MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 95 It-Tlieta, 15 ta' Lulju, 1997 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 95

It-Tlieta, 15 ta' Lulju, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.01 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 15 ta' Lulju, 1997

WERREJ MINUTI 741

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI 741

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 750

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JAGĦMEL PROVVEDIMENTI SPEĊJALI

DWAR PROĊEDURI QUDDIEM QRATI (IT-TIENI QARI) 750

AĠĠORNAMENT 775

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 780

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru.94 li saret fil-14 ta' Lulju, 1997 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI

AMBAXXATA MALTIJA F'PARIGI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor Tony Abela): staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jinforma lill-Kamra:-

a) kemm tiswa lil Malta l-ambaxxata li għandha fi Franza;

b) minn kemm persuni hija mmexxija l-istess ambaxxata;

c) x'pożizzjoni għandhom dawn il-persuni u x'rimunerazzjoni għandhom wieħed, wieħed, inkluż l-ambaxxatur u kemm għandhom allowances oltre l-paga/rimunerazzjoni wieħed, wieħed;

d) jekk il-proprjeta' wżata bħala ambaxxata hijiex tal-Gvern Malti jew b'liema titolu hija posseduta;

e) kemm huwa t-terminu ta' l-appointment ta' l-istess ambaxxatur; u

f) kemm huwa kkalkolat li jinġieb kummerċ mill-istess ambaxxata lejn pajjiżna?

ONOR.

GEORGE VELLA (Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): Il-Vot għall-1997 biex jagħmel tajjeb għall- ispejjeż biex titmexxa l-Ambaxxata Maltija f'Pariġi huwa ta' Lm229,997.

Fl-ambaxxata hemm jaħdmu attache kulturali, żewġ segretarji, sewwieq u ħassiela.

Ma jidhirlix li għandi nispeċifika r-rimunerazzjoni li jirċievi kull wieħed minn dawn l-impjegati.

Nista' ngħid iżda li, dejjem skond il-figuri fl-Estimi Ġenerali għal din is-sena, huwa stmat li n-nefqa totali f'dawk li jissejjħu personal emoluments fl-ambaxxata tammonta għal Lm103,213.

L-ambaxxatur għandu ħatra f'din il-kariga għall-massimu ta' tliet snin, li jistgħu jiġu rinnovati.

L-uffiċċji okkupati mill-ambaxxata huma mikrija.

Rigward l-aħħar domanda nfakkar lill-Onor.

Interpellant li diġa' għamel domanda simili u jien tajtu tweġiba ġenerika li tapplika wkoll għal din il- mistoqsija.

Nirriferih għalhekk għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 5787.

MADAM SPEAKER (Onor Myriam Spiteri Debono): L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: La qed nitkellmu fuq l-ambaxxati, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħidilna jekk hemmx il-ħsieb li fil-ġejjieni qarib tinfetaħ ambaxxata f'xi pajjiż ieħor?

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.GEORGE VELLA: Madam Speaker, bħala ministru ta' l-affarijiet barranin il-ħin kollu nkun qed nagħmel monitoring tar-relazzjonijiet li jkunu għaddejjin bejn pajjiżna u pajjiżi oħra u allura nieħu d- deċiżjonijiet fid-dawl ta' l-iżviluppi li jkun hemm fir-rabtiet ekonomiċi, industrijali, kulturali u aspetti oħra, skond kif jippreżentaw ruħhom l- okkażjonijiet.

Bħalissa nista' ngħid li m'hemm l-ebda ħsieb ta' xi ftuħ imminenti ta' xi ambaxxata f'xi pajjiż ieħor, iktar u iktar minħabba s- sitwazzjoni finanzjarja prekarja tal-ministeru.

AMBAXXATI - FONDI PUBBLIĊI

L-ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor Joe Borg): staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l- Viċi Prim Ministru jgħid kemm sar infiq minn fondi pubbliċi għal ameljorament u attrezzamenti ġodda fl-ambaxxata u fir-residenza ta' l- ambaxxatur f'Washington DC, bejn id-data li wasal l-Ambaxxatur Mark Micallef u t-30 ta' Ġunju, 1997?

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, qed niġi mistoqsi dwar x'infiq sar mill-fondi pubbliċi għal ameljorament u attrazzamenti ġodda fl-ambaxxata u fir-residenza ta' Washington fl-Amerka.

Id-dokumenti flimkien mal- kontijiet tat-transazzjonijiet finanzjarji għax-xahar ta' Ġunju, 1997 jaslu Malta aktar tard dan ix-xahar.

Nixtieq inżid ninforma lill-Onor.

Interpellant li, meta ftit ġranet ilu kont Washington u żort kemm l-ambaxxata kif ukoll ir-residenza ta' l- Ambaxxatur, la rajt u lanqas ġejt informat dwar xi ameljoramenti jew attrezzamenti ġodda.

Kien qed isir biss il-maintenance tas-soltu.

Nixtieq ninforma lill-Kamra li l-ambaxxatur irnexxielu jirritorna lura minn fejn kienu inxtraw mill-ambaxxatur ta' qablu erba' minn sitt tapiti li ma kienu jaqblu xejn mad-dekor ta' l-ambaxxata u bla ma tilef xejn mill- flus li kienu tħallsu fuqhom se jagħmel carpeting aktar diċenti u adattat.

Għal min qed jaħseb li qed isir xi tberbiq ta' flus ninforma wkoll li l- Ambaxxatur Borġ Olivier de Puget, qabel ma telaq, kien prattikament nefaq il-Vot għall-entertainment u hospitality li kellu vvotat għal sena sħiħa u sa nofs April ħalla biss is-somma ta' Lm59.50c minn vot ta' Lm1,809.

B' konsegwenza ta' dan l-ambaxxatur preżenti kellu jitlob fondi speċjali minn Malta, jagħmel tajjeb għal xi spejjeż oħra saħansitra minn butu u jagħmel ekonomiji.

Per eżempju, meta kont hemmhekk jien għamel reception fir- residenza u biex inaqqas l-ispejjeż ra li parti mill-ikel jissajjar fir- residenza mill-istaff ta' l-ambaxxata stess.

Infakkar lill-Kamra li dan huwa ferm 'il bogħod minn dak li kien isir fil- passat u ma kienx ikun hemm mistoqsijiet fuq dawn l-affarijiet minn naħa l- oħra.

Hawn qed nirriferi għal meta saret reception fil-Mayflower Hotel meta tela' l-Prim Ministru ta' dak iż-żmien li qamet madwar $US40,000, 'il bogħod mix-xiri ta' sigarri li jiswew $US50 il-wieħed u eċċessi oħra li nassumi li l-Onor.

Interpellant jaf bihom.

Nifhem għalfejn illum il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jgħid li Malta mhijiex kapaċi taffordja te' għax meta mar jieħu te' hu fin-Nicholas Restaurant bagħat kont ta' $US555!

Fl-aħħarnett nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li bil-ħidma ta' l- Ambaxxatur Malti għall-Istati Uniti, il-Fondazzjoni Patrimonju Malti waslet biex irregalat b'xejn lill-ministeru ammont sostanzjali ta' kotba li se jitqassmu fl-ambaxxati biex jintużaw bħala rigali jew għal skop ta' promozzjoni.

Dan hu b'kuntrast mas-sejba ta' eluf kbar ta' liri ta' kotba li nstabu f'kamra f'Kastilja wara li nbidel il-Gvern, li għalihom għamlu tajjeb il-fondi pubbliċi u lanqas biss kien hemm record tagħhom.

Din hi l- ħela li kien hemm, Madam Speaker, u mhux niġu u nallegaw li issa qed issir ħela.

(Onor. Membri: Hear, hear)

KUNSILLI LOKALI ĠODDA

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk għandux talbiet għat-twaqqif ta' kunsilli lokali ġodda u, jekk iva, minn min huma u meta saru?

Jista' l- Ministru jgħid meta hu ppjanat li jagħti risposta dwarhom?

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru) (f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija din:-

|KUNSILL |MIN |META SARET| |LOKALI ĠDID |GħAMEL |IT-TALBA | | |IT-TALBA | | |Madliena/St.|Madliena |17 | |Andrews/Baha|residents|ta'Ġunju'9| |r iċ-Ċagħaq |Associati|4 | | |on | | |Buġibba/Qawr|Buġibba &|28 ta' | |a |Qawra |Settembru'| | |Tourist |94 | | |Associati| | | |on | | |Fleur de Lys|Kumitat |8 ta' | | |Ċiviku |Lulju'94 | | |Fleur de | | | |Lys | | |Santa Luċija|Grupp ta |2 ta' | |(Għawdex) |persuni |Marzu'93 | | |(4) | | |Mtarfa |Mtarfa |20 ta' | | |Residents|Marzu'97 | | |Associati| | | |on | | |Baħrija |Patrijiet|30 ta' | | |Dumnikani|Jannar'96 |

Deċiżjoni dwar dawn it-talbiet tittieħed meta jiġi konkluż l-istudju kollu neċessarju.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Billi l-Ministru rrifera għal xi studju li qed isir, jista' jgħidilna x'inhu dan l-istudju?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Biex jaraw jekk dawn it-talbiet u l-implikazzjonijiet tagħhom humiex ġustifikati jew le.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nifhem li l-iskop huwa biex jaraw x'jistgħu jkunu l- implikazzjonijiet, pero' jien xtaqt inkun naf x'inhija l-metodoloġija ta' l- istudju u x'inhu li qed jiġi eżaminat u fuq liema kriterju huwa bbażat.

Jekk il-Ministru mingħajr Portafoll ma jafx x'inhu jgħidilna - u din nifhimha għax il-Ministru Mizzi qiegħed jirrispondi għall-Ministru tal- Ġustizzja u Kunsilli Lokali, li bħalissa mhux qiegħed hawn - f'dak il-każ nagħmel domanda oħra bil-miktub.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, l-Onor.

Gatt jaf fuq liema kriterji qed isir l-istudju u m'għandix għalfejn inwieġeb aktar milli weġibt.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Ma nafx jekk il-Ministru jridx iwieġeb, imma x'jiġri meta jsiru talbiet bħal dawn?

Issir xi laqgħa ma' xi ħadd?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Anke t-tifel tiegħi jaf x'jiġri, aħseb u ara Membru Parlamentari!

M'għandix iktar xi nżid.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, ma naħsibx li l-mod kif qed iwieġeb id- domandi l-Ministru Mizzi huwa korrett.

Madankollu, uħud milli għamlu talbiet għal kunsilli lokali ġodda m'humiex residenti tal-post imma qegħdin f'assoċjazzjonijiet li b'xi mod għandhom attivita' f'dak il-lokal.

Jista' l-Ministru jgħid jekk talbiet bħal dawn humiex ukoll ikkonsidrati għal skop ta' twaqqif ta' kunsill lokali?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Kollox jiġi kkonsidrat.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Ministru tal- Ġustizzja u Kunsilli Lokali ltaqax man-nies li għamlu t-talbiet?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: M'iniex f'pożizzjoni li nwieġeb, pero' mhux bilfors irid jiltaqa' magħhom il-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali għax hemm min hu responsabbli għal dan.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar.

ONOR.

JOSEPH CASSAR: Biex inżommu s-serjeta' hawn ġew, jista' l-Ministru Mizzi jgħidilna jekk hux se jiltaqa' magħhom il-Ministru Mangion, li bħalissa mhux qiegħed hawn, jew inkella hux se jiltaqa' magħhom hu?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Jekk ikun hemm bżonn niltaqa' magħhom ukoll.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, jekk m'iniex sejjer żball fil-lista ta' talbiet li hemm issemmew talbiet li ilhom mill-1994.

Matul dan il- perijodu kien hemm diskussjonijiet mal-ministru preċedenti kkonċernat?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Jien ma nafx x'kien ġara bejn l-1994 u l-aħħar ta' l- 1996, jiġifieri matul l-amministrazzjoni preċedenti u naħseb li l-kollega tiegħi jaf iktar minni x'ġara u ma ġarax.

Pero' f'dawn l-aħħar disa' xhur nassumi li meta kien hemm bżonn u meta kellu ċ-ċans il-Ministru tal- Ġustizzja u Kunsilli Lokali żgur li ltaqa' magħhom.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, bir-rispett kollu nassumi li kull min għamel talba għamel hekk għax iħoss il-bżonn li jitwaqqaf kunsill lokali ġdid u ma naħsibx li l-Ministru huwa ġustifikat li jirrispondi b'dan il- mod.

Issa jien qed nagħmel domanda speċifika: Saru jew ma sarux laqgħat mal-persuni li talbu li jitwaqqfu dawn il-kunsilli?

(Interruzzjonijiet) Issa daħal il-Ministru Mangion u forsi jista' jilluminana.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION (Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali): Iva, kelli laqgħa ma' rappreżentanza minn Fleur de Lys fejn għamlu s- sottomissjonijiet tagħhom u wrewni wkoll xi petition li ġabru minn hemmhekk.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, jien għamilt mistoqsija wkoll dwar jekk fil-każ tat-talbiet l-oħra kienx hemm xi laqgħa speċifika mal-persuni nvoluti.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CHARLES MANGION: Jien niftakar li kelli laqgħa speċifika ma' rappreżentanti minn Fleur de Lys.

Aktar minn hekk ma niftakarx.

(Interruzzjonijiet) Jekk saritx xi laqgħa ma' nies mill-ministeru ma nafx.

Se nistaqsi u meta ningħata tweġiba ngħarraf lill-Onor.

Galea.

KUNSILLI LOKALI - MANUTENZJONI TA' L-ISKEJJEL

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jikkonferma li wara li qal li l-kunsilli lokali se jkunu nvoluti fil-manutenzjoni ta' l-iskejjel, il-Kunsill Lokali tal-Mellieħa ma ġiex ikkonsultat qabel il-ħruġ tat-tender ta' l-iskola tal- Mellieħa?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninsab informat li peress li d-deċiżjoni finali biex il-kunsilli lokali jissieħbu mad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni ttieħdet fid-29 ta' Mejju, 1997 - bl-approvazzjoni ta' ftehim li kellu jiġi ffirmat bejn il-kunsill lokali rispettiv u d-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni - u fid- dawl tal-fatt li l-offerta għal xogħlijiet ta' tiġdid fl-iskola primarja tal-Mellieħa ħarġet fil-25 ta' April, 1997 ma kienx possibli li sa dak inhar isir it-tip tal-ftehim imsemmi sabiex il-Kunsill Lokali tal-Mellieħa jiġġestixxi x-xogħlijiet imsemmija.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jista' l-Ministru jikkonferma li fil-postijiet fejn hemm skejjel li se jsirilhom xi tibdil jew manutenzjoni matul dan is-sajf, kważi l-ebda wieħed mill-kunsilli lokali m'huwa se jkun involut fil-proċess għaliex il-Gvern ma laħaqx daħħal din l-iskema sa meta nħarġu t-tenders?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mangion.

ONOR.

CĦARLES MANGION: Kienet saret laqgħa għall-kunsilli lokali kollha, flimkien ma' l-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali, fejn kien ġie spjegat lilhom li x-xogħlijiet fl-iskejjel primarji - qed nitkellem fuq manutenzjoni fl-iskejjel primarji għax hemm stadji oħra ta' xogħlijiet - kellhom isiru abbażi tar-rapport li għamlu l-periti fid-diversi skejjel ma' Malta u Għawdex.

Għaldaqstant għal matul din is-sena intlaħaq arranġament fejn ħafna mill-kunsilli lokali diġa' ħarġu tenders għal contracts manager li jkun jista' jieħu ħsieb dawn ix-xogħlijiet li se jibdew jiġu esegwiti matul ix-xahar ta' Lulju.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Jista' l-Ministru jgħidilna x'ried ifisser bil-kliem "stadji oħra ta' xogħlijiet" li għadu kif semma' issa?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CHARLES MANGION: GĦax apparentement fil-kwestjoni ta' l-iskejjel - ma rridx nidħol fuq id-dekasteru ta' l-edukazzjoni - apparti l- manutenzjoni, bħalissa għaddejjin diskussjonijiet fuq xogħlijiet ta' natura kapitali u aktar sostanzjali.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Cassar.

ONOR.

JOE CASSAR: Allura l-kunsilli lokali se jidħlu f'dawn l-affarijiet ukoll?

Jiġifieri l-infiq kapitali se jkun f'idejn il-kunsilli lokali?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CHARLES MANGION: L-idea hi li x-xogħol jinħadem jointly bejn il- kunsill lokali u d-dipartiment konċernat għax nemmnu li b'dan il-mod ix- xogħol jista' jsir aħjar.

REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm persuni bdew jirreġistraw għax-xogħol għall- ewwel darba f'Ġunju, 1997?

ONOR.

EDWIN GRECH (Ministru tal-Ħarsien Soċjali): In-numru ta' persuni li bdew jirreġistraw għax-xogħol għall-ewwel darba matul ix-xahar ta' Ġunju, 1997 kien ta' 325.

Il-figura ta' Ġunju ta' l-1996 kienet ta' 317, waqt li dik ta' Lulju kienet ta' 621.

TALBIET GĦALL-IMPJIEG

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru talbiet għall-impjieg matul Ġunju, 1997 mis-servizz pubbliku; minn enti statutorji; minn enti u kumpanniji li l- gvern, direttament jew indirettament, għandu mill-anqas nofs l-ishma tagħhom; u mis-settur privat; u jindika d-dipartiment, enti jew kumpannija, kif ukoll ix-xogħol mitlub f'kull każ?

ONOR.

EDWIN GRECH: It-talbiet li saru mis-settur privat matul ix-xahar ta' Ġunju, 1997 kien ta' 315 u t-talbiet li saru minn entitajiet statutorji u minn entitajiet u kumpanniji li l-gvern, direttament jew indirettament, għandu mill-inqas nofs l-ishma tagħhom kien ta' 86.

Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li turi x-xogħol mitlub f'kull każ mis-settur pubbliku, esklużi d-dipartimenti tal-gvern.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Minn dak li poġġa l-Ministru fuq il-Mejda tal-Kamra, jirriżulta kemm nies sabu xogħol matul iż-żmien li qed isemmi?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Grech.

ONOR.

EDWIN GRECH: Jien irrispondejt għad-domanda li kelli.

Jekk l- Onor. Interpellant irid xi nformazzjoni oħra, jagħmel domanda bil-miktub u nirrisponih.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Cassar.

ONOR.

JOE CASSAR: Jiġifieri m'għandekx figuri ta' kemm daħlu nies mas- settur privat f'Ġunju li għadda?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

EDWIN GRECH: Le m'għandix.

ETC - JOB PLACEMENTS

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru job placements mill-ETC u kemm persuni bdew jirreġistraw għax-xogħol ma' l-ETC f'Ġunju 1997?

Kemm placements kienu mas-settur privat u kemm mill-job centre, minn Ħal Far u minn Għawdex?

ONOR.

EDWIN S. GRECH: In-numru ta' persuni li bdew jirreġistraw għax- xogħol fl-aħħar ta' Ġunju, 1997 kien ta' 685.

Il-placements li saru f'Ġunju, 1997 huma kif ġejjin:

|Privat |Ħal Far |102 | | |Job Centre |84 | | |(Malta) | | | |Għawdex | 3| | |Job Centre |5 | | |(Għawdex) | | |Parastat| | 38 | |ali | | |

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Censu Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CENSU GALEA: Madam Speaker, dan ifisser li matul ix-xahar ta' Ġunju bdew jirreġistraw 685 persuna u sabu placement għal 232?

Dan ifisser li matul ix-xahar ta' Ġunju kien hemm 'il fuq minn 300 persuna iktar milli kien hemm f'Mejju li bdew jirreġistraw għall-ewwel darba?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Grech.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Hekk jidher.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

CENSU GALEA: Mhux jidher!

Jien m'għandix in-numri quddiemi u qiegħed nagħmel domanda fuq ir-risposta li tani l-Ministru.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Iva, hekk jidher.

Qed naqbel miegħek.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Censu Galea.

ONOR.

CENSU GALEA: Jiena qed nistaqsi domanda speċifika: Dan ifisser li matul ix-xahar ta' Ġunju kien hemm żieda ta' 'l fuq minn 300 fuq ix-xahar ta' qabel?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

EDWIN GRECH: L-informazzjoni li għandi hija li fix-xahar ta' Ġunju ta' din is-sena kien hemm 685 persuna li bdew jirreġistraw għax-xogħol.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Lawrence Gonzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fil-file il-Ministru għandu informazzjoni f'liema kategoriji saru l-placements?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Le, m'għandix din l-informazzjoni.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Jista' l-Ministru jgħidilna jekk għandux il-figuri ta' kemm nies kienu jaħdmu bi qligħ f'Ġunju?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Madam Speaker, jien m'għandix din l-informazzjoni.

Jekk l-Onor.

Cassar jagħmel mistoqsija parlamentari bil-miktub inkun nista' nagħtih din l-informazzjoni.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Censu Galea.

ONOR.

CENSU GALEA: Madam Speaker, issa li ċ-ċifri li tana l-Ministru għoddejthom iktar bil-kwiet, nista' ngħid li dawk li bdew jirreġistraw għax- xogħol fl-aħħar ta' Ġunju kienu 460 aktar minn Mejju.

Jidhirlu l-Ministru li dan huwa ammont kbir?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

EDWIN GRECH: Dak li qed igħid l-Onor.

Galea huwa korrett.

(Interruzzjonijiet) Anke jien naf nagħmilhom is-somom!

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar.

ONOR.

JOE CASSAR: Jaf il-Ministru li din il-mistoqsija dwar nies li jaħdmu bi qligħ għamiltha diġa' u ma tanix il-figura ta' Ġunju għax qal li ma kellux?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Madam Speaker, jien naċċetta mistoqsija parlamentari bil-miktub u mbagħad inkun nista' nirrispondiha.

IMPJIEGI - QTUGĦ MIR-REĠISTRU

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jindika kemm persuni nqatgħu mir-reġistrar għax-xogħol f'Ġunju, 1997 u jagħti l-informazzjoni skond ir-raġuni li wassal għal qtugħ tagħhom?

ONOR.

EDWIN S. GRECH: In-numru ta' persuni li nqatgħu mir-reġistrar għax- xogħol f'Ġunju kien ta' 89.

Ir-raġuni li wassal għal qtugħ tagħhom hi kif tidher hawn taħt:

|m'aċċettawx taħriġ |57 | |jirreġistraw waqt li |16 | |nstabu li kienu | | |jaħdmu | | |m'aċċettawx xogħol | 1 | |m'attendewx |15 | |intervisti | | |Total |89 |

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Jean Pierre Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk mis-57 persuna li ma aċċettawx taħriġ, jirriżultalux li kien hemm każijiet li dan għamluh minħabba mard dokumentat?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Grech.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Ma nistax inwieġeb off hand.

Dawk il-persuni li jinqatgħu għax jinqabdu jaħdmu jistgħu jappellaw minn din id-deċiżjoni u mbagħad jiddeċiedi l-bord ta' l-appell.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Dwar is-57 persuna li qegħdin insemmu hawnhekk, jista' l-Ministru jgħid xi kwalita' ta' taħriġ irrifjutaw?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Le, ma nistax għaliex ma nafx.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Jiena kont qed nirriferi għal dawk li rrifjutaw it-taħriġ u mhux għal dawk li nqabdu jaħdmu.

Dawn is-57 jinkludu nies li kellhom xi problemi ta' saħħa u allura ma setgħux jagħmlu dan it- taħriġ?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

EDWIN GRECH: Jekk kellhom problemi ta' saħħa għandi nifhem li ma kenux qegħdin jirreġistraw għax-xogħol.

Jiena qed nifhem li l-Onor.

Interpellant qed jistaqsi jekk dawn is-57 persuna ġewx offruti xogħol li m'humiex kapaċi jagħmluh minħabba saħħithom.

Jekk inhu hekk illum m'għandix din l-informazzjoni hawnhekk, pero' jekk l-Onor.

Farrugia jinsisti li jridha u jekk qiegħda għandna, jiena nfittixha u nagħtihielu.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jista' l-Ministru jgħidilna kif tiġi ttrattata dik il- persuna li tinqata' mir-reġistrazzjoni b'deċiżjoni ta' l-ETC, tagħmel appell lill-Bord Nazzjonali tax-Xogħol u tirbaħ l-appell?

Ladarba din tirbaħ l-appell ovvjament għandha d-dritt li terġa' tidħol fir-Reġistru.

Allura din hija magħduda bħala persuna ġdida li qiegħda tirreġistra għax- xogħol jew hija magħduda ma' l-antiki u bħala li qiegħda tirreġistra u tkompli bil-kontinwazzjoni tar-reġistrazzjoni?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

EDWIN GRECH: Safejn naf jien, għalkemm nista' ma nkunx korrett, din tibqa' fuq ir-Reġistru bħalma kienet qabel.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar.

ONOR.

JOE CASSAR: Billi qiegħda tissemma r-reġistrazzjoni, jista' l- Ministru jgħidilna jekk nies bla impjieg humiex se jibqgħu jirreġistraw darba fil-ġimgħa jew tliet darbiet fil-ġimgħa?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

EDWIN GRECH: Le, ma nafx u lanqas naf din minn fejn ġabha l-Onor.

Cassar.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar.

ONOR.

JOE CASSAR: Fir-rapport li l-Ministru poġġa fuq il-Mejda tal- Kamra, hemm is-suġġeriment li d-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali se jieħu ħsieb din il-ħaġa.

Allura jista' l-Ministru jgħidilna jekk huwiex se jwettaq dak li hemm dwar dan f'dan ir-rapport?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

EDWIN GRECH: L-informazzjoni li għandi hija li l-bord ta' l-ETC qiegħed jistudja partijiet minn dak ir-rapport waqt il-laqgħat li jkollu pero' ma nafx li ħa xi deċiżjoni f'din id-direzzjoni.

TAL-QROQQ - PROĠETT

L-ONOR.

MARIA CAMILLERI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsiet lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tad-disinn u traffic impact statement għall-proġett ta' Tal-Qroqq u l-inħawi ta' l-Imsida li saru mid-Dipartiment tat-Toroq?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR (Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tad-disinn u traffic impact statement għall-proġett ta' tal-Qroqq u l-inħawi ta' l- Imsida, li saru mid-Dipartiment tat-Toroq.

IMPJIEGI - INĊIDENTI FUQ IL-POSTIJIET TAX-XOGĦOL

L-ONOR.

MARIA CAMILLERI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsiet lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in- numru ta' persuni li weġġgħu fuq ix-xogħol is-sena l-oħra?

Kemm kien hemm persuni li mietu fuq ix-xogħol is-sena l-oħra?

Kemm damu barra mix-xogħol dawk li weġġgħu s-sena l-oħra, jiġifieri:-

a) inqas minn ġimgħa; b) bejn ġimgħa u ġimgħatejn; c) bejn ġimgħatejn u erba' ġimgħat; d) bejn erba' ġimgħat u 13-il ġimgħa; e) bejn 13-il ġimgħa u sitt xhur; u f) bejn sitt xhur sa sena?

Kemm minn dawk imweġġa' sofrew diżabilita' permanenti kif ġej:-

a) taħt l-20% ta' diżabilita'; b) 21-40% ta' diżabilita'; c) 41-60% ta' diżabilita'; d) 61-80% ta' diżabilita'; u e) 81-100% ta' diżabilita'?

Kemm kien il-ħlas f'benefiċċji mogħti lil dawn il-persuni?

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Fis-sena 1996 in-numru ta' persuni li weġġgħu fuq ix-xogħol kien ta' 5,223.

Din iċ-ċifra hija ta' dawk il-persuni li kellhom waqfien ta' mill-inqas ġurnata ta' xogħol minħabba l-inċident li ġarrbu.

Il-perjodu ta' ġranet mitlufin kien kif indikat hawn taħt:

|Ġranet ta' |Numru ta' | |Assenza |talbiet | | 01 - | 3198 | |05 | | | 06 - | 894| |12 | | | 13 - | 420| |23 | | | 24 - | 488| |27 | | | 78 -365| 223| |Total ta' | 5223 | |talbiet | |

In-numru ta' ġranet mitlufa kien ta' 76,384 li kienu jammontaw għal ħlas f'benefiċċju ta' Lm337,382.

Il-persuni li weġġgħu fuq ix-xogħol li kellhom diżabilita' permanenti kien ta' 260 mqassma kif indikat hawn taħt:

|Grad ta' |Numru ta' | |Diżabilita' |persuni | |Taħt l-20% | 229| |20% sa 40% | | | |26 | |41% sa 60% | | | |3 | |61% sa 80% | | | |1 | |81% sa 100% | | | |1 | |Total ta' | 260| |persuni | |

Il-benefiċċju ta' għotja ta' diżabilita' jkopri 229 persuna.

Persuna waħda ġiet mogħtija l-pensjoni ta' l-invalidita' għax ir-rata tagħha taqbeż id-89% u għalhekk skond il-provvedimenti ta' l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali kellha d-dritt tieħu l-pensjoni u mhux għotja.

Kien hemm ukoll 30 persuna li ħadu l-pensjoni ta' diżabilita'.

Il-flus dovuti li jitħallsu għal dawn it-talbiet kienu ta': pensjoni ta' diżabilita' Lm144,96 għotja ta' diżabilita' Lm78,507, li wara reviżjonijiet mill-bord mediku żdiedu għal Lm90,385.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għat-tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): Sinjura President, inpoġġi fuq il- Mejda tal-Kamra:

Tabelli li juru n-numru ta' każijiet ta' dixxiplina quddiem il- Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku, in-numru ta' impjegati mkeċċija mis-servizz pubbliku u r-raġuni li dwarha nstabu ħatja, bejn l-1987 u l-1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7137.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI (Ministru tad-Djar): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Informazzjoni dwar l-infiq li sar mill-vot tal-bini tad-djar ta' l- Awtorita' tad-Djar mill-1 ta' Ottubru, 1996 sat-30 ta' Ġunju, 1997 bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7279.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JAGĦMEL PROVVEDIMENTI SPEĊJALI DWAR PROĊEDURI QUDDIEM QRATI

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-8 ta' Lulju, 1997.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tonio Borg huwa in possession.

ONOR.

TONIO BORG: Madam Speaker, dan l-abbozz fih emendi għal diversi provvedimenti tal-Kodiċi Kriminali, li wħud minnhom m'għandhomx x'jaqsmu flimkien, u għalhekk bilfors irrid nittrattahom taħt kategorija differenti.

Ħafna minn dawn l-emendi huma pożittivi u qegħdin naraw li kemm jista' jkun nevitaw li ċerti nies jiġu l-qorti, dejjem safejn dan huwa possibbli skond il-Kostituzzjoni.

Hemm emenda li tirrigwarda speċifikament it-tobba li b'ċertifikat li jkunu jistgħu jippreżentaw fil-proċess kriminali ma jkollhomx il-ħtieġa li jersqu lejn il-qorti, sakemm il-parti l-oħra ma titlobx li tagħmel il-kontro-eżami.

Pero' hemm affarijiet oħrajn li naħseb li rridu noqogħdu iktar attenti għalihom.

F'dan l-istadju tat-Tieni Qari se nsemmi xi wħud minn dawn il-problemi pero' mbagħad fl-istadju tal- Kumitat inkunu nistgħu nidħlu iktar fid-dettall dwar dawn it-tibdiliet li jidhirli li hemm bżonn li jsiru sabiex kemm jista' jkun kulħadd jieħu a fair deal.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq proċedura li għal xi nies tista' tidher bħala ħaġa teknika ħafna pero' l-proċedura hija importanti għaliex jekk id-dritt ta' smigħ xieraq ma jkunx garantit, ħafna mill-provvedimenti tal-liġi jistgħu jiġu abbużati.

Fil-fatt il-vantaġġ tad-dritt ta' smigħ xieraq huwa li jirrendi kemm jista' jkun demokratiku u fair il-proċess kriminali.

Huwa inutli li jkollna liġijiet tajbin jekk imbagħad ma jkunx hemm id-dritt kostituzzjonali ta' smigħ xieraq.

L-ewwel provvediment juri kemm huwa importanti li jkollna struttura fil- qorti u kemm huwa importanti li dik l-istruttura taħdem.

Fil-fatt wara l- emendi ta' l-1995, li biddlu l-istruttura tal-Qorti ta' l-Appell, ġara li xorta waħda baqgħu jsiru appelli lill-qorti kif kienet kostitwita qabel.

Dan qed insemmih biex nuri l-importanza li meta ngħaddu l-liġiijiet fil- Parlament, dawn il-liġijiet jiġu kkomunikati lill-qrati.

Inutli li aħna jkollna emendi għall-liġijiet jekk imbagħad dawk l-emendi ma jiġux supported bi struttura.

Ġara li minkejja li tbiddlet il-kostituzzjoni tal- Qorti ta' l-Appell, baqgħu jsiru appelli quddiem il-Qorti ta' l-Appell l- antik.

Din il-ħaġa laqtet l-iktar lill-Qorti t'Għawdex.

Kif tgħallimni wkoll is-Sinjorija Tiegħek, qabel kien possibbli li l-appelli mill-Qorti t'Għawdex fil-ġurisdizzjoni ċivili jsiru fil-ġurisdizzjoni inferjuri tagħhom lill tliet maġistrati.

Jekk jiena nagħmel kawża biex niġbor Lm300 f'Għawdex u nitlifha, qabel kont nappella quddiem tliet maġistrati.

Fl- emenda ta' l-1995 konna biddilna din l-istruttura u għidna li f'dak il-każ l-appell isir quddiem imħallef wieħed li jmur jisma' l-appelli f'Għawdex.

Dan għamilnih biex l-Għawdxin ma jkollhomx għalfejn joqogħdu jiġu Malta għall-appelli.

Pero' ġara li, minkejja li dawn it-tliet maġistrati bħala struttura ta' Qorti ta' l-Appell ma baqgħux jeżistu u minflok daħal imħallef wieħed li jisma' l-appelli hu, l-appelli baqgħu isiru wkoll quddiem dawn it-tliet maġistrati.

B'konsegwenza ta' dan hemm sentenzi diġa' deċiżi minn qorti li ma kenitx kostitwita kif suppost.

Għad hemm ukoll appelli pendenti - għallinqas hekk fhimt li hi l-problema - quddiem din il- Qorti ta' l-Appell li spiċċat.

Issa jiena bħala drafting legali qed nistaqsi lill-Ministru jekk kienx hemm xi metodu iktar sempliċi min kif inhu redatt dan l-abbozz biex nirranġaw din is-sitwazzjoni.

Hawnhekk se nikkwota waħda mill-itwal sentenzi li naħseb li se jkollna fil-kodiċi tal- liġijiet tagħna.

Biex fhimta kelli nieħu l-kodiċi kif kien qabel, il- kodiċi kif inhu llum u l-emenda.

Nixtieq li l-Ministru ta' l-Edukazzjoni jilluminani dwar kif liġijiet jistgħu jsiru bl-iktar mod ċar ħalli nifhmuhom aħna.

Jekk ma nifhmuhomx aħna, li għandna xi ftit background legali, aħseb u ara kemm jista' jifhimhom ħaddieħor li m'għandux dan il- background!

MADAM SPEAKER: Onor. Borg, tagħti permess lill-Ministru Bartolo jagħmel punt ta' spjegazzjoni?

ONOR.

TONIO BORG: Iva, mela le!

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Dan il-punt li qed jagħmel l-Onor.

Tonio Borg huwa importanti ħafna.

Kellu bżonn li f'Malta tqum kuxjenza serja dwar din il-ħaġa.

Fl-Ingilterra hemm il-plain english campaign, fejn għamlu grupp ta' nies biex jaraw il-liġijiet li jitressqu fil-Parlament.

Ħafna drabi dawn il-liġijiet lanqas il-membri Parlamentari stess ma jifhmuhom, aħseb u ara kemm jifhmuhom iċ-ċittadini!

Tifhimha li kultant trid trid tuża ċertu lingwaġġ tekniku u preċiż minħabba l-interpretazzjonijiet fil-qrati, imma għandna bżonn naraw kif ikollna nies kapaċi li jinterpretaw il-liġi biex jifhimha the man in the street.

Waħda mir-raġunijiet għaliex in-nies ma jidentifikawx ma' l-istituzzjonijiet, fosthom anke tal-Parlament, huwa għax iħossu li aħna nużaw lingwa remota u mbiegħda li ma' jistgħux jifhmuha.

Naħseb li anke l-aktar affarijiet ikkomplikati, inkluż it-teorija tar- relattivita' ta' Einstein, tista' tiġi spjegata b'mod li jifhimha kważi kulħadd.

ONOR.

TONIO BORG: Jien napprezza l-abilita' tal-Ministru li anke affarijiet ikkomplikati bħal dawn jispjegaħomlna wkoll b'mod kemm jista' jkun sempliċi!

(Interruzzjonijiet).

Eżempju ta' dan li kont qed ngħid huwa n-nuqqas ta' punteġġatura.

Mhux qiegħed ngħid għal-liġijiet biss, imma anke fl-essays li nikkoreġi fl- Universita', il-punteġġatura donnha ma teżistix.

Ma nafx jekk hemmx xi forma moderna ta' grammatika!

Per eżempju subklawsola (3) ta' klawsola 2 tgħid:

L-appelli kollha mid-deċiżjonijiet tal-Qorti tal-Maġistrati għall- Gżejjer ta' Għawdex u Kemmuna li, minnufih qabel ġie fis-seħħ il- paragrafu (d) ta' l-artikolu 24 ta' l-Att ta' l-1995 li jemenda l- Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, kienu pendenti quddiem l-istess qorti magħmula bħala Qorti fi grad ta' appell skond is- subartikolu (3) ta' l-artikolu 50 tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili qabel ġie mħassar l-istess subartikolu fil-paragrafu (d) imsemmi ta' l-artikolu 24 imsemmi għandhom, minkejja d- dispożizzjonijiet tas-sub-artikolu (5) ta' l-artikolu 41 ta' l-istess Kodiċi, jiġu mill-ġdid appuntati għas-smigħ u għall-eventwali deċiżjoni quddiem il-Qorti ta' l-Appell magħmula kif maħsub fis- subartikolu 6 ta' l-imsemmi artikolu 41 u d-dispożizzjonijiet tas- subartikolu (7) ta' l-istess artikolu 41 għandhom japplikaw għall dawk l-appelli kollha irrispettivament minn jekk l-appell huwiex mill-Qorti tal-Maġistrati għall-Gżejjer ta' Għawdex u Kemmuna fl-attribuzzjoni superjuri jew inferjuri tagħha.

Jiġifieri jista' jkun li f'affarijiet tekniċi jrid jintuża ċertu kliem imma għallinqas ikun hemm ċertu punteġġatura.

Dan il-kliem kollu jfisser li dawk l-appelli li llegalment saru quddiem qorti bi tliet maġistrati - meta suppost saru quddiem qorti b'imħallef wieħed - pero' l-istruttura tal- qorti ma ndunatx li nbidlet il-liġi mill-Parlament, dawk se jiġu ssanati.

Forsi din hija xi ftit ikkomplikata imma naħseb li stajna għamilniha f'termini iktar sempliċi.

Dwar l-ewwel klawsola li qed tiġi proposta, sar l-istess żball f'dawk li huma appell minn sentenzi tal-bord tal-qbiela u tal-bord tal-kera.

Qabel ma ġew introdotti l-emendi fl-1993, is-sitwazzjoni kienet li appell minn sentenza tal-bord tal-kera - per eżempju tlabt biex inkeċċi lil xi inkwilin minn post għax ma ħallasx il-kera - jinstema' quddiem tliet imħallfin.

Imbagħad hawnhekk għidna li mhux sew li f'affarijiet bħal dawn ikun hemm appell quddiem tliet imħallfin.

Wara kollox dan huwa bord, lanqas huwa qorti.

U allura dan il-Parlament, unanimament iddeċieda li l-appelli jsiru quddiem imħallef wieħed u b'hekk ikun hemm iktar ċans li jinstemgħu l- appelli.

Meta jkunu tlieta, daqqa' wieħed ikun imsiefer u daqqa wieħed huwa indispost, mentri b'hekk huwa iktar faċli li jiltaqa'.

Pero' għal tliet snin sħaħ l-appelli baqgħu jiġu appuntati quddiem it-tliet imħallfin.

Din hija liġi tal-Parlament pubblikata fil-Gazzetta tal-Gvern.

U terġa' din il-liġi ma kenitx parti mit-300 emenda li saru fl-1995 li tista' taqbiżlek.

Din kienet emenda ad hoc li kienet saret dwar il-bordijiet amministrattivi bħalma huma l-bord tal-kera u l-bord tat-tiġdid tar-raba'.

Nistgħu nitgħallmu xi ħaġa minn din l-esperjenza?

Aħna hawnhekk naħsbu li qegħdin f'istituzzjoni li malli joħorġu l-liġijiet kulħadd għandu jkun jafhom.

Allaħares naħarbu mill-prinċipju legali li ignorance of the law is no excuse, għax inkella kulħadd jgħidlek li ma qarax il-Gazzetta tal-Gvern!

Ma nistgħux ngħidu li dawk li qraw il-Gazzetta tal-Gvern ikunu marbutin u dawk li ma qrawhiex nagħtuhom vantaġġ li jistgħu ma josservawx il-liġi.

Għalhekk tajjeb li c-channel ta' komunikazzjoni bejn dan il-Parlament u l- qrati jitjieb.

Madam Speaker, il-Ministru qed jgħidli biex nagħmel suġġeriment dwar dan.

Forsi din irridu niddiskutuha iktar, imma allura r-reġistratur m'għandux obbligu li meta niġu biex niddiskutu l-istruttura tal-qrati, jinforma lill- imħallfin ukoll li l-affarijiet ikunu nbidlu?

Wara kollox konna għamilna emenda tajba li meta l-qrati jiddeċiedu li ċerti liġijiet li nagħmlu aħna jkunu kontra l-Kostituzzjoni, dawn iridu jinformawna u jiddepożitaw kopja tas-sentenza ma' l-iSpeaker tal-Kamra tad-Deputati biex aħna nkunu nafu x'qed jagħmlu huma.

Jiġifieri jistgħu jiġbdulna widnejna u jgħidulna li xi liġi tikser il-Kostituzzjoni u jagħtuna messaġġ biex dik il-liġi nbiddluha.

Nisperaw issa li meta aħna ngħaddu liġijiet dwar tibdil fl-istruttura tal- qorti ikun hemm min min-naħa l-oħra jirċievi l-messaġġ tagħna, għax inkella jibdew isiru dawn it-tip ta' żbalji u mbagħad ikollna nerġgħu niġu quddiem dan il-Parlament biex nissanaw dawn il-liġijiet.

Kien hemm min qal li ma kienx hemm bżonnha din l-emenda għaliex ġaladarba tidher quddiem qorti tkun issottomettejtha għall-ġurisdizzjoni tagħha u sta għall-partijiet stess li qajmu l-eċċezzjoni li dik il-qorti m'hijiex kostitwita legalment.

Naturalment kienu ħafna n-nies li stennew biex jaraw kif se tkun is-sentenza; jekk se tiġi favur tagħhom jagħlqu ħalqhom u jekk tiġi kontra tagħhom jibdew jgħidu li l-qorti hija kostitwita illegalment.

Id-dinja hekk hi magħmula.

Ħadd m'hu se jqajjem eċċezzjoni legali ħlief għall-interess personali tiegħu, għalkemm messa tqajmet dik l-eċċezzjoni fl- ewwel seduta ta' l-appell.

Naħseb li għalkemm strettament din l-emenda m'hemmx bżonnha, ikun tajjeb - u l-Oppożizzjoni mhijiex se topponi - li nagħmlu l-affarijiet ċari ħalli ħadd ma jivvantaġġa ruħhu minħabba żball li la huwa tal-gvern u lanqas ta' dan il-Parlament.

Huwa żball tal-qrati magħmulha minn bnedmin li jiżbaljaw ukoll.

Ħadd m'għandu jivvantaġġa ruħhu minħabba żball tekniku li jkun għamel imħallef.

Dak li jkun għal bżonn ikun ilu sitt snin jistenna deċiżjoni tal-qrati, jirbaħ il-kawża u meta mbagħad jiġi għall-eżekuzzjoni tas-sentenza jgħidulu li l-każ reġa' nfetah għax il-Qorti ta' l-Appell li tat is-sentenza flok bi tlieta missha kienet kostitwitha b'wieħed!.

Naħseb din kienet tkun unfair ħafna u allura tajjeb li qegħdin nissanawha.

Issa jekk nissanawhiex b'xi sentenza twila bħal din li għandna f'dan l-abbozz ta' liġi, inħalliha f'idejn in-naħa tal-Gvern li tieħu l-aħjar pariri!

Madam Speaker, qed tiġi ntrodotta emenda li l-Oppożizzjoni taqbel magħha dwar appelli kriminali min Qrati Inferjuri.

Illum is-sitwazzjoni hija li l- maġġoranza kbira tal-kawżi kriminali ma jiġux deċiżi b'ġuri, kuntrarjament ta' dak li jaħsbu ħafna nies li jaraw irrapportat fil-gazzetti l-iktar proċessi kriminali li jispiċċaw quddiem ġuri.

Mill-inqas 75% - biex ma ngħidx iktar - tal-każijiet kriminali li jidhru quddiem il-qorti, jiġu deċiżi mill-Qrati tal-Maġistrati.

Gvern wara l-ieħor f'dan il-Parlament estenda l-kompetenza tal-Qrati tal-Maġistrati.

Illum, reati sa għaxar snin ħabs - li tista' tgħid ikopru l-maġġoranza kbira tar-reati - jiġu deċiżi mill Qrati tal-Maġistrati.

Veru li l-akkużat għandu d-dritt li jmur quddiem ġuri imma ħafna drabi l-imputat jippreferi li l-każ tiegħu jiġi deċiż b'inqas pubbliċita' u forsi b'iktar informalita' mill-Qrati tal- Maġistrati milli meta jmur quddiem ġuri.

Issa meta jsir appell minn dawn it-tip ta' kawżi quddiem il-Qrati tal-Maġistrati, li l-massimu tal-piena hija ta' għaxar snin, l-appell isir quddiem imħallef wieħed.

Din tiltaqa' fil-Belt.

Għal-reati li jsiru f'Għawdex - mhux għal reat li Għawdxi jagħmel f'Malta, imma għal reat li xi ħadd Għawdxi jew Malti jikkometti f'Għawdex - qabel kienet li biex jappella jrid jiġi Malta.

Issa hawnhekk qed jiġi propost li għas-smigħ ta' appelli min deċiżjonijiet tal-Qrati tal- Maġistrati f'Għawdex bħala Qorti Ġudikatura Kriminali, il-Qorti ta' l- Appell għandha żżomm is-seduti tagħha f'Għawdex.

Madam Speaker, jiena fittixt jekk qabel kienx hemm xi rekwiżit li l-Qorti ta' l-Appell Kriminali f'sede inferjuri bilfors trid tiltaqa' f'Malta.

Din ma sibthiex.

Jiġifieri fl-opinjoni tiegħi, dawn dejjem kellhom id-dritt li seduta tal-Qorti ta' l-Appelli Kriminali, sede inferjuri - li tiġi komposta min imħallef wieħed u mhux minn tliet imħallfin - tinżamm f'Għawdex.

Naħseb ma kien hemm xejn xi jżommu għax din kienet ħaġa newtrali, la tgħid li ma tistax u lanqas tgħid li tista'.

Ara l-Qorti tal-Maġistrati t'Isfel, dik bilfors trid tiltaqa' l-Belt, f'każ ta' reati li jsiru Malta u Victoria f'każ ta' reati li jsiru f'Għawdex.

Bi ftit fantasija, l-imħallfin setgħu jisimgħu l-appelli ta' l-Għawdxin f'Għawdex pero' naturalment, fejn tonqos il-fantasija tal-qrati jrid jidħol l-intervent tal-leġislatur.

Naħseb li dan huwa proċess li qed ikompli ma proċess li kien diġa' beda taħt l- amministrazzjoni preċedenti meta konna pprovdejna biex appelli ċivili sa Lm1000 jsiru wkoll Għawdex.

Din kienet emenda li kienet introduċiet l- amministrazzjoni preċedenti.

Issa din qed tiġi estiża - u aħna naqblu magħha wkoll - li anke kriminalment - issa mhux aktar f'kawżi ċivili imma f'kawżi kriminali - l-appelli jsiru f'Għawdex stess.

Naturalment jiġi mħallef minn Malta għax safejn naf jien m'hemmx imħallef li jgħix Għawdex.

Jien naħseb li huwa tajjeb li tkompli t-trend li kienet bdiet l- amministrazzjoni preċedenti.

Mhux qed ngħid hekk għaliex aħna żewġ pajjiżi flok pajjiż wieħed imma dan id-daqsxejn baħar jista' jkun ta' ostaklu.

Xi kultant huwa ostaklu tajjeb għaliex b'hekk ċerti tradizzjonijiet jibqgħu iktar minn ċerti tradizzjonijiet oħra li qed nitilfu aħna, imma għal min irid jaqsam kuljum għax-xogħol u għal dawk li jkunu jridu jużaw il-qrati f'servizzi li huma offruti biss f'Malta, naħseb li din hija ħaġa tajba u se ttejjeb il-pożizzjoni ta' sħabna l-Għawdxin.

Taħt l-amministrazzjoni preċedenti jien - li ma kontx ministru tal- ġustizzja iżda kont ministru ta' l-intern; dan mhux xi sigriet - kont ktibt lill-Avukat Ġenerali sabiex wieħed ikun jista' jagħmilha iktar faċli għall- prosekuzzjoni f'ċerti każi li tipprova l-każ tagħha.

Jidhirli li anke fil- programm elettorali tagħna konna għidna li għandna nsaħħu - b'rispett sħiħ lejn il-Kostituzzjoni ta' Malta - il-pożizzjoni tal-prosekuzzjoni fil- proċeduri.

Hawnhekk hawn linja rqiqa ħafna li tissepara dak li hu ġust minn dak li huwa inġust fil-proċedura.

Irridu noqogħdu attenti ħafna li meta nsaħħu l-pożizzjoni tal-prosekuzzjoni, dan nagħmluh b'rispett għad- dritt fundamentali ta' smigħ xieraq.

Jekk insaħħu żżejjed il-qagħda tal- prosekuzzjoni, dan isir bi preġudizzju għall-parti l-oħra li hija d-difiża.

Issa dan il-provvediment qisu ġie pprovokat minn sentenza li kienet ġiet deċiża fid-19 ta' Awissu, 1996.

Qed nirriferi għall-każ deċiż mill-Qorti ta' l-Appelli Kriminali fil-kawża Repubblika ta' Malta vs Edwin Bartolo.

Fil-qosor ħafna, il-qorti qalet li x-xhieda li tingħata mhux quddiem ġuri f'każ ta' xi ħadd li jittella' quddiem ġuri m'hijiex prova fiha nnifisha.

Per eżempju, xi ħadd jixhed li ra lil xi ħadd jispara, jiġifieri kellek tentattiv ta' omiċidju.

F'dan il-kas, il-probabbilta' hi li dak ix-xhud jixhed fl-inkjesta quddiem il-maġistrat.

L-ewwel il-maġistrat inkwerenti jmur fuq is-sit biex jara l-affarijiet - the scene of the crime - imbagħad jibda jisma' x-xhieda.

Ħafna drabi jibda jisma' x-xhieda fl-assenza ta' l- akkużat għax sa dak il-mument ma jkunx hemm akkużat peress li jkun għadu ħadd ma ġie akkużat il-qorti.

Mela jibda jinterroga jew jistaqsi domandi lil dik il-persuna li rat l-isparatura ssir.

Jista' jkun hemm persuna sospettata imma m'hemmx persuna akkużata u ħafna drabi dik il-persuna ma tkunx preżenti waqt l-inkjesta.

Jista' jkun li jkun sar reat quddiem in- nies u dak li jkun jiġi arrestat dak il-ħin.

F'dan il-kas, l-akkużat jista' jkun preżenti, imma ħafna drabi ma jkunx preżenti waqt l-inkjesta.

Dan huwa l-ewwel stadju, l-istadju ta' l-inkjesta, fejn ħadd għadu ma ġie akkużat il-qorti; qiegħda biss issir inkjesta biex jaraw x'ġara u ma ġarax u biex il-maġistrat inkwerenti jasal għad-deċiżjoni jekk għandux jittella' xi ħadd il-qorti.

Din l-inkjesta tista' ddum is-snin.

Meta mbagħad ikun hemm provi biżżejjed wara l-inkjesta biex jittella' xi ħadd il-qorti, meta jkun każ serju bħalma kien dak ta' ir-Repubblika vs Bartolo - li kien każ ta' tentattiv t'omiċidju - allura l-persuna tiġi akkużata quddiem il-qorti pero' ma tiġix akkużata mill-ewwel quddiem il-Qorti Kriminali - trial by jury - imma tgħaddi kumpilazzjoni.

Fil-kumpilazzjoni jinġabru l-provi għan-nom tal-prosekuzzjoni u anke għan- nom tad-difiża.

Mela l-ewwel kellna l-inkjesta issa għandna l-kumpilazzjoni u mbagħad wara jkollna t-trial by jury.

Fil-kumpilazzjoni l-akkużat ikun preżenti.

Veru li ħafna drabi d-difiża ma tistaqsix domandi biex ma tikxifx l-istrateġija tagħha imma d-difiża għandha dritt li anke tagħmel kontro- eżami.

Għandha d-dritt ittella' x-xhieda tagħha stess fl-istadju tal- kumpilazzjoni.

Ħafna drabi l-avukat difensur ma jtellax il-provi tiegħu f'dak l-istadju, iħalliha bħala l-aħħar pedina meta mbagħad jitla' fil- ġuri.

Pero' fl-istadju tal-kumpilazzjoni, kuntrarjament għall-istadju ta' l-inkjesta, l-akkużat ikun preżenti u jisma' ix-xhieda kontra tiegħu u jkollu wkoll id-dritt jistaqsi domandi lix-xhieda li jixhdu kontra tiegħu.

Niġu issa għalI-istadju tat-trial by jury.

F'dan l-istadju, bil-liġi, huwa obbligu tal-prosekuzzjoni li x-xhieda kollha li xeħdu fl-inkjesta u fil-kumpilazzjoni jridu jerġgħu jixhdu fil- proċess li jsir quddiem il-ġurati.

Il-prosekuzzjoni - ħlief f'ċerti każi eċċezzjonali - ma tistax tgħid li m'hemmx bżonn li jittella' xi xhud għax diġa' jkun xehed fil-kumpilazzjoni.

Trid ittellgħu bilfors u jekk ma ttellgħux il-prosekuzzjoni tista dejjem ittellgħu d-difiża.

Huwa obbligu tal-prosekuzzjoni li kull xhud li tela fil-kumpilazzjoni jittella' jixhed fil-ġuri.

Dan sakemm ma jkunx miet jew ħarab.

F'dak il-każ, ix-xhieda li jkun hemm fil-kumpilazzjoni tinqara.

Mill-bqija x-xhieda trid issir viva voce.

L-idea hi li biex ġurat jiddeċiedi jekk xhud huwiex qed jgħid il- verita' jew le, bħala regola jrid jara lix-xhud.

Kif tista' tiddeċiedi jekk bniedem huwiex jigdeb jew le jekk ma taraħx?

Ħafna drabi l-calls li jsiru fuq kwalunkwe suġġett jgħidu li aħjar tmur tħabbat bieb bieb u tistaqsi domanda speċifika milli ċċemplilhom lin-nies.

Ħafna drabi meta bniedem iċċempillu mhux qiegħed tara l-espressjoni ta' wiċċu u mhux qed tara l-mod kif iġib ruħhu, jekk ikunx eċċitat jew le.

Allura ma tkunx tista' tagħti ġudizzju jekk huwiex qiegħed jigdeb jew le.

Meta tiltaqa' miegħu tista' forsi tiġih is-suġġezzjoni li għax qed jarak quddiemu ma jgħidx xi ħaġa li ma tkunx minnha.

Imma bħala regola, mill-esperjenza tiegħi fil-qorti, meta jixhed quddiem il-parti l-oħra, dak li jkun joqgħod iktar attent li jgħid il-verita' għax ikun hemm min jikkontestah.

Madam Speaker, kienet qed tqum il-problema li xhud fl-inkjesta jgħid li ra lill-persuna tispara bir-revolver f'idejha, fil-kumpilazzjoni jerġa' jgħid l-istess, u wara xi sitt snin - jew f'dan il-każ 13-il sena - jitla' jixhed quddiem il-ġuri u jbiddel il-verżjoni u jgħid li ma kienx hu.

Issa l-problema f'dan il-każ kienet jekk l-Imħallef li qed jippresjedi l-proċess bil-ġuri jistax jinjora dak li xehed ix-xhud quddiemu u jaċċetta l-verżjoni ġuramentata ta' dak ix-xhud fil-każ ta' l-inkjesta u tal-kumpilazzjoni.

Il- kumpilazzjoni tkun iktar qrib l-inċident mill-ġuri, li jsir snin wara.

L- Imħallef jista' jistrieħ biss fuq ix-xhieda ġuramentata li tkun ingħatat fl- inkjesta jew fil-kumpilazzjoni?

Il-Qorti ta' l-Appelli Kriminali f'sentenza erudita u interessanti ħafna qalet li ma tistax toqgħod fuq ix- xhieda - anke jekk ġuramentata - li tkun saret fl-inkjesta jew fil- kumpilazzjoni.

Li tista' hu li tuża dik ix-xhieda biex tikkontrolla lix- xhud li qed jixhed quddiem il-ġuri.

Tista tgħidlu li 13-il sena ilu, meta l-memorja kienet iktar friska, kien xehed li r-revolver kien f'idejh.

Allura l-qorti tista' ma temminx lix-xhud li ġie quddiemha fil-ġuri għaliex qabel ikun għamel dikjarazzjonijiet kuntrarji minn dak li qed jgħid illum.

Il-qorti qalet li tista' tuża x-xhieda tal-kumpilazzjoni u ta' l-inkjesta biex tikkontrolla lill-istess xhud pero' s'hemm tista' tasal.

L-imħallef ma jistax jgħid li mhux se jemmen ix-xiehda tal-ġuri u minflok jaċċetta x- xhieda tal-kumpilazzjoni u ta' l-inkjesta.

Madam Speaker, issa jidhirli li l-qorti stess, b'din id-deċiżjoni - li bil-konsegwenza tagħha l-akkużat ġie lliberat - qisha tat botta lil- leġislatur biex jagħmel xi ħaġa dwar din is-sitwazzjoni.

Jiġifieri għalkemm ikkonkludiet li din hija s-sitwazzjoni legali, wara li kkwotat sentenzi Maltin u anke sentenzi barranin, donnu bagħtet messaġġ lill-Parlament u se naqra dan il-messaġġ x'inhu.

Naturalment dan mhux messaġġ formali imma huwa messaġġ indirett li qiegħed fis-sentenza:

"Indipendentement minn dan kollu din il-Qorti, bħala Qorti ta' Appell, għandha l-funzjoni li tara u tassigura li mhux biss tiġi applikata l- liġi kif inhi ..."

- il-kliem "kif inhi" qiegħed underlined; il-qortima qalitx "kif suppost tkun" jew "kif għandha tkun", iżda qalet "kif inhi" -

".... iżda li dan isir korrettement."

Aside, il-Qorti ta' l-Appell qalet ukoll:

"U diffiċli għal min irid jiġġudika, li jwarrab kompletament minn moħħu l-effetti ta' dak li jkun sema' li ġie ddikjarat f'okkażjoni preċedenti u bil-ġurament ukoll bħallikieku qatt ma ntqal.

Huwa faċli wkoll li fl-apprezzament globali din ir-retroxena tħalli l-effett tagħha"

Jiġifieri qed tgħid li vera li l-liġi tgħid hekk, imma kif tista' l-Qorti ta' l-Appell jew il-Qorti Kriminali tinjora dak li ntqal b'ġurament fi stadju ta' inkjesta u fil-kumpilazzjoni.

Jiġifieri għalkemm qalet li dawn m'humiex provi għax il-liġi hekk għandha tiġi nterpretata, fl-istess ħin bagħtet il-messaġġ lill-Parlament li missu jsir xi ħaġa dwar dan il-każ.

Fil-każ ta' ir-Repubblika vs Bartolo, il-qorti kompliet tgħid:

"F'dan il-każ, dawn iż-żewġ fatturi u ċioe', ir-riġidita' tar-regola msemmija ..."

- dan huwa kliem tal-qorti li qiegħda tgħid li din ir-regola forsi hija riġida wisq -

... u l-fatt li l-iktar persuna li flimkien mas-soċjeta' u l-akkużat kellha interess li ssir ġustizzja fil-konfront tagħha peress li kienet il-vittma, għażlet li tbiddel il-verżjoni tagħha għal dik li hija identifikazzjoni ta' l-aggressur u baqgħet issostni l-aħħar pożizzjoni li ħadet, għandhom valur determinanti bil-konsegwenzi legali li ssemmew.

Jiġifieri qalet li fl-aħħar mill-aħħar hija obbligata li taċċetta l-aħħar verżjoni tax-xhud quddiem il-ġuri għax ma tistax tistrieħ fuq x'qal fl- istadju tal-kumpilazzjoni.

Pero' l-Qorti ta' l-Appell Kriminali xorta waħda ddefiniet din ir-regola bħala waħda riġida żżejjed.

Madam Speaker, issa hawnhekk qed jiġi propost li bħala regola x-xhieda, kemm fl-istadju ta' l-inkjesta kif ukoll fl-istadju tal-kumpilazzjoni, jiġu aċċettati bħala prova.

Ma jfissirx li għax jiġu aċċettati bħala prova jridu bilfors jiġu emmnuti.

Hemm differenza bejn jekk xhieda hijiex ammissibbli jew jekk xhieda hijiex emmnuta.

Jista' jkun li jien bħala mħallef niddeċiedi li xhieda għandha tiġi ammessa għax m'hijiex irrelevanti pero' imbagħad ma nemminhiex.

Jiġifieri li qed jiġi propost hawnhekk mhuwiex li mħallef irid joqgħod fuq ix-xiehda tal-kumpilazzjoni imma li jkollu dritt li jistrieħ fuq ix-xiehda tal-kumpilazzjoni Dik ix-xhieda mhux biss jista' jużaha biex jikkontrolla ix-xhud fl-istadju tal-ġuri, imma l-ġurati jistgħu jinjoraw kompletament dak li jgħid ix-xhud fil-ġuri u jaċċettaw dak li jgħid ix-xhud fil-kumpilazzjoni

Ikolli ngħid li fil-każ ir-Repubblika vs Bartolo din il-problema qamet għax għalkemm dak kien każ li jista' jitla' quddiem ġuri l-akkużat għażel li jiġi deċiż minn imħallef waħdu.

Hemm rimedju eċċezzjonali ħafna, li ftit jużawh, li bih l-akkużat minflok jagħżel li l-proċess tiegħu jiġi deċiż b'ġuri mill-Qorti Kriminali - dik li għandha s-sede tagħha fuq - jibqa' kollox l-istess imma ma jkunx hemm ġurati.

F'dawn l-aħħar għaxar snin dan ir-rimedju ntuża xi tliet darbiet biss għax f'ħafna każijiet serji li bilfors iridu jmorru quddiem ġuri, l-akkużat ġeneralment jippreferi li l-każ tiegħu jiġi deċiż minn ċittadini bħalu milli jiġi deċiż minn persuna tal-liġi biss.

F'dan il-każ l-akkużat għażel li l-każ tiegħu jiġi deċiż mill-imħallef.

Meta jiġri hekk is-sentenza trid tkun motivata, jiġifieri l- imħallef ma jgħidx biss li l-akkużat mhux ħati, jew l-akkużat ħati, imma jrid jgħid l-akkużat ħati għax sema' x-xhieda u lil wieħed emmnu u lill- ieħor m'emmnux.

Fil-każ ta' Bartolo, peress li ma kienx hemm ġuri, il- motivazzjoni għaliex l-imħallef sab lill-akkużat ħati kienet miktuba fis- sentenza u l-Qorti ta' l-Appell Kriminali qalet li l-motivazzjoni kienet żbaljata għax l-imħallef ħa in konsiderazzjoni x-xiehda tal-kumpilazzjoni bħala prova, mentri dik ma setax jagħmilha.

Seta' jagħmilha biex jikkontrolla x-xhud imma ma setax jużaha bħala prova.

Kieku kien każ ta' ġuri, meta l-prim ġurat joħroġ bil-verdett ma jgħidx li sabu lill-akkużat ħati għax aċċettaw il-verżjoni tas-Sur Debono u m'aċċettawx il-verżjoni tas- Sur Micallef, imma jaqbad u jgħid il-verdett li b'sitta kontra tlieta sabu lill-akkużat ħati.

GĦalhekk kieku l-akkużat fir-Repubblika vs Bartolo għażel li jmur quddiem ġuri, il-ġurati kienu joħorġu bil-verdett ta' ħati jew mhux ħati u ma kenitx tinqala' din il-komplikazzjoni kollha.

Li qed jinkwetani daqsxejn huwa l-fatt li sakemm xhud jixhed fil- kumpilazzjoni quddiem akkużat u jerġa' jixhed quddiem il-ġurati wkoll - għax nerġa' nirrepeti li l-fatt li jixhed fil-kumpilazzjoni ma jfissirx li ma jixhedx quddiem il-ġurati, anke bl-emenda kif inhi - ix-xiehda tal- kumpilazzjoni tkun tista' tiġi aċċettata biss, ħlief f'każijiet eċċezzjonali, jekk ix-xhud li jkun xehed fil-kumpilazzjoni bil-ġurament quddiem l-akkużat jerġa' jixhed fil-ġuri.

Ir-raġuni hija proprju għaliex l-apprezament tal-provi u tax-xiehda jiddependu anke mill-aġir tax-xhud quddiem il-ġurati.

Ħafna drabi, anke minn kif jirrispondik xhud, tkun taf jekk hux qed jipprova jaħbi xi ħaġa għax meta tistaqsih jekk għamilx hekk u hu minflok jgħidlek "le" jistaqsik: "Imma inti għandek prova?", ikun qed juri li qisu veru għamel hekk imma m'hemmx prova li għamel hekk.

Hemmhekk diġa' jkun qed juri li mhux qed jgħid il-verita'.

Jiġifieri Allaħares naslu f'sitwazzjoni li xiehda fil-kumpilazzjoni tiġi aċċettata mingħjar ma dak ix-xhud li jkun xehed dik il-ħaġa fil-kumpilazzjoni jerġa' jixhed quddiem il-ġurati għax allura nistgħu ma nagħmlux il-proċess bil-ġuri u noqogħdu naqraw ix-xiehda tal-kumpilazzjoni u mbagħad nisimgħu x-xhieda tad- difiża.

Li jipperturbani ftit u li nixtieq nistaqsi huwa jekk għandhiex tiġi aċċettata bħala prova x-xiehda fl-inkjesta li tkun saret fl-assenza ta' l-akkużat, anke jekk dak ix-xhud li jkun xehed fl-inkjesta se jerġa' jixhed fil-preżenza ta' l-akkużat fil-kumpilazzjoni u fil-ġuri.

Hawnhekk hawn żewġ livelli ta' kritika.

L-ewwelnett wieħed jista' jgħid li dan imur kontra l-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem u anke kontra l-Kostituzzjoni ta' Malta li jgħidu li l-akkużat irid ikun preżenti fil-proċess kollu.

Hawnhekk m'aħniex l-Universita' fil-Fakulta' tal-Liġi u allura mhux se nagħmel lecture dwar jekk din tmurx kontra l-Kostituzzjoni u l-Konvenzjoni Ewropea jew le.

Jiena wasalt għall-konklużjoni li ma tmurx kontra għal żewġ raġunijiet.

L- ewwelnett il-Konvenzjoni Ewropea hija biss liġi, mhijiex qiegħda fil- Kostituzzjoni, imma jekk aħna nagħmlu liġi li tmur kontra l-Konvenzjoni Ewropea, jekk issir wara l-Konvenzjoni Ewropea tirbaħ il-liġi li nkunu għaddejna hawnhekk mill-Parlament.

Allura jifdal il-Kostituzzjoni ta' Malta fejn wieħed jista' jargumenta li vera li fl-inkjesta l-akkużat ma kienx preżenti meta xehed ix-xhud, pero' x-xhud jerġa' jixhed imbagħad quddiem l-akkużat fil-ġuri u fil-kumpilazzjoni.

Mela kif qed jiġi propost dan il-provvediment mhux neċessarjament imur kontra d-dritt fundamentali tas-smigħ xieraq f'kawżi kriminali.

Wieħed jista' jagħmel argumenti kemm favur u kemm kontra.

Pero' ma jfissirx li għax dan ma jiksirx il- Kostituzzjoni u ma jiksirx il-Konvenzjoni Ewropea allura dan għandna neċessarjament naċċettawh hawnhekk.

Hemm ċerti affarijiet li huma inġusti li għalkemm ma jiksrux il-Kostituzzjoni għandna nirrimedjawhom aħna jew m'għandniex nipproponuhom aħna.

MADAM SPEAKER: Ippermettili Onor. Borg, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

ONOR.

CHARLES MANGION: Nipproponi li l-Onor.

Tonio Borg ikompli jinstema'.

ONOR.

JOE BORG: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Tonio Borg ikompli jinstema'.

Il-Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-mozzzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

TONIO BORG: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra kollha.

Il-problema hija jekk ix-xiehda fl-inkjesta li ma tkunx saret quddiem l-akkużat għandhiex titqies bħala prova.

Veru li l- kumpilazzjoni m'huwiex il-proċess - għax il-proċess isir quddiem il-ġuri - imma fil-kumpilazzjoni jkun hemm l-akkużat u l-avukat tiegħu preżenti.

Fl- inkjesta ma jkun hemm preżenti la l-persuna akkużata - għax ma tkunx għadha ġiet akkużata peress li għadu stadju ta' inkjesta - u lanqas ma jkun hemm preżenti l-avukat tal-persuna li tkun qed tiġi ssuspettata.

GĦalhekk ikun għaqli, anke jekk ma tiksirx il-Kostituzzjoni ta' Malta u anke jekk ma tiksirx il-Konvenzjoni Ewropea, li noqogħdu iktar attenti f'dan il-każ u l- proces-verbal jista' jkun bħala prova għar-rigward dokumenti li jiġu esebiti imma mhux għar-rigward xhieda, anke jekk dawk ix-xhieda jixhdu iktar tard fil-kumpilazzjoni u fl-istadju tal-ġuri.

Emenda oħra li qed issir li forsi nistgħu nipperfezzjonawha iktar fl- istadju tal-kumitat u nestenduha ftit hija li ċerti ċertifikati li joħorġu minn tobba fihom innifishom ikunu provi fi proċess kriminali.

Hawn Malta hawn għaxar distretti tal-pulizija, u allura fil-Qorti Kriminali tal- Maġistrati jkun hemm għaxar seduti tad-distrett - Birkirkara għaliha, il- Ħamrun għalih, Ħal Qormi għalih, Bormla għaliha - u faċilment kwart tal- kawżi kollha pendenti quddiem il-maġistrati - bejn wieħed u ieħor ikunu xi 50 - ikunu kollha każijiet fejn wieħed kellu argument ma' ieħor, jew tnejn iġġieldu fit-triq, wieħed ta daqqa ta' ponn lill-ieħor u għamillu tbenġila.

Peress li l-Kodiċi Kriminali jirrikjedi l-aħjar prova u sakemm tittella l-qorti l-persuna li tkun tat id-daqqa ta' ponn it-tbenġila tkun marret, u allura trid il-prova li saret il-ferita ta' natura ħafifa, nispiċċaw intellgħu lit-tobba jistennew fil-kurituri tal-qorti - li diġa' huma mballati b'nies li għandhom interessi differenti fil-proċessi kriminali li jkunu għaddejjin - u minflok ma dawn imorru jaraw il-pazjenti u jaqdu l-komunita' joqogħdu hemmhekk sempliċement biex jikkonfermaw iċ- ċertifikat li jkunu ħarġu ħmistax-il ġurnata qabel.

Issa ħalliha li jkunu nsew x'kitbu ħmistax-il ġurnata qabel!

Allura hawnhekk qed jiġi propost li ċ-ċertifikat fih innifsu jkun prova.

Naturalment jekk l-akkużat qiegħed jikkontesta ċ-ċertifikat ikollu dritt itella' lit-tabib ħalli jagħmillu l- kontro-eżami għax il-Kostituzzjoni tgħid li l-akkużat għandu dritt jagħmel il-kontro-eżami ta' kull xhud li jittella' kontra tiegħu.

Hawnhekk qegħdin nipproponu li ċ-ċertifikat jitpoġġa bħala dokument biex kemm jista' jkun inħaffu l-proċeduri tal-qorti, pero' hawnhekk ma jgħidx li ċ-ċertifikat għandu jkun ġuramentat.

Ma nafx jekk aħniex se nikkomplikaw is-sitwazzjoni ż-żejjed, pero' jista' ċertifikat li ma jkunx ġuramentat jikkostitwixxi prova f'proċess kriminali?

Jien naħseb li m'hemm xejn fil-Kostituzzjoni tagħna li jipprojbixxi li ċertifikat li mhux ġuramentat jikkostitwixxi prova.

Imma ladarba fil- proċess kriminali kollox huwa ġuramentat, ikun iktar għaqli li jsir affidavit.

Bħalma jsir fil-kawżi ċivili, hekk ukoll fil-każ ta' ċertifikat li jkun jidher li ġie maħruġ minn tabib reġistrat dwar l-eżami fuq xi persuna, sew jekk ħajja jew mejta, basta jkun ġuramentat - inżid jien - jista' jinġieb bħala prova u, sakemm ma jiġix pprovat il-kuntrarju, għandu jkun prova tal-kontenut tiegħu.

Jien naħseb li din hija emenda tajba, basta ċ-ċertifikat ikun ġuramentat.

Imma ma nafx għaliex iċ-ċertifikati tat-tobba biss se jiġu ammessi bħala prova, skond l-emenda.

Filwaqt li f'subartiklu 646(7), kif propost fi klawsola 3, id-dentisti m'humiex inklużi biex jagħmlu ċ-ċertifikat bħala prova, pero' mbagħad f'subartikolu 646(8), li jitkellem dwar il-proces-verbal iċ-ċertifikati tad- dentisti qed jiġu aċċettati bħala prova.

Dan kien żball fis-sens li nqabeż, għax meta ngħidu x'jikkostitwixxi bħala prova nsemmu biss iċ- ċertifikati tat-tobba, imma meta ngħidu x'jikkostitwixxi bħala prova fil- proces-verbal jissemmew id-dentisti wkoll.

Infatti subartiklu 646(8), kif propost fi klawsola 3, jgħid:

"Ix-xiehda ta' tabib reġistrat jew kirurgu dentali reġistrat annessa ma' proces-verbal, jew ta' tabib jew kirurgu dentali bħal dak li jkun ġie mismugħ matul il-kompilazzjoni dwar l-eżami tiegħu dwar xi persuna, sew jekk ħajja sew jekk mejta,"

tista' tinġieb bħala prova.

GĦaliex id-dentisti ġew esklużi minn subartiklu 646(7) u ġew inklużi f'subartiklu 646(8)?

Madam Speaker, naħseb li għalkemm id-direzzjoni ġenerali hija pożittiva rridu noqogħdu attenti li għalkemm insaħħu l-pożizzjoni tal-prosekuzzjoni ma nsaħħuhiex a skapitu żejjed tad-difiża, speċjalment f'dik li hija xiehda li ssir fl-assenza ta' l-akkużat matul l-inkjesta.

Hemm xi affarijiet oħra li tajjeb li fl-istadju tal-Kumitat nestenduhom ħalli ma jkunx hemm nies li jitilgħu l-qorti għalxejn - għax li tidħol għal xi ħaġa importanti huwa sens ċiviku tiegħek - speċjalment nipprovaw nevitaw li t-tobba u d- dentisti jitilgħu għalxejn quddiem il-qorti.

I look forward li fl-istadju tal-Kumitat ikun hemm proposti anke min-naħa ta' l-Oppożizzjoni biex fejn nistgħu nħaffu l-proċess mingħajr ma nnaqqsu d-dritt tas-smigħ xieraq.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

José Herrera.

ONOR.

JOSÉ HERRERA: Madam Speaker, nifraħ lill-Onor.

Tonio Borg għad- diskors li għadu kif għamel u jkolli nammetti li, bħala prattikant fil- qorti, naqbel ma ħafna minn dak li qal, speċjalment fuq ċerti affarijiet li semma fil-kamp kriminali.

Inħoss li qajjem ħafna punti saljenti li naqbel magħhom u se niddiskutihom iktar 'il quddiem.

Kelli wkoll okkażjoni niddiskutihom mal-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali, li qabel miegħi fuq ċerti aspetti u nemmen li fl-istadju tal-Kumitat se jitressqu xi emendi.

Ma naħsibx li se jkun hemm wisq konfliġġenza fuq ħafna aspetti tal- liġi għax ilkoll nafu li kien hemm ċerti affarijiet li kellhom isiru minħabba s-sitwazzjoni kif inhi.

Ħalli nibdew billi naraw l-emenda, kif proposta f'subklawsola (1) ta' klawsola 2 ta' l-abbozz taż liġi li għandna quddiemna.

Fl-1993 kienet saret emenda biex l-appelli li jsiru mill-bord tal-kera jew mill-bord tal-qbiela minflok li jiġu ttrattati mill-Qorti ta' l-Appell kolleġġament ippreseduta, kif kien isir qabel, jibdew jinstemgħu quddiem imħallef wieħed.

Fil-fatt l-appelli inferjuri tal-maġistrati jinstemgħu quddiem imħallef wieħed u allura ma kienx hemm raġuni għaliex l-appelli minn quddiem il-bord tal-kera jew il-bord tal-qbiela kellhom jibqgħu jinstemgħu qishom kienu xi sentenzi mogħtija mill-Qorti Superjuri.

Naħseb li kif kienu l-affarijiet ftit kien jagħmel sens u allura kienet saret dik l-emenda.

Ovvjament l-iskop kien biex jiffaċilitaw ruħhom l-affarijiet u jkun hemm iktar ħeffa fil-qrati għax ma jkollokx dejjem l-istess imħallfin li jikkomponu l-appell imma jkollok imħallef wieħed li qed jisma' ċerti appelli u b'hekk intaffu mill-piż tal-Qorti ta' l-Appell u jkollna l-istess kwalita' ta' ġustizzja.

Naħseb li dik l-emenda li saret fl-1993 kienet għaqlija u tajjeb li wieħed iħaddimha.

Pero' kien sar żball - mhux tort ta' l-avukati; jien ngħid tort tal-pressjoni tax-xogħol, għalkemm ma nistax nimmaġina kif min-naħa tal-presidenza tal-qorti din setgħet qabżitilhom - għax ma ndunawx bl-emenda fil-liġi.

(Interruzzjonijiet) Li tagħmel żball huwa uman u li ma tagħmilx żball huwa divin, jiġifieri kulħadd jagħmel żball.

Fil-fatt dejjem nitkellmu fuq kemm huwa importanti li jkollna fast justice pero' ma rridux ninsew li, biex verament issir ġustizzja, hija aktar il-kwalita' ta' ġustizzja li tgħodd.

Xi kultant, minnu nnifsu, proċess irid iż-żmien biex jimmatura, jiġifieri wieħed irid joqgħod attent minn ċerta kritika li l-qrati jdumu u minn emendi li jsiru biex jiffaċilitaw l-affarijiet imma li fil-verita' ikunu qed inaqqsu mill- kwalita' u mill-valur ta' ġustizzja.

Fil-fatt hekk ġara għax kellna President tal-Qorti li kien iħobb jgħaġġel - mhux qed ngħid li ma kienx jagħti sentenzi tajbin, anzi ħafna minnhom kienu sentenzi tajbin għax ikkreaw konċetti ġodda fil-liġi tagħna - biex jipprova jlaħħaq mal-piż kbir ta' kawżi li kien hemm, anke meta kien imħallef tal-prim' istanza.

Fil-fatt tant kien jgħaġġel li kien jiżbalja, jew kien jagħti sentenzi tant radikali li l-maġġoranza kbira tagħhom kienu jispiċċaw fl-appell.

Huwa ċar li hawn sar żball u allura ġejna f'sitwazzjoni fejn mijiet ta' appelli - m'iniex qed nesaġera - li ngħataw wara l-1993, kemm fejn diġa' għandna sentenza u kemm f'każi li għadhom pendenti, setgħu jiġu annullati.

Jien stess għandi kawżi li rbaħt mill- bord tal-kera, spiċċajt fl-appell u ħadt sentenza li ma nistax nesegwixxi għaliex saru proċeduri oħra mill-kontro-parti fejn qed iwaqqfu l- esekuzzjoni ta' dawk is-sentenzi b'kawżi oħra biex jiddikjaraw dawk l- istess sentenzi nulli.

Allura ġara li x-xogħol kollu ta' l-appell, f'dak li jirrigwarda appelli mill-bordijiet, waqaf kollu u hemm konġestjoni.

Allura jekk il-qorti tiddikjara dawk is-sentenzi nulli u min ikun appella jkun tilef il-kawża, x'se jiġri?

Jekk is-sentenza ta' l-appell tiġi ddikjarata nulla tidħol in vigore is-sentenza tal-bord tal-kera jew tal- bord tal-qbiela u tiġi qisu qatt ma kellu dritt ta' appell.

Allura kien hemm bżonn urġenti li ssir din l-emenda, li hija wkoll retroattiva, kemm għal sentenzi li ngħataw u kemm għal sentenzi li għadhom pendenti.

Ovvjament se jkun hemm diffikultajiet għal dawk in-nies li diġa' għandhom sentenza u diġa' bdew proċeduri biex jiddikjaraw dawk is-sentenzi nulli u hemm min se jipprova jappella.

Jiġifieri din l-emenda mhijiex se tkun daqshekk faċli, lanqas biex ittaffi din il-problema li nħolqot, pero' almenu hemm liġi li se tipprova tilleġittima dak li mhuwiex leġittimu.

GĦalkemm meta wieħed jara din l-emenda fuq fuq jgħid li mhijiex daqstant rilevanti, din hija salvauomo għall-qorti minħabba l-konfużjoni li nqalgħet wara li ngħataw dawn is-sentenzi.

Jien naħseb li l-Oppożizzjoni żgur se taqbel ma' din l-emenda għax tapprezza wkoll dan l-istat xejn feliċi li jeżisti fejn jidħlu appelli minn sentenzi tal-bordijiet.

Madam Speaker, saru emendi wkoll fil-Qorti tal-Maġistrati ta' GĦawdex fil- kamp ċivili.

Qabel appelli mill-Qorti tal-Maġistrati, sede inferjuri, kienu jinstemgħu quddiem tliet maġistrati kolleġġament ippreseduti u mbagħad fl- 1993 saret l-emenda u bdew imorru jisimgħu l-kawżi Għawdex, filwaqt li l- appelli mill-Qorti tal-Maġistrati GĦawdex, fil-kompetenza tagħha superjuri, kienu jiġu appelli normali quddiem il-Qorti ta' l-Appell f'Malta.

Issa qiegħda ssir emenda biex l-appelli inferjuri jsiru quddiem imħallef wieħed li jmur GĦawdex hu.

Din tagħmel sens u hekk jiġri f'Malta għax is-sentenzi tal-maġistrati fil-kamp ċivili ma jinstemgħux minn tliet ġudikanti imma jinstemgħu minn imħallef wieħed.

U naħseb li hija proposta tajba u ta' min ifaħħarha li imħallef wieħed imur hu stess jisma' l-kawżi GĦawdex biex nevitaw il-hardship li mijiet ta' nies joqogħdu jaqsmu bil-vapur biex imbagħad forsi ma jitilgħux ix-xhieda.

Fil-fatt għal xi żmien konna bdejna nisimgħu li se jkun hemm imħallef sedenti f'Għawdex imma kif qegħdin nagħmluha issa tagħmel iktar sens għax ma naħsibx li għadu wasal iż-żmien li jkollna imħallef sedenti għal GĦawdex per se, b'popolazzjoni ta' 23,000.

Pero' l-idea li tintroduċi mħallef għal GĦawdex minflok daħħalniha mill- bieb daħħalniha mit-tieqa u it suits the purpose fine għaliex l-Għawdxin jgorru li l-kawżi fiċ-ċivil qed jagħmluhom Għawdex u mbagħad iridu joqogħdu jiġu Malta biex jagħmlu appell.

Imma hawn, Madam Speaker, ikolli ngħid li għandna naqra ta' problema li, għalkemm ma semmihiex l-Onor.

Tonio Borg, se jkolli nsemmiha jien.

L-appelli mill-Qorti tal-Maġistrati (GĦawdex) fil-kompetenza superjuri tagħhom għamilnihom fl-istess keffa ta' l-appelli mill-Qorti tal-Maġistrati sede inferjuri.

Hawnhekk se jkollna daqsxejn ta' kuntrast għax l- ewwelnett hemm aspett kostituzzjonali x'wieħed japprezza.

Meta maġistrat, fil-ġurisdizzjoni tiegħu superjuri jiddeċiedi l-kawżi, allavolja nsejħulu maġistrat, il-ġurisdizzjoni u l-kompetenza tiegħu hija ta' imħallef.

Issa meta wieħed jara kif inhi komposta l-Qorti ta' l-Appell tagħna, skond il- Kostituzzjoni u aktar u aktar skond il-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, naraw illi appelli mill-Qorti Superjuri jridu jiġu ttrattati u deċiżi mill-Qorti ta' l-Appell kolleġġament ippreseduta.

U għalhekk l-appelli mill-Qorti tal-Maġistrati (GĦawdex), fil-ġurisdizzjoni tagħhom superjuri, kienu jispiċċaw quddiem il-Qorti ta' l-Appell kolleġġament ippreseduta, għax hekk jgħid il-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili tagħna u hekk għandu jsir.

Meta issa qed ngħidu li dawn il-każi se jiġu deċiżi quddiem imħallef wieħed - ovvjament il-ħsieb warajha huwa tajjeb - se nkunu qed nikkreaw sitwazzjoni fejn sentenza ta' imħallef qed tiġi reviewed minn imħallef wieħed biss, li m'huwiex il-ħsieb tal- Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, u naħseb li lanqas m'hu l- ħsieb tal-Kostituzzjoni.

Allura jista' jkun hemm konflitt bejn dawn il- liġijiet.

Jien mhux qed ngħid dan għax ma nemminx li l-liġi għandha tkun hekk, għax at the end of the day se jkollna l-istess kwalita' ta' ġustizzja, imma qed ngħid dan bħala eye-opener għax naħseb li rridu naħsbu biex nagħmlu emenda - almenu s'issa u mbagħad wieħed jara - fil-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili fuq dan l-aspett.

La qed ngħidu li mill-Qorti Superjuri se jkun hemm appelli li se jiġu ttrattati minn imħallef wieħed, biex ma niġux fl-istess sitwazzjoni li konna ġejna fiha meta l-qrati tagħna bdew jittrattaw l-appelli mill-bord - jiġifieri li at one point in time se jqumlek xi avukat intelliġenti li jkun tilef xi kawża, għalih importanti, u dan jistaqsi kif l-appell tiegħu qed jiġi ttrattat quddiem imħallef wieħed meta l-każ tiegħu jkun ġie deċiż mill-Qorti Superjuri u meta l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili jistipula li t-tali appelli jridu jiġu quddiem tliet imħallfin - naħseb li bilfors ikollna nagħmlu emenda fis-COCP.

Fil-fatt anke l-komponiment tal- ġudikatura tagħna, kif ikkontemplata fil-Kostituzzjoni, hekk tgħid.

Għalhekk jista' jkollok din it-tip ta' kriżi, kif fil-fatt diġa' għandna, fuq dawn l-appelli tal-bord tal-kera.

Dan qed ngħidu għax naħseb li l- kollegi tiegħi, speċjalment l-Onor.

Anton Tabone, jaqblu li din l-emenda għandha ssir ħalli b'hekk ikunu jistgħu jiġu akkomodati l-Għawdxin, pero' rridu noqogħdu attenti u nagħmlu l-emendi neċessarji sabiex ma jkunx hemm dan it-tip ta' konflitt fil-liġi.

Dan hu dak li kelli xi ngħid rigward l- appelli mill-Qorti ta' Għawdex.

Madam Speaker, hawn ta' min jgħid ukoll li, fl-emendi li nkorporajna f'dan l-abbozz ta' liġi dwar il-proċedura quddiem il-Qorti Kriminali tagħna, hemm affarijiet serji li l-konsegwenzi u r-riperkussjonijiet tagħhom jeħtieġ li nirriflettu sew fuqhom, pero' qabel ma nittratta dan l- aspett nixtieq nispjega ftit kif tiffunzjona l-Qorti Kriminali.

Meta jkun hemm każ serju, l-ewwel ikun irid isir rapport lill-pulizija u jekk wara li tinvestiga l-pulizija jirriżultalha li l-każ għandu ċerta importanza, l- ispettur tal-pulizija li jkun qed jinvestiga jinforma lill-maġistrat ta' l- għassa, li jkun il-maġistrat inkwerenti, u mbagħad il-maġistrat inkwerenti jikkonduċi l-inkjesta u jħejji l-proces-verbal.

Meta jkun qed jagħmel dan kollu l-maġistrat inkwerenti ma jkunx jista' jesprimi opinjoni - fil-fatt dan l-aħħar ingħatat sentenza f'dan ir-rigward mill-Qorti ta' l-Appell - imma jkun jista' biss jisma' lix-xhieda u jgħid jekk prima facie persuna għandhiex titressaq il-qorti jew le.

Pero' meta tkun qed tiġi kondotta inkjesta, min ikun qiegħed taħt suspett mhux dejjem ikun jaf li għaddejja l- inkjesta u dan la jkollu dritt ikun preżenti u lanqas ikollu dritt jibgħat l-avukat tiegħu ħalli jissindika x'ikun qed isir - bħalma jiġri fl-Amerka u f'pajjiżi oħra - għaliex kollox isir minn wara dahar l-imputat.

Huwa importanti li ssir inkjesta għax din tippreserva l-provi, tikkonserva l- fatti kif ikunu saru dak il-ħin stess u tintuża bħala prova at a later stage fil-każ.

GĦall-kuntrarju mbagħad, fil-kumpilazzjoni l-imputat ikollu l-avukat tiegħu, jara l-provi quddiemu, ikollu dritt jintervjeni tramite l- avukat tiegħu, jistaqsi domandi u jkun jaf x'inhu għaddej.

Imbagħad at a later stage il-maġistrat jiddeċiedi jekk hemmx provi biżżejjed biex l- imputat jgħaddi ġuri u jekk ikun hemm provi biżżejjed jinstema' l-każ quddiem imħallef u mbagħad jerġgħu jinstemgħu l-provi quddiem il-ġurati.

Din hija s-sistema kriminali tagħna, liema sistema hija demokratika u tajba ħafna għax, filwaqt li tikkrea bilanċ għad-drittijiet ta' l-individwu preżunt bħala innoċenti li jgħaddi proċess u allura jkollu ċerti drittijiet li ma jistgħux jiġu mneħħija, tagħti wkoll il-makkinarju kollu neċessarju lill-parti tal-prosekuzzjoni u lill-pulizija biex jinvestigaw u jmexxu l- każ tagħhom.

Madam Speaker, imbagħad aħna għandna wkoll il-prinċipju ta' l-equality of arms.

Din is-sistema ġusta u ekwa titħaddem fil-pajjiżi demokratiċi kollha u jien nemmen li għandha titkompla.

Hawn ta' min jgħid li wieħed irid ikun daqsxejn kawt fil-mod kif jintroduċi ċerti emendi għax bl-emendi li qed isiru din is-sistema tista' tinbidel radikalment.

Per eżempju, filwaqt li subartiklu (2) ta' l-artiklu 646 tal-Kodiċi Kriminali jgħid li x- xiehda tal-kumpilazzjoni "tista' tinġieb bħala prova jekk ...", issa żiedna klawsola oħra sabiex ix-xiehda li tingħata quddiem il-maġistrat waqt l- inkjesta tkun tista' tintuża bħala prova per se.

GĦalhekk issa neħħejna l- parti li tgħid li x-xhieda jridu jittellgħu l-qorti bilfors u kkreajna struttura fejn ix-xiehda li tingħata, kemm quddiem il-kumpilazzjoni kif ukoll quddiem il-maġistrat inkwerenti, tista' sservi bħala prova kompleta weħidha.

Qabel ix-xiehda li kienet tingħata fil-kumpilazzjoni kienet tintuża bħala prova biex jekk persuna li tkun qed tixhed quddiem l-imħallef tibda tħawwad jew tibda tikkontradixxi dak li tkun qalet qabel, id-difiża u l-prosekuzzjoni kienu jkunu jistgħu jikkontrollaw lil dak ix-xhud.

GĦalhekk din ix-xiehda kienet tiswa ħafna u fil-prattika, ħafna drabi, min ikun xehed mod f'kumpilazzjoni, rari jew ftit huma l-każi fejn ibiddel din il-verżjoni għax jekk ibiddilha kapriċċożament l-imħallef li jippresedi l- ġuri jkollu ċerti poteri ta' arrest.

Fi kliem ieħor, jekk imħallef jara li wieħed qed ibiddel il-verżjoni li kien ta fil-kumpilazzjoni sfaċċatament, dan fil-ġuri jista' jgħidlu li qed jigdeb u jarrestah.

GĦalhekk ix-xiehda tal-kumpilazzjoni m'hija bl-ebda mod a waste of time għax din tintuża biex tikkontrolla l-proċess.

Mingħajr il-kumpilazzjoni m'hemmx proċess għax il- ġuri jinħadem fuq dak li jkun hemm fil-kumpilazzjoni.

Issa aħna x'aħna nagħmlu b'dawn l-emendi li qegħdin nipproponu?

Aħna qed ngħidu li d-difiża għandha dritt itella' x-xiehda li jinstemgħu fil-kumpilazzjoni kollha pero' x-xiehda li tingħata fil-kumpilazzjoni diġa' hija prova fiha nnifisha.

GĦalhekk f'każ li, per eżempju, bniedem f'kumpilazzjoni jgħid li ra lill-Mr X jispara lit-tali persuna u mbagħad waqt il-ġuri jgħid li m'huwiex ċert li kien hu għax kien hemm tlieta min- nies oħra barra dak il-wieħed, bis-sistema l-antika l-imħallef seta' jgħidlu biex jaħsibha għax waqt il-kumpilazzjoni, jiġifieri meta kellu memorja iktar friska, hu mhux hekk qal u għalhekk jitlob biex dan ix-xhud jinżamm ġurnata jew tnejn biex imbagħad jgħid li dak li qal fil- kumpilazzjoni kien minnu u li waqt il-ġuri ma qalx il-verita' għax kien eċċitat jew għax kien taħt pressjoni jew għax kien qed jibża' mill-imputat.

Pero' issa qed ngħidu li jekk bniedem waqt il-ġuri jgħid li m'huwiex ċert li sparalu Mr X, meta l-imħallef jindirizza lill-ġurati jista' jgħidilhom biex ma jagħtux każ dak li qal fl-awla u jistgħu joqogħdu fuq dak li kien qal fil-kumpilazzjoni, jiġifieri li ra lil Mr X jispara, bħala prova kompleta.

GĦalhekk hawn, anke jekk mhux waqt ġuri jixhed mod meta fil- kumpilazzjoni jkun xehed mod ieħor, xorta waħda tista' tinstab ħtija.

Issa din tmur kompletament kontra l-prinċipju ta' ir-Repubblika ta' Malta vs Edwin Bartolo u kontra l-pożizzjoni kif inhi llum.

Pero' se mmur oltre minn hekk u ngħid li m'hemm xejn ħażin f'din l-emenda li tirrigwarda l- kumpilazzjoni għax li qed nikkritika jien huwa aktar mil-lat kostituzzjonali milli għal xi ħaġa oħra.

Fil-fatt il-liġi stess tgħid li, biex tanalizza xhud, fost affarijiet oħra trid tara l-komportament tiegħu fuq il-pedina tax-xhieda, l- espressjoni tiegħu, jekk dak li qed jgħid huwiex sewwa, il-mod kif iwieġeb, eċċ.eċċ.

Jiġifieri kulma qal l-kollega tiegħi jagħmel sens, pero' bl- emenda l-ġdida din xorta waħda mhux se tiġi affettwata.

Għaliex?

Għax għandek dritt ittellagħhom jaraw u jisimgħu x-xhud jixhed biex janalizzawh.

Jekk iridu jemmnuh u jekk ma jridux ma jemmnuhx meta qed jixhed quddiem il- ġurija u jemmnu l-verżjoni li jkun ta' waqt il-kumpilazzjoni.

F'dik li hi xhieda li tingħata fil-kumpilazzjoni jien ma nsib l-ebda diffikulta' għax waqt il-proċess l-akkużat jkun preżenti fiżikament u jkun assistit bl- avukat di scelta u di fiducia tiegħu, li jkun qed jikkontrolla kif qed tiġi prodotta l-evidenza, u allura l-elementi rikjesti mill-Kostituzzjoni tagħna u anke mill-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ikunu qed jiġu apprezzati u protetti.

Mela ma tistax tgħid li jekk tisma' x-xhieda li tingħata fil-kumpilazzjoni tkun qed tmur kontra xi dritt fundamentali ta' l- imputat li jkun preżenti waqt il-proċess tiegħu, jew kontra d-dritt ta' l- imputat għall-insistenza ta' legali.

Ma tistax tgħidu dan għax fil- kumpilazzjoni hu jkun fiżikament preżenti u assistit bl-avukat tiegħu.

GĦalkemm l-aħjar mod - u nibqa' ngħidha din - kif jiġi analizzat xhud huwa fil-ġurija, xorta jista' jiġi analizzat u dak li jkun qal fil-kumpilazzjoni jkun sar bil-prinċipju ta' fair trial.

Ħaġa li hi daqsxejn inkwetanti - u nħoss li għandha ssir emenda żgur - hi fejn l-abbozz ta' liġi jirriferi għal dak li hija xhieda mogħtija quddiem maġistrat inkwerenti.

Aħna f'dawn il-proposti mhux qed ngħidu biss li x- xhieda li tingħata fil-kumpilazzjoni tista' tintuża bħala prova per se imma qed immorru oltre u qed ngħidu li anke x-xhieda li tingħata fl-inkjesta tista' tintuża bħala prova sħiħa.

Jien naħseb li hawnhekk irridu noqogħdu attenti ħafna.

Forsi l-kollega tiegħi, l-Onor.

Borg, nesa li kienet l- Oppożizzjoni stess li b'intenzjoni tajba introduċiet emendi simili.

Din l- idea daħlet permezz ta' emendi li kienet ressqet in-naħa l-oħra u forsi l- Ministru attwali u l-Attorney General ħadu l-ispunt minn hawn.

Infakkar li l-Gvern preċedenti kien ressaq emenda għal artiklu 30 (A) ta' Kap 101, l- Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi.

Hawnhekk kuntrarjament għan-norma u għall-pożizzjoni legali kienet ġiet introdotta sistema, fl-idea tiegħi perikoluża ħafna - u nista' ngħid li qrajt id-debate li kien sar fil- Parlamnent - u ma nistax nifhem kif ma kien hemm ħadd li argumenta l-kontra għax din ikkreat żewġ sistemi fil-kawżi tat-traffikar tad-drogi:- waħda li x-xhieda li tingħata f'inkjesta hija prova kompluta, kif qed ngħidu issa; u l-oħra li jekk xi ħadd ikun xehed f'kompilazzjoni, mhux fejn hu akkużat l- imputat imma f'każ ieħor kontra persuna oħra li m'għandha xejn x'taqsam ma' l-imputat, u jissemma l-imputat, jista' jittieħed estratt minn dak il- proċess - jiġifieri l-proċess li fih l-imputat m'għandu x'jaqsam xejn, proċess totalment separat - u dik ix-xhieda tintuża bħala prova kompleta.

Dik hi l-pożizzjoni f'dak li huwa traffikar tad-droga u se jkolli ngħid li fil-prattika dan huwa makkinarju effettiv ħafna biex inti ġġib convictions fil-kawżi tad-drogi.

Din kienet l-aktar emenda effettiva u fil-fatt, wara li ġiet introdotta din is-sistema, jekk tara l-istatistika - anke jien nista' ngħid mill-esperjenza tiegħi - ssib li l-convictions fejn jidħlu reati ta' droga żdiedu ħafna.

Pero' din il-liġi saret b'eċċezzjoni għaliex is-soċjeta' llum qed tħares lejn il-kwestjoni tat-traffikar tad-drogi bħala xi ħaġa għaliha, mhux bħala reat taħt il-Kodiċi Kriminali, jew bħala reat normali, imma bħala reat soċjali tal-mument.

Il-problema tad-droga hi meqjusa bħala l-ikbar problema soċjali li teżisti u peress li qiegħda dejjem tikber kellhom jittieħdu rimedji straordinarji biex tiġi kkombattuta.

Ta' min jgħid ukoll li bħalissa fil-qrati tagħna hemm appell wieqaf minħabba kawża kostituzzjonali - qiegħda quddiem l-Imħallef De Gaetano - fejn ir-rikorrent qed jattakka l-validita' ta' dik il-liġi għax qed isostni li tmur kontra subartiklu (6)(c) ta' artiklu 39 tal-Kostituzzjoni u kontra l-artiklu rilevanti tal-Konvenzjoni Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem.

Personalment ma naħsibx li hija kontra l-Konvenzjoni Ewropea għad- Drittijiet tal-Bniedem peress li, kif qal tajjeb il-kollega tiegħi, din hija liġi normali f'Malta u allura l-liġi li tiġi wara tapplika, pero' żgur li hemm x'wieħed jgħid għax meta l-Kostituzzjoni ta' Malta titkellem fuq the right of a fair trial, apparti li jrid ikollok kollox bil-miftuħ, b'lingwa li l-imputat jifhem, bi proċess malajr, bi dritt ta' liberta' proviżorja u ħafna drittijiet oħra - anke jekk tara l-istatistika tal-każi tal-qorti Ewropea - l-iktar ħaġa sagrosanta fi proċess ġudizzjarju hi l- preżenza fiżika ta' l-imputat waqt il-proċess u li jkun assistit minn avukat.

Mela l-kawża qiegħda biex jiġi annullat dan l-artiklu.

Issa x'se jiġri jekk ndaħħlu aritklu simili li japplika għal kriminal in ġenerali?

Dawn l-emendi ġew proposti biex ikollna iktar convictions ħalli nammeljoraw il-kwalita' ta' ġustizzja, kif ukoll minħabba l-idea li hawn - ngħid għalija idea kompletament skorretta, imma aħna politiċi u rridu nisimgħu l-opinjoni tal-poplu - li min hu ħati jiffrankaha u min m'huwiex ħati jeħilha, fis-sens li min hu bully u għandu l-ħbieb bil-flus jista' jirranġa.

Tajjeb jew ħażin, nafu li din l-idea f'dan il-pajjiż teżisti u teżisti sew.

Hawn l-idea wkoll li minħabba din il-kwalita' ta' ġustizzja qed joħorġu nies illiberati meta ma ħaqqhomx.

Allura dawn l-emendi li ġew magħmulin b'lealta kbira huma ntiżi biex isoddu t-toqba u jagħtu aktar saħħa lill-Uffiċċju ta' l-Avukat Generali.

Iżda jien ma nemminx li b'dan il-mod se ttaffi dan il-preġudizzju.

M'għandekx tnaqqas il-kwalita' ta' ġustizzja biex tirranġa l-ġustizzja.

Jiena nemmen li allura għandek tirrinforza l-Uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali bl-iktar mod umanament possibbli.

Bir-rispett kollu, fl-Uffiċċju ta' l-Avukat Generali hemm jaħdmu numru żgħir ta' avukati u ħafna minnhom huma junior lawyers u m'għandhomx esperjenza ta' ġurijiet u ta' każi serji fil-kriminal.

Peress li s-salarji huma baxxi, sfortunatament ma tantx se tħajjar nies biex jidħlu fl-Attorney General's Office u jkolli ngħid li min ikun avukat ta' ċertu kalibru, ta' ċerta eta' u ta' ċerta esperjenza se jsibha diffiċli li jitlaq karriera fil-prattika privata, fejn ikollu klijentela qawwija li tagħtih ċerta sodisfazzjon, biex jimpjega ruħu ma' l-Attorney General u jieħu salarju li jkun biss frazzjoni ta' dak li kien qed jaqla'.

Jiġifieri din hija l-problema, pero' jien nemmen li biex tagħlaq din it- toqba, fejn hemm din l-għagħa u dan il-feeling li bil-flus tasal biex toħroġ liberat, trid issollviha billi ssaħħaħ il-prosekuzzjoni.

U hemm problemi legali għax iddiskutejthom ukoll.

Mela jekk inti m'intix se ssib avukati tajbin biżżejjed ...

Mhux biex nikkritika lil dawk li hemm għax dawn huma tajbin imma hemm ftit wisq, dik hi l-problema.

Forsi wasal iż-żmien, anke jekk ikollha ssir riforma radikali f'dak li hu civil service - forsi l-kollega tiegħi ma jaqbilx miegħi għax jgħid li ċivilment ma tistax issir, pero' dan huwa s-suġġeriment tiegħi - li taħt ċerti ċirkostanzi l-Avukat Ġenerali jkun legalment awtorizzat li jikkuntratta avukati privati biex jagħmlulu l-prosecutions jekk ma jkollux nies biżżejjed.

L-Ingilterra hekk isir u ma naħsibx li hija ħaġa ħażina li jsir hekk.

(Interruzzjonijiet) Hawn ċerta reżistenza għax tmur kontra n- norma tas-sistema ċivilista tagħna pero' mhijiex sistema ħażina.

Forsi l- Onor. de Marco llum mhux se jaċċetta brief simili, pero' jista' jkun hemm avukati ta' ċerta esperjenza li jitħajru jidħlu għal challenge bħal dan.

Għax illum qisu għandek ġgant, li hu l-bank tad-difiża, li għandu ċerta esperjenza b'ħafna avukati u b'ħafna nies interessati, b'uffiċċji kbar u attrezzati, b'follow up impressjonanti, b'junior lawyers jassistu lil senior lawyers, jiġifieri għandek sistema fejn il-livell tal-bank tad- difiża għola u hemm ħafna nies interessati.

Wieħed min-nies li kkontribwixxew biex għoliet id-difiża huwa l-kollega tiegħi l-Onor. de Marco.

Id-difiża hija b'saħħitha u xi kultant tidher aktar b'saħħitha mill- prosekuzzjoni, imma ma tistax tifta' salvauomo lill-prosekuzzjoni biex iġġibha draw mad-difiża billi tpoġġi lill-imputat f'punt żvantaġġat.

Aħna kellna każi - mhux ngħid taħt Gvern Laburista jew Nazzjonalista - fejn saru abbużi minn pulizija.

Per eżempju, kellna abbużi fejn biex spettur seta' avvanza kellu jara kif jagħmel biex iġib ċertu numru ta' convictions u min jaf x'intriċċi oħra daħal għalihom.

Allura x'jiġifieri ma jkunx preżenti l-imputat u l-avukat tiegħu?

Forsi l-ispettur ikun wegħdu li jekk jagħmel statement ma jitressaqx il-qorti, mentri jekk inti se tattakkah fil-qorti se toħroġ il- verita'.

Jiġifieri wieħed irid joqgħod attent għax aħjar ikollok għaxra min-nies ħatja li joħorġu lliberati milli wieħed innoċenti li jispiċċa l- ħabs intortament għax din tkun l-ikbar travesty of justice li tista' ssir.

Il-liġi kriminali m'hijiex qiegħda hemm biex tiffavorixxi lill-imputat u l- avukati difensuri fil-kriminal mhux qegħdin hemmhekk biex jiddefendu reati jew għax jieħdu gost, imma qegħdin hemm biex jesponu l-fatti u biex jassiguraw li ssir ġustizzja u biex jesponu d-difiżi leġittimi kkontemplati fil-liġi.

Ħafna nies din ma jifhmuhiex u jassoċċjaw ix-xogħol ta' avukat difensur b'mod ħażin.

L-avukat jiddefendi lill-persuna u mhux ir-reat biex jassigura proċess liberu għax inkella ma jkunx hemm demokrazija.

Mela l-emendi qed jgħidu li x-xhieda li tingħata fil-kumpilazzjoni tista' tkun bħala prova per se u jien nemmen li għandha tibqa' hekk.

Din hija ħaġa tajba għaliex almenu l-makkinarju sar grad aċċettabli ta' difiża, pero' li jkollok xhieda miġbura kompletament minn wara dahar l-imputat mixħuta fuq il-ġudikant ħalli jiġġudika fuq dak, jien assolutament ma naqbilx magħha u wieħed irid jara li din tinbidel.

Fil-fatt nistqarr li jien stess għandi kawża kostituzzjonali pendenti quddiem il-qrati fuq dan il-punt fejn jiddispjaċini ngħid li ma ngħatajtx raġun.

Nista' nsemmilek kawża fejn - mhux se nsemmi ismijiet għax m'huwiex fair - peress li hemm il- provvediment li jgħidlek li proces-verbal magħmul tajjeb jista' jinġieb bħala prova, il-qrati interpretawha li din tfisser li jekk il-qorti ma temminx lix-xhud tista' toqgħod fuq ix-xhieda fl-inkjesta.

Għalija that is bad, very bad, u nista' ngħid li sar appell li sfortunatament ma ġiex milqugħ.

Jien nemmen li fuq din il-kwestjoni għandha ssir emenda.

Hekk inħoss u qed ngħidha.

Qed nitkellem b'mod oġġettiv għax aħna qegħdin hawn biex niżviluppaw il-proċedura kriminali tagħna u jien nemmen li din il- klawsola għandna nirriveduha.

Rigward l-aħħar artikli li jirrigwardaw iċ-ċertifikati tat-tobba jien ngħid li din hija emenda tajba u nispjega għaliex.

L-ewwelnett fil- prattika, almenu f'dawk li huma kawżi inferjuri, ħafna drabi jekk il- partijiet jaqblu fuq iċ-ċeritifikat dan jiġi aċċettat.

Għalfejn toqgħod iżżarma sptar!

Ġieli jkollok 30 tabib, ħafna minnhom ikunu anke speċjalisti, qegħdin hemmhekk mid-9.00 a.m. sal-11.00 a.m. biex jikkonfermaw ċertifikat.

Jekk tippreżenta ċertifikat ittimbrat tajjeb, naħseb li ma fiha xejn ħażin.

M'hemmx għalfejn jiġi ġġuramentat għax inkella tkun qed tistultifika l-istess skop għax xorta waħda t-tabib ikollu jiġi l-qorti biex jikkonfermah.

(Interruzzjonijiet) Jien naħseb li m'hemmx biża' fiha din, ma naħsibx li din se tweġġa' wisq.

Jien naħseb li jekk ikun hemm ċertifikat bit-timbru u bis-siġill tat-tabib, ma jkunx hemm għalfejn dan.

Fuq kollox wieħed irid jirrispetta l-professjoni medika u m'għandux ikollna dubji dwar dan.

Jien nemmen li għandu jiġi ppreżentat ċertifikat u daqshekk għax bl-affidavit xorta jkollok dik l-inkonvenjenza.

(Interruzzjonijiet) Mill-esperjenza tiegħi nista' ngħid li biex lil dak li jkun ittellgħu jieħu ġurament xorta waħda tista' tiltaqa' ma diffikultajiet.

Naturalment wieħed għandu dritt li jtella' tabib il-qorti biex jagħmillu kontro-eżami jew biex jikkjarifika xi ħaġa u jista' wkoll jitlob lill-qorti biex jitilgħu esperti oħra mill-kamp mediku.

Dan ifisser li dawn l-emendi huma interessanti, importanti u tajbin.

Fl-istadju ta' Kumitat nixtieq insemmi l-problema teknika li teżisti f'Għawdex rigward dak li għandu x'jaqsam ma' appelli mill-Qorti tal- Maġistrati, sede superjuri.

Dwar dak li jipprevedi l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili naħseb li tista' ssir emenda għax jista' jkun hemm konflitt.

Għalkemm, kif diġa' għidt, on the whole dawn l- emendi naqbel magħhom ħafna, naħseb li għandu jkun hemm daqsxejn ta' emenda biex tiġi mneħħija dik il-klawsola dwar ix-xiehda quddiem l- inkwerenti.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anton Tabone.

ONOR.

ANTON TABONE: Madam Speaker, l-intervent tiegħi huwa limitat, fis- sens li rrid inkun ukoll on record li qed naqbel mal-provvedimenti li għandhom x'jaqsmu mal-Qorti ta' Għawdex, kif inhuma kkontemplati f'dan l- abbozz ta' liġi, pero' nixtieq nieħu l-opportunita' biex fil-qosor ħafna nagħmel ftit tal-kummenti wkoll.

Għadna kif smajna diskors tajjeb ħafna fuq is-sistema tal-qorti u kif taħdem il-qorti u naturalment dan kien dibattitu interessanti ħafna.

Jien ridt nagħmel osservazzjoni - anke għal dak li għadu kif qal il-kelliem ta' qabli - fuq ċerti provvedimenti li ttieħdu fir-rigward tal-qorti ta' Għawdex.

Nifhem li hemm problemi tekniċi, problemi ta' amministrazzjoni u problemi li jista' jkollhom xi ħaġa x'taqsam ma' l-istess Kostituzzjoni - kif semma l-kollega tan-naħa l- oħra - pero' jibqa' l-fatt li aħna rridu nirrikonoxxu bl-iktar mod totali, biex ngħid hekk, li f'Għawdex hemm ukoll qorti u din mhux biss trid tkun qiegħda hemm u bħala formalita' imma trid tkun qiegħda tiffunzjona bil- metodi kollha possibbli, jiġifieri li jkollha l-fakulta' li tamministra l- ġustizzja f'Għawdex.

Għalhekk iktar ma jgħaddi ż-żmien irridu nsibu l-mod kif il-qorti jkollha iktar din il-fakulta' li tamministra l-ġustizzja f'Għawdex stess.

Issa l-verita' x'inhi?

Il-verita' fundamentali hi li għal ħafna u ħafna żmien il-gżira ta' Għawdex kellha u għad għandha l-qorti tagħha.

Matul iż-żmien saru tentattivi u diskorsi dwar kemm huwa utli li wieħed iżomm qorti oħra ġewwa Għawdex.

Fortunatament dan id-diskors m'għadux jingħad u jinstema' u naħseb li llum il-ġurnata m'hemmx problemi ta' din in-natura imma jista' jkollok problemi oħrajn, li nemmen li kienu jeżistu all along, li filwaqt li inti għandek il-qorti ta' Għawdex ma tkunx qiegħed tara kif iżżidilha l- kompetenzi li jkollha u tagħtiha naturalment l-għodda li permezz tagħha tkun tista' taqdi l-funzjonijiet tagħha aħjar.

Irridu nirrikonoxxu li f'Għawdex hemm qorti, hemm djoċesi u kien hemm ukoll ministeru.

Dan kollu jfisser li Għawdex irid jiġi ttrattat fid-dimensjoni tiegħu.

L-iktar kelma li tapplika - minn dejjem hekk kien - hija li Għawdex huwa reġjun ta' Malta u allura wieħed irid jirrispetta dan il-konċett.

U għalhekk hemm ħafna miżuri li jeżistu f'kull qasam li huma speċifikament għal Għawdex għaliex il-liġijiet tal-pajjiż - nixtieq li hemm iktar minnhom - fir-realta' jirrispekkjaw u jirriflettu r-realta' li inti għandek gżira oħra separata bil-baħar.

Jien ma rridx nesaġera d-distanzi li m'humiex kbar pero' d- distanza tal-baħar tkun ħafna ikbar mid-distanza fuq l-art u allura biex tivvjaġġa 'l hinn jew 'l hawn tagħmel differenza.

Minkejja li kien hemm dan il-progress kollu fil-qasam tat-trasport dan dejjem jibqa' a handicap fl-oqsma kollha ta' l-amministrazzjoni ġenerali tal-gżira.

Għalhekk trid tindirizza din il-kwestjoni u tagħti l-awtonomija li għandha bżonn gżira bħal Għawdex fid-diversi oqsma ta' l-amministrazzjoni tagħha, xejn inqas fil-qorti.

Irridu nifhmu li l-problemi tal-qorti ta' Għawdex huma problemi tagħna wkoll u allura rridu nindirizzawhom.

Jien li ilni nassisti għal ċertu diskors naf li l-qorti ta' Malta, l- amminstrazzjoni, l-uffiċċju tal-ministru inkarigat mill-qrati, l-istess uffiċċju ta' l-Attorney General, għandhom nuqqas kbir ta' personnel u nuqqas ta' maġistrati u mħallfin.

Dan id-diskors ilu jingħad għal ħafna u ħafna snin.

Issa jekk dan huwa hekk ix-xogħol tagħna huwa li noħolqu avenues ġodda li jwassluna ħalli ntaffu l-problema u nsibu wkoll ir- rimedju.

L-argument li rrid nagħmel jien huwa li jekk kemm-il darba inti għandek il-problemi dawn trid taqsamhom mal-kumplament u ma tistax tgħid li għax m'għandekx nies biżżejjed hawn Malta ma tistax tibgħat nies Għawdex.

Jien mhux hekk nargumenta.

Jien ngħid li jekk hawn problema it has to be shared għax allaħares wieħed jaċċetta l-argument li għax inti qatt m'għandek biżżejjed nies hawn Malta allura ma tindirizzax il-problemi tal- qorti ta' Għawdex u tieħu rimedju fejn hemm bżonn li jittieħdu r-rimedji.

Għalhekk wieħed irid jara kif jikkumpensa għal dan ix-shortage nazzjonali li verament irid ikun nazzjonali.

Dan ifisser li l-problema trid tinqasam fuq il-pajjiż kollu kemm hu.

Jien ilni ħafna nisma' dan id-diskors li hawn il-problemi.

Wieħed irid jara kif jikkumpensa għal dan ix-shortage nazzjonali imma meta ngħidu "nazzjonali" irid ikun verament nazzjonali, jiġifieri l-iżvantaġġ jew il-problemi jkunu qed jinqasmu fuq il-pajjiż kollu kemm hu.

Veru li ilni nisma' d-diskors li hawnhekk għandna problemi u allura jekk għandna problemi hawn - meta ngħid "hawn" qed ngħid għal Malta - kif nistgħu nindirizzaw il-problemi ta' Għawdex ukoll?

Bir-rispett kollu, jien naħseb li dan huwa argument fallaċi u ma nistax naċċettah għaliex allura ma tasal biex tagħmel l-ebda miżura u ma tieħu l-ebda pass.

Kien hemm reżistenza anke għall-fatt li llum qed jitla' mħallef u ilu jitla' Għawdex minn Jannar ta' l-1995, jekk m'iniex sejjer żball.

Kien hemm reżistenza mhux ta' prinċipju imma kienet reżistenza fis-sens li wieħed jgħid li ladarba għandna dawn in-nuqqasijiet ma nistgħux noħolqu servizzi ġodda.

Jien ngħid li kollox jista' jsir jekk ikun hemm il- volonta' politika u jekk wieħed jirrikonoxxi li ġol-gżira ta' Għawdex hemm qorti li trid tirrispettaha billi tagħtiha l-fakulta', l-awtonomija u l- mezzi biex tkun tista' tamministra l-ġustizzja f'Għawdex.

Naturalment wieħed irid ikun realistiku pero' sadanittant il-battalja trid tibqa' għaddejja biex inti twassal għal dak il-għan għax inkella fejn ma tagħmilx progress tmur lura u mhux tibqa' fejn int. Tajjeb li llum għandna quddiemna din il-liġi li serviet ukoll biex wieħed ikun jista' jagħmel diskors ta' din in-natura.

Jien nemmen li l-każi partikolari tal-qrati ta' Għawdex iridu jkunu indirizzati għax huma wkoll fuq l-aġenda tal-pajjiż u ma nistgħux neħilsu daqshekk faċilment billi ngħidu li m'għandniex mezzi u m'għandniex nies u li meta xi darba jkollna l-mezzi u n-nies nindirizzaw dik il-problema wkoll.

Bir-rispett kollu, mhux din kienet il-politika u l- kultura ġdida li daħħlet l-amministrazzjoni ta' qabel f'dan il-pajjiż u l- awgurju tiegħi hu li din il-kultura tibqa' teżisti, li inti trid tindirizza l-problemi tal-pajjiż, anke meta dawn il-problemi huma daqsxejn partikolari u speċjali.

Din hija xi ħaġa li ma tridx biss tgħidha bid-diskors imma jrid ukoll ikollok l-impenn li toħloq imbagħad dik is-sitwazzjoni li tixtieq biex tagħti rimedju u tirranġa l-affarijiet f'Għawdex.

Qabel kienu jmorru tliet maġistrati Għawdex u kien hemm min qal li huwa tajjeb li jkollok tliet maġistrati għax ikollok tliet veduti.

(Interruzzjonijiet) Dik spiċċat issa.

Jiġifieri kien hemm min argumenta favur għaliex qalu li għandek iktar minn veduta waħda.

Kien hemm xi artiklu anke fil-gazzetti, jekk m'iniex sejjer żball.

Fir-realta' x'kien jiġri, Madam Speaker?

Meta kienu jitilgħu tliet maġistrati f'Għawdex kienet daqsxejn skabruża għax biex wieħed ilaqqa' tliet maġistrati, li t-tlieta li huma jridu jsibu l-ħin biex jiġu GĦawdex flimkien u jiddeliberaw, kienet tagħmel is-sistema cumbersome ħafna u m'hemmx dubju li s-sistema tal-lum hija ferm iktar prattika u wara kollox hija l-istess sistema li hija applikata Malta.

Allura aħna f'dan il-każ ċertament irridu li l-affarijiet ikunu uniformi, kemm fil-qorti ta' Malta kif ukoll fil-qorti ta' GĦawdex.

Jien ngħid li ħafna drabi ċerti affarijiet ma jsirux għax ma jkunx hemm biżżejjed persistenza biex wieħed isib in-nies.

Meta f'GĦawdex sar maġistrat li huwa residenti f'GĦawdex, li m'għandux għalfejn jagħmel parti mix-xogħol tiegħu Malta u parti GĦawdex, naħseb li kien hemm qabża 'l quddiem għaliex hemm iżjed ordni fl-amministrazzjoni tal-qorti f'GĦawdex u din is-sistema ħadmet b'mod sodisfaċenti.

Irrid ngħid ukoll li meta kont ministru għal GĦawdex kelli l-pjaċir naħdem mal-ministri li kienu responsabbli minn dan il-qasam u nista' ngħid li l-ministeru għal GĦawdex ta kontribut siewi ħafna biex il-bini tal-qorti ta' GĦawdex ġie riabilitat u x-xogħol kbir li sar saħħaħ l-istruttura li kien hemm.

Irrid ngħid li kien hemm nies ta' l-affari tagħhom li raw li jieħdu ħsieb il-qorti ta' Għawdex - per eżempju, insemmi lis-Sur Zammit, ir- reġistratur li kien hemm qabel - pero' dejjem ikun għad fadal xi jsir.

Jien għandi l-pjaċir ngħid li matul is-snin sħaħ kien hemm ħaddiema tal- gvern, ħaddiema tal-ministeru li kienu okkupati l-ħin kollu fuq ix-xogħol li kien hemm bżonn li jsir fil-qrati ta' Għawdex.

Illum hemm żewġ awli qegħdin jiffunzjonaw, tbiddlet is-sistema tad-dawl, is-sistema tal-plumbing u dak kollu li kien hemm bżonn isir.

Illum il-ġurnata l-qorti f'Għawdex ħadet aspett aħjar għax hemm iktar streamlining, hemm iktar kumdita' għal kulħadd.

Naħseb ukoll li dik kienet xi ħaġa neċessarja għaliex inti trid toħloq infrastruttura tal-post biex ix-xogħol ikun jista' jimxi aħjar.

Jien pesważ li hemm amministrazzjoni mill-aħjar li jista' jkun hemm.

Din hija ħaġa magħrufa u jgħiduhieli ħafna mill-ħbieb tiegħi avukati pero' ċertament hemm ħafna iktar xi jsir, speċjalment f'dik l-area fejn wieħed jsta' jara x'kompetenzi iktar wieħed jista' jagħti lill-Qorti ta' Għawdex li aħna mhux biss irridu li tkun teżisti imma, iktar minn hekk, tkun tiffunzjona tajjeb.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Guido de Marco.

ONOR.

GUIDO de MARCO: Grazzi, Sinjura President.

Naħseb li dan l-aħħar kellna serje ta' dibattiti li wrew lil min jaħseb li l-Parlament huwa post ta' konflitt - jew li l-Parlament ġieli jkun post ta' konflitt - huwa żbaljat għax dan huwa l-post fejn l-ideat u l-ħsebijiet li jsiru jkollhom dik li tissejjaħ cross-fertilisation of ideas.

Per eżempju, ftit ġranet ilu f'din il-Kamra assistejna għal dibattitu dwar it-twaqqif tal- Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni u għal dawn l-aħħar jiem konna qed nassistu għal dibattitu serju ħafna dwar it-Twaqqif tal-Kummissjoni Nazzjonali għat-Teknoloġija ta' l-Informatika.

Dawn id-dibattiti li kellna juru li dan il-Parlament hu post fejn id-deputati tal-poplu jgħidu dak li huma jaħsbu li jista' jservi ta' ġid għall-pajjiż.

Huwa veru li fil- liġijiet tagħna għandna aspett konflittwali u ta' politika fejn naħa ma taqbilx ma' naħa oħra, pero' ħafna drabi l-poplu Malti għandu wisq l- impressjoni li l-Parlament hu post ta' konflitt mingħajr ma japprezza l- kontribut validu li d-deputati taż-żewġ naħat tal-Kamra jagħtu, irrispettivament mill-konċett ta' gvern u oppożizzjoni.

Hawn irrid ngħid ukoll li m'hu veru xejn dak li wieħed darba qal li xogħol l-oppożizzjoni hu li topponi, għax ix-xogħol ta' l-oppożizzjoni huwa li tagħti l-kontribut tagħha għall-aħjar tmexxija tal-pajjiż.

Veru li mhijiex l-eżekuttiv imma xorta għandha l-obbligu li tagħti l-aħjar pariri biex il-pajjiż ikun jista' jimxi b'mod tajjeb.

Dawn huma l-fehmiet tagħna lkoll għal demokrazija b'saħħitha.

L-oppożizzjoni trid tkun gvern alternattiv u trid tkun gvern alternattiv mhux billi tagħmel kritika distruttiva imma billi tagħmel kritika kostruttiva għax il-kostruttivita' tal-kritika tagħha jagħmilha oppożizzjoni b'saħħitha.

Sinjura President, jien qed ngħid dan għax ħafna drabi fil-pajjiż isiru ħsebijiet żbaljati.

Naturalment jekk ikun hemm kwestjonijiet ta' prinċipju, il-linja ta' l-oppożizzjoni trid tkun waħda iebsa u trid tkun tirrifletti fil-linja politika tagħha bl-iktar mod iebes dak li fil- kuxjenza tagħha temmen li huwa ġust għall-pajjiż, pero' m'għandniex inkunu daqshekk irresponsabbli li għas-sempliċi fatt li hemm żewġ naħat tal-Kamra nagħtu l-impressjoni li xogħol l-oppożizzjoni huwa li topponi.

Jien ma naqbel assolutament xejn ma' din l-idea u naħseb li d-dibattiti li kellna f'dawn l-aħħar snin fil-Parlament jirriflettu kif għandha tkun oppożizzjoni, ċioe' li xogħlha huwa dak li flimkien mal-gvern tikkontribwixxi għall-aħjar ideat fit-tmexxija tal-pajjiż u għall-aħjar liġijiet li japplikaw għall-poplu Malti kollu kemm hu.

Sinjura President, issa ħalli ngħaddu għall-ewwel aspett ta' dan l-abbozz ta' liġi li għandna fuq kambjament li sar u li donnu għadda minn fuq ras xi wħud!

Ngħid il-verita' jien niskanta u jiddispjaċini għax inħoss li meta dan il- Parlament jgħaddi liġijiet strutturalment hekk importanti, min għandu r- responsabbilta' tat-tmexxija tal-qrati - fosthom ir-reġistraturi, l- imħallfin u l-maġistrati - għandu jkollu għajnejh miftuħa.

Forsi aħna bħala Parlament m'għandniex pjan tajjeb biżżejjed għax peress li nagħmlu kollox fil-pubbliku - it-trasparenza f'dan il-post hija fundamentali - naħsbu li dan qed jasal għand il-pubbliku, pero' kull min għandu relazzjonijiet pubbliċi jaf li l-fatt li ssir xi ħaġa fil-pubbliku ma jfissirx li din verament qed tasal għand il-pubbliku.

Jien, fl- inġenwinita' tiegħi, xi minn daqqiet naħseb li għallinqas in-nies li jinteressaw ruħhom ikunu jafu x'qed isir, pero' l-verita' u l-esperjenza tgħallem li aħjar ma noqogħdux fuq dawn l-assunzjonijiet iżżejjed u li jkollna xi proċedura - forsi s-Sinjorija Tiegħek, bħala President ta' din il-Kamra, tista' tara li xi darba dan li qed ngħid niddiskutuh fil-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra - biex inkunu nistgħu naslu ħalli ċerti liġijiet, bħal dik li għaddejna fl-1993 u anke bħall-abbozz ta' liġi li qed niddiskutu llum, inġibuhom a konjizzjoni ta' l-organi kompetenti ta' l- Istat biex jiġu applikati bil-metodu li għandhom jiġu applikati u b'hekk nevitaw ċerti sitwazzjonijiet diffiċli u xejn feliċi.

Sinjura President, hawn ta' min jgħid li ħadt pjaċir nisma' lill-kollega tiegħi l-Onor.

Anton Tabone, jitkellem għax fakkarni f'reġistratur li kien il-Qorti ta' GĦawdex meta jien kont ministru responsabbli mill-qorti.

Fil- fatt kelli rispett kbir lejn dan il-bniedem għax kien jaħdem b'dedikazzjoni kbira.

Anke s-Sinjorija Tiegħek, taf tajjeb kemm dan il-bniedem kien dedikat fit-tmexxija tar-Reġistru tal-Qorti ta' Għawdex.

Ngħid għalija dan ma kienx biss impjegat ċivili imma kien reġistratur li kellu l-ikbar integrita'.

Jien naħseb li kull ministru responsabbli mill-ġustizzja jkun jixtieq li jkollu reġistratur tal-qorti bħal dan il-bniedem għax dan kien jaf x'qed isir fil-qorti u għalhekk kien jagħti pariri tajba.

Din hija l- aqwa ħaġa li jista' jkollu ministru għax mingħajr pariri tajba ministru ma jistax jirnexxi.

Ministru lanqas ma jista' jirnexxi jekk ma jsibx għajnuna min-nies li jaħdmu fid-dikasteru tiegħu għax, għalkemm dan jista' jagħti direzzjoni politika, ma jistax jara xi bżonnijiet jinqalgħu ta' kuljum fid- dikasteru tiegħu.

Ma setax jonqos li jkolli rispett kbir lejn is-Sur Zammit għad-dedikazzjoni tiegħu u għadni niftakar fih bħala l-bniedem li għinni ħafna fil-Qorti ta' GĦawdex għax jien ma kontx familjari wisq f'dak il-kamp peress li kont immur hemm biss meta kien ikolli x-xogħol tiegħi bħala avukat.

Sinjura President, issa ħalli mmorru għal żewġ kwestjonijiet li tqajmu hawnhekk.

L-Onor.

Jose' Herrera fid-diskors tiegħu enfasizza l-bżonn li jiġi msaħħaħ l-Uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali.

It is easier said than done għax għalkemm fil-ħames snin li jien kont ministru responsabbli mill-ġustizzja għamilna kambjamenti kbar, utli u tajbin, id-diffikulta' tinqala' meta waqt li tkun qed tagħmel dawn il-kambjamenti jinqalgħu problemi oħra.

GĦalhekk għalkemm tkun mingħalik għamilt ħafna avvanzi, dawn fihom infushom ma jilħqux mat-tibdiliet u mad-dinamiżmu tas-soċjeta', li allura dejjem jitolbu kambjamenti ikbar.

Il-klassi legali li għaliha jiena nappartjeni - u nħossni pjuttost kburi li nappartjeni għal din il-klassi - minnha nnifisha temmen fit-tradizzjoni, u dan jagħtiha għeruq qawwijia fis- soċjeta', u bħal siġra li għandha għeruq qawwija hija siġra b'saħħitha.

Pero' kull min huwa tradizzjonalista ħafna drabi ma jkollux dak is-sens ta' avangardiżmu u dak is-sens ta' riskju li forsi huwa bżonnjuż anke fil- professjoni legali.

Forsi huwa għalhekk li jiena ġieli kont kkonsidrat daqsxejn ta' ribell għaliex dejjem emmint li jrid ikollok il-kuraġġ li tagħmel ċerti bidliet, nonostante li tikkonserva t-tradizzjoni.

Biex nagħti eżempju, meta kont ministru tal-ġustizzja rdoppjajt in-numru ta' imħallfin għaliex bin-numru ta' imħallfin li kien hemm kien impossibbli li tagħmel ġustizzja man-nies li jmorru quddiem il-qorti.

GĦalhekk ħadt dan il-pass daqsxejn diffiċli u kuraġġuż li rdoppjajt in-numru ta' imħallfin.

Kellna wkoll il-problema ta' spazju u ma kenitx faċli lanqas li toħloq l- ispazju, pero' anke dan sar.

U jiena naħseb li anke l-Ministru Mangion għandu din il-problema li kelli jien, għaliex meta tara n-numru ta' kawżi li għandhom quddiemhom il-ġudikanti forsi tasal għall-konklużjoni li qisna ma rdoppjajna xejn.

Pero' Allaħares ma rdoppjajniex in-numru ta' imħallfin għaliex kieku kien ikollna traġedja enormi u mhux problema enormi bħalma għandna llum.

Ċertament li l-Ministru għandu problema kbira kif se jnaqqas in-numru ta' kawżi b'mod li jkollna sustainable development.

Illum kulħadd huwa ambjentalist - u mn'Alla li aħna ambjentalisti - u anke fil- qrati tagħna nużaw il-frażi "sustainable development".

Din id-diffikulta' ilha ġejja minn żmien Shakespeare, li kien irrifera għal "the law's delays", pero' mhux għaliex hija problema endemika allura għandna naqtgħu qalbna minnha.

Aħna għandna ninkoraġġixxu lil xulxin u għandna ninkoraġġixxu lill-Ministru tal-Ġustizzja tal-lum sabiex ikompli jgħin għax il-ġustizzja hija waħda mill-aqwa miżuri soċjali li l-pajjiż għandu quddiemu.

Li tamministra l-ġustizzja mhux biss hija miżura ta' ġustizzja imma hija wkoll miżura soċjali għall-pajjiż.

Pero' jiena naħseb li l- konċett li jekk tmur il-qorti se tieħu ġustizzja - u għall-grazzja t'Alla dan qatt ma kien hawn dubju dwaru - fi żmien relattivament qasir huwa aktar onorat fl-assenza milli fil-preżenza tiegħu.

L-Onor.

José Herrera tkellem dwar il-kwestjoni ta' l-Uffiċju ta' l-Avukat Ġenerali.

Billi jiena għal żmien qasir kont avukat tal-kuruna naf x'inhuma l-problemi ta' dak l-uffiċċju, apparti l-fatt li f'dawn is-snin li ili neżerċita l-avukatura tista' tgħid ta' kuljum ikolli kuntatti ma' dak l- uffiċċju.

U forsi wasal iż-żmien li wieħed jikkonsidra żewġ affarijiet.

Waħda minn dawn hija li nagħtu briefs lill-avukati biex jagħmlu ġuri; u dawn mhux neċessarjament ikunu l-avukati bravi li hemm - nissottolinea li huma bravi u din m'iniex qed ngħidha b'ironija - fl-Uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali.

Jiena niftakar li anke hawnhekk kont għamilt innovazzjoni.

Kont għamilt żewġ awli kriminali biex isiru l-ġurijiet fl-istess ħin, kemm f'awla u kemm fl-oħra.

Qabel, jekk din l-awla kienet tkun okkupata ma kenux jistgħu jsiru ġurijiet oħrajn.

GĦalhekk għamilna din l-awla, li għalkemm m'hijiex kbira, hija awla li tiffunzjona.

Riċentement jiena ddefendejt quddiemha u sibtha intima u sibt li tista' tiddefendi tajjeb, speċjalment jekk ma jkollokx ġuri ta' natura fit-tul.

Jiena naħseb li għamilna pass 'il quddiem b'din l-innovazzjoni u huwa tajjeb li l-Ministru Mangion ikompli jara kif jista' jiżviluppa aħjar din il-possibbilta'.

Jekk nista' nagħtih parir, dan huwa preċiżament il-possibbilta' ta' farming out ta' ċertu xogħol barra mill-Uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali, naturalment bil- kunsens ta' l-Avukat Ġenerali.

Jiena ngħidlu li se jsib daqsxejn ta' reżistenza - ħafna minnha motivata tajjeb - pero' wara li jisma' lil kulħadd u jgħarbel l-argumenti naħseb li jkun fi stadju li jieħu deċiżjoni li jiena ċert li tkun deċiżjoni għaqlija, kif jaf jieħu l-Ministru Mangion.

It-tieni fattur li wieħed irid jikkonsidra - u din lili tinkwetani - huwa li fl-awli tal-maġistrati sedenti bħala Qorti Kriminali hemm spetturi u supretendenti validi u serji u li saru jafu l-liġi b'riżultat ta' l- esperjenza, pero' meta l-kompetenza ta' l-awla tal-maġistrati, fil-funzjoni tagħha ta' ġudikatura kriminali, hija sa għaxar snin - u allura neċessarjment kull min għandu l-possibbilta' li se jeħel sa għaxar snin ħabs irid ikollu avukati validi biex jiddefenduh - allura huwa ġust li wieħed jassigura lilu nnifsu li jkollu l-aktar avukati validi li jistgħu jiddefenduh.

Għalkemm jiena naf diversi spetturi u supretendenti li għandhom il-kwalitajiet tajbin biex iżommu front għal din is-sitwazzjoni, forsi issa huwa ż-żmien li l-Ministru Mangion - flimkien mal-Prim Ministru f'dan il-każ, li huwa responsabbli għall-Pulizija - jikkonsidra jekk għandux ikun hemm xi sistema, speċjalment għal ċerti kawżi ta' ċerta rilevanza u ta' ċerta importanza, fejn ikun hemm l-assistenza ta' avukati li mhux neċessarjament trid teħodhom mill-Uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali, li jkollhom ċertu inkarigu mogħti lilhom f'dan il-kontest.

Nista' ngħid li meta kont ministru tal-ġustizzja u ta' l-intern kelli vantaġġ għaliex kelli l-fużjoni taż-żewġ karigi f'waħda, pero' anke jiena kont sibt ħafna reżistenza u ħafna diffikulta' f'dan il-kontest.

Meta kien ikolli seduti ma' senior officers tal-pulizija u kont inqajjem dan il-punt kont insib reżistenza u anke meta kont nitkellem ma' l-Avukat Ġenerali fil-perjodi differenti li kont nokkupa din il-kariga.

Pero' jekk wieħed jixtarr iktar u jiżen iżjed is-sitwazzjoni naħseb li jkun pass għaqli jekk, f'dawk il- kawżi ta' ċertu riljev u li jistgħu jwasslu għall-kompetenza sa għaxar snin ħabs, il-prosekuzzjoni jkollha avukat li jassistiha u forsi jmexxiha, jekk qegħdin ngħidu li dan huwa fl-aħjar interess tal-ġustizzja.

Dan jista' anke jgħin lill-maġistrat.

L-esperjenza tiegħi għallmitni, Madam Speaker, li r-riżultat ta' dibattitu huwa li jagħmel ġudikant aħjar.

Meta inti għandek avukati tajbin jiddibattu punt ta' liġi u anke interpretazzjoni ta' fatt u jagħmlu l-kontro-eżami tax-xhieda, il-ġudikant huwa msaħħaħ.

Daqshekk ieħor il-ġudikant m'huwiex imsaħħaħ meta għandu livell ta' avukatura li m'hijiex għolja biżżejjed.

Irrid ngħid li l-Onor.

Mangion għandu kompitu diffiċli fil-kwalita' tiegħu ta' ministru tal- ġustizzja, pero' jiena konvint li se jkompli jixtarr - dan huwa proċess li ma tagħmlux mil-lum għal għada - għar-reżistenzi, u se jsib li huma anke reżistenzi validi.

Mhux qed ngħid reżistenzi sempliċement għall-gost li xi ħadd jirreżisti imma ħafna drabi jkunu reżistenzi ġejjin minn raġunijiet li jipprovaw jikkonvinċuk bihom, anke għax ma ssibx nies li jkunu ppreparati biżżejjed biex jiġu jgħinuk.

Dik ukoll hija diffikulta' kbira, pero' jien nixtieq nara lill-Ministru Mangion ikompli jaħseb fuq din it-triq ħalli forsi bħala ministru tal-ġustizzja jkollu l-unur li jgħid li hu introduċa dawn l-emendi li forsi xtaqt nintroduċi jien meta kont ministru tal- ġustijzza pero' għal raġuni jew oħra dawk l-affarijiet li xtaqt nagħmel mhux kollha rnexxieli nagħmilhom.

Sinjura President, f'dan l-abbozz ta' liġi hemm żewġ partijiet li fihom nara ċerta preokkupazzjoni.

Qed ngħid għall-aspett fejn jitkellem dwar ix- xhieda li tingħata f'kumpilazzjoni, għax jekk id-depożizzjoni li jkun ta xhud quddiem il-maġistrat ma taqbilx mad-depożizzjoni li jkun ta quddiem il- Qorti Kriminali Superjuri, l-implikazzjoni hi - mhux qed ngħid li neċessarjamnet huwa hekk - li minflok kif qiegħda ritenuta sal-lum, jiġifieri li dik id-depożizzjoni li jkun ta quddiem il-maġistrat tista' tużaha biex tikkontrolla u tikkontradiċi d-depożizzjoni differenti li qed jagħti l-istess xhud quddiem il-Qorti Kriminali - quddiem il-ġurija biex nitkellmu dwar il-ġeneralita' tal-każijiet - il-ġurija tista' tagħżel bejn id-depożizzjoni li jkun ta quddiem il-Qorti tal-Maġistrati u d-depożizzjoni li jkun ta fi stadju ulterjuri quddiem il-ġuri.

Issa din hi perikoluża mhux f'sens ta' diffikulta' li l-ġurija jista' jkollha biex tivvaluta bejn xhieda u xhieda oħrajn - dan diġa' huwa xogħol diffiċli - u lanqas f'sens ta' diffikulta' sabiex ġurija tivvaluta bejn il-metodu kif ingħatat ix- xhieda quddiem il-maġistrat u kif imbagħad meta xehed wara tikkontrolla dik il-depożizzjoni bix-xhieda li tkun ingħatat qabel, imma issa qegħdin ngħidu li l-istess xhud ikun ta żewġ depożizzjonijiet differenti, waħda quddiem il- maġistrat li fiha l-ġurati ma kienux preżenti u l-oħra quddiem il-ġurati, u issa l-ġurati għandhom ix-xelta li jagħżlu.

Din hi perikoluża għax ċertament hawnhekk issa qegħdin ngħidu li xhud ma tikkontrollahx bil- kontradizzjonijiet tiegħu imma tagħżel depożizzjoni li jkun ta a differenza ta' depożizzjoni oħra.

Issa wieħed jista' jgħid: Jiena aktar nemmen dak li għidt int qabel milli qed nemmen dak li qed tgħid int illum.

Pero' billi hawnhekk qegħdin f'kamp ta' dritt penali, fejn il-prosekuzzjoni trid tipprova, il-prova trid tkun tali li ma tħalli l-ebda dubju ddettat mir- raġuni f'moħħ min se jiġġudika.

Din hi sitwazzjoni fejn il-prova - hawnhekk għall-mument qed nillimita ruħi li hija prova tal-prosekuzzjoni - hija kontradittorja minnha nnifisha, fl-istess xhud tiegħu nnifsu, għax minflok ma tgħid li tista' nemmen lix-xhud f'kollox, tista' nemmen lix-xhud f'parti u tista' ma temmen lix-xhud f'xejn, hawnhekk qed tgħid li tista' temmen xhud f'depożizzjoni li ta darba u ma temminx lix-xhud f'dak li qed jgħid illum.

Allura din qed tikkrea problema li tista' tkun serja fil-kamp tad- dritt penali u jista' jkollha konsegwenzi serji.

Jien sinċerament naħseb li jekk se nimxu b'dan il-mod se nkunu qed inpoġġu piż qawwi kemm fuq il-ġurija, kemm fuq l-imħallfin, meta jiġu biex jidderieġu lill-ġurati in materja, u kif ukoll fuq il-Qorti ta' l-Appell ta' kif se tivvaluta depożizzjoni u kif se tivvaluta depożizzjoni oħra.

Għalkemm il-Qorti ta' l-Appell mhux dejjem fl-interpretazzjoni tagħha rriflettiet dak li kellna f'rasna jien u oħrajn - aħna li kellna x'naqsmu ħafna fil-metodu ta' kif ġie fformolat il-poter tal-Qorti ta' l-Appell - pero' dejjem hemm din is-sitwazzjoni kontrastanti, mhux bejn xhieda differenti fil-proċess imma tax-xhud li jiġi ttrattat differentement fl- istess proċess.

Din is-sitwazzjoni jien naraha daqsxejn diffiċli għalkemm nifhem ir-raġuni għaliex għandha tiġi introdotta.

Jien m'iniex ngħid li l- Ministru qiegħed jintroduċiha sempliċement biex insalvaw il-prosekuzzjoni minn sitwazzjonijiet li forsi mhux dejjem qed jirnexxu, għax ma narax li dan huwa l-movent warajh.

Il-movent tal-Ministru huwa biex jara li ssir ġustizzja kemm jista' jkun fis-sustanza fil-konfront ta' akkużat, pero' irridu nifhmu li issa se nqiegħdu piż enormi fuq min se jamministra l- ġustizzja, li issa mhux biss se jimxi fuq: Jiena li smajt xhud viva voce u għandi d-dritt nemmnu f'kollox, jew nemmnu f'parti, jew ma nemmnu f'xejn, u nista' nikkontrollah abbażi ta' depożizzjonijiet li huwa jkun ta qabel; imma għandi dritt ngħid ukoll: Jien se nemmen dak li qal qabel mhux viva voce quddiemi imma quddiem xi ħadd ieħor - f'dan il-każ qed nillimita ruħi għall-maġistrat fl-istadju ta' kumpilazzjoni - anzi nemmen dak li qal qabel u mhux dak li qed jgħid issa.

Dan huwa proċess diffiċli għal kull min se jamministra l-ġustizzja li jista' jagħti lok anke għal konsegwenzi serji, anke fil-kontest l-aktar wiesa' tal-preżunzjoni ta' l-innoċenza ta' akkużat.

Sinjura President, jien nemmen li dan qed isir fl-interess tal-ġustizzja.

Voldieri l-proposta li qed jagħmel il-Ministru in parti hija ispirata minn dik il-kawża li għamilna riferenza ħaliha fejn, fil-fehma tiegħi, l-ewwel qorti tat valutazzjoni skorretta tas-sitwazzjoni kif trid issir u speċi obiter dictum tal-Qorti ta' l-Appell Kriminali li wieħed qed jipprova jiġbor madwarha l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Jien ma naqbilx ma' dan l-abbozz ta' liġi għalkemm jien konvint li l-motiv warajh huwa tajjeb.

Jiena naħseb li din hija sitwazzjoni daqsxejn diffiċli li se tiġi rikjesta minn kwalunkwe ġudikant, aktar u aktar meta dan ikun ġudikant popolari, voldieri jkun ġurat.

B'hekk se nqiegħdu piż fuq il-ġurat u nistgħu nagħmlu anke a miscarriage of justice u ma jkunx ġust ma l-istess ġurat li nqiegħduh f'din is-sitwazzjoni.

Nifhem is-sitwazzjoni diffiċli li ħafna drabi forsi ġudikanti u l-Qorti ta' l-Appell jistgħu jsibu ruħhom fiha f'ċirkostanzi bħal dawn.

Sinjura President, b'riferenza għal subartiklu (2) ta' artiklu 646, qed ngħidu li:

"minflok il-kliem "tista' tinġieb bħala prova jekk -" għandhom jidħlu l-kliem "tista' tinġieb bħala prova:" ...",

- u issa se nikkwota direttament mill-Kodiċi Kriminali -

"ix-xiehda tax-xhieda ..."

- u nippreferi li kieku nużaw it-terminu ta'"depożizzjoni tax-xhieda" -

"... sew kontra kemm favur l-imputat jew l-akkużat, kemm-il darba tkun ittieħdet bil-ġurament matul il-kumpilazzjoni ...".

Issa bil-proposta tal-Ministru subinċiż (a) ta' subartiklu (2) ta' artiklu 646 qed jitneħħa.

Dan kien jgħid li tista' tinġieb bħala prova jekk -

"ix-xhud ma jkunx preżenti fil-qorti biex jixhed fil-ħin tal-kawża u l- parti li kontra tagħha x-xhieda tkun sejra tinġieb bħala prova taċċetta u l-qorti jkun jidhrilha sewwa li tippermetti li dik ix- xhieda tinqara;"

Jien nista' ngħid li proprju ftit ġranet ilu kelli ġuri u sibna li din id- dispożizzjoni hija tajba u ma kienx hemm għalfejn noqogħdu ninsistu li jinġieb ix-xhud għaliex konna nitilfu ż-żmien u forsi konna nikkreaw anke xi problemi tekniċi.

Jien naħseb li dak is-subinċiż - forsi niddiskutuha fl-istadju tal-Kumitat - huwa tajjeb li jinżamm għaliex jekk jinżamm dak is- subinċiż hemm diversi drabi fejn waqt ġuri stess ngħidu li tinqara' d- depożizzjoni li xhud ikun ta quddiem il-Qorti tal-Maġistrati u naċċettawha bħala prova.

Ħafna drabi dan fih innifsu huwa metodu aktar spedit.

Naturalment hemm aspetti fejn din ma ssirx imma hemm ħafna drabi fejn din issir u ssir b'mod ekwu u b'mod li jkun fl-interess tal-ġustizzja li effettivament hekk isir u nevitaw ħafna provi żejda fejn ittella' n-nies biex tara jekk dak li jkun kellux liċenzja tas-sewqan, jekk kellux liċenzja li jżomm arma, jekk kellux liċenzja tal-karrozza, jekk il-karozza kenitx assigurata u affarijiet bħal dawn.

Ħafna drabi aħna ngħidu li dik ix-xhieda tista' tinqara u allura ssir prova fil-proċess mingħajr in-neċessita' li tiskomoda lin-nies u ttellef ħafna mill-ħin tal-ġurati għal dak li jirrigwarda prova u dan jibda jgħid li għadu mhux qed jiftakar fuq hekk, mentri effettivament ikun hemm affarijiet oħra, u allura huwa għaqli li jsiru b'dan il-mod.

Voldieri jiena nappella lill-Ministru biex wara li jieħu l-pariri neċessarji jikkonsidra jekk is-subinċiż (a) għandux jibqa'.

Sinjura President, jien m'iniex qed naqbel mas-sistema kif qed tiġi indikata llum u qed ngħid li tista' tagħti lok għal diffikulta'.

Jien kont qed nitkellem dwar meta l-Qorti tal-Maġistrati tkun semgħet ix-xhud u l- akkużat jinsab akkużat quddiem il-Qorti tal-Maġistrati sedenti bħala qorti ta' kumpilazzjoni.

Pero' issa permezz ta' subklawsola (b) (ii) ta' klawsola 3 ta' dan l-abbozz ta' liġi qed immorru aktar 'il bogħod għax hawn qed ngħidu xi ħaġa differenti.

Din tgħid li:

"fis-subartiklu (4) tiegħu ..."

- b'riferenza għal artiklu 646 - "... minflok il-kliem "bħal ma jingħad f'artiklu 550." ..."

Issa qed nitkellmu fuq il-maġistrat ta' l-inkjesta, usando l-kelma "inkjesta" għal dak li jissejjaħ proces-verbal, meta m'hemmx akkużat, meta jista' jkun hemm bniedem indizjat pero' ma jkunx jifforma parti mill- proċess u din ix-xiehda tingħata lill-maġistrat inkwirenti u mhux lill- maġistrat kumpilatur.

U hawnhekk qed jingħad li:

"bħal ma jingħad fl-artikolu 550 u x-xiehda tax-xhieda annessa mal- proces-verbal tista' tinġieb bħala prova sew kontra sew favur l- imputat jew akkużat bla ħsara għad-dispożizzjoni tal-proviso ...",

liema proviso nsibu fi klawsola 3, li jgħid li għandhom japplikaw:

"basta li x-xhud jinġieb ukoll fil-Qorti biex jiġi eżaminat viva voce kif provdut fis-subartikolu (1) ħlief jekk ix-xhud ikun mejjet, ikun barra minn Malta, ...".

Issa din ċertament hija perikoluża, kif diġa' qalu l-kollegi tiegħi, l- Onor. Jose' Herrera u anke l-Onor.

Tonio Borg.

Għaliex hija perikoluża?

Jiġri li fil-proces-verbal - u sewwa hemm fil-proċess tal-liġi li l- maġistrat li qed jagħmel l-inkjesta għandu jiġbor il-provi tal-proċess, dak li mbagħad insejħulu ir-repert, preċiżament biex jikkonserva l-provi, kemm il-provi in genere u kemm il-provi tad-depożizzjoni tax-xhieda - dawn il- provi li jinstemgħu wkoll bil-ġurament u ħafna drabi jinstemgħu jew il- qorti jew anke, mhux rari, fil-depot tal-pulizija, fejn xhud għandu xi drabi l-vantaġġ li f'moħħu jkollu stampa ċara u friska ta' sitwazzjoni li tkun għadha kemm seħħet.

Pero' hawnhekk għandna wkoll il-piż emozzjonali, li wieħed irid jissottolinea, taċ-ċirkostanzi ta' wieħed li jrid ipattiha, taċ-ċirkostanzi fejn wieħed irid iweġġa', taċ-ċirkostanzi fejn wieħed ikun aktar furjuż, taċ-ċirkostanzi fejn wieħed qiegħed jaġixxi animat, biex ngħid hekk, mill-każ li jkun għadda minnu, li allura ħafna drabi jkun colorit b'kulur li mhux neċessarjament ikun il-kulur tal-verita'.

Mhux biss, Sinjura President, hemm sitwazzjonijiet aktar diffiċli imma hawnhekk lanqas għandek il-kontroll tad-difensur għax m'hemm ħadd akkużat.

Meta m'hemmx akkużat m'hemmx difensur u mela allura hawnhekk għandek sitwazzjoni fejn xiehda li ngħatat f'dawn iċ-ċirkostanzi kważi ta' natura eċċezjonali, din id-depożizzjoni se jkollha s-saħħa mhux bħala depożizzjoni biex tikkontrolla imma bħala depożizzjoni valida fiha nnifisha.

Sinjura President, fil-qrati ġieli kien isir l-iżball li fil- kumpilazzjoni kienet tinqara d-dikjarazzjoni li x-xhud ikun għamel fil- proces-verbal sabiex jikkonferma x-xiehda tiegħu.

Dan ġie ġġudikat li kien żbaljat - ma jistax isir hekk għax dik m'hijiex xiehda viva voce - u allura ġew annullati diversi proċessi preċiżament għaliex ix-xiehda li tkun ingħatat fil-kumpilazzjoni tkun depożizzjoni li tikkonferma dak li x-xhud ikun qal fil-proces-verbal.

Huwa veru li ħafna drabi tkun l-istess imma ma tridx tara meta ħafna drabi tkun l-istess imma meta l-affarijiet jistgħu jkunu differenti u hemmhekk trid tara li l-proċess tal-ġustizzja għandu jsir tajjeb.

Irrid ngħid li minħabba din il-klawsola li għandu dan l- abbozz ta' liġi, naħseb li jkun aktar għaqli jekk fl-istadju ta' Kumitat il- Ministru jerġa' jikkonsidra l-pożizzjoni tiegħu.

Jien nemmen li jekk hemm depożizzjoni fil-proces-verbal ...

Il-liġi stess tgħid li dak li hemm fil-proces-verbal - qed nitkellem fuq artiklu 550 - jista' jagħmel prova, pero' jista' jagħmel prova fil-kontenut tal-proces- verbal, jista' jagħmel prova li forsi tista' tużaha biex tikkontrolla x- xhud li jkun qed jixhed viva voce.

Jien nemmen li xhud għandu jiġi kkontrollat għax mill-kontroll tax-xhud tinħareġ il-verita', pero' l- verita' ma tinħariġx minn xhud li inti tgħidlu li fid-depot tal-pulizija ta depożizzjoni fil-furja tal-mument u wara ta depożizzjoni oħra u għalhekk inti tista' tagħżel temminx dak li qal fil-furja tal-mument jew dak li qal wara.

Jien naħseb li dan huwa żbaljat għax hawnhekk nistgħu nirrikorru għas-sitwazzjoni ta' miscarriage of justice iktar aċċentwata.

Sinjura President, ta' min jgħid li hemm dispożizzjoni simili ħafna fil- kumbattiment kontra d-droga.

Biex ngħid hekk jien lest li nagħmel strappo, anke għal dak li tant nemmen fih, f'sitwazzjoni fejn is-soċjeta' trid tiddefendi ruħha minn pjaga li għandu l-pajjiż.

Dan jien qed ngħidu b'riluttanza kbira għax ma tantx naċċetta li jkun hemm breaches fid- drittijiet fundamentali.

Hemm min qal li dan m'huwiex dritt fundamentali bħalma, per eżempju, qal il-kollega tiegħi, l-Onor.

Tonio Borg, pero' jien għandi d-dubji tiegħi dwar dan.

GĦall-proċess huwa fundamentali li xiehda mogħtija taħt l-ebda kontroll veru ta' l-iktar parti interessata, ċioe' l- akkużat, tiġi annessa bħala xiehda fil-kontest ta' l-akkużat mhux biex tikkontrolla lil dak ix-xhud imma bħala prova li allavolja contro-detta mill-istess xhud li jkun qed jixhed viva voce tagħżel depożizzjoni tiegħu magħmula fil-proces verbal u mhux dik id-depożizzjoni kif ikkontrollata mill-ġurati, mid-difensur, mill-prosekuzzjoni jew mill-qorti stess.

Jien naħseb li dan huwa żbaljat u għalhekk nappella lill-Ministru Mangion biex din jerġa' jikkonsidraha għax biha ma naħsibx li nkunu qed ngħinu l- amministrazzjoni tal-ġustizzja.

Fil-ġlieda kontra d-droga diġa' għamilna strappi ma' ċerti prinċipji bħal, per eżempju, mad-depożizzjoni tal- kompliċi u għamilnieha li għandha valur.

Ta' min jgħid li jien kont involut f'każ simili bħala avukat u għalhekk stajt nara kemm din tista' tinħadem ħażin u kemm jistgħu jsiru żbalji kbar fiha.

Sinjura President, pero' l-esperjenza tiegħi ma għandhiex rilevanza partikolari għax jien nemmen ukoll li, biex ngħid hekk, din il-pjaga partikolari ħolqot sitwazzjoni ta' emerġenza fil-ġlieda kontra d-droga u għalkemm din tmur kontra l-persważjoni personali tiegħi jien lest naċċetta li f'sitwazzjoni ta' gravita' - din hija sitwazzjoni ta' gravita' - għandu jkun hemm ċerti miżuri eċċezzjonali.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Herrera qed jgħidli li għandu xi kawża kostituzzjonali f'dan il-kontest.

Veru li qed nersqu lejn il-border line, bejn dak li huwa legali u dak li huwa illegali, u jien nifhem il-volonta' kbira ta' dan il-pajjiż li jagħmel ġlieda kbira kontra d-droga, pero' naturalment għandna noqgħodu attenti li f'din il-ġlieda ma nikkommettux l-iżball li nagħmlu ġlieda kontra l- ġustizzja.

Aħna ma nistgħux nissagrifikaw waħda għall-oħra għax it-tnejn huma importanti.

Li napplikaw dan mhux bħala kontest eċċezzjonali - bħal fil-każ tad-Dangerous Drugs Ordinance - imma bħala prinċipju tad-dritt penali, wisq nibża' li nkunu qed nattakkaw il-Kodiċi Kriminali b'aspetti li jistgħu jxellfu l-prinċipji ta' dan il-proċess kriminali.

Sinjura President, aħna nemmnu li l-proċess kriminali huwa bilanċ sħiħ bejn id-drittijiet ta' l-akkużat u dawk tal-prosekuzzjoni.

Meta aħna nsemmu l-preżunzjoni ta' l-innoċenza ta' l-akkużat ma nkunux qed nagħmlu dan biex nagħmlu xi pjaċir lill-akkużat.

Il-fatt li aħna għandna sistema fejn min jakkuża jkun jrid iġib provi li bihom min ikun se jiġġudika ma jrid jibqagħlu l-ebda dubju mill-ħtija ta' akkużat u jekk jibqa' xi dubju dan imur favur l-akkużat, ma jfissirx li qed nagħmlu xi favur lill-akkużat imma qed nagħmluh liċ-ċittadini ta' dan il-pajjiż li jkollhom jidħlu fil- qrati tagħna għax aħna rridu naraw li l-ġustizzja tkun qed issir.

Jien m'iniex se ngħid dak li qal l-Onor.

Herrera, jiġifieri li aħjar joħorġu lliberati għaxra li jkunu ħatja milli jeħel wieħed, għax ma neħux pjaċir nara lill-ħati joħroġ illiberat, pero' nweġġa' meta nara l-proċess tal- ġustizzja jaħdem biex jikkrea sitwazzjoni fejn min huwa innoċenti jinstab ħati.

Jekk il-proċess tal-ġustizzja ma jiggarantix sitwazzjoni li min huwa innoċenti jinħareġ innoċenti aħna nkunu qed nagħmlu parodija mill-iktar ħaġa li ngħożżu, ċioe' l-amministrazzjoni tal-ġustizzja.

Madam Speaker, jien dejjem ngħid li l-ministru responsabbli mill- ġustizzja jkollu diversi diffikultajiet quddiemu.

Sinċerament meta jien għamilt ħames snin f'din il-kariga kont qed inħoss piż enormi għax għalkemm jien kont nissejjaħ "il-ministru tal-ġustizzja" mhux jien kont qed namministra l-ġustizzja iżda l-qrati.

Il-ministru tal-ġustizzja ma jistax jara jekk sentenza ngħatatx b'ġustizzja jew le, anzi Alla ħares jidħol f'ħaġa bħal din għax dan m'huwiex il-kamp tiegħu.

Il-ministru tal- ġustizzja huwa sempliċement dak il-bniedem li jrid jassigura li l-organi ta' l-Istat li japplikaw il-ġustizzja jkunu qed jaġixxu b'mod indipendenti fix-xogħol tagħhom u b'mod sovran fil-limiti tagħhom biex jaraw li l- ġustizzja tkun qed issir skond il-liġi.

Fil-fatt il-Parlament huwa sovran f'li jara li l-ġustizzja tkun qed issir skond il-liġi.

Hawnhekk forsi nista' infakkar polemika kbira li kienet inqalgħet bejn l-Avukat Ġuże' Flores u l-Avukat Maurice Caruana Curran, dwar jekk għandhiex issir ġustizzja skond il-liġi jew liġi skond il-ġustizzja.

Fil-fatt jien niftakar li dawn iż-żewġ avukati kienu għamlu dissertazzjoni sħiħa bejniethom - mingħalija dan kienu għamluh f'ġurnal lokali - liema dissertazzjoni kienet riġida, diffiċli u kumbattuta.

Meta rajt dan kollu jien kont għidtilhom li huma qed jitkellmu fuq iż-żewġ naħat ta' l-istess midalja għax filwaqt li l-ġustizzja trid tkun skond il-liġi l-liġi trid tkun skond il-ġustizzja.

Sinjura President, għalhekk illum jien lill-Ministru Mangion, li huwa responsabbli mill-ġustizzja u li qed jippilota dan l-abbozz ta' liġi se ninsistilu li aħna bħala ministri tal-ġustizzja ma nistgħux napplikaw il- ġustizzja.

Dak mhux kompitu tagħna u ma rridux li jkun il-kompitu tagħna.

Hemm min għandu responsabbilta' legali quddiem Alla u quddiem is-soċjeta' Maltija li japplika l-ġustizzja, pero' aħna għandna ngħinu permezz ta' liġijiet ġusti li jagħmlu ġustizzja tajba.

Jien naħseb li jekk wieħed jgħarbel dan l-abbozz ta' liġi jsib aspetti li huma pożittivi ħafna, pero' jsib ukoll aspetti li għalkemm saru b'intenzjoni tajba jistgħu jkunu perikolużi.

Jien għalhekk nappella lill-Ministru biex fl-istadju ta' Kumitat jikkonsidra d-dibattitu sħiħ li sar f'din il-Kamra.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nistieden liIl-Onor.

Mizzi biex, jekk jogħġbu, iressaq l-aġġornament tal-Kamra.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tlieta, 15 ta' Lulju, 1997 fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - t-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awditur Ġenerali u l-Uffiċċju Nazzjonali tal- Verifika - t-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jagħmel Provvedimenti Speċjali dwar Proċeduri quddiem Qrati - t-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Garanziji ta' Self lil Impriżi Żgħar - t-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa - t- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jħassar l-Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni - t-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Pools tal-Gvern Malti fuq il- Logħob - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Lottu Pubbliku - t-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 2) - it- Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - it- Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Edukazzjoni - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Proprjeta' Industrijali - Kumitat Permanenti; u Abbozz ta' Liġi dwar il-Condominia - Kumitat Permanenti.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Hawn rimarki?

L-Onor.

Gavin Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Grazzi.

Madam Speaker, il-bieraħ fl-aġġornament tkellem id-Deputat Nazzjonalista, l-Onor.

Edwin Vassallo, u għalkemm ma kontx preżenti kelli l-opportunita' li nsegwi d-diskors li għamel minn fuq ir-radio mill-bidu sa l-aħħar.

Jien stagħġibt bil-kummenti li għamel l- Onor. Membru rigward il-fatt li qegħdin jixxandru pubblikament l-ismijiet ta' negozji li fil-fehma tal-Gvern għollew il-prezzijiet wara li ġiet introdotta s-sistema l-ġdida ta' tassazzjoni.

Aħna nirritjenu li din hija kritika inġusta għaliex ma nippretendux kliem bħal dan mingħand negozjant li suppost qiegħed hemmhekk biex jiddefendi l-interessi ta' sħabu r- retailers u n-negozjanti.

Dan qed ngħidu in vista tal-fatt li jekk int trid tgħin lin-negozjanti trid tkun konsistenti f'kollox f'dan ir-rigward, mhux biss rigward is-sistema ta' tassazzjoni imma verament f'kollox.

Per eżempju, il-ħabib tiegħi tan-naħa l-oħra ġej mill-Mosta, fejn għal iktar minn sena kien hemm kwestjoni taħraq dwar is-sistema tat-traffiku.

(Interruzzjonijiet)

Jien naħseb li għandi dritt nagħmel analoġija.

Il-kollega tiegħi jaf xi problema hemm man-negozjanti fi Triq il-Kostituzzjoni fil-Mosta minħabba t- taqliba fit-traffiku li saret ftit ta' żmien ilu.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Onor. Vassallo, nitolbok biex ma tinterrompix.

ONOR.

GAVIN GULIA: Madam Speaker, nitlob il-protezzjoni tiegħek.

Jekk il- kollega tiegħi ħassu tant qalbu ġulġliena li jiddefendi lin-negozjanti fuq il-kwestjoni ta' l-irreklamar, allura jmissu jaf li hu stess kien minn ta' quddiem fid-deċiżjoni li ttieħdet biex saret it-taqliba fit-traffic flow f'Constitution Street, il-Mosta.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Onor. Vassallo, jekk jogħġbok tinterrompix.

ONOR.

GAVIN GULIA: Se mmur lura għas-suġġett tinkwetax!

Madam Speaker, l-Onor.

Vassallo kellu sehem importanti f'dik id-deċiżjoni.

Illum stess ċempluli negozjanti mill-Mosta wara li l-bieraħ semgħu l-intervent ta' l- Onor. Membru u qalu: Tajjeb!

Mela għar-reklamar jagħmel interventi imma biex jaqbeż għalina fuq il-kwestjoni tat-traffic flow ma jgħid xejn.

(Interruzzjonijiet) Dażgur, meta sar l-istrike tal-GRTU int kont l-uniku wieħed li ftaħt il-ħanut fil-Mosta!

Madam Speaker, dan nixtieq nenfasizzah għaliex juri ipokrezija u nuqqas ta' konsistenza f'dak li għandu x'jaqsam fid-difiża ta' l-interessi tan-negozji.

Aħna qegħdin nipprovaw mill-aħjar li nistgħu - għaliex il-kwestjoni saret politiċizzata - biex kemm jista' jkun qabel ma nieħdu d-deċiżjonijiet naslu għal xi forma ta' kompromess permezz ta' diskussjoni u djalogu.

Dan huwa kuntrarju għal dak li kien isir qabel meta l-ewwel kienu jiġu mplimentati l-affarijiet imbagħad kienu taparsi bdew jiddjalogaw.

Jien nistieden lill-Onor.

Edwin Vassallo, li qiegħed hawnhekk quddiemi, biex meta jrid immorru f'Constitution Street u nkellmu lin-negozjanti wieħed, wieħed u naraw x'jinkwetahom l-iktar, jekk hux li jiġu mxandra pubblikament li jkunu qegħdin jabbużaw mis-sistema ta' tassazzjoni ġdida u jgħollu l-prezzijiet inġustament.

Fil-fatt rajna li wara l-eżerċizzju li sar ċerti negozjanti li kienu għollew il-prezzijiet din il-ġimgħa spiċċaw biex raħħsuhom.

(Interruzzjonijiet) Ħallik mill- biża'!

Jien nistieden lill-Onor.

Membru biex jiġi miegħi inħabbtu bieb, bieb fil-lokal tiegħu ħalli naraw x'jgħidulna n-negozjanti dwar x'qed iwassalhom biex inaqqsu l-prezzijiet, jekk hijiex is-sistema tat- tassazzjoni l-ġdida jew inkella r-reklamar ta' ismijiet ta' dawk in- negozjanti li jkunu qegħdin jabbużaw mis-sistema.

Madam Speaker, jien ma nieqafx hawn, pero' rrid ngħid ukoll li qabel xejn meta jiġu biex jikkritikaw din il-miżura li qiegħed jieħu l-Gvern sabiex jipproteġi l-konsumatur l-ewwelnett iridu jaqblu bejniethom.

Jieħdu stand u jgħidu li ma jaqblux mal-Gvern imma mhux wieħed jgħid mod u l-ieħor jgħid mod ieħor.

Aħna nistgħu nassumu li, meta l-bieraħ iddikjara li mhux qed isir sew u li din hija attitudini ta' arroganza u ta' indħil, l-Onor.

Vassallo kien qiegħed jitħaddet għan-nom ta' l-Oppożizzjoni Nazzjonalista, pero' donnu li mhux kulħadd jaqbel miegħu fil-partit f'dan ir-rigward u dan hu li jinkwetani.

B'kumbinazzjoni dan ikkummentajt fuqu llum f'artiklu li ktibt fil-ġurnal "l-orizzont".

Il-ħabib tiegħi, Silvio Vella, artikolista li jikteb regolarment fil-ġurnal "in-nazzjon" - ma nafx jekk qrahx l- artiklu l-Onor.

Vassallo - nhar il-Ħadd li għadda fil-ġurnal "il-mument", f'artiklu li jismu "Arroganza, Tmexxija Moderna u Prosit" - u fuq il- prosit se mmur mill-ewwel - qalilna hekk:

"Naqbel ukoll mal-lotterija ta' l-iSnowball għax hekk biss aħna l- Maltin naslu biex nitolbu rċevuta.

Ukoll naqbel mad-deċiżjoni tal- Gvern li jxandar pubblikament lil dawk il-kummerċjanti li jabbużaw u jgħollu l-prezzijiet.".

U dan mhux aħna qegħdin ngħiduh, Madam Speaker.

Dan xi ħadd minn tagħhom qiegħed jgħidha.

Dan l-artikolista kompla jgħid hekk:

"Dan il-punt kont qajjimtu fl-ewwel artiklu tiegħi wara l-elezzjoni u kkritikajt lill-Gvern Nazzjonalista li dan ma kienx qed jagħmlu meta dawn l-istess nies bl-attitudni tagħhom kienu qegħdin ixebbgħu lill- konsumatur.".

GĦalhekk jien nistaqsi lill-Onor.

Vassallo li qiegħed hawn quddiemi: Inti taqbel ma' Silvio Vella?

U qed nistaqsi din il-mistoqsija għaliex dan Silvio Vella qiegħed jiddikjara bl-aktar mod ċar u inekwivoku li huwa ma jaqbilx mal-pożizzjoni li ħa l-Onor.

Vassallo l-bieraħ meta ntervjena fl- Aġġornament.

Allura jekk hawn stat ta' inċertezza f'pajjiżna bħalissa m'huwiex fil-Partit Laburista, m'huwiex fil-Gvern Laburista, lanqas fl- ekonomija ta' pajjiżna u lanqas fin-negozju, imma fil-Partit Nazzjonalista għaliex bit-taħwid li għandhom bħalissa fl-Oppożizzjoni lanqas huma kapaċi jaqblu bejniethom f'dak li għandhom jgħidu biex jikkritikaw lill-Gvern Laburista!

Madam Speaker, inkompli nżid li l-Onor.

Edwin Vassallo, bħala retailer, mar tajjeb bit-tassazzjoni l-ġdida għaliex issa m'huwiex se jkompli jiġbor il-15% VAT minn fuq kull transazzjonijiet ndividwali li jagħmel mal- klijenti tiegħu.

Meta qabel kien jidħol klijent kien irid joqgħod jiġbor il-15% kull darba u kull tliet xhur kien irid jibgħatha lill-gvern.

U issa qiegħed jgħidilna li jippreferi jibqa' bil-VAT u jippreferi jibqa' kollettur tat-taxxa!

(Interruzzjonijiet) Ngħidlek li qiegħed f'minoranza assoluta bħala retailer li tippreferi tibqa' kollettur tat-taxxa u toqgħod tiġbor il-15% minn fuq kull transazzjoni.

(Interruzzjonijiet) Madam Speaker, ma jistax ikun li tħallih għaddej b'dawn l-interruzzjonijiet kollha.

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġbok, Onor. Vassallo, m'hemmx interruzzjonijiet aktar.

Lilek il-bieraħ ma nterrompik ħadd.

ONOR.

GAVIN GULIA: Madam Speaker, jiena l-bieraħ qgħadt noqgħod nieħu paċenzja nisimgħu minn fuq ir-radju fil-karozza jgħid li x-xemx turik minn fil-għaxija u allura issa ma nippretendix li joqgħod itellifli mill-ħin tiegħi.

MADAM SPEAKER: Kompli Onor. Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Madam Speaker, is-sitwazzjoni hija li l-Onor.

Vassallo jippreferi jiġbor il-15% fuq kull transazzjoni ndividwali u kull tliet xhur joqgħod jibgħat return lill-Gvern bil-flus li naturalment ikun ġabar mingħand il-klijenti meta llum lir-retailers ġibnihom f'sitwazzjoni li ma jiġbrux il-15% mingħand il-konsumatur u allura jistgħu jibagħtu return lill-gvern darba fis-sena.

Jiena ma naħsibx li jista' jkun hemm xi ħadd li ma jaqbilx ma' din is-sistema għaliex żgur li b'li għamilna lir- retailers iffrankajnilhom ruxxmata xogħol u paper work.

Allura jekk l- Onor. Vassallo jaqbel li għandha tidħol is-sistema tal-VAT għandu jgħid lil sħabu n-negozjanti madwar Malta u Għawdex, inklużi dawk fil-Mosta, li huwa jaqbel li għandhom joqogħdu jiġbru l-15% kull darba li jidħol klijent għandhom biex jixtri l-prodott u kull tliet xhur jibagħtuha lill-Gvern.

F'dan il-każ pero' jrid jgħidilhom ukoll li, barra li jaqbel mas-sistema ta' tassazzjoni tal-VAT li mliethom b'compliance obligations u li aħna neħħejnihom permezz tas-sistema ta' tassazzjoni l-ġdida, jaqbel ukoll mas- sistema tat-traffiku li hemm il-Mosta bħalissa li tant naqqsitilhom in- negozju.

Fil-fatt sal-bieraħ stess kellmuni ħafna nies dwar dan għalkemm l- Onor. Membru qiegħed jgħid li mhux veru li naqsilhom in-negozju.

Madam Speaker, meta tisma' interventi bħal dawn tinduna kemm l- Oppożizzjoni hija nkonsistenti u kemm hija Oppożizzjoni ppernjata fuq strateġija distruttiva u ntiża biss sabiex tfixkel lill-Gvern milli jwettaq il-mandat elettorali tiegħu.

Pero' aħna kuntenti u kburin li wettaqna dak li wegħedna u ċerti li bis-sistema l-ġdida ta' tassazzjoni se naslu għall- għanijiet tagħna, tgħid xi tgħid l-Oppożizzjoni u jgħid x'jgħid l-Onor.

Edwin Vassallo.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

Il-Ministru Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nixtieq nitkellem daqsxejn fuq il-bżonn ta' serjeta' u korrettezza fl-eżamijiet.

Din hija l-ewwel esperjenza li qed ikolli bħala ministru responsabbli mill-edukazzjoni u mill-eżamijiet u, għalkemm ma naħsibx li jiena wieħed li twelidt il-bieraħ u li jiena naive, nista' ngħid li ninsab ixxukkjat bl-ammont ta' nies f'pajjiżna li jmorru kif imorru fl-eżamijiet - huma stess, qrabathom jew uliedhom - għaliex għandhom, jew jaħsbu li għandhom il-kuntatti, jippretendu li jgħaddu u jippretendu li xi ħadd ibagħbas il-marki biex jidħlu f'xi skola jew jingħataw xi promozzjoni jew impjieg.

Jiena ngħid li bħalma nagħmlu tajjeb li nitkellmu aktar u nipprovaw indaħħlu kultura ta' serjeta' u moralita' fil-ħajja pubblika, hekk ukoll jeħtieġ li nitkellmu fuq il-bżonn serju ta' moralita' fis-sistema ta' l-eżamijiet.

F'soċjeta' żgħira bħal tagħna, il-periklu li l-kuntatti personali jkunu aktar importanti minn kemm il-persuni jkunu ppreparaw ruħhom serjament għall-eżamijiet irridu nagħtu kasu.

F'soċjeta' żgħira hemm il-periklu kontinwu li l-kuntatti personali jkunu aqwa u aktar b'saħħithom mir- regolamenti u mill-istituzzjonijiet li jkunu jeżistu, pero' jiena ngħid li minkejja din ir-realta' għandna nagħmlu minn kollox biex ikollna serjeta', indafa u korrettezza fl-eżamijiet.

Inkella ma nkunux ġusti ma' dawk li jkunu studjaw u ppreparaw irwieħhom għall-eżamijiet imma għax m'għandhomx kuntatti personali, għax m'għandhomx min jgħaddilhom kelma, għax m'għandhomx ma' min jistgħu jagħmlu xi forma ta' pressjoni biex il-marki jiġu mbagħbsa sabiex jgħaddu, jinqatgħu lura.

Jekk dan jiġri f'pajjiżna - milli nista' nifhem din hija tradizzjoni pjuttost twila - inkunu qegħdin niżvalutaw l-edukazzjoni u l-preparazzjoni serja kollha u nkunu qegħdin ningannaw lil min m'huwiex kapaċi - u jekk ma jkunx kapaċi aħjar ma jgħaddix u jipprepara ruħu sew milli jgħaddi taparsi - u lill-pajjiż kollu kemm hu.

GĦaliex nistgħu nidħku bina nfusna, nistgħu nidħku b'xi wħud għal xi żmien imma żgur li meta niġu biex nitkellmu fuq is-sehem ta' Malta u kemm Malta hija kapaċi tilqa' għall-isfidi tagħha u għall-opportunitajiet li għandna fid-dinja tal-lum b'nies kapaċi, insibu li m'għandniex nies ippreparati tajjeb.

Allura nkunu għamilna din il-parodija u din il-farsa għaliex m'hemmx mod kif neżaminaw u nikkontrollaw bis-serjeta' jekk ikollhomx il-ħila meħtieġa jew le biex jgħaddu.

Għalhekk irrid nagħmilha ċara li jsiru kemm isiru pressjonijiet, ikunu x'ikunu l-aspettattivi u kienu x'kienu t-tradizzjonijiet f'dan il-qasam m'huwiex se jkun hemm logħob mal-marki ta' l-eżamijiet, ikunu x'ikunu dawn l-eżamijiet u jkunu f'liema livell ikunu, kemm jekk qegħdin nitkellmu fuq l-eżamijiet tal-Junior Lyceum, kemm jekk qegħdin nitkellmu fuq eżamijiet f'livelli ogħla u kif ukoll jekk qegħdin nitkellmu dwar eżamijiet pubbliċi.

Is-serjeta' titlob li l-eżamijiet ikunu serji u għalhekk irridu naħdmu biex ikollna sistemi u metodi serji ta' kif isiru l-eżamijiet.

Jiena wieħed minn dawk li ilni ħafna nikkritika eżamijiet stupidi jew sistema stupida ta' eżamijiet.

L-eżamijiet iridu jkunu mod intelliġenti kif inkejlu x'ikunu tgħallmu l-persuni u m'għandniex ikollna xi sistema edukattiva li hija ppernjata biss fuq l-eżamijiet, fejn lit-tfal sempliċement nittrejnjawhom il-ħin kollu kif jgħaddu mill-eżamijiet u allura ma nagħtuhomx ċans ikunu kreattivi u ma nagħtuhomx ċans jitgħallmu jaħsbu u jesprimu ruħhom.

B'dan il-mod inkunu qabbadnihom biss it-triq dejqa tar-ripetizzjoni u tagħlim bl-amment biex jgħaddu mill-eżamijiet u għalhekk din is-sistema rridu nitbiegħdu minnha.

Aħna rridu nkunu umani, irridu ngħinu lit-tfal jifaċċjaw il-pressjoni ta' l-eżamijiet.

Huwa għal dan il-għan li minn din is-sena bdejna s-sistema tal-helpline fejn offrejna għajnuna lil dawk it-tfal u l-ġenituri li ħassew li kellhom ħafna pressjoni.

Jiena nittama li għad naslu fi żmien li ma jkollniex bżonn helplines ta' dan it-tip għaliex aħjar ma noħolqux problemi u pressjoni lit-tfal milli l-ewwel noħolquhom u mbagħad biex nieħdu l-prosit nipprovdulhom helpline.

Kemm jista' jkun irridu nkomplu fit-triq li qbadna f'dawn l-aħħar xhur biex flimkien mal-kapijiet, ma' l-assistenti kapijiet u l-għalliema fl-iskejjel naslu biex ikollna sillabi, kotba u eżamijiet li jkunu ingranati flimkien, li jkun ċar min-naħa ta' l-għalliema x'inhu mistenni li jgħallmu, li jkun ċar għall-istudenti x'ikun mistenni li jitgħallmu u jkun ċar għal min jissettja l-karta ta' l-eżami x'tip ta' karta ta' l-eżami jissettja.

U dan qed ngħidu għall-eżamijiet f'kull livell u mhux biss fis-sistemi edukattivi.

Madam Speaker, nixtieq inkompli nenfasizza li waqt li hemm bżonn li jkollna ndafa, serjeta' u moralita' fis-sistemi ta' l-eżamijiet tagħna, hemm bżonn ukoll li nkunu umani.

Għalhekk fost il-passi li ħadna f'dawn l- aħħar xhur, daħħalna wkoll għajnuna biex isiru l-arranġamenti meħtieġa għal dawk il-persuni bi bżonnijiet speċjali biex ikunu jistgħu jagħmlu l- eżamijiet.

Ma jagħmilx sens li jkollna edukazzjoni inklussiva fejn ngħidu li rridu niftħu l-iskejjel għal kulħadd u mbagħad is-sistemi ta' l- eżamijiet ma' jeħdux ħsieb ukoll il-bżonnijiet diversi ta' min jagħmilhom.

GĦalhekk ix-xogħol li twettaq s'issa mill-kumitat maħtur apposta min-nies mill-qasam tal-persuni b'diżabilita', mill-MUT, mid-Diviżjoni ta' l- Edukazzjoni u mid-Dipartiment ta' l-Eżamijiet, fejn ħdimna flimkien sabiex naraw x'arranġamenti għandu jkun hemm għal persuni b'diżabilita', fil-fehma tiegħi, huwa mportanti ħafna.

Issa rridu nkomplu naħdmu biex dawn l- arranġamenti jsiru aktar magħrufa mal-ġenituri u mal-persuni b'diżabilita' biex ikunu jafu x'arranġamenti hemm apposta għalihom u biex kemm jista' jkun innaqsulhom il-problemi u l-iżvantaġġi li għandhom f'dan il-qasam.

Jiena nittama li fix-xhur li ġejjin inkunu qegħdin inxerrdu aktar x'inhu t- tagħrif u wkoll id-drittijiet tal-persuni b'diżabilita' f'dak li għandu x'jaqsam mas-sistemi ta' l-eżamijiet.

Fl-istess ħin, biex niżguraw li l-eżamijiet tagħna jkunu ndaf u trasparenti se nibdew indaħħlu u nsaħħu aktar b'mod serju d-dritt tar- reviżjoni tal-karta.

Dan id-dritt, li xi ħadd li jkun mar ħażin f'eżami jkun jaf x'inhi r-raġuni li ngħata dik il-marka, huwa mportanti li jkun dritt serju għaliex b'hekk inkunu qegħdin inneħħu problema oħra li għandna fis-sistema tagħna ta' l-eżamijiet.

Kultant ikun hemm suspett li xi ħadd qed jiġi ddiskriminat kontra - minħabba raġunijiet personali, raġunijiet politiċi jew raġunijiet oħra - u għalhekk biex inneħħu dawn it-tip ta' suspetti hemm bżonn li d-dritt tar-reviżjoni tal-karta ta' l-eżami jkun dritt serju u dritt imħaddem tajjeb.

Jiena nħoss li sabiex niżguraw li jkollna aktar serjeta', aktar moralita' u aktar trasparenza fl-eżamijiet allura dan id-dritt tar-reviżjoni tal-karta għandu jkun f'kull tip ta' eżami li jsir f'Malta, anke għal dawk li huma eżamijiet pubbliċi sabiex b'hekk innaqqsu dawn is-suspetti u anke tagħrif li ma jkunx korrett.

Per eżempju, waħda mid-diċeriji li kien hemm din is-sena kienet li l-pass mark għall-eżami ta' l-Ingliż għall-Junior Lyceum kienet 65.

Kellu bżonn li f'pajjiżna wasalna għal-livell tant għoli ta' Ingliż li nagħmlu l-pass mark 65 u jgħaddu 52%!

Kieku jiena l-ewwel wieħed li nieħu vaganza fit- tul!

Sfortunatament pero' l-informazzjoni li għandi jien hija bil-kontra.

Ir-riżultati tat-tfal tagħna fl-eżami ta' l-Ingliż tal-Junior Lyceum jindika xi problemi kbar u serji għad għandna f'dan il-qasam u kif tbaxxa l- livell ta' l-Ingliż f'pajjiżna.

GĦalhekk irridu niddeċiedu li jew inbaxxu l-livelli tagħna biex ngħidu li f'pajjiżna s'hemm jistgħu jaslu t-tfal - pero' jekk nagħmlu hekk inkunu qed nikkundannawhom u nitfgħuhom lura - jew inkella ngħidu li għandu jkun hemm ċerti standards serji u nippreparaw u nedukaw lit-tfal tagħna għal dawn l-istandards.

Jiġifieri m'hu veru xejn li l-pass mark ta' din is-sena ta' l-eżamijiet tal-Junior Lyceum kienet 65.

Aħna se nkomplu nesiġu l-istandards u l-kwalita' pero' s'intendi ma rridux nesiġuhom biss mit-tfal tagħna iżda wkoll mill-għalliema.

GĦalhekk huwa mportanti ħafna li nkomplu naħdmu f'din id-direzzjoni.

Meta nitkellmu fuq eżamijiet ma rridux nitkellmu biss fuq eżamijiet miktuba imma rridu nitkellmu wkoll dwar l-eżamijiet orali, jew dawk li nsejħulhom interviews, biex tingħata promozzjoni fis-civil service jew biex tiġi reklutat.

M'huwiex aċċettabbli, per eżempju, li sempliċi interview ta' ftit ħin - anke jekk tkun ta' siegħa - tkun biżżejjed biex wieħed jiġġudika jekk persuni b'esperjenza twila fil-qasam ta' l-edukazzjoni li jkunu taw ħafna xogħol tajjeb matul is-snin għandhomx jingħataw promozzjoni jew le.

Jiena naħseb li għandna nipprovaw insibu metodi aktar ġusti, aktar serji u aktar trasparenti għal din is-sistema ta' interviews li ħafna drabi tkun miftuħa - mhux dejjem bir-raġun imma mhux dejjem bit-tort lanqas - għall-akkużi ta' diskriminazzjoni u preferenzi.

Għalhekk hemm bżonn ukoll li naraw x'nagħmlu biex insibu proċeduri aktar serji f'dan il-qasam.

Ta' min jgħid ukoll li minħabba li fl-aħħar snin żidna aktar eżamijiet li qabel kienu jsiru ma' bordijiet ta' eżamijiet barra minn Malta, irridu noqogħdu attenti li nesiġu serjeta' u korrettezza f'kull qasam, anke fl- eżamijiet tas-Sec u l-Matsec, għaliex huwa importanti ħafna li jkollna sistema serja u morali ta' l-eżamijiet.

Inkella nkunu qegħdin niżvalutaw l- edukazzjoni u nkunu qegħdin nitfgħu lura lil dawk il-ħafna persuni li jistinkaw, li huma serji u li jaraw li jagħmlu l-aħjar li jistgħu biex iħejju lilhom infushom iżda mbagħad, fil-punt importanti ta' l-eżamijiet - li ħafna drabi huwa l-bieb li jiftaħlek opportunitajiet ġodda jew li jagħlaqlek dawk l-opportunitajiet - isibu li r-riżultati ma jkunux jiddependu mis-serjeta' tal-persuni li jagħmlu l-eżamijiet imma għaliex dawn ikollhom kuntatti personali.

Dan m'huwiex aċċettabbli u għalhekk jiena se nkompli naħdem biex kemm jista' jkun ikollna sistemi serji, morali, indaf u umani.

Naħseb ukoll li f'pajjiżna rridu naraw li ndaħħlu aktar dik li tissejjaħ l-edukazzjoni tat-tieni opportunita' fejn min għal xi raġuni jew oħra ma jgħaddix l-ewwel darba minn xi eżami jkollu ċ-ċans u l-opportunita' li jerġa' jagħmel dak l-eżami.

Naħseb ukoll li rridu nfittxu kif dik l- opportunita' li diġa' hija offruta f'diversi livelli tiġi offruta wkoll fid- diversi livelli anke aktar 'l isfel, per eżempju, fl-eżamijiet tal-Junior Lyceum.

Iżda qabel ma nieħdu mpenn bħal dan - żgur li għal din is-sena dan ma jistax isir - irridu nkunu ċerti li għandna l-mezzi u r-riżorsi li neħtieġu.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lum, it-Tlieta, 15 ta' Lulju, fis-6.00 p.m. bl- aġenda kif komunikata mill-Ministru Mizzi.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SAĦĦA - PERSUNI LI HUMA HIV POSITIVE

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: B'risposta għal kemm hawn persuni li huma HIV positive fejn intqal li n-numru ta' nies li huma HIV positive ma jistax jiġi stabbilit peress li din mhix kondizzjoni notifikata, dan ifisser illi d-Dipartiment tas-Saħħa ma għandu ebda idea ta' xi kemm hawn nies?

Ma jidhirlux il-Ministru li dawk li huma HIV positive illum, xi darba se jiżviluppaw AIDS, allura għandu jsir xi ħaġa biex id-dipartiment ikun jaf b'dan in-numru ħalli nkunu nistgħu nilqgħu għal każijiet ta' l- AIDS li se jiżviluppaw 'il quddiem?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Huwa magħruf li kien hawn 'il fuq minn 100 ruħ f' Malta li ttestjaw HIV Positive minn mindu ilu jsir it-test.

It-testijiet tal-HIV isiru anonimament sabiex aktar nies jitħajru jagħmlu tests wara xi riskji partikolari.

Madanakollu, statistika miġbura minn ċentri fejn isir l-ittestjar (i.e.

Detox u Bank tad-Demm) tintuża wkoll biex titqies is-sitwazzjoni tal-epidemja fil-pajjiż.

Xorta waħda mhuwiex possibbli tistima n-numru ta' nies li huma infettati u li ma ttestjawx jew lanqas f'xi pajjiż ieħor.

Sadanittant id-Dipartiment huwa nvolut f'kampanji edukattivi sabiex jikber l-għarfien u jitnaqqsu r-riskju ta' mard.

Għall-ewwel darba għandna konsulent fil-mard infettiv li għandu esperjenza vasta fil-marda HIV.

ADOZZJONIJIET

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru adozzjonijiet is-sena l-oħra u din is-sena?

Kemm hawn talbiet pendenti?

Minn liema pajjiżi ġew it-tfal adottati?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni mitluba hija din:-

Adozzjonijiet fl-1996 kienu 39:-

Malta.............15 Rumania...........16 New Zealand........1 Moldavia...........1 Canada.............1 Pakistan...........1 Renju Unit.........4

Adozzjonijiet sat-30 ta' Ġunju 1997 kienu 41:-

Malta..............5 Rumania...........32 Renju Unit.........3 Columbia...........1

Informazzjoni dwar proċeduri dwar adozzjoni hija sigrieta skond l-Artikolu 482(2) tal-Kodiċi ta' organiżżazzjoni u Proċeduri Ċivili u għalhekk l- informazzjoni mitluba ma tistax tingħata.

PSC - KAŻI TA' DIXXIPLINA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hemm każi tad-dixxiplina quddiem il-PSC illum?

Minn liema dipartimenti tal-Gvern huma dawk il-persuni li għandhom il-każ tagħhom pendenti?

Ta xiex inhuma akkużati dawk il-persuni?

ONOR.

ALFRED SANT: L-informazzjoni mitluba qiegħda tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PSC - KAŻI TA' DIXXIPLINA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien hemm każi ta' dixxiplina quddiem il-PSC sena b'sena, mill-1987 'il hawn?

Kemm kien in-numru ta' impjegati mkeċċija mis- Servizz Ċivili kull sena?

Minn liema dipartiment kienu?

Ta' xiex instabu ħatja?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab infurmat illi l-każijiet ta' dixxiplina quddiem il-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku jinqasmu fi tlett kategoriji, dawn huma:

i) każijiet dwar reati serji ta' dixxiplina li jiġu nvestigati mill-Bord tad-Dixxiplina tal-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku;

ii) każijiet kriminali fil-Qorti li fihom ikunu nvoluti uffiċjali pubbliċi u

iii) każijiet ta' tkeċċija mis-Servizz minħabba assentijiżmu minn fuq il- post tax-xogħol.

Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabelli li juru l-informazzjoni għal kumplament tal-Mistoqsija.

ĦABS ĊIVILI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jwieġeb għall-mistoqsija parlamentari numru 5355?

ONOR.

ALFRED SANT: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġibiet li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 5355 fis-Seduta numru 64 fit- 12 ta' Mejju 1997, u numru 6208 fis-Seduta numru 77 fid-9 ta' Ġunju 1997.

MMA - SITI GĦAL YACHT MARINA

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 4899, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-istudju sabiex isir subject plan fuq yachting f'Malta mqabbad mill-Awtorita' Marittima u l-Awtorita' ta' l- Ippjanar?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena informat li wieħed jista' jara r-Rapport imsejjaħ Yachting Development Subject Study fl-uffiċċju ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar, fl-Uffiċċju ta' l-Awtorita' Marittima, fil-Libreriji Pubbliċi u fl-uffiċċju tal-Kunsilli Lokali.

Kopji tal-Public Consultation Summary ta' l-istess studju jistgħu wkoll jinxtraw mingħand l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Għaldaqstant mhux il-każ li wieħed ipoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' dan l-istudju.

BAĦAR IĊ-ĊAGĦAQ - DOLPHINARIUM

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 6736?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-istandards li fuqhom ġie mibni d-dolphinarium ta' Baħar ic-Cagħaq huma dawk ta' ZOO LICENSING ACT tar-Renju Unit li jinkludu standards għaż-żamma tad-dniefel fir-Renju Unit.

Barra minn dawn ittieħdu wkoll inkonsiderazzjoni dawk tal-European Association for Aquatic Mammals".

Barra minn hekk id-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l-Ambjent għamel numru ta' kondizzjonijiet għall-ħruġ ta' liċenzja li ċerti data fuq id-dniefel trid tkun aċċessibbli għall-uffiċċjali tad-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l- Ambjent.

Dawn kienu mitluba min-naħa tad-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l-Ambjent u ma jeskludux standards u kondizzjonijiet oħra minn dipartimenti oħra.

L-Onor.

Interpellant għandu jżomm f'moħħu li l-obbligi u r-responsabbilta' tad-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l-Ambjent, skond il-liġi huma fil-qasam tal-Ħarsien ta' l-ispeċi biss, u għalkemm id-Dipartiment jista' jiġbed l- attenzjoni ta' Dipartimenti oħra dwar ċerti każi u attivitajiet bħal per eżempju moħqrija ma' jistax jassumi din ir-responsabbilta' li l-liġi ma ttiħx poteri li jieħu passi fuqhom.

P.A. - ĦLAS TA' DPF U ISC

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru issa jwieġeb il-misoqsija parlamentari numru 6739?

ONOR.

GEORGE VELLA: Ir-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 6739 ġiet mogħtija fis-seduta numru 91.

KUNSILLI LOKALI - XOGĦOL FUQ BANKINI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru issa jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 6572?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li peress li l- informazzjoni għada ma nġabritx kollha nagħti tweġiba f'xi seduta oħra.

BUĠIBBA - PROĠETT

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' issa l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 6571?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Ir-risposta issa ngħatat fil-mistoqsija parlamentari numru 6571 fis-seduta 97.

AMBAXXATURI

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: B'riferenza għar-risposta tal-Viċi Prim Ministru għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 4585, fejn ta l- flejjes li tħallsu bħala settling in allowances lill-ambaxxaturi sat-30 ta' April, 1997, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid: a) għaliex hemm differenza kbira bejn is-somma mħallsa lill-Ambaxxatur Victor Camilleri fi Brussels (Lm1389) u lill-ambaxxaturi l-oħra (kollha bejn Lm3487 u Lm4227); u b) x'kienu s-somom l-oħra mħallsa bħalha settling in allowances lill- Ambaxxaturi sat-30 ta' Ġunju, 1997?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tingħata f'seduta oħra.

AWTORITA' TAD-DJAR - SKEMI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jagħti tagħrif dwar kemm saru kuntratti mill-Awtorita' tad-Djar f'dawk li huma skemi mħaddma bħalissa?

Kemm kien id-dħul ta' l-Awtorita' f'dawn l-iskemi mill-1/10/96 sat-30/6/97?

Taħt liema skema daħlu dawn il- flus?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Taħt l-iskemi I, K u P saru 483 kuntratt.

Id- dħul kien hekk:-

|Skema |Ammont | |I |Lm 1,690,921 | |K |Lm 452,941 | |P |Lm | | |6,119 |

AWTORITA' TAD-DJAR - VOT TAL-BINI TAD-DJAR

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jagħti tagħrif dwar kemm intnefaq s'issa mill-vot tal-bini tad- djar ta' l-Awtorita' tad-Djar għall-perjodu 1/10/96 sat-30/6/97?

Fuq liema proġett intnefqu?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: L-informazzjoni mitluba qed titqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra.

Mill-ewwel t'Ottubru 1996 sat-30 ta' Ġunju 1997, l-Awtorita' tad-Djar nefqet Lm2,446,837.

PTA - SIDIEN TA' KAROZZI TAL-LINJA GĦAWDXIN

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm kien in-numru ta' sidien tal- karozzi tal-linja f'Għawdex li applikaw biex jixtru karozza oħra, skond il- ftehim li ġie ffirmat?

Kemm-il sid diġa' xtara dawn il-karozzi?

Minn liema pajjiż ġew?

X'kondizzjonijiet speċjali ġew applikati għas-sidien Għawdxin u li ma applikawx għal dawk Maltin?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li kien hemm tmien sidien li applikaw għal disa' karozzi.

Hemm sid li diġa' kellu fil-pussess tiegħu karozza tal-linja u ngħata permess jibda jużaha wara li jistalla fiha s- sistema ta' l-arja kondizzjonata u jimxi ma' l-ispeċifikazzjonijet maħruġa mill-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku.

Żewġ sidien xtraw tliet karozzi prototype li kienu nġiebu Malta fl-1992 (waħda) u fl-1993 (tnejn) u li kienu nbnew skond l-ispeċifikazzjonijiet li kienet ħarġet dak iż-żmien l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku.

Anzi f'dan il-każ, trid tkun stallata fihom is-sistema ta' l-arja kondizzjonata.

Erba' karozzi oħra nxtraw mill-Ingilterra filwaqt li għaddej il-proċess għax-xiri ta' karozzi oħra wkoll mill-Ingilterra.

Jiena nformat ukoll li l-ftehim li sar mas-sidien ta' Għawdex ma għandu l- ebda rabta ma' dak ta' Malta, ħlief għall-fatt li s-suq jiġi liberalizzat b'seħħ mill-1 ta' Jannar tas-sena 2000.

Tajjeb li jingħad ukoll li l- coaches f'Għawdex jintużaw kemm għal xogħol bla skeda kif ukoll għal xogħol bi skeda.

Il-coaches f'Malta jintużaw biss għal xogħol bla skeda.

VETTURI - VETTURI LI QASMU BEJN MALTA U GĦAWDEX

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm kien in-numru ta' vetturi u passiġġieri li qasmu bejn Malta u Għawdex u viċi versa fil-perjodu 16/6/97 sat-30/6/97?

X'kien in-numru ta' persuni u vetturi li qasmu bejn Malta u Għawdex u viċi versa fil-perjodu 16/6/96 u t-30/6/96?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li n-numru ta' vetturi u passiġġieri li qasmu bejn Malta u Għawdex u viċi versa fil-perijodi 16/6/97 sat-30/6/97 u s-16/6/96 sat-30/6/96 kien kif ġej:- | |Vetturi|Passiġġie| | | |ri | |16 - 30 ta' |25,097 |120,051 | |Ġunju, 1997 | | | |16 - 30 ta' |28,331 |122,667 | |Ġunju, 1996 | | |

POSTIJIET STORIĊI - ŻJAJJAR

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm kien in- numru ta' persuni li żaru siti storiċi li għandna f'Malta u Għawdex fejn tinżamm tali statistika, fil-perjodu 1/1/97 sat-30/6/97 kull xahar?

Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex qed ikun hemm xi miżuri speċjali biex aktar persuni jżuru dawn il-postijiet?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

SAN PAWL IL-BAĦAR - QTUGĦ FIL-PROVVISTA TA' L-ELETTRIKU

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar x'wassal biex parti sostanzjali minn San Pawl il-Baħar spiċċat bla dawl nhar l-Erbgħa 9/7/97?

X'passi ttieħdu mill-Korporazzjoni Enemalta biex dan id-dawl ma jdumx maqtugħ u kemm ħaddiema ħadmu biex isewwu din il-ħsara?

ONOR.

LEO BRINCAT: Il-ħsara kienet ikkaġunata minn żbandola fuq il-linja ta' vultaġġ għoli fl-inħawi tal-By Pass ta' San Pawl il-Baħar.

L-Inġinier u l-Gang tal-ħsarat ġew mill-ewwel infurmati bil-ħsara u, wara investigazzjonijiet, ġiet eliminata l-parti difettuża, u l-provvista ta' l- elettriku ġiet ipprovduta minn circuit alternattiv.

In-numru totali ta' ħaddiema kien jikkonsisti fl-Inġinier, Technical Officer u gang ta' 4 min- nies.

LONDRA - KUMMISSJONI GĦOLJA TA' MALTA

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħidilna: (a) jekk huwiex veru li fil-Kummissjoni Għolja ta' Malta f'Londra il-Kummissarju Għoli żamm il-leave (stop leave) għall-membri tal- Kummissjoni kollha; (b) jekk huwiex veru li r-raġuni li ta hi li m'għandux staff biżżejjed; u (c) jekk dan hu veru, kif jirrikonċiljah mar-risposta li ta għall-mistoqsija parlamentari numru 5485, magħmula mill-Onor.

Adrian Vassallo li l-Kummissjoni Għolja għandha 5 MBO's u 11 LEP's u għalhekk hija l-akbar mission ta' Malta?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

LONDRA - KUMMISSJONI GĦOLJA TA' MALTA

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jikkonferma li l-Kummissarju Għoli ta' Malta f'Londra wasal 20 minuta tard għal-laqgħa uffiċjali li kellu ma' l-ex ministru ta' l-esteri Ingliż Malcolm Rifkind u jgħidilna x'kienet ir-raġuni ta' dan ir-ritard?

ONOR.

GEORGE VELLA: Il-Kummissarju Għoli ta' Malta f'Londra beda uffiċċjalment fit-3 ta' Frar 1997.

Skond il-Protocol, waħda miż-żjarat tiegħu normalment tkun dik mas- Segretarju ta' l-Istat, l-Onor.

Malcolm Rifkind.

Din ġiet iffissata bi qbil għal nhar l-Erbgħa 26 ta' Frar fil-11.00 ta' filgħodu.

Dan l-appuntament tħassar min-naħa ta' l-Onor.

Rifkind.

Sar appuntament ieħor għall-Erbgħa 5 ta' Marzu 1997 fil-10.45 ta' filgħodu.

Il-Kummissarju Għoli wasal 10 minuti tard għax inqabad fit-traffiku ta' Londra.

SETTUR PUBBLIKU - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 4350 u t-tweġiba mogħtija fil-21 ta' April, jista' l-Ministru jgħid għaliex s'issa l-impjegati tal- Malta Stock Exchange, Malta External Trade Corporation, Management Systems Unit, Sptar Zammit Clapp, Kunsill Lokali għadhom jiġu kkonsidrati mill- Uffiċċju Ċentrali ta' l-Istatistika bħala ħaddiema fis-settur pubbliku minkejja dak li qal ħafna drabi l-istess Ministru?

ONOR.

EDWIN GRECH: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 4350, l-impjegati tal-Malta Stock Exchange, Malta External Trade Corporation, Management Systems Unit, Sptar Zammit Clapp u l-Kunsilli Lokali għadhom ma ġewx ikkonsidrati bħala ħaddiema fis-Settur Pubbliku minħabba li l- eżerċizzju tar-reviżjoni tal-Gainfully Occupied Population għadu ma ġiex iffinalizzat.

SKEJJEL - SKOLA TA' SANTA LUĊIJA

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm bejn wieħed u ieħor se takkomoda studenti l-iskola tal-Junior Lyceum ta' Santa Luċija li se tinfetah f'Settembru?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

AVUKAT ĠENERALI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux id-dipartiment kollu ta' l- Avukat Ġenerali se jiġi spustjat mill-Palazz għal Main Guard?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mhux id- Dipartiment kollu ta' l-Avukat Ġenerali ser jiġi trasferit għal Main Guard, liema post mhux kbir biżżejjed għal dan l-iskop.