MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 103 It-Tlieta, 22 ta' Lulju, 1997 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 103

It-Tlieta, 22 ta' Lulju, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.01 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 22 ta' Lulju, 1997

WERREJ MINUTI 111

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI 111

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JĦASSAR L-ATT DWAR NOMINI MILL-OPPOŻIZZJONI

OPPOSITION NOMINEES (REPEAL) BILL (IT-TIENI QARI) 120

AĠĠORNAMENT 147

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 153

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta 102 li saret fil-21 ta' Lulju, 1997 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI

MINISTERU TAD-DJAR - OPERATIONAL AND MAINTENANCE EXPENSES

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Austin Gatt) staqsa lill- Ministru tad-Djar: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefaq mill-Ministeru tad-Djar mill-Vot għal operational and maintenance expenses fl-ewwel sitt xhur ta' din is-sena, kkonsidrat li fil-budget kien qed ikun stmat infiq ta' Lm73,200 għal sena sħiħa?

ONOR.

ALFRED PORTELLI (Ministru tad-Djar): Sa l-aħħar ta' Ġunju, 1997 intnefqu Lm38,264 mis-somma ta' Lm73,200 fuq operational and maintenance expenses taħt il-Vot 49 ta' l-Estimi Ġenerali.

MINISTERU TAD-DJAR - PERSONAL EMOLUMENTS

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Austin Gatt) staqsa lill- Ministru tad-Djar: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefaq mill-Ministeru tad- Djar mill-Vot għal personal emoluments fl-ewwel sitt xhur ta' din is-sena, ikkonsidrat li fil-budget kien qed ikun stmat infiq ta' Lm766,800 għal sena sħiħa?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Sa l-aħħar ta' Ġunju, 1997 intnefqu Lm431,110 mis- somma ta' Lm766,800 li hemm għal business emoluments fil-Vot 49 ta' l- Estimi Ġenerali; Lm196,396 mis-somma li ntnefqet ġew irkuprati mill-voti kapitali.

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): L-Onor.Ċensu Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, jekk fhimt sew il-Ministru semma' "business emoluments" meta d-domanda hija dwar personal emoluments.

Għaliex?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Madam Speaker, hawnhekk jidher li l-Onor.

Interpellant qed jistaqsi fuq l-Awtorita' tad-Djar, għax imbagħad hemm mistoqsijiet oħra ġejjin iktar 'il quddiem.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Ħalli nispjegaw ruħna aħjar.

Waqt li kien qed jaqra r-risposta l-Ministru qal "business emoluments" - ma nafx jekk ħax żball waqt li kien qed jaqra jew inkella hijiex imniżżla hekk fir-risposta - imma naħseb li "personal emoluments" ried jgħid.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Madam Speaker, l-Onor.

Membru ma jridx jinsa li l- ewwel mistoqsija kienet fuq operational and maintenance expenses u dak il- ħin li daħal fil-Kamra konna wasalna fit-tieni mistoqsija, li hija fuq personal emoluments.

(Interruzzjonijiet) Issa ma nafx għalfejn fit- tweġiba hawn imniżżel il-"business emoluments".

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Naħseb li hemm żball fir-risposta għaliex safejn naf jien - bl-amment qed nitkellem - fl-Estimi lanqas jeżisti vot għal "business emoluments", jiġfieri ninsab żgur li t-titlu fl-Estimi huwa "personal emoluments".

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Niċċekkja l-affarijiet, partikolarment ma' min ippreparali t-tweġiba.

AWTORITA' TAD-DJAR - PERSONAL EMOLUMENTS

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid kemm intnefaq mill-Awtorita' tad-Djar mill-Vot għal personal emoluments fl-ewwel sitt xhur ta' din is-sena, kkonsidrat li fil-budget kien qed ikun stmat infiq ta' Lm218,000 għal sena sħiħa?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Il-Vot għal personal emoluments ta' l-Awtorita' tad-Djar huwa ta' Lm480,000 - u mhux Lm218,000 - u sa l-aħħar ta' Ġunju, 1997 intnefqu Lm270,437.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jista' l-Ministru jgħidilna jekk l-Awtorita' tad-Djar hijiex qed tħallas biss il-pagi tal-ħaddiema li jaħdmu direttament magħha jew hijiex qed tħallas ukoll il-pagi tal-periti li hemm mad-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jekk l-Onor.

Interpellant jagħmilli l-mistoqsija bil-miktub inkun nista' nwieġbu.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Jista' l-Ministru jgħid għal liema mpjegati qed jirriferi fit-tweġiba tiegħu?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Qed nirriferi għall-impjegati ta' l-Awtorita' tad- Djar.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, kemm hu n-numru ta' impjegati li qed tħallas l-Awtorita' tad-Djar?

Daħlu xi impjegati ġodda ma' l-awtorita'?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: M'għandix din l-informazzjoni quddiemi pero' jekk l-Onor.

Membru jagħmel il-mistoqsija bil-miktub inkun nista' nwieġbu.

AWTORITA' TAD-DJAR - OPERATIONAL AND MAINTENANCE EXPENSES

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien intnefaq mill-Awtorita' tad-Djar mill-Vot għal operational and maintenance expenses fl-ewwel sitt xhur ta' din is-sena kkonsidrat li fil-budget kien qed ikun stmat infiq ta' Lm190,000 għal sena sħiħa?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Mill-estimi ta' l-Awtorita' tad-Djar ma jirriżultax dan il-Vot, iżda hemm Vot simili li jissejjaħ "Ħteġijiet ta' l- Uffiċċju" li jammonta għal Lm65,000.

In-nefqa sa l-aħħar ta' Ġunju, 1997 kienet ta' Lm54,840.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, jista' l-Ministru jgħidilna jekk in- nefqa li qed isemmi ta' Lm54,000 tinkludix infiq fuq sistemi ta' computers?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jista' jkun.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, naturalment kollox jista' jkun, imma jista' l-Ministru jgħidilna jekk l-Lm54,000 li ntnefqu jinkludux ukoll ħlasijiet fuq computers ta' l-Awtorita' tad-Djar?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jekk iridni nkun aktar ċert jista' jagħmel id- domanda tiegħu bil-miktub ħalli nkun nista' nwieġbu.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Jean Pierre Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Madam Speaker, il-ġimgħa l-oħra staqsejt dwar sussidju sabiex djar battala jkunu jistgħu jitwaqqgħu u jinbnew mill-ġdid jew inkella jiġu ristrutturati mill-gvern - ovvjament bi ftehim mas-sidien - u l-Ministru weġibni li s-sitwazzjoni finanzjarja tal-pajjiż ma tantx tħalli spazju sabiex ikun hemm inċentivi tajbin f'forma ta' grants jew inkella rebates fit-taxxa.

Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx flus allokati għal dawn l-inċentivi min-naħa ta' l-Awtorita' tad-Djar?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Fl-Estimi ta' l-Awtorita' tad-Djar hemm vot apposta, pero' meta kont qed nitkellem dwar is-sitwazzjoni finanzjarja ħażina li writna mill-amministrazzjoni preċedenti kont qed ngħid il- verita'.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, jista' l-Ministru jgħidilna fiex intnefqu l-Lm54,000?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Madam Speaker, diġa' għidtlu li m'għandix dettalji hawnhekk u nitolbu jagħmel il-mistoqsija bil-miktub ħalli nkun nista' nagħtihomlu.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, b'kull rispett lejn il-Ministru kulma wieġeb kien li minn vot ta' Lm65,000 intnefqu Lm54,000 mingħajr ma għamel l- ebda riferenza għalxiex intnefqu.

Jien qed nistaqsi b'mod speċifiku fiex intnefqu dawn il-flus.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Madam Speaker, jien qiegħed in order fuq il- mistoqsija għax hu oriġinarjament ma staqsinix fiex intnefqu.

Kieku staqsieni fiex intnefqu kont ngħidlu.

Jekk irid, jista' jagħmilli mistoqsija bil-miktub u ngħidlu eżatt fiex intnefqu, kemm intnefqu, meta intnefqu, meta tħallas eċċ, eċċ.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Bejn wieħed u ieħor il-Ministru ma jistax jgħid fiex intnefqu?

Possibbli ma jiftakarx!

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Madam Speaker, jidhirli li diġa' weġibt.

PAYE - ARRETRATI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid jekk korporazzjonijiet u kumpanniji li fihom il- gvern għandu sehem kellhomx arretrati fil-ħlas ta' PAYE u kemm kienu l- arretrati għal kull enti?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ): L- informazzjoni mitluba mill-Onor.

Membru ma tistax tingħata mill-Kummissarju tat-Taxxi Interni minħabba l-provvediment ta' segretezza eżistenti taħt artiklu 4 ta' l-Income Tax Management Act, 1994.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Madam Speaker, jien staqsejt dwar arretrati li għandhom korporazzjonijiet u kumpanniji tal-gvern fuq il-ħlas tal-PAYE.

Ma jidhirlux il-Ministru li billi jikkwota din il-parti tal-liġi qed jiċħad lill-pubbliku minn informazzjoni li hija rilevanti ħafna?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, kieku l-informazzjoni setgħet tingħata kienet tingħata.

Wieħed irid jimxi mal-liġi u ma jidhirlix li dak li qed jgħid l-Onor.

Gatt huwa korrett.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jaqbel il-Ministru li fil-passat din it-tip ta' nformazzjoni ngħatat diversi drabi?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: M'għandi xejn x'inżid mar-risposta li diġa' tajt.

N.I. - ARRETRATI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk korporazzjonijiet u kumpanniji li fihom il- gvern għandu sehem kellhomx arretrati fil-ħlas tan-national insurance u kemm kienu l-arretrati għal kull enti?

ONOR.

EDWIN GRECH (Ministru tal-Ħarsien Soċjali): L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li din l-informazzjoni hi skond ir- records li d-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali għandu miġbura sa l-aħħar ta' April, 1997.

Hemm ukoll ammont ta' Lm179,461 bħala arretrati ta' kontribuzzjonijiet u kontribuzzjoni addizzjonali tas-sigurta' soċjali ta' korporazzjonijet u kumpanniji li l-gvern għandu sehem fihom li jew ġew likwidati jew qegħdin f'dan il-proċess.

Nista' ngħid li l-ammont totali dovut huwa ta' Lm4,826,334.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Peress li l-Ministru semma ammont tassew kbir, jista' jgħidilna jekk humiex qed jittieħdu xi passi kontra min għadu ma ħallasx,?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Grech.

ONOR.

EDWIN GRECH: L-informazzjoni li għandi hi li d-Dipartiment tas- Sigurta' Soċjali qed jieħu l-azzjonijiet meħtieġa kull darba li xi ħadd ikun qiegħed lura fil-ħlas.

DETOX CENTRE - SERQ TA' METHADONE

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti dettalji ta' investigazzjoni li saret wara serqa ta' 900 litru methadone mid-Detox Centre, speċjalment meta wieħed li ġie nterrogat mill-pulizija llum jokkupa pożizzjoni sensittiva u delikata fil-ħabs ċivili?

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): Sinjura President, ninsab informat li mir-records tal-Pulizija jirriżulta li l-uniku każ ta' serq ta' methadone kien dak irraportat lill-Pulizija fid-9 ta' Marzu, 1993 meta ġie rraportat in-nuqqas ta' kaxxa li kien fiha 12-il flixkun ta' 500ml (6 litri) mill- medical stores ta' l-isptar u mhux ta' 900 litru kif imsemmi mill-Onor.

Interpellant.

Dwar ir-rapport ta' nuqqas ta' sitt litri methadone irrid ngħid li l-ebda persuna nterrogata mill-Pulizija ma taħdem il-ħabs.

Għalhekk nitlob lill- Onor. Interpellant jagħti aktar dettalji dwar il-każ li qed jagħmel riferenza għalih fil-mistoqsija.

ĦABS ĊIVILI - INVESTIGAZZJONI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk sarux investigazzjonijiet wara li assistant manager, surġent tal-Pulizija u żewġ kuntistabbli - ilkoll stazzjonati l-ħabs - kellhom armi tan-nar fil-karozza tagħhom fil-jiem ta' l-għadd tal-voti fl-aħħar elezzjoni ġenerali?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li la min-naħa tal-ħabs u lanqas min- naħa tal-Pulizija ma jeżistu records dwar l-allegazzjonijiet imsemmija fil- mistoqsija.

ĦABS ĊIVILI - ASSISTANT MANAGERS

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid xi kwalifiki għandhom l-erba' assistant managers tal-ħabs u jekk dawn issodisfawx ir-rekwiżiti ppubblikati fis-sejħa għal applikazzjonijiet biex jimtlew dawn il- postijiet?

ONOR.

ALFRED SANT: Kien hemm żewġ sejħiet għal applikazzjonijiet għall- postijiet ta' assistant managers korrettivi fid-Dipartiment tas-Servizzi Korrettivi li ħarġu fil-21 ta' Lulju, 1995 u fid-9 ta' Frar, 1996.

L-erba' persuni maħtura kollha kellhom ir-rekwiżiti skond kif dehru f'dawn is- sejħiet.

Hija l-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku li tiddetermina l-proċeduri u l-proċedimenti li għandhom jiġu segwiti mill-bordijiet ta' l-għażla li jkunu qed jagħtu pariri lill-istess Kummissjoni dwar ħatriet ta' uffiċjali pubbliċi.

ĦABS ĊIVILI - SAHRA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid fiex waslu l- investigazzjonijiet dwar il-każ ta' frodi ta' eluf ta' liri f'overtime li ma nħadmux fil-ħabs?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li l-każ għadu qed jiġi nvestigat.

CARCADES

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Prim Ministru: Billi issa saret drawwa li dawk il-persuni li jmorru x- xalata ta' wara l-festa jirritornaw lejn id-dar f'forma ta' carcade, jista' l-Prim Ministru jgħid jekk dawn il-carcades jirrikjedux il-permess tal- Pulizija?

Billi ħafna drabi dawn jgħaddu minn San Ġiljan, Tas-Sliema, Gżira u Msida, jista' l-Prim Ministru jara li l-Pulizija tkun preżenti f'dawn l- inħawi għaliex ta' spiss qed jiġu sparati murtali minn ġo trakkijiet fl- abitant u qed jiġu nsulentati n-nies?

Saħansitra nhar it-Tnejn, 7 ta' Lulju f'Tas-Sliema turista ntlaqtet minn flixkun u persuna oħra ntlaqtet minn bajd u affarijiet oħra li ġew mitfugħin minn carcade fl-Imsida.

ONOR.

ALFRED SANT: Nifhem li l-Onor.

Membru qed isemmi eżempju ta' xi ħaġa spontanja u għalhekk ma narax kif jista' jintalab permess għaliha minn qabel.

Pero' meta l-Pulizija ssir taf li tkun iffurmat xi carcade kif imsemmi, tieħu azzjoni biex kemm jista' jkun ma jinħoloqx inkonvenjent.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, fil-fatt din il-ħaġa tolqot bliet u rħula oħrajn u mhux biss dawk imsemmijin fid-domanda, bħalma huma l- Mellieħa u San Pawl il-Baħar.

Nhar ta' Tnejn b'mod partikolari jkun hemm kwantita' ta' karrozzi li jgħaddu f'carcade.Fil-passat kien sar arranġament biex fil-Mellieħa l-karozzi li jkunu qed jiċċelebraw jgħaddu mill-bypass u mhux miċ-ċentru tar-raħal biex ma jikkawżawx problemi.

Jista' l-Prim Ministru jikkonsidra li dak l-arranaġment tal-passat ikompli għaddej, jekk fir-realta' m'għadux għaddej?

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONRO.

ALFRED SANT: Jekk m'għadux għaddej fir-realta' naħseb li huwa utili li nerġa' ngħaddi dan is-suġġeriment lill-Pulizija biex jikkonsidrawh.

PULIZIJA - GĦASSA MA VIPs

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hawn persuni f'pajjiżna li għandhom għassa mill-Pulizija mad-dar tagħhom u magħhom?

Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm minn dawn huma politiċi u kemm m'humiex?

Ta' liema partit politiku huma dawk il-persuni li għandhom l-għassa magħhom?

Jista' jgħid kemm tinvolvi pulizija din l-għassa, ta' liema rank huma u kemm tiswa lill-gvern din l-għassa fuq medda ta' xhur?

ONOR.

ALFRED SANT: It-tagħrif mitlub qed jinġabar u t-tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

FONDAZZJONI GĦAX-XJENZA U TEKNOLOĠIJA - BIGHI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

George Pullicino) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'rIferenza għall-bini msemmi fil-mistoqsija parlamentari numru 7240 u t-tweġiba mogħtija, il- gvern kien għadda dan il-bini lill-Fondazzjoni għax-Xjenza u Teknoloġija fit-12 ta' Mejju, 1995.

Jista' l-Ministru jgħid jekk din il-Fondazzjoni qablitx ma' dan it-tibdil fl-użu?

Jekk iva, jista' jgħid meta ngħata dan il-kunsens?

ONOR.

EVARIST BARTOLO (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

WHITE ROCKS HOLIDAY COMPLEX

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

George Pullicino) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għar-rapport li deher fil-ġurnal "The People" fl-14 ta' Lulju, 1997 jista' l-Ministru jgħid jekk irċeviex complaints formali jew verbali mingħand il-grupp Sqalli Aulos minħabba l-livell baxx ta' akkomodazzjoni li huma ngħataw fil-White Rocks Holiday Complex?

Jekk fl-affermattiv, x'investigazzjoni saret s'issa fuq dawn l-oġġezzjonijiet?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

WIED IL-QLEJJA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

George Pullicino) staqsa lill- Ministru tal-Biedja u Sajd: B'riferenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 7247, jista' l-Ministru jagħti l-breakdown tan- nefqa ta' Lm1.3 miljun għax-xogħlijiet li se jiġu esegwiti f'Wied il- Qlejja?

ONOR.

NOEL FARRUGIA (Ministru tal-Biedja u Sajd): Risposta aktar iddettaljata tingħata meta x-xogħlijiet kollha jiġu ffinalizzati.

Madam Speaker, qed ngħid dan peress li diġa' tajt informazzjoni dwar kif se tkun ikkategorizzata n-nefqa matul it-tliet snin li ġejjin fuq il- proġett imsemmi ta' Wied il-Qlejja.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, jista' l-Ministru jgħidilna jekk ix- xogħol li sar u li qed isir f'dawn l-inħawi huwiex kopert b'xi permess ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar?

X'sehem kellha l-Awtorita' ta' l-Ippjanar fit- tfassil tal-pjanti li hemm maħsuba għal dawn l-inħawi?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Madam Speaker, nikkonferma lil din il-Kamra u lill- Onor. Interpellant li matul dawn l-aħħar xhur saru numru ta' laqgħat - fil- fatt għadhom għaddejjin - biex jiġu ffinalizzati l-permessi meħtieġa mill- Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Fil-preżent għaddejjin xogħlijiet fejn hemm il- konferma tal-permessi ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar u 'l quddiem naturalment ikomplu għaddejjin id-diskussjonijiet biex jiġu ffinalizzati ċerti permessi meħtieġa.

Huwa tajjeb li l-Kamra tkun taf li f'Wied il-Qlejja l-Gvern se jintroduċi sistema teknika fost l-aktar moderna - din tiġi pprattikata f'numru ta' pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea - sabiex il-ħarsien tal-widien ikun qed isir bl-iktar mod delikat u b'mod li jħalli l-inqas dannu u impatt negattiv lill-ambjent naturali.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Jista' l-Ministru jgħidilna jekk s'issa sarux xi pagamenti għal xi xogħol li sar jew li qiegħed isir?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Madam Speaker, kif kelli l-okkażjoni nispjega lil din il-Kamra dan ix-xogħol qed jagħmluh il-ħaddiema tal-Kalaxlokk u l-għan tal-Gvern huwa li dawn il-ħaddiema jiġu mgħallma teknika ġdida dwar kif għada pitgħada jkunu kapaċi jikkontribwixxu iktar fir-restawr tal-widien.

Il-pagamenti qed isiru lil Kalaxlokk li hija responsabbli mix-xogħlijiet ta' dan il-proġett.

Wieħed irid japprezza li l-politika tal-Gvern preċedenti ma kenitx daqstant konsistenti biex tipprovdi xogħol matur u popolari lill-ħaddiema ta' Kalaxlokk u ovvjament dan il-Gvern fuq l-agenda tiegħu għandu dejjem bħala prijorita' li bl-aktar mod modern u possibbli joħloq impjiegi u xogħlijiet aktar professjonali għan-nies li l-gvern għandu taħt ir- responsabbilta' tiegħu.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, jekk fhimt sew il-Ministru għamel riferenza għal xi permessi li ngħataw jew li ħarġu mill-Awtorita' ta' l- Ippjanar.

Jista' l-Ministru jgħidilna kemm-il applikazzjoni saret fuq dan il-proġett u liema minnhom ġew approvati?

L-applikazzjonijiet u l-permessi nħarġu jew għadna lura biex ikollna permessi fuq ix-xogħol kollu?

Barra minn hekk, nixtieq inkun naf jekk il-Ministru jikkonsidrax li l-użu ta' bulldozers u gafef huwa l-metodu ta' kif għandu jsir xogħol delikat f'post hekk sensittiv.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Madam Speaker, applikazzjoni waħda saret.

Ninforma wkoll lill-Onor.

Interpellant li bħalissa għaddejjin diskussjonijiet ma' nies tekniċi - hemm anke nies barranin li qegħdin għad- dispożizzjoni tal-Gvern Malti permezz ta' l-Istituto Agronomico ta' Bari - u qed isiru negozjati u diskussjonijiet f'livell kordjali ħafna.

Nistieden lill-Onor.

Interpellant biex jekk irid imur bil-liberta' kollha jindaga hu ħalli ma joqgħodx biss fuq il-kelma tiegħi.

Qed nistiednu sabiex jivverifika personalment li l-affarijiet huma kordjali u l-permessi qegħdin jiġu pproċessati bi flessibbilta' professjonali.

Inżid ngħid li l-inġenji kollha qed jintużaw bl-approvazzjoni u bil-barka ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar, anzi dħalna f'kull dettall u nistqarr li kellna nikkonfermaw li jekk kemm-il darba jinstabu għadam ta' dinosawri jew ta' iljunfanti x-xogħlijiet jieqfu immedjatament.

Jiġifieri aħna anke fis- sens biex ngħid hekk immaġinattiv - sejħulu li tridu intom - qed nipprovaw nikkoperaw.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, jien nawgura lill-Ministru li ma jsibx għadam tad-dinosawri għax inkella jkollu jieqaf, pero' jista' jgħidilna jekk l-Awtorita' ta' l-Ippjanar ħarġitx xi permess?

Jekk fhimt sew il- Minstru għadu kif qalilna li kien hemm applikazzjoni waħda.

L-Awtorita' ta' l-Ippjanar toħroġ permess sħiħ jekk ikun hemm applikazzjoni waħda u ma toħroġx permess bil-biċċiet, almenu jekk ma nbdietx xi proċedura ġdida f'dawn il-ġimgħat.

Jekk hemm applikazzjoni waħda permess wieħed jista' joħroġ.

Jikkonferma l-Ministru li l-permess tax-xogħol fuq il-post ma ħariġx?

Jikkonferma wkoll li minn barra l-ħaddiema tal-Kalaxlokk hemm ukoll kuntratturi li qegħdin jaħdmu fuq is-sit?

Għaliex meta nhar is-Sibt li għadda mort personalment u vverifikajt b'għajnejja rajt trakkijiet tal- kuntratturi fuq il-post.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Madam Speaker, nifhem dak li qed jgħid l-Onor.

Interpellant għaliex forsi hu bħala ministru preċedenti ma kienx imdorri jagħmel dawn il-pjanijiet, dawn l-iżviluppi tant ambizzjużi biex inġibu 'l quddiem il-livell ta' l-agrikoltura f'pajjiżna.

Iva, nikkonferma li aħna x- xogħlijiet li qed nagħmlu qed nagħmluhom taħt il-barka u bil-permess tal- Planning Authority imma għad hemm numru ta' konklużjonijiet oħra, ta' fażijiet ta' xogħlijiet oħra li qegħdin attached ma' l-istess applikazzjoni u allura qed neħduha fażi fażi.

Jiġifieri l-Planning Authority min-naħa tagħha qiegħda tapprova l-permessi meħtieġa skond l-applikazzjoni notifikata mid-Dipartiment ta' l-Agrikoltura imma qed neħduha fl-istadji tagħha.

Nista' nikkonferma wkoll li jeżistu xogħlijiet ta' sub-contracting u dan minħabba li ċertu makkinarju partikolari m'huwiex aċċessibbli għall- kumpanija Kalaxlokk.

Sabiex ovvjament tonora l-commitment li daħlet għalih, il-Kalaxlokk kellha tirrikorri għal sub-contract - jien informat li ħarġu tenders - biex ikunu jistgħu jitkomplew ix-xogħlijiet li jirrikjedi l- proġett.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

CENSU GALEA: Madam Speaker, jiddispjaċini jkolli nerġa' nagħmel l- istess domanda.

Jikkonfermax jew le l-Ministru li effettivament l- Awtorita' ta' l-Ippjanar għadha fiżikament ma ħarġitx il-permessi meħtieġa għax-xogħol li qed isir?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Diġa' weġibt, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Cassar.

ONOR.

JOE CASSAR: Għandi nifhem li l-ħaddiema tal-Kalaxlokk se jieħdu biss il-paga li jieħdu s-soltu jew jieħdu parti mill-qligħ.

Jista' jkun li l-Kalaxlokk bħala kumpannija tagħmel qligħ.

Jien infakkar li l-Gvern ta' qabel kien nieda skemi sabiex il-ħaddiema tal-gvern ikunu jistgħu jieħdu sehem mill-qligħ?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Madam Speaker, nagħti risposta fi stadju ieħor.

PULIZIJA - SNIETER

L-ONOR.

CENSU GALEA (f'isem l-Onor.

George Pulliċino) staqsa lill- Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ġew liċenzjati għall- ewwel darba snieter mill-Pulizija minn Jannar sa Ġunju, 1997?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi minn Jannar sa Ġunju 1997 ġew liċenzjati 545 senter.

ARMATA - KAŻIJIET TA' DIXXIPLINA

L-ONOR.

CENSU GALEA (f'isem l-Onor.

George Pullicino) staqsa lill- Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti l-figura ta' każijiet ta' dixxiplina fl-Armata xahar b'xahar matul l-1996 u l-ewwel sitt xhur ta' l- 1997?

Kemm kien hemm każi li jirrigwardaw l-akkuża ta' serq ta' materjali fl-istess perjodu?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li matul l-1996 u l-ewwel sitt xhur ta l-1997 fl-Armata kien hemm b'kollox 225 każ ta' dixxiplina li fihom l- akkużati nstabu ħatja.

Dawn kienu mqassmin kif ġej:

|1996 |1997 | |Jannar |17 |Jannar|28| |Frar |5 |Frar |8 | |Marzu |9 |Marzu |9 | |April |5 |April |7 | |Mejju |6 |Mejju |14| |Gunju |16 |Gunju |16| |Lulju |12 | | | |Awissu |29 | | | |Settemb|18 | | | |ru | | | | |Ottubru|10 | | | |Novembr|11 | | | |u | | | | |Dicembr|5 | | | |u | | | |

Ninsab informat ukoll li matul l-istess perijodu ma kien hemm ebda każ li jirrigwarda akkuża ta' serq ta' materjali.

PARK NAZZJONALI - SALINA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal- pjanti msemmija fir-risposta għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 7341, f'dak li għandu x'jaqsam mal-park fl-inħawi tas-Salini/Burmarrad?

Liema art agrikola mistennija tintlaqat minn dan ix-xogħol?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR (Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Fil-proġett tal-park tas-Salina/Burmarrad qgħadna attenti li kemm jista' jkun ma nmissux art agrikola.

Meta jiġu ffinalizzati l-pjanti dawn jitpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra u wara jkunu nistgħu nagħtu aktar informazzjoni dwar l-art agrikola li se tintlaqat mill-proġett.

Madam Speaker, l-Onor. kollega qiegħed jirriferi għall-pjanti li ntużaw waqt esibizzjoni dwar strateġija li għandha tiġi adottata għal dawn il- parks nazzjonali.

Dawk il-pjanti kienu conceptual u żgur li ma kenux il- pjanti proprjament li se jiġu sottomessi lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar għall-approvazzjoni tagħhom.

Fil-fatt il-ħsieb ta' l-esibizzjoni kien biex nieħdu kummenti mingħand il-pubbliku ħalli mbagħad jiġi żviluppat aktar il- konċett.

Nieħu pjaċir ngħid li kellna ħafna u ħafna kummenti mingħand il-pubbliku dwar dan il-konċett tal-parks.

Nikkonferma li ntlaqa' tajjeb ħafna u issa qegħdin fil-fażi biex nippreparaw il-pjanti li qed jistaqsi fuqhom l-Onor.

Membru.

Nisperaw u nittamaw ukoll li fi żmien ftit ġimgħat oħra nkunu f'pożizzjoni li nissottomettu outline applications għal tliet parks, kif ukoll detailed application for developement għal parti minn park partikolari.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JĦASSAR L-ATT DWAR NOMINI MILL-OPPOŻIZZJONI

OPPOSITION NOMINEES (REPEAL) BILL

MADAM SPEAKER: L-ewwel item fuq l-aġenda huwa t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi li jħassar l-Att dwar nomini mill-Oppożizzjoni.

Il-Prim Ministru jekk jogħġbu jressaq it-Tieni Qari.

ONOR.

ALFRED SANT: Sinjura President, inressaq it-Tieni Qari ta' l- Abbozz ta' Liġi li jħassar l-Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni.

MADAM SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Rimarki?

Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Sinjura President, il-liġi li għandna quddiemna llum hija maħsuba biex tħassar l-Att eżistenti dwar Nomini mill-Oppożizzjoni.

Taħt dan l-Att l-Oppożizzjoni tintalab tinnomina direttur fuq għadd ta' korporazzjonijiet u aġenziji tal-gvern, fosthom l-Enemalta, it-Telemalta u l-Bank Ċentrali.

Tajjeb li nħarsu ftit lejn kif daħlet il-liġi preżenti, Sinjura President.

Daħlet daqs sentejn jew sena u nofs ilu mill-Gvern preċedenti li kien ibbażaha fuq white paper li kien ħareġ li kien semmiha "Il-Bidla Tkompli".

Fil-white paper kien intqal li l-miżuri li kien qed idaħħal il-Gvern taħt dik il-white paper kienu maħsuba biex ikattru u jsaħħu d-demokrazija u anke biex idaħħlu anke t-trasparenza fit-tmexxija.

Kien hemm ċerti proposti f'dik il-white paper li qbilna magħhom, anzi konna diġa' ppropejniehom bħala Oppożizzjoni Laburista.

Kien hemm numru ta' proposti wkoll li ma qbilniex magħhom u konna kkontestajnihom fuq raġunijiet li huma ċertament fundamentali dwar kif aħna nħarsu lejn kif għandha tiġi pprattikata d- demokrazija u t-trasparenza f'demokrazija parlamentari.

Dak iż-żmien wieħed seta' jargumenta li l-proposta kienet "taġevola" l- Oppożizzjoni Laburista ta' dak iż-żmien għax suppost kellha tagħtiha ċ- ċans li tinnomina diretturi fuq bordijiet u aġenziji ewlenin tal-gvern.

Il- proposta kienet - u ġiet imwettqa fil-liġi - li l-Gvern jistaqsi lill- Oppożizzjoni biex jinnomina diretturi fuq l-aġenziji u l-korporazzjonijiet.

Kien intqal li b'dan il-mod l-oppożizzjoni jkollha ċans li jkollha min jirrapreżentaha fuq dawn il-bordijiet u jkollha ċans ukoll li tkun żgura li kemm jista' jkun ikun hemm trasparenza u anke safeguards kontra xogħol jew tmexxija abbużiva, kemm f'dak li għandu x'jaqsam ma' korruzzjoni u kemm f'dak li għandu x'jaqsam ma' mismanagement.

Intqal li kien se jkun hemm aktar garanzija li l-affarijiet jitmexxew b'mod serju.

Dawn l-argumenti aħna bħala Oppożizzjoni Laburista ma qbilniex magħhom.

Konna ċari li qegħdin nikkontestawhom anke fl-għemil tagħna għax meta bħala oppożizzjoni konna ġejna mistiedna li ninnominaw direttur f'dawn l-aġenziji u korporazzjonijiet, ir-risposta ta' l-Oppożizzjoni Laburista dak iż-żmien kienet ċara li aħna m'aħniex disposti li ninnominaw direttur biex joqgħod fuq dawn il-bordijiet u dawn il-kunsilli.

Tajjeb li ngħid ukoll li meta kienet għaddejja d-diskussjoni u l-proposta li wasslet għall-Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni konna gustifikatament qajjimna numru ta' każi dwar nuqqas ta' trasparenza, mismanagement u, ngħid jien, anke korruzzjoni fil-mod kif kienu qegħdin jitmexxew ċerti affarijiet importanti mill-Gvern Nazzjonalista.

Konna għamilna allegazzjonijiet serji ħafna dwar abbużi u dwar il-mod kif saru l-affarijiet b'nuqqas ta' trasparenza.

Addirittura għamilna anke allegazzjonijiet dwar deċiżjonijiet li jistgħu jiġu magħduda bħala korrotti.

Dawn l-argumenti kienu mbagħad ġew murija mill-Gvern ta' dak iż-żmien bħala raġuni oħra għaliex l-Oppożizzjoni għandu jkollha membru nominat fuq bordijiet u aġenziji tal-gvern.

Anke fuq din ma qbilniex ma' l-argument u għadna ma naqblux ma' l-argument.

Dan qed nagħmluh ukoll b'mod koerenti.

Meta konna fl-oppożizzjoni ma qbilniex li għandu jkun hemm direttur u ma nnominajniex direttur u llum qegħdin inressqu din il-liġi li tabbroga l-liġi eżistenti li biha l-oppożizzjoni tingħata d-dritt li tinnomina direttur fuq bordijiet tal-korporazzjonijiet imsemmija.

Tajjeb li nitilqu minn statement ċar ta' kif f'demokrazija parlamentari moderna jitqassmu r-rwolijiet bejn gvern u oppożizzjoni.

Il-gvern jitla' fuq mandat popolari li jirbaħ bir-riżultat elettorali.

Ir-riżultat elettorali jiġi miġġieled fuq skemi ta' programm ta' ħidma u min ikollu l-maġġoranza tal-voti u tas-siġġijiet fil-Parlament ikollu l- mandat li jwettaq il-programm elettorali tiegħu.

Min ikollu l-minoranza tal-voti u allura jispiċċa bħala partit fl-oppożizzjoni għandu r-rwol prinċipali li jissorvelja u jikkritika r-rwol tal-gvern tal-ġurnata.

L- oppożizzjoni jkollha d-dmir u l-funzjoni li toħroġ b'politika alternattiva għal dak li jkun qiegħed iwettaq il-gvern tal-ġurnata.

U allura s-sistema demokratika taħt arranġamenti bħal dawn hija sistema li tassigura li kemm il-gvern ikollu l-ispazju fejn jista' demokratikament u b'mod trasparenti jwettaq l-operat tiegħu u kemm l-oppożizzjoni jkollha l-ispazju u l-mezzi biex bihom tkun tista' twettaq l-operat tagħha, jiġifieri li tikkritika, tissorvelja u li toħroġ b'alternattivi ta' tmexxija.

B'hekk meta mbagħad tiġi elezzjoni oħra l-poplu jkun qiegħed f'pożizzjoni sħiħa li jevalwa u jiġġudika l-operat tal-gvern tal-ġurnata u wkoll ikollu ċans li jiġġudika kemm l-operat ta' l-oppożizzjoni tal-ġurnata u anke l-programm alternattiv li tkun qiegħda toffri.

Dan huwa mudell Anglo-Sassonu ta' kif jitmexxew l- affarijiet politiċi.

Fih hemm żewġ poles ta' tmexxija, il-pole li qiegħed in funzjoni, li għandu l-mandat popolari, u l-pole alternattiv li qiegħed jistenna bil-ħidma u bis-sorvelja tiegħu li jingħata ċ-ċans li jsegwi u- jidħol hu għall-gvern.

Din hija sistema adversarial fis-sens li l-partit jew il-partiti li jkunu fil-gvern jikkompetu mal-partiti li jkunu fl- oppożizzjoni u jikkompetu għall-imħuħ u għall-qlub taċ-ċittadini.

Min-naħa l-gvern irid iwettaq dak li jkun wiegħed u allura jiġi ġġudikat fuq kemm ikun wettaq dak li wiegħed b'mod tajjeb, ċivili u effettiv.

Il-pole l- ieħor jiġi evalwat fuq kemm ikun issorvelja tajjeb, fuq kemm ikun ikkritika tajjeb - jekk dik hija l-kelma - u fuq kemm ikun ressaq proposti alternattivi li jagħmlu sens.

Madam Speaker, f'perspettiva bħal din il- Partit Laburista, kemm fl-oppożizzjoni u kemm issa mill-gvern, jemmen li l- kriterji li għandhom jiddeterminaw kif nimxu 'l quddiem huma kriterji li jaraw li l-ispazji meħtieġa biex l-oppożizzjoni twettaq ix-xogħol tagħha, ta' sorvelja, ta' monitoring u ta' kritika u l-ispazju li jkollu l-gvern biex jimplimenta l-programm tiegħu jkunu qegħdin hemm b'mod sħiħ, b'mod ċar u b'mod trasparenti.

Mela f'dan il-kuntest l-Oppożizzjoni għandha tingħata l-mezzi sħaħ li bihom se twettaq ix-xogħol tagħha ta' sorvelja, ta' monitoring u ta' kritika u li dawn il-mezzi jkunu effettivi.

Aħna mill-bidunett għidna li huwa importanti li f'din id-demokrazija għandu jissaħħah il-mod li bih l-Oppożizzjoni tista' twettaq ix-xogħol tagħha.

Din il-liġi tressqet preċiżament wara li għaddejna kważi mill- istadji kollha tal-Parlament liġijiet li bihom ħloqna aktar saħħa, aktar spazju u aktar awtonomija għall-uffiċċju ta' l-Awditur Ġenerali.

L- Uffiċċju ta' l-Awditur Ġenerali se jirrapporta direttament lill-Parlament.

Aħna qed nimxu lejn sistema fejn l-Awditur Ġenerali - li għandu jkollu l- istaff tiegħu u l-awtonomija tiegħu - għax jirrapporta lill-Parlament, qiegħed isaħħaħ b'mod aktar ċar il-possibbilta' li għandha l-Oppożizzjoni li tkun tista' tmexxi l-ħteġijiet tagħha ta' sorvelja, ta' monitoring u ta' kritika.

L-Oppożizzjoni stess, permezz tar-rappreżentanti tagħha fil- Public Accounts Committee, għandha l-fakulta' li titlob u tinsisti li jsiru inkjesti fuq termini ta' riferenza li hi stess tiddetermina.

L- informazzjoni meħtieġa ħalli l-Oppożizzjoni twettaq is-sorvelja u l-kritika se tkun available għaliha u għall-poplu in real time u mhux sentejn jew tlieta wara.

Dan fl-opinjoni tagħna huwa preċiżament il-mod kif għandna nsaħħu l-ispazju li fih l-Oppożizzjoni tista' twettaq u għandha twettaq id- dmirijiet tagħha.

Jiġifieri jrid ikun hemm tisħiħ u garanzija għal dak li għandu x'jaqsam mal-poteri u mad-dmirijiet ta' l-Oppożizzjoni.

GĦandu jkun hemm garanzijia anke fuq affarijiet li hi tinsisti li għandha tiġi nformata fuqhom, anke jekk il-Gvern ma jkunx irid, imma mbagħad min-naħa l-oħra ma naqblux li l-Oppożizzjoni għandha tkun b'xi mod jew ieħor involuta f'ċerti aspetti ta' tmexxija eżekuttiva.

Niġi għar-raġunijiet għaliex m'għandhiex tkun involuta fit-tmexxija eżekuttiva aktar 'l quddiem, imma fuq kollox dan jirriżulta mil-mod kif inhija mfassla s-sistema demokratika tagħna fejn għandek gvern li jwettaq u oppożizzjoni li tissorvelja, tikkritika u tippreżenta l-alternattivi.

Dan it-tip ta' mudell minnu nnifsu, fuq bażi fundamentali, ma jippermettix u m'għandux jippermetti li jkun hemm xi taħlita taż-żewġ funzjonijiet.

M'għandux ikun hemm taħlit bejn min qiegħed iwettaq u min qiegħed jissorvelja.

Jekk min jissorvelja huwa b'xi mod jew ieħor imċappas mat-twettiq, din hija diġa negazzjoni ta' kif taħdem id- demokrazija tagħna mehuda minn sistemi Anglo-Sassoni ta' tmexxija parlamentari.

Sinjura President, kien hemm imbagħad l-argumenti li jekk ikun hemm ħatra ta' direttur nominat mill-oppożizzjoni, allura din se tagħti aktar kontroll fuq ċerti abbużi li jistgħu isiru fuq ċerti elementi ta' tmexxija li jistgħu jkunu soġġetti għall-kritika u għall-akkużi.

Bħala argument, fl- opinjoni tagħna dan ma jregiex.

Ma jreġiex għar-raġuni li direttur, għalkemm nominat mill-oppożizzjoni, se jkun appuntat mill-gvern tal- ġurnata.

F'dan il-qasam allura, il-lealta' tiegħu għandha tkun lejn il- politika tal-gvern tal-ġurnata.

Anke f'diversi stqarrijiet li saru min- naħa ta' l-Oppożizzjoni Nazzjonalista f'dawn l-aħħar xhur, baqa' jiġi insistit il-punt li direttur nominat mill-oppożizzjoni għandu jimxi fuq normi ta' konfidenzjalita' li assolutament - jgħidu huma - ma jirraportax lill-oppożizzjoni fuq dak li jkun għaddej.

Huwa diffiċli li temmen din il- ħaġa, imma jekk vera tiġri, allura m'hemm assolutament l-ebda skop li direttur bħal dan ikun distint min diretturi oħra.

Allura r-rwol li qed jingħatalu, li qiegħed hemm biex b'xi mod jew ieħor jiggarantixxi brake fuq it-tmexxija li tista' ma tkunx qed tiffunzjona tajjeb, ma jreġix.

Dan jew qiegħed jimxi b'mod kompletament konfidenzjali u ma jitkellimx ma min innominah dwar dak li jkun għaddej, jew allura qiegħed jagħmel hekk u jekk qiegħed jagħmel hekk allura mhux qed jirrispetta l-mod kif titmexxa azjenda.

F'azjenda jrid ikun hemm strateġija unita u fuq dik l-istrateġija l-kunsill jew il-bord jimxi 'l quddiem.

Jekk dak li jiġi appuntat mill- oppożizzjoni jitqies bħala rappreżentant ta' l-oppożizzjoni li għandu d- dmir li jara kif l-ideat ta' l-oppożizzjoni jiġu mwettqa, dan minnu nnifsu jdaħħal element ta' divide and rule fuq il-bażi ta' kif jitmexxa kunsill jew bord ta' korporazzjoni.

Se jkun hemm element min dan il-kunsill jew minn dan il-bord li ma jaqbilx ma l-istrateġija li qed tiġi mwettqa għax għandu ideat u għandu programm politiku ieħor f'moħħu.

Jiġifieri jkun hemm il-qasma bejn min qiegħed hemm biex iwettaq il-politika tal-gvern elett demokratikament u min qiegħed hemm biex jimmanifesta li ma jaqbilx ma kif titwettaq u kif għandha titwettaq din il-politika.

Sinjura President, l-element tad-divide and rule minnu nnifsu huwa element li jikser il-prinċipji ta' kif għandha titmexxa azjenda fejn għandu jkun hemm strateġija ċara ta' tmexxija li jkun appuntat b'ċerta lealta' biex iwettaq dik il-politika.

L-element tad-divide and rule imur kontra għal kif għandha titmexxa kwalunkwe azjenda privata jew pubblika.

Nerġa' ngħid li dan it-tip ta' argument għandu jiġi żviluppat fil-kontest li l- oppożizzjoni tal-ġurnata għandu jkollha mezzi li bihom tissorvelja u tingħata informazzjoni in real time dwar dak li jkun qiegħed isir mill- gvern fl-operat.

Għalhekk, nerġa' ngħid, qegħdin nenfasizzaw li din il- liġi tal-lum irridu narawha fil-kontest tal-ħidma li saret biex l-Awditur Ġenerali u l-Uffiċċju tiegħu jingħataw awtonomija u saħħa ġdida.

Nixtieq ngħid li aħna, min-naħa tal-Gvern, ninsabu mpenjati li qabel nidħlu għall- vaganzi tas-sajf, ikollna quddiemna mozzjoni maqbula miż-żewġ naħat tal- Kamra biex ninnominaw Awditur Ġenerali u deputat tiegħu.

B'hekk dawn ikunu jistgħu, sa mis-sajf stess, jibdew jaħdmu kif għandhom jaħdmu.

Naħseb li ma nistax nagħmel dawn l-osservazzjonijiet jekk ma nqabbilhomx ma' l-argumenti li jreġu f'dak li għandu x'jaqsam mal-ħatra ta' membri fuq il-bordijiet ta' korporazzjonijiet u ta' l-aġenziji tal-gvern.

Qisu hemm xi ħsieb li meta jiġu appuntati dawn id-diretturi, il-kriterju huwa wieħed li jifred in-nies u li jkun min ikun il-gvern għandu jsir hekk.

Aħna fil- manifest tagħna - u din qed inwettquha - għidna li n-nies li nappuntaw fuq bordijiet ta' kumpanniji għandhom ikunu nies li għandhom kriterji ta' professjonalita'.

GĦandu jkun hemm raġunijiet tekniċi u professjonali li jiġġustifikaw il-ħatra ta' dawn in-nies biex iservu fuq il-bordijiet u l- aġenziji tal-gvern.

Jiena nassigurak, Sinjura President, li min-naħa tal- Gvern preżenti, dak l-impenn baqa' jinżamm mill-bidu sa l-aħħar.

Ċertament iddejjaqni ħafna l-allegazzjoni li xi kultant issir li qisna b'xi mod jew ieħor xkupajna, fuq bażi ta' partiġjaniżmu politiku, lil nies li ġew appuntati fuq il-bordjijiet.

Assolutament dan mhuwiex il-każ.

Mingħajr l- ebda riżerva ta' xejn ngħid li jien l-ewwel wieħed u sħabi wkoll bqajna ninsistu li meta niġu biex nappuntaw membri fuq il-kunsilli, fuq l-aġenziji u fuq il-bordijiet tal-gvern ma neskludu lill ħadd.

Kritika ssir minn diversi setturi li ħallejna jew daħħalna wisq nies ta' kulur differenti fil-bordijiet tal-korporazzjonijiet.

Din il-kritika ma ddejjaqnix.

Nemmen li hemm bżonn li dawn il-bordijiet ikunu qegħdin hemm għas-servizz tal-Maltin u ta' l-Għawdxin kollha.

Allura fuq kriterju ta' kompetenza, fi kwalunkwe bord - m'aħniex se nagħmluha b'mod pubbliku għax dawn l-affarijiet m'għandhomx jintqalu b'mod pubbliku - hemm taħlita tajba ta' nies li għandhom kompetenzi varji professjonalment, huma ta' rispett kbir u wkoll għandhom appartenenza politika tat-tliet naħat ta' l-ispectrum politiku Malti.

Jien nemmen li din hija xi ħaġa li għandha ssir u għandha tibqa ssir.

Nemmen ukoll li f'din il-ħaġa r-record tal-Gvern preżenti huwa ferm aqwa mir-record tal-Gvern ta' qabilna.

Nemmen li fejn il-Gvern ta' qabilna kien bl-aktar mod sħiħ inaqqi minn kullimkien nies li għandhom tendenzi politika differenti minn tiegħu, aħna qed nimxu b'sistema li biha nżommu, inħeġġu u ndaħħlu nies ta' tendenza politika differenti biex iservu fuq il-bordijiet differenti tal-Gvern.

Dan nagħmluh fil-kontest li dawn in-nies huma professjonalment tajba u wkoll f'kontest li qegħdin hemm biex iwettqu l-politika tal-Gvern b'mod eżekuttiv u b'mod li jirriżulta mill-manifest elettorali tal-Gvern li huwa in vigore bħalissa.

L-oġġezzjonijiet li għandna għall-liġi li qed nabbrogaw ma ġewx mil-fatt jekk nies ta' tendenzi politiċi differenti għandhomx ikunu diretturi fuq il-bordijiet u aġenziji tal-gvern, imma ġejja mill-fatt li hawn kontradizzjoni għal mod kif inhija mfassla d-demokrazija tagħna li l- oppożizzjoni tinnomina direttur biex iservi fuq il-bordijiet u korporazzjonijiet li huma listed fil-liġi li għandna quddiemna.

Dan huwa l-kriterju li fuqu aħna qegħdin nimxu biex nabbrogaw il-liġi li għandna quddiemna.

Sinjura President, tajjeb li ngħid ukoll illi, at the extreme, sistema bħal din, kif proposta minn din il-liġi illi qed nabbrogaw, tista' twassal u ddaħħal minnufih suspett ta' partitokrazija f'sistema illi titmexxa bejn żewġ partiti li għalkemm minn barra jidhru li huma avversarji ta' xulxin - avversarji f'sens politiku tal-kelma - fl-istess ħin jafu jirranġaw, jħalltu u jaqsmu bejniethom u jafu jħokku dahar xulxin.

Min-naħa għandek l- argument illi s-sistema kif qiegħda taħt il-liġi preżenti tagħmel undermining tad-dinamika tas-sistema demokratika li għandna f'dan il- pajjiż, u min-naħa l-oħra għandek il-kritika l-oħra li din is-sistema tista' twassal biex il-partiti jħalltu u jaqsmu bejniethom għad-dannu tad- demokrazija, għax il-poplu mbagħad jispiċċa jaħseb illi m'hemmx alternattivi.

Iż-żewġ partiti taparsi jipproponu alternattivi differenti imma effettivament, għax iħalltu u jaqsmu, huma parti mill-istess mod kif elite waħda tiggverna u tmexxi lill-pajjiż għall-vantaġġ tagħha aktar milli għall-vantaġġ ta' ħaddieħor.

Din tal-partitokrazija, fejn il-partiti li jidhru avversarji effettivament mbagħad jiġu akkużati li jħalltu u jaqsmu, kien hemm kritika fuqha f'bosta pajjiżi Ewropej.

Ma naħsibx li ħaġa bħal din tkun sana, la f'pajjiżi kbar, u aktar u aktar f'pajjiż żgħir bħal tagħna, fejn hemm bżonn li d-demokrazija tibqa' tkun sostnuta bil-ħsieb illi l-alternanza hija possibbilta' ċara, xi ħaġa meħtieġa, xi ħaġa li l- poplu għandu dritt għaliha biex ikun żgur illi, jekk iħoss li għandu jbiddel, ikun jista' jibdel lil min qed imexxi llum ma' min irid li jmexxi għada.

Allura t-trend li tieħu din il-liġi li qed nabbrogaw f'dan is-sens hija trend li bl-akbar responsabbilta' aħna nħossu li għandna nħassruha u nwadbuha lura.

Bl-istess mod imbagħad, anke fuq bażi prammatika, fuq bażi illi biha nkunu realistiċi dwar dawn l-affarijiet u l-oqsma illi rridu kemm jista' jkun nikkoltivaw f'pajjiżna.

Ħafna mill-organizzazzjonijiet li fuqhom aħna noġġezjonaw li jkun hemm nomini min-naħa ta' l-Oppożizzjoni - nerġa' ngħid li dan huwa argument li konna niżviluppaw anke meta konna fl-oppożizzjoni u mhijiex xi ħaġa li faqqset illum imma mill-bidunett għidna li ma naqblux - jirrigwardaw deċiżjonijiet eżekuttivi tal-gvern f'setturi fejn il-gvern għandu l- politika tiegħu - kull gvern ikollu l-politika tiegħu differenti minn ta' ħaddieħor u allura jkollu l-impenn li jwettaq dik il-politika tiegħu - u fejn iddaħħal qasma fil-mod kif tiġi mplimentata dik il-politika mhijiex ħaġa li hija demokratikament loġika u aċċettabbli, jekk se nżommu sens ta' unita' fl-organizzazzjonijiet u fl-aġenziji kkonċernati.

Min-naħa l-oħra, imma b'sens anke ta' realiżmu u b'sens prammatiku, naħseb li għandna nirrikonoxxu li hemm ċerti oqsma tat-tmexxija tal-pajjiż fejn ikun tajjeb li kemm jista' jkun jinżamm consensus.

Ir-raġunijiet għandhom x'jaqsmu maċ- ċokon ta' pajjiżna u mal-ħtieġa li nevitaw ċertu ammont ta' diskontinwita' u ċertament anke mal-ħsieb li kemm jista' jkun inżommu fil-pajjiż sentiment illi wieħed jista' jippjana għall-quddiem.

Per eżempju, qed naħseb speċifikatament fil-qasam ta' l-ambjent u fil-qasam ta' l-edukazzjoni fejn l-idea li għandu jkun hemm xi forma ta' consensus wiesa' għal kif jiżviluppaw l-affarijiet, ma naħsibx li hija xi ħaġa li tikkontradixxi dak li għidt s'issa, għax f'dawn l-oqsma - eventwalment nittama meta jkunu żviluppaw il-ġenerazzjonijiet anke fil-qasam tal-politika barranija - ta' ċerta importanza huwa tajjeb li l-poplu jħoss li hemm consensus politiku u m'hemmx kompetizzjoni politika anke fuq qasam partiġjan bejn il-partiti.

Allura f'oqsma bħal dawn ma narax illi, anke b'mod prammatiku realista, għandna neskludu li jkun hemm rappreżentanza ta' l-oppożizzjoni, aktar u aktar jekk nkunu qegħdin inwettqu affarijiet li waqt li l-policy hija deċiża, l-implimentazzjoni tagħha trid tibqa' ssir kemm jista' jkun b'mod regolari u koerenti minn amministrazzjoni għal oħra.

Semmejt l-ambjent, semmejt l-edukazzjoni u semmejt eventwalment il- politika barranija u s-sigurta' fost l-oħrajn.

F'dawn l-oqsma nemmen li l- argumenti li jkun hemm parteċipazzjoni - issa ta' liema forma tkun hija ħaġa differenti - min-naħa ta' l-Oppożizzjoni f'sens ta' kontinwita' jagħmlu ċertu sens u diġa' hemm strutturi eżistenti fl-organizzazzjonijiet illi jeżistu f'pajjiżna li jersqu lejn din it-tip ta' parteċipazzjoni.

Imma f'oqsma oħra, speċifikament f'oqsma ta' implimentazzjoni ta' politika, bħall-oqsma li jirrigwardaw l-aġenziji li għandna taħt din il-liġi li qed nabbrogaw illum m'għandux ikun hemm din it-tip ta' parteċipazzjoni.

Hemmhekk għandu jinżamm is-sens ta' qasma bejn ir-rwol tal-gvern u r-rwol ta' l-oppożizzjoni.

U nerġa' lura biex nispjega l-prinċipju kif narawh aħna biex niġġustifika l-abbrogazzjoni li qegħdin nipproponu f'din il- Kamra.

Jiġifieri għandu jkun hemm spazju sħiħ għall-Oppożizzjoni biex tissorvelja, tikkritika u tippreżenta l-alternattivi tagħha u spazju sħiħ għall-Gvern biex b'mod demokratiku u trasparenti jkun jista' jwettaq il- politika li ġie mtella' biex iwettaq.

Imbagħad abbażi ta' dan il-konfront - konfront f'sens politiku tal-kelma - bejn il-ħidma tal-Gvern u l-kritika ta' l-Oppożizzjoni, li fl-istess ħin tkun qed tiżviluppa l-alternattivi tagħha, nkunu nistgħu nimxu 'l quddiem biex kull darba li tersaq l- elezzjoni u anke matul il-mandat elettorali l-poplu jkun jista' jasal għall- konklużjonijiet tiegħu u jkun jista' jasal għad-deċiżjonijiet tiegħu.

Is- sens li bih qegħdin inressqu din il-liġi huwa sens maħsub biex ċertament indaħħlu aktar trasparenza u aktar ċarezza fit-tmexxija ta' l-affarijiet pubbliċi, fl-interess tad-demokrazija kif nafuha llum.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Madam Speaker, għandna waħda mill-iqsar liġijiet li qatt ġew iddibattuti f'dan il- Parlament.

Din il-liġi fil-fatt tikkonsisti fi klawsola waħda li tgħid:

"L-Att prinċipali huwa b'dan imħassar.",

klawsola ta' ħames kelmiet illi bihom litteralment, kif hija l-espressjoni li nużaw, b'daqqa ta' pinna l-Gvern qiegħed iħott dak li l-Gvern ta' qabel stinka biex bena.

Kemm hu faċli li tħott, Madam Speaker!

Din il-liġi kienet parti minn proċess sħiħ u twil illi kien qiegħed iwettaq il-Gvern ta' qabel.

Issa għandna att ta' arroganza fejn b'ħames kelmiet dan il- Gvern, bl-aktar mod arroganti, qed iwaqqa' dak li kien inbena f'pajjiżna.

Huwa nkwetanti li dan il-Gvern fl-ewwel disa' xhur taż-żmien tiegħu jiġi b'att ta' arroganza bħal din għax huwa espressjoni tal-ħsieb ta' dan il- Gvern li effettivament irid jikkmanda hu u jikkmanda hu biss.

L- atteġġament mentali, l-atteġġament programmatiku ta' dan il-Gvern qiegħed jidher kuljum b'mod l-aktar ċar.

Għandna gvern fejn irid jiggverna - u l-gvernijiet għalhekk qegħdin biex jiggvernaw - pero' hemm mod u mod kif tiggverna.

L-esperjenza ta' pajjiżna, esperjenza li mhijiex 'il bogħod, turina kif gvern demokratikament elett jista' jkun arroganti u jgħid li hu jikkmanda, ma jindaħallu ħadd u jirkeb u jibqa' għaddej minn fuq ras kull min jopponi.

Imbagħad jista' jkollok gvern ieħor li jgħid li hu jiggverna imma jiggverna b'metodu li jisma', b'metodu fejn kull vuċi fil-pajjiż tista' ssemma' leħinha, għax ikun gvern li jiddjaloga u ma jgħaffiġx l-opinjoni ta' ħaddieħor u ifittex li kemm jista' jkun fil-pajjiż ikun hawn consensus, anke fuq affarijiet li apparentement ikunu ta' kontroversja politika.

Nerġa' ngħid li dan l-att li għandna quddiemna nistgħu nsejħulu "Att ta' Arroganza ta' l-1977 bl-ittra "A" kbira.

Dan il-Gvern qed jurina t-triq li diġa' qabad u li jrid jimxi biha.

Jiena naħseb li hemm bżonn niftakru l- proċess li kien għaddej minnu pajjiżna biex naraw kemm hu ġustifikat jew le - ir-risposta hija evidentement "le" - li l-Gvern jipproponi lil dan il- Parlament li nabbrogaw dik il-liġi.

Il-proċess li konna għaddejjin minnu kien proċess li jirrifletti l-bżonn li pajjiżna jerġa' jakkwista demokrazija sħiħa, demokrazija vitali, demokrazija li ma tfissirx biss vot kull ħames snin imma demokrazija li tfisser illi f'kull mument tal-ħajja ta' kull gvern tkun irrispettata l- opinjoni pubblika jew biex nuża l-espressjoni li qed nużaw dan iż-żmien, "l- opinjoni taċ-ċittadin".

Dan il-proċess kien inbeda proprju għaliex Malta kienet għaddiet minn perijodu xejn feliċi fejn id-demokrazija u d- drittijiet kienu mżebilħa u kien hemm bżonn ta' atteġġament pożittiv, u pożittiv mhux biss bħala atteġġament formali imma pożittiv anke fil-miżuri leġislattivi li kellhom jittieħdu biex f'Malta tiġi ristabilita' kompletament id-demokrazija u r-rispett sħiħ ta' l-individwu, taċ-ċittadin.

Dan kien proċess li beda u kien beda bis-serjeta' proprju bl-ewwel liġi li kien approva dan il-Parlament wara l-elezzjoni ta' l-1987 li mhux b'kumbinazzjoni imma b'volonta' u b'rieda politika, soda u qawwija, il- Gvern ta' qabel, immexxi minni, kien ġab quddiem dan il-Parlament, liġi illi biha l-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet Fundamentali tal-Bniedem saret parti mil-liġijiet ta' pajjiżna.

Dan kien pass kbir li juri mhux biss il-volonta' qawwija tal-Gvern illi ried jerġa' jibda l-proċess sħiħ tad-demokrazija imma bil-fatti wrejna kif dan għandu jsir.

Konna bdejna neżaminaw is-setturi kollha ta' pajjiżna biex naraw x'kien hemm bżonn biex pajjiżna tabilħaqq jgħix id-demokrazija u sibna, per eżempju, li fl-1975 dan il-Parlament kien approva l-Interpretation Act.

Din kienet liġi li kellha l-karatteristika ewlenija tal-ħsieb, li qed jiġi ribadit illum minn dan il-Gvern ukoll, li nikkmanda jien u jikkmanda l- Gvern biss.

M'hemmx iktar awtonomiji tal-korporazzjonijiet jew ta' entitajiet oħra.

M'hemmx iktar l-awtonimiji u liberta' reali ta' kull ċittadin fil-ħsebijiet u fl-attivitajiet tiegħu imma huwa l-gvern li jiddeċiedi.

Qed insemmi din il-liġi ta' l-1975 għaliex kienet tispikka f'dak li kien fiha.

Kienet tgħid li kull diskrezzjoni taħt kull liġi kienet eżerċitabbli mill-ministru responsabbli.

L-argument kien li hemm dejjem responsabbilta' politika għax il-gvern tal-pajjiż għandu r-responsabbilta' politika f'kull qasam.

Il-Gvern ta' l-Onor.

Perit Mintoff kien qal li l- ministri huma dawk li jridu jerfgħu r-responsabbilta' politika għal dak kollu li jiġri, allura l-ministri għandu jkollhom is-saħħa li jwettqu l- volonta' tagħhom u jerżerċitaw kull diskrezzjoni skond il-liġijiet.

U aħna, f'dan il-proċess ta' tisħiħ tad-demokrazija f'pajjiżna, bdilna dik il- liġi.

Waqt li rrikonoxxejna r-responsabbilta' politika tal-ministri, għidna li l-ministru, jekk irid, jista' jeżerċita hu d-diskrezzjoni li tkun bil- liġi fdata lil ħaddieħor pero' jrid ikun hemm bil-miktub ordni tiegħu li tagħmilha ċara li hu mhux qed jaqbel ma' min eżerċita' dik id-diskrezzjoni u qed jordna hu li d-diskrezzjoni tiġi eżerċitata mod ieħor.

Madam Speaker, dan hu punt ta' importanza mhux żgħira.

Huwa fatt ta' importanza kbira għaliex ma tridx tħares lejh fl-eżerċizzju speċifiku ta' dan id-dritt tal-ministru jew ta' xi ministru imma trid tħares lejh mill- punto di vista ta' kif pajjiż għandu jitmexxa.

Trid tħares lejh mill-punto di vista ta' kif il-ministri għandhom imexxu pajjiż, Madam Speaker.

U bqajna għaddejjin b'dan il-proċess li l-gvern mhux jikkmanda biss imma jirrispetta l-bżonnijiet u d-drittijiet tal-poplu Malti.

Kien hawn anarkija sħiħa fl-iżvilupp ta' pajjiżna.

Din laħqet il-quċċata tagħha b'liġi - famuża fis-sens negattiv tal-kelma - li kienet tgħid li kull min għandu erbat itmien art f'kull parti ta' Malta jista' jitlob u jingħata permess biex jibni fiha.

Imbasta għandu erbat itmien art.

Il-liġi li kienet tissejjaħ il-BDA, fost affarijiet oħra, kienet tagħti dan id-dritt.

F'dan il-qasam sibna sitwazzjoni kaotika u għidna li trid tispiċċa.

U konna ħloqna l-Awtorita' ta' l-Ippjanar, li dwarha qegħdin nitkellmu bħalissa f'dan il-Parlament.

Konna għidna li mhux iktar il- ministru jiddeċiedi fejn jinbena u ma jinbeniex imma trid issir strutturazzjoni vera, fejn ikollok pjan strutturali ta' l-iżvilupp.

Qegħdin nitkellmu fuq din il-liġi f'dan il-Parlament - u m'inix se nitkellem fuqha - pero' diġa' qed naraw x'qed jiġri.

Din il-liġi tal-lum hija sintomu u hija parti mill-kultura ta' dan il-Gvern għax din il-kultura tidher ukoll fl-emendi mressqa quddiemna dwar l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Se nerġgħu ndaħħlu, bl-iskuża ta' l-effiċjenza u ta' l-effikaċja, kif semma xi ħadd il-bieraħ, poteri li aħna konna neħħejnihom.

Konna neħħejnihom għaliex għidna li biex jiġi verament salvagwardat l-ambjent ta' pajjiżna, il-pjanifikazzjoni trid issir b'mod serju, b'mod awtonomu u b'mod li ma jkunx hemm interferenzi mill-gvern tal-ġurnata.

Qed ngħid bl-iskuża ta' l-effikaċja tal-liġi.

Huwa veru li l-liġi ta' l- ippjanar trid tkun liġi effikaċi, imma effikaċi għal xiex?

Naturalment tkun effikaċi u effiċjenti fil-ħruġ tal-permessi imma l-iktar trid tkun effikaċi biex tissalvagwarda l-ambjent ta' pajjiżna u li tissalvagwarda kif isir l-iżvilupp ta' pajjiżna.

Dak il-prinċipju qiegħed jiġi mxellef serjament bl-emendi li qed niddiskutu.

Qed ngħid dan għax waqt li qed neżamina r-raġunijiet għaliex saret din il-liġi fl-1996, irridu nifhmu l- pattern ta' kif miexi dan il-Gvern f'diversi oqsma.

Mhux qed ngħid biss għall-politika dwar l-ambjent u t-twaqqif ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar imma għall-proċess li kien għaddej bih il-pajjiż, li fisser ħafna affarijiet.

Fisser, kif għidt, li tajna vuċi lil kulħadd.

Il-mod li jispikka kif dan għamilnih kien bil-liberalizzazzjoni tax-xandir f'pajjiżna.

Fl-1987 fix-xandir konna writna sitwazzjoni li kienet anti-demokratika, fejn kellna għal aktar minn darba ordni mill-Gvern ta' dak iż-żmien biex ix- xandir ma jsemmax leħen l-Oppożizzjoni.

U aħna bil-kuraġġ għidna li hemm bżonn li f'pajjiżna nilliberalizzaw ix-xandir b'mod assolut, b'mod li min irid jitlob liċenzja għar-radju u għat-television jingħata dik il-liċenzja.

Naturalment kellhom jiġu salvagwadati ċerti prinċipji u ċerti obbligi imma għidna li kulħadd f'pajjiżna għandu dritt isemma leħnu.

U konna aħna li għamilna dik il-liġi.

Konna aħna li pproponejna u għaddejna minn dan il- Parlament dik il-liġi, li fost affarijiet oħra tat lill-Oppożizzjoni ta' dakinhar, illum il-partit fil-gvern, ir-radju u t-televiżjoni tiegħu.

Qed insemmi dan mhux b'kapriċċ jew biex insemmi l-imgħoddi imma għaliex il-liġi li qegħdin nabbrogaw hija parti minn dan il-proċess li aħna konna bdejna, imxejna fih imma ma temmejnihx.

Anzi jien ngħid li huwa proċess li ma tista' ttemmu qatt għax jibqa' rikorrenti u trid tibqa' tieħu ħsiebu l-ħin kollu.

Imma llum x'qed jiġri?

Aħna lliberalizzajna x-xandir.

Illum il- partit tiegħi qiegħed fl-Oppożizzjoni u jien ikolli nerġa' nagħmel il-kawżi biex insemma leħni fuq materja ta' interess pubbliku u fuq materja ta' kontroversja politika għax-xandir ta' l-Istat, biċ-chairman tal-bord tiegħu u bl-amministraturi kollha tiegħu ikollhom ordni mill-Awtorita' tax-Xandir u jinnegawli dan id-dritt.

U l-Prim Ministru, li huwa wkoll il-ministru responsabbli għax-xandir jagħmel bħal Pilatu, kif rajnieh jagħmel ħafna drabi, jaħsel idejh u jgħid li m'għandux x'jaqsam ma' din is-sitwazzjoni.

Jgħid li għandu chairman bravu u għandu background ta' l-għaġeb li huwa responsabbli u li jiddeċiedi hu.

Lill-Prim Ministru ngħidlu: Inti responsabbli, inti l-Prim Ministru u inti l-ministru responsabbli għax- xandir.

U jien ngħidlu lill-Prim Ministru: Inti taf li qed nerġgħu ngħixu dawn is-sitwazzjonijiet.

M'intix qed tgħix fil-qamar, qed tgħix f'Malta.

Inti l-Prim Ministru tagħna, il-Prim Ministru tiegħi wkoll, u inti ksirtli d-drittijiet tiegħi.

Qed ngħid dan għax huwa importanti li neżaminaw il- kontest li fih saret il-liġi li qed nabbrogaw u l-kontest ta' l-affarijiet kif qed jiġru llum, taħt il-Prim Ministru tal-lum.

Se nkompli ngħid dwar il-proċess li konna għaddejjin minnu.

Aħna għamilna emendi sostanzjali għall-Att dwar l-Istampa.

X'ridna?

Ridna li l-istampa jkollha iktar liberta' u dritt għall-informazzjoni.

Ridna li l- istampa tkun verament parti mill-ħajja demokratika ta' pajjiżna.

U daħħalna għall-ewwel darba d-dritt ta' l-informazzjoni bħala dritt.

Għidna li l-obbligu tal-gvern - ħlief għal raġunijiet ta' sigurezza li ma jippermettux li wieħed jiddivulga - hu li jagħmel pubblika kull informazzjoni li jkollu biex tkun available għall-istampa u għall-pubbliku.

Ma nidħolx fid-dettalji ta' x'qed jiġri imma diġa' kellna okkażjoni fejn fil-gazzetti tagħna dehru kopji ta' dokumenti li jinsabu fil-files tal- gvern.

Kien hemm editur li ried jara l-files biex jara dak id-dokument x'kien hemm warajh.

U r-risposta kienet li ma setgħetx tingħata dik l- informazzjoni għal raġunijiet ta' sigurezza.

Jien ngħid li jekk inhu hekk għandhom raġun, imma jien kont prim ministru u naf x'fih dak il-file.

Kieku ra dak il-file kien isib li verament kien hemm raġunijiet validissimi għaliex il-prim ministru ta' dakinhar, jiġifieri jien, kont ħadt ċerti deċiżjonijiet.

Nerġa' ngħid li d-drittijiet ta' l-informazzjoni aħna esiġejna li jkunu drittijiet reali.

Dan kien parti mill-proċess tat- trasparenza, parti mill-proċess tad-demokrazija ħajja, reali u vera li konna għaddejjin minnu.

Kien il-proċess, Madam Speaker, ta' devoluzzjoni ta' poteri u konna ġejna f'dan il-Parlament u pproponejna t-twaqqif tal- kunsilli lokali.

Il-kunsilli lokali ma waqqafnihomx bħala xi ħaġa astratta imma konna għidna li dan il-pajjiż irriduh jimxi b'mod li, kemm jista' jkun, ikun hawn devoluzzjoni ta' poter.

B'hekk id-deċiżjonijiet anke amministrattivi jittieħdu kemm jista' jkun viċin iċ-ċittadin tagħna.

Ġejna bil-proċess tal- kunsilli lokali u din il-Kamra approvat it-twaqqif tal-kunsilli lokali.

U l-Gvern immexxi minni kien qed jgħid b'sens qawwi ta' realta' li ried li l- kunsilli lokali jikbru u jgħaddu minn saħħa għal saħħa.

U hekk għamilna fit- tliet snin li domna fl-esperjenza tal-kunsilli lokali.

X'għamilna?

Ġejna f'dan il-Parlament u tlabna sena wara l-oħra ammont ta' flus akbar biex jiġu allokati lill-kunsilli lokali.

Dan għamilnih biex dawn dejjem jakkwistaw iktar possibbilta' ta' azzjoni.

Dan il-Gvern x'għamel?

Dan il- Gvern ġibilna l-ewwel budget u flok żied il-flus disponibbli għall-kunsilli lokali biex l-attivita' tagħhom tkompli tikber naqqashom b'mod sostanzjali għax minn Lm7 miljun naqqas Lm1 miljun, kważi 13%.

Kumbinazzjoni dan?

Jien nistaqsi lill-Onor.

Membri ta' din il-Kamra u lill-poplu Malti tagħna: Dawn affarijiet aċċidentali li qed jiġru, jew huma rifless ta' ħsieb ta' min qiegħed imexxi lil pajjiżna?

Jien ngħid li qabel kien hawn Gvern li żgur, bla ebda dubbju, kien qed juri manifestament li l-azzjonijiet kollha tiegħu kienu mexjin biex isaħħaħ id-demokrazija, biex iġib iktar trasparenza, biex iġib iktar accountability fil-pajjiż.

Dan il-Gvern bil- kliem jgħid li jemmen fl-istess prinċipji imma l-fatti juruna l-kontra u jqajmu suspetti serji li dan il-Gvern qed ireġġagħna lura.

Veru mexjin pass wara pass.

Mhux pass wara pass 'il quddiem mexjin imma pass wara pass lura f'dan il-pajjiż.

Hawn nerġa' ngħid li din il-liġi ta' ħames kelmiet li "l-Att Prinċipali huwa b'dan imħassar" faċli ħafna li tgħidu, imma trid tara dan il-kliem xi jfisser mhux biss għall-abbrogazzjoni tal-liġi imma għall-kontest kollu ta' kif jitmexxa pajjiż.

Madam Speaker, il-pajjiż kien għaddej minn proċess ta' liberalizzazzjoni, proċess li jagħti iktar opportunitajiet għall- inizjattivi.

Manifestament, waħda mill-affarijiet l-iktar importanti li twettqu taħt il-Gvern ta' qabel kienu l-liġijiet dwar il-kummerċ ħieles.

Hemm ukoll konna writna sitwazzjoni fil-pajjiż fejn fl-oqsma kollha ta' l- ekonomija kien hemm il-gvern li kien irid ideffes imnieħu l-ħin kollu u ried jindaħal f'kollox.

Għaddejna minn snin twal ta' suppost kontrolli ta' prezzijiet.

Kellna gvern li kien jemmen li joħroġ price order prattikament għal kollox.

Konna għaddejjin minn żmien li min jimporta l-affarijiet minn barra kienu jgħidulu li ma jistax jimporta waħdu għax l-affarijiet jiġu għoljin u biex l-affarijiet jiġu rħas daħħlu s-sistema tal-bulk buying.

Konna għaddejna snin sħaħ, sena wara l-oħra, nisimgħu l-Gvern jordna x'jiġi importat hawn Malta.

Aħna għidna li din kienet sistema ħażina u lliberalizzajna l-kummerċ.

U l-Prim Ministru tal-lum ferħilna talli għamilna hekk u rrikonoxxa kif is-sistema tal-liberalizzazzjoni tal-kummerċ kienet kattret il-ġid f'pajjiżna u kienet, fost affarijiet oħra, ġabet ħafna impjiegi ġodda fil-pajjiż.

Aħna x'għidna dakinhar?

M'għidniex "ħa jogħlew il-prezzijiet" - u se niġi għaliha u qed nuża l-espressjoni apposta - imma għidna li l-prezzijiet għandhom isibu l-livell ġust tagħhom.

Għamilna liġijiet apposta dwar il-kummerċ ħieles biex ikun hemm fair competition.

Din minnha nnifisha ġġib prezzijiet ġusti fil-pajjiż.

B'hekk stajna nilliberalizzaw filwaqt li ħloqna sistema fil-pajjiż li biha ma jkunx hawn esaġerazzjoni fil-prezzijiet.

Dawn kienu se jkunu verament ġusti, kemm għall-konsumatur u anke għan-negozjant.

Madam Speaker, illum qegħdin f'sitwazzjoni fejn għadna nitkellmu fuq il-kummerċ ħieles pero' għandna Gvern li qed jipprattika l-oppost.

Jien nidħak u ngħid: Kemm jaħsbuh li jibla' affarijiet il-poplu Malti!

Per eżempju, l-editorjal tas-Super 1 Radio qal li dan il-Gvern Malti qed jagħmel bħalma għamlu pajjiżi oħra -u jibda jsemmi pajjiżi oħra li ma niftakarx liema - li jxandru wkoll il-prezzijiet.

Din hija daħka.

Din hija gidba.

M'hawn imkien pajjiż demokratiku fid-dinja fejn isiru l-affarijiet li qed jagħmel il-Gvern.

Ma fiha xejn ħażin li inti tgħid li jkun hawn għaqdiet ta' konsumaturi li lill-poplu jgħidulu s-sitwazzjoni fil-kummerċ illum, imma li jkollok sistema fejn il-gvern jipprova jinqeda bix-xandir ta' l-Istat u bir-reklami biex jipprova jagħti l-impressjoni li f'pajjiżna bħalissa hawn roħs kbir fil-prezzijiet dik hija gidba.

Dawn huma affarijiet li juru għaliex il-Gvern miexi f'din ir-rotta.

F'dan tista' tara d-differenza bejn gvern li ried verament isaħħaħ id-drittijiet ta' kulħadd, isaħħaħ id-demokrazija u jsaħħaħ it-trasparenza u gvern li jipprova jikkontrolla u jbellgħalek li qed jagħmel dan fl-interess tal-poplu.

Madam Speaker, jiena nara dawn ir-reklami li jidhru kuljum fil-gazzetti u jinstemgħu fuq ir-radju.

Per eżempju għandi "l-orizzont" tal-lum:

"Is-sistema ġdida ta' tassazzjoni ġabet roħs f'dawn il-prodotti u s- servizzi",

imbagħad hawn faċċata sħiħa li fiha hemm servizzi, li jokkupaw ħames linji, u f'dawn il-ħames linji għandna:

" ma ninsewx is-sistema ġdida ta' tassazzjoni ġabet roħs f'dawn is- servizzi: Mid-Med Bank Ltd., Bank of Valletta Ltd..."

Issa jekk għamlet xi ħaġa ġdida l-liġi preżenti hija li ntaxxat is-servizzi tal-banek, safejn naf jien.

Qed jgħidu li roħsu!

Jien ma nafx, forsi l- banek għall-ewwel għollew ċerti drittijiet li kienu jiċċarġjaw u issa raħħsuhom; kienu previġjenti u għarfu xi kwalita' ta' gvern għandna.

Imma d-daħka hija li waqt li għandek l-ewwel tlieta huma l-Mid-Med Bank, l-Bank of Valletta u t-Telecell, imbagħad għandek Garment Finishing Ltd. għal dry cleaning services.

Issa biex kulħadd ikun jaf, jekk għandu xi libsa mtebba', jeħodha għand il-Garment Finishing Ltd għax dawn raħħsu l- prezzijiet.

Ma nafx jekk dawn raħsux b'xi 5c jew b'10c!

Imbagħad hawn oħra wkoll mas-servizzi l-Capital Pest Control Ltd.

Ma nafx jekk il-cost of living jistax jiġi affettwat mill-pest control!

Issa l-Gvern qed jagħmel dawn ir-reklami bil-flus li nħallsu aħna.

Anke "In-Nazzjon" tieħu pjaċir b'dawn ir-riklami għax jiswew Lm130 kull faċċata.

Meta l-Gvern jagħmel dawn l-affarijiet, aħna ngħidulu: Mhux hekk il-proċess li kien għaddej minnu dan il-pajjiż.

Dan il-pajjiż kien għaddej minn proċess serju, anke fil-qasam tal-kummerċ.

Aħna rrikonoxxejna li hemm bżonn li pajjiżna jkun modern u jkollu liġijiet moderni kif jikkontrolla l-prezzijiet.

Madam Speaker, issa se niġi għall-espressjoni "Ħa jogħlew il-prezzijiet", li dalgħodu erġajt smajtha wkoll fl-editorjal tas-Super 1.

Jiena veru mort b'kuraġġ u b'determinazzjoni quddiem il-Kunsill Ġenerali tal-Partit Nazzjonalista u għidtlu: "Ħa jogħlew il-prezzijiet, basta il-poplu tagħna ma jitlifx il-postijiet tax-xogħol tiegħu."

(Onor.Membri: Hear, hear) X'qed jiġri f'pajjiżna issa?

Qed jiġri li taparsi l-Gvern se jikkontrolla l-prezzijiet u jien ngħidlu: X'qed jiġri mill-impjiegi?

Faċli ħafna li tgħid lil xi ħadd biex iraħħas - mela ma jraħħasx, u żgur li jraħħas! - imbagħad jitlef Lm10,000 fis-sena, ikeċċi tnejn min-nies u jkun ġabu r- roħs.

Dawn l-affarijiet qed jiġru.

Hija diżonesta' politika konsistenti li għadni nisma' silta mid-diskors tiegħi.

Jien kont għidt dan fil-kontest preċiż ta' żvalutazzjoni tal-lira Maltija.

L-iżvalutazzjoni tal-lira bilfors li ġġib l-għoli fil-prezzijiet.

U jiena kont għidt dakinhar li għandna għażla quddiemna għax jekk ma niżvalutawx il-lira nitilfu l- kompetittivita' tagħna fl-industrija, fit-turiżmu u ma nafx f'kemm affarijiet iktar.

Iċ-ċirkostanzi internazzjonali m'għamilnihomx aħna għax fil-fatt kienu ġew żvalutati l-isterlina Ingliża, il-lira Taljana, il- peseta Spanjola u ma nafx kemm muniti oħra.

Għidna li f'dawn iċ- ċirkostanzi aħjar jogħlew ftit il-prezzijiet u ma nitilfux il- kompetittivita', li tfisser postijiet tax-xogħol.

Min jipprova jibqa', bħal-lum, jirrepeti dak il-kliem li għidt jien, ngħidlu biex dak issa jgħidu lill-Gvern t'issa.

Għidulu: Inti x'inti tagħmel?

Biex ma tħallix li fil-pajjiż ikun hawn prezzijiet esaġerati għandek il-mekkaniżmu li ħoloq Gvern Nazzjonalista li jista' jiġi applikat.

Imma l-Gvern Soċjalista, bid- diktat tiegħu jipprova jintimida lin-negozjanti u lis-sidien tal-fabbriki jgħidilhom li jew iraħħsu inkella jxandarhom.

Dawn huma metodi li ħsibna li spiċċaw minn pajjiżna.

Dawn il-metodi spiċċaw minn pajjiżi demokratiċi u moderni.

Dan il-Gvern pass wara pass qed jeħodna lura.

Il-liġi li għandna quddiemna hija sintomu tal-frame of mind - bl-ingliż hekk jgħidu - li għandu l-Gvern preżenti.

Il-Gvern preżenti ffissat li lilu ħadd ma jista' jfixklu, li l-politika tiegħu iddeċidiha hu waħdu u ma jindaħallu ħadd.

Hawnhekk hekk qed jagħmel Madam Speaker.

Aħna x'għamilna aktar?

Aħna għidna li pajjiżna rriduh pajjiż modern, pajjiż li jħares 'l quddiem, li jkollu l-inizjattiva kbira kemm jista' jkun ta' kull ċittadin.

Per eżempju, għidna li hemm bżonn il-kontroll tal-kriminalita' f'pajjiżna.

U hawn ukoll aħna daħħalna sistemi ġodda għal pajjiżna, ġodda mhux fis-sens li qatt ma kien hawn bħalhom imma ġodda fis-sens li tajna strutturi ġodda biex il-ġlieda kontra l-kriminalita' f'pajjiżna tkompli tikber.

Qed nagħmel riferenza b'mod partikolari għas-Security Service Act illi aħna konna ġibna quddiem dan il-Parlament u għidna li bħala pajjiż veru modern irid ikollna mezz ewlieni li bih niġġieldu kemm il-kriminalita' lokali kif ukoll il-kriminalita' internazzjonali.

Madam Speaker, aħna għamilna kulma stajna f'dan il-proċess biex f'pajjiżna inkabbru d-drittijiet ta' kulħadd.

F'dan il-Parlament aħna konna pproponejna u effettivament waqqafna, kif taf il-Kamra, il-kumitati tal-Kamra.

Fosthom dawn il-kumitati waqqafna l-Public Accounts Committee u qbilna li nagħtu ċ-chairmanship tiegħu lill-membru ta' l-Oppożizzjoni, ħaġa li issa tidher li ġiet istruzzjonalizzata fis-sistema ta' pajjiżna.

Il- Public Accounts Committee huwa għodda oħra li aħna daħħalna f'dan il- proċess sħiħ - dan ma tistax tarah item item imma trid tarah kollu f'daqqa - biex pajjiżna jsir aktar demokratiku, aktar trasparenti u aktar accountable fl-aġir tiegħu.

Meta ngħid "aktar trasparenti u aktar accountable fl-aġir tiegħu" ma nistax ma nirreferix għar-riformi kbar li konna bdejna u li għadhom ma spiċċawx fis-servizz ċivili.

Is-servizz ċivili aħna ridnih isir dejjem aktar effiċjenti u ridna li jkollu r-rwol tiegħu preċiż.

Aħna ma rridux li s-civil service ta' pajjiżna jkun qiegħed jikkompeti bħala kummerċjant u allura għidna li peress li fiċ-ċirkostanzi tal-lum - tal-lum u mhux tal-bieraħ - il-Posta għandha funzjoni kummerċjali u qed tikkompeti f'dinja ta' kummerċ, hemm bżonn li ma tibqax dipartiment tal-gvern u għamilna l-Posta Limited.

Il- ħsieb kien - il-Gverrn jista' jsib il-files relattivi - li niġu b'leġislazzjoni f'dan il-Parlament fejn nemendaw il-Post Office Act.

Il- Post Office Act kellha tasal biex tagħmel il-parti regolatorja li tkun funzjoni tad-dipartiment tal-gvern u l-parti operativa tkun f'forma ta' public company, ta' soċjeta' kummerċjali.

X'qed jiġri issa, Madam Speaker?

Issa il-Gvern b'daqqa ta' pinna u bi skużi li huma trasparenti qed jgħidilna li Posta Limited għandha tispiċċa u safejn nafu aħna, mid- dikjarazzjonijiet li saru s'issa, il-Gvern iddeċieda li lil Posta Limited ireġġagħha lura għal dipartiment tal-gvern.

Jekk isir hekk isir żball kbir.

Minn dak li wieħed jisma' forsi m'huwiex se jsir hekk.

Forsi finalment il-Gvern jiddeċiedi li jerġa' jmur għall-forma ta' korporazzjoni, li wkoll hija xi ħaġa aċċettabbli.

Meta nitkellem fuq korporazzjoni mill-ewwel nistaqsi: X'ġara mill- fenomenu tal-korporazzjonijiet f'pajjiżna f'dawn l-aħħar snin?

Meta ngħid "f'dawn l-aħħar snin" ma jfissirx f'dawn l-aħħar erba' snin jew f'dawn l- aħħar disa' snin imma x'kien qed jiġri f'pajjiżna għal ħafna snin u mmur anke lura għas-snin sittin.

Kull gvern - mhux il-gvern immexxi minni imma gvernijiet oħra mmexxija minn prim ministri oħrajn - irrealizza li kien wasal iż-żmien li ħafna funzjonijiet li kien jagħmel il-gvern permezz tad- dipartimenti tiegħu għandhom jibdew isiru permezz ta' korporazzjonijiet.

Allura twaqqfu d-diversi korporazzjonijiet illi l-maġġor parti tagħhom għandhom funzjoni nazzjonali, għandhom delivery ta' servizz illi huwa ta' interess nazzjonali.

Eżempji mill-aktar ċari huma l-Enemalta, il-Water Services Corporation u t-Telemalta, li kollha joffru servizz li għandu konnotati nazzjonali.

Dawn huma kollha korporazzjonijiet illi in forza tal- funzjoni tagħhom jiġġestixxu miljuni ta' liri f'investimenti li jsiru fil- pajjiż.

Naturalment meta twaqqfu dawn il-korporazzjonijiet - qed ngħid li twaqqfu over the years anke 'l bogħod mis-sittinijiet - wieħed kellu jeżamina xi skrutinju u xi kwalita' ta' kontroll kien sejjer ikollhom.

Kien jidher illi l-Parlament kien se jżomm ċertu kontroll f'ħafna mill- korporazzjonijiet permezz ta' l-approvazzjoni tal-budget ta' kull sena u d- dibattitu darba fis-sena, pero' naħseb li dak ma kienx biżżejjed.

U hawn niġi għal-liġi li qegħdin nabbrogaw.

Meta fil-11 ta' Novembru, 1993 l-Gvern immexxi minni ppubblika l-White Paper "Il-Bidla Tkompli" konna diġa' għamilna bidliet kbar - ħafna minnhom erġajt semmejthom illum - imma rrealizzajna li kien għad hemm affarijiet oħra li għad iridu jsiru u f'din il-white paper għidna li waħda mill- affarijiet li kien hemm bżonn li ssir hija li fit-tmexxija ta' korporazzjonijiet, li huma entijiet nazzjonali - nazzjonali kemm kif inhuma kostitwiti u anke minħabba d-delivery tas-servizz li jagħmlu - huwa tajjeb li dawn ikunu konformi mas-sistema demokratika ta' pajjiżna, fejn il-pajjiż jaħdem b'sistema ta' gvern u oppożizzjoni li m'humiex confrontational, m'humiex qegħdin hemm biex jiskontraw 'il ħin kollu lil xulxin imma qegħdin hemm biex jaraw li l-pajjiż jimxi 'l quddiem.

Allura ħassejna l-bżonn li dawn il-korporazzjonijiet isiru aktar trasparenti.

Issa f'dan il-pajjiż, bil-paroli kulħadd jgħid li jemmen fit-trasparenza.

Il-Prim Ministru stess forsi rebaħ l-elezzjoni wkoll bl-eloġji għall-prinċipji tat-trasparenza u forsi bl-akkużi ta' nuqqas ta' trasparenza li għamel qabel l-elezzjoni.

Issa qiegħed fil-gvern u jiġina hawn b'liġi arroganti illi se tneħħi wieħed mill-metodi kif ridna li jkun hemm trasparenza fil-korporazzjoniijet tal- gvern.

Din m'hijiex ċajta, Madam Speaker.

Is-sitwazzjoni li kellna f'pajjiżna f'Jannar tas-sena l-oħra kienet waħda fejn kellna l-partit ta' l-oppożizzjoni, illum fil-gvern, li kien kontinwament jattakka l-korporazzjonijiet b'nuqqas ta' trasparenza u mbagħad ikompli bl-akkużi ta' korruzzjoni, bis-suspetti ta' korruzzjoni, bir-rieħa ta' korruzzjoni u bil-fantasiji fuq il-korruzzjoni.

Meta aħna konna għaddejjin bil-proċess li noħolqu pajjiż b'sistema kemm jista' jkun trasparenti, bis-sitwazzjoni li kellna quddiemna stajna nagħmlu xi ħaġa għaliha?

Ir-risposta kienet: "Iva".

U aħna għidna li fil-boards tad- diretturi ta' dawk il-korporazzjonijiet li huma entijiet b'konnotati nazzjonali, ikun hemm ukoll persuna ta' fiduċja ta' l-oppożizzjoni.

Xi ħaġa stramba din Madam Speaker?

Anzi, hija loġika.

X'inhu bord tad- diretturi?

Il-bord tad-diretturi huwa l-bord li jeżerċita l-kontroll fuq il-korporazzjoni jew is-soċjeta' kummerċjali jew assoċjazzjoni u min qiegħed fuq il-bord tad-diretturi għandu l-possibbilta', jekk irid, illi jiskrutinja in real time - nuża l-espressjoni li uża l-Prim Ministru dalgħodu - dak li jkun qed jiġri fil-korporazzjoni.

Allura l-argument tagħna kien u għadu illi biex issegwi dak li qiegħed jiġri in real time m'hemmx possibbilta' aħjar milli jkollok persuna ta' fiduċja tiegħek fuq il- bord tad-diretturi.

Din kienet il-pożizzjoni illi aħna ħadna.

Il-Gvern ta' dak inhar, immexxi minni, ma kellu l-ebda diffikulta' li t-trasparenza tkun kompleta u għamilna l-liġi, li issa qegħdin jitolbuna nabbrogawha, fejn għidna lill-Oppożizzjoni biex issib persuna ta' fiduċja tagħha biex tkun fuq il-bord ta' dawn il-korporazzjonijiet.

Jiena ma nistax nimmaġina xi att ta' frankezza, att ta' trasparenza, att ta' disponibilita', att ta' kuraġġ u att ta' fiduċja aktar minn dan.

Kieku l-Gvern veru jrid it- trasparenza ma nistax nifhem b'liema argumentazzjoni - anke dik li għamel il-Prim Ministru dalgħodu u niġi għaliha - jista' jargumenta li persuna ta' fiduċja tiegħu jew ta' fiduċja tiegħi fuq bord ta' tmexxija ma twassalx għal dik it-trasparenza li hu jgħid li jrid in real time, u li issa qed jinnega lill-Oppożizzjoni jekk tgħaddi din il-liġi - u se tgħaddi għax il- Gvern għandu maġġoranza - minn dan il-Parlament.

Tajjeb li naraw daqsxejn x'kienu l-argumenti tal-Gvern dak inhar meta ddibattejna l-liġi fil-Parlament.

Jiena smajt l-argumenti tal-Prim Ministru llum u ma sibt xejn ġdid fihom ħlief ripetizzjoni ta' argumenti li kienu saru - mhux minnu għax hu ma kienx tkellem - fit-Tieni Qari tal-liġi f'Jannar 1996.

Effettivament, fl-istadju tat-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar nomini mill-Oppożizzjoni kienu tkellmu żewġ deputati ta' l- Oppożizzjoni ta' allura, li kienu l-Onor.

George Vella u l-Onor.

Lino Spiteri.

X'qalulna dak inhar?

Għaliex opponew il-liġi li konna qegħdin niddibattu?

L-Onor.

George Vella proprju fil-bidu tad-diskors kien qal:

"Nibda biex ngħid li wara din li-liġi jien ma nara xejn ħlief eżerċizzju ieħor ta' propaganda.".

Hemm proverbju li jgħid li: "...... milli jkollha tagħtik" u hekk hu dan il-Gvern.

Dan hu gvern li jbella' lin-nies il-propaganda u ħaseb li aħna konna qegħdin nagħmlu l-propaganda.

Aħna konna qegħdin nagħmlu att sinċier u ridna nagħtu ċ-ċans li jekk l-Opożizzjoni trid tkun taf il-kuntratti ta' l-Enemalta kif ingħataw, jew kif se jingħataw 'il quddiem, u trid tkun taf kif il-Water Services Corporation tagħti l-kuntratti u kif tat fl-imgħoddi u kif se tagħti 'l quddiem tista' tinnomina direttur u d-direttur għandu dritt imur jara u jkun jaf.

Hekk għidna, imma l-Onor.

George Vella ġie hawn u qalilna li ma "jara xejn ħlief eżerċizzju ieħor ta' propaganda" u qal ukoll li l-propaganda kienet għall-Gvern ta' dakinhar.

Issa għadu japplika dan l-argument?

Issa li jien fl-oppożizzjoni u rrid neżerċita dan id-dritt li tani l-Parlament Malti, l-Prim Ministru se jneħħihuli.

Issa x'inhu dan, att ta' propaganda ta' dan il-Gvern jew att ta' biża' u ħabi ta' dan il-Gvern?

Issa x'inhu jagħmel dan il-Gvern?

L- argument ta' l-Onor.

George Vella li kien att ta' propaganda, issa li se titneħħa l-liġi, x'inhu dan?

Att ta' ipokrezija, att ta' ingann, att ta' ħabi, att ta' nuqqas ta' trasparenza?

Huwa kollu minn dan.

Il-Gvern ma jridx trasparenza bil-fatti u mhux bil-kliem.

Bil-fatti jien innominajt persuni biex il-Prim Ministru jagħmilhom fuq il-bordijiet tad-diretturi tad- diversi korporazzjonijiet li hemm imsemmijin fil-liġi u l-Prim Ministru ma jridhomx.

Ma jridhomx mhux għax mhumiex tajbin, għax żbaljaw, jew għax forsi naqsu mid-dmirijiet tagħhom, imma ma jridhomx għax ma jridhomx li jkunu hemm.

Ma jridhomx li jkunu hemm għaliex huma nnominati minni.

Ma jridhomx ikunu hemm għax ma jridx li jkun hemm min jaf x'inhu qed jiġri f'dawn il-korporazzjonijiet u jkun tal-fiduċja tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Ngħaddi għat-tieni argument ta' l-Onor.

George Vella.

Qal li mill-mod kif jitħaddmu l-affarijiet ma jistax jemmen li kien hemm intenzjonijiet tajba wara din il-liġi.

Qed jakkużana li aħna kellna intenzjonijiet ħżiena, l- istess bħal tal-propaganda.

L-intenzjonijiet ħżiena kienu - naħseb jien, almenu ninterpretah ikolli hawn - li l-Oppożizzjoni dak iż-żmien kienet għaddejja b'kampanja qarrieqa mimlija ingann, ta' akkużi u r-risposta tagħna kienet biex la qed jakkużaw issa għandhom id-dritt li jiġu u jaraw l-affarijiet kollha li jridu.

Għidnilhom li jistgħu jiġu meta jridu u jaraw.

Tajnihom id-dritt li jkunu fuq il-bord u l-Onor.

George Vella ma setax jemmen li hemm intenzjonijiet tajbin wara din il-liġi.

Illum il-folja nqalbet.

Illum jien ninsab fl-oppożizzjoni u l-Gvern se jneħħili dan id- dritt li għandi li jkolli persuni ta' fiduċja tiegħi fuq il-bordijiet.

U jien issa ngħidlu: L-intenzjonijiet tiegħek, Sur Prim Ministru, x'inhuma?

Intenzjonijiet ħżiena?

Intenzjonijiet li ma tridnix nara x'qed jiġri hemm?

Intenzjonijiet li int ma tridx tkun trasparenti?

Intenzjonijiet li inti u l- bord tad-diretturi tiddeċiedu l-affarijiet bejnietkom u m'għandu jkun jaf ħadd iżjed bihom?

Dawn huma l-intenzjonijiet tiegħek?

Ma kenux dawn l- intenzjonijiet tiegħi meta jien kont prim ministru u kont stedintek u għidtlek biex tibgħat lil min trid fuq il-bord tad-diretturi.

Illum il- folja nqalbet u l-argument li għamel l-Onor.

George Vella f'dan il- Parlament spiċċa.

Jien illum il-Kap ta' l-Oppożizzjoni u qed ngħid li jien irrid neżerċita d-dritt li tagħtini din il-liġi u dan il-Gvern qiegħed ineħħihuli.

Imbagħad l-Onor.

George Vella kompla b'argument ieħor u qal: Aħna għidna kemm-il darba li l-ħaddiema ta' dawn il-corporations għandhom id- dritt u għandhom l-interess li jkunu jafu x'inhu għaddej fl-azjenda tagħhom.

L-argument qawwi li mbagħad żvolġa ruħu fil-Kumitat tal-Kamra meta ddibattejna fl-istadju ta' Kumitat kien: M'għandux għalfejn għandu ikun hemm persuni ta' fiduċja ta' l-Oppożizzjoni imma għandu jkun hemm rappreżentant tal-ħaddiema.

Meta jien għalaqt id-dibattitu għidt li veru li f'ċerti organizzazzjonijiet għandu jkun hemm rappreżentant tal-ħaddiema.

Dan kif għamilna aħna b'liġi.

Mhux iktar b'tolleranza imma b'liġi.

Konna għamilna hekk fl-Enemalta, fit-Telemalta u fil-Bank of Valletta, fejn dak iż-żmien kellna majority holding.

Imma x'għandu x'jaqsam dan!

Aħna naqblu li l-ħaddiema jkollhom rappreżentant tagħhom fuq il-bord tad-diretturi.

Kont għidt li hemm oħrajn li ma naħsibx li għandu jkollhom rappreżentant u kont semmejt is-Central Bank u għidt: Impjegat tas-Central Bank tpoġġih fuq il-board of governors?

Ma naħsibx li tagħmel sens, u anke din wieħed jista' jiddiskutiha.

Imma x'għandu x'jaqsam dan!

Jiġifieri l-argument ta' l-Onor.

George Vella, li nfakkar li kien il-main spokesman dakinhar fuq din il-liġi fit-Tieni Qari, kien li għandu jkun hemm id-dritt tal-ħaddiema.

Imbagħad semmewilna l-konsumatur u qalulna li l-konsumatur għandu jkollu d-direttur fuq il-bord tad-diretturi u mhux l-oppożizzjoni.

Semmew lill- konsumatur, dan il-famuż konsumatur li llum nafu kemm qed jiġi abbużat u dan il-konsumatur li suppost qed jieħu ħsiebu l-Gvern u nafu li ħlief ibellagħlu r-ross bil-labra m'huwiex jagħmel.

Ħlief nisimgħu fuq roħs kullimkien ma nagħmlux - roħs tax-shampoo, roħs tas-sapun, is-sapuna l- kbira u s-sapuna ż-żgħira, roħs tat-toilet paper taż-żewġ rolls u tal-ħames rolls u ta' l-għaxar rolls u tal-50 roll u kollox roħs - u ma nafx kemm huma ċ-ċenteżmi u l-milleżmi li qed jiffrankaw in-nies!

Dan huwa l-mod kif jieħdu ħsieb il-konsumatur, Madam Speaker.

L-argument li rrid nagħmel hu li din il-liġi li għandna quddiemna mhijiex qed tgħid li se jdaħħlu, kif kienu qalu meta kienu fl-oppożizzjoni, rappreżentanti ta' dawn, imma permezz tagħha qed jiġi abbrogat l-Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni.

Dik il-liġi li l-Parlament kien approva mhijiex tiġi emendata jew miżjuda imma qed tiġi abrogata.

Dan hu att ta' arroganza.

Dan hu t-titolu li jixirqilha din il-liġi, " Att ta' Arroganza ta' l-1997".

Dan huwa att ta' arroganza, Madam Speaker.

Punt ieħor li jsemmi huwa li l-ħaddiema, il-konsumaturi u r- rappreżentanti tal-kunsilli lokali jkollhom rappreżentanza f'dawn il- korporazzjonijiet.

Issa daħħalna l-argument tal-kunsilli lokali.

Hawn ukoll, x'inhu jiġri?

Jien naf li kien hemm xi laqgħat tal-Ministru Mangion mal-kunsilli lokali pero' s'issa ma twieled xejn.

Jien m'għandi l- ebda oġġezzjoni li l-kunsilli lokalli jkollhom xi rappreżentanza x'imkien għax tista' tkun utli ħafna.

Jien hekk kont għidt meta kellna d-dibattitu fuq il-liġi, imma b'liema loġika tgħidli li trid tagħti rappreżentanza lill- kunsilli lokali imma lill-oppożizzjoni le.

L-oppożizzjoni hija parti mis- set-up kostituzzjonali ta' dan il-pajjiż, Madam Speaker.

Mhux invenzjonijiet dawn.

Mal-Kap ta' l-Oppożizzjoni l-Prim Ministru huwa obbligat li jikkonsulta fuq ċerti nomini.

Hekk tgħid il-Kostituzzjoni.

Il- Kap ta' l-Oppożizzjoni jista' jagħti parir direttament lill-President fuq ċerti nomini.

X'hemm ħażin billi aħna ngħidu li l-oppożizzjoni jkollha persuna ta' fiduċja tagħha fuq dawn il-bordijiet?

Hawn niġi għall- argumenti li għamel dalgħodu l-Prim Ministru.

Il-Prim Ministru reġa' semma' li s-sistema Anglo-Sassona tad-demokrazija ma titlobx li l-oppożizzjoni tipparteċipa imma li l-oppożizzjoni topponi, tissorvelja u tiskrutinja.

Dażgur li tiskrutinja l-oppożizzjoni.

U x'hemm aħjar biex tagħmel dan l-iskrutinju milli tkun parti mill-bord tad- diretturi?

X'hemm aħjar, Madam Speaker?

Hemm xi argument li jgħid li li jkun hemm xi ħadd ta' fiduċja tiegħi fuq il-bord tal-Korporazzjoni Enemalta mhijiex ħaġa tajba ħalli jekk irid jiskrutinja u jara kif jingħata kuntratt in real time ikun f'pożizzjoni li jarah?

Mhux tajjeb li jkun hekk?

Mhux parti mis-sistema li l-oppożizzjoni qiegħda hemm bħala watchdog il-ħin kollu biex tara li l-gvern ma jiżbaljax?

Dażgur li mhux se nagħmlu l-policy aħna.

Mela inti jkollok membru wieħed fuq bord tad-diretturi jfisser li tagħmel il-policy?

Lanqas ifisser li dik il-persuna li tiġi nominata trid toqgħod tikkontradixxi l-ħin kollu.

Taf li l-gvern għandu l-policy tiegħu u sempliċement qiegħda hemm biex tara li l-affarijiet isiru u tifhem kif qed isiru.

X'fiha?

Xi jfisser dan l-argument mimli teorija li għamlilna fuq id-demokrazija dalgħodu l-Prim Ministru?

Is-sistema Anglo-Sassona x'inhi?

Sistema Anglo-Sassona tfisser li għall-grazzja t'Alla f'dan il-pajjiż aħna għandna sistema ta' demokrazija, kif inhi llum mibnija fuq sistema ta' żewġ partiti, li qed tiffunzjona, li l-partiti jalternaw, daqqa jkun hemm wieħed fil-gvern u daqqa jkun hemm l-ieħor u l-ħin kollu ż-żewġ naħat tal-Kamra jagħmlu d-dover tagħhom.

Imma qalilna biex noqogħdu attenti għax din il- liġi tfisser partitokrazija - din ukoll kien semmiha l-Onor.

Lino Spiteri fl-argumenti tiegħu.

Ejja ma noqogħdux nużaw kliem biex inħawdu moħħ in- nies.

Partitokrazija jekk il-Kostituzzjoni tgħid li l-Prim Ministru jrid jikkonsulta lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni biex jagħmel ċerti nomini?

Dik partitokrazija?

Partitokrazija għax il-Kostituzzjoni tgħid li jien għandi dritt li ninnomina u nagħti parir lill-President biex ninnomina persuni fuq l-Employment Commission?

Dik sistema demokratika.

Is-sistema demokratika m'hijiex impożizzjoni ta' gvern tal-ġurnata.

Is-sistema demokratika hija rifless ta' dak li hemm fil-pajjiż.

Imma mhux hekk dan il-Gvern.

Għalih is- sistema demokratika tfisser: Jien fil-gvern, jien nikkmanda u jekk xi ħadd jindaħalli nkissru u ngħaffġu.

Hekk miexi dan il-Gvern.

X'għandha x'taqsam il-partitokrazija?

Hawn m'għandniex lil Pannella li jiġi jgħidilna fuq il- partitokrazija u nispera li ma jkollniex din il-kwalita' ta' politiċi f'Malta.

Niskanta kif il-Prim Ministru jiġi jgħidilna li l-liġi li qed jipproponi li nabbrogaw kienet daħħlet il-partitokrazija.

Il-liġi li se nabbrogaw kienet daħħlet id-demokrazija reali.

Kienet daħħlet il-kontroll in real time li l-Prim Ministru ma jridux.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Iridna li nerġgħu nibdew nitfgħu l-ħmieġ.

Jien ma nitfax ħmieġ.

Nitfa' l- ħmieġ meta jkun hemm il-ħmieġ imma m'inix dispost li nagħmel kif għamel hu u nibda nattakka kull kuntratt li jagħtu l-korporazzjonijiet jew nattakka liċ-chairman t'hemm u ċ-chairman ta' l-ieħor, kif diġa' qed naraw li qed isir.

M'inix dispost, Madam Speaker, li nagħmel dawn l-affarijiet.

M'inix dispost li għax ikun hemm il-Broadcasting Authority li tieħu ċerti deċiżjonijiet nibdew nattakkaw liċ-Chairman.

M'inix dispost li nagħmel hekk.

Allura jien qed ngħid: Ejjew inkunu serji.

Mela jgħidli bil- partitokrazija!

Dan hu eżerċizzju tad-demokrazija.

L-Oppożizzjoni għandha dritt mogħti lilha bil-vot ta' dan il-Parlament u l-Prim Ministru tal-lum se jneħħilha dak id-dritt.

Qatt ma ġara dan f'pajjiżna, Madam Speaker.

Qatt ma kien hawn dritt ta' l-oppożizzjoni u ġie gvern f'dan il-Parlament u qal li se jneħħi d-dritt ta' l-oppożizzjoni.

(Onor. Membri: Hear, hear) Qed jiġru affarijiet li qatt ma ġraw f'dan il-pajjiż.

Qatt ma ġara li l-Public Broadcasting Services ma tobdix direttiva ta' l-Awtorita' tax-Xandir.

Issa ġara.

Qatt ma ġara li l-Prim Ministru jiġi hawn u jgħid: Se nnaqqas id-drittijiet ta' l-oppożizzjoni.

Issa qed jiġri.

Il-Prim Ministru ġie hawn biex inaqqas id-drittijiet ta' l-oppożizzjoni, drittijiet li ngħataw b'dik il-liġi.

U tajjeb li niftakru x'għamlet l-Oppożizzjoni Laburista meta dik il-liġi ġibnieha quddiem il-Parlament .

Meta tkellimna fuq il-prinċipji, tkellmu żewġ membri, l-Onor.

Vella u l- Onor. Spiteri, u ġejna għall-vot.

Il-vot sar fis-seduta tas-17 ta' Jannar, kien hemm min kien favur u kien hemm min kien kontra u l-mozzjoni għaddiet, jiġifieri ma ntalbietx division.

Meta ġejna għat-Third Reading l- istess, lanqas division ma ntalbet.

Kien hawn min kien favur u min kien kontra.

L-Oppożizzjoni ta' dakinhar għamlet il-punti tagħha, li ma kenux loġiċi, imma l-atteġġament tagħha kien tali li l-liġi għaddiet mingħajr division.

Meta tkun xi ħaġa verament ta' sustanza aħna nafu li fil- Parlament aktarx tintalab division.

Dakinhar, bħala l-Kap ta' l- Oppożizzjoni, l-Onor.

Sant ma kienx talab division, la fis-Second Reading u lanqas fit-Third Reading.

U niġi għall-punti ta' l-Onor.

Spiteri dakinhar li kellu argumenti li oġġettivament wieħed jista' jitkellem fuqhom.

L-Onor.

Spiteri qal li qegħdin f'sitwazzjoni fejn għandna bżonn aktar riflessjoni.

It-teżi tiegħu li għamel fit-Tieni Qari kienet li huwa veru li hawn dawn il-ħafna corporations li żdiedu, u aktarx ikomplu jiżdiedu, u rridu nsibu mod kif dawn il-korporazzjoniijet ikollna iktar mezzi ċari u konkreti biex nikkontrollawhom in real time.

U qal li l-problema hi dik ta' l-accountability.

Qal li s-soluzzjoni proposta b'din il-liġi m'hijiex is- soluzzjoni għall-problemi.

Semma wkoll l-argument tal-partitokrazija.

Imbagħad semma x'jidhirlu li għandhom ikunu r-rimedji u semma li għandu jkun hemm charter tad-drittijiet tal-konsumaturi li jdawwal lill- korporazzjonijiet li jagħmlu delivery ta' servizzi lilhom.

M'għandi xejn kuntrarju jien, imma x'għandu x'jaqsam iċ-charter tad-drittijiet - effettivament it-Telemalta kienet għamlet wieħed diġa' fl-aħħar leġislatura - man-nomini ta' l-Oppożizzjoni fuq il-bord tad-diretturi?

X'għandu x'jaqsam dan?

Dan kien wieħed mill-argumenti.

It-tieni argument ta' l-Onor.

Spiteri kien li n-nomini tad-diretturi għandhom ikunu fuq bażi ta' merti tekniċi.

U l-Prim Ministru semmielna wkoll dawn l-argumenti.

Għamel eloġju lilu nnifsu u qal li n-nomini li qed jagħmel m'humiex partiġjani u huma skond il-merti tekniċi.

Mhux il-mument li noqgħod nagħmel l-iskrutinju tan-nomini - hemm biċċiet minnhom li saru veru fuq merti tekniċi u hemm oħrajn li ma sarux - u ma naħsibx li għandna noqogħdu nagħmlu l-analisi tan-nomini li għamel il-Prim Ministru.

Dak kien l-argument ukoll ta' l-Onor.

Lino Spiteri li qal li għandu jkun hemm nomini tekniċi.

Mela le!

Hekk għandu jkun.

Jekk tibqa' din il-liġi, li nagħmel nomini ta' persuni ta' fiduċja tiegħi fuq dawn id-diversi boards, għandi nsib persuni li huma knowledgeable u li għandhom ir-rekwiżiti tekniċi biex ikunu jistgħu jikkontribwixxu.

U safejn naf jien, fin-nomini li għamilt s'issa hekk għamilt.

Iva, kien hemm kritika da parti ta' l-Oppożizzjoni u naf ukoll li xi ħadd irrikonoxxa li kienet kritika żbaljata għaliex il- fatti wrew li n-nomini kienu nomini responsabbli ħafna.

Imbagħad l-Onor.

Spiteri kien kompla bl-istess argument ta' l-Onor.

George Vella li għandu jkun hemm rappreżentanza tal-ħaddiema u rappreżentanza tal-konsumatur.

Jien nerġa' ngħid li m'għandi ebda oġġezzjoni li f'ċerti korporazzjonijiet ikun hemm id-diretturi ħaddiema, kif diġa' hemm liġijiet li għamilthom jien fi żmieni.

Qed ngħid għall- ħaddiema ta' l-Enemalta, it-Telemalta u l-Water Services Corporation u ma nafx f'kemm oqsma oħra dawn saru.

Jien naqbel ukoll ma tal-konsumaturi jekk ikollna xi korporazzjonijiet li huma idonei li fihom ikun hemm persuni li jirrappreżentaw l-interessi tal-konsumaturi.

M'għandi ebda diffikulta' fuq dan.

Pero' dan m'għandu x'jaqsam xejn mal-punt prinċipali tal-liġi li qed nabbrogaw fejn għidna: F'ġieh id-demokrazija, f'ġieh it-trasparenza, f'ġieh l-accountability, f'ġieh li nkunu moderni, ejjew fil-bord tad- diretturi jkun hemm il-ħin kollu persuna ta' fiduċja ta' l-Oppożizzjoni.

Madam Speaker, fil-fehma tiegħi, illum ninsabu, quddiem diktat ieħor tal- Prim Ministru.

Il-Prim Minisru qed jgħid li jrid ineħħi din il-liġi.

Qed igħid li din il-liġi ma togħġbux u li m'hemmx għalfejn tibqa' tagħmel parti mil-liġijiet ta' pajjiżna.

U jien smajt lill-Prim Minstru u ħlief l- argumenti li konna smajnihom diġa' u li diġa' ttrattajthom ma smajt xejn ġdid.

Ma kienx hemm xi raġuni li ngħidu li l-esperiment ilu jaħdem għal dawn l-aħħar ftit xhur u qed juri li huwa ħażin.

Le, anzi l-liġi tgħid li l-persuni li jiġu nnominati jibqgħu in place sa l-iskadenza tan-nomina.

U hija ħaġa tajba.

Imma allura għaliex irid inehhiha?

Għax hekk għoġbu u hekk irid.

Għax hekk hi t-teorija li esponielna tad-demokrazija Anglo- Sassona.

Dan huwa l-argument?

Għax jekk hu dak l-argument, jien diġa' spjegajt biżżejjed li huwa assolutament argument li ma jreġix, Madam Speaker.

Għaliex din l-għaġla?

Għaliex qalilna li jrid jgħaddi din il- liġi sa l-aħħar ta' Lulju?

M'hemmx esiġenzi tekniċi għaliex qalilna li min laħaq ġie nnominat se jibqa' nominat sakemm jiskadielu t-terminu u mhux se nitterminawlu issa.

Allura x'inhi din l-għaġla li jrid jgħaddi din il- liġi hekk malajr?

Importanti ħafna?

U jien ngħid: Iva, għandu urġenza.

Il- Gvern ma jridx it-trasparenza.

Il-Gvern mhux veru li jrid pajjiż modern.

Il-Gvern mhux veru jrid l-iskrutinju in real time min-naħa ta' l- Oppożizzjoni ta' dak li jiġri f'dawn il-corporations.

Il-Gvern qed jiddejjaq li hemm din il-possibbilta' għall-Oppożizzjoni.

Il-Gvern iddeċieda li jnaqqas dritt akkwiżit ta' l-Oppożizzjoni.

Illum l- Oppożizzjoni għandha dan id-dritt u nerġa' nirrepeti li hija l-ewwel darba fl-istorja ta' pajjiżna li l-Parlament se jgħaddi liġi biex inaqqas id- drittijiet ta' l-oppożizzjoni.

Jien nixtieq li l-Prim Ministru jgħidli minn xiex qed jibża' u x'għandu li qed idejqu li jkun hemm direttur ta' fiduċja tiegħi qiegħed fuq dawn il-corporations.

Jekk jerġa' jgħidli għal darba oħra li s-sistema tad-demokrazija ta' pajjiżna mhux hekk, jien ngħidlu li mhux veru.

Is-sistema tad-demokrazija ta' pajjżna anzi hekk hija.

Hija li min-naħa ta' l-oppożizzjoni jrid ikun hemm il- parteċipazzjoni attiva.

Irid ikun hemm il-parteċipazzjoni f'dak kollu li jsir fil-pajjiż.

Dan huwa metodu kif l-oppożizzjoni tista' fin-numru ta' corporations - li żdiedu u aktarx ikomplu jiżdiedu - mhux tipprova tgħaddi tagħha imma li jkollha mezz ta' kontroll u ta' skrutinju aħjar milli qed jipproponi l-Gvern.

Madam Speaker, jien għidt li huwa nkwetanti dak li qed jiġri fil-pajjiż.

Il-proposta ta' din il-liġi li qed tabbroga liġi oħra huwa sintomu, huwa indicator li qed juri fejn qed jonfoħ ir-riħ.

U r-riħ qed jonfoħ fid- direzzjoni opposta li kien qed jonfoq qabel.

Aħna ridna nbiddlu lill- pajjiż u biddilnieh mill-għeruq tiegħu.

Aħna meta biddilna lill-pajjiż għidna li rridu nkomplu nbiddlu lill-pajjiż u għamilna proposti konkreti biex il-bidla tkompli.

Kienet bidla waħda, f'sens wieħed u f'direzzjoni waħda.

Kienet bidla għal aktar demokrazija, aktar rispett lejn kulħadd, aktar possibbilta' li kulħadd isemma leħnu u aktar possibbilta' li jkun hemm kontroll u trasparenza.

Dak kien is-sens ta' direzzjoni li kellna f'pajjiżna.

Illum sfortunatament l-indikazzjoni hija li l-Gvern qiegħed ibiddel ir-rotta.

Diġa' semmejt il-kwestjoni tal-kunsilli lokali.

Veru li l-Gvern għadu jgħid li jrid isaħħaħ il-kunsilli lokali, imma bejn il-kliem u l-fatti hemm ħafna differenza, Madam Speaker.

Ir-realta' naħseb jifhmuha iktar minna, lkoll jew almenu daqsna, il-kunsilli lokali li qegħdin joperaw.

Dan kien pajjiż li kellu sens ta' direzzjoni u pajjiż li jrid ikun dejjem iktar modern.

Ġiena dan il-Gvern u qalilna li sistema ta' tassazzjoni moderna by definition u sistema ta' tassazzjoni pprovata fil-pajjiżi moderni kollha - qed nirriferi għas-sistema fiskali magħrufa bħala l-VAT - ma tgħoddx għal pajjiżna.

Pajjiżna mhux matur biex ikollu sistema ta' tassazzjoni bħal pajjiżi oħra.

U qed immorru lura għal sistema li mhux m'hijiex moderna imma sistema antikwata, retrograda li ġiet eliminata minn ħafna pajjiżi, Madam Speaker.

Tlifna s-sens ta' direzzjoni.

Flok pass wara pass mexjin 'il quddiem, pass wara pass mexjin lura, Madam Speaker.

Diġa' semmejt u nerġa' nsemmi t-televiżjoni ta' l-istat.

Konna wasalna fiż-żmien fejn għidna li bil-liberalizzazzjoni tax-xandir kollu ridna li t- television ta' l-Istat jieħu iktar prominenza, ikun iktar verament ix- xandir li għandu jkun tipiku, ikun l-eżempju ta' imparzjalita', ta' bilanċ u ta' aċċessibilita'.

Qegħdin naraw ġurnata wara l-oħra l-problemi jaggravaw.

L-aħħar waħda hija l-problema ta' dawn ir-reklami li m'huma xejn ħlief propaganda partiġjana ntiża biex tmexxi 'l quddiem dak li qiegħed jgħid il-Gvern u l-poplu jibla'.

Bħalissa għaddejja l-kontroversja għax dawn ir-reklami li għaddejjin huma reklami sfaċċati li ma jgħidux il- verita'.

Irridu nikkumbattu biex inġibu l-bilanċ fix-xandir ta' l-Istat f'pajjiżna.

Madam Speaker, il-lejla nkomplu niddibattu l-liġi tal-Planning Authority u nerġa' nagħmel l-istess kummenti li għamilt qabel.

Hemm bżonn li l-Gvern ma jbiddilx ir-rotta għax ir-rotta kienet waħda ta' trasparenza, ta' devoluzzjoni ta' inqas indħil mill-gvern.

L-emendi li għandna quddiemna se jitfgħulna l-arloġġ lura.

Diġa' tkellimt fuq il-kontroll tal-prezzijiet u l-metodi ta' kif il-Gvern jikkontrolla l-kummerċ f'pajjiżna.

Dan kollu jallarmana mhux ftit għax nibżgħu li fl-istat li jinsab il-Gvern, bil-problemi li għandu l-Gvern quddiemu qegħdin naraw li pass wara ieħor il-Gvern qed jaqa' għall- pożizzjonijiet li mingħalina kienu għaddew biex qatt aktar ma jiġu.

Qed jieħu passi li huma retrogradi li qed inaqqsu l-proċess sħiħ ta' demokrazija, ta' liberta' u ta' trasparenza f'pajjiżna u dan huwa sintomu li qegħdin narawh jiġġedded kuljum.

Naħseb l-ikbar sintomu huwa proprju din il-liġi li tabbroga liġi oħra.

Din il-liġi m'għandniex bżonnha, hija liġi li turi l-biża' li għandu l- Gvern li l-affarijiet isiru magħrufa, liġi li hija arroganti, li se tneħħi t-trasparenza, li tikkontradixxi dak kollu li kien jgħid il-Prim Ministru qabel l-elezzjoni, liġi li neżżgħet lill-Gvern mill-maskra politika li kellu, liġi li qed turih kif inhu veru, x'għandu f'moħħu veru u l-metodi tiegħu x'inhuma.

Din hija liġi li nerġa' ngħid il-pajjiż m'għandux bżonnha għax titfgħu lura u liġi li jidhirli li dan il-Parlament m'għandux japprova.

Jiena naf li l-Gvern għandu l-maġġoranza u meta niġu biex nivvotaw se jkollna r-riżultat li huwa magħruf minn qabel, pero' jien nappella lill-Prim Ministru li jifhem li l-pajjiż m'għandux bżonn dawn it- tip ta' liġijiet.

Liġi ta' ħames kelmiet li biha qed iħassar proċess li konna għaddejjin minnu f'pajjiżna m'hu se jieħu minnha ħadd xejn, lanqas il- Gvern, għax il-Gvern se jagħmel ħsara lilu nnifsu.

Ir-raġunijiet li ġab il- Prim Ministru għaliex il-Gvern qed ineħħi din il-liġi meta dalgħodu tkellem fuq il-mozzjoni ma jeżistux u ma jurux ħlief il-biża' li hu għandu li jkun hemm it-trasparenza li tant kien iħobb jitkellem fuqha.

(Applaws).

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT (Ministru tal-Finanzi u Kummerċ): Madam Speaker, l- ewwelnett dan li se ngħid se ngħidu mingħajr ma nitfa' bl-ebda mod xi dell fuq il-persuni li ġew nominati min-naħa tal-Partit Nazzjonalista biex iservu fuq bordijiet governattivi.

Minkejja li wieħed ma jidħolx fil- performance tagħhom individwali, minkejja li wieħed ma jidħolx fl- integrita' personali tagħhom jew nuqqas tagħha, jien nemmen li, kif bassar il-Partit Laburista mill-bankijiet ta' l-Oppożizzjoni, dan kien esperiment li wera kemm kien vojt u kemm kien għal kollox barra minn loku.

Dan qed ngħidu għax bl-ikbar sinċerita' nemmen li kien esperiment li fil-prattika ma ndirizzax il-problemi ewlenin li ried jindirizza l-Partit Nazzjonalista jekk kien verament ġenwin meta wasal biex introduċa din il-liġi taħt l- amministrazzjoni tiegħu.

L-esperiment wera kemm kienet ġustifikata l- kritika kontra din il-liġi min-naħa tal-Partit Laburista fl-Oppożizzjoni meta fid-deher seta' jgawdi minnha.

Naħseb li l-punt tat-tluq għandu jkun mhux jekk aħniex favur din il-liġi imma l-kontest li fih ġiet introdotta l- liġi, ir-rwol li kellu l-Partit Laburista dak inhar u jekk kien hemm xi ħadd li kien se jkun beneficiary meta għaddiet din il-liġi kien proprju il- Partit Laburista.

Dan bl-istess kejl, bl-istess raġunament tal-partit li ressaqha dak inhar, il-Gvern Nazzjonalista.

Madam Speaker, jiena ma nistax nifhem kif l-Onor.

Membri ta' l- Oppożizzjoni jiġu hawnhekk jużaw ħafna kliem isteriku u jgħidu li dan huwa att ta' ipokrisija u ta' ngann!

Jiena ngħid li mhux talli mhuwiex att ta' ipokrisija u ta' ngann imma il-pass li qiegħed jieħu l-Gvern illum juri konsistenza kbira mal-linja li kien adotta meta kien fuq il-bankijiet ta' l- oppożizzjoni.

Jiena dejjem sostnejt, ktibt u għidt mingħajr ebda mistħija li meta oppożizzjoni, hu x'inhu l-orjentament politiku tagħha, tinnomina persuna fuq dawn il-korporazzjonijiet tkun qed titlef parti mill-funzjoni tagħha illi taqdi xogħolha b'mod naturali.

Il-proposta li kien ressaq il- Gvern Nazzjonalista kienet biss parti minn gimmick min-naħa ta' gvern tal- ġurnata biex jagħti l-impressjoni li fuq dawn il-bordijiet gvern u oppożizzjoni setgħu b'xi mod imexxu flimkien.

Il-liġi kif inhi tirriferi għal meta l-persuna nominata mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni tkun fil-fehma tal- Prim Ministru mhux idonea għal din il-ħatra b'mod ċar għal kollox.

Din il- klawsola tista' tfisser li kieku l-Prim Ministru ma jkunx kuntent b'dik il- persuna li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jkun deherlu li għandu fiduċja fiha jista' joġġezzjona, kif fil-fatt ġara fil-prattika.

Iżda din hija parti tal-liġi li, għalkemm tħaddmet tajjeb mill-Prim Ministru Sant, setgħet ġiet abbużata min prim ministri oħra taħt ċirkostanzi oħrajn.

Jiena nemmen li l- oppożizzjoni għandha rwol speċifiku, eżatt u preċiż x'taqdi f'demokrazija, bħal dak li tifli u tikkontrolla dak li qed jagħmel il-gvern, li tagħmel kritika kostruttiva, li twassal biex ikunu magħrufa n-nuqqasijiet u l- iżbalji tal-gvern, kif ukoll - forsi aktar importanti minn kull aspett ieħor - li toffri alternattivi.

Madam Speaker, jiena nieqaf ftit hawnhekk u nirrifletti u nistaqsi bl- ikbar sinċerita': Billi jkollha rappreżentant fuq bord ta' korporazzjoni, l-Oppożizzjoni se tkun f'pożizzjoni li taqdi dawn il-punti li għadni kif semmejt, li tifli u tikkontrolla, li toffri kritika kostruttiva, li tidentifika n-nuqqasijiet u l-iżbalji tal-gvern tal-ġurnata, se tkun f'pożizzjoni li toffri alternattivi għall-politika tal-ġurnata?

Fil-fehma tiegħi billi jkollok direttur fuq korporazzjoni ma tkun qed tindirizza l- ebda waħda min dawn l-options li għadni kif semmejt.

Biex taqdi dawn il- funzjonijiet jien nemmen li l-Oppożizzjoni għandu jkollha l-mezzi biex takkwista l-informazzjoni mingħajr il-bżonn ta' liġi arkajka bħal din li għandna quddiemna.

Illum l-informazzjoni mhux biss tista' tinkiseb anke f'aktar dettall permezz ta' mistoqsijiet parlamentari iżda ladarba għandna wkoll il-Public Accounts Committee attiv, dan għandu jservi biex ikun hemm aktar trasparenza u accountability u mhux taparsi rappreżentanza fuq il- bordijiet tal-korporazzjonijiet infushom.

Jekk l-Oppożizzjoni għandha tħoss li għandu jkollha xi dritt sagrosant, dan huwa li tkun rappreżentata fuq kummissjonijiet ta' inkjesti parlamentari ħalli tkun tista' tirrapporta lura lill-Parlament dak li jkun effettivament qiegħed iseħħ.

Se mai r- rappreżentanza fuq il-bordijiet għandha tkun, kif konna ipproponejna oriġinarjament meta għaddiet din il-liġi, rappreżentanza tal-konsumaturi, tal-ħaddiema li jaħdmu ma' dik l-azjenda u rappreżentanza tal-kunsilli lokali.

Madam Speaker, għalkemm illum il-Kap ta' l-Oppożizzjoni deher li biddel it-ton meta tkellem fuq il-konsumaturi u l-kunsilli lokali, jien niftakar li meta għaddiet il-liġi oriġinali kien hemm ton sarkastiku u ironiku ħafna meta aħna pproponejna li jkun hemm ir-rwol għall-konsumaturi u anke għall- kunsilli lokali.

B'dak li qed tgħid il-liġi l-Gvern Nazzjonalista pprova jagħti l-impressjoni li se jkun hemm iżjed parteċipazzjoni, iżjed trasparenza, iżjed accountability u iżjed demokrazija.

Imma jiena ngħid li eccetto l-propagandisti tal-Partit Nazzjonalista, ħadd minn fost the men in the street ma emmen dawn l-affarijiet jew ħadhom bis-serjeta'.

Madankollu l-fatti wrew ħaġa waħda biss, li m'hu se jkun hemm xejn ħlief l-inseriment politiku fejn il-politika m'għandhiex tidħol.

Din il-proposta wkoll tat lok għal kritika ġenerali, fis-sens li wasalna għall-partitokrazija.

Anke jien insemmiha l-partitokrazija għaliex meta inti jkollok maġġoranza tal-membri fuq bordijiet nominati mill-gvern u minoranza nominata mill-oppożizzjoni tkun ressaqt il-pajjiż lejn il-konċett tal-partitokrazija li ħaddmu tant tajjeb it-Taljani għall-iskopijiet tagħhom .

Jien persważ li deep down il-Partit Nazzjonalista ma jixtieqx li jara l-partitokrazija taħdem f'pajjiżna, kif ħaddmuha it-Taljani.

Jiena nemmen li l-membri fuq il-bordijiet għandhom ikunu nominati fuq il-merti tekniċi tagħhom u mhux minħabba l-kulur politiku tagħhom.

Issa jista' jkun hemm min jistaqsi jekk sarux kollha hekk dawn il-membri li nħatru dan l- aħħar.

Uħud minnhom saru u wħud minnhom le, imma nista' nagħti assigurazzjoni li qatt ma kien hemm amministrazzjoni bħall-amministrazzjoni tal-lum li ħatret nies fuq kummissjonijiet ad hoc, study groups u commissions oħra li mhux neċessarjament kienu nies li jirriflettu t- thinking tal-partit tal-ġurnata.

Niġi għal punt ieħor.

Il-persuna nominata mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni, hi min hi, minħabba l- fatt li għandha l-istess obbligi tal-membri l-oħra tal-bord tad-diretturi, suppost ukoll kellha l-obbligu li ma tgħid xejn lil ħadd, lanqas lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Mela fil-fehma tiegħi l-għan ewlieni ta' aktar trasparenza lanqas intlaħaq effettivament.

Jiġifieri jekk inħarsu lejha mill-perspettiva ta' min ressaq il-liġi dak inhar, jekk inti poġġejt lil xi ħadd hemmhekk biex ikollok a better flow of information, lanqas dan il-għan ma ntlaħaq għax suppost li min kien hemmhekk kellu jonora l-obbligi tiegħu bħala direttur, kif għamlu d-diretturi l-oħra nominati mill-gvern tal- ġurnata.

Dan huwa argument li jieħu aktar saħħa minħabba l-liġi li kien għamel il-Gvern Nazzjonalista dwar il-konfidenzjalita' li tgħid li min jagħmel hekk ikun soġġett anke għal offiżi kriminali.

Id-deċiżjonijiet fuq il-bordijiet jittieħdu skond ir-rieda tal- maġġoranza.

GĦalhekk min ikun ivvota kontra l-proposta jħoss li lanqas bil- preżenza tiegħu fil-bord ma jista' jikkondividi dak li ddeċidiet il- maġġoranza u jekk veru huwa raġel suppost li għandu jirriżenja.

Dan mhux mezz kif jintlaħaq l-għan iddikjarat tat-trasparenza.

Tajjeb li nirriflettu wkoll li meta kienet għaddejja l-liġi kienu saru diversi interventi u min-naħa ta' l-Oppożizzjoni kien tqajjem punt kostruttiv meta ntqal li trid tkun studjata jekk tibqax tinżamm is-sistema preżenti fejn il-gvern jiddeċiedi l-affarijiet hu u l-oppożizzjoni ma taqsamx fir-responsabbilta' tad-deċiżjonijiet, imma żgur mhux bis- soluzzjoni li kien qed joffri l-gvern tal-ġurnata.

Dak inhar l-Oppożizzjoni kienet qalet ukoll - u dawn il-punti ma tqajmux min-naħa ta' l-Oppożizzjoni tal-lum - li jista' jkun hemm sistema fejn f'affarijiet li m'humiex strettament ta' natura politika partiġjana jitmexxew b'consensus kemm jista' jkun billi dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet ikunu qed jirrappreżentaw lill-gvern u n-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Jiena persważ li dan l-għan ma jintlaħaqx sempliċement billi jkollok wieħed f'bord ta' ħafna diretturi.

F'demokrazija parlamentari għandek il-gvern biex imexxi u għandek l- oppożizzjoni biex tissorvelja min-naħa tagħha.

Jiena nemmen sinċerament li dawn iż-żewġ funzjonijiet għandhom jinżammu distinti u billi jinżammu distinti ma nemminx li qed jitnaqqar xi dritt sagrosant milli għandha l- Oppożizzjoni llum.

Sur President, tajjeb li wieħed jgħid ukoll li meta kienet għaddejja l- liġi, oriġinarjament il-Partit Laburista mhux biss kien tkellem kontra imma kien ressaq diversi emendi li n-naħa tal-Gvern kienet iddieħqet bihom u anke ovvjament xejnithom.

Tajjeb for the record ngħid x'kienu l-emendi li kienet ressqet in-naħa Laburista ħalli wieħed jiffriska ftit il-memorja u jiftakar x'kienet l-istand uffiċjali li ħadet l-Oppożizzjoni Laburista dak inhar.

Waħda mill-emendi kienet:-

"Ħassar il-kliem kollu li hemm fi klawsola 3 u ssostitwixxi b'dan li ġej:

(1) Minkejja d-dispożizzjonijiet ta' kull liġi oħra, tliet membri tal-Bord tad-Diretturi ta' Korporazzjoni għandhom jiinħatru mill-Prim Ministru skond id-dispożizzjonijiet ta' dan l-Att.

(2) Il-membri msemmija fis-subartikolu (1) ta' dan l-artikolu jkunu nnominati kif ġej: wieħed innominat mill-Kunsilli Lokali; wieħed innominat mill-Għaqdiet tal-Konsumaturi; u wieħed magħżul mill- impjegati tal-Korporazzjoni.

(3) Il-membri msemmija fis-subartikolu (2) ta' dan l-artikolu jkollhom is-setgħat, jeddijiet u obbligi kollha l-istess bħalma jkollhom il-membri l-oħra tal-Bord tad-Diretturi.

(4) Membru tal-Bord tad-Diretturi maħtur bis-saħħa tas- subartikolu (1) ta' dan l-artikolu jista' biss jitneħħa mill-kariga jekk skond il-liġi tal-Korporazzjoni huwa jsir persuna skwalifikata mill-ħatra għal dik il-kariga.

(5) Membru tal-Bord tad-Diretturi maħtur bis-saħħa tas- subartikolu (1) ta' dan l-artikolu jibqa' fil-kariga, bla ħsara għas- subartikolu (4) ta' dan l-artikolu, għaż-żmien li huwa jiġi maħtur.".

Nerġa' ngħid li n-naħa tal-Gvern kienet warrbet kompletament dawn is- suġġerimenti kollha, xejnithom u pprovat twaqqagħhom għar-redikolu.

Għalhekk jiena ngħid li llum il-Gvern Laburista m'hu qed jagħmel xejn drakonjan billi jressaq l-abolizzjoni tagħha.

Fil-fehma sinċiera tiegħi din il-liġi m'hija xejn ħlief perversjoni tar-rwol naturali ta' l- oppożizzjoni u huwa pass intiż biex idaħħal il-partitokrazija fil-pajjiż, la Taljana.

Kien hemm min semma l-kelma "skrutinju in real time", pero' jiena ngħid li jekk trid l-iskrutinju in real time ta' azjenda, hi x'inhi, l-Enemalta, it-Telemalta, jew il-Water Services Corporation, l-iskrutinju jrid isir on a day to day management basis.

X'jiswa billi inti jkollok skrutinju li jsir darba fix-xahar, darba kull tliet ġimgħat meta jkollok board meeting?

Dan huwa argument fallaċi ħafna li n-naħa tal-Gvern qatt ma ġabitu.

Allura jien nistaqsi: Jekk mhux veru se jkun hemm skrutinju in real time, kif nistgħu ngħidu li din il-miżura kienet tipprovdi biex ikollna sistema ta' checks and balances fil-pajjiż?

Jiena ngħid li s-sistema ta' checks and balances ipprovduta kienet waħda finta, kienet waħda taparsi, waħda li toffri ċertu tlellix, imma meta tmur tfittex fis-sustanza ssib li ma kienet qed toffri xejn konkret.

Għalhekk jiena ngħid li l-liġi li qed inneħħu llum hija liġi superfluwa, hija liġi b'oġġettiv finta u hija liġi li ma tikkontribwixxi bl-ebda mod għat-tisħiħ tad-demokrazija fil-pajjiż.

Iżjed u iżjed meta llum għandna Public Accounts Committee li anke bil-ħatra ta' l- Awditur se nwessgħu l-firxa ta' korporazzjonijiet li jistgħu jersqu quddiem il-Public Accounts Committee u anke jistgħu jiġu nvestigati mill-Awditur Ġenerali li fuqu se jkun hemm kunsens bejn iż-żewġ partijiet ta' din il- Kamra.

Kif għidt aktar kmieni, jiena nerġa' nirrepeti li qatt ma kien hemm gvern bħall-Gvern Laburista attwali li meta ġie biex jagħmel nomini ta' kumitati ad hoc, commissions u affarijiet oħra, mexa skond il-kompetenza u ma mexiex skond il-kulur.

Tant għamilna hekk aħna li ħafna drabi anke nies minn tagħna stess ma fehmux dejjem il-passi li ħadna u d-deċiżjonijiet li ħadna meta ħtarna lil ħafna nies.

Imma dan għamilnih bil-kuxjenza safja, mingħajr ebda mistħija ta' xejn għax ħarisna lejn l-esperjenza ta' dawn l- individwi fil-qasam partikolari li kienu jispeċjalizzaw fih.

Għamilnih għaliex aħna konna nemmnu li jekk irridu verament know-how f'task force ta' din in-natura għandu jkollok nies b'orjentament kummerċjali, orjentament ta' entrepreneurship milli orjentament ta' xi tiċpisa politika.

Għalhekk jiena ngħid li billi nabbrogaw din il-liġi m'aħna qed ntellfu xejn jew inxellfu xejn mid-demokrazija tal-pajjiż, anzi qegħdin naraw li l- liġijiet li jkollna fuq l-istatute books ikunu ħajjin, organiċi u utilitarji, mhux bħal din il-liġi li kienet qiegħda hemmhekk biss biex isservi ta' finta u xi ħaġa għal taparsi.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Nirringrazzjak.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Francis Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Sur President, qabel ma nħarsu lejn l- abbozz ta' liġi li għandna quddiemna naħseb li huwa tajjeb li wieħed jirriferi mill-ewwel għall-Att prinċipali ta' l-1996 għaliex dan l-abbozz ta' liġi bl-aktar mod qasir pero' bl-aktar mod drakonjan qed jipprovdi sabiex jitneħħa Att prinċipali.

L-Att IX ta' l-1996 kien jagħti l-poter b'mod preċiż sabiex minkejja dak li jkun hemm fi provvedimenti ta' kwalunkwe liġi oħra, wieħed mill-membri tal-bord tad-diretturi, skond lista ta' korporazzjonijiet li kienu identifikati fl-istess liġi, ikun maħtur mill-Prim Ministru fuq il-parir tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Wara li jagħmel dan l-argument prinċipali dan l-Att mill-ewwel jipprovdi li l- membru li jinħatar fuq il-parir tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni jkollu l-poteri, d-drittijiet u l-obbligi kollha daqs il-membri l-oħra tal-bord tad- diretturi.

Mela l-prinċipju kien li l-membru li jkun maħtur mill-Kap ta' l- Oppożizzjoni - u l-liġi tidħol anke fid-dettall dwar kif issir in-nomina, dwar iż-żmien li jingħata lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni biex jagħmel il-ħatra tiegħu, dwar il-pubblikazzjoni ta' dak l-isem fil-gazzetta tal-Gvern; u dwar x'jiġri fir-rigward ta' korporazzjonijiet fejn il-membri tal-bord jinħatru minn ministru ieħor u mhux mill-Prim Ministru - jkollu poteri, drittijiet u obbligi ugwali għal dawk tal-membri l-oħra fil-bord tad- diretturi.

Huwa tajjeb li nfakkar li dan l-Att kien ipprovda għall-ħatra ta' nomini mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni fuq il-Malta Development Corporation, fuq il- Bank Ċentrali ta' Malta, fuq il-Korporazzjoni Telemalta, fuq l-Awtorita' tad-Djar, fuq il-Korporazzjoni Enemalta, fuq il-Malta Financial Services Centre, fuq l-Awtorita' dar it-Trasport Pubbliku, fuq il-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ, fuq l-Awtorita' Marittima u fuq il-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma.

Irridu niftakru li dak iż-żmien il-Gvern Nazzjonalista kien iddikjara f'din il-Kamra li kien ukoll dispost li jikkonsidra kwalunkwe suġġeriment ieħor jekk l-Oppożizzjoni xtaqet li din il-lista titwal jew tkun emendata b'xi mod.

Fuq dawn il-korporazzjonijiet u l-awtoritajiet kollha kien iddaħħal prinċipju importanti ħafna li l- Oppożizzjoni tagħmel l-iskrutinju tagħha - din semmiha l-Prim Ministru dalgħodu - b'mod li jkun hemm dak li jissejjaħ sharing of responsibility.

Dan kien konċett fejn din il-persuna setgħet tara dak li jkun qiegħed iseħħ fil-pajjiż għax kellha aċċess għall-informazzjoni kollha u jekk fuq il-bord tad-diretturi kien hemm proċess ta' għoti ta' tenders kellha d-dritt għall- informazzjoni kollha u setgħet tara l-files kollha, anke fejn jidħlu għoti tat-tenders, mingħajr l-ebda ħabi.

Din il-persuna setgħet tagħmel il- mistoqsijiet kollha li jkun hemm bżonn, issegwi l-policies kollha ta' dik il-korporazzjoni jew awtorita' bl-aktar mod miftuħ u tipparteċipa fid- deċiżjonijiet importanti li jittieħdu.

Issa dalgħodu l-Prim Ministru qalilna li fis-sistemi parlamentari dan ma jagħmilx sens għaliex skond hu, skond is-sistema Anglo-Sassona jrid ikun hemm sistema ta' konfront - hu uża l-kelma "adversarial" - sistema forsi riflessa wkoll naturalment fid-disinn ta' parlamenti bħal dawn fejn għandek gvern u oppożizzjoni li, skond id-definizzjoni tal-Prim Ministru, il-gvern jilleġisla u jagħmel il-policies u r-rwol ta' l-oppożizzjoni huwa biss li tikkritika u tattakka fejn ma taqbilx, pero' jrid ikollha l-opportunita' kollha biex tkun tista' tissorvelja dak kollu li jkun qiegħed jiġri.

Naħseb li l-ewwel ħaġa li għandna ngħidu, jekk irridu nagħmlu rifless dwar is-sistemi kostituzzjonali ta' kif jaħdmu diversi gvernijiet demokratiċi madwar l-Ewropa kollha u fid-dinja kollha, hi li fis-snin li għaddew kien hemm evoluzzjoni, rikonoxxuta mill-awturi kollha li jitkellmu fuq dan is-suġġett, minn gvern li jmexxi b'mod dirett kważi l-aspetti kollha li jolqtu l-ħajja ta' kuljum għal sistema ta' gvern li aktar ma għadda żmien aktar saret tinkorpora fiha u tiddependi minn numru ta' korporazzjonijiet u awtoritajiet, li allura jitmexxew bi grad ta' indipendenza mill-gvern tal-ġurnata, u dawk il-korporazzjonijiet u awtoritajiet flimkien huma responsabbli għal ħafna minn dak li jkun qiegħed jiġri fil-pajjiż fil-ħajja ta' kuljum.

Biex nagħti eżempju, ma nitkellmux aktar fir-rigward li l-gvern waħdu jgħid xi tkun is-sistema ta' telekomunikazzjoni li għandu jkollu l-pajjiż, imma pajjiż modern li verament irid jitmexxa b'mod effiċjenti jkollu jew korporazzjoni, jew kumpanniji pubbliċi, jew taħlita ta' kumpanniji pubbliċi u privati li f'ċerti sistemi joffru servizzi li jolqtuk fil-ħajja ta' kuljum pero' li ma jitmexxewx bis-sistema tradizzjonali u antikwata ta' gvern waħdu mingħajr ma juża dawn il-korporazzjonijiet, awtoritajiet jew kumpanniji pubbliċi.

Sur President, huwa fatt li kien hawn din l-evoluzzjoni fil-pajjiżi demokratiċi kollha li wasslet għall-ħtieġa li wieħed jistaqsi: B'sistemi bħal dawn, l-Oppożizzjoni kif se teżerċita r-rwol tagħha b'mod li verament tkun taf x'qiegħed jiġri f'dawn l-oqsma kollha tant importanti fil-ħajja ta' kwalunkwe pajjiż?

F'dan ir-rigward huwa interessanti li, anke jekk inħarsu lejn il- Kostituzzjoni ta' pajjiżna, meta l-Kostituzzjoni tipprovdi għat-twaqqif ta' kummissjonijiet u awtoritajiet importanti ddaħħal il-prinċipju li l-ħatriet għandhom isiru jew wara konsultazzjoni mal-Kap ta' l-Oppożizzjoni jew anke direttament fuq il-ħatra tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Allura jekk nimxi bid- definizzjonijiet li pprova jagħti l-Prim Ministru dalgħodu f'din il-Kamra nista' ngħid li dawn kollha ma jagħmlux sens, jew li dawn kollha suppost huma istituzzjoniet fejn il-Gvern jagħmel li jrid u l-Oppożizzjoni ma tipparteċipax?

Jekk inħarsu lejn artiklu 109 tal-Kostituzzjoni nsibu li l-Public Service Commission, li żgur hija kummissjoni ta' importanza kbira, hija maħtura mill-President fuq il-parir li jagħtih il-Prim Ministru, wara li dan jikkonsulta mal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Hawn qed nitkellmu fuq l-istess Kostituzzjoni u fuq kummissjoni li għandha l-poter tal-ħatriet kollha, tal- promozzjonijiet kollha u anke ta' l-eżerċizzju kollu ta' dixxiplina fis- servizz pubbliku tal-pajjiż.

Mela l-Public Service Commission, li hi responsabbli mis-settur pubbliku, kif magħruf u kif miftiehem fis-sens tradizzjonali, għandha garanzija mill-Kostituzzjoni li almenu l-Prim Ministru jrid jikkonsulta mal-Kap ta' l-Oppożizzjoni - wieħed jifhem li jrid jikkonsulta b'mod serju, jekk ikun prim ministru serju - meta jiġi biex jagħti l-pariri lill-President għall-ħatra ta' dik il-kummissjoni.

Issa jekk illum il-kliem "servizz pubbliku" m'għadux ristrett għall- impjegati fis-servizz ċivili, jekk illum nafu li hemm definizzjonijiet ferm iktar wiesgħa għax is-settur pubbliku fir-realta' jkopri tant korporazzjonijiet u awtoritajiet pubbliċi li jiddependu minn dan il- Parlament għall-voti tal-flus, u allura f'ċertu sens jiddependu mill-gwida mill-gvern, anke għal dawk li huma policies ġenerali, mhuwiex ovvju li l- oppożizzjoni għandu jkollha sehem dirett, almenu permezz ta' membru wieħed fil-bordijiet rispettivi ta' dawn il-korporazzjonijiet u awtoritajiet pubbliċi li jeżistu llum, jekk irridu nkunu moderni, jekk irridu nkunu trasparenti, jekk irridu nużaw dan il-kliem fis-sens ġenwin tiegħu u mhux nużawh bil-metodu tad-double speak, jiġifieri bil-metodu li mmortalizza Orwell, fejn nużaw il-kelma bl-oppost ta' dak li tfisser?

Għaliex ir- realta moderna tal-Gvern preżenti hija li juża l-kliem bl-oppost ta' dak li jfisser fid-dizzjunarji kollha li jeżistu madwar id-dinja.

Sur President, ħa nagħti eżempji oħra mill-Kostituzzjoni.

Artiklu 118 jitratta dwar l-Awtorita' tax-Xandir - naturalment bħalissa qed tissemma ħafna fl-aħbarijiet - li għandha funzjoni kostituzzjonali mill- iktar importanti, dik li tassigura bilanċ fil-mezzi tax-xandir ħalli jkun hemm tqassim ġust ta' faċilitajiet u ħin bejn persuni ta' partiti politiċi differenti.

Li kieku ma kienx għall-insistenza u għall-battalja legali li kellna nagħmlu bħala Partit Nazzjonalista fil-ġranet u l-ġimgħat li għaddew, għal dan il-Gvern dawn il-prinċipji qishom m'għadhomx jeżistu.

Fl- Awtorita tax-Xandir insibu wkoll il-prinċipju li jrid ikun hemm konsultazzjoni mal-Kap ta' l-Oppożizzjoni fil-ħatra ta' awtorita' bħal din.

Jekk inħarsu lejn artiklu 120 insibu li l-Kummissjoni dwar l-Impiegi - kummissjoni li daħlet wara l-awtoritajiet l-oħrajn - kienet parti mill- emendi ta' l-1974, - jiġifieri qed nitkellmu issa fuq 23 sena ilu - fejn iddaħħal il-prinċipju ta' kummissjoni fejn nofs il-membri jinħatru direttament mill-Prim Ministru u n-nofs l-ieħor direttament mill-Kap ta' l- Oppożizzjoni, biċ-chairman jinħatar mill-Prim Ministru wara konsultazzjoni mal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Tlieta u għoxrin sena ilu gvern ifformat mill-Partit Laburista' kien wasal sa dan il-konċett modern u issa 23 sena wara għandna Gvern li jippriedka li huwa modern u li huwa trasparenti u li qed imur lura fuq dawn il-konċetti bażiċi ta' kif għandu jkollok l- Oppożizzjoni tipparteċipa b'mod dirett f'korpi mill-iktar importanti għall- pajjiż.

Issa jekk inħares lejn x'kienet qalet l-Oppożizzjoni meta fl-1996 il- Gvern Nazzjonalista kien ressaq din il-liġi nsibu li kienu għamlu emenda - dan fakkarulna l-Onor.

Leo Brincat ftit ilu - li biha riedu li jkun hemm ir-rappreżentanti tal-kunsilli lokali, tal-konsumaturi u tal-ħaddiema.

Hekk għamlu dak inhar pero' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna llum - kumbinazzjoni naħseb! - m'huwiex jinkorpora dik l-emenda imma qed jabbroga b'mod totali l-liġi kollha rigward in-nomini mill-Oppożizzjoni fuq dawn il- korporazzjonijiet.

Pero', r-rifless li żgur irid isir fir-rigward ta' għaliex l-Oppożizzjoni Laburista dak inhar ma riditx tipparteċipa fil-bordijiet ta' korporazzjonijiet pubbliċi bħal dawk li qed insemmu huwa li din - u dan m'huwiex b'kumbinazzjoni Sur President - li l-Oppożizzjoni kienet organizzata prinċipalment f'kampanja kontinwa ta' tfigħ ta' tajn, ta' allegazzjonijiet ta' korruzzjoni fuq tender 'l hawn u tender 'l hemm u ta' allegazzjonijet dwar dak li kien qiegħed jiġri f'diversi oqsma pubbliċi tal- pajjiż.

Allura dan juri li dak inhar l-Oppożizzjoni kellha interess bil- maqlub jew in reverse proportion li tipparteċipa f'xi strutturi fejn hi jkollha hands-on experience tal-verita'.

Mela l-Oppożizzjoni ta' dak inhar, bi strateġija purament politika, bi strateġija forsi wkoll iggwidata b'opinjonijiet ta' esperti, forsi anke minn barra, kienet interessata biss li titfa' t-tajn b'akkuża wara l-oħra fuq diversi oqsma tal-Gvern Nazzjonalista u allura dik l-istrateġija ma setax ikollha fiha li l- Oppożizzjoni jkollha metodi kif tara l-verita' jew kif l-Oppożizzjoni tkun, per eżempju, fil-bord tal-Korporazzjoni Enemalta u jekk ikollha akkuża fuq tender dwar l-iżvilupp tal-power station ikollha persuna li tkun tista' tara kull file immaġinabbli u kull proċess ta' tendering, li tista' tagħmel il-mistoqsijiet kollha, li tista' tiltaqa' ma' l-ogħla inġiniera f'dik il- korporazzjoni, li tista' tagħmel dawk l-indaġini kollha, anke fuq korrispondenza, li tista' tagħmel il-mistoqsijiet kollha u li tista' tiskopri u tiċċekkja l-verita'.

L-Oppożizjoni kellha dan l-interess dak inhar?

Evidentement ma kellhiex dan l-interess.

L-Oppożizzjoni dak inhar kellha l-interess li tkun fuq il-bord ta' l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku u jekk ikun hemm tender li ma taqbilx miegħu jew mal-mod kif qed jitmexxa tagħmel il-mistoqsijiet internament?

Ħadd ma qal lill-Oppożizzjoni: Isma', ibagħtu membru minn tagħkom fil- boards ta' dawn il-korporazzjonijiet u ara li dan ma jmurx jiskopri xi ħaġa mbagħad u aħna għax nitkellmu hemm ġew ma nistgħux nitkellmu barra!

Lill- Oppożizzjoni ħadd ma pprova jorbotha b'kondizzjonijiet bħal dawn, anzi dak li kien qiegħed isir dak inhar, b'att kuraġġuż u ta' responsabbilta' kbira, kien li nibagħtu lill-Oppożizzjoni fid-decision-making centres kollha fejn issib l-informazzjoni, fejn tista' tagħmel il-mistoqsijiet kollha tagħha, fejn tista' ssegwi l-proċess kollu, fejn tista' tgħid jekk taqbilx jew le u fejn tista' mbagħad tiġi hawn u tgħid: Isma', aħna qed jirriżultalna hekk fuq il-Korporazzjoni Enemalta, fuq l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku, fuq il-Korporazzjoni Telemalta u fuq il-Malta Financial Services Centre.

Imma l-Oppożizzjoni dan ma riditux għaliex l-istrateġija tagħha kienet strateġija ta' ingann.

U dak li għall-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien kien strateġija fejn ma jaqblilhiex tiskopri l-verita' issa, bil-maqlub, bħala partit fil-gvern, huwa evidenti għalina li l-Partit Laburista għadu kontra li l-poplu Malti jkun jista' jiskopri l-verita' kollha - aktar tard nagħti eżempju fuq ix-xandir - u huwa kontra li l-Oppożizzjoni tkun f'pożizzjoni li taqdi d-doveri kollha tagħha, li jkollha hands-on where it matters most u li tkun f'pożizzjoni li tara l-verita' kollha.

Huwa importanti li nifhmu eżatt x'qiegħed jiġri għaliex riċentement, waqt il-ħin tal-mistoqsijiet parlamentari, anke jekk bl-iktar intenzjoni tajba, deputat min-naħa tal- Gvern qal u għamel suġġeriment lill-Onor.

Vella f'dan is-sens: Għaliex nagħmlu mistoqsijiet fuq dettalji ta' tendering process meta dawn suppost huma awtonomi?

Mela kieku dak is-suġġeriment jittieħed, din il-Kamra, bħala Kamra sħiħa issa, jibda jkollha anke l-limitazzjonijiet dwar kemm tagħmel mistoqsijiet fuq l-operat tal-korporazzjonijiet pubbliċi, bl-iskuża li dawk m'għandniex x'nistaqsu dwarhom, imbagħad l-iktar li nistgħu nagħmlu hu li nistaqsu biss fil-Public Accounts Committee.

Dan irid il-Gvern, jew irid li dawn l-oqsma li huma responsabbli għall-ħidma li tkopri l-iktar aspetti mportanti għat-tmexxija ta' pajjiż ikunu il-ħin kollu miftuħa għall- iskrutinju totali ta' l-Oppożizzjoni?

Allura jien nagħmel din il- mistoqsija: Il-Gvern preżenti jħossu komdu jew le bi proċess demokratiku sħiħ?

U hawn se nagħti eżempji minn oqsma oħra.

Naħseb li tkellimt fit-tul biżżejjed f'dan il-Parlament dwar l-emendi li qed ikunu proposti għall-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Il-Gvern iħossu komdu jew le - illum nagħmel biss din il-mistoqsija - li jkollu Awtorita' ta' l- Ippjanar li l-policies tista' tfassalhom hi u li dawn jorbtu lill-Gvern?

Jew il-Gvern issa jrid sistema li l-policies jagħmilhom hu u jimponihom fuq l-awtorita', kif qed jipproponi proprju bl-emenda li għandu quddiemu dan il-Parlament bħalissa?

Il-Gvern iħossu komdu li jkun hemm proċess ta' deliberazzjoni fl-Awtorita' ta' l-Ippjanar li jsir fil-pubbliku, jew iħossu aktar komdu jekk jiddeliberaw bil-bibien magħluqa imbagħad imorru biss fil- pubbliku jekk ikunu jridu jieħdu vot siġriet?

Il-Gvern iħossu komdu li l- istrutturi kummerċjali moderni jitmexxew b'mod kummerċjali indipendentement mill-Gvern - kif inhu rakkmandat kullimkien u kif għamilna fir-rigward ta' Posta Ltd - jew jippreferi li jerġa' jikkontrolla permezz ta' dipartiment tal-gvern?

Jien nawgura li l-Gvern jerġa' jaħsibha serjament fuq din il- kwestjoni.

Naturalment min isegwi l-kitba tal-Prim Ministru, anke fil-gazzetti, jaf li dan jagħmlilna l-argument li jekk kumpannija - skond hu - ma kenitx qed titmexxa tajjeb, il-Gvern m'għandux iħalliha.

Allura jien nistaqsi: Possibbli l-Gvern qed jasal fl-assurdita' li jgħid li struttura ta' kumpannija tikkaġuna tmexxija inqas effiċjenti minn dipartiment!

Sar daqshekk antikwat dan il-Gvern!

Għaliex jekk il-Gvern kellu bord fil-Posta Ltd li ma kienx jgħoġbu, qabad uża il-poter tiegħu u biddel il-bord li kien hemm ma' bord kompletament ġdid.

Imma x'ġara?

Il-bord kompletament ġdid maħtur mill-Gvern preżenti lill-Gvern qallu: Le, jekk inti għandek tnejn min-nies hawn ġew li jidhirlek li trid tagħmlilhom akkużi, nagħmluhom l- akkużi kollha li trid u aħna stess bħala bord noħorġuhom, imma nagħtuhom due process u nħalluhom jiddefendu ruħhom.

Il-bord ġdid innominat mill- Gvern m'huwiex il-bord ta' qabel.

Dan huwa bord li jinkludi bniedem attivissmu fis-segretarjat ta' l-istess ministeru li huwa responsabbli min Posta Ltd.

Mela meta l-Prim Ministru u l-Gvern tiegħu jiġu quddiem il- Parlament biex ixolju l-kumpannija Posta Ltd, ma nistgħux ma ninterpretawx li x-xoljiment ikun qiegħed isir għaliex anke il-bord li ħatar hu stess ma jridx isir kompliċi biex jitkeċċew nies mingħajr proċess ġust waqt li l- Gvern irid jimponi li jekk irid ikeċċi lil xi ħadd ikun jista' jkeċċih.

Allura dik mhux arroganza?

Dak huwa mod modern u trasparenti ta' kif tmexxi gvern?

Issemma' wkoll l-argument fuq il-kunsilli lokali.

Il-Gvern veru li lil dawn irid jagħtihom aktar awtorita', kif kien jgħid qabel?

Fil-budget għamel iktar minn hekk għax, apparti li naqqsilhom Lm1 miljun fil-voti tagħhom, żied ukoll Lm1 miljun fil-vot tal-ministeru għax-xogħlijiet pubbliċi u kostruzzjoni biex jgħid li l-kunsilli lokali għandhom Lm1 miljun inqas x'jonfqu, pero' mill-vot inqas li għandhom x'jonfqu jridu jonfqu Lm1 miljun iżjed għand il-gvern!

Issa se nagħti xi eżempju wkoll fl- aspett tax-xandir u tar-riklami li qed joħroġ il-Gvern.

Fl-opinjoni tiegħi hawnhekk waqgħet il-maskra kompletament għax issa ma bqajniex nisimgħu lill-Prim Ministru u l-Labour Party, uffiċjalment u fl- apert ma jikkumentawx fir-rigward li l-Partit Nazzjonalista jitlob dritt ta' rimedju li f'demokrazija jmissu kien elementari u jmissu kien ovvju.

Il-Prim Ministru jagħmel laqgħat ta' djalogu mas-settur kummerċjali fuq liġi, anke fi stadju meta lanqas biss kienet diskussa f'dan il-Parlament, u l-PBS - li skond l-Onor.

Alfred Sant suppost li hija mmexxija minn pampalun tal-liġi u tad-dritt kostituzzjonali - ma jindunax li għandu jingħata aċċess simili lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni għal laqgħat simili li kellu mas- settur kummerċjali u ma' setturi oħra.

U l-Gvern ipprova jaħsel idejh.

Il- Qorti ta' l-Appell qaltilna li l-aġir tal-PBS kien bħall-aġir ta' Pilatu għax ipprovat taħsel idejha mill-aġir tagħha stess u l-Prim Ministru bil- kitba u bl-aġir tiegħu pprova jieħu r-rwol ta' Pilatu huwa stess.

Min-naħa tal-Partit Nazzjonalista mbagħad kien hemm protesta dwar riklami li meta tarahom jipprovaw jagħtuk l-impressjoni li hawn roħs f'kollox, qisu ma għola xejn f'dan il-pajjiż.

Tara ritratti ta' stabilimenti - ma nafx jekk hux kollha bil-permess tas-sid; naħseb li ċerti stabilimenti forsi bi pjaċir tas-sid għax qisu reklam b'xejn għalihom u oħrajn anke mingħajr il- permess tas-sid - bil-persentaġġ ta' kemm suppost naqas is-servizz u jekk tmur hemm issib li l-persentaġġ m'huwiex dak, anke fejn kien hemm roħs.

Jiġifieri huma riklami li żgur ma jgħidux il-verita' kollha, dan mhux it- teletext fejn issib il-lista tal-prezzijiet kollha b'mod alfabetiku u ssib l-informazzjoni kollha li trid.

Dan huwa mod selettiv skond il-Gvern ta' x'suppost raħas u x'suppost ma raħasx.

U ssib ħafna affarijiet.

Kien hemm anke min ħaseb li raħsu l-karozzi Ritmo imbagħad meta vverifika skopra li huwa prodott daqsxejn differenti li tixtrih mingħand St George's Pharmacy!

Kollox fih dan ir-riklam, kull tip ta' sapun li suppost roħos, fih ħafna affarijiet interessanti.

Issa l-Partit Nazzjonalista pprotesta ma' l-Awtorita' tax-Xandir għax dawk ir-riklami fil-format li huma, fuq suġġett ta' kontroversja politika u fuq suġġett ta' policy pubblika, jirrikjedu xi forma ta' rimedju.

Fi żmien Amministrazzjoni Nazzjonalista, l-Awtorita' tax-Xandir kienet waqqfet kompletament riklami b'kontenut ferm inqas kontroversjali.

L-Awtorita' tax- Xandir bl-ilment li kellha quddiemha mill-Partit Nazzjonalista, setgħet faċilment qalet - u kien ikollha raġun - li hemm riklami li juru mhux b'mod korrett fejn suppost sar ir-roħs u allura l-Partit Nazzjonalista għandu d-dritt jagħmel spots u juri fejn is-sistema ta' tassazzjoni ġdida ġabet l-għoli tal-ħajja b'eżempji konkreti u reali.

Mhux il-verita' rridu ngħidu?

Lanqas dan m'għamlet l-Awtorita' tax-Xandir, la waqqfet ir-riklami u lanqas qalet li għandhom isiru riklami li jagħtu l-istampa l-oħra li ma tidhirx f'dawn ir-riklami ta' propaganda partiġjana.

Tafu x'qalet l- awtorita'?

Qalet almenu għandu jkun hemm programm ta' diskussjoni ta' tliet kwarti kull ġimgħa fejn ikun hemm l-opinjonijiet kollha biex il- pubbliku Malti jkollu aċċess għall-informazzjoni sħiħa u jkun jaf li hemm diversita' ta' ideat u opinjonijiet fuq dan is-suġġett.

Dan hu r-rimedju.

U, anke jekk jien kont nippretendi rimedju iktar kuraġġuż minn dan, naħseb li dan huwa rimedju ġust.

Imma x'jiġri issa?

Il-Partit Laburista ma joqgħodx gallarija hawn, issa naraw il-ġurnal "KullĦadd" u naraw stqarrija wara l-oħra mis-Segretarju Ġenerali Jimmy Magro, għan-nom tal-Labour Party, jagħmlu attakk feroċi fuq l-Awtorita' tax-Xandir f'pajjiżna għaliex skond il-Labour Party f'Malta l-poplu m'għandux ikun jaf li hawn diversita' ta' ideat fuq dan is-suġġett.

Dan hu l-konċett kollu.

Il-Labour Party ma jridx li jkun hemm programm ta' tliet kwarti kull ġimgħa fejn jinstemgħu l- opinjonijiet differenti għax il-Labour Party għadu kontra li jkun hemm il- verita' kollha.

Madam Speaker, dawn huma l-prinċipji moderni ta' kif tmexxi?

Dan huwa l- mod ta' kif tinvolvi aktar nies?

Dan huwa l-mod kif għandek tħares lejn l- oqsma differenti ta' tmexxija fil-pajjiż u tara li verament ma timxix bil- bibien magħluqa imma tara kif ikun hemm aċċess sħiħ għal min irid jipparteċipa?

U jien nerġa' nħares lejn il-lista li għandna quddiemna ta' korporazzjonijiet jew awtoritajiet fejn l-Oppożizzjoni kellha d-dritt li tagħmel nomina, għaliex dalgħodu l-Prim Ministru pprova jagħmlilna distinzjoni oħra.

Qalilna li jista' jkun hemm oqsma - u hawn semma' l- ambjent u l-edukazzjoni - fejn il-policy hija diġa' mfassla u huwa tajjeb li l-Oppożizzjoni tipparteċipa fl-implimentazzjoni.

Issa jien naf għaliex dalgħodu l-Prim Ministru qagħad attent li jagħmel din id-distinzjoni.

Għaliex ftit iktar minn xahar ilu f'dan l-istess Parlament, fis-seduta ta' nhar it-Tlieta 17 ta' Ġunju, l-Onor.

Anġlu Farrugia għan-nom tal-Gvern għamel emenda - u għamel sew - biex fuq il-Kummissjoni Nazzjonali għall- Edukazzjoni jiżdied membru ieħor li jkun maħtur mill-Oppożizzjoni.

Rigward it-trasport l-Onor.

Debono Grech dejjem jgħid li jrid jaħdem flimkien ma' l-Oppożizzjoni.

Anke għas-social welfare committee tal- Pulizija u l-każijiet fejn dan ikun jista' jisma' ilmenti tal-Pulizija, jgħidu li l-Oppożizzjoni għandha tipparteċipa u f'ċerti okkażjonijiet għandu jkollha ċ-chairmansip tal-kumitat.

Dan il-Gvern jaf x'qiegħed jgħid?

Il-Prim Ministru, għax jaf li hawn eżempji bħal dawn u għax jaf li aħna se nikkwotawhom, qal li rridu niddistingwu u semma' l-edukazzjoni.

Naturalment għax l-emenda li ppropona l-Gvern biex fil-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni jkun hemm l- Oppożizzjoni u semma' l-ambjent u xi settur ieħor għadha friska.

X'inhi d- distinzjoni li pprova jagħmel?

Hu qal li fejn ikun hemm policy biex nimplimentaw flimkien ma jimportax.

U jien nistaqsi: Allura f'dawn l- oqsma kollha, li hawn imsemmijin fil-liġi dwar in-nomini fejn l- Oppożizzjoni kellha d-dritt li tinnomina, hemm daqshekk diverġenza ta' opinjoni li l-Gvern jibża' li jkollu persuna li tara x'qiegħed jiġri?

Per eżempju, fil-Malta Financial Services Centre - il-leġislazzjoni kollha għalih saret bl-iktar mod bi-partisan f'din il-Kamra, allura jekk niġi għall-argument li għamel il-Prim Ministru dawn huma policies li saru u li ġew aċċettati - x'hemm ħażin li nimplimentaw flimkien, bl-istess distinzjoni li pprova jagħmlilna dalgħodu fir-rigward tal-MFSC u tas- Central Bank of Malta?

Għandna diverġenza ta' policies?

U jekk stess hemm, l-Oppożizzjoni m'għandhiex dritt tkun taf x'inhu jiġri fuq l-MDC u fuq l- iżvilupp industrijali?

Hemm policies daqshekk ta' diverġenza li l-Gvern jibża' li l-Oppożizzjoni jkollha rappreżentant tagħha?

Fl-Enemalta Corporation m'għandux ikun hemm parteċipazzjoni ta' l-Oppożizzjoni fl- iżvilupp tal-policies ta' l-enerġija?

U tista' tibqa' sejjer hekk bl- eżempji kollha li hawn fl-istess liġi.

Madam Speaker, meta tħares lejn dawn l-aspetti kollha ma tistax ma tirriflettix fuq fatt li kuljum qiegħed isir iktar ovvju u dan huwa l-fatt li l-karatteristiċi tal-Gvern preżenti huma karatteristiċi ta' ingann u arroganza.

Ingann ta' Gvern li wiegħed trasparenza u fir-realta' qed jagħtina sistema dejjem ikbar ta' ħabi, sistema dejjem ikbar ta' deċiżjonijiet wara bibien magħluqa u sistema dejjem ikbar ta' deċiżjonijiet b'impożizzjoni minn fuq.

La semmejt l-eżempju tax-xandir nixieq nistaqsi: L-Onor.

Alfred Sant, bħala Prim Ministru, jaqbel mal-Partit Laburista' bl- istqarrijiet li qed jagħmel is-Segretarju Ġenerali tiegħu u mal-ġurnal "KullĦadd", li huwa l-organu uffiċjali tal-Partit Laburista, li jsiru attakki bħal dawn fuq l-Awtorita' tax-Xandir għaliex tat rimedju f'forma ta' diskussjoni fejn jistgħu jinstemgħu l-opinjonijiet kollha?

Jaqbel jew ma jaqbilx?

Forsi fil-winding up jgħidilna.

Jew jemmen fl-impożizzjoni u mhux fi gvern modern?

Jew jemmen fil-ħabi u mhux fi gvern trasparenti?

Jew jemmen fi gvern ċentralizzat għal kollox u mhux fi gvern fejn ikollok il- firxa tal-poter?

Nixtieq inkun naf b'liema argument possibbli l-Partit Laburista jista' jgħid li l-Awtorita' tax-Xandir għaġġlet wisq u nixtieq inkun naf ukoll jekk il-Prim Ministru jikkondividix din l-opinjoni.

Ħalli nispjega ftit x'ġara fl-aħħar ġranet.

L-Awtorita' tax-Xandir għadu kif kellha kundanna mill-Qorti ta' l-Appell li qaltilha: Int imissek għaġġilt iktar u jmissek ħadt passi anke qabel ma ġie l-Partit Nazzjonalista għandek.

Għax l-Awtorita' tax-Xandir marret quddiem il-Qorti ta' l-Appell u qalet: Il-Partit Nazzjonalista ġabna l- qorti malajr wisq u għaġġel wisq.

Iżda l-Qorti ta' l-Appell qaltlu: Mhux il-Partit Nazzjonalista għaġġel wisq imma int imxejt bil-mod wisq.

U issa l- Labour Party jrid li meta jkollok ilmenti bħal dawn noqogħdu nieħdu l- affarijiet bil-mod, ma ngħaġġlux u ma nagħtux rimedju mill-ewwel.

Għalfejn?

Biex imbagħad il-fehma ta' l-Oppożizzjoni tasal, anke jekk tasal xahrejn tard - bħalma se jiġri nhar il-Ħamis li ġej - peress li l-proċess kellna neħduh sal-punt massimu tiegħu quddiem il-Qorti ta' l-Appell.

Nistgħu ngħidu li, iva, wasalna minkejja forsi dak kollu li xtaqu b'mod kuntrarju l-Onor.

Alfred Sant u l-Partit Laburista.

Jekk il-Gvern irid ikun modern, irid jimxi bis-serjeta' fuq l-iktar parteċipazzjoni wiesgħa ta' kull min irid jagħti l-ideat diversi tiegħu.

U f'dak il-proċess l- Oppożizzjoni għandha rwol kostituzzjonali u fundamentali x'taqdi.

Huwa min irid il-metodu "adversial" u ta' konfront li huwa antikwat.

Huwa min irid li l-affarijiet jerġgħu jibdew isiru wara bibien magħluqa li m'huwiex trasparenti.

Huwa modern u effiċjenti dak li jrid li nżommu b'saħħitha liġi li tat dritt lill-Oppożizzjoni.

Madam Speaker, jien nixtieq nagħlaq bi ħsieb wieħed.

Jekk qed nitkellmu dwar liġi li tolqot l-operat ta' l-Oppożizzjoni, x'arroganza trid tkun min- naħa tal-Gvern li ma jħallix f'idejn l-istess Oppożizzjoni biex tiddetermina hi kif trid taqdi r-rwol tagħha?

Mela dan huwa gvern li jrid jgħid kif irid jimxi hu, irid jgħid x'policies u x'liġijiet irid jagħmel hu u dan huwa gvern li jemmen li għandu jiddetta hu kif għandha taġixxi l- Oppożizzjoni.

Almenu l-Oppożizzjoni għandha dritt li tagħżel hi l-metodi tagħha u tgħid dan hu l-metodu ta' skrutinju li rrid.

Ma naħsbix li l- Gvern għandu dritt jgħid kif għandha taġixxi l-Oppożizzjoni, bħala oppożizzjoni?

U jekk il-Gvern wasal fil-punt li jaħseb hekk, allura dan m'huwiex Gvern li wara disa' xhur li ilu fil-poter laħaq l-ogħla livell ta' arroganza u l-ogħla livell ta' distakkament mill-poplu Malti, b'mod ġenerali?

Dan jixhduh ħafna membri ta' l-istess Gvern li jafu li llum reġgħet daħlet is-sistema ta' kollox hu, fis-sens li dak li joħlom bih jagħmlu fatt, u jikkmanda hu u ħadd iktar, għaliex kollox reġa' ġie ċċentralizzat.

Id-deċiżjonijiet qed jittieħdu minn fuq nett u minflok ma qed naraw sistema ta' parteċipazzjoni qed nerġgħu mmorru lura għal sistema ta' gvern ċentralizzat, gvern arroganti, gvern li m'huwiex sensittiv għal dak li jħossu u li jsostnu n-nies fil-ħajja tagħhom ta' kuljum.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Ministru Mizzi jekk jogħġbu jressaq l-aġġornament.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal- lum, it-Tlieta 22 ta' Lulju, 1997 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Proprjeta' Industrijali - it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jħassar l-Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Pools tal-Gvern Malti fuq il- Logħob - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Lottu Pubbliku - it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 2) - it- Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Condominia - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar Garanziji ta' Self lil Impriżi Żgħar - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jagħmel Provvedimenti Speċjali dwar Proċeduri quddiem Qrati - Kumitat Permanenti.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Chris Agius.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Madam Speaker, ftit tal-ġranet ilu tlestiet l-ewwel fażi tax-xogħlijiet f'Buġibba, xogħlijiet li biddlu lil Buġibba mil-lejl għan-nhar.

Dan jista' jarah kull min reġa' żar Buġibba f'dawn il-ġranet wara assenza ta' ftit xhur.

Jistgħu jixhduh ukoll dawk it-turisti li kienu hawn is-sena l-oħra u reġgħu ġew fostna din is-sena.

Il-bidla li seħħet f'Buġibba qed ifaħħarha kull min qed jerġa' jżur dan il-post tant popolari mal-Maltin kif ukoll mat-turisti.

Il-Partit Laburista dejjem qal li jrid jagħti dehra aħjar lil dawk il- postijiet li huma holiday resorts.

Aħna kellna l-prijoritajiet tagħna u fhimna li Buġibba kien il-post li bih kellna nibdew.

Forsi kien hemm min ippretenda li kellna nibdew minn x'imkien ieħor pero' f'Buġibba u fl-inħawi madwaru jmorru mhux inqas minn 38% tat-turisti li jiġu għal vaganza f'Malta.

GĦalhekk bdejna minn Buġibba.

Mal-ħatra tiegħu, il-Gvern Laburista ħejja programm serju ta' xogħol li nbeda kmieni fi Frar ta' din is-sena.

Wara biss 100 jum ta' xogħol dan il-proġett kien lest, proġett li sewa mat-Lm3 miljun f'area li kienet intesiet għal snin sħaħ.

GĦaliex minkejja li Buġibba minn dejjem kienet tilqa' fiha ammonti kbar ta' turisti xorta waħda kienet minsija.

Jiena llum nixtieq ngħid grazzi lil kull min ta sehemu sabiex Buġibba nbidlet fi żmien daqshekk qasir.

Fost in-nies li ħaqqhom kull tifħir insemmi l-Prim Ministru, li ħa interess partikolari f'dan il-proġett, il- Ministru Karmenu Vella, il-Ministru Charles Buhagiar, il-Buġibba Action Committee u l-ħaddiema kollha.

Hawnhekk nixtieq nirrimarka li ħafna mix- xogħol li sar, f'din l-ewwel fażi ta' xogħol f'Buġibba, sar mill-ħaddiema mill-ministeru għax-xogħlijiet pubbliċi u kostruzzjoni.

Jiena ngħid j'Alla naraw ħafna xogħol iktar simili f'areas oħra f'Malta u Għawdex pero' llum li għandna Buġibba ġdida rridu naraw kif se nieħdu ħsieb dan il-prodott ġdid, dan ir-reklam ta' Malta ġdida.

Irridu naraw li dak li bnejna f'100 jum bi spiża ta' kważi Lm3 miljun nibqgħu ngawduh fl-istat li huwa għal ħafna snin.

M'huwiex possibbli li nittolleraw li ssir ħsara lil dan il- monument turistiku ġdid.

Hemm bżonn li naraw li l-liġi tiġi osservata għal ġid ta' kulħadd.

GĦalhekk hemm bżonn li jkun hemm preżenza ikbar ta' pulizija jew inkella jinħolqu wardens sabiex titħares il-liġi u jkun hemm inqas abbuż, inqas vandaliżmu, inqas qżież u iktar indafa.

Kif għidt, Buġibba nbidlet mil-lejl għan-nhar.

Illum insibu pavimenti mill-isbaħ mad-dawra kollha u dawn hemm bżonn li jingħataw attenzjoni speċjali.

Innotajt li diġa' hemm xi pavimenti mċappsin biż-żejt tal- karozzi u żgur li dawn iridu jinqalgħu u jinbidlu.

GĦalhekk irridu naraw li ma jkunx hemm parking fuq dawn iċ-ċangaturi kuluriti.

Inħoss ukoll li rridu ndaħħlu d-drawwa li min jagħmel il-ħsara jinżamm responsabbli ta' għemilu.

Ħaġa oħra li ddejjaqt nara waqt li kont Buġibba huwa li ħafna air conditioners tal-ħwienet qegħdin jarmu l-ilma għal fuq dawn il-bankini l- ġodda.

Nistħajjel li hawn min jistaqsi l-ilma xi ħsara jista' jagħmel għaliex kieku mur ara x'se jiġri fix-xitwa, pero' l-fatt hu li dawn l- għadajjar bl-ilma jagħmlu ikrah mad-dehra ta' ċangaturi ġodda u niexfa.

Fl- istess waqt nemmen ukoll li ma jsirx ġid b'dak l-ilma dejjem ġej, kemm liċ- ċangaturi kif ukoll lis-sodda ta' taħthom.

Ħaġa oħra li nixtieq nara ġewwa Buġibba hija li jkun hemm iktar indafa u f'dan il-każ naħseb li għandhom jidħlu anke l-wardens.

Jekk tmur dawra mal- promenade ta' Buġibba, minkejja li hemm ħafna litter bins, tara ħafna ħmieġ ma' kullimkien.

Għalhekk minbarra li nżidu n-numru ta' litter bins hemm bżonn li nkunu aktar responsabbli u nżommu iktar indafa.

Fl-istess waqt hemm il-ħtieġa li s-sidien tal-ħwienet iħeġġu l-indafa u jwaqqfu lil kull min ikun se jħammeġ.

Il-pjazza ewlenija ta' Buġibba ngħatat dehra ġdida wkoll; ġiet magħluqa għat-traffiku u tpoġġew numru ta' bankijiet madwarha pero' ħaġa li trid tiġi mħarsa huwa l-ġiri ta' tfal u żgħażagħ b'roti, skate boards, in-line skates, eċċ. M'huwiex sewwa li f'pedestrian area magħluqa għat-traffiku minflok il-perikli tat-traffiku issa se jkun hemm dawn il-perikli ġodda.

Ħaġa oħra li nnotajt f'din il-pjazza huwa n-nuqqas kbir ta' litter bins u jiddispjaċini ngħid li din l-area qiegħda tkun mimlija b'ħafna skart il-ħin kollu.

Fl-istess waqt irridu nkunu ibsin kontra dawk is-sidien ta' klieb sabiex ma narawx ħmieġ ta' klieb mad- dawriet u jekk hemm bżonn għandna noħolqu xi bye-law sabiex inħarsu kontra dan l-inkonvenjent.

Issa li l-infrastruttura tlestiet hemm bżonn li jkun hemm supervizjoni.

Kull fejn ikun hemm ftit ħsara, din trid tiġi rranġata mill-ewwel u mhux inħallu l-ħsara tikber.

Diġa' rajna li hemm ċangaturi li qegħdin jinqalgħu jew jiċċaqalqu minn posthom meta jsir xi xogħol bħal bus stops jew litter bins ġodda.

Hemm bżonn li meta jkun sar xi xogħol, jitpoġġa kollox f'postu.

Sezzjoni ta' nies li ħadet ir-ruħ b'dan ix-xogħol li sar ġewwa Buġibba żgur li kienu s-sidien tal-ħwienet.

Dawn kienu ilhom jistennew xi ħaġa simili.

Illum għandhom rwol importanti huma wkoll sabiex nieħdu dak kollu li nistgħu minn dan il-proġett.

Tal-ħwienet għandhom jgħinu fit-tħaris kontra kull vandaliżmu u abbuż.

Fl-istess ħin għandhom jaraw li jibqgħu kompetittivi fil-prezz li jiċċarġjaw.

Ma jistax ikun li ngerrxu lil kull min iżur Buġibba għax jista' jkun hemm min qed jiċċarġja prezzijiet ogħla.

Naf li min irid iżid ix-xogħol irid iżomm prezzijiet normali.

Jien ċert li l-maġġoranza hekk qed jagħmlu, pero' rridu noqogħdu attenti għall-abbużi.

Madam Speaker, biċċa xogħol oħra ta' tifħir kbir li saret f'Buġibba hija d-daħla ewlenija lejn Buġibba.

Kull min kien jiffrekwenta Buġibba jaf minn xiex kont trid tgħaddi sabiex tidħol lejn jew toħroġ minn Buġibba.

It- traffiku esaġerat li kien jinġabar kien enormi.

Ħadd ma kien jċedi lil ħadd u tistenna lil xi ruħ tajba biex iċċedilek sabiex tkun tista' tidħol.

Illum l-istorja hi differenti għall-aħħar.

Sar xogħol perfett u dan ġie kumplimentat ukoll b'set ta' traffic lights li jikkontrollaw għal kollox it- traffiku.

Ix-xogħol li sar f'Buġibba qabel beda dan is-sajf m'huwiex l- aħħar xogħol li se jsir f'Buġibba.

Wara din l-ewwel fażi li tlestiet, ċioe' wara s-sajf, ix-xogħol f'Buġibba huwa mistenni li jkompli.

Jien ċert li problema li se tiġi tackled fil-futur qarib hija l-problema ta' fejn jieqfu u mnejn jitilqu l-karozzi tal-linja.

Hemm bżonn li ssir venda għall- karozzi tal-linja f'post iffrekwentat daqs Buġibba, fejn it-trasport pubbliku huwa użat ħafna.

Venda għall-karozzi tal-linja hija indispensabbli.

Madam Speaker, il-mod serju li bih qed jaħdem il-Gvern qed jidher anke meta niġu għal tip ta' xogħol bħalma sar f'Buġibba.

Issa wara Buġibba x- xogħol mistenni jkompli f'areas oħra fosthom Paceville, Wied il-Għajn u anke fil-ottonera.

Dawn il-postijiet ġew identifikati bħala areas fejn hemm bżonn li jsir up-lift bħalma sar f'Buġibba.

Jekk nieħu Wied il-Għajn, bħala eżempju, naf li kemm ir-residenti, is-sidien tal-ħwienet u anke dawk li jżuru Wied il-Għajn, jafu minn xiex għaddew f'dawn l-aħħar sjuf.

Jafu li minħabba nuqqas ta' ppjanar kien hemm ħafna xogħol li kien isir fil-peak season, fl-aqwa tas-sajf.

Niftakarni nara triq li fiha kien hemm għadd ta' ħwienet, ristoranti u pubs mgħarrqa fid-drenaġġ.

Toroq sħaħ inqalgħu sabiex isir xogħol ta' bdil ta' katusi fl-eqqel tas-sajf.

Min ikun jaf jippjana ma jagħmilx dan ix-xogħol fis-sajf iżda jittieħed l-eżempju ta' kif sar ix-xogħol f'Buġibba.

Wara ħafna snin ta' taqtigħ il-qalb, kull min hu midħla sew ta' Wied il-Għajn qed jistenna bil-ħerqa sabiex tasal it-turn tiegħu li dan il-villaġġ jingħata dehra aħjar.

Bl-istess ħsieb f'moħħhom huma n-nies tal-Kottonera, li wara ħafna snin minsija issa qed jaraw li fl-aħħar anke lilna stess se tmiss din ix-xorti.

Illum nafu li din l-amministrazzjoni ġdida qed tagħmel l-aħjar tagħha sabiex isir dak ix-xogħol li konna ilna nistennew.

Mhux l-istess nistgħu ngħidu għall-amministrazzjoni ta' qabel.

Illum il-Gvern u aħna r-residenti tal-Kottonera qegħdin inħarsu lejn dan l-iżvilupp b'ħerqa kbira.

Illum nafu li fl-aħħar waslet is-siegħa tagħna wkoll.

Il-Kottonera tista' tħares lejn futur aħjar fejn, wara snin twal ta' industrijalizzazzjoni, qed nisperaw u nittamaw li l-Kottonera nbiddluha f'ċentru turistiku.

Nafu li għandha l-kredenzjali kollha sabiex tkun tista' ssir ċentru turisitiku u anke nafu li hi adattata għall-aħħar sabiex isservi ta' yacht marina.

Madam Speaker, ftit ilu ħareġ ir-rapport dwar il-Kottonera, il-waterfront regeneration.

Ħareġ ukoll rapport mill-Awtorita' Marittima, flimkien ma' l- Awtorita' ta' l-Ippjanar, dwar studju għal aktar żvilupp ta' marinas f'Malta.

Mit-tieni rapport joħroġ ċar li t-talba għal yachts żdiedet wisq.

It-talba għal berths ġodda qed tkun enormi u meta tinħoloq xi marina din mill-ewwel qed tiġi okkupata.

Mir-rapport joħroġ li sa Settembru ta' l- 1995 kien hemm talba għal 240 berth li tħallew jistennew fuq il-waiting list.

Mhux hekk biss iżda n-numru baqa' jikber u mistenni li jkompli jikber fis-snin li ġejjin.

Il-Maltin li huma sidien ta' yachts qed jaħtfu l-ewwel opportunita' meta jkun hemm xi berth vakanti, pero' qed jiġri li ħafna talbiet għal berths minn sidien barranin mhux dejjem qed jiġu sodisfatti.

Malta saret ċentru popolari ta' yacht berthing mal-barranin u dan, fost kollox, minħabba l-pożizzjoni strateġika li nokkupaw fiċ-ċentru tal-Mediterran.

Għalhekk dan l-istudju ħaseb sabiex jiġu identifikati areas fejn jistgħu jiġu żviluppati marinas ġodda.

Ġew identifikati 18-il post li jistgħu jservu bħala lok ta' marina u, wara li dawn ġew short- listed, bħala l-aħjar għażla ġiet id-daħla lejn in-No.

1 Dock, magħrufa aħjar bħala Dockyard Creek.

Jingħad li marina f'Dockyard Creek jekk tkun żviluppata b'mod mill-aktar serju tkun tista' tiġi meqjusa bħala waħda mill- isbaħ marinas fil-Mediterran.

Kif għidt, in-nies ta' dawn in-naħat ilhom snin twal jistennew sabiex isir żvilupp simili.

Niftakar li meta kont iżgħar ħafna kont nara xi cruise liner marbut mal-mollijiet ta' Xatt ir-Riżq.

Kienet xena ta' kuljum li jkun hemm cruise liners kbar ma' dawn ix-xtut.

Dawn iż-żmenijiet issa ilhom li għaddew.

Kienu s-snin '80 meta Gvern Laburista ta' dak iż-żmien ipprova jagħti ftit nifs u attenzjoni lil dawn in-naħat.

Minbarra l-għadd ta' cruise liners minn pajjiżi differenti kien jorbot ukoll tliet darbiet fil-ġimgħa vapur tal-passiġġieri li minn Malta kien jaħdem għal Sqallija.

Dan kien iffrekwentat ħafna dak iż-żmien, kemm minn Maltin kif ukoll minn Taljani li kienu jiġu għall-btala f'Malta.

Mal-bidla tal-gvern fl-1987, dan spiċċa kollu u Xatt ir-Riżq reġa' ġie ridott għal dak li kien qabel.

Ħallewh jerġa' jmut.

Wara kollox dan ix-xatt jagħmel parti mill-Kottonera u l-Kottonera qatt ma kienet fl-aġenda għall-amministrazzjoni preċedenti.

Illum reġgħu nbidlu ż-żmenijiet u issa tħejjew il-pjanijiet sabiex fi ftit żmien ieħor jibdew ix-xogħlijiet wara li nkunu smajna l-opinjoni ta' kulħadd.

Ir-rapport jurina bl-aktar mod ċar li dan ix-xatt jista' jilqa' fih mas-600 yacht.

Huwa l-aktar ideali sabiex jinbidel f'marina.

Wara kollox dan ix-xatt għandu ħafna vantaġġi u fost kollox hemm li din il-parti ta' Malta dejjem kienet tilqa' fiha xogħol marbut ma' vapuri, dgħajjes u yachts.

Insomma, hemm ġrajja marittima li tmur lura għal mijiet tas-snin.

Rapport li deher f'magazine Ingliż ftit ta' snin ilu, il-Yachting World, iddedika parti sostanzjali minnu lil Malta u fost kollox jgħid:

"We were told of plans to develop Dockyard Creek as a special port for yachts.

The surroundings are magnificent, all that's needed is the investment for the local infrastructure of quay site services".

Madam Speaker, dawn il-vantaġġi ġew rikonoxxuti minn kulħadd.

Issa kulma jonqos hu li naraw il-bidu tax-xogħlijiet.

Fl-istess xatt kien ikun hawn xogħol kbir ta' trasport bil-baħar lejn il- Birgu, l-Isla u l-Xatt tal-Belt bid-dgħajjes tradizzjonali Maltin.

Dan ix- xogħol kellu l-boom tiegħu meta kien ikun hawn il-baħrin fuq xi frejgata barranija.

Mat-tluq ta' l-Ingliżi l-mestjier tal-barklori majna u kważi miet.

Illum tinżel sax-Xatt ta' l-Isla u l-Birgu u tara li x-xogħol tad- dgħajjes tal-pass donnu qed jerġa' jingħata l-ħajja.

It-turist li jiġi lejn dawn in-naħat ma jkunx irid jitlef dawra mad-daħliet li hemm fil-port fuq dgħajsa Maltija.

Dawn il-barklora mill-Kottonera llum qed jagħmlu sforz sabiex din il-parti mill-istorja marittima ta' pajjiżna terġa' tingħata l-ħajja.

Għandhom bżonn kull kuraġġ u kull għajnuna.

Minn hawn, Madam Speaker, nixtieq nappella sabiex dawra mal-Port il-Kbir fuq dgħajsa Maltija tkun inkluża fil-programmi tat-turisti u għandna nħajru lit- turisti, u anke lill-Maltin stess, sabiex jagħmlu din id-dawra u mawra mal- Port il-Kbir.

Madam Speaker, illum nistgħu naraw b'liema serjeta' qed isir ix-xogħol.

Qed nippjanaw bis-serjeta' sabiex inkunu ppreparati għal kulma jkun jista' jinqala'.

Il-proġett tal-Kottonera Waterfront issa ġie ppreżentat f'żewġ dokumenti għad-diskussjoni u anke l-Gvern huwa favur il-politika li tiffavorixxi żvilupp ta' marina f'dawn in-naħat.

Għalhekk in-nies tal- Kottonera qed jistennew bl-akbar ħerqa sabiex ix-xogħol ikun jista' jinbeda u lil dawn in-naħat jerġa' jingħatalhom dak in-nifs li ilhom jistennew għal ħafna u ħafna snin.

Nirringrazzjak.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Chris Cardona.

ONOR.

CHRIS CARDONA: Madam Speaker, xtaqt nitkellem dwar suġġett illi b'xi mod huwa relatat ma' dak li tkellem dwaru l-ħabib tiegħi, l-Onor.

Chris Agius.

F'dawn iż-żmenijiet l-attenzjoni tkun iffokata fuq ċerti servizzi illi noffru fix-xhur tas-sajf.

Naħseb li għandna nagħtu aktar importanza lil dan is-settur tat-turiżmu, minħabba s-saħħa ekonomika tiegħu u l-impatt ta' din l-industrija fuq pajjiżna.

Nitkellmu dwar it- trasport pubbliku u ngħidu li għandu jkun iżjed effiċjenti.

Nitkellmu dwar li l-prezzijiet għandhom ikunu kompetittivi sabiex niġbdu iżjed turisti lejn pajjiżna għax nafu li qegħdin f'tellieqa ma' pajjiżi ġirien fil- Mediterran li joffru l-istess servizzi bħalna.

Nitkellmu wkoll dwar li l- hotels u r-restaurants għandhom ikunu ta' livell għoli u jagħtu servizz illi jissodisfa l-aspettattiva ta' dawk in-nies li jżuruna.

Hawn ta' min ifaħħar ix-xogħol li kien u għadu jagħmel bħalissa l-Institute of Tourism Studies.

Insemmu wkoll it-toroq u l-infrastruttura in ġenerali u kollha kemm aħna naqblu li hemm bżonn ta' upgrading totali, u mill-ewwel jiġina f'rasna x-xogħol li sar f'Buġibba.

Forsi li ma nsemmux u li ma nagħtux biżżejjed attenzjoni dwaru huwa r- riżors tal-baħar, illi noffruh lit-turisti għax qiegħed hemmhekk u nemmnu li huwa tagħna bi dritt.

Irridu nżommu quddiem għajnejna li dan ir-riżors m'għamilnihx aħna u jekk mhux se nibżgħu għalih se ntellfulu ħafna mill- importanza tiegħu.

Nafu wkoll li l-baħar huwa mezz ta' rikreazzjoni għall- familji Maltin.

Huwa wkoll parti importanti mill-ambjent u kif għidt huwa kalamita kbira għat-turisti.

Issa jekk se nitkellmu fuq it-tniġġiż tal- baħar, naħseb li nistgħu naqsmu din il-problema fi tliet kategoriji.

Hemm dak it-tip ta' tniġġiż illi jiġi kkawżat mit-tnixxija ta' drenaġġ li ma jkunx ittrattat.

Kif nafu d-drenaġġ jintrema' ġeneralment il-barra mill- kosta permezz ta' katusi u għalhekk jekk ikun hemm ħsarat f'dawn il-katusi ovvjament se jkun hemm it-tniġġiż li joħroġ viċin il-kosta u dan ovvjament m'huwiex se jagħmlilna ġid.

Huwa ta' konsolazzjoni forsi għal xi wħud li sas-sena 2000 id-drenaġġ kollu li joħroġ mill-kosta se jkun ittrattat, pero' hemm bżonn li naraw li ċertu sbroff fid-drenaġġ jiġi kkontrollat b'mod u manjiera li ma jagħmilx ħsara lill-kosta.

It-tieni tip ta' tniġġiż huwa dak ta' rqajja taż-żejt, dak li huwa msejjaħ bħala oil spills, ta' fuels u solvents li jintrema' mid-dgħajjes yachts u cabin cruisers oħrajn li jidħlu viċin ix-xatt.

Ovvjament għandna l-irqajja taż-żejt li huma regolati b'ċertu mod mill-konvenzjonijiet internazzjonali u hemm bżonn li jkollna iżjed kampanja edukattiva biex naraw li ma jkunx hawn abbużi u biex insiru iżjed konxji ta' l-ambjent ta' madwarna.

Hemm bżonn ukoll li l-id tal-liġi tkun enforzata aħjar, fis-sens li jkun hemm iżjed patrols fuq il-baħar mill-pulizija, fis-sens ukoll li għandu jiġi minn dak l-individwu li jkollu l-yacht jew il-cabin cruiser li ma jħammiġx u jara li b'mod u manjiera raġonevoli ma jħallix dawn is- solvents u l-fuels li jkerrħu u jagħmlu dannu għall-ambjent.

Fl-aħħarnett għandna wkoll it-tniġġis tal-baħar ikkawżat minna stess.

Naħseb li dan huwa wieħed mill-iktar tip ta' tniġġis li jagħti fastidju lill-familji Maltin u li ironikament jagħmluh huma stess - u forsi anke t- turisti li jżuruna.

Naħseb li tifhmuni li qed nirriferi għall-fliexken, għall-bottijiet u għall-affarijiet li n-nies tħalli warajha.

Hija xi ħaġa tal-mistħija u ta' min jistmerra li tmur f'bajja bħal, per eżempju, l- Għadira u Għajn Tuffieħa - li aħna tant nirriklamaw barra minn Malta bħala attrazzjoni għat-turisti - u ssib ħafna ħmieġ u żibel li n-nies tkun ħalliet warajha.

L-aqwa li marru ġurnata l-baħar!

Li kieku m'għandniex is- servizz tal-beach cleaners li jnaddfu dawn il-bajjiet kieku l-għada filgħodu dawk l-istess persuni li jkunu ħallew dak il-ħmieġ kollu jerġgħu jsibuh ma wiċċhom.

L-appell li nixtieq nagħmel jien huwa iżjed immirat lejn iż-żgħażagħ, li suppost huma aktar konxji minn nies ta' ċerta eta', pero' jiddispjaċini ngħid li xorta m'humiex qegħdin jagħmlu dak kollu li hu possibbli biex iżommu ċerta indafa u biex jaraw li ma jħammġux dawk il-postijiet fejn ikunu qed jiddevertu.

Min-naħa l-oħra hemm l-inizjattiva ta' ċerti fondazzjonijiet u lil dawn ta' min ifaħħarhom għaliex mingħajr ħlas qed jieħdu ħsieb u jikkontrollaw huma stess it-tindif ta' ċerti bajjiet - hemm il-wardens li qed jisseparaw l-iskart bħal, per eżempju, l-aluminium u l- ħġieġ għalih - kif isir fil-pajjiżi moderni kollha.

Madam Speaker, hemm bżonn ukoll li jkollna kuxjenza favur l-indafa u favur inqas tniġġis ta' l-ambjent u tal-baħar għaliex jekk se jkollna t- tniġġis dan se jkissirna, se jagħmilna inqas kompetittivi f'għajnejn il- barranin u f'għajnejn it-turisti u se nispiċċaw ngħixu f'maqjel.

Ħadd ma jrid li d-dar tiegħu tkun maqjel.

Min jgħum f'baħar imniġġes, speċjalment jekk jibla' l-ilma, għandu l-possibbilta' u l-probabbilta' li jbati konsegwenzi koroħ bħal, per eżempju, hepatitis A u ċerti infezzjonijiet fil- widnejn u fl-għajnejn.

Ma rridux ninsew ukoll li bejn 60% u 70% ta' l-ilma li nikkonsmaw ġej direttament mir-reverse osmosis plants, li jieħdu l-ilma baħar u jikkonvertuh f'ilma tax-xorb, u għalhekk irridu nkunu iżjed konxji wkoll f'dan ir-rigward.

Madam Speaker, fir-realta' il-bajjiet tagħna jikkomparaw b'mod tajjeb ma' bajjiet ta' pajjiżi oħra, pero' ma rridux ninsew ukoll li bajjiet ta' pajjiżi industrijalment żviluppati qegħdin ibatu l-konsegwenzi li jħallu warajhom l-industriji l-kbar.

Ma rridux ninsew ukoll li l-ewwel ma tolqot hija l-għajn u għalkemm veru li l-baħar tagħna huwa aktar nadif minn ta' ħaddieħor pero' jekk aħna nħallu l-iskart fil-bajja dan se jidher ikrah ħafna u ovvjament mhux se jirrifletti tajjeb għall-pajjiż.

Ma rridux ninsew li għandna bżonn kbir ta' aktar turisti - naħseb li kulħadd għandu bżonn - b'mod dirett u b'mod indirett, għax din l-industrija tolqot setturi kbar tal-popolazzjoni tagħna.

Madam Speaker, f'dan l-istadju nixtieq nitkellem ukoll dwar din l- industrija tat-turiżmu f'pajjiżna, li mhux talli qed iżżomm il-pass maċ- ċifri li kellna fl-1996 talli rkuprajna b'medja ta' 7%.

Dan jista' jiġi mqabbel ma' l-aħħar sentejn ta' l-Amministrazzjoni preċedenti fejn naraw li bejn Jannar u Mejju ta' l-1995 it-turisti naqsu b'medja ta' 2.2% mis-sena ta' qabel, jiġifieri mill-1994.

Bejn Jannar u Mejju ta' l-1996 naqsu b'7.4% u issa, bejn Jannar u Mejju ta' din is-sena, żdiedu b'7.6% fuq is- sena l-oħra.

Meta kien fl-Oppożizzjoni l-Partit Laburista kien ta importanza kbira lil dan is-settur, tant li fil-politika ġdida Laburista kellna wkoll kapitlu sħiħ ddedikat għat-turiżmu bit-titlu "Lejn Servizz Aqwa u Aktar Kompetittiv".

Hemm il-bżonn ta' pjan nazzjonali ta' żvilupp għall-ekonomija Maltija li jinkludi b'mod effettiv it-turiżmu fi ħdanu.

Hemm sitt miri ewlenin tal-politika turistika prospettiva u preżenti ta' pajjiżna.

L-ewwelnett irid ikun hemm titjib fil-prodott turisitku li bil- fatti jagħmel possibbli l-mixja gradwali lejn turiżmu ta' kategorija tan- nofs f'dak li huwa infiq ta' turist tul il-btala tiegħu.

Irid ikun hemm diversifikazzjoni aktar intensiva u mifruxa tas-swieq li minnhom inġibu turisti lejn pajjiżna.

GĦandu jkun hemm ukoll firxa aktar wiesgħa u bbilanċjata ta' l-attivita' turistika fil-gżejjer tagħna, partikolarment bejn it-Tramuntana u n-Nofsinhar tal-pajjiż.

Mira oħra hija l-marketing tal-gżira ta' Għawdex li permezz ta' promozzjoni diretta tenfasizza b'mod aktar ċar il-karetteristiċi distinti tagħha kif ukoll biex il-gżira ma tibqax titqies bħala sempliċi day tripper destination.

Se jkun hemm ukoll marketing aggressiv intiż biex inaqqas il-problema ta' l-okkupanza fil- lukandi maħluqa mill-istaġjonalita' turistika billi tingħata spinta ikbar lill-conference and incentive travel.

L-aħħar punt huwa li jiġi nkoraġġit it-titjib u l-upgrading ta' l-istock turistiku eżistenti.

Madam Speaker, naħseb li din hija s-serjeta'.

M'hemmx dubju li l-politika tal-Gvern Nazzjonalista li jelimina gradwalment il-forward buying rate kif ukoll it- telf ta' 150,000 turist Ingliż f'perjodu ta' sentejn se jirrikjedu ċertu żmien biex nirkupraw lil dan is-suq fil-massimu tiegħu.

Il-konsegwenzi tal- politika żbaljata tal-Gvern Nazzjonalista jirrikjedu żmien biex jiġu rkuprati, iżda diġa' bdejna nixmu 'l quddiem.

Matul dawn l-aħħar xhur diġa' ttieħdu miżuri effettivi biex nibdew nirkupraw dak li tlifna f'dan is- settur u ċ-ċifri ta' l-ewwel ħames xhur ta' din is-sena juru biċ-ċar dan kollu.

Il-Gvern Laburista jinsab determinat li jissokta bil-ħidma tiegħu biex l-industrija tat-turiżmu f'pajjiżna tkompli tirpilja u li l-livelli li jinkisbu jinżammu wkoll għas-snin li ġejjin.

Fattur pożittiv li qed jgħin sewwa lil din l-industrija huwa t-tneħħija tal-value added tax u nagħlaq fuq dan il-punt, Madam Speaker.

Is-sistema ġdida se tagħmel lil dan is- settur iktar kompetittiv u b'hekk se jkun assigurat l-iżvilupp sostenibbli ta' din l-industrija.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lum it-Tlieta, 22 ta' Lulju, 1997 fis-6.00 p.m., bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru Mizzi.

Fil-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SALINI/QAWRA - TINDIF TA' KANAL

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari tiegħi numru 7340, jista' l-Ministru jgħid l-istima ta' Lm70,000 fil-fatt fuq liema bażi saret?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll jekk hux diġa' saret l- applikazzjoni msemmija lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll jekk il-pompa msemmija fir-risposta hijiex se titħaddem is-sena kollha u x'tip ta' enerġija se tintuża biex tħaddem din il-pompa?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: L-istima ta' "Phase I" tinkludi taħmil tal-kanal li hemm eżistenti n-naħa tas-Salini u iffurmar ta' kanal dejjaq fuq in-naħa tal-Qawra biex jagħqad il-kanal deskritt qabel sal-baħar.

Dan it-taħmil taż-żewġ partijiet flimkien iġibu l-kwantita ta' 19,500m3.

Issir ukoll l- istallazzjoni ta' pompi u xogħlijiet strutturali.

L-istima għat-taħmil tal-kanal hija madwar Lm48,000 waqt li l-istima għall- istallazzjoni ta' pompi u xogħlijiet ta' kostruzzjoni ta' sumps hi madwar Lm18,000.

Kif ingħata fir-risposta ta' mistoqsija parlamentari numru 7370 s'issa ma saret ebda applikazzjoni għal dan il-proġett lill-Awtorita ta' l-Ippjanar.

Il-pompi jitħadmu fuq bażi intermitenti f'dawk il-ħinijiet meta ma hemmx forza ta' ċirkolazzjoni permess ta' riħ jew tides.

Jiġu kkonsidrati sistemi ta' enerġija alternativa biex jitħadmu dawn il-pompi.

MELLIEĦA - TOROQ TAL-BIDWI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 7396, jista' l-Ministru jgħid fil-fatt kemm kienet in-nefqa fuq it-toroq rurali fl-1995, wara li kien hemm allokazzjoni speċjali mill-Kabinett għal dan il-għan wara maltempata li għamlet ħafna ħsara fit-toroq?

B'riferenza għan-nefqa ta' l-1996, jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar x'sar mill-virements mitluba u approvati biex flus ivvotati fuq voti oħra u li ma kenux intnefqu, igħaddu għal vot relatat mat-toroq rurali?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Matul is-sena 1995 kienu ġew ivvotati Lm150,000 addizzjonali wara l-maltempata li għamlet ħafna ħsara fit-toroq.

Jiena nformat li l-unika virement li sar fuq il-vot tat-toroq rurali matul l-1996 kien tnaqqis ta' Lm 12,000 f'April, 1996.

Ma kien hemm l-ebda virement biex jiżdied il-vot relatat mat-toroq rurali.

SKEJJEL - JUNIOR LYCEUM

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 7365 għar-rigward tat-tielet parti tad-domanda?

Jista' l-Ministru jgħid minn liema lokalita' huma dawk li fil-fatt ġabu "A" f'kull suġġett li qagħdu għalih?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Rigward l-ewwel parti tal-mistoqsija, nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7365 mogħtija f'Seduta Nru. 101.

Rigward it-tieni mistoqsija, l-istudenti li ġabu 'A' f'kull suġġett li qagħdu għalih huma minn dawn il-lokalitajiet:

Birzebbuga 2 Dingli 1 Fgura 2 Mqabba 1 Mosta 1 Zabbar 2 Rabat 1 Gudja 1 Naxxar 1 Siggiewi 1 Marsaskala 1 Marsaxlokk 1 Zurrieq 2 Victoria 5 Kercem 1 Gharb 1

BUĠIBBA - PROĠETT

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għar-risposta li l-Ministru ta għall- mistoqsija parlamentari numru 6571, jista' l-Ministru jara li fil-fatt jagħti wkoll ir-risposta dwar kemm ingħataw direct orders, kuntratti u allokazzjonijiet ta' xogħol ieħor f'Buġibba?

Kemm sewa dan ix-xogħol f'kull każ?

Liema kienu l-każi fejn il-kuntrattur li għamel ix-xogħol intalab li jaqla' dak li kien għamel u jerġa' jsewwih?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

MISTOQSIJIET PARLAMENTARI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti risposta għal diveri domandi li saru minni u li bħala risposta ngħataw "risposta tingħata f'seduta oħra"?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: L-Onor.

Membru huwa ġentilment mitlub jindika liema huma d-domandi li għalihom għadu qed jistenna risposta.

SERVIZZ ĊIVILI - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 7138 u t-tweġiba mogħtija fis-seduta tal-15 ta' Lulju, jista' l-Ministru jgħid kemm iritiraw nies mis- Servizz Ċivili mill-1987 - 1995 sena b'sena?

ONOR.

EDWIN GRECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jirriferi l- mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

ETC - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid xi stħarriġ qed isir mill-ETC biex tinstab ir- raġuni għaliex in-numru ta' nies li qed jieqfu jirreġistraw minn jeddhom qiegħed dejjem jiżdied meta dan in-numru ma jaqbilx man-numru ta' nies li qed isibu mpjieg?

ONOR.

EDWIN GRECH: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

SIGARETTI - DAZJU

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġabar flus il-Gvern minn dazju, sisa u excise duty fuq sigaretti bejn Jannar u Mejju 1997?

ONOR.

LEO BRINCAT: Bejn Jannar u Mejju 1997 il-flus li nġabru fuq sigaretti kienu kif ġej:

Sigaretti Maħduma Lokalment

Dazju tas-Sisa Lm4,440,825

Sigaretti Importati

VAT: Lm 1,572 Levy: Lm 1,847 Dazju u Sisa Lm 4,494

ITALJA - PROTOKOLL FINANZJARJU MA' MALTA

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 7408, jista' l-Ministru jgħid dawk il-proġetti approvati liema dipartiment, aġenziji governattivi jew organizzazzjonijiet huma responsabbli mill-implimentazzjoni tagħhom?

Jista' jgħid ukoll kemm kull proġett approvat hu maħsub li se jqum?

ONOR.

GEORGE VELLA: Risposta tingħata f'seduta oħra.