MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 79 It-Tlieta, 17 ta' Ġunju, 1997 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 79

It-Tlieta, 17 ta' Ġunju, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.20 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 17 ta' Ġunju, 1997

WERREJ MINUTI 1269

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI 1269

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 1271

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-EŻERĊIZZJU TAL-FUNZJONIJIET TAL-KORPORAZZJONI

FL-ATT DWAR L-IŻVILUPP INDUSTRIJALI

INDUSTRIAL DEVELOPMENT (EXERCISE OF CORPORATION'S FUNCTIONS) BILL

(TIENI QARI U KUMITAT) 1272

MOZZJONI DWAR IT-TWAQQIF TAL-KUMMISSJONI NAZZJONALI GĦALL-EDUKAZZJONI 1275

AĠĠORNAMENT 1294

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 1299

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB 1309

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 78 li saret fis-16 ta' Ġunju, 1997 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI

SEGRETARJAT GĦAŻ-ŻGĦAŻAGĦ - EMBLEMA

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għat-tweġiba li ta għall-mistoqsija parlamentari numru W373 dwar l-emblema tas-Segretarjat taż-Żgħażagħ, Sport, Kultura u Arti, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra, min kien l-artist li ddisinja l-emblema rebbieħa?

ONOR.

EVARIST BARTOLO (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): L-artista li ddisinjat l-emblema rebbieħa hija s-Sinjorina Joanne Schembri.

AJRUPLANI - ORIĠINI MILITARI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti tagħrif dwar l-oriġini militari ta' l-ajruplani li niżlu Malta fl-ewwel xhur ta' din is-sena?

Kemm damu Malta dawn l-ajruplani?

Għal liema raġuni ngħataw permess li jinżlu?

ONOR.

GEORGE VELLA (Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): In-numru ta' ajruplani li niżlu Malta bejn Jannar u April ta' din is-sena kienu 33 u l-informazzjoni mitluba qiegħda titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

MINISTERU TAL-ĦARSIEN SOĊJALI - SAFAR

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Joe Cassar) staqsa lill- Ministru tal-Ħarsien Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 5157, jista' l-Ministru jgħid x'ġie diskuss fil-laqgħat li attenda għalihom id-Direttur tad-Dipartiment tal-Ħarsien Soċjali fi Strasbourg dwar is-social charter?

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru) (f'isem il-Ministru tal-Ħarsien Soċjali): L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tinsab fiż-żewġ rapporti li tagħhom qiegħed inpoġġi kopja fotostatika fuq il-Mejda tal-Kamra.

Dawn iż-żewġ rapporti jikkonċernaw, dak kollu li ġie diskuss fit-82 u t- 83 laqgħa tal-kumitat tas-social charter li saru bejn it-28 u l-31 ta' Jannar, 1997 u t-18 u l-21 ta' Marzu, 1997 rispettivament.

It-tieni rapport imsemmi għadu fi stadju ta' abbozz.

AWTORITA' TAD-DJAR - BEJGĦ TA' APPARTAMENTI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid x'sar minnha t-talba ta' persuna biex tbigħ numru ta' appartamenti lill-Awtorita' tad-Djar, liema talba kienet saret taħt skema li kienet saret mill-amministrazzjoni preċedenti u li għaliha rrifera l- Ministru f'risposta supplimentari għall-mistoqsija parlamentari numru 725?

ONOR.

ALFRED PORTELLI (Ministru tad-Djar): L-Awtorita' tad-Djar qiegħda f'negozjati mas-sid biex tara jekk ikunx jaqblilha li tinxtara din il- proprjeta' taħt l-iskema relattiva.

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Peress li d-domanda mingħand il-persuna li għandha din il-proprjeta' issa ilha ħafna pendenti, kif qiegħed iħares il-Gvern, speċjalment fil-long term, lejn l-eżistenza ta' din l-iskema?

Jidhirlu l- Ministru li jekk proċeduri bħal dawn jibqgħu jitwalu jkunu ta' diżinċentiv għas-sidien li jersqu biex ibigħu appartamenti lill-gvern meta fl-opinjoni tiegħu il-gvern jaqbillu jixtri appartamenti lesti - ovvjament il-prezz dejjem irid jittieħed in konsiderazzjoni - milli jkompli jtella' appartamenti ġodda?

Nafu li hawn numru sostanzjali ta' appartamenti li huma vojta u li naħseb li jistgħu jkunu adattabbli għad-Dipartiment għall- Akkomodazzjoni Soċjali.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Madam Speaker, primarjament din l-iskema tikkonsisti f'avviż li jgħid li min għandu xi proprjeta' privata li jrid ibigħha lill-Awtorita' tad-Djar dan jista' jagħmlu.

Jiena personalment ma nafx li din il-persuna kienet diġa' għamlet xi talba fi żmien l- amministrazzjoni preċedenti u wieħed jifhem li meta l-Awtorita' tad-Djar tiġi biex tinnegozja blokk bini ta' ammont sostanzjali ta' units mhux dejjem tkun tista' tgħaġġel.

Fuq kollox dan huwa negozju u għalhekk l- awtorita' trid tagħmel l-affarijiet bil-għaqal u għalhekk ukoll trid iż- żmien.

Bħalma jaf l-Onor.

Interpellant, min-naħa tal-ministeru tad-djar qegħdin nagħmlu ħilitna fejn tidħol proprjeta' battala, fis-sens li l-għan prinċipali tagħna huwa li kemm jista' jkun din il-proprjeta' tingħata għal skopijiet residenzjali.

Kien għalhekk li fis-6 ta' Ġunju li għadda għamilna laqgħa mas-sidien privati ta' postijiet battala fil-Furjana, fejn l-iskop primarju tagħna kien li naraw li dawn il-postijiet jiġu wżati.

Lil dawn is-sidien tajnihom iċ-ċans li jesprimu dak li jħossu bil-liberta' kollha u huma taw il-veduti tagħhom u ressqu wkoll xi proposti.

Kif qed ngħid, dan qed nagħmluh bl-iskop li naraw li fl-irħula tagħna, fosthom fil- Furjana, ma jibqax ikollna numru kbir ta' postijiet battala.

GĦalhekk l-Awtorita' tad-Djar tikkonsidra kull talba li jkollha pero', kif diġa' għidt, hija trid tara wkoll li l-affarijiet isiru sewwa u li l- bini jkun adattat għall-iskop li għalihom tkun tridu.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Jean Pierre Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Madam Speaker, jista' l-Ministru jgħid kemm attendew bejn wieħed u ieħor sidien ta' postijiet battala fil-Furjana għal din il-laqgħa?

Kien ammont żgħir jew ammont konsiderevoli?

Xtaqt inkun naf ukoll ġiex ikkonsidrat il-fatt li forsi aktar huwa faċli li wieħed jagħmel slum clearance ta' postijiet battala fejn xulxin aktar milli ta' dawk il-postijiet battala li huma mifruxin.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Bħalma jaf l-Onor.

Interpellant jiena poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-rapport preliminari dwar il-vacant premises fil-Furjana.

Barra minn hekk jidhirli li konna ppreżentajna pjanta fejn immarkajna kull post li sibna battal.

Bejn wieħed u ieħor dawn kienu jammontaw għal madwar 153 post. Fuq il-pjanta mmarkajnihom bi tliet kuluri apposta u qassamnihom f'dawk li huma tajbin, dawk li jinħtieġu t- tiswija u dawk li huma dilapidati ħafna.

Aħna mmarkajnihom biex wieħed jinduna fejn qegħdin, post b'post. Per eżempju, in-naħa ta' Balzunetta hemm 20 ħdejn xulxin, allura wieħed iżjed jista' jistabilixxi x'inhu l- aħjar li jsir f'dak ir-rigward, pero' aħna ridna li jidħlu wkoll is-sidien.

Jidhirli li din qatt ma saret li l-gvern isejjaħ lis-sidien ta' postijiet battala.

Hawnhekk ma rridx ninsa nirringrazzja lill-Kunsill Lokali tal-Furjana, speċjalment lis-Sindku, li ħadem ħafna sabiex il-laqgħa tirnexxi wkoll.

Min-naħa tagħna ktibna lil dawk is-sidien li konna nafu bihom u ġibna l- avviżi fil-ġurnali dwar il-laqgħa biex niġbdu l-attenzjoni ta' dawk is- sidien li ma konniex nafu bihom.

Kien hemm ammont sabiħ ta' sidien u kien hemm minnhom li kellhom tmien postijiet jew għaxra.

Aħna ħadna nota ta' dak li qalu s-sidien u nixtiequ li flimkien magħhom insibu l-aħjar soluzzjoni.

Min-naħa l-oħra, peress li hemm id-Dipartiment ta' l-Artijiet li wkoll qed jara liema huma dawn il-postijiet battala, allura 'l quddiem wieħed ikun jista' isir jaf b'aktar sidien.

Barra milli għamilna l-laqgħa u bgħatna għal numru ta' sidien, issa qegħdin nibagħtu għal sidien oħrajn li jidhrilna li jkun aktar ta' ġid li nitkellmu magħhom.

Dan dejjem qed isir fid-dawl li jinstab rimedju għal dawn il-ħafna postijiet battala li hawn.

Imbagħad nistudjaw il-proposti tas-sidien u naraw l-aħjar li jista' jsir fl- interess nazzjonali.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Mizzi.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-policy paper dwar l-assenjar ta' ħaddiema tal-Gvern mal- kunsilli lokali, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5689;

f'isem il-Ministru tat-Turiżmu inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' l-appartamenti liċenzjati bħala holiday flats f'Tas-Sliema u San Ġiljan, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6359; u

f'isem il-Ministru tal-Biedja u Sajd inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-ammont ta' majjal maqtul mill-1 ta' April 1997 sal- lum, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6319.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi n-numru ta' applikazzjonijiet li daħlu fid-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali bejn Jannar u Mejju 1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6317.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-EŻERĊIZZJU TAL-FUNZJONIJIET TAL-KORPORAZZJONI FL-ATT DWAR L-IŻVILUPP INDUSTRIJALI

INDUSTRIAL DEVELOPMENT (EXERCISE OF CORPORATION'S FUNCTIONS) BILL

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO (Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l- Industrija): Madam Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi li jkompli jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Industrijali.

MADAM SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nissekonda.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Madam Speaker, ir-raġuni li qed nipproponu dan l-abbozz ta' liġi hija għaliex fl-Att Nru. XI li jemenda l-Att dwar l- Iżvilupp Industrijali hemm artiklu li jgħid li l-Korporazzjoni Maltija għall-Iżvilupp tkun tista' tagħti parti mill-poteri jew funzjonijiet tagħha lil persuni oħrajn.

Waqt li konna qed niddiskutu din il-parti tal-liġi fl- istadju ta' Kumitat iż-żewġ naħat konna qbilna li din għandha tfisser li jingħata poter lill-Korporazzjoni Maltija għall-Iżvilupp li tiddelega l- funzjonijiet u l-poteri tagħha lil persuni oħra u konna qbilna wkoll li deċiżjonijiet meħuda minn dawk il-persuni kellhom jiġu approvati mill- istess korporazzjoni qabel ma jsiru effettivi.

Il-liġi kif inhi llum sal- lum hija sibillika u tista' tiġi interpretata li d-deċiżjoni dwar id-delega tmur għall-approvazzjoni tal- Korporazzjoni Maltija ta' l-Iżvilupp u mhux id-deċiżjoni li tkun ittieħdet mill-persuna hekk delegata.

Wara li kellmuni l-kollega tiegħi tan-naħa l-oħra dwar l-ambigwita' li jista' jkollha din il-parti tal-liġi, ftehimna li jien nerġa' nressaq emenda ma' l- ewwel opportunita' biex jitneħħa kull ekwivoku dwarha.

Daqshekk għandi xi ngħid dwar din l-emenda Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Borg.

ONOR.

JOE BORG: Madam Speaker, jiena nikkonferma dak li għadu kemm qal il-Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l-Industrija.

Fil-fatt fl- istadju tal-Kumitat konna tkellimna eżattament dwar klawsola ġdida li kien ressaq il-Ministru Attard Montalto li bis-saħħa tagħha l-MDC tkun tista' tiddelega l-poteri tagħha lil aġenziji oħrajn.

Ovvjament dan il- provvediment għad jista' jintuża pero' jkun ftit riskjuż jekk din id- delega ma tiġix b'xi mod jew ieħor limitata.

Allura fid-diskussjoni konna qbilna li ssir emenda li tgħid li l-aħħar kelma tkun ta' l-MDC.

Jiġifieri minkejja d-delega, kwalunkwe deċiżjoni li tittieħed minn din l-aġenzija li tkun ġiet delegata b'xi poter mingħand l-MDC tkun trid tiġi riferuta lill- MDC biex l-aħħar deċiżjoni tittieħed mill-istess MDC.

Meta saret din l- emenda li qbilna fuqha fil-Kumitat, bi żvista ma ġietx inkorporata fil-liġi eżattament kif konna għidna.

Fil-fatt, kif inhi bħalissa, tista' tinftiehem b'mod differenti u allura erġajna kellimna lill-Ministru u qbilna li terġa' tiġi sottomessa emenda u dan hu li qed isir bis-saħħa ta' dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

GĦalhekk dan l-abbozz huwa essenzjali sabiex l-MDC iżżomm l-aħħar kelma hi fi kwalunkwe delega ta' poter li tista' tagħti lil aġenziji oħrajn.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Nistieden lill- Ministru sabiex jgħaddi għall-winding up.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Madam Speaker, naħseb li ftit għandi xi nżid ma' dak li qal il-kollega tiegħi ħlief li nesprimi pubblikament l- apprezzament tiegħi għaliex l-emendi li għamilna u li qed nagħmlu għall-IDA għandhom il-backing taż-żewġ naħat tal-Kamra u jidher li hawn qbil dwar il- politika industrijali li wieħed qiegħed jipprova jsegwi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att dwar l-Eżerċizzju tal-Funzjonijiet tal-Korporazzjoni fl-Att dwar l- Iżvilupp Industrijali, Kap 325" ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

MADAM SPEAKER: Skond il-ftehim milħuq mill-Kamra issa ngħaddu sabiex niddiskutu dan l-abbozz ta' liġi fl-istadju ta' Kumitat.

L-Ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Anġlu Farrugia, Viċi President tal-Kumitati, jippresjedi.

Klawsola 2 - Emenda ta' l-artikolu 21 ta' l-Att prinċipali.

Clause 2 - Amendment of section 21 of the principal Act.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Sur President, kif diġa' għidt, qed inressqu din l-emenda sabiex jitneħħa kull ekwivoku.

F'din il-klawsola qegħdin ngħidu li l-MDC tista' tiddelega xi poteri u funzjonijiet tagħha imma kull deċiżjoni minn dik il-persuna hekk delegata trid tmur lura l-MDC għal deċiżjoni definittiva.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 2.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 2 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 1 - Titolu fil-qosor u bidu fis-seħħ.

Clause 1 - Short title and commencement.

ONOR.

JOE BORG: It-test Malti ta' din il-klawsola jgħid li dan "l-Att jista' jissejjaħ l-Att ta' l-1997 dwar l-Eżerċizzju tal-Funzjonijiet tal- Korporazzjoni fl-Att dwar l-Iżvilupp Industrijali".

Jiena naħseb li hawnhekk il-kelma "fl-Att" hija żejda.

Fil-fatt it-test Ingliż ta' l- istess klawsola jgħid: "This Act may be cited as the Industrial Development (Exercise of Corporation's Funtions) Act,1997".

GĦalhekk għal klawsola 1 nipproponi emenda verbali li tgħid hekk:

"Fit-test Malti tal-klawsola 1 minflok il-kliem "Att ta' l-1997 dwar l- Eżerċizzju tal-Funzjonijiet tal-Korporazzjoni fl-Att dwar l-Iżvilupp Industrijali" għandhom jidħlu l-kliem "Att ta' l-1997 dwar l-Iżvilupp Industrijali (Eżerċizzju tal-Funzjonijiet tal-Korporazzjoni)".

In the Maltese text for the words "Att ta' l-1997 dwar l-Eżerċizzju tal-Funzjonijiet tal-Korporazzjoni fl-Att dwar l-Iżvilupp Industrijali" there shall be substituted the words "Att ta' l-1997 dwar l-Iżvilupp Industrijali (Eżerċizzju tal-Funzjonijiet tal- Korporazzjoni)".".

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l-emenda verbali kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Borg.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda verbali għaddiet nem. con.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 1 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 1, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Titolu Title

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Sur President, għat-titlu nipproponi din l- emenda: "A" Minflok it-Titolu fit-test Malti ta' l-Att għandu jidħol dan it- Titolu ġdid li ġej: "Att dwar l-Eżerċizzju tal-Funzjonijiet tal-Korporazzjoni fl-Att dwar l-Iżvilupp Industrijali, Kap. 325".

"A" For the Title in the Maltese text of the Act there shall be substituted the following new Title: "Att dwar l-Eżerċizzju tal-Funzjonijiet tal-Korporazzjoni fl-Att dwar l-Iżvilupp Industrijali, Kap. 325".

Ressaqt din l-emenda fuq parir ta' l-Avukat Ġenerali tar-Repubblika li ħass li t-titlu jkun aktar adattat li jinqara b'dan il-mod.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l-emenda kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "A" għaddiet nem. con.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija t-Titolu kif emendat.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

It-Titolu, kif emendat, għadda nem. con. u ġie ordnat biex isir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Sur President, nipproponi li l-Iskrivan tal- Kamra jkun awtorizzat jikkorreġi xi żbalji ta' l-ortografija u jagħmel xi emendi żgħar li jista' jkun hemm bżonn, jekk inhu l-każ.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn qbil?

(Onor. Membri: Iva)

Il-Kumitat qabel li l-Iskrivan tal-Kamra jkun awtorizzat jikkorreġi xi żbalji ta' l-ortografija u jagħmel xi emendi żgħar li jista' jkun hemm bżonn.

Il-Kamra rriżumiet u l-Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l- Industrija rrapporta l-Abbozz ta' Liġi mgħoddi b'emendi.

MADAM SPEAKER: Skond il-ftehim milħuq ngħaddu issa għat-Tielet Qari ta' dan l-Abbozz ta' Liġi.

Il-Ministru.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Madam Speaker, nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Eżerċizzju tal-Funzjonijiet tal-Korporazzjoni fl- Att dwar l-Iżvilupp Industrijali.

MADAM SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att dwar l-Eżerċizzju tal-Funzjonijiet tal-Korporazzjoni fl-Att dwar l-Iżvilupp Industrijali (Kap. 325)", ikun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

MOZZJONI DWAR IT-TWAQQIF TAL-KUMMISSJONI NAZZJONALI GĦALL-EDUKAZZJONI

Ikompli mis-16 ta' Ġunju, 1997.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Richard Muscat huwa in possession.

ONOR.

RICHARD MUSCAT: Madam Speaker, il-bieraħ filgħaxija kont qiegħed nipprova nressaq xi suġġerimenti dwar dak li wieħed jista' jindirizza f'dan il-mument fejn qegħdin nirriflettu fuq il-mod kif inħarsu 'l quddiem lejn il-curricula jew is-suġġetti li għandhom jiġu meqjusin parti mill- preparazzjoni u t-tħejjija tat-tfal tagħna fl-iskejjel primarji u dawk sekondarji għall-futur.

Fl-għeluq tad-diskors tiegħi kont qiegħed insemmi l-konċett li s-soċjeta' li mistennija tiffaċċja s-seklu l-ġdid tħares b'ċerta manjiera - anke b'mod differenti minn kif ħarisna s'issa - lejn id-dritt tax-xogħol u lejn l-importanza dejjem aktar tikber minn qatt qabel ta' l-edukazzjoni interattiva fejn ħadd ma jkun emarġinat u anzi t- taħlita tkun kemm jista' jkun bit-tfal jikbru flimkien u bl-istess opportunitajiet, jiġu minn fejn jiġu u huma kif inhuma.

Semmejt ukoll l- impatt kbir tat-teknoloġija tal-komunikazzjoni.

F'dan is-suġġett irridu nħarsu 'l quddiem lejn x'jista' jkun il-kontenut ta' programmi edukattivi għat-tfal tagħna f'dawn l-iskejjel.

Fl-ewwel diskors tiegħu l-Ministru Bartolo tkellem ukoll dwar ir-rwol importanti ta' l-industrija privata u kif din tista' tkun influwenti anke fuq it-tħejjija edukattiva, akkademika u ta' taħriġ sa mill-ewwel snin ta' l-edukazzjoni tat-tfal.

Huwa ġust li dan inkomplu nagħfsu fuqu għaliex is- soċjeta' li se tiffaċċja l-millenju l-ġdid qed tara bidla fir-rwoli tas- settur pubbliku u dak privat.

Infatti qegħdin nassistu għal ċertu tibdil, fis-sens li s-soċjeta' qiegħda tħares dejjem inqas lejn il-gvern bħala dak li jipprovdi s-soluzzjonijiet u li għandu piż qawwi fis-soċjeta' b'mod tradizzjonali u minflok is-settur privat qed ikun aktar imfittex mis- soċjeta' nnifisha bħala l-protagonist ġdid li jwettaq id-diversi ideali ta' l-istess soċjeta'.

GĦalhekk filwaqt li l-gvern f'soċjeta' u f'ekonomija moderna qed jimxi lejn rwol ta' dak li jipprovdi biss u jkun responsabbli ta' ħteġijiet bażiċi bħalma huma s-saħħa, l-edukazzjoni, id-difiża, l- ekonomija u l-infrastruttura fiżika, speċjalment iż-żamma tal-liġi u responsabbiltajiet essenzjali oħrajn, fl-istess ħin qed naraw ukoll li s- settur privat, kemm dak kummerċjali kif ukoll dak li hu meqjus bħala non- profit making, mistenni jkabbar u jifrex ir-rwol tiegħu.

Kultant dan ir- rwol il-privat jagħmlu waħdu u drabi oħra jagħmlu f'partnership ma' istituzzjonijiet governattivi.

Madam Speaker, din il-bidla tfisser bidla kulturali aktar milli bidla fiżika u f'dan il-kontest tagħmel ħafna sens u fiha tifsira sinifikattiva l-parteċipazzjoni ta' l-intrapriża li qed tiġi msejħa Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni.

Issemma wkoll, biex ngħid hekk, l-inkwiet u l-biża' li minħabba l-mod kif qed tiġi mwaqqfa din il-kummissjoni jista' jkollha distakk u ma jkollhiex relazzjoni operattiva u interattivita' ma' dawk li huma l-istrutturi diġa' stabiliti tad-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni li diġa' kienu qegħdin jaħdmu u għadhom għaddejjin bir-ritmu tagħhom, għaliex ir-responsabbilta' tagħhom hija proprju dik li jwettqu dan it-tip ta' xogħol.

Jien għadni ma nistax nifhem kif m'hemmx xi awtorita' mid-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni preżenti f'din il-kummissjoni sabiex ma jkunx hemm lok għall-biża' li din il- kummissjoni taqta' għal rasha jew li jsir xogħol duplikat, kif ukoll biex ikun hemm proattivita' fl-input li jingħata mill-istess kummissjoni u jsir użu tajjeb mill-istrutturi li diġa' jeżistu fi ħdan id-Dipartiment ta' l- Edukazzjoni.

Qed nifhem, per eżempju, li xi direttur ġenerali ta' l- edukazzjoni jista' jagħmilha ta' liaison biex b'hekk għallinqas il- kordinazzjoni tkun tista' tiġi msaħħa u organizzata b'mod effikaċi u effettiv.

Hawnhekk jien nasal għall-konklużjoni u bħala l-aħħar riflessjonijiet tiegħi nerġa' nisħaq mill-ġdid fuq l-insistenza ta' l-etika tat-teknoloġija u ta' l-arti fil-mod kif inħarsu lejn il-ħteġijiet edukattivi tat-tfal tagħna minn issa.

Nisħaq fuq l-importanza tal-lingwa Maltija, kif mitkellma u miktuba.

Sfortunatament nistgħu ngħidu li ġurnata wara l-oħra qed nassistu għal ħolqien ta' vokabularju fil-lingwa tagħna, kemm mill- kmamar ta' l-aħbarijiet ta' l-istazzjonijiet tar-radju jew tat-television, kif ukoll minn dawk l-imsejħa ġurnalisti sportivi, għalkemm mhux dejjem ikunu hekk.

Dawn ġieli jużaw ċerti kliem - ma nafx minn fejn iġibuh - bil- konsegwenza li mbagħad ħafna mis-semmiegħa u mit-telespettaturi li jkunu qed isegwuhom jibdew jużaw dan il-vokabularju u dawn il-frażijiet waqt li jkunu qed jitkellmu, partikolarment it-tfal li jixorbu kollox.

Huwa tajjeb li fid-diskors tiegħu l-Ministru Bartolo saħaq ħafna kemm fuq l-importanza tal-lingwa Maltija kif ukoll fuq dik Ingliża u fil-fatt m'iniex se noqgħod nirripeti dak li diġa' qal hu għax jidhirli li d-diskors tiegħu kien ċar biżżejjed.

Madam Speaker, huwa importanti ħafna li ssir iktar enfasi fuq l- edukazzjoni ċivika u l-preparazzjoni edukattiva tat-tfal tagħna għandha tisħaq ħafna fuq dan is-suġġett, jiġifieri fuq il-ħtieġa li kull ċittadin iħoss ruħu responsabbli mill-ambjent - qed nirriferi għal kull tip ta' ambjent, jiġifieri dak uman u kulturali - u rridu nisħqu iktar fuq id- drittijiet tal-bniedem, bħalma hija t-tolleranza, għax mill-ewwel snin tagħhom it-tfal tagħna għandhom ikunu konxji li jeżistu dawn id-drittijiet ħalli jsiru parti mill-prattika ta' ħajjithom.

Aħna rridu naraw ukoll li l- professjoni tat-tagħlim tkun mixtieqa kemm minn dak li hu kapaċi joffriha kif ukoll kulturalment u soċjalment għax din il-professjoni għandha rwol delikat u hija aktar minn sempliċi job.

GĦalhekk għandna nagħtu dejjem iktar importanza lill-edukaturi tagħna u għandna naraw li wliedna ma joħorġux mill-iskola qabel ma jsiru jafu dwar l-importanza ta' ċertu tip ta' kultura għax din iż-żerriegħa rridu niżirgħuha miċ-ċokon.

Aħna għandna naraw ukoll li ċ-ċittadin tas-seklu l-ġdid ikollu viżjoni u jkun l-iskultur tal-futur ta' pajjiżna.

In-nies għandhom jagħtu prijorita' lill-iżvilupp sostenibbli uman u jitgħallmu jirrispettaw lill-bniedem ħalli jkunu jistgħu jgħixu f'kultura ta' djalogu u ta' paċi.

Dan id-diskors għandu jibda jinstema' mill-istudenti fl-ewwel snin ta' l-iskola tagħhom.

L-objettiv tagħna fil-kamp ta' l-edukazzjoni ta' wliedna għandu jkun dak li ninkoraġġixxu dawk l-ideali u l-valuri li għandhom jispiraw il-ħidma ta' l- edukaturi u jimmarkaw id-destin għall-ġenerazzjonijiet ta' warajna.

Madam Speaker, jien nittama li meta jispiċċa d-dibattitu fuq din il- mozzjoni mressqa mill-Ministru ma jkunx ifisser li spiċċa l-eżerċizzju ta' dan il-Parlament, iżda għall-kuntrarju dan għandu jkun il-punt ta' paġna ġdida fit-tkomplija tal-proċess lejn futur ġdid fil-kamp ta' l-edukazzjoni.

Sfortunatament ħafna drabi aħna tgħallimna ma narawx x'inhu jiġri madwarna u għalhekk irridu nibnu soċjeta' li fiha ċ-ċittadin ikun konxju li huwa iktar minn sempliċi spettatur.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L- Onor. Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Madam Speaker, nixtieq nibda d-diskors billi minnufih inressaq emenda għal din il-Mozzjoni li tgħid hekk:

"Fil-paragrafu li jibda bil-kliem "Il-Kummissjoni għandha tkun magħmula minn Chairman" minflok il-kliem "ma jkunx iżjed minn sittax- il membru" għandhom jidħlu l-kliem "ma jkunx iżjed minn sbatax-il membru"."

Peress li llum daħlet id-drawwa li meta jinħatar xi kunsill jew kummissjoni li tirrigwarda lill-qasam ta' l-edukazzjoni wieħed mill-membri jkun maħtur mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed nipproponi din l-emenda sabiex is-17-il membru jiġi propost mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Kemm il-bieraħ kif ukoll illum il-kollega tiegħi l-Onor.

Richard Muscat staqsa lil min jirrappreżentaw dawn il-membri tal-kummissjoni u jien nixtieq li nirriferi għal Artiklu 46 ta' l-Att dwar l-Edukazzjoni, li proprjament jitkellem fuq il-membri li jiġu maħtura mill-Ministru.

Dan l- artiklu jgħid li l-membri għandhom jiġu

"... maħtura mill-Ministru u li fil-fehma tal-Ministru jirrappreżentaw lill-pubbliku in ġenerali mhux xort'oħra rappreżentat ...".

Hawnhekk qed nitkellmu fuq għażla ta' membri li jirrappreżentaw l-oqsma kollha tal-pubbliku, jiġifieri kemm nies li ġejjin mill-qasam ta' skejjel governattivi u privati kif ukoll nies li qegħdin fil-qasam trejdjunjonistiku.

Għal min forsi seta' ħa l-impressjoni li l-Ministru seta' jaħtar lil min irid, irrid ngħid li fil-fatt il-Ministru huwa marbut li jaħtar nies li jirrispekkjaw l-oqsma kollha tas-soċjeta', kif inhu rifless fin-nies li jifformaw parti minn din il-kummissjoni.

U mill-ewwel; niġi għall-ħafna riferenzi li qed isiru għaċ-chairman għaliex forsi t- twemmin politiku tiegħu ixaqleb lejn il-partit fil-gvern.

Kien hemm żmien fejn kellna anke rettur ta' l-Universita' - il-post fejn kulħadd irid imur biex jiggradwa u kulħadd irid joqgħod għal dak li jgħid ir-rettur - li kien protagonista fit-tfassil ta' ħafna policies tal-Partit Nazzjonalista, pero' kellu t-tajjeb tiegħu u jien ċert li fil-kapaċitajiet ta' rettur, bid-difetti kollha tiegħu, għamel xogħlu tajjeb.

Allura issa għax għandna chairman li għandu l-istess twemmin tal-partit tagħna qed ngħidu li mhux se jagħmel xogħlu sew!

Kulħadd jaf kemm laħqu professuri fl- Universita' u kulħadd jaf ukoll li kien hemm min laħaq professur mingħajr ma kellu l-kwalifiki f'dawk li huma pubblikazzjonijiet eċċ., imma meta kien hemm in-Nazzjonalisti fil-gvern Dr Dominic Fenech inzerta qatt m'għadda t- test biex jilħaq imqar associate professor!

Jien ma nħobbx insemmi ismijiet hawnhekk, imma dan bilfors kelli nsemmih għax donnu li l-attakk fin kien dirett lejh.

Madam Speaker, jekk wieħed iħares lejn il-lista tal-membri ta' din il- kummissjoni jsib li fiha hemm nies li kulħadd jaf li għandhom twemmin Nazzjonalista, imma aħna jidhrilna li l-Ministru sewwa għamel li nkludihom f'din il-kummissjoni għaliex l-ewwel ħaġa li għandha ssir hija li naraw verament x'inhu tajjeb għall-iżvilupp ta' l-edukazzjoni f'pajjiżna.

Ma nistgħux noqogħdu nilagħbu ma' l-ismijiet u forsi ma' formoli edukattivi li kultant ma jagħmlux sens.

Huwa tajjeb li wieħed jara x'inhuma l-aħjar teoriji edukattivi u għalhekk din il-kummissjoni għandha tagħmel ċerti riċerki u tippreżenta l-qafas tar-riżultat ta' l-istudji tagħha.

M'hemm xejn ħażin li wieħed jagħmel riferenzi għal ċerti teoriji u jagħti konsiderazzjoni lil ċerti ħsebijiet liberali.

Għalhekk hija tajba t- taħlita tal-kummissjoni għax wieħed ikun jista' jara kemm is-sistema tagħna, li tradizzjonalment kienet dejjem imfassla fuq ċerti teoriji, illum verament hija ta' ġid għal pajjiżna.

Meta wieħed iħares lejn l-għanijiet tal-kummissjoni bilfors irid jagħmel riferenza mhux biss għall-mod kif imexxu l-edukaturi u anke kif jinħatru - li huwa importanti - imma jrid jara wkoll li l-ħsebijiet li joħorġu mir-riċerki li jsiru jkunu jagħmlu sens proprju għall-problemi tal-lum fil-pajjiż.

Jekk nieħdu s-sistema Amerikana wieħed jara li llum fil-konċett ta' l- edukazzjoni qegħdin idaħħlu sistemi ...

Ovvjament il-problemi fl-Amerka huma ħafna ikbar minn ta' pajjiżna u m'iniex qed nirriferi għal problemi edukattivi biss imma anke għal problemi ta' kriminalita'.

Illum is-sistema edukattiva trid tipprepara l-ġenerazzjonijiet li telgħin fis-soċjeta' tagħna għal dawn il-problemi.

Qed ngħid dan għaliex dawn is-suġġetti ma ssibhomx fil-curriculum, ħlief kultant fil-livell sekondarju fejn jitkellmu fuq droga u crime awareness.

Ġeneralment dawn ikunu diskussjonijiet li l- istess għalliem jieħu interess li jqajjem f'xi lezzjoni tal-physical education jew studji soċjali.

Illum meta qegħdin f'hi-tech era u fl- iskejjel tagħna għandna aċċessibilita' enormi għal computers u għandna studenti li jagħmlu avventuri bil-computers, irid ikun hemm ċerti guidelines fis-sistema edukattiva sabiex it-tfal tagħna jkollhom l-aħjar edukazzjoni bl-użu tal-computers.

Jien naħseb ukoll li wieħed irid jagħti individual attention lil ċerti studenti għaliex fil-klassi jkun hemm kull tip ta' studenti.

Jien ċert li l-kummissjoni se tesplora u tagħmel upgrading tat-traditional practices għax ma tistax tibqa' daqshekk tradizzjonali.

Għandhom jiġu studjati l- capabilities li jista' jilħaq student pero' dejjem fil-parametri ta' dawn il-guidelines għaliex inkella jista' jkollok il-problemi u l-problemi li jidħlu fihom l-istudenti f'ċerta eta' mhux dejjem joħorġu minnhom.

Student jista' jkollu l-aħjar sistema ta' edukazzjoni imma appena jidħol fir-riskju ta' l-avventura jkollu l-problemi.

Allura jien nemmen li din il- kummissjoni għandha tagħmel riċerka bis-serjeta' sabiex tindirizza dawn il- problemi.

Meta dan l-aħħar il-Prim Ministru kien qiegħed Malmoe fil-laqgħa tas- Soċjalisti Ewropej, tqajmet il-problema ta' kif se jħarsu lejn is-sistema edukattiva li wieħed irid jara tiżviluppa maż-żmenijiet.

Illum nafu li rridu nagħtu importanza kbira lill-iskejjel fil-livell primarju u sekondarju u għal dak li jirrigwarda skejjel primarji naħseb li ma nistgħux inħallu curriculum spjetat.

Jien nistaqsi: Huwa daqshekk meħtieġ li fil-livell primarju t-tfal ikollhom curriculum li jinkludi studji soċjali, liema sillabu jerġgħu jirripetuh meta jidħlu fis-sekondarja?

Imbagħad awtomatikament jinħoloq il-pressure minħabba l-eżamijiet, speċjalment meta jaslu f'year 6.

Huwa daqshekk meħtieġ dan il-curriculum vast fil-primarji jew għandna nisħqu fuq is-suġġetti li verament għandhom bżonn biex jimxu sal-livell sekondarju, livell li għandna l-obbligu li nwasslu lill-istudenti għalih?

Rigward is-suġġett tar-reliġjon jiena nistaqsi: Hemm verament bżonn li l-istudenti jistudjaw dawk id-domandi li jkun hemm fl-aħħar tal-ktieb bl- amment?

Hemm bżonn li l-istudenti tagħna jistudjaw madwar 80 domanda bħall- pappagalli?

Aħna rridu ngħallmu lill-istudent kif jaħseb b'moħħu u kif joħroġ bir-risposti bil-mod kif jaħseb hu u mhux bil-mod kif jagħtihomlu l- awtur jew l-għalliem.

Jiena qed insemmi dan is-suġġett speċifikament għaliex l-edukaturi li kellimt kollha huma tal-fehma li dan ma jistax jibqa' jsir.

Nemmen ukoll li la l-Arċisqof u lanqas kull min huwa mdaħħal fit-tagħlim tal-knisja ma jrid li t-tfal tagħna jitgħallmu dan is-suġġett tant importanti bħall-pappagalli.

L-istudent irid jiżviluppa l-ħsebijiet tiegħu u għalhekk irridu nħallulu l-ispazju sabiex joħroġ b'argumenti b'saħħithom u mhux ikun monotonu u orjentat sa lejlet l-eżami bl-aktar mod negattiv.

Huwa importanti wkoll li fil-primarji l-enfasi tkun fuq l-ewwel klassijiet.

Fl-opinjoni tiegħi, irridu nieħdu aktar bis-serjeta' l-year 1 u l-year 2 u naraw li l-istudent jibda t-triq ta' l-edukazzjoni b'saħħitha mill-bidunett għaliex jekk ikollok pedament sod allura tkun tista' tkompli fuqu.

Dan qed ngħidu għaliex il-livell primarju huwa importanti ħafna fis- sistema edukattiva ta' pajjiżna u huwa għalhekk li trid tingħata ħafna attenzjoni f'dan il-livell.

Jiena naħseb li d-drama, per eżempju, hija importanti anke f'dan il-livell għaliex it-tfal ta' din l-eta' jieħdu pjaċir jesprimu ruħhom fil-preżenza ta' sħabhom u ta' l-udjenza, u dan joħroġ anke minn studji li saru barra minn Malta u li dwarhom hemm teżijiet fuqhom.

Qed nagħmel riferenza għal dan ukoll għaliex nemmen li din il- kummissjoni tista' tagħmel ħafna fir-rigward ta' l-iskejjel primarji.

Aħna nafu li l-kotba jgħinuk biex tipproġetta l-ħsebijiet tiegħek aktar 'il fuq imma l-kotba ma jagħtukx is-soluzzjoni għal kollox.

GĦalhekk irridu naraw li l-edukazzjoni li noffru lill-istudenti tagħna tkun a lifelong education system u mhux meta jispiċċaw mill-primarja, mis-sekondarja jew mill- univerista' tkun waqfet l-edukazzjoni għalihom.

Hawnhekk nista' nsemmi id- drama, suġġett li jwasslek biex tiftah il-ħsebijiet tiegħek, biex tistudja aħjar anke meta tiġi biex taqra, meta tiġi biex tesprimi ruħek u meta tiġi biex tipprova tanalizza problema li mhux dejjem tkun qrajtha fil-kotba.

Niġu issa għal-livell sekondarju.

Huwa veru li f'dan il-livell saru tibdiliet tajbin u huwa tajjeb li dan niftaħru bih pero' ma rridux ninsew li dan l-istress enormi ta' l-eżamijiet fuq l-istudenti huwa kruċjata ta' kull sena.

GĦalkemm l-importanza ta' l- eżamijiet trid tibqa' hemm għaliex bid-difetti kollha tagħha din hija sistema tajba ta' kif tista' tiġġudika kemm persuna hija tajba f'numru ta' suġġetti, imma min-naħa l-oħra jridu jsiru assessments regolari fuq ix- xogħol li jagħmel l-istudent matul is-sena u assessments oħra li jingħataw importanza akkademika.

Tajjeb ukoll li dawn l-assessments, li diġa' qegħdin isiru, jiżdiedu u tajjeb ukoll li jkun hemm il-kontinwita'.

Qed ngħid dan għaliex fil-perijodu ta' l-eżamijiet jista' jkollok xi problemi.

Nieħdu, per eżempju, il-heatwave li għandna bħalissa f'Malta.

L-istudent ma jkunx jaf li fis-17 ta' Ġunju, per eżempju, irid jagħmel eżami f'temperatura ta' madwar 40°C. Allura student li jkun għamel sena xogħol mill-iktar brillanti u jkun iddedika ruħu għall-istudju se tiġġudikah f'din il-ġurnata ta' sħana hekk kbira?

Dawn huma wħud mill-problemi li għandna fl-iskejjel sekondarji.

Jiena ma tantx għallimt fis-sekondarji pero' meta kont nitkellem ma' l-istudenti dawn il-problemi kienu jsemmuhomli.

Jiena ngħid ukoll li jrid ikun hemm iktar integration ta' ċerti suġġetti bħal, per eżempju, is-suġġetti tal-physical education u s-social studies pero' mbagħad ma jridx ikun hemm ripetizzjoni mill-għalliema.

GĦalhekk irid ikun hemm iktar kordinazzjoni u sistemi li jitħaddmu aħjar.

Per eżempju fl-Amerka waqt is-sessions tas-social studies jgħallmu l-basics tal-criminal justice ethics, jiġifieri l-istess suġġett jiftħuh biex jagħtu l-esperjenzi ta' l-inmates.

Ħaġa oħra li għandha tiġi mgħallma lill- istudenti hija kif għandhom jaġixxu meta jaraw persuna mhux normali.

Huwa mportanti li nedukaw lill-istudenti dwar fatti li jiltaqgħu magħhom fil- ħajja ta' kuljum.

Dawn huma affarijiet li jaqgħu taħt humane studies u għandhom jiġu ntrodotti fl-iskejjel ħalli l-curriculum jinfetaħ, pero' biex dawn is-suġġetti jiġu mgħallma sew irid ikun hemm id-dedikazzjoni tat- teachers.

Jien għandi rispett kbir lejn it-teachers li huma dedikati, speċjalment dawk fis-sekondarja, għaliex is-sekondarja hija l-livell fejn it-tfal jiġu mgħejjuna biex meta jmorru l-Universita' jkunu kapaċi jimxu waħedhom.

Aħna konna l-Universita' u nafu li hemmhekk kollox inti trid tagħmel għax ħadd m'hu se joqgħod jgħidlek x'għandek tagħmel; trid tara kif tiżviluppa l- ħsibijiet tiegħek u kif tagħmel ix-xogħol u r-riċerka tiegħek.

GĦalhekk importanti d-dedikazzjoni tat-teachers, għalkemm ġieli jkollna teachers li jabbużaw mis-sistema.

Jien ma nħobbx insemmi ismijiet imma naf teacher li waqt is-sick leave tagħha kienet torganizza t-tours.

Ara x'dedikazjoni u x'serjeta' għandhom ċerti teachers fix-xogħol tagħhom!

Dan m'għandux isir u appena jkun hawn każijiet bħal dawn l-awtoritajiet għandhom jidħlu mill- ewwel u jaraw li min jabbuża jiġi ddixxiplinat minnufih, anke dawk li jidhrilhom li jistgħu jiċċekkjaw lil sħabhom għax fl-imgħoddi forsi m'għamlux bħalhom.

Kellna ħafna galoppini fiż-żmenijiet meta kien ikun hawn xi strike f'pajjiżna - bniedem għandu kull dritt li jistrajkja imma daqshekk ieħor għandu kull dritt li ma jistrajkjax - u għax kien hemm xi teacher li forsi ma strajkjax sħabu rawh ikrah u qalulu li se jpattuhielu u fil-fatt pattewhielu!

Bħala kollegi kollha nitilgħu t-taraġ imma hemm min jitilgħu jiġri għax iċ-ċirkostanzi jgħinuh biex jitla' jiġri.

Nafu b'nies li telgħu jiġru fid-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni fi żmien il-Gvern Nazzjonalista, bħal per eżempju, bniedem li ġurnata jew tnejn qabel ma sar direttur ta' l- edukazzjoni tpoġġa f'bord biex jiddeċiedi jekk bniedem ieħor li kien jaħdem miegħu għandux jieħu appointment ta' assistent direttur ta' l-edukazzjoni.

Dawn huma affarijiet li għandhom jiġu korretti mill-iktar fis.

Is-sistema edukattiva ta' pajjiżna ma tistax titħalla bl-iċken dubju ta' ombra ta' dan it-tip.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq l-edukazzjoni u ma jistax ikollok edukaturi, iktar u iktar at the upper level, li xi darba matul il-karriera tagħhom qalu li jridu jpattuha lil xi għalliem ta' xi azzjoni li kien għamel.

Wieħed jifhem li żbalji jsiru imma hija xi ħaġa kerha li wieħed jgħid li jrid ipattiha.

Id-dedikazzjoni ta' l-edukaturi trid tkun all round fil-komportament tagħhom.

Madam Speaker, illum il-ġurnata huwa importanti li wieħed iżomm ruħu abreast ma' kif qed tiżviluppa s-sistema.

U hawnhekk ta' min wieħed jistaqsi jekk hemmx impenn biżżejjed mit-teachers biex jaġġornaw ruħhom mas-sistema moderna u mar-riċerka jew jekk aħniex qed inħallu lill- istudent waħdu fil-livell sekondarju f'ċerti suġġetti.

Per eżempju l- Iżraeliti - ovvjament ma tistax taqbel magħhom f'kollox - tant huma open fis-sistema edukattiva tagħhom li fil-curriculum tagħhom jinkludu anke workshops flimkien ma' l-għalliema li jagħtu spazju għal ħafna riċerka.

Per eżempju, l-edukazzjoni fil-qasam ta' l-agrikoltura tant hija b'saħħitha f'Iżrael li dak li qegħdin jagħmlu llum pajjiżi Ewropej u anke pajjiżi tal- Mediterran, inkluż Malta, f'Iżrael għamluh 25 sena ilu u anke qabel.

Jien qed ngħid dan bħala eżempju, għax hemm aspetti oħrajn, li jinkludu l- importanza tal-motivazzjoni.

Il-motivazzjoni ma tiġix waħedha imma trid tibniha bil-mod u fl-istess ħin dejjem tkattarha.

Veru ħadna ħsieb li naraw li meta nagħmlu xi ħaġa ma' pajjiż ieħor nimxu ma' l- obbligazzjonijiet?

Ħalli nagħti eżempju u nsemmi l-Franco-Maltese Centre jew kif inhu magħruf aħjar il-French Resource Centre li hemm fl-Imsida, proġett li sar bejn Malta u Franza u huwa riżultat ta' bilateral agreement kulturali u edukattiv.

Dan il-proġett kien tajjeb u għadu tajjeb u l-iskopijiet tiegħu huma brillanti għax nafu x'importanza għandha l-lingwa Franċiża meta niġu għall- qrati Ewropej.

Pero' x'ġara?

F'Lulju tas-sena l-oħra, bl-iffirmar tal- protokoll kulturali, erġajna ġeddidna l-obbligazzjonijiet tagħna bħalma l- Franċiżi ġeddew l-obbligazzjonijiet tagħhom lejna.

Allura biex inpattu obbligazzjoni ma konniex kapaċi noħorġu salarju għal segretarja - għax is- salarju taħt dan l-agreement kellu joħroġ mill-Gvern Malti - biex dan l- agreement ikompli għaddej smooth u ma jkunx hemm problemi?

Jien m'għandi xejn kontra min imexxi dan iċ-ċentru għaliex lill-kanonku nafu bħala bniedem intelliġentissimu u rispettabbli ħafna, imma hawnhekk qed nitkellmu fuq pajjiż li parti kbira mill-exports tagħna tmur lejh u għandna turiżmu qawwi ġej minn hemm.

Imbagħad ħallejna persuna li hija one-third part-time supply teacher tagħmel xogħol ta' segretarja meta ħafna drabi din tkun bis-sick leave.

Naħseb li f'każijiet fejn l-edukazzjoni hija mħarrġa biex tiżviluppa relazzjonijiet ma' pajjiżi oħra l-kummissjoni għandha tara li dawn l-affarijiet jibqgħu mexjin kif għandhom jimxu skond l- obbligazzjonijiet li nidħlu għalihom.

Ir-relazzjonijiet tagħna ma' Franza żgur huma importantissimi, speċjalment issa li l-Prim Ministru Jospin qed iħares b'aktar attenzjoni lejn il-Mediterran.

Jien nemmen li l-politika estera Franċiża, kif inhi issa orjentata, żgur li se tkun ta' benefiċċju għal pajjiżna u dan inkompli nikkonfermah mill-ħsebijiet li ħarġu mill-Euro- Med Conference li saret b'tant suċċess f'Malta.

Forsi hawnhekk tajjeb li wieħed jgħid li fi Franza hemm iktar minn 80,000 persuna b'kunjom Malti u aħna għandna nkunu kburin li kien hemm personaġġi kbar Maltin li għamlu suċċess fi Franza, bħal per eżempju, Edgar Pisani li kien ministru fi żmien De Gaulle, il-famuż kittieb u poeta Laurent Ropa u l-imħallef Fernand Gregh.

Imma ħalli nkompli nitkellem fuq is-sistema.

Madam Speaker, wieħed irid jara li jsiru r-rakkmandazzjonijiet għal dawn il-bidliet u l-kummissjoni għandha xogħol importanti x'tagħmel.

Pero' irridu naraw li ma niefqux billi ngħidu li għamilna ħafna xogħol u mbagħad ma nippubblikawx l-istudju u huwa għalhekk li l-kummissjoni hija marbuta li kull sena tressaq il-ħidma tagħha fil-Parlament.

Rigward l-eżamijiet tal- Matsec irridu naraw li dawn jiġu rikonoxxuti mill-foreign examination boards u naħseb li din għandha tingħata prijorita' fl-agenda ta' l- Universita' li fuq kollox hija responsabbli minn dawn il-boards.

Huwa tajjeb li l-pubbliku jiġi nformat dwar kif qed jinħatru l-bordijiet tal- Matsec u rridu naraw li ma jsirux żbalji meta jiġi ssettjati l-karti ta' l- eżamijiet.

Ma nippretendix li wieħed għandu joqgħod ifettaq għax titħalla comma barra, imma ċerti żbalji fil-mod kif tiġi ppreżentata d-domanda jew kif isiru ċerti kwotazzjonijiet ...

MADAM SPEAKER: Onorevoli ippermettili ninterrompik għaliex skadielek il- ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li tkompli tinstema'.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Nipproponi li jkompli jinstema'.

MADAM SPEAKER: Min jissekonda jekk jogħġobkom?

ONOR.

HELENA DALLI: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Hawn talba sabiex l-Onor.

Farrugia jkompli jitkellem.

Il- Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra kollha talli għoġobha testendili l-ħin.

Madam Speaker, kont qed ngħid li wieħed irid jara li fejn tidħol karta ta' l-eżami jkun hemm serjeta' mill-bidu sa l-aħħar.

L-ewwelnett irridu naraw il-mod kif il-membri jsibu ruħhom fuq il-bordijiet tal-Matsec għaliex huwa mportanti li wieħed ikun ċert li hemm ċerta serjeta'.

Il-pubbliku għandu dritt ikun jaf anke min huma l-markers.

M'huwiex sewwa li wara li jkun għadda ċertu żmien tiskopri li jkun hemm każi fejn min kien ikkoreġġ l-karti jkun ta xi privatijiet jew inkella kien b'xi mod ieħor konness ma' xi ħadd li jagħti l-privatijiet.

Affarijiet bħal dawn qatt ma jistgħu jiġu ġustifikati u qed nagħmel din l-osservazzjoni għaliex m'huwiex sewwa li jkun hemm min jieħu vantaġġ minn min jinvesti fit-tfal tiegħu sabiex ikollu riżultati aħjar.

GĦalhekk huwa importanti li lill-pubbliku nuruh bl-iktar mod ċar li fejn isiru ħatriet sensittivi jrid ikun hemm responsabbilta' u accountability kbira.

La qed nitkellem fuq it-trasparenza bilfors ikolli nagħmel riferenza għas- symposium ta' l-1992 għax minn hemm wieħed jara t-trasparenza u l- importanza ta' kif tiżviluppa l-lingwa fil-kultura Ewropea u fil-qafas Ewropew u dan huwa importanti bħala valutazzjoni għall-istess performance tal-lingwa għaliex ma tistax tistudja lingwa in a vacuum.

Għaliex lingwa importanti bħal-Latin waqgħet?

Għax biex tiżviluppa ċerti riferenzi u biex taqra ċerti classics bil-Latin jew biex tagħmel studju legali peress li ħafna prinċipji legali huma mibnija fuq il-Latin kollox sew, imma meta tiġi biex tagħmel il-performance tiegħek fil-lingwa - allura hawnhekk fejn tidħol is-serjeta' u l-importanza tal-lingwa - trid tħares lejha mhux bħala studju tal-lingwa per se imma, kif ħareġ mis-symposium ta' l-1992, trid tagħmel riferenza għall-istess performance biex ikollok l-aħjar harmonisation of standards u jkollok the best expectations b'dik il-lingwa fil-portfolio tal-common language.

GĦalhekk jiena ċert li l-kummissjoni, kif ipproponejt fl-emenda li ressaqt, għandu jkollha 17-il membru u mhux 16-il membru biex ikun hemm taħlita aktar b'saħħitha u b'hekk dawn il-ħsebijiet joħorġu aħjar.

Jiena ċert li b'dan il-mod se nagħtu ġieħ u nagħtu ħsebijiet tajbin għall-ġid ta' l-edukazzjoni f'pajjiżna.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Madam Speaker, irrid nibda billi ngħid li ħadt pjaċir nisma' lill-Onor.

Anġlu Farruġia jagħmel referenza għal Franza, anke għaliex inzerta li ommi hija wild omm Franċiża.

Nagħmel ukoll parentesi żgħira u ngħid li nies li speċjalizzaw fi Franza, fosthom ħija stess, ftit li xejn sabu strutturi f'pajjiżna li jirrikonoxxu gradwati minn dan il-pajjiż li tant faħħar l-Onor.

Farruġia.

Imma forsi ħadt pjaċir aktar nisimgħu ifaħħar kemm nies li ħadmu fl-amministrazzjoni ta' qabel bħall-ex-rettur, il-Prof.

Peter Serracino Inglott, kemm prinċipji bħalma hu l-prinċipju tal-lifelong education - hawnhekk ta' min wieħed isemmi l- universita' tat-tielet eta' li kienet twaqqfet mis-Segretarjat għall- Anzjani fi żmien l-mministrzzjoni Nazzjonalista - u anke t-tagħmir teknoloġiku li beda jintuża fl-iskejjel tal-gvern għall-ewwel darba fi żmien l-amministrazzjoni Nazzjonalista.

Dwar il-mozzjoni li għandna quddiemna rrid ngħid li filwaqt li l-Ministru qiegħed jipproponi kummissjoni nazzjonali għall-edukazzjoni, il-bieraħ fuq il-Mejda tal-Kamra kien hemm dokument li jgħid li l-ministeru ta' l- edukazzjoni u kultura nazzjonali għandu 43 bord, kumitat jew kummissjoni fi ħdanu.

Għalhekk jien niskanta kif kien hemm bżonn proprju ta' kummissjoni nazzjonali oħra u nistaqsi jekk kenitx meħtieġa meta hawn dawn il-kumitati kollha mwaqqfa.

Madam Speaker, il-mozzjoni tgħid li hemm rabta bejn l-edukazzjoni u l- ekonomija u fil-fatt jirriżulta li bejn Settembru tas-sena l-oħra u Marzu ta' din is-sena, sitt xhur li fihom ma tantx jista' jkollok school leavers, in-numru ta' żgħażagħ taħt it-30 sena li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol żdied b'xejn anqas minn 436, numru pjuttost qawwi meta tqabblu mas-snin imgħoddija.

Jekk wieħed imbagħad iħares lejn l-2,654 żagħżugħ taħt it-30 sena li f'Marzu ta' din is-sena kienu qegħdin jirreġistraw għax-xogħol, isib li 72% minnhom qegħdin jirreġistraw għal xogħol li għalih hija meħtieġa sengħa jew skola.

GĦalhekk minn dan joħroġ li 72% taż-żgħażagħ huma ppreparati għad-dinja tax-xogħol u ovvjament il-mertu ta' dan imur lejn is-sistema edukattiva u lejn il-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ.

Madam Speaker, hawnhekk irrid ngħid ukoll li filwaqt li għandu jkun hemm rabta bejn il-qasam edukattiv u dak ekonomiku huwa importanti li l-Gvern Laburista jifhem l-iżbalji tal-passat billi ma jipprovax jerġa' jagħmel sistema utilitarja biss mis-sistema edukattiva.

Fil-fatt jien ħadt pjaċir naqra li nhar il-Ħamis il-Prim Ministru meta tkellem f'jum il-gradwazzjoni ta' l-istudenti tal-Kulleġġ ta' Verdala semma kemm huwa importanti li wieħed jieħu ħsieb anke l-personalita' ta' l-istudent.

Per eżempju, fi żmien l-amministrazzjoni Nazzjonalista fl-Universita' kellna xejn inqas minn 66 kors universitarju ġdid u bħala riżultat ta' dan kellna żieda ta' 4,500 student fl-Universita'.

Madam Speaker, ħaġa oħra li laqtitni f'din il-mozzjoni hi li ma jidhirx li saret wisq konsultazzjoni.

Per eżempju, jien naf li l-Ministru ma kkonsultax mal-Kunsill Nazzjonali taż-Żgħażagħ minkejja li dan il-kunsill jirrappreżenta xejn inqas minn 49 għaqda nazzjonali taż-żgħażagħ.

Naf ukoll li ma kkonsultax mal-Kunsill Studenti Universitarji jew ma' xi għaqda studenteska nazzjonali oħra.

Jien jiddispjaċini li dan ma sarx għaliex meta fi Frar li għadda l-Ministru wieġeb mistoqsija parlamentari tiegħi dwar il-kurrikulu nazzjonali kien ta x'jifhem li din il- konsultazzjoni kienet qed issir.

Allura jekk saret konsultazzjoni rigward il-kurrikulu nazzjonali, għaliex ma saritx konsultazzjoni meta twaqqfet din il-kummissjoni?

Madam Speaker, mit-"Third International Maths and Science Study" li kkwota "The Economist" fl-aħħar ħarġa ta' Marzu ta' din is-sena, jirriżulta li pajjiżi Asjatiċi b'inqas tradizzjonijiet skolastiċi, kif ukoll pajjiżi fil-Lvant ta' l-Ewropa li jonfqu ħafna inqas flus għas-sistema edukattiva, kellhom riżultati aħjar minn pajjiżi ferm iktar żviluppati minnhom, saħansitra anke mill-Istati Uniti.

Fil-fatt skond "The Economist" il- President ta' l-Istati Uniti stess qal li jenħtieġ li jsiru frameworks nazzjonali, bħall-kurrikulu nazzjonali.

Imma meta wieħed jallaċċja dak li qal il-Prim Ministru f'jum il-gradwazzjoni ta' l-istudenti li jattendu l- Kulleġġ ta' Verdala, ċioe' li t-tmexxija awtonoma li hemm fl-iskejjel statali ta' l-Amerka hija sistema li pajjiżna għandu jimxi fuqha ...

Fil- verita' meta l-Partit Nazzjonalista kien fil-gvern ħaddem u saħħaħ id- diċentralizzazzjoni fl-iskejjel ta' l-Istat u dan kompla wiegħdu fil- programm elettorali tiegħu.

Allura jirriżulta li filwaqt li pajjiżna qed iħares pożittivament lejn is-sistema Amerikana, l-Amerikani qed jipproponu curriculum nazzjonali bħalma hawn, fost l-oħrajn, f'pajjiżna.

Jien jiddispjaċini li pajjiżna ma ħax sehem fl-istudju internazzjonali li kkwota "The Economist".

(Interruzzjonijiet) Awtokritika naf nagħmilha Onor. Bartolo.

Jien qed ngħid li f'dan l-istudju internazzjonali li fih ipparteċipaw xejn inqas minn 41 pajjiż, Malta ma tissemmiex.

Jien nittama li Malta tibda tipparteċipa f'surveys li jagħmlu l-pajjiżi ta' l-OECD u b'dan il-mod pajjiżna jkun jista' l-ewwelnett iqabbel ruħu ma' pajjiżi oħrajn u anke jkollu l-mezz kif jieħu ideat mingħand pajjiżi oħra u anke jagħti l-ideat tiegħu kif spjegajt aktar qabel.

Madam Speaker, kemm il-Partit Laburista kif ukoll il-Partit Nazzjonalista jemmnu li kien hemm bżonn ta' reviżjoni jew titjib tal-kurrikulu minimu nazzjonali li tfassal aktar minn ħames snin ilu.

Din ir-reviżjoni fil-fatt bdiet isseħħ diversi xhur ilu u f'dak l-istadju verament seħħet il- konsultazzjoni.

Irrid ngħid li anke minn kliem l-istess Ministru nsibu li r-reviżjoni tal-kurrikulu minimu nazzjonali kellu jinkludi wkoll reviżjoni tal-metodu ta' eżaminazzjoni u assessjar ta' l-istudenti.

Fil-fatt dwar dan tkellem ukoll il-Prim Ministru fl-istess okkażjoni li semmejt dwar l- effett negattiv ta' l-eżamijiet fuq it-tagħlim u stqarr il-bżonn ta' iktar ħin għall-iżvilupp tal-personalita', tal-kreattivita' u tas- soċjalizzazzjoni ta' l-istudenti.

Il-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista jsemmi wkoll l- introduzzjoni tas-sistema ta' assessment kontinwu ta' l-istudenti bl-għan li tonqos l-ansjeta' ta' l-eżamijiet.

Jien nemmen li t-taħriġ fiżiku u sportiv fl-iskejjel huwa mportanti ħafna u rrid ngħid li anke hawnhekk jirriżultali li ma jidhirx li kien hemm konsultazzjoni mal-Kunsill Malti għall-Isports qabel ma ġiet imwaqqfa din il-kummissjoni u ntgħażlu n-nies.

Minn mistoqsija parlamentari li għamilt f'Diċembru li għadda jirriżulta li filwaqt li sal-Form II hemm żewġ lezzjonijiet ta' l-edukazzjoni fiżika fil- ġimgħa, minn Form III 'il fuq hemm biss waħda ta' tliet kwarti u dan minn ġimgħa ta' 27 siegħa u nofs.

Bla dubju ta' xejn it-twaqqif ta' l- iSkolasport kien importanti u llum inisbu li f'din l-iskola hemm aktar minn 1,200 tifel u tifla li filwaqt li jsegwu curriculum ta' skola sekondarja qegħdin jiġi mħarrġa fi 18-il dixxiplina sportiva differenti.

L- iSkolasport, li twaqqfet fi żmien l-amministrazzjoni Nazzjonalista, tat riżultati tajbin imma m'hemmx dubju li rridu ntejbu u nżidu l-ħin ta' l- edukazzjoni fiżika fl-iskejjel.

Madam Speaker, dan l-aħħar fi programm li ġie mtella' fuq TVM kien hemm mistiedna l-atleta Carol Galea - fil-fatt nixtieq nieħu din l-okkażjoni billi f'isem l-Oppożizzjoni nifirħilha għas-suċċess tagħha fil-Logħob tal- Mediterran, logħob li hu ferm iktar kompetittiv mill-Logħob għall-Pajjiżi ż- Żgħar fejn ġabet żewġ midalji għal pajjiżna - u din qalet li meta kienet l- iskola ħadd qatt ma kien innota t-talenti tagħha.

Dan ifisser li fl- iskejjel tagħna qatt ma sar enfasi biżżejjed fuq l-isports, la fil-passat u lanqas fil-preżent.

Jien naħseb li huwa mportanti ħafna li t-tfal kollha jipparteċipaw fl-isports għax fl-aħħar mill-aħħar dan huwa mezz li bih wieħed ikun jista' jtejjeb kemm is-saħħa mentali kif ukoll is-saħħa fiżika tiegħu, filwaqt li għandu jkun hemm iktar okkażjonijiet fejn it-talenti tat- tfal jiġu nnotati.

Hawn irrid ngħid li proprju riċentement iltqajt ma' każ fil-professjoni tiegħi bħala tabib fejn omm ta' tifla ta' 11-il sena kienet inkwetata ħafna għax it-tifla tagħha, li qatt ma pparteċipat fl-isports, trid tibda tmur Paceville.

Minn dan naraw li kulma jmur aktar qed jinħass il-bżonn li nagħmlu xi ħaġa sabiex l-isports iservi ta' forma ta' rikreazzjoni għaż- żgħażagħ, speċjalment għal dawk iż-żgħażagħ li għadhom jattendu fl-iskejjel sekondarji, għax inkella se nispiċċaw f'sitwazzjoni fejn tfal ta' taħt is- 16-il sena jkollhom l-istess tip ta' divertiment ta' dawk li għandhom eta' ikbar.

Nixtieq ngħid ukoll li trid tingħata importanza kbira lill-iskejjel dwar id-doping, anke fl-isports.

Biżżejjed ngħid li f'dan l-aħħar xahar iltqajt ma' żewġ każijiet li kienu jikkonċernaw l-isteroids.

Fil-fatt dawn kienu żewġ żgħażagħ u wieħed minnhom talabni nagħtih steroids biex jgħinuh fil-weightlifting, imma ovvjament jien mhux biss irrifjutajt li nagħtihomlu talli saħansitra ddedikajt il-ħin tiegħi biex nipprova nikkonvinċih ma jeħodhomx billi fehimtu li jekk jeħodhom ikun qed jieħu vantaġġ illeċitu fuq l-oħrajn u iktar minn hekk li dawn jagħmlu ħafna ħsara lil saħħtu u fil- fatt naħseb li kkonvinċejtu.

Il-każ l-ieħor kien jikkonċerna żagħżugħ ta' xi 19-il sena li kien diġa' ħa l-isteroids għaliex kienu offrewhomlu xi ħbieb miċ-ċentru sportiv li jattendi.

Meta ġie għandi dan iż-żagħżugħ kien diġa' qed jiġi kkurat għal barxa fl-istonku, apparti mill-fatt li kellu wkoll dipressjoni pjuttost serja.

Għalhekk jien ngħid li bla dubju kien importanti ħafna li l- amministrazzjoni Nazzjonalista ffirmat il-konvenzjoni internazzjonali kontra l-abbuż tad-droga fl-isports.

Fil-fatt il-Gvern preċedenti ma waqafx hemm imma rabat lill-għaqdiet nazzjonali ta' l-isports ma' organizzazzjoni ta' strutturi sabiex l-atleti li jipparteċipaw fil- kompetizzjonijiet li jorganizzaw ikollhom jissottomettu ruħhom għal testijiet ta' l-urina ħalli b'hekk wieħed ikun ċert li ma jkunux ġew użati sustanzi li jistimulaw lill-atleti.

Madam Speaker, ta' min jgħid ukoll li minn mistoqsija parlamentari oħra li għamilt irriżulta li f'pajjiżna għad għandna ħafna skejjel li ma għandhomx il-playground space li hu stipulat fl-Att dwar l-Edukazzjoni.

Fil-fatt jirriżulta li l-playground space ta' 63 skola statali, ta' sitt skejjel tal-knisja u ta' tmien skejjel privati huwa iżgħar mill-minimum għal kull student, kif rikjest skond l-istess Att u hawn ta' min jgħid li jien diġa' rrimarkajt lill-Ministru dwar dan.

Ta' min jgħid ukoll li fejn m'hemmx outdoor playground space l-Att dwar l-Edukazzjoni jipprovdi għal indoor playground space.

GĦalhekk jien ma nafx x'inhu jistenna l-Gvern sabiex jara fejn jista' jorganizza indoor playground space fejn m'hemmx outdoor playground space għax fl-aħħar mill-aħħar ma naħsibx li hemm bżonn ta' kummissjoni oħra mat-43 li diġa' għandna biex nirranġaw dawn it-tip ta' problemi.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Joe Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Madam Speaker, ħadt pjaċir nisma' lill-Onor.

Farrugia jitkellem dwar il-qasam sportiv għaliex dan huwa qasam għal qalbi ħafna, partikolarment dak li għandu x'jaqsam ma' l-istrutturi edukattivi.

Pero' jien niskanta kif illum l-Onor.

Membri ta' l-Oppożizzjoni qed jitkellmu b'dan il-mod fuq l-istruttura sportiva ta' l-edukazzjoni meta nistgħu ngħidu li wara disa' snin ta' tmexxija ħallew baħħ kbir f'dan il-qasam.

Fil-fatt jien jaqbadni d-daħk meta nisma' lill-kelliema ta' l-Oppożizzjoni jitkellmu fuq strutturi sportivi għax nista' ngħid sinċerament li fil- pajjiż huma ħallew vojt kbir f'dan il-qasam.

Tant hu hekk li pajjiżna la għad għandu strutturi finanzjarji - jiġifieri kif għandhom jitqassmu l- finanzi u minn fejn għandu jidħol l-introjtu - u wisq inqas għad għandu strutturi fis-sistema edukattiva.

Madankollu jien naqbel ma' ħafna punti li semma l-Onor.

Farrugia, fosthom li jekk wieħed iħares lejn it-timetable ta' wliedna, kemm dawk li jattendu skejjel statali kif ukoll dawk li jattendu skejjel privati u tal-knisja - għalkemm forsi s-sistema ta' l- iskejjel privati hija l-aħjar waħda - isib li għad għandna diversi problemi f'dan is-sens.

Il-mentalita' li teżisti fil-pajjiż għar-rigward ta' l- isports tenħtieġ imbottatura kbira mhux biss mill-awtoritajiet, imma anke mill-gvern tal-ġurnata u mill-oppożizzjoni.

Huwa importanti li jkun hemm l- appoġġ f'dak li għandna nagħmlu fil-ġejjieni u jien persważ li hemm ħafna x'nagħmlu f'dan il-qasam sabiex ftit ftit nimxu t-triq li għandna quddiemna.

Issemma wkoll il-Kunsill Malti għall-Isport u ntqal li ma jsirux konsultazzjonijiet miegħu.

Naħseb li jekk hawn persuna li tista' titkellem dwar dan huwa jien għax minn meta twaqqaf jien kont rappreżentant għall-Oppożizzjoni fuq dan il-kunsill u naf x'kien isir u naf x'ma kienx isir.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, bil-permess ta' l-Onor.

Cilia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Jista' l-Onor Cilia jgħidilna jekk hu jew il- Ministru kkonsultawx mal-Kunsill Malti għall-Isport qabel ma twaqqfet din il-kummissjoni?

ONOR.

JOE CILIA: Iva, nista' ngħid li tkellimna mal-persuni konċernati u apparti minn hekk nista' ngħid li niltaqgħu regolarment ġimgħa wara l-oħra biex niddiskutu.

Mhux hekk biss talli għamilna żmien twil niddiskutu mal- Kunsill Malti għall-Isport u qegħdin nesiġu li dan jgħaddi għall-azzjoni.

Qegħdin f'konformita' fuq din l-idea - dan mhux qed ngħidu jien imma qed jgħidu wkoll il-Kunsill Malti għall-Isport - li rridu r-responsabbilta' u ma rridux nibqgħu naġixxu qisna waqqafna xi ħaġa għall-unur.

Din trid tkun xi ħaġa effettiva u qegħdin naħdmu magħhom biex jekk il-Bambin irid naraw kif din tkun struttura tassew rappreżentattiva fil-pajjiż fil-qasam ta' l- isports.

Huwa mportanti wkoll li tkun effettiva ħalli tkun tista' tibda taġixxi u tressaq rakkmandazzjonijiet effettivi.

Apparti dan, irrid ngħid ukoll li nhar is-Sibt li ġej se jkun hemm laqgħa fejn il-Kunsill Malti għall-Isport se jgħid x'għamel kemm ilu mwaqqaf, ħaġa li ma kenitx issir qabel.

Jiddispjaċini ngħid li dawn qabel ma kenux imorru quddiem il-poplu regolarment u jgħidulu x'inhuma jagħmlu.

Aħna qed nesiġu li l-ħidma tagħhom ikunu jafu biha mhux l-isportivi biss imma l-poplu Malti kollu ħalli kulħadd jagħti rendikont ta' dak li jagħmel.

Dan hu l- mod li rridu naħdmu bih fis-sistema sportiva u mhux b'impożizzjoni għaliex f'settur tant delikat u qasam kulturali bħalma hu l-isport irridu noqogħdu attenti li f'dak li nagħmlu nirrispettaw lil min irid jimplimentah.

Huwa importanti li jkun hemm ir-rieda li nimxu fl-istess direzzjoni u nista' ngħid frankament li sal-lum il-ġurnata qegħdin fl-istess linji.

Diversi punti li semma l-Onor.

Jean Pierre Farrugia qegħdin jiġu diskussi f'dan il- Kunsill Malti għall-Isport, speċjalment id-doping.

Meta kont fuq in-naħa l- oħra tal-Kamra kemm-il darba kont nesiġi li jittieħdu passi f'din id- direzzjoni u llum il-ġurnata qed nesiġi li ċerti affarijiet jibdew jitwettqu fil-prattika.

L-isport fis-sistema edukattiva huwa wkoll kwestjoni ta' mentalita'.

Huwa tajjeb li ngħidu li hemm bżonn inżidu l-faċilitajiet sportivi u anke l- element kulturali u ma nibqgħux marbutin purament ma' dak li huwa akkademiku fl-istruttura edukattiva, pero' rridu noqogħdu attenti għaliex meta se żżid xi ħaġa se jkollok riperkussjonijiet f'affarijiet oħra.

Apparti minn dan, dawn il-bidliet iridu jsiru b'tali mod li jkollok koperazzjoni akbar anke mill-ġenituri.

Jiena jiddispjaċini ngħid li għadna sal-lum niltaqgħu ma' ġenituri li javviċinawk mhux għaliex hemm ftit attivitajiet sportivi fl-iskejjel imma għaliex ikunu jridu li minflok l- isport it-tfal jagħmlu l-matematika, l-Ingliż jew xi suġġett ieħor.

Lil dawn il-ġenituri rridu nfehmuhom li l-isport u l-oqsma kulturali huma mportanti daqs kwalunkwe suġġett ieħor għall-karattru tal-bniedem u għall- formazzjoni tal-personalita'.

GĦalhekk din il-kummissjoni mhux biss se tara dak li hemm bżonn għal-lum imma se tippjana bil-għaqal għall-futur.

Ċertament li hemm ħafna xogħol xi jsir kemm mill-ministeru ta' l- edukazzjoni u kemm min-naħa tas-segretarjat sabiex nipprovaw nikkordinaw din il-ħidma u naraw li tkun waħda effikaċi u li 'l quddiem tagħti l-frott.

Ħalli niġi issa għal din il-mozzjoni li għandna quddiemna.

Fl-opinjoni tiegħi, din il-mozzjoni hija another milestone, hija landmark fl-istorja ta' l-edukazzjoni f'pajjiżna u hija wkoll a feather in the cap tal-Gvern Laburista li biha lill-Maltin u lill-GĦawdxin se ngħinuhom jaqsmu l-pont bejn il-moħħ magħluq u l-edukazzjoni, il-persuna edukata u l- karattru fformat u edukat b'mod sħiħ.

Għax jekk inħarsu lejn l-istorja ta' l-edukazzjoni, ma rridux inkunu għorrief wisq biex nintebħu li l-Gvern Laburista dejjem kien impenjat biex jgħolli l-livell ta' l-edukazzjoni u biex jifrex l-edukazzjoni fost il-poplu tagħna.

Fil-konferenza ġenerali straordinarja li għamilna qabel l-elezzjoni fejn semmejna żewġ prijoritajiet, il-prijorita' fil-qasam ta' l-edukazzjoni u l-prijorita' fil- qasam tas-saħħa, aħna mhux biss konna qegħdin nitkellmu mad-delegati tal- partit imma konna qegħdin nitkellmu anke mal-poplu.

U llum qegħdin nuru li dak li ppriedkajna ma kienx ippriedkar fil-vojt imma wegħda solenni mal- poplu li qegħdin naraw li nsarrfuha b'mod konkret.

Il-poplu huwa ħerqan li jara l-progress fil-qasam edukattiv u għaliex din hija kwestjoni 'l fuq minn kwalunkwe politika partiġjana, jien naħseb li għandha ssib l-appoġġ ta' kulħadd fil-pajjiż għaliex finalment huma uliedna li se jibbenefikw mill-miżuri intiżi għat-titjib fis-sistema edukattiva.

Jiena ngħid li l- ewwel don ta' kull għalliem veru - bħalma huwa l-Ministru ta' l-Edukazzjoni u ma ngħidx ex-għalliem għaliex fl-opinjoni tiegħi għalliem huwa dejjem għalliem - huwa li jispira, li jqabbad il-fjamma u jnissel il-kurżita' fl- istudenti tiegħu.

Allura wieħed ma jistax ma jaqbilx ma' din il-mozzjoni li għandna quddiemna llum li qiegħda tikkostitwixxi kummissjoni nazzjonali għall-edukazzjoni.

Il-Gvern Laburista mhux talli qed jikkostitwixxi din il-kummissjoni talli qiegħed jagħtiha strutturi, faċilitajiet u dak kollu li hemm bżonn biex tkun tista' taqdi dmirha b'mod sħiħ.

Kif diġa' għidt, aħna ma nemmnux li għandhom jitwaqqfu organi jew strutturi għad-diskussjoni biss imma għandna nipprovaw nagħtu lil dawn l-istess strutturi l-għodda kollha meħtieġa sabiex ikunu jistgħu jwettqu l-affarijiet li jemmnu fihom.

Hawnhekk il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali mhux qed jgħidilna biex nagħmlu xi debating society fejn kulħadd jgħid tiegħu u nieqfu hemm, anzi qed jipproponi kummissjoni intiża għal setgħat wiesgħa u għal mezzi li bihom tkun tista' tagħmel riċerka - din hija neċessarja f'dan il-qasam - u rakkmandazzjonijiet biex ikun jista' jsir it-tibdil kollu li hemm bżonn.

Kull sena ż-żewġ naħat tal-Kamra se jkollna l-opportunita' - sal-lum kien għad ma kellniex din l-opportunita' - li nistudjaw u niddibattu r- rapporti ta' din il-kummissjoni filwaqt li nidħlu fil-fond tal-proċess edukattiv kollu.

Jien naħseb li l-mod li bih din il-mozzjoni qed taħseb biex il-kummissjoni tidentifika l-ħteġijiet li hemm f'kull qasam ta' l- edukazzjoni, inkluż fil-qasam sportiv, diġa' huwa garanzija tas-serjeta' u ta' l-impenn ta' l-istess kummissjoni.

Meta konna fl-oppożizzjoni kemm-il darba konna nitolbu lill-ex-Ministru ta' l-Edukazzjoni biex f'din il-Kamra niddiskutu l-qasam ta' l-edukazzjoni b'tali mod li ma nillimitawx ruħna għal siegħa biss waqt li nkunu qed niddiskutu l-estimi ġenerali, imma qatt ma ngħatajna din l-opportunita' bl-iskuża li dibattitu bħal dan kien jagħti lok li noqogħdu nsemmu l-ismijiet tan-nies bla bżonn.

Pero' llum dan qed nagħmluh realta' għax inħossu li għandna nitkellmu quddiem il-poplu tagħna.

Jekk l-għanijiet tagħna huma ġenwini, kif persważ li huma, allura ma għandniex għalfejn nibżgħu nagħmlu dibattitu fuq il-qasam ta' l-edukazzjoni f'din il-Kamra.

Madam Speaker, jekk wieħed iħares lejn it-terms of reference tal- kummissjoni jsib li hemm miktub ċar u tond li qabel ma tilħaq il- konklużjonijiet tagħha din trid tiddjaloga ma' kulħadd, jiġifieri ma' l- edukaturi, mas-social workers, ma' l-amministraturi, mal-ġenituri, man- negozjanti, ma' l-industrijalisti, kif ukoll ma' l-istudenti.

Meta wieħed jgħid li ma saritx konsultazzjoni mal-Kunsill Nazzjonali taż-Żgħażagħ jew ma' kunsilli oħra u ma jħarisx lejn it-terms of reference ta' din il- kummissjoni li qed jgħidu li għandhom isiru diskussjonijiet saħansitra ma' l-istudenti nfushom ...

Jien naħseb li ma nistgħux inkunu iktar serji milli nagħtu leħen dirett lill-istudenti biex dawn ikunu jistgħu jwasslu l- messaġġ tagħhom.

Fil-manifest elettorali tagħna aħna għidna ċar u tond li nemmnu li ż-żgħażagħ għandhom ikollhom a finger in the pie u jenħtieġ li dawn jiġu kkonsultati bis-serjeta' u fil-fatt dan hu li qed jiġi propost f'din il-mozzjoni.

Madam Speaker, aħna qed ngħidu wkoll li l-membri li se jkun hemm fuq din il-kummissjoni għandhom ifittxu l-pariri ta' l-istudenti.

Il-mozzjoni li ressaq il-Ministru Bartolo qed tipproponi li s-soċjeta' Maltija tkun involuta fil-qasam edukattiv.

Fil-fatt it-terms of reference ta' din il- kummissjoni qegħdin jaħsbu biex għall-ewwel darba tinbena sistema edukativa li tipprepara lil uliedna għas-snin li ġejjin.

Sal-lum it-tendenza ġenerali kienet li nħarsu lejn l-imgħoddi u nfasslu pjanijiet biex nippreparaw liż-żgħar għal sitwazzjonijiet li għaddejna minnhom aħna.

Din il-mozzjoni qed tħalli warajha din is-sistema li hija pprattikata mhux biss hawn Malta imma anke fl-Istati Uniti - f'dan id-dibattitu saru riferenzi għas-sistema edukattiva ta' l-Istati Uniti imma naħseb li ma ssemmewx b'mod korrett - u hija sistema endemika fil-bqija ta' l-Oċċident.

Hawnhekk irrid ngħid li l-membri ġodda żgur li qed jipproġġettaw kif jaħsbu li se jkunu l- ħteġijiet f'dan il-qasam, mhux illum imma 10 snin, 15-il sena jew 20 sena oħra.

Is-serjeta' ssir mhux biss billi nippjanaw fuq dak li għaddejna minnu fil-passat imma billi nħarsu lejn l-istess persuni nvoluti fl- istruttura edukattiva u naraw x'inhuma l-ħteġijiet għall-ġejjieni biex inkunu nistgħu nilqgħulhom minn issa.

Dan hu li qed tipproponi b'mod serju ħafna li tagħmel din il-kummissjoni u naħseb li l-membri tagħha huma konxji wkoll mill-perikli fatali li kull forma ta' edukazzjoni hija ċċirkondata bihom.

X'qed nipprova ngħid?

Madam Speaker, il-mania li nkissru moħħ iż-żgħar bir-reġimentazzjoni u r- ripetizzjoni, li noħonqu kull għamla ta' kreattivita' u nippreparawhom biex jaraw biss dak li hu strettament meħtieġ ħalli jgħaddu mill-eżamaijiet jimbotta kollox lejn ċerta mentalita'.

Fil-pajjiż qed inħarsu lejn ċerta mentalita' u m'aħniex qed inħarsu biss lejn kotba u b'din il-mozzjoni qed ngħidu li fis-sistema edukattiva ma nistgħux naraw biss dak li hu strettament neċessarju, dak li hu tradizzjonali akkademikament, imma aħna marbutin li nipproġettaw il-formazzjoni ta' karattru u ta' personalita' fl- individwu u hemmhekk jiġu introdotti ħafna minn dawk l-elementi li ssemmew min-naħa ta' l-Oppożizzjoni u din il-kummissjoni qed tagħmilha possibbli biex suġġerimenti bħal dawn jitwettqu fir-realta'.

Ma nistgħux nibqgħu bil- mentalita' li nagħmlu biss dak li hu strettament meħtieġ biex niksbu ċ- ċertifikati u wara ftit ninsew kollox.

Dan kollu ma jħallix lill-istudenti tagħna jiżviluppaw personalita' sħiħa u ma jagħtihomx ċans jieħdu dik li nsejħulha full education.

Meta jiġri hekk ikollna, kif fil-fatt għandna - u nista' ngħid li għandhom ukoll ħafna mill-pajjiżi tal-Punent - ġenerazzjonijiet li jafu jiktbu u jaqraw, li huma mħarrġa f'ilsna barranin, professjonisti f'kull qasam tat-teknoloġija u anke tekniċi tajbin, iżda ma nkunux nistgħu ngħidu li għandna nies kolti li huma kapaċi jikkomunikaw ma' nies kolti oħrajn.

Madam Speaker, ma rridx inkun melodramatiku pero' jekk tippermettuli nista' forsi nikkompara l-injoranza mal-mewt għax sistema edukattiva li tifforma biss robots insejħilha mewt.

Is-sistema tagħna hija "ħajja fil-mewt".

Samuel Taylor Coleridge, f' "The Rime of the Ancient Mariner", jagħtina stampa ta' ċorma nies fuq bastiment li kienu f'agonija u f'mument minnhom tfaċċaw żewġ figuri fuq l-oriżżont; waħda kienet il-mewt, kif nafuha tradizzjonalment b'wiċċ mgħaddam, b'mantar iswed eċċ, u l-oħra kienet mara sabiħa iżda fl-istess ħin tal-waħx.

Coleridge kiteb hekk:

"Her lips were red, her looks were free, Her locks were yellow as gold.

Her skin was as white as leprosy, The Night-mare Life-in-Death was she, Who thicks man's blood with cold.".

Il-poeta kompla jara li fl-aħħar mill-aħħar kienet il-mara sabiħa iżda waħxija li rebħet il-logħba tad-dadi għar-ruħ iċ-ċorma nies fuq il- bastiment.

Skużawni li kkwotajt dawn il-versi ftit fit-tul imma nħoss li s- sistema edukattiva preżenti għandha ftit minn dik il-mara ta' Coleridge.

Minkejja li l-Universita' tagħna qiegħda tfur bl-istudenti, minkejja li l- iskejjel sekondarji pubbliċi u privati huma mballati, minkejja li l- illiteriżmu kważi qed joqrob biex jispiċċa u minkejja li għandna nies imħarrġin fis-sengħa u f'ħafna professjonijiet, nistgħu ngħidu li għandna nies edukati li ruħhom hija tassew ħajja u li kapaċi jikkomunikaw fuq wavelength kulturali?

Jien ċert li l-kummissjoni se żżomm f'moħħha dawn il- pitfalls u n-nases għal forma ta' edukazzjoni sħiħa.

Jien moħħi mistrieħ mill-ħidma ta' din il-kummissjoni li għandha kull mezz u faċilita' biex tippjana ħalli ssib it-triq it-tajba fl-edukazzjoni, triq li ma twassalniex għal tgħannieqa sfissanti tal-Life-in-Death li għadni kif spjegajt.

Kull sena l-Kamra se jkollha ċans tagħrbel u tiddibatti r-rakkmandazzjonijiet tagħha.

Dan ifisser li se jitqanqal dibattitu nazzjonali f'dan il- Parlament li jinfirex f'kull rokna tal-pajjiż bħal fil-media u f'istituzzjonijiet.

Jiena nixtieq nagħlaq billi nitkellem ftit fuq dik li nħoss li hija l- ferita ta' l-edukazzjoni fi żmenijietna li ilha tifni l-ġisem ta' l- edukazzjoni oċċidentali sa minn mindu l-pajjiżi ntroduċew l-compulsory education.

Dan l-aħħar kont qed naqra diskors li kienet għamlet il- headmistress ta' St. Paul's Girls School f'Hammersmith Londra fis-17 ta' Ġunju, 1933 waqt konferenza tal-British Association of Headmistresses ġewwa Liverpool.

F'dan id-diskors hemm passaġġ li minkejja li għadda dan iż-żmien kollu baqa' jgħodd għall-ġurnata tal-lum.

Niskuża ruħi li se jkolli nikkwota ftit pero' naħseb li dan huwa rilevanti għal dak li qed niddiskutu.

Il-paragrafu jgħid hekk:

"Over against the ever more amazing inventions of science, we see a kind of childishness creeping over our thoughts, our modes of expression, our art, our music, our morals.

We talk in words from a very limited vocabulary; we produce pictures and statues of more than ungainly neo-primitiveness; we croon African songs while we push one another round a room in dances that need no brain, no zest, and no vitality for their successful performance.

Many of our buildings have as their chief merits the fact that they can be rushed up quickly and finished within a few weeks.

We tear off the earth's surface along roads of grid box straightness past roads of houses of brick blocks exactitude and hideousness in order to get somewhere - it does not much matter where - in record time.

Finally the novels we read, apparently with pleasure for there are many of them, show men and women as ill conducted children whose one concern is that which they share with the animal world.

There is to me something grim and horrible in an essentially mature civilisation playing at savage immaturity when it knows better.

We cannot go back to the beginning of things any more than a mature mind can change into that of a child.".

Madam Speaker, nerġa' niskuża ruħi miegħek u mal-kollegi tiegħi, u niskuża ruħi doppjament, l-ewwelnett għaliex ikkwotajt daqshekk fit-tul u t-tieni nett għaliex forsi kont prużuntuż iż-żejjed f'dan il-qasam.

Iżda kemm bħala ċittadin, kemm bħala rappreżentant tal-poplu, kemm bħala segretarju parlamentari responsabbli għaż-żgħażagħ u fuq kollox bħala missier u allura l-ewwel edukatur ta' wliedi, jiena ħassejt li kelli nikxef dak li nħoss bħala l-akbar ferita ta' kull sistema edukattiva moderna.

Illum, eżattament 64 sena wara li nqara dan il-passaġġ, l-ilment ta' din il- headmistress għandu jdamdam lis-soċjeta' tagħna.

Bit-twaqqif ta' din il-kummissjoni l-Ministru ta' l-Edukazzjoni qiegħed juri lill-poplu li huwa konxju tal-problemi edukattivi ta' żmienijietna u proprju għalhekk qegħdin noħolqu kummissjoni hekk innovattiva li għandha kull faċilita' li tidħol fil-fond.

Iċ-chairman u l-membri kollha ta' din il-kummissjoni għandhom quddiemhom task li taqta' qalb dawk ta' fidi żgħira, iżda jiena ċert li l-kummissjoni għandha fidi kbira u rieda li jirnexxielha ddaħħal f'port kenni l-bastiment edukattiv ta' pajjiżna, fidi u rieda mnisslin mill-Ministru niffsu li huwa tant impenjat biex Malta jkollha ġenerazzjonijet ġodda li jkunu ppreparati sewwa għat-tielet millennju.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Giovanna Debono.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Madam Speaker, kienu ħafna dawk f'Malta u f'GĦawdex li taw kontribut siewi u li taw sehemhom fil-qasam ta' l- edukazzjoni.

Kellna ministri, politiċi, nies fiċ-ċivil, nies mis-settur privat, volontiera, professjonisti u oħrajn li lkoll ipprovaw jagħtu sehemhom fil-kamp edukattiv.

Jiena nemmen li lkoll kemm huma - għalkemm forsi r-riżultat mhux dejjem kien dak mixtieq - kellhom skop ġenwin u tajjeb wara l-kontribut tagħhom, jiġifieri dak li jaraw l-edukazzjoni f'Malta miexja 'l quddiem, dak li jaraw li l-edukazzjoni f'Malta titjieb għall-ġid ta' uliedna u għall-ġid tan-nazzjon in ġenerali.

Jien nixtieq nieħu l-okkażjoni sabiex lil dawn kollha nirringrazzjahom minn qalbi għall- kontribut li taw.

Hawnhekk ma rridx inħalli barra lill-għalliema u lill- kapijiet ta' l-iskejjel għax jien, bħala ex-għalliema, naf x'jiġifieri li tkun responsabbli minn grupp ta' studenti li għada pitgħada se jkunu ċ- ċittadini u l-mexxejja tal-pajjiż.

Fil-fatt kultant din il-ħidma hija moħbija għax jien naf ħafna għalliema u kapijiet li l-ġurnata ta' l-iskola tagħhom ma tispiċċax fis-2.30 p.m. imma jibqgħu għaddejjin bix-xogħol tagħhom anke wara l-ħin ta' l-iskola.

Nixtieq nirringrazzja anke lill- ġenituri tal-koperazzjoni tagħhom ma' l-istess għalliema.

Bħall-kelliem ta' qabli, jien ukoll ġenitur u nipprova nżomm dak il-kuntatt ma' l- għalliema tagħna għaliex persważa li meta jkun hemm kordinament bejn id-dar u l-iskola l-ħajja ta' wliedna tkun tista' timxi aħjar.

Madam Speaker, illejla nixtieq nieħu l-opportunita' biex nifraħ lil Louisette Pace, il-headmistress ta' l-Iskola Primarja tal-Belt li ngħatat il-Premju "Ħaddiem tas-Sena".

Jien lil din il-persuna ma nafhiex personalment pero' milli qrajt u smajt dwarha, mhux biss mill-ġurnali imma anke minn min jaħdem magħha, sirt naf li din hija a creditable model ta' headmistress u ta' kull min huwa involut fil-qasam edukattiv.

Ftit ilu jien għidt li wara l-ħidma ta' kull min ta kontribut fil-qasam edukattiv hemm skop ġenwin u jien nemmen, li anke meta l-Ministru ħa l-inizjattiva li jippreżenta din il-mozzjoni għat-twaqqif tal-Kummissjoni Nazzjonali għall- Edukazzjoni, warajha kellu skop ġenwin.

Fil-fatt jien naqbel ma' ħafna mid- diskors twil u interessanti li huwa għamel f'din il-Kamra, pero' sintendi għandi ċerti riservi bħalma qal anke x-shadow minister ta' l-edukazzjoni, l- Onor. Louis Galea.

Jien m'iniex se nirrepeti dak li qal l-Onor.

Galea pero' nixtieq li llejla jien ukoll inqajjem xi punti u nagħmel xi suġġerimenti sabiex din il-kummissjoni tkun tista' tikkonsidrahom fil-ħidma tagħha matul is-snin li ġejjin.

Madam Speaker, l-ewwelnett nixtieq nifraħ lill-Ministru talli fost il- membri tal-kummissjoni ħatar lis-Sur Joe Zerafa - dan ġej mill-gżira ta' GĦawdex - għaliex għalkemm qed ngħixu f'nazzjon wieħed li f'kumitat ikollok bniedem li jirrappreżenta lil GĦawdex - f'dan il-każ irrid ngħid li forsi GĦawdex jenħtieġ ċerta attenzjoni iktar minn areas oħra f'Malta u dan l- istess paragun jista' jingħad ukoll fir-rigward ta' ministru għal Għawdex - hija xi ħaġa tajba għax il-ħteġijiet partikolari ta' din il-gżira jkun jista' jifhimhom aħjar rappreżentant minn GĦawdex stess u b'hekk il-qasam ta' l-edukazzjoni f'din il-gżira jkun qed jingħata l-importanza li tixraqlu.

Jien nixtieq nissuġġerixxi li l-kummissjoni tifrex il-viżjoni tagħha fuq kull livell ta' l-edukazzjoni.

Kull sena hija importanti fil-ħajja edukattiva, ibda mill-kindergarten u spiċċa sa l-Universita', pero' m'iniex ċerta - forsi l-Ministru jkun jista' jispjega dan iktar 'il quddiem meta jiġi biex jagħmel il-winding-up - jekk din il-kummissjoni hijiex se tkun preċiżament viżjoni wiesgħa fuq kull sena ta' l-edukazzjoni.

Il-qasam ta' l-edukazzjoni jien inxebbħu ma' binja fejn l-ewwel ikollok il-pedamenti imbagħad ikollok saff fuq ieħor u kollha huma importanti, jiġifieri ma nistgħux ngħidu li l-livell primarju huwa iktar importanti mill- kindergarten jew li l-livell universitarju huwa iktar importanti mil-livell sekondarju għax kull sena hija importanti.

Il-futur jiddependi mill- formazzjoni u mill-informazzjoni li nkunu qed nagħtu lill-istudenti tagħna.

Ċertament nixtieq li l-kummissjoni tħares 'il bogħod u tagħmel il-ħidma tagħha fuq bażi long term, jiġifieri ma tħarisx sa mneħirha, pero' għalkemm din tkun trid tibni biex tilqa' għall-isfidi tal-futur fl-istess waqt din il-kummissjoni għandha tilqa' wkoll għall-ħteġijiet preżenti l-iktar urġenti, liema ħteġijiet jien persważa li l-Ministru Bartolo huwa konxju minnhom.

Per eżempju, il-Ministru semma li hemm bżonn li nwarrbu għal kollox il- ftit diskriminazzjoni li għad fadal f'ċerti suġġetti għall-istudenti bniet.

Jien naqbel miegħu fuq dan ir-rigward u jkun tajjeb jekk il-kummissjoni tieħu konsiderazzjoni ta' dan ukoll u taħdem sabiex ma jkun hemm l-ebda differenza bejn il-bniet u s-subien ħalli kull suġġett li jiġi mgħallem fl- iskejjel tagħna jkun jista' jiġi magħżul b'liberta' assoluta minn subien u bniet.

Jien m'iniex qed ngħid li preżentement hemm xi impożizzjoni fuq l- għażla tas-suġġetti, pero' jekk per eżempju tifel ikun imħajjar jagħżel il- home economics isib ħafna oppożizzjoni għaliex jibdew jgħidulu li 'l quddiem dan jista' jiġi ttimbrat.

GĦalhekk aħna għandna naħdmu sabiex nibdlu din il-mentalita' minn fost il-poplu tagħna pero' xi kultant ikun iktar diffiċli li tibdel il-mentalita' milli li tibdel il-liġi nnifisha.

Fil-fatt dan ġara kemm-il darba fil-kwestjoni tad-diskriminazzjoni kontra n- nisa għaliex għalkemm illum wasalna f'sitwazzjoni fejn in-nisa ma għandhom xejn xi jżommhom lura, sfortunatament il-mentalita' baqgħet timbru li jżomm lin-nisa lura.

Madam Speaker, jien nixtieq li din il-kummissjoni tara wkoll li f'Malta jkollna edukazzjoni li mhux biss twassal għall-aħjar informazzjoni imma twassal ukoll biex mill-iskejjel u mill-Universita' tagħna joħorġu studenti li jkunu ppreparati sew f'kull aspett għall-ħajja tax-xogħol u tal-familja.

Qed ngħid dan għax aħna lkoll nafu kemm illum iktar minn qatt qabel huwa importanti li ċ-ċittadini jkunu kapaċi joħolqu bilanċ bejn il-ħajja tal- familja u l-ħajja tax-xogħol minħabba li ħafna nisa qed joħorġu jaħdmu, anke meta dawn ikollhom tfal żgħar.

Pero' bħalma ngħid f'kull diskors li nagħmel jiena nemmen li, biex mara tiddeċiedi li toħroġ taħdem waqt li qiegħda trabbi u għandha r-responsabbilta' tal-familja, huwa importanti li tkun kapaċi ma tnaqqasx mill-importanza u mir-responsabbilta' li għandha lejn il-familja ħalli ma tkunx qed tibni artal biex iżżarma ieħor.

GĦalhekk huwa importanti li jkun hemm bilanċ bejn il-ħajja tax-xogħol u l- ħajja tal-familja u rridu nkunu aħna li naħsbu sabiex lill-istudenti tagħna nippreparawhom għaliha.

Nixtieq ukoll li l-kummissjoni tkompli tibni fuq dak li nbeda f'amministrazzjonijiet oħra u li huwa tajjeb bħal, per eżempju, il- kwestjoni ta' l-awtonomija fl-iskejjel.

Jiena persważa li kien pass għaqli tal-Gvern Nazzjonalista li beda l-proċess ta' diċentralizzazzjoni billi ta fondi lill-iskejjel kemm għall-manutenzjoni kif ukoll għall-materials u supplies in ġenerali u fl-aħħar anke għan-nefqa kapitali, u għandna l-provi li din is-sistema tat riżultati pożittivi.

GĦalkemm qed nenfasizza l- fatt li għandna nkomplu mexjin bil-proċess ta' diċentralizzazzjoni, nixtieq li f'dan il-kontest nagħmel appell.

Qed ngħid dan għaliex sabiex dan il- proċess ikollu suċċess, il-kapijiet ta' l-iskejjel irid ikollhom għajnuna adegwata, u din ngħidha b'mod qawwi.

Qed ngħid hekk biex dawn ma joqogħdux jinħlew biss fl-amministrazzjoni tal-fondi u kultant jeħlu ħafna enerġija f'fund raising, coffee mornings eċċ. ,għalkemm dawn ukoll huma importanti.

Pero' huwa importanti wkoll li l-kapijiet ta' l-iskejjel ma jinsewx li għandhom ħidma edukattiva x'jaqdu fir-rwol tagħhom.

Ladarba qed insemmi n-nefqa kapitali nixtieq nagħmel riferenza għall- kwestjoni ta' GĦawdex.

Wieħed irid jaċċenna għall-fatt li din is-sena l- iskejjel f'GĦawdex marru ħażin għaliex filwaqt li matul is-sena finanzjarja 1996 is-somma vvotata għal tagħmir għall-iskejjel kienet ta' madwar Lm24,000, din is-sena din is-somma tlaħħaq biss Lm6,000.

Jiena persważa li l-iskejjel f'GĦawdex m'għandhomx ikunu trattati b'dan il-mod u persważa wkoll li x'imkien xi ħadd ħa żball oħxon.

(Interruzzjonijiet) Qed nieħu pjaċir li l-Ministru Bartolo qed jidher li qed jaqbel miegħi għaliex dan huwa sinjal li 'l quddiem dan l-iżball m'huwiex se jerġa' jiġi ripetut.

Jekk wieħed jifli l-pjanijiet li ġew mitluba jagħmlu l-iskejjel f'GĦawdex, żgur li jirrealizza li s-somma vvotata ta' Lm6,000 hija waħda minima u li m'humiex se jlaħħqu b'dan l-ammont.

Hemm ħaġa oħra li nixtieq nitkellem dwarha u li tikkonċerna lil GĦawdex.

Bħalissa f'GĦawdex għandna nuqqas kbir ta' dawk li nsejħulhom peripatetic teachers fil-mużika, fl-arti u fil-physical education.

Aħna m'għandniex ngħidu li dawn m'humiex suġġetti importanti għaliex dan m'huwiex il-każ u jien persważa li lkoll naqbu ma' dan.

Allura huwa importanti li l- kummissjoni flimkien mad-dipartiment, mal-Ministru u ma' kull min huwa kkonċernat, tieħu ħsieb li dawn il-vakanzi tal-peripatetic teachers fejn tidħol il-mużika, l-arti u l-physical education ġewwa GĦawdex f'Settembru li ġej jimtlew jekk irridu li l-iskejjel primarji jkollhom support staff adegwat.

Madam Speaker, ta' min jgħid ukoll li bħalissa f'GĦawdex għandna xi vakanzi ta' assistenti kapijiet u ta' kapijiet.

Fil-fatt f'Ninu Cremona Boys' Secondary/Junior Lyceum, f'Agius de Soldanis Girls' Secondary/Junior Lyceum u f'Sir Mikiel Ang.

Refalo Post-Secondary School jeżistu tliet vakanzi ta' assistent kap li lkoll huma importanti li jimtlew, pero' nixtieq nagħmel enfasi speċjali għall-Agius de Soldanis Girls Lyceum.

Fortunatament jew sfortunatament din hija l-unika skola sekondarja li għandna għall-bniet f'GĦawdex għax la hemm private schools u lanqas hemm skejjel tal-knisja.

GĦalhekk il-bniet GĦawdxin kollha jridu jgħaddu dawn il-ħames snin delikati ta' ħajjithom ġo din l-iskola.

Dawn il-ħames snin huma importanti ħafna fil-formazzjoni tal-karattru ta' dawn it-tfal u għalhekk huwa importanti ħafna li din l-iskola ma tkun nieqsa minn xejn, b'mod partikolari fit-tmexxija, pero' qed ikollna ħafna lmenti fuq dan ir- rigward.

GĦalkemm il-headmistress preżenti u l-assistant heads ta' din l- iskola qed jagħmlu ħilithom kollha - fil-fatt nixtieq nieħu din l-okkażjoni biex nifirħilhom għall-impenn tagħhom - biex lil din l-iskola jmexxuha 'l quddiem, dawn ma jistgħux ilaħħqu ma' l-ammont ta' xogħol li tirrikjedi skola bħal din.

Wieħed ma jridx jinjora l-fatt li din hija skola kbira fejn fiha tiltaqa' ma' kull tip ta' karattru u jien persważa li jekk timtela l-vacancy li hemm ta' assistant head dan jgħin ħafna biex din l- iskola jkollha tmexxija aħjar u għalhekk tkun tista' teduka lill-istudenti iktar aħjar.

Fil-fatt nista' ngħid li meta riċentement żdiedet assistant head oħra f'din l-iskola dan għamel differenza kbira.

Jien m'iniex qed ngħid dan minħabba li għandi kuntatti ma' diversi nies li għandhom x'jaqsmu ma' din l-iskola imma minħabba li ħafna ġenituri qed jgħidulna li għalkemm huma kuntenti b'din l-iskola jħossu li hemm iktar x'isir.

Kull GĦawdxi li għandu għal qalbu l-edukazzjoni ta' wliedu jemmen li jekk aħna nimlew dawn il-vakanzi żgur li se jkollna riżultati aħjar.

Kif għidt qabel, preżentement jeżistu wkoll vacancies għal heads fil-Qala u fix-Xagħra Primary Schools.

Huwa importanti wkoll li f'Settembru jkollna l-full complement fil-postijiet amministrattivi ta' dawn l-iskejjel.

Madam Speaker, għalkemm skond ftehim milħuq ma' l-MUT u mal-Gvern dwar il- gradi ta' l-għalliema kellhom jiġu appuntati health and safety teachers, s'issa għadna ma rajna xejn minn dan kollu minkejja li dan il-ftehim ilu ħafna li ġie ffirmat.

Fil-fatt ikun tajjeb jekk wieħed jinnota li dan il- ftehim skada fil-31 ta' Diċembru ta' l-1995 u suppost jibda jiġi nnegozjat ftehim ġdid.

GĦalhekk bħalissa l-għalliema bid-dritt qed jitolbu, kif fil- fatt għamlu fil-Konferenza Ġenerali ta' l-MUT, li għandhom jibdew negozjati minnufih għal ftehim ġdid.

Rigward il-health and safety teachers nixtieq nifraħ lill-MUT ta' l-inizjattiva li ħadet għal dan is-sajf.

Nixtieq issa ngħid xi ħaġa dwar l-inclusive education.

Din hi problema serja u wieħed irid isib kriterju dwar liema huma dawk it-tfal b'diżabilita' li jistgħu jkunu integrati fi klassijiet normali imma l- proċeduri preżenti ma tantx jidhru li qed jagħtu riżultati tajbin għax m'hemmx kordinament tajjeb bejn id-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni u s-CDAU.

Barra minn hekk irrid insemmi wkoll il-fatt li preżentement hemm żewġ educational psychologists biss u dawn ma jistgħux ilaħħqu mal-volum ta' xogħol li jeżisti.

La qed insemmi lill-educational psychologists nixtieq nenfasizza kemm hu importanti li tkompli l-kampanja sabiex iktar studenti jitħajru jmorru għall-courses tal-caring professions.

Minkejja li n-numru ta' social workers u ta' psychologists qed jiżdied żgur li dan m'huwiex biżżejjed għad- domanda li hawn f'pajjiżna llum.

Hawn ta' min jgħid li f'GĦawdex bħalissa għandna social worker wieħed biss imma bi pjaċir irrid ngħid li permezz tal- Gozo University dalwaqt ikollna 11-il social worker ieħor, għalkemm żgur li dawn m'humiex biżżejjed.

Hawnhekk ikun tajjeb ukoll li nistaqsi x'support se jingħata lit-tfal b'diżabilita' li jkollhom jibdew jattendu skejjel sekondarji.

Fil-fatt jidher li anke fl-iskola sekondarja tal-bniet ta' GĦawdex se jibdew jattendu tfal b'diżabilita' u għalhekk huwa meħtieġ li naħsbu minn issa sabiex ikun hemm il-faċilitajiet meħtieġa għal dawn it-tfal għax din għalihom se tkun l-ewwel esperjenza.

GĦandna naħsbu wkoll għal iktar kindergarten assistants ħalli dawn ikunu jistgħu jservu ta' għajnuna għaliex jekk ma naħsbux għal dan minn issa, f'Settembru se niġu ffaċċjati b'diversi problemi.

Forsi f'GĦawdex id-dixxiplina fl-iskejjel ma tinsabx f'qagħda allarmanti kif inhi f'ċerti postijiet f'Malta, pero' xorta hemm lok għal improvement u jien nixtieq li nagħmlu ħilitna sabiex ikollna kodiċi ta' dixxiplina li jkun jorbot kemm lill-għalliema, kemm lill- istudenti kif ukoll lill-ġenituri.

Madam Speaker, nixtieq issa nagħmel punt ieħor dwar l-għalliema fl- iskejjel primarji.

Kif jaf kulħadd ftit huma dawk li qed jiggradwaw u li qed imorru jgħallmu fl-iskejjel primarji minħabba l-istress li qed ikun hemm fuq l-għalliema f'dan is-settur u għalhekk jenħtieġ li wieħed jistudja l-qagħda fl-iskejjel primarji ħalli din il-problema tiġi solvuta.

Nixtieq ukoll li l-Ministru jgħid xi pjanijiet hemm għall-mid-week li qed jingħad li se jibda jsir fl-iskejjel primarji minn Settembru li ġej u jgħidilna wkoll kif se taħdem din is-sistema, kif din se teffettwa lill-għalliema u lil liema skejjel se tolqot.

Jien ħassejt li kelli nqajjem dawn il-punti għall-attenzjoni tal-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali u tal-Kummissjoni Nazzjonali għall- Edukazzjoni ħalli kulħadd ikun konxju ta' dawn il-ħteġijiet għaliex jien inħoss li għandha titwettaq il-ħidma meħtieġa f'dan ir-rigward sabiex id- diffikultajiet li għadni kif semmejt jiġu rimedjati.

Jiena persważa li tista' tinstab soluzzjoni għal kollox u għalhekk huwa importanti ħafna li nimpenjaw ruħna f'kull kamp edukattiv għaliex nafu li l-edukazzjoni hija l- qofol ta' kollox, hija l-passaport tagħna lkoll u jekk aħna jkollna sistema edukattiva tajba l-iskejjel tagħna jkollhom atmosfera aħjar li tirrifletti ruħha fi studenti iktar kuntenti, liema studenti se jkunu l-missirijiet u l- ommijiet ta' għada, il-mexxejja u ċ-ċittadini li minnhom jiddependi ħafna l- futur ta' pajjiżna.

Jekk aħna nieħdu ħsieb l-istudenti tagħna nkunu qed nagħmlu ġid lin-nazzjon Malti u GĦawdxi kollu.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Joe Abela.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Madam Speaker, il-Partit Laburista se jkun qed iwettaq wegħda oħra li għamel fl-aħħar elezzjoni ġenerali, jiġifieri dik li jpoġġi l-qasam ta' l-edukazzjoni bħala l-pedament tas-soċjeta' Maltija, jagħtiha iktar importanza u jagħmel l-iskejjel tal-gvern l-aħjar fil- pajjiż.

Jekk wieħed jara x'inhuma l-għanijiet tal-kummissjoni jsib li dawn huma li tiġbor informazzjoni dwar l-edukazzjoni f'Malta, li tidentifika l- ħteġijiet ta' Malta f'kull qasam ta' l-edukazzjoni fl-isfond ta' żvilupp ekonomiku, li tagħmel rakkmandazzjonijiet għall-bidliet li jkun hemm bżonn isiru u li tippubblika rapporti dwar ir-riċerka.

Dan kollu jorbot tajjeb ma' dak li wiegħed il-Partit Laburista fl-aħħar elezzjoni meta wiegħed li se jtejjeb l-ambjent fl-iskejjel billi jiżgura li jkun hemm l-indafa, li jkun hemm servizz professjonali ta' psikologi u social workers, li jieħu l- passi meħtieġa billi jkun hemm kuntatt bejn l-iskola u d-dar, li jkun hemm kordinament bejn id-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni, id-Dipartiment tas-Saħħa u d-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali, li jkun hemm l-ugwaljanza fit-tagħlim bejn il-bniet u s-subien ħalli nibdew inrawmu l-prinċipju ta' l-ugwaljanza miċ-ċokon, li ntejbu t-trasport ta' l-iskejjel, li jkun hemm monitoring ta' l-istudenti mill-bidu u li lil dawk l-istudenti li jkunu qatgħu qalbhom mis- sistema preżenti nagħtuhom ċans ieħor.

Fil-fatt dawn l-istudenti qed isibu ma' wiċċhom diversi diffikultajiet peress li l-kurrikulu ma jaħsibx għalihom u għalhekk hemm bżonn li lil dawn l-istudenti nagħtuhom ċans u ninkoraġġuhom jifformaw parti mis-soċjeta' tagħna.

Il-Partit Laburista wiegħed ukoll impenn favur l-edukaturi u fil-fatt irridu niddiskutu bis-serjeta' mal-unions il-problema tan-nuqqas ta' għalliema, il-ħtieġa għal titjib fil-kondizzjonijiet tax-xogħol ta' l- għalliema kif ukoll il-ħtieġa għal sistema aħjar ta' kif jingħataw il- promozzjonijiet.

Fil-fatt hawnhekk nixtieq ngħid xi ħaġa fuq l-esperjenza personali tiegħi ta' student.

Jien għadni f'eta' li nista' ngħid li għadni ħiereġ minn fuq il-bankijiet ta' l-iskola u l-esperjenza tiegħi fl-iskola primarja ma tantx kienet waħda sabiħa u ma tantx nixtieq nerġa' lura għal dawk iż-żmenijiet.

Jien kont tifel mistħi ħafna u kont insibha diffiċli biex nadatta ruħi għas-sistema ta' dak iż-żmien.

Kien diffiċli ħafna għalija li naqbad ma' sħabi u kelli bżonn ta' ħafna inkoraġġiment li xi kultant ma sibtux, la min-naħa tal-familja u lanqas min-naħa ta' l-iskola, għaliex tal-familja kienu jikkomparawni ma' studenti oħra li huma ħafna aħjar minni u fl-iskola ma kontx insib dik l-attenzjoni li kelli bżonn.

Issa hawnhekk ma rridx niġġeneralizza u ngħid li l-għalliema tiegħi kollha qatt ma tawni attenzjoni partikolari, pero' jien ma nħossx li s-sistema kienet tagħti importanza biżżejjed lill-bżonnijiet tiegħi u ta' studenti bħali.

Nixtieq ngħid ukoll li jekk aħna nqisu lill-qasam ta' l-edukazzjoni bħala s-sies tal-pajjiż li jħejji lit-tfal isiru ċ-ċittadini ta' għada hemm bżonn li dan iħejjihom fil-mod ta' kif jgħixu ħajjithom għax jiddispjaċini ngħid li xi kultant lit-tfal ngħallmuhom ħafna somom u lingwi biex imbagħad ħafna mill-affarijiet bażiċi tal-ħajja l-istudenti tagħna mhux qed jeħduhom.

Qed ngħid dan għaliex illum qed niffaċċjaw problemi serji ta' kif it-tfal jagħmlu management tal-flus, ta' kif jiffaċċjaw ċerti problemi fil-ħajja u ta' kif jikkomunikaw mal-ġenituri u għalhekk l-iskola għandha tkun il- pedament li jħejji lil uliedna jiffaċċjaw dawn iċ-ċirkostanzi.

Ikun importanti jekk insemmi wkoll il-mod li bih għandhom jitmexxew l-iskejjel.

L-ewwelnett l-ambjent ta' l-iskola huwa importanti ħafna.

Fil-fatt minn riċerki li saru rriżulta li l-istudenti, speċjalment dawk żgħar, għandhom bżonn ta' ambjent stimulanti fl-iskola għax dan huwa wieħed mill-iktar fatturi importanti fi skola.

Wieħed mix-xogħlijiet li se tkun qed twettaq il-kummissjoni huwa dwar il- kurrikulu u hawnhekk ta' min wieħed jistaqsi kemm qed nippreparaw lill- istudenti japprezzaw l-affarijiet ta' madwarhom, bħall-arti, il-kultura u l-ambjent.

Xi kultant nisma' lil min jgħid li ż-żgħażagħ għandhom apatija kbira u ma japprezzawx ħafna affarijiet, pero' s-sistema edukattiva tagħna kemm qed tħejjihom biex japprezzaw dawn l-affarijiet?

L-istess nistgħu ngħidu għal meta ngergru li fil-ġurnali u fil-mezzi tal-media l-ilsien Malti jiġi mitkellem jew spellut ħażin.

Fil-fatt kemm qed tingħata importanza lill-ilsien Malti fl-iskejjel?

Hawn ta' min jgħid li jirriżulta li l-ilsien Malti qed jingħata inqas importanza minn lingwi barranin oħra.

Il-lingwi barranin huma importanti wkoll imma jien inħoss li l-lingwa nazzjonali tagħna għandha tingħata l-importanza li tixirqilha u għandna għalfejn inkunu kburin li għandna l-lingwa tagħna.

Madam Speaker, qabel ma ġejt biex nagħmel dan id-diskors mort inżur skola primarja u waqt li kont qed nitkellem mas-surmast dan urieni kotba ta' suġġetti prinċipali, fosthom tal-Malti u tal-matematika, u mill-ewwel indunajt li dawn il-kotba għadhom l-istess li kelli jien meta kont għadni mmur l-iskola.

GĦalhekk naħseb li għandna naġġornaw ruħna mal-materjal li fuqu jistudjaw l-istudenti tagħna.

MADAM SPEAKER: Onorevoli, ippermettili ninterrompik għaliex sar il-ħin għall-Aġġornament.

Tibqa' in possession?

ONOR.

JOSEPH ABELA: Iva, nibqa' in possession.

MADAM SPEAKER: Nitlob lil-Ministru Mizzi sabiex jekk jogħġbu jressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa 18 ta' Ġunju, 1997, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

L-Ewwel Qari ta' Abbozz ta' Liġi li jkompli jemenda l-Att dwar Dazju tas- Sisa.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Mozzjoni biex titwaqqaf il-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi biex jagħmel Provvedimenti Speċjali dwar Proċeduri quddiem Qrati - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awditur Ġenerali u l-Uffiċċju Nazzjonali tal- Verifika - it-Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jħassar l-Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Edukazzjoni - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Lottu Pubbliku - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Pools tal-Gvern Malti fuq il- Logħob - it-Tieni Qari; ---------------------------------

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Proprjeta' Industrijali - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar il-Condominia - Kumitat Permanenti.

MADAM SPEAKER: Rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Alex Sceberras Trigona.

ONOR.

ALEX SCEBERRAS TRIGONA: Madam Speaker, illejla qomt biex nitkellem fl-Aġġornament sabiex niġbed l-attenzjoni għal kapitlu sħiħ li għandna fil- Kostituzzjoni ta' Malta.

Qed nirriferi għall-Kap 2 li jitkellem dwar id- dikjarazzjoni ta' prinċipji u li naħseb li wasal iż-żmien li jiġi rivedut.

Għaliex qed ngħid dan?

Dan il-kapitlu jitkellem b'mod vag u ġenerali ħafna, per eżempju, fuq id- dritt tax-xogħol, it-tmexxija 'l quddiem tal-kultura u s-salvagwardar tal- paesaġġ, l-edukazzjoni primarja, l-interessi edukattivi, il-protezzjoni tax- xogħol, il-ħinijiet ta' xogħol, drittijiet ugwali bejn l-irġiel u n-nisa, is-salvagwardar tax-xogħol ta' minuri, l-għajnuna soċjali u sigurta', inkoraġġiment ta' intrapriża ekonomika privata, protezzjoni ta' snajja' artiġjani, inkoraġġiment ta' koperattivi, eċċ. Mela hawn kapitlu sħiħ tal- Kostituzzjoni, l-ogħla liġi Maltija, li jitkellem fuq x'inhuma d- direzzjonijiet ta' l-Istat u filwaqt li qiegħed jgħid li jkun min ikun il- gvern ta' Malta - aħmar, blu, isfar jew aħdar - dawn id-direzzjonijiet ġenerali jridu jiġu osservati minnu, fl-istess ħin wieħed mill-iktar punti ta' djufija f'dan il-kapitlu huwa l-aħħar artiklu, jiġifieri aritklu 21, liema Artiklu jgħid hekk:

"Id-dispożizzjonijiet ta' dan il-Kapitolu ma jkunux esegwibbli f'xi qorti, iżda l-prinċipji li hemm fihom huma b'dan kollu fondamentali għall-iggvernar tal-pajjiż u jkun l-iskop ta' l-Istat li japplika dawn il-prinċipji fl-egħmil ta' liġijiet.".

Mela hawnhekk hawn dikjarat li dan il-kapitlu m'huwiex esegwibbli f'qorti u allura għandna daqsxejn ta' lakuna għaliex għandna listi ta' prinċipji pjuttost retoriċi, listi ta' prinċipji li jista' faċilment jidħol fihom charter tad-drittijiet taċ-ċittadin - li m'għandu x'jaqsam xejn mal- fundamental human rights - li konna semmejna fil-programm elettorali tagħna.

Dawn huma drittijiet taċ-ċittadin li jittrattaw mhux biss ma' l- amministrazzjoni governattiva imma anke fis-sens li ċittadin jittratta ma' kumpannijia lokali u ta' barra u jkollna anke citizens charter miżjuda ma' dawn il-prinċipji biex ma nkunux daqshekk kontra l-passat li nneħħu dan il- kapitlu kollu kemm hu.

Apparti milli s-citizens charter jidħol fil-Kostituzzjoni ta' Malta għandu jkun hemm ukoll il-metodi ta' empowerment; għax is-citizens charter mhux bilfors għandu jkun esegwibbli f'qorti.

Ovvjament ikun ħafna aħjar jekk ikun esegwibbli f'qorti imma ħafna mid-drittijiet taċ-ċittadin m'għandhomx x'jaqsmu direttament mad-definizzjoni ta' dritt.

Qed ngħid dan fis-sens li mhux se tmur quddiem imħallef biex tgħid li Section 19 (b) tal-Kostituzzjoni tagħtik ċertu dritt u t-tali amministrazzjoni rifsitulek u allura tixtieq kumpens mill-qorti.

Is-citizens rights jirrigwardaw iktar dwar kemm qed jiġu moqdija ċ-ċittadini mid-dipartimenti, istituzzjonijiet u kumpanniji tal-gvern u anke kumpanniji fejn il-gvern għandu influwenza u majority shareholding.

Dawn jirrigwardaw ukoll iċ-ċittadin vis-a-vis l-employers, il-businessmen u d-drittijiet ta' pajsaġġ, liema drittijiet huma kkomtemplati hawn, għalkemm għadna pjuttost fil-bidu għax għadhom m'humiex artikolati kif qegħdin jiġu artikolati matul dawn l-aħħar sitt snin fl-Ingilterra u fl- Amerka bis-citizens group, is-citizens rights u s-citizens charter li ġew eleborati sewwa minn Tony Blair u Bill Clinton f'dawn il-pajjiżi Anglo- Sassoni.

Issa ħalli niġi għall-parti operattiva u ma nibqax biss fuq il- lista tad-drittijiet għal saħħa, shelter, social services, edukazzjoni u training li għandha tkun ħafna iktar artikolata u mfassla skond il- ħteġijiet ta' dawk iċ-ċittadini u allura tieħu in konjizzjoni anke d- difetti forsi ta' dawn iċ-ċittadini u l-optimal points li għandhom u li jistgħu jiġu amplifikati u manifikati.

F'dan il-pajjiż hawn bżonn li jkollna iktar ċentri - forsi l-uffiċini tal- kunsilli lokali jistgħu jservu għal dan - li jservu ta' citizens advice bureau u jekk dawn ikunu l-mezz tat-twettiq tas-citizens rights allura fil- Kostituzzjoni ta' Malta fid-declaration of principles ma nkunux qegħdin nitkellmu biss fuq l-Istat imma anke fuq iċ-ċittadin.

Naħseb li jekk f'dan il-kapitlu qegħdin nitkellmu fuq stat u mhux fuq gvernijiet huwa tajjeb li nitkellmu wkoll fuq iċ-ċittadin biex gvernijiet, amministrazzjonijiet, dipartimenti amministrattivi u uffiċjali amministrattivi josservaw dan il-kapitlu li qed nissuġġerixxi li għandu jiġi rriformat.

Permezz tas-citizens advice bureau jew tas-citizens advisors fil-kunsilli lokali jista' jkollna post ta' riferiment fejn iċ- ċittadini tagħna lill-kunsilli lokali ma jarawhomx li f'ċertu sens qegħdin jiffissaw iż-żejjed fuq roundabouts u bankini ta' kull kulur u shape u l- interessi taċ-ċittadin, li suppost qegħdin jieħdu ħsiebhom fil-livel lokali, ftit li xejn qed jagħtu kashom.

Jekk il-lista tal-Kap 2 tad- Dikjarazzjoni ta' Prinċipji jkollha magħha elenku tad-drittijiet taċ- ċittadini, is-citizens' charters kif saru barra, u nieħdu dan il-mudell ta' progress, ta' evoluzzjoni ta' demokrazija tad-drittijiet taċ-ċittadin kontra l-entijiet il-kbar li jrid jiffaċċja l-ħin kollu, allura naraw il- metodi ta' empowerment kif qed jgħid il-Viċi President Amerikan Al Gore, li huwa forsi wieħed mill-iktar nies fil-politika li qed jitkellem il-ħin kollu fuqhom u l-ħin kollu jara x'jista' jagħmel biex f'kull komunita' jsaħħaħ il-poter taċ-ċittadin kontra dawn l-entijiet il-kbar.

With a reduced citizens advice bureaux, jkun jista' jibda jiġi kkoltivat minn ġol-kunsillli lokali - biex ma jkunx hawn spiża żejda u biex ma jkunx hawn dak it-training esaġerat li mbagħad jibda jsir joy-ride fih innifsu - l-ewwel se nkunu qegħdin ngħollu l-livell ta' l-istima taċ-ċittadini tagħna għall-kunsilli lokali, u ġol-kunsilli lokali jibda jkollna dak li se jagħti pariri u jwassal liċ-ċittadin f'ħafna affarijiet li ċ-ċittadin is-soltu jew ikollu jmur għand xi avukat għalihom - imma ma jmurx għax ma jħossx li għandu każ ta' kawża u allura hemm dak il-bridge li mhux se jkun jista' jasal għalih - jew lanqas biss ikollu biżżejjed informazzjoni biex jittekilja lill-amministrazzjoni u allura la m'għandux l-informazzjoni lanqas ikun jaf li qed jiġi miċħud xi dritt.

Allura s-citizens advisor ġo kull kunsill lokali jkun jista' jisma' lil dak iċ-ċittadin, jgħinu, iwasslu fid-dipartiment ikkonċernat u awtorevolment jitkellem fuq il-każ ta' dak iċ-ċittadin u b'hekk ikun jista' jiggwidah ħafna aħjar.

Aħna d-deputati taż-żewġ naħat ta' din il-Kamra kemm-il darba nsibu li ħafna miċ-ċittadini tagħna jeħlu fil-każijiet tagħhom għax ma jkollhomx min jiggwidahom biżżejjed.

Naħseb li meta twaqqfu l-kunsilli lokali l-mira kienet li d-deputat ikun jista' jikkonċentra iktar fuq affarijiet ta' policy ġewwa dan il-Parlament u ġewwa l-kumitati li llum qegħdin jadornaw dan il-Parlament, u mill-banda l-oħra d-deputat ma jkollux joqgħod jiċċekkja jekk saritx sew il-bozza jew il-bankina.

Imma l-kunsill lokali mhux biss irid jieħu ħsieb il-bankina jew il-bozza imma jrid jara kif se jiggwida - fil-qafas tal-framework leġislattiv li dan il-Parlament ikun qiegħed jagħmel u jagħmel updating minn żmien għal żmien - liċ-ċittadin bl- informazzjoni dwar dak li jistħoqqlu.

Jeżistu ħafna każijiet fejn iċ-ċittadin jaqa' lura għax ma jkollux biżżejjed informazzjoni dwar jekk għandux dritt f'ċerti każijiet, u allura ħafna ċittadini iżommu lura, ma jaqbdux imorru jdejqu lil dak u lill-ieħor u minħabba f'hekk huma jitilfu u kultant jaqgħu f'ċerti traps anke ta' poverta'.

M'huwiex sew li jiġri dan illum li deħlin fis-seklu 21 u għalhekk qiegħed nagħmel din is-sejħa bl-akbar serjeta'.

Din is-sena jien ħadt gost ħafna nara li fil-budget taħt il-Vot tal-Prim Ministru hemm ivvotati Lm20,000 sabiex jiġu mwaqqfa citizens advice bureaux f'dan il- pajjiż u naħseb li dik iċ-ċifra ta' Lm20,000 hija biss token li bih ikun jista' jiftaħ biex jinħoloq il-vot rikorrenti biex imbagħad kull sena nkunu nistgħu ngħinu liċ-ċittadin b'iktar u iktar empowerment.

B'dan l- empowerment inkunu nistgħu nġibu 'l quddiem liċ-ċittadini, kif qegħdin jipprovaw jagħmlu diġa' fl-Amerka u anke fl-Ingilterra.

Liċ-ċittadini tagħna għandna mhux biss nagħtuhom id-drittijiet fundamentali tal-bniedem imma anke drittijiet ta' empowerment kontra amministrazzjonijiet kbar, kontra entijiet ekonomiċi u anke kulturali kbar u nwasslulhom dik l- informazzjoni tant bażika biex ikunu jistgħu jgħixu definittivament ħajja aħjar.

Madam Speaker, jien nagħlaq billi ngħid li jekk aħna ndaħħlu ġewwa Kap 2 tal-Kostituzzjoni l-lista tad-drittijiet taċ-ċittadini li diġa' qiegħda tiġi diskussa attivament f'pajjiżi oħra - is-citizens charter - u jekk liċ- ċittadin ngħinuh mill-bidu permezz ta' citizens advice bureau, anke jekk il- każ tiegħu ma jkunx esegwibbli f'qorti, nkunu verament qed nagħmlu pass 'il quddiem sabiex il-Kostituzzjoni tagħna tkun tixraq aħjar liċ-ċittadini ta' Malta u Għawdex għas-seklu l-ġdid.

MADAM SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Sandro Schembri Adami.

ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI: Sinjura President, il-kumment li għalaq bih l-Onor.

Sceberras Trigona għandu jkun il-kumment li nibda bih jien għaliex il-Kostituzzjoni ta' pajjiżna titkellem fuq żewġ settijiet ta' drittijiet, li huma t-tnejn fundamentali.

F'kap 4 tal-Kostituzzjoni nsibu d-drittijiet fundamentali li jitkellmu dwar is-civil and political freedoms, filwaqt li f'Kap 2 insibu s-social and economic cultural rights.

Allura dak li għandna f'Kap 4 kif distint, imma jiena ngħid komplimentari wkoll ma' dak li għandna f'Kap 2, jġiegħlna nistaqsu x'kienet l-intenzjoni tal-leġislatur meta jitkellem fuq id-dritt ta' l-Istat li jirrikonoxxi x-xogħol bħala bażiku meta l-leġislatur ried li anke l-minimun hours of work wieħed iħares lejhom bħala dikjarazzjoni ta' prinċipju.

Qed nuża l-kelma "dikjarazzjoni ta' prinċipju" għaliex kif espona l-ħabib tiegħi, dak li nsibu fid- dikjarazzjonijiet ta' prinċipji huma mudell ta' drittijiet li jiġu translated f'doveri għall-gvern.

Artiklu 22 tal-Kostituzzjoni jgħid lill- gvern, qua gvern, li dawn id-drittijiet li hemm imsemmijin huma fundamentali biex tiggverna pajjiż, pero' wieħed ma jistax ifittex lill- gvern fil-qorti.

L-abbli professur li kien jgħallimna dwar id-dritt kostituzzjonali kien jgħidilna li ubi iuste ibi rimedium - kien isemmiha kważi f'kull lecture - meta għandek dritt fejn lanqas għandek rimedju.

Dawn huma drittijiet li aktar jolqtu fil-baxx - mhux fis-sens tal-piramida soċjali imma jolqtu aktar fil-fond - il-problema ta' kif wieħed għandu jaħdem biex verament iċ-ċittadin ikun l-ewwel.

Allura, kif qal l-Onor.

Sceberras Trigona, naħseb li huwa utli li jkollna charter tad-drittijiet tal-bniedem, citizens advice bureau jew dan it-tip ta' makkinarju.

Pero' jekk nemmnu li dawn huma drittijiet fundamentali, kif fil-fatt huma - dawn huma differenti jew komplimentari għad-drittijiet li nsibu f'Kap 4 fejn tant huma fundamentali d-drittijiet li anke if you are likely li jkollok wieħed mid-drittijiet tiegħek miksurin għandek rimedju - hawn ir-rimedju x'se jkun għaċ-ċittadin?

Wara li għidna u ppriedkajna tant - u għamilna sew għax nemmnu b'konvinzjoni u mhux b'konvenjenza li ċ-ċittadin jiġi l- ewwel - meta Kap 2 tal-Kostituzzjoni jitkellem fuq educational interest huwa exhaustive?

Jien ma ngħidx li għandu jkun exhaustive, forsi è ma non è il dev'essere, x'għandu jkun.

Jien ngħid li wasal iż-żmien ukoll li nibdew nitkellmu fuq id-dritt għal housing adegwat, li jiġi anke enunzjat hawnhekk f'Kap 2.

Forsi wieħed jistaqsi jekk għandniex indaħħluh f'Kap 2 dan id-dritt li m'huwiex fundamentali għall-iggvernar tal-pajjiż.

Fil-fatt huwa fundamentali pero' m'huwiex a justiciable right.

Għandek iddaħħlu hawn biex allura b'dan il- mod int tekwiparah ma' drittijiet jew doveri ta' gvern li kważi kważi ċ- ċittadin quddiemhom m'għandux rimedju, la għandu latio popolaris u lanqas għandu latio personalis?

Jien ngħid li wasal iż-żmien li, għallinqas bħala bidu, ngħidu lill-ministru tal-djar, ikun min ikun, li l-housing hawnhekk huwa dikjarat bħala an economic and a social right taċ-ċittadin.

Dan joħroġ ċar mill-International Bill of Rights fejn jitkellem dwar universal declaration of human rights, dwar international covenant on economic, social and cultural rights u dwar il-housing jingħad li individwu għandu d- dritt li jgħix, pero' m'għandux enunzjat id-dritt għal akkomodazzjoni xierqa.

Allura jien ngħid li l-bniedem jitwieled mhux biex jeżisti imma l- bniedem jitwieled biex jgħix f'soċjeta' fejn hemm relazzjonijiet inter- soġġettivi, jgħix f'soċjeta' ta' bnedmin li jirrelataw, fejn hemm id- drittijiet fundamentali, id-dritt tal-ħajja, id-dritt tal-protezzjoni u għal-libertajiet fundamentali ta' l-individwu, pero' ċ-ċittadin ukoll għandu jkollu d-drittijiet tiegħu mħarsa anke fejn jidħol l-aspett tal- housing.

Forsi mhux soltu li s-suġġett tal-housing jikkostitwixxi issue ta' jedd uman u qed nuża l-kelma "jedd uman" fil-kontest ta' kif jużaha l-Kap 4 tal- Kostituzzjoni biex nenforza kemm bl-inklużjoni tiegħu f'Kap 2 qed inħares lejh bħala xi ħaġa li jagħti dritt ikbar liċ-ċittadin.

Għax fil-verita' jekk inħarsu mill-qrib lejn il-liġijiet internazzjonali u nazzjonali u anke lejn is-sinifikat tal-fatt li wieħed għandu jkollu post diċenti biex jgħix b'dinjita' umana, ergo id-dinjita' umana li hemm riferenza għaliha f'Kap 4 tikkonsisti kemm fis-saħħa fiżika u mentali, kif ukoll fl-istil ta' ħajja b'mod aktar wiesgħa.

Hawnhekk wieħed jibda jinduna kemm hemm implikazzjonijiet tad-drittijiet umani fil-qasam tal-housing.

B'riħet ta' hekk, l-akkomodazzjoni xierqa hija mħarsa f'kull parti tal-globu bħala waħda mill-aktar bżonnijiet bażiċi u umani.

B'danakollu daqskemm huwa ta' fejda għal kulħadd li jkollu housing xieraq daqstant ieħor irridu nagħrfu illi madwar id-dinja - u mhux f'Malta biss - hawn biljuni ta' nies li jgħixu f'housing inadegwat u madwar 100 miljun persuna li jgħixu f'kondizzjonijiet li l-Ġnus Magħquda ssejħilhom human settlements jew homeless.

Alla jbierek meta aħna konna nistaqsu lill- Gvern Nazzjonalista jekk teżistix statistika dwar homelessness f'pajjiżna, kienu jgħidulna li statistika dwar homelessness ma teżistix.

Allura wieħed irid jgħid kemm verament aħna qegħdin nagħtu attenzjoni lejn din il- problema bħala pajjiż.

Il-housing huwa importanti u rridu nħarsu lejh minn diversi lati għax hemm id-drittijiet tal-housing fil-kontest tad- diskriminazzjoni li m'għandux ikun hemm, hemm id-drittijiet tal-housing fejn jidħlu n-nisa msawtin u n-nisa separati u hemm d-drittijiet tal- housing għat-tfal.

Naturalment hawn mhux qed ngħid li tifel għandu jingħata post u nagħmlu ħażin meta nifhmu li l-housing ifisser li inti tagħti post biss.

Aktar qabel semmejt id-drittijiet tat-tfal fil-qasam tal-housing.

Jien mhux qed ngħid li t-tfal għandhom jingħataw dar imma li għandu jkollhom l-iprem fost l-aqwa protezzjoni.

It-tfal għandhom id-dritt għal standard of living tajjeb u wieħed għandu jipprovdi assistenza materjali u support programmes rigward nutrition, clothing u housing.

Aħna rridu noqogħdu attenti li l- kelma "housing" nipprovaw indaħħluha fil-programm politiku tagħna konformament ma' dak li qed jiġri fid-dinja.

Id-drittijiet tal-housing qegħdin għal kulħadd.

Il-fatt li inti tagħti recognition jew li ħdejn id-dar tiegħek, li tkun diċenti, jkun hemm post dilapidat għandek housing problem.

Għalhekk għandna nbiddlu l-mentalita' tagħna għax il-housing m'huwiex dak li tradizzjonalment naħsbu li hu.

Dan il-qasam ma jpoġġix obbligu komplet fuq il-gvern biex jipprovdi l-housing imma huwa l-obbligu ta' kull gvern illi jara li jkun hemm housing policy u li jara li jintegra l-bżonnijiet ta' min qiegħed fil-bżonn.

Il-proġett pilota fil-Furjana huwa tajjeb pero' għandu jiġi esegwit b'mod li jsir ukoll f'areas oħra.

Pajjiżi oħra ħasbu fuq id-drittijiet tal-ħaddiema fil-qasam tal-housing.

Per eżempju, n-nies kienu marru jgħixu f'Bormla għaliex kienu qrib it- Tarzna u hemmhekk allura kellek combination ta' problema ta' housing u problema ta' refuġjati.

Aħna irratifikajna konvenzjonijiet u għamilna riservazzjonijiet f'konvenzjonijiet internazzjonali fuq ir-refuġjati pero' aħna qegħdin ngħidu - mhux qed ngħid li għandu jsir hekk biex ħadd ma jifhimni u jirrapportani ħażin - li l-housing rights of refugees jeżistu f'pajjiżi oħra u dan juri kemm il-housing huwa suġġett importanti.

Trid tkun akkademiku biex tittekilja dan il-qasam!

Ma tistax tħares lejn dan il- qasam b'mod li tara kemm se tqassam djar u kemm tajt djar.

Per eżempju, fil-11 ta' Frar, 1997 f'risposta għal mistoqsija parlamentari il-Ministru Portelli kien qalli li kien hemm 4,600 talba għal akkomodazzjoni.

Iżda sar studju biex naraw kemm minnhom huma veri u reali?

Iklassifikajna n- numru ta' nies?

Per eżempju, kif se jkun jaf il-gvern li wħud minn dawn l- applikanti setgħu mietu?

Forsi għaliex xi ħadd imur jitlob recognition għax tefa' l-identity card hemm?

Kif se nkunu nafu li applikant m'għadux interessat?

Kif se jkun jaf il-housing department meta jmut bniedem

Il-problema prinċipali hija li m'aħniex naraw liema huma l-postijiet vojta u jien nixtieq nieqaf fuq din.

Jien niġi minn distrett fejn hemm ħafna postijiet vojta u huwa importanti li dawn il-postijiet jiġu wżati.

Veru hemm problemi ta' qrati, ta' suċċessjoni ta' diversi persuni li jkollhom co-ownership, pero' rridu naħdmu ħafna, jekk hemm bżonn nitilgħu l- qamar!

Qed ninterpreta s-sentimenti tal-Beltin, tal-Furjaniżi, tal- Ħamruniżi, huma min huma, li qegħdin jgħidu li l-qasam tal-housing - kif qal tajjeb l-Onor.

Sceberras Trigona - is another economic and social right li għandu jkun fil-Kostituzzjoni, fundamentali għall-iggvernar tal- pajjiż u forsi mhux għalissa non-justiciable.

Pero' ejja nikkonsidraw x'qal l-Onor.

Scberras Trigona li nagħtu charter lid-drittijiet tal-bniedem għax il-bniedem huwa l-ewwel.

MADAM SPEAKER: Nirringrazzjak.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, l-Erbgħa, 18 ta' Ġunju, 1997 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Onor.

Joe Mizzi.

Fid-9.30. p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

KUNSILLI LOKALI - MANUNTENZJONI TA' L-ISKEJJEL

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'se jkun is-sehem tal-kunsilli lokali fil-programm ta' manuntenzjoni ta' l-iskejjel u kif se titħaddem is- sistema?

ONOR.

CHARLES MANGION: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari numru 5583.

PULIZIJA - GĦASSA MAR-REFUĠJAT HARARI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Minsitru jgħid jekk hux minnu li żewġ uffiċjali li kienu security mar- refuġjat Harari inqabdu li kienu fis-sakra s-Sibt 10 ta' Mejju u li ftit qabel kienu nvoluti f'inċident tat-traffiku barra l-Ħabs ta' Kordin?

Jekk dan hu minnu, jista' jgħid x'passi ttieħdu?

ONOR.

ALFRED SANT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant ghat-twegiba li jien tajt ghall-mstoqsija parlamentari numru 6153.

KUNSILLI LOKALI - ĦADDIEMA

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-policy dwar l-assenjar tal-ħaddiema mal-kunsilli lokali?

ONOR.

CHARLES MANGION: Kopja tal-policy paper mitluba tpoġġiet fuq il- Mejda tal-Kamra aktar kmiei f'din is-Seduta.

FAĊILITAJIET SPORTIVI - INVENTARJU

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Peress li l-Ministru ġie rrapportat li qal f'The Times tal- 15/5/97) li se jsir inventarju tal-faċilitajiet sportivi, jista' l-Ministru jgħid jekk jafx li kien diġa' sar inventarju dettaljat, inkluż min kien l- amministratur ta' kull faċilita' mill-Amministrazzjoni preċedenti u x'sar minn dan l-inventarju?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li naf li sar inventarju tal-faċilitajiet sportivi lokali u nazzjonali.

Ir-rapport, li minnu jagħmel parti dan l-inventarju, qed jiġi rivedut.

FAĊILITAJIET SPORTIVI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hijiex il-policy tal-Gvern li faċilitajiet sportivi lokali jgħaddu f'idejn il-kunsill lokali?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.Interpellant li hija l-policy ta' dan il-Gvern li l-Kunsilli Lokali jingħataw kull opportunita' biex jagħtu s-sehem tagħhom fit-tmexxija ta' dawk il-faċilitajiet kollha msemmija fl-artikolu 33 (1) ta' l-Att ta' l-1993 dwar Kunsilli Lokali.

Dawn jinkludu l-faċilitajiet sportivi.

SKOLASPORT - SERVIZZ TA' COACHES

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm coaches li jagħtu kontribut fl-Iskolasport u f'liema dixxiplini joperaw?

Jista' jgħid kemm jitħallsu komplessivament fil-ġimgħa dawn il-coaches?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

KUNSILL MALTI GĦALL-ISPORT - LAQGĦAT

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid f'liema dati saru l-laqgħat kollha tal-Kunsill Malti għall-Isport minn meta twaqqaf?

Jista' l-Ministru jgħid x'kienet l-attendenza ta' kull membru?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari Nru. 4679 mogħtija f'seduta 68.

SERVIZZ PUBBLIKU - SENIOR PRINCIPALS

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għat-tweġiba li ta għall-mistoqsija parlamentari numru 4498 dwar l-eżami għal Senior Principals, li fiha l-Prim Ministru stqarr li "il-Gvern jemmen li, bil-mod kif kien sar l-eżami ta' qabel, kienet twettqet inġustizzja kemm ma' dawk l-uffiċjali li ma għaddewx mill-eżami kif ukoll ma' dawk li setgħu, imma li ħassew li ma għandhomx joqogħdu għal dak l-eżami, jista' l- Prim Ministru jgħid b'mod konkret taħt liema forma jew forom saret dik li l- Gvern isejjaħ "inġustizzja"?

ONOR.

ALFRED SANT: Niskanta kif l-Onor.

Membru, li donnu pprova jsegwi dan is-suġġett mill-qrib, ma jifhimx li twettqet inġustizzja meta uffiċjali fis-Servizz Pubbliku, ta' ċertu maturita u bi snin twal ta' esperjenza, kienu kostretti li joqogħdu għal eżami bil-miktub, qishom għadhom ħerġin mill-iskola, ma uffiċjali ta' eta` ħafna iżgħar.

Niskanta wkoll kif l-Onor.

Membru ma japprezzax li s-suġġett li ntagħżel għall-eżami bil-miktub seta` kien ta' vantaġġ għal xi kandidati partikolari u li, għalhekk, din l-għażla kienet waħda nġusta.

U. E.. - PROGRAMMI

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għat-tweġiba li ta għall-mistoqsija parlamentari numru 4826 li fiha l-Ministru qal li l-parteċipazzjoni ta' Malta fil-programmi "Leonardo", "Socrates" u "Youth for Europe" se tiddependi mill-eżitu tat-taħdidiet li l-Gvern qed ikollu ma' l-Unjoni Ewropea, għandi nifhem li l-Ministru m'hux f'qagħda li jagħti l- assigurazzjoni tiegħu biex dawn il-programmi jkomplu mexjin qabel ma' l- Gvern jikkonkludi t-taħdidiet ma' l-U.E.?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Għalissa m'għandi xejn xi nżid mat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija li qed jirreferi.

KUMITAT GĦALL-MONUMENTI U PLAKEK

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għat-tweġiba li ta għall-mistoqsija parlamentari numru 4855 dwar il-Kumitat għall-Monumenti u Plakek, jista' l- Ministru jgħid jekk huwiex f'qagħda issa li jwieġeb il-mistoqsija?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari Nru. 4855 f'seduta 69.

COMMONWEALTH YOUTH PROGRAMME

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għat-tweġiba li ta għall-mistoqsija parlamentari numru 5173, jista' l-Ministru issa jagħti l-informazzjoni mitluba dwar il-Commonwealth Youth Programme?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari Nru. 5173 f'seduta 68.

SKEJJEL - SKOLA TA' L-ARTI U ARTIĠJANAT

L-ONOR.

LOUIS GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwassal is-suġġeriment biex l- Iskola ta' l-Arti u Artiġjanat f'Tarġa Gap, fil-Mosta tipprovdi ċertifikati lill-istudenti li jixirqu aktar li din l-iskola minflok ċertifikati suwed u bojod, fotokopjati li m'għandhom l-ebda dehra ta' kreattivita', arti u amor proprju kif jixhdu dawk li ngħataw f'Mejju ta' din is-sena għas-sena 1995/1996?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Is-suġġeriment ġie mgħoddi lill-iskola.

BDIEWA - SUSSIDJU

L-ONOR.

LOUIS GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu llum n-numru ta' bdiewa li qed jibbenefikaw mis-sussidju fuq il-ħlas tal-kontribuzzjoni tas-sigurta' soċjali?

Kemm kien in-numru ta' l-iskema sal-lum?

Kemm kienu l-ammonti maħruġa mill- Gvern għall-istess skop u għall-istess snin?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: In-numru ta' bdiewa (inkluż raħħala u sajjieda) li qed jibbenefikaw mis-sussidju fuq il-ħlas tal-kontribuzzjoni tas- sigurta' nazzjonali huwa madwar 1,150.

L-ammonti maħruġa mill-Gvern għall-istess skop kienu:

1993 Lm 70,008 1994 Lm183,081.02 1995 Lm202,331.29 1996 Lm217,120.88

DJAR - AKKOMODAZZJONIJIET ALTERNATTIVI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jagħti tagħrif dwar kemm kien in-numru ta' applikanti għall- akkomodazzjoni alternattiva fl-aħħar ta' kull xahar ta' din is-sena, lokal, lokal?

Kemm kien in-numru ta' persuni lokal lokal li ġew allokati post kull xahar ta' din is-sena?

ONOR.

FREDDIE PORTELLI: L-informazzjoni mitluba tqiegħdet fuq il-Mejda tal-Kamra. aktar kmieni f'din is-seduta

SIĠAR: TAĊ-ĊIPRESS/TAL-FICUS

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm hu n-numru ta' siġar maturi taċ- Ċipress u tal-Ficus li nqatgħu f'Malta u f'Għawdex kull xahar f'kull lokal ta' Malta u Għawdex mill-ħaddiema tad-Dipartiment ta' l-Agrikoltura?

X'kienet ir-raġuni li għaliha nqatgħu dawn is-siġar?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ma tinżammx statistika ta' kemm inqalgħu siġar taċ- Ċipress u tal-Ficus.

MAJJAL - QATLA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm kienet il-qatla tal-majjal kull ġimgħa mill-1/4/97 sal-lum?

Kemm minn din il-qatla (f'piż) ittieħdet mid-distributuri u kemm minnha ttieħdet mill-processors?

Meta hu mistenni li jkun hemm żieda f'din il- qatla?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: L-infomazzjoni mitluba tqiegħdet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

AJRUPORT - ŻAMMA TA' PERSUNI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm kien in-numru ta' persuni li nżammu milli jidħlu f'Malta, fl-ajruport u fil-port, kull xahar minn Novembru, 1996 sal-lum?

Ta' liema nazzjonalita' kienu dawn il- persuni?

Lejn liema pajjiż intbagħtu wara li ma tħallewx jidħlu f'Malta?

ONOR.

CHARLES MANGION: L-Onor.

Interpellant għandu jindirizza l- mistoqsija tiegħu lill-Ministeru konċernat.

QRATI: SEPARAZZJONIJIET

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm mit-talbiet għas- separazzjoni li ġew sottomessi kull sena mill-1992 sal-lum kienu talbiet għal separazzjoni ta' żwieġ bejn Maltin u barranin?

Ta' liema nazzjonalita', kull sena, kienu dawk li talbu s-separazzjoni u li ma kenux Maltin?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma tinżammx statistika dwar in-nazzjonalita' tal-partijiet.

PULIZIJA - MEMBRI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti tagħrif dwar kemm hu fil-preżent in-numru ta' pulizija ngaġġati fil-Korp tal-Pulizija?

X'vacancies hemm fil-preżent fil-korp?

Meta hu mistenni li jimtlew dawn il-vacancies?

ONOR.

ALFRED SANT: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant ghat-twegiba li jien tajt ghall-mistoqsija parlamentari numru 2220.

KUNSILLI LOKALI - RAPPREŻENTANZA

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jagħti ħjiel tal-leġislazzjoni dwar rappreżentanza tal-kunsilli lokali fuq il-korporazzjonijiet il-kbar, li hu semma fil-forum Controversial Conservation Issues?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li għaddejjin diskussjonijiet dwar kif għandha ssir il-ħatra tar-rappreżentanti tal- Kunsilli fuq ċerti korporazzjonijiet/entitajiet.

MINISTRU TAD-DJAR - LAQGĦA MAL-KUNSILL NAZZJONALI TAŻ-ŻGĦAŻAGĦ

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tad-Djar: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 5928 u t-tweġiba mogħtija fis- Seduta tat-2 ta' Ġunju, 1997, jista' l-Ministru jgħid jekk sarx "il-follow- up meeting" bejn uffiċjali tal-Ministeru tad-Djar u s-Segretarjat taż- Żgħażagħ biex jiġi stabbilit l-aħjar mod kif għandu jinħoloq mekkaniżmu konsultattiv fuq bażi permanenti bejn iż-żewġ ministeri?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Il-follow up meeting bejn uffiċċjali tal- Ministeru għad-Djar u s-Segretarjat taż-Żgħażagħ biex jiġi stabbilit l- aħjar mod kif għandu jinħoloq mekkaniżmu konsultattiv fuq bażi permanenti bejn iż-żewġ Ministeri sar.

HOSPITAL LINEN SERVICE - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid f'liema studju waslu t-taħdidiet/laqgħat/proċeduri biex il-ħaddiema tal-Hospital Linen Service jiffurmaw koperattiva?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Kif ġa nfurmajt lill-Onor Membru, it-twaqqif tal- kooperattiva fil-Hospital Linen Services għadu fi stadju preliminari.

Hu maħsub li f'Lulju jibdew il-laqgħat mal-Unions dwar din l-inizjattiva.

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 5985 u t- tweġiba mogħtija fis-Seduta tat-3 ta' Ġunju, 1997, il-Ministru huwa nformat li minħabba nuqqas ta' riżorsi umani d-Dipartiment tal-Mużewijiet m'għandux jibgħat ħaddiema f'dipartimenti oħra?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant, li d- Dipartiment tal-Mużewijiet ma bagħat ebda ħaddiema f'dipartimenti oħra.

Kif spjegajt fit-tweġiba tiegħi għall-mistoqsija numru 5985 (Seduta 75), xi żmien ilu saret sejħa mill-Kummissjoni għas-Servizz Pubbliku biex jimtlew numru ta' postijiet ta' 'Technician I' fid-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni.

Din is-sejħa kienet miftuħa għall-impjegati mal-Gvern, u fost l-applikanti li ntagħżlu mis-'Selection Board' għal dawn il-postijiet kien hemm 'Senior Tradesman' impjegat mad-Dipartiment tal-Mużewijiet.

L-Onor.

Interpellant jifhem għalhekk, li dan l-individwu ma ġiex sempliċiment mibgħut f'dipartiment ieħor mid-Dipartiment tal-Mużewijiet; iżda ġie maħtur, wara eżami kompetittiv, b'kariga ġdida ta' 'Technician I' fid-Dipartiment tal-Edukazzjoni.

Ngħarraf ukoll lill-Onor.

Interpellant, li qegħdin jittieħdu l-passi neċessarji biex, ikun jista' jimtela l-post ta' 'Senior Tradesman' li tbattal fid-Dipartiment tal-Mużewijiet.

UFFIĊĊJU ĊENTRALI TA' L-ISTATISTIKA

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: B'riferenza għad-dokumenti mqiegħda fuq il-Mejda tal-Kamra nhar it-3 ta' Frar, 1997 mill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali, jista' l-Ministru jgħid minn meta l-Uffiċċju Ċentrali ta' l-Istatistika se jibda jqies l-impjegati tal- Malta Stock Exchange, Malta External Trade Corporation, Management Systems Unit, Sptar Zammit Clapp u kunsilli lokali bħala ħaddiema fis-settur pubbliku?

ONOR.

LEO BRINCAT: Minħabba li t-tagħrif li l-Onor.

Membru qed jitlob jinġabar mill-Employment and Training Corporation, nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

JUM DINJI TAL-KTIEB/DRITTIJIET TA' L-AWTUR - KUMITAT

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Billi l-Kumitat għall-Jum Dinji tal-Ktieb/Drittijiet ta' l- Awtur issa ilu li twaqqaf għal aktar minn xahrejn, jista' l-Ministru jwieġeb għall-mistoqsijiet parlamentari numri 4923, 5118, 5432 u 5585, dejjem jekk dan il-kumitat s'issa ltaqa' jew wettaq xi ħidma?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 4923 motgħtija f'seduta nru .78

SIGURTA' SOĊJALI - DEPUTAT PARLAMENTARI FUQ PANEL MEDIKU

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex etikament korrett li Deputat Parlamentari, li huwa tabib, jkun fuq il-Panel Mediku tad-Dipartiment tas- Sigurta' Soċjali?

ONOR.

EDWIN GRECH: l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali ma jipprekludinix li naħtar fuq il-Panel Mediku tabib li jkun fl-istess waqt Membru Parlamentari.

Ġara li fil-lista tal-Persuni Mediċi li għandhom il-warrant biex jeżerċitaw il-professjoni medika, bi żvista ġie nkluż Membru Parlamentari.

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li biex inkunu konformi man- norma, dan it-tabib qatt ma ġie msejjaħ biex jattendi fuq il-Panel Mediku.

IMPJIEGI - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-persuni li kienu qed jirreġistraw għall-:- 1) messaġġier jew 2) driver f'Ottubru, 1996?

Kemm kien ilu jirreġistra għal dan ix-xogħol kull persuna?

ONOR.

EDWIN GRECH: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mhix il-prattika tal-Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ illi tippubblika listi ta' persuni li jkunu qed jirreġistraw.

Għalhekk, l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant ma tistax tingħata.

P.A. - PERITI/KONSULENTI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm periti u konsulenti (Maltin u barranin) ma' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar li għandhom permess biex jagħmlu xogħol privat minbarra dak ma' l-istess awtorita'?

ONOR.

GEORGE VELLA: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant illi ħadd mill-periti u konsulenti li huma mpjegati full time ma għandu permess illi jagħmel xogħol privat minbarra dak ma' l-istess Awtorita'.

DISTRETT NRU.

10 - HOLIDAY FLATS

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista ta' l-appartamenti liċenzjati bħala holiday flats f'Tas-Sliema u San Ġiljan?

ONOR.

KARMENU VELLA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-mejda tal-kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

TARZNA TA' MALTA - ĦLAS LILL-ĦADDIEMA

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid x'kien l-ammont ta' flus li ħallset it-Tarzna bħala:- 1) pagi ordinarji; u 2) overtime lill-ħaddiema fil-perijodu mill-1 ta' Jannar sal-31 ta' Mejju, 1997?

X'kien l-ammont ta' flus li ħallset it- Tarzna bħala:- 1) pagi ordinarji; u 2) overtime lill-ħaddiema tagħha fil- perijodu mill-1 ta' Jannar sal-31 ta' Mejju, 1996?

ONOR.

ALFRED SANT: Il-ħlasijiet ta' pagi u sahra kienu hekk:

A.1) Pagi Ordinarji - 01/01/97 sa 16/05/97* - Lm5,243,319 2) Sahra - 01/01/97 sa 16/05/97* - Lm 684,031 B. 1) Pagi Ordinarji - 01/01/96 - 14/06/96** - Lm6,213,934 2) Sahra - 01/01/96 - 14/06/96** - Lm1,786,455

* Il-pagi għall-perjodu li jgħalaq fit-13/06/97 għadhom ma nħadmux.

Il-pagi jitħallsu kull ħmistax b'lura u s-salarji jitħallsu kull erba ġimgħat b'lura.

Il-pagi u s-salarji (flimkien) issa jmiss li jitħallsu fis-27/06/97, għalhekk għadhom ma nħadmux.

** Id-data mgħotija hawnhekk hija meta tħallsu l-pagi u s-salarji flimkien, l-eqreb lejn il-31/05/96.

KUNSILL MALTI GĦAX-XJENZA U TEKNOLOĠIJA - SAFAR

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Min kienu l-persuni li siefru minn fondi diretti jew indiretti tal-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija mill-1 ta' Jannar, 1997 'il hawn?

Kemm swiet kull żjara?

X'kien l-iskop taż-żjara u d-dati tat-tluq u l-wasla ta' kull persuna li siefret?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

OMMIJIET XEBBIET - BENEFIĊĊJI SOĊJALI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' unmarried mothers li qegħdin jieħdu r-relief llum?

Jista' jgħid kemm kien l-ammont totali ta' flus f'benefiċċji soċjali li ngħataw lill-unmarried mothers is-sena l-oħra?

Kemm minn dawn l-unmarried mothers li jieħdu r-relief illum għandhom 16-il sena jew anqas?

ONOR.

EDWIN GRECH: In-numru ta' ommijiet mhux miżżewġa li qegħdin jirċievu l-Għajnuna Soċjali illum huwa ta' 435.

Matul is-sena 1996 tħallas l-ammont ta' Lm559,435 f'Għajnuna Soċjali lil 443 omm mhux miżżewġa.

Ma tinħassx il-ħtieġa li tinżamm statistika ta' kemm jitħallsu dawn l-ommijiet mhux miżżewġa, f'benefiċċji soċjali oħra li fl-għoti tagħhom il-liġi ma tiddistingwix dwar l-istat ċivili.

Minn dawn hemm seba' ommijiet li għandhom sittax-il sena jew anqas.

SKEJJEL - STUDENTI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru totali llum ta' tfal li jattendu:- a) l-iskejjel tal-Gvern; b) l-iskejjel tal- Knisja; u c) l-iskejjel privati?

ONOR.

UNIVERSITA' - STUDENTI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru totali ta' studenti li qegħdin jattendu l-Universita' jew xi fondazzjoni mmexxija mill-Universita' llum?

Kemm hemm barranin u x'korsijiet jattendu?

ONOR.

VETTURI - IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' vetturi li jirrikjedu liċenzja tas-sewqan, li kienu mportati s-sena l-oħra?

Kemm kien in-numru din is-sena?

Kemm huwa l-valur ta' dawn il-vetturi?

ONOR.

LEO BRINCAT: Id-Dipartiment ta' l-Istatistika mhux f'pożizzjoni li jagħti n-numru ta' vetturi li għandhom bżonn liċenzja tas-sewqan.

Iżda matul is-sena li għaddiet u fl-ewwel erba' xhur ta' din is-sena ġew importati l-vetturi kif muri fit-tabella ta' hawn taħt:

|Tip |1996 |1996 |1997 |1997 | | |Kwanti|Valur |Kwanti|Valur | | |ta' |(Lm) |ta' |(Lm) | |Road |248 |613,821 |207 |203,409| |Tracto| | | | | |rs | | | | | |Public|62 |509,317 |28 |429,379| |Trans.| | | | | |Vehicl| | | | | |es | | | | | |Pass. |12,115|37,755,0|2,925 |9,033,2| |Cars | |80 | |66 | |Comm. |3,767 |9,614,47|1,281 |2,804,8| |Vehicl| |9 | |68 | |es | | | | | |Specia|144 |1,471,11|12 |98,602 | |l | |8 | | | |Purpos| | | | | |e | | | | | |Vehicl| | | | | |es | | | | |

DIPARTIMENT TAS-SERVIZZI SOĊJALI - BENEFIĊĊJI SOĊJALI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' persuni li qegħdin jieħdu għajnuna fi flus jew benefiċċju ieħor, mid-Dipartiment tas-Servizzi Soċjali mill-bidu ta' din is-sena s'issa kif ġej fuq:- 1) pensjoni mhux kontributorja; 2) relief; 3) għajnuna għall-mard (SKA); 4) għajnuna finanzjarja għax huma ħandikappati; 5) familji li jieħdu ċ-children's allowance; u 6) karta roża għall-mediċini b'xejn?

ONOR.

EDWIN GRECH: In-numru ta' persuni li qegħdin jirċievu għajnuna fi flus jew benefiċċji oħra mid-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali mill-bidu tas- sena s'issa huwa kif ġej:-

1) Pensjoni mhux kontributorja 4,151 2) Għajnuna Soċjali 8,624 3) Għajnuna għall-Mard (SKA) 13,588 4) Għajnuna Finanzjarja għal persuni b'diżabilita' 1,904 5) Familji li jieħdu ċ-Children's Allowance 47,730

Matul l-1996, intlaqgħu 4,710 talba għall-għoti ta' mediċini b'xejn (karta r-roża) minn individwi jew familji.

Din tista' tiġġedded minn żmien għal żmien.

Minn Jannar 'l hawn ġew aċċettati 2,005 talbiet ġodda.

IMPJIEGI - PERSUNI JAĦDMU BLA PERMESS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru tat-tfal taħt is-16-il sena li nqabdu jaħdmu bla permess is-sena l-oħra?

Kemm kien in-numru mill-bidu ta' din is-sena s'issa?

Kemm kien in-numru totali ta' persuni li nqabdu jaħdmu bla permess is-sena l-oħra?

Kemm minn dawn kienu nies ta' nazzjonalita' barranija?

ONOR.

EDWIN GRECH: Is-sena l-oħra nqabdu 119 tfal taħt is-16-il sena jaħdmu bla permess.

F'dawn l-ewwel ħames xhur ta' din is-sena nqabdu 25.

Is-sena l-oħra, l-ispetturi tal-Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ qabdu jaħdmu bla permess 117 barrani, 651 li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol, 1633 ma kienux irreġistrati li qed jaħdmu (mingħajr ktieb tax-xogħol) u 735 persuna oħra li ma kellhomx il-part-time irreġistrat mal-Korporazzjoni.

U.E. - POLITIKA TA' SIGUREZZA

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: In vista tal-fatt li r- riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew dwar il-formulazzjoni ta' perspettivi għall-politika ta' sigurezza komuni tal-Unjoni Ewropea li ttieħdet f'Mejju ta' din is-sena, tipprovdi fl-aħħar paragrafu tagħha (paragrafu 39) li din ir-riżoluzzjoni għandha tintbagħat lill-pajjiżi li applikaw għas-sħubija, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħidilna jekk intbagħtitx din ir-riżoluzzjoni lill-Parlament Malti?

ONOR.

GEORGE VELLA: Il-Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin u ta' l- Ambjent ma jidhirx li rċieva r-riżoluzzjoni msemmija.

Normalment il- Parlament Ewropew jikkomunika dirett ma' Parlamenti nazzjonali, għalhekk nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jirriferi d-domanda tiegħu lill-Clerk of the House jew l-ispeaker tal-Kamra.

MDC - PROMOZZJONIJIET

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l-Industrija: Jista' l-Ministru jgħidilna kemm ingħataw promotions fix-xhur li għaddew minn Novembru 1996 sal-lum fl-MDC?

In-nies li ngħataw promotions f'liema grad kienu u f'liema grad ġew issa?

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Il-Korporazzjoni Maltija għall-Iżvilupp, kif imħabbar fil-Mission Statement ippubblikat fuq paġni 231 u 232 ta` l-Estimi tal-Gvern għall-1997, qed timplimenta pjan ta` ristrutturazzjoni bil-għan li tittrasforma ruħha f`organizzazzjonijiet aktar effiċjenti.

Għal dan il-għan inħarġu sensiela ta` internal calls li wasslu għal dawn il-ħatriet.

Isem Liema grad kienu Grad li gew issa

Borg Anthony Messenger Senior Messenger Briffa Saviour Messenger Senior Messenger D`Amato Francis Messenger Senior Messenger

Camilleri Kevin Clerical Officer Administrative Assistant De Vries Mallia Orietta Clerical Officer Administrative Assistant Falzon Robert Clerical Officer Administrative Assistant Scicluna Annabelle Clerical Officer Administrative Assistant Torpiano Marthese Clerical Officer Admistrative Assistant Muscat Antoinette Clerical Officer Adminsitrative Assistant

Mifsud Sean Executive Assistant Manager Zammit Joseph Senior Executive Assistant Manager Galea Mario Asssitant Manager Manager I Tonna Marika Assitant Manager Manager I Mazzitelli Emmanuel Manager I Manager II Dr. Mintoff Lawrence Manager II Manager III

BIĊĊERIJA - PROĠETTI

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Peress li issa għaddew seba' xhur u nofs mill-aħħar elezzjoni u peress li ntqal diversi drabi mill-Ministeru li l-Amministrazzjoni Nazzjonalista "kienet ħalliet sitwazzjoni diżastruża", jista' allura issa l-Ministru jgħid x'passi ħa u xi proġetti wettaq f'dan il-perijodu biex jirrimedja s- sitwazzjoni fil-Biċċerija?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: L-informazzjoni dwar ix-xogħlijiet kollha li saru qed tinġabar u tingħata f'seduta oħra.

SAJJIEDA

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Peress li fi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 3263, il-Ministru qal li l-membri ta' waħda mill-koperattivi tas-sajjieda "kienu qegħdin jiffaċċjaw problemi sforz il-firda li kienet inħolqot fost is-sajjieda", u peress li dan l-istatement jista' jitfa' dell ikrah fuq is-sajjieda kollha, jista' allura l-Ministru jiċċara u jispeċifika eżattament fiex kienu jikkonsistu l-"problemi li kienu qegħdin jiffaċċjaw" kif ukoll x'passi ħa l- Ministru biex isolvi l-istess problemi, kemm-il darba kienu jeżistu problemi?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nerġa' intenni s-suġġeriment tiegħi lill-Onor.

Membru biex jiltaqa' mal-membri tal-Koperattiva biex dawn ikunu jistgħu jinformawh huma stess bil-problemi li kienu qegħdin jiffaċċjaw sforz il- firda li kienet inħolqot fost is-sajjieda membri taż-żewġ koperattivi.

PITKALIJA - ĦASIL TAL-KAXXI

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Rigward il-ħasil ta' kaxxi kbar fil-Pitkalija, peress li l-Ministru stqarr li l-"makna qatt ma kienet armata biex taħsel il-kaxxi l-kbar", jista' l- Ministru issa jgħid x'azzjoni konkreta ħa biex dan it-tip ta' ħasil ta' kaxxi jista' jsir kif ukoll x'vot hemm allokat fil-budget 1997 sabiex jiġi installat u commissioned makkinarju adegwat?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Wara li l-Pitkali Crates Ltd. naqsu li jagħmlu huma l-arranġamenti sabiex tinxtara makna tal-ħasil tal-Crates ġdida, id- Dipartiment ta' l-Agrikoltura ddeċieda li jixtri hu minn flusu din il-maġna ġdida.

Infatti d-Dipartiment diġa' beda l-proċess sabiex tinħareġ tender pubblika għax-xiri ta' din il-makna.

Il-ħlas għal din il-makna jista' jsir mill-vot Kapitali tad-Dipartiment ta' l-Agrikoltura.

TOROQ - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'vot għandu allokat għall- asphalting/concreting ta' toroq rurali għas-sena rikorrenti 1997 kif ukoll f'liema toroq rurali tas-segwenti rħula se jsir xogħol ta' dan it-tip sa l- aħħar ta' 1997:

Rħula: B'Buġia, Għaxaq, Gudja, Marsaxlokk, Safi, Kirkop, Żurrieq, Qrendi, Mqabbad, Siġġiewi, Żebbuġ, Dingli, Rabat, Mġarr (plus l-akwati ta' madwarhom)?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi d- domanda tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

GĦASEL - PRODUZZJONI

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid jekk f'pajjiżna tinżammx statistika tal-produzzjoni ta' l-għasel (min-naħal) u jekk fl-affermattiv, kemm kienet l-istess produzzjoni fis-snin 1981 sa 1986 sena b'sena?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ir-risposta hija fin-negattiv.

LONDRA:HIGH COMMISSIONER TA' MALTA

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru: (a) jikkonferma li l-High Commissioner ta' Malta f'Londra kellux xi clashes ma' diversi membri ta' l-istaff ta' l-ambaxxata; (b) jikkonferma li l-istess High Commissioner kellu wkoll xi inċident f'ristorant; (ċ) jgħid jekk hux veru li xi diplomatiċi Maltin li jaħdmu fl-istess High Commission ingħataw charges mill-High Commissioner; u (d) jgħid jekk meta jiskadi t-terminu li għalih ġie appuntat il-High Commissioner f'Londra hux se jiġġeddidlu t- terminu jew inkella jitteħdux passi oħra?

ONOR.

GEORGE VELLA: Ninforma l-Onor Interpellant li għall-mistoqsija tiegħu (a) u (ċ) dawn huma affarijiet amministrattivi u m'huwiex ta' interess għall-pubbliku.

Rigward il-mistoqsija (b) din hija dwar materja privata.

Rigward il-parti (d) għadu kmieni wisq biex wieħed jgħid.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB

AĠENZIJI TAR-REKLAMAR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Riferibilment għall-perijodu 1 ta' Novembru, 1996 sal-31 ta' Marzu, 1997 u għad-dikasteru li għalih il-Ministru hu responsabbli, jista' jekk jogħġbu: 1) jagħti lista ta' aġenziji tar-reklamar użati; 2) indikazzjoni tal- kampanji afdati lilhom; 3) kemm intnefaq ma' kull aġenzija; 4) kemm intnefaq f'kull waħda mill-mezzi ta' media li hawn Malta; 5) lista ta' l- istamperiji (barra dik tal-Gvern) li ġew użati; 6) indikazzjoni ta' x'ġie stampat u kwantita' ta' l-istampar; 7) kemm intnefaq ma' kull stamperija; 8) lista ta' kumpanniji ta' l-iscanning li ġew użati; u 9) kemm intnefaq ma' kull kumpannija?

ONOR.

LEO BRINCAT:

1, 2, 3

|D J Burgess| | | | |David Moore| | | | |Holdings | | | | |Ltd. | | | | |Visual |METCO|9,000 | | |Trends | |newsle| | | | |tters | | |51,000 |981.0| | | |Promotional|0 | | | |Leaflets | | | | |2,626.00 | | | | |1,586.00 | | | | | | | | | |Design |OFC |introd|166.7| |Group Ltd. | |uzzjon|5 | | | |i | | | | |tal-Fr| | | | |eephon| | | | |e | | | | | | | |JPA |MFSC |Vacanc|1,595| |Advertising| |ies, |.66 | |Ltd | |Public| | | | |Notice| | | | |s, | | | | |Genera| | | | |l | | | | |Promot| | | | |ion of| | | | |the | | | | |Centre| | | | | | | |Angel |MFSC |Vacanc|1,540| |Business | |ies, |.66 | |Comm.

Ltd. | |Public| | |(U.K.) | |Notice| | | | |s, | | | | |Genera| | | | |l | | | | |Promot| | | | |ion of| | | | |the | | | | |Centre| | | | | | | |BPC Int. |MFCS | | | |Ltd. | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |C.B. |Vacan| | | | |cies,| | | | |Publi| | | | |c | | | | |Notic| | | | |es, | | | | |Gener| | | | |al | | | | |Promo| | | | |tion | | | | |of | | | | |the | | | | |Centr| | | | |e | | | |Stqarrijiet| | | | |għall-Istam| | | | |pa | | | | | | | | | | | | | | |401.12 | | | | | | | | | |11,157.78 | | | | | | | | | |Perfecta |C.B. | | | |Adv.

Ltd. | | | | |MSE | | | | |Lotto |Rekla| | | | |mi | | | |Various | | | | |Printing | | | | |adv. | | | | |Reklami |533.6| | | | |0 | | | |6,315.00 | | | | |70,541.00 | | | | | | | | | |PBS Ltd. - |COS |Ċensim|172.5| |MTV | |ent |0 | | | |tas-sa| | | | |jd | | | | | | | |Rainbow |COS |Ċensim|402.5| |Productions| |ent |0 | | | |tas-sa| | | | |jd | | | | | | | |MPS |VAT |Avviżi|5,816| |Marketing | |ġenera|.20 | |Comm.

Ltd. | |li | |

|Allied |EM |820.76 | |Newspape| | | |rs | | | | |Cons.

Aff. |63.48 | | |Econ.

Plann |47.61 | | | | | |RTK |VAT |180.00 | |Radio | | | | |Lotto |908.00 | | |Fair Comp |23.00 | | | | | |Radio |VAT |102.00 | |101 | | | | |Lotto |1,988.00 | | |Fair Comp. |15.82 | | | | | |Radio |VAT |78.00 | |Calypso | | | | |Lotto |474.00 | | | | | |Radio |VAT |440.50 | |Malta | | | | |Lotto |2,791.00 | | |Fair Comp. |28.75 | | | | | |Super 1 |VAT |270.00 | |Radio | | | | |Lotto |2,180.00 | | |Fair Comp. |40.25 | | | | | |Super 1 |VAT |750.00 | |T.V. | | | | |Lotto |5,484.00 | | |Fair Comp. |287.50 | | | | | |T.V.M. |VAT |1,300.00 | | |Lotto |12,663.00| | |Fair Comp. |414.00 | | | | | |The |VAT |345.00 | |Times | | | | |Lotto |8,369.00 | | |Fair Comp. |39.68 | | |METCO |766.80 | | | | | |Alternat|VAT |90.00 | |tiva | | | | |Lotto |420.00 | | | | | |Bay |VAT |100.56 | |Radio | | | | |Lotto |812.00 | | | | | |In-Nazzj|VAT |345.00 | |on | | | |tagħna | | | | |Lotto |8,413.00 | | |Fair Comp |39.68 | | |METCO |36.80 |

| | | | |L-Orizzont |VAT |345.00 | | |Lotto |8414.00 | | |Fair |39.68 | | |Comp. | | | |METCO |359.95 | | | | | |Life FM |VAT |108.00 | | |Lotto |516.00 | | | | | |Radio 99 |Lotto |87.00 | | | | | |University |Lotto |104.00 | |Radio | | | | | | | |Smash Radio |Lotto |890.00 | | |Fair Comp|28.75 | | | | | |Malta |METCO |170.85 | |Business | | | |Weekly | | | | | | | |Island Sound|Lotto |1,317.00| |Radio | | | | | | | |Radio Mass |Lotto |58.00 | | | | | |Mument |Lotto |1,039.00| | | | | |It-Torċa |Lotto |787.00 | | | | | |Sunday Times|Lotto |1,039.00| | | | | |Malta |Lotto |979.00 | |Independent | | | | | | | |Kullħadd |Lotto |789.00 | | | | | |Il-Ġens |Lotto |413.00 | | | | | |Multicomm |Econ. |47.61 | |Ltd. |Plann | | | |E/M |777.29 | | |Cons. |119.03 | | |Affr. | | | | | | |Alt. |E/M |50.03 | |Services | | | | | | | |Ark |E/M |69.00 | |Publishing | | | |Ltd. | | | | | | | |Crest |E/M |172.27 | |Publishing | | | |Ltd. | | | | |Cons. |132.48 | | |Affr. | | | | | | |Sound Vision|E/M |235.99 | |Print | | | | | | | |Standard |E/M |316.84 | |Publications| | | | | | | |Union Press |E/M |835.94 |

5, 6, 7

|MPS |MFSC|500 Kopji |2,990.00| |Ltd. | |tal-Annual| | | | |Report | | | | |1996 | | | | | | | |PEG |Cust|2400 kopja|654.00 | |Ltd. |. |tal-Custom| | | | |s Journal | | | | | | | |O.V. |Cust|200 |60.00 | |Print |. |Stickers | | |Ltd. | |għall-karo| | | | |zzi | | | | | | | |ABC |E/M |59500 |798.45 | |Station|C/B |various |45.00 | |ers & | |printing |747.00 | |Printer| |50 F/E | | |s Ltd. | |trans. & | | | | |tickets | | | | |46,000 | | | | |Internal | | | | |Forms | | | | | | | |Veritas|E/M |2,000 |2,500.00| |Press | |Overtime | | | | |Books | | | | | | | |Union |E/M |2,500 |585.00 | |Print | |stampar | | | |C/B |ta' kotba |335.80 | | | |tal-Frehim| | | | |Kollettiv |11.50 | | | |800 |776.25 | | | |'Putting |421.92 | | | |You in the| | | | |Picture | | | | |Magazine | | | | |2,200 | | | | |Errata | | | | |Corrige | | | | |Strips | | | | |800 | | | | |'Il-Gardjo| | | | |la | | | | |Magzine' | | | | |500 Prev. | | | | |of Money | | | | |Laund. | | | | | | | |Bonnici|C/A |10,000 |124.58 | |Press | |leaflet re| | | | |complaints| | | |C/B |100 Bank |66.00 | | | |transfer |23.00 | | | |200 Pledge| | | | |of Life | | | | |Policy | | | | | | | |Beck |C/B |250 |70.00 | |Graphic| |Calendars | | |s | | | | | | | | | |Beta |C/B |42,170 |463.02 | |Printer| |Various | | |s | |Printing | | | | | | | |Charvin|C/B |2,700 |48.13 | |Press | |Wrappers | | | | | | | |Tudor |C/B |2,000 |5152.00 | |Press | |Deposit | | | | |Slips | | | | | | | |Printex|C/B |490,600 |5625.38 | | |MSE |Various |1,425.00| | |VAT |Printing |1,587.00| | | |130,000 | | | | |Various | | | | |Printing | | | | |25,000 Tax| | | | |Returns | | | | | | | |Perfect|C/B |2689 |1,185.65| |a Advt.| |Various | | | | |Printing | | | | | | | |Eden |C/B |Christmas |1,080.00| |Foundat| |Cards | | |ion | | | | | | | | | |Guttenb|C/B |100 Mdina |281.00 | |erg | |Book Prog.| | |Press | |10% |2,664.40| | | |Retention | | | | |Money re | | | | |Mdina | | | | |Publicatio| | | | |n | | | | | | | |Pal |C/B |45 Excess |92.70 | |Print | |Stationary| | | | |Pads | | | | | | | |Interpr|C/B |4,200 |3,589.14| |int | |Quarterly | | |Ltd. | |Reviews | | | | | | | |Salesia|C/B |1,300 |87.40 | |n Press| |Business | | | | |Cards | | | | | | | |Bonavia|Stat|1,000 |1,265.00| |Offset |. |(quarterly| | |Printer| |) Econ. | | |s | |Indicators| | |Indicat| | | | |ors | | | | | | | | | |Galaxy |VAT |25,000 |90 | |Ltd. | |Ledger | | | | |statements| | | | |and 30,000| | | | |Envelopes | | | | | | | |Opax |Lott|National |59,995.0| |Ltd. |o |Lottery |0 | |(UK) | |tickets | | | | | | | |J.P.S. |Lott|Presto |27,486.0| |Hansel |o |Lottery |0 | |(German| |tickets | | |y) | | | |

8, 9

|Scancraft |Economic |294.98 | |Studios (M)|Planning | |

AĠENZIJI TAR-REKLAMAR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: Riferibilment għall-perijodu 1 ta' Novembru, 1996 sal-31 ta' Marzu, 1997 u għad-dikasteru li għalih il-Ministru hu responsabbli, jista' jekk jogħġbu: 1) jagħti lista ta' aġenziji tar-reklamar użati; 2) indikazzjoni tal-kampanji afdati lilhom; 3) kemm intnefaq ma' kull aġenzija; 4) kemm intnefaq f'kull waħda mill-mezzi ta' media li hawn Malta; 5) lista ta' l- istamperiji (barra dik tal-Gvern) li ġw użati; 6) indikazzjoni ta' x'ġie stampat u kwantita' ta' l-istampar; 7) kemm intnefaq ma' kull stamperija; 8) lista ta' kumpanniji ta' l-iscanning li ġew użati; u 9) kemm intnefaq ma' kull kumpannija?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: L-informazzjoni mitluba għall-perjodu 1 ta' Novembru, 1996 sal-31 ta' Marzu, 1997 hi:

Uffiċċju Konġunt

(1) AZ Publicity Co. Ltd.

(2) Skema "Ixtri Darek" (3) Lm1610 (4) Pagamenti li kienu dovuti lill-mezzi tal-media tħallsu minn AZ Publicity Co. Ltd.

(5) Gutenberg Press (6) 9000 Ktejjeb "Ixtri Darek" (7) Il-ħlas sar minn AZ Publicity Co. Ltd.

(8) Mhux applikabbli (9) Mhux applikabbli

Dawn tqabbdu jagħmlu dan ix-xogħol mill-Gvern preċedenti.

Dipartiment ta' l-Akkomodazzjoni Soċjali

Sar biss xi reklamar normali dwar de-rekwiżizzjonijiet ta' djar li fuqu tħallas:

Lm103.22 lill-Independence Press Lm 79.35 lill-Allied Newspaper Ltd.

Lm 76.71 lill-Union Press

AĠENZIJI TAL-KIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Riferibilment għall-perijodu 1 ta' Novembru, 1996 sal-31 ta' Marzu, 1997, u għad-dikasteru li għalih il-Ministru hu responsabbli, jista' jekk jogħġbu: 1) jagħti lista ta' aġenziji tal-kiri ta' karozzi wżati; u 2) jgħid kemm intnefaq ma' kull kumpannija?

ONOR.

LEO BRINCAT:

|Autorenta|MOBC |600 | |ls |Consumer |667 | | |Affairs | | | | |1267 | | | | | |ACE Car |Fair |1597.19 | |Hire |Competition|1,669 | | |Trade | | | | |3266.19 | | | | | |Wembley |Mid Med |118 | |Motors |Ministry |691 | | |for |1,106 | | |Commerce | | | |Parl.

Sec. | | | |for | | | |Self-Employ| | | |ed | | | | |1,915 | | | | | |Mini-Bus |Customs |484 | |Service | | | | | | | |Leo's |CBM |259 | |Garage | | | |Paramount|Statistics |437 | | | |696 | | | | | |Super Car|MSE |970 | |Hire | | | | | | | |Alpine |MFSC |1552.50 | |Rent-A-Ca| | | |r Ltd. | | | | | | | |Silver |Statistics |1,020.60 | |Star | | | |Garage | | | | | | | |Mexico |Customs |109.25 | |Garage |EneMalta |14,694.43 | |Rent-A-Ca| | | |r | | | | | |14,803.68 | | | | | |Caja Car |Fair |108.68 | |Hire |Competition| |

|John's Garage|Finance|452.00 | | |Statist|293.25 | | |ics |187.48 | | |CIR |397.00 | | |Mid-Med|794.00 | | |Ministr| | | |y for | | | |Commerc| | | |e | | | | |2123.73 | | | | | |Unscheduled |Customs|19.50 | |Bus Service | | | | | | | |Marshall's |C.B.M. |1,392.73 | |Car Rental | | | |and Lease | | | | | | | |Meridian Ent.|MFSC |4776.14 | |Co. Ltd. | | | | | | | |Percius Car |Audit |425 | |Hire |Mid-Med|1985.63 | | | |2410.63 | | | | | |Avis Car Hire|Mid-Med|49 |

AĠENZIJI TAL-KIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: Riferibilment għall-perijodu 1 ta' Novembru, 1996 sal-31 ta' Marzu, 1997, u għad- dikasteru li għalih il-Ministru hu responsabbli, jista' jekk jogħġbu: 1) jagħti lista ta' aġenziji tal-kiri ta' karozzi wżati; u 2) jgħid kemm intnefaq ma' kull kumpannija?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: L-informazzjoni mitluba għall-perjodu 1 ta' Novembru 1996 sal-31 ta' Marzu, 1997 hi:

|Ministeru |Butterfly |Lm1692.| | |Garage Co. |81 | | |Ltd. | | |Dipartiment|Buvell Car |Lm738.0| |għall-Akkom|Hire |0 | |odazzjoni |Butterfly |Lm270.9| |Soċjali |Garage Co. |4 | | |Ltd. | | |Dipartiment|Butterfly |Lm17,76| |tal-Bini u |Garage Co. |2.00 | |Tiswija ta'|Ltd. | | |Djar | | | |Uffiċċju |R. Bezzina |Lm1,765| |Konġunt |Car Hire |.00 | |Awtorita' |Xejn | | |tad-Djar | | |

Il-kiri tal-karozzi sar skond kuntratt li sar taħt Gvern preċedenti.

Minn ftit ġimgħat 'il hawn dan ġie sostitwit minn kuntratt ieħor li għandu rati aħjar.