MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 4 L-Erbgħa, 8 ta' April, 1992 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 4

L-Erbgħa, 8 ta' April, 1992

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.10 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 8 ta' April, 1992

WERREJ

MINUTI ....................................................

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI ............................

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA ............................

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROPRJETA' TA' ENTITAJIET EKKLESJASTIĊI

ECCLESIASTICAL ENTITIES (PROPERTIES) BILL

L-Ewwel Qari ..........................................

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IS-SOĊJETA MALTIJA TAR-RED CROSS

THE MALTA RED CROSS SOCIETY BILL

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IS-SERVIZZI TA' L-INVESTIMENT

INVESTMENT SERVICES BILL

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SIGURTA' SOĊJALI

SOCIAL SECURITY (AMENDMENT) BILL

L-Ewwel Qari ........................................

130 ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ORDINANZA DWAR DAZJU TAS-SISA FUQ CROWN CORKS U KONĊENTRATI MHUX ALKOHOLIKI

EXCISE DUTY (CROWN CORKS AND NON-ALCOHOLIC CONCENTRATES) ORDINANCE (AMENDMENT) BILL

L-Ewwel Qari ...........................................

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT DWAR ID-DAZJI TA' IMPORTAZZJONI

IMPORT DUTIES (AMENDMENT) BILL

L-Ewwel Qari ............................................

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR SELF LOKALI

LOCAL LOANS BILL

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT DWAR IL-BORSA TA' MALTA

THE MALTA STOCK EXCHANGE (AMENDMENT) BILL

NOMINA TA' MEMBRI GĦALL-KUNSILL TA' L-EWROPA ............................................

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

INDIRIZZ B'RISPOSTA GĦAD-DISKORS TAL-PRESIDENT ..........

AĠĠORNAMENT ...............................................

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB ..........................

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 3 li saret fis-7 ta' April, 1992, ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

QORMI: SAN ĠWAKKIN - RABA' SAQWI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għan-Nutrizzjoni, Biedja u Sajd: B'referenza għar-raba' meħud lill-bdiewa f'San Ġwakkin, Ħal Qormi, liema raba' ħafna minnu kien saqwi, il-bdiewa tħallsu xi kumpens?

Kemm bdiewa tħallsu?

ONOR.

LAWRENCE GATT (Ministru għan-Nutrizzjoni, Biedja u Sajd): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li għalkemm ittieħdu noti ta' l-uċuħ ta' prodotti li ġew milquta bil-proġett tat-triq f'San Ġwakkin, Qormi, il-proġett għadu ma tlestiex u għadhom isiru xi ħsarat fir-raba'.

Għaldaqstant l-istimi tal- kumpens, bħas-soltu, jistgħu jiġu kkalkolati biss wara li jitlesta l- proġett biex ikopru l-ħsarat li saru u li għad jistgħu jsiru.

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): L-Onor.

Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE GATT: Bil-permess tal-Ministru nixtieq nistaqsi xi ħaġa fuq każijiet oħrajn.

F'ħafna lokalitajiet qed jittieħed ir-raba', jitkissru l- uċuħ u ġieli anke siġar tal-frott u l-povru bidwi li jdum tant biex ikabbar siġra, jibqa' ma jitħallasx, lanqas jekk niġru wara l-files aħna l-Membri Parlamentari għax nagħmlu x'nagħmlu kollu għal xejn.

Mhux qed ngħid illi dan qed jiġri issa biss, imma jgħaddu s-snin biex il-povru bidwi jitħallas.

MR SPEAKER: Il-Ministru Gatt.

ONOR.

LAWRENCE GATT: Li nista' ngħid huwa li min-naħa tagħna, kull meta niġu nformati li qed tittieħed xi art, l-uffiċjali tagħna jmorru mill-ewwel u jieħdu l-istima tal-prodott li jkun hemm attwalment.

Imma jekk inti għamilt referenza għal xi każ partikolari, allura dan niċċekjawh biex imbagħad ngħadduh lid-Dipartiment konċernat sabiex jagħti l-ħlasijiet ta' dawk l-uċuħ li jkunu tħarbtu jew tkissru.

ONOR.

GEORGE GATT: Jien mhux għall-uċuħ tar-raba' biss qed nirreferi għax minbarra dawn hemm ukoll ...

(Interruzzjonijiet) Jiena naf li darba kienu ttieħdu erbat itmiem raba' mingħajr ma deher ebda avviż fil-Gazzetta tal-Gvern.

Dan ir-raba' li kien ta' ċertu ndividwu kien fih żewġt ikmamar li kienu nbnew għal bidwi ieħor.

Jien jidhirli li dan mhux sewwa.

Dan kollu qed ngħidu biex nirreferih lill-Ministeru għall-Ambjent.

MR SPEAKER: Il-Ministru Falzon.

ONOR.

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Ambjent): Mr Speaker, jien ma nafx għal liema każ qed jirreferi l-Onor.

Interpellant, pero' ngħidlu li fil- każijiet kollha li fihom isir xi xogħol, qabel ma ssir l-espropjazzjoni ta' l-art, normalment isir ftehim mas-sid.

(Interruzzjonijiet) La inti qed tgħidli hekk, allura ninvestiga l-każ miġjub minnek.

F'każijiet bħal dawn jien nagħti struzzjonijiet lid-Dipartiment tiegħi biex il-ħaddiema ma jidħlux fuq l-art qabel ma jkun hemm l-avviż fil-Gazzetta tal-Gvern jew qabel ma jsir ftehim mas-sid.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Spiteri.

ONOR.

LINO SPITERI: Mr Speaker, biex ma noqogħdux nitfixklu fuqiex qed nitkellmu, japprezzaw iż-żewġ Ministri li aħna qed nitkellmu fuq raba' speċifiku, f'dan il-każ f'Ħal Qormi, fejn it-triq diġa' għaddiet - qed nirreferi għall-by-pass li tgħaddi minn taħt l-Imrieħel - u għalkemm għadha ma tkomplietx l-irdim sar u allura t-triq diġa' fformat ruħha?

Il-mistoqsija li għamel l-Onor.

Reno Calleja - jekk qed nifhimha sewwa u naħseb li qed tiftiehem sew - fejn qiegħed jistaqsi lill-Ministru konċernat - għax ma naħsibx li huwa l-Ministru konċernat - jekk kemm-il darba s- sidien ta' dik ir-raba' ngħatawx kumpens.

U kemm-il darba jekk t-tweġiba hija fin-negattiv, allura Mr Speaker, huwiex qed jiġi mplikat li l-Gvern għadda minn ġewwa raba' privata mingħajr ma dik l-art ġiet esproprjata?

Jien jidhirli li jekk kemm-il darba ġara hekk, allura qegħda tidħol proċedura li qabel ma tantx ġiet użatha u naħseb li ma tantx għandha tiġi użata ħlief b'ċirkostanzi fejn ikun hemm xi kas urġentissimu minbarra jidhirli li hemm l-aspett legali ukoll.

Fil-qosor ngħid li hemmhekk hemm triq li diġa' tinsab iffurmata u biex nikkonferma ngħidilkom li personalment mort biex naraha waqt il-canvassing ta' qabel l-elezzjoni, u t-triq sibtha diġa' ffurmata.

L-art ta' dawk l- inħawi ttieħdet u magħha ttieħed ir-raba' wkoll.

Issa, jista' jkun li l- Ministri konċernati m'humiex f'qagħda li jgħidulna eżattament x'ġara f'dan il-każ għaliex l-Onor.

Wenzu Gatt weġibna fuq l-uċuħ biss mentri aħna mhux fuq l-uċuħ qed nitkellmu, iżda fuq l-art innifisha.

Hawnhekk għandna żewġ stadji.

L-ewwel wieħed huwa l-esproprjazzjoni ta' l-art, imbagħad it-tieni wieħed huwa t-teħid ta' l-art.

Naturalment mat-teħid ta' l-art, nidħlu fl- istadju li jirrigwardja l-ħsara li kienet saret meta ttieħdet dik l-art.

MR SPEAKER: L-Onor.

Ministru.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Bir-rispett kollu lejn l-Onor.

Interpellant nistqarr li l-mistoqsija saret lil sieħbi l-Onor.

Ministru li hu nkarigat mill-biedja u sajd.

Issa f'dan il-każ jiġri li l-istima tal-kumpens li trid tingħata lill-bdiewa, trid issir mid-dipartiment tiegħu.

Il-ħlas isir mill-Public Works jekk il-proġett ikollu x'jaqsam direttament mal-Public Works Dept.

F'dan il-każ partikolari jien ma dħaltx għax ma nvestigajtux.

Pero' d-Dipartiment tal-Ministru Gatt huwa responsabbli biex ilesti l- istima.

Il-kwestjoni l-oħra li semma l-Onor.

Gatt se ninvestigawha.

Biex inkun qed ngħid kollox, jien għadni nirċievi ċitazzjonijiet ta' meta gvernijiet oħra daħlu bla dritt ġo xi għelieqi, u dan m'għandux ikun.

Il-policy hi li ġieli nkellmu lis-sidien u dawn iħalluna nidħlu fl-għelieqi għax jafu li se nagħmlu l-expropriation.

Il-proċeduri jieħdu ċertu żmien pero' mingħajr il- permess tas-sid m'għandniex nidħlu fl-għelieqi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Reno Calleja, mistoqsija suppli-mentari.

ONOR.

RENO CALLEJA: L-ewwelnett ma nafx kif din il-mistoqsija saret lill- Ministeru għan-Nutrizzjoni, Biedja u Sajd għax li jinteressani kienet l- art u mhux l-uċuh.

Pero' jista' l-Ministru jinvestiga - għax jien napprezza li ma jkollux il-file hawn - l-ilment li qed insemmilu, għax anke protesti fil-Qorti saru?

Il-proġett ried isir għall-interess pubbliku u sar.

Jekk naqblux jew le li tgħaddi mir-raba' saqwi hija ħaġa oħra, pero' lil dawn il-bdiewa għallinqas għandkom tħallsuhom għax għadkom ma ħallastuhomx u r-raba' saqwi llum jiswa l-belli liri.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Se ninvestiga.

RIFORMA FIS-SERVIZZ ĊIVILI - RAPPORT TAL-KUMMISSJONI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Prim Ministru: X'sar mir-rapport tal- Kummissjoni għar-riforma tas-Servizz Ċivili li ngħata lill-Gvern f'Lulju ta' l-1989?

Il-Gvern aċċetta r-rakkommandazzjonijiet kollha jew uħud mir- rakkommandazz-jonijiet li għamlet din il-Kummissjoni?

Jekk iva, meta se jimplimenta dawn ir-rakkommandazzjonijiet?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Ir-rapport tal-Kummissjoni għar- Riforma fis-Servizz Pubbliku kien f'żewġ partijiet; l-ewwel parti tar- rapport tlestiet fl-Lulju, 1989, u t-tieni parti ġiet ippreżentata lill- Gvern fi Frar, 1990.

Wara li l-Gvern ikkonsidra bir-reqqa dawn iż-żewġ rapporti, inbeda x- xogħol ta' l-implimentazzjoni u sal-lum sar ħafna progress dwar din ir- riforma li qed titmexxa fuq erba' fronti prinċipali, jiġifieri:

a) ristrutturar ta' dipar-timenti tal-Gvern u tisħiħ ġenerali fil- management u fis-sistemi amministrattivi;

b) riforma fis-sistemi finan-zjarji u amministrattivi tal-Gvern bil-għan ta' programmazzjoni aħjar u deċentralizzazz-joni;

c) twettiq ta' Pjan Strateġiku għall-Iżvilupp ta' sistemi ta' computers fl- oqsma kollha tas-Servizz Pubbliku;

d) tisħiħ u żvilupp tar-riżorsi umani, jiġifieri ta' l-impjegati kollha tal-Gvern.

Bħala eżempji ta' rakkommandazzjonijiet li saru mill-Kummissjoni li diġa' twettqu jew qed jitwettqu, wieħed jista' jsemmi dawn li ġejjin:

- ħolqien ta' l-organizzazzjonijiet ċentrali għat-twettiq tar-riforma, ie: Managment & Personnel Office, Staff Development Organisation u l-Managment Systems Unit;

- reviżjoni fis-salarji ta' l-impjegati kollha tal-Gvern fuq il-bażi ta' 20 skala;- klassifikazzjoni u ristrut-turar tal-gradi

- formulazzjoni ta' Pjan ta' Xogħol (Business Plan) għal kull dipartiment;;

- mili ta' postijiet ta' Segretarji Permanenti skond il-Kostituzzjoni;

- ristrutturar tal-postijiet ta' fuq f'kull Ministeru fuq bażi ta' evalwazzjoni tal-gradi (job evaluation);

- deċentralizzazzjoni u dele-gazzjoni ta' poteri kemm fil-qasam finanzjarju u f'dak amministrattiv;

- eżerċizzju ta' complementing ħalli jiġu determinati l-bżonnijiet reali ta' kull dipartiment f'dak li hu numru ta' mpjegati f'kull livell, ħalli jiġi żgurat l-aħjar użu tar-riżorsi umani;

- formulazzjoni ta' skemi ġodda ta' reklutaġġ u promozzjonijiet li jagħmlu l-proċess ta' l-għażla aktar selettiv u anqas ibbażat fuq l-anzjanita';

- introduzzjoni ta' skema ta' performance contracts li jorbtu l-ħatra mat- twettiq ta' programmi ta' xogħol;

- reviżjoni tas-sistema ta' performance rating u performance assessment;

- tfassil ta' Pjan Komprensiv ta' Taħriġ li diġa' laħaq 'il fuq minn 3,000 impjegat fi 30 programm differenti;

- formulazzjoni u twettiq ta' Pjan Strateġiku għall-kompjuterizzazzjoni tas-sistemi tal-Gvern; diġa' tqassmu numru ta' computers fid-dipartimenti u nħoloq Information Centre mmexxi mill-Management Systems Unit sabiex igħin lid-dipartimenti fl-użu tal-computers u fl-applikazzjoni dipartimentali; u

- riorganizzazzjoni sħiħa f'dipartimenti kbar tal-Gvern bħalma huma d- Dipartiment tax-Xogħlijiet u d-Dipartiment tad-Dwana.

Naturalment dan il-programm vast ta' riforma li għaddej irid iż-żmien sabiex jibda jidher u jinħass l-effett tiegħu iżda x-xogħol ta' implimentazzjoni qiegħed għaddej b'ritmu mgħaġġel.

Nista' ngħid li in ġenerali il-Gvern jaqbel mar-rakkommandazzjonijiet li saru mill-Kummissjoni.

L-implimentazzjoni qed issir fuq fronti differenti u b'ċerta priorita'.

Naturalment fejn ir-rakkomandazzjonijiet jolqtu l- kondizzjonijiet tax-xogħol ta' l-impjegati, l-implimentazzjoni issir wara konsultazzjonijiet ma' l-unions ikkonċernati.

MR SPEAKER: Onor. Leo Brincat

ONOR.

LEO BRINCAT: Jekk niftakar sewwa meta kien ġie pubblikat r- rapport tal-kummissjoni, dak inhar il-gvern kien qal li kellu xi riżervi dwar certi aspetti.

Allura nixtieq nsaqsi jekk illum jew forsi f'okkażjoni oħra huwiex opportun li l-Prim Ministru jellabora bi ftit mod iktar specifiku dwar x'kienu dawn ir-riżervi?

It-tieni nett nixtieq ngħid li għalkemm l-Prim Ministru għadu kemm qal li saru konsultazzjonijiet mal-unions, nistaqsi sarux xi konsultazzjonijiet mal-Heads of Department, ħafna minnhom qegħdin f'non-unionized grades dwar jew l-implikazzjonijiet ta' dawn ir-rakkomandazzjonijiet?

MR SPEAKER: Onor. Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Lill-Onor.

Interpellant nixtieq ngħidlu li dan huwa proċess li jinsab għaddej kontinwament u saru diversi seminars u diskussjonijiet.

Uħud minnhom anke jiena stess kont preżenti fihom biex naturalment inkun nista' nitkellem u nara x'inhuma l-ideat u neżaminha f'liema grad dawn ir-rakomandazzjonijiet jistgħu jiġu implimentati.

Dwar riżervi, jien la llum u lanqas qatt ma għidt li aħna se nimplimentaw kulma hemm.

U dan għal żewġ raġunijiet.

F'xi affarijiet hemm xi riżervi u waħda minnhom, per eżmpju, hija r-rakkommandazzjoni li r-recruitement fid- dipartimenti jibda jsir direttament mid-dipartimenti.

Fil-fehma tiegħi, dan jista' jsir għal certu gradi, pero' ma jistax isir għall-gradi kollha meta għandek general service grades.

Allura flok m'hu qed ngħid li se naċċettaw dik - in any case ħaġa bħal dik trid diskussjoni ma' l-unions għax il-Gvern mhux se jgħid li din accettaha u se jimplimentaha - iktar ħadna l-lat prammatiku ta' kif l-affarijiet jistgħu jiġu mplimentati, jiġifieri kull pass li jiġi mplimentat, jiġi kkonsultat.

Jekk dawn ikunu jolqtu l-kondizzjonijiet ta' xogħol ta' kategoriji ta' ħaddiema li għandhom union tirrappreżentahom, allura jidħlu l-unions.

L-Onor.

Membru li ressaq il-mistoqsija supplimentari semma heads li jistgħu jiġu nfluwenzati mid-deciżjonijiet.

Per eżempju, hemm numru ta' professional officers - uħud minnhom jistgħu jkunu heads - u f'dak il-każ qed isiru diskussjonijiet ma' l-unions li jirrappreżentaw dawk il- professionals.

Nerġa' ngħid, dan huwa proċess li l-Gvern miexi bih bil- prudenza u mingħajr għaġġla żejda pero' b'determinazzjoni.

U kif dejjem ipprova jimxi dan il-Gvern, jekk mhux b'consensus, kemm jista' jkun irridu li jkun hemm aċċettazzjoni ġenerali ta' dak li jkun qiegħed isir.

Jiġifieri, nerġa' ngħid, dan huwa metodu prammatiku u mhux qed ngħidu li aċċettajna kollox u li se nimplementaw kollox.

Qed naraw x'jista' jiġi mplimentat ħaġa ħaġa u qegħdin isiru d-diskussjonijiet meħtieġa.

MR SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Madwar ġimgħatejn ilu, il-Prim Ministru deherlu illi hemm impenn qawwi min-naħa tal-Gvern biex jeħles kemm jista' jkun malajr il- kwestjoni tal-Permanent Secretaries.

Fid-dawl ta' l-istqarrija li ħarġet il-UĦM illum, illi fiha ħeġġew lill-Gvern biex ma jiċċaqlaqx qabel ma jkun hemm broad base consultations, x'inhi r-reazzjoni tal-Gvern?

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jekk huma qed jitolbu li niltaqgħu, jien lest li niltaqa' magħhom u se nieħu ħsieb illi niltaqa' magħhom, pero' nixtieq inpoġġi l-pożizzjoni ċara.

In-nomina ta' Permanent Secretaries hija nomina li hija prevista fil-Kostituzzjoni.

Jekk m'inix sejjer żball, Section 92 tal-Kostituzzjoni tipprevedi li jiġu nominati Permanent Secretaries.

Fil- fatt il-Kostituzzjoni tiddefinixxi x'inhuma d-doveri tagħhom u tgħid illi r-responsabbilta' tat-tmexxija tad-dipartimenti hija tal-Ministru.

Il- Kostituzzjoni tgħid ukoll illi jistgħu jiġu nominati Permanent Secretaries biex jissorveljaw dak id-dipartiment jew dipartimenti.

Għal diversi raġunijiet tul is-27 sena li ilha teżisti l-Kostituzzjoni, qatt ma ġew nominati Permanent Secretaries.

Jien jidhirli li wasal iż-żmien illi dawn jiġu nominati u nfakkar illi skond il-Kostituzzjoni, in-nomina ssir mill- President ta' Malta fuq parir tal-Prim Ministru wara li l-Prim Ministru jkun ikkonsulta l-Public Service Commission.

Fil-fatt jien bħalissa għaddej bil-proċess li nidentifika - naturalment fuq pariri li nirċievi min-naħa ta' min hu responsabbli fis-Civil Service - l-persuni idonei għal din in-nomina.

Dan mhuwiex proċess faċli għax jien irrid nipprova nagħżel l-aħjar nies li jidhirli għat-13-il Ministeru li hemm u nittama li dan iż-żmien ma jeħux fit-tul.

Pero' sadanittant ngħid illi peress illi l-Union Ħaddiema Magħqudin għamlet talba biex tiltaqa' mal- Gvern - u jien qed ngħid li beħsiebni narahom jien stess, naturalment bl- assistenti li jkolli bżonn min-naħa tas-Civil Service - jien lest li niltaqa' magħhom biex nispjega x'inhu l-ħsieb tal-Gvern.

Pero' rrid nagħmilha ċara li din mhijiex biss prerogattiva tiegħi imma hu dover tiegħi skond il-Kostituzzjoni li nagħmel dawn in-nomini.

MR SPEAKER: L-Onor.

Calleja.

ONOR.

RENO CALLEJA: Dan ifisser li dawn se jinħatru minn barra u mhux miċ-Ċivil?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-Kostitutizzjoni tgħid dak li hemm miktub fiha u ma naħsibx li f'dan l-istadju għandi noqgħod ninterpreta xi tgħid.

Jien ngħid li n-nomini jridu jsiru bilfors u ma nistax nagħmel mod ieħor.

Nista' nżid - għalkemm forsi dan mhuwiex il-mument - li hawnhekk l-idea hi illi n-nomina tkun għal ċertu żmien.

Fil-fatt hawnhekk Permanent Secretary effettivament tfisser illi jien nagħti kuntratt, jiġifieri ssir in-nomina skond il-Kostituzzjoni u min jirċievi n-nomina mingħand il-President, ikollu l-kondizzjonijiet tan-nomina.

Il-kondizzjonijiet ikunu b'terminu ta', per eżempju, sentejn jew tlieta - jien għandi f'moħħi sentejn jew tlieta pero' nispera li jkunu tlieta - mbagħad ikun hemm il-performance contract fis-sens illi se jkunu definiti l-objectives li jridu jintlaħqu u t-time frame li fihom dawn iridu jintlaħqu.

F'dan is-sens diġa' saret ħafna preparazzjoni mill-Management Systems Unit u mill-Management Personnel Office li daħlu sew fid-diversi dipartimenti u raw x'hemm bżonn isir fid- dipartimenti kemm f'dak li għandu x'jaqsam ma' riformi, kemm f'dak li għandu x'jaqsam ma' effiċjenza u kemm f'dak li għandu x'jaqsam ma' targets li jridu jintlaħqu.

L-idea hi li l-performance contract tal-Permanent Secretary ikollu definit fih dan kollu.

Wieħed malajr jifhem li dan mhuwiex an easy task, pero' jidhirli li għandna nipprovaw nagħtu bidu għal din ir-riforma.

Mr Speaker, forsi jekk nitkellem aktar tard illejla ngħid li huwa tajjeb li xi darba dan il-Parlament isib il-ħin biex niddibattu affarijiet bħal dawn, ngħidu x'għandna f'rasna u fhiex wasalna.

Pero' dan jiddependi mill- ħin, fis-sens illi rridu nagħmlu l-ekonomija tal-ħin u rridu naraw kif naħdmu.

U naħseb li għalissa aħjar ma nidħolx iktar fid-dettall dwar dan.

MR SPEAKER: L-Onor.

Calleja, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

RENO CALLEJA: In vista tal-pressjoni li kienet saret minn xi ufficjali tal-Partit Nazzjonalista biex jinħatru political appointees, jista' l-Prim Ministru għallinqas jassigura lill-Kamra li għalkemm se josserva l-Kostituzzjoni u għalkemm nemmnu fuq il-ħsebijiet tajba li għandu, dan mhux se jċedi għall-pressjoni ta' dawn l-uffiċjali tal-Partit Nazzjonalista?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien nassigura lill-Kamra li n-nomini li jsiru jkunu ta' persuni li, fil-fehma tiegħi, ikunu l-iktar idonei biex jimlew dawn il-postijiet.

Kif diġa' għidt dawn mhux se jkunu nomini permanenti imma nomini għal term ta' żmien.

Il-fehma tiegħi hi li inutli nagħmel Permanent Secretary ma' Ministru.

Hawnhekk mhux se nitkellem għall-kulur politiku imma għall-affjatament li jkun hemm.

Għalhekk jien jidhirli li din il-kwalita' ta' appointments - u jien ngħid, jekk tipprevedihom il- Kostituzzjoni ...

Jekk, per eżempju, dan il-Gvern ikollu vot ta' sfiduċja u jirriżenja, jien nippretendi li l-Ministru li jiġi wara - jew anke jekk isir reshuffle f'dan il-Gvern stess - ikollu l-opportunita' li jgħid li ma jridx lil dak il-Permanent Secretary imma jgħid li jrid ieħor.

(Interruzzjonijiet) Issa dik hija l-opinjoni tiegħek pero' dan mhux se niddibattuh hawn.

Jien qed ngħid li l-konċett ta' Permanent Secretary huwa eżattament l-għażla ta' persuna li fil-fehma ta' min jappuntah, will deliver specifically on specific objectives.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin għall-mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddi issa għat-tqegħid ta' karti.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

"Central Bank of Malta Annual Report and Accounts, 1991.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROPRJETA' TA' ENTITAJIET EKKLESJASTICI

ECCLESIASTICAL ENTITIES (PROPERTIES) BILL

MR SPEAKER: L-Onor.

Ugo Mifsud Bonnici.

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani): Mr Speaker, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-1992 dwar il-Proprjeta' ta' Entitajiet Ekklesjastiċi".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOE CASSAR (Segretarju Parlamentari): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l- 1992 dwar il-Proprjeta' ta' Entitajiet Ekklesjastiċi" jkun moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IS-SOĊJETA' MALTIJA TAR-RED CROSS

THE MALTA RED CROSS SOCIETY BILL

MR SPEAKER: L-Onor.

Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali): Mr Speaker, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-1992 dwar is-Soċjeta' Maltija tar-Red Cross.".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

GEORGE HYZLER (Ministru għas-Sigurta' Soċjali): Nisse-konda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-1992 dwar is-Soċjeta' Maltija tar-Red Cross", ikun moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IS-SERVIZZI TA' L-INVESTIMENT

INVESTMENT SERVICES BILL

MR SPEAKER: L-Onor.

George Bonello Du Puis.

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS (Ministru tas-Servizzi Ekonomiċi): Mr Speaker, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l- 1992 dwar is-Servizzi ta' Investiment".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS CUSCHIERI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-1992 dwar is-Servizzi ta' Investiment", ikun moqri l-Ewwel Darba".

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SIGURTA' SOĊJALI

SOCIAL SECURITY (AMENDMENT) BILL

MR SPEAKER: L-Onor.

George Hyzler.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Mr Speaker, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-1992 li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MARIO GALEA: Nisse-konda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' 1992 li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali", ikun moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ORDINANZA DWAR DAZJU TAS-SISA FUQ CROWN CORKS U KONĊENTRATI MHUX ALKOĦOLIKI

EXCISE DUTY (CROWN CORKS AND NON-ALCOHOLIC CONCENTRATES) ORDINANCE (AMENDMENT) BILL

MR SPEAKER: L-Onor.

John Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI) : Mr Speaker, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Ordinanza dwar Dazju tas-Sisa fuq Crown Corks u Koncentrati Mhux Alkoholici".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

CARM LINO SPITERI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Ordinanza dwar Dazju tas-Sisa fuq Crown Corks u Konċentrati Mhux- Alkoħoliki" ikun moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT DWAR ID-DAZJI TA' IMPORTAZZJONI

IMPORT DUTIES (AMENDMENT) BILL

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar id-Dazji ta' l-Importazzjoni".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar id-Dazji ta' l-Importazzjoni", ikun moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR SELF LOKALI

LOCAL LOANS BILL

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-1992 dwar Self Lokali".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nisse-konda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-1992 dwar Self Lokali", ikun moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT DWAR IL-BORSA TA' MALTA

THE MALTA STOCK EXCHANGE (AMENDMENT) BILL

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar il-Borsa ta' Malta".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

RICHARD MUSCAT: Nisse-konda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar il-Borsa ta' Malta," ikun moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

MR SPEAKER: L-Onor.

Fenech Adami.

NOMINA TA' MEMBRI GĦALL-KUNSILL TA' L-EWROPA

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, nitlob il-permess tal-Kamra sabiex nipproponi n-nomina tal-Membri ta' dan il-Parlament biex ikunu preżenti fl- Assemblea Parlamentari tal-Kunsill ta' l-Ewropa.

MR SPEAKER: Hemm permess tal-Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nipproponi:

"Billi skond l-Artiklu 25 ta' l-Istatut tal-Kunsill ta' l-Ewropa, l- Assemblea Parlamentari tal-Kunsill għandha tikkonsisti f'Rappreżentanti u Sos-tituti tagħhom ta' kull Parlament li hu Membru tal-Kunsill, liema Rappre-żentanti u Sostituti għandhom ikunu eletti jew maħtura minn fost il- Membri ta' kull Parlament, skond kif dan jiddeciedi; u

Billi l-Artiklu 26 ta' l-istess Statut jistabbilixxi li l-Membri li jirrappreżentaw lil Malta fl-Assemblea Parlamentari għandhom ikunu tlieta li jista' jkollhom tliet sostituti tagħhom;

Hu għalhekk riżolut li l-Kamra taħtar lil dawn bħala r-Rappreżentanti tagħha:

L-Onor.

Joseph Psaila Savona L-Onor.

John Vella L-Onor.

Vincent C. Moran U li l-Kamra taħtar ukoll lil dawn is-sostituti tagħhom:

L-Onor.

Tonio Borg L-Onor.

Josef Bonnici L-Onor.

John Attard Montalto

Huwa wkoll riżolut illi din in-nomina ta' kull Rappreżentant u ta' kull Sostitut tiegħu tibqa' fis-seħħ sakemm dawn ir-Rappreżentanti u Sostituti jibqgħu Membri ta' dan il-Parlament jew sakemm din il-Kamra ma tiddecidix xort'oħra.

Illi l-Onorevoli Membri, hekk maħtura għandhom, darba kull sitt xhur, jippreżentaw rapport lill-Kamra, u jekk ikun il-każ rapport ta' Minoranza wkoll, rigward l-attivitajiet tagħhom matul l-istess perjodu, u kopja ta' dan ir-Rapport għandha titqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra u tkun cirkolata lill-Onorevoli Membri.".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOHN RIZZO NAUDI (Segretarju Parlamentari): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija l-Mozzjoni kif moqrija u mressqa mill-Prim Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

INDIRIZZ B'RISPOSTA GĦAD-DISKORS TAL-PRESIDENT TA' MALTA

Ikompli mis-7 ta' April, 1992

MR SPEAKER: Onorevoli Sinjuri ngħarrafkom li s'issa l-Oppożizzjoni ħadet 162 minuta u l-Gvern ħa 142 minuta, u allura jekk iż-żewġ Whips jersqu lejn l-Iskrivan tal-Kamra aħna nkunu nistgħu ngħidulkom kif il-ħin li fadal għandu jinqasam.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Richard Muscat.

ONOR.

RICHARD MUSCAT: Mr Speaker, f'dan l-ewwel intervent tiegħi nixtieq nieħu l-ispunt mill-final tad-Diskors li għamel l-Eċċellenza Tiegħu l- President ta' Malta li sar fil-ftuħ ta' dan il-Parlament, meta qalilna li l- ħsieb tiegħu kien proprju biex "niffukaw aktar fuq is-sens ġenerali tal- mogħdija li rridu nwettqu fil-kors ta' din il-Leġislatura."

U għalhekk mhux se nidħol f'dettalji partikolari.

Fi ftit kliem se nipprova nieqaf fuq xi punti biex nesprimi riflessjoni dwarhom.

Din is-Seba' Leġislatura qed issib Gvern immexxi mill-Partit Nazzjonalista bit-tieni mandat mill-poplu biex f'dak li hu msejjaħ it-tieni pass, inkomplu nikkonsolidaw u niżviluppaw il-programm politiku li s-sisien tiegħu ġew imqegħdin tul il-Leġiżlatura li għaddiet.

Dak il-programm politiku kien żvolġa fuq tliet temi ewlenin, jiġifieri x-xogħol, il- ġustizzja u l-liberta'.

Dawn kienu tliet temi li rrappreżentaw il- ħteġijiet l-aktar urġenti li nħassew meta l-poplu u l-pajjiż kienu ħerġin minn perjodu ta' snin ta' kriżi politika profonda, ta' kriżi kostituzzjonali u mhux anqas ta' kriżi soċjali li kienet ipprovokata minn programm politiku li kien karatterizzat minn ħafna arroganza, minn ħafna intolleranza u minn sistema ta' klijenteliżmu li, barra li fiha nnifisha hija sistema retrograda, hija sistema li kompliet therri s-sens ta' inizjattiva taċ-ċittadin.

Iċ-ċentru tal-ħerba li kienet qed issir kien propju l-iżvalutar u d-depressjoni ta' dawk il-valuri li rrappreżentaw minn dejjem il-partrimonju ta' ċivilta' tal-ġens tagħna, jiġifieri r-rispett lejn l-awtoritajiet magħrufin, il-bżulija, il-ġenerożita' u l-altruiżmu, is-sens u l-kuxjenza ta' ġustizzja, il-għaqda ta' poplu omoġenju minkejja l- ispinta għall-individwaliżmu bħala poplu b' karattru Latin u Mediterranju, u l-għożża tal-liberta' u l-valuri reliġjużi tiegħu.

Kienet il-fibra morali - mhux biss fis-sens reliġjuż tal-kelma - tal-poplu Malti li rreżistiet l-attakk u żammet soda bla ma ġie sparpaljat ħafna mit-tajjeb illi kien għad baqa'.

Fost dan it-tajjeb ċertament kien hemm l-għożża kbira għall-liberta'.

Mhux talli dan il-valur ta' liberta' rreaġixxa iżda kien u jibqa' wkoll il-ħmira vera li fuqha se tkompli tissaħħaħ u tpassi 'l quddiem is-soċjeta' Maltija.

Ippermettili, Mr Speaker, illi f'dan il-kontest nesprimi konsiderazzjoni li tolqot lili direttament.

Irrid nagħmel imqar aċċenn biex nesprimi l- konvinzjoni tiegħi li kull ċittadin għandu jkun impenjat fil-ħarsien tal-liberta' vera.

Inħoss illi kull ċittadin għandu jħossu dmir tiegħu li jkun liberu u li jgħix ta' bniedem liberu.

Aktar milli dmir dan huwa dritt tiegħu.

Jien wieħed mill-ħafna li nemmen f'dan il-valur tal-ħajja u kien b'dan l-animu li ħdimt u tajt sehmi f'kull attivita' politika li ġejt imsejjaħ biex inwettaq.

Dan għamiltu anke b'sagrifiċċju biex nara l-għan ewlieni jseħħ u jirnexxi.

Hekk kienet il-ħidma tiegħi fl- Akkademja għall-Iżvilupp ta' Ambjent Demokratiku li kien iservi bħala ċentru ta' studji politiċi, li l-qofol tal-programm tiegħu kien dak it- tixrid tal-kultura politika u tal-valuri politiċi, ta' liberta' u tad- demokrazija.

Hekk ukoll kienet il-ħidma tiegħi fil-qasam tax-xandir li wettaqt f'isem il-Partit Nazzjonalista minn Sqallija u s-snin li segwew wara, ngħix kontra l-volonta' tiegħi milli ngħix ġo dari u f'pajjiżi bħala ċittadin liberu.

Minkejja kulma ntqal fl-assenza tiegħi tul dawk is-snin waqt id-dibattiti tas-seduti ta' dan il-Parlament biex interpreta skopijiet u motivi ulterjuri għal din il-ħidma tiegħi u minkejja attakki personali inġusti u neqsin mill-korrettezza li ssibhom irrekordjati fil-Minuti ta' l-istess dibattiti parlamentari, nixtieq nafferma - mhux għax hemm bżonn li nagħmel dan - li l-intenzjoni personali tiegħi kienet ġenwina, bla interessi marbutin, u motivata minn twemmin f'ideali tajbin u aċċettati mill- komunita' u mis-soċjeta' demokratika.

Nafferma wkoll illi sehmi tajtu f'isem il-Partit Nazzjonalista li kien determinat li jagħmel minn kollox biex iħares id-dritt tal-liberta' u ta' l-espressjoni illi kienu mhedda.

Nafferma illi matul dak kollu li għamilt f'dan il-qasam, kont konvint ukoll illi kellu s-segwitu u l-appoġġ tal-maġġoranza tal-poplu Malti li mhux talli segwa, iżda kien ukoll parti ħajja minn dan il-proġett mimli sagrifiċċji u mimli b'ħafna ġenerosita' kbira.

Daqshekk biss irrid ngħid illum dwar dan il-kapitlu.

U għidtu, Mr Speaker, għaliex inħossni fid-dmir, aktar milli fid-dritt li nistqarru, f'ġieh l-irġulija, f'ġieh il- korrettezza u l-koerenza u f'ġieh is-sewwa li ried, u li stinka għaliha, u li rebaħ f'isimha, l-poplu Malti f'dik l-elezzjoni ta' l-1981 u fl- elezzjoni li ġiet warajha.

Jidhirli għalhekk li qed nagħlaq kapitlu li kien għadu miftuh u dan nagħmlu mingħajr l-ebda animosita lejn ħadd, anzi b'mod oġġettiv, kostruttiv u b'mod koerenti.

Jiġifieri bl-istess sentiment u bl- istess imġieba li bihom ħdimt u sofrejt.

Mr Speaker, il-Partit ta' l-Oppożizzjoni qed jinsisti li l-pajjiż għaddej minn kriżi ta' valuri profonda.

Ma daħalx fil-fond biex jindika fejn hu u fejn hi din il-kriżi u x'valuri hemm mheddin.

Fetaħ l-attakk tiegħu sa mill- bidu nett ta' l-elezzjoni tal-mexxej il-ġdid, bħallikieku biex jidher li issa l-Partit Laburista tant hu nadif minn ġewwa, li qed jara kollox imċajpar u maħmuġ f'dak ta' madwaru.

Il-Kap tal-Oppożizzjoni ndirizza liż- żgħażagħ f'dan il-kontest u ndikalhom - bir-rispett kollu - b'mod superfiċjali li l-kriżi tal-valuri tinsab fil-kilba għall-flus.

Illum "L- Orizzont" ippubblika editorjal fuq is-suġġett tal-kriżi fost iż-żgħażagħ u sostna li bħala prova ċara li teżisti din il-kriżi ta' valuri fost iż- żgħażagħ, kien il-fatt li falliet laqgħa ta' l-istudenti fl-Universita' ma' l-Onor.

Michael Frendo, Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura li spiċċa fil- konferenza waħdu.

U hawn nieħu spunt biex nagħmel osservazzjoni.

Inħoss li din tal-kriżi tal-valuri, mill-mod kif l-Oppożizzjoni s'issa qed titratta l- argument, m'hu xejn ħlief forma ta' spekulazzjoni.

Qed ngħid dan mhux għax m'hawnx problemi ta' din ix-xorta iżda ċertament mhux laqgħa falluta li tindika l-prova.

Din mhix serjeta' li wieħed igħid hekk.

Skond ma ninsab informat, din il-laqgħa falliet mill-attendenza għal żewġ raġunijiet.

Waħda kienet in-nuqqas ta' pubbliċita' fost l-istudenti biex ikunu jafu li se ssir u l-oħra kienet, li bħalissa, l-istudenti jinsabu jirkupraw l-istudji li tilfu tul il-kampanja elettorali.

Kienu diversi l-laqgħat li ġew organizzati tul dawn l-aħħar xhur li fihom l-istudenti kienu numerużi u ħadu sehem attiv.

Intant, xi ħaġa dwar il-valuri fost iż-żgħażagħ għandna xi ngħidu wkoll.

Jidhirli, Mr Speaker, li huwa diffiċli tifforma identikit taż-żagħżugħ tipiku Malti.

Mit-tagħrif li għandna nafu li l-ġenerazzjoni żagħżugħa għandha żewġ fiżjonomiji, waħda pożittiva u l-oħra kemm xejn negattiva.

Naraw li parti miż-żgħażagħ studenti tassew jagħtu ħafna importanza lill-istipendju tagħhom.

U agħar minn hekk dawn juru li ma japprezzawx il-flus meta tara kif jonfquhom.

Iż- żgħażagħ juru li għandhom valuri superfiċjali ħafna u utilitarji meta tarahom jonfqu ħafna flus fl-akkwist tal-karozzi li ma jkunux użati biss bħala mezz ta' trasport utili, iżda tara żgħażagħ fuq l-isteering ta' karozzi lussużi.

Flus li jonfqu f'ħafna lbies skond il-moda, mhux ħażin fih innifsu, iżda donnu anke hawn, il-ġirja qegħda wara l-prodotti l-aktar għoljin.

Iżda l-akbar preokupazzjoni nħossuha meta nafu li numru ta' żgħażagħ li jixorbu l-alcohol qed jinfirex u jikber.

Nisimgħu bi stejjer ta' dawk li x-xorb għalihom mhux mod kif jissoċjalizzaw iżda jixorbu sakemm iħossuhom storduti.

Dan huwa tassew każ ta' tħassib, Mr Speaker.

Dan is-settur ta' żgħażagħ probabbli huwa wild is-soċjeta' tal-benessere, li tathom kollox u ma jonqoshom xejn.

Fin-nuqqas ta' preparazzjoni tal- kultura tal-ħajja, bl-edukazzjoni tal-qalb minn ħdan il-familja stess, iż- żagħżugħ malajr jitlef jew jaqleb is-sens ta' valuri.

Min-naħa l-oħra nafu wkoll u naraw b'sens ta' sodisfazzjon li għandna settur mhux żgħir ta' żgħażagħ li huma impenjati fis-soċjeta' u jagħtu b'ġenerożita' kbira l-ħin liberu tagħhom favur ideali u favur forom ta' inizjattivi soċjali u kulturali tajbin.

Infatti hija ta' konsolazzjoni kbira li naraw lil dawn iż-żgħażagħ dedikati b'entużjażmu fl-organizzazzjoni tal-paroċċa, fil-Youth Centres, fil-Missjoni, fl-għaqdiet li tassew jistħoqqilhom tifħir bħal dawk tal-Kerygma, fil-politika u f'forom oħra ta' volontarjat li mhux dejjem jidher u jkun pubbliċizzat, speċjalment fejn jidħlu prayer groups.

Anki dawn huma żgħażagħ Maltin li niftaħru bihom.

Mr Speaker, jidhirli illi għandu jkun dmir tagħna lkoll, adulti ta' kull fehma politika u anki ta' kull fehma soċjal,i li noffru ambjent eżemplari u tajjeb liż- żgħażagħ tagħna.

Kemm fit-tajjeb kif ukoll fil-ħażin l-akbar piż jaqa' fuq is-soċjeta adulta.

Min-naħa tagħna, bħala Gvern immexxi mill-Partit Nazzjonalista, rridu naraw iseddqu, fost iż-żgħażagħ, dawk il-valuri, li barra mil-liberta', ġustizzja u solidarjeta, jkun hemm l-elementi li jifformaw iż-żagħżugħ tipiku Malti.

Fost dawn insibu l-kuraġġ, l- ambizzjoni leġittima, l-altruiżmu, l-impenn b'sens ta' sagrifiċċju biex tinkiseb il-mira li kienu ffissaw għalihom u l-interess f'dak li jiġri barra mill-interessi limitati ta' madwarhom.

L-aqwa valur li rridu nagħtu liż-żgħażagħ huwa dak morali.

Dan ma jfissirx li rridu nagħmlu ġenerazzjoni ta' bigotti.

Irridu żgħażagħ b'moħħhom miftuh iżda ta' prinċipji sani u rridu nagħtuhom direzzjoni biex il-futur tagħhom ikun imħares.

Irridu wkoll inkomplu noffrulhom proposti konkreti biex ikunu f'qagħda li jieħdu tħejjija professjonali skond il-kapaċitajiet tagħhom.

M'għandniex naqgħu fl-iżball li issa li l-pajjiż jinsab igħix fil- liberta', jfisser li m'hemmx għalfejn nitkellmu aktar fuqha.

Ċertament li anki f'dan il-qasam baqa' ħafna xi jsir, u nikbru kemm nikbru, bħala poplu liberu, jkun dmir tagħna lkoll li nibqgħu nitkellmu ħalli naraw kif ikun l- aħjar mod li ngħixu ta' liberi.

Il-liberta' rridu nkomplu nsaħħuha permezz ta' bażi soda ta' moralita fil-ħajja pubblika.

Is-soċjeta' ċivili rridu nrawmuha b'din id-direzzjoni u bit-tisħiħ ta' l-istituzzjonijiet.

Peress li l-liberta' hija wkoll forza ċivili rridu naraw li din tikber u tissaħħah daqskemm jirnexxielna nwaqqfu u nżommu istituzzjonijiet li jagħtuha stabbilita' fit-tul.

Il-Gvern immexxi mill-Partit Nazzjonalista dan fehmu tajjeb u mill-ewwel Leġislatura tiegħu ħaseb biex jibni strutturi u makkinarju istituzzjonali bil-għan li jsaħħah is-sistema demokratika f'pajjiżna.

Anke meta nitkellmu fuq il-politika ta' liberta' ekonomika, il-Gvern preżenti, li jfittex is-sors tal-ħsieb tiegħu fit-tagħlim soċjali tal- Knisja, qed jara li s-suq ħieles ikun element importanti.

Iżda jagħmel sens kbir biss jekk dan ikun marbut mas-solidarjeta' u mal-kumplament tas- socjeta' l-aktar fil-bżonn.

Is-suq ħieles waħdu għalina mhux kollox.

Diġa' wettaqna strutturi u mezzi ntiżi biex fis-soċjeta' Maltija noħolqu dawk il- kondizzjonijiet meħtieġa biex ikollna ambjent li fih iċ-ċittadin iħossu liberu tassew li jesprimi ruħu u jaħseb x'jaħseb ikun individwu stmat.

Dan sar billi għamilna liġi li neħħiet il-monopolju tax-xandir u tat l- opportunita' li ċ-ċittadin ikollu għażla ta' mezzi ta' kommunikazzjoni skond il-gosti tiegħu.

Dan ifisser il-pluraliżmu tal-ħsieb u l-pluraliżmu tal-mezzi.

Hawnhekk, Mr Speaker, irridu naraw li dawn il-mezzi jitjiebu fis-servizz li jagħtu u jkunu strument ta' titjib fil-livell kulturali u dak ta' informazzjoni oġġettiva fejn iċ-ċittadin tassew isib skop għall-iżvilupp tal-personalita' u tal-maturita' tiegħu.

F'dan it-tip ta' ambjent liberu qed naraw tiżviluppa wkoll ir-relazzjoni bejn il-partiti li minkejja d- differenzi u l-interessi konflittwali tipici ta' partiti jsibu wkoll fejn jaqblu, u fejn ma naqblux nuru dan b'sens ta' civismo u ta' lealta' b'mod li niżguraw li d-diskussjoni ma tiġġenerax f'ambjenti tribali.

Fl-istess ton qed naraw żviluppi ta' relazzjoni sana bejn il-unions u bejn il-unions u l-Gvern u ma' l-awtoritajiet ta' min iħaddem.

Dan huwa mod kostruttiv ta' kif jiġu mħarsa l-interessi u d-drittijiet tal-partijiet rappreżentati.

Dan ukoll huwa grazzi għall-ambjent liberu.

Fuq livelli aktar wiesa' qed naraw dan l-ambjent ikabbar l-opportunitajiet għal bdil intensiv ta' esperjenzi bejn Maltin, speċjalment żgħażagħ u barranin.

Dan qed isir f'kull qasam ta' l-attivita'; bħal dawk ta' l-isport, tal-kultura u tal- management skills.

Bħala l-ewwel pass lejn il-ħolqien ta' ambjent liberu, tajna importanza lit-toleranza bejn il-fehmiet differenti.

Issa rridu nagħmlu l-pass sħiħ tagħna billi nisħqu fuq l-għarfien ta' kull individwu bil-personalita' u l- fehma tiegħu bħala l-qofol ta' liberta' vera.

Fil-koncett ta' demokrazija tagħna, aħna nsostnu bil-qawwa tal-konvinzjoni, li kull individwu huwa persuna umana b'mod sħiħ u komplut u għalhekk għandu jiġi stmat u magħruf bħala tali.

Dan il-koncett jestendi wkoll għal kif kull ċittadin huwa rappreżentat, inkluz il-partit, ir-reliġjon u kull forma ta' organizzazzjoni.

Jien ħassejtni kburi li qed nagħmel parti minn-parlament li qed iwettaq passi konkreti lejn din id-direzzjoni, f'diversi aspetti.

Naturalment bħala eżempju se nsemmi l-aħħar deċiżjoni, kwazi storika, li saret nhar is-Sibt li għadda bl-għażla ta' Deputy Speaker min-naħa ta' l- Oppożizzjoni.

Inħoss li din id-deċiżjoni għandha tiġi interpretata bħala għarfien ta' rwol ta' l-Oppożizzjoni u mhux semplicement tollerata.

Bil- mod il-mod dan il-koncett għandna nkomplu nwassluh fil-livelli l-aktar mifruxin fis-socjeta' tagħna.

Kull cittadin responsabbli għandu post fil- formazzjoni tas-socjeta tiegħu.

Ħadd mhu eskluż u kulħadd jagħmel parti sħiħa mill-istorja tal-ħajja.

Dan il-piż tar-responsabilita' jaqa' fuq spallejn kull individwu, dejjem skond dak li jirrapprezenta kemm fit- tajjeb kif ukoll fil-ħażin.

Aktar ma' ċ-ċittadin iħoss li jipposjedi talent u moħħ kreattiv, aktar hu mistenni minnu li jagħti sehmu f'diversi forom u f'diversi oqsma.

Kull awtorita' mhijiex perfetta; lanqas il-Gvern tagħna mhu perfett.

Il-parteċipazzjoni ta' kull min jista' jgħin hija meħtieġa.

B'ħafna interess qrajt żewġ artikli tal-Professur Oliver Friġġieri u tal- Professur Henry Frendo li dehru f' "Il-Mument" f'dawn l-aħħar żewġ Ħdud.

Dawn tawna analizi oġġettiva u sinciera - biex ma ngħidx ukoll skjetta - ta' kif jaraw is-socjeta'.

Jien nirrispetta tassew lil dawn iż-żewġ awturi għaliex minkejja l-fehma politika tagħhom huma kapaci jkunu ħielsa u awtonomi fil-ħsieb tagħhom.

Il-kitba tagħhom fiha diversi punti ta' interess u għalkemm illum mhijiex l-okkażjoni illi nidħol fid-dettall, ċertament illi rrid naqsam magħhom diversi punti milli qanqlu.

Osservazzjoni li ridt nagħmel illum, almenu mqar waħda, hija dwar ir-rwol ta' l-intellettwali.

Kultant il-grupp ta' l-intellettwali jħossu 'l bogħod mill-politika.

L-intellettwali għandhom post fil-ħajja politika daqs ħaddieħor anzi aktar ma tonqos il-konkorrenza ideoloġika, li llum diġa' tilfet il-forza minn ħafna partiti, il-konkorrenza bejn il- partiti aktar tkun ibbażata fuq l-ideat, fuq il-kreattivita' u fuq il-valur tal-personaġġi li għandhom x'jagħtu lis-soċjeta' permezz tal-politika.

Għalhekk huwa indikat iż-żmien illi l-aħjar imħuħ, jiġifieri l- intellettwali u dawk illi għandhom il-ħila jaqraw u jifhmu l-problemi tas- soċjeta', joħorġu huma stess mid-dell ta' wara l-kwinti.

Bis-saħħa tal- ħila intellettwali tagħhom, il-politiku jasal għal soluzzjonijiet prattiċi u ġusti.

Mr Speaker, fis-seduta ta' nhar it-Tnejn, smajna diversi interventi dwar il-ħtieġa ta' titjib fl-ambjent tal-Parlament biex id-Deputati kollha jkunu f'qagħda jaħdmu aħjar.

Barra minn dawn is-suġġerimenti prattiċi, saru aċċenni għal twaqqif ta' Kumitati Permanenti tal-Kamra li l-Prim Ministru stess huwa anzjuż ħafna li jintroduċi wara li jkun laħaq qbil mal-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

M'hemmx għalfejn ngħid illi dan kollu, fejn hu meħtieġ u possibbli, għandu jsir fl-aħjar interess ta' ħidma Parlamentari aktar sfieqa u effikaċi.

Illum nixtieq inżid ħsieb partikolari dwar ir-rwol tagħna d-Deputati, hekk imsejjħin back benchers.

Dawn huma termini li ftit li xejn huma kumplimentużi, għallinqas għal min ma jridx ikun tassew back bencher u ma jinteressax ruħu.

Huwa naturali li wara l-elezzjoni ħafna jaspiraw illi jiġu assenjati xi inkarigu fil-Kabinett iżda mhux possibbli li kull Deputat ikollu xi kariga hekk responsabbli.

Dawk illi ma jkunux irnexxielhom jiksbu din l-aspirazzjoni, kultant jistgħu jħossu ruħhom qishom mhumiex utli għall-kumplament tax-xogħol tal-Grupp Parlamentari għax jibqgħu back-benchers.

Jien ma naqbilx ma' setturi, speċjalment ta' l- istampa, li jispekulaw kontra dawk id-Deputati li ma jilħqux.

F'"In- Nazzjon Tagħna" llum - biex inkunu qed infaħħru inizjattiva ta' l-Istampa - kien hemm, per eżempju, rapport li jidhirli li kien verament imħejji tajjeb.

Allura mal-kritika li nagħti lill-Istampa, napprezza wkoll l- isforz illi jsir meta x-xogħol ikun tajjeb ħalli l-interventi u x-xogħol li jsir minn din il-Kamra jiġi trasmess anke lill-qarrejja, Mr Speaker.

Allura - biex niġi għall-punt - li tkun Deputat ifisser li ma tkun xejn, skond din it-tip ta' kritika li naqraw u tfisser li tkun emarġinat?

Għax din hi l-impressjoni li tieħu meta taqra din il-kitba f'xi ġurnali.

Jien tal-fehma li din il-kwalita' ta' servizz dwar il-ħidma parlamentari hu żbaljat u ma jgħinx biex ix-xogħol parlamentari tad-Deputati jiġi apprezzat mill-elettorat.

Jien nifhem li Deputat ma jgħodd xejn meta hu nnifsu ma jkun xejn; infatti Deputat igħodd skond dak li hu u mhux skond dak li hu jaħseb li hu jew li jippretendi li hu.

U l-valur tiegħu ma jiġix ikklassifikat skond il-penzijiet tal-grad iżda skond dawk il-kwalitajiet personali tiegħu u ta' l-impenn u tal-ħila tiegħu li jgħin jew iħeġġeġ lill- grupp biex itejjeb liġijiet ta' fejda għas-soċjeta'.

U għandna ħafna Deputati u back-benchers imħabbtin u jirsistu fil-ħidma politika ta' kwalita' tajba li jwettqu.

L-aħħar punt, Mr Speaker, li rrid nasal għalih huwa rigward is- solidarjeta' li kien ukoll il-messaġġ finali tad-Diskors tal-President li għamlilna nhar is-Sibt.

Din mhix triq faċli u ma tasalx għaliha biss b'erba' kelmiet imma tenħtieġ ħafna konvinzjoni.

Iżda huwa mportanti li niżirgħu ż-żerriegħa malajr u aħna hekk għamilna.

Quddiemna għandna ħafna problemi u l-Gvern mistenni jieħu l-lead pero' huwa fatt ukoll li biex isib is-soluzzjoni tagħhom tenħtieġ il-koperazzjoni ta' kulħadd.

Inutli nisimgħu kritika dwar il-kriminalita', per eżempju, għax kulħadd hu fid- dmir li jagħti sehemu lejn is-soluzzjoni skond il-piż li jġorr.

Li żgur hu ħażin hu li ssir spekulazzjoni biex wieħed jinqeda għall-interessi purament partiġġjani dwar problema taħraq bħal din.

Għandna problemi oħrajn li wkoll jenħtieġu s-sejħa ta' kull min irid isolvi flok jinqeda.

Anke dan hu mod ta' solidarjeta'.

Beħsiebna nsawru soċjeta' magħmula minn ċittadini responsabbli li josservaw dmirijiethom kull ħin, skond ma huma u skond x'jagħmlu f'kull livell ta' ħidma, kbir jew żgħir.

B'dan il-mod inkabbru l- mentalita' tar-rispett lejn il-liġijiet tal-pajjiż kif ukoll insawru kultura ta' koeżistenza bħala poplu magħmul minn individwi u gruppi anke li ma jaqblux fil-fehma.

Din jiena naraha forma aktar demokratika u solidali mill-konċett Laburista msejjes fuq l-ordni u d-dixxiplina.

Dan ifakkarna ħafna f'sistema ta' reġimentazzjoni li issa warrabniha għal kollox.

Mr Speaker, għamilt aċċenn dwar ir-rwol ta' l-Oppożizzjoni.

Nistqarr li smajt b'attenzjoni l-intervent tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni u deherli li għamel wisq enfasi meta kkritika d-Diskors tal-President u attribwih biss u sempliċement bħala eżerċizzju ta' retorika.

Bir-rispett kollu rrid ngħid li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni kellu kritika pjuttost stereotyped.

Biex il- kritika tkun kredibbli jidhirli li din hemm bżonn tkun oġġettiva verament, kif stqarr li beħsiebu jagħmel.

Iżda frankament min se jemmen li hawn stat ta' kriżi kważi f'kollox f'dan il-pajjiż?

Nittama li din ma tkunx tip ta' Oppożizzjoni bħalma jiddeskrivu lil dawk il-kritiċi li jippretendu li jġibu s-sodda tagħhom u jorqdu fis-salott ta' ħaddieħor.

Milli qed nifhem, il- Partit Laburista qed jagħmel sforz biex jinża l-libsa tas-soċjaliżmu.

Iżda frankament ma nafx kemm tassew se jirnexxilu jinża wkoll il-mentalita' u l- qalb Soċjalista li forsi għadha tinsab moħbija.

Qed jingħad mill- Oppożizzjoni li jridu jżommu dejjem il-bibien miftuħin bħala strateġija.

B'dan juru li jridu jkunu partit prammatiku għall-aħħar iżda meta l- pragmatiżmu jsir għan ewlieni kif tagħmel il-politika u mhux biex iżżomm ċerta flessibilita' fis-soluzzjoni ta' problemi politiċi, tispiċċa biex tkun partit politiku ta' bla valuri.

Inħoss li l-Partit Laburista se jispiċċa biex ikun partit lajċista.

Dan ukoll ikun kontra dak li aħna nemmnu li għandna nagħtu lis-soċjeta Maltija.

Din tal-bibien miftuħin forsi hija tattika biex tiġbor madwarha il-vuċijiet kollha tal-protesta huma min huma?

Mr Speaker, irrid nagħlaq dan l-ewwel intervent tiegħi billi nittama li rnexxieli nagħmel sforz biex nesprimi kif u għaliex il-proġetti kollha maħsubin fil-programm elettor-ali tal-Partit Nazzjonalista mhumiex sempliċement proġetti ta' propaganda.

Lanqas huma skop fihom infushom li jsiru iżda kulma qed iwettaq dan il-Gvern huwa msejjes fuq pjan politiku ta' valuri umani politiċi u kulturali ta' fejda għas-soċjeta' Maltija.

Dawn il-valuri jsibu l-ispirazzjoni tagħhom fit-twemmin demokratiku mfisser fil-messaġġ Kristjan.

Għalhekk inħaddnu l-ideali msejjħin tad-Demokrazija Kristjana.

Dan il-messaġġ irid ikun il-pedament li fuqu nkomplu nibnu s- soċjeta' Maltija, bħala waħda solidali, ġusta u libera bil-bniedem bħala l- uniku mudell tagħha.

Jien għal dan kollu ħdimt u b'dawn is-sentimenti irrid nkompli nagħti sens lill-attivita' politika tiegħi fi ħdan din l- ogħla istituzzjoni ta' pajjiżna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Falzon.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Mr Speaker, jien segwejt b'attenzjoni d-diskors li għamel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni f'dan id-dibattitu u nixtieq ngħaddi xi ftit rimarki fuq kif naħsibha jien dwar is-sitwazzjoni politika li toħroġ mid-direzzjoni li qed nagħtu lill-pajjiż permezz tax-xogħol li qed nagħmlu f'dan il-Parlament kif imħabbra fid-Diskors tal-President, proprju b'referenza għal xi kummenti li għamel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

L-ewwelnett, jien ma nixtieqx inkun negattiv, pero' ma nistax ma nirrimarkax li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni minn mindu ħa l-ħatra tiegħu l- ewwel diskors li għamel kien attakk fuq in-nuqqas ta' valuri li mbagħad kellu l-eku tiegħu fid-diskors li għamel hawn ġew f'dan id-dibattitu dwar id-Diskors tal-President.

Hu kkritika lill-Gvern li kien vag fid-diskors tiegħu, pero' l-valuri huma minnhom infushom suġġett vag għax il-valuri jsiru tanġibbli u reali fl-azzjoni li tieħu meta tkun ispirat mill-valuri.

Irrid ngħid li l-Partit Nazzjonalista dejjem kien il-Partit tal-valuri f'dan il-pajjiż u dejjem ipproġetta u ppropona lill-poplu Malti l-valuri.

Dan ma jfissirx li fil-pajjiż m'hawnx nies li jivvotaw lill-Partit Nazzjo- nalista u li m'għandhom l-ebda valuri u ma jfissirx li m'hawnx nies li jinteressahom biss minnhom infushom u minn buthom u m'għandhomx valuri.

Lanqas ma jfisser li fil-pajjiż m'hemmx bżonn li ndaħħlu l-kultura tal- valuri.

Il-Kap tagħna, il-Prim Ministru, kemm-il darba tkellem meta konna fl-Oppożizzjoni u wkoll fl-aħħar ħames snin li konna fil-gvern fuq dan il- punt.

Nerġa' ngħid, huwa l-Partit Nazzjonalista li huwa l-Partit tal-valuri.

Anke jekk naraw is-slogans illi noħorġu bihom fl-elezzjoni li nispiraw lin- nies biex jivvotawlna, dawn ma jkunux slogans għal propaganda fiergħa biss imma jkunu riflessjoni tal-ħsieb politiku tal-partit.

Fl-1981 appellajna lill-poplu Malti biex jivvota lilna flimkien għal ħajja aħjar, fl-1987 tkellimna dwar xogħol, ġustizzja u liberta' u fl-1992 għidna solidarjeta' dejjem u kullimkien.

Wieħed jista' jgħid li dawn is-slogans huma r-rifless fil-lingwaġġ politiku tagħna tal-fatt li l-Partit Nazzjonalista huwa veru l- partit tal-valuri.

Irrid ngħid li l-iktar ħaġa importanti hija l-bżonn ta' rikonċiljazzjoni nazzjonali, dik li l-Onor.

Alfred Sant issa tkellem dwarha kemm hawn ġew u kemm barra mill-Kamra, li hawn sitwazzjoni fejn nofs il- poplu jħoss ruħu eskluż f'pajjiżu stess.

Dan il-bżonn ta' rikonċiljazzjoni nazzjonali illi permezz tiegħu aħna konna għidna li lkoll nerġgħu insiru aħwa Maltin huwa bżonn li ma kienx ħassu l-Partit Laburista imma kien ħassu l-Partit Nazzjonalista meta ħriġna b'dan l-islogan proprju fl-1987.

Mela l- fatt li rrikonoxxejna dan il-bżonn, il-fatt illi rrikonoxxejna dan in- nuqqas fil-pajjiż huwa l-iktar ħaġa fondamentali li għamilna aħna u jiena konvint li fil-ħames snin li għaddew imxejna bis-serjeta'.

Ma lħaqniex l- għan pero' mxejna bis-serjeta' biex nilħqu l-għan tar-rikonċiljazzjoni nazzjonali.

Il-kap il-ġdid tal-Malta Labour Party illum qiegħed jaqbel magħna li kien hawn din is-sitwazzjoni u jiena ngħid illi din is-sitwazzjoni hija ferm u ferm inqas fl-emfasi tagħha, fil-gidma tagħha, milli qatt kienet qabel grazzi għaliex aħna għandna politika ta' rikonċiljazzjoni.

Nista' ngħid li kellna mhux wieħed jew tnejn supporters tagħna li anke tkellmu fil- konferenzi ġenerali tagħna fejn qalu li ma jemmnux bir-rikonċiljazzjoni nazzjonali għax jgħidu li aħna għandna nimxu kif kienu jimxu magħna meta kien hawn ħaddieħor fil-gvern pero' aħna nemmnu fiha, pprattikajniha u mexjin 'il quddiem.

Jiena niftakar meta kont għadni dieħel hawn 16-il sena ilu li meta kont nitkellem f'dan il-Parlament, kont insostni li l- Oppożizzjoni, jiġifieri l-minoranza għandu jkollha l-iktar dritt importanti fil-pajjiż, the right to dissent, id-dritt illi ma taqbilx u d-dritt li xi ħadd ma jaqbilx nemmen fih u nibqa nirrispettah anke ma' min ma jaqbilx miegħi.

Imma niftakru meta kien hemm żmien fejn min ma jaqbilx mal-Gvern kien jissejjaħ għadu tal-poplu.

Jien nixtieq nistaqsi jekk dan kienx riflessjoni ta' xi valuri, biex ngħid hekk, soċjalisti.

Wieħed mill-kelliema, l-Onor.

Evarist Bartolo, qal li l-Partit Nazzjonalista fil-gazzetti tiegħu għamlu kampanja isterika - jekk niftakar sew uża l-kelma isterika - dwar il-fatt li qed jaqa' s-socjaliżmu reali.

Jien ngħid li l-lingwaġġ politiku tal-Malta Labour Party meta kien fil- gvern sa ftit żmien ilu, kien riflessjoni ta' dawk il-valuri - jekk trid tgħidilhom hekk - li għalija huma valuri negattivi ta' dak it-tip ta' soċjaliżmu.

Ikun kollu għal xejn li noqogħdu ngħidu li hawn kriżi fil- valuri u nitkellmu b'dan il-mod jekk ma npoġġux idejna fuq il-ferita u ngħidu eżatt x'ġara minn dan il-pajjiż u kif ġraw dawn l-affarijiet.

Illum tajjeb li l-Kap ta' l-Oppożizjoni jgħidilna li l-verita' hi - biex nikkwota - li nofs il-poplu jħoss ruħu eskluż f'pajjiżu stess.

Tajjeb li jgħidilna hekk, u naqblu miegħu jekk huwa hekk pero' huwa ħażin li jkun hekk.

Pero' rridu niftakaru li kien hawn nies fuq in-naħa tal-Gvern ta' dak iż-żmien, jiġifieri n-naħa tal-Partit Laburista, li l-bieb tagħhom kien miftuħ għal Laburisti biss.

Irridu niftakru li kien hemm persuna oħra li kienet iddikjarat x'inhi l- politika tagħha.

Dan kien Ministru fil-Gvern Laburista li qal li l-ewwel jieħdu l-Laburisti, imbagħad jieħdu l-Laburisti u jekk jibqa' jerġgħu jieħu l-Laburisti.

Dawn dikjarazzjonijiet li saru fil-pubbliku min-nies that should have known better, biex ngħid x'naħseb jien.

Pero' dawn kienu dikjarazzjonijiet li ma naħsibx li għenu biex in-nofs tal-poplu li kien iħossu eskluż f'pajjiżu stess ma jibqax iħossu hekk.

Jien allura, meta nisma lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni tal-lum jgħid li mhux sew li nofs il-poplu jħoss ruħu eskluż f'pajjiżu stess - ħaġa li naqbel magħha mija fil-mija - naħseb li l-poplu jagħmel din id-domanda: "X'qed jgħid il-Kap ta' l-Oppożizzjoni?

Qed jirrinunzja l-passat jew qed jgħaddina biż-żmien?"

Dan huwa t-test li jrid jagħmel.

Aħna għandna testijiet oħra fil-Gvern, testijiet iebsin li rridu ngħaddu minnhom fil- ħames snin li ġejjin.

Pero' t-test issa għall-Malta Labour Party fl- Oppożizzjoni huwa x'se tkun it-tweġiba għal din il-mistoqsija.

Il-lingwaġġ tagħna qatt ma kien lingwaġġ hekk.

Kif għidt diġa' is-slogans politici tagħna kienu jirriflettu l-fatt li aħna l-Partit tal-valuri mhux il-Malta Labour Party.

Fl-aħħar elezzjoni ppriedkajna s-solidarjeta' u s- solidarjeta' għalija huwa l-iktar valur importanti.

Huwa valur - u ngħidu b'wicci minn quddiem - demokristjan, għax aħna partit demokristjan.

U meta ngħid partit demokristjan ma jfissirx li aħna partit konfessjonali imma jfisser li aħna partit li nemmnu li l-iżjed ħaġa importanti hija d-dinjita' tal-bniedem u d-dinjita' tal-persuna umana.

Is-socjalizmu reali proprju falla għax dan ma kienx josservah u ma kienx verament jagħti każ tal-liberta'.

Aħna ppridkajna x-xogħol, il-ġustizzja u l-liberta' għax huma tliet valuri li jagħtu dinjita' lill-bniedem.

Naħsbu u nemmnu li rrnexxilna noħolqu x-xogħol, mhux b'karita' lejliet elezzjoni biex nisirqu l-voti, imma irnexxilna nagħmlu socjeta' iktar ġusta, għalkemm hawn min jaħseb li missna dawwarna l-arloġġ lura biex l-inġustizzji li saru qabel ma jibqgħux jeżistu u rnexxielna nagħmlu l-liberta', l-liberta' tal- kelma u ta' l-assoccjazzjoni.

Din kienet id-direzzjoni li ħadem għaliha il- Gvern, id-direzzjoni li lill-Partit Nazzjonalista żieditlu l-appoġġ.

Mela jiġi l-Kap ta' l-Oppożizzjoni u jgħid li aħna bla direzzjoni!

Jien insostni li l-Malta Labour Party kien bla direzzjoni.

U din kienet ir- raġuni li l-Malta Labour Party naqqas l-appoġġ.

L-Onor.

Lino Spiteri qal li l-Partit Nazzjonalista żdied ftit inqas minn 1% pero' l-akbar skoss li ġara fl-elezzjoni kien li l-Malta Labour Party naqqas kwazi 2.5%.

U jekk tistaqsi d-domanda għaliex ġara hekk, ir- risposta hija facli.

Lill-poplu aħna offrejnilu s-solidarjeta' u nassumi li huma offrewlu li jerġgħu jibnu s-socjalizmu mill-ġdid.

U naħseb li huma riedu jerġgħu jibnu s-socjaliżmu mill-ġdid.

Pero' l-poplu għażel id- direzzjoni li jaf.

Mhux talli għandna direzzjoni, li mxejna biha u se nkomplu nimxu biha kontra dak li qal l-Onor.

Sant, talli l-poplu rrikonoxxa li aħna għandna direzzjoni tajba.

Kienet l-Oppożizzjoni li ma kellhiex direzzjoni u kienu l-Membri tagħha li kienu vagi fejn iridu jwasslu 'l pajjiż.

Għalhekk Mr Speaker, naħseb li l-Messaġġ ta' l-Eccellenza Tiegħu l- President għandna nifhmuh anke f'dan is-sens.

Għalhekk naħseb li jekk wieħed iħares lejh f'dan il-kontest kulħadd jifhem għaliex din in-naħa aħna tassew sodisfatti u kuntenti bil-Messaġġ li tana l-President.

(Onor. Membri: Hear, hear).

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

John Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Jien ma niskantax li l-Gvern huwa sodisfatt u kuntent bil-Messaġġ tal-President għax ovvjament kitbuhulu.

Allaħares il-Gvern ma kienx ikun sodisfatt bil-Messaġġ illi għamel il-President ta' Malta għax kien ikun anakroniżmu kbir.

Pero' niġi għas-suġġett, Sur President.

Aħna qed insostnu li d-Diskors tal-President għandu stil tajjeb bħalma għandu l-Partit Nazzjonalista, imma sustanza fih ftit li xejn.

U dan aħna lesti li nipprovawh bil-fatti.

Ejja naraw x'qal fuq il-Qrati l-Eċċellenza Tiegħu.

L-ewwelnett, din l- importanza kollha li taw lill-Qrati tista' tgħid li hi inqas minn 1.5% tad- Diskors kollu, għax paragrafu wieħed biss hawn fuq il-Qrati.

Dan igħid hekk:

"L-importanza li l-Gvern irid jagħti lill-Qrati tidher, fost ħwejjeġ oħra, mill-ħatra ta' Ministru li l-qofol tar-respon-sabbilta' tiegħu hija l- Ġustizzja.

Fost ħwejjeġ oħra, il-Parlament se jintalab japprova l-liġi għall-istituzzjoni tal-kunsill tal-maġistratura u tal-proċeduri konnessi mar- rimozzjoni ta' l-Imħallfin.

Maħsub tibdil fil-kodiċi tal-proċedura ċivili għal aktar ħeffa fil-qtugħ tal-kawżi u miżuri għall-aktar tisħiħ ta' l-indipendenza tal-Qrati.

Diġa' nbdew riformi fl-Uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali u fl-amministrazzjoni tal-Qrati.".

Meta wieħed jara xi ħaġa u jaħseb li raha diġa' jgħid deja' vu u meta wieħed jisma' xi ħaġa u jaħseb illi semagħha diġa', jien naħseb li jrid igħid deja' ecoute, u fil-fatt jien mort lura għad- Diskors illi nkiteb għall-ex-Aġent President Pawlu Xuereb u sibt illi kull ma għandna llum huwa l-istess ħaġa b'xi tibdil ta' kliem.

Erba' snin ilu qalulna li se jagħmlu kunsill amministrattiv tal-ġustizzja, qalulna li l-Gvern deċiż illi ma jħallix il-proċess ġudizzjarju jtul bla bżonn, qalulna illi se jagħtu riżorsi lill-maġistrati u qalulna li se jbiddlu l-Liġi tal-Familja.

Dan ifisser li mill-erba' punti illi kien qara l-Aġent President fid-9 ta' Lulju 1987, tlieta minnhom huma repetuti f'dak li qara l-President fl-4 ta' April 1992.

Dan jurina kemm kien bieżel il-Gvern Nazzjonalista fis-Sitt Leġislatura għaliex minn dak li qal li se jwettaq fuq il-ġustizzja, ma wettaq kważi xejn.

Dan iċ-ċertifikat mhux aħna qed nagħtuhulu imma qed tagħtihulu l-gazzetta uffiċjali tal-partit tagħhom stess.

"In-Nazzjon Tagħna".

Fl-edidorjal "Ġustizzja u Qrati" ta' l-4 ta' Marzu ta' din is- sena qalet li l-Onor.

Joe Fenech ta żmien xahar lill-ħaddiema tal-Qorti biex jitranġaw ħafna affarijiet amministrattivi u qal li hemm kritika ġustifikata dwar il-Qorti, dwar l-ineffiċjenza li hemm, abbużi, ma jeżistix sens ta' dover, il-pubbliku jitħalla jistenna, atti jinsterqu u ma jaslux fil-ħin, ħaddiema ma jinstabux wara nofs inhar u oħrajn jagħmlu xogħol privat waqt il-ħin tax-xogħol.

Il-Ministru Fenech wissa li wara li jgħaddi l-perjodu ta' xahar, jagħmel re-assessment.

Din l-awtokritika li l-Onor.Fenech qed jagħmel lill-Gvern Nazzjonalista hija l-ikbar ċertifikat ta' l-ineffiċjenza illi mxew bih fl-aħħar Amministrazzjoni.

Dan qalu mhux biss meta ltaqa' mal-ħaddiema illi tahom xahar ċans biex jirranġaw l-affarijiet imma anke meta ltaqa' mal- ġudikatura.

Fil-fatt l-Onor.

Fenech qal li fi żmien sena, jrid jirranġa l- Qrati.

Meta jiena nisma' b'dawn il-perjodi, 'time-limits', niftakar fil- mitt ġurnata ta' Napuljun.

Issa jien li nipprattika kontinwament fil-Qorti ma rajt xejn differenti u ma nafx x'se jagħmel issa l-Ministru Fenech wara li skadielu dan ix-xahar.

Jidher ċar illi l-Gvern Nazzjonalista huwa dissodisfatt għall-aħħar bil-Qorti.

Qalilna li l-kritika li hemm dwar il- Qorti hija ġustifikata u niefqu hawn.

Mela f'dawn l-aħħar erba' snin u nofs, dwar il-Qorti, meta l-Oppożizzjoni qalet li hemm ineffiċjenza, li hemm anke abbużi, u li hemm nuqqas ta' bżulija f'kull qasam, kienet qed tgħid il-verita'.

Nirringrazzjaw lill-Ministru Fenech talli aċċettaha.

Aħna għidna li se nagħmlu kruċjata biex lill-poplu Malti nuruh il-verita'.

Hekk se nagħmlu u hekk qed nagħmlu.

Issa, kif wieħed jaf il-Partit Nazzjonalista jiftaħar li huwa l-partit demokratiku u aħna qisna partit li mhux demokratiku.

Aħna nistgħaġbu li dak il-partit irid jgħallimna - Alla biss jaf minn xiex għaddejna - jew irid jgħidilna fuq id-drittijiet tal-bniedem.

Fi żmienhom lanqas drittijiet tal-mejtin ma kienu jeżistu aħseb u ara tal-bniedem.

Kulħadd jaf li d- demokrazija għandha tripod - almenu hekk jgħidulna min jgħallimna l- kostituzzjonal - jiġifieri l-leġislatura, l-eżekuttiv u l-ġudikatura; sine qua non għad-demokrazija jrid ikollok l-indipendenza tal-ġudikatura.

Kif rajna fl-iSpeech li għamel il-President, intqal li jrid isir kunsill tal- maġistratura, dak li erba' snin u nofs ilu kienu tawh l-isem differenti, "Amministrazzjoni tal-Ġustizzja".

Aħna dwar dan m'għandniex riservi imma rridu nidħlu fil-funzjonijiet tiegħu u rridu nidħlu kif se jiġu appuntati l- membri, jiġifieri hemm ħafna x'wieħed igħid.

Allavolja dan kien ġie diskuss ukoll fis-Select Committee hemm ħafna x'wieħed jgħid dwar dan il-kunsill.

Aħna żguri li l-ġudikatura għandha jkollha xi accountability.

Li imħallef jew maġistrat jista' jagħmel dak li jixtieq jagħmel għax jaf li m'hu accountable lil ħadd, dan mhux tajjeb.

Irid ikun hemm ċertu dixxiplina fl- oqsma kollha iżda din id-dixxiplina ma tirriflettix biss għall-qasam tal- ġudikatura.

Jiena għandi pjaċir ngħid li f'laqgħa ferm kordjali li kelli mal-President tal-Kamra tal-Avukati u żewġ membri llum stess, hemm qbil li jsir kodiċi ta' etika għall-avukati wkoll, ħaġa li hija nieqsa u hija bżonn juża.

Hemm ħafna punti oħrajn li jidher li dwarhom hemm qbil iżda nidħlu f'aktar dettall 'il quddiem.

Waħda mill-funzjonijiet li ovvjament jiġi mill-ewwel f'ras dak li jkun meta jitkellem fuq il-kunsill huwa kif jiġu appuntati l-membri tal- ġudikatura.

Jekk wieħed iħares lejn l-istorja ta' kif ġew appuntati l- Membri tal-ġudikatura fl-aħħar erba' snin u nofs insibu li kellna esperjenza qarsa.

Naħseb li ma kienx hemm persuna li ġiet appuntata għall- ġudikatura li kienet ta' l-opinjoni politika Laburista filwaqt li fi żmien il-Gvern Laburista - u kienu jgħajjruna li aħna pprovajna nimminaw il- kredibilita' u nikkritikaw kontinwament il-funzjoni tal-Qorti - ġew appuntati membri fil-ġudikatura ta' opinjoni politika differenti.

Huwa faċli li titkellem dwar l-affarijiet imma huwa ħafna iżjed diffiċli biex twettaq dak li tgħid.

Il-ġustizzja, Sur President, hija sabiħa imma kultant mhijiex daqshekk faċli biex tipprattikaha ġo darek.

U aħna dan li qed ngħidulu lill-Gvern.

Aħna qed ngħidu li għandu jiġi studjat jekk hemmx bżonn jkun hemm proċedura biex l-imħallfin u l-maġistrati ma jibqgħux jiġu appuntati mill-Gvern.

Waħda mill-funzjoniiet importanti li wieħed irid jidħol fiha huwa l-appuntament proprju tal-ġudikatura.

Dan iġibna għal dak li ntqal fid-Diskors tal-President dwar ir-rimozzjoni ta' l-imħallfin u tal-maġistrati.

Dan huwa regolat bil-Kostituzzjoni.

L- unika ħaġa li qed tiġi ntrodotta hawnhekk hija li se ssir il-proċedura kif għandha titmexxa r-rimozzjoni tal-membri tal-ġudikatura.

Dan kien imwiegħed fid-Diskors tal- President fil-Leġislatura l-oħra, huwa mwiegħed issa u ma nafux jekk hux se jaslu għaliex meta nqabblu dak li għamlu ma' dak li qalu li kellhom jagħmlu, erba' snin u nofs ilu, insibu li minn tliet affarijiet prinċipali, it-tlieta ma twettqux.

Jidher li l-politika ewlenija tal-Gvern dwar il-Qrati hija li jridu l-affarijiet jimxu bla dewmien.

Fuq dan kulħadd jaqbel.

Min iħobb li l-ġustizzja issir wara tant snin?

Justice delayed is either not justice or justice denied?

Fil-fatt wieħed irid jara x'qiegħed jgħid il-Ministru dwar kif l-affarijiet għandhom jitmexxew b'iżjed ħeffa.

U x'kien is-suġġeriment li għamel meta ltaqa' mal-ġudikatura?

Li meta tiġi ppreżentata ċ-ċitazzjoni isiru l- affidavits kollha.

Jiġifieri x-xhieda viva voce, ix-xhieda li min qed jiġġudika jista' jaraha u jismagħha ma ssirx quddiem il-maġistrat jew l- imħallef jew dak li jkun appuntat, imma ssir mill-individwu quddiem l- avukat permezz ta' affidavit.

U din tiġi kawża mhux bejn il-partijiet imma bejn l-avukati.

U dan, jekk ikun obbligatorju, mhux konduċenti għall- ġustizzja.

Ħaġa interessanti li qed nisimgħu minn dawn in-naħat huja illi l-Gvern irid jirriforma l-qrati.

Eureka!

Riforma hija sabiħa.

Ir-riforma hija meħtieġa imma jiddependi x'tip ta' riforma tkun.

Jekk aħna nipprovaw li l- qrati tal-ġustizzja jiġu riformati "piecemeal" iżjed se jkun hemm problemi milli se jsolvu ruħhom.

Aħna diġa' smajna li l-Avukat Ġenerali jekk hemm bżonn jidħol il-Ħadd u jekk hemm bżonn il-Qrati jagħmlu seduti wara nofs inhar.

Aħna ngħidu li l-importanti hu li dak li jsir isir bil-għaqal.

Meta wieħed jipprova jgħaġġel ir-riformi mingħajr ma jagħti każ ta' dak kollu li jiġi affettwat, jiżbalja.

Riforma hija meħtieġa imma pressjoni fuq il- ġudikatura kif qegħda ssir u kif nistgħu nipprovaw li saret, hija ħażina.

Dan huwa indħil fil-ġudikatura.

Il-ġudikatura m'għandhiex ikollha indħil dirett fuq xogħolha.

Minn mindu iltaqa' l-Ministru ma' l-imħallfin u mal- maġistrati, n-numru ta' kawżi li qed jiġu kkanċellati, li qed jintbagħtu sine die huwa ħafna akbar meta komparat maż-żmien ta' qabel.

Jiena għalhekk nikkonkludi loġikament illi saret pressjoni biex jinqatgħu kemm jista' jkun kawżi.

U dik m'hijiex ġustizzja.

Mhijiex ġustizzja li ma tagħtix il-parti l-oħra ċ-ċans tressaq il-każ tagħha.

Mhix ġustizzja li taqbad fuq il- forma u mhux is-sustanza.

Ir-riformi, jekk iridu jsiru, iridu jsiru fuq l-oqsma kollha li hemm fil- qasam tal-ġustizzja.

U din mhux xi ħaġa li ma tistax issir.

Aħna nafu illi certi awli jaħdmu bis-sistema ta' appuntament, pero' huwa imposibbli illi fil-Qrati tagħna l-ġustizzja ma ddumx ma ssir u fl-istess ħin ma tinstabx soluzzjoni sabiex l-avukati biex jgħixu jibqgħu bin-numru kbir ta' kawżi li għandhom.

Ma tistax fl-istess ħin tkun f'żewġ postijiet jew tlieta f'daqqa.

Dan huwa mpossibbli umanamet u r-riforma trid issir mill- bażi, trid isir mill-għeruq.

Meta tliet snin ilu tkellimt, għidt li hemm il- possibbilta' li dawn isiru.

Barra minn Malta, kawża tibda u tispiċċa.

Tista' tibda sitt xhur jew seba' xhur wara li tiġi ppreżentata, imma meta tibda, tispicca.

Imma hawn Malta, kawża tibda malajr u ma tispiċċa qatt.

Fil-fatt, l-Qorti b'sistema kompjuterizzata tista' tagħmel ġurnata għas- smiegħ tal-kawża u l-computer jista' jgħidlek meta ż-żewġ avukati nvoluti m'għandhomx appuntament.

Kif isir fil-Kriminal - għax wara kollox fil- ġurijiet kawża tibda u tispiċċa u mhux bl-iskossi jew bis-sulluzzu - dan jista' jsir f'affarijiet oħra.

Wasal iż-żmien, Sur President, biex wieħed jara jekk id-distinzjoni illi hemm tal-Qrati għandhiex tibqa' kif inhi.

Il-Gvern min-naħa tiegħu qed jitkellem fuq il-Qrati Superjuri - bħal per eżempju, il-Prim'Awla tal-Qorti Civili, il-Qorti Kostituzzjonali u l-Qorti ta' l-Appell - u l-Qrati Inferjuri, il-Qrati tal-Maġistrati u l-Bordijiet.

Aħna nafu li l- maġistrati u l-imħallfin ma jaqblux fuq certi riformi u nafu illi hemm min qiegħed igħid illi m'għandux ikun hemm distinzjoni bejn l-imħallfin u l- maġistrati, u illi dawn għandhom jissejħu ġudikanti, la jkun hemm distinzjoni ta' status u lanqas distinzjoni ta' kondizzjnijiet.

Fil-fatt, meta wieħed jara għaliex hemm id-distinzjoni bejn maġistrat u imħallef u meta jara oqsma ta' proċeduri inqas marbuta mat-tradizzjoni wieħed jinnota li llum it-trend modern huwa li għandu jkollok ġudikant.

Kieku fid-Diskors tat-Tron issemma jekk għandniex inżommu l-forma preżenti tal-Qrati jew jekk għandniex inbiddluhom, id-Diskors kien ikun aktar sostanzjali u serju.

Id- distinzjoni li trid issir hija waħda.

Biex nieħdu broad areas irrid ngħid li hemm żewġ tipi ta' kompetenza; fuq naħa għandek kawżi taċ-ċittadin kontra cittadin u fuq naħa oħra għandek l-istat permezz tal-pulizija kontra cittadin.

Dan ifisser li jekk trid taqsam broadly l-funzjoni tal-Qorti, fuq naħa waħda għandek ic-Civil, il- Kummerc, il-Family Courts etc ...

Per eżempju l-Family Law li qalu li se jagħmluha ħames snin ilu m'għamluhiex.

Erba' snin u nofs ilu mill-Ispeech from the Throne qalulna li l-liġi ta' l-annullament tal-Knisja se tapplika wkoll għall-annullamenti li jsiru civilment u li ma jkunx hemm bżonn proceduri doppji.

U dan id-Diskors reġgħu irrepetuh din id-darba, imma ma jimportax.

Nkompli bl-argument fuq n-naħa l-oħra għandna l-istat kontra cittadin jiġifieri ħwejjeġ kriminali.

Hawn trid issir il-qasma wara, bejn it-tipi differenti tal-Qrati.

Dan huwa l-koncett modern għax min-naħa waħda, l-Qorti għandha funzjoni li tagħmel ġustizzja bejn l-individwi u min-naħa l-oħra għandha funzjoni li tikkontribbwixxi li min jikser il- liġi kriminali tal-pajjiz issir ġustizzja sabiex tikkontribwixxi għall- implimentazzjoni ta' law and order.

Ma tistax taqsam dawn iż-żewġ branki importanti ta' pajjiżna - il-ġustizzja u żżamma ta' l-ordni.

Issa wieħed irid bilfors igħid illi aħna stennejna riforma oħra fl- Ispeech from the Throne dwar dak li smajt fid-dibattiti fuq il-ġustizzja u dan mill-Ministru precedenti.

Hawnhekk nista' nsemmi bħala eżempju l- maġistrat inkwerenti.

Mhux biss dan huwa kważi importanti iżda aħna nafu li llum hemm ħela kbira ta' flus il-poplu peress li l-istess proċedura tista' ssir tliet darbiet.

Jekk għandek inkjesta u l-maġistrat li jkun duty jappunta lil min jagħmilha - għax f'erbat ijiem jiġuh xi 20 inkjesta - issir proċedura sħiħa.

Imbagħad wara li ssir din il-proċedura sħiħa issir kumpilazzjoni.

Is-sabiħa hi li l-proċedura ta' l-inkjesta, ħlief għall- konklużjoni, il-proċess verbal ma jitqiesx parti mill-kumpilazzjoni bħala evidenza.

Imbagħad jekk il-maġistrat ma jiġġudikax - għax il-maġistrat għandu ġuris-dizzjoni sa' għaxar snin - irid isir ġuri u terġa' tibda l- istess ħaġa, l-istess provi u l-istess xhieda.

Jiġifieri l-proċedura ssir tliet darbiet u kieku wieħed kellu jara l-ammont ta' flus li jintnefaq f'dawn il-proċeduri jitbellah.

Jien naf esperti tal-Qorti li jaqilgħu kważi Lm10,000 fuq dawn l-inkjesti biss.

Qed isir sparpaljar kbir mingħajr rażan.

Jien xtaqt ukoll nikkummenta fuq nota, mhux kbira, li hemm fl-iSpeech from the Throne, nota ndiretta dwar s-sentenzjar.

Hemm kontradizzjoni sħiħa għaliex fl-ewwel qasam qed jgħidu li qed jieħdu gost li n-numru ta' nies li qed jidħlu l-ħabs u li jkunu kkommettew delitt għall-ewwel darba naqas.

Nistgħu nibdew ngħidu li seta' naqas għax il-Pulizija ma taqbadx nies ħlief dawk li għandhom criminal record.

Seta' naqas għal hekk u l- probabbilita' li naqas huwa propju dan għax id-delitti f'pajjiżna mhux żdiedu iżda irdoppjaw u ittripplaw u l-Gvern m'għandux idea kif se jikkontrolla s- soluzzjoni.

Malta saret ġungla barra l-Qorti u sfortunatament anke fil- Qorti hemm ħafna, ħafna u ħafna xi jsir.

Dan il-Partit Nazzjonalista u dan il-Gvern li jiftaħar li hu ta' l-avukati, l-iżjed li falla huwa proprju fil- ġustizzja u fl-ordni tal-pajjiż.

Falla l-iżjed bil-ġustizzja li ssir b'distinzjoni ħafna drabi.

Jekk wieħed jieħu l-libelli tista' tara d- differenza bejn ammonti ta' flus li jeħlu l-edituri li huma ta' l-opinjoni Laburista, u dawk ta' opinjoni Nazzjonalisti.

Dawn huma affarijiet li tmisshom b'idejk.

Hemm ukoll differenza tal-ġustizzja fil-qasam kriminali, per eżempju fejn wieħed li spara fl-elezzjoni li għadda f'Bormla tressaq sommarjament, ma tressqux l-ebda prova u dan joħroġ liberat u mbagħad oħrajn illi għamlu inqas minnu għadhom għaddejjin kumpilazzjoni sal-lum.

Dawn huma l- affarijiet li n-nies illum tellfuhom il-fiduċja fil-Qorti.

Meta jien kont ngħid il-Pulizija tilfet il-fiduċja fiha nnifisha kont niġi attakkat minn Page Thirteen.

Illum lis-Speech from the Throne tani raġun.

Illum il- poplu Malti m'għandux fiduċja fil-qrati u kulħadd igħidlek biex tidħol il- qorti biss jekk ikollok tort.

Dan huwa self-inflicted.

Jekk titkellem mal-qasam tal-prokuraturi legali jew mal-qasam ta' l-avukati issib li hemm disillużjoni kbira fil-Qorti hemm mill-qasam amministrattiv, kemm mill- qasam tal-maġistratura u anke mill-qasam tal-ġudikatura superjuri.

Dawn l- affarijiet aħna mhux qed ngħiduhom sempliċement biex ngħajjru lill-Gvern imma biex nesponu l-verita'.

Fil-verita' dan huwa Gvern ta' stil, mhuwiex Gvern ta' sustanza.

Fis-sitt leġislatura hekk kien ukoll; Gvern ta' stil.

Fuq l-istil inneħħulhom il-kappell, pero'meta tagħfas tara li s-sustanza hija totalment nieqsa.

Ma xtaqtx nidħol iż-żejjed fuq il-qasam ta' l-Intern, imma wieħed bilfors irid jagħmel referenza għalih għaliex il-Qorti hija bilfors marbuta ma' kif taġixxi l-Pulizija fil-qasam tal-Ordni Pubbliku.

F'pajjiżna nistgħu ngħidu li l-poplu tilef kull fiduċja.

Kulħadd jibża' jmur tieġ jew joħroġ ftit minn daru.

Il-bieraħ fl-Aġġornament - u din naħseb għandha tidħol fil- Guinness Book of Records - Deputat Nazzjonalista qalilna li serqu l- ħnejjiet minn razzett.

Dan mhux aħna qed ngħiduh imma qed jgħiduh huma.

Jiġifieri llum aħna waqajna f'istat li anke l-ġebel u l-garigor serqu minn dar.

Temminhom dawn, Sur President?

Imbagħad huma qed jippruvaw jgħidulna li f'Malta hawn it-trankwilita' u hawn dik il-benessere, li kulħadd jista' jħossu 'at ease' u liberu.

Fir-realta' l-pajjiż qatt ma kien mhedded, qatt ma ħassu imdejjaq u qatt ma ħassu inqas protett milli hu llum.

U tgħidli fejn tidħol il-Qorti.

Il-Qorti tidħol għax għandha sehmha x'tagħmel.

Għandha sehmha x'tagħmel f'dak li għandu x'jaqsam mas-sentenzjar.

Aħna ngħidu li l-'probation', is-'suspended sentence' għandhom jintużaw, imma għandhom jintużaw proprju meta jkun hemm bżonnhom.

Jiena naf li mill-Ispeech from the Throne hemm allegazzjoni għal dan, u importanti li wieħed jifhem li hemm il-kwistjoni ta' jekk is-sentenzjar għandux ikun ritributtiv jew rihabilitattiv.

U din hija crux importanti.

Imma ċ-ċittadin innoċenti, meta jara l-ġustizzja, jgħidlek li l-ħniena trid tkun, imma l-ġustizzja trid tiġi l-ewwel.

Bil-kooperazzjoni biss bejn il- qrati u l-qasam ta' l-Intern, il-pajjiż jista' jerġa jiġi għal li kien qabel ma tela' l-Partit Nazzjonalista fil-Gvern.

Hekk biss jista' jimxi l- quddiem f'dak li għandu x'jaqsam mal-liġi u l-ordni pubbliku fil-pajjiż.

Iż- żewġ binarji, l-Intern u l-Ġustizzja jridu jimxu id f'id.

U jekk kien hawn xi ħaġa f'dawn l-aħħar erba' snin u nofs li iddiżappuntat lill-poplu Malti kien proprju r-record orribbli li kellu l-gvern, u li ħa jkollu dan il- Gvern, f'dawn iż-żewġ oqsma: l-Intern u l-Ġustizzja.

Nirringrazzjak, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Francis Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Sur President, parti importanti mill- iżvilupp ta' kull pajjiż huwa wkoll marbut b'mod partikolari ma' kemm il- Gvern ikun kapaċi li jkollu viżjoni ċara għall-futur tal-pajjiż.

Fid-Diskors tiegħu, il-President għan-nom tal-Gvern għamel referenza għal dak li jrid jiġri fil-ħames snin li ġejjin fil-kamp tat- telekommunikazzjoni.

M'hemmx dubju, Sur President, li l-ħames snin li għaddew kienu s-snin fejn f'dan il-kamp sar dak kollu meħtieġ biex il- pajjiż verament ikollu l-bażi soda għall-iżvilupp tiegħu li huwa marbut mal-faċilitajiet li jkollok fl-oqsma tal-kommunikazzjoni.

M'hemmx dubju wkoll li wieħed mill-ikbar appelli li wieħed jista' jagħmel lill- Oppożizzjoni f'dibattitu bħal dan, dibattitu inizjali ta' ftuħ ta' sessjoni ġdida ta' Parlament ġdid fejn qed nitkellmu wkoll dwar il-policies għas- snin li ġejjin, huwa appell biex dak li forsi m'għamlitx anke hi fil-ħames snin li għaddew, tagħmlu fil-ħames snin li ġejjin.

U dan l-appell huwa favur li tiddistakka ruħha minn rabta ma' ideat antikwati, mir-rabta li tiddefendi apparat li altru li kien għamel żmienu anke meta l-Partit illum fl-Oppożizzjoni kien għadu fil-gvern u li jkollha s-sens ta' fiduċja fil- poplu li jfisser ukoll il-fiduċja f'dak li hu addattat għal pajjiż modern, għal pajjiż li jrid jimxi b'mod effiċjenti u għal pajjiż li jrid jagħmel l- investiment kollu li jkun meħtieġ fit-teknoloġija moderna.

Qed nagħmel dan l-awgurju għaliex fis-snin li ġejjin wieħed irid jagħmel issa anke l- prova ta' l-atteġġjament ta' l-Oppożizzjoni f'dan ir-rigward.

Rigward dan il-kamp, il-ħames snin li għaddew, Sur President, kienu karatterizzati bil-bdil tas-sistema kollha tat-telephones fil-pajjiż, jiġifieri l-bdil għas-sistema diġitali.

U naħseb li huwa xieraq li f'diskussjoni dwar policy għall-ħames snin li ġejjin wieħed jaċċenna x'se tkun il-priorita' tal-Gvern abbażi ta' l-iżvilupp li diġa' sar.

Waħda mill- prioritajiet li se jkollna hija l-priorita' fuq is-sistema tan-network li trid twassal biex f'kull rokna ta' Malta jkun hemm dak li jissejjaħ service on demand.

Irrid ngħid li filwaqt li fil-ħames snin li għaddew dan diġa' għamilnih għall-Belt u għall-Ħamrun - fejn meta wieħed japplika għas- servizz tat-telefon, ikollu garanzija li fi żmien qasir jingħata s-servizz - fix-xhur li ġejjin dan se jkun ukoll estiż għal Mosta, għal Tas-Sliema, għall-area tal-Kortin fil-Mellieħa, għal Ħal Qormi, għal Madliena, inkluż Baħar iċ-Cagħaq, għas-Swieqi, għal St. Andrews u għal St. Georges.

Il-pjan hu li ma jkunx hemm parti waħda minn Malta fejn is-servizz jingħata mod ieħor.

Irrid ngħid illi hawn qed nitkellem prattikament fuq bdil ta' mentalita' għaliex filwaqt li fil-passat il-proċedura użata kienet li tara kemm jakkumulawlek applikazzjonijiet minn kull belt u raħal u kull tant żmien tagħmel pjan biex iżżid is-servizz għal min ikun applika, issa qed ngħidu - u dan huwa kontinwazzjoni tal-programm li beda l-Gvern preżenti fil-ħames snin li għaddew - li inti twassal is-servizzi f'kull rokna ta' Malta qabel ma japplikaw in-nies.

Għal dan l-iskop, irrid ngħid li qed titwaqqaf Strategic Planning Unit biex verament tagħmel dawn il-pjani b'mod xjentifiku bil-quddiem.

Qed titwaqqaf ukoll Customers Service Unit biex ikollna l-customer orientation totali li rridu fl-oqsma kollha li huma marbuta ma' servizzi għall-poplu.

Barra minn hekk, irrid ngħid ukoll li fis-17 ta' Mejju li huwa l-Jum Dinji tat-Telekomunikazzjoni, jkun inawgurat training exchange ħalli jingħata dejjem l-aktar taħriġ aġġornat u aħjar għall-ħaddiemha tal-Korporazzjoni Telemalta.

Lanqas dan m'hu biżżejjed waħdu għax se jkun hemm priorita' oħra li se tkun fil-kamp ta' digital data transmission.

Wara li inti tkun għamilt l-enfasi fuq is-sistema tat-telekommunikazzjoni biex telefonati minn post għall-ieħor - anke għal barra -bis-saħħa ta' dak kollu li sar fis- snin li għaddew permezz ta' sistema diġitali jsir ħafna iktar faċli, ħafna iktar efficjenti u ħafna iktar orjentat għall-bżonnijiet tal-poplu, ikun hemm ukoll, abażi ta' dik l-istess sistema u biż-żieda tal-facilitajiet kollha li rridu nipprovdu, anke sistema ta' trasmissjoni ta' data.

Illum wieħed ma jirreferix għal linja tat-telphone sempliciment biex iċempel lill-ġarr, lill-ħbieb jew fuq bżonnjiet ta' negozju imma hija wkoll sistema ta' trasmissjoni ta' informazzjoni permezz ta' computers u permezz ta' sistema ta' modems.

Dan huwa wkoll dak li se jsir fis-sistema ta' telekommunikazzjoni fis-snin li ġejjin.

Naturalment se jkun hemm ukoll it-tkomplija tal-programm ta' tibdil ta' settijiet ta' telphones, tibdil ta' PABX's fid-dipartiment tal-Gvern, espansjoni tas-servizz telecard u anke li wieħed jipprovvdi servizz nazzjonali ta' packet swithcing u ta' paging.

Dawn iridu jassiguraw li l-abbonat u l-pubbliku jkollu s-servizzi kollha ta' telekommunikazzjoni li wieħed jistenna f'pajjiż modern.

Irrid ngħid ukoll, Mr Speaker, li parti mill-ħsieb fundamentali tal-Gvern huwa l- koncett li Malta tista' verament taqdi l-funzjoni tagħha ukoll bħala centru ta' servizzi, anke bħala centru ta' servizzi kumercjali.

Diversi deċiżjonijiet li diġa' ttieħdu huma deċiżjonijet li jenfasizzaw dan l- aspett, din ir-reviżjoni ta' Malta bħala hub.

L-iżvilpp tal-qasam ta' telekommunikazzjoni inkluż dak l-iżvilupp ta' exchange internazzjnali ġdid ta' telphones kien ukoll żvilupp li jenfasizza din id-direzzjoni għaliex inti ma tistax tkun hub jekk is-sistemi tiegħek ta' kommunikazzjoni u anke ta' telekommunikazzjoni mhumiex adekwati.

Pero' anke miżuri oħrajn bħall-miżura tal-Freeport, il-miżura li jkollok awtorita' li tikkordina international business activities u l-iżvilupp li sar permezz tal-ftuħ ta' air terminal ġdid kollha jorbtu flimkien mal- konċett tal-hub.

Dan il-konċett japplika wkoll għal dak li jirrigwardja s- settur marittimu.

Fl-Ispeech from the Throne għandna mniżżel li Xatt il- Kurċifiss u l-imħażen ta' Pinto se jkunu żviluppati bħala cruise liner hub u sea passenger terminal.

Rigward cruise liner hub irrid ngħid li apparti l-fatt - li diġa' kellna s-sena li għaddiet - ta' żjarat ta' cruise liners li bdew jiġu ġewwa pajjiżna u jirreferu għal Malta bħala port of call, minn din is-sena se nagħmlu wkoll qabża oħra.

Diġa' għandna mpenji minn ditti ta' fama internazzjonali li minn din is-sena stess se jiġu Malta mhux iktar bħala port of call imma bħala home port, jiġifieri se jkollna cruises partikolari li jibdew Malta, immorru postijiet oħrajn - u għandi eżempju ta' każ minnhom li jmorru Cipru u l-gzejjer Griegi - u jerġgħu jirritornaw Malta.

Jiġifieri Malta se tkun il-post fejn jibda u jispicca l-cruise.

U din hija fondamentali mill-aspett ta' hub għaliex huwa settur li bl- iżvilupp tiegħu iwassal biex attivitajiet oħra li jagħmlu minn Malta centru ta' attivita' kummercjali jiżviluppaw.

L-iktar eżempju ovvju huwa li jkollok turisti li jagħmlu bookings specifikament għal dawn il-cruises, li jiġu Malta u allura żżid il-connections ta' turisti li jużaw il-linji internazzjonali ta' l-ajru u linji oħrajn.

Allura din hija attivita' li żżidlek attivitajiet oħrajn.

Dan il-koncett, Sur President, japplika wkoll għall-iżvilupp li rridu nagħmlu fil-kamp tal-yachting u rrid ngħid li anke ż-żjara li kellna ricenti minn entuzjasti tal-yachting li kienu qed jagħmlu din il-maratona Ewropa 1992 - programm ta' yachting fuq 14-il xahar li jduru diversi portijiet - tant laqtuhom il-faċilitajiet f'Malta li wkoll jixtiequ li fil- futur din it-tip ta' attivita' tibda u tispiċċa f'Malta, u mhux hawnhekk ikun biss call.

Dan mhux żvilupp li jiġi waħdu Sur President.

Tajjeb li wieħed jgħid li s-sena li għaddiet biss jekk nitkellmu fuq yachting, żdiedu aktar minn 460 berth.

Tajjeb li wieħed jgħid ukoll li l-berths fl-aħħar tas-sena li għaddiet kienu telgħu għal 974, meta fl-1986 kellna biss 266.

Dan hu l-iżvilupp li rridu nkomplu nagħmlu fil-pajjiż, żvilupp li jenfasizza l-pożizzjoni ta' Malta bħala ċentru ta' attivita' kummerċjali.

Żvilupp li llum nistgħu nitkellmu dwaru b'fiduċja għax il-Gvern preżenti, Sur President, kellu l-viżjoni ta' dan l-iżvilupp u kellu l-kuraġġ li jwettaq il-passi kollha meħtieġa biex dan l-iżvilupp illum ikun possibbli, u nitkellmu dwaru bl-akbar fiduċja fina nfusna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hemm aktar rimarki jekk jogħġobkom?

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, jien se nipprova nagħmel ftit kummenti fuq il-parti tad-Diskors tal-President fejn jikkonċerna l-politika barranija.

Bdejt billi qbadt id-Diskors tal-President tal-ftuħ tas-Sitt Parlament, jiġifieri ta' Lulju, 1987, u hemmhekk rajt li hemm parti sew u ftit dettalji mhux ħażin rigward x'kienet se tkun il-politika barranija tal- Gvern Nazzjonalista.

Jitkellem fuq politika reġġjonali u globali, jagħmel referenza għan-newtralita' u non-allinjament jitkellem fuq il-Ġnus Magħquda, fuq il-politika Mediterranja, fuq l-Amerika, fuq il-kwistjoni Palestinjana, moviment mhux allinejat, is-CSCM, il-Kommunita' Ewropea, il- Kunsill ta' l-Ewropa, l-Gnus Magħquda u l-Commonwealth.

Fi kliem ieħor għamel dawra sew, u hemm id-dettalji, għalkemm qosra imma indikattivi.

Dawn huma linji li l-Partit Nazzjonalista fil-Gvern fl-1987 wiret kważi totalment minn għand il-Gvern Laburista ta' qabel.

Infatti, anke jekk wieħed imur għall-Programm Elettorali Nazzjonalista ta' din is-sena, għalkemm jonqsu d-dettalji minn dan li semmejt - hemm inqas paragrafi, biex ngħid hekk - imma għallinqas għad hemm indikazzjoni ta' politika Mediterranea u ta' x'se jkunu r-relazzjonijiet tagħna ma' l-għaqdiet internazzjonali, mal-Komunita' Ewropea u affarijiet bħal dawn.

Imma l-għaġeb ta' l-għeġubijiet hu li meta niġu għad-Diskors tal- President ta' din is-sena, f'daqqa waħda nsibu illi kollox hu miġbur kważi f'sentenza waħda li tgħid:

"Fil-politika barranija, il-mira ewlenija hija s-sħubija fil-Komunita' Ewropea.",

jiġifieri jew l-Ewropa jew xejn.

Jien hawnhekk mhux se noqgħod nidħol fid- dettall għax m'inix ekonomista, imma smajna ħafna fuq il-vantaġġi ta' l- għaqda tagħna ma' l-Ewropa u minkejja illi anke l-bieraħ stess il-Ministru għall-Affarijiet Barranin ġewwa Lussemburgu tkellem fuq il-mandat illi għandu l-Gvern Nazzjonalista biex jidħol fl-Ewropa, inħoss - u naħseb li b'dan qed nesprimi s-sentimenti tal-Partit Laburista kollu - illi l-poplu Malti ġie muri biss is-sabiħ u l-benefiċċji ta' dan il-membership illi pajjiżna qed jiġi dirett għalih mill-Gvern Nazzjonalista.

Il-bieraħ stess id-diskors ta' l-Onor.

Josef Bonniċi kien qisu one-way traffic, nisimgħu biss bil-vantaġġi, x'se niggwadanjaw u x'se jiġi favur għax l-iżvantaġġi sfortunatament mhumiex qegħdin jiġu spjegati sew lill-poplu.

Dawn la ħarġu minn studji li għamel il-Gvern u lanqas ħarġu mir-rapporti illi ġew ippubblikati.

L-uniku rapport serju li sar - u dan aħna nibqgħu nsostnuh - kien dak illi għamel il-Partit tagħna, rapport li għamlu bil-ħaddiem, b'min hu mpjegat u b'min hu self-employed żgħir għaliex il-politika tagħna hija l-interessi tal-ħaddiem.

L-istudji li saru - speċjalment wieħed li sar mid-Direttorat ta' l-EEC fid-dipartimenti tal-Gvern - apparti li huma legalistiċi ħafna, assolutament ma jarawx l-interessi taż-żgħir.

Dan jagħmel ħafna enfasi fuq l-affarijiet it-tajba pero' ma jitkellem xejn fuq x'ċans hemm li jintilfu l- jobs u kif se tkun is-sitwazzjoni ta' l-impiegi appena nidħlu fis-Suq Komuni.

Lanqas jitkellem fuq x'effett jista' jkun hemm fuq l-istandard of living u l-għoli tal-prezzijiet.

Bħalma qal il-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin il-bieraħ ġewwa Lussemburgu, dan ir-rapport kien wieħed mir- rapporti, skond hu, li fuqu l-Gvern ħass li għandu jimxi.

Pero' dan ir- rapport huwa aktar ikkonċentrat mill-interessi ta' min għandu l-kapital f'idejh u ta' min għandu jmexxi l-industrija milli l-interessi tal- ħaddiema.

Bla ma nidħol fid-dettall u bla ma noqgħod naħli l-ħin - għaliex hemm ħafna affarijiet oħra xi ngħidu - jiena nixtieq illi wieħed jillumina iktar lill-poplu fuq x'se jkun l-effett fuq l-industrija lokali.

Dan ingħad anke fir-rapport ta' Coopers & Lybrand illi kien imqabbad mill- Malta Federation of Industries.

Dan ir-rapport igħid ċar u tond illi d- daqqa li se jkun hemm fuq l-industrija lokali kif inhi strutturata issa se tkun kbira.

F'dan l-istudju hemm ħafna affarijiet li ma ġewx imperċin kif kellhom ikunu mperċin.

Min-naħa tagħna, aħna pprovajna ngħidu dawn l-affarijiet lin-nies pero' sfortunatament dawn l-affarijiet ma niżlux.

Ir-rapport ta' Coopers & Lybrand isemmi l-possibilta' tal-brain drain.

In-nies li għandhom ċerti kapaċitajiet mentali jistgħu jsibu l-okkażjoni biex jitilqu minn dan il-pajjiż.

Fl-ebda rapport m'hemm studju bis-serjeta' biex jikkonvinċi l- poplu x'se tkun is-sitwazzjoni għas-sajjied, għall-bidwi, għas self- employed żgħir, għall-industrija tax-shipbuilding, għall-industrija tal- bini u għall-industrija tal-catering.

L-Onor.

Josef Bonnici, fil-lecture li tana fuq l-ekonomija u fuq l-ideat ġodda li għaddejjin illum, ma qalilna xejn fuq dawn l-affarijiet.

Jekk wieħed jagħsar ir-rapport ta' Cooper & Lybrand, isib li se jkun hemm problemi kbar għall-industrija lokali u li hemm bżonn ristrutturazzjoni kbira u qawwija ħafna biex inkunu kapaċi nieħdu d-daqqa li tiġi mill-Komunita'.

Għaliex fid-diskors one way traffic tiegħu, l-Onor.

Josef Bonnici ma qalilniex x'se jkun l-impatt ta' x'se jiġi mill-Ewropa għal fuq dan il-pajjiż?

Qalilna biss il-vantaġġi u ma qalilniex kif se nilqgħu għal dawn id-daqqiet.

Jien nista' ngħid li l-Prim Ministru, waqt li kien qiegħed f'seminar tas- CMTU - dan kien f'Jannar ta' l-1990 - kien qal ċar u tond li mhux sew li wieħed jitkellem fuq din il-kwestjoni qisu qed jagħmel xi kalkolu ta' accountant.

"The Times" kienet qalet:

On the economic dimension, Dr Fenech Adami said it was wrong to speak of balance calculations.

This was not an accounting excercise on what Malta would stand to gain or lose in strict economic terms.

U dan joħroġ ukoll mill-fatt li ġie nnotat li l-aspett ekonomiku u soċjali ta' x'se jiġri wara li nidħlu fil-Komunita', ma tantx ingħataw importanza.

Ingħatat impor-tanza iktar, fl-opinjoni tiegħi, l-aspett politiku u hawnhekk wieħed irid jagħmel riflessjoni żgħira u jagħmel l-affarijiet daqsxejn f'time frame.

Wieħed illum bi ftit hindsight jista' jgħid li seta' kellhom raġun in- Nazzjonalisti li riedu jorbtuna mal-Kommunita' biex jassiguraw id- demokrazija, il-libertajiet fundamentali, is-sigurta' u affarijiet bħal dawn għax kienet ġejja l-1979 u kien hemm il-biża' li jkun hemm il-vojt.

Pero' llum fl-1992, wara dak kollu li ġara fl-Ewropa u kif id-dinja llum spiċċat b'superpotenza waħda biss, wieħed ma jistax jifhem għaliex għandu jagħmel daqshekk enfasi fuq ir-rabtiet politiċi biex insaħħu d-demokrazija għaliex naħseb li demokrazija f'dan il-pajjiż hawn biżżejjed u libertajiet għandna biżżejjed.

Li hemm tajjeb hu li l-arranġamenti li għadu jaħdem fuqhom l-Gvern Nazzjonalista mal-Komunita' huma dawk l-arranġamenti speċjali li bdew fl-1970 u li fuqhom proprju dawn il-ġranet ukoll il- Ministru ta' l-Affarijiet Barranin qiegħed jattendi l-Council of Association.

Pero' bla ma nkompli ntawwal fuq il-Komunita' - għaliex hemm ħafna x'wieħed igħid u naħseb li meta wieħed jirrifletti, jara li dak li l- Onor. De Marco għadu kemm sejjaħlu act of faith in Europe, qisna qegħdin nagħmlu xi att ta' fidi fl-Ewropa, huwa daqsxejn drammatizzat għaliex qisna qegħdin ngħidu li jekk ma tkunx għalina l-Ewropa xejn m'hu se jkun għalina.

Xtaqt nikkwota studju li sar riċenti, il-Euro Barometer li juri kemm l- Ewropej proprja iħossuhom Ewropej.

Dan il-feeling ovvjament jiddependi minn kif tkun qed tiġi trattat u minn fuq id-drittijiet u l-faċilitajiet li jkollok.

Huwa interessanti li wieħed jara li ġewwa l-Ingilterra 11% biss tan-nies often iħossuhom bħala Ewropej, 20% iħossuhom kultant u t-62% l-oħra ma jħossuhom qatt li huma Ewropej.

U dan mhux fl-Ingilterra biss imma anke fil-Ġermanja fejn hemm 51% tan-nies illi ddikjaraw li ma jħossuhom qatt Ewropej.

U jekk nibqgħu sejrin naraw li, per eżempju, ġewwa l-Irlanda li huwa pajjiż tal-periferija, hemm 13% biss li ddikjaraw li jħossuhom spiss li huma Ewropej.

U f'dan il-kontest - anke minħabba r- riċessjoni li għaddejja minnha l-Ewropa - ta' min jikkwota x'qal Paul Horne li huwa ekonomista internazzjonali ta' Smith Barney.

Dan qal li wieħed ikun skantat kemm ħafna Ewropej fl-aħħar jispiċċaw biex jerġgħu isiru Franċiżi jew Ġermaniżi jew Ingliżi, speċjalment meta wieħed jidħol fi klima ta' riċessjoni.

U dan wieħed jista' jiżnu fil-kuntest tal-pożizzjoni li qed titbiddel illum tal-Ġermanja magħquda fil-Komunita'.

Dan huwa Diskors li wieħed irid jidħol fih u jrid jara kemm din l-Ewropa li qed inpoġġu bħala l-alla u li qed nagħmlu att ta' fidi fiha hija dik l-Ewropa li fil- fatt qegħdin ipenġu n-Nazzjonalisti.

Jiena nixtieq ngħaddi għal affarijiet oħra u nistaqsi għaliex f'dan id- Diskors tal-President ma ssemmewx affarijiet oħra.

Per eżempju, xtaqt nara x'se jkunu relazzjonijiet ta' pajjiżna - speċjalment ekonomiċi - ma' l- Amerika.

La hemm fuq l-investiment, la hemm x'se jsir mill-Generalised Scheme of Preference, u lanqas se jgħidulna kif se nintlaqtu aħna fit- taħditiet li hemm bejn l-Amerika u Brussels.

Anke hemmhekk mhux fuq prinċipju qed jitkellmu, imma qegħdin jitkellmu dwar ekonomija u negozju, tant li l-Amerika qed twiddeb lill-Ewropa li jekk mhijiex se tnaqqas mis- sussidju li għandna fuq l-affarijiet agrikoli, l-Amerika se tnaqqas mit- truppi li hemm ġo l-Ewropa.

Jiġifieri dawn qed jittrejdjaw l-affarijiet anke mas-sigurta', suldati u affarijiet bħal dawn.

Jiġifieri hawnhekk fid- Diskors tal-President sfortunatament m'għandna xejn.

Imbagħad niġu anke għal xi ħaġa li hemm in-nuqqas tagħha f'dan id-Diskors tal-President.

Jiena ma ridtx li r-risposta tkun: Imma intom ma tafux li dawn l-affarijiet aħna qegħdin nagħmluhom?

Jiena ngħid li mhux hekk għandu jkun.

Dan huwa d-dokument li lil dan il-Parlament il-President suppost li tah il-linji ġenerali tal-politika barranija tal-Gvern.

Dan għamlu ħames snin ilu, pero' din id-darba, għal raġunijiet li wieħed jista' jispekola fuqhom, m'għamilhomx.

Jiena ngħid li jista' jkun li qed inħallu pjazza pulita minn issa biex ma nikkommettux irwieħna fuq x'se tkun il-politika barranija tagħna iktar 'il quddiem.

Jista' jkun li din hija mossa diplomatika pulita biex il-partit li ilu fil-gvern għal dawn l-ħames snin, jittama li jkun minn ta' l-ewwel li jsir membru fil-Komunita' Ewropea mal- grupp li jmiss, għalkemm awtoritajiet oħra qed jgħidu mod ieħor.

Jiena hawnhekk kont qed inqalleb u sibt rapport reċenti tat-13 ta' Marzu tal- Belmont European Policy Centre li meta jitkellem fuq it-tkabbir tal- Komunita' jgħid li "on the other hand it will be more difficult for Turkey, Malta and Cyprus to become members.".

Dan mhux qed ngħiduh aħna, jiġifieri biex ninku lin-naħa l-oħra.

Dawn huma fatti li wieħed irid iħares lejhom b'mod oġġettiv u ma nistgħux nisimgħu biss il-verżjoni tal- Gvern u rridu nkunu għajnejna miftuħin u naraw li hemm verżjonijiet oħra u spjegazzjonijiet oħra ta' dak li jkun qed jintqal min-naħa tal-Gvern u fil- ġurnali tal-gvern.

Kont qed ngħid illi wieħed mill-iktar kampi li hawn nieqes u li ma jitkellimx fuqu r-rapport tal-President huwa l-politika Meditterranja.

Dwar dan m'għandna assolutament xejn, la għandna dik ix-xi ħaġa li kien wasal biex jibda jitkellem fuqha anke l-Onor.

Guido De Marco - jiġifieri l- Kunsill ta' l-Istat Mediterranji li kienet idea illi l-Partit Laburista kien beda biha żmien ilu u li l-Onor.

De Marco kien daħal fiha kważi verbatim kif konna qed nitkellmu fuqha - u lanqas jissemmew il-problemi ta' madwarna fil-Mediterran.

Għalissa mhux qed insemmi problemi politiċi, imma per eżempju, il-problemi demo-grafiċi u l-problemi li se jinqalgħu għada pitgħada bix-shift ta' nies mill-Afrika ta' Fuq għal ġo l-Ewropa, il- problemi ta' diżarmament u l-problemi ta' l-ambjent.

Dawn huma kollha affarijiet li tħallew imdendlin forsi, nerġa' ngħid, għaliex diġa' qegħdin ilestu biex ibaxxu rashom biex imbagħad ikunu ggwidati minn Brussels dwar x'għandna ngħidu u kif għandna naġixxu.

Dan iħammarlek wiccek meta tara li aħna konna nies li ġo Helsinki bdejna nitkellmu fuq l-importanza tal-Mediterran u kif il-Mediterran hu marbut mas-siġurta' ta' l-Ewropa u fejn, bir-rispett kollu, in-Nazzjonalisti pprovaw jiddieħku bina, pprovaw igħidu li kellna rasna iebsa u li konna qed inxekklu l-proċess tas-CSCE.

Pero' dawn l-affarijiet imbagħad tieħu ġost taqrahom, u taqra fejn taqra, issib li din l-idea tant daħlet li anke f'dikjarazzjonijiet tal-Komunita' li jitkellmu fuq żviluppi li qed isiru fil-Middle East u l-proċess tal-paċi ssib li l-Middle East huwa neighbouring region with which Europe has long standing political, historical, cult-ural, economic and commercial ties and whose stability and security are essential to Europe's own stability and security.

Dan huwa dak li għidna f'Helsinki fl-1975, illi dak iż-żmien kien irredikolat u li llum iżda sar vanġelu u jemmnu kulħadd.

Jiġiferi hawnhekk fuq il- Mediterran għandna mill-inqas, pero' iktar u iktar m'għandniex fuq il- problema tal-Palestinjani.

Jien ma naħsibx li l-Onor.

De Marco meta kien President tal-United Nations uża l-Palestinjani biex joqgħod jieħu r- ritratti magħhom biss, imma fuq dan m'għandna l-ebda commitment u l-ebda stand u ma nafux x'pożizzjoni se jieħu l-Gvern Nazzjonalista.

L-istess bħalma m'għandha xejn fuq ir-relazzjonijiet ma' Israel.

Imbagħad hawn lakuna kbira meta fis-sitwazzjoni politika Mediterranja tal- preżent, m'hawn insemmi assolutament xejn fuq il-problema tal-Libja.

Jien nista' nserraħ ras il-Gvern li se nkun prudenti ħafna u diplomatiku fis- sens illi m'inix se niftaħ il-kwestjoni għal diskussjoni u lanqas se ngħid affarijiet illi jistgħu jxekklu l-Gvern.

Nawgura minn qalbi li qed jagħmel dak kollu possibbli biex ma jkollniex riperkussjonijiet koroh fuq dan il- pajjiż minħabba dan illi qed jiġri.

Jien inħoss illi f'dawn iċ- ċirkostanzi, l-Gvern naqas milli jżomm lill-poplu nformat.

Ħafna nies - u aħna nafu r-relazzjonijiet illi hawn bejn Malta u l-Libja - illi għandhom nieshom jaħdmu ġol-Libja u ħafna nies illi jisimgħu l-aħbarijiet fuq stazzjonijiet barranin staqsew ħafna affarijiet fosthom jekk qrabathom hux se jinqabdu hemm, jekk hux se jaħdmu ajruplani u jekk hux se nibqgħu nġibu żejt.

Pero' minkejja dan kollu mid-Diskors tat-Tron m'għandna l-ebda serħan ta' moħħ għax lanqas biss kellu d-diċenza li għallinqas juri concern u jgħid illi qed jinkwieta li s-sitwazzjoni fil-Mediterran ġiet fil- pożizzjoni li ġiet.

Hawnhekk irrid nirreġistra d-diżappunt tagħna għax aħna nippretendu li l-Gvern, jekk għamel xi moves diplomatiċi, jew għamel xi xogħol, ma nafux bih.

Per eżempju, aħna konna nippretendu li l-Onor.

De Marco kien juża l- konnessjonijiet kollha illi kellu meta kien fil-United Nations bħala President biex iqajjem riefnu u jesprimi opinjoni li dawn l-affarijiet ma nixtequhomx.

Aħna mhux se nidħlu fil-meritu tal-kwestjoni.

Jien hawnhekk nagħmilha ċara li aħna konna, għadna u nibqgħu kontra kull forma ta' terroriżmu.

Mhux qed ngħid min għandu raġun u min għandu tort pero' nafu illi jekk din il-kwestjoni tiskala, se jkollha effett fuq pajjiżna.

Dan li jinteressana f'dan l-istadju.

Għalhekk konna nistennew illi nisimgħu b'xi nizjattivi min-naħa tal-Gvern fil-United Nations.

Meta fl-1985 kien hemm il-kwestjoni tal-Libja, għalkemm ma kienx għad kellna l-President tal- United Nations u ma konniex fis-Security Council, irnex-xielna biex fl- Assemblea nqajmu kuxjenza u kien iltaqa' wkoll s-Security Council.

Pero' minn dan ma smajna xejn.

Lanqas ma smajna fuq inizjattivi fir-reġjun, forsi għax l-Amerika għadha temmen, kif kienet temmen qabel, illi hija kontra kull inizjattiva reġjonali favur il-paċi fil-Mediterran.

Allura l- Gvern Nazzjonalista ma ssugrax illi jagħmel xi ħaġa li forsi lill-Amerika ma togħġobhiex.

Lanqas ma smajna li Malta, bħala membru tan-Non-Aligned Movement għamlet xi ħaġa fi ħdan dan il-moviment.

M'għandna l-ebda stqarrijiet li għallinqas nikkunslaw bihom u ngħidu li dan il-Gvern qed imexxi b'din il- politika barranija, b'din il-policy u allura nkunu nafu li mexjin fit-triq it-tajba.

U lanqas imbagħad iktar u iktar ma smajna l-opinjonijiet ta' dan il-Gvern fuq din il-famuża New World Order.

Kulma nafu hu li fil-Programm Elettorali tagħhom ħadu gost jgħidulna li ltaqgħu Bush u Gorbachev hawnhekk u qalulna li ġie l-Papa wkoll, għal min ma ndunax, imma ma qalulniex x'jaħsbu fuq din il-famuża New World Order bbażata fuq is-saħħa, fuq il- whims u l-burdati ta' superpotenza waħda.

Nerġa' nirrepeti li dan qed ngħidu bla ma nidħol fil-kwestjoni u fid-dettalji tal-kwestjoni tal-Libja.

Jiena riflessjoni waħda biss irrid nagħmel u nixtieq li l-Prim Ministru forsi jirrispondi fuqha.

Malta qed tagħmel is-sanzjonijiet, għaliex ovvjament membru tal-United Nations u jkollha tobdihom, filwaqt li aħna għadna qegħdin ngħidu li ma naċċettawx ir-rapport ta' Lockerbie li Malta kienet involuta.

Aħna qisna qegħdin nammettu illi aħna kellna xi biċċa ħtija fiha imma din hija riflessjoni waħda biss.

Ngħaddu minn fuq din il-kwestjoni, Mr Speaker, u ngħid ukoll li barra dan il-vojt kbir hemm imbagħad anke vojt oħrajn li ma nafux x'se jiġri.

Ir- relazzjonijiet ta' Malta, per eżempju, mal-pajjiżi liberati ġodda ta' l- Ewropa.

X'se tkun ir-relazzjoni tagħna magħhom dawn?

Se nirrikonoxxuhom jew mhux se nirrikonoxxuhom?

Kif se nirreaġixxu aħna għall-mewġa - għax imbagħad hawnhekk mhux il-pajjiż biss imma anke dawn li huma trends politiċi u x'inhu jiġri fl-Ewropa - ta' nazzjonaliżmu li qed jiġri?

Kuntenti aħna jew m'aħniex bil-mod kif il-partiti estremi tal-lemin ġol- Ġermanja, ġo l-Italja u anke ġo Franza qegħdin jikbru?

Ma jgħid xejn fuqhom dan il-Gvern?

Il-President fid-Diskors tiegħu ma jafx li dawn l- affarijiet qegħdin jiġru?

X'se tkun l-istand tagħna fuq ir-razziżmu li fl- Ewropa qed isir order of the day speċjalment ġo Franza?

Jiena għandi ħafna iktar xi ngħid pero' minħabba l-ħin ikolli nqassar ħafna.

Dawn huma problemi li bilfors irridu nsibu ż-żmien u l-ħin biex niddiskutuhom għaliex huma problemi li indirettament jew aħjar direttament jikkonċernaw lilna għaliex ikollhom bilfors effett fuq il-politika tagħna.

Jiena ħadt l-aħħar vers ta' dak li qal il-President rigward il-politika barranija fejn qal li l-vokazzjoni ta' Malta hi li tkun post ta' inkontri u skambji.

Jiġifieri aħna se nkunu post ta' inkontru għall-Ewropa mill- periferija?

Għaliex il-post ta' inkontru taċ-ċentru ta' l-Ewropa llum kulħadd jaf fejn qiegħed, Bonn, Milan, 'l hemm fuq.

Se mai, jekk veru jemmnu li aħna nistgħu nkunu post ta' inkontru u skambju - u dan nemmnuh aħna wkoll u ppriedkajnieh kemm-il darba - għandna nkunu l-post ta' inkontru tar-reġjun tal-Mediterran fejn poġġiena Alla u fejn qegħdin qalb kulturi, ċiviltajiet u twemmin differenti.

U dik hi l-missjoni bażika tagħna li aħna nibqgħu ċ- ċentru.

Aħna naqblu ma' dak li semmew imma f'dan il-kontest li nkunu l-hub tal-Mediterran fejn aħna nkunu nistgħu nużaw il-pożizzjoni tagħna u n-know- how li għandna biex inġibu flimkien il-poplu ta' l-Afrika ta' Fuq u l-popli tan-naħa t'isfel ta' l-Ewropa.

Dwar ir-relazzjonijiet maċ-Ċina m'hawn xejn hawnhekk u ma nafux x'se jiġri.

Nafu biss illi għamilna żmien jidħku bina meta fi żmien Gvern Laburista konna assoċjajna ruħna maċ-Ċiniżi.

Imbagħad f'daqqa waħda, minkejja dak li sar fi Pjazza Tienamen malli uffiċjal għoli Amerikan mar iċ- Ċina, allura mar jagħmel vista statali fiċ-Ċina wkoll il-President ta' Malta.

Dawn huma affarijiet li m'hemmx spjegazzjoni għalihom u li ma jistgħux jagħtu kredibilita' lill-politika barranija tal-Partit fil-gvern.

Fid-Diskors tal-President ukoll m'hemm xejn dwar ir-relazzjonijiet li aħna nħossu li għandu jkollna mall-komunitajiet Maltin barra minn pajjiżna jiġifieri ma' l-emigranti Maltin.

Fit-taħdidiet li qed jagħmel l-Onor.

De Marco ġewwa Lussemburgu kważi anke wasal biex jarmi n-newtralita', ċekken din in-newtralita' u reġgħu bdew jirrepetu l-istess argumenti li niftakarhom meta kont fil-Parlament fil-leġislaturi ta' qabel li din hija sui generis.

Jien ma nafx x'riedu jifhmu biha din, qisu speċi issa m'għandniex aktar bżonnha għaliex id-dinja tbiddlet.

Veru li tbiddlet id- dinja u għalhekk jien għidt qabel li aħna rridu naraw x'se tkun il- pożizzjoni tagħna f'din id-dinja ġdida kif inhi magħmula minn superpotenza waħda li s'issa jidher li m'hemm ħadd illi jista' jżommha.

Hemm affarijiet illi jimpressjonawk bin-nuqqas tagħhom.

Jiena ngħid li dan huwa mezz kif nakkomodaw ...

Jien ċert li n-naħa l-oħra m'għandhomx faqar ta' viżjoni politika.

Dawn intelliġenti iktar minn hekk.

Jiġifieri viżjoni politika għandhom dawn.

Pero' jien ngħid li l-attitudni non-committal qed jeħduh biex ikunu lesti, maħsulin verġni biex jagħmlu bihom li jridu l- Kommunita'.

Jien fadalli ftit minuti u nixtieq nagħlaq daqsxejn fuq dak li qal illejla stess l-Onor.

Richard Muscat.

Qal li aħna m'aħniex se ninżgħu l- qalb Soċjalista.

Jien ngħidlu: Aħna m'aħniex.

Anke f'dan il-kontest qed nibbażaw il-politika barranija tagħna fuq il-qalb Soċjalista, fuq il-qalb li trid il-ġid, trid li kulħadd ikun indaqs, trid li kulħadd jaħdem għal xulxin.

Irridu li ma jkun hemm ħadd ikbar mill-ieħor li jipprova jkissru, li jipprova jpoġġieh għarkobbtejh quddiemu.

Jien lill-Onor.

Richard Muscat ngħidlu li tant m'hemmx minn xhiex x'tistħi mill-qalb Soċjalista, li Austin Gatt stess fil-laqgħa tagħhom qal li meta ltaqgħu ma' diffikultajiet, meta bdew jamministraw fil-Gvern, ma beżgħux jużaw soluzzjonijiet soċjalisti, minkejja li jipprofessaw twemmin demokris-tjan.

Mela veru ma fih xejn minn xiex tistħi mis-soċjaliżmu.

Austin Gatt qalu fil-laqgħa ta' l-Eżekuttiv tagħhom, jew fil-Konferenza Ġenerali li l-Gvern Nazzjonalista ma staħax juża mezzi soċjalisti - u nikkwotah eżatt - meta sabu diffikultajiet biex isolvu l-problemi, minkejja li għandhom twemmin ta' konservattivi u demokristjani.

Mr Speaker, irrid nagħlaq fuq xi ħaġa li kien qed igħid u li wkoll għandu x'jaqsam mal-kwestjoni tal-politika barra-nija, jiġifieri l-kwestjoni tal- valuri.

Dawn jitkażaw li aħna qed nimbuttaw l-issue tal-valuri.

Dan huwa veru.

Dan il-pajjiż il-valuri tilifhom.

U tilifihom b'mod drammatiku u li qed jallarma lil ħafna nies.

U jekk se nidħlu fil-Komunita', dawn il- valuri mhux nitilfuhom imma ma jkunux fil-kontroll tagħna.

U jien insemmi biex nagħlaq bħala każ tipiku, il-każ ta' l-Irlanda, fejn riċenti kien hemm dak il-każ ta' dik it-tfajla li riedet tagħmel l-abort u l-Gvern ta' l- Irlanda lanqas ma kellu saħħa li jikkontrolla li din ma tmurx tagħmel abort għax kien sar referendum qabel li huma kontra l-abort.

Din ġiet overruled, u din kellha dritt li toħroġ mill-pajjiż biex tmur tagħmel l-abort.

Jiġifieri jekk se nitkellmu fuq valuri, il-valuri li aħna kkoltivajna u rridu li dan il-pajjiż jimxi fuq valuri tajbin, jekk aħna ngħidu li qed nagħmlu att ta' fidi fl-Ewropa, jien nista' nassigura lin-naħa l-oħra li dawn il-valuri nistgħu ninsew li mil-lum 'il quddiem nitkellmu aktar fuqhom.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Nistieden lill-Prim Ministru jgħaddi għall-winding up għan-naħa tal-Gvern.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, l-ewwelnett irrid nirrimarka s- sodisfazzjon tiegħi u tan-naħa tal-Gvern illi f'dawn it-tlett ijiem bi ftehim man-naħa ta' l-Oppożizzjoni għaddejnihom fid-diskussjoni fuq ir- risposta għall-indirizz tal-President.

Nixtieq nirrimarka illi għalkemm l- iStanding Orders jgħidu illi għandu jkun hemm tlett ijiem ta' diskussjoni fuq l-indirizz tal-President ħafna drabi fl-imgħoddi dawn it-tlett ijiem ħadu mhux ix-xhur imma anki is-snin u kultant - safejn niftakar jien - lanqas biss spiċċa d-dibattitu.

Meta jiena ltqajt mal-Kap ta' l- Oppożizzjoni, fl-ewwel okkaż-joni wara l-elezzjoni, għidtlu li xtaqt li jsir hekk u li hekk huwa xieraq u huwa qabel miegħi mill-ewwel.

Huwa tajjeb illi dan il-Parlament, proprju fil-bidu tal-Leġislatura, jitkellem fuq il-programm tal-Gvern li naħseb illi bilfors huwa relatat mar-riżultat elet-torali.

Naħseb illi dan kien dibattitu mhux biss kalm, imma kien anke dibattitu seren u naħseb li ż-żewġ naħat tal-Kamra ddibattew serjament fuq ir-risposta li ridna nagħtu għall-indirizz tal-President.

Irrid ngħid illi l-Gvern kellu diversi options li minnhom seta' jagħżel dwar id-Diskors tal-President.

Stajna għidna - kif inhi l-użanza fil-House of Commons fl-Ingilterra - illi din hija l-ewwel sessjoni ta' dan il- Parlament li se tkun sessjoni ta' sena u li l-programm leġislattiv huwa numru ta' liġijiet illi l-Gvern se jipproponi.

Fil-fatt, m'għażilniex din l-option għalkemm dan il- Parlament - kif jidher mill-Agenda tal-lum, fl-Ordnijiet tal-Ġurnata, fejn hemm 11-il First Reading ta' Abbozz ta' Liġijiet li l-Parlament llum approva - għandu quddiemu programm leġislattiv ta' sustanza li jista' jieħu ammont sostanzjali ta' ħin fid-dibattiti li jridu jsiru.

Imma għażilna illi l-Indirizz tal-President jagħti direzzjoni ġenerali.

Fil-fatt fid-Diskors tal-President insibu aktar minn darba illi d-Diskors huwa magħmul apposta biex jagħti l-linji ġenerali tal-politika ta' dan il-Gvern.

Jien ħadt pjaċir nisma' d-diversi diskorsi tar-rappreżentanti ta' l- Oppożizzjoni, u naħseb li kritika ewlenija, kważi fid-Diskorsi kollha tal- Membri ta' l-Oppożizzjoni, kienet illi d-diskors kien wieħed mimli kliem sabiħ.

Kien hemm min qalilna li d-Diskors tal-President huwa kor wieħed li jgħid l-istess ħaġa u kien hemm min qalilna li dan id-Diskors ifakkru fil- ħrejjef u fir-reklami li jpingu l-prodott sabiħ.

Il-konklużjoni loġika tiegħi għal dawn il-kummenti hija li l-Oppożizzjoni qed tgħid li l- ħsebijiet li hemm f'dan id-Diskors tal-President - li jfisser il-programm ta' dan il-Gvern għal din il-leġislatura -huma certament ħsebijiet sbieħ.

L-Oppożizzjoni qed tgħid li l-kliem li jingħad fid-Diskors tal-President għandu warajh koncetti sbieħ pero' hemm bżonn il-fatti.

Proprju din hija xi ħaġa li dan il-Gvern jemmen fermament fiha.

Hawnhekk m'għandiex inħarsu b'mod approfondit imma għandna naraw għalfejn ir-riżultat elettorali kien dak li kien.

Fil-fehma tiegħi, waħda mir-raġunijiet l-aktar ewlenien għaliex ir-riżultat elettorali ta rebħa lill-Partit Nazzjonalista li mexxa l-Gvern ta' Malta għal ħames snin li għaddew, kien eżattament għaliex fil- ħames snin li għaddew, il-Partit Nazzjonalista fil-gvern irnexxielu jwettaq dak li kien wiegħed.

Il-programm sħiħ tal-leġislatura li għaddiet kien miġbur fi tliet kelmiet "Xogħol, Ġustizzja u Liberta'" u m'hemmx dubju illi b'miżura sostanjali - għax naturalment din qatt ma tkun miżura perfetta - rnexxielna nbiddlu sostanzjalment il-pajjiż, irnexxielna nagħtuh ix-xogħol u niżguraw fih - kemm jista' jkun f'miżura umana - il-ġustizzja u l-miżura sħiħa ta' liberta'.

Dan huwa l-element l-iktar importanti illi l-poplu tagħna apprezza, u għalhekk reġa' kkonferma l-fiduċja fil-Partit Nazzjonalista biex jiggverna l-pajjiż.

Min-naħa ta' l-Oppożizzjoni jidher li hemm l-apprezzament illi linji ġenerali tal-programm ta' attivita' ta' dan il-gvern huwa programm sabiħ għaliex qed ngħaddu għat-tieni pass.

Hawnhekk irrid infakkar l-ewwel pass.

L-ewwel pass kien li fit-terminu ta' żmien li kellna għad-dispożizzjoni tagħna nbiddlu l-atteġġjamenti ta' dan il-pajjiż b'mod radikali.

Aħna konna wegħedna illi rridu nsiru lkoll aħwa Maltin u li wieħed kellu jiggverna bid-djalogu u bir-rikonciljazzjoni.

Sfortu-natament l- Oppożizzjoni għadha ma ndunatx li waħda mir-raġunijiet li huma kellhom telfa elettorali kienet eżattament għaliex huma ma apprezzawx li fuq dawn l- affarijiet l-Gvern irnexxilu jissodisfa l-aspirazzjonijiet tal-poplu tagħna.

Jidhirli li wara li f'dawn it-tlett ijiem smajna d-dibattitu fuq id-Diskors tal-President, il-kritika kienet li m'hemmx biżżejjed proposti konkreti min-naħa tal-Gvern u qalulna li kien missu kien hemm iktar.

Pero' minkejja dan, ftit li xejn - biex ma ngħid xejn - smajna x'inhuma l- proposti konkreti li l-Oppożizzjoni xtaqet tara fid-Diskors tal-President.

Nerġa' ngħid, wieħed x'jistenna fid-Diskors tal-President?

Kieku fid-Diskors tal-President kellna ninkludu l-politika fid-dettalji tagħha ta' x'irid iwettaq dan il-Gvern fid-diversi oqsma tal-ħidma tiegħu naħseb li d-Diskors tal-President ma kienx biss jieħu tliet kwarti - li fil- fehma tiegħi kien diġa' Diskors twil iżżejjed għal okkazzjoni bħal din - imma naħseb li nhar is-Sibt flok konna nispiccaw fil-għodu konna nixpiċċaw fil-għaxija biex inkomplu nisimgħu dan id-Diskors.

Mhuwiex plawsibbli, mhuwiex desiderat u mhuwiex il-każ li fid-Diskors tal-President fil-ftuħ tal-Parlament il-Gvern jesprimi ruħu fuq dak kollu taħt il-kappa tax-xemx li beħsiebu u għandu jwettaq.

Allura certu kritika li d-Diskors tal- President ma fihx certi direzzjonijiet ta' politika konkreta naħseb li kien Diskors barra mil-loku.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni beda biex qal wara li kkwalifika d-Diskors bħala Diskors mimli kliem sabiħ, li ma fihx sens ta' direzzjoni.

Għal kuntrarju Mr Speaker, fil-fehma tiegħi d-diskors huwa wieħed li fih sens ta' direzzjoni.

Qegħdin ngħidu x'inhu dan is-sens ta' direzzjoni.

Qegħdin ngħidu li fil-fażi attwali ta' l-żvilupp ta' pajjiżna trid issir enfasi qawwija li l-Gvern qiegħed jagħmel fuq ir-riżorsi umani ta' pajjiżna.

Qed ngħidu li fil-livelli kollha tas-soċjeta' Maltija rridu ndaħħlu f'moħħ kulħadd il-bżonn li niżviluppaw dawn ir-riżorsi umani tagħna.

Per eżempju, nsemmi kif irridu niżviluppaw b'mod dejjem aħjar ir-riżorsi umani li nsibu fin-nies li jaħdmu fis-settur pubbliku.

Hemmhekk hemm din ir-riforma li aktar kmieni llum fid-domandi li saruli fil-bidu tas-seduta għidt x'qed nagħmlu, x'qegħdin inwettqu u x'qiegħed jitwettaq f'dan is-settur ferm importanti.

Aħna rridu nutilizzaw in-numru konsiderevoli ta' nies li għandna fis-settur pubbliku bl-aħjar mod mhux biss biex dawn in-nies jagħtu s-servizz fejn qegħdin jaħdmu llum imma anke jkollna l-viżjoni iktar wiesa' li dawn ir-riżorsi umani tagħna nużawhom bl-aktar mod efficjenti għall-ġid nazzjonali.

Id-Diskors ikompli fuq is-settur li forsi dwaru hemm l-iktar parti twila fid-Diskors tal-President, is-settur tal-welfare, is-settur tal-qasam soċjali, is-settur ta' l-iżvilupp li rridu naraw fis-soċjeta' Maltija.

Hekk ikompli d-Diskors tal-President, Mr Speaker, jittraċċja dawk il-linji ġenerali li jridu jwassluna - u ngħidu x'inhu l-iskop - għat-tieni pass ta' dan il-Gvern li huwa l-pass fejn nifirxu bl-iktar mod qawwi l-konċett ta' solidarjeta' fost il-poplu tagħna.

Mhux il-konċett bħala ħsieb li huwa astratt imma l-konċett ta' solidarjeta' bħala ħaġa mill-aktar konkreta li aħna lkoll għandna d-dmir li ngħixu.

Mr Speaker, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni semma kif se jiżviluppa l-proċess biex kulħadd isir iktar accountable.

Dan huwa proċess illi diġa' nbeda u rriduh ikompli jitmexxa.

Meta semma' l-konċett kif kulħadd għandu jkun aktar accountable, għamel ċerti allegazzjonijiet fejn qal li hawn sistema ta' klijenteliżmu u pjaċiri.

Dan huwa l-attakk illi diġa' għamel dan il- Gvern fil-ħames snin illi għaddew - b'miżura sostanzjali ta' suċċess - biex neqirdu din il-kwalita' ta' Gvern f'pajjiżna u diġa' għamilna l-mezzi konkreti kif dan jiġi dejjem kontrollat u ċċekkjat.

Qed nirreferi għall- Kummissjoni ta' l-Inġustizzji u għall-Kummissjoni dwar il-Korruzzjoni li huma żewġ kummissjonijiet illi huma alive and kicking.

U qed ngħid mhux biss għas-snin ta' qabel l-1987 imma anke għaż-żmenijiet ta' issa.

Jien nista' ngħid li lill-Kummissjonijiet dwar l-Inġustizzji - u wżajt il-plural għax illum nafu li hemm erba' Kummissjonijiet biex iħaffu x-xogħol - tajthom struzzjonijiet peress li issa hemm kumulu wkoll ta' każijiet ta' nies illi ħassew illi ġew trattati b'mod inġust tul il-ħames snin li għaddew - hemm xi 500 każ - li dawn jerġgħu jiġu trattati għaliex ma jistax ikun bil-backlog dejjem jikber u iktar diffiċli biex tista' tasal bi provi konkreti biex tiġġustifika jew le dawn it-talbiet illi qed isiru.

Issa filwaqt illi r-rittmu tal-każijiet illi qed jiġu trattati qiegħed iktar dejjem jiżdied, se jibdew jiġu trattati wkoll immedjatament il-każijiet illi saru ta' allegata nġustizzja f'dawn l-aħħar ħames snin.

Jiġifieri altru milli l-Gvern m'għandux f'rasu, pero' ma kienx utili li noqgħodu nerġgħu ngħidu fid-Diskors tal-President li se nkomplu ninsistu fuq dan il- proċess.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qalilna li ma saritx analiżi tas-sitwazzjoni internazzjonali ta' pajjiżna llum.

Semmew l-Ewropa u l-Mediterran u ssemma l-istat attwali tar-relazzjonijiet internazzjonali.

U hawn niġi u nitkellem fl-istess ħin fuq dak li għadu kif qal il-Viċi Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Huwa qal li fuq il-politika barranija m'hemm xejn.

Naturalment tista' tikteb il- volumi fuq il-politika barranija, pero' naħseb li hawn sintesi miġbura tajjeb fid-Diskors tal-President.

Id-Diskors tal-President qed jgħid li fil-politika barranija, l-mira ewlenija hija s-sħubija fil-Komunita' Ewropea.

Din hija mira ewlenija.

F'dan l-istadju, kontra ħames snin ilu meta kien hemm Gvern li kien għadu kif ħa r-riedni tal-pajjiż f'idejh, u kien hemm diversi elementi ta' konfrontazjoni anke fil-politika barranija mill-Gvern ta' qabel u allura ridna nkunu speċifiċi mill-ewwel ma kienx hemm bżonn ...

Ħaġa waħda għidna mill-ewwel, konna għidna li aħna rridu nerġgħu nakkwistaw il-kredibbilita'.

Użajna l-frażi li anke fir- relazzjonijiet internazzjonali, il-prinċipju li kien se jispirana kien li dejjem ngħidu dak li nifhmu u nifhmu dak li ngħidu.

Għidna li ma rridux inkunu ambigwi, u konna se nkunu ċari fil-pożizzjonijiet tagħna.

U din il- politika rrendiet ħafna għax lill-pajjiżna tatu kredibbilita'.

Ma naħsibx li l-Onor.

George Vella kien korrett li jgħid li m'hawnx referenza.

Hawn verament mod terse, jiġifieri mod ta' sintesi qawwija, x'inhi din il- politika.

L-ewwel ħaġa għidna li l-mira ewlenija hija għall-Komunita' Ewropea.

U hawn ukoll irridu niċċaraw l-ideat.

Ħadt pjaċir li l-Viċi Kap ta' l-Oppożizzjoni rrefera għal xi forum li kont ħadt parti fih jien - jekk minix sejjer żball mal-Kap ta' l- Oppożizzjoni - fuq id-dħul ta' Malta fil-Komunita' Ewropea, u jien kont għamilt enfażi kif dejjem għamel il-Partit Nazzjonalista fuq id-dimensjoni politika.

U d-dimensjoni politika ta' l-adeżjoni fil-Komunita' Ewropea mhux naqset imma akkwistat importanza akbar.

Saret rivoluzzjoni tant kbira f'dawn l-aħħar snin, li wieħed jista' faċilment isejħilha r-rivoluzzjoni ta' dan is-seklu, ta' l-aħħar parti ta' dan is-seklu.

Din kienet ir- rivoluzjoni li reġgħet poġġiet lill-Ewropa fiċ-ċentru ta' relazzjonijiet internazzjonali.

Kontinwament nisimgħu - mhux biss f'dan il-Parlament, imma f'kontest internazzjonali - li issa hawn superpotenza waħda.

U hawn min jibża' u jgħid: Isma', minkejja l-inkwiet kollu li kien jiġi mill- qasam tad-dinja bejn żewġ superpotenzi, dik kienet tipprovdi ċerta stabbilita'.

U llum hawn min kważi jirrimpjanġi dik l-istabbilita' li kienet ġejja minn din il-qasma.

Il-verita' hi li jiena, il-partit tiegħi, u dan il-Gvern nemmnu li dan huwa l-mument ta' l-Ewropa.

U tajjeb li nibdew nitkellmu iktar fuq l-Ewropa milli fuq il-Komunita' Ekonomika Ewropea jew fuq il-Komunita' Ewropea, għax il-Komunita' Ewropea iktar minn qatt qabel qegħda fl-istadju fejn tista' tikseb dak li riduha tkun il- fundaturi tal-Komunita' Ewropea, jiġi-fieri għaqda Ewropea li jkollha l-piż tagħha mhux biss ekonomiku imma l-piż politiku.

U hemm bżonn li dan nirrealizzawh.

Fil-fehma tiegħi, il-parti li se tilgħab l-Ewropa fil-ġejjieni huwa mument storiku għad-dinja kollha kemm hi.

Il-periklu, fil-fehma tiegħi, għalina huwa li aħna niġu emarġinati minn din l-Ewropa li qegħda ssir madwarna.

Dan huwa żball kbir li llum qegħdin jirrikonoxxuh u qed jieħdu l- azzjoni korrettiva anke dawk li sa ftit snin ilu ma kellhom l-ebda idea li jkunu parti mill-Komunita' Ewropea.

Hawn qed nirreferi għall-pajjiżi trad- izzjonalment newtrali bħal Finlandja, l-Isvezja, in-Norveġja u bħall- pajjiżi komunisti li kienu l-parti l-oħra ta' l-hekk imsejħa Purtiera tal- Ħadid.

Illum dawn ukoll qegħdin jirrealizzaw illi din l-Ewropa hemm bżonn takkwista l-vuċi tagħha u jkun żball storiku u kbir jekk aħna ma napprezzawx dan illi qed jiġri.

Naturalment hemm id-dimensjoni ekonomika wkoll.

Hawnhekk jien dejjem ngħid illi anke fid-dimensjoni ekon-omika ...

Dan mhuwiex xi accounting exercise, tara d-debits u l-assets u tara fejn hu l-vantaġġ, imma trid tħares 'il bogħod u mhux naraw issa x'jaqblilna.

Hawn hu l-iżball fundamentali li rrifletta ruħu - bir-rispett kollu ngħid jien - fit-telfa elettorali tal-Partit Laburista.

X'qalulu lill-poplu Malti mil-lat ekonomiku?

Lill-poplu pprovaw ibeżżgħuh li l-industrijalisti li jipproduċu għas-suq lokali se jmutu bil-ġuħ u li n-nies se jispiċċaw bla xogħol.

Mentri aħna mhux hekk għidna; aħna qatt m'għidna li mhux se jkun hemm diffikultajiet.

Diffikul- tajiet se jkun hemm, imma rridu nitkellmu fuqhom u naraw kif se nirbħuhom.

U l-ewwel ħaġa li għandna bżonn biex nirbħuhom huwa li lill- poplu tagħna ngħidulu li għandna fiduċja fih u nafu li din l-isfida ta' l-Ewropa mil-lat ekonomiku huwa kapaċi jirbaħha wkoll.

Din hija differenza li jien nittama li bil-mod il-mod tinbet bejn iż-żewġ naħat.

Jien ħadt pjaċir ħafna naqra, per eżempju, l-intervista li saret lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni nhar il-Ħadd illi għadda f' "The Sunday Times".

Irrid ngħid illi fil-fehma tiegħi - u nawguralu jkompli f'din il-linja - dak huwa l-atteġġjament korrett.

Il-Gvern għandu l-mandat li jitlob l-adeżjoni ta' pajjiżna mal-Komunita' Ewropea u l-Oppożizzjoni tagħmel tajjeb kif inhu fid-dmir tagħha li lilna żżommna l-ħin kollu alert biex naraw x'inhuma l- kondizzjonijiet li jridu jkunu tajbin għal pajjiżna.

Dan il-proċess jien ma niġġielidx miegħu, anzi naħseb illi hekk għandu jkun.

Biex inkun fair mal- Kap ta' l-Oppożizzjoni, huwa qal li fil-fehma tiegħu kważi huwa impossibbli li jkollna l-kondizzjonijiet tajbin.

Fuq dan naturalment jien ma naqbilx assolutament.

Naħseb li n-nies tagħna huma kapaċi li jilqgħu dan iċ-challenge u fil- fehma tiegħi nagħmlu żball kbir jekk il-poplu tagħna ma ninkoraġġuhx biex dan iċ-challenge jipprepara ruħu għalih.

Fil-fatt meta ndirizzana l- President, indirizzana fuq is-sens ta' direzzjoni ewlenija.

Dan huwa l- proċess li aħna rridu ngħaddu minnu, proċess li m'għandniex nitilfu f'dan il-mument storiku għal pajjiżna.

Dan tarah kull-imkien.

Per eżempju, kemm il-bieraħ kif ukoll illum qrajt li għalkemm Iceland qegħda tgħid li s'issa mhijiex interessata li tidħol fil-Komunita' Ewropea, għadha kif ippeggjat il-munita tagħha ma' l-ECU, ħaġa li aħna għadna ma għamilnihiex.

Pero' xi snin ilu aħna ħadna l-passi biex inġibu l-munita tagħna qrib l-ECU meta biddilna l-basket of currencies b'mod sostanzjali.

Tajjeb ngħid li l- Gvern qed jikkonsidra jekk għandniex naslu għall-pass li nippeggjaw il- munita tagħna ma' l-ECU wkoll.

Jien mhux qed ngħid li se nagħmlu hekk, imma qed ngħid li huwa tajjeb li kulħadd jesprimi ruħu, u jeżamina jekk dan huwiex dan il-mument li aħna nagħmlu dan il-pass ukoll.

Fuq il-kwestjoni tas-sitwazzjoni internazzjonali ssemmiet at a tangent u bi ftit il-Libja.

L-Onor.

George Vella staqsa x'inhi s-sitwazzjoni mal- Libja.

Għalina s-sitwazz-joni f'dawn iċ-ċirkosanzi hija sitwazzjoni fejn napplikaw il-prinċipju li aħna dritti, ngħidu dak li naħsbu u naħsbu dak li ngħidu.

Għalina din hija pożizzjoni, li nerġa' ngħid, tatna kredibilita' kbira.

Aħna dejjem għidna li aħna kontra kull forma ta' terroriżmu u allura stajna nikkoperaw, u kkoperajna, ma' kull min ried jinvestiga fuq il-każ ta' Lockerbie.

Min-naħa l-oħra dejjem għidna li aħna parti mill-komunita' internazzjonali u aħna marbutin bil-ftehim u bl- obbligazzjonijiet li għandna bħala parti mill-komunita' internazzjonali.

Naturalment il-Gvern qed jaħseb għall-kontinġenzi kollha li jista' jkun hawn fi spirtu ta' djalogu, mal-Libja, mal-partijiet l-oħra interessati u mal-United Nations.

Ma naħsibx li hemm bżonn li jien għandi niġi hawn u noqgħod ngħid li meta kien hemm il-laqgħat tan-non-alligned u l-caucus tan- non-alligned, il-permanent representative tagħna fil-United Nations ħa parti kull darba u ġie mistieden biex jieħu parti.

Dażgur li għamilna l- parti tagħna.

Pero' jien ma nħossx li fl-interess nazzjonali tagħna, kull pass li jkun qed isir noqgħod insemmih hawn jew fil-pubbliku.

Frankament ma naħsibx li dan huwa ta' ġid għall-pajjiżna.

Mr Speaker, naħseb li jekk irridu nkunu objettivi ma rridux nikkritikaw id-Diskors tal-President fuq dak li ma fihx għax hekk tista' tgħid u ttawwal kemm trid.

X'fih id-Diskors?

Fih il-linji ġenerali tal-ħidma ta' dan il-Gvern, il-linji ġenerali li pajjiżna għandu bżonn li jitwettqu fil- politika li se jmexxi dan il-Gvern.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak, qabel ma mpoġġi il-mistoqsija nixtieq ngħid żewġ affarijiet li għandhom x'jaqsmu mal-proċedura.

L-ewwelnett filwaqt li nirringrazzja lil dawk kollha li ħadu sehem f'dan id-dibattitu, nirringrazzja wkoll anke lil dawk li ħassew li kellhom jagħmlu referenza kontinwa lejn in-notamenti li kellhom f'idejhom.

Infakkar lill-Membri li l- proċedura f'din il-Kamra hi li d-diskorsi għandhom ikunu kemm jista' jkun spontanji u żgur li m'għandhomx jinqraw.

Jiena m'għandix dubju li l-Onor.

Membri se jsegwu din il-proċedura fil-futur.

It-tieni ħaġa li xtaqt ngħid hija li jiena nfurmat mill-Whips li bi ftehim li l-Onor.

Dom Mintoff se jkun paired mal-Viċi Prim Ministru li qiegħed imsiefer.

It-tielet ħaġa hija li jiena issa se npoġġi l-mistoqsija fuq l-emenda li ġiet imressqa mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni u mbagħad tista' tissejjah division f'dak l-istadju.

F'dak il-każ ikun hemm għoxrin minuta sospensjoni imbagħad jekk dik il-votazzjoni ma tgħaddix jiena npoġġi il- mistoqsija kif oriġinarjament imressqa mill-Onor.

Galea.

F'dak il-mument tista' tissejjah division oħra.

Jiena nformat li ntlaħaq qbil bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra li f'dak il-każ id-division tittieħed f'dak il-ħin stess.

Il-mistoqsija hi l-emenda imressqa mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni fis-seduta tas-6 ta' April, 1992.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

Billi ntalbet votazzjoni l-Kamra ġiet sospiża fid-9.00 p.m. u rriżumiet fid- 9.20 p.m. meta l-Kamra vvotat hekk:

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 30 KONTRA : 33

L-Onor.

L-Onor.

Abela Wistin Bonello Du Puis George Attard Montalto John Bonnici Josef Bartolo Evarist Bonnici Michael Borg Carmel Borg Tonio Brincat Joseph Cassar Joe Brincat Leo Cuschieri Louis Buhagiar Charles Dalli John Buhagiar Louis Debono Giovanna Calleja Reno Deguara Louis Cilia Joe Falzon Michael Debono Grech Joe Fenech Adami Eddie Farrugia Michael Fenech Joe Farrugia Noel Frendo Michael Gatt George Galea Louis Grech Edwin S. Galea Mario Mangion Charles Galea Censu Micallef Freddie Gatt Lawrence Mifsud Bonnici Carmelo Gauci Borda Lino Mizzi Joe Hyzler George Moran Vincent C. Mifsud Bonnici Antoine Muscat Philip Mifsud Bonnici Ugo Nicholl Tony Muscat Claude Portelli Alfred Muscat Richard Refalo Anton Psaila Savona Joseph Sant Alfred Refalo Louis Sant Salvu Refalo Michael Angelo Schembri Adami Sandro Rizzo Naudi John Spiteri Lino Spiteri Carm Lino Vella George Tabone Anton Vella Karmenu Vella John Zammit Ninu Zammit Stanley

Zammit Dimech Francis

L-emenda m'għaddietx

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-mozzjoni ta' l-Onor.

Mario Galea mressqa fis-seduta tas-6 ta' April, 1992.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

Billi ntalbet votazzjoni din ittieħdet dak il-ħin stess skond qbil li ntlaħaq 'il quddiem fejn il-Kamra vvotat hekk:

VOTAZZZJONI NRU: 2

FAVUR : 33 KONTRA : 30

L-Onor.

L-Onor.

Bonello Du Puis George Abela Wistin Bonnici Josef Attard Montalto John Bonnici Michael Bartolo Evarist Borg Tonio Borg Carmel Cassar Joe Brincat Joseph Cuschieri Louis Brincat Leo Dalli John Buhagiar Charles Debono Giovanna Buhagiar Louis Deguara Louis Calleja Reno Falzon Michael Cilia Joe Fenech Adami Eddie Debono Grech Joe Fenech Joe Farrugia Michael Frendo Michael Farrugia Noel Gale Louis Gatt George Galea Mario Grech Edwin S. Galea Censu Mangion Charles Gatt Lawrence Micallef Freddie Gauci Borda Lino Mifsud Bonnici Carmelo Hyzler George Mizzi Joe Mifsud Bonnici Antoine Moran Vincent C. Mifsud Bonnici Ugo Muscat Philip Muscat Claude Nicholl Tony Muscat Richard Portelli Alfred Psaila Savona Joseph Refalo Anton Refalo Louis Sant Alfred Refalo Michael Angelo Sant Salvu Rizzo Naudi John Schembri Adami Sandro Spiteri Carm Lino Spiteri Lino Tabone Anton Vella George Vella John Vella Carmelo Zammit Ninu Zammit Stanley Zammit Dimech Francis

Il-mozzjoni għaddiet.

MR SPEAKER Sar il-ħin.

Nitlob lill-Prim Ministru biex iressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 27 ta' April, fis-6.00 p.m. b'aġenda li tiġi kommunikata aktar tard.

Informalment nista' ngħid, Mr Speaker, li jekk tilħaq tiġi pubblikata fi żmien utili għal kulħadd, partikolarment għal Oppożizzjoni, nibdew bil-liġi ta' l-Entijiet Ekklesjastici.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Ikun importanti li dan it-test ikun għandna fi żmien raġjonevoli.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Joseph Brincat.

ONOR.

JOSEPH BRINCAT: Għadu kemm kellna dibattitu fuq sistema li certament wieħed għandu jqisha bħala anakronistika għal Malta Repubblika.

Bqajna bis-sistema li r-Reġina tagħmel il-messaġġ, u aħna nsibu l-iżgħar Membru, inġegħluh jirringrazzja tad-diskors sabiħ li għamlet ir-Reġina - flok ir-Reġina kellna żmien bil-Gvernatur - u nsejna li nbdilna u sirna Repubblika.

Il-process li sar illum u għadna kemm ivvotajna fuqu f'parlamenti repubblikani oħrajn, fejn m'hemmx is-sistema presidenzjali imma hemm s- sistema bħal tagħna parlamentari, li l-President ikun jirrappreżenta l- unita' ta' l-istat, il-President għandna nħalluh jirrappreżenta l-unita' ta' l-Istat u d-diskors għandu jsir minn Gvern li fuqu jitlob il-fiducja.

Għaliex mhux sewwa li jkollok l-iżgħar Membru jirringrazzja lill-President tad-diskors li għoġbu jagħmel, filwaqt li l-Oppożizzjoni jkollha temenda dik il-Mozzjoni li jkun qiegħed jiġi fuq id-Diskors tal-President.

Il- fatti juru li waqt li dik is-sistema kienet accettabbli meta jkollok lir- Reġina jew Gvernatur flok ir-Reġina - għaliex ir-Reġina ma toħroġx għall- elezzjonijiet u ma jgħaddix iż-żmien illi int tivvota wara ħames snin ħalli jkollok Reġina flok ir-Reġina tal-ħames snin ta' qabel, u allura hemm il- kontinwita' u l-Gvern ikun il-Gvern tar-Reġina għax ir-Reġina se tibqa' hemmhekk dejjem - mhux sewwa li din is-sistema li adoperajna sal-lum ma neħdux ħsieb illi nbiddluha u li l-ewwel diskors illi jsir, illi jkun id- diskors programmatiku tal-Gvern tal-ġurnata, jiġi quddiem il-Parlament għall-fiduċja jew le ta' dak il-Gvern.

Bħala żvilupp storiku li jista' jkollna, ma nistgħux neskludu li jista' jkun hawn Gvern illi jkun mibni fuq koalizzjoni.

Jista' jkun hemm nies illi ma jaslux illi jivvotaw il-fiduċja jew inkella, anke kif ġew ivvotati fil-Parlament ...

Kellna l-każ ta' Membru Għawdxi li ħareġ on a ticket u sakemm infetaħ il-Parlament, kien elett minn Partit għall-ieħor.

Allura jekk ikollok pożizzjoni bħal din jew wieħed min-naħa tal-Gvern ikun iddeċieda illi jivvota kontra dak il-Gvern, dan ikun qed jivvota kontra l- President u kontra d-diskors illi għamel il-President?

Barra minn dan, kif inhu t-tqassim taż-żmien, jista' jkollok President - kif diġa' kellna - illi waqt illi jkun ġie elett minn ċertu maġġoranza u mill-Gvern tal-ġurnata - u dan jista' jkun anke polititu fuq dik in-naħa li għażlitu biex ikun President - jiġi fi żmien meta jkollu jiftaħ Parlament li jkun rappreżentat minn Gvern illi bħala Partit hu ma jkunx jappartjeni lilu.

Kellna l-każ ta' l-ex-Aġent President Pawlu Xuereb illi qara d-diskors tal-Partit Nazzjonalista kif kien fid-dover kollu li jagħmel.

Dan kien diskors iktar politically loaded minn dak illi smajna din id-darba pero' dan il-bniedem illi f'dan id-diskors jikkundanna s- sistemi Soċja-listi Demokratiċi li kienu jeżistu qabel, hu stess kien Ministru ta' dak il-Gvern.

Dan huwa fatt storiku illi m'għandux ikun iżjed aċċettabbli bħala s-sistema netta u clear illi għandu jkollu dan il- Parlament.

Għalhekk Mr Speaker, issa li din is-sistema ħallejniha kif inhi - llum irċevejna xi suġġerimenti dwar il-committee system u affarijiet oħrajn tal- proċedura - jkun xieraq illi l-problema ta' kif għandu jiffunzjona l- Parlament nitte-kiljawha mill-bidu.

Filwaqt li għandna nibqgħu fuq ċerti proċeduri, bħal, per eżempju, fuq is-sistema Ingliża ta' l-Erskine May u l- inter-pretazzjoni, għallinqas għandna mmorru għas-sistema ta' demokrazija parlamentari bil-Kap ta' l-Istat li sal-lum ma jagħtix sistema presidenzjali ta' Gvern.

Illum il-Gvern jiġi hawnhekk bid-diskors program- matiku tiegħu, aħna nikkritikaw lilu, nivvotaw fuq diskors programmatiku tiegħu u ma nafx jekk għandniex nirringrazzjawh jew minflok nirringrazzjawh, nibgħatuhx jixxejjer.

Imb-agħad ma jiġix il-Kap ta' l- Istat, li suppost jirrapp-reżenta l-unita' nazzjonali, indipendentement mill-passat politiku tiegħu ...

Din hija s-sitwazzjoni.

Għall-grazzja ta' l-argument, kieku il-Mozzjoni ma tgħddix min kien jiġi defeated il-Gvern tal-ġurnata, l-Onor.

Galea illi għamel il-mozzjoni jew il-President?

F'dawn ic-cirkostanzi, naħseb illi wasal iż-żmien illi dan l-anakroniżmu nneħħuħ.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Reno Calleja.

ONOR.

RENO CALLEJA: Mr Speaker, fil-ftit ħin li għandi nixtieq nawgura lit-tmien Membri Parlamentari ġodda min-naħa tagħna u lis-sitt Membri min- naħa ta' l-Oppożizzjoni li ngħaqdu f'dan il-Parlament.

Li jolqtok f'dawn il-Membri Parlamentari huwa l-fatt li l-maġġoranza kbira tagħhom huma kollha żgħażagħ.

Jiena nawgura li dawn iġibu magħhom ideat progressivi u jgħinu biex dan il-Parlament jimxi aħjar.

Bħala l-kelliemi fuq ix-Xandir, xtaqt illi l-ewwel punt li nitkellem fuqu, fl-ewwel intervent tiegħi ta' din il-Leġislatura hu dwar il-Public Broadcasting Service illi twaqqfet f'Settembru li għadda, wara li f'Mejju kienet għaddiet il-liġi mill-Parlament.

Jien se nitkellem fuqha għaliex m'hemmx dubju li bit-tibdil li se jsir, il-ħaddiema li hemm ma' Xandir Malta llum teknikament għadhom impjegati ma' Telamalta u biex jgħaddu għal mal-PBS bilfors irid isir interview.

Ovvjament il-ħaddiema huma nkwetati għax ma jafux x'se jsir minnhom, ma jafux jekk hux se jmorru ma' Telemalta u ma jafux jekk hux se jispiċċaw mal-PBS.

Qed jingħad illi dawn se jħalluhom fil-liberta' biex jagħżlu jekk iridux jibqgħu ma'Telemalta jew inkella jmorru mal-PBS.

Imma l-iktar ħaġa li xtaqt nitkellem fuqha llum hi illi din il-PBS, li hi magħmula minn 99% tax-shares tal-Gvern u 1% tal-MIMCOL, għandha bord li mingħalija hu magħmul minn Roland Flamini, Tonio Portughese, Mrs Cristina u Charles Arrigo.

Fih m'hemmx rappreżentant tal-ħaddiema.

Veru li biex jiġri hekk trid titbiddel il-liġi imma lill-Ministru ngħidlu: Għax ma ġġibx il- liġi hawn u tibdilha ħalli jkollna ċans indaħħlu rappreżentant tal- ħaddiema?

Jiena nittama wkoll li meta jsiru l-inverviews ma jsirux biss minn dawn il-membri tal-Bord imma jkun hemm ukoll rappreżentant tal- ħaddiema fl-għażla ta' dawn il-ħaddiema.

Nittama wkoll illi din mhijiex xi paravendu biex il-Gvern fin-News Room ikun jista' jdaħħal nies li jaqblu mal-politika tiegħu.

Ilu jsir attakk fuq in-nies li hemm fin-News Room illum minkejja li għamlu xogħol utli u siewi.

Nittama li t-twaqqif tal-PBS mhix xi skuża.

Ma naħsibx li hu hekk imma nittama li mhix xi skuża biex jidħlu ċerti nies u nittama li l-Ministru Frendo, li fih nara bniedem bilanċjat, ma jċedix għall-pressjoni ta' sħabu u ta' xi uffiċjali tal- Partit Nazzjonalista biex fin-News Room ipoġġi nies li jrid hu.

Qed ngħid hekk għax kulħadd jaf illi nġiebet persuna minn barra li waqt l-elezzjoni kienet tiekol u torqod fin-News Room u issa għax intlaħaq l-iskop u tela' l- Partit Nazzjonalista ma tarahx b'nemes fin-News Room.

Qed ngħid hekk għaliex sal-lum - u jiena naf li l-Onor.

Frendo mhux kuntent b'din - għad hemm indħil kbir mill-Ministri fuq ix-Xandir u jiena nawgura li issa li x- Xandir se jgħaddi f'idejn il-PBS, il-PBS taħdem biex ix-Xandir ikun iktar awtonomu u biex ma jibqax ikun hemm l-indħil minn politiċi, huma min huma, kemm jekk inkunu aħna fil-Gvern u kemm jekk hemm intom fil-Gvern.

Wara li tkellimt fuq il-PBS, Mr Speaker, xtaqt ukoll ngħid xi ħaġa fuq il- Parlament li dwaru diġa' tkellmu l-ħabib tiegħi l-Onor.

George Vella u l- Onor.Joe Mizzi l-bieraħ.

Li nsew forsi jgħidu hu li dan il-Parlament għandu jingħata ċ-ċans li jkun hemm il-private motions day.

J'Alla din il-prassi, din il-prattika tibda tiġi addottata f'dan il-Parlament u j'Alla wkoll li nibdew niddiskutu suġġetti partikolari.

M'hemmx għalfejn kull nhar ta' Ħamis ikun hemm a private motions day.

J'Alla dik il-ġurnata nużawha biex tiġi diskussa, per eżempju, l-problema tad-drogi, l-problema tal- kriminalita', l-problema tad-divorzju u l-problemi li hawn fil-pajjiż u nifthemu.

J'Alla wkoll li naslu biex nifthemu biex dan il-Parlament jibda jxandar iktar.

Jiena jiddispjaċini li d-Diskors tal-President ma ġiex imxandar.

Ovvjament ma ġiex imxandar forsi għax l-Oppożizzjoni ma ngħatatx iċ-ċans li twieġeb imma j'Alla li l-atmosfera ġdida li hawn fil- Parlament tissarraf biex ċertu dibattiti jibdew jiġu mxandra għax in-nies jinteressaw ruħhom.

Anke jekk hawn min jirraġuna li ...

Id-Deputy Leader for Parliamentary Affairs qed igħidli li ma xxandarx id-Diskors tal- President għax lilna ma tawniex right of reply fuq it-television.

Diġa' bdejna issa u dan mhux sewwa għax jekk huma jinstemgħu, aħna għandna ninstemgħu.

Jien nawgura li jkomplu jsiru dawn id-diskussjonijiet u l- atmosfera ġdida li nibtet tixxettel u tikber ħalli l-affarijiet isiru aħjar.

Punt ieħor li xtaqt insemmi llejla hi s-serqa famuża ta' miljun lira li saret qabel l-elezzjoni.

Kif jiġru dawn l-affarijiet u l-Ministru ta' l- Intern ma jiġix jagħmel statement hawnhekk?

Dan miljun lira qed jingħad li nsterqu mhux lira.

U mhix konsolazzjoni li jiġi ċ-Chairman tal-Bank u jgħidilna li dawn il-flus kienu nxurjati.

Jien ma jinteressaniex għaliex xi ħadd xorta ħallashom.

Jien nittama li l-Ministru Galea jiġi hawnhekk u jagħmel statement fuq din is-serqa famuża li kienet is-serqa tas-seklu mhux is-serqa tas-sena għaliex meta barra minn Malta nsterqu miljun lira l- gazzetti tad-dinja kollha tkellmu fuqha.

Qed jingħad li din kienet serqa ta' miljun lira u hawn min qed igħid li kienet ta' eluf kbar pero' s-somma eżatt ma nafux kemm kienet għaliex dan huwa Gvern li jiftaħar bil- trasparenza u fejn jaqbillu qatt ma jgħid xejn.

Dan qalha l-Kap ta' l- Oppożizzjoni fuq it-television u ma qalux li mhux veru.

Aħna ma nistgħux inkunu nafu jekk hux veru jew le jekk il-Ministru ma jagħmilx statement.

Jien mhux qed ngħid li kienu miljun lira u j'Alla ma kenux.

Kienu kemm kienu xorta kellu jsir ministerial statement għaliex kienet serqa kbira.

Punt ieħor li xtaqt nitkellem dwaru huwa fuq l-Awtorita' tat-Trasport.

Jien naħseb li l-Awtorita' tat-Trasport qed tagħmel ħażin li tħalli t- tqassim tad-despatchers f'idejn il-Pulizija.

Il-Pulizija m'għandhomx jidħlu f'dawn l-affarijiet u l-Awtorita' tat-Trasport għandha tara kif tagħmel biex lill-Pulizija teħlisha minn dan ix-xogħol ta' details li m'għandhiex għalfejn tidħol fih.

Punt ieħor li xtaqt insemmi huwa dwar Paceville.

Il-bieraħ sar djalogu u l-iktar ħaġa importanti li l-Pulizija ta' l-SAG qed jieħdu protection money mingħand tal-ħwienet ma ssemmietx.

Jien naf li hemm sid ta' ħanut li qed jiġbor il-flus mingħand tal-ħwienet biex dawn ikollhom protezzjoni.

Fejn se naslu?

Fi żmien il-Mafia?

Din ħadd ma staqsihielu lill-Ministru?

Kif ħadd ma staqsieh għaliex nies li jkunu kriminali u jkunu bil-liberta' proviżorja li suppost jidħlu fid-9.00 p.m. ikunu għadhom barra sat-3.00 a.m.?

Dan mhux sewwa.

Dawn l-affarijiet imisshom wiegbu l-Ministru Frendo, il-Ministru Louis Galea u l-Ministru Falzon.

Issa nixtieq ngħid xi ħaġa dwar is-safety unit li għandu l-Gvern.

Wara l-ħafna ftaħir li qed nagħtu każ il-ħaddiema u li il-ħaddiema inħobbuhom - u anke ssemma diversi drabi, kulma għandu f'din is-safety unit il-Gvern huma tnejn min-nies biss, u wieħed minnhom dawn ħaduh ma' l-E.T.C. Allura din x'serjeta hi din li niġu hawn niftaħru li se nipproteġu lil ħaddiem, imbagħad is-safety unit tal-Gvern kull m'għandu żewġ ħaddiema u wieħed minnhom ma' l-E.T.C. Jiena nittama li jekk veru rridu nipproteġu s-saħħa tal-ħaddiema fuq ix-xogħol, din is-safety unit tiġi estiża, dak li hemm nużawh u nittama li tikber.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi, aktar rimarki, l- Onor. Joe Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Nixtieq li fl-ewwel okkażjoni tiegħi li nitkellem fil- Parlament nittratta dwar qasam, li nħoss li huwa sensittiv ħafna illum u jimmerita il-konsiderazzjoni tagħna, jiġifieri il-qasam taż-żgħażagħ.

Jiddispjaċini li smajt rimarki min-naħa ta' kelliema tal-Gvern li aħna ilħaqna stat utopiku fejn il-valuri tal-pajjiż, speċjalment fost iż- żgħażagħ, waslu fl-aqwa livell, imma nemmen li llum sfortunatament qed jirrenjaw il-valuri foloz, valuri materjalistiċi fejn il-flus isarfu sodisfazzjon - money equals satisfaction.

Smajna min-naħa tal-Gvern bil- każ fejn żgħażugħ jitla' l-Universita' b'karozza lussuża, imma l-problemi li nsibu wara din il-karrozza lussuża ftit li xejn nagħtu każhom.

Għalhekk il-problemi li jiffaċċjaw iż-żgħażagħ illum huma aktar profondi, huma aktar ta' min jikkunsidrahom u speċjalment f'din l-eta' tenera fejn aktar u aktar iż-żgħażagħ qed jiġu bbumbardjati minn dawn il-mezzi ta' materjaliżmu, iktar u iktar jimmerita li nagħtuhom il-konsiderazzjoni tagħna.

Importanti li nittrattaw il-problemi taż-żgħażagħ mil-livell edukattiv.

Inħoss li fil-livell ta' l-edukazzjoni m'għandniex nibqu' nħarsu biss lejn edukazzjoni akkademika, edukazzjoni tal-kotba tradizzjonali, imma għandha tibda tiddaħħal f'pajjiżna is-sistema ta' 'maturity education'.

Din hi edukazzjoni li liż-żgħażagħ tagħna se tħarriġhom u trawwimhom u tippreparhom għal dak li se jsibu ma wiċċhom meta jkunu waħedhom, barra mill-protezzjoni ta' l-għalliema tagħhom, mil-protezzjoni ta' l-iskola, u mill-protezzjoni tal-ġenituri.

F'sistemi edukattivi barra-nin, social workers u psychologists li jifhmu fl-oqsma tagħhom, jagħmlu żjarat regolari ġewwa l-iskejjel.

Huwa mportanti li affarijiet delikati bħall-Aids u bħall-problema kbira tad-drogi li ħakmet lil pajjiżna u li qegħda żżid progressivament mal-mogħdija taż-żmien - u huma preokkupanti ħafna ċ-ċifri li ħarġet il-Caritas dan l-aħħar - ngħallmuhom.

Ngħallmuhom u mhux niddettawlhom biss.

Aħna rridu li ż- żgħażagħ jaraw il-kwalitajiet differenti ta' droga b'għajnejhom u jmissuhom.

Irridu li jkunu jafu x'għandhom jagħmlu f'cirkostanzi li jistgħu jinqalgħu.

Din hi t-tip ta' edukazzjoni li nixtieq nara li tiġi integrata fis-sistema edukattiva tagħna.

Importanti li jkun hemm ukoll gwida regolari biex liż-żgħażagħ tagħna nagħtuhom l-iskop għal xiex huma qed jitgħallmu biex meta jgħaddu għall- fażi tax-xogħol ikunu ppreparati tassew minn qabel għal dak li se jsibu ma' wiċċhom.

Fil-qasam tax-xogħol għandna settur ta' żgħażagħ li jitilqu mis-sistema edukattiva ta' 16-il sena u jfittxu post ta' xogħol.

Jien inħoss li ż- żgħażagħ qegħdin isofru diskriminazzjoni kbira għaliex semplicement m'għandhomx 18-il sena u minbarra li ma jitħallsux daqs żgħażagħ li għandhom 18-il sena, jingħataw kondizzjonijiet agħar ta' mpiegi, il- probation jiġi abbużat kontinwament u dawn iż-żgħażagħ jispiċċaw jiġu trasferiti minn fabbrika għall- oħra.

Imbagħad għandek dawk iż-żgħażagħ li jkomplu għaddejin bit-tagħlim u nħoss - u din donnha li llum qed tiġi accettata anke min-naħa tal-Gvern - li huwa mportanti li jkun hemm rabta bejn it-tagħlim li jkunu ħadu u d- dinja tax-xogħol li jidħlu fiha.

Jekk iż-żagħżugħ wara snin ta' tagħlim ma jsibx dak li jkun studja għalih u ma jilħaqx dak li xtaq li jsir meta jidħol fid-dinja tax-xogħol, ibqa' cert li dik tkun l-aktar fażi kerha għal dak iż-żagħżugħ.

Dan jibda jaħseb li qiegħed fid-dinja bla skop u għalhekk nemmnu li llum hawn ħafna valuri foloz quddiem għajnejhom li minflok ma jagħtuhom skop u identita f'ħajjithom, jispiċ-ċaw biex jisfrattawhom.

Importanti ħafna wkoll huma ż-żgħażagħ fil-koncett tal-familja u nixtieq naf xi protezzjoni qegħda tingħata mill-Gvern għal dawn iż-żgħażagħ li jridu jibnu l-familja tagħhom, li jridu jibnu l-units tagħhom, li sabu s- sieħba tagħhom u jixtiequ jibnu residenza għalihom.

Il-prezzijiet ta' artijiet huma esaġerati.

Il-bini żgur li mhux at pocket's reach ta' dawn iż-żgħażagħ.

Jispiċċaw biex jagħmlu sagrifiċċju li jixtru biċċa art mingħand il-privat wara li jkunu xebgħu japplikaw għand il-Gvern u baqgħu bit-tama u jispiċċaw jonfqu eluf kbar ta' liri.

Iż-żagħżugħ illum imurlek għand il-bank u jitlob biex ikun jista' jkompli jibni r-residenza tiegħu.

L-ewwel ħaġa li jgħidulu hi : Isma' trid toħroġ tant eluf ta' liri minn qabel biex l-applikazzjoni tagħkom tkun tista' tiġi konsidrata.

Dawn huma affarijiet li nixtieq li nħarsu 'l quddiem lejhom.

Importanti wkoll li ma nħalluhomx jaljenaw ruħhom mis-sbuħija taż- żgħożija.

Dan huwa żmien li jiġi darba biss fil-ħajja tal-bniedem, ngħabbuh bid-dejn, jidħol forsi f'dik il-karozza lussuża, imma l-Bambin biss jaf il-piżijiet li dak iż-żagħżugħ qed iħoss, li ħafna drabi jwassluh f'toroq ħżiena, f'toroq li ma jagħmlulux ġieħ li jkun żagħżugħ fis-socjeta' tagħna.

Pero' l-konkluzjoni tiegħi hija li l-aktar ħaġa li rridu miż-żgħażagħ li nagħtuhom huja l-partecipazzjoni tagħhom f'kwalunkwe livell - fl-iskejjel, fl-Universita', fuq il-postijiet tax-xogħol, fil-ħidma tal-Gvern.

Importanti li lil dawn mhux biss inkomplu niddettawlhom.

Mhux biss inħarsu lejhom qisna qed ngħidulhom: Intom għad baqgħalkom żmien, għad jiġi ċ-cans tagħkom.

Irridu ngħid-ulhom: Isma inti kapaci, inti matul is- snin ta' formazzjoni tiegħek ħadt it-taħriġ.

Issa se nagħtuk ic-cans.

Għinna fit-tmexxija tal-pajjiż u fil-qasam fejn leħnek huwa tajjeb li jinstema'.

U għalhekk fil-każ ta' Paceville li qed jiġi trattat, ftit li xejn għadna smajna l-opinjoni serja' taż-żgħażagħ, ftit li xejn qed jingħataw okkażjonijiet f'ħinijiet raġjonevoli mhux f'ħinijiet ta' fil- għodu fejn jiġu organizzati laqgħat f'ħinijiet tax-xogħol, imma ħinijiet aktar fejn jistgħu jiltaqgħu u jitkellmu.

Importanti fl-aħħar mill-aħħar li dawn jifformaw il-karattru tagħhom.

Nafu li meta bniedem jifforma l-karattru tiegħu fl-eta' taż-żogħżija difficli biex il-karattru jinbidel.

Ladarba sawwartu diffiċli biex tbiddlu.

Għalhekk huwa importantissimu, li nagħtu l-kjarifika u ċ-ċareżża li jeħtieġu dawn iż-żgħażagħ f'dawn l-etajiet.

Jekk irridu soċjeta' Maltija futura illi tagħtina l-frott, il-frott trid tikkultivah u tikkurah.

Jekk int tagħmel dan, ikollok frott ħelu u bnin u li jinżel għasel għal kulħadd, imma jekk dan ma tikkurahx, meta tiġi biex taqtgħu u tutiliżżah, se tispiċċa bi frott imnawwar, kollu mimsus bid-dud u li minnu ftit li xejn tista' tara futur.

Dawn huma ftit mill-punti fil-ħin li kelli għad-dispożizzjoni llum.

Hemm oqsma oħra bħall-kultura u l-isports, li żgur li jkollna ħafna x'ngħidu dwarhom aktar 'il qudiem.

Jien nixtieq li naħdmu flimkien fuq dawn l- għanijiet għax aħna hawnhekk irridu nkunu pożittivi, speċjalment fejn jidħol il-qasam taż-żgħażagħ.

Nemmen li għandna Parlament relattiv żagħżugħ, u li ż-żgħażagħ qed iħarsu lejna b'lenti li ma jridux jisimgħu tmaqdir biss, imma jridu jisimgħu aspetti pożittivi u oġġettivi u li aħna qegħdin hawn tassew biex dak illi jridu huma nagħtuhom dritt għalih ukoll.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn 27 ta' April, 1992 fis-6.00 p.m. bl-Agenda li tiġi komunikata aktar tard.

Fid-9.56 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

MSU - RAPPORT

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' jpoġġi fuq il- Mejda tal-Kamra r-rapport ippreżentat lill-Kabinett mill-MSU dwar ir- riformi meħtieġa fil-PWD?

Meta ġie ippreżentat lill-Kabinett dan ir- rapport?

Il-Gvern se jwettaq ir-rakkomandazzjonijiet magħmula mill-MSU?

Ir-rapport imsemmi jagħti kas jew le r-rakkomandazzjonijiet li saru mid- diversi working groups tal-PWD li kienu ltaqgħu fil-Mediterranean Conference Centre is-sena l-oħra?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ir-rapport preparat mill-Management Systems Unit Ltd dwar ir-riforma fid-Dipartiment tax-Xogħlijiet kien maħsub bħala dokument intern ta' l-MSU u l-punti ewlenin biss ġew ippreżentati lill- Kumitat tal-Kabinett dwar ir-Riforma.

Għalhekk mhix l-intenzjoni tiegħi li npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra dan id-dokument.

Il-punti ewlenin ta' dan id-dokument kienu ġew preżentati lill-Kumitat tal-Kabinett fuq ir-riforma fi Frar 1991.

Bdew jiġu mplimentati wħud mir- rakkomandazzjonijiet.

Ir-rakkomandazzjonijiet li ġew preżentati lill-Kumitat tal-Kabinett fuq ir-Riforma nkorporaw proposti li saru mid-diversi "Working Groups" tad- Dipartiment tax-Xogħlijiet.

DIPARTIMENT TAX-XOGĦLIJIET PUBBLICI - TIBDIL

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: X'sar mir-rapport li ppreżentaw id-diversi working groups li kienu ltaqgħu fil-Mediterranean Conference Centre biex jagħtu l-ideat tagħhom dwar it- tibdil li jeħtieġ isir fid-Dipartiment tax-Xogħlijiet Pubblici?

Kemm saru min dawn ir-rapporti u mil-liema gruppi?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Id-diversi rapporti u ideat li ħarġu mill-laqgħat li kienu saru fil-Meditarranean Conference Centre ġew miġbura f'rapport wieħed li kien ippreżentat lill-Kumitat tal-Cabinet għar-riforma u dan kien aċċettat fil-prinċipju.

Nispera li fil-ġranet li ġejjin din ir-riforma tibda tiġi attwata.

ZABBAR - PROVVISTA TA' ELETTRIKU

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Tista' l-Korporazzjoni Enemalta tipprovdi bozoz fi triq ġdida li tinsab ġo Ħaż-Żabbar, fi Triq Wied il-Għajn, int u nieżel lejn Wied il-Għajn mal- lemin, kif taqbeż "l-Għajn taż-Żwiemel"?

ONOR.

MICHAEL FALZON: It-talba ta' l-Onor.

Ministru se tiġi kkonsidrata.

MARSAXLOKK - TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Tista' l-Awtorita' tat-Trasport Pubbliku tilqa' x-xewqa ta' ħaddiema Xlukkajri li jaħdmu t-Tarzna biex il-karozza tal-linja minn Marsaxlokk għal Malta Drydocks flok fis-6.30 a.m. tibda titlaq fis-6.15 a.m. biex il-ħaddiema ma jaslux tard għax-xogħol u tinqatgħalhom mill-paga?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku kienet irċeviet diversi talbiet f'dan is-sens u sar arranġament biex minn nhar it-Tnejn 13 ta' April, 1992, il-karozza minn Marsaxlokk għal Malta Drydocks tibda titlaq fis-6.15 a.m.

ŻEJTUN - TOROQ

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' d- dipartiment koncernat isewwi u jasfalta gandott fi Triq id-Duluri, iż- Żejtun, minħabba l-periklu li qed jikkaġuna fit-triq kemm għall-pedestrians kif ukoll għas-sewwieqa?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Se nitlob lid-Dipartiment tax-Xogħlijiet biex jara x'jista' jagħmel dwar it-talba ta' l-Onor.

Interpellant.

SISTEMA ELETTORALI

L-ONOR.

JOE BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Jidhirlu l-Prim Ministru li fi żmien kmieni u qasir għandu jagħti bidu għall-konsiderazzjoni serja f'dan il-Parlament dwar:

(a) il-ħatra u l-metodu Kostituzzjonali fl-istess ħatra tal-Kummissjoni Elettorali;

(b) is-sistema elettorali, sabiex kemm jista' jkun, tiġi rranġata ħalli tkun garantita' l-proporzjonalita' u fl-istess waqt il-governabilita' tal- pajjiż?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-Gvern kien ipprepara fl-aħħar leġislatura emendi Kostituzzjonali biex is-sistema elettorali telimina għal dejjem kull possibilita' li tibdil fid-distrett elettorali jġib riżultati anomali li jkissru l-prinċipju tal-proporzjonalita', filwaqt li jingħata importanza wkoll għall-prinċipju tal-governabilita'.

L-Oppożizzjoni ma kenitx aċċettat l-emendi proposti.

Jekk l-Oppożizzjoni biddlet il-pożizzjoni tagħha u għandha proposti x'tagħmel, il-Gvern lest li jerġa' jikkonsidra emendi.

Dwar il-metodu tal-ħatra kostituzzjonali tal-Membri tal-Kummissjoni Elettorali, il-Gvern ma jidhirlux li għandu jagħti priorita' lil dan il- punt.

Nixtieq nirrimarka li r-riżultat elettorali, li kien wieħed proporzjonali ħafna, wera kemm il-Kummissjoni preżenti mxiet b'serjeta', liema serjeta' ġiet riflessa wkoll fl-andament kollu tal-proċess elettorali.

ZABBAR - ILMA FIT-TOROQ

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministeru u d-dipartiment koncernat jieħdu ħsieb bis-serjeta' u bla dewmien il-problema tal-kwantita' kbira ta' ilma tax-xita (wied) li jgħaddi f'Ħaż-Żabbar.

Qed nirreferi għat-toroq Santa Tereża, l-Iskola, Lia, Sta Duminka, Felice, il-Kunvent, il-Karmnu, San Lawrenz, Qalb Imqaddsa, parti minn triq is-Santwarju, u madwar għal Triq Wied il-Għajn u biex jinstab tarf l-ilma f'din it-Triq Wied il-Għajn billi ssir mina taħt dawn it-toroq, kif kien ippjanat culvert taħt l-Amministrazzjoni Laburista bejn triq Santa Tereża/l-Iskola/Felice u triq il-Kunvent għal taħt Triq Wied il-Għajn, f'Ħaż-Żabbar?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Rigward it-toroq imsemmija mill-Onorevol i, ta' min jgħid li dawn it-toroq f'Ħaż-Żabbar għandhom livelli li jagħmluha diffiċli biex l-ilma jimxi minn ġo fihom.

Rigward il-culvert suġġerit, tlabt lid-Dipartiment tax-Xogħlijiet jistudja sewwa l-livelli kollha biex wieħed jara jekk b'dan il-mod tkunx tista' tinstab soluzzjoni għall-problema.

LUQA - DJAR

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għas-Sigurta' Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid hux minnu li r-residenti li xtraw il-vilel ħdejn ufficini ta' l-Airmalta Ħal Luqa, se jitneħħew mid-djar tagħhom minħabba l- iżvilupp fl-ajruport?

Jekk iva, xi pjanar hemm biex dawn ma joffrux danni u jingħataw akkommodazzjoni alternattiva simili bħalma għandhom?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Sal-lum m'hemm l-ebda ħsieb li r-resident i li xtraw vilel ħdejn uffiċini ta' Airmalta f'Ħal Luqa se jitneħħew mid-djar tagħhom.

QORMI - SERVIZZ TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għas-Sigurta' Soċjali: Jista' l-Ministru jordna illi l-ħsara li qed issir fil-flat 8 Block 3 Triq id-Deheb Fin, Qormi li huwa proprjeta' tal-Gvern u li hija kkawżata minn katusa miksura ta' drains/drenaġġ tiġi rranġata immedjatament?

Jaf il-Ministru illi sar rapport dwar dan xhur ilu u minkejja li l-ħsara kibret, ma sar xejn mid-dipartiment?

(Referenza tal-File acc. 3351).

X'kumpens se jieħu l-inkwilin li jsofri danni minħabba dan id-dewmien biex tiġi rranġata?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi din id- domanda lill-Ministru kkonċernat.

QORMI - WIED

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Xi pjanijiet għandu l-Gvern biex jirranġa darba għal dejjem il-problema tal- Wied ta' Ħal Qormi?

Jekk hemm proġett maħsub meta se jiġi attwat, peress li issa li qed joqrob is-Sajf, dan huwa l-aħjar żmien li jsir xi ħaġa?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Kif naħseb li jaf l-Onorevoli Interpellant, f'dawn l-aħħar sentejn sar ħafna xogħol biex tkun eliminata darba għal dejjem il- problema ta' l-għargħar li tolqot Ħal Qormi meta jkun hemm volum kbir ta' xita li jinżel fi ftit ħin.

Ix-xogħol inbeda min-naħa ta' Marsa Creek fejn il-wied jiżbokka fil- baħar.

Il-wied tnaddaf u tkabbar u ssewwa l-ilqugħ tal-ġnub fejn kien jinħtieġ.

Dan ix-xogħol s'issa wasal sal-parti ta' ġewwa ta' Ħal Qormi magħrufa bħala Fuq tal-Blat.

Bħala riżultat ta' dan ix-xogħol din ix-xitwa ma kien hemm ebda għargħar f'Ħal Qormi minkejja li niżlu volumi kbar t'ilma tax-xita f'xi ġranet.

Bħalissa nbeda x-xogħol fil-parti tal-wied magħrufa bħala Wied il-Kbir li tibqa' sejra sa Tal-Ħandaq kif ukoll qed isiru xogħlijiet li għadhom pendenti fil-parti l-oħra tal-Wied bejn Triq Correa u ċ-ċimiterju ta' Ħal Qormi.

QORMI - BIĊĊA ART

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid x'se jiġi żviluppat f'dik 'il bicca art tal-Ħandaq ħdejn id- Discount store Qormi li kienet intenzjonata bħala playing field u zona ta' rikreazzjoni għall-abitanti tal-vicinanza?

Din l-art ġiet assenjata lil terzi persuni?

Jekk iva, taħt liema u lil min?

Jekk ir-residenti li kienu ħallsu kontribuzzjoni ta' triq alligwa għall- istess bicca art, se jingħataw rifużjoni tal-flus li ħallsu żejda meta huma ħallsu kontribuzzjoni għat-triq kollha u mhux nofs it-triq?

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-art li l-Onorevoli Membru qed jirreferi għaliha, hija proprjeta' privata li qegħda 'l ġewwa mil-limiti temporanji ta' l- iżvilupp kif ġew approvati mill-Parlament.

Għalkemm fuq l-iskema approvata m'hemmx indikat zoning, għall-fini tal-liġi s-sit hu konsidrat bħala li qiegħed f'area żviluppata.

Peress li l-area fil-viċin hi ndikata bħala għal bini ta' djar (terraced houses), il-permessi tal-bini nħarġu bl-istess kondizzjonijiet.

Ma jirriżultax li l-art in kwestjoni hi jew kienet xi darba tal-Gvern u anqas ma jirriżulta li kien hemm xi pjan jew indikazzjoni li l-art kellha tintuża bħala playing field jew zona ta' rikreazzjoni.

Jekk jirriżulta li r-residenti tal-postijiet faċċata tas-sit kienu ħallsu xi kontribuzzjoni bbażata fuq l-assunzjoni li ma kienx se jsir bini quddiemhom, dawn jingħataw rifużjoni tad-differenza relevanti wara li jagħmlu talba formali bil-miktub lid-Dipartiment tax-Xogħlijiet.

HTD KORS

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jispjega għaliex l-istudenti tal-HTD course li kienu fuq bażi full-time (minkejja li mpjegati) issa ġew fuq bażi part-time, meta dan it-tibdil huwa ta' detriment għall-istudenti li ma ġewx ikkonsultati?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Il-kliem "part-time" u "full-time" mhumiex approprijati.

Il-kors huwa strutturat b'mod illi tlett ijiem fil-ġimgħa jsir tagħlim fl-iskola waqt li f'jumejn fil-ġimgħa jsir taħriġ fuq il-post tax-xogħol.

Billi hemm ħafna materjal teoriku x'jiġi mgħallem fit-tlett ijiem ta' skola, il-ħinijiet huma daqsxejn twal.

Fil-fatt l-istudenti kienu lmentaw dwar dan u konna kellimnihom sija d-Direttur ta' l- Edukazzjoni u sija jien, kif ukoll uffiċjali oħra u saru xi tibdiliet.

Xi studenti talbu li jkunu eżentati milli jattendu fuq il-post tax-xogħol biex il-ħin tat-tagħlim jiġi mifrux fuq il-jumejn ta' taħriġ ukoll.

Ġew preżentati ukoll petizzjonijiet f'dan il-Parlament.

Ħadna pariri, fosthom anki ta' Unions, iżda billi dan il-kors huwa kompriż fl-iskema ta' apprendistat illi tipprevedi parti sewwa ta' taħriġ fit-tieni, it-tielet u r-raba' sena, u billi l-uffiċjali edukattivi huma tal-fehma li t-taħriġ fuq ix-xogħol huwa indikat li jsir kontemporanjament mat-teorija, ma dehrilniex li għandna niddisturbaw it-tifsila li ngħatat oriġinarjament.

Qed isir studju li wieħed fil-ġejjieni jista' jagħmel iktar aġġustamenti biex l-istudenti apprendisti jkollhom aktar ħin għat-tagħlim u biex l- għalliema tagħhom ma jkunux miżmuma jgħallmu daqshekk fit-tard tlett ijiem fil-ġimgħa.

LUQA - TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jaf il-Ministru illi l-ebda trasport pubbliku ma jeżisti għall-Air Terminal il-Ġdid, Ħal Luqa, u l-ħaddiema li m'għandhomx trasport iridu jieqfu fejn l-ufficini ta' l-Airmalta?

Huwa possibbli li jsir trasport regolari għat-Terminal?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku kellha diskussjonijiet ma' l-Uffiċċju Ċentrali tal-Karozzi tal-Linja sabiex ikun hemm stage tal-karozzi tal-linja qrib l-Air Terminal il-ġdid.

Dan mistenni jsir fil-ġejjieni qarib.

SPTAR SAN LUQA - IMWIET

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti lista ta' inkjesti maġisterjali li saru mill-1987 sal-lum dwar imwiet fl-isptar San Luqa?

Min kienu l-maġistrati li għamlu l-inkjesti?

Kemm minnhom lestew ir-rapport?

Min kienu l-pazjenti li mietu, sena b'sena?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li minn Mejju 1987 sal-lum kien hemm 12-il inkjesta Maġisterjali dwar każijiet ta' mwiet fl-Isptar San Luqa.

Dwar id-dettalji mitluba, nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġibiet li tajt għall-mistoqsijiet parlamentari numru 17304 tas-6 ta' Novembru, 1991, numru 30219 tat-12 ta' Novembru 1991, u numru 30747 tal-25 ta' Novembru, 1991.