MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 391 L-Erbgħa, 11 ta' Ottubru, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 391

L-Erbgħa, 11 ta' Ottubru, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.09 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 11 ta' Ottubru, 2000

WERREJ MINUTI 372

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 372

TQEGĦID TA' KARTI 378

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AWTORITA` GĦAS-SAĦĦA U SIGURTA` FUQ

IL-POST TAX-XOGĦOL (IT-TIENI QARI)

OCCUPATIONAL HEALTH AND SAFETY AUTHORITY BILL (SECOND READING) 378

AĠĠORNAMENT 399

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 403

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 390 li saret fil-11 ta' Ottubru, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

AFFARIJIET BARRANIN - TRANSFERS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mill-5 ta' Jannar, 2000 sa l-10 ta' Settembru, 2000 lill-ħaddiema kollha fid-dipartiment u entitajiet li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu?

Jista' jagħti raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti?

Jista' jgħid jekk huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib?

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Bejn il-5 ta' Jannar u l-10 ta' Settembru 2000 żewġ ħaddiema ġew trasferiti fuq talba tagħhom stess, waqt li ħaddiem ieħor Għawdxi ġie ttrasferit f'dipartiment Għawdex għax kien imissu hu, kif inhi l-prattika f'każi bħal dawn.

Il-proċess tat-trasferimenti ta' ħaddiema fis-servizz pubbliku huwa proċess kontinwu u dan kemm għall-ġid tas-servizz kif ukoll tal-ħaddiema nfushom.

AGRIKOLTURA U SAJD - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mill-5 ta' Jannar, 2000 sal-10 ta' Settembru, 2000 lill-ħaddiema kollha fid-dipartiment u entitajiet li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Fid-dipartimenti u l-entitajiet li jaqgħu taħt il-ministeru għall-agrikoltura u sajd saru dawn it-trasferimenti bejn il-5 ta' Jannar u l-10 ta' Settembru, 2000: sitta fuq esiġenzi tas-servizz, ħamsa meta ħadu promozzjoni u tnejn talbu transfer huma stess.

Isiru trasferimenti fil-futur qarib jekk dan ikun ta' siwi għall- ministeru u għad-dipartimenti konċernat.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, jista' l-Ministru jgħid jekk kienx hemm xi ħadd li għamel talba għal transfer u din ma ġietx aċċettata?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, hawnhekk m'għandix din it-tip ta' informazzjoni pero` nwiegħed lill-Onor.

Interpellant li niċċekkja u nkun nista' nagħtih risposta.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Fil-każ tal-ħames transfers li saru minħabba l-esiġenzi tas-servizz, it-talba saret mill-ħaddiema stess?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR NINU ZAMMIT: Mr Speaker, m'għandix l-informazzjoni hawn miegħi iżda nwiegħed lill-Onor.

Interpellant li niċċekkja u nagħtih risposta ma ndumx.

ONOR.

JOE MIZZI: Iva, imma x'ikunu dawn l-esiġenzi tas-servizz?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jekk id-dipartiment jara li jkun hemm bżonn li tiġi msaħħa ċerta sezzjoni u min imexxi jara li hemm bżonn ta' iżjed personnel, allura d-dipartiment jara li jmorru iżjed nies jaħdmu f'dik is-sezzjoni.

Rigward il-mistoqsija l-oħra li għamel l-Onor.

Interpellant fejn staqsa jekk nafx b'xi każi fejn nies talbu li jiġu transferred imma t-talba tagħhom ma ntlaqgħetx, ngħidlu li dwar dawn ma naf xejn pero` se niċċekkjalu wkoll ħalli nkun nista' nagħtih risposta.

AWTORITA` MARITTIMA - ĦADDIEMA ĠODDA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda ma' l-awtorita' marittima mill-5 ta' Jannar 2000 sa l-10 ta' Settembru 2000?

Jekk fl-affermattiv, jista' jgħid meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema mingħajr sejħa għal applikazzjonijiet, jista' l-Ministru jgħid kemm dawk impjegati kien ilhom li applikaw għall-imsemmi mpjieg?

U jekk jirriżulta li lanqas biss kienu applikaw għall-imsemmi impjieg, jista' jgħid xi kriterji ntużaw biex dawn ingħataw l-impjieg in kwestjoni?

ONOR.

JOE BORG (f'isem il-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien informat li mill-5 ta' Jannar 2000 sa l-10 ta' Settembru 2000 ġew impjegati dawn il-ħaddiema ġodda ma' l-awtorita` marittima:

*draughtsman/site supervisor - deher l-avviż fil-gazzetti lokali nhar l- 4 ta' Settembru 1999 wara li saret talba lill-ETC u ma nstab ħadd adattat għall-post;

*information systems support executive - deher l-avviż fil-gazzetti lokali nhar id-9 ta' Frar 2000 wara li saret talba lill-ETC u ma nstab ħadd adattat għall-post;

*cleaner - fit-23 ta' Mejju 2000 wara talba lill-ETC; u

*merchant shipping executive - detailed mis-servizz pubbliku skond il- provvedimenti tal-Malta Maritime Authority Act.

MANIFATTURA U SERVIZZI - TRANSFERS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mill-5 ta' Jannar 2000 sa l-10 ta' Settembru 2000 lill-ħaddiema tad- dipartiment tal-manifattura u servizzi?

Jista' jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti?

Jista' jgħid jekk huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Ninsab informat li bejn il-5 ta' Jannar 2000 u 10 ta' Settembru 2000 saru dawn it- trasferimenti lill-ħaddiema tad-dipartiment tal-manifattura u servizzi:

*clerk li mar l-ACSU fit-22 ta' Mejju, 2000;

*assistant technical officer li mar mad-dipartiment tad-drenaġġ fid-29 ta' Marzu, 2000;

*senior tradesman li mar mad-dipartiment tal-kostruzzjoni u manutenzjoni fit- 22 ta' Mejju, 2000; u

*general hand li mar mal-health division fil-25 ta' Frar, 2000.

Dawn it-trasferimenti saru kollha fuq talba personali tal-ħaddiema stess.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-Ministru jgħidli jekk sarx xi trasferiment għall-ministeru għall-ambjent mid-dipartiment ta' l-artijiet?

Jista' jikkonferma li hemm individwu li ġie ttrasferit mid-dipartiment ta' l- artijiet u qed jitħallas Lm400 overtime fix-xahar?

Jista' jispjegalna x'inhu jagħmel dan il-bniedem biex jagħmel daqstant overtime?

Ħareġ transfer għal dan l-individwu li jidħol jiffirma filgħodu u jerġa' joħroġ 'il barra bil-barka ta' xi ħadd?

Jekk il-Ministru jgħid li ma jafx għal min qed ngħid, lest nagħtih l-isem ta' dan il-persuna ħalli jkun jista' jiċċekkja.

Jiddispjaċini ngħid li lil dan semmejtu kemm-il darba fil- parlament iżda baqa' għaddej kollox mar-riħ.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-ewwelnett nibda biex ngħid li jekk hemm każ ta' persuna li tidħol tiffirma u toħroġ 'il barra, ma naħsibx li r- rimedju hu li tagħtih transfer.

Jekk verament hemm min mhux qed jagħmel ix- xogħol mistenni minnu, li jrid isir huwa li l-kap tad-dipartiment jieħu l- passi dixxiplinarji neċessarji.

Mela billi tagħtih transfer tkun solvejt xi ħaġa?

Jekk tagħtih transfer tkun qed tgħidlu biex imur jiskarta x'imkien ieħor!

Li l-Onor.

Mizzi jkollu fissazzjoni li jippersegwita xi nies u jipprova jressaq lili biex nagħmel il-missjoni tiegħu - naturalment ikun hemm nies oħra li jkun irid jaġevola ...

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, ma jien qed nippersegwita lil ħadd u l- Ministru m'għandux għalfejn jattribwili affarijiet li jien m'għedtx.

Jien staqsejtu jekk jikkonsidrax li jitfa' lil din il-persuna f'xi post ieħor biex forsi dan ma jibqax jiskarta.

Il-Ministru ilu jaf li dan il-bniedem kuljum jaħrab minn fuq ix-xogħol u għandu l-barka tiegħu.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, jiena ma nagħti barka lil ħadd biex jittraskura xogħlu.

Jekk hemm xi ħadd li jabbanduna x-xogħol li suppost qiegħed jagħmel, il-kap tad-dipartiment għandu r-responsabbilta` li japplika l-miżuri ta' dixxiplina li japplikaw fis-servizz pubbliku skond ir- regoli eżistenti.

Nista' naċċerta lill-Onor.

Interpellant u lil kulħadd li m'hemm ħadd li ngħata xi struzzjonijiet mingħandi li jidħol għax-xogħol u jerġa' joħroġ 'il barra.

Jekk hemm min qed jagħmel hekk għandhom jittieħdu l-passi dixxiplinarji kontrih mid-dipartiment.

Pero` nerġa' ngħid li jekk xi ħadd qed jittraskura, m'hijiex soluzzjoni li tagħtih transfer għaliex dan ma jkun ifisser xejn.

Is-soluzzjoni għal min ma jkunx qed jagħmel id- doveri tiegħu hi li jittieħdu passi dixxiplinarji kontrih.

Għar-rigward ta' l-ewwel domanda ta' l-Onor.

Mizzi, dwar jekk hemmx ħaddiema mid-dipartiment ta' l-artijiet li ġew trasferiti għal mal- ministeru għall-ambjent, ngħid li fis-segretarjat privat hemm xi nies li konna tlabna għalihom minn mad-dipartiment ta' l-artijiet.

Dwar l-overtime jew l-inkarigi li jingħataw ma nistax ngħid bl-amment għaliex żgur m'għandix record u dawn l-affarijiet ma nsegwihomx b'mod personali.

Pero' jekk l-Onor.

Interpellant jagħtini l-isem, nivverifikalu u nagħtih l-informazzjoni li jixtieq.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR JOE MIZZI: Mr Speaker, lill-Ministru m'għandi għalfejn nagħtih ebda ismijiet għaliex din il-kwestjoni semmejtha kemm-il darba hawnhekk - saħansitra esibejt anke l-payslip ta' din il-persuna - pero` l-Ministru baqa' ma rreaġixxiex.

Rigward il-kwestjoni ta' l-iskartar, nista' ngħid li jien kemm-il darba qajjimt il-kwestjoni li fil-garaxx tal-gvern hemm min qiegħed jiffirma u jitlaq 'il barra.

Illum se nagħmilha pubblika u ngħid li Terry ta' Bormla jidħol għax-xogħol il-garaxx u bil-barka tal-Ministru jaqbad u jitlaq.

Issa naraw x'passi se jieħu l-Ministru dwar dan!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, jiena la lill-persuna li indika l-Onor.

Mizzi u lanqas lil persuni oħrajn ma qatt tajt xi barka jew struzzjonijiet biex jidħlu għax-xogħol u jerġgħu joħorġu 'l barra.

Il- persuna li semma l-Onor.

Mizzi flimkien ma' ħafna persuni oħrajn, li m'għandi ebda dubju li jafhom sew l-Onor.

Membru, iridu jidħlu u jagħmlu x- xogħol mistenni minnhom u jekk dan ma jsirx hija responsabbilta` tal-kap tad-dipartiment - qed ngħid dan pubblikament - li jieħu l-passi li jidhirlu xierqa.

Din m'hijiex kwestjoni li noqgħod inċempel jien u ngħidlu biex jieħu l-passi għax hemm xi ħadd li l-Onor.

Mizzi jrid joqgħod jippersegwita!

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, m'għandu jiġi aċċettat qatt f'dan il- parlament li għaliex niġi hawnhekk u niġbed l-attenzjoni tal-Ministru għal xi ħadd li qed jisraq lill-poplu Malti, minn fuq niġi akkużat li qed nagħmel persekuzzjoni.

Jien qed nagħmel id-dover tiegħi u huwa l-Ministru li qed jipprova jaħrab mid-dover tiegħu.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, l-Onor.

Mizzi jkun qed jagħmel id-dover tiegħu meta jappella lil kulħadd, kif nagħmel jien, biex kulħadd jagħmel ix-xogħol mistenni minnu.

Jekk l-Onor.

Membru qed jagħti lilu nnifsu dan l-inkarigu li jara min fil-garaxx tal-gvern jidħol fil-ħin imbagħad joħroġ ftit wara, se mai allura jaqdi l-inkarigu tiegħu b'mod aħjar billi jagħtina lista sħiħa tal-ħaddiema li jagħmlu hekk u mhux jibni każ fuq bniedem partikolari!

Nerġa' ngħid li n-nies kollha fil-garaxx tal-gvern u n-nies kollha mat- taqsima tax-xogħlijiet m'għandhom l-ebda barka mingħandi biex jiskartaw, anzi jafu li kollha mistennija jagħmlu x-xogħol mitlub minnhom.

Jien ma naħsibx li għax l-Onor.

Mizzi jogħġbu jiffoka fuq xi ħadd partikolari, allura jien għandi noqgħod nagħmel il-kruċjati tiegħu.

Irridu nieħdu miżuri ta' dixxiplina ugwali ma' kulħadd, u jekk l-Onor.

Mizzi jrid ikun kredibbli, jagħtina l-lista tal-ħaddiema kollha u mhux jaqbad ma' persuna waħda!

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, il-Ministru qal li hemm oħrajn li jiskartaw u qal ukoll li jien nafhom.

Mela allura jaf li hemm oħrajn!

Imissu jistħi jiġi f'dan il-parlament u jgħidilna hekk!

Jien nassigurah li ma naf b'ħadd aktar, imma naf b'dan l-individwu u ġejt hawnhekk u għamilt d-dover tiegħi għal aktar minn darba.

Il-Ministru jaf kemm-il darba ġejt ngħid hawnhekk li qed isiru l-abbużi u ma nistax nifhem għalfejn baqa' ma ħax passi.

Allura bilfors li jien nerġa' nqajjem dan il-punt fil-parlament.

Jista' l-Ministru jgħid x'passi se jieħu biex il-poplu - u ma jiġix jgħidli li qed nagħmel hekk b'sens ta' persekuzzjoni għaliex kulħadd jaf b'din il-persuna ...

Nesa l-Ministru li jien kont indikajt ċar min hu dan l-individwu!

Jista' issa l-Ministru jgħidilna x'se jagħmel biex jassigura li kulmin qed jiskarta - il-Ministru qal li jaf b'nies oħra - ma jibqax jagħmel dan?

MR SPEAKER: Infakkar lill-Onor.

Membri li qegħdin fil-ħin tad-domandi, bl-Onor.

Mizzi jagħmel id-domandi u l-Ministru jwieġeb.

Il-question time m'għandu qatt jispiċċa f'dibattitu.

Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, jekk l-Onor.

Mizzi qed jgħidli b'dan il-mod kategoriku tiegħu li hemm persuna waħda u ħadd aktar ħliefha fil-garaxx tal-gvern li tiskarta minn fuq ll-post tax-xogħol u titlaq qabel il-ħin, nirringrazzjah tal-kumpliment għaliex dak allura jkun ċertifikat tajjeb għad-dipartiment.

(Interruzzjonijiet) Ma jien se nagħti struzzjonijiet fuq ħadd partikolari sempliċement għaliex l-Onor.

Mizzi jogħġbu jaqbad ma' bniedem wieħed.

Il-kap tad-dipartiment għandu struzzjonijjiet b'mod ġenerali li ma jippermettix min jabbuża fuq ix- xogħol u ma jippermettix skartar.

Sur President, pubblikament nistieden lid-diversi kapijiet biex japplikaw il-proċedura ta' dixxiplina ħalli jekk hemm min m'huwiex qed jagħmel ix- xogħol mistenni minnu, jittieħdu l-passi kontrih, inkluż kontra l-persuna li qed isemmi l-Onor.

Interpellant, jekk inhu l-każ.

Imma ma naħsibx li huwa sew li noqogħdu nindividwaw nies b'dan il-mod, qisha l-problema qed iddur fuq xi ħadd partikolari.

Kieku kien hekk kont ngħid grazzi lill- Onor. Membru għall-kumpliment li qed jagħmlilna, imma aktar naħseb li l- Onor. Mizzi għandu l-interessi tiegħu!

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, jien niġi hawn biex nagħmel id-dover tiegħi bħala membru parlamentari u m'għandi l-ebda interess.

U kont nistenna li s- Sedja tipproteġini meta niġi f'dan l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż u niġbed l-attenzjoni tal-Ministru - kif inhu l-obbligu tiegħi li nagħmel - u ngħid li hemm ħaddiem fis-servizz pubbliku li huwa mħallas minn flus il-poplu li qed jiskarta.

Jien nitlob lis-Sedja ġġiegħel lill-Ministru jirtira d-diskors li qal għaliex jien m'għandi l-ebda interess personali.

L-interess li għandi jien huwa dak tal-ġid ta' pajjiżi.

Jien nitlob lill-Ministru jew jirtira dak li qal inkella jissostanzjah.

MR SPEAKER: Jiena dejjem nitlob li kulħadd ikun meqjus f'diskorsu u m'għandix dubju li kulħadd hawnhekk jagħmel id-dover tiegħu mill-aħjar li jista'.

L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, jien nerġa' ngħid li dak li qed jgħid il- Ministru fuqi, li jien għandi xi interess personali, m'huwiex minnu u għalhekk nitlob dikjarazzjoni mis-Sedja f'dan is-sens.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, kieku kellek tagħmel dikjarazzjoni fuq dak li hu minnu u dak li mhux minnu, naħseb li l-ħin li għandek lanqas ikun biżżejjed!

Jekk l-Ispeaker jiddedika l-ħin tiegħu biex jivverifika dak li tgħid int, Onor. Mizzi, naħseb li jkollu ħafna x'jagħmel!

(Interruzzjonijiet)

L-appell tiegħi lill-Onor.

Membru jiena għamiltu ċar.

Ma nafx kif jista' b'mod kredibbli jgħid li l-problema ta' l-iskartar fost il-ħaddiema tat-taqsima tax-xogħlijiet hija limitata għal din il-persuna minn Bormla li jħobb jirriferi għaliha.

Jekk hu jagħmel hekk, allura jien bilfors ikolli nasal għall-konklużjonijiet tiegħi.

It-tweġiba tiegħi lill-Onor.

Mizzi mhijiex ibbażata fuq individwu wieħed li niddistingwuh mill-kumplament tan- nies, u hawnhekk hija d-differenza ta' bejnietna.

It-tweġiba tiegħi kienet kategorika, fis-sens li l-ħaddiema kollha jridu jagħmlu d-doveri mistennija minnhom u l-kapijiet tad-dipartimenti u n-nies kollha responsabbli huma ordnati jieħdu l-passi kollha dixxiplinarji b'mod ugwali kontra kulħadd skond il-proċeduri ta' dixxiplina li għandu l-gvern.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma fejn huma l-interessi tiegħi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-interess tiegħek huwa interess politiku li toqgħod tindividwa persuna waħda.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, jien nistieden lil min irid biex ifittex fid-debates ta' ftit xhur ilu fejn kont ġbidt l-attenzjoni għal dan il-fatt u, jew għaliex ma kienx kapaċi jew għaliex ma riedx, il-Ministru baqa' ma ħax passi.

Jien bħala deputat ta' din il-Kamra għandi dritt inqajjem kwestjonijiet dwar min qed jabbuża mill-finanzi tal-poplu.

Billi nagħmel hekk ma jien qed nieħu l-ebda vantaġġ imma qed nagħmel dmiri bħala rappreżentant tal-poplu.

Jiena nitlob il-protezzjoni tas-Sedja u nitlob għal ruling għaliex m'huwiex veru li jien għandi xi interess personali.

MR SPEAKER: Niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Mizzi u ta' l-Onor.

Membri li r-regolamenti tal-Kamra jgħidu li għandna nagħmlu diskors meqjus.

Din hija rakkmandazzjoni li jiena nagħmel il-ħin kollu meta jkolli l- opportunita` għaliex ħadd m'għandu jattribwixxi skopijiet ħżiena lil ħadd f'din il-Kamra, inkella jkun qed imur kontra l-istess regolamenti.

(Interruzzjonijiet) Onor. Mizzi, inti taf li dan huwa l-ħin tal- mistoqsijiet u l-interpellanzi jridu jsiru fil-parametri tar-regolamenti.

Il-question time m'għandna qatt indawruh f'debating time għax allura nkunu out of order kompletament.

(Interruzzjonijiet)

L-appell tiegħi huwa indirizzat għal kull membru ta' din il-Kamra.

Jiena qed ngħid li kulħadd irid josserva dawn ir-regolamenti u l-question time irid ikun il-ħin fejn isiru l-mistoqsijiet u ħadd m'għandu jaqbeż il-limiti għaliex inkella ma nkunux nistgħu nagħmlu sens mill-question time.

Il- Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, ma nafx għalfejn l-Onor.

Membru jipprova joħloq kontroversja fejn m'hemmx.

(Interruzzjonijiet) Jekk se noqogħdu nagħmlu ruling fuq l-akkużi li jsiru, allura jrid jingħata wkoll ruling fuq l-akkuża li l-Onor.

Mizzi jiġi hawn u jgħid li jien tajt barka lil xi ħadd biex jiskarta mix-xogħol.

Jiena dik il-barka ma tajtha lil ħadd.

Li qed ngħid jien hu illi meta jiġi hawnhekk l-Onor.

Membru u jagħmilli akkuża bħal din, ikun qed jagħmel hekk b'interess politiku.

(Interruzzjonijiet) Issa inti ibqa' għid hekk u jien nibqa' ngħid hekk!

M'hu veru xejn għax l-istruzzjonijiet huma struzzjonijiet ugwali għal kulħadd.

(Interruzzjonijiet)

Id-differenza bejn l-argument kif għamiltu int u kif għamiltu jien huwa li inti individwajt bniedem.

Kieku dak li qed tgħid int huwa veru, allura huwa ta' kumpliment kbir lill-gvern li tgħid li minn Malta kollha hawn bniedem wieħed biss li qed jiskarta!

Jiena nistieden lill-Onor.

Mizzi sabiex jekk irid ikun il-foreman tagħna fil-garaxx tal-gvern, almenu jġibli lista kuljum ta' kulmin qed jiskarta!

L-istruzzjonijiet lill-kap tad- dipartiment huma biex jieħu passi kontra kulmin jabbuża, inkluż jekk hemm bżonn kontra dan il-bniedem li l-Onor.

Mizzi għoġbu jsemmi hawnhekk.

Aktar ċar minn hekk ma nistax inkun.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar persuni miż-Żejtun, Żabbar u Marsascala li qed jirreġistraw għax-xogħol, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AWTORITA` GĦAS-SAĦĦA U SIGURTA` FUQ IL-POST TAX- XOGĦOL

OCCUPATIONAL HEALTH AND SAFETY AUTHORITY BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-11 ta' Ottubru, 2000.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Chris Agius huwa in possession.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Mr Speaker, naħseb li l-importanza ta' din il-liġi toħroġ mill-fatt li hawn numru kbir ta' kelliema miż-żewġ naħat tal-Kamra li f'dan l-istadju tad-diskussjoni qegħdin jagħtu sehemhom.

Jiena wkoll, bħala kelliem ta' l-oppożizzjoni dwar il-qasam tax-xogħol, nixtieq nipparteċipa f'din id-diskussjoni, liema diskussjoni għandha twassal għat- twaqqif ta' awtorita` għas-saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol.

Il-funzjoni ewlenija ta' din l-awtorita` kif espressa fl-għanijiet u r- raġunijiet ta' l-istess abbozz għandha tkun li ġġib 'il quddiem u tissalvagwarda l-ġid tal-ħaddiema kollha f'kull tip ta' xogħol u tiżgura li jinżammu livelli ta' protezzjoni ta' saħħa u sigurta` fuq il-postijiet tax- xogħol stabbiliti b'regolamenti.

Jien naħseb li fejn jirrigwarda l- korrimenti, isir kemm isir avvanz, żgur li qatt m'aħna se naslu f'sitwazzjoni fejn l-inċidenti u korrimenti ma nisimgħux bihom; kienu jiġru, għadhom jiġru u naħseb li fiż-żmien li ġej se jibqgħu jiġru.

L- inċidenti u l-korrimenti jistgħu jiġru kullimkien - fid-dar, waqt xi attivita' sportiva, fil-ħin tad-divertiment, waqt li tkun għaddej fit-triq, fuq il-post tax-xogħol u f'ċirkostanzi oħra - pero` żgur li l-akbar numru ta' inċidenti jiġru fuq il-post tax-xogħol.

Minn statistika maħruġa mill- ILO jirriżulta li n-numru ta' fatalities f'sena fuq il-post tax-xogħol jammontaw għal iktar minn miljun madwar id-dinja kollha.

Din il-figura taqbeż lil dik ta' imwiet ikkaġunati kemm minn inċdienti tat-traffiku kif ukoll mill-marda qerrieda ta' l-AIDS.

L-istess rapport ta' l-ILO jgħid ukoll li kull sena, madwar id-dinja, ikun hemm madwar 250 miljun inċident fuq il-post tax-xogħol kif ukoll madwar 160 miljun marda relatata max- xogħol.

Jekk nagħtu ħarsa lejn kif inhi s-sitwazzjoni f'pajjiżna u naraw kemm ġew irrapportati korrimenti fuq il-post tax-xogħol mad-dipartiment tas-sigurta` soċjali mill-ewwel nindunaw kemm hija gravi s-sitwazzjoni.

Fl-1993 kellna 5,480 korriment, fl-1994 kellna 7,328, fl-1995 kellna 6,900, imbagħad din il-figura baqgħet nieżla ftit ftit sakemm is-sena l-oħra kellna 5,151 korriment fuq il-post tax-xogħol.

Jien naħseb li dan in-nuqqas ta' korrimenti fuq il-post tax-xogħol huwa dovut għall-kuxjenza li tqajmet u qed titqajjem minn żmien għal żmien dwar kemm hu importanti li fuq ix- xogħol tingħata l-akbar attenzjoni u jkun hemm l-anqas perikli.

Irrid ngħid pero` li dawn il-figuri huma ta' dawk li kellhom korriment u għamlu rapport lid-dipartiment tas-sigurta` għaliex aħna nafu li jkun hemm oħrajn li jew għaliex ikunu taħt l-eta`, jew għaliex ikunu qed jaħdmu mingħajr ktieb tax-xogħol, jew għaliex ikunu barranin qed jaħdmu bla permess, jew għaliex ikunu laħqu kompromess ma' l-employer, jew għal xi raġuni oħra jagħżlu li ma jagħmlux rapport.

Apparti minn dawn il-figuri ta' korrimenti, diżgrazzjatament ta' kull sena qed ikollna wkoll persuni li jitilfu ħajjithom waqt li jkunu qegħdin jaqilgħu l-ħobża ta' kuljum għalihom u għall-familja tagħhom.

Mis-sena 1993 sas-sena l-oħra kellna 56 persuna li mietu waqt li kienu fuq xogħolhom.

Ix-xogħol li kienu qegħdin iwettqu jvarja minn dak fit- tarznari, xogħol ta' kostruzzjoni, ħatt ta' merkanzija, tibjid, xogħol ta' l-elettriku, sewqan ta' vetturi, xogħol fil-barrieri u xogħol ieħor.

Mill- istatistika jidher ċar li kien fuq xogħol ta' tiswija tal-vapuri fit- tarznari tagħna fejn kellna l-ikbar numru, kemm ta' korrimenti kif ukoll ta' mwiet.

Fl-1998 kellna 1,369 ħaddiem tat-tarzna li korra fuq post tax- xogħol, liema figura tammonta għal 25% tat-total kollu tal-persuni li weġġgħu waqt il-qadi ta' dmirijiethom.

Ħarsa lejn l-etajiet tal-persuni li l-aktar li jkorru fuq il-post tax- xogħol turina li dawn huma ż-żgħażagħ fl-age bracket ta' bejn l-20 u 29 sena.

Jidher li l-persuni f'dik l-age bracket huma l-iktar prone li jsofru inċidenti fuq il-post tax-xogħol.

Mir-records miżmuma mid-dipartiment joħroġ li fl-1991 minn 7,761 inċident fuq il-post tax-xogħol, 2,331 kienu jinvolvu persuni ġejjin minn dan l-age bracket, filwaqt li s-sena l-oħra minn total ta' 5,151 korriment kien hemm 1,392 żagħżugħ jew żagħżugħa.

Minn figuri li joħorġu minn mistoqsijiet parlamentari jidher ukoll li għal sena wara l-oħra, l-akbar numru ta' korrimenti relatati ma' dan is-suġġett seħħew fix-xahar ta' Lulju, filwaqt li x-xhur ta' Jannar u Diċembru kienu l- aktar xhur fejn kellna l-inqas numru ta' inċidenti.

Żgur li l-kuxjenza favur il-ħarsien ta' saħħet il-ħaddiem waqt li jkun fuq il-post tax-xogħol ma kenitx teżisti jew prattikata ħafna snin ilu.

Għal ħafna snin saħħet il-ħaddiem jew sa ċertu punt ħajjet il-ħaddiem ma kienet tfisser xejn għal min kien jgħassru u għal min ried jieħu kull qatra demm mill-flus li jħallsu tax-xogħol li jkun qed jagħmel.

Għalhekk wieħed jista' jimmaġina kemm seta' kien hemm ħarsien dwar dak li seta' kien perikoluż għal saħħet il-ħaddiem.

Huwa fatt magħruf li meta l-ħaddiema bdew jingħaqdu fi trade unions fil-bidu tas-seklu l-ieħor bdiet tqum kuxjenza dwar il-ħtieġa li l-ħaddiem ikollu l-protezzjoni xierqa mill- perikli li jinħolqu waqt ix-xogħol.

Waqt li kont qed nagħmel ir-riċerka tiegħi ltqajt ma' dokument li kien tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra minn Edwin Grech, fejn juri li kien fis-sena 1940 li f'pajjiżna saret għall-ewwel darba liġi għat-tħaris tas-saħħa u s- sigurta` fuq il-post tax-xogħol.

Din kienet il-Factories Ordinance, li mbagħad sar titjib fuqha tul is-snin, u fis-sena 1945 iddaħħlu fl-istess ordinanza l-health, safety and welfare regulations, fl-1949 iddaħħlu l- first-aid regulations, fl-1951 iddaħħlu d-docks safety regulations, l- isteam boilers regulations u l-building safety regulations.

Tul is-snin saru aktar bidliet u kellna wkoll ħafna avvanzi fil-ħarsien tas-saħħa u s- sigurta` fuq il-post tax-xogħol.

Kellna wkoll ħafna konferenzi u seminars dwar kif nistgħu ntejbu l-ambjent tal-ħaddiema tagħna fuq il-post tax- xogħol sabiex ikollna inqas korrimenti.

Huwa fatt magħruf ukoll li f'dan il-qasam tul is-snin sar ħafna xogħol minn gvernijiet, kienu ta' liema kulur politiku kienu, biex saħħet il-ħaddiem tkun iktar imħarsa waqt il- qadi ta' dmirijietu fuq il-post tax-xogħol.

Fl-1994 kellna wkoll it-twaqqif tal-kummissjoni għall-promozzjoni tas- saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol.

Il-funzjonijiet ta' din il- kummissjoni kienu konsultattivi, informattivi u quasi ġudizzjarji.

Fil- funzjoni konsultattiva tagħha il-kummissjoni kienet tgħarbel u tiddiskuti sabiex tagħmel ir-rakkmandazzjonijiet tagħha dwar xi żidiet u tibdiliet f'numru ta' regolamenti li setgħu jtejbu l-ħarsien ta' saħħet il-ħaddiem, fil-ħidma informattiva tagħha kienet tagħti tagħrif dwar din il-materja, filwaqt li fil-funzjoni quasi ġudizzjarja tagħha kienet tisma' u tiddeċiedi fuq numru ta' każi li jitressqu quddiemha.

Tajjeb li ngħidu wkoll li kien f'Novembru ta' l-1997 meta għall-ewwel darba ngħata bidu għal kors akkademiku li kellu jwassal għal diploma ta' safety officers.

Tajjeb li ngħidu wkoll li kien hemm ċerti korporazzjonijiet tal-gvern li raw kif ikomplu jtejbu l-ħarsien ta' saħħet il-ħaddiem tagħhom fuq il-post tax-xogħol u dan billi bagħtu mpjegati tagħhom għal dan il-kors.

J'Alla jkollna min jikkopja din l-attitudni ta' dawn il-korporazzjonijiet biex kull kumpannija jkollha persuni mħarrġa ħalli l-perikli li jeżistu fuq il-postijiet tax-xogħol jiġu mnaqqsa u possibbilment eliminati.

Tajjeb li meta nkunu qegħdin nitkellmu fuq is- saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol nagħmlu ċerta distinzjoni dwar eżattament xi jfissru u fiex jikkonsistu.

Is-saħħa tal-bniedem tista' tkun kemm dik fiżika kif ukoll dik emozzjonali jew psikoloġika.

Jiġifieri persuna tista' tkun fl-aqwa saħħa fiżika iżda minħabba ċerti ċirkostanzi tista' tkun qed tbati emozzjonalment jew psikoloġikament.

Fl-abbozz li qegħdin niddiskutu hemm paragrafu fejn jingħad - qed nirriferi għal (g) ta' subklawsola 6 (2) - li:

" ... jrid jiġi adattat ix-xogħol għall-ħaddiem, partikolarment għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-iddisinjar ta' postijiet tax- xogħol, l-għażla ta' tagħmir tax-xogħol u l-għażla ta' metodi ta' produzzjoni u ta' xogħol, u partikolarment biex jiġi mnaqqas xogħol monotonu u xogħol li jkollu rata ta' xogħol stabbilita minn qabel, u biex jitnaqqas l-effetti tagħhom fuq is-saħħa".

Eżempju ċar ta' dan li qed jgħid dan il-paragrafu huwa x-xogħol li jagħmlu numru ta' tfajliet fuq il-makni fil-fabbriki tagħna.

Ħafna minnhom isiru qishom robots, jagħmlu l-istess ħaġa jum wara l-ieħor, ġimgħa wara l-oħra, jiġġieldu mal-ħin sabiex ilaħħqu mal-production.

Biex tifhem l-istress li jgħaddu minnhom dawn iż-żgħażagħ trid tarahom waqt il-ġurnata tax-xogħol tagħhom kif ukoll issegwihom għal numru ta' sigħat wara x-xogħol.

Uħud minnhom jispiċċaw iwettqu d-dar l-istess movimenti li jkunu qed iwettqu fuq il-post tax-xogħol tagħhom u għalhekk naqbel perfettament li għandha ssir xi ħaġa biex titnaqqas il-monotonija fix-xogħol tagħhom.

Jien naħseb li fiż-żmenijiet tal-lum fejn teżisti kompetizzjoni daqshekk kbira ma tantx nistgħu naslu għal sitwazzjoni fejn dawn l-affarijiet jispiċċaw darba għal dejjem.

Ftit ta' żmien ilu, jiena u xi kollegi tiegħi ltqajna ma' numru ta' bus drivers li kollha bdew jilmentaw dwar il-kondizzjonijiet ħżiena tax-xogħol tagħhom u minkejja li dawn suppost huma koperti minn dak li jgħid il- Conditions of Employment Act ftit li xejn qed jiġi mwettaq dak li hemm fl- istess liġi.

Fost affarijiet oħra nsemmi s-sigħat twal li jaħdmu dawn ix- xufiera.

Dawn mhux suppost jaħdmu għal aktar minn għaxar sigħat kuljum, pero` xorta waħda qegħdin jiġu sfurzati jaħdmu aktar sigħat u dan b'periklu għalihom u għal terzi.

Tajjeb għalhekk li meta jiġi approvat dan l-abbozz ta' liġi naraw li l-miżuri li joħorġu minnu jiġu mwettqa.

Jien ċert li n- nuqqasijiet li jeżistu f'pajjiżna f'dan ir-rigward, f'pajjiżi oħra, b'mod speċjali dawk ta' l-Unjoni Ewropea li tant niftaħru bihom, m'humiex aċċettati.

Xtaqt nagħmel issa xi kummenti fuq partijiet minn dan l-abbozz, Mr Speaker.

Dalgħodu l-Onor.

Vassallo għamel kumment validu dwar id-definizzjoni tal- frażi "post tax-xogħol" li hawn f'dan l-abbozz.

Fil-fatt din id- definizzjoni tgħid li post tax-xogħol ifisser:

" ... kull fond, lok, faċilita`, bastiment jew post jew imkien ieħor fejn isir xogħol jew li għalih il-ħaddiem ikollu aċċess waqt il-kors ta' l-impieg tiegħu u, mingħajr ħsara għall-ġeneralita` ta' dak hawn aktar qabel imsemmi, tinkludi fabbrika, ħanut, uffiċċju, lukanda, sptar jew klinika, tarzna, barriera, sit ta' bini jew kostruzzjoni, triq, razzett, moll, vettura, inġenji ta' l-ajru jew bastiment, iżda ma tinkludix bastiment li jsalpa fl-oċeani;".

Għalhekk, kif semma' l-kollega, tajjeb li l-ambjent ta' madwar il-fabbriki fl-industrial estates ikun f'qagħda aħjar u allura tajjeb li l-awtorita` tara li tuża l-influwenza tagħha sabiex anke dan l-ambjent hekk viċin il- post tax-xogħol ikun fi stat xieraq.

Sur President, xtaqt nagħmel kumment ukoll dwar dan il-bini li jilqa' fih il-parlament li minkejja li kultant niftaħru bil-lussu li hawn, għad fih postijiet li żgur ma jilħqux il-livell mixtieq.

Nibda bil-kmamar tagħna - naħseb li l-membri tan-naħa tal-gvern jafu x'fihom għaliex għamlu sentejn fihom - li jikkonsistu f'żewġt ikmamar ta' daqs normali fejn fihom iridu jaħdmu 30 deputat.

Jien ma nafx kif jista' jkun li aħna d-deputati naħdmu fihom - u issa qegħdin inqattgħu ġranet sħaħ hawnhekk - meta niltaqgħu kollha.

Imbagħad insemmi t-toilets.

Għandna toilets komuni għall-irġiel u n-nisa u dan biex ma nsemmix l-irwejjaħ li hemm.

Jien naħseb li hemm bżonn li l-ambjent ta' fejn naħdmu aħna d-deputati jkun iktar xieraq.

Xtaqt ngħid ukoll xi ħaġa dwar il-kmamar tal-messaġġiera.

Naħseb li ħafna minna qatt ma telgħu fis-sular ta' fuq u nista' ngħidilkom li hemm kmamar fejn is-saqaf qed jitfarfar, kmamar li ilhom ma jieħdu lagħqa żebgħa għal ħafna snin b'geġwiġija ta' wires.

Ikun tajjeb jekk naraw li l-post fejn jistgħu jistrieħu l-messaġġiera ta' din il-Kamra - ilkoll naħseb li napprezzaw kemm dawn jagħmlu xogħol - jingħata dehra aħjar biex anke dawn il-ħaddiema jkollhom ambjent aħjar fejn iqattgħu il-ġurnata tax-xogħol tagħhom.

Ħalli issa ngħaddi biex nitkellem dwar klawsola 3 ta' dan l- abbozz ta' liġi.

Sur President, din il-klawsola tgħid li dan l-Att japplika għall- postijiet tax-xogħol kollha, għas-setturi kollha ta' kull attivita`, kemm pubbliċi kif ukoll privati, u għal kull attivita` ta' xogħol, iżda ma japplikax fil-każ ta' dawk l-attivitajiet immexxija mill-membri tal-forzi armati, tal-korp tal-pulizija u tas-servizzi tal-protezzjoni ċivili.

Jien naħseb li lkoll naqblu li dan l-Att irid ikun imħares minn kulħadd u fejn ikun hemm bżonn iridu jsiru t-tibdiliet sabiex il-kondizzjonijiet mitluba jkunu sodisfatti, pero` dan għandu jsir mingħajr ebda distinzjoni.

Għalkemm jien naqbel ma' dawn il-bidliet, nistaqsi x'se jiġri minn dawk il- kumpanniji żgħar li jkunu jenħtieġu xi tibdil li jitlob ammonti ta' flus u ma jkunux f'pożizzjoni li jerfgħu dan il-piż.

Se nġiegħluhom jagħlqu meta f'pajjiżna l-maġġoranza tal-kumpanniji huma żgħar u 90% tagħhom iħaddmu inqas minn għaxar persuni?

Hemm bżonn li l-gvern jara minn fejn se jġibu l-investiment meħtieġ dawn l-ażjendi fil-bżonn ta' tibdil biex ikunu jistgħu japplikaw dak mitlub minn din il-liġi.

Il-gvern lest jagħti xi sussidji jew xi tip ta' għajnuna finanzjarja biex dan it-tibdil isir?

Din l-istess klawsola tgħid ukoll li huma esklużi s-suldati, il-membri tas-civil protection u l-pulizija.

Jien naħseb li dan huwa konformi ma' dak li tgħid id-direttiva ta' l-Unjoni Ewropea dwar is-saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol għaliex dawn it-tliet korpi huma esklużi.

Naħseb li lkoll naqblu li minħabba n-natura tax-xogħol tagħhom ma tantx jista' jkun hemm garanzija fuq saħħithom waqt li dawn qegħdin jaqdu dmirijiethom.

Dawn jgħaddu minn ħafna perikli u f'ħafna każi jħabbtu wiċċhom ma' mumenti fejn ikun hemm theddida kemm għal saħħithom kif ukoll għas-sigurta` tagħhom.

Din is-sezzjoni mill-workforce tagħna ta' bilfors iridu jibqgħu barra minn din il-liġi minħabba n-natura tax-xogħol tagħhom, pero` naħseb li għandhom ikollhom xi tip ta' assigurazzjoni għal dak li jista' jinqala'.

Mhux sewwa li jkollna xi membri minn dawn it-tliet korpi li jsofru xi ġrieħi waqt li jkunu fuq xogħolhom imbagħad minħabba dak li jkunu għaddew minnu ma jkunux jistgħu jkomplu fuq ix-xogħol tagħhom u dan b'dettriment kemm għalihom kif ukoll għall-familja tagħhom.

Għalkemm hawn min forsi jirraġuna li dawn huma koperti bil-liġi tas-sigurta` soċjali, żgur li persuna tispiċċa mix- xogħol minħabba korriment fuq ix-xogħol jixirqilha kull tip ta' kumpens b'mod partikolari kumpens finanzjarju.

Kif diġa` għedt, minkejja li m'hijiex xi ħaġa ta' kuljum li dawn il-korpi jgħaddu minn perikli għal saħħithom, l-istorja turina li mhux darba jew tnejn kellna każi fejn ħaddiema ġew esposti għal perikli għal saħħithom u mhux l-ewwel darba li kellna pulizija jew membri ta' l-armata li sfaw feruti, korruti jew anke tilfu ħajjithom waqt li kienu fuq ix-xogħol.

Reċentement kellna każ fejn impjegat tal-bank fil-bidu tal-ġurnata tax-xogħol tiegħu safa maqtul u naħseb li jkun xieraq li din il-Kamra tagħti l-kondoljanzi tagħha lill- familja ta' dan il-ħaddiem li tilef ħajtu waqt li kien qed jaqdi dmirijietu.

Naħseb li tkun ħaġa xierqa li f'mumenti bħal dawn naraw x'hemm bżonn isir biex il-piżijiet u t-tbatijiet ma jaqgħux fuq il-membri li jkun baqa' tal-familja tiegħu.

Xtaqt issa ndur għal subklawsola 4 (2) li tittrata dwar il-prinċipji u d- dmirijiet ġenerali.

Din il-klawsola tgħid li l-awtorita` stabilita bis- saħħa ta' dan l-Att tkun responsabbli tiżgura li jinġieb 'il quddiem u jiġi salvagwardat il-ġid fiżiku, psikoloġiku u soċjali tal-ħaddiema kollha fil- postijiet kollha tax-xogħol.

Jekk nibdew billi nħarsu lejn il-lat tal-ġid fiżiku tal-ħaddiema nsibu li hemm bżonn li jsir ħafna tibdil, irranġar u modernizzar f'ħafna intrapriżi u kumpanniji jekk verament irridu nħarsu dak li tgħid din il-liġi.

Hawnhekk nistaqsi x'se nagħmlu biex lill- ħaddiema li għandna fl-isptarijiet, li ħafna drabi jkunu esposti għal mard infettiv, inħarsuhom b'mod li biex saħħithom ma tkunx mhedda waqt il-qadi ta' dmirijiethom.

L-istess nistgħu ngħidu għal numru ta' ħaddiema tal- fabbriki li jaħdmu fuq makni li jkollhomx is-safety measures kollha.

U xi ngħidu mbagħad għall-ħaddiema li xogħolhom ikun li jużaw xi vettura, b'mod partikolari vetturi tal-gvern, li ma tkunx up to the required standards, b'periklu kemm għalihom kif ukoll għal terzi?

Dawn huma ftit eżempji ta' fejn hemm bżonn ta' attenzjoni speċjali biex inkunu nistgħu nikkonformaw ma' dak li tgħid din il-liġi.

Din l-istess taqsima tal-liġi titkellem ukoll dwar id-dmirijiet kemm dawk li jħaddmu, jiġifieri employers kif ukoll tal-ħaddiema nfushom.

Huwa minnu li biex ċerti kondizzjonijiet ikunu mħarsa, hemm bżonn ta' l-attenzjoni u obbligazzjoni taż-żewġ naħat, kemm ta' min iħaddem kif ukoll ta' l- impjegat.

F'din it-taqsima naraw li hemm sensila ta' kondizzjonijiet u miżuri li għandhom jittieħdu minn min iħaddem biex ikunu evitati danni fiżiċi u psikoloġiċi, korrimenti jew mewt fuq il-post tax-xogħol u naħseb li din hija waħda mis-sezzjonijiet mill-iktar importanti tal-liġi u jekk verament irridu nattwawha rridu naraw li l-employers jaderixxu għal dak li tgħid din il-liġi.

Dan it-tibdil ifisser infiq sostanzjali ta' ammonti ta' flus u jien naħseb li jekk il-gvern, permezz ta' l-awtorita` ma jkunx lest joffri sussidji jew għajnuniet finanzjarji biex dawn it-tibdiliet rikjesti mill-istess liġi jkunu jistgħu jsiru, jista' jkollna xi problemi.

Jien nerġa' nistaqsi x'se jiġri jekk se jkollna min ma jkunx f'pożizzjoni li jonfoq dawn il-flejjes kollha biex jagħmel it-tibdil rikjest?

Se nispiċċaw nisfurzaw kumpannija tagħlaq għaliex ma tilħaqx ir- rekwiżiti li titlob din il-liġi?

Se nkunu komdi li naċċettaw redundancies għax kumpannija kellha tagħlaq għaliex m'hijiex 100% hazard-free?

Jekk verament irridu li dak mitlub mil-liġi jkun attwat bilfors, irridu naraw li l-kumpanniji jkollhom xi tip ta' għajnuna finanzjarja mill-gvern.

Jista' forsi jkun hawn min jiddubita jekk huwiex veru li hemm bżonn li ċerti tibdiliet jenħtieġu infiq esaġerat, u għalhekk xtaqt nagħti xi eżempji.

Nafu li għad għandna ħafna fabbriki li nbnew snin ilu li għadhom mingħajr emergency exits u li wkoll għadhom bis-soqfa tagħhom magħmula minn pjanċi ta' l-asbestos u llum huwa fatt magħruf li l-asbestos iħalli effetti ħżiena fuq saħħet il-ħaddiem.

Jekk se naċċettaw li dawn is-soqfa huma ta' periklu għal saħħet il-ħaddiem u allura jridu jinbidlu, żgur li jrid ikun il- gvern li jidħol għall-ispiża jew għallinqas jagħti xi tip ta' sussidju.

U la qed nitkellem fuq l-asbestos nixtieq infakkar f'dak li għaddew minnu snin ilu numru ta' ħaddiema tat-tarzna.

Din l-istorja kienet ħarġet b'kumbinazzjoni f'laqgħa bejn is-segretarju tat-taqsima tat-tarznari u avukat barrani fejn kien sar magħruf li numru ta' vapuri Amerikani li kienu daħlu t-tarzna għat-tiswija bejn l-1955 u l- 1968 kien ikollhom ħafna partijiet miksija bl-asbestos.

Sa dakinhar ħadd ma kien jaf bil-perikli li jġib miegħu l-asbestos u kellna diversi ħaddiema li batew mill-marda kkaġunata permezz ta' l-asbestos u bil-ħidma tas- segretarju tat-taqsima responsabbli mit-tarznari tal-GWU kienet bdiet ħidma biex dawk il-ħaddiema li kienu esposti għall-perikli ta' l-asbestos waqt xogħol fuq dawn il-vapuri setgħu jieħdu kumpens finanzjarju.

Jien naħseb li l-aktar post fejn il-ħaddiema jgħixu fil-periklu, anke waqt li qegħdin jimxu, huma t-tarznari tagħna.

Kull biċċa xogħol li ssir mill-ħaddiema tat-tarzna hija fiha nnifisha perikoluża.

Il-bieraħ ħadt pjaċir nisma' lill-kollega tiegħi l-Onor.

Cuschieri jsemmi l-perikli li jgħaddu minnhom ħaddiema li jkunu f'xi double bottom ta' vapur.

Jiena nsemmi wkoll lil dawk il-ħaddiema tat-tarzna li wara li jkunu telgħu xi skala wieqfa ta' xi tlieta jew erba' sulari jkunu jridu jerġgħu jinżlu xi erba' jew ħames sulari oħra biex jaħdmu f'xi tank fid-dlamijiet jew lil dawk il-ħaddiema li minkejja l-ilbies protettiv li jilbsu jridu jgħaddu mill-perikli tal-grit blasting.

Il-perikli tal-ħaddiema tat-tarzna huma kbar wisq u kontinwi u għalhekk jien nixtieq insellem lil sħabna l- ħaddiema tat-tarzna għax-xogħol li jagħmlu għaliex f'ħafna mill-każi x- xogħol li jagħmlu m'huwiex apprezzat.

Min iħaddem se jkun fid-dover li jipprovdi lbies protettiv li ċertament ma jinkludix biss ilbies iżda jinkludi wkoll dak kollu li jista' jintuża biex ikunu evitati korrimenti fuq il-post tax-xogħol.

Fost dawn nistgħu nsemmu safety helmets, safety boots, safety goggles, ingwanti u oħrajn.

Jien ċert li diġa` għandna min jipprovdi dan l-ilbies protettiv, iżda rridu naraw li fejn ikun bżonjuż dan l-ilbies ikun provdut minn kulħadd.

F'numru ta' każi għandna wkoll nuqqas mill-impjegati li jħossuhom aktar komdi li ma jilbsux dan l-ilbies protettiv meta suppost qegħdin jilbsuh għaliex ikunu qegħdin iwettqu xi xogħol li jista' jkun ta' periklu għalihom.

Din l-istess taqsima ta' l-abbozz titkellem ukoll dwar id-dmirijiet tal- ħaddiema.

Kif diġa` għedt huwa inutli li jkollok kumpannija li tara li jkun hemm l-ikbar sigurta` fuq il-post tax-xogħol u jipprovdu l- protezzjonijiet kollha meħtieġa mbagħad ikollna l-impjegat li jiġi jaqa' u jqum u ma jaħsibx minn dak li jista' jinqalagħlu.

Mhux l-ewwel darba li naraw ħaddiema li suppost qegħdin jilbsu s-safety helmet u tarahom għaddejjin bis-safety helmet f'idejhom.

Mhux l-ewwel darba wkoll li naraw ħaddiema li suppost qegħdin marbutin bis-safety harness u jkunu mingħajrha b'periklu kbir għalihom.

Xi sena ilu meta beda x-xogħol fuq il-baċir numru 1 u beda t-tqattigħ ta' crane kont rajt żewġ żgħażagħ ta' madwar 16-il sena fuq wieħed minn dawn il-cranes iqattgħu bl-aċitilena mingħajr irbit ta' xejn.

Jien kont ħassejt il-ħtieġa li nċempel lit-tarzna biex ninfurmahom b'dak il-periklu li kienu għaddejjin minnu dawn iż-żgħażagħ li ma kenux ħaddiema tat-tarzna iżda kienu ħaddiema ta' kuntrattur privat li tqabbad biex iqatta' dan il-crane u lil min ċempilt mill-ewwel ħa azzjoni għaliex informa lil dawn iż-żgħażagħ li kellhom jintrabtu.

Dawn iż-żewġ żgħażagħ, qishom biex jikkuntentaw lili, qabdu qafla rqieqa u rabtuha mal- ħoloq taċ-ċinturin tal-boiler suit.

Għall-grazzja t'Alla x-xogħol li kienu qed jagħmlu lestewh u baqgħu qawwijin u sħaħ.

L-istess nistgħu ngħidu għal numru ta' bajjada li narawhom imdendlin fuq pontijiet sulari għoljin mill- art mingħajr ebda sigurta`.

Jien nistaqsi x'se nagħmlu biex lil dawn nisfurzawhom ikunu iktar secure waqt li jkunu qed jaqdu dmirijiethom.

F'dawn l-aħħar erba' snin kellna 14-il persuna li tilfet ħajjitha waqt li kienet qed taħdem fuq xogħol ta' kostruzzjoni jew tibjid.

Nixtieq issa ngħaddi għat-taqsima tlieta li titratta dwar it-twaqqif, funzjonijiet u proċedura ta' l-awtorita`.

Jien naħseb li meta wieħed jifli sewwa din it-taqsima jasal għall- konklużjoni li din l-awtorita` se tkun hemm biex tara li jiġi esegwit dak li se jkun jissodisfa lill-ministru responsabbli.

Jien nistaqsi fejn se tkun l-awtonomija ta' din l-awtorita` fejn anke mill-formazzjoni tal-membri tagħha naraw li l-ministru huwa responsabbli għal kollox u għal kulħadd.

Mid-disa' membri li se jkunu jagħmlu parti minn din l-awtorita`, seba' se jkunu nominati mill-ministru; kollox vestit fil-ministru u kollox irid jgħaddi minn taħt idejh.

Tgħid bit-twaqqif ta' din l-awtorita`, minħabba l- mod kif se tkun ifformata nistgħu ngħaddu minn xi mumenti ta' diskriminazzjoni?

Qed ngħid dan għaliex huwa fatt magħruf kemm aħna l- Maltin kapaċi nagħlqu għajnejna fejn jaqbel, kif jaqbel u kif nistgħu.

Tgħid nistgħu ngħaddu minn esperjenzi fejn min ikun qed jikser il-liġi jew ikun kiser il-liġi jew xi waħda mill-kondizzjonijiet ta' din il-liġi, għaliex ikun ħabib ta' "dak" jew ikollu xi ħabib f'xi pożizzjoni importanti jkun jista' jibqa' għaddej scott-free?

Hija wkoll mill-aktar evidenti d- diskriminazzjoni li teżisti bejn in-numru ta' rappreżentanti min-naħa tal- gvern u rappreżentanti ta' l-isħab soċjali.

U hawn għal darb'oħra għandna eżekuzzjoni tas-saħħa tal-gvern fuq il-minoranza.

Jien nistaqsi jekk l- imsieħba soċjali huwiex se jkollhom iċ-ċans jiddiskutu dwar il-ħatra ta' chairperson li wkoll se jkun nominat mill-ministru għaliex nistgħu naslu f'sitwazzjoni fejn ikollna chairperson li minħabba l-pożizzjoni passata tiegħu jinħoloqu conflict of interest.

Għalhekk naħseb li huwa bżonn li dwar iċ-chairperson ikun hemm consensus bejn iż-żewġ naħat.

Klawsola 16 imbagħad titkellem dwar is-setgħat ta' l-uffiċjali għas-saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol u tgħid li uffiċjal jista' jidħol mingħajr xkiel u mingħajr pre-avviż f'kull post tax-xogħol u f'kull ħin.

Ikun tajjeb ukoll jekk din il-parti, flimkien ma' kull parti tal-liġi, jekk verament se tkun esegwita, tkun esegwita ma' kulħadd xorta.

Mhux sewwa li jkollna diskriminazzjoni kontra min forsi huwa żgħir u ma' min m'għandux is- saħħa kemm fiżika kif ukoll finanzjarja.

Qiegħed nerġa' ngħid dan bl- isperanza li ma ngħaddux minn esperjenzi fejn min hu b'saħħtu u kapaċi jara minn fejn jista' jgħaddi jkun jaf minn qabel meta jkun se jkollu xi spezzjoni.

Jekk isir dan allura ngħid li se jkollna sitwazzjoni fejn ikollna liġi sempliċement biex nidħku bina nfusna.

Mr Speaker, xtaqt nagħlaq dan l-intervent tiegħi billi nikkwota mill- parti konklussiva tar-rapport għall-1999 tal-kummissjoni għall-ħarsien tas- saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol, liema rapport huwa ffirmat minn Dr. Zammit McKeon.

F'parti mill-konklużjoni jingħad hekk:

"Madanakollu l-kummissjoni għall-ħarsien tas-saħħa u s-sigurta` fuq il- post tax-xogħol tixtieq tissolleċita li jkun xi jkun il-mudell użat fil-ħolqien ta' l-awtorita` għandu jkun assigurat li din l-istruttura tkun effiċjenti, tkun tista' topera u tieħu l-inizjattivi tagħha b'mod ekwu waqt li jkun assigurat li l-interessi settorjali jew personali ma jitħallewx jipprevalu a skapitu tal-ħarsien tas-saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol."

Jien naħseb li din ix-xewqa tal-kummissjoni hija l-istess xewqa li għandna aħna u għalhekk għandna naraw li flimkien nippruvaw li dak li tkun qed tgħid din il-liġi jkun esegwit sabiex fiż-żmien li ġej inkunu nistgħu naraw aktar tnaqqis, kif kellna f'dawn l-aħħar snin, fin-numru ta' korrimenti u diżgrazzji li jseħħu waqt li l-ħaddiema jkunu qegħdin jaqdu dmirijiethom fuq il-post tax-xogħol.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Mr Speaker, fil-ftit tal-ħin li għandi għad- dispożizzjoni tiegħi xtaqt nagħti overview ħafifa ta' kif żviluppat il- kuxjenza sabiex ikun hemm leġislazzjoni matul iż-żmenijiet fl-istorja, speċjalment fid-dinja industrijalizzata wara s-seklu 19, kif din il- kuxjenza evolviet u ġiet mirquma sabiex ikun hemm leġislazzjoni favur is- saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol.

Kieku wieħed kellu jmur lura għas-sena 1771 isib li kien ċertu Bernardino Ramazzini - għadu sal-lum jissejjaħ bħala missier l-occupational medicine - li għamel l-ewwel studju sistematiku tal-mard ikkaġunat mix-xogħol jew mis-snajja'.

Dan l-istudju, li huwa interessanti ħafna għal min għandu ftit taċ-ċans joqgħod jiflih, juri l-għaqal u l-viżjoni ta' dan il-bniedem li filwaqt li silet mill- ġurament li jieħdu t-tobba magħruf bħala l-Hippocratic oath ra u fela kif is-snajja' li kienu qegħdin jinbtu f'dawk iż-żmenijiet setgħu jikkaġunaw jew jimpinġu fuq is-saħħa tal-ħaddiem.

Aktar tard, fi tmiem is-seklu 18 u bidu tas-seklu 19, żviluppat ir- rivoluzzjoni industrijali u nibtu għexieren jekk mhux eluf ta' fabbriki madwar l-Ewropa u l-Amerika ta' Fuq.

Ovvjament aktar fabbriki jfisser aktar xogħol, aktar ħaddiema u aktar pressjoni biex il-produzzjoni tiżdied.

Dan ġab miegħu ċertu element qawwi ta' perikli fuq ix-xogħol, kemm fiżiċi kif ukoll psikoloġiċi.

Eventwalment fl-Ingilterra għaddew il-Factory Act ta' l-1819, li tista' tgħid kienet l-ewwel liġi ta' dan it-tip fl- Ingilterra - Malta ħadna xi ħaġa minnha aktar tard - liema liġi stabiliet l- eta` minima li persuna seta' jkollha biex tkun tista' taħdem ġo fabbrika - dak iż-żmien l-eta` minima biex tifel jew tifla jkunu jistgħu jaħdmu f'fabbrika ta' disa' snin - kif ukoll illimitat l-ammont ta' sigħat li persuna setgħet taħdem.

Aktar tard, fl-1890, ġewwa Berlin inżamm l-ewwel gathering internazzjonali bejn il-pajjiżi sabiex tiġi diskussa leġislazzjoni internazzjonali għall-ħarsien fuq il-post tax-xogħol.

Ftit aktar tard, fl- 1906, kien hemm numru sabiħ ta' pajjiżi Ewropej li ffirmaw il-Konvenzjoni ta' Berna, liema konvenzjoni kienet tipprojbixxi l-manifattura u l- importazzjoni tas-sulfarini tal-fosfru abjad.

Dan il-white phosphorous ġie projbit milli jintuża mill-komunita` internazzjonali fl-1906 proprju għaliex iġib ċertu ammont ta' periklu għal min jużah.

Pero` ovvjament hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq l-1900 and much water has passed under the bridge since then, u l-bniedem għall-grazzja t'Alla għamel ħafna passi 'l quddiem u llum qegħdin ngħixu mhux aktar f'soċjeta` industrijali imma f'soċjeta` ta' l-informatika u f'soċjeta` teknoloġika.

Illum sirna aktar konxji tad-dinjita` tal-bniedem - naraw anke moviment biex ikun hemm aktar kuxjenza għall-ħarsien tad-drittijiet tal-bniedem b'mod internazzjonali - u żdiedet l-awareness tat-tħaris tad-dinjita` tal-bniedem u allura bdejna napprezzaw li ħaddiem m'huwiex oġġett li minnu tagħsar ħalli tieħu Lm"X", imma huwa bniedem li lili bħala employer jgħinni nipproduċi u fl-istess ħin hu jmur id-dar sodisfatt li lill-familja se jgħajjixha mingħajr ma jipperikola ħajtu jew saħħtu.

Illum tajjeb hawnhekk, Sur President, li qabel xejn nagħmlu distinzjoni bejn il-mard u l-fitness for work u nispjegaw li dak li jiddetermina l- fitness għax-xogħol m'huwiex daqstant il-mard jew l-injury iżda the extent of the disability or handicap - qed nirriferi hawnhekk għas-social handicap li ma tħallikx tipparteċipa fid-dinja tax-xogħol.

U allura hawnhekk naraw id-differenza bejn dan is-seklu u s-seklu 14.

Is-Seklu 14 kien żmien il- Medju Evu, meta kienu qed jevolvu l-guilds - anke f'Malta kellna l- konfraternitajiet, fosthom ta' Santa Liena, protetriċi tas-silversmiths, u San Ġużepp, evidentement protettur tal-mastrudaxxi - u huwa interessanti naraw li t-trade unions veru u proprju bdew isibu l-oriġini tagħhom b'mod embrijoniku fil-guilds Ewropej tas-seklu 14.

Aktar tard imbagħad - se naqbeż għas-seklu 20 - proprju fl-1970 fl- Ingilterra sar il-famuż Rapport Robens, rapport imsemmi għal Lord Robens, li kien chairman ta' kumitat li xogħlu kien li jipproponi bidliet fil-qasam tal-leġislazzjoni tas-saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol.

Niftakar li dak ir-rapport b'mod ċar awspika li jkun hemm aktar self-regulation u qal li m'huwiex għaqli li jilleġisla piecemeal - jagħmel il-Factory Act ta' l-1819 imbagħad jagħmel il-Factory Act ta' l-1937 u mbagħad jagħmel liġi ta' l-1974 - imma jkun aħjar kieku ssir enabling act b'mod ġenerali.

Fil-fatt dan il-kumitat kien qal hekk:

"The main cause of accidents at work was not the violation of legislation but widespread apathy towards the problem of health and safety on the part of both management and workers.".

Dan ir-rapport tefa' r-responsabbilta` kemm fuq il-ħaddiem kif ukoll fuq min iħaddmu, rapport li qal li ma teżistix kuxjenza biżżejjed.

Din hija kwestjoni ta' kultura u pajjiż irid jevolvi biex isir aktar konxju tas-saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol.

Jekk jiena qiegħed ngħix f'pajjiż mhux demokratiku - fejn irrid nirringrazzja lir-reġim tal- ġurnata sabiex iħaddimni u fejn lanqas biss nista' nitniffes biex inħares id-drittijiet tiegħi fuq il-post tax-xogħol -huwa mod, imma jekk jien qed ngħix f'soċjeta` żviluppata u moderna allura neħodha for granted li d- drittijiet fundamentali tiegħi huma mħarsa u żviluppati.

Altru li l- priorities jinbidlu!

Ilum il-priorities f'pajjiżna huma l-ambjent u l- istat tat-toroq, imma 15 jew 16-il sena ilu n-number one priority kienet kif se jkun hawn is-saltna tad-dritt, kif se jkollna d-demokrazija vera u kif se nilleġislaw sabiex il-volonta` tal-poplu tiġi rispettata fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż.

Illum il-pajjiż evolva u għandu priorities oħrajn.

Imma ħalli nerġa' lura għar-rapport Robens.

Dan ir-rapport enfasizza b'mod enfatiku ħafna li l-cornerstone hija l-koperazzjoni bejn l- employer u l-employee fil-formulazzjoni u l-implimentazzjoni ta' policies ta' health and safety fuq il-post tax-xogħol.

Dan ir-rapport qal li wieħed għandu jinżel fil-livell tal-post tax-xogħol sabiex ikun hemm aktar involviment min-naħa tal-ħaddiema, ħaġa li hija riflessa fil-liġi odjerna li qed niddiskutu.

Din il-liġi odjerna tagħmel enfasi li se jkun hemm rappreżentanti eletti, magħżula mill-ħaddiema stess, fuq il-qasam tal- health and safety.

Interessanti ħafna wkoll huwa l-fatt li r-Robens Report kien introduċa the general duty of care required from the employer.

Minn hemmhekk beda jevolvi x'inhu l-kunċett tat-traskuraġni u n-negliġenza.

U x'inhu dak li jagħmel employer traskurat?

Aħna fil-kriminal ngħidu li n-negliġenza hija la volontaria ommissione di diligenza nel calcolare le conseguenze possibili e prevedibbili del proprio fatto.

Dan ifisser li t-traskuraġni fil-kamp penali hija li toqgħod lura volontarjament meta jmissek taf mod ieħor, li tikkalkula l-konsegwenzi li missek kont taf bihom ta' l-azzjoni tiegħek.

Jiġifieri jekk waqt li qed insuq ngħaddi wrong way u naħbat, ma nistax ngħid li ma kontx traskurat.

Allura f'dak il-każ il-liġi tgħidli li jmissni kont naf aħjar għaliex kont qed immur kontra l-flow tat-traffiku.

Dik hija traskuraġni u kull employer li jrid jissana l-pożizzjoni tiegħu kontra t-traskuraġni jrid jiżgura li fil-post tax-xogħol ma jiġri xejn li sseta' kien previdibbli.

Dak huwa b'mod ġenerali l-background storiku ta' kif wasalna fejn qegħdin llum.

Ovvjament l-Unjoni Ewropea għandha mertu kbir fil-qawmien ta' kuxjenza qawwija dwar is-saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol, u nagħmel riferenza b'mod speċjali għall-Council Regulation 2062 ta' l-1994, li kienet ipprovdiet il-bażi legali sabiex il-European agency for safety and health at work setgħet tinbet u fil-fatt bdiet taħdem fl-1996.

Din hija aġenzija Ewropea sabiex tinkoraġġixxi titjib fl-ambjent tax-xogħol.

L- Unjoni Ewropea għandha ftit inqas minn 40 direttiva proprju fuq dan is- suġġett.

U dan jagħmel sens għaliex jekk hemm xi ħaġa li l-Unjoni tenfasizza u li huwa l-fulcrum tagħha, hija proprju d-dinjita` tal-bniedem, li l-bniedem għandu jkun iċ-ċentru ta' l-attivita` politika.

U jien niftaħar li nimmilita f'partit li għandu valuri demokristjani li joħorġu minn fonti - speċjalment mit-tagħlim soċjali tal-knisja - li inti tara l- bniedem bħala ċ-ċentru ta' l-attivita` politika.

Għal dan il-gvern il- bnieden huwa l-bull's eye.

U gvern ispirat minn prinċipji demokristjani għal dan jimmira, li l-bniedem jiġi fiċ-ċentru ta' l-attivita` politika u li dejjem jara x'jagħmel biex isaħħaħ id-dinjita` tal-bniedem u allura tal- ħaddiema.

Fuq livell lokali mbagħad l-esperjenza Maltija kienet waħda pjuttost interessanti.

Kieku wieħed kellu jara ftit l-ewwel studji fuq ix-xena lokali jsib li fl- 1888 ċertu Prof Nikola Zammit kien ippubblika "Pensieri di Un Retrogrado", ġabra ta' essays fuq temi soċjali, etiċi u filosofiċi li kienu qed jaffetwaw is-soċjeta` Maltija ta' dak iż-żmien.

F'dan l-istudju l-awtur kien iddiskuta l-impatt tat-teknoloġija fuq l-iżvilupp industrijali ta' dak iż-żmien.

Ma ninsewx li hawnhekk qed nitkellmu fuq perijodu fejn Malta kienet għada qed tistenbah għar-rivoluzzjoni industrijali li kienet għaddejja ġewwa l-Ewropa.

Ftit qabel, fl-1875, l-istess Prof Zammit kien ippubblika studju msejjaħ "Drenaggio", fejn tkellem dwar ir-riskji tal- ħaddiema li kienu qed jaħdmu fl-għoli jew fil-mini ta' taħt l-art, u tkellem ukoll dwar l-importanza li titqajjem kuxjenza dwar li wieħed iħaddem nies imħarrġa.

Aktar tard, proprju fl-1926, kellna l-ewwel factory regulations, ġabra ta' regolamenti li ttrattaw l-employment tan-nisa u t- tfal.

Pero` liġi importanti li naħseb ta' min wieħed jagħmel enfasi fuqha - jekk m'iniex sejjer żball kien il-Gross li kien ressaqha - kienet il- Workman's Compensation Act.

Din kienet liġi b'kuxjenza soċjali kbira għal dawk iż-żmenijiet.

Fil-fatt dak l-Att kien jipprovdi għal kumpens għall- ħaddiema li jsostnu injury waqt li jkunu qegħdin xogħol.

Jiġifieri fl-1929 gvern Nazzjonalista kien diġa` daħħal il-kunċett li l-ħaddiem għandu jiġi kkumpensat meta jweġġa' fuq il-post tax-xogħol.

Fl-1940 imbagħad kienet ġiet introdotta l-Factories Ordinance.

Din l- ordinanza, l-istess bħal-liġi materna tagħha ta' l-1973, jiġifieri dik Ingliża, ma kenitx tipprovdi għal kumpens għas-self-employed.

Jiġifieri jekk wieħed li jaħdem għal rasu jweġġa' ma kienx jiġi kkumpensat, anzi min jaħdem għal rasu kien kważi ppenalizzat u min jaħdem mal-gvern kien pjuttost privileġġat.

Din l-anomalija ġiet indirizzata fl-1994 meta dan il- parlament għadda l-liġi for the promotion of occupational health and safety, liema liġi kienet tipprovdi li min jaħdem għal rasu jkun kopert b'mod adegwat jekk iweġġa' fuq il-post tax-xogħol.

Din kienet liġi importanti anke għaliex uriet li l-employers huma responsabbli għas-safety tal-ħaddiema u saret id-distinzjoni importanti bejn is-sid tal-post tax- xogħol u l-employer li huwa responsabbli għas-saħħa tal-ħaddiema fuq il- post tax-xogħol.

U issa wasalna għal din il-liġi li qegħdin niddiskutu llum.

Mr Speaker, din hija liġi li għall-ewwel darba fl-istorja politika ta' pajjiżna se tilleġisla favur it-twaqqif ta' awtorita`.

U rridu li din tkun awtorita` li tigdem mhux tinbaħ biss.

U din il-liġi li hija an enabling act, tikkontjeni fiha l-framework directive ta' l-Unjoni Ewropea speċjalment f'dak li għandu x'jaqsam mad-duty ta' l-employer.

U huwa proprju fuq dan li xtaqt niffoka ftit, id-doveri ta' l-employer.

Huwa veru li l-impjegat għandu d-doveri tiegħu, pero` anke l-employer għandu d- doveri tiegħu għaliex, kif jgħidu t-Taljani, gli oneri vanno con gli onori.

Il-framework directive ta' l-Unjoni Ewropea li hija kontenuta f'dan l-Att li qegħdin nilleġislaw, tikkontjeni miżuri kontra physical and psychological illhealth, injury or death.

Nistgħu ngħidu li ftit kellna ċirkostanzi f'dan il-parlament li nilleġislaw fuq psychological illhealth, jiġifieri fuq l-aspett morali.

Għandna, per eżempju, il-liġi tal-libell, il-liġi ta' l-ambjent u t-tribunal tal-konsumatur, pero` naħseb li huwa tajjeb li f'dan il-parlament inqajmu kuxjenza fuq l-aspett psikoloġiku, jiġifieri l-istress u t-tbatija psikoloġika, għaliex bnieden jista' ma jweġġax fiżikament imma l-Bambin waħdu jkun jaf l-istress li jkun għaddej minn ġo fih u t-tbatija mentali li jkun qed isofri.

Huwa interessanti li fl-abbozz li qegħdin niddiskutu r-responsabbilta` ta' l-employer m'hijiex se tkun affetwata mill-obbligi tal-ħaddiem, jiġifieri hemm distinzjoni netta bejn l-obbligi tal-ħaddiem u dawk ta' l- employer.

Din hija distinzjoni li ta' min wieħed ifaħħarha u huwa tajjeb li dan l-abbozz jistabilixxi prinċipji varji ta' prevenzjoni.

Dawn huma prinċipji li jmorru fid-dettall ħafna aktar minn qatt qabel u l-abbozz jispeċifika n-natura tal-miżuri li jridu jittieħdu sabiex l-ewwelnett jiġu identifikati l-perikli, il-bżonn li jiġi evitat ir-riskju, l-evalwazzjoni, ir-riduzzjoni u l-kontroll ta' dawk ir-riskji li ma jistgħux ikunu evitati.

U hawnhekk nerġa' nsemmi t-traskuraġni.

Jiena nkun traskurat jekk ma neħux passi kontra xi ħaġa li hija prevedibbli imma jekk tiġri xi ħaġa li ma kenitx prevedibbli u allura ma kellix kontroll fuqha, jiena eżonerat minn kull responsabbilta`.

Interessanti wkoll li dan l-abbozz jitkellem dwar kemm huwa importanti li l-ħaddiem ikun idoneu għall-post tax-xogħol li jkun qed jaħdem fih.

Punt importanti li tajjeb li nenfasizzaw huwa li din il-liġi se tkun l-ewwel waħda li tilleġisla favur li jkun hemm rappreżentanti tal-health and safety magħżula mill-employer.

Jiġifieri l-employer se jkollu l-oneru li jeleġġi l-health and safety representatives, pero` dawn ikunu jridu jiġu kkonsultati minn qabel u in good time.

Jiġifieri l-employer huwa obbligat jikkonsultahom fuq materji li jistgħu jaffettwaw is-saħħa u s-sigurta` tal- ħaddiema tiegħu.

Importanti wkoll li dawn ir-rappreżentanti jkunu mħarrġa mill-istess employer.

Dan huwa aspett ieħor li joħroġ mill-framework directive ta' l-Unjoni Ewropea li semmejt aktar qabel.

Mr Speaker, f'dan l-abbozz hija interessanti wkoll l-innovazzjoni dwar il- ġbir tal-penalties.

Bil-mod il-mod qegħdin naraw - dan huwa suġġett healthy ħafna - il-pateggiamento.

J'Alla dan il-pateggiamento jidħol anke fl-awli kriminali leġislat għaliex kieku niffrankaw ħafna kawżi.

Din diġa` teżisti fil-liġi tal-VAT, fejn jekk xi ħadd li jkun jaf li hu ħati li kiser xi kondizzjoni ta' dik il-liġi, jammetti u jħallas Lm50, pero` jekk ma jħallasx fi żmien sebat ijiem u jmur il-qorti u jinstab ħati jeħel ħafna aktar.

Dan il-kunċett ġie introdott ukoll riċentement fil-liġi li għadna kemm iddiskutejna fuq il-kompetizzjoni fejn meta jkun hemm vjolazzjoni tal- liġi tal-kompetizzjoni, in-negozjant li jikser l-ispirtu jew il-kelma ta' dik il-liġi jista' jiftiehem mad-direttur tal-fair competition u jħallas sa ċertu persentaġġ jew mhux inqas minn ċertu persentaġġ, u allura jkun qed jiffranka ammont ta' flus li xorta waħda kien se jeħel kieku mar il- qorti.

F'din il-liġi, għandna bidla interessanti għaliex meta jkun hemm ksur tal- liġi, jistgħu jsiru arranġamenti bejn l-awtorita` li se titwaqqaf b'din il- liġi u l-persuna li tkun qed tikkommetti dik il-kontravenzjoni sabiex il- persuna involuta tħallas penali u tevita l-hassle li tmur il-qorti u tgħaddi l-proċeduri legali li nafu bihom.

Din hija bidla healthy u tinsab dieħla bil-mod il-mod fil-liġijiet tagħna u jkun tajjeb kieku tibda anke tidħol fil-qorti kriminali.

Fil-qorti jenħtieġ li l-leġislatur jikkodifika li meta bniedem jammetti akkuża fi stadju bikri ta' tal-proċess tiegħu, jibbenefika minn tnaqqis fis-sentenza l-istess bħalma jiġri l-Italja.

Imma ħalli nerġa' lura għall-abbozz.

Meta jkollna inċidenti fuq il-post tax-xogħol jidħol l-aspett uman - għandek bniedem li weġġa', li jista' jkun missier ta' familja; hija kerha li l-mara tara r-raġel ħiereġ għax-xogħol filgħodu u filgħaxija ma jirritornax - u hemm ukoll l-aspett finanzjarju - għalkemm huwa sekondarju huwa importanti wkoll - u l-aspett ekonomiku.

Per eżempju, huwa stmat li l- ekonomija Ingliża fl-1996 tilfet bejn Stg 3 biljuni u Stg 4 biljun f'dak li għandu x'jaqsam ma' spejjeż relatati ma' inċidenti, filwaqt li f'Malta fl- 1997 intilfu 280,000 ġurnata tax-xogħol b'riżultat ta' injuries fuq il-post tax-xogħol.

Dawn huma ċifri ta' min jistmerrahom u jikkundannahom.

Ħaġa oħra li naħseb li importanti li ssir hija li fit-tħaddim ta' din il- liġi jkun hemm enfasi akbar fuq l-industrial diseases, stress u work- related psycological problems.

Jien m'iniex tabib pero` naħseb li nkun korrett jekk ngħid li dan il-pajjiż huwa wieħed mill-aktar pajjiżi fl- Ewropa li jonfoq flus fuq kalmanti.

Jekk dan huwiex relatat max-xogħol jew le ma nistax ngħid, pero` żgur li f'pajjiżna għandna doża qawwija ta' poplu li jbati mill-istress, apparti mill-istress li jgħaddu minnu l-istudenti.

Hija għarukaża li liġi li għadda dan il-parlament fl-1974, l-Employer's Liability Compulsory Insurance Act qatt ma ġiet fis-seħħ.

Din kienet liġi li tobbliga lil kull employer li jieħu polza tas-sigurta` sabiex f'każ li ħaddiem ifittxu biex jirbaħlu somma flus, ma jsibux bankrupt.

Jien xtaqt nagħmel riferenza fil-qosor għaliex tajjeb li f'dan id-dibattitu nagħmel riferenza anke għal materjal ieħor, namely t-teżi ta' l-Onor.

George Hyzler, illum segretarju parlamentari, proprju fuq dan l-Att.

Jekk wieħed iħares lejn paġni 121 sa 131 ta' din it-teżi li l-Onor.

Hyzler kien għamel għad-dottorat tal-liġi, jinduna bid-diskrezzjoni enormi fdata f'idejn il- ministru f'dik il-liġi, ħaġa li hija nieqsa f'din il-liġi.

Fil-liġi ta' l- 1974, anke the sphere of application mhux sempliċement meta tiġi fis-seħħ imma anke lil min tolqot kienet fid-diskrezzjoni tal-ministru.

U difett ta' dik il-liġi - qed ngħid dan biex jekk niġu biex nilleġislaw inżommuh f'moħħna - huwa li l-kunċett ta' l-employers' liability fil-liġi ta' l-1974 ma marx 'il hinn mit-tort u quasi tort.

Jiġifieri biex xi ħadd jinstab ħati jrid sempliċement jiġi ppruvat li kien traskurat.

Il-liġi ta' l-1974 illimitat l-obbligu ta' l-employer għal tort u quasi tort.

Tajjeb li fil-liġiijet li se ngħaddu - din il-liġi partikolari ma tidħolx daqstant fuq l-employers' liability u l-insurance - titqajjem kuxjenza rigward il-fatt li jrid ikollna adequate insurance cover indipendentement mit-tort ta' l-employer.

Interessanti li l-Employers' Liability Compulsory Insurance Act li l-Ingilterra ġabuha fis-seħħ fl-1969, filwaqt li teskludi d-dipartimenti governattivi u l-health service bodies u l-family businesses, tobbliga li employer joħroġ bilfors a minimum insurance cover ta' Stg 5 miljun.

Fl-Ingilterra kull employer huwa obbligat li joħroġ polza ta' assigurazzjoni biex jekk ikollu mpjegat li jfittxu - u hemm penali qawwijja ħafna jekk ma jagħmilx dan - ma jsibx kaxxa vojta imma jkun żgur li se jiġi mħallas.

Aktar minn hekk l-employer irid iżomm kopji taċ- ċertifikati ta' l-insurance sa 40 sena, ara b'liema serjeta` l-Ingliżi jħarsu lejn ir-responsabbilta` ta' l-employer!

F'dan il-pajjiż tajjeb li l- employers mhux biss jieħdu l-vantaġġi finanzjarji - u dawn jeħduhom bid- dritt għaliex huma nvestew u allura jridu jieħdu lura l-profitti - imma anke jassumu ftit tar-responsabbilta` aktar minn qatt qabel f'dan is-sens.

F'din il-liġi m'aħniex nindirizzaw biss il-kwestjoni tal-flus - il- miljuni huma importanti wkoll - pero` qegħdin nilleġislaw biex inħarsu ħajjet il-ħaddiema.

L-employers għandu jkollhom stima aktar u rispett aktar lejn il-ħaddiema li jkunu mietu fuq il-post tax-xogħol.

Jien ħadt gost il-bieraħ nisma' lill-Onor.

Karl Chircop jagħmel riferenza għal inċident partikolari f'post tax-xogħol fil-Fgura - dan il-post illum qed jintuża minn eluf ta' nies - u semma l-inċident li seħħ f'dak l-istess post fejn kien miet ħaddiem fl-ewwel ġurnata tax-xogħol.

Jiena kont preżenti għall-ftuħ u l-inawgurazzjoni ta' dak il-proġett xi sentejn jew tliet snin ilu u stennejt li dak il-ħaddiem jissemma' - m'għandux jiġi msemmi ħaddiem żagħżugħ li fl-ewwel ġurnata tax-xogħol jitlef ħajtu fuq il-post tax- xogħol? - imma ma ssemmiex.

Mill-mistoqsija parlamentari numru 12879 magħmula din is-sena mill-Onor.

Adrian Vassallo joħroġ li fit-tarzna weħidha, is-sena l-oħra weġġgħu 783 persuna fuq il-post tax-xogħol.

Jiena ġej minn familja ta' ħaddiema ta' l- id u naf u napprezza x'inhuma t-tbatijiet ta' dawn il-ħaddiema.

Jien naf x'jiġifieri tkun ħaddiem fit-tarzna u naf x'jiġifieri jkollok xi ħadd li jweġġa' fuq il-post tax-xogħol fit-tarzna.

Jien naf x'jiġifieri tkun taħdem f'workshop fit-tarzna għaliex għandi min hu viċin ħafna tiegħi li jaħdem hemmhekk, u naf li fis-sajf ġieli jkollhom temperatura ta' 40 grad celsius minħabba li s-saqaf huwa ta' l-asbestos u allura jżomm ħafna sħana, u fix-xitwa jħossu aktar bard milli fil-fatt ikun.

Huwa veru li x-xogħol li jagħmlu t-tarznari huwa perikoluż, pero` dan ma jfissirx li m'għandniex nagħmlu l-almu tagħna biex innaqsu r-riskji.

Għandna nsellmu wkoll b'mod speċjali, għalkemm ma nafhomx, lid-disa' ħaddiema li mietu fit-traġedja ta' l-Um El Faroud u anke lil dawk it-tliet ħaddiema li mietu fit-traġedja taċ- Ċirkewwa.

Kemm hi ħaġa kerha li toħroġ mid-dar u familtek ma tarakx lura filgħaxija!

Jiena kelli esperjenza fuq livell ħafna iżgħar fejn missieri weġġa' fuq il-post tax-xogħol u għalkemm kont għadni żgħir, niftakar l-ansjeta` li għaddejna minnha meta kien rikoverat l-isptar.

Issa missieri kellu inċident żgħir, pero` hawn min ikollu inċidenti ħafna agħar u jibqa' jsofri l-konsegwenzi għal għomru kollu jekk jibqa' ħaj.

Malta tagħna jixirqilha l-aħjar fil-qasam tas-saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol.

Hawnhekk qegħdin nilleġislaw fuq l-għeżeż ħaġa li għandna, il-ħaddiem.

Il- ħaddiem u d-dinjita` tiegħu għalija tiġi l-ewwel u qabel kollox.

J'Alla dan il-parlament b'mod unanimu japprova din il-liġi ħalli b'hekk nibagħtu messaġġ unanimu lil dan il-pajjiż li we mean business u li s-saħħa u s- sigurta` fuq il-post tax-xogħol se tingħata prijorita` assoluta.

Malta ta' għada fil-qasam tas-saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol trid tkun aħjar minn Malta tal-bieraħ.

Nirringrazzjak, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anglu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Speaker, hija ħaġa ċerta li ż-żewġ naħat tal- Kamra naqblu dwar it-twaqqif ta' awtorita` li tipproteġi s-saħħa u s- sigurta` tal-ħaddiem fuq il-post tax-xogħol.

L-istorja ta' pajjiżna turi li l-Partit Laburista minn dejjem kien minn ta' quddiem biex jara li l- liġijiet li jipproteġu lill-ħaddiema fuq il-postijiet tax-xogħol dejjem jitjiebu.

U l-ħtieġa għal awtorita` bħal din ilha tinħass għal snin sħaħ.

Dan l-abbozz ta' liġi ilu jinħema anke minn żmien meta l-Partit Laburista kien fil-gvern bejn l-1996 u l-1998.

U l-GWU kienet il-pijuniera f'din il- ħaġa għaliex kient saret mozzjoni biex titwaqqaf awtorita` bħal din, liema mozzjoni kienet ġiet approvata fil-konferenza nazzjonali tal-GWU.

Għalhekk kien ġustifikat u kienet ħaġa rakkomandabbli li fl-1999 il-Ministru Gonzi ħabbar li kellha titwaqqaf awtorita` għall-ħarsien tas-saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol.

Kif kulħadd jaf, l-ewwel qari ta' din il-liġi kien sar fi tmiem is-sena li għaddiet u l-ħsieb kien li din tiġi fis-seħħ din is- sena.

Mr Speaker, din il-liġi sfortunatament ma tinkludix lill-ħaddiema li jaħdmu bl-uniformi, liema ħaddiema, skond statistika li għandi jien maħruġa fis-27 ta' Settembru mill-istess uffiċċju ta' l-istatistika, jammontaw għal aktar minn 3400; madwar 1500 membri ta' l-armata u kważi 1900 membri fil- korp tal-pulizija.

Għalkemm din il-liġi din ma tapplikax għal dawk l- attivitajiet immexxija minn membri tal-forzi armati, tal-korp tal-pulizija u tad-dipartiment tal-protezzjoni ċivili, pero` nafu b'inċidenti li kienu nvoluti fihom ħaddiema ta' din il-kategorija.

Jien niftakar il-każ tal- patrol boat - dak iż-żmien kont membru fil-korp tal-pulizija - b'sebgħa min- nies fuqha li kienu qed iġorru splussiv biex fuq ordni tal-maġistrat, wara inkjesta li kienet saret ta' sejba ta' splussiv f'Ħaż-Żabbar, imorru jarmuh off Comino.

F'nofs ta' baħar kien seħħ l-inċident, ċert li kulħadd jiftakru, fejn fih kienu tilfu ħajjithom seba' ħaddiema, tnejn tal-korp tal- pulizija u ħamsa tal-forzi armati.

Minn hawnhekk jiena nselli għall- familjari ta' dawn il-vittmi.

Qed insemmi dan l-inċident biex nuri li anke ħaddiema li jaqgħu f'din il- kategorija jista' jkollhom inċidenti fuq il-post tax-xogħol, pero` din il- liġi ma tkoprix attivitajiet ta' dawn il-korpi.

Għalhekk huwa importanti li tiddaħħal xi klawsola taħt l-istess liġijiet li jitkellmu dwar il-membri tal-forzi armati, tal-korp tal-pulizija u tad-dipartiment tal-protezzjoni ċivili li biha tingħata xi forma ta' protezzjoni lil dawn il-membri għal dak li għandu x'jaqsam mas-saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol.

Per eżempju, anke f'każ ta' rapport dwar dangerous structure, l-ewwel persuna li tmur tara jekk teħux azzjoni hija l-pulizija u trid tesegwixxi ex officio.

Għalhekk huwa tajjeb li wieħed jaħseb f'dawn in-nies, allavolja dan l-abbozz li qegħdin niddiskutu ma jkoprix ħaddiema ta' korp dixxiplinat.

Inkompli ngħid li dan l-Att għandu jkun applikabbli għall-postijiet tax- xogħol kollha, kemm dawk li jaqgħu taħt is-settur privat kif ukoll dawk li jaqgħu taħt is-settur pubbliku.

Illejla smajna ħafna mill-kelliema jagħtu figuri ta' statistika u jien se nkompli nagħti ftit figuri oħra.

Per eżempju, fl-1998 kellna mhux inqas minn 5,400 inċident fuq il-post tax- xogħol li kważi elf minnhom irriżultaw f'korrimenti gravi, filwaqt li 12 kienu fatali.

Skond data maħruġa mid-dipartiment tas-sigurta` soċjali jirriżulta li l-frekwenza tar-rati ta' aċċidenti għal kull 100,000 man- hours fl-istess sena kienet ta' 1.93.

Qed insemmi dawn il-figuri mhux biex sempliċement insemmihom imma sabiex wieħed jifhem aħjar kemm huwa importanti li minbarra li fuq il-post tax-xogħol il-ħaddiem għandu jkollu protezzjoni totali fejn jirrigwarda s-sigurta` u s-saħħa tiegħu, għandu jkun hemm ukoll kuxjenza ħajja dwar dan is-suġġett.

Per eżempju, hija ħaġa pożittiva li fl-1999 il-ministru kien bagħat lill-kummissjoni għall- promozzjoni tas-saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol rapport ta' l- economic planning division u l-abbozz tal-liġi.

Issa ħalli naraw x'tgħid il-liġi nnifisha.

L-għanijiet ta' dan l-abbozz ta' liġi primarjament huma sabiex titwaqqaf awtorita` biex tkun tista' tħares il-benesseri tal-ħaddiema kollha, kemm mil-lat fiżiku kif ukoll mil-lat psikoloġiku.

Issemmew ħafna f'dan id- dibattitu l-ħaddiema tad-dockyard u dan bir-raġun għaliex it-tarznari huma l-aktar postijiet ta' xogħol fejn weġġgħu u mietu ħaddiema.

Jekk tieħu l- istorja tal-ħaddiema tad-dockyard f'dawn l-aħħar 50 sena tara li l- inċidenza hija ħafna ħafna akbar minn kull inċidenza oħra fuq postijiet tax- xogħol, anke fl-aktar postijiet riskjużi bħal per eżempju, dawk ta' kostruzzjoni.

Semmejt ukoll il-benesseri mil-lat psikoloġiku għaliex ħaddiem iweġġa' mhux biss fiżikament imma jista' jkollu saħħtu at risk minħabba xi problema psikoloġika, jew minħabba l-employer, jew għaliex ikun qed jaħdem taħt theddida kontinwa.

Mela l-oġġettiv pożittiv ta' dan l-Att huwa li jkunu mħarsa l-benesseri fiżiċi u psikoloġiċi tal-ħaddiema kollha f'kull post tax-xogħol.

Min-naħa l-oħra imbagħad għandek livell ieħor li jkopri l- livelli kollha ta' protezzjoni għas-saħħa u t-tħaris mill-perikli li ġew stabbiliti b'regolamenti.

Issa ħalli naraw x'inhuma d-doveri li qegħdin jintefgħu fuq il-persuna li b'xi mod għandha responsabbilta` ta' impjegati.

Is-sid huwa responsabbli mis-saħħa u s-sigurta` ta' l-impjegati tiegħu kollha li jistgħu jiġu effettwati mix-xogħol li jwettqu.

Il-liġi tipprovdi sensila ta' miżuri li s-sid irid jieħu sabiex jara li l-post tax-xogħol ikun ħieles minn kull mard u periklu.

Issemmew diversi eżempji, fosthom tal-ħaddiema tad-dockyard, pero` llum għandna areas fin-naħa t'isfel tal-pajjiż - għalkemm mhux id-distrett tiegħi xorta nħoss li għandi nsemmihom għaliex jien minbarra li qiegħed hawnhekk nirrappreżenta lid-distrett tiegħi, qiegħed hawnhekk biex nitkellem fl-interess tal-poplu Malti kollu - li huma miksija bi trab iswed.

Jien niftakar li meta kont supretendent Bormla, minn ġo l-għassa tal-pulizija konna nimtlew b'dan it-trab iswed.

Niftakar li dawk iż- żmenijiet - fl-1988, 1989 u 1990 - konna nagħmlu rapporti regolari lill- awtoritajiet u konna nagħtuhom indikazzjonijiet ta' x'inhu jiġri fl-inħawi.

Dak iż-żmien kien hawn il-Partit Nazzjonalista fil-gvern - dawn kienu jħobbu jitfgħuni f'postijiet fejn l-aktar li kien ikolli xogħol u kont nagħmel dan b'interess - u trab iswed kien hemm u trab iswed għad hemm.

Mhux talli hekk talli llum dan it-trab infirex mal-Kottonera kollha.

Jien qed ngħid dan biss bħala eżempju, għaliex kulħadd jaf li jeżisti dan it- trab iswed - fil-fatt kien sar studju b'xejn minn xi ħadd mill-universita` li ħa interess pero` dan ma kienx biżżejjed u kkummissjonajna rapport ieħor li huwa simili ħlief li forsi għandu l-paragraphs qegħdin daqsxejn differenti u tajna xi ħaġa lil min għamlu ...

Imma din m'hijiex serjeta`!

U tajjeb li dawn l-affarijiet ngħiduhomlu lill-poplu Malti.

Imma issa ħalli nkompli.

Din l-awtorita` li se titwaqqaf trid tara li jsiru riċerki anke, per eżempju, fejn jidħol xogħol fuq il-computer.

Kulħadd jaf li jekk toqgħod tħares lejn il-computer għal sigħat twal tagħmel ħsara lil għajnejk u allura trid tieħu ċerti prekawzjonijiet.

Hemm ukoll il-kwestjoni l-oħra, jiġifieri li wieħed irid jevalwa r-riskji li ma jistgħux b'mod raġonevoli jiġu evitati.

Per eżempju, meta għandek sitwazzjoni ta' sit ta' kostruzzjoni taf li jekk tkun tiela' bajla bil-konkos ma jrid ikun hemm ħadd taħtha hi u tiela' għaliex hemm element ta' riskju.

Dan huwa eżempju ċar imma jkollok ċirkostanzi fejn mhux kull employer ikun qed jevalwa r- riskji kollha.

U l-inċidenti għalhekk jiġru; kieku kulħadd jevalwa s- sitwazzjoni ma jkollniex inċidenti gravi.

Din hi l-verita`.

Forsi jkun hawn min jgħidli li din hija l-loġika imma l-loġika, anke meta tkun preżenti, hemm min jaħrabha.

U jaħrabha għaliex għandu l-interess tal- profitt u jekk kemm-il darba jrid jagħmel ċerti eżerċizzji biex jevalwa jistgħu jonqsulu l-profitti.

Din hija l-verita` u tajjeb ngħidu li f'din il-liġi hemm indikat, m'iniex se noqgħod ngħid liema klawsola, li jridu jittieħdu l-miżuri kollha raġonevoli biex jiġi mnaqqas il-periklu, jitneħħa jew jinbidel dak kollu li hu ta' riskju.

Jiġifieri għandek obbligazzjoni marbuta ma' dak id-dritt li jrid jiġi lejn l-impjegat.

U kif se jingħataw il-prijoritajiet?

L-ewwel ma trid tingħata priorita` hija lil dawk il- miżuri protettivi b'mod kollettiv; ma tistax taħdem mod ieħor, trid bilfors b'xi mod tikkontrolla mill-bidu nett safejn ikun teknikament possibbli dawk ir-riskji kollha li ma jistgħux jiġu evitati.

U inċident isir għaliex hemm element ta' riskju li int ma tkun qed tikkalkula.

Dan bħal meta tkun għaddejja minn ġo bieb li jkun jingħalaq b'mod awtomatiku; jekk int ma tikkalkulax sew, sakemm tgħaddi l-bieb jista' jingħalaq u subgħajk.

Sur President, jien nieħu pjaċir nara li fl-istudju li jagħmlu l- istudenti ta' l-universita` li qegħdin fil-fakulta` tax-xjenza hemm inkluż projects li wħud minnhom huma indirizzati biex jintużaw fuq il-postijiet tax-xogħol.

U llum dawn qegħdin jiġu mġiegħla - u sewwa jagħmlu l- professuri - li apparti milli jlestu l-proġett innifsu, jagħmlu wkoll chapter jew tnejn marbuta mal-project li jindirizza l-mod ta' kif l-apparat jista' jintuża b'mod li jkun safe.

Per eżempju, f'każ li jkun hemm magna perikoluża tant li waqt li tkun qed taħdem m'għandekx tersaq lejha, għandu jkun hemm sistema li jekk kemm-il darba xi ħadd ikun nesa' u resaq lejha, tibda ddoqq l-alarm.

Barra minn dan, wieħed għandu jagħti kas ukoll l- iddisinjar tal-post tax-xogħol.

Dawn kollha huma affarijiet importanti meta niġu biex ngħidu x'inhuma d-doveri ġenerali tas-sid.

U rridu niftakru li l- gvern ukoll huwa employer u għandu ħafna mpjegati miegħu li jagħmlu xogħol perikoluż.

Issemmew waqt dan id-dibattitu dawk il-ħaddiema li mietu fit- traġedja taċ-Ċirkewwa u oħrajn.

Min jaf jekk weġġgħu u mietu nies fuq il- post tax-xogħol matul is-snin!

Anke l-ħaddiema tax-xatt, għalkemm qabel aktar mil-lum, jaħdmu fejn hemm element qawwi ta' riskju li jistgħu jweġġgħu.

Jien niftakar meta kien miet il-kuġin tiegħi stess li kien qed jaħdem ix-xatt u waqa' pallet sħiħ fuqu u għaffġu sakemm kien qed jipprova jirranġa xi ħbula.

Dawn huma l-affarijiet li wieħed għandu jindirizza.

Imma issa ħalli naraw x'inhu d-dover li wieħed jistenna mit-tħaddim ta' din il-liġi.

Din l-awtorita` li qed nitkellmu fuqha għandha tkun magħrufa bħala l- awtorita` għas-saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol.

U x'inhuma dawk id-doveri li żgur huma mistennija li joħorġu minnha?

Kif għandu jkun it- tnissil tagħha sabiex verament ikollna awtorita` serja.

Aktar tard se nitkellem fuq il-kompożizzjoni ta' l-awtorita` għaliex għandi xi ngħid fejn ma naqbilx dwar dan, pero` dan ma jfissirx li qed ngħid li m'għandux ikun hemm awtorita`.

Wieħed għandu jistenna - u hekk għandu jkun - li l- livelli ta' protezzjoni ta' saħħa u sigurta` stabbilita minn dan l-att qua awtorita` jinżammu.

Jien ngħid li l-awtorita` għandha jkollha d-dover li tapplika r-regolamenti ta' l-att u minbarra li tgħidha trid tara li hi jkollha wkoll the legal framework u the actual enforcement framework biex dan isir.

Għaliex huwa inutli li noqogħdu nitkellmu fuq awtorita` - bħal fil-każ ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar - meta nkunu nafu li għad baqa' ħafna affarijiet li snin ta' snin wara - din l-awtorita` issa ilha kważi għaxar snin imwaqqfa - ikunu għadhom ma sarux, anzi nkunu nafu li ħadna deċiżjoni ħażina u issa rridu naraw kif se nirranġawha.

Hemm ħafna x'jista' jiġi rranġat fl-awtorita` ta' l-ippjanar imma ħalli nkompli nitkellem fuq din l-awtorita`.

Jien ngħid li m'huwiex sewwa li jkollna ħafna awtoritajiet, imma jekk se jkollna ejjew almenu nagħmluhom b'mod tajjeb.

L-awtorita` li qed nitkellmu fuqha se timplimenta strateġija ġenerali li għandha x'taqsam definittivament mas-saħħa u s-sigurta` kif maħruġa f'dan l-Att u trid tara li it keeps abreast u tagħraf timxi ma' dak li għandu x'jaqsam ma' kull tip ta' leġislazzjoni.

L-Onor.

Jason Azzoppardi tkellem tajjeb ħafna dwar dan meta kien qed jagħmel paragun mal-liġi Ingliża.

U għamel sew li għamel hekk għaliex dawn kienu minn ta' quddiem li lleġislaw f'dan il-qasam.

Jekk tqabbel il-liġi Ingliża mad-direttivi ta' l-Unjoni Ewropea ssib li dik Ingliża hija superjuri.

Fil-fatt meta tħares lejn id-direttivi ta' l-Unjoni tara li ħafna minnhom oriġinaw mil-liġi Ingliża.

Kieku wieħed kellu jistaqsini x'naħseb mid-direttivi ta' l-Unjoni dwar dan l-aspett ngħid li huma pożittivi.

Il-fatt li aħna bħala partit politiku fl-oppożizzjoni ma naqblux li Malta għandha tkun membru sħiħ fl-Unjoni ma jfissirx li ma naqblux li hemm direttivi li jkun ideali li jkunu jagħmlu parti mill-qafas leġislattiv ta' pajjiżna.

Ħaġa li jien dejjem nisħaq fuqha hija li f'dak li għandu x'jaqsam mas- sigurta`, il-ħaddiem għandu dejjem ikollu l-aħjar.

U huwa għalhekk li l- awtorita` għandha tara li qiegħda f'pożizzjoni - il-ministru ma jistax jagħmel kollox waħdu u mhux sew li nħallu kollox f'idejn il-ministru - li hi stess tipprepara r-regolamenti jew kodiċi ta' prattika li huma meħtieġa biex jinżamm livell għoli f'dak li jirrigwarda saħħa u sigurta` fuq il-post tax-xogħol.

Imma apparti minn hekk, ħaġa oħra li hija importanti f'kull qasam - u din m'hijiex kwestjoni ta' edukazzjoni imma hija xi ħaġa li trid toħroġ regolari - hi li biex il-liġi taħdem aħjar trid tagħmilha popolari.

Per eżempju, f'dak li jirrigwarda prevenzjoni ta' reat, l-aħjar mod huwa li tgħallem liċ-ċittadin x'inhuma r-reati.

Ma tistax tgħid lil xi ħadd biex joqgħod attent li ma jisirquhx jekk imbagħad ma tgħidlux x'inhi l- konsegwenza tas-serq, kemm għalik personali qua persuna - kif tista' tiġi affettwat wara li tkun vittma ta' xi serqa fejn barra li jeħdulek l- affarijiet tkun trid toqgħod titlef il-ħin tiela' u nieżel il-qorti biex tixhed - kif ukoll għall-pajjiż minħabba li jkun irid iħallas l-ispejjeż tal-kawża sakemm il-persuna li tkun qed tgħaddi proċeduri finalment tiġi ssentenzjata.

Jiġifieri huwa importanti li ngħallmu l-prevenzjoni biex immexxu 'l quddiem il-liġi u għalhekk huwa importanti li l-liġi tiġi popolari.

Għalhekk jien naħseb li l-awtorita` għandha jkollha l-kunċett importanti li tippromwovi t-tqassim ta' informazzjoni fejn jidħlu metodi meħtieġa li jeħilsu mill-korrimenti, mill-mard u aktar u aktar mill-imwiet.

Kemm se ndumu nisimgħu bi mwiet fuq il-post tax-xogħol u mwiet li għandhom x'jaqsmu, direttament jew indirettament mat-traffiku?

U qed ngħid direttament jew indirettament għaliex jekk bniedem ikun ġej minn fuq il- post tax-xogħol għajjien - hawn nies li qed jagħmlu tlett jobs kuljum biex ilaħħqu ma' ħafna problemi fil-ħajja tagħhom - u lanqas ikun jaf jekk huwiex rieqed jew imqajjem, jista' jispiċċa jkollu xi inċident, anke fatali.

Jiġifieri l-awtorita` trid tara li ċ-ċittadin ikun informat dwar x'jista' jiġrilu jekk ma jkunx qed jorqod at least six hours a day.

Jien m'iniex tabib imma ħdejja hawn l-Onor.

Michael Farrugia u ċert li bħala tabib jgħid li bniedem għandu jorqod mill-inqas sitt sigħat kuljum.

Jien naf b'nies u ċert li membri oħra jafu wkoll - l-Onor.

Coleiro qed tgħid li taf ħafna - li minħabba problemi finanzjarji fil-ħajja tagħhom ma jistgħux jaffordjaw li ma jaħdmux 20 siegħa kuljum.

Kemm se ddum taħdem dawn is- sigħat kollha mingħajr ma tistenna li xi darba ma twassalx il-karozza d- dar?

Jiġifieri hawnhekk għandna sitwazzjoni waħda fejn l-awtorita` trid tippromwovi l-edukazzjoni u tara li jekk ikun hemm bżonn jingħata t-taħriġ meħtieġ u f'każijiet ta' emerġenza anke kif tingħata l-ewwel għajnuna fuq il-post tax-xogħol.

Din hija sine qua non.

Issa l-awtorita` ma tistax tagħmel dan kollu "hekk".

Mela hawn xi ħadd li jagħmel xi ħaġa "hekk"!

Kollox fih ix-xogħol u l-paċenzja tiegħu, anke biex nagħmel dan id-diskors il-lejla kelli noqgħud nieħu paċenzja naqra, niġbor il-materjal u nanalizza.

U waqt li tkun qed tiġbor id-data trid tara li jkollok statistika vera għaliex hawnhekk, bir-rispett kollu lejn il- ministru, m'aħniex qed nitkellmu fuq statistika li xi kultant jagħtuna dwar kemm qed jaħdmu u ma jaħdmux imma qed nitkellmu dwar korrimenti, mard, imwiet u kull materjal ieħor anċillari ma' saħħa u protezzjoni.

Għalhekk irid ikollna statistika vera biex wieħed ikun jista' jagħti pariri sew lil min għandu jagħtihom.

Hemm bżonn li jiġi organizzat reġistru tal-postijiet tax-xogħol li jkun jinkludi l-apparat, il-makkinarju, il-kimiċi u s- sustanzi, kif ukoll kull ħaġa oħra intenzjonat għall-użu tax-xogħol.

U biex tagħmel dan kollu trid tinvestiga.

Hawn xi ħadd li jista' jagħti parir, jieħu deċiżjoni jew jestrada xi ħaġa li ma jkunx investigaha?

Min jagħmel hekk jiġrilu bħal tal-qattus, u lil min tiġih ħażina, se jistaqsik x'għamilt.

Biex l-affarijiet ikunu aktar kredibbli - hawnhekk qed nitkellmu fuq xi ħaġa li għandha tkun kredibbli - l-awtorita` għandha tara li tinvestiga kull materja konnessa mas-saħħa u l-periklu.

U biex tagħmel dan trid tinvestiga kemm inċidenti, korrimenti, mard, u mwiet relatati max-xogħol u anke trid tisħaq fuq kif għandhom ikunu l-livelli tas-saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol.

Dan kollu jista' jsir billi meta tkun qed tagħmel riċerki xjentifiċi tara li jkunu mmirati lejn li jtejbu l-metodi kemm eżistenti kif ukoll dawk li jistgħu jbiegħdu l-korrimenti, il-mard u l- imwiet.

Irrid ngħid li dan l-att hwua pass importanti f'dan il-Parlament Malti u huwa storiku għall-ħaddiem Malti li qed niddiskutu liġi bħal din - u lill- ministru fraħtlu għal dan - pero` mbagħad teżisti kontroversja sħiħa dwar ir-rwoli kif suġġerit fl-abbozz fejn għandhom x'jaqsmu dmirijiet, funzjonijiet, poteri tal-bord u ta' l-awtorita` u taċ-chief executive ta' l- awtorita`.

Meta wieħed jifli bir-reqqa l-abbozz kollu jasal għall- konklużjoni li din l-awtorita` se tkun qiegħda hemmhekk biss biex tissuġġerixxi - u l-ministru m'għandux jieħu għalih - ir-rieda tal-ministru u mhux se jkollha l-awtonomija tagħha.

Per eżempju, huwa kontradittorju li jiġi stabbilit that the affairs and business of the authority shall be conducted by a board to be known as the board for the occupational health and safety authority u għandu l-funzjoni fost oħrajn to monitor the expenditure of the authority meta l-bord m'għandux kontroll dirett fuq l- amministrazzjoni tal-fondi li jiġu allokati lill-awtorita`, il- kundizzjonijiet ta' l-ingaġġ taċ-chief executive ta' l-awtorita`, l-ingaġġ ta' l-uffiċċjali ta' l-awtorita` u l-kundizzjonijiet ta' l-ingaġġ tagħhom.

Dan huwa negattiv, pero` minbarra dan kollu hemm difett ieħor.

L-att innifsu fih difett f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-isħab soċjali, l- employers u l-unions.

Jien persważ li l-unions kollha, anke l-UĦM, iridu jaraw li l-ħaddiema fuq il-post tax-xogħol igawdu l-aħjar livell f'dak li għandu x'jaqsam mat-tħaris tas-sigurta` u s-saħħa tagħhom.

Pero` jidher li tista' tinħoloq diskriminazzjoni.

U d-diskriminazzjoni qiegħda fil-fatt li fl-abbozz ma teżistix rappreżentanza indaqs bejn is-sħab soċjali kollha; in- naħa tal-gvern qed tgawdi l-maġġoranza sħiħa.

U qed ngħid dan għaliex fl- abbozz hemm li l-ministru se jinnomina ċ-chairperson, persuna kompetenti f'materji dwar is-saħħa u s-sigurta` fuq il-postijiet tax-xogħol, persuna responsabbli għas-saħħa, persuna responsabbli għall-affarijiet ekonomiċi, żewġ persuni li jirrapreżentaw l-interessi tal-ħaddiema u żewġ persuni li jirrapreżentaw l-interessi ta' min iħaddem.

Jien qed ngħid li din hija diskriminazzjoni u huwa għalhekk li jien għedt li se nitilqu mal-ewwel fuq nota ħażina.

Meta tiġi biex twaqqaf awtorita` trid tara li tagħmilha ħielsa ħalli tkun aktar b'saħħitha għaliex biex ikollok aktar poteri trid tagħti aktar liberta`.

Jekk inti ma tagħtix aktar liberta` fid- deċiżjonijiet, tkun qed tikkontrolla u tirristrinġi l-poteri u allura tibda tagħti indikazzjoni ta' xamma li tagħtik id-dieqa.

Jien nerġa' ngħid li huwa aspett negattiv li l-membri kollha fuq l-awtorita`, inkluż iċ- chairperson, se jkunu nominati mill-ministru.

Jekk imbagħad inħarus lejn l- aspett legali naraw li ukoll hemm element ta' diskriminazzjoni.

Meta imbagħad nikkomparaw din l-awtorita` ma' awtoritajiet oħra simili - quddiemi għandi anke l-leġislazzjoni Ingliża - naraw li dawn joqogħdu attenti ħafna milli jagħtu poteri lill-ministru li jinnomina.

Issa l-gvern suppost qed jara kif imxew pajjiżi oħra fil-European Union, imma imbagħad meta niġu għall-awtorita` u jkollna erba' min-nies li nixtiequhom ikunu fuq l-awtorita` ...

Dan mhux sew u għalhekk jien ngħid li dawn l-aspetti negattivi flimkien ma' oħrajn ma jagħmlux ġieħ.

Issa tajjeb li nfakkar ukoll lill-Ministru Gonzi li f'laqgħa ta' l-MCED li saret lejn l-aħħar ta' Frar ta' din is-sena huwa njora r-rakkmandazzjonijiet kollha mressqa lilu - qiegħed hawnhekk u jista' jgħidli li mhux veru, imma jien għandi l-fatti - u ħabbar li kien beħsiebu xorta waħda jgħaddi l-liġi kif imressqa f'Ottubru ta' l-1999.

Dan l-atteġġjament ftit jawgura tajjeb li l-pajjiż ikollu awtorita` li tabilħaqq tkun serja u awtonoma u li verament tkun tista' tħares, tgħasses u tiddefendi l-ħarsien tas-saħħa u s-sigurta' fuq il-post tax-xogħol tal-ħaddiem Malti.

Jien ċert li l-ministru għandu għal qalbu dan il-qasam u għalhekk nispera li meta nkunu fil-kumitat inkunu nistgħu nagħmlu ftit irtokki ħalli fejn hu possibbli ntejbu din il-liġi.

Biex nagħlaq xtaqt nagħmel riferenza għal domanda parlamentari li tgħid kemm kellna mwiet fuq il-postijiet tax-xogħol bejn l-1995 u s-sena li għaddiet.

Wieħed jinnota b'sodisfazzjon li bejn l-1995 s-sena l-oħra ir- rata ta' mwiet naqset.

Filwaqt li fl-1995 mietu 12-il persuna fuq il-post tax-xogħol, fl-1999 mietu tmienja.

Dan jista' jkun minħabba kuxjenza akbar u edukazzjoni akbar fost il-pubbliku Malti, affarijiet li għandha tkompli tinkorraġġixxi l-awtorita` li se nwaqqfu.

Nirringrazzjak, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Aktar rimarki?

L- Onor. Abela.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Sur President, nibda dan id-diskors tiegħi billi nkompli fuq il-ħsieb li għalaq bih l-Onor.

Farrugia meta qal li l-ammont ta' nies li mietu kawża ta' inċidenti fuq il-post tax-xogħol naqas mill- 1995 għas-sena l-oħra.

Kieku nistgħu, permezz ta' din il-liġi u permezz tal- konsegwenzi inevitabbli tagħha li jridu jimmaturaw fuq tul ta' żmien, naslu f'sitwazzjoni fejn ma jkollna l-ebda mewt jew li ma jkollna l-ebda korriment serju fuq il-post tax-xogħol - naħseb li qed nitlob l-impossibbli - , kieku nkunu sibna sistema li l-ebda pajjiż fid-dinja għadu ma wasal għaliha.

Jien naħseb li meta l-gvern Nazzjonalista telaq b'sensila ta' liġijiet kemm fuq l-opportunitajiet indaqs għan-nies b'diżabilita` kif ukoll b'din il-liġi li se toħloq awtorita` għall-ħarsien tas-saħħa u s-sigurta` fuq il- post tax-xogħol, tlajna tarġa fil-kwalita' tal-liġijiet li jitressqu quddiem il-parlament għaliex issa qed ngħidu lil kull ħaddiem f'Malta li qegħdin nieħdu l-passi neċessarji sabiex kemm jista' jkun innaqqsu l- periklu minn fuq il-post tax-xogħol, jekk mhux ukoll nisparixxuh.

Jien ngħid li jekk permezz ta' l-ammont ta' flus li nonfqu għal din il-liġi jirnexxielna nsalvaw imqar ħajja waħda, għall-gvern Nazzjonalista jkun diġa` biżżejjed.

Huwa fatt li jekk bniedem jeżamina sew kemm il-kontenut tal-liġi kif ukoll il-mod kif il-gvern qiegħed jaffaċċja l-kunċett, it- tfassil u anke eventwalment l-enforzar ta' din il-liġi, jirrealizza li filwaqt li fil-bidu l-ammont ta' flus available mhux se jkun kbir esaġerat, se nippruvaw nimxu minn sitwazzjoni li forsi hi ftit nejja għal waħda li m'hijiex maħruqa.

Irridu nsibu sistema f'din il-liġi fejn permezz tal-mezzi li għandna, il-pendlu mhux jispara minn tarf għal tarf, fis-sens li jitlaq milli m'għandna xejn għal li għandna ħafna, imma jersaq lejn in-nofs fejn tinħoloq sistema li nistgħu ngħidu li hija diċenti, sabiex min joqgħod attent fuq xogħlu u f'dak li jagħmel ma jkunx espost għal sitwazzjonijiet tant delikati li jistgħu jtellfulu l-ħajja tiegħu.

Sfortunatament nafu li hawn ċerti xogħlijiet li fin-natura tagħhom huma aktar perikolużi minn oħrajn, u forsi għal dawk il-ħaddiema rridu nużaw aktar mezzi u aktar flus u rridu nħarsu lejhom iżjed sabiex naraw li eventwalment din il-liġi tagħtihom dik l-ispinta li għandhom bżonn sabiex jersqu iżjed lejn dawk li għandhom inqas periklu fuq ix-xogħol.

Ovvjament, min qiegħed bil-qiegħda fuq skrivanija jagħmel xogħlu, għalkemm forsi jħabbel moħħu iżjed minn min hu driver u jagħmel id-deliveries ta' l- affarijiet, għandu inqas periklu.

Qed ngħid hekk għaliex wieħed li mar għax- xogħol f'uffiċċju, qagħad bil-qiegħda fil-kumdita` ta' kamra - jekk mhux bl- airconditioning jagħti fuq rasu - filwaqt li l-ieħor irid jikkumbatti t- toroq u t-traffic jams u anke lil xi driver li jsuq kif ġie ġie li jista' jikkawżalu xi inċident.

Pero` anke dan mhux fil-periklu li qegħdin fih dawk li jaħdmu fil-qasam tal-kostruzzjoni u fil-barrieri, jew ta' dawk il- ħaddiema li jridu jinżlu taħt l-art u jiftħu d-drenaġġ meta jinstadd jew ta' dawk li jaħdmu fit-tarznari.

Jekk wieħed iħares lejn fejn huma l- postijiet li weġġgħu l-iżjed nies fihom jirrealizza li l-akbar ammont ta' nies li sofrew korriment jew anke mietu fuq il-post tax-xogħol huma dawk li jaħdmu bl-idejn.

U jien minn hawnhekk ningħaqad ma' kulmin sellem lil dawk kollha li mietu waqt il-qadi ta' dmirijiethom, għaliex fil-ħsieb tagħhom li jaħdmu sabiex iġibu l-ħobża ta' kuljum għall-familja tagħhom għamlu l- akbar sagrifiċċju u mietu fuq il-post tax-xogħol.

U dan biex ma nsemmux l- ajma finanzjarja, emozzjonali, fiżika u mentali li jsofru dawk li jkunu qrib il-vittma.

Mr Speaker, xtaqt issa nidħol fil-kunċett ta' l-ispiża li se tinvolvi din il-liġi, jiġifieri l-ispiża sabiex tinħoloq din l-awtorita` u tibda' taħdem, u anke l-ispiża relatata ma' l-għoti ta' pariri lil diversi azjendi, dipartimenti, entitajiet u awtoritajiet sabiex huma jieħdu ċerti passi li jiswewlhom il-flus ħalli jipproteġu aħjar lill-impjegati tagħhom.

Hawn azjendi li llum f'dan is-sens diġa` jħallsu insurance għall-impjegati tagħhom sabiex jekk dawn iweġġgħu fuq ix-xogħol isibu l-għajnuna, kemm fi sptarijiet tal-gvern kif ukoll fi sptarijiet privati mingħajr ma jħallsu flus huma.

Jien naħseb li waħda mill-effetti ta' din il-liġi se tkun li jinħoloq ambjent aħjar fil-postijiet tax-xogħol permezz ta' nfiq ta' flus u permezz ta' ċertu capital outlay.

Kieku wieħed kellu jħares lejn l-ammont ta' lost working days minħabba inċidenti - jista' jkun inċident żgħir fejn bniedem weġġa' ftit u jistgħu jkunu inċidenti kbar ta' natura permanenti – jara li fl-1994 f'Malta kellna 174,000 lost working days, fl-1995 din il- figura telgħet għal 232,600 ġurnata, fl-1996 din il-figura niżlet għal 201,000 ġurnata, filwaqt li fl-1997 reġgħet telgħet għal 230,000 ġurnata.

Jien naħseb li din il-figura hija għolja għal pajjiż żgħir bħal tagħna u turi li m'aħniex nieħdu ħsieb biżżejjed lill-impjegati tagħna biex ma jweġġgħux fuq il-post tax-xogħol.

Kieku wieħed kellu jikkalkula dawn il-ġranet fi flus, isib li s-sena li għaddiet intilfu kważi b'Lm4 miljun u dan mingħajr ma qed nikkalkula n-nies li jkollhom jiddaħħlu l-isptar u jagħmlu perijodu ta' żmien jirkupraw mill- inċidenti li jkollhom.

Fortunatament ħafna minn dawk li jweġġgħu jdumu l- isptar ftit sigħat biss, pero` diversi minnhom idumu l-isptar jew f'post ta' recovery għal xhur sħaħ u jneffqu lill-gvern ammont sostanzjali ta' flus.

Hemm ukoll min minħabba korriment fuq ix-xogħol jitlob il-pensjoni, liema pensjoni hija wkoll piż fuq id-dipartiment tas-servizzi soċjali.

Fl- 1995 ir-relazzjoni bejn l-ammont ta' flus li ntilef mal-GDP kienet ta' 0.3% u sas-sena l-oħra dan il-persentaġġ tela' għal 0.5%, jiġifieri qegħdin ngħidu li wieħed minn kull 200 tal-GDP tagħna qiegħed jintilef minħabba korrimenti ta' nies fuq il-post tax-xogħol.

Għalija - u naħseb għall kull membru li hawn hawn ġew - din ir-rata mhijiex aċċettabbli u huwa għalhekk li l-gvern tal-lum ħa l-briga u ressaq għad-diskussjoni din il-liġi.

Din il- liġi m'aħniex qed inressquha minħabba l-applikazzjoni ta' Malta biex tissieħeb fl-Unjoni Ewropea, imma qed inressquha sabiex il-poplu Malti jkollu kondizzjonijiet ta' xogħol aħjar.

Issa ħalli naraw kemm se tiġi tiswielna din il-liġi sabiex jitwettqu dawn l-affarijiet imsemmija fil- liġi.

Kieku wieħed kellu jmur idur is-setturi industrijali ta' Malta jsib li diversi fabbriki diġa` ħadu ħsieb jaraw - min minn rajh u min għaliex beżbżuhom il-unions jew in-nies stess li jaħdmu hemm - li l-ħaddiema tagħhom fuq ix-xogħol ma jgħaddux minn ċertu periklu.

Il-ħaddiema tagħhom meta jimpjegaw ruħhom jiġu kkonfrontati mill-ewwel b'sistema li għandha a very low risk ta' inċidenti u għalhekk forsi f'pajjiżna l-element ta' nies li jmutu fuq ix-xogħol mhux daqshekk kbir.

Fil-fatt jekk nikkomparaw pajjiżna ma' diversi pajjiżi oħra, anke fir-ratio tiegħu, nirrealizzaw li huwa tassew validu l-kumment li minkejja li kien hemm biss il-liġi dwar l- impjiegi li fiha nnifisha timplika li jrid ikun hemm dawn l-affarijiet, il- poplu Malti diġa` kien bidel il-kultura tiegħu fejn irid jieħu ħsieb lill- impjegat, għaliex jekk jagħmel hekk ikun qed jieħu ħsieb butu, ikun qed jieħu ħsieb li timxi sew l-azjenda tiegħu u jkun qed jieħu ħsieb ukoll li hu jimxi 'l quddiem.

U kemm se jkunu l-compliance costs?

Jekk jitilgħu sa Lm4 miljun fis-sena se jkunu inqas mill-ammont ta' xogħol li qed jintilef.

U qed insemmi ċifri goffi għaliex nemmen li minkejja ċ-ċokon tagħna, l- ammont li għandna bżonn nonfqu f'dan is-settur qatt m'hu biżżejjed.

Mr Speaker, meta nirriferu għal high risk jobs inħobbu nsemmu d-dockyard pero` rridu nsemmu jobs oħra li ftit nies meta joqogħdu bil-qiegħda jaħsbu kemm hi kbira r-risk tagħhom.

Nirriferi b'mod partikolari għan-nurses u t- tobba tagħna, li mingħajr ma jridu jkunu qegħdin jiffaċċjaw ħafna mard, biċċiet minnu jittieħed u xi kultant anke jlaqqtuha.

Kellna anke każijiet - veru li ma kenux ħafna - fejn nurse ħadet marda waqt li qed twettaq dmirha u baqgħet sejra.

Aħna nieħdu pjaċir ninnotaw li over the years bdiet tingħata ċerta protezzjoni lin-nies li jaħdmu fis-settur tal-mediċina li jħabbtu wiċċhom ma' ċertu mard li kultant lanqas biss inkunu smajna bih qatt.

U huwa għalhekk li rridu nfornu lil dawn il-ħaddiema bi lbies protettiv tajjeb.

Insemmi wkoll il-perikli li jiffaċċjaw dawk il-ħaddiema li jaħdmu fit- toroq - veru li ħafna minnhom ikunu qed jassessjaw x'qed jagħmlu iż-żewġ ħaddiema li jkunu qegħdin jaħdmu; ġieli tiltaqa' ma' għaxar ħaddiema fejn tnejn ikunu at high risk għaliex ikunu bil-baqqun f'idejhom u t-tmienja l- oħra jkunu at very low risk għaliex ikunu qegħdin iħarsu biss! - fosthom tal-public works u tad-drenaġġ.

Għadu kif kellna inċident ikrah ħafna fiċ- Ċirkewwa li ħalla tliet ħaddiema mejta waqt li kienu qed jaqdu dmirijiethom.

Fejn qatt bassru dawn in-nies li ħaġa normali ta' kuljum kienet se tirriżulta f'dan l-inċident fatali?

Stajna għamilna iżjed dakinhar?

Stajna ħadna ħsieb li nieħdu ċerti prevenzjonijiet?

Huwa veru li wara l-fatt kulħadd għaref u kulħadd jaf jgħid ħafna, pero` naħseb li s- suġġerimenti li qegħdin isiru hawnhekk qegħdin isiru b'sens kostruttiv sabiex naċċertaw ruħna li inċidenti bħal dawn ma jkollhom ripetizzjoni, bħalma nisperaw li qatt ma jkollna ripetizzjoni ta' l-inċident tant ikrah li seħħ fuq il-vapur Um El Faroud.

Mr Speaker, meta niġu biex nikkalkolaw kemm għandhom ikunu l-compliance costs, kull sid ta' azjenda m'għandux jiddeċiedi hu ħajjet il-ħaddiem tiegħu hijiex protetta jew le.

Huwa importanti li tinħoloq katina bejn l- imgħallem u l-impjegat u huwa importanti li anke f'kull dipartiment tal- gvern, minkejja li forsi ma jkunx hemm ċertu kuntatt bejn l-iktar wieħed ta' fuq u l-aktar wieħed ta' isfel, ikun hemm suggestion box fis-sens ta' kif jistgħu d-dipartimenti, bl-għajnuna tal-ħaddiema stess u b'naqra iżjed self esteem u reazzjoni aħjar bejn ħaddiema stess, jipproteġu lill- ħaddiema.

Kemm se ndumu naraw nies jaqtgħu is-siġar, ibaqqnu fit-toroq, jagħtu l-asfalt u jiddendlu mat-trakkijiet biex jiftħulhom wara mingħajr hard-top cap fuq rashom.

Imbagħad għax weġġa' jew għaliex niżlet il-bieba fuqu!

Din ma tinvolvix xi spejjeż kbar imma ċertament li hija pass 'il quddiem f'dak li għandu x'jaqsam ma' protezzjoni tal-ħaddiema.

Jiena nemmen li wasalna fi stadju fejn nesiġu li ħadd ma jmur fuq construction site jekk ma jkunx liebes hard-top cap.

Jekk is-sid ikun irid jagħraf lill-ħaddiema, jekk ikun hemm bżonn jagħmilhomlhom b'kuluri differenti.

Ġieli tmur tara ħaddiema jaħdmu f'barrieri, idawru l-ġebel u jgħabbuh fuq it-truck - veru li llum għandhom l-għajnuna tal-cranes - mingħajr lanqas biss ikunu lebsin ebda lbies protettiv.

Kif diġa` għedt, kemm huma l-compliance costs jiddeċiduhom il-ħaddiema flimkien ma' l- imgħallem u dawn jogħlew skond l-istima tas-sid lejn il-ħaddiema tiegħu.

Jiena ngħid li l-ebda liġi, niktbu kemm niktbu u nilleġislaw kemm nilleġislaw m'hi se tistabilixxi l-cost ta' din il-ħaġa, pero` hija l- prattika u l-interpretazzjoni tax-xogħol ta' dak is-settur individwali li se tistabilixxi kemm hemm bżonn nagħtu protezzjoni lill-ħaddiema fuq il- post tax-xogħol.

Hemm imbagħad il-fattur tan-negliġenza.

Wieħed jista' jieħu safety measures kemm irid fuq ix-xogħol, pero` jekk ikun hemm ċerta negliġenza daparti tal-ħaddiem jew ta' l-imgħallem dawk l- istess measures ikunu saru kollha għalxejn u ma jkunux jiswew il-linka li jkunu nkitbu bihom jew il-flus li jkunu ntnefqu għalihom.

Hija ħasra li għadek tmur tara ħaddiema f'ċerti setturi jaħdmu fuq makni mingħajr ebda protezzjoni.

Irrid ngħid li hemm ukoll ċerta attitudni ta' laissez-faire fejn dawn il-ħaddiema jaħsbu b'mod ta' "dik ngħaddi mingħajrha".

Mhux veru, ma tgħaddix mingħajrha għaliex il-mara tiegħek ma tridx tormol jew ir- raġel ma jridx jispiċċa d-dar mingħajr il-mara.

Aħna lit-tfal tagħna dejjem ngħidulhom li rriduhom jiġu l-ewwel u mhux biss li jgħaddu mill- eżami, u l-istess ħaġa qed ngħidu lill-ħaddiema: X'ħin tiġu taraw dan il- compliance ma' min iħaddimkom, intom bħala azjenda, ikkalkolaw bejnietkom x'se tkun l-aħjar ħaġa għalikom u jekk hemm bżonn li ħaġa ddum tagħmilha kwarta aħjar milli ddum 13-il minuta għaliex dawk iż-żewġ minuti jistgħu jagħmlu d-differenza kollha bejn physical disability għal għomrok jew mewt, u ħajja.

Mr Speaker, ma nixtieqx nagħlaq dan id-diskors mingħajr ma nkun tkellimt fuq il-post tax-xogħol ta' uliedna, jiġifieri l-iskejjel.

Jien jiddispjaċini ngħid li f'ċerti skejjel, għalkemm isir ħafna xogħol - u għal dan għandna nroddu ħajr lit-teachers għaliex jippruvaw jaraw li jkun hemm protezzjoni biżżejjed biex it-tfal ma jkunux open għal ċertu element ta' periklu - jeżistu ċerti perikli.

U l-periklu mhux neċessarjament ifisser li jsibu ħofra fit-triq u jweġġgħu imma jfisser ukoll l-ixkiel li laqtu lid- dinja tal-lum.

Nixtieq issa ngħaddi l-aħħar ftit kummenti fuq id-direct cost ta' l- inċidenti fuq il-post tax-xogħol.

Kull azjenda jew settur fejn iseħħ inċident ikollu r-repercussions fuq il-ħaddiema l-oħrajn kollha li jkunu jaħdmu fl-istess post iżjed minn fuq dawk in-nies li għalihom tkun in-news tal-ġurnata, pero` suddenly it's yesterday's news.

Jien naħseb li din il- liġi qiegħda timmira sabiex nevitaw sitwazzjonijiet li l-costs tagħhom ma tikkonvertihomx fi flus għaliex ma ssolvihiomx bi flus imma tista' ssolvihom biss billi bniedem tagħtih ċerta għajnuna psikoloġika u toffrilu l-għajnuna anke ta' social workers li jkunu jistgħu jidderieġuh għall- ambjent li jkun fih qabel.

Jiena naħseb li l-gvern tal-lum huwa daring ħafna f'din il-liġi, fis-sens li qed jimmira fl-għoli ħafna biex jekk jista' jkun jilħaq il-mira, pero` biex jekk ma jilħaqhiex, l-istandard li nilħqu jkun tajjeb biżżejjed u aċċettabbli f'kull kuntest tal-ħajja tagħna fuq ix-xogħol sabiex il-post tax-xogħol tal-ħaddiem Malti jkun iżjed żgur, inqas ta' periklu, u t- tabib, in-nurse, il-ħaddiem ta' l-id, il-ħaddiem mal-gvern, il-ħaddiem fil- konstruzzjoni, il-ħaddiem fid-drenaġġ, id-driver, il-burdnar, dak li jaħdem it-tarzna, il-pulizija, is-suldat, it-teacher, is-sewwieq tax-xarabank u l- ħaddiema l-oħra kollha jkunu iżjed protetti, u x-xogħol ikun iżjed pjaċevoli u jagħmel iżjed ġieħ lill-ħaddiem tagħna.

Nirringrazzjak, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru sabiex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar il-Ġimgħa, 13 ta' Ottubru, fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' għas-Saħħa u s-Sigurta' fuq il-Post tax- Xogħol - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Konservazzjoni u l-Amministrazzjoni tas-Sajd - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurezza Ġenerali u Kwalita' tal-Prodotti - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Komunikazzjonijiet u Transazzjonijiet Elettroniċi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Interpretazzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Proċeduri Legali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Trattati (Sant' Anġlu) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.); u

Riżoluzzjoni mressqa mill-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

---------------------- Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kompetizzjoni - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Anthony Abela.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Mr Speaker, jekk f'Malta għandna ġawhra din hi l- Imdina.

L-Imdina hija l-ikbar ġawrha storika li għandu dan il-pajjiż u wieħed seta' jara s-sbuħija tagħha fil-mod kif ġie organizzat l-iMdinafest il-weekend li għadda.

Din kienet festa ta' storja u ħajja Maltija.

Il- Maltin jieħdu pjaċir jiltaqgħu ġo folla u jqattgħu sagħtejn f'ambjent li jagħti ġieħ lil pajjiżna u fl-istess ħin ma jdejjaq lil ħadd.

Waqt l- Imdinafest rajna episodji mill-istorja ta' Malta li ġraw fl-Imdina u fil- madwar tagħha.

Kien hemm ukoll ikel Malti li mhux għoġob lilna biss imma anke lit-turisti li ġew fil-post.

Kien hemm ukoll re-enactment, jiġifieri finta ta' ċerti episodji li attwalment ġraw.

Rajna nies lebsin b'kostumi tal-perjodi konċernati biex setgħu jagħtu idea ta' kif kienu jgħixu n-nies fl-Imdina dak iż-żmien.

B'dan il-mod erġajna rxuxtajna parti mill-istorja ta' Malta f'ambjent li baqa' kważi mhux minsus, u li minkejja l-ħidma ta' dan il-gvern u l-Lm200,000 li ħarġu fil-budget tas-sena l-oħra għal restawrar, għadna lura u fadal x'nagħmlu.

Mr. Speaker, ħadt pjaċir nara li qed jinżammu bħala ġawrha diversi monumenti u tempji preistoriċi tal-qedem.

Saħansitra l-ġimgħa l-oħra kellna l-ftuħ mill-ġdid ta' wieħed minnhom.

Ġimgħatejn ilu kien hemm il-ftuħ mill- ġdid tal-hypogeum, wieħed mill-postijiet magħrufa mad-dinja għall-uniċita' tiegħu.

Ta' min irodd ħajr fil-kuntest ta' dan kollu kemm lis-sindku kif ukoll lill-kunsill lokali ta' l-Imdina li flimkien mal-kumitat nazzjonali ħadem bis-sħiħ biex ħoloq, żamm u organizza l-Maltafest.

Wieħed seta' jara l-popolarita ta' din il-festa meta jħares lejn is-serbut ta' karozzi li kien hemm biex jaslu hemm.

Saħansitra kien hemm min ipparkja fil-limiti ta- Rabat.

Issa wara din il-festa in-nies ikunu jridu joħorġu l-Ħadd wara nofs in-nhar.

Dawn imorru għall-arja ta' l-Armier, il-Kunċizzjoni u postijiet bħal dawn.

Tajjeb li nżommu f'moħħna din id-darba lill-Maltin u mhux lit- turisti u nibdew nirranġaw it-toroq u naqtgħu il-ħaxix tal-madwar.

Ta' min isemmi li hemm bżonn li t-triq li mir-Rabat tagħti għall-Baħrija u t-triq li tagħti għall-Imtaħleb tingħatalhom l-attenzjoni kollha meħtieġa.

It-triq mir-Rabat sal-ġnien tal-Buskett jieħdu ħsiebha ħafna forsi għax hemmhekk għadu joqgħod il-President, pero' 'l fuq mill-Girgenti lejn Dingli Cliffs is-sitwazzjoni hija waħda deludenti ħafna.

Hemmhekk hemm bżonn ta' facelift.

Mr Speaker, għalkemm irrid ngħid li sar ħafna xogħol ta' infrastruttura mill-ministeru u mill-kunsilli xorta fadal ħafna xi jsir.

Hemm ħafna red tape u ħafna ħaddiema mal-gvern li ma jridu jagħmlu xejn.

Barra minn hekk anke meta tiġi assenjata tender lill-privat, ġieli xahar isir sena.

Kultant ikollok aptit tieħu cake miegħek, tixgħel xemgħa u tonfoħha biex tiċċelebra li t-triq tkun ilha magħluqa għal sena.

Hemm każi oħrajn fejn nies fi ħdan id-dipartiment tal-public works jispiċċaw iġibuha bi kbira u jipprovaw jgħadduk minn għajn il-labra.

Dan minkejja ż-żieda sostanzjali li se tingħata lill-impjegati ċivili kollha fejn in-nies qed jistaqsu jekk iż- żieda ta' 20% hux se tissarraf f'performance ta'20% aktar.

Jiena naqbel ma' din iż-żieda biss jekk il-ħaddiema jagħtuha f'ħidma.

Mr. Speaker, jiena ma rridx insemmi ir-Rabat biss iżda l-inħawi tat-12- il distrett kollha li għandhom numru sostanzjali ta' toroq fil-kampanja.

Dawn huma nħawi li huma sbieħ għal dawra pero' min-naħa l-oħra m'għadhomx attraenti għax l-infrastruttura tagħhom m'hijiex tajba.

Jekk wieħed imur fil-limiti tal-Mosta, tan-Naxxar, tal-Għargħur, u fil-limiti tal-Mellieħa ta' San Pawl u l-Imġarr jinduna li dan li qed ngħid huwa minnu.

U qed insemmi t-tramuntana ta' Malta kollha għaliex għandha bżonn facelift f'dawk li huma t-toroq tal-kampanja.

Irrid ngħid li ma nistgħux nippretendu li din il-facelift issir mill-kunsilli lokali għax l-ammont ta' flus biex dan isir huwa kbir wisq.

Nifhem li f'Malta m'għandniex riżorsi naturali u kull sold irid jintefaq bil-għaqal.

Huwa wkoll veru illi l-ministru responsabbli mit- transport qed jieħu passi sostanzjali biex jara li t-toroq jibdew jinbnew sew u biex naqtgħu darba għal dejjem il-kantaliena li t-triq tingħata t- tarmac filgħodu u sfortunatament terġa' tinqala' filgħaxija minħabba nuqqas ta' kordinazzjoni bejn naħa u oħra, pero' jiena nixtieq li jingħata kas aktar ta' dawn it-toroq fil-kampanja mill-gvern ċentrali.

Għandu jkun hemm iżjed supervision fuq il-ħaddiema li jagħmlu xogħol barra u fuq il-ħaddiema li jagħmlu l-maintenance.

Filwaqt li hemm diversi minnhom li jaħdmu tajjeb u jagħtu l-ġurnata tax-xogħol tagħhom, naħseb li hemm persentaġġ sostanzjali li lill-gvern u lill-poplu Malti qegħdin jikluhielu waħda u sew.

Mr. Speaker, illum xtaqt nitkellem ukoll fuq xi ħaġa li għamlitni dehen li jiena Malti u fl-istess ħin uriet kemm il-poplu Malti, f'dak li huwa tfassil ta' l-edukazzjoni ta' uliedna u preparazzjoni tal-poplu Malti, qiegħed jirnexxi.

Għadni kif attendejt ma' l-Onor.

Adrian Vassallo u ma' l- Onor. Mario Galea konferenza tas-CPA - Harnessing Global Communications to Help Enhance Democracy - fejn eżaminajna għal sigħat twal u f'diversi sessions l-informazzjoni u t-teknoloġija li teżisti llum.

Nixtieq ngħid li waqt l-ewwel speech sar ringrazzjament lil pajjiż wieħed minn dawk kollha preżenti għal din il-laqgħa.

Dan kien ir-ringrazzjament lill-Prim Ministru Malti minn Robin Cook, li huwa l-ministru ta' l- affarijiet esteri ta' l-Ingilterra, fejn qal li wara l-laqgħa li kienet saret ftit qabel, Malta konkretament għamlet suġġeriment sabiex nieħdu ħsieb id-digital divide.

Din għandha tinqered u l-popli kollha tad-dinja jingħataw iċ-ċans li huma jkunu informati aħjar fit-teknoloġija u fl- informatika li teżisti llum.

Naħseb li t-tliet rappreżentanti ta' dan il- pajjiż ħassejna lilna nfusna nimtlew bin-nifs meta l-Prim Ministru tagħna ssemma b'dan il-mod.

Dan meta wieħed jikkunsidra li kien hemm prim ministri ta' pajjiżi kbar bħall-Kanada, l-Indja, l-Awstrija u l-Ingilterra stess.

Din mhix l-ewwel darba li Malta ssuġġeriet affarijiet bħal dawn li baqgħu jiġu mistħarrġa u attwati.

Waqt din l-istess konferenza kemm jiena u kemm id-delegati l-oħrajn tajna kontribuzzjoni permezz ta' papers li ppreparajna u permezz ta' interventi li ġew milqugħha tajjeb ħafna.

Ta' min jgħid li waqt l-istess konferenza t-tliet rappreżentanti tal-parlament Malti taw sehem konkret flimkien.

Jekk wieħed jagħsar dak li għedna t-tlieta f'daqqa jinduna li tajna ritratt tajjeb ta' x'qed jiġri Malta u evalwajna x'inhu tajjeb u ħażin fl-ambjent.

Mr. Speaker, tajjeb li ngħid li 1% biss ta' l-informatika eżistenti hija aċċessibbli għall-pajjiżi fl-Afrika.

Tajjeb ukoll ngħidu li pajjiżi kbar bħal Franza u l-Ingilterra ifittxu nies minn barra biex jimxu sew fl- informatika.

Ġbidna l-attenzjoni wkoll li huwa tajjeb li jkollna l-internet u affarijiet ġodda imma ma rridux ninsewx is-sistemi ta'l-informatika l- oħrajn.

Qed nitkellem dwar print communications, jiġifieri gazzetti u rivisti u wkoll dwar televiżjoni, radju u forom oħrajn li huma indispensabbli speċjalment fin-nuqqas ta' sistemi moderni.

Din il-ħaġa hija simili - u nroddlok ħajr tax-xogħol li ħadt inti, Mr. Speaker - għall-fatt li ġie stallat lift biex il-Palazz ikun aċċessibbli għal kulħadd, iżda jekk jieqaf il-lift finalment ikollok tuża' t-taraġ.

Mr. Speaker, nixtieq nirringrazzja lill-Prim Ministru għall-parti attiva li ħa fil-konferenza li attenda fl-Istati Uniti fejn twasslu dawn l-ideat ta' kif wieħed jista' jneħħi l-political divide li teżisti bejn dawk li jafu ħafna u dawk li msieken ma jafu xejn jew ftit.

Nirringrazzja wkoll lil dawk id-deputati li kienu miegħi f'din il-konferenza u li għalkemm il- kontribut li taw kien meqjus b'mod partiġġjan, ta ġieh lil pajjiżna kollu.

L-aħħar kummenti li għandi x'nagħmel illum jirrigwardjaw l-isports.

Jekk wieħed jara r-riżultati riċenti ta' l-olimpjadi li saru fl-Awstralja jirrealizza li l-Maltin ipparteċipaw imma ma rebħux u għaldaqstant xorta rridu nagħtu prosit lil dawk l-atleti li marru hemm għax jiena konvint li dawn taw il-massimu tagħhom.

Nafu li l-livell kien għoli ħafna u l-atleta li l-iżjed baqa' magħruf f'dawn l-olimpijadi minkejja li ma rebaħx kien mill-Afrika Ekwatorjali li għam heat tal-100 metru freestyle.

It-tnejn li kienu qed jikkompetu qabżu qabel it-tisfira allura dan għamel l-għawma bil- mod u flok f'minuta għamilha f'żewġ minuti!

Dan wasal u xorta ħa ċapċipa.

Nirringrazzja lill-istaff kollu, inkluż dawk li ma dehrux, u l-coaches.

Jien naħseb li aħna għandna ħafna limitazzjonijiet iżda xorta nipprovaw nagħtu l-massimu.

Mr Speaker, jiena rrid ngħid illi għandna nroddu ħajr lill dawn li marru.

Fuq kollox irridu niftakru illi minn tmien t'elef atleta li mar, tlett elef minnhom biss ħadu xi ħaġa.

Barra minn hekk Malta kellha rappreżentanza żgħira, pero' l-ebda wieħed mill-atleti tagħna ma nstab imċappas bħalma nstabu atleti ta' pajjiżi kbar li xebgħu jirbħu midalji bid- drogi jew sustanzi.

Bin-nies li bagħatna kkontribwejna.

Fuq kollox tlieta u tletin pajjiż minn dawk li marru rebħu u nafu li ħafna minn dawn il-pajjiżi għandhom popolazzjoni ħafna ikbar minn tagħna.

Nafu wkoll li għandhom mezzi aħjar minna, u li għandhom aktar sponsors u nies professjonali.

Aħna minħabba ċ-ċokon tal-pajjiż tagħna il-miżuri li nieħdu u l-ħin li nużaw għall-isports huwa limitat fis-sens li l-ewwel trid tmur tagħmel il-ġurnata tax-xogħol tiegħek jew tistudja u mbagħad tmur tagħmel tipprattika d- dixxiplina tiegħek.

Mr. Speaker, hawnhekk irrid infakkar lil Matthew St.John li kien miet waqt it-training.

Dan ukoll fuq xogħol kien.

Kultant anke jiena ngerger meta nitilfu, pero' llejla Malta ġiet draw mar-Repubblika Ċeka u ta' dan għandna nroddu ħajr lil kulmin ipprepara dawn in-nies minn żmien Dobrev.

Irridu nroddu ħajr għar-riżultati li qed iġib it-team ta' taħt il-21 sena' u li riċentement tilef 0-1.

Kien hemm xi żewġ logħbiet oħrajn li tlifna biss 0-1.

Waħda tlifniha fuq il-karta għax lagħabna player li mhux suppost lagħabna.

Nagħlaq billi ngħid li naħseb li l-olimpjadi għandhom ikunu ta' nies li jipprattikaw l-isport bħala sport u mhux professjoni.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar il-Ġimgħa, 13 ta' Ottubru, 2000 fid- 9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

DIPARTIMENT TAD-DRENAĠĠ - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti mill-5 ta' Jannar 2000 sa l-10 ta' Settembru 2000 lill-ħaddiema tad-dipartiment tad-drenaġġ?

Jista' l-Ministru jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti każ b'każ?

Jista' jgħid jekk huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil- futur qarib fil-post tax-xogħol imsemmi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li bejn il-5 ta' Jannar 2000 u l-10 ta' Settembru 2000 saru dawn it-trasferimenti mid-Dipartiment tad-Dranaġġ:

1 Technincal Officer li mar id-Dipartiment tal-Manifattura u Servizzi fl- 20.02.2000;

1 Watchman li mar il-Watchmen Section fl-14.01.2000;

4 General Hands li marru fid-Dipartiment tal-Kostruzzjoni u Manutenzjoni fl-14.01.2000.

Dawn it-trasferimenti saru minhabba l-esiġenzi tas-servizz.

SPTAR BOFFA - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti mill-5 ta' Jannar 2000 sa l-10 ta' Settembru 2000 lill-ħaddiema ta' l-Isptar Boffa?

Jista' jgħid jekk huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib fil-post tax-xogħol imsemmi?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mill-5 ta` Jannar 2000 sa l-10 ta` Settembru 2000 saru 18 trasferimenti lill-ħaddiema ta` l-isptar Boffa.

Minnhom 15 ntalbu mill-impjegati stess.

Il-bqija saru u jibqgħu isiru skond l-esiġenzi tas- servizz.

KOPERATTIVA TAL-PRODUTTURI TAL-ĦALIB

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jirrispondi għall-mistoqsija parlamentari numru 19221, li oriġinarjament kienet saret lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe': jista' jgħid meta saru l- laqgħat mal-Koperattiva tal-Produtturi tal-Ħalib, kif jidher fl-NPAA, ta' l- avis li tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra f'Settembru ta' din is-sena?

X'punti tqajjmu mill-koperattiva dwar l-iżvantaġġi rispettivament?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta li tajtu għall-Mistoqsija Parlamentari numru 19712 f'seduta numru 390.

SAN PAWL IL-BAĦAR - TRIQ DESGUENEZ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jinfurmana bil-progress ta' mistoqsija parlamentari numru 18923 dwar Triq Desguenez, San Pawl il-Baħar?

X'sar mid- dipartiment tas-sanita' u x'inhija l-pożizzjoni tar-residenti llum?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li l-Awtoritajiet tas-Sanita stabbilixxew li parti mill-ilma li qed jikkaġuna l-ħsara ġej minn connection ta' Blokka Flats fil-viċinanza, u s-sid ta' din il-Blokka diġa ġie nfurmat biex jagħmel it-tiswijiet meħtieġa.

Ġie stabbilit ukoll li hemm xi leakage ta' l-ilma u l-Korporazzjoni ta' l- Ilma qed tieħu passi biex din il-ħsara tissewwa wkoll.

SAN PAWL IL-BAĦAR - TRIQ DESGUENEZ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li skond mistoqsija parlamentari numru 18923 il-problema ta' ħsarat fi Triq Desguenez San Pawl il-Baħar huma kawża ta' ilma li ġej minn taħt l- art, jista' l-Ministru jinvestiga u jintervjeni sabiex tiġi verament rimedjata din il-problema tar-residenti li ilha pendenti għal snin twal?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onorevoli Interpellant ġiet riferita lill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma sabiex isiru l- investigazzjonijiet meħtieġa.

INDUSTRIJALIST TA' L-IMBID LOKALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari numru 19225 li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u li ġiet riferuta lilu u cioe': jgħid meta saru l-laqgħat ma' l-industrijalisti ta' l-imbid lokali kif jidher fl-NPAA ta' l-avis li tpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra f'Settembru ta' din is-sena?

X'punti tqajmu mill-koperattiva dwar l- iżvantaġġi rispettivament?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirreferi lill-Onor.

KOPERATTIVA TAL-PRODUTTURI TAL-BAJD

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari numru 19224 li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u li ġiet riferuta lilu u cioe': jgħid meta saru l-laqgħat mal-koperattiva tal- produtturi tal-bajd, kif jidher fl-NPAA ta' l-avis li tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra f'Settembru ta' din is-sena?

X'punti tqajmu mill-koperattiva dwar l-iżvantaġġi rispettivament?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirreferi lill-Onor.

SIDIEN TAR-RISTORANTI U LUKANDI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 19226 li oriġinarjament kienet saret lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe': jista' jgħid meta saru l-laqgħat tas- sidien tar-ristoranti u lukandi, kif jidher fl-NPAA, ta' l-avis li tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra f'Settembru ta' din is-sena?

X'punti tqajmu mill- koperattiva dwar l-iżvantaġġi rispettivament?

ONOR.

NINU ZAMMIT: La jien u l-anqas ħadd fil-Ministeru tiegħi ma jista' jifhem x'qiegħed jistaqsi l-Onor.

Interpellant.

Nispera li l-Onor.

Interpellant jaf illi l-Ministeru tal-Biedja u Sajd ma jitrattax fuq ristoranti u lukandi.

Sa fejn naf jien, ma teżisti l-ebda koperattiva ta' sidien ta' ristoranti u lukandi.

Nitlob lill-Onor.

Interpellant jiċċekkja l-affarijiet qabel ma jsaqsi.

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - FLUS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jghid kemm intnefqu flus minn fondi li jaqgħu taħt id- dekasteru ta' l-Edukazzjoni, sabiex is-Segretarju Parlamentari mar Sydney.

ONOR.

LOUIS GALEA: F'dan l-istadju m'għandi xejn xi nżid mat-tweġiba li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Numru 19041 u tlabt li t-tagħrif meħtieġ jinġabar biex tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

SKOLA TAL-GVERN - WIED IL-GHAJN

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li l-iskola tal-Gvern gewwa Wied il-Għajn titkabbar?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni qed tikkonsidra l-bżonnijiet ta' spazji ta' l-iskola primarja ta' Wied il- Għajn.

MINISTERU TAL-FINANZI - ALLOKAZZJONI TA' FONDI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kif gew minfuqa jew allokati l-Lm200,000 li ġew mgħoddija mill-Ministeru tal-Finanzi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nitlob lill-Onor.

Membru biex ikun ċar jew speċifiku fil-Mistoqsija tiegħu.

IMPJIEGI - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm persuni mill-lokalitajiet taż-Żejtun, Żabbar u Marsascala li qed jirregistraw għax- xogħol?

Kemm ilhom jirregistraw u x'inhi l-eta' tagħhom?

X'inhu l-livell ta' l-edukazzjoni tagħhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li turi l-informazzjoni mitluba.