MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 496 Il-Ġimgħa, 16 ta' Frar, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 496

Il-Ġimgħa, 16 ta' Frar, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.09 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ġimgħa, 16 ta' Frar, 2001

WERREJ MINUTI 533

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 533

TQEGĦID TA' KARTI 536

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI GĦAT-TĦASSIR TA' L-AVVIŻI LEGALI NRI 261 U 262 TA' L-2000 537

AĠĠORNAMENT 556

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 561

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 495 li saret fil-15 ta' Frar, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SLIEMA - SKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal ix-xogħol fuq ir-riabilitazzjoni tal-bini ta' l-iskola primarja ta' Tas-Sliema?

X'xogħol mistenni li jsir fis-snin 2001, 2002 u 2003 sena b'sena?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Ninsab informat li skond il-pjan preżenti, it-taqsima tax-xogħlijiet qiegħda tħejji offerta għal xogħlijiet fl-iskola msemmija.

Fl-2001 hu mistenni li jsir xogħol ta' żarmar tat-taraġ ta' ġewwa u l- armar tiegħu mill-ġdid.

Fl-2002 jingħata bidu għar-ristrutturar tal- faċċata filwaqt li jinbdew ix-xogħlijiet ta' riabilitazzjoni fuq ġewwa, xogħlijiet previsti li jintemmu sa l-aħħar ta' l-2003.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Kif jaf il-Ministru, dan l-aħħar kellna protesti min-naħa ta' l-għalliema u min-naħa tal-unions ta' l-għalliema dwar l-istat ta' ċerti skejjel.

Jista' l-Ministru jgħidilna x'upgrading u x'investiment qed isir biex nilqgħu għal din id-diffikulta`?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, l-ewwelnett ikun tajjeb jekk wieħed jirrimarka li l-protesti li qed jirriferi għalihom l-Onor.

Farrugia saru fir-rigward ta' ħames skejjel biss mill-130 skola li għandu l-gvern.

Wieħed irid iżomm ukoll quddiem għajnejh li l-biċċa l-kbira ta' l-iskejjel tal-gvern għandhom ambjent sodisfaċenti li fihom isir tagħlim ta' kwalita`, għalkemm nifhem li ċerti nies għandhom immaġni xi ftit baxxa ta' l- iskejjel tal-gvern.

M'għandniex niġru bl-impressjoni li l-iskejjel privati u tal-knisja huma kollha perfetti, għaliex anke dawn l-iskejjel għandhom ċerti difetti.

Tajjeb ukoll li aħna, bħala Kamra tad-Deputati, nikkritikaw in- nuqqasijiet li għandhom l-iskejjel ta' l-Istat, pero` għandna nitkellmu wkoll fuq il-ħafna affarijiet tajba li għandhom dawn l-iskejjel.

Sfortunatament ċerti nuqqasijiet li għandhom l-iskejjel tal-gvern ma jistgħux jissolvew mil-lum għal għada.

Per eżempju, m'huwiex tajjeb mil- lat ta' saħħa li fil-Marsa hemm skola viċin il-power station, u fil-fatt il- gvern qed jaħdem biex isib is-soluzzjonijiet li hemm bżonn.

Fid-diskors tal-budget il-gvern ħabbar li beħsiebu jwaqqaf organizzazzjoni ġdida għall-bini, refurbishment u maintenance ta' l- iskejjel.

Għal dan l-iskop se jiġu ddedikati iktar minn Lm60 miljun fuq firxa ta' tmien snin.

B'hekk il-gvern qed juri li ma nistgħux nattakkaw il- problemi billi noqogħdu nġantu imma billi jkollna pjan sħiħ li jħares lejn l-iskejjel kollha, u anke jkollna terminu ta' żmien li fih inkunu nistgħu ngħollu l-ambjent fiżiku ta' l-iskejjel tagħna għal-livell meħtieġ.

Naturalment mhux talli m'aħniex se naslu fi tmien snin, imma talli lanqas fi 30 sena m'aħna se naslu għax minbarra li għandna l-problema tal- finanzi, għandna wkoll il-problema li għadna lura ħafna milli nkunu kapaċi ninvestu bi ħsieb u bi pjan.

Sal-lum l-esperjenza turina li f'dan ir- rigward għadna lura ħafna; qed nidħlu għal proġetti li qed jiswewlna ħafna u qed indumu żżejjed biex inwettquhom.

Nispera li fil-ġranet li ġejjin ikollna ċ-ċans nitkellmu fuq l- istrateġija ġdida li beħsiebna nadottaw.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiġifieri sal-lum id-dipartiment ta' l-edukazzjoni għad m'għandux pjan biex matul din is-sena jittekilja n-nuqqasijiet li jirriżultaw f'dawk l-iskejjel li fuqhom saru l-protesti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Le, m'iniex qed ngħid hekk.

L-ewwelnett ikun tajjeb jekk ngħid li kellna protesta ħdejn l-iskola Lorenzo Gafa`, fejn għaddej xogħol massiċċ u fejn il-gvern qed jinvesti qrib il-Lm0.5 miljun.

Fil-fatt ta' min jgħid li x-xogħol fuq din l-iskola wasal fi tmiemu.

Irrid niċċara wkoll il-fatt li l-protesti fuq din l-iskola ma sarux għaliex il-gvern qed jittraskura din l-iskola imma għaliex meta bdew iħaffru, il-ħaddiema sabu li jridu jħaffru ħafna iktar fil-fond biex isibu l-pedamenti u dan ittardja l-kuntratt tax-xogħol b'madwar sitt xhur.Anke l- problema li għandna fl-iskola ta' l-Imtarfa m'hijiex marbuta ma' l- istruttura ta' l-iskola jew inkella mal-lokal tagħha imma ma' l-ambjent ta' l-iskola nnifisha.

Kif għedt diġa', anke l-iskola tal-Marsa għandha dawn it-tip ta' problemi.

Ta' min jgħid ukoll li minkejja li l-junior lyceum ta' Santa Luċija għadha lanqas hi lesta kollha, dawk il-partijiet li tlestew madwar tliet snin ilu m'hijiex qed issirilhom maintenance mal-ewwel għax filwaqt li aħna kapaċi nieħdu deċiżjoni u nwettqu l-proġetti, sfortunatament x'ħin niġu biex nagħmlu l-maintenance tagħhom naqgħu mal-ewwel.

Ċertament li ma naqbilx ma' min jgħid li l-gvern qed inaqqas l-ispiża f'dan is-settur.

Fil- fatt il-budget kapitali tal-ministeru ta' l-edukazzjoni huwa t-tieni l- ikbar budget kapitali - għax l-iktar budget kapitali huwa dak tal-ministeru għas-servizzi ekonomiċi - fejn qed jiġu ddedikati miljuni kbar ta' liri.

Naturalment l-argument ta' l-oppożizzjoni li hemm bżonn nagħmlu iktar jibqa' validu, u l-gvern qed jaqbel li hemm bżonn nagħmlu iktar, pero` qegħdin ngħidu wkoll li hemm bżonn nonfqu l-flus b'mod effettiv, b'mod serju u b'mod ippjanat, skond l-ispecifications tal-kuntratti, u jeħtieġ ukoll li l-kuntratturi josservaw l-obbligi tagħhom fi żmien raġonevoli.

MR SPEAKER: L-Onor.

Dolores Cristina, domanda supplimentari.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Jien se nerġa' mmur lura għall-interpellanza oriġinali.

Ix-xogħol li hemm ippjanat li jsir se jsir waqt il-vaganzi?

Għax jien nimmaġina li jekk dan ix-xogħol isir fl-istess żmien meta t-tfal ikollhom l-iskola, dan ikun ta' periklu għal kulħadd.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Waħda mir-raġunijiet li għaliha dan ix-xogħol se jieħu ħafna żmien hija minħabba li ma nistgħux naqbdu u nagħlqu l-iskejjel biex isir ix-xogħol li hemm bżonn isir imma x-xogħol irid isir waqt il- vaganzi tas-sajf.

Normalment meta ċertu xogħol ikun jista' jsir waqt il-ħin ta' l-iskola, aħna nistaqsu lill-kap ta' l-iskola u lill-għalliema jekk aħniex se nfixklu l-proċess ta' tagħlim u jekk dawn jgħidulna li m'hu se jkun hemm ta' l-ebda tfixkil, isir ix-xogħol meħtieġ.

ĦAMRUN - JUNIOR LYCEUM

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm studenti bla għalliema regolari tal-Franċiż fil-junior lyceum tas-subien tal-Ħamrun?

Dawn meta se jkollhom l-għalliema meħtieġa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li fil-junior lyceum tas-subien tal- Ħamrun m'hemm l-ebda student li m'għandux għalliem regolari.

Kien hemm perijodu fejn waħda mill-għalliema kienet fuq sick leave pero` l- lezzjonijiet ingħataw minn għalliema oħra.

M'hemm l-ebda ħtieġa ta' iktar għalliema f'din l-iskola.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, ippermettili ndur fuq suġġet ieħor.

Fid- dawl ta' dak li qed jgħid il-gvern, jiġifieri li l-Unjoni Ewropea tissussidja u tippromwovi ħafna l-kunċett ta' żvilupp rurali, l-istudenti bdew jitħarrġu f'dan it-tip ta' qasam?

Jekk bdew, x'inhuma l-pjani għal dan il-kulleġġ?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, kif diġa' kelli l-opportunita` ngħid, f'dan il-kamp qed isir dak li hu magħruf li qed isir.

L-iżviluppi se jidhru fix-xhur u fis-snin li ġejjin.

It-taħriġ tal-ħaddiema fil-qasam tal- biedja, fil-qasam ta' l-ortikoltura u fil-qasam ta' l-agrikoltura se jsir permezz ta' l-iżvilupp ta' istitut speċjalizzat - the institute of agri- business studies - u l-ħabib tiegħi żgur li jifhem iktar milli nifhem jien u żgur jaf x'firxa kbira għandu dan is-suġġett.

Sal-lum biċċiet mill- istudji jsiru fl-istituti ta' l-universita`, filwaqt li studji oħra jsiru f'dawk li qabel kienu jissejħu trade schools u fil-kulleġġ tal-biedja.

Dawn l-istrutturi, speċjalment dawk li sal-lum għadhom jaqgħu taħt id- diviżjoni ta' l-edukazzjoni, m'humiex adegwati.

Jiddispjaċini ngħid li f'dan il-kamp la qed inħarrġu lill-istudenti tajjeb biżżejjed, la aħna organizzati biżżejjed u lanqas qed nattiraw lill- istudenti biżżejjed.

L-Onor.

Farrugia jaf x'armata ta' nies għandu bżonn il-pajjiż biex nosservaw l-standards li l-poplu tagħna għandu bżonn biex jassigura li l-ilma li nixorbu u l-ħobż, il-laħam u l-ħut li nieklu jkun tal-kwalita` li suppost ikun.

Xi kultant aħna nieħdu l-ikel u x-xorb for granted u meta nisimgħu fuq l-aħbarijiet li f'xi pajjiż tkun żviluppat epidemija għax in-nies kienu qed jieħdu ilma kkontaminat, aħna lanqas biss taqgħalna f'moħħna x'inhu ilma kkontaminat għax imdorrijin b'ċerti standards.

Imma nistgħu nserrħu moħħna fuq dak li għandna llum?

Ir- risposta tal-gvern hi "le", ma nistgħux inserrħu moħħna fuq dak li għandna llum imma għandna ngħollu l-kwalita` tal-ħajja tagħna u noffru iktar salvagwardji għas-saħħa tal-poplu tagħna.

Waħda mil-linji li se naqbdu hija li fil-kulleġġ ta' l-arti, tax-xjenza u tat-teknoloġija se jkun hemm l-institute of agri-business studies, li jpoġġi t-taħriġ ta' dawn in-nies fuq bażi soda u konsistenti.

Sfortunatament parti mit-taħriġ m'aħniex nagħtuh għax irridu nġibu esperti minn barra biex inkunu nistgħu nagħtuh.

Issa l-Unjoni Ewropea se tgħinna f'dan?

Dażgur li se tgħinna l-Unjoni Ewropea!

Fil-fatt għalkemm aħna għadna fil-bidu nett, qed nuru li kapaċi nissottomettu proġetti edukattivi tassew interessanti tant li l-Unjoni qed tqishom bħala validi, aħseb u ara jekk nidraw nuru iktar serjeta`.

L- Unjoni għandha tkun ta' għajnuna strateġika sabiex inkunu nistgħu nakkwistaw dawn l-istrutturi u dan it-titjib fl-istandards għall-poplu Malti u Għawdxi fl-iqsar żmien possibbli.

ĦOBŻ – SUSSIDJU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jara min fil-familja minn San Ġiljan, li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, għadu sal-lum ma ħax l-Lm10 tal-ħobż li suppost ħa?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi) (f'isem il- Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li minn stħarriġ li għamel id-dipartiment tat-teżor jirriżulta li waħda minn dawn it-tlieta min-nies tħallset flimkien ma' persuna oħra permezz ta' ċekk li kien jammonta għal Lm20 u li ssarraf fit-8 ta' Frar, 2000.

Fil-każ tal-koppja l-oħra, id-dipartiment hu informat li dawn il-persuni ma' rċevewx il-kumpens ta' Lm10 minħabba li l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma ma kellhiex informazzjoni korretta dwar liema persuni kienu qed jgħixu fl-indirizz indikat mill-Onor.

Interpellant.

Għaldaqstant se jittieħdu l-passi neċessarji ħalli l-ħlas dovut lil dawn il-persuni jinħareġ fil-ġranet li ġejjin.

ĦAMRUN - SKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jkollhom għalliem regolari l-istudenti tal- klassi 6C ta' l-iskola primarja Dun Ġorg Preca, Ħamrun?

X'qed isir biex l- istudenti ma jkomplux jitilfu ħin prezzjuż biex jiġu edukati?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li l-istudenti tal-klassi 6C ta' l- iskola primarja Dun Ġorġ Preca, Ħamrun, għandhom għalliema regolari li ilha magħhom mill-bidu tas-sena skolastika.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Traskrizzjoni tad-diskors li għamilt jien lin-nazzjon fil-15 ta' Frar 2001;

Kopja ta' ittra li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni bagħat lili fil-5 ta' Frar 2001;

Kopja ta' ittra li s-Sur Karmenu Vella, segretarju tat-taqsima professjonali u servizzi tal-GWU, bagħat liċ-chairman tal-Malta Drydocks fis-7 ta' Frar 2001; u

Kopja ta' żewġ press releases li l-GWU ħarġet fil-15 ta' Frar 2001, dwar tiswija mit-Tarzna ta' Malta fuq bastiment tan-navy Amerikana; flimkien ma'

Kopja tar-riżenja li l-kunsill tat-tarzna bagħat lill-ministru għas- servizzi ekonomiċi fil-15 ta' Frar, 2001.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport li juri r-riżultat tas-survey nazzjonali mniedi mill- kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilta` fl-1999, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

23562; u

Ktieb intitolat "Design guidelines - access for all" maħruġ mill- kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilta` f'Diċembru 2000 sabiex jgħin periti jiddisinjaw bini miftuħ għall-pubbliku u ta' użu maġġuri, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd ta' impjegati fl-Isptar Monte Carmeli, flimkien ma' l-għadd ta' sigħat li ħadmu overtime matul l-2000, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI GĦAT-TĦASSIR TA' L-AVVIŻI LEGALI NRI 261 U 262 TA' L-2000

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Mr Speaker, illum qed niddibattu xi ħaġa li tmur fl-istess kurrent ta' bniedem li jopponi għat-tibdil.

It-tibdil huwa xi ħaġa neċessarja u ż-żmenijiet jgħallmuna li ċerta prattika ma tistax tibqa' ssir.

F'din il-mozzjoni qed niddibattu sistema li sa ftit żmien ilu kienet titħaddem fir-reġistru pubbliku u din inbidlet għall- aħjar, pero` jidher li għad hawn min jaħseb li kif konna qabel konna aħjar.

Din hija xi ħaġa żbaljata għall-aħħar għax jekk wieħed jara ftit il-legal notice in kwestjoni u jara l-mod tajjeb li qed titħaddem biha s-sistema tar- riċerki llum jifhem li dak li sar mill-gvern sar b'pass kbir 'il quddiem.

Jien nifhem li xi drabi n-nies jidraw f'ċerta prattika u diffiċli biex taqlagħhom minnha, imma meta wieħed jagħmel l-affarijiet abbażi ta' l-ordni u tal-loġika, ir-raġuni għandha tipprevali.

Għalhekk jien ma nistax nifhem għaliex il-membri tan-naħa l-oħra qed jilmentaw fuq il-miżuri l-ġodda, liema miżuri, kif għedt diġa', qed jaħdmu tajjeb.

Ċerti drabi wieħed jieħu l-impressjoni li hemm dak li l-Ingliżi jsejħulu "running with the hare and hunting with the hounds"; min-naħa waħda niġu kkritikati kemm-il darba li ma nagħmlux dixxiplina u ordni u min-naħa l-oħra, meta nagħmlu d-dixxiplina u l-ordni jkun hemm min jgħid: X'għamiltulna!

Dan huwa żbaljat bħala linja għax fil-politika trid tagħżel il-linja tas-sewwa, linja li tiġbed 'il quddiem, u f'dan is-sens dak li għamel dan il-gvern; li għażel li jimxi b'linja 'l quddiem, li jagħmel linja tas-sewwa, linja li biha bniedem ma jkollux diffikulta` biex jottjeni dokument legali.

U x'inhu dan id- dokument legali?

Ħalli nispjega.

Aħna nitolbu r-riċerki u għal min ma jafx, ir-riċerki huma dawk id- dokumenti li juru dak li bniedem x'ikun xtara u x'ikollu dejn fuq il- proprjeta`tiegħu.

Aħna nħaddnu sistema ta' ipoteki ġenerali u ipoteki speċjali.

Bl-ipoteka ġenerali wieħed iqiegħed piż fuq il-proprjeta` in ġenerali ta' persuna filwaqt li l-ipoteka speċjali tkun marbuta mal- persuna, imma fuq proprjeta` partikolari.

Mir-riċerki wieħed ikun jaf għal xiex inhu dieħel.

Per eżempju, jekk jien inkun se nixtri post, inkun nixtieq inkun naf mingħand min se nixtrih u jekk kemm-il darba l-bejjiegħ ikollux xi dejn fuq il-post.

Imma jien kif nista' nserraħ moħħi li meta mmur l-insinwa, dawn se jgħiduli preċiżament x'għandu u x'm'għandux jagħti l-bejjiegħ?

Għalhekk aħna qed indaħħlu sistema ġdida, liema sistema tagħti liċ-ċittadin is-serħan tal-moħħ li jkun jaf jekk hemmx dejn u għal kemm jammonta eżattament dan id-dejn.

Fejn ix-xerrej ikun nefaq daqstant flus biex jixtri post, huwa m'għandux jaraha bi kbira li jonfoq xi ħaġa oħra tal- flus biex isirulu dawn ir-riċerki.

Qabel is-sistema kienet alla mano, jiġifieri wieħed kien isib lil xi ħadd jaħdem l-insinwa u kien jitolbu jagħmillu pjaċir u jagħmillu r-riċerki hu, pero` llum iż-żminijiet inbidlu u qed jinħass il-bżonn li jkollna sistema aħjar billi wieħed ma jibqax jiddependi minn jekk l-impjegati ta' l-insinwa jagħmlulux pjaċir billi jagħmlulu r-riċerki meħtieġa.

Bis-sistema l-ġdida, jiġifieri bis-sistema komputerizzata li daħħalna, il- possibbilta` li wieħed jiżbalja fir-riċerka li jkun qed jagħmel naqset konsiderevolment.

Barra minn hekk b'din is-sistema min qiegħed jagħmel ir- riċerka qiegħed jagħti wkoll garanzija li r-riċerka li hu qed jagħmel hija waħda tajba.

Din il-garanzija hija fundamentali għaċ-ċertezza legali.

L- iżbalji jagħmilhom kull uman, imma jekk inhu possibbli, wieħed għandu jċekken il-marġni ta' dan l-iżball, u l-gvern preżenti hekk qiegħed jagħmel; qiegħed jikkoreġi l-iżbalji li kienu jsiru qabel.

Mr Speaker, l- ewwel darba li jkun hemm każi ta' nies li wara li jixtru l-proprjeta`, isibu li l-bejjiegħ m'huwiex il-proprjetarju, jew inkella li hu ma jkunx l- proprjetarju ta' din il-proprjeta`.

Issa, permezz ta' dawn ir-riċerki, kulħadd se jkollu ċar quddiem għajnejh xi proprjetajiet għandu t-tali, u din iċ-ċertezza hija neċessarja għall-kuntratti u għax-xogħol li jsir min- nutar pubbliku.

Irrid infakkar li r-riċerki m'humiex ir-responsabbilta` legali tan-nutar imma hija responsabbilta` tal-parti li tkun se tagħmel il-kuntratt.

In- nutar qiegħed hemm biex jirċievi l-kuntratt, u n-nutar jista' jirċievi u jiġi eżentat milli jdaħħal fil-kuntratt il-provenjenza, jiġifieri minn fejn tkun ġejja l-art in kwestjoni.

Għalhekk il-provenjenza m'hijiex fl- interess tan-nutar imma hija fl-interess tan-nies li jkunu se jintrabtu fil- kuntratt, jiġifieri ta' min ikun se jixtri, ta' min ikun se jidħol għal ċerti debiti jew ta' min ikun se jislef xi ħaġa tal-flus lil ħaddieħor.

Per eżempju, jekk xi ħadd ikun se jsellef xi flus lil persuna, u din il- persuna tgħidlu li hi għandha t-tali proprjeta`, min ikun se jsellef il- flus ikun jista' jagħmel ir-riċerki neċessarji biex jara jekk dik il- proprjeta` li jkun semmielu tkunx verament tiegħu jew le.

Għall-ewwel darba nistgħu ngħidu li bdejna dan is-seklu tajjeb għax għandna ċ-ċertezza, u ċ-ċertezza hija ferm iktar importanti għal min jaħdem fis-sistema legali.

Ħafna drabi nintalbu biex nagħtu l-pariri, imma aħna nagħtu l-pariri wara li naraw id-dokumenti legali.

Ovvjament aħna ma nkunux nistgħu nagħtu l- pariri fuq kuntratti mingħajr ma narawhom.

Għalhekk dawn il-miżuri l-ġodda m'għandhom jiġu żarmati jew imkissra bl-ebda mod.

Kont qed nitkellem fuq il- bżonn li jsiru r-riċerki, Sur President.

Illum aħna daħħalna sistema fejn id-direttur huwa marbut li jagħtik ir- riċerki f'ċertu żmien.

Per eżempju fil-każ ta' riċerka għat-testmenti, iċ- ċertifikat irid jintbagħat fi żmien seven working days.

Qabel kont tagħmel l-ordni għal dawn id-dokumenti legali li toħroġ l-insinwa u ma kienx ikunx hemm rabta ta' meta dawn id-dokumenti jiġu lura, jiġifieri tagħmel l-ordni u meta jiddeċiedu li jagħmluha, jagħmluha, mentri llum il-ġurnata d- direttur huwa marbut bil-liġi li jagħtik ċerti riċerki fi żmien stipulat.

Ta' min jgħid li l-liġi tagħmel diversi klassifikazzjonijiet tat-tipi ta' riċerki li qegħdin nitkellmu fuqhom u għal kull tip ta' riċerka, id- direttur irid jgħaddilek l-informazzjoni u jekk kemm-il darba, għal xi raġuni jew oħra, ikun hemm diffikulta`, ikun irid jagħtik spjegazzjoni għaliex ma jistax jagħtik l-informazzjoni neċessarja.

Din is-sistema se ġġib ukoll pożizzjoni aħjar fl-aspett finanzjarju għax il-gvern se jdaħħal iktar flus minnha, Sur President.

Illum in-nutara għandhom l-irċevuti biex juru x'daħħlu u ma daħħlux, u fuq il-flus li qed jintnefqu l-gvern qed idaħħal il-VAT, apparti l-income tax li qed tiġi imposta fuq is-soċjeta` Eureka Ltd., li minnha l-gvern qed jerġa' jdaħħal il-flus.

Qabel l-ammont li l-gvern kien jirċievi għal dawn ir-riċerki kien wieħed miżeru ħafna tant li kważi kien tal-mistħija.

(Interruzzjonijiet) Il-Ministru Tonio Borg qed jinformani li f'sena sħiħa l-gvern kien idaħħal Lm200 minn dawn ir-riċerki.

Illum is-sitwazzjoni nbidlet kompletament għax l-informazzjoni kollha hija aċċessibbli għall- pubbliku bil-mod intelliġenti ta' kif l-Eureka Ltd. qed tqiegħdha għad- dispożizzjoni.

Kulmin hu involut fid-dinja tat-teknoloġija jaf kemm ikunu involuti flus biex tinbena s-sistema tal-computer ħalli wieħed ikun jista' jieħu din l-informazzjoni.

Għalhekk wieħed ma jifhimx biżżejjed għaliex din is-sistema għandha tiġi kkritikata u għaliex wieħed għandu jagħmel daqshekk għagħa fuqha.

Huwa veru li għall-bidu sistema ġdida ddum biex tindara, pero` maż-żmien din is-sistema tasal biex tindara wkoll.

Meta l-bieraħ kont qed nisma' lil xi ħaddieħor jitkellem, issemma li 70% jew 80% tar-riċerki li jintalbu huma taħt l-Lm20, jiġifieri l-flus li qed iħallas il-poplu għal din ir-riċerka hija assigurata.

Fi kliem ieħor, illum min jagħtik din it-tip ta' informazzjoni qed jassigurak li din hi l- informazzjoni eżatta.

Mhux biss, imma kulmin ordna r-riċerka għandu l- vantaġġ li jingħata fotokopja ta' dik ir-riċerka u tan-nota ta' l-insinwa fejn għandek miktub l-ipoteka kif daħlet u ma daħlitx.

Din hija importanti ħafna għax ċerti drabi, meta jkun qed jagħmel ir-riċerki taqbiżlu servitu' fuq proprjeta'.

Dik is-servitu' taf tfisser li jitħassar kuntratt jew li dak li jkun jixtri l-proprjeta' u jsib li ma jistax jagħmel ċerti affarijiet biha.

Darba kelli kawża fejn wieħed xtara proprjeta' li fuqha kien hemm servitu' li ma jistax jibni iktar minn żewġ sulari.

Dan ma kienx jaf biha, għamel il-pjanti, beda jtella' u meta wasal biex jibda t-tielet sular żammewh u sab li mhux biss tilef il-flus imma li min kien begħlu nzerta kien bniedem barrani li siefer u kellu d-diffikulta' biex ikun jista' jġib lura l-flus.

Dawn huma sitwazzjonijiet li l-poplu bata minnhom.

Issa dan inzerta bniedem fin-negozju li tilef minn din l-operazzjoni u qala' fuq oħra, imma meta jkunu nvoluti nies tal-familja li jagħmlu operazzjoni waħda, l- investiment tagħhom jispiċċa jintilef kollu.

F'dan il-każ x'kienet tagħmel koppja se tiżżewweġ u li tkun trid ittella' kamra tal-ħasil fuq il-bejt?

Il- punt huwa li b'din is-sistema qegħdin innaqqsu r-riskju lill-poplu li jieħu falza stikka.

Wara kollox fl-aħħar tal-ġurnata l-poplu jinteressah li jekk se jixtri jew ibiegħ xi proprjeta', l-operazzjoni ssir skond l-ordni u skond il-ġustizzja.

Jekk kemm-il darba ma jkollokx din is-sistema tkun qed tippermetti lil min irid jisraq jew jiffroda biex jaħrab mis-sistema.

Biex nagħlaq niddikjara li se nivvota kontra l-mozzjoni tal-ħbieb tiegħi tan-naħa l-oħra.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Mr Speaker, smajt b'interess dak li qal il-kollega l-Onor.

Mifsud Bonnici, pero' bir-rispett kollu jekk ikollna n-numri mal- photocopies biss ma nagħmlu xejn.

Wieħed ma jistax ma jinnotax li l- mozzjoni li għandna quddiemna titkellem fuq iż-żieda fit-tariffi li tolqot u timpinġi fuq l-ispiża ta' individwu li jkun irid jikkonkludi kuntratt.

Sfortunatament id-diskussjoni dwar din il-mozzjoni aktar kienet dwar iż- żewġ affidavits tal-benefiċċjarji ta' din is-sistema li huma n-Nutar Joe Tabone u l-Avukat John Cassar milli kienet dwar l-għan ekonomiku tagħha.

Mr. Speaker, li r-riċerki jkunu uffiċjali m'hijiex xi ħaġa ħażina.

Meta kont ministru jiena kont għedt li fil-public registry rridu nagħmlu bħalma għandna l-land registry għax hemm bżonn li n-numri jkunu uffiċjali.

Għal dan il-għan fi żmieni kien inħatar kumitat li kien jinkludi l-kunsill notarili, l-avukat min-naħa tal-banek, kien hemm Dr Grima, is-Sur Harry Spiteri, f'isem id-direttur ta' l-insinwa, u s-sur Charles Armeni, bniedem b'madwar 30 sena esperjenza fl-insinwa.

Hawnhekk ta' min igħid li dawn iż-żewġ affidavits ipprovaw iħammġu lis-Sur Charles Armeni.

Issa jiena lil dan il-bniedem nafu personalment, huwa ħabib tiegħi, u nixtieq niddefendih għax huwa ħaddiem eżemplari ħafna.

U dan ma ngħidux jien għax huwa ħabib personali tiegħi imma s-Sur Godfrey Demarco li kien permanent secretary meta kont ministru jien u anke wara, li fir-rigward tas-Sur Armeni kiteb hekk:

"In this respect I wish to point out that this officer performs his duties in a most satisfactory manner and always in the observance of current rules and regulations.

I feel that he fully deserves such additional compenstion."

Dan kien qed jirriferi għaż-żieda li min ikun membru fis-segretarjat tal- ministru normalment jirċievi fix-xahar għal sigħat extra.

Hanwhekk l- istess permanent secretary jagħti l-ikbar ċertifikat lil dan l-individwu.

Jiena qed niddefendih għax ovvjament kien impjegat fis-segretarjat tiegħi u niddefendih għax-xogħol u ħidma li kien jagħmel bl-ikbar diliġenza.

Ħadd m'għandu dritt li jipprova jitfa' dellijiet fuq nies ta' dan it-tip u llum għandi affidavits oħrajn li għamel l-istess Sur Armeni u li għamel xi ħaddieħor li nsemmih iktar 'il quddiem li jikkonfermaw l-integrita' ta' l- istess Sur Armeni.

Irrid ngħid li dan il-kumitat avviċina lill-Eureka minħabba problema dwar kif se tindiċja like names bħal Francis, Francesco u Frenċ.

L-insinwa kienet ilha madwar 20 sena tagħmel il-microfilming tan-noti ta' l-insinwa, kien hemm din il-problema li lanqas tal-MITTS ma kien irnexxielhom isolvu u apparentement l-Eureka kellhom xi soluzzjoni.

Wara li kien hemm diskussjoni ma' dan il-kumitat, is-Sur Armeni avviċina lil Dr. Tabone u qallu li l-gvern irid jagħmel is-sistema ta' l-insinwa uffiċjali u jħaddimha hu taħt il-kontroll tiegħu.

F'dan il-każ ħadd ma kien se jkollu ċ-ċwievet.

Dawn ikunu f'idejn il-gvern u jikontrollahom il-gvern biss permezz tal-permanent secretary jew id-direttur.

Kien hemm ukoll proposti erba' sistemi oħra li pero' ma kenux daqshekk avvanzati.

Dawn riedu jkunu approvati mil-MITTS.

Dan jikkonfermah il- permanent secretary Demarco.

Il-MITTS, li kienet l-espert min-naħa tal- gvern, ukoll ipproponiet sistema min-naħa tagħha, pero' ovvjament wieħed ikun irid jara liema huma s-sistemi fis-suq ħalli wieħed jagħżel l-aħjar waħda minnhom.

Il-ħsieb ma kienx li noqogħdu nivvintaw ir-rota mill-ġdid imma kien li navvanzaw.

Dan huwa l-mod kif l-affarijiet żviluppaw u kien f'dan l-ambjent li n-Nutar Tabone ġie approached mis-Sur Armeni.

Dan l- approach ma sarx għal xi skopijiet ulterjuri u dan jikkonfermah fid- dikjarazzjoni tiegħu li kienu qalulu biex jibgħat ittra ħalli jinfetaħ il- file u jimxu bil-proċeduri kollha.

Dan biss kien hemm.

Pero' issa llum x'ġara?

Mr. Speaker, illum il-gvern taparsi xtara s-sistema mingħand in-nutar Tabone, imbagħad qallu biex jerġa' jeħodha, jużaha hu u l-kumpens tal-gvern ikun monopolju ta' għaxar snin.

B'dan il-mod id-dħul kollu tieħdu din il- kumpannija tan-Nutar Tabone li se jkollha wkoll id-dritt li kull sentejn iżżid it-tariffi.

Mhux hekk biss, imma l-gvern għamillu l-uffiċċju, għamillu l-computers u tah l-attrezzaturi kollha.

Il-gvern qal li ma ħallas xejn meta xtara din is-sistema.

Ma ħallas xejn meta tagħtih lura l- użu tagħha esklussiv għal għaxar snin?

Dan qed ngħidu ħalli ħadd ma jaħseb jew jiġri bl-idea li kien hawn xi att tal-karita' min-naħa ta' din il- kumpannija.

Mr. Speaker, l-istess affidavit, biex ikompli jħammeġ lil dan l-individwu - u dan donnu lilu biss jimplika - u biex ikompli joħloq l-ispin - qal li wara Ottubru s-Sur Armeni avviċinah u qallu li hemm xi klijenti li lesti li jixtru sehem mill-kumpannija u jħallsu cash.

Issa biex niċċara din il-ħaġa darba għal dejjem jiena staqsejt lis-Sur Armeni dwar min avviċinah u dan qalli li kien in-Nutar Mario Bugeja.

Issa jiena dalgħodu kellimt lin-Nutar Mario Bugeja u dan bil-ġiri għamilli affidavit fejn qal hekk: "Jiena, hawn taħt iffirmat, niddikjara bil-ġurament li jien kellimt lil Charles Armeni u għedtlu li kelli klijenti tiegħi li kienu interessati jinvestu fil-kumpannija Eureka Services Limited u li kienu lesti li jħallsu cash."

Issa dan mhux kollox, għax dan fl-affidavit kompla żied li:

"Minn dakinhar sal-lum, minħabba ż-żidiet enormi fit-tariffi, għandi iktar klijenti li huma interessati."

Dan qed ngħidu ħalli jekk hemm xi spin din tispiċċa.

Dak kien l-iskop wara l-ispin u lilna mhux se joqogħdu jgħallmuna jew ipoġġulna l-bżieq fuq imneħirna.

Mr. Speaker, lil dawn in-nies, għax kienu għamlu xi ħaġa li kienet fid- direzzjoni t-tajba, aħna konna estendejnilhom l-id tal-ħbieb.

Ma qgħadniex inħarsu lejn il-kulur politiku tagħhom.

Il-gvern kellu l-policy u ried jevalwa dak li għandhom huma bħalma ried jevalwa sistemi oħrajn.

Imbagħad kien hemm il-MITTS li hija l-espert fl-IT – għax la jien u lanqas il-membri tal-kumitat m'huma esperti f'dan il-qasam – li kellhom jiddeċiedu huma liema hi l-aħjar waħda.

Din kienet it-triq, u m'hemmx għalfejn noħolqu l- ispin.

Mr. Speaker, din hija sitwazzjoni li żviluppat minn Ottubru ta' l-1999 meta l-ministru konċernat kien talab lill-ministru tal-finanzi biex b'direct order jagħżel lill-Eureka.

Jiena ma nafx jekk kienx hemm evalwazzjoni mill-MITTS dwar sistemi oħrajn, pero' jekk kien hemm wieħed jieħu gost li jkollna r-rapport li għamlet l-istess MITTS dwarhom.

Hawnhekk kellna aċċettazzjoni li se tingħata direct order li tmur ħafna iktar beyond dak li għandu awtorita' jagħti ministru u allura ried li jkollu l-approval tal-ministeru tal-finanzi.

Is-sitwazzjoni fil-qosor jew l-essenza ta' dan il-ftehim fl-opinjoni tiegħi hija li minflok utilizzajna iktar lill-ħaddiema fil-public registry se nibdew inqabbdu kumpannija.

Issa jiena mhux se noqgħod ngħid li ma kienx hemm il-problemi fil-public registry.

Nafu li kien hemm problema.

Ovvjament kien hemm reżistenza li jkun hemm in-numri b'mod uffiċjali għax aħna bħala nutara konna nqabbdu lill-ħaddiema fil-public registry biex jagħmlulna r- riċerki.

Issa hawnhekk irrid ngħid li f'20 sena li ili naħdem ir-riċerki dawn tawni riċerki tajbin.

(Interruzzjonijiet) Żbalji fir-riċerki sibna wkoll.

(Interruzzjonijiet) Mela jien qed ngħidlek li s-sistema kienet perfetta?!

(Interruzzjonijiet) Pero' issa ejja ma nagħtux l-impressjoni li żviluppajna s-sistema perfetta!

Mr. Speaker, li rrid ngħid hu li dawn il-ħaddiema issa ġew esklużi kompletament minkejja l-esperjenza li għandhom.

Issa għalkemm in-nuqqas qiegħed hemm, ta' min igħid li x-xogħol kien endorsed minn żmien twil mill- MPO.

Dan għaliex kien hemm ċirkolari antika li tirrikonoxxi dan.

Huwa veru li kien hemm reżistenza min-naħa tagħhom li tiġi introdotta s-sistema imma lilhom trid tużahom.

Illum in-nies li għandhom l-iktar esperjenza prattikament m'huma użati xejn.

Dawn sempliċement qegħdin jiġu użati min- naħa tal-gvern biex jagħmlu inputting u jgħinu lill-kumpannija.

Mr. Speaker, irrid ngħid ukoll li barra l-monopolju ta' għaxar snin, din il-kumpannija għandha wkoll klawsola li jekk il-gvern iħassar mhux il- kuntratt intier, imma anke parti mil-kuntratt, il-gvern irid iħallas penali ta' Lm1 miljun.

Jiddispjaċini nsemmi dan.

Jiena għamilt sena u 15-il xahar ma semmejtux, ħalli ħadd ma jgħid li jiena qed inkun personali, imma la daħlu personali ....

(Interruzzjonijiet) Lm1 miljun penali!

Anke jekk il- gvern iħassar il-klawsola li jagħmlu l-photocopies huma, il-gvern jeħel penali ta' Lm1 miljun.

Min-naħa tagħhom, jekk huma ma jikkompletawx jew għal xi raġuni jew oħra jonqsu, safejn naf jien fil-kuntratt m'hemm ebda penali ta' Lm1 miljun li jridu jħallsu lill-gvern.

Dan barra l-monopolju ta' għaxar snin!

Mr. Speaker, jiena rrid inneħħi minn moħħ kulħadd li aħna rridu mmorru lura għas-sistema l-antika.

Matul dawn il-15-il xahar kont issuġġerejt li għandna nkabbru s-sistema b'tali mod li tkun operator-friendly lejn in- nutar.

Jiena xtaqt li nintegraw ir-riżorsi li hemm ħalli jkun hemm sistema iktar effiċjenti.

Ovvjament jiena ma' ssuġġerejtx dan bil-ħsieb li jkun hemm din iż-żieda strepituża fit-tariffi li diġa' ġew elenkati diġa' mill- kelliema ta' qabli.

Fil-fatt il-kuntratt huwa one-sided favur l-operatur u din hija r-realta'.

Mr. Speaker, jiena nerġa' ntenni li m'għandniex nattakkaw b'mod mhux ġustifikat impjegat ċivili sempliċement għax dan kien jaħdem f'segretarjat ta' ministeru fi żmien l-amministrazzjoni preċedenti.

Hawnhekk apparti l- affidavit tan-Nutar Mario Bugeja li kien qallu biex iwassal il-messaġġ, hemm ukoll l-affidavit tas-Sur Carmel Armeni biex jirribatti l-pożizzjoni tiegħu, għax importanti li issa dan ma jiġix ikkastigat minħabba xi affidavit.

Għax jekk bniedem ma jagħmilx xogħlu, tiġbidlu l-attenzjoni, imma jien qiegħed insostni li dan l-affidavit sar għal motivi politiċi.

M'għamiltux int ministru.

Imma rrid niddefendi lil din il-persuna li għadha taħdem l-insinwa għax ħaddiem li jagħmel dmiru sew u jkun kompetenti għandu jiġi difiż, ikun min ikun.

Mr Speaker, apparti dan, wieħed forsi jista' jgħid li l-oġġezzjonijiet li qed jitqanqlu min-naħa ta' l-oppożizzjoni, tqanqlu minħabba xi forma ta` sour grapes.

Dan m'hu veru xejn, assolutament xejn minn dan.

Tant hu hekk li matul din is-sena - u jien ngħid li l-problema kienet ta` l-atteġġjament ta' min kien qed jopera s-sistema - numru konsiderevoli ta' nutara waqqfuni fit-triq u qaluli biex nitkellem fuq din il-problema fil-parlament.

U jiena kont għedtilhom ċar u tond li ma ridtx nitkellem u mbagħad huma jmorru jagħmlu xi stqarrija għall-kuntrarju ta' dak li ngħid jien.

Allura għedtilhom jagħmlu l-complaints tagħhom bil-miktub u jiffirmawhom in-nutara ħalli jkolli dikjarazzjoni bil-miktub.

Hawnhekk qed nitkellem fuq l- operaturi, mhux qed nitkellem fuq il-Partit Laburista, mhux qed nitkellem fuq ir-rapporti ta' "l-orizzont" jew tal-"KullĦadd", qed nitkellem fuq in- nutara li bilkemm hemm 2% minnhom li huma Laburisti.

Dawn ħbieb tiegħi u nikkollabora mill-iktar magħhom ilkoll, imma dan huwa stat ta' fatt. Jiġifieri dawn tkellmu bħala l-operaturi tas-sistema għax kienu qed iħossu li s-sistema ma kenitx qed tiżvillupa b'mod favorevoli għalihom.

Fost il-complaints li tqanqlu minn dawn in-nutara ssemmew id-drittijiet li kellu n-nutar qabel l-1999, fejn kellu aċċess sħiħ hemmhekk.

Hekk żviluppat il-konstwetudni, għalkemm wieħed jista' jaqbad il-klawsola tal- liġi rilevanti u jgħid li dan ma setax isir.

Imma fir-realtà, bħala uffiċjal pubbliku, in-nutar kien jagħmel ir-riċerka, jekk ried jagħmel ir- riċerka hu personali.

Ċertament li din ma tkunx uffiċjali, imma kellu l- aċċess biex jagħmilha.

Fil-prattika, ikun iblah dak in-nutar li jmur jagħmilha hu meta jaf li jista' jordnaha uffiċjalment, imma dawk huma d- drittijiet ta` aċċess.

Ħafna drabi qabel kuntratt jien inkun irrid niċċekkja dak il-ħin stess jekk numru ta' ipoteka ikunx ġie kkanċellat.

Qabel konna nieħdu dan is-servizz, imma llum ma nistgħux.

Tajjeb li tinħoloq xi sistema biex dan ikun jista' jsir, għax fil-prattika nkunu qed inżidu l-effiċjenza.

Qabel kien hemm ħinijiet available fejn taqbad iċċempel u tinqeda.

(Interruzzjonijiet) Le, issa mhux qed nitkellem fuq ir-riskju, imma fuq il-complaints li qajmu n-nutara għaliex tilfu xi drittijiet li kellhom qabel l-1999.

Ejja naraw x'inhuma l-complaints tan- nutara li qegħdin elenkati hawnhekk - li issa npoġġihom fuq il-mejda tal- Kamra ħalli jkunu available għal kulħadd - ħalli nipprovaw nagħmlu sistema aħjar.

Mr Speaker, imbagħad jissemma wkoll l-aċċess għal indiċijiet manwali, mhux indiċijiet li huma alfabetiċi.

L-indiċi jkun skond l-isem ta' l- individwu, dejjem hekk kien irregistrat, għax l-indiċi huwa l-iktar ħaġa importanti li hemm fl-insinwa.

L-insinwa hi ibbażata fuq l-isem filwaqt li l-land registry huwa bbażat fuq il-proprjetà, allura l-indiċi jrid jidħol fl-isem u mhux jagħtik xi tmien volumi ta' l-insinwa.

Immagina tkun trid tfittex Borg f'xi tmien volumi!

(Interruzzjonijiet) Imma dawn realtajiet!

Għalhekk qed ngħidlek li jekk wieħed jirranġa dawn l-affarijiet is-sistema tkun aħjar.

Tajjeb li jkun hemm available anke l-lista tan-numri biss, għax aħna għandna riċerki sħaħ ta` kumpanniji fuq medda ta` għoxrin sena.

Per eżempju, jekk issemmi l-Easysell hemm tnax-il volum akkumulati.

Għalhekk in-nutara talbu li jkun hemm lista tan-numri biss u mbagħad jooqgħdu jiċċekkjaw numru numru.

Mhux tordna l-photocopies ma' dawn il- listi u tispiċċa tiġik xi Lm2,000!

Hija iktar prattika li wieħed iħallas tal-lista u mbagħad jagħmel it-tariffa kemm irid iħallas in-nutar, imma jagħtini lista uffiċjali u mbagħad kompitu tan-nutar jew ta' l-avukat li jiċċekkja n-numri.

Din it-talba qed jagħmluha l-istess nutara.

Mr Speaker, kien hemm ukoll l-iżbalji fil-komputerizzazzjoni, imma żbalji dejjem jinqalgħu, imma wieħed jagħmel ħiltu ħalli dawn l-iżbalji jimminimizzahom, iktar u iktar meta l-gvern issa qed jagħti garanzija.

Issa jidher li ġie ikkonstatat li huwa l-gvern li għandu r-responsabbiltà assoluta tar-riċerki u bl-ebda mod l-operatur.

L-istess nutara semmew il- konflitt ta` interess li jista' jkun hemm mill-users, l-aċċess għar- reġistru pubbliku u items oħra li jolqtu l-operat tas-sistema kollha b`mod reali.

Ċertament huwa kompitu tal-gvern li jagħti widen għal dak li qegħdin jgħidu l-operaturi, li huma n-nutara.

Mr Speaker, tajjeb ngħid ukoll li l-kunsill nutarili sejjaħ laqgħa għal għada s-Sibt fuq din il- petition u nħeġġeġ lin-nutara kollha li ffirmaw hawnhekk f`din il-petition biex imorru.

Anke d-Deputat Nazzjonalista n-Nutar Tony Abela ffirma hawnhekk.

Qed ngħid dan mhux biex insemmih u nimplikah, imma biex nuri li dawn huma problemi reali u jiltaqa' magħhom kulħadd.

Nagħlaq l-intervent tiegħi billi ngħid x'kien dak li l-iktar xpruna din id-diskussjoni tal-lum.

Il-mozzjoni tressqet minħabba l-fatt li dan l- avviż legali Nru. 260 tas-sena 2000, it-tariffi fir-registru pubbliku għolew sostanzjalment.

Hawnhekk tajjeb li wieħed isemmi li fil-kuntratt li hemm ma' l-Eureka, dawn żammew d-dritt li jgħollu t-tariffi tagħhom u f'Jannar tas-sena d-dieħla huma se jgħollu t-tariffi tagħhom fil-konfront tal-gvern.

(Interruzzjonijiet) Jekk il-gvern se jassorbi ż-żieda hu, kif donnu qed jimplika l-ministru, allura mhux se jagħmel il-gwadann li suppost.

(Interruzzjonijiet) Iva, bil-kriterju tal-minimum wage.

Imma meta t-tariffa kienet Lm1.50 u għoliet għal Lm5 mill-ewwel, kien hemm żieda sostanzjali.

Issa qed jgħidu li jżidu skond l-għoli tal-ħajja.

(Interruzzjonijiet) Imma l-minimum wage suppost tirrifletti l-għoli tal- ħajja.

Jekk qed tgħid li l-minimum wage ma tirriflettx l-għoli tal-ħajja tkompli ssostni l-argument tagħna kemm il-miżura li adotta l-gvern mhix ta' min jogħqod fuqha.

Jien qed ngħid li ż-żieda fil-minimum wage suppost għandha tirrifletti l-għoli tal-ħajja.

Issa jekk din ma tagħmilx hekk, nieħu gost li l-ministru ġie jaqbel magħna li qed ngħidu li dawk l-indiċi tal-prezzijiet li jagħti l-gvern mhux ta' min jorbot fuqhom.

ONOR.

AUSTIN GATT: M'għedtlekx hekk jien.

ONOR.

CHARLES MANGION: Kollox sew, imma jien għamilt iż-żewġ għażliet.

Mela kollox huwa ffokat fuq iż-żidiet li reġgħu saru f'temp ta' sena fuq dawn is-servizzi li jingħataw mir-registru pubbliku.

Nerġa' ntenni li s- sena d-dieħla hemm il-possibbiltà li jerġgħu jiżdiedu jekk il-gvern ma jassorbix iż-żidiet hu.

Il-ministru donnu qed jagħti l-impressjoni li l- gvern se jassorbihom hu.

L-impatt ta' dan kollu huwa li l-cost ta` servizz qed jimpingi fuq il-livell ta' l-għajxien għax magħhom trid iżżid iż-żidiet strepitużi li saru riċentement fit-tariffi tal-qorti u ż-żidiet li saru fil- planning authority.

Mhux se nsemmi tat-turiżmu wkoll għalkemm jagħmlu effett ukoll.

Imma dawn it-tliet affarijiet marbutin mad-drittijiet tal- proprjetà se jnaqqru mil-livell ta' l-għajxien għax żdiedu b'mod eżorbitanti.

U dan qed jolqot ħażin soċjalment lill-massa tal-ħaddiema.

Inutli noqogħdu nġibu l-eżempju ta' dak li qed jagħmel kuntratt ta` Lm100,000.

Mela l-massa tan-nies tagħmel kuntratt ta' Lm100,000?

Mill- esperjenza tiegħi l-maġġor parti huma l-għarajjes li jkollhom ibatu dawn l- ispejjeż.

Dak li jagħmel kuntratt ta' Lm100,000 u Lm200,000 ma tantx se joqgħod igerger fuq ir-riċerki, imma min hu first-time buyer kull sold se jħossu piż.

U l-għan ewlieni ta' din l-mozzjoni kien li nattakkaw din il- miżura.

U l-iżvolta li ħadet imbagħad fuq il-livell personali żviluppat per kawża ta' dawk iż-żewġ affidavits li pprovaw iħammġu persuna li, forsi għax hija civil servant, ma tantx tista' titkellem, imma li ċertament għandha d-drittijiet tagħha li għandhom jiġu prottetti.

Mr Speaker, nitlob il-permess biex inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra affidavit maħluf mis-Sur Armeni, affidavit tan-Nutar Mario Bugeja, kif ukoll ittra tar-rakkommandazjoni tal-permanent secretary fir-rigward tas- Sur Armeni li tirrifletti x'tip ta' persuna huwa u x'tip ta' ħaddiem ċivili hu.

Grazzi.

Mr Speaker: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, jien segwejt dak li ntqal fis-seduta tal-bieraħ u dak li ntqal illum u l- konklużjoni tiegħi hija xejn ħlief għeneb qares.

Għeneb qares għax problema perennali li ilha fil-pajjiż għal għexieren ta' snin, aħna bil- fatti u mhux bil-paroli - mhux nagħmlu l-istudji u ma nikkonkluduhomx - għamilna l-istudji u wettaqna.

Kellna l-kuraġġ inwettqu sistema minkejja li nistgħu niġu kkritikati.

Għad hemm diffikultajiet u kommessi li, kif diġà solvejna ħafna minnhom, inkomplu insolvuhom.

Ma jaqtgħulniex qalbna l- problemi li hemm!

La ma qtajniex qalbna biex nagħmlu t-trapass minn sistema li kienet arkajka biex morna għal sistema ġdida, effiċjenti u tirrispondi għall-ħtiġijiet veri ta` llum, la kellna l-kuraġġ nagħmlu dik il-qabża, ċertament li mhux se jaqtgħulna qalbna d-dettalji organizzattivi li għad hemm.

Minn hawnhekk ngħidu lill-kamra tan-nutara li aħna kommessi li ntejbu dak li għamilna.

Veru li l-kamra tan-nutara qed tgħid li hemm affarijiet x'irridu ntejbu, aħna nammettu li hemm affarijiet li għadhom mhumiex irfinuti, u fix-xhur li ġejjn, kif għamilna fil-ġimgħat u xhur li għaddew, inkomplu ntejbu din is-sistema.

Imma din is-sistema ċertament ħarġitna mill-Medju Evu u daħħlitna biex nirrispondu għall-ħtiġijiet tas-sena 2000 u wara s-sena 2000 b`sistema teknoloġika li tagħmel sens għal-lum.

Jien ngħid li aħna kellna l-kuraġġ kif talbitna li jkollna anke l-oppozizzjoni, għax irrid infakkar li fid-dibattitu dwar il-ministeru ta' l-intern fil- budget ta' l-1999, fis-16 ta' Diċembru 1998 l-Onor.

Gavin Gulia kien qal, u nikkwota:

"Għalhekk nawgura lill-gvern preżenti jkollu l-kuraġġ iwettaq din l- amalgamazzjoni anke minħabba aspetti li jaf dwarhom kulħadd.

Huwa importanti wkoll li dan il-kambjament isir bl-inqas uġigħ possibbli."

Naħseb li l-iktar ħaġa importanti f'din il-kwotazzjoni hija l-frażi "minħabba aspetti li jaf dwarhom kulħadd."

Huwa ċar li dakinhar l-Onor.

Gulia kien jaf x'kienu l-aspetti li jaf dwarhom kulħadd, għax il-gvern li kien għadu ħiereġ minnu hu kien jafhom ukoll u kien qed jipprova wkoll isib soluzzjoni għal din il-problema.

Huma ma waslux, wasalna aħna, imma għallinqas ikollhom id-diċenza li jiġu hawnhekk u jgħidu li aħna kellna l- kuraġġ li nagħmlu dan il-kambjament.

U għamilnieh, kif talabna l-Onor.

Gulia, "bl-inqas uġigħ possibbli".

Uġigħ hemm, mela m`hemmx!

Mhux f'dinja qed ngħixu!

Meta tbiddel b'mod serju, mhux tibdil kosmetiku, uġigħ ikun hemm, imma ċertament li dan huwa l-inqas uġigħ possibbli.

Tlaqna minn sistema medjevali, sistema abbużiva fejn kienu jgawdu l-ftit ħaddiema li kienu jaħdmu fis-sistema arkajka medjevali, u l-komunità in ġenerali tittewweb.

Il-gvern kien idaħħal Lm200 fis-sena fuq ir-riċerki kollha li jsiru fil-pajjiż.

Imissna nistħu li kellna dik is-sistema li l- gvern idaħħal Lm200 fis-sena fuq 17,000 kuntratt insinwat li kien isir f'pajjiżna!

Tal-mistħija!

Iva kellna l-kuraġġ ninqatgħu minn dik is- sistema u nidħlu f'sistema li tixraq għal-lum.

Issa jekk m`hawnx min jaċċetta dan, allura ngħidulu li għadu jgħix il-bieraħ u l-poplu jiġġudikah għall-fatt li mhux talli mhux qed iħares 'il quddiem, imma talli għadu jgħix il-bieraħ.

Għedt li hemm problemi organizzattivi.

Ejja niddiskutuhom u nipprovaw insolvuhom billi nsibu l-alternattivi għax s'issa, fid-diskussjoni kollha li kien hawn, l-oppożizzjoni bħas-soltu ikkritikat biex tipprova toħloq spin politiku.

Għall-ispin politiku tajbin!

Mela għeneb qares għax dak li pprovaw jagħmlu ma laħqux għamluh huma u wettaqnieh aħna.

U issa qed jipprovaw jieħdu spin mill-ftit uġigħ li hemm fis-sistema għax għamilna dan il-pass kbir, ta' kuraġġ, li talbitna li jkollna l-oppożizzjoni.

Dan huwa spin politiku li jekk ma juri xejn, juri biss dak li hija l-oppożizzjoni, diżonestà politika.

Mr Speaker, ippermettili nirrepeti, mingħajr ma nkun partiġjan iżżejjed, li sfortunatament l-oppożizzjoni qed tkun diżonesta politikament meta titkellem fuq dan l-issue għax hija sistema amministrattiva li anke hi xtaqet li tagħmel meta kienet fil-gvern.

Hi ma waslitx, imma aħna wasalna, u anke huma kienu jafu li meta tagħmel it-trapass se jkun hemm l-uġigħ, tant li l-Onor.

Gavin Gulia f'Diċembru ta' l-1998 kien qalilna "tagħmel dan il-kambjament bl-inqas uġigħ possibbli".

Kienu jafu li jkun hemm l-uġigħ imma d-differenza hija li aħna għamilnieha u għalkemm veru hemm l-uġigħ, imma aħna kommessi li nsolvuh flimkien mal-kamra tan-nutara.

Issa għamilna wkoll il-complaint registration form biex in-nutara jkunu f'pożizzjoni li jgħidu eżattament x'inhuma l-problemi ħalli nsolvuhom.

Kif taf il-Kamra tan-Nutara, diġà solvejna wħud mill-problemi li kien hemm, u nkomplu nsolvu.

Jien niskanta kif f'dan il-pajjiż kellna sistema arkajka medjevali għal għexieren ta' snin, għexna biha u issa nippretendu li f'daqqa waħda s-sistema ġdida totalment innovattiva tkun perfetta mill- bidu.

Mr Speaker, fil-kuntratt għedna li r-riżultat ta' meta inti titlob ir- riċerka jrid jngħata sa għaxart ijiem.

Jekk wieħed jara x'inhu jiġri b'din is-sistema jsib li bħala average, ir-riċerka qed tingħata fi żmien sitt ijiem.

Jiġifieri anki t-terminu li għamilna fil-kuntratt li għallinqas ir- riċerki jingħataw f'għaxart ijiem, dan qed ikun aħjar minn dak li ġie stabbilit għax sitt ġranet qedgħin jgħaddu bħala average biex wieħed jieħu r-riċerka li jkun talab.

Issa se nikkummenta daqsxejn fuq xi punti li tqajmu l-bieraħ, u fuq dak li ġie rrapportat illum fuq il-media.

"L-orizzont" illum qaltilna: "Talli tagħfas buttuna tħallas Lm6".

Kienet qed tikkwota lill-Onor.

Anġlu Farrugia.

M'hu veru xejn!

Tista' tara d-data fuq il-computer b'xejn, imma jekk inti tagħmel l-applikazzjoni biex tingħata r-riżultat uffiċjali, trid tħallas, u trid tħallas għax inti tkun qed tieħu riżultat.

Veru jista' jkun li r-riżultat ikun nil, imma dak ukoll huwa riżultat.

Hawnhekk l- oppożizzjoni qed tkun diżonesta għax l-affarijiet li huma ċari kristall qed tipprova tgħawwiġhom b'xi mod biex tipprova tagħmel gwadann politiku.

Il-bieraħ l-Onor.

Anġlu Farrugia qal li jekk wieħed ikun irid jagħmel riċerka Għawdex u oħra Malta jrid iħallas id-doppju.

M'hu veru xejn, u l- Onor. Farrugia aħjar jiċċekkja l-fatti qabel ma jitkellem.

Qabel hekk kienet, u min jaf x'kont tħallas!

Fuq kollox huwa tad-daħk il-fatt li hawnhekk qed nitkellmu fuq tariffi meta m'hemmx ma' xiex nikkomparawhom għax ħadd ma jaf x'kien jitħallas.

Ma kienx hemm tariffa, allura x'qed inqabblu, dawn it-tariffi uffiċjali ma' tariffi tal-baħħ?

L-Onor.

Farrugia qed jgħid li jekk wieħed jagħmel riċerka Għawdex u oħra Malta, irid iħallas id-doppju.

M'hu veru xejn.

Anzi, mhux talli mhux hekk, talli tjieb is- servizz b'mod li issa ssir riċerka waħda u tħallas darba.

Dawn huma l- fatti.

Mr Speaker, qalulna wkoll li m'għandniex rispett lejn in-nutara.

Anzi, tejjibna l-affarijiet għax għandna l-ikbar rispett lejn in-nutara u l-gvern huwa kommess li anke jagħmel l-indiċi kollu on line għan-nutara biss, għax dawn huma uffiċjali pubbliċi.

Din hija prova li aħna bil-fatti u mhux bil- paroli, nirrispettaw lill-professjoni nutarili f'dan il-pajjiż.

U l- ministeru laqa` t-talba tal-Kamra tan-Nutara biex ikollhom aċċess għas- central database.

Dawn huma l-affarijiet li aħna qed naħdmu fuqhom.

Issa l-oppożizzjoni jkollha l-paċenzja li tagħtina ċ-ċans intejbu l-affarijiet minn kif inhuma.

Punt ieħor huwa l-problemi ta' l-e-mail.

Onor. Farrugia, il-problema ta` l-e-mail hija fatt, imma mhix problema tar-reġistru pubbliku biss.

Għad hemm il-problema li l-MITTS tuża s-sistema tas-software Teamware filwaqt li ħafna nies, inkluż jien, li jużaw l-internet, jużaw is-sistema outlook jew sistemi tal-Microsoft jew kumpanniji oħrajn.

Allura sal-lum m'hemmx kompatibilità bejniethom, għalkemm jeżistu wkoll compatibility solutions, u fuq dawk qegħdin naħdmu.

Per eżempju, l-awtorità ta' l-ippjannar, kellha tixtri u tħallas eluf kbar ta` liri biex xtrat software tat-Teamware biex ikun kompatibbli mas-sistema li hemm.

Kif għamlet l-awtorità ta' l- ippjannar nsolvuha wkoll din, bil-fatti nsolvuha.

Issa għandna sistema li bil-fatti qed turina li hija aħjar, għax anke l-ġranet biex wieħed jieħu riżultat tar-riċerka huma medja ta' sitt ijiem, għalkemm fil-kuntratt jistipula għaxart ijiem.

Allura dan juti li effettivament wasalna.

Veru fadlilna xi problemi, imma issa nkomplu ntejbu s-sistema.

Mr Speaker, qalulna li ppersonalizzajna d-diskussjoni, imma jiddispjaċini ngħid li mhux hekk ġara.

Ma konniex aħna li ppersonalizzajna d-diskussjoni għax l-ewwel argumenti saru min-naħa l-oħra.

Il-bieraħ id-diskussjoni ġo dan il-parlament ġiet ippersonalizzata l-ewwel mill-oppożizzjoni.

Wara kien hemm kummenti minn din in-naħa, imma l-istarting shots fuq il- personalizzazzjoni min-naħa l-oħra ġew il-bieraħ.

Dalgħodu l-Onor.

Charles Mangion qalilna li l-gvern xtara s-sistema, taha lura lill-operatur u qallu biex jużaha hu għal għaxar snin u l-qligħ jieħdu kollu hu.

Issa ejja nkunu onesti.

L-Onor.

Mangion qiegħed jipprova jbellagħhielna li daqshekk sempliċi!

Ma jafx li l-operatur hu marbut li jagħmel l-inputting tad-data kollha?

Qisu għax għandek sistema ta' software ta' kompjuter ma tridx tagħmel l-inputting u l-inputting qisu m'hu xejn, tagħfas xi buttuna waħda u tidħol id-data kollha fis-sistema!

Jiġifieri l-valur miżjud ta' inputting tad-data kollha, ta` qabel kollu u ta' issa, dak qisu m'hu xejn!

(Interruzzjonijiet) M'hu veru xejn!

Onor. Gavin Gulia, nitolbok tara x'inhu għaddej għax allura lanqas int għadek ma taf.

Inti tieħu r-raw data imma mbagħad trid tagħmel l-inputting.

Issa ejja nitkellmu fuq il-ħlasijiet.

Kull invoice qed tavviċina għall- medja ta' Lm19.

Qed nitkellem fuq l-ordnijiet invoiced mill-perjodu tat-18 ta' Jannar sat-13 ta' Frar ta' din is-sena.

Hawnhekk qed nitkellem fuq invoice, mhux qed nitkellem fuq ordni, għax int jista' jkollok invoice li tinkludi tnejn jew tlieta.

Il-ħlas medju mitlub fuq kull invoice huwa ta' Lm19.20,7 biex inkun preċiż.

Jekk taħdimha fuq l-order tiġi Lm11.35.

Dawn huma l-fatti u dawn trd tikkomparahom ma' tariffi baħħ għax it-tariffi ma nafux x'kienu.

Kienu hidden f'sistema medjevali u arkajka.

U issa għandi kumment ta' l-aħħar, Sur President.

L-Onor.

Charles Mangion, bħala membru tal-Partit Laburista, akkuża lill- gvern li daħħal taxxi hawn u taxxi hemm għax l-oppożizzjoni għamlet sajf sħiħ tgħidilna li ġejjin ħafna taxxi fl-aħħar budget, u meta ma rathomx fil- budget kompliet tgħid li żdiedu t-taxxi fil-pajjiż, anke jekk ma daħlux fil- budget.

Lanqas kellu l-ardir jipprova jagħti xi ċifra u mbagħad ġie jsemmi ż-żidiet ta` l-awtorità ta' ipjannar.

Tafu x`inhuma d-differenzi fiż- żidiet?

Jien nistaqsi lilkom jekk tafuhomx, jew qed tparlaw, tparlaw, mingħajr ma tafu.

(Interruzzjonijiet) Mela ħalli ngħid x'inhuma ż-żidiet.

Dawn iż-żidiet kellhom isiru għax mill-1992 qatt ma kien hemm xejn żidiet.

(Interruzzjonijiet) X'mgħamiltux żidiet intom!

Intom għamiltu żieda fuq id-drenaġġ, fuq id-dawl u fuq l-ilma!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, no cross debates.

Onorevoli, indirizza lis-Sedja.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Ħalli ngħidlek x`inhuma ż-żidiet ta` l-awtorità ta` l-ippjanar u meta tridu nagħmlu dibattitu fuq dawn biss ukoll.

Meta tridu agħmlu mozzjoni u niddiskutuha wkoll din.

M`għandna xejn x'naħbu aħna.

Anzi ħalli ngħidlek x'inhuma ż-żidiet.

Biex tibni dar kont tħallas Lm60 meta tapplika lill-awtorità ta' l-ippjannar u issa żdiedet għal Lm70.

Żidiet kbar, immaġina!

(Interruzzjonijiet) Ħalli ngħidlek Onor. Colerio, issa min ikun se jibni d-dar fin-nefqa kbira li jkollu se jħoss l-Lm10 iktar?

(Interruzzjonijiet) Ara x'għamilna aħna!

Din hija d-differenza bejnna u bejnkom.

Fis-sentejn li kontu fil-gvern, intom li tgħidu li intom moviment tal-ħaddiema - tal-ħaddiema aħna, mela intom! - għamiltu taxxa fuq l-ilma, fuq id-dawl u d-drenaġġ għal kulħadd indaqs, għandu x'għandu, imma aħna lil min jibni dar jew flat żdnielu Lm10!

ONOR ANĠLU FARRUGIA: Meta qed jagħmel riferenza għaż-żidiet fuq it- tariffi tad-dawl u l-ilma fis-sentejn li konna fil-gvern, irid jgħid ukoll li aħna ħadna miżura li min ma jkunx jiflaħ kellu t-tnaqqis fir-rati.

(Interruzzjonijiet)

ONOR GEORGE PULLICINO: Taf x'inhi d-differenza, Mr Speaker?

Huma l- ewwel għamluha indaqs għal kulħadd u mbagħad għax żelqu fuq ix-xatt tal- Kottonera u waqa' l-gvern ...

(Interruzzjonijiet) Mr Speaker, jien ma tellift lil ħadd u issa joqogħdu kwieti u jħalluni nispiċċa l-argument.

Filwaqt li huma fil-bidu għamlu taxxa fuq kulħadd, int x`int, meta waslet l- elezzjoni għax waqqgħu l-gvern tagħhom stess u ma kenux kapaċi jmexxu, waqt il-kampanja elettorali pprovaw ibenġluha.

Niftakar darba minnhom - kien is-Sibt wara nofsinhar - ġie l-Onor.

Louis Buhagiar u qal illi se jbiddlu t-tariffi biex forsi jikkonvinċu lill-Perit Mintoff jivvota favur il-proġett tal-Kottonera.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Coleiro qed tgħidli li mhu veru xejn.

(Interruzzjonijiet) In-nies jafuhom dawn il-fatti u ġġudikawhom fl-aħħar elezzjoni għax f'sentejn sħaħ urew ipokrezija kbira.

Id-differenza li hemm bejn it-tariffi tagħna u t- tariffi tagħhom hija li huma għamluhom għal kulħadd xorta, jiġiferi pensjonanta u min għandu villa jrid jerfa' l-istess piż; waqt li t-tariffi ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar li għamilna aħna għal min jibni dar jew flat minn Lm60 tellajniha għal Lm70 u min jibni villa minn Lm500 żidnihielu għal Lm750, jiġifieri żidna l-ħlas b'Lm250.

Dan ifisser li min jiflaħ iħallas għandu jerfa' l-piż u min ma jiflaħx it-tariffa żidnihielu biss Lm10.

Din hija d-differenza bejnna u bejnhom.

Jien ma kontx beħsiebni niddiskuti dan il-punt imma la dan semmieh l-Onor.

Charles Mangion kelli nsemmih biex in-nies ikunu jafu.

Mr Speaker, jien se nispiċċa b'dak li bdejt.

Dak kollu li qed tipprova tagħmel l-oppożizzjoni f'dawn it-tliet seduti huwa biss eżerċizzju ta' spin politiku u eżerċizzju ta' tinwiħ ta' għeneb qares, pero' issa n-nies draw x'kapaċi tagħmel l-oppożizzjoni.

Wara li tan-naħa l-oħra ma waslux għax waqa' l-gvern, aħna kellna l-kuraġġ li talab li jkollna l-Onor.

Gulia f'Diċembru ta' l-1998.

Flimkien mal-kamra tan-nutara aħna qed inkomplu nnaqqsu ħafna mill-problemi organizzattivi li kien hemm ta' sistema ġdida.

Aħna konvinti li flimkien mal-kamra tan-nutara l-problemi li għad fadal beħsiebna nsolvuhom flimkien.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi?

Aktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Speaker, hawnhekk qisna qed nassistu għal xi farsa jew traġedja għax l-estremitajiet li tisma' u tara huma tal-biża'!

Per eżempju, l-Onor.

Pullicino semmielna l-ispin politiku.

L-ispin politiku qed jagħmilha l-gvern hawnhekk għax minkejja li ġejna niddiskutu Legal Notice 261 u Legal Notice 262, il-membri tan-naħa tal- gvern jitkellmu biss fuq Legal Notice 261.

Dawn mhumiex legal notices li jolqtu biss lin-nutara jew il-professjoni legali imma jolqtu l-aktar lill- poplu.

Għalhekk dawn il-legal notices li għandna quddiemna għad- diskussjoni mhumiex immirati biss għal kif se jiffunzjona n-nutar ġol- public registry, bir-rispett kollu.

Fil-verita', l-effett ta' dawn il- legal notices se jibda jġorru l-poplu li fil-massa assoluta huwa ħaddiem u mhux billi jiġi hawnhekk l-Onor.

Pullicino jimpressjonana li skedaw it- tariffi.

Illum is-segretarju parlamentari ngħaqad mal-bqija tal-kelliema tal-gvern u minflok uża l-kelma "taxxi" uża l-kliem "tariffi" jew "kontribuzzjonijiet".

Mur ara billi ġie jimpressjonana għaliex fuq il-vilel il-planning authority għamlet taxxa ħafna akbar minn fuq l-appartamenti u minn fuq id-djar!

Bħallikieku f'dan il-pajjiż jinbnew il-vilel il-ħin kollu u kullimkien.

Il-maġġoranza kbira tal-poplu tagħna huwa ħaddiem u ħaddiem ma jibnix vilel imma jibni appartament u djar diċenti.

Għalhekk il- massa tad-dħul li se ddaħħal il-planning authority se tkun miż-żieda ta' Lm10 minn fuq dahar il-ħaddiema.

Jekk l-Onor.

Pullicino ma jafx għax huwa komdu ngħidlu li ħaddiem li jkun qed jibni d-dar tiegħu, Lm10 jħossha anzi jikkalkula kull sold.

Pero' jien ma ġejtx biex nitkellem fuq il-planning authority għax jekk il-Bambin irid, ikollna ċ-ċans aktar 'il quddiem.

Mr Speaker, jien l-iktar ħaġa li skandalizzatni f'dak li smajt min-naħa tal-gvern s'issa hija li kkonċentrajna fuq Legal Notice 261, li titkellem dwar it-tibdil fil-proċess ta' ristrutturar ġdid u s-sistema ġdida tax- xogħol fil-public registry.

Ma jafux il-kollegi tagħna tan-naħa l-oħra li ż-żidiet fit-tariffi se jġorrhom il-poplu, għax il-public registry jiġi bżonnha prattikament kulħadd; jiġu bżonnha ż-żagħżugħ u ż-żagħżugħa, l- għarus u l-għarusa, dik il-familja li se tipprova tixtri dar diċenti u dik il-familja li trid tmur l-awtorita' tad-djar li forsi trid tmur biex titlob benefiċċju taħt l-iskema tal-manutenzjoni.

Il-public registry jiġi bżonnha kulħadd, mill-kbir saż-żgħir.

Jien għalhekk skantajt kif jiġi dan il-gvern jakkuża lilna bl-ispin politiku.

Per eżempju, l-Onor.

Jason Azzopardi semmielna d-diżonesta' pero' ħadd ma jindenja ruħu min-naħa tal- gvern jitkellem fid-dettall fuq kif dawn il-legal notices se jolqtu lin- nies.

Dawn qed jitkellmu biss fuq iż-żidiet bħala dħul għall-gvern għax issa s-sistema inbidlet u għax qabel ma kienx qed jiddaħħal ċertu ammont ta' flus mill-operat tal-public registry.

L-Onor.

Pullicino qal li l-oppożizzjoni qed tikkompara t-tariffi li qed jiġu introdotti b'Legal Notice 262 mal-baħħ għax qabel kien hemm l-abbuż.

Allura jekk skond l-Onor.

Pullicino kien hemm l-abbuż, għandna nikkastigaw liż-żgħir!

U mhu veru xejn li aħna qed nipprovaw nipproteġu l-abbuż, kif qal l-Onor.

Jason Azzopardi.

Aħna xbajna nagħmlu statements u dejjem konna kontra l-abbużi.

Aħna qatt ma ddejjaqna naffrontaw sidirna u nħallsu anke prezz politiku biex niġġieldu kontra l-abbuż.

L-ispin politiku qed tagħmlu n-naħa tal-gvern li qed tagħmel ħsara lill-poplu għax qed tipprova tpinġi lill-oppożizzjoni Laburista bħala oppożizzjoni li qed tipproteġi l-abbuż.

Dan mhu veru xejn.

Il-gvern li tant għajjat b'kunsens u mhux kunsens, imissu jaħtaf kull opportunita' ħalli flimkien niġġieldu l-abbuż u mhux għax nitkellmu b'dan il-mod fuq l-effetti soċjali li se jkollhom dawn il-miżuri fuq il-poplu niġu attakkati bi spin politiku u b'diżonesta' u li aħna qed nipprovaw nipproteġu l-abbuż.

Dan mhu veru xejn.

In-naħa tal-gvern, li qabel l- elezzjoni tant għajtet bil-kuxjenza soċjali, kellha tkun hi li daħħlet dawn it-tariffi u taxxi permezz ta' legal notices u ma kellhiex il-kuraġġ ....

Lill-Onor.

Pullicino ngħidlu li hawnhekk imisshom urewh il-kuraġġ.

Dawn il-miżuri jmisshom introduċewhom fil-budget u mhux meta kienu bil- hangover tad-drinks tal-Christmas biex imbagħad jgħidu li kellna budget ħanin!

Hemm qiegħda d-diżonesta' politika u l-ispin politiku.

In-naħa tal- gvern li tant għajtet bil-kuxjenza soċjali għandha tgħidilna x'kuxjenza soċjali fihom dawn it-tariffi.

Jien mhux se nidħol fil-legaliżmi u fuq il-mod kif jaħdem nutar għax dawk ħallejthom f'idejn sħabi n-nutara u l-avukati, pero' jien nitkellem għan- nies u fuq affarijiet prattiċi ħalli kulħadd jifhem l-effetti ta' dawn l- affarijiet.

Mhux sew li hawnhekk niġu nigdbu u ngħidu li meta tmur inti, imur in-nutar f'ismek jew inkella jmur klijent jew kumpannija biex jagħmlu applikazzjoni għar-riċerka fl-insinwa, mhux veru jridu jitħallsu Lm6, id-doppju ta' dak li kien jitħallas qabel.

Dan mhux aħna qed ngħiduh imma qed igħidu kull min imiss mar-reġistru pubbliku, u mbagħad jiġi hawnhekk l-Onor.

Pullicino b'wiċċu minn quddiem u jgħidilna li mhux veru.

Dawn x'affarijiet huma!

Dan il-gvern joqgħod isemmi l-kontijiet tad-dawl u l-ilma u ma jgħidx l- istorja kif inhi.

Għax ma jsemmux iż-żidiet fuq il-kontijiet tad-dawl u l- ilma li qed jirċievi l-poplu bħalissa!

Tan-naħa l-oħra l-affarijiet jagħmluhom bil-finesse.

Ara aħna morna upfront quddiem il-poplu u għidnielu li ma nistgħux nibqgħu sejrin hekk u mill-ewwel daħħalna l-miżuri korrettivi.

Illum il-pensjonanti u l-familji li għadhom qed irabbu qed ikollhom iħallsu kontijiet esaġerati, għax tan-naħa l-oħra jagħmlu l- affarijiet b'mod fin ħalli dak li jkun jieħu d-doża bil-mod.

Issa li għaddiet l-elezzjoni u li tan-naħa l-oħra huma mwaħħlin mas-siġġu tal- poter, m'għandhomx għalfejn jitkellmu bil-kuxjenza soċjali.

Mr Speaker, jien nixtieq li fil-winding up il-ministru jgħidilna kemm għamel social impact assessments fuq kif se jintlaqtu l-għarajjes, il- familji u x-xebbiet li jkunu daru bil-ġenituri minħabba ż-żidiet li għamlu fuq ir-riċerki.

Per eżempju, dawk ix-xebbiet li jkunu daru bil-ġenituri tagħhom ikollhom bilfors jagħmlu causa mortis meta dawn il-ġenituri jiġu nieqsa għax ikun irid isir kuntratt għall-akkwist tal-proprjeta' tal- familja tagħhom pero' issa dawn se jkollhom iħallsu aktar għax it-tariffi għolew.

Għalhekk għandna nisimgħu xi ħsieb soċjali kien hemm wara dawn it- tariffi u mhux biex inġibu s-sistema effiċjenti jfisser li rridu neħduha minn fuq dahar iż-żgħir.

Min għandu l-eluf xejn m'hu se jħoss minn dan kollu imma ż-żgħir kollox iħoss ̧ anke ċenteżmu.

Pero' minkejja li dwar dan ma smajna xejn min-naħa tal-gvern il-poplu qed iħosshom dawn l-affarijiet.

Il-poplu qed jara l-qerq ta' l-għajjat fieragħ, opportunista u partiġġan biex jinħataf il-poter u llum għaddejjin minn fuq ras kulħadd u ma jagħtu kas ħadd.

Mr Speaker, għadna ma smajna xejn kif se jintlaqtu dawk il-familji li minħabba l-constraints finanzjarji tagħhom ma jaffordjawx jagħmlu manutenzjoni tad-dar tagħhom u allura se jkollhom iduru fuq l-awtorita' tad-djar biex tagħtihom skema tal-maintenance.

Illum dawn biex jagħmlu riċerka qed iħallsu Lm3.

(Interruzzjonzijiet) M'hu veru xejn għax jien mhux hekk ġejt informata.

Mela allura agħmluha ċara għax taf kemm jiġru l- affarijiet f'dan il-pajjiż!

Tgħidu ħaġa u mbagħad tmur ġod-dipartiment u ssir oħra!

Lanqas komunikazzjoni ma teżisti, imbasta niftaħru bl-e- government!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Ir-riċerka jagħmilha l-gvern biex jikkonsulta jekk dak li jkun ikollux proprjeta' u dik it-Lm3 se tibqa Lm3 bil-VAT b'kollox kif kienet qabel.

Issa jekk jirriżulta li dak li jkun ikollu ħafna noti dan għandu jħallas tagħhom.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Onor. Coleiro, indirizza lis-Sedja, jekk jogħġbok.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Fil-winding-up il-ministru għandu jispjega lill-poplu ħaddiem fiex dieħel b'dawn il-legal notices għax s'issa smajna biss fuq effiċjenza tas-sistema u fuq in-nutara kemm se jkunu tajjeb.

Lil dawk ix-xebbiet li jkunu daru bil-ġenituri tagħhom u li se jkollhom jidħlu biex jagħmlu causa mortis biex jakkwistaw il-proprjeta' għax ma jgħidulhomx kemm se jkollhom iħallsu aktar.

Issa dawn ix-xebbiet ġeneralment ikunu qegħdin jgħixu bid-daqsxejn tal-pensjoni.

(Interruzzjonijiet) U x'le, le!

Dażgur li jfittxu!

Meta nitkellmu fuq id- dipartimenti tal-gvern dejjem tidħol il-kwestjoni tal-"jekk".

Dejjem il- ''jekk'' tiddomina.

Issa nittama li l-ministru jispjegalna kollox u dak li jispjega ġol-Kamra jasal fid-dipartimenti għax jien tgħidx kemm-il darba jgħiduli affarijiet.

Per eżempju, xi uffiċjali mill-housing authority qaluli li sar agreement mal-BOV u l-HSBC li min jingħata post b'xiri jista' jmur il-bank u jieħu l- loan kollha.

Dan ifisser li jekk post jiswa Lm20,000, il-bank jagħtih Lm20,000 sħaħ u mhux persentaġġ minnhom.

Jien mort ma' konstitwenta tiegħi f'bank biex inġibu loan - għax fl-aħħar din ħadet post - pero' lil din qalulha li ma jistgħu jagħtuha kemm qed titlob.

Imbagħad erġajt mort il- housing authority u qaluli hekk.

Minkejja li nitkellmu ħafna fuq e- government jidher li ma kienx hemm komunikazzjoni bejn il-housing authority u l-banek.

Issa jien ma nafx fejn hemm blockage.

J'Alla dak li se jgħid il-ministru jasal fejn għandu jasal.

Għalhekk huwa importanti li l- iskrivani jkunu informati għax inkella jibqgħu mexjin fuq il-linji li kellhom qabel.

Mr Speaker, jien nixtieq li l-ministru fil-winding-up jispjega kif se jintlaqtu l-koppji għarajjes - il-problema tal-homelessness f'dan il- pajjiż hija realta' - li jkollhom idabbru rashom u jkollhom saqaf fuq rashom.

Il-ministru għandu jgħidilna x' social impact assessment għamel biex wasal biex għamel legal notice 262 li tipproponi dawn iż-żidiet kbar fit-tariffi.

Dawn huma taxxi ġodda.

(Interruzzjonijiet) Iva, fuq is- social housing nitkellem għax il-każi mhux jonqsu qegħdin imma jiżdiedu.

(Interruzzjonijiet) L-aħħar kelma tiegħek se tkun mhux tiegħi u allura qed nitolbok tweġibni.

Per eżempju ̧ jien naf b'każ ta' mara separata bi tliet ġuvintur li ħadd ma jaħdem u ma tieħu manteniment ta' xejn għax ir-raġel tagħha Alla m'għamlu.

Dawn ilhom jgħixu ġo kerrejja kundannata għal dawn l-aħħar 22 sena l-housing bil-konsegwenza li din l-omm imtliet bl-arthritis.

Għalhekk jien ħadtha biex tagħmel skema ta' maintenance forsi xi darba tinqeda, pero' lil din il-mara qalulha li ma jistgħux jgħinuha u lanqas toilet ma jistgħu jagħmlulha għax il-post nofsu taħt l-art.

Issa din għandha 98 punt il-housing, jiġifieri din suppost qiegħda mhux ta' l-ewwel imma ta' qabel ta' l-ewwel, pero' wara 22 sena għadha f'din is-sitwazzjoni.

Issa jekk xi darba lil din il-mara forsi tagħtuha xi post, kif se tħallas għar- riċerki żejda meta din il-mara mhux qed tgħix bil-qies imma bil-karita'?

(Interruzzjonijiet) Jien dan li jinteressani.

Jien mhux se nitkellem fuq legal notice 261 għax fuqha dik hemm sħabi l-avukati u n-nutara.

Jien se nitkellem fuq dak li jħoss il-poplu.

Dik hija r-responsabbilta' tiegħi f'dan il-parlament, li nieħu l-aspett u d-dimensjoni soċjali ta' dawn l- affarijiet.

Minkejja l-ħafna għajjat dwar kuxjenza u mhux kuxjenza tan-naħa l-oħra ma jagħtux kas id-dimensjoni soċjali.

Per eżempju ̧ jien ma nafx kif mara separata li spiċċat ġo shelter ħalli ma tħallix lit-tliet uliedha jaraw lil missierhom jittaqqab bid-droga u li qed tfittex il-ħniena tal-gvern biex tingħata post, kif se ġġorr il- piżijiet ġodda ta' Legal Notice 262.

Per eżempju, jien naf b'koppja miżżewġa li minħabba li għandha żewġ ulied b'diżabilta' severa qed jagħmlu their utmost biex isibu post aċċessibbli għaż-żewġt itfal tagħhom għax jafu li jekk se joqogħdu jiddependu mill-gvern jilħqu jixjieħu.

Qed jagħmlu dan qabel ma jkun tard wisq u jkun impossibbli li jerfgħuhom it-taraġ.

Igħidli dawn kif jistgħu jħallsu t-tariffi l-ġodda li ġew introdotti b'dawn il-legal notices!

Għalhekk nitlob lill-ministru jgħidli x'social impact assessment għamel fuq dawn it-tip ta' każijiet.

(Interruzzjonijiet) Jien diġa' għidt li jekk intom ridtu tneħħu l-baħħ u l-abbuż m'għandux jiġi kkastigat il-ħaddiem.

Kellkom taraw min qed jabbuża u tagħmlu xogħlkom u mhux tikkastigaw lill-poplu ħaddiem.

(Interruzzjonijiet) F'kollox hekk qed tagħmlu għax intom tafu li l-massa tal-pajjiż huwa ħaddiem.

Mhux sew li l-ħofor timlewhom minn fuq iż-żgħar.

Ara l-kbir dejjem jiżgiċċa!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, no cross debate.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: M'għamilna xejn!

Jien bid-diskors tiegħi l- ministru qed ngħinu ħalli jwieġeb għax dawn huma l-affarijiet li qed jistaqsu n-nies.

In-nies ma jistaqsux kif jaħdmu n-nutara fil-public registry.

In-nies iħossu ż-żidiet tat-taxxi tal-gvern u jekk ma jkollhomx minn fejn iħallsu jkollhom jingħasru u jnaqqsu mill-bżonnijiet tagħhom inkella jkollhom jiddejnu.

Jekk għandek il-bżonn trid tara x'se tagħmel jew tkompli tintagħsar u tnaqqas mill-bżonnijiet li jkollok jew inkella tkompli tiddejjen.

Il-ministru għandu jgħid x'social impact assessment għamel biex jara kif Legal Notice 262 se tolqot, per eżempju ̧ lil ħafna ommijiet tfaljiet li qed jiżdiedu f'pajjiżna u qed ifittxu biex ikollhom saqaf fuq rashom ħalli jibdew ħajjithom mat-tfal tagħhom.

Il-ministru għandu jgħidilna x'social impact assessment għamel dwar kif dawn iż-żidiet se jolqtu lil dawk l-anzjani u persuni b'diżabilita' li għandhom bżonn joħorġu mid-djar fejn qegħdin u jfittxu dar aċċessibbli u addattati għalihom.

B'hekk nifhmu aħjar x'inhu l-iskop tal-gvern.

Hawn qiegħed l- ispin politiku u l-partiġġjaniżmu politiku li kull darba din il-Kamra jkollha tassisti għalih min-naħa tal-gvern.

Għax hawn erba' korrotti jabbużaw, minn fuq dawn jipprovaw igħidu li aħna qed nipproteġuhom!

Aħna ma nipproteġux lil min hu ħalliel.

Aħna nipproteġu liż-żgħir, lill- ħaddiem, lill-familji Maltin u lil dawk li m'għandhomx vuċi.

Aħna konna lesti li flimkien ma' tan-naħa l-oħra niġru wara min jabbuża u dan iċ-ċans imisshom ħatfuh.

Mela l-kunsens fejn jaqblilhom iriduh.

Lil tan-naħa l- oħra ngħidulhom biex jiġru wara min jabbuża għax aħna ma rridux min jerda' minn flus il-poplu u minn fuq dahar il-ħaddiem.

(Interruzzjonijiet) Meta qbadt ir-retail price index ta' din is-sena u ħarist lejn il-commodity group tal-housing tas-sena li għaddiet sibt li kull darba li ġie monitored il-commodity group tal-housing, dan dejjem għola.

Per eżempju, f'Jannar tas-sena 2000 dan żdied b'1.65%, f'Mejju żdied b'0.37%, f'Awissu tas-sena 2000 żdied b'1.27% u f'Novembru żdied b'1.05%.

Qed ngħid dan biex ma jiġix l-Onor.

George Pullicino jgħidilna li min qed jibni appartament jew dar diċenti se jħallas Lm10 biss aktar.

Jekk inhu komdu hu ma jħosshomx Lm10 imma l-poplu ħaddiem u familja li qed trabbi u trid dar diċenti kollox tħoss.

Li jkollok dar diċenti huwa dritt fundamentali jiġifieri hawnhekk mhux qed nitkellmu fuq kapriċċi.

Dawn l- affarijiet mhux il-partit Laburista qed igħidhom imma qed tgħidhom l- istatistika uffiċjali tal-gvern.

Nittama li l-ministru jirrispondina fuq x'tip ta' social impact assessments għamel għal kategoriji differenti ta' nies.

(Interruzzjonijiet) Kemm se ddumu tipprovaw tbellgħu r-ross bil- labbra lin-nies!

Imisskom tistħu!

Il-poplu ma jtellax gvern biex dan joqgħod jgħaddi minn fuq rasu!

(Interruzzjonijiet) Inti m'intix qiegħed hawnhekk biex toqgħod tgħid x'suppost għamel il-gvern ta' qabel.

Int għandek ir-responsabbilta' ta' ministru tal-gvern.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Onor. Marie Louise Coleiro, jekk jogħġbok, indirizza lis-Sedja.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Jien m'iniex qed nindirizza lill-Onor.

Tonio Borg bħala persuna imma qed nindirizzah fil-kapaċita' tiegħu ta' ministru tal-gvern.

Il-gvern għandu r-responsabbilta' li ma joqgħodx iwaħħal f'denbu, imma li jkun onest u sinċier u minbarra li jara li s-sistemi jkunu effiċjenti u li l-amministrazzjoni titjieb, għandu d-dmir li jara li l- poplu ma jitgħaffiġx partikolarment f'dawn iż-żminijiet fejn l-għafsa fuq iż-żgħar u fuq dawk ta' klassi medja qed tkun kbira wisq.

Jien tkellimt b'dan il-mod partikolarment dwar il-qasam tal-housing għax kif diġa' għedt, wieħed mid-drittijiet fundamentali tal-bniedem huwa li jkollu abitazzjoni diċenti.

Assolutament m'huwiex aċċettabbli l-fatt li l-inadequate housing huwa kklassifikat bħala wieħed mit-18-il forma ta' faqar li hawn f'pajjiżna.

Huwa għalhekk li meta nkunu qed nintroduċu affarijiet ġodda, irridu nagħmlu s-social impact assessments.

Din hi r-responsabbilta' ta' kull gvern, għax hu huwa l-azzjonista.

Ir-responsabbilta' tagħna bħala oppożizzjoni hija li niġu hawn u nitkellmu dwar dak kollu li jkun qed jolqot lill-poplu.

Aħna qegħdin hawn biex nitkellmu f'isem il-poplu, u jekk ma nagħmlux dan inkunu qed nonqsu bil-kbir mid-doveri tagħna.

Mr Speaker, ridt nistaqsi wkoll ma' min saret konsultazzjoni dwar dan.

Ilbieraħ l-Onor.

Anġlu Farrugia staqsa jekk in-nutara ġewx ikkonsultati.

Jien m'iniex se nitkellem għan-nom tan-nutara għax għal dawk diġa' tkellmu l-kollegi tiegħi.

Jien se nitkellem għan-nom tal-poplu in ġenerali.

Kien hemm konsultazzjoni ma' l-awtorita' tad-djar, mad-dipartiment ta' l- akkomodazzjoni soċjali u ma' l-MCED?

Alla jbierek dan il-gvern li rebaħ l- elezzjoni bl-għajjat tad-djalogu, wara li għaddiet l-elezzjoni, beda jgħaddi minn fuq ras kulħadd u jippubblika l-avviżi legali fi żmien il- Milied, meta ħadd ma jkun qed jagħti każ ta' xejn.

Issa li hawn is-segretarju parlamentari responsabbli mill-fair trading office, nixtieq nistaqsi jekk dan l-uffiċċju huwiex se jkun proattiv u jibda' jagħmel assessments, evalwazzjonijiet u analiżi soċjali ta' dan it- tip t'affarijiet.

Peress li l-Gvern Malti jimita lil ħaddieħor f'kollox, jien qed nassumi li bħalma l-fair traiding office ta' l-Ingilterra joħroġ minn żmien għal żmien evalwazzjoni ta' kif jintlaqtgħu ċerti gruppi vulnerabbli, bħall-persuni b'diżabilita', l-anzjani u l-familji b'ċerti piżijiet, il-fair trading office Malti jagħmel l-istess.

Bit-taxxi ġodda li qed jintroduċi dan il-gvern, jien naħseb li dan l-uffiċċju għandu xogħol għal 10 snin sħaħ.

Mr Speaker, xbajna nisimgħu lill-Viċi Prim Ministru jitkellem dwar il- gender impact assessments li qed isiru fuq il-liġijiet.

F'dan l-istadju jien nixtieq li anke l-Onor.

Tonio Borg jgħidilna x'gender impact assessment għamel fuq Avviż Legali Nru. 262.

(Interruzzjonijet) Fl- 1992/1993, skond il-liġi, in-nisa Maltin ġew komparteċipi f'dak li jsir fil- komunjoni, jiġifieri l-irġiel ma setgħux jibqgħu jagħmlu trasferimenti, ipoteki, ibiegħu jew jixtru xi proprjeta' mingħajr l-approvazzjoni tan-nisa tagħhom.

Allura din il-liġi li tat spinta lin-nisa Maltin ......

(Interruzzjonijiet) Dawn affarijiet tad-daħk!

Allura jien se noqgħod ngħid li konna aħna li tajna d-dritt tal-vot u elf dritt ieħor lin-nisa Maltin?

Jien ma rridx indaħħak u ngħaddi ż-żmien.

Jien ngħid li għandi ngħid b'mod fattwali.

(Interruzzjonijet) Issa, minħabba t-tariffi l-ġodda li ġew fis-seħħ, in-nisa ġew burden fuq il-komunjoni, għax jekk familja tiddeċiedi li tixtru proprjeta' jew tipoteka xi ħaġa biex tieħu loan mill- bank, ir-riċerki jridu jsiru kemm dwar ir-raġel kif ukoll dwar il-mara.

Huwa għalhekk li jien irrid li l-Ministru ta' l-Intern jgħid x'gender impact assessment għamel il-gvern dwar l-avviż legali nru.

Ilbieraħ, fl-introduzzjoni tiegħu għal din il-mozzjoni, l-Onor.

Farrugia semma' l-iskedar tat-tariffi u llum, l-Onor.

Pullicino ftaħar bl-iskedar li għamlet l-awtorita' ta' l-ippjanar.

Jekk mingħalina li bil-mod li bih qed isir l-iskedar, iż-żgħir qed ikun moqdi, sejrin żball.

Għalhekk jien nappella lill-gvern biex jagħti kas mhux biss ta' x'tgħid il-mozzjoni, imma anke tal-proposti li tressqu minn din in-naħa tal-Kamra, partikolarment dik dwar l-iskedar li semma' l-Onor.

Anġlu Farrugia, biex ta' l-inqas fil-każ tal-koppji jkun hemm ħlas wieħed.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jose' Herrera.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Sur President, ħadt gost nisma' l-intervent ta' l- Onor. Coleiro li ttrattat din il-mozzjoni mil-lat soċjali.

Jien naħseb li huwa mportanti li anke meta nkunu qed niddiskutu xi mozzjoni li tirrigwarda liġi teknika, nisimgħu kelliema li ma jkunux tekniċi imma li jkunu jistgħu jservu ta' portavoce għall-poplu mil-lat soċjali.

Sinċerament naħseb li l- lat soċjali ta' kull dibattitu huwa iktar importanti mil-lat legali u tekniku, għax kultant nintilfu f'ħafna teknikalitajiet u ninsew li n-nies t'hemm barra jkunu qed affettwati b'mod avvers u b'mod dirett.

Il-mozzjoni li għandna quddiemna hija t-tielet waħda li ġiet ippreżentata mill-Partit Laburista f'dan ir-rigward.

Fil-fatt din is-sena, jien ippreżentajt mozzjoni għal dak li jirrigwardja r-regolamenti li kien għamel il-ministru tal-finanzi dwar il-Borża ta' Malta waqt li l-Onor.

Anġlu Farrugia ppreżenta mozzjoni għal dak li jikkonċerna t-tariffi ġodda tal- qrati.

Issa l-Onor.

Gavin Gulia u l-istess Onor. Farrugia ressqu t-tielet abbozz ta' liġi f'dan is-sens.

In-natura ta' dan it-tip ta' mozzjonijiet hija tali li l-gvern, jekk ikun hemm liġi prinċipali li tagħtih il-poter li jagħmel hekk, għandu d-dritt li joħroġ avviżi legali, pero' peress li l- parlament huwa sovran għal dak li jikkonċerna l-leġislazzjonijiet, skond il- Kostituzzjoni tagħna u skond l-Interpretation Act, dan għandu d-dritt li jissindika r-regolamenti u l-bye-laws li jgħaddi l-gvern tal-ġurnata.

Dan għaliex meta l-ministru jgħaddi l-bye-laws, għalkemm ikun qed jagħmel dan fuq skorta ta' liġi, xorta jkunu qed jinħarġu mingħajr dibattitu parlamentari.

Allaħares il-ministri ma jkollhomx il-poter li joħorġu regolamenti, għax kieku kull liġi jew kull regolament iridu bilfors jgħaddu minn dan il-parlament, kieku ma nlaħħqu qatt max-xogħol li jkollna.

Pero' mill-banda l-oħra hija xi ħaġa kurjuża kif f'medda ta' ftit xhur biss, dan il-parlament qed jiġi nvitat biex jissindika u jirrevedi leġislazzjoni sussidjarja li qed jagħmel il-gvern.

M'hijiex ħaġa normali li jsiru daqshekk mozzjonijiet, u fil-fatt, meta ġejt biex inressaq il-mozzjoni tiegħi, irriżultali li mozzjonijiet ta' dan it-tip huma rarissimi.

Dawn il-mozzjonijiet qed jitressqu għax aħna nemmnu li għalkemm f'soċjeta' demokratika huwa aċċettabli li l-gvernijiet ikollhom dan il- poter - u f'dan il-każ il-liġi tagħti l-poter lill-ministru konċernat li jgħaddi leġislazzjoni sussidjarja u li jirrevedi t-tariffi - il-gvern Nazzjonalista qed jesaġera.

L-oppożizzjoni qed tħoss li l-gvern qed isib ruħu komdu li minflok iressaq ċerti liġijiet b'impatt soċjali u politiku quddiem il-parlament għad-dibattitu, qed jara hemmx xi klawsola fil-liġi prinċipali li tagħti lill-ministru dawn it-tip ta' poteri, u jgħaddi leġislazzjoni sussidjarja.

Sakemm il-leġislazzjoni sussidjarja ma jkollhiex xi impatt soċjali kbir imma tkun tittratta affarijiet ta' kuljum bħal kjarifiki, regolamenti fuq liċenzji, eċċ., ma jkun ġara xejn, imma meta l-gvern jibda jinqeda bil-poter li għandu u l-liġi sussidjarja ma tibqax aktar sussidjarja imma tkun sostanjali b'impatt soċjali qawwi, allura aħna noġġezzjonaw.

Jekk il-gvern jifformola liġi li tkun se tolqot liċ-ċittadin fil-laħam il-ħaj u tkun se ġġib kambjament soċjali kbir, irid iressaqha quddiem il-parlament għad-dibattitu.

Il-messaġġ tagħna bħala oppożizzjoni hu li għal kull liġi sussidjarja li tħalli dan it-tip ta' impatt u li ma titressaqx quddiem dan il-parlament, aħna se nressqu mozzjoni u niddibattuha xorta waħad.

Għalxejn il-gvern jipprova jagħmel xi ħaġa minn wara dahar dan il-parlament, għax aħna bħala oppożizzjoni qegħdin għassa fuq dak kollu li jsir u jekk ikun hemm xi ħaġa li aħna jidhrilna li kellha titressaq quddiem il-parlament, ngħaddu mozzjoni dwarha bla ebda riserva.

Din il-mozzjoni, li kif diġa' għedt ġiet imressqa mill-Onor.

Gulia u mill-Onor.

Farrugia, għall-ewwel forsi tidher teknika, b'ħafna skedi, imma meta wieħed jaqra r-regolamenti tal- liġi jsib li ma fihom xejn speċjali.

Il-punt hu li l-ewwelnett, il-kritika li saret mill-oppożizzjoni fi żmien il-budget, jiġifieri li l-gvern għandu l-vizzju li jżejjen il-budget b'affarijiet sbieħ biex imbagħad jagħmel it- taxxi sussidjarji permezz ta' leġislazzjoni sussidjarja, ġiet vindikata.

Veru li aħna mill-ewwel indunajna x'kien se jiġri u fil-fatt ftit wara l- budget bdew ħerġin dawn il-famużi avviżi legali ta' natura fiskali, magħmulin b'ċertu ħażen minn wara dahar il-parlament.

Din hija l-kritika prinċipali li qed nagħmlu aħna bħala oppożizzjoni, jiġifieri li meta l- gvern se jgħolli l-ħajja b'mod indirett billi jżid ċerti tariffi, bħala partit aħna nesigu li dawn jiġu dibattuti fil-parlament.

Din hija l- pożizzjoni tal-Partit Laburista u hija l-ewwel raġuni għaliex qed inressqu din il-mozzjoni.

Sur President, it-tieni raġuni għaliex tressqet din il-mozzjoni hija waħda bis-sustanza.

Dawn it-tariffi ġodda li qed jiġi proposti m'humiex xi tariffi de minimis imma huma tariffi li se jżidu sostanzjalment l-ispiża ta' dak kollu li għandu x'jaqsam mar-reġistru pubbliku.

L-iskop tiegħi m'huwiex li nirrepeti dak li qalu l-kelliema ta' qabli, pero' mill-analisi li saret mill-kelliema esperti f'dan il-qasam jidher ċar li ż-żidiet huma sostanzjali tant li jimmeritaw rikonsiderazzjoni u dibattitu parlamentari.

(Interruzzjonijiet) Anke sempliċi riċerka dwar wirt minn Lm2.50 se titla' għal Lm5!

Dan mhux qed ngħidu jien jew l-Onor.

Farrugia imma qed jgħiduh in- nutara Nazzjonalisti, x'uħud minnhom saħansitra membri fil-partit.

(Interruzzjonijiet) Sħabek qed jaqblu mal-kritika tal-Partit Laburista!

Aħna nafu li n-nutara rreaġixxew u bir-raġun, għax dawn huma l-iktar nies tekniċi u l-iktar li japprezzaw l-ispejjeż ġodda li se jsiru.

Anke l- akkademja notarili għamlitha ċara li hija kontra dawn it-tariffi għax saru mingħajr l-ebda konsultazzjoni u iktar u iktar għax se jżidu l-ispejjeż b'ammont konsiderevoli.

(Interruzzjonijiet) Tajjeb, int qed tgħid li t- tariffi m'għolewx u jien qed ngħid li għolew!

Jekk din hija r-risposta tagħhom, allura nistgħu sempliċement nikkalkolaw it-tariffi kif kienu qabel u kif ġew issa.

It-tielet osservazzjoni tirrigwarda l-kwestjoni tad-dipartiment tar- reġistru pubbliku li l-funzjoni tiegħu ġiet ikkontrattata u mogħtija lil kumpannija privata.

Dan ifisser li d-dipartiment tar-reġistru pubbliku bażikament ġie qisu regolatur għax ix-xogħol ta' kuljum se jibda jitħaddem .....

(Interruzzjonijiet) Din x'raġuni hi?

Misskom keċċejtuhom jew tajtuhom transfer!

Il-punt hu li dan id-dipartiment, li fin-natura tiegħu m'huwiex wieħed kummerċjali, ma jirrikjedix il-bżonn li jiġi pprivatizzat, għax ix- xogħol li jagħmel ma jistax ikun iktar ċivili u pubbliku minn hekk.

Fil- fatt ix-xogħol ta' nutar pubbliku tant hu ta' natura ċivili li ma jistax jipprattika l-professjoni tiegħu fil-qasam tal-kummerċ.

(Interruzzjonijiet).

Fil-pajjiż hawn ċerti areas li għalkemm in-natura tax- xogħol tagħhom hija waħda pubblika, fil-prattika qed jiġu managed minn kumpannija privata kummerċjali b'intenzjoni ta' qligħ.

Għalhekk fil- prinċipju ta' dan kollu l-oppożizzjoni Laburista ma taqbilx.

Id- dipartiment tar-reġistru pubbliku sar qisu regolatur, jiġifieri l-istaff tiegħu qiegħed hemm biex sempliċiment jikkontrolla x-xogħol li se jibda jsir minn kumpannija privata.

L-ewwelnett jien ma nistax nifhem x'se jibdew jagħmlu ħafna mill-impjegati li kienu jagħmlu ċertu xogħol.

Għandi nifhem li dawn se jiġu ttrasferiti f'dipartimenti u f'ministeri oħra.

Naħseb li kienet tkun idea tajba kieku fil-kuntratt li sar, din il- kumpannija ntrabtet li tassorbi numru mill-ħaddiema tad-dipartiment tar- reġistru pubbliku mal-privat.

Sur President, parti mill-qligħ minn dawn it-tariffi se jgħaddi f'idejn il-privat.

Dwar dan ukoll kienet saret kritika li fl-opinjoni tiegħi hija ġustifikata.

Aħna bħala partit ma naqblux mal-kummerċjalizzazzjoni ta' servizz pubbliku u soċjali.

Aħna m'aħniex kontra l-kummerċjalizzazzjoni li ssir bis-serjeta' u bil-galbu, pero' assolutament ma naqblux mal- kummerċjalizzazzjoni ta' servizz pubbliku.

Per eżempju, aħna ma naqblux li biex ikun hemm gwadann kummerċjali għandhom jiżdiedu l-piżijiet fuq iċ- ċittadin.

Il-kritika tagħna hija waħda sempliċi.

Aħna qed ngħidu li jekk il-gvern irid jgħaddi dawn ir-regolamenti, jiddibattihom hawn ġew u jirrikonsidra l-aspetti negattivi tagħhom.

Dan hu s-sabiħ tal-parlament, li hekk kif tiġi proposta liġi ġdida, issir kritika akkanita miż-żewġ naħat biex fl-aħħar mill-aħħar isiru ċerti emendi u riformi.

Id-dibattitu politiku fil-parlament ma jsirx bħala formalita', avolja għal dan il-gvern iktar ma jgħaddi ż-żmien, iktar din il-ħaġa qed issir xi ħaġa formali peress li jkun diġa' ddeċieda xi jrid jagħmel minn qabel!

Fil-fatt il-parlament, meta jivvettja u jgħarbel ikun qed iservi għal skop ieħor, jiġifieri li jsiru l-cross debates u jiġu fformolati l-emendi meħtieġa.

Meta mbagħad tgħaddi leġislazzjoni kif qed jgħaddi l-gvern dan l- aħħar, jiġifieri b'sempliċi daqqa ta' pinna mingħajr konsultazzjonijiet u mingħajr l-ebda riflessjoni, tibda dieħla s-suppervja.

Huwa hawnhekk fejn neħlu, għax jekk oġġett ikun laħaq intqal, jekk il-commitment ikun diġa' ngħata, meta jinfetaħ id-dibattitu u kulħadd jibda' jagħmel il-kritika tiegħu, il-gvern ikun f'pożizzjoni ferm iktar diffiċli biex terġa' jirrikonsidra ċerti aspetti għax politikament iħoss li jkun qed jaqa' għaċ- ċajt.

Kif jaf kulħadd, primarjament il-parlament twieled biex jikkontrolla t- taxxi, l-iskop tiegħu hu li jiddibatti t-taxxi li jkunu se jiġu implimentati.

L-essenza tal-parlament hija t-taxxi li jiġu imposti fuq il- poplu.

Il-parlament m'għandux funzjoni iktar importanti minn din u huwa għalhekk li jsiru ċ-ċerimonji tal-budget.

Għalhekk meta aħna ngħaddu leġislazzjoni sussidjarja li tkun forma ta' tassazzjoni nkunu qegħdin borderline mal-prinċipji demokratiċi.

Meta wieħed jikkonsidra li l-gvern qed jesaġera f'dak li għandu x'jaqsam ma' leġislazzjoni sussidjarja u qed jidħol fit-tassazzjoni u jilleġisla f'aspetti fiskali, allura naturalment l- oppożizzjoni għandha d-dover morali li toġġezzjona.

Jekk ma nagħmlux hekk, kieku min jaf kemm il-poplu Malti jkollu jiffaċċja aktar leġislazzjonijiet ta' din in-natura!

Għal min ma jafx il-bye-laws ma jiġux ippubblikati fil-gazzetti, lanqas jekk ikunu importanti ħafna, u għalhekk irridu nkunu aħna li noqogħdu attenti għal affarijiet bħal dawn.

Jien nista' ngħid li l-bye-laws li attakkajt jien kienu ġew ippreżentati meta kien riesaq ir-recess tas-sajf, jiġifieri kieku kulħadd baqa' sieket, dawn ir-regolamenti li l-intenzjoni tagħhom kienet li jbiddlu radikalment il-liċenzja tal-brokers, kienu jiġu fis-seħħ mingħajr ħadd ma kien ikun jaf.

Aħna bħala oppożizzjoni rridu litteralment noqogħdu għassa għal dak li jkun qed jiġi ppreżentat.

(Interruzzjonijiet) Allura inti taqra l-gazzetti kollha?

Ejjew inkunu prattiċi, kulħadd jipprova juża t-tattika li jżellaq l-affarijiet mingħajr ħadd ma jinduna bihom.

Huwa perikoluż li wieħed jipprova jżellaq ċerti regolamenti jew xi liġi sussidjarja, għax jekk jgħaddu 28 ġurnata u ma ssir l-ebda kritika dwarha, imbagħad ma jkun jista' jsir xejn.

Aħna bħala oppożizzjoni qed nistiednu lill-membri tal-gvern biex jimxu iktar bil- galbu.

Il-parlament qed jiddelegahom bħala ministri b'ċerti poteri, u Allaħares ma jkunx hekk għax inkella ma jkunux jistgħu jiffunzjonaw.

Iktar ma jgħaddi ż-żmien, iktar ma dan il-post jiġi ffaċċjat b'leġislazzjoni prinċipali, iktar se jkun hemm bżonn ta' leġislazzjoni sussidjarja.

Aħna qed ngħidu lill-membri tal-gvern biex ma jkunux arroganti, imma fir-rigward ta' ċerti issues juru insensittivita', speċjalment meta l-issues se jolqtu lill-but.

Jien naħseb li l-Onor.

Coleiro għamlet sew li tkellmet dwar il-kwestjoni tal-housing, għax il-ministru qal li r-riċerki se jiżdiedu għax naturalment, qabel ma jakkorda xi proprjeta' lil xi ħadd, id-dipartiment irid ikun jaf x'assets għandha dik il-persuna li tkun se tingħata l- proprjeta'.

S'hemmhekk qed naqblu perfettament.

Li ma naqblux huwa dwar il- fatt li l-ħlas irid isir skond in-notamenti, jiġifieri l-ispejjeż se jiżdiedu.

Il-ministru qal li xejn m'hu se jiżdied għax jekk jirriżulta li l-persuna li tkun se tirċievi l-proprjeta' ikollha ħafna proprjetajiet, ma messhiex applikat in the first place, jiġfieri skond il-ministru, din se jkun ħaqqha li tiġi penalizzata.

Pero' dan m'hu veru xejn għax in-notamenti jistgħu jkunu passivi u allura jista' jirriżulta li għax persuna jkollha ċerti debiti .....

(Interruzzjonijiet) Jista' jkun the other way round.

Iva, il-gvern m'huwiex qed jieħu ħsieb il-kwestjoni tal-housing li qed toħloq problemi kbar.

Mr Speaker, jiena naħseb li din il-liġi qed tkompli żżid mal-problema tal- housing.

Kien il-Partit Nazzjonalista li kkrea l-kriżi għax per eżempju meta żied it-taxxa kapitali fuq il-proprjeta', il-prezz sploda 'l fuq.

Fir- rigward tal-housing, il-Partit Nazzjonalista huwa partit totalment anti- soċjali, għax ħlief żidiet fit-taxxi m'għamilx.

Imissu jistħi l-gvern Nazzjonalista meta jiftakar f'liema stat wassal lill-qasam tal-housing.

Hawn Malta hawn 25,000 persuna li qed jgħixu f'faqar kbir u ma jistgħux jixtru xi proprjeta' fejn jabitaw għax il-prezz tal-bini sploda 'l fuq, grazzi għat-tassazzjoni li ntroduċa l-Partit Nazzjonalista.

Dan il-gvern assolutament m'huwiex sensittiv għal din il-problema u l-Onor.

Coleiro għalhekk tkellmet dwar dan.

MR SPEAKER: Onor. Herrera, ikolli nwaqqfek hawn għax sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

HERRERA: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Insejjaħ lill-Ministru Tonio Borg biex iressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal- lejla, il-Ġimgħa, 16 ta' Frar 2001 fis-6.00 p.m., b'din l-Aġenda:

Mozzjonijiet

L-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali;

L-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Kontroll tat-Tabakk; u

L-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Mediċini.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Mozzjoni ta' l-Onor Gavin Gulia u l-Onor Angelo Farrugia għat-tħassir ta' l- Avviżi Legali Nri 261 u 262 ta' l-2000 - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kontroll tal-Pestiċidi - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Condominia - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju – Tieni Qari (Kont.);

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Ratifika ta' Trattati (Sant' Anġlu) – Tielet Qari; u Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazji ta' Importazzjoni – (Tielet Qari).

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Mr. Speaker, nieħu l-okkażjoni f'dan l-aġġornament biex nitkellem dwar l-effett tal-kunsilli lokali fuq il-ħajja u fuq s- soċjeta' Maltija.

Jidher li llum in-nies aċċettaw aktar lill-kunsilli lokali bir-riżultat li saru jippretendu aktar minnhom.

In-nies aċċettaw lill-kunsilli lokali bħala sistema ta' gvern aktar effiċjenti u effettiv f'dik li hija amministrazzjoni fuq livell lokali u reġjonali.

Min-naħa l- oħra pero' meta jitkellem fuq id-devoluzzjoni ta' poter lill-kunsilli lokali wieħed ma jistax ma jgħidx li dan huwa proċess tajjeb, pero' biex ikunu jistgħu jeżerċitaw dawk id-delegi u dak il-poter b'mod effettiv u effiċjenti l-kunsilli lokali jrid ikollhom l-għodda.

L-effett ta' dan kollu jkun li aktar ma jgħaddi ż-żmien in-nies aktar se jippretendu mingħand il-kunsilli lokali.

U hawnhekk jien nappella lill- kunsill lokali li jinformaw lir-residenti dwar x'inhuma l-limiti tal-poteri u x'inhuma r-responsabbiltajiet li għandhom.

Il-fatt li jkun qed jagħti informazzjoni lir-residenti tal-lokalita' partikolari jgħin mhux biss biex il-kunsill jaħdem aħjar jew biex inaqqas il-kritika negattiva imma biex il- kunsilli jkollhom l-effett li jfehmu aktar lin-nies safejn jistgħu jaslu.

Dan jgħin ukoll biex ir-residenti min-naħa tagħhom jifhmu u jikkollaboraw aktar mal-kunsill.

Xi jfisser dan kollu?

Ifisser li l-eżerċizzju ta' parteċipazzjoni fuq il-livell lokali hija importanti ħafna.

B'parteċipazzjoni ma rridx infisser biss il-laqgħa annwali ġenerali li bil- liġi l-kunsill irid jagħmel għal-lokal kull sena.

Dik hija sempliċement laqgħa statutorja li fiha tingħata informazzjoni fuq il-ħsieb ta' xi jkun jew x'ma ma jkunx se jagħmel il-kunsill għal dak il-perjodu partikolari.

Aktar importanti minn hekk il-parteċipazzjoni timplika li kull jkun hemm djalogu dwar kull deċiżjoni jew prospett li l-kunsill ikun se jieħu.

Jekk xi deċiżjoni tkun se tolqot biss parti mil-lokalita', jkun importanti li l- kunsill jitkellem mar-rappreżentanti ta' dik l-area u li jifhem verament x'inhuma l-problemi tar-residenti.

Għaliex qed ngħid dan, Mr Speaker?

Ħafna drabi l-pjani li jkunu jridu jattwaw il-kunsilliera jkunu pjani bbażati fuq rapport tekniku.

Huwa tajjeb li dawn ikunu bbażati fuq rapport tekniku pero' jien nemmen li dak l-istess rapport tekniku għandu jkun imsaħħaħ bir-realtajiet li n-nies ta' dik il-lokalita' jkunu għaddejjin minnhom.

Per eżempju dan japplika għal meta wieħed jagħmel traffic management schemes.

Dawn huma ħaġa tajba pero' għandhom isiru fil- perspettiva tar-realtajiet ta' dik il-lokalita' partikolari.

Hija ħaġa kważi naturali li f'ħafna rħula f'Malta u Għawdex ikollok iċ-ċentru tar- raħal bi struttura pjuttost antika u bit-toroq u sqaqien li jgħaddu min- naħa għall-oħra mhux b'daqstant simetrija.

F'dawn l-irħula kollox ikun iffukat lejn il-pjazza u lejn il-knisja pero' mbagħad ikollhom partijiet fuq il-periferiji b'housing estates ġodda jew ippjanar ġdid li ħafna drabi jkollu formazzjoni tat-toroq differenti.

Issa meta wieħed jiġi biex jagħmel traffic management irid jagħmel l-istudju bejn żewġ ambjenti differenti f'lokal wieħed ħalli jintegra kemm jista' jkun is-sistema.

Din il-ħaġa tiffaċilita' aktar it-traffiku.

F'ċertu ċirkostanzi fejn dan ma jsirx ġieli jinqalgħu problemi li wieħed ikun jista' jelimina kieku mqar jisma' r- rispons tar-residenti.

Din it-tip ta' inter-activity bejn ir-residenti u l- kunsilliera ċertament tkabbar l-appoġġ tar-residenti lejn il-kunsill tagħhom.

Mr. Speaker, element ieħor ta' importanza partikolari huwa l-ambjent.

Hija responsabbilta' li qed tiġi assunta mill-kunsilli lokali li jaġixxu ta' tarka biex jipproteġu l-interessi tar-residenti meta xi proġett nazzjonali jkun se jkollu xi impatt fuq il-lokalita' tagħhom.

Kellna każi fejn diversi kunsilli flimkien irnexxilhom iġiegħlu lill-awtoritajiet ċentrali jieħdu azzjoni.

Hawnhekk wieħed jiftakar fl-isforz kollettiv tal- kunsilliera meta kienet inqalgħet il-problema tas-simenterija.

Il-kunsill kien għamel l-istudji u r-rapporti tekniċi, għamel awareness sħiħa u kordinata fost ir-residenti u ovvjament dawn l-azzjonijiet taw il-weight neċessarju fid-deċiżjoni li ma jingħatax il-permess.

Nista' nsemmi wkoll il- kunsilli tan-nofsinhar u tal-lokalitajiet milquta bil-famuż trab iswed.

Dawn ġiegħlu lill-gvern jieħu għallianqas passi temporanji.

Wieħed jaspira li jekk din hija problema tal-power station għandhom jitteħdu passi aktar fit-tul ħalli din il-problema ambjentali tissolva.

Ngħid għalija għandna nirringrazzjaw l'Alla li hemm din l-awareness dwar l-ambjent li qiegħda dejjem tikber u tiżdied fost in-nies.

J'Alla din l-awareness dwar l-ambjent tiżviluppa f'edukazzjoni akbar fejn kull wieħed u waħda minna jibda jibża' għall-ambjent fl-aspetti kollha tiegħu, mhux biss fit-tindif imma ukoll bħala fuel emission minn karozzi li ma jiffunzjonawx tajjeb, ħmieġ fil- baħar u impuritajiet fl-ilmijiet tagħna.

Mr. Speaker, ma nistax ma nsemmix ukoll il-pożizzjoni li qed jieħu l- kunsill ta' Ħal Kirkop kollettivament, kemm nazzjonalisti u kemm laburisti, fuq kwestjoni li m'hijiex waħda politika imma hija waħda ambjentali.

Min- naħa tar-residenti ta' Ħal Kirkop hemm il-biża' mhux biss dwar il-periklu li jista' jkun hemm imma wkoll dwar l-impatt li jista' jkollha fabbrika fuq il-proprjeta' tal-lokalita'.

Din hija ħaġa reali.

Dawn huma nies li nvestew il-life savings tagħhom biex ikollhom id-dar tagħhom u issa dawn jinsabu inkwetati jekk dan hux se jkollu impatt negattiv fuq il-valur tal- proprjeta' tagħhom.

Fil-fatt meta wieħed imur hemmhekk u jiltaqa' magħhom tista' tgħid li dan il-kumment jitressaq minn kulħadd.

F'dan il-każ ta' min jgħid ukoll li l-kunsill qed jinforma lilu nnifsu anke b'rapporti tekniċi u bil-parteċipazzjoni li qed ikollu fl-ippjanar.

Fl- aħħar mill-aħħar hija l-awtorita' ta' l-ippjanar li tiddeċiedi jekk dik l- ażjenda għandhiex tmur hemmhekk jew le.

Il-fatt li l-MDC approvat is-sit hija xi ħaġa kompletament irrelevanti għax l-MDC tieħu d-deċiżjonijiet tagħha fuq assessments ta' natura ekonomika u industrijali.

L-ambjent huwa kwestjoni ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar, u kellna mhux każ wieħed jew tnejn fejn l-MDC tkun approvat fabbrika u l-awtorita' ta' l-ippjanar ma toħroġx il-permess fuq raġunijiet ambjentali.

Il-ballun qiegħed f'idejn l- awtorita' ta' l-ippjanar.

Min-naħa l-oħra l-kunsill huwa raġjonevoli ħafna u lest li jiltaqa' madwar mejda u jara jekk hemmx alternattivi oħra li jnaqqsu l-impatt negattiv waqt li jintlaħaq ukoll l-għan industrijali.

Mr. Speaker, dan nistgħu ngħiduh ukoll fil-każ tal-freeport.

Il-freeport jagħti servizz kbir lill-pajjiż pero' ċertament għandu impatt negattiv fuq il-bajjiet ta' Marsaxlokk u Birżebbuġa.

Jiġifieri lanqas tkun ħaġa ħażina li l-freeport jassumi r-responsabbilta' tiegħu ħalli jieħu l-passi neċessarji biex jissalvagwardja l-ambjent tal-baħar u jikkontribwixxi biex isebbaħ l-ambjent ta' dawk l-inħawi.

U huwa dan it-tip ta' awareness fuq l- ambjent li jrid ikollna u mhux sempliċiment ngħidu lin-nies li m'għandhomx iħammġu.

Għandu jkun hemm assjem ta' ħsieb dwar l-ambjent u f'dan ir- rigward l-impatt tal-kunsilli lokali huwa wieħed pożittiv ħafna.

Ħaġa oħra tajba li l-poplu għandu jifhem huwa l-kunċett tar-reġjonalita' tal-kunsilli lokali.

Gvern Laburista fl-1997 beda jippromwovi dan l-aspetti bil-qawwi, u dakinhar kien hemm in-naħa Nazzjonalista li kienet ikkritikatu.

Aħna konna ninsistu li s-sistema ta' l-enforcement bilfors trid tiġi ntrodotta fuq livell reġjonali.

Effettivament illum hekk qed isir pero' xorta żviluppaw ċerti difetti u nuqqasijiet minħabba l-fatt li l- approach ma kienx wieħed ħolistiku u komprensiv li jikkomprendi b'mod kordinat il-forzi nazzjonali kollha.

Tajjeb li wieħed isemmi ukoll il-pjan soċjo-ekonomiku għan-nofsinhar ta' Malta li kien ikopri l-problemi soċjali, ekonomiċi, ambjentali, ta' saħħa u ta' housing li jolqtu lil din l-area li hija highly industrialised.

Kollox kien motivat u maħdum flimkien minn 12-il kunsill bl-għajnuna mill-gvern ċentrali.

Kull kunsill ħass li l-awtonomija tiegħu ma ġietx mittiefsa filwaqt li fehem ukoll l-importanza li jkollok a partnership relationship fi proġett daqstant kbir.

U din il-partnership relationship ġiet implimentat f'medja ta' 12-il xahar fejn hemmhekk ġie mfassal pjan komprensiv li jista' jiġi maħdum fuq medda ta' 10 snin.

Bil-partnership relationship li ntelħqet mhux biss ġew sollevati l-problemi li kien hemm imma wkoll instabu s-soluzzjonijiet.

Ħaġa pożittiva li ħarġet minn din ir-relazzjoni kien il-kumitat maħtur u magħżul b'konferenza ġenerali biex jiffissa l-parametri ta' l- implimentazzjoni tal-pjan kif ukoll jikkalkula l-ispiża finanzjarja tiegħu.

Għal kull gvern din hija informazzjoni meħtieġa biex ikun jista' jieħu d- deċiżjonijiet tiegħu.

L-isfortuna hija li dan il-gvern jidher li abbanduna dan il-pjan u mill-1998 dan il-kumitat lanqas biss ġie kkonsultat darba.

Mr. Speaker nagħlaq billi ngħid li ċertament li hemm elementi negattivi li wieħed ma jista' jagħlaq għajnejh għalihom.

Huwa tajjeb li n-nies jifhmu li fil-bilanċ ta' dan kollu l-aspett posittiv tal-kunsilli qiegħed hemmhekk u qiegħed jinħass.

Dan qed ngħidu għaliex huwa tajjeb li fl-elezzjoni li jmiss in-nies toħroġ biex tivvota u tappoġġja lill-kandidati tagħha.

Nirringrazzjak.

MR.

SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Għal din is-sena l-gvern Nazzjonalista naqqas il- budget ta' l-edukazzjoni fil-qasam universitarju.

In-nefqa kapitali minn Lm2 miljuni niżżilha għal Lm800,000.

Mhux talli għamel dan, imma l-gvern iddeċieda wkoll li jneħħi x-xogħol tas-sajf għall-istudenti.

Fil-fatt fl- 1999 il-Gvern Nazzjonalista kien ivvota Lm544,000, ftit iktar minn Lm0.5 miljun għax-xogħol tas-sajf ta' l-istudenti.

Għas-sena li għaddiet din is- somma minn Lm0.5 miljun niżżilha għal Lm300,000.

Imbagħad jekk naraw xi flus se jivvota għall-istudenti tas-sajf li ġej, insibu li l-gvern m'hu qed jivvota xejn.

Fil-fatt, il-vot għal student remuneration for summer projects lanqas biss jidher fil-budget għas-sena 2001.

U x'se jagħmel minflok il-gvern?

Se jonfoq Lm150,000 fuq skolasajf, meta s-soltu jonfoq Lm25,000.

B'hekk se jkun żied Lm125,000 oħra biex b'kollox jiġi qed jonfoq Lm150,000.

F'Diċembru li għadda meta konna qegħdin niddiskutu l-budget f'din il- Kamra kont staqsejt lill-gvern ir-raġuni ta' dan iżda l-gvern baqa' ma weġibx u bil-moħbi qed ineħħi x-xogħol tas-sajf għall-istudenti.

Hawn wieħed irid jistaqsi jekk il-Lm125,000 li qed iżid għal skolasajf humiex se jintnefqu fuq l-istudenti kollha ta' l-universita'.

Allura ta' min jistaqsi jekk fl-iskolasajf, li s-soltu tkun miftuħa biss għall-istudenti ta' l-edukazzjoni, humiex ser jieħdu sehem ukoll studenti ta' fakultajiet oħrajn.

Iva, b'dan il-mod, il-gvern qed ineħħi x-xogħol tas-sajf għall- istudenti.

Tajjeb li wieħed jiftakar li l-Kummissjoni Galdes, li l-gvern Nazzjonalista kien waqqaf wara l-elezzjoni li għaddiet, fil-fatt kienet irrikmandat li s-Lm600,000 li l-gvern jonfoq fuq ix-xogħol ta' l-istudenti fis-sajf ineħħihom u jitfagħhom fuq l-istaġuni l-oħra matul is-sena akkademika.

Ta' min jgħid ukoll li l-gvern tal-Partit Nazzjonalista matul dawn is-sentejn li għaddew se jkun neħħa anke l-bonus lill-istudenti barra li se jkun naqqas drastikament l-ispiża fuq ix-xogħol tas-sajf minn Lm0.5 miljun għal Lm125,000 matul is-sajf li ġej biex b'kollox titla' għal Lm150,000.

B'hekk il-gvern Nazzjonalista ma jkunx żamm il-wegħda li jerġa' jdaħħal l-istipendji sħaħ kif kienu qabel l-1997.

Mhux biss ma jkunx żamm dik il-wegħda elettorali, iżda talli bit-tnaqqis li għamel, tnaqqis tal- bonus u tax-xogħol fis-sajf, se jkun ġab l-istipendju ta' l-istudenti qrib ħafna kif kien fi żmien il-gvern Laburista fl-1998.

U dak iż-żmien nafu xi protesti kbar kien hawn mis-sezzjoni miltuqa fil-pajjiż, iżda llum ħadd ma qiegħed jitniffes, lanqas il-kunsill ta' l-istudenti universitarji.

Nistaqsi: Xi jmiss?

Għaliex qed nistaqsi din il-mistoqsija?

Għax s'issa l-gvern se jkun neħħa x-xogħol tas-sajf u se jkun ħalla biss xogħol fi skolasajf.

Għalhekk qed nistaqsi xi jmiss!

Irrid infakkar li l- Kummissjoni Galdes, minbarra t-tneħħija tax-xogħol tas-sajf ta' l- istudenti, minbarra t-tneħħija tas-Lm600,000 mix-xogħol tas-sajf biex jitfagħhom fuq l-istipendji, tgħid li fis-sena 2003 għandha ssir reviżjoni ta' l-istipendju.

Tgħid meta ssir din ir-reviżjoni, se jiġi kkonsidrat jekk l-istudenti jibdewx iħallsu biex jitgħallmu l-universita'?

Fil-fatt, għad-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea hekk ikun hemm bżonn li jsir.

Dħul fl- Unjoni Ewropea jfisser li l-kondizzjonijiet li bihom jitgħallmu l-istudenti Maltin iridu jkunu bħal dawk li jingħataw lill-istudenti li jiġu minn pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea.

Għalhekk wieħed mill-pariri li għandha l- universita' hu li t-tagħlim jibda jsir bi ħlas.

Dan għaliex ma tkunx tista' tgħid lill-istudenti Maltin jiġu jitgħallmu bla ħlas meta l-istudenti mill- Unjoni Ewropea jkollhom iħallsu ammont ta' flus biex jitgħallmu fl- universita' tagħna.

Allura jew l-universita' tkun bla ħlas għal kulħadd, kemm għall-istudenti Maltin kif ukoll għall-istudenti mill-Unjoni Ewropea inkella kulħadd ikollu jibda jħallas.

Is-sena li għaddiet smajna li kien hemm 300 student minn pajjiżi ta' l- Unjoni Ewropea li kienu interessati li jiġu jistudjaw hawn Malta.

Probabbli dik il-figura kienet tkun ferm iktar kieku wrew interess fil- bidu.

Allura l-gvern għandu parir li t-tagħlim fl-universita' jsir bi ħlas kemm għall-istudenti Maltin kif ukoll għall-istudenti li jiġu minn pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea.

Jien għalhekk qed nistaqsi din il-mistoqsija lill- gvern, biex il-poplu jsir jaf hux se jimxi fuq ir-rakkmandazzjoni tal- Kummissjoni Galdes u jdaħħal il-ħlas għall-istudenti li jmorru l- universita' meta jerġa' jirrevedi l-istipendji fis-sena 2003.

S'intendi pass bħal dan ma naħsibx li l-gvern Nazzjonalista jissogra jagħmlu meta l- elezzjoni ġenerali tkun daqshekk fil-qrib!

It-tieni suġġett li nixtieq nitkellem fuqu llum huwa l-inkwiet u l- problemi kbar li qiegħed joħloq l-istabiliment ''Pescatore'' lill-ġirien tiegħu f'San Pawl il-Baħar.

Is-soltu tmiem il-ġimgħa, is-Sibt u l-Ħadd, nassoċjawh maż-żmien tal-mistrieħ.

Kulħadd ikun qed jistenna dawn il-jiem ta' mistrieħ biex imbagħad nerġgħu niċċarġjaw il-batterija għall-ġimgħa ta' wara.

Pero' tmiem il-ġimgħa għall-ġirien ta' l-istabbiliment ''Pescatore'' f'San Pawl il-Baħar m'huwiex żmien ta' mistrieħ, imma huwa żmien fejn jibdew jinkwetaw li jkun reġa' wasal is-Sibt filgħaxija minħabba l-ħsejjes u l-istorbju li jikkaġuna dan l-istabiliment.

Dan l-istabiliment qed jopera discos illegalment li jibdew f'xi l-11.00 p.m. u jibqgħu sejrin sa xi s- 1.30 a.m. u s-2.00 a.m..

Ħtija ta' dan il-ġirien qegħdin ibatu ħafna għax meta joħorġu dawk li jattendu għalihom jibdew jivvandalizzawlhom il-karozzi billi jagħmlulhom diversi ħsarat fihom, iħammġu l-ambjent u jagħmlu ħafna storbju fis-sigħat bikrin ta' filgħodu.

B'hekk dawn qegħdin iħossuhom verament iddiżgustati għax fuq kollox ilhom ix-xhur jilmentaw minn din il- problema u sadattant l-ilmenti tagħhom donnhom li qegħdin jaqgħu fuq widnejn torox.

Nistqarr li meta ltqajt ma' dawn ir-residenti ħassejtni nistħi li jien membru parlamentari.

Ħassejtni nistħi li niġi assoċjat ma' klassi politika li qisha tħossha impotenti quddiem problemi bħal dawn.

U dan li qed jiġri fil-każ tal-''Pescatore''.

Dan qed jiskredita s-sistema politika ta' pajjiżna, jiskredita u jwaqqa' għaż-żufjett is-sistema amministrattiva tagħna, barra milli qiegħed iwaqqa' għaż-żufjett ukoll il-pulizija, l- awtorita' ta' l-ippjanar u lill-gvern.

Għax dawn ir-residenti, iċ- ċittadini ordinarji, ċittadini normali m'għandhom xejn kontra s-sid tal- ''Pescatore''.

Huma jixtiquh jaħdem bil-permess li għandu li jsiru tiġijiet fih u li jiftaħ bħala restaurant imma dan qed jopera llegalment bħala disco, il-ġirien jirrapportaw lill-pulizija u lill-awtorita' ta' l- ippjanar u jibqa' ma jiġri xejn.

Minħabba f'hekk dawn bilfors li jħossuhom imwarrbin u mċaħħdin mid-drittijiet tagħhom.

Għalhekk ħassejtni nistħi bħala membru parlamentari meta ltqajt magħhom għax ħassejt li anke jien kompliċi, impotenti, qisni ma nistax ngħinhom.

Allura dawn bilfors jidbew jiskreditaw il-politika kollha kemm hi, jibdew jgħidu li l-politiċi qegħdin hemm għalxejn, li l-politiċi m'għandhom saħħa ta' xejn, filwaqt li s-sid ta' "Pescatore'' jiftaħar li għandu saħħa u ħbieb minn kull naħa u kullimkien u għalhekk la l-pulizija u lanqas l-awtorita' ta' l-ippjanar ma jistgħu għalih.

M'huwiex sew li l-pajjiż imexxuh ftit nies li għandhom kuntatti u mażuneriji tajbin.

Jiena nistaqsi: Sewwa li jkun hemm xi ħadd li jikser il-liġi, jiġi rrapportat u minn fuq jhedded lill-pulizija stess?

Kien hemm pulizija li ġibidlu l-attenzjoni li qed jopera bla permess u dak qallu li kien se jagħmillu kawża u jfittxu għad-danni talli ma ħalliehx jopera.

Imma din xi ħaġa tal-ġenn, għax ma tistax twaqqaf pulizija b'dan il-mod.

Dan jikser il- liġi ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar, jitilgħu l-uffiċjali jwaqqfuh, jisfida li se jkompli u sadattant għad għandu strutturi llegali.

Jista' dan is-sid tal-''Pescatore'' jagħmel li jrid?

Jidher li dan huwa parti minn dik il- mażunerija fil-pajjiż li hija omnipotenti, li tgawdi immunita', li tgawdi protezzjoni, li tista' tikser il-liġi.

Nerġa' ngħid, il-ġirien qed iħossuhom umiljati li m'għandhom protezzjoni mingħand ħadd, għax jipprotestaw kemm jipprotestaw, xorta jibqgħu jsofru l-vandaliżmu fuq il- karozzi tagħhom, il-ħmieġ fejn jgħixu, l-istorbju, u saħansitra jdoqqulhom il-qanpiena tal-bieb fis-1.30 a.m. jew fis-2.00 a.m. biex jinkuhom u biex ipattuhielhom.

Il-mistoqsija tiegħi hija: Għaliex dan qed igawdi din il-protezzjoni kollha?

Nistaqsi lill-ministru responsabbli kemm mill-pulizija kif ukoll mill-awtorita' ta' l-ippjanar: Għaliex l-Onor.

Tonio Borg qed jipproteġi dan il-ksur tal-liġi?

Għaliex qed jipproteġi dan l-abbuż?

Huwa l- ministeru tiegħu li huwa responsabbli għal dak li qed isir f'dan il-lokal.

L-Onor.

Tonio Borg għandu jispjega għaliex qiegħed jipproteġi dan l-abbuż, dan il-ksur ta' liġi li qed iwaqqa' għaż-żufjett lill-politiċi, lill- pulizija, lill-awtorita' ta' l-ippjanar u qiegħed jiskredita lill- amministrazzjoni u lill-gvern, meta dan jiftaħar li jgawdi l-immunita' u li jista' jagħmel li jrid.

Jekk aħna rridu nsiru pajjiż ċivilizzat, pajjiż immexxi skond il-liġi, l-affarijiet għandhom isiru bil-permess u mhux jibqgħu jsiru kif qegħdin isiru fil-''Pescatore''.

Dak li qed isir f'dan il- lokal għandu jieqaf immedjatament.

Hekk għandu jsir, mhux biss għal San Pawl il-Baħar, iżda kullimkien.

Il-pajjiż jixraqlu jitmexxa b'mod aktar ċvilizzat.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal lejla l-Ġimgħa, 16 ta' Frar 2001, fis-6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra ġiet aġġornata mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SKEJJEL - ĦAMRUN - SKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jkollhom għalliem regolari l-istudenti ta' klassi 6c ta' l-iskola primarja Dun Gorg Preca, Ħamrun?

X'qed isir biex l- istudenti ma jkomplux jitilfu ħin prezzjuż biex jiġu edukati?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-istudenti ta' klassi 6C ta' l-iskola primarja Dun Ġorġ Preca, Ħamrun, għandhom għalliema regolari li ilha magħhom mill-bidu tas-sena skolastika.

SPTAR MONTE CARMELI - IMPJEGATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm impjegati f'kull qasam fl-Isptar Monte Carmeli?

Matul is-sena 2000 kemm kien hemm minnhom li għamlu sahra?

Kemm għamlu sahra f'ħin u fi ħlasijiet?

Min huma dawk li għamlu s-sahra?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmieni f'din is-seduta.

DJAR - APPLIKAZZJONI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid fiex waslet l- applikazzjoni HAV78/99 quddiem l-awtorita' tad-djar, tal-persuna li isimha qed jintbagħat separatament?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li l-awtorita' tad-djar għaddiet lid-direttur tal-kuntratti t-tender documents ħalli ssir sejħa pubblika għall-offerti għal stallar tas-sistema tal-lifts fil-blokk indikat u fi blokki oħra.

ĦARUF - IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jikkonferma l-Ministru li l-Unjoni Ewropea timponi fuq il-pajjiżi membri tagħha kwota u dazji kbar fuq l-importazzjoni ta' New Zealand lamb?

Jista' jinforma l- Kamra kemm huma l-kontrolli u dazju li timponi l-Unjoni fuq l- importazzjoni ta' dan il-prodott?

X'se tkun il-pożizzjoni tal-Maltin u l- Għawdxin f'dan ir-rigward?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-Unjoni Ewropea timponi kwota u dazji fuq l-importazzjoni ta' meat of sheep or goats fresh, chilled or frozen li magħhom jaqa' l-lamb.

Mill-banda l-oħra hemm kwoti taħt id-WTO illi taħthom ir-rata ta' dazju tkun zero.

Wieħed jista' jgħid li bħala pajjiż fornitur, New Zealand għandha madwar 80% tat-total tal- kwantita' taħt il-kwota li hija allokata lill-pajjiżi fornituri.

EXPORT REFUND

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Fid-dawl tal-fatt li l-export refund fuq l- importazzjoni tal-laħam aħmar importat fil-gżejjer tagħna mill-pajjiżi ta' l-Unjoni jintilef wara li Malta ssir membru ta' l-Unjoni - u dan b'detriment li jisplodi l-prezz għall-konsumatur lokali inkluż għall- industrija tat-turiżmu - jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kif dan se jaffettwa l-familji li jiddependu mill-benefiċċji soċjali u kif se jaffettwa l-impjiegi tal-ħaddiema Maltin u Għawdxin fil-lukandi u ristoranti kemm-il darba dawn ma jibqgħux kompetittivi, dejjem kawża ta' l- isplużjoni ta' prezzijiet fuq firxa ta' prodotti ta' ikel oħra li jikkawża t-telf ta' l-export refund wara li l-Malta ssir membru ta' l-UE?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari nru.

16101 f'Seduta 299.

IMTARFA - DAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jinvestiga l-ilmenti li tqajmu dwar id-djar ta' l-anzjani fl-Imtarfa fil-ġurnal "l-orizzont" f'paġna 10 nhar l-Erbgħa 7 ta' Frar 2001?

Jista' jgħati breakdown tal-ħaddiema/staff li kien hemm matul l-1999, 2000 u din is-sena sabiex imexxu d-dar ta' l-anzjani fl-Imtarfa?

Jista' jinformana bis-sitwazzjoni llum?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni għal mistoqsija parlamentari nru.

23532 qed tinġabar u tingħata f'xi seduta oħra.

PA - VILLA CASSAR TORREĠĠIANI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il rapport irċeviet l-awtorita' ta' l-ippjanar dwar ix-xogħol li qed isir f'Villa Cassar Torreġġiani fi Triq il-Kbira, San Ġiljan?

Jista' jgħid fiex kienu jikkonsistu dawn ir-rapporti u x'passi ttieħdu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-awtorita` ta` l-ippjanar irċeviet ħames rapporti b`kollox.

Tnejn permezz ta` ittri, tnejn permezz tat-telefon u wieħed permezz tal-gazzetti.

L-ewwel rapport, permezz ta` ittra, kien rigward ammont ta` ħamrija li niżel fil-baħar.

Minn spezzjoni li saret fuq il-post dan ma rriżultax.

It-tieni rapport kien permezz tat-telefon rigward hoarding li ttella` u li b`riżultat ta` dan tnaqqsu żewġ postijiet għal parkeġġ ta` karozzi.

Dan il-hoarding kien kundizzjoni fil-permess u kellu jittella` biex ikun ta` sigurta` għall-pubbliku.

It-tielet rapport kien permezz ta` ittra rigward ilma li kien qiegħed jintefa` ġol-bajja tal-Balluta.

Minn investigazzjonijiet li saru jirriżulta li l-ilma li kien qiegħed jintefa` kien ilma nadif li kien ġej mill-wied.

Ir-raba' rapport bit-telefon kien jikkonsisti f`li: ma kienx hemm il- permess imwaħħal; li kienu qed jibdew ix-xogħlijiet qabel is-7.00 a.m.; li kienu qed iħaddmu xi pompi bil-lejl; li l-post kien qed ikun imdawwal bil- lejl; li t-trakkijiet kienu qegħdin iħallu ħafna trab warajhom.

L-awtorita` mill-ewwel ikkuntattjat lill-perit inkarigat, il-Perit Martin Xuereb, u ordnatlu li jitwaħħal kopja tal-permess kif mitlub fl- istess permess.

Ivverifikat rigward ix-xogħlijiet li kienu qed jibdew qabel is-7.00 a.m. Il-perit tal-proġett informa lill-awtorita` li darba biss ħadmu qabel il-ħin indikat minħabba xogħol ta` emerġenza.

Ivverifikat rigward l-istorbju tal-pompi, u dan ma rriżultax.

Rigward li l-post m`għandux jiddawwal bil-lejl ma hemm l-ebda kundizzjoni f`dan is-sens, u rigward l-inġenji li kienu qed iħammġu t-triq l-awtorita` ma setgħetx tieħu passi minħabba li ma kien hemm l-ebda kundizzjoni fil-permess, biss ġibdet l-attenzjoni ta` l-applikant inkarigat.

Il-ħames rapport fil-gazzetti kien rigward twaqqiegħ ta` bini ta` Villa Cassar Torreggiani.

Fil-fatt l-annex tal-bini in kwestjoni kellu jaqa` skond kif kien approvat.

Peress illi kellu jitneħħa ġibjun bħala parti mill-pjanti approvati, parti żgħira ħafna mill-villa ċediet u ġiet żmantellata biex ma tkunx ta` periklu.

L-awtorita` immedjatament ivverifikat ir-rapporti u talbet lis-sid, flimkien mal-perit, biex jagħmlu method statement ta` kif ser terġa` tiġi ripristinata l-biċċa żgħira li ċediet u li ġiet żmantellata.

Dan il-method statement diġa` ġie sottomess lill-awtorita` u x-xogħlijiet mistennija jibdew fil-ġimgħat li ġejjin.

ŻJARA TAL-QDUSIJA TIEGĦU L-PAPA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid min huma l-persuni li qed jieħdu ħsieb iż-żjara li l-Qdusija tiegħu l-Papa ser jagħmel f'Malta f'Mejju li ġej?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-arċidjoċesi ta' Malta u l-Gvern qed jikkordinaw l-organizzazzjoni taż-żjara tal-Qdusija Tiegħu l-Papa.

Il- kumitat organizzattiv tal-gvern hu magħmul mir-rappreżentanti ta' dipartimenti u entitajiet li soltu jkunu nvoluti f'viżti statali u hu mmexxi mill-assistent personali tiegħi.

PROBATION OFFICERS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm probation officers?

Kemm ġew ingaġġati probations officers matul dawn l-aħħar ħames snin?

Kemm hemm studenti l- Universita' li qed jagħmlu l-kors ta' probation officer?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi fil-preżent hemm għaxar probation officers jaħdmu mal-faċilita` korrettiva ta` Kordin.

Dawn ġew ingaġġati kif ġej:

|1996 |xejn | |1997 |xejn | |1998 |xejn | |1999 |3 (b`effett minn 1998) | |2000 |8 (waħda minn dawn ma | | |komplitx) |

Ninsab informat ukoll illi fil-preżent ma hemm ħadd jagħmel il-kors ta` probation officer.

DRUGS COURT

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-gvern għandux il-ħsieb li jwaqqaf drugs court f'Malta?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li "le".

FEMALE DECISION MAKERS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra r-rapport li sar dan l-aħħar dwar female decision makers fis-servizz pubbliku?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellanti tirriferi l- mistoqsija tagħha lill-Prim Ministru.

KUMMISSJONI NAZZJONALI PERSUNI B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra r-rapport li ħejja s-segretarjat tal-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita dwar ir-riżorsi umani li għandha bżonn il- kummissjoni biex taqdi sew il-funzjonijiet tagħha?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' ħejjiet rapport dwar ir-riżorsi umani li l-kummissjoni għandha bżonn biex taqdi sew il-funzjonijiet tagħha.

F'dan ir-rapport il-kummissjoni stabiliet li bħala minimu għandha bżonn żewġ ħaddiema oħra, wieħed jew waħda fil-livell maniġerjali u ieħor jew oħra fil-livell ta' uffiċjal tas- servizzi.

Dan ir-rapport jorbot mal-ftehim kollettiv.

Minħabba li għadhom għaddejjin diskussjonijiet dwar dan il-ftehim bejn il- kummissjoni, il-UĦM u l-ministeri tal-finanzi u dak għall-politika soċjali, ma nħossx li jkun għaqli jekk f'dan l-istadju jiġi ppubblikat aktar tagħrif.

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra r-riżultat tas-survey nazzjonali li l-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' nediet matul s-sena 1992?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' ppubblikat żewġ analiżi tas-survey nazzjonali li nediet mill-1992 wieħed ippubblikat fl-1994 u ieħor fl-1999.

Kopja ta' l-aħħar survey tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmieni f'din is-seduta.

Barra minn hekk dan is- survey qiegħed ukoll fuq il-homepage tal-kummissjoni bl-indirizz www.knpd.org.

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhuma r-raġunijiet li madwar 110 applikazzjoni għall-iżvilupp ma ġewx rakkomandati mill-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' matul is- sena li għaddiet?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mill-1 ta' Jannar 2000 il-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' bdiet tivvettja l-applikazzjonijiet lill-awtorita' ta' l-ippjanar għall-Iżvilupp ta' bini miftuħ għall-pubbliku u ta' użu maġġuri.

Matul din is-sena l-kummissjoni vvettjat 251 applikazzjoni li minnhom:

a) ġew rakkomandati - 8 b) ġew rakkomandati b'kundizzjoni - 98 c) ma ġewx rakkomandati - 110

Ir-raġunijiet għaliex dawn ma ġewx rrakkomandati huma diversi iżda dawk prinċipali huma:

a) li dawn m'għandhomx aċċess għal bini adekwat għall-persuni li jużaw siġġu tar-roti;

b) m'għandhomx lift jew il-lift mhux tajjeb għall-persuni li jużaw siġġu tar-roti;

c) m'għandhomx faċilitajiet sanitarji tajbin għall-persuni li jużaw siġġu tar-roti.

Il-kummissjoni ppubblikat ktieb bl-isem "access for all - design guidelines" biex tgħin lill-periti jiddisinjaw dan il-bini b'tali mod li meta jiġu vvettajti mill-kummissjoni dawn ikunu jistgħu jiġu approvati.

Kopja ta' dan il-ktieb li jinsab ukoll fuq il-web-page tal-kummissjoni bl- indirizz www.knpd.org tqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmieni f'din is- seduta.

IMPJANT TA' SANT ANTNIN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm ilu wieqaf l-impjant ta' Sant Antnin?

X'ikkawza dan il-waqfien?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninsab informat illi l-impjant ta' Sant'Antnin ilu wieqaf madwar 18-il ġurnata, peress li r-rising main li jipprovdi d-drenaġġ għar-reċiklaġġ mill-pumping station tal-Marsa żvilluppa ħsarat.

Għad baqa' ftit ġranet oħra sakemm l-ilma jsir ta' kwalita' aċċettabli għat-tisqija minħabba l-proċess bioloġiku biex dan jissaffa.

IMPJANT TA' SANT ANTNIN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm ilhom ma jingħataw ilma mill-impjant ta' Sant Antnin il-bdiewa ta' Ħaż-Żabbar u ż-Żejtun?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta għal mistoqsija parlamentari nru.

IMPJANT TA' SANT ANTNIN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet il-produzzjoni mill-impjant ta' Sant Antnin matul l-1999 u 2000?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninsab informat illi l-impjant ta' Sant'Antnin ipproduċa 1,660,000 metru kubu ta' ilma riċiklat għat-tisqija fl-1999 u 2,008,707 metru kubu fis-sena 2000.