MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 397 It-Tlieta, 28 ta' Frar, 1995 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati Malta Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 397

It-Tlieta, 28 ta' Frar, 1995

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.07 p.m.

Talba

Seduta Nru. 397

It-Tlieta, 28 ta' Frar, 1995

WERREJ

MINUTI 780

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 780

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI ĊIVILI

CIVIL CODE (AMENDMENT) BILL

Kumitat 788

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR TRIBUNAL GĦAL TALBIET ŻGĦAR

SMALL CLAIMS TRIBUNAL BILL

Kumitat 797

AĠĠORNAMENT 816

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 822

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 396 li saret fis-27 ta' Frar, 1995, ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

QRATI - XHUD FIL-ĠURI TA' JOHN BUĠEJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Reno Calleja) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Dwar ix-xhud Alexander Psaila li kellu jixhed fil-ġuri ta' John Buġeja, magħruf bħala l-Jumbo, dwar pussess u traffikar ta' eroina, jista' l-Ministru jgħid għaliex il-Pulizija ħallietu jitlaq minn Malta meta kienet taf li kien xhud daqshekk importanti?

Il-Pulizija għandha tama li Psaila jiġi lura Malta?

Meta se jkompli l-ġuri?

Lil Psaila li mar l-Italja jixtri yacht, il-Pulizija qed tinvestigah minn fejn ġab dawk il-flus kollha?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali): Xhud f'każ ta' ġuri ma jiġix notifikat mill-Pulizija iżda mill-qorti u jiġu applikati l-provvedimenti tal-liġi f'każ li dan jassenti ruħu mingħajr raġuni tajba meta jkun hekk notifikat.

Il-Pulizija qed tagħmel il-verifika tagħha dwar l-informazzjoni ta' xiri ta' yacht minn din il-persuna, li llum tinsab Malta.

KORPORAZZJONI MALTIJA GĦALL-IŻVILUPP - INDUSTRIJI ŻGĦAR

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Reno Calleja) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Wara li tħabbar it-twaqqif ta' MDF li se jgħin negozji li huma 'l fuq minn Lm0.5 miljun, jista' l-Ministru jgħid x'se jsir biex jiġi megħjun in-negozju ż-żgħir?

Għaliex ma ssirx xi ħaġa biex jiġu megħjuna aktar negozji taħt il-Lm100,000 li ħafna minnhom iħaddmu sitta, tmienja jew iktar minn għaxra minn nies?

Apparti l-Lohombus, x'istituzzjonijiet oħra hawn biex jgħinu lil dawn in- negozji ż-żgħar?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Industriji u negozji żgħar jibbenefikaw mill-inċentivi maħsuba taħt l-Att ta' l-1988 dwar Żvilupp Industrijali.

Fil-fatt il-Malta Development Corporation kontinwament tagħti għajnuna lil dawk l-industriji żgħar li jikkwalifikaw.

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): L-Onor.

Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Il-Ministru jaf jekk għadhiex teżisti dik l- iskema li permezz tagħha impjegat mal-Gvern jew mal-parastatali jista' jieħu grant biex jiftaħ negozju, fi kliem ieħor biex isir self-employed?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Jien ma naħsibx li din l-iskema għadha teżisti.

Kien hemm żmien meta din l-iskema kienet tiġi mnedija, imma issa ma naħsibx li għadha teżisti.

LIRA MALTIJA - ŻVALUTAR

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Reno Calleja) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: In vista ta' dak li ġie rapportat li qal Andreas Grabowsky ta' l-AMS, jiġifieri li uffiċjal ta' l-MDC kien żvelalu li l-lira Maltija kienet se tiġi żvalutata u b'hekk mis-self ta' Lm500,000 li kellha tieħu l-AMS kienu se jaqilgħu kemxa flus ġmielha, saret xi investigazzjoni biex jiġi stabbilit min kien dan l-uffiċjal ta' l-MDC?

Dan għadu jaħdem ma' l-MDC?

Ma jidhirlux li għandu jagħti l-każ f'idejn il-Kummissjoni Permanenti Kontra l-Korruzzjoni biex dan l-uffiċjal jiġi nvestigat?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Billi fiż-żmien tal-każ imsemmi ma kienet qiegħda tiġi kontemplata ebda żvalutazzjoni, ma naħsibx li hu l-każ li jsiru l-investigazzjonijiet li qed isemmi l-Onor.

Interpellant.

KNEJJES - RIĊEVUTI FISKALI FUQ SERVIZZI MOGĦTIJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

RENO CALLEJA) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jikkonferma li l-Gvern qed jinsisti mal-Knisja biex fis-sagristiji jibda jkun hemm cash registers biex titħallas il-VAT fuq servizzi u oġġetti mibjugħa mill-Knisja?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Gvern mhux qiegħed jinsisti mal-Knisja biex fis-sagristiji jibda jkun hemm cash register; aħjar inkunu daqsxejn serji f'dan il-Parlament!

L-insistenza għall-użu tal-cash registers issir biss jekk f'xi post, hu fejn hu, issir attivita' ekonomika taħt forma ta' bejgħ ta' oġġetti taxxabbli bl-imnut.

Fejn jidħlu servizzi trid tingħata riċevuta fiskali bil-kitba u mhux bil- cash register.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: L-Onor.

Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jien nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk hux suppost li kull bejjiegħ ikollu l-cash register.

MR SPEAKER: L-Onor.

Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI: Iva, skond ir-regolamenti li għandna, meta kulħadd ikun fornut bil-cash register kull bejjiegħ bl-imnut, jiġifieri kull retailer - anke jekk ikun hawker - irid ikollu cash register.

Il-hawkers jistgħu jqabbdu l-cash registers mal-batterija tal-vettura tagħhom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jiġifieri anke kull min jagħti servizz suppost li jkollu cash register?

MR SPEAKER: L-Onor.

Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI: Fit-tweġiba li tajt għadni kemm għidt li għal dak li għandu x'jaqsam ma' servizzi għandha tingħata riċevuta fiskali bil-kitba u mhux bil-cash register.

AJRUPORT - LINJA TA' L-AJRU ĠDIDA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Reno Calleja) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk hemmx talba biex titwaqqaf linja ta' l-ajru ġdida?

Min għamilha din it-talba?

Kemm hemm Maltin involuti?

Kemm hemm barranin?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Dan il-Ministeru ma jkollux l-informazzjoni mitluba qabel ma tiġi komunikata talba formali lill-awtoritajiet.

AJRUPORT - ANNUAL STATISTICAL REVIEW

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Reno Calleja) staqsa lill- Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknoloġija: Fejn ġie stampat l- aħħar rapport li ħarġet l-MIA?

Kemm ġew stampati kopji?

Kemm qam flus biex ġie stampat dan il-brochure?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknoloġija): Jien informat li d-disinn u l-istampar ta' l-Annual Statistical Review 1994 ta' l-MIA Ltd kien magħmul minn Storm Creative Services Ltd u ġew stampati 2000 kopja sabiex jitqassmu fost l-oqsma tat- trasport u turiżmu f'Malta u fl-Ewropa.

Għalkemm mhux għaqli li wieħed ixandar prezzijiet li huma ta' natura kummerċjali, jien assigurat li l- prezz li tħallas mill-MIA għal dan ix-xogħol huwa normali skond ir-rati fis- suq għal xogħol ta' din il-kwalita' u li din il-pubblikazzjoni tlestiet b'ħeffa biżżejjed sabiex ikun ippubblikat fit-18 ta' Jannar 1995, jiġifieri 18-il jum biss wara tmiem is-sena li fuqha jitkellem il-ktieb.

MR SPEAKER: L-Onor.

Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Peress li l-Ministru qed jgħid li ma jistax jgħidilna kemm kienet l-ispiża li ntnefqet għall-istampar ta' dan il- brochure, jista' jgħid jekk ħarġitx xi offerta għal dan ix-xogħol?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li qiegħed inwieġeb f'isem l-Onor.

Michael Frendo ma nistax inwieġeb għal din id-domanda u għalhekk nitlob lill-Onor.

Portelli biex jagħmel din il-mistoqsija bil-miktub u jindirizzaha lill- Ministru konċernat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: GĦalkemm il-Ministru konċernat m'huwiex qiegħed hawnhekk - forsi l-Onor.

Frendo għandu r-raġunijiet tiegħu għaliex m'hux qiegħed hawnhekk - il-Ministru Galea jista' jgħidilna jekk is-sitwazzjoni li nqalgħet illum hix se taffettwa lill-MIA direttament?

F'dan ir-rapport kien hemm xi indikazzjoni għar-rigward tal-ħaddiema li jaħdmu fil-Control Tower fejn hemm problema li ilha teżisti għal żmien twil?

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, is-suġġett ma għandu x'jaqsam xejn mal- mistoqsija oriġinali u għalhekk ma naħsibx li nista' nirrispondi għal din id-domanda.

(Interruzzjonijiet)

KORPORAZZJONI GĦAX-XOGĦOL U TAĦRIĠ - TAĦRIĠ LIL PERSUNI B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' persuni b'diżabilita' li fil-preżent qed jingħataw taħriġ speċjalizzat biex ikun possibbli għalihom li jintegraw fid-dinja tax- xogħol?

Xi kwalita' ta' taħriġ qed jingħataw u fejn huwa maħsub li dawn jingħataw id-dritt tax-xogħol?

ONOR.

MICHAEL FALZON (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani) : Jien informat li l-għadd ta' persuni b'diżabilita' li qed jitħarrġu bħalissa fiċ- ċentru tal-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ huwa ta' 11.

Dawn il-persuni qed jingħataw taħriġ f'dawn l-oqsma: bejgħ 2; ħiliet ta' l-uffiċċju 1; kompjuter 2; ittajpjar 2; u ġojjellerija 4.

Hemm 19-il persuna oħra b'diżabilita' mentali li qed jingħataw taħriġ fi programm ta' l-Eden Foundation li hu sussidjat mill-Korporazzjoni għax- Xogħol u Taħriġ.

Il-persuni b'diżabilita' jingħataw xogħol skond l-esiġenzi tas-suq u b'kompatibilita' mad-diżabilita' tagħhom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Billi fid-dibattitu li kien hawn fil-Parlament fuq l- estimi ta' l-ETC kien ġie suġġerit li ma jibqax jinżamm reġistru separat għal dawk il-persuni b'diżabilita' li qed jirreġistraw għax-xogħol - jekk m'iniex sejjer żball il-Ministeru wkoll kien qabel ma' dan is-suġġeriment - jista' l-Ministru jgħid x'inhu maħsub li jsir f'dan ir-rigward, jekk għadu ma sar xejn?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Il-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' ġibditli l-attenzjoni wkoll dwar dan u fil-fatt bħalissa qed niddiskuti kemm ma' l-ETC kif ukoll mad-Dipartiment tax-Xogħol fuq dan ir-rigward.

Bażikament il-problema hi li skond il-liġi li tirregola l-impieg ta' persuni b'diżabilita' hemm obbligu li jkun hemm disablement resettlement officer, DRO, li baqa' jagħmel mad-Dipartiment tax-Xogħol, u li jkun hemm reġistru għan-nies b'diżabilita'.

F'dan ir-reġistru hemm imniżżel kull min għandu xi diżabilita', anke jekk ma jkunx qed ifittex ix-xogħol.

Fost il- persuni li hemm imniżżla f'dan ir-reġistru hemm min qed jaħdem, hemm min qed ifittex ix-xogħol u hemm min, għal xi raġuni jew oħra, m'hux interessat li jaħdem.

Meta twaqqfet il-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ - li għandha r- responsabilita' li tipprovdi impieg lil dawk li jkunu qed ifittxu x-xogħol - din baqgħet tniżżel f'dan ir-reġistru anke lil dawk in-nies b'diżabilita' li qed jirreġistraw għax-xogħol.

Fil-fatt f'dan ir-rigward hemm xi nuqqas ta' kordinazzjoni minħabba l-fatt li n-nies b'diżabilita' li qed ifittxu x- xogħol ġieli jirreġistraw fuq ir-reġistru tad-DRO u jaħsbu li huwa biżżejjed, u ġieli jmorru jirreġistraw għax-xogħol l-ETC.

Pero' meta jirreġistraw fuq dan ir-reġistru biss ma jkunux imniżżlin fuq ir-reġistru tal-persuni b'diżabilita'.

GĦalhekk l-ewwelnett se naraw kif il-liġi eżistenti li tirrigwarda lill- ħaddiema b'diżabilita' tista' tiġi aġġornata ħalli tieħu in konsiderazzjoni l-fatt tat-twaqqif ta' l-ETC.

Minħabba li din il-liġi saret fl-1969 meta ovvjament din il-Korporazzjoni ma kenitx imwaqqfa, tkun ħaġa siewja jekk din il-liġi tiġi aġġornata għaż-żmenijiet tal-lum billi tieħu in konsiderazzjoni r-responsabilita' kollha li għandha l-ETC.

Fil- fatt se nagħmlu arranġament biex għal żmien temporanju - sakemm jiġu mressqa l-proposti quddiem il-Kabinett ħalli tkun tista' tiġi aġġornata l- liġi - il-piż u r-responsabilita' tal-placements jingħataw lill-ETC.

Fl- istess ħin id-DRO xorta se jibqa' jkollu d-dover li jagħmel screening biex jara li kull min huwa reġistrat li jbati minn xi forma ta' diżabilita', veru jkun qed ibati minn xi diżabilita' u li jisma' l-ilmenti li jagħmlu n- nies għar-rigward tal-post tax-xogħol tagħhom.

B'hekk id-DRO se jibqa' jissorvelja s-sitwazzjoni tal-persuni b'diżabilita' li jkunu qed jaħdmu.

Fil-fatt il-Labour Office dejjem se jibqa' jkollu a monitoring role għal dak li għandu x'jaqsam mar-relazzjonijiet li hemm bejn min iħaddem u l- ħaddiem.

Pero' għar-rigward tal-persuni b'diżabilita' din ir- responsabilita' se tgħaddi f'idejn id-DRO, imma l-placements tagħhom se jiġu mgħoddija f'idejn l-ETC.

MR SPEAKER: L-Onor.

Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jista' l-Ministru jgħidli jekk dawk li qed jitħarrġu humiex dawk li ilhom jirreġistraw l-iktar?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Ma naħsibx li neċessarjament dan hu l-każ.

L- ewwelnett wieħed irid jara min huma dawk li jkunu jridu jitħarrġu.

Wieħed irid jikkonsidra wkoll il-fatt li ċertu taħriġ ma jkunx tajjeb għal kulħadd għax dan jiddependi mid-diżabilita' li wieħed ikollu.

GĦalhekk ma naħsibx li dawk li qed jitħarrġu neċessarjament huma l-iktar nies li ilhom jirreġistraw.

Pero' nixtieq ngħid ukoll li l-ETC qiegħda tagħmel eżerċizzju importanti ħafna għal dawk li ngħidulhom long term unemployed.

Ikun tajjeb li wieħed isemmi li dan l-eżerċizzju mhux qed isir biss għal dawk il-persuni li jbatu minn xi forma ta' diżabilita', għax peress li hemm numru ta' nies li ilhom jirreġistraw għal numru twil ta' snin - hemm min ilu jirreġistra xi sitt snin jew seba' snin - l-ETC qiegħda tagħmel eżerċizzju biex tara xi problemi għandhom dawn in-nies u qed tidħol aktar fil-fond f'kull każ individwali.

Hemm uħud li qed jirreġistraw b'abbuż.

Pero', biex inkun fair, irrid ngħid li mhux kollha jabbużaw.

Hemm każijiet li verament huma ġenwini, fis-sens li veru għadhom jirreġistraw għax ma sabux xogħol.

L-ETC qed tagħmel programm separat għal dawk in- nies li mhux biss għandhom diżabilita' imma wkoll huma long-term unemployed.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: B'referenza għal dak li qed jgħid il-Ministru dwar it- tibdiliet li jeħtieġ li jsiru fir-reġistrazzjoni ta' persuni b'diżabilita', ma jaħsibx li wasal iż-żmien li jkun hemm iktar spjegazzjoni dwar il- kwalita' ta' kull diżabilita', kemm jekk hija żgħira u kemm jekk hija kbira, ngħidu aħna jingħad li bniedem qiegħed f'wheelchair?

Nafu li mhux kull diżabilita' hija ta' l-istess tip u allura forsi jista' jkun hemm xi forma ta' kwalifika fir-reġistrazzjoni ta' dawk li qed ifittxu impieg.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Qabel ma l-ismijiet tan-nies b'diżabilita' jinżlu fir-registru l-individwi jiġu eżaminati minn tobba biex jaraw taħt liema parametri jaqgħu.

Ma jistax ikun li kull min għandu xi problema jidħol fir-Reġistru tad-Diżabilita'.

Hemm nies li għandhom ċerti kondizzjonijiet li minħabba fihom ma jkunux jistgħu jagħmlu ċerti jobs, pero' dan ma jfissirx li neċessarjament iridu jidhru f'dan ir-Reġistru tad-Diżabilita'.

Per eżempju, wieħed li jbati bil-vertigo ma jkunx jista' jaħdem fuq krejnijiet jew jitla' slielem, imma nies bħal dawn ma jikkwalifikawx biex jiġu reġistrati f'dan ir-reġistru.

Għax kieku nagħmlu hekk nispiċċaw biex nirreġistraw lil kulħadd fuq ir-Reġistru tad-Diżabilita', għaliex ħadd m'hu perfett fid-dinja.

KORPORAZZJONI GĦAX-XOGĦOL U TAĦRIĠ - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' persuni b'diżabilita' jirreġistraw għax-xogħol?

Kemm minnhom huma xebbiet, ġuvintur u rġiel jew nisa miżżewġa?

Kemm f'kull kategorija ilhom jirreġistraw għal aktar minn sentejn?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li l-għadd ta' persuni b'diżabilita' li kienu jirreġistraw fis-6 ta' Frar 1995 kien ta' 196, imqassmin hekk:

Total Ilhom jirreġistraw għal aktar minn sentejn Xebbiet 35 10 Ġuvintur 95 29 Irġiel Miżżewġa 64 43 Nisa Miżżewġa 2 1 Total 196 83

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' persuni jirreġistraw għax-xogħol fil-preżent?

Kemm minnhom qed jirreġistraw għal-light work minħabba l-kondizzjoni ta' saħħithom?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Skond l-aħħar ċifri pubblikati, l-għadd ta' persuni li jirreġistraw għax-xogħol fl-aħħar ta' Settembru 1994 kien ta' 5,502, kif diġa' ntqal fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 24254 f'seduta 390.

Il-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ ma tirreġistrax nies speċifikament għal-light work.

Meta persuna tindika li għandha xi kondizzjoni medika li tillimitaha fl- għażla tax-xogħol, l-uffiċjal inkarigat jirreferiha għand it-tabib tal- Korporazzjoni.

Dan jikkonferma jekk il-persuna hijiex tajba għax-xogħol jew le.

F'każ li jkun hemm xi limitazzjonijiet, it-tabib jgħid x'tip ta' xogħol dik il-persuna tista' tagħmel.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jista', jekk jogħġbu, il-Ministru jgħid x'inhu jsir rigward dawk il-persuni li jkollhom bejn 45 sena u 50 sena li jkunu qed jirreġistraw għax-xogħol - din mhijiex kwestjoni ta' light work u mhux light work - u li qed isibu mblokk totali fil-possibilita' li jerġgħu jsibu mpieg?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Huwa fatt li ħafna drabi jkun diffiċli biex dawk in-nies li jkunu għamlu ċertu tip ta' xogħol li ma jkunx hawn iktar bżonnu jinstabilhom xogħol ieħor.

Fl-ETC aħna qed nagħmlu eżerċizzju għal dawk in-nies li għandhom ċerta eta' - fuq dan is-suġġett diġa' tkellimt għax saret mistoqsija supplimentari - u li huma long-term unemployed.

Irrid nara jekk huwiex il-każ li lil dawn in-nies li jaqbżu ċerta eta' u jdumu jirreġistraw inħarrġuhom f'xi jobs oħra permezz ta' courses li jiġu organizzati.

Ħafna drabi l-ETC tidħol f'dawn il-każijiet individwalment.

Ovvjament ma jidhirx li hemm proporzjon enormi ta' nies li qegħdin f'din is-sitwazzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Huwa minnu li jeżisti preġudizzju fost l-employers fil-konfront ta' ħaddiema li għandhom iktar minn 48 sena u awtomatikament jeskluduhom mill-possibilita' ta' mpieg?

Jista' jsir xi forma ta' programm speċifikatament għal dawk in-nies li ma jkunux iridu jieħdu light work - lanqas jekk jieħdu light work m'għandhom ċans - u l-problema tagħhom hija li għalkemm jixtiequ jaħdmu ma jsibux min lest li jikkonsidrahom għax- xogħol?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien ma nistax niċħad li ċerti employers għandhom parametri ta' mpiegi mmirati għal nies ta' eta' inqas minn 40 sena jew 35 sena.

Dan huwa a fact of life.

Hemm problema oħra - jien nista' nitkellem bħala perit - li ċerti nies li jaħdmu fl-industrija tal- kostruzzjoni u li jagħmlu tip ta' xogħol ta' strapazz, meta jilħqu l-eta' ta' 45 sena jew 50 sena ma jkunux jistgħu jkomplu jagħmlu dak ix-xogħol.

Jiġifieri jista' jkun li dawn in-nies ma jitilqux biss għax ikunu tilfu l- impieg, imma għaliex ikunu għamlu ċertu xogħol u meta jikbru, fiżikament ikun jaqblilhom ibiddlu x-xogħol.

M'hemmx dubju li dawn il-problemi jeżistu u nkun iblah jekk ngħid li ma jeżistux.

Safejn naf jien, ma jsirx programm speċifiku mill-ETC għal dawn in-nies pero', kif għidt, hemm programm indirizzat għal-long-term unemployed u dawk li għal ċertu żmien ma jirnexxilhomx isibu job mill-ewwel jaqgħu taħt dan il-programm.

Wieħed mill-fenomeni ta' dan is-settur - mhux biss f'Malta imma fil- labour market ta' kullimkien - huwa li jekk wieħed jispiċċa bla xogħol u ma jirnexxilux isib xogħol fi żmien relattivament qasir, iktar ma jgħaddi ż- żmien iktar ikun diffiċli għalih biex isib xogħol.

L-employers għandhom preġudizzju wkoll kontra dawk in-nies li ilhom ħafna mingħajr xogħol.

Jiġifieri ma' wieħed li ma jkunx qed jaħdem jista' jkun hemm ċertu preġudizzju meta jmur għal interview għand employer u jista' jkun li l- preġudizzju ta' l-employers mhuwiex għal xejn.

Jekk imur quddiemu wieħed li ilu xahar jew xahrejn ma jaħdimx u ieħor li ilu tliet snin li tilef il- job, awtomatikament jidħol ċertu preġudizzju kontra dak li ilu jirreġistra għax-xogħol.

Jiġifieri dawn huma diffikultajiet naturali li jeżistu u wieħed jifhimhom.

Ix-xogħol ta' l-ETC huwa proprju biex tgħin lil dawn in- nies jissorvolaw dawn id-diffikultajiet.

SANTA VENERA - DAR GUBBIO

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI (f'isem L-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'qed isir f'Dar Gubbio f'Santa Venera bħalissa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Dar Gubbio f'Santa Venera qiegħda sservi bħala bażi għal servizzi li SEDQA qed toffri fil-komunita' għal persuni bi problema ta' droga permezz ta' community workers.

Mill-istess post għadhom kif bdew jingħataw servizzi oħra ta' informazzjoni u L-Ewwel Kuntatt; Counselling; u servizzi għall-familji.

Dawn is-servizzi ġew introdotti riċentement fuq rakkomandazzjonijiet li kienu ħarġu mir-Rapport Meli.

Mhux eskluż li mill- istess post aktar 'il quddiem jibdew jingħataw xi servizzi oħra.

POSTIJIET TA' DIVERTIMENT - ŻGĦAŻAGĦ TAĦT L-ETA'

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsalill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Għadha teżisti l- liġi li dawk taħt is-16-il sena ma jistgħux jidħlu fid-discos?

Matul l-1994 kemm-il darba ttieħdu passi kontra sidien ta' discos talli dawn ħallew tfal taħt l-eta' jidħlu fil-post ta' divertiment tagħhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Iva, il-liġi għadha teżisti.

Diversi drabi matul l- 1994 l-Pulizija spezzjonat discos u eskortat żgħażagħ taħt l-eta' barra minn discos.

SKEJJEL - TQASSIM TA' LEZZJONIJIET LILL-GĦALLIEMA

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid jekk sarx xi stħarriġ mid-Dipartiment biex isir jaf jekk hemmx tqassim ġust u ugwali ta' lezzjonijiet fost l-għalliema ta' l-iskejjel sekondarji u post sekondarji?

X'riżultat ta dan l-istħarriġ?

X'passi ttieħdu biex ma jkunx hemm għalliema bi ftit lezzjonijiet?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Sar eżerċizzju biex jiġu komputerizzati l-formoli tal-klassifikazzjoni ta' l-iskejjel biex toħroġ stampa ċara tat-tqassim tal- lezzjonijiet lill-għalliema f'kull skola.

L-eżerċizzju ġie finalizzat fil- każ ta' l-iskejjel sekondarji.

Fil-każ ta' l-iskejjel tas-snajja' u post- sekondarji, dan l-eżerċizzju għadu qed isir.

Fil-każi fejn irriżulta li xi għalliema f'xi skola setgħu jtaffu n- nuqqasijiet f'xi skola oħra, ittieħdu passi biex dan isir.

Tħejja programm biex fuqu l-kapijiet ta' l-iskejjel ikunu jistgħu jaħdmu l-eżerċizzju għas-sena skolastika li ġejja u b'hekk tittaffa l-problema ta' nuqqas ta' għalliema li in parti hija kawżata minn tqassim ħażin ta' klassijiet u ta' lezzjonijiet.

SWIEQI: SWIEQI ROAD - DOROG

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknologija: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 22492, jista' l-Ministru jgħid xi pjan sar mid-Dipartiment tat-Toroq biex jiġu estiżi dorog għan-naħa ta' Swieqi Road biex b'hekk titjieb is-sitwazzjoni meta tagħmel ix-xita?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknoloġija): Id-Dipartiment tat-Toroq ħa ħsieb li d-dorog li hemm fil- parti ta' St. Andrews Road jitnaddfu u għadu qiegħed jaħdem biex jara jistgħux jiġu estiżi dorog għan-naħa ta' Swieqi Road biex titjieb is- sitwazzjoni.

Peress li mill-1 ta' April 1995, il-Kunsilli Lokali se jkunu responsabbli għall-manutenzjoni tat-toroq urbani li ma jkunux privati, nirreferi lill- Onor. Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 24198.

SKEJJEL - SKOLA TA' L-IMĠARR

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: X'jidhirlu l-Ministru mill-proposta li qed jagħmlu xi ġenituri li jibagħtu lil uliedhom fl-iskola ta' l-Imġarr (Malta), li biex jonqsu l-perikli mit-traffiku jinfetaħ bieb għall-iskola minn Triq San Pietru biex ma jkollhomx jimxu fil-parti traffikuża?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li fl-iskola ta' l-Imġarr jintuża biss il-bieb li jagħti għal Triq San Pietru li hija magħluqa għat-traffiku.

Iż-żewġ bibien li jagħtu għat-triq prinċipali, li hi traffikuża, ma jintużawx.

SKEJJEL PRIVATI - ŻIEDA FIL-MIŻATI

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid jekk waslulux xi lmenti minn ġenituri ta' skejjel privati li rċevew ċirkolarijiet mill-iskola dwar għoti lura ta' flus ta' żidiet fil-miżati minn Jannar 1995 wara li l-Ministeru ġibed l-attenzjoni li ma jistgħux jgħollu f'Jannar?

Ma jidhirlux il-Ministru li min qabad u għolla u mbagħad ried jagħti refund messu bagħat din ir-refund lill-ġenituri flok qalilhom japplikaw huma għaliha bl-implikazzjoni li dawk li jieħdu r-refund jiġu identifikati u diskriminati?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat mid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni li kien hemm ilmenti bħalma semma l-Onor.

Interpellant minn ġenituri li jibagħtu lit-tfal fi skola privata partikolari.

Skond informazzjoni li għandha d-Diviżjoni, l-awtoritajiet ta' l-iskola għall-ewwel talbu lill-ġenituri jgħidu ridux rifużjoni tal-flus imħallsa żejda jew le.

Minkejja dan, wara dan l-awtoritajiet ta' l-iskola konċernata ddeċidew li jagħtu rifużjoni lil kulħadd, proprju biex ma jqumx is-suspett ta' implikazzjonijiet li semma l-Onor.

Interpellant.

MR SPEAKER: Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' karti?

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI ĊIVILI

CIVIL CODE (AMENDMENT) BILL

L-ordni għal Kumitat ġie moqri

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, Viċi President tal-Kumitati, jippresjedi.

Ikompli mis-27 ta' Frar, 1995

KLAWSOLA ĠDIDA 3 (KONT.)

NEW CLAUSE 3 (CONT.)

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hemm rimarki?

Il-Ministru tal-Ġustizzja.

ONOR.

JOE FENECH (Ministru tal-Ġustizzja): Mr Chairman, nitlob il- permess tal-Kumitat biex l-emenda "C" tiġi rtirata.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata u l-emenda "C" ġiet irtirata.

ONOR.

JOE FENECH: Mr Chairman, se nipproponi din l-emenda:

"D" Fil-klawżola ġdida numru 3 kif proposta fl-emenda "B":-

(a) Fl-artikolu 1576A li hemm fiha, minnufih wara l-kliem "jista' f'kull żmien" għandhom jidħlu l-kliem "fl-interess tal-pubbliku";

(b) Fl-artikolu 1576C li hemm fiha, minnufih wara l-kliem "u dan għaż- żmien tal-kuntratt li jkun għadu m'għalaqx" għandhom jidħlu l-kliem, "u f'każ ta' fond kummerċjali, fejn il-kerrej jipprova li jkun sofra telf fl-avvjament minħabba x-xoljiment tal-kuntratt, somma li tiġi meqjusa mill-Qorti skond iċ-ċirkostanzi biex tikkumpensa għat-telf f'dak l-avvjament tenut kont taż-żmien li jkun għad fadal tal-kirja qabel ix-xoljiment"; u

(c) Fl-artikolu 1576D li hemm fih:

(i) id-dispożizzjoni li hemm għandha tiġi enumerata mill-ġdid bħala subartikolu (1) tagħha; u

(ii) minnufih wara s-subartikolu (1) tiegħu kif enumerat mill-ġdid għandu jidħol is-subartikolu ġdid li ġej:

"(2) Ix-xoljiment tal-kuntratt skond l-artikolu 1576A ma jistax jitwaqqaf għax jiġi allegat li ma jkunx hemm il-ħtieġa għaldaqshekk fl- interess pubbliku, iżda jekk jiġi ppruvat li l-kuntratt ikun ġie maħlul abbużivament u mhux fl-interess pubbliku, il-kerrej ikollu dritt għal dawk id-danni li l-Qorti jidhrilha xierqa fiċ- ċirkostanzi.".

"D" In new clause 3 as proposed in amendment "B":-

(a) In section 1576A therein, after the words "may at all times" there shall be inserted the words "in the public interest,";

(b) In section 1576C therein, immediately after the words "and this for the unexpired term of the contract" there shall be added the words, "and in the case of commercial premises, where the lessee proves that he has suffered a loss in the goodwill because of the dissolution of the contract, a sum to be fixed by the court, according to circumstances to compensate for the loss in such goodwill, taking into account the unexpired term of the lease before the dissolution."; and

(c) In section 1576D therein:

(i) the present provision shall be renumbered as subsection (1) thereof; and

(ii) immediately after subsection (i) thereof as renumbered, there shall be added the following subsection:

"(2) The dissolution of the contract according to section 1576A shall not be opposed on the allegation that there is no necessity therefor in the public interest, but if it is proved that the contract is dissolved abusively and not in the public interest, the lessee shall have a right to such damages as the court may deem appropriate in the circumstances.".

Mr Chairman, din l-emenda hi identika għal dik li ressaqna l-bieraħ bid- differenza li issa koprejna l-każ ta' fond kummerċjali fejn l-inkwilin jiġi kumpensat jekk ikun hemm minħabba telf fl-avvjament.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Mr Chairman, nixtieq nikkummenta dwar l- emenda l-ġdida li daħlet illum għal artiklu 1576C.

Issa qed jingħad li dan l-artiklu għandu jiġi jaqra hekk:

"Jekk sid il-kera li jħoll il-kuntratt skond l-artikolu 1576A ta' dan il-Kodiċi ma kienx ikollu raġuni valida iħoll il-kuntratt skond id- dispożizzjonijiet ta' l-artikoli 1566 sa 1575 ta' dan il-Kodiċi hu għandu jħallas lil kerrej somma li tiġi meqjusa mill-Qorti skond iċ- ċirkostanzi, biex tikkumpensa lill-istess kerrej għal spejjeż żejda li hu jkun daħal fihom biex joħroġ mill-fond qabel il-waqt kif ukoll biex jikri u jitrasferixxi għal fond ieħor minflok dak li minnu jkun ħareġ, u dan għaż-żmien tal-kuntratt li jkun għadu ma għalaqx u f'każ ta' fond kummerċjali, fejn il-kerrej jipprova li jkun sofra telf fl- avvjament minħabba x-xoljiment tal-kuntratt, somma li tiġi meqjusa mill-Qorti skond iċ-ċirkostanzi biex tikkumpensa għat-telf f'dak l- avvjament tenut kont taż-żmien li jkun għad fadal tal-kirja qabel ix- xoljiment.".

F'każ ta' abitazzjoni, ladarba persuna materjalment tiġi żgombrata minn fond, bilfors trid tipprokura fond ieħor fejn tmur toqgħod u allura se jkun hemm kirja ġdida.

L-ispejjeż tal-kirja l-ġdida huma koperti b'dak li hu provdut fl-artiklu, imma f'każ ta' fond kummerċjali mhux dejjem possibbli li wieħed isib fond kummerċjali alternattiv fi żmien tliet xhur.

Id- dettalji tal-kumpens li hawn kontemplat huma marbuta ma' l-eventwalita' ta' kirja ġdida, mentri wieħed irid jipprovdi għall-kumpens indipendentement minn kirja ġdida, għaliex jekk inti ma jirnexxilekx issib kirja ġdida t- telf se ssofrih xorta u ma jkollokx dritt li tiġi kumpensat.

Allura l- kwestjoni tal-kumpens m'għandhiex tkun marbuta mal-kirja l-ġdida u spejjeż addizzjonali.

Dawn trid tkoprihom ukoll, imma l-kumpens għat-telf għandu jkun provdut indipendentement minn jekk jinexxilekx issib kirja ġdida jew le.

Mela d-diċitura ta' dan l-artiklu trid tinbidel biex jiġi enunċjat il- prinċipju li jkun hemm il-kumpens u f'każ ta' kirja ġdida jidħlu wkoll l- ispejjeż addizzjonali.

ONOR.

JOE FENECH: Le, għax b'dan il-mod jekk xi ħadd ikun se jagħlaq in- negozju jew għax ma jkollux iktar interess fih jew għax ma jkunx irid ikompli jinnegozja, tasal biex tikkumpensah talli jagħlaq in-negozju.

Aħna qegħdin ngħidu li dak li jkun se jiġi kumpensat talli se jiġi żgombrat u se jitpoġġa fl-istess stat li kien.

Ggħalhekk qed ngħidu li jrid ikollu post ieħor li jkun b'kera biex jagħmel tajjeb għall-post li ġie meħud mingħandu.

Dak hu l-iskop, imma mhux li tagħti kompens lil xi ħadd anke jekk kien se jagħlaq il-ħanut jew m'għandux iżjed interess fin-negozju.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jien nikkonċedi li jekk wieħed ma jkunx se jkompli n-negozju m'għandux jingħata ċertu kumpens, imma min-naħa l-oħra trid tikkonċedi wkoll li jekk wieħed isibha impossibbli li jikri fi żmien tliet xhur, xorta waħda jrid jiġi kumpensat.

ONOR.

JOE FENECH: Jiġi kumpensat malli jikri, basta joħroġ fi żmien tliet xhur.

It-terminu mhux marbut mal-kumpens.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Nagħtu każ li wieħed joħroġ fi żmien tliet xhur u jdum ma jsib post erba' xhur u nofs, allura f'dan ix-xahar u nofs ma jiġix kompensat?

Jien qed nikkonċedi li lil bniedem li mhux se jkompli n- negozju m'għandekx tikkumpensah għax inkella jipprofitta ruħu, imma min- naħa l-oħra jrid jiġi konċess ukoll il-każ fejn dan ma jkunx irid jipprofitta ruħu imma jrid ikompli n-negozju u jsibha diffiċli biex isib fond ieħor fejn jikri.

Għax biex issib tikri post kummerċjali adattat għalik m'huwiex daqstant faċli.

ONOR.

JOE FENECH: Jekk tħallas issib u hawn qed nikkumpensawh b'dak il- mod.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Din isbaħ; jekk tħallas issib!

ONOR JOE FENECH: Jista' jkun li jkollok tħallas iktar, dejjem skond iċ- ċirkostanzi.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Inti ma tafx li mhux faċli li ssib fond kummerċjali minħabba ċerti konsiderazzjonijiet?

Aħna qed insemmu kirja; imma nimmaġinaw li dan jieħdu b'ċens u mhux b'kera, allura għax teknikament m'hemmx kirja imma hemm enfitwesi ma jkunx intitolat għal kumpens?

ONOR.

JOE FENECH: Ma rridux illi bniedem jieħu vantaġġ miċ-ċirkostanzi.

Aħna rridu npoġġu lil dak li jkun fl-istess stat li kien.

Issa jien konvint, u int konvint daqsi, li la dan se jiġi kumpensat biex isib fond b'kera, jekk ifittex isib, basta jħallas.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Din il-formula tagħti lok għal abbuż kbir kontra l-Gvern.

GĦaliex?

GĦax jekk jien naf li jekk inħallas insib u naf li d-differenza se jħallasha l-Gvern, lanqas ninnegozja mas-sid u nwikki lill-Gvern bi spiża addizzjonali għalxejn.

ONOR.

JOE FENECH: Il-Gvern irid ikun baħnan biex jagħmel hekk, għax f'ċirkostanzi simili jista' jsiblu post hu b'inqas kera.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Imma l-Ministru ma jirrealizzax li l- formula għandha tkun applikabbli, ikunu xi jkunu ċ-ċirkostanzi?

Qed ngħidu li se jsiblu post il-Gvern, imma jien qed ngħid li jista' jkun li bil-buona intenzione kollha tal-Gvern u ta' l-inkwilin, dak li jkun ma jsibx post fi żmien tliet xhur.

Il-Ministru qal li jekk iħallas isib, imma jien ngħidlu li jekk dan jaf li l-Gvern se jħallas id-differenza lanqas biss ...

ONOR.

JOE FENECH: Jekk ikun hemm bżonn il-Gvern iħallas, jiġifieri l- Gvern f'idejh għandu mod kif jista' jikkontrolla l-affarijiet biex jara li l-ispiża tkun moderata kif għandha tkun.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Apparti dawn il-konsiderazzjonijiet kollha, jien nistqarr li r-risposti li qed ningħata m'humiex sodisfaċenti.

Issa jekk niġu għat-telf li se jkollu naraw li l-kumpens għall-avvjament mhux biżżejjed.

Nimmaġinaw li bniedem ikun għamel spiża kbira biex irranġa post, allura dan m'għandux jiġbor l-ispiża tal-benefikati li jkun għamel?

ONOR.

JOE FENECH: Nerġa' ngħid li fil-każ ta' kirja joperaw ir-regoli u l-artikli tal-Kodiċi Ċivili.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNIĊI: Jekk qed jiġi speċifikat x'inhuma l- kwalita' u l-kwantita' tad-danni u tal-kumpens li jingħata, kif jista' wieħed, over and above, jinvoka l-Kodiċi Ċivili biex jieħu d-danni ta' kirja ta' kuntratt li min jidħol fih għandu jiġi preżunt li jaf li qiegħed għar-riskju li l-Gvern jista' jitterminalu dak il-kuntratt u li jekk jitterminahulu jkollu dritt għal dak li tipprovdi l-liġi?

Kif tista' taqa' fuq il-prinċipji tal-Kodiċi Ċivili li jgħidlek li tista' tirkupra danni oħra li sofrejt, jekk inti taf li dieħel għal kuntratt ta' kirja għal żmien determinat?

Jiġifieri mhux ma naqblux li mhix ġustizzja li dawn id-danni jiġu mħallsa, imma qed ngħidu li l-Ministru, skond il-prinċipji ġenerali tal-liġi jista' jkoprihom u jien qed nissottometti li bil-mod kif qed nagħmlu l-emenda ma jistax.

Jekk fil-liġi hemm li meta tidħol għal kirja għal żmien determinat taf li l-Gvern jista' jitterminahielek u li jekk jitterminahielek japplikaw ċerti provvedimenti, 'il quddiem ma tistax tgħid li inti għamilt b'Lm100,000 benefikati li ladarba se tiġi sfrattat minnhom trid tirkuprahom.

Kif jista' jkun?

Inti kont taf għal xiex dieħel!

ONOR.

JOE FENECH: Kif taf, din il-materja l-bieraħ iddiskutejnieha fit- tul.

Il-kwestjoni hi li f'materja ta' kera l-liġi tikkontempla diversi ċirkostanzi.

Fil-każ ta' benefikati l-liġi titkellem ċar u tgħid li jekk ċerti benefikati jkunu saru bil-permess tas-sid, allura s-sid għandu r- responsabilita' li jħallas dak l-ammont, irrispettivament jekk l-inkwilin tkeċċiex jew telaq; anke jekk l-inkwilin jitlaq jew għax tispiċċa l-kirja jew għax irid jitlaq mill-kirja, ikollu dritt għal dawk il-benefikati.

Naturalment jekk xi ħadd ikun għamel xi benefikat bil-permess tas-sid, ladarba s-sid ikun tah il-benedizzjoni, ikun responsabbli li jħallas kumpens għalihom, mill-bqija ma jkunx hemm din ir-responsabilita'.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Ma jafx il-Ministru li l-Gvern fil-fondi li jikri żgur ma jintitolax lill-inkwilin għall-ħlas tal-benefikati li jagħmel?

Ħadd ma jkun intitolat għall-ħlas tal-benefikati u għalhekk l- ispejjeż kapitali li jsiru jiġu written down over the period of lease.

Hekk jiddettalek in-negozju, li tirkupra l-parti written down ta' l-ispiża kapitali mill-profitti li tagħmel.

Hekk isir in-negozju.

ONOR.

JOE FENECH: Dan isir f'diversi każijiet għalkemm mal-Gvern forsi ma jsirx.

Imma meta xi ħadd jikri fond mingħand proprjetarju privat u jinformah - kellna diversi każijiet minn dawn - li jrid jagħmel ċerti benefikati, is-sid ġieli jistipula li mhux se jidħol responsabbli għal dawn il-benefikati għax fl-aħħar tal-kirja jista' jgħidlu biex iwaqqa' kollox.

Pero' jekk dan jagħtih il-permess għax jaf li se jiggwadanja, allura huwa obbligat li jikkumpensah għalihom.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Il-Gvern jgħid lill-inkwilin li jekk jagħmel xi benefikati se jgawdihom hu u allura ma jħallsux tagħhom.

F'każ li inkwilin jidħol għal kirja ta' 12-il sena u jagħmel ċerti benefikati, imbagħad wara sentejn il-Gvern għal xi raġuni valida jittermina l-kuntratt, għaliex m'għandux ikun obbligat li lil dak l-individwu jikkumpensah għall- benefikati li jkunu saru?

ONOR.

JOE FENECH: Għall-futur din żgur li ma tapplikax għar-raġuni sempliċi li min se jikri mingħand il-Gvern ikun jaf kif inhi l-liġi u jaf b'din l-ipotesi remota - għax ma tantx tiġri imma tista tiġri - li l-Gvern jista' jikri post lil xi ħadd, imbagħad ikollu bżonnu għal skopijiet pubbliċi u allura jkeċċih 'il barra qabel iż-żmien.

Ftit hemm każijiet ta' fondi tal-Gvern mikrija għal żmien determinat; nimmaġina li tista' tgħoddhom fuq is-swaba' taż-żewġ idejn.

Jiġifieri qed nitkellmu fuq numru li tant hu żgħir ...

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Nista' ngħid li biss biss il-partit għandu xi 24 post.

ONOR.

JOE FENECH: Ġeneralment il-Gvern ma tantx jikri għal żmien determinat.

Qed nitkellmu fuq numru żgħar ta' fondi, jiġifieri għall-futur min se jikri jaf li jekk il-Gvern ikollu bżonn il-post għar-raġuni ta' interess pubbliku jista' jiżgombrah u l-benefikati li jkun għamel ma jkollux dritt għalihom.

Rigward postijiet li nkrew fil-passat nerġa' ngħid li hemm numru żgħir ħafna ta' postijiet mikrija mingħand il-Gvern għal żmien determinat.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Imma hemm xi raġuni għaliex għandha tkun hekk u mhux b'mod iktar ġust?

ONOR.

JOE FENECH: Il-ġustizzja perfetta ma tantx issibha.

Dawn huma inċidenzi tal-kirja, il-Gvern seta' ddeċieda li la jħallas kumpens għall- benefikati u lanqas għall-avvjament bħala inċidenza tal-kirja, imma deherli li f'avvjament ta' post, kif issuġġerejtu, quite rightly, min-naħa tagħkom stess, bniedem jista' jsofri danni sostanzjali u allura għandu jkun kumpensat għalihom.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Kemm hu umli l-Ministru tal-Ġustizzja!

Fl- opinjoni tiegħi f'din l-emenda għandu jitniżżel li l-Gvern jikkumpensa lill- inkwilin għat-telf li attwalment ikun se jsofri, imbagħad taħt din il- formula tidħol kull konsiderazzjoni ta' telf.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hemm aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il- mistoqsija hi l-emenda "D".

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

L-emenda "D" għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi li Klawsola Ġdida 3 kif emendata tkun tifforma parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawżola Ġdida 3, kif emendata, għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

KLAWSOLA ĠDIDA 4

NEW CLAUSE 4

ONOR.

JOE FENECH: Sur President, nitlob il-permess tal-Kamra ħalli nressaq Klawsola Ġdida 4 għall-Ewwel Qari.

L-Iskrivan tal-Kamra qara n-nota marġinali u l-klawżola tqieset li nqrat l- Ewwel Darba, skond l-Ordni Permanenti Nru. 101.

ONOR.

JOE FENECH: Sur President, nipproponi t-Tieni Qari ta' Klawsola Ġdida 4.

"E" Minnufih wara Klawżola Ġdida 3 għandha tidħol il-klawżola ġdida li ġejja:

"Sostituzzjoni ta' l-artikolu 1640 tal-Liġi prinċipali.

Minflok l-artikolu 1640 tal-Liġi prinċipali għandu jidħol l- artikolu li ġej:

"Min jagħti x-xogħol jista' jħoll il-kuntratt.

(1) Min jagħti x-xogħol jista' jħoll, meta jrid, il-kuntratt, għalkemm ix-xogħol ikun ġia' beda.

(2) Jekk ma jkunx hemm raġuni valida biex iħoll il-kuntratt, min jagħti x-xogħol għandu jħallas biss lill-appaltatur l-ispejjeż kollha u x-xogħol kollu tiegħu flimkien ma' somma li tiġi meqjusa mill-Qorti, skond iċ-ċirkostanzi, iżda mhux iżjed mill-qliegħ li l-appaltatur seta' jagħmel b'dak l-appalt.

(3) Jekk ikun hemm raġuni valida biex iħoll il-kuntratt, min jagħti x- xogħol għandu jħallas biss lill-appaltatur somma li ma tkunx iżjed mill-ispejjeż ta' l-appaltatur u l-valur tax-xogħol, wara li jittieħed qies ta' l-utilita' ta' dawk l-ispejjeż u dak ix-xogħol lil min ikun ta x-xogħol kif ukoll id-danni li dan ikun sofra.

(4) Kull somma mogħtija bil-quddiem lill-appaltatur qabel ma l- kuntratt ikun inħall għandha tiġi applikata għal dak dovut skond is- subartikolu (2) jew (3) ta' dan l-artikolu u l-appaltatur għandu jrodd lil min ikun ta x-xogħol kull eċċess li jirriżulta.

(5) Il-kuntratt jinħall immedjatament malli min ikun ta x-xogħol jinforma lill-appaltatur, b'kull mezz li jkun, bid-deċiżjoni tiegħu li jħoll il-kuntratt u dan bla ħtieġa ta' ebda awtorita' jew konferma mill-Qorti.".

"E" Immediately after new clause 3 there shall be added the following new clause:

"Substitution of section 1640 of the principal Law.

For section 1640 of the principal Law there shall be substituted the following:

"Employer may dissolve contract.

(1) It shall be lawful for the employer to dissolve the contract even though the work has been commenced.

(2) If the employer has no valid reason for the dissolution, he is to compensate the contractor for all his expenses and work and to pay him a sum to be fixed by the Court, according to circumstances, but not exceeding the profits which the contractor could have made by the contract.

(3) If the employer has valid reason for the dissolution, he is to pay the contractor only such sum which shall not exceed the expenses and work of the contractor after taking into consideration the usefulness of such expenses and work to the employer as well as any damages which he may have suffered.

(4) Any advance made to the contractor before the dissolution of the contract shall be applied to the sums due in terms of subsection (2) or (3) of this section and the contractor shall return any resulting excess to the employer.

(5) The contract shall be immediately dissolved when the employer informs the contractor, by any means whatsoever, of his decision to dissolve the contract, and this without the need of any authorisation or confirmation by any Court.".

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hemm rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija li Klawsola Ġdida 4 tiġi moqrija t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u Klawsola Ġdida 4 ġiet moqrija t-Tieni Darba.

ONOR.

JOE FENECH: Sur President, nipproponi li Klawsola Ġdida 4 tkun tifforma parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Sur President, f'subklawsoli (1) u (2) qegħdin nirrepetu l-artiklu li jeżisti llum mingħajr ebda kambjament.

F'subklawsola (3) qed nikkodifikaw l-istat li l-ġurisprudenza tagħna llum ilha tikkonstata bħala s-sitwazzjoni attwali.

F'subklawsola (4) qegħdin ngħidu - ħaġa li hija aċċettata fil- ġurisprudenza imma qed niċċarawha - li jekk min jagħti l-appalt ikun ħallas xi ħaġa lill-appaltatur qabel jew matul l-appalt, naturalment dik is-somma trid tiġi meħuda akkont ta' qualsiasi somma li tiġi dikjarata dovuta lill- appaltatur.

F'subklawsola (5) għandna l-istess sitwazzjoni bid-differenza li qed nikkjarifikaw is-sitwazzjoni biex ma jkunx hemm iktar dawk id- diffikultajiet li għaddejjin minnhom bħalissa.

Filwaqt li l-liġi kif inhi llum tgħid li l-appalt jista' jiġi xolt minnufih minn min jagħtih, fil-fatt jiġri li min ikollu l-appalt jostakola lil min jagħtih u jgħidlu li jrid konferma tal-Qorti li kellu dritt ixolji, jew il-prova li fil-fatt xolja.

Kellna każijiet fejn dawn il-kawżi jdumu sejrin għal żmien twil, is-sid tal-post ma jkunx jista' jkompli bix-xogħol għax l-appaltatur iħalli l-affarijiet hemm u jkun jista' anke jagħmillu mandat ta' inibizzjoni milli jkompli x-xogħol.

Il-Kummissjoni għar-Riforma tal-Liġi, quite rightly, dehrilha li din is-sitwazzjoni għandha tinbidel fis-sens li d-drittijiet ta' l-appaltatur għal dak li ħaqqu jibqgħu hemm, kemm jekk minn ta l-appalt ma kellux dritt ixolji l-kuntratt, kif ukoll jekk kellu dritt ixoljih, il-kumpens li huwa dovut lilu skond il-liġi jieħdu dejjem, imma ma jkunx jista' jwaqqaf lil sid il-fond, lil min jagħti l-appalt, milli jkompli bix-xogħlijiet.

B'hekk għallinqas ikun hemm kontinwita' ta' xogħol.

Għalhekk f'subklawsola (5) hemm li l-kuntratt jiġi riżolt immedjatament malli min jagħti l-appalt jinforma lill-kuntrattur b'kull mezz, anke bil-kliem, bid-deċiżjoni tiegħu li jxolji l-kuntratt mingħajr ma jkollu bżonn jottjeni ebda awtorita' tal-qorti, kif fil-fatt irid isir illum .

Ma naħsibx li dan l-artiklu huwa kontroversjali imma nħasset in-neċessita' ta' kjarifika u li tiġi konfermata s-sitwazzjoni kif inhi waqt li titneħħa l-ħtieġa ta' l-awtorizzazzjoni tal-qorti biex il- kuntratt jiġi xolt.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Ma naħsibx li kif inhu l-istat tal-liġi llum fil-fatt hemm il-ħtieġa ta' l-awtorizzazzjoni tal-qorti biex ixxolji kuntratt ta' appalt.

ONOR.

JOE FENECH: Iva, hekk qiegħda; nista' ngħid li meta jien kont għadni qed nipprattika kelli żewġ każijiet fejn espressament sid il-kera ma setax ikompli bix-xogħlijiet peress li l-appaltatur żammu għax kien qed jikkontendi li kellu dritt ikompli x-xogħol.

Fil-fatt il-kawża damet sejra għal madwar ħames jew sitt snin u dan il-post baqa' nofsu mwaqqa' u ma setax jinbena.

Fil-fatt il-Kummissjoni għar-Riforma tal-Liġi taqbel ma' din is-sitwazzjoni u biex niċċarawha qed nikkodifikawha.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Xorta waħda ma naħsibx li skond il-liġi kif inhi llum hemm bżonn l-awtorizzazzjoni tal-qorti biex tħoll kuntratt ta' appalt.

F'artiklu 1640 hemm ċar li min jagħti x-xogħol jista' jħoll il- kuntratt ta' appalt meta jrid mingħajr il-ħtieġa li jinħall mill-qorti.

ONOR.

JOE FENECH: Taf daqsi li l-ġurisprudenza dejjem ikkonstatat li hemm din in-neċessita' u għalhekk qed issir din l-emenda.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: L-importanti hu li naraw jekk aħniex se nbidlu xi ħaġa mis-sitwazzjoni kif inhi llum.

Subklawsola (5) kif proposta tagħmilha ċara li min jagħti x-xogħol jista' meta jrid iħoll il-kuntratt, anke jekk ix-xogħol ikun diġa' beda, u li "l-kuntratt jinħall immedjatament malli min ikun ta x-xogħol jinforma lill-appaltatur, b'kull mezz li jkun, bid-deċiżjoni tiegħu li jħoll il-kuntratt u dan bla ħtieġa ta' ebda awtorita' jew konferma mill-Qorti".

Mela l-frażi "jista' jħoll il-kuntratt" issa qed tiġi spjegata ċara fis-sens li l-kuntratt awtomatikament jinħall mingħajr il-ħtieġa ta' ebda awtorizzazzjoni tal-qorti.

Fl-opinjoni tiegħi, m'għandniex nużaw il-frażi "li jinforma lill-appaltatur b'kull mezz li jkun" u jidhirli li għandu jingħad li jrid jinformah b'att uffiċjali u mhux b'kull mezz li jkun.

ONOR.

JOE FENECH: Imma jekk fil-kuntratt l-appalt ikun sar verbalment, għaliex għandek timponi li jrid ikun hemm in-notifika bil-miktub?

Naturalment imbagħad tidħol il-kwestjoni ta' prova jekk inħallx jew le.

Jekk employer ikun intelliġenti jagħmilha bil-miktub biex ma jkunx hemm diffikulta' dwar dan, imma ma tistax timponilu li jagħmilha hekk bilfors.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Imma l-konsegwenzi fuq l-appaltatur jistgħu jkunu serji għax min ikun irid jipprova li huwa informa lill- appaltatur, anke jekk ikun qallu bil-fomm, iġib xhud li jgħid li semgħu jgħid lill-appaltatur li se jitterminalu l-kuntratt.

Jidhirli li t- terminazzjoni ta' kuntratt għandha tirriżulta b'ċerta ċertezza, ladarba jista' jkun hemm konsengwenzi serjissimi.

Li nixtieq ngħid huwa li jekk appaltatur jista' jikkontesta li ma kienx hemm terminazzjoni, il-problema ta' proċeduri bil-qorti m'aħniex se nevitawha.

Mela l-qofol ta' kollox hu kif se nevitaw li l-allegazzjoni li t-terminazzjoni ma seħħitx ma timpedix li s-sid xorta waħda jibqa' miexi bix-xogħol permezz ta' ħaddieħor.

B'dan il-mod din id-diffikulta' m'aħniex se nevitawha.

ONOR.

JOE FENECH: Se tevitaha għax, nerġa' ngħid, jekk tagħmilha bil- miktub tirriżulta bil-miktub u jekk issir ittra uffiċjali li tgħid li l- kuntratt ta' l-appalt qed jiġi terminat, allura jkun hemm il-prova weħidha u wieħed ma jistax jiċħad li hemm il-prova li l-kuntratt ġie terminat.

Il- liġi stess illum qed tikkontempla li malli jkun hemm in-notifika, tkun b'liema mod tkun, il-kuntratt jispiċċa.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Imma meta ma jkunx hemm aċċertazzjoni b'ittra jew att uffiċjali, kif qed ngħidu, l-appaltatur jista' jikkontendi li ma kienx hemm terminazzjoni bħala fatt.

ONOR.

JOE FENECH: Kif jista'?

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jista' jgħid li qatt ma qallu li se jittermina l-kuntratt.

ONOR.

JOE FENECH: Imma int stess qed tgħid li se jkun hemm ittra uffiċjali.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Għalhekk jiena qed ngħidlek li għandha ssir hekk fil-liġi.

ONOR.

JOE FENECH: Dik sta għall-parti in kwestjoni, jekk ma jkunx iblah u jrid jevita d-diffikultajiet - normalment hekk isir imma ma tistax timponiha bil-liġi - jagħmillu ittra uffiċjali - lanqas ittra normali - biex jassigura li jkun ġie notifikat.

Issa jekk ikun iblah daqshekk li jrid jitterminalu l-kuntratt bid-diskors, kif għandu dritt li jagħmel, u jidħol f'mare magnum tal-prova jekk fil-fatt itterminalux il-kuntratt jew le, allura naturalment imbagħad irid ibati l-konsegwenzi ta' dak li għamel.

Imma wieħed ma jistax jimponi bil-liġi li n-notifika bilfors trid issir b'ittra uffiċjali.

Kif inhi l-liġi llum, kuntratt ta' appalt jista' jsir bil-fomm u jista' jiġi terminat bil-fomm.

GĦalhekk ma nistgħux ngħidu li f'dan il-każ terminazzjoni ta' appalt trid issir bilfors b'ittra uffiċjali.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Fl-opinjoni tiegħi, biex wieħed jevita ċerti kontestazzjonijiet dwar jekk fil-fatt kienx hemm terminazzjoni jew le ta' kuntratt ta' appalt, in-notifika għandha ssir b'ittra uffiċjali.

ONOR.

JOE FENECH: Naqbel miegħek.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jekk terminazzjoni ta' appalt issir b'ittra uffiċjali, tiġi evitata l-possibilita' ta' kontestazzjoni.

Jekk il- Gvern jagħżel triq oħra, jien ma naqbilx magħha.

Punt ieħor huwa li jekk ma jkunx hemm raġuni valida għaliex wieħed ikun ħall il-kuntratt, il-konsegwenzi jkunu dawk li hemm illum.

Imma issa ġejjin f'sitwazzjoni fejn jekk ikun hemm raġuni valida għaliex ikun inħall kuntratt, min jagħti x-xogħol għandu jħallas biss lill-appaltatur somma li ma tkunx ikbar mill-ispejjeż ta' l-appaltatur u l-valur tax-xogħol wara li jittieħed kont ta' l-utilita' ta' dawk l-ispejjeż kif ukoll tad-danni li jkun sofra.

GĦalhekk naħseb li l-valur tax-xogħol jinkorpora l-ispejjeż.

ONOR.

JOE FENECH: Le, jekk il-kuntrattur stess ikun il-bennej dan oltre l-ispejjeż materjali li jkollu, ikun hemm ukoll l-ispejjeż tax-xogħol li ħa wkoll.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Allura mhux il-valur tax-xogħol!

Il-valur tax-xogħol jinkludi l-ispejjeż.

ONOR.

JOE FENECH: Jekk dan ikun kuntrattur kbir ix-xogħol tiegħu jista' jkun oltre l-ispejjeż, imma x-xogħol li jkun qed isir jinkorpora l-ispejjeż materjali wkoll.

Hawnhekk qed nikkontemplaw iż-żewġ każijiet, anke l-każ ta' min ikun ta xogħlu stess over and above l-ispejjeż li jkun nefaq.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Imma hawnhekk hawn miktub: "wara li jittieħed qies ta' l-utilita' ta' dawk l-ispejjeż".

ONOR.

JOE FENECH: Dik hi ħaġa naturali.

Illum, kif inhi l-liġi wieħed ma jistax jarrikkixxi lilu nnifsu a skapitu ta' ħaddieħor.

Aħna qed nikkonfermaw is-sitwazzjoni attwali.

Jekk sid il-post se jieħu xi benefiċċju minn dak ix-xogħol li għamel il-kuntrattur - anke jekk dan ikun tah xogħol ħażin li jiġġustifika l-fatt li l-kuntratt ġie terminat - dan għandu jikkumpensa lill-kuntrattur.

Jekk min-naħa l-oħra l-kuntrattur għamel xogħol ħażin tant li dak li jkun għamel irid jerġa' jaqa' kollu, naturalment is-sid ma jridx jikkumpensah, anzi s-sid jista' jgħid lill- kuntrattur biex iħallsu tad-danni.

Dan hu dak li qed nikkontemplaw.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jien jidhirli li kif inhi subklawsola 3 hi ta' preġudizzju għall-appaltatur.

ONOR.

JOE FENECH: Jekk naqblu fil-prinċipju li qed insemmi allura jista' jkun li l-kliem mhux qed jirrispekkja dan il-prinċipju u fil-każ għandna nikkorreġuh.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Il-prinċipju hu li s-sid jista' jħoll il- kuntratt ta' l-appalt mingħajr ma jiġi ostakolat mill-appaltatur.

ONOR.

JOE FENECH: Issa qed nitkellmu fuq kumpens.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: F'każ li ma jkunx hemm raġuni valida għaliex jinħall, x'jiġri?

ONOR.

JOE FENECH: Jekk ma jkunx hemm raġuni valida jrid jiġu kumpensat.

Illum x'inhi l-pożizzjoni tal-liġi meta jkun hemm raġuni valida għat- terminazzjoni, ngħidu aħna għax il-kuntrattur jagħmel xogħol ħażin?

Il- qorti tara jekk minn dak ix-xogħol li sar hemmx xi ħaġa ta' utilita' għas- sid u jekk ikun hemm u s-sid ikun se jżommu, allura jrid iħallas tiegħu.

Jekk, għall-kuntrarju ma jkun hemm xejn minn dak li għamel il-kuntrattur li jkun tajjeb u x-xogħol kollu jkollu jitwaqqa', allura s-sid jista' ma jħallsux, anzi jekk ikun sofra xi danni jista' jfittxu għad-danni.

Dan huwa l-prinċipju li tissanzjona l-liġi llum.

Issa hawnhekk jidhirli li qed nirrispekkjaw eżattament dan il-prinċipju.

Jekk l-Onor.

Mifsud Bonnici ma jaqbilx mal-kliem użat fil-klawsola, fis-sens li taħseb li dan il-kliem ma jirrispekkjax dan il-prinċipju, allura nikkorreġuh, imma safejn naf jien il- kliem huwa ċar u jirrispekkja dan il-prinċipju.

Kultant ikollok dubji għal xiex qed tirreferi, jekk hux għall-appaltatur jew għal min ikun qed jagħti x-xogħol; għalkemm bil-lingwa Maltija dan hu ċar, bil-lingwa Ingliża jista' jkun hemm diffikulta' biex tifhem għal min hija r-referenza.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Bil-lingwa Maltija l-interpretazzjoni hija ċara imma hemm xi żbalji ta' l-ortogrofija.

ONOR.

JOE FENECH: Iva, dawk jistgħu jiġu korreġuti mill-Iskrivan tal- Kamra.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi li Klawsola Ġdida 4 tkun tifforma parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola Ġdida 4 għaddiet nem.con. u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 1 - Titolu fil-qosor.

Clause 1 - Short title.

ONOR.

JOE FENECH: Sur President, għal klawsola 1 għandi din l-emenda:

"F" Minflok il-kliem "l-Att ta' l-1994 li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru. 2)" fil-klawżola 1, għandhom jidħlu l-kliem "l-Att ta' l-1995 li jemenda l-Kodiċi Ċivili".

"F" For the words "Civil Code (Amendment No. 2) Act, 1994" in clause 1, there shall be substituted the words "Civil Code (Amendment) Act, 1995".

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l-emenda kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "F" għaddiet nem. con.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 1 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 1, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

It-Titolu għadda nem. con. u ġie ordnat biex isir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta l-Abbozz ta' Liġi mgħoddi b'emendi.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR TRIBUNAL GĦAL TALBIET ŻGĦAR

SMALL CLAIMS TRIBUNAL BILL

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, Viċi President tal-Kumitati, jippresjedi.

Klawsola 2 - Tifsir.

Clause 2 - Interpretation.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOE FENECH: Fuq din il-klawsola ma tantx hemm kummenti għax din hija sempliċement a definition clause.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jien nixtieq inkun naf għaliex il-Gvern qed jinsisti li t-talbiet iż-żgħar għandhom jiġu trattati b'mod radikalment differenti minn dak li qed jiġu trattati llum.

Illum dawn it-talbiet qed jiġu trattati mill-Qrati tal-Maġistrati skond il-liġi u mhux abbażi ta' l- ekwita'.

Issa qed noħolqu organu ġdid li huwa fformat minn arbitru u tribunal minflok ma huwa fformat minn qorti.

Veru li vale la pena li nissimplikaw l-affarijiet imma mhux meta s-simplifikazzjoni ma tkun xejn ħlief multiplikazzjoni u żieda kbira tal-kumplikazzjonijiet.

Diġa' għidna li r-reġistru tat-Tribunal se jkun ir-reġistru tal-qorti, ir-Reġistratur tat-Tribunal huwa r-Reġistratur tal-Qorti u b'hekk se noħolqu konfużjoni żejda.

Hemm xi raġuni għaliex għandna nibqgħu ninsistu li nieħdu din it- triq u mhux it-triq iktar sempliċi li dawn il-kwestjonijiet ta' entita' żgħira jiġu trattati b'mod aktar spedit milli qed jiġu ttrattati llum imma minn qorti ad hoc.

ONOR.

JOE FENECH: Fis-Second Reading dan il-punt li qed iqajjem l-Onor.

Mifsud Bonnici ddiskutejnih fit-tul u semmejna r-raġunijiet ukoll u fil- fatt l-Oppożizzjoni kienet issuġeriet u qablet ukoll li jkun hemm tribunal u mhux qorti - dak iż-żmien din kellha sens u se ngħid għaliex.

Jekk inti trid tagħmel proċedura aktar spedita u simplifikata minn dak li normalment jiġri fil-qorti u anke bi smiegħ ta' xhieda b'mod differenti mir-rules of evidence li nafu li jeżistu, bir-restrizzjonijiet li timponi l-liġi fuq rules of evidence - per eżempju, kulħadd jaf li hearsay m'hux permess u l- qorti ma tagħtix kasu - trid taqbeż dawk il-ħafna regoli, imma f'affarijiet ta' ċerta serjeta' mhux biss trid iżżomm il-formalita' tagħhom imma trid tara li anke s-sustanza tagħhom tiġi osservata.

Hawn qed nitkellmu fuq affarijiet ta' materja żgħira u llum wasalna li anke fuq it-television naraw programm - ma nafx x'isejħulu - fejn kwestjoni bejn tnejn min-nies tiġi quddiem maġistrat li jismagħha dak il-ħin stess u jiddeċiediha fuq bażi ta' ekwita' u kif jidhirlu hu li jkun korrett u ġust fiċ-ċirkostanzi fuq dak li jkun sema' u fuq dak li jkun emmen minn dak li sema'.

Peress li ridna li ma nimxux bil-proċedura rigoruża li trid tiġi osservata fil-qrati ordinarja li tistipula l-Kodiċi ta' Procedura, ma stajniex inħallu qorti għax hawn inkella konna nikkreaw konfużjoni.

Dan qed ngħidu għax l-aħħar darba l-ħabib tiegħi staqsa għaliex m'għandnix nħalluha qorti bis-sistemi preżenti.

Jekk tagħmel hekk ikollok il- konfużjoni, għax ikollok qorti li tagħmel ċertu xogħol ta' ċerta kompetenza u l-istess qorti preseduta mill-istess maġistrat li l-bieraħ ddeċieda xi ħaġa u llum jista' jiddeċiedi xi ħaġa oħra, dan rrid isegwi sistemi u proċeduri oħra.

Issa jekk nabqlu li talbiet ta' din l-entita' huma talbiet żgħar ma naħsibx li jimmeritaw li jiġu diskussi jew li tittieħed proċedura għalihom bl-istess sistema rigoruża li l-liġi tikkontempla għal affarijiet kbar u ta' ċerta entita'.

Għax f'ħafna affarijiet m'hemmx differenza bejn il-Qorti ta' Isfel u l-Qorti ta' Fuq.

Per eżempju, dwar ir-rules of evidence, l-unika ħaġa differenti bejn dawn iż-żewġ qrati hi li fil-Qorti ta' Isfel il-maġistrat jagħmel notamenti tax-xhieda li jkun sema' u jgħaddi għal ġudizzju, imma mill-bqija l-istess proċedura trid tiġi segwita.

Issa biex nissimplifikaw u niffaċilitaw li dawn il-kawżi jibdew u jispiċċaw malajr - preferibbilment jinstemgħu u jinqatgħu fl-istess ġurnata u kważi fl-istess ħin sakemm ma jkunx hemm wisq xhieda x'tinstema' - qegħdin nagħmlu proċedura ħafna iktar simplifikata u qegħdin nħallu f'idejn il-ġudikatur jew l-arbitru - sejjaħlu li trid - li mhux maġistrat biex dan jisma' u jiddeċiedi skond il-kuxjenza kif jemmen li parti għandha raġun jew m'għandhiex.

Anke biex nassiguraw li l-ispejjeż ikunu żgħar daħħalna li l- ispejjeż ta' l-avukati mhux se jingħataw; jekk parti trid tqabbad avukat tista' tagħmel hekk - jekk ma tridx tqabbad avukat m'hemmx għalfejn tqabbad - imma trid tħallsu hi, anke jekk tirbaħ il-kawża.

Din hi r-raġuni għaliex dawn il-kawżi ta' petty claims qegħdin nittrattawhom b'dan il-mod, bi proċedura għaliha u b'tribunal għalih sabiex ma nħawdux l-affarijiet ma' kawżi oħrajn li jinstemgħu quddiem il-qrati ordinarji.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jiddispjaċini li hawnhekk hawn konfużjoni kbira ta' konċetti.

Il-kwestjoni m'hix l-entita' tat-talba imma l- kwestjoni fundamentali hija li kemm jekk tkun talba żgħira u kemm jekk tkun talba kbira aħna rridu li ssir ġustizzja.

Ma nistgħux għax tkun talba żgħira ma nagħtux kasha u ma nesiġux li ssir ġustizzja u nużaw proċedura li tista' ma twassalx għal deċiżjoni ġusta.

Jekk aħna anke f'talbiet żgħar ninsistu li qabel kollox irridu nassiguraw ġustizzja - qabel iż-żmien, qabel l-ispeditezza, qabel il-kwestjoni ta' l-ispejjeż - allura rridu naraw li bil-proċedura wżata, simplifikata kemm hi simplifikata, naslu għall-ġustizzja.

Issa jien dejjem mgħallem li l- ekwita' hija ħafna iktar ġusta mil-liġi għax deċiżjoni bażata fuq il-liġi tista' tkun inġusta u deċiżjoni bażata fuq l-ekwita' ma tistax tkun inġusta.

(Interruzzjonijiet) Għaliex?

X'jiġifieri soġġettiv?

ONOR.

JOE FENECH: Tista' tkun inġusta għax soġġettiv jiddependi minn dak li jkun.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Mela min jaqta' kawża skond il-kuxjenza u skond il-liġi mhux soġġettiv ukoll!

Tant hu soġġettiv li fl-appell jaqilbu d-deċiżjoni li jkun ħa fil-Prima Stanza.

Il-kwestjoni hija li meta aħna naddattow - apparti l-entita' tat-talba - sistema differenti minn dik użata llum, aħna rridu bilfors nistaqsu lilna nfusna jekk din is-sistema hiex se twassal għal ġustizzja almenu mhux inqas mis-sistema wżata llum.

Jekk hi hekk, tista' tuża l-istess sistema imma jekk is-sistema li inti qed tipproponi ma tassigurax dak l-ammont ta' ġustizzja tas-sistema li inti qed tuża llum, allura trid tistaqsi jekk biex teħles aktar malajr intiex lest biex tissagrifika l-ġustizzja għall-ispeditezza.

Jiena għalija m'iniex lest; l-aħjar ħaġa hi li tikkombina t-tnejn.

Issa jekk is-sistema li qed nipproponu hija ġusta daqs is-sistema eżistenti allura jiena ngħidlek biex is-sistema eżistenti narmuha għat-talbiet kollha u mhux inħalluha għal kbar.

Mela jekk is-sistema li qed nipproponu hija ġusta u twassalna għal ġustizzja daqs is-sistema tal-qrati ordinarji llum imma hija aktar sempliċi u aktar spedita, ejja din is-sistema ndaħħluha għat-talbiet kollha.

It-tieni punt huwa li l-ammont ta' talba huwa irrelevanti, il- komplessita' tal-kwestjoni hija relevanti.

Jekk ikun hemm kwestjonijiet legali komplikati hija ħaġa oħra, imma jekk inti ssellift Lm100 jew Lm1,000 xorta l-istess ammont ta' prova trid tagħmel u l-istess ċertezza jrid ikollok.

Jekk jien ngħid li sellift lil sieħbi Lm1,000 hemm xi differenza jekk ħaddieħor jiġi jgħid li hu sellef lil sieħbu Lm100!

Jekk hemmx kwestjonijiet komplikati hija relevanti mhux l-ammont u għalhekk qed ngħid li hawn konfużjoni ta' ideat.

Aħna ma nistgħux li biex ngħaġġlu, nwarrbu mit-triq tal-ġustizzja.

Jekk b'din is-sistema se jkun hemm ġustizzja anke f'affarijiet żgħar allura din is-sistema la hija aktar spedita għandna nużawha għal kollox u nwarbu s-sistema li hi wżata llum - bil-kawteli li jieħdu fir-rules of evidence, hi x'inhi l-entita' - u nħallu biss imbagħad il-kwestjonijiet li huma komplikati u ta' natura legali li jirrikjedu ħsieb profond fil-liġi biex inti ssolvihom.

Imma dan mhux il- punt; il-punt hu jekk dan li se nadottaw hux se jwassalna għal deċiżjoni ġusta, u kemm jekk hu Lm100 u kemm jekk hu Lm1,000 xorta għandna nużaw din is-sistema.

Għalhekk jien ma nistax naqbel ma' din il-frammentazzjoni ta' l-amministrazzjoni tal-ġustizzja għaliex din timplika li xi sistema hija differenti mill-oħra mhux biss għax hija aktar spedita imma għax tista' tagħti riżultat differenti.

Bis-sistema li għandna tilħaq grad ta' ċertezza li hija ġusta mija fil-mija u bis-sistema li se nadottaw, il-grad ta' ċertezza tal-ġustizzja fl-eżitu se jkun 70% jew 80%.

X'jiġifieri!

Mela min għandu talbiet żgħar ...!

Lm100 għal ċerti nies hija importanti daqs Lm1 miljun għal xi wħud, min m'għandu xejn Lm100 huma ħafna u min għandu l-eluf Lm1,000 m'huma xejn.

ONOR.

JOE FENECH: Jien nerġa' ngħid li huwa diffiċli biex nifhem lil ħabib tiegħi.

Fis-Second Reading bl-iktar mod testwali u ċar qal li jrid din il-proċedura li hemm stipulata fl-Abbozz tal-Liġi, imma nagħmlu qorti u maġistrat.

Issa qed jikkontesta anke l-proċedura li hawn adottata.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Mhux hekk qed ngħid.

ONOR.

JOE FENECH: Hekk qed tgħid għax taf li ma tistax tadotta din is- sistema għal affarijiet kbar, imma xorta se tilħaq ġustizzja hawn.

Is- soffiżmu tiegħek hu li jekk din is-sistema se twassal għall-ġustizzja m'hemmx raġuni għaliex ma nadottawhiex ukoll għal affarijiet kbar.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: GĦaliex?

ONOR.

JOE FENECH: Jien qed ngħid le.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: GĦaliex?

ONOR.

JOE FENECH: F'affarijiet kbar din tista' twassal għall- inġustizzji u se ngħid għaliex.

Jekk f'affarijiet ta' ċertu entita' li fihom infushom hemm il-kumplikazzjonijiet, jekk tasal biex tiddeċiedi fuq bażi ta' ekwita mingħajr ma tosserva r-regoli tax-xhieda li huma oġġettivi ...

Hemm kriterji oġġettivi biex tasal għal liema xhieda hija valida jew m'hijiex valida anke jekk qed jgħid il-verita' u tiġi injorata mil-liġi.

Hemm kriterji oġġettivi li jistgħu jiġu sindakati minn qorti oħra.

Normalment fejn hemm kwestjoni ta' valutazzjoni ta' provi, l-appelli lanqas jidħlu fiha għax joqgħodu fuq il-maġistrat jew ġudikant li jkun sema' l- provi hu u li jkun f'possibbilta' ħafna iktar minnhom li jkun jista' jgħid min qed jgħid il-verita'.

Biss hawn qed ngħidu li f'materja ta' affarijiet żgħar tista' tkun inġust jekk tadotta s-sistemi ta' l- affarijiet kbar għax se twassal għal dewmien u kumplikazzjonijiet ħafna iktar ta' appelli u affarijiet oħra li min għandu jieħu dawn il-famużi Lm10, Lm20 jew Lm100 se jdum jistenna l-Bambin biss jaf kemm u se jkollu jagħmel spejjeż għax irid isegwi l-proċeduri kollha u għandu dritt li jqabbad l-avukat u biex jieħu dawn il-ftit flus li għandu jieħu nagħmlulu l- inġustizzja kbira li jrid idum ma nafx kemm u jidħol f'ħafna spejjeż.

Hawn aħna qed ngħidu li biex tassigura ġustizzja b'mod ekwu u bi proċedura ekwa kif jinstemgħu l-provi u biex id-deċiżjoni tingħata b'mod sommarju, hemm appell fuq kwestjoni ta' liġi - kif diġa' del resto għandna sitwazzjoni, per eżempju, f'materja tal-bord li jekk ikollok punt legali jkun appellabbli altrimenti mhux appellabbli - u qed nassiguraw li din tispiċċa immedjatament għax anke jekk tieħu ġustizzja wara għaxar snin tkun qed tagħmel inġustizzja, partikolarment meta għandek oġġett żgħir.

Jekk tieħu Lm100,000, anke jekk teħodhom wara għaxar snin bl- imgħaxxijiet ma tkunx qed tagħmel ġustizzja ma' dak li jkun kif għandek tagħmilha, imma ma' min għandu jieħu Lm60 jew Lm100 tkun qed tagħmel inġustizzja kbira u għalhekk qed ngħidu li ma tistax tagħmel kompartiment u tkun riġidu fil-mod tal-loġika li tipprova tagħmel u tgħid li jekk dan japplika tajjeb hawnhekk allura tista' ssegwih band'oħra.

Hawnhekk qed ngħidu li nassigura li se ssir ġustizzja kif jistgħu jagħmluha l-bnedmin - għaliex il-perfezzjoni tal-ġustizzja la b'sistema u lanqas b'oħra ma teżisti; teżisti x'imkien ieħor imma żgur li mhux fid-dinja biex skond il- kuxjenza u l-abbilita' tagħhom nassiguraw li din issir u qed ngħidu li jrid jisma' l-provi u jagħmel assessment fuq bażi ta' ekwita', irid jisma' l-provi dak inhar stess u jaqta' l-kawża possibilment dak inhar stess u b'konsegwenza ta'hekk wieħed qiegħed jassigura li f'affarijiet ta' entita' żgħira għallinqas lil dak li jkun ma tikkawżalux spejjeż u dewmien u una volta li l-ġudikant ikun bniedem kompetenti u onest ma' dak li jkun, tkun biżżejjed garanzija taħt is-sistema.

THE DEPUTY CHAIRMAN: l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Hawnhekk il-Ministru qed jerġa' jħallat l- affarijiet.

Nerġa' ngħid, is-sottomissjoni tiegħi hi li l-kwestjoni m'għandhiex tiġi ġudikata fuq l-ammont involut imma fuq il-komplessita' tal- kwestjoni involuta.

Ammont ta' Lm100 jista' jinvolvi kwestjoni kumplikata tal-liġi u ammont ta' Lm1,000 jista' ma jinvolvi l-ebda kwestjoni kumplikata tal-liġi.

GĦalhekk f'dawn l-affarijiet il-kriterju ta' l-ammont hu fallaċi u l-krtierju għandu jkun jekk hemmx kwestjoni kumplikata jew le.

Nerġa' ngħid, li kemm jekk bniedem ikun silef lil xi ħadd Lm100 kif ukoll jekk ikun silef Lm1,000 l-istess kwestjoni hemm involuta u jista' jkun hemm l-istess natura ta' xhieda, jew nuqqas ta' xhieda għaliex l- ammont ma jagħmilx differenza.

Ikun inutli li ngħidu li min għandu jieħu Lm1,000 jista' jistenna ż-żmien tal-proċeduri ordinarji, pero' min għandu jieħu Lm100 għandu jkun preferut u għalhekek ikollu deċiżjoni spedita.

Int qed tikkontempla li min jagħmel claim u jippretendi li għandu jieħu Lm100 fil-fatt b'din il-proċedura se jirnexxielu jeħodhom.

Pero' l-kwestjoni hi li jekk l-arbitru bil-proċedura li juża jasal għall-konklużjoni li m'għandux dritt u m'għandux raġun, dan bl'għaġġla ikun tilef il-Lm100 u mhux rebahhom.

ONOR.

JOE FENECH: Mhux bl-għaġġla, u hemm hi d-differenza.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Kieku tintuża s-sistema tal-lum u mhux is- sistema li uża l-Ministru kieku ċerti rekwiżiti ma kienx jitlifhom.

Allura jien qed ngħidlek li jekk is-sistema li qed tiġi proposta twasslek għall- istess riżultat tas-sistema tal-lum ħlief kwestjoni taż-żmien, is-sistema li qed nużaw illum għandha tiġi scrapped għall-ammonti kollha ħlief dawk li dwarhom hemm kwestjoni kumplikata jew komplessa.

Mhux l-ammont li jgħodd u għalhekk jien ma nistax nifhem għaliex għandu jkollna din il-konfużjoni ta' ideat.

Jien assolutament ma nistax naqbel li jkun hawn din il-konfużjoni ta' ideat.

Donnu li l-Gvern irid joħloq mezz kif kawżi li ma jinvolvux iktar minn Lm100 jinqatgħu malajr u jagħtihom preferenza - għax fil-fatt hekk se jiġri.

Jekk irridu nagħtuhom preferenza nagħtuhom preferenza fuq kawżi oħra, imma mill-bqija ma naħsibx li hu konsiljabbli li tintroduċi dawn il-konċetti ġodda biex tottjeni dan ir-riżultat ta' espeditezza.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru Fenech.

ONOR.

JOE FENECH: Mr Chairman, irrid ngħid li din is-sistema m'hijiex xi ħaġa ġdida li qed tagħmel Malta; fil-fatt l-istess sistema hi applikabbli quddiem il-Justices of the Peace.

Pero' irrispettivament minn dan, jien naħseb li l-ħabib tiegħi jaf jew imissu jaf li fil-fatt qed naħsbu għal ġurisdizzjoni għal dan it-tribunal għal kawżi sempliċi u mhux kumplikati u qed ngħidu talba għal kreditu biss ta' Lm100.

Jekk hemm kontemplati xi kumplikazzjonijiet oħra, bħal xi immobbli, dritt ta' kera jew akkumulu ta' affarijiet li tikkomtempla l-liġi, it-Tribunal lanqas għandu ġurisdizzjoni.

F'subklawsola 3(2) insibu:

"... it-Tribunal għal Talbiet Żgħar ikollu ġurisdizzjoni biex jisma' u jaqta' biss it-talbiet kollha ta' flus ta' ammont ta' mhux iżjed minn mitt lira Maltija."

Hawnhekk għandna sitwazzjoni li qed ngħidu li dawn l-ammonti la jiġġustifikaw spejjeż kbar għall-Istat jew fuq l-Istat biex dawn il- każijiet jiġu riżolti u lanqas m'hu ġustifikat li parti tagħmel spejjeż kbar biex tottjeni dik ix-xi ħaġa li tkun intitolata għaliha.

GĦalhekk anke hawn eskludejna d-drittijiet ta' l-avukat, peress li kellna każijiet f'diversi ċirkostanzi li l-ispejjeż jissuperaw it-talba li jkollu jieħu l- parti.

GĦal min m'għandu xejn, Lm10 huma ħafna!

Pero' l-istess ma nafx kemm se jħallas biex ikun ottjena dawn l-Lm10 jekk is-sistema ordinarja quddiem il-qrati ordinarji tippermettilu li jqabbad avukat - u li jirbaħ jew jitlef il-kawża hija xi ħaġa oħra - u bil-proċeduri kollha tal-mod kif iridu jimxu l-affarijiet għat-taħrik ta' xhieda, noti ta' osservazzjonijiet u mitt elf ħaġa oħra, id-drittijiet għalihom jitilgħu u dan ikun irid jieħu Lm10 jew Lm20 u jispiċċa jew ma jagħmilx il-kawża - għax dan l-ammont ma jiġġustifikax li jonfoq il-flus li jkollu jonfoq biex jottjeniha - u lanqas li jdum jistenna x-xhur jekk m'hux is-snin biex jottjeniha.

Allura trid teskoġita sistema li, nerġa' ngħid, tassigura li ssir ġustizzja ma' dak li jkun mingħajr ma timpedih milli jadixxi dik l-istituzzjoni minħabba spejjeż kbar jew telf ta' żmien sakemm ikun ottjena jew ħa deċiżjoni fuq dak li qed jippretendi li għandu dritt.

Din hi l-pożizzjoni li, nerġa' ngħid, iddiskutejniha fit-tul fis-Second Reading.

Nistgħu ma naqblux fuqha imma din hi s-sitwazzjoni.

Il-konvinzjoni ġenwina ta' din in-naħa hi li b'dan il-mod aktar tista' tagħmel ġustizzja ma' dawn il-każijiet milli jekk tħallihom taħt is-sistema ordinarja tal-proċedura ordinarja u taħt il-qrati ordinarji.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Nappellalkom biex inżommu d-diskussjoni fuq il- klawsola 2 u niftakru li qegħdin fl-istadju ta' Kumitat u m'hux fit-Tieni Qari.

Akar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 2.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 2 għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 3 - Twaqqif tat-Tribunal.

Clause 3 - Establishment of Tribunal.

ONOR.

JOE FENECH: Mr Chairman, klawsola 3 hija l-klawsola li twaqqaf it- Tribunal u tgħid x'inhi l-ġurisdizzjoni u l-kompetenza tiegħu.

Qegħdin ngħidu li dan it-Tribunal se jkun magħruf bħala Tribunal għal Talbiet Żgħar, u qed ngħidu li jkun kompetenti li jisma' u jiddeċiedi talbiet għall- ħlas ta' ammont ta' mhux iżjed minn Lm100.

F'każ ta' diversi somom dawn jingħaddu flimkien pero' jekk dawn ma jkunux għall-istess natura in kwestjoni, tittieħed l-akbar somma li tkun qed tintalab.

Qegħdin ngħidu wkoll li dan it-Tribunal jista' jisma' l-kawżi kemm f'Malta u kif ukoll f'GĦawdex skond fejn jiġi ndikat mill-Ministru responsabbli.

F'subklawsola 3 (5) imbagħad qegħdin ngħidu li t-Tribunal m'għandux kompetenza bl-aktar mod assolut li jisma':

"kawżi li fihom jindaħlu kwestjonijiet dwar proprjeta' ta' beni mmobbli, piżijiet jew jeddijiet oħra mgħaqqdin ma' l-immobbli, għad li t-talba ma tkunx tiskorri l-mitt lira Maltija, u kawżi ta' żgumbrament jew tkeċċija minn beni mmobbli ..... .".

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq it-Tribunal għal Talbiet Żgħar u nistgħu nantiċipaw li dan it-tribunal 'il quddiem se jkun magħruf bħala t-tribunal tal-ġakulatorji.

ONOR.

JOE FENECH: Onor. Mifsud Bonnici, jekk għandek xi espressjoni aħjar, nużawha!

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Mr Chairman, f'subklawsola 3 (2) qegħdin ngħidu li dan it-Tribunal ikollu ġurisdizzjoni biex jisma' u jaqta' biss it- talbiet kollha ta' flus ta' ammont ta' mhux iżjed minn Lm100 u mbagħad f'subklawsola 3 (5) qegħdin insemmu kawżi li fihom jindaħlu kwestjonijiet dwar proprjeta' ta' beni mmobbli.

Jien nistaqsi: Ħlas ta' kera ta' dar ta' anqas minn Lm100 hija talba żgħira jew le skond din id-definizzjoni?

ONOR.

JOE FENECH: Iva.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Allura xi tfisser "dwar proprjeta' ta' beni mmobbli"?

ONOR.

JOE FENECH: Aħna qegħdin ngħidu "fejn jindaħlu kwestjonijiet" jiġifieri fejn fil-materja li trid tiġi deċiża hemm involuti kwestjonijiet immobiljari jew drittijiet reali.

Jekk tkun sempliċi talba ta' kreditu ta' kera dovut, jekk jitqanqlu fih xi drittijiet immobiljari, f'dak il-każ naturalment it-Tribunal ma jibqax kompetenti.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jekk l-inkwilin jeċċepixxi li min qed jitlob il-kera mhuwiex is-sid, xi jsir?

ONOR.

JOE FENECH: Naturalment f'dak il-każ hemm id-dritt immobiljari u allura t-Tribunal ma jibqax kompetenti.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Imma allura kif tista' tantiċipa d-difiża li se jagħmillek il-konvenut?

ONOR.

JOE FENECH: Inti ma tistax tantiċipa d-difiża.

Jekk titqanqal kwestjoni simili ...

L-ewwel darba li quddiem il-qorti inferjuri tqum kwestjoni li tinvolvi drittijiet reali u tieqaf?

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Le, l-ewwel trid tikkonstataha.

Nagħtu l- każ li bniedem jitlob Lm50 mingħand xi ħadd bħala ħlas ta' kera.

Dan ta' l- aħħar jista' jgħid li lil dak li talbu l-Lm50 m'hux se jħallsu għaliex m'huwiex is-sid tal-kera.

Una volta dan jallega hekk, it-Tribunal jieqaf għaliex ma jistax jiddeċiedi jekk dan huwiex is-sid tal-kera jew le.

Quddiem il-qorti ordinarja jekk tipprova li fil-fatt dak huwa s-sid tal- kera tiegħek, f'dan il-każ il-kawża tibqa' miexja.

ONOR.

JOE FENECH: Dan skond, għaliex jista' jkun li min krielek ma jkunx il-proprjetarju imma l-inkwilin.

F'każ ta' sublokazzjoni m'hemmx kwestjoni ta' proprjeta' imma kwestjoni ta' kreditu sempliċi.

Jien qed ngħid li jekk ikun hemm kwestjoni li tinvolvi proprjeta', din ma tibqax f'idejn il- kompetenza tat-Tribunal.

Issa ejja nħarsu lejn il-pożizzjoni kif inhi fl-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna.

Hawnhekk lit-Tribunal qegħdin ngħidulu li jekk hemm kawżi fejn jidħlu kwestjonijiet ta' dritt reali, jiġifieri jekk min qed jagħmel it-talba huwiex il-veru proprjetarju jew le, din trid tiġi deċiża mill-qorti kompetenti.

Jekk imbagħad hija kwestjoni ta' min kera, din hija kwestjoni oħra.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jiġifieri jekk tinqala' din il-kwestjoni tmur fil-Prim'Awla?

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

John Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Jekk persuna tallega li hemm kwestjoni ta' proprjeta', allura l-Qorti tal-Maġistrati tieqaf - m'hux kompletament - u tagħti żmien lill-parti biex jekk trid, tagħmel kawża fil-Qorti Superjuri.

Issa meta l-eċċezzjoni tkun sempliċement frivola, dan jeħel ta' l-ispejjeż tal-Prim'Awla li huma konsiderevoli u jerġa' jinżel quddiem il-maġistrat.

Imma dan li qed jgħid l-Onor.

Mifsud Bonnici għandu mertu fis-sens li jekk persuna trid twaqqaf it-Tribunal, kulma għandha tagħmel huwa li tqanqal kwestjoni ta' proprjeta'.

ONOR.

JOE FENECH: Dan huwa kollu veru jekk tkun kwestjoni ta' kera imma mbagħad din il-persuna tbati l-konsegwenzi ta' l-ispejjeż jekk tmur quddiem qorti oħra.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Mela min għandu dritt li jitħallas tal- piż, għandu dritt jirrikorri għat-Tribunal għall-ħlas ta' dak il-piż.

Jiġifieri jekk ma jitħallasx minn min hu obbligat iħallas dak il-piż, allura lil dan jista' jfittxu għal dak il-piż.

ONOR.

JOE FENECH: Iva, għax dak kreditu sempliċi.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Imma jekk f'dawn il-kawżi jidħlu kwestjonijiet ta' piż?

ONOR.

JOE FENECH: Jekk hemm kwestjoni jekk dan huwiex piż jew le, iva.

Jien qed nitkellem ma' xi ħadd li ilu avukat daqsi u jipprattika daqsi.

Aħna qed nitkellmu fuq kwestjonijiet dwar piż m'hux sempliċement dwar talba għal ħlas ta' piż.

Talba għal ħlas ta' piż tista' ssir għax dak kreditu sempliċi u xejn iżjed.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Issa meta oġġett mobbli jkun anqas minn Lm100, x'inhi r-raġuni li ma tmurx quddiem dan it-Tribunal?

Jekk jien tajtek ktieb li jiswa Lm5 u ma rritornajtulix u rrid infittxek, għaliex ma nistax immur quddiem dan it-Tribunal?

ONOR.JOE FENECH: Iva, quddiem dan it-Tribunal trid tmur.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Imma dan m'hux kreditu ta' flus.

ONOR.

JOE FENECH: Jekk jien infittxek għal oġġett paritkolari, le.

Aħna dawn qegħdin nillimitawhom unikament għall-krediti.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Imma għaliex le?

ONOR.

JOE FENECH: Sabiex nagħmluhom sempliċi aktar.

Kważi kważi inti ridt li dawn jiġu kollha ġudikati mill-maġistrat bil-liġijiet normali u issa għaliex illimitajna sempliċement tal-krediti qed tistaqsini għaliex ma daħħaltx l-oħrajn!

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Il-loġika tiegħi tgħidli li jekk se tagħmel ħaġa tagħmilha sewwa.

ONOR.

JOE FENECH: Għax qed nagħmluha sewwa qed nagħmluha hekk.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jien ngħidlek li m'għandekx tagħmilha, imma jekk se tagħmilha ma tridx tkun arbitrarju fid-distinzjoni.

Qed ngħidu li dwar oġġett li jiswa Lm5 ma tistax tagħmel kawża quddiem it- Tribunal għax huwa oġġett u mhux flus.

ONOR.

JOE FENECH: Jekk inti qed titlob il-Lm5 tal-ktieb iva, imma jekk inti qed titlob li jerġa' jirrestitwilek l-oġġett trid tmur quddiem il- qorti ordinarja.

Il-liġi hija ċara hawnhekk.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jien naf li l-liġi hija ċara.

Jien m'iniex qed nagħmel id-domanda jekk hijiex hekk, imma jekk għandhiex tkun hekk.

ONOR.

JOE FENECH: Jien għidtlek li għandha tkun hekk għax irridu li l- iktar każijiet sempliċi jmorru quddiem dan it-Tribunal.

J'Alla ż-żmien jagħtina parir li fil-futur ninkludu aktar affarijiet.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Meta tkellimt fis-Second Reading għidt li wieħed għandu jipprova jissimplifika kemm jista' jkun l-affarijiet, imma mbagħad tasal f'ċertu qasam illi ma tistax toħroġ b'kontradizzjonijiet bħal dawn.

Ejja nibdew minn hawn, il-kreditu dejjem joħroġ minn oġġett.

Kreditu jista' jkun self u jista' joħroġ minn oġġett.

Hu min hu l-arbitru, biex jiddeċiedi jrid jidħol fil-kwestjoni ta' x'kien il-ftehim, in-negozju u x'kien il-każ.

Jien inkun onest miegħek.

Meta ddibattejnieha l-ewwel darba għidt ukoll li din kienet parti minn dak li konna qed nikkontemplaw.

Kieku kont qed nippilota dan l-Abbozz kont nieqaf u naħseb fuq is- suġġeriment li għamel l-Onor.

Mifsud Bonnici li nagħmlu maġistrat li jkollu ġurisdizzjoni għal dawn l-affarijiet mingħajr ma nbiddlu l-bażi u l- prinċipji legali.

ONOR.

JOE FENECH: Ma kontx għadek wasalt int imma din id-diffikulta' diġa' għamilha u rrispondejtu.

Jekk int tagħmel maġistrat u tagħmilha qorti normali ma tagħmilx sens illi tadotta proċedura speċjali għax hemm tkun qed toħloq konfużjoni.

Una volta li int se tagħmel proċedura speċjali ma tistax tagħmel qorti u ma tistax tagħmel maġistrat.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Kemm issa bħala partit u kemm meta konna fil- gvern aħna konna favur li ċerti affarijiet jiġu depenalizzati.

L-unika ħaġa li nista' nxebbah remotament ma' dan it-Tribunal huma t-tribunali li jiddeċiedu affarijiet li ddepenalizzajniehom, bħal f'dawk il-każijiet meta bniedem ma jibgħatx tfal l-iskola jew bniedem jipparkja ħażin.

Minkejja li din kienet idea tal-Gvern Laburista għalija din falliet għaliex fil- prattika min jeżerċita fil-qorti jaf li dawn it-tribunali ma jaħdmux għaliex l-ewwel ħaġa minn lista ta' 180 niddubita jidhrux 10% u minn dawk l-10% jiġu deċiżi nofshom.

Jien immur hemmhekk u naf illi s-sistema tagħna ma tiffittjax f'dawn it-tip ta' tribunali.

Jien ukoll meta kont sirt spokesman l-ewwel darba kont irrakkommandajt lil-Leader tiegħi xi ħaġa analoga u mhux qed nikkritikak għall-idea li ħriġt biha.

Irridu nistennew ħalli naraw dawn jaħdmux, iżda għandi d-dubji tiegħi għax fil-passat dawn ma ħadmux - qed ngħid għal dawk li għamilna aħna.

ONOR.

JOE FENECH: Il-verita' m'hijiex hekk.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: L-unika ħaġa li għamlu l-Kummissarji għall- Ġustizzja kienet li neħħew workload minn fuq il-maġistrati.

Xi darba nistiednek tmur hemmhekk - mhux fi żmien il-karnival u tkun disguised! - u tara kif dawn ma jiffunzjonawx għaliex il-karatteristika tagħna hija waħda kważi ta' indixxiplina assoluta.

Huwa diffiċli meta għandek il-maġistrat jew l-imħallef ...

GĦalfejn jilbsu t-toga?

Għalfejn hemm dawn ix- xinxilli?

Biex almenu jkun hemm ċerti affarijiet li jimponu li wieħed joqgħod pass lura.

Anke b'dawn illum l-awtorita' hija mxerrda fis-sens li m'għandhiex dik l-id li suppost għandha.

Jiena smajt - u ma nafx jekk dan huwiex veru jew le - li 10% jew 20% jitilgħu, 5% minnhom jinstabu ħatja u l-oħrajn ma jiġbru xejn.

GĦaliex il-makkinarju tal-pajjiż ma jistax jiġbor dak li hu dovut fuq dawn l-affarijiet.

Il-makkinarju jipproiva għaliex jibagħtulhom il-karti u jbeżżagħihom li se jtellgħuhom il-ħabs u jibagħtu għalihom il-pulizija.

Jien naħseb li jekk aħna naħsbu ftit fuq dak li qal l-Onor.

Mifsud Bonnici li nagħmlu maġistrat b'din il-kompetenza, naħseb li ma nagħmlux ħażin.

Issa hawnhekk qed ngħid kontra dak li għidt fis-Second Reading imma naħseb li huwa aktar diffiċli għall-Ministru biex jesprimi ruħu bil-mod li qed nesprimi ruħi jien għaliex jien m'għandix responsabbilta' tal-Ministeru u m'għandix ir-responsabbilta' li qed nippilota l-liġi.

Pero' wisq nibża' li - u m'għandix dubju li dan li qed isir qed isir b'kull intenzjoni tajba - 'l quddiem naraw li l-metodu, il- proċedura u r-riżultat se jkun differenti ħafna mix-xewqa tiegħi u tal- Ministru.

ONOR.

JOE FENECH: Jien ma naqbilx mal-ħabib tiegħi li t-tribunali - u ma nafx għal liema qed jalludi għaliex tal-Kummissarji tal-Ġustizzja m'humiex tribunali - ...

Nista' nassigurah li dawk ħadmu u ma ddeċidewx kif qal hu.

GĦada nista' nurih l-istatistika.

(Interruzzjonijiet) GĦaliex inti għidt li jitilgħu 10% u jiġu deċiżi 5%.

Jien qed ngħidlek li dan m'hux korrett u fil-fatt mil-lat ta' ġustizzja qiegħda ssir l-istess ġustizzja.

Nista' ngħid li kemm ili Ministru tal-Ġustizzja qatt ma kelli complaints li m'hux qiegħda ssir ġustizzja quddiem il-Kummissarju tal- Ġustizzja.

Hemm ukoll it-tribunal tal-Bord tal-Kera.

(Interruzzjonijiet) Ippermettili ftit.

Dan f'awla ta' maġistrat se jkun ukoll.

Issa maġistrat liebes libsa u l-ieħor tavżah minn qabel li m'hux maġistrat!

Qed tgħid li aħna ma niffitjawx l-affarijiet.

Fil-Qrati Superjuri hemm terz tal- kawżi taċ-Ċivil li jiġu deċiżi mill-perit.

Jiġifieri huwa l-perit li jisma' kollox u jagħmel rapport.

U jrid ikun werżaq xi waħda kbira biex l- imħallef ma jaqbilx miegħu għalkemm ma jkun sema' xejn!

Inti qed tgħidli li hemm terz, 3,000.

Inti qed tgħid li dan l-inseriment mhux ħaġa li jidħol fis-sistema tagħna.

Nerġa' ngħid, il-perit legali li jiddeċiedi l-kawża hu.

Issa neliminaw din il-kwestjoni.

Hawn qegħdin ngħidu li aħna ġenwinament inħossu li din is-sistema għandha tiffunzjona.

Ħadd m'hu qed jgħid li Evanġelju dan, hekk se jsir.

Iż-żmien jagħtina parir.

Jekk din is-sistema ma tiffunzjonax kif qed nantiċipaw nerġgħu niġu hawn nikkorreġuha.

GĦall-kuntrarju imma hawn naħsbu li din tkun sistema effiċjenti u effikaċi f'każijiet ta' talbiet żgħar.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Jien sejjaħtilhom tribunali għax l-unika analoġija mat-tribunali li qed nipproponu huma dawn, biex ma nħawdux l- ideat.

L-istatistika li għandek dwar dawn żgur ma tgħidlekx kemm minnhom ma telgħux għax quddiem dawk - ejja nsejħilhom Kummissarji għall-Ġustizzja - jekk ma titlax it-tieni darba jfisser li hemm ammissjoni.

ONOR.

JOE FENECH: Fiċ-Ċivil ukoll.

Fl-Inferjuri mhux hekk!

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Ippermettili.

Allura jekk l-istatistika qed tgħidlek li ġew deċiżi 100 kawża nassigurak li 80 jew 90 minnhom - jien ma kontx sejjer żball għax jien il-ħin kollu hemm, ngħix hemm - ma jitilgħux.

Inti għandek statistika li ġew deċiżi 100, imma jekk inti tassorbixxi kemm verament ġew deċiżi ssib li 90 minnhom ma dehrux u ma tawx kas.

ONOR.

JOE FENECH: GĦax preferew li jammettu kif tgħid il-liġi.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Issa trid tara x'ġara wara li dawn id-90 ma dehrux, kemm minnhom ħallsu l-multa li ġiet imposta.

Minn hemm trid tara jekk is-sistema ħadmitx.

Jekk 90 ġew deċiżi għax ma telgħux, imbagħad biex jiġbru 10 minnhom ...

Jien tkellimt man-nies li jaħdmu ma' l-Avukat Ġenerali tar-Repubblika u spjegawli li minn dawn id-90 li jiġu misjuba ħatja 30, 40 isibuhom u jibagħtulhom u xi 10 minn dawn iħallsu.

The end result tant huwa miskin illi l-Istat ikun ħareġ ħafna flus ...

Fl-aħħar mill-aħħar trid tqis ukoll li l-Istat ikun ġab dawk il-pulizija kollha, ħareġ dawk in-notifiki kollha ...

(Interruzzjonijiet) Le, m'iniex qed nesaġera.

Jekk inti tara l-ultimate cost x'se jkun għall-Istat issib illi biex jeħlu 10, il-pajjiż qed joħroġ mijiet u eluf ta' liri.

F'din hekk se jiġri.

Għalhekk jagħmel sens dak li qal l-Onor.

Mifsud Bonnici li nagħmlu maġistrat, kif hemm fil-Bord tal-Kera u fil-Bord tal-Qbiela.

Ejja ngħidu li se nagħmlu avukat li qed jippresjedi llum, imbagħad imur quddiem l- istess Tribunal, quddiem sieħbu jiddefendi l-kawża.

L-agħar ħaġa hija tal-ħlas ta' l-avukat.

Fil-fatt il-Ministru qal li se jipprova jagħmilha sempliċi ....

ONOR.

JOE FENECH: Niddiskutuha meta naslu għaliha.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Ippermettili, Onorevoli.

Nixtieq nerġa' nappella li hawn qed nerġgħu mmorru 'l bogħod ħafna minn dak li tgħid klawsola 3.

L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Chairman, l-iskop kollu ta' din il-Liġi huwa li joħloq sistema ġdida skond it-tendenza moderna ta' żmenijiet, mhux f'pajjiżna biss imma kullimkien, kemm fil-kamp ċivili kif ukoll fil-kamp kriminali.

Ħadt gost li l-Onor.

Attard Montalto semma l-kamp kriminal.

Ma jistax ikun li kull kwestjoni li taqa' taħt il-Kodiċi Kriminali tidher quddiem maġistrat bi dritt ta' appell bil-konsegwenza ...

Jien bħal l- Onor. Attard Montalto naħdem fil-Qorti tal-Maġistrati fejn isiru dawn il- famużi kawżi tad-distrett u jkun hemm ħafna pulizija.

Nista' ngħid li sa ċertu punt hemmhekk kulħadd ikun qiegħed jaħli l-ħin għaliex nofs il- każijiet ikunu fuq ġlied tas-saħna, jiġifieri tal-mument li mbagħad jispiċċaw jaħfru lil xulxin.

Ġieli anke jittellgħu x-xiehda għalxejn għaliex l-affarijiet ikunu diġa' kkalmaw qabel ma jaslu hemmhekk u ġieli anke jkunu ħafru lil xulxin.

Fil-fatt barra minn Malta għal din ir-raġuni kienet inħolqot is-sistema tal-justices of the peace u safejn naf jien f'ċerti ġurisdizzjonijiet dawn għandhom il-poter li jiddeċiedu l-każ.

Imma anke hawnhekk naħseb li t-tendenza hija l-kuntrarju ta' dak li qed jgħid l-Onor.

Membru.

Hawn imissna noħolqu strutturi oħrajn biex ma jkunx hemm ċerta ħela ta' ħin fil-qorti.

Quddiem il-qorti għandhom isiru biss dawk il-każijiet li verament wieħed irid jimponi piena kriminali.

Il- Kostituzzjoni tagħna tgħid li ċerti każijiet li jkunu ta' reat kriminali bilfors ikunu jridu jiġu deċiżi mill-qorti u mhux mit-tribunal.

Pero' s'issa din il-problema ġiet solvuta dejjem billi wieħed jiddepenalizza r- reati.

Immaġina kieku għadna bis-sistema l-antika - niftakarha din għax dak iż-żmien, jiġifieri fl-1980, kont ilħaqt avukat - fejn il-parking ticket kien reat li jiġi deċiż minn maġistrat.

Jiġifieri ara kieku llum b'dawn l-eluf ta' karozzi li hawn fit-toroq, xi 10,000, apparti s-second hand cars, kemm ikun hawn parking tickets u li kollha jridu jidhru quddiem il-maġistrat - dawn kellhom jidhru bilfors għaliex inkella kien jiġi ordnat l-arrest tagħhom.

Anke kieku kellna nemendaw il-liġi b'mod li ngħidu li l- preżenza ta' l-akkużat ma tkunx neċessarja imbasta jkun notifikat, għaliex xorta jinħela l-ħin sakemm jiġi msejjaħ u jekk ma jinstabx jinħela aktar ħin.

Jiġifieri immaġinaw kemm kien ikun hemm ħela ta' ħin kieku ma kellniex is-sistema tal-Kummissarji tal-Ġustizzja.

Anzi jien ngħid li jkun tajjeb kieku tinħoloq sistema fejn ċerti każijiet li jirrigwardaw il- kriminal u li jkunu jistgħu jitranġaw ma jkollhomx għalfejn jitressqu lejn il-qorti.

Jien ngħid li jkun tajjeb ukoll li napplikaw l-istess prinċipju fil-kamp ċivili li huwa eħfef għax m'hemmx ir-restrizzjonijiet kostituzzjonali li bilfors wieħed ikun irid imur l-qorti - għal dawn il- Kostituzzjoni tgħid li tista' tkun qorti jew inkella tribunal, basta jkun imparzjali.

Jiġifieri li maġistrat jagħmel dan ix-xogħol se jibqa' anke fis-sistema li għandna llum.

L-iskop kollu ta' din il-Liġi huwa li f'materji żgħar - il-Liġi tgħid sa Lm100 għaliex dan huwa l-massimu; ċerti tipi ta' kawżi allavolja huma taħt il-valur ta' Lm100 mhux bilfors jaqgħu taħt din il-Liġi - mhux biss se jinqatgħu mis-sistema billi ma jkunx hemm maġistrat imma jkollna persuna legali, talli anke r-regoli li wieħed japplika, l-ekwita' u l-prinċipji tal-ġustizzja naturali mhux neċessarjament ikunu identitiċi għal dak li hemm provdut fil-Kodiċi tal- Proċedura Ċivili.

Wara kollox dan diġa' għamilnih f'kamp ieħor meta konna qed niddiskutu l-Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Konsumatur, diġa' ħloqna ħaġa simili b'kompetenza ħafna ikbar għaliex, jekk m'iniex sejjer żball, il- kompetenza ta' l-arbitru fil-Liġi tal-konsumatur kienet Lm250 imbagħad fuq insistenza ta' l-Oppożizzjoni - anke għaliex il-Ministru kien qabel magħha - dik il-kompetenza ġiet estiża għal Lm500.

Jiġifieri jekk illum il- fridge li nixtri tirriżulta li hija difettuża, għandi dritt li minflok immur quddiem il-qorti immur quddiem arbitru, naturalment jekk l-ammont ma jeċċedix il-Lm500.

Allura x'inhija l-oġġezzjoni li mmur ukoll quddiem arbitru fuq Lm100 bl-applikazzjoni ta' prinċipji ta' ekwita' u mhux strettament dawk li nsibu fil-Kodiċi tal-Liġi?

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Aħna qed nagħmlu frammentazzjoni u din il- frammentazzjoni se tkun ħafna iktar spendjuża milli kieku nużaw is-sistema b'kriterji jew proċeduri differenti skond in-natura tat-talba.

Kemm tal- konsumatur u kemm tat-talbiet żgħar setgħu marru quddiem maġistrat li jkun qiegħed għal dawk biss, imma mhux noħolqu tribunal wara ieħor.

Issa dawn it-tribunali li qed noħolqu ...

U r-reġistru tal-qorti, biex illum diġa' huwa ad opera u ma jistax ilaħħaq max-xogħol li għandu suret in-nies, issa se toħloqlu komplikazzjoni ġdida?!

Issa jien nistaqsi kemm hemm illum ...

(Interruzzjonijiet) Għalhekk ma tagħmilx sens li toħloqlu komplikazzjoni!

ONOR.

JOE FENECH: Le, mhux se tinħoloq komplikazzjoni għaliex l-istess atti se jkollu.

Se jkun tribunal ad hoc bħat-tribunal ta' l-arbitraġġ, ta' l-artijiet u tribunali oħra.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Pero' xorta se tinħoloq komplikazzjoni ġdida għaliex hija frammentazzjoni oħra.

Nixtieq nistaqsik skond l- istatistika tal-lum, kemm hemm kawżi li jikkwalifikaw bħala kawżi tat- talbiet żgħar?

ONOR.

JOE FENECH: Is-sena l-oħra daħlu 314 kawża.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Mela aħna se noħolqu tribunal għal 314-il kawża fis-sena.

Issa vale la pena li toħloq struttura ta' din il-kwalita' għal 314 kawża?

ONOR.

JOE FENECH: Mela le.

Din l-istruttura kollha x'inhi?

Se jkollok avukat b'esperjenza ta' sena jew prokuratur legali b'esperjenza ta' tliet snin li se tagħtih din il-kompetenza ...

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: U li jaħdem part-time.

ONOR.

JOE FENECH: B'daqshekk billi jaħdem part-time.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Kemm jista' jaqta' kawżi kuljum?

ONOR.

JOE FENECH: Skond kemm jagħmel jew timponilu li jagħmel seduti għal dan l-iskop.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: X'jiġri jekk ma jagħmilx ħames seduti f'ġimgħa?

ONOR.

JOE FENECH: Ikun jista' jagħmilhom wara nofs inhar.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Imma kemm jista' jaqta' kawżi?

ONOR.

JOE FENECH: Jekk hemm bżonn jagħmel tnejn minflok waħda kuljum.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Imma jien ngħid li jkun irid jagħmel ħafna iktar biex jaqta' l-kawżi.

ONOR.

JOE FENECH: Nagħmlu żewġ ġudikaturi u jekk hemm bżonn anke tlieta.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Allura iktar se jiġu l-komplikazzjonijiet għaliex se jkun hemm mhux biss żewġ ġudikaturi imma wkoll l-assistenti tagħhom, eċċ. Imma għaliex ma tagħmilx wieħed full time li jkun jista' jagħmel kollox?

ONOR.

JOE FENECH: L-istess assistenti jkun hemm fil-qorti.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Apparti dan kollu, il-kwestjoni hija jekk għandekx tagħmel din il-frammentazzjoni.

Il-frammentazzjoni ma tiswiex, u ma taġevola lil ħadd u hija kontra l-effiċjenza u mhux iġġib l- effiċjenza jew tagħti riżultat aħjar.

Issa ħalli niġu għal paragrafi (a) u (b) ta' subklawsola 3 (3).

Il- prinċipju ta' paragrafu (a) huwa li d-diversi somom flimkien ma jammontawx għal iktar minn Lm100.

Pero' jidher li paragrafu (b) ifisser xi ħaġa differenti għaliex din tgħid hekk:

"Jekk l-attur jitlob il-ħlas ta' diversi somom bħala li għandhom jingħataw lilu għal raġunijiet differenti, il-valur jiġi determinat mill-ogħla somma, irrespettivament mis-somom iżgħar.".

Jiġifieri komplessivament dik it-talba se teċċedi l-Lm100 u allura tmur kontra l-prinċipju tal-paragrafu (a).

ONOR.

JOE FENECH: Le, ma tmurx kontra.

Hawn qed ngħidu li minflok wieħed jagħmel tliet ċitazzjonijiet - li jista' jagħmel - qed ngħidulu biex għall-ekonomija tal-ġudizzju jagħmel kawża waħda kif del resto se jiġri wkoll fil-Kodiċi ta' Proċedura.

Jiġifieri minflok jagħmel tliet ċitazzjonijiet differenti jagħmel waħda imma bi tliet talbiet differenti.

X'hemm ħażin f'dan!

Hawn tkun qed tagħmel ekonomija ta' ġudizzju u ma tkun qed tmur kontra ebda prinċipju.

Jiġifieri jekk teċċedi s-somma ma tkunx tista' tmur quddiemu imma tmur quddiem il-maġistrat.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jiġifieri jekk titlob tliet somom li huma ta' l-istess raġuni u flimkien iġibu iktar minn Lm100, allura x'hemm ħażin li titlobhom fl-istess kawża bħalma tista' tagħmel għal dawk is-somom li huma ta' raġunijiet differenti u li wkoll tista' titlobhom fl-istess kawża?

Dak li rrid infisser.

Jiġifieri paragrafu (a) jidher li huwa kontra dak li jgħid paragrafu (b).

ONOR.

JOE FENECH: Le, m'hu kontra paragrafu (a) xejn.

Xi jfisser li jkunu għall-istess raġuni?

Ħalli nieħdu eżempju fejn jien inkun xtrajt xi ħaġa li qed inħallasha by-installments u jiskadewli erba' installments li jeċċedu Lm100.

Jiġifieri la skadew dawn l-installments ma nkunx nista' nitlob għal din l-iskadenza u għall-iskadenza l-oħra f'kawża waħda.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Għaliex?

ONOR.

JOE FENECH: Għaliex iwaħħluk l-ispejjeż.

Tista' titlobha f'kawża waħda.

Jekk wieħed jagħmel erba' kawżi għal kull skadenza jwaħħluh l- ispejjeż ta' tliet kawżi minnhom.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Min qallek hekk?

ONOR.

JOE FENECH: Qed ngħidlek jien.

Jien ili maqtugħ mill-Qorti tmien snin imma hekk hu.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Żgur li mhux hekk isir.

ONOR.

JOE FENECH: Niggarantilek li hekk hu.

Il-loġika tgħidlek li jekk ma jsirx hekk wieħed jista' jikkawża spejjeż inutli lil xi ħadd.

Fil-fatt jekk wieħed għandu talba l-liġi timponilu li ma jikkawżax spejjeż inutli lill-avversarji tiegħu.

Issa jekk wieħed dawn seta' jitlobhom f'kawża waħda allura kien obbligat li jitlobhom f'kawża waħda imma jekk talabhom f'diversi kawżi - li teknikament kien ikollu dritt - kellu jħallas l- ispejjeż.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Aħna nagħmluha hekk biex nevitaw li mmorru fil-Ġurisdizzjoni Superjuri.

Din nagħmluha fil-Qorti ta' Isfel biex ma teċċedix l-ammont.

ONOR.

JOE FENECH: Nassigurak li mhux dik hija r-raġuni.

Din m'hijiex ħaġa daqshekk radikali li għandna għalfejn indumu niddiskutu kwarta fuqha!

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jien qed ngħidlek li jekk wieħed jagħmel tliet somom flimkien għal raġunijiet differenti f'kawża waħda, multo magis meta dawk it-tliet somom huma għall-istess raġunijiet jista' jagħmel kawża waħda.

ONOR.

JOE FENECH: Ma naqblux fuq din.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jien jidhirli li l-paragrafu (b) ta' subklawsola 3 (3) jindika li l-paragrafu (a) ta' l-istess subklawsola huwa żbaljat għax jekk għal raġunijiet differenti wieħed jista' jagħmel talba li tikkontjeni t-tliet somom allura mhux bilfors jagħmel tliet somom għall- istess raġuni f'kawża waħda?

ONOR.

JOE FENECH: Ippermettili ftit.

Inti taf il-pożizzjoni kif inhi llum jekk tmur il-Qorti.

Wieħed ma jistax jagħmel tliet talbiet għal tliet affarijiet differenti ...

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Mhux hekk hu.

ONOR.

JOE FENECH: Mela allura inti għadek lanqas qrajt l-emendi għall- Kodiċi ta' Proċedura!

Issa hemm emenda speċifika ...

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Mhux fuq kif aħna llum qed nitkellmu?

ONOR.

JOE FENECH: Illum wieħed ma jistax jagħmel tliet talbiet f'kawża waħda għal tliet affarijiet kawżali differenti.

Issa permezz ta' din l- emenda qed ngħidu li wieħed jista' jagħmel tliet talbiet flimkien.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Ħalli nagħtik eżempju ħalli tkun taf x'aħna ngħidu.

ONOR.

JOE FENECH: M'hemmx għalfejn tagħtini eżempju għax naħseb li jien qed nagħmel l-eżempju l-iktar ċar.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Per eżempju, jien għandi nieħu bilanċ ta' paga, erbat ijiem paid leave u bonus.

Dawn huma tliet raġunijiet differenti li jekk tispeċifikahom u tippremetti kollox differenti tista' tagħmilhom f'talba waħda.

Fejn qiegħda l-oġġezzjoni?

ONOR.

JOE FENECH: Dawk huma kollha paga.

Meta titkellem fuq paid leave qed timplika kwestjoni ta' ħlas.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jien qed nitkellem fuq raġunijiet differenti.

ONOR.

JOE FENECH: F'dak il-każ l-istess raġuni għandek.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Hux l-istess raġuni!

ONOR.

JOE FENECH: Jien konvint li inti taqbel miegħi imma trid titkellem hekk!

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Mela l-bonus huwa l-istess raġuni tal- paga!

ONOR.

JOE FENECH: Dak huwa parti mill-kondizzjonijiet tal-paga.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: X'għandu x'jaqsam?

Imma m'hijiex l-istess raġuni.

ONOR.

JOE FENECH: Iva.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Hawnhekk lanqas tista' tirraġuna għax assolutament qed jingħadu ħwejjeġ li huma spropożiti.

ONOR.

JOE FENECH: Inħallu f'idejn il-ġuristi biex jaraw min għandu raġun.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Allura jmissna ma niddiskutu xejn!

ONOR.

JOE FENECH: Imma jien għandi bilfors naqbel miegħek anke fuq kwestjoni legali?!

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jien m'iniex qed ngħidlek li int għandek bilfors taqbel miegħi.

Għandek tgħid li ma taqbilx imma mhux tgħid li l- affarijiet qegħdin hekk għax fil-fatt m'humiex kif qed tgħid int.

ONOR.

JOE FENECH: L-affarijiet huma kif qed ngħid jien.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Le, m'humiex hekk.

ONOR.

JOE FENECH: Iż-żmien irid jagħtina parir.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Il-preżent irid jagħtina parir mhux iż- żmien.

Jien qed ngħidlek li mhux hekk.

Jekk tgħid li tliet somom għal raġunijiet differenti tista' tagħmilhom f'kawża waħda u tliet somom għall- istess raġunijiet ma tistax tagħmilhom fl-istess kawża lanqas tagħmel loġika.

Din x'loġika hi?

ONOR.

JOE FENECH: Din hija loġika tal-liġi kif inhi llum.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Mhux veru li l-liġi tal-lum qiegħda hekk.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 3.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 3 għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 4 - Ġudikaturi.

Clause 4 - Adjudicators.

ONOR.

JOE FENECH: Klawsola 4 tittratta min jista' jagħmilha ta' ġudikatur li jippresjedi fuq dan it-Tribunal, min ma jistax u xi kwalifiki għandu jkollu l-ġudikatur.

Din il-klawsola tgħid li l-ġudikatur irid ikun bilfors ċittadin Malti u jrid ikun avukat b'esperjenza ta' sena jew prokuratur legali li jkun ilu jipprattika tliet snin.

Qed jingħad ukoll li Membru tal-Kamra tad-Deputati, membru tal-kunsilli lokali u xi ħadd li hu dikjarat fallut ma jistax ikun ġudikatur.

Barra minn hekk wieħed li jkun ingħata sentenza ta' priġunerija għal xi żmien jew ikun instab ħati minn xi qorti ta' xi wieħed mid-delitti kontemplati f'Titolu II, V jew VI ta' Taqsima II tal-Kodiċi Kriminali, ma jikkwalifikax biex jinħatar ġudikatur.

F'din il-klawsola jingħad ukoll li l-ġudikatur jirċievi r- remunerazzjoni li jistabbilixxi l-Prim Ministru permezz ta' avviż fil- Gazzetta tal-Gvern.

Il-ġudikaturi jsiru għal tliet snin u jkunu jistgħu jinħatru għal perjodu jew perjodi oħra ta' tliet snin kull darba.

Subklawsola (6) tittratta t-twettiq tal-funzjonijiet tal-ġudikatur u tgħid li ma jaqa' taħt ebda kontroll jew ordni ta' xi persuna.

B'hekk wieħed jassigura l-indipendenza tal-ġudikatur li ma jistax jitneħħa mill- kariga tiegħu jekk mhux mill-Qorti ta' l-Appell fuq talba mill-Prim Ministru minħabba raġunijiet ta' mġieba ħażina u inkapaċita' fit-twettiq ta' dmirijietu.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Permezz ta' din il-liġi se noħolqu figura ġdida li hija msejħa Ġudikatur.

Issa jien ċert li lill-ġudikatur il-poplu se jispiċċa jgħidlu ġokatur!

ONOR.

JOE FENECH: U t-Tribunal jissejjaħ tribunal tal-ġakulatorji!

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Safejn naf jien, s'issa dejjem il-kelma "ġudikant" użajna.

Issa ħalli ngħid xi ħaġa fuq min jista' jkun ġudikatur.

Qed jingħad li ġudikatur jista' jkun avukat li jkollu sena esperjenza.

Dan ifisser li avukat li jkollu sitt snin esperjenza imma ma jkunx laħaq l-eta' ta' 30 sena ma jistax isir Ġudikatur u avukat ta' 30 sena li jkollu biss sena esperjenza jista' jsir.

Din ma tagħmilx sens.

Imma l-Gvern ma jafx li biex idaħħal iktar sens ta' serjeta' Ġudikatur irid ikun avukat li ilu jipprattika l-liġi - jekk se nirrikjedu li jrid ikun jipprattika l-liġi - iktar minn sena?

Dawn x'affarijiet huma?

Illum il- kawżi jaqtagħhom maġistrat li jkollu esperjenza ta' seba' snin avukatura u issa se jibda jaqtagħhom avukat b'esperjenza ta' sena jew prokuratur legali!

Allura naħsbu li b'hekk qed indaħħlu iktar serjeta'?!

Niġi għal punt ieħor.

Huwa sewwa li dan il-ġudikant se jittratta dawn il- kwestjonijiet u jiddeċidihom meta hu part-timer u mbagħad ikollu jew jastjeni minn ħafna kawżi jew jirrifjuta li jippatroċinja nies għaliex ikunu dehru quddiemu fi kwestjonijiet oħra?

Għalfejn se noħolqu din il- konfużjoni?

Ikun min ikun għandu jkun full-timer ħalli verament ikun imparzjali, indipendenti u ma jħares lejn wiċċ ħadd u ma jkollux għalfejn jantiċipa jekk 'il quddiem hux se jiswielu jaqtagħha kif jaqtagħha.

Għalfejn se nżidu dawn il-komplikazzjonijiet?

Illum il-ġudikant, bis- safeguards kollha li għandu, huwa bjażimat mill-pubbliku li mhux imparzjali, aħseb u ara kemm se jkun rispettat mill-pubbliku għall- imparzjalita' u l-indipendenza tiegħu jekk inneħħulu dawn is-safeguards kollha li għandu!

ONOR.

JOE FENECH: Il-ħabib tiegħi jaf li din diġa' ħadmet f'diversi każijiet; naturalment dejjem qed nitkellmu fuq affarijiet żgħar.

Eżempju fejn din is-sistema ħadmet b'mod effiċjentissimu huwa fil-każ tal- Kummissarji għall-Ġustizzja li huma part-timers u xorta huma imparzjali.

Dawn jiġġudikaw affarijiet li kienu kriminali u li issa ġew depenalizzati.

Jiġifieri hemm ukoll ċerta serjeta' - jien konvint li anke fil-mod kif jagħmlu l-affarijiet - anke fis-sustanza tad-deċiżjonijiet li jieħdu.

Rigward jekk in-nies li jintgħażlu jkunux serji biżżejjed, naturalment hija responsabilita' ta' min jagħmel l-għażla li jipprova jagħżel l-aħjar nies.

Fil-każ tal-ġudikatur, jekk wieħed jista' jsib avukat li għandu esperjenza ta' 20 sena fl-avukatura, ikun aħjar milli jagħżel wieħed b'sena biss esperjenza, imma imma qed ngħidu li sena esperjenza hija l-minimum stabilit mil-liġi.

Min jagħżel in-nies għal din il-kariga għandu jagħżilhom b'serjeta' biex jassigura li jkun hemm ir-rispett u s-serjeta'.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

John Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Nista' ngħid li prokuratur legali jkun jaf iżjed proċedura milli nkunu nafu aħna.

Lili għall-ewwel il-prokuratur legali tiegħi kienet tmexxini għall-ewwel.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Il-proċedura legali x'għandha x'taqsam?

L- iktar li jrid ikollok huwa sens u esperjenza tal-ħajja, jekk lanqas se tkun iggwidat mill-prinċipji tal-liġi fil-mod kif tiddeċiedi l-affarijiet.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Li żgur huwa importanti huwa l-prattika li wieħed ikollu warajh għax ma tistax taqbad u tgħid li l-minimum huwa ta' sena esperjenza fl-avukatura.

Naħseb li l-perjodu ta' sena huwa qasir wisq.

Jien m'iniex qed ngħid li l-minimum għandna nagħmluh ta' seba' snin, imma almenu għandu jkun ilu avukat għal jagħmel sentejn jew tlieta.

Inti taf li l-avukati fl-ewwel sena bilkemm ikunu għadhom jafu fejn huma l-awli u jkun hemm ħafna taħwid.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: L-aktar jekk ibiddluhom minn ġurnata għal oħra!

ONOR.

JOE FENECH: Hawnhekk qed ngħidu li bħala minimum avukat irid ikollu sena esperjenza biex jikkwalifika għal ġudikatur; jekk wieħed ikun jista' jsib avukat b'għaxar snin jew 20 sena esperjenza, tant aħjar.

Jekk ma ssibx ikollok tagħżel lil xi ħadd b'inqas esperjenza.

Jekk ikun kwalifikat bħala avukat, żgur li għandu jkun kapaċi jiddeċiedi kawżi ta' din is-sempliċita'.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Apparti minn dan, jien naħseb li huwa importanti li ndaħħlu l-konċett li jekk bniedem ikun ġudikatur ma jistax ikun difensur quddiem ġudikatur ieħor.

ONOR.

JOE FENECH: GĦaliex le?

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Illum mhux hekk sejrin l-affarijiet!

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

TONIO BORG: Allura llum imħallef ma jistax ikun parti f'kawża quddiem imħallef ieħor?

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Jien mhux qed ngħid bħala parti.

ONOR.

JOE FENECH: Jekk jidher bħala avukat mhux bħala parti jkun qed jidher?

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Wieħed għandu d-dritt li jkollu l-assistenza legali.

Aħna konna neħħejnieh u ma naqbilx li neħħejna dak id-dritt.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOE FENECH: Imn'Alla dak iż-żmien ma kontx fil-Parlament għax kieku kien ikun diffiċli li tgħidha din!

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Ma naqbilx li f'affarijiet legali wieħed jista' jidher mingħajr assistenza legali, għax dak għandu mnejn jaħseb li se jagħmel xi bravura u fil-fatt iktar ikun qed jagħmel ħsara lilu nnifsu milli lil ħaddieħor.

ONOR.

JOE FENECH: Imma trid tagħti d-dritt ta' l-għażla; kulħadd għandu dritt jiddeċidi hu.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Il-punt tiegħu hu: Jekk inti tkun ġudikatur, kif tista' mbagħad tmur quddiem ġudikatur ieħor u tiddefendi kawża bħala avukat?

Din żgur li ma tistax tagħmilha.

B'dan li se nagħmlu se ndaħħlu l-konċett kompletament ġdid, bl-eċċezzjoni tal-Kummissarji għall- Ġustizzja, li bniedem jista' jkun ġudikatur u fl-istess ħin jaħdem fil- prattika privata.

Jien naħseb li bniedem li jkun ġudikatur għandu jiġi eskluż milli jidher bħala difensur quddiem ġudikatur ieħor.

Kif jista' jkun li f'kawża jkun qed jiddeċiedi kawża u f'kawża oħra jkun qed jidher quddiem sieħbu?

Naħseb li nkunu qed indaħħlu anomalija.

ONOR.

JOE FENECH: M'hemm xejn unethical.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Jien mhux qed jgħidlek li hemm xi ħaġa unethical, imma qed ngħid li din hija anomalija.

ONOR.

JOE FENECH: Allura għaliex ma jistax jagħmilha ta' ġudikant u ta' difensur?

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Huwa ħażin li jsir hekk għax jista' jkollu interess li jaqta' kawża kif ikun jaqbel li tinqata' fil-kawża l-oħra li fiha jkun qed jidher bħala avukat.

(Interruzzjonijiet) Jien mhux qed ngħid li din hija unethical imma qed ngħid li jkun ħażin li jsir hekk.

ONOR.

JOE FENECH: Dawn huma kwestjonijiet ta' fatti.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Meta nisimgħek tirraġuna b'dan il-mod bilfors ikolli nistaqsi lili nnifsi kif għamilt 35 sena avukat!

Għax lanqas f'bord ma tista' tappella ħlief fuq kwestjonijiet ta' liġi.

Kull appell li jsir jiġi aċċettat jekk ma jkunx fuq kwestjonijiet ta' liġi, għax il-liġi hija ħaġa u fatti huma ħaġa oħra.

Kull appell li jsir irid ikun fuq il-fatt, u minkejja li l-liġi tgħid li fuq punti ta' fatti biss ...

Jiġifieri għalxejn noqogħdu ngħidu li se jiddeċiedu fuq fatti.

Kwestjoni tista' tkun fuq Lm1, Lm100 jew Lm100,000; f'kull kwestjoni tidħol il-liġi li trid tiġi applikata u, tajjeb jew ħażin, min ikun qed jiġġudika jrid japplika dik il-liġi.

Jista' jkun li l-ġudikatur ikollu interess kif tinqata' kawża.

Ħalli nieħdu, per eżempju, l-aspett tal-ġurisdizzjoni; inti taħseb li l-kompetenza ta' kull każ se tkun ...

ONOR.

JOE FENECH: Dak ikun soġġett għall-Qorti ta' l-Appell.

Inti semmejt każ tipiku.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Dażgur li jkun soġġett għall-Qorti ta' l- Appell, imma almenu jekk se ddaħħal dan il-konċett ġdid eskludi lill- ġudikaturi milli jiddefendu f'dik il-Qorti.

ONOR.

JOE FENECH: Nerġa' ngħid li dik hija soġġetta għall-Qorti ta' l- Appell u hija dik il-Qorti li se tiddeċiedi l-kwestjoni.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Kollox sew, ma taqbilx.

Jien niskanta meta taqbel dwar xi ħaġa u mhux meta ma taqbilx.

ONOR.

JOE FENECH: Naqblu li ma naqblux!

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Issa kkwotalna l-istatistika u ħu gost biha, imbagħad mur il-Qorti u għidilhom li għandek kaos, għax għandek statistika tajba.

In-nannu lili għallimni li tista' titmejjel b'ħaddieħor imma bik innifsek ma titmejjilx, imma int hekk qed tagħmel.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Jekk jogħġobkom, użaw kliem parlamentari.

ONOR.

JOE FENECH: L-ewwelnett dan mhux lingwaġġ xieraq għal dan il- Parlament.

Sur President, jiena ma nitmejjel b'ħadd u tista' sserraħ rasek li jien nipprova nagħmel id-dover tiegħi tajjeb.

Dan huwa diskors żejjed.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Inti taf li din hija biss farsa.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hemm aktar rimarki?

L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Issa niġu għal ċirkostanza ftit delikata, il-mod kif ġudikatur jitneħħa mill-kariga.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Dan jista' jitneħħa mill-Qorti ta' l- Appell.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: F'subklawsola 4 (6) qed jingħad li:

"Fit-twettiq tal-funzjonijiet tiegħu taħt dan l-Att, Ġudikatur ma jkun jaqa' taħt ebda kontroll jew ordni ta' xi persuna jew awtorita' oħra ..."

- naħseb lanqas taħt il-Ministru ma jaqa' -

"... u ma jistax jitneħħa mill-kariga jekk mhux mill-Qorti ta' l- Appell fuq talba għal dak il-għan mill-Prim Ministru imsejsa fuq imġieba ħażina jew inkapaċita' li jwettaq dmirijietu minħabba f'inabilita' fiżika jew debilita' mentali.".

Mela lil dan l-imsejken proxxmu li għandu inkapaċita' fiżika jew debilita' mentali rridu nonxruh quddiem il-Qorti ta' l-Appell?

Issa li għamilna l- Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja, f'każ ta' mġieba ħażina ġudikant jista' jidher direttament quddiem din il-Kummissjoni.

ONOR.

JOE FENECH: Meta ġejna biex nikkomponu l-Kummissjoni għall- Amministrazzjoni tal-Ġustizzja ridna nagħtuha dawn il-funzjonijiet, imma minħabba d-diffikultajiet li tqajmu min-naħa ta' l-Oppożizzjoni, per necessita' dawn il-funzjonijiet ma tajniehomlhiex.

Kieku ħallejniehom kif proposti minna u għaddejniehom kif xtaqet l-Oppożizzjoni, b'maġġoranza sempliċi, il-konsegwenza kienet tkun li npoġġu f'riskju serju l- indipendenza tal-Ġudikatura.

Dak iż-żmien l-Onor.

Mifsud Bonnici ma qabilx u m'iniex qed nistenna li llum se jaqbel ma' dan il-konċett.

Huwa fatt li llum il-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja m'għandhiex din il-funzjoni, imma għandha funzjoni speċifika, jiġifieri li tagħmel investigazzjoni f'każijiet li jgħaddilha l-Parlament dwar ir-rimossjoni ta' ġudikant u biex tagħti pariri għall-aħjar andament tal-qrati.

Dawn huma l- funzjonijiet li għandha l-Kummissjoni.

Jekk għada pitgħada dawn jitbiddlu u wieħed jara li jkun iżjed konvenjenti li ...

Il-Qorti ta' l-Appell għalfejn daħlet?

Il-Qorti ta' l-Appell daħlet biex tistabbilixxi jekk dak li qed jgħid il-Prim Ministru jeżistix jew le, jiġifieri hemmx raġunijiet għaliex ġudikatur għandu jitneħħa minħabba inkapaċita' fiżika jew mentali.

Jekk jiġi stabbilit mill-ogħla qorti tal-pajjiż li hemm raġunijiet li għalihom għandu jitneħħa, il-Prim Ministu jkun ġustifikat li jneħħih, imma jekk dak il-fatt bħala fatt ma jiġix stabbilit mill-ogħla qorti tal-pajjiż, allura l-Prim Ministru ma jkunx jista' jneħħih.

Hawnhekk qed nassiguraw li l-ġudikatur ma jkunx qiegħed hemm biex jitneħħa at the whim tal-Prim Minstru, imma jkun jista' jitneħħa biss jekk quddiem il-Qorti ta' l-Appell jiġi pprovat li kien hemm imġieba ħażina u inkapaċita' mwettqa minħabba inabilita' fiżika jew debilita' mentali.

Imma qabel ma ġudikatur jiġi rimoss, dan il-fatt irid jiġi stabbilit quddiem il-Qorti ta' l-Appell.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Dak hu li tgħid il-liġi, imma dan huwa konċett totalment ħażin.

Jekk illum il-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja m'għandhiex is-setgħa li tagħti parir f'dawn il-każi, m'hemm xejn xi jżomm lill-Gvern milli jagħti din il-funzjoni lil din il- Kummissjoni, jekk hu indikat li għandha tingħatalha.

(Interruzzjonijiet) S'issa din mhix funzjoni tal-Qorti ta' l-Appell u se nagħtuhielha b'din il- liġi.

Allura flok lill-Qorti ta' l-Appell nistgħu nagħtuha lill- Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja.

U ma nippretendix li l- Ministru jqum u jirrispondi bil-mod frivolu u redikolu li qed jirrispondi bih.

ONOR.

JOE FENECH: Jien frivolu?

Min jitkellem bħalek huwa frivolu u redikolu.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Hawnhekk qed tagħti funzjoni lill-Qorti ta' l-Appell li sal-lum m'għandhiex.

Mela din il-funzjoni stajt tajtha lill-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustiizzja.

Allura meta inti tgħidli li ma nistgħux nagħmlu hekk għax illum il-Kummissjoni m'għandhiex dik il-funzjoni, tkun qed tagħti risposta frivola u redikola, li ma nistennihiex mill-Ministru.

ONOR.

JOE FENECH: Frivolu u redikolu huwa min qed juża din l- espressjoni għax jaf x'għidt.

Jien għidtlu li llum il-Kummissjoni m'għandhiex din il-funzjoni, imma m'għidtlux li ma tistax tagħtihielha.

Huwa ovvju li tista' tagħtiha din il-funzjoni.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Mela flok ma tagħtiha lill-Qorti ta' l- Appell agħtiha lill-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja.

ONOR.

JOE FENECH: Il-Liġi li twaqqaf il-Kummissjoni għall- Amministrazzjoni tal-Ġustizzja tikkontempla li l-funzjonijiet tal- Kummissjoni jistgħu jiżdiedu b'sempliċi liġi, jiġifieri ma qed jgħid xejn speċjali.

Jiena kont attent x'qed ngħid, imma ried taparsi ma jifhimnix biex ikun jsita' jgħid li jien redikolu, meta fil-fatt hu qed ikun redikolu.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Jekk jogħġobkom, ma nibqgħux nużaw dan id-diskors.

ONOR.

JOE FENECH: L-Onor.

Mifsud Bonnici qal li jien għidt li din il- funzjoni ma nistgħux nagħtuha lill-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal- Ġustizzja.

Dażgur li nistgħu nagħtuhielha; hemm espressament fil-liġi li l-funzjonijiet tal-Kummissjoni jistgħu jiżdiedu!

Jien għidtlu li sal-lum m'għandhiex din il-funzjoni.

Għada pitgħada, meta x-xogħol tagħha jkun iżjed organizzat - għax s'issa għadha taħdem biss b'segretarja - inkunu rridu nikkreaw l-istruttura u l-ambjent fejn din tkun tista' tiffunzjona iktar.

M'iniex ngħid li 'l quddiem din il-funzjoni ma tistax jew m'għandhiex tingħata lill-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja, anzi nispera li din il-Kummissjoni tespandi b'mod li tassorbi diversi funzjonijiet biex tassigura ħafna iktar l-indipendenza tal-Ġudikatura.

Forsi għada pitgħada wieħed jista' jikkontempla li tkun il-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja li tagħti parir dwar min għandu jsir ġudikant, imma l-ewwel wieħed irid jara kif se taħdem.

Insistejtu tant li ma ridtux tagħtuha s-salvagwardja ta' l-approvazzjoni taż-żewġ terzi ta' din il-Kamra għax ridtu taraw kif se taħdem u kif se timxi!

Issa fiċ- ċirkostanzi tridu tgħabbuha b'ħafna affarijiet?!

Naslu biex nagħmlu dawn l- affarijiet, imma at the moment qed nassiguraw l-indipendenza ta' dawn il- ġudikaturi billi ngħidu li dawn ma jitneħħewx sempliċement bżdeċiżjoni tal- Prim Ministru, imma dak li jgħid il-Prim Ministru jrid jiġi pprovat u aċċettat mill-Qorti ta' l-Appell.

Għada pitgħada tista' tkun istituzzjoni oħra li tiddeċiedi din il-kwestjoni.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: L-argument tal-Ministru ma jreġix.

GĦaliex?

GĦax safejn naf jien, jekk inti tkun marid għand tabib tmur u jekk għandek bżonn tmur il-Qorti għand avukat tmur.

Li l-Ministru jitkellem fuq istituzzjonijiet u jgħid li l-Qorti ta' l-Appell hija istituzzjoni, jidhirli li huwa żbaljat.

Illum teżisti istituzzjoni li dawn l-affarijiet jistgħu jiġu pigeon-holed fiha.

Il-Qorti ta' l-Appell m'għandha l-ebda dmir, obbligu jew funzjoni li tkeċċi ġudikatur.

Meta għandek organu li diġa' jeżisti u li qiegħed hemm biex jassorbixxi ċerti poteri li tajnieh fil-mument meta saret il-liġi ad hoc ...

Dak iż-żmien ma kienx hawn din il-liġi u allura wieħed ma setax jiddiskuti jekk it- tneħħija tal-ġudikatur għandhiex tiġi stabbilita minn din l-istituzzjoni.

Allura l-argument li ġab il-kollega tiegħi huwa minnu.

L-idea u l- impressjoni li qed jipprova jagħti l-Gvern li din il-funzjoni ma tistax tingħata lill-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja għax l- Oppożizzjoni m'għamlitx ċerti affarijiet, huwa żbaljat.

L-Oppożizzjoni ma riditx li l-Liġi dwar il-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja tiġi entrenched fil-Kostituzzjoni, imma l-Gvern neħħielha l-poteri kollha li kellha u ħallielha biss xi 20% ta' dawk li kellha oriġinarjament, għax qal li ladarba m'hemmx l-approvazzjoni ta' żewġ terzi tal-Membri ta' din il- Kamra, m'għandhiex id-dehra ta' organu indipendenti.

Dan kollu biex inbeżżgħu lin-nies bil-babaw, biex inbeżżgħu lill-poplu li jekk għada pitgħada jitla' fil-gvern il-Labour Party huwa partit anti-demokratiku ...

Dejjem nisimgħu l-istess ħaġa.

Pero' l-verita' hija li l-Gvern ried jagħti lil dik il-Kummissjoni l-istruttura ta' kummissjoni entrenched bl- approvazzjoni ta' żewġ terzi tal-Kamra, u aħna min-naħa ta' l-Oppożizzjoni ridna l-ewwel nagħtuha l-opportunita' li taħdem, naraw kif ħadmet u mbagħad jekk tkun ħadmet tajjeb nagħmluha entrenched u jekk ma tkunx ħadmet tajjeb f'ċerti affarijiet, inbiddluha għax kif il-Ministru stess - qed juża l- argumentazzjoni li użajna aħna - din hija ħaġa li żviluppajna aħna, qisa kostituzzjoni li ġiet mill-pajjiż innifsu minflok li tawhielu.

Aħna x'għamilna ħażin?

Allura għandna niġu kkritikati għax qed nissuġġerixxu li llum għandek organu li jista' jkollu funzjoni li hu iżjed adattat u attrezzat għaliha mill-Qorti ta' l-Appell?

Għax jekk il-Kummissjoni għandha membri u segretarja, diġa' hija ħafna iktar aattrezzata mill-Qorti ta' l-Appell.

Din il-funzjoni la qatt kienet tal-Qorti ta' l-Appell, u lanqas qatt għandha tkun.

Il-Qorti ta' l-Appell qatt m'għandha jkollha l- funzjoni li tiddeċiedi li titneħħa persuna appuntata bħalma se jkun appuntat il-ġudikatur, għax individwu appuntat mill-Eżekuttiv qatt m'għandu jitneħħa mill-Ġudikatura.

Apparti minn kif inhi attrezzata l-Kummissjoni, dan il-prinċipju huwa ħażin.

Jista' jagħti l-każ li wieħed jgħid li hawnhekk qed niddiskutu tribunal ċkejken, imma l-punt mhux dan.

Jekk taċċetta li l-Qorti ta' l-Appell tista' tneħħi parti minn dawk in-nies li jiddeċiedu - hawn qed nirreferu għall-ġudikatur - tkun qed tirfes qasam perikoluż ħafna.

Dan il-prinċipju huwa perikoluż għax jista' jiġi estiż.

X'hemm li jżomm l-Gvern milli jżid il-kompetenza tal-ġudikatur għal Lm1,000 u allura jkollu l-istess funzjoni li se jkollu maġistrat?

Allura sewwa li bl-istess liġi li tagħtih funzjoni daqs maġistrat, il-ġudikatur ikun jista' jitneħħa mill-Qorti ta' l-Appell?

Dan il-prinċipju jmur kontra kull tagħlim li wieħed għandu jkollu bħala bażi għal dak li jemmen fih, kemm f'dak li għandu x'jaqsam ma' separazzjoni tal-poteri kif ukoll mad- demokrazija.

X'jiġiferi l-Qorti ta' l-Appell tneħħi l-ġudikaturi?

(Interruzzjonijiet) Dażgur li hi tneħħih.

Il-Prim Ministru għandu a finger in the pie, direttament jew indirettament, fil-mod kif tintgħażel il- Qorti ta' l-Appell?

Mela m'għandux!

ONOR.

JOE FENECH: Assolutament le.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Il-President min jagħżlu?

L-Eżekuttiv?

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Karmenu Mifsud bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Il-kliem eżatt użat f'din il-klawsola huwa "u ma jistax jitneħħa mmill-kariga jekk mhux mill-Qorti ta' l-Appell."

(Interruzzjonijiet) Jiġifieri lanqas il-Prim Ministru ma jneħħih.

ONOR.

JOE FENECH: Jitneħħa fuq talba tal-Prim Ministru.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Iva, imma hija l-Qorti ta' l-Appell li tneħħih mill-kariga.

ONOR.

JOE FENECH: Naturalment, wara li l-Qorti tkun ġabet prova ta' dak li jkun qed jallega l-Prim Ministru.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jekk irridu li jitneħħa mill-Prim Ministru rridu ngħidu li l-Qorti ta' l-Appell tagħti l-ġudizzju tagħha, imbagħad huwa l-Prim Ministru li jneħħih.

Imma kif qed jiġi propost hawnhekk se jitneħħa mill-Qorti ta' l-Appell.

Dak kien il-punt li qanqal l- Onor. Attard Montalto, imma l-kwestjoni hija li kieku minflok il-kliem "mill-Qorti ta' l-Appell" daħħalna l-kliem "mill-Kummissjoni għall- Amministrazzjoni tal-Ġustizzja", din il-Liġi kienet tkun qed tagħti funzjoni ġdida lill-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja.

Issa x'inhuma r-raġunijiet li ġab il-Ministru għaliex m'għandhiex issir hekk?

Il-Ministru qal li l-Kummissjoni mhix attrezzata.

Imma jekk mhix attrezzata t-tort huwa tiegħu għax imissu attrezzaha!

(Interruzzjonijiet) Għaliex bħala parti minn dan l-esperiment kollu li se jsir bil-Kummissjoni ma jkunx hemm ukoll din il-funzjoni li tagħti l-parir tagħha dwar l-imġieba ħażina, l-inabilita' fiżika u debilita' mentali ta' ġudikatur?

Dawn huma ħwejjeġ jixraq li jiġu konsidrati in camera u mhux fil-pubbliku.

GĦaliex għandhom jiġu ttrattati fil-pubbliku dawn l-affarijiet?

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Sar il-ħin.

Fid-9.00 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta progress u talab il-permess sabiex il-Kumitat jerġa' jiltaqa'.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Viċi Prim Mifnistru, jekk jogħġbu, iressaq l-aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GUIDO DE MARCO (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Barranin): Nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal għada, l-Erbgħa, l-1 ta' Marzu, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi dwar Tribunal għal Talbiet Żgħar - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kumpanniji - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Reġistrazzjoni ta' Artijiet - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Ordinanza dwar il-Privileġġi u s-Setgħat tal-Kamra tad-Deputati - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Servizzi ta' Impieg u Taħriġ - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Korporazzjoni għall-Iżvilupp ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar l-GĦajnuna lill-Industriji - it-tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Massa Frumentarja - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kummissarji għall-Ġustizzja - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Arbitraġġ - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Kumpanniji Kontrollati (Proċedura ta' Likwidazzjoni) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar id-Dazji ta' Importazzjoni (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar id-Dazji tas-Sisa fuq is-Sigaretti maħdumin bil-Makna - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar id-Dazji ta' Importazzjoni (Emenda Nru 3) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Dazju tas-Sisa - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Taxxa fuq Bunkering ta' Żjut - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Promozzjoni ta' Prodotti Lokali - it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jħassar l-Att dwar it-Taxxa tad-Divertimenti - it- Tieni Qari.;

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki, jekk jogħġobkom?

Il-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, il-bieraħ il-Kap ta' l-Oppożizzjoni ħa l- Aġġornament tal-Kamra biex irrepeta l-istedina tiegħu għar-riżenja tiegħi mill-kariga fid-dawl tal-każ tal-mewt ta' Carlos Chetcuti li ġrat fil-ħabs.

Skond il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, żewġ toroq biss hemm: jew nitlaq jien jew itellaqqni l-Prim Ministru.

Bħallikieku b'hekk, insolvu l-problemi kollha li jeżistu f'dan il-qasam!

L-Aġġornament li għamel l-Onor.

Sant nistgħu naqsmuh f'żewġ partijiet; fl-ewwel nofs ġew ripetuti argumenti li saru meta kienet tressqet mozzjoni ta' sfiduċja fil-konfront tiegħi f'April tas-sena li għaddiet, u t-tieni nofs hu magħmul minn sensiela ta' rimarki.

Fil-fehma tiegħi l-ebda rimarka ma torbot ma' oħra u l-ebda rimarka ma tat idea konkreta u pożittiva ta' kif nistgħu niffaċċjaw il-problemi li jeżistu fil-ħabs b'mod aħjar.

Imma x'inhi r-raġuni vera li għaliha l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ħass li kellu jieħu Aġġornament sħiħ?

Fl-opinjoni tiegħi jekk wieħed jagħsar dak li qal l-Onor.

Sant ma jsib xejn ta' sustanza jew li jista' jgħin biex tiġi rranġata s-sitwazzjoni tal-ħabs, sakemm wieħed ma jemminx li r-riżenja tiegħi u r-riżenja ta' kull min hemm illum fl-amministrazzjoni tista' twassal għal dan.

Jien qed ngħid dan għax il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal li l-Ministru għandu jirriżenja u għandha tinbidel l-amministrazzjoni kollha kemm hi.

Bħallikieku b'hekk inkunu solvejna l-problemi kollha!

L-Onor.

Sant ma ta l-ebda suġġeriment ieħor li jista' jagħti kontribut għas- sitwazzjoni f'dan il-qasam.

Meta naħseb x'kienet ir-raġuni li għaliha l- Kap ta' l-Oppożizzjoni ħa dan l-Aġġornament nasal għall-konklużjoni li l- Kap ta' l-Oppożizzjoni induna li żbalja bl-ikrah meta ma laqax l-istedina tiegħi biex jinnomina rappreżentant fuq kummissjoni ta' inkjesta biex tistħarreġ iċ-ċirkostanzi kollha tal-każ ta' Carlos Chetcuti, tant induna li għaġġel u li ħa deċiżjoni prematura, li pprova jieħu dan l-Aġġornament biex jiġbor ġiehu billi bi tqanżiħ kbir jipprova jiġġustifika dak l-iżball.

Qed ngħid li din hija l-konklużjoni tiegħi, għax jien kont naħseb li fl- Aġġornament ma kienx se jerġa' jiġi rrapportat - kif ġie rapportat fuq Super 1 - li issa ma jridx inkjesta normali, iżda jrid inkjesta parlamentari.

Imma skond Super 1 l-ewwel jirriżenja l-Ministru, imbagħad twarrab l-amministrazzjoni u mbagħad nagħmlu inkjesta parlamentari.

Jien ngħid li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni f'din is-sitwazzjoni mexa b'mod partiġġjan, irresponsabbli u li ma jixraqx lil persuna li qiegħda tambixxi li tkun Prim Ministru ta' Malta.

GĦax liema persuna ta' responsabilita' tirreaġixxi bil-mod kif irreaġixxa l-Kap ta' l-Oppożizzjoni meta lanqas biss indenja ruħu jipprova jiskopri ċ- ċirkostanzi preliminari tal-każ!

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni ddikjara ruħu kontra li jieħu sehem fl-inkjesta meta kienet għadha lanqas biss saret l- awtopsja.

Jien, il-Ministru responsabbli, illum, tant ġranet wara li ġara l-każ, għadni lanqas naf ir-riżultati tat-testijiet tossikoloġiċi li ġew ordnati mill-Maġistrat inkwirenti fuq l-affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' dan il-każ u sal-lum il-ġurnata għadni ma nistax ngħid b'mod informat biex miet Carlos Chetcuti.

GĦandna traġedja ta' familja, li tilfet l-omm ftit taż-żmien ilu, lil dan iż-żagħżugħ u lil ħuh ftit ġranet ilu.

L-istampa malajr qalet li Vincent Chetcuti miet l-Ingilterra kaġun ta' overdose, imma jien ma nafx min jista' jaqbad u jiddeċiedi biex mietet persuna.

Kif nistgħu naqbdu u niddikjaraw biex mietet din il-persuna fl-Ingilterra u biex miet Carlos Chetcuti!

Jien għadni qed nistaqsi ħalli nipprova nifhem iċ-ċirkostanzi kollha tal-każ, anke dwar il-kaġun tal-mewt ta' ħu Carlos Chetcuti.

Sal-lum jien, il-Ministru responsabbli, u l-awtoritajiet konċernati, minkejja li saret l-awtopsja nafu biss li waqfet il-qalb, fattur li jindika l-kawża immedjata tal-mewt.

Kulħadd imut għax tieqaf il- qalb, imma x'inhuma l-kawżi li wasslu għal dawn iċ-ċirkostanzi?

Din hija ħaġa li trid tiġi stabbilita b'eżamijiet tossikoloġiċi u testijiet oħra mediko-xjentifiċi.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma stenna xejn minn dan kollu imma qabad u wasal għall-konklużjonijiet u strumentalizza l-każ b'mod - fl- opinjoni tiegħi - irresponsabbli.

Kulma jagħmel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jagħmlu biss biex jirbaħ il-voti u jekk il-parir tad-dimonju jwasslu biex jirbaħ il-voti jsegwih, u jekk il-parir ta' l-anġli jwasslu biex jitlef il- voti ma jsegwihx.

Dan mhux jien qed ngħidu, mhux qed nikkwotah ħażin, imma kitbu hu u għalkemm ġie konfrontat kemm-il darba b'din il-filosofija - taħt il-libsa tal-buzz word sabiħa ta' strateġija ta' prammatiżmu, irid ikun prammatiku, kelma li jħobb juża, fil-politika tiegħu - hu qatt ma ċaħadha.

L-ewwelnett ngħidlu: Sur Kap ta' l-Oppożizzjoni, kull darba li l-Gvern jitolbok biex għall-finijiet ta' serjeta' u ta' trasparenza tieħu sehem ħalli anke l-Oppożizzjoni tkun preżenti f'dawn iċ-ċirkostanzi partikolari biex tistħarreġ, biex tkun tista' tagħti l-kontribut tagħha ħalli l- istħarriġ jinżel fil-fond kemm hemm bżonn, biex mill-istħarriġ toħroġ il- verita' kollha kemm hi, biex mill-istħarriġ nindunaw x'inhuma d-difetti u b'hekk jitgħallem il-Gvern u titgħallem ukoll l-Oppożizzjoni li trid tkun il-gvern t'għada pitgħada ...

Kull darba li l-Gvern jitlob lill- Oppożizzjoni mhux biex tabdika mir-rwol tagħha ta' Oppożizzjoni jew ta' kritika, imma biex terfa' biċċa responsabilita' billi tieħu sehem fil-korpi kostitwiti taħt il-Kostituzzjoni tagħna, tieħu sehem f'diversi mekkaniżmi tal-pajjiż kollu kemm hu ħalli l-Istat tagħna jkun dejjem iktar demokratiku u dejjem iktar mibni fuq il-valuri l-iktar fundamentali taċ- ċivilizzazzjoni, l-Oppożizzjoni kull darba qiegħda taħrab mir- responsabilitajiet veri tagħha.

Meta fiċ-ċirkostanzi tal-lum il-pajjiż qed jgħix f'ċerta serenita', b'sistema demokratika, b'sistema libera u b'ċertu żvilupp soċjo-ekonomiku u mbagħad ikollna Oppożizzjoni li għadha taħdem b'dan il-mod, fl-opinjoni tiegħi tkun qiegħda tiżbalja bis-serjeta'.

Dwar l-istedina tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni għar-riżenja tal-Ministru - ilu ħafna jitlob biex jien nirriżenja, daqqa fuq ħaġa u daqqa fuq oħra - irrid nassigura lill-Kamra li ġieli jiġru affarijiet fejn jien stess nibda nikkonsidra għandix niddemetti jew le, u jiġru affarijiet li tiġbidlek l- attenzjoni għalihom l-Oppożizzjoni li wkoll iġiegħluni nibda nikkonsidra jekk l-Oppożizzjoni jkollhiex raġun.

Sinċerament irrid ngħid li sal-lum ma kienx hemm ċirkostanzi validi li jġiegħluni nemmen li jekk jiena niddemetti mir-responsabilitajiet tiegħi, inkun qiegħed nikkontribwixxi għas-soċjeta', inkun qed nagħmel ġid lis-soċjeta' jew inkun qed nagħmel ħaġa sewwa.

Għall- kuntrarju, fil-każ li għandna in specie, il-konvinzjoni interna tal- kuxjenza tiegħi tgħidli li jekk jiena nirriżenja ma nkunx qed nagħmel att ta' rġulija u ta' maturita', imma nkun qed naħrab mir-responsabilitajiet fundamentali tiegħi.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni tant irid ikisser u mhux jibni, li qed jitlob ir-riżenja tiegħi u qed jitlob li l-amministrazzjoni kollha tal-ħabs titwarrab.

Mr Speaker, nixtieq nistaqsi lil din il-Kamra x'jiġri kieku kelli nirriżenja minn Ministru u warajja titlaq l-amministrazzjoni kollha attwali tal-ħabs u kif, minn issa sa għada, se jirnexxilna npoġġu in place sistema li tista' tiggarantixxi s-sigurta', l-ordni u l-iżvilupp tas- sistema korrettiva tagħna!

L-Oppożizzjoni tgħajjat bir-riżenji u ma tipprovdi l-ebda soluzzjoni.

Il-kelliemi ewlieni ta' l-Oppożizzjoni ħareġ stqarrija - jien weġibt għaliha - li mill-ewwel tinduna li hi waħda mħarbxa bl-iktar mod leġġer li juri biċ-ċar li l-Oppożizzjoni m'hijiex qed taqbad x'inhu l-qofol tal-problemi, m'hijiex qed tagħraf x'inhuma l- affarijiet u lanqas qed tibni l-kampanja tagħha fuq informazzjoni korretta.

Per eżempju, f'din l-istqarrija nsibu li żdiedu l-ħarbiet mill- ħabs, meta l-istatistika turi li dan mhux veru.

Fil-fatt fl-1994 kellna żewġ ħarbiet biss li kienu jinvolvu sitt priġunieri, apparti li dawn inqabdu f'qasir żmien.

Dan in-numru ta' ħarbiet huwa ħafna inqas minn dak ta' żmenijiet oħrajn u żgur inqas mill-famuża ħarba ta' żmienhom li ġrat fil-Ġimgħa l-Kbira!

Mhux talli kien hemm ħarbiet inqas, talli dan seħħ meta l-popolazzjoni tal-ħabs irdoppjat.

Qalulna wkoll li kien hemm żieda fuq l-inċidenza ta' l-attakki fuq il- gwardjani meta l-fatti juru mod ieħor.

Jien anke każ wieħed ta' attakk fuq gwardjan jinkwetani, hu kundannabbli u nagħmlu mill-aħjar li nistgħu biex dan ma jerġax jirrepeti ruħu.

U llum permezz ta' diversi impjegati u uffiċjali li għandna fis-sistema qed jiġu operati miżuri għal dan il-għan.

Imma ħadd minna ma jiskandalizza ruħu u jiskanta jekk xi darba xi ħadd jattakka pulizija fit-triq jew jekk xi pazjent jattakka nurse fl-isptar.

Veru li dawn l-affarijiet inġibuhom fl-aħbarijiet pero' ma nitolbux ir- riżenja tal-Ministru.

Mela affarijiet li jiġru barra l-ħabs ma jimportax, imma affarijiet simili li jistgħu jiġru ġewwa m'għandhomx jiġru!

Irrid ngħid li kull min attakka gwardjan ittieħdu passi ta' dixxiplina kontra tiegħu, ittella' l-Qorti u weħel iktar ħabs, kif weħlu anke dawk li ħarbu.

Qalulna wkoll li ilna snin twal nitkellmu fuq ir-ristrutturazzjoni tal- ħabs, il-master plan, eċċ. Dan mhux veru għax ilna nitkellmu fuq dawn l-affarijiet minn Ġunju 1993.

Kien dak inhar li l-Imħallef Maurice Caruana Curran tani r-rapport finali tar-rakkommandazzjonijiet tiegħu wara l- inkjesta li kienet saret, xogħol li kien ilu jaħdem fuqu għal tmien snin sħaħ.

Jiġifieri sena u nofs ilna nitkellmu b'ċertu dettal fuq ir-riforma.

Imma mbagħad x'tagħmel l-Oppożizzjoni b'diżonesta' politika kbira?

Tipprova tagħti l-impressjoni li għamilna snin twal nitkellmu, nitkellmu biss u ma nagħtux riżultati.

Ir-realta' hi li ilna biss sena u nofs nitkellmu fuqha u f'dan iż-żmien żrajna ż-żerriegħa u bdejna naraw ċertu frott pożittiv.

Hemm affarijiet oħra li żbaljajniehom u hemm problemi oħra li meta bdejna nitkellmu fuq ir-riforma ma kkonsidrajniehomx għaliex ma kenux jeżistu.

Meta bdejna nitkellmu fuq ir-riforma ma kellniex 200 priġunier fil-ħabs, imma kellna xi ftit aktar minn 100.

Dak iż-żmien kellna priġunieri bil-problema tad-droga imma ma kienx hemm 70% minnhom li kellhom problema konnessa mad-droga.

Numru kbir minnhom qegħdin il-ħabs minħabba pussess ta' droga, oħrajn qegħdin hemm minħabba traffikar ta' droga u oħrajn qegħdin hemm minħabba reati konnessi mad-droga.

Meta qatt kien hemm din is-sitwazzjoni fil-ħabs tagħna?

Qatt, Mr Speaker.

L- Oppożizzjoni semmiet ir-regolamenti li jmisshom ġew pubblikati ħames snin ilu.

Jien ngħid: X'jiġifieri dawn ir-regolamenti jmisshom ġew pubblikati ħames snin ilu?

L-Imħallef Caruana Curran tahomli dawn f'Ġunju ta' l-1993, sena u nofs ilu.

GĦalfejn l-Oppożizzjoni qed tagħti l- impressjoni li din hija xi ħaġa li ilna nitkellmu fuqha?

Mhux veru li ilna nitkellmu ħafna fuq dawn l-affarijiet.

Qalulna li m'hemmx direzzjoni ċara imma rrid ngħid li fil-fatt ir-riforma li aħna mbarkajna fuqha fil-ħabs hija l-unika direzzjoni ċara li l-ħabs għandu.

Mhux veru, Mr Speaker, li m'hemmx direzzjoni ċara u dan huma jafuh għaliex kultant jgħidu mod imma mbagħad meta l-mument politiku jitlob mod ieħor, ibiddlu d-diska.

Dawn jagħmlu biss u jgħidu biss dak li jaqblilhom.

Fil-fatt il-Kap ta' l-Oppożizzjoni waqt l-Aġġornament qalilna li qed jitkellem b'mod politiku għaliex hemm bżonn li l-affarijiet jitressqu quddiem il-poplu b'mod politiku.

Jiena ngħid li l-Opożizzjoni fuq temi ta' kriminalita' dejjem għall-finijiet politiċi tkellmet.

Il-kriminalita' użatha għall-finijiet politiċi partiġġjani meta kienet fil-gvern u llum qed titkellem fuq il-kriminalita' u fuq id-droga għall-finijiet politiċi partiġġjani.

Dan hu l-gwaj li ġġib magħha l-Oppożizzjoni li ma tirrealizzax jew inkella ma tridx tifhem li l-fenomenu tal-kriminalita' fil- pajjiż m'huwiex xi fenomenu li jweġġa' naħa u mhux oħra.

Dan huwa fenomenu li jweġġa' lis-soċjeta' kollha kemm hi, huwa fenomenu li l-Gvern ma jridux.

Liema Gvern irid il-kriminalita' fil-pajjiż?

Lanqas huma ma jriduha l- kriminalita', ħlief meta użaw ċerti elementi għal raġunijiet ta' strateġija politika.

Imma jekk nitkellmu fuq il-kriminalita', liema Gvern iridha?

Mela għalfejn nitkellmu fuq dawn l-affarijiet b'mod li nimmiżlijdijaw lill- poplu u nagħtuh x'jifhem li donnu hemm xi soluzzzjonijiet sempliċi, soluzzjonijiet assoluti u ta' malajr, u li jekk jirriżenja l-Ministru nkunu solvejna kollox?

Tajjeb dan, Mr Speaker?

Kieku jien konvint li bir- riżenja tiegħi s'għada l-ħabs inġibu fir-riforma li rrid jien, kieku nwiegħed li nitlaq mill-ewwel.

X'interess għandi li nimbarka fuq riforma li m'hi popolari ma' ħadd għaliex kulħadd isibha diffiċli li jitkellem fuq ħabs li jissodisfa l-kastigi li jridu l-liġijiet tagħna?

Tajjeb ngħid, Mr Speaker, li l-liġijiet tagħna ma jgħidulniex biex insawtu u nikkastigaw lill-priġunieri.

Il-liġi tagħna l-uniku kastig li tippermetti lill- istituzzjoni li tagħti huwa biss it-tneħħija tal-liberta'.

Meta bniedem jiġi kundannat il-ħabs ifisser li jiġi kundannat biex jgħix għal sena, tnejn, tlieta jew għaxra f'mil kwadru u li jekk ma jġibx ruħu sew f'dak il- mil kwadru japplikaw ċerti regolamenti ta' dixxiplina.

Dak hu l-kastig.

Jien qed ngħid li naf li mhux popolari li titkellem fuq il-ħabs bħala post ta' riabilitazzjoni, ta' riġenerazzjoni tal-karattru, tal-valuri tal- bniedem li huma l-għerq tal-problema tal-kriminalita' fl-individwu partikolari.

Jien mhux qed inħares kif qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni ...

Xi jrid il-Kap ta' l-Oppożizzjoni?

Fl-istqarrija qalilna li rridu nħallsu prezz politiku.

Kemm hi sempliċi din!

Kieku naf li nista' nħallas prezz politiku u nsolvi l-problemi, dak il-prezz inħallsu.

Jien prezz politiku bil-maqlub qed inħallas.

Qed niġi kkritikat minn ħafna nies, minn dawk li ma jifhmunix u minn dawk li suppost jifhmuni - inkluż ċerti nies f'għaqdiet volontarji - u qed nipperikola wkoll illi ma tiftiehemx id-direzzjoni tal-Gvern.

Dak hu l-prezz politiku li qed inħallsu talli qed nibqgħu mexjin f'direzzjoni ċara.

Min qiegħed jgħid li din ir-riforma hija xi ħaġa faċli?!

Jien mill-bidu, meta ltqajt ma' l-istampa, għidt li hija diffiċli.

Niġi kkritikat ukoll li jien niltaqa' ma' l-istampa ħafna drabi.

Din hija fissazzjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni u l-mediċina tiegħu jipprova jagħtiha lil ħaddieħor.

Hu qed jipprova jipperswadi lill-poplu li huwa alternattiva billi jagħmel packaging u marketing sabiħ tal-prodott tiegħu; il-marketing tal-prodott jiddependi ħafna minn kif tkebbu, u hu jipprova jkebbu sabiħ.

Allura hu ffissat illi jekk tidher ħafna fuq it-television, il-prodott tiegħek se jkun sabiħ.

Aħna mhux hekk qegħdin ngħidu u mhux hekk kien il-każ meta ltqajt ma' l-istampa.

Issa jien ma nidħolx f'dak li tgħid, fil-mod kif tinterpreta l-affarijiet u x'pariri tieħu l-istampa.

Imma jien meta ltqajt ma' l-istampa għidtilhom li aħna qegħdin niżirgħu ż- żerriegħa ta' riforma u qed nimbarkaw fuq riforma li nafu li hija triq twila li mhux se tagħtina riżultati ta' malajr, hija triq diffiċli, riskjuża u li għad iridu jgħaddu s-snin biex aħna nkunu nafu jekk din ir- riforma hijiex tirnexxi jew le.

F'din is-sena u nofs li ilna mbarkati fuq din ir-riforma pożittiva, li jien ngħid li hija essenzjali għax jekk aħna ma nirriformawx is-sistema tas-servizzi korrettivi nkunu qegħdin nonqsu milli nirriformaw qasam essenzjali ...

Il-kriminalita' fiha tliet ħoloq importanti li jridu jintrabtu flimkien: X'tagħmel il-Pulizija, x'jagħmlu l- qrati u x'jiġri fil-ħabs.

Qegħdin ngħidu li m'għandniex nimxu iktar b'mod illi l-Pulizija tagħmel ħaġa, il-ħabs jagħmel ħaġa oħra u l-qrati xi ħaġa differenti.

Jekk hemm qasam fejn huwa diffiċli, sew biex tibdel il- mentalita' u sew biex tpoġġi f'posthom l-istrutturi u r-riżorsi meħtieġa ta' faċilitajiet ta' bini u ta' riżorsi umani, dan huwa l-qasam tal-ħabs.

Niftakar li meta sirt ministru bir-responsabilita' tal-ħabs, il-ħabib tiegħi, l-Onor.

Guido De Marco, kien qalli li dak huwa bir tas-sriep u kont naf il-piż kbir li fih dan il-qasam.

Dan ma għażiltux għax ridt jien għax kieku jkolli ċ-ċans, nagħżel oqsma aktar komdi.

Imbagħad x'jiġifieri jiġi l-Kap ta' l-Oppożizzjoni u jgħidilna li l- editorjal ta' "The Times" għandu joqgħod attent kif jitkellem?

Qalilna wkoll: L-editorjal ta' "The Times" u oħrajn - hu sejħilhom boloh, irwieħ tajba u ma nafx x'iktar - m'għandhomx għalfejn jaħsbu li se "jbeżżgħuna" u jintimidawna.

Minn meta 'l hawn daħlet l-idea fil-kuridur ta' moħħna li l- fehma editorjali hija xi ħaġa maħsuba biex tbeżża' u tintimidixxi!

X'inhu dan l-konċett li xi ħadd jaħseb li jekk xi ħadd jagħmel editorjal ...

Ikun hemm ħafna editorjali li kultant huma ta' kritika qawwija fil-konfront tiegħi.

Żgur li ħafna drabi jgħidu affarijiet inġusti, esaġerati, li ma naqbilx magħhom u li jagħmluli ħsara, imma qatt ma għadda minn rasi li xi ħadd jikteb editorjal biex ibeżżagħni u jintimidani.

Li l-istampa għandha konnessjoni mal-konċett ta' intimidizzjoni flok mal-liberta' ta' l- espressjoni rrid ngħid li huwa lapsus freudian għaliex aħna nafu x'kienu l- iskużi ta' ċerti eċċessi li ġraw fi żmien il-Gvern Soċjalista fil-konfront ta' l-istampa.

Insejniehom dawn!

Min jaf kemm flok il-kelma "beżżagħna" użaw il-kelma "ixewxu"!

U dan għadu Kap ta' l-Oppożizzjoni u jbezzgħu l- editorjal ta' "The Times"!

Mela meta jsir Prim Ministru x'se jibda jgħid li jagħmel l-editorjal ta' "The Times"?!

Dan huwa l-metodu ġdid tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni li aħna għandna nispiraw ruħna minnu?

Hu qal ukoll li lanqas hemm triq oħra għall-Gvern ħlief li jibdel l-amministrazzjoni u t- tmexxija tal-ħabs b'mod radikali.

Mhux dan li qegħdin nagħmlu?!

Qed nipprovaw nibdlu l-amministrazzjoni u t-tmexxija tal-ħabs b'mod radikali.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni kif kien se jibdilha din it-tmexxija?

Aħna qed nipprovaw nibdlu t-tmexxija billi għamilna ristrutturazzjoni tal- gradi, billi l-ewwel għidna li ma jistax ikun li xi ħadd li jidħol jaħdem il-ħabs, jibqa' hemm minn mindu jkollu 18 sa l-eta' ta' 61 sena għaliex ikun f'dak li jgħidulu "closed department".

U hemm raġunament għaliex m'għandux isir hekk.

Għalhekk aħna ħloqna s-sistema li l-ewwel tidħol tagħmel kors u mbagħad issir Gwardjan, li huwa grad ġenerali, imbagħad tista' ssir Correctional Officer fuq bażi ta' kuntratt, biex jekk tiżbalja ma tkunx tista' tibqa' Correctional Officer; jekk inti għal xi raġuni jew oħra jkollok burnout ma tibqax Correctional Officer imma lanqas tispiċċa barra.

Għamilna żmien fejn kien hemm nies li għamlulhom il-bombi u ħarqulhom darhom għax kienu jaħdmu l-ħabs, damu snin twal mhumiex il-ħabs u xorta baqgħu jissejħu Gwardjani, Prison Officers u Chief Prison Officer.

U meta kont nistqasi lill-burokrati, kienu jgħiduli li r-raġuni hija li dak huwa a closed department.

Imbagħad x'għamilna?

Wara ħafna snin u wara li għaddejna minn dik il-burokrazija kollha, ħriġna a call for applications għal Manager.

Fejn hu dan il-manager, Mr Speaker?

Il-Manager bħalissa qed jieħu t-taħriġ barra minn Malta.

Jiġifieri dak li qed nipprovaw nagħmlu; inbiddlu l-amministrazzjoni u t-tmexxija tal-ħabs b'mod radikali.

Nerġa' nirrepeti li l-Manager bħalissa qiegħed jieħu t-taħriġ barra u għalissa qed nirrapazzaw, qed naraw kif nistgħu nirranġaw sakemm dan il- Manager jiġi lura.

Ħriġna wkoll a call for applications għal Correctional Officers.

L-ewwel call diġa' saret, issa qed isir il-kors u se jispiċċa nhar il-Ġimgħa li ġej.

Ħarġet ukoll it-tieni call for applications u diġa' saru l- interviews.

Ġejt informat - irrid ngħid li ħadt gost b'dan - li l- kwalita' tat-tieni batch ta' applikanti hija ftit aħjar minn dik ta' l- ewwel batch.

Imma żgur li jien mhux se nkun daqshekk prużuntuż li xi darba naħseb li ma jsirux żbalji, li jien ma nagħmilx żbalji u li ta' taħti ma jagħmlux żbalji!

Jekk jagħmlu żbalji ta' taħti, dawk in-nies li qegħdin jegħrqu l-għaraq ta' ġbinhom biex jipprovaw isaħħu din ir-riforma, għandi mmur insawwathom u naqtagħlhom qalbhom?!

Jien għandni ngħidilhom: "Żbaljajna imma issa ejjew inqumu.

Ma nafux bit-triq tar-riskju?

Ma nafux bir-riskji previsti li dħalna għalihom?".

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal li hemm bżonn responsabilita' biex dak li sar ħażin jinbidel, pero' bħalissa mhux hekk qed jiġri.

Jien lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni ngħidlu: Mhux veru, inti ma tafx x'inhu jiġri u ma jinteressakx li tkun taf x'inhu jiġri.

Mhux billi tgħidli li xi ħadd ħabat għal gwardjan jew li nstab l-inbid fil-ħabs.

Aħna nafu li kien isir l- inbid u li dawn kienu jagħmluh billi kienu jaqbdu ftit ħmira, ħafna qxur tal-frott, bħal-larinġ, eċċ., u mbagħad jiffermentawh u allura kienu jagħtu l-impressjoni li qed jidħol l-inbid.

Aħna ma nafux bid-droga, Mr Speaker?

Kien hemm xi ħadd li ma rrikonoxxiex din il-problema?

Meta f'April tkellimna fil-Parlament fuq dan is-suġġett ma konniex innegajna li għandna problema tad-droga u llum għandna problema ikbar.

Dan ma ġiex negat, Mr Speaker, imma llum il- priġunieri żdiedu.

Minn fejn qed jiġu l-problemi?

Nafu s-sors; hemm il- problema tal-qorti, il-problema ta' l-isptar, il-problema tal-viżitaturi u hemm ukoll il-problema ta' impjegati li jittradixxu l-missjoni tagħhom.

Aħna qegħdin nipprovaw nieħdu l-miżuri meħtieġa fuq kull qasam.

Jien għalhekk jiddispjaċini li l-Oppożizzjoni flok ma tissieħeb biex tistħarreġ u fl-istess ħin tifhem ftit l-objectives, il-valur tar-riforma u s-sistemi li qed nipprovaw indaħħlu - għax dan huwa qasam li fuqu għandu jkun hawn consensus fil-pajjiż - tieħu l-atteġġjament distruttiv li ħadet s'issa.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, l-Erbgħa, 1 ta' Marzu, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

RABAT: OQSMA TAD-DJAR - KANALI GĦALL-ILMA TAX-XITA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Billi r- residenti ta' Vjal il-Ħaddiem u Għajn Qajjed Housing Estate, ir-Rabat, ilhom żmien imwegħda lid-dipartiment konċernati li se jsir il-kanal ta' l- ilma sabiex l-ilma ta' wara x-xita ma jibqax jinġabar fit-triq u joħloq inkonvenjenza u periklu lir-residenti u lis-sistema tat-traffiku fl-inħawi, jista' l-Ministru jinformani għaliex dawn ix-xogħlijiet qed jiġu abbandunati?

Jista' jara li jirrimedja mmedjatament bix-xogħlijiet meħtieġa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Hu l-għan tagħna li l-problema komplessa bħal dik ta' l-ilmijiet fl-area indikata, tiġi studjata ma' problemi oħra ta' għargħar ta' l-ilma tax-xita madwar il-gżejjer Maltin minn esperti mqabbdin apposta fit-tieni parti tas-Sewerage Master Plan.

OQSMA TA' DJAR - PROGRAMM TA' XOGĦLIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Billi ħafna Housing Estates f'Malta u Għawdex jeħtieġu ħafna manutenzjoni inkluż li jissebbaħ l-ambjent tagħhom, jista' l-Ministru jara li jiġi mwettaq programm ta' xogħlijiet għal dan il-għan?

X'programm ta' xogħlijiet fil-fatt huma pprogrammati li jsiru matul din is-sena fil-Housing Estates f'Malta u Għawdex?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Wieħed irid l-ewwelnett jagħmel distinzjoni bejn dawk li huma xogħlijiet fuq il-blokki nfushom u dawk li huma xogħlijiet fuq l-estate in ġenerali.

Tiswijiet fuq il-blokki proprja huma responsabbilta' tad-Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar fi ħdan il- Ministeru għall-Ambjent, li bħalissa għaddej bi programm ta' xogħol ibbażat fuq talbiet li jagħmlu r-residenti stess minn żmien għall-ieħor.

Xogħlijiet ta' manutenzjoni fuq it-toroq lokali u landscaping sal-lum huma r-responsabbilta' tad-Dipartiment tad-Distretti u wara l-1 ta' April jaqgħu fuq il-Kunsilli Lokali.

Hawnhekk ta' min isemmi madankollu li l- Gvern Ċentrali għaddej ukoll bi programm ta' bini ta' ġonna pubbliċi ġodda f' Housing Estates eżistenti b'koperazzjoni ta' diversi Dipartimenti (tad- Djar, Distretti u Bini u Inġineriji) fl-istess Ministeru għall-Ambjent.

S'issa sar xogħol fuq ġonna f'Ħ'Attard, Buġibba, Naxxar u Qrendi u hemm xogħlijiet oħra programmati f'oqsma oħra għal din is-sena.

SPTAR SAN LUQA - XOGĦOL FUQ AIR CONDITIONING PLANT

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex xogħol ta' tagħmir ta' air conditioners fil-main theatres ta' l-Isptar San Luqa li kien ippjanat li jsir nhar is-Sibt 4 ta' Frar ma tħassarx minħabba l-emerġenza li nħolqot bl- isplużjoni fit-Tarzna ta' Malta ġurnata qabel fejn disa' ħaddiema tilfu ħajjithom u bosta oħra korrew serjament?

Ma jidhirlux il-Ministru li dan ix-xogħol seta' jitħalla għal xi żmien ieħor?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li x-xogħol fuq l-'Air Conditioning Plant' tal-'Main Operating Theatres', fl-4 ta' Frar, 1995, kien ippjanat b'mod li ma jfixkel xejn mis-Servizzi Mediċi mogħtija fl-Isptar.

Minkejja t-Traġedja tat-Tarżna fil-lejl ta' qabel, l-Isptar San Luqa reġa' beda jiffunżjona b'mod normali sa mis-6.00 a.m. ta' l-4 ta' Frar, 1995.

Ma kienx hemm il-ħtieġa li jitħassar ix-xogħol ippjanat.

Dan l-istess xogħol kellu jitkompla l-għada 5 ta' Frar kif kien ippjanat ukoll.

Għal din id-darba kien hemm il-bżonn li l-'Air Conditioning' tal- 'Main Theatres' jintefa, għalhekk ittieħdu miżuri biex l-emerġenzi li setgħu jinqalgħu jsiru fl-'Operating Theatres' ta' Karen Grech.

L-'Air Conditioning' tal-'Main Theatres' fl-Isptar San Luqa reġa' nxtegħel lura għan-normal fis-1.30 ta' wara nofs in-nhar tal-5 ta' Frar, 1995.

SPTAR SAN LUQA - SISTEMA TA' SIGURTA'

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jitfa' ftit dawl fuq żewġ monitors li riċentement twaħħlu fis-Security Office fl-Isptar San Luqa?

Dawn il-monitors huma parti minn xi sistema ta' sigurta' bħal xi closed circuit television?

Jekk fl-affermattiv, għal-liema skop se tintuża din is- sistema?

X'kienet l-ispiża?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li ż-żewġ 'monitors' li twaħħlu riċentament fl-Uffiċċju tas-'Security Officer' jifformaw parti integrali minn Sistema ta' Sigurta'.

Ma naħsibx li hu f'interess ta' xi ħadd li nagħti iktar informazzjoni dwar din is-sistema u dan għal raġunijiet ovvji.

ORGANIZZAZZJONIJIET MHUX GOVERNATTIVI

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru u min huma l- organizzazzjonijiet mhux governattivi (NGO's) li fil-preżent jaħdmu u jagħtu għajnuna finanzjarja fil-qasam tal-mard jew saħħa mentali?

X'għajnuna finanzjarja dawn l-organizzazzjonijiet jirċievu mingħand il- Gvern?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ma jirriżultalix li hemm xi organizzazzjoni mhux governattiva li tagħti għajnuna finanzjarja lil pazjenti li jbatu minn mard mentali.

Il-Gvern jagħti għajnuna finanzjarja lil NGO skond il-'policy' li tirregola l-'NGO/Government Financial Services Agreements'.

SPTAR SAN LUQA - NUQQAS TA' KUTRI U TROLLEYS

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Matul l-eżerċizzju ta' l-emerġenza kkaġunata mill-isplużjoni fit- Tarzna ta' Malta ġie nnotat li kien hemm nuqqas ta' kutri u trolleys, jista' l-Ministru jara li n-numru adegwat ta' dawn il-bżonnijiet ikunu preżenti għal li jista' jinqala'?

Diżastri nazzjonali ħadd ma jkun jaf meta se jinqalgħu, għalhekk aktar ma nkunu armati u organizzati dejjem aħjar.

ONOR.

LOUIS GALEA: Ġejt assigurat li ma kienx hemm nuqqas ta' kutri u 'trolleys' meta nqala' l-Inċident tat-Tarzna.

B'danakollu tlabt l- Uffiċjali tiegħi jagħmlu l-verifiki meħtieġa.

SPTAR SAN VINĊENZ DE PAULE - NEON TUBES

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jindaga għaliex fl-Isptar San Vinċenz de Paule dan l-aħħar numru konsiderevoli ta' neon tubes li kienu maħruqa damu xi sitt ġimgħat biex jinbidlu?

Ma jaqbilx il-Ministru li dan kien ta' inkonvenjent kbir għall-pazjenti fis-swali u ma jindikax servizz ta' effiċjenza?

ONOR.

LOUIS GALEA: In-'Neon Tubes' fir-Residenza ta' San Vinċenz de Paule ġew mibdula kollha.

Dan bilfors ħa żmien aktar minn normal minħabba li kien hemm numru kbir x'jinbidel.

Barra minn hekk il-provvista ta' dawn it-tip ta' tubi spiċċat u sakemm reġgħu ġew fornuti kien għadda ftit taż- żmien.

SPTAR SAN VINĊENZ DE PAULE - KAŻI TA' FOOD POISONING

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jikkonferma li fl-Isptar San Vinċenz de Paule dan l-aħħar kien hemm każi ta' food poisoning ikkaġunat mis-Salmonella tat- tip "Berta"?

Jekk fl-affermattiv, x'investigazzjonijiet saru u x'kienu l- konklużjonijiet tagħhom?

Kemm kien hemm każi bejn staff u pazjenti li ġew affettwati?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-każijiet ta' 'food poisoning' kienu kollha karatteriżżati minn episodji singoli ta' diarrhea nferrxin mar-residenza.

Ma kien hemm l-ebda każ klinikament serju u n-numru globali li kien mifrux fuq għadd ta' ġranet kien ta' 50.

Mill-ewwel ġiet mitluba l-għajnuna tas-Servizz Pubbliku tas-Saħħa permezz ta' 'Health Inspector' u tobba f'dan il-qasam kif inhi l-proċedura.

Fil-fatt kien minn dawn it-testijiet li kien magħruf il-bakterja 'Salmonella' tip 'Berta'.

NAĦAL - TKABBIR TAN-NAĦAL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'kienu r-rakkomandazzjonijiet ta' l- espert Iżraeljan dwar it-tkabbir tan-naħal f'pajjiżna?

X'miżuri se jaddotta d-dipartiment sabiex permezz tas-sezzjoni tan-naħal jwettaq ir-rakkomandazzjonijiet li saru biex jitjieb il-livell tat-trobbija tan-naħal f'pajjiżna?

ONOR.

CENSU GALEA: Id-dipartiment qed jistenna l-konklużjonijiet taż- żjara ta' l-espert Izraelit.

MINISTRI/SEGRETARJI PARLAMEN-TARI - RIĊEVUTI FISKALI TAS-SERVIZZ MOGTĦI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Jaf il-Prim Ministru li hemm diversi rapporti li hemm Ministri u/jew Segretarji Parlamentari Tobba li minkejja li qegħdin f'din il-kariga qegħdin xorta waħda jipprattikaw il-professjoni medika tagħhom f'ħafna każi mingħajr il- ħruġ ta' VAT receipts?

Dan imur kontra l-kodiċi ta' l-etika jew le?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Minn imkien ma jirriżultali li hemm xi rapporti kif qed jallega l-Onor Membru.

Dwar il-Kodiċi ta' Etika nirreferi l-Onor Membru għat-tweġiba li tajtu fil- 21 ta' Ġunju, 1994 għall-mistoqsija parlamentari numru 19154.

PORT IL-KBIR - PJAN LOKALI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jressaq proposti dwar il-Menqa, Marsa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-Awtorita' ta' l-Ippjanar ħarġet fuljett biex tistieden organizzazzjonijiet u individwi jikkontribwixxu fit-tfassil tal-Pjan Lokali għall-Port il-Kbir, li jinkludi ż-zoni madwar il-Belt Valletta, Furjana, Marsa, Bormla, Birgu, Isla u Kalkara.

Għaldaqstant dan ifisser li f'dan l-istadju għad m'hemmx proposti konkreti - il-Pjan għadu ma tlestiex.

Meta l-ewwel abbozz ta' dan il-Pjan ikun lest, il-pubbliku jerġa' jingħata opportunita' biex jikkumenta dwaru.

MARSA: KORSA TAŻ-ŻWIEMEL - PARKEĠĠ

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jintroduċi sistemi ta' tmexxija aħjar għat-traffiku l-parking għaż-zona fejn il-korsa taż-żwiemel, il-Marsa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-istess mistoqsija lill-Ministru konċernat.

MARSA - ZONA INDUSTRIJALI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jintroduċi żvilupp ambjentali għaż-zona industrijali, fil-Marsa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Iż-żoni industrijali (industrial estates) illum huma amministrati direttament mill-Malta Development Corporation, speċifikament biex ikunu jistgħu jitfasslu interventi għall-iżvilupp ta' dawn l-inħawi b'kordinazzjoni aħjar milli kien possibbli qabel.

Dan jgħodd ukoll għaż-żoni industrijali tal-Marsa.

Għalhekk nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant li jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-Ministru konċernat.

PORT IL-KBIR - PJAN LOKALI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jindentifika zoni għall-futur għall-iżvilupp u jindika l-bżonnijiet ta' ppjanar fil-Marsa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li qiegħed nagħti għall-mistoqsija parlamentari numru 24801 ta' din is-seduta.

MARSA - ŻVILUPP INDUSTRIJALI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jħejji linji ta' gwidi għall-iżvilupp industrijali, fil- Marsa b'mod ġenerali?

ONOR.

Interpellant għat- tweġiba li qiegħed nagħti għall-mistoqsija parlamentari numru.

24801 ta' din is-seduta.

SPTAR SAN LUQA - GĦOTI TA' DEMM MILL-IMPJEGATI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li min ikun jixtieq jagħti d-demm fl-isptar San Luqa u jkun jaħdem fl-istess sptar ma jingħatax l-fakulta' li jmur jagħmel dan fiċ-Ċentru tat-Trasfużjoni tad- Demm imqarr għal dik in-nofs siegħa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Din id-deċizjoni tillimita lill-impjegati ta' l- Isptar li jagħtu d-demm wara l-11.00 a.m. u bil-permess ta' min hu responsabbli minnhom.

Barra minn hekk, f'każi urġenti għal tipi rari ta' demm jew prodotti ta' demm isiru eċċezzjonijiet għal din r-regola.

Ta' min ifakkar li wieħed jista' jmur jagħti d-demm kuljum mit-8.00 a.m. sat-8.00 p.m., s-sena kollha, inkluż Ħdud u Festi.

SKEJJEL - NUQQAS TA' GĦALLIEMA

L-ONOR.

PHILIP MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħidli f'liema suġġetti li jiġu mgħallma fl-iskejjel sekonarju ta' l-Istat hemm nuqqas ta' għalliema bħalissa?

Kif u meta se jintlew dan il-postijiet?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li fit-23 ta' Frar, 1995, il- qagħda kienet hekk:

Is-suġġetti li bħalissa hawn nuqqas ta' għalliema għalihom huma l- Personal & Social Education, il-Business Studies, l-Ingliż u l-Istudji Soċjali.

Il-postijiet li bħalissa huma vakanti fl-Integrated Science, fil-Kimika u fil-Ġermaniż se jimtlew fil-bidu ta' Marzu minn għalliema li kienu bil- leave bla ħlas.

Għall-Edukazzjoni Fiżika u għall-Mużika saru l-intervisti u qegħdin jiġu impjegati għalliema każwali.

Fl-Istorja u fl-Arti, l-għadd ta' lezzjonijiet huwa żgħir u hemm diffikultajiet biex għalliema każwali addatti jaċċettaw li jgħallmu għal ftit ħin biss.

Hemm sejħa miftuħa għal għalliema każwali li dehret għall-ewwel darba fil- Gazzetta tal-Gvern fit-2 ta' Settembru tas-sena l-oħra.

Minn żmien għal żmien issir talba permezz tal-gazzetti biex min hu interessat japplika.

PORTES DES BOMBES - MANUTENZJONI

L-ONOR.

PHILIP MUSCAT staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Peress li l-ġebel ta' "Porte des Bombes" qed jitmermer minħabba dħaħen eċċ ta' numru kbir ta' karozzi u jinsab fi stat maħmuġ u mmermer, jista' l-Ministru jieħu passi (a) biex jitnaddaf; (b) jiġi protett?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Ix-xogħlijiet li qieghed jipproponi l-Onor.

Interpellant m`humiex responsabbilta` tal-Ministeru tiegħi, iżda huma kompitu tal-`Estates Management Department`(Works Division) fil-Ministeru Għall-Ambjent.

Nissuggerixxi lill-Onor.

Interpellant jindirizza din il-mistoqsija lill- Ministru kkoncernat.

RAĦAL ĠDID: TRIQ NINU CREMONA - TINDIF

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jara illi l-area wara l-fabbrika tas-suf fil-parti t'isfel ta' Triq Ninu Cremona, Raħal Ġdid titnaddaf mill-ħafna ħmieġ li tħalla jinġemgħa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tlabt lid-dipartiment konċernat jinvestiga l-ilment ta' l-Onor.

Interpellant.

RAĦAL ĠDID: TRIQ NINU CREMONA - ĊINT

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jara li jittella' ċint fi Triq Ninu Cremona, Raħal Ġdid il-parti t'isfel fejn hemm ħofra kbira qisha barriera li hija perikoluża immens speċjalment għat-tfal li jmorru jilagħbu fl-inħawi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien informat li diġa' nġibdet l- attenzjoni tal-Kummissarju tal-Pulizija biex jiġi eliminat kull sors ta' periklu.

L-art in kwistjoni hi privata.

RAĦAL ĠDID: TRIQ NINU CREMONA - ASFALTAR

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jara li tiġi asfaltata b'mod xieraq il-parti t'isfel ta' Triq Ninu Cremona, Raħal Ġdid li tinsab fi stat tal-biki?

Jaf il-Ministru li din il-ġimgħa saħansitra waqgħet persuna minn fuq wheelchair minħabba l-istat ta' din it-triq?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Peress li mill-1 ta' April, 1995, il-Kunsilli Lokali se jkunu responsabbli għall-manutenzjoni tat-toroq urbani li ma jkunux privati, nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 24198.

Sakemm jiġri dan, il-manutenzjoni tat-toroq lokali hija f'idejn it- taqsima tad-Distretti tal-Ministeru ta' l-Ambjent.

RAĦAL ĠDID - ĦSARA MILL-GĦERUQ TAS-SIĠAR

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid x'beħsiebu jagħmel fuq il-ħsara li qed jagħmlu l-għeruq ta' dawk is-siġar (ġganteski) li hemm fil-pjazzetta ta' bejn Triq Joseph Stivala, Triq Zabbar u Triq San Ġużepp f'Raħal Ġdid?

Dawn qed ikunu ta' ħsara kbira għal dawn ir-residenti billi l-għeruq qed jgħollulhom l-art u jsoddulhom id-drenaġġ.

Il-Kunsill Lokali ta' Raħal Ġdid diġa' lmenta dwar dan - saru xi żviluppi f'dan ir-rigward?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

MARSA - SKOLA TAL-ĦJATA

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jagħti spjegazzjoni għaliex l-Iskola tal-Ħjata li hemm il-Marsa saret bejta tat-tipjip?

Il-Ministru jaf li l-għalliema ta' din l-iskola qegħdin jibgħatu lill-istudenti jixtrulhom is-sigaretti u wara anke jagħtuhom ipejjpu?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Ninsab aċċertat li l-iskola tal-ħjata tal-Marsa mhix bejta tat-tipjip.

L-istudenti m'għandhomx permess li jpejpu u meta jinqabdu bis-sigaretti fuqhom, is-sigaretti jiġu konfiskati.

Minn stħarriġ li sar fl-iskola, ma rriżultax li studenti tqabbdu mill- għalliema jixtrulhom is-sigaretti u li l-għalliema tawhom is-sigaretti biex ipejpu.

L-għalliema konċernati għamlu dikjarazzjoni bil-miktub dwar dan.

PENSJONIJIET - PENSJONI TA' L-IRTIRAR

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għas-Sigurta' Soċjali: Jista' l-Ministru jgħidli għaliex jingħad li l-mara għandha kull dritt daqs ir-ragel, meta mara li jkollha kontribuzzjonijiet daqs ta' raġel ma tieħux pensjoni ta' l-irtirar daqs kemm jieħu raġel?

ONOR.

GEORGE HYZLER: L-Att dwar is-Sigurta' Socjali (Kap 318) jghid li persuna assigurata jkollha dritt ghal pensjoni minghajr distinzjoni jekk il-persuna tkunx ragel jew mara.

Izda, filwaqt li taht l-iskema tal-Pensjoni taz-Zewg Terzi m'hemmx distinzjoni fuq bazi ta'sess, fil-kaz ta' pensjoni li tithallas b'rata fissa, r-rata tal-pensjoni tkun oghla fejn il-pensjonant ikun ragel mizzewweg li qed imantni lil martu.

Wiehed jifhem li din ir-rata ghola li ilha stabbilita sa mill-1956 ghandha tibqa' tinghata lil din il-kategorija ta' pensjonanti.

Infakkar lill-Onor.

Interpellant li l-maggoranza tal- pensjonanti qed johorgu taht l-iskema taz-zewg terzi.

DJAR - XIRI TA' ĊNUS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Possibli jittieħdu passi biex is-sidien tad-Djar Plots 24, 25 u 29 fi Triq Dun Salv Portelli, San Lawrenz, Għawdex ikunu jistgħu jixtru ċ- ċens?

ONOR.

CENSU GALEA: Jien informat li riċentament l-Awtorita' tad-Djar akkwistat it-titolu legali ta' l-art.

Għalhekk il-benefiċċarji se jiġu mitluba biex jiffinalizzaw il-kuntratt tal-plots imsemmija.

Iċ-ċens ikun jista' jiġi mifdi kif stipulat mill-ligi.

DIPARTIMENT TA' L-ANZJANI - ASSISTENTI KAŻWALI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Hemm il-ħsieb li jsiru reviżjonijiet tal-kondizzjonijiet fosthom tal-paga ta' l-assistenti każwali li jaħdmu mad-Dipartiment ta' l- Anzjani fuq bażi part-time?

ONOR.

LOUIS GALEA: Bħalissa qed issir evalwazzjoni tas-servizz kollu tal-'Home Care Help Scheme' li jinkorpora l-kondizzjonijiet tax-xogħol kif ukoll reviżjoni tal-pagi tal-Assistenti Soċjali Każwali.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - WARD CLERKS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: X'inhi l-pożizzjoni tal-Ward Clerks li huma mpjegati mad- Dipartiment tas-Saħħa?

X'inhuma l-ilmenti pendenti li bħalissa għandhom mal-Gvern?

Meta hu maħsub li jsiru tal-post fuq bażi permanenti?

Jista' l-Ministru jiċħad għajdut li hawn li dawn si jitkeċċew mill- impjieg tagħhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Preżentement il-pożizzjoni ta' l-impjegati imsemmija hi waħda fuq bażi każwali.

L-ilment prinċipali tagħhom hu l-fatt li l-Gvern għadu ma tahomx nomina permanenti.

Hemm diffikultajiet legali u proċedurali biex dawn isiru tal-post.

Id-Diviżjoni tas-Saħħa qed tittratta l-kwestjoni ma' l-Union Ħaddiema Maqgħudin u ma' l-'Management & Personnel Office'.

BUSKETT - PALAZZ VERDALA

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li tneħħew il-ġranet li kienu t-Tlieta u l-Ħamis li fihom qabel in-nies kienet tkun tista' żżur il- Palazz Verdala, fil-Buskett?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Gejt informat li mhux soltu li meta l- Eċċellenza Tiegħu il-President ikun resident fil-Palazz Verdala, isiru viżiti fil-Palazz, ħlief bil-permess tal-President stess.

Dan jgħodd ukoll għall-Palazz ta` San Anton.

FURJANA - ĊENTRU AMMINISTRAT-TIV TAL-GVERN

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid min hu r-rappreżentant lokali jew ditti lokali assoċjati mal- kumpannija "International Ireland Development Ltd, liema kumpannija ġiet magħżula biex tagħmel ix-xogħol ta' "project leader" għall-pjan ta' żvilupp għal Belt u l-Furjana?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien informat li, għall-iskop tal-Proġett li jidher li qed jirreferi għalih l-Onor.

Membru, jiġifieri l-iżvilupp fil- Furjana li jkun jinkludi Ċentru Amministrattiv tal-Gvern, il-kumpannija ta' konsulenti li ħatar il-Gvern (International Development Ireland Ltd.) hija assoċjata mall-kumpannija Maltija Architecture Project Ltd.

BORMLA: TRIQ SAN MARK - DAWL

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jieħu ħsieb biex tinbidel bozza ħażina li ilha rrapportata ġimgħat ħdejn Premises No. 5, St. Mark Str, Bormla, kif ukoll bozza ta' ħdejn dar Nru. 2, Marina Alley 3, Kalkara?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lit-Taqsima responsabbli u ninsab informat li l-bozza ħdejn Nru 5 St Mark Street, Bormla ġiet irranġata filwaqt li l-oħra se titranġa fi żmien qarib.

KAĊĊA - GĦOTI TA' LIĊENZJI LILL-KAĊĊATURI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jispjegali x'inhi r-raġuni li biex dilettanti tal-kaċċa tkun tista' tingħatalhom liċenzja bilfors iridu jkunu membri ta' xi għaqda?

Għalkemm jien naqbel li kulħadd għandu jkun imsieħeb f'għaqda, ma jidhirlux il-Ministru li hemm xi raġuni li għada mhux magħrufa li għaliex biex tieħu liċenzja għall-kaċċa trid bilfors tkun membru f'għaqda u biex ikollok liċenzja għal delizzju ieħor mhux bilfors trid tkun membru f'għaqda?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li mhux preċiż meta jgħid "li biex delettanti tal-kaċċa tkun tista' tingħatalhom liċenzja bilfors iridu jkunu membri ta' xi għaqda".

Ir-regolamenti ta' l-1993 dwar il-Liċenzji tal-Kaċċa (AL 145 ta' l-1993) jgħidu li min japplika irid ikollu referenza "minn xi għaqda konstitwita skond il-liġi li tirrappreżenta l-kaċċaturi".

BIRGU - ARRANĠAMENTI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari numru 23107, peress li s- sitwazzjoni ggravat, jista' l-Ministru jitlob lit-Traffic Control Board biex tagħti risposta pożittivament għal din it-talba mill-aktar fis possibbli minħabba li jista' jiġri xi inċident minn mument għal ieħor?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ix-xogħol li għamel id-Dipartiment tad- Distretti huwa skond id-direttiva tal-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku tat- 18 ta' Frar, 1994.

Sadanittant it-talba ta' l-Onor.

Interpellant ġiet mgħoddija lill-Kunsill Lokali tal-Birgu billi dan għaddej f'arranġamenti ma' l-Awtoritajiet dwar arranġamenti tat-traffiku ġodda fil-lokal.

WIED IL-GĦAJN - BEJJIEGĦA TAL-ĦAXIX

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il rapport sar mil-bidu ta' din is- sena li għaddiet sal-lum lill-bejjiegħa tal-ħaxix f'Wied il-Għajn u kemm minn dawn iċ-ċitazzjonijiet saru fi Triq Marina?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li mill-bidu ta' din is-sena sal- lum, it-Taqsima tal-Kontroll tal-Prezzijiet ma rċeviet ebda rapporti kontra bejjiegħa tal-ħaxix f'Wied il-Għajn.

Ta' min isemmi wkoll li fost rapporti li qed tirċievi permezz tal- 'freephone' din it-Taqsima għall-investigazzjonijiet ma jirriżultalix li kien hemm xi rapporti li jirrigwardaw bejjiegħa f'Wied il-Għajn.