MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 32 L-Erbgħa, 19 ta'Frar, 1997 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 32 L-Erbgħa, 19 ta' Frar, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.08 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 19 ta' Frar, 1997

WERREJ MINUTI 688

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 688

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 1997

L-ERBATAX-IL JUM STABBILIT

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU 695

AĠĠORNAMENT 729

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 729

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 31 li saret fit-18 ta' Frar, 1997 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

ĦABS ĊIVILI - MANAGEMENT

L-ONOR.

CHRIS CARDONA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kif għandu jitjieb il- management tal-Ħabs Ċivili ta' Kordin b'mod li jirrifletti l-iżviluppi ta' regoli ta' ħabs Ewropew?

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): Ir-regolamenti ġodda tal-ħabs li daħlu fis-seħħ f'Ottubru 1995 huma bbażati fuq l-hekk imsejħa European Prison Rules.

Għalhekk is-sistema ta' management qed tiġi żviluppata fuq il- prinċipji li jidhru fit-Taqsima III ta' dawn ir-regoli li jittrattaw dwar l- istaff tal-ħabs.

Infatti, Taqsima III tar-Regolamenti ta' l-1995 dwar il- Ħabs, hija kollha dedikata fuq l-uffiċjali tal-ħabs.

Il-prinċipji bażiċi huma li:-

L-istaff tal-ħabs għandu jiġi nkoraġġit il-ħin kollu permezz ta' taħriġ, proċeduri konsultattivi u stil ta' tmexxija pożittiva biex jaspira għal livelli umani, effiċjenza akbar u attitudni dedikata għal xogħlu.

Il-personnel għandu jiġi maħtur fuq dawk il-patti u kondizzjonijiet li fuqhom ikun hemm il-qbil ta' l-awtoritajiet kompetenti li għandhom dejjem jagħtu l-akbar konsiderazzjoni lil kondotta tajba, effiċjenza, integrita', adattabbilta' u livell adegwat ta' edukazzjoni.

Kull meta jkun hemm il-ħtieġa li jiġi mpjegat staff part-time, dawn il-kriterji għandhom japplikaw safejn ikunu adatti għalih.

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): L-Onor.

Tonio Borg, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

TONIO BORG: Jista' l-Prim Ministru jikkonferma x-xniegħat li hemm fost ir-residenti f'Raħal Ġdid li riċentement kien hemm xi ħarba jew tentattiv ta' ħarba mill-ħabs u li f'dan l-inċident intużat arma tan-nar.

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Ma nistax nikkonferma, Sinjura President.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Billi qed insemmu l-Ħabs Ċivili, jista' l-Prim Ministru jgħidilna f'liema stadju waslu l-kostruzzjonijiet ġodda u liema xogħol għad baqa' xi jsir?

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Jekk niftakar tajjeb, din is-sena hemm ivvotati madwar Lm900,000 biex jitkompla l-bini bil-prijoritajiet fuq dak li għandu x'jaqsam ma' faċilitajiet li huma anċillari - fosthom kċejjen - mal-ħidma detentiva, kif ukoll prijoritajiet fuq dak li għandu x'jaqsam ma' l- akkomodazzjoni għal priġunieri nisa u għaż-żgħażagħ.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tonio Borg, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

TONIO BORG: Jien niftakar li fil-pjanti li kienu saru dwar il- kumpless il-ġdid kien hemm unit kompletament għalih iddedikat għall- priġunieri nisa.

Jien ma naħsibx li b'Lm900,000 wieħed jista' jibni iktar minn unit wieħed u għalhekk xtaqt nistaqsi lill-Prim Ministru jekk huwiex il-unit taż-żgħażagħ - fejn ukoll hemm problemi - li se jinbena l-ewwel.

Jien naf li ħafna drabi huwa diffiċli li tagħmel distinzjoni u naf li hemm il-problema tal-priġunieri nisa li vera qegħdin f'post ristrett ħafna, pero' mil-lat ta' numru forsi hemm aktar ħtieġa ta' segregazzjoni aħjar tal- priġunieri żgħażagħ.

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Kif qed jgħid tajjeb l-Onor.

Interpellant dawn huma żewġ problemi akuti u t-tnejn qed jikkompetu għall-istess fondi u għall- istess riżorsi u jien qed nagħmel mill-aħjar biex kemm jista' jkun ngħaġġlu x-xogħol fuq dawn iż-żewġ każi.

Jien nifhem li hemm problema ta' min se jiġi l-ewwel imma r-regola hija li bħalissa qed nagħtu iktar prijorita' lill-unit taż-żgħażagħ għax hemm qiegħda l-problema tad-droga u hemm qiegħda l-universita' tal-ħabs.

Wara r-rapport li ħareġ l-Ombudsman dwar is-sitwazzjoni tad-detenuti nisa fil-kondizzjonijiet li hemm attwali fil- ħabs, ħarisna ftit lejn dak li hu għaddej anke is-Segretarju Parlamentari għad-Drittijiet tan-Nisa tat konsiderazzjoni lil dan il-każ u se nipprovaw nagħmlu mill-aħjar biex naqdu żewġ esiġenzi fl-istess ħin; ma nafx kif se jirnexxielna imma qed nipprovaw.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Jista' l-Prim Ministru jgħidilna jekk l-għassa ta' Raħal Ġdid b'xi mod tgħinx fis-sigurta' tal-ħabs?

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Su due piedi ma nistax nirrispondi.

Jekk l-Onor.

Interpellant jagħmilli domanda bil-miktub nagħtih l-informazzjoni kollha meħtieġa.

CSCE - SETTLEMENT OF DISPUTES

L-ONOR.

CHRIS CARDONA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għas-CSCE Meeting on Peaceful Settlement of Disputes li kienet saret fiċ-Ċentru għall-Konferenzi fl-1991, jista' l- Prim Ministru jgħid sewwa sew x'kompitu kellu d-Dipartiment ta' l- Informazzjoni fl-Organizzazzjoni ta' din il-laqgħa li saret daqs sitt snin ilu?

Kemm swiet flus l-organizzazzjoni ta' din il-laqgħa?

X'eżitu kellha din il-laqgħa apparti li bħal dejjem il-Gvern preċedenti qal li "kien wieħed pożittiv"?

ONOR.

ALFRED SANT: Jien informat li l-kompitu tad-Dipartiment ta' l- Informazzjoni kien li jorganizza Press Room fiċ-Ċentru tal-Mediterran għall-Konferenzi fejn saret il-laqgħa, jiġifieri s-CSCE Meeting on Peaceful Settlement of Disputes li kienet saret fl-1991.

Id-Dipatiment ta' l-Informazzjoni kien inkarigat ukoll li jieħu ritratti tad-diversi laqgħat li saru tul il-Konferenza li, għalkemm bdiet fil-15 ta' Jannar 1991 u għalqet fit-8 ta' Frar, kellha b'kollox 19-il ġurnata ta' ħidma.

Jirriżulta li l-ispiża tal-laqgħa laħqet is-somma ta Lm594,522.

Tajjeb li jingħad ukoll li l-Gvern Malti għamel tajjeb għall-ispiża għas- siġurta' matul il-laqgħa li nvolviet madwar 105 membri tal-Korp tal- Pulizija.

Il-laqgħa saret fi żmien meta l-gwerra bierda kienet għadha kemm intemmet.

Għalhekk, l-aspettattivi li jintlaħaq ftehim f'din il-laqgħa kienu kbar speċjalment meta żewġ laqgħat oħra tas-CSCE kienu għadhom kemm intemmu b'suċċess f'Bonn u f'Copenhagen.

Madankollu, ir-riżultat ma kienx dak mistenni.

Per eżempju, aspettattiva iportanti li fuqha ma ntlaħaqx qbil kienet dwar liema istituzzjoni kellha tara li jiġi mwaqqaf mekkaniżmu biex jibda jopera l-Peaceful Settlement of Disputes u dan meta wieħed jikkonsidra li t-tema tal-laqgħa kienet proprju dwar il-peaceful settlement of disputes.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Jista' l-Prim Ministru jgħidilna x'inhi l-politika tal- Gvern preżenti dwar is-CSCE?

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Madam Speaker, forsi kont nista' ngħidlu biex jirriferi din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat imma m'iniex se nagħmel hekk.

Iva, aħna qegħdin bl-aktar mod pożittiv inħarsu lejn l-iżvolġiment tax-xogħol tas-CSCE u effettivament diġa' tajna kontribut.

Dan l-aħħar jien kont preżenti għal-laqgħa tas-Summit tas-CSCE u aħna nħossu li r-rwol tas-CSCE jista' jkompli jinfirex b'mod produttiv għal kooperazzjoni u għas- sigurta' fil-qasam taz-zona Mediterranea.

TRADE AGREEMENTS

L-ONOR.

CHRIS CARDONA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru tal-Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid ma' liema pajjiżi Malta għandha trade agreements fil-preżent?

Jista' l-Ministru jpoġġi kopja tagħhom fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

LEO BRINCAT (Ministru tal-Kummerċ): Malta għandha trade agreements mal-pajjiżi li jidhru fil-lista li qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda.

Kopja ta` dawn it-Trattati jinkisbu mill-Ministeru għall-Affarijiet Barranin.

MALTA MARITIME JURISDICTION COMMISSION

L-ONOR.

CHRIS CARDONA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l- funzjonijiet/kompetenzi tal-Malta Maritime Jurisdiction Commission, meta tiltaqa' u min huma l-membri tagħha?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH (Ministru għat-Trasport u Portijiet): Jiena nformat li l-Kummisjoni li għaliha rrifera l-Onor.

Interpellant taqa' taħt l-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

TELEMALTA - TELEXES, TELEFAXES U TELEGRAMMI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm daħlu telexes u telefaxes tul is-snin 1990-1996, sena b'sena?

Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ġew mibgħuta: Telexes, telefaxes u telegrammi tul l-istess perijodu, sena b'sena?

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru) (f'isem il-Prim Ministru): L-informazzjoni mitluba hija kif murija hawn taħt:-

| |Incoming|Outgoin|Outgoing| | |Telex |g Telex|Telegram| | | | |s | | |000 mins|000 | | | | |mins | | |1990 |2871 |2069 |11026 | |1991 |1475 |1472 | 7914 | |1992 |1231 | 983 | 6321 | |1993 | 982 | 792 | 5669 | |1994 | 782 | 584 | 3637 | |1995 | 555 | 433 | 4044 |

L-istatistika tat-telex hi għal eluf ta' minuti ta' sejħiet kif indikat hawn fuq, waqt li l-istatistika tat-telegrammi turi n-numru ta' messaġġi.

L-istatistika għas-sena 1996 m'hijiex disponibbli għaliex għadha mhux ipproċessata.

L-istatistika tat-telefaxes ma tistax tinġabar minħabba l-fatt li dawn is-sejħiet huma l-istess bħal sejħiet normali.

Madam Speaker, nixtieq inżid ngħid li jien ma narax ir-raġuni għalfejn għandha tintalab din l-informazzjoni għaliex fiha m'hemm xejn ta' interess li wieħed jista' jieħu.

B'dawn il-mistoqsijiet kulma jkun qed isir hu li jagħti ħafna xogħol lid-dipartimenti u jintilef ħafna ħin li jista' jiġi utilizzat f'affarijiet oħra fl-interess ta' pajjiżna.

QRATI - ORDINANZA DWAR IT-TELEGRAFIJA MINGĦAJR FILI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm tressqu każi l- Qorti ta' ksur tar-Regolamenti dwar l-Ordinanza dwar it-Telegrafija mingħajr Fili, tul is-snin 1990-1996, sena b'sena?

Kemm minnhom ġraw Malta?

Kemm minnhom ġraw Għawdex?

F'kull każ, għal kull sena 1990-1996, kemm instabu ħatja?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Prim Ministru): L-informazzjoni mitluba mill- Onor. Interpellant hija kif tidher fit-tabella li qiegħed inpoġġi fuq il- Mejda tal-Kamra.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Madam Speaker, peress li qed nitkellmu fuq l- ordinanza dwar it-Telegrafija mingħajr Fili, nistaqsi lill-Ministru x'inhu jżomm lid-dipartiment biex jgħaddi lill-Broadcasting Authority il-frekwenzi li Malta kisbet bi ftehim ma' l-Italja u li jistgħu jintużaw għat- televiżjoni.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru, Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, il-mistoqsija oriġinali kienet dwar ksur ta' Regolamenti ta' l-Ordinanza għaldaqstant nitlob lill-Onor.

Membru jagħmel mistoqsija bil-miktub u naċċertah li nagħtih risposta.

BIĊĊERIJA - QATLA TAĊ-ĊANGA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: B'riferenza għall-aħħar parti tat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 87, jista' l-Ministru jgħid x'xogħol kien jonqos jitlesta fil- biċċerija ta' l-emerġenza u jgħid ukoll jekk fil-fatt kienx hemm xi makkinarju mill-istess biċċerija li nqala' biex saru tiswijiet ta' makkinarju ieħor?

Kemm kienet il-qatla ta' emerġenza li sal-lum saret f'dan il-post?

X'tip ta' investiment ġdid mistenni li jsir din is-sena fil- biċċerija?

Ix-xogħol li kien mibdi se jitkompla?

ONOR.

NOEL FARRUGIA (Ministru tal-Biedja u Sajd): Kif jaf l-Onor.

Interpellant, il-biċċerija llum m'hijiex qed tlaħħaq mal-volum tal-qatla.

Għaldaqstant ninformah li qed jiġi diskuss kif il-Ministeru tiegħi jħejji għal din l-isfida biex nassiguraw li ma jkunx hemm problemi dwar il-qatla.

Kif jista' jara l-Onor.

Membru mis-Situation Report li poġġejt fuq il- Mejda tal-Kamra nhar il-Ġimgħa, 14 ta' Frar, 1997, u skond ma rrapporta l- istess Direttur tas-Servizzi Veterinarji, "fil-Biċċerija hemm ħafna nuqqasijiet li jenħtiġilhom attenzjoni mmedjata".

Nissuġġerixxu li l-Onor.

Interpellant jaqra sew dan ir-rapport biex ikun jaf is-sitwazzjoni diżastruża li ħalla warajh fil-biċċerija minkejja il- ħafna ċerimonji u ftaħir.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, fir-risposta għall-mistoqsija parlamentari nurmu 87 il-Ministru kien qal speċifikament li l-biċċerija ta' l-emerġenza ma kenitx lesta għaliex kien jonqos xi xogħol xi jsir.

Fid- domanda numru 2611 staqsejt preċiżament x'kien ix-xogħol li kien jonqos isir f'dik il-biċċerija ta' emerġenza u jekk kienx il-każ li xi makkinarju mill-biċċerija ta' l-emerġenza inqala' biex tiġi msewwija parti oħra tal- biċċerija.

Id-domanda hija speċifika u nistenna risposta speċifika.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Madam Speaker, il-biċċerija bdiet taħdem fid-9 ta' Diċembru.

Ovvjament ir-risposta li tajt tikkonferma li sibna sitwazzjoni diżastruża u għaldaqstant kellna naraw kif nikkoordinaw, bit-team tal- manutenzjoni li għandna fil-biċċerija, ħalli nħaddmu dan l-operat.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, fid-dawl ta' din ir-risposta jikkonsidra l-Ministru li r-risposta għad-domanda numru 87 kienet fil-fatt misleading lil din il-Kamra?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Dażgur li le, anzi qed inkomplu nżidu l- informazzjoni fit-tweġibiet li qed nagħtu biex inkunu aktar korretti u l- Kamra tkun aktar aġġornata dwar il-verita' tal-fatti.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, nixtieq li l-Ministru jikkonferma jew le, jekk xi makkinarju mill-biċċerija ta' emerġenza effettivament inqalgħax wara l-1 ta' Novembru biex jintuża f'parti oħra tal-biċċerija.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Madam Speaker, il-biċċerija ma ħadmitx u l-Onor.

Membru jaf li għamel ċerimonja fuq equipment li ma kienx jiffunzjona.

Aħna min-naħa tagħna rajna kif ma noqogħdux nagħmlu ċerimonji imma nassiguraw li l-attivita' fil-biċċerija tkun waħda accountable u skond kif jixraq li jkollu l-pajjiż għaliex aħna Gvern li nagħmlu dak kollu possibbli biex inħejju t-teknika li hemm bżonn ħalli l-affarijiet li kienu taparsi, jsiru fattwali.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, il-Ministru jikkonferma li effettivament il-biċċerija ta' emerġenza kienet diġa' intużat ġimgħat, jekk mhux xhur, qabel ma kien hemm iċ-ċerimonja tal-ftuħ?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mhux hekk biss, imma nikkonferma wkoll li biex tnaddfet intnefqu 'l fuq minn Lm400 minħabba li din il-biċċerija ma kenitx taħdem.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, jista' l-Ministru jgħidilna kemm kien l-infiq biex il-biċċerija ta' emerġenza ssir u x'investiment sar matul is- sena li għaddiet f'dan ir-rigward?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Madam Speaker, jekk jagħmilli domanda bil-miktub - la ma jogħġbux jaqra dan is-situation report - inkun nista' nirrispondih.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, naturalment is-situation report li tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra f'xi ħin ikolli ċans naqrah, madanakollu jien għamilt domanda speċifika u se nerġa' nagħmilha: Veru jew le li wara l-1 ta' Novembru tas-sena li għaddiet parti mill-biċċerija ta' emerġenza effettivament inqalgħet biex tintuża f'parti oħra?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Madam Speaker, jien nerġa' nivverifika, pero' dak li sar sar biex il-biċċerija effettivament tkun tista' taħdem skond ma wieħed jippretendi li taħdem.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, jien nixtieq konferma speċifika dwar jekk il-biċċerija ta' emerġenza kenitx lesta kuntrarju għar-risposta li ngħatat għad-domanda numru 87 u jekk hux veru jew le li parti minn dik il- biċċerija inqalgħet biex issir x'imkien ieħor.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Madam Speaker, il-biċċerija bdiet taħdem fid-9 ta' Diċembru u fl-opinjoni tiegħi dak li qed jgħid l-Onor.

Membru huwa barra mis-suġġett għar-raġunijiet li hu jaf bħali, u iktar minni, f'liema stadju ħalla din il-biċċerija ta' emerġenza.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien naħseb li jekk din il-biċċerija kienet għadha qatt ma ntużat, tħalliet spick and span għaliex kienet għadha ġdida mentri l-mod ta' kif qed jitkellem il-Ministru jindika mod ieħor għar-risposti li qed jagħti hu stess.

MADAM SPEAKER: Din ma kenitx domanda u għalhekk ngħaddu għad-domanda li jmiss.

PULIZIJA - KSUR TA' REGOLAMENTI TAL-KAĊĊA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għall- mistoqsija parlamentari numru 2238, jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kienu l-persuni li tteħdulhom is-snieter tagħhom mill-Pulizija bħala riżultat ta' akkużi marbuta mal-kaċċa, xahar xahar matul is-sena 1995, 1996 u l-ewwel xahar ta' l-1997?

Kemm kien in-numru ta' każi minn dawn, li tressqu quddiem il-Qorti fl- istess perijodu?

Mil-liema lokalita' kienu dawk li nqabdu u minn fejn kienu dawk li tressqu quddiem il-Qorti?

Kemm kienu dawk li għalkemm itteħdilhom is-senter fil-fatt għadhom ma tressqux quddiem il-Qorti?

ONOR.

ALFRED SANT: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tliet tabelli li juru l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

Minn dawn kollha hemm tlieta li għadhom ma tressqux il-Qorti, għalkemm il- każ tagħhom diġa' ġie appuntat.

MAGĦTAB - GĦELUQ TAL-MIŻBLA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar meta hu mistenni li tingħalaq il-miżbla tal-Magħtab?

X'mistenni li jkun l-użu ta' din il- miżbla wara li tingħalaq?

Hu possibbli li parti mill-materjal li hemm f'dan il-post jiġi wżat għal skop ta' xi kostruzzjoni?

Wara li tingħalaq din il-miżbla, fejn hu mistenni li jintuża biex jitwaddab l-iskart li mistenni jibqa' jinġabar fil-pajjiż?

X'konsultazzjonijiet saru mal- kunsilli lokali konċernati u Awtorita' ta' l-Ippjanar fuq dan is-suġġett?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR (Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Nitlob lill-Onor.

Membru jindirizza l-mistoqsija lill- Ministru kkonċernat, jiġifieri lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' Ambjent.

Għall-parti tal-mistoqsija li titkellem dwar x'konsultazzjonijiet se jsiru rigward il-miżbla tal-Magħtab, nixtieq ngħid li fil-jiem li ġejjin il- Gvern beħsiebu jagħmel dawn it-tip ta' konsultazzjonijiet.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, jien għamilt id-domanda lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni għaliex il-Ministru ta' l-Ambjent qalli biex nagħmel id-domanda lilu.

Fil-fatt għamilt domanda lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni fuq dan is-suġġett u għamilt domanda lill-Viċi Prim Ministru għar-rigward tal-Planning Authority fejn jikkonċerna dan il-qasam.

Jien xtaqt inkun naf x'inhi l-pożizzjoni tal- Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni dwar din id-domanda partikolari.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Speaker, forsi tajjeb li nispjega x'inhi l- pożizzjoni.

L-implimentazzjoni u x-xogħol li jsir fil-Magħtab huwa taħt ir- responsabbilta' tal-Ministeru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni pero' l-policies jiġu mfassla mill-Ministeru ta' l-Ambjent.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Madam Speaker, jista' l-Ministru jgħidilna jekk dan l- aħħar kellux xi dipartimenti fid-dikasteru tiegħu li ġew trasferiti lejn dikasteru ieħor?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Speaker, ma tantx għandha x'taqsam mal- Magħtab din il-misotqsija imma se nirrispondiha.

Għall-Magħtab ma ġie trasferit xejn; trasferejna l-Land Registry għall-Ministeru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar.

ONOR.

JOE CASSAR: Madam Speaker, jista' l-Ministru jgħidilna għalfejn sar dan it-trasferiment?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Peress li dan it-trasferiment sar, nissuġġerixxi li jagħmel il-mistoqsija lill-Ministeru konċernat.

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Madam Speaker, forsi nista' nirrispondi jien.

Inħass li huwa aktar utli u jkun aktar ta' koordinament li jsir it-trasferiment mill-Minsiteru għax-Xogħolijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni għall-Ministeru tal- Ġustizzja u Kunsilli Lokali minħabba l-komplikazzjonijiet burokratiċi u legali biex jaħdmu.

Għaldaqstant b'hekk ikunu flimkien taħt ma' dak il- ministeru u l-affarijiet ikunu jistgħu jimxu aktar 'il quddiem.

F'dak li għandu x'jaqsam mal-Magħtab nixtieq ngħid x'inhu għaddej anke b'risposta għall-mistoqsijiet li saru.

Iva, f'dan ix-xogħol hemm involuti l-Ministeru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni, il-Ministeru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali u l-Ministeru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent u l-idea tagħna hi li l-kriżi ambjentali li qiegħda dejjem tikber fil-Magħtab insolvuha b'konsultazzjonijiet ma' kulħadd.

Il-Planning Authority taħt il-Ministeru ta' l-Ambjent tinsab f'konsultazzjonijiet biex tara fejn jistgħu jinstabu siti oħra minflok il-Magħtab għar-rimi ta' skart tal-kostruzzjoni u allura nistennew mingħandha li jkollna xi forma ta' alternattivi għall-Magħtab.

Barra minn hekk se jsiru wkoll konsultazzjonijiet ma' dawk l-operaturi li qegħdin jieħdu r-rimi tagħhom ta' materjal ta'kostruzzjoni lejn il-Magħtab biex flimkien magħhom naraw x'inhi l-aħjar soluzzjoni għall-kriżi li qed tikber hemmhekk.

Qegħdin ukoll nitkellmu u sejrin nitkellmu mal-kunsilliera tal-kunsilli lokali involuti f'dik l-area biex nieħdu mingħandhom suġġerimenti u proposti dwar kif nistgħu nimxu 'l quddiem fuq din il- problema.

Se ssir ukoll laqgħa ta' konsultazzjoni organizzata mill- Ministeru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni mas-sidien tal-barrieri f'pajjiżna biex min-naħa tagħhom ikollna wkoll ideat u proposti dwar siti alternattivi għar-rimi ta' materjal tal-kostruzzjoni.

Kollox irid isir b'ċerta gradatazzjoni u b'ċertu ħsieb imma bħalissa qegħdin niffokaw fuq ir- rimi ta' materjal tal-kostruzzjoni fil-Magħtab, liema rimi accounts for 90% tal-materjal li qed jintefa' hemmhekk u li wassal biex tiżdied bil-kbir il- problema.

Allura l-ewwel se niffokaw fuq dan il-qasam, jiġifieri r-rimi ta' skart tal-kostruzzjoni li m'huwiex tossiku u minnu nnifsu ma jagħmilx ħsara ambjentali u allura jista' jitpoġġa f'ċerti tip ta' barrieri, imbagħad inkomplu għaddejjin biex insolvu t-tieni parti tal-problema, jiġifieri dak l-10% li huwa refuse li joħloq ċerti problemi ambjentali aktar qawwija.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal- Ġurnata

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 1997

L-ERBATAX-IL JUM STABBILIT

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU

L-ordni għal-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, President tal-Kumtati, jippresjedi.

THE CHAIRMAN: Illum il-Kumitat għandu quddiemu għad-diskussjoni l-Voti ta' l-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

Nixtieq ninforma lill-Kumitat li skond ftehim milħuq fil-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra d-diskussjoni fuq dawn il-voti għandha tieħu żewġ seduti u skond il-Mozzjoni Nru. 37 tal-15 ta' Jannar, 1997 il- ħin tad-diskussjoni għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema ta' l-Oppożizzjoni.

Nifhem li ż-żewġ naħat se jalternaw matul iż- żewġ seduti tal-lum, bl-aħħar 80 minuta għall-Prim Ministru.

Issa nitlob lill-Prim Ministru biex jekk jogħġbu, iressaq r- riżoluzzjonijiet tiegħu.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, nipproponi:

VOT 1 - UFFIĊĊJU TAL-PRESIDENT

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm508,512 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 1 - Uffiċċju tal-President, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1997.

VOT 2 - KAMRA TAD-DEPUTATI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm888,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 2 - Kamra tad-Deputati, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1997.

VOT 4 - UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm3,956,789 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 4 - Uffiċċju tal-Prim Ministru, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1997.

VOT 5 - KUMMISSJONI GĦAS-SERVIZZ PUBBLIKU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm126,518 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 5 - Kummissjoni għas-Servizz Pubbliku, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1997.

VOT 6 - FORZI ARMATI TA' MALTA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm11,805,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 6 - Forzi Armati ta' Malta, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1997.

VOT 7 - INFORMAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm1,214,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 7 - Informazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1997.

VOT 8 - INTERN

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm807,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 8 - Intern, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1997.

VOT 9 - PULIZIJA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm12,077,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 9 - Pulizija, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1997.

VOT 10 - SERVIZZI KORRETTIVI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm1,375,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 10 - Servizzi Korrettivi, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1997.

VOT 11 - GĦAWDEX

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm15,634,002 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 11 - Għawdex, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1997.

VOT I - UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm19,247,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot I - Uffiċċju tal-Prim Ministru, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1997.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Jeffrey Pullicino Orlando.

ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO: Sur President, se nressaq din l-emenda:

VOT 4 - UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU

Personal Emoluments

Item 11 - Prim Ministru

Ħassar iċ-ċifra "Lm11,643" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm11,642".

Delete the figure "Lm11,643" and substitute therefor the figure "Lm11,642".

Mr Chairman, huwa fatt aċċettat li l-mezzi tat-telekomunikazzjoni moderni ttrasformaw din id-dinja tagħna f'raħal kbir.

F'dan ir-raħal qed jispiċċa ż-żmien fejn il-kbir jiddetta liż-żgħir x'għandu jsir.

Dan kien jiġri fl-imgħoddi minħabba l-kapaċita' tal-pajjiżi l-kbar li jiddominaw il-palk mondjali permezz tal-"ħoss" li kienu kapaċi jiġġeneraw.

Minħabba li huma kbar, dan il-ħoss awtomatikament kien kbir.

Illum anke l-pajjiż iż-żgħir, bil-mezzi effiċjenti li tagħtih l- elettronika, jista' jkollu saħħa ħafna akbar milli jagħtih id-daqs fiżiku tiegħu.

Illum is-setgħa hija marbuta mat-tagħrif, ma' l-informazzjoni, mal- kapaċita' tal-komunikazzjoni, mat-twassil ta' l-ideat ġodda u ma' l- innovazzjoni tat-teknoloġija.

Iċ-ċivilta' elettronika hi wkoll ċivilta' pluralista.

Ir-rivoluzzjoni fil-mezzi tal-komunikazzjoni llum wasslitna għal stat fejn anke meta wieħed joqgħod Malta, isib ruħu bbumbardjat b'messaġġi mill-aktar diversi li jsostnu fehmiet u viżjonijiet mondjali.

Dan ifisser li kwalunkwe gvern, qatt ma jista' jerġa' jipprova jbella' lil poplu l-veduta tiegħu biss, għax illum il-poplu għandu aċċess għal minjiera ta' informazzjoni permezz ta' għafsa jew tnejn fuq dak li nsejħulu l-"mouse".

Dan, fi ftit sekondi, jista' jittrasportana f'dinja ta' veduti u ideat differenti li hi d-dinja ta' l-Internet.

Dan kollu ma kienx ikun possibbli mingħajr rinnovament komplet tal-mezzi li bihom il-poplu Malti jista' jsemma leħnu.

Minn fejn tlaqna Mr Chairman?

Ħarsa lejn il-Programm Elettorali tal- Partit Nazzjonalista ta' l-1987 tagħti indikazzjoni ċara ta' l-istat miskin li fih tħalliet tgħodos is-sistema ta' telekomunikazzjoni f'pajjiżna.

Fih insibu statements bħal "li jkollok telefon mhux privileġġ" u li "s-sistema kollha għandha tiġi riveduta biex jitneħħa t-taħwid li hemm illum bejn sistemi qodma u ġodda, u pajjiżna jkollu l-aħjar strumenti tekniċi li jgħinu d-djalogu bejn il-bnedmin".

Dak iż-żmien li jkollok telefon kien kważi, kważi meqjus bħala privileġġ.

Xi drabi dak il-privileġġ kien jingħatalek bħala sinjal ta' apprezzament għal lejaltajiet politiċi tiegħek.

Huwa fatt ukoll li drabi oħra kien ikollok tħallas għal dan il- privileġġ apparti mill-Korporazzjoni Telemalta bi dritt.

Ma nħobbx nibbaża kliem żejjed fuq il-passat imma meta nisma' kelliema min-naħa l-oħra jipprovaw jirridikolaw il-passi ta' ġgant li saru f'din Malta tagħna fis-settur tat-telekomunikazzjoni, inħossni obbligat li nfakkar lill-Kamra minn fejn tlaqna biex aktar jiġi apprezzat fejn wasalna.

F'dan il-qasam, bħal f'kull qasam ieħor, il-Partit tagħna kellu viżjoni għall-futur.

Għaraf li jekk tħares biss sal-ponta ta' mnieħrek u jekk timxi minn ġurnata għall-oħra mingħajr ma jkollok idea ċara ta' fejn trid tasal, se tħalli liċ-ċittadin Malti żvantaġġjat.

Mingħajr ma trid, se tħallih iħossu inferjuri għal sħabu f'pajjiżi oħra u se żżommu lura mingħajr ma jistħoqqlu.

Il-kelma Ingliża understatement tinkapsula perfettament it-tqabbil ta' dan is-settur fl-1987 maż diżastru komplet.

Il-policy tal-Gvern Soċjalista ta' dak iż-żmien kienet li jara kif jagħmel biex jiddobba apparat second- hand skartat minn pajjiżi oħra, u jqanna lil Malta bih biex momentarjament itaffi l-bżonnijiet kbar li kien hawn f'dan is-settur.

B'hekk spiċċajna b'sistema ta' telefon imlaqqta b'apparat minn sistemi differenti li ġabet lil pajjiżna fuq l-istess livell ta' pajjiż tat-Tielet Dinja f'dak li hu telekomunikazzjoni.

Spiċċajna f'sitwazzjoni, Mr Chairman, li anke bejn raħal u ieħor kienet diffiċli li taqbad bit-telefon, aħseb u ara ma' l- Internet.

Aħna warrabna r-raċanċ - aħna m'aħniex regettiera iżda partit politiku b'fiduċja f'pajjiżu - u mlejna l-ħofra enormi li kien hawn fis- sistema tat-telefon permezz ta' sistema diġitali li tħabbatha ma' l-aqwa li hawn fid-dinja.

Il-faxes, il-mobile phones, servizz tal-pager, Internet, fibre optic cables, star services, freephones, servizz tat-Telecare u elf żvilupp ieħor ma waqgħux mis-sema, Mr Chairman.

Dawn huma frott il-ħidma ta' gvern li jemmen fil-potenzjal tal-Maltin.

Gvern Nazzjonalista mill-ewwel fassal pjan ta' żvilupp fit-tul biex pajjiżna jkollu sistema mill-aktar moderna.

Dan il-pjan kellu jinfirex fuq medda ta' 13-il sena, iżda bl-iżvilupp mgħaġġel li kien għaddej minnu pajjiżna, inħasset il-ħtieġa li l-proċess jitħaffef tant li sa l-1992 kellna sistema diġitali kompluta.

Kieku dan ma sarx, il-progress reġistrat f'dan il-pajjiż f'dawn l-aħħar snin ma kienx iseħħ.

Kieku dan ma sarx, kieku l-Maltin għadhom iħarsu lejn ċittadini sħabhom f'pajjiżi żviluppati b'għira għal mezzi li għandhom aċċess għalihom.

Kieku kienu jħarsu lejn l-apparat li diġa' semmejt bħala ħolma mbegħda.

Gvern li verament jirrispetta liċ-ċittadini - ċittadini li permezz tagħhom ġie elett - imexxihom 'il quddiem bil-fatti u mhux jipprova joħloq illużjoni ta' ħidma jew impenn minn naħa tiegħu bi kliem fieragħ.

Ħa nsemmi ftit fatti.

L-ewwel fatt hu li bejn l-1987 u April 1996 in- numru ta' linji privati tat-telephones sploda minn 85,000 għal 172,000.

Dan ifisser li n-numru rdoppja f'disa' snin.

It-tieni fatt hu li biex il-poplu Malti u t-turisti jinqdew aħjar ġew installati aktar cardphones madwar Malta u Għawdex.

In-numru ta' cardphones f'pajjiżna issa qabeż l-1,500 u l-użu ta' dan is-servizz tant sar popolari li qegħdin jinbiegħu mijiet ta' eluf ta' telecards fis-sena.

It-tielet fatt hu li l-qagħda fil-qasam tat-telekomunikazzjoni internazzjonali kompliet tissaħħaħ u l-exchange internazzjonali tkabbar b'270 ċirkwit biex ilaħħaq mad-domanda.

Barra minn hekk ġie stallat fibre optic cable ma' Sqallija.

Il-kwalita' għolja tas-servizz ġabet magħha żieda sostanzjali ta' telefonati għall-barra u ta' min wieħed jgħid li minn tmien miljun minuta ta' telefonati fl-1987 qbiżna għal 28 miljun minuta, qabża ta' aktar minn tliet darbiet.

It-tariffi tat-telefonati għal barra minn Malta roħsu sew, tant li r-rata għal telefonata minn Malta għar-Renju Unit minn 42c kull minuta issa niżlet għal 28c.

Dan stajna nagħmluh minħabba ż-żieda tremenda fid-domanda.

Ir-raba' fatt hu li l-kwalita' eċċellenti ta' komunikazzjoni laħqet ukoll it-talba għal aktar cirkwiti iddedikati għad-data.

Din iż-żieda dehret b'mod partikolari fuq ċirkwiti b'veloċita' speċjalment mitluba mis- service providers ta' l-Internet.

Niġu issa għal ħames fatt. Gvern Nazzjonalista kien kommoss li jgħolli l- livell ta' għejxien tal-poplu.

F'Lulju ta' l-1991 beda jitħaddem is- servizz ta' emerġenza magħruf bħala Telecare.

Dan is-servizz issussidjat mill-Korporazzjoni Telemalta joffri għajnuna u wens lill-anzjani tagħna, għax permezz ta' sempliċi għafsa ta' buttuna, jistgħu jsejħu tabib jew pulizija.

Mr Chairman, kienet introdotta wkoll it-TAFDA għal dawk il- persuni neqsin mid-dawl u s-smiegħ b'kollaborazzjoni bejn il-Korporazzjoni Telemalta u l-Kummissjoni Persuni b'Diżabilita'.

Dawn huma kollha fatti u mhux paroli fil-vojt.

Bil-fatti biss nistgħu nimxu u mmexxu liċ-ċittadin 'il quddiem u mhux bil-kliem sabiħ fis-sustanzja tiegħu ma jfisser xejn!

Fejn konna sejrin?

X'kienu l-pjanijiet tal-Partit Nazzjonalista għall- futur?

B'konformita' ma dak li qed jesiġu llum l-ITU, il-World Bank u l- Unjoni Ewropea, il-Gvern immexxi mill-Partit Nazzjonalista kien diġa' fassal abbozz ta' liġi ġdid dwar it-telekomunikazzjoni.

Dan l-abbozz poġġa r-responsabbilitajiet regolatorji, li s'issa għadhom eżerċitati mill- Korporazzjoni Telemalta, taħt direttorat regolatorju separat.

Dan il-pass kien se jdaħħal il-kunċett ta' kompetizzjoni ġusta f'diversi servizzi tat- telekomunikazzjoni.

Bih kien jinżamm bilanċ bejn ir-responsabbilitajiet tal-Korporazzjoni fil-provvediment ta' servizzi bażiċi lill-pajjiż bi prezzijiet adattati soċjalment u l-ħtieġa ta' l-istess Korporazzjoni li tikkompeti ma' oħrajn, f'servizzi li jitfaċċaw fis-suq.

Għalhekk il-Korporazzjoni Telemalta kellha tibqa' istituzzjoni dinamika, biex filwaqt li żżomm il-ħaddiema kollha tagħha, tħarriġhom b'mod li jkunu kapaċi jmexxu servizzi ġodda.

Il-Customer Charter kien eżempju ta' kif it- Telemalta kienet qed tfittex li taqdi l-missjoni tagħha b'effiċjenza biex meta fi żmien opportun tiġi esposta għall-forzi tal-kompetizzjoni, tkun tiflaħ iżżomm postha b'suċċess.

Dan ġie ppublikat mill-istess Korporazzjoni u fih kien hemm rabta mal-klijenti b'garanzija ta' flus għal standards ta' servizz stabbilit.

Gvern Nazzjonalista xtaq iżomm ir-ritmu tal-ħidma tal-Korporazzjoni għaddej billi jħajjarha tfittex kuntatti u opportunitajiet ta' investiment u ħidmiet f'pajjiżi oħra biex jiġu sfruttati l-ħiliet u l-esperjenzi ta' l-inġinieri, it-tekniċi u l-ħaddiema oħra tagħha.

Fid-dawl ta' dak li ntqal f'dokument tal-Kummissjoni Ewropeja ppublikat f'Settembru ta' l-1995, ċioe' li l-aċċessibilita' għat- telekomunikazzjoni għandha tkun universali, il-Partit Nazzjonalista xtaq iniedi skemi speċjali mmirati biex jgħinu lill-klijenti li jifilħu jħallsu inqas u lil dawk bi bżonnijiet speċjali.

Il-Korporazzjoni diġa' ħadet diversi miżuri biex traħħas it-tariffi tagħha, speċjalment kif diġa' semmejt dawk internazzjonali.

Bl-għan aħħari ta' aktar u aktar aċċessibilita' fil-kontijiet, jistgħu jiġu ntrodotti skemi bħal-Friend and Family, fejn l-abbonati jagħżlu numri ta' telefon lokali u esteri, li meta jċempluhom jieħdu roħs konsiderevoli, jew meta jrid, abbonat jista' jitlob bla ebda ħlas biex il-linja tat-telefon tiegħu tiġi mblukkata għal ċertu servizzi, per eżempju, telefonati għal barra jew anke għal telefonati normali ħlief għal dawk ta' emerġenza.

B'hekk l- abbonati li ma jistgħux iħallsu ma tinqatagħlhomx il-linja iżda tibqgħalhom lifeline miftuħa għalihom.

Skema oħra li tista' ssir hija dik li biha l-abbonat ikun jista' jiffissa bil-quddiem l-ammont ta' flus li jrid jonfoq kull xahar u meta jilħaq dan l-ammont il-linja taqa' temporanjament b'mod awtomatiku.

B'hekk wieħed ikollu aktar kontroll fuq il-kont tat-telefon.

Ta' min wieħed isemmi li kienet proposta ta' l-Onor.

Fenech Adami li wasslet lill-ITU biex flimkien mal-Korporazzjoni Telemalta, tiddeċiedi li tieħu l-pass biex twaqqaf Regional Training Centre f'pajjiżna.

Dan għandu jservi mhux biss bħala ċentru ta' taħriġ fit-telekomunikazzjoni għal studenti Maltin u barranin, iżda wkoll bħala headqaurters tal-Global Telecommunications University ta' l-ITU.

Dan iċ-ċentru, li kellu jibda jaħdem sal-bidu ta' l-1998, għandu jżommna aġġornati mat-tagħlim f'dan il- qasam.

Issa fejn sejrin, Mr Chairman?

Fil-5 ta' Diċembru tas-sena li għaddiet ġie ppublikat rapport fuq il-Korporazzjoni Telemalta intitolat "Strategic Resource Audit", liema rapport ġie kkummissjonat mill-Prim Ministru u ppreparat mis-Sur Tony M. Meilaq.

Bħal ħafna rapporti oħra li ġew ippreparati b'mod prolifiku ferm fl-ewwel xhur ta' din l-Amministrazzjoni, l-għan ewlieni ta' dan ir-rapport jidher li kien li jsib il-ħofor.

Li kieku kellek tagħti kas tal-Membri tan-naħa l-oħra, dawn saru karatteristika ewlenija ta' "Din l-Art Ħelwa".

Tistħajjilna qegħdin fuq il- qamar u mhux fuq din il-gżira magħrufa bħala Malta!

Fir-rapport li semmejt, Korporazzjoni li għandha fama tajba mhux biss lokalment iżda wkoll internazzjonalment, hija kkritikata b'perseveranza li ta' min wieħed jammiraha.

Iżda wisq nibża' li jekk jiġu segwiti ċertu rakmmandazzjonijiet, il-proċess lejn servizz dejjem u dejjem aħjar jiġi mwaqqaf ħesrem.

Xtaqt neżemplifika dak li qed ngħid b'certi punti.

F'paġna 9, sezzjoni 5.2 tar-rapport, il-Korporazzjoni hija kkritikata minħabba policy li għandha fejn xi fergħat jibqgħu miftuħin wara l-ħinijiet normali ta' l-uffiċċju.

B'hekk il-Korporazzjoni tidħol f'xi spejjeż żejda minħabba ħlas ta' overtime.

Qatt smajna bil-kelma "servizz"?!

Irrid ngħid ukoll li f'paġna 51 tal-Programm Elettorali tal-Partit Laburista, "Iċ-Ċittadin l-Ewwel", hemm aċċenn fuq in-neċessita' li l-livell ta' servizz tal-Korporazzjoni Telemalta għandu jitjieb.

Issa nispera li ma jiġrix il-kontra ta' dak li ġie mwiegħed kif ġara f'ħafna każijiet oħra.

F'paġna 10 ta' l-iStrategic Resource Audit Report, sezzjoni 6.6, id- deċiżjoni li ttieħdet biex jitwaqqaf ir-Regional Telecommunications Training Centre - li diġa' semmejt - hija mpoġġija f'dawl ikrah minħabba l- ispiża nvoluta.

Dan iċ-ċentru, jekk imħaddem tajjeb, kellu jbigħ is- servizzi tiegħu lil entitajiet barranin u b'hekk isir self-sufficient.

Kien se jfisser ukoll li l-ħaddiem Malti kien se jkollu aċċess kontinwu għall-iżviluppi li jseħħu fil-kamp tat-telekomunikazzjoni.

Hawnhekk, mingħajr ma rrid, niftakar fi kliem Albert Einstein meta qal "Ideat tajbin u kbar dejjem sabu oppożizzjoni mill-medjokrita'".

Imbagħad f'paġna 11, sezzjoni 7, ta' l-istess rapport wieħed jingħata x'jifhem li qed tiġi kkritikata d-deċiżjoni tal-Korporazzjoni Telemalta li biha ġew imnaqqsa it-tariffi internazzjonali kienu konsiderevolment ogħla minn dawk ta' ħafna pajjiżi barranin.

L-Onor.

Lino Spiteri rrepeta din il- kritika fid-diskors tiegħu tal-Budget.

Infakkar li fil-ktejjeb - ta' min wieħed jgħidlu fittizzju - "Iċ-Ċittadin l-Ewwel", hemm implikat li t- tariffi preżenti huma għoljin wisq.

Il-fatt li ħadd ma skanta meta dawn ma ġewx imnaqqsa minn Gvern Laburista, anzi ġiet ikkritikata il- Korporazzjoni Telemalta għax għamlet xi tnaqqis, huwa indikattiv għall- aspettativi baxxi li għandhom iċ-ċittadini tagħna minn Gvern li qed jikser kelmtu b'mod tant regolari li qiegħed isir tedjanti.

F'paġna 16, sezzjoni 11.3 ta' dan ir-rapport huwa ssuġġerit li l- implimentazzjoni tal-Customer Charter li bih il-konsumatur kien se jingħata garanzija ta' servizz tajjeb ikun sospiż b'mod indefinit.

Fil-fatt jidher li hekk se jiġri.

L-aqwa li għaddiet l-elezzjoni u issa addio "Iċ-Ċittadin l-Ewwel".

(Interruzzjonijiet) Jiena qed ngħid x'għidtli inti Onor. Mizzi.

Inti personalment għidtli li l-Customer Charter ma taqbilx miegħu.

Issa jkollok ċans tirrispondini; ippermettili u ħallini nitkellem (Interruzzjonijiet).

Inwegħdek li mhux se ninterrompik.

F'paġna 17, sezzjoni 12.7, jintefa' dell ikrah fuq l-għażla ta' Malta mill-ITU bħala l-venue għall-World Telecommunications Development Conference fl-1998, minħabba l-ispejjeż involuti.

Għandna nieħdu in konsiderazzjoni l-fatt li okkażjoni bħal din tagħmel ġid kbir lill-pajjiżna f'dak li huwa public relations u turiżmu.

Barra minn hekk għandna nqisu wkoll li parti sostanzjali mill-ispiża hija dovuta għall-investiment f'ċertu makkinarju li wara jista' jintuża mill-Korporazzjoni Telemalta.

Pero' l-isbaħ għadu ġej, Mr Chairman.

F'dan ir-rapport l-isponsorships li jingħataw mit-Telemalta lill- entitajiet bħal Malta Olympic Committee u l-Malta Football Association, huma kkritikati għax kif jgħid is-Sur Meilaq, ma jirrendux għall- Korporazzjoni!

Dan insibuh f'paġna 27, sezzjoni 18.3.

Nittama li għallinqas hawnhekk il-Malta Labour Party jiftakar fil-wegħdiet li għamel biex jagħti għajnuna xierqa lil assoċjazzjonijiet u federazzjonijiet sportivi.

Mingħajr sponsorships bħal dawn, l-isport Malti jieħu daqqa ta' ħarta liema bħala.

Il-konklużjoni tas-Sur Meilaq tgħid li l-Korporazzjoni Telemalta hija dgħajfa, maħkuma b'inċertezza, mimlija bi problemi u miexja 'l quddiem mingħajr kontroll u direzzjoni.

Ikolli nistqarr li jien, u naħseb anke l- maġġoranza tal-poplu Malti, ma naqblux miegħu.

Niskużawh, għax fi kliemu stess f'paġna 18 sezzjoni 13.2, jammetti li ngħata ħin limitat ħafna biex ilesti r-rapport tiegħu.

Forsi kienet l-istess għaġġla li wasslitu biex jagħmel ċerti dikjarazzjonijiet.

Iżda wieħed jistaqsi: Għalfejn l-għaġġla?

Konna ħerqana li nesploraw il-possibbilta' ta' xi ħofra ġdida?

Jekk inħarsu lejn il-verita' naraw li l-Korporazzjoni Telemalta, kontra dak li ntqal, mhux biss hija b'saħħitha iżda b'saħħitha ħafna.

Meta tqis li wieħed mill-akbar banek li hawn fid-dinja, il-Bank of Tokyo Mitsubishi, għaqqad consortium ta' 4 banek oħra u flimkien dawn ħassewhom komdi li jisilfu US$18 miljun lill-Korporazzjoni mingħajr ebda garanzija mill-Gvern u meta tqis ukoll li fis-sena li għaddiet it-Telemalta għamlet mas-Lm7 miljun profitt, tirrealizza li d-djugħfija mhux qegħda fit-Telemalta kif tħalliet minn Gvern Nazzjonalista, iżda fl-argumenti li nġabu kontriha.

Ninkwieta meta naqra kliem il-Prim Ministru fl-ittra li hu bagħat lis-Sur Noel Zarb Adami fis-6 ta' Jannar ta' din is-sena.

Dan ħeġġeġ biex it- Telemalta titmexxa fuq il-linji tar-rapport, li kif spjegajt, fih ħafna rakkmandazzjonijiet inkwetanti.

Nittama li jkun hemm rikonsiderazzjoni serja fuq ħafna punti, għall-ġid mhux biss tal-konsumatur Malti, iżda wkoll minħabba l-futur tal-Korporazzjoni Telemalta u l-ħaddiema tagħha.

Qabel ma nagħlaq, inkun qed nonqos jekk ma nirrimarkax fuq il-konfużjoni u l-qtugħ ta' qalb li preżentement hemm fost ħafna mill-ħaddiema tal- Korporazzjoni.

Dawn jinsabu mħassba ferm minħabba n-numru kbir ta' transfers li saru riċentement, kif ukoll minħabba l-għajdut li se jsiru ħafna oħrajn.

Ta' spiss tgħajruna li aħna Oppożizzjoni distruttiva.

Kieku dan kien minnu, kienet ikun ħaġa ta' min wieħed jitħasseb ferm fuqha iżda huwa ferm aktar inkwetanti l-fatt li jkollok Gvern distruttiv u wisq nibża' li llum il-ġurnata dan huwa l-każ taħt dan il-Gvern Laburista li jsejjaħ lilu nnifsu ġdid.

(Interruzzjonijiet) Onor. Mizzi, tad-daħk hi s-sitwazzjoni li qegħdin fiha u li qegħdin iġġibuna fiha intom.

Nirringrazzjak, Sur President.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Chairman, il-qasam ta' l-intern huwa ta' interess għal kulħadd għax forsi kuntrarjament għal ministeri oħra kulħadd jippretendi li jifhem fih minħabba li dan il-qasam jinvolvi direttament ħafna lill-pubbliku.

Kulħadd għandu l-ideat tiegħu ta' kif għandna nikkontrollaw il-kriminalita', ta' kif għandna nġibu fil-pajjiż dejjem iktar serħan tal-moħħ, ta' kif għandu jkun hawn is-sigurta' fil-pajjiż, u saħansitra ta' kif għandu jkun hawn għassiesa biżżejjed għal-libertajiet tagħna stess, għax wara kollox li wieħed jikkontrolla l-kriminalita' huwa mezz ta' kif wieħed iħares il-libertajiet tiegħu.

Aħna ma nistgħux ingawdu l-libertajiet tagħna tajjeb jekk ma ngħixux f'atmosfera ta' sigurta' u ta' serħan il-moħħ.

Per eżempju, huwa inutli li jien ikolli dritt għal proprjeta' jekk imbagħad ikun hemm ċans li dik il-proprjeta' jisraqhieli ħaddieħor u għalhekk dan il-qasam iqajjem ċertu interess fil-pajjiż.

Huwa faċli wkoll li tgħid xi ħaġa dwar il-qasam ta' l-intern għax dan huwa suġġett popolari ħafna ma' kull oppożizzjoni fid-dinja minħabba li jien naħseb li mill-għabex tal-ħolqien, is-serq, il-qtil, il-feriti ta' natura gravi, il-ħsara volontarja fi proprjeta' u l-abbużi dejjem kienu hemm u għalhekk l-ewwel ħaġa li wieħed ma għandux jagħmel huwa li jippretendi li xi ħadd għandu ċ-ċavetta ta' xi soluzzjoni faċli għal dawn il-problemi.

Apparti minn hekk ir-reati jirriflettu wkoll iż-żmenijiet għax jista' jkun li fi żmien partikolari minħabba ċerti ċirkostanzi, anke dawk ekonomiċi u soċjali, jiġu kommessi ċerti tip ta' reati mentri fi żmenijiet oħrajn isiru - se nuża l-kelma popolari - ċerti reati oħra.

M'hemmx dubju li fiż-żmien ta' llum qed ninnotaw li ċerta kriminalita' qed titmexxa iktar fuq linji professjonali - għalhekk hemm bżonn ir-reazzjoni ta' l-Istat tkun ukoll fuq dawn il-linji professjonali - speċjalment ċerti reati ta' tip ekonomiku, bħal frodi, li qed isiru b'mod aktar intelliġenti u għalhekk għalihom irridu risposta intelliġenti wkoll.

Imbagħad hemm il-pjaga tad- droga, pjaga li teżisti minħabba li dan in-negozju joħloq profitti kbar u minħabba n-natura ta' dawn ir-reati huwa iktar diffiċli li wieħed isib tarf tagħhom.

Hawn m'iniex qed nirriferi għal serq ta' affarijiet li jistgħu jintlemħu malajr imma għal negozju ta' ftit trab li jista' jqum eluf kbar ta' liri.

Sur President, nibda biex ngħid li kemm ilna fl-Oppożizzjoni jien għamilt wegħda miegħi nnifsi li ma nippolitiċizzax il-problema tad-droga u għandi d- dmir nuri kemm kien żbaljat min għamel hekk, jiġifieri kemm kien żbaljat il- partit li attwalment qiegħed fil-gvern li meta kien fl-oppożizzjoni, b'attakki sfrenati, b'akkużi u kalunji kontra l-Gvern Nazzjonalista pprova jippolitiċizza l-problema tad-droga, l-akkużi li kienu jsiru li l-Gvern kien jagħti xi protezzjoni anke lil min jittraffika d-droga u li l-Gvern mhux qed jagħmel biżżejjed fil-problema tad-droga.

Qabel ma ngħid kemm din kienet kritika inġusta u kif il-Partit Laburista anke wara li tela' fil- gvern baqa' jippolitiċizza l-problema tad-droga, nixtieq li ngħid x'għamel il-Gvern Nazzjonalista speċjalment fl-aħħar snin fil-qasam tal-ġlieda kontra d-droga.

Gvern Nazzjonalista daħħal għall-ewwel darba f'pajjiżna s-sentenza ta' għomor il-ħabs għat-traffikanti tad-droga.

Xi ħadd li ma jkunx impenjat fil-ġlieda kontra d-droga se jintroduċi sentenza ta' għomor il-ħabs għat- traffikanti tad-droga?

Ma rridux ninsew ukoll li kien il-Gvern Nazzjonalista li emenda l-liġi b'mod li llum it-traffikar jinkludi kollox, inkluż il-kultivazzjoni tad-droga u l-pussess tad-droga f'idejn xi ħadd meta dak il-pussess ikun oltre dak li huwa meħtieġ għall-konsum personali.

Jiġifieri jekk persuna tinqabad b'ammont ta' droga li m'huwiex kompatibbli mal-konsum personali, allura dak ukoll sar meqjus bħala traffikar ta' droga.

F'Novembru ta' l-1995 waqqafna wkoll l-iskwadra kontra d-droga billi ħriġniha mill-iskwadra kontra l-vizzji, żidnielha n-nies u rajna s- suċċessi.

Ċerti ġurnali issa skoprew li l-sena l-oħra - u ma ninsewx li fl- ewwel għaxar xhur tas-sena l-oħra fil-gvern kien hemm il-Partit Nazzjonalista - kienet dik fejn l-aktar li saru raids mill-iskwadra kontra d-droga, fejn l-aktar li nqabdet droga u fejn l-aktar li ttellgħu persuni b'arrest.

Biss biss fl-1996, ftit wara li twaqqfet l-Iskwadra kontra d- droga ttellgħu l-qorti medja ta' persuna kuljum fuq ksur ta' l-Ordinanza dwar id-Droga, saru iktar minn 600 raid average ta' tnejn kuljum mill- istess skwadra u kellna wkoll l-ikbar qabdiet ta' droga li qatt saru; waħda f'Marzu tas-sena li għaddiet li kienet tinkludi kimika li tintuża fil- produzzjoni ta' l-ecstacy tablets u l-oħra li saret f'Awissu fejn inqabdet kwantita' kbira ta' cannabis.

Dawn is-suċċessi ta' l-iskwadra kontra d- droga kienu possibbli minħabba kooperazzjoni internazzjonali li kien għamel il-Gvern Nazzjonalista ma' pajjiżi oħrajn f'dak li huwa sharing ta' intelligence fuq reati serji bħalma huma r-reati kontra d-droga.

Anke fil-qasam tal-prevenzjoni l-Gvern Nazzjonalista kien ħadem bis-sħiħ bit-twaqqif ta' organizzazzjonijiet bħas-SEDQA għall-prevenzjoni u anke għall-kura inizjali wara li tibda l-problema tad-droga, kif ukoll bit- twaqqif ta' postijiet bħal per eżempju, iċ-ċentru ta' Santa Marija li huwa post għar-riabilitazzjoni kif ukoll ingħataw sussidji lill-għaqdiet volontarji li huma impenjati fil-qasam tad-droga.

Dan kollu juri li l- akkuża li kienet issir sa ftit xhur ilu mill-partit illum fil-gvern li l- Gvern Nazzjonalista m'għamilx biżżejjed fil-qasam tad-droga kienet kalunja.

Jien ħsibt li wara l-elezzjoni din il-politiċizzazzjoni min-naħa tal- partit illum fil-gvern se tispiċċa u b'sorpriża kbira għalija sibt li din mhux talli ma spiċċatx talli donnu li ħraxet.

Eżempju ta' dan li jqabdek id- daħk - mhux biex nippolitiċizza l-problema jien imma biex nuri kemm kienu taċ-ċajt u kemm kienu vojta t-tentattivi ta' l-Oppożizzjoni ta' dak iż- żmien li jippolitiċizzaw il-problema tad-droga - huwa meta ftit ġimgħat wara l-elezzjoni kienu daħlu xi barranin Malta u l-Iskwadra kontra d-droga qabdet kwantita' konsiderevoli ta' droga.

Dan kien fis-17 ta' Novembru meta l-ministri u l-Prim Ministru attwali bilkemm kienu għadhom ħadu posthom, imma minkejja dan f"it-Torċa" kien hemm rrapportat hekk:

"Il-ġlieda kontra d-droga li ddikjara l-Prim Ministru Alfred Sant mill-ewwel jum tal-ħatra tiegħu qed tħalli l-frott li jidher sew mis- suċċessi li qed tikseb l-Iskwadra kontra d-droga.".

Issa dan kollu intqal meta s-Supretendent li kien hemm li kien ġie maħtur mill-Gvern Nazzjonalista baqa' l-istess, il-Kummissarju tal-Pulizija baqa' l-istess u l-membri li jikkomponu l-iskwadra kontra d-droga baqgħu l-istess ukoll.

Imma għaliex dan inzerta ġara wara l-elezzjoni - dawn li nqabdu kienu barranin u allura ma setgħux jinqabdu qabel ma jiġu Malta - allura ħabbrulna li 17-il ġurnata wara li l-Partit Laburista tela' fil-gvern diġa' qed tiġi mwettqa l-wegħda li kien għamel għax inqabdu dawn in-nies.

Imbagħad li huwa iktar interessanti - qed inkompli nikkwota minn "it-Torċa" tas-17 ta' Novembru, 1996 - huwa li dan ir-rapport ikompli jgħid:

"Iżda kelliemi għall-Pulizija qal il-bieraħ li dan is-suċċess jista' joħolqilhom problemi kbar u qed jistennew xi każi ta' overdoses u anke żieda fis-serq.".

Jiġifieri s-suċċessi ta' l-Iskwadra kontra d-droġa huwa mertu mhux ta' min waqqaf l-iskwadra u saħħaħha imma huwa mertu tal-Partit Laburista, 17-il ġurnata biss wara l-elezzjoni!

Pero' imbagħad kważi kważi qed jgħidulna li fil-każ ta' overdoses u affarijiet oħra, dak mhux tort tagħhom, anzi dak se jkun problema tas-suċċess tagħhom stess!

Ara fi żmienna, s-suċċessi kienu suċċessi, pero' l-overdoses kienu tort tal-Gvern Nazzjonalista!

Għalhekk jien nidħak meta nara din il-politiċizzazzjoni - u kważi nibki wkoll - għaliex dan il-mod ewforiku kważi ta' kif nittrattaw dawn l- affarijiet li issa kollox bis-suċċessi u qabel ma kien hemm ħadd li jinteressah minn din il-problema joħloq il-periklu li wieħed jaħbi problema li nafu li qiegħda hemm għax din is-sena s'issa kellna average ta' mewt waħda fix-xahar kaġun ta' overdose.

Dawn huma affarijiet li jnikktu lil kulħadd u jien qed insemmihom mhux biex ngħid li dan il-Gvern m'hu qed jagħmel xejn f'dan il-qasam imma biex ngħid li hawn problema li għandna niġġildulha flimkien u ma noqogħdux nippolitiċizzawha iktar.

Dan ifakkarni meta kienet saret dik il-qabda kbira fil-Freeport ta' container bil-cannabis li kien se jgħaddi minn Malta biex imur post ieħor, u l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien kien qal li dik saret biex taljena lin-nies mill-problemi li hawn fil-pajjiż.

Dawn l-affarijiet huma dokumentati għaliex kienu ġew rrapportati fil-gazzetti.

Aħna llum m'aħniex se ngħidu l-istess ħaġa għaliex l-iskwadra kontra d-droga qiegħda tagħmel is-suċċessi tagħha, imma qegħdin ngħidu: Prosit!

Din hija xi ħaġa li kienet saret qabel u qed tkompli ssir u hemm bżonn tissaħħaħ ukoll.

Dak inhar stess li konna waqqafna l-iskwadra kontra d-droga konna żidna l- membri tagħna minn 36 għal 51 pulizija.

Illum jien stess nistaqsi jekk dawn il-51 pulizija humiex biżżejjed, meta kulħadd huwa inkwetat b'din il- problema f'pajjiżna, biex aħna jkollna ġlieda verament effikaċi kontra l- problema tad-droga.

L-istess nistaqsi lin-nies li jaħdmu fl-ajruport u fil- Freeport.

Aħna armati biżżejjed b'sistema ta' sigurta' tajba biex ħadd ma jabbuża mis-sistema?

B'sens ta' kritika nista' ngħid li filwaqt li fl- ajruport hemm il-preżenza ta' l-Istat - għax kif tinżel mill-ajruplan u tidħol fl-airport issib ċerta preżenza ta' l-Istat bl-armata, bil-pulizija, bl-uffiċjali tad-dwana - din teżisti, per eżempju, fis-Sea Port?

GĦax kull darba li ngħaddi minn hemmhekk nieħu impressjoni ta' ċerta konfużjoni u allura naħseb li verament irridu nsaħħu l-preżenza tagħna hemmhekk ukoll.

Dan huwa l-mod kif nistgħu niġġieldu verament il-problema tad-droga u mhux billi ngħidu, kif kien qal il-ġurnal "l-orizzont" inqas minn xahar ilu fis- 27 ta' Jannar 1997, li forsi fi żmien il-Gvern preċedenti - qed jipprova jispjega għaliex kien hawn is-suċċessi riċenti ta' l-iskwadra kontra d- droga - "kien hemm xi ħadd importanti jipproteġi lit-traffikanti tad-droga, li din il-protezzjoni spiċċat mal-bidla tal-gvern u li taħt il-Gvern Laburista, gvern dedikat għall-gwerra kontra d-droga, il-pulizija huma ħielsa li jwettqu dmirhom".

Jien nisfida lill-Prim Ministru sabiex jgħid jekk minn din in-naħa tal-Kamra - mhux qed ngħid għalija personali imma għal kull membru lil kien jifforma parti mill-Kabinett - qattx kien hemm xi ħadd li pprova jindaħal fil-qadi tad-dmir tal-pulizija, partikolarment ta' l-iskwadra kontra d-droga.

Anzi min imexxi din l-iskwadra dejjem qal li qatt ma kien hemm l-iċken forma ta' ndħil, la f'min għandhom jaqbdu, la f'min għandhom itellgħu l-qorti u lanqas f'liema xhieda u d-dokumenti għandhom jittellgħu fil-qorti.

Qatt ma kien hemm l-iċken indħil ħlief - taf x'kien l-uniku indħil? - li konna nixprunawhom biex dejjem jaqdu dmirhom, biex dejjem ikunu alert u biex dejjem ikun hemm dak l-entużjażmu fil-ġlieda kontra d-droga.

Dik hi l-unika ħaġa li nista' niddikjara li jien ħati tagħha, li dejjem xprunajt lin-nies biex jiġġieldu kontra d-droga u qatt ma kien hemm l-iċken indħil dwar min għandu jew m'għandux jittella' l- qorti.

Tliet wegħdiet li kien għamel il-Partit Laburista fil-qasam tal-pulizija u li nistgħu neħduhom mill-ktieb "Iċ-Ċittadin l-Ewwel" kienu; li ntejbu l- mezzi li għandu l-Korp tal-Pulizija biex ikun ta' servizz liċ-ċittadin - dan kellu jsir billi l-pulizija jkollhom mezzi moderni għall-ħarsien tas- sigurta' u dawn il-mezzi kellhom jiżdiedu sostanzjalment; li t-taħriġ tal- Korp tal-Pulizija jsir b'mod regolari u li l-ħlasijiet tal-pulizija jkunu mfasslin b'mod li joħloq inċentiv veru.

Fi kliem ieħor meta wieħed li jgħid li l-ħlasijiet tal-pulizija għandhom ikunu mfasslin b'mod li joħloq inċentiv ifisser li se jiżdiedu inċentivi fil-ħlasijiet tal-pulizija.

Issa jien mhux qed nippretendi li dawn it-tliet wegħdiet għandhom jiġu mwettqa f'temp ta' tliet xhur, imma ppretendejt li f'dan il-budget għallinqas insib xi forma ta' inizjattiva f'din id-direzzjoni u minflok sibt affarijiet li sejrin fid-direzzjoni opposta.

Ħalli nibdew bil-mezzi.

Mela l-Partit Laburista wegħedna li lill-pulizija se jżidilhom il-mezzi għall-ġlieda kontra l-kriminalita', imbagħad insibu li filwaqt li fl-aħħar budget Nazzjonalista l-Vot Kapitali tal-Pulizija - għax minn hemmhekk trid tixtri mezzi ta' kommunikazzjoni u l-għodda biex tiġġieled kontra l- kriminalita' - kien jammonta għal Lm830,000, din is-sena dan naqas bi Lm300,000 għax minn Lm830,000 niżel għal Lm525,000.

Jien naċċetta li fost dawk it-Lm830,000 kien hemm flus allokati għall-bini ta' parti mill- headquarters tal-Pulizija - jiġfieri kien se jinbena kumpless ġdid ħalli meta tidħol fl-uffiċċju tal-kap ta' l-iskwadra kontra d-droga tidħol f'uffiċċju suret in-nies għax il-fatt li l-pulizija jgħixu f'ambjent suret in-nies huwa mportanti wkoll fil-ġlieda kontra l-kriminalita' u minħabba li kien hemm xi problemi ma' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar dak il-proġett ma laħaqx sar is-sena l-oħra - u allura wieħed jista' jgħid li s-sena li għaddiet is-somma kienet għolja ħafna minħabba li kienet tinkludi l-proġett ta' l-area tal-lock-up tas-CID.

Mela issa la l-ispiża kapitali naqset għal Lm525,000 ifisser jew li dak il-proġett se jsir xorta waħda u l-flus għalih se jonqsu minn xi mkien ieħor, jew inkella li dak il-proġett mhux se jsir.

Pero', anke kieku wieħed kellu jaċċetta li dak il-proġett mhux se jsir, il- Lm525,000 li se jivvota l-Gvern preżenti bħala spiża kapitali huwa b'Lm100,000 inqas mis-Lm600,000 li l-Korp tal-Pulizija attwalment nefaq is- sena li għaddiet.

Mela s-sena li għaddiet il-Korp tal-Pulizija mingħajr ma għamel il-proġett tal-bini minn Lm800,000 nefaq Lm600,000, u taħt gvern li wiegħed li se jkollna l-mezzi moderni biex il-Pulizija tħarisna mill- kriminalitaż u li dawn il-mezzi moderni se jiżdiedu mhux bi ftit imma se jiżdiedu sostanzjalment, Allajbierek se jsir il-miraklu tal-ħames ħobżiet u ż-żewġ ħutiet u se nżidu dawn il-mezzi moderni sostanzjalment b'dan il-vot kapitali!

Hawn l-Oppożizzjoni titlob spjegazzjoni dwar kif b'Lm525,000 se naslu biex insaħħu l-mezzi li l-Pulizija se jkollha fil-ġlieda kontra l- kriminalita'.

Jien ma nindaħalx lill-Gvern fid-deċiżjonijiet li qed jieħu biex jekonomizza, imma allura l-ekonomija se nibdewha proprju mill-qasam li kien parti mill-pjattaforma elettorali tal-Partit Laburista?

Huma kienu jpinġulna sitwazzjoni fil-pajjiż fejn ħadd ma jista' joħroġ minn daru għax ma jafx x'jista' jiġrilu, imbagħad jitla' gvern fuq din il-pjattaforma u l- ewwel ekonomija li qed jagħmel hija prorpju fl-ispiża kapitali li tikkonċerna lill-Pulizija.

Ara fil-qasam tal-ħabs, l-ispiża kapitali żdiedet minn Lm800,000 għal Lm900,000 u għal dan ngħid prosit lill-Gvern għaliex dan ifisser li se jkompli fuq il-proġett li beda l-Gvern Nazzjonalista li qiegħed l-ewwel ġebla tal-ħabs il-ġdid fit-3 ta' Mejju ta' l-1996.

Allura għall-proġett kapitali tal-ħabs se nivvotaw Lm100,000 iktar - u sewwa għamel il-Gvern - u għall-proġetti kapitali tal-Pulizija u għall- mezzi li se jużaw fil-ġlieda kontra l-kriminalita' hemm ivvotati Lm100,000 inqas minn kemm il-Pulizija effettivament nefqet is-sena li għaddiet.

U dan apparti l-fatt li s-somma hija Lm300,000 inqas minn kemm kien allokat lilhom fl-1996.

It-tieni wegħda tal-Partit Laburista f'dan il-qasam kienet li mhux biss għandu jkollna Korp tal-Pulizija effiċjenti imma li biex dawn ikunu effiċjenti jridu jkunu mħarrġa tajjeb.

Jien ħsibt li fil-Ministeru ta' l- Intern se jkollna żieda fl-ispiża għar-rigward it-training, iktar u iktar għaliex is-sena li għaddiet l-Oppożizzjoni fil-kritika tagħha tal-budget kienet ikkritikat lill-Gvern għaliex fil-qasam tat-training il-Vot kien ftit inqas mis-sena ta' qabel.

L-Onor.

Mangion, li dak iż-żmien kien spokesman ta' l-Oppożizzjoni dwar l-Intern, kien qal li għar-rigward it- taħriġ - u ddeskriva t-taħriġ bħala essenzjali - għall-1996 l-allokazzjoni ta' fondi naqset għal Lm19,000.

Qed nirriferi għall-Vot 8 fl-ispiża rikorrenti, item 13.

Għar-rigward ta' training, fl-1995 kien hemm ivvotata s-somma ta' Lm15,000, fl-1996 din telgħet għal Lm19,000 - l-Onor.

Mangion dak iż-żmien kien ikkritikana li dawn kienu ftit - u din is-sena niżlet għal Lm13,800, li mhux biss hija inqas minn dik ivvotata fl-1996 imma hija inqas ukoll minn dak li kien hemm ivvotat fl-1995.

L-istess nistgħu ngħidu fil-każ tat-training tal-pulizija li jsir fl-Akkademja tal-Ġustizzja Kriminali fejn kellna kritika min-naħa ta' l-Oppożizzjoni għaliex l- allokazzjoni ta' fondi fl-1996 kienet se tkun ta' Lm15,000 meta għal din is- sena ġew allokati biss Lm10,000.

Jiġifieri l-istess nies li kienu jikkritikawna li ma konniex qegħdin nallokaw biżżejjed fondi għal training issa mhux talli ma żidux is-somma jew imqarr ħallewha fuq l-istess livell tas-sena li għaddiet, talli naqsuha b'mod sostanzjali!

Mr Chairman, taħt l-ispiża rikorrenti tal-Ministeru ta' l-Intern hemm item dwar it-trasport.

GĦas-sena li għaddiet l-allokazzjoni għat-trasport fil-Ministeru ta' l-Intern kienet ta' Lm34,000 u l-Onor.

Mangion dak iż- żmien kien qalilna li għat-training biex permezz tiegħu ntejbu l-ġlieda kontra l-kriminalita' ma nsibux flus imma imbagħad tajna żieda biex inkattru l-jobs for the boys u biex jingħataw iktar kumditajiet u perks.

Imbagħad b'sorpriża kbira niskopri li din is-sena l-ispiża għat-trasport minn Lm34,000 - qed nirriferi għal item 27 tal-Vot 8 - telgħet għal Lm37,500, jiġifieri mhux talli ma naqqsux il-Vot tat-trasport, kif kienu qalulna fil-kritika tal-budget preċedenti, talli addirittura kien hemm żieda fl-ispiża tat-trasport.

It-tielet wegħda kienet li lill-pulizija se nħallsuhom aħjar u l-argument kien li dawn huma nies involuti f'sogru kbir u allura tajjeb li wieħed iħallashom aħjar.

Din hija l-istess linja li mexa biha l-Partit Nazzjonalista fil-gvern.

Jekk inħarsu lejn is-salarji tal-kuntistabbli u tas-surġenti nsibu li, per eżempju, sitt snin ilu kuntistabbli kien jaqla' Lm2,400 fis-sena u sas-sena li għaddiet dan is-salarju, bis-saħħa ta' ftehim li kien għamel il-Gvern Nazzjonalista permezz ta' l-MPO, kien tela' għal Lm4,000 fis-sena.

Surġent li fl-1990 kien jaqla' Lm2,600, is-sena li għaddiet beda jaqla' Lm4,300.

U terġa' dawn iż-żidiet kienu ngħataw bl- arretrati retroattivi għall-1991.

Jekk inħarsu lejn l-overtime insibu li bis-saħħa tal-ftehim li kien għamel il-Gvern Nazzjonalista, waqt li qabel kien jingħata Lm68,000 għall-overtime - ma ninsewx li l-overtime ma jingħatax lill-ispetturi u lis-supretendenti imma jingħata lill- kuntistabbli u lis-surġenti - din iċ-ċifra telgħet għal Lm390,000 fl-1994, Lm398,000 fl-1995 u Lm384,000 fl-1996.

Barra minn hekk il-pulizija bdew jitħallsu mill-ewwel għall-overtime mhux kif kien isir qabel u beda jitħallas wara ċertu ammont ta' sigħat.

Hawn hu l-gvern li nkoraġġixxa lill-pulizija bi ħlasijiet ħalli verament ikunu effettivi fil-ġlieda kontra l-kriminalita'.

U minkejja li l-propagandisti tal-Gvern Laburista jgħajruna giddibin għaliex qed ngħidu li l-ħlas għall-overtime illum naqas, jien nerġa' nagħmel l-istess akkuża u ngħid li, iva l-overtime naqas, naqas b'mod pulit, pass wara pass, imma naqas.

Riċentement fuq ir-Radju Super 1 smajt akkużi tas-Sur Cuschieri kontrija u kontra l-Kap ta' l-Oppożizzjoni li aħna giddibin u li qed noħolqu inċertezza u sens ta' inkwiet li jista' jwassal ukoll biex xi ħadd iweġġa' f'xi inċident għax ma jkollux is-serħan tal-moħħ!

Kważi kważi sirt responsabbli jien għall-inċidenti tat-traffiku u għal kull inċident li jsir fuq il-post tax-xogħol, u dan għaliex ikkritikajt lill-Gvern li qed inaqqas il-ħlasijiet ta' l-overtime!

Imbagħad il-Bambin ried li jċempillu wieħed Laburist u qallu: "X'jiġifieri ma naqasx?

Ħija jaħdem surġent" - u semmielu f'liema għassa biex żgur ikun jaf min hu - "u qalli li naqqsulu l- overtime!"

Veru li l-overtime ma ġiex meqrud, imma li qed jagħmlu hu li minlok ma l-pulizija qed jaħdmu tmien sigħat at a stretch qed jaqsmuhielhom erba' sigħat filgħodu u erba' sigħat filgħaxija u dak il-ħin ta' fil- għaxija li kienu jagħmlu overtime issa qed isir parti mix-xogħol tagħhom.

Jien nieħu gost li jgħajruni giddieb u j'Alla jibqgħu jgħajruni giddieb għax kulħadd jaf li din hija l-verita'.

Aktar ma tgħajjar lil xi ħadd giddieb meta dak li jkun qed igħid ikun veru, min ikun qed jiġi affettwat aktar jindanna għaliex jgħid: "X'jiġifieri mhux veru meta fiċ-ċekk li nirċievi kull xahar qed nara li l-overtime huwa bin-nieqes!"

Mela tliet xhur biss wara li tela' fil-gvern il-Partit Laburista l-ekonomija kellu jagħmilha proprju mal-membri tal-Korp tal-Pulizija.

Sur President, ħalli niġi issa għall-ħabs.

X'ma smajniex meta kienu fl- Oppożizzjoni fuq il-ħabs!

Smajna, per eżempju, li l-ħabs m'għandux direzzjoni, li m'għandux tmexxija, li hemm indħil politku.

Saħansitra anke fil-programm elettorali qalu:

"Il-Gvern demokristjan Nazzjonalista ...",

- aħna onorati li aħna demokristjani u nazzjonalisti -

" ... lagħab il-logħba perikoluża ta' indħil politiku fil-ħabs.".

Jiena nisfidahom jgħiduli fejn qatt kien hemm indħil politiku fil-ħabs.

Forsi fil-ħabs kienu jidħlu priġunieri laburisti biss jew priġunieri nazzjonalisti biss?

Dan huwa l-indħil politiku?

Forsi kien hemm xi ndħil politiku fir-regolamenti l-ġodda li għamilna?

Kien hemm xi ndħil politiku fl-ispiża kapitali li dħalna għaliha f'dawn l-aħħar snin meta niftakru li fi żmien il-Gvern Laburista qatt ma ntnefaq sold għall-ħabs?

Kien fl-1989 li ntnefqet l-ewwel somma f'ispiża kapitali fil-ħabs.

Din kienet ta' ¥8,000 u fl-aħħar budget din tellajniha għal ¥800,000.

Altru li kien taħt Gvern Nazzjonalista li bdejna naraw ċaqliq sotanzjali fl-ispiża kapitali fil-ħabs.

Dan kien l-indħil politiku?

Forsi kien indħil politku li għamilna is-sezzjoni taż-żgħażagħ, il-youth offenders unit rehabilitative service, li miexja bil-mod imma miexja tajjeb?

Kien hemm indħil politiku għaliex għamilna d-division VII għar-rijabilitazzjoni tad-drogati li kienet suċċess?

Din tant kienet suċċess li l-ħabsin stess segregati mill-bqija tal-ħabs - jiġifieri dawn li kellhom problema tad-droga u jmorru volontarjament f'din id-division - ħolqu u organizzaw attivitajiet soċjali.

Jiena ngħid j'Alla tkompli u j'Alla n-nies li jmexxu d-division VII mhux naqtgħulhom qalbhom imma ninkorraġuhom.

Jiena għalhekk kont għamilt dik il- kritika meta dawn għamlu attivita' soċjali fil-ħabs, stiednu ħames ministri u segretarju parlamentari u ma mar ħadd minnhom.

Qed ngħid dan għaliex dawn ħadu għalihom għaliex ippretendew li meta hemm xi ħaġa li qiegħda tiffunzjona, xi ħaġa li qiegħda tħalli riżultati, u wkoll wara dak il-kliem kollu fuq ir-rijabilitazzjoni, minn ħamsa mqar imur wieħed.

Jiena ma ppretendejtx li l-Prim Ministru, li jkollu ħafna x'jagħmel, jattendi għal din l-attivita' bħalma attenda l-Maġistrat li bagħat lil uħud minnhom il-ħabs pero' seta' bagħat lill-Ministru mingħajr Portafoll floku.

Wara kollox ftit wara l-elezzjoni l-Onor.

Joe Mizzi għamel żjara l-ħabs biex iwettaq wegħda elettorali li għamel lil omm wieħed mill-priġunieri.

Jiġifieri għal dan sab ħin u ma ħassux li m'huwiex prudenti li jmur il-ħabs.

Pero' l-Prim Ministru hekk qalli.

Qalli li m'hijiex prudenza li l-ministri jattendu għal attivita' soċjali tad- division VII finanzjata mill-Gvern għar-rijabilitazzjoni.

Il-Prim Ministru deherlu li jekk il-ministri jmorru l-ħabs u jitħalltu mal-ħabsin speċi "jidħlu wisq fl-intern tal-Ministeru ta' l-Intern", biex nuża l-espressjoni li uża huwa stess.

Jiena ngħid li m'hemmx għalfejn tieħu t-television crew miegħek meta tmur il-ħabs u jiena qatt ma mort bit-television crew miegħi meta mort il-ħabs.

Qed ngħid dan għaliex dan ma kienx se jsir għal skop ta' pubbliċita' imma bl-iskop li tinkorraġġixxi lin-nies meta jkunu qed jagħmlu xi ħaġa tajba.

M'hijiex xi ħaġa faċli li tmexxi l-ħabs u ma rridux naqtgħu qalb in-nies li qegħdin imexxuh.

Minn dawn in-nies, wara l-kritika kollha li saret fil- konfront tagħhom, ħadd ma tbiddel, kulħadd baqa' hemm.

Erba' xhur wara l- elezzjoni dawn l-istess nies li suppost kienu qed imexxu l-ħabs ħażin, milli jidher issa qegħdin imexxuh tajjeb tant li għandi rapport li l- Ministru mingħajr Portafoll meta mar għal xi party tagħhom qalilhom: "Ibqgħu sejrin hekk għaliex mexjin tajjeb.".

Dan ir-riżultat rajnih, u dan m'iniex qed ngħidu jien li kont responsabbli politikament għall-qasam tal- ħabs u forsi jkun hemm min jgħid li jiena bilfors se nitkellem favur, imma qallu l-board of visitors tal-ħabs.

Fir-rapport li l-Prim Ministru ġentilment poġġa fuq il-Mejda tal-Kamra kif kont għamilt jiena s-sena li għaddiet, dan il-bord faħħar ċerti inizjattivi li ttieħdu u anke kkritika ċerti affarijiet - Allaħares ma kienx hekk - bħal, per eżempju, is- sezzjoni taż-żgħażagħ, il-bini tal-ħabs il-ġdid, id-division VII għal dawk li għandhom il-problema tad-droga u anke l-miżuri li ttieħdu biex dejjem tonqos il-possibilita' ta' introduzzjoni tad-droga fil-ħabs.

Dan huwa rapport oġġettiv ferm li tqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra li huwa ċertifikat ta' kemm l-affarijiet kienu qegħdin jitmexxew, fil-limiti tal-possibbli, b'mod tajjeb.

Anke għal dik li hija dixxiplina; għal żmien twil il-famuża remission, li tingħata meta priġunier iġib ruħu tajjeb, kien qed jeħodha prattikament kulħadd u allura daħħalna sistema li biha tnaqqset ir-remission għall- priġunieri li l-iktar joħolqu l-problemi fil-ħabs - u ntilfu snin twal ta' remission fil-każ ta' dawk li ma ġabux ruħhom tajjeb - filwaqt li dawk li jġibu ruħhom tajjeb ingħataw inċentivi u privileġġi bħal per eżempju, li jaraw iktar lill-familji tagħhom u li joħorġu barra mill-ħabs b'leave speċjali introdott bir-regolamenti.

Jien nittama li l-proġett li beda l- Gvern Nazzjonalista jkompli, l-indikazzjonijiet huma li se jkomplu - u nittama wkoll li n-nies li jmexxu l-ħabs jiġu nkoraġġiti u mhux skoraġġiti.

Hemm diversi oqsma oħra fil-qasam ta' l-intern fosthom il-qasam tal- protezzjoni ċivili li l-Gvern Nazzjonalista saħħaħ fis-snin li għaddew, speċjalment f'dik li hija tifi tan-nar fuq l-art, bix-xiri ta' fire engines ġodda u bil-ftuħ ta' fire station fix-Xemxija.

Bis-saħħa ta' ftehim li jien kont għamilt mas-Segretarju Parlamentari Taljan tal-Protezzjoni Ċivili, Francesco Barberi, din is-sena se jiġu allokati Lm900,000 għax- xiri ta' lanċa għat-tifi tan-nar għaliex filwaqt li f'pajjiżna issa qegħdin pjuttost b'saħħitna f'dak li għandu x'jaqsam ma' tifi tan-nar fuq l-art, sfortunatament għal dak li jirrigwarda tifi tan-nar fuq il-baħar għadna ftit dgħajfa.

Rigward il-Pulizija xtaqt insemmi wkoll ir-rapport li riċentement tressaq mill-Prim Ministru - ma jidhirlix li tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra - u li ġie ppubblikat fil-gazzetti.

Nispera li aktar 'il quddiem ikollna ċans nikkummentaw dwaru; fil-fatt jien diġa' tajt il-kummenti tiegħi dwaru.

Dan ir-rapport f'ċerti oqsma huwa tajjeb - qed ikompli fuq il-politika tal- Gvern ta' qabel li jnaqqas ċertu xogħol fuq il-pulizija - pero' naħseb li f'ċerti oqsma oħra wieħed irid joqgħod attent ferm biex ċertu xogħol delikat li jagħmlu l-pulizija, anke jekk huwa ta' natura amministrattiva, jibqa' f'idejn il-pulizija.

Mr Chairman, xtaqt nibda nersaq għall-konklużjoni tad-diskors tiegħi billi nagħmel riferenza għal item partikolari li kien tqajjem kjass kbir fuqu fil-perijodu meta l-Partit Laburista kien fl-oppożizzjoni.

Hawnhekk qed nirriferi għall-attakki u l-propaganda li kienu jsiru għar-rigward l- anzjani.

Dawn kienu jbeżżgħu lill-anzjani billi kienu jgħidu li dawn li ma jistgħux joqogħdu bi kwiethom f'darhom.

Issa meta wieħed iħares lejn iċ- ċifri ta' kemm kienu jsiru reati fuq l-anzjani ma jsibx xi qabża notevoli, pero' il-Partit Laburista kien irnexxielu joħloq ċerta biża' fost dan is- settur tal-popolazzjoni billi kien jgħid li dawn m'għandhomx sigurta'.

Issa ma ninsewx li kien Gvern Nazzjonalista li emenda l-liġi biex serq jew attakki fuq l-anzjani jiġu kkastigati iktar minn serq normali, b'mod li serq fuq anzjani ta' iktar minn 65 sena jiġi kkastigat b'żieda tal-kastig minn grad sa tnejn.

Minkejja dan kollu xorta waħda kienu jqassmu dawn it- tip ta' fuljetti li juru anzjani msawta bħala parti mill-propaganda elettorali tagħhom.

Dawn il-fuljetti bil-kulur - ma nafx jekk ġabux il- kunsens ta' dik il-mara biex jippubblikawlha wiċċha - kienu juru wiċċ ta' mara anzjana mbenġla u waqt li kont qed neżamina wieħed minn dawn il- fuljetti sibt din il-kwotazzjoni:

"Mary Douglas kienet mara li qatt ma kellha kwestjonijiet ma' ħadd.

Kienet mara kwieta u tajba, anzjana li tgħix f'dar modesta f'Raħal Gdid.

Nhar it-2 ta' Frar, 1989 instabet mejta f'darha.

Fuq kommodina nstabet kartiera b'messaġġ politiku biex tivvota lill-Partit Nazzjonalista biex tkun tista' tgħix fl-għożża ta' darek bla biża'.

Mary Douglas fl-aħħar elezzjoni vvotat lill-Partit Nazzjonlista u ġiet imqarrqa.

Ħallset b'ħajjitha għaliex tal-Partit Nazzjonalista ma kenux kapaċi jagħmlu dak li wegħdu."

Mr Chairman, jekk dan huwa minnu aħseb u ara kemm tqarrqu dawk l-anzjani li l-Gvern Laburista assigurahom li se jkun il-paladin tagħhom u li se jipproteġihom mill-kriminalita' meta fl-ewwel xahrejn ta' l- Amministrazzjoni tagħhom ingħatat amnestija - lil min? - lil dawk li serqu u qatlu lil Mary Douglas, anzjana ta' 86 sena, b'mod li dawn ħarġu mill- ħabs!

Is-sabiħa hi li sakemm ma qajjimniex il-każ jien u l-Onor.

Francis Agius, il-gvern kien ħa responsabbilta' sħiħa għal din l-amnestija.

Fil- fatt se nikkwota mill-press release li kien ħareġ il-Gvern li tgħid:

"Il-bidla fil-gvern kienet avveniment tant importanti li ħaqqha li tiġi kommemorata b'amnestija."

Din il-press release ħarġet mid-Dipartiment ta' l-Informazzjoni fit-12 ta' Diċembru, l-1996 u kienu qalu li l-Gvern deherlu - issa jien għadni qatt ma fhimt għaliex meta jinbidel il-gvern għandna noħorġu lill-kriminali fit-toroq b'amnestija, imma insomma dik kienet id-deċiżjoni tal-Gvern - li għandu jiċċelebra billi jagħti amnestija għax il-Partit Laburista wara 10 snin fl-oppożizzjoni tela' fil-gvern .

Il-pubbliku ġie assigurat li din l- amnestija m'hijiex se tingħata lil dawk li qatlu u lil dawk li serqu lill- anzjani.

Mela jekk inti tisraq anzjana mingħajr ma tigrifha mhux suppost li tieħu amnestija u Alla jbierek l-ewwel amnestija ingħatat lil min qatel u lil min seraq!

Dawn huma affarijiet li ma jitwemmnux għax dawk li qatlu biss ma ħadux l-amnestija imma dawk li qatlu u serqu, dawk iva, ingħataw l- amnestija minħabba li kien hemm żball tekniku.

Qabel, meta kienet issir xi ħaġa simili konna ngħidu li hi xi ċajta, imma llum il-moda hija li ngħidu li sar "żball tekniku" għax issa qed ngħixu fi żminijiet maniġerjali, serji u moderni!

Dan xi żball tekniku hu li dawk li joqtlu ma jeħdux l-amnestija u dawk li joqtlu u jisirqu jeħduha?

U dan minkejja li għandna l-avukati u għandna avukat li jagħti parir lill-Prim Ministru, imbagħad l-istess avukat jitkaża bl-Avukat Ġenerali għaliex sar dan l-iżball hekk imsejjaħ "żball tekniku".

L-iżball tekniku ma kienx isir kieku ma ngħatatx l-amnestija.

Mela l-Gvern bil-wiċċ tal-qdusija pprova jgħid li se jagħti amnestija selettiva - jiġifieri ma jagħtihiex lil kulħadd - pero' ġara proprju l- kuntrarju.

Il-Prim Ministru qalilna li dawn huma żewġ reati teknikament separati.

Jekk huma teknikament separati, għaliex ma nkludewhomx it- tnejn?

GĦandu dawk l-avukati kollha miegħu u hemm wieħed konsulent tiegħu!

Jekk huma teknikament separti, kellu jinkludihom it-tnejn, kemm il-qtil u kemm is-serq u l-qtil.

B'dan il-mod se niġġieldu l-kriminalita' tal-lum?

Dan kważi huwa inċentiv lill-kriminali għax lill-kriminali qisna qed ngħidulhom: Jekk jogħġobkom, meta toqtlu isirqu wkoll għaliex hekk għandkom ċans aktar li tieħdu amnestija!

Niġi issa għat-tieni domanda tiegħi li jiena ili nagħmilha fi stqarrijiet.

S'issa l-Gvern spjegalna għaliex min seraq u qatel ħa l- amnestija pero' min qatel biss ma ħadhiex.

Issa skond dak li kien intqal, min iwettaq attakk fuq l-anzjani, anke jekk jisirqulu l-portmoni mid-dar mingħajr ma jsawtuh, suppost li ma jeħux amnestija.

Jista' allura l-Prim Ministru jispjegalna għaliex fuq din it-tieni count - għalkemm suppost ma ħaduhiex fuq żewġ counts, l-ewwel għaliex qatlu u t-tieni għaliex serqu anzjana - dawn gawdew minn din l-amnestija minkejja li l-pubbliku ġie assigurat li għal kwalunkwe reat - anke daqqa ta' ponn - fuq anzjan ma kenux se jingħataw amnestiji?

Jiena naħseb li naf x'inhi l-ispjegazzjoni għal dan imma tant hija redikola li nixtieq li jispjegaha l-Gvern u mhux jien.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Helena Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Mr Chairman, jekk inħarsu lejn l-istorja moderna ta' pajjiżna, naraw kif bid-deċiżjonijiet u l-miżuri li ħa l-Partit Laburista, kemm mill-gvern u kemm mill-oppożizzjoni, fetaħ it-triq lejn l- ugwaljanza bejn ir-raġel u l-mara f'pajjiżna.

Ma nistax ma nsemmix kif gvernijiet Laburisti dejjem urew l-impenn tagħhom sabiex in-nisa jkollhom l- istess drittijiet bħall-irġiel fis-soċjeta' tagħna.

U nagħmel dan, Mr Chairman, għaliex minn ċerti diskorsi tan-naħa l-oħra tieħu l-impressjoni li x-xemx għan-nisa Maltin telgħet fl-1987, imma r-realta' m'hijiex hekk.

Aħna qegħdin nisimgħu biss dak li sar għan-nisa f'dawn l-aħħar disa' snin.

GĦaldaqstant naħseb li huwa tajjeb li nfakkru ftit minn dawk l-affarijiet li għamlu l-gvernijiet Laburisti.

Sa mill-bidu nett kienu l-Laburisti li ssieltu biex il-mara jkollha d- dritt li tivvota lil min trid hi biex imexxiha u biex jieħdu d- deċiżjonijiet li se jaffetwaw lilha u lill-familja tagħha.

Minn hemmhekk imbagħad il-mara Maltija bdiet il-mixja tagħha fl-oqsma kollha tal-ħajja bħalma huma dawk ta' l-edukazzjoni, ix-xogħol, is-saħħa u s-servizzi soċjali.

Minn hemmhekk beda l-pedament, meta ftit kienu dawk li jazzardaw jiftħu ħalqhom dwar id-drittijiet tan-nisa, anzi kien hawn min ibeżża' li se ssir ħsara lis-soċjeta.

Erbgħin sena ilu, Nerik Mizzi, kien esprima ruħu pubblikament kontra d-dritt li l-mara tingħata l-vot.

L-għoti tal-vot fl-1946 fisser li għall-ewwel darba fl-istorja ġie rikonoxxut l-istatus tal- mara, bħala ċittadin, daqs dak tar-raġel bl-istess dritt tal-vot u tal- parteċipazzjoni fl-elezzjonijiet għat-tmexxija tal-pajjiż.

U dan fi żmien meta n-nisa kienu meqjusa minn ħafna, fosthom tal-Partit Nazzjonalista, li huma tajbin biss għall-kċina.

Sur President, ma nistax ma nfakkarx lis-Sinjorina Agatha Barbara li proprju 50 sena ilu kienet daħlet f'dan il-Parlament bħala l-ewwel deputat mara u li kompliet il-mixja politika kollha sakemm saret President tar- Repubblika, kariga li għamlet ġieħ lilha u lin-nisa Maltin kollha.

Din hija mara li ħadmet għall-poplu kollu minkejja li n-nisa dak iż-żmien kien għadhom daqstant lura.

Il-Partit Laburista u l-Gvernijiet Laburisti dejjem għamlu enfasi fuq l- edukazzjoni u l-bini ta' skejjel ġodda għat-tfal tal-ħaddiema.

Dan mhux biss għen lis-subien imma iżjed u iżjed lill-bniet li ħafna drabi dak iż- żmien kienu jinħarġu mill-iskola u ma kenux ikomplu bl-edukazzjoni tagħhom.

Huwa veru li fl-aħħar tas-snin sittin l-Amministrazzjoni Nazzjonalista ntroduċiet il-konċett ta' paga ndaqs għal xogħol indaqs imma dan sar biss fis-servizz pubbliku.

Kellu jkun għal darb'oħra Gvern Laburista li ntroduċa liġi li kienet tat paga ndaqs għal xogħol indaqs għas-setturi kollha.

Kellu jkun ukoll Gvern Laburista li fl-1974 permezz ta' l-introduzzjoni tal-paga minima, għen lin-nisa jqumu fuq saqajhom.

Dak iż-żmien kien komuni li mara taħdem ta' seftura ġimgħa sħiħa għal Lm2 u kien il-fatt li l- Gvern Laburista ntroduċa l-paga minima li dan l-isfruttament ma baqax iseħħ.

GĦaldaqstant naraw kemm Gvernijiet Laburisti dejjem għamlu affarijiet konkreti biex lill-mara jagħtuha d-drittijiet li jixirqilha.

Insemmi wkoll li fis-snin sebgħin, permezz ta' l-industrijalizzazzjoni, inħolqu aktar opportunitajiet għal xogħol li tista' tagħmel il-mara.

Kienu nfetħu ħafna fabbriki u kellna wkoll il-ftuħ tal-banek, ta' l-Air Malta u anke opportunitajiet fil-qasam tat-turiżmu.

Fl-1980 mbagħad in-nisa li jaħdmu fis-settur pubbliku ma baqgħux jiġu mqiegħla jirriżenjaw meta jiżżewġu.

Barra minn hekk fl-1981 il-Gvern Laburista ntroduċa l-leave għal waqt it-tqala ta' 13-il ġimgħa u dan sar għas-setturi kollha, filwaqt li permezz ta' liġi pproteġa d-dritt li n-nisa ma setgħux jitkeċċew minħabba t-tqala.

B'riżultat ta' dan, fl-1983 in- numru ta' nisa miżżewġa jaħdmu żdied sostanzjalment.

Mr Chairman, kien ukoll f'dan iż-żmien li nfetħu l-kindergartens.

Dawn mhux biss taw opportunita' lit-tfal li jsaħħu l-formazzjoni tagħhom f'ambjent informali imma bla dubju wkoll għenu lill-ommijiet biex ikomplu fl-impjieg tagħhom.

Insemmi wkoll il-ftuħ ta' l-Isptar Karen Grech, speċjalizzat fl-għoti ta' servizz mediku avvanzat li jagħti kura speċjalizzata lill-ommijiet u lit-trabi.

Dan ukoll wera l-impenn tal-Gvern Laburista fejn tidħol is-saħħa tan-nisa Maltin.

Kellna wkoll il-ftuħ tal- family planning clinics li kompla sostna dan l-impenn bis-servizzi u faċilitajiet offruti f'dan il-qasam.

Waqt li kienet għaddejja wkoll il-ħidma biex tittejjeb il-kwalita' tal- ħajja tan-nisa Maltin il-Gvern Laburista dejjem kien konxju mill-bżonn li n- nisa Maltin, speċjalment dawk miżżewġin, ikollhom l-istess drittijiet daqs l-irġiel quddiem il-liġi.

Wieħed mill-passi li ttieħdu kien li fl-1973 in- nisa miżżewġa ngħataw id-dritt, għalkemm mhux awtomatiku, li jamministraw il-proprjeta' parafernali tagħhom.

Imbagħad kellna l-għarfien ta' żwiġijiet u sentenzi rigward separazzjonijiet u divorzji mogħtija barra minn Malta minn qrati kompetenti li għen ukoll biex jipproteġi lin-nisa Maltin milli jsibu ruħhom miżżewġin ma' rġiel diġa' miżżewġa f'pajjiżi barranin.

Dawn huma biss ftit minn dak li sar għan-nisa, imma huwa tajjeb li nfakkruhom ftit għax, kif għidt fil-bidu, donnu li hawn min irid inessi dak li sar fil-qasam tad-drittijiet tan-nisa minn Gvernijiet Laburisti.

Issa niġu għall-Gvern Laburista li tela' fl-1996 li sa mill-ewwel ġranet tiegħu ta xiehda ta' kemm verament jemmen fl-impenn tiegħu sabiex f'pajjiżna jkunu jeżistu drittijiet ugwali u effettivi għan-nisa Maltin u GĦawdxin.

Sa mill-bidu nett rajna li l-makkinarju nazzjonali li jaħdem favur id-drittijiet tan-nisa minn sempliċi dipartiment ittella' għal segretarjat parlamentari.

Biex jagħtih l-importanza mistħoqqa dan il-Gvern għamlu parti ewlenija mill-Uffiċċju tal-Prim Ministru, liema talba kienet saret mill-Kummissjoni għall-Avvanz tal-Mara lill-Amministrazzjoni Nazzjonalista u li qatt ma ġiet milqugħa.

Insemmi wkoll kariga oħra li turi l-impenn li dejjem kellhom u għad għandhom Gvernijiet Laburisti f'dan il-qasam u din hija l-kariga ta' Speaker, liema kariga għall-ewwel darba f'pajjiżna ġiet fdata f'idejn mara.

Fil-qasam tad-drittijiet tan-nisa l-Gvern qed jitfa' l-attenzjoni tiegħu fuq oqsma importanti, fosthom il-parteċipazzjoni fil-livell fejn jittieħdu deċiżjonijiet, il-parteċipazzjoni tan-nisa fil-qasam tax-xogħol, il-ħajja privata u tal-familja u l-qasam edukattiv.

Fuq ta' l-ewwel qegħdin naħdmu biex f'qasir żmien naslu għat-target tagħna li 30% tal-membri fuq bordijiet tal-gvern ikunu nisa.

B'dan il-mod se jinqerdu l-inġustizzji li saru man- nisa fis-snin imgħoddija.

Din il-miżura hija importanti għaliex meta għandek bord fejn qed jittieħdu deċiżjonijiet li se jeffettwaw il- grassroots u meta inti se ddaħħal il-perspettiva femminili, dawn id- deċiżjonijiet se jkunu qegħdin jagħtu kas ukoll il-bżonnijiet ta' dawn in- nisa.

Din l-azzjoni pożittiva tpoġġi lin-nisa f'qagħda fejn jistgħu jinfluwenzaw minn fuq, ħalli s-soċjeta' minn waħda patrijarkali ssir waħda umana.

GĦaldaqstant wara tant snin fejn dawn il-bordijiet kienu kważi dejjem magħmulin mill-irġiel kien hemm il-ħtieġa li tiġi ntrodotta din il- kwota, dan sakemm tinbidel il-kultura tagħna u l-preżenza ta' nisa kapaċi fuq dawn il-bordijiet issir ħaġa awtomatika.

Dawn in-nisa fuq il-bordijiet se jservu wkoll ta' role models għal nisa oħra li huma mdorrijin li ħlief irġiel ma jarawx f'dawn il-pożizzjonijiet ta' tmexxija.

Kellu jkun Gvern ġdid Laburista li hekk kif tela' fil-gvern għamilha waħda mill- prijoritajiet tiegħu u tahom spinta tant li l-persentaġġ f'dawn it-tliet xhur li ilna fil-gvern tela' għal 21.1%.

Bħalissa qed naħdmu wkoll biex nintroduċu wegħda oħra elettorali, jiġifieri dik li 20% tal-ħatriet eżekuttivi fis-servizz pubbliku jsiru minn fost nisa kwalifikati, imma analisi fuq l-ewwel għaxar skali ta' l-impjegati tal-gvern turi li f'ħafna kategoriji fis-servizz pubbliku t-total ta' ħaddiema nisa għadu 'l bogħod ħafna minn dan it-target.

Dan juri biċ-ċar li f'dawn l-aħħar disa' snin ftit li xejn sar sforz biex il-ħaddiema nisa jingħataw l-opportunitajiet meħtieġa ħalli jilħqu dawn l-iskali u jidher li l-Gvern Nazzjonalista kien aktar interessat li jpoġġi n-nisa f'xi postijiet strateġiċi milli joħloq strutturi biex jagħmel użu mill-esperjenzi tan-nisa f'kull qasam tal-ħajja ħalli dawn jissarrfu f'avvanz għall-karriera tagħhom.

Issa ħalli niġu għal- liġijiet li nixtiequ nemendaw din is-sena.

Mr Chairman, f'soċjeta' ċivilizzata d-dritt ta' opportunitajiet indaqs irrespettivament mis-sess huwa fundamentali daqs kwalunkwe dritt ieħor.

Mingħajr dan id-dritt persuna tibqa' lura milli teżerċita t-talenti u l- kapaċitajiet tagħha mija fil-mija u bħala konsegwenza ta' dan is-soċjeta' kollha tkun qiegħda tbati sew kemm konxjament kif ukoll mingħajr ma tkun taf sforz in-nuqqas fl-iżvilupp tal-personalita' ta' kull wieħed u waħda minna.

Fl-1991 ġiet emendata l-Kostituzzjoni ta' Malta bir-riżultat li issa ħadd ma jista' jiddiskrimina fuq bażi ta' sess u għalkemm kulħadd jaqbel ma' dan id-dritt fundamentali, fil-fatt x'ġara?

Ġara li fil-ħajja ta' kuljum in-nisa Maltin għadhom jiffaċċjaw diskriminazzjoni kontinwa u għalhekk għad għandna bżonn innaqqu dawk il-liġijiet li s'issa baqgħu jinjoraw il-prinċipju ta' l-ugwaljanza.

Il-liġijiet tagħna jinħassu bħala ipokriti meta f'nifs wieħed ibierku l-prinċipju ta' l-ugwaljanza u fl- istess ħin jonqsu milli jħejju dak li huwa neċessarju biex dan il-prinċipju jitwettaq realment.

'Il quddiem irridu naħdmu fuq liġi li titkellem speċifikament kontra kull diskriminazzjoni bejn in-nisa u l-irġiel imma biex din tiġi implimentata trid tinħoloq struttura li jkollha l-makkinarju li tiżgura b'mod effettiv l- applikazzjoni tar-regolamentazzjoni għad-drittijiet effettivi, bħal per eżempju an equal opportunities commission.

Il-liġi trid tkun strumentali biex fuq il-post tax-xogħol jinħoloq ambjent fejn l-irġiel u n-nisa jirrispettaw id-dinjita' umana ta' xulxin.

Hemm bżonn ta' liġijiet b'enfasi speċjali fuq il-protezzjoni minn abbużi sesswali u trażżin ta' l-esplojtazzjoni fuq il-post tax-xogħol li jistabilixxu bilanċ bejn l-obbligu tax-xogħol u tal-familja u dan ma għandux isir biss għall-ħaddiema tas-settur pubbliku imma għall-ħaddiema kollha, anke dawk fis-settur privat.

Fost il-bosta liġijiet domestiċi u konvenzjonijiet internazzjonali li beħsiebna naħdmu fuqhom din is-sena nista' nsemmi fost l-oħrajn iċ-CERA u l- konvenzjoni ta' l-ILO li jitkellmu dwar ħaddiema b'responsabbilta' tal- familja kif ukoll dwar diskriminazzjoni fl-impjiegi u fl-okkupazzjoni.

Irridu nagħrfu kif l-impjiegi tan-nisa jikkonsistu f'xogħol ta' ftit sengħa bi ftit ħlas u għalhekk hemm bżonn li n-nisa jkollhom aċċess għall-impjiegi u għall-karriera f'oqsma ġodda għalihom.

Hemm bżonn ukoll li t-tfajliet tagħna jitħarrġu fit-teknoloġija b'mod li jħossuhom komdi meta jaħdmu f'dan il-qasam għax l-integrazzjoni tagħhom f'setturi ġodda b'hekk biss tkun tista' ssir possibbli.

Fir-realta' s-sitwazzjoni tan-nisa Maltin hija li minkejja kollox huma għadhom il-persuni li f'idejhom taqa' t-tmexxija tad-dar u l-kura ta' persuni dipendenti fuq l-familja, sew jekk huma wlied kif ukoll jekk huma anzjani jew ġenituri jew membri tal-familja li jkollhom ċerta diżabilita' jew li għal xi żmien ikun jenħtieġilhom kura d-dar.

Hawnhekk tajjeb li niftakru li għalkemm meta nsemmu r-responsabbiltajiet tal-familja jiġu f'moħħna l-ommijiet bit-tfal, hawn ukoll ħafna nisa oħrajn li għandhom responsabbilitajiet familjarji, bħalma huma dawk ix-xebbiet li għalkemm għandhom ix-xogħol tagħhom barra mid-dar taqa' fuqhom ukoll ir- responsabbilta' li jieħdu ħsieb il-ġenituri tagħhom anzjani u morda.

Niġu issa għal-Liġi tal-Familja li kienet ġiet parzjalment emendata.

Biex titħaddem tajjeb din il-liġi titlob it-twaqqif tal-qorti tal-familja.

Dan kien ġie ddikjarat saħansitra bl-introduzzjoni ta' white paper fejn ġew ippreżentati l-ewwel emendi għal-Liġi tal-Familja.

Madanakollu din baqgħet ma twaqqfitx u issa kellu jkun Gvern Laburista li ftit ġimgħat wara li tela' fil-gvern ħatar kummissjoni biex tagħti pariri dwar it-twaqqif ta' din il-qorti li minbarra li tgħin lill-koppji fil-problemi tagħhom, tgħin ukoll lill-ulied li jinqabdu intortament bejn il-ġlied tal-ġenituri.

Mr Chairman, ta' min wieħed issa jitkellem ftit fuq ġerħa soċjali li ta' min jagħtiha l-importanza kollha li jixirqilha, u qed nirriferi hawnhekk għall-vjolenza fuq in-nisa.

Minkejja li l-mara Maltija għamlet passi 'il quddiem f'ħafna oqsma fosthom, kif diġa' semmejt, dawk ta' l-edukazzjoni, ix-xogħol, is-saħħa u anke issa fit-tmexxija u qed issir viżibbli f'ħafna setturi, għandna setturi ta' nisa li għaddejjin minn ħafna tbatija.

Għaldaqstant ma nistgħux ma nsemmux l-problemi soċjali li qegħdin jifnu lil ħafna minn dawn in-nisa Maltin.

Huwa paradoss krudili li filwaqt li llum qiegħda tikber il-kuxjenza kontra l-moħqrija ta' l-annimali, għadhom jeżistu bnedmin li jippretendu li n-nisa jew t-tfal jagħmlu b'għajnejhom magħluqa dak li jridu huma u jekk ma jagħmlux hekk dawn jispiċċaw mgħajra, imsawta u mkeċċija minn ġewwa djarhom.

Il-vjolenza fuq in-nisa hija manifestazzjoni ta' l-iżbilanċ fir-relazzjonijiet tal-poter, ir- relazzjonijiet li tradizzjonalment dejjem kien hemm bejn in-nisa u l- irġiel.

Dan wassal għad-dominazzjoni fuq u d-diskriminazzjoni kontra n- nisa u żammhom lura milli jimxu 'l quddiem.

GĦalkemm m'hemmx statistika uffiċjali fuq dawn in-nisa, jeżisti numru kbir minnhom.

Dan nista' ngħidu mill-esperjenza tiegħi fl-elettorat u anke fil-ftit xhur li ili segretarja parlamentari.

Dak li nafu bih s'issa huwa biss il-ponta ta' l-iceberg.

Tajjeb li nsemmu lil dawk l-għaqdiet u individwi li b'dedikazzjoni liema bħalha jiftħu l-bibien tagħhom biex joffru l-kenn, refuġju temporanju, għal dawk li għandhom kriżi f'darhom.

Insemmi hawnhekk li mill-1990 sal-lum Dar Merħba Bik kellha kważi 1,000 mara li marru jfittxu l-kenn fiha.

Uħud isewwu l-problemi li ġegħluhom jieħdu l-pass iebes li jitilqu mid-dar u hawnhekk tajjeb insemmu wkoll li wieħed mill-iskopijiet tal-qorti tal- familja li beħsiebna nwaqqfu huwa proprju li jiffaċilita' din il- medjazzjoni.

Insemmi wkoll it-taqsima tal-vjolenza domestika fi ħdan id-Dipartiment tal-Familja, li mill-bidu tat-twaqqif tagħha f'Novembru ta' l-1994 sal-lum kellhom 'il fuq minn 600 każ ta' vjolenza domestika.

U dawn, nerġa' ngħid, huma biss dawk in-nisa li kellhom il-kuraġġ ifittxu l-għajnuna.

Ħafna oħrajn qegħdin isofru fis-skiet.

Aktar minn kollox, naħseb jiena, li aħna obbligati li nirranġaw is-sitwazzjoni ta' dawn in-nisa, l-ewwelnett għax nagħrfu li mijiet ta' nisa qed ibatu fis-skiet anke għaliex aħna obbligati, bil-mandat ta' dawn iċ-ċittadini, li nieħdu miżuri konkreti ħalli ntaffu l-problemi tagħhom.

Jenħtieġ li l-liġijiet eżistenti jiġu emendati u tinħoloq kuxjenza u tingħata edukazzjoni dwar il-kawżi u konsegwenzi tal-vjolenza.

Fil-każ ta' vjolenza fuq in-nisa l-liġi tagħmel distinzjoni biss bejn offiża ħafifa u offiża gravi fuq il-persuna.

Jiġri li ħafna drabi swat serju, imma mhux biżżejjed biex jiġi deskritt bħala gravi, jibqa' għaddej bħala swat ħafif.

Qed jiġri li nisa vittmi ta' vjolenza ma jħossux li qed issir ġustizzja magħhom.

Il-liġi għandha tiddefinixxi anke dak li jikkostitwixxi swat moderat u tipprovdi għall-kastig mistħoqq f'dawn il-każijiet.

Barra minn hekk il-liġijiet tagħna, fost l-oħrajn, għadhom iqisu l-istupru bħala delitt kontra l-paċi u l-unur tal-familja u kontra l-morali.

Fiż-żmenijiet tal-lum din is-sitwazzjoni ma naħsibx li hija aċċettabbli; il-liġi għandna tiddikjara dawn il-forom ta' vjolenza bħala offiżi kontra l-persuna.

Naħseb li l-Pulizija għandha tingħata l-poter li tipproteġi, bħal f'każ kriminali, mingħajr l-bżonn ta' kwerela min-naħa tal-vittma.

Aspett ieħor marbut viċin ma' dak li għadni kif semmejt huwa l-vjolenza fil-familja.

Fil-ftit żmien li ilu mwaqqaf is-Segretarjat għad-Drittijiet tan-Nisa diġa' tressqu bosta każi ta' vjolenza domestika.

Huwa għajb għas- soċjeta' tagħna li sal-ġurnata tal-lum għadna neqsin minn protezzjoni speċifika għal min jisfa msawwat u mkasbar ġewwa daru.

GĦadna naħsbu li bejn il-miżżewwġin m'għandnix nindaħlu, pero' dan m'għandux ikun hekk għaliex povri huma dawk in-nisa u t-tfal vittmi ta' abbużi vjolenti.

GĦaldaqstant din is-sena beħsiebna nibdew naħdmu fuq studju biex titfassal liġi dwar vjolenza domestika.

F'dan l-istudju għandhom jipparteċipaw dawk kollha kkonċernati, fosthom nies legali, agenzji mwaqqfa mill-gvern u oħrajn volontarji li jaħdmu f'dan il-qasam.

Fl-istess ħin u fuq l-istess binarju għandha titħejja policy edukattiva sabiex dak kollu li jkun qiegħed jitħejja isir magħruf fuq livell nazzjonali u mifrux ma' l-istrata kollha tas-soċjeta' Maltija.

Ngħaddi issa biex nitkellem dwar wegħda oħra li kien għamel il-Partit Laburista u li diġa' bdejna naħdmu fuqha.

Jiena diġa' tkellimt fuq il- passi li bdew jittieħdu minn dan il-Gvern biex naraw aktar nisa f'pożizzjonijiet ta' tmexxija, aktar nisa jimpenjaw ruħhom fid-dinja tax- xogħol u għall-iżvilupp tagħhom personali.

Dawn l-għanijiet ma jistgħux jintlaħqu jekk ma nkunux aħna li bil-politika tagħna ngħinuhom iġorru l-piż li ġġib magħha ħajja aktar attiva.

Kemm-il darba nattendu seminars, fora u konferenzi internazzjonali tan-nisa u jidher li wara ħafna diskussjonijiet il-kwestjoni dejjem tispiċċa taqa' fuq in-nisa li jkollhom tfal żgħar u dwar x'se jagħmlu biex ikomplu jipparteċipaw fil-ħajja pubblika sakemm ikun għad għandhom tfal żgħar.

Għaldaqstant aħna nemmnu li t-twaqqif ta' child care centres hija issue importanti, issue li tmexxina lejn l-ugwaljanza bejn is-sessi u issue li minnha tibbenefika l-aktar il-mara.

Irridu nagħmluha ċara li m'aħniex neskludu s-sehem li għandu l-missier fil-kura tal-familja, iżda nħossu li fir-realta' ċ-ċentri se jgħinu fil-mixja tal- mara lejn l-ugwaljanza, għax dawn jagħtu ċ-ċans lil mara li trid ma tinqatax mid-dinja tax-xogħol sabiex tibqa' tipparteċipa.

Mr Chairman, realta' oħra li ma nistgħux nibqgħu nwarrbu fil-ġenb hija dik tal-familji b'ġenitur wieħed.

Il-ħteġijiet ta' dawn il-familji huma aktar urġenti.

Is-sagrifċċji li qed jagħmlu ħafna ommijiet u missierijiet qed jirrendu l-ħajja ta' dawn il-familji f'waħda aktar diffiċli u mimlija stress żejjed.

Il-faċilitajiet ta' ċentri tat-tfal għandhom ikunu mezz importanti biex jagħtu nifs lil dawn il-familji b'ġenitur wieħed.

Dawn iċ- ċentri jkunu jistgħu jservu wkoll ta' benefiċċji għat-tfal stess, dejjem sakemm ikun hemm kura ta' kwalita'.

Nemmnu wkoll li din għandha tgħin lit- tfal fil-proċess ta' soċjalizzazzjoni primarja tagħhom.

Dawn iċ-child care centres iservu wkoll ta' ġid għal min iħaddem u għaldaqstant l- industrijalisti għandhom jagħtu s-sehem tagħhom.

Permezz ta' dawn iċ- ċentri l-labour market se jitkabbar, se jattira l-aħjar ħaddiema, it- turnover tal-ħaddiema fuq il-post tax-xogħol tonqos u b'hekk min iħaddem ikun jista' jagħmel użu aħjar mill-ħaddiema mħarrġa li jkollu.

Bil-ħolqien ta' dawn l-istess ċentri l-ħaddiema jkunu wkoll b'moħħhom aktar mistrieħ fuq il-post tax-xogħol, ifallu anqas u allura jipproduċu iżjed.

Dawn il- vantaġġi jistgħu jissarrfu f'iżjed profitti u jistgħu jagħmlu tajjeb għall- ispiża inizjali biex jiġi pprovdut dan is-servizz.

Barra li jservu ta' ġid għal min iħaddem dawn iservu wkoll għall-iżvilupp tal-pajjiż peress li ż- żieda ta' nies jaħdmu fl-industrija, fl-isptar, fil-banek, fl-edukazzjoni, fis-servizzi tal-kommunita' u f'kull qasam tas-soċjeta' ifisser it-tħaddim aħjar ta' l-uniku riżors ta' pajjiżna, jiġifieri dak uman.

Għalhekk, kif diġa' għidt, tajna bidu għal pjan biex jiġu nkoraġġiti u jittieħdu inizjattivi għat-twaqqif ta' dawn iċ-ċentri fejn jinżammu t-tfal żgħar u dan dejjem skond dak li konna wegħedna fil-programm elettorali tagħna.

GĦandna kuntatti wkoll mal-Kummissjoni Persuni b'Diżabilita' sabiex minn eta' żgħira nintegraw lil dawn it-tfal bi bżonnijiet speċjali f'dawn iċ- ċentri.

Nenfasizzaw il-ħtieġa ta' pjan wiesa' ta' azzjoni biex jitwaqqfu ċ- ċentri tal-kura tat-tfal, ċentri ta' kwalita' li jkunu regolati biex b'hekk il-ġenituri jkollhom moħħhom mistrieħ li wliedhom qegħdin f'idejn tajba u qed jingħataw l-aħjar attenzjoni possibbli.

S'issa, l-isforzi li saru mill- Gvern l-ieħor kienu sporadiċi u x-xogħol li sar ma ħalla ebda riżultati konkreti.

M'ilux smajna li ċentru minnhom kien wasal biex jinfetaħ.

L- impressjoni kienet li kollox kien lest, kemm naqbdu u niftħuhom, imma fil- fatt kulma sibt hu li ftit xhur qabel l-elezzjoni sar ftehim mal- kunsill lokali biex jieħdu f'idejhom l-inkarigi għaċ-ċentri tat-tfal u kunsill lokali ieħor kien beda jaħdem biex isiru tibdiliet strutturali f'dar li ġiet identifikata.

Meta kollox kien għadu fl-ajru qalu li dan id-day care centre kien lest jinfetaħ f'Settembru li għadda.

Fil-fatt m'ilux wasal il- permess ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar minħabba tibdil strutturali li kellhom isiru fil-pjanti mressqa lill-awtorita'.

Dan kollu sar mingħajr ma kien hemm studju serju fuq kemm verament se tiġi tiswa l-ispiża kapitali ta' dan il-proġett, mingħajr ma kien hemm studju serju fuq kemm se tkun l- ispiża rikorrenti biex jitmexxa dan iċ-ċentru minn jum għal jum, u mingħajr ma kien hemm studju fuq kemm kellu jkun il-ħlas għal dan is-servizz u jekk kienx se jkun hemm xi parteċipazzjoni mis-settur privat jew inkella x'kien se jkun l-impenn tal-Gvern.

Fuq kollox, lil liema ġenituri kienu se jaqdu meta l-bini ta' dan iċ-ċentru kien se jakkomoda biss 30 tifel u tifla?

Min kienu se jkunu dawn in-nisa fortunati li jgawdu minn dan is-servizz?

Xi proċeduri kienu se jintużaw biex jintgħażlu dawn l-ommijiet?

Hemm ukoll l-anomalija għal dak li għandu x'jaqsam mal-kors tal-carers u din diġa' rrifera għaliha l-kollega tiegħi l-Onor.

Michael Farrugia.

Sur President, aħna nafu li għal dan il-kors applikaw iktar minn 200 persuna u minnhom intgħażlu 50 imma ma nafux kif u fuq liema kriterji ntgħażlu għax il-file fejn fih ikun hemm il-kwalifiki ta' dawn in-nies ma nstabx.

Għaldaqstant kif qed taraw kulma sar kien eżerċizzju mgħaġġel li fuqu jrid isir ferm aktar xogħol biex naslu għal servizz tajjeb u professjonali.

Aħna qed naħdmu fuq pjan fit-tul li jkun jista' jitħaddem pass pass biex l- affarijiet isiru sew mingħajr ħela ta' riżorsi u fl-istess ħin jagħti l- aħjar riżultati.

F'dan il-pjan aħna qed nesploraw kull tip ta' inizjattiva biex il-poplu jkun moqdi bl-aħjar servizz.

Għalhekk li ċ-ċentri tat-tfal jistgħu jitmexxew mill-kunsilli lokali hija biss idea waħda.

Aħna rridu nagħtu kas inizjattivi privati u dawk ta' kooperativi biex nassiguraw li kulħadd ikollu l-aħjar u l-aktar għażla adattata għall-ħteġijiet personali tiegħu.

Għalhekk il-pjan tagħna qed jitfassal bil-galbu biex ikollu effett fit- tul fuq id-drittijiet tal-ġenituri, partikolarment fuq dawk in-nisa li jaħdmu u li għandhom tfal żgħar.

Dan ikollu effett anke fuq il-ġid nazzjonali għax b'hekk inkunu qed inkabbru l-labour supply kif ġie mfisser anke fir-Ramboll Report, u fuq it-tfal isibu min jieħu ħsiebhom f'ambjent xieraq.

Bħalissa qed naħdmu fuq diversi linji ta' ippjanar u hu maħsub li dawn ikopru għadd ta' fażijiet.

Għaldaqstant aħna għaqqadna steering committee li qed jaħdem fuq il-parti preliminarja tal-pjan u flimkien ma' nies intisi fit-twaqqif u fit-tmexxija tal-kooperativi qed naraw ukoll it- talbiet tal-kunsilli lokali li diġa' wrew interess li jaħdmu bi sħab mal- Gvern ċentrali.

Aħna la rridu noħonqu l-inizjattivi ta' xi kunsill lokali u lanqas ta' xi industrija privata imma nixtiequ nimxu bis-serjeta' u għalhekk fl-ewwel fażi qed niġbru kemm jista' jkun data dwar nisa li jaħdmu u li għandhom tfal ta' eta' żgħira.

Aħna qed nidentifikaw lokalita' fejn se niftħu child day care centre li se jservi bħala pilot project u qed isir ukoll xogħol fuq il-costings ta' l-ispejjeż kapitali u rikorrenti ta' dan il-proġett.

Flimkien ma' partners soċjali oħra l-isteering committee se jkollu l-inkarigu li jissuġġerixxi skema għall-iffinanzjar taċ-ċentri li jinkludi l-politika soċjali dwar kif għandu jingħata dan is-servizz.

Huwa xieraq li l-ftuħ tad-day care centres jinbena fuq pedamenti sodi li jassiguraw il-ftuħ ta' ċentri oħra f'Malta u Għawdex u għalhekk ix-xogħol irid isir bis-serjeta', b'budgeting u b'costings ċari li jindikaw eżattament il-bżonnijiet finanzjarji ta' proġett bħal dan.

Issa nixtieq nitkellem ftit fuq il-qasam ta' l-edukazzjoni.

Mr Chairman, ma nistgħux nimmaġinaw kif in-nisa jistgħu jieħdu l-post li demokratikament u ġustament jixirqilhom billi jintegraw ruħhom fis-sistema soċjali tagħna li ilha teżisti s-sekli, sistema li kienet imfassla, imħaddma u rregolata mill-irġiel u qajla tat kas tar-realta' li toħroġ mill- obbligi tradizzjonalment meqjusin bħala femminili.

Għaldaqstant meta nkunu qed nitkellmu fuq id-drittijiet tan-nisa ma nistgħux ma nitkellmux ukoll fuq il-kultura għax tagħmel kemm tagħmel tibdil fil-liġijiet u fl- istruttura, il-kultura xorta tibqa' punt ewlieni li jeħtieġ jiġi indirizzat.

Biex it-tħaddim ta' azzjoni pożittiva jkun effettiv dan għandu jkun marbut ma' mpenn għal bidla soċjali li permezz ta' l-edukazzjoni tal- kbar u taż-żgħar toħloq soċjeta' aktar solidali u umana.

Matul din is-sena s-Segretarjat Parlamentari għad-Drittijiet tan-Nisa, fuq pariri tal- Kummissjoni għall-Avvanz tal-Mara u bl-għajnuna tad-Dipartiment ta' l- Ugwaljanza tan-Nisa u korpi oħra, se jaħdem biex jitkompla l-għarfien tad- dritt ta' opportunitajiet ugwali għal nisa u rġiel fis-soċjeta' tagħna.

Fil-fatt qed jinħadem pjan biex inkunu nistgħu nilħqu kull livell tas- sistema edukattiva fuq bażi long term bl-għan li l-mentalita' u l-kultura tagħna tersaq dejjem iżjed lejn għarfien ta' sħubija sħiħa bejn nisa u rġiel fl-oqsma kollha ta' ħajjitna.

Meta nkunu qed nitkellmu fuq il-bżonn ta' parteċipazzjoni ma nkunux qed nirriferu biss fuq il-parteċipazzjoni fil- livelli għolja.

Fil-fatt id-deċiżjonijiet li jolqtu mill-qrib jittieħdu l- iżjed fl-ambitu tal-familja.

It-tfal tagħna jridu jagħrfu l-bżonn li ħadd ma jimponi fuq ħadd imma li fil-ħajja f'kull livell hemm bżonn ta' parteċipazzjoni tan-nisa u ta' l-irġiel biex flimkien jaslu għal qbil.

Dan isir ukoll fuq il-postijiet tax-xogħol, fl-għaqdiet volontarji, politiċi, ambjentali u fil-kunsilli ta' l-iskejjel.

Sur President, xogħol bħal dan ma jistax ma jkoprix il-kontenut tal- kurrikulu li huma l-kotba li jiġu introdotti fl-iskejjel u l-metodi tat- tagħlim.

Bl-għajnuna tal-Ministeru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali u flimkien mad-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni, se naraw kif nistgħu ngħaqqdu r-riżorsi biex nilħqu l-iskop tagħna.

Fil-fatt diġa' għandna membru fil- Kummissjoni għall-Avvanz tal-Mara li se tifforma parti mill-istrategy building team li qed jaħdem fuq in-national minimum curriculum biex jiżgura perspettiva ta' ġeneru f'dawn il-pjanijiet.

Qed isir ukoll xogħol fuq handbook li jikkonsisti f'gender awareness għall-użu mit-teachers tal- personal and social education.

Qed naraw ukoll kif nistgħu inġibu programmi ta' gender awareness mill-Council of Europe.

Nixtiequ wkoll li titqajjem aktar kuxjenza dwar gender issues fost l-għalliema; kemm fihom personali kif ukoll fil-metodi li jużaw u fir-relazzjonijiet li jkollhom ma' l-istudenti.

Dan jista' jsir permezz ta' in-service training courses aktar intensivi u regolari fil-livelli kollha.

Sur President, barra minn hekk wara diskussjonijiet li kellna mal-PBS inħoloq kumitat magħmul minn impjegati nisa fi grad eżekuttiv kif ukoll minn żewġ membri tal-Bord tad-Diretturi tal-PBS u dan il-kumitat għandu l- inkarigu li jsegwi mill-qrib u jagħmel monitoring tal-ħidma tal-kumpannija kif ukoll tal-programmi fuq it-TV u fuq ir-radio biex jara li l-gender perspectives jiġu integrati f'kull qasam.

Sur President, meta nitkellmu fuq issues li jirrigwardaw lin-nisa ma nistgħux ma nsemmux ukoll il-qasam tas-saħħa.

Hawnhekk irrid ngħid li flimkien mal-Ministeru tas-Saħħa qegħdin nagħtu attenzjoni lill-kampanji ta' l-edukazzjoni dwar il-prevenzjoni.

Aħna nafu kemm huwa importanti, kemm għan-nisa kif ukoll għall-irġiel, li nipprevjenu mard li nkunu nafu biżżejjed dwaru.

GĦar-rigward tan-nisa hawnhekk qed nitkellmu fuq mard bħall-kanċer tas-sider u huwa f'dan il-qasam li rridu nagħtu u nħossu attenzjoni speċjali.

Permezz tal-mezzi tax-xandir u permezz ta' pubblikazzjonijiet ta' leaflets u flimkien ma' għaqdiet tan-nisa qed jiġu ndirizzati l-problemi tas-saħħa, l-aktar dawk li jikkonċernaw lin-nisa.

Diġa' qed isiru laqgħat ma' nies konċernati fuq dan is-suġġett u qed nitkellmu wkoll mal-Ministeru tas-Saħħa dwar it-twessiegħ ta' servizzi ta' screening u ta' prevenzjoni.

Qegħdin ngħinu l-organizzazzjonijiet tan-nisa jniedu proġetti sabiex flimkien magħna jkomplu jaħdmu għall-avvanz tal- mara.

Irrid insemmi wkoll li biex nagħmlu dan - ħafna minnu diġa' bdejna nagħmluh - ħassejna l-bżonn li noħolqu ċentru ta' riċerka u dokumentazzjoni fid-Dipartiment ta' l-Ugwaljanza tan-Nisa.

Din ir-riċerka se tistabilixxi database ta' informazzjoni fuq nisa fis-soċjeta' Maltija u se taqsam l- istatistika preżenti ta' sorsi uffiċjali f'dak li jirrigwarda lin-nisa u dak li jirrigwarda lill-irġiel biex tintuża speċifikament mis-segretarjat parlamentari.

Se tinġabar ukoll informazzjoni li għad m'għandniex u se ssir analisi preliminari biex joħorġu rapporti bbażati fuq din ir-riċerka.

Mr Chairman, permezz ta' dan iċ-ċentru, il-proġetti li jkunu għaddejjin se jkunu appoġġjati mir-riċerka fejn se jkollna feedback dwar kemm ikunu effettivi ċerti inizjattivi li jittieħdu meta ssir l-evalwazzjoni tagħhom.

Dan iċ-ċentru jipprovdi għajnuna lis-segretarjat fil-formolazzjoni ta' policies ġodda kif ukoll fix-xogħol tiegħu dwar l-effetti li liġijiet ġodda jista' jkollhom fuq in-nisa u l-bniet.

Il-ġbir tad-data u l-analisi tagħna tkun tista' tipprovdi servizz mhux biss lis-segretarjat imma anke lill- ministeri l-oħra fejn jidħlu gender issues fuq social policy.

Dan iċ- ċentru jistabilixxi wkoll joint projects ma' organizzazzjonijiet oħrajn biex jiżviluppa u jaqsam ir-riżorsi u l-informazzjoni fuq drittijiet tan- nisa, b'hekk tkun qed titqajjem kuxjenza fuq drittijiet tan-nisa f'dawn l- entitajiet.

Kif qed naraw, f'dawn l-aħħar tliet xhur sar xogħol biex nagħtu bidu għal inizjattivi ġodda fil-qasam fejn jidħlu d-drittijiet tan- nisa, kif ukoll biex fejn kien hemm it-tajjeb inkomplu nibnu fuqu u fejn ma tantx kien tajjeb nipprovaw nirranġawh.

Dak li qegħdin nagħmlu qed nagħmluh biex in-nisa Maltin kollha jkomplu jimxu 'il quddiem għall-ġid tagħhom, għall-ġid tal-familji tagħhom u wara kollox għall-ġid ta' pajjiżna.

Ma nistgħux ma nagħtux każ ta' nofs il- popolazzjoni tal-pajjiż u għalhekk għandhom jittieħdu miżuri xierqa li jiżguraw żvilupp għall-avvanz tal-mara u jiggarantixxu t-tgawdija tad- drittijiet umani.

Dan kollu li qegħdin nagħmlu huwa maħsub biex ikabbar ir- rwol tan-nisa fil-pajjiż u biex jiġu megħluba l-iżvantaġġi konkreti li n- nisa jġarrbu fil-ħajja ta' kuljum.

Nittamaw li dan iwassal lejn bidla fil- mudell tradizzjonali ta' kif jinqasam is-sehem fil-ħajja nazzjonali bejn l- irġiel u n-nisa.

L-ugwaljanza sħiħa, barra milli tagħti lin-nisa l- opportunita' li jgħixu ħajja aħjar, tippermetti żvilupp aqwa fil-pajjiż u dan minħabba li s-soċjeta' tkun qed tuża t-talenti taċ-ċittadini kollha tagħha.

Għaldaqstant, l-ugwaljanza sħiħa bejn in-nisa u l-irġiel toħloq kondizzjonijiet għal żvilupp soċjali u ekonomiku ikbar għall-ġid ta' kulħadd.

Grazzi, Mr Chairman.

THE CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Richard Muscat.

ONOR.

RICHARD MUSCAT: Mr Chairman, għadni kif smajt b'attenzjoni d- diskors tas-Segretarju Parlamentari Dalli dwar dan is-suġġett u xtaqt li kieku kellha tkun hi li titkellem wara l-intervent tiegħi għaliex jiena wkoll se mmiss dan is-suġġett fid-diskors tiegħi.

Pero' hemm ċerti inkonsistenzi li l-Onor.

Dalli fid-diskors interessanti li għamlet ma tkellmitx fuqhom.

Parti mid-diskors kien pjuttost preparazzjoni għaċ- ċelebrazzjoni ta' Jum il-Mara u ftit illuminana dwar dak li hemm tassew fil- budget dwar is-Segretarjat Parlamentari li għadu kif ġie mwaqqaf.

Per eżempju, l-Onor.

Dalli tkellmet fuq inizjattivi li kienu ttieħdu fi żmien il-Gvernijiet Laburisti u semmiet, fost affarijiet oħra, l-impjiegi, l-edukazzjoni u l-pagi, bħallikieku b'daqshekk sar avvanz kbir fil-qasam ta' l-ugwaljanza bejn is-sessi.

Meta mbagħad wieħed jara x'kienet qalet fid-diskors li għamlet fit-8 ta' Novembru fil-Fondazzjoni Ellul Mercer isib li kienet tkellmet fuq kemm is-sitwazzjoni dwar id-drittijiet tan-nisa għadha ma teżistix.

Pero' dwar dan nitkellem iktar 'il quddiem.

Mr Chairman, waħda mill-inkonsistenzi li ħarġu mid-diskors ta' l-Onor.

Dalli hija li filwaqt li qalet li hawn min irid inessi x'għamel il-Partit Laburista favur id-drittijiet tan-nisa meta kien fil-gvern, deliberatament - għax jien nifhem li għamlet ir-riċerka tagħha u f'diskors ta' siegħa żgur li kellha l-ispazju kollu biex issemmih - insiet issemmi x'għamel il-Partit Laburista meta kien fil-gvern kontra d-drittijiet tan-nisa u nsiet issemmi wkoll x'għamel f'għaxar snin Gvern immexxi mill-Partit Nazzjonalista favur in-nisa, ħlief - biex inkun fair - li semmiet it-tibdil li sar fil- Kostituzzjoni f'dak li jirrigwarda d-diskriminazzjoni bejn is-sessi.

Nofs minn dawk l-inizjattivi - jew forsi iktar minn nofshom - li l-Onor.

Dalli qalet li se jittieħdu huma tkomplija ta' inizjattivi li kienu diġa' bdew jittieħdu fil-kontest tad-drittijiet tan-nisa.

Imma ħalli mmur dritt għall-budget li qed niddibattu u nħares lejn il- mission statement fejn il-"frażi" "gender equality" issemmiet xi tliet darbiet.

Allura jiena nistaqsi: Ladarba llum qegħdin nitkellmu fuq gender equality xi bżonn kien hemm li jitwaqqaf is-Segretarjat Parlamentari għad- Drittijiet tan-Nisa?

Dan sar suġġett anakronistiku.

Jekk ridna li ssir xi ħaġa ġdida u nafu li d-diskors se jkun fuq gender equality ma setax jinstab titolu ieħor li jagħti viżjoni u prospettivi fuq is-suġġett skond il-progress li sar fis-soċjeta' Maltija f'dan il-qasam?

Niġi issa għall-Voti li ġew allokati għal dan il-qasam fil-Budget u nosserva illi l-Vot Rikorrenti għas- Segretarjat Parlamentari għad- Drittijiet tan-Nisa jikkonsisti fi Lm43,000 għall-istaff privat u madwar Lm28,000 għall-istaff tal-Ministeru li jaqa' taħt l-Onor.

Dalli.

Jiena nistaqsi: X'se jiġri minnu dak l-istaff privat kollu?

Għaliex kien hemm bżonn din iż-żieda kollha fil-Vot kapitali ta' l-istaff privat, speċjalment meta kkomparat ma' dak ta' l-istaff permanenti?

Xtaqt kieku l-Onor.

Dalli tatna ftit dawl dwar il-contractual services u l-programm ta' l-operation and maintenance expenses li għalih ġew ivvotati Lm15,000, imma f'dan ir- rigward ma ntqal xejn.

Xtaqt inkun naf fuq liema kriterji se jintnefqu dawn il-Lm15,000, jekk hux għal pariri legali jew inkella għal xi servizzi oħrajn.

L-Onor.

Dalli tkellmet ukoll dwar iċ-child care u jien xtaqt li kieku lluminatna ftit ieħor dwar dan is-suġġett.

Fil-mission statement dwar il- Ministry of Health, Care of the Elderly and Family Affairs intqal li:

"The department will be co-ordinating the furthering of services towards the increasing needs of the community.

Child Day Care Centres shall be on the agenda for 1997.".

F'paġna 292 ta' l-estimi nsibu li l-Vot allokat għal child care huwa ta' Lm5,000.

Insibu wkoll li s-Segretarjat Parlamentari għad-Drittijiet tan- Nisa għandu Vot kapitali ta' Lm15,000 u kif qalet l-Onor.

Dalli, hi se tkun assenjata d-dmir tal-ftuħ u t-tmexxija ta' dawn iċ-ċentri.

Din hija inkonsistenza għaliex waqt li s-Segretarjat Parlamentari għad-Drittijiet tan-Nisa se jibda jmexxi dawn id-day centres, ġew inklużi mal-Ministry of Health, Care of the Elderly and Family Affairs li fl-opinjoni tiegħi huwa aktar adattat.

Imma issa dawn it-tnejn se jagħmlu l-istess affarijiet?

Min minnhom se jibda jaħdem tassew?

Dawn huma mistoqsijiet li xtaqt nagħmel lill-Onor.

Dalli ladarba ma tat l-ebda indikazzjoni dwarhom.

Punti oħra li joħorġu mill-mission statement tas-Segretarjat għad- Drittijiet tan-Nisa huma rigward l-istrutturi u - kif semmejt fl-ewwel kumment tiegħi - l-inviżibbli.

L-Onor.

Dalli tkellmet fuq affarijiet li diġa' saru u li qed ikomplu jsiru fuq l-istess pattern li sabet.

Fid- diskors li għamlet xahrejn ilu l-Onor.

Dalli kienet qalet:

"Huma dawn il-barrieri esterni u interni, fl-opinjoni tiegħi, li qed iżommuna f'sitwazzjoni kważi inviżibbli fl-oqsma tal-parteċipazzjoni fil-ħajja pubblika.

Inwiegħed impenn ħalli n-nisa tagħna jsiru aktar viżibbli u attivi fl-istituzzjonijiet tat-tmexxija.".

Aktar tard hi qalet:

"Il-fatt li qed nagħrfu kemm għadna nviżibbli f'dawn l- istituzzjonijiet ...".

Jien frankament naħseb li din l-insistenza dwar l-inviżibbilta', meta fil- fatt hi stess illum stqarret kemm sar progress f'dan il-kamp, hija pjuttost kwestjoni ta' nuqqas ta' viżjoni li għandu l-Gvern Laburista.

GĦalhekk jien ma neħodhiex bi kbira li anke l-Onor.

Dalli għandha viżjoni nieqsa dwar x'se jiġri eżattament fil-kamp tad-drittijiet tan-nisa u tal-gender equality għaliex dawn huma affarijiet li ma jitwemmnux.

"Inviżibbli", ngħid jien, meta nafu kif kienet is-sitwazzjoni vera?!

Hi qalet li hawn xi ħadd li qed jipprova jnessi, imma fl-opinjoni tagħna kienet hi li pprovat tnessi x'ġara fi żmien il-Gvern Soċjalista u r-record li kellu kontra n- nisa.

Fl-1974 għaddiet liġi li kienet tgħid li post tax-xogħol imħolli vojt minn raġel ma setax jimtela minn mara.

Din ma semmithiex, insietha.

Fl-1984 Gvern Soċjalista vvota fil-Parlament kontra l-mozzjoni li ressaq l- Onor. Eddie Fenech Adami - dak iż-żmien kien Kap ta' l-Oppożizzjoni - għal tibdil fil-Kostituzzjoni sabiex titneħħa kull diskriminazzjoni minħabba s- sessi.

Fl-ingaġġ ta' skrivani tal-banek il-kandidati nisa kien ikollhom jagħmlu eżami aktar mill-kandidati rġiel, dak tat-typing, li kien obbligatorju u li jekk kienu jeħlu minnu ma kenux jieħdu l-impieg.

Diskriminazzjoni oħra kienet li 70 minn kull 100 skrivan li kien jimpjega Gvern Laburista riedu jkunu rġiel, anke jekk in-nisa kienu jġibu aktar marki.

Din hi amnesija totali min-naħa ta' l-Onor.

Dalli, jew inkella min taha l-parir biex tgħid dawn l-affarijiet.

Amnesija akbar, naturalment, kienet dik li ma rrikonoxxietx x'ġara fl- aħħar għaxar snin ta' tmexxija minn Gvern Nazzjonalista.

Ir-record ta' gvernijiet Nazzjonalisti f'dan il-qasam hu ferm itwal.

Infakkru, per eżempju, li fl-istess Kostituzzjoni ta' l-1964, meta ħadna l-Indipendenza, għall-ewwel darba n-nisa impjegati mal-gvern jibdew jitħallsu daqs l-irġiel u sussegwentement Gvern Laburista estenda dan id-dritt anke għall-impjiegi privati.

Huwa impossibbli li nsemmi kollox imma ma nistax ma nsemmix il- Kummissjoni għall-Avvanz tal-Mara li għadha taħdem sal-lum, kif ukoll id- Dipartiment għall-Ugwaljanza tan-Nisa.

Saru tibdiliet fil-Kostituzzjoni u fil-liġijiet, saru regolamenti dwar il-passaporti, ġew emendati diversi liġijiet, fosthom dik il-liġi li tittratta l-ġurati, il-liġi dwar ix- xandir, il-liġi dwar l-edukazzjoni u l-liġi dwar it-taxxa tad-dħul proprju sabiex in-nisa u l-irġiel ikollhom drittijiet legali ndaqs.

Il-liġi dwar il-familja kienet il-milestone tal-Gvern Nazzjonalista għaliex permezz tagħha saret meħtieġa l-firma tal-mara ukoll meta tinbiegħ proprjeta' jew meta jiġi negozjat il-ġid tal-familja.

Il-miżżewġin illum sar għandhom ukoll responsabbilta' ugwali għal uliedhom.

Insemmi wkoll il-konvenzjonijiet internazzjonali li saru u l- introduzzjoni tar-rappreżentanza tan-nisa f'organi governattivi.

Biżżejjed ngħidu li fl-1990 il-preżenza tan-nisa fil-bordijiet governattivi kienet ta' 6% waqt li sa Diċembru 1995 din telgħet għal 9.6%.

Permezz tal- Kunsilli Lokali tajna opportunita' ġdida għall-parteċipazzjoni tan-nisa u dawn daħlu għall-isfida għaliex fl-ewwel elezzjonijiet li saru ġew eletti 56 mara.

Record kbir ieħor huwa dak tan-nisa li jaħdmu wara li tajna aktar drittijiet lill-part-timers, li gawdew minnhom madwar 6,000 mara, u żidna wkoll il-maternity leave.

Mr Chairman, wieħed mill-avvanzi kbar li saru kien fil-qasam ta' l- edukazzjoni.

Kif nafu, għaxar snin ilu l-perċentwali ta' studenti fl- Universita' kien 34% filwaqt li f'Ottubru li għadda dan tela' għal 52%.

(Onor. Membri: Hear, hear) Dawn huma l-avvanzi fl-edukazzjoni!

Huwa veru dak li qalet l-Onor.

Dalli li mhux il-liġijiet biss huma importanti imma anke l-kultura u l-edukazzjoni, imma mbagħad ma nippretendix li jkun hemm totali fir-rigward ta' x'ġara fil-qasam ta' l-edukazzjoni.

Insejna li n-nisa llum jirrappreżentaw 52% tal-popolazzjoni studenteska fl- Universita'?

Xi ngħidu għad-drittijiet li tajna fil-każ ta' nisa miżżewġin ma' rġiel barranin, u l-ameljoramenti li kien hemm fil-pensjonijiet?

Insejniehom ukoll dawn?

M'għandix ħin biex noqgħod nidħol fid-dettall imma qed insemmi li nisa romol bi tfal taħt is-16-il sena ngħataw id-dritt li jaħdmu filwaqt li jibqgħu jgawdu l-pensjoni tar-romol.

L-Onor.

Dalli fid- diskors tagħha semmiet is-servizzi tas-sigurta' soċjali u l-vjolenza fuq in- nisa imma ma ssemmietx li hemm il-unit of domestic violence u s-social welfare development programme.

Dawn huma kollha inizjattivi li l-Onor.

Dalli sabet imwaqqfa u naturalment nispera li jkomplu jissaħħu.

Insemmi wkoll il-benefiċċji li tajna lill-unmarried mothers.

Kif wieħed jista' jara l-lista hija twila biżżejjed biex wieħed jgħid: "X'hemm inviżibbli fid-drittijiet tan-nisa?".

Mela dawn jew qegħdin jgħixu fis-sħab fejn mhux il-fatti huma inviżibbli imma l-istess nies li qed jitkellmu, jew inkella jridu jqarrqu.

Jien ma naħsibx li hu hekk u nittama li dan huwa sempliċement logħob bil-kliem sabiex wieħed jipprova jieħu vantaġġ, imma dawn huma l-fatti.

Mr Chairman, l-aħħar punt li rrid nagħmel fuq dan is-suġġett huwa dwar il- mission statement ta' dan is-Segretarjat għax hemm punt li qed jinkwetani.

Fost id-duties li hemm fil-mission statement insibu "to increase the presence of women on local councils".

Jien ma ngħidx li għandna nnaqqsu Lm1 mis-salarju bħala nuqqas ta' fiduċja imma ngħid li din il-klawsola trid tispiċċa mill-mission statement.

Għaliex?

Kif tista' tinkoraġġixxi l- preżenza tan-nisa fil-kunsilli lokali meta l-Prim Ministru, li taħtu jaqa' s-Segretarjat Parlamentari għad-Drittijiet tan-Nisa, nieda kampanja qawwija f'isem il-partit tiegħu biex il-poplu jivvota biss lill-kandidati li se jikkontestaw bħala "indipendenti" u li fil-verita' huma Laburisti u mhux lil dawk li se jikkontestaw taħt il-listi tal-"partiti politiċi", jiġifieri tal-Partit Nazzjonalista?

Meta qed jgħid hekk ma jkunx qed jiskoraġġixxi lin-nisa kandidati li joħorġu taħt il-listi tal-"partiti politiċi"?

Allura jekk tkun Segretarju Parlamentari għad-Drittijiet tan- Nisa ma tarax li din hi inkonsistenza min-naħa tal-Prim Ministru?

Ma tarax li f'dawn il-ġranet f'Għawdex il-Prim Ministru xela pubblkament lil kandidat mara li se tikkontesta fil-lista tal-"partiti politiċi" u ammetta li din ingħatat transfer proprju minħabba f'hekk?

Allura jien mhux bir- raġun ippretendejt li l-Onor.

Dalli għandha tilluminana dwar x'pożizzjoni se tieħu fuq dawn iż-żewġ inkonsistenzi kbar?

Għax allura dan il-paragrafu fil-mission statement jew jitneħħa jew inkella jiġi jgħid "to increase the presence of women in local councils" pero' dawk biss li jikkontestaw bħala "indipendenti".

Jien nippretendi li l-Onor.

Helena Dalli, li n-nisa Maltin kollha qegħdin iħarsu lejha bħala l-ewwel Segretarju Parlamentari għad-Drittijiet tan-Nisa, għandha tmur quddiem il-Prim Ministru u tgħidlu: Bir-rispett kollu - għaliex trid tagħtih rispett lill-Prim Ministru - Sur Prim Ministru, jien m'iniex vetrina; mhux l-ewwel tagħmilni Segretarju Parlamentari għad-Drittijiet tan-Nisa u mbagħad toħloq diskriminazzjoni kontra n-nisa.

In-nisa Maltin din il-pożizzjoni qed jistennew mingħand l- Onor. Dalli u jekk illum m'għandhiex l-opportunita' li tirrispondi għad- domandi li għamiltilha, nittama li ssib okkażjoni mill-aktar fis sabiex tilluminana ħalli naraw jekk minflok inviżibbilta' hemmx nuqqas serju ta' viżjoni fil-prinċipji dwar dan is-suġġett.

Irrid ngħid li qed nagħmel id-diskors tiegħi llum peress li l-kollega tiegħi, l-Onor.

Helen D'Amato, tinsab assenti.

Mr Chairman, fil-ftit ħin li fadal għad-dispożizzjoni tiegħi xtaqt nitkellem ftit dwar ix-xandir.

Dan huwa suġġett interessanti ferm u ma rridx nitkellem fuq il-passat, mhux biss għaliex m'għandix ħin imma għaliex irridu nieħdu dan is-suġġett fir- realta' tiegħu tal-lum u bi prospettiva għall-quddiem.

Il-Partit Nazzjonalista huwa kburi ferm b'dak li wettaq fil-qasam tax-xandir.

Xtaqt nieħu spunt mid-diskors li kien għamel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien, l-Onor.

Alfred Sant, fil-5 ta' Mejju ta' l-1995 meta f'seminar dwar ix-xandir qal hekk:

"L-għażla dejjem kienet bejn pluraliżmu awtentiku fi ħdan struttura monopolistika ta' xandir pubbliku u bejn privatizzazzjoni tas-servizzi tax-xandir maġenb preżenza soda imma mhux monopolitistika ta' xandir pubbliku.

Issa li tlaqna għal għonq it-triq b'servizzi privati tax- xandir, jien l-ewwel wieħed ma narax il-ħtieġa li noqogħdu nibdlu l- affarijiet.".

Hawnhekk allura ngħid: Ejja nħallu l-passat u naraw is-sitwazzjoni fejn se twassalna.

Il-qagħda ġenerali tal-lum, kif għidna, hi dik li x-xandir pubbliku qed jikkompeti u jikkollabora - dan is-suġġett nitkellem fuqu iktar 'il quddiem meta nasal għall-konklużjoni - ma' l-istazzjonijiet privati u ma' pluraliżmu sħiħ.

Minn Ottubru li għadda 'l hawn kellna Gvern immexxi mill-Partit Laburista u d-domanda li nixtieq nagħmel hi: X'ġara minn dak inhar 'l hawn?

L-ewwel ma ġara kien li l-Prim Ministru fl-istruttura ġdida tal-Kabinett tiegħu ddeċieda li jkollu taħt ir-responsabbilta' ministerjali tiegħu l-PBS, ix- xandir pubbliku u naturalment, bħala Kap tal-Partit, it-tmexxija ta' Super 1 Television u Super 1 Radio.

Hawnhekk inħoss li hemm daqsxejn ta' konflitt.

Għaliex?

Nerġa' nirriferi għad-diskors li għadni kif iċċitajt u hemmhekk insib li l-Onor.

Alfred Sant kien qal:

"Min-naħa l-oħra għandu jkun hemm kollaborazzjoni mill-viċin bejn ix- xandir pubbliku u dak privat.".

Kważi tibda taħseb li "mill-viċin" tista' tfisser li prim ministru jew ministru jkollu taħt ir-responsabbilta' tiegħu s-settur kollu tax-xandir, imma dan m'huwiex il-każ; is-Super 1 Television u l-PBS biss ...

Allura s- settur privat f'dan il-kamp huwa rrappreżentat biss min-naħa ta' l- istazzjon televiżiv li bħalissa nzerta hu ta' l-istess partit li hemm fil- gvern u għalhekk inħoss li dan huwa konflitt.

Fuq dan hemm bżonn ta' iktar illuminazzjoni u iktar kjarezza għaliex inkella ma nistgħux ninterpretaw dan kollu ħlief li l-Prim Ministru għandu f'idejh sitwazzjoni fejn ix- xandir pubbliku u x-xandir privat huwa stazzjon wieħed partikolari immexxi minnu.

Il-Gvern Nazzjonalista ma kienx jaħdem hekk.

Hu ħatar ministru responsabbli mix-xandir imma ma kellux television tal-partit - fil-fatt għad m'hemmx sal-lum - u lanqas l-istazzjon rar-radio ma kien rappreżentat fl-attivita' ministerjali ta' min kellu r-responsabbilta' tax-xandir f'idejh.

Allura nħoss li din hi inkonsistenza min-naħa tal-miżura strutturali li għamel il-Gvern preżenti fl-organizzazzjoni ministerjali tiegħu.

X'għamel aktar il-Prim Ministru?

Talab li jsir rapport li ġie msejjaħ ir- Rapport Grima dwar is-sitwazzjoni fil-PBS.

Kif nafu, il-PBS kienet qed tirreġistra telf ta' Lm400,000 fis-sena u għall-ewwel darba minn kemm ilha mwaqqfa, f'dan ir-rapport irreġistrat qliegħ ta' Lm500,000 f'sena.

L-istess rapport jgħid li min kien imexxi ma jistax jiġi kkritikat li mexxa ħażin jew li saru xi żbalji u żbilanċi fid-deċiżjonijiet tiegħu, imma l-istil ta' tmexxija tiegħu ma kienx jingħoġob minn kulħadd.

Allura jien nixtieq nistaqsi: Għaliex tneħħa?

Hemm raġuni politika?

Ir-rapport isemmi ftehim kollettiv stravaganti - hekk intqal fir-rapport - li tefa' piż kbir fuq il- PBS fejn id-dħul kollu mir-riklami ma kienx iservi għall-ħlasijiet tal- ħaddiema.

L-osservazzjoni li rrid nagħmel hawnhekk hi li hija irresponsabbilta' min-naħa tal-General Workers' Union li titlob kondizzjonijiet tant għolja minn impriża falluta għax dawn ħallew effett negattiv f'diversi oqsma oħra konnessi max-xandir pubbliku.

Bħalissa qed jitħejja rapport dwar is-settur tax-xandir f'pajjiżna u nittama li meta jitlesta dan ir-rapport - ma nafux meta - jersaq f'din il-Kamra għall- iskrutunju pubbliku, ħalli ssir diskussjoni miftuħa fuq il-prospettiva li mbagħad għandha tittieħed dwar din il-qagħda.

Minn dan ir-rapport ħareġ ukoll li l-PBS hija mgħobbija b'ħafna nies li m'humiex retrainable għall- apparat modern tal-lum.

Jiena nistaqsi: Għandha ssir skema ta' early retirement kif issuġġerixxa r-rapport ta' Grima?

Nixtieq li l-Prim Ministru jitkellem dwar dan.

Ir-rapport ta' Grima għamel ukoll riferenza għal diskrepanzi fil-mod kif jinħadmu l-pagi tal-ħaddiema, u jidher li l-awdituri ġibdu l-attenzjoni tal- kumpannija li l-ħaddiema ilhom żmien jitħallsu madwar Lm100,000 żejda kull sena.

Hawnhekk ukoll naħseb li għandna nitolbu lill-Prim Ministru jilluminana daqsxejn.

Ir-rapport ta' Grima għandu ħafna iktar xi jgħid u jistgħu jsiru ħafna iktar affarijiet.

Imma fuq dan il-punt nieqaf hawnhekk ħalli mmexxi.

F'dan is-settur bejn il-Partit Nazzjonalista u l-Malta Labour Party hemm żbilanċ ċar.

Tant hu veru li l-Partit Nazzjonalista talab il-liċenzja sabiex ikun jista' jxandar bit-television iżda s'issa għad m'hemmx reazzjoni min-naħa tal-Gvern.

Irrid ngħid li din lili ftit tinkwetani għaliex fid-diskors li kien għamel l-Onor.

Alfred Sant f'dik l-okkażjoni ta' l-1995 li semmejt qabel, kien qal:

"Qasam ieħor fejn wieħed jista' jaqbel ma' ċertu ammont ta' regolamentazzjoni jkun f'dak li għandu x'jaqsam ma' konċentrament ta' mezzi ta' kommunikazzjoni varji fl-istess id, imma l-mod kif ħaġa bħal din tiġi definita jrid ikun preċiż u mhux maħsub biex jaġevola ċertu tip ta' interess għas-skapitu ta' interessi oħrajn.".

Jekk dan il-konċett tajjeb jiġi applikat mill-Prim Ministru tal-lum, jidhirli li l-Partit Nazzjonalista m'għandux għalfejn jinkwieta aktar milli suppost għaliex il-liċenzja għandha tingħata anke biex jiġi rispettat dan il-prinċipju li l-Prim Minstru attwali jemmen fih.

Jiena ma nistax nimmaġina li biex jirrispetta dan il-prinċipju u jerġa' jġib il-bilanċ bejn il-partiti, il-Prim Ministru jirrinunzja għall-istazzjon Super I TV tal- Partit Laburista.

GĦalhekk ftit għandna għalfejn ninkwetaw ħlief li ninsistu li mill-aktar fis għandha tingħata risposta uffiċjali.

Niġi issa għall-Broadcasting Authority, għar-rwol u l-istruttura tagħha.

Dan ukoll huwa suġġett li ma nistgħux ma nitkellmux fuqu.

Jien naħseb li l- Awtorita' għandha tirrifletti s-soċjeta' Maltija tal-lum, għandha tirrifletti l-pluraliżmu fiż-żminijiet tal-lum.

Aħna ma nemmnux li l- istazzjonijiet tat-televiżjoni u tar-radju privati għandhom jiġu regolati mil-Liġi ta' l-Istampa imma din wieħed għallinqas irid jiddibattiha sewwa.

Żgur li jrid ikun hemm korp li jkun jirregola, jagħti l-liċenzji u jara li dawn il-liċenzji jiġu rispettati fit-tħaddim tagħhom.

Illum dan qed isir mill-Broadcasting Authroity pero' jidhirli li hawnhekk irid isir xi tibdil.

Bażikament din għandha tibqa' forma ta' istituzzjoni li tirregola x-xandir ta' pajjiżna.

Il-kompożizzjoni tagħha, li kif inhi llum għandha l-minimum ta' rappreżentanza, għandha tinfirex aktar, dejjem skond l-esiġenzi li għandu pajjiżna llum f'dan il-qasam, biex tkun aktar rappreżentattiva tas- soċjeta' Maltija.

Niġi issa għall-isfidi fil-komunikazzjoni mondjali llum.

L-isfidi multimedjali, is-sistema diġitali, l-Internet, ir-reklami, it-Teletext, iċ- ċinema, il-home video, il-pay tv u l-paper view, huma sfidi kbar li bħala pajjiż żgħir bilfors irridu naġġornaw ruħna magħhom, pero' min-naħa l-oħra aħna ftit nistgħu nikkontribwixxu biex filwaqt li din l-invażjoni kbira ta' informazzjoni li qiegħda tiċċirkola fil-komunikazzjoni mondjali tmiss lilna wkoll, u fl-istess ħin nibqgħu nagħtu l-kontribut lis-soċjeta' tagħna b'dak li hu tradizzjonali tagħna u f'dik li hija l-identita' tal-kultura ta' pajjiżna.

Hawnhekk inħoss li hemm għallinqas żewġ ħteġijiet.

L-ewwelnett hemm il-bidla fil-mentalita' kemm tas-semmiegħa u kif ukoll tax-xandara.

Jiena ngħid li għandna nibdew minn dawn ta' l-aħħar.

Ix-xandara llum huma ħafna minħabba l-opportunitajiet li ngħatawlhom bil-pluraliżmu.

Hawnhekk nikkwota lill-ex-Prim Ministru, l-Onor.

Fenech Adami, li fl-istess okkażjoni ta' dak is-seminar kien qalilna:

"Il-pluraliżmu fix-xandir qed ikun esperjenza ta' fejda kbira għall- ħajja demokratika ta' pajjiżna u suċċess kbir għax kontra dak li kienu jgħidu l-"ġeremiji", serva biex kienu ventilati l-opinjonijiet ta' kulħadd u kkontribwixxa għal djalogu aktar apert bejn persuni ta' opinjonijiet differenti.".

Din hija l-verita' pero' hu veru wkoll - kif kien enfasizza wkoll l-Onor.

Fenech Adami fid-diskors tiegħu - li jenħtieġ li jkun hawn aktar kwalita' fil-programmi tagħna.

Din il-ħtieġa hija indispensabbli għaliex jekk f'pajjiżna se jidħol id-digital television, fejn m'hemmx liċenzji u lanqas ħlasijiet, dawn il-magnates il-kbar se jikkompetu ma' xulxin għall-udjenza billi jkollhom livell mill-aktar għoli tal-programmi x'jittrasmettu.

Jiġifieri dawn jiġbdu l-udjenza lejhom billi jgħollu l-kwalita' tal- programmi.

Allura min għandu t-television tradizzjonali bħalna u bħalma hu x-xandir pubbliku tagħna fejn it-telespettatur irid iħallas fee, naturalment jippretendi li anke l-kwalita' ta' dawn titjieb.

Għalhekk naraw li llum il-kwalita' saret il-kmandament numru wieħed ta' kulħadd.

Il- liberta' ksibnieha imma issa rridu ngħaddu għal sforz kbir sabiex intejbu l- kwalita' tal-programmi.

Billi wasal biex jiskadi l-ħin u ma nistax inkompli niżviluppa fuq dan is- suġġett, nikkonkludi billi ngħid li naqbel ma' l-Onor.

Alfred Sant meta minn dan id-diskors, għalkemm ma qalhiex espressament, inkoraġġixxa li jkun hawn forma ta' corporate strategy.

Din hija r-riflessjoni li rridu nagħmlu f'pajjiżna biex naffrontaw l-iżvilupp ġdid li qiegħda toħloq fina l-isfida tax-xandir, Mr Chairman.

Huwa mportanti li din l-istrateġija ma tkunx tfisser li jkun hawn monopolji ġodda iżda li jkun hawn uniformita' sħiħa u li l-identita' għandha tibqa'.

L-impatt fuq l-udjenza ta' kull stazzjon għandha tiġi mħarsa imma jrid ikun hawn strateġija li tikkollabora fl- istess ħin li tirrispetta d-distinzjoni u l-identita' ta' l-istazzjon.

Dan huwa importanti ferm għal pajjiżna għaliex 'il quddiem fuq hekk irridu nitkellmu, u huwa importanti li dan isir b'consensus.

Kemm l-Onor.

Fenech Adami u kif ukoll l-Onor.

Alfred Sant fid-diskors tagħhom kienu nsistew li għandu jkun hemm consensus.

L-Onor.

Fenech Adami kien spiċċa billi qal li "rridu nersqu b'consensus wara li ngħarblu", u l-Onor.

Alfred Sant kien qal:

"Minkejja l-ilħna ta' Cassandra li sirna nisimgħu madwarna, jiena nipprevedi f'dan is-settur futur interessanti u sabiħ u nistgħu nagħmlu dan kollu waqt li nibqgħu bil-fasla istituzzjonali eżistenti.

B'hekk nevitaw li noqogħdu nidħlu fil-ħafna diskussjonijiet twal li jinqalgħu bejn il-politiċi u li ma jwasslux għal consensus.".

Jiġifieri ż-żewġ mexxejja dak inhar awguraw li jkun hemm consensus anke fuq dan is-suġġett, u dan nawgurah jiena wkoll.

THE CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Qabel nibda nittratta s-suġġetti li beħsiebni nitkellem fuqhom illum, Mr Chairman, nixtieq nagħmel xi rimarki għad-diskors li għamel il-kollega dwar id-drittijiet tan-nisa.

L-ewwelnett ngħidlu li d-drittijiet ugwali u effettivi li fi żmien il- Gvern tiegħu tħallew f'beraħ u ħlief paroli fil-vojt ma kienx hemm, hemm bżonnhom.

Ngħidlu wkoll li l-ħatra tas-segretarja privata ta' l-Onor.

Helena Dalli hija konformi mar-regoli li segwiet l-Amministrazzjoni preċedenti.

Jidher li l-Onor.

Membru m'huwiex jifhem li hemm bżonn ta' mpenn dirett li jiġi implimentat bħala private project ta' interess dirett u ta' ugwaljanza.

Bħalma jagħmel il-partit tiegħu meta jipprova jikkritika lill-Onor.

Helena Dalli, huwa qed juri t-tokenism u mhux qiegħed jara l- ħtieġa li n-nisa jkollhom sehem sħiħ fid-deċiżjonijiet li qegħdin jittieħdu.

Mr Chairman, meta ftit xhur ilu kont fl-Oppożizzjoni kont nemmen li pajjiżna għandu bżonn Gvern modern, serju, trasparenti u taċ-ċittadin.

Illum li qiegħed fuq in-naħa tal-Gvern nemmen li għandna Gvern modern, serju, trasparenti u taċ-ċittadin.

Bħala wieħed mill-Gvern nemmen ukoll li kulħadd huwa bżonnjuż u li kulħadd għandu l-obbligi u r- responsabbiltajiet lejn pajjiżu.

GĦalhekk nemmen li kulħadd għandu jingħata attenzjoni, u aħna hekk qed nagħmlu bħala partit fil-gvern.

Illum se nitkellem fuq dipartimenti li għalkemm jidhru żgħar huma importanti u bżonnjużi għax filwaqt li għandhom responsabbiltajiet lejn dan il-pajjiż għandhom ukoll obbligu lejn iċ-ċittadin.

Fil-fatt se nibda billi nsemmi uffiċċju li forsi wieħed ma tantx jagħti kasu, l-Uffiċċju tal-Passaporti.

Sur President, ikolli ngħid li preżentement meta ċ-ċittadin imur fl- Uffiċċju tal-Passaporti ma jsibx ambjent li jilqgħu.

Huwa veru li fi żmien il-Gvern preċedenti, eżattament fl-1995, kien inxtara post fejn kellu jiġi trasferit dan l-uffiċċju, imma ma nafx kif wara li għaddew is-snin il-Gvern Nazzjonalista, li tant kien jgħid li jagħti kas tal-poplu, ma lestiex dan il-post biex ikun jista' jfittex jittrasferixxi dan l-uffiċċju għal hemm.

Hawnhekk nixtieq nagħmel osservazzjoni dwar dan il-post li diġa' sewa ħafna flus.

Għax aħna nemmnu li ċ-ċittadin għandu jiġi stmat, fl-Estimi qegħdin naħsbu għal fondi sabiex isiru l-affarijiet li għad baqagħlhom isiru.

Ikun tajjeb jekk hawn wieħed jgħid ukoll li hemm provdut li jinxtara apparat elettroniku biex it-typing fuq in-naħa ta' wara tal- passaporti jsir b'mod modern u b'hekk l-uffiċjali ta' l-immigrazzjoni f'Ħal Luqa idaħħlu l-passaport taħt dan l-apparat elettroniku u f'kemm ili ngħidlek jingħataw l-informazzjoni meħtieġa u ċ-ċittadin ma jdumx fil-kju għax jinqeda iktar malajr.

Fil-fatt it-tender għal dan il-mekkaniżmu wasal biex joħroġ u nispera li ma jiġrix bħas-soltu li jkun hemm ħafna ħela ta' żmien u nieħdu xi sentejn oħra biex dan l-apparat jiġi stallat.

Jien nispera wkoll li min hu responsabbli għal dan jagħmel ħiltu kollha biex jekk jista' jkun dan il-proġett isir qabel l-aħħar ta' din is-sena.

Sur President, uffiċċju ieħor li għalkemm jidher li huwa żgħir hu importanti wkoll huwa l-Uffiċċju taċ-Ċittadinanza.

Fil-fatt biżżejjed ngħid li minn Frar tas-sena l-oħra l'hawn - għax l-istatistika bdiet tinżamm minn dak iż-żmien - marru f'dan l-uffiċċju mad-9,000 ruħ.

Hawnhekk ikun tajjeb jekk wieħed ifiehem fuq fuq għal xiex huwa responsabbli dan l- uffiċċju.

L-ewwelnett l-obbligu ta' dan l-uffiċċju huwa li fost affarijiet oħra jħares l-aspetti taċ-ċittadinanza tal-poplu Malti u jara li dawk is- servizzi li huwa responsabbli għalihom u li se nsemmi ...

Issa hawnhekk m'iniex se noqgħod nidħol fid-dettal għax l-ewwelnett ma għandix ħin biżżejjed biex nagħmel dan u t-tieni nett jekk iċ-ċittadin irid ikun jaf iktar fuq dan l-uffiċċju għandu l-mezz u l-faċilita' li jasal wasla sa hemm.

Imma issa ħalli ngħid fuq fuq x'servizzi joffri dan l-uffiċċju.

Sur President, dan l-uffiċċju huwa responsabbli għar-reġistrazzjoni ta' persuni bħala ċittadini ta' Malta, għall-persuni li għandhom ċittadinanza doppja, għall-freedom of movement, għall-exempt person status kif ukoll għall-work permits u għall-ħruġ ta' permessi ta' residenza taħt il- permanent residence scheme.

Issa hawnhekk ikun tajjeb jekk wieħed jgħid x'hemm maħsub li jsir f'dan l-uffiċċju matul dan iż-żmien.

Fil-fatt is-sena l-oħra nbeda programm dwar il-komputerizzazzjoni u dan meta suppost konna qed inħarsu 'l quddiem.

Fl-opinjoni tiegħi dan beda tard wisq u għalhekk hemm bżonn li ngħaġġlu u ntejbu dan il-qasam.

Ħaġa oħra importanti li dan l-uffiċċju qed jagħmel huwa li qed iħejji tibdiliet fil-liġijiet u fil-fatt tħejja abbozz ta' liġi - bħalissa dan qed jiġi rivedut - biex kemm jista' jkun jinqata' l-abbuż ta' barranin li jiżżewġu Maltin għall-konvenjenza, jiġifieri sempliċement biex igawdu b'mod qarrieqi d-drittijiet mogħtija mil-liġijiet tagħna, bħalma huma ċ-ċittadinanza u x- xogħol.

Hawnhekk irrid nagħmilha ċara li aħna għandna r-responsabbilta' u d-dmir li dawn l-affarijiet isiru bis-serjeta' għax ma jistax ikun li jkun hemm min jabbuża billi jiżżewweġ persuna ta' nazzjonalita' Maltija biex jinqeda biż-żwieġ u wara li jieħu d-drittijiet jabbandunaha.

Dan mhux ikun ta' ġid għal pajjiżna, anzi qed ikun ta' piż .

Aħna ma nistgħux inħallu dawn l-affarijiet jibqgħu jsiru u qegħdin inħejju tibdiliet fil-liġi li jien persważ li kulħadd jaqbel magħhom.

Sur President, qasam ieħor li jaqa' taħt ir-responsabbilta ta' l-Uffiċċju tal-Prim Ministru huwa l-istamperija tal-gvern.

Sfortunatament hawn ikolli ngħid li f'din l-istamperija kien hemm nuqqas ta' investiment f'makkinarju.

Fil-fatt nuqqas bħal dan ma tantx jawgura tajjeb għall-futur u għalhekk wieħed irid jara bis-serjeta' x'hemm bżonn isir f'dan il-qasam.

Jien persważ li l-management qed jagħmel l-almu tiegħu biex ipatti għal dan in- nuqqas u fil-fatt jien ninsab informat li ntalbet saħansitra xi għajnuna finanzjarja mill-United Nations Investment Development Fund Project biex ikun jista' jinġieb espert ħalli dan iservi ta' għajnuna f'diversi oqsma.

Hawn ta' min ifaħħar ukoll fl-inizjattiva tal-management li qed jipprova joħloq skola tal-printing, bil-kollaborazzjoni ta' l-ETC u tad-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni.

Il-ħtieġa ta' din l-iskola tinħass għax fil-fatt meta kien hemm bżonn ta' xi apprentisti f'din l-istamperija u kienet ħarġet applikazzjoni biex jiġu ingaġġati ħames printing trainees kulma nstabu kienu tnejn.

GĦalhekk kif diġa' għidt jidher ċar li din l-iskola hemm bżonnha u filwaqt li nirringrazzja lil min ħa din l-inizjattiva nispera li din tirnexxi.

Ħaġa oħra li qed jistudja l-management - din ta' min ifaħħarha wkoll - għandha x'taqsam mal-Gazzetta tal-Gvern.

Kif jaf kulħadd il-Gazzetta tal- Gvern tintbagħat f'-borża tal-plastic, bil-konsegwenza li matul is-sena qegħdin jintużaw nofs miljun borża tal-plastic u għalhekk bħalissa qed isir stħarriġ biex naraw huwiex possibbli li l-makna li tagħmel dawn il-boroż tagħmilhom b'karta riċiklata.

Din hija konformi mal-policy tal-Gvern tagħna fejn jidħol l-ambjent u hija ħaġa li ta' min jinkoraġġiha.

Issa nixtieq insemmi xi ħaġa oħra li hija utli ħafna għal pajjiżna, ħaġa li l-Gvern Laburista qed jagħtiha attenzjoni speċjali u qed jara li nimxu 'l quddiem f'dan il-qasam.

Hawnhekk qed nirriferi għall-qasam ta' l-information technology.

Sur President, fil-programm elettorali tiegħu il-Partit Laburista kien wera biċ-ċar li għandu viżjoni għal Malta moderna u fil-fatt ftit ġimgħat ilu l-Prim Ministru żamm numru ta' laqgħat ma' dawk interessati fil-qasam ta' l-information technology.

Minn hawnhekk ħarġet il-ħtieġa li bħala l- ewwel pass f'din id-direzzjoni għandu jitwaqqaf kumitat biex jirrivedi u jaġġorna l-istrateġija nazzjonali dwar l-information technology.

F'dan il- kumitat, li twaqqaf fil-21 ta' Jannar li għadda, hemm ir-rappreżentanza ta' l-oqsma fis-settur privat, tad-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni, ta' l- Universita' u ta' l-industrija u wieħed jistenna li fi ftit ġranet oħra jitressaq rapport finali li jirrikkmanda reviżjoni ta' l-NSIT ta' l-1994, jirrikkmanda proposti ġodda, jissuġġerixxi pjan ta' azzjoni mifrux fuq sena u jaħseb għal struttura organizzattiva biex tmexxi 'l quddiem l-istrateġija ta' l-informatika.

B'hekk qed naraw li l-information technology hija fuq quddiem nett fl-aġenda nazzjonali.

Jien persważ li kull min hu involut f'dan il-qasam qed jagħmel dan il- pass b'attenzjoni speċjali għax minkejja li fid-diskors li ntqal dalgħodu fuq it-Telemalta wieħed qisu jrid jagħti x'jifhem li aħna avvanzati ħafna fil-qasam tat-telekomunikazzjoni, jiddispjaċini ngħid li dan m'hu veru xejn għax paragunati ma' ħaddieħor m'aħna avvanzati xejn.

GĦalhekk huwa importanti li meta jkun hemm nuqqas inti dan tagħrfu għax b'hekk tkun taf fejn trid tirranġa jekk trid verament timxi 'l quddiem.

GĦall-kuntrarju, in-naħa ta' l-Oppożizzjoni qed tgħid li aħna konna avvanzati f'dan il-qasam u dan ifisser li din qed temmen li m'hemmx bżonn naraw bis-serjeta' x'irridu nagħmlu, qisna diġa' għandna kollox meta fil-fatt dan m'hu veru xejn għax għadna lura ħafna.

Tant hu hekk li dan l-aħħar waqt diskussjonijiet preliminari li kelli tqajmet din il-kwestjoni u kien hemm saħansitra suġġerimenti li Malta tintuża bħala hub għat-tixrid ta' informazzjoni fost il-pajjiżi tal- Mediterran.

GĦalkemm dan is-suġġeriment għadu fi stadju preliminari jien nista' ngħid li hemm ir-rieda li dan iseħħ u jien persważ li dan se jseħħ fl-interess ta' pajjiżna minn kwalunkwe lat.

Permezz ta' l-information technology l-pajjiż jingħata dehra oħra, dehra ta' pajjiż verament modern u avvanzat u jien persważ li dan iseħħ.

Peress li għandi ħin limitat biex nitkellem bilfors li l-punti li nixtieq nagħmel ikolli nagħmilhom fil-qosor għax kieku kelli l-ħin dawn kont nispjegahom iktar fid-dettal.

Sur President, issa se nkompli billi naċċenna għal xi ħaġa li ma tantx issemmiet ħlief f'ċerti każi biex dak li jkun jieħu vantaġġ politiku minnha, imma l-Partit Laburista huwa partit serju u għalhekk ma jrid jieħu l-ebda vantaġġ politiku.

Kieku l-Partit Laburista ried jieħu vantaġġ politiku mill-qasam tat-tfittxija taż-żejt kont inħallih għal meta tasal l- elezzjoni u nitkellem dak inhar u ngħid li se nsibu ż-żejt.

U biex iktar nidħak bin-nies imbagħad kont ngħid li l-bir li se nħaffer se nsemmih "Tama" biex nagħti tama iktar lill-poplu għaliex tkun waslet l-elezzjoni.

Le, aħna ma nagħmlux hekk għaliex aħna serji.

Aħna nafu li din hija materja importanti u nafu li jrid isir xi ħaġa u għalhekk mill-bidu nett aħna dħalna fiha bir-responsabbilta' ħalli naraw x'qed isir f'dan il- qasam.

Veru li s-sitwazzjoni hija waħda diffiċli, speċjalment meta hemm areas li sar tiftix għaż-żejt fihom u taw riżultat negattiv, imma b'daqshekk ma jfissirx li aħna noqogħdu bil-qiegħda nħarsu mbagħad meta tasal xi elezzjoni nipprovaw naraw kif nieħu xi gwadann politiku!

Mr Chairman, tajjeb li nagħtu daqsxejn informazzjoni dwar il-blata kontinentali ta' Malta li għandha medda ta' madwar 73,000 kilometru kwadru.

Meta wieħed iqis li madwar terz biss minnu ġie esplorat b'xi mod jew ieħor, wieħed jifhem li hemm bżonn li nagħmlu xi ħaġa.

Għamilna ftit wisq f'dan il-qasam.

Wara kollox, jekk isir, dan isir fl-interess u għall-ġid ta' pajjiżna.

Bħalissa aħna qegħdin naraw kif nistgħu nsolvu l-problemi li hemm li kulħadd jaf bihom.

Qed nipprovaw biex forsi b'mod ta' joint venture jew b'mod ieħor naslu biex isir it-tfittix għaż-żejt.

Ara kemm għidtulna u għajjartuna bil-ħofor - veru li aħna għidnilkom li ħallejtu ħofra finanzjarja ...

Jien kuntent li qed tgħidulna li se nagħmlu ħofra għaliex persważ li se nagħmlu ħofra u l-ħofra li se nagħmlu aħna se tkun biżżejjed biex inwittu l-ħofor finanzjarji li għamiltu intom u anke aktar.

Il-ħofor li se nagħmlu aħna mhux finanzjarji se jkunu imma se jkunu ħofor li jistgħu jiġu utilizzati.

Għalkemm jien naf li biex issib iż-żejt huwa diffiċli, nemmen li fejn hemm ir-rieda tasal.

Jien persważ li se naslu għaliex għandna indikazzjonijiet u kulħadd, anke min kien responsabbli, jaf li hemm indikazzjonijiet li jekk infittxu f'din l-area nsibu żejt.

Qabel nagħlaq fuq dan is-suġġett nixtieq nirringrazzja wkoll lill-Armed Forces of Malta u lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin għas-sorveljanza li qed jagħmlu fejn għandu x'jaqsam dan il-qasam.

Dipartiment ieħor li xtaqt li kelli ħin biex inkun nista' nitkellem fuqu huwa d-Dipartiment tal-Wireless Telegraphy.

Pero' xorta waħda se nitkellem fil-qosor dwaru u se nsemmi xi punti li nħoss li juru kemm hu serju u modern dan il-Gvern.

U nibda billi nsemmi dak li kienu jsejħulu l- government communication centre.

B'dan l-isem wieħed jaħseb li se jsib xi ċentru tat-telekomunikazzjoni meta fil-fatt kulma kien hemm kienu ħamsa min- nies, telex taħdem mhux ħażin u oħra bil-ħsara, fax taħdem mhux ħażin u tnejn oħra ma jaħdmux u żewġ linji tat-telefon li waħda taħdem mhux ħażin u l-oħra qegħda sew.

Dan taħt Gvern li kien jgħid li jemmen fit- teknoloġija moderna, li hu modern u li jrid li l-pajjiżi ta' l-Ewropa ta' madwarna jħarsu lejna bħala xempju!

Jien nista' ngħid li mort personalment inżur dan iċ-ċentru u kelli diskussjoni dwaru mal-Ministru għall-Affarijiet Barrinin - l-uniku xogħol li kien qed jagħmel dan iċ- ċentru kien li jibgħat xi fax jew telex għall-Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin, xogħol li jista' jagħmlu kulħadd mill-uffiċċju - u wasalna fi ftehim biex fl-aħħar ta' dan ix-xahar dan il-post li kienu jsejħulu "ċentru" se jagħlaq u b'hekk in-nies li nista' ngħid li kienu qegħdin hemmhekk proprju biex kultant jgħaddu xi fax jew telex jiġu utilizzati aħjar.

Kien hemm ħaddiema minnhom li jagħmlu parti mill-customer service unit tat-Telemalta u issa li se jerġgħu jmorru hemmhekk dawn se jkunu jistgħu jagħtu servizz aħjar liċ-ċittadin.

Imma ħalli ngħid xi ħaġa dwar il-problema li writna mill-Gvern ta' qabilna fejn kulħadd kien jagħmel li jrid qisna qegħdin f'ġungla.

Nies li huma responsabbli, bħalma huma r-radio amateurs, li biex ikollhom il- liċenzja jridu joqogħdu għal eżami u jridu juru li għandhom ċerta kapaċita' u ċertu knowhow għaliex wara kollox ikollhom taħt idejhom equipment ta' ċertu power, kienu niżlu hemm isfel qishom ma jeżistux.

Min-naħa l-oħra huwa tajjeb li għas-CB kien sar eżami għaliex forsi mhux kulħadd huwa kapaċi li jasal biex jifhem ċerti affarijiet u dan jien kont qbilt miegħu u kont għamilt ukoll mistoqsija parlamentari biex lil dawn jingħatalhom id- dritt u fil-fatt ingħatalhom.

Imbagħad hemm ukoll ir-radju tal-VHF li suppost ikun stallat fuq il-laneċ.

Meta wieħed jara dawn it-tliet affarijiet isib li min-naħa l-amateurs qed jimxu b'mod serju, min-naħa tas-CB hemm min qed jabbuża u min-naħa li dawk li suppost għandhom il-VHF li qiegħed biss għall-opri tal-baħar qed jużawh bl-addoċċ.

X'ġara fi żmien il-Gvern preċedenti?

Jidher li kulħadd beda jdaħħal settijiet bl- addoċċ u bdew jidħlu mhux biss f'dawn il-bands imma bdew jidħlu wkoll f'bands oħrajn fosthom tal-Pulizija.

U dwar dan il-Gvern ta' qabel m'għamel xejn; basta jgħid li hu serju!

Issa ħalli naraw x''għamilna aħna.

L-ewwel pass li għamilna kien li bdejna nedukaw lil dawk in-nies li għandhom dan it-tip ta' apparat dwar kif għandhom jużawh u għidnilhom ukoll li jekk jagħmlu użu ħażin minnu jistgħu jpoġġu l-ħajja tan-nies fil- periklu.

Pero' wara li aħna għamilna l-almu tagħna kollu u bdejna nedukawhom, issa nagħmluha ċara li jekk se jkun hemm min ma jridx jeduka ruħu aħna se nkunu serji għaliex ma jistax ikun li nħallu l-ħajja tal- baħħara fil-periklu.

Tkun irresponsabbilta' min-naħa tagħna jekk ma neħdux passi.

Għalhekk jien qed nagħmilha ċara u l-iktar li qed nagħmilha ċara huwa għal dawk li permezz tagħhom qed jidħol dan l-apparat hawn Malta b'mod illegali.

Għalhekk jien nitlob li kulħadd jirregola ruħu f'dak li għandu x'jaqsam ma' dawn l-affarijiet.

Tant qed isiru abbużi li saħansitra fil- ministeru tiegħi wasal ilment li qed isiru wkoll timbri foloz biex ikun jista' jidħol equipment li mhux suppost jidħol hawn Malta.

U dwar dan il-każ aħna għamilna rapport lill-Pulizija sabiex ikun jista' jiġi nvestigat.

Se ngħaddi issa biex nitkellem dwar il-Korporazzjoni Telemalta li għalkemm 'il quddiem meta jiġu ppreżentati l-estimi ta' din il- korporazzjoni jkolli ċans nitkellem aktar fuqha, xtaqt li fil-ħin li għandi llum nirrispondi għal ċertu diskors banali li ntqal hawnhekk.

Mr Chairman, il-profitt tal-korporazzjoni - fuq l-andament finanzjarju se ngħid xi ħaġa fuq fuq għax ma għandix ħin - matul l-1996 kien ta' madwar Lm4.5 miljun u meta tqabbel dan il-profitt mal-Lm6.5 miljun profitt li kien hemm is-sena ta' qabel issib li hemm tnaqqis ta' Lm2 miljun u din is-sena t- Telemalta beħsiebha tinvesti Lm12.4 miljun filwaqt li s-sena li għaddiet din investiet Lm7.7 miljun.

Mela min kien jakkużana li aħna se nwarrbu dan is-settur huwa żbaljat u llum qed nuruh biċ-ċar li aħna lil dan is-settur se nagħtuh l-attenzjoni li tixraqlu għax nemmnu u nafu li dan huwa l-pulmun tal-pajjiż u li l-pajjiż għandu bżonn dan il-qasam għax mingħajru ma jistax jimxi 'l quddiem.

Hawnhekk ikun tajjeb jekk wieħed isemmi kemm hi prekarja din is-sitwazzjoni.

Sur President, filwaqt li fit-30 ta' Settembru ta' l-1995 kellha Lm1.4 miljun u fit-30 ta' Settembru ta' l-1996 kellha Lm820,000 il-bank, tafu kemm huwa maħsub li jkollha flus il-bank fit-30 ta' Settembru ta' din is- sena?

Imbagħad filwaqt li fit-30 ta' Settembru ta' l-1995 kien hemm loan ta' Lm22.9 miljun u fit-30 ta' Settembru, 1996 kien hemm loan ta' Lm23.8 miljun, fit-30 ta' Settembru, 1997 kellu jkun hemm loan ta' Lm30.9 miljun.

Min-naħa l-oħra fit-30 ta' Settembru, 1995 insibu li kien hemm overdraft ta' Lm1.5 miljun, fit-30 ta' Settembru, 1996 kien hemm overdraft ta' Lm5.2 miljun u huwa maħsub li fit-30 ta' Settembru ta' din is-sena dan l-overdraft ikun ta' Lm5.4 miljun.

GĦalhekk jekk tieħu in vista dan kollu ssib li din is-sitwazzjoni m'hijiex sabiħa u allura t-Telemalta bilfors ikollha tieħu passi drastiċi bla ma twaqqaf l-iżvilupp f'dan il-qasam.

Issa peress li għandi ftit ħin ikolli mmur mal-ewwel għal ċerti rimarki li għamel il-kollega tiegħi meta tkellem dwar dan il-qasam.

Sur President, dan tkellem qishom huma kienu jafu fejn iridu jaslu u li kellhom viżjoni.

Viżjoni kellna aħna għax ħafna mill-affarijiet illi għidnielkom biex tagħmluhom snin ilu ma kontux għamiltuhom qabel ma għadda ċertu żmien bil-konsegwenza li mbagħad tlifna ċerti benefiċċji minnhom.

Intom ma kellkomx viżjoni meta nfaqtu l-miljuni f'apparat li għandu x'jaqsam ma' l-enquiries service u ma' affarijiet simili biex imbagħad kellkom tibdluh għax qalulkom li dan huwa outdated.

GĦalkemm intom ftaħartu li se tagħmlu international exchange oħra għax kibret id-domanda għaliha, dan m'huwiex veru għax ir-raġuni li għaliha intom għamiltu international exchange oħra kienet li dik kienet outdated ukoll.

Lill- poplu dawn l-affarijiet għidulu!

Mela noqogħdu nidħku bin-nies u niġu ngħidu ħafna paroli fil-vojt hawnhekk!

Sur President, imbagħad dan l-istess kollega semma l-ħinijiet tal- branches.

U ejja, iddaħħakx nies!

X'effett ikun hemm jekk wara ċertu ħin tagħlaq il-branch!

In-nies x'imorru jċemplu jagħmlu ġewwa l-branch jekk wara l-bieb hemm cardphone!

Allura m'hix ħmerija li tħalli dan il-branch miftuħ biex in-nies jidħlu jċemplu meta hemm cardphone ħdejn il-bieb!

Dawn l-affarijiet lanqas jitwemmnu!

Sur President, il-kollega tiegħi semma wkoll l-isponsorships u qal li qisu issa t-Telemalta ma tridx tagħti għajnuna.

Jekk trid ngħidlek fuq l- isponsorships ejja privatament, nagħtik lista ta' l-isponsorships li kien ta ex-ministru u tara li dawn l-isponsorships kollha ngħataw fid-distrett tiegħu.

Meta trid ngħidlek ħafna affarijiet fuq l-isponsorships.

Anke l- isponsorships li ngħataw għall-isport - mhux qed ngħid li ma kienx ikun hemm li jingħataw bis-sewwa - ġieli ngħataw għax kien hemm xi ħadd li kellu interess li jingħata t-tali sponsorship.

Ħalli jaslu l-estimi tat- Telemalta u nitkellmu.

Ħalli ngħaddi biex nitkellem dwar il-customer charter issa.

Jiena kont għidt li l-customer charter ma jistax ikun li jiġi attwat f'Jannar għax jekk jiġi attwat f'Jannar infallu lit-Telemalta.

Hekk kont għidtlu jien imma huma baqgħu jsostnu li riedu jagħmluh f'Jannar.

Imma fil-fatt ma sarx u Alla ħares sar.

Ħalli ngħidilkom għaliex ma sarx dan.

Li kieku sar f'Jannar s'issa t-Telemalta tilfet Lm62,000 f'multi.

Aħna tant nemmnu illi veru għandu jkun hemm customer charter illi ħadna passi biex inkunu nistgħu naslu għalih.

U aħna marbutin li sa l-1 ta' Ottubru, 1997 naslu biex nintroduċu l-customer charter.

Imma b'li qed nagħmlu jiena persważ li ftit se jkunu dawk in-nies li se jkollhom jirrikorru biex jieħdu xi ħaġa lura għax aħna nemmnu li lill-poplu għandek tagħtih il-linja meta hemm bżonn u mhux tgħidlu ejja ħalli tieħu t-Lm3 lura għax ma tajnikx il-linja.

Nippretendi li lill-poplu għandek tagħtih il-linja meta jkollu bżonnha.

Hemm irridu naslu.

Il-kelliem ta' l-Oppożizzjoni qal ukoll li spiċċa dak iż-żmien li għax ikollok telefon qisu għandek xi privileġġ.

U beda jsemmi l-passat.

Dejjem isemmu l-passat!

Jiena l-passat irrid nitgħallem minnu għax il-ħażin li sar ma rridx nagħmlu u t-tajjeb li sar jekk jista' jkun nużah.

Imma fil- qasam tat-telekomunikazzjoni trid tara fejn qiegħed issa u tħares 'il quddiem.

F'dan il-qasam, jekk ma tifhimx is-sitwazzjoni li fiha tinsab bħalissa u ma tħarisx 'il quddiem ma tistax timxi.

Jiddispjaċini ngħid li min-naħa ta' l-Oppożizzjoni jidher li ħadd ma jaf kif inhi s-sitwazzjoni bħalissa.

Jekk forsi l-kelliem tan-naħa l-oħra ried jgħid li fi żmien l- Amministrazzjoni Laburista ta' qabel saru ċerti affarijiet li kellhomx isiru u fi żmien l-aħħar Amministrazzjoni Nazzjonalista kollox kien miexi ħarir u la kien hemm diskriminazzjoni u lanqas indħil politiku, dan m'hu veru xejn u kollu gideb.

U se ngħid għaliex.

Ħalli issa nuri it- trasparenza tal-Partit Nazzjonalista li għadu kemm spiċċa mill-gvern!

Meta t-Telemalta kien ikollha tieħu xi arrears minn xi persuna li tiegħu kienet tkun taf l-isem u l-identity card number, fejn taħsbu li kienet tmur biex titlob l-informazzjoni ħalli tkun taf l-indirizz tat-tali persuna?

Kieku inti jkollok l-isem u l-identity card number ta' xi perusna fejn tmur biex tfittex l-indirizz ta' dik il-persuna?

Naħseb li kieku tmur l- Uffiċċju ta' l-I.D. Cards, mhux hekk?

Imma t-Telemalta mhux hekk kienet tagħmel qabel.

Din kienet tikteb lil The Director, Independence Print, Triq Herbert Ganado, Pieta' u kienet tikteb hekk:

"Dear Sir, Could you kindly furnish this Corporation with the addresses of the persons indicated underneath."

- u jagħmel lista bl-ismijiet u l-I.D. card number u jkompli hekk:

"Kindly address any charge incurred to the undersigned at the arrears section Melex House, Guardamangia."

Anke t-tifel tiegħi kien kapaċi jsib reġistru elettorali u jsib l- indirizzi.

Imma dawn kienu jibgħatuhom għand il-Partit Nazzjonalista biex taparsi jiċċekkjaw l-inidrizz.

Imma r-raġuni vera li għaliha kienu jibgħatuhom għand il-Partit Nazzjonalista kienet biex jaraw min huma l- Laburisti u min huma n-Nazzjonalisti ħalli min għandu jagħti u jkun Laburist miskin hu u min għandu jagħti u jkun Nazzjonalist nirranġawlu.

Mr Chairman, bil-permess tal-Kamra nixtieq inpoġġi l-ittra li għadni kemm ikkwotajat minnha.

THE CHAIRMAN: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Chairman, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Żewġ ittri mibgħuta mill-Accounts Section tal-Korporazzjoni Telemalta lid-Direttur ta' l-Istamperija Indipendenza.

THE CHAIRMAN: Niġbidlek l-attenzjoni li baqagħlek minuta u nofs.

ONOR.

JOE MIZZI: Dawn kienu qalu wkoll li jekk xi ħadd jinqatagħlu s- servizz tat-telefon għax ikollu xi kont pendenti u dan jerġa' jitlob li jingħata s-servizz, biex isir dan jrid jagħmel down payment qabel ma jingħata l-linja.

Imma jiena għandi evidenza li kien hemm wieħed Nazzjonalist li talab għal-linja u allavolja ma kienx għamel down payment kellhom instructions miċ-Chairman biex dan jingħata l-linja.

Din, Mr Chairman, nixtieq ukoll li npoġġiha fuq il-Mejda tal-Kamra.

THE CHAIRMAN: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata

ONOR.

JOE MIZZI: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Ittra mibgħuta f'Awissu 1989 mill-Accounts Section tal-Korporazzjoni Telemalta lill-Każin tal-Partit Nazzjonalista tas-Siġġiewi dwar kont pendenti għas-servizz tat-telefon.

Imma l-isbaħ waħda hija din.

Dawn kienu jgħidu li l-affarijiet fil-qasam tat-telekomunikazzjoni kienu mexjin 'il quddiem u biex lil wieħed ineħħulu telephone set ilu jistenna mill-24 ta' Marzu, 1994.

Ara x'effiċjenza!

Hemm ieħor li biex jistallawlu t-telefon ilu mill-11 ta' Diċembru, 1995.

Din hija l-Korporazzjoni Telemalta li l-pajjiżi żviluppati ta' l-Ewropa qed iħarsu lejha!

Għidli daqsxejn kif pajjiżi bħal dawn se jħarsu lejna f'dak li jirrigwarda dan il-qasam!

THE CHAIRMAN: Ikkonkludi, Onorevoli.

ONOR.

JOE MIZZI: Nikkonkludi billi ngħid din.

Dan l-aħħar, qabel l- elezzjoni, żewġ persuni ħarġu xi files mit-Telemalta u fosthom kien hemm wieħed li fih kien hemm indikat li weħħlu telephones f'Bormla, fl-uffiċċju ta' l-ex-Ministru tal-Finanzi, u dawn it-telephones kienu mnizzlin f'isem il-Ministeru tal-Finanzi biex l-ex-Ministru ma jħallasx hu.

Dan il-file baqa' ma nstabx.

Ma nstabx għat-Telemalta għax 'il quddiem jekk ikun hemm bżonn aħna lesti li noħorġu kopji.

Imma din hija s-sitwazzjoni.

Jiġu jitkellmu f'dan il-Parlament u mbagħad insibu li bejn il-paroli u l-fatti hemm il-baħar jikkumbatti.

Mr Chairman, biex nagħlaq irrid ntenni dak li għidt fil-bidu.

Aħna Gvern serju, Gvern modern, Gvern trasparenti u dak li għidna li se nwettqu irridu nwettquh

THE CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

Nixtieq niġbed l-attenzjoni li s'issa l- Oppożizzjoni ħadet 103 minuti u n-naħa tal-Gvern ħadet 72 minuta u ovvjament illejla nkomplu bid-diskussjoni fuq il-Voti ta' l-Uffiċċju tal- Prim Ministru.

Fin-12.30 p.m., skond il-ftehim milħuq, id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru, jekk jogħġbu jressaq l-aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam, Speaker, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal-lejla l-Erbgħa, 19 ta' Frar, 1997, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 1997

L-Erbatax-il Jum Stabbilit

Voti ta' l-Uffiċċju tal-Prim Ministru (Kontinwazzjoni)

Nixtieq ninforma lill-Onor.

Membri li l-agenda tas-seduta tal-lejla għadha kemm tqassmet u l-minuti jsibuhom quddiemhom qabel tibda s-seduta.

Fin-12.31 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija skond il- Mozzjoni Nru 37 tal-15 ta' Jannar 1997.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

DIPARTIMENT TAX-XOGĦLIJIET PUBBLIĊI U KOSTRUZZJONI - ĦADDIEMA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 1021, billi jirriżulta li numru ta' kunsilli lokali m'għandhomx magħhom la scavengers u lanqas public convenience attendants, jista' l-Ministru jagħti tagħrif għaliex dawn il-kunsilli lokali m'għandhomx dawn il-ħaddiema magħhom?

Kemm hi t-talba għal żieda ta' dawn it-tip ta' ħaddiema għall-kunsilli lokali differenti?

Kemm ħaddiema huma meħtieġa għal kunsilli lokali kollha, kunsill b'kunsill?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Peress illi f'ċerti lokalitajiet m'hemmx public convenience m'hemmx il-bżonn ta' allokazzjoni ta' attendants mall-kunsill lokali.

Peress li d-dipartiment m'għandux mustering room f'kull lokal li scavengers ta' xi lokalitajiet jirrapportaw f'post ieħor kif muri hawn taħt:-

a. Swieqi u Pembroke jirrapportaw San Ġiljan b. Mġarr jirrapportaw il-Mosta c. Lija, Attard u Iklin jirrapportaw Ħal-Balzan d. Mdina, Dingli jirrapportaw ir-Rabat

In-numru attwali ta' scavengers kunsill b'kunsill kienet mwieġba skond il- mistoqsija parlamentari numru 1021.

Dan in-numru ta' ħaddiema jvarja minn kunsill għal ieħor wara li jsir studju mal-kunsill biex jiġu stabbiliti il- frekwenza ta' knis u ħtiġijiet oħra ta' kull lokal.

KUNSILLI LOKALI - KUNTRATTI DWAR TINDIF

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: B'riferenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari numru 1021 mill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni, jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar x'tip ta'kuntratti tat-tindif għandhom dawk il-kunsilli lokali li m'għandhomx magħhom ħaddiema tal-Gvern responsabbli mit-tindif?

Hawn kunsilli lokali li fil-fatt talbu li jingħataw ħaddiema tal-Gvern għal dan it-tindif, iżda fil-fatt ma setgħux jingħataw għax ma kienx hemm ħaddiema available?

ONOR.

CHARLES MANGION: L-Onor.

Membru jaf tajjeb li biex il-kunsilli lokali jkunu jistgħu jwettqu l-funzjonijiet u r-responsabbilitajiet kollha delegati lilhom mill-Gvern Ċentrali kienu ngħataw kuntratti, iffirmati mid- Dipartiment tal-Kunsilli Lokali f'isimhom kollha, mad-dipartimenti tal- Gvern li qabel kienu responsabbli għall-istess funzjonijiet.

B'konsegwenza ta' dan l-arranġament id-dipartiment responsabbli bħala kuntrattur kien obbligat li jipprovdi lill-kunsilli rispettivi dawk ir- riżorsi kollha meħtieġa (riżorsi umani, mekkaniċi, impjant, eċċ) biex jassigura li l-obbligazzjonijiet kollha li jirriżultaw mill-kuntratt jitwettqu fil-fatt.

B'dan ifisser illi l-assenjar tal-ħaddiema huwa rregolat u determinat mill-istess kuntratt u mhux ibbażat fuq it-talbiet għall-ħaddiema li jkun għamel xi kunsill.

Hija r-responsabbilita' tad- dipartiment ikkonċernat li jara li jkun hemm ir-riżorsi kollha disponibbli.

L-istess kuntratt kemm bħala dokument kif ukoll il-kondizzjonijiet kollha nkorporati fih inklużi dawk imsemmija hawn fuq, japplikaw kemm għad- dipartimenti kif ukoll għall-privat bħala kuntratturi.

XEMXIJA - MAIN TA' L-ILMA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Billi nhar il-Ġimgħa 31 ta' Jannar, 1997 fil-bajja tax- Xemxija saret ħsara fuq il-main ta' l-ilma, jista' l-Ministru jgħidli x'passi ttieħdu biex din il-ħsara ma tibqax tirrepeti ruħha iktar u iktar meta fl-istess post il-main inqasam diversi drabi?

X'passi mistennija jittieħdu mill-Water Services Corporation biex din il-ħsara tieqaf?

Meta mistenni li jiġi attwat ix-xogħol f'dawn l-inħawi?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Il-korporazzjoni diġa' ppjanat biex fil-futur qarib jinbidel il-parti tal-main tas-sitt pulzieri li jinstab installat mal- kosta tax-Xemxija u parti oħra fil-bidu tat-triq lejn Għajn Tuffieħa.

Dan il-main li ilu nstallat madwar 30 sena jinstab fi stat ta' deterjorazzjoni u ġarrab diversi ħsarat, partikolarment fil-parti ma' tul il-kosta kważi livell mal-baħar.

It-tiswijiet dejjem twettqu fi żmien aċċettabbli.

VALLETTA REHABILITATION COMMITTEE

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux l-intenzjoni tiegħu li jwaqqaf mill-ġdid il-Valletta Rehabilitation Committee u jekk iva, meta jaħseb li jkun f'pożizzjoni li jagħmel dan?

Jista' l-Ministru jagħti assigurazzjoni li l-Kunsill Lokali tal-Belt ikun adegwatament rappreżentant fuq il-kumitat?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Il-Valletta Rehabilitation Committee sal-lum għadu imwaqqaf.

Il-membri tiegħu huwa kif msemmija hawn taħt:-

|Chairman: |Dr. Alex Torpiano | |Rapprezenta|Richard Cachia | |nti: |Caruana | | |Charles Delia, | | |Segretarjat | | |Permanenti | | |Perit Vince Cassar, | | |Direttur Generali | | |Denis Vella | |Membri: |Mrs. Miriam Cremona | | |Stephen Spiteri | | |Dr. Ray Zammit | |Osservaturi|Publio Agius, Sindku,| |: |Kunsill | | |Lokali Floriana | | |Paul Borg Olivier, | | |Kunsill | | |Lokali Valletta | |Segretarju:|Ray Bondin |

Fil-guidelines il-ġodda tar-Rehabilitation Commitee l-kunsilli lokali fl- areas konċernati jkollhom repreżentanza diretta fir-Rehabilitation Committee relattiva.

DIPARTIMENT TAL-MUŻEWIJIET - IMPJEGATI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Peress illi f'risposta ta' mistoqsija parlamentari numru 2399 il-Ministru rrikonoxxa n-nuqqas ta' staff speċjalizzat fil- mużewijiet, jista' għalhekk jieħu l-miżuri neċessarji biex ħaddiema tal- Gvern li fil-preżent huma biss seconded mad-dipartiment u qed jagħmlu xogħol speċjalizzat isiru tal-post?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Kif diġa' spjegajt fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2399, proprju fil-preżent wasal fl-istadji finali tiegħu l-proċess għall-impjieg ta' gradwati f'postijiet kuratorjali mad- Dipartiment tal-Mużewijiet.

Jekk meta jiġi konkluż dan il-proċess fil-ġejjieni qarib, ikun għad fadal xi individwu fil-pożizzjoni anomala li qed jirriferixxi għaliha l-Onor.

Interpellant, jittieħdu l-passi meħtieġa biex din titranġa, dejjem skond ir- regolamenti u l-esiġenzi tas-servizz pubbliku.

DJAR - SKEMI TA' SUSSIDJU

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: Peress li b'risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 149, il-Ministru qal "hemm il-possibbilta' li xogħol li preżentament qed isir mid-Dipartiment għall- Akkomodazzjoni Soċjali jibda jsir mill-Awtorita', jista' jgħid liema xogħol qed ikun ikkonsidrat?

ONOR.

FREDDIE PORTELLI: L-iżjed xogħol li jista' ikun trasferit lill- Awtorita' tad-Djar bl-inqas kumplikazzjonijiet huwa dak ta' l-Iskemi ta' Sussidju.

Għalhekk l-ewwel sezzjoni fid-dipartiment li x-xogħol tagħha qed ikun kkonsidrat biex jibda jsir mill-awtorita' hi dik tas-sussidji.

KABINETT - AMNESTIJA LILL-PRIĠUNIERI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk Dr George Abela kienx preżenti għal-laqgħa tal-Kabinett li ddeċidiet li tagħti amnestija lill-priġunieri?

Jista' l-Prim Ministru jgħid ukoll jaqbilx jew le mad-dikjarazzjoni tal-konsulent tiegħu Dr Abela dwar l-Avukat Ġenerali tar-Repubblika?

ONOR.

ALFRED SANT: Nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 2747.

MALTA RACING CLUB - ĦATRIET

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex il-ħatriet tal-Malta Racing Club saru mis-segretarju parlamentari u mhux mill-ministeru skond ma jindika l-istess statut tal-club?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jien informat li l-ħatriet imsemmija saru mis- Segretarju Parlamentari fil-Ministeru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali li huwa responsabbli għall-iSport.

Dan huwa konformi ma' l- istatut indikat mill-Onor.

Interpellant.

MALTA RACING CLUB- ĦATRIET

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex is-segretarju parlamentari rrifera fil-ħatriet tal-Malta Racing Club bħala Marsa Racing Club u mhux Malta Racing Club?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Il-klabb li jorganizza t-tiġrijiet taż-żwiemel kien għal numru ta' snin magħruf bħala l-Marsa Racing Club.

L-isem kien ġie mibdul wara deċiżjoni tal-kumitat ta' l-istess klabb.

MALTA RACING CLUB - PRO

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex is-Segretarju Parlamentari Joe Cilia ħatar PRO meta l-Gvern m'huwiex se jħallas hu għal din il-ħatra imma l-Malta Racing Club?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: L-istess bħalma l-Amministrazzjoni preċedenti ħatret osservatur fuq il-kumitat li kien jirċievi allowance mingħand il- Malta Racing Club, is-segretarju parlamentari, deherlu li l-pożizzjoni ta' PRO għandha tkun fost il-ħatriet ta' l-uffiċjali meta sar il-kumitat.

MALTA RACING CLUB - KUMITAT

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex ġie maħtur viċi- chairman u segretarju u ma ħatarx ukoll teżorier fuq il-Kumitat tal-Malta Racing Club?

ONOR EVARIST BARTOLO: Kuntrarju għal dak li qiegħed jingħad mill-Onor.

Interpellant ma ġie maħtur l-ebda viċi chairman fuq il-kumitat il-ġdid tal- Malta Racing Club, minħabba r-riorganizzazzjoni ġdida fl-amministrazzjoni tal-Malta Racing Club, huwa l-kumitat stess li jrid jiddeċiedi jekk għandux jappunta persuna għall-kariga ta' teżorier.

MALTA RACING CLUB - KUMITAT

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex is-Segretarju Parlamentari Joe Cilia għamel dawn il-ħatriet meta l-istatut tal-Malta Racing Club jgħid proprju l-kontra?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Il-Kumitat tal-Malta Racing Club inħatar bl-istess mod kif ġie maħtur f'dawn l-aħħar snin, bid-differenza li kien hemm involut element żgħażugħ u anke wieħed femminili fuq il-bord il-ġdid bi trasparenza akbar.

Inħatar chairman u sitt membri magħżula mill-Gvern flimkien ma' tliet membri rappreżentanti tas-sidien taż-żwiemel li ġew eletti minn fost l-istess sidien.

MALTA RACING CLUB - PRO

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jikkonferma li l-PRO il-ġdida ħadet post persuna oħra li kienet maħtura mill-Kumitat tal-Malta Racing Club ta' qabel, u din issa jridu jiddikjarawha redundant?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tweġiba se tingħata f'xi seduta oħra.

PA - BINI TA' DEPARTMENT STORE

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk quddiem l-Awtorita' ta' l-Ippjanar hemmx pendenti applikazzjonijiet biex fi Triq Ħal-Luqa, Raħal il-Ġdid titwaqqa' bungalow biex minfloka jittella' department store kbir u taħt jitħaffer car park?

Jekk it-tweġiba hi fl-affermattiv, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk l-Awtorita' ta' l- Ippjanar bdietx tikkonsidra l-applikazzjoni?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhuma l-jeddijiet tar-residenti vis-a-vis l-Awtorita' ta' l- Ippjanar quddiem applikazzjonijiet bħal dawn għax fl-aħħar mill-aħħar il- ħarsien ta' l-ambjent jiġi qabel il-bdil ta' oġġetti ta' konsum mal-flus?

ONOR.

GEORGE VELLA: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil- preżent l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għandha quddiemha applikazzjoni Numru PA5909/96, sabiex titwaqqa' bungalow fi Triq Ħal Luqa, Raħal il-Ġdid, u minfloku jitilgħu sitt sulari għall-ħwienet u faċilitajiet oħra ta' negozju, b'parkeġġ taħt l-art.

L-awtorita' diġa bdiet tipproċessa din l- applikazzjoni li dehret fil-Malta Independent fil-ħarġa ta' nhar l-1 ta' Diċembru, 1996.

Ir-residenti meta jsiru jafu b'xi applikazzjoni ta' żvilupp li tista' taffwetwahom għandhom jedd li jmorru l-Awtorita' ta' l-Ippjanar ħalli jispezzjonaw il-pjanti proposti.

Kull min irid iressaq xi oġġezzjoni dwar xi applikazzjoni jista' jagħmel dan fi żmien 15-il ġurnata mid-data tal- pubblikazzjoni.

Sottomissjonijiet jiġu milqugħa aktar tard jekk kemm-il darba l- applikazzjoni tkun għadha ma ġietx deċiża.

Il-każ imsemmi huwa wieħed minnhom.

Dan jiġri billi ħafna drabi l-awtorita' ikun jenħtieġilha tikkonsulta ma' dawk konċernati li min-naħa tagħhom ġieli jieħdu fit-tul biex jirrispondu u dan iwassal sabiex jittawwal il-proċess ta' l- applikazzjoni.

Kull min joġġezzjona għandu d-dritt li jkun preżenti meta l-Kummissjoni għall-Kontroll ta' l-Iżvilupp tiddiskuti l-każ.

Jekk min joġġezzjona ma jkunx irid li jkun preżenti, xorta jista' jagħmel l-oġġezzjonijiet tiegħu billi jikteb ittra u jsemmi r-raġunijiet għalxiex ikun qiegħed joġġezzjona.

Kull oġġezzjoni li tasal għand l-awtorita' tiġi ikkonsidrata meta l-applikazzjoni tkun qiegħda tiġi pproċessata.

AUBERGE DE BAVIERE

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-Auberge de Baviere hijiex se tiġi mgħoddija b'kuntratt/ftehim jew b'xi mod ieħor lill-Gvern tal- Ġermanja?

Jekk it-tweġiba hi fl-affermattiv, jista' l-Ministru jgħid fejn se jinstabu uffiċċji ġodda flok dawk li hemm fl-Auberge de Baviere?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Le

CRAFTS AND COTTAGE INDUSTRY

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Industrija: Billi fis-seduta tal-31 ta' Jannar, 1997 (p.25 tad-Dibattiti tal-Kamra tad- Deputati) il-Ministru qal:

"Bit-tkattir tal-ġid fil-pajjiż igawdi kulħadd, igawdu l-ħaddiema, igawdu l-industrijalisti u barra minnhekk igawdi wkoll il-pajjiż innifsu u l-għan tal-Partit Laburista fil-Gvern huwa li jkabbar il-ġid tal-pajjiż."

jista' l-Ministru jgħid x'qed isir dwar il-Crafts and Cottage Industry f'Malta u f'Għawdex?

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Dan il-ministeru qiegħed jagħti attenzjoni speċjali għal crafts u cottage industry f'Malta u Għawdex.

L-ewwel attenzjoni ngħatat lill-Crafts Village Ta' Qali li kien fi stat ta' ħerba.

Tnaddaf, sar security fence u se jiġi nstallat substation għal aktar enerġija u dawl bil-lejl.

Saru laqgħat mal-GRTU u mal-Planning Authority dwar l-Action Plan Ta' Qali u fl-20 ta' Frar se jitlaqqgħu l- entreprendituri li jaħdmu f'Ta' Qali.

Wara li ttieħdet deċiżjoni fuq dan il- Crafts Village jibda l-proċess fuq il-Crafts Village f'Għawdex.

Dwar il-cottage industries jingħad li hemm ħtieġa u intendiment li dawn jerġgħu jingħataw l-għarfien u għajnuna mixtieqa.

IMPJIEGI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Billi fis-seduta tat-3 ta' Frar fost id-dokumenti li l-Ministru qiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra hemm dokument (PL 294) li jsemmi numru ta' mpjiegi li nkixfu bil-VAT (2575), jista' l-Ministru jfisser fid-dettall kif wasal għal din il-figura?

ONOR.

EDWIN GRECH: Nassumi li l-Onor.

Interpellant qiegħed jirriferi għas-settur privat tas-servizzi.

Skond l-istatistika uffiċjali, bejn l- 1987 u l-1994, kien hemm żieda ta` 9,914 impjieg f`dan is-settur, jiġifieri żieda medja ta` 1,416 impjieg fis-sena.

Fl-1995, jiġifieri f`sena waħda biss u li inċidentalment kienet is-sena li fiha daħlet il-VAT, kien hemm żieda ta` 5,849 impjieg, jiġifieri żieda ta` 4,433 impjieg aktar mill-medja annwali tas-seba` snin ta` qabel.

Issa jien fid-diskors tiegħi tat-3 ta` Frar, 1997, kont għidt ukoll li l- Bank of Valletta, il-Lombard Bank u l-Awtorita` tal-Ippjanar, bejn wieħed u ieħor fl-istess perjodu, bdew jitqiesu bħala entitajiet privati u ma baqgħux jitqiesu pubbliċi.

Dawn bejniethom dak iż-żmien kienu jimpjegaw madwar 1,858 persuna.

Jekk wieħed jassumi li fl-1995, kien hemm żieda medja normali ta` impjiegi daqskemm kien hemm fis-seba` snin ta` qabel, jiġifieri 1,416 impjieg, u magħhom jgħodd l-1,858 impjieg fis-settur pubbliku li għall-fini ta` l-istatistika bdew jitqiesu bħala privati, jasal għall-konklużjoni li kien hemm żieda irregolari ta` madwar 2,575 impjieg fis-settur privat tas- servizzi, li nkixfu bil-VAT.

Bl-istess mod inkixfu madwar 1,520 impjieg ieħor fis-settur privat tal- produzzjoni biex b`kollox fis-settur privat inkixfu aktar minn 4,000 impjieg, li diġa` kienu jeżistu.

KUNSILLI LOKALI - MDINA

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 1066 u l- mistoqsijiet supplimentari fejn il-Ministru qal li sarulu protesti li "kienu jikkonċernaw bażikament xi tnaqqis fl-allokazzjoni għas-sena 1997/1998" mill-Kunsilli tax-Xgħajra, ta' San Lawrenz u ta' l-Imdina; jista' l-Ministru jgħid jekk mid-29 ta' Jannar 1997 meta huwa wieġeb għall- imsemmija mistoqsijiet, dawn il-kunsilli kitbux dwar "xi talbiet" u jekk iva, x'kienet it-tweġiba mogħtija?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mid-29 ta' Jannar, 1997 u minn fost dawk il-kunsilli lokali ndikati fil-mistoqsija tiegħu l-Kunsill ta' l-Imdina biss kiteb fejn ta' indikazzjonijiet ta' l- ispejjeż relatati mal-funzjonijiet tal-kunsill.

DIPARTIMENT TAX-XOGĦOL - KUNTRATTI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 2739 dwar "kuntratti" u mhux "kuntratti" ma' l-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol u t- tweġiba mogħtija fis-seduta tal-11 ta' Frar, 1997, jista' l-Ministru jgħid jekk id-Dipartiment tax-Xogħol irċevix almenu xi korrispondenza mill- Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol u jekk irċeva xi tweġibiet, ingħataw?

ONOR.

EDWIN GRECH: Id-Dipartiment tax-Xogħol ma rċieva ebda korrispondenza mill-ILO minn Novembru 1996 sal-lum.

Madankollu ttieħdu passi permezz tal-Ministeru tal-Affarijiet Barranin biex din l- Organizazzjoni tibda tindirizza il-korrispondenza tagħha lid-Direttur tax- Xogħol permezz tal-Ministeru tal-Ħarsien Soċjali.

KUMPANNIJI - STOCK EXCHANGE

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru ta' l-Ekonomija u l- Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid liema korporazzjonijiet u kumpanniji kkontrallati mill-Gvern, direttament jew indirettament, għandhom ishma f'kumpanniji kwotati fuq l-istock exchange u għal kull korporazzjoni/kumpannija jindika l-mument ta' ishma, t-tip kemm u meta nxtraw?

ONOR.

LINO SPITERI: Naħseb li l-Onor Sinjur jifhem li, kif ingħatajt il- parir, l-informazzjoni mitluba hi ta' natura li ma tingħatax b'dan il-mod.

Barra minn hekk fejn il-listi tax-shareholders huma pubbliċi dawn jista' jarahom bil-mod propizju minn hu interessat.

Dettalji oħra li talab l-Onor Interpellant ma jidhirlix li huma tat-tip li jingħataw b'dan il-mod.

LOCAL COUNCILS CONTRACT UNIT

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jidhirlu l-Ministru li tkun ħaġa tajba li l-Local Councils Contract Unit jgħaddi taħt id-dikasteru tiegħu biex b'hekk il-kunsilli lokali jistgħu jirriferu għand dipartiment wieħed u mhux tnejn kif hemm illum?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma naqbilx li l-Local Councils Contract Unit għandu jgħaddi taħt id-dikasteru tiegħi.

TAXXI INTERNI - TAXXI

L-ONOR.

TONY ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Ekonomija u l- Finanzi: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm kienu mħallsa flus: (a) Boll ta' Atti - trasferimenti inter vivos f'Jannar, 1997; (b) Provisional Capital Gains Tax - f'Jannar 1997; (c) Bolli ta' Atti - Dikjarazzjonijiet b'Causa Mortis?

Kif jikkompara dawn ma' l-istess perjodu (Jannar) 1996?

ONOR.

LINO SPITERI: Matul Jannar 1996 l-ammont ta' flus li tħallsu f'Provisional Capital Gains kien ta' Lm488,494 filwaqt f'Jannar 1997 kien ta' Lm354,321.

Taxxa fuq dokumenti (boll) miġbura fil-perjodi msemmija tammonta kif ġej:

Perijodu Trasferimenti Trasferimenti inter vivos causa mortis

Jannar 1996 Lm578,888 Lm45,848 Jannar 1997 Lm698,269 Lm54,113

QRATI - NOTI TA' INSINWA

L-ONOR.

TONY ABELA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm kien hemm Noti ta' Insinwa matul Jannar 1997?

Kemm minn dawn kienu ta:- (a) Trasferimenti b'Causa Mortis; (b) Trasferimenti ta' proprjeta' mill-Gvern/Awtorita' tad- Djar; (c) Testmenti?

Kif jikkomparaw dawn ma' l-istess perjodu fil-1996?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li Noti ta' Insinwa matul Jannar 1997 kien hemm 1363 filwaqt li fl-1996 kien hemm 2107.

Minn dawn in-Noti ta' l-Insinwa f'Jannar 1997 106 kienu trasferimenti b'Causa Mortis mentri f'Jannar 1996 dawn kienu 109.

Ma tinżamm ebda statistika kemm daħlu testmenti kull xahar peress illi din l- istatistika tingħata kull sena, filwaqt li ma tinżamm ebda statistika dwar trasferimenti ta' proprjeta' mill-Gvern/Awtorita' tad-Djar.

GĦAJN QAJJED - XIRI TA' POSTIJIET

L-ONOR.

TONY ABELA staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm fadal postijiet/flats f'Għajn Qajjed Government Flats/Housing Estate li ma ġewx mixtrija mill-persuni b'residenti fihom, u liema huma?

Kemm titħallas kera fuq kull wieħed minn dawn?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Peress li l-amministrazzjoni ta' proprjeta' tal- Gvern taqa' taħt id-Dipartiment ta' l-Artijiet, din il-mistoqsija l-aħjar issir lill-Ministru responsabbli mid-Dipartiment ta' l-Art.

L-Awtorita' tad- Djar għandha records biss ta' dawk il-proprjetajiet li ġew trasferiti lill- inkwilini tagħhom taħt skemi varji biex tħajjar inkwilini f'proprjeta' tal- Gvern jsiru sid darhom.

RABAT - POSTIJIET TAL-GVERN

L-ONOR.

TONY ABELA staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jinforma lill-Kamra kemm fadal postijiet fl-Għerixiem Government Flats, Rabat Malta li għadhom b'kera u ma nxtrawx?

Liema huma?

ONOR.

L-Awtorita' tad-Djar għandha records biss ta' dawk il-proprjetajiet li ġew trasferiti lill-inkwilini tagħhom taħt skemi varji biex tħajjar inkwilini f'proprjeta' tal-Gvern isiru sid darhom.

DIPARTIMENT TA' L-ARTIJIET - KOMPUTERIZZAZZJONI

L-ONOR.

TONY ABELA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra x'tip ta' komputerizzazzjoni qegħda/se tintuża fil-Land Department?

Meta hija maħsuba li se titlesta?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Xi wħud mill-funzjonijiet tad-Dipartiment ta' l- Artijiet diġa huma komputerizzati.

Dawn huma ir-Registry, is-sistema tal- ġbir tal-kera, Inventarju tal-Proprjeta tal-Gvern (eskluża dik tal-Att IV/1992) li barra li juri dettalji tal-proprjeta jagħti wkoll informazzjoni kif din il-proprjeta llum hi mogħtija.

Bħal issa qed jitfassal programm biex jiġbor l-informazzjoni kollha relattiva għal akkwist ta' art.

Dan il- programm għalkemm baqalu xi xogħol wasal fl-istadju li d-dipartiment issa jista' jibda' jiġbor l-informazzjoni relattiva biex din tiġi input u wara trial period żgħir jitkompla.

Billi l-informazzjoni trid tinġabar mill- files relattivi u records oħra hu mistenni li d-data capture għandu jieħu żmien twil mhux ħażin.

Hu wkoll ippjanat li fid-dipartiment tidħol GIS.

Fil-fatt diġa nxtara parti mill-apparat relattiv bil-għan li din is-sistema tibda' tiġi użata.

BEACH CLEANERS

L-ONOR.

TONY ABELA staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm assenjati li jaħdmu fis-segwenti bajjiet: Għadira Bay; Xemxija Bay; Golden Sands Bay; Għajn Tuffieħa Bay (taħt ir-Riviera Hotel); Ġnejna Bay; Armier Bay; Little Armier Bay; Pretty Bay u x'inhuma l- ħinijiet ta' dawn u fejn jirrapportaw għax-xogħol?

ONOR.

KARMENU VELLA: In-numru ta' beach cleaners assenjati fil-bajjiet li semma l-Onor Interpellant huwa kif ġej.

|Għadira |9 | |Xemxija |4 | |Ġnejna/Għajn |9 | |Tuffieħa/Golden Bay| | |Armier u Little |9 | |Armier | | |Pretty Bay |10 |

Dawn jirraportaw għax-xogħol fuq il-lant tax-xogħol tagħhom.

Rigward il-ħinijiet tagħhom irrid ngħid li b'arranġamenti speċjali taħt l- Amministrazzjoni Nazzjonalista dawn qed jaħdmu b'sistema ta' mqieta.

F'ċerti każi jibdew fis-7.00 a.m. u jieqfu x'ħin ikun lest ix-xogħol assenjat lilhom.

SPTAR SAN LUQA - PAZJENTI

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew trasferiti pazjenti mill-isptarijiet u kliniċi privati fl-iSptar San Luqa matul is-sena 1995 u 1996?

Liema kienu l-kliniċi u l-isptarijiet?

Liema kienu dawn il-kliniċi u sptarijiet privati?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: L-informazzjoni li talab l-Onor.

Interpellant ma tiġix miġbura.

VAT - REFUND TAL-VAT

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l-Ekonomija u l- Finanzi: Jista' l-Ministru jippubblika addenda mal-White Paper for a Better Tax System dwar kif l-importaturi u r-retailers se jieħdu lura l-ammont ta' VAT li diġa' ħallsu għall-istocks li għandhom fil-pussess tagħhom meta s- sistema ġdida tidħol fis-seħħ?

ONOR.

LINO SPITERI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li sakemm tibqa' fis-seħħ il-Liġi tal-VAT il-ħlas u pagamenti lura jsiru kif hemm provdut fil-liġi.

AWTORITA' SANITARJA - SKART

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 3084 li oriġinarjament kienet saret lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja u li issa ġiet riferuta lilek, ċioe' l-Gvern għandu xi informazzjoni dwar jekk fil-pajjiż hawnx toxic waste maħżun minn xi manifatturi lokali?

Jekk fl-affermattiv, x'passi qegħdin jittieħdu dwar leakages u proper storage?

Qiegħed isir xi survey mill-Occupational Health Inspectors f'azjendi f'Malta biex jaraw jekk hemmx minn dan l-industrial toxic waste u x'qegħdin jagħmlu bih?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-immaniġġjar ta' skart industrijali li parti minnu huwa tossiku huwa rregolat mill-Awtorita' Sanitarja permezz ta' Regolament 44 f'Att Legali 52 tal-1986.

Minn stħarriġ li jsir minn żmien għal żmien mid-Dipartiment ta' l-Ambjent ma jirriżultax li hawn toxic waste maħżun minn xi manifatturi lokali għajr xi materjal li fihom PCB's u kwantita' ta' asbestos maħżun fil-Power Station antika ta' Kordin.

Id-Dipartiment tal-Waste Management Implementation ukoll għandu kwantita' ta' mercury batteries li huma miġbura taħt l-iskema għall-ġbir ta' batteriji użati.

Dawn il-materjali kollha huma maħżuna taħt kondizzjonijiet xierqa u fil- kura ta' nies responsabbli.

TOROQ - TRASPORT TA' MERKANZIJA DOMESTIKA

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 3086 li oriġinarjament kienet saret lill-Ministru għat- Trasport u Portijiet u li issa ġiet riferuta lilek ċioe' jgħid jekk hemmx xi ħsieb li l-mezzi tat-trasport u merkanzija domestika ta' ġarr ta' materjal għal bini u affarijiet simili jiġi ndikat lilhom l-ammont ta' piz li jistgħu jġorru minħabba li ċertu toqol mhux rakkomandabbli għat-toroq tagħna?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Is-survey u r-rapport dwar l-axle loads u l- impatt li għandhom fuq il-wiċċ tat-triq tlesta.

Id-Dipartiment tat-Toroq, il-Pulizija u l-Bord għal-Kontroll tat-Traffiku jridu jikkonsidraw l- informazzjoni miġbura sabiex ikunu jistgħu jitfasslu guidelines biex jiġi rregolarizzat dan l-aspett tat-trasport.

PITKALIJA - ĦASIL TA' KAXXI

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid b'liema sistema qed isir il-ħasil tal-kaxxi fil- Pitkalija?

Jekk il-każ hu li l-makna tal-ħasil tinsab bil-ħsara, jista' l- Ministru jgħid fiex tikkonsisti l-istess ħsara, kemm ilha u meta se tiġi rranġata l-istess ħsara?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Kif jaf l-Onor.

Interpellant, matul dawn l-aħħar snin il-kaxxi l-kbar qatt ma kienu jinħaslu għax il-makna tal-ħasil li qabel kienet taħdem bil-gass u mbagħad inqalbet għall-elettriku qatt ma kienet armata biex taħsel il-kaxxi l-kbar.

Sfortunatament qatt ma kienet tlaħħaq mad-domanda u dan b'detriment illi l-bdiewa kien ikollhom il-kaxxi l-kbar maħmuġin.

Fil-preżent għaddejjin b'diskussjonijiet biex isir titjib fis-sistema tal- ħasil u tal-ħażna tal-kaxxi, bil-għan li l-bdiewa ikunu moqdija kif jixraq.

SAJJIEDA

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Peress li l-Ministru qal fil-Parlament li waħda mill-koperattivi tas- sajjieda "iffaċċjat disfatta" matul l-Amministrazzjoni Nazzjonalista (1987 - 1996), jista' l-Ministru jgħid fiex jikkonsistu id-disfatti li l-istess koperattiva kellha tiffaċċja?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nissuġġerixxi li l-Onor.

Membru jiltaqa' mal-membri tal-koperattiva biex dawn ikunu jistgħu jinformawh huma stess bil-problemi li kienu qegħdin jiffaċċjaw sforz il-firda li kienet inħolqot fost is- sajjieda membri taż-żewġ koperattivi fi żmien il-Gvern Nazzjonalista.

TRASPORT U PORTIJIET - TRANSFERS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid kemm seħħew transfers fil- korporazzjonijiet/awtoritajiet/kumpanniji li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħu mis-17 ta' Jannar, 1997 'il hawn?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena informat li mis-17 ta' Jannar, 1997 sal- lum sar transfer wieħed fil-korporazzjonijiet, awtoritajiet, kumpaniji li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-ministeru tiegħi.

Tajjeb li wieħed jinnota li dan it-transfer sar fuq talba mill-individwu stess.

MINISTERU TAX-XOGĦLIJIET - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm seħħew transfers fil-korporazzjoni/korporazzjonijiet li jaqgħtu taħt ir-responsabbilta' tiegħu mis-17 ta' Jannar, 1997 'il hawn?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Mis-17 ta' Jannar 1997 seħħew dawn it-transfers ġewwa il-Korporazzjoni ta' l-ilma.

Esterni : Transfer wieħed għall-Ministeru tat-Turiżmu.

Interni : Transfer wieħed mis-Sezzjoni ta' l-Engineering għas-Sezzjoni tal-Produzzjoni.

DJAR - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l-Ministru jgħid kemm seħħew transfers fl-Awtorita' tad-Djar mis-17 ta' Jannar, 1997 'il hawn?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Ma sar l-ebda transfer mill-Awtorita' tad-Djar mis- 17 ta' Jannar 1997 sal-lum.

DIPARTIMENT TA' L-EKONOMIJA U FINANZI - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Ekonomija u l- Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm seħħew transfers fil- korporazzjonijiet/kumpanniji/aġenzji li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħu mis-17 ta' Jannar, 1997 'il hawn?

ONOR.

LINO SPITERI: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

OPM - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm seħħew transfers fil-korporazzjonijiet/aġenzji li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħu mis-17 ta' Jannar, 1997 'il hawn?

ONOR.

ALFRED SANT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.