MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 770 It-Tlieta, 9 ta' Lulju, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 770

It-Tlieta, 9 ta' Lulju, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.02 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 9 ta' Lulju, 2002

WERREJ

MINUTI 323

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 323

TQEGĦID TA' KARTI 327

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

RIŻOLUZZJONI DWAR TRASFERIMENT TA' PROPRJETA` F'ĦAL LUQA LIL MALTA

INTERNATIONAL AIRPORT plc - KONTINWAZZJONI 327

AĠĠORNAMENT 348

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 353

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta nru.

769 li saret fis- 6 ta' Lulju, 2002 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

UE - ESPORTAZZJONI TAL-PATATA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Fil-kuntest tas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, il-kuntratt ta' l-esportazzjoni tal-patata u l-kondizzjonijiet u n-normi tal-proċeduri kif ipprattikati f'dawn l-aħħar snin, inkluż it-tiġdid tal-kuntratt li sar fuq dak eżistenti, kemm huma konformi mar-regoli ta' l-Unjoni?

X'tibdil irid isir fil-proċeduri sabiex il-kuntratt ikun skond in-normi u r-regoli kif prattikati fil-Unjoni Ewropea?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Preżentement l- esportazzjoni tal-patata ssir abbażi ta' kuntratt ma' aġent ewlieni fl- Olanda, liema kuntratt ingħata wara sejħa internazzjonali għal offerti.

Meta s-sena d-dieħla jintemm il-kuntratt, aġenti lokali u għaqdiet tal- produtturi - permezz ta' kuntratti ma' aġenti barranin - se jieħdu f'idejhom l-esportazzjoni tal-patata.

Il-gvern ma jistax jibqa' jopera bħala operatur u bħala regolatur fl-istess ħin.

Dan irid isir, nidħlu jew ma nidħlux fl-Unjoni Ewropea, dment li rridu nkomplu nsaħħu s-suq stabilit jew infittxu swieq oħra.

U dan anke minħabba l-istandards ogħla ta' prodotti li qegħdin jimponu supermarkets kbar fil-pajjiżi membri ta' l-Unjoni.

Għal dan l-iskop il-ministeru diġa' beda jaħseb biex iħarreġ uffiċjali biex il-proċess kollu ta' tkabbir u ta' esportazzjoni jkompli jilħaq l-istandards mistennija.

Sur President, m'għandix l-iċken dubju li l-ħidma tal-ministeru għandha tassigura dħul xieraq għall-bdiewa Maltin u Għawdxin.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li l-Ministru huwa on record li qal li n- nixfa kbira li hemm fl-inħawi magħrufa bħala Tal-Madonna fl-aħrax tal- Mellieħa se tittaffa – jien nista' ngħidlu li sadanittant il-bdiewa għadhom mingħajr ilma - jista' jaġġorna lill-Kamra bl-aħħar żviluppi?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, din hija mistoqsija dwar il-provvista ta' second-class water għat-tisqija.

Il-poplu jaf li b'mod partikolari f'dawn l- aħħar sentejn, kellna nuqqas sostanzjali ta' ilma tax-xita.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Ministru, indirizza lis-Sedja jekk jogħġbok.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, qed ngħid dawn l-affarijiet biex nagħti l-background ta' din il-problema.

Inutli li noqogħdu neqirdu meta nafu li hawn nuqqas kbir ta' xita u meta nafu li l-ilma għat-tisqija jiġi prinċiparjament mill-ilma tax-xita.

Din in-nixfa ma tinħassx biss fl-aħrax tal-Mellieħa imma tinħass f'kull rokna ta' Malta.

Normalment meta tagħmel xita abbastanza - ngħidu aħna meta tlaħħaq dawk l- 20 pulzier - il-ġwiebi li għandna mifruxin ma' Malta jimtlew bl-ilma.

Iżda peress li sena wara oħra qed ikollna nuqqas kbir ta' xita, fil-ġwiebi hemm ftit ilma u d-dipartiment dan jużah biex f'każ ta' emerġenza jqassmu fejn ikun hemm bżonn.

Naturalment dan ma jfissirx li l-ftit ilma li d- dipartiment għandu se jżommu biex jaqdi biss xi area partikolari bħall- aħrax tal-Mellieħa, iż-Żurrieq jew Ħal Safi!

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-Ministru jaċċetta li hu stess qal li jekk hemm bżonn, il-gvern lest li jestendi l-għajnuna lill-bdiewa jew almenu jagħti kumpens għan-nefqa fuq l-ilma jekk kemm-il darba dawn jixtruh mingħand il- privat?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, din ma nifhimhiex li nirriferu għall- gvern, hu min hu, bħal donnu għandek xi ministru tal-finanzi li jagħfas buttuna u jistampa l-liri!

Mhux billi ngħidu li se nissussidjaw għan-nixfa li għandna imma rridu naraw minn fejn se jiġi d-domestic resource cost tal- prodott.

Ma nistgħux nimxu b'dan il-mod u ngħidu li jekk m'għandniex ilma biżżejjed, allura nixtruh mingħand il-privat u mbagħad jagħmel tajjeb il- gvern.

Biex verament ikollok biedja sostenibbli trid timxi fuq pjan ta' żvilupp rurali u dan aħna diġa' bdejna nagħmluh.

Għalhekk li jiena dejjem ngħid li l-ewwel kmandament għall-bidwi huwa l-ilma għall-irrigazzjoni, l- ilma tat-tisqija.

Wieħed mit-targets prinċipali ta' l-iżvilupp rurali huwa l-provvista ta' l-ilma, b'mod partikolari fejn għandek ir-run-off water.

U l-għajnuna li se tingħata hija proprju biex dan l-ilma jkun jista' jinġabar għax mingħajr ilma għat-tisqija ma jistax ikollok biedja.

Il-pjan ta' żvilupp rurali – diġa għedt drabi oħra li l-final draft tiegħu tlesta - jaħseb biex il-biedja jkollha provvista ta' ilma għat-tisqija li jrid jiġi minn żewġ sorsi prinċipali.

L-ewwelnett irridu niġbru l-ilma tax- xita li narawh igelgel mat-toroq, billi jsiru l-ilqugħ apposta ħalli dan jinġabar f'post fejn ikun covered u b'hekk neliminaw it-telf permezz ta' l- evaporazzjoni ta' l-ilma.

Nafu li f'pajjiżna t-temperatura hija għolja u allura r-rate of evaporation mhijiex żgħira, u meta għandek ġibjuni mingħajr koperta għandek ħafna telf ta' ilma mill-evaporazzjoni.

Għalhekk dawn il-ġibjuni jridu jkunu koperti, anke jekk hemm bżonn permezz ta' floating covers.

It-tieni, l-ilma jrid jiġi mit-tisfija tad-drenaġġ.

Aħna marbutin b'konvenzjonijiet internazzjonali li qabel ma l-ilma tad-drenaġġ jintefa' fil-baħar, irid jiġi msaffi sew u jrid ikun aktar irfinut minn dak li jiġi msaffi permezz ta' l-impjant tar-reċiklaġġ f'Sant'Antnin, b'tali mod li nkunu nistgħu nħalltuh mar-run-off water li jinġabar u mbagħad mit-taħlita jkollna ilma ta' kwalita` li jkun jista' jintuża għat-tisqija.

Mr Speaker, bi pjaċir ngħid li s-sena d-dieħla se nibdew b'dan il-programm u li minkejja li għadna m'aħniex membri ta' l-Unjoni Ewropea, innegozjajna biex għas-settur agrikolu nieħdu euro 3.2 miljun, li jiġu madwar Lm1.3 miljun, biex nibdew insaħħu u nagħmlu dak ix-xogħol li għandu x'jaqsam mal- programm ta' żvilupp rurali.

Nerġa' ngħid li wieħed mit-targets ewlenin tal-programm ta' żvilupp rurali - minbarra t-tisħiħ u l-immodernizzar ta' l-irziezet u l-manutenzjoni ta' l- uċuh tar-raba' permezz ta' ħitan tas-sejjieħ biex ma nitilfux il-ħamrija - huwa li fix-xhur u s-snin li ġejjin ikollna provvista adegwata ta' ilma għat-tisqija bi prezz raġonevoli.

MR SPEAKER: L-Onor.

Helen D'Amato, domanda supplimentari.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Mr Speaker, daqs kemm huwa importanti l-ilma, kif aċċenna proprju issa l-Ministru, daqstant ieħor importanti l-ħamrija.

Fl- isfond tal-pjan ta' żvilupp rurali, jista' l-Ministru jgħid x'qiegħed isir biex il-ftit ħamrija li għandna nipproteġuha u ma nitilfuhiex?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, din hija mistoqsija interessanti li għall- irħula minn fejn nikkontestaw jien u l-Onor.

D'Amato, tagħmel ħafna sens.

Aħna niġu mill-area tas-south-east ta' Malta, waħda mill-isbaħ partijiet tal-gżejjer Maltin, fejn għandek diversi widien u biex iżżomm il-ħamrija fuq sloping terrain trid ovvjament tibni r-retaining walls.

Issa xi ħaġa li qed tinkwieta ħafna lill-biedja mad-dinja kollha u mhux f'Malta biss hija dik li tissejjaħ desertification.

Jekk aħna ma neħdux ħsieb il-ħamrija u ma nibnux retaining walls, il-ħamrija tinġarr, jinkixfu l-għeruq, is-siġra tibda tinxef u l-art bil-mod il-mod tiġi fi stat ta' deżert, għax din bħal katina waħda ħolqa ma' oħra.

Allura biex aħna nżommu l-ambjent tagħna kif jixraq, irridu nieħdu ħsieb il-mod kif il- ħamrija tinżamm f'postha mingħajr ma tintilef; u biex nassiguraw dan għandna diversi regolamenti.

Per eżempju, ma tistax taqbad u ċċaqlaq il-ħamrija minn post għal ieħor mingħajr permess.

Jekk xi ħadd ikun irid jikkonverti għalqa fi ground tal- football, ma jistax jaqbad u jwaddab it-terrapien on top.

Kull naqra ħamrija li għandna rridu niġbruha u nieħdu ħsiebha.

Jiġifieri barra li naraw li ħ-ħamrija ma nordmuhiex anzi niġbruha, irridu nibnu l-ħitan biex nassiguraw li ma tintilifx.

Bħalma diġa għedt, għandna diversi lokalitajiet fejn it-terrain huwa sloping u allura tara ħitan tas-sejjieħ b'dawk il-ħbula tar-raba' fit-tul u t-turġien ta' ħajt fuq ħajt.

Irridu nassiguraw li dawn nieħdu ħsiebhom u nżommuhom fi stat tajjeb ħalli neliminaw kull telf ta' ħamrija.

Id-desertification irridu ngħassu għaliha u d-dipartiment se jagħmel il-parti tiegħu biex jassigura li talli l-bidwi jżomm ir-raba' ikkultivat tajjeb, ta' dan jieħu somma flus kull sena permezz ta' l-Unjoni Ewropea.

Bħalma fuq id-dwieli se nagħtu Lm45 għal kull tomna, anke fil-każ ta' min iżomm ir-raba' b'mod tajjeb u jżomm il-ħitan tas-sejjieħ fi stat tajjeb, mingħajr tankijiet u mingħajr ġebel ikrah, din se tkun waħda mill- kondizzjonijiet biex lill-bidwi tagħna ngħinuh mill-aspett tal-multi- functionality.

Għax mingħand il-bidwi nistennew mhux biss li hu jkabbar il- prodott agrikolu għall-konsum iżda li jieħu ħsieb l-ambjent.

U m'hawn l- ebda bniedem ieħor kapaċi li jieħu ħsieb l-ambjent rurali, b'mod partikolari ir-raba', iż-żbir tas-siġar, il-bini u l-manutenzjoni tal-ħitan tas-sejjieħ aħjar mill-bidwi.

U għal dan l-iskop, il-pjan ta' żvilupp rurali jaħseb biex il-bidwi jirċievi kumpens għal dan ix-xogħol.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Fid-dawl taż-żewġ tweġibiet li għadu kemm ta l- Ministru, jista' jgħid x'inhi r-raġuni li matul dawn l-aħħar tliet snin ġew abbandunati xogħlijiet li kienu maħsuba biex jindirizzaw dak li aħna nsejħulu l-hydrological cycle, fosthom il-proġett ta' riabilitazzjoni ta' Wied Qlejgħa u anke xogħol ieħor ta' manutenzjoni fuq ħitan tas-sejjieħ, bħalma ġara fil-ħitan ta' l-Imtarfa, li ħarbtu s-sistema idroloġika.

Imbagħad għandek li fin-naħa t'isfel ta' Malta, l-impjant ta' Sant'Antnin qed jipprovdi ilma b'kontenut għoli ta' salinita` li bilfors se jispiċċa biex jeqred l-uċuh tar-raba'.

Allura bil-policies kollha tiegħu, fejn kien il-gvern matul dawn l-aħħar tliet snin?

Kif għandu l-wiċċ il-Ministru jiġi jgħidilna li dan li qed jgħid li se jagħmel se jibda mis-sena d-dieħla meta matul it-tliet snin li għaddew ħalla kollox għaddej għar rieħu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, ħalli nibdew bl-abbandun li semma l-Onor.

Farrugia tal-hydrological cycle.

Aħna tant ma abbandunajna xejn li kemm id- dipartiment ta' l-agrikoltura kif ukoll il-ministeru għall-ambjent qabbdu nies apposta li s-sengħa tagħhom hija l-bini tal-ħitan tas-sejjieħ – mhux bil-paroli imma bil-fatti – u dawn għamlu l-manutenzjoni fuq dawn il-ħitan u fejn kien hemm bżonn anke bnewhom mill-ġdid.

Imbagħad l-Onor.

Membru semmieli Wied Qlejgħa, Sur President.

Nafu li dan ilu hemm għexieren kbar ta' snin u kien hemm żmien twil fejn fih kien hemm l-abbandun veru, fejn l-ilqugħ tal-wied għal xi raġuni kienu abbandunati u bdew jaqgħu.

Ovvjament kien sar programm biex dan il-wied jiġi rriabilitat u fejn kien hemm il-bżonn reġgħu telgħu l-ħitan.

Jien personalment ma qbiltx mal-mod kif sar dan ix-xogħol u min huwa tal- mestjier jifhem mill-ewwel għaliex.

F'Malta għandna l-ġebla tal-franka, li hija tajba għall-bini tad-djar u li hija mħalta mal-qawwi, li hija ġebla iebsa u allura ma tintużax fid-djar, u għandek il-ġebla tal-qawwi li tintuża biex nagħmlu ż-żrar għall-concrete.

Il-ġebla li hemm f'Wied Qlejgħa hija dik il-ġebla tan-nofs, bejn il-qawwija u r-ratba, li hija ideali biex tintuża għal hemmhekk.

Issa meta jkollok il-flow ta' l-ilma u l-ilma jgħattilek parti mill-ħitan u mbagħad jerġa' jinżel bl-evaporation f'xita, il-ġebla ma tkunx affettwata.

Imma meta għandek il-metall li jagħmel żmien fl-ilma u żmien mikxuf għall-arja, il-metall jitmermer u jispiċċa.

Jiġifieri fil-hydrological cycle ta' Wied Qlejgħa kien baqa' partijiet essenzjali u aħna komplejna x-xogħol fuqhom f'dawn l-aħħar xhur.

L-Onor.

Interpellant reġa' semmielna l-impjant ta' riċiklaġġ ta' Sant'Antnin.

Nerġa' ngħid li l-purikazzjoni ta' l-ilma tad-drenaġġ m'huwiex eżattament f'idejna bħala ministeru.

Aħna naraw li l-ilma msaffi fit-treatment plant, jiġi ppumpjat f'ħames ġibjuni u mbagħad by gravity jitqassam lill-bdiewa.

Dawn kellhom problemi fil-mod kif jiġi msaffi l- ilma fl-impjant ta' Sant'Antnin.

Veru li l-livell ta' TDS tela u jien informat li l-ministru sieħbi responsabli qed jagħmel monitoring ta' dan l- operat kollu biex jassigura li l-ilma li jasal għat-tisqija għand il-bdiewa jkun ta' kwalita' aċċettabbli.

MR SPEAKER: L-Onor.

Dolores Cristina, domanda supplimentari.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Il-Ministru l-ewwel semma' id-dwieli u dan l- aħħar nafu li l-gvern ħabbar li se jagħti Lm450 għal kull tomna lill-bdiewa li jibdew ikabbru d-dwieli biex nilħqu d-9,000 tomna.

Manafx jekk għadux kmieni wisq biex nistaqsih jekk kellux response tajjeb jew otherwise min- naħa tal-bdiewa.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, pajjiżna jimporta mas-70% ta' l-għeneb li niġu bżonn biex nipproduċu l-inbid tajjeb li aħna rinomati għalih.

Biex inkunu f'pożizzjoni li l-inbid li nagħmlu aħna jkun ta' kwalita', irid jiġi magħmul minn għeneb li jitkabbar hawn Malta.

L-għenba ma tistax timportaha minn barra u biha tagħmel inbid ta' kwalita'.

Issa aħna nafu li fis-snin '50, fil-pajjiż kellna produzzjoni ta' għeneb li kienet tieħu area ta' madwar 9,000 tomna.

Bl-iżvilupp li kien hawn matul iż-żmien, l-area għall-kultivazzjoni tad-dwieli minn 9,000 tomna niżlet għal madwar 2,800 tomna.

Allura biex jerġa' jkollna dan l-ammont ta' għeneb, il-gvern fassal programm li permezz tiegħu se nerġgħu ngħollu l- produzzjoni u t-target tagħna hu li nerġgħu nitilgħu għall-area ta' 9,000 tomna.

Biex nagħmlu dan, il-gvern nieda programm ambizzjuż li se jfisser injection kbira finanzjarja fis-settur agrikolu.

Kull bidwi se jingħata Lm450 għal kull tomna ta' raba' bagħli li għandu u jaqleb biex ikabbar id- dwieli.

Issa talli jieħu ħsieb din l-istess raba' bid-dwieli, kull sena se jitħallas Lm45-il tomna.

Hekk se jimxi dan is-settur.

Nista' ngħid li hemm diversi bdiewa li marru jiċċekkjaw kif se jsir dan l- operat u jidher li se jkun hemm response mhux ħażin.

Naturalment dan se nagħmluh b'mod trasparenti u jekk hawn xi ħadd li mingħalih se jieħu pjanta lid-dipartiment u lill-uffiċjali jurihom li għandu għaxart itmiem u mingħalih li dawn se jiktbulu ċekk, ngħidlu biex jinsa kollox u ma jaħlix ħin.

Biex dan ix-xogħol isir irridu nibdew b'ċertu għaqal, naraw liema raba' huwa tajjeb – għax biex tagħmel id-dwieli mhux billi għandek ir-raba' imma trid tara x'tip ta' ħamrija għandek u skond dik il-ħamrija trid tadatta l-varjeta' tad-dielja - imorru l-inspectors biex jiċċekkjaw l-area u li verament id-dwieli jkunu tħawlu fir-raba' u wara li jsir dan kollu u naraw li kollox sar kif suppost, imbagħad tingħata l-għajnuna.

Iżda peress li l-mistoqsija oriġinali kienet dwar l-esportazzjoni tal- patata - irrid ngħid li din is-sena laħqet is-6,124 tunnellata - il-bdiewa tħallsu Lm11.30 għal kull qantar għall-varjetajiet kollha, jiġifieri sante' u alfa.

Issa jien lill-bdiewa nwegħdhom li nkomplu nġibu prezz tajjeb dment li nkomplu nesportaw prodott ta' kwalita'.

Irrid nagħmel enfasi li prodott ta' kwalita' jiddependi ħafna fuq il-mod ta' l-operat tal-bdiewa.

Nagħmel enfasi li l-ammont ta' bexx li għal dawn l-aħħar tliet snin bdejna gradwalment innaqqsu, irid ikompli għaddej u rridu nkomplu fuq varjetajiet illi jieħdu l-inqas ammont ta' bexx teknikament possibbli.

Barra minn hekk irid ikollna varjeta' ta' patata li tkun bikrija kemm jista' jkun.

Pajjiżi oħra, biex jidħlu kmieni fis-suq u jkunu bikrin iżjed mill-Maltin, anke qegħdin ikabbru l-patata fit-tunnels u allura biex aħna jibqa' jkollna n-niċċa tagħna, jenħtieġ li jkollna varjeta' ta' patata li tkun bikrija, li tkun b'saħħitha u tieħu l-inqas ammont ta' bexx teknikament possibbli.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Francis Zammit Dimech.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar safar uffiċjali fid-dekasteru li għalih jien responsabbli, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 34026.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Josef Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar safar uffiċjali fid-dekasteru li għalih jien responsabbli, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 34027.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Michael Refalo.

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-turiżmu): Mr Speaker, f'isem il- Ministru ta' l-Edukazzjoni nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar għalliema li m'humiex jgħallmu għax huma seconded f'dipartimenti jew entitajiet oħra, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 34563; u

f'isem il-Ministru tal-Finanzi nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar safar uffiċjali fid-dekasteru li għalih huwa responsabbli l-ministru tal-finanzi, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 34025.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

RIŻOLUZZJONI DWAR TRASFERIMENT TA' PROPRJETA` F'ĦAL LUQA LIL MALTA INTERNATIONAL AIRPORT plc - KONTINWAZZJONI

Tkompli mit-8 ta' Lulju, 2002

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia huwa in possession.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jien kont qed norbot l-intervent tiegħi ma' mistoqsija li fil-fehma ta' l-oppożizzjoni hija waħda realistika.

Għall-ġid ta' min se tkun il-privatizzazzjoni ta' l-MIA?

Għall-ġid tal- poplu, tan-negozjant jew ta' l-investituri barranin?

Allura kont qed nagħmel numru ta' osservazzjonijiet dwar kif se jiġu effettwati l-ħaddiema, il-konsumatur u l-ġid komuni tal-poplu tagħna.

Iktar u iktar meta, kif kont qed nispjega, il-kuntratt jgħid ċar u tond li l-gvern se jkun marbut b'piżijiet li jħallas ċerti debiti tal-kumpannija MIA, anke jekk ma jkollux kontroll fuqhom.

F'dawn iċ-ċirkostanzi l-oppożizzjoni bilfors ikollha tappella għas-sens komun.

Ħalli nġibu eżempju.

X'kienet is-sitwazzjoni meta ġie pprivatizzat il-Mid-Med Bank?

In-naħa tal-gvern kienu qalu li Lm10 miljun 'l hawn u 'l hemm mhux se jagħmlu daqshekk differenza, imma mbagħad min ikun il-vittma?

Iż-żgħir.

Għax il-gvern ikollu jżid it-taxxi biex ikabbar id-dħul tiegħu peress li jkun irid isostni l-politika tiegħu li tirrikjedi ċertu investiment.

Min-naħa tiegħu l-bank ikollu ċerta awtonomija u bħalma rriżulta, l-HSBC impona taxxi indiretti fuq in-nies bi dħul baxx, minħabba li żied it-tariffa ta' dawk li għandhom account żgħir mal-bank.

Infatti dan il-każ tressaq quddiem l-uffiċċju tal-kompetizzjoni ġusta.

Mr Speaker, illum il-gvern jimponi madwar Lm16 taxxa fuq kull biljett ta' l- ajru u parti minn din it-taxxa tingħata lill-MIA.

Allura l-konsumatur għandu xi garanzija li dawn it-taxxi mhux se jiżdiedu meta din il- kumpannija tiġi privatizzata?

Hemm xi perjodu miftiehem meta jistgħu jerġgħu jiżdiedu dawn it-taxxi?

Hawnhekk qed nitkellmu fuq privatizzazzjoni ta' entità li twaqqfet u ġiet żviluppata bis-saħħa ta' gvernijiet Laburisti u matul dawn l-aħħar snin gvernijiet Nazzjonalisti għamlu tajjeb li raw kif kabbru dan l-investiment.

Mill-1971 'l hawn gvernijiet Laburisti saħħew l-indipendenza li kien ġab gvern Nazzjonalista u ġabu l-ħelsien f'pajjiżna.

Għaliex minkejja li konna indipendenti kienu u għadhom jitimgħu liċ-ċittadini Maltin dak kollu li kien japplika għall-Imperu Ingliż.

Iżda bl-għaqal tagħhom gvernijiet Laburisti għamlu dawn il-kisbiet li, kieku ma kienx għalihom, kieku l-ebda gvern Nazzjonalista ma kien jista' jiġi hawn u jitkellem dwar il- privatizzazzjoni tagħhom.

Għaldaqstant, illum bl-iktar mod sinċier u bl-iktar mod ċar qed nistaqsu għall-ġid ta' min se ssir din il-privatizzazzjoni għax, minkejja dak kollu li ntqal dwar l-istorja ta' gvernijiet Laburisti, konna aħna li għamilna dawn l-investimenti biex insostnu l-iżvilupp soċjali, biex nassiguraw l- impjiegi, nassiguraw li jkollna għajxien diċenti u li pajjiżna jkabbar l- attività ekonomika tiegħu.

Mr Speaker, jekk din il-privatizzazzjoni se ssir għall-ġid tal-poplu tajjeb li l-gvern jagħti indikazzjonijiet jekk humiex se jonqsu jew jiżdiedu dawn it-taxxi.

Finalment il-konsumatur dak li jinteressah.

Il-partit Nazzjonalista qallu li se jnaqqas it-taxxi meta jkun fil-gvern u minflok żidhomlu.

Il-gvern Nazzjonalista spjegalu li l-privatizzazzjoni ta' l-HSBC se ġġib ċerti bidliet importanti, u mbagħad għamlu ċerti tariffi fuq kategorija ta' nies li għandhom bank accounts żgħar għax ma jinteressahomx mill-ġid tal-poplu u tas-soċjetà tagħna.

Allura aħna, għax nemmnu fil-poplu, għax nemmnu fil-ġid komuni ta' pajjiżna, għax nemmnu li rridu ntejbu l-livell ta' l-għajxien, għax nemmnu li iktar ma nżidu taxxi aktar nitilfu l-kompetittività, għax inpoġġu dejjem is-sens komun fuq quddiem, nistaqsu: Il-gvern għandu garanzija li mhux se jkomplu jiżdiedu t-taxxi mill-MIA u li mhux se jkun hemm charges oħra fuq it-tour operators għal ċerti servizzi li forsi tintroduċi l-MIA, u li again ikunu forom ta' taxxi indiretti, kif spjegajt fil-każ ta' l-HSBC.

Aħna qed ngħidu dawn l-affarijiet mhux biex inbeżżgħu lill-poplu, imma għax nemmnu f'dak li jgħid il-mexxej tagħna, jiġifieri li pajjiżna jeħtieġ li jkun kompetittiv u produttiv.

U mhux sew li l-gvern ikompli joħloq inizjattivi ta' privatizzazzjoni li huma stess inaqqsu ċerta kompetittività għar-raġunijiet li joħorġu ċerti servizzi bl-idea li jiżdiedu ċerti tariffi.

Din hija xi ħaġa li tinkwetana ħafna lilna.

Aħna nafu li l- pakkett turistiku f'pajjiżna jrid ikun aktar kompetittiv.

Jien għedt ukoll li kienet deċiżjoni għaqlija li l-Air Malta ddeċidiet bejn il-Boeing u l-Airbus ħalli ma tidħolx fi spejjeż żejda kif kienet daħlet taħt amministrazzjonijiet Nazzjonalisti, partikolarment taħt iċ-chairman Tabone, meta nxtraw l-Avro-liners.

Dak iż-żmien l-Air Malta kellha tidħol fi spiża addizzjonali biex trawwem il-cabin crew, it-tekniċi u lill-kaptani għax kienu ajruplani ġodda.

Dawn huma kollha spejjeż li ma jagħmlux sens u jnaqqsu l-kompetittività tagħna.

Aħna nemmnu li l-poplu għandu jingħata informazzjoni dwar jekk it-taxxa li jimponi llum il-gvern, li hija ta' madwar Lm16 fuq kull passiġġier, hijiex se tiżdied jew tonqos.

Meta huwa stabbilit li jista' jkun hemm xi żidiet jew tnaqqis f'dan ir-rigward?

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, deherli li jkun opportun li nagħmel xi ftit kummenti dwar din il-mozzjoni li tirrigwardja l-MIA li hija parti mir- responsabbiltajiet tiegħi bħala Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi u tajjeb li wieħed iħares ftit lejn ċerti żviluppi li saru f'dawn l-aħħar snin.

Jien smajt b'attenzjoni lill-kelliema ta' l-oppożizzjoni, però kelli diffikultà biex insib ir-raġuni vera għaliex se jivvotaw kontra tagħha.

Il- bieraħ għal darba, tnejn, tlieta l-Onor.

Brincat irrepeta li l-oppożizzjoni trid tikkritika b'mod oġġettiv, b'mod mhux distruttiv u b'mod li ma jgerrixx l-investiment.

Jien innotajt il-fatt li ħass il-ħtieġa li kellu jirripeti dan għax normalment kull oppożizzjoni għandha tieħu dan l- atteġġjament.

Però meta mbagħad wieħed jifli anke dak li qal l-Onor.

Brincat il-bieraħ u jipprova jara x'inhi r-raġuni għaliex il-partit Laburista qiegħed jopponi dan il-proċess, isib li t-tliet kelliema li tkellmu s'issa ħarġu bi ftit raġunijiet ta' sustanza.

Donnhom insew li kien il-gvern preċedenti stess li beda l-proċess ta' privatizzazzjoni.

Niftakar li meta ltqajt l-ewwel darba maċ-chairman preċedenti ta' l-MIA ftit wara l-5 ta' Settembru ta' l-1998, kien qalli li l-proċess tal- privatizzazzjoni seta' jiġi finalizzat sa l-aħħar ta' l-1998, allavolja kien għad hemm problema kbira dwar il-ħaddiema wara li d-department of civil aviation ingħaqad ma' l-MIA.

Dan kien sar mingħajr ma kien hemm ħsieb kif wieħed jintegrahom sewwa, u kien għad hemm ukoll l-issues ta' l- art.

Lanqas il-kwestjoni ta' l-art, proprju l-mozzjoni li qed niddiskutu llum, li hija xi ħaġa essenzjali għall-proċess ta' privatizzazzjoni kienet għadha ma ġietx riżolta.

Kif diġà qal il-Ministru tal-Finanzi, tajjeb wieħed jgħid li kien hemm anke ittra mingħand Alfred Mifsud, li dak iż-żmien kien chairman tal-Mid-Med Bank, li kienet qed tindika li l-proċess ta' privatizzazzjoni ta' 40% tal- kumpannija kienet se tfisser li l-gvern kien se jdaħħal madwar Lm12-il miljun imqabbla mad-dħul globali ta' Lm40 miljun li jiġu minn dan il- proċess.

Jien kultant naħseb li xi kelliema ta' l-oppożizzjoni - mhux kollha - insew li kienu bdew dan il-proċess huma stess għax bdew jitkellmu dwar jekk il- privatizzazzjoni tagħmilx sens, jekk humiex se jitħarsu l-interessi tal- pajjiż u l-interessi tat-turiżmu u l-interessi ta' l-ekonomija.

Imma dak li kien japplika fi żmien il-gvern Laburista mhux xorta għadu japplika llum, jew issa li m'hemmx il-gvern Laburista, l-oppożizzjoni insiet li kienet qed timxi fuq il-proċess ta' privatizzazzjoni wkoll?

Dan il-proċess xejn ma kien ċar għax wieħed kien għadu mhux ċert jekk kenux se jimxu fuq il-mudell tal-Maltacom jew inkella fuq mudell ieħor.

It- tendenza kienet li jimxu fuq il-mudell tal-Maltacom, jiġifieri li jkun hemm investituri privati li l-biċċa l-kbira tagħhom lanqas tkun taf min huma għax ikunu rrappreżentati minn banek permezz ta' trusts, b'mod li wieħed lanqas ikun jaf l-identità ta' min ikun qed jinvesti, xi ħaġa li m'hijiex daqshekk sabiħa.

Għax finalment huwa importanti li wieħed ikun jaf min huma l-owners tax-shares.

Iżda ħalli ngħid xi ħaġa dwar l-MIA u kif żviluppaw l-affarijiet.

Irrid infakkar li wieħed mis-setturi ekonomiċi prinċipali tagħna huwa t-turiżmu.

U m'hemmx dubju li taħt gvernijiet Laburisti, taħt it-tmexxija ta' Karmenu Mifsud Bonnici u qablu Mintoff, it-turiżmu kien qed jiffaċċja diversi bottlenecks li kienu qed jillimitaw l-espansjoni ta' l-ekonomija Maltija.

Wieħed minn dawn il-bottlenecks kien il-fatt li ma kienx sar investiment biżżejjed fl-ajruport li kellna.

Mhux biss kien antik, mhux biss konna limitati fin-numru ta' passiġġieri li setgħu jiġu handled, talli kien f'sitwazzjoni li t-turisti li kienu jiġu hawnhekk kienu jaħsbu li ġew f'pajjiż tat-tielet dinja.

It-trakkijiet li jġorru l-bagalji kienu jidħlu fis-sala fejn il-passiġġieri jkunu jistennew biex jieħdu l-bagalji u kienu jifgaw lil kulħadd bil-fumes tad-diesel.

Din kienet is-sitwazzjoni fl-1987 u l-gvern Nazzjonalista mill-ewwel ħaseb biex itejjibha, għall-ewwel bi pjan temporanju biex jirranġa dawn l-affarijiet mill-iktar fis possibbli fl- ajruport il-qadim, u mbagħad bi pjan li jibni ajruport ġdid li issa għalaq għaxar snin.

M'hemmx dubju li f'dawn l-aħħar għaxar snin il-poplu kollu Malti jgħid kemm kien investiment għaqli.

Mr Speaker, il-kritika ma ddejjaqni xejn, però trid tiżinha u tara jekk ikunx hemm raġuni warajha jew jekk tkunx sempliċement kritika biex wieħed jgħid xi ħaġa kontra għax qiegħed in-naħa l-oħra tal-Kamra.

U f'dan il-każ kellna kritika ta' din ix-xorta.

Jien niftakar li kien hemm kwestjoni kbira dwar l-investiment lil sar fl-ajruport għax fil-bidu kien indikat li jkun ta' xi Lm18-il miljun u spiċċajna b'nefqa ta' madwar Lm22 miljun peress li kien hemm bżonn isiru xi modifikazzjonijiet biex isir investiment skond l-esiġenzi tal-lum.

Fil-fatt l-ajruport li nbena kien suċċess l-ewwelnett għax kull turist jew kull Malti li jgħaddi minnu jgħid li dan huwa ajruport modern, u t-tieni nett jipparaguna tajjeb ħafna ma' ajruporti ta' pajjiżi ferm ikbar minna u huwa ajruport li jista' jieħu l-load li jirrikjedi f'pajjiżna.

Huwa importanti wkoll li wieħed jgħid li f'dan l-ajruport oriġinarjament il- gvern kien investa Lm8.2 miljun u l-loans li kienu ħarġu kollha ġew imħallsa lura mill-MIA.

Fil-fatt tul dan iż-żmien tat madwar Lm3.4 miljun f'dividends lill-gvern.

Jiġifieri t-terminal inbena b'mod li jissodisfa l- bżonnijiet ta' pajjiżna, l-attività t'hemmhekk irrendiet b'mod li l-loans setgħu jitħallsu lura u anke ħadna dividends, u llum il-gvern se jdaħħal is- somma ta' Lm40 miljun mill-bejgħ ta' 40% ta' l-MIA, li hija madwar tliet darbiet iktar minn dik li kien qed jaħseb li jdaħħal il-gvern preċedenti.

Dan kollu juri li l-istorja tat-terminal hija waħda ta' suċċess.

Għalhekk ma nistax nifhem għaliex wieħed għandu jadotta din il-pożizzjoni ta' doom and gloom fuq din l-issue.

Wara kollox il-gvern preċedenti donnu rrikonoxxa kemm kienet ta' suċċess għax huwa stess ippropona li jipprivatizza 40% ta' l-MIA, u allura ħafna mill-mistoqsijiet li qamu dalgħodu u l-bieraħ hawnhekk dwar kif se tiġi effettwata l-ekonomija kienu japplikaw għal dak iż-żmien ukoll.

Il-gvern Nazzjonalista wera bil-fatti kemm jemmen f'dan il-proċess għax ippjanah hu, mexxieh hu, għamlu suċċess u hu se jkompli jagħmlu suċċess.

Fil-fatt dak li qed niddiskutu llum huwa parti minn dan il-proċess.

L-art li kellha f'idejha l-MIA mill-1992 'l hawn issa se terġa' tmur lura għand il-gvern biex din tkun tista' tiġi mikrija b'ċens lill-kumpannija l-ġdida.

Naħseb li din hija ħaġa superjuri milli wieħed sempliċement jgħaddi l-art lill-kumpannija li parti minnha se tkun privatizzata.

B'din is-sistema d- dħul għall-gvern se jibqa' hemmhekk.

Mr Speaker, smajt ċerti kummenti fis-sens li m'aħniex nagħtu importanza lill-Air Malta.

Dażgur li l-Air Malta hija importanti!

Anzi, wieħed mill- oġġettivi ta' dan il-proċess kollu huwa li l-Air Malta tkun tista' ssaħħaħ l-operazzjoni tagħha ħalli Malta tibda tiġi wżata minn aktar linji ta' l- ajru.

Per eżempju, jekk jibda jkun hawn iktar cruise liners li jitilqu minn Malta jibdew jiġu iktar passiġġieri hawnhekk ukoll.

Dan jikkrea suq ġdid għall-Air Malta u allura jiġi kkreat il-konċett ta' hub.

Meta kien hawn il-grupp ta' Viset li kienu qed jippreparaw il-proposta tagħhom għall-bini ta' cruise liner terminal u l-MIA avviċinawni u staqsewni jekk għandhomx jikkonsidraw li jipparteċipaw f'dan il-proġett, jien għedtilhom iva, għax naturalment l-iżvilupp tal-cruise liner terminal ikun ta' benefiċċju anke għall-MIA.

Mr Speaker, sar ukoll diskors fuq ir-runway li ssorprendieni.

Kif jaf kulħadd ir-runway se tibqa' tal-gvern, imma se tiġi managed mill-MIA.

Kien hemm min qal li din għandha tħallas talli qed tuża r-runway.

Però wieħed irid jaqra d-dettall sewwa għax il-verità hija li l-maintenance tar-runway jinvolvi li kull tant żmien trid tagħtiha surface ġdid li, kif qed jgħid il- Ministru tal-Finanzi, waħdu jiswa Lm4 miljun.

U aħna mhux runway waħda għandna, imma tnejn.

It-tieni nett wieħed irid jiftakar li hemm id-dwal u l-apparat kollu li jmur mar-runway li jirrikjedu maintenance kontinwa li trid tagħmlu l- kumpannija li se topera r-runway.

Jiġifieri wieħed ma jistax ma jikkonsidrax dawn l-affarijiet u jitkellem b'mod leġġer.

U naħseb li d- diskussjoni min-naħa ta' l-oppożizzjoni kienet leġġera wisq.

Wara li wieħed sema' lit-tliet kelliema bilfors ikollu jistaqsi għaliex se jivvotaw kontra meta huma wkoll kienu bdew bil-proċess ta' privatizzazzjoni, meta l-pakkett finanzjarju din id-darba huwa tliet darbiet aħjar, meta l-kondizzjonijiet huma tajbin u anke l-art tat-terminal se tibqa' f'idejn il-gvern u se tingħata b'ċens.

Apparti minn hekk nafu li l-kumpannija li rebħet il-kuntratt hija kumpannija serjissima li l-parti l- kbira tagħha hija mill-Awstrija u hemm l-Istat involut fiha wkoll.

Għaldaqstant wieħed ma jifhimx għalfejn l-oppożizzjoni ma tgħidx li l- affarijiet mexjin sew f'dan il-proċess ta' privatizzazzjoni.

Kif diġà għedt, l-argumenti kontra huma bbażati fuq ħsieb leġġer li ma daħalx fil- fond biżżejjed dwar l-issues partikolari.

Mhux biss irid isir investiment fuq ir-runway, iżda jrid isir investiment fit-terminal u f'setturi oħra bħalma huma s-security u l-fire and rescue service.

Dawn l-investimenti kollha qed tagħmilhom l-MIA.

Wieħed mill-kelliema ta' l-oppożizzjoni ssorprendieni meta beda jistaqsi x'sens jagħmel li l-MIA baqgħet tinvesti jekk se tiġi privatizzata.

Hawnhekk morna n-naħa l-oħra!

Filli nsew dak li kienu se jagħmlu huma meta kienu fil-gvern u bdew jgħidulna li kważi kważi aħjar ma nipprivatizzawx - għax il-mistoqsijiet li kienu jistaqsu hekk kienu jindikaw - u min-naħa l- oħra l-istess kelliem staqsa x'sens jagħmel li l-MIA baqgħet tinvesti meta se tiġi privatizzata.

Dażgur li tibqa' tinvesti!

Kif jista' jkun li ma jibqax għaddej l-investiment li jkun ipprogrammat f'qasam daqshekk importanti?

Huwa importanti li seħħ dan l-investiment u għad hemm bżonn isir iktar investiment li naturalment se jsir mill-operaturi l-ġodda eventwalment.

Mr Speaker, jien ipprovajt nislet ftit mill-iskopijiet ta' din il-bidla li qed issir għax wieħed mill-kelliema ta' l-oppożizzjoni staqsa fl-interess ta' min qed issir din il-privatizzazzjoni.

Kien hemm min semma l-każ tar- railways ta' l-Ingilterra u l-każ tal-France Telecom li għandha xi problemi.

Imma dan il-proċess qed isir biex inkomplu ntejbu s-sitwazzjoni.

Huwa indikat li l-ajruport tagħna jista' jiġi wżat aħjar bħala passenger hub u anke bħala cargo hub, area li fil-fehma tiegħi għadu ma ġiex żviluppat biżżejjed għax qed nużawh biss għall-bżonnijiet tagħna.

L- ajruport jista' jiġi wżat aħjar għall-aircraft maintenance ukoll.

Hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi biex insemmi s-suċċess fl-agreement li sar bejn l-Air Malta u l-Lufthansa fejn se jkollna fabbrika fuq standards internazzjonali li tagħmel il-maintenance fl-ajruport tagħna.

Dan l- investiment niddeskrivih bħala l-iktar investiment sinifikanti li sar f'dawn l-aħħar snin għax kumpannija serjissima ta' standards mill-iktar għoljin, il-Lufthansa Technik li tħaddem madwar 22,000 ruħ, wara sentejn ta' diskussjonijiet u wara l-provi li għamlet fuq il-faċilitajiet li jagħmlu dan it-tip ta' servicing li għandha l-Air Malta, iddeċidiet li twaqqaf fabbrika hawnhekk bi sħab ma' l-Air Malta.

Din il-fabbrika se tkun għaddejja 24 siegħa kuljum.

Dawn se jibagħtu parti mill-flotta tagħhom biex tiġi maintained hawnhekk għax għandhom fiduċja fina peress li diġà pprovawna.

Dan ifisser li fil-bidu se jkollha madwar 60, 70 ajruplan fis-sena, inkluż dawk ta' l-Air Malta, li se ssirilhom maintenance meta jaslilhom iż-żmien.

Is-settur tal-maintenance ta' l-aircraft huwa eżempju ċar ta' l- opportunitajiet li jeżistu.

Dan il-joint venture mhux biss jista' jikber ferm iktar, imma l-MIA tista' tibda tinkoraġġixxi kumpanniji oħra, kif diġà kienet qed tagħmel, iżda issa bl-interess tal-gruppi internazzjonali u bir-riżultat li kellha l-Air Malta mal-Lufthansa, dan ikollu suċċess ikbar u nkunu nistgħu nistabbilixxu lil Malta bħala ċentru għall-maintenance ta' l-aircraft.

Jekk wieħed jara x'qiegħed jiġri ma jridx wisq biex jirrealizza li pajjiżi fejn qed isir dan is-servicing, bħall-Ingilterra u l-Ġermanja, qed ifittxu biex jallokaw parti mix-xogħol tagħhom barra minn pajjiżhom biex ikunu iktar effiċjenti u iktar ekonomiċi.

Allura s-settur ta' l-aircraft maintenance jista' jkun importanti daqskemm kien is-settur tax-ship repair fil-passat.

Naħseb li dawn it-tip ta' opportunitajiet se jieħdu spinta 'l quddiem b'dan il-proċess ta' privatizzazzjoni li għaddejjin minnu.

Min-naħa ta' l-oppożizzjoni ħadd ma tkellem fuq dan.

L-ebda membru ma tkellem fuq il-possibbiltà li nistgħu nespandu l-attivitajiet tagħna bil- mod kif norganizzaw l-MIA u billi ninvolvu partners internazzjonali.

Hemm aspetti oħra li wieħed jista' jisfrutta wkoll, fosthom il-probabilità li l- low cost airlines li qegħdin jaħdmu iktar fl-Ewropa eventwalment se javviċinaw lil pajjiżna wkoll.

Dan jipprovdi sfog ieħor għat-turiżmu tagħna, però rridu nkunu attrezzati għalih biex inkunu nistgħu nipparteċipaw f'dan is-suq.

Ma naffordjawx li ma nagħtux l-imbuttaturi kollha li hemm bżonn lit-turiżmu biex Malta tagħmel ħafna iktar suċċess f'dan is-settur.

Mr Speaker, kien hemm min semma wkoll l-investiment ta' 'l fuq minn USD600 miljun ta' l-Air Malta li tħabbar proprju l-ġimgħa li għaddiet.

Iżda xi membri min-naħa ta' l-Oppożizzjoni donnhom ma fehmux eżattament x'jinvolvi għax staqsew jekk jagħmilx sens li nibqgħu għaddejjin bil-privatizzazzjoni issa li l-Air Malta se tinvesti dawn il-flus kollha.

Kien hemm min staqsa wkoll jekk dan il-proċess jistax ikun ta' theddida għal dan l-investiment li finalment ikollu jħallas għalih il-poplu Malti.

Din hija mistoqsija bbażata fuq miżinformazzjoni to start with.

Wara l-inċident tal-11 ta' Settembru s-settur ta' l-avjazzjoni ġie effettwat minn żewġ aspetti.

L-ewwelnett il-prezzijiet ta' l-ajruplani l- ġodda waqgħu sew u allura l-Air Malta ħatfet din l-opportunità.

L-Air Malta taħdem permezz ta' kumpannija ikbar, l-ILFC li tista' tixtri numru ta' ajruplani ferm iktar milli nistgħu nixtru aħna, u allura tixtrihom bi prezz ferm iktar kompetittiv milli jista' jixtrihom pajjiż żgħir bħal tagħna.

It-tieni nett, minħabba dak li ġara fil-11 ta' Settembru t-tariffa tal- lease ta' l-ajruplani waqgħet kważi bin-nofs meta mqabbla mas-sajf li għadda.

Għaldaqstant fl-investiment li jmiss minflok ma l-Air Malta se toħroġ il-kapital daħlet f'arranġament ta' lease ta' ajruplani ġodda għat- 12-il sena li ġejjin.

Hawnhekk għandna pakkett li huwa extremely attractive li qed ipoġġi l-pedamenti ta' l-Air Malta fuq bażi soda għat-12- il sena li ġejjin.

Minflok ma l-Air Malta se tixtri l-ajruplani u tipprezzahom over the years, se tgawdi mill-benefiċċju ta' ajruplani ġodda - li huma l-latest generation u allura jkunu fuel efficient - għax se tordnahom qisha qed tixtrihom.

Fil-fatt ħafna min-negozjati kienu jinvolvu trattattivi fuq il-makni, fuq it-tip ta' distanza li jridu jkopru u affarijiet oħra.

Fil-fehma tiegħi l-Air Malta għamlet xogħol eċċellenti, kemm fl-assessment kif ukoll għall-mod professjonali li bih saret l-għażla, li wassal biex pajjiżna jiggwadanja ħafna.

Jien żgur ma nikkonsidrax dan l-arranġament bħala xi ħaġa negattiva għal dan il-proċess ta' privatizzazzjoni li għaddejjin minnu bħalissa.

Anzi, jekk l-Air Malta tkun iktar kompetittiva, kif qed tiggarantixxi d-deċiżjoni li ttieħdet mill-Air Malta, allura tkun f'pożizzjoni li tgawdi wkoll mill-faċilitajiet mogħtija b'iktar effiċjenza - u dak li nistennew mis-settur privat - bil-possibbiltà ta' ħolqien ta' business ġdid għall-Air Malta.

Qamet ukoll il-kwestjoni l-art ta' l-Air Malta.

Din hija safeguarded għax il-parti li qed tuża l-Air Malta mhix se tikkriha mill-MIA, imma se tkun direttament għandha.

Allura kellna nippjanaw dan il-proċess biex iktar 'il quddiem niġu f'dan il-parlament ħalli l-art li qed tuża l-Air Malta tkun tista' tiġi b'titolu u mhux sempliċement b'kera.

Naturalment dan il-proċess ħa ħafna żmien minħabba l-komplikazzjonijiet tan- negozjati u tal-proċess legali, u meta niftakar li l-ex-chairman ta' l-MIA kien qal li dan il-proċess seta' jiġi mitmum sa l-aħħar ta' l-1998, ikolli ngħid li ma kellhomx idea x'jinvolvi sewwa dan il-proċess.

Mr Speaker, jekk wieħed iħares lejn is-suċċess ta' l-MIA jara li f'dawn l- aħħar għaxar snin l-MIA investiet madwar Lm36 miljun fil-proċess ta' l- iżvilupp ta' l-airport li rnexxielha tirkuprahom kollha.

Fil-fatt fl-aħħar erba' snin l-MIA għamlet investiment ta' madwar Lm9 miljun.

Dan ifisser li bdejna nħarsu lejn żviluppi oħra biex inkunu nistgħu niżguraw li jkollna l- aħjar servizzi possibbli bl-iktar prezz kompetittiv u bl-iktar effiċjenza li jista' jkollna.

Mr Speaker, peress li aħna m'għandniex riżorsi naturali, u l-main assets tagħna huma r-riżorsi umani, il-pożizzjoni ġeografika u l-klima li jeffettwaw it-turiżmu, irridu niżguraw li s-servizzi li noffru jkunu mill- iktar kompetittivi.

Allura ma jistax ikollna prattiċi ta' xogħol li ma jagħmlux sens, burokrazija żejda jew sistemi li jikkreaw l-impjiegi għalxejn għax dawn jgħollu l-cost u jnaqqsu l-kompetittività.

It-tieni nett irid ikollna l-effiċjenza, fis-sens li t-turn-around ta' l- ajruplani jsir malajr kemm jista' jkun għax inqas ma ajruplan jagħmel ħin fl-art iktar tkun tista' tutilizzah il-kumpannija li ttajru.

It-tielet ħaġa hija s-servizz li jingħata lill-konsumatur u lill-passiġġieri.

Il- proċess tad-dħul u ħruġ tal-passiġġieri mil-pajjiż irid isir bl-inqas inkonvenjenzi.

Per eżempju, ma jridx ikun hemm queues esaġerati minħabba li l-ajruport ma jkunx jista' jlaħħaq mal-flow tat-turisti u nies oħra li jkunu għaddejjin, u allura jkun hemm bżonn ta' l- infrastruttura neċessarja.

Issa, wara dawn l-10 snin ta' suċċess, wasalna biex nagħmlu pass ieħor.

Il-pass li jmiss huwa li nippożizzjonaw lilna nfusna internazzjonalment, b'mod li nkunu qegħdin inġibu kemm jista' jkun vantaġġi lejn pajjiżna biex inkunu nistgħu nesplojtjaw il-links u l- esperjenzi tal-partners ġodda li se jidħlu fl-ajruport internazzjonali ta' pajjiżna.

Din hija xi ħaġa pożittiva, xi ħaġa li kont nistenna li tkun supported min- naħa ta' l-oppożizzjoni, għad-diversi raġunijiet li semmejt, fosthom għaliex hi wkoll kienet miexja bi proċess ta' privatizzazzjoni.

Mid- dokumenti li rajt, l-oppożizzjoni donnha kienet se timxi fuq il-pass tal- Maltacom, jiġifieri li tbiegħ lil investituri li ma tkunx taf min huma, xi ħaġa li ma naħsibx li hija addattata għal pajjiżna, anzi, għandha tiġi skartata.

Jien nistaqsi għaliex il-gvern preċedenti kien se jipprivatizza 40% ta' l- ajruport, meta xi membri tiegħu, bil-mod kif tkellmu taw l-impressjoni li huma ma jaqblux mal-privatizzazzjoni.

Jien naħseb li l-membri ta' l- oppożizzjoni għandhom bżonn jiċċaraw l-affarijiet bejniethom biex għallinqas, meta jitkellmu, jagħmlu dan b'mod konsistenti ma' xulxin.

Nerġa' ngħid li l-Onor.

Leo Brincat qagħad attent ħafna meta tkellem.

Fil- fehma tiegħi ma tax raġunijiet sodi li huma bbażati fuq il-loġika u l- oġġettivita`, għaliex l-oppożizzjoni se tivvota kontra.

L-Onor.

Brincat ma tax ir-raġunijiet li wieħed kien jistenna.

Għal darbtejn, tlieta, qal biss li l-oppożizzjoni Laburista ma tridx tgerrex lill-investiment u li għalkemm se tivvota kontra, m'għandhiex tiġi interpretata bħala li għandha tagħmel xi ħsara.

Pero', meta imbagħad smajt lill-kelliema ta' wara, ġibt għajnejja wara widnejja, għax bażikament dawn kienu qegħdin jagħmlu throw-back għal żminijiet oħra, għal meta l-gvern preċedenti, kif kulħadd jaf, kien se jgħaddi minn proċess ta' privatizzazzjoni.

Mr Speaker, irrid ngħid dan it-tip ta' proċess se jkompli jkattar l- attivita` ekonomika u l-kompetittivita` f'pajjiżna.

Għal min wera dubju dwar kif se jiġu ffissati r-rati eċċ., tajjeb li ngħid li fil-fatt, se jkun hemm diversi regolaturi, bħalma hi s-civil aviation - li se tkun għadha hemmhekk, tieħu sehem fid-deċiżjonijiet u tirregola fejn ikun hemm bżonn – fosthom bord li għandu x'jaqsam mal-users ta' l-ajruport, fejn l-MIA se tkun f'minoranza.

Dan il-bord se jiddeċiedi hu dwar affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' tariffi li jridu jitħallsu.

B'hekk nistgħu naslu għal regolamentazzjoni aħjar.

Il-kelliema ta' l-oppożizzjoni qajjmu xi punti dwar il-possibilita` - fejn qalu li din hija estrema –li l-MIA tabbuża mill-pożizzjoni ta' monopolju li se jkollha.

Tajjeb li ngħid li s-soluzzjoni m'hijiex li jintefa' kollox lejn il-gvern, imma li jkun hemm l-istituzzjonijiet neċessarji, bħalma hu l- Uffiċju tal-Kompetizzjoni Ġusta, biex jirregolaw l-aġir ta' entita` li jkollha ċerta dominanza fis-suq.

Allura m'huwiex iktar permessibbli li per eżempju l-MIA tagħmel ċerti kundizzjonijiet fir-rigward ta' tenders biex tagħtihom lil min trid jew biex teskludi lil xi ħadd.

Il-verita` dwar din il-possibilita` li ssemmiet mill-Onor.

Mangion, fejn anke staqsa dwar min se jirregola lill-MIA, issa li se tkun entita` privata, hi li f'pajjiżna hawn l-istituzzjonijiet neċessarji biex dan ikun jista' jsir.

Min jaħseb li dan jista' jsir biss billi l-affarijiet ikunu f'idejn l-Istat, għadu mwaħħal ma' żminijiet oħra għax is-sitwazzjoni llum hija li wieħed jista' jikkontrolla mingħajr ma jkollu ownership.

Jekk il- partit Laburista ma jemminx li biex wieħed jirregola entita`, ma jistax juża organizzazzjonijiet regolaturi imma jrid bilfors ikollu l-ownership tagħha, ikolli ngħid li għandu idea antikwata.

Illum jeżistu diversi strutturi biex kemm jista' jkun ikun hawn a level playing field.

Kulma jmur, dawn qed ikollhom rwol iktar importanti fis- sistema ekonomika ta' pajjiżna.

Huwa ferm preferibbli li jkun hawn dawn l- istrutturi li jikkontrollaw, anke istituzzjonijiet tal-gvern li huma ta' natura ta' monopolju.

Billi l-gvern ikun l-owner, dan ma jfissirx li f'dawn l-istrutturi ma jkunx hemm ċerti behaviour patterns li jkunu ta' abbuż fuq il-konsumatur.

Dażgur li jista' jkun hemm minn dawn, u huwa proprju għalhekk li l-argument ta' ownership m'huwiex l-argument prinċipali.

L- argument prinċipali għandu jkun li jkun hemm regolaturi u sistemi li jiżguraw a level playing field.

Is-sistema ta' level playing field hija importantissima biex ħadd ma jiġi żvantaġġjat.

Jien naħseb li dawk li tkellmu b'dan il-mod insew li llum f'pajjiżna hawn minn dawn l- istituzzjonijiet, li għandhom is-saħħa kollha li jirregolaw u jneħħu l- abbuż.

Mr Speaker, il-proċess li għaddejjin minnu f'din il-mozzjoni partikolari, finalment se jwassalna biex inkunu f'pożizzjoni fejn bill-mod ta' kif it- terminal se jkun imħaddem mill-privat, l-ownership se jibqa' tal-gvern.

Rigward din il-pożizzjoni fundamentali, jien ma nistax nifhem għaliex l- oppożizzjoni qiegħda toġġezzjona.

Kif għedt, l-argumenti li qajjmet s'issa bħala raġuni għaliex se tivvota kontra – u forsi 'l quddiem jista' jkun hawn xi membru ieħor li meta jitkellem, joħroġ b'xi raġuni ta' sustanza - huma fjakki, anzi, kif diġa' għedt, ċerti argumenti huma throw-back għal żmien ieħor.

Jien naħseb li l-oppożizzjoni qiegħda tinsa li hi wkoll kienet se tgħaddi minn dan il-proċess.

Għalhekk jien nappella lill-partit Laburista biex ikun oġġettiv u realistiku fil-pożizzjonijiet li jieħu, fis-sens li ma jagħmilx bħall-Onor.

Mangion, li qal li l-kumpannija se jkollha d-dritt li toħroġ loans fuq il- proprjeta`, u dawn il-loans jistgħu jkunu wkoll fuq sussidjarji barra minn Malta, fuq xi relazzjoni ma' xi kumpannija barranija.

Dan m'hu veru xejn.

Jekk wieħed iħares lejn il-kuntratt isib li din hija limitata għal sussidjarji f'Malta, u aħna jidhrilna li fil-kuntratt hemm biżżejjed safeguards biex wieħed ikun jista' jiżgura li la jxekkel l-iżvilupp futur ta' din l-entita`, li huwa mportanti għall-iżvilupp ta' pajjiżna, u lanqas ma jpoġġi lil xi ħadd f'xi pożizzjoni li jiddomina, mingħajr ma jkollu mezzi biex jiġi kkontrollat jew regolat b'sistemi moderni li m'humiex użati biss hawn Malta, imma huma użati f'diversi pajjiżi, inkluż fl-ajruport ta' Vjenna, li rrid ngħid li qiegħed jagħmel suċċess kbir.

Illum minn dan l- ajruport jgħaddu madwar 12-il miljun passiġġier, li bis-saħħa t'hekk, Vjenna ġiet trasformata f'hub għal dak ir-reġjun, xi ħaġa li 10 snin ilu kienet tidher impossibbli.

Jekk Alla jrid, aħna wkoll jista' jkollna dan it- tip ta' żviluppi f'pajjiżna, li ċertament li jkunu ta' benefiċċju għall- poplu Malti u Għawdxi kollu.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Mr Speaker, ippruvajt nifhem dak li kien qed jgħid l-Onor.

Bonnici, speċjalment lejn l-aħħar tad-diskors tiegħu, meta semma' l- kumitati, bordijiet, awtoritajiet li hawn f'pajjiżna biex jikkontrollaw kollox.

Qal li l-partit Laburista ma jaqbilx ma' dawn il-bordijiet u għandu jgħid għaliex.

Semma' wkoll it-taħwid fir-rigward tal-privatizzazzjoni u l- fatt li aħna ma konniex naqblu magħha.

Il-kollegi tiegħi minn din in-naħa tal-Kamra ma qalux hekk.

Aħna, meta ridna nipprivatizzaw, ridna nagħmlu kollox bis-serjeta`.

L-Onor.

Bonnici qal li aħna konna daħħalna lill-banek biex jippreżentaw shareholders li ħadd ma kien jaf min huma, u la semma' dan il-fattur, tajjeb li ngħidu li lanqas lix-shareholders imdaħħin f'din il- privatizzazzjoni ma nafu min huma, għax kollox sar f'żewġ minuti.

Fi żmien qasir, dawk kollha li tefgħu it-tender biex jidħlu fl-ajruport, inqatgħu barra.

Per eżempju waħda mill-kumpanniji li uriet id-dubju tagħha dwar il- mod ta' kif saru l-affarijiet, kienet talbet biex tkun taf kif se jsiru ċerti proċeduri, x'kien se jiġri, x'kundizzjonijiet kienu se japplikaw, imma minkejjal Ii kitbet għal darba, tnejn tlieta, baqgħet ma rċeviet xejn, tħalliet fl-għama biex f'daqqa waħda, minn taħt, tfaċċat din il-kumpannija.

Wara l-aħħar darba li tkellimt f'din il-Kamra, għat-tieni darba erġajt irċevejt ittra uffiċjali biex id-diskors li għedt hawn ġew nirrepetih barra.

Lil min bagħtli din l-ittra, jien ngħidlu li m'għandhomx għalfejn jinkwetaw għax għad jasal iż-żmien meta dan id-diskors ngħidu barra.

Jien ma nħobbx inweġġa' bi kliemi, pero' irċevejt ittri simili meta kont tkellimt dwar il-Posta u anke meta tkellimt dwar il-Gozo Channel.

Illum għadda ż-żmien minn fuq dawn iż-żewġ każijiet u d-diskors li kont għedt dakinhar hawn ġew, m'hemmx bżonn nerġa' ngħidu barra għax min kien bagħtli dawk l-ittri għalqu ħalqhom u l-partit Laburista ħa r-raġun bil-kwiet.

L-Onor.

Bonnici semma' l-mod ta' kif saru l-affarijiet f'dawn l-aħħar 10 snin.

Kieku semma' dawn l-aħħar sentejn, ma kont ngħid xejn imma la mar 10 snin lura, ikolli nikkummenta.

Meta jien sirt ministru responsabbli mill- ajruport, it-taħwid li sibt fil-kuntratti tal-ħwienet kienet xi ħaġa li ma titwemminx.

Dawn il-kuntratti ma kienux kollha bħal xulxin, min kien jagħlaq f'ċerta data u min kien jagħlaq meta l-bord ta' dak iż-żmien jiddeċiedi li għandu jingħalaq.

Kien hemm saħansitra min iffirma kuntratt għal ħanut, u wara l-gvern weħel somma flus għax dan il-ħanut kien ittieħed minn idejn din il-persuna biex jingħata lil ħaddieħor.

Niftakar li fir- rigward ta' dan il-każ, konna domna sena niġġieldu biex nilħqu kompromess.

Fl-ajruport kien hemm anke ħwienet li kienu jinfetħu mingħajr ħadd ma kien ikun jaf ta' min huma.

Min kien iffirma l-kuntratt għall-cafeteria, minkejja li waħda mill-kundizzjonijiet kienet li jirranġa dan il-ħanut, baqa' ma rranġa xejn.

Il-Ministru llum ġie hawnhekk jgħidilna li issa se jitwaqqaf bord biex jara kif qegħdin isiru dawn l-affarijiet.

Għandna daqstant bordijiet biex jaraw kif isiru l-affarijiet f'dan il-pajjiż, u ma jsir xejn!

Per eżempju billi hawn il-bord tal-konsumatur, x'sodisfazzjon qiegħed jieħu l-konsumatur?

Ejjew inkunu realistiċi, x'qed jieħu l-konsumatur mingħand dan il-bord?

Xejn, għax kollox jibqa' għaddej.

L-aħħar privatizzazzjoni li kellna kienet dik tal-Posta, fejn is-sidien il- ġodda kienu qalu li fi żmien tliet xhur kellhom iħejju programm dwar kif se jħaddmu lill-Posta, kif se jirranġaw l-affarijiet u jġibuhom 'il quddiem.

Meta aħna staqsejna liċ-chief executive dwar jekk dan il-programm kienx se jiġi pubblikat, ir-risposta tiegħu kienet li iva, biex kunħadd ikun jaf b'dak li jkun se jsir.

Imma dan il-programm mhux talli ma sarx, talli ċ- chief executive telaq u minfloku ġie maħtur ieħor!

U dan minkejja l-flus li kienu tħallsu biex dan il-programm isir.

Jien naħseb li erġajna twikkejna bl-istess nies li kienu mdaħħlin fl-Afrika u f'postijiet oħra, għax sal-lum għaddew tliet xhur minn din il-privatizzazzjoni, u għadu ma sar xejn.

Il-Ministru qalilna wkoll li l-privatizzazzjoni m'għandux jikkmandaha l- gvern.

Imma dan kif jista' jkun jekk il-gvern għad baqagħlu 60% mill- kumpannija?

Anke hawnhekk qegħdin nidħku bin-nies?

Allura l-gvern x'se jkun qiegħed jagħmel hemm, xejn?

Aħna m'aħniex qegħdin ngħidu li l-gvern għandu jindaħal, anzi, jagħmel sew li ma jindaħalx.

Lanqas il-gvern ta' l- Ingilterra ma ndaħal, avolja l-Ministru Bonnici qal....

Il-gvern Ingliż ma ndaħalx fit-trasport, imma l-ministru responsabbli kellu jirriżenja minħabba t-taħwid li kien hemm f'dan il-qasam, li se jkollu jerġa' jittieħed lura.

Dawn affarijiet lill-poplu rridu ngħiduhomlu mill-bidu, għax iż-żgħażagħ tal-lum ma jafux li fl-istorja, il-privat dejjem ħataf kollox bil-kwiet.

Ma jafux li l-Unjoni Ewropea, għall-ewwel kienet il-common market, imbagħad beda dieħel il-privat bil-mod il-mod.

Jekk nieħdu dawn l-aħħar 10 snin naraw li l-partit Laburista wkoll kien ħadem biex f'pajjiżna jkun hawn ajruport tajjeb, għax kien jemmen li b'hekk biss inkunu nistgħu nikkompetu mal-bqija tad-dinja.

Jekk infittxu fil- gazzetti ta' dak iż-żmien naraw li meta l-gvern Laburista kien bena r- runway, l-oppożizzjoni Nazzjonalista kienet qalet li dik kienet kollha ħela ta' flus.

Anzi aħna ma nfaqniex il-miljuni li nefqu huma fl-air terminal!

Aħna konna ġibna l-għajnuna mill-Italja, ħdimna bil-ħaddiema tal-gvern u għamilna ajruport sura ta' nies u runway, peress li ma kienx hawn waħda.

Imma l-partit Nazzjonalista tgħidx kemm ikkritika lil din ir-runway, u saħansitra kien hemm wieħed għaref li kien qal li din lanqas għall- karettuni ma kienet tajba.

Dakinhar, il-privat ma riedx jidħol.

U lill-Air Melita, ta' żmien Dr. George Borg Olivier, insejniha?

Dak iż-żmien kien intqal li ġie xi ħadd minn barra, ħa kemm kien hawn flus tal-Maltin – anke din kienet privata – libbes lin-nies ta' air hostesses u ta' pilots, ġab simulator biex taparsi jitilgħu u jinżlu mill-ajruplan, kien jittrenjahom f'dak l-ajruplan li kien inqabad f'pajjiżna, u seraq il-flus kollha li kien hawn, għax kulħadd kien ħa sehem – mingħajr ma nsemmi lil ħadd – kulħadd kien tefa' x-shares fiha sakemm imbagħad l-Air Melita telqet bil-mod il-mod u spiċċa kollox duħħan.

Mr Speaker, meta bejn l-1973 u l-1974 il-gvern Laburista ġie biex iwaqqaf l- Air Malta, hawn ġew stess kien hawn min issuġġerixxa li l-linja nazzjonali ta' l-ajru tagħna tibda taħdem flimkien ma' l-aqwa linji ta' l-ajru, fosthom mal-British Astronomical Association u ma' l-Air France, u meta fl- aħħar aħna għażilna lill-Pakistani Airways, qalulna li l-ajruplani li għandha din il-kumpannija huma għasafar taċ-ċomb.

Fil-fatt dak iż-żmien kien hemm min saħansitra kien jistħi jmur jaħdem ma' l-Air Malta minħabba li kien hawn min kien qed jgħid li l-ajruplani tal-kumpannija ta' l-ajru li kienet qed taħdem magħha l-Air Malta kienu għasafar taċ-ċomb, pero` fil- fatt il-Pakistani Airways għallmet ħafna affarijiet lill-Maltin u l- Għawdxin, u bis-saħħa tal-moviment tal-ħaddiema beda jkollna l-ewwel pilots Maltin.

Dak iż-żmien kien permezz tal-gvern tal-ġurnata li kellna l- infrastruttura għax il-privat ma kienx ried jidħol f'dan il-qasam.

Lill- Air Malta ħadd ma kien iridha għax ħadd ma ried joħroġ flus biex jgħallem lill-Maltin, kuntrarjament għal-lum.

Illum kulħadd iridha lill-Air Malta għax maż-żmien din il-kumpannija mxiet 'il quddiem u saret b'saħħitha ħafna biex illum nistgħu ngħidu bi ftaħir li għandna air hostesses u piloti, kemm nisa kif ukoll irġiel, li qed iħabbtuha ma' l-aqwa air hostesses u piloti barranin.

Suppost il-BAA kienet reġistrata f'Malta, imma minkejja dan kollu, il-hostesses li kienet tħaddem kienu kważi kollha Ingliżi u ftit li xejn kienet timpjega Maltin.

Fil-fatt qabel ma tela' l-gvern Laburista ta' l-1974, qatt ma kien għad kellna piloti Maltin.

Jien niftakar li meta l- Isqof Gonzi kien mar ibierek l-ajruplani ta' l-Air Malta, kien hemm ħafna nies li kienu qalu: Kellu bżonn iberikhom għax biex itiru u jieħdu tisbita għal isfel ma jridu xejn.

Kien hemm min anke beda jbeżża' lin-nies milli jsiefru ma' l-Air Malta u jħeġġiġhom biex isiefru ma' kumpanniji oħra ta' l- ajru, bħall-BAA, bl-iskuża li dawn il-kumpanniji huma iktar effiċjenti.

Ara llum, meta l-Air Malta tagħlaq żmienha, erħilu kulħadd imur bil-ġlekk u biċ-ċoff biex jixrob mal-barranin!

Insew kemm kienu jikkritikawha lill-Air Malta qabel, u llum bilkemm ma jridux jgħidu li l-Air Malta saret fi żmienhom!

L-unika ħaġa li għamel il-gvern Nazzjonalista lill-Air Malta kienet li ġabilha l-ajruplani JR 70s, biex imbagħad kellu jitgħabba bihom il-gvern Laburista.

Dak iż-żmien li l-Air Malta kienet tgħabbiet b'dawn l- ajruplani, il-Ministru Bonnici żgur li kien jaf x'inhu jsir, u jekk jgħid li hu ma kienx jaf x'inhu jsir, jien ngħidlu li allura kellu jitlaq għax ma jistax ikun li kien fil-pożizzjoni li kien u ma kienx jaf x'inhu jsir.

Dan bħalma ġara fir-rigward ta' l-HSBC fejn meta l-Ministru Bonnici ġie intervistat mill-press fuq il-kwestjoni ta' l-HSBC, huwa qalilhom li hu ma jaf xejn għax il-Ministru Dalli ħawwad kollox waħdu.

Jien ngħidlu: Allura inti x'qed tagħmel hemm!?

M'inti qed tagħmel xejn, u allura l-Ministru Dalli għandu raġun iħawwad waħdu!

Jekk inti ma tinteressax ruħek, allura sewwa għamel il-Ministru Dalli li ħawwad waħdu!

Mr Speaker, meta kienu ġew f'pajjiżna l-kumpanniji li semmejt, jiġifieri dik Amerikana u dik Lebaniża, u aħna konna nnegozjajna joint ventures magħhom biex indaħħlu lill-privat, kulħadd kien daħak bina għax qalulna: Mela se mmorru nfittxu ż-żejt?

Imma bis-saħħa tal-Medserv, li minnha l- gvern kellu 60% u l-privat kellu 40%, il-Maltin ma baqgħux jaħdmu bħala labourers, jifirxu s-sodod jew jaħslu l-platti imma tgħallmu jaħdmu fuq ir- rigs taż-żejt.

Fil-fatt permezz tal-Medserv, kien hemm min laħaq saħansitra manager fuq ir-rigs taż-żejt.

Ta' min jgħid li din il-joint venture tal-Medserv kienet saret bejn il-gvern Malti, bejn kumpannija Amerikana u bejn kumpannija Lebaniża, li kienet l-aqwa kumpannija tal- catering li kien hawn fil-Mediterran.

Ara mbagħad meta tela' l-gvern Nazzjonalista, dan kien baqa' sakemm tefa' lill-kumpannija Lebaniża u l- kumpannija Amerikana 'il barra, imma dawn l-affarijiet ħadd ma jsemmihom.

Jien niftakar li Dom Mintoff kien jibkilhom lill-industrijalisti Maltin biex jidħlu f'joint ventures mal-gvern, imma dawn kienu jgħidulu li ma jissograwx.

Ara mbagħad, f'daqqa waħda kulħadd ried jidħol f'joint venture mal-gvern għax bil-mod kif żviluppaw l-affarijiet, ħadd ma kien daqshekk ħmar li ma jaħtafx din l-okkażjoni.

Dan bħal meta jkollok tarbija; sakemm din tkun f'eta` li tkun tibki ħafna, ħadd ma jissogra jżommha għandu, u mbagħad, meta din tibda titfarfar ftit u ma tibqax tibki, f'daqqa waħda kulħadd ikun irid iżommha miegħu.

Issa hawnhekk jien qed nirriferi kemm għall-gvernijiet Nazzjonalisti kif ukoll għal dawk Laburisti, jiġifieri jien m'iniex qed ngħid li kien hemm gvernijiet li għamlu kollox tajjeb u kien hemm gvernijiet li għamlu kollox ħażin, imma huwa fatt li meta xi ħaġa tibda timxi 'l quddiem, f'daqqa waħda jkun iridha kulħadd.

Mr Speaker, aħna, bħala partit Laburista, irridu li l-affarijiet isiru bis- serjeta`, u għalhekk ma nistgħux naqblu li niffirmaw kuntratt li ħadd għadu ma jaf x'se jiġri permezz tiegħu, bħalma ġara fil-każ tal-Posta.

Il-Membri tan-naħa l-oħra qed jiftaħru li ġiet il-Lufthansa f'pajjiżna.

Huwa veru li ġiet il-Lufthansa f'pajjiżna, imma jien nistaqsi lill-Membri tan-naħa l- oħra: Kellimtuhom lill-ħaddiema biex taraw kif dawn qed jiġu mwarrbin mil- Lufthansa?

Jien naqbel li ssir joint venture mal-Lufthansa, imma mbagħad ma naqbilx li l-ħaddiema tagħna għandhom jiġu mwarrbin, anke jekk ikunu kapaċi.

Per eżempju, jien nistaqsi lill-Ministru Bonnici - u din il- mistoqsija għadu ma rrispondihieli ħadd - Inti taf li għalkemm ċertu wieħed Abela kien wieħed mill-aqwa air traffic controllers li kellna u l-airport kien jafu fuq ponot subgħajh, meta spiċċa l-gvern Laburista kien laħaq minfloku wieħed li lanqas biss kellu nofs il-kwalifiki li kellu dan Abela?

Fil-fatt imbagħad dan Abela mar għal xi tliet snin jew erbgħa jaħdem barra minn Malta jmexxi l-ajru ta' l-Ewropa, u ma baqax hemmhekk minħabba li l- familja tiegħu riedet tiġi lura Malta.

Imbagħad noqogħdu ngħidu li l- barranin huma tajbin u mhux il-Maltin!

Lili dan hu li qed idejjaqni.

Meta jien tkellimt hawn ġew fuq it-taħwid li hemm l-airport, kien hemm avukat li kitibli xi tliet ittri, u jien ngħidlu: Ibgħat ittri kemm trid, u mbagħad meta jasal iż-żmien inwieġbek barra!

Per eżempju, jien nistaqsi: Kif qed joħorġu t-tenders ta' ċerti ħwienet li hemm fl-airport?

Min jaf kemm qed iħallsu s-sidien ta' dawn il-ħwienet?

Ta' min jgħid ukoll li llum uħud minn dawn il-ħwienet għalqu, u allura jien nistaqsi wkoll: Issa min se jiddeċiedi x'se jiġri minn dawn il-ħwienet?

L-MIA?

Jew il-bord li għamel riferenza għalih il-Ministru fid-diskors tiegħu?

U x'saħħa se jkollha l-kumpannija l-ġdida li se tmexxi l-airport ta' pajjiżna?

L-Air Malta se tibqa' tiġi meqjusa bħal-linji l-oħra?

U jekk għada pitgħada niġu nifformaw parti mill-Ewropa, jew aħjar mill-Unjoni Ewropea - għax aħna diġa' nifformaw parti mill-Ewropa.

Issa jekk ersaqniex xi daqsxejn 'l hemm bir-riħ ma nafx, imma s'issa għadna parti mill-Ewropa - l-Air Malta se tkun tista' tikkompeti mal-linji ta' l-ajru l-oħra, fosthom ma' dawk Awstrijaki u Ġermaniżi?

Il-linja ta' l-ajru Awstrijaka, minkejja dak li għaddiet minn xiex għaddiet wara t-traġedja tal-11 ta' Settembru, għamlet passi kbar.

Ara l-Air Malta iktar ħassitha t-traġedja tal-11 ta' Settembru minħabba li ġejja minn pajjiż żgħir.

Imma intom taħsbu li l-linja ta' l-ajru Awstrijaka se tiġi taħslilna wiċċna biex inkunu aħjar minnha?

Possibbli li wasalna biex nemmnu dawn l-affarijiet?!

Jien m'iniex qed ngħid li din il- linja ta' l-ajru m'għandhiex tidħol bħala joint venture, imma ġaladarba l- gvern Malti għandu l-maġġoranza ta' l-ishma ta' l-ajruport nazzjonali tagħna, huwa għandu jassigura ...

Naf li issa se jiġu l-kelliema tal-gvern jgħiduli li se jkollna l-assigurazzjoni, imma jien ngħidilhom: Daqskemm kellhom assigurazzjoni l-ħaddiema ta' l-HSBC jew il-ħaddiema tal-posta taħt il-kuntratti l-ġodda!

Imbagħad xi ngħidu għal min ġietu l-idea li fl-airport nagħmlu l-uffiċini tal-ħadid?

Jaf il-poplu Malti b'dan?

U possibbli li l-ħaddiema tad- Dockyard u tax-Shipbuilding ma kenux kapaċi jagħmlu dawn l-erba' ħadidiet, u kellna nġibu lill-Pollakki u lill-barranin biex jagħmluhom?

Imbagħad xi ngħidu għall-fatt li l-ewwel l-Awtorita` ta' l-Ippjanar qalet li t-twieqi ta' dawn l-uffiċini ma jistgħux isiru tar-ramm - imissha m'għandhiex saħħa l-Awtorita` ta' l-Ippjanar! - u mbagħad ħalliet li jsiru dawk it-twieqi tal- ħadid, qishom gallinari?!

Ikun interessanti jekk wieħed jgħid li dan il- ħadid ġie jiswa 'l fuq minn Lm1 miljun, u nerġa' ngħid li dawn il-flus ħaduhom il-barranin.

Ħalli ngħidilkom kemm huma tajbin il-joint ventures u kemm hi tajba l- Lufthansa li ġibtu.

Issa aħna se nkunu rridu bilfors nibdew noħorġu international tenders fl-Ewropa.

Fil-fatt anke l-Greċja, ħarġet international tender biex tibni airport li jiswa 'l fuq minn Lm95 miljun, liema tender ħaditu kumpannija Ġermaniża, u meta aħna tkellimna mal-Griegi, qalulna li din il-kumpannija Ġermaniża lanqas musmar ma ħadu mill-Greċja, u mbagħad, biex din il-kumpannija Ġermaniża tkompli tagħmlilhom il-melħ fuq il-ferita, lill-Griegi ġabitilhom jaħdmu f'dan l-ajruport ħaddiema Torok!

Kif għedt diġa', aħna, bħala partit Laburista, m'aħniex kontra l-joint ventures, imma per eżempju, ma nistgħux naqblu li jinġabu l-Ġermaniżi hawn Malta biex joqogħdu jsewwu.

Jien nistaqsi: X'ikunu qed jieħdu l-Maltin minn din il-joint venture jekk il-qligħ li jsir ma jibqax f'pajjiżna imma jmur barra?

Fil-fatt din il-kumpannija Ġermaniża li qed topera minn Malta kulma qed tħallas hija biss il-kera.

U mela jiġi l-Ministru jgħidilna li m'għandniex interess!

Dażgur li għandna interess aħna!

Imma aħna rridu li l-affarijiet isiru sew u b'mod trasparenti, u ma rridux li, per eżempju, jiġri kif ġara fir-rigward tal-Posta fejn wara li ġie ffirmat il-kuntratt qalulna li lanqas biss jafu min huma x-shareholders!

Dażgur li jafu min huma!

Fil-fatt kien hemm saħansitra ġurnalista li ħarġet tattakkakom u tgħajjarkom li l-affarijiet ma sarux sew, u din il-ġurnalista tant m'hijiex xi waħda minn tagħna li biex għalaqtulha ħalqha, tajtuha Lm13,000 fis-sena!

Imma issa mhux noqogħdu nakkużaw lill-partit Laburista li ma jafx x'irid.

Dażgur li jaf x'irid il-partit Laburista!

Aħna wrejna x'irridu, u huwa llum li hemm ħafna affarijiet li qegħdin fl-ajru.

Per eżempju, issa x'se jiġri mill-ħaddiema ta' l-airport?

Se jiġri bħalma ġara fil-każ tal-Posta fejn l-ewwel kulħadd jagħtina l-assigurazzjonijiet u mbagħad insibu li l- ftehim kien li jitnaqqsu n-nies minn mal-Posta?!

Il-membri tan-naħa l-oħra għaliex qed jgħidu li l-Posta marret 'il quddiem?

Għax ingħalqu diversi letter boxes li kellna mxerrda ma' Malta u Għawdex?!

Qabel kienu jgħidu li la jiġu ta' l-HSBC f'pajjiżna, se nkunu iktar effiċjenti u kollox se jimxi fuq ir-rubini, pero` llum ta' l-HSBC ġew u kulħadd jaf x'effiċjenza hemm fil-banek!

Huwa biżżejjed li tgħaddu minn quddiem xi bank biex taraw xi queues qed ikun hemm fil-banek.

Imma issa ħalli nkompli b'dak li kont qed ngħid.

Mr Speaker, se nerġa' nirripeti mistoqsija li għamiltha diġa', u se nerġa' nirripeti din il-mistoqsija biex ħadd ma jerġa' joqgħod jerġa' jibgħatli l- ittri biex jgħidli nirripeti dak li għedt hawn ġew barra: X'kuntatti kellu l-viċi-chairman ta' l-MIA mal-kumpannija Awstrijaka waqt li din kienet qed titfa' t-tenders u tikkompeti ma' kumpanniji oħrajn?

Issa hawnhekk irrid nagħmilha ċara li m'iniex qed nagħmel din il-mistoqsija biex niddefendi lill-Amerikani.

Qalulna li ntgħażlet it-tender tal-kumpannija Awstrijaka għax it-tender tal-kumpannija Amerikana kien ta' Lm1 miljun iktar, imma jekk intom ħallejtu lill-kumpannija Amerikana bla ebda risposta!

Il-gvern qal li hu ta l-istess vantaġġi lill-kumpannija Awstrijaka u lill-kumpannija Amerikana, u meta kien hemm kumpannija minnhom li offriet tender ta' Lm1 miljun iktar, il-gvern ma setax ikompli jibqa' jtawwal u allura għażel lill- kumpannija l-oħra.

Li kieku sar kollox sew, kont naqbel li l-gvern għamel din l-għażla, imma jien nistaqsi: Huwa veru li fil-bord ta' l-MIA kien hemm min kellu l-interess li juri lill-kumpannija Awstrijaka x'tenders kienet qed titfa' l-kumpannija Amerikana?

Allura jekk intom kellkom raġun li ridtu tagħlqu dawn in-negozjati, il-gvern Laburista għaliex ma kellux raġun meta waqt li kien qed jinnegozja għall-proġett tal-Kottonera, mingħajr ma wera xejn lil ħadd qal lil wieħed miż-żewġ konsorzji involuti biex sa dik il-ġurnata f'12:00 p.m. jagħtih risposta għax inkella jibda jinnegozja mal-kumpannija l-oħra?

Imma għax il-gvern Laburista kien għamel hekk, il-Membri tan-naħa l-oħra kienu għamlu plejtu sħiħ.

Lill-Membri tan-naħa l-oħra ngħidilhom: Mela deherilkom l-Ispirtu s-Santu li qalilkom li intom tistgħu timxu b'dan il-mod u aħna ma nistgħux?!

Ara llum, minkejja li kważi għaddew ħames snin minn mindu suppost beda l- proġett tal-Kottonera u kulma baqa' għall-elezzjoni huma 365 ġurnata, sal- lum fil-Kottonera baqgħu jsiru l-barbeques u lanqas għad hemm pontoon wieħed!

Issa ma neħodhiex bi kbira jekk jibdew jitpoġġew il-pontoons minħabba li ġejja l-elezzjoni!

Fil-fatt kulma sar mill-proġett tal- Kottonera huwa l-casino, u n-negozjati li saru biex jinfetaħ dan il-casino` veru kienu trasparenti għax il-flus ħadd m'hu qed jarahom!

Illum anke l- gvern Taljan qal li l-affarijiet ma sarux sew fir-rigward tal-Casino di Venezia u qed jissuġġerixxi saħansitra li dan il-casino jingħalaq.

Hawn min qed jgħid ukoll li mdaħħla l-Mafja fil-Casino di Venezia u m'hawnx casino ieħor fid-dinja li qed jitlef il-flus kif qed jitlifhom dan il- casino!

Imbagħad xi ngħidu għall-proġett ta' Forti Sant'Anġlu?

Kemm ftaħarna li se jibdew jiġu l-Kavallieri f'dan il-forti u li se nagħmlu mużew hemmhekk!

Jien mort inżur dan il-forti, u nista' ngħid li l-post li għandi fejn inżomm il-papri jien huwa aħjar minn Forti Sant'Anġlu!

Tistħi meta tidħol f'dan il-forti!

Imbagħad jiġi l-Onor.

Zammit Dimech jgħidilna li se jsir proġett ta' l-indafa!

Fid-dinja m'hawnx forti ieħor bħal Forti Sant'Anġlu, pero` l-kavallieri li ngħataw dan il-forti qed jieħdu pjaċir jarawh fis- sitwazzjoni li jinsab fiha llum biex joqogħdu jiftakru f'meta t-Torok daħlu għalihom għax qalu li kieku f'din is-sitwazzjoni kienu jġibuhulna t-Torok.

Ta' min jgħid li fuq dan il-forti tellajna żewġt ibnadar; il-bandiera Maltija u l-bandiera tal-Kavallieri.

Issa ħalliha li lanqas biss għandna kavallier wieħed Malti u li aħna tajna dan il-forti lill-Kavallieri!

Suppost kellu jsir ukoll proġett biex jibdew jiġu yachts kbar fil-Kottonera u kellu jsir il-moll, pero` minn dan kollu ma sar xejn.

Jien niftakar li meta l-gvern Laburista kien se jibda l-proġett tal-Kottonera, kien hemm xi ħadd li staqsiena jekk sarux xi studji qabel għax fil-Kottonera għad hemm ix-xwieni tal-Kavallieri mgħarrqin, u dawn iridu jittellgħu.

Sikwit qed nara x-xwieni telgħin wieħed wara l-ieħor!

Jien naħseb li l-bugħaddasa li bagħat dak il-konsorzju li ntrabat illi jagħmel studju f'qiegħ il-baħar biex itella' x-xwieni tal-Kavallieri għerqu!

Issa naf li se jkun hawn min qed jgħid li dak li qed ngħid jien m'għandux x'jaqsam mas-suġġett tal-lum, pero` fil-verita` din hija xi ħaġa li ġġonġi ma' l-oħra, u l-istess nistgħu ngħidu għal Chambrai, fejn minkejja li hemmhekk tkisser kollox, qisu ma ġara xejn; l-aqwa li hemm min qiegħed ibigħ il-flats u d-djar f'Chambrai!

Sikwit qed narawhom ħerġin il-flus minn mindu sar il-proġett ta' Chambrai!

Dawn huma affarijiet li lili jbeżżgħuni.

U mela jiġi jgħidli l-Onor.

Bonnici li ma naqbilx mal-privatizzazzjoni!

Dażgur li naqbel mal- privatizzazzjoni!

Il-Partit Laburista jemmen li 40% tax-shares għandhom ikunu tal-privat ....

Anke l-Maltin għandhom dritt għal dawn l-affarijiet.

Mela tiġi tgħid li l-Maltin m'għandhomx dan id-dritt u li l-gvern għandu 60% tax-shares u m'għandu l-ebda drittijiet!

X'jiġifieri?!

Mela min se jmexxi?

Se jmexxu l-barranin?

Se nagħmlu bħal fil-każ tal- privatizzazzjoni tal-posta fejn minkejja li għandna 60% tax-shares, il- barranin ħatru executive u wara xahar neħħewh!

Dan ifisser li l-posta ħliet erba' xhur għal dan il-bniedem li ġie hawn ̧ kiel ̧ xorob ̧ tħallas tal-pagi u tal-lukandi u telaq!

Dawn x'bużullotti huma!

Hekk se mmexxu!

Il- posta tant marret tajjeb li ittra li ntbagħtet it-Tnejn tasal it-Tnejn ta' wara.

Imbagħad inwaħħlu fil-pustiera li ma jaħdmux!

X'għandu x'jaqsam dan!

Qabel id-dipartiment tal-posta kien l-aqwa dipartiment li kien hawn imma mbagħad meta lin-nies tfarrakhom ma jaħdmux.

Sur President ̧ qed jingħad li din il-kumpannija tista' tkompli tbigħ ix- shares.

Allura dan ifisser li 'l quddiem il-gvern se jispiċċa bħala minority shareholder?

Jien nemmen li f'dawn l-affarijiet il-gvern għandu jkun hemmhekk.

Mela l-gvern fil-VAT u fil-bolla biss jidħol?

Per eżempju, issemma l-kontrollur.

X'kontrollur hu!

Min se jwaqqafhom lil dawn in- nies u min se jara li l-affarijiet isiru sew?

Intqal ukoll li se mmorru quddiem il-konsumatur.

X'konsumatur!

Nagħmel sentejn jew tliet snin niġġieled il-qorti u l-affarijiet jibqgħu għaddejjin!

Hekk trid timxi l- MIA!

Min hu raġel għandu jsemmi t-taħwid li sibt jien!

Fl-MMA ma kienx hemm inkwiet imma f'kumpanniji oħrajn kien hemm ħafna taħwid għax kien hemm min kellu interess li dawn jitfarrku.

Gvern Laburista ħatar bordijiet ġodda u ma kellhomx il-pagi li hemm illum ta' Lm14 ̧000, Lm16,000 u Lm20,000 imma kellhom rimunerazzjonijiet diċenti.

Pero' l-Ministru Dalli jaf – jien għandi rispett lejh bħala ekonomista – li dawn mhux lura marru imma 'l quddiem.

Issa biex timxi 'l quddiem trid tkun taf x'inhu għaddej għax inkella titfarrak.

Jien naħseb li l-Ministru Dalli m'għandu l-ebda interess li kumpannija bħal din titfarrak u titkisser.

Il-Ministru Bonnici qal li bejnietna aħna mħawdin imma naħseb li fir-realtà huma mħawdin.

Qed ngħid dan għax il-ministru qal li f'dan il-proċess ta' privatizzazzjoni ma ndaħalx.

Mela la ma ndaħalx m'għandniex bżonnu!

X'qiegħed jagħmel hemm bħala ministru?!

Mela fil-każ tal-privatizzazzjoni tal-posta ma ndaħalx u l-Mid-Med Bank ħaduhulu u lanqas kien jaf għax ħalla l-bord imexxi hu.

Nixtieq insemmi wkoll il-Gozo Channel li tilfet il-flus kollha qisu ma ġara xejn.

L-aħħar waħda kienet – dawn riedu jgħaddu lil kulħadd biż-żmien imma żgur li mhux lili – li nsterqu bi Lm80,000 crisps!

Mela l-Għawdxin crisps biss qed jieklu!

Kieku n-nies kollha niżżlu pakkett crisps kollha ̧ sal-lum għadhom ma ħarġux Lm80 ̧000!

Lm80 ̧000 crisps ifissru madwar 5 miljun pakkett!

(Interruzzjonijiet) Il-ministru qed igħid: Allura jien se noqgħod attent għall-flus tal-Gozo Channel?

U jien ngħidlu: Jekk ikun hemm xi Lm1 miljun inqas 'l hinn u xi Lm1 miljun inqas 'l hawn m'hemmx il-poplu!

Imbagħad nemmen lill-Ministru Bonnici li qabel l- elezzjoni qal li se jġib Lm100 miljun mill-Unjoni Ewropea!

Imbagħad nemmen lill-Ministru Bonnici li qal li dan il-kuntratt jaf x'fih!

Imħatra li sena oħra dan jiġi hawnhekk u jgħid li fl-MIA saru ċerti affarijiet li hu ma kienx jaf bihom bħalma qal fil-każ ta' l-HSBC!

Jien kif nista' nemmen lill-Ministru Bonnici meta jiġi jagħtini garanzija li kollox miexi sew u meta tfittex ma ssib xejn!

Sur President, il-ħaddiema li hemm – ara l-ministru jaf kemm hemm ħaddiema bil-preċiż għax jekk ikollu karta li ma togħġbux ̧ iqattagħha u jarmiha, skond ta' min tkun – x'se jiġri minnhom?

Dawn se jibqgħu hemm?

Se jkollhom l-istess garanzija ta' xogħol li għandhom illum?

Ovvjament il- bord diġà huwa safeguarded bħal fil-każ tal-posta.

Hemmhekk Gafa' l- ewwel ħaseb għalih innifsu.

L-ewwel irranġa l-impjieg tiegħu u ta' taħtu u mbagħad keċċa bil-pulit lil min ma qabilx miegħu.

Hekk se jiġri fl-MIA għax diġà bdew isiru dawn l-affarijiet.

Issa nispera li l-Ministru Bonnici ma jiġix igħid li ma kienx jaf x'inhu jiġri!

Din m'għandux jirrispondi għaliha l-Ministru Dalli għax dan ma jafx x'inhu jiġri fl-MIA pero' l-Ministru Bonnici jaf kif naf jien ukoll.

Sur President ̧ kemm saru taħdidiet mal-unions bħalma kont nagħmel jien qabel ma ġiet ipprivatizzata l-posta?

Dak iż-żmien jien kont ninsisti li min ikun se jipprivatizza jrid jiġi jitkellem ma' l-unions u jagħtihom il- garanzija li l-ebda ħaddiem mhu se jispiċċa.

Hekk qed isiru l-affarijiet jew illum iż-żewġ unions ma jafux x'inhu jsir?

Per eżempju ̧ meta kien se jiġi pprivatizzat il-Mid-Med Bank u kien hawn dimostrazzjoni l-Belt ̧ jien rajt iż-żewġ rappreżentanti ta' l-unions ħerġin mal-Prim Ministru minn Kastilja juru l-karti lin-nies u jgħidulhom li għandhom il-ftehim.

Illum dawk il-karti li ffirmalhom il-gvern Nazzjonalista jistgħu jqattgħuhom għax il-ħaddiema m'għandhom l-ebda assigurazzjoni.

Allura hekk se jiġrilhom il-ħaddiema ta' l-MIA?

Jien kont ħaddiem u batejt u naf x'jiġifieri meta l- ħaddiem ikollu qalbu ttaqtaq għax-xogħol.

Meta sirt ministru jien fl-MIA sibt xi 30 ħaddiem bil-kuntratt u l- management ta' hemmhekk kellu l-ħila jdawwarhom tal-post.

Jien ma kontx kontra dan pero' lil persuna partikolari li kienet minn Birkirkara u li ma kellhiex tendenzi Laburisti m'għamluhiex tal-post.

Issa xi ħadd li kien kitibli ittra kien qal lil din il-persuna li jien ma rridhiex għax ma kenitx ivvotatli!

Niftakar li jien kont mort hemmhekk u kieku sibtu waħda minn ta' Debono Grech kienet tqum!

Pero' wara għidtlu biex jiffirmalha u biex ma jerġax iħammiġni b'dak il-mod.

Jien mal-ħobż tiegħi lagħbu u tliet darbiet tkeċċejt meta tela' l-Partit Nazzjonalista fil-gvern.

L- aħħar darba keċċewni għax l-ex-ministru Fenech qalilhom biex ikeċċuni.

Għallinqas hekk xiehdu l-qorti.

X'ma tinqatax kontra tiegħi meta wieħed mar 'l hawn ̧ l-ieħor sab job 'l hinn ...

Lili keċċewni mill-Medserv u ħaduli l-ħobż tal-familja għax l-ex ministru Joe Fenech qalilhom biex ikeċċuni għax jien Laburist.

Għalhekk jien naf x'iħoss il-ħaddiem meta jaqla' d-daqqa.

U s-sentenza ta' meta nqatgħet il-kawża kienet tgħid li lili kellu dritt ikeċċini għax ma kontx naqbel politikament miegħu.

Qatt xi ħadd sema' sentenza bħal din!

Qatt qaluhielhom din lill-barranin li qed jiġu jżuruna fosthom lil Pier Ferdinando Casini u lil Romano Prodi!

Naħseb li Casini u Prodi aħjar jieħdu ħsieb Sqallija u jaraw kemm hemm nies imutu bil-ġuħ minflok igħidulna kif għandna nimxu!

Sur President, il-Partit Laburista qatt ma kien kontra l-privatizzazzjoni u qatt ma qal li meta se nitilgħu aħna fil-gvern se nieħdu kollox lura.

Kulma qed ngħidu aħna hu li l-kuntratti li saru rridu naraw kif saru u jekk hemm it-taħwid, dan irid jitranġa.

Jien nemmen li l-ħaddiem għandu jkollu postu u ħadd m'għandu jilgħablu max-xogħol.

Għalhekk dwar din il- privatizzazzjoni li qed insemmu rridu garanzija li l-ħaddiema mhux se jitilfu ħobżhom.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, din id-diskussjoni li qed nagħmlu naħseb li hija vvizzjata għax qed nitkellmu fuq dettall ta' kwadru ġenerali meta dan ma nafuhx.

Per eżempju, illum qrajna li milli jidher il-ftehim se jiġi ffirmat nhar il-Ġimgħa.

Fil-fehma tiegħi, dik tivvizzja d- diskussjoni u titfa' dell ikrah fuq il-proċess li bih miexja l- privatizzazzjoni f'pajjiżna minkejja d-dokumenti kollha li ħarġu dwar kemm hemm bżonn ta' informazzjoni u trasparenza biex dan il-proċess ikun igawdi l-fiduċja tal-Maltin u l-Għawdxin.

Wara kollox qed nitkellmu fuq l-assi u fuq il-ġid li jappartjeni lill-Maltin u l-Għawdxin u allura huwa mportanti ħafna li min ikun qed jinnegozja f'isimhom biex ibigħ dan il-ġid jagħtihom rendikont serju u trasparenti.

Pero' mbagħad huwa mportanti ħafna wkoll li l-investituri internazzjonali wkoll igawdu l-fiduċja.

Meta l-affarijiet ma jsirux kif suppost u ma jsirux bis-serjetà meħtieġa jispiċċaw jitilfu l-fiduċja kemm il-Maltin u l-Għawdxin kif ukoll l- investituri internazzjonali.

Jekk jaraw li f'pajjiżna jeżistu maniġġi, intriċċi u affarijiet minn taħt il-mejda ta' kif jingħataw assi pubbliċi ̧ bħall-ajruport u setturi oħrajn f'pajjiżna ̧ allura l-isem ikrah ma jkunx ħadu biss il-gvern tal-ġurnata imma jkun ħadu l-pajjiż.

Kif nafu huwa ħafna aktar diffiċli li ssewwi l-ħsara meta ismek ikun iċċappas u tħammeġ milli biex tibni l-fama u r-reputazzjoni tiegħek.

Allura naħseb li hija problema serja din tan-nuqqas ta' informazzjoni fuq il-kwadru in ġenerali tal-privatizzazzjoni ta' l-ajruport internazzjonali ta' Malta.

It-tieni punt li nixtieq nagħmel hu li naħseb li aħna l-politiċi rridu noqgħodu attenti għax fi żmenijiet fejn illum, kwestjonijiet ta' kredibilità u ta' fiduċja mhumiex awtomatiċi – hekk għandu jkun għax ħadd m'għandu jkun kredibbli minħabba l-pożizzjoni soċjali jew politika tiegħu imma l-kredibilità trid tiksibha u taħdem għaliha - waħda mill- affarijiet li ttellef il-kredibilità tagħna hija meta nagħtu l-impressjoni – kif ingħatat dalgħodu minn kelliem tan-naħa tal-gvern – li naħa tagħmel kollox sew u naħa oħra tagħmel kollox ħażin u tagħmel karikatura sħiħa ta' inkompetenza ̧ defiċjenza, konfużjoni u nuqqas ta' kjarezza.

Alla jbierek waqt li n-naħa l-oħra hija ċara, serja u bajda verġni ̧ din in-naħa hija sewda u missha lanqas tiftaħ ħalqha biex titkellem.

Naħseb li meta nieħdu din il-pożizzjoni nkunu qed nagħmlu ħsara lilna nfusna ̧ lill- istituzzjoni bħall-Parlament ̧ lill-politika u lil pajjiżna.

Ma jagħmilx sens li tara l-affarijiet hekk.

Meta tanalizza l-fatti ssib li ma jistax ikollok din il-karikatura ta' l- abjad u l-iswed.

Ma jagħmilx sens li titlaq mill-punto di vista li naħa għandha kollox tajjeb u naħa oħra għandha kollox ħażin.

Imma min-naħa tal- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi hekk smajna.

Din bħall-ħmerija li qal li l-partit Laburista għandu xi pożizzjoni ideoloġika kontra l- privatizzazzjoni jew li l-kritika u l-punti li tqajmu f'din id-diskussjoni qishom huma ispirati mill-pożizzjoni ideoloġika fundamentalista favur li l- Istat jaħkem kollox f'idejh.

Dawn huma ħmerijiet li ma jagħmlux sens għax il-fatti ma jurux hekk.

Fil-fatt jekk wieħed janalizza d-diskussjoni li saret diġà mill-Kumitat tal- Kontijiet dwar l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika fil-laqgħa ta' nhar it- Tlieta ̧ 2 ta' Lulju, 2002 ̧ isib li hemmhekk il-punti li qajmet l- oppożizzjoni żgur li ma kenux ispirati minn xi pożizzjoni ideoloġika li aħna kontra xi kuntratt għax aħna kontra l-privatizzazzjoni.

Għalhekk mhuwiex ġustifikat li toqgħod tagħmel karikatura tal-Partit Laburista kif ma jagħmilx sens lanqas li tieħu xi pożizzjoni ideoloġika favur li l- Istat għandu jkun kollox ̧ li l-Istat huwa tajjeb u li l-Istat se jaħseb fil- ġid tas-soċjetà u fil-ġid tan-nies kollha.

Pero' llum nafu li jkun żbaljat min jaħseb li xi ħaġa li kienet ta' l- Istat u pprivatizzajtha se tiggarantixxi progress.

Jien naqleb fuq rasu l-punt li għamel il-Ministru Bonnici nnifsu meta qal li l-ownership mhuwiex kollox.

Fil-fatt meta niġu biex inħarsu l-mod ta' kif titmexxa kumpannija u organizzazzjoni u x'benefiċċju jħallu, l-ownership, kemm jekk inhu privat kif ukoll jekk inhu pubbliku ̧ huwa biss ingredjent wieħed fil-variables kollha ta' kif taħdem organizzazzjoni.

L-ownership pubblika ma tiggarantixxix awtomatikament ġid u progress imma bl-istess mod, il-fatt li s-sid ikun privat mhux se jiggarantixxi minnu nnifsu li xi ħaġa timxi tajjeb.

Għalhekk il-kwestjoni ta' l-ownership tgħodd bħala argument kemm mil-lat pubbliku kif ukoll mil-lat privat.

Kif ma jagħmilx sens li nemmnu li għax inwaqqfu istituzzjonijiet li huma regolaturi u regolatorji li jkunu qegħdin hemmhekk bħala referees – mhux ikollok l-Istat li huwa l-player waħdieni fil-ħajja ekonomika tal-pajjiż u allura għandek setturi u players differenti li jistgħu jkunu pubbliċi jew privati u mbagħad għandek ir-referees li huma l-istituzzjonijiet regolatorji li suppost għandna biex naraw li dawn l-affarijiet jaħdmu sew – se jkollna xi garanzija ta' serjetà kif ipprova jagħti impressjoni dalgħodu l-Ministru Bonnici.

Naħseb li hawn Malta għadu kmieni wisq biex nagħmlu evalwazzjoni ta' kif jaħdmu dawn l-istituzzjonijiet regolatorji.

Għalhekk irridu nagħtuhom il- benefiċċju tad-dubju li biex tibni tradizzjoni ta' istituzzjonijiet regolatorji serji trid iż-żmien u allura wieħed jista' jgħid li fl-ewwel snin dawn għadhom vulnerabbli għax f'pajjiżna għadha ma nbnietx it- tradizzjoni ta' l-istituzzjonijiet regolatorji.

Pero' jekk immorru f'pajjiż bħall-Istati Uniti fejn l-istituzzjonijiet regolatorji issa m'għadhomx fil-bidu tagħhom – dawn ilhom hemm u f'ħafna oqsma kienu huma l- pijunieri ta' kif tagħmel dawn ir-referees biex jaraw li l-players jilgħabu skond ir-regoli u li jkun hemm dak li l-Ministru Bonnici sejjaħlu level playing-field - issib li hemmhekk ma tantx hemm affarijiet sbieħ.

Biżżejjed wieħed isegwi l-aħbarijiet b'mod superfiċjali dwar ċerti każijiet fosthom ta' l-Enron u tal-WorldCom.

Biżżejjed wieħed jara l- istituzzjonijiet regolatorji finanzjarji fl-Istati Uniti stess li ma qdewx dmirhom sew bil-konsegwenza li ntilfu biljuni kbar ta' dollari u li kien hemm frodi organizzata u tbagħbis biex igħollu l-profitti u x-shares.

Għalhekk m'għandux ikollna fiduċja għamja fl-istituzzjonijiet regolatorji għaliex in-nies li hemm fl-istituzzjonijiet regolatorji huma bnedmin tad- demm u l-laħam daqs dawk li jkunu fl-istituzzjonijiet pubbliċi u privati.

Il-viġilanza u l-għassa ta' istituzzjonijiet differenti trid tkun hemm il- ħin kollu.

Għalhekk issa m'għandniex immorru minn estrem għal ieħor; minn estrem fejn wieħed jaħseb li l-Istat isolvi l-problemi kollha għall-estrem l-ieħor li għax issa għandna l-istituzzjonijiet regolatorji nistgħu nagħlqu għajnejna.

Jien naħseb li l-istorja u l-fatti għandhom igħallmuna li garanzija awtomatika biex xi ħaġa titmexxa sew jew le ma teżisti fl-ebda organizzazzjoni u wieħed irid imur janalizza kif ikunu qed isiru l- affarijiet.

Nerġa' ngħid li għadna fl-ewwel snin ta' dawn l- istituzzjonijiet regolatorji.

S'issa kien hemm ħafna x'tikkritikalhom imma kien hemm fejn ħadmu.

Per eżempju ̧ meta kultant insemmu li xi istituzzjonijiet regolatorji jmisshom jagħmlu xogħlhom sew għax kieku ċerti affarijiet, bħal tal-Price Club u tad-Daewoo ma kenux jiġru ̧ niġu nterpretati b'ċertu mod.

Nafu li l-istituzzjonijiet regolatorji jridu ż- żmien biex jibnu l-indipendenza tagħhom.

F'pajjiż bħal tagħna fejn hemm ħafna networks personali mferrxin min-naħa għal oħra tal-pajjiż f'komunità żgħira bħal tagħna huwa aktar diffiċli għall-istituzzjonijiet regolatorji li jaħdmu biex jiżguraw li r-regoli qed jitħarsu u li mhux qed iħarsu lejn wiċċ xi ħadd meta jagħmlu dak li għandhom jagħmlu.

Waħda mill-aktar istituzzjonijiet regolatorji li ilha żmien twil f'pajjiżna hija l-qorti u nafu li anke hemmhekk hemm problemi ta' dan it-tip.

Nerġa' ngħid li din hija problema li naqsmu ma' ħafna komunitajiet u pajjiżi żgħar fejn sfortunatament ġieli toħroġ il-konklużjoni li taħsdek li f'dawn is- soċjetajiet iż-żgħar, aktar milli teżisti l-liġi u jeżistu l- istituzzjonijiet ̧ jeżistu l-kuntatti personali u xbieki ta' relazzjonijiet personali li ħafna drabi lil hinn mill-istituzzjonijiet u minn dak li jidher, ikunu fuq il-bażi li jiġu deċiżi l-affarijiet.

Għalhekk ejja ma jkollniex twemmin għami li għax ikollok l-istituzzjonijiet regolatorji jew għax tipprivatizza xi ħaġa, se nimxu 'l quddiem.

Per eżempju ̧ min jaqra l-ġurnal "The Times" ta' dalgħodu jsib li hemm artiklu ta' ċertu wieħed Muscat minn Ħ'Attard li qed igħid li l-istedina għall-attività li kellha ssir fit-28 ta' Ġunju – dan kien mistieden għal wirja li fetħet ftit ilu fil-Kavallier ta' San Ġakbu tal-familja ta' Antoine Camilleri – ġiet mibgħuta lilu fis-26 ta' Ġunju u allura rċeviha wara li dan ir-riċeviment kien sar.

Fil-fatt dan qal li se jkollna ngħidu kemm konna aħjar meta konna agħar.

Għalhekk nerġa' ngħid li billi tbiddel l-ownership ma tkunx qed tmur bilfors għall-aħjar.

La qed insemmi l-Maltapost u qed nitkellmu fuq l-isfond tal- privatizzazzjoni nixtieq insemmi li issa jirriżulta li fil-ftehim li sar mat-Transend ta' New Zealand Post hemm ukoll it-tnaqqis tan-nies minn mal- Maltapost.

Hemm dokument li huwa mibgħut min-nies ta' New Zealand Post lill-ministru responsabbli mill-kumpanniji pubbliċi fi New Zealand li fih hemm spjegat li dak il-ftehim qanqal kontroversji u fil-fatt huwa suġġett għal skrutinju minn diversi kumitati tal-Parlament ta' New Zealand.

Jirriżulta li f'wieħed mid-dokumenti li ntbagħat min-New Zealand Post lill- ministru biex jispjegawlu l-ftehim li ntlaħaq fuq il-privatizzazzjoni parzjali tal-Maltapost f'pajjiżna hemm ukoll it-tnaqqis ta' nies.

U meta ż- żewġ unions ̧ il-GWU kif ukoll il-Union Ħaddiema Magħqudin, li għandhom il- membri tagħhom fil-Maltapost saru jafu b'dan it-tagħrif – s'intendi dan it- tagħrif la ħareġ mill-Parlament u lanqas ħareġ mill-gvern jew mill- Maltapost – qalu li ma jafux li kien hemm dan il-ftehim li jaħseb ukoll għat-tnaqqis ta' nies min-naħa tal-Maltapost.

Għalhekk l-inqas li nistgħu nagħmlu aħna bħala oppożizzjoni huwa li nqajmu dawn il-punti.

Fejn naħsbu li l-affarijiet qed isiru tajjeb aħna ngħidu li qed isir tajjeb imma fejn l-affarijiet ma jkunux qed isiru sew għandna dritt nitkellmu kif narawhom mill-perspettiva tagħna.

Jekk jirriżulta li l-affarijiet ikunu żbaljati wieħed għandu jbiddel imma jiġi hawn il-Ministru Bonnici u jagħmel karikatura tal-pożizzjoni tagħna u jgħid li aħna qegħdin hawnhekk biex inħassru jew sempliċement biex inkunu kontra.

Aħna għandna fuqhiex inqajmu punti ̧ għandna fuqhiex nistaqsu mistoqsijiet u għandna fuqhiex nikkritikaw.

Kif qal l-Onor.

Joe Debono Grech fl-għeluq tal-konklużjoni tiegħu, jekk aħna naraw li fil-privatizzazzjoni parzjali tal-Maltapost hemm il-ħsieb li jitnaqqsu n-nies aħna għandna dritt inqajmu ċerti mistoqsijiet.

Il-punti li qajmet in-naħa ta' l-oppożizzjoni żgur mhumiex ispirati minn xi pożizzjoni ideoloġika fundamentalista kontra l-privatizzazzjoni.

Tqajmu punti preċiżi fuq dan id-dettall li għandna mill-kwadru in ġenerali li għadna ma nafuhx.

Pero' aħna jidhrilna li dan il-ftehim li qed niddisktu hawnhekk huwa wisq one-way traffic.

Aħna nqisu li l-gvern qed iċedi ħafna u li baqa' obbligat għal ċertu xogħol li jista' jkun mitlub li jsir, per eżempju ̧ fl-ajruport internazzjonali ta' Malta.

Inħossu li l-piżijiet baqgħu fuq in-naħa tal-komunità nazzjonali u tal-gvern u mhux fuq il- kumpannija li se tieħu l-ajruport internazzjonali ta' Malta.

Wara kollox irridu niftakru li meta tiġi biex tipprivatizza arterja importanti bħal ajruport trid toqgħod attent ħafna minħabba l-importanza strateġika ta' dak li tkun qed tinnegozja dwaru aktar u aktar fil-każ ta' pajjiżna għax dan huwa l-uniku ajruport li għandna.

Dan jista' jkollu ħafna aktar implikazzjonijiet fuq pajjiżna milli fuq pajjiż akbar minn tagħna li għandu aktar minn ajruport wieħed.

Jien mhux qed ngħid li hemmhekk il-pajjiż m'għandux joqgħod attent imma fil-każ ta' Malta rridu nistaqsu jekk aħniex qed nagħtu kas bis-serjetà diversi funzjonijiet.

Per eżempju ̧ fil- każ tagħna l-ajruport irid iservi għal ħafna affarijiet differenti.

Għalhekk huwa fid-dmir tagħna li meta jiġi milħuq ftehim ma' kumpannija jew ma' kumpanniji barranin dwar it-tmexxija ta' l-ajruport f'pajjiżna niżguraw jekk l-interess strateġiku u l-interess nazzjonali ta' pajjiżna hux qed jiġi mħares fl-aspetti kollha tiegħu.

Huwa dmir tagħna li nqajmu dawn il- mistoqsijiet u s'intendi huwa dmir tal-gvern li jirrispondi biex igħidilna x'għamel biex jiżgura li dawn l-interessi jiġu mħarsa.

Irridu niftakru li wara kollox it-tmexxija ta' l-ajruport mill-Maltin stess hija xi ħaġa riċenti fl-istorja ta' pajjiżna.

Peress li konna kolonja ̧ settur daqshekk importanti f'pajjiżna lanqas kien f'idejna u kellu jkun il-Partit Laburista li jiżgura li l-ajruport ma jibqax f'idejn l-Ingliżi.

Qabel ma l- Ministru Bonnici jiġi jiftaħar li għamel terminal sabiħ – dan qisu ta' wieħed x'jifhem li t-tajjeb jagħmlu biss il-gvern Nazzjonalista u qisu l- partit Laburista kien kuntent b'terminal taż-żingu tat-tielet dinja; dan donnu ried igħid li l-partit Laburista qatt m'għamel xejn u l-partit Nazzjonalista għamel kollox – irid jiżgura li l-ewwel ħaġa l-ajruport ikun f'idejh u l-akbar biċċa xogħol hi kif se tagħmel biex ikollok il-kontroll strateġiku ta' l-ajruport.

Inutli tagħmel terminal li ġie jiswa ħafna u ħafna iżjed milli fil-fatt kellu jiswa u inutli tiġi tiftaħar kemm in-nies huma mpressjonati li l-ajruport tagħna huwa 5-star jew 4-star meta mbagħad issib li lanqas l-ajruport ma jkun f'idejk.

Huwa mportanti li jkollna ajruport sabiħ u nadif imma t-turisti li jaslu fostna ma jinżlux mill- ajruplan u jibqgħu fl-ajruport.

Jien naħseb li bl-iżdingar, bit-telqa, bil-ħmieġ u bit-traskuraġni li hawn f'inħawi sħaħ tal-pajjiż mhux it- terminal għandna tat-tielet dinja imma l-pajjiż.

Dan il-gvern li l-enerġija tiegħu ffokaha fuq sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea jiġi jaqa' u jqum mill-istat ta' l-indafa, mill-ħarsien tal-wirt storiku u t-telqa ̧ mill-iskart u mill-iżdingar li għandna f'inħawi sħaħ tal- pajjiż.

In-nies mhux se jmorru lura jgħidu kemm sabu ajruport sabiħ biss.

Din forsi jgħiduha wkoll imma dawn aktar iqattgħu ħin fil-pajjiż milli fl- ajruport fejn igħaddu bil-ġirja biex jaqbdu l-ajruplan.

Issa ġejna mwiegħda li se jkollna pjan biex fix-xhur li ġejjin pajjiżna jsir ġnien imma jien naħseb li ħaxix għandna biżżejjed.

Jien mhux qed nirriferi għall-ħaxix li suppost għandna fil-ġonna imma għall-ħaxix l-ieħor meta jissemmew l-għoti ta' kuntratti kbar.

Nerġa' ntenni li huwa mportanti ħafna li għall-iżvilupp tat-turiżmu f'pajjiżna jkollok terminal sabiħ u mmexxi tajjeb imma biex it-turiżmu jimxi tajjeb trid tagħmel ħafna iżjed minn hekk.

Nafu li bħalissa kulmin jaħdem fil-qasam tat-turiżmu huwa nkwetat ħafna bis-sitwazzjoni kif inhi.

Ninsabu kważi f'nofs Lulju u imn'Alla li għandna l-istudenti li jiġu jitgħallmu l-Ingliż għax kieku lanqas tkun taf li beda l-istaġun tas-sajf u l-peak season tat-turiżmu.

Kieku ma tarax dawn iż-żgħażagħ – j'Alla jiġu ħafna iżjed minnhom u rridu noqgħodu attenti li anke hemmhekk ma ndardrux l-għajn li rridu nixorbu minnha - ...

Irridu niżguraw li l-iskejjel li jgħallmu l-Ingliż lill- barranin mhux biss jitmexxew tajjeb u jagħtu s-servizz li għalihom l- istudenti jkunu ħallsu imma rridu niżguraw ukoll il-ħarsien u l-ordni fl- inħawi tad-divertiment fejn imorru dawn iż-żgħażagħ.

Biżżejjed ikollna każijiet ta' stupru u każijiet ta' drogi ̧ li Allaħares qatt jistgħu jiżviluppaw f'inċidenti fatali ̧ biex din l-industrija tant importanti tieħu daqqa ta' ħarta.

Hawnhekk nixtieq ngħid – din nixtieq ngħidha f'parentesi - li hija għarukaża li l-monitoring board li suppost qed jaħdem biex jipproċessa l-applikazzjonijiet għall-għalliema u għall- iskejjel li jmexxu l-korsijiet ta' l-Ingliż għall-barranin huwa wieħed mgħaxxex u mhux qed jiltaqa' bl-effiċjenza u bir-regolarità meħtieġa.

Qed ngħid dan għax hemm applikazzjonijiet pendenti li qed jitħallew jistennew u dan jitfa' lura qasam importanti bħal dan.

Aktar kemm jiġu studenti barranin jitgħallmu l-Ingliż f'pajjiżna aktar aħjar.

Aktar kemm jiftħu skejjel tajbin u ta' kwalità tajba f'dan il-qasam aktar aħjar imma l-gvern irid jagħmel il-parti tiegħu u mhux iħalli l-affarijiet jiġru waħedhom.

Imbagħad ikollna l-gimmick tal-visible deliverable għax peress li waslet l-elezzjoni nkunu rridu nagħtu l-impressjoni li l-gvern qiegħed jagħti kas ta' dak li huwa responsabbli għalih u li qed jagħti kwalità ta' ħajja tajba lil kulmin igħix hawnhekk.

Sur President, kont qed ngħid li l-oppożizzjoni ħarset lejn dan il-ftehim b'moħħ miftuħ u analizzatu fuq il-mertu tal-kuntratt tiegħu u mhux ħadet xi pożizzjoni preġudizzjali minn qabel.

Dan huwa mportanti għax ma nistgħux inħallu li l-privatizzazzjonijiet ta' l-assi pubbliċi f'pajjiżna jsiru bl- addoċċ.

Trid tibqa' tħares l-interessi tal-Maltin u l-Għawdxin għax huwa mportanti ħafna li meta niġu biex inbigħu dawn l-assi pubbliċi nagħtu kas l-aspetti kollha tal-ftehim li nkunu qed nagħmlu.

Skond in-naħa tal-gvern il-privatizzazzjoni ġġib l-effiċjenza ̧ iddaħħalna aktar f'kuntatt ma' dak li jkun qed jiġri fil-bqija tad-dinja u tgħin lill- gvern jiffaċċja l-problemi serjissimi li hemm fit-tmexxija tal-finanzi pubbliċi.

Nafu li waħda mill-aktar affarijiet inkwetanti f'pajjiżna hija s- sitwazzjoni tat-tmexxija tal-finanzi pubbliċi.

L-istatistika uffiċjali turi kemm id-dejn tal-pajjiż qed ikompli jikber.

Ġieli jitnaqqas id- deficit imma dik hija sempliċement logħba taż-żmien għax fl-istess waqt tkun qed tkabbar id-dejn pubbliku.

Fil-fatt tkun qed tiddejjen iżjed biex taparsi ssolvi d-deficit.

Tant hu hekk li d-dejn laħħaq aktar minn Lm1 ̧500 miljun.

Din hija problema kbira u issa qed nispiċċaw biex inbigħu il-ġid tal-familja ħalli nipprovaw intaffu ftit mill-feriti kbar li hemm tad-dejn.

Qisna familja li għal snin twal tmexxiet bil-filosofija tal- money no problem, bil-filosofija ta' onfoq iżjed milli tiflaħ u mbagħad issib li trid tibda tbigħ x'għandek id-dar ħalli tagħmel tajjeb għad-dejn li tkun dħalt fih u għall-imgħaxijiet li tkun trid tħallas fuq dak id-dejn.

Sakemm il-gvern mhux se jirnexxilu jieħu l-miżuri meħtieġa biex irażżan in- nefqa tiegħu ̧ biex ma jkollux għalfejn jagħmel taxxi esaġerati ̧ pajjiżna se jibqa' fi problemi serjissimi.

Tista' tipprivatizzaw kollox – aħna pajjiż żgħir u l-kju ta' dak li tkun trid tipprivatizza ma tantx ikun twil – u tkun għadek ma solvejtx il-problemi serji tad-dejn ̧ tad-deficit u tan-nefqa akbar mid-dħul.

L-agħar ħaġa hi x'se tagħmel wara li tkun bigħejt dak kollu li għandek xi tbigħ għax it-tliet oqsma ta' l-ekonomija tagħna – il- gvern ̧ il-qasam pubbliku, il-qasam privat domestiku li jaħdem għas-suq lokali u l-qasam privat li jaħdem għall-esportazzjoni fi prodotti jew servizzi - qed jikbru b'mod sproporzjonat.

Iż-żewġ muturi ta' l-ekonomija ta' pajjiżna huma s-settur privat li jesporta l-prodotti u s-servizzi tiegħu fl-oqsma differenti u s-settur privat żgħir li jaħdem għas-suq lokali.

Per eżempju, dak is-settur li qed jaħdem il-ħin kollu f'kuntatt mas-swieq barranin, kemm f'dak li għandu x'jaqsam ma' servizzi u kemm f'dak li għandu x'jaqsam ma' manifattura, huwa l-inqas li għandu bżonn min jippriedkalu dwar ir-ristrutturar u l- effiċjenza għax dak huwa maqbud f'sistema li jekk il-prodotti u s-servizzi li joffri ma jkunux ta' kwalità u ta' prezzijiet li jikkompetu tajjeb ma' pajjiżi oħra ̧ jitlef is-swieq.

Dan żgur li m'għandux bżonn xi ministru, xi politiku u xi kap tas-servizz pubbliku biex jispjegalu l-bżonn li jkun effiċjenti, il-bżonn li jagħmel ristrutturazzjoni u li jiġġedded.

Imbagħad għandna s-settur żgħir privat li jaħdem għas-suq domestiku u għall- ekonomija lokali u dak huwa protett mit-tip ta' kompetizzjoni internazzjonali li hija esposta għalih il-bqija ta' l-ekonomija.

Fuq dawn iż-żewġ setturi – hemmhekk smajna ħafna priedki li rristrutturaw ̧ inbidlu u ġġeddu – baqa' jeħxien ̧ jikber u jiżdied fil-piż is-settur pubbliku li kellu bżonn li jonqos l-aktar u li joqgħod attent li ma jkomplix jaħtaf riżorsi minn fuq is-settur privat domestiku u s-settur privat li huwa orjentat lejn l-esportazzjoni tas-servizzi u manifattura.

Pero' f'pajjiżna ġara bil-maqlub.

Qed jitpoġġew ħafna piżijiet fi skali ta' taxxi u sagrifiċċji fuq is-settur privat domestiku u s-settur privat orjentat lejn l-esportazzjoni u sadanittant is-settur pubbliku baqa' jikber u dan la huwa espost għal suq globalizzat u lanqas huwa espost għas-suq intern domestiku tas-settur privat.

Dawk baqgħu jieħdu iżjed riżorsi u qed jerfgħu piżijiet kbar fuq iż-żewġ muturi li għandna ta' l-ekonomija tagħna.

Għalhekk huwa mportanti ħafna li jekk l-ekonomija tagħna trid terġa' tieħu l-ħajja is-settur pubbliku jrid jara kif il-piż li hemm fuq iż-żewġ setturi l-oħra jonqos.

Jekk se nkomplu bis-sistema kif mexjin nistgħu nipprivatizzaw il-pajjiż kollu għax il-problemi kbar tad-deficit u tad-dejn tant ikomplu jikbru li naslu fi stat li lanqas jibqa' x'nipprivatizzaw.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Silvio Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Sur President ̧ fil-ftit ħin li fadal nixtieq inwassal il-ħsebijiet tiegħi dwar din il-mozzjoni li għandna għad- diskussjoni biex il-proprjetà ta' l-ajruport ta' Ħal-Luqa tiġi privatizzata.

F'dawn l-aħħar snin ġew ipprivatizzati ċerti azjendi tal-gvern.

Hawnhekk ikun tajjeb li ngħid li anke l-Partit Laburista kien qabad it-triq tal- privatizzazzjoni.

Il-Partit Laburista mhuwiex kontra l-privatizzazzjoni biex ħadd ma joħorġ min-naħa l-oħra jgħajjarna u jgħidilna li aħna dejjem inkunu negattivi.

Aħna rridu li l-affarijiet isiru sewwa u li dak li bata għalih il-poplu nibżgħu għalih għax sa ftit taż-żmien ilu pajjiżna ma kellu xejn.

Fil-fatt kien bis-saħħa tal-ħaddiema Maltin li kienu magħqudin flimkien mal-mexxejja tagħhom li llum wasalna fejn wasalna u li rnexxielna ngħidu li aħna parti minn dinja li qed tiżviluppa.

L-anzjani tagħna jistgħu jgħidu l-iżjed kemm f'pajjiżna ma kien hawn xejn.

Fost affarijiet oħra missierijietna raw il-ħolqien ta' l-ajruport, ta' l-Air Malta, tal- banek, ta' l-Enemalta u tat-tarznari tagħna u mal-medda tas-snin dawn ħallew qligħ għall-poplu Malti.

Sur President ̧ issa qed niddiskutu l-privatizzazzjoni ta' l-MIA u qed noħorġu bl-għajta li l-privatizzazzjoni f'pajjiżna għandha tkun għall- aħjar.

Ftit ilu smajt lil sieħbi l-Onor.

Evarist Bartolo jitkellem dwar is-sitwazzjoni ekonomika li għandna f'pajjiżna.

Naħseb li llum kulħadd jaf li f'pajjiżna għandna problemi finanzjarji kbar.

Pero' naħseb li meta nkunu se nipprivatizzaw, l-aktar ħaġa li naħsbu fiha hija s-somma li se ndaħħlu biex intaffu mill-problemi finanzjarji li għandu l-pajjiż.

Jien ngħid li ma nistgħux inħarsu lejn il-preżent biss imma rridu naħsbu wkoll għall-futur.

Malta hija ta' kull wieħed u waħda minna u b'responsabbiltà kbira rridu naraw li l-affarijiet f'dan il-pajjiż jimxu 'l quddiem.

Malta mhijiex ta' xi partit politiku wieħed u jekk l-affarijiet ma jimxux 'il quddiem se jbati kulħadd.

Per eżempju ̧ meta konna se nbigħu il-Mid-Med Bank kien hawn min qal: Lm1 miljun 'l hinn u Lm 1 miljun 'l hawn x'inhuma!

Naħseb li fis-sitwazzjoni li ninsabu fiha ma tantx nistgħu ngħidu hekk.

Jingħad li l-privatizzazzjoni ssir biex insiru aktar magħrufa fid-dinja u biex fl-istess ħin intaffu xi ftit mill-problemi finanzjarji li għandna.

Dan huwa kliem sabiħ imma meta tfittex ma ssib xejn.

Per eżempju, meta bigħejna l-Mid-Med Bank daħlu ħafna tariffi ġodda u ma qagħdux jaħsbu f'min l-aktar li huwa fil-bżonn speċjalment fl-anzjani tagħna.

Sur President ̧ hawnhekk nixtieq ngħid xi ħaġa żgħira wkoll fuq il-Bank of Valletta.

Sa ftit taż-żmien ilu l-klijienti anzjani ta' dan il-bank kellhom card li kienu jsejħulha s-61+ biex lil dawn iġiegħluhom jinvestu xi Lm2,000 u fl-istess ħin ikollhom id-dritt li jaqbżu l-queue.

Illum il- ġurnata din spiċċat pero' l-anzjani tagħna ma dawn ġew informati b'xejn.

Ma jistax ikun li nħarsu biss lejn il-flus li nkunu se ndaħħlu imma rridu nħarsu wkoll lejn l-interessi ta' l-anzjani u tal-ħaddiema.

Għalhekk rridu naraw x'se nagħmlu f'dan il-pajjiż biex insolvu l-problema finanzjarja li għandna għax hawnhekk mhux qed nilgħabu xi logħba bil- ballun.

Nerġa' ntenni li ma jistax ikun li meta nipprivatizzaw xi ħaġa naħsbu biss fuq il-profitt u ma naħsbux f'min fis-snin l-imgħoddija b'tant sagrifiċċju investa fl-istess bank.

Illum għandna quddiemna r-riżoluzzjoni dwar trasferiment ta' proprjetà f'Ħal Luqa lill-MIA peress li din se tiġi privatizzata l-MIA.

Għaldaqstant inħoss li għandi nagħmel ukoll il-mistoqsijiet tiegħi li jirrigwardjaw l- aktar lill-ħaddiem.

Meta għandna daqstant problemi fejn jidħol it-turiżmu li huwa tant importanti għall-ekonomija ta' pajjiżna, dan kif se jiġi effettwat bil-privatizzazzjoni ta' l-MIA?

Jeħtieġ li nkunu verament sinċieri magħna nfusna u bejnietna u niddiskutu l-problemi li għandna fil- pajjiż.

Veru jew mhux veru li t-turiżmu f'pajjiżna mhux sejjer tajjeb?

Ejja flimkien naraw x'inhu dak li jiġġenera l-ġid u l-prosperità għall- poplu Malti.

Ejja napprezzaw li l-Oppożizzjoni tressaq is-suġġerimenti tagħha fl-aħjar interess pubbliku għax ikun min ikun fl-oppożizzjoni xi darba se jkun fil-gvern, u għada pitgħada se jkun il-partit Laburista li jmexxi l-pajjiż.

Għalkemm aħna niddiskutu internament fil-partit l-issues li jkun hawn fil-pajjiż, din hija kwestjoni li rridu niddiskutuha bejnietna fil-parlament għax hija ta' importanza nazzjonali.

Għaldaqstant wara li tiġi privatizzata l-MlA għandna garanzija li se jiżdiedu s-servizzi?

Għandna garanzija li mhux se jiżdiedu l-ispejjeż għall-operaturi jew għall-ewwel kollox jidher tajjeb, għax se ndaħħlu somma ta' flus għal darba biss, u ma nħarsux x'se jiġri wara?

Se tibqa' s-Lm16 taxxa fuq il-biljett ta' l-ajru, jew inkella bl-għajta tal-privatizzazzjoni u l-libertà fis-suq inħallu lil kulħadd jagħmel li jrid bħalma ġara fil-każ ta' l-HSBC?

Hemm anzjani li qed iħallsu 50c fuq kull cheque biex isarrfuh jekk ma jkollhomx kont il-bank.

Forsi jkun hawn min jgħid li kulħadd jista' jiftaħ kont ta' Lm5!

Imma, kif għedt fil-bidu, suppost li l- privatizzazzjoni ssir għall-aħjar, imma fil-verità saret għall-aħjar?

Nerġa' nistaqsi lill-ħaddiema li kienu mal-Mid-Med Bank u issa ġew taħt l- HSBC jekk iħossuhomx iktar kuntenti llum li l-bank qed jitmexxa minn nies barranin.

Jien wieħed minn dawk li nemmen fis-serjetà għax pajjiżna għandu bżonn is-serjetà u l-partit Laburista dejjem emmen fis-serjetà.

U forsi fl- imgħoddi ġara dak li ġara għax ipprovajna ndaħħlu d-dixxiplina, liema konċett lanqas in-nies fl-istess partit Laburista ma fehmuh.

Il-ħaddiema se jibqgħu jgawdu l-istess kondizzjonijiet u drittijiet?

Huwa faċli li fil-parlament ngħidu li se jibqgħu jgawdu l-istess drittijiet, imma mbagħad meta tiġi privatizzata l-MIA jispiċċa u jtir kollox mar-riħ.

Din hija l-verità li l-poplu Malti, b'mod speċjali l-ħaddiema li huma nvoluti, jkun irid jisma' f'diskussjoni dwar mozzjoni bħal din.

Wieħed jieħu gost li, minkejja l-kulur politiku li jħaddnu dawn il-ħaddiema, meta jkun hemm kwestjoni bħal din jingħaqdu bejniethom u jiddiskutu mal-unions biex jaraw li ma jitilfux mid-drittijiet li b'tant tbatija jkunu rebħu.

Din il-mozzjoni titkellem ukoll dwar ir-runway li se tibqa' tal-gvern, imma se jkun hemm ftehim li din iżommuha bla ħlas.

Aħna rridu li l-affarijiet mhux biss jidhru li jkunu qed isiru bis-serjetà, imma rridu niżguraw li jkunu qed isiru hekk.

Aħna rridu nagħmlu l-affarijiet bis-serjetà mhux għax nemmnu li t-triq għal Malta hija dik ta' partnership ma' l-Unjoni Ewropea, imma għax aħna kapaċi bħala poplu.

Aħna ma nistennew lill-ebda barrani jiġi jiddettalna x'inhu l-aħjar għal pajjiżna għax nafu x'inhu l- aħjar.

Mr Speaker, għandna nies kapaċi biżżejjed f'dan il-pajjiż u jien naqbel ma' dak li jgħid il-leader tagħna l-Onor.

Alfred Sant, li ħadd m'hu għar-rimi fil-pajjiż.

Kulħadd huwa importanti.

Kulmin irid jaħdem se nagħtuh iċ- ċans jaħdem, kull min irid jagħti sehmu permezz ta' ideat ġodda se nagħtuh l-opportunità.

Kulħadd huwa kapaċi jagħti sehmu.

Fl-imgħoddi kellna ħafna problemi; ma kien hawn l-ebda benefiċċji soċjali, il-ħaddiem la kellu dritt għas-sick leave, la kellu l-bonus, la kellu ċ- children's allowance, ma kellu xejn, u kien bis-saħħa tal-ħaddiema li ngħaqdu flimkien li bdiet it-triq tal-progress.

Kieku ma kenux il- ħaddiema ta' qabilna, li llum huma anzjani, kieku llum aħna ma nistgħux niġu b'din il-mozzjoni hawnhekk biex nipprivatizzaw l-MIA.

Kien bis-saħħa ta' missirijietna li għandna dak li għandna llum.

Nerġa' ngħid li l-privatizzazzjoni għandha ssir għall-ġid tal-poplu Malti, u l-għażliet x'nipprivatizzaw u ma nipprivatizzawx nagħmluhom aħna, mill- Maltin għall-Maltin.

Nittama wkoll li f'dan il-proċess ta' privatizzazzjoni qatt ma nwarrbu l-interess u d-drittijiet tal-ħaddiema għax imbagħad bi dritt jgħollu leħinhom biex jiddefenduhom.

Irridu naraw ukoll x'inhu l-aħjar interess tal-poplu Malti.

Dan il-proċess m'għandux iwassal għal dak li ġara fil-każ ta' privatizzazzjonijiet oħra, fosthom tal- Maltapost li ħolqot diskussjoni mqanqla fil-pajjiż.

Mr Speaker, jeħtieġ insibu mod ieħor kif insolvu il-problemi finanzjarji tal-pajjiż għax id-dħul mill-privatizzazzjoni ta' azjenda jew tnejn ikun dħul ta' somma flus ta' darba.

Irridu naħsbu x'se jiġri 'l quddiem meta pajjiżna ma jibqagħlux azjendi x'jipprivatizza.

F'dan il-parlament kien hawn min qal: Id-dejn iħallsuh ta' warajna.

Illum ta' warajna waslu u d- dejn qed inħallsuh aħna!

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru tal-Finanzi biex, jekk jogħġbu, jressaq l-Aġġornament.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada, it-Tlieta, 9 ta' Lulju, 2002, fis-6:00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Riżoluzzjoni dwar trasferiment ta' proprjeta' f'Ħal Luqa lill-Malta International Airport plc – Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Isports - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar Proċeduri fil-Qrati u fit-Tribunali –Tieni Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni. ------------------

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li Jirregola Fondi Speċjali -Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ikel - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Referendi - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Immigrazzjoni – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Silvio Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Mr Speaker, probabbilment dan se jkun l-aħħar aġġornament tiegħi qabel il-vaganzi tas-sajf.

F'dan il-ftit ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi, nixtieq nitkellem dwar setturi differenti tas- soċjeta` Maltija li jinsabu għaddejjin minn ċerti problemi.

Jien inħoss li qiegħed hawnhekk biex inwassal il-leħen ta' dawk li jirrikorru għandi għall-għajnuna, u għalhekk nibda billi nitkellem dwar iż- żgħażagħ.

Għalkemm jien ġejt maħtur bħala kelliem għall-anzjani, xorta waħda naħdem mill-qrib ħafna taż-żgħażagħ, u għalkemm ninsab konxju tal- problemi li jinsabu għaddejjin minnhom.

Illum ħadd ma jgħaddi mingħajr flus fil-but, iktar u iktar iż-żgħażagħ li jkunu għadhom qegħdin jistudjaw jew ikunu għadhom kemm spiċċaw mill-edukazzjoni sekondarja, post-sekondarja jew terzjarja.

Minħabba l-problema tat-turiżmu f'pajjiżna, fejn dan qiegħed jonqos b'rata mgħaġġla, dawn iż-żgħażagħ m'humiex qegħdin isibu xogħol għas- sajf.

Naħseb li kulħadd jammetti li bħalissa, it-turiżmu f'pajjiżna m'huwiex sejjer tajjeb.

Iktar kmieni, meta kont qiegħed nitkellem dwar din il-mozzjoni, irriferejt għat-turiżmu f'pajjiżna, li minkejja li hi l-aqwa industrija li għandna, sfortunatament qabdet it-triq tan-niżla.

Dan ma tgħidux biss l- oppożizzjoni.

L-oppożizzjoni tikkwota dak li jgħidu min hu nvolut f'dan il- qasam.

Jien inħoss li f'dan ir-rigward, irridu naraw x'se nagħmlu.

Ħafna żgħażagħ li jattendu l-Uuniversita` jew xi sixth form, u li fil- vaganzi tas-sajf kienu jaraw minn fejn jistgħu jaqilgħu ftit flus, biex minbarra li jgawduhom huma, inaqqsu l-piż minn fuq il-ġenituri tagħhom, illum il-ġurnata qegħdin isibu problema kbira biex isibu xogħol.

Jekk wieħed jitkellem mas-sidien tar-ristoranti u ma' kull min hu nvolut fil- qasam tat-turiżmu, jista' jinnota kemm sejrin lura, kemm f'dik li hija kwantita` ta' turisti li jiġu f'pajjiżna, kif ukoll f'dik li hija kwalita`.

Għalhekk hemm bżonn li immedjatament naraw x'se nagħmlu biex fost affarijiet oħra, ikollna x'noffru lil dawn iż-żgħażagħ.

Irrid nawgura liż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin li jkollhom vaganzi ta' tgawdija, filwaqt li nittama li jifhmu li dan il-pajjiż għandu ħafna x'joffrilhom, mhux biss il-qerda li x'uħud minnhom jersqu lejha għax iħossu li m'għandhomx futur.

Nittama li dan is-sajf ma jkunx wieħed li meta niftħu l-gazzetti, naqraw b'żgħażagħ li jmutu b'overdose ta' droga.

Jien nittama wkoll li f'dan is-sajf, iż-żgħażagħ isibu xogħol ħalli jkunu jistgħu jirrikreaw ruħhom kif jixraq, 'il bogħod mid-droga.

Iċ-ċifra tal-qagħad f'pajjiżna qiegħda dejjem tiela`, u l-aktar settur li qiegħed ibati minn din il-problema huwa proprju dak taż-żgħażagħ, fejn minkejja li għandhom ċerti kwalifiċi, xorta m'humiex qegħdin jagħmlu xogħol li jixirqilhom.

Jekk se nibqgħu sejrin hekk, iż-żgħażagħ se jispiċċaw biex jitilfu l-fiduċja f'pajjiż stess.

Mr Speaker, f'dan l-intervent nixtieq nitkellem ukoll dwar l-anzjani, li sa dalgħodu stess, numru minnhom għadhom kemm ġew fl-uffiċju tiegħi jilmentaw għaliex għadhom ma rċevewx iċ-cheque ta' l-allowance supplimentari, meta suppost li sa issa, dan diġa' ġie msarraf.

M'humiex biss l-anzjani li qegħdin ibatu minn dan l-inkonvenjent, imma anke dawk il-familji li jgħixu bl-assitenza soċjali.

Sfortunatament, f'dan il-pajjiż wasalna fi stat fejn lill-faxxa t'isfel tas- soċjeta` m'għadna nagħtuha importanza ta' xejn, forsi għax naħsbu li din ma titkellimx.

Anzi, agħar minn hekk, qegħdin inkomplu nagħtuha daqqiet 'l isfel.

Jien inħoss li f'dan l-aħħar diskors tiegħi qabel il-waqfa għas- sajf, għandi nuri solidarjeta` ma' l-anzjani li kif kulħadd jaf, qegħdin jiltaqgħu ma' ħafna problemi, bħal dik tal-mediċini, tal-kartuna r-roża, tal-kartuna s-safra, tal-polikliniċi, ta' x'se jsir mill-pensjonijiet.

Jien nittama li fiż-żmien qarib naslu biex intaffu mit-tbatija kbira li qegħdin jiffaċċjaw dawk il-familji bi dħul baxx u dawk li jgħixu bil- benefiċċju soċjali.

Qiegħed nirriferi għall-problema li nqalgħet dan l- aħħar, fejn lil dawn il-familji qegħdin jinqatgħulhom ċerti benefiċċji, u minkejja li qegħdin jappellaw mid-deċiżjoni, għax jafu li hija inġusta, qegħdin ikollhom jistennew għal bosta ġimgħat qabel ma l-arbitru jiddeċiedi li jisma' l-każ tagħhom.

Mill-mistoqsijiet parlamentari li nagħmel dwar dan is-suġġett, wieħed jista' jinduna kemm din il-problema hija frekwenti, u Alla ħares ikolli nsegwi kull każ li jiġi quddiemi, għax inkella ma nispiċċa qatt.

Hemm bżonn li naraw x'se nagħmlu, għax m'hijiex ċajta li familji sħaħ jispiċċaw mingħajr flus u allura mingħajr ikel.

Għalhekk nappella biex matul dan is-sajf, naħdmu bis-serjeta` ħalli nsolvi l-każijiet kollha li hemm pendenti.

Bl-ebda mod ma rrid nagħti l- impressjoni li l-partit Laburista huwa favur l-abbuż mill-benefiċċju soċjali, pero' rridu naraw li kulħadd ikollu x'jiekol.

Wara kollox, huwa dritt sagrosant ta' kull bniedem li jgħix ħajja diċenti.

Mr Speaker, ftit tax-xhur ilu, f'dan il-parlament għaddejna l-liġi dwar il- ħarsien u d-drittijiet ta' l-annimali, u minn dak iż-żmien 'l hawn, fil- media spiss smajna b'każijiet ta' moħqrija fuq l-annimali.

Jien inħoss li bħalma nitkellmu dwar elf ħaġa oħra, f'din il-Kamra għandna nitkellmu wkoll dwar dan il-fattur.

Iva, inħoss li għandi nattakka bil-qawwa kollha lil dik il-persuna kodarda li waslet biex twettaq dak l-att krudil fuq iż-żewġ żwiemel li smajna bihom f'dawn il-ġranet.

Il-maġġoranza l-kbira tal-poplu Malti u Għawdxi għandhom l-annimali għal qalbhom - u fil-fatt minn hawn nixtieq insellem lil kulmin jaħdem f'dan il- qasam - pero` jeħtieġ li l-liġi li tissalvagwardja lill-annimali tiġi mħaddma ħalli dawk il-ftit Maltin u Għawdxin li huma tant bla qalb li jaslu biex jaħqru lill-annimali jieħdu dak li ħaqqhom.

Mr Speaker, kulħadd jaf li pajjiżna għandu diversi problemi finanzjarji, liema problemi qegħdin dejjem jikbru, u huwa inutli li noqogħdu ninħbew mir- realta`.

Illum mal-ewwel tinduna bin-nuqqas ta' inizjattiva li hawn fil- pajjiż.

Suppost li l-gvern kien ħareġ bl-idea li jagħmel kampanja dwar l- indafa, u wħud mill-kunsilli lokali qed jagħtu s-sehem kollu tagħhom biex il-lokalita` tagħhom tinżamm nadifa, pero` hemm toroq arterjali u roundabouts li jaqgħu taħt il-gvern ċentrali illi tistħi tħares lejhom bil- ħmieġ li fihom.

Jien ma nafx xi jgħidu dawk il-barranin li jiġu hawn għax jaħsbu li Malta hija xi ġenna ta' l-art, u mbagħad jaraw din it-telqa u dan il-ħmieġ kollu!

Huwa kollu inutli li joqogħdu joħorġu ċ-ċirkolaritajiet mill-Uffiċċju tal-Prim Ministru dwar l-indafa biex jidher li qed issir xi ħaġa jekk m'hemmx inizjattiva.

Illum il-poplu qed ibati taħt dan il-gvern, u nittama li almenu meta ssir l-elezzjoni ġenerali li jmiss, il-poplu jieħu dak li ħaqqu.

Mr Speaker, dan is-sajf il-grupp parlamentari Laburista m'huwiex se jorqod imma se jkompli jaħdem fuq il-politika ta' partnership ma' l-Unjoni Ewropea.

Aħna rridu nassiguraw li din il-politika tasal fid-djar tan-nies, u li kull ċittadin Malti u Għawdxi jħossu li f'pajjiżna hemm partit politiku li jifhimhom.

Pajjiżna jixraqlu li jerġa' jitla' fil-gvern il- partit Laburista mmexxi bl-iktar mod għaqli mill-Onor.

Alfred Sant.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Law.

ONOR.

RITA LAW: Mr Speaker, nixtieq naqsam id-diskors li se nagħmel fi tnejn; l-ewwel se nitkellem fuq il-lokal li ġejja minnu jiena, jiġifieri l- Fgura u mbagħad se nitkellem fuq it-tweġibiet parlamentari li suppost jingħatawlna f'din il-Kamra.

Il-popolazzjoni tal-Fgura, li hija popolazzjoni żagħżugħa, qiegħda dejjem tikber u l-familji li jgħixu f'dan il-lokal ġejjin minn kull belt u raħal ta' Malta u Għawdex.

Għalhekk jiena nħoss li l-Fgura għandha tingħata l- importanza li jixirqilha, imma sfortunatament illum ma nistgħux ngħidu li l- gvern preżenti qed jagħmel dan.

Huwa biżżejjed li nsemmu lil Hompesch Road, li x-xogħlijiet fuqha nbdew qabel l-elezzjoni ta' l-1996.

Fil-fatt dak iż-żmien il-partit Nazzjonalista, biex jagħti l-impressjoni lin-nies tal-Fgura li kien qed jagħmel xi ħaġa għal-lokal tagħhom, ftit qabel l- elezzjoni ta' l-1996 kien ta laqgħa tarmac lil din it-triq, pero` l-Kunsill Lokali tal-Fgura kien waqqaf dan ix-xogħol mal-ewwel għax ra li kien se jsir xogħol bażwi.

Meta fl-1996 tela' fil-gvern il-partit Laburista, nista' ngħid li x-xogħol fuq din it-triq - li kien qed jiġi mmexxi mill- ministru ta' dak iż-żmien l-Onor.

Charles Buhagiar - beda jsir b'serjeta` kbira.

Ta' min jgħid li dan kien proġett pilota li kien qed isir b'esperiment, u f'dan il-proġett ġew mgħoddija anke l-komunikazzjonijiet kollha neċessarji tad-dawl, ta' l-ilma u tat-telephone.

Meta tela' fil-gvern il-partit Nazzjonalista, aħna r-residenti tal-Fgura sħaqna ħafna biex issir it-tieni fażi ta' din it-triq, pero` naħseb li l- partit Nazzjonalista għamel it-tieni fażi ta' din it-triq fuq qalbu għax illum nistgħu naraw xi frott qed iħalli dan ix-xogħol.

Fil-fatt waqt li kienet qed issir it-tieni fażi ta' din it-triq, kulmin kien għaddej minn hemmhekk induna li lanqas l-inġenji li kienu qed jintużaw għal dan il- proġett ma kienu miżmuma kif suppost.

Kien hemm anke min kien qed iwebbes rasu għal dak li konna qegħdin ngħidu aħna l-Membri Parlamentari u anke għal dak li qal il-Kunsill Lokali tal-Fgura, biex spiċċa biex sar xogħol traskurat.

Biex insemmi eżempju wieħed biss biex nuri kemm sar xogħol traskurat, huwa biżżejjed li nsemmi l-mod kif tpoġġew il-katusi tad-drain.

Jiena m'iniex xi persuna li nifhem fil-qasam tal-kostruzzjoni, għalkemm missieri kien kuntrattur, jiġifieri għandi idea ta' dan ix-xogħol, pero` nħoss li r-residenti ta' Hompesch Road m'humiex se jdumu wisq ma jibdew ibatu l-konsegwenzi ta' dan ix-xogħol ħażin li sar.

Li kieku dan ix-xogħol għamluh it-tfal, kont ngħid li m'hemmx tagħmel għax forsi din hija l-ewwel esperjenza tagħhom ta' xogħol, imma din hija storja differenti.

Sal-bieraħ stess, meta kont għaddejja minn ħdejn il-mina ta' Hompesch, innotajt id- drenaġġ jiżbroffa minn taħt l-art, u dan meta x-xogħlijiet fuq din it-triq għadhom lanqas biss huma lesti għax għad fadal l-aħħar kisja biex inkunu nistgħu ngħidu li x-xogħlijiet fuq din it-triq huma lesti.

Issa dan il- gvern ilu għaddej b'dan ix-xogħol madwar seba' jew tmien xhur għax ix- xogħol qed isir b'ħafna tkaxkir, u dan b'inkonvenjent kbir mhux biss għar- residenti tal-Fgura imma għall-Maltin u l-Għawdxin kollha, speċjalment għar- residenti ta' Marsascala, ta' Ħaż-Żabbar, taż-Żejtun, ta' Bormla, tax- Xgħajra, tal-Birgu u ta' l-Isla, li normalment jgħaddu minn dik it-triq kuljum minħabba li Hompesch Road hija arterja prinċipali.

Nistgħu ngħidu li anke saħansitra r-residenti ta' Marsaxlokk jgħaddu minn hemm, proprju għax iħossuhom iktar komdi.

Qiegħda ngħid dan biex wieħed ikun jista' jirrealizza aħjar il-problemi li nħolqu.

Jien nistaqsi x'kienet il-problema.

Għadni ma nafx jekk il-gvern kienx qiegħed iħallas lill-kuntrattur, jekk il-kuntrattur ma kellux għodda jew ħaddiema biżżejjed.

Nista' ngħid li għandi diffikulta` kbira biex nimmaġina lil din it-triq la tkun lesta, meta kif kont qiegħda ngħid, diġa' qiegħda ssir il-ħsara.

In-nies li jabitaw f'din it-triq diġa' qed ikollhom jgħalqu l-bibien u t-twieqi minħabba d-drenaġġ li qiegħed joħroġ minn ċerti partijiet.

Din hija xi ħaġa li għandna tħammar wiċċ il-gvern.

Fl-opinjoni tiegħi, dan qiegħed jiġri għax il-bażi ta' fejn jitpoġġew il- katusi tad-drenaġġ lanqas biss ingħatat kisja tarmac u allura, peress li tpoġġew fuq iż-żrar jew trab, ovvjament, kif jitqalu daqsxejn iżżejjed minħabba dak li jkun għaddej minnhom, jinfaqgħu.

Peress li d-drenaġġ li ħiereġ minn dawn il-katusi ma sabx minn fejn joħroġ, qiegħed jiżbokka minn ġot-tarmac, bil-konsegwenza li wieħed jista' jara wieħed ta' drenaġġ, bl- intejjen kollha li wieħed jista' jimmaġina.

Jien nistaqsi x'se jiġri fix-xitwa, meta tagħmel ix-xita u meta t-terrapien ta' taħt il-katusi tad-drenaġġ ma jkunx jiflaħ jixrob iktar.

Jiena ngħid li t-tarmak se jkompli jinżel, se jinħoloq ħafna ħofor, u l-flus li nfaqna se jisfaw fix-xejn.

Il-flus li l-poplu Malti qiegħed joħroġ f'taxxi qegħdin imorru għand nies inkompetenti, li m'għandhomx il-kapaċita` li jagħmlu ċertu xogħol li jkunu daħlu għalih.

Fil-Fgura dalwaqt se tiġi ċċelebrata l-festa, u min jaf kif se nkunu qed inħossuna meta naraw li wara xhur sħaħ ta' xogħlijiet, f'din it-triq għad hemm ħafna ġebel imxerred, trab, xogħol mibdi u mhux komplut...

Xi żmien ilu dan il-gvern kien wieħed li kemm jista' jkun, fis-sajf ma jsirx xogħol ta' kostruzzjoni.

Għalhekk aħna ħsibna li allura x-xogħol li kien hemm bżonn li jsir kien se jiġi mgħaġġel ħalli la jbatu r-residenti u lanqas it- turisti.

Mr Speaker, f'dan l-intervent xtaqt nitkellem ukoll dwar id-demokrazija fir- rigward tal-mistoqsijiet parlamentari li aħna l-membri f'din il-Kamra nagħmlu lill-ministru tal-gvern.

M'huwiex sew li aħna d-deputati, li ġejna eletti demokratikament mil-lokalitajiet rispettivi tagħna, biex nirrappreżentaw lir-residenti ta' dawk il-lokalitajiet, meta nistaqsu dwar il-pajjiż in ġenerali, dwar dak li l-poplu għandu dritt li jkun jaf, indumu ġimgħat biex ningħataw risposta, jew għax l-informazzjoni tkun għadha qed tinġabar, jew għax il-mistoqsija ma tkunx saret lill-ministru konċernat, bil-konsegwenza li nibdew inħossuna qisna ballun niġru fis-saqajn minn naħa għal oħra.

Dawn huma affarijiet tal-mistħija.

Jekk aħna nemmnu li l- parlament tagħna jrid iħabbatha ma' dawk barranin, ma nistgħux innaqqsu d- demokrazija minn ġo fih.

Jekk se jsir dan, nistgħu ngħalqu l-bibien, nitilqu 'l barra u nispiċċaw qisna f'ġungla, bħalma qegħdin bħalissa, fejn il-ministri jibżgħu jwieġbu għall-mistoqsijiet li jsirulhom.

Biex nagħti eżempju ta' dan li qiegħda ngħid se nsemmi żewġ mistoqsijiet li għamilt.

Waħda minnhom kienet titratta s-sensji li ngħataw f'dawn l-aħħar tliet snin, fejn staqsejt lill-Viċi Prim Ministru biex jgħidli liema huma dawk l-azjendi jew fabbriki li taw sensji lill-ħaddiema tagħhom minn Settembru 1998 sal-lum.

Il-Viċi Prim Ministru, għalkemm wieġeb l-ewwel parti tal-mistoqsija, fejn qal li fi tliet snin ta' amministrazzjoni Nazzjonalista, ingħataw 7,799 sensja, għat-tieni parti tal-mistoqsija, jiġifieri liema huma l-fabbriki u l-azjendi li ssensjaw lill-ħaddiema tagħhom, il-Viċi Prim Ministru qalli li għal din il-parti tal-mistoqsija m'għandux iktar xi jżid.

Mistoqsija parlamentari oħra li għamilt jien u li ħassejt li kellha tiġi mwieġba, minħabba l-importanza tagħha, kienet dik li għamilt lill-Ministru għal Għawdex wara li kienu ġew ingaġġati ħafna ħaddiema ġodda mal-Gozo Channel.

L-istess f'dan il-każ, il-Ministru ma kinetx tatni tweġiba, minħabba l-indipendenza tal-ħaddiema.

Jien ma staqsejtx fejn joqogħdu dawn il-ħaddiema, x'inhu n-numru tal-karta ta' l-identita` tagħhom, x'inhu n- numru tat-telefon tagħhom.

Kulma staqsejt kien għal ftit informazzjoni biex almenu nkun naf jekk dawn humiex minn Malta jew minn Għawdex u jekk għandhomx seaman book, għax mill-informazzjoni li għandi, ħafna minnhom kienu mingħajr esperjenza, biex ma ngħidx ukoll li kienu għadhom ġejjin minn barra.

Mistoqsija oħra li din id-darba għamiltha lill-Prim Ministru kienet dik dwar iċ-ċittadinanza doppja.

Jien ħassejt li huwa mportanti li nkunu nafu kemm f'pajjiżna qed ikun hawn nies li japplikaw għad-dual citizenship, u x'eta` jkollu min japplika.

Għal xi raġuni jew oħra, il-Prim Ministru naqas milli jwieġeb din il-mistoqsija tant importanti għalina l-membri ta' l- oppożizzjoni, ovvjament biex nikkalkolaw in-numru ta' nies eliġibbli għall- vot.

Mr Speaker, qabel nikkonkludi nixtieq nawgura l-festa t-tajba lir-residenti tal-Fgura u lil dawk kollha li matul l-istaġun tas-sajf se jiċċelebraw il- festa tal-patrun jew patruna tagħhom.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, it- Tlieta, 9 ta' Lulju, 2002 fis-6;00 p.m., bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru.

Fin-12:30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

BAĦAR - ALKA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jikkonferma li hemm gaffa waħda biss sabiex tneħħi l-alka tal- baħar tal-bajjiet ta' Baħar iċ-Ċagħaq, Għadira, Għarmier, Marfa, Golden Bay, Riviera Martinique u l-Ġnejna?

Jekk iva, jista' jara li jiżdiedu n- numru ta' gafef ħalli jsir it-tindif ta' l-alka b'mod aktar effiċjenti peress li wħud mill-bajjiet, fosthom Golden Bay, jinsabu mimlija alka?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Infurmat li d-dipartiment tat-turiżmu fil-preżent, kif dejjem sar fl-imgħoddi, għandhom gaffa waħda biex ineħħi l-alka mill- inħawi ndikati mill-Onor.

Interpellant.

L-alka titneħħa wkoll mill- ħaddiema tad-dipartiment.

Mis-sena li għaddiet id-dipartiment għall-ewwel darba kera żewġ compactors biex ikun jista' jlaħħaq aħjar max-xogħol.

Jiġri li meta r-riħ jaqbel, tinġema' alka fil-bajjiet tat-Tramuntana ta' Malta.

F'dawn il-każi jiġu dettaljati aktar nies għat-tindif.

SAFAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa f'ċifra ta' flus f'safar ministerjali u dipartimentali tal-ministeru għax-xhur ta' Jannar, Frar, Marzu April u Mejju ta' din is-sena?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant qed tinġabar u tingħata f'seduta oħra.

SAFAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa f'ċifra ta' flus f'safar ministerjali u dipartimentali tal-ministeru għax-xhur ta' Jannar, Frar, Marzu April u Mejju ta' din is-sena?

ONOR.

JOHN DALLI: Qed inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

SAFAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa f'ċifra ta' flus f'safar ministerjali u dipartimentali tal-ministeru għax-xhur ta' Jannar, Frar, Marzu April u Mejju ta' din is-sena?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Qed inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l- informazzjoni mitluba.

SAFAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa f'ċifra ta' flus f'safar ministerjali u dipartimentali tal-ministeru għax-xhur ta' Jannar, Frar, Marzu April u Mejju ta' din is-sena?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

PAOLA - DENTAL CLINIC

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jikkonferma li fid-dental clinic tal-polyclinic ta' Raħal Ġdid qed ikun hemm nuqqas ta' staff/dentisti?

Jista' jikkonferma li tħassru diversi appuntamenti għaliex huwa impossibbli għal min ikun qiegħed xogħol li jlaħħaq waħdu?

Jista' jara wkoll li jitwaħħal air condition unit f'din d- dental clinic fejn ikun hemm sħana tremenda f'dan iż-żmien tas-sena?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li l-full complement fid-dental clinic fiċ- ċentru tas-saħħa ta' Raħal Ġdid huwa ta' żewġ dentisti, wieħed dental hygienist full-time, u infermiera.

Ma hemm ebda nuqqas ta' staff f'dan il- unit.

M'huwiex normali li jitħassru appuntamenti ħlief meta xi ħadd mid-dentisti joħroġ bis-sick leave u ma jkunx possibbli li jintbagħat dentist minn klinika oħra.

Dan jiġri rari ħafna u fil-fatt din is-sena ġrat darba biss.

Din il-proċedura hija l-istess f'kull ċentru tas-saħħa ieħor.

Hemm ippjanat li jsir refurbishment fiċ-ċentru tas-saħħa ta' Raħal Ġdid u l- airconditioning se jiddaħħal bħala parti minn dan ir-refurbishment.

ETC - APPRENTISTAT

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'jiġri meta żagħżugħ li jkun qed jieħu kors ta' motor vehicle technician ma jsibx sponsor?

Kif tgħin f'dan il-każ l-ETC?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Meta post addattat ma jinstabx u l-apprentist jagħmel numru ta' xhur mingħajr sponsor, l-apprentistat ikollu jitwaqqaf.

F'dan il-każ l-apprentist jibda jigi kkunsidrat bħala student u ma jibqax eleġibbli għal Journeyman Certificate.

Dan iċ-ċertifikat jingħata biss lil dawk li jtemmu l-apprentistat b'suċċess.

REĠISTRAZZJONI TA' KAROZZI ĠODDA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru reġistrazzjonijiet ta' karozzi ġodda f'Jannar, Frar, Marzu u April għas-snin 1998, 1999, 2000, 2001 u 2002 separatament?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Filwaqt li nirreferi lill-Onor.

Interpellant għal mistoqsijiet parlamentatri 25445 u 27893, jien infurmat li n-numru ta' karozzi rreġistrati ġodda matul l-ewwel erba' xhur tas-sena 2002 hu kif ġej:-

|Jannar |1085 | |Frar |930 | |Marzu |971 | |April |1112 |

BIRGU - TRIQ SAN FILIPPU

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' l-Ministru jara jekk sarx progress sabiex planters bla permess li saru ħdejn 56 Triq San Filippu Birgu jitneħħew?

ONOR.

TONIO BORG: Minħabba li l-Awtorita` għandha numru konsiderevoli ta' files riferuti għal azzjoni diretta, l-Awtorita` tieħu azzjoni meta jkun possibBli.

BIRGU – XATT IR-RISQ

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk għadx hemm xi mina minn dawk li hemm Xatt ir- Risq Birgu li għadha ma ġietx allokata?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li skond l-arkivji tat-taqsima proprjeta` tal-gvern hemm mina waħda li għad ma ġietx allokata.

Qed isiru l-investigazzjonijiet neċessarji biex jiġi stabbilit jekk il-mina in kwistjoni għandhiex tinħareġ għall-kiri bl-offerti.

MALTA SHIPBUILDING - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux minnu li hemm proposta/idea li xi ħaddiema tal-Malta Shipbuilding jintbagħtu sekondati mal-kunsilli lokali?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li xi ħaddiema tal-Malta Shipbuilding intbagħtu fuq bażi temporanja biex jgħinu lil xi kunsilli lokali.

SPIŻERIJA TAL-GVERN - PILLOLI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jinforma jekk il-pilloli Xeroda jinstabux mill-iżpiżerija tal- gvern?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab infurmat li l-pilloli Xeroda m'humiex inklużi fil-lista ta' mediċini li jingħataw b'xejn mill-ispiżeriji tal- gvern.

MEPA - APPLIKAZZJONIJIET

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija 34288, jista' l-Ministru jgħid f'liema lokalita` jinstabu dawn l-applikazzjonijiet u għal kemm il- sular għoli qiegħda ssir it-talba?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li l-lokalitajiet għall- applikazzjonijiet li saret riferenza għalihom huma l-Qawra u San Ġiljan.

It-talba qiegħda issir għal 15-il sular.

GĦAWDEX – DWEJRA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid liema kienu dawk id-dipartimenti u ministeri li kienu nvoluti fit-tindif mill-iskart mitfugħa b'mod irresponsabbli fid-Dwejra Għawdex?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ninsab infurmata li x-xogħlijiet ta' tindif ta' terrapien mid-Dwejra ġew kkoordinati mid-dipartiment għall-proġetti u żvilupp fi ħdan il-ministeru għal Għawdex bil-kollaborazzjoni ta' l- awtorita` ta' l-ippjanar (illum l-awtorita` Maltija għall-ambjent u l- ippjanar) u tad-dipartiment għall-ħarsien ta' l-ambjent fi ħdan il- ministeru ta' l-ambjent (illum parti wkoll mill-awtorita` Maltija għall- ambjent u l-ippjanar).

MEDIĊINA COSAAR

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija 34059 u jgħid jekk hemmx żviluppi dwar it- talba skond schedule 5 għall-mediċina Cosaar għall-persuna li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Peress li l-informazzjoni hija ta' natura kunfidenzjali din se tingħata direttament lill-pazjent.

KNEE REPLACEMENT

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid tistax il-persuna li d-dettalji u l-kunsens tagħha qed ngħaddi separatament tingħata priorita` fir-rigward ta' knee replacement?

ONOR.

FONDAZZJONI GĦALL-ISKEJJEL T'GĦADA - LAQGĦAT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'laqgħat saru s'issa bejn il-fondazzjoni għall- iskejjel t'għada u l-kunsill lokali ta' Pembroke biex jiddiskutu bini adekwat għal edukazzjoni primarja għat-tfal tal-komunita`?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li ma nħassitx ħtieġa li jsiru laqgħat f'dan l-istadju bejn il-fondazzjoni għall-iskejjel t'għada u l-kunsill lokali ta' Pembroke.

Bħalissa qed isir xogħol biex jiġi determinat is-sit li fuqu se ssir l-iskola l-ġdida.

SKOLA SIR ADRIAN DINGLI - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'xogħol hemm ippjanat li se jsir fil-bini ċentrali ta' l-iskola Sir Adrian Dingli sa Ottubru li ġej?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li huwa ppjanat li l-ewwel sular tal-bini ċentrali (is-central core) ta' l-iskola Sir Adrian Dingli ikun lest għall- użu ta' l-istess skola sa Ottubru ta' din is-sena.

SLIEMA - SKOLA PRIMARJA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'xogħol hemm ippjanat li jsir fil-bini ta' l- iskola primarja ta' Sliema sa Ottubru li ġej?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li hu ppjanat li sa Ottubru li ġej isir xogħol ta' riabilitazzjoni tal-blokka tat-toilets ta' l-iskola primarja ta' tas-Sliema.

SUPERVISOR - BOARDED OUT

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk persuna fi grad ta' supervisor (mad-diviżjoni ta' l- ambjent) li ġie boarded out minħabba mard għal perIjodu ta' tliet snin jistax jerġa' jidħol lura għax-xogħol ladarba jiġi ċertifikat li hu tajjeb biex jerġa' jibda' jaħdem?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat li mpjegat pubbliku li jiġi rtirat minn bord mediku jista' jerġa' jidħol lura għax-xogħol ladarba jiġi ċċertifikat li hu tajjeb biex jerġa' jibda jaħdem, bil-kundizzjoni li:

1. jipproduċi ċertifikat minn speċjalista mediku, li jgħid li fieq mill- kundizzjoni li kien ibati minnha u li għalhekk hu tajjeb għax-xogħol; 2. il-kap tad-dipartiment fejn kien jaħdem l-impjegat irid jiċċertifika li għandu bżonn is-servizzi ta' dan l-impjegat u jirrikmanda li jerġa' jidħol lura għax-xogħol;

3. l-impjegat irid ikun għadu taħt il-50 sena;

4. l-impjegat jiġi eżaminat mill-bord mediku tal-gvern u jkun iċċertifikat li hu tajjeb għax-xogħol;

5. fil-każ li jkun ibbenefika minn xi pensjoni, irid jintrabat li jħallas 6% fis-sena fuq is-somma li jkun ħa, jekk ikun ħa pensjoni u somma.

6. impjegati li jidħlu lura fis-servizz jitpoġġew fl-aħħar tal-lista ta' l-anzjanita` fil-grad tagħhom; u

7. l-impjegat jidħol lura għax-xogħol biss fuq ir-rakkmmandazzjoni tal- kummissjoni għas-servizz pubbliku.

FONDAZZJONI GĦALL-ISKEJJEL TA' GĦADA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija 34367, jista' – 'il hinn minn kull suppożizzjoni żbaljata - ipoġġi kopja tad-dokumenti mitluba fuq il- Mejda tal-Kamra?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li m'għandi xejn xi nżid għar-risposta li tajt fil-mistoqsija parlamentari 34367 f'seduta 763.

DETOX CENTRE

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien l-ammont ta' dawk il-persuni li attendew id-detox centre Bejn Jannar u Mejju 2002?

X'etajiet għandhom dawk li attendew?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jirreferi din il- mistoqsija lill-ministru konċernat.

PULIZIJA - DROGA

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' żgħażagħ li nqabdu jabbużaw mid- droga bejn Jannar u Mejju 2002?

Kemm minnhom kienu bejn is-16 u t-30 sena?

Kemm minnhom kineu rġiel u kemm kienu nisa?

Kemm minnhom kienu tfal taħt 16-il sena?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li bejn Jannar u Mejju 2002, inqabdu 46 mara u 209 irġiel ta' bejn is-16 u t-30 sena jabbużaw mid-droga.

Infurmat ukoll li inqabdu ukoll ħamest ibniet u tifel wieħed li l-eta` tagħhom kienet taħt is-16-il sena.

MOBILE KIOSKS - APPLIKAZZJONIJIET

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija 34306 u jgħid x'inhi l-pożizzjoni dwar l-applikazzjoni għall-liċenzji għat-temporary mobile kiosks fil-festi?

Jivverifika li skond l-aħħar regolamenti maħruġa mill-gvern hemm min kellu l-ġust u se jibqa' jiġi allokat is-sit li kien jokkupa?

Jaf kif u minn min jiġi stabbilit li trabba l-ġust fuq sit partikolari?

Jaf li minkejja dawn ir-regolamenti, diversi kunsilli lokali qegħdin jagħżlu/jaċċettaw u joħorġu s-siti on a first come first served basis (skond id-data tal-applikazzjoni tagħhom)?

Jaf li qed ikun hemm ħafna skuntentizza minħabba l-loophole tal- ġust li qed tiġi skartata fil-fatt minn dawn il-kunsilli?

Jaħsibx li jkun aktar ġust mal-operaturi ta' dawn il-gabbani li titneħħa din il-loophole tat-trobbija tal-ġust u jkun hemm għażla bil-polza għal min ikun interessat li japplika u b'hekk ħadd ma jiġi preferut fuq ħaddieħor?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-pożizzjoni tal-gvern dwar l-applikazzjoni għal- liċenzji tal-kiosks li jarmaw fil-festi hija espressa fir-regolamenti elenkati fl-avviż legali relattiv.

Tajjeb jingħad li din il-pożizzjoni ttieħdet wara konsultazzjoni ma' l- assoċjazzjoni bejjiegħa fil-festi u ma' l-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali.

Barra minn hekk il-gvern ħass li għandu jirrispetta l-proċeduri adottati matul dawn l-aħħar snin mill-bejjiegħa.

Dawk il-kunsilli lokali li jqassmu l-postijiet fuq il-bażi ta' first come, first served ikunu qed imorru kontra l-istess regolamenti.

Barra minn hekk ikunu qed joħolqu diżgwid bla bżonn fost l-istess bejjiegħa.

Għal dan il- għan, l-istess avviż legali jirrikkmanda li għandu jinħoloq kumitat bejn il- bejjiegħa fil-festi bil-għan li jgħin lill-kunsilli lokali fl- organizazzjoni tal-bejgħ matul il-festi.

L-għażla tal-post permezz tal-polza tista' toħloq skuntentizza fost il- bejjiegħa nfushom.

Ta' min iżomm f'moħħu li l-bejjiegħa għal żmien twil ilhom jirrispettaw il-postijiet ta' xulxin.

Jiena persważ li impenn miż- żewġ naħat iwassal għal soluzzjoni li tkun ġusta ma' kulħadd.

QROQQ - PIXXINA NAZZJONALI – XIRI TA' FUEL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fl-ewwel sitt xhur ta' din is-sena kemm inxtara fuel (f'litri) biex tissaħħan il-pixxina nazzjonali f'Tal Qroqq?

Kif jikkompara ma' l-ammont tas-sena li għaddiet?

Jista' jgħid kemm sewa f'kull każ?

Minn fejn jinxtara dan il-fuel?

X'tip ta' fuel hu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fl-ewwel sitt xhur ta' din is-sena inxtraw 315,914 litri fuel li jiswew Lm37,594.

Matul l-ewwel sitt xhur tas- sena li għaddiet kienu nxtraw 295,415 litri ta' fuel li kienu jiswew Lm36,927.

Il-fuel (kerosene) jinxtara mingħand Mark Cassar.

AQUATIC SWIMMING ASSOCIATION

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid xi ħlas isir mis-swimming association ta' Malta biex torganizza l-leagues differenti tal-waterpolo fil-pixxina nazzjonali?

Kemm iħallsu kull wieħed it-timijiet tal-waterpolo li jużaw il-pixxina nazzjonali għat-taħriġ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-aquatic swimming assiciation tħallas is- somma ta' Lm4,400 fis-sena li jsir f'pagament wieħed.

Dan il-ħlas ikopri l- organizzazzjoni tal-leagues differenti tal-waterpolo, kompetizzjonijiet u organizzazzjoni ta' swimming meetings u attivitajiet oħra, kemm lokali kif ukoll internazzjoniali, kif ukoll l-użu tal-faċilitajiet għal sessjonijiet ta' taħriġ ta' l-għawm mit-team nazzjonali.

Dan il-ħlas ikopri wkoll numru ta' advertising concessions.

It-timijiet tal-waterpolo li jużaw il-pixxina nazzjonali għat-taħriġ iħallsu s-somma ta' Lm108 fix-xahar.

Dan il-ħlas ikopri l-użu tal- faċilitajiet għal erba' sessjonijiet ta' taħriġ fil-ġimgħa.

PIXXINA NAZZJONALI - DIVING BOARDS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'titjib sar fil-pixxina nazzjonali fejn jirrigwarda l-użu tad-diving boards?

Jista' jgħid min għamel dan ix-xogħol u kemm qam?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li t-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar, tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SKEJJEL - GĦALLIEMA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm fis-sena skolastika 2001/2, irriżenjaw, spiċċaw bil-pensjoni u mietu għalliema li kienu jaħdmu ma' l-istat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li matul is-sena skolastika 2001-2002 kien hemm 42 għalliem u 5 instructors li rriżenjaw, 49 għalliem u 10 instructors li spiċċaw bl-eta` ta' l-irtirar, 29 għalliem ġew boarded out filwaqt li 2 għalliema u instructor mietu fis-servizz.

GĦALLIEMA ON SECONDMENT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm għalliema li bħalissa flok qed jgħallmu huma sekondati x'imkien ieħor?

Jista' jgħid min huma dawn l-għalliema u ma' min qegħdin jaħdmu fil-preżent?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra.

GĦALLIEMA/KINDERGARTEN ASSISTANTS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu n-numru totali bħalissa ta' għalliema mal- gvern?

Kemm huma rġiel u kemm nisa?

Kemm hemm kindergarten assistants?

ONOR.

BENEFIĊĊJI SOĊJALI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jwieġeb għaliex persuna li d- dettalji tagħha qegħdin jidhru separatament applikat għal għajnuna tal-wens f'Novembru 2001 talli tieħu ħsieb il-ġenituri tagħha u ma tħallsitx u issa saħansitra laħaq miet missierha u hi kellha titlaq ix-xogħol qabel ma miet?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna ndikata minnu se tkun ikkuntattjata dwar il-każ tagħha fil-ġranet li jmiss.

MEPA - APPLIKAZZJONI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija 33547 magħmula fil-15 ta' Mejju 2002 fejn bi żvista r-riferenza ta' l-applikazzjoni għal notification ingħatat bħala DN0093/02 minflok DN 00983/02 li hi r-riferenza t-tajba?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li fil-każ tan-notifika DN 0983/02, il- bidliet jibdlu l-karattru u l-kuntest tal-bini.

Għaldaqstant, il-bidliet m'humiex koperti mill-eżenzjonijiet mogħtija taħt l-ordni dwar in- notifikazzjoni ta' l-iżvilupp, u hija meħtieġa applikazzjoni sħiħa għal permess sabiex il-każ ikun jista' jitqies aktar fid-dettall skond il-merti tiegħu.

Dan ir-rimedju huwa fil-fatt indikat "a formal application to the Planning Authority for development permission is required" fl-istess ittra li ntbagħtet lill-perit ta' l-applikant, u ma jirriżultax li l-applikant mhux qed jingħata xi gwida min-naħa ta' l-awtorita` dwar x'jista jagħmel.

PULIZIJA – TKEĊĊIJA TA' TUNEŻIN

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-persuna ta' nazzjonalita` Tuneżina li isimha qed nagħti under separate cover għandhiex visa biex tibqa' Malta?

Wara li dan it-Tuneżin tilef żewġ kawżi kostituzzjonali u ma ngħatax il- permess biex jibqa' Malta, jista' jgħid x'passi ħadet il-pulizija biex dan it-Tuneżin jitkeċċa?

Hija infurmata l-pulizija li dan it-Tuneżin fil-qorti stess qal li qed jaħdem bħala bennej mingħajr permess?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li l-persuna li rrIfera għaliha l- Onor. Interpellant qIegħda tingħata estensjoni tal-visa peress li għandha kawża kriminali pendenti u ma tistax tħalli Malta mingħajr il-permess tal- qorti.

Sadanittant il-kawża kostituzzjonali li kien għamel biex jibqa' Malta ġiet deċiża kontrih anke mill-appell.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija, ninsab infurmat li l-pulizija qed tagħmel l-investigazzjoni meħtieġa.