MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 772 L-Erbgħa, 10 ta' Lulju, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 772

L-Erbgħa, 10 ta' Lulju, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.02 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 10 ta' Lulju, 2002

WERREJ

MINUTI 410

MISTOQSIJIET –TWEĠIBIET ORALI 410

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT DWAR KUNSILLI LOKALI (IT-TIELET QARI)

LOCAL COUNCILS (AMENDMENT) BILL (THIRD READING) 415

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-ISPORTS (IT-TIENI QARI)

SPORTS BILL (SECOND READING) 415

AĠĠORNAMENT 437

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 443

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 771 li saret fid-9 ta' Lulju, 2002 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET –TWEĠIBIET ORALI

UE – IMPORTAZZJONI MINN PAJJIŻI TERZI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'tinvolvi għall-Maltin u l-Għawdxin s-sistema tal- GATT licence li pajjiżna jkun obbligat li jsegwi fuq l-importazzjoni ta' prodotti minn non-EU countries u dan sabiex inkunu konformi mar-regoli ta' l-UE?

Kemm se jkun il-ħlas?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Tajjeb jingħad li din il-mistoqsija tirrigwarda dazji doganali.

Għaldaqstant nissuġġerixxi li l-mistoqsija ssir lill-ministru konċernat.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Dam l-aħħar tħabbar li l-IPSE, il-METCO u l-MDC se jkunu taħt organizzazzjoni waħda.

Jista' l-Ministru jiċċara l-pożizzjoni dwar x'se jiġri mill-management u mill-ħaddiema ta' dawn l-entitajiet?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, din materja li għadha qed tiġi diskussa u naħseb li jkun aktar għaqli li wieħed jistenna naqra sakemm l-istruttura l-ġdida tkun ben definita.

VAT – DĦUL TAL-GVERN MINN STABILIMENTI TURISTIĊI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien id-dħul tal-gvern mill-ħlas tal-VAT minn stabilimenti turistiċi matul l-ewwel erba' xhur ta' din is-sena?

X'kienet is-sitwazzjoni għas-sena 2001 għall-istess perjodu?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li d-dħul tal-gvern mill-ħlas tal-VAT minn stabilimenti turistiċi kien ta' Lm1,344,117.76 fl-ewwel erba` xhur ta' l-2001 u Lm1,326,534.95 fl-ewwel erba` xhur ta' l-2002.

VAT – DĦUL TAL-GVERN MIS-SERVIZZI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien id-dħul tal-gvern mill-ħlas tal-VAT mis-servizzi matul l-ewwel erba' xhur ta' din is-sena?

X'kienet is-sitwazzjoni għas- sena 2001 għall-istess perjodu?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li d-dħul tal-gvern mill-VAT mis-servizzi kien ta' Lm13,102,045.53 fl-ewwel erba` xhur ta' l- 2001 u Lm14,557,479.70 fl-ewwel erba` xhur ta' l-2002.

FARM ESPERIMENTALI – ŻJARAT EDUKATTIVI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'varjetajiet ta' annimali u tjur hemm għall-użu tal-programm edukattiv "ngħożżu l-biedja fil-farm esperimentali"?

Kemm kienu l-istudenti li matul l-ewwel xhur tas-sena attendew għal dan il- programm?

Kemm minnhom fil-livell primarju u kemm fil-livell sekondarju?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Jien informat li l-varjetajiet ta' annimali li jintużaw fil-programm ta' żjarat edukattivi li jsiru fiċ-ċentru ta' riċerka u żvilupp fl-Għammieri huma papri, tiġieġ, dundjani, ponijiet, gniedes, ħmir, baqar tal-ħalib, ċriev, llama, nagħma (ostrich), mogħoż, xadin, nagħaġ, mogħoż nani, rhea u diversi tipi ta' għasafar u ħamiem.

Tajjeb li l-Onor Interpellant ikun jaf li dawn iż-żjarat li jsiru b'koperazzjoni mad-dipartiment ta' l-edukazzjoni, ma jittrattawx dwar annimali biss iżda jinkludu wkoll lecture ta' madwar siegħa dwar diversi aspetti ta' l-agrikoltura, xogħol prattiku fis-serra u żjara edukattiva fil- laboratorji tax-xjenza agrikola għall-istudenti maturi.

In-numru ta' studenti li attendew għal dawn iż-żjarat matul l-ewwel ħames xhur ta' din is-sena kien ta' 3126 mill-primarji u 424 mis-sekonardji.

TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI – ĦLASIJIET PENDENTI GĦAL XOGĦLIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm biċċiet ta' xogħol li saru jew qed isiru wara sejħiet għal offerti fid-dekasteru li għalih huwa responsabbli, li għadhom ma tħallsux kompletament?

Kemm huwa l-ħlas pendenti u kemm huwa l-ħlas li sar s'issa?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): L- informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant qed tinġabar u tingħata f'seduta oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Issa li l-mina li tagħmel parti mill-pjan strutturali tal-proġett ta' Tigne' iċċaqalqet, ma jirriżultalux il-Ministru illi mill-mod kif ġiet iddisinjata dan il-periklu seta` kien kważi previst?

Jista' l-Ministru jgħid jekk ġewx investigati l-osservazzjonijiet u d-dikjarazzjonijiet elenkati fl-Atkins report?

Jekk le, meta huwa maħsub li jiġu investigati u min se jerfa' r-responsabbilta` ta' dan kollu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, l-Atkins report li qed jagħmel riferenza għalih l-Onor.

Interpellant tqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

Jien ħadt kopja tiegħu u għaddejtu lid-direttur tad-dipartiment tat-toroq, li min- naħa tiegħu qiegħed jistudjah.

Ta' min jgħid ukoll li dan ir-rapport ġie mgħoddi mill-organizzazzjoni li ssemmiet b'isimha lill-MEPA bħala oġġezzjoni għall-applikazzjoni li saret fil-proġett ta' Tigne' u wieħed għad irid jagħmel l-evalwazzjonijiet neċessarji.

Se mai ma jkunx id-direttorat tat-toroq imma tkun l-MEPA li finalment tiddeċiedi jekk għandhiex timplimenta jew le dak li hemm fir- rapport.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, kont għamilt mistoqsija dwar ftehim li suppost kien sar bejn id-dipartiment tat-toroq u l-kunsilli lokali, u l- Ministru kien weġibni li hemm interess minn kunsill lokali wieħed biex fondi speċjali vvotati għal proġetti oħrajn jiġu devjati għat-toroq.

Jista' l-Ministru jgħid jekk minn dak iż-żmien sal-lum kienx hemm xi żviluppi jew jekk sarux xi laqgħat mid-dipartiment tat-toroq ma' xi kunsill partikolari, jew kienx hemm xi tentattiv biex forsi tingħata spinta lil din il-ħaġa li kienet ġiet promossa permezz ta' riżoluzzjoni li konna ddiskutejna f'dan il-parlament dwar fondi speċjali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jekk jiftakar tajjeb l-Onor.

Membru, f'dik l- okkażjoni jien kont għamilt riferenza għall-fatt li kien il-kunsill lokali tal-Gudja li kien talab li l-fondi speċjali jew fondi oħrajn li jista' jkollu l-kunsill, jintużaw biex isiru xogħlijiet ta' toroq fejn imbagħad il- gvern jirrifondi l-flus wara perjodu ta' tliet snin.

Sfortunatament għad fadal numru ta' diffikultajiet iżda nista` nikkonferma li t-taħditiet bejn id-direttorat tat-toroq u l-kunsill lokali partikolari għadhom għaddejjin.

Jiddispjaċini ngħid ukoll li m'hemmx kunsilli oħrajn li talbu li jidħlu f'din it-tip ta' inizjattiva u l-Onor.

Interpellant irid japprezza li l- gvern ma jistax jobbliga lill-kunsilli lokali li jidħlu għaliha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Imma kien hemm xi attentat mid-dipartiment biex forsi jħajjar lill-kunsilli lokali li minn rajhom jersqu għal din il-biċċa xogħol.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Fil-fatt kien hemm diversi kuntatti bejn id- dipartiment tal-kunsilli lokali u d-direttorat tat-toroq biex proprju tiġi ċċarata l-pożizzjoni legali inkwantu għar-responsabbiltajiet li jista' jkollhom il-kunsilli lokali.

F'dan is-sens hemm kuntatt għaddej kontinwu mad-dipartiment u għad fadal xi affarijiet żgħar li jridu jiġu ċċarati.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħid ħarġetx it-tender biex isir ix-xogħol fuq it-triq prinċipali tal-Baħrija u jekk din tkoprix toroq oħrajn u anke l-pjazza tal-knisja?

Kultant jintqal li t-tender ħarġet waqt li xi drabi oħra jintqal li t-tender li ħarġet tkopri toroq oħra.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Safejn naf jien, l-aħbar li t-tender tat-triq prinċipali tal-Baħrija ħarġet ingħatat fuq l-istazzjon tas-super one.

Ngħid il-verita' manafx minn fejn ġiet din l-aħbar għax kull darba li kien hemm riferenza dwar ix-xogħol li kien se jsir f'dawn l-inħawi, intqal li dan kien se jinkorpora xi sitta jew seba' toroq fil-Baħrija bi spiża vvalutata li tlaħħaq madwar Lm120,000.

Jekk m'iniex sejjer żball l- ismijiet ta' dawn it-toroq kienu anke ġew elenkati.

Iżda nerġa' ngħid li qatt ma ħarġet tender għal din it-triq għalkemm kienu saru diversi evalwazzjonijiet ta' fiex jista' jikkonsisti x-xogħol.

Jekk wieħed jitkellem dwar ir-reinstatment tat-triq kif inhi, dan huwa xogħol li jaqa' direttament taħt il-kunsill lokali tar-Rabat.

Jekk wieħed jitkellem imbagħad fuq reconstruction totali tat-triq li qed nitkellmu dwarha, irridu nifhmu li l-kunsill lokali tar-Rabat m'għandux il-flus meħtieġa biex jagħmel dan ix-xogħol.

Barra minn hekk għad trid tittieħed id-deċiżjoni jekk huwiex il-każ li t-triq prinċipali tal-Baħrija tiġi reconstructed mill-ġdid.

Dwar l-istima tax-xogħol li jrid isir bejn il- punt ta' fejn hemm l-iskola u fejn jibda t-tarmac, in-naħa tar-Rabat, jiġifieri tul ta' madwar 3.4 kilometri, din tlaħħaq għal madwar Lm400,000.

Għalhekk wieħed malajr jifhem li xogħlijiet bħal dawn huma ta' ċertu entita`.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, peress s-sens komun jitlob li ladarba qegħdin isiru t-toroq ġewwa l-Baħrija importanti li jkun hemm aċċess għalihom, u peress li għadha ma tteħdetx deċiżjoni jekk din it-triq għandhiex tiġi mibnija mill-ġdid jew le, jista' almenu l-Ministru jara li din id-deċiżjoni tittieħed u li jsiru l-arranġamenti neċessarji bejn il- kunsill lokali u l-ministeru tiegħu biex almenu x-xogħlijiet isiru u jkunu jistgħu jakkomodaw lil ħafna Maltin u Għawdxin kif ukoll lit-turisti li jżuru dawn l-inħawi?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, forsi waħda mill-aktar affarijiet li taħsibhom faċli meta m'humiex hi t-tfittxija kontinwa għas-sens komun.

Madanakollu kemm l-Onor.

Farrugia kif ukoll kull membru ta' din il-Kamra japprezzaw li meta għandek diffikultajiet sostanzjali f'numru ta' toroq, mhux biss trid issir evalwazzjoni ta' kif jintlaqat post partikolari imma trid tpoġġi wkoll f'perspettiva d-deċiżjoni li tieħu dwar kull triq.

Għalkemm huwa veru li t-triq li tagħti mir-Rabat għall-Baħrija għandha ċerta importanza mhux biss għar-residenti imma anke għal numru kbir ta' Maltin kif ukoll ta' turisiti li jżuru dawn l-inħawi, wieħed irid iqis li hemm toroq oħrajn li huma ppjanati li jsiru iżda minħabba numru ta' constraints finanzjarji u ta' xogħlijiet marbutin ma' entitajiet oħrajn u mhux għax ma rridux nagħmluhom, għadhom ma sarux.

U għalhekk trid timxi skond il-priorita` u ma tridx wisq biex tasal għall-konklużjoni li t-triq li mir-Rabat teħdok għal Ħaż-Żebbuġ u t-triq li mir-Rabat teħdok għall- Mosta hija ta' priorita` akbar mit-triq li mir-Rabat twasslek għall- Baħrija.

Imbagħad għandna diversi toroq oħrajn li għandhom jidħlu fil- lista prioritarja.

Per eżempju, it-triq li tagħti minn Ħaż-Żebbuġ għas- Siġġiewi jgħaddu minnha ħafna aktar nies milli jgħaddu mit-triq li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Membru.

Għalhekk huwa importanti li wieħed jagħmel evalwazzjoni sħiħa tal-prioritajiet.

Tajjeb li wieħed jgħid ukoll li din il-lista ta' prioritajiet, vis-a-vis toroq arterjali u distributorji, ġiet ippubblikata – anke poġġejniha fuq il- Mejda tal-Kamra - u kulmin irid jista' jara jekk dak li ppubblikajna sa sentejn ilu aħniex mexjin miegħu jew le, pero' jibqagħlek id-diffikulta' li trid bilfors tagħmel triq wara l-oħra u timxi ma' pjan.

Fil-fatt hija l- ewwel darba li f'dan il-pajjiż għamilna pjan komprensiv li jitkellem dwar ix-xogħlijiet kollha ta' toroq li rridu nagħmlu.

Il-prioritajiet huma stabiliti f'dawk li huma toroq prinċipali u kif dejjem jingħad, irridu naslu biex dawn it-toroq nagħmluhom kollha, waħda wara l-oħra.

Ta' min ifakkar ukoll li barra minn dawn, għandna wkoll numru sostanzjali ta' toroq li wkoll iridu jsiru u għaddejjin id-diskussjonijiet dwarhom bejn il-kunsilli lokali u d-direttorat tat-toroq biex għal darb'oħra jkun hemm il-priorita' meħtieġa biex toroq bħal dawn isiru.

Id-direttorat tat-toroq għandu l-informazzjoni prattikament fuq kull triq li hija meħtieġa li ssir u għalhekk m'għandniex bżonn l-għajnuna ta' ebda stazzjon televiżiv biex jagħtini rapporti dwar l-istat ta' xi triq partikolari.

Aħna rridu naslu biex il-pjan komprensiv isir fuq numru ta' snin kif fil-fatt għaddejjin bih.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, parti mill-mistoqsija tiegħi ma kenitx tittratta dwar il-prioritajiet kif iffisati mid-dipartiment tat-toroq imma kienet tittratta speċifikament jekk hux possibbli li jew jiġi deċiż li t- triq prinċipali tal-Baħrija tinqala' u ssir mill-ġdid - u allura f'dak il- każ tkun responsabbilta' tad-dipartiment tat-toroq - jew inkella hijiex se tibqa' kif inhi u allura l-iżvilupp meħtieġ isir taħt ir-responsabbilta' tal-kunsill lokali.

Jista' l-Ministru jara huwiex possibbli li jkun hemm ftehim dwar dan ħalli almenu meta jiena nikkomunika ma' dawn in-nies inkun nista' nfehemhom meta se tittieħed id-deċiżjoni u ta' min se tkun ir- responsabbilta'?

Fid-dawl tal-problemi kbar li qed iħabbtu wiċċhom magħhom ir-residenti tal- Baħrija, il-Ministru jikkonsidra li parti mix-xogħol jieħdu f'idejh id- dipartiment u mbagħad jara hu liema huma l-prioritajiet li qed isemmi u l- parti l-oħra tkun responsabbilta' tal-kunsill u l-istess il-kunsill bħalu jara liema huma l-prioritajiet?

Ħalli almenu jkun hemm pożizzjoni ċara dwar ta' min hi r-responsabbilta' li jsir ir-refurbishment jew l-iżvilupp meħtieġ f'din it-triq.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, id-differenza prinċipali bejn kull oppożizzjoni u kull gvern fid-dinja hija li l-oppożizzjoni tgħidlek x'tista' tagħmel biex issolvi l-problema, mentri l-gvern għalih dan ma jkunx biżżejjed u jrid jara li dak li jgħid li se jagħmel verament ikun jista' jimplimentah.

F'dan is-sens, filwaqt li saru diversi evalwazzjonijiet fuq din it-triq partikolari kif ukoll fuq tant toroq oħrajn, għadu m'huwiex il-mument opportun li t-triq partikolari li qegħdin nitkellmu dwarha tingħata wiċċ ġdid - anke fid-dawl tal-fatt huwa stmat li x-xogħol se jiġi jiswa Lm400,000 - meta għandna diversi toroq oħra li huma ta' aktar priorita` minn din it-triq.

Forsi l-aktar xewqa li jista' jkolli hi li nagħmel din it-triq għax hija parti mid-distrett tiegħi pero` dan m'huwiex il-każ.

Is- serjeta` titlob li l-affarijiet isiru b'ordni u aħna dan li qegħdin nippruvaw nagħmlu fil-qasam tat-toroq.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Meta l-Ministru qed jgħid li d-dipartiment tiegħu jagħmel l-evalwazzjonijiet biex imbagħad abbażi tagħhom jagħmel il- prioritajiet, dawn jagħmilhom abbażi ta' l-istima tal-flus jew jagħti priorita` għal sitwazzjonijiet fejn toroq qatt ma jkunu ingħataw tarmac adwegwat għal dawn l-aħħar 30 sena, bħal fil-każ tal-Baħrija?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, l-evalwazzjoni ssir fuq l-importanza ta' toroq partikolari.

Tajjeb li nfakkar li madwar tliet snin ilu tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra diversi rapporti li fuqhom kien hemm indikat ċar x'kienet il-bażi ta' l-evalwazzjoni li ntużat biex ikun hemm ċerti prioritajiet.

Il-prioritajiet li ġew issettjati – dawn ma sarux mill- ministru imma minn persuni tekniċi li forsi jifhmu aktar mill-ministru u li żgur għandhom il-viżjoni ta' x'inhuma l-ħteġijiet differenti li jista' jkollna fil-pajjiż - kienu magħmula abbażi ta' liema huma l-aktar toroq arterjali li għandna f'pajjiżna.

Naturalment għal kull persuna individwali l-aktar triq importanti tkun jew dik it-triq li toqgħod fiha hi jekk kemm-il darba r-raħal ikun lest u t- triq tagħha ma tkunx lesta jew it-triq li twassal direttament għall-post fejn toqgħod, bħal fil-każ tal-Baħrija.

Jien nista' nagħmel lista sħiħa ta' postijiet differenti fejn il-kunsilli lokali talbu li jsiru xogħlijiet fihom.

Ċertament li l-aktar triq importanti għall-kunsill lokali tal- Qrendi hija dik li tgħaqqad il-Qrendi mas-Siġġiewi.

L-aktar triq importanti għall-kunsill lokali ta' Ħal Safi hija dik it-triq li tgħaqqad Ħal Safi maż-Żurrieq.

L-aktar triq importanti għall-kunsill lokali taż- Żejtun hija dik it-triq li tgħaqqad iż-Żejtun ma' Marsaxlokk.

U nista' nibqa' sejjer hekk minn kunsill lokali għal ieħor.

Naturalment ukoll hemm kunsilli lokali li minbarra ċerti xogħlijiet fuq toroq eżistenti, ikunu jridu li fil-lokalita' tagħhom isiru wkoll toroq ġodda u ma nistax ma naqbilx ma' kull wieħed minn dawn is-suġġerimenti.

Nifhem li anke għar-residenti tal-Baħrija l-aktar importanti għalihom hija li ssir it-triq mir-Rabat għall-Baħrija għax hija triq ta' aċċess bejn ir- Rabat u r-raħal fejn joqogħdu, imma d-diffikulta' qiegħda sakemm tistabbilixxi liema huma l-prioritajiet.

Dawn il-prioritajiet iridu jkomplu jsiru mhux abbażi ta' l-importanza ta' triq partikolari għal lokalita' partikolari imma abbażi ta' triq partikolari meta mqabbla mat- toroq kollha ta' pajjiżna.

Dan huwa l-mod kif it-toroq jingħataw rwol ta' importanza.

Issa minbarra din l-importanza hemm ukoll il-konsiderazzjoni ta' x'kien l- istat tat-triq partikolari meta saret l-evalwazzjoni u kontinwament kif tkompli ssir l-evalwazzjoni.

M'għandix dubju li t-triq bejn ir-Rabat u Ħaż- Żebbuġ hija fi stat ferm agħar mit-triq bejn ir-Rabat u l-Baħrija u t-triq bejn ir-Rabat u r-roundabout tal-Mosta hija fi stat ferm agħar mit-triq li tasal mir-Rabat għall-Baħrija.

M'għandix dubju wkoll li meta dawn it-toroq tqiegħdhom fil-konsiderazzjoni ma' xulxin, tasal bilfors għall-konklużjoni li qabel ma tagħmel waħda trid tagħmel l-oħrajn.

Din hija s-sitwazzjoni u għalkemm jien nixtieq li t-toroq kollha ta' Malta jkunu lesti llum qabel għada, hemm ir-realtajiet u l-constraints finanzjarji li semmejt.

Barra minn hekk hemm ukoll fattur ieħor importanti - li f'dan il-pajjiż donnu kulħadd konvenjentement jaħrab minnu pero' huwa realta' li wkoll irridu niffaċċjaw – u cioe' id-diffikulta' li m'għandniex biżżejjed ħaddiema li jaħdmu f'dan is-settur.

Skond l-ETC in-numru ta' ħaddiema li jaħdmu mal-kuntratturi kollha f'dik li hija kostruzzjoni ta' toroq huwa ta' 464.

Dan juri l-ħtieġa ta' aktar ħaddiema kif ukoll tad-diffikulta' biex jinstabu persuni li huma ppreparati li jmorru jagħmlu dan ix-xogħol fit- toroq tagħna.

Għax barra li għandna dan in-numru żgħir ta' ħaddiema li jaħdmu f'dan is-settur, għandna wkoll numru sostanzjali minnhom li jenħteġilhom taħriġ li d-direttorat tat-toroq qed jippjana li jwettaq matul ix-xhur li ġejjin.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT DWAR KUNSILLI LOKALI

LOCAL COUNCILS (AMENDMENT) BILL

MR SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Mr Speaker, nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l- Att dwar Kunsilli lokali, Kap. 363".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali, Kap. 363", ikun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta` liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-ISPORTS

SPORTS BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mid-9 ta' Lulju, 2002.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Jesmond Mugliett huwa in possession.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, fid- diskors li għamilt s'issa diġa' tkellimt dwar il-bżonn li kien ilu jinħass biex titressaq liġi bħal din quddiem il-Parlament.

Tkellimt ukoll fuq l- ewwel partijiet ta' din il-liġi u il-bieraħ dħalt sew fid-definizzjoni tal- kelma "sport", liema definizzjoni hija importanti u kruċjali għall-fini ta' din il-liġi.

Għedt ukoll li minkejja li d-dikjarazzjonijiet ta` prinċipji li għandna fi klawsola 3 ta` dan l-abbozz ma jistgħux jkunu inforzati quddiem il-qorti, deherilna li għandhom ikunu bħala gwida għall-attivita` sportiva.

L-attivita` sportiva kulħadd ifaħħarha u kulħadd jipprova jippromwoviha, pero` bħal f'kull ħaġa oħra jista' jkun hemm l-abbuż billi, per eżempju, wieħed jeskludi xi settur milli jipparteċipa jew inkella ma joħloqx opportunitajiet biżżejjed biex dak is-settur ikun jista' jipparteċipa.

Jista` jkun ukoll li jkollok lil xi ħadd jimbotta atleta biex akkost ta' kollox iġib ir-riżultati u jista' jkollok anke min jipprova jirbaħ bil-qerq billi ma jimxix skond ir-regoli tal-fair play.

Fl-istess dikjarazzjoni ta' prinċipji semmejna wkoll kemm huma importanti l- edukazzjoni fiżika u l-isport fl-iskejjel u allura ħassejna li din għandha bżonn ikollha postha fuq il-liġi.

Sur President, kif għedt diġa', wieħed mill-għanijiet ewlieni tal-liġi huwa t-twaqqif tal-Kunsill Malti għall-Isport.

Dan huwa kunsill li diġa' jeżisti, pero' minħabba kif evolvew l-affarijiet f'dawn l-aħħar snin deherilna li dan il-kunsill għandu jibda jingħata poteri esekuttivi u jieħu r-responsabbilta` ta' dak kollu li kien jagħmel id-Dipartiment ta' l- Isport.

B'hekk il-gvern ikollu korp iktar dinamiku biex iwettaq il-ħidma tiegħu.

Il-mod kif jiffunzjona l-Kunsill Malti għall-Isport bħalissa qed jagħti lok għal ċertu dupplikazzjoni ta` xogħol u qed ikun hemm ċertu nuqqas fil-mod ta` kif il-gvern għandu jqassam il-ħidma tiegħu.

Minn banda għandek id-Dipartiment ta` l-Isport li jwettaq programmi u forsi anke jkollu l-politika sportiva għal dawk il-programmi u jieħu ħsieb il- faċilitajiet, imbagħad għandek il-kunsill li suppost huwa l-korp li jagħti l-pariri u jagħmel il-politika għall-ministru u anke jesegwixxi u jagħmel il-monitoring tal-kuntratti tal-gvern.

Allura m'għandekx linja ċara sa fejn wieħed jew l-ieħor għandu jasal.

Allura deherilna li għandna nwaqqfu korp wieħed.

Dan irid ikun korp dinamiku u verament ikun mekkaniżmu li jfassal politika li minnha toħroġ l-istrateġija tal-ħidma tiegħu.

Irid ikun korp flessibbli biex anke jaħdem man-numru kbir ta' għaqdiet mhux governattivi li jeżistu f'dan il-qasam għax b'hekk il-ħidma tal-gvern f'dan il-qasam tkun iktar effettiva.

Sur President, l-għanijiet li għalihom qed ikun imwaqqaf il-kunsill jirriflettu wkoll il-viżjoni ta' xi jrid il-gvern fl-isport.

Fil-fatt fost l-għanijiet li dan il-kunsill għandu insibu li jrid itejjeb il-ħiliet sportivi tal-Maltin in ġenerali, permezz ta` titjib fl-istandard ta` coaches sportivi, amministraturi u uffiċjali.

Dan jindika l-ħtieġa li nkunu iktar preparati fil-personaġġi li jaħdmu u li jħarġu fil-qasam ta' l- isport.

Għandek ukoll l-għan li jinkoraġixxi, fid-dawl tat-tkattir tal- prinċipju tas-sussidjarjeta', korpi mhux governattivi u entitajiet privati jew persuni u kunsilli lokali biex jikkontribwixxu lejn il-promozzjoni ta` l-isport f'Malta.

Jiġifieri qed ngħarfu li huwa importanti li naħdmu ma' għaqdiet non-governattivi.

Dan il-kunsill għandu wkoll jippromwovi u jiżgura t-twaqqif, l-iżvilupp u l-manutenzjoni kif ukoll l-użu xieraq ta` faċilitajiet spportivi.

Għandu wkoll jiġbor u jqassam informazzjoni, u jagħti pariri fuq materji relatati ma` l-attivitajiet ta` l-istess kunsill u jikkonsulta u jikkopera mal-kunsilli lokali, mal-Kumitat Olimpiku Mlati u persuni oħra dwar materji relatati ma` l-isport.

Irid ukoll jieħu ħsieb li jirregola l-livelli tal-manutenzjoni, tmexxija, sigurta` u livelli ta` servizzi ta` tħaddim ta` faċilitajiet sportivi.

Sur President, il-bieraħ kont wasalt biex nibda ngħid xi ħaġa fuq Taqsima IV li titkellem fuq il-faċilitajiet sportivi.

Fil-fatt għedt li l- faċilitajiet sportivi, għall-fini ta' dan l-abbozz, jistgħu jkunu ta' tliet tipi.

Għandek dawk il-faċilitajiet sportivi li fi tliet okkażjoni dan il- Parlament ressaq riżoluzzjonijiet dwarhom u għaddihom lill-għaqdiet jew assoċjazzjonijiet li kienu jmexxuhom.

F'dak is-sens qegħdin ngħidu li dak kollu li kien responsabbilta' tal-Kunsill Malti għall-Isport kif inhu kostitwit s'issa, se jkun responsabbilta` tal-Kunsill Malti għall-Isport kif se jkun kostitwit b'din il-liġi.

Jiġifieri hemmhekk m'hu se jinbidel xejn.

Fi skeda numru 1 hemm elenkati liema huma dawn il-faċilitajiet.

Għandek madwar 75 faċilita'.

Aħna deherilna li r-rwol li kellu s'issa l- Kunsill Malti għall-Isport, li jħares l-użu ta' dawn il-faċilitajiet, issa jista' jagħmlu ħafna iktar aħjar.

Qabel dan il-kunsill kellu l-obbligu li jħares l-użu tagħhom, pero' kien qed ikun hemm infringement ta' l-użu għax il-Kunsill Malti għall-Isport ma kellux poteri esekuttivi.

Barra minnhekk ma kienx hemm mekkaniżmu ta' kif jista' jkun investigat użu ħażin.

Ma kienx hemm proċedura kif wieħed jista' jinvestiga u jisma' s-sottomissjonijiet li jista' jkun hemm biex ikunu jistgħu jiġu risolti d-diverġenzi li jista' jkollok fuq l-istess proprjeta`.

Ma kien jeżisti xejn.

Sur President, għandna 75 proprjeta` tal-gvern li huwa riżors ewlieni ta' dan il-pajjiż.

Nafu li l-art hija limitata u biex ġew żviluppati l- faċilitajiet swew ħafna flus - qed nitkellmu fuq estent kbir ta' art - u mekkaniżmu għall-ħarsien ta' l-użu tagħhom s'issa ma kienx hemm.

Din il- liġi tistabbilixxi b'mod ċar dan li l-korp issa verament jista' jħares l- użu ta' dawk il-faċilitajiet u jekk għandek xi ħaġa li sejra ħażin issa għandek proċedura li hija ħafna iktar regolamentata.

Naħseb li b'dan il- mod il-monitoring ta' l-użu ta' dawk il-faċilitajiet mgħoddija lill- għaqdiet u clubs issa jista' jsir verament kif suppost.

Sur President, hemm kategorija oħra ta' faċilitajiet sportivi.

Dawn huma dawk il-faċilitajiet li diġa` huma wżati bħala fażilitajiet sportivi pero` s'issa għadhom mhux mgħoddija lill-għaqdiet u l-assoċjazzjonijiet li jmexxuhom.

X'kien jiġri kieku mhux qed tgħaddi din il-liġi?

Noqogħdu nistennew lill-għaqdiet jagħmlulna talba biex ngħadduhomlhom, imbagħad meta neżaminaw it-talbiet tagħhom nitkellmu mal-planning authority u meta jidhrilna li dawk it-talbiet nistgħu napprovawhom inlestu l-kuntratti, niġu quddiem dan il-Parlament u mbagħad ngħadduhomlhom permezz ta' riżoluzzjoni Parlamentari li tkun tinkludi numru ta' faċilitajiet.

S'issa għaddejna tliet riżoluzzjonijiet ta' dan it-tip, tnejn minnhom f'din il- leġislatura.

Pero' biex tressaq riżoluzzjoni ta` dan it-tip biex tiġi diskussa fil-Parlament ħafna drabi tieħu ż-żmien u forsi ż-żmien mhux dejjem jippermetti.

Per eżempju, kellna waħda mill-faċilitajiet sportivi li ridna ngħadduha malajr lill-Young Sailers' Club.

Dawn riedu jiżviluppawha għax riedu li jkollhom dik il-faċilita' lesta għax kienet se tiġi organizzata kompetizzjoni.

Issa kultant, kif qiegħed ngħid, iż-żmien ma jippermettilekx li tasal s'hawn.

Allura aħna deherilna li għandna bżonn proċedura iktar spedjenti u iktar faċli u din it-taqsima tistabilixxi din il-proċedura.

Kif inhi din il-proċedura?

Il-President ta' Malta jista` jagħmel ordni fil-Gazzetta tal-Gvern u jelenka numru ta' proprjetajiet li jew huma wżati jew inkella jistgħu jkunu wżati għall- isport biex dawn jgħaddu taħt ir-responsabbilta` tal-kunsill.

Meta ssir dik l-ordni, il-proċeduri li jirrigwardaw kuntratti fuq dawk il-proprjetajiet ikunu jistgħu jibdew isiru mill-Kunsill Malti għall-Isport u mhux bilfors mil-Land Department.

Se jkun hemm proċedura, liema proċedura ma taqbiżx lil dan il-Parlament, li forsi tista' tkun waħda iktar spendjenti.

Wara li tkun għaddiet tali ordni, il-kunsill ikun jista' jagħmel kuntratt ma' persuna reġistrata.

Mela biex wieħed ikun jista' jagħmel kuntratt fuq proprjeta` jrid ikun reġistrat fir-reġistru, liema reġistru nitkellem fuqu iktar tard.

Jista' jsir kuntratt ta' ċens, ta' kera jew ta' right of use, liema kuntratt ma jistax ikun iktar minn terminu ta` 49 sena.

Nistgħu nagħmlu wkoll kuntratti ma' kunsilli lokali.

Għalfejn qed ngħid hekk?

Per eżempju, il- Kalkara kien hemm club tal-football u xolja u l-kunsill lokali deherlu li ż- żgħażagħ ta' dak il-lokal għandhom jibqgħu jitħarġu f'dik id-dixxiplina sportiva u ħa over it-tmexxija tal-ground u anke investa fih.

Fil-fatt aħna, bħala dipartiment taż-żgħażagħ u sport, konna tajnih l-għajnuna tagħna.

Ma nafx jekk għandux titlu fuq dan il-ground, pero jidhirli li m'għandux.

Dawn il-lakuni, li xi ħadd qed juża l-ground li fuqu m'għandu l-ebda titlu, la huma tajbin għall-istess entita` li qed tużah u lanqas għall-gvern.

Mhux tajba għall-istess entita` għax tkun investiet fih u m'għandha l-ebda titlu, u mhux tajjeb għall-gvern għax jista` jiġri li l-istess faċilita` tintuża minn xi ħadd li jġib is-circus u jkollok tliet xhur fejn dak il- ground ma jkunx wżat għall-isport u dawk iż-żgħażagħ li soltu jużawh jibqgħu mingħajr faċilta` sportiva għal dak iż-żmien kollu.

Din hija xi ħaġa li ġrat f'lokalitajiet oħra.

Jiġifieri m'huwiex tajjeb li ma jkollok l-ebda korp li jħares l-użu tal-faċilitajiet sportivi.

Sur President, din hija liġi dwar l-isport u fl-isport aħna nagħtu prioritajiet lil dawk sportivi.

Pero' jekk se nitkellmu fuq kuntratti mal-kunsilli lokali hemm liġijiet oħrajn ta' devoluzzjoni, eċċ. Jiġifieri f'dan il-każ il-kuntratti ma' kunsilli lokali nħarsu lejhom iktar bħala xi ħaġa transitorja.

Jiġifieri jien nixtieq, anke fil-każ tal-Kalkara, li l-ġestjoni tal-ground tal-Kalkara mill-kunsill lokali tkun xi ħaġa transitorja sakemm jerġa` jitwaqqaf il-club tal-football tal-Kalkara.

Għandna nħajru li fil- lokalijiet ikun hemm l-għaqdiet sportivi għax dawn għandhom is-sistemi demokratiċi tagħhom ta' laqgħat ġenerali annwali, eċċ. u dak huwa l-mod kif għandu jitmexxa l-isport u kif għandhom jitmexxew il-faċilitajiet sportivi.

Sur President, fil-każ tal-kunsilli lokali aħna qed nitkellmu fuq kuntratti ta' ħames snin.

Meta jkunu saru dawn il-kuntratti, dawn iridu jitpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra fi żmien erba' ġimgħa minn meta jkun sar il-kuntratt.

Imbagħad il-Kamra tista` tikkontesta dawn il-kuntratti.

Dan huwa mod biex mhux bilfors noqogħdu nagħmlu diskussjoni twila.

Pero` jekk imbagħad il-Kamra jew l-oppożizzjoni jidhrilha li hemm xi kuntratt li m'huwiex fl-interess tal-poplu li jgħaddi, wieħed jista` jagħmel mozzjoni biex iwaqqa` dak il-kuntratt.

B'dak il-mod jekk ikun hemm xi dritt tal- poplu li għandu jkun salvagwardat, allura jiġi salvagwardat.

Din hija sistema li diġa` ġiet adottata ukoll fil-Heritage Act.

L-Oppożizzjoni, safejn naf jien, kienet pjuttost favur din it-tip ta' proċedura u naħsbu li tista` tkun applikata wkoll f'dawn it-tip ta' faċilitajiet.

Sur President, it-tielet tip ta' faċilitajiet li wieħed għandu jħares lejhom taħt il-fini ta' din il-liġi huma dawk il-faċilitajiet li l-Kunsill Malti għall-Isport se jibqa` jmexxi hu.

Il-gvern diġa` għandu interessi fil-faċilita` sportiva tal-Marsa u dik tal-kumpless sportiv ta' l- universita`.

Din ta` l-aħħar m'hijiex kollha tad-dipartiment.

Il-gvern għandu sehem ta` 49% minnha u dawn issa se jgħaddu għand il-Kunsill Malti għall-Isport.

Il-faċilitajiet sportivi tal-Marsa huma mmexxija mill-gvern.

Issa se jkollna wkoll il-kumpless sportiv tal-Kottonera u dak tal-Karwija u dak tan-north ta` Malta.

Din il-liġi tistabbilixxi metodi ta' kif dawn jistgħu jkunu ġestiti b'mod konsistenti.

Fil-każ tal-faċilita` ta` l- universita` għandek l-involviment ta' l-universita' li huwa każ sui generis.

Jiġifieri għandek il-memorandum and articles of association li jirregolaw it-tmexxija u l-użu ta' dik il-faċilita`.

Pero' bejn l-oħrajn għandu jkollok ċerta konsistenza u anke ċerta kollaborazzjoni.

Jiġifieri jekk inti torganizza leagues ma jistax ikollok konflitti bejn attivita` u oħra kemm f'dak li hu ħlas, kemm f'dawk li huma standards u forsi anke forsi fl-użu ta' personnel.

Sur President, l-istess liġi tgħid ukoll li fil-każ ta' dawn il- faċilitajiet, il-Kunsill Malti għall-Isport jista' jagħmel ukoll xi kuntratti għal xi konċessjonijiet fl-istess faċilitajiet.

Bl-investiment li qed jagħmel il-gvern f'dawn il-faċilitajiet - u dan huwa investiment kbir - se jkun hemm il-mod kif l-operat tagħhom ikun serju u jinżamm tajjeb għaliex qed nagħmlu investiment ta' kważi Lm4 miljun.

Allura għandna nieħdu ħsieb li mhux nagħmlu dawk il-capital expenditure ta' darba, imma jkollna l-mekkaniżmu biex dik l-ispiża kapitali enormi li qiegħda ssir tibqa' tinżamm fi standard li jirrikjedu n-nies illum il-ġurnata.

Sur President, l-istess taqsima titkellem ukoll dwar il-poteri tal-ministru li jagħmel ir-regolamenti dwar standards ta' faċilitajiet.

Din hija importanti għax qed naraw investiment kbir fil-faċilitajiet sportivi li ħafna drabi jkunu għall-fini proprja u kif suppost pero` tajjeb li noqogħdu attenti.

Għaliex?

Għax jista' jkollok, per eżempju, xi ħadd li jagħmel pitch tal-football u mbagħad jagħmillek ċint tliet piedi 'l bogħod mil- linji tal-ground u ovvjament dan jista` jkun ta` periklu.

Bħalissa teżisti sistema li hija sistema pjuttost ad hoc.

Wara li l-awtorita` ta` l-ippjanar tara l-applikazzjoni, ħafna drabi din tibgħatha lilna, bħala s-segretarjat responsabbli, biex nagħtu l-ġudizzju tagħna fuqha.

Issa jekk ikollna r- regolamenti nistgħu ngħidu applikazzjoni hijiex jew le konformi mar- regolamenti.

Barra minnhekk nistgħu nagħmlu wkoll ċerta regolamentazzjoni dwar l-imġiba.

Sur President, artiklu 19 ta` din il-liġi huwa wieħed importanti li daħal pjuttost lejn l-aħħar ta' l-evoluzzjoni tat-tfassil ta' din il-liġi.

Dan l- artiklu jitkellem dwar il-Fond għall-Isport.

Dan il-Fond għall-Isport kien ġie stabbilit ma` l-ewwel riżoluzzjoni li kienet tressqet f'din il-Kamra meta ġew mgħoddija ċerti faċilitajiet lill-għaqdiet sportivi.

Dan il-fond kien twaqqaf sabiex il-kirjiet u ċ-ċnus li joħorġu mill-kuntratti fuq faċilitajiet sportivi jmorru fih biex il-Kunsill Malti għall-Isport ikun jsita` juża dan il-fond kif jidhirlu hu.

Pero s'issa ma tantx sar użu minn dawn il-fondi.

Issa qed ngħidu li dak il-fond li għandu l-Kunsill Malti għall-Isport kif inhu issa se jibqa` u se jmur għand il-Kunsill Malti għall- Isport hekk kif kostitwit b'din il-liġi.

Subartiklu (3) ta' l-artiklu 19 jgħid hekk:

"Il-Fond għall-Isport għandu jkun utilizzat primarjament lejn l- iżvilupp u l-manutenzjoni ta' faċilitajiet sportivi u għal dawk l- iskopijiet l-oħra li jaqgħu taħt il-funzjonijiet tal-kunsill skond kif il-ministru jista` jawtorizza minn żmien għal żmien.".

Dan huwa kunċett ġdid.

Dawk il-fondi ġejjin minħabba ċnus u kirjiet ta' faċilitajiet u jien qed ngħid li għandu jkollna mekkaniżmu kif nerġgħu ninvestu dawk l-istess flus fil-faċilitajiet.

B'dan il-mod inkunu qed ngħinu għax hawn ħafna interess fl-iżvilupp ta' faċilitajiet sportivi fil- privat.

Per eżempju, iż-żewġ tennis clubs ta' Corradino f'sena rranġaw il- pitches tagħhom u t-tnejn ġew għall-għajnuna mingħand il-gvern.

Aħna deherilna li dan kien żvilupp tajjeb għax illum il-pitches trid iżżommhom up to standard minħabba li ħafna drabi jkunu jridu jorganizzaw kompetizzjonijiet anke internazzjonali.

Allura dik l-għajnuna li jagħti l- gvern hija inċentiv enormi.

Aħna qegħdin nitkellmu wkoll anke ma` banek biex ikollna sistema ta' credito sportivo.

Jiġifieri dik l-għajnuna li jkun qed jagħti l-gvern tgħin lill-istess bank biex jagħtih ċerta sigurta`.

B'din il-liġi qed noħolqu l-fond neċessarju biex dawk l-għaqdiet li jkunu jridu jiżviluppaw il-faċilita` sportiva li jkunu qed imexxu jkunu jistgħu jiġu mgħejjuna finanzjarjament.

Mhux qed ngħid li nagħtuhom il-flus kollha li jkollhom bżonn, pero' nistgħu nagħtuhom 20% jew 25% ta' l-infiq li jagħmlu, u dan jista` jkun ukoll ammont sostanzjali.

Sur President, artiklu 20 ta` Taqsima V ta` dan l-abbozz titkellem fuq direttorati u kumitati konsultattivi.

Ovvjament il-kunsill se jkollu diversi setturi li se jaħdem fihom.

Se jkollu sezzjoni li se taħdem fuq tfassil ta' politika u tfassil ta' strateġiji.

Se jkollu sezzjoni li se tieħu ħsieb kif se jitħaddmu u kif se jkunu ġestiti l-faċilitajiet taħt ir-responsabbilta` tiegħu.

Se jkollok sezzjoni li tħares lejn ir-reġistru, liema reġistru mhux se jkun biss xi ħaġa depożitarju, pero` rridu li jkun għodda effettiva.

Imbagħad fl-istess Taqsima għandek artiklu 21 li jitkellem dwar kumitati konsultattivi.

Il-Ministru, minn żmien għal żmien, jista` jaħtar kumitati konsultattivi.

Għalfejn dan?

Per eżempju, ġieli kien hemm diversi ministri li riedu jeżaminaw il-physical education fl- iskejjel.

Dawn jaqbdu numru ta' nies li jkunu involuti u jagħmlu rapport lill-ministru.

Issa jista` jkun li inti jidhirlek li dak ir-rapport m'għandux isir dirett mill-kunsill billi dan iqabbad xi persuna individwali, jew forsi tkun trid tagħtih daqsxejn ta' profile lil dak l- istudju.

Allura qegħdin ngħidu li l-Ministru jista` jaħtar kumitati konsultattivi u d-dispożizzjonijiet ta' l-artiklu 4 ta` dan l-Att bħalma japplikaw għall-kunsill japplikaw ukoll għal dawn kumitati konsultattivi.

Sur President, Taqsima VI titkellem dwar id-dispożizzjonijiet finanzjarji.

Hawnhekk qed inwaqqfu korp esekuttiv li se jkun qed jieħu l-budget primarjament u direttament mingħand il-gvern u allura din it-taqsima titkellem dwar il-proċeduri, ir-responsabbiltajiet u l-obbligazzjonijiet kollha f'dak kollu li jirrigwarda l-budgeting tal-Kunsill Malti għall- Isport.

Ovvjament il-ministru responsabbli mill-finanzi jivvota l-flus.

Dawn jistgħu jiġu mill-fond konsolidat pero' billi nafu li fl-isport jeżistu sorsi oħrajn qed ngħidu wkoll li dawn il-flus jistgħu jiġu mill- lotteriji pubbliċi.

Ovvjament irridu wkoll ċerta dinamiċita` fil-mod kif wieħed jiġġesttixxi ċerti ħidmiet li se jkollu jagħmel l-istess kunsill.

Per eżempju, illum nafu li faċilita` sportiva hija kważi entita` kummerċjali, u nafu kif jitmexxew l-entitajiet u l-faċilitajiet kummerċjali.

Kultant tkun trid tissellef jew ikollok tagħmel overdraft.

Fil-fatt subartiklu (2) ta' l-artiklu 25 tgħid li l-kunsill jista' jissellef jew jagħmel overdraft.

Ovvjament il-flus u l-fondi jridu jkunu marbutin ma' proċedura.

Il-kunsill allura jrid iħejji estimi mhux aktar tard minn sitt ġimgħat qabel id-dħul ta' kull sena finanzjarji.

Imbagħad dawn l-estimi jintbagħtu lill-ministru responsabbli mill-finanzi u dan jista` japprovahom b'emendi jew mingħajr emendi.

Jiġifieri il-kunsill ma jistax jaqbad u jagħmel l-estimi tiegħu waħdu b'mod isolat.

Ma jistax ikollok ċertu infiq mingħajr ma jkun rifless fl-estimi.

Dawn il-fondi se jkunu fondi pubbliċi u allura hemm anke l-proċeduri li wieħed għandu jdaħħal għall-accountability ta' l-infiq ta' dawn il-fondi.

Allura l-artiklu 30 jistabilixxi l-proċedura ta' verifika u jgħid li l- kontijiet tal-kunsill għandhom ikunu verifikati minn awditur jew awdituri li jinħatru mill-kunsilli li jkunu approvati mill-ministru.

Dan l-artiklu jgħid ukoll li kull rapport magħmul mill-awditur għandu jitqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra.

Dan l-abbozz ta` liġi jitkellem ukoll fuq proċeduri finanzjarji.

Ovvjament jekk se jkollok żvilupp ta' faċilitajiet żgur li se jkollok ċertu infiq kapitali.

Jista' jkollok infiq kapitali kemm għal żvilupp u kemm għal xiri ta` tagħmir jew għal servizzi.

Għalhekk artiklu 32 jistabilixxi din il- proċedura u jgħid li fuq infiq sa Lm3,000 m'hemmx għalfejn issir tender, pero' għal infiq li jaqbeż dan l-ammont bilfors iridu jsiru tenders pubbliċi skond kif inhuma r-regolamenti s'issa.

Jiġifieri mhux se nipprovaw naqbżu din is-sistema.

Dak kollu li jsir s'issa kważi se jibqa` jsir bl-istess mod.

Fil-fatt sal-lum jista' jkollok infiq sa Lm2,500 b'direct order b'approvazzjoni tal-ministru.

Dak l-ammont illum qed jitla` għal Lm3,000.

Imbagħad għandek artiklu 33 jgħid li l-kunsill għandu, mhux aktar tard minn sitt ġimgħat wara t-tmiem tas-sena finanzjarja jagħti lill-ministru rapport li jittratta b'mod ġenerali dwar l-attivitajiet tal-kunsill u l-istess ministru għandu jara li dan jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

Jiġifieri l- accountability li wieħed jippretendi se tkun hemm.

Sur President, Taqsima VII ta` dan l-abbozz li għandna quddiemna hija taqsima ferm importanti.

Din titkellem dwar ir-reġistru ta` persuni sportivi.

Din hija ħaġa li diġa' teżisti pjuttost b'mod ad hoc.

Ħafna għaqdiet jew assoċjazzjonijiet ikollhom bżonn li jkunu rikonoxxuti jew akkreditati mal-korpi ewlenin tal-pajjiż.

Per eżempju, l-assoċjazzjonijiet tad-dixxiplini sportivi ewlenin huma kollha affiljati mal-Kumitat Olimpiku Malti u ħafna minnhom jitolbu wkoll l-affiljazzjoni lill-Kunsill Malti għall-Isport.

Pero` fil-Kumitat Olimpiku Malti hemm l-istatut li jifformalizza din l-affiljazzjoni.

Imma mal-Kunsill Malti għall-Isport din l-affiljazzjoni m'hijiex formalizzata għaliex il-kunsill m'għandux dawk il- proċeduri stabbiliti quddiem il-liġi.

Dan ir-reġistru huwa importanti għax l-ewwelnett mhux kull sport huwa sport olimpiku.

Veru li l-Kumitat Olimpiku Malti għandu wkoll xi ftit kategoriji oħrajn li jinkludu anke sport li m'huwiex olimpiku, pero' jidher li għandna bżonn dan ir-reġistru għall-fini ta' kif jaħdem il-gvern.

Allura x'inhija l- proċedura?

Kull persuna jew għaqda li se titlob fondi jew għandha kuntratt, partikolarment kuntratt ta' proprjeta` mingħand il-gvern, għandha tkun reġistrata.

Jiġifieri ma jista' jkun hemm ħadd li se jippretendi fondi jew ikollu proprjeta` mgħoddija lilu u ma jkunx reġistrat.

Ir-reġistrazzjoni ssir permezz ta' applikazzjoni u l-organizzazzjonijiet li se japplikaw iridu jibgħatu statut, lista ta' l-uffiċjali ta' dik l-organizzazjoni, l- indirizz uffiċjali, l-individwi li jirrappreżentaw lil dik l- organizzazzjoni, ir-rapport annwali u r-rapport finanzjarju.

Ir-reġistru se jkun fih diversi kategoriji.

Se jkun fih kategorija assoċjazzjonijiet nazzjonali, kategorija għaqdiet oħrajn, kategoriji għall-federazzjonijiet multi sportivi u kategorija għal skejjel sportivi.

Jiġifieri se jkun hemm kategoriji differenti, u għal dawk il-kategorji se jkun hemm anke criteria differenti.

Hekk kif il-kunisll japprova r-rikonoxximent, dan joħroġ iċ- ċertifikat tar-reġistrazzjoni.

Qed ngħidu li l-Kumitat Olimpiku Malti huwa reġistrat mingħajr ebda formalita` u b'dan qed nirrikonoxxu r-rwol ewlieni tal-Kumitat Olimpiku Malti.

Xtaqna anke nirrikonoxxu numru ta` assoċjazzjonijiet nazzjonali, pero` dan beħsiebna nagħmluh malajr permezz ta' avviż legali li se noħorġu fi ftit xhur oħra.

Għalhekk numru ta' assoċjazzjonijiet nazzjonali jkunu reġistrati mingħajr ebda formalita`.

Ovvjament irid isir ċertu studju żgħir fuqu u deherilna li m'għandniex noqogħdu nidħlu f'kontroversji fuq din l-issue fid- diskussjoni ta' din il-liġi.

Sur President, artiklu 37 ta` dan l-abbozz jitkellem dwar x'nistennew aħna mill- assoċjazzjonijiet nazzjonali li nirrikonoxxu awtomatikament.

Qed ngħidu li l-organizzazzjoni ma jkollhiex l-għan sistematiku li tagħmel profitt.

Jiġifieri tista' tagħmel profitt minn xi attivita' jew oħra pero' m'hijex qiegħda hemm primarjament biex tagħmel il-profitt, u m'għandhiex sistema kif dak il-profitt jitqassam f'dividends lill-membri tagħha.

Kull persuna reġistrata se tkun mogħtija personalita' ġuridika.

B'dan aħna nħossu li qed nagħtu iktar saħħa lill-assoċjazzjonijiet jew għaqdiet hekk reġistrati.

Meta dawn imorru quddiem il-qorti u jgħidu li huma għaqda reġistrata, il-qorti se tħares lejn dik l-għaqda bħala korp u mhux iktar bħala grupp ta' individwi.

Allura dan ir-reġistru se jkun għodda ġdida u importanti fil-ħidma tal-gvern fl-isport.

L-ewwelnett hija għodda biex niġbru l-istatistika, għodda għar-rikonoxximent u għodda wkoll biex ċerti splinter groups li jeżistu fl-isport nipprovaw, kemm jista` jkun inġibuhom flimkien.

Jien ma nixtieqx nitkellem nibqa` nitkellem ma` ħafna splinter groups.

Ikun aħjar li dawn joħolqu umbrella bejniethom ħalli l-gvern ikun jista` jitkellem magħhom.

Sur President, Taqsima VIII titkellem fuq kif jistgħu jiġu riżolti kontroversji sportivi.

Għandek ċerti mekkaniżmi ta' medjazzjoni, pero' daħħalna l-issue ta' l-arbitraġġ partikolarment fejn tidħol proprjeta` tal- gvern biex kemm jista' jkun inħaffu l-proċeduri.

Pero' għandna wkoll bord ta' l-appell.

Jiġifieri dak li jiddeċiedi l-kunsill m'huwiex l-aħħar kelma.

Jekk xi ħadd iħoss li l-kunsill għamel xi ħaġa ħażina fil-konfront tiegħu hemm bord ta' l-appell li jista' jipprotesta quddiemu u jara l-każ tiegħu.

Imbagħad hemm Taqsima IX li tistabilixxi ċerti affarijiet bħalma huma pieni u titkellem fuq abbuż ta' sustanzi fl-isport u affarijiet oħra li huma importanti għall-operat tal-kunsill.

Sur President, aħna għedna li qed nagħmlu din il-liġi biex insaħħu l- isport.

Għalfejn qed ngħidu hekk?

Qed ngħidu hekk għax l-ewwelnett nemmnu li issa se jkollna korp iktar dinamiku li jesegwixxi r-rwol tal-gvern.

B'din il-liġi se jingħata rikonoxximent lill-NGOs bir-reġistru li jagħtihom iktar għarfien ta' dan ir-rwol u li jagħtihom dritt għall-fondi u l- personalita` ġuridika.

Din il-liġi se tistabbilixxi proċedura aktar spedjenti għat-trasferiment tal-proprjeta` u se tgħin ukoll lill-gvern li tagħtih il-poteri ta' regolamentazzjoni.

Din hija xi ħaġa li tagħmel kuraġġ lil min ikun irid jinvesti fl-isport għax meta għandek settur li huwa regolamentat dak li jkun jgħidlek li m'huwiex se jinvesti fil-baħħ, u allura jinvesti.

Ir-regolamentazzjoni, kif għedt qabel, tista` tkun fuq standards ta' faċilitajiet, fuq l-imġieba fl-istadji u postijiet tal- kompetizzjonijiet u fuq anti-doping.

Kif għedt ukoll il-fatt li se jkollna mekkaniżmu sabiex ikunu risolti d-diverġenzi f'dan il-qasam għandu jgħin lill-isport.

Ovvjament din hija liġi ġdida u forsi f'liġi ġdida jkollok ftit xettiċiżmu.

Pero` nemmnu li wasal iż-żmien li jkollna din il- liġi.

Mr Speaker, dan is-settur qiegħed jikber u naħseb li jekk ma nibdewx nirregolamentawh kif qed nipprovaw nagħmlu llum, min jixtieq jinvesti, min jixtieq jidħol fil-ħidma sportiva bis-serjeta` se jkollu din il-biża`.

Għalhekk jien sinċerament nappella lill-oppożizzjoni biex tagħti s-sehem tagħha biex kemm jista` jkun nirfinaw din il-liġi.

Aħna disposti li nisimgħu anke l-opinjonijiet tan-naħa l-oħra.

Grazzi

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, kif għadu kemm qal is-Segretarju Parlamentari, din hija liġi ġdida u huwa l-ewwel darba li dan il-Parlament qed jiddiskuti liġi dwar l-isport.

Il-mistoqsija li tqum hija din: X'inhu l- iskop li jkollok liġi fuq l-isport?

Jiena ltqajt ma` xi persuni li għamluhieli din il-mistoqsija.

Sur President, waħda mir-raġunijiet għaliex għandu jkollna liġi li biha nirregolaw l-isport hija sabiex fost oħrajn noħolqu l-ambjent meħtieġ permezz ta' strutturi u għajnuna oħra ħalli l-isport f'pajjiżna jiżviluppa.

L-iskop ewlieni ta' liġi bħal din għandu jkun li l-isport f'pajjiżna jingħata aktar importanza u jiżviluppa anke f'dik li hija parteċipazzjoni.

B'liġi bħal din tista` tiddaħħal aktar serjeta` u aktar regolamentazzjoni li tgħin l-isport jikber u għandha wkoll toħloq aktar trasparenza.

Huwa importanti wkoll li l-liġi ta' l-isport tagħti definizzjoni ċara tar- rwoli differenti li għandu jkollu kull min huwa involut f'dan il-qasam.

Allura huwa importanti li l-gvern, l-NGOs u oqsma oħrajn li huma involuti fl-isport ikunu jafu eżattament x'inhu r-rwol tagħhom fil-qasam ta` l- isport għax fl-aħħar mill-aħħar b'hekk ikun qed jiġi mħares l-interess pubbliku fl-isport.

Il-fatt li tressqet liġi bħal din biex tiġi dibattuta fl-ogħla istituzzjoni u ssir parti mil-liġijiet ta' Malta għandha tgħin biex f'pajjiżna nkabbru kultura sportiva u biex l-isport jitla' 'l fuq fl-aġenda politika.

Huwa tajjeb ukoll li bħala pajjiż nirrikonoxxu li l- isport m'huwiex xi ħaġa tad-dilettanti jew xi ħaġa li qiegħda hemm għad- divertiment biss.

L-isport għandu jitla' 'l fuq fuq l-aġenda politika permezz ta' aktar diskussjonijiet.

Jiena naħseb li huwa importanti li nimmarkaw li l-isport f'pajjiżna m'huwiex xi cindirella, jiżżeffen 'l hemm u 'l hawn, imma huwa xi ħaġa importanti għall-ħajja soċjali ta' kuljum.

Allura permezz tal-liġi ta` l-isport nittamaw li nagħtu dik iċ- ċerta statura li hija meħtieġ li tingħata lill-qasam bħal dan.

Sur President, is-segretarju parlamentari fl-introduzzjoni tiegħu qal li qabel ma` l-gvern ġab din il-liġi għad-diskussjoni kien ippubblika white paper dwarha.

Jien ngħid li din kienet idea tajba għax seta` jkun hemm diskussjoni ma' dawk kollha konċernati biex jagħtu l-opinjonijiet u l- veduti tagħhom.

Jien nixtieq li nispjega ftit x'kien ir-rwol ta' l- oppożizzjoni minn meta fil-25 ta' Awissu tas-sena li għaddiet ġiet ippubblikata din il-white paper.

L-iktar ħaġa importanti li għallinqas jien ħassejt li l-oppożizzjoni kellha tagħmel kienet li tisma` x'kellhom xi jgħidu dawk kollha konċernati fuq l-introduzzjoni tal-liġi ta` l- isport.

Qed ngħid dan għax jiena nħoss li l-politiċi m'humiex l-aktar nies esperti f'dan il-qasam.

Għalkemm aħna nħobbu l-isport u anke nkunu nvoluti fih, pero' ċertament ma nistgħux niddedikaw ħin għal dan il-qasam daqs kemm jiddedikaw numru kbir ta' voluntiera, uffiċjali u coaches.

Allura aħna ħassejna li r-rwol tagħna kien ukoll li nisimgħu mingħand min hu espert f'dan il-qasam.

Naturalment meta aħna, bħala oppożizzjoni, konna mistiedna biex nagħtu l-veduti tagħna, dan għamilnieh ukoll għax fl-aħħar aħna wkoll għandna l-ideat tagħna.

Pero' r-rwol primarju, biex ngħid hekk, li ħassejt li kellna nimxu bih kien proprju li nisimgħu u nitkellmu ma' dawk kollha konċernati.

Fil-fatt is-Sibt, 25 ta' Awissu, 2001 meta ġiet launched il- white paper kont għedt li aħna naqblu li jkun hemm liġi li tirregola l- isport sabiex tgħin biex lil dan il-qasam jikber u jiżviluppa.

Għedt ukoll li aħna, bħala partit, xtaqna nisimgħu r-reazzjoni ta' l-għaqdiet u ta' dawk li huma involuti fil-qasam sportiv.

Dan proprju għax aħna nħossu li dawn huma l-esperti għax jiksbu l-esperjenza mid-diffikultajiet li jiltaqgħu magħhom u naħseb ukoll li għandhom il-viżjoni ta' kif l-isport f'pajjiżna jista' jimxi 'l quddiem.

Naturalment, fejn stajna u kif stajna, il-kummenti tagħna għamilnihom ukoll u se nkomplu nagħmluhom illum u fis- seduti li ġejjin f'dan il-Parlament.

Mr Speaker, minn meta inħarġet il-white paper sakemm il-gvern ressaq din il- liġi quddiem il-Parlament għadda żmien mhux ħażin.

Mhux qed ngħid dan bi kritika imma qed ngħidu biex nuri li kien hemm ċans aktar li jidħlu aktar kummenti mill-għaqdiet sportivi u individwi li jinteressahom l-isport.

Kien importanti li kulħadd jikkontribwixxi.

Pero' anke meta aħna, bħala partit, sejjaħna l-għaqdiet sportivi proprju biex jagħtu l-veduti tagħhom fuq il- white paper ta' l-isport, ħassejt u għadni nħoss li l-għaqdiet sportivi qisu ma tantx daħlu fil-fond ta' dak li hemm propost fil-liġi.

Naturalment dan huwa kumment ġenerali.

Ma jfissirx li ma kienx hemm individwi li forsi huma iktar esperti fil-liġi u flewha fid-dettall għal diversi raġunijiet, u għamlu tajjeb.

Pero` ħassjet li l-għaqdiet sportivi ma tantx daħlu fil-fond f'dan il-proċess ta' konultazzjoni.

Jista` jkun li ħassew li forsi ma jinteressahom - ma nafx kif jistgħu jirraġunaw b'dan il-mod - jew inkella kien hemm raġunijiet oħrajn għal dan in-nuqqas.

Wara l-launching tal-white paper fil-fatt kien hemm okkażjoni oħra fejn anke jiena, bħala kelliem ta' l-oppożizzjoni fuq l-isport, ġejt mistieden biex f'isem l-oppożizzjoni nagħti l-veduti tiegħi dwar il-white paper.

Dan kien f'seminar li kien organizzat fis-16 ta' Novembru tas- sena li għaddiet meta f'pajjiżna kien hawn il-preżenza tas-sottokumitat tal-Kunsill ta' l-Ewropa fuq iż-żgħażagħ u l-isport.

F'dan is-seminar kien hemm rappreżentanti mid-Dipartiment taż-Żgħażagħ u l-Isport, rappreżentanti tal-Kunsill Malti għall-Isport kif ukoll tal-Kumitat Olimpiku Malti, membri parlamentari u persuni oħra li ġew apposta mill-Kunsill ta' Ewropa.

Din kienet okkażjoni importanti fejn aħna stajna naraw kif persuni barranin, wara li kienu raw il-white paper, iħarsu lejn l-isport f'pajjiżna.

Naturalment fil-ħin li kelli jien għamilt l-kritika tiegħi u anke s-suġġerimenti ta' l-oppożizzjoni biex proprju nkunu nistgħu ngħinu ftit u anke nagħtu xi ideat ta` xi affarijiet oħrajn li fl-opinjoni tagħna kellhom jidħlu fil-liġi.

Naturalment kien hemm okkażjonijiet oħrajn fejn anke b'mod pubbliku għamilt xi kummenti dwar din il-white paper, inkluż f'dan il-Parlament.

Sur President, waħda mill-proposti li l-Partit Laburista kellu fil-manifest elettorali ta` elezzjoni ta' l-1998, "Iċ-Ċittadin l-Ewwel", kienet proprju li ssir liġi għall-qasam sportiv.

Dan juri li ż-żewġ partiti jaqblu li hemm il-ħtieġa li jkun hawn liġi għall-isport għax kif qal tajjeb l-Onor.

Mugliett anke il-partit Nazzjonalista kellu wkoll din il- proposta fil-manifest elettorali tiegħu.

Issa, bħala pajjiż, kif għandna nħarsu lejn l-isport?

Jiena naħseb li huwa importanti li mhux biss naraw is- sitwazzjoni tal-lum kif inhi u nagħmlu analisi ta' l-affarijiet kif ihuma u kif nipprospettaw fil-futur qarib, imma għandna nħarsu iktar 'il bogħod.

Għandna noħolmu wkoll.

Għaliex le?

Jekk ma noħolmux ma nistgħux niżviluppaw l-isport u jkollna dik il-kultura li ż-żewġ naħat nixtiequ li jkollna.

Sa ftit żmien ilu forsi konna nħarsu lejn l-isport bħala ħela ta' ħin jew bħala xi ħaġa li qiegħda għall-ftit magħżulin, imbagħad l- oħrajn skond jekk ikollhomx aptit jew le jipprattikaw xi attivita` sportiva.

Għall-grazzja t'Alla bis-saħħa ta' l-edukazzjoni l-mentalita` tal-Maltin bdiet tinbidel ftit ftit, imma b'mod kostanti.

U dan l-abbozz ta' liġi huwa importanti għax dan jgħin biex ikollna din il-bidla fil-kultura sportiva.

Ovvjament dan ma jistax isir minn xi ħadd waħdu.

Irid ikun proċess kontinwu u l-għaqdiet, l-assoċjazzjonijiet, il-federazzjonijiet u l- clubs li huma mmexxija minn ħafna voluntiera huma strumentali biex l-għan ta` dan l-abbozz jintlaħaq.

Jiena ngħid li l-isport għandna nħarsu lejh bħala parti mill-ħajja tagħna ta' kuljum u anke jsir parti integrali mill-mod kif ngħixu.

Meta nattendu għall-attivitajiet sportivi ta' spiss nisimgħu li l-isport jgħaddina minn ċerta esperjenza ta' valuri, fosthom id-dixxiplina, il-mod kif naħdmu flimkien u anke l-motivazzjoni fuq il- postijiet tax-xogħol tagħna.

Dawn huma raġunijiet oħrajn għaliex l-isport m'għandniex inħarsu lejh biss bħala dik l-attivita' sportiva waħedha, imma għandna nħarsu lejh anke fi kwadru aktar wiesa'.

Jiena ngħid li għandna nħarsu lejh anke bħala mezz ta' prevenzjoni.

Jiena nemmen li jekk aħna, bħala pajjiż, nonfqu aktar flus fuq il-prevenzjoni milli qed nonfqu s'issa nemmen li mal-medda taż-żmien nonfqu inqas flus fil-kura.

Aħna nonfqu eluf kbar ta' liri, jekk mhux miljuni, biex nipprovdu servizzi ta' kura.

Pero` jiena nħoss li kieku niddedikaw aktar fondi fuq prevenzjoni in-nefqa fuq il- kura nnaqqsuha ħafna.

Sur President, minn studji li saru barra minn Malta jirriżulta li meta tinvesti bis-serjeta` fl-isport jirnexxielek tikseb ċerti riżultati oħra li minnhom tgawdi s-soċjeta`.

Fil-fatt minn studju li sar f'numru ta' pajjiżi jirriżulta li meta t-tfal jipparteċipaw għal ħames sigħat fil- ġimgħa f'attivitajiet sportivi jkellhom titjib sostanzjali fil-marki li jġibu fl-eżamijiet u jmorru aħjar fl-edukazzjoni tagħhom.

Allura l- argument li l-isport jew inkella l-edukazzjoni fiżika fis-sistema edukattiva tagħna huwa ħela ta' ħin - u sfortunatament hawn xi wħud mill- ġenituri li jargumentaw b'dan il-mod - huwa argument falz.

Anzi huwa proprju bil-maqlub għax kif qed ngħid, minn studji li saru barra minn Malta juri li l-parteċipazzjoni tat-tfal f'attivitajiet sportivi jgħinhom jiksbu riżultati aħjar fl-edukazzjoni tagħhom.

Minn studju li sar fil-Kanada jirriżulta li aktar minn 80% ta` żgħażagħ bejn l-10 snin u l-24 sena li kienu attivi fil-qasam sportiv qatt ma pejpu.

Dan ifisser li l-fatt li dawn kienu qed jieħdu sehem f'attivita` sportiva b'mod kostanti tbegħdu mill-vizzju tat-tipjip.

Dan huwa eżempju ta` kif aħna nistgħu nipprevjenu ħalli ma nonfqux iżjed flus fil-kura.

Jirriżulta wkoll li fejn kien hemm programm sportiv imħejji tajjeb kien hemm tnaqqis ta' aktar minn 17% fir-rata tal-kriminalita`.

Bil-maqlub, fejn dawn il-programmi sportivi ma kenux jeżistu jew inkella ma kenux organizzati tajjeb kien hemm żieda ta' aktar minn 10% fir-rata tal- kriminalita`.

Għalfejn qed insemmi dawn l-affarijiet?

Qed insemmihom biex nenfasizza iktar fuq il-ħtieġa li għandna nonfqu iktar flus fuq il- prevenzjoni - u l-isport għandna nħarsu lejh bħala mezz ta' prevenzjoni - għax fl-aħħar mill-aħħar, bħala pajjiż, imbagħad niffrankaw min-nefqa fuq il-kura.

Naturalment m'għandniex norbtu dan l-argument biss mal- finanzi, imma għandna norbtuh ukoll mas-saħħa tal-poplu għax wieħed żgur li jħossu aħjar meta jipprattika xi attivita` sportiva.

Pero` ċertament l- aspett finanzjarju għandu l-importanza tiegħu wkoll.

Sur President, raġuni oħra għalfejn għandna nħarsu lejn l-introduzzjoni ta' liġi fuq l-isport b'mod pożittiv hija l-koeżjoni soċjali, jiġifieri li jkollok numru ta' nies li jiltaqgħu, jieħdu gost u jipprattikaw xi attivita` sportiva flimkien.

Naturalment din għandha l-valuri tagħha wkoll.

L-isport għandna nħarsu lejh anke mil-lat ta' żvilupp ekonomiku.

L- Onor. Mugliett għamel aċċenn għall-fatt li nbnew ċerti faċilitajiet sportivi anke mis-settur privat.

Jiena ngħid li għandna nħajru iżjed is- settur privat li jinvesti f'dawn l-affarijiet.

Għandna wkoll ninkoraġġixxu iktar li jkun hemm sponsorships privati fl-isport.

Għandna nħarsu wkoll lejn il-pożizzjoni tagħna fl-isfera internazzjonali u naraw kif nistgħu nattiraw kompetizzjonijiet internazzjonali f'pajjiżna għax il- kunċett ta' l-isport tourism huwa wkoll mezz ta' income għall-pajjiż u allura hemmhekk inkunu qed niġġeneraw fondi oħrajn bħala introjtu għall- pajjiż b'mod ġenerali.

Ħaġ'oħra li l-isport jista' jġib miegħu hija l- promozzjoni tagħna bħala pajjiż, il-mod kif aħna nidhru ma' pajjiżi oħrajn u l-mod ta' kif nippromwovu l-image ta' pajjiżna fl-isfera internazzjonali.

Ġieli smajna każi fejn pajjiżi ġew sospiżi minn organizzazzjonijiet internazzjonali minħabba problemi interni f'pajjiżhom.

Dan żgur li ma jirriflettix tajjeb fuq dak il-pajjiż u allura l-fatt li aħna nieħdu ħsieb l-image tagħna internazzjonalment anke permezz tal-qasam sportiv hija xi ħaġa tajba u li tagħmel ġid lil pajjiżna, l-iżjed meta nafu li pajjiżna jiddependi ħafna mit-turiżmu.

L-isport għandna inħarsu lejh ukoll mil-lat ta` social development, welfare u saħħa.

Huwa importanti li nħarsu lejh minn dan l-angolu biex fl-aħħar mill-aħħar ħadd ma jitħalla jaqa` lura milli jipparteċipa fl-isport.

Sur President, naħseb li hemm ċerti prinċipji oħrajn li fl-abbozz ta' liġi ma ssemmewx jew issemmew ftit u forsi ta' min jagħmel iktar enfasi fuqhom u nixtieq insemmi ftit minn dawn il-ħsebijiet li jiena għandi f'moħħi.

Wieħed mill-prinċipji li jkun tajjeb li ndaħħlu f'dan l-abbozz ta' liġi huwa l-kunċett ta' inċentivi fiskali u anke ta' eżenzjonijiet fiskali.

Naħseb li l-assoċjazzjonijiet u l-clubs għandna nqisuhom bħala the third sector ta' l-ekonomija f'pajjiżna.

Ħafna drabi aħna nħarsu lejn is-settur pubbliku u lejn is-settur privat, imma l-qasam tal-volontarjat, anke minħabba l-fatt li għad m'għandniex liġi li tirregola l-volontarjat, naqtugħ barra.

Allura ġaladarba issa għandna l-opportunita` li niddiskutu liġi ġdida li tirregola l-isport naħseb li jkun tajjeb li ndaħħlu l-kunċett ta' inċentivi fiskali u eżenzjonijiet fiskali.

X'irrid ngħid b'dan?

Per eżempju, jekk aħna nixtiequ li l-kumpanniji privati jagħtu sponsorships lill-assoċjazzjonijiet, clubs jew għaqdiet sportivi għalfejn ma nikkonsidrawx li jkun hemm xi inċentiv fiskali fuq l-ammont li huma jagħtu fi sponsorships lill-għaqdiet sportivi?

Kulħadd jaf kemm l- għaqdiet sportivi jiltaqgħu ma` diffikultajiet biex isibu sponsors lokali allura naħseb li kunċetti bħal dawn jinkoraġġixxu kumpanniji privati biex jgħinu l-qasam ta` l-isport.

Qed ngħid dan għax biex niżviluppaw l-isport f'pajjiżna m'għandux ikun biss il-gvern u għalhekk għandna nħajru lill-privat biex kemm jista' jkun jinvesti f'dan il-qasam.

Dan l-aħħar rajna ċertu titjib f'dak li għandu x'jaqsam ma` faċilitajiet sportivi.

Per eżempju, ħafna clubs tal-football investew fi grounds b'synthetic turf li fihom isiru kompetizzjonijiet tal-five-a-side jew seven-a-side.

Kemm jiena kif ukoll l-Onor.

Mugliett kellna diversi okkażjonijiet li nattendu, biex ngħid hekk, għal ċerimonji tal-ftuħ ta` grounds bħal dawn.

Huwa tajjeb li l-clubs tal-football għandhom il-ħeġġa u r-rieda li jtebju l-faċilitajiet sportivi tagħhom, pero` mal-ħeġġa u r-rieda jrid ikun hemm l-għajnuna finanzjarja.

Jiena għalhekk semmejt il-kunċett ta` inċentiv fiskali għax dawn l-għaqdiet sportivi jeħtieġu mhux biss l-għajnuna tal-gvern imma anke ta` kumpanniji privati għax inkella ma jkunux jistgħu jkampaw.

Sur President, għandna wkoll nikkonsidraw, anke fl-istadju tal-kumitat, jekk nagħmlux il-medical screening obbligatorju bħalma hemm anke f'liġijiet barranin.

Per eżempju, għandna nikkonsidraw jekk għandniex nagħmluha xi ħaġa obbligatorja li jsiru l-anti-doping tests.

Għandna nikkonsidraw ukoll jekk id-doping fl-isport għandux jitqies bħala reat kriminali.

M'iniex ċert jekk f'liġijiet oħrajn dan huwiex ikkonsidrat bħala reat kriminali.

Pero` jiena ngħid li d-doping m'għandniex inqisuh biss bħala xi ħaġa li tmur kontra l-ispirtu sportiv, imma naħseb għandna nikkonsidraw ukoll bħala reat kriminali f'ċerti ċirkostanzi.

Jien naħseb li għandna nikkonsidraw li f'din il-liġi ndaħħlu xi artikolu fejn bħala pajjiż nintrabtu ma' regolamentazzjoni internazzjonali dwar il-qasam tad-doping fl-isport.

Per eżempju, il-WADA li hija il-body mondjali dwar id-doping toħroġ ċerti regolamentazzjoni u naħseb li jkun tajjeb li ndaħħlu xi klawsola li tgħid li aħna għandna naderixxu għall- obbligazzjonijiet ta' dawk l-organi li huma rikonoxxuti internazzjonalment.

Naturalment il-liġi se tippermetti li jkun hemm ħruġ ta' avviżi legali dwar lista ta` sustanza projbita.

Issa din il-lista ta` sustanzi projbijti minn żmien għal żmien żgur li se tinbidel allura wieħed irid iżomm ċerta flessibilita`.

Pero` naħseb li għandna nkunu aktar speċifiċi fil-liġi stess u ċerti dikjarazzjonijiet nagħmluhom bl-iswed fuq l-abjad.

Jien naħseb ukoll li f'dan l-abbozz ta' liġi, u mhux nistennew liġi oħra, għandu jkun stipulat li r-riklamar ta` affarijiet li jagħmlu ħsara lis- saħħa għandu jiġi projbijt waqt attivitajiet sportivi.

F'dawn l-aħħar snin kien hawn dibattitu sħiħ kemm lokalment kif ukoll fl-isfera internazzjonali fuq ir-riklamar tas-sigaretti.

Nafu li l-MFA dan l-aħħar tilfet wieħed mill-main sponsors tagħha - kienet kumpannija tas-sigaretti - u issa din l-assoċjazzjoni qed issibha ferm diffiċli biex issib xi sponsor ieħor li jagħtiha l-istess ammont ta` flus li dik il-kumpannija kienet tagħtiha.

Pero` minkejja kollox aħna nafu li l-isport, it-tipjip u ħwejjeġ oħra li jagħmlu ħsara lis-saħħa tal-bniedem ma jmorrux flimkien.

Allura, nerġa` ngħid, f'dan l-abbozz ta' liġi għandna nipprojbixxu r-riklamar tas- sigaretti u affarijiet oħrajn li jagħmlu l-ħsara lis-saħħa tal-bniedem waqt attivitajiet sportivi.

Sur President, għandna wkoll naraw jekk ikunx jaqbel li nagħmlu xi restrizzjonijiet fuq bejgħ jew konsum ta' xorb alkoħoliku f'postijiet fejn jiġi pprattikat l-isport.

Per eżempju, ċerti liġijiet barranin jipprojbixxu li jsir bejgħ ta' xorb alkoħoliku siegħa qabel tibda logħba tal-football.

Dawn huma kunċetti ġodda li s'issa għad ma daħlux ġewwa pajjiżna u naħseb li jkun tajjeb nikkonsidraw jekk għandniex indaħħluhom f'din il-liġi biex nibdew nagħtu sinjal lill-poplu li l- isport u ċerti affarijiet ma jmorrux flimkien, u dan anke għal raġunijiet ta' sigurta`.

Fil-fatt waħda mill-affarijiet li għandna nikkonsidraw li ndaħħlu f'dan l-abbozz ta' liġi hi li persuni fis-sakra m'għandhomx jitħallew jidħlu f'faċilitajiet sportivi, speċjalment fejn ikollok il- massa tan-nies u allura tista` tinħoloq problema ta' ordni pubbliku.

Din hija xi ħaġa li nsibuha f'liġijiet barranin u ma narax għaliex aħna m'għandniex indaħħluha f'din il-liġi.

Sur President, pero' l-iktar ħaġa essenzjali tibqa` li l-isport għandu jkun parti integrali mis-sistema edukattiva.

Attivita` sportiva għandha ssir ħaġa waħda mas-sistema edukattiva.

Nagħmlu kemm nagħmlu liġijiet jekk ma nimbuttawx sa miċ-ċokon biex verament l-attivita` sportiva ssir verament parti mill-ħajja ta' kuljum ma naslux.

Allura huwa essenzjali li nieħdu l-passi kollha meħtieġa biex verament l-attivita` sportiva, nerġa' ngħid, issir parti integrali fis-sistema edukattiva ta' pajjiżna.

Sur President, huwa importanti wkoll li adoloxxenti u anke żgħażagħ ikunu protetti mil-liġi ħalli ma jiġux sfruttati għal skopijiet oħrajn u jsiru għodda f'idejn min irid jużahom għall-iskopijiet tiegħu.

Irridu wkoll nirregolaw il-vjolenza li tista' ssir f'ċerti attivitajiet sportivi, speċjalment fejn ikun hemm il-massa għax ikun hemm aktar perikolu li dan jiġri.

Fil-fatt anke l-Onor.

Mugliett semma li għada pitgħada jista' jkun hemm avviżi legali f'dan is-sens.

Nixtieq hawnhekk insemmi s-sentenza fuq vjolenza waqt attivita` sportiva li xi xahar jew xahrejn ilu ħareġ biha l-maġistrat Antonio Mizzi, liema sentenza kienet meqjusa bħala waħda ħarxa.

Dan kien każ fejn waqt attivita` sportiva, mingħalija xi logħba football tal-minors, inqala' inċident vjolenti u l-maġistrat ħass li kellu jagħti sentenza iebsa li tagħti twissija u li tibgħat messaġġ.

Għalhekk huwa tajjeb ukoll li jkollna regolamentazzjoni dwar il-vjolenza waqt attivitajiet sportivi għax il- vjolenza hija xi ħaġa li żgur qatt m'għandha tkun waqt attivitajiet bħal dawn.

Sur President, ħaġa oħra importanti li trid tagħmel din il-liġi hija li tistabbilixxi min se jkun responsabbli għall-ħarsien tas-sigurta` kemm tal-parteċipanti kif ukoll ta' l-ispettaturi.

Kulħadd jaf li jkollok bżonn tal-pulizija biex iżommu l-ordni u jkollok bżonn personnel li jieħu ħsieb l- aspett mediku.

Allura huwa importanti li ma` dawn ikun hemm xi ħadd responsabbli biex tiġi mħarsa s-sigurta`.

M'iniex qed ngħid li din ir- responsabbilta` għandha tkun ta` l-għaqdiet jew l-assoċjazzjonijiet waħedhom, jew tal-gvern biss.

Li qiegħed ngħid hu li għandna nikkonsidraw li din ndaħħluha bħala prinċipju fil-liġi li għandna quddiemna, imbagħad nitkellmu f'aktar dettal dwar kif l-affarijiet għandhom isiru.

Naturalment, bħal f'kull ħaġa oħra, hemm ħafna spejjeż involuti u għalhekk irridu naraw ftit kif dawn l-ispejjeż jinqasmu bejn kull min hu involut u kull min għandu l-interess li l-affarijiet jimxu sew fil-qasam sportiv mingħajr ħadd ma jbati ħafna.

Sur President, ma nistgħux nitkellmu fuq l-isport jekk ma nsemmux l-eluf ta' voluntiera li jmexxu l-isport 'il quddiem u li għandhom interess qawwi fl-isport f'pajjiżna.

Allura naħseb li għandna nirrikonoxxu b'mod qawwi l-involviment u napprezzaw il-ħidma ta' numru kbir ta' voluntiera li qed jagħmlu dan mingħajr ma huma mħallsin.

Anzi ħafna drabi dan jagħmluh b'ħafna sagrifiċċji kemm għalihom kif ukoll għall-familji tagħhom.

Pero` nafu wkoll li hemm numru ta' nies li filwaqt li huma voluntiera għandhom xi onorarja wkoll.

Allura jkun tajjeb nikkonsidraw li l-liġi tagħti definizzjoni billi tagħmel distinzjoni bejn voluntier li jagħmel kollox b'xejn u voluntier li minkejja jitħallas xi ħaġa, mhux qed jitħallas daqs kemm kieku s-servizz tiegħu jagħtih b'mod professjonali.

Dan ma jfissirx li dawk li jitħallsu xi ħaġa m'għandniex inqishom bħala voluntiera.

Xejn minn dan.

Qed ngħid dan proprju għax inħoss li aktar ma jgħaddi ż-żmien u aktar ma jsir investiment, kemm mill-gvern kif ukoll mis-settur privat, iktar se jkun hemm il-meħtieġa li jkollok numru ta' nies li jiddedikaw iktar ħin għall-amministrazzjoni ta' l-isport.

Allura la inti se titlob iktar sagrifiċċji minnhom ma tistax tippretendi li dawn jagħmlu kollox b'xejn.

Filwaqt li għandna ninkoraġġixxu li l-volontarjat b'xejn għandu jkun il- mutur fil-qasam sportiv, ċertament ma jistax ikun li jkollok persuni li jiddedikaw kważi l-ħin kollu tagħhom għall-qasam sportiv mingħajr ħlas ta` xejn.

Għalhekk inħoss li għandna nirregolaw dawn l-affarijiet ħalli nkunu nafu fejn qegħdin għas-snin li ġejjin.

Sur President, tista` tgħid li kulħadd jaf x'inhu r-rwol importanti li għandhom l-atleti.

Pero` r-rwol li għandhom l-amministraturi u l- uffiċjali forsi mhux kulħadd jifhmu biżżejjed, speċjalment dawk li m'humiex midħla ta' l-isport.

Imma naħseb li hemm persuni oħrajn li wkoll għandhom rwol fil-qasam sportiv in ġenerali.

Dawn huwa l-ġurnalisti sportivi li naturalment għandhom ir-rwol tagħhom fl-isport u naħseb li jkun xieraq li dan l-abbozz ta' liġi jsemmi ċerti prinċipji marbutin mal- ġurnaliżmu sportiv.

Per eżempju, għandna ngħidu li l-ġurnalisti sportivi m'għandhomx biss jiffokaw fuq sport li huwa popolari imma għandhom jagħtu spazju wkoll lil ċerti attivitajiet sportivi li m'humiex daqshekk popolari.

F'pajjiżna għandna numru ta' stazzjonijiet tar-radju u tat- televiżjoni privati li jitmexxew b'mod kummerċjali, u allura hemm l- element ta' income.

Għalhekk naħseb li jkun tajjeb li naraw ftit kif il- ġurnaliżmu sportiv, il-mezzi tax-xandir u l-isport jistgħu jaħdmu flimkien biex verament jiġi mħares il-ġid u l-interessi ta' l-isport kollu u mhux ta' l-aktar sport popolari biss.

Hemm bżonn li sport ieħor jingħata l- ispazju li jixraqlu fuq fuq il-mezzi tax-xandir għax mhux kulħadd, per eżempju huwa dilettant tal-football jew inkella tat-tlielaq taż-żwiemel.

Sur President, nixtieq ngħid ukoll xi ħaġa fuq il-korruzzjoni fl-isport.

Dan huwa suġġett jaħraq u ħafna drabi nitkellmu dwaru barra minn dan il- Parlament.

Dan huwa suġġett li diffiċli titkellem fuqu.

Għalkemm nafu li dan jeżisti huwa diffiċli li tipprovah.

Fil-fatt s'issa kellna każ wieħed biss fejn xi ħadd spiċċa l-ħabs minħabba korruzzjoni fl-isport.

Dan ilu numru ta` snin mhux ħażin issa.

Imma, nerġa` ngħid, li l-korruzzjoni sfortunatament teżisti fil-qasam ta` l-isport.

Din m'hijiex xi ħaġa tagħna biss għax il-korruzzjoni fl-isport teżisti kullimkien.

Pero` mbagħad m'għandniex ngħidu li la teżisti kullimkien nistgħu nħalluha għaddejja.

Huwa importanti li naraw kif nilleġislaw fuq il-kunċett ta' korruzzjoni fl- isport.

Sur President, huwa importanti wkoll li nagħmlu aktar enfasi fuq il-kunċett ta' sports for all. Għandna wkoll inħarsu lejn l-isport bħala xi ħaġa ta' rikreazzjoni.

Għalkemm l-abbozz ta` liġi jagħti d-definizzjoni ta` "sport", kif qal tajjeb is-segretarju parlamentari huwa diffiċli li wieħed jiddefenixxi l-isport.

Fil-fatt hemm liġijiet li proprju ma jagħtux definizzjoni ta' x'inhu sport.

Pero' naħseb li huwa tajjeb ukoll li fid- definizzjoni ta` "sport" indaħħlu l-kunċett ta' rikreazzjoni.

Importanti wkoll li nagħmlu enfasi fuq il-ħtieġa li jkollna aktar parteċipazzjoni ta' nisa fl-isport.

Meta ngħid parteċipazzjoni m'iniex infisser li jipparteċipaw fl-attivita` nnifisha.

Dik tidher li m'hijiex daqshekk problema f'ċertu sport għax għandna ħafna nisa li jipparteċipaw.

Li rrid ngħid hu li hemm bżonn li n-nisa jersqu 'l quddiem fl-amministrazzjoni bħala uffiċjali u jieħdu rwol fit-tmexxija fil-qasam sportiv.

Naturalment ma nistgħux ninsew il-ħtieġa li nagħtu spazju u li nagħmlu dak kollu possibbli biex persuni b'diżabilita` jiġu integrati fil-qasam sportiv f'pajjiżna.

Jien naqbel perfettament ma' dak li qal l-Onor.

Mugliett fejn qal li mhux kuntent b'dak li sar s'issa għall-persuni b'diżabilita` biex jintegraw ruħhom fil-qasam sportiv.

Veru li jkun hemm ħafna spejjeż involuti, pero' ċertament m'huwiex biżżejjed li ngħaddu liġijiet biex inħarsu d-drittijiet tal-persuni b'diżabilita` jekk imbagħad fil-prattika ftit li xejn nkunu qed nagħmlu.

Allura huwa importanti li jkun hemm l-promozzjoni ta` l-isport għal kulħadd, inkluż għall-persuni li għandhom bżonnijiet speċjali.

Dawn żgur li jħossu l-ħtieġa li jagħmlu attivita` sportiva u aħna għalhekk nsejħulhom nies bi bżonnijiet speċjali u mhux nies bi bżonnijiet differenti għax l-istess bżonn li għandi jien li nipprattika l-isport huwa l-istess bżonn li għandhom huma bħala persuni li għandhom diżabilita`.

Sur President, wara li tkellimt fuq xi affarijiet li wieħed jista` jikkonsidra li jdaħħal f'dan l-abbozz, issa se ngħaddi biex nitkellem iktar b'mod speċifiku fuq l-abbozz ta' liġi nnifsu.

X'inhu l-għan ta` dan l- abbozz ta` liġi?

Fi ftit kliem l-għan ta` dan l-abbozz huwa li d- dipartiment tal-gvern li jmexxi l-isport f'pajjiżna u l-Kunsill Malti għall- Isport kif nafuh sal-lum jispiċċaw u jitwaqqaf Kunsill Malti għall-Isport ġdid, u dan jagħmel ix-xogħol li għadhom jagħmlu dawn it-tnejn sal-lum.

Għan ieħor li għandha din il-liġi huwa l-ħtieġa li jinżamm reġistru u li jkun hemm strutturi li mbagħad jagħmlu tajjeb sabiex jissolvew kwestjonijiet li minn żmien għal żmien jistgħu jinqalgħu fid-dinja sportiva lokali.

Imbagħad ovvjament insibu ħwejjeġ anċillari li jmorru ma' dawn l- għanjiet primarji li jiena ġbart fi ftit kliem.

Mistoqsija li nixtieq nagħmel biex forsi mbagħad l-Onor.

Mugliett jirrispondini fil-konklużjoni tiegħu hija din: Sar xi eżerċizzju dwar kemm bit-twaqqif mill-ġdid tal-Kunsill Malti għall-Isport, kif qed tipproponi l- liġi, se tiżdied l-ispiża amministrattiva u dwar kemm hu meħtieġ li jkun hemm nies impjegati mal-Kunsill Malti għall-Isport?

Naħseb li dan l- eżerċizzju kien ikun utli biex naslu għal deċiżjoni jekk hux tajjeb jew le li fiċ-ċirkostanzi li ninstabu fihom id-dipartiment ta` l-isport jispiċċa u jgħaddi kollox f'idejn il-Kunsill Malti għall-Isport kif se jiġi kostitwit permezz dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Għamilt din il- mistoqsija għax b'eżerċizzju bħal dan wieħed ikun jista` jitkellem b'aktar fatti f'idejh.

Sur President, kumment ieħor li nixtieq ngħaddi huwa fuq it-tifsira tal- kelma "Maltin".

It-tifsira kif inhi mogħtija f'dan l-abbozz hija din:

"Maltin" tfisser persuni li huma ċittadini ta` Malta jew xi kategorija ta' persuni oħra skond kif jiġi ordnat mill-Ministru minn żmien għal żmien;".

Jien naħseb li t-tifsira tal-kelma "Maltin" għandha tkun dik li nsibu fil- Kostituzzjoni tagħna u m'għandniex ngħidu li l-Ministru jista` jordna li xi ħaddieħor jiġi meqjus bħala Malti għaliex tista' tagħti lok ta' abbuż.

Ma nafx kemm il-kelma "abbuż" hija l-kelma adatta, imma naħseb li fir-rigward tad- definizzjoni tal-kelma "Maltin" għandna nimxu ma' dak li tistabilixxi l-Kostituzzjoni.

Sur President, meta wieħed jaqra dan l-abbozz ta` liġi mill-ewwel jinduna b'ħaġa li hija evidenti ħafna.

Din hija li b'mod jew ieħor kollox irid jgħaddi minn taħt il-ministru responsabbli mill-isport.

Is-segretarju parlamentari fl-introduzzjoni tiegħu għamel aċċenn għal diversi liġijiet ċentralizzati.

Jiena ngħid li anke din il-liġi tista` ssejħilha liġi ċentralizzata għax qed titfa` kollox f'idejn il-ministru responsabbli mill- isport, anke affarijiet li m'għandhomx ikunu taħt ir-responsabbilta` diretta tiegħu.

Per eżempju, il-bord tal-Kunsill Malti għall-Isport se jkun kompost minn seba` jew disa` membri li se jkunu maħtura mill-ministru bl- eċċezzjoni ta' wieħed li se jkun appuntat mill-Kumitat Olimpiku Malti.

Meta kellna l-laqgħa mas-sotto-kumitat taż-żgħażagħ u sport tal-Kunsill ta' l- Ewropa kien hemm diversi interventi.

Jien niftakar li s-segretarju tal-Kumitat Olimpiku Malti bi pjaċir kien innota li l-Kumitat Olimpiku Malti kien se jingħata żewġ postijiet fil- Kunsill Malti għall-Isport biex iħares l-interessi ta' l-isport fl-ogħla livell tiegħu.

Fil-fatt il-white paper ta' dak iż-żmien kienet tistabbilixxi li jkun hemm il-ħatra jew in-nomina ta' żewġ membri mill- Kumitat Olimpiku Malti.

Illum l-abbozz li għandna quddiemna jistabbilixxi li l-Kumitat Olimpiku Malti se jkun jista` jinnomina persuna waħda fuq dan il-bord.

Imbagħad se jkollok membru ieħor minn dawk il-persuni responsabbli mill-edukazzjoni sportiva fil-ministeru responsabbli għall-edukazzjoni li se jiġi nominat mill-ministru responsabbli għall-edukazzjoni.

Jiġifieri l- membri tal-bord se jkunu kollha magħżulin mill-gvern, fl-aħħar mill-aħħar il-ministru responsabbli mill-isport u dak responsabbli mill-edukazzjoni huma membri ta' l-istess gvern, b'eċċezzjoni ta' wieħed li kif diġa` għedt se jkun magħżul mill-KOM.

Allura naħseb li dak il-kumment ta' sodisfazzjon li kien għadda s-segretarju tal-Kumitat Olimpiku Malti dakinhar ma naħsibx li jista' jgħaddih illum għax issa flok żewġ membri jista` jinnomina wieħed biss.

Allura mistoqsija li tqum waħedha hija din?

F'dan il-bord tal-Kunsill Malti għall-Isport, li issa se jkun l-ogħla awtorita` li tirregola u tmexxi l-isport f'pajjiżna, x'rappreżentanza se jkollhom l-għaqdiet sportivi?

Sur President, f'kumment ieħor li kien għadda s-segretarju tal-KOM dakinhar li kellna l-laqgħa mas-sotto-kumitat taż-żgħażagħ u sport tal-Kunsill ta' l- Ewropa kien li huwa esprima x-xewqa tiegħu li l-Kunsill Malti għall-Isport ma jiġix - u hawnhekk se nikkwota bl-Ingliż dak li qal - just another government body li jkun meqjus bħala dipartiment tal-gvern glorifikat.

Din hija preokkupazzjoni li qajjem il-Kumitat Olimpiku Malti u naħseb li jkun tajjeb li dawn l-affariijet nagħtu kashom għaliex fl-aħħar mill-aħħar qed jgħidhom organu li fl-isport għandu storja twila u għandu rwol importanti ħafna x'jaqdi.

Naturalment il-ħatriet li se jsiru mill-ministru responsabbli mill-isport jistgħu jiġu kkonsidrati bħala ħatriet politiċi.

Allura jkun ikun mistenni li dawk li jkunu appuntati fil-bord jirriżenjaw meta jkun hemm il-bidla fil-gvern wara l-elezzjoni li jmiss.

Sur President, ħalli nkompli nsemmi l-poteri li għandu l-ministru responsabbli mill-isport.

M'iniex se nsemmi kollox għax naturalment lill- ministru ma nistgħux inneħħulu l-poteri kollha.

Imma hemm ċerti affarijiet fejn il-ministru responsabbli mill-isport seta` qagħad daqsxejn lura u jagħti aktar poter lil dawk in-nies li hu stess fl-aħħar mill-aħħar se jappunta.

Per eżempju, subklawsola (4) ta` klawsola 4 tgħid li iċ- chairperson, id-deputy chairperson u s-segretarju tal-bord se jkunu maħtura mill-ministru.

Imbagħad għandek subkalwsola (8) ta` l-istess kalwsola li tgħidlek li –

"Membru tal-bord jista` jiġi mneħħi mill-kariga tiegħu mill-ministru jekk ma jinstabx kompetenti li jwettaq il-funzjonijiet tal-kariga tiegħu, sew minħabba stat ta` mard mentali jew fiżiku, sew għal raġunijiet oħra jew minħabba f'imġieba ħażin.".

Dan iffisser li jekk ikun hemm membru tal-bord li jkollu l-kuraġġ jgħid li hu ma jaqbilx ma' ċerti affarijiet, il-ministru jista` jaqbad u jneħħi lil dan il-membru minn fuq il-bord għal din ir-raġuni.

Almenu jiena hekk qed ninterpreta dak li hemm miktub fil-liġi.

Sur President, imbagħad għandek paragrafu (ċ) tas-subklawsola (1) ta` klawsola 6 li tgħidlek li waħda mill-funzjonijiet tal-kunsill hija –

"li jiżviluppa u jimplimenta politika u strateġiji għat-tkattir ta` l- għanijiet u l-funzjonijiet tiegħu, li jniedi, jinkoraġġixxi u jiffaċilita riċerka u żvilupp relatati ma` l-isport, li jippromwovi riċerka u żvilupp relatati max-xjenza u l-mediċina ta` l-isport u li jipprovdi servizzi xjentifiċi sportivi lil dawk il-persuni li l- ministru jista', fuq rakkmandazzjoni tal-Kunsill Malti għall-Isport, minn żmien għal żmien jordna;".

Jekk qed ninterpreta tajjeb din il-ħaġa, dan ifisser li fuq rakkmandazzjoni tal-kunsill il-ministru jista` jagħżel hu stess ċerti atleti li jużaw ċerti servizzi xjentifiċi sportivi?

Fuq liema kriterji għandu jsir dan?

Fl-aħħar mill-aħħar huwa importanti li l-kriterji jkunu ċari u purament marbuta ma' l-isport.

Sur President, imbagħad klawsola 9 tagħti poteri assoluti lill-ministru.

Fil-fatt subklawsola (1) ta` din il-klawsola tgħidlek li l-ministru jista` joħroġ direttivi bil-miktub jekk jidhirlu opportun u l-kunsill irid jħares u jaġixxi fuq dawk id-direttivi kollha.

Jiġifieri qisu jista` jissospendi kważi l-liġi kollha u jgħid lill-bord: Dawn huma d-direttivi li jien qed nagħtik, insa l-programm tiegħek għax din hija l-linja li rridek timxi fuqha.

Hemm, per eżempju, il-pjan ta' strateġija li jrid ikun approvat mill- ministru.

Klawsola 10 tgħidlek li l-kunsill għandu jissottometti pjan ta` strateġija għall-approvazzjoni tal-ministru.

Jiena ngħid li huwa tajjeb li l-ministru għandu jkollu rwol fil-pjan ta' strateġija u ċerti emendi wkoll għandhom jgħaddu bl-approvazzjoni tal-ministru għax fl-aħħar mill-aħħar il- kunsill irid imexxi skond il-politika tal-gvern innifsu.

Jiġifieri hemm ċerti poteri li l-ministru għandu jżommhom, pero' hemm poteri oħrajn fejn il-ministru għandu joqgħod aktar lura minnhom jew addirittura ma jidħolx fihom.

Fl-istadju tal- kumitat inkunu anke nistgħu nagħmlu s-suġġerimenti tagħna f'dan is-sens.

Sur President, klawsola 11 titkellem dwar il-ħatriet ta' persunal u subklawsola (1) ta` din il-klawsola tgħid li l-kunsill bi qbil mal-ministru jista` jaħtar u jimpjega dawk l-uffiċjali u impjegati oħra b'dik rimunerazzjoni u b'dawk il-pattijiet u kondizzjonijiet hekk kif il-kunsill jista` minn żmien għal żmien jiddeċiedi.

Meta qed nixxiftjaw is-saħħa mid- dipartiment tal-gvern fuq awtorita` jew fuq kunsill jew inkella fuq organu ieħor li m'huwiex dipartiment tal-gvern, kif kulħadd jaf ċerti postijiet jistgħu jimtlew minn impjegati li jkunu jaħdmu fid-dipartiment konċernat u oħrajn minn persuni barra mis-settur pubbliku.

Hawnhekk irridu noqogħdu attenti - u din kritika li saret għal diversi liġijiet oħrajn li kellhom l- istess għamla – għax dan jista` jagħti lok għall-abbuż, fis-sens li jistgħu jintgħażlu n-nies tal-qalba.

Jiena nista` ngħid li llum għandna eżempji ta' dawn l-affarijiet.

Per eżempju, mill-mistoqsija parlamentari numru 33533 jirriżulta li mill-20 ħaddiem li ġew impjegati fil-pixxina nazzjonali wara l-1999, 10 minnhom ġejjin mid-distrett li fih tikkontesta l- elezzjonijiet ġenerali l-persuna li hija responsabbli mill-isport politikament.

B'kumbinazzjoni dan?!

Jista` jkun iva u jista` jkun le.

Permezz ta` din il-liġi issa l-ministru għandu l-poter li jiddetta anke fuq il-Kunsill Malti għall-Isport.

Għalkemm jidher li l-kunsill jista` jaħtar u jimpjega, pero' dan irid isir bi qbil mal-ministru.

Dan ifisser li fl-aħħar mill-aħħar kemm l-uffiċjali kif ukoll l-impjegati se jkunu magħżula mill- ministru responsabbli għall-isport.

M'iniex qed ngħid għall-ministru li hemm illum biss, imma qed nitkellem b'mod ġenerali.

Pero' jiena tajt eżempju ta' dak li qed jiġri biex nuri li dawn huma affarijiet li qed jiġru.

Sur President, anke f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-allokazzjoni tal- proprjeta` assenjata jrid ikun hemm l-approvazzjoni tal-ministru.

Din, iktar milli hija xi ħaġa li wieħed jikkritikaha - aktar 'il quddiem ikolli ċ-ċans nidħol fiha u ngħid x'qed jiġri - tista' tagħti lok għall-abbuż jekk se jinbidel il-mod ta` kif qed isiru l-allokazjonijiet tal-proprjeta`.

Din il-liġi tgħid ukoll li id-direttorati jew kumitati konsultattivi jridu wkoll jinħatru mill-ministru.

Allura dan il-bord kważi kważi se jispiċċa li ma jkollux saħħa jagħmel xi ħaġa jekk ma jkollux l-approvazzjoni tal- ministru nnifsu.

Għandek ukoll il-bord ta' l-appell li l-membri tiegħu ukoll iridu jinħatru mill-ministru.

Il-ministru qiegħed jingħata wkoll il- poter li minn żmien għal żmien joħroġ avviż legali li bihom jordna l-multi amministrativi li l-kunsill jista` jwaħħal.

Kif diġa`għedt, hemm ċerti poteri li l-ministru għandu jkollu u huwa tajjeb li ndaħħluhom fil-liġi, imma hemm poteri oħra li l-ministru jista` jiżvesti lilu nnifsu minnhom.

Pero` dwar dan, forsi wieħed ikun jidħol aktar fil-fond fl-istadju tal- kumitat.

Sur President, hemm bżonn li l-liġi tistabbilixxi b'mod ċar x'għandu jkun ir-rwol tal-gvern fl-isport.

Is-segretarju parlamentari l-bieraħ qal li l- assoċjazzjonijiet, l-għaqdiet, il-clubs u l-ħafna persuni involuti fil- qasam sportiv huma l-atturi prinċipali, u hekk għandu jkun.

Jien ngħid li r-rwol tal-gvern f'dan il-qasam għandu jkun dak li jiffaċilita, jgħin u li jħares l-interess pubbliku.

B'dak li qed jiġi propost f'dan l-abbozz il-gvern se jkun wieħed mill-players ukoll.

Imma fl- istess ħin jista' jbiddel ir-regolamenti x'ħin irid waqt din il-logħba.

Allura jkun t-tajjeb li l-liġi tistabbilixxi x'għandhom ikunu r-rwoli ta' kulmin hu involut f'dan il-qasam, inkluż il-gvern.

Is-segretarju parlamentari qal li l-Kunsill Malti għall-Isport m'huwiex xi korp ġdid.

Fil- preżent nafu li jeżisti l-Kunsill Malti għall-Isport.

Dan huwa korp konsultattiv mingħajr saħħa legali.

Kif qed jiġi propost f'din il-liġi dan il-kunsill issa se jingħata setgħat li m'humiex biss konsultattivi, imma anke eżekuttivi.

Barra minnhekk se jieħu wkoll ir-rwol li kien jagħmel id- dipartiment ta' l-isport u allura ir-rwol tiegħu se jinbidel kompletament.

Il-gvern tal-ġurnata dan l-aħħar ħass il-bżonn li jaqsam liIl-Kunsill Malti għall-Isport eżistenti f'bord eżekuttiv u f'bord konsultattiv, pero` l- hekk imsejjaħ eżekuttiv jidher li sar parti mis-segretarjat privat tal- ministru u ftit li xejn tingħata informazzjoni.

Sur President, l-Onor.

Mugliett semma l-kuntratti tal-faċilitajiet sportivi u l-obbligi li dawn ipoġġu fuq il-Kunsill Malti għall-Isport preżenti.

Tajjeb li wieħed jgħid li l-Kunsill Malti għall-Isport ħa post il-kunsilli lokali.

Fl-ewwel riżoluzzjoni li ressaqna dwar trasferiment ta` faċilitajiet sportivi, l-obbligi li kien iġorr miegħu l-kuntratt li jkun sar bejn l-għaqda sportiva u l-gvern kienu jkunu fuq il-kunsilli lokali.

Minn dak iż-żmien inqalgħu xi intoppi ma' l-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali u għal xi raġuni jew oħra oġġezzjonaw.

Jidhirli mbagħad li mit-tieni riżoluzzjoni 'l quddiem dan l-inkarigu ngħata lill-Kunsill Malti għall- isport.

Li ma fhimtx jien huwa proprju kellux ikun il-Kunsill Malti għall- Isport jew id-dipartiment ta` l-isport li jidħol għal dan l-inkarigu.

Għaliex qed ngħid hekk?

Qed ngħid hekk għax id-dipartiment diġa' kellu n- nies u allura huma stess setgħu jaraw li dawn l-obbligi qed jiġu mħarsa.

Ma nasħibx li hija ħaġa tajba li tgħaddi xi ħaġa fuq korp li sal-lum huwa wieħed konsultattiv u la għandu s-saħħa tan-nies u lanqas eżekuttiva.

Sur President, dwar il-kompożizzjoni ta` dan il-kunsill qiegħed jingħad ukoll li ċerti persuni se jiġu esklużi milli jservu fuqu.

M'iniex se nikkumenta fuq li membri ta` din il-Kamra ma jistgħux jiġu maħtua.

Dik m'hemmx argumenti fuqha.

Pero' nixtieq nikkumenta fuq il-fatt li kemm imħallef kif ukoll maġistrat se jiġu konsidrati bħala li m'humiex eleġibbli li jiġu maħtura fuq dan il-bord.

Din hija xi ħaġa li ħoloqha l-Onor.

Austin Gatt għax jemmen li l-maġistrati u l-imħallfin la għandhom jkunu appuntati f'bordijiet tal-gvern u lanqas ikunu involuti f'għaqdiet volontarji oħrajn.

Dik hija l-idea tiegħu u ovvjament għandu kull dritt li jemmen hekk.

Pero' l-fatt li huwa l-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali, naturalment din l-idea għandha aktar weight u qed tiġi implimentata.

Pero' li nagħmlu din il-ħaġa anke fil-qasam sportiv, fl-opinjoni tiegħi, ikun żball.

Tajjeb li ngħid li dawn huma persuni li dejjem taw kontribut tajjeb fil- qasam sportiv kemm lokali kif ukoll internazzjonali.

Jiena m'iniex qed nirreferi biss għal dawk li bħalissa huma involuti f'dan il-qasam, imma qed nirreferi wkoll għal dawk li kien hemm fil-passat u għal dawk li forsi għad iridu jiġu fil-futur.

Pero` nerġa` ngħid, ċertament li dawn il-persuni dejjem taw il-kontribut siewi tagħhom f'dan il-qasam.

Hawnhekk irrid insemmi xi ħaġa li anke dehret fil-mezzi tax-xandir meta l-Maġistrat Antonio Mizzi ġie elett bħala membru fiż-żona Ewropea tal-basketball.

Ċertament dan huwa unur mhux biss għall-persuna in kwestjoni, pero' huwa unur ukoll għall-assoċjazzjoni tal-basketball f'pajjiżna u anke għall- Malta.

Li jkollok persuna li tiġi eletta b'maġġoranza kbira fl-ogħla organu ta` l-isport tal-basketball fl-Ewropa huwa unur, u dan meta tqis ukoll il- fatt li mill-pajjiżi żgħar kien hu u persuna oħra biss li ġew eletti.

Dan juri l-isport jibbenefika minn dawn il-persuni kemm fuq skala lokali kif ukoll fuq skala internazzjonali.

Allura għandna bżonn li l-imħallfin u l- maġistrati jkunu involuti fil-qasam sportiv għaliex fl-aħħar mill-aħħar dawn ġid qed jagħmlu u mhux deni.

Sur President, l-għanjiet u l-funzjonijiet ta` kunsill bħal dan ftit li xejn wieħed jista' jikkritikahom għaliex fl-aħħar mill-aħħar kollha huma tajbin.

Pero' l-importanti huwa kif se jitħaddmu u kemm il-Kunsill Malti għall-Isport se jitħalla imexxi 'l quddiem dawn l-għanijiet li għalihom inħoloq, mingħajr indħil żejjed tal-ministru.

Irrid nisħaq ukoll fuq l- importanza li jkun hemm trasparenza u accountability fuq dak kollu li jitwettaq, speċjalment f'dawk li huma donazzjonijiet lill-għaqdiet sportivi.

Jiena nħoss li dawn id-donazzjonijiet m'għandhomx dejjem jingħataw lill-għaqdiet li jkunu fid-distrett tal-ministru responsabbli mill-isport, u dan ikun min ikun fil-gvern.

Ma nixtieqx li jerġa` ikollna xi kwestjoni oħra bħalma kellna fl-1995 fejn il-ministru direttament ta Lm60,000 lill-Waterpolo Club ta' San Ġiljan biex isir xi żvilupp, liema żvilupp qatt ma sar.

Hawnhekk qed nirriferi għall-Ministru Refalo.

Niftakar li kien hemm anke sentenza fil-qorti li ddisapprovat il-mod ta' kif dawn il-fondi għaddew li dan il-club.

Issa seta' kien hemm rieda tajba, imma l-fatt huwa li dan m'huwiex il-mod kif il-fondi għandhom jingħataw.

Il-fondi li kull ministru jkollu vvotati taħt id-dikasteru tiegħu m'humiex qegħdin hemm biex jużahom kif irid u kif ifettillu hu.

Dawk huma fondi pubbliċi u allura wieħed irid ikun responsabbli u joqgħod attent li ma jsirux balbuljati bħal dawn.

Sur President, paragrafu (a) ta` subklawsola (6) ta` klawsola 7 jitkellem dwar sponsorships kummerċjali u jgħid hekk:-

Il-Kunsill jista`:

a) jakkwista sponsorships kummerċjali għall-kunsill u jieħu sehem fi ftehim ta` marketing li jkun jinvolvi l-approvazzjoni tal-kunsill għal prodotti u servizzi relatati ma l-isport:"

Din hija xi ħaġa li l-għaqdiet kienu u għadhom kontra tagħha.

Qed ngħid dan għaliex fi żmien fejn f'pajjiżna huwa evidenti li hawn diffikultajiet ekonomiċi finanzjarji aktar huwa diffiċli biex jinstabu sponsors għall- qasam sportiv.

Issa permezz tal-Kunsill Malti għall-Isport kif propost b'din il-liġi, il-gvern se jidħol f'kompetizzjoni diretta ma' l- assoċjazzjonijiet sportivi.

Jiena naħseb li meta l-Kunsill Malti għall- Isport se jkollu l-possibbilta` li jgawdi mill-fond konsolidat u jissellef mill-banek, u għal dan se jkun qed jagħmel tajjeb il-gvern, għallinqas il- laqxa li l-għaqdiet sportivi jirċievu mingħand is-settur privat għandna nħalluha kollha kemm hi għalihom.

Huwa importanti li l-gvern, permezz tal- Kunsill Malti għall-Isport, ma jidħolx f'kompetizzjoni ma` l-għaqdiet sportivi biex joħdilhom parti mill-isponsorships li s-settur privat jista` jagħtihom.

Sur President, il-bieraħ l-Onor.

Mugliett qal li l-kunsill huwa l-id tal- ministru u l-membri li jikkomponu dan il-kunsill iridu bilfors jaħdmu mal- ministru.

Naħseb li din hija konferma tal-kritika tagħna li f'ħafna affarijiet, jekk mhux f'kollox, se jkun qed jiddeċiedi l-ministru.

M'iniex qed ngħid biss għall-ministru tal-lum għax il-lum hemm hu u għada pitgħada jista` jkun hemm xi ħadd ieħor u jista` jinzerta li jkollok ministru li tista' ssejjaħlu dittatur li jkun irid jiddeċiedi kollux hu, u dan ikun jista` jagħmlu għax klawsola 9 tagħtih poteri qawwija.

Sur President, nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar Il-ħaddiema tal-Kunsill Malti għall-Isport.

Fil-preżent jidhirli li hemm madwar 75 impjegat mad- dipartiment taż-żgħażagħ u sport.

Naħseb li kien ikun ħafna għaqli kieku dawk il-ħaddiema jiġu kkonsultati jew jiġu mgħarfa għallinqas b'dak li se jiġri.

Niftakar li għamilt żewġ mistoqsijiet parlamentari fejn tlabt lill- ministru jgħidilna jekk sarux laqgħat għall-ħaddiema tad-dipartimenti konċernati biex jiddiskuti magħhom dak li l-gvern qed jipproponi u anke l- futur tagħhom.

Qed ngħid dan anke fid-dawl ta' dak li konna għedna meta konna qed niddikustu l-liġi li tirregola l-kondizzjonijiet ta` l-impieg, b'liema liġi tajna d-dritt li l-ħaddiema għandhom ikunu informati dwar xi jkun qed jiġri fuq il-post tax-xogħol tagħhom.

Pero` l-gvern huwa l-ewwel wieħed li qed jikser dan il-prinċipju.

Veru li l-liġi għadha m'għaddietx għax għadha fi stadju ta` kumitat, imma jibqa` l-fatt li l-prinċipju qiegħed hemm.

Jiena naħseb li hija ħaġa minn ewl id-dinja li dawn il-ħaddiema kellhom jiġu kkonsultati u mgħarfa dwar il-futur tagħhom.

Imma dan sal-lum għadu ma sarx, u t-tweġibiet li ngħatajt għall-mistoqsijiet parlamentari tiegħi jikkonfermaw dan.

Sur President, ħaġa li diġa` semmejt, pero` nixtieq ngħid xi ħaġa oħra dwarha hija dwar kif il-faċilitajiet sportivi se jibdew jgħaddu f'idejn l- għaqdiet jew assoċjazzjnijiet sportivi wara li tgħaddi din il-liġi.

Skond kif qed jingħad f'din il-liġi, il-proċedura ta` kif art tiġi trasferita se tinbidel u flokha se tidħol proċedura oħra.

Jiena nħoss li kif inhi proposta din il-proċedura se tagħti lok għall-abbużi għax jidher li l- affarijiet mhux se jkunu daqshekk trasparenti.

Fil-preżent, għaqda sportiva jew club li jkun interessat li jieħu f'idejh faċilita` sportiva għandha tapplika għand il-Kunsill Malti għall-Isport.

Imbagħad jibdew il- proċeduri minn hemmhekk.

Jaraw l-art ta' min, jaraw jekk hemmx problemi min- naħa tal-planning authority u min-naħa tad-dipartiment ta' l-artijiet.

Meta l-proċeduri kollha jkunu tlestew il-gvern jipprepara riżoluzzjoni li tersaq għad-diskussjoni quddiem kumitat magħżul ta' dan il-Parlament.

Jekk ikun hemm qbil unanimu – s'issa dejjem kien hemm - id-diskussjoni ssir f'dan il- kumitat.

Imma jekk ma jkunx hemm qbil unanimu d-diskussjoni trid ssir fil- Parlament.

Vera li hija proċedura pjuttost twila u tinvolvi ħafna xogħol pero` din hija proċedura trasparenti għax qed ikun il-Parlament li qed jagħti dawn il-faċilitajiet sportivi.

Kif qed jiġi propost b'din il-liġi, kważi kważi għaqda jew assoċjazzjoni sportivi trid tmur quddiem il-ministru mill-ewwel biex dan japprova dak li trid din l-għaqda jew assoċjazzjoni.

Ovvjament xorta waħda wieħed irid jara jekk hemmx xi oġġezzjoni min-naħa tad-dipartiment ta' l-artijiet u min-naħa ta` l-awtorita` ta' l-ippjanar.

Jiġifieri ċerta proċedura li teżisti għandha tibqa' tiġi osservata.

Pero` meta qed isir dan il-Parlament se jinqabeż.

Għaliex?

Għax meta l-ministru se jkun qiegħed jgħaddi xi faċilita` sportiva lil xi għaqda jew assoċjazzjoni, din se tiġi ppubblikat fil-gazzetta tal-gvern, imbagħad titqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra u tiġi diskussa biss jekk ikun hemm xi oġġezzjoni.

Jien naħseb li għandna nżommu l- istess proċedura li adottajna s'issa fit-tliet riżoluzzjonijiet li ressaqna quddiem dan il-Parlament.

Sur President, fi klawsola 18 li titkellem fuq it-tmexxija ta` faċiltajiet sportivi hemm żewġ subklawsoli li għandhom bżonn ta` spjegazzjoni f'aktar dettall biex inkunu nafu eżatt il-gvern x'qed jifhem bihom.

Qiegħed nagħmel riferenza b'mod partikolari għal subklawsi (8) u (12).

Huwa importanti li fl-istadju tal-kumitat wieħed jagħti iktar dettall dwar x'qed nifhmu b'dak li qed jingħad f'dawn is-subklawsoli ħalli nkunu aktar ċari f'dak li qed nagħmlu.

Sur President, il-Fond għall-Isport, kif qal tajjeb is-segretarju parlamentari, kien twaqqaf ma' l-ewwel riżoluzzjoni li għaddiet fl-1997 biex iċ-ċnus u l-kirjiet li jkunu daħlu mill-faċilitajiet sportivi u li kienu għaddew għand l-għaqdiet sportivi jmorru f'dan il-fond bil-ħsieb li jerġgħu jiġu investiti biex isir żvilupp fil-faċilitajiet mogħtija lilhom.

Fil-fatt anke minn tweġiba li l-ministru ta dan l-aħħar jirriżulta li f'dan il-fond s'issa hemm madwar Lm79,805 u minnhom għadu ma ntefaq xejn.

Meta il- Kunsill Malti għall-Isport kien immexxi minn Fr Hilary il-ħsieb kien li l- kunsill jgħin lil dik l-assoċjazzjoni, l-għaqda, jew club li jippreżenta proposti serji għal żvilupp ta` faċilitajiet sportivi.

Ovvjament, wieħed irid ukoll jgħid minn fejn kien se jġib il-flus biex joħroġ ix-share tiegħu biex mbagħad il-kunsill ikun dispost li joħroġ x-share tiegħu wkoll.

Jiena naħseb li din hija proċedura li wieħed għandu jikkonsidraha biex dawn il- fondi jintużaw esklussivament għall-iżvilupp ta' faċilitajiet sportivi.

Sur President, klawsoli 20 u 21 jitkellmu fuq direttorati u kumitati konsultattivi.

Dwar dan nkunu nistgħu nagħmlu aktar kummenti fl-istadju ta' kumitat.

Pero` jekk, per eżempju, b'kumitati konsultattivi qed nifhmu kumitati tekniċi, kif spjega s-Segretarju Parlamentari llum irridu noqogħdu attenti biex din ma ssirx ir-regola għax b'hekk il-kunsill xorta tkun qed iddgħajfu mill-banda l-oħra għax il-ministru mbagħad għandu s-say tiegħu kemm fid-direttorati kif ukoll fil-kumitati konsultattivi.

Sur President, nixtieq ngħid xi ħaġa fuq id-dispożizzjonijiet finanzjari u nirriferi għall-klawsola 24 li titkellem fuq fondi minn lotteriji pubbliċi.

Ħafna drabi jingħad li persentaġġ tal-flus li jinġabru minn lotteriji pubbliċi għandhom jmorru għall-oqsma soċjali, fosthom l- isport.

Tajjeb li nfakkar li meta kienet ġiet introdotta l-lotterija tas- super 5 l-idea kienet li 35% mid-dħul għandu jmur għall-isport.

Jekk nieħdu l-ammont ta' flus li daħlu mil-lotterija tas-super 5 għas-sena 2001 insibu li daħlu aktar minn Lm8.6 miljun.

Issa 35% ta` dan l-ammont, jekk il-kalkoli tiegħi huma tajbin, jiġi kważi Lm3 miljun....

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): L-Onor.

Jesmond Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ma naħsibx li l-Onor.

Abela huwa korrett f'dak li qed jgħid.

Safejn naf jiena il-35% hija abbinata mal-lotterija scratch and win u mhux mas-super 5.

Barra minnhekk mhux 35% tad-dħul imma 35% tal- profitti.

Ma jidhirlix li hemm xi ammonti speċifikati fuq is-super 5.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Ikompli l-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Niċċekkja dwar dan aktar tard.

Pero` l-argument tiegħi huwa li dawn il-flus verament imorru għall-isport u nixtieq li ma jkunx il-ministru responsabbli għall-finanzi li jiddeċiedi kif se jitqassmu u kif se jintnefqu dawn il-flus.

Dawn il-fondi nistgħu ngħadduhom mill- ewwel fil-Fond għall-Isport li se jkun f'idejn il-Kunsill Malti għall- isport u mbagħad għandu jkun il-ministru responsabbli mill-isport li jiddeċiedi kif għandhom jintnefqu u kif għandhom jitqassmu.

Jiena nħeġġeġ biex iktar fondi mil-lotteriji jgħaddu għall-qasam ta` l-isport.

Sur President, klawsola 35 titkellem dwar ir-reġistru ta` persuni sportivi.

Din hija xi ħaġa pożittiva u huwa tajjeb li jkun hemm il-ħtieġa ta` reġistrazzjoni u nħoss li l-għajnuna jew xi benefiċċju għandhom jingħataw biss lil dawk li jkunu reġistrati fir-reġistru ta` persuni sportivi ħalli verament indaħħlu iktar serjeta` fl-operat ta' l-isport f'pajjiżna.

Sur President, naħseb li klawsola 41 għandha tkun diskussa aktar fid-dettal fl-istadju ta' kumitat għax kif hi miktuba naħseb li hija wiesgħa ż-żejjed.

Din il-klawsola titkellem fuq pubblikazzjoni ta' dokumenti u informazzjoni.

Jiena ngħid li jista` jkun hemm ċerta informazzjoni li forsi m'għandhiex tiġi ppubblikata b'dak il-mod li tgħid klawsola 41.

Naħseb li rridu naraw jekk din il-klawsola tmurx kontra l-liġi tal-privatezza.

Sur President, dwar il-kontroversja fl-isport irrid ngħid li jkun tajjeb li ngħidu eżatt x'qed nifhmu b'kontroversja fl-isport.

Fil-liġi qiegħed jingħad li jekk ikun hemm xi kontraverja bejn il-kunsill u xi terzi din għandha tiġi solvuti billi jmorru qudiem l-arbitraġġ.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Jesmond Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Il-liġi dan tobbligah biss meta n-natura tad- dispute tkun fuq il-proprjeta`.

Jiġifieri fuq affarijiet interni ta' kompetizzjonijiet, ta' dixxiplina ta' players, eċċ. mhux qed nobbligah.

Imma fuq kwestjoni ta` proprjeta` li tkun qed tiġi ġestita mill- assoċjazzjoni, jekk dik hija proprjeta` mgħotija mill-gvern, qed nitolbu arbitraġġ.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Il-liġi ta` l-arbitraġġ fil-fatt tagħti l- opportunita' biex iż-żewġ partijiet jmorru arbitraġġ.

Jiena naħseb li għandna nikkonsidraw mill-ġdid il-fatt li din se nagħmluha tassattiva fuq kwestjonijiet bejn il-kunsill u terzi.

Din il-proċedura daħlet fir- riżoluzzjonijiet tal-faċiliatjiet sportivi u qed tidħol anke f'affarijiet oħrajn u naħseb li jkun tajjeb li niddiskutuha.

Sur President, dwar il-Bord ta' l-Appell għall-Isport irrid ngħid li dan għandu jkun aktar speċifiku dwar x'jista' u min jista' jmur quddiemu ħalli l-affarijiet ikunu aktar ċari.

Per eżempju, konflitt intern f'għaqda jista' jispiċċa quddiem dan il-bord?

Kif fhimt jien hemm ċerti affarijiet oħra li jistgħu jispiċċaw quddiem dan il-bord ukoll.

Pero` fl-istadju tal- kumitat inkun nista` nidħol aktar fid-dettall għax issa m'għandiex ħin biżżejjed.

Dwar il-preskrizzjoni irrid ngħid li żmien ta' sitt snin, għallinqas fuq pariri li ħadt, naħseb li huwa daqsxejn iż-żejjed, speċjalment meta qegħdin nitkellmu fuq materji li għandhom x'jaqsmu ma' l- isport.

Naħseb li m'għandniex inħallu preskrizzjoni ta' sitt snin fuq kwestjonijiet sportivi għax inkella kwestjoni ddum tkaxkar ħafna fit-tul.

Sur President, nikkonkludi billi ngħid li minħabba li nħoss li dan l-abbozz mhux se jilħaq l-għan primarju tiegħu, jiġifieri li l-isport jiġi żviluppat bis-serjeta`, u minħabba li kollox jew ħafna jiddependi mill-ministru, apparti mill-fatt li ma ġejniex mogħtija raġuni sodisfaċenti biżżejjed għalfejn għandu jispiċċa id-dipartiment ta` l-isport, aħna bħala oppożizzjoni se nivvotaw kontra dan l-abbozz ta' liġi.

Naturalment fl- istadju ta' kumitat se nagħtu l-kontribut tagħna sabiex il-liġi tiġi mtejba, u dan se nagħmluh għax nemmnu fl-importanza li l-isport għandu għas-soċjeta` Maltija u Għawdxija.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, huwa fatt li ma jista' jinnegah ħadd li kienu l-gvernijiet laburisti tas-sebgħinijiet u t-tmenijijiet, inkluż dak ta` bejn l-1996 u l-1998 li dejjem wettqu politika li ssostni l-isport fi spettru wiesa' għas-soċjeta' tagħna.

Dan għax dejjem emminna fl- importanza li l-Maltin u l-Għawdxin ikollhom organizzazzjonijiet attrezzati b'faċilitajiet li tabilħaqq jistgħu jintegraw lis-soċjeta` kollha f'dan il-qasam tant vast.

Tajjeb li wieħed jgħid li l-ewwel ministru responsabbli għall-isport kien deher taħt amministrazzjoni laburista.

Mhux hekk biss, imma taħt gvernijiet laburisti twieldet ukoll politika li tat lill-Maltin u l-Għawdxin ħafna mill-faċilitajiet soprtivi li fl-imgħoddi kienu jintużaw mill-forzi armati Ingliżi li kien hawn f'pajjiżna.

Ta` min wieħed ifakkar ukoll li kienu gvernijiet laburisti li ftehmu ma' pajjiż ġar tagħna, qed nirriferi għal-Libja, biex setgħu jinġiebu fondi biex inbena l-istadium nazzjonali f'Ta' Qali.

Kien ukoll fi żmien gvernijiet Laburisti li għall-ewwel darba ġew introdotti football grounds bit-turf fil-gżejjer tagħna biex fihom jintlagħbu logħbiet internazzjonali u dawk tal-premier league.

Kellhom ikunu wkoll gvernijiet laburisti li solvew il-problema li kellha l-MFA meta fi żmien ma kenitx f'pożizzjoni li torganizza u tiggarantixxi ċerta skeda tal-kampjonat minħabba li l-kirja privata għall-istadium nazzjonali tagħha.

Għaliex qed nagħmel dawn l-osservazzjonijiet?

Qed nagħmel dawn l- osservazzjonijiet biex ħadd minn dawk il-ħafna orkestri li l-biċċa l-kbira minnhom jippompjaw kontra l-oppożizzjoni laburista ma jaħseb li għax aħna se nivvotaw kontra dan l-abbozz aħna għandna xi ħaġa kontra l-iżvilupp fil- qasam sportiv.

Sur President, permezz ta` din il-liġi se jkunu kkontrollati ċerti deċiżjonijiet u dan jista` jirriżulta f'nuqqas ta' trasparenza fit- tqassim ta' fondi għall-isport għal kulħadd, inkluż dawk il-persuni b'diżabilita`.

Allura aħna nemmnu li hemm raġunijiet li għandna nikkontestaw f'dibattitu ta' din ix-xorta.

Il-faċilitajiet sportivi f'pajjiżna ftit li xejn ingħataw importanza.

Mhux qed ngħid għall- faċilitajiet li jużaw l-organizzazzjonijiet il-kbar li forsi jkollhom ukoll is-support ta' ċerti sponsors u anke ċertu support mill-media lokali.

Kulħadd jaf li l-isport ewlieni jattira iktar nies u allura jieħu aktar spazju tal-media meta tkun qed tagħti xi tagħrif dwar l-andament ta` tali sport.

Irridu nifhmu li filwaqt li din hija parti mis-sistema u parti mill- ħajja li ma tistax tbiddilha, fl-istess ħin irridu nassiguraw li l-gvern iżomm l-obbligu tiegħu li jżomm dejjem għajnejh miftuħin dwar din is- sitwazzjoni.

Jiena fil-qasam sportiv dejjem kont nieħu gost inħares lejn in-nagħġa l- mitlufa.

Jiena kont insegwi l-football, il-basketball u sports ieħor.

Dan grazzi għas-soċjeta` missjunarja ta' San Pawl ġewwa r-Rabat li fil- faċilita` sportiva tagħha, iċ-ċentru Depiro, kienet kontinwament iżżomm attivitajiet sportivi għall-benefiċċju tal-komunita`.

Forsi dan kien l- iktar li dawwalni biex nifhem ħalli nipparteċipa fi spettru ieħor li mhux daqstant integrat fil-kamp sportiv f'pajjiżna.

Per eżempju, jiena kelli l- esperjenza li nwaqqaf organizzazzjoni li għadha ħajja sal-lum.

Din l- organizzazzjoni torganizza dak li aħna ngħidulu l-off-road motor sports.

Jiġifieri torganizza tlielaq ta` muturi u karozzi 'l barra mit-triq.

Dawn isiru f'postijiet speċifiċi li la jagħmlu impatt fuq l-ambjent rurali u la fuq il-ħajja tan-nies u naturalment lanqas joħolqu riskji żejda fuq saħħet l-isportiv jew l-organizzatur.

Biex aħna jkollna organizzazzjoni li tkun iktar attiva u tilħaq iktar id- dilettanti ta` dan l-isport, fl-1985 kien hemm ftehim li l-parteċipanti ta` dan l-isport ried ikollhom ilbies iktar protettiv u li għandhom isuqu f'zoni li ma joħolqux inkonvenzjent.

Ħalli nġib eżempju x'kien jiġri fl- 1985.

Kulħadd jaf li n-naħa tagħna għandna l-belt siekta ta' l-Imdina li taħtha kienu jsiru dawn il-kompetizzjonijiet tal-muturi.

Tista` taħseb int x'impatt kienu jħallu dawn il-kompetizzjonijiet.

Allura kien ġie miftiehem biex din il-policy tinbidel u l-kompetizzjonijiet jsiru f'zona apposta.

Din iż-żona hija dik li aħna nsejħulha l-park nazzjonali ta' Ta' Qali.

Dak iż-żmien aħna konna bdejna niżviluppaw din il-korsa sabiex nilqgħu lill-imseħbin ta` din l-organizzazzjoni fiha.

Konna wkoll għamilna regolamenti dwar x'ilbies protettiv il-kompetituri għandhom jilbsu.

Niftakar ukoll li għamilniha ċara li l-muturi tagħhom ma kenux jistgħu jinstaqu fit-toroq.

Setgħu jinstaqu biss f'din iz-zona, u b'mod kompetittiv biss.

Jiġifieri qisu għandek tractor li trid tużah biss u bilfors biex taħdem l-uċuh tar-raba' bih.

Kien ġara li din l-art ġewwa ta` Ta` Qali kienet ġiet rakkmandata, mill-Perit Spiteri dak iż-żmien, biex fuqha jsir dan il-park nazzjonali u aħna ngħatajna zona oħra ġewwa Ta' Qali stess.

F'dan il-post aħna la kellna impatt negattiv fuq il-ħajja u l-anqas fuq il- wirt rurali tal-Maltin u l-Għawdxin.

Aħna tlaqna minn taħt is-swar ta' l- Imdina u morna f'zona fejn diġa` kien hemm attivita` sportiva u attivitajiet oħra għaddejjin.

Kien hemm diġa` il-pitkalija fejn jidħlu ħafna vetturi u l-istadium nazzjonali li kien iġib ċertu moviment.

Peress li dak iż-żmien diġa` kien hawn il-four wheel drive u allura bdew jinħolqu ċerti problemi kif kienu joħolqu d-dilettanti tal-muturi meta kienu jmorru jipprattikaw fil-kampanja – dawn kien ikollhom ħafna nkwiet mal-bdiewa u mar-raħħala - rajna kif nintroduċu tip ta' sport ieħor biex għall-ewwel darba s-sewwieqa tal-karozzi ma jkollhomx biss t-tellieqa tal- kwart ta' mil, imma jkollhom ċirkwit hemmhekk u b'mod organizzat jistgħu jieħdu pjaċir u jipprattikaw l-isport favorit tagħhom.

Pero` minkejja l- popolarita` ta' dan l-isport, ftit li xejn ingħataw spazju dawn id- dilettanti.

Qed ngħid dan mhux bi kritika għal naħa jew oħra, imma biex niġġustifika l-fatt li l-oppożizzjoni tqis li mhux in-numru u l-marketing huwa l-aktar importanti, kif sfortunatament huwa x-xenarju tal-lum, imma l-prinċipju ta' l-isport innifsu.

Sur President, inġib eżempju ieħor fuq l-isport għall-persuni b'diżabilita'.

Jiena kelli okkażjoni li f'pajjiżna nintroduċi l-isport għall-għomja.

Niftakar meta kont għamilt riċerka personali biex nara x'tip ta' sport jista' jintegra aktar persuni b'diżabilita' kont sibt li dak iż-żmien, madwar xi għaxar snin ilu, ma kienx hawn sport li qed jiġi pprattikat minn persuni għomja.

Dejjem b'moħħi fuq quddiem li nirrispetta l-ġid komuni ta' dan il-poplu, kont ħadt l-inizjattiva u ntroduċejna logħob tal-ballun għall-għomja li għalkemm ma jarawx kienu jistgħu jimmarkaw il-ballun permezz tal-ħoss ta` qampiena.

Konna wkoll introduċejna l-isport tar-roti permezz tat-tandem.

Apparti li waqqafna din l- organizzazzjoni, ħadna ħsieb ukoll li nikkrejaw strutturi li permezz tagħhom nistgħu anke nattiraw anzjani biex jipprattikaw dan it-tip ta` sport.

Jiġifieri filwaqt li wieħed jista` jgħid li saru ħafna bankini moderni u saru ħafna aċċessibbiltajiet biex jiffaċilitaw lill-persuni b'diżabilita`, huwa żgur li ftit li xejn sar biex nintegraw il-prinċipju ta` l-isport favur il-persuni nieqsa mid-dawl.

Jiena qed ngħid dan mhux biss mil-lat ta' kritika, imma wkoll biex inkompli nissustanzja d- direzzjoni tal-partit Laburista li fi ħdanu mhux biss għandu nies li jiġu jikkummentaw u jitkellmu fuq dawn l-abbozzi ta' liġi, imma għandu numru ta' nies - mhux qed nirriferi għalija, imma għal oħrajn - li huma attivi immens biex tabilħaqq isostnu l-prinċipju veru li s-soċjeta` tagħna tagħti spazju lil kull Malti u Għawdxi li jipparteċipa fl-isport.

Nerġa` ngħid li n-numru żgħir jew kbir ta' sportivi, ta' faċilitajiet u ta' marketing m'għandux jaffettwa dan il-għan.

Sur President, l-għan ta' l-għaqdiet sportivi huwa li huma jkunu l- mutur fl-isport u allura għandhom rwol ċentrali u rridu naraw li dan ir- rwol li għandhom ma niżbilanċjawhx.

Anzi rridu nkunu dejjem attenti li l-bilanċ f'dan ir-rwol dejjem insostnuh minkejja li f'pajjiżna llum il- marketing u n-numru huma l-aktar importanti u mhux il-parteċipazzjoni.

Allura f'dan is-sens wieħed bilfors irid jgħid li meta ċerti deċiżjonijiet jittieħdu abbażi ta' numru u ta' popolarita` din tkun xi ħaġa li pjuttost iddgħajjef ir-rwol ċentrali li jista' jkollhom ċerti għaqdiet.

U dan huwa li jinkwetana.

Għaliex?

Għaliex filwaqt li wieħed jifhem il-validita` ta' ċerti aspetti li jinkorpora fih dan l-abbozz, wieħed ukoll jara li dan l-abbozz għandu ċerti loopholes.

Per eżempju, wieħed mis-servizzi li f'pajjiżna rridu ntejbu, bla dubju ta` xejn huwa s-servizz ta' l-ilma.

Għaliex qed ngħid dan?

Qed ngħid dan għax ħafna ċentri sportivi jkollhom bżonn ta` ħafna ilma biex jikkultivaw il-pitches tat-turf tagħhom.

Ħafna clubs tal-football ikollhom bżonn ħafna ilma biex 'il quddiem ikunu jistgħu jagħmlu il-football grounds tagħhom bit-turf ħalli jkunu jistgħu jiżviluppaw u jgħollu l-livell tat-teknika tal-football, imma l-gvern matul dawn is-snin ma kienx attent biex fil-pjanijiet tiegħu jara li jkun hemm ilqugħ għall-ilma.

MR SPEAKER: Onor. Farrugia, ippermettili inwaqqfek għax sar il-ħin.

Se tibqa` in possession?

ONOR.

FARRUGIA: Iva, nibqa` in possession.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru biex jekk jogħġbu jressaq l- Aġġornament.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 10 ta' Lulju, 2002 fis-6:00 p.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Isports - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Proċeduri fil-Qrati u fit-Tribunali –Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Elezzjonijiet Ġenerali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Kostituzzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet - Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ikel - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li Jirregola Fondi Speċjali -Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Referendi - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Immigrazzjoni – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Grazzi, Mr Speaker.

Naħseb li llum il-poplu Malti u Għawdxi kollu jaf li l-partit Nazzjonalista japprofitta ruħu b'xi ġurament falz u juża l-qrati għall-vantaġġ tiegħu.

Dan sar anke fil-kwestjoni li m'ilux il-poplu sar jaf biha, jiġifieri l-kwestjoni tat-trasmissjoni tat- trasmitter tal-partit Nazzjonalista.

F'din il-kwestjoni uża l-qorti ħalli jieħu l-flus.

Illum m'għandix ħin biżżejjed biex nispjega kollox u għalhekk se nispjega l-ewwel parti pero` meta jasal il-mument, darb'oħra nkompli nispjega l-affarijiet.

Tajjeb li ngħid li meta tela' fil-gvern fl-1996, il-partit Laburista kien sab problema fejn kien hemm min applika biex ikollu stazzjon tat-television pero` ma setax jingħata liċenzja għar-raġuni li fuq studju li sar taħt gvern Nazzjonalista kien irriżulta li ma setax ikun hemm trasmissjonijiet mill-arblu tal-Għargħur minħabba problema teknika rigward il-master antenna.

Skond il-partit Nazzjonalista ma setgħetx issir trasmissjoni minn hemmhekk u allura wieħed ried isib metodu biex ikun jista' jagħti liċenzja biex it-trażmissjonijiet isiru minn x'imkien ieħor.

Kienet ħarġet l-idea li jkun hemm farm ta' antennae, jiġifieri area fejn ikun hemm miġburin l- antennae kollha ta' l-istazzjonijiet tat-television li jitrażmettu minn hemm.

Din l-idea kienet spiċċat quddiem l-awtorita` ta' l-ippjanar li sabet problema kbira biex toħroġ il-permessi.

Mr Speaker, meta mbagħad għadda ż-żmien, tela' l-partit Laburista fil-gvern fl-1996 u kien iffaċċjat b'din il-problema.

Sab li kien hemm min applika biex jiftaħ stazzjon pero` ma setgħetx tingħata liċenza, kemm għar-raġuni li l-awtorita` ta' l-ippjanar kienet kontra li jkun hemm dan il-farm fejn isiru l-antennae biex jitrażmettu minn hemm kif ukoll minħabba li kien hemm il-problema teknika li ma setgħux jitrażmettu stazzjonijiet iktar fuq il- UHF mill-Għargħur.

Il-partit Laburista beda jaħdem mill-ewwel fuq din il- problema, pero` fil-frattemp il-partit Nazzjonalista ħabbar li se japplika biex jittrażmetti bit-television.

Nesa - għaliex dan il-partit minn dejjem kien il-partit tal-kuntrumbajsi - li hu kien stqarr li mhux se jagħmel stazzjon tat-television.

Kien qal li ma kienx se jagħmel stazzjon tat- television imma mbagħad dawwar fehemtu.

Fil-fatt hawnhekk għandi ittra datata 12 ta' Diċembru 1996 indirizzata lill-prim ministru ta' dak iż- żmien, Alfred Sant minn Dr Fenech Adami, li tgħid hekk:

"Onor. Prim Ministru,

Kif diġa` mħabbar, il-Partit Nazzjonalista beħsiebu jagħmel domanda għal-liċenzja tax-xandir bit-television.

Qabel ma nkunu f'pożizzjoni li nordnaw l-apparat meħtieġ, huwa neċessarju li jsiru diversi provi tekniċi.

Għal dan huwa meħtieġ li tiġi assenjata frekwenza, u għalhekk nitolbok li fis-setgħa mogħtija taħt l-Ordinanza dwar it-Telegrafija mingħajr Fili, talloka frekwenza 50 lill-Partit Nazzjonalista sabiex ikunu jistgħu jsiru l-imsemmija provi tat-trażmissjonijiet.

Jien ċert ukoll li inti m'għandek l-ebda diffikulta` li tagħti l- frekwenza neċessarja forsi flimkien ma' frekwenzi oħra lill-awtorita` sabiex din tkun tista' toħroġ il-liċenzja neċessarja wara li l- applikazzjoni tkun ġiet ipproċessata.

Int taf ukoll li m'hemmx spazji iżjed disponibbli fuq il-master antenna tal-Għargħur u għalhekk huwa meħtieġ li biex jingħataw liċenzji oħra ta' trażmissjoni bit-television tiġi emendata l-iskeda li hemm ma' l-Att dwar ix-Xandir ta' l-1991 permezz ta' regolamenti li jsiru bis-saħħa ta' artiklu 35 ta' l-istess liġi.

Jidhirli li l- emendi meħtieġa għandhom jiġu promulgati fi żmien qasir.".

Dan huwa Dr. Fenech Adami, il-kap tal-partit Nazzjonalista, li fit-12 ta' Diċembru kiteb u wera li jaf li mill-Għargħur ma setgħux jitrażmettu.

Mela dan ikkontradixxa lilu nnifsu u lill-partit tiegħu meta qal li ma riedx li jkollu transmitter tat-television u wkoll qed jitlob biex ikollu channel 50 u biex ikollu permess.

Imma x'ġara?

Ġara li l-partit Laburista kompla l-istudju biex jara jsibx soluzzjoni.

Fil-fatt l-ewwel ħaġa li għamel kienet li ra x'se jiġri u kien sab soluzzjoni billi wieħed juża l-antenna tiegħu f'postijiet oħra barra mill-Għargħur.

Għal dan il-għan saret laqgħa bejn iċ-chairman ta' l-awtorita` tax-xandir u l-prim ministru, li fiha kont preżenti jien ukoll, fejn il-prim ministru ddeċieda li jalloka ċ- channels lill-awtorita` tax-xandir biex hi tallokahom lil dawk li japplikaw għal stazzjonijiet.

Hawnhekk se naqra ittra mibgħuta mill-prim ministru Alfred Sant fid-19 ta' Lulju 1997 lil Dr J Pirotta bħala chairman tal- broadcasting authority fejn qal hekk:

"Dear Dr Pirotta,

I refer to the conversation we had yesterday in my office in parliament and would like to confirm the following:

In terms of section 18 of the Broadcasting Act 1991, the government is assigning UHF television channels 42, 44, 50 and 53 to the broadcasting authority for use by licenced private nationwide television broadcasters.

Now that the government has completed the technical work involved in the matter, it has been confirmed that television transmission on new UHF from Għargħur is not technically possible, therefore these channels may be used from other sites and with antennae that may be approved by the Planning Authority and the Department of Wireless Telegraphy.

Furthermore, use of these channels is also subject to compliance with any other relevant law.".

Mela hawnhekk għamilha ċara li t-trażmissjonijiet m'għandhomx isiru mill- Għargħur minħabba li ma setgħux isiru trażmissjonijiet iktar mill-UHF pero` qed jgħidlu wkoll li tah iċ-channels, u li dawn ikunu jistgħu jintużaw minn siti oħra.

Fil-fatt kienet ħarġet press release numru 13 ta' l-1998 li kkonfermat dak li ntqal f'din l-ittra li bagħat il-prim ministru liċ- chairman ta' l-awtorita` tax-xandir u li iktar tard se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

Mr Speaker, dan kien f'Lulju ta' l-1997.

Iktar tard, meta konna qed naħsbu biex nagħmlu l-avviż legali li wieħed ikun jista' jittrażmetti minn antennae oħra, u allura wieħed irid jara kif jagħmel dawn l-affarijiet billi nibdlu l-liġi, iċ-chairman tal-broadcasting authority l-Prof.

Pirotta kiteb lill-prim ministru Alfred Sant fit-18 ta' Frar 1998, jiġifieri xi sitta jew seba' xhur wara, fejn qallu hekk:

"Dear Prime Minister,

Television station licencing.

May I refer to our letter of 16th July 1997, assigning to the authority four UHF tv channels for use by licenced private nationwide television broacasters.

As you may be aware, the authority issued test transmission licences some time ago to the Nationalist Party and to Smash Communications Ltd. in connection with the application for broadcasting licences.

Both organisations are in the process of finalising the preparations for the commencement of regular transmission and the Nationalist Party has now indicated that he obtained approval from the Planning Authority for their action of its permanent tower at Iklin.

You will recall that last July, government has announced his intentions to issue a legal notice making it legally possible for broadcasting services to operate independently of the master antenna tower at Għargħur.

This has become necessary as the tower could not support additional television apparata and for other technical reasons.

As this amending legal notice has not yet been issued, the authority still finds itself in the position where it cannot license broadcasting services to operate from places other from the existing antenna site at Għargħur.

I am sure you will appreciate that this anomalous situation needs to be rectified as early as possible.".

Iċ-chairman qed jgħid li liċenzja għandhom imma m'hemmx l-emenda fil-liġi tal-broadcasting biex ikunu jistgħu jitrażmettu minn antenna oħra.

Jien se npoġġi kopja tagħha fuq il-mejda tal-Kamra.

Din l-ittra hemm nota fuqha indirizzata lili biex jien nipprepara dan l-avviż legali ħalli mmexxu u ħalli l-partit Nazzjonalista jkun jista' jitrażmetti kif suppost.

Fil-fatt ħarġet il-liċenzja iktar tard u fil-liċenzja kien hemm speċifikata l- kondizzjoni li ma jitrażmettix mill-Għargħur.

Mela l-liċenzja li ħarġet il-broadcasting authority hija ċara u tonda li ma jitrażmettux mill-Għargħur, u wasalna għal dawn il-konklużjonijiet wara l- istudji li għamel il-partit Nazzjonalista qabel u wara li konna kkonfermajna li l-problemi għadhom hemm.

Dan ifisser li aħna għamilna minn kollox biex nagħtu liċenzja lill-partit Nazzjonalista.

Minkejja li qal li ma jridx li jkollu television biex ikun jista' jitrażmetti, aħna rajna li ssir xi ħaġa biex joħroġ il-permess ħalli tkun tista' ssir antenna x'imkien ieħor biex ikunu jistgħu jitrażmettu.

Mr Speaker, minkejja din il-kundizzjoni li ma setgħux jitrażmettu mill- Għargħur u minkejja li anke l-avviż legali jgħid li biex tagħmel użu minn antenna oħra ta' trażmissjoni ta' television irid ikun hemm bil-miktub ukoll mill-ministru, jidher ċar li dawn marru fil-Għargħur jitrażmettu.

Fil-kwestjoni ta' l-ewwel liċenzja kien hemm l-approval dwar minn fejn se jitrażmettu pero' rigward trażmissjoni mill-Għargħur jien qatt ma naf - u dan ngħidu bil-ġurament - li ġejt avviċinat biex niffirma u ffirmajt.

Jiġifieri liċenzja waħda kien hemm.

Din kienet iffirmata mill-prim ministru u fiha kien hemm il-kundizzjoni li ma jitrażmettux mill-Għargħur.

Imbagħad kien hemm kwestjoni ta' xi ħadd li ried jitrażmetti mill-Għargħur u jagħmel it-testijiet minn hemmhekk.

Dwar dan kien irrapporta xi ħadd l- uffiċċju tiegħi, il-wireless telegraphy u lill-kummissarju li se jagħmlu testijiet minn hemmhekk u dan ġie mwaqqaf.

Ma kenux tal-partit Nazzjonalista imma kien ħaddieħor.

Dan ġie mwaqqaf għaliex kien se jagħmel l-interferenzi ma' stazzjon ieħor, ħaġa li hija kontra l-liġi.

Wara dan, imbagħad ħareġ il-permess biex jitrażmetti minn hemm.

Mela l-kummissarju ra mill-ewwel u l-broadcasting authority l-istess, qagħdet fuq il-wireless telegraphy għaliex kellha d-dritt ukoll u ma tagħtux liċenzja minn hemm u waqfitu wkoll.

Dawn l-affarijiet ma jidhrux!

Dwar dan il-fatt ingħataw ħafna verżjonijiet u jiena għalhekk għamilt stedina biex nagħmel programm fuq it-television ta' sagħtejn ħalli npoġġi d- dokumenti u l-affarijiet kollha ħalli l-poplu jkun jaf.

Wara dan morna l- qorti għax ovvjament saret kawża kontra l-kummissarju tal-wireless telegraphy u issa ngħatat din is-sentenza mill-qorti li fl-ebda parti minnha, la jien u lanqas Alfred Sant ma ninstabu ħatja ta' diskriminazzjoni politika.

Fis-sentenza jingħad ċar li m'hemmx firma tal-ministru li qed jgħidilhom biex jitrażmettu minn hemm.

Imma mhux dik hija l-kwestjoni kollha.

Il- kwestjoni kollha hi li jien spiss semmejt din il-kwestjoni u allura f'ġieħ id-demokrazija, it-trasparenza u s-serjeta` il-kummissarju kellu l-obbligu li jgħajjatli bħala xhud.

Għaliex ma għajjatlix?

X'biżgħa kien hemm?

Illum jidher ċar li ma għajtulix għaliex jien diġa` kont semmejt l-istorja u għedt il-verita'.

Hawnhekk irrid ngħid li hemm affarijiet oħra li rrid insemmi.

Dan ma jafx bihom, u jidher li ma jafx bihom.

Ma qaluhomlux, lanqas dak li għedt jien ma qalulu.

Mr Speaker, kien jidher ċar li l-partit Nazzjonalista triq waħda kellu, li juża l-qorti biex jieħu somma flus.

Id-direttur nafuh, kien nazzjonalist magħruf u l-kummissjarju tal-pulizija nazzjonalist magħruf ieħor ta' ħokkli dahri u nħokk tiegħek.

M'hemmx għalfejn insemmi xi ġralhom dawn u kif spiċċaw f'postijiet tajba.

Din hija s-sitwazzjoni!

Dan huwa skandlu.

Mela mbagħad jiġu d-diriġenti tal-partit Nazzjonalista u jgħidu li jien ma kienx hemm għalfejn nitla'!

X'jiġifieri ma kienx hemm għalfejn nitla'!

(Interruzzjonijiet) Jiena qed ngħid li kien hemm il-gideb u ma ntqalitx il- verita'.

(Interruzzjonijiet) Jekk inti temmen bid-demokrazija taf li l- kummissarju kellu dritt jgħajjatli.

Mhux jien immur, imma jgħajjatli jrid, u f'ħaġa bħal din kellu jgħajjatli.

Kif ma għajjatlix meta dan jaf li jien kont l-iktar wieħed involut u l-iktar wieħed li naf l-affarijiet?

Kif ma għajtulix biex toħroġ il-verita'?

Jien mhux qed ngħid biex ikun biased, imma biex toħroġ il-verita', ħażin jew tajjeb.

Hawnhekk kien jidher ċar li dawn daqqu l-orkestra mal-qorti, li dejjem kienet favur tagħhom, biex jieħdu din is-somma flus.

U x'ġara?

Wara din is-sentenza jien ġejt nitkellem f'dan il-parlament u għedt li jien niddeċiedi l-affarijiet fuq kwestjoni ta' ...

(Interruzzjonijiet) Jien iddeċidejt fuq li kien hemm.

(Interruzzjonijiet) Oqgħod attent, jien iddeċidejt.

M'iniex qed ngħid li jien iddeċidejt li ...

(Interruzzjonijiet) Qed jipprova jdawwarha, jien iddeċidejt fuq li kien hemm.

Jien iddeċidejt l-affarijiet, u qed ngħid hekk biex ma joqgħodx iżeffen lill-ex prim ministru fin-nofs.

(Interruzzjonijiet) Jien bl-ebda mod m'għedt li jien aċċettajt li għamilt xi diskriminazzjoni politika.

Dak li għamilt, għamiltu b'kuxjenza safja.

Imbagħad insibu biex ikun hawn xi ħadd jagħmilha ta' hero jiġi f'dan il-parlament u jitlob lili biex nirriżenja għaliex jien assumejt ir-responsabbilta' politika tiegħi.

Nirriżenja għaliex assumejt responsabbilta' politika li l-affarijiet li għamilt jien naf li għamilthom sew u naf li fil-qorti saru ġuramenti foloz u ntqalu affarijiet ħżiena?!

(Interruzzjonijiet) Jien ngħid lill-Onor.

Jean Pierre Farrugia, li qiegħed hawnhekk u li qalli biex nirriżenja...

(Interruzzjonijiet) Għaliex m'għedtx lill-prim ministru tiegħek!

Dak instab ħati ta' diskriminazzjoni politika.

Fir-rapport tal-qorti ta' "l-Orrizzont" ta' l-1 ta' Ottubru 1994 hemm li Fenech Adami nstab ħati ta' diskriminazzjoni politika.

(Interruzzjonijiet) Jekk għandek guts ....

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, no cross debates.

Indirizza lis-Sedja jekk jogħġbok, Onorevoli.

ONOR.

JOE MIZZI: Instab ħati ta' diskriminazzjoni politika u jekk sħabu dakinhar m'aċċettawx ir-riżenzja ...

(Interruzzjonijiet) Għaliex issa qed tgħid lili biex nirriżenja meta jien ma nstabtx ħati?

Dan instab ħati ta' diskriminazzjoni politika.

(Interruzzjonijiet) Iva, jien nerfa' r- responsabbilta` politika ta' l-affarijiet li għamilt.

(Interruzzjonijiet) Dak li qed tgħidu intom huwa kollu gideb.

(Interruzzjonijiet) Mela issa mur għid lill-kap tiegħek li nstab ħati ta' diskriminazzjoni politika u li inti temmen li għandu jirriżenja.

(Interruzzjonijiet) Mur itolbu jirriżenja u tkunx ipokrita.

Tkunx coward.

(Interruzzjonijiet) Jien m'għandix għalfejn, għax jien m'għamiltx diskriminazzjoni politika.

Jien nerfa' r- responsabbilta` ta' l-affarijiet li għamilt jien.

Jien diskriminazzjoni politika m'għamiltx u lanqas ġejt akkużat li għamilt.

Irrid ngħid li hemm akkużi oħra ta' diskriminazzjoni politika fil-konfront tal-gvern Nazzjonalista.

Hawnhekk nixtieq insemmi t-tribunal ta' l- investigazzjoni ta' l-inġustizzji.

Din sabithom ħatja f'ħafna okkażjonijiet.

Biss biss ordnat il-ħlas ta' Lm283,800 lil dawk li saret diskriminazzjoni politika magħhom.

Lil dawn jien qatt ma tlabthom jirriżenjaw.

Jien qatt ma nstabt ħati.

(Interruzzjonijiet) Jien għedt li nerfa' r-responsabbilta` politika ta' dak li għamilt jien u mhux ta' dak li qed tgħidu li sar.

Jien naf x'għamilt.

Hu ma jafx, imma jien naf x'għamilt.

Jien naf li huma gidbu u ħadu ġuramenti foloz.

Ara dik, ma jsemmihiex.

L-istorja tat-Tereninu kulħadd jafha, u għalhekk ngħid li l- partit Nazzjonalista huwa the same PN.

Lilna jipprovaw ipinġuna bħala the old Labour pero` almenu aħna żgur li qatt ma ħadna ġuramenti foloz u qatt ma qabbadna lil min jieħu ġuramenti foloz.

Aħna qatt ma dħakna bil-poplu u għednilu li money no problem u li wara mhux se nagħmlu taxxi imbagħad nagħmlu kollox bil-kontra.

Issa ħalli nkompli l-parti l-oħra.

Il-hero Jean Pierre Farrugia ħaseb li għamel xi ħaġa speċjali għaliex talab lili nirriżenja pero' ma kellux il-guts li jitlob lill-prim ministru tiegħu u lil dawk li nstabu ħatja ta' inġustizzja biex jirriżenjaw.

M'għandux guts għaliex dawk nazzjonalisti.

Imbagħad tkellem ukoll Jason Azzopardi, dak li għandu jkun jgħix fil-qamar u li jaħseb li ġie hu ġie kulħadd.

Dan, li jitkellem qisu se jitkellem l-aqwa bniedem li hawn fil-pajjiż u li jaħseb li jifhem f'kollox, mar fuq programm tar-radio u qal diskors li jien m'għedtux fil-parlament.

Mar qal li jien issa qed niċħad jew li dawwart l- affarijiet, li jien ma tajtx ordnijiet u li marru bil-lejl u mhux bil-lejl.

Tafu min hu dilettant li jibgħat in-nies bil-lejl u jikkonfoffa bil-lejl?

Il-partit Nazzjonalista.

Kieku Alla jaħfirlu Ġorġ Borg Olivier għadu ħaj kont ngħidilkom biex tistaqsuh kemm għandu esperjenza l-partit Nazzjonalista dwar kif jaħdem fis-satra tal-lejl.

Tal-partit Nazzjonalista jaħdmu fis-satra tal-lejl u mhux aħna.

Aħna ma naħdmux fis-satra tal-lejl, aħna l-affarijiet nagħmluhom b'mod trasparenti u bil-miftuħ.

Intom tivvintaw u tigdbu affarijiet bħal dawn, pero` issa ħalli nkompli ngħid x'ġara.

Meta ġejna għall-kwestjoni ta' dakinhar, irriżultali li ċertu uffiċjal fil- wireless telegraphy li huwa alleat kbir tal-partit Nazzjonalista, abbuża ħafna u ħawwad ma' Pirotta, iċ-chiarman ta' l-awtorita tax-xandir.

Dawn għamlu mezz biex dakinhar li se jagħmlu t-television jitrażmetti, Pirotta jkun imsiefer u allura mill-awtorita` tax-xandir ma nstab ħadd.

Hawnhekk irrid ngħid ukoll li kien dan Grixti li kien irranġa biex jinbiegħ wieħed mill-arbli tad-Deutschewelle.

(Interruzzjonijiet) Jekk se nagħtuhom b'xejn ma nafx, imma nkun naf 'il quddiem.

(Interruzzjonijiet) Jingħata lill- partit Nazzjonalista.

Dan ġie żmantellat kontra l-ftehim li kien hemm li jiġi żmantellat, biex jagħtuh lill-partit Nazzjonalista.

Mr Speaker, dan Grixti mbagħad kellu bilfors jagħmel dikjarazzjoni u f'din id-dikjarazzjoni deher ċar li hu kien qed jiftiehem maċ-chairman tal- broadcasting authority biex jagħmlu din il-bawxata.

U hawnhekk jien għadni ma rajtx id-dikjarazzjoni li għamel Grixti u li jien nitlob lid-direttur biex juriha fil-qorti.

Din ma nsemmihiex issa ħalli ma nikkwotax x'inhi, u nħalliha apposta ħalli mbagħad nitkellmu dwarha iktar 'il quddiem.

Mela x'inhi s-sitwazzjoni?

Is-sitwazzjoni hi li dan l-uffiċjal fil-wireless telegraphy jagħmel l-affarijiet biex jaġevola lill-partit Nazzjonalista, avolja jkunu affarijiet kontra l-liġi.

(Interruzzjonijiet) Ma kienx hemm żmien biżżejjed biex din il-persuna ninvestigaha.

Jiena nitlob investigazzjoni fuqu għal diversi affarijiet.

Per eżempju meta xi ħadd jeħel multa għaliex skada ż-żmien tal-liċenzja, kienu jiġu jkellmu lili u kont ngħidlhom li jiddispjaċini li jridu jħallsuha għax dik hi l-liġi.

Kien hemm min minn Għawdex mar għand Giovanna Debono u din irranġat ma' Grixti billi għamlitlu cheque backdated u dan Grixti taparsi – u mhux każ wieħed hemm imma ħafna – nesa dan iċ-cheque fil-kexxun.

Din il-ħaġa kienet tiġri spiss ma' Giovanna Debono.

U ċ-cheque backdated kien joħroġ fuq isimha.

Din il-ħaġa mhux ma' Giovanna Debono biss kienet taħdem.

Din il- ħaġa jiena kont naf biha u kont se ninvestigaha imma waslet l-elezzjoni u ma kontx f'pożizzjoni li nagħmel dawn l-affarijiet.

Iktar tard smajt li dawn l-affarijiet għadhom isiru.

Dan huwa l-mod kif għadu jaġixxi llum il- partit Nazzjonalista.

Mr Speaker, jiena nerġa' ntenni li liċenzja waħda kien hemm tal- broadcasting authority, u din hi dik li ħarġet bil-kondizzjoni.

Dik il- kondizzjoni ma qaluhiex lill-qorti u hemmhekk kien jidher li kien se jipprova jsir xi ħaġa.

Għaliex?

Għaliex il-partit Nazzjonalista qal li kien talab id-dettalji tekniċi tar-riżultati li kienu saru fi żmien il- gvern Nazzjonalista, li kienu juru biċ-ċar li minn hemmhekk ma setgħux isiru trasmissjonijiet oħra fuq l-UHF għaliex fost affarijiet oħra kien hemm problema teknika.

Minn dakinhar 'il hawn ma nbidlux u qal li issa għandu xi ħaġa li turi li hemm jistgħu jsiru trażmissjonijiet.

Dan m'hu veru xejn.

Ma kellu xejn x'juri għaliex kien hemm l-istess riżultati li kienu għamlu fi żmienhom; ma rriżulta xejn differenti.

Il-gvern Laburista sab soluzzjoni, jiġifieri mhux veru li ried joħnoq lil xi ħadd; qatt ma ried joħnoq lil ħadd.

Kieku ridt noħonqok ma kont nagħtik imkien biex tittrażmetti, imma dawn riedu jirranġaw mal-qorti biex jieħdu somma flus.

Dawn lanqas kellhom id-diċenza li jtellgħu lili nixhed.

(Interruzzjonijiet) Staqsi li trid u jekk hemm bżonn inġib id-dokumenti.

Kemm tridu hemm dokumenti.

Mr Speaker, s'issa spjegajt sakemm għandi nispjega, imbagħad fuq affarijiet oħra nitkellmu iktar 'il quddiem.

Anke fuq l-ittra ta' Grixti nitkellmu.

(Interruzzjonijiet) Jien ir-responsabbilta` politika nerfagħha fuq li għamilt jien u mhux li tgħidli li għamiltu intom.

Jien ir-responsabbilta' politika erfajtha, u jien kont fattur prinċipali biex tingħatalkom il- liċenzja u fattur prinċipali biex tittrażmettu.

U allura dawk huma r- responsabilitajiet li nerfa'.

Jien mhux talli ma ħnoqtx talli kont għaġġilt biex tieħdu liċenzja, u dan minkejja li intom kontu ddikjaratu li ma tittrażmettux.

Ta' dik nerfa' responsabbilta' politika jien.

Jien mhux bħall-Prim Ministru tagħkom, ikun instab ħati bil-provi ta' diskriminazzjoni politika, taparsi jitfa' r-riżenja u ma taċċetawielhux!

(Interruzzjonijiet) Inti kont aċċettajthielu?

(Interruzzjonijiet) Ma kontx hemm?

Mela staqsi lil missierek, ara aċċettahielux.

MR SPEAKER: Onorevoli, ikkonkludi jekk jogħġbok.

ONOR.

JOE MIZZI: Staqsihom jekk aċċettawhielux.

(Interruzzjonijiet) Ipokriti bħalkom!

Intom li tieħdu l-ġuramenti foloz se taċċettawlu r- riżenzja?

Ma tarax.

Jekk ikun ħati, bħal tal-housing tagħtuh promotion.

Intom b'din is-sistema taħdmu.

Intom għamiltu hekk biex takkwistaw xi flus bħalma għamiltu fil-qorti.

Dik kienet l-istorja kollha; biex intom takkwistaw il-flus.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hawn permess biex id-dokumenti li rrifera għalihom l-Onor.

Mizzi jitqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JOE MIZZI: Inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Dokumenti b'riferenza għall-operat ta' stazzjonijiet tat-televiżjoni privati.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar l-Erbgħa, 10 ta' Lulju, 2002 fis-6:00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

TENDERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' xogħlijiet li saru u qed isiru wara sejħa għal tenders approvata lill-ministeru u/jew dipartiment u dekasteri li jaqgħu taħt il-ministeru li għadhom ma tħallsux kompletament?

Kemm huwa l-ħlas pendenti u kemm huwa l-ħlas li sar f'ċifra globali?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li n-numru ta' tenders li għadhom ma tħallsux kompletament jammonta għal 388.

L-ammont li tħallas minn dawn it-tenders huwa ta' Lm11,919,422 u l-ammont li għad fadal biex jitħallas peress li x-xogħol għadu qed isir huwa ta' Lm5,283,592.

BIRGU - FTUGĦ TA' FERGĦA TA' BANK

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara x'inhi l-possibilta` li tinfetaħ xi aġenzija ta' xi bank lokali għat-tisrif taċ-ċekkijiet fil-Birgu u dan peress li l-APS waqqaf is-servizzi tiegħu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena ċert li l-banek kummerċjali ta' pajjiżna jagħrfu fejn hemm ħtieġa li tinfetaħ fergħa.

Tajjeb jingħad li llum il- banek kollha għandhom maġġoranza ta' ishma f'idejn is-settur privat.

PULIZIJA - XOGĦOL EXTRA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija dwar l- għaqdiet/individwi/dipartimenti eċċ li għandhom jagħtu flus lill-pulizija ta' xogħol extra li għamlu f'dawn l-aħħar erba' snin, jista' l-Ministru jgħid jekk ittieħdux passi kontra dawk li ma ħallsux dak li hu dovut minnhom?

Għaliex għandhom ibatu l-membri tal-korp meta xi ħadd ma jħallasx?

F'ċerti każi jista' jiġi rifjutat li dawn jibqgħu jingħataw pulizija fuq xogħol extra sakemm iħallsu dak li hu dovut?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li qed tittieħed l-azzjoni meħtieġa sabiex il-ħlas dovut minn terzi għal xogħol maħdum fuq talba tagħhom minn membri tal-korp tal-pulizija bħala extra duty on payment jinġabar.

Infurmat ukoll li kien hemm okkażjonijiet fejn dan is-servizz ġie rifjutat sakemm sar il-ħlas li kien għadu pendenti.

FONDAZZJONI SPORT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'sar minnha l-fondazzjoni sport li kienet twaqqfet xi snin ilu meta kien twaqqaf il-kunsill Malti għall-isport?

Jista' jgħid jekk għadhiex teżisti u jekk le meta spiċċat?

Jista' jgħid ukoll jekk l- istess fondazzjoni kellhiex xi flus u x'ġara minnhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-fondazzjoni sport kienet ġiet imwaqqfa fil-bidu ta' Ottubru 1996 sabiex tamministra art tal-gvern użata mill- għaqdiet sportivi.

Il-fondazzjoni qatt ma bdiet teżerċita l-funzjonijiet tagħha u ġiet xolta fis-7 ta' Novembru 1996 ftit wara l-ħatra ta' gvern Laburista.

Meta reġa' ġie maħtur il-kunsill Malti għall-isport kien maħsub li dan jaqdi d-dmirijiet li għalihom kienet twaqqfet il-fondazzjoni sport.

Peress li l-fondazzjoni qatt ma bdiet tiffunzjona, kien għad ma kellhiex flus fil-pussess tagħha.

MARSA - KUMPLESS SPORTIV

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fil-preżent min hi l-persuna nkarigata mit-tmexxija tal-kumpless sportiv tal-Marsa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-kumpless sportiv tal-Marsa jaqa' taħt ir- responsabbilta` tad-dipartiment taż-żgħażagħ u sport.

Is-Sur Joseph Borda li huwa mpjegat mad-dipartiment taż-żgħażagħ u sport u jaqdi dmirijiet fis- segretarjat parlamentari bħalissa qed jieħu ħsieb id-day-to-day running tal- kumpless sportiv.

MARSASCALA - SKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm studenti fis-sitt klassi fl-iskola primarja ta' Sant'Anna f'Marsascala, fis-snin skolastiċi 2000 - 2001 u 2001 - 2002?

Jista' jagħti din l-informazzjoni separatament għas-subien u l- bniet?

Kemm minnhom qagħdu għall-eżami tal-junior lyceum u kemm għaddew?

Jista' jgħid ukoll kemm studenti tas-sitt klassi għamlu eżami sabiex jidħlu f'xi skola sekondarja tal-knisja?

Kemm minnhom għaddew?

Jista' jagħti din l-informazzjoni bniet għalihom u subien għalihom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li din il-mistoqsija waslet f'dan il-ministeru l-bieraħ, 8 ta' Lulju 2002, it-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.