MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 232 L-Erbgħa, 24 ta' Ġunju, 1998 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 232

L-Erbgħa, 24 ta' Ġunju, 1998

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.07 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 24 ta' Ġunju, 1998

WERREJ MINUTI 668

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 668

TQEGĦID TA' KARTI 676

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

RIŻOLUZZJONI DWAR ENFITEWSI TEMPORANJA TA' MOLLIJIET, BINI U DRITT

TA' RMIĠĠ FIL-BIRGU U L-ISLA LIL PORT COTTONERA LIMITED 676

AĠĠORNAMENT 696

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB 700

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 231 li saret fit-22 ta' Ġunju, 1998 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

EDUKAZZJONI - AĠENZIJI TA' REKLAMAR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għall-perijodu 1 ta' Novembru, 1997 sal-31 ta' Marzu, 1998 u għad-dikasteru li għalih hu responsabbli, jista' l- Ministru: (i) jagħti lista ta' aġenziji tar-reklamar użati; (ii) indikazzjoni tal-kampanji afdati lilhom; (iii) kemm intnefaq ma' kull aġenzija; (iv) kemm intnefaq f'kull waħda mill-mezzi ta' media li hawn Malta; (v) lista ta' l-istamperiji, barra dik tal-gvern, li ġew użati; (vi) indikazzjoni ta' x'ġie stampat u kwantita' ta' l-istampar; (vii) kemm intnefaq ma' kull stamperija; (viii) lista ta' kumpannija ta' l-iscanning li ġew użati; u (ix) kemm intnefaq ma' kull kumpannija?

ONOR.

EVARIST BARTOLO (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): It-tagħrif li ngħatajt bi tweġiba għal din l-interpellanza hu kif jidher fil-listi li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kif se nsemmi:

Dok.A - Ministeru ta' l-Edukazzjoni/Dipartiment Servizzi Korporattivi;

Dok.B - Segretarjat Parlamentari għaż-Żgħażagħ, Sport Kultura w Arti;

Dok.C - Dipartiment tal-Bibljoteki w Arkivji;

Dok.D - Fondazzjoni għall-Istudji Internazzjonali; Dok.

E - Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni.

Ninsab informat ukoll li d-Dipartimenti ta' l-Eżamijiet u tal-Mużewijiet, il-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija u l-Universita' m'għamlux użu minn aġenziji tar-reklamar matul il-perjodu ndikat fil-mistoqsija.

AFFARIJIET BARRANIN - AĠENZIJI TA' REKLAMAR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent: B'riferenza għall-perjodu 1 ta' Novembru, 1997 sal-31 ta' Marzu, 1998 u għad-dikasteru li għalih il-Viċi Prim Ministru hu responsabbli, jista': (i) jagħti lista ta' aġenziji tar- reklamar użati; (ii) indikazzjoni tal-kampanji afdati lilhom; (iii) kemm intnefaq ma' kull aġenzija; (iv) kemm intnefaq f'kull waħda mill-mezzi ta' media li hawn Malta; (v) lista ta' l-istamperiji, barra dik tal-gvern, li ġew użati; (vi) indikazzjoni ta' x'ġie stampat u kwantita' ta' l-istampar; (vii) kemm intnefaq ma' kull stamperija; (viii) lista ta' kumpannija ta' l- iscanning li ġew użati; u (ix) kemm intnefaq ma' kull kumpannija?

ONOR.

GEORGE VELLA (Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra żewġ skedi li jagħtu dettalji dwar aġenziji għal kampanji ta' reklamar użati matul il- perijodu 1 ta' Novembru 1997 u l-31 ta' Marzu 1998 mid-Dipartiment għall- Ħarsien ta' l-Ambjent (Skeda A) u l-Awtorita' ta' l-Ippjanar (Skeda B).

Id-Diviżjoni għall-Affarijiet Barranin ma ngaġġatx aġenziji ta' reklamar fil-perjodu msemmi mill-Onor.

Interpellant.

OPM - AĠENZIJI TA' REKLAMAR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għall- perijodu 1 ta' Novembru, 1997 sal-31 ta' Marzu, 1998 u għad-dikasteru li għalih il-Prim Ministru hu responsabbli, jista' (i) jagħti lista ta' aġenziji tar-reklamar użati; (ii) indikazzjoni tal-kampanji afdati lilhom; (iii) kemm intnefaq ma' kull aġenzija; (iv) kemm intnefaq f'kull waħda mill- mezzi ta' media li hawn Malta; (v) lista ta' l-istamperiji, barra dik tal- gvern, li ġew użati; (vi) indikazzjoni ta' x'ġie stampat u kwantita' ta' l- istampar; (vii) kemm intnefaq ma' kull stamperija; (viii) lista ta' kumpannija ta' l-iscanning li ġew użati; u (ix) kemm intnefaq ma' kull kumpannija?

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru) (f'isem il-Prim Ministru): It-tagħrif mitlub qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

EDUKAZZJONI U KULTURA NAZZJONALI - HOSPITALITY

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefaq bħala hospitality mid-dikasteru li għalih hu responsabbli mill-1 ta' Novembru, 1997 sal-31 ta' Marzu, 1998 maqsuma skond kull ministeru, segretarjat, dipartiment jew enti?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jiena nformat li l-ammonti li ntnefqu bħala hospitality fid-dikasteru li għalih jien responsabbli bejn l-1 ta' Novembru 1997 u l-31 ta' Marzu 1998 huma kif se nsemmi:

Min/Dip.

Servizzi Korp ¥8,745.56 Divizjoni ta' l-Edukazzjoni ¥1,658.98 Dipartiment ta' l-Eżamijiet ¥72.87 Dipartiment tal-Mużewijiet ¥977.44 Fond għall-Istudji Internazzjonali ¥194.78 Kun Malti għax-Xjenza u t-Tekn ¥1,833.97 Universita' ta' Malta/Junior Coll ¥7,652.00

In-nefqa bħala hospitality fi ħdan is-Segretarjat Parlamentari għaż- Żgħażagħ, Sport, Kultura w Arti kienet maqsuma kif se nsemmi: Segretarjat Parlamentari ¥1,340.60 Kultura ¥2,156.45 Teatru Manoel ¥212.49 Kunsill Malti għall-Isport ¥207.00

Mid-Dipartiment tal-Libreriji w Arkivji ma ntnefaq xejn mill-hospitality vote fiż-żmien imsemmi.

ĦARSIEN SOĊJALI - HOSPITALITY

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefaq bħala hospitality mid-dikasteru li għalih hu responsabbli mill-1 ta' Novembru, 1997 sal-31 ta' Marzu, 1998, maqsuma skond kull ministeru, segretarjat, dipartiment jew enti?

ONOR.

EDWIN S. GRECH (Ministru tal-Ħarsien Soċjali): L-ammonti li ntnefqu bħala hospitality mid-dipartimenti u l-organizazzjonijiet li jaqgħu taħt dan il-ministeru bejn l-1 ta' Novembru, 1997 u l-31 ta' Marzu, 1998 huwa kif ġej:

Min għall-Ħarsien Soċjali ¥2,371.78 Dipt tas-Servizzi Korporattivi ¥142.65 Dipartiment tax-Xoghol ¥133.53 Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali NIL Dipt għall-Ħarsien tal-Familja ¥337.25 Korp tax-Xogħol u Taħriġ ¥141.75 Kumm Nazz Persuni B'Diżabilita' NIL Sedqa NIL Prog Hidma Soċjali ¥84.48

SAĦĦA, KURA TA' L-ANZJANI U AFFARIJIET TAL-FAMILJA - HOSPITALITY

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefaq bħala hospitality mid-dikasteru li għalih hu responsabbli mill-1 ta' Novembru, 1997 sal-31 ta' Marzu, 1998, maqsuma skond kull ministeru, segretarjat, dipartiment jew enti?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA (Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja): In-nefqa bħala hospitality mill-1 ta' Novembru 1997 sal-31 ta' Marzu 1998 hija hekk:

Mid-Dipartiment għall-Kura ta' l-Anzjani ¥34.87 Mill-Isptar Zammit Clapp ¥998.79 (fuq party tal-Milied għall- istaff u għat-tfal) Ministeru ¥2,952 Segretarjat Parlamentari ¥3,028 Dipartiment għas-Servizz Korporattivi ¥28 Divizjoni tas-Saħħa ¥448.40

EDUKAZZJONI U KULTURA NAZZJONALI - FTEHIM KOLLETTIV

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għall- mistoqsija parlamentari numru 14497, jista' l-Ministru jpoġġi kopji tal- ftehim kollettiv fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopji tad- dokumenti mitluba mill-Onor.

Interpellant kif se nsemmi:

Dok.

A - bejn il-Management tat-Teatru Manoel u l-Union Ħaddiema Magħqudin; Dok.

B - bejn l-Universita' ta' Malta u l-Malta Union of Teachers; Dok.

C - bejn l-Universita' ta' Malta u l-Union Ħaddiema Magħqudin/General Workers' Union.

Rigward Dok.

A ta' min jippreċiża li l-ftehim ġie ffirmat fl-20 ta' Frar, 1992 u mhux kif deher bi sviżta fit-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 14497.

NTOM - FTEHIM KOLLETTIV

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru tat-Turiżmu u s-Self-Employed: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 14499, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopji tal-ftehim kollettiv?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru tat-Turiżmu u s-Self Employed): Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopji tal-ftehim kollettiv bejn l- Organiżżazzjoni Nazzjonali tat-Turiżmu u l-Union Ħaddiema Magħqudin kif ukoll dak bejn il-Mediterranean Conference Centre u l-Union Ħaddiema Magħqudin.

MINISTERU TAL-FINANZI U KUMMERĊ - SURVEYS

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 14292, jista' l-Ministru jpoġġi kopja tas-surveys li saru fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

LEO BRINCAT (Ministru tal-Finanzi u Kummerċ): Qed inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra kopja tas-surveys li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant.

Inżid ngħid li l-household budgetary survey 1995 m'huwiex jingħata għax kien sar biss għall-użu ta' l-uffiċċju.

BIEDJA U SAJD - SURVEYS

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru tal-Biedja u Sajd: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 14290, jista' l-Ministru jpoġġi kopja tal-clients survey fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

NOEL FARRUGIA (Ministru tal-Biedja u Sajd): Tlabt lid-dipartiment biex jipprovdi kopja ta' dan ir-rapport lill-Onor.

Membru.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Censu Galea.

ONOR.

CENSU GALEA: Madam Speaker, ma naħsibx li huwa l-każ li tingħata kopja tal-clients survey lill-Onor.

Interpellant.

Se mai għandha titqiegħed kopja fuq il-Mejda tal-Kamra ħalli kull Membru jkollu l- possibbilta' li jara dan ir-rapport.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Madam Speaker, ma nsib l-ebda diffikulta' li npoġġi kopja tas-survey fuq il-Mejda tal-Kamra imma jiena naħseb li huwa normali li ladarba l-interess ikun tqanqal mingħand xi Membru partikolari allura ngħaddu kopja lilu personali.

Pero' se noqgħod għas-suġġeriment ta' sieħbi l-Onor.

Censu Galea - ħalli ma nużax il-kelma "kollega" biex inkunu nafu x'qegħdin ngħidu - u npoġġi kopja ta' dan is-survey fuq il-Mejda tal-Kamra.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Censu Galea.

ONOR.

CENSU GALEA: Madam Speaker, l-Onor.

Membru fid-domanda tiegħu ma talabx li jingħata kopja għalih imma li titqiegħed kopja ta' dan ir-rapport fuq il-Mejda tal-Kamra, ħalli tkun available għal kull wieħed minna.

Din hi l-prassi ta' dan il-Parlament.

MOSTA - TA' XKORA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta beħsiebu jitkompla x-xogħol f'Ta' Xkora ġewwa l-Mosta meta diġa' tpoġġiet is-sistema tad-drenaġġ?

Ma jidhirlux il-Ministru li dawn huma kollha flus moħlija la x-xogħol ma tkompliex?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kosturzzjoni): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija f'mistoqsija parlamentari numru 15113

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Censu Galea.

ONOR.

CENSU GALEA: Il-Ministru ħa xi passi konkreti matul l-aħħar 15-il ġurnata biex l-iżbroff ta' drenaġġ fl-inħawi ta' Buġibba, San Pawl il- Baħar, il-Qawra u Kennedy Grove ma jkomplix?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, nitlob lill-Onor.

Censu Galea jagħmel mistoqsija bil-miktub ħalli jingħata l-informazzjoni mitluba

SAĦĦA - KURA BARRA L-PAJJIŻ

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-gvern iħallasx il-passaġġ ta' l-ajru lill- omm li takkumpanja lit-tfal tagħha għal kura barra minn Malta?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Il-passaġġ ta' wieħed mill-ġenituri jitħallas meta ma jkunx hemm bżonn li t-tfal ikunu akkumpanjati minn nurse jew tabib u meta t-tfal ikunu taħt is-sitt snin.

KUMMISSJONI NAZZJONALI GĦALL-INFORMAZZJONI TEKNOLOĠIKA - SUR GODFREY ELLUL

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Prim Ministru: Jikkonferma l-Prim Ministru li s-segretarju tal-Kummissjoni Nazzjonali għall- Informazzjoni Teknoloġika, is-Sur Godfrey Ellul, irriżenja minn din il- kariga?

Meta nħatar f'din il-kariga?

Jekk jikkonferma din ir-riżenja, meta rriżenja?

Ta raġuni għal din ir-riżenja?

Jekk iva, x'kienet ir-raġuni jew raġunijiet?

Intbagħtet ittra ta' riżenja?

Jekk iva, jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' l-ittra ta' riżenja?

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): Nikkonferma li s-segretarju tal- Kummissjoni Nazzjonali għat-Teknoloġija ta' l-Informatika, is-Sur Godfrey Ellul, irriżenja minn din il-kariga wara li kien inħatar f'din il-kariga b'seħħ mill-1 ta' Frar, 1998.

Qed inpoġġi kopja ta' l-ittra ta' riżenja fuq il-Mejda tal-Kamra, liema kopja tissodisfa d-domandi l-oħra ta' l-Onor.

Interpellant.

MITTS - PERSUNI LI TELQU

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm kien hemm persuni li ddeċidew li jitilqu l-impjieg tagħhom minn ma' l-MSU, illum MITTS, mid-9 ta' Diċembru 1997 sa l-aħħar ta' Diċembru 1997?

Kemm kienu dawk il-persuni li ddeċidew li jitilqu l-impjieg minn mal-MITTS mill-1 ta' Jannar 1998 sa l-aħħar ta' Mejju 1998?

F'liema gradi kienu dawn il-persuni?

Kemm kien hemm persuni jaħdmu ma' l-MSU fis- 27 ta' Ottubru 1996?

Kemm kien hemm persuni jaħdmu mal-MITTS fl-aħħar ta' Diċembru 1997 u kif ukoll ma' l-EMU fl-istess żmien?

Kemm hemm persuni jaħdmu llum mal-MITTS?

Kemm hemm persuni jaħdmu llum ma' l-EMU?

Kemm kien hemm persuni li ddeċidew li jitilqu l-impjieg minn ma' l-EMU mit-twaqqif tiegħu sa l-aħħar ta' Mejju 1998?

Xi gradi kellhom dawn il-persuni?

ONOR.

ALFRED SANT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PA - IMPJEGATI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien hemm impjegati jaħdmu ma' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar fl-1 ta' Novembru 1996 u kemm hemm impjegati ma' l-istess awtorita' llum?

Kemm persuni telqu l-impjieg tagħhom minn ma' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar mill-1 ta' Novembru 1996 sal-lum?

Xi gradi kellhom dawn il-persuni?

X'persuni ġodda ġew impjegati ma' din l-awtorita' mill-1 ta' Novembru 1996 sal-lum?

Xi gradi għandhom dawn l-impjegati?

ONOR.

GEORGE VELLA: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

MOSTA - TRIQ IT-TAMA - DRENAĠĠ

L-ONOR.

CENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Edwin Vassallo) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l- Ministru jgħid jekk quddiem ir-residenza 110, Triq it-Tama, Mosta hemmx leakage ta' drenaġġ li jista' jipperikola l-water supply ta' l-istess residenza u tal-ġirien?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li minn spezzjoni li saret mill-ispettur tas-saħħa tad-distrett ma jirriżultax li hemm xi leakage tad-drenaġġ fit-triq indikata.

Qed isiru investigazzjonijiet oħra sabiex jiġi stabbilit jekk hemmx xi inkonvenjent li jista jipperikola l-water supply.

ARTIJIET - ART ALTERNATTIVA LILL-ONOR.

DOM MINTOFF

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk sal-lum it- trattattivi ma' l-Onor.

Dom Mintoff, ċioe' t-trattattivi li qed isiru bejn l-Onor.

Dom Mintoff u l-Kummissarju ta' l-Artijiet biex tingħata art alternattiva bħala kumpens għall-esproprjazzjoni flok dik li kellu f'Delimara, ġewx konklużi?

Fil-każ li ġew konklużi, jista' l-Ministru jgħid x'qies fiha (f'metri kwadri) l-biċċa art li ġiet mogħtija lill-Onor.

Mintoff?

Jista' l-Ministru jgħid jekk l-Onor.

Mintoff għamilx xi talba biex jingħata kumpens fi flus?

Jekk iva, x'kienet is-somma mitluba?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Safejn jaf id-Dipartiment ta' l-Artijiet it-trattattivi bejn il-gvern u l-Onor.

Mintoff għadhom għaddejjin u sa issa dawn kienu li tingħata biċċa art bħala kumpens għad-drittijiet u danni li l-Onor.

Mintoff qed jippretendi.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Pulliċino, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Jista' l-Ministru jgħidilna x'inhu l-kejl ta' l- art li qed jittratta fuqha l-Onor.

Dom Mintoff?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, m'għandix din l-informazzjoni hawnhekk u għalhekk nitlob lill-Onor.

Pullicino biex jagħmel mistoqsija bil-miktub ħalli nkun nista' nirrispondih.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Pulliċino.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Jirrealizza l-Ministru li jiena diġa' tlabt din l-informazzjoni fil-mistoqsija bil-mitkub li għamit?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Kif diġa' għidt, peress li għadhom għaddejjin it- trattattivi m'inix f'pożizzjoni li nagħti din l-informazzjoni.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Pulliċino.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Minħabba li f'risposti preċedenti kien intqal li għaddejjin hemm ukoll trattativi għal kumpens ta' flus, jista' l-Ministru jgħidilna x'inhu dan l-ammont ta' flus?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li t-trattativi għadhom għaddejjin, m'inix f'pożizzjoni li nagħti din l-informazzjoni.

ENEMALTA - ASSI KAPITALI

L-ONOR.

CENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Francis Agius) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-assi kapitali tal-Korporazzjoni Enemalta?

ONOR.

LEO BRINCAT (Ministru tal-Finanzi u Kummerċ): L-assi kapitali tal- Korporazzjoni Enemalta jinkludu dawk l-assi li jidhru hawn taħt:

i) Power Stations (Marsa u Delimara) flimkien ma' l-impjant ta' ġo fihom. ii) Distribution centres. iii) Substations. iv) Linji ta' l-elettriku taħt l-art, fl-ajru, u ġol-baħar. v) Kull apparat ieħor mas-sistema ta' l-elettriku. vi) Installazzjonijiet tal-Petroleum Division - 31st March/Wied Dalam/l- ajruport eċċ. vii) Installazzjoni tal-gass ġol-Qajjenza. viii) Uffiċini distrettwali fejn il-proprjeta' ta' l-art u l-bini hija ta' l-Enemalta. ix) Apparat u għamara fl-uffiċini u partijiet oħra ta' l-Enemalta. x) Vetturi.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Francis Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Fid-dawl ta' kif wieġeb din il-mistoqsija u wkoll mistoqsija oħra riċentement, fejn kien qed jitkellem dwar il- liabilities tal-Korporazzjoni Enemalta, ma jħossx il-Ministru li għandu jagħti l-valuri kollha ta' l-items li semma u jagħtina wkoll il-valur totali?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Il-mistoqsija kienet titlob biss x'inhuma l-assi u mhux il-valur tagħhom pero' ma nsib l-ebda diffikulta' li nagħti din l- informazzjoni jekk issirli mistoqsija oħra.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

George Pulliċino.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Peress li dan l-aħħar il-Ministru qal pubblikament li hemm il-possibbilta' li sezzjonijiet jew diviżjonijiet tal- Korproazzjoni Enemalta jiġu privatizzati, jista' jispjega lil din il-Kamra x'inhi l-policy tal-gvern dwar dan?

Liema huma dawk id-diviżjonijiet jew dipartimenti fi ħdan il-Korporazzjoni Enemalta li dan il-gvern qiegħed jaħseb li jipprivatizza?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: Il-gvern ma ħa l-ebda deċiżjoni f'dan ir-rigward, biss ikun lest li jikkonsidra l-options kollha li jkunu fattibbli.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Censu Galea.

ONOR.

CENSU GALEA: GĦalkemm nifhem li l-Ministru m'għandux quddiemu l- istima ta' l-assi li semma, mill-informazzjoni li ġabar fiż-żmien li ilu responsabbli minn dan il-ministeru jista' jgħidilna jekk jaħsibx li l-assi huma ikbar mil-liabilities?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: Madam Speaker, m'għandix it-tagħrif mitlub.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

George Pulliċino.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Peress li mir-risposta li tani l-Ministru nifhem li l-gvern għadu ma ħa l-ebda deċiżjoni, jista' jgħid għallinqas liema huma d-diviżjonijiet jew dipartimenti fi ħdan l-istess korporazzjoni li l-gvern qed jistudja jekk għandhomx jiġu pprivatizzati?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: Fil-preżent m'huma jsiru l-ebda studji dettaljati fuq l-ebda wieħed minn dawn is-setturi.

Kif diġa' għidt, dawn huma options li jridu jiġu miflija fid-dettal iktar 'il quddiem.

Jekk ikun hemm studji tanġibbli jew konkreti aħna na nsibu l-ebda diffikulta' li ngħarrfu lill- Kamra b'dak li nkunu qegħdin nagħmlu.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Madam Speaker, billi l-Ministru qed jgħid li m'hemm l-ebda studji dettaljati, nifhem li hemm studji mhux dettaljati.

Jista' jgħid xi studji mhux dettaljati saru u fuq liema diviżjonijiet ta' l- Enemalta li l-gvern qed jikkonsidra li jipprivatizza saru?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: M'hemm l-ebda studji għaddejjin, la dettaljati u lanqas mhux dettaljati.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Pulliċino.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Jista' allura l-Ministru jgħidilna jekk l- istatement pubbliku li għamel kienx riflessjoni ta' diskussjoni fil- Kabinett?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: Ma ttieħdet l-ebda deċiżjoni mill-Kabinett f'dan ir- rigward.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Safejn naf jiena l-Ministru qed ikompli jirrispondi lill-Onor.

Pulliċino fuq premessa li għamel hu, u jiena se nkompli bl- istess premessa.

Issa jekk dik il-premessa hija żbaljata, allura jgħidilna li hija żbaljata.

Qed ngħid dan għaliex jiena ma nistax nifhem kif tista' ssir dikjarazzjoni li l-gvern qed jikkonsidra li jipprivatizza partijiet mill-Enemalta meta m'hemm l-ebda studju u lanqas diskussjoni fil-Kabinett.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: Xi ġimgħatejn ilu għamilt diskors li ġie ċirkolat permezz tad-dipartiment ta' l-informazzjoni dwar ir-rwol ta' l-Enemalta fuq xi ħaġa konnessa mat-tniġġiż.

F'dan id-diskors - li jiena lest inqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra - m'hemm l-ebda indikazzjoni li l-gvern se jipprivatizza jew qed jagħmel studju biex jipprivatizza xi partijiet mill- Enemalta imma qed jgħid biss li jkun lest li jikkonsidra options jekk dawn jirriżultaw li jkunu vijabbli.

Nerġa' ngħid, m'hemm l-ebda studju dettaljat jew indikazzjoni dettaljata għall-privatizzazzjoni ta' ebda taqsima ta' l-Enemalta.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Pulliċino.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Jekk fhimt sewwa issa l-Ministru qed jgħid li l- gvern lest jikkonsidra options.

Mingħand min qed jistennihom dawn l- options?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: Naħseb li din hija bħal tat-tiġieġa u l-bajda.

L- options jiġu kkonsidrati jekk u meta jsiru studji dwar dawn l-issues infushom.

ENEMALTA - SAHRA

L-ONOR.

CENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Francis Agius) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħarġet flus globalment il-Korporazzjoni Enemalta għall-overtime mill-1990 sal-lum, sena b'sena?

ONOR.

LEO BRINCAT: Is-sahra mħallsa fis-snin indikati mill-Onor.

Membru hi kif muri hawn taħt:

¥ 1990 433,742 1991 567,976 1992 544,725 1993 778,316 1994 928,951 1995 848,293 1996 1,037,456 1997 1,296,395 1998 429,327 (Jannar sa Ġunju) MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għat-Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-logos tas-City and Guilds of London Institute, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru W1647.

MADAM SPEAKER: Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal- Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

RIŻOLUZZJONI DWAR ENFITEWSI TEMPORANJA TA' MOLLIJIET, BINI U DRITT TA' RMIĠĠ FIL-BIRGU U L-ISLA LIL PORT COTTONERA LIMITED

Ikompli mit-22 ta' Ġunju 1998.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Anton Refalo huwa in possession.

ONOR.

ANTON REFALO: Madam Speaker, qabel ma nkompli fejn ħallejt il- bieraħ nixtieq nieħu din l-opportunita' biex insellem lis-Sur Joe Bezzina li l-bieraħ, kemm aħna min-naħa tal-gvern kif ukoll l-oppożizzjoni, attendejna għall-funeral tiegħu.

Jien l-aħħar li ltqajt miegħu kien xi 15- il ġurnata ilu fis-segretarjat fejn flimkien mal-General Workers Union ittrattajna l-kwestjoni tal-ħinijiet tal-mużew.

Mill-ftit li ħdimt miegħu nista' ngħid li kien bniedem ta' l-affari tiegħu, ġentlom, u kien bniedem li għall-ħaddiem kien jagħmel kollox.

GĦalhekk f'ismi u f'isem il-gvern nixtieq nagħti l-kondoljanzi tiegħi lill-familja tiegħu, speċjalment lil Dun Ġorġ.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Anton Tabone.

ONOR.

ANTON TABONE: Madam Speaker, nieħu l-opportunita' li ningħaqad ma' dak li għadu kemm qal is-Segretarju Parlamentari.

Il-bieraħ ilkoll kemm aħna assistejna għall-quddiesa li saret fil-Bażilika ta' San Ġorġ, fejn kien hemm xhieda biżżejjed tar-rispett li kien hemm lejn din il-persuna li temmet ħajjitha b'mod verament traġiku.

Kif jaf kulħadd, Joseph Bezzina kien bieżel ħafna, kien jimportah ħafna mill-proxxmu u dejjem jara kif jista' jgħin l-interessi tan-nies, b'mod partikolari, dawk fil-qasam tax- xogħol.

GĦalhekk f'ismi u f'isem l-oppożizzjoni nwassal il-kondoljanzi lill-mara u t-tfal tiegħu, lil ħutu u lill-Kappillan tal-Fontana.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Refalo.

ONOR.

ANTON REFALO: Madam Speaker, biex il-poplu Malti u Għawdxi jkun jista' jieħu d-deċiżjoni tiegħu, naħseb li jkun għaqli jekk induru daqsxejn għall-proġett ta' Chambray.

Forsi l-Oppożizzjoni se tgħid li dan huwa out of order imma dan m'hu out of order xejn għaliex huwa importanti li tqabbel like with like.

Huwa importanti li naraw x'għamlet l-Oppożizzjoni meta kienet fil-gvern u x'deċiżjonijiet ħadet u nqabbluhom mad-deċiżjonijiet li qed jieħu dan il-gvern fil-konfront tal-proġett tal-Kottonera.

Infakkar lill-poplu li fis-seduta tat-12 ta' Jannar 1993 kien tkellem l- Onor. Anton Tabone, dak iż-żmien ministru għal Għawdex.

Huwa qal:

"Il-Forti Chambray kif inhi u llum huwa post li nistgħu nsejħulu r- renju tal-gremxul u m'għandu valur ta' xejn.

Għandu biss potenzjal li qed jistenna lil min jivvalorizzah.".

Qal ukoll li dan huwa post "crying for development" u li b'sodisfazzjon jinnota li hemm Gvern Nazzjonalista li se jara li dan l-iżvilupp isir.

Iżda l-istorja tal-Forti Chambray ma bdietx f'Jannar ta' l-1993 imma bdiet ħafna snin qabel.

F'dik is-seduta l-Onor.

Tabone kien qal ukoll li jiftakar li fis-sittinijiet kien ġie approvat proġett ta' lukanda b'capacity ta' 320 sodda fil-Forti Chambray.

U tajjeb li nispjegaw x'kien ġara fis-sittinijiet.

Per eżempju, hawn ġew ħadd ma qal li dak iż-żmien kien hemm tnejn minn nies, wieħed Federiċi u l-ieħor Riolo li wara bnew il-lukanda Ta' Ċenċ u ħadu partita raba' fl-istess inħawi ....

Infakkar lill-poplu Għawdxi li waqt li kien qed isir il-bini ħadd ma kien jista' jidħol f'Ta' Ċenċ.

Fil- fatt kull min ipprova jidħol kienu ġabulu l-pulizija u rrapportawh.

Min jaf kemm iddefendejt każijiet ta' nies li ġew irrapportati lill-pulizija sempliċement għaliex kienu jmorru f'Ta' Ċenċ, 'l isfel ħdejn il-baħar, Issa dawn huma l-istess nies li one fine day fl-1966 fetlilhom jibnu din il- famuża lukanda f'Chambray.

Jekk inħarsu lejn il-file insibu li l-avukat ta' dawn in-nies - illum mejjet u għalhekk mhux se nsemmih, anke għaliex ma nħobbx insemmi ismijiet - kiteb lil xi ħadd fil-gżira Għawdxija li kellu pożizzjoni u kien ukoll fil-Parlament - lanqas dan m'jien se nsemmih, anke għaliex dawn it-tnejn għandhom it-tfal tagħhom f'din il-Kamra - u bagħtlu ċerti dokumenti.

Fl- ittra - hawn se nikkwota - qallu:

"The enclosed papers are being submitted to you formally but this present note is for you personally and privately.".

X'jirriżulta?

Jirriżulta li l-Gvern Nazzjonalista fit-28 ta' Diċembru 1966 mhux biss kellu l-intenzjoni li jibni dan il-proġett imma ried ukoll li lil dawn iż-żewġ barranin - li kulħadd jaf wara x'għamlu f'Ta' Ċenċ, kemm bnew vilel eċċ. - ried jagħtihom ukoll ix-Xatt l-Aħmar bħala beach concession.

Hawnhekk nieqaf ftit u nistaqsi lill-Oppożizzjoni: Meta dan l-avukat kiteb lill-Membru Parlamentari Għawdxi u flimkien ma' xi dokumenti li qallu li qed jibgħathomlu fil-miftuħ bagħtlu wkoll ittra minn taħt, u meta pprovajtu tagħtu dan it-territorju hekk kbir bix-Xatt l-Aħmar b'kollox lil dawn iż- żewġ Taljani, ma kien se jiġri xejn?

Din l-ittra tkompli tgħid:

"I have talked to Paul Borg Olivier ..."

- dakinhar il-ministru għat-turiżmu u kultura -

"..... and he has assured me that he will make the board -

- jiġifieri l-bord tat-turiżmu -

".... proceed with urgency if he receives an indication in this sense from the council."

Naturalment hawnhekk kien qiegħed jgħid għall-kunsill ċiviku ta' GĦajnsielem.

Din l-ittra tkompli: "If you agree to this procedure I think that you could find ways and means to convince the council members.".

Din hija l-biċċa xogħol, Madam Speaker.

Il-Partit Nazzjonalista ried jagħti l-Forti Chambray u x-Xatt l-Aħmar lil dawn iż-żewġ barranin u allura sar ftehim bejn dan l-avukat Malti u l-Membru Parlamentari Għawdxi li din l- ittra ma juruhiex u jaraw kif jikkonvinċu lill-kunsill ċiviku ta' Għajnsielem, idawruh u jimmanuvrawh biex ix-Xatt l-Aħmar flimkien mal-Forti Chambray jingħata lil dawn iż-żewġ barranin.

Pero' l-istorja ma waqfitx hemmhekk għaliex dawn kellhom intopp wieħed, u kien intopp kbir.

Qed nirriferi hawnhekk għall-membri tal-kunsill ċiviku ta' Għajnsielem, li f'moħħhom kellhom li fix-Xatt l-Aħmar tinbena fabbrika tas-siment u għalihom dan il-proġett kien aktar importanti mill-proġett ta' Chambray għaliex kienu jafu li waqt li l-fabbrika tas-siment kienet se tħaddem ħafna u ħafna nies dan il-proġett li kien se jingħata lill-barranin b'bejgħ .....

Mela kieku ma kienx għall-membri tal-kunsill ċiviku ta' Għajnsielem kieku x-Xatt l-Aħmar illum huwa tal-barranin, bħalma huwa Ta' Ċenċ, u kif kien l-offshore f'Ta' Ċenċ, għaliex kulħadd jaf li dan għadda għand il-familja Cassar.

Fil-fatt meta n-Nazzjonalisti telgħu fil-gvern waqqgħu l-kawża bir-riżultat li llum il-poplu Għawdxi ta' Sannat ma jistax imur f'dik il-parti tal-bajja ta' Ta' Ċenċ għaliex hija wkoll tal-privat.

Mela kieku ma kienx hemm il-kunsill ċiviku ta' Għajnsielem li għaraf il- mossa li dawn kienu se jagħmlu meta kienu se jagħtu x-Xatt l-Aħmar, kieku llum lanqas nistgħu ninżlu fix-Xatt l-Aħmar għaliex huwa tal-barranin.

Biex jgħaġġlu dan il-proġett u biex ix-Xatt l-Aħmar jingħata lill-barranin, għamlu draft ta' agreement - għandi kopja tiegħu hawnhekk - u għaddewh bil- ġirja lill-kunsill ċiviku ta' GĦajnsielem, mingħalihom li dan se jaqbel magħhom u din l-art kollha, il-Forti Chambray u kif ukoll ix-Xatt l-Aħmar jingħataw lil dawn iż-żewġ Taljani.

Kif qed ngħid, il-membri tal-kunsill ċiviku ta' GĦajnsielemi opponew u qalulhom li jekk dan il-proġett tal- lukanda jrid isir, bl-ebda mod ma jrid ikun jinkludi x-Xatt l-Aħmar bħala private beach concession jew għal xi skop ieħor.

Hawnhekk nieqaf ftit u nistaqsi lill-Oppożizzjoni: Fejn kontu meta fis- 26 ta' Jannar 1967 għamiltu agreement biex tagħtu x-Xatt l-Aħmar lil żewġ Taljani?

Lill-poplu Malti u Għawdxi m'għidtulux x'kontu se tagħmlu?

Allura kien onest l-Onor.

Anton Tabone li kellu l-files kollha f'idejh u mbagħad jiġi jgħidilna li fis-sittinijiet kienet se tinbena biss lukanda?

Jew inkella din kienet parti mill-istorja li kienet tikkomprendi wkoll ix- Xatt l-Aħmar?

Kienet ħaġa tajba li x-Xatt l-Aħmar nagħtuh kollu b'bejgħ lill-barranin?

Niftakar li l-Onor.

Tabone kkritika wkoll lil Dr Karmenu Mifsud Bonnici, l-agreement li kien għamel u l-fatt li għamlu lejliet l- elezzjoni.

Kien qal ukoll li ladarba huma qegħdin fil-gvern se jaraw kif jiżviluppaw il-Forti Chambray.

Jiena għandi dan l-agreement f'idejja u nixtieq nispjega lill-poplu Malti u Għawdxi li dan l-agreement li sar fit-8 ta' Mejju 1987 kien jgħid li l- kumpless turistiku ta' Chambray, li kien jismu Fort Holidays Ltd., kien se jingħata għal sena u li l-management tal-kumpless kellu jħallas mhux inqas minn ¥10,000 għal dik is-sena bil-kondizzjoni li:

".... il-kumpannija Fort Holidays Ltd. tkun intitolata għal 75% tal- profitti li jsiru fil-perjodu tal-management agreement iżda tiggarantixxi lill-Gvern is-somma ta' ¥10,000.

F'każ li s-sehem tal- Gvern ikun ikbar minn dik is-somma, il-kumpannija Fort Holidays Ltd. tħallas lill-Gvern id-differenza fi żmien ġimgħa mill-għeluq tal- kontijiet mhux iktar tard minn Novembru ta' l-1988.".

Mela skond dan l-agreement f'sena waħda l-gvern kien se jdaħħal mhux inqas minn ¥10,000 bil-kundizzjoni li jekk il-profitti jkun iktar minn 75% allura l-kumpannija tħallas lill-gvern id-differenza.

Imma għaliex dan il-ftehim kien għamlu Dr Karmenu Mifsud Bonniċi, dak iż-żmien Prim Ministru ta' Malta, ma riduhx.

GĦalhekk marru għand l-Attorney General u taparsi talbuh parir jekk dan l-agreement huwiex validu jew le.

Naturalment l-Attorney General qalilhom li m'huwiex validu u allura tterminawh u llum spiċċajna bil-kuntratt li ffirmaw.

Imma dan il-kuntratt, fl-opinjoni tiegħi, għandu jiġi kkanċellat għaliex huwa kuntratt vvizzjat bil-frodi u b'kollox.

Filwaqt li fl-agreement li għamel Dr Karmenu Mifsud Bonniċi dan il-kumpless ingħata għal sena waħda biss u l-gvern kien se jdaħħal mill-inqas ¥10,000, dawn minbarra li taw il-kumpless u l-Forti Chambray, taw ukoll 90 tomna raba' għall-prezz ta' ¥10,000 fis-sena għal 99 sena.

GĦalhekk qed ngħid li dan kien kuntratt vvizzjat u ħażin, u aktar 'il quddiem nispjega kif minnu bbenefikaw biss Memmo u x-shareholders.

Issa, Madam Speaker, il-liġi tgħidlek li meta jkun hemm il-vizzju tal- kunsens - u żgur li f'dan il-każ kien hemm frodi u kollużjoni .....

Dan m'huwiex kuntratt li jagħmlu min ikun f'sensih u ta' l-affari tiegħu.

Imbagħad bil-wiċċ tost kollu jiġi l-Onor.

Anton Tabone u jikkritika lil Dr Karmenu Mifsud Bonniċi!

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Richard Muscat.

ONOR.

RICHARD MUSCAT: Jista' l-Onor.

Refalo jispjegalna x'inhu l-vizzju tal-kunsens?

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Refalo.

ONOR.

ANTON REFALO: Il-Kodiċi Ċivili tgħidlek li f'każijiet fejn kuntratt li jkun sar ma jkollux kunsens tajjeb u fidil bejn il-partijiet, dak il-kuntratt tista' tannullah.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

John Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI: Madam Speaker, jien nixtieq nagħmel point of order.

Din ta' l-¥10,000 ilna nisimgħuha ad nauseam u għalkemm lin-naħa tal-gvern nikkorreġuhom, donnhom ma jridu jisimgħu b'xejn.

GĦandi hawnhekk paġna 5 tal-kuntratt li sar biex jingħata l-Forti Chambray, fejn qed jingħad:

''This emphyteutical grant is also being made and accepted against the payment of the premium of

¥485,100 which sum is being paid to the issue of 485,100 fully paid-up shares ...", , li jiġu 49% tal-proġett kollu.

Dan ifisser li l-qligħ kollu li kien se jsir min fuq Chambray kien parti mill-consideration għal dan il-kuntratt, u dan mingħajr ma l-gvern joħroġ sitt ħabbiet.

Imma dan il-gvern preżenti ma jgħidu qatt.

Nixtieq nitlob issa l-permess tal-Kamra biex inpoġġi dan id-dokument fuq il-Mejda tal-Kamra.

MADAM SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JOHN DALLI: Inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' paġna 5 tal-kuntratt dwar il-Forti Chambray f'Għawdex.

ONOR.

ANTON REFALO: Madam Speaker, jiena kont qiegħed nitkellem fuq il- vizzju tal-kunsens, u kont qed ngħid li l-liġi tagħna tagħmel distinzjoni bejn kuntratt li jkun null ab inizio u kuntratt li jkun annullabbli, bħal meta l-kuntratt isir minn minuri u wara jirratifikah.

Imma f'dan il-każ - u din ngħidha bis-sinċerita' kollha - dan huwa kuntratt li sar bi frodi u huwa kuntratt li għandu l-vizzju tal-kunsens.

M'huwiex veru li bih kienu se jibbenefikaw iż-żewġ partijiet.

Fl-opinjoni tiegħi dan il-kuntratt għandu jaqa' għaliex m'huwiex għall-ġid tal-poplu Malti u Għawdxi.

Ħalli ngħid issa għaliex ma naqbilx ma' dan il-kuntratt.

Kif jaf kulħadd, meta Gvern Nazzjonalista ta l-Forti ta' Chambray u l- artijiet ta' madwar, tahom lill-kumpannija ANTIMEN II li kienet reġistrata f'Monaco u l-ishma kollha tagħha kienu bearer.

Dan ifisser li inti ma tkunx taf min verament jifforma l-kumpannija u għalhekk qatt ma jkun jista jiġi stabbilit jekk min hemm wara l-proġett huwiex bniedem serju.

Dan huwa l-ewwel punt importanti.

GĦaliex meta inti tagħmel kuntratt ma' bniedem, inti trid tara jekk dak il-bniedem għandux il-finanzi biex iħallsek.

Imma l-Gvern Nazzjonalista aċċetta li jagħmel dan il-kuntratt xorta, allavolja l- ishma kollha ta' din il-kumpannija kienu bearer.

Punt ieħor importanti huwa li skond dan il-kuntratt oriġinali l-gvern kien wiegħed li se jsib il-fondi biex jiġu restawrati s-swar tal-forti.

Illum dawn is-swar huma fi stat mill-agħar u huwa kkalkolat li biex jiġu restawrati trid mhux inqas minn ¥1.5 miljun.

Fil-fatt id-developer li hemm illum qed jgħid li ma jistax jirrestawra dawn is-swar għaliex skond il- kuntratt dawn suppost jirrestawrahom il-gvern.

Mela l-gvern se jieħu ¥10,000 u daħal għal spiża ta' bejn ¥1.5 miljun u ¥2 miljun għar-restawr tas-swar.

Ma rridux ninsew ukoll il-ħerba sħiħa li għamlu d-developers fil-post.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: L-Onor.

John Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI: Jew l-Onor.

Refalo se jitkellem bis-serjeta' u fuq dak li huwa iswed fuq l-abjad, jew inkella ma jitkellimx.

(Interruzzjonijiet) Madam Speaker, dan qiegħed jimmislijdja lill-Kamra.

Pagna 34 tal-kuntratt tgħid:

"It is acknowledged by the partners that the Government of Malta will endeavour to obtain financial assistance and grants from sources supporting restoration of heritage assets.".

Mela l-gvern ma daħal għall-ebda commitment.

(Interruzzjonijiet) Nixtieq nitlob il-permess tal-Kamra ħalli npoġġi dan id-dokument fuq il-Mejda tal- Kamra.

MADAM SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JOHN DALLI: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' paġni 34 u 35 tal-kuntratt dwar il-Forti Chambray f'Għawdex.

MADAM SPEAKER: Niġbdilkhom l-attenzjoni li għall-punt ta' kjarifika tridu l-permess ta' min ikun in possession.

Kompli Onor. Refalo.

(Interruzzjonijiet).

ONOR.

ANTON REFALO: Madam Speaker, il-punt li qed nagħmel jiena huwa li bniedem irid ikun miġnun jew irresponsabbli ......

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Zammit Dimech, point of order.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Peress li l-Onor.

Anton Refalo qiegħed kontinwament jikkwota minn files tal-gvern, peress li hija r-regola f'din il-Kamra li meta tikkwota minn xi dokument għandek tpoġġi dak id-dokument fuq il-Mejda tal-Kamra - anke biex ma nibqgħux fis-sitwazzjoni li fejn jaqbillu jikkwota u fejn ma jaqbillux ma jikkwotax - u peress li qiegħed iħoss li qiegħed jillumina ħafna lill-Kamra fid-dibattitu li għandha quddiemha tant li beda bi kwotazzjonijiet ta' 32 sena ilu, jista' jilluminana aktar, lilna u lil min qiegħed jismagħna, u jwiegħed u jagħti impenn assolut li jqiegħed il-files kollha li qiegħed jikkwota minnhom fuq il-Mejda tal-Kamra?

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Anton Refalo.

ONOR.

ANTON REFALO: Madam Speaker, jiena m'jien se npoġġi xejn fuq il- Mejda tal-Kamra għaliex jiena ma rrid inweġġa' lil ħadd.

Jiena m'iniex bħall-membri ta' l-oppożizzjoni, Madam Speaker, ħsiebhom biss biex jaqbdu ma' wieħed jew l-ieħor, l-ewwel wieħed il-Prim Ministru.

Imbagħad jgħidu li għandhom qalbhom safja u li jgħożżu l-valuri tal-familja!

Aħna m'aħniex ta' dan it-tip.

Ħsiebhom biss biex ikissru.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Francis Zammit Dimech, point of order.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Madam Speaker, l-ewwelnett l-Onor.

Refalo qiegħed juri biża' kbir milli juri l-verita' u milli jimxi mal-proċedura tal-Parlament.

Diġa' kkwota minn files tal-gvern u issa huwa obbligat li jqegħedhom fuq il-Mejda tal-Kamra.

(Interruzzjonijiet) Din m'hijiex kwestjoni ta' oġġezzjoni.

Jew ma jikkwotax minnhom, jew fejn jikkwota minnhom .....

(Interruzzjonijiet) (Agħjat)

MADAM SPEAKER: Onor. Refalo, għamilt kwotazzjonijiet waqt id-diskors tiegħek?

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena noġġezzjona li jqegħedhom fuq il-Mejda tal- Kamra.

MADAM SPEAKER: Onor. Debono Grech, ma sejjaħtlekx biex titkellem.

Poġġi bil-qiegħda, jekk jogħġbok.

ONOR.

ANTON REFALO: Madam Speaker, jiena ma nsemmix nies.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Madam Speaker, skond il-proċedura tal-Kamra meta membru jikkwota minn files - u m'għandux issa li qed nitolbuh ipoġġihom fuq il-Mejda tal-Kamra jipprova jaħbihom - huwa obbligat li jqegħedhom fuq il-Mejda tal-Kamra.

GĦalhekk nitlob li tagħti ruling f'dan is-sens.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, point of order.

ONOR.

JOE MIZZI: L-ewwelnett membru jista' jkollu xi noti quddiemu u mhux files.

U milli qed nifhem jiena, l-Onor.

Refalo quddiemu għandu n- noti.

Allura huwa skorrett li l-Onor.

Zammit Dimech jgħid ...

(Interruzzjonijet) Jiena mort ħdejn l-Onor.

Refalo u rajt li l-file li għandu quddiemu ma fih xejn ħlief in-noti dwar id-diskors li qiegħed jagħmel.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Tant huwa veru li l-Onor.

Refalo qed jikkwota mill- files li fl-aħħar seduta beda jurihomlna u qalilna: "Ara, għandi l-files u se nikkwota minnhom!"

U llum beda jikkwota minnhom, ikkwota x'qal l-Onor.

Anton Tabone u mbagħad neħħihom minn fuq id-desk u poġġihom taħt.

Imma la kkwota minnhom irid ipoġġihom fuq il-Mejda tal-Kamra, anke jekk qed jipprova jaħbihom.

(Interruzzjonijiet).

MADAM SPEAKER: Kulħadd bil-qiegħda.

Onor. Refalo, jekk ikkwotajt minn xi files, jekk jogħġbok, poġġihom fuq il-Mejda tal-Kamra.

Issa kompli bid- diskors.

ONOR.

ANTON REFALO: Madam Speaker, jien għandi l-personal notes u dak li għidt ngħidu wkoll barra l-Kamra u min irid iħarrikni.

MADAM SPEAKER: Mela n-noti li għandek iridu jitpoġġew fuq il-Mejda tal- Kamra.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, skond l-istanding orders wieħed jista' jkollu quddiemu n-noti biex jiffriska l-memorja fuq dak li għandu jitkellem dwaru.

U l-Onor.

Refalo m'għandu xejn ħlief noti biex jgħinuh jiffriska l- memorja fuq dak li jrid jgħid.

Allura ħadd m'għandu jeħodhomlu.

Jekk is- Sedja trid kopja tagħhom, kif jispiċċa jgħaddilek kopja.

Imma għandu bżonn iżomm dawk il-punti biex jiffriska moħħhu ħalli jkun jista' jitkellem fuqhom.

MADAM SPEAKER: Jiena għidtlu jpoġġihom fuq il-Mejda tal-Kamra x'ħin jispiċċa.

ONOR.

ANTON REFALO: Madam Speaker, jiena rrid nagħmel punt ċar.

Jien jidhirli li m'għandi npoġġi xejn fuq il-Mejda tal-Kamra għaliex ma rrid inweġġa' lil ħadd.

Imma jekk tan-naħa l-oħra jgħiduli biex inpoġġihom, jiena npoġġihom.

(Interruzzjonijet) Jimporta nitkellem jien issa?

Qed ngħid dan għaliex dawn l-ittri nkitbu min-nies li llum huma mejta u għandhom it-tfal tagħhom f'dan il-Parlament, u allura ma jidhirlix li għandi npoġġihom fuq il-Mejda tal-Kamra.

Imma jekk tan-naħa l-oħra stess iriduni npoġġihom, allura jiena dispost inpoġġihom.

(Interruzzjonijiet) Pero' aħna m'aħniex il-ħmieġ li huma huma, Madam Speaker!

Ħsiebhom biss biex jattakkaw lill Prim Ministru!

Jien ngħidilhom li kieku għandhom nitfa mill-onesta' li għandu l-Prim Ministru ....

MADAM SPEAKER: Il-Kamra hija sospiża.

Fis-7.03 p.m. il-Kamra ġiet sospiża minħabba diżordni u rriżumiet fis-7.15 p.m.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Anton Refalo.

ONOR.

ANTON REFALO: Madam Speaker, m'huwiex sewwa li filwaqt li qiegħed nipprova nesponi l-punt tiegħi, in-naħa l-oħra kontinwament jinterrompuni.

GĦalhekk nitlob li l-ħin li fih qed jagħmlu dawn il-point of orders - jistgħu jagħmlu kemm iridu - ma jitnaqqasx mill-ħin allokat lili.

Nitlob ukoll ruling f'dan is-sens għaliex m'huwiex sewwa li ma jħallunix nesprimi l-opinjoni tiegħi.

MADAM SPEAKER: Onor. Refalo, meta ntalbu l-punti ta' kjarifika, dawn saru bil-permess tiegħek.

GĦall-point of orders m'hemmx bżonn permess.

ONOR.

ANTON REFALO: Allura darb'oħra ma nagħtihomx permess!

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Francis Zammit Dimech, point of order.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Madam Speaker, jiena tlabt biex iqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-files li qiegħed jikkwota minnhom.

Diġa' hemm ordni mis-Sedja f'dan is-sens u din l-Onor.

Refalo għandu jimxi magħha u mhux bl-iktar mod sfaċċat u f'għajnejn il-Membri kollha tal-Kamra u f'għajnejn il-media - nispera li ma jkunx hemm xi ħadd li jgħid li b'hekk qegħdin inxerrdu l-ansjeta'! - jipprova jaħbihom.

(Interruzzjonijiet) Jekk qiegħed jagħmel hekk allura għandna nistabilixxu l-fatt li għamel hekk.

Jiġifieri kellu l-files quddiemu, taparsi qiegħda tiġih il-mistħija li jikkwota minnhom u ma jridx ipoġġihom fil-mod sħiħ tagħhom fuq il-Mejda tal-Kamra.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Onor. Zammit Dimech, l-Onor.

Refalo għandu dritt ikompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

ANTON REFALO: Madam Speaker, diġa' għidt li jekk jitolbuni n-naħa l-oħra jiena lest inpoġġi photocopy tal-karti li għandi wara li nispiċċa l- ispeech tiegħi.

Pero' dan nagħmlu bil-kondizzjoni li huma talbu li nqiegħdhom fuq il-Mejda tal-Kamra u mhux għaliex ridt jiena.

Issa nispiċċa d-diskors tiegħi, nagħmel photocopy u nagħtihielek.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, it-talba li saret min-naħa ta' l- Oppożizzjoni saret għaliex huwa normali li l-affarijiet li nikkwotaw minnhom jitqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra.

Aħna ma tlabna xejn speċjali.

MADAM SPEAKER: Kompli Onor. Refalo.

ONOR.

ANTON REFALO: Madam Speaker, kif diġa' għidt il-ftehim fuq il- Forti Chambray sar ma' ANTIMEN II, kumpannija reġistrata f'Monaco li l- ishma tagħha huma kollha bearer.

GĦalhekk l-ewwel punt li għamilt huwa li trid tkun miġnun biex tidħol f'kuntratt bħal dan meta ma tkunx tista' tivverifika ma' min qiegħed tiddijlja.

It-tieni punt li għamilt huwa li biex jiġu restawrati s-swar iridu jintnefqu bejn ¥1.5 miljun u ¥2 miljun.

Issa, meta xi disa' xhur ilu jiena u l-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin, l-Onor.

George Vella, morna hemmhekk, rajna ħerba sħiħa.

Anke l-Prim Ministru kien preokkupat ħafna bix-xogħol li kien qiegħed isir.

Meta morna sibna crater, qisa splodiet xi bomba kbira, u tkissir ma' kullimkien.

MADAM SPEAKER: Ippermettili Onorevoli.

Skadielek il-ħin.

Xi ħadd jipproponi biex tkompli tinstema'.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Refalo jkompli jitkellem.

Dawk favur?

(Onor. Membri:Aye).

Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Onor.

Refalo kompla bid-diskors tiegħu.

ONOR.

ANTON REFALO: Madam Speaker, nirringrazzja lill-proponent, lis- sekondat u lill-Kamra kollha ta' din l-estensjoni.

Kont qed ngħid li ċ- ċimiterju li kien hemm ġie rvinat u l-lapidi tneħħew u ġew mitfugħin 'l hawn u 'l hemm.

Ridna nkunu aħna li ġbarnihom u għidna li jkun utli li nerġgħu npoġġu watchman biex naraw li ma jibqgħux jitkissru u ċ-ċimiterju ma jibqax jiġi rvinat għaliex id-developer qabad kisser u farrak mingħajr kontroll ta' xejn.

Madam Speaker, it-tielet punt tiegħi huwa li filwaqt li Memmo qed jgħid li f'Fort Chambray Co. Ltd ittrasferixxa mhux inqas minn ¥510,000, ftit li xejn issib fejn intnefqu dawn il-flus.

Skond Memmo l-biċċa l-kbira ta' dawn il-flus tħallsu lill-periti Taljani mqabbdin minnu stess.

Jgħid ukoll li nefaq is-somma ta' ¥100,000 biex jirranġa d-dar tat-tabib li hemm fil- fortizza iżda jiena nistieden lil kulħadd, anke lill-Membri ta' l- Oppożizzjoni, biex immorru sa Chambray, jidħlu f'din id-dar tat-tabib fil- fortizza u jaraw fejn dan il-famuż Memmo nefaq dawn il-¥100,000.

Qed ngħid dan għaliex mhu veru xejn li Memmo nefaq is-somma ta' ¥100,000 f'din id- dar.

U daqshekk ieħor mhu veru xejn li ħallas ¥150,000 lill-periti Taljani li qiegħed jgħid li qabbad.

Niġi issa għar-raba' punt.

Kif kulħadd jaf, Memmo għandu 51% mill-ishma f'Fort Chambray Co. Ltd.

Barra minn hekk iżda, dan għandu wkoll dritt għal 23 mill-45 appartamenti li jridu jingħataw mill-iżvilipatturi Maltin lil Fort Chambray Co. Ltd talli għadditilhom id-drittijiet tagħha fuq l-art.

Issa jekk ngħidu li kull appartamenti li qiegħed jinbena jiswa mhux inqas minn ¥60,000, dan ifisser li Memmo se jaqla' mhux inqas minn ¥1,380,000.

Dan hu l-iskandlu ta' Chambray.

Hawnhekk jiena nistaqsi: Il-poplu Għawdxi x'ħa jew se jieħu minn dan il-proġett?

(Interruzzjonijiet) Nistieden lill-Onor.

Dalli biex flimkien mmorru s'hemmhekk u naraw huwiex veru li dan Memmo nefaq ¥100,000 fid-dar tat-tabib u wkoll ¥150,000 bħala ħlasijiet lill-periti Taljani.

Dan hu l-iskandlu.

GĦalhekk qed ngħid li dan il-kuntratt huwa vvizzjat u fih riħa qawwija ta' korruzzjoni.

(Interruzzjonijiet) Meta trid immorru.

Memmo żamm għalih 23 appartament li minnhom se jaqla' mill-inqas ¥1,380,000.

Qed ngħid mill-inqas għaliex niftakru li dawn l-appartamenti qegħdin jagħtu għall-baħar.

Niġi issa għall-ħames punt.

GĦal Memmo dawn it-23 appartament ma kenux biżżejjed.

Fil-fatt, għandu dritt ukoll għal 51% ta' l-isptar il-qadim, li skond il-pjan oriġinali għandu jiġi restawrat u jsir ċentru kummerċjali.

Dan ifisser li Memmo għandu l-obbligazzjoni li jiżviluppa dan iċ-ċentru imma sal-lum ma kienx kapaċi jġib il-flus minn barra biex ir-restawr ikun jista' jibda.

Mela dan - għaliex tajjeb li l-poplu jkun jaf dawn l-affarijiet u jkun jista' jqabbel like with like - barra li żamm 23 appartament li Alla biss jaf kemm se jaqla' minnhom, żamm ukoll 51% ta' l-isptar il-qadim u obbliga ruħu li jirrestawrah u jiżviluppah f'ċentru kummerċjali.

Imma sal-lum, bil-wiċċ tost kollu, qiegħed jgħid li m'huwiex kapaċi jġib dawn il-flus minn barra.

U dan kollu b'¥10,000 ċens fis-sena li jiena għandi d-dubji tiegħi jekk ħallashomx!

U jekk dan iċ-ċentru kummerċjali meta jkun lest jikrih, kif diġa' qal, iħallilu qligħ tajjeb ukoll għaliex dan se jkun jiswa ¥350,000 oħra.

Mela se jdaħħal ¥1,380,000, se jdaħħal ¥350,000 .....

Sur President, qed nieħu pjaċir nara lill-Onor.

Giovanna Debono u l-Onor Victor Galea Pace joħorġu 'l barra mill-Kamra għax huma Għawdxin u suppost għandhom għal qalbhom l-interess ta' Għawdex!

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Onorevoli, kompli bid-diskors.

ONOR.

ANTON REFALO: Ejjew fil-Kamra ħalli jkunu jafu l-Għawdxin x'għamiltu!

(Interruzzjonijiet) Mhux għalik qed ngħid imma għal seħbitek meta vvotat għal-iskandlu tal-Forti Chambray.

(Interruzzjonijiet) Ejjew 'l hawn u tisimgħu x'għamiltu għall-poplu GĦawdxi!

(Interruzzjonijiet).

Mela lill-Kottonera tridu tikkritikaw?

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Refalo, qiegħed titlef il-ħin.

ONOR.

ANTON REFALO: Sur President, tajjeb ngħidu li dan m'huwiex kuntratt fejn hemm l-obbliġi u d-drittijiet kemm ta' min qed ibiegħ u kif ukoll tax-xerrej imma huwa kuntratt fejn il-gvern għandu l-obbligi kollha u Memmo għandu d-drittijiet kollha u jagħmel li jrid.

U għaliex il-gvern preżenti qiegħed jagħmillu pressjoni biex jagħmel dak li wiegħed, jiġifieri jirrestawra l-isptar il-qadim u jiżviluppah f'ċentru kummerċjali, iddeċieda li jbigħ sehmu lil negozjant Malti biex żgur ma jonfoq xejn fil-proġett ta' Chambray.

Huwa hawnhekk fejn jidħol is-Sur Debono, il-famuż negozjant Malti li kulħadd jaf min hu.

Anke l-Onor.

Dalli jaf min hu s-Sur Debono.

U l-poplu Għawdxi x'se jieħu?

Dan huwa l-iskandlu u mhux l-agreement li għamel Dr Mifsud Bonnici kien ħażin?

Dak kien kuntratt tajjeb.

Minnu l- poplu Għawdxi kien se jieħu ¥10,000 bil-kondizzjoni li jekk il-profitti jkunu iżjed jieħu anke d-differenza.

Ħalli niġi issa għas-sitt punt, Sur President.

Jekk taqra l-kuntratt oriġinali ssib li dan ma jagħmel l-ebda restrizzjoni fuq it-trasferiment tad-drittijiet ta' Memmo.

Dan il-kuntratt ma jagħmel l-ebda restrizzjoni lil Memmo fuq min jittrasferixxi x-shares tiegħu.

Dan ifisser li x-shares li għandu jista' jbigħhom lil min irid u l-Gvern Malti ma jista' jagħmel xejn.

Jiena nistaqsi lill-Onor Dalli: Veru li dan il-kuntratt ma jagħmel l- ebda restrizzjoni fuq min Memmo jista' jittrasferixxi x-shares tiegħu?

(Interruzzjonijiet) Issa agħmel point of order ieħor, int li tifhem fil- kuntratti u għandek esperjenza fil-finanzi!

Jekk il-kuntratt għamiltu inti, allura spjegalna għaliex il-kuntratt oriġinali ta' l-enfitewsi ma jagħmel l-ebda restrizzjoni fuq min Memmo jista' jittrasferixxi x-shares tiegħu!

Kif jista' jkun li tati l-Forti Chambray u 90 tomna raba' u ma tagħmel l-ebda restrizzjoni fuq min jista' jittrasferixxi x-shares tiegħu?

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: M'hemmx cross-debate.

ONOR.

ANTON REFALO: Jekk tan-naħa l-oħra, il-partit ta' l-avukati, ifehmuni dawn l-affarijiet, dawn il-misterji kbar ......

Trid tkun baħnan, imbeċilli u bla sens biex tagħmel kuntratti bħal dawn!

Kif tista' tagħmel kuntratti bħal dawn?

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Censu Galea, point of order.

ONOR.

CENSU GALEA: Sur President, id-diskors kollu li qiegħed jagħmel l- Onor. Refalo fil-preżent huwa out of order.

THE DEPUTY SPEAKER: Kompli Onor. Refalo iżda orbot mas-suġġett.

ONOR.

ANTON REFALO: Sur President, jiena naf li l-Onor.

Dalli kien wieħed li kellu l-mano in pasta f'din il-biċċa xogħol u allura nixtiequ jispjegali din il-biċċa xogħol.

Kif għamilna kuntratt ta' din l-entita' hekk kbira b'¥10,000 ċens fis-sena u tajna lil Memmo l-Forti ta' Chambray u 90 toma raba' - barra li s-swar ħallejnihom iperpru u rridu nonfqu bejn ¥1.5 miljun u ¥2 miljun biex nirranġawhom - u mbagħad lanqas għamilnielu restrizzjoni fuq lil min jista' jittrasferixxi x-shares tiegħu?

Jiġifieri jekk dan jittrasferixxi x-shares lill-Mafja ta' Sqallija, il-Gvern Malti jrid jaċċetta?

Tajjeb li l-poplu Malti jkun jaf ukoll li meta dan l-aħħar lil-Kap ta' l-Oppożizzjoni "l-orizzont" staqsietu "Inti Chambray insejtu!", huwa rrispondihom "Ma nafx, jista' jkun!".

U meta staqsewh fuq iċ-ċens qalilhom li jmisshom tawh b'anqas.

(Interruzzjonijiet) Ma jafx!

Allura mhux veru meta qal li ma jafx?

Jekk il-Kap ta' l-Oppożizzjoni veru ma qalx dan il-kliem, jiġi hawn u jgħid li ma qalux imma safejn naf jien hekk qrajt.

Sur President, jiena qed nagħmel dawn il-punti biex wieħed ikun jista' jqabbel like with like.

Ilna ħafna nitħaddtu fuq il-proġett tal-Kottonera pero' sal-lum ħadd ma qal x'ifisser u x'jimplika l-kuntratt ta' Chambray u jiena qed nelenka punt wara punt l-iskandli kollha li joħorġu minnu.

GĦaliex dawn l-iskandli ma tarahomx meta tgħaddi r-riżoluzzjoni imma tarahom meta jibda jgħaddi ż-żmien u naraw ir-riżultati.

Kif qed ngħid, issa Memmo qiegħed jinnegozja biex jittrasferixxi x-shares tiegħu lil negozjant Malti li min-naħa tiegħu ddikjara li lest jinnegozja dawn ix- shares ma' buyers oħrajn.

GĦaliex din katina, wieħed ibiegħ lill-ieħor u dak ibiegħ lill-ieħor u l-gvern ma jistax jindaħal.

Proprjeta' tal-poplu Malti u Għawdxi li qiegħda tinbiegħ b'mod skandaluż u l-gvern ma jistax jindaħal!

Daħal ukoll is-Sur Pawlu Abela u la bella compagnia, daħal l-ex- chairman ta' l-Air Malta u kulħadd jerda' - skużani li kelli nuża din il- kelma, Sur President - minn dan il-proġett.

THE DEPUTY SPEAKER: Ippermettili Onor. Refalo.

Tkun aħjar jekk ma ssemmix nies li ma jistgħux jiddefendu ruħhom.

ONOR.

ANTON REFALO: Dan li qed ngħid jirriżulta mill-memorandum.

Dan ngħidu hawnhekk u ngħidu barra għax din hija l-verita'.

Sur President, issa Memmo qed jgħid li jekk il-gvern irid jakkwista parti żgħira mill-isptar il-qadim li hemm fil-forti jrid iħallsu flejjes kbar.

Mela l-gvern tahulu b'¥10,000 imma jekk irid jakkwista mqar parti żgħira minnu jrid iħallas flejjes kbar!

Jien ma rridx intawwal iżjed fuq dan il- kuntratt ta' Chambray pero' naħseb li l-poplu għandu stampa ċara x'ifisser għalih dan il-kuntratt.

Nerġa' ngħid, dan huwa kuntratt li huwa vvizzjat mill-bidu sa l-aħħar u għalhekk ngħid li aħna m'għandniex nonoraw kuntratti bħal dawn.

Il-poplu Malti u GĦawdxi ma ggwadanja xejn minn dan il- kuntratt.

Huwa Memmo biss li ggwadanja minnu.

Nerġa' ngħid, saħansitra kellna npoġġu watchman biex naraw li ma jsirx iktar looting ta' l-oqbra u l-affarijiet antiki li hemm.

Dan barra s-siġar li qaċċtu u r-rebus sħiħ li għamlu.

Pero' kif spjegajt aktar kmieni, din l-istorja ma bdietx minn dan il-kuntratt imma bdiet way back fl-1966 meta l-Partit Nazzjonalista fil- gvern ipprova jagħti x-Xatt l-Aħmar lil dawk iż-żewġ Taljani b'xiri assolut.

Ħalli niġi issa għas-seba' punt.

Minħabba dan il-proġett ta' Chambray kien hemm ħafna GĦawdxin li ntlaqtu ħażin.

Dawk li kellhom ir-raba' hemmhekk u kienu jieħdu l-ilma minn hemmhekk spiċċaw tkeċċew u llum ħadd ma jista' jirfes hemmhekk.

Nerġa' nistaqsi: Dawk il-¥1.5 miljun jew ¥2 miljun biex nirrestawraw is-swar minn fejn se nġibuhom?

Jista' xi ħadd min-naħa l-oħra jispjegali minn fejn se nġibu dawn il-flus?

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Tony Abela, point of order.

ONOR.

TONY ABELA: Sur President, dan huwa totalment misleading of the House u inti għandek tipproteġina.

L-Onor.

Dalli għadu kif poġġa żewġ dokumenti fuq il-Mejda tal-Kamra li juru li dan li qed jgħid l-Onor.

Refalo m'huwiex minnu imma din l-istorja xorta qed jibqa' sejjer biha.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Tonio Borg, point of order.

ONOR.

TONIO BORG: Jirrealizza s-Segretarju Parlamentari li l-kelma "Kottonera" ma semmihiex darba f'dan id-diskors ta' 70 minuta?

ONOR.

ANTON REFALO: Issa niġu għaliha l-Kottonera!

(Interruzzjonijiet) THE DEPUTY SPEAKER: Kompli Onor. Refalo iżda nerġa' nitolbok biex tgħaqqad mas-suġġett.

ONOR.

ANTON REFALO: Sur President, f'din il-biċċa xogħol m'hemmx ħabi.

Meta tridu morru hemmhekk u tkunu tistgħu tikkonstataw fejn intnefqu l- ispejjeż li Memmo qal li nefaq u taraw ukoll f'liema stat jinsab fih il- forti.

Pero' issa d-developers qegħdin jgħidu li ma jistgħux u ma jridux jirranġaw il-forti u allura rridu naraw minn fejn se nġibu ¥1.5 miljun jew ¥2 miljun biex nirrestawraw l-outer part ta' dan il-forti għaliex nieżel biċċa biċċa u jkun gwaj għall-Oppożizzjoni jekk jaqa'.

Hemmhekk saret ħsara kbira.

Dan nista' ngħidu għaliex jiena mort personalment.

(Interruzzjonijiet) Meta tridu mmorru u tkunu tistgħu taraw il-ħsara li hemm u mbagħad tirrisponduna min se jħallas għal din il-ħsara u r-restawr li hemm bżonn.

Issa, Sur President, jekk tidħol hemm ġew - tajjeb ngħidu li qabel ma kontx tidħol għax kien qisu assedjat u mgħasses minn kullimkien u biex ħadna żewġ ritratti wieħed kellu jgħaddi minn wara u jixxabbat - issib li f'din il-ħofra bdew telgħin dawn il-famużi 45 appartament fuq ġebel tal- franka li ma jaqbel xejn ma' l-ambjent.

U jekk tmur Għajnsielem, fejn il- club tal-football, u tħares fid-direzzjoni ta' Chambray, issib li l-outline hija kompletament rovinata.

Naħseb li fuq Chambray għidt biżżejjed u nieqaf hawn.

Allura dan kien kuntratt tajjeb?

Jista' xi ħadd mit-tliet deputati GĦawdxin fl-oppożizzjoni, speċjalment dawk it-tnejn li vvotaw għal dan il-proġett u li m'għandhomx il-wiċċ ikunu preżenti hawn, jgħidilna jekk dan kienx proġett tajjeb għall-poplu Malti u speċjalment għall-poplu Għawdxi?

(Interruzzjonijiet) Naf li l-Onor.

Galea Pace ma jaqbilx ma' dan il-proġett.

Naħseb li dak hu l-uniku wieħed li qalbu tweġġgħu għall-poplu Għawdxi.

THE DEPUTY SPEAKER: Ippermettili Onor. Refalo.

Reġa' skadielek il-ħin u għandek bżonn leave of House biex tkun tista' tkompli għaddej bid-diskors tiegħek.

Hawn permess?

(Onor. Membri: No) Il-permess ma ngħatax.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, l-Oppożizzjoni qiegħda toġġezzjona għal din l-extension għas-sempliċi raġuni li d-diskors kollu ta' l-Onor.

Refalo huwa rrelevanti għal dak li qegħdin niddiskutu u għall-bżonnijiet ta' dan il-pajjiż.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

ANTON REFALO: Ma jridux jisimgħu l-verita', Sur President!

(Interruzzjonijiet) (Agħjat)

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Refalo, ladarba hemm oġġezzjoni ma tistax tkompli.

L-Onor.

Guido de Marco.

ONOR.

GUIDO de MARCO: Sur President, kif kont qed ngħid lill-kollega tiegħi, l-Onor.

Alfred Portelli, jiena ma nsib l-ebda diffikulta' li jitkellem l-ewwel huwa, basta jħallili l-aħħar nofs siegħa.

Dan kulma nixtieq.

THE DEPUTY SPEAKER: Possibbilment inżommu l-alternanza.

L-Onor.

Guido de Marco.

ONOR.

GUIDO de MARCO: Kif diġa' għidt, jiena ma nsib l-ebda diffikulta' jekk il-Ministru Portelli jitkellem qabli, basta jħallili nofs siegħa.

THE DEPUTY SPEAKER: Ippermettuli ftit.

Onor. de Marco, id-deċiżjoni tas- Sedja hija li tinżamm l-alternanza bejn naħa u oħra.

Allura issa titkellem inti u mbagħad jitkellem l-Onor.

Alfred Portelli.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

GUIDO de MARCO: Sur President, inizjalment jiena ma kelli l-ebda ħsieb li nipparteċipa f'dan id-dibattitu u dan mhux għaliex dan m'huwiex dibattitu importanti, dibattitu interessanti u dibattitu li m'għandux riflessi ekonomiċi pożittivi għal dak li jirrigwarda parti ta' Malta li ċertament jeħtiġilha l-attenzjoni kontinwa ta' dan il-Parlament.

Xejn minn dan.

Jiena nemmen li dan il-Parlament jagħmel tajjeb li jiddiskuti proġett għall-Kottonera u l-kuntratt relattiv għall-Kottonera.

Anzi huwa essenzjali li l-pajjiż iħares lejn dawn l-affarijiet bl-iktar mod mhux partiġjan u bl-iktar mod apolitiku għal dak li jirrigwarda l-partiġjaniżmu għaliex din hija xi ħaġa ta' interess għal parti minn Malta li ċertament jeħtiġilha li jkollha l-attenzjoni kollha.

Sur President, dan huwa żvilupp ekonomiku li ma jaffettwax biss lill-Kottonera imma jaffetwa lil Malta kollha pożittivament, u għalhekk għalija forsi huwa nuqqas fil-konfront tal- poplu tagħna li nagħtu l-impressjoni, anke remotament - u din qed ngħidha bl-iktar sinċerita' - li dan il-Parlament jinqasam bejn gvern u oppożizzoni in konnessjoni ma' dan il-proġett.

Dan qed ngħidu għaliex mid-diskorsi kollha li smajt f'dan il-Parlament ċertament li kull naħa qed tgħid li jeħtieġ li dan il-proġett jimxi 'l quddiem.

GĦalhekk huwa inkomprensibbli kif f'dan il-pajjiż għandna l- kapaċita' li fuq proġett li jaqblu miegħu kemm iż-żewġ naħat tal-Kamra u anke l-poplu Malti in ġenerali nikkreaw kriżi fil-Parlament, kriżi li hija riflessa wkoll f'pajjiżna.

Jiena nemmen li b'dan il-mod minflok nagħmlu l- ġid, qegħdin nagħmlu d-deni.

Issa jien konvint li l-ebda wieħed minn kull naħa tal-Kamra ma jixtieq jagħmel id-deni lil pajjiżu.

Jien konvint li kull wieħed minna għandu l-ħsieb u l-konvinzjoni politika morali li jixtieq jagħmel il-ġid lil Malta imma donnu hemm xi xitan li b'xi mod jew ieħor, anke f'affarijiet li huma ta' ġid, jagħraf jifridna u jikkrea f'pajjiżna din it-tensjoni li fil-fehma tiegħi tagħmel ħafna ħsara lil artna stess.

Fuq dan irrid nitkellem illum hawnhekk.

Jien smajt lill-kollegi tiegħi miż-żewġ naħat jitkellmu fuq dan id- dibattitu.

Kważi kważi ngħid li dan id-dibattitu se nagħmluh qisu serial jew soap opera.

F'dan il-każ ma nafx insejjaħlux ''Waterfront'' jew ''Watergate'' imma filwaqt li kulħadd jirrikonoxxi l-validita' u n- neċessita' ta' dan il-proġett u filwaqt li kull naħa qiegħda tirreklama l- paternita' tiegħu, għandna d-diverġenzi tagħna dwar il-kuntratt li għandu x'jaqsam ma' kif dan il-proġett għandu jiġi pproġettat u attwat.

B'riżultat ta' dan qegħdin nassistu għal sitwazzjoni fejn dan il-pajjiż għandu kriżi kostituzzjonali serja li qiegħda tinvolvi l-partit fil-gvern u għaliex huwa preċiżament il-partit fil-gvern li għandu kriżi, allura l- krizi tmur 'l hemm minn sempliċi kriżi interna fil-partit.

Din hija kriżi li taffettwa lill-pajjiż kollu kemm hu, hija kriżi li timponi fuqna ta' l- oppożizzjoni ċerti obbligi u responsabbiltajiet u hija kriżi li ġabet u qiegħda tkompli ġġib staġnar fl-ekonomija ta' artna.

Din hija r-raġuni għaliex jien tlabt li nitkellem illejla fil-Parlament.

Sur President, jiena ma nistax niftaħar li għandi xi nannu jew xi ziju mill-Kottonera jew li twelidt il-Kottonera.

Probabbilment bħal kull Malti ieħor għandi lil xi ħadd jiġi minni kullimkien.

Voldieri kieku kelli noqgħod infittex probabbilment insib li għandi xi ziju li kien jgħix l- Isla, antenat ieħor kien jgħix Bormla u ieħor il-Birgu.

Imma jiena ma nistax nifhem kif il-validita' ta' dan il-proċess jiddependi mill-fatt jekk l-antenati tiegħi kenux b'xi mod jew ieħor mill-Kottonera.

Lili anke dan il-konċett li nersqu b'mod tant parrokkjali lejn dan il-pajjiż tagħna - qisu jien għandi naqbeż għall-Ħamrun u għall-Belt għax jien oriundo ta' dawn il-postijiet, u għandi naqbeż għal Tas-Sliema għax jien tlajt minn Tas- Sliema .....

Huwa veru li kulħadd għandu jagħmel id-dover tiegħu bħala deputat elett minn distrett elettorali pero' hemm importanza li tiżboq din il-kwestjoni ta' distretti elettorali.

Hemm affarijiet li jmorru 'l hemm minn dan.

Kieku kellek tistaqsi lili, Sur President, jien ngħidek li jiena ċittadin tal-Kottonera daqs kwalunkwe wieħed li twieled fil-Kottonera.

U bħala Malti u deputat ta' dan il-poplu Malti għandi kwalunkwe interess li nitkellem favur proġett li jġib il-ġid għal pajjiżna.

Mela effettivament fejn inqala' l-malintiż?

Kif qed ngħid, il-malintiż inqala' fuq il- kuntratt u mhux fuq il-proġett.

Hawn il-kuntratt li ppropona l-gvern permezz ta' din ir-riżoluzzjoni li din in-naħa tal-Kamra u anke l-Onor.

Mintoff sibna diffikulta' dwaru.

Din hija l-verita' u din m'hijiex diffikulta' ta' kontenzjożita', Sur President.

Aħna qegħdin ngħidu li l-fatt li l-moll jiġi ttrasferit in piena proprjeta' bid-dritt ta' aċċess limitat għall-poplu Malti m'huwiex fl- interess tagħna.

U kieku kelli nkun jien fuq in-naħa l-oħra, ngħid li għandhom raġun l-Oppożizzjoni jqajmu din l-oġġezzjoni.

Jista' jkun li din il-kwestjoni diġa' ġiet trattata mal-consortium u meta l-gvern wiżen waħda u l-oħra sab li xorta waħda kellu jagħti din l-art in piena proprieta' għal 99 sena.

Ħafna mill-kollegi tiegħi, kemm f'din in-naħa u kemm fuq in-naħa l-oħra, huma nies tal-professjoni legali u kulħadd jaf li inti u tagħmel kuntratt tipprova tieħu li tista' imma xi minn daqqiet ma tistax tieħu kulma tixtieq.

Jekk hemm din is-sitwazzjoni, allura l-gvern għandu jispjegalna xi xtaqu u forsi jgħidilna li meta wiżnu waħda u l-oħra sabu li jkun iktar jaqbel li nagħtu din l-art in piena proprieta' inkella l-għasfur kien itir.

GĦaliex dawn huma affarijiet li jiġru imma affarijiet li jistgħu jiġu ttrattati u negozjati kemm fil-Parlament, kemm fil-Public Accounts Committee jew xi kumitat ieħor kif issuġġerejna minn din in-naħa tal-Kamra, kif ukoll bejnietna.

Ma narax li dik kellha tkun xi ħaġa li tifred lill-poplu Malti, li tifred gvern u oppożizzjoni u li tifred il- partit fil-gvern.

Bil-għaqal u l-kalma nistgħu nottjenu dak li hu fl-aħjar interess ta' pajjiżna; dan huwa l-metodu li bih għandek tittratta.

Possibbli li dan il-pajjiż għolla l-metodoloġija bħala xi ħaġa iktar importanti mis-sustanza?

Possibbli pajjiżna għażel il-metodu tal-konfront totali bħala s-simbolu tiegħu?

Possibbli li d-69 deputat, kollha kemm aħna, għandna l-kapaċita' li dak kollu li ma naqblux dwaru nagħmlu minnu muntanja ta' firda, meta jekk tiġi biex tagħsar issib li wara kollox il- firdiet tagħna tant huma minimi?

U dan hu għaqli għal pajjiżna?

Dan hu l- mod li rridu li f'dan il-pajjiż jiżviluppa?

Jiena hawnhekk fejn inħossni nweġġa' sinċerament kemm meta nitkellem mal-kollegi tiegħi din in-naħa u kif ukoll in-naħa l-oħra għaliex ma nħossx li din id-diffikulta' għandha tifridna.

Jiena ma nżomm lil ebda deputat minn ebda naħa bħala xi għadu politiku tiegħi.

Għandna d-differenzi politiċi tagħna imma jiena m'għandi l-ebda għadu mill-ebda naħa tal-Kamra, la politikament u lanqas mhux politikament.

Allura għaliex qegħdin niżviluppaw dan il-konċett ta' poplu mifrud f'pajjiżna?

Issa għaliex qed nagħfas ħafna fuq dan il-konċett, Sur President?

Jien nemmen li kull gvern jixtieq jinnegozja l-aħjar kondizzjonijiet għal Malta fi kwalunkwe kuntratt.

There is no sacred cow f'dan il-kuntratt li qegħdin nagħtu lil Port Cottonera Ltd.

Kont qed nisma' lill-kollega tiegħi l-Onor.

Anton Refalo jitkellem fuq il-kuntratt ta' Chambray.

Dwar dan il- proġett konna għidna li se nħallu nofsu għall-poplu Malti.

Anke Dr Edgar Mizzi fir-rapporti tiegħu kien qal li din kienet idea tajba.

X'irrid ngħid?

Irrid ngħid li m'hemmx għalfejn minn kull ħaġa nagħmlu battalja bejnietna u kważi kważi nagħmlu għal xulxin.

Għaliex għandna naslu għal dan l-istat?

Naturalment, Sur President, hawn ġew sar ħafna diskors.

Per eżempju, aħna ssuġġerejna li mmorru quddiem Kumitat tal-Kamra ħalli naraw ċerti aspetti ta' dan il-kuntratt, pero' l-idea was shot down.

GĦalhekk ma naħsibx li ġejna ttrattati tajjeb, speċjalment meta ntqal li aħna tradituri, li ma rridux il-proġett tal-Kottonera u li sempliċement qegħdin nitkellmu b'sens kritiku lejn dan il-kuntratt.

Smajt ukoll id-diskors tajjeb ħafna li għamel l-Onor.

Lawrence Gonzi, u meta jkun hemm min jistaqsini kif tkellem fuq il-barbecues, fuq is-sajjieda u affarijiet bħal dawn, jiena ngħidilhom li dawn il-projbizzjonijiet huma mniżżlin fil-kuntratt li tressaq quddiemna u mhux ivvintahom l-Onor.

Membru.

Nieħdu l-kwestjoni ta' l-aċċess.

Kulħadd jaf li l-Prim Ministru Sant għoġbu jagħmel meeting fil-Birgu - taparsi sejħilha press conference - imma kieku dan il-kuntratt jingħata kif jixtieq il-Gvern, dan ikun ifisser li din il-press conference ma kienx ikun jista' jagħmilha hemmhekk.

Jekk dan il-kuntratt jingħata kif inhu, biex il-Prim Ministru ta' Malta jagħmel press conference hemmhekk għandu l-ewwel jitlob lil min jingħata l-kuntratt - Amerikani, Maltin, pseudo Maltin, miżżewġin Maltin - biex jagħtuh permess jagħmel din il-press conference.

U jekk dawn jiddeċiedu li jagħtuh il- permess allura jagħmilha imma jekk jiddeċiedu li ma jagħtuhx permess allura ma jagħmilhiex.

Allura dan huwa tajjeb?

Din hija l-kritika li qed nagħmlu.

Nerġa' ngħid, jekk il-gvern jgħidilna li kieku m'għamilniex hekk allura dan iċ-ċans konna nitilfuh - u kull wieħed minna li kien ministru jaf li dawn l-affarijiet jiġru - jgħidilna li huma xtaqu jġibu kondizzjonijiet aħjar u li pprovaw kulma setgħu biex iġibu dawn il- kondizzjonijiet imma ma waslux u aħna nkunu konvinti minn dan u meta niżnu ħaġa ma' oħra niġbdu l-istess konklużjoni, allura nifhmu s-sitwazzjoni.

Huwa veru li ma naqblux imma xi minn daqqiet fil-ħajja trid tieħu dik it- triq inqas ta' ħsara fiċ-ċirkostanzi li jkunu.

Dan huwa l-metodu kif għandna nitkellmu f'pajjiż demokratiku.

M'hemmx għalfejn minn daqsxejn ta' kuntratt - għaliex fl-aħħar mill-aħħar dan huwa daqsxejn ta' kuntratt; il- Ministru Buhagiar, li għandu l-esperjenza anke bħala perit, jaf li dan m'huwiex xi kuntratt strepituż - naraw kull ħaġa qisa fatalita'.

Hemm affarijiet oħrajn x'niddiskutu bil-għaqal, mingħajr ma niġġieldu jew nitgħajru, u żġur li jekk niddiskutuhom insibu soluzzjoni.

Hekk għandna nitkellmu f'dan il-Parlament.

Sfortunatament pero' hemm affarijiet oħra li jistgħu jaqsmuna u jiena qed nagħmel minn kollox biex ma jaqsmuniex għaliex ma nixtieqx li dan jiġri.

Pero' meta nitkellem fuq l-Unjoni Ewropea u l-possibbilta' li jkollna politika barranija bbażata fuq il-kunsens, ma nħossnix qed ''nikkonfoffa'' ma' xi ħadd għaliex jiena nemmen li dan huwa fl-interess tagħna u ikar ma nimmaturaw dan il-ħsieb aktar nagħmlu ġid.

Meta dan l-aħħar kien hemm artiklu interessanti f'ġurnal miktub mill-kollega tiegħi l-Ministru Evarist Bartolo fuq il-bżonn tal-konverġenza, li segwa intervista fuq l-istess argument mill-Prim Ministru, jiena għidt li dan jista' jkun pass li jwassalna għall-consensus imma mhux imbagħad nieqfu hemmhekk.

Jiena għidt li jekk dan huwa pass li jwassalna biex niftehmu fuq politika barranija komuni, allura għandbna ngħaddu minnu basta ma niqfux hemmhekk imma nimxu b'determinazzjoni u nagħmlu pass ieħor.

Sur President, jiena ltqajt kemm-il darba ma' l-Onor.

Mintoff u m'għandi xejn x'nistħi minn dan.

Ċertament ukoll li kulħadd f'din il-Kamra għandu x'jitgħallem mill-esperjenza tiegħu ta' ħamsin sena f'dan il-Parlament.

Ċertament ukoll li l-Onor.

Mintoff għandu l-metodi u l-istil tiegħu, li mhux neċessarjament taqbel magħhom, imma wieħed jifhem li dan hu bniedem li jista' jagħtik u li jixtieq il-ġid ta' pajjiżna, anke mill-mod tiegħu ta' kif iħares lejn is-sitwazzjoni hu.

U jiena hawn fejn ninkweta għaliex ma jistax ikun li billi jiena niltaqa' ma' l-Onor.

Mintoff jew ma' xi ħadd ieħor minn din in-naħa l-oħra jew min-naħa l-oħra tal-Kamra, allura jien f'daqqa waħda sirt xi konspiratur jew konfoffatur.

Għaliex qed ngħiduh dan?

GĦaliex għandna nagħtu l-impressjoni li aħna l-politiċi ma nitħamlux, ma nkellmux lil xulxin u ma nafdawx lil xulxin?

Alla biss jaf kemm fdajt ma' membri tal-partit oppost u kemm għinuni biex insibu soluzzjonijiet f'dawn it-32 sena li ili fil-Parlament u biex niddiskutu affarijiet skabrużi u antipatiċi fil-pajjiż!

Dan hu li qed nipprova ngħid illum.

Issa aħna qegħdin ngħidu li m'huwiex għaqli u m'huwiex fl-interess ta' Malta li nittrasferixxu din l-art in piena proprieta' u ssuġġerejna li nżommuha fil-limiti ta' kuntratt u nitkellmu mal-gvern pubblikament jew anke mhux pubblikament dwar x'jista' jsir.

Jista' jkollna raġunijiet li jipperswaduna ma nibqgħux ninsistu pero' jista' jkollna wkoll raġunijiet biex nibqgħu ninsistu u l-gvern jista' anke jisserva bina.

X'irrid ngħid?

Irrid ngħid li l-gvern jista' jgħid lill-grantee li ma jistax iċedilhom din l-art in piena proprieta' u jgħidilhom: Ara l-Oppożizzjoni xi plejtu qegħdin jagħmlu!

Ħafna drabi bejn gvern u oppożizzjoni jkun hemm dan il- ftehim taċitu kif nieħdu l-aħjar kondizzjonijiet għall-pajjiż.

Aħna nafu li l-kummerċjanti jiġbdu għalihom u jaraw biss kemm jistgħu jdaħħlu mill- proġett; dawn mhux se jħarsu l-interessi ta' Malta imma l-interessi tagħhom.

Huwa xogħolna li naraw li minn dan il-proġett nieħdu l-iżjed li nistgħu għall-poplu Malti.

Allura anke hawn jista' jidħol dan id-djalogu taċitu bejn gvern u oppożizzjoni.

GĦalhekk lill-gvern ngħidlu: Użana kemm trid.

Ħu l-vantaġġ li mill-oppożizzjoni qegħdin ngħidulek biex tgħid lil min qed tittratta miegħu: GĦandi l-oppożizzjonu warajja.

Kif nista' nagħtikom din l-art in piena proprieta'?

Ipprovajna naslu x'imkien, imma ara x'inqala' fil-pajjiż!

Aħna għandna ngħinu lil xulxin.

Kemm il-gvern għandu jfittex l-għajnuna ta' l-oppożizzjoni u kemm l-oppożizzjoni għandha tgħin lill-gvern, anke billi topponi.

Dan huwa l-metodu kif il-politika, minn waħda ta' pika u ta' konfront totali, intellgħuha għal politika serja.

Imma issa x'irnexxilna nagħmlu, Sur President?

Irnexxilna nġibu s-sitwazzjoni li min huwa kontra dan il-kuntratt ġie deskritt bħala li huwa anti-Malti, traditur u affarijiet bħal dawn.

Barra minn hekk, fl-intern tal-Partit Laburista hemm kriżi għaliex dak il-bniedem li ċertament jidentifika ruħu mal-Labour Party ħafna iktar minn kull wieħed mill-membri tal-Partit Laburista preżenti għaliex huwa jirrappreżenta l- istorja tal-Partit Laburista u huwa simbolu għall-Partit Laburista .....

Dan bħalma għalina tal-Partit Nazzjonalista, Nerik Mizzi u George Borg Olivier huma s-simboli tagħna.

Ma jfissirx li aħna ma nqasnihomx jew huma ma naqsux f'xi affarijiet, u ma jfissirx li kieku għext fi żmien Nerik Mizzi kont se naqbel miegħu f'kollox jew li qbilt f'kollox ma' Dr Borg Olivier.

Fuq il-kwesjtoni tar-repubblika, per eżempju, bl-iktar mod apert ngħid li ma qbiltx ma' Dr Borg Olivier.

Jiena vvotajt għar- repubblika, u naħseb li kelli raġun pero' nirrispetta l-opinjoni ta' Dr Borg Olivier u ma noħroġx ngħajru li huwa traditur ta' Malta għaliex deherlu li ma kenitx dik l-aħjar soluzzjoni f'dak il-mument politikament.

Dan hu li qed nipprova nfiehem.

Jiena ma nistax nagħmel il-battalji politiċi interni tal-Labour Party u m'għandi l-ebda dritt nagħmilhom; dawk huma problemi tal-Partit Laburista bħalma jkollu kwalunkwe partit pero' jiena sibt ruħi mgħajjar traditur ta' Malta, li qed nikkonfoffa mal-Perit Mintoff u nagħmel il-ħsara, li ili minn Novembru tas-sena l-oħra mmexxi lil Malta u li kkollaborajt mal-Perit Mintoff biex morna l-Libja, meta jiena lanqas remotament ma mort il-Libja.

Voldieri mingħajr ma rrid anke jiena ndħalt f'din il-polemika hekk kbira.

Issa jiena m'iniex bniedem polemikużi.

Jiena bniedem li nemmen fil- prinċipji tiegħi - prinċipji li għidt x'inhuma bl-iktar mod apert - u bniedem flessibbli anke fl-applikazzjoni tagħhom, għaliex jekk ma tkunx flessibli fl-applikazzjoni tal-prinċipji tkun qed tagħmel ħsara kbira.

Issa prinċipji huma tajbin biex tosservahom u ssegwihom pero' ma tistax tkun rasek tant stinata li ma jkollox il-flessibbilta' fl-applikazzjoni tagħhom.

Ma tridx tkun tant stinat li għaliex ħaġa taraha mod, allura temmen li kull min ma jaqbilx miegħek dwarha huwa traditur ta' pajjiżek.

Mela fuq biċċa kuntratt kellna qatt naslu għal dan il-vokabolarju!

Aħna qatt ma kellna naslu għall-kwestjoni tal-problema ta' governita'.

Kif diġa' għidt, Sur President, jien ma nistax ngħid li għandi dixxendenza mill-Kottonera pero' żgur li l-Onor.

Mintoff jidentifika ruħu ma' l-istorja tal-Kottonera u huwa parti mill-Kottonera.

Allura kif nistgħu ngħidu li huwa traditur!

Tista' tgħid li ma taqbilx miegħu u tista' tgħidlu li ma jidhirlekx li għandu jivvota kontra għaliex ma jaqbilx mat-tali kuntratt.

Din it-tip ta' kritika jiena nifhimha imma ma naħsibx li kien għaqli li tgħid li ma nistgħux ngħidu "Malta l-ewwel u qabel kollox" għaliex l-Onor.

Mintoff ittradixxa din l-għajta li tant ġibdet Maltin warajha.

Lanqas ma nemmen li għaliex wieħed ma jaqbilx ma' xi ħaġa allura għandu jirriżenja.

Għalfejn qegħdn inkabbruhom l-affarijiet?

Dażgur li għandna dritt nirrabbjaw, u min jaf kemm-il darba rrabjajt għaliex ħassejt li ma ġejtx itrattat tajjeb; forsi kellhom raġun huma u forsi kelli raġun jien imma din m'hijiex kwestjoni ta' min għandu raġuni u min għandu tort.

Din hija kwestjoni ta' kif nixtiequ niżviluppaw ruħna.

U dan hu li qed nipprova ngħid.

Sur President, kif diġa' għidt ilna sejrin b'dan id-dibattitu.

L-ewwel kellna l-ewwel parti tad-dibattitu, biex ngħid hekk, u l-vot ġie skonfitt.

L-għada l-Prim Ministru mar il-Birgu, u dan, fl-opinjoni tiegħi, kien żball kbir.

Jiena liIl-Prim Ministru nirrispettah ħafna, u hu jafu dan.

Nirrispetta wkoll il-kalma artifiċjali li għandu.

Qed ngħid "artifiċjali" għaliex jien naħseb li l-Onor.

Alfred Sant artifiċjalment hu kalm imma effettivament ġewwa fih huwa vulkan.

GĦalhekk jiena nammira l- kapaċita' li għandu li jikkontrolla n-nervi u t-tbatijiet - għaliex meta tiggverna għandek ħafna drabi tbatija - u l-affarijiet li huwa jikkonsidrahom bħala ostili għalih.

Imma nistaqsi lill-Prim Ministru: Dak huwa l-metodu kif iġġib l-investiment f'pajjiżek, billi tmur tagħmel press conference fil-Birgu mimli tgħajjir u anke very much not in keeping mal- karattru tiegħek b'dak l-għajjat strepituż?

Jaħseb xi ħadd li b'dan il-mod se niġbdu investiment barrani għal Malta?

Anzi jiena naħseb li dan huwa l- aħjar metodu biex tbiegħdu.

Sur President, jiena nsegwi r-radjijiet kollha imma partikolarment f'dawn il-ġranet segwejt ħafna s-Super 1.

Imma għalfejn dawk l-innijiet eżultanti, qisna se mmorru alla riscossa, qisha La Marseillaise?

GĦalfejn ninċitaw lin-nisa u 'l kulħadd iħallu d-djar tagħhom u jikkonverġu lkoll hemmhekk?

GĦalfejn imbagħad taparsi hemm competition biex kulħadd jgħid humiex se jirbħu l-Italja fuq il-Cameroon jew il-Cameroon fuq l-Italja biex ikollhom iċ-ċans jgħidu xi ħaġa kontra l-Onor.

Mintoff?

Din x'serjeta' hi?

(Onor. Membri: Hear, hear) Kien hemm telefonati waħda fuq l-oħra, min jgħid li l-Onor.

Mintoff żmaga u min jgħid mod ieħor.

Issa, Sur President, jiena forsi fost l-aktar nies li kkritikajtu lill- Onor. Dom Mintoff u kkritikajtu iebes, imma mbagħad f'affarijiet oħra għandi ċerti rabtiet miegħu.

Imma jaħseb xi ħadd - u dawn huma ġurnalisti li ċertament iħobbu lill-Partit Laburista u għandhom leata' enormi lejn il- Prim Ministru Sant, pero' bl-imħabba u l-leata' kollha li jista' jkollok ma tista' qatt tiżboq l-limiti ta' dak li huwa tajjeb .....

L-Onor.

Tonio Borg qed ifakkarni li hemm dak li jissejjaħ eċċess tal-leġittima difiża.

U jiena naħseb li dak l-għajjat strepituż biex kulħadd jikkonverġi lejn il- Birgu ġurnata wara l-oħra abbinat mar-rebħiet jew telfiet tat-teams tal- football huwa l-veru każ ta' eċċess tal-leġittima difiża.

U din m'hijiex serjeta'.

Pajjiżna jistħoqqlu ħafna iżjed minn hekk.

Kif kont qed ngħid, ħafna minn dawn il-ġurnalisti jiena nafhom personalment u naf li huma ġurnalisti bravi, serji u li jafu x-xogħol tagħhom, pero' allaħares anke huma bħall-Prim Ministru Sant jitilfu rashom!

Din kienet sfortuna, bħalma kienet sfortuna li kompla f'din il-linja anke fil-meeting ta' Bormla.

Sewa xi ġid dan?

Nistgħu ngħidu li lill-Partit Nazzjonalista swietlu ġid għaliex mingħajr ma trid il-firda f'partit tgħin biex jissaħħaħ il-partit tan-naħa l-oħra.

Dan għandu mil-loġika tal-ħajja pero' anke jekk aħna ħriġna daqsxejn imsaħħin iktar, il-pajjiż ħareġ imsaħħaħ, id-demokrazija ta' pajjiżna ħarġet imsaħħa aktar?

Dan hu li qed nipprova ngħid.

Sur President, aħna għandna responsabbilta' kbira f'dan il-pajjiż.

Kulħadd għandu l-ottika tiegħu, kulħadd għandu l-istil tiegħu u kulħadd għandu l-metodu tiegħu imma f'ċerti affarijiet il-linja ta' demarkazzjoni ma tistax tiksirha.

Per eżempju, kif tista' ġġib lill-oppożizzjoni taqbel miegħek u tużaha biex tinnegozja meta qiegħed tpinġiha bħala traditriċi tal- Kottonera?

Għaliex dan għandu jagħti lok anke għal public lynching?

Nerġa' nirrepeti, jien ammirajtu lill-Onor.

Mintoff, ammirajt l-istamina u r-reżistenza tiegħu.

Forsi ħaddieħor ta' livell politiku u ta' stamina politika ħafna inqas minnu ma kienx ikun kapaċi jirreżisti dik il-pressjoni li saret fuqu siegħa wara siegħa, ġurnata wara ġurnata u diskors wara diskors.

Issa jiena m'iniex Laburist.

Jien Nazzjonalista imma anke jiena li tant kelli kwestjonijiet ma' l-Onor.

Mintoff f'sens politiku - qatt ma kelli ebda kwestjoni miegħu fuq bażi personali anzi dejjem żammejt l-aħjar relazzjonijiet - ngħid li ma tittrattax bniedem li ilu għal iktar minn 50 sena deputat ta' dan il-pajjiż u bniedem li għal tant snin kien pr im ministru ta' Malta b'dan il-mod.

Wieħed jista' jgħid ħafna affarijiet lin- nes fil-folla imma li tgħid lill-folla li l-Onor.

Mintoff huwa traditur ta' Malta huwa inaċċettabbli.

(Onor. Membri: Hear, hear) F'ċertu kontest dan weġġa' lilna lkoll.

(Interruzzjonijiet) Ippermettuli ftit.

Jiena m'jien qed nagħmel apoloġija għal ħadd.

L-Onor.

Mintoff m'għandux bżonn lil Guido de Marco biex jaqbeż għalih.

L-Onor.

Mintoff dam seba' sigħat jitkellem u lkoll smajnih.

Min qabel miegħu, min ma qabilx miegħu, min jaqbel mal- metodu tiegħu, min ma jaqbilx mal-metodu tiegħu.

Imma m'għandux bżonn lili difensur tiegħu, u lanqas qed nitkellem hekk biex niddefendih.

L-Onor.

Mintoff jaf jiddefendi lilu nnifsu, u kif jaf jiddefendi lilu nnfisu!

Voldieri ċertament li dan m'iniex qed ngħidu biex niddefendih imma biex niddefendi l-bon sens ta' dan il-pajjiż u l-istituzzjoni tal-Parlament.

Xi rrid ngħid, Sur President?

Aħna ġejna f'dan il-Parlament biex niddibattu kwesjtoni li sfortunatament saret kwestjoni ta' kriżi nazzjonali.

Il-Prim Ministru qal li jekk l-Onor.

Mintoff ma jirriżenjax jew hu jew xi ħadd ieħor jivvota kontra jew anke jastjeni, huwa jikkonsidra dan bħala vot ta' sfiduċja fih.

Issa aħna bħala oppożizzjoni bilfors għandna nivvotaw kontra għaliex aħna żgur li m'għandniex fiduċja fil-gvern.

Anke jekk iġib l-aħjar kuntratt immaġinabbli imma jippreżentah bħala vot ta' fiduċja fil-gvern, bħalma hu l- budget, aħna bilfors nivvotaw kontra tiegħu.

Allura dan kien għaqli?

Dan hu l-mod li bih nixtiequ li d-demokrazija f'Malta timxi 'l quddiem?

Sur President, jiena naf li n-nies qegħdin isegwu dawn id-dibattiti b'ċertu interess u anke anzjeta'.

U minn ġurnata għall-oħra qegħdin jistaqsu: Se ssir elezzjoni jew m'hijiex se ssir elezzjon?

Se jibqa' l- Prim Ministru Sant jew mhux se jibqa'?

L-Onor.

Mintoff se jirriżenja jew se jirriżenjaw it-tnejn li huma?

Sadanittant dan kompla saħħaħ l-istaġnar fl-ekonomija tal-pajjiż li lkoll nafu li diġa' ma kenitx fl-aħjar tagħha.

Ngħid ukoll li dan il-pajjiż ħaqqu aħjar mill-politiċi tiegħu.

Dan il- pajjiż għandu dritt jippretendi ħafna iżjed minn kull wieħed minna u jistenna li aħna nużaw il-politika bħala strument ta' għaqda fin-nazzjon u mhux bħala strument ta' firda.

Kemm hu faċli li ngħajru lil xulxin!

Imma daqstant ieħor huwa diffiċli li nibnu l-pontijiet bejnietna.

Pero' filwaqt li kull partit jixtieq li jkollu l-fiduċja tal-poplu biex jiggverna bl- aħjar metodu kif jaħseb li għandu jiggverna, fir-realta' hemm gvern u oppożizzjoni.

Jiena ngħid pero' li aħna għandna nkunu kburin b'din l- alternanza.

Jiena ma jinkwetanix verdett tal-poplu li jtellagħni fil-gvern u ma jdejjaqnix verdett tal-poplu li jqegħedni fl-oppożizzjoni.

U dan huwa li rridu nsaħħu iżda mhux bil-mod kif qegħdin inġibu ruħna.

Din hija resposabbilta' li rridu nerfgħu lkoll.

Nhar it-Tnejn kulħadd kien qed jistenna li l-Prim Ministru se jagħmel il- winding-up kif kien qal.

Allura hija serjeta' li l-winding-up ma sarx?

Jien ma naħsibx li dik kienet serjeta'.

Jekk il-Prim Ministru kellu l- possibbilta' li jsib xi soluzzjoni, allura seta' qalilna li d-dibattitu se jiġi nterrott għaliex hemm il-possibbilta' li tinstab soluzzjoni fl-aħjar interess tal-pajjiż u mhux noqogħdu ngħajru lil xulxin.

Hemm xi ħaġa ħażina jekk ngħidu dan?

Hemm xi ħaġa li għandha tħammrilna wiċċna jekk nagħmlu hekk?

Dan hu li qed nipprova nfisser lill-Kamra u lil Malta kollha, li nagħmlu żball jekk nagħmlu teatrin mill-Parlament.

(Onor. Membri: Hear, hear) Jekk dan il-Parlament ma jibqax il-post fejn issir diskussjoni bis-serjeta', allura qegħdin nonqsu lill-eletturi tagħna.

Madam Speaker, aħna għandna d-dover li naraw li Malta timxi 'l quddiem u jiena konvint li l-proġett tal-Kottonera huwa proġett li pajjiżna jista' jgawdi minnu.

Jista' jkun pero' li l-gvern għandu bżonn lill-oppożizzjoni biex issaħħaħlu jdejh ħalli meta jiġi biex jittratta ma' dan il-consortium jieħu l-aħjar kondizzjonijiet għal Malta.

GĦalhekk m'hemm xejn ħażin li l- gvern jisserva bina għall-ġid ta' Malta pero' mhux imbagħad niġu msejħa tradituri ta' Malta u tal-poplu tal-Kottonera.

Dan huwa żball u għalhekk, jekk nistgħu ninnegozjaw kuntratt aħjar u mingħajr tgħajjir, allura għandna nwaqqfu dan id-dibattitu u naraw li nieħdu l-aħjar kondizzjonijiet għal Malta.

Irridu nifhmu wkoll li jekk se nkomplu inweġġgħu lil xulxin, fir-realta' qegħdin inweġġgħu lil Malta u mhux lil xulxin.

MADAM SPEAKER: Ippermettili Onorevoli.

Skadielek il-ħin.

Xi ħadd jipproponi biex l-Onor. de Marco jkompli jinstema'.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor. de Marco jkompli jitkellem.

Il- Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva).

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Onor. de Marco kompla bid-diskors tiegħu.

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra kollha ta' din l-estensjoni tal-ħin.

Kont qed ngħid, Madam Speaker, li dan il-pajjiż jistħoqqlu ħafna aħjar.

Xi ħadd iċċita minn l-aħħar diskors illi kien sar meta telaq Chamberlain.

Dak id-diskors kien sar ġol- Parlament Ingliż minn Leopold Amery, li kien iċċita l-kliem illi kien qal Cromwell lil Chamberlain, jiġifieri "F'ġieh Alla, itlaq."

Jiena nitlob lil Alla li ħadd minna ma jgħid dan il-kliem li xi wieħed minna stess.

Aħna għandna bżonn l-għajnuna t'Alla biex nagħmlu d-dover tagħna hawnhekk u qatt m'għandna ngħidu dan il-kliem.

Kull wieħed minna għandu jiffaċċja r- responsabbilta' li għandu ta' Maltin li aħna.

Jista' jkun li jkollna fehma żbaljata; jista' jkun li anke l-metodu tagħna jkun żbaljat pero' rridu nifhmu li dan il-pajjiż ma jistax ikollu dibattiti bħal dawn, u li nkomplu dan id-dibattitu huwa żbaljat.

Jew id-dibattitu jingħalaq bħalma għandu jingħalaq jew inkella xi ħadd jgħidilna li qegħdin isiru xi trattattivi bil- ħsieb li nġibu proposti ġodda u aħjar.

Hekk jimxu parlamenti serji fid- dinja kollha.

Jiena ma naqbilx ma' dan il-gvern u ma nistax nagħtih fiduċja pero' hemm affarijiet iktar importanti mill-fiduċja jew sfiduċja fil-ħajja parlamentari.

L-iktar ħaġa essenzjali hija li nuru li pajjiżna m'huwiex pajjiż maqsum u li nafu nottjenu l-aħjar kondizzjonijiet mill-barranin.

Tajjeb ukoll li nuru lill-barranin illi filwaqt li nieħdu pjaċir illi jiġu bl-investiment, m'aħniex se ninqasmu bejnietna għaliex wieħed isejjaħ dak l- investiment Amerikan, ieħor isejjaħlu investimet Libjan u ieħor isejjaħlu investiment Ewropew.

Ma jiġi ħadd jgħidilna li altrimenti m'humiex se jġibu investiment f'pajjiżna!

Ma jiġi ħadd jgħidilna dawn l-affarijiet lilna!

Hija bl-għaraq ta' ġbina, bil-volonta', bl-imħabba lejn artna u bil- kapaċita' ta' kull wieħed minna li nġibu l-investimenti f'pajjiżna.

Dan huwa l-appell tiegħi u għalhekk biss ridt nintervjeni biex dan il-pajjiż jifhem illi anke meta niżbaljaw ma rridux nonqsu lil xulxin u wisq inqas lil Malta.

Tajjeb ukoll li nitgħallmu mill-iżbalji li kull wieħed minna jagħmel, għoli kemm hu għoli, żgħir kemm hu żgħir u għandu kemm għandu esperjenza hawn ġew.

Malta hija importanti għalina lkoll.

M'għandniex xi territorju kbir.

Biċċa territorju żgħir għandna imma din Alla tana u għandna nibżgħu għaliha u nkunu aħna illi niddefenduha.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Alfred Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Madam Speaker, jiena wkoll nixtieq nagħti l- kontribut tiegħi f'dan id-dibattitu rigward il-mozzjoni li titratta l- proġett fix-xatt tal-Birgu.

Aħna nħossu li dan il-proġett huwa ta' ġid mhux biss għall-Kottonera imma għall-pajjiż kollu, u għandi l-pjaċir ngħid illi jiena kont wieħed mill-membri tas-sub-committee tal-Kabinett li ttratta dwar proġetti ġewwa l-Kottonera.

GĦadu kemm tkellem qabli l-Onor Guido de Marco li jiena ili nisimgħu f'din il-Kamra bħala deputat mill-1981 u s'intendi anke ħafna snin qabel meta kont niġi hawnhekk bħala ġurnalista.

U nista' nassigurah illi kienet l-imħabba kbira li għandna tixgħel ġo qlubna għal pajjiżna li ġegħlitna nistinkaw kemm nifilħu sabiex naraw li dan il-proġett jinbeda fi żmien mhux 'il bogħod.

Madam Speaker, bħala l-ministru tal-kunsilli lokali, flimkien mal- ministru tat-turiżmu u s-self-employed, l-Onor.

Karmenu Vella, li ħadem ħafna fuq dan il-proġett, fit-2 ta' Ġunju ltqajt mal-kunsilli lokali ta' Bormla, l-Isla, il-Birgu u l-Kalkara.

Nista' ngħid għalhekk li l-kunsilli lokali tal-Kottonera għandhom xewqa u rieda kbira li mill-kliem ngħaddu għall-fatti u naraw li dan il-proġett kbir u importanti għal pajjiżna u għall-Kottonera jitwettaq.

Tajjeb ngħid ukoll pero' li għadna fiż-żmien opportun biex naraw li nġibu kondizzjonijiet aħjar għal pajjiżna.

Kif nafu, Madam Speaker, Ħaż-Żabbar għandu parti li tagħmel mat-tieni distrett elettorali u parti li tagħmel mat-tielet distrett elettorali u huwa wkoll ir-raba' l-ikbar raħal ta' Malta.

Fil-fatt sa l-1976 Ħaż-Żabbar kien magħqud kollu kemm hu mal-Kottonera.

Kif qed ngħid, minħabba li parti minn Ħaż-Żabbar tagħmel parti mit-tieni distrett elettorali, il-kunsill lokli ta' dan il-lokal bagħtli ittra fejn kitbuli hekk:

"Onorevoli, il-bieraħ 16 ta' Ġunju 1998, il-kunsill tiegħi għadda din il-mozzjoni li jitolbok twassal lill-Onor.

Prim Ministru:

"Il-Kunsill ta' Ħaż-Żabbar jiddeplora l-fatt li l-proġett li kien se jsir fix-xatt tal-Birgu ma ġiex mgħoddi mill-Parlament.

Il-kunsill iħoss li dan il-proġett kien se jkun ta' siwi għan-naħa tagħna tas- south, speċjalment għal dawk ta' l-inner harbour.

GĦalhekk aħna qegħdin inressqu din il-petizzjoni tal-kostitwenti tagħna li jagħmlu parti mit-tieni distrett elettorali, pero' huma fil-konfini tal- kunsill tagħna, biex l-Onor.

Prim Ministru jsib mezz biex jerġa' jirrikonsidra t-twettiq ta' dan il-proġett.

Din il-mozzjoni għaddiet b'ħames voti favur u tlieta kontra.".".

GĦalhekk aħna erġajna ġibna din il-mozzjoni quddiem il-Parlament għaliex inħossu li dan huwa proġett li għandu jkun ta' ġid għal pajjiżna b'mod speċjali għall-Kottonera.

Madam Speaker, nixtieq issa nitkellem ftit dwar x'għamel Gvern Laburista fil-Kottonera għar-rigward ta' dak li għandu x'jaqsam ma' akkomodazzjoni soċjali.

Gvern Laburista ħa ħsieb li jimbarka fuq diversi proġetti fil- Kottonera u dalwaqt joħorġu xi permessi ta' bini.

F'dan il-każ tkellimna wkoll ma' l-Awtorita' tal-Ippjanar biex tħaffilna l-permessi għaliex ma jistax ikun illi l-programm tal-gvern ma jsibx għajnuna biżżejjed, fis-sens illi ma jkunx hemm dik l-għaġġla biżżejjed sabiex il-proġetti jkunu jistgħu jitwettqu.

Gvern Laburista qiegħed jimbarka wkoll fuq programm kbir ta' manutenzjoni tal-bini eżistenti ġewwa l-Kottonera.

Jekk wieħed iżur ir-residenti ta' St Nicholas Married Quarters f'Bormla, per eżempju, isib li dawn illum huma iżjed kuntenti għaliex permezz tad- dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar - dan jaqa' taħt il-ministeru tal- housing - qiegħda ssirilhom il-manutenzjoni meħtieġa.

Jiena kemm-il darba żort il-familji li jgħixu f'dawn il-quarters, kemm qabel l-elezzjonijiet ta' l-1992 u l-1996 u anke fl-1971.

Dan l-aħħar erġajt żorthom u nista' ngħid li madwar 15-il ġurnata oħra x-xogħol kollu ta' manutenzjoni jkun lest u b'hekk inkunu għollejna wkoll il-livell ta' għajxien ta' dan in- numru sabiħ ta' familji.

Barra minn hekk qegħdin naraw kif dan ix-xogħol ta' manutenzjoni nestenduh għall-postijiet illi hemm fil-barracks ta' Verdala.

Qegħdin nippropnu wkoll li jinbnew 24 post ġdid u li jsir refurbishing ta' erba' postijiet illi kienu tħallew abbandunati fuq is-sur ta' Santa Liena.

Se nibnu wkoll 18-il post ieħor bħala sulari addizzjonali f'San Ġwann t'Għuxa, fejn se nipprovdu wkoll il-lifts, numru kbir ta' garaxxijiet u ħwienet.

Minn hawnhekk wieħed jara kemm Gvern Laburista verament qiegħed iħares lejn il-ġid tar-residenti f'Bormla.

Madam Speaker, Gvern Laburista għandu programm ta' bini ġewwa l-Kottonera għall-erba' snin li ġejjin, li jammonta għal spiża ta' ¥3 miljun, somma li ġġib nofs l-estimi ta' nfiq għall-bini għal sena sħiħa fil-programm ta' l- Awtorita' tad-Djar.

Dan barra l-ispejjeż għall-acquisition ta' aktar minn 200 post biex issir slum clearance.

Diġa' lestejna l-ewwel fażi tal- proġett ta' Santa Liena bdejna u dalwaqt inlestu t-tieni fażi u bil-ħsieb illi nibdew ukoll it-tielet fażi.

Imbagħad jibqa' l-ikbar proġett, jiġifieri l-proġett ta' Triq San Ġwann ma' Triq il-Grazzji, il-proġett fi Sqaq Srejdek u l-proġett fi Triq San Franġisk.

Kellna wkoll numru ta' laqgħat ma' l-Awtorita' tal-Ippjanar biex inkunu nistgħu nżommu parti mill- faċċati li hemm fi Triq San Ġwann fejn ippjantajna wkoll ġnien.

Minn hawnhekk wieħed jista' jara kemm qiegħed jitqal iktar ix-xogħol tal-housing għar-raġuni li trid tippjanta fuq faċċati diġa' eżistenti.

F'dan is-sens nista' nsemmi l-biċċa xogħol kbira li qegħdha ssir ġewwa Triq Sant'Ursula fil-Belt Valletta għaliex bħala Gvern Laburista qegħdin nagħtu attenzjoni sħiħa lid-dawra tal-Port il-Kbir jew l-Inner Harbour Area li tikkomprendi l-Belt Valletta, il-Furjana, il-Marsa, Bormla, l-Isla, il- Birgu u l-Kalkara.

Nixtieq insemmi wkoll l-iskema l-ġdida ta' l-Awtorita' tad-Djar li permezz tagħha l-privat qiegħed jersaq biex ibigħ postijiet battala lill-Awtorita' tad-Djar.

Xi erba' postijiet minn dawk li diġa' nxtraw jinsabu ġewwa Bormla pero' nixtieq nieħu din l-okkażjoni sabiex nħeġġeġ aktar lill-privat jersaq għand l-awtorita' u jbegħelha l-postijiet battala li għandu.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, ikolli niġbidlek l-attenzjoni għan- nuqqas ta' quorum.

MADAM SPEAKER: Is-seduta hija sospiża minħabba nuqqas ta' quorum.

Is-Seduta ġiet sospiża fid-8.50 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MADAM SPEAKER: Peress li hawn quorum, nistieden lill-Onor.

Portelli jkompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Madam Speaker, bħal fil-postijiet l-oħra tal- Kottonera, f'Bormla hemm id-diffikulta' li f'ċerti toroq ma tistax tidħol b'makkinarju kbir bħal trakkijiet u cranes.

Fost dawn it-toroq hemm, per eżempju, Triq Alessandru u Triq Nelson.

GĦalhekk qegħdin attenti biex f'każ illi jkun se jsir xi żvilupp mill-privat naraw ikunx jista' jinstab aċċess għal dawn it-toroq li semmejt.

Nappella wkoll lill-Bormliżi sabiex hekk kif jaraw li se jsir xi żvilupp mill-privat javżawna ħalli niftehmu mas-sidien tal-postijiet li jkunu qegħdin jitwaqqgħu sabiex nakkwistaw aċċess.

Rigward il-Birgu ddiskutejna ma' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar sabiex inkunu nistgħu nwaqqgħu kantuniera fi Triq Papa Alessandru, iddiskutejna rigward il-faċċata tal-post u applikajna biex nibnu numru ta' flats b'sulari addizzjonali kemm f'Tal-Ħawli kif ukoll fil-Fortini.

Fl-Isla wkoll għandna l-problema ta' l-aċċess għal ċerti areas, fosthom in-naħa ta' Triq is- Sirena.

GĦalhekk l-istess appell li għamilt lill-Bormliżi nagħmlu wkoll lir-residenti ta' l-Isla biex jekk jaraw li l-privat qiegħed iwaqqa' xi bini u permezz t'hekk jinfetaħ aċċess allura nkunu nistgħu niddiskutu mas- sid u jkun jista' jsir slum clearance dik in-naħa wkoll.

Barra minn hekk se jsir slum clearance fi Triq San Filippu.

Rigward il-Kalkara qegħdin niddiskutu ma' żviluppatur ta' l-art li tlabnih jagħmel il-pjanti u jissottomettihom għall-approvazzjoni ta' l- Awtorita' tad-Djar.

Se jsir ukoll ġnien u refurbishing sħiħ fi Triq is- Salvatur, jiġifieri fiż-żona ta' Bighi.

Irrid ngħid li jiena nifhem lil min f'din il-Kamra qal li huwa meħtieġ illi jkun hemm ftehim bejn il-privat u l-gvern sabiex isiru joint ventures u huwa propju dan illi qegħdin nagħmlu.

F'dan is-sens għaddejjin diskussjonijiet ma' żviluppatur ieħor rigward in-naħa l-oħra ta' Malta.

MADAM SPEAKER: Ippermettili Onor. Portelli imma se jkolli mwaqqfek għax sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Iva, Madam Speaker.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Ħamis 25 ta' Ġunju fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur (Emenda Nru 3) – it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kummerċ ta' l-Assigurazzjoni – it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Taxxa Speċjali fuq Banek Kummerċjali – it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni Ċivili - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Servizzi tat-Turiżmu għal Malta – Kumitat (Kont.);

Riżoluzzjoni dwar Enfitewsi temporanja ta' mollijiet, bini u dritt ta' rmiġġ fil-Birgu u l-Isla lill-Port Cottonera Limited – Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Ħabs - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Promozzjoni ta' Prodotti Lokali – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jemenda Diversi Liġijiet dwar Servizzi fl-Ajruport - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Forzi tal-Pulizija ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi kontra l-Korruzzjoni - it-Tieni Qari (Kont);

Riżoluzzjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni dwar Malta u l-Unjoni Ewropea - Kontinwazzjoni.

--------------------------------- Abbozz ta' Liġi dwar Brokers fl-Assigurazzjoni u Intermedjarji oħra - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar it-Telekomunikazzjoni - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ajruportijiet u fl-Avjazzjoni Ċivili - Kumitat Permanenti.

Madam Speaker, bil-permess tiegħek xtaqt nispjega daqsxejn kif se naħdmu għas-seduti li fadal minħabba xi ħaġa li nqalgħat proprju llum.

Ġejna informati mingħand l-Attorney General li l-liġi li temenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur trid tgħaddi minn dan il-Parlament mill-istadji kollha tagħha qabel id-29 ta' dan ix-xahar.

Issa bħalma taf is-Sinjora Tiegħek id-29 huwa nhar it-Tnejn u hija festa pubblika, u dan l-abbozz fadallu jgħaddi minn din il-Kamra mis-second reading, ovvjament bil-vot, mill-committee stage u mit-third reading.

Bil- mozzjoni ta' proċedura li għandna, dawn iridu jittieħdu fl-aħħar tas-seduta u allura ma nistgħux nagħmluhom kollha fi stadju wieħed.

Il-Ministru Mizzi diġa' avviċina lin-naħa l-oħra biex forsi jkun hemm xi forma ta' arranġament ħalli aktar minn stadju wieħed jittieħed f'seduta waħda u b'hekk inkunu nistgħu nkunu prattiċi imma b'dispjaċir ngħid illi min-naħa l-oħra qegħdin jgħidu li ma jridux jikkoperaw.

Dan qed ngħidu sabiex nispjega għaliex se jkollna naġġornaw il-Kamra għal għada l-Ħamis fejn, jekk jista' jkun, nibdew billi nieħdu l-vot tas-second reading.

Ovvjament imbagħad hemm it-tielet qari ta' liġijiet oħra li nistgħu neħduhom għada wkoll ħalli nkunu għaddejnihom.

Imbagħad jibqagħlna l- committee stage u t-third reading u allura jkollna nieħdu seduti l-Ġimgħa b'seduta wara nofsinhar u oħra filgħaxija.

Qed nassumi li l-committee stage jkun spiċċa u b'hekk nieħdu l-voti filgħaxija imma mbagħad it-third reading, jekk kemm-il darba jibqa' dan-nuqqas ta' qbil sabiex ngħadduha f'seduta waħda, inkunu kostretti li nagħmluh f'seduta li jkollna s-Sibt wara nofsinhar.

Nerġa' ngħid, dan l-abbozz ta' liġi jrid jgħaddi sad-29 ta' Ġunju.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Madam Speaker, nixtieq nuri kemm hija sorpriża n-naħa ta' l-oppożizzjoni dwar il-konfużjoni li jinsab fiha l-gvern.

Kif jaf kulħadd, il-Parlament qiegħed jiltaqa' b'mod straordinarju biex niddiskutu mozzjoni li l-Prim Ministru qal illi hija waħda ta' fiduċja fil- gvern.

Imma issa f'daqqa waħda l-gvern induna li għandu bżonn jagħmel seduti għada l-Ħamis, il-Ġimgħa wara nofsinhar u l-Ġimgħa fil-għaxija u s- Sibt!

Dan bl-ebda mod mhu aċċettabbli għalina u huwa konferma li l-gvern m'għandu ebda sens ta' direzzjoni u ma jafx x'qed jagħmel.

Jien ngħid lill-gvern illi min-naħa tagħna m'huwiex se jsib kooperazzjoni fuq dak illi ssuġġerixxa l-Onor.

Vella li għandu jiġi diskuss f'dan il- Parlament.

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma kellux għalfejn iqum hawnhekk u jagħmel il-pożizzjoni daqshekk b'mod formali għaliex jiena diġa' għidt illi meta avviċinajnihom biex nipprovaw negħlbu din id-diffikulta' teknika, minkejja d-diskors ħelu u miksi kollu ġelu ta' sens nazzjonali, ta' persważjoni u ta' responsabbiltajiet minn ċerti elementi min-naħa l-oħra, qalilna li l-klima m'hijiex tajba u li m'humiex lesti jikkoperaw.

Dan diġa' għidtu u allura l-Kap ta' l-Oppożizzjoni sempliċement qam biex ikompli jasserixxi l-arja li qed taħdem biha l- Oppożizzjoni, minkejja dak li qed jgħidu ċerti elementi oħra li jilagħbuha tal-paladini tad-demokrazija.

MADAM SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Madam Speaker, jumejn ilu l-Onor.

Jesmond Mugliett waqt l-Aġġornament għoġbu jagħmel numru ta' insinwazzjonijiet imma minkejja l-kliem kollu li qal ma wasalx biex spade jgħidilna spade.

Proprju waħda mill-affarijiet illi jiena nixtieq hija li naqtgħu dawn l- insinwazzjonijiet u jekk xi ħadd irid jgħid xi ħaġa allura nistenna li mhux biss jgħidha ġewwa l-Parlament imma jgħidha b'vuċi ċara anke barra l- Parlament ħalli jkun possibbli li wieħed jieħu l-passi neċessarji kontra tiegħu.

GĦaliex meta nduru mal-lewża, ninsinwaw u noħolqu d-dubju mingħajr ma ngħidu dak li verament nixtiequ ngħidu u nużaw il-Parlament minħabba l- immunita' parlamentari, allura bilfors wieħed jgħid li f'dak id-diskors m'hemm xejn konkret.

U tajjeb illi niċċaraw ċerti affarijiet ħalli dawk in- nies li ntefa' dell ikrah fuqhom - qed nirriferi hawnhekk għall-membri tal- kumitati li għamlu l-adjudication fuq iż-żewġ każijijiet li semma l-Onor.

Mugliett u li jistgħu jaħilfu li jiena fl-ebda ħin u fl-ebda mument ma ntervenejt ...

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Mugliett, bil-permess tal-Ministru.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Il-Ministru qal li jkun tajjeb li dan id-diskors isir barra mill-Parlament.

Fil-fatt ħmistax jew tliet ġimgħat ilu dan id- diskors kien is-suġġett ta' artiklu li ktibt f'gazzetta.

Jiġifieri jekk ried jieħu xi passi kontrija seta' ħadhom bl-ikbar liberta'.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Madam Speaker, jiena naf x'qiegħed ngħid.

Kont qed ngħid biex ma noqogħdux induru mal-lewża u ninsinwaw b'tali mod illi ma jkunux jistgħu jittieħdu passi għax ma jkun hemm xejn dirett.

GĦalhekk nisfida lill-Onor.

Mugliett jagħmel xi ħaġa diretta.

(Interruzzjonijiet) Għid li jien korrot!

Jekk taħseb li kien hemm xi korruzzjoni, allura kun dirett u mhux toqgħod tinsinwa.

(Interruzzjonijiet) Inti kemm-il darba insinwajt hawnhekk li jiena b'xi mod jew ieħor involvejt ruħi fl-għażla li saret.

(Interruzzjonijiet) lnti bdejt il-ħin kollu tgħid "GĦax il-gvern iddeċieda "jew "Il-Gvern għażel" u li jiena apposta ma dħaltx hawn ġew.

GĦalhekk jekk kien hemm xi korruzzjoni f'dak li sar nisfidak toħroġ tgħidu ħalli dawk in-nies li kienu nvoluti fl-adjudication ikunu jistgħu jieħdu s- sodisfazzjon tagħhom fejn għandhom jeħduh.

Madam Speaker, meta l-każ tal-hospital planners tressaq quddiem il- Kumitat tal-Kuntratti, saret id-diskussjoni u rriżulta li l-grupp illi kien qiegħed jiġi ndikat ma kellux il-kwalifiki eżatti skond it-tender.

Kif qal l-Onor.

Mugliett stess, il-kumpannija jrid ikollha esperjenza ta' għaxar snin f'dan il-qasam.

Issa l-kumpannija li ntgħażlet hija splinter group ta' kumpannija rinomata li kienet ilha għal żminijiet twal tiffunzjona.

Imma dawn kienu grupp ta' senior consultants u minħabba dik it-teknikalita' ma setgħux jieħdu t-tender u meta ħarisna lura lejn l-oħrajn rajna li kellhom diversi fatturi li ma jikkwalifikawhomx.

Id-disinjaturi kienu se jintagħżlu fil-jiem ta' wara iżda minħabba li kienu ġejjin il-festi ma kienx jagħmel sens.

U naħseb li l-Onor.

Mugliett kien jiġi hawnhekk u jikkritikani iżjed kieku din ma ngħatatx bħala direct order u kien ikollu raġun.

Biex ma nagħtux xi impressjoni ħażina, hawnhekk mhux qegħdin nitkellmu fuq direct order ta' miljuni imma fuq direct order li tlaħħaq inqas minn ¥100, 000.

Din kienet ir-raġuni ċara għaliex ingħatat dik id- direct order u kieku ma ngħatatx, lill-Kaxxa ta' Malta kienet tiswilha mijiet ta' eluf ta liri għax konna naqgħu lura b'xhur sħaħ.

Dan kien l- ewwel każ.

Niġi issa għat-tieni każ.

Tajjeb ngħid li l-kumpannija li tefgħat l-orħos applikazzjoni kieku riedet kellha kull opportunita' li tressaq il-complaint tagħha quddiem il- Contracts Committee.

Tajjeb ngħid ukoll li r-regolamenti tal-Contracts Committee mhux aħna għamilnihom imma għamilhom il-Gvern Nazzjonalista qabel l-elezzjoni li għaddiet.

Iżda meta dawn ressqu l-claim tagħhom, naqsu li jħallsu d-deposit li kellhom iħallsu u allura l-Contracts Committee ma setax jiddelibera fuq il-complaint li kien sar.

Dan hu li ġara, xejn iktar u xejn inqas.

Sadanittant tressqu proċeduri l-qorti u għaddew, ingħata l- kuntratt u x-xogħol beda.

U nista' nassigura lill-Onor.

Mugliett li r- rapporti li għandna mill-konsulenti, mid-dipartiment, mill-grupp paramediku u minn setturi oħra ta' tmexxija fl-isptar kollha huma favorevoli fejn jirrigwarda l-hospital planners.

Kumbinazzjoni ltqajna ma' xi nies barra minn Malta u d-diskors li għadda bejn iż-żewġ naħat wera li aħna kellna biċċa raġun.

GĦalissa se nieqaf hawnhekk dwar dan imma nixtieq li ma jsirux aktar insinwazzjonijiet.

Jew jekk għandna xi ħaġa x'ngħidu u għandna l-provi, allura nitkellmu ċar and we call a spade a spade u mhux noqogħdu nduru mal- lewża.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Madam Speaker, matul dawn l-aħħar xhur komplew isiru numru ta' xogħlijiet mid-Dipartiment ta' l-Agrikoltura biex inwettqu mill-aħjar li nistgħu l-mandat tal-Gvern Laburista ħalli s-settur tal- biedja f'pajjiżna mhux biss ikun qed jindirizza l-għan li l-bdiewa, is- sajjieda u r-raħħala jkollhom qliegħ ġust imma jilħaq ukoll l- aspirazzjonijiet taċ-ċittadini li jixtiequ jaraw is-settur tal-biedja jiżviluppa b'mod li jkun environment-friendly fejn ikunu rispettati aħjar kemm id-drittijiet tal-ħarsien ta' l-ambjent kif ukoll id-drittijiet tal- konsumatur.

Madam Speaker, il-konsumatur u kif ukoll l-ekoloġist f'pajjiżna qiegħed kontinwament jagħmel il-pressjoni tiegħu biex il-prodotti f'pajjiżna kemm jista' jkun inkabbruhom bl-inqas użu ta' bexx u kimika sabiex il- produzzjoni lokali tkun aktar bnina u aktar naturali.

L-oppożizzjoni Nazzjonalista qalet li dan il-gvern m'għandux direzzjoni politika u li ma kienx kapaċi jwettaq l-aġenda tiegħu kif wiegħed lill-elettorat qabel l- elezzjoni li għaddiet.

Imma dan ma jirriżulta minn imkien u ma jirriżultax għal numru ta' fatturi.

Bi pjaċir ngħid li wara x-xogħol kbir li għamlu l- export agriculture marketing board u numru ta' bdiewa ntroduċejna suq għall- esportazzjoni ta' ħxejjex imkabbra chemical-free lejn l-Ingilterra u rnexxielna nirbħu suq innovattiv għall-esportazzjoni tal-patata tal-qatgħa bajda li wkoll qiegħda titkabbar ħielsa minn kull bexx, kimika u sustanzi artifiċjali.

U dan minkejja d-diffikultajiet finanzjarji u n-nuqqas ta' struttura li sibna.

Fir-rigward ta' nuqqas ta' struttura, tajjeb ngħarraf lill-Kamra li minkejja dak kollu li ntqal dwar l-integrated pest management u sistemi oħra sostenibbli, li huma importanti biex nassiguraw produzzjoni ta' kwalita' għolja u li tipproteġi l-ħarsien ta' l-ambjent naturali, id- dipartiment ta' l-agrikoltura fl-ebda farm esperimentali jew x'imkien ieħor m'għandu laboratorju sabiex janalizza l-karatteristiċi tal-ħamrija u ta' l- ilma.

Allura l-bdiewa tagħna ma jistgħux ikunu mgħarrfa u jkollhom f'idejhom il-mekkaniżmu biex isostnu iktar produzzjoni li tabilħaqq tkun organika.

Pero', nerġa' ngħid, aħna mhux biss irnexxielna nsibu dawn is- swieq iżda pproduċejna kemm ħxejjex u kif ukoll frott organiku ieħor.

Biżżejjed insemmi li l-esperti tal-FAO matul iż-żjara li kienu qed jagħmlu f'pajjiżna mhux biss kellhom iċ-ċans jaraw il-kwalita' għolja tal-prodott organiku tal-bettiegħ iżda wkoll iduquh.

Ġew anke informati eżattament dwar dak li nkiseb u dwar dak li ġie applikat.

Naturalment ir-riżultat ħallejnih għall-konklużjoni tagħhom.

Dan kollu juri kemm il-gvern għandu f'idu l-polz tal-poplu u juri li minkejja l-limitazzjonijiet finanzjarji u n-nuqqas ta' struttura li writna fis-settur tal-biedja xorta konna konsistenti biex nikoordinaw bis-sħiħ ir- rabta li hemm bżonn tissaħħaħ ħalli fis-snin 2000 ikollna settur tal-biedja li jrendi kemm għall-benefiċċju tar-raħħala u tal-bdiewa, kemm għall- benefiċċju tal-konsumatur u kif ukoll għall-ħarsien ta' l-ambjent.

Dawn kollha huma argumenti li jagħtu kredibilita' lil dan il-gvern għaliex minkejja d-diffikultajiet kollha li ltqajna magħhom matul is-sena u nofs li ilna mmexxu lil pajjiżna l-poplu qiegħed dejjem ikun konxju u jħares b'determinazzjoni lejn it-twettiq tal-politika ġdida u moderna tagħna.

Tajjeb nitkellmu wkoll dwar ix-xogħol li qed isir fuq il-mgħalef tal- bejjem.

Bħalissa d-dipartiment ta' l-agrikoltura, flimkien mal-kooperattiva tar- raħħala u esperti oħrajn barranin, għaddej b'ħidma sabiex iżid il- produzzjoni tal-ħalib u jiddiversifika l-kwalita' tal-produzzjoni imma jibqa' jżomm l-istess merħla.

Jiġifieri qegħdin naraw kif nipproduċu aktar ammont ta' ħalib bl-istess merħla u nipproduċu wkoll aktar varjetajiet ta' ħalib.

Dan qegħdin nagħmluh għaliex aħna gvern serju, gvern trasparenti u gvern li verament jirrappreżenta r-rieda tal-poplu, poplu li jemmen fil-ġid ta' pajjiżna.

GĦalhekk jekk is-soċjeta' tagħna trid tinvesti f'fabbrika ġdida tal-ħalib, dan il-gvern ġdid Laburista jieħu l-passi neċessarji għall- bini ta' din il-fabbrika bħalma qed jagħmel f'diversi inizjattivi oħra bħall-proġett ta' Bieb il-Belt u l-proġett tat-teatru l-imwaqqa' li ilhom abbandunati s-snin.

Pero' biex nagħmlu dan il-pass, Madam Speaker, irridu nkunu kkonvinċejna lir-raħħala tagħna jżidu aktar il-produzzjoni tal-ħalib b'mod li tkun tirrifletti d-domanda tas-suq.

Allura qegħdin isiru analiżi dwar kif nistgħu nipproduċu mgħalef li jgħin lill-baqra tipproduċi ħafna iktar glalen ta' ħalib u b'hekk l-industrija tkun tista' tintroduċi aktar varjetajiet ta' prodotti magħmula mill-ħalib frisk li matul l-aħħar sena u nofs komplew iżidu l-popolarita' tagħhom mal-konsumatur.

Dawn huma kollha proġetti li l-gvern għaddej bihom ħalli jibqa' dejjem qrib iċ-ċittadini Maltin u GĦawdxin li tawh maġġoranza ta' aktar minn 7,800 vot biex jiggverna f'pajjiżna.

Biex naraw li sas-sena 2000 il-produzzjoni agrikola tagħna tkun produzzjoni organika, irridu nistabilixxu produzzjoni organika skond iż- żmenijiet tal-lum u mhux noqogħdu nisimgħu x'kienu jgħidu tan-naħa l-oħra jew x'kienu joħolmu bih.

Ma nistgħux nitkellmu fuq produzzjoni organika kif xi ħadd kien jinterpretaha 10 snin jew 15-il sena ilu.

Irridu nitkellmu fuq produzzjoni organika li hija rikonoxxuta u stabbilita fi ħdan l-Unjoni Ewropea.

Nixtieq ngħid ukoll li fil-ġimgħat li ġejjin fil-farm esperimentali ta' Ta' Qali se jibda pjan ta' trattament ta' fertilizzant naturali tat-tiġieġ, tal-fniek, tal-majjal u tal-baqar.

Jekk kemm-il darba dan jirnexxi nkunu qegħdin noħolqu attivita' oħra li tkompli tappoġġja kwalita' għolja ta' produzzjoni organika għaliex wara li dan il-fertilizzant ikun ġie trattat mir-residwi ta' antibijotiċi u xi trattament mediku ieħor, dan jilħaq ċerti livelli organiċi u jkun jista' jiġi applikat mill-bdiewa fuq l-uċuħ tar- raba' tagħhom.

Permezz ta' hekk inkomplu nassiguraw ukoll li sas-sena 2000 il-produzzjoni tagħna tkompli titjieb u jgawdi minnha kemm il-konsumatur Malti u GĦawdxi u kif ukoll it-turist li jista' jkun żgur li f'pajjiżna se jiekol ikel bnin, frisk u naturali.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Ħamis 25 ta' Ġunju fis-6.00 p.m. bl- aġenda kif komunikata mil-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB

IMPJIEGI - TRAINEE HEALTH & SAFETY INSPECTORS

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħidli jekk l-applikanti għal Trainee Health & Safety Inspectors humiex se jidħlu mal-unit, issa li l-avviż fil-Gazzetta tal-Gvern ħareġ f'xi Settembru/Ottubru 1997 u anke saru l-interviews?

ONOR.

EDWIN GRECH: Nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 12,136 li hija dwar l-istess suġġett.

CITY AND GUILDS OF LONDON INSTITUTE - LOGO

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Fid-dawl tar-risposta tiegħek għall- mistoqsija parlamentari numru W1,635 (Seduta Nru. 218 tat-22.5.98), jista' l-Ministru jgħid liema hu l-logo oriġinali li kien ġie intitolat fl-1995?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Biex inkun preċiż il-Coat of Arms tas-City and Guilds baqgħet l-istess.

Inbidel biss dak li huma jsejħulu Lion Logo.

GĦall-benefiċċju tal-Onor.

Interpellant, kopja ta' dawn il-logos tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

ANZJANI - TRASPORT

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jikkonferma li s- Segretarju Parlamentari għall-Anzjani qed jitlob li l-kunsilli lokali jħallsu għat-trasport ta' l-anzjani lejn id-day centres meta s'issa dan kien jitħallas mill-Gvern u jista' jgħid għaliex sar dan it-tibdil?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Is-segretarjat għall-Anzjani qiegħed ifittex kull kollaborazzjoni mal-kunsilli lokali f'dan is-settur.

Il- kollaborazzjoni ikkonsisti f'attivitajiet u parti f'sussidju tat-trasport mill-lokalita' għad-day centres konċernati.

ANZJANI - DAY CENTRE

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jikkonferma li s- Segretarju Parlamentari għall-Anzjani nforma lill-Kunsill Lokali ta' Santa Venera illi l-proġett tad-Day Centre għall-Anzjani ma jistax jinbena qabel sentejn oħra minkejja li l-Kunsill Lokali lest li jagħmel il-kontribuzzjoni finanzjarja li kkommetta ruħu għaliha?

Jista' l-Ministru jagħti r-raġuni?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Ma kien hemm ebda ftehim ta' xi bini ta' day centre f'Santa Venera.

Xi diskussjonijiet saru mal-kunsill lokali iżda mhux fuq bini ta' day centres f'dan il-lokal.