MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 110 It-Tnejn, 28 ta' Lulju, 1997 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 110

It-Tnejn, 28 ta' Lulju, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 28 ta' Lulju, 1997

WERREJ MINUTI 465

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI 465

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 471

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SIGURTA' SOĊJALI

SOCIAL SECURITY (AMENDMENT) BILL (IT-TIENI QARI) 472

AĠĠORNAMENT 498

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 504

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB 515

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 109 li saret fit-28 ta' Lulju, 1997 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI

WSC - SAN PAWL IL-BAĦAR - XOGĦOL FUQ MAIN

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar meta huwa mistenni li jsir ix-xogħol ta' resurfacing fuq il-main ta' Triq San Pawl f'San Pawl il-Baħar?

X'qed iżomm milli jitlesta dan ix-xogħol?

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru Mingħajr Portafoll fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru) (f'isem il-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Bħalissa qegħdin isiru taħditiet kordinati mill-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar dwar il-possibbilta' li t-triq kollha fil-wisa' tagħha tingħata wiċċ ġdid.

F'dan ir-rigward il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma qablet li tagħti kontribuzzjoni finanzjarja għall-wisa' tat-trinka.

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): L-Onor.

Ċensu Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, fil-fatt id-diskussjonijiet bejn il- Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar, il-Water Services Corporation u d- Dipartiment tax-Xogħlijiet ilhom sejrin għal kważi tmien xhur.

Jista' l- Ministru jara li x-xogħol fuq din it-triq jitlesta peress li hija t-triq prinċipali ta' San Pawl il-Baħar u minnha jgħaddu l-karozzi tal-linja?

Ta' min jgħid li diġa' kien hemm sospensjoni tas-servizz tal-karozzi tal-linja għal ċertu żmien u milli jidher qegħdin nerġgħu nersqu għal sospensjoni oħra.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Se nressaq dan l-ilment lill-ministru konċernat.

IMPJIEGI - NISA MIŻŻEWĠIN

L-ONOR.

JOE ABELA (f'isem l-Onor.

Karl Chircop) staqsa lill- Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hawn nisa miżżewġin jaħdmu part-time u fulltime sena b'sena bis-servizz ċivili u fil- privat matul dawn l-aħħar għaxar snin?

Kemm hawn koppji miżżewġin b'kollox?

ONOR.

EDWIN S. GRECH (Ministru tal-Ħarsien Soċjali): In-numru ta' nisa miżżewġin li jaħdmu fis-servizz ċivil u fil-privat f'dawn l-aħħar għaxar snin kien kif ġej:-

|Perijodu |Fullti|Part-Tim| | |me |e | |Dicembru |11,390|N/A | |1987 | | | |Dicembru |11,615|N/A | |1988 | | | |Dicembru |11,877|N/A | |1989 | | | |Dicembru |12,193|N/A | |1990 | | | |Dicembru |12,716|N/A | |1991 | | | |Dicembru |12,767|2,702 | |1992 | | | |Dicembru |12,677|2,850 | |1993 | | | |Dicembru |12,340|3,411 | |1994 | | | |Dicembru |12,036|4,825 | |1995 | | | |Dicembru |12,158|5,616 | |1996 | | | |April |12,701|5,985 | |1997 | | |

Għar-rigward ta' l-aħħar parti tal-mistoqsija, il-Korporazzjoni tax- Xogħol u Taħriġ ma żżommx statistika fuq kemm hawn koppji miżżewġin.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Jean Pierre Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: X'inhi l-politika tal-Gvern sabiex aktar nisa miżżewġin ikollhom l-opportunita' li joħorġu jaħdmu?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Grech.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Il-Gvern ma jindaħalx u dawk li jridu joħorġu jaħdmu joħorġu jaħdmu.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Kif inhi magħmula d-domanda, din tagħmel distinzjoni bejn dawk li jaħdmu mal-gvern u dawk li jaħdmu mal-privat u l-Ministru ta ċifri globali.

Jista' jgħidilna kemm minn dawn il-persuni jaħdmu mal-gvern u kemm jaħdmu mal-privat u x'xogħol normalment jagħmlu?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmilli mistoqsija bil-miktub u nkun nista' nagħtih l-informazzjoni li qed jitlob.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Jiena għamilt din il-mistoqsija għas- sempliċi raġuni li nemmen li aktar ma jkun hemm nies jaħdmu, aktar se titjieb is-sitwazzjoni finanzjarja tal-pajjiż.

Għaldaqstant sinċerament nixtieq inkun naf kif din il-problema qiegħda tiġi tackled mill-Gvern.

Skond l-informazzjoni li ngħatat, f'għaxar snin kien hemm żieda ta' 1,000 mara miżżewġa jaħdmu fulltime, pero' nemmen li jekk il-Gvern ikun jista' jagħmel policy għat-tul f'dan il-qasam żgur li dan in-numru jiżdied b'mod qawwi.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Madam Speaker, il-Gvern Laburista m'hu se jimbotta lil ħadd sabiex joħroġ jaħdem.

Li għidna fuq in-nisa tad-dar huwa li ma nixtiqux li dawn ikollhom joħorġu jaħdmu minħabba l-għoli tal-ħajja.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, ladarba l-Ministru semma l-għoli tal- ħajja, jista' jgħidilna x'inhi r-raġuni li n-nisa miżżewġa li jaħdmu fulltime komplew jiżdiedu?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Beħsiebni ngħid lill-ETC sabiex tagħmel studju dwar dan il-fattur sabiex naraw x'inhi r-raġuni vera għaliex dan in-numru kiber.

FAĊILITA' KORRETTIVA - U L-ETC

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'ħidma qed tagħmel l-ETC fil-Faċilita' Korrettiva ta' Kordin?

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Il-Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ kompliet bil- ħidma tagħha fir-rigward tal-Faċilita' Korrettiva ta' Kordin.

L-uffiċjal li jieħu ħsieb is-supported employment unit - kif inhija magħrufa - fi ħdan il-korporazzjoni jżur il-faċilita' minn żmien għal żmien u jintervista persuni li jkunu waslu biex jiskontaw is-sentenza tagħhom.

Dan isir biex jinstabilhom xogħol fl-iqsar żmien possibbli.

Biex jagħmel dan, l-uffiċjal jista' juża waħda miż-żewġ skemi li għandu għad- dispożizzjoni tiegħu, jiġifieri employment training placement scheme u l-on- line scheme.

Fil-fatt din il-ġimgħa, persuna li għadha kemm skontat sentenza se titpoġġa fuq l-on-line scheme ma' employer bil-ħsieb li l- impjieg isir permanenti wara ż-żmien ta' taħriġ.

F'Lulju l-ETC se torganizza kors fuq is-saħħa u s-sigurta' fuq il-post tax-xogħol fid-diviżjoni 7 tal-Fakulta' Korrettiva ta' Kordin.

F'Awissu se jibda kors fuq kif wieħed għandu jfittex xogħol u dwar kif iġib ruħu waqt intervista għax-xogħol.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Jiġifieri bħalissa l-ETC m'hi qiegħda torganizza l- ebda kors fil-Faċilita' Korrettiva ta' Kordin?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Grech.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Qabel ma tagħmel kors trid tipprepara għalih u allura naħseb li qegħdin jppreparaw il-korsijiet li semmejt.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Cassar.

ONOR.

JOE CASSAR: Jiġifieri f'dawn l-aħħar xhur l-ETC m'għamlet l-ebda preparazzjoni jew tħejjija għal dawn il-korsijiet?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Dan m'huwiex korrett, Madam Speaker.

L-ETC għamlet ħafna preparamenti u għamlet ħafna korsijiet.

ETC - QTUGĦ MIR-REĠISTRU

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'taħriġ ġie offrut lill-persuni li ġew maqtugħa mir-reġistru mill-ETC matul ix-xahar ta' Mejju minħabba li ma aċċettawx taħriġ?

Jista' l-Ministru jgħid kemm min-nies maqtugħa minħabba r-raġuni msemmija għamlu appell quddiem il-bord nazzjonali għax-xogħol?

ONOR.

EDWIN S. GRECH: It-taħriġ li ġie offrut lill-persuni li ġew maqtugħa mir-reġistru mill-ETC matul ix-xahar ta' Mejju minħabba li m'aċċettawx taħriġ hu kif ġej:

|driver/delivery course | 7 | |office skills course | 7 | |literacy/gardening | 8 | |course | | |computer course |18 | |TIG welding course | 2 | |retail skills course | 8 | |adv. spray painting | 1 | |course | | |sage course | 3 | |wages clerk course | 2 |

In-numru ta' persuni li appellaw quddiem il-bord nazzjonali tax-xogħol minħabba li m'aċċettawx taħriġ kien ta' 25.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, il-Ministru semma literacy/gardening course.

Jista' jillumina li din il-Kamra x'tip ta' kors hu dan?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Grech.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Il-gardening course ma naħsibx li għandi bżonn nispjega x'inhu - anzi naħseb li l-Onor.

Ċensu Galea jgħallimni fuqu! - pero' l-persuni li jattendu għal dan it-tip ta' kors ikunu nies li ma jkollhom skola ta' xejn u allura jitgħallmu jaqraw u jiktbu bil-Malti u bl- Ingliż.

UE - AKKADEMJA MEDITERRANJA TA' L-ISTUDJI DIPLOMATIĊI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jagħti ċifri ta' kif intnefqu flus mogħtija lill-Akkademja Mediterranja ta' l-Istudji Diplomatiċi mill-Unjoni Ewropea mill-1995 'il hawn?

Lil min u għalxiex ingħataw?

Jista' jqiegħed kopja tal-ftehim li saru bejn l-istess akkademja u l-UE fl-aħħar tliet snin?

ONOR.

EVARIST BARTOLO (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Id-dettalji li qed jitlob l-Onor.

Interpellant huma kif ġej:

(i) 30 ta' April 1996 - żjara mill-istudenti ta' kif jaħdem Brussels - ECU 13,452

(ii) 9 ta' Lulju 1996 - żjara mill-istudenti ta' kif jahdem Brussels - Lm5819.79

(iii)16 ta' Lulju 1996 - Euro-Med Information and Training Programme fejn tħarrġu f'Malta 'l fuq minn 100 diplomatiku barrani minn 27 pajjiz differenti - ECU 182,260 (iv) 11 ta' Dic '96 - Euro-Med Internet Forum fejn 27 ufficcju diplomatiku tal-pajjiżi membri tal-Euro-Med partnership jingħataw servizz u fejn isir zvilupp għal dawn il-membri fil-qasam tal-Internet - ECU 40,000

Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra wkoll l-ittri mill-EU li jispeċifikaw il-ftehim għal dawn l-attivitajiet.

Fil-każ taż-żjara għal Brussels tad-9 ta' Lulju, 1996 il-ftehim kien wieħed verbali bejn id-Direttur ta' l-Akkademja u d-Direttur Ġenerali I B tal-Kummissjoni Ewropea.

ETC - QTUGĦ MIR-REĠISTRU

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid xi stħarriġ qed isir mill-ETC biex tinstab ir- raġuni għaliex in-numru ta' nies li qed jieqfu jirreġistraw minn jeddhom qiegħed dejjem jiżdied meta dan in-numru ma jaqbilx man-numru ta' nies li qed isibu mpjieg?

ONOR.

EDWIN S. GRECH: L-Onor.

Interpellant suppost jaf li informazzjoni bħal din qatt ma nġabret mill-ETC.

Ir-raġunijiet prinċipali għal dawn huma li:

i) il-prinċipal ta' min isib jaħdem idum ma jibgħat l-engagement form ta' l-impjegati ġodda li jimpjega;

ii) ikun hemm numru ta' reġistranti li jieqfu jirreġistraw għal raġunijiet ta' bdil ta' status soċjali; u

iii) ikun hemm numru ta' reġistranti li jagħżlu li jibdew jaħdmu b'mod illegali biex ma jħallsux il-kontribuzzjonijiet tas-sigurta' soċjali.

Għalhekk dejjem ikun hemm id-diskrepanzi li rrifera għalihom l-Onor.

Interpellant fil-mistoqsija tiegħu.

Minkejja dan kollu, ninsab informat li l-uffiċċjali tal-korporazzjoni qegħdin jistħarrġu mezz effettiv biex isiru tracer studies tan-numru residwu ta' nies li jieqfu jirreġistraw kull xahar.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Jaf il-Ministru li min jimpjega nies suppost li jinforma lill-ETC mill-ewwel ġurnata li jibdew jaħdmu?

Jaf li suppost jieħu passi kontrihom jekk dan ma jsirx?

Barra minn hekk, il-Ministru semma affarijiet oħra llegali.

X'passi qed jieħu dwarhom?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Grech.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Dwar l-ewwel parti tad-domanda naf x'irid isir daqskemm jaf l-Onor.

Interpellant.

Fil-fatt ladarba dan mhux qed isir, l- ETC se tesiġi li jibda jsir hekk.

Barra minn hekk l-ETC se taħdem biex kemm jista' jkun tnaqqas l-abbuż ta' nies li m'humiex qegħdin jaħdmu bil- ktieb tax-xogħol.

PROTOKOLL FINANZJARJU MALTA - ITALJA

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent: B'riferenza għat-tweġiba għall- mistoqsija parlamentari tiegħi numru 7408, jista' l-Ministru jgħid liema dipartimenti, aġenziji governattivi jew organizzazzjonijiet huma responsabbli mill-implimentazzjoni ta' dawk il-proġetti approvati?

Jista' jgħid ukoll kemm hu maħsub li se jqum kull proġett approvat?

ONOR.

GEORGE VELLA (Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): L-informazzjoni dwar min huwa responsabbli mill- implimentazzjoni tal-proġetti approvati, kif ukoll l-ammont ta' kemm huwa maħsub li se jqum kull proġett, qiegħda titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

PORT IL-KBIR - PJAN LOKALI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent: B'riferenza għall- ewwel parti tal-mistoqsija parlamentari numru 7572 - oriġinarjament kienet saret lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet - jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhu l-ħsieb tal-Gvern rigward il-proposta fil-pjan lokali għall- Port il-Kbir, Floriana Policies, GF12, rigward l-introduzzjoni ta' pedestrian footbridge fi Triq Nazzjonali fil-viċinanza ta' Pjazza Robert Sammut, fil-Furjana u dwar il-possibbilta' ta' kompetizzjoni internazzjonali sabiex il-pjanti jkunu ta' l-ogħla kwalita'?

ONOR.

GEORGE VELLA: Il-proposti msemmija huma parti mill-policy li titkellem dwar l-idea li tiġi stabilita heritage trail fil-Furjana.

Biex din l-idea taħdem aħjar u tkun aktar possibbli, il-pjan lokali jissuġġerixxi li jsir dan il-pont f'livell aktar għoli mit-triq.

B'hekk ikun possibbli li wieħed jaqsam it-triq fil-kwiet mingħajr il-periklu tat- traffiku.

Peress li l-pjan lokali għadu fi stadju ta' abbozz, l-Awtorita' ta' l- Ippjanar qiegħda tirċievi suġġerimenti fuq il-proposti kollha li fih il- pjan, fosthom dawk imsemmija f'din il-mistoqsija.

Għaldaqstant wara li jiġi adottat il-pjan lokali għall-Port il-Kbir, il-Gvern 'il quddiem għad irid jifformola l-proċess kif din il-policy tkun tista' tiġi attwata.

PA - POSTIJIET SKEDATI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent: B'riferenza għat-tweġiba għall- mistoqsija parlamentari tiegħi numru 7465, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid meta hu maħsub li tiġi ppubblikata lista tal-postijiet kollha skedati sal-lum?

Meta huwa maħsub li dan it-tagħrif jitpoġġa fuq il-web site ta' l- awtorita'?

ONOR.

GEORGE VELLA: Il-pubblikazzjoni se tkun parti mill-handbook.

Sadanittant beda xi xogħol preliminari biex jitpoġġa fuq il-web site ta' l- awtorita'.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Pullicino, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid meta hu maħsub li jitpoġġa fuq il-web site ta' l-awtorita'?

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, naħseb li l-kollega tiegħi jaf li diġa' hemm web site tal-Planning Authority fuq l-internet.

Din hija xi ħaġa li ormai ilha li ġiet launched xi ftit xhur mhux ħażin pero' d-data eżatta ma nafx ngħidlu x'inhi.

Jekk kemm-il darba jrid jagħmel mistoqsija aktar fid-dettall, nirrispondihielu bil-qalb kollha.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Francis Zammit Dimech, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-Ministru semma l-handbook.

Hemm target date għall-ħruġ ta' dan il-handbook?

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Biex inkunu qegħdin niftehmu, naħseb li hawnhekk qegħdin nirriferu għall-handbook tal-policies, general conditions u proċeduri.

Jiena nformat li dan qiegħed jiġi kkompilat b'rata mgħaġġla mhux ħażin.

Proprju dalgħodu tkellimna fuq xi wħud minn dawn il-policies u peress li l-konċett tagħna huwa li dan ikun a loose-leaf handbook, dan ifisser li dan irid jiġi kkompilat.

Jien ma nħobbx nagħti dati dwar meta se jkun lest għaliex dan ma jiddependix minni imma mill-awtorita' pero' qiegħed nimbotta kemm jista' jkun għax dan huwa parti mil-liġi u, biex ngħid hekk, huwa kważi l-bażi tal-ftehim tal-liġi li tagħha qiegħed nippreżenta l-emendi.

Jiena nispera li jkun lest sa mhux aktar tard minn ġimgħatejn oħra, pero' din hija a wild guess.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Filwaqt li naħseb li hija idea tajba ħafna li dan il- handbook ikun loose-leaf, għax huwa l-uniku mezz effettiv kif jinżamm aġġornat, jista' l-Viċi Prim Ministru jilqa' s-suġġeriment - jekk mhux diġa' ġie kkonsidrat - li jkun hemm sistema ta' sottoskrizzjonijiet ma' l- Awtorita' ta' l-Ippjanar għall-emendi?

Għaliex inkella, bħalma jiġri ħafna drabi fil-liġijiet, ħlief sistema privata mmexxija minn kumpannija privata li tagħmel l-emendi fuq sistema loose-leaf ma jkollniex.

GĦalhekk jiena naħseb li huwa importanti ħafna li jkollna xi ħaġa ta' dan it-tip.

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, l-idea tal-loose-leaf handbook biex kull min huwa nteressat ikun jista' jagħmel riferenza għalih naqbel ħafna magħha.

Naqbel ukoll mas-suġġeriment li qed jagħmel il-kollega tiegħi u jekk hemm bżonn dan ninkorporawh ukoll ħalli jkun parti mill-ftehim li għad irid isir.

B'hekk min jixtri l-handbook awtomatikament isir subscriber u jibagħtulu s-supplements.

Dan bħalma jiġri fil-qasam ta' l-avjazzjoni - din semmejtha dalgħodu u għidt ukoll li jien authorised examiner tal-piloti - u l-Federal Aviation Authority ta' l-Amerka u s-Civil Aviation Authority ta' l-Ingilterra jibagħtulek updates kontinwi u taqla' u ddaħħal il- faċċati.

Dan huwa suġġeriment tajjeb u naċċettah.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Pullicino.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Apparti li kien hawn mistoqsija supplimentari rigward il-manual tal-policies li nittama li fl-aħħar joħroġ - għaliex għal mistoqsija parlamentari oħra konna ngħatajna tweġiba li se joħroġ sa l- aħħar ta' Mejju u s'issa għadu ma ġiex ippubblikat - il-lista tal- postijiet skedati tista' titpoġġa fuq il-web site li għandha l-Planning Authority?

Li din għandha web site kont naf imma għallinqas naħseb li għandu jkun hemm daqsxejn aktar materjal li wieħed jista' juża aktar milli informazzjoni ġenerika.

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, dawn huma kollha suġġerimenti tajbin u pożittivi u għalhekk li qed inżomm lura milli nagħti data dwar meta se jkun lest dan il-handbook.

Kif kont qed ngħid dan mhux jiena nikkompilah imma qiegħed nimbotta lil min jikkompilah biex ix-xogħol isir.

Dawn jafu li jridu joħorġuh pero' ma tistax tgħid li dan irid joħroġ sat-tali data.

Jiena m'għandix dubju li l-Planning Authority tkun qed tismagħhom dawn l- affarijiet pero' sakemm naf li dak li qbilna fuqu fl-aħħar mill-aħħar se jkun available .....

Jiena nemmen fit-time frames pero' ladarba dan m'huwiex isir fid-dipartiment tiegħi ma nistax nesiġi li joħroġ fit-tali data.

F'dan il-każ, biex ngħid hekk, irrid nitlob bl-edukazzjoni kollha.

Rigward li l-lista ta' bini skedat tkun qiegħda fuq il-web site ma narax li hemm xi problema kbira għaliex dawn diġa' huma kkompilati u kulma jrid isir huwa li jiġu mitfugħin fuq il-web site ta' l-awtorita'.

Dan ukoll huwa suġġeriment utli.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Pullicino.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Nixtieq nagħmel ukoll is-suġġeriment - j'Alla jgħaddi lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar - li għal dik li hija korrispondenza mal-periti, din issir bl-E-mail.

B'dan il-mod la naħlu karti u niffrankaw anke l-ħin.

Naf li x-xogħol għat-trasferiment ta' l-informazzjoni għar- rigward ta' l-iskedar kif ukoll tal-manual jista' jieħu aktar ħin pero' kulma jrid isir huwa li jikkopjaw il-file fuq diskette u jitgħuh fuq il-web site.

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Dan li qed jgħid l-Onor.

Pullicino aktar iġegħelni nirrifletti kemm huma bżonnjużi dawk l-emendi li qegħdin nitkellmu fuqhom għaliex dawn l-affarijiet m'għandux jidħol fihom il-ministru.

Dawn huma affarijiet amministrattivi li jsiru minn organizzazzjoni li għandha biżżejjed knowledge tas-sistemi tal-lum bħall-internet, web sites, home pages u affarijiet bħal dawn.

Jiġifieri din hija proċedura tagħhom u mhux tiegħi.

Irrid ngħid li jiena għandi daqsxejn riserva fuq l-E-mail, fis-sens li din hija xi ħaġa transitorja u li tintilef jekk inti ma tipprintjahiex.

Meta għandek l-ittri għandek il-korrispondenza reġistrata u għandek riferenza, imma jekk tkun fuq l-E-mail biss taf ma tasalx jew whatever.

Jiena nistqarr l-injoranza tiegħi f'dan is-suġġett għaliex żgur li m'iniex xi espert tal-computer pero' fl-istess ħin dawn huma affarijiet li l-Kamra tal-Periti u l-Planning Authority - li jiena ftaħart u sodisfatt li qarribthom flimkien u suppost li jkun hemm djalogu kontinwu għaddej bejniethom - għandhom jarawhom flimkien u jekk inhi teknikament feasible u aċċettabbli li ssir, allura m'hemmx għalfejn jidħol il-ministru fiha u japprovaha hu.

Jiena naqbel ma' l-Onor.

Pullicino li din hija purament amministrazzjoni li trid taġġorna ruħha għas-sistemi moderni tal-lum u kemm ili fil-ministeru rrealizzajt li ħafna mill-korrispondenza ma' l-ambaxxati barra mal-ministeru ssir bl-E-mail.

Din hija xi ħaġa tajba u żvilupp fit- teknoloġija moderna li jkun iblah min ma jtuilizzahx, imma fl-istess ħin m'għandux ikun il-ministru li jgħid lill-awtorita' li trid tikkorrispondi mal-periti bl-E-mail.

Dawn iridu jirranġaw bejniethom huma.

Barra minn hekk issa se jkun hemm il-users' committee fejn ir- rappreżentant tal-Kamra tal-Periti jista' jwassal dawn is-suġġerimenti u proposti u j'Alla jkun hemm qbil u jiġu adottati.

Iktar ma jkun hemm effiċjenza aktar inkunu kuntenti lkoll kemm aħna.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għat-tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Brincat.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

LEO BRINCAT (Ministru tal-Finanzi u l-Kummerċ): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 105 ta' l-1997 - Regolamenti ta' l-1997 li jemendaw ir-Regolamenti dwar Drittijiet li joħorġu mill-Att dwar il-Kumpanniji.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION (Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Memorandum u rapport dwar l-effiċjenza milħuqa mill-kunsilli lokali bejn April u Ġunju 1997.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, f'isem il-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' pjanti li juru l-plots li nbiegħu mid-Dipartiment ta' l- Artijiet bejn l-1987 u l-1996, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7860.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Grech.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar reġistrazzjoni għax-xogħol għax-xhur bejn April u Ġunju 1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7951.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SIGURTA' SOĊJALI

SOCIAL SECURITY (AMENDMENT) BILL

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-23 ta' Lulju, 1997.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Louis Buhagiar huwa in possession of the House.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Madam Speaker, l-aħħar li kont qiegħed nitkellem dwar dan l-abbozz ta' liġi - abbozz ta' liġi li se jġib fis-seħħ il-miżuri mħabbra fil-budget, inkluż it-twettieq tal-wegħda li kien għamel il-Partit Laburista qabel l-aħħar elezzjoni li jneħħi dawk l-anomaliji ta' ċerti persuni li kienu u għadhom igawdu pensjoni tas-servizz - kont qiegħed nelenka l-benefiċċji li dan se jagħti lill-pensjonanti.

Kont qiegħed ngħid li dawk il-pensjonanti li l-pensjoni tas-servizz tagħhom ma kenitx taqbeż il-Lm200 fis-sena se jieħdu ż-żieda kollha dovuta lilhom.

GĦidt ukoll li dawk kollha li kienu kkommutaw il-pensjoni privata tagħhom se jieħdu 50% tal-bilanċ tal-pensjoni li kkommutaw magħduda mal- pensjoni tas-sigurta' soċjali.

It-tielet benefiċċju li joħroġ minn dan l- abbozz ta' liġi jirrigwarda l-pensjonanti tal-gvern Malti - inkluż il- pulizija li rtiraw qabel l-1978 - li lkoll se jieħdu żieda fil-pensjoni tas-sigurta' soċjali ekwivalenti għall-ammont li jkun imniżżel fil-PI column ta' l-islip li jkun maċ-cheque.

Pensjonanti oħrajn li kienu jaħdmu ma' entitajiet barranin, bħall-Barclays Bank, il-Cable and Wireless u r- Rediffusion, ukoll se jieħdu benefiċċji u titjib fil-pensjonijiet tagħhom.

Essenzjalment dawn huma l-benefiċċji li joħorġu minn dan l-abbozz ta' liġi, benefiċċji li se jolqtu tajjeb ħafna lil madwar 10,500 pensjonant.

Madam Speaker, kif issemma anke minn kelliem ta' l-Oppożizzjoni, servizz soċjali mportanti huwa l-ħolqien tax-xogħol.

Fil-fatt fl-ewwel parti tad- diskors tiegħi jiena għamilt enfasi li wara kollox is-saħħa tal- pensjonijiet tiddependi fuq kif tkun sejra l-ekonomija.

Dan aħna nirrikonoxxuh u għalhekk nerġgħu ntennu l-impenn tagħna li ntejbu u nsaħħu l-ekonomija u noħolqu x-xogħol għaliex din verament hija miżura soċjali mportanti għall-ħaddiema kollha u anke għall-pensjonanti.

Aħna lkoll nafu li l-pensjonijiet jiġu mill-kontribuzzjonijiet tal-ħaddiema u għalhekk huwa mportanti li dawn ikunu msejsa fuq workforce qawwija li tkun qiegħda tikkontribwixxi għalihom.

Servizz soċjali ieħor daqstant importanti huwa dak li għandu x'jaqsam maż- żamma tal-kontroll tal-prezzijiet.

Din hija miżura soċjali mportanti ħafna għaliex jekk nagħtu żidiet fil-pensjonijiet u fl-istess ħin ma nikkontrollawx l-għoli tal-ħajja, dan bil-mod il-mod ikun qiegħed inaqqar iż-żidiet fil-pensjonijiet lill-anzjani tagħna.

Dan huwa punt importanti ħafna għaliex jekk ma nżommux kontroll fuq l-għoli tal-ħajja, nidħlu ġo ċirku vizzjuż u kull darba nżidu l-pensjonijiet.

Dan il-punt issemma wkoll mill-kelliema ta' l-Oppożizzjoni pero' huwa importanti li wieħed jiftakar daqsxejn x'sar fl-amministrazzjoni preċedenti dwar dan il-fatt u x'qiegħed isir minn din l-amministrazzjoni.

Xi tliet snin ilu, f'wieħed mill-budgets imressaq mill-amministrazzjoni Nazzjonalista, kienet tħabbret il-miżura ta' l-iżvalutar tal-lira Maltija.

Jiena kont ipprevedejt li din il-miżura kienet se tolqot speċjalment ħażin lill-pensjonanti, kif fil-fatt sar.

Xi sena jew sentejn wara ddaħlet il- liġi tal-VAT li kompliet tħeġġeġ l-għoli tal-ħajja u laqtet ħażin lill- pensjonanti.

Kien hemm ħaġa oħra li sfat ta' ħsara u li kompliet tiġġenera ambjent fejn l-inflazzjoni kienet tiġi mħeġġa.

Dan kien il-kliem li kien jingħad min-naħa tal-Gvern Nazzjonalista.

L-attitudni tal-Prim Ministru preċedenti u ċerti kliem li kien jgħid - "Ħa jogħlew il-prezzijiet!

Ħa jogħlew il-prezzijiet!" - taw sinjal lill-intrapriżi biex huma stess jiġġeneraw, joħolqu u jħeġġu l-għoli tal-ħajja.

Dan kien kliem inflazzjonarju minnu nnifsu u fil-fatt hekk ġara għaliex sena wara l-oħra konna naraw il-prezzijiet jogħlew u jolqtu ħażin lill-pensjonanti.

Niftakru wkoll li l-mara tad-dar dak iż-żmien kienet tingħata parir mill- Gvern Nazzjonalista li toħroġ iddur il-ħwienet wieħed wieħed u tiżen u tara liema ħanut jista' joffrilha l-aħjar prezzijiet.

Din kienet is-soluzzjoni li kien joffri Gvern Nazzjonalista.

B'kuntrast ma' dan, Gvern Laburista ġdid, kif wiegħed fil-programm elettorali tiegħu, mill-ewwel ħa passi biex ineħħi l-liġi tal-VAT li fl-opinjoni tagħna, kienet qiegħda żżid il- prezzijiet

MADAM SPEAKER: Onor. Buhagiar, ippermettili.

Skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

ONOR.

JOE CASSAR : Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Buhagiar ikompli jitkellem.

Il- Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra.

Din il-liġi tressqet quddiem il-Parlament u għaddiet fiż-żmien stipulat u mistennija tolqot tajjeb diversi prezzijiet.

Immedjatament wara dan, Gvern Laburista nieda kampanja ta' tagħrif minn fuq il-media dwar il- prezzijiet li roħsu, programm li ntlaqa' tajjeb mill-konsumatur.

Fl- opinjoni tagħna dan huwa mezz effettiv biex il-mara tad-dar u l-pensjonant ikunu jafu liema prezzijiet qegħdin jorħsu mingħajr ma joqogħdu jduru 'l hawn u 'l hemm.

B'din il-miżura soċjali l-pensjonant u l-mara tad-dar ikunu jafu wkoll liema negozjanti qegħdin jabbużaw mit-tibdil fil-liġi.

Dan il-programm, l-Oppożizzjoni ma qablitx miegħu u l-argument tagħha kien - fl-opinjoni tiegħi kien fraġili ħafna - li dan qiegħed jostakola n- negozju u jikxef in-negozjanti.

Fl-opinjoni tiegħi dan huwa argument li ma jreġix għaliex dan it-tagħrif iwassal biex il-konsumaturi u l-pensjonanti jkunu jafu min huma dawk in-negozjanti li jkunu qegħdin jabbużaw u għalhekk jevitawhom.

Min-naħa ta' l-Oppożizzjoni smajna wkoll li l-liġi ta' l-1989 kienet mażżra ma' għonq il-gvern.

Dik kienet liġi li ntroduċiet il-konċett taż- żewġ terzi tal-pensoni, konċett li lanqas biss għadu daħal f'ħafna pajjiżi żviluppati Ewropej.

Jiena nifhem għaliex l-Oppożizzoni qiegħda tgħid li din il-liġi kienet mażżra m'għonq il-Gvern.

Kien verament pass ambizzjuż u pass kuraġġuż li gvern, hu min hu, speċjalment gvern ta' gżira żgħira bħal tagħna, ikun f'pożizzjoni li jiggarantixxi żewġ terzi tal-pensjoni.

Kif għidt l-aħħar darba, dan kien ukoll pass kontrollat, pero' issa l- Oppożizzjoni trid tiddeċiedi jekk tridx tkompli ttejjeb il-qagħda tal- pensjonanti għaliex jgħidu li din hija liġi tajba u li se jivvotaw favuriha u fl-istess ħin jgħidu li l-liġi ta' l-1978, li kienet pass importanti u pass kbir 'il quddiem, kienet mażżra ma' għonq il-Gvern.

Aħna kburin li kien Gvern Laburista li ressaq dik il-liġi u nirrikonoxxu li kien pass ambizzjuż, li jfisser ċerta responsabbilta' u ċertu piż fuq il-Gvern biex ikun kapaċi jikkontribwixxi u jassigura li l-pensjonanti jingħataw żewġ terzi tal-pensjoni.

Dan huwa pass li ħa l-Gvern flimkien mal-poplu Malti u issa rridu naraw kif nikkontrollaw is-sitwazzjoni tal-pensjonijiet biex il- poplu jkun jista' jerfa' dan il-piż billi nipprovdu ekonomija tajba biżżejjed biex 'il quddiem inkunu nistgħu nkomplu nipprovdu għal dan il- fatt li l-Gvern qed jiggarantixxi żewġ terzi tal-pensjonijiet.

Madam Speaker, din il-liġi tirrikonoxxi konċett ieħor importanti, dak taż- żewġ pensjonijiet.

Dan huwa konċett tajjeb li jien diġa' tkellimt fuqu.

Huwa tajjeb li jkollok national insurance li tipprovdi safety net u li tinżamm b'saħħitha billi kull employer jagħti s-sehem tiegħu lill-gvern fil- ħlas tas-sigurta' soċjali.

Hija ħasra li għandna ħafna employers, inkluż entitajiet tal-gvern, li għadhom ma ħallsux il-kontribuzzjoni tas-servizzi soċjali, għax biex in-national insurance tinżamm b'saħħitha kulħadd irid jikkontribwixxi.

Huwa inutli li tkun fl-oppożizzjoni bħalma ġara qabel l- 1987 u toqgħod tgħid bil-"bolla balla".

Il-bolla hija mportanti għax is- saħħa tal-pensjonijiet tiddependi mill-kontribuzzjonijiet tal-ħaddiema.

Dawn l-affarijiet ma jistgħux ikunu partiġjani.

Ma tistax meta tkun fl- oppożizzjoni tgħid ħaġa u mbagħad meta tkun fil-gvern tgħid oħra.

Huwa mportanti li n-national insurance ma tkunx abbużata.

Sfortunatament hawn ħafna ħaddiema u pensjonanti li jaħsbu li l-gvern se jibqa' jaħleb u allura jabbużaw min-national insurance, pero' huwa mportanti li n-national insurance tinżamm b'saħħitha ħalli tkompli tikkontribwixxi biex il- pensjonanti tagħna jibqgħu jingħataw pensjoni xierqa li tkun kapaċi ssostnihom fil-ħajja rtirata tagħhom.

Konċett ieħor importanti li qed jiġi aċċettat iżjed ma jgħaddi ż-żmien huwa dak tal-private pension schemes fejn il-ħaddiema, apparti li jkunu jħallsu l-kontribuzzjoni tagħhom tas-sigurta' soċjali, jiġu mgħarrfa bil- vantaġġi ta' sistema bħal din biex jekk ikunu jridu, mingħajr ma jiġu mġiegħla, jidħlu fi private pension scheme biex meta jirtiraw ikollhom pensjoni addizzjonali li tkompli tgħinhom fil-ħajja rtirata tagħhom.

Dan aħna nirrikonoxxuh u nħeġġuh pero' nsostni li l-importanti hu li n-national insurance tinżamm b'saħħitha biex dawk li ma jkunux jistgħu jidħlu fi private pension schemes ikollhom il-ħajja tagħhom assigurata għax ikollhom national insurance scheme b'saħħitha.

Madam Speaker, din il-liġi hija eżempju tas-serjeta' ta' dan il-Gvern li jagħmel dak li jwiegħed f'qasir żmien.

Dan wegħednih, sar studju qabel l- elezzjoni, il-Partit Laburista fehem li jista' jerfa' dik ir- responsabbilta' u minkejja li sibna sitwazzjoni agħar milli pprevedejna, dik il-wegħda qegħdin inwettquha permezz ta' din il-liġi.

Din hija liġi li kienet ibbażata fuq diskussjoni li nvolviet lil dawk kollha konċernati, speċjalment l-għaqdiet tal-pensjonanti l-iżjed rappreżentattivi f'dan il- pajjiż.

Huwa veru li fil-bidu l-konċett ta' din il-liġi kien ristrett għal ċerta sezzjoni ta' pensjonanti imma wara s-suġġerimenti li saru mill- għaqdiet tal-pensjonanti sar tibdil fil-liġi biex jiġu akkomodati n-nies kollha nvoluti u ma jkun hemm diskriminazzjoni ma' ħadd.

Dan huwa wkoll xempju tal-pragmatiżmu li aħna kapaċi niddiskutu mas-sezzjonijiet involuti fil-pajjiż u ninsabu lesti li nqisu s-suġġerimenti li jsiru minn kulħadd, hu min hu, sakemm ikunu aċċettabbli u vantaġġużi.

Din hija liġi realistika li tieħu konjizzjoni tas-sitwazzjoni ekonomika tal-pajjiż.

Jiġifieri l-vantaġġi kollha li qegħdin inwiegħdu lil dawn in- nies se jingħataw gradwalment biex il-pajjiż ikun jista' jaċċerta ruħu li jiflaħ għall-piż finanzjarju ta' dawn il-pensjonijiet.

Din hija liġi li ntroduċiet il-konċett tal-pensjonijiet addizzjonali, konċett li aħna naqblu miegħu u minn hawnhekk insostni li għandna nkomplu nagħtu mportanza lill- iskema nazzjonali tas-saħħa bħala l-aktar skema li tagħti sostenn lill- pensjonanti tagħna.

Din il-liġi ilha mistennija minn eluf ta' pensjonanti mill-1987 fejn, kif spjegajt qabel, minħabba s-sitwazzjoni ekonomika ta' dak iż-żmien, biex jiggarantixxi żewġ terzi tal-pensjoni lil kulħadd, il- Gvern Laburista ma setax jagħti pensjoni addizzjonali lill-pensjonanti tas- servizzi Ingliżi.

Issa ż-żmenijiet tbiddlu u l-Gvern fehem li jiflaħ għal dak il-piż u għalhekk qegħdin nagħmlu dawn il-wegħdiet.

Din il-liġi hi aċċettata minn kulħadd - dan huwa punt kardinali - mhux biss mill-pensjonanti nvoluti imma anke mill-għaqdiet nazzjonali tal- pensjonanti.

Jien ġejt informat minn wieħed minn dawn il-membri li kellhom joħorġu stqarrija proprjament biex jagħtu appoġġ lil din il-liġi.

Sfortunatament, minkejja li ngħatajt din l-informazzjoni, din l-istqarrija għadni ma rajthiex fil-media.

Din il-liġi hija aċċettata anke min-naħa ta' l-Oppożizzjoni u minkejja l-kritika fjakka li saret min-naħa tagħhom qed jgħidu li se jivvotaw favur tagħha.

Jien ma nistax nara kif jistgħu jagħmlu mod ieħor għax, kif diġa' għidt, din hija liġi fejjieda li se tgħin lil ħafna pensjonanti.

GĦad jgħaddi ż-żmien u din il-liġi tibqa' tissemma' bħala liġi mportanti fil-qasam tal-pensjonijiet pero' hija addizzjoni għal liġi iżjed importanti li kienet daħlet fis-seħħ fl-1987.

Nixtieq nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid li din m'hijiex liġi ta' ftit ċenteżmi, bħalma pprova jindika l-kelliem ewlieni ta' l-Oppożizzjoni għas-sigurta' soċjali, l-Onor.

Lawrence Gonzi, imma hija liġi li se tpoġġi Lm1.5 miljun fil-bwiet tal-pensjonanti li ilhom għal snin twal jistennew dawn iż-żidiet.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Cassar.

ONOR.

JOE CASSAR: Jekk ħarġet frażi tajba minn dan id-dibattitu kienet dik li għadu kemm qalilna l-Onor.

Buhagiar li dawn huma affarijiet li ma jistgħux ikunu partiġjani.

Dan kien kumment tajjeb min-naħa ta' l-Onor.

Buhagiar imma ftit wara għarrqu billi qal li min-naħa tagħna saret kritika fjakka u affarijiet bħal dawn.

Il-ħidma fil-qasam soċjali hawn Malta la bdiet issa, la bdiet fl-1948 u lanqas waqfet fl-1979, imma nbdiet mill- ewwel gvernijiet Maltin.

Jekk l-Onor.

Membri jqallbu ftit id-dibattiti ta' dan il-Parlament u jmorru għall-1921 isibu liġi soċjali oħra dwar il- kondizzjonijiet tax-xogħol.

Din il-ħidma fil-qasam soċjali tkompliet minn kull gvern Malti kif naħseb li se tkompli fil-ġejjieni.

Ħadd m'hu se jaqta' qalbu u kulħadd se jagħmel għall-ġid ta' ħutu Maltin.

Din hija ħidma tal-bniedem għall-bniedem u l-bniedem hawnhekk m'huwiex biss iċ- ċittadin.

Illum nisimgħu ħafna l-kelma "ċittadin", imma din tfisser xi ħaġa?

Il-bniedem jgħix il-ħajja tiegħu fil-familja, fuq il-post tax-xogħol u jieħu sehem f'għaqdiet u għalhekk m'għandniex naraw biss ir-rabta bejn il- bniedem u l-Istat u nibqgħu nagħfsu fuqha għax din hija xi ħaġa differenti għal kollox.

Il-bniedem huwa xi ħaġa aktar minn ċittadin għax jgħix f'soċjeta' li għandha l-jeddijiet u d-dmirijiet tagħha u l-Istat ma jistax joħnoq lis-soċjeta'.

Wieħed irid iqis dak li jgħid dwar il-ħidma soċjali li kull gvern li kien hawn f'Malta dejjem ħadem fuqha.

M'għandniex għalfejn noqogħdu nsemmu ħafna kliem żejjed - kliem bħal kritika fjakka, barrin, deżert, kukkudrilli, nasba - għaliex hawn ġew kulħadd għandu jiġbed ħabel wieħed u kulħadd għandu jagħmel dmiru bħalma għamlu dawk ta' qabilna u kif ninsab ċert li se jagħmlu dawk ta' warajna.

Hawn ġew ħadd m'għandu jaħseb li hu taż-żonqor għax qiegħed fejn qiegħed illum.

Aħna bnedmin bid- difetti tagħna bħal ħaddieħor, dejjem nagħmlu dak li nistgħu imbagħad il- poplu jagħmel ħaqq fuqna.

Madam Speaker, fl-għanijiet u r-raġunijiet ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna tissemma t-tneħħija ta' ċerti anomaliji li skond kif qed nifhem ġabithom il-liġi ta' l-1979.

Irrid ngħid li biex tinħoloq l- ugwaljanza u ssir il-ġustizzja soċjali l-Gvern għandu jgħolli lil kulħadd u ma jbaxxi lil ħadd - dak li bl-Ingliż isejħulu levelling għax fil-ġrajja ta' l-Ingilterra darba kien hemm dawk li jsejħulhom il-levellers - l-għan tal-Gvern m'għandux ikun li jniżżel lil xi ħadd imma li jgħolli lil kulħadd.

Jekk ekonomija tibda tmur ħażin m'għandhomx ibatu s-servizz soċjali.

Jien ma naqbilx ma' l-Onor.

Buhagiar li għaqqad dawn iż-żewġ affarijiet flimkien, qishom is-servizzi soċjali jiddependu minn kif tmur l- ekonomija.

Irridu noqogħdu attenti ħafna minn dan il-konċett u rridu naħarbu minn din l-idea.

L-idea ta' soċjeta', ta' wens u sedqa, u ta' welfare society hija ferm ogħla minn dan il-konċett u rridu noqogħdu attenti għal kif inpoġġu l-kliem bejn dawn iż-żewġ affarijiet.

Illum il-qasam soċjali m'għandux jaqa' taħt il-ħakma ta' politika partiġjana li tħares lejn l-Istat bħala missier ta' saħħa kbira li kollox jaqa' taħtu, li kollox imexxi hu u li jagħraf waħdu x'inhuma l-ħteġijiet soċjali tas-soċjeta' Maltija.

Din hija sistema paternalistika li tħares lejn il-bniedem bħala ċittadin li kull tant żmien jiddobba servizz tas- saħħa u flus biex jgħix.

Fl-agħar tagħha din is-sistema toħloq patronaġġ politiku sħiħ fejn it-tqassim ta' servizzi soċjali u affarijiet oħra jsiru logħba politika li tħares lejn il-qasam soċjali bħala monopolju ta' xi partit.

Nerġa' ngħid li kull partit f'Malta ħadem fil-qasam soċjali u ħadd m'għandu - (Interruzzjonijiet) lanqas l-Onor.

Lino Spiteri! - jaħseb li hawn ġew xi ħadd minna huwa kollox.

Jiddispjaċini ngħid li f'dan il-pajjiż hawn ħaġra taż-żonqor li tfixkel ħafna.

Dan huwa l-paternaliżmu li ħafna drabi huwa marbut mal-kult tal-personalita'.

Huwa marbut ma' min jipprova jaħtaf għalih il-qasam soċjali u jaħseb li qed jagħmel kollox hu.

Il- bniedem li jeħtieġ l-għajnuna jista' jidħol fin-nasba tal-paternaliżmu.

Għalkemm il-kelma paternaliżmu ġejja mill-kelma pater, li tfisser missier, f'dan il-każ m'huwiex każ ta' missier ħanin għax jeżisti wkoll il- paternaliżmu politiku.

Dawn huma diskorsi li jpoġġu l-iżvilupp soċjali bħala ġlieda bejn twemminijiet politiċi differenti.

Naħseb li dan iż-żmien illum għadda.

Paternaliżmu ieħor jintlagħab fuq il-palk fejn hemm min jaħseb li kollox huwa f'idejh, jista' jagħmel kollox u jaħseb li sar sultan.

Imbagħad hawn il-paternaliżmu burokratiku li ħafna drabi jfixkel il- welfare state, joħloq ineffiċjenza, iġib ħela ta' riżorsi u jnissel dewmien u tbatija.

Punt ieħor huwa li s-solidarjeta' ma tfissirx karita'.

L-għaqda bejn l- aħwa m'għandhiex ittella' fuq it-tron lil xi ħadd li jaħseb li huwa ħuna l- kbir jew xi ħadd li għax qed iqassam jaħseb li qed imexxi kollox hu u ħaddieħor qablu m'għamel xejn.

Aħna lkoll bnedmin, kulħadd jagħmel kulma jista' u ħadd m'għandu joqgħod jgħolli rasu biex jieħu xi ġieħ jew xi midalja.

Il-ħsieb ta' kull gvern irid jissarraf f'ħidma li tqiegħed fiċ- ċentru ta' l-iżvilupp soċjali l-bniedem, l-familja u l-komunitajiet differenti f'Malta u f'Għawdex.

Ħafna drabi din in-naħa għamlitha ċara li temmen u emmnet fil-welfare society.

Illum jissemma l-welfare network li huwa ħaġa differenti mis-safety net li semma l-Onor.

Buhagiar.

Is-safety net safejn naf jien kien kiteb ktieb dwaru Heinrich Böll, u jekk irid l- Onor. Buhagiar nista' nislifulu ħalli jaqrah.

Dan ma tantx hu wieħed mill- aħjar xogħlijiet tiegħu.

Fl-amministrazzjoni l-oħra sar ħafna fil-qasam soċjali.

Sar ħafna, per eżempju, fil-qasam tas-saħħa, fil-qasam tas- sigurta' soċjali, fil-qasam tas-servizzi soċjali personalizzati - u importanti l-kelma personalizzati - fil-qasam ta' l-anzjani, fil-qasam tad- diżabilita', fil-qasam tan-nisa u fil-qasam tad-droga.

Sar ħafna imma nittama li m'hawn ħadd li jaħseb li sar kollox.

Trid tkompli tinbena welfare society b'aktar wens u sedqa.

Illum għaddejjin mill-welfare state għall-welfare society.

Il-konċett ta' welfare state illum huwa pjuttost antikwat.

Gvern modern m'hemmx għalfejn isemmih.

L-Istat waħdu ma jistax jieħu ħsieb il-ħtiġijiet ta' kull wieħed u waħda minna, kif kien jagħmel il-welfare state, li wkoll kellu ħafna tajjeb.

Soċjeta' għaqlija msejsa fuq is-solidarjeta' hi soċjeta' fejn kulħadd jagħti kas ta' kulħadd.

Hija soċjeta' mhux biss ta' ġirien imma ta' aħwa bnedmin, li ma twarrab u ġġenneb lil ħadd.

Hija soċjeta' li trid tilħaq lil min għadha ma laħqitx u li jista' jkun li mingħajr ma taf tixlih u tgħaddi l-ħaqq fuqu.

Soċjeta għaqlija msejsa fuq is-solidarjeta' hija soċjeta' li ssib l-għodda fejjieda li teħtieġ ta' kuljum biex twettaq dmirha.

Hija soċjeta' li tissieħeb fl-għaqda, tistinka u ma toqgħodx biss tħares lejn il-Gvern biex isib tarf tal-problemi.

Hija soċjeta' li ma tħallix lil min imur lejn ix-xifer, tkun proattiva, ma toħloqx iħirsa u ma tgħajjar lil ħadd parassita.

Dan huwa konċett differenti minn dak li għadu kemm qal l-Onor.

Buhagiar dwar il-private pension scheme.

Jien mhux qed ngħid fuq privatizzazzjoni hawnhekk jew fuq min jista' jħallas għall- pensjonijiet l-oħra.

Din hija ħaġa kompletament differenti mill-welfare society.

Jien qed nipprova nfiehem mill-aħjar li nista' l-konċett li s- soċjeta' għandu jkollha konċett imsejjes fuq is-solidarjeta' u s-servizzi soċjali għandhom jibqgħu personalizzati.

Kien hemm żmien meta xi wħud dan ma kenux jemmnu fih għax baqgħu marbuta ma' l-idea ta' welfare state, li min hu fuq iqassam il-flus lil ta' taħtu.

Kull bniedem għandu l-ħtiġijiet tiegħu.

Ħafna drabi mhux il-flus importanti imma li bniedem tmur għandu direttament u tmur għandu bħala bniedem.

Lanqas bil-badge ta' social worker ma trid tmur għand in-nies.

Aħjar tmur għandhom bħala bniedem, għax tagħmel iktar ġid.

Għalhekk huwa ta' ħtieġa li t-taħriġ professjonali tas-social workers jibqa'.

Għalhekk xi snin ilu twaqqfu servizzi ġodda bħal taqsima dwar vjolenza domestika, taqsima għall-ħarsien tat-tfal, taqsima għall-żvilupp fil-komunita', twaqqif tal-programm ta' ħidma soċjali u sar titjib fil-kondizzjonijiet tax- xogħol u ta' min jaħdem f'dan il-qasam.

Sar investiment qawwi fl- Universita' fit-taħriġ ta' professjonisti biex jaħdmu f'dan il-qasam.

Twettqu wkoll proġetti b'għaqdiet volontarji.

Il-Ministru tal-Ħarsien Soċjali hawn ġew wiegħed kondizzjonijiet aħjar għall-casual social assistants li jaqgħu taħt il-kategorija ta' nies li jaħdmu għal rashom.

Il- Ministru hawn wiegħed li se jtejbilhom il-kondizzjonijiet tax-xogħol peress li għolitilhom il-bolla.

Il-Ministru hawnhekk wiegħed li se jgħin lil dawn il-ħaddiema imma s'issa, safejn naf jien, għadu ma sar xejn u nittama li ssir.

Punt ieħor li xtaqt nsemmi huwa rigward il-figura ta' Lm200 li qed tissemma.

Forsi kieku għamilniha li minn jaqla' aktar minn daqshekk jieħu proportionately inqas kienet tkun miżura aħjar milli dak li jkun jibqa' barra għal kollox.

Jien mgħarraf li hawn ħafna ħaddiema, per eżempju, tat- Tarzna li minħabba din il-figura se jibqgħu barra.

Qed issir ħaġa tajba imma naħseb li setgħet saret aħjar fis-sens li, kif se jgawdu ħaddiema li kienu jaħdmu mal-Bank of Valletta u mar-Rediffusion, stajna naraw li fix- xibka naqbdu numru akbar ta' pensjonanti.

Nafu li min għandu dan l-ammont illum għandu ċerta eta' u m'hemmx dubbju li huma ftit dawk in-nies li għandhom din l-eta' u ma naħsbix li kienet se tqum ħafna flus lill-gvern kieku estenda din il-miżura għal nies oħra.

Huwa importanti li niżviluppaw infrastruttura ta' teknoloġija u infrastrutturi oħra imma huwa mportanti wkoll li niżviluppaw l- infrastruttura soċjali biex l-iżvilupp ekonomiku jissaħħaħ.

Min jargumenta li jrid jibni ekonomija b'saħħitha biex wara joħloq is-servizzi soċjali meħtieġa jista' jiftiehem li qed jgħid li l-iżvilupp soċjali qiegħed biex dejjem jerda minn fuq l-iżvilupp ekonomiku.

Ħafna pajjiżi fid-dinja malli jsibu ruħhom darhom mal-ħajt l-ewwel ma jagħmlu huwa li jnaqqsu s-servizzi soċjali.

Dan huwa ħażin.

Fuq dak li għadu kemm qal l-Onor.

Buhagiar, jien għalhekk għidt li jekk ngħaqqdu dawn l-ideat flimkien nistgħu naslu għal tifsira jew riżultat li ma jkun jogħġob lil ħadd u li jaffettwa ħażin lil sezzjoni tal-popolazzjoni.

Bniedem jista' jkun maqtugħ mill-komunita' minkejja li jkun qed jirċievi servizz u flus mill-Istat.

Il-komunita' hija ċ-ċentru tad-demokrazija.

Din hija importanti għax, kif qal Alexis De Toqueville fil-ktieb tiegħu "Democracy in America", id-demokrazija tinbed fil-komunita'.

Dan l-awtur Franċiż kien mar l-Amerka u kien impressjona ruħu bil-mod kif kienet taħdem din il-komunita' ġdida li kienet qed tinbena.

(Interruzzjonijiet).

Jekk trid ngħidlek iżjed fuqu u fuq l-antenati tiegħi.

Dan miet fil-battalja ta' Hastings.

In-nies li nagħtuhom laqam jistgħu jitħallew barra mis- setgħa, mill-ħarsien u mill-ħajja tal-komunita' imma l-aktar importanti hu li jkunu parti mill-komunita' u jieħdu sehem fil-ħajja ta' kuljum tal- komunita'.

Hawn min b'mod erojku jsib it-triq hu stess.

Is-soċjeta titfgħu barra imma hu jkollu forza qawwija fih li jerġa' lura lejn il-komunita' u jsir membru sħiħ.

Mhux kulħadd jiġrilu hekk fid-dinja u għalhekk il-bnedmin iridu jingħaqdu flimkien biex jgħinu lil xulxin.

Ħadd ma jista' jippretendi li qed iqassam, li hu kollox u li hu qiegħed f'qagħda li jista' jgħin lil kulħadd.

Dan kulħadd irid jgħin lil xulxin flimkien.

Għalhekk hija meħtieġa s-solidarjeta'.

Għalhekk huma meħtieġa l-welfare society u l-welfare network.

Il-welfare state għamel ġid imma dejjem tagħmel iktar ġid il-komunita' li tagħraf id-dinjita' u l-ħila ta' kull bniedem.

Komunita' li taf tafda, tilqa' lil kulħadd u ma tieħu setgħa fuq ħadd hija xibka ta' rabtiet bejn il-bnedmin, fejn kull bniedem jilħaq il-milja tiegħu.

Din hija l-idea li din in-naħa temmen fiha.

Hija idea ta' welfare society, jiġifieri soċjeta' bbażata fuq is-solidarjeta', li mbagħad tgħaddi fuq is-sussidarjeta', fejn il-gvern m'għandux kollox f'idejh.

Din semmiha l-Onor.

Buhagiar u mhux jien.

Trid tkun soċjeta' li safejn tista' tasal biex tilħaq il-ħtiġijiet tal-bniedem, tifhem li hija magħmula mill-bnedmin, tifhem id-difetti tagħha, ma tgħajjar lil ħadd u taħdem għall-ġdid ta' kulħadd.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Aktar rimarki?

Il-Ministru Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Madam Speaker, fil-fehma tiegħi wieħed ma jistax jiddiskuti liġi bħal din mingħajr ma jħares ukoll lejn diversi aspetti storiċi.

Minn banda għandna l-mod li bih evolviet il-politika Nazzjonalista dwar is-servizzi soċjali minn waħda ta' ostilita' ċara għal waħda li trid turi li qed ittellaq mal-politika soċjali tal-Gvern Laburista.

Mill-banda l- oħra għandna l-aspett l-ieħor, jiġifieri l-qagħda attwali meta ġiet biex tagħlaq il-bażi militari Ingliżi f'pajjiżna 18-il sena ilu.

Din kienet ħaġa li ovvjament laqtet direttament lin-nies li qed nindirizzaw bil- leġislazzjoni li għandna quddiemna llum.

Ħadt gost nisma' lill-Onor.

Gonzi jgħid li Malta llum għandha politika soċjali grazzi għad-diversi amministrazzjonijiet.

Hekk għandu jkun iżda bl- umilta' kollha nħoss li huwa argument xi ftit fallaċi.

Dan għax jagħti l- impressjoni żbaljata li l-unika differenza li kien hemm tul is-snin bejn iż- żewġ naħat kienet biss waħda ta' enfasi.

Għalkemm jien normalment inħares iktar 'il quddiem milli lura ma nistax ma nsemmix każi - li huma on record - fejn bniedem bir-raġun kollu kien jistaqsi lilu nnifsu jekk tal-Partit Nazzjonalista fl-imgħoddi kenux verament jaqblu mas-servizzi soċjali.

Ħamsin sena ilu, per eżempju, il-ġurnal Nazzjonalista "La Patria", kif ukoll diversi kelliema tal-Partit Nazzjonalista, kienu żammew lura milli jħallu lilhom infushom jiġu nterpretati bħallikieku jridu japprovaw il- pensjoni tax-xjuħ u l-liġijiet soċjali fuq bażi ta' servizz statali.

Għalkemm wieħed kellu kull dritt li ma jaqbilx mal-mod li bih iddaħħlet il- liġi taż-żewġ terzi fil-pajjiż, wieħed irid iżomm f'moħħu li sakemm iddaħħlet il-ħaddiem Malti ma kellu l-ebda garanzija ta' pensjoni ta' żewġ terzi tal-paga tax-xogħol li jkun ħalla.

Is-sistema tal-pensjonijiet hija waħda mill-aqwa kisbiet tal-bniedem modern.

Dan għadu jiftakar kif fl-imgħoddi mhux tant 'il bogħod, l-anzjani kienu fost dawk il-klassijiet li damu ma kisbu u gawdew mill-kisbiet ta' bniedem modern f'dik li hija paga u f'dawk li huma kondizzjonijiet tax- xogħol.

Għadni niftakar qisu l-bieraħ, deputat żagħżugħ Nazzjonalista jitkaża li s-soċjalisti Maltin jaljenaw lill-poplu mill-veri valuri billi joffrulu titjib materjali biss.

Għalkemm illum l-Onor.

Eddie Fenech Adami jitkellem mod ieħor, anke hu xi 20 sena ilu kien esprima ruħu f'mod ċiniku dwar dan is-suġġett.

Jekk niftakar tajjeb hu kien ġie rrapportat li fl- Lulju ta' l-1978 qal li l-Prim Ministru Laburista fil-meetings kien isemmi biss iż-żidiet fil-pagi u l-pensjonijiet għaliexjemmen f'dak li kienu jgħidu r-Rumani, panem et circenses, jiġifieri lill-poplu tagħtih l-ikel u żżommu miegħek.

Anke meta l-ispiża fuq is-servizzi soċjali kompliet tiżdied tul is-snin ta' amministrazzjoni Laburista kien hemm min tkaża li veru li l- Gvern Laburista tejjeb is-servizzi soċjali iżda din l-ispiża għal dan is- servizz ġiet minn demm il-poplu Malti u Għawdxi.

Anke jekk għall-mument ninsew x'intqal tul is-snin naħseb li hemm kunsens li s-servizzi soċjali kienu ġew ittraskurati fis-snin sittin u fil-bidu tas- snin sebgħin.

Se nispjega għaliex qed ngħid li kien hemm kunsens, Madam Speaker.

"In....

Tagħna", l-organu uffiċjali tal-Partit Nazzjonalista, kien ammetta li mill-Indipendenza ta' l-1964 sa l-1971, minħabba, skond huma, l- aċċent li kien hemm fuq l-industrija u l-investiment, il-politika soċjali kienet xi ftit ittraskurata.

Hawnhekk mhux qed nikkwota minn "l-orizzont" jew xi ġurnal uffiċjal tal-Partit Laburista imma qed nikkwota l-organu uffiċjali tal-Partit Nazzjonalista.

Dan jammetti li minħabba prijoritajiet oħrajn, il-Gvern Nazzjonalista kien ittraskura l-politika soċjali bejn l- 1964 u l-1971.

Jien ngħid li anke fil-manifest elettorali ta' l-aħħar elezzjoni, jien ngħid li ż-żewġ partiti wrew diverġenzi fundamentali dwar din il-kwestjoni tal-pensjoni għan-nies tas-servizzi.

L-MLP tkellem ċar mingħajr tlaqlieq u wiegħed dak li qed iwettaq illum.

Din il-wegħda saret wara jiem sħaħ ta' diskussjoni interna.

Aħna mhux kemm qbadna u wegħdna bl-addoċċ fil- manifest tagħna għax niftakar li kellna laqgħat intensivi ta' l-eżekuttiv.

Iltqajna diversi drabi s-Sibt fil-għodu u meta ddiskutejna din il-wegħda ridna nkunu ċerti li se nagħmluha.

Tant konna ħadna din il-wegħda bis- serjeta' li konna ħadna ħsiebha wkoll b'mod xjentifiku.

Konna għamilna l- costings tagħha biex inkunu ċerti li hija wegħda li l-Partit Laburista, meta jkun fil-gvern, kif fil-fatt huwa fil-gvern illum, ikun f'pożizzjoni li jonoraha.

Din ma saritx bħala gimmick sempliċement biex jintrebah xi vot 'l hinn u 'l hawn.

Issa ħalli naraw x'kienu qalu tal-Partit Nazzjonalista fl-aħħar elezzjoni.

Jien dan il-weekend kont qed inqalleb ftit u fittixt il-manifest tal- Partit Nazzjonalista.

Sibt li kulma qalu kien li

"Fl-eżerċizzju ta' analisi u tfassil ta' soluzzjonijiet il-Gvern iwettaq ..."

- jiġifieri kieku tela' l-Gvern Nazzjonalista -

" ... flimkien mal-partijiet soċjali u organizzazzjonijiet oħra, evalwazzjoni ta' l-impatt finanzjarju tat-tneħħija tal-pensjoni tas- servizzi mill-kalkolu għall-finijiet ta' l-għoli tal-pensjoni tas- sigurta' soċjali u jiġu mistħarrġa l-implikazzjonijiet tat-twettiq tas- soluzzjonijiet possibbli."

Mela fi kliem ieħor, min-naħa kellek wegħda ċara Laburista, filwaqt li min- naħa l-oħra kellek wegħda biss tal-Partit Nazzjonalista li jagħmel analisi, li jagħmel tfassil u li jagħmel stħarriġ ta' l-implikazzjonijiet mingħajr ebda rabta' tat-twettieq tal-wegħda nnifisha.

Dak li qed tipproponi l-liġi tal-lum mhux biss huwa konsistenti mal-programm elettorali Laburista iżda huwa wkoll konsistenti mad-diskors tal-budget ta' l-1997 fejn il- predeċessur tiegħi, l-ex-Ministru Spiteri, kien qal żewġ affarijiet, fost affarijiet oħra.

Fid-diskors tal-budget, il-ministru tal-finanzi kien qal li ż-żidiet mogħtija fil-budget b'kumpens għall-għoli tal-ħajja jkunu riflessi bi proporzjon stabilit mil-liġi tas-sigurta' soċjali fuq il-pensjonijiet u l- għajnuna soċjali.

Min-naħa l-oħra l-Gvern kien qiegħed iwiegħed li mill-1 ta' Ottubru ta' din is-sena se tinbeda l-ewwel fażi biex pensjonanti li jgawdu l-pensjoni tas-servizzi Ingliżi u li sarilhom tnaqqis mill-pensjoni tagħhom tas-sigurta' soċjali, dawn biż-żmien jaslu biex jieħdu din l-aħħar pensjoni sħiħa u bla ebda tnaqqis.

Filwaqt li fir-rigward ta' l-ewwel proposta l-emendi rilevanti fil-liġi tas-sigurta' soċjali qed ikunu mressqa issa biex jagħtu saħħa legali għal dak li diġa' sar fir-rigward tal- pensjonijiet, il-Gvern Laburista qed jipproponi, permezz ta' dawn l-emendi fil-liġi tas-sigurta' soċjali, biex inaqqas gradatament sakemm jinnewtralizza l-anomaliji fil-ħlas tal-pensjoni tas-sigurta' soċjali ta' dawk li fl-istess ħin qed jirċievu l-pensjoni tas-servizzi Ingliżi.

Jien kif għidt fil-bidu ta' l-intervent tiegħi, Madam Speaker, naħseb li nkunu qed nonqsu jekk ninjoraw l-isfond storiku ta' l-1979 u rridu nħarsu lejh b'mod oġġettiv u mhux inħarsu biss lejn, is-sabih tiegħu.

Dak iż- żmien kellek pensjonanti tas-servizzi Ingliżi li kienu sfurzati li jtemmu l- impjieg tagħhom bl-għeluq tal-bażi Ingliża f'Malta.

Dawn tilfu potenzjal ta' impjieg aktar fit-tul mal-gvern Ingliż sa l-eta' tagħhom ta' l- irtirar.

Kellek ukoll l-impjieg tal-ħaddiema li kienu jaħdmu mas-servizzi Ingliżi li tilfu x-xogħol b'deċiżjoni konxja u deċiżjoni politika, il-biċċa l-kbira minnhom numru ta' snin qabel ma laħqu l-eta' tal-pensjoni li kienet ta' 60 sena.

Tajjeb li wieħed jgħid li l-impjegati ċivili mas- servizzi Ingliżi għandhom żewġ skemi ta' pensjoni.

Waħda jeħduha dawk li jkunu ġew stabiliti fuq bażi ta' servizz u li l-biċċa l-kbira minnhom ma jkunux industrijali; din hi kkalkolata fuq Lm1 għal kull Lm80.

It-tieni skema ta' pensjoni hija dik imsejħa l-Malta pension scheme, li jeħduha l- ħaddiema li kellhom mhux inqas minn 25 sena servizz.

Il-pensjoni ta' dawn ġiet ikkalkolata fuq Lm1 għal kull Lm200 għal kull sena servizz.

Wieħed irid jissottolinea l-fatt li minħabba fiċ-ċirkostanzi li kienu jipprevalu dak iż-żmien, dawn il-ħaddiema meta spiċċaw mix-xogħol bis-sensja ma marrux fuq xogħol ekwivalenti għal dak li kellhom iżda marru fuq xogħol bi ħlas inqas ħafna minn dak li kellhom.

Jekk irridu nsemmu l-isfond storiku b'mod oġġettiv irridu insemmu s-sabih u l-ikrah ukoll, jiġifieri l-aspetti li kienu ġew iddettati mill-qagħda ekonomika ta' dak iż-żmien stess.

Irridu nsemmu wkoll l-isfortuna l-oħra li kienet messet lil dawn in-nies.

Barra milli ġew mgħotija xogħol b'paga inqas minn dik li kellu unskilled labourer mal-gvern, ġew imtellfa d-dritt ta' pensjoni tat-Teżor allavolja kienu jaħdmu mal-gvern jew ma' korpi parastatali qabel l-1979.

Ħaġa oħra li kienet laqtithom kienet li naqsu milli jieħdu pensjoni bbażata fuq l-aħjar tliet snin fl-aħħar għaxar snin.

Dawn tilfu d-dritt li jieħdu pensjoni bbażata fuq il-paga u s-salarju li kellhom qabel ma ħadu s-sensja.

Dan minkejja li dawn, fil-biċċa l-kbira tagħhom, kienu jagħmlu xogħol ferm ogħla minn dak li kienu jitħallsu għalih.

Ħaġa oħra li laqtithom ħażin kienet li fil-maġġoranza tagħhom ġew issensjati qabel ma għalqu l-50 sena bil-konsegwenza li dawn mhux biss tilfu l-impjieg, il-pagi u l- kondizzjonijiet tax-xogħol ħafna aħjar milli kellhom il-ħaddiema tal-gvern, imma tilfu wkoll id-dritt ta' pensjoni ogħla bbażata fuq pagi ogħla u maħduma fuq għaxar snin jew aktar.

Biex ma niġix miżinterpretat, dan qed ngħidu mhux biex niċħad jew inċekken l-iżviluppi storiċi ta' dak iż-żmien imma qed ngħidu għal raġuni waħda biss, ċioe' biex nuri kemm il-pensjonanti tas-servizzi Ingliżi jinsabu f'kategorija unika u f'kategorija speċjali.

Fl-aħħar nett ta' min ifakkar li dawn il-ħaddiema u l-familji tagħhom kienu qed jaraw is-sors ta' l-għajxien tagħhom jispiċċa iżda xorta waħda baqgħu leali lejn it-tmexxija tal-pajjiż.

Indunaw li t-tmexxija tal-pajjiż ma kellhiex quddiemha interessi partiġjani imma kellha l-għan strateġiku li teħles lil gżiritna mill-ħakma barranija, kif effettivament għamlet fl- 1979.

Illum irridu nżommu f'moħħna li l-pensjoni tas-servizz tagħhom fl- ebda waqt ma nħadmet fuq aktar minn 50% tas-salarju li rtiraw bih, għalkemm mill-banda l-oħra l-pensjoni tas-servizz tagħhom setgħu - u jibqgħu jistgħu - jikkommutawha fi kwalunkwe waqt sa 100% u li din il-pensjoni tiġi updated kull darba li l-gvern Ingliż jagħti żieda b'kumpens għall-għoli tal-ħajja.

Irridu wkoll inżommu f'moħħna li din il-pensjoni tas-servizz ittieħdet in konsiderazzjoni meta l-pensjonanti ħadu l-pensjoni tas-sigurta' soċjali.

Fil-fatt il-pensjoni tas-servizz ittieħdet:

(a) bħala mhux ikkommutata;

(b) wara s-6 ta' Jannar, 1996 ittieħdet netta minn kwalunkwe kumpens mogħti mill-gvern Ingliż għall-għoli tal-ħajja; u

(ċ) wara l-istess data, (i) fejn il-pensjoni kienet ġiet ikkommutata kollha, bħala 50% tal- pensjoni riċevuta; u (ii) fejn il-pensjoni kienet ġiet ikkommutata biċċa minnha biss, u jekk il- pensjonant kien għalaq 72 sena, bħala 50% tal-parti kkommutata.

Jekk nieħdu l-emendi proposti mill-Onor.

Edwin Grech wieħed isib li ttieħdu miżuri biex il-Gvern jibda jneħħi l-anomaliji msemmijin; l- ewwelnett ma' dawk li laħqu kkommutaw il-pensjoni kollha tas-servizz, issa jistgħu jibbenefikaw minn dawn l-aġġustamenti; it-tieni nett għall-finijiet tal-punteġġi ma jibqax jingħata biss kas tal-pensjoni oriġinali mħallsa iżda jidħlu wkoll fil-kalkolu ż-żidiet mogħtija għall-għoli tal-ħajja mill- gvern Ingliż matul iż-żmien; u t-tielet nett dawk li l-pensjoni tas-servizz tagħhom hi inqas minn Lm200 fis-sena, l-pensjoni tas-sigurta' soċjali tingħatalhom sħiħa b'effett immedjat.

Dawn il-miżuri kollha flimkien huma meqjusa li se jiswew lill-Gvern Malti Lm1.7 miljun matul l-1997.

Bħala emendi huma se jkollhom effett mill-4 ta' Ottubru ta' din is-sena.

Biex nagħlaq nixtieq li nagħmel osservazzjoni ġenerali.

Meta segwejt id- dibattitu nnotajt żewġ aspetti oħra.

L-ewwelnett innotajt kif l-argument iddeġenera għal dibattitu dwar is-semantika bejn welfare state u welfare society.

Innotajt ukoll it-tattika li qabdet l-Oppożizzjoni li toqgħod iżżeffen it-taxxi l-ġodda fin-nofs, l-istess kif għamlet fil-liġi tat- tneħħija ta' l-opposition nominees minn fuq il-bordijiet tal- korporazzjonijiet.

Dawn il-kummenti kienu irrelevanti għal-liġi nnifisha.

Dwar il-welfare state, Sur President, ngħid li għamel ħażin min ipprova jagħti l-impressjoni li dan il-konċett huwa skadut u mmoffat.

L-importanti huwa kif tgħaġnu u kif tinterpretah.

Għadni kemm irċevejt "Statement of Principles and Action Programme" ta' wieħed mill-partiti Laburisti ewlenin Skandinavi.

Tajjeb li wieħed jgħid li meta jitkellmu dwar il-konċett tal- welfare, huma jitkellmu dwar kif il-welfare huwa l-għan tax-xogħol u x- xogħol huwa l-bażi tal-welfare.

Aktar milli jagħmlu aċċenni speċifiċi għall-welfare society huma jitkellmu l-aktar dwar il-bżonn ta' dak li jsejħu a well-functioning welfare state u l-ħtiġijiet tiegħu.

Hemm bżonn li fit-tfassil tal-politika soċjali tagħna ma ninħlewx niġru biss wara slogans iżda rridu nfittxu li nsaħħu l-bażi ta' dak li qed noffru bil-fatti u bis-sustanza.

Fl-istess waqt irridu niżguraw li jkollna politika moderna u aġġornata in line u in tune ma' dik ta' pajjiżi oħrajn ġirien tagħna fl- Ewropa.

Il-konċett tal-welfare state li nabbraċċaw aħna huwa l-welfare state modern li qed jitkelllmu dwaru l-Iskandinavi.

Se nikkwota minn dan il- manifest programmatiku ta' partit Laburista Skandinavu li jgħid hekk:

"A welfare state must manage its resources in this kind of responsible long term way in order to reduce the number of problems and increase people's quality of life and welfare."

Dan huwa it-thinking tagħna wkoll bħala partit u Gvern Laburista dwar il- welfare state.

Żgur ma naħsbux li huwa xi ħaġa skaduta.

Aħna rridu soċjeta' ekwa fejn is-servizzi soċjali jitqassmu b'mod effiċjenti ħalli b'hekk il-pajjiż ikollu distribuzzjoni ġusta tar-riżorsi tiegħu kif ukoll stabbilta' ekonomika u soċjali akbar.

Sur President, jien nemmen li din il-liġi se tkompli tmexxina f'din id- direzzjoni; id-direzzjoni ta' solidarjeta' fil-prattika.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Nirringrazzjak.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI: Sur President, jien naħseb li m'għandhiex tkun ta' sorpriża li n-naħa ta' l-Oppożizzjoni m'ħijiex se tivvota kontra dan l-abbozz ta' liġi, anzi aħna esprimejna ruħna favur din il-liġi.

Il- Partit Nazzjonalista huwa dejjem konsistenti fit-twemmin tiegħu għalhekk huwa konsistenti wkoll fid-deliberazzjonijiet li jkunu bbażati fuq dan it- twemmin.

Aħna dejjem konna konsistenti, sew meta konna fil-gvern kif ukoll issa li qegħdin fl-oppożizzjoni u forsi din hija d-differenza reali bejn il-partit tagħna u l-partit l-ieħor.

Għalkemm aħna ninsabu fuq din in- naħa tal-Kamra xorta waħda nsostnu titjib fil-miżuri soċjali bħalma nsostnu fuq l-introduzzjoni ta' miżuri soċjali oħra għaliex aħna veru nemmnu fil- ġustizzja soċjali.

Għalhekk jekk din il-liġi hija xi forma jew xi mezz ta' miljorament għal ċerti miżuri soċjali bħal, per eżempju, pensjonijiet ħadd m'għandu jkun sorpriż li aħna nkunu favur din il-liġi.

Sur President, irrid ngħid li kontra l-istampa distorta li għadu kemm ta l-Ministru Brincat, kull meta kien hemm il-Partit Nazzjonalista fil-gvern il-qasam soċjali dejjem mar 'il quddiem u dejjem ħa r-ruħ.

Kull gvern Nazzjonalista għamel mill-aħjar li seta biex itejjeb il-miżuri soċjali diġa' eżistenti u ntroduċa miżuri jew benefiċċji soċjali oħra.

Fil-fatt fl-aħħar seduta li kellna, fl-ewwel parti tad-diskors tiegħu, l-Onor.

Buhagiar irrikonoxxa dan il-mertu tal-Gvern Nazzjonalista ta' wara l-1987 meta qal li dan kien fattur importanti li reġa' rebbaħ lil dan il-partit l- elezzjoni ta' l-1992.

Ħallieha li wara qal ukoll li din il-lezzjoni dwar il- qasam soċjali l-Partit Nazzjonalista ħadha mingħand il-Partit Soċjalista meta kien hu fil-gvern.

Pero' ta' min jgħid li l-Partit Nazzjonalista m'għandux bżonn u qatt ma kellu bżonn jieħu l-ebda lezzjoni mingħand il- Partit Soċjalista dwar x'inhu l-aħjar mod kif iwettaq il-ġustizzja soċjali f'pajjiżna.

Sur President, kienet kalunnja kbira meta kienu jagħmlu propaganda qarrieqa kontra tagħna meta kienu jgħidu li l-Partit Nazzjonalista kien il- partit tas-sinjuri u li hu kontra l-ħaddiema, kontra r-romol, kontra l- foqra, kontra n-nies b'diżabilita' u kontra dawk kollha li l-aktar għandhom bżonn l-għajnuna ta' l-Istat u ta' ħaddieħor.

Pero' ż-żmien xejjen għal kollox din il-kalunnja u huwa ta' sodisfazzjon għalina li nisimgħu min-naħa l-oħra tal-Kamra li l-Gvern Nazzjonalista ta' wara l-1987 kien gvern li ta prijorita' kbira lill-qasam soċjali - dan juri li almenu llum l-Onor.

Membri tan-naħa l-oħra tal-Kamra waslu biex giddbu lilhom infushom.

Nerġa' ngħid li l-gvernijiet kollha ta' l-imgħoddi immexxija mill-Partit Nazzjonalista kellhom f'moħħhom titjib fil-qasam soċjali.

M'iniex se noqgħod insemmi dak kollu li sar minn gvernijiet Nazzjonalista għax ma nispiċċa qatt, iżda l-istorja qiegħda hemm u ma jista' jmeriha ħadd.

L- ewwel Gvern Nazzjonalista kien bejn l-1921 u l-1927.

Fl-1931 imbagħad ħareġ ir-rapport tal-Malta Royal Commission li kienet preseduta minn Lord Asquith.

Din il-kummissjoni qalet hekk fuq l-operat ta' Gvern Nazzjonalista bejn l-1921 u l-1927:

"In this endeavour, the Nationalist governments secured the passage of acts for the protection of women and children workers, for the grant of pensions to widows and orphans of government employees, for the provision of modern and hygienic dwellings for the working classes and for the restriction of rents".

Dan juri kif il-Gvern Nazzjonalista ta' bejn l-1921 u l-1927 kien għadda liġijiet biex jipproteġi lin-nisa u lit-tfal orfni, biex jagħti pensjonijiet lir-romol u lill-ħaddiema tal-gvern, bena djar iġeniċi u anke kien jikkontrolla l-kera.

Sur President, dan kollu kien ġara fl-1921 imbagħad niġu llum u nisimgħu ċerta stampa distorta tal-passat soċjali meta l-Partit Nazzjonalista kien fil-gvern.

Nista' ngħid li kull meta l-Partit Nazzjonalista kien fil-gvern mill- aħħar gwerra 'l hawn, kemm meta ggverna waħdu kif ukoll meta kien f'koalizzjoni ma' partit ieħor, dejjem żamm quddiem għajnejh il-kwestjoni soċjali.

Ma naħsibx li wieħed jista' jinsa x'għamel gvern Nazzjonalista fi żmien Dr George Borg Olivier.

Hawnhekk kemm-il darba smajna ripetutament miż-żewġ naħat tal-Kamra li waħda mill-akbar miżuri soċjali żgur hija meta l-gvern jipprovdi xogħol liċ-ċittadini tiegħu, lill- ħaddiema u liż-żgħażagħ tiegħu; għalhekk jekk dan huwa veru jista' xi ħadd jinsa kemm ħoloq postijiet ta' xogħol il-Gvern Nazzjonalista tas-snin sittin ta' Dr Borg Olivier?

Ma żiedx pensjonijiet u benefiċċji soċjali dak il-Gvern?

Allura kif niġu hawn u ngħidu li gvernijiet tal-Partit Nazzjonalista fl-imgħoddi m'għamlu xejn fil-qasam soċjali!

Sur President, nerġa' ngħid li jiena għamilt riferenza għal dawn il-gvernijiet ta' l- imgħoddi biex nuri bil-fatti li anke dawn għamlu mill-aħjar li setgħu biex ġabu 'l quddiem il-ġustizzja soċjali f'pajjiżna.

Issa għandna ċertifikat saħansitra mill-kelliema tan-naħa l-oħra dwar kemm mexa tajjeb il-Partit Nazzjonalista fil-gvern fl-operat tiegħu fil- qasam soċjali wara l-1987 u li kważi kważi kien jimmeritana li nirbħu l- elezzjoni ta' l-1992.

Jiena ngħid li mhux l-elezzjoni ta' l-1992 biss kien jimmeritana nirbħu iżda anke, u aktar, l-aħħar elezzjoni għax nerġa' ntenni u nsostni li dak li wettaq il-Gvern Nazzjonalista bejn l-1987 u l- 1996 fil-qasam soċjali l-ebda gvern ieħor qatt ma wettaq.

Iżda l-kampanja qarrieqa u ta' ingann tal-Partit Laburista qabel l-aħħar elezzjoni, speċjalment dwar l-għoli tal-ħajja, dwar il-VAT u dwar il-barunijiet - dawn donnhom m'għadhomx fuq in-naħa tagħna u 'l quddiem forsi wieħed jista' jsibhom anke fuq xi naħa oħra! - kienu l-fatturi kollha li ġiegħlu lill-maġġoranza tal-poplu tinsa l-ġid kollu li wettaq Gvern Nazzjonalista u tibla' l-lixka tal-Partit Soċjalista.

Jien illum inħossni sodisfatt meta aħna nkunu konfortati min-naħa l-oħra bl-approvazzjoni tal-politika soċjali tagħna f'dawn l-aħħar snin għax tajjeb li nenfasizza li, waqt li aħna nemmnu u bdejna ndaħħlu fil-pajjiż il-kultura tal-welfare society, mill- banda l-oħra din ma kenitx tfisser għalina li l-gvern ifarfar xi ftit mill- obbligi li għandu meta wieħed jalludi għall-welfare state.

Xejn minn dan kollu, Sur President.

Kieku wieħed kellu jsemmi x'għamel Gvern Nazzjonalista f'dawn l-aħħar għaxar snin fil-qasam soċjali żgur illi l-lista tant tkun twila li l-ħin ma jippermettix li nsemmuha kollha.

Iżda rrid insemmi ċerti miżuri u benefiċċji soċjali, speċjalment fejn si tratta l-pensjonijiet, l-aktar meta din hija liġi li se temenda l-liġi tal-pensjoni.

L-akbar miżura soċjali li wettaqna f'dawn l-aħħar għaxar snin kienet li konna kapaċi nipprovdu xogħol lil kull min ried jaħdem - dan kontra dak li qed naraw illum.

Neħħejna l-kankru tal-qgħad li kien hawn f'pajjiżna u ħloqna postijiet u kondizzjonijiet tax-xogħol li huma l-akbar ċertifikat għall- aħħar Gvern Nazzjonalista.

Sur President, hawnhekk irrid insemmi xi ftit mill-miżuri u mill-benefiċċji soċjali li Gvern Nazzjonalista wettaq fl- ambitu tal-politika tiegħu li juru kemm lil pajjiżna konna qed immexxuh għal dak li aħna nifhmu bħala welfare society.

Fil-qasam tal-pensjonijiet għamilna ċerti emendi li żgur juru r-ruħ soċjali tal-Partit Nazzjonalista fil-gvern.

Fil-qasam tal-pensjonijiet neħħejna l-provvediment li bih l-gratuity li titħallas lill-ħaddiema kienet tiġi mnaqqsa mill-pensjoni tas-sigurta' soċjali - din qabel kienet ikkalkolata bil-5%.

Neħħejna provvediment ieħor li bih il-proporzjon ta' bejn il-parti kkommutata tal-pensjoni u l-paga kurrenti kienet tiġi mnaqqsa mill-pensjoni tas-sigurta' soċjali, b'hekk żdied l-ammont tas-sigurta' soċjali.

Biddilna l-liġi biex nassiguraw li l-pensjoni għal min jirtira - din titħallas lil min għandu pensjoni tas-servizz - mhux talli ma tibqax titnaqqar, talli kulħadd beda jirċievi din il-pensjoni b'rata sħiħa, minkejja li kellu xi pensjoni oħra tas-servizz.

Neħħejna provvediment ieħor li kien itellef lill-pensjonanti milli jirċievu pensjoni jekk jaqilgħu aktar minn Lm7.50 f'ġimgħa u llum dawn il-pensjonanti jistgħu jaqilgħu sal-paga minima nazzjonali.

Neħħejna l-provvediment li bih aktar minn pensjoni tas-servizz waħda kienet titnaqqas mill-pensjoni tas-sigurta' soċjali.

Dan kien qed jagħmilha aktar diffiċli sabiex min għandu aktar minn pensjoni waħda jieħu ż-żieda.

Illum, hemm kemm hemm pensjonijiet tas- servizz, tittieħed waħda biss fil-kalkulazzjoni tas-sigurta' soċjali.

Sur President, forsi dawn m'humiex emendi fil-liġi tal-pensjoni li bihom ibbenefikaw tant u tant pensjonanti?

Altru li l-Gvern Nazzjonalista kien diġa' beda t-triq li kellha twassalna għall-emendi tal-liġi li llum qed jippreżenta l-Gvern.

Nista' nkompli nsemmi emendi oħra bħal, pensjonijiet tar-romol, fejn romol li kienu jagħlqu 60 sena kienet titnaqsilhom il-pensjoni u dawn fi żmienna bdew jieħdu pensjoni sħiħa.

Eluf ta' romol li minkejja li żwieġhom kienu ħallsu l-kontribuzzjonijiet earnings related, kienu mċaħħda milli jirċievu pensjoni taħt l-iskema taż-żewġ terzi għax żwieġhom mietu qabel ma kienu laħqu l-eta' ta' 61 sena.

Issa dawn ir-romol qegħdin igawdu r-rata ogħla tal-pensjoni tas-superstiti.

Sur President, l-istess nista' ngħid dwar is-self-employed.

Gvern Nazzjonalista emenda l-liġi li biha neħħa l-provvediment li bih is-self- employed kienu mċaħħda milli jirċievu l-pensjoni minima nazzjonali miżjuda u issa dawn jistgħu jirċievu din il-pensjoni.

Is-self-employed ta' taħt il- 65 sena u li kellhom dħul li jaqbeż Lm630 fis-sena, kienu mċaħħda li jirċievu pensjoni taħt l-iskema taż-żewġ terzi.

Gvern Nazzjonalista lil dawn tahom id-dritt li jistgħu jirċievu din il-pensjoni.

Gvern Nazzjonalista neħħa l-provvediment li bih tant pensjonanti, l-aktar dawk li kienu self-employed, kienu jiġu mċaħħda milli jirċievu pensjoni tas- sigurta' soċjali għax kellhom liċenzja tan-negozju.

Nista' nibqa' nsemmi lista sħiħa li ma tispiċċa qatt ta' emendi li bihom tejjibna l-pensjoni lil tant u tant kategoriji ta' nies.

Miżura oħra li kien ħa Gvern Nazzjonalista f'dan il-qasam kienet li l- pensjoni minima nazzjonali ma tkunx inqas minn erbgħa minn ħamsa, jiġifieri four-fifths tal-paga minima nazzjonali fil-każ ta' persuna miżżewġa u two- thirds ta' l-istess paga fil-każ ta' persuna weħidha.

Gvern Nazzjonalista ta l-fakulta' lil dawk ir-romol li qed irabbu t-tfal u li qed jaħdmu li jistgħu jaqilgħu kemm iridu u jibqgħu jieħdu l-pensjoni.

Dawn qabel ma setgħux jaqilgħu aktar minn Lm7.50c fil-ġimgħa.

Lil dawk ir-romol li ma jkunux jistgħu jaħdmu minħabba t-tfal żgħar żidnilhom l-allowance speċjali minn 85c għal Lm3 fil-ġimgħa għal kull tifel u tifla u dan minbarra ċ- children allowance.

Miżura oħra ta' Gvern Nazzjonalista kienet dwar il- pensjonanti li kienu kkommutaw il-pensjoni tas-servizz.

Dawk li kienu kkommutaw is-somma kollha kellhom 20% maħfura fil-kalkulazzjoni tal- pensjoni tas-sigurta' soċjali filwaqt li dawk li kienu kkommutaw parti minnha kellhom 40% maħfura tal-parti kkommutata.

GĦamilna miżura li biha dawk in-nies li minħabba mard kellhom jirtiraw qabel l-eta' tal-pensjoni u ħadu l-pensjoni ta' l-invalidita', ma baqax ikollhom tnaqqis fil-pensjoni taż-żewġ terzi, basta wara Jannar ta' l-1979 kienu ħallsu bolol daqs in- numru ta' ġimgħat li matulhom irċevew il-pensjoni ta' l-invalidita'.

Għandna lista twila ta' titjib fil-pensjonijiet lil diversi kategoriji ta' nies.

Mhux ta' b'xejn li ħafna pensjonanti jirringrazzjaw lill-Gvern Nazzjonalista ta' l-aħħar snin li tejbilhom il-qagħda tagħhom.

Gvern Nazzjonalista kien protaganist ukoll fiż-żidiet kbar li ta fid- diversi benefiċċji soċjali jew allowances kif ukoll fl-introduzzjoni ta' benefiċċji soċjali ġodda li kollha jirriflettu r-ruħ soċjali ta' l-aħħar Gvern Nazzjonalista.

Gvern Nazzjonalista waqaf mal-ħaddiema, mal-familja Maltija, mar-romol, ma' l-anzjani, ma' persuni b'diżabilita', mal-morda u ma' kull min kien l-aktar jenħtieġ l-għajnuna u s-support ta' l-Istat.

Din il-katina sħiħa ta' servizzi soċjali tiddistingwina bħala l-veru partit li jemmen fil-ġustizzja soċjali u bħala gvern li għandu responsabbilita' kbira f'dan il-qasam, gvern li jemmen ukoll fl-iżvilupp tal-welfare society, li huwa l-akbar twettieq fil-prattika tas-solidarjeta' li dan iż-żmien kulħadd qed isemmi.

X'ma għamilniex, Madam Speaker?

Aħna tajna dritt lis-self-employed li jirċievu l-benefiċċju għal waqt il- mard bħal ħaddieħor, ħaġa li kienu mċaħħda minnha.

GĦamilna tibdil sostanzjali fit-test tal-mezzi mhux biss fil-qasam ta' għajnuna soċjali imma anke f'dak li jolqot l-għajnuna għal mard, pensjoni mhux kontributorja u l-għoti ta' mediċini b'xejn.

Tajna għajnuna soċjali lill-familji numerużi ta' iktar minn ħames persuni u żidna r-rata ta' l-għajnuna soċjali lil dawk il-familji li għandhom it-tfal.

L-għajnuna soċjali u l-għajnuna għal mard tibqa' titħallas sa żmien sitt xhur meta l-kap tal-familja jidħol l-isptar għall-kura.

Aħna tajna ċ-children allowance u l-benefiċċji għal maternita' lit-tfal kollha.

L-istipendju ta' dawk l-istudenti li kienu ġejjin minn familja li tgħaddi bl-għajnuna soċjali ma baqax jitnaqqas mill- ammont ta' l-għajnuna soċjali li tkun tieħu l-familja.

Lill-persuni li jbatu minn xi diżabilita' u li kienu qed jirċievu pensjoni mhux kontributorja tajnihom il-possibilita' li jistgħu jagħmlu x-xogħol u jaqilgħu l-flus mingħajr ma jitilfu l-pensjoni, sakemm bejn pensjoni u dħul ma jaqilgħux iktar mil-paga minima nazzjonali.

GĦamilna miżura li biha ħloqna sussidji speċjali għal dawk li jirċievu pensjoni minn barra minn Malta biex ngħinuhom fil-kambju.

Tajna allowance għad-drogati waqt riabilitazzjoni.

Nista' nkompli sejjer u ma nispiċċa qatt.

Tajjeb li wieħed ifakkar li filwaqt li fl-1986 in-nefqa f'benefiċċji soċjali kienet ta' madwar Lm64 miljun, fl-1996 in-nefqa kienet ta' mhux inqas minn Lm135 miljun, jiġifieri iktar mid-doppju.

Dan l-ammont jirrrappreżenta madwar 30% tan-nefqa kollha rikorrenti tal-gvern.

Jekk irrid nista' nagħti ċifri tad-diversi pensjonijiet u benefiċċji soċjali kif kienu fl-1986 u kif inhuma llum iżda ma jidhirlix li dan huwa neċessarju.

Kif għidt qabel, f'dawn l-aħħar għaxar snin Gvern Nazzjonalista irnexxielu jintroduċi numru ta' servizzi ppersonalizzati li huma ta' ġid u ta' għajnuna kbira, speċjalment lil numru kbir ta' anzjani u persuni b'diżabilita'.

Naħseb li ħadd ma jista' jlumni li nitkellem ftit fuq il- qasam ta' l-anzjani, qasam li matul l-aħħar leġislatura ta' Gvern Nazzjonalista kont responsabbli minnu bħala segretarju parlamentari.

L-isfida li kellu quddiemu l-Partit Nazzjonalista qabel ma ħa f'idejh it- tmexxija tal-pajjiż wara l-elezzjoni ta' l-1987 kienet li jġib fix-xejn l- impressjoni li kien jagħti l-Malta Labour Party li Gvern Nazzjonalista ma jittrattax tajjeb lill-anzjani.

Partit Nazzjonalista fil-gvern mhux biss neħħa din l-impressjoni iżda poġġa lill-anzjani fuq nett ta' l-aġenda tiegħu.

Barra minn hekk, sa għaxar snin ilu l-mentalita' kienet li lill- anzjani jkun biżżejjed li tagħtihom pensjoni tajba biex jgħixu ħajjithom fil-kumdita'.

Il-Partit Nazzjonalista fil-gvern għaraf li fil-verita' dan ma kienx biżżejjed għall-anzjani.

Il-persuna anzjana jkollha bżonn l- appoġġ tal-komunita' kollha biex tgħix il-bqija ta' ħajjitha bl-akbar dinjita'.

Il-Partit Nazzjonalista fil-gvern għaraf li filwaqt li huwa importanti u mandatorju li l-Istat jibqa' jagħti sehmu biex jgħin liċ- ċittadini li jkollhom bżonn l-għajnuna, huwa daqstant ieħor importanti li jħeġġeġ li jkun hawn welfare society f'pajjiżna, soċjeta' li minnha nnifihsa tipprovdi wens u sedqa liċ-ċittadini tagħha.

Gvern Nazzjonalista applika dan il-prinċipju wkoll fil-qasam ta' l-anzjani.

Waħdu l-Gvern ma jistax jagħmel kollox f'qasam li jkun qed jiżviluppa b'ritmu mgħaġġel u ma jistax jissodisfa l-ħteġijiet kollha - dawn dejjem qed jiżdiedu u jinbidlu - ta' settur tal-popolazzjoni li qed jikber ma' kull sena li tgħaddi.

Gvern Nazzjonalista b'għaqal kbir għaraf iħaddem il-prinċipju ta' sussidjarjeta'.

Dan għamlu billi f'dan il-qasam ħadem id f'id ma' movimenti volontarji, mal-Knisja u ma' l-anzjani nfushom.

Gvern Nazzjonalista nieda t-triq għad-diċentralizzazzjoni ta' dan il-qasam billi bdejna ninvolvu lill-kunsilli lokali.

Fuq kollox fil-ħidma kollha tagħna kellna quddiemna s-sens ta' solidarjeta' li hu tant meħtieġ f'qasam bħal dan.

Żgur li ħadd ma jista' jakkuża lill-Gvern Nazzjonalista ta' dawn l- aħħar għaxar snin li m'għamilx iktar milli wieħed kien jistenna minnu biex lill-anzjani - kemm dawk li jgħixu f'darhom kif ukoll dawk li huma rikoverati f'xi dar ta' l-anzjani jew f'xi istituzzjoni - u lill-persuni b'diżabilita' jgħollilhom il-livell ta' l-għajxien tal-ħajja tagħhom.

Is-servizzi komunitarji li ntroduċejna fil-pajjiż huma l-aqwa xhieda ta' l-impenn totali li kellu Gvern Nazzjonalista biex il-policy tiegħu li kemm jista' jkun u, safejn hu possibbli, l-anzjan jibqa' jgħix f'daru tirrealizza ruħha.

GĦalkemm wieħed irid jammetti li kien hemm u għad hemm ċerti defiċjenzi naħseb li ħadd ma jista' jinnega l-utilita' tas-servizzi li ntroduċejna.

Hawnhekk qed nirriferi għas-servizz ta' kura u għajnuna fid-dar, is-servizz tat-telecare, is-servizz tal-handyman, il-meals on wheels, id-day centres u s-servizz għall-inkontinenza.

Dawn kollha huma servizzi li bihom għinna lil ħafna anzjani u persuni b'diżabilita'.

Gvern Nazzjonalista ried jaħseb f'dawk l-anzjani li ma setgħux jibqgħu jgħixu f'darhom.

Hawnhekk irrid insemmi t-twaqqif ta' l-Isptar Zammit Clapp, il- ftuħ ta' djar residenzjali għall-anzjani u r-rinnovament kontinwu tar- residenza ta' St. Vincent De Paule.

Dan iż-żmien huwa faċli li ssib lil min jikkritika u jsemmi l-effiċjenza jew il-cost effectiveness ta' dak kollu li wettaqna iżda lil dawn it-talin ngħidulhom li kieku m'għamilniex dawn l-affarijiet kollha kieku lanqas għandhom fuq xiex ikomplu huma.

Kif diġa' għidt, il-Partit Nazzjonalista żgur li ma kienx ħaqqu jitlef l- aħħar elezzjoni, jekk xejn fuq ir-record maġistrali fil-qasam soċjali.

Aħna kellna kontra tagħna kampanja qarrieqa ta' ingann dwar il-VAT u l- għoli tal-ħajja.

Hawnhekk irrid nirriferi ftit għall-għoli tal-ħajja għax jekk kien hemm suġġett li l-kelliema tal-Partit Laburista meta kienu fl- oppożizzjoni kienu jsemmu f'dibattiti bħal dawn fuq il-liġi dwar is- sigurta' soċjali kien dejjem l-għoli tal-ħajja, l-inflazzjoni u l-effettii negattivi tal-VAT fuq l-għoli tal-ħajja kif kienu jaħsbu huma.

Kemm għamlu propaganda qarrieqa fi żmienna dwar l-għoli tal-ħajja!

Kienu jgħidu li l- għoli tal-ħajja jifnik u ċappsu dan il-kliem fuq billboards madwar Malta u GĦawdex.

Kull darba li konna niġu hawn ġew b'xi liġi simili għal din li għandna quddiemna, konna nisimgħu l-istess kantaliena min-naħa tal-kelliema ta' l-oppożizzjoni li l-anzjani u l-pensjonanti ma jistgħux ilaħħqu ma' l- għoli tal-ħajja.

Kienu jgħidulna, u se nikkwota, li : "L-għoli tal-ħajja u t-tnaqqis fil-livell ta' l-għajxien kien u għadu l-akbar uġieħ ta' ras għall-anzjani tagħna."

Qalulna wkoll:

"L-Oppożizzjoni u s-sezzjoni tal-pensjonanti tal-General Workers' Union ilhom żmien jinsistu li l-qagħda ta' l-anzjani f'pajjiżna sejra lura, prinċipalment minħabba l-inflazzjoni u l-għoli tal-ħajja."

Issa ma nafx jekk l-istess sezzjoni tal-pensjonanti tal-General Workers' Union għadhiex ta' l-istess fehma!

Jista' jkun li din tasal biex tipprova tipperswadi lill-membri tagħha biex jemmnu l-propaganda banali u bla sens li qed jagħmel il-Gvern fuq il-media li l-ħajja qed torħos għax neħħew il- VAT u daħħlu l-liġi l-ġdida tas-sisa!

L-iktar nies li jistgħu jgħidu jekk il-ħajja hijiex qed togħla jew le huma n-nisa tad-dar.

Iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar u iktar ma tistax tagħti kas tal-lista twila ta' prodotti li l-Gvern qed jippubblika fil- gazzetti u jgħidilna li dawn suppost roħsu.

II-mara tad-dar kuljum tmur tixtri l-affarijiet li jkollha bżonn u tinduna kemm qed tonfoq iktar.

Dan hu l-kejl tar-roħs tal-ħajja għall-mara tad-dar għax għal ġimgħa wara l- oħra qed tinduna li l-flus li jagħtiha r-raġel għax-xiri ta' kuljum dejjem iservuha anqas.

Basta nkomplu għaddejjin bil-propaganda qarrieqa li suppost ħafna oġġetti kellhom jorħsu!

Minkejja li l-Gvern wiegħed li bit-tneħħija tal-VAT il-ħajja se torħos, issa l-poplu Malti qed jara kif ġie ittradut.

X'inhu jogħla l-iktar?

L-iktar li qed jogħlew huma l- affarijiet essenzjali li familja tikkonsma ta' kuljum.

GĦadni ma smajtx Membru min-naħa tal-Gvern tiġih ħasra u reqqa għall-anzjani u għall- pensjonanti għax l-affarijiet essenzjali ta' l-ikel u l-mediċini qegħdin jogħlew b'mod regolari.

Niftakar li f'waħda mis-seduti parlamentari dwar il-liġi tal-VAT kienu qalulna hekk:

"Intom tiftaħru li billi l-ikel u l-mediċini huma zero rated dawn m'humiex se jaffettwaw lill-anzjani, pero' dan mhu veru xejn għax l- anzjani diġa' qed ibatu miż-żidiet mhux ikkontrollati ta' l-ikel u tal- mediċini."

Dawn hekk kienu qalu hawn ġew, pero' l-Membri tal-Gvern issa qed jaraw x'differenza hemm fil-prezz ta' l-affarijiet esenzjali ta' l-ikel, bħall- kafe' u l-ġobon, bejn is-sena l-oħra u din is-sena?

Xi ngħidu għall- mediċini, speċjalment dawk il-mediċini li huma l-aktar użati mill-anzjani?

Żgur li waqt diskussjoni fuq liġi bħal din dwar is-sigurta' soċjali wieħed irid jirriferi dwar il-problema kbira li qegħdin jiffaċċaw ħafna ċittadini li huma ntitolati għal mediċini b'xejn mingħand il-gvern.

Huwa fatt innegabbli li qatt ma kien hemm perijodu twil ta' nuqqas ta' mediċini mill-isptar u mill-polikliniċi daqskemm kien hawn f'dawn l-aħħar xhur ta' Gvern Laburista.

Dawn insew kemm kienu jikkritikawna għax fi żmienna kienu jonqsu xi mediċini, li wara kollox ma kenux daqshekk importanti u essenzjali bħal dawk li qed ikunu nieqsa llum.

Wieħed għandu jistaqsi ftit lill-anzjani u lill-pensjonanti minn liema kalvarju qegħdin jgħaddu biex jieħdu l-mediċini b'xejn li huma ntitolati għalihom, mediċini essenzjali, kif diġa' għidt, speċjalment għall-anzjani li jkunu morda b'qalbhom, bil- pressjoni, bil-Parkinson's disease, bl-ażżma u bil-bronkite kronika.

Iġerruhom mill-polikliniċi għall-isptar u xorta ma jinqdewx.

U lkoll niftakru li lil dawn l-anzjani qabel l-elezzjoni, bl-għajta ta' "Iċ- Ċittadin l-Ewwel", wegħduhom li anke dan il-qasam se jkun aħjar milli kien fi żmienna.

Pero' issa l-istess anzjani qegħdin jirrealizzaw li anke fil- qasam tas-saħħa qatt ma kienu agħar milli qegħdin issa.

Mhux talli ħafna drabi ma jinqdewx min-naħa ta' l-isptar, talli meta jmorru biex jixtru dawn il-mediċini mill-ispiżeriji jsibu li l-prezz tagħhom qiegħed jogħla b'rata esaġerata.

Pero' l-povru anzjan u pensjonant xorta jkollu jixtri dik il- mediċina, għalja kemm hi għalja.

Insibu nuqqas ta' mediċini anke fl- Isptar San Vinċenz de Paule.

Hija verament ironija li l-Prim Ministru jiftaħ spiżerija ġdida f'din ir-residenza imma mbagħad ċerti mediċini essenzjali għall-anzjani residenti hemmhekk stess ma ssibhomx.

Din hija s- sitwazzjoni li l-anzjani tagħna qegħdin ikollhom iħabbtu wiċċhom magħha fil- qasam tas-saħħa.

Ladarba qiegħed insemmi l-qasam tas-saħħa, irrid nagħmel riferenza għal dibattitu li kien sar fl-1989 fuq abbozz ta' liġi ieħor dwar is-sigurta' soċjali.

L-Onor.

Alfred Sant, illum Prim Ministru - hawn se nikkwota preċiż x'kien qal dak iż-żmien - kien akkużana li:

"Il-kwalita' tas-servizzi soċjali qiegħda tonqos fis-sistema tas- saħħa, fis-sistema tal-kura li jingħataw il-pazjenti fl-isptar u anke f'affarijiet oħra li għandhom x'jaqsmu mal-mod kif pazjenti, xjuħ u nies li huma morda jiġu ttrattati meta jiġu f'kuntatt dirett mal- burokrazija tal-gvern."

Jekk din l-akkuża ma kenitx vera dawk iż-żmenijiet, jiena persważ li allegazzjoni bħal din tgħodd ħafna għaż-żmenijiet li qegħdin fihom illum.

L-Onor.

Alfred Sant kompla jgħid: "X'jiġri mbagħad ekonomikament u soċjalment f'ħaġa bħal din?

Dawk li jifilħu, iridu u ma jridux, jibdew jemigraw mis-sistema pubblika għas- sistema privata.

Jekk m'intix tinqeda tajjeb għax is-servizzi soċjali li tistenna - per eżempju, tas-saħħa - ma jkunux tajba biżżejjed, trid u ma tridx temigra lejn is-sistema privata.".

Dan li qed jiġri fi żmienna, Sur President.

Taħt dan il-Gvern Laburista l- akkuża u l-allegazzjoni li kien qiegħed jagħmlilna l-Onor.

Sant issa qiegħda tavvera ruħha.

L-Onor.

Brincat ipprova jpinġi lill-Partit Nazzjonalista b'ċerti kuluri li żgur m'humiex veri pero' aħna dejjem konna konsistenti.

Aħna nemmnu fil- ġustizzja soċjali u ma nagħmluhiex biex inġibu l-voti u biex nirbħu l- elezzjonijiet.

GĦalhekk illum aħna ħadna din il-pożizzjoni fil-konfront ta' dan l-abbozz ta' liġi għaliex dan l-abbozz huwa bħal ħafna oħrajn li għamel Gvern Nazzjonalista.

Dan huwa abbozz ta' liġi li se jirranġa l- pensjonijiet u allura m'għandha tkun ta' ebda sorpriża għal ħadd li aħna favur tiegħu.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Maria Camilleri.

ONOR.

MARIA CAMILLERI: Nirringrazzjak, Sur President.

Qed nieħu gost ħafna nisma' li anke l-Oppożizzjoni taqbel ma' dawn l-emendi għal-liġi tas- sigurta' soċjali, partikolarment meta nara li hemm qbil dwar l- implimentazzjoni tal-wegħda ta' Gvern Laburista li dawk li jirċievu l- pensjoni tas-servizz mingħand il-gvern Ingliż ma jkollhomx tnaqqis fil- pensjoni tas-sigurta' soċjali.

Gvern Laburista, kif kien anke ppjanat fil-programm elettorali, ħejja strateġija sabiex l-ekonomija tal-pajjiż ma tbatix u sabiex fl-istess ħin, bil-mod il-mod u bil-għaqal, ikun jista' jneħħi kull diskriminazzjoni li teżisti fl-għoti tal-pensjonijiet.

Waqt dan id-dibattitu ssemmew l- anomaliji li kienu nħolqu meta kull żieda għall-għoli tal-ħajja li kienet tingħata fil-pensjoni tas-sigurta' soċjali kienet qiegħda tiġi meħuda fil- kalkolazzjoni tal-pensjoni tas-servizz.

Minn hawnhekk jiena nistqarr apertament, li filwaqt li naqbel ma' dawn l-emendi, ikun ġust ukoll jekk ngħidu fil-qosor kemm jista' jkun x'kienu r-raġunijiet li għalihom il-Gvern Laburista fl-1978 ra li għandu jkun hemm tnaqqis fil-pensjoni tas-servizzi Ingliżi.

B'hekk mhux biss inkunu qed nagħmlu ġustizzja ma' l-istorja iżda wkoll ma' l-istess Gvern Laburista ta' dak iż-żmien.

Qabel ma nitkellmu dwar l-istorja tal-pensjoni nnifisha, tajjeb li naraw x'kienet il-qagħda tal-Maltin li kienu jaħdmu mas-servizzi Ingliżi.

Żgur li m'hemmx il-ħtieġa li wieħed ifakkar dan iż-żmien lil kull min għex fil-gżejjer Maltin meta konna kolonja għaliex dak li għadda mingħalina f'dawk iż-żmenijiet għadu stampat f'moħħna ċar daqs il-kristall.

Pero' għal dawk li kienu għadhom żgħar jew inkella kien għadhom ma tweldux, tajjeb li xi ħadd jurihom f'liema qagħda mwiegħra kienu jinsabu l-Maltin taħt il-ħakma kolonjali.

Il-baħar jaqsam li kien hemm fil-kondizzjonijiet ta' l-impjegati Maltin u l-personnel Ingliż li kienu jaħdmu mas-servizzi Ingliż, kienet xi ħaġa ta' l-għaġeb.

L-Ingliżi, għaliex kienu jaħdmu barra minn pajjiżhom, kellhom paga tajba u l-Maltin li kienu jaħdmu spalla ma' spalla magħhom kellhom paga ferm iżgħar.

Din kienet id-differenza bejn Ingliż u Malti.

Imma li jkun hemm differenza bejn il-Maltin stess li kienu qegħdin jagħmlu l-istess xogħol żgur li ma tifhimhiex.

Qed ngħid dan għaliex kien hemm nies jaħdmu ma' l-ammiraljat li għaliex kienu established kellhom paga u dritt għal pensjoni pero' oħrajn le.

Din id- diskriminazzjoni bejn irġiel li jagħmlu l-istess xogħol u li jaħdmu għall- istess sid ma tifhimhiex.

Imbagħad inqas u inqas tifhem għaliex mara - tajjeb li dawn insemmuhom ukoll - li kienet tagħmel l-istess xogħol, kienet titħallas ferm u ferm inqas minkejja l-fatt li xi drabi kienet hija l- breadwinner.

Kien għalhekk li l-Partit Laburista ġġieled biex ineħħi din id- diskrepanza.

Fil-fatt fl-1951, meta kien hemm gvern ta' koalizzjoni, il- Partit Laburista ressaq mozzjoni sabiex il-Kamra taħtar kumitat speċjali biex jistudja d-diskrepanzi fil-pagi u s-salarji ta' nies impjegati mas- servizzi mwielda Malta vis-a-vis il-personnel Ingliż, u mbagħad dan jagħmel rappreżentanza lill-Gvern Ingliż għal trattament ugwali.

Fi kliem ieħor il- Partit Laburista kien ta l-bidu biex il-problema fid-differenzi ta' pagi u salarji ta' l-impjegati Maltin mas-servizzi, ipparagunati ma' dawk ta' impjegati Ingliżi li jagħmlu l-istess xogħol, tiġi solvuta.

Jiena fittixt ftit fil-kotba antiki li għandi dwar l-istorja li għandhom x'jaqsmu ma' mozzjonijiet tal-Parlament u sibt li fl-1951, l-Onor.

Dom Mintoff, f'isem il-Partit Laburista, kien ressaq din il-mozzjoni fejn talab li jinħoloq kumitat speċjali li jistudja d-differenzi ta' pagi u salarji ta' l- impjegati Maltin mas-servizzi, ipparagunati ma' dawk ta' impjegati Ingliżi fl-istess xogħol.

Fost id-diskors twil li kien għamel, li kien qasmu fi tlieta - il-lat politiku, il-lat ekonomiku u l-lat morali - nixtieq nislet kwotazzjoni mil-lat morali dwar dawn id-diskrepanzi li kien hemm.

Dan qal:

"Mil-lat morali jiena nixtieq ngħid - għalija l-lat morali huwa l- aktar wieħed importanti, aktar mil-lat politiku u mil-lat ekonomiku - li ma kien hawn l-ebda ħaġa li qiegħda żżomm f'moral baxx lill-poplu Malti u m'hawn l-ebda ħaġa li qiegħda tiddegrada lill-poplu Malti u li qiegħda tagħmlu defeatist daqskemm huwa l-fatt li jkollu jħoss ruħu inferjuri għall-poplu Ingliż.

M'hawn l-ebda ħaġa li qiegħda teqred u tħassar ir-ruħ tal-poplu Malti daqs dik li meta jiltaqa' ma' bniedem Ingliż iħoss dik il-misħuta inferiority complex.

Jekk verament u bis- sinċerita' kollha rridu li l-poplu tagħna fir-ruħ, fil-moral tiegħu u fil-ħajja intelletwali tiegħu jkun verament liberu, jekk verament irridu li l-poplu Malti jkollu l-istess dinjita' u l-istess dekor u self-respect bħall-poplu Ingliż, ma nistgħux naslu għal dan l-iskop sabiħ jekk ma ningħaqdux fuq din il-mozzjoni biex il-kondizzjonijiet tal-Maltin ikunu bħall-kondizzjonijiet ta' l-Ingliżi.

Jekk irridu li meta Malti jiltaqa' ma' l-Ingliż jgħid bl-istess sens ta' kburija "jiena Malti" bħalma Ingliż jgħid "jiena Ingliż", għandha lkoll nivvotaw għal din il-mozzjoni mingħjar ebda qtigħ il-qalb u dubji."

Sur President, qiegħda ngħid dan għaliex qabel ma niġu biex nitkellmu dwar jekk kienx hemm anomaliji fl-għoti tal-pensjoni, tajjeb li ngħidu li kien il-Partit Laburista li ġġieled sabiex il-Malti jkollu l-istess paga daqs ħaddiem Ingliż li kien jaħdem hawn Malta.

Għidt dan kollu wkoll għaliex inħoss li filwaqt li d-diskrepanzi fil-pensjoni tas-servizz għandhom jiġu rranġati, fl-istess ħin irridu nammettu li kien il-Partit Laburista li ġġieled sa mill-bidu tas-snin ħamsin sabiex il-ħaddiem Malti li kien jaħdem mal-gvern Ingliż ikollu paga xierqa bl-istess kondizzjonijiet bħal sieħbu l-ħaddiem Ingliż.

Kien fl-1978, meta l-Gvern Laburista għadda din il-liġi, li nħolqu l- hekk imsejħa anomaliji fis-Social Security Act pero' wieħed irid jiftakar li Malta kienet riesqa lejn indipendenza mibnija fuq ideat demokratiċi, b'sovranita' sħiħa, bi tħejjijiet biex tinbena ekonomija li tagħti lill-poplu tagħha l- għajnuna soċjali neċessarja, biex b'hekk tkun tista' teżisti b'mod ċivili mingħajr indħil mill-barrani.

Hawnhekk qed nirriferi għad-data storika tal- 31 ta' Marzu, 1979.

Illum naraw l-affarijiet xorta oħra iżda għal dak iż- żmien kien pjan prattiku, oġġettiv, marbut mal-kondizzjonijiet soċjali, ekonomiċi u finanzjarji kif kienu dawk iż-żmenijiet.

Hawnhekk nista' ngħid li kien għalhekk li meta l-Partit Laburista reġa' tela' fil-gvern beda jaħseb biex iwettaq l-ugwaljanza anke fil-pagi u jagħti s-self-esteem lil kull min kien jenħtieġlu u mbagħad wasal iż-żmien għall-pensjoni.

Sur President, tkellimna ħafna dwar dinjita' u mhux dinjita'.

Jiena nemmen li l-Partit Laburista kien minn tal-bidunett li ried jagħti d- dinjita' lill-ħaddiem Malti meta jispiċċa mix-xogħol u ma tibqax dik id- drawwa tal-ħaddiem li hekk kif jerfa' mix-xogħol l-għada l-ħaddiem irid imur bilfors wara l-bieb tal-post tax-xogħol jittallab il-karita'.

Dan seta' jagħmlu billi jiżgura li hekk kif kull min jaħdem jilħaq l-eta' tal- pensjoni jirċievi tnejn minn tlieta tal-paga li kellu.

F'dawk iż-żmenijiet li qegħdin insemmu ta' l-1978 il-pajjiż ma kienx f'qagħda li jagħti l- pensjoni sħiħa u lanqas ma ried li jkun hemm min jieħu tnejn jew tliet pensjonijiet u ħaddieħor jibqa' b'xejn.

Għalhekk mexa' fuq il-prinċipju li kien ħaddan meta daħħal l-income tax fejn kull min kien jaqla' ħafna jagħti ftit minn dak li kien jaqla' ħalli jkun jista' jgħin lil dak li kien qiegħed jaqla' ftit.

B'hekk il-flus li bdew deħlin f'Malta fis-snin ta' l- 1978 setgħu jitferrxu ftit fuq kulħadd għax aħna l-akbar twemmin tagħna minn dejjem kien li nwieżnu lil min hu fil-bżonn.

Sur President, dan kien pjan biex fl-iqsar żmien possibbli l-istat soċjali, ekonomiku u finanzjarju ta' pajjiżna jiġi merfugħ sal-livell li waslu pajjiżi progressivi u ngħidu wkoll li sa ċertu punt wasalna qabilhom, l-aktar fejn jidħlu s-servizzi u l-benefiċċji soċjali.

Semmejt dan kollu għaliex jaqbel jew ma jaqbilx ħaddieħor miegħi, jien fil-kuxjenza tiegħi nħoss li rridu nkunu ġusti sew ma' l-istorja kif ukoll ma' min għamel il- liġi ta' l-1978.

Dawk iż-żmenijiet, biex nagħtu fiduċja lil kull ħaddiem, kien jenħtieġ li min għandu ħafna jagħti xi ftit milli kellu.

Tul dawn l- aħħar għoxrin sena wrejna li konna kapaċi naqdfu għal rasna mingħajr ma nkunu la bażi u lanqas xi kolonna jew kolonja ekonomika ta' ħaddieħor.

Għaldaqstant sakemm inkunu qed niġġeneraw ġid biżżejjed, nistgħu nagħtu lil dan in-numru żgħir ta' nies pensjoni mingħajr tnaqqis.

Hawnhekk nixtieq nagħmel ftit rimarki fil-qosor b'mod ġenerali għal dak li qalu xi kelliema ta' l-Oppożizzjoni, għax bħal donnu kien hawn min ried jagħti l-impressjoni li allaħares ma kienx il-Partit Nazzjonalista meta kien fil-gvern biex jagħti l-pensjoni u biex joħroġ il-benefiċċji u l- għotjiet l-oħra.

Jiena hawnhekk nixtieq nitkellem mil-lat personali u ngħid xi ħaġa illi għadni niftakarha ċara daqs il-kristall.

Kont għadni tfajla żgħira u sakemm tela' l-Partit Laburista fil-gvern kont għadni niftakar it-tallaba f'Bieb il-Belt u wara l-bibien tan-nies jittalbu l- karita'.

Fis-snin ta' qabel is-sebgħinijiet min kien hemm fil-gvern, mhux il-Partit Nazzjonalista?

Dawn it-tallaba hemmhekk kienu u hemmhekk ħallihom il-Partit Nazzjonalista, Sur President.

Kien il-Gvern Laburista illi lil dawn it-tallaba refagħhom minn xagħarhom u tejbilhom il-qagħda finanzjarja tal-pensjonijiet.

Hawnhekk issemmew ħafna l-welfare society u l-welfare state.

Il-welfare society huwa ġġenerat mill-kapitaliżmu sfrenat.

Aħna ma nistgħux naffordjaw illi n-nies tagħna jmorru għal xi ħaġa daqshekk personalizzata.

X'fiha ħażin illi wieħed jgħin lill-ieħor u li kulħadd jgħin lil xulxin?

M'aħniex noqtlu l-ebda inizjattiva volontarja, anzi l-għaqdiet volontarji baqgħu jiġu megħjuna u se nkomplu ngħinuhom imma aħna nemmnu illi biex kulħadd ikun jista' jmissu l-parti tiegħu hemm bżonn illi l-għajnuna tingħata anke mill-gvern ċentrali.

Per eżempju, ssemmew ukoll iċ-ċifri tal-pensjonijiet u ż-żidiet.

Aħna nieħdu gost li anke l-pensjonanti ħadu ż- żidiet, għaliex le!

Se jgawdi bihom kulħadd.

Imma jiena rrid infakkar hawnhekk ukoll li anke l-anzjani ħassewh l-għoli tal-ħajja.

Meta kien hemm Gvern Laburista l-anzjani jgħidulek li kienu jieħdu gost jagħtu xi ħaġa lill-ulied uliedhom minn dak li kienu jaqilgħu għax setgħu jagħtuhom imma mbagħad meta kien hemm Gvern Nazzjonalista minkejja ż-żidiet illi ta, xorta waħda ma setgħux ilaħħqu ma' l-għoli tal-ħajja.

Dawn huma fatti li ħadd ma jista' jiċħadhom.

Jiena ma nixtieqx intawwal għaliex xtaqt biss nagħmel punt ta' referenza dwar dak li seħħ fl-1978.

Nerġa' nirrepeti li jkun ħażin meta aħna naqbdu l-liġijiet minn barra l-kontest tagħhom u nagħtuhom slant billi, noħorġuhom barra mill-kontest u kulħadd jibda jitkellem dwarhom kif ġie ġie.

Per eżempju, l-Onor.

Gonzi qal hekk u se nikkwota:

"Għalhekk hawn qed ngħidu li fl-1978 twieldet din il-problema taħt il- Gvern Laburista.

Aħna m'għandniex għalfejn nidħlu wisq fid-dettall tar-riżultat ta' dak li sar fl-1978 għax dak iż-żmien b'daqqa ta' pinna l-Gvern Laburista kien qal li hu ma jimpurtahx mill- kontribuzzjonijiet li ħallas il-poplu għas-servizzi, mill-iskemi u mill-affarijiet li l-poplu għandu fil-postijiet tax-xogħol.

Dak il- Gvern kien qal li minn dakinhar 'il quddiem dawn ma jeżistux u l- massimu li jistgħu jieħdu hija pensjoni ta' żewġ terzi.".

Jien lill-Onor.

Gonzi ngħidlu: Jekk jogħġbok, mur għamel riferenza għal dak li kien ġie diskuss dakinhar dwar din il-liġi.

Jekk jogħġbok, mur għamel riferenza u ara min kien dak il-partit li ġab il-pensjoniijet, il- kontribuzzjonijiet u tejjeb il-qagħda soċjali u ekonomika tal-Maltin.

Għalhekk jien semmejt dak il-punt.

Għadu stampat f'moħħi, Sur President, illi sakemm kien għad hemm Gvern Nazzjonalista tas-sittinijiet u qabel ma tela' il-Partit Laburista fil- gvern, tallaba kellna jiġru mas-saqajn, fil-Belt, fl-irħula u wara l- bibien, imbagħad tela' l-Partit Laburista fil-gvern u bdew jinfetħu l- pensjonijiet.

Issemmew anke persuni b'diżabbilita'.

Min kien dak il- partit li kien l-ewwel wieħed li qabeż għalihom, li ħarġilhom il-pensjoni u li ħarġilhom il-kontribuzzjoni?

Għaliex ma ngħidux il-verita'?

Ma ninnegawx illi partit li jkun fil-gvern ikompli jtejjeb il-qagħda ta' dak li jkun imma li nippruvaw intapnu u nippruvaw inkissru dak li jkun għamel gvern ieħor huwa ħażin ħafna.

M'aħniex qed inkunu ġusti ma' l-istorja u dan kemm-il darba sar u billi noqogħdu nitfgħu t-tajn ħaġa biss ngħid u nispiċċa biha, Sur President.

Tajn nistgħu nitfgħu.

Nistgħu aħna nċajpru u nħammġu karta bit-tajn imma l-istorja ħadd ma jista' jħassarha.

Din tibqa' miktuba u fl-istorja se jibqa' miktub illi kien il-Gvern Laburista li dejjem ħadem u qabeż għall- pensjonant, għall-batut u għall-ħaddiem.

Grazzi ħafna.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Giovanna Debono.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Sur President, erġajna għandna quddiemna abbozz ta' liġi illi jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali.

Qed ngħid "erġajna" għaliex sena wara l-oħra ressaqna quddiem din il-Kamra abbozzi ta' liġi illi meta wieħed jiflihom isib illi l-għan prinċipali ta' dawn l-abbozzi kien biex jipprovdi għaż-żidiet illi jkunu ġew imħabbra fil-budget u biex ukoll jagħtu spjegazzjoni ta' miżuri ġodda jew riformi f'xi qasam soċjali.

Dan hu wkoll l-iskop ta' dan l-abbozz illi għandna quddiemna llejla.

Pero' għalkemm insibu l-istess skop, l-istess għan prinċipali fl-abbozzi kollha li tressqu f'din il-Kamra biex jemendaw l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali, pero' żgur li ma nsibux l-istess kwalita' u l-istess kwantita' ta' żidiet fil-benefiċċji li għandna quddiemna llum u ż-żidiet fil-benefiċċji illi ressaqna

fl-aħħar żewġ leġislaturi li għaddew.

Kif qal tajjeb l-Onor.

Gonzi llum qed nitkellmu fuq ċenteżmi iżda fid-disa' snin li għaddew tkellimna u implimentajna żidiet sostanzjali fil-benefiċċji.

Jekk ikolli noqgħod nsemmi dawk il-benefiċċji u l-miżuri kollha li ħloqna fil-qasam soċjali u anke l-assistenza soċjali u kif dawn żdiedu minn sena għall-oħra ma nispiċċa qatt, apparti l-fatt li diġa' ġew imsemmija f'din il-Kamra llejla stess anke mill-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici.

Inħoss li hu dover tiegħi li nsemmi dawk li l-aktar kienu ta' fejda u ta' sostenn għall-familji tagħna u wkoll sabiex fir-records ta' dan id-debate jkollna kontinwazzjoni ta' l-istorja tas-sigurta' soċjali.

Jien ukoll, bħall-Onor.

Maria Camilleri, nemmen li l-istorja hija importanti, pero' importanti wkoll li tkun kontinwazzjoni ta' l-istorja u mhux biċċiet mill-istorja, bħalma għamel l-Onor.

Edwin Grech fl- introduzzjoni tiegħu fejn semma biss parti minn din l-istorja tas-sigurta' soċjali.

Hu għamel sew li semmiha; li m'għamilx sew kien li waqaf fl-1979 u x'ġara wara ma smajna xejn minn għandu.

Anzi kieku wieħed joqgħod biss fuq dak li qalu l-Onor.

Edwin Grech - u sa ċertu punt anke dak li qalet l- Onor. Maria Camilleri - jieħu l-impressjoni li kienu biss gvernijiet Laburista li wettqu tibdil fil-qasam tas-sigurta' soċjali.

Wieħed jieħu l- impressjoni li kien biss frott ta' gvern Laburista li llum għandna ħarsien soċjali daqstant tajjeb.

L-istorja vera tas-sigurta' soċjali turi li kull gvern impenja ruħu biex itejjeb dan il-qasam, għalkemm ċerti liġijiet f'ċerti leġislaturi Laburisti ħolqu anomaliji, anke bħalma semma membru parlamentari Laburista f'dan id-dibattitu.

Pero' nemmen li l-intenzjoni u l-iskop f'kull introduzzjoni ta' miżura jew riforma dejjem tkun waħda tajba.

Għalhekk m'huwiex xieraq li xi ħadd f'din il-Kamra jipprova jiżvija lill-istess membri ta' din il-Kamra jew inkella lis-semmiegħa billi l-ewwel jirriferi biss għal parti mill-istorja twila u dettaljata tas-sigurta' soċjali u t-tieni jipprova wkoll li jinfluwenza lill-poplu li kienu biss gvernijiet Laburista li ħadmu fil-qasam tal-politika soċjali.

Forsi ta' min isemmi li l-Onor.

Edwin Grech kellu raġun jaqbeż parti mill- istorja tas-sigurta' soċjali u qed nirriferi b'mod partikolari għal dak il- perijodu ta' ħames snin mill-1982 sa' l-1987 meta taħt amministrazzjoni Laburista kien hemm friża sħiħa fuq il-pagi u fuq l-benefiċċji u l-ħajja xorta waħda baqgħet togħla.

Dakinhar għal ħames snin sħaħ ma ngħatatx żieda fil-pagi u lanqas fil-benefiċċji soċjali.

Dakinhar ukoll tneħħa d-dritt ta' l-għażla għall-mara tad-dar meta kienet tiġi biex tixtri l-bżonnijiet tagħha.

Żgur li min-naħa tal-Gvern dan ħadd ma jieħu pjaċir isemmih.

Imma apparti dan kollu, jien xorta ngħid li ftit jew wisq kull gvern ipprova f'xi żmien jew ieħor isostni l-livell ta' benefiċċji soċjali u servizzi oħra dejjem s'intendi skond l-iżvilupp soċjali ta' dak iż-żmien.

Pero' jibqa' fatt ukoll li x'ħin nagħmlu l-paraguni nsibu li Gvern Nazzjonalista bl-akbar serjeta', b'għaqal u b'attenzjoni kontinwa ħa ħsieb il-morda, il-persuni b'diżabilita', ir-romol, il-pensjonanti, is-single parents, id-drogati, il-familji li jgħixu fuq l-assistenza soċjali u oħrajn, barra milli pprovda wkoll diversi miżuri biex jissewwew l- inġustizzji u anomaliji fost il-pensjonanti.

Gvern Nazzjonalista għamel riforma sħiħa f'dan il-kamp, qabad is-sistema kollha u poġġiha fuq linji ġodda.

Aħna wettaqna politika li assigurat livell ta' għajxien diċenti lil dawk l-aktar li huma fil-bżonn u fil-qosor nixtieq nagħmel riferenza għalihom.

Per eżempju, l-ewwel miżura li wettaqna kienet tolqot lill-familja numeruża bi dħul baxx.

Aħna konna żidna r-rata ta' l-għajnuna soċjali, dik li kulħadd jifhem biha bħala relief, u bdejna nagħtu għajnuna għal kull membru li hemm fil-familja, hu kemm hu n-numru ta' persuni, għaliex aħna dejjem emmina bis-serjeta' li d-dinjita' ta' kull membru tal-familja m'għandix tiġi injorata jew diskriminata.

Emminna wkoll li l-ewwel m'għandna ngħinu huma lil dawk li huma l-aktar fil-bżonn; u ż-żieda li tajna kienet sostanzjali.

Per eżempju, ħalli nieħu familja bi tlett itfal li tirċievi l-għajnuna soċjali.

Meta tgħodd l-għajnuna soċjali, tgħodd iċ- children allowance, il-bonus u l-bonus addizjonali nsibu li fl-1987 din il- familjia kienet tieħu Lm29.78ċ u biż-żidiet fir-rati tul l- amministrazzjonijiet Nazzjonalista din il-familja fl-1996 bdiet tirċievi Lm57.96ċ; jiġifieri din il-familja ħadet żieda ta' aktar minn Lm28 fil- ġimgħa.

Komplejna b'miżuri oħra u lil dawk il-familji li għandhom tfal b'diżabilita' tajnihom allowance speċjali.

Komplejna ngħinu lill-familji permezz tal-family bonus, tajna wkoll bonus addizjonali lil dawk il-familji li jieħdu l-għajnuna soċjali u għamilna miżura biex meta kap tal-familja fuq l-għajnuna soċjali jidħol l-isptar din l-għajnuna soċjali ma titnaqqaslux għal perijodu ta' sitt xhur.

Ħadna ħsieb ukoll sabiex fejn hemm mard mentali neskludu mit-test tal-mezzi d-dħul tal-membri l-oħra tal- familja biex nagħmluha aktar faċli għall-pazjent li jieħu din l-għajnuna.

Sur President, meta wieħed joqgħod jifli daqsxejn dawn il-miżuri li ħoloq u implimenta Gvern Nazzjonalista, jinnota li dawn il-miżuri mhux biss kienu u għadhom mezz ta' għajnuna finanzjarja aktar diċenti imma kienu wkoll miżuri li kellhom effett morali pożittiv fuq il-familja tagħna, bħal fil- każ tal-miżura marbuta mas-single parents.

Dawk li jkunu qed irabbu lil uliedhom waħedhom, jiġifieri s-single parents, nafu li diġa' għandhom piż tqil biex iġorru waħedhom, kemm mill- lat finanzjarju kif ukoll f'dak kollu li ġġorr magħha t-trobbija ta' l- ulied u l-kura tal-familja.

U meta aħna tajna permess lil dawn is-single parents li qed jirċievu l-għajnuna soċjali sabiex jekk iridu jistgħu jaħdmu u bejn l-għajnuna soċjali u qligħ minn xogħol jaqilgħu sal-paga minima nazzjonali, aħna b'din il-miżura, b'dan il-pass lis-single parents tajnihom dinjita' akbar u għamilnihielhom aktar faċli wkoll biex jintegraw ruħhom fid-dinja tax-xogħol, dejjem kif għidt diġa', jekk hija x-xewqa tagħhom.

Pero' sfortunatament illum il-ġurnata bil-politika li miexi biha Gvern Laburista s-single parents li jixtiequ jsibu xogħol adattat għalihom, xogħol li fit-tip tiegħu jikkumplimenta mal-ħajja tal-familja, wara kollox bħal kull ċittadin ieħor, dawn is-single parents mhux qegħdin isibuha daqshekk faċli, daqshekk possibbli li jsibu impjieg.

Smajna f'din il- Kamra mill-Onor.

Gonzi li wara li Gvern Nazzjonalista kien kapaċi joħloq l- aqwa servizz soċjali permezz tal-ħolqien tax-xogħol issa sfortunatament u b'dispjaċir dan is-servizz soċjali qed ikun mhedded b'konsegwenza li żgur l- aktar li se jbatu huma dawk li l-aktar jeħtieġu għajnuna.

Sur President, meta semmejt is-single parents ftakart ukoll fir-romol, pero' biex ma nirrepetix ma nistax noqgħod insemmi l-miżuri kollha li ħloqna li bihom tejjibna l-qagħda tar-romol.

Ngħid biss li żgur li fejn jidħlu r-romol Gvern Nazzjonalista rnexxielu jtejjeb il-qagħda tagħhom tant li huwa fatt li r-romol igawdu vantaġġi u drittijiet fost l-aqwa li hawn fl- Ewropa.

Ħadt pjaċir ukoll li bl-abbozz li qed niddiskutu llum, l-abbozz imressaq mill-Onor.

Edwin Grech, il-qagħda tar-romol se terġa' tkompli titjieb.

Aħna għalhekk qed naqblu ma' dan l-abbozz għaliex aħna dejjem favur miżuri li jtejbu s-sigurta' soċjali, bħalma naqblu wkoll mal-Gvern meta jkompli jassumi responsabbilta' għat-twettiq tal-politika favur l- ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa, xi ħaġa li ħdimna ħafna dwarha fid-disa' snin li għaddew.

Hawn nixtieq insemmi xi miżuri oħra marbuta dejjem mal- qasam tas-sigurta' soċjali li konna ntroduċejna u li laqtu u għadhom joltqu direttament lill-mara.

Per eżempju, konna biddilna l-liġi tas-sigurta' soċjali biex l-impjegati nisa li jiżżewġu ma jitilfux l-kontribuzzjonijiet tas-sigurta' soċjali li jkunu ħallsu qabel iż-żwieġ.

Miżura oħra kienet li lill-mara li taħdem fuq bażi part-time tajniha d-dritt li tgawdi l-leave, sick leave u benefiċċji oħra bil-proporzjon għas-sigħat li taħdem.

Bdejna nagħtu wkoll għajnuna finanzjarja lin-nisa vittmi ta' vjolenza domestika u hawnhekk wieħed ta' min isemmi kemm dan il-benefiċċju llum aktar minn qatt qabel qiegħed iservi ta' għajnuna għaliex aktar ma qed jgħaddi ż-żmien aktar qed jiżdied in-numru ta' persuni vittma ta' vjolenza domestika.

U konna bdejna nagħtu sussidju finanzjarju wkoll lin-nisa imsawta li jkunu fid-dar "Merħba Bik".

Jien nappella lill-Gvern preżenti biex ikompli fuq dawn il-linji ħalli fil-liġi tas-sigurta' soċjali jkompli jsir eżerċizzju biex anke l- iċken diskriminazzjoni kontra n-nisa tiġi eliminata.

Dan kien eżerċizzju li beda fis-snin li għaddew, li diġa' ta ħafna frott, eżerċizzju wkoll li wara kollox mhux il-mara biss se tgawdi minnu imma indirettament dan jolqot il- familja kollha.

Jien nappella lill-Gvern - u lill-Ministru Grech responsabbli mill- ħarsien soċjali - biex ma jkunx biss attiv u jagħmel eżerċizzju fuq l- avvanz tal-mara imma li jikkonsidra l-introduzjoni ta' l-hekk imsejħa carers leave, jiġifieri li persuna tingħata leave speċjali mingħajr ħlas għal perijodu ta' żmien indefinit, sakemm ikun hemm bżonn, biex din il- persuna tkun tista' tieħu ħsieb membri anzjani tal-familja li jiddependu kompletament minn ħaddieħor.

B'hekk meta l-membru tal-familja anzjan jew għax jiġi nieqes jew minħabba ċirkostanzi oħra ma jkunx jenħtieġ aktar dan is-servizz, il-persuna li tkun ħadet l-ispecial leave tkun tista' tirritorna lura għax-xogħol mingħajr ma titlef id-dritt li tibqa' fil-grad li kellha qabel.

Jien nissuġġerixxi wkoll li l-carers ikunu jistgħu jgawdu mill-pensjoni tal-wens jekk jissodisfaw it-test tal-mezzi stabiliti mil-liġi dwar is- sigurta' soċjali.

Dan is-suġġeriment diġa' għamiltu darb'oħra pero' ħassejt li għandi nerġa' nirrepetih iżjed u iżjed meta llum il-ġurnata nafu, minn studju li sar, li n-numru ta' persuni li jieħdu ħsieb lill-qraba anzjani li jiddependu minnhom aktarx li qed ikompli jikber.

Kemm il-Partit Laburista kif ukoll il-Partit Nazzjonalista naqblu u nemmnu li kemm jista' jkun l-anzjani għandhom joqogħdu fil-lokalita' u fid-djar tagħhom, imdawrin b'dawk kollha li jħobbuhom u mal-familjari tagħhom.

Għalhekk ħassejt li għandi nerġa' nenfasizza l-ħtieġa li kemm jista' jkun malajr tiġi mplimentata l-miżura tal-carers leave.

Jiena m'għandix dubju li l-gvern tal-ġurnata jaqbel ma' din il-proposta pero' bħal f'kull ħaġa oħra għandu jagħmel l-isforzi kollha tiegħu għax xejn ma jsir waħdu u kollox irid il- ħsieb u l-impenn biex finalment dak li jkun mixtieq jitwettaq.

Jiena persważa wkoll li l-Ministru tal-Ħarsien Soċjali lest jikkonsidra din il- miżura allavolja qed tissemma mill-Oppożizzjoni.

Prova ta' dan huwa dan l-istess abbozz li għandna quddiemna fejn l-emendi dwar il-pensjoni tas-servizz, li se jidħlu fis-seħħ mill-4 ta' Ottubru ta' din is-sena, qed jiġu ppreżentati b'dan il-mod u mhux kif kienu mħabbra mill-Onor.

Lino Spiteri fid-diskors tal-budget.

Dan proprju għaliex il- Gvern ta widen għall-messaġġ ta' l-Oppożizzjoni flimkien ma' kritika oħra min-naħa ta' l-Għaqda tal-Pensjonanti.

Hekk għandu jkun.

Jiżbalja min b'suppervja ma jilqax u ma jikkonsidrax kritika kostruttiva.

Jien sinċerament nistqarr li aħna l-Membri ta' l-Oppożizzjoni hekk qegħdin kontinwament nagħmlu.

F'kull liġi li ngħaddu f'din il-Kamra qegħdin nippruvaw bl-aktar mod ċar u qawwi nkunu oppożizzjoni kostruttiva għaliex aħna verament nemmnu fil-ġid tan-nazzjon u nikkritikaw dak kollu li b'xi mod ikun se jfixkel ir-ritmu tal-progress.

Aħna dan nippruvaw inwaqqfuh mhux biex nitfgħu xi dell ikrah fuq il-Gvern għal xi vantaġġ politiku, bħalma kultant niġu akkużati li nagħmlu, imma għax bis-serjeta' nemmnu li m'għandna nħallu lil ħadd joħloq inġustizzji u m'għandna nħallu lil ħadd jimxi b'politika li ma tagħmilx ġieħ lil pajjiżna.

Jekk jiġri hekk il- konsegwenzi jkunu kbar u jkollhom ukoll effett long-term.

Imbagħad trid iż- żmien u sforzi kbar biex issewwi l-iżbalji li jkunu saru barra milli l- povru ċittadin ibati meta jintlaqgħat minn deċiżjonijiet mhux korretti, proprju bħalma kien ġara fil-każ ta' l-emendi li kienu saru fl-Att dwar is- Sigurta' Soċjali fl-1979.

Dak inhar Gvern Laburista kien għamel skema kontributorja li biha kienu ġew ikkreati numru ta' anomaliji u inġustizzji.

Kieku dak iż-żmien il-liġi saret mod ieħor - kien hemm modi oħra kif setgħet saret - kieku llum l- affarijiet huma xorta oħra.

Imma għallinqas b'diversi miżuri li ħadna f'dawn id-disa' snin li għaddew fejn naqqasna xi wħud mill-anomaliji u mill- inġustizzji li writna kif ukoll b'dan l-abbozz li qegħdin niddiskutu, se nkomplu nsewwu xi wħud mill-iżbalji li Gvern Laburista kien ħoloq snin ilu.

Ma rridx niftiehem li Gvern Laburista ta' qabel l-1987 ma għamel xejn tajjeb fil-qasam tas-sigurta' soċjali, anzi kien ħoloq miżuri li kienu ġustifikati, pero' għar-rigward ta' l-iskema kontributorja u l-mod kif saret fl-1979 żgur li ma kenitx waħda daqstant ġusta.

Allura qed jagħmel sewwa l-Gvern illum li ġab quddiemna dawn l-emendi biex ta' l-inqas ikompli fid-direzzjoni li qbadna aħna tul iż-żewġ amministrazzjonijiet li għaddew, jiġifieri dik li fil-pajjiż tagħna ma nħallux li jsiru nġustizzji.

Sur President, jien nagħlaq dan l-intervent tiegħi billi nuri l- apprezzament tiegħi lil kull min tul il-medda tas-snin ħadem sabiex itejjeb il-qasam tas-sigurta' soċjali.

Qed ngħid dan għax kull miżura u kull riforma li saret f'dan il-kamp, li kienet miżura jew riforma ġusta, kienet ta' ġid kbir għall-familji tagħna.

Aħna dejjem emminna li l-familja hija l- qofol tas-soċjeta' u għalhekk nappella sabiex kull impenn, kull deċiżjoni, kull policy u kull liġi li nimplimentaw naraw li tkun tirrispetta d- diversita' tal-familja fis-soċjeta' tagħna.

Nemmen ukoll li kull servizz soċjali m'għandux jiġi meqjus biss f'termini finanzjarji, għalkemm dan huwa importanti, pero' irridu nqisu aspetti oħra.

Per eżempju, il-metodu, il- motivazzjoni u t-tip ta' benefiċċju jew servizz soċjali għandu jkollu wkoll xejra personali u wkoll valur edukattiv - biex insejjaħlu hekk - li jispira, jgħallem u jagħmel enfasi fuq il-valuri.

Sur President, dan kollu rajnih iseħħ b'diversi miżuri li ġew introdotti fis-snin li għaddew u nixtieq nappella biex dawn l-aspetti li semmejt, jiġifieri l-emendi u l-policies ġodda li jkunu se jiġu implimentati, ikunu policies li jkunu bbażati fuq family friendly policies, b'aspett personalizzat u b'aspett ta' valuri marbut dejjem mas-servizzi soċjali.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Psaila Savona.

ONOR.

JOE PSAILA SAVONA: Sur President, dan id-dibattitu wera kemm is- sezzjoni politika ta' pajjiżna għamlet u għamlet ħafna għall-persuni li l- aktar għandhom bżonn.

Ħafna drabi s-sezzjoni politika tiġi attakkata mingħajr ebda raġuni ta' xejn - forsi xi kultant ukoll ikun hemm raġuni għaliex għandha tiġi attakkata - għax fejn tidħol l-għajnuna lil min l- aktar għandu bżonnha u fejn jidħlu servizz soċjali, iż-żewġ naħat tal-Kamra għandhom biex jiddandnu għaliex kull naħa għamlet mill-aħjar li setgħet biex tgħin lil min l-aktar għandu bżonn.

Mill-banda l-oħra kien ta' għajb li naraw lil ċerti Membri ta' din il-Kamra jitkellmu b'mod u manjiera qisna tfal ta' l-iskola u jgħidu min għamel l-aktar.

Il-fatt li wieħed ikun għamel xi ħaġa diġa' huwa biżżejjed u jiena naħseb li r-realta' hija li ż- żewġ naħat tal-Kamra għamlu biżżejjed biex jiddandnu bih.

Huwa inutli noqogħdu ngħidu li aħna għamilna aktar minnkom u intom għamiltu aktar minna.

Huwa aktar agħar li sezzjoni ta' din il-Kamra tipprova tidħak bir- realta'.

Rajna, per eżempju, lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali sfaċċatament jaqbeż perijodu sħiħ ta' żmien - mhux sena jew tnejn imma għaxra jew għoxrin sena sħaħ - u jipprova jidħak bil-poplu u jindika li f'dawk is-snin ma sar assolutament xejn.

Veru li nistgħu ngħidu li wara l-1979 konna aktar moħlijin biex niġġieldu għad-demokrazija u konna aktar moħlijin biex niġġieldu kontra l-vjolenza bla rażan li kienet ħakmet dan il-pajjiż milli biex ngħaddu servizzi soċjali - apparti l-friża li għadha kemm semmiet l- Onor. Giovanna Debono li fil-bidu tas-snin tmenin żammet totalment in abeyance is-servizzi soċjali - imma tkun daħka kbira bil-poplu jekk aħna nippruvaw naħbu minnu dak kollu li sar tul id-disa' snin u nofs ta' Gvern Nazzjonalista.

Saret qisha hallmark ta' dan il-Gvern Soċjalista li jidħak bil-poplu.

Dan il-Gvern qisu qed jagħmillha hallmark tiegħu li jgħid ħaġa llum, jgħid ħaġa għada, illum jikkonvinċi lilu nifsu, għada jipprova jikkonvinċi lin-naħa l-oħra tal-Kamra u pitgħada jipprova jikkonvinċi lill- poplu Malti kollu b'affarijiet li huma 'l bogħod ħafna mill-verita'.

L-istorja tal-benefiċċji soċjali ġewwa Malta hija storja twila imma ma kienx hemm bżonn li waqt li qegħdin nitkellmu fuq dawn l-emendi mmorru lura għar-reġim kolonjali ta' 40 sena ilu - kif għamlet l-Onor.

Maria Camilleri - u nsemmu x'ingħad fl-1951 u x'kien intqal f'"La Patria", kif għamel l- Onor. Leo Brincat.

Ir-realta' ta' l-istorja tas-servizzi soċjali hija waħda.

Il-verita' hija li gvernijiet Laburisti matul iż-żmemnijiet għamlu u għamlu ħafna fejn jidħlu benefiċċji soċjali.

Gvernijiet Nazzjonalisti għamlu ħafna u ħafna wkoll imma filwaqt li gvernijiet Laburisti kienu tajbin biss f'dan is-settur, gvernijiet Nazzjonalisti ta' leġislaturi waħda wara l-oħra kienu tajbin f'ħafna setturi oħra wkoll, mhux l-inqas li jtejbu l-ekonomija tal-pajjiż.

Sur President, xtaqt nitkellem ftit fuq il-konfużjoni li ħolqot din il- liġi f'dak li għandu x'jaqsam mal-pensjoni taż-żewġ terzi.

M'hemm l-ebda dubju li din il-liġi as a whole kienet a step in the right direction, biss irridu nammettu li kienet ġiet introdotta mingħajr ma kien hemm preparazzjoni biżżejjed.

Fil-fatt naraw li hekk kif ġiet introdotta fl- 1979 waqqfet ħesrem u ħlief talbiet minn setturi oħra ta' pensjonanti ma kellniex.

Naf li kien hawn min min-naħa l-oħra tal-Kamra staqsa għaliex Gvern Nazzjonalista m'arranġahiex.

Veru li wara l-1982 Gvern Nazzjonalista dam disa' snin fil-poter u ma ressaqx dawn l-emendi imma veru wkoll li mill-1979 sakemm niżel Gvern Laburista m'għamel xejn lanqas.

Ir- raġuni hi li meta tressqet din il-liġi dwar il-pensjoni taż-żewġ terzi, l- Onor. Leo Brincat m'għamilx eżattament dak li qal li għamel waqt li kienu qegħdin jippreparaw il-programm elettorali qabel l-elezzjoni t'Ottubru.

L- Onor. Membru qal li saru ħafna diskussjonijiet fuq dawn l-emendi u li saru diversi accounting exercises biex jiġi assigurat li meta jidħlu fis-seħħ dawn l-emendi l-Gvern ikun jista' jlaħħaq magħhom.

Jien naħseb li din hija ħaġa tajba u hekk għandu jsir.

Tkun ġennata li tressaq emendi li se jiswewlek ċertu ammont ta' flus u mbagħad ma tkunx għamilt il-homework tiegħek biex tara tistax tasal.

Sur President, issemmew iċ-ċenteżmi.

L-Onor.

Gonzi qal li dawn huma emendi li se jrebbħu xi ftit ċenteżmi 'l dak u 'l ieħor.

Kien hawn min min-naħa l-oħra li qal li dawn huma emendi li se jissarfu f'ħafna iktar mill-ftit ċenteżmi li semma' l-Onor.

Gonzi.

Wieħed mill- membri tan-naħa l-oħra tal-Kamra qal li dawn il-miżuri li qed jintroduċi l- Gvern se jiswewlu Lm1.5 miljun u minnhom se jigwadanjaw eluf u eluf kbar ta' pensjonanti.

Issa jekk taqbad Lm1.5 miljun u tiddividihom b'eluf u eluf kbar ta' pensjonanti naħseb ma tiġix wisq 'il bogħod minn ftit ċenteżmi!

(Interruzzjonijiet) Għalhekk għidt li jkollna nammettu li meta kienet tressqet il-liġi fl-1979, il-pajjiż ma kienx ippreparat għaliha.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom, m'hemmx interruzzjonijiet.

ONOR.

JOE PSAILA SAVONA: Naħseb li jekk l-Onor.

Sceberras Trigona jrid jitkellem, din il-Kamra tagħtih iċ-ċans kollu.

(Interruzzjonijiet)

Naħseb li m'hemm l-ebda dubju li ż-żewġ naħat tal-Kamra jaqblu li din il- liġi taż-żewġ terzi hija liġi li l-pajjiż għandu bżonnha ħafna.

Iż-żewġ naħat tal-Kamra naqblu wkoll li l-konfużjoni li ħolqot hemm qiegħda.

S'intendi n-naħa l-oħra tal-Kamra ma jaqblilhiex titkellem b'mod differenti minn hekk.

Il-Membri tal-Gvern qalu li meta tressqet din il-liġi fl-1979, il-pożizzjoni ekonomika tal-pajjiż dak iż-żmien kienet tali li ma setgħetx tagħmel tajjeb għall-emendi li qegħdin isiru llum.

Hawnhekk irridu niftakru li fl-1979 ġa kien hemm tmien snin ta' amministrazzjoni Laburista.

Allura tan-naħa l-oħra qed jgħidu li wara tmien snin sħaħ ta' gvernijiet Laburisti, is-sitwazzjoni ekonomika kienet tali li ma setgħux jagħtu dan li qegħdin jagħtu l-llum!

Mill-banda l-oħra - għax imbagħad tiġi waħedha - llum dan il-Gvern qed jgħid li sab il-ħofor u diffikultajiet ekonomiċi.

Fl- ewwel xhur ta' dan il-Parlament ħlief fuq ħofor ma tkellimniex imma madanakollu b'dawn il-ħofor kollha l-Gvern preżenti qiegħed f'pożizzjoni li joħroġ il-flejjes li hemm bżonn biex jiġu in forza dawn l-emendi!

Dan id- daħk bil-poplu ma jistax ikompli.

(Interruzzjonijiet) Nippermettilek kemm trid.

THE DEPUTY SPEAKER: M'hemmx interruzzjonijiet.

(Interruzzjonijiet) L- Onor.Sceberras Trigona, bil-permess ta' l-Onor.

Psaila Savona.

ONOR.

ALEX SCEBERRS TRIGONA: Lill-Onor.

Membru nixtieq nistaqsih mistoqsija qasira ħafna.

Jista' jiġġustifika għaliex f'disa' snin ta' dan l-allegat ġid kollu din il-farka żgħira, li l-Onor.

Gonzi rriduċa għal ftit ċenteżmi, ma saritx?

ONOR.

JOE PSAILA SAVONA: Naħseb li r-risposta hija faċli.

Meta tlajna aħna fl-1987 sibna verament sitwazzjoni ekonomika tal-biża' f'dan il- pajjiż.

Din kienet tali li ma stajniex nivvotaw il-flejjes li jirrikjedu dawn l-emendi.

Jien ngħid b'wiċċi minn quddiem li allavolja dan huwa money bill, din in-naħa tal-Kamra se tivvota favur.

Fl-1987 din ma kenitx tiġi l- ewwel fil-prijoritajiet.

(Interruzzjonijiet) Il-memorja ta' l-Onor.

Sceberras Trigona hija qasira u ma jistax jiftakar x'sibna aħna fl-1987.

Importanti kemm hi importanti din l-emenda u importanti kemm huma importanti l-inġustizzji li saru kontra l-pensjonanti bil-liġi ta' l-1979, din ma kenitx prijorita'.

Fl-1987 fejn kien hemm straġi f'dak li huwa xogħol, straġi f'dik li hija ġustizzja u straġi f'dik li hija liberta' u l- prijoritajiet li kellu Gvern Nazzjonalista fl-1987 kienu ħafna.

Dan apparti l-fatt li s-sitwazzjoni ekonomika ta' dak iż-żmien kienet verament bil-ħofor.

Hemmhekk kienu l-ħofor!

Nixtieq li ndaħħluha f'moħħna li l- poplu mhux mazzun, Madam Speaker.

Il-poplu jkun jaf ċerti affarijiet fuq il- ponot ta' subgħajh.

Il-Gvern preżenti qiegħed japprofitta ruħu ħafna mis-sitwazzjoni li l- poplu qiegħed jismagħna.

Meta jkun qed jismagħna l-poplu ma jkunx qiegħed jeżamina kull kelma li tingħad hawnhekk u l-Gvern qiegħed japprofitta ruħu u jipprova jdaħħal f'moħħ il-poplu li l-Gvern Nazzjonalista m'għamel assolutament xejn.

Jien nista' ngħid li impressjonajt ruħi meta l-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici ta lista sħiħa ta' affarijiet li għamel Gvern Nazzjonalista.

Din il-lista kienet inkredibbli.

Dan biex tara kemm din in- naħa tal-Kamra ma tagħmilx propaganda.

Uħud minna f'din il-Kamra, inkluż jien, konna mpressjonati b'li għamel Gvern Nazzjonalista, aħseb u ara the man in the street kemm ma jirrealizzax xi jkun għamel gvern għalih.

Ma nixtieqx noqgħod ngħid x'għamel iktar il-Gvern Nazzjonalista.

Aktar kmien l- Onor. Brincat ikkwota lil Eddie Fenech Adami li fl-antik kien qal li l- Onor. Perit Mintoff kien jimla l-istonku tal-poplu biex imbagħad ikun jista' jagħmel li jrid bih.

Jekk ikkwotax tajjeb jew le l-Onor.

Birncat jien ma nafx, imma m'hemm ebda dubju li gvernijiet Nazzjonalisti ma ħadmux biss fuq il-lat materjali tal-benefiċċji soċjali imma ħadmu biex kattru x- xogħol, il-pedament tal-benefiċċji soċjali.

Gvern Nazzjonalista dejjem ta importanza għall-pedament tal-benefiċċji soċjali, Madam Speaker.

Ix-xogħol jagħti ż-żejt lill-ekonomija.

Huwa mpossibbli li gvern jagħti benefiċċji soċjali materjali mingħajr ma jkun iġġenera x-xogħol.

Ix-xogħol iġib il-flejjes u l-flejjes iġibu t-taxxi u l- kontribuzzjonijiet tan-national insurance.

Bihom gvern ikun jista' jagħti l- benefiċċji soċjali.

Kien hawn min qal li xtaq li kien tajjeb biex iġib ix- xogħol lejn pajjiżna daqskemm kien tajjeb biex iġib flus!

Din hija quote popolari ħafna ta' l-Onor.

Perit Mintoff.

Ejja nikkonċedu li kien kapaċi ħafna iġib il-flus - biex ma nidħlux fid-dettalji - imma falla f'dak li huwa xogħol.

Għallinqas il-Gvern Laburista ta' dak iż-żmien ħareġ rebbieħ fejn jidħlu flus li ġab lejn pajjiżna imma kien tellief fl-isfera tax- xogħol.

Il-Gvern tal-lum falla fuq iż-żewġ counts, Madam Speaker.

Il-Gvern tal-lum gerrex ix-xogħol u gerrex il-flus.

Għaliex ngħid hekk?

Għax qatt b'daqshekk qawwa u daqshekk malajr wara elezzjoni ma naqas ix-xogħol daqs kemm naqas f'dawn id-disa' xhur.

Qatt ma żdiedu n-nies jirreġistraw daqs kemm żdiedu f'dawn id-disa' xhur taħt dan il-Gvern Soċjlalista.

Qatt ma kien hawn daqshekk għaks daqskemm hawn dawn il-ġranet.

Dan l-għaks għadu mhux qiegħed jinħass, Madam Speaker, għax għadna għaddejjin bir- rankatura ta' standard of living għoli li konna qegħdin ingawdu fis-snin ta' qabel.

Dan mhux b'kumbinazzjoni.

(Interruzzjonijiet)

Madam Speaker, ma nafx għaliex qed jitbaqbqu daqshekk l-Onor.

Membri tan- naħa l-oħra.

Hawn min jgħid li hekk kif jitla' partit Soċjalista, dan jipproġetta image li ma tantx tagħmel qalb lill-kummerċjant.

Gvern Soċjalista forsi ma tantx huwa assoċjat mal-well-being u allura jaf igerrex il-kummerċ.

Dan il-Gvern mhux hekk biss qed jagħmel.

Dan mhux gerrex il- kummerċ bl-isem u bit-timbru ta' gvern Laburista imma għamel mill-aħjar li seta' biex igerrex il-kummerċ.

Ħela żmienu u ħela żmien il-komunita' kummerċjali billi għal tmien xhur sħaħ qgħadna niddibattu ma kull sezzjoni kummerċjali biex inneħħu taxxa li diġa' kienet ħadet postha u ndaħħlu taxxa oħra li ħafna minnhom għadhom lanqas jafu kif taħdem sal-ġurnata mqaddsa tal-lum.

U r-rota qiegħda ddur illum il-ġurnata għax it-taxxi preżenti li ddaħħlu - dawn l-hekk imsejħa taxxi ġodda - jaħdmu fuq dik li kienet titħaddem biha l-VAT.

Fil-fatt meta jkun hemm telefonati lejn l-uffiċċju tal-VAT, dawn igħidulhom biex ikomplu kif kienu jagħmlu qabel.

Madam Speaker, minflok ma utilizzajna dan iż-żmien biex jinħoloq ix-xogħol u biex tinżera' arja ta' fiduċja f'pajjżna, ħlejna tmien xhur induru wara dembna.

Minflok ma ħa bis-serjeta' t-twissija tagħna li hawn inċertezza kbira fil- pajjiż, il-Gvern "ġdid u modern" waqa' fit-tattika antika li jsejjaħ dan il- warning tixwix.

X'għamel aktar, biex gerrexx ix-xogħol minn pajjiżna?

Waqqaf ix- xogħlijiet kollha li kienu qegħdin isiru qabel.

Kwalunkwe biċċa xogħol li kienet qegħda ssir taħt il-Gvern preċedenti - li kienet tingranana ħafna xogħlijiet oħra u allura r-rota kienet iddur - dan il-Gvern waqqafha għall- pika biex imbagħad jerġa' jibdiha u jkun jista' jagħmilha proġett tiegħu.

Biex kompla daħħalna f'abbiss ta' baħħ, il-Gvern preżenti neħħa dik il- viżjoni li kellu l-Gvern Nazzjonalista ta' qabel li jaf fejn irid jasal.

L- iffriżar ta' l-applikazzjoni tagħna ta' l-Unjoni Ewropea daħħlet ħafna inċertezza f'pajjiżna.

Minħabba f'hekk, is-settur kummerċjali waqaf ħesrem.

Dan huwa settur li jingrana x-xogħol.

Ix-xogħol jagħti iktar flejjes lill- gvern biex ikun jista' jagħti servizzi soċjali, Madam Speaker.

Imma issa dan is-settur ma jafx fejn hu sejjer.

Jien ma kelli ebda ħsieb li nitkellem fuq dawn l-emendi - għax ħafna drabi nsibu ruħna nirrepetu ħafna u ħafna affarijiet li diġa' jkunu ntqalu qabel - imma xtaqt biss nagħmel dawn l-osservazzjonijiet.

Ma nixtieqx indaħħal ukoll daqsxejn it-tħassib tiegħi f'xi diskors jew xi punti li saru mill-Onor.

Membri tan-naħa l-oħra għax aħna niftakruhom kif kienu jitkellmu meta kienu fl-Oppożizzjoni.

Kienu jgħidu li l-benefiċċji soċjali huma dritt u l-Gvern irid jara x'jagħmel biex iġibhom.

Illum il-ġurnata donnhom skoprew il-bajda ta' Colombus u qed jgħidulna li dawn is-servizzi soċjali jiswew il-flus u ma jaqgħux mis-sema u għalhekk irridu noqogħdu attenti li ma jiġux abbużati.

Mur obsor!

M'hemm ebda dubju li s-servizzi soċjali li jieħdu ħafna mill- pensjonanti u ħafna nies oħrajn li huma fil-bżonn jiġu minn flejjes oħra.

F'dan id-dibattitu erġajna smajna li hija ħaġa tajba li jkun hemm il- private pension scheme - dik kienet l-idea ta' gvernijiet Nazzjonalisti ta' qabel - pero' min kien gerrixha 'l bogħod minn moħħ il-poplu?

Kif kien waqaf ħesrem il-poplu Malti bl-għajta tal-gvernijiet Laburisti ta' qabel li ħadd ma jiekol b'iktar minn ħalq wieħed meta l-Malti bl-għaqal tiegħu jinxurja ruħu biex meta jikber fl-eta' jkollu fuq xiex jistrieħ u barra minn hekk jinvesti flusu in a pension scheme!

Issa llum il-ġurnata qegħdin nerġgħu nisimgħu li hija ħaġa tajba li pensjonant jibda jaħseb daqsxejn għal rasu u ma joqgħodx jistenna l-gvern.

Din hija ħaġa tajba imma nispera li dan m'huwiex każ li qed iberraq u xi awgurju ta' xi affarijiet li għad irridu naraw 'il quddiem.

Illum il-ġurnata dan il-Gvern għadu frisk wara r-rebħa ta' l-elezzjoni u allura qed ikun ewforiku u qed jiftaħ idejh.

Din hija ħaġa tajba wkoll imma nispera li dawn is-sinjali li qegħdin jaslu min-naħa l-oħra tal-Kamra m'humiex jindikaw li 'l quddiem se nnaqqsu xi benefiċċji li l-Maltin jinvestu fihom.

Għad irridu naraw ħafna konsegwenzi ta' l-emendi li qegħdin jgħaddu llum il-ġurnata, Madam Speaker.

Peress li llum il-ġurnata hawn min qed jieħu ż-żewġ terzi żgur li għada pitgħada se jkollna talbiet minn unions u assoċjazzjonijiet biex ikopru setturi ta' ħaddiema oħra u hekk għandu jkun.

Nispera li l-Gvern preżenti jieħu aktar bis-serjeta' l-ħidma tiegħu biex iġib ix-xogħol lejn dan il-pajjiż għax fin-nuqqas ta' dan mhux talli mhux se jkollu l-flejjes biex ikopri għall-emendi li qiegħed jipproponi llum imma żgur li mhux se jkollu l-flejjes għal setturi ta' ħaddiema oħra u għall-kwadru demografiku li għad irid jolqot lid-dinja kollha.

Iktar ma qiegħed jgħaddi ż-żmien iktar il-bniedem qed jgħix fit-tul.

Dan ifisser li l-benefiċċji soċjali, bħall-pensjonijiet, se jitgawdew minn aktar u aktar nies għal aktar u aktar tul ta' żmien.

Għalhekk irid ikollna x'jagħmel tajjeb għal dan min-nies li qegħdin jaħdmu.

Jekk ma jkollniex numru li jikkompara tajjeb bejn nies jaħdmu u nies li jkunu qed jgħixu fuq il- pensjonijiet ebda emendi li ngħaddu minn din il-Kamra ma jkunu jistgħu jirnexxu.

Nirringrazzjak, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Ministru Mizzi, jekk jogħġbu jressaq l-aġġornament.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOE MIZZI: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada t-Tlieta, 29 ta' Lulju, 1997 fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali - t-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jħassar l-Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni - t-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa - t- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Pools tal-Gvern Malti fuq il- Logħob - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Lottu Pubbliku - t-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 2) - t- Tieni Qari;

u xi aġenda oħra li tista' tiġi kkomunikata iktar tard. --------------------------------- Abbozz ta' Liġi dwar Garanziji ta' Self lil Impriżi Żgħar - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Condominia - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jagħmel Provvedimenti Speċjali dwar Proċeduri quddiem Qrati - Kumitat Permanenti.

MADAM SPEAKER: Hawn rimarki?

L-Onor.

Giovanna Debono.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Madam Speaker, fil-weekend li għadda, proprju nhar is-Sibt, 26 ta' Lulju, smajna li l-Prim Ministru, l-Onor.

Alfred Sant ħatar kummissjoni dwar il-futur tal-familja biex tkun tista' tifli l-qagħda tal-familja u tal-koppji Maltin.

Din hija kummissjoni li fost affarijiet oħra se tara - b'ċerta kontroversja u b'ċerta lixka fina - kif jista' jintlaħaq consensus nazzjonali għad-dħul tad-divorzju f'Malta, għalkemm s'intendi l-kelma "divorzju" ma tissemma mkien.

Jien nistaqsi: Il-Prim Ministru ħaseb li llum il-poplu Malti mhuwiex intelliġenti biżżejjed biex ma jindunax li din hija kummissjoni dwar id-divorzju, għalkemm il-kelma "divorzju" ma tissemma mkien?

Il-poplu ma jiftakarx li fil-5 ta' Frar li għadda waqt diskussjoni li saret fl-Universita' ta' Malta organizzata mill- Kunsill Studenti Universitarji, l-Prim Ministru Alfred Sant kien qal li aktar 'il quddiem se jaħtar kummissjoni biex tagħmel ir-rakkmandazzjonijiet tagħha dwar id-divorzju?

Għalhekk jidher ċar li għalkemm il-kummissjoni mħabbra matul dan il-weekend tissejjaħ Kummissjoni dwar il-Futur tal- Familja żgur li din hija kummissjoni li bl-aktar mod qawwi se tiffoka fuq id-dħul tad-divorzju f'pajjiżna.

Għaliex ma qalilniex ċar u tond il-Prim Ministru x'inhu l-iskop ta' din il-kummissjoni minflok qagħad jilgħab bil-kliem?

Għaliex fil-kampanja elettorali, jiġifieri qabel l-elezzjoni, ma qalx lill-poplu Malti u Għawdxi li huwa mhux biss favur id-divorzju imma jekk ikun fil-gvern se jdaħħal id- divorzju f'Malta?

Għaliex ma kienx sinċier mal-poplu Malti l-Prim Ministru Alfred Sant u ma tkellimx ċar fuq issue bħal din u dwar kwestjoni daqstant delikata li tolqot lill-familja, l-aktar ħaġa importanti għalina?

Ħaġa bħal din, li hija ta' importanza kbira, kellha tkun imniżżla fil-programm elettorali għax hekk titlob ir-responsabbilta' ġusta tat-tmexxija tal- pajjiż.

Hawnhekk mhux qed nitkellmu sempliċement fuq xi miżura li ma tagħmel ebda effett sostanzjali fuq il-persuna jew fuq il-familja.

Il-Prim Ministru ħeba lill-poplu x'kellu f'moħħu dwar il-kwestjoni tad-divorzju u għalhekk kellna raġun aħna li ta' spiss konna nfakkru li dan ma tistax tafdah.

Issa x'ġara?

Issa għandna quddiemna kummissjoni li mhux se tistudja jekk id-divorzju għandux jidħol jew le imma għandna kummissjoni li hija mwaqqfa biex tagħmel ir-rakkmandazzjonijiet tagħha dwar kif u meta se jinstab il-consensus nazzjonali ħalli jidħol id-divorzju.

Jien inħoss li dan huwa nuqqas ta' rispett lejn iċ-ċittadin Malti għaliex dan ma kienx mgħarraf dwar din il-liġi qabel l-elezzjoni.

Minkejja li konna nisimgħu l-famuża għajta "Iċ-Ċittadin l-Ewwel" il-fatti qed juru li d- dinjita' taċ-ċittadin qed tkun imwarrba u b'politika fina ta' ingann il- leħen tiegħu qiegħed ikun maħnuq.

Kulħadd huwa konxju li xi familji Maltin u Għawdxin għaddejjin minn diversi problemi.

Jien għidt "xi familji" għax kultant wieħed jieħu l-impressjoni li kważi l-familji kollha Maltin u Għawdxin illum jinsabu f'baħar ta' nkwiet u bi problemi li m'hemmx soluzzjoni għalihom.

Huwa veru li hawn xi familji li sfortunatament għaddejjin minn din l-esperjenza u aħna fid-dover li lil dawn nieħdu ħsiebhom - aktar 'il quddiem nagħmel riferenza dwar x'miżuri, rimedji u tip ta' attenzjoni u għajnuna għandha tingħata lil dawn il-familji - pero' lanqas ma rridu ninsew li l-maġġoranza tal-Maltin huma familji b'saħħithom kif juri l-istudju "Maltese Families in Transition" li sar minn Fr. Charles Tabone.

F'dan l-istudju nsibu li, meta l-familji ġew mistoqsija kif jiddeskrivu l- familja tagħhom, 93% minnhom għażlu li jiddeskrivuha bħala familja li ma jonqosha xejn, familja magħquda, familja mibnija fuq id-djalogu u kien hemm ukoll ħafna li ddeskrivewha bħala familja li għalkemm m'hijiex sinjura hija ferħana.

Dan qed nerġa' nfakkru biex ma niġrux bl-idea li f'Malta qisu ma baqax familji magħquda.

Nerġa' ngħid li minkejja li 93% tal-familji Maltin wieġbu li huma kuntenti bil-qagħda tal-familja tagħhom huwa d-dover tagħna li bl-aktar mod xieraq u dinjituż naraw x'inhuma l-kawżi prinċipali għat- tifrik ta' dawn il-familji.

B'hekk minbarra milli nsibu l-aħjar metodu u attitudni adattata għall-familji li għaddejjin minn żmien ta' kriżi lill- familja ta' għada ngħinuha tifforma ruħha biex possibilment tkun tiflaħ tilqa' għall-problemi li l-istess żvilupp kultant iġib miegħu.

Għalhekk irridu naħdmu biex insibu rimedji dejjem aktar effettivi u mezzi biex possibilment nevitaw il-gwaj fil-familja.

Għandna naraw x'kienu u x'qed ikunu l-kawżi li jwasslu għall-problemi fil- familja.

Mhux l-ewwel darba li problemi ta' vjolenza domestika, nuqqas ta' fedelta' u intolleranza bejn membri tal-familja jkunu l-kaġun ta' problemi serji u tkissir ta' familji.

Jekk wieħed jistudja sew kif dawn il-familji sabu ruħhom f'din is-sitwazzjoni fost riżultati oħra nsibu li, per eżempju, fl-għerusija l-koppji ma kenux jippreparaw ruħhom tajjeb għall-ħajja miżżewġa.

Issib li l-għarajjes, per eżempju, kien aktar ħsiebhom kif se jibnu l-ġebel tad-dar milli kif se jibnu relazzjonijiet sodi u stabbli kemm bħala għarajjes, kemm bħala miżżewġin u għada pitgħada bħala ġenituri.

Kawża oħra li kkaġunat u li qed tikkaġuna problemi fil-familja hija li xi wħud ma fehmux tajjeb u fuq kollox ma pprattikawx l-ugwaljanza.

Xi wħud din l-ugwaljanza jeħduha b'mentalita' trejdunjonistika, matematika u pikuża, b'enfasi aktar fuq id-drittijiet milli d-dmirijiet.

Ugwaljanza vera hi dik kumplimentari u mhux pika jew bullying; hi sens ta' rispett reċiproku lejn xulxin.

Kawża oħra li kompliet u li qed tkompli tifred il-familja hija l-laxkezza morali, imġieba pubblika mmoral u tixrid ta' films pornografiċi.

Issa li semmejt x'ġara fil-passat u x'qed jiġri fil-preżent li jista' jkun ta' dannu għall-għaqda fil-familja, nixtieq nagħmel riferenza - dejjem fil-qosor għax il-ħin ma jippermettix - għall-futur għax kif jgħidu bl-Ingliż prevention is better than cure.

Barra mill-ħafna xogħol li diġa' sar u li qed isir irridu naraw x'jista' jsir aktar biex f'pajjiżna ma tiżdiedx ir-rata ta' familji bi problemi serji.

Sal-lum, kemm il-gvern kif ukoll il-Knisja u d-diversi għaqdiet volontarji taw sehem siewi ħafna favur il-familja u li mpossibbli li nsemmi f'dan il-ħin limitat li għandi.

Għalkemm il-kontribut, il-ħidma u l-introduzzjoni ta' diversi miżuri u policies għenu sabiex itaffu u kultant anke jirrimedjaw diversi problemi familjari, jien inħoss li flimkien mal-ħidma mill-gverm u mal-ħidma mill- volontarjat, fil-pajjiż u fost il-poplu għandu jkun hemm spirtu u sens ta' dixxiplina intelliġenti, dixxiplina adattata għall-kultura u r-realta' ta' żmienna, dixxiplina rispettuża, motivata u mhux dixxiplina militari u dixxiplina li ma tirrispettax id-dinjita' umana.

Din it-tip ta' dixxiplina trid tibda mill-bankijiet ta' l-iskola mbagħad nipprattikawha fuq il-postijiet tax-xogħol u anke fil-postijiet tad-divertiment.

Jekk inkunu rawwimna fina dan l-ispirtu u sens ta' dixxiplina, jiġifieri li jkollna self-control u li jkollna tolleranza, meta mmorru lura d-dar wara l-iskola, wara x-xogħol jew wara d-divertiment l-imġieba tagħna fil- familja żgur li se tkun waħda tolleranti u kkontrollata li tevita konflitti bejn il-membri tal-familja.

Biex nagħti xi eżempji, ħalli niftiehem aħjar b'dan li qed ngħid, nista' nsemmi li jekk persuna fuq il- post tax-xogħol ħsibha biss kif se toqgħod komda hi għad-dannu ta' ħaddieħor, żgur li x'ħin din il-persuna tmur id-dar se taġixxi bl-istess mod mal-mara, mar-raġel u mat-tfal.

Jekk, per eżempju, persuna m'hijiex kapaċi tikkontrolla l-kilba għax-xorb meta tkun f'post ta' divertiment, x'tistenna minn bniedem xurban x'ħin imur id-dar?

Daqsxejn dixxiplina fuqna nfusna u rispett lejn ta' madwarna f'kull post li nkunu hija arma tajba biex nevitaw inkwiet mill-bieb 'il ġewwa.

Madam Speaker, pero' l-aqwa rimedju preventiv għall-kawża ta' tkissir fil-familja hija bla dubju ta' xejn l-edukazzjoni għall-ħajja.

Għalhekk sa mill-bidu tal-gvernijiet Nazzjonalisti ħadna ħsieb li nintroduċu fl- iskejjel tagħna, per eżempju, il-personal and social education u l-life skills.

Dan l-aħħar frixna anke korsijiet tal-parental skills ma' l-ibliet u l-irħula kollha ta' Malta u Għawdex.

Hawnhekk nixtieq nirringrazzja anke lill-Kummissjoni SEDQA tal-kontribut li tat biex, flimkien mas- segretarjat għall-affarijiet tal-familja u flimkien mad-Dipartiment ta' l- Edukazzjoni, tat kontribut siewi ħafna biex dawn il-parental skills irnexxielna nifirxuhom ma' l-ibliet u l-rħula ta' Malta u Għawdex.

Bħala segretarjat għall-affarijiet tal-familja konna bdejna wkoll laqgħat ma' koppji miżżewwġa friski li fost l-oħrajn f'dawn il-laqgħat konna nispjegawlhom kif iwettqu fil-prattika l-parental skills li jkunu tgħallmu b'mod teoretiku f'okkażjonijiet oħra.

Madam Speaker, irrid insemmi wkoll il-ktejjeb li konna nibagħtu mis- segretarjat għall-affarijiet tal-familja lil kull koppja lejliet it-tieġ tagħhom.

Dan il-ktejjeb bl-isem "Minn Staġun għal ieħor fil-Familja b'Impenn" żgur li kien kontribut ieħor edukattiv għall-ħajja tal-familja.

Hawnhekk nixtieq nerġa' nappella lill-Gvern preżenti biex dan l-istess ktieb jerġa' jagħmel użu minnu, jagħmel fih l-emendi li jidhirlu hu u jerġa' jibda s-sistema li jibagħtu fid-djar ta' dawn l-għarajjes.

Jien kelli l-okkażjoni li niltaqa' ma' ħafna għarajjes li rċevew dan il-ktieb u qaluli kemm kien ta' ġid għalihom u kemm kien se jibqa' ta' għożża għalihom għaliex fih, għalkemm huwa żgħir, hemm tagħlim li huwa adattat għal kull staġun u għal kull fażi tal-familja.

Jekk wieħed isemmi xi pjanijiet oħra kellu l-Partit Nazzjonalista għall- futur naraw li, per eżempju, fil-programm elettorali aħna ma tkellimnix dwar id-divorzju bħala s-soluzzjoni għall-problemi tal-familja imma konna qed inwegħdu li, fost affarijiet oħra, nibnu strutturi ġodda bħal, per eżempju, short-term therapeutic counselling u separation mediation biex insalvaw kemm jista' jkun l-għaqda tal-familja tagħna.

Fil-programm elettorali għidna wkoll li għandu jitwaqqaf domestic violence shelter li jagħti kenn u għajnuna lil min isofri vjolenza fil-familja u għat-tfal tagħhom.

Biex lill-familji ngħinuhom fir-rwol tagħhom tal-lum, għidna li għandna noħolqu forom u kondizzjonijiet ġodda ta' xogħol bħal, per eżempju, il-flexy time, job sharing, emergency unpaid leave u kondizzjonijiet oħra li kollha jgħinu sabiex fejn ikun hemm l-omm u l-missier jaħdmu, bl- introduzzjoni ta' kondizzjonijiet ġodda bejniethom ikun jista' jintlaħaq aktar bilanċ bejn il-ħajja tax-xogħol u l-ħajja tal-familja għax meta għandek bilanċ tajjeb żgur li se tevita konflitti bejn il-familja.

Madam Speaker, illum il-ġurnata l-familji kollha madwar id-dinja qed jesperjenzaw tibdiliet kbar fl-istil ta' ħajja tagħhom u Malta m'hijiex eċċezzjoni.

Nistgħu pero' nħarsu lejn dan it-tibdil jew bħala theddida jew bħala sfida.

Jien ċerta u nemmen li jekk nedukaw u nippreparaw ruħna nkunu nistgħu nħarsu lejn dawn it-tibdiliet bħala sfida u anke nkunu kapaċi nilqgħu għal dawn l-isfidi u b'familji aktar edukati żgur li jkollna soċjeta' aktar b'saħħitha.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Frendo.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Madam Speaker, irrid nieħu ftit minuti ta' din il- Kamra biex inwieġeb biċċa ġurnaliżmu tal-gutter, dak li bl-Ingliż jgħidulu gutter journalism, li deher nhar il-Ħadd li għadda.

Hawnhekk qiegħed nirriferi għall-ewwel paġna ta' l-"KullĦadd" fejn, taħt it-titlu "Tanġenti", dwar ir-rapport tal-Gozo Channel kien hemm fost l-oħrajn ritratt tiegħi bil-quote li jien "M'iniex hawn"; imbagħad fit-test kien hemm li jiena kont ministru responsabbli mill-Gozo Channel.

Madam Speaker, dawn huma żewġ gidbiet assoluti u f'dak li qalet il-"KullĦadd" uriet ruħha - ma naħsibx li hija l-ewwel darba li għamlet dan - bħala gazzetta giddieba u qarrieqa.

Jien ma kontx naf li kienet kapaċi tinżel daqshekk fl-abissi tal-ġurnaliżmu u niżlet fil-post li kif jgħidu l- Amerikani l-post li jixirqilha hu t-thrash can , niżlet fl-abissi tal-landa taż-żibel.

Araw ftit il-fatti.

Nhar il-Ġimgħa filgħaxija wara l-Parlament jien ingħaqadt mal-familja tiegħi għal jumejn mistrieħ u ma kontx id-dar sal-Ħadd fil-għaxija - dawk huma l-fatti.

Meta wasalt il-Ħadd fil-għaxija sibt messaġġ fuq l-answering machine li għandi d-dar mingħand Joe Muscat tas-Super I li ried ikellimni.

Il-Ħadd fil-għaxija stess ċempiltlu biex inkellmu imma ma kienx hemm.

Ċempiltlu llum ukoll imma kien qed jaqra l-ġurnali.

Xi ħadd ġibidli l- attenzjoni - jiena l-gazzetta "KullĦadd" ma nixtrihiex - li l-"KullĦadd" kienet ġabet storja fuq ir-rapport tal-Gozo Channel u li jien kont fil- front page bil-quote li jien "M'iniex hawn".

Madam Speaker, jien membru parlamentari u għalhekk persuna pubblika u minn ġurnalisti serji nistenna l- inqas livell possibbli ta' diċenza bħalma jistenna kull min qiegħed f'din il-Kamra.

Imma jidher ċar li llum din il-gazzetta lanqas l-inqas livell ta' diċenza m'għadha tħaddem.

Il-"KullĦadd" kienu ċempluli d-dar meta jiena ma kontx id-dar, ħallew messaġġ fuq l-answering machine li riedu jkellmuni u allura dan kien għalihom biżżejjed biex jivvintaw il-quote kompletament falza taħt ir- ritratt tiegħi "M'iniex hawn" u dan għaliex tkellmu ma' answering machine.

Naħseb li kieku qed nitkellmu fuq affarijiet li m'humiex daqshekk serji din hija redikolaġni ta' l-akbar kwalita'.

Fil-fatt hija oxxenita' li diffiċli tniżżilha kieku ma tkunx ġrat lilek personalment.

Din gidba li kważi kważi wieħed ma jistax lanqas jimmaġina li tista' ssir imma fil-fatt f'dan il-pajjiż saret u l-premju għaliha ħadu l-"KullĦadd".

Ċemplu u kellmu lill-answering machine, ħallew risposta li riedu jkellmuni fuq answering machine u għalihom dan kien biżżejjed biex fil-front page tal- ġurnal tagħhom iġibu ritratt tiegħi bil-quote "M'iniex hawn".

Għalkemm f'pajjiżna lħaqna livelli baxxi ta' ġurnaliżmu jien naħseb li s'issa konna għadna qatt ma lħaqna dan il-livell u forsi dan hu l-iżjed livell baxx li wieħed jista' jimmaġina li jkolli fil-ġurnaliżmu.

Dan juri li min kien qed jagħmel l-istorja ried li, bi kwalunkwe mod, jipprova li jdaħħal lili fil-kredu meta kien jaf li jien f'dan il-kredu ma kont nidħol assolutament xejn imma kellu l-istorja, ried iġib ir-ritratt, ried jagħmel il-quote u allura vvinta kompletament quote bħal din u poġġiha fil-front page tal-ġurnal tiegħu.

Imma mhux hekk biss, għax dan il- ġurnaliżmu m'huwiex biss ġurnaliżmu oxxen imma huwa wkoll ġurnaliżmu inkompetenti għaliex barra li qalu quote li ma kenitx teżisti, għaliex ħallew risposta fuq answering machine, meta taqra l-gazzetta ssib li fit- tieni paġna kitbu li jien kont il-ministru responsabbli mill-Gozo Channel.

Madam Speaker, jien ilni għaxar snin fil-Parlament, għamilt sitt snin u nofs membru tal-Gvern Nazzjonalista bħala segretarju parlamentari u ministru u lanqas għal sekonda waħda - mhux għal ġurnata imma lanqas għal sekonda - ma qatt kelli fil-portfolio tiegħi l-Gozo Channel.

Lanqas għal sekonda waħda għaliex taħt il-Gvern Nazzjonalista l-Gozo Channel kienet ikkonsidrata wieħed mill-investimenti li kellu l-gvern fil-kumpanniji u kienet taqa' dejjem taħt ministeri oħrajn u qatt ma kienet taqa' taħt ministeru li kont nokkupa jien.

Ma naħsibx li kien ikun diffiċli wisq għall-ġurnalisti tant bravi tal-ġurnal "KullĦadd", ġurnalisti li jieħdu gost jgħidu li għandhom fama ta' investigating journalists mill-aqwa li jinvestigaw ftit u jiskopru li fil-portfolio tiegħi bħala ministru, kemm meta kont ministru responsabbli mill-kultura, mix-xandir, miż-żgħażagħ u minn affarijiet oħrajn u anke meta kont ministru responsabbli għat-toroq, portijiet, teknoloġija u telekomunikazzjoni qatt ma kelli l-Gozo Channel.

Imma l-ġurnal "KullĦadd" naturalment dan ma tax kasu u ried bilfors iġib ir-ritratt tiegħi u ried bilfors isib xi mezz biex lili jdaħħalni fl- istorja.

Dan huwa ġurnaliżmu li jagħmel deni kbir lil pajjiżna, huwa ġurnaliżmu bla responsabbilta' meta nħammġu lin-nies bl-iktar mod leġġer mingħajr ma nieħdu kont tal-konsegwenzi li jista' jkollhom dawk l-akkużi għall-futur tal-persuna u għall-familja tiegħu.

Bl-iktar mod salvaġġ u irresponsabbli l-"KullĦadd" gideb fuq il-front page tiegħu mhux darba imma darbtejn u ġab quote li kienet ivvintata kompletament għaliex ħallew risposta fuq answering machine u vvintaw li jien kont responsabbli mill-Gozo Ghannel meta għandhom ikunu jafu - jekk ma kenux jafu wkol! - li jien qatt ma kont responsabbli mill-Gozo Channel fis-snin kollha li jien ilni f'dan il- Parlament.

Wieħed għandu jieħu kont ta' dan it-tip ta' ġurnaliżmu f'dan il-pajjiż u jara li ġurnaliżmu bħal dan ma jkunx hawn spazju għalih u l-qrati tagħna għandhom ikollhom il-possibbilta' li jagħmlu kundanni mill-iktar b'saħħithom lejn min bl-iktar mod irresponsabbli jivvinta quotes u affarijiet li m'humiex fatti imma huma invenzjonijiet u fabbrikazzjonijiet totali.

Ġurnalisti bħal dawn f'pajjiżi serji jiġu mill-ewwel iċċensurati mill-kunsill ta' l-istampa u jeħlu multi kbar mill-qrati għall-gideb monumentali.

Dan huwa ġurnaliżmu ta' qiegħ il-barmil taż-żibel u n-nies li jagħmluh iridu biss iċappsu mingħajr ma jindenjaw ruħhom jiċċekkjaw l- affarijiet u għax iċemplulek u jħallu messaġġ fuq l-answering machine jivvintaw quote tiegħek li jien "M'iniex hawn" u jagħmlu gidbiet perfetti, bla riżervi li n-nies komuni lanqas biss jgħaddilhom minn moħħhom li dan seta' jkun.

Kien hemm nies li staqsewni għalfejn għidtilhom hekk u qaluli: Isma', mela l-Gozo Channel ma kenitx taħtek?

Dawn in-nies diġa' belgħu l-gideb komplet li għamlet il-"KullĦadd" dwari fl-ewwel paġna tagħhom.

Madam Speaker, dawn huma metodi mill-agħar u jien qiegħed ngħid li dak li qal dwari l-ġurnal "KullĦadd" fil-front page u f'page 2 ta' nhar il-Ħadd li għadda huwa gideb biss.

Madam Speaker, filwaqt li ngħajjar lill-"KullĦadd" li huma giddibin fil- konfront tiegħi, niżvesti ruħi minn kull immunita' parlamentari u minn kull privileġġ li tagħtini din il-Kamra.

Dalgħodu, meta ma sibtx lil Joe Muscat, li naturalment kien ħalla risposta fuq l-answering machine fid-dar tiegħi, kellimt lill-editur Felix Agius u għidtlu li jien irrid korrezzjoni u li rridha fl-ewwel paġna biex ma neħux azzjonijiet oħrajn biex jien ikolli sodisfazzjon kif għandu jkun.

Jekk in-nies iridu jkunu diċenti ma' xulxin għandu jkun hemm korrezzjoni li tkun għas-sodifazzjon tiegħi.

Se nistenna sa nhar il-Ħadd li ġej biex nara li ssir dik il-korrezzjoni mingħajr ma nitlobha skond il-liġi.

Se nagħti ċans sa nhar il-Ħadd li ġej biex il-"KullĦadd" ikollha d-diċenza li minn dawn l-abbissi li waqgħet fihom titla' ftit 'il fuq u jkollha d-diċenza li tammetti li vvintat il- quote "M'iniex hawn", sempliċement għaliex ħallew risposta fuq l-answering machine, u li jkollha d-diċenza li tammetti li żbaljat u li ngannat lill- pubbliku Malti - mhux biss il-"KullĦadd" imma anke s-Super 1 Radio irripeta dawn il-gideb - u tgħid il-verita', li jien qatt ma kont responsabbli mill- Gozo Channel.

Issa nispera li ma jkunx hemm xi ħelu u jgħid li jista' jkun li kien hemm xi ministru msiefer għal xi tlett ijiem u forsi jien kont ħadtlu postu kif normalment isir fil-gvern.

Jien qatt ma kelli l-Gozo Channel bħala parti mill-portfolio tiegħi.

Jien niżvesti ruħi minn kwalunkwe privileġġ li tista' tagħtini l-Kamra, mingħajr ebda immunita' parlamentari u nerġa' ngħid li l-"KullĦadd" huwa ġurnal giddieb fil-konfront tiegħi.

Madam Speaker, jekk din il-korezzjoni ma ssirx serjament u għas-sodisfazzjon tiegħi jien se nieħu l-azzjonijiet kollha li tagħtini l-liġi.

Dan il- ġurnaliżmu moqżież irid jieqaf f'pajjiżna u l-qrati tagħna għandhom jagħtu aktar u mhux anqas protezzjoni lill-persuni pubbliċi kif tidher li hija t- tendenza fil-qrati tagħna llum.

Għandu jkun hemm iktar protezzjoni lill-persuna pubblika għaliex il-ħajja pubblika ta' dik il-persuna tiddependi mill-perception li n-nies ikollhom tagħha.

Allura min jattakka l-immaġini ta' dik il-persuna jkun qed jagħmel ħafna aktar ħsara milli kieku jattakka persuna privata.

Huwa raġunament li ma jagħmilx sens li tagħti inqas protezzjoni lill-persuna pubblika għaliex tgħid li dan suppost ikun kapaċi jaqla' fih u jkun imdorri li jkun hemm min jattakka l-image tiegħu.

Anzi jekk irridu li fil-pajjiż ikollna persuni serji fil-politika u mhux nies li m'għandhomx sens ta' diċenza rridu nagħtu aktar protezzjoni lill-persuna pubblika għar-rigward tal-libell u ta' l- akkużi li jsiru fil-ġurnali.

Min huwa persuna pubblika jiddependi mill- image tiegħu, u speċjalment f'dinja fejn in-nies jgħixu bl-għaġġla, jaqraw il-headlines, jaraw ir-ritratti u malajr joħorġu l-kundanna tal-mewt, iktar importanti li jkun hemm protezzjoni serja għal min hu fil-ħajja pubblika.

Huwa iktar importanti li l-ġustizzja tkun aktar severa ma' min iħammeġ persuna pubblika għaliex ikun qed jattakkalu dak li jħallih jopera fis- soċjeta' u ċoe' l-unur tiegħu.

Madam Speaker, meta ma sibtx lil Joe Muscat illum kellimt lill-editur tal- "KullĦadd" Felix Agius u issa li l-ġurnalisti tiegħu għaffġuha nistenna li jagħmel il-korezzjonijiet neċessarji.

L-ewwelnett li jien qatt ma għidt il- kliem "M'iniex hawn" u li dawn il-kliem inkitbu mill-"KullĦadd" wara li ħallewli risposta li riedu jkellmuni fuq l-answering machine: It-tieni nett li fl-ebda waqt mill-karriera politika tiegħi meta kont membru tal-gvern ma kont responsabbli għall-kumpannija Gozo Channel.

L-editur kien jaf li jien qatt ma għidt "M'iniex hawn" lill-"KullĦadd" imma huma pprintjaw din il- gidba u poġġewha taħt ir-ritratt tiegħi għaliex ħallew risposta fuq l- answering machine li riedu jkellmuni, bħalma jaf issa l-editur li jien qatt ma kont responsabbli għall-Gozo Channel.

Dawn huma l-agħar abbissi tal- ġurnaliżmu f'pajjiżna.

Meta spjegajtlu l-affarijiet irċevejt privatament l- iskużi tiegħu imma għandu jifhem li dawk l-iskużi m'humiex biżżejjed għalija iżda għandhom jitwasslu lill-qarrejja tiegħu kollha u lill-pubbliku Malti li għal darba oħra ġie mqarraq dwari mill-"KullĦadd".

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada t-Tlieta, 29 ta' Lulju, 1997 fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill- Ministru Mizzi.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

UFFIĊĊJU TAL-KOMPETIZZJONI ĠUSTA - MEDIĊINI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' mediċini li kellhom jorħsu wara intervent mill-Uffiċċju tal-Kompetizzjoni Ġusta minn Novembru 1996 'il hawn?

X'tip ta' mediċini kienu f'kull każ?

ONOR.

LEO BRINCAT: Wara intervent mill-Uffiċċju tal-Kompetizzjoni Ġusta, 53 prezz tal-mediċina ġie mraħħas minn Novembru 1996 'l hawn.

Dawn kienu maqsumin f'dawn il-kategoriji:-

1 Mard Kroniku 27 bir-riċetta tat-tabib 25 over the counter

SPTARIJIET PRIVATI - OPERAZZJONIJIET

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru operazzjonijiet ġewwa sptarijiet privati li għalihom ħallas il-Gvern?

Kemm swew lill-Gvern dawn l-operazzjonijiet u kemm kienu jiswew kieku dawn saru ġewwa l-Isptar San Luqa?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Kien hemm 20 pazjent li ġew sponsorjati mill- gvern għall-operazzjonijiet fi sptarijiet privati.

Peress li l- informazzjoni mitluba għal rigward kemm swew lil Gvern dawn l- operazzjonijiet hija ta' natura kummerċjali, id-dipartiment m'huwiex f'pożizzjoni li jagħti din l-informazzjoni.

SPTAR SAN LUQA - OPERAZZJONIJIET

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru operazzjonijiet ġewwa l-Isptar San Luqa mill-ewwel ta' din is-sena?

Kemm saru majors u minors?

Kemm minn dawn għamluhom konsulenti, senior registrars, registrars u SNO's?

Kemm hemm tobba f'kull grad illi għamlu dawn l-operazzjonijiet?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tingħata risposta f'xi seduta oħra.

DIPARTIMENT TA' L-ARTIJIET - PLOTS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inbena fuq il-plots mibjugħa fir-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 7226?

Jiġifieri humiex residenzi privati jew entitajiet kummerċjali?

Jekk il-Ministru jidhirlu li din id-domanda għandha ssir lid-Dipartiment ta' l-Ambjent, jista' jekk jogħġbu jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-pjanti tal- plots involuti?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Jiena mhux f'pożizzjoni li ngħid x'ġie mibni fuq il-plots mibjugħa peress li d-Dipartiment ta' l-Art ma jagħtix permess ta' x'għandu jinbena fuq art li tkun inbiegħet.

Il-pjanti li juru l-plots imsemmija fit-tieni parti tar-risposta għad- domanda Nru. 7226 tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is- Seduta.

VETTURI BIL-MUTUR - ĊILINDRAĠĠ

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti breakdown taċ-ċilindraġġ tal-vetturi bil-mutur illi hawn f'pajjiżna llum?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant qegħda tinġabar u tingħata f'xi seduta oħra.

PETROL STATIONS - BEJGĦ

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm inbiegħu litri ta' petrol (leaded), petrol (unleaded) u diesel is-sena l-oħra u din is-sena sal-lum?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-tagħrif mitlub huwa kif ġej:

| |1996 |1997-01/01/| | | |97 sal | | | |21/07/97 | | |litri |litri | |Diesel |87,784,362|52,336,813 | |Unleaded |21,210,875|13,585,130 | |Petrol |83,641,640|42,788,996 |

Dawn il-figuri ma jinkludux l-użu ta' diesel għall-ġenerazzjoni elettrika jew bejgħ ta' diesel lill-MOBC għall-bunkering.

PATRIJOTTI MALTIN

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għat- tweġiba li ta fis-26 ta' Mejju għall-mistoqsija parlamentari numru 5814, jista' l-Prim Ministru jgħid min huma l-membri tal-kumitat li nħatar biex jorganizza l-attivitajiet li se jfakkru l-ġrajjiet li seħħew f'Malta fl- 1978 u fis-sentejn ta' wara?

Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk irċeviex ir- rakkmandazzjonijiet tal-kumitat sad-data li semma fit-tweġiba tiegħu?

F'każ li r-rakkmandazzjonijiet tal-kumitat qegħdin f'idejn il-Prim Ministru, jista' jgħid x'inhi l-qagħda bħalissa?

ONOR.

ALFRED SANT: Il-membri tal-Kumitat imwaqqaf biex ifakkar il-Biċentinarju tal-ġrajjiet ta' l-1798 huma dawn:-

Michael Sant Chairperson Frans Sammut Segretarju Stephen Petroni Frederick Fearne Dott. Carmelo Testa Dott. Vicky Ann Cremona Narcy Calamatta Karmen Azzopardi; u Gerald Miller Ir-rakkmandazzjonijiet tal-Kumitat waslu għandi sad-data msemmija fit- tweġiba tiegħi għall-mistoqsija numru 5814.

Il-qagħda bħalissa hi li l-Kumitat se jgħaddi biex iwettaq il- programm tiegħu kif jidher fir-rakkmandazzjonijiet li ressaqli.

KUMITAT "SPORTIVI TAS-SENA"

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: B'riferenza għat-tweġiba li ta fis-26 ta' Mejju, 1997 għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 5839 dwar l-użu taċ-Ċentru tal-Mediterran għall- Konferenzi mill-Kumitat Organizzattiv tal-konkors "Sportivi tas-Sena", jista' l-Ministru jgħid jekk il-kont relattiv issa tħallasx?

Jekk fin- negattiv, jista' jgħid liema dati ċ-Ċentru fakkar lill-kumitat fl-obbligi li għandu jħallas?

ONOR.

KARMENU VELLA: Ir-risposta hija fin-negattiv.

L-aħħar reminder inħarġet fit-23 ta' Mejju, 1997.

QRATI - SMIGĦ TA' KAWŻI

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk jikkonsidrax li l-kawżi fil- Qrati jinstemgħu b'appuntament?

Jista' l-Ministru jgħid jekk kellux diskussjonijiet dwar dan?

Jekk fl-affermattiv, jista' jgħid ma' min saru d- diskussjonijiet?

ONOR.

CHARLES MANGION: Is-sistema ta' l-użu tad-Diary li ġiet introdotta fil-Qrati Superjuri kmieni din is-sena hija ntiża preċiżament għal dan il- għan.

Saru diskussjonijiet ma' kull min huwa konċernat inkluż il-Ġudikaturi.

Qabel l-introduzzjoni tas-sistema, ġew imħarrġa d-Deputati Reġistraturi f'kull awla, u ġie offrut taħriġ lil kull membru tal-Ġudikatura.

Dan il- proċess ġie esegwit biex jkun assigurat li s-sistema taħdem effiċjentement.

QRATI - IMPJEGATI

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jara li fil-bini tal-Qorti jkun hemm impjegati li jilqgħu liċ-ċittadin u jindikawlu fejn jista' jsib l-awla li fiha jkun mistenni jattendi u li jinformawh jekk effettivament il-kawża li tinteressa lilu tkunx se tinstema'?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-foyer tal- Qorti hemm impjegata, li xogħolha huwa proprju biex tagħti informazzjoni lill-pubbliku li jirrikorri għandha.

Barra minn hekk, dan l-aħħar, fis-sulari kollha tal-Qorti twaħħlu sinjali li jindikaw fejn qegħdin l-awli u l-uffiċini.

Għalhekk illum huwa aktar faċli għall-pubbliku li jsib l-awla li jkun irid jattendi fiha.

Rigward informazzjoni jekk effettivament il-kawża tkunx se tinstema jew le, dan wieħed jista' jsir jafu mingħand il-Marixxall jew l-iskrivan ta' l- awla konċernata.

KUMMISSJONI ĦIDMA FIL-QRATI

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-materja taqax taħt ir- responsabbilta' tiegħu fejn huma maħżuna d-dokumenti tal-Kummissjoni Ħidma fil-Qrati li ttemmet il-ħidma tagħha fl-1987?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

QRATI - KAWŻI PENDENTI

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien l-għadd ta' kawżi pendenti fl-aħħar ta' Ġunju li għadda f'kull Qorti separatament?

Jista' jgħid ukoll kemm kien l-għadd ta' kawżi pendenti f'kull Qorti fl-aħħar ta' Ġunju ta' kull sena mill-1986 'il hawn?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni mitluba qed tinġabar u t-tweġiba tkun tista' tingħata f'seduta oħra.

ETC - KOPJA TAL-"WORKINGS"

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-workings għax- xhur ta' April, Mejju u Ġunju, 1997 li tipprepara l-ETC kull xahar kif diġa' għamel fir-rigward tax-xhur preċedenti?

ONOR.

EDWIN GRECH: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

GĦAWDEX - TRIQ SANTA MARIJA

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jitkompla ċ-ċint fi Triq Santa Marija, Marsalforn, li issa ilu fi stat perikoluż għal ġimgħat sħaħ tant li kull m'hemm bejn it-triq u l-kosta xi tliet sulari 'l isfel hi biċċa ħabel?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Ix-xogħol fuq iċ-ċint fi Triq Santa Marija, Marsalforn għadu għaddej u din il-ġimgħa se jkunu qegħdin jitwaħħlu r- railing tal-ħadid.

OPM - ARRETRATI TAL-PAYE

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk l-awtoritajiet, kumpanniji li fihom il-Gvern għandu sehem, korporazzjonijiet jew enti parastatali li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħu għandhomx iħallsu arretrati tal-PAYE u jekk iva, kemm għandha tħallas kull waħda minnhom?

ONOR.

ALFRED SANT: It-tagħrif mitlub mill-Onor.

Membru se jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

P.A. - ARRETRATI TAL-PAYE

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk l-awtoritajiet, kumpanniji li fihom il-Gvern għandu sehem, korporazzjonijiet jew enti parastatali li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħu għandhomx iħallsu arretrati tal-PAYE u jekk iva, kemm għandha tħallas kull waħda minnhom?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-Awtorita' ta' l-Ippjanar m'għandhiex ħlasijiet pendenti ta' PAYE.

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - ARRETRATI TAL-PAYE

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-awtoritajiet, kumpanniji li fihom il-Gvern għandu sehem, korporazzjonijiet jew enti parastatali li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħu għandhomx iħallsu arretrati tal-PAYE u jekk iva, kemm għandha tħallas kull waħda minnhom?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

MINISTERU TAL-FINANZI U KUMMERĊ - ARRETRATI TAL-PAYE

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-awtoritajiet, kumpanniji li fihom il-Gvern għandu sehem, korporazzjonijiet jew parastatali li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħu għandhomx iħallsu arretrati tal-PAYE u jekk iva, kemm għandha tħallas kull waħda minnhom?

ONOR.

LEO BRINCAT: L-Ammonti dovuti huma:

EneMalta Lm177,972 - Dawn qegħdin fil-proċess li jitħallsu

Limsuk Lm 3,798

FDALIJIET EĠIZZJANI F'MALTA

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jitlob lid-Dipartiment tal-Mużewijiet jagħti fil-qasir il-kummenti tiegħu dwar artiklu li deher f'"The Times" tat-22 ta' Lulju, 1997 dwar fdalijiet Eġizzjani f'Malta?

ONOR.

WIED IL-QLEJJA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 7654 magħmula lill-Ministru tal-Biedja u Sajd u t-tweġiba mogħtija fis-Seduta tat-22 ta' Lulju, jista' l-Ministru jgħid jekk id-Dipartiment tal-Mużewijiet qattx wettaq xi ħidma f'Wied il-Qlejja u fl-inħawi?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

WIED IL-QLEJJA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 7654 u t-tweġibiet mogħtija fis-Seduta tat-22 ta' Lulju, jista' l-Ministru jgħid jekk il-ħaddiema tal- Kalaxlokk humiex se jieħdu parti mill-qliegħ li din tista' tagħmel mix- xogħol li qed isir u se jsir f'Wied il-Qlejja?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jaghmel il- mistoqsija lill-ministru responsabbli mill-Kalaxlokk.

SAN PAWL IL-BAĦAR - KUNSILL LOKALI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jagħti ndikazzjoni dwar x'inhi l-pożizzjoni tal-Ministeru dwar il-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar f'dak li għandu x'jaqsam mal-kontroll effettiv ta' Buġibba u l-inħawi?

Billi qed jingħad li l-kunsill qed jintalab biex iċedi wħud mid-drittijiet tiegħu għal B.A.C., jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-pożizzjoni tal-Ministeru dwar dan?

ONOR.

CHARLES MANGION: Nassigura lill-Onor.

Interpellant li mhux qed tittieħed l-ebda azzjoni biex twassal lill-Kunsill Lokali ta' San Pawl il- Baħar li jċedi uħud mid-drittijiet tiegħu għall-Buġibba Action Committee.

Kull arranġament li jwassal biex l-investiment sostanzjali li sar minn dan il-Gvern f'Buġibba ma jitlifx l-effett b'konsegwenza ta' nuqqas ta' manutenzjoni, se jsir biss fil-kuntest ta' dak kollu li jipprovdi l-Att ta' l-1993 dwar Kunsilli Lokali u bi ftehim sħiħ mal-Kunsill Lokali.

MINISTERU TAT-TRASPORT U PORTIJIET - BENEFIKAR MINN AMNESTIJI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm kien in-numru ta' ħaddiema li bbenefikaw mill-amnestija, minn passi dixxiplinarji, li ngħataw mill- Ministru wara l-elezzjoni?

X'tip ta' akkuża kellhom dawk li rċevew il-maħfra?

F'liema grad kienu mpjegati?

Fejn joqogħdu dawk li bbenefikaw?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Materji ta' dixxiplina huma fin-natura tagħhom ta' natura kunfidenzzjali u għalhekk ma nħossx li għanda tingħata nformazzjoni f'dan ir-rigward.

Nista' pero' ninforma lill- Onorevoli Interpellant li bbenefikaw seba' persuni.

GĦAWDEX: QALA - ART

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'qies fiha l-art (f'metri kwadri) li ġiet iddentifikata fil-Qala, Għawdex minkejja li t- trattattivi għadhom ma ġewx finalizzati?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: F'dan l-istadju ma hemm xejn aktar x'inżid għat- tweġiba numru 7521 li tajt fis-seduta 101.

AKKADEMJA MEDITERRANJA TA' L-ISTUDJI INTERNAZZJONALI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 7511?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

AKKADEMJA MEDITERRANJA TA' L-ISTUDJI DIPLOMATIĊI - FLUS MINFUQA

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 7509?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall-Mistoqsija Parlamentari Nru 7509 mogħtija f'din is-seduta.

AKKADEMJA MEDITERRANJA TA' L-ISTUDJI DIPLOMATIĊI - STUDENTI BARRANIN

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 7508?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Iż-żjara għal Ruma ta' l-istudenti Maltin u dawk barranin ta' l-Akkademja Mediterranja ta' l-Istudji Diplomatiċi kienet iffinanzjata mill-Protocol Finanzjarju Italo-Maltese tat-28 ta' Marzu 1994 (Proġett Nru. 35).

(i) Il-Proġett kien iffinanzjat skond il-modulitajiet ta' l-art.

3 tal- Protocol u, għaldaqstant, ma jikkontravenix il-proviżjonijiet ta' dan il- Protocol.

(ii) Għalkemm il-Proġett ġie ffinanzat mill-Protocol Finanzjarju, ma ġewx mogħtija inqas "scholarships" mill-Italja lill-istudenti Maltin peress li l- istudenti Maltin jiġu ffinanzjati mill-Protocol Kulturali.

PEMBROKE - TALBA GĦAL GĦOTI TA' GROUND

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb għall-mistoqsija parlamentari numru 7593?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall-Mistoqsija Parlamentari Nru 7593 mogħtija f'seduta 108.

PULIZIJA - FTUĦ TA' GĦASES ĠODDA

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid jekk hemmx lokalitajiet li fihom l-Gvern qed jaħseb li jiftaħ għases tal-Pulizija?

ONOR.

ALFRED SANT: Nirreferi lill-Onorevoli Interpellant għat-tieni parti tat-Tweġiba li jien tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Numru 7026.

BANEK - IMPJEGATI B'ĊERTIFIKAT FIL-BANKING

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm skrivani li għandhom ċertifikat fil- Banking maħruġ miċ-Chartered Institute of Bankers, Malta Centre għal: (i) Bank of Valletta Ltd; (ii) Bank Ċentrali ta' Malta; u (iii) Mid-Med Bank Ltd?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll x'nuqqas ta' skrivani bil-kwalifika msemmija hemm fil-banek imsemmija?

ONOR.

LEO BRINCAT:

| |Central|Mid Med|Bank of| | |Bank |Bank |Vallett| | | | |a | |ACIB Part 1|29 |347 |281 | |ACIB |8 |110 |45 | |Diploma | | | |

Għat-tieni parti tal-Mistoqsija nixtieq ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li l-ebda impjegat ma għandu fil-kundizzjoni li jrid ikollu l- kwalifiki hawn fuq imsemmija.

Hawn taħt qed nagħti l-għadd ta' impjegati li ma għandhomx dawn il-kwalifiki:

|Central |Mid Med Bank|Bank of | |Bank | |Valletta| |86 |1005 |1343 |

SERVIZZ ĊIVILI - ASSISTANT FOREMAN (RUNWAY PAINTERS/GRASSCUTTERS)

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kienu l-kandidati għall-post ta' assistant foreman (Runway painters/ grasscutters) li għamlu intervista dan l-aħħar?

ONOR.

ALFRED SANT: Jien infurmat li kien hemm ħames (5) kandidati għal post ta' Assistant Foreman (Runway painters/grasscutters) skond iċ- Ċirkolari MPO Nru. 29/97 tal-10 ta' April 1997.

PULIZIJA - LIĊENZJI GĦAL DĦUL FIL-BELT VALLETTA

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm vetturi li għandhom liċenzja li jidħlu l-Belt Valletta?

ONOR.

ALFRED SANT: Nitlob lill-Onorevoli Interpellant jirreferi din il- Mistoqsija lill-Ministru konċernat.

AJRUPORT - PROĠETTI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar liema xogħol ta' natura kapitali saret fl-airport fil-perijodu 1/1/97 - 30/6/97?

Liema minn dawn il- proġetti kienu jenħtieġu permessi tal-bini?

X'nefqa saret s'issa fuq dawn il-proġetti?

Dawk il-proġetti li għadhom ma nbdewx, meta hu mistenni li fil-fatt jibdew jiġu esegwiti?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nfurmat illi d-dettalji mitluba mill Onorevoli Interpellant huma kif ġej.

Xogħol li sar bejn 1 ta' Jannar u 30 ta' Gunju 1997. a. Installazjoni ta' Taxiway u Parking Loghts System f'park 9. b. Tiswija ta' Fire station. c. Tibjijd u water proofing tal Control Tower. d. Bini ta' Observation Room u Fire Station fil Gozo Heliport. e. Terminal Area Radar ġdid. f. PAPI System ġdida.

Proġetti li jeħtieġu il permessi tal Planning Authority. a. Ix-xogħol li sar fil Gozo Heliport.

Nefqa fuq il- Proġetti msemmija. a. Installazjoni ta' Taxiway,Parking Lights System f'park 9.

Nefqa Lm.11,326. b. Tiswija ta Fire Station.

Nefqa.

Xejn. c. Tibjijd u water proofing tal Contrl Tower.

Nefqa.

Lm.1,898. d. Bini ta' Observation Room u Fire Station fil Gozo Heliport.

Nefqa.

Lm.2,148. e. Terminal Area radar ġdid.

Nefqa.

Lm.15,473. f. PAPI System ġdida.

Nefqa.

Xejn.

Proġetti ġodda u data ta' meta għandhom jiġu mibdija. a. Xorok ġodda fis-Civil Engineering Office Lulju - Awissu 1997

b. Apron Sweepers Ottubru - Novembru 1997

MMA - PROĠETTI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar liema proġetti ta' natura kapitali ġie deċiż li tidħol għalihom il-MMA fil-perijodu 1/1/97 - 30/6/97?

LIema minn dawn il-proġetti jenħtieġu permessi tal-bini?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nfurmat illi d-dettalji mitluba mill- Onorevoli Interpellant huma kif gej:

|Progett Kapitali |Ammont li | | |ntefaq | |1.Tiswijiet u titjib |Xejn | |iehor ghall-uzu ahjar | | |ta` Flagstone Wharf | | |2.Pinto Stores - |Lm6,343 | |Restawr tal-pjan terran| | |3.Laboratory Wharf - |* | |Il-Bini Amministrattiv | | |4.Hanut ghax-xoghol |Xejn | |ta`Maintenance | |

* Il-pjan originali kien biex jinbena bini kompletament gdid.

Fuq dan il- progett intefqu Lm4,578.

Wara gie deciz li tigi restawrata l-istruttura tal-Polverista (mahzen ta` zmien il-Kavallieri).

Fuq dan il-progett intefqu Lm550.

Hu mahsub li dawn il-progetti jigu esegwiti fl-ewwel sitt xhur tas-sena d- diehla.

Il-progetti msemmija kollha jinhtiegu permessi mill-Awtorita ta` l- Ippjanar.

PTA - PROĠETTI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar liema proġetti ta' natura kapitali ġie deċiż li tidħol għalihom il-PTA fil-perijodu 1/1/97 - 30/6/97?

Liema minn dawn il-proġetti jenħtieġu permessi tal-bini?

X'nefqa saret s'issa fuq dawn il-proġetti?

Dawk il-proġetti li għadhom ma nbdewx, meta hu mistenni li fil-fatt jibdew jiġu esegwiti?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nfurmat li bħala proġetti ta' natura kapitali li ġie deċiż li tidħol għalihom l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku huma dawn li ġejjin:-

Upgrading tal-Valletta Terminus

Proġett tal-Buġibba Terminus

Jiena nfurmat ukoll li dawn iż-żewġ proġetti għadhom ma nbdewx għax l- Awtorita' qed tistenna il-permessi meħtieġa.

MIA - PROĠETTI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar liema proġetti ta' natura kapitali ġie deċiż li tidħol għalihom il-MIA fil-perijodu 1/1/97 - 30/6/97?

Liema minn dawn jenħtieġu permessi tal-bini?

X'nefqa saret s'issa fuq dawn il- proġetti?

Dawk il-proġetti li għadhom ma nbdewx, meta hu mistenni li fil- fatt jibdew jiġu esegwiti?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jien infurmat illi d-dettalji mitluba mill- Onorevoli Interpellant huma kif ġej:

Proġetti ta` natura kapitali approvati bejn 1-1-97 u 30-6-97

a. Sewage Treatment Plant b. Kaxxi tad-dawl għall-avviżi esterni c. Irranġar ta` l-area madwar is-service station d. Fire extinguishers (tibdil) e. File server (tiswija ġenerali) 2.

Proġetti li jeħtiegu il-permessi tal-Planning Authority

a. Sewage Treatment Plant b. Kaxxi tad-dawl ghall-avviżi esterni c. Irrangar taż l-area madwar is-service station

Meta mistennija jibdew il-Proġetti msemmija

a. Sewage Treatment Plant - fl-ahhar ta` l-1997 b. Kaxxi tad-dawl ghall-avviżi esterni - mal-permess c. Irranġar ta` l-area madwar is-service station - qed isir d. Fire extinguishers - Settembru 1997 e. File server - lest

Ammont li ntefaq sa issa fuq il-Proġetti a. Sewage Treatment Plant - xejn b. Kaxxi tad-dawk ghall-avviżi esterni - Lm1,200 c. Irranġar ta` l-area madwar is-service station - Lm4,500 d. Fire extinguishers - xejn e. File server - Lm11,000

SOCIAL HOUSING - APPLIKAZZJONIJIET

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jagħti struzzjonijiet lill-uffiċjali li jaħdmu s-Social Housing biex jagħtu progress report għall-applikazzjonijiet li qed isiru u dan in vista ta' dak li jgħidu l-acknowledgement letters li jintbagħtu voldieri li kull min iħoss li għandu iżjed x'iżid ma' l-applikazzjoni tiegħu, jikteb lid-Dipartiment?

Jaf il-Ministru li l-unika korrispondenza li qed jirċievu n-nies hu acknowledgements?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Kif jaf tajjeb l-Onor.

Interpellant, il-Gvern preżenti wiret kważi 5,000 każ ta' applikazzjonijiet għall-akkomodazzjoni waqt li d-Dipartiment jista' isolvi biss madwar 250 każ fis-sena.

Għalhekk fil-maġġoranza kbira tal-każi m'hemm l-ebda progress li jista' joqgħod jiġi rapportat lill-applikanti.

Madankollu, kull applikant li jirraporta lid- Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali xi tibdil fl-applikazzjoni, dan it- tibdil jiġi reġistrat fil-computer u kull applikant li jistaqsi lid- Dipartiment jekk dan it-tibdil sarlux huwa jingħata sodisfazzjon.

VALLETTA - QTUGĦ FIL-PROVVISTA TA' L-ELETTRIKU

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm power cuts fi Triq Sant'Ursola, l-Belt Valletta f'dawn l-aħħar ġimgħat u għaliex f'kull każ?

ONOR.

LEO BRINCAT: Kien hemm erba' (4) interruzzjonijiet fi Triq St. Ursula il-Belt Valletta fl-24 ta' Ġunju, it-2 ta' Lulju, il-15 ta' Lulju, u t-28 ta' Lulju.

L-ewwel tlieta ġew ikkawżati min fuse li nqata fuq wieħed mill-phases, filwaqt li l-aħħar waħda kienet ipprogrammata sabiex issir manutenzjoni fuq il-main cable li jissupplixxi l-inħawi.

SAĦĦA - PARAMEDIC TRAINEES

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid meta se jiġi ppubblikat ir-riżultat ta' l-eżami tal-Paramedic Trainees?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Il-Bord tal-Għażla għadu għaddej bil-ħidma tiegħu dwar l-intervisti ta' l-applikanti għal Paramedical Aides.

POWER STATION - MARSA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 5331, ittieħdet deċiżjoni dwar l-introduzzjoni tas-sistema PEP99 fuq il-boilers l-oħra kollha?

Peress li nħoss li r-residenti fl-inħawi batew biżżejjed riperkussjonijiet minħabba air pollution, jaħseb il-Ministru li l- introduzzjoni ta' din is-sistema fil-boilers kollha għandha sseħħ mill- aktar fis, hi x'inhi l-ispiża finanzjarja?

X'inhu l-livell ta' air contaminants fl-inħawi fl-aħħar analizi li sar u kemm suppost ikunu skond standards internazzjonali?

Kull meta jsiru dawn l-analizi?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-trial period fuq Boiler nru.

8 ser jibda għall- aħħar ta' Awissu.

Id-deċiżjoni dwar l-introduzzjoni tal-PEP 99 tittieħed fil-bidu tas-sena d-dieħla.

L-EneMalta perjodikament tagħmel analiżi tal-kwalita' ta' l-arja fl- operational areas tagħha u r-riżultat ta' dawn l-analiżi dejjem urew li l- kwalita' ta' l-arja kienet aċċettabbli.

SPTAR SAN LUQA - INĊINERATUR

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: B'riferenza għat-tweġiba għall- mistoqsija parlamentari tiegħi numru 5332, jista' l-Ministru jgħid jekk ittieħditx deċiżjoni issa li għaddew xahrejn?

X'inhu l-livell ta' air contaminants fl-inħawi fl-aħħar analisi li sar u kemm suppost ikunu skond standards internazzjonali?

Kull meta jsiru dawn l-analisi?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: L-informazzjoni għadha qed tinġabar għalhekk tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SEGRETARJAT PARLAMENTARI GĦAL GĦAWDEX - MS.

ESTHER BAJADA

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għar- risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 7777 rigward il- kuntratt ta' persuna mas-Segretarjat Parlamentari għal Għawdex, jista' l- Prim Ministru jgħid:- 1) kemm hu s-salarju marbut ma' l-istess ingaġġ; 2) minn meta beda l-imsemmi ngaġġ kif ukoll jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopji ta' l-iskedi kollha li ġew ippreparati bil- kordinazzjoni ta' din il-persuna minn meta din bdiet taħdem fis-Segretarjat għal Għawdex?

ONOR.

ALFRED SANT: L-informazzjoni ghandha qeghda tigi migbura, u risposta tinghata f'seduta ohra.

Seduta 110

PULIZIJA - MEMBRI

L-ONOR.

ANĠLU FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'passi qegħdin jittieħdu biex membri tal-Korp tal-Pulizija ma jagħmlux part-time jobs bħal xogħol ta' barmen, salesmen, waiters, security, eċċ u dan fl-interess tagħhom stess u wkoll fl-interess tal- Korp?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab infurmat illi jsiru 'patrols' u dawk il- pulizija li jinqabdu jagħmlu x-xogħol imsemmi fil-Mistoqsija, jittieħdu passi dixxiplinarji kontra tagħhom.

KAŻ DWAR ITTESTJAR TAD-DRAPP

L-ONOR.

ANĠLU FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid għaliex f'dan il-każ - li qiegħed nibgħat dokumenti konnessi miegħu separatament - ma sarx ix-xogħol meħtieġ kif mitlub minn dan iċ-ċittadin li ħallas ukoll għal dan is-servizz?

ONOR.

LEO BRINCAT: Nitlob lill-Onorevoli Interpellant jagħmel il- Mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB

KORPORAZZJONI ENEMALTA - APPLIKAZZJONI

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jara fiex waslet l-applikazzjoni li qed nibgħatlek separatament?

ONOR.

LEO BRINCAT: Stima dwar l-Installar ta' żewġ lampi fil-post indikat mill-Onor.

Membru diġa' saret u l-approvazzjoni neċessarja hija mistennija fi żmien qasir.

ĦABS ĊIVILI - DETENUTI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk hemmx detenuti l-ħabs illi ġewwa ċ-ċella tagħhom għandhom wall units, fitted carpets u/jew brazzi?

Jekk iva, min huma dawn id-detenuti u kemm huwa n-numru tagħhom?

Jistgħu jagħmlu dan?

ONOR.

ALFRED SANT: Filwaqt li nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweiġiba li jiena tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 3055 fis-Seduta Nru. 50 tat-22 ta' April, 1997, ma nħossx li l-ismijiet ta' persuni li jinsabu l-ħabs għandhom jiġu ppubblikati.

DIPARTIMENT TAT-TAXXI INTERNI - ĦLAS TA' TAXXA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid għaliex taħt l-amministrazzjoni l-oħra tneħħew ir- rebates fuq:- a) kemm hemm tfal fil-familja; b) mard fil-familja?

Jista' jgħid għaliex il-bolla ma titnaqqasx mid-dħul taxxabbli u jekk din hijiex diskriminatorja lejn is-self-employed li jħallsu bolla ogħla?

Jista' jgħid għaliex koppja separata tibda tħallas taxxa fuq Lm6,000 (anke jekk jibqgħu jgħixu flimkien) u koppja miżżewġa fuq Lm4,000?

Jikkonferma l-Ministru li dawn l-anomaliji u tneħħija ta' rebates m'hijiex se tgħin biex il-poplu jibda jirrispetta l-moralita' fiskali?

ONOR.

LEO BRINCAT: Bħala riżultat tar-riforma fit-taxxa fuq id-dħul li saret fl-aħħar budget tal-gvern preġedenti (1996), ir-rebates kif ukoll it- tnaqqis personali, inkluż dawk dwar in-numru tat-tfal fil-familja, mard fil- familja u l-bolla tas-Sigurta' Soċjali li kienu jeżistu sas-sena 1995 ġew inkorporati fir-rati tat-taxxa l-ġodda li bdew iseħħu mis-sena ta' stima 1997 (sena bażi 1996).

L-għan prinċipali għal din ir-riforma kien biex jiġi ssimplifikat il-kalkolu tat-taxxa dovuta u b'hekk twitti t-triq għall- introduzzjoni tal-Final Settlement System (minflok is-sistema tal-PAYE) fejn it-taxxa li titnaqqas tkun tikkorrispondi mat-taxxa li individwu jrid iħallas fuq id-dħul mill-impjieg jew mill-pensjoni.

B'hekk dawn l- individwi 'l quddiem ma jkollhomx għalfejn jimlew il-formola tat-taxxa kull sena sakemm ma jkollhomx xi dħul ieħor minn sorsi oħra.

Rigward it-tieni parti tad-domanda, skond ir-rati l-ġodda koppja miżżewġa tibda tħallas taxxa meta taqbeż l-Lm4,000.

Koppja miżżewġa tista' tiġi ikkonsidrata bħala żewġ persuni singoli u għalhekk igawdu minn ammont mhux taxxabbli ta' Lm3,000 kull wieħed f'dawk il-każi biss meta l-konjuġi l- ieħor jew l-oħra li mhux it-taxpayer ikollhom dħul minn negozju, professjoni, vokazzjoni, impjieg jew pensjoni li tkun ġejja minn impjieg.