MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 141 L-Erbgħa, 12 ta' Novembru, 1997 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 141

L-Erbgħa, 12 ta' Novembru, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.15 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 12 ta' Novembru, 1997

WERREJ MINUTI 1

KUNSENS GĦAL ATTI 1

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI 1

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 6 ORDNIJIET TAL-ĠURNATA MOZZJONI BIEX IL-KAMRA TMUR F'KUMITAT TA' PROVVISTA GĦALL- KONSIDERAZZJONI TA' L-ESTIMI ĠENERALI TA' SPIŻA GĦAS-SENA 1998 (L-EWWEL JUM IMĦOLLI KOLLU GĦALL-OPPOŻIZZJONI) 7

AĠĠORNAMENT 29

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 30

MISTOQSIJA GĦAL TWEĠIBA BIL-MIKTUB 34

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 140 li saret fit-12 ta' Novembru, 1997 ġew konfermati.

KUNSENS GĦAL ATTI

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): Nixtieq ninforma lill-Kamra li l-President ta' Malta għoġbu jagħti l-kunsens tiegħu għal:

Att Nru XXV ta' l-1997 - Att biex ikompli jemenda l-Att ta' l-1995 dwar Dazju tas-Sisa.

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI

PBS - NEWSCASTERS

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jikkonferma li l-PBS se tnaqqas ir-rimunerazzjoni tan-newscasters u, jekk iva, b'kemm?

Kemm mistennija tiffranka?

Jista' l-Prim Ministru jikkonferma wkoll li hi l-intenzjoni tal-PBS li ddaħħal newscasters ġodda?

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): In-newscasting fil-PBS isir fuq bażi part-time u bl-ebda mod m'hu parti mid-dmirijiet ta' l-impjieg proprju.

Filwaqt li ma jirriżultax li l-PBS se tnaqqas ir-rimunerazzjoni tan- newscasters, ir-reviżjoni ta' rimunerazzjoni għal nies li jkunu qegħdin jikkontribwixxu fuq bażi part-time hija prerogattiva tal-management.

Minn dejjem kienet il-politika li jekk ikun hemm persuni tajbin għall-qari ta' l- aħbarijiet, dawn jingħataw din l-opportunita.

F'Ottubru stess daħlet taqra newscaster ġdida li hija membru taċ-ċentru ta' l-aħbarijiet.

WSC - SECURITY OFFICER

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kif jiġġustifika l-impjieg bħala security officer mal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma ta' persuna li meta kienet fil-Korp tal-Pulizija nstabet ħatja mill-qorti ta' reati kriminali serji?

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru) (f'isem il-Ministru għax-Xogħlijeit Pubbliċi u Kostruzzjoni): Ma ġie mpjegat l-ebda security officer mal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l- Ilma.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex minnu li s-Sur Picco ġie mpjegat mal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, nerġa' ntenni li r-risposta għall- mistoqsija li għamel l-Onor.

Interpellant hi li ma ġie mpjegat l-ebda security officer mal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Anġlu Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Jista' l-Onor.

Interpellant jikkonferma li l-każ ta' din il-persuna għadu sub judice?

ONOR.

AUSTIN GATT: Safejn naf jien id-domandi jirrispondihom il- ministru u mhux jien!

MADAM SPEAKER: Onor. Farrugia, huma l-ministri li jirrispondu d- domandi.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Jista' l-Ministru jikkonferma li l-individwu li għadu kif issemma għad għandu l-każ tiegħu pendenti u allura għandu kull dritt li jeżerċita d-drittijiet li tagħtih il-Kostituzzjoni?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel din id- domanda lill-ministru konċernat.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Billi l-Ministru qed jgħid min huma s-security officers, jista' jikkonfermalna li s-Sur Picco huwa mpjegat mal- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma bħala security officer meta dan m'huwiex ix-xogħol tiegħu?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: L-Onor.

Interpellant huwa żbaljat għax jien m'iniex qed ngħid min huma s-security officers imma qed ngħid biss li ma ġie mpjegat l- ebda security officer mal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ninu Zammit, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jista' l-Ministru, li qed jirrispondi għall-Ministru Buhagiar - ma nafx għaliex il-Ministru Buhagiar m'huwiex preżenti - jikkonferma li dan il-bniedem ma daħalx mal-korporazzjoni bħala security officer imma per eżempju, bħala skrivan u minkejja dan illum huwa in-charge mis-security ta' din il-korporazzjoni?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: L-ewwel ġejt mistoqsi jekk hemmx xi każ għaddej fuq din il-persuna u għidt lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel id-domanda tiegħu bil-miktub.

Iva, naf li l-każ huwa sub judice u għalhekk ma naħsibx li jkun sewwa li wieħed jitkellem fuq dawn l-affarijiet.

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġobkom, tagħmlux iktar mistoqsijiet fuq dan il- każ ġaladarba huwa sub judice.

L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Billi l-Ministru qed jgħid li l-każ ta' dan l- individwu jinsab sub judice, jidher li jaf perfettament għal min qed nirriferu u għalhekk nixtieq nistaqsih x'impjieg għandu dan l-individwu fil- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Jekk l-Onor.

Interpellant jagħmel l-istess domanda bil- miktub ikun jista' jingħata tweġiba.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien naħseb li hawnhekk qed ngħixu f'dinja oħra għax safejn naf jien meta jkun għaddej xi każ fuq impjegat tal-gvern jew ta' xi korporazzjoni quddiem il-qorti jitkeċċa u jieħu nofs paga.

Allura ġaladarba hemm każ kriminali għaddej, kif lil dan l-individwu deffsuh jaħdem mal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, l-Onor.

Interpellant qiegħed out of order pero' jekk irid ikun jaf xi ħaġa fuq dan l-individwu għandu jagħmel mistoqsija parlamentari bil-miktub u jingħata risposta.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Veru li l-Onor.

Mizzi m'huwiex il-ministru responsabbli pero' ġaladarba l-ministru responsabbli m'huwiex preżenti għandu jirrispondina minfloku.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: L-Onor.

Membru qiegħed out of order għax jien għandi dritt nagħti tweġibiet f'isem ministru ieħor u dan qed nagħmlu skond l- iStanding Orders.

L-Onor.

Zammit m'għandu l-ebda dritt jagħmel rimarki bħal dawn.

Jekk irid ikun jaf xi informazzjoni oħra, għandu jagħmel mistoqsija bil-miktub u jingħata risposta.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jista' l-Ministru jikkonferma li l-individwu konċernat tkeċċa minn mal-gvern permezz tal-PSC u ngħata sentenza - dan il- każ huwa sub judice minħabba li qiegħed fl-appell - li dan l-individwu huwa ħati ta' trattament inuman u ta' swat?

Allura kif seta' dan l-individwu jiġi mpjegat mal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma?

Din serjeta'!

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Mangion, on a point of order.

ONOR.

CHARLES MANGION: Madam Speaker, l-Onor.

Gatt qal li l-każ huwa sub judice għax qiegħed fl-appell.

Safejn naf jien huwa elimentari li ġaladarba każ ikun qiegħed fl-appell ikun għadu sub judice u għalhekk jien naħseb li f'din il-Kamra għandna nirrispettaw din il-konswetudini.

WSC - ĦADDIEMA

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex minnu li fil- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma saret inkjesta dwar impjieg ta' ħaddiema li sar kontra r-regolamenti ta' kif għandhom isiru l-impjiegi f'korporazzjonijiet pubbliċi?

Jekk fl-affermattiv, jista' l-Ministru jgħid min mexxa l-inkjesta u, jekk ġiet konkluża, x'irriżulta.

Jista' l-Ministru jqiegħed kopja tar-rapport fuq il-Mejda tal-Kamra?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll mil-liema bliet u rħula kienu l-impjegati?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni) Ma saret l-ebda inkjesta dwar impjieg ta' ħaddiema kontra r- regolamenti ta' kif għandhom isiru l-impjiegi f'korporazzjonijiet pubbliċi.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ninu Zammit, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ġaladarba hawn qed nitkellmu fuq l-ingaġġ ta' nies mal-WSC, jista' l-Ministru jgħidilna għal liema tip ta' xogħol daħlu l- impjegati li ġew ingaġġati dan l-aħħar?

Jista' l-Ministru jgħidilna wkoll min kienu l-persuni li fformaw l-interviewing board u jekk in-nies li għamlu dawn l-interviews ġewx mitluba l-kondotta tagħhom?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Nitob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din id-domanda bil-miktub ħalli meta tinġabar l-informazzjoni jkun jista' jingħata tweġiba.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Psaila Savona, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOSEPH PSAILA SAVONA: Madam Speaker, iktar kmieni l-Ministru qal li skond l-iStanding Orders huwa għandu dritt jirrispondi f'isem il-kollegi tiegħu.

Allura l-Ministru ma jħossx li huwa d-dover tiegħu li jiġi ppreparat ħalli jkun jista' jirrispondi d-domandi supplimentari wkoll?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Le, ma nħossx.

Din m'hijiex kwestjoni ta' xi nħoss u ma nħossx.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Issa nispera li din il-mistoqsija li se nagħmillek tħossha!

Jista' l-Ministru jikkonferma li meta dan l-aħħar iddaħħlu nies mal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma ma ġewx osservati r-regoli tal- gvern dwar l-ingaġġ ta' nies?

Jista' jikkonferma li nġibdet l-attenzjoni taċ-Chairman tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma li dawn in-nies daħlu b'mod irregolari?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Ma nikkonfermax.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien se nagħmel domanda sempliċi u għaliha nixtieq risposta dritta.

GĦal liema mpjiegi ġew ingaġġati n-nies li daħlu dan l- aħħar mal-korporazzjoni?

Min kienu l-persuni li fformaw l-interviewing board?

Il-persuni li qagħdu għal dawn l-interviews kollha ġew mitluba biex jippreżentaw iċ-ċertifikat tal-kondotta, kif wara kollox għandu jkun?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: M'għandix x'inżid mar-risposta li tajt.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Onor. Mizzi, bir-rispett kollu lejk ...

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġbok agħmel il-mistoqsija.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Madam Speaker, allura x'ġie jagħmel il-Ministru!

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Għamel il-mistoqsija, jekk jogħġbok, Onor. Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ġaladarba l-Ministru Mizzi ġie hawnhekk bħala delegat tal-Ministru Buhagiar, u peress li jien b'delegat nifhem li l-Ministru għandu jiġi ppreparat biex iwieġeb il-mistoqsijiet li jsirulu - għax inkella seta' qalilna mill-ewwel li l-Ministru Buhagiar m'hux qiegħed hawn u hu mhux se jirrispondi l-mistoqsijiet li jkunu ġew indirizzati lill- Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni - qed nistaqsi lill- Ministru Mizzi għal liema job ġew ingaġġati dawn in-nies, min kienu l- persuni li fformaw l-interviewing board u jekk l-applikanti ġewx mitluba juru l-kondotta tagħhom.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Jekk l-Onor.

Interpellant jagħmel mistoqsija bil-miktub jingħata risposta.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-Ministru mingħajr Portafoll, bir-responsabbilta' tiegħu ta' ministru, jiċħad li fil-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma daħlu nies fil-WSC mingħajr ma ġew osservati r-regoli ta' l-impjieg u nġibdet l-attenzjoni taċ-chairman għal dan?

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru mingħajr Portafoll jiċħad!

WSC - XIRI TA' KAROZZA ĠDIDA

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex minnu li l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma xtrat karozza ġdida għall-użu taċ-chairman?

Jekk iva, jista' l-Ministru jgħid kemm intnefaq?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Din it-tweġiba diġa' ngħatat f'żewġ mistoqsijiet parlamentari oħra bin-numri 5399 u 8928.

WSC - XUFIER TAĊ-CHAIRMAN

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jikkonferma li x-xufier taċ-Chairman tal- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma mhux impjegat mal-korporazzjoni iżda ddaħħal minn barra?

Jekk fl-affermattiv, jista' l-Ministru jgħid għaliex ma kienx possibbli li tinstab persuna mill-korporazzjoni stess?

Il- Ministru kif jiġġustifika l-infiq żejjed li sar u qed isir biex tiġi mpjegata persuna minn barra l-korporazzjoni?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Ix-xufier taċ-Chairman tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l- Ilma kien ġie ttrasferit mid-dipartiment tax-xogħlijiet għal mal- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma.

ETC - PERSUNI LI M'GĦADHOMX JIRREĠISTRAW

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Peress li f'dawn l-aħħar xhur qed ikollna mijiet ta' persuni li kull xahar minn jeddhom jiddeċiedu li ma jkomplux jirreġistraw, u peress li l-istess Ministru fil-Parlament qal li jidhirlu li dan hu numru għoli, jista' l- Ministru jgħid jekk l-ETC għamlitx xi studju f'dan ir-rigward u, jekk iva, jqiegħed kopja tiegħu fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

EDWIN GRECH (Ministru tal-Ħarsien Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-istudju msemmi qed isir.

Kif ikollna r-riżultat meħtieġ, jiġi mgħoddi lill-Onor.

Membru.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-Ministru għandu target date dwar meta se jkun lest dan l-istudju?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Grech.

ONOR.

EDWIN GRECH: Le, m'għandix.

Diġa' għidt li meta jkun lest se nqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Jista' l-Ministru jgħidilna jekk dan l-istudju hux qed jagħmluh l-istess nies li għamlu rapport dwar il-ħidma ta' l-ETC, liema rapport kien tqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra fil-5 ta' Mejju, 1997?

X'inhu l-istudju li bejn wieħed u ieħor qed jagħmlu dawn in-nies?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

EDWIN GRECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il- mistoqsija bil-miktub ħalli jkun jista' jingħata tweġiba.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jista' l-Ministru jgħidilna kemm ilu li nbeda dan l- istudju bejn wieħed u ieħor?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

EDWIN GRECH: Fil-fatt dan l-istudju nbeda ftit wara li jien kont innotajt dan il-fenomenu f'din il-Kamra u kont beħsiebni nordna studju fuqu.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Cassar.

ONOR.

JOE CASSAR: Jista' l-Ministru jgħidilna x'inhi l-figura tan-nies li waqfu jirreġistraw minn jeddhom matul ix-xahar ta' Ottubru?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

EDWIN GRECH: M'għandix din l-informazzjoni hawnhekk.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jekk niftakar sew, meta l-Ministru kien irrimarka li se jinbeda dan l-istudju kien qabel is-sajf, eżattament għall-ħabta ta' April, Mejju jew Ġunju, jiġifieri jekk jien korrett dan l-istudju issa kważi ilu għaddej ħames xhur.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Grech.

ONOR.

EDWIN GRECH: M'intix korrett.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Ma nafx għaliex m'iniex korrett.

Jekk niftakar tajjeb, bejn wieħed u ieħor kien Mejju.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Jiena jidhirli li m'intix korrett.

Jekk tagħmel domanda bil-miktub inkun nista' ngħidlek eżatt.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

ALFRED SANT: Sinjura President inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabelli li juru l-lokalitajiet ta' residenza ta' dawk li tteħdulhom snieter mill-Pulizija bejn l-1 ta' Novembru 1996 u l-31 ta' Ottubru 1997 u l-lokalitajiet minn fejn inqabdu dawn is-snieter, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9505.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' applikanti li applikaw għall-Commonwealth Award Scholarship għas-sena 1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9683.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT (Ministru tal-Finanzi u Kummerċ): Madam Speaker inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista li turi l-lokalitajiet fejn ingħataw permessi biex barranin jixtru proprjeta' f'Malta u Għawdex matul l-1997, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 9502.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA (Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabelli li juru l-istaff complement fid-diversi sptarijiet, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9534.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI BIEX IL-KAMRA TMUR F'KUMITAT TA' PROVVISTA GĦALL-KONSIDERAZZJONI TA' L-ESTIMI ĠENERALI TA' SPIŻA GĦAS-SENA 1998

(L-EWWEL JUM IMĦOLLI KOLLU GĦALL-OPPOŻIZZJONI)

Ikompli mill-5 ta' Novembru 1997

MADAM SPEAKER: Qabel nistieden lill-impjegati tal-Public Broadcasting Services ħalli jidħlu fil-Kamra sabiex jittrasmettu dirett fuq it- televiżjoni d-diskors tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni, u dan bis-saħħa tal- ftehim milħuq fil-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra ta' l-4 ta' Novembru, 1997 nixtieq inwissi lil dawk li hemm fl-istrangers' gallery biex iżommu l-kwiet u m'hemmx mossi u kummenti għaliex inkella niżgombra l- gallarija.

L-impjegati tal-PBS daħlu fil-Kamra u bdew jaqdu dmirijiethom.

Skond il-Mozzjoni Nru 98 ta' l-10 ta' Novembru, 1997 id-diskors kollu tal- Kap ta' l-Oppożizzjoni huwa eżenti mil-limitu ta' ħin għad-diskorsi.

Il- ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol ikun fit-8.30 p.m.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, jekk jogħġbu, jibda d-diskors tiegħu.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Madam Speaker, se nibdew id-diskussjoni fuq il-mozzjoni biex immorru f'Kumitat ta' Provvista.

Kif taf is-Sinjorija Tiegħek, il-bieraħ ġiet approvata riżoluzzjoni li tirregola d-dibattitu tal-lejla.

F'dik il-mozzjoni sar dibattitu twil u ġiet espressa l-opinjoni li għandu jkun hemm l-opportunita' li jitkellmu membri oħrajn li wrew ix-xewqa biex jitkellmu.

Hawnhekk qed nirriferi speċjalment għall-Onor.

Dom.

Mintoff, pero' kif nafu l-mozzjoni għaddiet fil-forma li kienet.

Fil-fatt, jiena għidt li nixtieq li l-Onor.

Mintoff ikollu l-opportunita' li jitkellem u dalgħodu kellimtu u għidtlu li lest li nieqaf nofs siegħa qabel biex l-aħħar nofs siegħa jkun jista' jitkellem hu.

Qed ninforma lill-Kamra b'dan biex inkun konformi mal-mozzjoni approvata.

Madam Speaker, qegħdin hawnhekk biex niddiskutu t-tieni budget li ppreżenta l-Gvern il-ġdid, gvern li diġa' ilu sena fil-poter u nistqarr li qiegħed inħossni xi ftit fil-pożizzjoni bħal meta tkellimt 11-il sena ilu, jiġifieri f'Diċembru ta' l-1986 fejn f'daqqa waħda ċ-ċirkostanzi kienu saru ċirkostanzi politiċi ta' importanza kbira.

Dak inhar jiena kont għidt li ma kontx se nitkellem fuq il-budget għax il-budget kien sar irrilevanti u d- diskors li għamilt kien kollu riferibbli għas-sitwazzjoni politika ta' dak iż-żmien.

F'dak id-dibattitu kien intervjena l-Onor.

Mintoff, kien tkellem biex tinstab xi soluzzjoni għad-diffikultajiet politiċi, partikolarment dawk kostituzzjonali, u effettivament fil-bidu tas-sena ta' wara, fl-1987, kienet instabet soluzzjoni.

Din id-darba m'iniex se ngħid li l-budget huwa irrilevanti.

Anzi dan huwa rilevanti ħafna għas-sitwazzjoni politika tal- lum li żgur qiegħda fuq fomm il-poplu kollu.

Minn mindu f'dan il-Parlament smajna d-diskors tal-Ministru tal-Finanzi, tista' tgħid b'vuċi waħda Malta qiegħda ssemmi l-problemi li se joħloq dan il-budget.

Effettivament jiena naħseb li dan huwa budget ta' gvern fi kriżi.

Dan il-Gvern jinsab fi kriżi politika għaliex għandna kap tal- gvern, l-Onor.

Alfred Sant, li qabel l-elezzjoni ppreżenta ruħu bħala s- saħħâr, il-bniedem li kellu s-soluzzjoni għall-problemi kollha li kienu jqajmu n-nies.

L-Onor.

Sant kien jipprovdi risposta għal kull ma kien idejjaq lin-nies.

Jekk in-nies kienu ddejqu bil-VAT hu wiegħed li se jneħħi l-VAT.

Jekk tal-kaċċa riedu xi ħaġa huwa qalilhom li meta jitla' fil-gvern jirranġaw l-affarijiet.

Imma issa l-Onor.

Alfred Sant m'għadux il-kap ta' l-oppożizzjoni imma huwa l-Prim Ministru u naħseb li l-libsa tas-saħħâr li kien liebes dak inhar m'għadhiex toffri aktar is-soluzzjoni għall-problemi għaliex issa mhux il-kliem jgħodd imma l-fatti.

Jiena naħseb li l-Gvern ġralu bħall-istorja ta' dak ir-re li kien liebes libsa sabiħa u kulħadd jgħidlu kemm hu liebes sabiħ u mbagħad kien hemm tifel żgħir u qallu: Skużi, inti għarwien!.

Fil-fatt, dan huwa gvern għarwien mill-ideat, huwa gvern għarwien mill-prinċipji, huwa gvern għarwien mill- kuxjenza soċjali, huwa gvern li meta fassal dan il-budget ma żammx quddiem għajnejh il-problemi soċjali u kif dan il-budget se jolqot soċjalment lil dawk li l-iktar għandhom bżonn l-attenzjoni fil-pajjiż, lil dawk li l-inqas li jinstemgħu, lil dawk li l-inqas għandhom lobby fil-pajjiż, lil dawk li jkollhom jissokkombu għad-deċiżjonijiet tiegħu.

Il-bieraħ smajt - kif sema' kulħadd - lill-Onor.

Mintoff jgħidilna li huwa dejjem ħaseb li jibda miż-żgħir.

U l-kuxjenza soċjali hekk tgħidlek, li bħala gvern l-ewwel li għandek taħseb huwa li ħadd ma jibqa' lura u li ż- żgħir ma jkunx magħfus.

Imma llum il-poplu kollu qed jgħid li dan il- budget se jagħfas proprju lil dawk li l-inqas jifilħu, u naħseb li hija l- ewwel darba f'pajjiżna li hawn kor sħiħ unanimu - għax kulħadd jaqbel, m'hawn l-ebda vuċi li ma taqbilx - li qed jgħid li dan huwa budget li se jolqot lil dawk li l-inqas jifilħu.

Din hi s-sitwazzjoni li hawn fil- pajjiż; u tajjeb li nifhmu daqsxejn x'qiegħed jiġri u għaliex dan il-Gvern qiegħed f'din is-sitwazzjonni ta' kriżi.

Tajjeb li nispjega wkoll x'inhi din il-kriżi politika.

Madam Speaker, jien naħseb li rridu naraw ukoll x'qed jiġri fid-dinja.

Ftit ilu, qrajt ktieb ta' Francis Fukuyama li jismu "The End of History and the Last Man" Dan jgħid li wara dak li ġara fl-1989, jiġifieri l-waqa' tal- komuniżmu kullimkien, donnu ħarġet teorija ġdida, it-teorija ta' l-istorja universali.

Skond din it-teorija wasalna fi stat ta' progress tas- soċjetajiet kollha kullimkien fejn id-demokrazija liberali kif imdorrijin inħaddmuha aħna rebħet, u fejn l-ekonomija liberali, is-suq ħieles, ukoll sar parti essenzjali mir-rivoluzzjoni kważi ta' bilfors tas-soċjeta'.

Allura wasalna fi stat ta' progress, u l-bniedem, irid jew ma jridx, irid jaċċetta din is-sitwazzjoni ta' suq ħieles f'demokrazija liberali.

Fukuyama jgħid ukoll li forsi din hija spjegazzjoni ta' l-evoluzzjoni soċjali u li ftit kien hawn teoriji li kienu hekk encompassing il-ġeneru uman kollu, ħlief naturalment dik kristjana, li tgħid li l-isforzi individwali tagħna m'huma xejn pero' mbagħad hemm xi ħaġa li hija l- individwalita', dak li jagħmel lill-bniedem dak li hu, li veru għandha spjegazzjoni fl-istorja kollha.

Dik hija l-interpretazzjoni storika universali li tapplika biex tispjega l-istorja tad-dinja.

Pero' x'ġara?

Ġara li ħafna gvernijiet f'ħafna pajjiżi nħakmu minn din l-idea li issa qegħdin fi żmien fejn is-suq ħieles għandu jiddomina kollox u nsibu gvernijiet japplikaw dawn il-prinċipji.

Sa ftit ilu ma kontx jiena biss li nikkritika dawn it-teoriji.

Jiena dejjem emmint li s-suq ħieles huwa element reali li ma tistax tinjorah u anzi għandu valur etiku għax għandu fih innifsu l-objettiv - li veru tista' tilħqu - li tagħmel l-aħjar użu tar- riżorsi kollha umani w oħrajn ta' l-univers bl-aħjar mod.

Pero' fir- realta' jekk ma twiżinx lil dawk li għandhom bżonn u ddaħħal il-politika soċjali, is-suq ħieles waħdu m'huwiex se jġib dak l-iżvilupp tal-bniedem li bil-kliem kulħadd jixtieq.

Pero' jien ngħid li l-Prim Ministru tal-lum ukoll waqa' vittma ta' dawn it-teoriji għax l-Onor.

Alfred Sant bil-budget li ppreżentalna warrab għal kollox kull riferenza għal dik li hija politika soċjali.

Bil-miżuri li ħa, imkien ma jidher li ta xi attenzjoni ċkejkna lejn kif dan il-budget se jolqot lil dawk li l-aktar għandhom bżonn li nwiżnuhom f'pajjiżna pero' żgur li qabel l-elezzjoni kellu strateġija.

GĦandi quddiemi l-ktejjeb "Gvern Laburista Ġdid" ippubblikat immedjatament wara l-elezzjoni.

Fid-daħla tiegħu, is-Segretarju Ġenerali tal-Partit Laburista, is-Sur Jimmy Magro, qed jgħid:

"Il-pjan strateġiku kien imħejji madwar sentejn qabel u komplejna naġġornawh skond l-iżviluppi li għaddejna minnhom.".

Mela veru kellhom pjan strateġiku imma dan ma kienx pjan strateġiku ta' x'se jagħmlu ladarba jkunu fil-gvern imma pjan strateġiku ta' kif jirbħu l- elezzjoni.

U l-pjan ħadem u l-elezzjoni rebħuha, imma dan il-pjan bl-ebda mod ma ppreparahom għall-fatt li jistgħu jkun fil-gvern u jiggvernaw kif mistenni u kif wegħdu huma stess.

U r-riżultat ta' dan x'inhu?

Ir- riżultat huwa li għandna gvern inkompetenti, għandna gvern li ma jafx x'se jaqbad jagħmel bħala gvern.

Għandna gvern, biex nuża espressjoni li ġiet ripetuta hawnhekk, li kultant jidher li qata' qalbu li kapaċi jiggverna.

Dan il-budget, fil-fehma tiegħi, huwa proprju riżultat ta' gvern li kien impenjat fi pjan strateġiku biex jirbaħ l-elezzjoni - allura wiegħed is- sema fl-art - imma ma kienx ippreparat biex jiggverna u allura llum sab ruħu f'konfużjoni kbira.

Dan il-Gvern ippreżentalna budget li juri l-kriżi li jinsab fiha u budget li qiegħed ikabbar il-kriżi tal-gvern f'pajjiżna.

Madam Speaker, li hawn kriżi - u għalissa m'iniex qed nitkellem fuq il- kriżi ekonomika - naħseb li jidher b'mod ċar.

Jien naħseb li l-poplu Malti sema' b'interess u b'inkwiet lill-Prim Ministru l-bieraħ u f'dawn il-ġranet meta kellem lin-nisa Laburisti, per eżempju, u qalilhom: Jien m'iniex se niggverna jekk ma jkollix maġġoranza fil-Parlament u jekk ma jkollix maġġoranza fil-Parlament jiena mill-ewwel nibda naħdem biex ikolli maġġoranza ikbar fil-poplu.

Irrid ngħid li jiena m'għandi l-ebda indikazzjoni li m'huwiex se jkollu maġġoranza f'dan il- Parlament pero' nifhem għaliex il-Prim Ministru qiegħed jinkwieta li jista' ma jkollux il-maġġoranza f'dan il-Parlament għaliex huwa jaf li fuq in-naħa tal-gvern hemm deputati li ma jaqblux mal-politika li hu miexi biha.

Hemm deputati li ma jaqblux mal-politika li ġiet ippreżentata lilna biex napprovawha fil-proposti tal-budget għas-sena li ġejja, u l-Prim Ministru nnifsu qal li hemm iktar minn wieħed li għandu d-dubji tiegħu dwar il- politika tal-Gvern.

Din hija l-kriżi politika li għandu l-Gvern, li qed iħoss li qed jadotta politika għall-pajjiż li d-deputati tiegħu stess qed isibuha diffiċli li jaqblu magħha.

U hawnhekk irridu nistaqsu: X'wassal lill-partit fil-gvern li sewwa sew wara sena u inqas minn xahar isib ruħu f'dawn id-diffikultajiet?

X'qiegħed iġiegħel lill-Prim Ministru li jassigura lis-segwaċi tiegħu, kif sejjer jagħmel għada wkoll, biex ma jaqtgħux qalbhom għaliex jekk ma jkollhomx il-maġġoranza fil-Parlament ikabbru l-maġġoranza fost il-poplu?

Jiena lill-Onor.

Alfred Sant inserraħlu moħħu għaliex dawn kollha fantasiji u ngħidlu li maġġoranza fil- Parlament għandu u se jibqa' jkollu għax il-poplu tagħna tah maġġoranza ta' siġġu wieħed minn 69 li inċidentalment tirrappreżenta l-maġġoranza li tistħoqqlu għax ġab 50.3% tal-voti validi li jagħtuh 35 deputat.

Dik hija s-sitwazzjoni.

Pero' x'qed jiġri f'dan il-pajjiż, Madam Speaker?

In-nies jafu li l-pajjiż mexa 'l quddiem fl-għaxar snin li għaddew u jafu li tabilħaqq ħadd ma baqa' lura.

Fl-għaxar snin li għaddew kulħadd mar 'il quddiem.

Fl-għaxar snin li għaddew is-setturi kollha tas-soċjeta' Maltija, minn dawk li huma l-iktar 'l isfel - u allura għandhom bżonn min jerfagħhom - u wkoll dawk li huma iktar 'il fuq, marru tajjeb għaliex irnexxielna nkattru l-ġid u b'politika għaqlija u b'kuxjenza soċjali l-ħin kollu mhux biss qgħadna attenti li ma ngħabbux lil min ma jiflaħx imma qgħadna attenti li nwieżnu lil dawk li qegħdin l-iktar 'l isfel.

(Onor. Membri: Hear, hear) U l-veru suċċess ta' gvern huwa dan.

Il-poplu kif ħassu fl-għaxar snin li għaddew?

Il-poplu kif għex fl-għaxar snin li għaddew?

L-għaxar snin li għaddew għaddihom tajjeb jew għaddihom fl- akkarija?

Għaddihom mimli bil-kuraġġ, bil-fiduċja?

Kif ħares lejn uliedu fl-għaxar snin li għaddew?

Tahom l-edukazzjoni li kellhom bżonn, li xtaqu u li riedu?

Kellhom opportunitajiet?

U r-risposta għal dawn il- mistoqsijet kollha hi universali u mhux għax ġejja min-naħa ta' partit jew ta' partit ieħor imma għaliex il-Maltin kollha jafu li pajjiżna fl-għaxar snin li għaddew mar tajjeb.

U issa qegħdin jgħidulna li morna tajjeb wisq.

Issa qegħdin jgħidulna li f'dan il-pajjiż kulħadd kien qiegħed komdu, anzi kien komdu iktar milli wieħed għandu jkun fiċ-ċirkostanzi normali u konna qegħdin nieklu minn ġewwa.

Qegħdin jgħidulna li we were living beyond our means.

U hawn fejn inbidlet l-istrateġija tal-Partit Laburista.

L-istrateġija tal-Partit Laburista biex jirbaħ l-elezzjoni kienet strateġija ta' qerq, strateġija li tgħid lil kulħadd: Tikkonfondi xejn, m'għandekx problemi!

Gvern Nazzjonalista lil tat-Tarzna kien għenhom, għamel ftehim magħhom għal għaxar snin u tahom il-miljuni pero' meta għidnielhom biex ikunu aktar serji fit-tmexxija u jkollna management aħjar milli għandna, hemmhekk qamu l-irwiefen kollha għax ma tistax tmiss is- sistema.

Imbagħad imur l-Onor.

Alfred Sant lejliet l-elezzjoni, allura kien għadu Kap ta' l-Oppożizzjoni, u jgħidilhom: Ħallu f'idejja!

Inwegħedkom li l-Kunsill tat-Tarzna ħadd m'hu se jmissulkom u t-tmexxija tat-Tarzna tibqa' f'idejkom.

Dik kienet l-istrateġija tal-qerq ta' qabel l-elezzjoni.

Naturalment id-diskorsi tal-Kap tal-Partit Laburista kienu miżgħuda b'wegħdiet bħal dawn u mhux biss fil-każ tat-Tarzna.

Per eżempju, dwar l-għoli tal-ħajja kien jgħid: Il-mara ma tistax tlaħħaq ma' l-għoli tal-ħajja u qed ikollha tmur taħdem.

X'għarukaża!

U l- Onor. Alfred Sant, is-saħħâr, kien jgħidilhom: Għandi jien is-soluzzjoni, mela le!

Nagħtu paga lil kulħadd biex il-mara ma jkollhiex bżonn tmur taħdem u r-raġel jaqla' l-flus għalih, għall-familja u għat-tfal u m'hemmx problemi!

Il-paga li se jirċievi min jaħdem se tkun biżżejjed u m'hemmx għalfejn toqgħod taħdem l-overtime, m'hemmx għalfejn ikollok a second job.

U xi ngħidu dwar l-istudenti, Madam Speaker?

Aħna konna widdibnihom u għidnielhom: Oqogħdu attenti għaliex jekk jitla' l-Partit Laburista se jmissilkom l-istipendju.

U malajr malajr ix-shadow minister dak iż-żmien, l-Onor.

Evarist Bartolo - illum il-ministru ta' l- edukazzjoni - ħareġ dikjarazzjoni fejn qal li n-Nazzjonalisti giddibin u li m'humiex se jmissu l-istipendju.

U biex jagħmel doubly sure, l-Onor.

Alfred Sant qabad ittra minn dawk personalizzati, taparsi qed jikteb xi nota personali lilek, u wieħed wieħed lill-istudenti qalilhom: Għeżież studenti, tikkonfondux, aħna mhux bħan-Nazzjonalisti.

Aħna nafu li l- istipendji hemm bżonnhom għax irridu li n-numru ta' studenti fl-Universita' jkompli jikber.

Dawn il-kwalita' ta' wegħdiet li kien hemm.

Imma mhux dan biss, Madam Speaker.

Il-GWU kienet tgħid: Ara ma jfettlilkomx tmissu xi korporazzjoni bħat- Telemalta, il-Malta International Airport jew il-Posta!

U l-Partit Laburista kien pront u fil-programm elettorali, paġna 34, qal:

"Il-Politika ġdida Laburista ..."

- għax dan kollox ġdid fjamant għandu! -

".... tassigura li l-provvista tas-servizzi pubbliċi essenzjali bħad- dawl elettriku, l-ilma u t-telefon jibqgħu f'idejn l-Istat.

Dawn is- servizzi għandhom ikunu provduti liċ-ċittadin bi prezz raġonevoli u jkunu ta' kwalita' tajba.".

Dan kien lejliet l-elezzjoni.

L-Onor.

Alfred Sant kien assigura li ma kienet se ssir l-ebda privatizzazzjoni u ma kienu se jinbiegħu l-ebda assi tal-gvern.

Dwar l-ilma, f'paġna 31 tal-ktejjeb "Gvern Laburista Ġdid", taħt it- titolu "Nifs Ġdid lis-Self Employed u lill-Ażjendi ż-Żgħar", hu u jwieġeb mistoqsija li saritlu minn mara li kienet fil-miġimgħa, l-Onor.

Sant qal dan il-kliem - naħseb illum jiddispaċih li qalu dan il-kliem:

"Il-Gvern tiegħi se jħares sew lejn il-Gvern ta' Fenech Adami, kif il- Gvern ta' Fenech Adami wasal biex stabilixxa t-tariffi tat-telefon, ta' l-ilma u ta' l-elettriku, biex jara dawn it-tariffi humiex ġustifikati jew le, u jekk jinstab li dawn it-tariffi m'humiex ġustifikati, Gvern Laburista ġdid ikun lest li jraħħashom.".

Mela l-Onor.

Sant kien se jraħħas l-ilma!

U għandu l-wiċċ jippreżentalna dan il-budget mingħajr ebda apoloġija.

Issa ngħid ukoll kif ippreżentawhulna għax stħaw jgħidu.

Meta l-Ministru Leo Brincat ġie biex jgħidilna li se jgħolli l-ilma, ma qalilniex: Ara, ħalli ngħidilkom kif ġej l-ilma: Min bħalissa għandu kont ta' Lm2.65 għal erba' xhur, taf kemm se jitlagħlu?

Din ma qalhiex.

X'qalilna fil-budget?

Qalilna li se jkun hemm reviżjoni tat- tariffi skond skeda li talab li l-Kamra teħodha bħala moqrija.

Aħna qrajniha malajr u kien hawn l-Onor.

Ninu Zammit, li għandu esperjenza ta' disa' snin, u aħna u ħerġin qalli: Inti taf x'għamel dan?

GĦidtlu: X'għamel?

Qalli: Ħalli ngħidlek.

U wrieni din it-tariffa.

Jien għidtlu: Naħseb li għandek xi żball għax ma jistax ikun li minn Lm2.65 il-kont jitla' għal Lm19.68.

Imma hekk hu.

U mhux l-ilma biss imma anke l- eletriku, l-gass u l-pitrolju li se nitkellem fuqhom iktar tard.

Hawn qed ngħid għall-istrateġija ta' qerq li wżaw qabel l-elezzjoni.

Semmejt it-Tarzna, semmejt l-għoli tal-ħajja, semmejt il-paga u l-mara tad-dar, semmejt l-istudenti, semmejt l-ilma, semmejt il-bejgħ tat- Telemalta, affarijiet li l-Onor.

Alfred Sant wiegħed li mhux se jmisshom.

Issa wasal il-budget u kollox sar bil-maqlub.

Hekk sewwa!

Huwa sew li jkollok strateġija ta' qerq biex tirbaħ l-elezzjoni u tirbaħha, imbagħad tiġi hawn quddiem il-poplu Malti fil-Parlament u tippreżenta l-budget qisu m'hu xejn u taqleb dak kollu li tkun wegħidt?

GĦalhekk f'dawn il-ġranet ħlief diskors fuq il-budget m'hawnx.

Ara aħna konna drajna.

Jiġi l- budget u jgħaddi, ikun hemm ftit garr ġeneralment li ma tajniex żieda biżżejjed għall-għoli tal-ħajja u kulħadd jinsa kollox.

Din id-darba mhux hekk.

Din id-darba ħafna nies se jinqarsu fil-laħam il-ħaj.

Mela dan hu x'kien qal qabel l-elezzjoni, imbagħad ġiet l-elezzjoni u rebħu.

Hekk hi d- demokrazija, rebħu u nbidel il-gvern.

Pero' malli rebħu twerwru, inħasdu għax indunaw li dawn l-affarijiet kienu maqtugħin mir-realta'.

Kien ilhom ma nafx kemm-il ġimgħa jduru biċ-ċittadin mobil u raw lill- poplu kollu daħkan u ferħan għax m'għandux problemi kbar - xi ftit problemi kullimkien kien hemm - hekk kien il-poplu u dawn qalu: Issa li rbaħna l- elezzjoni x'se nagħmlu?

Hemm il-problemi biex tiggverna dan il-pajjiż.

Dan mar tajjeb fl-għaxar snin li għaddew, kif se nagħmlu biex dan il-pajjiż imur tajjeb?

U tfixklu u tħawdu.

Bdew jgħidulna li dan il-pajjiż ma jistax jimxi 'l quddiem għax mimli ħofor.

U bdejna bl-eżerċizju qarrieqi wkoll tal-ħofor.

Erġajna ġejna għal strateġija ġdida.

Il-Gvern preżenti meta kien fl-Oppożizzjoni wiegħed is-sema fl-art, il-Partit Laburista mill- oppożizzjoni sab ruħu fil-gvern u issa mhux is-sema fl-art se jwiegħed imma għaks.

Mhux għax qegħdin bil-ġuħ tafux, imma għaks fis-sens li nissikaw iċ- ċintorin kif konna ngħidu dari u nerfgħu l-piżijiet.

Mhux jerfagħhom min jiflaħ, jerfagħhom kulħadd imma l-iktar dawk li jifilħu l-inqas.

U kif seta' jispjega din il-metamorfosi, din il-bidla kollha?

Bi strateġija oħra ta' qerq.

Tort tal-Gvern ta' qabel li kien bassar li s-sena 1996 kienet se tispiċċa bi żbilanċ ta' Lm40 miljun u l-ewwel qalulna li se tispiċċa bi żbilanċ ta' Lm90 miljun u issa spiċċat bi żbilanċ ta' Lm107 miljun, jekk m'iniex sejjer żball.

Veru, jekk fis-sena 1996 jew din is-sena kien hemm żbilanċ ta' Lm107 miljun, dak l-iżbilanċ, hu x'inhu, m'huwiex sostenibbli.

Iva, naqblu li m'huwiex sostenibbli, bħalma m'huwiex sostenibbli l-iżbilanċ li qed jgħidulna li se jkollna s-sena d-dieħla fejn qed jgħidulna li se jkollna żbilanċ ta' Lm135 miljun.

Mhux sostenibbli, imma rridu naraw għaliex.

X'ġara?

GĦaliex f'għaxar snin sħaħ dan il-pajjiż mexxa 'l quddiem?

GĦaliex f'daqqa waħda fl-1996 bdejna bi problemi kbar?

GĦaliex għal dan il- Gvern, issa wara sena fil-gvern, il-problemi minflok ma naqsu żdiedu?

GĦaliex is-sena d-dieħla l-problemi minflok ma jonqsu se jiżdiedu?

Irridu nibdew naraw.

Jien naħseb li llum il-poplu Malti jaħseb, jifhem u jistaqsi.

GĦalhekk naħseb li huwa diffiċli li nibqgħu naħsbu li nistgħu nbellgħulu kollox.

L-ewwel beda billi għamel eżerċizzju.

Rapporti ta' dak u l-ieħor u qalulna li t-Tarzna hija falluta.

Ma kenux jafu li hija falluta, kien hemm bżonn jagħmlu rapport biex jgħidu li t-tarzna hija falluta!

It-Telemalta ma nafx kemm sabu difetti fiha u qalu li m'hijiex miexja tajjeb.

Issa qalulna li t-Telemalta tant hi tajba li din is-sena se jbiegħu x-shares tat-Telemalta u bejn it-Telemalta u l-Malta International Airport se jiġbru Lm25 miljun billi jbiegħu - qed jgħidu - 40% ta' kemm jiswew.

Issa f'daqqa waħda m'għadux kollox miexi ħażin, imma domna xhur nisimgħu li t-Tarzna hija falluta, li t-Telemalta miexja ħażin u li l-Posta hija falluta, imma issa l-Mid-Med Bank se jixtriha.

Qalulna li kien hemm żball li swielha miljuni ta' liri.

Veru, kien hemm żball li swielha ma nafx kemm-il miljun lira.

Imma jekk hija falluta x'se jagħmel il-Mid-Med Bank jew min se jixtriha?

Kemm ikkritikawh il-Malta International Airport u semmew difetti fil- kuntratt u ma nafx kemm riedu jagħmlu inkjesti.

Minn dan kollu ma rriżulta xejn, imma issa jiswa l-flus.

Il-Malta International Airport, li huwa kumpannija u li l-Gvern immexxi minni apposta għamlu kumpannija, mill-ewwel beda miexi bl-iktar mod efffiċjenti u huwa eżempju ta' kif tmexxi international airport.

Ma smajt l-ebda kritika reali fuq it-tmexxija ta' l- International Airport tagħna imma fil-bidu tgħidx kemm saret kritika dwaru.

Issa dan sar jiswa l-flus u se jsoddu l-ħofra li għandhom għas-sena d- dieħla billi jbiegħu ma nafx jekk hux 40% wkoll għax għad iridu jgħidulna kif se jagħmlu dan il-bejgħ.

Mela għaliex kien hemm dawn l-iżbilanċi kull sena?

U fl-1996 toħroġ l-istampa ċara.

Jien diġa' tkellimt f'Jannar li għadda fuq il-budget ta' din is-sena u għidt li l-ikbar toqba li kien hemm fil-budget ta' l-1996 kienet ġejja mill- fatt li l-Gvern ġabar Lm31 miljun inqas milli suppost ġabar mill-VAT.

Huwa veru li f'nofs is-sena jien ġejt informat li d-deficit se jkun ikbar milli bassarna.

Dażgur li veru!

Mela aħna konna daqshekk irresponsabbli li nħallu li jasal Diċembru biex ngħidu li għandna d-deficit?

Iva, jien ġejt informat biex nieħu deċiżjoni fuq il-VAT primarjament u d-deċiżjoni li ħadt kienet li jiġri x'jiġri u nitlef kemm nitlef voti, il-VAT ninforzawha għax minn hemm iridu jiġu l-flus.

(Onor. Membri: Hear, hear) Dik kienet id- deċiżjoni u tlifna l-elezzjoni.

Ma ġara xejn.

Jien imxejt fl-interess ta' pajjiżi imma dan il-Gvern jaf kemm tellef meta kien fl-oppożizzjoni u jekk ma daħlux Lm31 miljun mill-VAT huwa tort tal-fatt - ejja ma ngħidx it-tort kollu - li Onor. Alfred Sant dar Mata u GĦawdex kollu u b'ħanxra waħda lill-poplu tagħna beda jgħidlu: Isma, jien se neħħi l-VAT fi żmien tliet xhur jew fi żmien sitt xhur.

Hekk qallu lill-poplu u għamilha - issa naraw x'effetti kien hemm - u dik hija l-verita'.

Issa hawn huwa tajjeb li ngħid x'inhi l-VAT.

Il-VAT hija sistema ta' tassazzjoni moderna li tiġbor il-flus mingħand min jiflaħ jonfoq l-iktar u iktar ma tonfoq iktar tħallas taxxi.

Il- pajjiżi moderni kollha hekk għamlu bla eċċezzjoni, għaliex inti taf li min jonfoq sinjal li jiflaħ jonfoq u allura tintaxxah billi teħodlu parti minn dak li jonfoq jew fuq dak li jonfoq.

Aħna konna għaqlin u għidna li m'hemmx VAT fuq l-affarijiet essenzjali, m'hemmx VAT fuq l-edukazzjoni, m'hemmx VAT fuq is-saħħa u allura konna żguri li ma jkunx hemm VAT fuq l- ikel.

Aħna għidna li min jonfoq għal dak li huwa neċċessarju, u allura jrid jonfqu bilfors, m'hemmx VAT imma fuq il-kumplament hemm il-VAT.

Jekk jien niekol id-dar m'iniex se nħallas VAT imma jekk jogħġobni mmur niekol f'restaurant kuljum inħallas il-VAT.

Imma din is-sistema m'għoġbithomx għaliex kienet laqtet lil ħafna nies u l-istrateġija ta' Onor. Alfred Sant ma kenitx ta' x'jaqbel lil Malta imma kif se jġib il-voti.

U ġabhom il- voti!

Pero' malli telgħu fil-gvern u bdew din il-kampanja kollha tal-ħofor u li f'dan il-pajjiż kollox fallut, kellhom jippreżentaw il-budget.

Kellna l-ewwel budget u l-Ministru, dak iż-żmien l-Onor.

Lino Spiteri, ġab taxxi ġodda u kien għolla l-petrol, is-sigarretti u s-soltu affarijiet, imbagħad qalilna li kif wiegħdu se jagħmlulna liġi ġdida ta' dwana u sisa minflok il-VAT.

Qalulna li din malajr se tkun lesta għax l- Onor. Alfred Sant kien jaf kollox bl-amment minn qabel.

Jiġiferi tliet xhur diskussjoni, tliet xhur biex jipprepara l-liġi u tibda taħdem.

Imma x'rajna?

Rajna l-ewwelnett lill-Onor.

Lino Spiteri jitlaq it-tmun minn idejh.

Qal: Jien ma' din m'għandix naqsam.

GĦaliex induna li din is- sistema ta' tassazzjoni ma kenux jafu kif se taħdem, kif se jħaddmuha u kif se tkun.

Kellna ħafna kummiedji fuq it-television - fl-ewwel parti kien ikun preżenti l-Onor.

Lino Spiteri wkoll - u kienu jiltaqgħu 'l hawn u 'l hemm u jagħmlulhom id-domandi, dak idur fuq l-espert, l-ieħor jirrispondi, l-ieħor jgħidlu issa naraw u għaddejjin.

Kummiedja li l-prim attur tagħha kien il-Prim Ministru li ġie jgħidilna li l-liġi l-ġdida suppost kellha tkun lesta fi żmien tliet xhur, imbagħad dam tmien xhur u f'dawn it-tmien xhur ta' konsultazzjoni qalulna li ma kien hemm ħadd li qabel mal-liġi kif saret.

L-ebda organizzazzjoni ma tatha l-barka kollha.

Fis-settur tat- turiżmu kien hemm min qal: U iva, għandna xi ħaġa aħjar!

U l-oħrajn qalu: Aħna ma naqblux.

Imma xi trid tagħmel!

Dan hu l-Gvern li hemm, mela nitkellmu biex innaqqsu l-ħsara.

U minflok ma kienet liġi li tiżgura li minn sena għall-oħra l-introjtu tal-gvern jidħol iktar ma tikber l- ekonomija u iktar ma jonfqu n-nies, daħħlu din is-sistema ta' tassazzjoni.

Aħna lill-Onor.

Sant mill-ewwel għidnilu: Oqgħod attent x'se tagħmel għaliex din se ġġibek fil-għali, l-ewwelnett għaliex se tneħħilek ir- riżorsi tal-flus li għandek bżonn u kif ukoll għax se toħloqlok problemi ta' natura internazzjonali.

Se toħloqlok problemi minħabba r-relazzjonijiet li Malta għandha ma' l-Unjoni Ewropea u kif ukoll commitments oħra internazzjonali.

Nerġa' ngħid li aħna lill-Gvern ftaħnilu għajnejh, imma x'għamel?

Baqa' għaddej u fl-1 ta' Mejju mar jagħmel mass meeting u b'vuċi qawwija, kważi ewforika, qalilhom: Niggarantilkom li fl-1 ta' Lulju l-VAT tkun spiċċat.

Jien naħseb li hawn ta' min jara daqsxejn jekk il-politika li miexi biha l-Gvern hijiex ta' sinċerita' jew inkella hijiex politika li ta' qerq ukoll.

U hawn naħseb li nista' nikkwota mill-ġurnal "l-orizzont" tat-30 ta' Novembru, 1995 fejn l-Onor.

Alfred Sant kien qiegħed fuq din in-naħa tal-Kamra jirrispondi għall-budget speech u qal hekk:

"Dr. Sant reġa' rriafferma l-politika tal-Partit Laburista li jneħħi t- taxxa tal-VAT wara l-elezzjoni li jmiss.

Minflokha, l-Partit Laburista se jdaħħal struttura ta' taxxi u dazji ekwivalenti ...

Qed jingħad li b'dan il-mod se jkun hemm tnaqqis fid-dħul tal-gvern mit-taxxi ... imma hu preċiżament dak li għandu bżonn il-pajjiż, li nnaqqsulu l-piż tat-taxxi li dejjem qed jiżdied.

It-tnaqqis se jkun jista' jiġi kkumpensat b'kontrolli serji fuq l- ispiża fit-tmexxija tal-gvern u bit-tneħħija tal-ħela tal-gvern li dejjem għaddejja ...

Il-pjan Laburista se jfisser piż inqas ta' taxxa fuq il-poplu ...".

X'wiċċ għandu l-Onor.

Alfred Sant illum jidher quddiem il-poplu u jimponi t- taxxi fuq dawk il-familji li l-iktar għandhom bżonn, sabiex iġorru l- madmad tal-piż tat-taxxi.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Neħħa t-taxxa tal-VAT imma mhux minn fuq in-nies li ma jifilħux iħallsu.

Neħħa t-taxxa tal-VAT minn fuq min jiflaħ iħallas għax kien jonfoq.

Neħħa t-taxxa tal-VAT minn fuq in-negozji.

Neħħa t-taxxa tal-VAT meta kienet titħallas minn min jiflaħ iħallasha u llum jiġi hawn bil-wiċċ tost kollu u jgħidilna: Iva, issa se nimponi taxxi.

Tafu fuq min?

Fuq min jixrob l- ilma, fuq min juża d-drenaġġ, fuq min juża l-elettriku, fuq min juża l- pitrolju!

U dawn min huma?

(Onor. Membri: Hear, hear) Dawn huma dawk li qed tgħid hawnhekk meta qed tgħid "imma hu preċiżament dak li għandu bżonn il-pajjiż, li nnaqqsulu l-piż tat-taxxi"?

Tnaqqas il-piż tat-taxxi minn fuq min jiflaħ iħallas it-taxxi biex tgħabbi, kif qed tgħabbi issa u kif għabbejt diġa' f'Jannar li għadda imma issa b'mod ħafna iktar qawwi, lill-poplu tagħna b'dawn il-piżijiet?

U allura nerġa' ngħid li aħna widdibnieh lill-Gvern u għidnilu: Diġa' għandek l-istorja ta' l-1996 bil- problemi li ħloqt int u bil-Gvern li ma ġabarx it-taxxi li kienu dovuti, allura issa se tagħmel taxxa li se ġġibna fi problemi akbar?

U mhux dan biss għidnilu imma għidnilu wkoll li dak li qed jipproponi se joħloq inċertezza kbira fil-pajjiż.

L-ewwel qalilna: Għax dak fl-ewwel sitt xhur taf, imbagħad wara Lulju kollox imur sew!

U aħna għidnilu: Mhux biss inċertezza se ġġib imma wkoll staġnar.

L-ekonomija ta' Malta se tistaġna u l-istaġnar ifisser li se jiżdied il-qgħad.

Aħna għidnilu wkoll, kif diġa' semmejt, li b'din il-liġi se jkollu l-inkwiet ma' l-Unjoni Ewropea.

Issa għaddiet l-ewwel sena u l-Gvern ġie jippreżenta dan it-tieni budget.

X'ġara bil-politika tal-Gvern, bil-qerq ta' qabel l-elezzjoni u ta' wara l- elezzjoni?

Jien naħseb li m'għandix bżonn insemmi ħafna ċifri.

L-idea tiegħi proprju llum kienet li nevita kemm jista' jkun iċ-ċifri, imma bilfors irrid insemmi xi ċifri biex ngħid kif mar dan il-pajjiż fis-sena li għaddiet.

Jekk naqbad l-economic survey f'paġna 45 insib paragun ta' kif żdied il- prodott gross domestiku fis-snin li għaddew f'Malta pparagunat mal-15-il pajjiż li huma membri ta' l-Unjoni Ewropea.

U x'insib?

Fl-1995 l-aħjar li marret kienet l-Irlanda - mhux b'kumbinazzjoni; dan huwa wieħed mill- iżgħar pajjiżi fl-Unjoni Ewropea - li kellha tkabbir ta' 10.7% tal-prodott gross domestiku.

Warajha tafu min l-iktar li kellu żieda kbira?

Malta b'7.3%.

(Onor. Membri: Hear, hear) Fl-1996 - is-sena tal-ħofra skond huma! - l-aktar li marret tajjeb kienet l-Irlanda b'8.4% u fit-tieni post Malta b'4.2%.

(Onor. Membri: Hear, hear) Imbagħad niġu għal din is-sena tal-Gvern ta' l-Onor.

Alfred Sant - is-saħħar li wiegħed li se jwettaq tant affarijiet - u nsibu li l-Irlanda reġgħet marret l-aħjar b' 7.2% u Malta ġiet fl-għaxar post. Mit-tieni post inżilna għall-għaxar post b'2.8%.

Dan huwa r-riżultat ta' l-ekonomija fil-pajjiż fl-ewwel sena ta' Gvern Laburista.

Hemm ċifri oħrajn li ta' min isemmihom, Aħna mdorrijin dejjem nitkellmu f'terminu ta' cake.

Il-gross domestic product huwa l-cake li aħna nsajru bil-ħidma tagħna lkoll.

Xi ġralhom dawk li għandhom il-pagi?

(Interruzzjonijiet) Le, ma nixtieqx li tinterrompini issa.

Se nagħtik iż- żmien wara.

THE DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġbok Onor. Mintoff, m'hemmx interruzzjonijiet fuq din il-ħaġa.

(Interruzzjonijiet) Onor. Mintoff jekk jogħġbok, hu paċenza.

Għandek raġun, imma ma tistax tinterrompi f'dan l- istadju.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-employment income, bħala perċentwali tal- prodott gross domestiku fl-1996, kien kważi 53% u f'din is-sena li waslet biex tispiċċa niżel għal 52%.

Mela l-employment income bħala wieħed mill- elementi ta' dak li jikkostitwixxi l-ġid kollu li ġġenerajna naqas.

B'konsegwenza ta' dan, id-dħul tal-pagi fil-ġimgħa fl-1996 żdied b'4% fuq is-sena ta' qabel u din is-sena tafu kemm żdied?

Żdied b'0.4%, lanqas b'1%.

Dawn il-figuri kollha qegħdin fl-economic survey.

Il-qgħad reġa' tela' u llum qiegħed iktar minn 7,000, jiġifieri 4.7% ta' dawk li huma kapaċi jaħdmu llum huma bla xogħol.

Pero' l-importanti m'humiex biss dawn il-fatturi li semmejt u li huma indikattivi ħafna ta' jekk il-poplu tagħna baqax itejjeb l-għajxien tiegħu kif kien imdorri jagħmel fl-għaxar snin ta' qabel.

Hu importanti ħafna li l-qgħad qed jikber fil-pajjiż imma rridu nħarsu wkoll lejn il-qagħda fiskali, lejn il- finanzi tal-gvern.

Naraw li fl-1996 il-Gvern fl-aħħar qalilna li ċ-ċifra ta' l-iżbilanċ kienet ta' Lm107 miljun u ma ninsewx li kellna l-budget ta' l-Onor.

Lino Spiteri li qalilna li se jibda jimla' l-ħofor.

Il-budget kellu jkun il-mod kif dan il-pajjiż jibda ħiereġ mill-problemi li qalulna li sabu.

U x'jirriżulta?

Ir-riżultat hu li se nispiċċaw is-sena 1997 b'Lm121 miljun żbilanċ.

Minflok ma morna 'l quddiem, minflok ma bdejna nnaqqsu l- iżbilanċ minkejja t-taxxi ġodda li għamel, morna lura.

Allura l-poplu tagħna qed jistaqsi: Għaliex l-Onor.

Lino Spiteri wegħedna li se nibdew nimlew din it-toqba li għandna, imbagħad telaq, ħalla f'idejn ħaddieħor u issa qed jgħidulna li din il-ħofra kibret?

U jekk tfittex issib u malajr tinduna.

Jekk taqbad id-diskors tal-budget, fl-aħħar tiegħu jkun hemm paragun ta' x'suppost daħħal il-gvern matul is-sena u x'daħħal issa.

Mid-dwana u s- sisa nsibu li hemm Lm600,000 inqas milli kien smat; minn liċenzji, taxxi u multi hemm Lm7.4 miljun inqas; mill-income tax hemm Lm9 miljun inqas milli bassar; filwaqt li mit-taxxa tad-dwana, sisa u VAT hemm Lm10 miljun inqas milli kien bassar.

Il-ħlas lura mid-dipartimenti wkoll naqas.

Jekk nieħdu l-local councils - forsi dan m'huwiex tant importanti għalkemm hu mportanti wkoll għax il-local councils ma kellhomx flus biżżejjed biex jaqdu l-funzjonijiet tagħhom - insibu li dawn ħallsu Lm1.4 miljun inqas milli kellhom iħallsu.

Imbagħad mill-kontribuzzjonijiet tas-sigurta' soċjali - jew aħjar mill-bolla - il-gvern daħħal Lm3.4 miljun inqas milli kien stmat.

Dażgur li d-deficit kiber!

Jekk dawn li semmejtilkom jammontaw għal Lm32 miljun!

Dawn huma dawk il-flus li l-Gvern qal li kien se jdaħħal din is-sena u ma rnexxielux jagħmel dan.

Hawnhekk wieħed jistaqsi: GĦaliex ma rnexxielux jagħmel dan?

X'ġara biex il-gvern ma daħħalx it-Lm32 miljun li hu stess kien qal li se jdaħħal?

Biss biss kien qal li Lm10 miljun minnhom se jidħlu mit-taxxa l-ġdida u fil-fatt ma daħlux.

Din it-taxxa li daħħal se tfaqqar lill-pajjiż.

Jekk din it-taxxa tibqa' hemm dan il-pajjiż veru se jfalli u mhux se jkollu flus biżżejjed biex iħallas il-pensjonijiet!

(Onor. Membri: Hear, hear) U t-tort ta' dan kollu huwa ta' l-Onor.

Alfred Sant li rebaħ l-elezzjoni bl-għajta tal- qerq li se jneħħi l-VAT biex inaqqas it-taxxi u issa se jipprova jgħabbi lill-poplu - proprjament "se jgħabbi lill-poplu" u mhux "se jipprova jgħabbi lill-poplu" għax, kif għidt diġa', jien naħseb li l-Gvern għandu l- maġġoranza u nhar it-Tnejn, meta se nivvotaw għall-budget il-membri tiegħu, jiġifieri l-35 Membru, kollha se jivvotaw favuru - bil-madmad ta' taxxi ġodda minħabba kapriċċ - dan veru hu kapriċċ! - ta' l-Onor.

Alfred Sant li kien kuntent ineħħi l-VAT u jpaxxi lin-nies li jifilħu jħallsu filwaqt li jgħabbi t-taxxi fuq min l-iktar għandu bżonn li jiġi mwieżen.

Madam Speaker, ta' min jinnota wkoll li filwaqt li din is-sena l-Gvern daħħal Lm10 miljun inqas milli qal li se jdaħħal minn din it-taxxa, għas- sena d-dieħla qed ibassar li se jdaħħal inqas minn din is-sena għax qed ibassar li se jdaħħal Lm75 miljun biss.

Kieku f'pajjiżna baqgħet teżisti s- sistema tal-VAT u l-ekonomija baqgħet miexja b'ritmu tajjeb, fl-1996 il- gvern kien idaħħal Lm110 miljun u din is-sena kien idaħħal xi Lm120 miljun jew Lm130 miljun.

Per eżempju, għaliex taħsbu li l-gvern daħħal inqas mis- sigurta' soċjali?

Ir-risposta hija faċli.

Għax illum hemm inqas nies jaħdmu u għalhekk hemm inqas nies li jħallsu l-bolla.

Għaliex taħsbu li l- gvern daħħal inqas mill-income tax?

Għax illum in-nies qed jaqilgħu inqas, kif għidt diġa'.

Ġaladarba l-average weekly wage naqset u sehem il- ħaddiema mill-gross domestic product naqas ukoll, bilfors li l-gvern qed idaħħal inqas income tax.

Madam Speaker, aħna konna għidna li l-ekonomija trid tkompli tqajjimha u tmexxiha 'l quddiem.

Il-konklużjoni loġika tas-sitwazzjoni ta' llum tgħidlek li l-Gvern ma messux ġie hawn jgħidilna li għamel budget tajjeb għax żied it-taxxi imma li għamel budget li permezz tiegħu ġie żgurat li l- ekonomija se tqum fuq saqajha u li dan il-pajjiż se jkattar il-ġid.

Ġaladarba l-pajjiż jibda jkattar il-ġid, awtomatikament il-gvern jibda jiġbor iktar taxxi.

GĦalhekk il-Gvern m'għandux jipprova jsolvi s- sitwazzjoni preżenti billi jimponi t-taxxi fuq servizzi essenzjali, bħall- ilma, l-elettriku u d-drenaġġ imma billi jara li l-qligħ jiżdied.

Imbagħad ħalli jintaxxa lil min jirċievi dak il-qligħ!

Iva, hemmhekk għandu jintaxxa, mela le!

Din hi l-politika li hemm bżonn titħaddem għal pajjiżna.

Madanakollu minflok ma l-Gvern għażel li jintaxxa lil min jiflaħ jonfoq b'dan il-budget għażel li jintaxxa lil min ma jiflaħx jonfoq.

GĦalkemm il-VAT kienet iddejjaq lin-nies, kellha ħafna merti u hawn irridu niftakru li l-Gvern Nazzjonalista ma daħħalx il-VAT biss imma għamel ħafna riformi fiskali.

Biżżejjed wieħed jgħid li l-Gvern preċedenti niżżel l- income tax minn 65% għal 35% u daħħal il-final withholding tax ta' 15% u matul dan iż-żmien id-dħul mill-income tax mhux talli ma naqasx imma talli rdoppja.

Il-Gvern preċedenti ħoloq ukoll il-final settlement system, li issa bdiet taħdem, biex id-dipartiment tat-taxxi interni ma jibqax jiġi mgħobbi bil-burokrazija ta' l-assessments u b'qabda karti biex jimla sempliċement formola.

GĦalkemm biex timla din il-formola ma nafx kemm kien ikun hemm kolonni u numri, realment forsi kien ikollha żewġ items biss.

Permezz ta' din is-sistema x-xogħol ta' l-iskrivani jkun jista' jinqata' u b'hekk id-dipartiment tat-taxxi interni jkun iktar effiċjenti u jkun jista' jikkontrolla l-evażjoni tat-taxxa aħjar.

Madam Speaker, imma dan il-Gvern x'inhu jagħmel?

Se jerġa' jdaħħal il-capital assets return u qal li se jagħmel dan biex jikkontrolla.

Imma aħna ma nafux li l-capital assets return kienet ilha hemm is-snin u mhux veru serviet biex il-gvern ikun jista' jikkontrolla iktar!

Dari jien kont naħdem ħafna fl-income tax bħala avukat u bħalma għidt diversi drabi meta kont qed nitkellem f'dan il-Parlament bil-capital assets return kien jiġri li filwaqt li jekk jiskopru li wieħed li jkun iddikjara li għandu mġemma Lm1,000 meta fir-realta' jkollu mġemma Lm3,000 jinvestigawh u jagħmlulu capital accretion.

Jekk jiskopru li wieħed għandu Lm0.5 miljun jew Lm1 miljun kienu jgħidu li dan il-każ m'għandux għalfejn jiġi investigat għax dak jagħmel flus ma' flus.

Hawn ta' min jgħid ukoll li f'artiklu li kiteb il-ħabib tagħna, l-Onor.

Lino Spiteri staqsa x'inhi din is-sistema u malajr malajr il-Ministru ta' l-Ekonomija u Finanzi kkoreġa ruħu billi qal li - jien ma nafx min kitbu dan il-budget għax id- double speak li fih huwa tal-meravilja - se terġa' tiddaħħal il-capital assets return.

Imma mbagħad qamu l-irwiefen għax qalulu: X'inti tgħid?

Ma tafx li l-Gvern ta' qablek għamel il-final withholding tax fuq il- kapital fejn ġew ħafna flus minn barra hawn Malta?

Jekk ma taqbadx u tgħid li mhux se tbiddel il-sitwazzjoni dawn se jerġgħu jaħarbu.

Inti ma tafx li b'dik is-sistema qbadna ħafna fix-xibka tat-taxxa li qabel kienu jaħarbuha?

Hemmhekk il-Ministru nduna li ħa żball u qal li f'dan il-każ id-depożiti tal-banek m'humiex inklużi fil-capital assets return.

L-Onor.

Spiteri qallu tajjeb meta staqsieh: Allura x'se tikkontrolla bil-capital assets return?

Il-kuntratti?

Għall-kuntratti hemm ir-Reġistru Pubbliku!

Allura x'se jiġi kkontrollat bil-capital assets return?

Għalfejn se tiddaħħal?

Dan juri li l-Gvern huwa mifxul, jinsab fi kriżi vera u ma nafx huwiex kapaċi jiggverna.

(Onor. Membri: Hear, hear) Din hi l-verita, Madam Speaker!

Jien ma nafx min kitbu dan il-budget għax dawn l-affarijiet issibhom ħafna drabi, pero' mbagħad jikkoreġuhom għax jindunaw li dawn l- affarijiet se joħolqu ...

Gvern li huwa verament responsabbli u li jaf x'qed jagħmel, x'ifittex?

Li jkabbar l-ekonomija u jiġbor it-taxxi minn min jiflaħ jonfoq u jħallas.

Madam Speaker, madanakollu dan il-Gvern se jiġbor il-flus mingħand min ma jiflaħx iħallas jew mingħand jiflaħ l-inqas għax għolla l-affarijiet essenzjali, bħad- dawl, l-ilma, il-gass, il-mediċini, il-pitrolju u l- insurance.

Aħna b'hekk irridu niġbru l-flus?

Dalgħodu l-Onor.

Buhagiar qalilna li s-subsidy li jagħti l-gvern lill-Water Services Corporation se tonqos bi Lm8 miljun.

Min se jħallashom it-Lm8 miljun?

Se jħallsuhom dawk li jaħlu l-ilma?

Se jħallashom il-konsumatur.

Per eżempju, kien hemm bżonn li ndaħħlu taxxa ta' 50ċ fuq kull riċetta ta' mediċina?

Il-gvern qalilna li se jdaħħal Lm1,300,000 minn fuq ir- riċetti tal-mediċina, jiġifieri jekk hemm 35,000 persuna li għandhom ir- riċetta l-gvern se jintaxxahom Lm37 kull wieħed!

Issa hemm min jieħu aktar riċetti mill-average.

Kien hemm bżonn niġbru Lm37 mingħand il-morda ta' dan il-pajjiż?

Hekk waqajna issa?

(Onor. Membri: Hear, hear) Għandna bżonn niġbru Lm37 minn ras għal ras mingħand il-morda?

Issa jekk aħna f'dan il-pajjiż għandna inqas minn 35,000 persuna marida - għax jien ma nafx kemm hawn morda eżattament - dawn se jiġu ċċarġjati iktar minn Lm37.

Kien hemm bżonn li nagħmlu din it-taxxa?

Dan il-Gvern m'għandux ideat.

Fejn huma l-ideat li dan il-Gvern suppost akkwista fl-għaxar snin li dam fl- oppożizzjoni?

Jiġifieri dan ma tgħallem xejn kemm dam fl-oppożizzjoni?

Ara aħna, meta żiedna t-tariffa ta' l-ilma għamilna dan b'attenzjoni kbira - jekk irid il-Ministru jista' jfittex il-memorandum li għandu fil- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma - biex wieħed iħallas iktar meta jaħli ħafna ilma bla bżonn, imma dak li wieħed għandu bżonn - aħna konna kkalkolajna li wieħed għandu bżonn 20 gallun kuljum - issussidjajnieh.

(Onor. Membri: Hear, hear)

L-ingann hu li dalgħodu l-Onor.

Buhagiar ġie jgħidilna li s-sussidju baqa' xorta għax baqa' ta' 90% fuq l-inqas rata u li tbiddel kien li wara eżerċizzju li sar instab li l-ilma jiswa iktar milli kien qed jgħid il- Gvern preċedenti.

GĦalhekk jekk, per eżempju, d-90% kien jiswa Lm1 issa sar jiswa Lm2.

Meta wieħed jara li fil-budget speech stess hemm miktub li r-rata ta' sussidju fuq l-ilma baqgħet xorta, żgur li jirrealizza li l- Gvern qed jipprova jidħak bil-poplu għax filwaqt li 90% ta' Lm1 jammontaw għal 10ċ, 90% ta' Lm2 jammontaw għal 20ċ, jiġifieri d-doppju.

Allura x'ġara?

Effettivament ir-rati ta' l-ilma u l-affarijiet kollha li semmejt se jogħlew b'mod ta' l-għaġeb.

U min se jispiċċa jħallas?

Ħalli nagħti xi ftit eżempji.

Madam Speaker, jien ikkalkolajt li single parent li għandu żewġt itfal, m'għandux karozza, ma jsifirx, m'għandu l-ebda insurance, ipejjep u jirċievi kont tad-dawl u ta' l-ilma ta' madwar Lm45 kull erba' xhur tafu kemm se jiġi ċċarġjat iktar bit-taxxi l-ġodda?

Lm3.40 fil-ġimgħa.

Armla li toqgħod weħidha, li ma tixrobx, li ma tpejjipx, li ma ssifirx, li tieħu l-mediċini b'xejn, li tuża l-heater tal-pitrolju u li tirċievi kont tad- dawl u ta' l-ilma li jammonta għal Lm30 kull erba' xhur tafu kemm se tiġi ċċarġjata iktar bit-taxxi l-ġodda?

Lm2.40 fil-ġimgħa.

Ħalli nkompli nġib xi eżempji oħra.

Koppja pensjonanti li għandhom karozza, li jsiefru darba fis-sena - forsi jmorru sa Katanja - li ma jpejpux, li għandhom insurance tad-dar, li forsi jixorbu xi ftit inbid, li għandhom erba' riċetti tal- mediċina bejniethom u li kull erba' xhur jirċievu kont tad-dawl u ta' l- ilma li jammonta għal Lm45 kull erba' xhur tafu kemm se jiġu ċċarġjati iktar bit-taxxi l-ġodda?

Lm5.17c fil-ġimgħa.

Dan huwa Gvern li m'għandux kuxjenza soċjali.

(Interruzzjonijiet) Jien niddubita kemm il-Membri tal- Gvern huma konxji mit-taxxi li qed jagħmlu.

Jien naħseb li l-Membri tal- Gvern ma rawhomx dawn it-taxxi, għax inkella ma nafx kif qed jaħdem dan il- Kabinett.

Imma ħalli nkompli nġib iktar eżempji.

Jien ikkalkolajt li familja bi tlett itfal ta' bejn l-10 u l-20 sena se jkollha tonfoq Lm8.84c fil-ġimgħa iktar; u jekk wild minnhom jattendi t- tieni sena ta' l-Universita', bit-tnaqqis ta' l-istipendju b'kollox - li jiġi xi Lm9 - din il-familja se ddaħħal Lm18 inqas fil-ġimgħa.

Dan huwa l- budget li suppost se jqajjem l-ekonomija.

Dawn huma affarijiet li ma jitwemmnux.

Madam Speaker, dawn it-tabelli li jagħtu indikazzjoni ta' żieda fl-ispejjeż ta' kull ġimgħa għal diversi kategoriji ta' nies b'dan il- budget, qed inpoġġihom fuq il-Mejda tal-Kamra.

Biex tkompli tgħaxxaqha issa filwaqt li min hu komdu li jħallas il-kont ta' l-ilma malajr il-gvern se jkun ġeneruż miegħu għax se jagħtih discount ta' 3%, min-naħa l-oħra min ikun irid jistenna xi ħmistax oħra ħalli jilħaq jiġih iċ-cheque taċ-children's allowance, tal-pensjoni jew tar-romol, il- gvern se jżommlu 6% over charge.

Jien nistieden lill-Prim Ministru biex fl- aħħar tax-xahar, jiġifieri meta n-nies jirċievu ċ-ċekkijiet, imur ħdejn xi fergħa ta' bank u jara n-nies fil-kju ħalli jfittxu jsarrfuh.

Dan il-Gvern verament m'għandux kuxjenza soċjali.

Jien ma nistax niskuża lill-Gvern għal dak li qed jagħmel imma nista' ngħid li dan ma jafx x'qed jagħmel.

Dan il-Gvern huwa mħawwad, jinsab fi kriżi u m'huwiex kapaċi jiggverna.

Mela jekk gvern kapaċi jiggverna verament biex inaqqas id-deficit se jasal biex jagħmel budget li jgħabbi n-nies b'dawn it-taxxi u mbagħad jgħidilna li d-deficit mhux talli se jonqos imma talli s-sena d-dieħla se jiżdied għal Lm135 miljun?

Pero' issa se nbigħu l-korporazzjonijiet, għax dawn ma jiswewx flus, u se ndaħħlu Lm45 miljun minnhom!

Imma dan xi gvern hu!

Possibbli li dan il-Gvern qed jara kif qed jintlaqtu l-familji tagħna!

Madam Speaker, kif għidt diġa' dan il-Gvern kellu jimxi b'mod li jkattar l-ekonomija.

Imma f'dan il-budget hawn xi ħaġa fejn wieħed jista' jgħid li permezz tiegħu dan il-Gvern għamel xi ħaġa tajba verament?

Hawn xi teftifa 'l hawn u 'l hemm li hija tajba, imma possibbli li xi ħadd qed jaħseb li l- ekonomija tal-pajjiż se tikber permezz ta' dan il-budget?

Fil-fatt jien qed naħseb bil-maqlub għax hawn miżuri li iktar se jfixklu u diġa' ġabu ċerta inċertezza fil-pajjiż.

Hawn se nerġa' nirriferi għall-kwestjoni tal- capital assets return.

Din għalfejn se terġa' tiddaħħal?

Din se tiddaħħal għal xejn.

Pero' mid-dehra xi ħadd ġietu din l-idea issa - forsi tahielhom xi civil servant, l-Onor.

Leo Brincat jew inkella l-Prim Ministru - u se terġa' tiddaħħal.

Imma dan għalfejn se jsir?

GĦax qalulna li issa ndunaw li d-depożiti m'humiex qed jidħlu.

Fil-fatt diġa' ħloqna ċaqliqa kbira - ma ngħidx terrimot - għax in-nies reġgħu qed jibżgħu li se jerġgħu jiġu mistoqsija mnejn ġabu l-flus u allura qed jerġgħu jibgħatuhom barra.

Dan mhux kollox għax issa daħħlu wkoll taxxa - din qalu li se jagħmluha għal darba - ta' 15%.

Anke hawn, lanqas bil-Malti jew bl-Ingliż m'aħna qed niftehmu?

Qed ngħid dan għax l-ewwel fil-budget qalu li hemm 15% fuq il- qligħ gross tal-banek, u mbagħad qalu li huma mhux qed jirriferu għan-net before tax imma għall-gross.

Wara ftit id-DOI qal li l-15% mhux se jkunu on gross profits imma on net profits.

Imma hawn wieħed jistaqsi: X'inhi din il-15%?

Din hija taxxa jew titħallas qabel it-taxxa?

Ma nafx, imma naturalment issa jispjegawlna.

Affarijiet bħal dawn joħolqu inċertezzi kbar.

Madam Speaker, pero' l-ikbar waħda hija li jekk inti tipprivatizza, tbigħ l-ishma tal-banek u l-bank imur tajjeb, inti ma tistax tgħid lill-bank li talli mar tajjeb u talli qala' l-flus se tintaxxah iktar.

Issa jien ma nafx jekk meta jkunu se jinbigħu x-shares tat-Telemalta, din tgħidx lill- Prim Ministru: Skużi, jekk is-sena d-dieħla mmorru tajjeb se tagħmlilna taxxa ta' 15%?

GĦax fil-każ nagħtuk prezz inqas.

(Onor. Membri: Hear, hear) Din hi xi ħaġa loġika.

L-istess nistgħu ngħidu għal meta jkunu se jinbiegħu s-shares tal-Malta International Airport għax din tista' tgħidlu: It-taxxa se tibqa' kif inhi jew se tiżdied jekk immorru tajjeb?

GĦax fil- każ nagħtuk prezz inqas.

Imbagħad xi ngħidu għall-privatizzazzjoni?

Madam Speaker, jien m'iniex kontra l-privatizzazzjoni pero' rrid inkun naf kif din se ssir.

Nixtieq inkun naf jekk hijiex ġejja xi kumpannija mill-Italja, mill-Amerka, mill-Ġermanja jew xi waħda b'xi aġent Malti u jgħidulna: Tafu kemm sibna kumpannija tajba għat-Telemalta!

Bil-fjokki!

Nidħlu sħab magħha, inbigħulha x-shares - forsi dan ikun pass tajjeb ukoll ....

Imma xi tfisser verament il-kelma "privatizzazzjoni"?

Aħna x'se nagħmlu bit-Telemalta?

Se nagħmluha kumpannija - fil-fatt intqal li din se jagħmluha kumpannija - imbagħad nistmawha, noħorġuha fuq l-istock exchange u tkun available għal kulħadd jew inkella aħna diġa' għandna l-kuntatti lesti u nafu min se jixtri?

Jien m'iniex qed ngħid li dan huwa ħażin pero' qabel ma niġi f'dan il-Parlament u ngħid "iva" nixtieq nifhem kif qed isiru l-affarijiet.

F'dan il-budget m'hawn xejn li jmexxi l-ekonomija 'l quddiem, pero' f'paġna 70 hawn sentenza tajba li ta' min jaqraha:

"Qed isir studju għall-Iżvilupp ta' Pembroke bil-għan li dawk l-inħawi jsiru mudell ta' żvilupp urban modern.".

- naturalment meta jsir mudell il-prezzijiet ma jkunux ħżiena! -

"L-għanijiet ta' dan il-pjan huma biex ikun assigurat b'mod aktar realistiku l-prezz ta' l-art, jistimula l-ekonomija, jagħti lok għal investiment bi sħab ma-settur privat, ...".

Mela hawn skoprejna li "l-għanijiet ta' dan il-pjan huma biex ikun assigurat b'mod aktar realistiku l-prezz ta' l-art ..."

(Onor. Membri: Hear, hear)

Issa aħna nafu - u għamilna kawżi wkoll - li fl-1995 il-Partit Laburista għamel konvenju biex ibigħ ir-Raffles għas-somma ta' Lm410,000; għamel konvenju biex ibigħ l-Australia Hall bi Lm0.25 miljun; u mbagħad kellu l- wiċċ jiġi quddiem dan il-Parlament u jitlobna biex ninsew il-Lm0.25 miljun għax il-Gvern jista' jgħaddi l-flus lill-Malta Shipbuilding - il-Malta Shipbuilding m'hijiex tal-Gvern stess, hux! - il-Malta Shipbuilding terġa' tgħaddihom lill-Gvern u kulħadd joħroġ scot-free.

Billi l-Partit Laburista jbigħ l-art!

Dan huwa l-uniku punt li hemm fil-budget li se jsaħħaħ l- ekonomija.

Bil-miżuri tal-budget il-Partit Laburista ħaseb ftit fih innifsu, hux!

L-Onor.

Alfred Sant ma ttraskurax lilu nnifsu f'dan il- budget.

(Onor. Membri: Hear, hear) Altru li l-Gvern Laburista jrid ikollu wiċċu jaqilgħu biex wara d-dibattitu li kellna ftit ġranet ilu fuq dan ir- rigward jiġina b'budget u bi proposti bħal dawn fuq art li huwa għandu interess dirett fiha!

Imma l-Partit Laburista mhux talli m'għandux kuxjenza soċjali imma talli ma jafx jistħi.

Madam Speaker, x'miżuri soċjali hemm f'dan il-budget?

Hemm Lm1.50 żieda għall-għoli tal-ħajja.

Issa spiċċaw l-għajjat u d-dimostrazzjonijiet fuq l- għoli tal-ħajja.

Lm1.50 għall-għoli tal-ħajja.

Affarijiet li ma jitwemmnux!

Il-Gvern Laburista qed jgħidilna li l-ewwel kien jgħid ħaġa - għax dik hi l-politika tal-qerq - u issa qed jagħmel oħra.

Madam Speaker, f'paġna 17 tal-programm elettorali tal-Partit Laburista "Iċ-Ċittadin l-Ewwel" insibu li:

"Id-deċiżjoni li jinbena sptar pubbliku kbir ġdid ittieħdet kontra l- parir ta' l-aktar professjonisti esperti fis-sistema tal-kura tas- saħħa.".

Qabel ma tela' l-Partit Laburista fil-gvern kellu oġġezzjoni li jinbena "sptar pubbliku kbir ġdid", pero' issa l-Prim Ministru ġie jgħidilna li se jonfoq id-doppju tal-flus u jkabbru!

Jiġifieri qabel għax l-isptar kien se jkun kbir kien ħażin u issa għax se jkun ikbar se jkun tajjeb!

(Onor. Membri: Hear, hear) Trid tkun veru ipokrita biex tirreaġixxi b'dan il-mod u jekk din ma ssejħilhiex diżonesta' politika, ma nafx x'tista' ssejħilha!

Kif qabel l-elezzjoni kont tgħid mod, u issa, għax f'daqqa waħda sibt ruħek fil-gvern, forsi b'kumbinazzjoni u ma stennejthiex, tgħid mod ieħor?

Għalhekk jien ngħid li l-Gvern Laburista għandu kriżi politika.

Fil-fatt jien persważ li wħud mill-Membri li jinsabu quddiemi - uħud nafhom u wħud le - m'humiex qed jaqblu mal-politika tal-Gvern għax iħossu li hija żbaljata u li tmur kontra l-prinċipji tal-Partit Laburista, imma madanakollu ħadd minnhom m'hu se jivvota kontra.

Dan il-Gvern m'huwiex dak tal-Partit Laburista li nafuh bid-difetti kollha tiegħu.

Jien għidt diversi drabi li l-gvernijiet Laburisti għamlu l-ġid fil-qasam soċjali għax jien it-tajjeb nirrikonoxxih - tgħidx kemm damu jsemmuha din! - pero' ara issa, qed ngħid bil-maqlub, jiġifieri li l-Gvern Laburista mmexxi mill- Onor. Alfred Sant mhux talli mhux qed jagħmel ġid soċjali imma talli qed jagħmel deni soċjali.

(Onor. Membri: Hear, hear) Jien għalhekk għidt li dan il-Gvern jinsab fi kriżi.

Issa jekk dan il-Gvern jinsab fi kriżi, aħna x'se nagħmlu?

Noqogħdu b'idejna marbuta nċiċċu?

Hemm bżonn nirreaġixxu ħalli noħorġu lil pajjiżna minn din il-kriżi.

Madam Speaker, jien nemmen ħafna li l-ġid li kattarna fl-għaxar snin li għaddew kien parti sostanzjali dovut minħabba li Malta kienet taf fejn sejra u kellha destinazzjoni.

Malta kienet taf li teżisti xi ħaġa li jgħidulha Ewropa Unita li l-ewwel kienet ifformata minn sitta, minn disa', minn għaxra, minn 12 u iktar tard minn 15-il pajjiż u issa għandha 11-il pajjiż ieħor iħabbtu fuq il-bieb biex jidħlu.

Din l-Ewropa Unita mhux biss għandha ċerti kriterji fuq l-istima ta' l-individwu u tad-demokrazija imma hija suq kbir li għandha kemm politika biex tmexxi kif ukoll politika soċjali.

Fil-fatt issa għadha kemm inkludiet kapitlu bit-Trattat ta' Amsterdam fuq il-politika soċjali għar-rigward tax-xogħol.

Din hija xi ħaġa reali u wieħed ma jistax jinjoraha.

Issa jew qiegħed barra u tinsab influwenzat minnha jew inkella qiegħed ġewwa u għalkemm inti influwenzat minnha, almenu qiegħed ġewwa.

Il-Gvern preċedenti mmexxi minni mexa b'direzzjoni ċara u dan il-pass kien tajjeb għax permezz tiegħu ħafna nies ipprovaw jikkompetu u fil-fatt kienet saret ristrutturazzjoni kbira kemm fl- ekonomija ta' pajjiżna, kemm fl-industrija tagħna, kif ukoll fil-qasam tal- biedja.

Veru li kien għad jonqos x'isir - dażgur li kien għad jonqos! - imma aħna għalhekk konna għaqlin u għidna li bil-mod il-mod għad irridu naslu biex insiru membri sħaħ ħalli jkollna protezzjoni għal ċertu żmien.

Meta niġu biex ninnegozjaw aħna ninnegozjaw sew u bil-għaqal biex ikollna ż- żmien li għandna bżonn ħalli r-ristrutturazzjoni tkun tista' tkun waħda kompleta għall-oqsma kollha ta' l-ekonomija ta' Malta.

Hekk qed jagħmlu, u mhux biss dawk il-15-il pajjiż li diġa' huma membri imma hemm 11 oħra, u t- Turkija magħhom, li diġa' applikaw biex jidħlu.

Imbagħad għandna l-Isvizzera li applikat - l-Isvizzera vera, dik t'hemm fuq - pero' bil-problemi tas-sistema tar-referendum ma rnexxilhiex tirbaħ ir-referendum neċessarju.

Għandna n-Norveġja li applikat darbtejn biex tidħol u kien hemm problema li m'għaddietx mir-referendum għal raġunijiet speċifiċi, cioe' li n-Norveġja għandha l-problema li tipproduċi kwantita' kbira ta' żejt u ma jaqblilhiex tidħol, almenu hekk ħasbu n-nies, għalkemm il-gvern tagħhom jaħseb li jaqblilhom jidħlu in the long term.

Imbagħad x'jibqa'?

Imbagħad jibqa' l-Islanda u l-Liechtenstein li qegħdin fl-EFTA - ma' Norway u l-Isvizzera - u issa qed jgħidulna kontinwament, kif marru jgħidu fi Brussels ftit ġranet ilu, li l-Gvern Malti hu nteressat jiddiskuti sħubija fl-EFTA.

Iva, fl-EFTA biex nagħmlu n-negozju ma' Liechtenstein u ma' Iceland?

Għax jekk nieħdu l-Isvizzera u Norway, nafu li dawn għadhom fuq l-għatba jistennew il-mument li jaqbżu 'l ġewwa mill- għatba.

U issa aħna taf kemm aħna kbar u favur l-Ewropa, li qed nikkonsidraw li nidħlu fl-EFTA!

B'dawn l-affarijiet qegħdin iddaħħku n- nies bikom, kif mortu ddaħħku n-nies bikom ftit ġranet ilu meta mortu tinnegozjaw.

(Onor. Membri: Hear, hear) Iddaħħku n-nies bikom qegħdin.

Mortu tgħidu: Eh, it-taxxi!

U bgħattu bniedem kapaċi ħafna, u nsellimlu, is-Sur Edgar Mizzi li jaf il-liġijiet u dan mar jargumenta li t- taxxa l-ġdida tad-dazju u sisa ma tiksirx il-ftehim ta' l-1970, ftehim ta' 27 sena ilu, għax hemm erġajna morna.

Qallhom: Le, ma tiksrux.

Imbagħad ġab xi argumenti legali u dawn irrispondewh.

Qalulu: Ħabib, aħna marbutin bħalkom.

Aħna għandna ftehim mal-World Trade Organisation u dawn diġa' qalulna li ma nistgħu nċaqalqu xejn għax jaqbżu fuqna u jekk nagħtu konċessjonijiet lilkom ma nafux xi jkollna nagħmlu ma' ħaddieħor, allura ma nistgħux naqblu.

U n-negozjati fallew.

Jien nixtieq li nhar it-Tnejn il- Prim Ministru jgħidli x'kien ir-riżultat tan-negozjati, mhux fuq dan biss imma anke fuq l-affarijiet l-oħra.

Dawn qalulhom li jridu jikkoperaw u fuq is-second pillar u fuq it-third pillar.

Qalulhom: Imma skużi, intom tafu min intom issa?

Intom pajjiż Ewropew fil-Mediterran li m'intomx an applicant country, mela intom tissejjħu a third country.

Jien minn Lulju 'l hawn kelli l-esperjenza li mmur tliet konferenzi li kienu miftuħa għall-partiti msieħba fil-moviment tal-partiti popolari Ewropej li ġejjin mill-pajjiżi applikanti.

Jiġifieri kien hemm minn kollox.

Lili qaluli: Grazzi talli ġejt.

Għidtilhom: Jien minn Malta.

Tafuni għax Malta hija applikanti.

Qaluli: Le, intom m'għadkomx applikanti.

Għidtilhom: X'inhu!

Il-Gvern tagħna ffriżaha biss l-applikazzjoni.

Qaluli: Aħna taf x'għandna miktub?

Kitbilna l-foreign minister u qalilna li: Malta is no longer interested in pursuing its application to join the European Union.

Mela intom, minbarra li m'intomx an applicant country, għalina intom a third country.

U l-Prim Ministru issa se jinnegozja ftehim bil-fjokki fl-eqreb possibbli!

U din "l-eqreb possibbli" tafu x'inhi?

Il-ġurnalisti staqsew lil Juncker, il-Prim Ministru ta' Luxembourg u qalulu: X'inhi din ir-reazzjoni speċjali?

Qallhom: Ma nafx, ma teżistix.

Hekk jgħidulek.

Kien hawn Emma Bonino, li kellimtha wkoll u għidtilha: Din x'inhi la terza via, għax qatt ma smajt biha jien "terza via"?

Din marret fuq l-ambaxxatur u qaltlu: Jew barra jew ġewwa.

Jekk tridu toqogħdu barra oqgħodu barra u hemm l-association agreement u ibnu fuqu.

Mela le!

Sebgħa u għorxrin sena ilu għamilna association agreement u fih ħafna affarijiet.

Fih li suppost immorru għall-customs union.

U proprju fil- laqgħa li kien hemm, fejn kien hemm rappreżentant tal-Gvern Malti mill- Ambaxxata tagħna fi Brussels meta xi tlett ijiem ilu ltaqgħu mal-joint parliamentary committee, il-Partit tal-Parlament Ewropew, mar jispjegalhom kif marru n-negozjati u dawn staqsewh: Intom se tgħaddu għall-customs union?

Qallhom: Ma neskludux.

Aħna pass, wara pass, wara pass!

Issa se nipprovaw l-ewwel pass ta' l-EFTA, imbagħad il-customs union, imbagħad se naslu għall-free trade area - kultant jgħidulha industrial free trade area.

Aħjar jiddeċiedu għax ma nafx kif se jmorru jinnegozjaw jekk ma jafux xi jridu dawn.

Imma anke f'dan il-każ, realistikament x'inhu jiġri?

Xejn.

Dan il-pajjiż bla direzzjoni.

Dan il-Gvern bla ideat.

Dan il-Gvern ma jafx fejn sejjer, dan il-Gvern iteftef fid-dlam u jipprova ma jaħbatx 'l hawn u 'l hemm.

Hekk qegħdin mexjin f'dan il-pajjiż.

Mentri aħna ngħidulu: Jekk inti trid li veru l-ekonomija ta' pajjiżna tirpilja, tieħu r-ruħ, erġa' aqbad it-triq ta' l-Unjoni Ewropea għax illum f'Malta hawn kor ta' nies li qed jgħidu l-istess ħaġa.

L-aħħar li qaluha kienu l-Forum Żgħażagħ Laburisti.

Il-Forum Żgħażagħ Laburisti se jressqu mozzjoni biex jgħidu li l-Unjoni Ewropa hija xi ħaġa tajba, u tajba ħafna, u tista' tkun ta' ġid għal Malta.

Mhux issa taf, għax aħna għadna lura wisq!

Aħna għadna lura taf, hawn Malta!

Mela aħna se mmorru nikkompetu mal-pajjiżi l-oħra ta' l-Ewropa?

Istħu għall-mod kif qegħdin tittrattaw lil pajjiżna.

Qed tavveluna meta tgħidu li m'aħniex kapaċi.

Aħna għandna ċ-ċertifikat li aħna kapaċi.

(Onor. Membri: Hear, hear) Is-summit ta' Cannes fl-1995 qal: Iva, Malta hija lesta biex tibda n-negozjati.

Qalulna: Magħkom se nibdewhom fis-sena 1998, kif jaqleb ix-xahar id-dieħel.

Hekk qalulna, imbagħad tiġu intom, tmorru tinnegozjaw u tgħidulna: Xi darba iva, nikkonsidraw, imma pass wara pass.

L-ewwel l-EFTA, imbagħad customs union, imbagħad il-free trade area ...

Madam Speaker, naħseb li dan il-pajjiż għandu bżonn ikun serju.

Il- pajjiż hu serju, il-Prim Ministru m'huwiex.

Imma l-Prim Ministru għandu bżonn ikun serju.

Jien nassigurah li meta qed imorru jitkellmu b'dan il- mod u jgħidulhom: Iva, issa niltaqgħu, għax se nagħmlu l-council of association.

Ara kemm qed jittrattawna tajjeb!

Se jiltaqa' l-council of association f'April taħt il-presidenza Ingliża.

Il-council of association huwa mwaqqaf bl-artiklu 13 ta' l-agreement ta' l-association ma' l-Ewropa fl-1970.

U l-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin jiġi hawn jifraħ li ltaqa' ma' Robin Cook u dan assigurah li f'April se jsir il-council of association.

Se ġġibuna f'pożizzjoni tal-mistħija, pożizzjoni ta' umiljazzjoni.

Dan hu pajjiż kapaċi u aħna ma nibżgħux mill-Ewropa, anzi għandna x'nikkontribwixxu għall-Ewropa.

U waħda mill-affarijiet li għandna x'nikkontribwixxu hija minħabba l-pożizzjoni ġeografika tagħna.

L-Onor. de Marco nhar is-Sibt tkellem fil-Euro-Arab Parliamentary Dialogue li kien hawn u qal x'kien qal Meguid, is-Segretarju Ġenerali tal- Lega Għarbija.

Dan qal: Iva, aħjar li Malta tkun fl-Unjoni Ewropea għall- pajjiżi Għarab.

Iva, ikun hemm vuċi oħra Mediterranja.

Iva għandna funzjoni x'nagħmlu.

Iva hemm hu postna.

(Onor. Membri: Hear, hear) Issa dan l-aħħar erġajna bdejna nisimgħu: Taf għaliex in-Nazzjonalisti qed jgħidu li jridu jidħlu fl-Unjoni Ewropea?

Għax se nirċievu Lm60 miljun, Lm80 miljun jew Lm100 miljun fis-sena.

GĦalhekk ukoll, ma nafx hux Lm60 miljun jew Lm80 miljun għax qatt m'għamilt il-kalkoli, imma huwa veru li meta tipparaguna l-GDP tagħna per capita ma' dak ta' l-Ewropa aħna ntitolati għal ħafna għajnuna mhux biex nagħmlu tajjeb għad-deficit imma biex nagħmlu l-iżvilupp li għandna bżonn.

Għandna bżonn id-drenaġġ, bżonn it-toroq, għandna bżonn vapuri għal Għawdex, għandna bżonn l-upgrading ta' tant affarijiet u l-ristrutturazzjoni ta' l-industrija.

Il-flus għalhekk, iva, bid-dritt neħduhom u min jgħid li huma Lm80 miljun, ngħidlu li ma jinteressanix kemm huma imma hemm qegħdin u bħala membri neħduhom.

Semmejt id-drenaġġ u hawn l-iskuża għaliex għola l-ilma hi li l-Gvern Nazzjonalista ssellef mill-European Investment Bank u l-EIB qalulu: Isma', trid tara minn fejn tiġborhom dawn il-flus.

Dażgur, aħna hekk nimxu.

Mela x'inhu!

Iva imma niġbruhom mingħand min jiflaħ.

Ara meta għamilna l- power station u nfaqna mhux daqskemm se tonfqu fuq id-drenaġġ, imma ma nafx kemm-il miljun aktar, ma żidniex it-tariffi ta' l-elettriku!

(Onor. Membri: Hear, hear) U nfaqna l-miljuni.

U ssellifna mingħand l-EIB imma ma żidniex it-tariffi għax għidna li m'huwiex tajjeb li ngħabbu lill-konsumatur fid- djar tagħna bit-tariffi.

M'huwiex tajjeb li ngħabbu lill-industrija bit- tariffi għoljin u nnaqqsulha l-kompetittivita'.

Allura hemm bżonn li dan il- pajjiż jagħraf fejn irid jimxi u jekk l-ekonomija tirpilja allura ngħidulu: Għandu jkollok il-kuraġġ.

Iva, għamel it-taxxi, imma fuq min jiflaħ iħallas għax jiflaħ jonfoq.

Dik hi s-sistema tat-taxxi li jrid jasal għaliha, kif qalulu meta mar jinnegozja.

Meta marru jinnegozjaw qalulhom: Għax aħna issa minn hawn u ftit żmien ieħor is-CET se niċċarġjawha fuq il- prodotti Maltin.

Taf x'qalulu?

Qalulu: Mela intom erġajtu sejrin lura għall-VAT!

Dażgur.

Mhux hekk tiġi?

Jekk se terġa' tagħmilha hekk, se terġa' tiġi għall-VAT.

Allura dħaktu bin-nies u l-Prim Ministru għandu jkun kuraġġuż u jgħid: Issa tgħallimt.

Qabel ma kontx naf imma issa tgħallimt li ma jistax ikun li dan il-pajjiż ma jkollux sistema ta' tassazzjoni li tkun tajba biex jinġabru l-flus meħtieġa.

Dan hu li għandu bżonn il-pajjiż.

Li jkun jaf fejn sejjer, li jkollu ekonomija tajba u li l- Gvern jiġbor il-flus mingħand min jiflaħ.

Huwa skandlu għal dan il-pajjiż li dan il-Gvern Laburista ressqilna budget li l-piż tiegħu se jġorru l- poplu Malti u se jġorru l-iktar minn ma jiflaħx iġorru.

Madam Speaker, jiddispjaċini li pajjiżna ġie f'din is-sitwazzjoni għaliex il-poplu tagħna ħaqqu aħjar milli jkollu gvern li jidħak bih.

U hawn hi l- problema tal-Prim Ministru, li llum jaf li fost sħabu m'għandux l-appoġġ fuq dan il-budget.

Veru, meta jivvotaw jgħidulu "Yes" - joqgħodu attenti li xi ħadd minnhom ma jgħidx "No" imma nsomma, issa nibdew nisimgħu bil- loud speakers ħalli nkunu nafu preċiż jgħidux "yes!" - u l-budget jgħaddi.

Pero' mhux dan li hemm bżonn.

Hemm bżonn li dan il-pajjiż jitmexxa minn xi ħadd - jista' jkun il-Prim Ministru stess - anzi jien dejjem ngħid li l- elezzjoni hi għal ħames snin u nawguralu li jibqa' hemm għal ħames snin.

Allaħares niġu kif konna bejn l-1950 u l-1953 meta għamilna tliet elezzjonijiet fi tliet snin.

Allaħares!

Jibqgħu hemm għall-ħames snin li telgħu biex jiggvernaw imma jiggvernaw fl-interess tal-poplu tagħna.

U rridu nsibu kif.

U jien minn hawn inwiegħed għan-nom tiegħi u ta' sħabi l- appoġġ kollu li jkollu bżonn il-Gvern jekk jieħu żewġ deċiżjonijiet tajbin - fuq l-affarijiet l-oħra ħalli nibqgħu niġġieldu u ma naqblux imma dawn iż- żewġ affarijiet huma essenzjali - li jkollna politika għall-Ewropa li għandha bżonn Malta, jiġifieri li twassalna biex insiru membri sħaħ kemm jista' jkun malajr, u li jkollna sistema ta' tassazzjoni li għandu bżonn il- pajjiż.

Fuq dawn ma nagħmilx bħalu jien, inxewwex lin-nies.

Fuq dawn iż- żewġ punti jiena nagħtih l-appoġġ kollu lill-Onor.

Alfred Sant bħala Prim Ministru jew inkella lil xi ħadd ieħor għax wara kollox ....

Imma possibbli li f'dan il-Parlament ma nistgħux inpoġġu l-kliem "Malta l-ewwel u qabel kollox" mhux fuq fommna biss imma bil-fatti?

Ma nistgħux naħdmu b'idejna biex inpoġġu lil Malta l-ewwel u qabel kollox?

(Onor. Membri: Hear, hear.)

Dan hu l-appell tiegħi llum, Madam Speaker.

Fil-kriżi li għandu l-Onor.

Alfred Sant quddiemu, kriżi politika, problemi ekonomiċi, għandu jsib il-kuraġġ li mhux bil-kliem biss jgħid li qed ipoġġi lil Malta l-ewwel u qabel kollox imma bil-fatti.

Jekk ipoġġi lil Malta l-ewwel u qabel kollox bil-fatti, l-ewwel li jsib warajh huwa lili.

Iva, nibqa' Kap ta' l-Oppożizzjoni, imma dan ukoll huwa xogħol skond il-Kostituzzjoni tagħna, u huwa xogħol li jrid isir.

Jiena għamilt għaxar snin u nofs prim ministru u l-partit tiegħi għamel għaxar snin fl- oppożizzjoni imma jerġa' jkun fil-gvern, mela le!

Ma fiha xejn li qegħdin fl-oppożizzjoni imma jien irrid nikkontribwixxi għall-ġid tal-pajjiż u jiddispjaċini nara lil pajjiżi sejjer lura.

Jiddispjaċini nara lil dawk li l-inqas jifilħu f'pajjiżna jitgħabbew bit-tip ta' taxxi li qed jimponilhom l-Onor.

Alfred Sant.

Dan m'huwiex ġust u jekk l-Onor.

Alfred Sant m'huwiex kapaċi jmexxi lill-pajjiż biex ikattar il-ġid allura s-soluzzjoni għandu jagħraf hu x'inhi.

Għandu jiżgura li dan il-pajjiż jitmexxa minn min hu kapaċi jmexxih 'il quddiem.

(Onor. Membri: Hear, hear.)

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Dom Mintoff.

ONOR.

DOM MINTOFF: Madam Speaker, jiddispjaċini li se jkolli naħli ftit mill-ħin li għandi biex nikkorreġi l-impressjoni li ħoloq il-Prim Ministru qalb il-partitarji li dak li qed nagħmel jien qed nagħmlu kontra l- interessi tal-partit u biex inwaqqa' l-Gvern.

Dan m'hu veru xejn.

X'għamilt s'issa jien?

L-ewwelnett jiena ħriġt għall-elezzjoni b'ċerti kondizzjonijiet.

Waħda minnhom kienet li jiena ma naqbilx mal-policies li huma kienu ħarġu fil-programm.

It-tieni kondizzjoni kienet li jiena jkolli l-liberta' li nitkellem kif inħoss fuq dawn l-affarijiet u jkolli l- liberta' li nagħmel il-meetings fid-distrett tiegħi.

It-tielet kondizzjoni kienet xi ħaġa li m'għandha x'taqsam xejn ma' dawn l-affarijiet - ma kenitx xi kondizzjoni li jiena ridt xi post jew xi favur mingħand il- Gvern - imma għandha x'taqsam internament mal-partit.

Mela jiena ħriġt b'dawn il-kondizzjonijiet, kienu jafu li jiena m'iniex qed niffunzjona kompletament kif kont fl-antik għax nofsni marid - ma nistax ngħid li kollni marid għaliex kieku bħalissa qiegħed fis-sodda - u kienu jafu li ma nistax naħdem kif kont naħdem qabel.

Tant hu hekk li fi żmien l-elezzjoni, fit-tliet ġimgħat jew erba' ġimgħat li kien għad fadalli biex niddeċiedi li noħroġ, nofs ta' nhar biss kont naħdem.

Dawn kienu jafu li qabel l-elezzjoni jien ma kontx immur fil-parliamentary group għax ma kellix saħħa noqgħod għal dawk il-laqgħat kollha.

Kienu jafu illi kellna arranġament illi l-Whip jgħidli x'qed jiġri u jiena ngħidlu x'qed naħseb jien.

Dawn kienu jafu b'dawn il-kondizzjonijiet kollha u jiena fid- distrett tiegħi kkritikajt lill-Gvern ta' qabilna, lill-Prim Ministru ta' dak iż-żmien, l-Onor.

Fenech Adami li hu berbaq ir-riżorsi kollha tal- pajjiż u mela' lill-pajjiż bid-dejn.

Kull settur, kien x'kien, spiċċawlu r- riżervi u r-riżorsi kollha.

Lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni xtaqt nagħmillu osservazzjoni żgħira hu u jagħmel l-intervent tiegħu imma ma ngħatajtx permess.

Jiena kont se nistaqsih x'inhu dan il-GDP.

Ħalli naraw x'inhu dan il-GDP.

Kieku familja tonfoq ¥500 fis-sena, allura b'kollox il-GDP tagħha jkun ¥500.

Imma jekk dik il-familja biex nefqet ¥500 issellfet ¥400 u ma daħħlet xejn, dik allura tibqa' bid-dejn ta' ¥100 imma l-GDP jibqa' jidher Lm500.

Qed ngħid dan biex ma nidħkux bin-nies.

Inti qed tidħak bin-nies u inti l-aktar li żvijajt meta kontu fil-gvern.

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġbok, Onor. Mintoff, indirizza lis-Sedja.

ONOR.

DOM MINTOFF: Jiena għal min kien qed jidħak kont qed ngħid.

Madam Speaker, qed ngħid biex ma nidħkux bin-nies.

Il-GDP ma jurix kemm inti sinjur imma kemm infaqt.

Issa jekk infaqt ta' ħaddieħor għax sraqtu, allura m'intix sinjur imma ħalliel.

Jekk inti infaqt għax iddejjint u m'għandekx biex tħallas dak id-dejn lura, allura inti ħalliel għax dak id- dejn m'għandekx biex tħallsu.

Dan hu l-GDP.

Jiena dan id-diskors kont ngħidu fl-elezzjoni u kont ngħidu wkoll lil sħabi u huma kienu jgħiduli: Le, m'għandniex nagħmlu hekk, għax jekk nagħmlu hekk lill-poplu se nbeżżgħuh u min-naħa l-oħra jibdew jgħidu li lill-poplu se naħqruh.

Jiena ma nafx min kellu raġun, jekk hux jien jew huma, imma hemm differenza.

Jiena fid-distrett tiegħi dejjem tkellimt b'dan il-mod u d-distrett tagħna ġab voti aktar milli ġab fl-elezzjoni ta' qabel, fejn kien l-aħjar distrett għall-Partit Laburista f'Malta.

Jiġifieri lin-nies ma beżżajthomx billi tkellimt b'dan il-mod.

Tant ma beżżajthomx li niftakar li, waqt press conferences, ġurnalisti tal-Partit Nazzjonalista kienu jistaqsu lill- Prim Ministru tal-lum, l-Onor.

Alfred Sant, kif huwa qed jitkellem mod u jiena qed nitkellem mod ieħor.

Il-Prim Ministru kien jgħidilhom li jiena rrid nasal għall-istess ħaġa bħalma ried jasal hu, jiena fi triq u hu fi triq oħra, imma fl-objective naqblu.

Hekk kien qalilhom.

Dik kienet is- sitwazzjoni.

Biex jekk il-Prim Ministru qed jgħid li aħna tqarraqna b'xi ħadd, allura kemm tqarraq huwa - qed ngħidulu issa dan qabel ma ngħidlu affarijiet oħrajn - li kien jaf b'dawn l-affarijiet kollha, jaf x'inhu l- GDP, u dejjem jibqa' jgħid għax GDP, u kemm infaqna ....

Jekk aħna konna qed nieklu mir-riżervi u konna qed niddejnu u issa ma nifilħux niddejnu aktar għax ma nifilħux inħallsu l-imgħax ....

Ma nifilħux inħallsu l-imgħax tad-dejn.

Dan hu li ġralna issa.

Ma tridx tkun xi filosofu jew xi ekonomista kbir biex tifhem dawn l-affarijiet.

Aħna ma nifilħux inħallsu dan id-dejn.

Din hi l-kriżi li għandna.

U jekk din mhux se nammettuha, allura żgur mhu se naslu mkien!

Inkella għalfejn qed ngħidu li għandna kriżi u li rridu nġibu l-fondi minn x'imkien!

U dawn la se ġġibhom bil-VAT u lanqas mhux bil-VAT.

Dawn jekk jista' jkun iġġibhom minn barra billi tħabbel rasek.

Jekk ma ġġibhomx minn barra ġġibhom minn ġewwa, jew inkella ġġibhom minn barra u minn ġewwa.

Imma bilfors irridu nġibu dawn il-flus biex inħallsu d-dejn.

Mela ħalli naqblu issa u ma naħsbux li aħna tant ekonomisti kbar li lanqas il-common sense ma nistgħu nkomplu bih!

Tan-naħa l-oħra jistgħu jgħidulna: Isma', intom kontu tafu x'qed jiġri!

Imma aħna ngħidulhom: Daqskemm kontu tafu intom ħadd ma kien jaf għax intom kellkom mano in pasta!

Imma x'għamiltu?

Bqajtu għaddejjin u ġiet l-elezzjoni imma lin-nies m'għidtulhomx li għandna din il-problema.

Din żgur li ma ġietx f'daqqa.

Dawn il-mijiet ta' miljuni ta' dejn ma sarux mill-Gvern tal-lum.

U ma jistgħux jigdbu daqstant min-naħa l-oħra u jgħidu dan.

Ma tistax tkun giddieb daqshekk!

Imma x'ġara wara l-elezzjoni?

Kien hemm okkażjonijiet fejn jiena ma qbiltx mal-Prim Ministru.

Per eżempju, meta l-Prim Ministru qal li se jagħti s-sovranita' lill-Gran Mastru tal-Kavallieri tal-Birgu, mort ngħidlu li jekk jagħmel hekk jiena nivvota kontra tiegħu.

Kien hemm okkażjonijiet oħra fejn bgħatt ngħidlu dan u safejn naf jien ir-rotta nbidlet.

Warajja mbagħad kitbu n- Nazzjonalisti u jiena ddispjaċini li kien hemm għalfejn jiktbu huma wkoll għax żgur li l-partit tagħna din qatt ma fehemha u żgur li kien bi żvista u bi żball li ħarġet ħaġa bħal din.

Jiena qatt ma kelli spjegazzjoni tagħha mingħand ħadd fuqha din.

U dan qed ngħidu għax kienu dejjem jistrieħu li jiena se niġi u nivvota dejjem iva mal-Gvern.

Jiena diġa' għidt fil-Parlament li waqt id-dmirijiet tiegħi ta' l-IPU jiena ridt - din se nagħmilha ċara - illi l-iSpeaker tgħid lill-Foreign Minister li aħna tan-naħa tal-Gvern lanqas nistgħu niltaqgħu mar- rappreżentant ta' l-Oppożizzjoni qabel ma nkunu nafu mingħandu jekk dak li għandna f'rasna għandux il-kunsens tan-naħa tal-Gvern.

Jiena għidtilhom: Jiena m'iniex qed nitlob li jsir hekk imma naħseb li huwa d-dover tal- Ministru illi jgħidilna b'dawn l-affarijiet.

U din suppost li waslitlu mhux biss tramite l-iSpeaker imma anke tramite l-impjegat li bagħat għal- laqgħa.

U jiena naf li waslitlu din, u dan anke kkonfermatu l-iSpeaker.

Imma dan la qatt ġie biex jagħmel briefing lin-nies tal-Gvern u lanqas qatt ġie biex jagħmel briefing lill-kumitat kollu.

U ngħid ukoll - u qed ngħid dan fuq il-kuxjenza tiegħi - li kemm ilna li tlajna fil-gvern, la qatt kellimni l-Viċi Prim Ministru u lanqas qatt kellimni l-Prim Ministru.

Naturalment din lanqas qatt m'għidtielhom ħlief f'din l-okkażjoni li qed inħossni ssikkat li nkun naf kif se jsiru l-affarijiet qabel ma nkun nista' niċċaqlaq.

Issa ġiet ir-riżoluzzjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni dwar Malta u l- Unjoni Ewropea u wara li smajna dan il-kliem kollu min-naħa tal-Kap ta' l- Oppożizzjoni fuq l-Ewropa, jiena ħassejt - u għadni nħoss s'issa - li d- differenza bejn naħa u oħra f'dik li hija prattika hija ftit.

Għaliex?

Għaliex jiena diġa' kelli l-esperjenza li naħdem mal-Ministru tal-Foreign Affairs tal-Gvern preċedenti fuq l-IPU, fejn l-aċċent kollu kien fuq il- Mediterran mingħajr ma għidna xejn kontra l-Ewropa.

U jiena qgħadt attent li ma nagħtix b'xi mod l-idea li huma ma ridux jidħlu fl-Ewropa u min-naħa tiegħu hu ma jagħtix l-idea li aħna rridu nidħlu fl-Ewropa.

Imma milli jidher l-affarijiet qegħdin jikkonverġu fl-istess triq.

U x'inhi din it- triq?

Ħalli naraw il-pożizzjoni vera kif inhi fuq l-Ewropa għax qed ngħidu ħafna kliem hawnhekk mingħajr ma niżnuh.

Ħadd minna hawnhekk m'għandu xejn kontra l-Ewropa.

Kulħadd jixtieq li l-isforzi li qegħdin isiru fl-Ewropa biex forsi jingħaqdu - nerġa' ngħid forsi - u jkollhom foreign policy waħda u jkollhom Stat wieħed, għalkemm dan ċertament li għadu 'l bogħod ...

Mhux billi ssir membru!

Għax billi ssir membru u m'intix magħqud, fejn taf fejn sejjer!

Meta l-aħħar darba l-Kamra kellha quddiemha l-mozzjoni mressqa mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni dwar l-Unjoni Ewropea, qam jitkellem ir-rappreżentant Nazzjonalista li kien foreign minister u għamel xi nofs siegħa jitkellem fuq il-qasam tal-foreign affairs - semma' anke l-konċett tan-newtralita' - iżda ma qalx li fejn jidħlu foreign affairs l-Ewropej ma jiġbdux ħabel wieħed.

Ara kemm għandha kummissjonijiet l-Unjoni Ewropea, fuq foreign affairs ma teżistix kummissjoni għax il-foreign affairs qegħdin f'idejn kull nazzjon.

Franza, per eżempju, għandha foreign policy għaliha u m'għandhiex x'taqsam mal-foreign policy li għandha l-Ġermanja.

Tant jadottaw politika differenti li l-Ġermanja tista' tkun qegħda ħabiba ħafna ma' l-Amerka u Franza tkun qiegħda at loggerheads ma' l-Amerka.

Viċeversa l-Ġermanja tista' tkun qiegħda f'pożizzjoni ta' nuqqas ta' ftehim ma' l-Amerka u Franza titpaxxa minn fuqha għax forsi tkun trid tagħmel ħabiba hi ma' l-Amerka.

Dan żgur li mhux Stat wieħed u biex aħna naslu biex ngħidu: Ejja ngħaġġlu għax jekk ma ngħaġġlux se nitilfu ...

M'aħna se nitilfu xejn billi ngħaġġlu imma lanqas se nirbħu billi ngħaġġlu.

Inkunu qegħdin nikkommettu ruħna biss jekk ngħaġġlu mingħajr ma nkunu nafu fuq x'aħna kommessi.

Għadu kemm tkellem il-Kap ta' l-Oppożizzjoni u qal li huwa fl-interess tal-pajjiżi Għarab - kien qed jikkwota lil Abdul Meguib - li Malta tagħmel xi ħaġa biex tgħin lill-Mediterran fuq l-Ewropa.

Imma x'inhi din il-ħaġa?

Ħalli naraw.

Ejjew inkunu rġiel u jkollna l-common sense.

Jekk se tidħol sħab ma' xi ħadd mhux se tidħol biex tirkeb.

Dak mhux sħab.

Sħab meta jkunu id f'id u jgħinu lil xulxin.

Meta tidħol sħab lanqas trid tidħol biex l-ieħor jirkbek għax dak imbagħad tiġi lsir mhux sħab.

Mela tidħol sħab għax l-ieħor iħoss li għandu bżonnek u inti tħoss li qed tikontribwixxi xi ħaġa.

Issa fl-imgħoddi jiena għidt - u qed nerġa' ngħidha - li għada tista' tiżviluppa Ewropa ta' Abel u għada tista' tiżviluppa Ewropa ta' Kajjin.

Ma tafx liema Ewropa se tiżviluppa.

Għaliex?

Għax dawn il-pajjiżi tista tgħaqqadhom kuxjenza waħda sabiħa u morali għal paċi, imma tista' tgħaqqadhom ukoll kuxjenza waħda fejn jgħidu: Isma' aħna m'għandniex morali bħala Stat u nagħmlu dak li jaqbel għal dan l-Istat.

Jekk tkun it-tieni waħda żgur li m'hijiex tajba għalina għax nispiċċaw biex jew inkunu bażi, bħalma konna qabel, jew inkunu agħar minn bażi għax jispiċċa kollox għalina għax jista' jkollhom band'oħra fejn jagħmlu bażi.

Jew waħda jew l-oħra.

X'inhu l-kontribut li nistgħu nagħtu għal din l-imbierka Ewropa?

Ħalli naraw.

Darba kellna l-kuraġġ f'dan il-pajjiż li ngħidu lil kulħadd - qed ngħid għal meta ltqajna ġewwa Helsinki mhux ma' l-Ewropej biss imma anke mal-big powers - Lilna, Malta, għalfejn ġibtuna hawnhekk biex intom jinteressakom biss li jkun hemm il-paċi fuq in-naħa ta' fuq ta' l-Ewropa?

Għalfejn?

Kellna dan il-kuraġġ li nagħmluh allavolja konna waħedna.

Jien nista' ngħid - u dan nistqarru - li dik min-naħa tiegħi forsi kienet l-ikbar ġennata li għamilt f'għomri għax qatt ma kont fil-periklu daqskemm kont dak inhar ġewwa Helsinki.

Kulħadd kien kontra tiegħi, speċjalment dawk li kien ilhom jaħdmu s-snin biex jaraw li l-paċi sseħħ in-naħa ta' fuq u ma kienx jimpurtahom mill-Mediterran - 'il quddiem ikolli ċ-ċans nikteb forsi xi darba minn xiex għaddejt dak inhar - imma għaddejna minn dak u ħriġna ta' rġiel.

Mhux għal kollox ħriġna ta' rġiel imma ħriġna ta' rġiel fis-sens li kulħadd imbagħad qabel magħna li ma jistax ikollok Ewropa serja fejn wieħed jgħin lill-ieħor u fl-istess ħin ikollok gwerrer għaddejjin fil-Mediterran.

Il-Mediterran huwa parti mill-Ewropa, anzi l- Mediterran huwa omm l-Ewropa.

Għal min ma jafx l-istorja qed ngħidhielu jiena.

Il-Mediterran ma tgħallem xejn mill-Ewropa, l-Ewropa tgħallmet mill- Mediterran - issa ejja ma noqogħdux ngħidu min hu bravu u min hu ħmar; forsi llum tgħallmu iktar mill-Mediterran dawn u aħna tgħallimna inqas - imma aħna mhux dan li jinteressana.

Aħna, bħala poplu, li jinteressana hu: X'inhi l-iktar ħaġa importanti biex neżistu?

X'inhi l-iktar ħaġa importanti, li aħna taparsi se nkunu parti mill-Ewropa jew li l-poplu tagħna jgħix fil-paċi?

X'inhi l-iktar ħaġa importanti?

Jew se jiġrilna bħall-imgħoddi, niġġieldu l-gwerer ta' ħaddieħor, naqblu jew ma naqblux?

Dan li rridu aħna?

U meta ġġeliedna l-gwerer, naqblu jew ma naqblux, kellna l-prosperita' ekonomika?

Ma kellna xejn, qatt.

Aħna bdejna nieħdu r-ruħ meta nqtajna minn magħhom, kellna l-kuraġġ li ninqatgħu, u lill- Ingliżi għidnielhom: Ma jimpurtaniex x'se jiġrilna u ma jiġrilniex, dik affari tagħna.

Intom issa ħalluna niżviluppaw fil-kwiet.

Magħkom qabel konna ħbieb għax bilfors.

Issa jekk se nkunu ħbieb għax veru lesti li nkunu ħbieb.

Imma hekk issa l-ħajja tagħna se tkun.

U mxejna.

Kif imxejna?

Ejja naraw.

Tajjeb u ħażin mxejna għax kellna ftehim mal-partijiet ta' l-Ewropa ta' Fuq, tal-Mediterran ta' Fuq, l-Ewropa t'Isfel u ftehim man-naħa tal- Mediterran t'Isfel, ta' l-Afrika ta' Fuq.

Dawk kienu jibbilanċjaw u għadhom hekk u m'għandna xejn iktar illum.

F'dawn id-disa' snin jew għaxar snin li għamel il-Gvern Nazzjonalista, ma' l-oħrajn m'għandna xejn li lilna tista' tagħtina xi sigurta'.

Dan meta l-interessi għadhom l-istess u għadhom ma nbidlux.

L-Italja tridna nidħlu fl-Ewropa - u għandha raġun - biex tkun moħħha mistrieħ li aħna mhux se nżommu man-naħa tal-Libja jew man-naħa ta' l-Għarab jew ma' xi ħaddieħor.

Dan ix-xi ħaddieħor jista' anke jkun l-Amerka, biex niftehemu.

It-Taljani qatt ma kienu ferħanin li hawnhekk ikun hawn in-NATO u għalhekk bil-ġirja qablu li jkun għandhom għax minn għandhom għandhom tikka biss u minn għandna n-NATO kienu jiddominawna f'kollox.

Kellhom l-interessi tagħhom u għalhekk it-Taljani fl-aħħar indunaw li aħna konna serji u għenuna biex neħilsu mill-Ingliżi, mhux l- Ingliżi bħala poplu imma qed ngħid għall-bażi Ingliża.

Dan sar fl- imgħoddi u għamilnih bil-kuraġġ kollu u fuq dan bnejna s'issa u dawn huma s-sisien tal-paċi tagħna.

Naturalment hemm il-United Nations imma naħseb li m'hawn ħadd illum li għadu joħlom li din l-organizzazzjoni għandha xi forza kbira li tista' tiggarantilek dawn l-affarijiet.

Il-United Nations għandha ċerta forza imma mhux se tagħmel trattat magħha biex tiggarantilek in-newtralita'.

Ħalli naraw x'nistgħu nagħmlu llum ta' ġid.

Kif se nikkontribwixxu għall-Ewropa?

Aħna l-uniku pajjiż li nistgħu nduru fuq l-Iżrael u nduru fuq l-Għarab u ngħidulhom: Aħna m'għandna xejn kontra tagħkom it-tnejn imma intom tridu taslu biex tiftehemu ħalli kulħadd jgħix fil-paċi fil-Mediterran.

Lil-Lhud u lill-Għarba ħadd ma jista' jgħidilhom hekk b'wiċċu minn quddiem ħlief aħna għax m'għandniex x'nirbħu ħlief il-paċi f'dawn l-affarijiet.

M'għandna xejn x'nirbħu.

M'għandniex investimenti hemmhekk, bħalma għandhom l-Amerikani, investimenti strateġiċi, tant strateġiċi li Iżrael tieħu għajnuna mill-Amerka daqs il-pajjiżi l-oħrajn kollha tad-dinja.

Aħna m'għandniex dawk l-interessi u allura ma jistgħux jgħidu li qed nitkellmu għax għandna xi interess.

Aħna qed nitkellmu għax għandna interess wieħed, bħalma fuq kollox għandhom huma, li għada pitgħada to survive dawn bilfors irid ikollhom il-paċi.

Dik l-ikbar kontribuzzjoni li nistgħu nagħtu u diġa' taħt il-Gvern l-ieħor tlifna ċ-ċans li kellna u ħadet il-kredtu Norway meta ġabithom flimkien.

Il-kredtu morali ħaduh in- Norveġiżi imma dak xogħolna kien imissu kien għax aħna lil kulħadd għandna ngħidu b'wiċċna minn quddiem li meta qed nagħmlu politika Mediterranja qed nagħmlu politika Ewropea, imma politika Ewropea ta' Abel u mhux ta' Kajjin.

Jekk l-Ewropa se tkun ta' Kajjin, aħna addio, spiċċa.

Jekk se tkun ta' Abel allura aħna se nkunu alright u għandna nikkontribwixxu biex tkun ta' Abel u biex tkun ta' Abel l-Ewropa trid tagħmel l-isforzi tagħha kollha biex ikun hawn il-paċi fil-Mediterran.

L-Ewropa hi trid tieħu l- inizjattiva mhux tħalli f'idejn l-Amerikani.

Kulħadd jaf li l-Amerikani m'għandhomx interess bħalma għandna aħna u bħal m'għandhom l-Italja li jkun hemm il-paċi fl-Iżrael u fil-Palestina.

Kulħadd jaf u allura jridu jisfurzaw bil-kbir biex jipprovaw jikkuntentaw lit-tnejn meta għandhom iktar irbit ma' naħa waħda.

Allura l-isforz min-naħa ta' l-Amerikani qatt ma jista' jkun ġenwin u qatt m'huma se jaslu.

Għalhekk kien hemm bżonn f'ċerti mumenti li Norway tagħmel xi ħaġa u tikser dan l-impasse.

Jien mhux se noqgħod ngħallimkom il-politika barranija fin-nofs siegħa li għandi llum.

Li qed ngħidilkom huwa li kieku konna f'sensina, aħna rridu ngħidu: Isma', ejja wara disa' snin li ilna nipprovaw biex idaħħluna membri, u daħku bina ...

GĦaliex xi ħadd daħak bina, xi ħadd daħak bil- poplu Malti.

Jiena jiddispjaċini ngħidlu lill-ex-Prim Ministru li fid- disa' snin li ilni nisimgħu jitkellem fuq l-Ewropa, kull sitt xhur kien jgħid li konna wasalna biex nidħlu.

Allura bilfors li xi ħadd daħak bina, u mhux ta' b'xejn li daħku bina għaliex m'hemm l-ebda għaġġla u jafu li lanqas jistgħu jikkommettu ruħhom jekk aħna nibqgħux newtrali jew le.

Jekk l-affarijiet barranin tal-Kummissjoni - u dawn m'humiex affarijiet barranin fis-sens politiku imma fis-sens kif jolqtu ċerti setturi - qegħdin fuq erba' min-nies, li ħadd minnhom m'huwa ministru ta' l-affarijiet barranin, allura kif jista' jiġi hawnhekk l-Onor. de Marco u bis-serjeta' kollha jaċċerta lill-Kamra li jekk se nidħlu hemmhekk se nkunu newtrali!

Anzi, jiena ngħid li jekk nitilqu din il-policy tan-newtralita' ma nkunux f'pożizzjoni li ngħinu biex ngħaqqdu lill-Ewropa.

Jekk nitilqu din il- policy tan-newtralita', il-credentials li għandna ma' l-Ewropa biex inkunu utli għaliha jispiċċaw, u din irridu nifhmuha.

Dan qed ngħidu bis-serjeta' kollha u fl-interess ta' kulħadd.

B'danakollu ma jfissirx li għada - nisperaw li jkun għada - jekk ikun hemm ftehim tajjeb mal-pajjiżi tal- Mediterran, ma nistgħux ma ngħidux: Isma, wasal iż-żmien li n-newtralita' tagħna tispiċċa u nkunu aktar utli għall-Ewropa f'xi ħaġa oħra.

Issa nafu li tista' tidħol membru hemmhekk, u nafu l-kondizzjonijiet sewwa għaliex din l-Ewropa għandha foreign policy tagħha imma qabel ma tagħmel ħilitha ħalli jkun hawn paċi fil-Mediterran ......

Jiena ngħid li lanqas f'Helsinki ma wasalna ħafna għaliex jekk toqgħod tara x'għamilna f'Helsinki ssib li għamlu protokoll "daqshekk" fuq il-Mediterran imma l-fatti u x- xogħol trid tarahom bil-lenti.

U dan bil-protokoll b'kollox!

U dan qed ngħidu bis-serjeta' kollha.

Jiena għandi 82 sena u m'għandix għalfejn nimpika.

Biex Malta mxiet 'il quddiem, jiena bdilt il-policy tal-partit min-naħa għall-oħra, dejjem nittestja x'inhu l-aħjar u kif tagħżel l-aħjar.

Jiena kont ħieles minn kollox, ma kont committed ma' ħadd u stajt naqleb il-politika tal-partit minn politika ta' integration għal politika ta' indipendenza totali.

Issa hawnx żewġ affarijiet aktar opposti minn dawn?

Imma jiena qlibtha u nerfa' r-responsabbilta' kollha li għamilt hekk.

U jekk dan kien ġenn, mela jiena kont miġnun!

Imma dan għamilnih u għamilnih mingħajr ma qgħadna nimpikaw u mingħajr ma qgħadna ngħidu: Imma aħna hekk għidna!

Jekk verament irridu nagħmlu sforz nazzjonali u ngħidu li rridu nagħmlu sforz fl-affarijiet barranin, irridu naqblu fuq din.

Ħalli mbagħad ma naqblux fuq l-affarijiet interni imma jekk mhux se nagħmlu dan allura se jkun hemm l-interess ta' ħaddieħor li jindaħal fin-nofs u lanqas l-affarijiet interni ma nkunu nistgħu nagħmlu.

U la jkun jikkmanda l-Onor.

Fenech Adami, la jkun jikkmanda l-Onor.

Alfred Sant u lanqas ħadd minna hawn, u la t-tfal tagħna u lanqas it-tfal tat-tfal tagħna.

U għaliex dan?

Fuq pika!

GĦaliex din hija pika u għalhekk dawn l-affarijiet irridu naqtgħuhom.

Min-naħa tagħna rridu ngħidu li sar sforz ġenwin - ma nistax ngħid li ma kienx ġenwin - li dam sejjer disa' snin imma li ma wassalna mkien għaliex la qdejna l- missjoni tagħna ta' paċi u ma qdejna xejn.

U għaliex qed ngħid dan?

GĦaliex issa għandna Gvern li jibża' jgħid dan li qed ngħid jiena imma min- naħa l-oħra jgħidu li aħna min-naħa tagħna ma rridux nidħlu fl-Ewopra.

Imma dan m'għandu x'jaqsam xejn.

Aħna rridu nagħmlu dak li hu prattiku u għall-aħjar għal pajjiżna u għall-Ewropa.

Issa tidħolx għaliex inti membru u tidħolx għaliex l-Ewropa għandna bżonn min ikun bħalna, u allura tagħtina każ speċjali, bħalma għamlet ....

Fl-aħħar wieħed li għamilna fl-1972 jew l-1974, meta ltaqa' l-council of ministers, għamlu affarijiet magħna li qatt m'għamlu ma' ħadd, allavolja jiena kull darba kont nipposponi ħames snin ħames snin u ma naċċettax li nneħħu d-dazji tad-dwana.

MADAM SPEAKER: Onor. Mintoff, niġbidlek l-attenzjoni li baqagħlek żewġ minuti.

ONOR.

DOM MINTOFF: Madam Speaker, jiena għadni qed nitkellem fuq foreign affairs pero' qabel ma nispiċċa nixtieq nitkellem ftit fuq dan il-budget.

Jiena jiddispjaċini jekk se nibqa' fit-triq tan-nofs u se jkolli nivvota fuq budget mingħajr ma kelli ċ-ċans - imkien - li nagħmel is-suġġerimenti tiegħi kif naħseb jien li nistgħu nagħmlu l-ewwel pass serju biex infiqu minn din il-marda tad-dejn.

Jiena ma nafx għaliex il-Prim Ministru għadu jinsisti li meta jiġi biex jagħlaq nhar it-Tnejn minflok nagħmlu seduta li ddum sagħtejn, nagħmlu seduta li ddum sagħtejn u nofs u jiena jkolli dik in- nofs siegħa biex nitkellem fuq is-suġġett l-ieħor ukoll.

Imma nagħlaq hawnhekk u ngħid li wasal il-mument li fuq affarijet barranin iż-żewġ naħat tal-Kamra jiltaqgħu u jagħmlu politika serja u li tkun taqbel għal Malta fiċ-ċirkostanzi tal-lum.

Illum hemm Gvern li jemmen fin-newtralita'.

Min-naħa l-oħra jemmnu fin-newtralita' wkoll u jemmnu fil-Mediterran.

U jekk se joqogħdu jimpikaw li ma jridux jikkoperaw mal- Gvern għaliex iridu li aħna nikkommettu ruħna ma' l-Ewropa llum għaliex jaħsbu - jaħsbu! - li għaliex inkunu minn ta' ġewwa nagħmlu aktar effett, jiena ngħidilhom li dan m'huwiex veru.

Minn barra tagħmel effett aktar.

Intom qegħdin tarawni hawnhekk.

Billi qiegħed daqsxejn 'il barra, billi qiegħed daqsxejn 'il bogħod, aktar qed nagħmel effett milli kieku kont fuq ġewwa.

Aħseb u ara fl-Ewropa!

Aħna rridu nkunu serji u ma noqogħdux ngħajru lil xulxin.

Aħna m'għandna xejn kontra l-Ewropa; aħna rridu nisfruttaw in-newtralita' ta' Malta, imma rridu nisfruttawha maż-żewġ naħat, għall-paċi maż-żewġ naħat.

U talli nagħmlu dak ix-xogħol ikollna ritorn.

Aħna ma ġibniex dawk il-miljuni minn barra għaliex jiena mort nagħmel il-bużullotti hemmhekk.

Ma ġibnihomx għaliex jiena mort nagħmel il- kutrumbajsi imma ġibnihom għaliex ikkonvinċejnihom li Malta biex taħdem għall-paċi trid tkun ħielsa mid-dominazzjoni barranija.

Imma biex tkun ħielsa hemm bżonn l-għajnuna, u l-istess irridu nagħmlu jekk se nġibu xi ħaġa minn barra.

Pero' din ma rridux inġibuha billi ngħidulhom jagħtuna grants, jiġifieri bil-metodi ta' qabel, iżda b'metodi oħrajn li nista' nispjegahom darba oħra.

Aħna rridu nkunu id f'id fuq din u ma rridux infixklu lil xulxin għaliex l-exercise huwa biżżejjed diffiċli.

Ejja ma nagħmlux bħalma għamilna meta ġejna biex neħilsu mill-forzi armati Ingliżi li, jiddispjaċini ngħid, kellna nagħmluha waħedna u bir- reżistenza tan-naħa l-oħra.

Ejja ma nerġgħux nagħmlu hekk.

Imma meta se nitgħallmu!

Dan huwa l-appell li rrid nagħmel lill-Oppożizzjoni u mbagħad jekk ikolli ċans nitkellem aktar fuq affarijet interni.

Jekk ma jkollix ċans, jiddispjaċini ngħid li ma naqbilx mal-miżuri kif inhuma waħedhom u ma nistax nagħti l-assent tiegħi lill-Gvern biex nagħmlu hekk.

Jekk jisimgħuni u jeħduni bis-serjeta', u jkun hemm il-wegħda li dak li qed ngħid se jeżaminawh bis-serjeta' bħalma jeżaminaw ta' kulħadd, allura l- pożizzjoni tiegħi tkun aktar faċli.

Daqshekk li għandi x'ngħid, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Nirringrazzja lill-kelliema għad-diskors tagħhom.

Nirringrazzja wkoll lill-impjegati tat-televiżjoni u l-mezzi tax-xandir u nitlobhom jirtiraw mill-Kamra.

L-impjegati tal-Public Broadcasting Services irtiraw mill-Kamra.

Id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 17 ta' Novembru, 1997 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjoni sabiex il-Kamra tmur f'Kumitat ta' Provvista għall- konsiderazzjoni ta' l-Estimi Ġenerali ta' Spiża għas-sena 1998 - It-Tieni Jum.

Fit-8.31 p.m. il-Kamra aġġornat skond il-Mozzjoni Nru 98 ta' l-10 ta' Novembru, 1997.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

PROPRJETAJIET - XIRI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jagħti ndikazzjoni dwar kemm kien in-numru ta' barranin li xtraw proprjeta' f'Malta fil-perijodu 1/11/96 - 31/10/97?

F'liema lokalitajiet jinstabu l-proprjetajiet li nbiegħu lill-barranin?

X'tibdil hu mistenni li jseħħ fil-kondizzjonijiet ta' xiri ta' proprjeta' minn barranin?

ONOR.

LEO BRINCAT: Nirriferi lill-Onor.

Membru għal-lista ppubblikata fil- Gazzetta tal-Gvern taħt l-Avviż Nru. 92 tal-21 ta` Jannar, 1997 dwar, permessi mogħtija lill-barranin biex jixtru proprjeta` f`Malta u Għawdex għall-perijodu mill-1 ta` Settembru sa l-aħħar ta' Diċembru, 1996.

Mir- records eżistenti mhux possibbli li wieħed jissepara x-xhur ta' Novembru u Diċembru kif mitlub.

Matul l-ewwel għaxar xhur ta` din is-sena, jiġifieri mill-1 ta` Jannar sa l-aħħar ta' Ottubru, 1997, ingħataw 126 permess.

Kopja tal-lokalitajiet differenti fejn ingħataw dawn il-permessi tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

Għalissa mhux previst l-ebda tibdil fil-kondizzjonijiet ta` xiri ta` proprjeta` minn barranin.

PORT ĦIELES - ĦADDIEMA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l-Industrija: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm żdied/naqas in-numru ta' ħaddiema jaħdmu fil-Freeport fil-perijodu 1/11/96 - 31/10/97?

X'tip ta' xogħol daħlu jagħmlu l-ħaddiema ġodda?

Kemm hu fil-preżent, il-complement totali tal-ħaddiema f'dan il-post?

Meta hu mistenni li jidħlu jaħdmu aktar persuni f'dan il-lokal?

X'tip ta' vacancies hu mistenni li jimtlew fil-futur qarib?

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: In-numru ta` ħaddiema li jaħdmu fil-Freeport fil-31 ta` Ottubru, 1997 huwa ta` 526.

Matul il-perijodu 1 ta` Novembru, 1996 sal-31 ta' Ottubru, 1997 kien hemm 526 persuna.

Fl-istess perijodu n- numru ta` ħaddiema li spiċċaw kien 19 u n-numru li ġew ingaġġati kien 17.

Il-gradi li fihom ġew impjegati huma:

4 amministrattivi 13 industrijali

Wara l-perijodu imsemmi n-numru u dettal ta' l-engagement ma jistax jiġi preċiżat f`dan l-istadju għaliex dan jiddependi minn diversi fatturi, fosthom riorganizzazzjoni li waslet biex tiġi mwettqa.

Fil-futur qarib inkun f`pożizzjoni li nwieġeb din il-parti tad-domanda

MIA - INVESTIMENT KAPITALI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar x'tip ta' investiment kapitali mistennija twettaq l-MIA fl-inħawi ta' l-Airport?

Meta hu mistenni li jibda x-xogħol?

Meta saru l-applikazzjonijiet għall-permess tal-bini?

Meta ħarġu u ġew awarded it-tenders għal dan ix-xogħol?

Meta mistenni li jitlesta x-xogħol imsemmi?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li l-MIA għandha l-ħsieb li tiżviluppa l-artijiet li jinsabu madwar il-car park għal skopijiet kummerċjali.

Għal dan il-għan, il-kumpannija kellha taħdidiet ma' l- Awtorita' ta' l-Ippjanar, u aktar kmieni din is-sena ffinalizzat master plan ta' l-inħawi kollha madwar it-terminal.

Jiena nformat ukoll li fil-master plan hemm maħsub li jsiru diversi tipi ta' żvilupp, fosthom garden centre, ħwienet kummerċjali, airport hotel u stabilimenti ta' divertiment.

Il-kumpannija tħoss li qabel ma jsir studju dettaljat (feasibility study) fuq il-proġett kollu, jkun kmieni wisq li wieħed jiddeċiedi liema tip ta' żvilupp għandu jinbeda u meta.

Il-kumpannija applikat għal xi wħud mill-permessi meħtieġa, u l-uniku tender li ħareg s'issa kienet sejħa għal offerti minn dawk interessati biex imexxu garden centre.

Dan hu proġett ta' ċerta entita' u jieħu ż-żmien biex jitlesta.

PULIZIJA - SNIETER

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti tagħrif dwar kemm kien in-numru ta' snieter li ħadu l- pulizija mingħand il-kaċċaturi fil-perijodu 1/11/96 - 31/10/97?

Mil-liema lokalita' kienu dawk li tteħdilhom is-senter?

F'liema nħawi tal-gżira ttieħdu dawn is-snieter?

Kemm snieter ingħataw lura lil sidhom fl-istess perijodu, mingħajr ordni tal-Qrati?

ONOR.

ALFRED SANT: It-tagħrif mitlub tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

PULIZIJA - MEMBRI FIL-KORP

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti tagħrif dwar kemm hu fil-preżent il-complement tal-pulizija fid-diversi taqsimiet tagħha?

Kemm hu n-numru ta' kadetti fil-preżent?

Kemm hu n-numru ta' vacancies li għandu l-korp tal-pulizija?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi l-complement preżenti tal-Korp tal-Pulizija huwa ta' 1,804.

Informat ukoll li fil-preżent m'hemmx kadetti.

Skond l-aħħar complement approvat jidher li hemm 47 vakanza.

DIPARTIMENT TAX-XOGĦLIJIET - MAKKINARJU

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hijiex il-policy tad- Dipartiment tax-Xogħlijiet li jieħu makkinarju tiegħu lill-privat?

Jista' l-Ministru jgħid jekk hijiex policy li dan id-dipartiment iwettaq xogħol, permezz ta' makkinarju tiegħu, fil-privat imbagħad jitħallas tiegħu?

F'kull wieħed minn dawn il-każi, jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba ntużat din il-policy?

F'liema lokalita' ġiet użata?

X'kien il-ħlas li daħħal id-dipartiment?

Jista' jagħti din l-informazzjoni f'kull każ għal perijodu 1/11/96 - 31/10/97?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Minn xi ftit tas-snin 'il hawn inkera kemm makkinarju kif ukoll saru xogħlijiet lill-privat.

Matul il-perijodu, mill-1 ta' Novembru, 1996 sal-31 t'Ottubru, 1997 inkera darbtejn bulldozer u fiż-żewġ każi min krieh kienu ħaddiema ta' dan id-dipartiment.

Darba nkera bulldozer għal ħames t'ijiem u ġie misjuq mill-istess ħaddiem u l-ħlas kien ta' Lm119.25c u darb'oħra inkera għal ġurnata u ġie misjuq mill-istess ħaddiem li krieh, u l-ħlas kien ta' Lm16.25c.

F'dawn iż-żewġ każi x-xogħol sar fil-Magħtab u f'Ħal Far rispettivament.

Inkrew ukoll road roller, wheel shovel u trakk lil Adventure Campers Association għal ħlas ta' Lm349.89c u x-xogħol sar l-Għadira.

DJAR TA' L-ANZJANI - SECURITY GUARDS

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Fir-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 9022 il-Ministru rrisponda li "security guards iduru fuq bażi ta' roster kull perijodu ta' żmien", jista' l-Ministru jispeċifika, jelabora u jiċċara aħjar x'inhu dan ir-roster u kemm hu l-perijodu ta' żmien imsemmi?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Kif diġa' ġie spjegat, ir-roster tas-security guards huwa D N R O (Day, night, rest, off) bil-ħinijiet kif diġa' ġew mogħtija.

Sal-lum qed jinżamm il-perijodu ta' tliet xhur bħala bażi ta' tibdil b'rutina.

SPTARIJIET - STAFF FIS-SWALI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jirrispondi għall- mistoqsija parlamentari tiegħi numru 9024?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor Interpellant dwar ir-records li jirrigwardjaw l-istaff complement f'kull sala fl-iSptar San Luqa u San Vincenz de Paule għas-sena 1987 tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta u nformat li dawn m'humiex available.

SAĦĦA - KSUR TAL-KODIĊI TAĊ-ĊIVIL

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jirrispondi għall- mistoqsija parlamentari tiegħi numru 9033?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

ĦARSIEN TA' L-AMBJENT - A.L. NRU.

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk id-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l-Ambjent ressaqx lil xi persuni l-Qorti dwar ksur ta' l-Avviż Legali Nru. 183 ta' l-1994 sal-lum?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il-gvern għandux il-ħsieb li jagħmel tibdil f'dan l-Avviż Legali Nru. 183 ta' l-1994?

Jekk iva, jista' jispjega x'tip ta' tibdil qiegħed jikkontempla dan il-gvern?

ONOR.

GEORGE VELLA: Risposta tingħata f'seduta oħra.

ĦARSIEN TA' L-AMBJENT - FLIEXKEN TAL-PLASTIC

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhi l-pożizzjoni tal-gvern u tad-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l- Ambjent dwar l-użu ta' fliexken tal-plastic għal-luminata?

ONOR.

SEGRETARJAT PARLAMENTARI GĦAŻ-ŻGĦAŻAGĦ - IMPJEGAT

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu x-xogħol tal-persuna li ismu qed jintbagħat separatament fi ħdan is-Segretarjat Parlamentari għaż-Żgħażagħ, Kultura u Arti Nazzjonali?

Jista' l-Ministru jgħid jekk din il-persuna għandhiex kuntratt kif ukoll jgħid x'inhi r-remunerazzjoni, benefiċċji jew allowances li għandha l-istess persuna?

F'każ li għandu kuntratt, jista' jpoġġi kopja fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

SKEJJEL - COMPUTERS

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid meta beħsiebu jipprovdi lill- iskejjel primarji bil-computers li suppost ingħataw lill-istess skejjel fil- bidu tas-sena skolastika f'Ottubru, 1997?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9329 mogħtija f'Seduta Nru. 135.

EDUKAZZJONI - SCHOLARSHIPS TAL-COMMONWEALTH

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm applikazzjonijiet għaż-żewġ ħarġiet ta' applikazzjonijiet għal scholarships tal-Commonwealth li ġew ippubblikati dan l-aħħar?

Jista' l-Ministru jagħti informazzjoni separata għal kull applikazzjoni?

Kemm kien hemm applikanti nisa u kemm irġiel?

Kemm kien hemm Għawdxin f'kull sejħa ta' applikazzjoni?

Jista' l-Ministru jgħid għal-liema speċjalizzazzjoni ta' tagħlim applikaw kull wieħed u waħda mill-applikanti?

ONOR.

EVARIST BARTOLO:

Saru żewġ ħarġiet ta' applikazzjonijiet għal awards tal-Commonwealth, tar-Renju Unit u tal-Kanada.

Għall-Kanada kien hemm 14-il applikazzjoni.

Għar-Renju Unit kien hemm 36, u applikazzjoni waħda li daħlet tard u ma ġietx aċċettata.

Kien hemm tmien applikanti nisa u sitt irġiel għall-Kanada u 11-il mara u 25 raġel għar-Renju Unit.

La għar-Renju Unit u lanqas għall-Kanada ma' kien hemm ebda applikazzjoni minn Għawdex kif jirriżulta mill-indirizzi mogħtija fuq l- applikazzjonijiet.

L-applikanti applikaw għal speċjalizzazzjonijiet kif jidher fuq Dok.

A u B li tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra għall-qari aktar kmieni f'din is- seduta.

MISTOQSIJA GĦAL TWEĠIBA BIL-MIKTUB

MINISTERU TAL-ĦARSIEN SOĊJALI - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Fir- rigward ta' ħruġ ta' direct orders mill-Ministeru (inklużi d-dipartimenti, l-korporazzjonijiet u l-awtoritajiet konċernati), jista' l-Ministru jgħid għall-perijodu bejn 01.11.96 sa 31.10.97 kemm-il direct order inħareġ; għal-liema xogħol/servizzi/xiri nħareġ kull direct order; il-valur ta' kull direct order; u lil min ġie awarded kull direct order?

ONOR.

EDWIN GRECH: Għandi nifhem illi l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għal dawk l-ordnijiet ta' xiri jew xogħol li jsiru bla ma ssir tender, wara l-approvazzjonijiet meħtieġa min-naħa tal-Ministeru tal-Finanzi.

Minn dawn it-tipi ta' ordnijiet saret waħda biss fil-perijodu msemmi mill- Onor. Interpellant.

Din ġiet mogħtija mid-Dipartiment tax-Xogħol għan-nom tal-Kummissjoni għall-Promozzjoni ta' Saħħa u Sigurta' fuq ix-Xogħol u ngħatat lill-R.G.B. TV Productions għall-produzzjoni ta' materjal awdjo viżiv edukattiv dwar saħħa u sigurta' fuq ix-xogħol, għall-valur ta' Lm3,220.