta` skejjel ġodda huma kif jidhru fil-lista sottomessa.

AWTORITA' TA' L-IPPJANAR - FAĊILITAJIET SPORTIVI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm għandha applikazzjonijiet quddiemha l- Awtorita' ta' l-Ippjanar għall-bini u/jew estensjonijiet ta' faċilitajiet sportivi?

F'kull każ min applika?

F'liema lokalita'?

X'tip ta' bini u/jew estensjoni saret applikazzjoni għalihom?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-Applikazzjoni li l-Awtorita` ta`l-Ippjanar għandha pendenti għall-bini u\jew estensjonijiet ta` faċilitajiet sportivi huma kif jidhru fil-lista sottomessa.

GĦASES TAL-PULIZIJA - MANUTENZJONI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsiet lill-Prim Ministru: Peress li ħafna mill-għases tal-pulizija jinstabu fi stat miżeru, jista' l-Prim Ministru jgħid x'politika teżisti dwar ir-riabilitazzjoni ta' dawn l- għases?

Bħalissa qed isir xi xogħol fuq xi għases?

Fejn u x'xogħol qiegħed isir?

L-għases huma kollha proprjeta' tal-Gvern?

Jekk le, liema huma dawk li huma tal-privat?

Kemm huwa l-ħlas fis-sena għal kull għassa?

ONOR.

ALFRED SANT: Ix-xogħol ta' manutenzjoni fl-għases huwa proċess kontinwu u bħalissa qiegħed isir xogħol fl-għases ta' Ħad-Dingli, ix- Xgħajra u Santa Luċija.

Hemm għases oħra bħal dawk ta' Wied il-Għajn u Ħal Qormi, per eżempju, li huma protetti u għaldaqstant ma tistax issir il- manutenzjoni mixtieqa.

F'dawn il-każi huwa maħsub li jintalab lok alternattiv, iżda sakemm dan iseħħ, il-Korp ikollu jibqa' jagħmel użu minn dawn l-għases.

L-għases li m'humiex tal-Gvern u l-ħlas fis-sena għal kull waħda huwa kif ġej:

|Attard |Lm32.00|Mellieħ|Lm25.00,| | |,0 |a |0 | |Birkirka|Lm33.00|Mqabba |Lm22.00,| |ra |,0 | |0 | |Dingli |Lm10.00|Nadur |Lm9.00,0| | |,0 | | | |Fgura |Lm35.00|Qrendi |Lm21.00,| | |,0 | |0 | |Ghajnsie|Lm7.54,|Safi |Lm10.00,| |lem |0 | |0 | |Għarb |Lm9.00,|San |Lm37.00,| | |0 |Gwann |0 | |Għargħur|Lm15.00|San |Lm45.00,| | |,0 |Ġiljan |0 | |Għasri |Lm3.12,|San |Lm30.00,| | |5 |Pawl |0 | | | |il-Baħa| | | | |r | | |Gudja |Lm16.00|Xewkija|Lm9.00,0| | |,0 | | | |Kalkara |Lm14.00|Xgħajra|Lm14.00,| | |,0 | |0 | |Kirkop |Lm12.00|Ħaż-Żeb|Lm65.00,| | |,0 |buġ |0 | |Luqa |Lm105.5|Żebbuġ |Lm28.00,| | |6,0 | |0 | |Marsa |Lm22.00|Żurrieq|Lm81.50,| | |,0 | |0 | |Marsaxlo|Lm30.00| | | |kk |,0 | | |

BAĦAR IĊ-ĊAGĦAQ - FIXED KIOSK

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jivverifika x'inhi l-pożizzjoni tal- Kummissarju ta' l-Artijiet għat-talba li saritlu minn persuna minn Birkirkara li isimha qed nibagħtu taħt separate cover biex ikun jista' jistabbilixxi ruħu f'post fiss bħala 'hawker' f'Baħar iċ-Ċagħaq, peress li din il-persuna għadu ma' rċeva l-ebda tweġiba għat-talba tiegħu?

Jista' l- Ministru jivverifika jekk hemmx permessi li diġa' nħarġu għall- applikazzjonijiet simili bħal ta' din il-persuna?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: It-talba biex il-persuna msemmija mill-Onor.

Interpellant jagħmel fixed kiosk ġo Baħar iċ-Ċagħaq ġiet rifjutata f'April 1994 u l-applikant kien ġie nformat b'din ir-refusal.

Hemm permess wieħed ta' l-hekk imsejħa Mobile Kiosks u dan kien ħareġ fuq rakkomandazzjoni ta' Kumitat speċjali maħtur biex jirregolarizza l-Mobile Kiosks li kienu jeżistu qabel l-1991.

Il-persuna konċernata kellha biss permess ta' van u dawn il-permessi ma ġewx konsidrati minn dan il-kumitat.

INTERNET - PERSUNI ABBONATI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hawn persuni fil-gżejjer Maltin li huma abbonati fl- Internet?

Kemm hawn kumpanniji jew organizzazzjonijiet li joffru aċċess għall-Internet fil-gżejjer Maltin?

Kien hemm applikazzjonijiet oħra minn kumpanniji privati?

ONOR.

ALFRED SANT: Peress li kien hemm min deherlu li l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Membru hi privata u ta natura kummerċjali, qed nagħti figura skond l-informazzjoni li għandi.

Inżid ngħid li din il-figura żgur ma tirriflettix in-numru atttwali ta' abbonati li għandhom aċċess għall-Internet.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija hemm applikazzjoni wahda li qed tiġi pproċessata.

Isem ta min jipprovdi s-Servizz Numru globali bejniethom

MSU, Computing Levels Ltd., Med- 3503 Net International Ltd., Terranet Ltd.

L-erba' kumpanniji l-oħra ħassew li m'għandhomx jagħtu informazzjoni.

TEKNOLOĠIJA TA' L-INFORMATIKA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'inhi l-pożizzjoni tal-Gvern rigward l-użu tat-teknoloġija ta' l-informatika fil-kriminalita'?

Qed isir xi tip ta' "monitoring" tal- materjal ġenerat fil-gżejjer Maltin li jitpoġġa fuq l-Internet?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li l-Management Systems Unit qiegħda tiżviluppa diversi sistemi għall-pulizija bil-għan li jidħol aktar dejjem l-użu tat-teknoloġija ta l-informatika fil-ġlieda kontra l-kriminalita.

Nista' ngħid li ġiet installata l-infrastruttura meħtieġa biex tistabbilixxi mezzi ta komunikazzjoni moderna kemm fuq bażi nazzjonali kif ukoll internazzjonali.

Ninsab informat ukoll li lokalment fil-preżent, ma jidhirx li hemm proċeduri formali kif il-monitoring tal-materjal ġenerat fil-gżejjer Maltin li jitpoġġa fuq l-Internet jista jsir għajr il-liġijiet kurrenti li japplikaw fil-kuntest tad-distribuzzjoni tal-media.

STATISTIKA DWAR IL-COMPUTERS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk tinżammx statistika ta' kemm hawn computers fil-gżejjer Maltin?

Jekk iva, kemm hija l-iktar ċifra aġġornata?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li ma tinżammx statistika dwar kemm hawn computers fil-gżejjer Maltin.

DIPARTIMENT GĦALL-AKKOMODAZZJONI SOĊJALI - APPLIKANTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħidilna kemm hemm applikanti quddiem id-Dipartiment għall- Akkomodazzjoni Soċjali, li jew huma nfushom huma persuni b'diżabilita' jew għandhom familjari li jgħixu magħhom?

ONOR.

FREDDIE PORTELLI: Hemm 277 applikazzjonijiet fejn wieħed jew iżjed mill-membri tal-familja ta' l-applikant huma persuni b'diżabilita'.

BURMARRAD - KUMPANNIJA DA TONG LTD

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Kummerċ: Jista' l- Ministru jinformana jekk il-kumpannija Da Tong Ltd li hija mija fil-mija "foreign owned" u topera f'Burmarrad hijiex awtorizzata li timporta u/jew timmanifattura prodotti għall-bejgħ fuq is-suq lokali b'kompetizzjoni diretta ma' azjendi Maltin?

ONOR.

LEO BRINCAT: ```Il-Kumpannija Da Tong Co. Ltd. tista`, skond il- Memorandum tagħha `timmanifattura, tipproċessa u tipproduċi ikel Ċiniż, li jinkludi zalzett, noodles, spring rolls, bean sprouts, belt fish, prodotti tat-tiġieġ u ikel ieħor u prodotti rrelatati.`

Bl-istess Memorandum, il-kumpanija ma tistax timporta merkanzija għall- bejgħ lokali u lanqas tagħmilha ta` distributur, bejjiegħ bl-imnut jew tispekula fil-proprjeta`.

Skond il-`policy` preżenti, kumpaniji b`ishma f`idejn il-barranin jitħallew joperaw fil-kamp tal-manifattura u jbiegħu ukoll fis-suq lokali.`

MSIDA - APPARTAMENTI TAL-GVERN

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid jekk il-flats tal-Gvern li hemm ħdejn l-Għajn tal-Ħasselin l- Imsida humiex se jingħataw lil dawk il-familji Misidjani li joqogħdu ġo bini substandard u perikoluż fl-inħawi?

ONOR.

FREDDIE PORTELLI: Għad trid tittieħed deċiżjoni fuq l-allokazzjoni ta' dawn l-appartamenti.

SAĦĦA - DIRETTUR ĠENERALI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju wasal l-ipproċessar ta' l-applikazzjonijiet għall-ħatra ta' Direttur Ġenerali fid-Dipartiment tas-Saħħa?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Nitlob l-Onor Interpellant jagħmel id-domanda lill-Ministru kkonċernat.

SPTAR SAN LUQA - DIPARTIMENT TA' L-OUT-PATIENTS

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma x'riformi hemm ippjanati u meta se jibdew jitwettqu biex titnaqqas il-waiting list ta' l-appuntamenti ġewwa l-Out-Patients ta' St. Luke's Hospital?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Hemm ħafna miżuri li qed, jew se jittieħdu sabiex isir streamlining ta' l-appuntamenti.

Wieħed minn dawn il-miżuri huwa l-komputeriżazzjoni ta' l-appuntamenti innifishom, kif ukoll tal- Medical Records.

Ħaġa oħra li wieħed għandu jaħseb huwa li ngħallmu l-pazjent biex jagħmel aktar użu tal-Health Centres sabiex jitnaqqas in-numru esaġerat ta' pazjenti li jattendu l-O.P. f'St Luke's, meta dawn jistgħu faċilment jinqdew l-istess fil-Health Centres.

SPTAR SAN LUQA - OPERAZZJONIJIET

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma x'riformi hemm ippjanati u meta se jibdew jitwettqu biex titnaqqas il-waiting list ta' l-operazzjonijiet sew minuri u sew maġġuri?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab assigurat mid-Direttur tad-Dipartiment tal-Kirurġija li s-sitwazzjoni tal-waiting list ta'l-operazzjonijiet tinżamm taħt sorveljanza kontinwa minn dan id-Dipartiment kliniku.

Bil-ftuħ tal-unit tad-Day Surgery fil-futur qarib hemm il-ħsieb li titwettaq riforma li kien ilu jinħass il-bżonn tagħha.

SPTAR SAN LUQA - REFURBISHMENT COMMITTEE

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid minn huma l- membri preżenti li jifformaw ir-Refurbishment Committee ta' l-Isptar San Luqa?

Kemm-il darba ltaqgħu f'dawn l-aħħar tmien ġimgħat?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Il-membri li qed jiffurmaw ir-Refurbishment Committee ta' l-Isptar San Luqa huma dawn:

L-Onor Dr M Farrugia - Chairman Dr J M Cachia Mr A McDougall Dr F Bartolo Dr M Sciberras Miss N Farrugia Mr C Chase Mr G Axisa Mr F Cassar Mr L Agius Mrs M Verin Dr E Mintoff Ing. A Cutajar Ing. O Aquilina

Saru erba' laqgħat fl-aħħar għaxar ġimgħat: fit-8 ta' Novembru, fl-20 ta' Novembru, fis-17 ta' Diċembru u fid-9 ta' Jannar 1997.

SPTAR SAN LUQA - OPERAZZJONIJIET TA' L-ORTOPEDIJA

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinformani dwar jekk hemmx il-ħsieb li d-Dipartiment tas-Saħħa juża l-faċilitajiet ta' l- isptarijiet privati biex titnaqqas il-waiting list ta' l-operazzjonijiet ta' l-ortopedija?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: M'hemmx ħsieb.

SPTAR SAN LUQA - SOCIAL CASES

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid x'passi qegħdin jitwettqu biex jitnaqqas in-numru ta' social cases mis-swali ta' St. Luke's Hospital?

Kemm hemm social cases fil-preżenti u f'liema swali jinsabu?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Il-miżuri li qed jittieħdu biex jonqos in-numru ta' social cases huma:-

Inħatar team ta' social workers li qed jieħu ħsieb il-ko-ordinament ta' l-arranġamenti meħtieġa mal-qraba biex pazjenti jkunu jistgħu jmorru lura f'darhom wara li tintemm il-kura meħtieġa fl-Isptar San Luqa.

Qed isir ko-ordinament mar-Residenza San Vinċenz de Paul u djar għall-anzjani biex jonqsu l-każi soċjali mill-Isptar San Luqa.

Ma din ir-risposta qed nagħti l-lista tal-wards fejn kienu jinstabu is-46 social case li kellna fl-Isptar San Luqa fit-30 ta' Novembru, 1996:

M1 - M2 5 M3 1 M4 7 M5 1 M6 12 M7 - M8 4 WS1 1 WS2 - WS3 2 S4 - MS1 1 MS2 - MS3 1 Orth 1 2 Orth 2 2 Orth 3 3 ENT 1 Ophth 2 NSU - CTS - Burns _

TOTAL 46

ĦABS ĊIVILI - PRIĠUNIERI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid (i) x'amnestija u xi proklami ngħataw lill-priġunieri individwali fil-Ħabs ta' Kordin u lil nies akkużati, jew le, b'reati kriminali mit-13 ta' Mejju, 1987 sas-26 ta' Ottubru, 1996; (ii) min kienu dawn l-individwi, fuq liema reati ingħatat l-amnestija u liema perjodu mis- sentenza ġie maħfur f'kull każ partikolari; (iii) x'kienu l-akkużi kontra dawk li fl-istess perjodu ingħataw proklama, meta ngħatat u min kienu?

ONOR.

ALFRED SANT: Wieħed jifhem li mhux prudenti li jingħataw l- ismijiet ta' individwi li huma fil-ħabs.

Mit-13 ta' Mejju, 1987 sas-26 ta' Ottubru, 1996 kien hemm 33 persuna li kienu l-ħabs u bbenefikaw minn amnestiji individwali kif jidher fit-Tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra.

ETC - RAPPORTI DWAR L-OPERAT

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Billi fis-Seduta tat-Tnejn 16 ta' Diċembru, 1996 il-Ministru semma li talab rapporti dwar l-operat tal-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ u tad- Dipartiment tax-Xogħol, jista' l-Ministru jgħid min hi/huma l- persuna/persuni li se jħejju dan ir-rapport jew rapporti u x'inhuma t-terms of reference?

ONOR.

EDWIN GRECH: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

KOPERATTIVI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-politika tal-Gvern dwar il-koperattivi?

ONOR.

EDWIN GRECH: Il-politika tal-Gvern dwar il-Koperattivi hija kif mitluba bl-artiklu 21 tal-Kostituzzjoni Repubblikana li `l-Istat jirrikonoxxi l-funzjoni soċjali tal-Koperattivi u għandu jinkoraġġixxi l- iżvilupp tagħhom`.

B`dan il-għan, il-Bord tal-Koperattivi huwa mistenni mill-Gvern li jkompli jwettaq sorveljanza kontinwa tal-koperattivi eżistenti u jipprovdi l-appoġġ meħtieġ għall-iżvilupp tal-Moviment permezz ta` diversi inizjattivi.

Naturalment dan kollu jsir skond l-esiġenzi ta` l-Att Nru. 26 ta` l-1978 dwar l-Għaqdiet koperattivi.

VETTURI - LIĊENZJI TAS-SEWQAN

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni b'liċenzja tas- sewqan f'pajjiżna?

Kemm minnhom għandhom anqas minn 30 sena?

Kemm hawn vetturi liċenzjati f'pajjiżna?

Kemm minnhom huma liċenzjati f'isem persuni ta' eta' anqas minn 30 sena?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li n-numru ta' persuni li għandhom il-liċenzja tas-sewqan huwa ta' 196,144.

Minn dawn 53,746 għandhom inqas minn 30 sena.

In-numru ta' vetturi liċenzjati f'pajjiżna huwa ta' 202,831.

Id-Dipartiment m'għandux statistika rigward l-eta' tas-sidien reġistrati.

DJAR - SIDIEN TA' DARHOM

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn koppji li huma sidien ta' darhom?

Kemm minnhom għandhom eta' (wieħed mill-koppja jew it-tnejn) taħt it-30 sena?

ONOR.

FREDDIE PORTELLI: L-Awtorita' tad-Djar m'għandhiex din l- istatistika.

REĠISTRU PUBBLIKU - KOPPJI MIŻŻEWĠIN

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn koppji miżżewġin f'pajjiżna bħalissa?

Kemm minnhom (wieħed mill-koppja jew it-tnejn) għandhom eta' taħt it-30 sena?

ONOR.

CHARLES MANGION: Il-materja ttrattata f'din il-mistoqsija ma tolqot l-ebda ħidma tad-Dipartimenti li jaqgħu taħt il-Ministeru tiegħi.

Għalhekk l-Onor.Interpellant huwa mitlub li jindirizza l-mistoqsija tiegħu lill-Ministeru konċernat.

ĊENTRI TAS-SAĦĦA

L-ONOR.

JOSEPH PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid f'liema bliet u rħula hemm ċentri tas-saħħa li huma ta' livell aċċettabbli?

Fejn hemm oħrajn li għadhom fi stat ta' kostruzzjoni jew ta' refurbishment?

X'inhu pproġettat mill-Ministeru tiegħek biex ikun hawn aktar ċentri tas- saħħa aċċettabbli fil-futur qarib u f'liema bliet u rħula?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Iċ-Ċentri tas-Saħħa ta' Ħal Qormi, Mosta, Rabat u Floriana huma ta' livell aċċettabli.

Iċ-Ċentru tas-Saħħa ta' Raħal il- Ġdid u ċ-Ċentru tas-Saħħa ta' Bormla se jiġu mkabbra u refurbished.

Qed isir studju dwar refurbishing taċ-Ċentru tas-Saħħa tal-Gżira.

Iċ-Ċentru tas-Saħħa ta' Birkirkara wasal fil-fażijiet finali tiegħu.

TURIŻMU - OUTLETS TURISTIĊI

L-ONOR.

JOSEPH PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Billi l-outlets turistiċi, permezz ta' l-Assoċjazzjonijiet tagħhom, kienu jqisu bħala urġenti, l-upgrading ta' l-inħawi tagħhom speċjalment Buġibba, Qawra, Paceville u Wied il-Għajn u kienu jinsistu ma l-amministrazzjoni preċedenti li dan kellu jsir minnufih biex ikunu f'qagħda li jippreżentaw ruħhom sew għal bookings tas-sena d-dieħla, xi pjanijiet hemm biex jintlaħaq dan il-għan?

ONOR.

KARMENU VELLA: Kif qal tajjeb l-Onor.

Interpellant l-outlets turistiċi ta' bosta inħawi speċjalment dak ta' Buġibba, kienu jqisu l- upgrading ta' l-inħawi tagħhom bħala urġenti.

Sfortunatament dawn it-talbiet qatt ma ntlaqgħu mill-amministrazzjoni preċedenti.

Diġa' ġie mwaqqaf kumitat apposta biex dan ix-xogħol jibda jsir.

TURIŻMU - TOUR OPERATORS

L-ONOR.

JOSEPH PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Billi f'dawn l-aħħar xahrejn l-isterlina ssaħħet ġmielha vis-a-vis il-lira Maltija, tant li r-rata tal-kambju attwali tista' wkoll tiżboq xi support imwiegħed lit-tour operators Ingliżi mill-amministrazzjoni preċedenti, issa li dan il-Gvern se jżomm il-Forward Buying Rate, x'inhi s-sitwazzjoni ma dawn l-operaturi?

ONOR.

KARMENU VELLA: Dan il-Gvern kien wiegħed li se jkompli jagħti Inċentiv Fiskali.

L-Operaturi diġa' ġew informati b'din id-deċiżjoni.

WIED IL-GĦAJN - IL-MAGĦLUQ

L-ONOR.

JOSEPH PSAILA SAVONA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent u Kap tal-Kamra tad- Deputati: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid f'liema stadju waslu l- ħsebijiet ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għall-Magħluq ta' Wied il-Għajn?

X'konsultazzjonijiet iżżomm din l-Awtorita' mad-Dipartiment tal-Ħarsien ta' l-Ambjent qabel ma jinħarġu xi permessi għal xogħlijiet f'lokalitajiet ekoloġikament sensittivi bħalma hu l-Magħluq?

X'inhi uffiċjalment il-ħsara li saret fil-flora u l-fauna ta' din ir-riserva minn xogħlijiet li saru dan l-aħħar?

ONOR.

GEORGE VELLA: Jinħtieġ aktar żmien biex tinġabar l-informazzjoni mitluba.

Risposta tingħata f`seduta oħra.

SAĦĦA - NUQQAS TA' KAPSOLI

L-ONOR.

JOSEPH PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Nifhem li kien hemm nuqqas fis- suq tal-kapsoli Epanutin 100mgs u 50mgs u li dan ilu għal dawn l-aħħar xahrejn.

Dan in-nuqqas laqat ukoll lill-ispiżeriji tal-Gvern?

Jekk le, għamlet tajjeb għan-nuqqas li kien hemm fi spiżeriji privati biex il- ħteġijiet tal-pazjenti kollha jiġu milqugħa?

X'inhi s-sitwazzjoni attwali llum?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Is-Servizzi Farmacewtiċi tal-Gvern u d- Dipartiment tas-Saħħa m'għandhom l-ebda ġurisdizzjoni x'jiġri fis-suq privat u lanqas għandu jagħmel tajjeb għal xi nuqqasijiet li jkun hemm fis- suq.

Rigward is-sitwazzjoni preżenti, stocks ta' kapsuli Epanutin 50mg u ta' Epanutin 100mg hemm fil-Medical Stoes u qed jiġu mqassmin fiċ-Ċentri tas-Saħħa.

TORRI SAN LUĊJAN

L-ONOR.

JOSEPH PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Billi kien hemm pjani bejn id-Dipartiment tat-Turiżmu u ċ-Ċentru ta' l- Akwakultura biex it-Torri San Luċjan ikollu l-pjan ta' isfel tiegħu adattat f'ċentru edukattiv u turistiku li juri viżwalment dak li jkun isir fiċ-Ċentru ta' l-Akwakultura nnifsu u billi fi żmien l-amministrazzjoni preċedenti kien sar tindif radikali mis-sezzjoni tal-beach cleaners tad- Dipartiment tat-Turiżmu għal dan il-għan, jista' l-Ministru jindika x'qiegħed iżomm lura dan il-proġett?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jidher li l-pjani li għalihom qed jirreferi l- Onor. Interpellant tħallew fuq l-ixkaffa mill-amministrazzjoni ta' qabel u fil-fatt qatt ma' gew ivvotati fondi biex dawn il-pjani jitwettqu.

Se nara' x'jista'jsir fid-dawl ta' prioritajiet oħra li għandu l-Ministeru minħabba n-numru kbir ta' xogħlijiet li tħallew pendenti mill- amministrazzjoni ta' qabel.

DIPARTIMENTI TAL-GVERN - GĦALLIEMA "SECONDED"

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm għalliema li huma "seconded" ma' ministeri u/jew Dipartimenti tal-Gvern?

Jista' jingħata "breakdown" tan-numru skond il-ministeri/dipartimenti?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: In-numru ta għalliema li huma seconded ma ministeri u/jew Dipartimenti tal-Gvern huwa kif jidher hawn taħt:

Ministeru ta l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali 2 Dipartiment tal-Mużewijiet 1 Dipartiment ta l-Eżamijiet 1 Librerija Pubblika 8 Arkivji Nazzjonali 1

Uffiċċju tal-Prim Ministru 1 Faċilita' Korrettiva ta Kordin 1 Segretarjat għal Għawdex 1

Ministeri

Home Affairs 1 Servizzi Ekonomiċi u Finanzi 2 Kummerċ 1 Ġustizzja u Kunsilli Lokali 1 Affarijiet Barranin u Ambjent 3 Direttorat ta U.E. 1 Sigurta Soċjali 1 Saħħa 1 Agikoltura u Sajd 1 Xogħolijiet 2 Djar 1

Istitut tat-Turiżmu 1 Kunsill għax-Xjenza u Teknoloġija 1

Background Information:

a. Ara t-tweġiba tad-Diretturi tad-Diviżjoni b. Mhux is-secondments kollha saru wara l-Elezzjoni ta' Ottubru 1996.

Kien hemm minnhom li ilhom.

PULIZIJA - MEMBRI SSEKONDATI

L-ONOR.

TONIO BORG staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hemm membri tal-Korp tal-Pulizija li huma "seconded" ma' ministeri u/jew Dipartimenti tal-Gvern?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li m'hemmx membri tal-Korp tal- Pulizija li huma seconded ma' ministeri jew dipartimenti tal-Gvern.

RABAT - TRIQ RUDOLPH SALIBA

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jintervjeni sabiex tiġi asfaltata u possibilment mogħtija t-tarmak Triq Rudolph Saliba, Rabat fl-intier tagħha u l-istess triq tiġi minfuda ma' Ħal Bajjada Street, Rabat?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: It-Triq imsemmija tiġi mdaħħla fil-lista ta' toroq għall-asfaltar hekk kif mill-anqas 85% tat-triq tiġi żviluppata u s- servizzi jkunu tqiegħdu taħt l-art b'mod permanenti.

SEGRETARJAT GĦALL-ANZJANI - WELFARE COMMITTEE

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kif inhu kompost il-Welfare Committee fi ħdan is-Segretarjat ta' l-Anzjani?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Nitlob lill-Onor Interpellant jagħmel din id- domanda lill- Ministru kkonċernat.

DISTRETT NRU.

3 - PJAN LOKALI

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l- Viċi Prim Ministru jgħid f'liema stadju wasal il-Pjan ta' Struttura għal Ħaż-Żabbar, Wied il-Għajn u ż-Żejtun?

ONOR.

GEORGE VELLA: Il-Pjan Lokali għan-Nofsinhar ta` Malta, li jinkludi Ħaż-Żabbar, Wied il-Għajn u ż-Żejtun għadu ma nbediex.

Nirreferi l-Onor.

Membru għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 493.

SPTAR SAN LUQA - NUQQAS TA' SPAZJU

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jindika liema huma dawk l-areas madwar l-iSptar San Luqa li beħsiebu juża l-Gvern biex isolvi l-problema ta' nuqqas ta' spazju fl-isptar?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: S'issa ma hemm l-ebda area li l-gvern se juża.

POWER STATION - MARSA - ĦSARA FIL-BOILER NUMRU 7

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Kummerċ: Jista' l- Ministru jgħid x'kienet ir-raġuni ta' qtugħ ta' dawl f'diversi partijiet ta' Malta nhar is-17 ta' Diċembru, 1996 wara ħsara fil-Boiler Nru.7 tal- power station?

ONOR.

LEO BRINCAT: Il-qtugħ ta` dawl fis-17 ta` Diċembru ġara wara li ttrippja l-boiler numru 7 fil-power station tal-Marsa.

Dak il-ħin kienu qed isiru tiswijiet wara ħsara li ġrat fuq burner taż-żejt, meta titħaddem is-sistema tal-protezzjoni li ttrippjat il-boiler.

UNIVERSITA' - LISTI BIT-TEŻIJIET

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Ma jidhirlux il-Ministru li l-Universita' ta' Malta għandha toħroġ pubblikazzjoni li tagħti lista tat-teżijiet ta' studenti li hemm fil- libreriji ta' l-istess Universita' biex tkun tista' tgħin lill- istudenti/pubbliku?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Kull Fakulta' jew Istitut fl-Universita' għandha miġbur listi bit-teżijiet - dissertazzjonijiet li saru matul is- snin.

Dawn il-listi huma għad-dispozizzjoni ta kull min huwa nteressat u jista wkoll jingħata permess li t-teżijiet ikunu kkonsultati.

DIPARTIMENT TAL-MUŻEWIJIET - RAPPORTI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jieħu ħsieb li d-Dipartiment tal- Mużewijiet jerġa' jibda joħroġ rapporti dwar ħidmietu?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Interpellant li r-rapporti annwali dwar il-ħidma tad-dipartimenti tal-Gvern, fosthom dawk tad-Dipartiment tal-Mużewijiet, huma puntwalment ippubblikati mid- dipartiment ta l-Informazzjoni u jistgħu jinkisbu mis-Sales Office ta' l- istess dipartiment.

Kopji jintbagħtu regolarment lill-Kamra tad-Deputati.

RAĦAL ĠDID - IPOĠEW PREISTORIKU

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid meta l-Ipoġew ta' Raħal Ġdid se jerġa' jinfetah għall-pubbliku?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ix-xogħlijiet rilevanti għall-proġett ta' l- Ipoġew preistoriku fir-Raħal il-Ġdid issa waslu fl-aħħar fażi tagħhom.

Qed isir dak kollu possibbli biex dawn ix-xogħlijiet jitħaffu, u huwa maħsub li dan is-sit jerġa' jinfetaħ għall-pubbliku madwar Marzu jew April tas-sena d-dieħla.

ĦABS ĊIVILI - AMNESTIJI

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jirriżultalu l-Ministru li fl-aħħar amnestija persuna l-ħabs minħabba qtil ta' anzjana waqt serq gawdiet meta kien espressament u uffiċjalment dikjarat li tali persuni ma kellhomx jibbenefikaw?

ONOR.

CHARLES MANGION: L-Onor.Interpellant huwa mitlub jindirizza l- mistoqsija tiegħu lill-Ministeru konċernat.

UNIVERSITA' - STUDENTI

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jagħti n-numru ta' studenti li kienu ammessi fl-Universita' ta' Malta skond il-kors ta' studju mill-1987 'l hawn sena b'sena minn dawn il-lokalitajiet: Zabbar, Zejtun, Wied il- Għajn, Bormla Birgu, Isla, Kalkara, Fgura, Xgħajra?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-mejda tal- Kamra għall-qari.

FURJANA - ĠNIEN TAL-MALL

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 385 li oriġinarjament kienet saret lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni, ċioe' jista' l-Ministru jara jistgħux jiġu rranġati l- passaġġi fil-Mall, fil-Furjana, billi per eżempju jinbidlu l-madum u jissewwew il-bankijiet, eċċ?

Jistgħu jiddawwlu dawn il-ġonna minħabba l-wirt storiku li hemm, kif ukoll sabiex dan iservi ta' deterent għall-kriminalita' u l-vandaliżmu?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta li tajt għall-mistoqsija numru 386 fejn kont informajt l-Onor.

Interpellant li dan ix-xogħol ilu pendenti għal bosta snin u li qatt ma' ġew ivvutati flus biex dan ix-xogħol isir.

Se nara x'jista' jsir fid-dawl ta' prijoritajiet oħra li għandu l-Ministeru u n-numru kbir ta' xogħlijiet oħra li tħallew pendenti mill- amministrazzjoni ta' qabel.

ĦABS ĊIVILI - PRIĠUNIERI

L-ONOR.

TONIO BORG staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il priġunier, bis-saħħa ta' l-amnestija mogħtija fl- okkażjoni tal-bidla fil-Gvern, ġew skarċerati u ħarġu mill-Ħabs immedjatament ma' l-għoti tal-maħfra?

Ta' xiex kienu sentenzjati dawn il- priġunieri?

X'kien il-perjodu li nħafrilhom, wieħed wieħed?

ONOR.

ALFRED SANT: In-numru ta' priġunieri li bis-saħħa ta' l- Amnestija ġenerali mogħtija fl-okkażjoni tal-bidla fil-Gvern ħarġu mill- Ħabs immedjatament ma' l-għoti tal-maħfra kien ta' erba'.

Kien hemm priġunier wieħed li kien qed iservi sentenza fuq falsifikazzjoni u nħafrulu 21 ġurnata.

Priġunier ieħor kien qed iservi sentenza fuq frodi u nħafrulu 16-il ġurnata.

Żewġ priġunieri oħra li kienu qed iservu sentenza ta' serq ikkwalifikat bi vjolenza skond artikolu 262(1)(a) tal-Kodiċi Kriminali, bbenefikaw minn 302 jum kull wieħed.

DIPARTIMENT GĦALL-ĦARSIEN TA' L-AMBJENT - TNIĠĠIŻ FL-ARJA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk qattx saru xi studji mid-Dipartiment ta' l- Ambjent jew l-Universita' ta' Malta dwar it-tniġġis ta' l-arja fin-naħa tax- Xlokk ta' Malta?

Jekk saru, l-livell ta' tniġġis kien aċċettabbli?

Qatt sar xi analisi mid-Dipartiment ta' l-Ambjent jew l-Universita' ta' Malta dwar it-trab iswed li qiegħed jaqa' matul il-lejl fix-Xlokk ta' Malta, b'riferenza speċjalment għaż-Żejtun?

Jekk sar, hemm xi indikazzjoni minn fejn ġej dan it-trab, u jekk hux perikoluż għas-saħħa tar-residenti?

Jekk ma sarx, id-Dipartiment ta' l-Ambjent jew l-Universita' ta' Malta għandhom apparat biex jagħmlu din l-analisi?

Hemm xi possibbilta' li fil-futur qarib din l-analisi ssir?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-uniku studju fuq it-tniġġiż ta` l-arja, li hu magħruf li sar, kien dwar konċentrazzjoni ta` Cadmium u Ċomb fl-arja.

Dan l-istudju sar fl-1984.

Kien hemm tlett `monitoring stations`, li wiehed minnhom kien stazzjonat Bighi.

Dak iż-żmien, il-konċentrazzjoni tat-tniġġiż ta` l-arja taċ-Ċomb u Cadmium, kienet f`livell aċċettabbli.

Id-Dipartiment għall-Ħarsien ta` l-Ambjent riċentement akkwista apparat ta` `air monitoring` għall-ammont ta` `Carbon Monoxide` fl-arja, u bħalissa qiegħed fil-proċess ta` identifikazzjoni ta` lokal fejn jitwaħħal.

Huwa mistenni illi aktar apparat se jkun akkwistat matul is-sena 1997 sabiex dan il-programm ta` `monitoring` ta` l-arja jiġi estiż.

L-ebda analisi ma ġiet magħmula tat-trab iswed li l-Onor.

Interpellant irrefera għalih.

Pero s-suġġett se jibqa' taħt sorveljanza u d-Dipartiment se jieħu l-ewwel okkażjoni biex jieħu sample ta` dan it-trab iswed u janalizzah.

DJAR - REQUISITION ORDER

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien hemm postijiet li għadhom milquta b'requisition order fil-31 ta' Ottubru, 1996 maqsuma skond kull lokalita'?

ONOR.

FREDDIE PORTELLI: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra.

Ma dawn hemm inklużi postijiet li huma tal-Gvern u li xi darba nħarġet rekwiżizzjoni fuqhom.

DJAR - PROBLEMA TA' SQUATTERS

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid kif se jikkontrolla l-problema ta' squatters f'bini li kien tas-servizzi u f'housing estates?

Jista' jinvestiga jekk taħt it-Torri ta' l-Għallies, limiti tan-Naxxar hemmx każ ta' squattering?

ONOR.

FREDDIE PORTELLI: Id-Dipartiment jiżgombra persuni li jidħlu f'postijiet tal-Gvern illegalment, ikunu fejn ikunu.

Dwar it-tieni parti tad-domanda, hi meħtieġa aktar informazzjoni għax jien informat li x'aktarx il-postijiet indikati mhux f'idejn id-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali.

WSC - BDIL TA' METERS

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'passi jistgħu jittieħdu biex dawk il- kuntratturi mqabda mill-Water Services Corporation biex ibiddlu l-meters ta' l-ilma ma jibqgħux jabbużaw billi ma jerġgħux jirranġaw il-bankina bl- istess materjal li jkunu qalgħu?

Jaf il-Ministru li qed ikun hemm każi fejn il-kuntratturi jew ma jirranġawx il-bankina jew inkella jekk jirranġawha jużaw it-tarmak minflok il-paving li jkun hemm?

ONOR.

CHARLES MANGION: Id-dipartiment tal-Kunsilli Lokali permezz ta' Stqarrija għall-Istampa fil-25 ta' Lulju 1995, kien ġibed l-attenzjoni ta' l-awtoritajiet u persuni li jagħmlu diversi xogħlijiet fil-lokalitajiet dwar l-obbligu tagħhom li jsewwu minnufih xi ħsarat li jistgħu jkunu għamlu.

Fin-nuqqas ta' dan kull Kunsill għandu s-setgħa li jieħu passi legali kontra min ikun responsabbli.

NAXXAR - ŻVILUPP TA' CARAVAN SITE

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fil-każ tal-caravan site li kienet qed tiġi żviluppata u liema xogħol bħalissa jinsab wieqaf, jikkonsidrax il-possibbilta' li din il-caravan site tgħaddi taħt l- amministrazzjoni tal-Kunsill Lokali tan-Naxxar?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Il-Gvern għandu l-ħsieb li jkompli jiżviluppa din il-"Caravan Site" permezz ta' l-involviment ta' l-intrapriża privata u għal dan il-għan se tinħareġ sejħa għall-offerti biex is-site tkun żviluppata bl-aħjar mod.

NAXXAR - KUNSILL LOKALI

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid fejn waslu d-diskussjonijiet li l- Kunsill Lokali tan-Naxxar kien beda mal-ministeri kkonċernati biex fil- perjodu tas-sajf ġo Baħar iċ-Ċagħaq jkun hemm għassa tal-Pulizija u berġa?

ONOR.

CHARLES MANGION: Nifhem li d-diskussjonijiet li qed jirreferi għalihom l-Onor.

Interpellant saru direttament bejn il-Kunsill Lokali tan- Naxxar (li huwa korp statutorju ta' gvern lokali b'personalita' legali distinta).

Għaldaqstant nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant biex jindirizza l- mistoqsija tiegħu lill-Ministeru konċernat.

KUNSILLI LOKALI - KUNSILLIERA

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħidilna x'se tkun il-pożizzjoni ta' dawk il- kunsilliera li ma għadhomx joqogħdu fl-istess lokalita' ta' fejn iservu bħala kunsilliera peress li f'Marzu li ġej se jerġa' jkun hemm elezzjonijiet għal kunsilli lokali?

Hemm xi ħsieb li tkun emendata l-liġi li s'issa timpedixxi lil dawn il-kunsilliera milli jieħdu sehem f'dawn l- elezzjonijiet?

ONOR.

CHARLES MANGION: L-ewwel paragrafu ta' Artikolu 11 ta' l-Att ta' l- 1993 dwar Kunsilli Lokali jipprovdi li "Persuna hija kwalifikata biex tkun eletta bħala membru tal-Kunsill tal-Lokalita' tagħha jekk dik il-persuna tkun reġistrata bħala votant fir-Reġistru Elettorali għall-Kunsilli Lokali għall-lokalita' li dik il-persuna tkun qed tikkontesta"

Dawn il-provvedimenti se japplikaw għall-elezzjoijiet għal Kunsilli Lokali ta' Marzu 1997.

Qed jiġu studjati diversi emendi għall-liġi dwar Kunsilli Lokali.

PTA - BUS SHELTERS ĠODDA

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju wasal il-proġett ta' bus shelters ġodda?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 727.

DJAR - SKEMI TA' GĦAJNUNA

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid x'kienu l-iskemi ta' għajnuna maħruġa mill-Awtorita' tad- Djar bejn l-1 ta' Ġunju 1987 u l-31 ta' Ottubru 1996?

Jista' jindika għal kull skema:- (a) meta bdiet u meta spiċċat; (b) kemm persuni applikaw u kemm ibbenefikaw; (c) kemm inħarġu flus f'benefiċċji; u (d) jekk xi skema għadha "in vigore", kemm għad hemm talbiet pendenti?

ONOR.

FREDDIE PORTELLI: Lista li turi l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra.

AKKOMODAZZJONI SOĊJALI - SKEMI TA' GĦAJNUNA

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid x'kienu l-iskemi ta' għajnuna maħruġa mid-Dipartiment ta' l- Akkomodazzjoni Soċjali bejn l-1 ta' Ġunju, 1987 u l-31 ta' Ottubru 1996?

Jista' l-Ministru jindika għal kull skema: (a) meta bdiet u meta spiċċat; (b) kemm persuni applikaw u kemm ibbenefikaw; (c) kemm inħarġu flus f'benefiċċji; u (d) jekk xi skema għadha "in vigore", kemm għad hemm talbiet pendenti?

ONOR.

AKKOMODAZZJONI SOĊJALI - AKKOMODAZZJONIJIET ALTERNATTIVI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid x'kien in-numru ta' talbiet pendenti għall-akkomodazzjoni alternattiva quddiem id-Dipartiment ta' l-Akkomodazzjoni Soċjali fil-31 ta' Diċembru, 1996 maqsuma fuq bażi ta' lokalita'?

Nixtieq li għal kull lokalita' l-Ministru jindika:- (a) in-numru ta' applikanti f'"age groups" ta' għaxar snin; (b) kemm applikanti huma miżżewġin, "single parents" jew romol; (c) in-numru ta' applikanti skond is-snin li ilhom japplikaw; u (d) in-numru ta' applikanti skond in-numru ta' tfal li għandhom?

ONOR.

MINISTERU TAD-DJAR - KIRI TA' TELECELLS/KAROZZI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid kemm kellhom telecells u karozzi mikrija fl-1 ta' Diċembru, 1996 il-Ministeru, id-Dipartimenti kollha li jaqgħu taħtu u l-Awtorita' tad- Djar, maqsuma skond kull dipartiment jew organizzazzjoni u r-rati relattivi tal-bini?

ONOR.

AWTORITA' TAD-DJAR - STAFF COMPLEMENT

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid kemm hu l-istaff complement ta' l-Awtorita' tad-Djar u tad- dipartimenti li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħu, liema informazzjoni għandha tkun maqsuma skond kull grad kif ukoll jekk hemmx nuqqas ta' ħaddiema fl-istess gradi?

ONOR.

MĠARR - TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jieħu l-passi neċessarji biex is-servizz tat-trasport pubbliku fuq ir-rotta ta' l-Imġarr jiżdied?

Minbarra hekk, jista' l- Ministru jara li jiġi assigurat li almenu matul ix-xhur tas-sajf jiġi pprovdut xi tip ta' servizz pubbliku bejn l-Imġarr u l-Ġnejna?

Jista' l- Kunsill Lokali ta' l-Imġarr jingħata l-inkarigu li jwettaq servizz simili?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li s-servizz lejn l-Imġarr huwa wieħed adekwat.

Dwar is-servizz bejn l-Imġarr u l-Ġnejna jiena ninsab informat li l- Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku qatt ma kellha talbiet għal dan, la mill-Kunsill Lokali u l-anqas mill-pubbliku in ġenerali.

Jiena lest li nikkonsidra din il-possibilta'.

Jekk il-Kunsill lokali tal-Imġarr u l-Ġnejna huwa nteressat jorganizza dan is-servizz, jista' jinforma bil-miktub lic-Chairman ta' l-Awtorita sabiex dan is-servizz ikun diskuss skond il-ftehim li l-Awtorita' għamlet ma' l-Assoċjazzjoni tat-Trasport Pubbliku f'Mejju ta' l-1995.

POSTA LTD - POST OFFICES/SUB-POST OFFICES

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħidli kemm hu n-numru ta' Post Offices u Sub-post Offices li hawn f'Malta?

F'liema lokalita' jinstabu?

X'servizzi jistgħu jingħataw lill-pubbliku minn dawn l-uffiċċji?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li n-numru ta' Post Offices u Sub-post Offices li hawn f'Malta huwa dan:-

| Post Offices | |Sub-post Offices | | Malta 23 | |14 | | Ghawdex 6 | |3 |

Il-Post Offices jinstabu f'dawn il-lokalitajiet:- Balzan, B'kara, B'Buġia, Bormla, Gudja, Gzira, Ħamrun, Luqa, Mosta, Msida, Naxxar, Raħal Ġdid, Qormi, Rabat, San Ġwann, Sliema, San Ġiljan, San Pawl il-Baħar, Żabbar, Żebbuġ, Żejtun, Żurrieq f'Malta u l-Għarb, Għajnsielem, Mġarr, Nadur, Rabat u Xagħra f'Għawdex.

Is-Sub-post Offices f'Malta qegħdin f'dawn il-lokalitajiet:- Attard, Buġibba, Fgura, Ħal-Għaxaq, Wied il-Għajn, Marsaxlokk, Mellieħa, Mġarr, Qrendi, Siġġiewi, Sliema, Santa Luċija, Tarxien u Ta' Xbiex waqt li f'Għawdex dawn jinstabu il-Qala, ix-Xewkija u x-Xlendi.

Is-Sub-post Offices jipprovdu s-servizzi kollha barra rtirar ta' pakki u s-servizz ta' l-EMS Datapost.

SAN PAWL IL-BAĦAR - PROVVISTA TA' L-ELETTRIKU

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Kummerċ: Billi l- qtugħ tad-dawl li qed ikun hemm ta' spiss fl-inħawi ta' San Pawl il-Baħar qed jikkawża problemi mhux żgħar, kemm lill-familji Maltin li joqogħdu fl- inħawi kif ukoll lil dawk li joperaw xi servizz f'dawn l-inħawi, jista' l- Ministru jara li jiġi assigurat li dan il-qtugħ jitnaqqas drastikament?

ONOR.

LEO BRINCAT: Il-biċċa l-kbira tal-qtugħ li kien hemm fl-inħawi msemmija mill-Onor.

Membru kien dovut għal xogħlijiet ipprogrammati u li, skond il-proċedura, kienu avżati fil-gazzetti lokali minn qabel.

Dawn ix- xogħlijiet saru biex tissaħħaħ is-sistema ta` l-elettriku fl-inħawi.

Bħal dejjem, isir kull sforz biex waqfien fuq is-sistema jitnaqqas għall-inqas livell possibbli.

SAN PAWL IL-BAĦAR - TRIQ SAN PAWL - TISWIJA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Billi aktar kmieni għall-mistoqsija parlamentari oħra weġibtni li Triq San Pawl, f'San Pawl il-Baħar kienet qegħda tiġi rranġata, jista' l-Ministru jekk jogħġbu jgħidli jekk fil-fatt ix-xogħol ta' tiswija tlestiex, u nitolbu jgħidli wkoll jekk hux xorta waħda l-każ li din it-triq tingħata kisja tarmac kollha?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

PULIZIJA - ARMI TAN-NAR REĠISTRATI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' armi tan-nar reġistrati f'Malta raħal raħal f'kategorija differenti?

Kemm minn dawn l-armi ttieħdu mill-pulizija minħabba xi reat konness mar-regolamenti tal-kaċċa, raħal raħal?

Kemm mill- armi li ttieħdu ngħataw lura lil sidhom raħal raħal?

ONOR.

ALFRED SANT: L-informazzjoni mitluba għada qed tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

PULIZIJA - RAPPORTI DWAR BARRANIN SUSPETTUŻI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien hemm rapporti fl-għassa ta' Buġibba/Qawra u f'dik ta' San Pawl il-Baħar dwar barranin suspettużi matul l-aħħar sena, xahar b'xahar?

Kemm mill-barranin li dwarhom saru r-rapporti fil-fatt tkeċċew minn Malta?

ONOR.

ALFRED SANT: Matul l-1996 saru dawn ir-rapporti dwar barranin suspettużi fl-għases imsemmija hawn taħt: Għassa Qawra/Buġibba April 2 Ġunju 2 Lulju 1 Awissu 1 Settembru 1 Għsssa San Pawl il-Baħar Frar 2 Mejju 1 Bħala riżultat ta' dawn ir-rapporti żewġ persuni tkeċċew minn Malta.

BDIEWA/SAJJIEDA

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena mill-1981 sa l-1996:- a) kemm kien in-numru ta' (i) bdiewa fulltime; (ii) bdiewa part-time; (iii) sajjieda fulltime; u (iv) sajjieda part-time? (b) id-dħul annwali (medja) ta':- (i) kull bidwi fulltime; u (ii) kull sajjied fulltime?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

PATATA - ESPORTAZZJONI

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena mill-1981 sa l-1996:- (1) kemm ammont ta' patata ġiet esportata; (2) kemm kien il-prezz ta' kull qantar imħallas lill-bdiewa; (3) kemm kien l-ammont ta' patata impurtata bħala żerriegħa; (4) il-prezz imħallas mill-bdiewa għaż-żerriegħa rriferutha f'(3); u (5) liema kienet il-"country of origin" taż-żerriegħa rriferutha f'(3)?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra.

ESPORTAZZJONI TA' PRODOTTI

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Fir- rigward tal-qasam tal-biedja, jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena mill- 1981 sa l-1996, (dejjem jekk kien hemm esportazzjoni u eskluż il-prodott tal-patata), (a) liema prodotti kienu esportati; (b) l-ammont ta' kull prodott (kgs)?

ONOR.

IMPJANT TA' SANT'ANTNIN - ILMA "SECOND CLASS"

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena minn mindu beda jopera l-Impjant ta' Sant'Antnin sa l-aħħar ta' l-1996:- (1) kemm ilma "second class" ġie pprovdut; (2) jindika liema areas agrikoli huma fornuti b'dan it-tip ta' ilma; u (3) jippreżenta kopja ta' l-"average annual chemical analysis" ta' dan l-ilma matul is-snin irriferuti f'(1)?

ONOR.

FISH FARMS - ESPORTAZZJONI TA' ĦUT

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena sa l-aħħar ta' l-1996, kemm kien l-ammont ta' ħut u tip ta' ħut li ġie esportat mill-Fish Farms kif ukoll l-ammont ta' dħul finanzjarju minn dan il-bejgħ fil-pajjiż fl-istess perjodu?

ONOR.

"ORGANIC FARMING"

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Peress li nhar it-Tnejn 9/12/1994 il-Ministru tkellem f'dan il-Parlament u semma l-"organic farming", jista' issa l-Ministru jgħid x'inhu l-pjan tiegħu għas-snin li ġejjin fir-rigward ta' "organic farming"?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Kif jaf l-Onor.

Interpellant ftit li xejn sar xoghol jew studju fuq is-suġġett f' Malta.

Għalhekk, filwaqt li ninforma li diġa' ħtart persuna biex tiġbor l- informazzjoni ta' esperjenzi simili fi gżejjer żgħar bħal Malta, id- Dipartiment diġa' beda konsultazzjonijiet ma' istituzzjonijiet barranin bl- għan li jkollu programm ta' sistema aktar prattika li tnaqqas l-użu ta' pestiċidi.