MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 33 L-Erbgħa, 19 ta'Frar, 1997 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 33 L-Erbgħa, 19 ta' Frar, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.09 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 19 ta' Frar, 1997

WERREJ MINUTI 740

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI 740

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 1997 747

L-ERBATAX-IL JUM STABBILIT

VOTI TA' L-UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU (KONTINWAZZJONI) 747

AĠĠORNAMENT 783

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 783

MISTOQSIJA GĦAL TWEĠIBA BIL-MIKTUB 787

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 32 li saret fit-19 ta' Frar, 1997 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI

KUMPANNIJI TAL-GVERN

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista sħiħa tal-kumpanniji kollha li l-Gvern direttament jew indirettament permezz ta' xi korporazzjoni, kumitat jew enti oħra kkontrollata mill-Gvern, għandu sehem fihom, inklużi kumpanniji sussidjarji, u għal kull kumpannija jindika: (i) liema ministeru hu responsabbli li jinnomina l-bord tad-diretturi tal-kumpannija; (ii) id- diretturi ta' kull kumpannija; (iii) meta kull direttur ġie appuntat u meta jiskadi t-terminu tiegħu; (iv) il-ħlas li jirċievi kull direttur; (v) allowances u/jew faċilitajiet oħra (bħal karozza, telephone, Telecell, driver etc) li jirċievi kull direttur u (6) minn min jiġi nominat kull direttur?

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l- informazzjoni li tikkonċerna lil dan l-Uffiċċju, jiġifieri informazzjoni li tirrigwarda responsabbiltajiet għall-kumpanniji f'termini ta' bordijiet tad- diretturi.

MIA - MANAGEMENT BOARD

L-ONOR.

CHRIS CARDONA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid min huma l-membri tal-management board ta' l-air terminal ta' Ħal-Luqa?

Meta ġew appuntati u meta jiskadilhom iż-żmien tal-ħatra?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH (Ministru għat-Trasport u Portijiet): Jiena nfurmat li l-Malta International Airport qatt ma kellha bord tal- management.

Il-kumpanija hi preseduta minn bord ta' diretturi appuntati mill-Gvern u x-xogħol jitmexxa minn struttura ta' managers li huma mpjegati fissi tal-kumpanija.

AGRIKOLTURA - BORD NAZZJONALI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid min huma ċ- Chairman u l-membri tal-Bord Nazzjonali tal-Biedja?

Jista' jgħid kemm jitħallsu u x'inhi l-funzjoni ta' dan il-Bord?

ONOR.

NOEL FARRUGIA (Ministru tal-Biedja u Sajd): Il-Bord Nazzjonali tal- Biedja, jew kif kien magħruf aħjar il-Bord Konsultattiv Nazzjonali dwar l- Agrikoltura, li kien kostitwit fl-1 ta' April 1991 kien ġie aġġornat sine die fit-8 ta' April 1994.

Minn wara l-aħħar seduta tat-8 ta' April, 1994 dan il-Bord ma kienx ġie rikostitwit għas-snin 1995 u 1996.

Ic-Chairman u l-membri tal-bord sat-8 ta' April 1994 kienu:

Chairman: Is-Sur Oliver Vella Membri: Is-Sur Valhmor Borg,Is-Sinjura Mary Buhagiar, Is-Sur Joseph Debattista NDA,ND,Agric E,Is-Sur Lino Delia BA (Hons), MA,M.Litt(Oxon),Is- Sur Silvio Loporto,Prof.Joseph A.Micallef,LL.D,Dr.Jur.(EUR) ,Dr.Calcidon Zammit, MD, Rappreżentant ta' l-EU Directorate.

Segretarju: Is-Sur Joe Galea

Il-membri ta' dan il-bord kienu jiltaqgħu mingħajr ħlas.

Il-funzjonijiet ta' dan il-bord kienu li jagħti parir lill-ministru dwar dak li hu meħtieg għall-iżvilupp tal-biedja, għall-progress ekonomiku ta' dan is-settur, u għall-progess socjali tal-bdiewa bħala produtturi ewlenin fl-attivita' ekonomika.

Il-bord kien żamm numru ta' seduti dwar suġġetti varji, biss xejn ma kien ġie finalizzat għax hu mifhum li l-operat tal-bord ma setax iħalli riżultati konkreti u pożittivi.

REĠISTRU PUBBLIKU - ŻWEĠIJIET

L-ONOR.

CHRIS CARDONA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru żweġijiet tul is-snin 1990-1996, sena b'sena?

Tul l-istess perijodu, kemm kien hemm li żżewġu barranin?

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru) (f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali): Mill-1990 sa l-1996, f'Malta saru dawn iż-żweġijiet:

1990...........2305 1991...........2372 1992...........2175 1993...........2291 1994...........2299 1995...........2145 1996...........2170

Sa l-1994 ma setgħetx tinżamm statistika dwar in-nazzjonalita' tal-persuni li żżewġu Malta għaliex l-Atti taż-Żwieġ ma kenux jagħmlu riferenza għal dan.

Għaldaqstant, ninforma lill-Onor.

Interpellant li fl-1995 saru 247 żwieġ filwaqt li fl-1996 saru 292 żwieġ bejn Maltin u barranin.

IMWIET TA' TRABI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm mietu trabi, jiġifieri kemm kienet l-infant mortality, tul is-snin 1990-1996, sena b'sena?

Kemm twieldu trabi tul is-snin 1990-1996, sena b'sena?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA (Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja): Ninsab informat li l-istatistika nazzjonali fuq it- twelid mitluba mill-Onor.

Interpellant tinġabar mill-Ufiċċju Ċentrali ta' l- Istatistika.

Dan għaliex mhux it-twelid kollu jseħħ fi sptarijiet tal- gvern.

L-istatistika nazzjonali fuq l-imwiet tinġabar mid-Diviżjoni tas-Saħħa abbażi taċ-ċertifikati tal-mewt li tgħaddi lill-Uffiċċju Ċentrali ta' l- Istatistika.

|Sena |Trabi|Trabi|Trabi li| | |li |li |mietu | | |twiel|twiel|qabel ma| | |du |du |għalqu | | |ħajji|mejta|sena | | |n | | | |1990 |5368 |32 |49 | |1991 |5302 |26 |51 | |1992 |5474 |21 |59 | |1993 |5147 |25 |42 | |1994 |4826 |37 |44 | |1995 |4615 |17 |41 | |1996 |3407 |20 |33 | |(sa | | | | |Settem| | | | |bru, | | | | |proviż| | | | |orji) | | | |

Iċ-ċifri ta' infant mortality - imwiet fl-ewwel sena - jinkludu r- reġistrazzjonijiet kollha, inkluż dawk ta' trabi li twieldu qabel egħluq it- 28 gimgħa tat-tqala jew taħt il-piż ta' 1000 gramma.

L-Għaqda Dinjija tas- Saħħa tirrikmanda li għall-għanijiet ta' paraguni ma' pajjiżi oħra dawn it- trabi jiġu esklużi mill-istatistika.

TELEMALTA - TELEFON

L-ONOR.

CHRIS CARDONA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' nies li għandhom servizz tat-telefon?

Kemm minnhom għandhom servizz tat- telefon għal skop kummerċjali u kemm għandhom is-servizz għal skop residenzjali?

Kemm hu n-numru ta' applikazzjonijiet għall-istallazzjoni tat-telefon?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Prim Ministru): In-numru ta' linji diretti tat- telefon li kien hemm jaħdmu sa-6 ta' Jannar 1997 kien ta' 180,608.

Dawn il-linji huma mqassma kif jidher hawn taħt:-

Linji ghal skop kummercjali 32,370 Linji ghal skop residenzjali 139,539 Linji tad-Dipartimenti tal-Gvern 4,810 Linji wzati mill-Korporazzjoni Telemalta u ohrajn 3,889 Total 180,608

Fis-6 ta' Jannar 1997, in-numru ta' applikazzjonijiet għall-istallazzjoni tat-telefon kien ta' 1,808.

GNP AT CONSTANT PRICES

L-ONOR.

CHRIS CARDONA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru ta' l-Ekonomija u l-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien il-Gross National Product at constant prices per capita tul is-snin 1990-1996, sena b'sena?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru ta' l-Ekonomija u l-Finanzi): Il- Gross National Product at constant prices per capita tul is-snin 1990-1996, sena b`sena, kien kif jidher f`din it-tabella: Lm 1990 1152 1991 1199 1992 1230 1993 1262 1994 1282 1995 1380 1996 (Jan-Sept) 994

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dawn id-dettalji huma pubbliċi u jistgħu jinkisbu min-National Accounts jew mill-Economic Survey.

REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: B'riferenza għaċ-ċifri tal-qgħad li jiġu ppubblikati minn żmien għal żmien, jista' l-Ministru jagħti tagħrif liema tip ta' xogħol qed jitolbu dawk li qed jirreġistraw għax-xogħol?

Xi training speċifiku qed tagħti l-ETC għal dawk li qed jirreġistraw għax-xogħol?

Hemm xi training li huwa compulsory għal dawk li qed jirreġistraw għax-xogħol?

ONOR.

EDWIN GRECH (Ministru tal-Ħarsien Soċjali): In-numru ta' nies li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol sa Novembru 1996, maqsuma skond il- kategorija tax-xogħol li qed jirreġistraw għaliha, jinsabu fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija, il-Korporazzjoni tagħti taħriġ f`mhux inqas minn 60 kors differenti ta' taħriġ, li għalihom attendew 'il fuq minn 7,000 persuna bejn Ottubru 1995 u Settembru 1996, filwaqt li minn Ottubru 1996 sa l-aħħar ta` Jannar 1997 diġa' tħarrġu aktar minn 2,000 persuna.

Dawn il-korsijiet ivarjaw minn taħriġ għal xogħol klerikali għal dak ta' snajja'.

Kull min jirreġistra għax-xogħol bil-liġi hu obbligat li jattendi għat- taħriġ provdut mill-Korporazzjoni biex b'hekk itejjeb iċ-ċans li jsib impjieg.

Kull min jirreġistra u jonqos li jattendi taħriġ mingħajr raġuni valida, jinqata' minn fuq l-Ewwel Parti tar-Reġistru.

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Jista' l-Ministru jagħti l-figura ta' kemm kienu qed jirreġistraw nies fix-xahar ta' Diċembru?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

EDWIN GRECH: Jekk tagħmilli domanda speċifika bil-miktub inkun nista' nirrispondik.

ŻEJT - IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Kummerċ: Jista' l- Ministru jagħti tagħrif dwar kemm ġie importat żejt matul l-1996?

Minn liema pajjiżi ġie mportat dan iż-żejt?

Sar, jew se jsir, xi tibdil fir- rigward tal-pajjiżi li minnu se jiġi mportat iż-żejt matul l-1997?

Xi kwantita' ta' żejt hija mistennija li tiġi mportata matul l-1997?

ONOR.

LEO BRINCAT (Ministru tal-Kummerċ): Nixtieq ngħarraf lill-Onor.

Membru li matul is-sena 1996 l-importazzjoni tal-prodotti tal-petroleum kienet ta` 855,000 tunellata.

Matul Jannar 1997, iż-żejt inxtara mis-suq u ġie importat mil-Litwanja, l- Italja u l-Greċja.

Il-kwantita' ta' żejt li mistennija tiġi importata matul is-sena 1997 hija ta` madwar 850,000 tunellata.

SKEJJEL - SAN PAWL IL-BAĦAR

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari numru 63 dwar l-iskola ta' San Pawl il-Baħar, jista' l- Ministru jagħti tagħrif dwar meta tfasslu l-pjanti meħtieġa, meta saret l- applikazzjoni lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar u jekk inħareġ, meta nħareġ il- permess ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar?

F'liema stadju ta' preparazzjoni tinsab it-tender dwar dan ix-xogħol?

Meta hu mistenni li jibda x-xogħol ta' kostruzzjoni?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Il-pjanti meħtieġa għall-estensjoni ta' l-iskola ta' San Pawl il-Baħar tfasslu matul l-1996, l-applikazzjoni lill-Awtorita' ta' l- Ippjanar saret f'Settembru ta' l-1996 filwaqt li l-permess ġie approvat f'Jannar ta' din is-sena.

Fil-preżent qiegħed jitħejja d-dokument tat-tender biex jiġi ppubblikat lejn nofs Marzu.

Ix-xogħol hu mistenni li jibda f'Mejju ta' din is-sena.

ILO - KONVENZJONIJIET

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar liema konvenzjonijiet ta' l- InternationalLabour Organisation ġew ratifikati minn Malta kemm ilha membru ta' din l-organizzazzjoni?

Meta ġew ratifikati dawn il-konvenzjonijiet?

Hemm xi konvenzjonijiet oħra li fil-preżent qed jiġu kkonsidrati għar- ratifika?

Jekk iva, liema huma, u meta hu mistenni li jiġu ratifikati?

X'effett mistenni li tħalli r-ratifikazzjoni ta' aktar konvenzjonijiet ta' l-ILO fuq id-drittijiet tal-ħaddiema?

ONOR.

EDWIN GRECH: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra lista ta' konvenzjonijiet tal-ILO li ġew ratifikati minn Malta minn mindu saret membru ta' din l-organizzazzjoni, jiġifieri mill-1965.

B`kollox ġew ratifikati 56 konvenzjoni li 50 minnhom huma fis-seħħ.

F`Ottubru 1996 ma kien hemm ebda ħsieb biex jiġu ratifikati konvenzjonijiet ġodda.

Malta hija fost il-pajjiżi li diġa ratifikaw ħafna konvenzjonijiet u meta wieħed iqis ukoll li Malta ratifikat konvenzjonijiet internazzjonali oħrajn, bħalma hija is-Social Charter, allura ma jidhirlix li aħna qegħdin lura f`dan ir-rigward.

Il-konvenzjonijiet tal-ILO m'humiex parti mil-leġislazzjoni ta' Malta u għalhekk ir-ratifika tagħhom ma żżid xejn fid-drittijiet tal-ħaddiem tagħna.

Pero' mill-banda l-oħra qegħdin isiru sforzi biex tkompli titjieb il-qagħda tal-ħaddiema tagħna u r-ratifika ta' konvenzjonijiet ġodda internazzjonali tiġi kkonsidrata meta jkun il-waqt.

FAĊILITAJIET TURISTIĊI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jagħti tagħrif dwar liema huma dawk il-faċilitajiet turistiċi bħal, guest houses, lukandi, restaurants u faċilitajiet oħra, li fihom il- gvern għandu xi sehem?

Kemm hemm ħaddiema f'dawn il-postijiet?

X'investiment ġdid hu mistenni li jkun hemm f'dawn il-faċilitajiet matul il-ħames snin li ġejjin?

Jekk se jsir dan l-investiment, x'effett mistenni li jkun hemm fuq in-numru ta' impjegati li jaħdmu f'dawn il-faċilitajiet?

Xi qligħ kellha kull waħda minn dawn il-faċilitajiet matul l-1996?

ONOR.

KARMENU VELLA (Ministru tat-Turiżmu): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi din il-mistoqsija lill-ministru koncernat.

SKEJJEL TAS-SNAJJA' - STUDENTI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm hemm żgħażagħ jattendu l-iskejjel tas-snajja' u liema huma dawn l-iskejjel?

X'korsijiet qegħdin isegwu dawn l-istudenti?

Hemm xi ħsieb li jsir xi tibdil fis-syllabus ta' dawn l-iskejjel b'mod li jiżdied is-sehem tat-tagħlim akkademiku li ma jkunx marbut direttament mas- sengħa li tkun qed tiġi mgħalma?

Jekk iva, meta mistenni li jiġi fis-seħħ dan il-bdil fis-syllabus?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru ta' l-Eduazzjoni u Kultura Nazzjonali): Fir-riforma ta' l-ewwel sentejn tal-kors fl-iskejjel tas- snajja' li ġiet mnedija mill-Aministrazzjoni ta' qabel, f'Settembru 1995, u li tkun spiċċat l-ewwel fażi ta' implimentazzjoni tagħha f'Lulju 1997, kien ġie stabbilit proporzjon ta' suġġetti akkademiċi għal mat-tagħlim ta' technology education.

Hemm tmien lezzjonijiet minn 35 lezzjoni fil-ġimgħa dedikati għal dan is-suġġett.

Is-suġġetti l-oħra huma ta' natura akkademika, fis-sens li jistgħu jwasslu għal eżamijiet tal-SEC fil-każ ta' individwi li jippromettu.

Dan kollu kien ġie spjegat f'rapport li tqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra f'Ottubru 1993 minn Dr. Ugo Mifsud Bonniċi, Ministru ta' l-Edukazzjoni ta' dak iż-żmien.

Għadu kmieni wisq sabiex jerġa' jiġi kkonsidrat xi tibdil fis-sistema rigward il-proporzjon tas-suġġetti, anke kieku dan kien desiderabbli.

Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba fl-ewwel parti ta' din il-mistoqsija.

MALTA RACING CLUB

L-ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem l-Onor.

Richard Muscat) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jikkonferma l-Ministru li l-membri tal-kumitat tal-Malta Racing Club ta' qabel ħadmu b'mod volontarju, jiġifieri bla ħlas?

Jista' l-Ministru jgħid jekk il-membri l- ġodda esprimewx il-fehma li jaħdmu bi ħlas?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Kuntrarju għal dak li ġie ndikat, jien informat li l-membri tal-kumitat tal-Malta Racing Club kienu jirċievu allowance fix-xahar.

B'deċiżjoni li ttieħdet fil-laqgħa tal-kumitat tas-17 ta' Settembru 1996, il-ħlas ta' l-allowance kien ġie sospiż temporanjament, għallanqas sakemm jiftaħ l-istaġun tat-tiġrijiet u ċ-chairman ingħata d-dritt jiddeċiedi fid- diskrezzjoni tiegħu meta jerġa' jibda jsir dan il-ħlas.

Il-membri l-ġodda se jiġu allokati doveri speċifiċi u, l-istess bħalma kien isir qabel, se jkun hemm il-bżonn li huma jattendu l-Malta Racing Club għal ħafna ħin, kemm matul il-ġimgħa kif ukoll fi tmiem il-ġimgħa u festi pubbliċi.

Għaldaqstant, il-kumitat iddeċieda li l-pożizzjoni ma tinbidilx.

MALTA RACING CLUB

L-ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem l-Onor.

Richard Muscat) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex il-membri li jirrappreżentaw is-sidien taż-żwiemel fuq il-kumitat tal-Malta Racing Club spiċċaw b'vot wieħed fil-kunsill?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): L-informazzjoni li għandu l-Onor.

Interpellant hija żbaljata għax il-membri li jirrappreżentaw lis-sidien taż-żwiemel fuq il-kumitat tal- Malta Racing Club għandhom vot kull wieħed.

MALTA RACING CLUB

L-ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem l-Onor.

Richard Muscat) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk ir-responsabbilta' tal-logħob fuq l-idejn fuq it-tlielaq taż-żwiemel fil-Marsa hijiex tal-Pulizija jew tal-Kumitat tal-Malta Racing Club?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Il-logħob klandestin hi attivita' kriminali u hu fl-interess ta' kulħadd li dan it-tip ta' logħob jinqata'.

L-intenzjoni tal-kumitat hi li jaħdem id f'id ma' l-awtoritajiet konċernati biex dan it-tip ta' logħob jonqos u biex jittieħdu passi kontra n-nies li jipparteċipaw f'din l- attivita' kriminali.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tonio Borg, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

TONIO BORG: Għalkemm ma niffrekwantax il-korsa tal-Marsa, sa fejn naf jiena hemm ukoll ċertu logħob li huwa legalizzat, u allura iktar u iktar huwa importanti li ma jsirx logħob klandestin f'kompetizzjoni mal- logħob legali li jista' jsir fuq it-tiġrijiet taż-żwiemel fil-Marsa.

Jista' l-Ministru jieħu passi biex forsi tiżdied l-enforcement ħalli ma jsirx logħob illegali ġaladarba għal min irid jilgħab hemm rimedju legali?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Dan is-suġġeriment se jiġi kkonsidrat flimkien ma' suġġerimenti oħra.

MALTA RACING CLUB

L-ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem l-Onor.Richard Muscat) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'esperjenza għandhom l-uffiċjali u l-membri tal-kumitat tal-Malta Racing Club u jassigura li m'hemmx konflitti ta' interessi fl-istess kumitat?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): L-uffiċjali u l-membri kollha tal-kumitat tal-Malta Racing Club għandhom esperjenza fl-isport ekwestriju u barra minn hekk sitta mill- membri diġa' servew qabel fuq il-kumitat.

Jien informat li l-kumitat ġie fformat b'tali mod li jkun jista' jsolvi l-problemi eżistenti.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tonio Borg, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

TONIO BORG: Jista' l-Ministru jgħid x'esperjenza għandhom f'dan il- qasam il-membri li ġew nominati mill-Gvern?

Dawn huma sidien ta' żwiemel, ġerrejja jew inkella jiffrekwentaw il-korsa tal-Marsa?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li m'iniex intiż f'dan l-isport ma nistax ngħidlek x'esperjenza għandhom u għaldaqstant nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel mistoqsija ad hoc lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali li jkun f'pożizzjoni li jagħtih tweġiba.

SPORT - KORSA TAŻ-ŻWIEMEL

L-ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem l-Onor.

Richard Muscat) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'policy għandu dwar is-soluzzjoni tal-problemi fil-korsa tal-Marsa?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Napprezza ħafna jekk l-Onor.

Interpellant jindikali dawn il- problemi li qed jgħid li hemm fil-korsa tal-Marsa.

MALTA RACING CLUB

L-ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem l-Onor.

Richard Muscat) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jidhirlux l-Ministru li l-mod kif ġew maħtura l-membri tal-Malta Racing Club u l-istess għażliet li saru mis-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Joe Cilia jindikaw politiċizzazzjoni ta' dan l-isport?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Il-Gvern preżenti jqis l-isport in ġenerali 'l fuq mill- politika partiġjana u jistieden lill-Membri ta' l-Oppożizzjoni biex jgħinuh jimxi f'din id-direzzjoni u ma jdaħħlux politika partiġjana fejn m'hemmx lokha.

TARXIEN: TRIQ ĠUŻE' D'AMATO - DAWL

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Kummerċ: Jista' l- Ministru jieħu ħsieb li tiżdied il-provvista tad-dawl fi Triq Ġuże' D'Amato, Ħal Tarxien peress li dan in-nuqqas ta' dawl hu ta' periklu kemm għan-nies kif ukoll għat-traffiku?

Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l- prijoritajiet tal-Korporazzjoni Enemalta meta tiġi biex tipprovdi dawl fit- toroq u postijiet fil-beraħ?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-talba għal aktar dawl qiegħda tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

Il-prijoritajiet għall-provvista ta' dawl fuq barra - street lighting - huma bbażati fuq kriterji tekniċi li jridu jaqdu l-ħtiġijiet ta' dawl adegwat mal-pajjiż kollu.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Jista' l-Ministru jgħid, anke f'xi okkażjoni oħra, kif inhuma l-prijoritajiet għall-provvista ta' dawl, belt b'belt, u raħal b'raħal, f'Malta u Għawdex?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: Naħseb li dan hu daqsxejn diffiċli għax dawn il- prijoritajiet jinbidlu skond iċ-ċirkostanzi.

QRATI - TESTMENTI SIGRIETI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 2730 dwar dewmien mis-Sekond'Awla dwar ħruġ ta' ċertifikati ta' testmenti sigrieti u t-tweġiba mogħtija għaliha fis-seduta tat-Tlieta, 11 ta' Frar - fejn fil- fatt il-Ministru ma weġibx kif mistenni dwar liema xogħol tlesta u meta tlesta - jista' l-Ministru jgħid x'talbiet għadhom pendenti, x'data ġiet komputerizzata s'issa u x'għad jonqos isir f'dan ir-rigward?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fit-18 ta' Frar 1997 kien hemm tliet talbiet pendenti li issa qed jiġu mdaħħla fil-computer u allura x-xogħol jinsab aġġornat.

JOINT OFFICE - PROFESSIONAL SERVICES

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jispjega kif se tintnefaq iż-żieda ta' Lm35,000 li hemm bejn l- estimi ta' l-1996 u dawk ta' l-1997 taħt il-Vot tal-Joint Office għal dawk li huma professional services?

ONOR.

ALFRED PORTELLI (Ministru tad-Djar): Jien informat li ż-żieda ta' Lm35,000 li hemm bejn l-estimi ta' l-1996 u dawk ta' l-1997 taħt il-Vot tal-Uffiċċju Konġunt għal dawk li huma professional services hija maħsuba sabiex jekk ikun hemm il-ħtieġa jiġu utilizzati s-servizzi ta' avukati biex jipproċessaw l-applikazzjonijiet dwar l-iskemi għal fidi ta' ċnus u ta' xiri ta' postijiet residenzjali.

Għad hemm il-ħsieb ukoll li jiġu utilizzati s-servizzi ta' aktar nutara biex jitħaffef il-proċess ta' reġistrazzjoni mar-Reġistru ta' l-Artijiet ta' proprjetajiet li kienu ta' l-entijiet ekklesjastiċi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet skada.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 1997

L-ERBATAX-IL JUM STABBILIT

VOTI TA' L-UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU (KONTINWAZZJONI)

L-ordni għal Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

Ikompli mid-19 ta' Frar, 1997

THE CHAIRMAN: Illejla l-Kumitat għandu quddiemu l-kontinwazzjoni tad- diskussjoni dwar il-voti ta' l-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

Skond il-ftehim milħuq il-ħin tad-diskussjoni għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema ta' l-Oppożizzjoni u peress li matul is- seduta ta' dalgħodu l-Gvern ħa 72 minuta u l-Oppożizzjoni ħadet 103 minuti, il-Gvern issa fadallu 105 minuti u l-Oppożizzjoni fadlilha 74 minuta.

Rimarki?

L-Onor.

George Pullicino

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Sur President, tema oħra li taqa' taħt l- Uffiċċju tal-Prim Ministru hija t-Teknoloġija ta' l-Informatika.

F'dan il- qasam, li ċertament huwa ta' importanza, hemm il-Management Systems Unit jew inkella l-MITTS, kif jidher li se tibda tiġi msejħa.

L-MSU, kif se nibqa' nirreferi għaliha fl-intervent tiegħi, hija organizzazzjoni importanti ħafna li tgħidx kemm smajna kritika fuqha, kemm meta l-Partit Laburista kien fl-Oppożizzjoni kif ukoll meta tela' fil-Gvern.

Fil-fatt, ftit ġranet wara r-rebħa tal-Partit Laburista, il-Prim Ministru kkummissjona rapport, liema rapport, fl-opinjoni tiegħi, sar b'mod verament superfiċjali u mimli kontradizzjonijiet u jien Sur President, se nagħti biss tliet eżempji biex nuri kemm verament dan huwa minnu.

L-ewwel eżempju hu li l-kittieb, Alfred Mifsud, sawwar ir-rapport fuq numru ta' laqgħat li kellu ma' numru żgħir ta' nies u dan, skond ma qal hu, minħabba l-ħin limitat li kellu.

Per eżempju, is-Sur Mifsud iltaqa' mal- konsulent barrani, Tony Walsh, u tant emmen dak kollu li qallu li f'paġna 22 tar-rapport kiteb li dan:

".... huwa kompetenti għaliex waqaf jimpjega barranin u jippreferi aktar lill-Maltin.".

Tony Walsh tant impressjona lis-Sur Mifsud li kien hu li rrakkmanda li dan jitħalla bħala system development manager.

Pero', kieku ċċekkja l-fatti kien isib li dak li qallu Tony Walsh ma kienx veru iżda s-Sur Mifsud ħa l- kelma tiegħu u ħarbixha fir-rapport.

Appena daħal ic-chief executive l- ġdid, is-Sur Emmanuel Camilleri, mar fuqu Tony Walsh u qallu li kien se jimpjega ħames barranin oħra.

Is-Sur Camilleri effettivament ġie jaqa' u jqum minn x'kien irrakkmanda s-Sur Mifsud fuq Tony Walsh għax b'daqqa ta' pinna mhux talli ma ħallihx jimpjega aktar barranin talli temmlu l- kuntratt, qaċċtu 'l barra u addio l-kliem sabiħ tas-Sur Mifsud!

Niġi issa għat-tieni eżempju, Sur President.

Ir-rapport ikkritika lill- MSU għax kienet organizzazzjoni barra mill-qafas taċ-Ċivil iżda imbagħad, aktar tard fl-istess rapport, is-Sur Mifsud stess jammetti li m'huwiex faċli li tintegra organizzazzjoni bħal din fiċ-Ċivil.

Jien għad irrid insib kontradizzjoni akbar minn din!

Niġi issa għat-tielet eżempju.

F'xi disa' partijiet differenti tar- rapport tiegħu, is-Sur Mifsud ikkritika l-lussu u l-extravaganza ta' Villa Portelli.

Ikkritika wkoll il-fatt li l-head office kien il-Kalkara u l- kumplament ta' l-uffiċini kienu l-Blata l-Bajda.

Dan huwa verament argument tat-tfal!

Possibbli li s-Sur Mifsud jikkritika dan meta llum qegħdin fl-era tal-komunikazzjoni, aktar u aktar, meta l-organizzazzjoni hija waħda bbażata fuq it-teknoloġija ta' l-informatika!

Dan ikompli jgħid li s-Sur Joe Tabone kellu uffiċċji lussużi u hawn jiena nistaqsi: Jekk l- uffiċċju li kellu s-Sur Joe Tabone kien lussu, x'jista' jingħad għal dak li għandu llum is-Sur Emmanuel Camilleri!

Hu u l-erba' segretarji li għandu qegħdin jokkupaw kważi sular sħiħ f 'Gattard House.

Minn din biss ma nistax nikkonkludi li s-Sur Camilleri huwa cost effective.

X'ġara mill-MSU wara li għaddew kważi erba' xhur minn mindu ħareġ ir- rapport?

Illum għandna organizzazzjoni li m'hijiex motivata u għalhekk inħeġġeġ lill-Prim Ministru jerġa' jmur ikellem lill-ħaddiema ħalli dawn jgħidulu x'tip ta' organizzazzjoni hemm.

Qed jiġri li kull meta tintalab direzzjoni mingħand iċ-chief executive, dan ikun pront iwieġeb: Issa ngħadduha mid-decision making process.

Dan bil-konsegwenza li dik il- kwestjoni tibqa' ma tingħata direzzjoni qatt.

Barra minn hekk ħadd għadu ma jaf xejn fuq kif se ssir ir-reorganisation.

Per eżempju, jista' l-Prim Ministru jillumina lill-programme managers kif se jiġu ntegrati fiċ-Ċivil?

Dawn se jingħataw iċ-ċans japplikaw għall- promotions fiċ-Ċivil ukoll ġaladarba qed jingħad li se jiġu ntegrati maċ- Ċivil?

Mr Chairman, jidher ukoll li lis-Sur Emmanuel Camilleri jew diġa' ma sabuhx effettiv biżżejjed jew inkella riedu jikkontrollawlu ġwinħajh.

Għax kif tista' tispjega l-fatt li diġa' ħassew il-bżonn li jitwaqqaf executive committee bi tliet diretturi, żewġ managers u c-chief executive nnifsu?

Il- ħaddiema kollha jafu li hemm antagoniżmu kbir bejn ic-chief executive u c- chairman.

Sur President, fatt ieħor inkwetanti huwa kif ċerti ħaddiema f'daqqa waħda qed jiġu mgħollija 'l fuq bi speed fenomenali.

Biex nagħti eżempju wieħed ngħid li persuna li kienet taħdem bħala telephone operator, li kumbinazzjoni hija n-neputija ta' l-ex-driver ta' l-ex-Kap ta' l- Oppożizzjoni, illum assistent tiegħu, is-Sur Emanuel Camilleri l-ewwel kien se jpoġġiha taħdem fuq l-istrateġija ta' l-MSU pero' meta mbagħad ġie ssikkat minn fuq għamilha segretarja fl-uffiċju tiegħu.

Jiena nistaqsi: Veru jew mhux veru li lanqas ħarġet call for applications imqar interna?

Punt ieħor li jħassibni ġej mill-fatt li l-MSU bdiet tagħmel xogħol ta' konsulenza lill-banek bħal, per eżempju, il-Mid-Med Bank.

Dan it-task ma jidher imkien fil-mission statement ta' l-MSU.

Jien nistaqsi: Din hija l- pluralita' li għandu jkollha l-MSU, jew forsi l-MSU qed tibda taħseb biex tagħmel profitti billi tikkompeti ma' kumpanniji privati ta' konsulenza?

Ngħid jien, mhux aħjar kieku l-MSU tikkonċentra fuq ix-xogħol ta' riformi ta' l-istess Ċivil!

Sur President, għandna partit li tela' fil-poter bis-slogan "Iċ-Ċittadin l-Ewwel" imma mbagħad meta tara l-MSU llum x'qiegħda twettaq issib li l- aktar proġetti li seta' jibbenefika minnhom iċ-ċittadin b'mod dirett, bħalma huma l-government on-line projects, tpoġġew fuq l-ixkaffa.

Malli nagħti tliet eżempji ta' dawn.

Kien hemm il-proġett tas-second generation citizen information booths fejn l-idea kienet li dawn il-booths mhux biss jagħtu informazzjoni - kif kienu sal-lum - imma li mill-belt jew raħal tiegħu ċ-ċittadin ikun jista' jieħu servizz dirett.

Dan il-proġett issa twaqqaf totalment.

Eżempju ieħor li juri kif il-proġetti li ċ-ċittadin seta' jiggwadanja minnhom b'mod dirett twaqqfu, huwa dak tal- komputerizzazzjoni tar-riżultati tal-patoloġija u radjoloġija fl- isptarijiet li permezz ta' din is-sistema tabib li jkun ġo kwalunkwe kamra ta' l-isptar ikun jista' jara mhux biss l-istorja ta' kull pazjent imma jara wkoll scan ta' l-X-rays li jkunu saru fid-dipartiment tar- radjoloġija.

Kien hemm il-proġett li kien se jagħti l-faċilita' li jsiru ħlasijiet tas-servizzi soċjali diretti fil-kontijiet taċ-ċittadin mingħajr il-ħtieġa ta' ċekkijiet.

Dawn il-proġetti ta' fejda twaqqfu kollha u għall- kuntrarju issa jidher li l-MSU qed tagħti prijorita' lill-proġetti relatati mal-ġbir tat-taxxa.

GĦaldaqstant is-slogan "Iċ-Ċittadin l-Ewwel" spiċċa "Ċittadin Newwel" anke fl-MSU!

Sur President, jien inħossni preokkupat għax anke f'dan il-qasam ix- xogħol fejjiedi li kienet bdiet tagħmel l-MSU - jien ma rridx ngħid li l- MSU kienet xi organizzazzjoni perfetta - issa se jispiċċa jintrema l-baħar u għandi biża' kbir li se nerġgħu nispiċċaw fid-direzzjoni li qed taddotta l-MSU, jiġifieri li se nispiċċaw b'xi reconstruction tas-Swatar u nerġgħu nispiċċaw biss b'numru ta' adding machines sofistikati.

Fid-diskors tal-budget, l-Onor.

Lino Spiteri qal li s-Sur Joe Tabone, l- ex-chairman ta' l-MSU, kien imexxi l-MSU qisu d-doġe ta' Venezja.

Jekk l- Onor. Lino Spiteri kien qed jgħid fuq il-ġmiel ta' Venezja li ħalla d-doġe, naħseb li kien kumment pożittiv vis a vis l-ex-chairman, imma l-kumment ta' l-Onor.

Membru ċertament kien ifisser li s-Sur Joe Tabone kien imexxi b'xi id iebsa.

Dan kien kumment inġust għall-aħħar ma' persuna li tat tant ħin u tant enerġija lill-MSU u lil pajjiżna.

Jien nittama biss li issa l- Management Systems Unit ma tispiċċax immexxija - hawnhekk se nuża figura Taljana wkoll - minn xi persuna li tixbah lill-pagliaccio ta' Napli!

Grazzi, Sur President.

THE CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anton Tabone.

ONOR.

ANTON TABONE: Mr Chairman, qed inqum nitkellem biex bħala Membru ta' l-Oppożizzjoni nagħmel id-dover tiegħi u nsegwi din id-diskussjoni daqstant importanti.

Fl-opening remarks tiegħi rrid ngħid li bl- arranġament li għamel il-Gvern il-ġdid inħoss li ma għandix interlokutur fuq in-naħa tal-Gvern kif ukoll li lanqas għandi l-ħin biex nagħmel id- dover tiegħi b'kritika kif nixtieq nagħmel jien.

Qed ngħid dan fl-isfond tal-fatt li għal dawn l-aħħar għaxar snin dan il-Parlament kien jiddiskuti dak kollu li jaqa' taħt il-vot ta' dan l-ex-ministeru f'seduta sħiħa għax kien ikun hemm il-vot għal GĦawdex biss u b'hekk il-membri taż-żewġ naħat tal-Kamra kien ikollhom iċ-ċans jiflu l-items kollha elenkati taħt dak il- ministeru.

Illum il-ġurnata dan ma jistax isir għax m'hemmx il-ħin u, nerġa' ngħid, ma nħossx li għandi l-interlokutur tiegħi fuq in-naħa l-oħra.

Jekk niftakar sew is-sena l-oħra l-ħin li kien dovut għall-ministeru għal GĦawdex fi żmien il-budget kien ta' tliet sigħat sħaħ.

Qed ngħid dan biex wieħed ikun jista' jasal għall-konklużjoni ta' kemm l-arranġament il-ġdid li sar minn wara l-elezzjoni 'l hawn verament ta lil GĦawdex inqas spazju f'dan il-Parlament.

Dan minbarra li tah inqas spazju wkoll fil-qasam ta' l- amministrazzjoni tal-gvern billi għamlu inqas rilevanti u inqas importanti.

Meta dan il-Gvern neħħa l-ministeru għal GĦawdex dan neħħa dak li kien akkwista GĦawdex, jiġifieri l-istatus u d-dinjita' tiegħu.

Qabel Għawdex kien qiegħed f'pożizzjoni li joħroġ il-potenzjal tiegħu u kien qiegħed ineħħi dik l-immaġni li kellu qabel ta' post imwarrab mimli bi problemi kważi insuperabbli.

Imma dan il-Gvern milli jidher ma rax dak kollu li rnexxielu jagħmel il-ministeru għal GĦawdex u allura għamel dan l- arranġament.

Filwaqt li dan il-Gvern sab il-mod kif iżid żewġ ministri fil- Kabinett il-ġdid fl-istess ħin għoġbu jelimina lill-ministru għal GĦawdex.

Li l-Gvern qed jibbaża l-argument tiegħu fuq il-fatt li llum GĦawdex jaqa' taħt il-Prim Ministru huwa fl-opinjoni tiegħi gimmick għax fil-verita' bħala prim ministru dan qiegħed fuq l-oqsma kollha.

Per eżempju, meta jien kont ministru għal GĦawdex, l-Onor.

Fenech Adami kien prim ministru ta' GĦawdex daqskemm kien il-prim ministru ta' Malta.

X'għamel dan il-Gvern għal GĦawdex?

Dan il-Gvern minflok ministeru għamel segretarjat parlamentari li, fl-opinjoni tiegħi, serva biex jenfasizza l-fatt li issa GĦawdex ħa demotion għax illum fil-Kabinett m'hemm l-ebda membru fuq livell ministerjali li huwa responsabbli unikament għall-affarijiet ta' GĦawdex.

GĦawdex illum waqa' taħt l-Uffiċċju tal-Prim Ministru flimkien mal-PBS, mal- ħabs u ma' ruxxmata items oħra li, importanti kemm huma importanti, ċertament li m'humiex suġġetti li għandhom x'jaqsmu ma' l-affarijiet ta' GĦawdex li jinkorporaw il-ħajja kollha ta' komunita' sħiħa li qiegħda tgħix fi gżira maqtugħa għaliha.

Allura wieħed mill-ewwel jifhem li s-sitwazzoni ta' GĦawdex issa iċċajpret u ħadet daqqa ta' ħarta.

Il-fatt li GĦawdex ma baqagħlux il-ministru tiegħu rrifletta ruħu bis- sħiħ fuq dak li ġara fuq il-kwestjoni riċenti tal-Gozo Channel Co. Ltd.

Il- mod kif il-Gvern tratta din il-kwestjoni juri nuqqasijiet kbar minħabba li fil-Kabinett m'hemmx membru minn GĦawdex li jista' jiftaħ għajnejn il-Gvern u jekk ikun il-każ jirreżisti għal deċiżjonijiet li jkunu se jkunu se jħallu dannu kbir fuq GĦawdex u eventwalment fuq il-pajjiż kollu kemm hu.

Jiena ngħid li dan l-istat ta' fatt lil GĦawdex umiljah għaliex poġġih f'pożizzjoni differenti minn dik li kellu qabel.

GĦawdex ġie fil- pożizzjoni li ħaddieħor qed jiddeċiedi għalih mingħajr ma jikkonsultawħ u allura hawnhekk naraw li l-prinċipju tas-sussidjarjeta' ntilef bl-aktar mod ċar u lampanti.

Ngħid ukoll li bħala membru ta' din il-Kamra u bħala ċittadin li noqgħod GĦawdex, il-mod kif dan il-Gvern impona n-nollijiet, tista' tgħid, mil-lum għal għada fuq il-vapuri li jbaħħru bejn Malta u GĦawdex issorprendieni u offendieni.

L-iktar li offendieni huwa l-mod arroganti li bih saret l- operazzjoni għax b'din l-operazzjoni kollha l-Gvern wera kemm m'huwiex konxju u sensittiv u kemm għadu ma għarafx li l-passaġġ bil-baħar bejn Malta u Għawdex huwa l-highway tagħna l-Għawdxin u minnha tiddependi il- ħajja jew il-mewt ta' Għawdex.

Daqshekk hija importanti din il-highway!

Jiena ħassejt - u din ngħidha bl-ikbar responsabbilta' u bl-ikbar serjeta' - li l-Gvern ma kienx qed jagħraf, ma kienx konxju u m'għandux kuxjenza u kultura Għawdxija għaliex kieku qatt ma kien jagħmel foul bħal dak Joffendik ukoll il-fatt, nerġa' ngħid, li n-nies li jsostnu lill- Gvern, in-nies li fi kruċjata sħiħa qabel l-elezzjoni raw kif għamlu biex iwarrbu lill-Gvern ta' qabel, ma lluminawhx jew qalulu: Kun af li meta se ċċaqlaq il-prezzijiet tal-vapur ta' GĦawdex int se ġġib terremot fl- ekonomija, fil-kummerċ u fil-ħajja soċjali ta' kull wieħed u ta' kull waħda li jgħixu fil-gżira ta' GĦawdex.

Jiena ngħid ukoll li minn dak li ġara juri li GĦawdex ħareġ umiljat għaliex ma kellux l-istrutturi u l-għodda li jiġġieled u jirreżisti sabiex ma ssirx ħaġa bħal din.

Naturalment illum qegħdin hawnhekk biex niddiskutu l-Estimi u jiena kont nistenna li f'dawn l-Estimi nara iktar u aħjar x'inhuma l-proġetti tal- Gvern għall-Għawdex.

Jekk nibqa' fuq is-suġġett l-iktar importanti, jiġifieri t-trasport ta' bejn il-gżejjer, u ladarba fl-Estimi ma jidher xejn, irrid nistaqsi x'inhuma l-ħsebijiet tal-Gvern fuq il-proġett li jkollna l-vapuri l-ġodda.

Wara din l-esperjenza kollha li offendiet lil kull min huwa GĦawdxi veru - dak il-bniedem li jgħix ir-realta' GĦawdxija u għalhekk lil dan ma tistax tittraskurah imma trid iżżomm kuntatt kontinwu miegħu - nistaqsi: X'hemm ipproġettat?

Se jinbnew il-vapuri?

It-trips tal-vapuri se jonqsu?

Se jinbnew it-terminals li kellhom isiru fiċ- Ċirkewwa u l-Imġarr?

Il-mollijiet fiċ-Ċirkewwa se jsiru?

Il-helicopter se jkompli bis-servizz tiegħu?

Il-catamaran se jibqa' wieqaf?

Minn dan kollu aħna ma nafu xejn għaliex fl-indicators jew fl-objectives tal-budget ma nsibu xejn minn dan.

Aħna qegħdin nisimgħu biss ħafna diskors li qed joħloq inċertezzi.

Jekk tagħmel ftit paragun bejn l-estimi tas-sena l-oħra u l-estimi ta' din is-sena tara d-differenza bejn il-mission statement tal-mnisteru għal GĦawdex taħt Gvern preċedenti u dak ta' din is-sena.

Dan għaliex meta jara x'kienu l-objectives, sena wara l-oħra, u x'inhuma l-objectives għal din is-sena, wieħed malajr jibda jifhem li hemm flessjoni ta' impenn u ta' viżjoni f'dak kollu li wieħed kien qed jippjana għal GĦawdex u li issa, f'daqqa waħda, dawn l-affarijiet ta' sustanza għebu.

Wieħed irid jistaqsi jekk humiex se jsiru dawn il-proġetti għaliex dawn huma l-proġetti essenzjali u ta' sustanza u mhux li mmorru nbajdu xi erba' għasses tal- pulizija!

Dak irid isir ukoll imma dik hija amministrazzjoni ordinarja li wieħed lanqas biss għandu jiffoka wisq fuqha.

Jien nara li dawn l- affarijiet għandhom rilevanza kbira.

Jew inti għandek l-istrutturi li bihom inti tara l-ġid jasal f'GĦawdex ukoll inkella, jekk m'għandekx dik is- saħħa u jekk m'għandekx dik l-istruttura, ftit li xejn tista' tagħmel impatt fuq il-Gvern.

Jekk l-affarijiet ma jkunux f'idejk għaliex, kif diġa' għidt, jidher li GĦawdex reġa' qiegħed f'idejn nies li ma jafuhx biżżejjed u ma jħossux għalih biżżejjed għax m'humiex GĦawdxin u allura ma jkunx hemm dak l-impatt mixtieq fuq il-Gvern.

Fatt li jinkwetani huwa li issa nħatar segretarju parlamentari flok ministru u jriduh jiġi joqgħod ġo Kastilja taħt djul il-Prim Ministru biex allura Għawdex jitmexxa minn Kastilja, qisu bir-remote control.

Issa għandna sitwazzjoni li ħaditna lura b'annati kbar.

Jien qatt ma kont naħseb li se nerġgħu ngħaddu minn dawn l-affarijiet għax kont nemmen li llum il-ġurnata kulħadd għandu iktar kuxjenza tal-potenzjal u tal-prospetti li joffri Għawdex.

Jien kont nemmen li kulħadd jifhem li llum il-ġurnata Għawdex huwa kontributur għall-ġid nazzjonali u allura trid tagħtih l- istima u d-dinjita' li jixirqulu u d-dimensjoni vera tiegħu ħalli jkun jista' jkompli jikkontribwixxi għall-ġid nazzjonali kif kien beda jagħmel taħt Amministrazzjoni Nazzjonalista.

Bħal donnu mhux biżżejjed li tkun naqqast l-istatus amministrattiv ta' Għawdex billi minflok ministru tagħmel segretarju parlamentari, li tinsisti wkoll li dan jaħdem minn ġo Kastilja hija naqra goffa.

Allura issa se jkollna - jekk kemm-il darba qed ninterpreta l-affarijiet sewwa -tmexxija bir-remote control mit-torri ta' Kastilja.

Din hija sitwazzjoni ħażina ħafna u ma tawgurax tajjeb għal GĦawdex.

Żgur li n-naħa l-oħra se tgħid li huma għandhom f'moħħhom li jwaqqfu l-kunsill reġjonali għal GĦawdex imma jiena ma nafx x'se jiġri u meta se jsir dan il-kunsill reġjonali għal GĦawdex.

Li naf hu li mill-elezzjoni 'l hawn diġa' ntilef ħafna żmien u ntilef ħafna mir-ritmu li kien hemm f'Għawdex għaliex illum għandek sitwazzjoni fejn kollox qiegħed jieqaf, kemm mil-lat ekonomiku u anke mil-lat soċjali.

Qabel ma nsemmi l-kunsill reġjonali rrid nidħol ftit fl-estimi.

Fil- kritika li kienet saret sena ilu meta konna qegħdin niddiskutu l-budget għas-sena 1996, il-Kap tal-Gvern preżenti kien qal li GĦawdex mhux qed jieħu l-persentaġġ dovut lilu min-nefqa totali kapitali vvotata għaliex - kif kien qal ukoll f'konferenza meta kien għadu Kap ta' l-Oppożizzjoni - inti trid tieħu l-popolazzjoni t'GĦawdex li hija one-seventh ta' dik ta' Malta, tieħu d-dimensjoni tal-gżira t'GĦawdex flimkien ma' Kemmuna li tiġi 22% tat-territorju kollu, mbagħad hemmhekk tkun tista' tkejjel preċiż kemm għandek tagħti lil GĦawdex f'dik li hija nefqa kapitali.

Is-sena l-oħra kienu qalulna li kellna persentaġġ żgħir għaliex bħala nefqa kapitali kien hemm ivvotati biss Lm2.1 miljun.

Is-sabiħa hija li din is-sena huma vvotaw Lm1.9 miljun f'nefqa kapitali minn total - jekk m'iniex sejjer żball - ta' Lm87 miljun!

Allura jien nistaqsi lill-Gvern: Dak id-diskors li konti tagħmlu m'għadux japplika, issa li tlajtu fil-gvern?

Jekk tħares lejn l- estimi, l-unika ħaġa li ssib differenti u li tolqtok mal-ewwel daqqa t'għajn hija l-hospitality, peress li dik żdiedet.

Ma jimpurtax, jekk hemm bżonn li l-hospitality tiżdied ħalliha tiżdied, imma l-bqija tas- sitwazzjoni baqgħet kif kienet, fis-sens li meta wieħed jara x'inhu l- persentaġġ tan-nefqa kapitali jara li s-sitwazzjoni ma nbidletx, anzi jekk tbiddlet kienet għal agħar.

Allura x'kien dak id-diskors li kontu tagħmlu qabel l-elezzjoni meta kontu fl-Oppożizzjoni?

Dwar il-kunsill reġjonali ilna nisimgħu għal dawn l-aħħar sentejn u nofs mill-partit li llum qiegħed fil-gvern biex issa nafu li dan għad m'għandu l-ebda idea ċara dwar dan il-kunsill reġjonali.

Il-Kap tal-Gvern bħalissa qed jidħak, u jien nixtieq li nista' nidħak bħalu, imma naħseb li bħalissa iktar għandi aptit nibki bis-sitwazzjoni preżenti.

(Interruzzjonijiet)

Ministru Grech, fuq l-ekonomija mbagħad inkellmek daqsxejn għax jien smajt li xi terz minn dawk is-600 ruħ li bdew jirreġistraw mill-elezzjoni 'l hawn huma minn Għawdex.

Smajt ukoll li se tagħmel xi job centre, imma jien naħseb lli jekk nibqgħu sejrin hekk ikun aħjar jekk tagħmel job creation centre!

Issa ħalli nkompli fuq il-kunsill reġjonali.

Sur President, jien bdejt nifhem li l-Gvern irid jagħti x'jifhem li lil Għawdex irid jagħtih kważi awtonomija sħiħa għax dan daqqa jsejjaħlu kunsill reġjonali u daqqa jsejjaħlu gvern reġjonali u għalhekk donnu jrid jagħti l-impressjoni ta' xi awtonomija sħiħa.

Imma jien xi daqsxejn suspettuż dwar dan għax meta tneħħi ministeru, li kien l-ikbar forma ta' awtonomija s'issa, u dak li tagħmel minfloku ma jkunx ta' l-istess livell allura lil Għawdex iġġibu f'sitwazzjoni li m'hijiex daqstant komda.

Jien nafha l-istorja u kif jgħidu, ħafna drabi l-istorja tirrepeti ruħha.

Niftakar li qabel l-1971 il-Partit Laburista kien ittammahom li mmedjatament kif jitla' fil-gvern se jagħtihom iktar flus u iktar awtonomija, biex imbagħad wara li għamel namur kbir ma' l-uniku kunsill ċiviku li kien hawn, jiġifieri dak ta' Għawdex, l-ewwel ħaġa li għamel meta' tela' fil-gvern kienet li tajjarhom mix-xena lokali.

Wara 25 sena qed terġa' tirrepeti ruħha l-istess storja għax kif reġa' tela' l-Partit Laburista fil-gvern dan tajjar lill-ministeru għal Għawdex.

L- inklinazzjoni ta' dan il-Gvern ma tantx hija favur id-deċentralizzazzjoni u għalhekk wieħed għad irid jibda jifhem kif se jkun kostitwit u kif se jaħdem dan il-kunsill reġjonali jew aħjar dan il-gvern reġjonali.

Dak inhar, il-Prim Ministru qalli li għandi nifhem li hemm is-sistema matrix, imma jien jiddispjaċini ngħid li b'daqshekk ma fhimtux.

Li nista ngħid jien huwa li jekk kemm-il darba l-Prim Ministru u l-Gvern iridu jitkellmu dwar Għawdex fuq bażi reġjonali jkun tajjeb li jżommu quddiem għajnejhom li fil-maġġoranza assoluta tagħhom in-nies ta' dak ir-reġjun ma vvotawx biex ikun hemm bidla fl-amministrazzjoni lokali.

F'Għawdex hemm maġġoranza Nazzjonalista u allura, meta nitkellmu fuq bażi reġjonali rridu nirrispettaw ukoll dan l-aspett ewlieni.

Il-maġġoranza tan-nies ivvotaw biex il-ministeru jibqa' u mhux jiżżarma.

Sur President, jien naħseb li anke l-kunsilli lokali għandhom bżonn ta' riflessjoni għax apparti l-fatt li l-flus għalihom naqsu minkejja li jistgħu jitgħabbew b'piżijiet oħrajn, jibqa' l-fatt li filwaqt li d-diskors ta' l-Oppożizzjoni Laburista kien wieħed ta' kordjalita' u li kien jagħti wieħed x'jifhem li immedjatament kif jitilgħu fil-gvern se jgħinhom isolvu l-problemi - jiġifieri jekk għandhom bżonn iktar flus jagħtuhom, jekk għandhom bżonn iktar awtorita' jagħtuhielhom u jekk hemm bżonn jagħmlu t- toroq ta' ma nafx fejn bit-tarmac jagħmluhom - issa huwa evidenti li dan id- diskors tbiddel sew.

Jien ninsab imħasseb ukoll fuq in-nuqqas ta' informazzjoni li qed tingħata rigward dan il-famuż kunsill reġjonali jew aħjar gvern reġjonali.

Sur President, jekk fhimtu sew minn fuq ir-radio, il-Prim Ministru nhar il-Ħadd f'GĦawdex qal li diġa' kkonsultaw ma' kunsilli lokali u ekkleżjastiċi u għalhekk nixtiequ jgħidilna fiex kienu jikkonsistu dawn il- konsultazzjonijiet.

Fil-fatt, minn informazzjoni li għandi jidher li għalkemm kien hemm min issottometta xi veduti, ħadd għadu ma kkonsulta ma' ħadd u ħadd għadu ma fiehem xejn lil ħadd dwar kif għandhom jimxu l- affarijiet.

Sur President, għaldaqstant meta niġi biex nikkonkludi d-diskors tiegħi irrid infakkar - dan diġa' għidtu fil-bidu tad-diskors tiegħi - li l-Vot taħt il-ministeru għal Għawdex kien jagħti l-lok u l-ħin neċessarju biex fih wieħed ikun jista' jiddiskuti l-oqsma kollha li kienu jaqgħu taħt dan il-ministeru, jiġifieri l-edukazzjoni, is-saħħa, il-kultura, l-isports, ix- xogħol, l-amministrazzjoni u diversi setturi oħra.

Fil-fatt aħna għalhekk konna waqqafna l-istrutturi bħall-ministeru għal Għawdex biex b'hekk Għawdex seta' jiġi diskuss kif jixraqlu f'din il-Kamra.

Għaldaqstant, jien inħoss li b'din is-sistema l-ġdida, Għawdex mar lura, ġie umiljat u qed jiġi mmexxi bir-remote control mit-torri ta' Kastilja, qisu kolonja, f'idejn min ma jafux u ma jħossx biżżejjed għalih.

Grazzi, Sur President.

(Onor. Membri: Hear, hear)

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Hawn iktar rimarki?

L-Onor.

Anton Refalo.

ONOR.

ANTON REFALO (Segretarju Parlamentari għal GĦawdex): Mr Chairman, ma nistax nibda d-diskors tiegħi dwar l-estimi għal din is-sena jekk qabel xejn ma nirringrazzjax lill-impjegati kollha tas-Segretarjat Parlamentari għal Għawdex, jiġifieri, lill-permanent secretary, lid-diretturi, lill- kapijiet tad-dipartiment u lill-impjegati kollha li f'dawn il-ftit xhur li ilu mwaqqaf dan is-segretarjat ħdimna flimkien b'sens ta' koperazzjoni, b'sens ta' għaqal, bi pjan u b'serjeta'.

Imma jien naħseb li l-ikbar ringrazzjament irrid nagħtih lill-Prim Ministru li f'dawn ix-xhur li ilu mwaqqaf is-segretarjat għen u għamel xogħol biex insolvu ħafna mill- problemi li kellha l-gżira Għawdxija u bil-mod il-mod mexjin 'il quddiem b'viżjoni.

Jgħidu li fil-Parlament ma jikbrux fjuri, pero' għallinqas nistenna li fil-Parlament ikun hawn kritika verament kostruttiva.

Qed ngħid dan għaliex l-Onor.

Anton Tabone ad nauseam irrepeta li issa għaliex tneħħa l- ministeru għal Għawdex u sar segretarjat parlamentari allura issa aħna waqajna mill-first division għas-second division!

Jien naħseb li, bir- rispett kollu lejh u lejn il-partit tiegħu, dan m'huwiex il-mod kif tagħmel politika.

Din turi nuqqas ta' maturita' u nuqqas ta' sens ta' direzzjoni.

Aħna għandna nitgħallmu li aħna naqdu lill-partit tagħna bl-aħjar mod jekk aħna l-ewwel naqdu lil pajjiżna u naħseb li lkoll naqblu li pajjiżna huwa l- gżira Għawdxija.

Ma rridux infittxu li nkunu popolari llum biss imma rridu nfittxu li nagħtu futur lill-ġenerazzjonijiet Għawdxin t'issa u tal-futur.

Jien ħadt pjaċir nisma' lill-Onor.

Anton Tabone għaliex fid-diskors tiegħu ma qal xejn li f'dawn il-ftit xhur li ilu mwaqqaf is-Segretarjat għal Għawdex aħna għamilna xi forma ta' vendikazzjoni.

Aħna tlajna bil- wegħda li rridu nkunu gvern tal-Maltin u ta' l-Għawdxin kollha u din il- wegħda wettaqniha, Mr Chairman.

Kif jaf l-Onor.

Tabone stess, fl-uffiċċju għad hemm nies li kienu miegħu, pero' dawn huma nies li jridu jaħdmu u għalhekk aħna lesti li naħdmu magħhom għax tawna anke l-leata' tagħhom.

Dak huwa l-gvern li hu mmexxi mill-Onor.

Alfred Sant, gvern tal-poplu Malti u Għawdxi kollu!

Saħansitra l-fotografu tiegħi huwa fotografu tiegħu u ħadd ma jista' jgħid li f'Għawdex għamilna xi forma ta' vendikazzjoni.

Jien illum ġejt ippreparat b'ħafna studju fuq id-dipartimenti, x'irridu nagħmlu u x'viżjoni għandna, pero' minn dan li ppreparajt jien m'hu se ngħid xejn għax ma saret l-ebnda kritika f'dan ir-rigward.

L-Onor.

Tabone qalilna wkoll li ladarba Għawdex m'għadux iktar taħt ministeru allura issa Għawdex se jiġi jiddependi miċ-ċentru, minn Kastilja.

Jien nistaqsih jekk jiftakarx li, meta hu kien ministru għal Għawdex, l- OPM kienet ħarġet memo lid-dipartimenti tal-gvern li tgħid li fejn jidħlu l- interessi ta' Għawdex id-dipartimenti jridu jikkonsultaw lill-ministeru għal Għawdex għax id-dipartimenti kollha lanqas kienu qed jikkonsultawh!

Tiftakarha din il-memo?

Id-dipartimenti lanqas kienu jikkonsultawk u għalhekk ħarġet din il-memo.

Għidtilna li għaddew tliet xhur u għadna m'għamilnix il-kunsill reġjonali.

Inti kont ilek disa' snin fil-gvern u lanqas pjan ta' żvilupp għal Għawdex ma għamilt, basta kont għidtilna li l-pjan ta' żvilupp għal Għawdex lest!

F'disa' snin lanqas urejtulna, u meta staqsejnik għalih għidtilna li pjan bil-miktub ma kienx hemm, għax il-pjan kien f'moħħok u tagħmlu kif jidhirlek int. Imbagħad tippretendi li tiġi tistaqsi lilna meta għadna bilkemm bdejna!

Bil-mod, u tara kemm se nagħmlu ġid lill-poplu Għawdxi!

Din id-darba qed tgħid li l- maġġoranza f'Għawdex hija Nazzjonalista u ħames snin oħra tkun tista' tgħid li l-maġġoranza hija Laburista.

Għal hemm mexjin għax qegħdin naħdmu bis-serjeta' u bil-galbu.

Mr Chairman, l-Onor.

Membru qalilna li dwar il-Gozo Channel Co. Ltd għamilna nuqqasijiet kbar.

Jien niftakar li kemm dam hawn fil-Parlament bħala ministru għal Għawdex dejjem kien jiġi hawn u jgħidilna kemm qasmu nies u kemm qasmu vetturi bejn iż-żewġ gżejjer; u bil-ħofor tal-Gozo Channel Co. Ltd min qalilna?

Aħna fil-Gozo Channel daħħalna l-prezzijiet li kien għamel il-Gvern Nazzjonalista xahar qabel l-elezzjoni.

Ġurnata qabel l-elezzjoni għamlu l-famuża tinda u nefqu ħafna flus f'receptions u f'parties u taparsi ġabu l-catamaran - il-karrotta!

Ma qalulniex bid- diżastri u bl-iskandli kbar li kien hemm fil-Gozo Channel!

Il-ministru għal Għawdex kien preżenti, kien jaf bil-prezzijiet u ma qal xejn waqt it- taħdidiet.

Mr Chairman, hemm kollox recorded u ma jistax imerih dan.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Anton Tabone.

ONOR.

ANTON TABONE: Mr Chairman, la l-Onor.

Membru qed isemmi lili, nitolbu biex jekk għandu xi evidenza jpoġġiha fuq il-Mejda tal-Kamra biex jissostanzja dak li qed jgħid.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Refalo jista' jkompli.

ONOR.

ANTON REFALO: Dan tħaddidnieh anke waqt debate fuq ir-radio.

Fil- Gozo Channel kien hemm skandli kbar u llum ġibtlu wkoll biljetti tal-Gozo Channel u nitlob il-permess biex inpoġġihom fuq il-Mejda tal-Kamra.

Dawn huma bla numru, taparsi fihom in-numru.

Dawn il-biljetti ta' Lm4.50 kienu joħorġu mill-Istamperija Indipendenza, jagħtuhom lin-nies, jerġgħu jiġbruhom lura u jerġgħu jagħtuhom lil ħaddieħor u min kien jiġborhom jieħu Lm4.50 ta' kull biljett.

Nitlob il-permess tal-Kamra biex nesebixxi dawn il-biljetti, taparsi fihom in-numru u ma fihom numru xejn.

Dan kien il- mod kif kien jamministra l-Partit Nazzjonalista u jien nistaqsi issa lill- ex-ministru għal Għawdex jekk kienx jaf b'dawn il-biljetti.

Kellha raġun il-Gozo Channel tmur lura, Mr Chairman!

THE CHAIRMAN: Hawn permess, biex jitqiegħdu dawn il-biljetti fuq il-Mejda tal-Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

ANTON REFALO: Mr Chairman, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Diversi biljetti tal-Gozo Channel kanċellati.

Kien mod skandaluż kif tmexxi int lil Għawdex u ma tgħid xejn x'kien se jiġri, ma tgħid xejn bil-kuntratti fejn int daħħalt lill-poplu kollu - mhux lil Għawdex biss - f'iktar minn Lm30 miljun dejn, b'commitment ta' Lm3 miljun garantiti mill-bankGvern u tmur għall-elezzjoni tiftaħar kemm kollox miexi sew, kemm turisti ġejjin Għawdex u kollox miexi fuq ir-rubini, imbagħad wara nikxfu l-ħofra kbira tal-Gozo Channel Co. Ltd.

Mr Chairman, jekk hemm xi ħadd li għandu għax jistħi dan huwa l-Partit Nazzjonalista li ma tkellem xejn għax ried biss il-voti, imma l-elettorat iġġudika u tefgħu fl-Oppożizzjoni.

L-Onor.

Membru qalilna li ħassu sorpriż bl-għoli fin-nollijiet.

Aħna tħaddidna ma' kulħadd, ma' kull min kellu interess.

L-ewwelnett għidna li dwar il-prezzijiet aħna wettaqna dak li kien għamel il-Partit Nazzjonalista meta kien fil-gvern.

Imbagħad iddiskutejna ma' kull min hu nvolut għax hekk naħdmu aħna.

Aħna niltaqgħu flimkien ma' kulħadd, mhux jien u l-Prim Ministru biss, u niddiskutu ma' kull min għandu interess.

Rajna n- nollijiet u llum għamilna nollijiet li huma orħos milli kellhom huma meta kienu fil-gvern.

Dan huwa l-mod kif int tamministra lil Għawdex.

Sur President, l-Onor.

Tabone qalilna wkoll li l-maġġoranza tal-poplu Għawdxi ma vvotatx biex jitneħħa l-ministeru.

Il-maġġoranza tal-poplu GĦawdxi ma ġġudikatx fuq il-ministeru imma fuq il-programm elettorali.

Il- programm elettorali tagħna kien jgħid ċar li aħna se nneħħu l-ministeru u minfloku se nagħmlu segretarjat parlamentari għal Għawdex u fil-fatt dak hu li għamilna.

Hawn ma jidħolx l-argument li għax Għawdex għandu maġġoranza Nazzjonalista allura dak ifisser li Għawdex ivvota li l- ministeru għandu jibqa', imma l-argument huwa li l-elettorat jivvota fuq il- programm elettorali.

Jiddispjaċini ngħid li dan m'huwiex il-mod ta' kif tagħmel il-politika.

Sur President, meta tlajna fil-gvern aħna sibna żewġ problemi kbar - dik tal-Gozo Channel Co. Ltd, liema problema illum naħseb li hija solvuta għall- benefiċċju ta' kulħadd, u dik tad-dumping.

Filwaqt li l-ex-ministru għal Għawdex f'għaxar snin baqa' ma solviex il-problema tad-dumping, aħna rnexxielna nsolvuha fi tliet xhur!

Fi żmien il-Gvern Nazzjonalista kont tara t-trakkjiet jitilgħu fi Pjazza San Franġisk jilmentaw ma' l- uffiċċjali tal-ministeru għal Għawdex għax ma kellhomx post fejn jitfgħu ir- radam, bil-konsegwenza li konna għamilna lil Għawdex dumping site waħda.

Aħna solvejna din il-problema billi dik il-barriera magħrufa bħala tal- Qsajjem, fil-limiti ta' l-Għarb, li l-Gvern kien esproprja fl-4 ta' Novembru, 1994 għamilniha dumping site.

U anke meta qalulna li mhux sew li t-trakkijiet jibdew jgħaddu mill-qalba tar-raħal - hawnhekk kellhom raġun - għaddejnihom minn triq oħra u b'hekk b'sens ta' rieda tajba u bil- koperazzjoni ta' kulħadd illum għandna dumping site li l-ministeru għal Għawdex ma kellux ħila jagħmel f'għaxar snin sħaħ.

Dan huwa l-mod kif inti tamministra lil Għawdex, jiġifieri li f'għaxar snin ikollok ministeru għal Għawdex li ma jirnexxielux jagħmel dumping site fejn il-kuntratturi jistgħu jitfgħu r-radam!

Sur President, issa ħalli niġu għas-servizz pubbliku.

Biex seta' jkollu l-imperu u t-torri kollu taħtu - għax it-torri mhux f'Kastilja qiegħed imma kien fil-ministeru għal Għawdex - f'Jannar ta' l-1996 l-ex-ministru għal Għawdex tefa' l-fergħat kollha fil-ministeru, jiġifieri ġab mhux inqas minn 29 uffiċċju governattiv fil-gżira Għawdxija taħt saqaf wieħed.

Hawnhekk ta' min jgħid li n-nefqa rikorrenti ta' dawn l-uffiċċji governattivi hija ta' iktar minn Lm15 miljun; imma issa x'irriżulta?

Irriżulta li l-ministeru għal Għawdex ma kienx ippreparat biżżejjed biex jassorbi dan ix-xogħol kollu f'daqqa u allura preżentament hemm ħafna konfużjoni.

Dan minħabba li hemm uffiċjali li ma għandhomx l-esperjenza neċessarja bħal, per eżempju, fil-proċeduri tal-pensjonijiet, tad- dixxiplina, ta' l-increments u ta' żidiet oħra konnessi mar-reform agreements.

Biex inneħħu dan it-taħwid kbir li l-Gvern preċedenti kien għamel qabel l-elezzjoni, għamilna korsijiet biex dawn l-uffiċjali jkunu jistgħu jaqdu l-funzjonijiet kollha tad-dipartimenti tagħhom b'mod iktar effiċjenti u effettiv.

Fil-fatt qegħdin nistħarrġu wkoll jekk nagħmlux uffiċċju wieħed tal-personnel għax għalkemm illum hemm diversi uffiċċji tal-personnel ħadd ma jaf kif se jaħdem.

Hawn ta' min jgħid li din id- devoluzzjoni ta' dawn id-dipartimenti saħansitra ħolqot problemi mad- dipartimenti ta' Malta għax m'hemmx linja ċara fejn tibda r-responsabbilta' tad-dipartimenti ta' Għawdex u fejn tispiċċa dik tad-dipartimenti ta' Malta u għalhekk aħna qed nagħmlu studju anke fuq dan l-aspett.

Fil-fatt anke fil-qasam taċ-Ċivil hemm bżonn urġenti - din il-Gvern Nazzjonalista ma għamilhiex - li jsir eżerċizzju bil-għaqal fuq id- deployment għax kienet u għadha d-drawwa li meta skrivan jieħu promozzjoni jippretendi li jibqa' fuq l-istess desk u jagħmel l-istess xogħol.

Illum f'GĦawdex saħansitra wasalna fl-assurdita' li principal għadu jagħmel xogħol ta' skrivan!

Hawn ta' min jgħid ukoll li filwaqt li ħafna mid- dipartimenti huma overstaffed hemm oħrajn li ma għandhomx staff u fil-fatt bħalissa qed nagħmlu eżerċizzju biex naraw kif nistgħu nutilizzaw aħjar is- senior principals u wara se nagħmlu l-istess eżerċizzju fejn jidħlu l- principals u l-assistant principals.

Jien naħseb li l-iskrivani Għawdxin iridu jkunu jafu fejn sejrin u għandna nkunu aħna li nagħtuhom is-sens ta' direzzjoni u ta' fiduċja.

Lil dawn aħna rridu ngħallmuhom ukoll ikunu accountable u din hija l- iktar ħaġa importanti.

Il-konċett tal-value for money huwa importanti u l- Gvern preżenti qed jisħaq fuqu għax ma jistax ikun li nibqgħu bl-istess sistema.

L-aħħar ħames snin tal-Partit Nazzjonalista fil-gvern kienu snin ta' abandonship li matulhom kulħadd beda jagħmel li jrid, bil-ħaddiema jitilqu minn fuq ix-xogħol, prinċipji ta' accountability u ta' value for money ma jeżistux u b'konsegwenza ta' dan kien hemm rebus sħiħ, mentri aħna bdejna nagħtu sens ta' direzzjoni lill-ħaddiema filwaqt li bdejna ngħidulhom li d-dmir tagħhom huwa li jaħdmu bis-serjeta' u bil-għaqal bħala ħaddiema vera fl-interess tal-poplu Għawdxi.

Sur President, fil-fatt taħt il-Vot Kapitali nqalgħet l-istess problema li kellna taħt il-Vot Rikorrenti.

Per eżempju, aħna rajna li f'Għawdex ma għandniex għajnuna teknika għax kulma għandna huwa perit wieħed u naturalment aħna ma nippretendux li perit wieħed se jagħmel il-proġetti kollha li hemm li se jkun hemm għaddejjin f'Għawdex.

Fil-fatt aħna pprovajna nqabbdu anke periti privati, pero' dawn iktar joqogħdu attenti fuq xogħolhom milli fuq xogħol id-dipartiment.

Dan kollu jirriżulta mis- servizz ineffettiv u ineffiċjenti li hemm fis-servizz pubbliku ta' GĦawdex.

Sur President, l-Onor.

Tabone qalilna biex ngħidulu x'għamilna fuq il- kunsill reġjonali.

Għall-informazzjoni tiegħu jien ngħidlu li aħna ltqajna ma' ħafna għaqdiet interessati, mhux bħalu li kien juża lill-kunsilli lokali paraventu!

X'kien jiġri fi żmienu?

Ċerti rħula - dawk minn fejn jiġi hu u jiġu sħabu, bħan-Nadur - kellhom il-ħaddiema filwaqt li rħula oħra, għax fihom ma joqgħodx xi deputat Nazzjonalista, ma kellhomx.

Malli aħna ġejna mgħarrfa b'din il-problema mill-kunsilli lokali tajna l-ħaddiema lil kulħadd filwaqt li għidnielhom x'inhuma l-prijoritajiet tagħhom.

Aħna għidnielhom ukoll biex jieħdu ħsieb lill-ħaddiema u jaraw li jaħdmu u fil- fatt ix-xogħol miexi bil-galbu u bi pjan.

Rigward il-kunsill reġjonali aħna ltqajna mal-kunsilli lokali u fil-fatt dawn diġa' tawna l-veduti tagħhom.

Ta' min jgħid ukoll li anke r- rappreżentanti ta' l-Isqof qablu magħna li hija ħaġa siewja li nagħmlu dan il-kunsill reġjonali għax huwa permezz ta' dan il-kunsill reġjonali li inti lil Għawdex tagħtih verament l-identita' tiegħu, huwa bil-kunsill reġjonali li jipprovdi l-post fejn l-Għawdxin jistgħu jipparteċipaw verament fit- tmexxija ta' pajjiżhom.

F'temp ta' jumejn, tlieta, ir-rappreżentanti ta' l-Isqof tawna l-veduti tagħhom dwar kif huma jaħsbu li Għawdex jista' jiġi amministrat aħjar b'dan il-kunsill reġjonali.

F'dawn it-tliet xhur abbozzajna white paper li qed tiġi diskussa u nisperaw li fi ftit żmien ieħor inkunu nistgħu nippreżentawha hawnhekk għal aktar diskussjoni.

Diġa' qegħdin inlestu l-post fejn se jiltaqa' l-kunsill reġjonali u meta jitwaqqaf il-kunsill reġjonali nistieden lill-Onor.

Anton Tabone biex jiġi ħalli flimkien nagħmlu l-ġid għall-poplu Għawdxi.

Issa se niġi għad-dipartiment ta' proġetti u żvilupp fejn kien hemm oxxenitajiet kbar.

Mr Chairman, hemmhekk ma kienx hemm pjan fit-tul u għalhekk id- dipartiment kien qiegħed jiffunzjona ġurnata b'ġurnata u ħadd mill- uffiċjali tad-diversi taqsimiet ma kien jaf safejn kellu jasal għax kulħadd kien tħalla jgħix f'misteru fejn jirrigwardja proċeduri u proċessi maniġerjali.

Problema mhix żgħira li kellna nħabbtu wiċċna magħha u li swiet eluf kbar ta' liri kienet l-użu tal-kuntratturi privati, dawk il- famużi kuntratturi privati li kien iqabbad il-Gvern Nazzjonalista biex jagħmlulu x-xogħolijiet.

Aħna mill-ewwel għidna: Isma', dan huwa ħażin.

Aħna ma rridux iktar kuntratturi privati għax għandna biżżejjed ħaddiema mal-gvern.

Altru minn biżżejjed!

Mr Chairman, fil-preżent għandna 30 watchmen li ma jaħdmux imma qegħdin id-dar jieħdu flus ta' xejn.

Dawn kien daħħalhom il-Partit Nazzjonalista fil-gvern biex meta jkun hemm bżonn ta' reliever imur xi wieħed minnhom.

Meta aħna għidna li mill-lum 'il quddiem ix-xogħlijiet nagħmluhom aħna qamet il-kwestjoni li ma stajniex nużaw il-makkinarju tal-gvern għaliex dawn kienu qed jużawh il-kuntratturi privati u kienet għal din ir-raġuni li l-Amministrazzjoni preċedenti qatt ma ħasbet biex timpjega magħha heavy plant drivers.

Lil dawn in-nies ħallewhom labourers apposta biex issa dawn bir-raġun kollu qalu: Isma', aħna ilna ħames jew għaxar snin immorru l- ministeru għal Għawdex biex insiru heavy plant drivers imma qatt m'għamluna u allura issa kif triduna li nsuqu din il-heavy machinery?

Aħna ltqajna ma' dawn il-ħaddiema, fehemnihom x'inhi s-sitwazzjoni u waslu biex aċċettaw li jħaddmu dan il-makkinarju.

Anke mal-kunsilli lokali identifikajna lista ta' prijoritajiet tat-toroq u allura ninsabu mexjin bi pjan.

Mr Chairman, li ma rridux huwa li ħaddiema jagħmlu xogħol li mhux suppost jagħmlu.

Din hija ħaġa li tinkwetani ħafna għax ma nistax nifhem kif, per eżempju, electrician, bniedem tas-sengħa, joqgħod jaqta' l-biljetti fil- ħeliport!

Ma nistax nifhem kif, per eżempju, għandek bennejja tas-sengħa qegħdin fl-uffiċini jew jarmaw l-armar tal-festi nazzjonali.

Mhux sewwa li inti għandek bennej, bniedem tas-sengħa telephone operator f'uffiċċju.

Issa niġu għas-sitwazzjoni skandaluża ta' kif l-allowances. kienu jingħataw bir-radam u mingħajr kontroll fejn, per eżempju, kellek żewġ gruppi ta' ħaddiema direttament taħt il-ministru għal Għawdex li kienu jagħmlu x-xogħol li jgħidilhom il-ministru, jiġifieri dawn kienu mqabbdin direttament taħt il-ministru għal Għawdex biex jagħmlu dak ix-xogħol li jgħidilhom hu biss u mhux dak li jkun meħtieġ.

THE DEPUTY CHAIRMAN (Onor. Anġlu Farrugia): On a point of order, l-Onor.

Anton Tabone.

ONOR.

ANTON TABONE: Lil dawn in-nies li inti qed tgħid li kienu jieħdu instructions direttament minn għandi, jekk jogħġbok, semmihom b'isimhom ħalli nkunu nistgħu naraw l-affarijiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Onorevoli, jekk tallega xi ħaġa trid tippruvaha.

ONOR.ANTON REFALO: Mr Chairman, l-ismijiet ngħidomlu barra mill-Kamra ħalli jkun jista' jħarrikni.

Lil dawn il-ħaddiema tahom allowance ta' Lm40 fix-xahar!

Imbagħad meta niġu għall-famuża construction and maintenance unit - din hija waħda oħra tal-ministru għal Għawdex ta' dak iż-żmien - insibu li kien hemm xi wħud qed jieħdu allowance oħra ta' Lm21.66c fix- xahar bħala acting supervisors meta fil-fatt dawn kienu diġa' saru supervisors.

Kien hemm sitwazzjoni fejn żewġ persuni kienu jieħdu allowance ta' Lm43.33c fix-xahar sabiex jagħmlu xogħol ta' acting inspectors u dawn baqgħu jieħdu din l-allowance għal diversi xhur mingħajr ma kienu jagħmlu l-inspections.

Din mhijiex ħaġa sewwa, Mr Chairman!

Kellek ukoll - din l-isbaħ waħda - il-każ ta' l-uffiċjal inkarigat mit-taqsima msemmija li kien jieħu allowance ta' Lm65 fix-xahar.

(Interruzzjonijiet).

Jekk inti tridni nsemmihulek, insemmihulek.

Qed nirriferi għas-Sur Lanzon u naħseb li inti taf min hu.

Dan kien jieħu din l-allowance sempliċement talli kien jagħmel ix-xogħol ta' uffiċjal inkarigat mit-taqsima meta fil-fatt dan kien diġa' mħallas għal dan ix- xogħol.

X'jiġifieri għax jiena nagħmel xogħol f'taqsima li diġa' mħallas għalih, imbagħad jiġi l-ministru għal Għawdex u jagħtini Lm65 fix-xahar!

Dan kien il-mod kif kienu jamministrawh Għawdex.

Jien nistaqsi lill-poplu Għawdxi: Tridu li nibqgħu mexjin b'dan il-mod?

Tridu sitwazzjoni fejn kull min kellu ftit ta' responsabbilta' jieħu allowance?

Eżempju ieħor huwa li fit-taqsima tad-drainage kulħadd, mill-kbir saż-żgħir, kien bl- allowances.

Jien mingħalija li min jinżel fid-drenaġġ ikollu bil-liġi xi allowance ta' 15%, imma hawn il-kbir kien jieħu allowance ta' 100% u b'hekk il-paga tiegħu kienet titla' bejn Lm600 u Lm700 fix-xahar, ta' taħtu kien jieħu allowance ta' 75%, imbagħad ta' taħt ta' taħtu kellu 50% u nibqgħu sejrin hekk.

Mr Chairman, min kien qed iħallas ta' dan?

Il-poplu Malti u Għawdxi.

Ma nistax nifhem kif imbagħad tista' tgħid li dan huwa l-mod kif għandek tamministra lil Għawdex.

Mr Chairman, ftit qabel l-elezzjoni dawn bdew jagħmlu xogħlijiet mingħajr ma lanqas biss kellhom l-awtorizzazzjoni tal-Ministru tal-Finanzi u nefqu nofs miljun lira aktar milli kien ivvotat fil-budget.

Issa ġara li bil-Vot li għandna għal din is-sena lanqas għandna biżżejjed biex inħallsu dak li huma nefqu iżjed fis-sena li għaddiet mingħajr l-awtorizzazzjoni tal- Ministru tal-Finanzi.

Berbaq, aħli, sparpalja u ma jimpurtana xejn, dak kien il-mod kif kienu jamministraw lil Għawdex!

Dan huwa biss fuq il- fergħa tax-xogħlijiet għax jekk tibda sejjer minn uffiċċju għal ieħor issib aktar.

Imbagħad b'kuntrast ma' dan insibu li, per eżempju, lill-Pulizija lanqas jagħtuhom fax jew computer jew lanqas jagħtuhom aktar vetturi meta kulma għandhom huma tnejn biss.

Imbagħad issib li kulħadd bil-karozza biex jeħodha d-dar u joqgħod jiġri 'l hawn u 'l hemm.

Din l-idea li kull min hu kap ta' dipartiment irid self-drive hija ħażina.

Fil-fatt, diġa' tajna struzzjonijiet li kull min għandu karozza self-drive jrid fil-għaxija jdaħħalha f'compound tal-gvern.

Milli jidher kulħadd irid is-self-drive mhux għax-xogħol imma biex jiġru biha fil-weekend.

Dan meta ħafna affarijiet importanti għall-Pulizija ma nipprovduhomx.

Mela ma nbajduhomx l-għases u se nkomplu nagħtu lill-pulizija l-għajnuna kollha meħtieġa għaliex aħna nemmnu fil-Korp tal-Pulizija.

(Interruzzjonijiet).

Fil-ftit ħin li baqgħali irrid ngħid x'beħsiebna nagħmlu fis-sena li ġejja.

Mr Chairman, kif diġa' spjegajt, l-ewwel ħaġa li beħsiebna nagħmlu hija l-kunsill reġjonali.

B'konsultazzjoni u b'kordinament mal-kunsilli lokali Għawdxin se nagħmlu programm ta' titjib ta' triqat kif ukoll xogħol ta' manutenzjoni u titjib fl-iskejjel kollha tal-gvern; flimkien mal-Water Services Corporation qed nippjanaw nagħmlu tibdil ta' 4,640 metru ta' kanen; nagħtu l-għajnuna kollha meħtieġa lis-sajjieda u lill-bdiewa; se nkomplu bl-estensjoni ta' drenaġġ u se nagħmlu masterplan għad-drenaġġ; irridu naħsbu fit-tul biex nirranġaw siti storiċi; irridu naħsbu wkoll fuq aktar korsijiet ta' l-Universita', qed nippjanaw biex niftħu uffiċċju tal- METCO kif ukoll li nsaħħu l-uffiċċju tal-MDC; se nagħtu l-għajnuna lill- Koperattiva Għawdxija tas-Snajja' u tal-Manifattura kif ukoll irridu nħeġġu b'mod speċjali lill-artisti Għawdxin.

Barra minn hekk irridu nagħtu inċentivi lill-Għawdxin biex jispeċjalizzaw; nagħmlu żona għall-irziezet u żoni ġodda għall-bini tad-djar; qed nippjanaw li nagħmlu sittings tad-DCC tal-Planning Authority; u nagħmlu l-appelli ta' kawżi kriminali fil-qrati ta' Għawdex.

Dan hu l-mod u din hija l-viżjoni li għandna taħt il-Prim Ministru li nimxu bi pjan serju, bil-mod u bil-għaqal.

Aħna ma rridux nagħmlu bħalkom fejn l-ewwel kontu tagħmlu mbagħad tikkonsultaw.

Aħna rridu li l-ewwel nikkonsultaw biex bi pjan għaqli u serju u b'viżjoni li lil Għawdex verament nagħmluh ta' l-Għawdxin kollha.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Mr Chairman, il-Vot tal-Prim Ministru, kif tradizzjonalment nafu, għandu l-aspetti ta' ministeru bħall-oħrajn, dikasteru ta' responsabbilta' għal diversi dipartimenti, imma imbagħad il-Prim Ministru għandu wkoll r-responsabbilta' tad-direzzjoni tal-gvern.

Kelliema min-naħa ta' l-Oppożizzjoni diġa' tkellmu fuq diversi dipartimenti jew entitajiet li jaqgħu taħt il-Prim Ministru.

Per eżempju, l-Onor.

Tonio Borg tkellem fuq il-ministeru ta' l- intern u kelliema oħra tkellmu fuq il-Korporazzjoni Telemalta, l-equal status of women, ix-xandir, Għawdex u l-MSU.

Fil-ħin qasir li għandi, jien se nirriferi għal xi partijiet oħra tal-ministeru li s'issa għad ma sarux kummenti fuqhom bħal, l-Armata, is-servizz pubbliku, il-Malta Drydocks u l- Malta Shipbuilding u, naturalment, wara nitkellem fuq ir-responsabbilta' tad-direzzjoni tal-Prim Ministru.

Mr Chairman, naħseb li kulħadd jjirrikonoxxi li tul il-perijodu ta' kważi għaxar snin ta' gvern immexxi minni, għamilna ħilitna kollha biex l-Armata nagħtuha l-istatura li suppost dejjem kellha.

F'dawn id-disa' snin u nofs irnexxielna nkunu speċifiċi fil-funzjonijiet li trid taqdi l-Armata u filwaqt li għamilna ħilitna biex l-Armata jkollha l-mission statement tagħha b'mod ċar, kull sena ħadna ħsieb nattrezzawha biex tkun tista' taqdi dawn id-dmirijiet.

Saru kambjamenti kbar fil-mod ta' recruitment tal- complement neċessarju għall-Armata u kien ta' sodisfazzjon kbir għalija u għal sħabi li naraw li ż-żgħażagħ tagħna fehmu li l-Armata hija karriera ta' sodisfazzjon għalihom.

Dan il-fenomenu rajnih meta ġejna biex nagħmlu s-sistema ta' open recruitment għall-ingaġġ fl-Armata fejn mijiet, anzi eluf, ta' żgħażagħ bdew liberalment jagħżlu karriera fl-Armata.

Qed ngħid il-kelma "liberalment" għaliex l-Armata kienet għaddiet minn żmien meta parti sostanzjali minnha ma kenitx komposta minn volontarji imma kienet magħmula minn nies li, fin-nuqqas ta' xogħol ieħor, kienu kostretti li jidħlu fil-korpi militari.

Naħseb li llum l-Armata hija magħmula minn nies li huma professionals u li huma kollha volontarji u fejn id-domanda miż-żgħażagħ fil-livelli kollha, kemm ta' uffiċjali u kemm fir-ranks l- oħra, dejjem kienet waħda kostanti.

Dan naħseb li huwa frott tas- sodisfazzjon li l-membri ta' l-Armata beda jkollhom fix-xogħol tagħhom.

Aħna konna wasalna fi stadju li nibdew naraw sew x'hemm bżonn ta' investiment kapitali biex l-Armata tkun tista' twettaq aħjar id-dmirijiet tagħha.

Fost affarijiet oħra kien qed jinħass il-bżonn li l-Iskwadra Marittima jkollha l-mezzi kollha neċessarji biex taqdi din il-funzjoni li llum saret parti importanti ħafna.

Rajna wkoll il-mezzi bl-ajru li għandha u li għadhom limitati ħafna.

Dawn ukoll huma utli ħafna biex l-Armata taqdi l-funzjoni tagħha b'mod effiċjenti.

GĦall-Armata kien maħsub pjan ta' żvilupp fuq perijodu ta' tliet snin u mill-istatements li għandna quddiemna ma jidher imkien jekk il-Gvern huwiex se jibqa' miexi fuq dan il- pjan.

Bla dubbju l-ikbar investiment fl-Armata kellu jkompli jkun fin-nies, fejn diġa' kien ġie stabbilit xi kwalita' ta' establishment għandha bżonn, kien ġie ffissat il-complement li meħtieġ u filwaqt li konna mexjin bi prudenza fir-recruitment, konna qed ninsistu li kull sena jsir numru adegwat ta recruitment ta' żgħażagħ għax

ridna li l-Armata tkun ringiovanita.

Bl-emendi li għamilna fil- pensjonijiet konna pprovdejna li numru ta' nies li jilħqu l-eta' jirtiraw u mhux nibqgħu bis-sistema li kienet qabel fejn prattikament kulħadd kien jibqa' fl-Armata sa l-eta' ta' 61 sena.

Jiena nistaqsi: Il-Gvern se jagħmel ir-recruitment li kien ikkontemplat?

Is-sena l-oħra laħaq sar recruitment ta' 90 suldat u milli jidher dak li kellu jsir f'Ottubru baqa' ma sarx.

Kellu jsir ukoll recruitment ta' uffiċjali u jidhirli li diġa' kienu ntagħżlu n-nies biex jagħmlu l-korsijiet ħalli jsiru uffiċjali u hawnhekk nixtieq li l-Prim Ministru jgħidilna jekk dan il-proċess ta' recruitment hux se jkompli.

Jiena ngħid li huwa essenzjali li dan ir- recruitment ma jaqtax.

Nerġa' ngħid li l-Armata ġiet mogħtija rwol preċiż ħafna u dan l-aħħar konna ħloqna sistema ta' kif isir review kostanti ta' l-esiġenzi ta' l- Armata.

Jien kont nippresidi regolarment il-laqgħat tal-kumitat ta' l- Armata fejn fuqu kien hemm rappreżentanza kemm tal-Korp tal-Pulizija - ġeneralment kien jattendi l-Kummissarju - kif ukoll tal-Foreign Office, fejn bħala regola kien jattendi l-Permanent Secretary.

Fih innifsu dan kien juri d-dimensjoni li aħna tajna lill-funzjoni ta' l-Armata u jien nawgura li l-Armata tkompli miexja fuq dawn il-linji.

Diġa' semmejt l- investiment li l-Maritime Squadron għandha bżonn u f'dan ir-rigward konna f'kuntatti biex nipprovdu l-equipment, inklużi patrol boats u affarijiet oħra, skond il-ħteġijiet tal-lum.

Nixtieq li l-Prim Ministru jsib l- okkażjoni jgħidilna x'inhu l-programm ta' l-Armata għax, kif għidt, mill- budget wieħed ma tantx jifhem jekk il-proċess kif kien mibdi mill-Gvern tiegħi huwiex se jkompli.

Fil-ministeru tal-Prim Ministru s-servizz pubbliku huwa qasam importanti ħafna.

Fid-disa' snin u nofs li għaddew, is-servizz pubbliku wkoll ħa svolta bir-riforma li twettqet li mhux biss hija bidu ta' proċess, imma hija twettiq tal-proċess tar-riforma li ta riżultati tajbin u li żgur għandu jkompli jiġi msaħħaħ.

Dan il-proċess wassal biex ikunu identifikati, tista' tgħid, l-istrutturi fid-dipartimenti kollha u stabbilixxa modi ġodda ta' kif isiru n-nomini fil-livelli l-aktar għoljin, jiġifieri fuq proċess ta' għażla li ssir wara talba għall-applikazzjoni, biex b'hekk japplika kull min hu lest li jimla' l-pożizzjoni ta' direttur f'xi dipartiment.

Imbagħad wara ssir s-selection, bl-iktar mod oġġettiv, u l-persuna li tingħażel tingħata kuntratt ta' tliet snin.

Din kienet innovazzjoni ta' importanza fundamentali għax kienet tfisser li min jokkupa l-karigi l-iktar għoljin fis-civil service se jkun soġġett għall-monitoring tal-performance tiegħu u ma' din ħloqna wkoll sistema fejn performance eċċezzjonali jew performance li tkun aktar milli normalment mistenni, tkun relatata ma' xi remunerazzjoni extra.

Din kienet is-sistema li konna qegħdin indaħħlu bil-mod il-mod fil-livelli kollha tas-servizz pubbliku u dan biex nimmotivaw lill-membri kollha tas-servizz pubbliku.

Imma din is- sistema kienet sejra twassal biex ikun hemm performance rating reali u biex jiġu ffissati objectives li jridu jintlaħqu.

Jiena nieħu pjaċir nara li fil-mission statement ta' l-MPO fl-Estimi hemm imniżżel li din is-sena se titwaqqaf management efficiency unit u support and research unit.

Jien ngħid li dan huwa kontinwazzjoni tal-politika tal- Gvern tiegħi u hija xi ħaġa essenzjali jekk irridu li dak kollu li sar s'issa ma jintilifx, anzi jkompli jissaħħaħ fis-snin li ġejjin.

Ninnota li l-Gvern se jkompli wkoll bil-politika - fil-fatt hemm diversi drafts ta' dik li aħna konna qegħdin insejħulha Civil Service Act u li dan il-Gvern qed isejħilha Charter for the Public Service pero' nifhem li l-iskop huwa identiku - ħalli jkollna bil-liġi x'inhuma d-drittijiet u d-dmirijiet u kif jiffunzjona tabilħaqq is-servizz pubbliku.

Naħseb li biex issir liġi bħal din illum hemm bżonn li nagħtu wkoll ħarsa sew lejn l-obbligi kostituzzjonali li għandna l-Public Service Commission u nintegraw id- doveri li għandha - forsi anke b'xi emendi li jkun hemm qbil dwarhom - biex niżguraw li s-servizz pubbliku mhux biss ikollu l-garanziji li tagħtih l- Public Service Commission imma jkollna l-garanzija li dan is-servizz jibqa' jsir dejjem aktar effiċjenti.

Nieħu pjaċir nara wkoll li qiegħda ssir enfasi fuq it-tkomplija ta' l- iżvilupp tal-computerised human resources information management system li żgur għandha tgħin ħafna biex il-Gvern ikun f'pożizzjoni li jippjana aħjar dwar id-deployment tan-nies fis-servizz pubbliku biex b'hekk nagħmlu l- aħjar użu tan-nies li għandna.

Għad hemm ħafna u ħafna aktar x'isir u waħda mill-problemi li l-Gvern immexxi minni kien qiegħed jirrinfaċċja kienet in-nuqqas ta' recruitment fil-livelli importanti tas-civil service.

Fis-servizz pubbliku hemm areas li huma kważi fi kriżi, anzi wħud minnhom huma fi kriżi, bħal, per eżempju, l-Uffiċċju ta' l-Attorney General.

Hemm postijiet oħrajn fejn jinħass il-bżonn għal servizzi professjonali u mhux qed jinstabu nies f'dawn il-pożizzjonjiet li lesti li jidħlu fis-servizz pubbliku u naħseb li b'mod ġenerali s-sitwazzjoni ta' żvilupp li kien hawn f'pajjiżna ħolqot problemi ta' recruitment ta' nies fil-livelli mixtieqa fis-servizz pubbliku.

Jien dejjem sostnejnt li għandna nkunu kburin bis- servizz pubbliku għaliex dan għandu tradizzjoni ta' servizz u effiċjenza.

Huwa importanti li nkunu nafu kif il-Gvern se jimxi fuq il-ħtieġa li jsiru l-agreements ġodda wara li jiskadu dawk li konna għamilna fl-1995.

Din il-Kamra tiftakar li meta beda l-proċess tar-riforma konna għamilna ftehim ma' l-unions kollha fejn konna dħalna għal reviżjoni radikali kemm tas-salarji kif ukoll tal-kondizzjonijiet tax-xogħol.

Il-proċess ta' ftehim ma' l-unions li jirrappreżentaw il-ħaddiema kollha tal-gvern kien konkluż is-sena l-oħra u konna fil-proċess li mal-unions nesploraw kif nistgħu ngħaddu għal agreements għal ħames snin oħra.

Hawnhekk infakkar li l-ftehim oriġinali ta' l-1991 kien jgħid espliċitament li meta jiġi biex jiskadi l-perijodu ta' ħames snin kellhom isiru konsultazzjonijiet mal- unions għal agreement għal perijodu ieħor, aktarx ta' ħames snin.

Il-Gvern immexxi minni kien diġa' beda d-diskussjonijiet, jew aħjar, diġa' kien hemm feelers mal-unions dwar x'għandu jsir.

Il-ħsieb tal-Gvern immexxi minni kien li jkun hemm framework agreement li mbagħad abbażi tiegħu jkunu jistgħu jsiru d-diskussjonijiet dettaljati mad-diversi setturi fis-settur pubbliku.

Infakkar ukoll li kull agreement li jsir mal-unions għar-rigward tal-ħaddiema fis-servizz pubbliku jrid jiġi backdated għall-1 ta' Jannar ta' l-1996.

Dak kien il-ftehim li kien hemm mal-Gvern tiegħi u jien nistenna, kif ċertament il-unions qed jistennew, li dan il-Gvern ikun dispost li jonorah.

Pero' jien fittixt fl-estimi biex nara jekk hemmx xi provision biex il-Gvern ikun jista' jagħmel tajjeb għal żidiet li jridu jingħataw backdated mill-1 ta' Jannar 1996.

Nixtieq li l-Prim Ministru jgħidilna jekk fl-estimi hemmx ikkontemplat xi provision - naturalment l- ewwel iridu jkomplu d-diskussjonijiet mal-unions, li ma jistgħux ma jitkomplewx - biex imbagħad l-agreements li jintlaħqu jkunu jistgħu jiġu implimentati.

Irrid ngħid ukoll li parti mill-istrateġija kienet li filwaqt li issa ġew konklużi l-agreements għall-ħaddiema kollha tal-gvern, diġa' kienu bdew jinbtu xi anomaliji u f'dan ir-rigward il-unions kienu ssottomettew talbiet ta' riformi għall-agreements li kienu saru.

Nixtieq li l-Gvern jgħidilna fiex wasal u kif sejjer ikompli dan il-proċess.

Jien diġa' għidt li l- istrateġija tal-Gvern tiegħi kienet li jkun hemm effort li jkun two- pronged, wieħed biex fi żmien qasir kemm jista' jkun jintlaħaq framework agreement mal-unions, biex fost affarijiet oħra jiġu aġġustati l-iskali tas- salarji abbażi ta' dak li kien ġie miftiehem ħames snin ilu, u ieħor biex il-konċertina li dak iż-żmien kienu qablu magħha l-unions kollha u li ġiet disturbata bid-diversi żidiet għall-għoli tal-ħajja li ngħataw tul dawn il- ħames snin tiġi aġġustata u allura l-iskali tas-salarju abbażi tal-ftehim li kien sar sitt snin ilu jieħu in konsiderazzjoni l-bidliet li saru minn dak iż-żmien sal-lum.

Jien naħseb li s-servizz pubbliku jibqa' wieħed mill- aktar responsabbiltajiet importanti tal-Prim Ministru.

Naturalment il-Prim Ministru jagħżel hu x'inkarigu ta' dikasteri jieħu, pero' jien impressjonat li l-Prim Ministru tal-lum għoġbu jieħu dikasteri wesgħin daqshekk għax mill-esperjenza li kelli wara l-ewwel ħames snin li għamilt bħala prim ministru, jien għażilt li fit-tieni Amministrazzjoni tiegħi innaqqas kemm jista' jkun ir-responsabbiltajiet diretti biex b'hekk ikolli l-possibbilta' li nsegwi aktar id-direzzjoni tal-pajjiż.

L-aqwa funzjoni ta' prim ministru hija l-funzjoni ta' direzzjoni tal-gvern tiegħu u effettivament id-direzzjoni tal-pajjiż.

Jien ma nistax ma nkunx kritiku, anzi kritiku ħafna tad-direzzjoni li l-Prim Ministru ta lill-gvern tiegħu f'dawn l-ewwel erba' xhur ta' l-Amministrazzjoni tiegħu.

Jien naħseb li l- fatti li seħħew fl-għaxar snin li jien domt immexxi bħala prim ministru jitkellmu waħedhom u juru l-iżvilupp kbir li sar fil-pajjiż.

Jien naħseb li meta wieħed jagħmel analisi ta' x'ġara fil-pajjiż fl-għaxar snin li għaddew, għandu jara li kien hemm running theme il-ħin kollu fl- Amministrazzjoni tiegħi u din ir-running theme kienet li Malta trid issir pajjiż modern f'kull sens.

Id-deċiżjonijiet kollha li ħa l-Gvern tiegħi kienu ispirati minn ħsieb ewlieni, jiġifieri li Malta ma tikkuntentax b'dak li huwa second class, ma tikkuntentax ħlief bl-aħjar u proprju dan kien il- proċess li anima lil pajjiżna tul l-għaxar snin li għaddew.

Allura aħna ma bżajniex nidħlu għal investimenti kbar biex din ir-running theme ta' l- Amministrazzjoni ssir realta' f'kull qasam.

Kif jaf kulħadd, investejna bil-kbir bl-informatika, fit-telekomunikazzjoni, fl-enerġija u f'kull aspett li l-pajjiż kellu bżonn bħala infrastruttura u hawnhekk mhux biss tajna l-impressjoni, imma f'dawn l-investimenti kollha wrejna li l-pajjiż ma kienx jikkuntenta jekk mhux bl-aħjar.

Naħseb li għal għaxar snin sħaħ irnexxilna noħolqu atmosfera li ġiet ikkomunikata lill-pajjiż kollu.

Tista' tgħid li l-iskop uniku tal-pajjiż kien li ngħollu l-livell ta' l- għejxien tal-poplu tagħna.

Jien naħseb li l-ispjegazzjoni għall-iżvilupp kbir għall-inizjattiva li wera l-poplu tagħna kienet eżattament il-fatt li rnexxilna nikkomunikaw fiduċja u li ma stajniex iktar nikkuntentaw b'dak li ma kienx proprju l-aħjar.

Dan kien jirrifletti ruħu kullimkien.

Jiena għadni kif smajt lill-Onor.

George Pullicino jagħmel riferenza għar- rapport li sar fuq l-MSU fejn qal li min għamel dak ir-rapport skandalizza ruħu għaliex l-MSU għandha uffiċini moderni u għall-mod kif ġiet restawrata Villa Portelli.

Jien naħseb illi dan jista' jkun id-difett kbir li se jkollu dan il-Gvern.

F'dawn l-erba' xhur smajna kritika kostanti fejn qalulna li kollox huwa lussu, kollox huwa tberbiq u kollox huwa kapriċċ.

Il-Gvern tiegħi kellu l-lussu illi jgħid: Iva, fl-ambjent tal-lum trid tagħmel uffiċini li huma attrezzati għall-funzjonament tagħhom u moderni biex jilqgħuk tmur taħdem fihom.

Dan m'għamilnihx biss fl-MSU, għax jekk wieħed imur jara l-bini ġdid tad-dipartimenti tax-Xogħlijiet Pubbliċi u jara wkoll ir-refurbishments li kienu qegħdin isiru fl-Isptar San Luqa, jara li l-konċett tagħna kien li dak li l-Gvern tal-lum qed isejjaħlu "lussu" ikun in-norma.

Il-"kapriċċi" tiegħi kienu kbar ħafna u l- akbar kapriċċ li semmew kien l-Isptar San Raffaele.

Jiena ma nafx f'liema stadji wasal dan il-Gvern, pero' il-biża' tiegħi huwa li dan il-Gvern se jdaħħal lill-pajjiżna mill-ġdid fi psikoloġija in reverse tal-politika li kellna qabel għaliex issa l-aħjar sar lussu, l-aħjar sar tberbiq u l-aħjar sar kapriċċ.

Per eżempju, insemmi l-proġett l-ieħor li għalkemm kien għadu 'l bogħod milli jiġi realizzat, il-Gvern tiegħi kien diġa' miexi b'serjeta' kbira biex ikollna administrative centre viċin il-Belt, jiġifieri x'imkien il- Furjana.

Aħna ridna illi d-dipartimenti kollha tal-gvern jiġu miġburin f'administrative centre wieħed kif jixraq għaż-żmenijiet tal-lum.

Jien sal- lum ma nafx x'ġara u ma nafx jekk il-Gvern dan il-proġett warbux jew jekk għadux jaħseb fuqu, pero' nerġa' ngħid li l-fehma tiegħi hija li waqt li l- leitmotiv kollu tal-politika tagħna kienet li nfittxu l-aħjar u li nagħmlu l-aħjar għal pajjiżna, il-Gvern preżenti qiegħed jagħmel bil-maqlub u qed jagħmel żball kbir.

Il-politika tal-Gvern Laburista li kollox isejjaħlu lussu, li kollox isejjaħlu tberbiq u li kollox isejjaħlu kapriċċ fil-fehma tiegħi jista' jwassal biex il-pajjiż kollu jistaġna.

U għalkemm dan il- Gvern ilu erba' xhur biss fil-poter diġa' bdew jidhru indikazzjonijiet li ma tantx huma sbieħ.

Wieħed jista' jekk irid iħares lejn kif inhi sejra l- ekonomija tal-pajjiż u malajr jinnota li hemm slackening fir-ritmu li konna mexjin bih.

Parti sostanzjali ta' dan li qed jiġri ġej bla dubbju ta' xejn mill-fatt illi l-Gvern jidher li nqabbad mhux preparat biex jiggverna u naħseb li l-akbar indikazzjoni ta' dan insibuha fil-famuża wegħda tat- tneħħija tal-VAT.

Jiena smajt - u biċċiet minnhom rajthom ukoll - id-diversi sessions li kellu l-Prim Ministru u l-Ministru ta' l-Ekonomija u l-Finanzi, inkluża dik tal-bieraħ, u meta l-Gvern mar f'dawn il-laqgħat ta' djalogu biex suppost jirrispondi u jispjega d-diffikultajiet li qajmu dawk li attendew dwar kif se taħdem din il-liġi - jew liġijiet - li se tieħu post il-VAT, bla dubju ta' xejn jien inħoss li dawn il-laqgħat urew kemm il-Gvern m'għandux ideat ċari dwar x'se jagħmel.

Jidher li l-Gvern m'huwiex f'pożizzjoni illi jattwa din il-wegħda li kienet l-ikbar wegħda elettorali u, fil-fehma tiegħi, kienet il-wegħda li fl-aħħar elezzjoni effettivament ġabitlu l- maġġoranza assoluta tal-voti.

Hemm bżonn illi l-Gvern isib il-mod kif jattwa din il-wegħda elettorali, jekk mhux interament, almenu in parti.

Jiena diġa' għamilt il-pożizzjoni ta' l-Oppożizzjoni ċara fis-sens li aħna jidhrilna li l-kwestjoni ta' tassazzjoni hija materja ta' interess nazzjonali.

Skond il-white paper li għadha kemm ġiet ippubblikata jihder li l-prinċipji li hemm fl-istess white paper manifestament mhux se jneħħu l- elementi essenzjali tas-sistema ta' tassazzjoni tal-VAT - karatteristika ewlenija tagħha hija li jkun hemm il-kontroll fuq l-attivita' ekonomika kollha billi tkun taxxabbli kemm fil-provvista ta' oġġetti kif ukoll fil- provvista ta' servizzi - u allura, ladarba din hija l-bażi ta' dak li jrid jagħmel il-Gvern, jien għadni nittama li jista' jsir sforz, u l- Oppożizzjoni lesta li tagħmel dan l-isforz, biex jintlaħaq consensus dwar sistema ta' tassazzjoni li tkun waħda permanenti.

Naturalment, tkun permanenti fl-elementi essenzjali tagħha.

Ma tkunx permanenti jekk gvern illum jimponi rata ta' taxxa u għada jimponi rata ogħla jew inqas, jew inkella li llum jeżenta ċerti servizzi u għada jeżenta xi servizzi oħra, pero' l-importanti huwa li nistabbilixxu sistema ta' tassazzjoni illi tkun verament waħda permanenti.

Il-Gvern, nerġa' ngħid, sab ruħu mhux preparat u dan jirrifletti ruħu f'suġġett ieħor ta' importanza fundamentali, jiġifieri is-sens ta' direzzjoni ta' pajjiżna.

Is-sens ta' direzzjoni ta' pajjiżna, mhux biss fis-sens immedjat anzi ferm iktar jekk wieħed jitkellem fuq long-term, kien, għandu u jibqa' li Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea.

Il-bieraħ jiena kont hawn u smajt lill-ħabib tiegħi, l-Onor. de Marco, jitkellem b'mod verament qawwi li jipperswadik dwar il-ħtieġa ta' politika Ewropea imma mbagħad skandalizzajt ruħi bid-diskors tal-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent, l-Onor.

George Vella, li jien ngħid kien wieħed mill-aktar diskorsi irresponsabbli li qatt għamel ministru f'dan il-Parlament.

(Onor. Membri: Hear, hear) Jiena ngħid li kien irresponsabbli politikament, u hawnhekk forsi niskużah għax ngħid li dan huwa frott ta' inesperjenza u frott ta' immaturita' li jiġi hawn il- Ministru għall-Affarijiet Barranin u jgħid li qagħad ifittex qalb il-karti fejn sab notamenti fuq xi nkontri li jien seta' kelli ma nafx ma' liema prim ministru jew ministru - naturalment ta' dawk il-laqgħat jinżammu l- minuti konfidenzjali - u qagħad jgħid x'qalli dak il-prim ministru jew ministru biex imbagħad ikun jista' jgħid: Qed tara kemm hi ħażina l- politika tal-Gvern ta' qabel!

U dan għax f'dik is-seduta li jien kelli ma nafx fejn, kont esprimejt ruħi b'ċertu mod.

Din m'hijiex serjeta' u biex inkun ħanin nasal biex ngħid li hija immaturita' u nuqqas ta' esperjenza.

Pero' l-Onor.

Vella jrid jitgħallem li ma jistax ikun li joqgħod jiġi fil- Parlament u jgħid: Jien sibt ittra konfidenzjali ta' ambaxxatur li rrapporta x'qallu ambaxxatur ieħor jew x'qallu ministru ta' pajjiż ieħor biex imbagħad jiġi jgħidilna kemm ħeba l-Gvern ta' qabel.

Dan il-Gvern huwa gvern li kontinwament għaddej b'ħafna buzz words - waħda mill-buzz words hija l-"ħabi" u ripetutament jgħidu li dan huwa Gvern li ma jaħbix.

Kieku l-Ministru Vella jrid jgħidilna kemm ma jaħbix, jien kont nistenna li jgħidilna: Isma' jien irċevejt kwestjonarju mill-Unjoni Ewropea, araw x'fih.

U wara kien jgħidilna wkoll li l-kwestjonarju rrispondieh u li nistgħu naraw x'fih.

Dan qed ngħidu biex jekk irid dan il- metodu ta' tmexxija jagħmel hekk.

Jien ma naħsibx li dan hu l-aħjar metodu għax huwa evidenti li gvern ikollu bżonn perijodu ta' trattativi u perijodu ta' żmien biex jimmaturaw negozjati u diskussjonijiet.

Mela jiġi hawn il-Ministru Vella u jgħidilna: Araw, imisskom tistħu li m'għidtux li kien hemm ambaxxatur li qalilkom biex toqogħdu attenti!

Imma mbagħad jien ngħid ukoll li dan hu kollu nuqqas ta' esperjenza u immaturita' għax Allaħares l-Onor.

Vella jaħseb li kulma jiktiblu ambaxxatur jew kulma jgħidlu kull min jiltaqa' miegħu jkun the gospel truth u li Allaħares il- gvern ma jimxix skond ma jgħidlu l-ambaxxatur jew il-konsulent jew whoever.

Jiġifieri, jien ma nistax nifhem kif il-bieraħ l-Onor.

Vella ma qalilniex x'inhuma r-raġunijiet veri għaliex Malta m'għandhiex tkun parti mill-Unjoni Ewropea jew għaliex illum biddlu l-istandards tagħhom.

Issa ma jgħidulniex jekk Malta hijiex dieħla fl-Unjoni Ewropea imma l-Prim Ministru jgħidilna "never say never", u jien nifraħlu għax hekk hu, "never say never".

Il-bieraħ jien kont nistenna lill-Onor.

Vella jispjegalna r- raġunijiet għaliex s'issa dan il-Gvern għadu għaddej bil-politika li għandu għar-rigward ta' l-Ewropa, kif għamel tant tajjeb l-Onor. de Marco, u mhux jiġi joqgħod jiċċita minn xi ittra.

Mr Chairman, nikkonkludi billi ngħid li s-sens ta' direzzjoni li qed jagħti l-Prim Ministru lill-Gvern tiegħu u lill-pajjiż mhuwiex is-sens ta' direzzjoni li għandu bżonn pajjiżna llum.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Il-ħin li fadal issa huwa kollu għan-naħa tal-Gvern.

Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): Mr Chairman, jien għamilt ġurnata nisma' l-kritika u l-kummenti li saru min-naħa ta' l-Oppożizzjoni u l- kummenti u l-ispjegi li saru min-naħa tal-Gvern u se nerġa' nikkonferma dak li kkonfermajt ftit taż-żmien ilu, jiġifieri li n-naħa ta' l-Oppożizzjoni għadha storduta bit-telfa elettorali u għadha ma stejqritx.

Qegħdin nisimgħu kummenti ta' nies li huma maqbudin f'dik li jgħidulna time warp, jiġifieri f'sitwazzjoni fejn iż-żmien qisu waqaf għax il-mod kif qed jikkummentaw illum jinħass mhux biss antikwat, imma jkolli ngħid anke ipokrita.

Ngħid hekk aktar u aktar meta mbagħad nisma' lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jgħid li m'hawnx sens ta' direzzjoni.

GĦaliex hu ma jaqbilx mas-sens ta' direzzjoni allura għalih m'hawnx sens ta' direzzjoni!

L-Onor.

Fenech Adami qal ukoll li aħna qisna ma għandna l-ebda proġetti jew programmi ċari.

Hawnhekk, bir-rispett kollu, jien ngħidlu li l-viżjoni u l- programmi tagħna huma mfissra bl-aktar mod konkret u bl-aktar mod ċar fil- manifest elettorali tagħna fejn tkellimna dwar proġetti biex nagħmlu pajjiż tassew modern u soċjeta' moderna.

Aħna għidna li rridu nagħmlu Svizzera fil-Mediterran, jiġifieri pajjiż li jkun miftuħ, modern u li jagħmel l-affarijiet bis-serjeta' u bil-galbu u fejn il-gvern ikun tal- Maltin u ta' l-Għawdxin kollha.

Jien nitbissem meta nisma' lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jgħid li aħna m'għandniex sens ta' direzzjoni għax fuq dan nirriferih, per eżempju, għal dak li kien qal hu meta daħal għall-ewwel darba fil-gvern.

Ftit ġranet wara kien laqqa' lill-kapijiet tad-dipartimenti kollha u qalilhom: Jien ma nafx x'għandi nagħmel; il-manifest elettorali tiegħi jgħid ħafna affarijiet imma ħafna minn dak li jgħid huwa ħolm embrijoniku u allura intom tridu tgħiduli x'għandi nagħmel.

Jien issa se nikkwota lil dak li llum ġie hawn biex jgħidilna li aħna m'għandniex sens ta' direzzjoni, ħalli naraw kif kien imexxi hu meta daħal fil-gvern f'Mejju ta' l-1987.

Meta laqqa' quddiemu lill-kapijiet tad-dipartimenti mar qalilhom hekk:

"U allura nistenna li taraw il-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista u nistenna wkoll l-inizjattivi mingħandkom kif il- proposti li hemm f'dak il-programm, li biċċiet minnhom huma embrijoniċi, biċċiet minnhom huma biss ideat, biċċiet minnhom huma tamiet aktar minn ħaġa oħra, kif dawk l- affarijiet nistgħu, mhux mil-lum għal għada, nattwawhom.".

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jippretendi li aħna naħdmu fuq il-mudell ta' kif tkellem hu f'Mejju ta' l-1987?

Jien ngħidlu li mhux hekk, anzi aħna qed nagħmlu l-affarijiet bil-maqlub ta' kif mexa hu.

Sur Kap ta' l- Oppożizzjoni, is-sens ta' direzzjoni qiegħed hemm u għandna anke l-mandat dwar kif irridu naħdmu biex inneħħu t-taxxa tal-VAT.

Fuq it-tneħħija tal- VAT għandna mandat preċiż u qed naħdmu fuqu b'konsultazzjonijet miftuħa, preċiżi u ċari u mhux kif għamiltu intom meta daħħaltu l-VAT fejn għajjartu lis-self-employed kollha ħallelin.

Sur Kap ta' l-Oppożizzjoni, milli jidher għalik il-fatt li wieħed jisma' u jitkellem bis-serjeta' fuq l-affarijiet juri li dak li jkun ma jafx x'qed jgħid.

Pero' jien ngħid li dak l- assessment huwa assessment ta' xi ħadd maqbud f'time warp li għal min qiegħed jgħix tassew f'dan il-pajjiż spiċċa bir-riżultat elettorali.

L- istil tagħna huwa differenti għax aħna nisimgħu u jekk wara li nisimgħu jkun hemm bżonn nibdlu, nibdlu b'mod preċiż, ċar u intelliġenti.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jgħid ukoll li aħna m'għandniex sens ta' direzzjoni rigward l-Ewropa.

Dam is-snin jgħid li wasalna biex nidħlu mal- Fillandja u ma' l-Awstrija, imbagħad kienu jġibu lill-Ministru ta' l- Affarijiet Barranin ta' "X", ta' "Y" , ta' "Z" u wara ħafna ikliet u ritratti jgħid li kulħadd iridna ġewwa.

U kulħadd iżommna barra!

Hekk kienet l-istorja u dak kien is-sens ta' direzzjoni!

Dik kienet direzzjoni brillanti!

Jien nifraħlu lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni talli bħala prim ministru għamel għaxar snin iħabbat fuq il-bieb u baqa' fuq l-għatba.

Imbagħad jiġi jgħid li kellu sens ta' direzzjoni!

Mr Chairman, aħna għidna ċar x'inhuwa l-għan tagħna, jiġifieri Svizzera fil-Mediterran.

Irridu nkunu ħbieb mill-qrib ma' l-Unjoni Ewropea b'rabta kuntrattwali li tirrispetta kemm dak li nixtiequ aħna fin-newtralita' tagħna u kemm dak li jixtiequ huma fid-dimensjoni Ewro-Mediteranja tagħhom.

Mr Chairman, imbagħad x'ġara?

Ġara li f'anqas minn sitt xhur wara li daħal il-Gvern Laburista se jkollna l-Konferenza ta' l-Euro-Med.

Fi żmienhom saret xi ħaġa bħal din?

GĦat-tieni darba, wara Barcelona, il-membri kollha ta' l-Unjoni Ewropea u l- pajjiżi kollha tal-Mediterran aċċettaw unanimament li jiġu jiltaqgħu f'Malta.

(Onor. Membri: Hear, hear) Qatt ġrat din fi żmienhom?

Hawnhekk se nirrepeti x'qalilna rappreżentant tal-Kummissjoni Ewropea.

Din kienet l- ewwel darba li f'laqgħa ta' rappreżentanti ta' l-Unjoni Ewropea kollha u l- pajjiżi kollha tal-Mediterran, iqum rappreżentant ta' l-Unjoni Ewropea u jgħid: "Iva, naqblu li niltaqgħu f'Malta"; imbagħad warajh iqum rappreżentant tal-pajjiżi Mediterranji mhux ta' l-Unjoni Ewropea, l- Algerin, li f'isimhom - inkluż l-Iżreal - jgħid: "Iva naqblu li għandna niltaqgħu f'Malta."

Hekk jiżvolġu l-affarijiet taħt Gvern Laburista li għandu sens ta' direzzjoni ċara u tajba.

(Onor. Membri: Hear, hear).

Rigward is-sens ta' direzzjoni li għaddejjin biha fl-ekonomija rrid nispjega lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni li r-rallentament ekonomiku ilu għaddej sena u nofs kemm fit-turiżmu, kemm fl-industrija kif ukoll fil- kummerċ.

Ir-raġuni għal dan kienet il-politika żbaljata li mexxa l-Onor.

Fenech Adami bħal, per eżempju, l-iżvalutar tal-lira u l-VAT li l-Gvern kien impona fuq l-ekonomija tagħna bl-aktar mod arbitrarju.

B'hekk it- turiżmu mar lura, l-industrija irrallentiet, u fil-kummerċ daħlu wkoll inċertezzi kbar.

Sur President, aħna x'qed nagħmlu?

Aħna mill-ewwel fhimna għaliex ma għamlux il-budget u għaliex sejħu l-elezzjoni fiż-żmien li sejħuha.

X'inhi d-direzzjoni li qed nagħtu?

Hemm bżonn li nagħtu lill-ekonomija injection ġdida imma qabel irridu nissanaw il-finanzi pubbliċi għax ma jistax ikun li l-pajjiż f'dawk li huma finanzi pubbliċi jibqa' għaddej b'ħofra, ħofra, ħofra.

L-Onor.

Fenech Adami jinnega li hemm ħofra.

Barra minn hekk, imbagħad l-ekonomija rridu mmexxuha 'l quddiem billi lit-turiżmu, l- aktar branka importanti tagħha, nagħtuh in-nifs li għandu bżonn.

X'inhu l- ħsieb wara l-proġetti, fuq bażi micro, li għaddejjin għat-titjib tal- prodott fil-qasam turistiku?

Sur Kap ta' l-Oppożizzjoni, aħna lis-settur produttiv ta' l-ekonomija rridu nagħtuh l-injezzjoni li għandu bżonn ħalli r-rota terġa' tibda ddur sewwa u dan se nagħmluh billi l-ewwelnett inneħħu l-VAT ħalli nħaffu l-ispejjeż u allura t-turiżmu jkollu ċans jikkompeti aktar, kif ukoll billi matul din is-sena u s-sena d-dieħla ntejbu l- prodott.

Jekk il-Kap ta' l-Oppożizzjoni baqa' ma ndunax bid-dannu li għamel il-Gvern tiegħu lit-turiżmu f'dawn l-aħħar sentejn allura ngħidlu: Skużi, mhux talli int maqbud f'time warp, talli maqtugħ kompletament mill- ħajja ekonomika tal-pajjiż!

Sur President, dan huwa s-sens ta' direzzjoni tagħna, li ntejbu l- kondizzjonijiet tat-turiżmu ħalli l-ekonomija terġa' timxi 'l quddiem biex imbagħad nagħtu wkoll ċans lill-industrija li tirpilja b'investiment ġdid u fl-istess ħin naħsbu - u dan qed nagħmluh - biex lis-setturi żgħar tas- self-employed u tal-manifattura nagħtuhom in-nifs meħtieġ ħalli jirristrutturaw u jimmodernizzaw.

Dan huwa s-sens ta' direzzjoni li mexjin bih mentri n-naħa ta' l-Oppożizzjoni qiegħda tipprova tgħid: li m'huwa jsir xejn, li hawn l-inċertezzi, li ma nafux fejn sejrin.

Pero' jien ngħid li l-affarijiet huma bil-maqlub għax is-sens tad-direzzjoni qiegħed hemm u diġa' għandna indikazzjonijiet li fil-qasam tat-turiżmu, per eżempju, skond ma qed jgħidulna l-operaturi, din is-sena se nilħqu mill- anqas il-livelli ta' l-1995.

Jiena nittama li mhux biss nilħqu l-livelli ta' l-1995 imma li malajr kemm jista' jkun nilħqu dawk ta' l-1994.

Malli t-turiżmu jerġa' jirpilja naraw fejn hu l-istaġnar li kellna f'dawn l-aħħar sentejn ħalli dan il-pajjiż jimxi tassew 'il quddiem.

Fl-istess waqt se inkunu qegħdin insaħħu bl-aktar mod serju l-pożizzjoni tal-finanzi pubbliċi li kienet ġiet assolutment injorata mill-Gvern l-ieħor.

Sur President, aħna rridu amministrazzjoni serja u moderna f'dan il- pajjiż u għalhekk se nerġa' nispjega l-mod kif ħdimna u kif irridu naħdmu.

Aħna rridu nkunu gvern tal-Maltin u ta' l-Għawdxin kollha u mhux ta' ftit bażużli u barunijiet biss.

Barra minn hekk, imbagħad, aħna irridu nidħlu f'partnership mas-settur privat u ma' l-unitajiet kollha fil-pajjiż li għandhom xi sehem x'jagħtu.

F'dawn l-aħħar xhur aħna konna qed naraw kif nistgħu nagħmlu partnership f'oqsma fejn il-Gvern ta' qabel kellu kull ċans jagħmilhom u ma għamilhomx bħal, per eżempju, fil-qasam ta' l-informatika.

Hawn ta' min jgħid li l-Kamra tal-Kummerċ staqsietna: Kif intom bħala gvern, għalkemm issemmu l-MSU u ħafna imperi u ħafna kuntratti, lis-settur privat assolutament insejtuh fl-informatika tant li ma ssemmiet l-ebda forma ta' kollaborazzjoni mal-privat f'dan il-qasam?

Din tkellem dwarha l- Onor. Pullicino imma mid-dehra assolutament ma għandux idea tagħha.

Aħna għidna lill-Kamra tal-Kummerċ li mhux veru ħallejniehom barra u stedinniehom biex nagħmlu kumitat ħalli naraw kif flimkien nistgħu nagħmlu politika dwar l-informatika.

Fil-fatt dan il-kumitat sar, mexxieh sieħbi l-Ministru Joe Mizzi, u minn hawn u ftit ieħor se jkollna joint report bejn il-Gvern u s-settur privat fuq il-politika ta' l-informatika għall- futur.

Sur President, se nsemmi aktar eżempji ta' fejn seta' kien hemm kollaborazzjoni u fil-fatt ma kienx hemm.

Se nsemmi proġett li l-Onor.

Fenech Adami jqisu bħala l-baby tiegħu.

Bir-rispett kollu, jekk il-babies isiru b'dan il-mod allura se nispiċċaw b'zoo ta' mostri għax fil-fatt il- baby ta' l-Onor.

Fenech Adami huwa mostru!

Min ikollabora f'dan ix-xogħol?

It-tobba u l-ispeċjalisti Maltin ġew mitluba jikkollaboraw?

Lanqas xejn, ma tarax!

Kollox telaq għal rasu!

Kien hemm ftit bażużli, ħbieb ta' ma nafx min, li ħadu kollox f'idejhom.

Aħna rajna li ma jistax ikun li nibqgħu naħdmu b'dan il-mod u għalhekk stedinna minnufih lill-Assoċjazzjoni tat-Tobba Maltin biex tagħtina l-veduti tagħha, kif fil-fatt għamlet u ta' dan minn hawn nixtieq nirringrazzjaha.

Ta' min jgħid li aħna għidna wkoll lil din l-assoċjazzjoni biex tidħol magħna ħalli naraw x'se nagħmlu b'dan il-mostru ta' l-Onor.

Fenech Adami.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Fenech Adami dan qed isejjaħlu kapriċċ.

Pero' jien insejjaħlu mostru għax bil-mod kif fasslu, anke jekk stess kellu l-aħjar intenzjonijiet tad-dinja, welled mostru.

Il-MAM qaltilna - u dan aħna naqblu miegħu - li jekk dan il-pajjiż għandu biżżejjed flus allura għandu jkollna sptar ġenerali ġdid imma ma għandux ikun hawn tnejn għax b'żewġ sptarijiet ikollna wisq spejjeż li dan il-pajjiż ma jiflaħx għalihom.

Kif diġa' għidt, il-MAM qaltilna li jekk il-finanzi tal-pajjiż jifilħu għandu jkun hemm sptar wieħed ġdid, l-Isptar San Raffaele, għalkemm dawn qalulna biex inbiddlulu ismu.

Imbagħad aħna għidna lill-MAM biex iħarsu ftit lejn dan il-baby sabiħ ta' l-Onor.

Fenech Adami u jgħidulna kemm se jiġi jiswa.

Min-naħa tagħhom dawn qalulna li kif inhu mibni u kif inhu mfassal - riedu jgħidu kif inhu mbażwar! - dan l- isptar jieħu biss 480 sodda u b'dan in-numru ta' sodod ma jistax ikollok sptar wieħed modern u ġdid.

Meta mbagħad staqsejna lill-MAM u lill- periti tagħna jekk dan l-isptar jistax jerġa' jitfassal b'mod li jilqa' aktar minn 480 sodda dawn qalulna li ma jistax u, iktar minn hekk, qalulna li ċerti speċjalitajiet mediċi bżonnjużi lanqas se jkunu jeżistu fl-Isptar San Raffaele, bir-riżultat li jkollok tuża kemm l-Isptar San Luqa kif ukoll l-Isptar San Raffaele.

Aħna qbilna li din hija ġennata.

Imma dan huwa l-mod kif kien jaħdem il-Gvern preċedenti!

Berbaq, berbaq, berbaq u mbagħad għada naraw, "domani never comes" kif kienu jgħidu fil-kanzunetta tas-snin ħamsin.

Fejn hi d-direzzjoni li kellna qabel, Sur Kap ta' l- Oppożizzjoni?

Imma aħna m'aħniex se naħdmu b'dan il-mod, Sur President.

It-time warp qiegħed fuq in-naħa l-oħra għax aħna qed naħdmu b'mod modern u b'mod li nkunu nistgħu nħarsu 'l quddiem b'sens ta' direzzjoni realistiku u f'partnership ma' dawk il-forzi kollha li lesti li jikkontribwixxu għall- pajjiż.

Dan hu l-istil tagħna, għalkemm għall-Onor.

Fenech Adami u sħabu din hija xi ħaġa li ma tistax issir.

Meta inti tibda tmexxi b'dan il- mod allura tistaqsi lilek innifsek minn fejn se titlaq u għalhekk għidna li biex inkunu nafu minn fejn se nitilqu għandna nikkummissjonaw rapporti li jgħidulna x'inhi l-istampa reali.

GĦax għamilna hekk qisha waqgħet id- dinja u ma nafx kemm attakki saru biex in-nies li għamlulna dawn ir- rapporti, li kollha huma professjonali, jiġu murija bħala nies tat-tiben.

Jien niddeplora dan it-tip ta' attitudni għax għalkemm nemmen fil-politika u qed ngħix fiha, il-politika kif prattikata mill-Oppożizzjoni hija skaduta f'dawn l-affarijiet.

Minflok ma l-Oppożizzjoni qed tiffaċċja r-realta' u tara kif verament saru l-affarijiet, qed tipprova tħammeġ lin-nies li għamlu r-rapporti kif ukoll qiegħda toskura ċerta data li ċertament ma tistax tinjoraha, bħal, per eżempju, fil-każ tar-rapport dwar l-MSU.

Sur President, illejla smajna lill-Onor.

Pullicino jitkellem dwar ir- rapport ta' l-MSU u sejjaħlu wieħed superfiċjali, magħmul ħażin u żbaljat.

Bir-rispett kollu, jien ngħidlu li wara li rajt x'sarraf l-operat tiegħu fil-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija nista' ngħidlu li ma għandu l- ebda kredenzjali biex jikkritika rapport serju bħal dak li sar fuq l-MSU.

Qed ngħid hekk ħalli din il-ħaġa nagħmilha ċara.

(Interruzzjonijiet) (Onor. Membri: Hear, hear) Sur President, x'ħareġ mir-rapport ta' l-MSU?

Minn hawn ħarġet strateġija mfassla apposta ta' kif se naħdmu u biex naraw eżattament kif nistgħu ninkwadraw lin-nies ta' l-MSU f'sitwazzjoni fejn ikunu jistgħu jagħtu xi ħaġa mit-talenti kbar li għandhom ħalli s-sistema pubblika timxi tassew 'il quddiem.

Aħna fuq din il-linja ħdimna u għadna qegħdin naħdmu.

L-ewwelnett, irrid nagħmilha ċara li fejn hemm bżonn, aħna se nibqgħu nużaw esperti barranin imma ma rridux li l-MSU tibqa' tintuża sempliċement bħala barumbara ta' esperti barranin bla bżonn jew b'mod esaġerat u mingħajr ebda kontroll.

Din għidnieha qabel l-elezzjoni, fis-snin li fihom konna għadna qed nirrankaw għar-rebħa elettorali, u se nibqgħu ngħiduha issa bl-aktar mod razzjonali u raġonevoli.

Sur President, ikun tajjeb li nispjega li l-MSU tagħmel żewġ tipi ta' xogħlijiet, dak li għandu x'jaqsam ma' konsulenza maniġerjali organizzattiva u dak li għandu x'jaqsam mat-teknoloġija ta' l- informazzjoni.

Fuq il-bażi tar-rapport li sar aħna mexjin bi strateġija - l-Onor.

Pullicino din lanqas biss intebaħ biha! - fejn is-sistema għal dak li għandu x'jaqsam ma' konsulenza maniġerjali organizzattiva li kien hemm fl-MSU se tiġi inkorporata fiċ-Ċivil u għal dak li għandu x'jaqsam ma' informatika se jkun hemm sistema differenti li taħdem fuq bażi ta' arm's length fejn il-kuntratti joħorġu direttament mid-dipartimenti konċernati - jiġifieri mhux ċentralment - u jiġu accounted for fl-accounts tal-gvern dipartiment, dipartiment u ministeru, ministeru.

Imma aħna morna aktar 'il bogħod minn hekk għax ridna li minflok taparsi bord li jkun immexxi mit-tieni prim ministru ta' qabel, jiġifieri s-Sur Cachia Caruana - li kien imexxi kollox hu - ikun hemm bord ta' l-MSU li fuqu jkun hemm dawk in-nies aktar konċernati bix-xogħol ta' l-MSU, jiġifieri l-kapijiet taċ-Ċivil.

GĦalhekk għidina li s-Segretarju Permanenti fl-OPM hu dak il-bniedem li huwa inkarigat mir-riżorsi - bħala funzjoni u mhux bħala persuna; għalkemm anke bħala persuna huwa validu ħafna - u allura għandu jkun l- aktar persuna importanti fil-bord ta' l-MSU jew, kif qed insejħulha, il- MITTS.

Minn barra hekk daħħalna wkoll nies mis-settur privat li jistgħu jagħtuna l-għajnuna meħtieġa.

Imbagħad illejla jiġi l-Onor.

Pullicino u joqgħod jistagħġeb għaliex għamilna kumitat eżekuttiv biex jikkordina aħjar ix-xogħol tal-kumpannija!

(Interruzzjonijiet) Imma, bir-rispett kollu, jekk inti ma tifhimx li hemm żmien ta' transizzjoni fejn dawn l- affarijiet iridu jsiru u jekk ma tifhimx li kumitat eżekuttiv ta' dan it- tip huwa maħsub biex jartikola l-affarijiet, allura mhux ta' b'xejn li anke int, Onor. Pullicino, bħal sħabek tinsab maqbud tassew f'din l-image skaduta ta' partit li tilef il-boxxla u li baqa' stordut wara r-riżultat ta' l-aħħar elezzjoni!

(Onor. Membri: Hear, hear)

Fill-kontest taċ-Ċivil, qegħdin nagħmluha ċara li hemm bżonn li ċ-Ċivil jimmodernizza ruħu.

Hawnhekk smajt lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jitkellem dwar kif huma tejbu l-uffiċini u kemm jinsistu fuq l-importanza li l- uffiċini jkunu sbieħ.

Jien ngħidlu: Prosit imma, skużi, meta int kont prim ministru kont taf x'inhu għaddej fiċ-Ċivil tiegħek?

Sur Kap ta' l- Oppożizzjoni, mort tara mhux il-ftit uffiċċji sbieħ li kellek bħala showcases 'l hemm u 'l hawn, imma l-kondizzjonijiet diffiċli li hemm aktar 'l isfel li wkoll huma parti essenzjali miċ-Ċivil?

Żorthom dawn?

Bilfors li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma żarhomx għaliex jien kelli, qed ikolli u jibqa' jkolli lmenti l-ħin kollu dwar il-kondizzjonijiet ħżiena li fihom qed jaħdmu ħafna uffiċjali taċ-Ċivil.

Jien naċċetta li għad hemm ħafna kondizzjonijiet ħżiena u ħafna uffiċċji li m'humiex ta' livell mixtieq; imma allura mhux jossessjona ruħu għaliex ra żewġ uffiċċji sbieħ u b'daqshekk qisu solva l-problema!

Din hija l-istess storja bħall- problemi ta' manutenzjoni u ta' kondizzjonijiet ħżiena li hemm fl-iskejjel.

B'liema arroganza intellettwali - biex ma nużax kelma oħra - jiġi ex- prim ministru hawnhekk u jiftaħar li ma jiddejjaqx li qed jikkritikawh li għamel kullimkien uffiċċji sbieħ meta dan mhux veru?!

Għandu tlieta, erbgħa, ħames postijiet li jurihom meta jkollu xi okkażjoni fuq it- television imma mbagħad ir-realta' li hemm fl-uffiċini u fl-iskejjel hija bil-maqlub ta' dak li qed jgħid hu.

Fil-kampanja elettorali kien qal li fl-iskejjel kulma hemm huma xi żewġ ħġiġiet imkissrin!

Din hi t-tip ta' tmexxija li kont qed tipproponi u li qed tipproponi lil dan il-pajjiż, Sur Kap ta' l-Oppożizzjoni?!

Bir-rispett kollu lejk, għalhekk spiċċajt skadut għax ma tistax tibqa' tgħid il-ħrejjef lill-poplu u ma tistax tibqa' sejjer b'din l-idea li permezz ta' retorika mibnija b'mod sabiħ se tibqa' tlellex il-mentalitajiet tal-poplu ad infinitum.

GĦalhekk anke fil- qasam taċ-Ċivil irridu nirrikonoxxu li hemm bżonn ta' evalwazzjoni sħiħa tal-modi kif isiru l-affarijiet.

Jien, l-ewwel wieħed, qed nirrifletti aktar fuq dak li sibt bħal, per eżempju, il-mod kif isiru l-kuntratti fil-livelli għolja taċ-Ċivil għax din hija waħda mill-affarijiet li m'iniex konvint minnha.

Fuq din il-ħaġa diġa' kelli diskussjonijiet estensivi internament u nixtieq li nersqu għal soluzzjoni, mhux bħas-soluzzjoni li rċevejna, għax taħt il-veneer ta' kuntratti li suppost huma flessibbli, effettivament fl-istratum għoli taċ- Ċivil daħħalna l-flessibbilta' ġdida li, fl-opinjoni tiegħi, lanqas tassigura, accountability serja.

Imbagħad, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni staqsieni x'se nagħmlu mal-unions.

Mal-unions aħna se ninnegozjaw, se niddiskutu u se nagħtuhom il-pożizzjoni tagħna ċara biex minn hemm nimxu 'l quddiem.

Se nidħlu wkoll fuq oqsma ġodda fejn, fl-opinjoni tagħna, tħallew problemi kbar bħal, per eżempju, il- problema tas-senior principals.

Jiena tkellimt kemm-il darba fuq il-mod kif kien sar l-eżami tas-senior principals mill-Amministrazzjoni preċedenti u qbilt ma' dawk li kienu lmentaw li l-mod kif sar l-eżami u l-mod kif tmexxa l-eżami ma kienx ġust ma' kategorija sħiħa ta' uffiċjali li ħafna minnhom huma uffiċjali anzjani u li taw servizz tajjeb.

F'dawn l-aħħar tliet xhur tkellimna fuq dawn l-affarijiet, għalkemm kien hemm min qalli: "Kemm qed teħodhom bil-mod l-affarijiet".

Jiena l-affarijiet neħodhom bil- pass tagħhom u nibqa' ninsisti li ħadd m'hu se jgħaġġilni aktar milli hemm bżonn ngħaġġel u ħadd m'hu se jżommni lura aktar milli hemm bżonn.

Dan huwa s-sens ta' direzzjoni li nipprattikaw aħna.

Fuq il-kwestjoni tas- senior principals irrid ngħid li wara d-diskussjonijiet li għamilna wasalna għall-konklużjoni - u se nimxu fuq din il-konklużjoni - li hemm bżonn jingħata ċans ieħor lil dawk is-senior principals li jew m'għaddewx mill- eżami jew inkella ma resqux għalih.

Fuq din il-ħaġa rridu nimxu b'mod li ma nagħmlux ħsara lil dawk li qagħdu u għaddew.

Għalhekk se jkun hemm eżami ġdid li se jkun f'forma ta' extended interview li jkun aktar bilanċjat u ċertament mhux żbilanċjat kif kien organizzat mill-MSU ta' dak iż-żmien illi bbażat kollox fuq xogħol li kellu x'jaqsam ma' nies li jaħdmu Kastilja jew li kienu midħla ta' l-MSU.

L-iskop ta' dan l-extended interview huwa li jittestja anke r-writing skills ta' min ikun kif ukoll jirrifletti varjeta' ta' esperjenzi fiċ-Ċivil.

Jien inħoss li dan huwa approach li jagħti ċans ġdid lil dawk l-uffiċjali taċ-Ċivil li bir-raġun iħossuhom li ngħataw il-ġenb bl-eżami tas-senior principals.

Aħna se nieħdu l-passi meħtieġa ħalli dan l-eżami l-ġdid ikun opportunita' ġdida trasparenti u ġusta għal kulħadd mingħajr ma jsir dannu lil dawk li diġa' għaddew mill-eżami ta' senior principals.

Jien inħoss li dan huwa l-mod kif għandna naħdmu, jiġifieri li nirriflettu fuq il-ħtieġa li nagħtu ċans lil kulħadd mingħajr il-possibbilta' ta' abbużi jew ta' skariġġi ta' ġustizzja.

Dan il-Gvern jinsab impenjat ukoll li jagħmel dak kollu li jista' biex jitnaqqas l-ammont ta' ħela fis-sistemi tal-gvern.

Teżisti din il-ħela.

It- target tal-Gvern f'din l-area jrid ikun il-konċett ta' value for money.

Għal kull lira li ċ-ċittadin qed ipoġġi fis-sistema pubblika għandu dritt jistenna li għallinqas jirċievi lura l-lira li jkun poġġa.

Jien ngħid li għandu dritt jirċievi aktar minn hekk imma ħalli naslu għallinqas li għal kull lira li npoġġu nirċievu lira lura.

GĦaldaqstant, waħda mill- affarijiet li se nisħqu fuqhom - m'għandix dubju li l-Oppożizzjoni se tagħmel minn kollox biex tipprova tieħu vantaġġ politiku jew tagħtina gambetti fuqha - hija li kull persuna impjegata mal-gvern għandha d-dmir li tagħmel ix-xogħol li qed titħallas għalih.

Se nkunu lesti nieħdu l-passi dixxiplinarji kollha li hemm bżonn kontra kull skartar, jagħmlu min jagħmlu, għax il-poplu għandu d-dritt li jistenna dan minna.

Din se tkun waħda mill-affarijiet li se nisħqu fuqhom meta nkunu qed nitkellmu dwar kif iċ-Ċivil għandu jimxi 'l quddiem.

Sur President, issa se nitkellem fuq Għawdex, pero' ma nixtieqx intawwal għax diġa' tkellem tajjeb ħafna dwaru sieħbi s-Segretarju Parlamentari għal Għawdex.

Illejla kellna ħafna diskors fieragħ dwar kif lil Għawdex waddabnieh taħt it-tapit, insejnieh u kkolonizzajnieh; għal ftit ma stħajjiltnix qisni r-rappreżentant tar-Raj li sejjer New Delhi biex nieħu over Għawdex meta konna qed naqsmu bil-Gozo Channel!

Dawn l- esaġerazzjonijiet, jagħmilhom min jagħmilhom, ikomplu jikkonfermaw kemm l- Oppożizzjoni hija maqbuda fit-time warp ta' qabel l-aħħar elezzjoni.

Għax min jista' jemmen li hemm xi ħsieb li lil Għawdex ma nqisuhx mhux biss bħala parti minn Malta, imma bħala parti essenzjali minn dan il-pajjiż kollu kemm hu!

Jien niskanta meta nisma' argumenti fjakki u redikoli bħal dawn.

Qalu li se naqflu lis-Segretarju Parlamentari għal Għawdex fit-torri ta' Kastilja u minn hemm se jmexxi lil Għawdex bir-remote control.

Imma dawn xi ħmerijiet huma!

Kif nistgħu nikkonċepixxu li raġel matur u ta' ċerta esperjenza bħall-ex-ministru għal Għawdex joħroġ bi ħrejjef bħal dawn!

Li joħroġ bihom xi disc-jockey ta' xi radio station mitluf forsi, imma l-ex-ministru għal Għawdex!

Anzi aħna qed ngħidu li s-Segretarju Parlamentari għal Għawdex se jkollu s-sede sħiħa tiegħu f'Għawdex u se jkollu wkoll uffiċċju f'Kastilja biex nuru u nirrinforzaw is-sentiment ta' kemm Għawdex għandu saħħa u kemm se jibqa' jkollu saħħa f'dan il-Gvern, Sur President.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Imbagħad, meta nisma' hawnhekk lill-Onor.

Tabone bil-qdusija kollha jibqa' jinsisti li jippreżenta t-tariffi li nbidlu fil-Gozo Channel b'ċertu mod, jien ngħid: Imma l-irresponsabbilta' safejn tasal!

Jekk kien hemm xi ħaġa li rrabjatni f'dawn l-aħħar tlieta jew erba' xhur kienet proprju l-istorja tal-Gozo Channel fejn tlieta jew erbat ijiem qabel l- elezzjoni, il-Gvern preċedenti iffirma kuntratt oxxen - nibqa' ngħidha dik il-kelma - li jorbot lill-Gozo Channel u lill-poplu t'Għawdex b'Lm20 miljun - li magħhom irirdu jiżdiedu Lm10 miljun oħra, imma ħallihom l-Lm10 miljuni l-oħra - marbuta anke permezz ta' ftehim bil-Bank Ċentrali, ma' żieda kruċjali fit-tariffi tal-Gozo Channel.

Dik hija r-realta' u l-poplu Għawdxi fehemha din il-ħaġa.

Jiena diġa' għidt li kien ikun aħjar li kieku kkomunikajna qabel mal-poplu Għawdxi, pero' meta spjegajnielu l-affarijiet u meta għamilna ftehim mal-partijiet konċernati ħarġet ir-realta'.

U l- verita' hija li bir-retorika antikwata ta' l-avukati tista' tlellex lill- poplu għal ftit taż-żmien, imma mbagħad jasal mument fejn ma tkunx tista' tibqa' sejjer b'din il-ħaġa, Sur President.

L-impenn tagħna għal Għawdex mhux talli huwa aqwa minn tal-Gvern preċedenti, talli bis-sistema li qed immexxu aħna se jħalli riżultati aħjar għal Għawdex.

Meta mbagħad nisma' lill-Onor.

Tabone jgħid: "Għax se tmorru tbajdu xi żewġ għases!", jien ngħidlu: Għax m'għamilthomx int, Onor. Tabone?

Min żammek li tagħmel dan?

Int, li kont daqshekk omnipotenti bħala ministru għal Għawdex, l-għases t'Għawdex ħallejthom jaqgħu biċċa biċċa!

Tant bniehom tajjeb, li dik ta' Marsalforn, l-aktar area turistikament importanti f'Għawdex, kienet qed taqa' biċċa biċċa!

Sur President, aħna se nimxu 'l quddiem ukoll bil-kunsill reġjonali għal Għawdex li huwa konċett ġdid u importanti.

Għaliex huwa importanti?

B'dan il-mod aħna se nkunu qegħdin naħdmu fuq il-konċett ta' reġjun mhux biss permezz ta' politika reġjonali imma permezz ta' istituzzjoni reġjonali li, b'mod maħsub u maħdum, se ddaħħal fil-proċess tad-deċiżjoni lill-forzi kollha elettivi f'Għawdex.

Dan se jkun marbut ukoll mat-tħejjija ta' pjan ta' żvilupp għal Għawdex.

Kif spjega sieħbi l-Onor.

Anton Refalo, se nkunu qegħdin naħdmu fuq l-ewwel abbozz tal-white paper li se tiġi ppubblikata fil-ġimgħat li ġejjin.

Irrid ngħid li għalkemm min ħadem fuqu ħadem tajjeb ħafna, għadni m'iniex sodisfatt biżżejjed b'dan l-abbozz u naħseb li għandu jkun aktar folt.

Din aħjar nispjegaha għaliex imbagħad malajr jgħidulna li m'għandniex sens ta' direzzjoni!

Qalulna: "Ippubblikajtu white paper.

Grazzi!"

Irrid nagħmilha ċara li aħna se nippubblikaw white paper għad- diskussjoni biex nisimgħu l-kummenti ta' kulħadd.

Dawn se jkunu tip ta' diskussjonijiet bħal dawk li qed ikollna fuq is-sistema ġdida li se ndaħħlu minflok il-VAT, fejn se nisimgħu u mhux se nimponu.

Fid-diskussjonijiet aħna se nkunu open u se nisimgħu l-kummenti li jsiru kemm mill-Għawdxin u anke mill-Maltin u se nkunu lesti li nibdlu fejn ikun hemm bżonn.

Meta l- white paper tiġi diskussa u nkunu wasalna għad-deċiżjonijiet, imbagħad nagħmlu liġi biex inwaqqfu kunsill reġjonali għal Għawdex li fost l- inkarigi tiegħu se jkollu dak li jipprepara pjan ta' żvilupp reġjonali għal Għawdex li jiġi mressaq quddiem dan il-Parlament.

Dik se tkun il-linja tagħna fuq Għawdex.

Mela jiġu jgħidulna: Qed tara, m'għandkomx sens ta' direzzjoni fuq Għawdex!

Ħallihom jgħidu li jridu, għax xorta waħda dak se jkun l-istil tagħna.

Aħna mhux se nimponu, kif kien jiġri qabel, taħt retorika kollha fiammeggiante.

Issa ħalli nitkellem fuq xi ħaġa li naħseb li kienet l-aktar waħda li ġiet diskussa b'mod intelliġenti min-naħa ta' l-Oppożizzjoni bejn dalgħodu u llejla, jiġifieri l-Intern u l-Pulizija.

L-Onor.

Borg għandu ċertu stil kif jitkellem li nista' ngħid nammirah u kieku ż-żmien kien aktar ħanin miegħu forsi kien ikun l-aħjar Ministru ta' l-Intern li qatt kellha l- Amministrazzjoni preċedenti, imma ż-żmien ma kienx ħanin miegħu!

Pero' bir- rispett kollu lejh, meta jitkellem fuq xi ħaġa bħall-amnestija li ngħatat wara l-aħħar elezzjoni, ikolli ngħid li jaf ikun mhux biss intelliġenti imma wkoll ipokrita.

U bilfors ikollok tgħid: Imma għaliex bniedem intelliġenti bħal dan qed iħoss il-bżonn li jkun ipokrita b'dan il-mod?

Għandu għalfejn?

Jien nemmen li għandu bżonn ta' xi ħaġa biex iniggeż lil dan il-Gvern għaliex ma tantx għandhom biex iniggżuh u qed ikunu l-ħin kollu ċassi u qishom storduti.

Imma wara kollox, għandu għalfejn ikun daqshekk ipokrita?

Imbagħad tgħid: Dan qed jaħseb fil-ħniżrija li ġrat dwar Queiroz, per eżempju, li mhux biss kien ingħata amnestija min-naħa tal- Gvern preċedenti imma kienu wkoll bagħtuh b'biljett ta' Lm2,000 jew Lm3,000 għal Rio de Janeiro minħabba li kellu xi ħaġa fil-fwied?

Imma issa ħass li kellu xi ħaġa biex iniggeż lill-Gvern Laburista u qalilna: Il-Gvern Laburista ikkommetta l-oxxenita' li ta amnestija li biha l-assassini tas- Sinjura Douglas ħarġu mill-ħabs meta fiż-żmien li kienu fl-Oppożizzjoni għamlu daqshekk plejtu li se jkunu fermi ma' min joqtol lill-anzjani.

Jien għidt: Dan id-deputat kien ministru; jaf kif jaħdmu l-affarijiet u jaf ukoll x'tip ta' amnestiji kienu jingħataw mill-Gvern preċedenti.

Qatt il- Gvern preċedenti għamel il-limitazzjonijiet qawwija li għamel dan il-Gvern fuq min jingħata amnestija?

Le, anzi l-amnestija kienet tingħata lil kulħadd.

Fil-każ ta' l-amnestija li ngħatat taħt dan il-Gvern domna żewġ seduti niddiskutu fil-Kabinett x'għandhom ikunu l-limitazzjonijiet.

Din kienet limitazzjoni drakonika għaliex min ikun hu taħt piena ta' assassinju ta' anzjani kien eskluż minnha.

Allura għidt: Imma l-Onor.

Borg ma jifhimx x'seta' ġara?

Dan għidtu aktar u aktar wara li jiena tlabt biex nara x'amnestiji kienu ngħataw taħt il-Gvern preċedenti dawn il-persuni li kienu taħt il-piena għall-qtil ta' Mrs Douglas.

Fil-fatt dawn kienu weħlu 17-il sena ħabs, imbagħad ġara li fis-26 ta' Mejju 1989, fl-okkażjoni tal- ħatra ta' l-ex-President Censu Tabone, kienu ħelsulhom seba' xhur kull wieħed; fl-20 ta' Settembru 1989, għall-25 anniversarju ta' l-Indipendenza, kienu ħelsulhom seba' xhur kull wieħed; fit-23 ta' Mejju 1990, meta ġie l- Papa, kien inħelsilhom xahar kull wieħed u fl-20 ta' Mejju 1992, għall-50 anniversarju mill-għotja tal-George Cross, ħelsulhom 17-il xahar kull wieħed.

Skond ir-rapport li għandi jien, jirriżulta li b'dawn l-amnestiji kollha, sa Diċembru tas-sena li għaddiet, mis-17-il sena li kellhom bħala piena kien baqgħalhom iservu anqas minn sena.

JIġifieri l-pożizzjoni kienet li bl-amnestiji li ngħataw ġabuhom b'anqas minn sena ħabs xi jservu!

Issa aħna kif ħdimna, Sur President?

Meta l-Kabinett għamel il- limitazzjonijiet u l-kondizzjonijiet fuq l-amnestija, dawn intbagħtu lill- Avukat Ġenerali tar-Repubblika biex jaħdem fuqhom.

Jiena ninsisti li l- ebda ministru, inkluż jien, ma tkellimna jew ma ndħalna f'dak il-proċess.

La kellna għalfejn u ninsisti li m'għandniex għalfejn nindaħlu; aktar tard nitkellem fuq l-implikazzjoni ta' dak li qed ngħid.

Ħadd minna ma daħal f'din il-biċċa xogħol u, nerġa' ngħid, ma kellniex għalfejn nidħlu.

Din inħadmet mill-Avukat Ġenerali tar-Repubblika b'kordinament mal-ħabs u għaliex hija materja teknika naturalment saret diskussjoni dwar kif għandha tkun din l-amnestija.

Nerġa' ngħid li din kienet bażi liberali li jien ma naqbilx magħha.

Dawn inħelsu minħabba d-deċiżjoni li ttieħdet u peress li dawn in-nies kellhom anqas minn sena x'jiskontaw.

Ir-responsabbilta' hija waħda amministrattiva u qed nispjegaha b'dan il-mod apposta ħalli nkunu ċari u għaliex hemm implikazzjonijiet oħra f'dan li qed ngħid.

Hawnhekk għandi ittra li bagħat l-Avukat Ġenerali tar-Repubblika lill- Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali fejn spjega dak li ġara.

Fil- fatt nixtieq inpoġġi kopja ta' din l-ittra fuq il-Mejda tal-Kamra ħalli tkun għall-konjizzjoni pubblika u biex l-affarijiet ikunu trasparenti u ċari.

Mr Chairman, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ittra mibgħuta mill-Avukat Ġenerali tar-Repubblika lill-Ministru tal- Ġustizzja u Kunsilli Lokali fil-5 ta' Frar 1997, dwar l-amnestija li ngħatat lill-ħabsin.

Meta qed ngħid dan, irrid ngħid ukoll li jien nibqa' nemmen mija fil-mija li f'dak li għamel l-Avukat Ġenerali mexa in good faith u skond kriterji li huwa qies bħala korretti.

Huwa kritikabbli daqskemm jien kritikabbli jien, imma ċertament li nibqa' ngħid li mexa in good faith u b'dak li ħaseb li kienu kriterji tajba.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Imma dan il-punt imur aktar 'il bogħod minn hekk, Sur President.

Jiena għamiltha ċara li l-ebda ministru, inkluż jien, ma ndħalna f'din il-ħaġa.

F'dak li għandu x'jaqsam ma' servizzi tas-sigurta', servizzi tal-Pulizija, u servizzi tal-Ħabs u ta' l-Armata, hemm bżonn ta' stil ġdid ta' tmexxija f'dan il-pajjiż.

Ma jistax ikun li l-ministru jew il-prim ministru jibgħu jkunu n-nies li jmexxu bl-ispag bl-aktar mod dirett u bl-aktar mod ċar.

Kieku ridna, malli dħalna fil-gvern stajna keċċejna lill-Kummissarju kif kienu għamlu huma, stajna biddilna u qtajna ras kulħadd kif kienu għamlu huma.

(Interruzzjonijiet) Imma aħna ma ħdimniex b'dak il-mod u din nibqgħu ninsistu fuqha.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Jekk jogħġobkom, m'hemmx cross debates.

ONOR.

ALFRED SANT: Aħna ma ħdimniex b'dak il-mod u ma rridx li naħdmu b'dak il-mod.

Jiena rrid li niżviluppaw sistema fejn is-servizzi tas- sigurta' jkunu tassew teknikament responsabbli li nistgħu nħarsu lejhom b'ċertu mod u li nistgħu nirrispettawhom.

Jiena għalhekk ma mortx inżuru il-ħabs, għaliex ma ridtx nispiċċa kif kienu jispiċċaw il-ministri tagħhom fejn kienu jimmanipulaw x'jiġri fil-ħabs.

Jiena ma ridtx nagħmel kif kienu jagħmlu l-ministri ta' qabel li kienu jidhru ma' min jidher fil-ħabs u mbagħad fil-ħabs stess joħolqu rebus minħabba dawn l-affariijet.

Aħna ma rriduhomx dawn l-affarijiet u din hija waħda mill-affarijiet li nibqgħu ninsistu fuqha.

Fill-Pulizija wkoll irridu niżviluppaw kultura ġdida f'dan il-pajjiż ħalli s-servizzi kollha tas-sigurta', il-Pulizija, l-Armata u t-tmexxija tal-ħabs ikunu tassew trasparenti u professjonalment aċċettabbli minn kulħadd.

Eventwalment jien nixtieq li tiġi żviluppata sistema fejn ċerti affarijiet li jkunu qed jiġru nkunu nistgħu nikklerjahom b'mod konfidenzjali bejn gvern u oppożizzjoni ħalli kulħadd ikun jaf fejn qegħdin.

Jiena nixtieq - din hija waħda mill-aqwa ambizzjonijiet tiegħi u huwa s-sens ta' direzzjoni li rridu naħdmu fuqu - li eventwalment naslu għal sitwazzjoni fejn inkunu nistgħu ngħidu, fuq bażi konfidenzjali, per eżempju, fuq il-ħabs u fuq il-ġlieda kontra d-droga.

Mela le!

Huwa importanti li dawn l-affarijiet isiru imma ċertament mhux f'sitwazzjoni fejn il-Pulizija, il-Ħabs u anke l-Armata - l-inqas l-Armata - jidhru li huma manipulati jew manipulabbli.

Din hija s-sitwazzjoni li għandna quddiemna bħalissa u din hija s-sitwazzjoni li writna.

Nerġa' ngħid, kieku rrid ma nistax nieħu ċerti azzjonijiet fuq l-SAG?

Dażgur li nista', imma dawn l-azzjonijiet ma neħodhomx għaliex dak m'huwiex il-mod kif isiru l- affarijiet jekk tassew irridu riforma serja u mhux it-taparsi riforma li għamiltu intom fejn bl-aktar mod oxxen qlajtu nies biex daħħaltu tagħkom.

Aħna mhux se naħdmu b'dan il-mod u l-poplu ma jistenniex minna li naħdmu b'dan il-mod.

Dan huwa x-xogħol li rridu nwettqu u huwa dak li qegħdin inwettqu.

Jiena, wara kollox, suppost li qed nitkellem ukoll dwar ċerti punti li żbalja fihom l-Onor.

Tonio Borg.

Mela ħalli nsemmihom ukoll.

Per eżempju, semma l-Voti Kapitali fuq il-Pulizija u qal: Ara x'għamlu, naqqsu l-Vot minn dak tas-sena li għaddiet!

U dan meta kienu jgħidu li jridu jinvestu fit-taħriġ u fl-equipment tal-Pulizija.

Bir-rispett kollu, meta tkun għamilt erba' xhur jew ħames xhur maqtugħ mill-ministeru tibda titlef il- feel ta' kif isiru l-affarijiet u hekk ġralu dalgħodu l-Onor.

Membru.

Il- Vot Kapitali tagħna fuq l-equipment għall-Pulizija żdied u mhux naqas.

L- Onor. Borg jidher li ma ndunax li l-Vot tas-sena li għaddiet kien hemm parti sostanzjali minnu għall-fire-fighting equipment u dan issa daħal taħt il-proġett ġdid tal-Malta Civil Protection Plan, li jaf bih ukoll.

Jiġifieri dan ittieħed mill-Vot kapitali ta' l-equipment u daħal taħt item ieħor.

Allura, f'termini reali, il-Vot ta' l-equipment għall-Pulizija mhux naqas imma żdied, Onor. Borg.

(Onor. Membri: Hear, hear) GĦalhekk trid toqgħod attent kif tagħmel il-kritika fuq dawn l-affarijiet għax xi kultant, intelliġenti kemm inti intelliġenti, tiżloq ukoll, anke fin- niexef!

Imma issa ħalli ngħaddi għal xi ħaġa oħra li ssemmiet dalgħodu, l-ġlieda kontra d-droga.

Sur President, l-Onor.

Borg qal li qed nippolitiċizzaw il-ġlieda kontra d- droga.

Imma billi jikkwota "l-orizzont" u "it-torċa" jfisser li l-Gvern qed jippolitiċizza l-ġlieda kontra d-droga?

Allura b'dan l-argument jien nista' ngħid li intom qed tippolitiċizzawha permezz ta' "The Times" u "The Malta Independent"!

Il-gazzetti "it-torċa" u "l-orizzont" ma jitkellmux għall-Gvern u għalhekk mhux veru li aħna qed nipprovaw nippolitiċizzaw il- ġlieda kontra d-droga.

Aħna qegħdin naħdmu b'mod li jkollna aktar informazzjoni serja dwar id-droga u b'mod li jkollna strateġija tali li ma tkunx tal-biċċiet.

Jien niddejjaq iktar minnek meta fil-gazzetta naqra xi statements li jagħtu wieħed x'jifhem li qed nirbħu l-ġlieda kontra d-droga għax jien ma nemminx li qed nirbħu l-ġlieda kontra d-droga, anzi jien nemmen li din il-ġlieda għadna lanqas biss bdejnieha.

Jien minn dejjem għidt li l-ġlieda kontra d-droga hija gwerra u dejjem ninsisti li meta tagħmel gwerra ma twaddabx mill-ewwel lill-battaljuni tiegħek 'il quddiem għax dak ikun żball imma trid tippjana kampanja fit-tul.

Fil-fatt aħna dak li qed nagħmlu, qed nippjanaw kampanja fit-tul biex l-ewwel ikollna l- equipment lest, in-nies imħarrġa u l-pożizzjoni tagħna magħżula, imbagħad meta jasal il-waqt immexxu.

GĦall-ajruplani, għat-tankijiet u għall- battaljuni jrid ikollna avvanz ġenerali imma aħna għadna ma wasalniex f'dak l-istadju u allura bħalissa m'aħniex qed naħdmu b'dak il-mod.

Bħalissa qed naraw kif nistgħu nibnu l-istrutturi tagħna u minn hawn qed toħroġ l- istrateġija tagħna għal riforma fil-Korp tal-Pulizija.

Għaliex qed naħdmu b'dan il-mod?

Jien nemmen li l-ewwel trid timmodernizza l-istrutturi tiegħek b'ċerta serjeta' - mhux biċ-ċekċik li l-Onor.

Fenech Adami kien taparsi jagħmel bl- MSU u biċ-Ċivil - b'ċertu focus u b'ċertu studju ta' dak il-proċess li bih tkun se twettaq il-bidla.

Issa ħadd ma jista' jgħid li l-konsulenti li ġibna huma xi fantocci tiegħi - jew ta' xi ħadd ieħor - għax dawn ġibniehom mill-MSU u qed jagħmlu xogħol tajjeb ħafna f'parametri tajba; din diġa' għidtha u qed nerġa' ngħidha.

Aħna qed naħdmu fuq proċess ħalli l-istruttura tal-Pulizija tiġi modernizzata u biex isiru ċerti affarijiet li qatt ma saru.

Per eżempju, qed naħdmu fuq ir-rikmandazzjonijiet li għandhom x'jaqsmu ma' kif ċerti funzjonijiet li hemm fil-Pulizija u li preżentement qed isiru minnhom jibdew isiru minn civilians.

Fuq dan diġa' hemm proposti konkreti u aħna dawn se mmexxuhom 'il quddiem.

Per eżempju, hemm il-ħtieġa li l-core activities tal-Pulizija jiġu identifikati aħjar u l-istruttura tal-Pulizija ma tibqax tintiret kif kienet tintiret sal-lum.

Aħna ma rridux li jkollna struttura li żviluppat matul is-snin imma rridu li nerġgħu nħarsu lejn kollox u ngħidu li l-core functions tal- Pulizija huma tlieta, erbgħa, ħamsa jew sitta u allura l-Pulizija trid tkun organizzata skond dawk il-core activities.

Imbagħad ħalli jidħol il-punt li ċerti affarijiet ma jridux ikunu determinati fuq bażi ta' effiċjenza.

Hekk isir il-proċess ta' konsultazzjoni.

Per eżempju, waħda mill- affarijiet li jkollha bżonn il-Pulizija - ħaġa li jien ma neskludihiex - hija li jkollha preżenza u għalkemm din il-preżenza jien mhux bilfors nikkalkolaha f'termini ta' effiċjenza maniġerjali għallinqas għandna nħalluha tħares lejn l-istrutturi fuq bażi maniġerjali ta' core activities u mbagħad tibni struttura adattata għaċ-ċirkostanzi tal-lum u għal-linja li trid taqbad.

Hemm ukoll l-argument ta' kif fis-sistema tal-pulizija jkun hemm iktar nies imħarrġa għax, nerġa' ngħid, jien m'iniex sodisfatt bl-Akkademja tal- Ġustizzja Kriminali.

Jien m'iniex sodisfatt mhux għaliex naħseb li m'għandux ikun hemm akkademja bħal din imma għaliex irrealizzajt - u hawnhekk bqajt imbellah - li l-Akkademja tal-Ġustizzja Kriminali lanqas biss għandha statut u lanqas biss għandha bord suret in-nies.

Jien għidt: Dan kif jista' jkun meta ilna nippampalunjaw dawn is-snin kollha!

Kif m'għandhiex statut u lanqas bord statutorju?

Meta mbagħad ħarist lejn il- curriculum tagħha sibt li għandha curriculum interessanti imma curriculum li huwa legali biss.

Mela l-pulizija ma tridx tħarriġhom f'affarijiet oħra?

Ma tridx tħarriġhom dwar kif imexxu l-affarijiet b'mod maniġerjali?

Ma tridx tħarriġhom f'affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' l- istituzzjonijiet tal-pajjiż mhux biss b'mod legali imma anke b'mod soċjoloġiku?

Allura anke hawnhekk għad hemm xogħol enormi x'isir u għalhekk jien ngħid li hemm bżonn li naħsbu iktar u naħdmu iktar.

Niġi issa għal-liġijiet li jorbtu flimkien il-Korp tal-Pulizija fejn hemm ħafna biċċiet 'l hawn u 'l hemm.

Hemm bżonn li jkun hemm liġi waħda organika u li tgħodd għaż-żminijiet tal-lum.

Aħna se nimxu fuq din il- linja imma l-affarijiet ma jsirux mil-lum għal għada; hemm bżonn proċess biex norbtu f'fasla waħda l-liġijiet kollha li għandhom x'jaqsmu mal- Pulizija.

Nerġa' ngħid, din hija parti mill-istrateġija għat-tul, mhux għal 20 sena oħra, imma għal tlieta jew erba' snin oħra biex b'hekk ikollna tassew il-makkinarju meħtieġ ħalli meta niġu biex inwettqu l-gwerra kontra d-droga nkunu nafu, fost affarijiet oħra - mhux taparsi headline 'l hemm u headline 'l hawn biex nilludu lin-nies - li għandna struttura organizzata u dixxiplinata.

Jiena fiduċjuż li bil-kollaborazzjoni ta' l-uffiċjali u tal- membri kollha tal-Korp tal-Pulizija se nwettqu din ir-riforma li se tkun maħsuba appożitament u mhux sempliċement biex b'hekk inkunu rriformajna l- bżonnijiet tas-sigurta' ta' pajjiżna ħalli nkunu nistgħu nagħmlu tabilħaqq gwerra effettiva kontra d-droga li, fl-opinjoni tiegħi - għalkemm hemm min ma jaqbilx miegħi - hija l-aktar ġlieda importanti li rridu nagħmlu.

Irrid nagħmilha ċara li fuq din il-ħaġa aħna lesti li nikkollaboraw ma' kulħadd, jiġifieri lesti li nikkollaboraw bla riżerva ma' kull min għandu xi interess li jaħdem magħna, kemm barrani u kemm Malti, ħalli flimkien inkunu nistgħu nkissru n-negozju li għaddej fid-droga kemm f'pajjiżna u anke barra.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Fuq il-qasam tas-sigurta', jiġifieri dwar l-Armata, irrid nirrimarka li bħala sens ta' direzzjoni li qed jieħu dan il-Gvern kien hemm il-ħruġ ta' pajjiżna mill-Partnership for Peace, kif wara kollox, konna wegħedna.

Aħna għamilnieha ċara li s-sehem ta' Malta fil-Partnership for Peace jikkonfliġġi mal-Kostituzzjoni għal raġunijiet li għandhom x'jaqsmu man- newtralita' ta' pajjiżna u allura ħriġna minnu bla ebda riżerva ta' xejn.

Dak iż-żmien kien intqal li l-fatt li se nagħmlu hekk ifisser li se jonqsu l-opportunitajiet għal taħriġ u ħidma ta' l-Armata.

Dan assolutament m'huwiex il-każ u aħna bqajna għaddejjin u se nibqgħu għaddejjin f'dak li għandu x'jaqsam ma' programmi ta' taħriġ u ta' kollaborazzjoni li ma jikkonfliġġux man-newtralita' ta' pajjiżna bħal, per eżempju, ma' l-Italja u mar-Renju Unit.

Effettivament għandna proposta biex uħud mill-uffiċjali għolja ta' l-Armata jagħmlu sena jitħarrġu f'Sandhurst, l-Ingilterra, u din il-proposta se nsegwuha.

Proposta oħra li se nsegwu hija dik li tinvolvi taħriġ fl-Istati Uniti, kif ukoll se jibqgħu għaddejjin bil-programmi ta' kollaborazzjoni ma' armati barranin f'dak li għandu x'jaqsam ma' l- eżerċizzju li se jsir dan is-sajf tal-Canale 4, jekk m'iniex sejjer żball.

Dan ifisser li mhux veru li l-ħruġ tagħna mill-Partnership for Peace b'xi mod jew ieħor se jġib tnaqqis ta' opportunitajiet għal taħriġ u kollaborazzjoni ma' forzi armati barranin.

Ta' min jgħid li se nibqgħu għaddejjin ukoll bil-progammi għall- standardisation ta' l-equipment ta' l-Armata għax ma jistax ikun li l- Armata jkollha 30 mudell differenti għal kull biċċa equipment li għandha.

Allura qed isir xogħol biex dawn l-affarijiet jiġu standardised, liema xogħol irrid ngħid li beda qabel l-elezzjoni u aħna se nkomplu għaddejjin bih.

F'dak li għandu x'jaqsam mar-recruitment fl-Armata, din is-sena m'aħniex se nirreklutaw aktar suldati u, b'risposta għal dak li qal il-Kap ta' l- Oppożizzjoni, irrid ngħid li għandi l-assigurazzjoni teknika li dan jista' jsir mingħajr ma jfixkel ix-xogħol jew l-iżvilupp ta' l-Armata.

Ix-xogħol f'dak li għandu x'jaqsam mal-kadetti li kienu se jiġu reklutati se jibqa' sejjer bl-istess rankatura li kienet ippjanata qabel u dan biex inkunu qegħdin inżommu l-complement kif suppost.

F'dak li għandu x'jaqsam maċ-Ċentru tal-Protezzjoni Ċivili għaddejjin diskussjonijiet man-naħa Taljana biex għas-sena d-dieħla dan iċ-ċentru jkun f'postu.

GĦalkemm ivvotajna madwar ¥900,000 għal dan iċ-ċentru, jidher li dawn m'humiex biżżejjed u għalhekk irridu nkomplu naħdmu ħalli dan iċ- ċentru jissawwar tajjeb u jimxi 'l quddiem.

Mr Chairman, ta' min jgħid li f'linja parallela mar-rapport ta' riforma fuq il-Pulizija, għaddej ukoll xogħol għal review ta' l-Armata.

Għandna dokumenti abbozzati dwar il-complement ta' Armata u fuq ix-xogħol tagħha għas-snin li ġejjin u huma kollha maħduma fuq dan il-konċett li jiġu identifikati l-core activities ta' l-Armata u x'inhuma l-aħjar strutturi li trid tibni madwarhom.

Il-ħsieb tiegħi huwa li qabel tiġi adottata jew implimentata xi ħaġa, fi ftit ġimgħat oħra jiġi pubblikat dan id-dokument bħala discussion paper min-naħa tal-Gvern.

Bl-istess mod se nkunu qegħdin naħdmu biex niffinalizzaw il-proposti li joħorġu mill-manifest elettorali Laburista dwar it-twaqqif ta' assoċjazzjoni għas-suldati li tkun tirrappreżentahom mhux fuq bażi trejdjunjonistika imma biex fir-rispett sħiħ tad-dixxiplina militari u taħt ċerti normi jiġu ppreżentati l- problemi li jinqalgħu abbażi ta' ideat li ġibna mill-Italja u mill-Isvezja.

Nittamaw li din l-istaff association tiġi varata wara li l-white paperr fuqha tiġi soġġetta għal proċess ieħor ta' diskussjoni pubblika biex imbagħad inkunu nistgħu nwettquha f'xi żmien is-sena d-dieħla.

L-aħħar punt li se nagħmel dwar l-Armata huwa dwar ix-xewqa li hemm bżonn li f'dan il-pajjiż niżviluppaw istituzzjonijiet li kemm jista' jkun ikunu meqjusa bħala istituzzjonijiet kompletament nazzjonali, jiġifieri mhux biss apolitiċi - għalkemm din m'hijiex il-kelma - imma istituzzjonijiet li għall- pubbliku ma jkollhom l-ebda dell fuqhom ta' politika partiġjana jew ta' kuxjenza oħra ħlief kuxjenza professjonali fl-interess nazzjonali.

Jien inħoss li aktar ma jgħaddi ż-żmien l-Armata għandna nqisuha b'dan il-mod.

Jien inħoss ukoll li, per eżempju, f'ċelebrazzjonijiet ta' jiem nazzjonali kemm jista' jkun għandna nneħħu l-preżenza u d-diskorsi ta' politiċi - ikunu min ikunu, il-prim ministru jew ministru jew kap ta' l- oppożizzjoni - ħlief għall-President u għall-Armata.

Il-preżenza fiżika trid tkun hemm imma din m'għandhiex tkun waħda attiva.

Jien naħseb li bid- deployment ta' l-Armata u bil-preżenza tal-President inkunu qed insaħħu dawn il-ġranet nazzjonali biex iktar ma jgħaddi ż-żmien dawn isiru verament ġranet nazzjonali għal kulħadd.

Jien inħoss li jekk biż-żmien niżviluppaw is-sentiment li l-Armata, bħala istituzzjoni nazzjonali, hija ta' kulħadd, allura l-Armata tista' sservi bħala simbolu ta' għaqda nazzjonali.

Imma, fl- opinjoni tiegħi, biex l-Armata tasal sa dan il-punt trid tkun aktar effettiva u effiċjenti fil-mod kif tilqa' għall-problemi ta' sigurta'.

Irrid inżid li hemm bżonn li jkun hemm deployment aħjar tar-riżorsi ta' l- Armata u li meta l-pajjiż ikollu aktar riżorsi, lill-Armata nagħtuha aktar.

Hemm bżonn li l-Armata tkun iktar effettiva fit-tasks li qed taffaċċja f'dik li hija sigurta' nazzjonali, speċjalment is-surveillance ta' l-ilmijiet tal-kosta ta' Malta u dan mhux biss f'termini ta' protezzjoni tad-drittijiet tagħna għall-esplorazzjoni taż-żejt imma wkoll rigward il-problema kbira biex ninterċettaw il-laneċ, it-trawlers u l- bċejjeċ tal-baħar li jersqu lejn xtutna fejn qed jidher li m'għandniex kapaċitajiet biżżejjed biex nagħmlu dan.

Il-figuri li qed ningħata għar- rati li bihom nistgħu ninterċettaw dan it-tip ta' bċejjeċ tal-baħar, fl- opinjoni tiegħi, m'humiex sodisfaċenti, biex nuża kelma which understates dak li nħoss.

Għalija din hija waħda mill-iktar affarijiet kruċjali li rridu nwettqu għas-sigurta' tagħna kif ukoll fl-ambitu tal-gwerra li rridu nwettqu kontra t-traffikar tad-droga, il-kuntrabandu ta' l-armi u l- kuntrabandu ta' persuni.

Dak li ġie allegat li ġara - naħseb li ġara veru - lejlet il-Milied ftit 'il barra mill-gżejjer tagħna, fejn intqal li mietu bejn 200 u 300 ruħ mgħarrqa waqt li kienu qed jiġu transhipped minn fuq vapur għal ieħor, huwa xempju tal-problemi li għandna f'dan il-qasam.

Safejn hu magħruf, il-forzi tas-sigurta' tagħna ma kienu jafu xejn b'dak li kien għaddej.

Fil-fatt kulma sabu kienet ċerta informazzjoni dwar iċ- ċaqliq f'Malta ta' min kien involut f'dan il-każ, imma aktar minn hekk ma kellhom l-ebda informazzjoni oħra.

Dan lili jħassibni għax juri li f'dan il-qasam hemm bżonn li tabilħaqq nagħtu prijorita' kbira lix-xogħol ta' l- Armata.

Mr Chairman, issa se ngħid xi ħaġa fuq suġġett li ssemma dalgħodu mill- qaddis istituzzjonalizzat ta' dan il-Parlament, l-Onor.

Richard Muscat.

Bir-rispett kollu lejh, meta nisma' lill-Onor.

Membru jitkellem ngħid li fl-aħħar qiegħed il-ġenna għax il-mod kif ipoġġi l-affarijiet qisu speċi qiegħed ...!

(Interruzzjonijiet) L-affarijiet m'humiex ġelu, Onor. Muscat, kif taħsibhom int, imma l-affarijiet huma differenti minn hekk.

F'dak li għandu x'jaqsam mal-PBS, nista' ngħid li l-mod kif imxejna u kif qed nimxu huwa mod għal kollox trasparenti u se nimxu bl-istess mod li għadni kif tkellimt dwaru fil-konfront tal-Pulizija u ta' l-Armata.

L-Onor.

Membru pprova jpinġi stampa ta' xi ħadd li għandu conflict of interest tremend, jew li jimmanipula minn hawn u jimmanipula minn hemm, jew li daqqa jidher fuq is-Super 1 Television u daqqa fuq il-PBS.

Dan assolutament m'huwiex il- każ.

Dak li għadni kemm għidt dwar it-tmexxija tal-Pulizija u t-tmexxija ta' l-Armata japplika mija fil-mija għal dak li għandu x'jaqsam mal-PBS.

Il-concern tiegħi dwar il-PBS huwa kif se nassiguraw li l-istazzjon nazzjonali tat-television u tar-radio jimxi b'mod awtonomu u jkun tabilħaqq stazzjon nazzjonali u l-aqwa fil-pajjiż.

Kien hemm bżonn li nħarsu lejn il-PBS b'dan il-mod għax it-tmexxija ta' qabel - ma rridx noqgħod ngħid "X" jew "Y" jew "Z", għalkemm kulħadd kellu kontribut - kienet wasslet biex dan l-istazzjon nazzjonali jogħdos fir-ramel.

Jiena qed nipprevedi li f'dan il-pajjiż se jkollna aktar u aktar pluraliżmu fil- qasam tar-radju, fil-qasam tat-television u fil-qasam tal-multi media u allura rridu nistaqsu jekk irridux li jkollna stazzjon nazzjonali tar- radju u tat-television u jekk dan irriduhx ta' livell tajjeb.

Jiena nemmen li għal din il-mistoqsija għandna ngħidu "iva" għal raġunijiet ta' natura nazzjonali, pero' biex jirnexxilna nagħmlu hekk irridu noħolqu tmexxija awtonoma.

Mill-ġdid ngħid li l-istil tat-tmexxija tagħna huwa dak li ngħidu: Ħalli nagħmlu rapport li jipprovdina b'benchmark ta' minn fejn se nitilqu, imbagħad fuq il-bażi ta' dik il-benchmark noħolqu parametri li fihom tinbena struttura ġdida li tista' timxi 'l quddiem.

U hekk għamilna.

Ir-rapport tas-Sur Joe Grima - jien assolutament ma ndħaltlu xejn fix- xogħol tiegħu - jikkonvalida mhux dak li għidt jien jew li qal il-Partit Laburista imma dak li kienu qed jgħidu ħafna nies oħra.

Minn hawnhekk imxejna 'l quddiem billi sibna persuna li għandha kompetenza teknika u kulturali sabiex tmexxi l-PBS.

Jiena ninsab fiduċjuż - u naħseb li n-naħa ta' l-Oppożizzjoni taqbel - li sibna persuna li għandha din il-kapaċita'.

Dan qed ngħidu fid-dawl ta' dak li kiteb l-Onor.

Richard Muscat meta qal li għandna nagħmlu bord li jkollu mhux biss kompetenzi tekniċi u professjonali imma li jkollu madwaru l-aura ta' nies li jista' jkollhom warajhom il-kunsens ta' kulħadd.

Aħna ġejna kkritikati li sibna lil "din" jew lil "dak", pero' jien nemmen li n-nies li sibna huma nies li jirrispekkjaw il-veduti politiċi, kulturali u soċjali tal-pajjiż kollu, kif ukoll huma nies li kapaċi jagħtu l-aħjar tagħhom u aħna qed noħolqulhom l- awtonomija meħtieġa.

Jien nerġa' ngħid li qatt ma pprovajt naqbad jew inċempel lill-Kap tal-PBS għax inħoss li m'għandix għalfejn.

Tant hu hekk li xi kultant ikun hemm min jgħidli: Isma', inti jinteressak ix-xandir jew ma jinteressakx?

Jiena ngħid li dak li jinteressani hu li x-xandir ikun awtonomu u li jimxi 'l quddiem.

Tal-PBS jiġu għandi jew għand min hu burokratikament responsabbli mix-xogħol meta jkollhom bżonn, xejn aktar u xejn anqas.

Jiena naħseb li f'dan ix-xogħol mexjin tajjeb u hemm bżonn li nibqgħu sejrin hekk, aktar u aktar meta resqin lejn sitwazzjoni fejn se jkollna aktar pluraliżmu f'dan il-qasam.

Sur President, dwar il-mistoqsijiet li saruli fir-rigward tat-talbiet li hemm għal aktar stazzjonijiet tat-television nixtieq ngħid li se joħorġu l- liċenzji u bħalissa qegħdin naħdmu biex insolvu l-problemi tekniċi li writna mill-Gvern preċedenti, liema problemi setgħu ġew solvuti dak iż- żmien għax aktar ma jgħaddi żmien aktar jikkomplikaw ruħhom.

Aħna ma ngħidux li hemm problema biex ma nsolvuhiex imma ngħidu li hemm problema għax nafu li se nkunu nistgħu nsolvuha.

Barra minn hekk, irrid nagħmilha ċara li anke fil-qasam tax-xandir aħna għandna sens ta' direzzjoni u linja ta' direzzjoni f'dan il-qasam.

Aħna nemmnu li l-Awtorita' tax-Xandir għandha tispiċċa qisha l-British Broadcasting Corporation u li x-xandir pubbliku għandu jkun ir- responsabbilta' diretta tagħha.

F'dan is-sens jien għidt li ma jkunx hemm bżonn ta' bidliet kostituzzjonali għaliex sitwazzjoni bħal din diġa' hija prevista fil-Kostituzzjoni, jiġifieri sitwazzjoni fejn din tkun l-operatur ta' funzjonijiet tax-xandir kemm għax toperahom hi jew inkella għaliex tagħtihom bħala sub-contract, kif, per eżempju, fl-imgħoddi kienet tagħti lir-Redifussion.

Meta wieħed jara kif l-Awtorita' tax-Xandir telqet fuq il- bażi li jkollha s-servizzi tagħha stess u għandha l-istazzjonijiet tagħha fuq il-cable, wieħed ikollu jgħid: Din it-tip ta' ħidma kif nistgħu nintegrawha fis-sitwazzjoni in ġenerali tax-xandir?

GĦalhekk, jiena nixtieq li jkollna aktar diskussjonijiet pubbliċi dwar ir-rwol ta' l- Awtorita' tax-Xandir mhux biss bħala regolatur imma wkoll bħala sistema pubblika li daħlet jew li qiegħda tinvesti fil-qasam tax-xandir.

Bħalissa għandna sitwazzjoni fejn il-PBS huwa x-xandir pubbliku, l-Awtorita' tax- Xandir qiegħda tirregola x-xandir filwaqt li hi stess qiegħda tittrasmetti fuq kanal jew fuq tnejn u mbagħad hemm ukoll l-istazzjonijiet tat- televiżjoni privati.

Jiena nemmen li rridu nersqu lejn razzjonalizzazzjoni tas-sistema pubblika, liema razzjonalizzazzjoni tkun qiegħda hemm biex tikkonkretizza l-preżenza tax-xandir pubbliku bħala xandir li qiegħed hemm fuq bażi nazzjonali u b'mod li ma jirriflettix id-dimensjoni kummerċjali kif jagħmlu f'ħafna mill-istazzjonijiet privati.

Punt ieħor li rrid nagħmel hu dwar dak li l-Onor.

Muscat semma dalgħodu - ma nafx jekk ta' l-Oppożizzjoni qablux miegħu fuq dan - fejn qal li jien qed nistenna rapport ieħor mis-Sur Tony Mallia.

Dan qal li jien kont għidt lis-Sur Mallia biex fiż-żmien li kien baqagħlu mall-PBS, jekk jogħġbu, jagħmlilna analisi ta' kif żviluppa x-xandir f'pajjiżna fil- qasam tat-televiżjoni u fil-qasam tar-radju minn meta beda fis-snin sittin sal-lum kif ukoll li jagħtina l-pariri u l-ideat tiegħu dwar kif nistgħu nimplimentaw jew x'effett jista' jkollha l-implimentazzjoni tal-pjani tagħna fil-qasam tax-xandir.

Jien nemmen li dan it-tip ta' eżerċizzju jista' jkun - u se jkun - eżerċizzju produttiv għax jippermettielna nittestjaw il-qafas ġenerali li għandna b'mod li xi ħadd ikun qiegħed konkretament jevalwa d-direzzjoni li sejrin fiha.

Fuq il-qasam tad-drittijiet tan-nisa irrid ngħid li l-aktar li ġġelat dalgħodu kienet il-qdusija ta' l-Onor.

Richard Muscat.

Ikolli ngħid li l- mod kif tkellem l-Onor.

Muscat ħallieni ftit imħawwad.

L-ewwelnett, jien ngħid li ċertament kien hemm il-ħtieġa li jkollna Segretarjat għad- Drittijiet tan-Nisa u hawnhekk niskanta kif sal-lum l-Onor.

Muscat għadu ma ndunax bil-ħtieġa ta' segretarjat bħal dan biex ikun inkarigat espliċitament mid-drittijiet tan-nisa u minn kif jista' javvanza dawn id- drittijiet tan-nisa.

Bir-rispett kollu lejh nistaqsih, s'issa x'kellna f'dan ir-rigward?

Kien hemm ċerti miżuri statutorji imma mbagħad meta niġu għall-implimentazzjoni tagħhom insibu li din baqgħet fl-ajru.

Aħna qegħdin ngħidu li parti kruċjali dwar kif id-drittijiet tan-nisa jistgħu jiġu mplimentati - kif, per eżempju, ġara fil-pajjiżi Skandinavi - hija permezz tad-dħul ta' miżuri f'forma ta' kwoti f'oqsma differenti bħal, per eżempju, fil-qasam tal-promozzjonijiet u fil-qasam tal-bordijiet ta' l-impriżi.

Biex dawn il-miżuri jitwettqu hemm bżonn li jkollok segretarjat parlamentari u bniedma li jkollha r-responsabbiltajiet politiċi biex tiggwida l-bidliet meħtieġa fis-sistema governattiva.

Din hija l-loġika kollha wara s-Segretarjat Parlamentari għad-Drittijiet tan-Nisa.

Bis- sistema kif kienet qabel ma setgħetx issir ħaġa bħal din.

Qabel kien ikollok kummissjoni li tagħmel il-proposti u kien hemm ukoll id-dipartiment għad-drittijiet tan-nisa li kien jikkonċentra l-aktar fuq programmi ta' edukazzjoni - li mhux dejjem jaħdmu u bilfors kien jiġrilu hekk - u allura ma kellek lil ħadd fuq bażi politika biex imexxi 'l quddiem il-bidliet istituzzjonali meħtieġa.

Għalhekk hemm il-loġika li s-Segretarjat Parlamentari għad-Drittijiet tan-Nisa jkun qiegħed fi ħdan l-istruttura tal- Prim Ministru, ħalli nagħtu s-saħħa biex din il-bidla istituzzjonali isseħħ.

Imbagħad hemm il-ħtieġa li permezz ta' pilot projects naħdmu fuq il- proġett ta' child day care centres.

L-Amministrazzjoni preċedenti qalet ħafna kliem fuq din il-ħaġa u saħansitra kien ukoll inbeda xi xogħol, pero' hawnhekk jien m'iniex konvint li x-xogħol sar kif kellu jsir.

Dan se jkun proġett pilota importanti taħt is-Segretarjat Parlamentari għad-Drittijiet tan-Nisa ħalli mbagħad inkunu nistgħu nibnu infrastruttura, fuq bażi privata jew fuq bażi ta' koperattiva, biex n-nisa tad-dar li jixtiequ joħorġu jaħdmu jkunu jistgħu jagħmlu dan mingħajr ma jħossu li pass bħal dan se joħloq xi problema għall-familja u għat-trobbija tat-tfal tagħhom.

Hemm oqsma oħra li rridu niżviluppaw f'dan il-qasam u hawnhekk ninsab konvint li permezz ta' l-istrutturi li qed jiġu mpjantati mis-sieħba tagħna l-Onor.

Helena Dalli, fix-xhur li ġejjin se nibdew naraw il-frott tagħhom.

Sur President, ħalli issa ndur ftit fuq it-Tarzna u x-Shipbuilding - naf li diġa' tkellimna fit-tul fuqhom imma tajjeb li nerġgħu niddiskutuhom.

F'dan il-qasam qalulna li aħna m'għandniex sens ta' direzzjoni, imma naħseb li hawnhekk urejna biċ-ċar is-sens ta' direzzjoni tagħna għaliex waħda mill- ewwel affarijiet li dħalna għalihom kienet preċiżament it-Tarzna.

Fit- Tarzna writna sitwazzjoni tassew allarmanti fejn qed nagħtu mill-anqas Lm15 miljun f'sussidju fis-sena u għalhekk kien hemm bżonn li naħdmu b'mod li din is-sitwazzjoni niffaċċjawha u nibdew insolvuha.

Sur President, wara li waqqaf task force, il-Gvern ħa d-deċiżjoni li jibdel l-istruttura tal-kunsill tat-Tarzna.

Din għamilniha b'sens ta' responsabbilta' u bl- akbar impenn ħalli tabilħaqq inpoġġu lit-Tarzna fuq bażi kummerċjali soda, ħaġa li żgur hija fl-interess tal-ħaddiema kollha.

Fil-fatt bħalissa wasalna fi żmien fejn qed isiru l-elezzjonijiet għall-kunsill tat-Tarzna, liema kunsill se jkun fuq bażi ta' sħubija sħiħa bejn il-ħaddiema tat- Tarzna eletti u l-membri appuntati mill-Gvern.

B'dak li għamilna, il-Gvern ħa r-responsabbilta' li mhux biss jippompja l-flus imma li jkun sieħeb sħiħ fit-tmexxija tat-Tarzna.

Ninsab fiduċjuż li l-kunsill il-ġdid tat-Tarzna se jkun indirizzat biex dak li għandu jagħmel jagħmlu tabilħaqq.

Jiena nappella lil kull min huwa konċernat biex jagħti dak li jista' għax jien nemmen bis-sħiħ fil-futur tat-Tarzna - din diġa' għidtha fil-ftuħ tal- Parlament u rrid nerġa' ngħidha.

Jiena nemmen li bil-ħidma tagħna lkoll, it-Tarzna tista' tassew issir waħda mill-aqwa - jekk mhux l-aqwa - fil- Mediterran, li ġġib il-kuntratti u li tagħmel il-profitt għall-ġid tal- pajjiż.

Dan iwassalni biex ngħid il-fehmiet tagħna fuq il-Malta Shipbuilding.

Ilkoll nafu x'inhuma l-problemi tal-Malta Shipbuiding, pero' nista' nagħmilha ċara li f'dak li għandu x'jaqsam mal-Malta Shipbuilding se nimxu bl-istess mod li bih inkwadrajna l-problema tat-Tarzna.

B'koperazzjoni sħiħa mal-workforce u mal-union konċernata, jien nemmen li għandna naslu għal qafas ta' tmexxija u anke għall-indirizz tal-problemi relatati maż- żewġ proġetti l-oħra, jiġifieri tal-Malta Win Containers Ltd u l-Malta Gantry Manufacturing Ltd ħalli b'hekk inqegħdu lill-Malta Shipbuilding fuq sisien aħjar.

Sur President, fil-ftit ħin li kelli naħseb li dort il-linji kollha li jaqgħu taħt l-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

Jiena m'iniex imdorri ntawwal u dak li għandi ngħid ngħidu u ngħaddi għal affarijiet oħra, imma f'dan il- każ tajjeb li ninsisti li, bil-maqlub ta' dak li qal il-Kap ta' l- Oppożizzjoni, aħna għandna strateġija sħiħa.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni m'huwiex qiegħed jagħraf din l-istrateġija għaliex għadu maqbud fil-modi antiki ta' kif kienu jsiru l-affarijiet.

Ċerti affarijiet isiru fil- pubbliku filwaqt li ċerti affarijiet ikunu qed jiġu mħejjija bi ħsieb u dawn joħorġu fil-pubbliku meta jimmaturaw u fil-mument opportun.

Nerġa' ngħid li, fil-qasam ekonomiku, l-istrateġija tagħna hija indirizzata biex din is-sena t-turiżmu jerġa' jirpilja u għal dan il-għan diġa' beda x-xogħol fuq ċerti proġetti biex dan is-settur jibda jistejqer.

Fl-istes ħin, dan jagħtina n-nifs biex nippreparaw l-art ħalli l-industrija tespandi, anke permezz ta' investiment ġdid minn barra.

Se nwettqu proġetti oħra sabiex l-industriji ż-żgħar jieħdu n-nifs billi jkunu jistgħu jimmodernizzaw u jirristrutturaw ruħhom.

F'dak li għandu x'jaqsam mal- finanzi tal-Gvern għandna miżuri biex inrażżnu ż-żieda fin-nefqa pubblika filwaqt li norjentaw in-nefqa tagħna lejn direzzjonijiet li huma vijabbli u li jagħmlu sens.

Dan huwa l-mod kif nirribattu l-istaġnar li seħħ f'dawn l- aħħar sentejn!

Parti minn dan ix-xogħol se jkun dak li nagħtu ftit sens u struttura tajba lil dawk il-proġetti tal-ġenn, jiġifieri proġetti li l-Gvern preċedenti ma ħasibx fuqhom b'mod għaqli.

Fosthom hemm il-proġett ta' Manoel Island li hemm bżonn inqisuh mill-ġdid.

M'hemmx għalfejn ngħid, hemm ukoll il-proġett ta' l-Isptar San Raffaele li dwaru hemm grupp ta' konsulenti li qegħdin janalizzaw it-tliet għażliet li għandna quddiemna.

L- ewwel għażla hija li San Raffeale jiġi estiż biex isir l-uniku sptar ġenerali ta' pajjiżna; it-tieni option li qegħda tiġi evalwata hija li nħallu l-affarijiet mexjin fuq il-pjan li hemm, jiġifieri li jkollna żewġ sptarijiet; u t-tielet option hija dik li nwaqqfuh kompletament jew inkella li nċekknuh u nikkonvertuh għal funzjonijiet oħra bħal, per eżempju, estensjoni ta' l-Universita'.

Irridu nagħmlu refurbishment radikali ta' St Luke's biex dan inġibuh sptar li jieħu 1,000 sodda u li jkollu sistemi moderni fuq livell Ewropew.

L-analisti qed jiġu mitluba biex jevalwaw teknikament liema hi l-aħjar għażla u dan qed isir fuq bażi nazzjonali u mingħajr ebda preġudizzju.

Aħna se niddeċiedu fuq dawn it-tliet options abbażi tar-running costs li jkun hemm u skond kriterji oħra simili.

Qasam ieħor li qed naħdmu fuqu huwa t-titjib fis-sistemi ta' l-iskejjel tal-gvern.

Hemmhekk se nagħmlu manutenzjoni aħjar u se jsir xogħol biex inkabbru ċerti skejjel tal-gvern.

Il-ħsieb tagħna huwa li ntejbu t- throughput tax-xogħol billi fil-ħidma li tkun qed issir ninvolvu lill- istess bordjiet ta' l-iskejjel, jiġifieri huma se jkunu responsabbli għan- nefqa li ssir.

Aktar importanti minn hekk huwa li l-kunsilli lokali se jkunu responsabbli mill-manutenzjoni u l-bini ta' extensions fl-iskejjel.

Dan ifisser li mil-lat ta' finanzi pubbliċi aħna qed naħsbu biex waqt li nrażżnu ż-żieda fin-nefqa rikorrenti u fin-nefqa kapitali nassiguraw li jkollna value for money għal dak li qegħdin nonfqu.

Fil-qasam tar-relazzjonijiet barranin, nerġa' ninsisti li għal dak li għandu x'jaqsam mar-relazzjonijiet tagħna ma' l-Unjoni Ewropea, se nkunu qegħdin naħdmu biex ikollna relazzjoni kuntrattwali ma' l-Unjoni Ewropea li tkopri żona ta' kummerċ industrijali ħieles.

Dan jorbot ukoll mal-bidla li qed indaħħlu fis-sistema ta' tassazzjoni, jiġifieri bir-rimpjazzament tal- VAT b'sistema ta' sisa u dazji li hija aktar sempliċi u ħafna aktar ġusta milli hi l-VAT.

Skond in-negozjati li issa bdejna ma' l-Unjoni Ewropea, ir-relazzjoni bejnietna se tkun tinvolvi wkoll kapitli li għandhom x'jaqsmu ma' koperazzjoni politika, koperazzjoni dwar sigurta' - jekk l-Unjoni Ewropea tixtieq li jkollha din ir-relazzjoni - u koperazzjoni ekonomika, teknika u soċjali.

Jien fiduċjuż li t-triq li qbadna fir-relazzjonijiet tagħna ma' l-Unjoni Ewropea se naslu għaliha u dan peress li din tidħol fil- loġika sħiħa ta' kif l-Unjoni Ewropea qed tħares lejn il-Mediterran, liema loġika se tiġi riaffermata fil-Konferenza tal-Euro-Med li se jkollna f'April ta' din is-sena.

Din il-konferenza se tinvolvi lil pajjiżna mhux biss fi sforz kbir ta' tħejjija u preparazzjoni, imma wkoll f'opportunita' kbira biex l-isem ta' Malta u l-kontribut ta' Malta jkollu risonanza qawwija ma' l-Ewropa u mal-Mediterran.

Jien inħoss li din hi opportunita' tad-deheb għalina lkoll u għalhekk inħeġġeġ lill-membri kollha ta' din il- Kamra u lill-poplu Malti u Għawdxi kollu li jagħmlu l-almu tagħhom ħalli we rise to the opportunity biex fil-build-up u matul din il-konferenza nuru tabilħaqq li pajjiżna, żgħir kemm hu żgħir, huwa modern, ippreparat u jaf kif imexxi l-affarijiet, anke meta jkunu affarijiet fuq skala internazzjonali, anzi fuq skala mondjali.

L-aħħar ftit minuti li baqagħli se niddedikahom biex nikkonferma s-sens ta' direzzjoni li għandna billi nitkellem dwar l-inizjattivi li se nieħdu biex nissanaw il-prattika, il-proċeduri u t-tmexxija governattiva f'pajjiżna.

Kif kulħadd jaf, quddiem dan il-Parlament għandna abbozz ta' liġi li permezz tiegħu se jitwaqqaf Tribunal għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji biex jikkoreġi inġustizzji li saru bejn l-1987 u l-1995, jiġifieri qabel ma twaqqaf l-Uffiċċju ta' l-Ombudsman.

Aktar importanti minn hekk, se jitressqu żewġ abbozzi ta' liġi fejn l-ewwel abbozz se jkun jittratta dwar it-tisħiħ tal-poteri ta' l-Awditur u t-tieni wieħed se jdaħħal sistema aktar effettiva minn dik li kellna s'issa biex tiġi kkontrollata l-korruzzjoni.

Din se tkun sistema li biha persuna li jkollha l-istatus ta' ġudikant tkun tista' tinvestiga allegazzjonijiet ta' korruzzjoni li jsirulha jew li tibda tinvestiga każijiet fuq inizjattiva tagħha stess.

Ovvjament biex tkun tista' twettaq dawn l-investigazzjonijiet se nipprovdu l-proċeduri u l-personnel meħtieġa.

Dawn huma parti mit- twettiq ta' l-impenn li għandna bħala Gvern biex niżguraw li pajjiżna jimxi b'mod modern u serju.

Jien ngħid li minkejja l-ħafna spekulazzjonijiet u sturdamenti, ta' l- Oppożizzjoni għadhom ma fehmux ħaġa waħda.

Hawnhekk qed nirriferi għas- serjeta' li fuqha ntrebħet l-aħħar elezzjoni u li fuqha se nkunu attenti l-ħin kollu.

Il-Gvern l-ieħor tilef l-elezzjoni għax ma kienx serju biżżejjed.

Mr Chairman, l-aqwa test li se jkollna f'dak kollu li se nkunu qed nagħmlu biex ikollna Malta moderna u li tħares 'il quddiem - Svizzera fil-Mediterran - huwa dak tas-serjeta'.

Jiena ninsab fiduċjuż li minn dan l-eżami se ngħaddu with flying colours.

(Onor. Membri: Hear, hear)

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Skada l-ħin tad-diskussjoni fil-Kumitat ta' Provvista.

Il-mistoqsija hi l-emenda għall-Vot 4 kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Jeffrey Pullicino Orlando.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 37 tal-15 ta' Jannar,1997 din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Billi ntalbet votazzjoni l-Kumitat kien sospiż fid-9.30 p.m. u rriżuma ħames minuti wara.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l- emenda għall-Vot 4 kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Jeffrey Pullicino Orlando.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Chairman, ninforma lill-Kamra li l-Onor.

Dom.

Mintoff jinsab indispost.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Chairman, jiena diġa' ġejt informat b'dan u kif kelli okkażjoni ngħid f'ċirkostanzi simili, b'ġest ta' kortesija din in-naħa taċċetta li jkun hemm il-pairing f'każ ta' mard.

Fil-fatt jien se nkun paired ma' l-Onor.

Mintoff.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR: 32

L-Onor.

|Abela Tony |Galea Pace Victor | |Agius Francis|Gatt Austin | |Bonnici Josef|Hyzler George | |Bonnici |Mifsud Bonnici Antoine | |Michael | | |Borg Joe |Mugliett Jesmond | |Borg Tonio |Muscat Claude | |Cassar Joe |Muscat Richard | |Dalli John |Psaila Savona Joe | |De Marco |Pullicino George | |Guido | | |Debono |Pullicino Orlando Jeffrey | |Giovanna | | |Deguara Louis|Refalo Michael | |Farrugia Jean|Tabone Anton | |Pierre | | |Fenech Adami |Vassallo Edwin | |Eddie | | |Frendo |Vella John | |Michael | | |Galea Censu |Zammit Ninu | |Galea Louis |Zammit Dimech Francis | | | |

KONTRA: 33

L-Onor.

|Abela Carmelo|Farrugia Noel | |Agius Chris |Grech Edwin | |Attard |Gulia Gavin | |Montalto John| | |Bartolo |Herrera Jose' | |Evarist | | |Borg Karmenu |Mangion Charles | |Brincat Leo |Mizzi Joe | |Buhagiar |Pace Bertu | |Charles | | |Buhagiar |Portelli Alfred | |Louis | | |Camilleri |Refalo Anton | |Maria | | |Cardona Chris|Sant Alfred | |Chircop Karl |Sceberras Trigona Alex | |Cilia Joe |Schembri Adami Sandro | |Dalli Helena |Spiteri Lino | |Debono Grech |Vassallo Adrian | |Joe | | |Farrugia |Vella George | |Anglu | | |Farrugia Joe |Vella Karmenu | |Farrugia | | |Michael | | | | |

L-emenda m'għaddietx.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 1 - UFFIĊĊJU TAL-PRESIDENT

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm508,512 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 1 - Uffiċċju tal-President, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1997.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt il-Vot 1 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 2 - KAMRA TAD-DEPUTATI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 888,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 2 - Kamra tad-Deputati, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1997.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt il-Vot 2 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 4 - UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 3,956,789 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 4 - Uffiċċju tal-Prim Ministru, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1997.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt il-Vot 4 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 5 - KUMMISSJONI GĦAS-SERVIZZ PUBBLIKU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 126,518 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 5 - Kummissjoni għas-Servizz Pubbliku, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1997.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt il-Vot 5 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 6 - FORZI ARMATI TA' MALTA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 11,805,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 6 - Forzi Armati ta' Malta, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1997.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt il-Vot 6 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 7 - INFORMAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,214,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 7 - Informazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1997.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt il-Vot 7 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 8 - INTERN

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 807,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 8 - Intern, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1997.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt il-Vot 8 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 9 - PULIZIJA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 12,077,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 9 - Pulizija, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1997.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt il-Vot 9 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 10 - SERVIZZI KORRETTIVI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,375,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 10 - Servizzi Korrettivi, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1997.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt il-Vot 10 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 11 - GĦAWDEX

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 15,634,002 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 11 - Għawdex, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1997.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt il-Vot 11 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT I - UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 19,247,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot I - Uffiċċju tal-Prim Ministru, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1997.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt il-Vot 1 għaddiet.

Fid-9.37 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta li l-Voti 1, 2, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 u I taħt l-Uffiċċju tal-Prim Ministru kienu ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

MADAM SPEAKER: Sar il-ħin.

Il-Viċi Prim Ministru jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GEORGE VELLA: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l- Ġimgħa, 21 ta' Frar, fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Approprjazzjoni għas-sena 1997 - L-istadji kollha

Estimi Supplimentari 1996 - L-istadji kollha.

MADAM SPEAKER: Sar il-ħin.

Skond il-Mozzjoni Nru 37 tal-15 ta' Jannar, 1997 il-Kamra hija aġġornata għal nhar il-Ġimgħa, 21 ta' Frar, fis-6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.39 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

DJAR - PERSONAL EMOLUMENTS

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l-Ministru jispjega kif se tintnefaq iż-żieda ta' nofs miljun lira li hemm bejn l- estimi ta' l-1996 u dawk ta' l-1997 taħt il-vot għall-personal emoluments fil-ministeru tiegħu?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Iż-żieda fil-personal emoluments taħt il- ministeru tiegħi u d-dipartimenti li jaqgħu taħtu mhix ta' nofs miljun lira kif isemmi l-Onor.

Interpellant, iżda ta' Lm153,800 kif jirriżulta minn dawn il-figuri li hemm fl-Estimi tal-1996 u tal-1997:

| |Estimate|Estimate| | |1996 |1997 | | |LM |LM | |Ministry |- |99,800 | |"Housing" |265,000 |279,000 | |Housing |363,000 |388,000 | |Construction | | | |and | | | |Maintenance | | | |Joint Office |186,000 |218,000 | | |814,000 |984,000 | |less P.E. |283,000 |300,000 | |chargeable to| | | |Capital Vote | | | |Total |531,000 |684,800 |

Il-parti l-kbira taż-żieda hi riżultat tal-fatt illi l-Ministeru hu wieħed ġdid u allura ma setax ikun hemm vot għalih fl-1996.

L-Onor.

Membru seta' wkoll ġie misgwidat mill-fatt illi l-allokazzjonijiet li din is-sena jidhru f'żewġ Voti (49 u 50), fl-1996 dehru fi tliet Voti (40, 43 u 44).

GOZO CHANNEL - NOLLIJIET

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid għaliex l-Onor.

Karmenu Borg kien preżenti għat-taħdidiet li l-Prim Ministru żamm ma' numru ta' korpi nhar is-Sibt 8 ta' Frar f'Għawdex dwar il-kwestjoni tan-nollijiet tal-Gozo Channel u ma kenux preżenti d- deputati Għawdxin l-oħra?

ONOR.

ALFRED SANT: Kienet ħaġa utili li d-Deputat Parlamentari minn Għawdex għan-naħa tal-Gvern ikun informat direttament, għax preżenti għalihom, bid-diskussjonijiet li kienu għaddejjin.

BUĠIBBA ACTION COMMITTEE - MEMBRI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid min huma l-membri tal-Buġibba Action Committee, minn min ġew appuntati u kemm jitħallsu?

Jista' l-Ministru jgħid jekk hux minnu li l- kumitat qed juża xi billboards tal-Malta Labour Party u jekk fl- affermattiv, jista' jgħid kemm qed juża, jekk krihomx jew xtrahomx u l- prezz relattiv u jekk ħariġx xi tender?

ONOR.

KARMENU VELLA: Il-membri tal-Bugibba Action Committee huma:-

Is-Sur George Micallef - Rapprezentant tal-Ministru tat-Turizmu bhala Chairman.

Il-Perit Martin Debono - Rapprezentant tal-Ministru tax-Xogholijiet u Kostruzzjoni.

Is-Sur Godwin Cutajar - Vici Sindku tal - Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar.

Is-Sur Winston Zahra - President tal-Malta Hotels and Restaurants Association.

Is-Sur Anthony Ellul u s-Sur Allan Vella mill-Awtorita ta' l-Ippjanar.

M'hemm ebda remunerazzjoni marbuta ma' dan il-kumitat.

Il-kumitat ikkuntattja liz-żewġ partiti politici dwar il-kiri ta' billboards bħal dawk li ntużaw waqt l-aħħar kampanja elettorali.

Il-Partit Laburista pprovda wieħed minn dawn il-billboards għall-ftit żmien bħala kampjun u bla ħlas filwaqt li l-Partit Nazzjonalista nforma lill-kumitat li l-billboards li għandu disponibbli huma għall-bejgħ u mhux għall-kiri.

TAXXI - AIRPORT TAX

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru ta' l-Ekonomija u l- Finanzi: B'riferenza għat-taxxa ta' Lm4 magħrufa bħala airport tax jista' l-Ministru jgħid jekk din hijiex applikabbli (a) fuq kulħadd indipendentement miċ-ċittadinanza; (b) jew ċittadini Maltin biss; (ċ) jew ċittadini Maltin u residenti f'Malta?

F'każ li din hi applikabbli fuq (b) u/jew (c) jaf il-Ministru li hemm problema għat-travel agents bil-ħafna kunjomijiet Ingliżi li hawn fost il-Maltin peress li normalment l-aġent hu l-persuna li jiġbor it-taxxa u mhux normali li jitolbu l-passaport meta jinqata' l-biljett?

ONOR.

LINO SPITERI: L-Lm4 airport charge applikabbli mill-1 ta' Frar, 1997 iħallasha kull min jitlaq minn Malta fuq vjaġġ li joriġina minn Malta indipendentament miċ-cittadinanza jew residenza.

KUNSILLI LOKALI - FLUS

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid liema kunsilli lokali mhux qed jagħtu value for money?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.Interpellant li l-verifika ta' valur għall-flus (value for money audit) hi rregolata mir-Regolament 9 tar- Regolamenti ta' l-1993 dwar Kunsilli Lokali (Verifika) - Avviż Legali Nru. 156 ta' l-1993.

Skond l-imsemmi regolament, il-verifika ta' valur għall-flus, issir fuq talba tad-Direttur tal-Verifika jew kif stipulat fil-Proċeduri ta' Verifika.

Jien informat li d-Direttur tal-Verifika beda l-konsultazzjoni biex jintroduċi dan l-eżerċizzju minn din is-sena stess.

Sadanittant, nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-rapporti ta' l- awdituri ta' gvern lokali għas-sena finanzjarja li għalqet fil-31 ta' Marzu 1996 li tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta mill- Ministru risponsabbli għall-Finanzi nhar is-7 ta' Frar, 1997.

TURIŻMU - TOURIST SERVICES OFFICERS

L-ONOR.

TONY ABELA staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm tourist services officers reġistrati f'Malta u f'Għawdex?

Fejn qegħdin?

ONOR.

KARMENU VELLA: Ma jezisti ebda grad ta' tourist services officers fid-Dipartiment tat-Turizmu.

SPTARIJIET - BUKKETTI TAL-FJURI

L-ONOR.

TONY ABELA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk hemmx xi policy li ċerti ministeri jibagħtu bukketti tal-fjuri u/jew pjanti lin-nies rikoverati fl-isptarijiet tal-kura (St. Luke's, Sir Paul Boffa u Zammit Clapp)?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Ma hemm l-ebda policy minn dan il-ministeru.

PROPRJETA' TAL-GVERN REĠISTRAZZJONI

L-ONOR.

TONY ABELA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm-il proprjeta' tal-Gvern ġiet reġistrata mal-Lands Registrar mill-1 ta' Jannar, 1997 'il hawn?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Matul Jannar ta' din is-sena saru tliet reġistrazzjonijiet.

COMMONWEALTH SCHOLARSHIPS 1998 (NEW ZEALAND)

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' applikanti għall-Commonwealth Scholarships 1998 (New Zealand)?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sad-data ta' l-għeluq - 8 ta' Frar 1997 - in- numru ta' applikanti għall-Commonwealth Scholarships 1998 (New Zealand) kien tmienja (8).

UNIVERSITA' - LECTURERES

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew lecturers mill-Foundation for the Improvement of Working and Living Conditions biex jieħdu sehem f'seminars u konferenzi li nżammu fl-Universita' ta' Malta bejn Jannar 1996 u Jannar 1997?

Jista' l-Ministru jagħti l-ismijiet ta' dawn il-lecturers kif ukoll f'liema seminars u konferenzi ħadu sehem?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mhux magħruf li ġew xi lecturers mill-European Foundation for the Improvement of Working and Living Conditions bejn Jannar 1996 u Jannar 1997.

RAĦAL ĠDID - BEJGĦ TA' SITI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għall-Gazzetta tal-Gvern tal-11 ta' Frar, 1997 (Numru 16412 - P. 628) u dawk ta' qabel dwar bejgħ ta' siti fuq wara ta' djar fi Triq Bormla, Raħal il-Ġdid, jista' l-Ministru jgħid jekk hux se tingħata priferenza għax-xiri lir-residenti tad-djar li warajhom jiġu s- siti, dejjem jekk dawn applikaw?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Billi dawn it-tenders sa jiġu deċiżi mill-Kumitat tal-Kuntratti, id-Dipartiment tal-Artijiet jagħmel biss rakkmandazzjoni lil dan il-kumitat.

F'dan il-każ sa jiġi rakkmandat right of first refusal l- ewwel lis-sidien u mbagħad lir-residenti kemm-il darba dawn jitfgħu offerta.

EDUKAZZJONI - ĊENTRU TAL-CURRICULUM

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Billi fil-Gazzetta tal-Gvern tal-11 ta' Frar, 1997 (Numru 16412.

P. 624) deher avviż dwar xogħlijiet li jridu jsiru fiċ-ċentru tal- Curriculum, Dipartiment ta' l-Edukazzjoni, ma jidhirlux l-Ministru li kordinazzjoni ma' dipartimenti oħra, dwar xi xogħlijiet li jridu jsiru fil- ġejjien f'postijiet (e.g. skejjel) li jaqgħu taħt l-imsemmi dipartiment, għandhom jiġu mħajra ħaddiema tal-Gvern biex jingħaqdu f'koperattivi u jagħmlu x-xogħol huma u b'hekk bħala stat jipparteċipaw fil-qligħ dejjem jekk dan il-gvern jissolka fit-triq tal-Gvern ta' qablu li jwaqqaf koperattivi fil-qasam governattiv?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Minħabba l-urġenza tax-xogħol fiċ-Ċentru tal- Curriculum dan kellu jsir b'sejħa għall-offerti skond il-proċedura stabbilita.

Madankollu l-possibilita' li xi xogħolijiet jiġu mħajra għalih ħaddiema tal-Gvern magħqudin f'koperattivi tiġi kkonsidrata dwar xi xogħolijiet oħra li jkun hemm bżonn li jsir fil-ġejjieni.

BDIEWA - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.

TONY ABELA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra xi ħsebijiet għandu għal tiswija ta' toroq tal-bdiewa/kampanja fl-inħawi ta' l-Għerien, L-Imbordin, il-Ġnien u l- Erba' Mwieżeb, lkoll limiti ta' San Pawl il-Baħar u x'vot hemm fil- Ministeru tiegħu għal dan l-iskop għall-1997?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta għall- mistoqsija parlamentari nru.3259 fuq l-istess suġġett.

KUMPANNIJI LI JIĠU DIKJARATI IN LIQUIDATION

L-ONOR.

TONY ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Ekonomija u l-Finanzi: Jista' l-Ministru jieħu l-passi meħtieġa sabiex meta kumpanniji jiġu dikjarati in liquidation, fi żmien sitt xhur joħroġ l-assessment finali da parti tad-Dipartiment tat-Taxxa?

ONOR.

LINO SPITERI: Jiena mgħarraf li ż-żmien li normalment jieħu d- dipartiment biex jagħti l-clearance lil kumpannija likwidata huwa gimgħa.

Is-sena li għaddiet ingħataw madwar 200 clearance.

Dan iż-żmien jista' jkun aktar minn ġimgħa minħabba li t-taxxa dovuta tkun għadha ma tħallsitx jew il-kumpannija tkun għadha ma issottomettitx il-final scheme of distribution, jew ir-returns tal-kumpannija jkun għadhom ma ntbagħtux

TAXXI INTERNI - SPONTANEOUS TAX DECLARATIONS

L-ONOR.

TONY ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Ekonomija u l-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew reġistrati spontaneous tax declarations fl- 1995?

Kemm minn dawn inħadmu u nħarġu l-assessments fuqhom?

Meta hu maħsub li jkunu nħadmu u nħarġu l-assessments ta' dawk li għadhom pendenti?

ONOR.

LINO SPITERI: In-numru ta' spontaneous tax declarations li kienu ġew reġistrati fl-1995 kien 7637.

Sibt li minn dawn inħadmu 985.

Jiena mgħarraf li qiegħed isir sforz biex il-kumplament jinħadmu fl-iqsar żmien possibbli.

MISTOQSIJA GĦAL TWEĠIBA BIL-MIKTUB

GOZO CHANNEL - KONSULENT DR GEORGE ABELA

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jaqbilx mad-dikjarazzjonijiet tal-konsulent tiegħu Dr George Abela li l-Bord tad-Diretturi tal-Gozo Channel għandhom jiġġustifikaw id-deċiżjoni "tagħhom" li jgħollu n-nolijiet tal-Gozo Channel meta hu magħruf li ż-żieda ġiet deċiża mill-Gvern u l-Bord lanqas biss iltaqa' dwarhom?

Jikkonferma wkoll il-Prim Ministru li ż-żidiet fin-nollijiet tal-Gozo Channel jistgħu jsiru biss permezz ta' Legal Notice u għalhekk anke deċiżjoni tal-Bord tad- Diretturi m'għandhom ebda valur mingħajr l-approvazzjoni tal-Gvern?

Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja jekk teżisti tad-deċiżjoni tal-Gvern preċedenti li suppost tapprova xi żidiet fin- nolijiet tal-Gozo Channel?

ONOR.

ALFRED SANT: L-istqarrija li għamel l-Onor.

Interpellant fl-ewwel parti tad-domanda tiegħu hija żbaljata.

Mhux talli ċ-chairman, li għandu rappreżentanza tal-Bord, iltaqa', iddiskuta u qabel mat-tariffi l-ġodda fil- laqgħat uffiċjali mal-Gvern iżda talli l-bord kollu ltaqa' u approva ż- żidiet qabel dawn tpoġġew fis-seħħ.

Rigward l-aħħar domanda nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija minn sieħbi l-Ministru Joe Debono Grech għall-mistoqsija parlamentari numru 2851.