MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 130 Il-Ġimgħa, 31 ta' Ottubru, 1997 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 130

Il-Ġimgħa, 31 ta' Ottubru, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.03 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ġimgħa, 31 ta' Ottubru, 1997

WERREJ MINUTI 578

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 578

MOZZJONIJIET ABBOZZ TA' LIĠI KONTRA L-KORRUZZJONI (L-EWWEL QARI) 590

MOZZJONI TA' PROĊEDURA DWAR IS-SEDUTA LI FIHA SSIR ID-DIKJARAZZJONI FINANZJARJA GĦAS-SENA 1998 590

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA RIŻOLUZZJONI DWAR TRASFERIMENT TA' ARTIJIET TAL-GVERN 591 RULING TA' MADAM SPEAKER 614 MOZZJONI DWAR IT-TWAQQIF TA' KUMMISSJONI DWAR L-INDUSTRJA TAL-BINI F'MALTA 708

AĠĠORNAMENT 713

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 717

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 736

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Numru 129 li saret fid-29 ta' Ottubru, 1997 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

ETC - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti n-numru ta' persuni li bdew jirreġistraw ma' l-ETC xahar b'xahar matul l-1996 u l-ewwel sitt xhur tas-sena 1997 u r-raħal jew belt fejn dawn joqogħdu?

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru) (f'isem il-Ministru tal-Ħarsien Soċjali): Qed inpoġġi fuq il- Mejda tal-Kamra tabella li turi n-numru ta' persuni li bdew jirreġistraw ma' l-ETC xahar b'xahar matul l-1996 u l-ewwel sitt xhur tas-sena 1997 u l- post fejn dawn joqgħodu.

MADAM SPEAKER (Onor: Myriam Spiteri Debono): L-Onor.

Agius, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Jista' l-Ministru jgħidilna liema kienet il- lokalita' u x-xahar li fihom kien hemm l-ikbar numru ta' nies li bdew jirreġistraw għax-xogħol?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Ovvjament dan li qed jistaqsi l-Onor.

Membru joħroġ mil- lista li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra.

(Interruzzjonijiet) Jekk inti trid lest li naqrahielek.

SKEJJEL PRIMAJRI - GĦALLIEMA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Jeffrey Pullicino Orlando) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l- Ministru jgħid liema hi l-iskola primarja f'Malta jew f'Għawdex li għandha l-ogħla persentaġġ ta' għalliema mhux gradwati?

Kemm hu n-numru ta' dawn l- għalliema mqabbel ma' l-għalliema l-oħra każwali jew minn dawn li daħlu dan l-aħħar bħala supply teachers?

Hemm xi skola li għandha l-full complement ta' għalliema gradwati jew college-trained?

Liema hi?

Kif inhi r-relazzjoni bejn iż-żewġ tipi ta' għalliema fl-iskejjel tas- snajja'?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): L-iskola primarja li għandha l-ogħla persentaġġ ta' għalliema mhux gradwati jew college-trained hija Żabbar B b'40%

Fl-iskejjel primarji hemm 833 għalliema gradwati jew college-trained, 133 għalliema instructors li għamlu kors fil-pedagoġija, 142 part-time instructors u 2 supply teachers.

L-iskejjel li għandhom full complement ta' għalliema gradwati jew college- trained huma Mellieħa, Pembroke, Qormi San Bastjan 'A', Xgħajra f'Malta u Kerċem, Nadur u Żebbuġ f'Għawdex.

Fl-iskejjel tas-snajja' hemm 67 għalliema gradwati jew college-trained, hemm 7 heads of department, 235 instructors li għamlu kors fil-pedagoġija, 25 part-time instructors u 2 supply teachers.

MADAM SPEAKER: l-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Jista' l-Ministru, jekk għandu t-tagħrif hawn, jgħidilna kemm hemm għalliema neqsin f'dawn l-iskejjel li semma.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Naħseb li l-Onor. interpellant jaf li ma nagħmilx mirakli!

Jekk jagħmel mistoqsija bil-miktub inkunu nistgħu nagħtuh l- informazzjoni li jrid.

SKEJJEL STATALI - CLERKS

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

George Pullicino) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il persuna applikat għal part-time clerk fi skejjel ta' l-Istat f'kull sejħa li saret bejn l-1987 u llum?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall- mistoqsija parlamentari nru 9113 mogħtija f'seduta numru 126.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jista' l-Ministru jgħidilna jekk kienx hemm xi tibdil fil-kondizzjonijiet ta' dawn il-part-time clerks għal din is-sena?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, jiddispjaċini li m'għandix l- informazzjoni li qed jitlob l-Onor.

Interpellant.

Nitolbu jagħmel mistoqsija bil-miktub sabiex jingħata risposta speċifika u korretta.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Billi dan l-aħħar fil-Gazzetta tal-Gvern kien hemm sejħa għal part-time clerks, jista' l-Ministru jgħidilna kemm għandu part- time clerks neqsin fl-iskejjel tal-gvern?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Ovvjament biex inkun nista' nwieġeb domanda bħal din irrid nkun naf biha minn qabel sabiex inkun nista' inġib l-informazzjoni miegħi.

(Interruzzjonijiet) Jiena m'iniex ngħid li m'hemmx informazzjoni jew li hemm l-informazzjoni kollha imma jekk jagħmel mistoqsija bil-miktub naċċertah li l-informazzjoni tingħatalu.

RAĦAL ĠDID: WIED BLANDUN - DRENAĠĠ

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jagħmel dak li hu meħtieġ biex id-drenaġġ li jgħaddi minn taħt Wied Blandun, Raħal Ġdid ma jkomplix jinkwina l-inħawi tal- madwar?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Id-dipartiment tad-drenaġġ qiegħed jipprepara tender biex isir relief sewer main għal Triq Valperga ma' Triq Ċensu Busuttil, Fgura.

ONOR.

JOE CASSAR: Għallinqas issa għandna tweġiba mhux ħażin!

ONOR.

JOE MIZZI: Naħseb li din kienet l-unika mistoqsija bis-sens li saret s'issa!

Pero' tajjeb li ngħidlu li l-problemi li jeżistu f'dik il- parti ilhom hemm is-snin u minkejja li meta l-Partit Nazzjonalista kien fil- gvern kien jgħid li se tingħata attenzjoni speċjali lin-naħa t'isfel ta' Malta, u minkejja l-interventi min-naħa tagħna meta konna fl-oppożizzjoni, xorta waħda kien baqa' ma sar xejn.

Issa qed jidher biċ-ċar li permezz ta' programm li għandna mħejji din il-problema se tiġi solvuta.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Francis Zammit Dimech, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra x'inhuma l-aħħar żviluppi rigward is-sewage treatment plant li huwa ppjanat għan-naħa t'isfel ta' Malta?

Jista' jgħidilna fejn se tkun eżatt il- lokazzjoni tiegħu u jgħidilna wkoll x'inhuwa l-pjan tal-Gvern in ġenerali rigward l-impatt fuq l-ambjent ta' l-istess impjant, fid-dawl tad-deċiżjoni li nifhem li ttieħdet matul is-sena li għaddiet?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, li nista' ninformah huwa li s-sewage treatment plant mhux se jsir fis-site - li kien indikat bħala number 1 - fejn ir-residenti tal-Kalkara ma riduhx isir.

(Interruzzjonijiet) Din hija garanzija u nista' naċċertah li mhux se jsir hemm.

Aħna mhux se noqogħdu nduru mal-lewża u ngħidu ħafna paroli fil-vojt, bħalma kienu jagħmlu huma.

Dwar is-sewage treatment plant ngħidlu li l-progett miexi u x-xogħol dalwaqt jibda.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, jista' l-Ministru jgħidilna x'tibdil sar fuq l-impjant tar-riċiklaġġ ta' Wied il-Għajn?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, għadu qed isir l-istudju dwar dan u l- affarijiet mexjin.

Li nista' ngħidlu hu li mhux se jsir fis-site li kien indikat.

ONOR.

JOE CASSAR: Madam Speaker, jidher li l-Ministru huwa nformat sewwa fuq id-drenaġġ!

Naħseb li ukoll kellu jkun informat sewwa fuq l- edukazzjoni biex forsi kien jagħtina daqsxejn informazzjoni fuq il- mistoqsijiet ta' qabel!

ONOR.

JOE MIZZI: Lill-Onor.

Cassar ngħidlu li jiena naf ukoll b'membri li jagħmlu mistoqsijiet parlamentari li jkun fihom ħafna ħmerijiet, barra li jkunu out of order!

Jiena weġibt għall-mistoqsija li ġiet magħmula u fir- risposta li tajt kont koerenti ma' dak li ġejt mistoqsi.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, saru diversi riferenzi għal studji li saru.

Jista' l-Ministru jgħidilna xi studju ġdid inbeda fit-12-il xahar li għaddew?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: L-Onor.

Galea jista' jagħmel mistoqsija bil-miktub u nagħtih l-informazzjoni kollha mitluba.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, ma jistax ikun li l-Ministru fuq kumment mitfugħ b'ċajta jdum jitkellem nofs siegħa u mbagħad fuq domanda ma jweġibx!

MADAM SPEAKER: Nirrikkmanda lil kull min jagħmel mistoqsija supplimentari biex iżomm mal-mistoqsija oriġinali u ma joqgħodx jgħaddi kummenti.

L-Onor.

Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Billi ftit ilu jiena staqsejt fejn se jkun is-sit, jista' l-Ministru jirrispondini għal dik il-mistoqsija supplimentari?

Jiena qed nistaqsi liema hu s-sit magħżul għall-impjant tat- trattament tad-drenaġġ għall-inħawi t'isfel ta' Malta.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, qiegħed f'pożizzjoni li ngħidlu fejn mhux se jsir imma fejn se jsir m'iniex f'pożizzjoni li ngħidlu.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Madam Speaker, normalment il-mistoqsija tagħmilha biex ikollok tweġiba x'se jsir u mhux x'mhux se jsir.

Nistgħu nagħmlu lista ta' kull naħa f'Malta u ngħidu li mhux se jsir "hemm" u mhux se jsir "hemm" u li mhux se jkun viċin ta' dik it-triq.

B'daqshekk ma jkunx wieġeb imma jkun għamel biss statement ta' propaganda għall- kostitwenti, li naturalment il-Ministru Mizzi għandu interess fihom.

Jiena naħseb li l-MInistru jrid jitkellem mhux biss għall-kostitwenti tal- Kalkara imma anke għall-kostitwenti l-oħra li għandu fin-naħa t'isfel ta' Malta.

La l-Ministru qed jagħti l-assigurazzjoni fejn mhux se jsir, għandu jkun jaf fejn se jsir għax inkella ma jistax ikun kategoriku kif kien.

Allura nitolbu jgħidilna s-sit magħżul fejn hu.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, jiena diġa' għidt li f'site number 1, is- sit li kien indikat, mhux se jsir.

(Interruzzjonijiet) Biex ngħidulu liema hu s-sit magħżul nitolbu jagħmel mistoqsija bil-miktub u tingħatalu risposta.

PULIZIJA - KAŻI TA' SERQ

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Tonio Borg) staqsa lill-Prim Ministru: Mill-bidu tas-sena, xahar b'xahar, jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ġew irrapportati każi ta' tentattiv ta' serq, pick-pocketing u snatch and grab?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Prim Ministru): Jiena nformat li t-tagħrif mitlub huwa kif jidher fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

PULIZIJA - KAŻI TA' SERQ

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Tonio Borg) staqsa lill-Prim Ministru: Xahar b'xahar, mill-bidu tas-sena, jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ġew irrapportati lill-Pulizija każi ta' serq minn vetturi, serq ta' vetturi, serq ta' bċejjeċ tal-baħar, serq minn bċejjeċ tal-baħar u rural theft?

ONOR.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, jista' l-Ministru jgħidilna għallilnqas it-total ta' dawn id-diversi każi li hemm imsemmija fid-domanda partikolari?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Fil-lista li poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra hemm l- ammont ta' serq minn vetturi, serq ta' vetturi, serq ta' bċejjeċ tal- baħar, serq minn bċejjeċ tal-baħar u l-ammont ta' rural theft, separatament.

Jekk wieħed jgħoddhom faċilment isib it-total!

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jista' l-Ministru jgħidilna jekk hux se jagħtina xi calculator mar-risposta!

ONOR.

JOE MIZZI: Iva, naħseb li jkollkom bżonn calculator għax għandkom ħabta tgħoddu ħażin fejn jaqblilkom!

XEMXIJA - DRENAĠĠ

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar ix-xogħol b'konnessjoni mas-sistema tad-drenaġġ li twassal mix-Xemxija saċ-Ċumnija?

Meta hu mistenni li jitlesta l-EIA?

Meta hu mistenni li jibda x-xogħol fuq is- sistema proprja?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): It-tenders b'konnessjoni ma' dan il-proġett, li jinkludu d- disinn kif ukoll l-EIA, qegħdin jiġu emendati mid-dipartiment tad-drenaġġ u dan il-proċess mistenni li jiġi konkluż dalwaqt.

Wara li tinħareġ il- letter of acceptance, ix-xogħol fuq l-EIA mistenni li jitlesta fi żmien 15- il ġimgħa.

Ix-xogħlijiet fuq il-proġett tat-tramuntana ta' Malta jkunu jistgħu jiġu ddisinjati la darba l-EIA jiġi approvat mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar u wara joħorġu sejħiet għal offerti.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jista' l-Ministru jgħidilna jekk fil-fatt saritx applikazzjoni lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar?

Meta ħarġet, jekk ħarġet, it- tender partikolari għax-xogħol?

Min huma dawk li tefgħu t-tender għax- xogħol?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, qiegħed nara daqsxejn il-file li għaddieli d-dipartiment ħalli nara għandix l-informazzjoni li qed jitlob l- Onor. Interpellant.

Skond l-informazzjoni li għandi, subject to correction, jidher illi l-offerti diġa' ġew sottomessi biex jinkorporaw xi modifiki.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, billi x-xogħol kien kważi ġie pproġettat kollu, jista' l-Ministru jispjegalna għaliex dan ix-xogħol waqaf għal iktar minn sena, bil-konsegwenza li issa rridu nerġgħu nibdew dan ix- xogħol mill-bidu?

Jista' l-Ministru jgħidilna wkoll jekk dan ifissirx li l- proġett tat-tisfija tad-drenaġġ, kemm f'dawn l-inħawi kif ukoll f'inħawi oħra, mhux se jkun tlesta sas-sena 2000, kif kien oriġinarjament ippjanat?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, kif għidt diġa' t-tenders in konnessjoni ma' dan il-proġett, li jinkludi d-disinn kif ukoll l-EIA, qed jiġu emendati mid-dipartiment tad-drenaġġ u dan il-proċess mistenni li jiġi konkluż dalwaqt.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, din hija l-istess risposta li ngħatajt madwar sitt xhur ilu pero' iż-żmien għaddej u l-proċess għadu ma ġiex konkluż.

Allura l-Ministru jista' almenu jagħtina indikazzjoni xi tfisser il-kelma "dalwaqt" f'dan il-każ?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: F'dan il-każ il-kelma "dalwaqt'' tfisser "meta jkun possibbli".

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, jista' l-Ministru jgħidli kif "dalwaqt" saret tfisser "meta jkun possibbli"?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Jien m'iniex xi lecturer u allura din m'iniex kapaċi nispjegaha!

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, lanqas jien ma jien lecturer pero' naf li hemm differenza kbira bejn it-tnejn.

GĦalhekk nistenna risposta dwar xi tfisser eżattament il-kelma ''dalwaqt'', għax il-frażi "meta jkun possibbli" assolutament m'għandha l-ebda affinita' mal-kelma ''dalwaqt''.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: F'dan il-każ il-kelma ''dalwaqt'' ma' tfissirx dik li kienet tfisser fi żmien l-amministrazzjoni preċedenti, jiġifieri xi għaxar snin oħra!

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, ladarba l-Ministru Mizzi almenu jaf li "għaxar snin oħra" m'hijiex it-tifsira ta' "dalwaqt," jista' jgħidilna x'inhi t-tifsira proprja?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-kelma "dalwaqt" tfisser "fi żmien raġonevoli".

KULTURA - WIRJIET

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 8807 u għat- tweġiba tagħha mogħtija fis-Seduta tat-13 t'Ottubru, jista' l-Ministru jgħid x'wirjiet kulturali se jsiru fil-ġejjieni qarib billi r-Reġistru Pubbliku mhux se jorganizza aktar wirjiet, kif kien jagħmel qabel, u se jħalli kollox f'idejn id-dipartiment tal-kultura?

ONOR.

EVARIST BARTOLO (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Mużew ta' l-Arti fi Triq Nofsinhar il- Belt ta' spiss itella' wirjiet artistiċi fiż-żewġ swali, waqt li d- dipartiment tal-kultura normalment itella' wirjiet fi żmien il-Maltafest.

Is-sena d-dieħla hu maħsub li f'Ġunju jkun hemm wirjiet oħra minħabba ċ- ċelebrazzjonijiet tal-Belt Valletta bħala l-belt kulturali Ewropea tax- xahar.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Madam Speaker, fil-fatt jien għamilt din il-mistoqsija għax wara li kont għamilt interpellanza lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali, ingħatajt it-tweġiba li dawn il-wirjiet se jibdew jiġu organizzati mid-dipartiment tal-kultura u ovvjament ħadd ma jixtieq li jintemmu wirjiet bħal dawn.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Fil-fatt issa qed ninduna - hawn nixtieq nieħu l- okkażjoni biex niskuża ruħi ma' l-Onor.

Interpellant għal dan - li min fassal it-tweġiba ħaseb li din il-mistoqsija kienet qed tirriferi għall- wirjiet tal-pittura u ta' l-iskultura, mentri l-Onor.

Interpellant kien qed jirriferi għal dawk il-wirjiet li kienu jsiru sabiex jitfakkru personaġġi differenti.

Madanakollu jien nista' ngħid li d-dipartiment tal-kultura għandu l- ħsieb li jorganizza dawn il-wirjiet u fil-fatt bħalissa qed jitfassal kalendarju fuq l-attivitajiet li se jsiru biex jitfakkru dawn il-personaġġi ħalli t-tifkiriet isiru b'mod kontinwu u konsistenti.

PORTIJIET - ĦATT TA' CONTAINERS

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

George Hyzler) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jagħti statistika dwar kemm inħattu containers fil-portijiet Maltin għal-lokal fl-ewwel sitt xhur tas-snin 1992 sa l-1997?

ONOR.

LEO BRINCAT (Ministru tal-Finanzi u Kummerċ): In-numru globali ta' containers li nħattu fl-ewwel sitt xhur tas-snin 1992 sa l-1996 huwa kif ġej:-

|1992 |15,519 | |1993 |16,153 | |1994 |15,650 | |1995 |19,427 | |1996 |18,418 |

Dawn il-figuri jinkludu l-containers kollha li nħattu hawn Malta, kemm għal- lokal kif ukoll dawk għat-trasbord, bil-cargo u bla cargo.

Dwar l-1997 ma jistax jingħata t-tagħrif mitlub għax dan jinġabar darba biss, fl-aħħar tas-sena.

ENEMALTA - ĊILINDRI TAL-GASS

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Ninu Zammit) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Fir-rigward ta' xiri ta' ċilindri tal-gass mill-Korporazzjoni Enemalta mill-1 ta' Jannar, 1982 sa llum, jista' l- Ministru jgħid:- x'inhu l-ammont ta' ċilindri ta' kull kunsinja?

X'inhu l- valur ta' kull kunsinja?

Iċ-ċilindri nxtraw ġodda jew second hand?

X'inhi l-country of origin ta' kull kunsinja, kif ukoll l-ammont ta' ċilindri li ġew skrappjati sena b'sena fl-istess perijodu?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-tagħrif mitlub mill-Onor.

Membru qed jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

CAUSE OF DEATH

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid x'kienu l-causes of death u kemm mietu persuni f'kull każ is-sena l-oħra?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-tagħrif mitlub qed jitqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra.

TRADE BALANCE

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien it-trade balance fl-aħħar ħames snin?

ONOR.

LEO BRINCAT: GĦalkemm dan it-tagħrif joħroġ minn statistika uffiċjali, ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li t-trade balance fl-aħħar ħames snin huwa kif ġej:

|Sena |Lm (miljun) | |1992 |256.9 | |1993 |312.6 | |1994 |326.3 | |1995 |362.7 | |1996 |383.8 |

IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew importati consumer goods din is-sena s'issa?

ONOR.

LEO BRINCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li bejn Jannar u Lulju ta' din is-sena ġew importati Lm145.3 miljun f'consumer goods.

SAĦĦA - KURA FL-INGILTERRA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-persuna li isimha qed jintbagħat separatament, hijiex se tintbagħat barra għall- operazzjoni li tant għandha bżonn?

Jekk iva, meta?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja): Il-persuna msemmija ġiet eżaminata fl-Isptar San Luqa minn Mr. Michael Benson, kirurgu Ingliż ta' l-ortopedija, fl-14 ta' Lulju, 1997.

Il-kirurgu rrikkmanda li l-pazjent jintbagħat l-Ingilterra għall-operazzjoni li għandu bżonn.

Id-data ta' l-operazzjoni għadha ma ġietx mogħtija mill-ispeċjalista fuq imsemmi.

INFORMATIKA - MILLENIUM BUG

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'passi qed jittieħdu biex nilqgħu kemm nistgħu għad- diffikultajiet li nistgħu niffaċċaw f'dik li hi teknoloġija ta' l- informatika minħabba l-millenium bug?

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): Il-Gvern ħatar lill-MITTS bir- responsabbilta li tieħu l-passi kollha meħtieġa biex Malta tipprepara għall- hekk imsejjaħ millenium bug fil-qasam tat-teknoloġija ta' l-informatika.

Il-MITTS ħatret project manager u team ta nies biex jippreparaw għal din il- problema.

Diġa' tqajmet kuxjenza rigward din il-problema fid-dipartimenti tal-gvern permezz ta' ittra uffiċjali li ħarġet mill-Uffiċċju tal-Prim Ministru, fejn ġie spjegat ukoll li l-MITTS qed tmexxi dan il-proċess.

Biex titqajjem kuxjenza fis-settur privat il-MITTS qed taħdem id f'id ma' kumpanija privata u se jkun hemm sensiela ta' seminars u diskussjonijiet fuq dan is-suġġett.

Il-MITTS qed tmexxi dan il-proġett skond prinċipji u ideat li qed jintużaw madwar id-dinja.

Qiegħed isir inventarju tal-programmi kollha li qed jintużaw fid-dipartimenti tal-gvern u ġew żviluppati sensiela ta' testijiet biex jiġi assigurat li kull programm jibqa' jaħdem fis-sena 2000.

Sar pjan dettaljat fuq kif se jitmexxa l-proġett u saħansitra diġa' nbeda x-xogħol fuq diversi programmi importanti.

Inbeda wkoll eżerċizzju biex il-computers kollha li qed jintużaw fid- dipartimenti tal-gvern jiġu ttestjati li jżommu d-data u l-ħin kif suppost fis-sena 2000.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

ALFRED SANT: Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-liċenzji maħruġa mill-Pulizija dwar ħanut fi Blue Grotto Avenue, Zurrieq, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari Nru. W995.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA (Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Informazzjoni dwar permessi maħruġa mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar lill- kunsilli lokali matul l-1997 u informazzjoni dwar applikazzjonijiet tal-kunsilli lokali pendenti quddiem l-Awtorita' ta' l-Ippjanar, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari Nru. 8577.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Informazzjoni dwar l-għadd ta' impjegati mal-Korporazzjoni Enemalta f'Ottubru 1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari Nru. 9180.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH (Ministru għat-Trasport u Portijiet): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Estimi ta' Dħul u Nfiq ta' l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku għas- sena finanzjarja 1997/98;

Rapport Annwali ta' l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku għall- perijodu bejn l-1 ta' Ottubru 1996 u t-30 ta' Settembru 1997; u

Report and Financial Statements ta' l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku għas-sena li għalqet fit-30 ta' Settembru 1997.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Informazzjoni dwar linji tat-telefon stallati bejn Novembru 1995 u Ottubru 1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari Nru. 9228;

f'isem il-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni nqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-kuntratti bejn il-Gvern u l-Malta Shipbuilding, u bejn il- Malta Shipbuilding u l-Malta Labour Party dwar l-art f'St Andrews okkupata mill-Malta Labour Party u t-tpartit li sar mill-Freedom Press, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari Nru. W1026;

f'isem il-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Informazzjoni dwar żviluppi li saru fil-qasam tal-kura primarja bejn l- 1988 u l-1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari Nru. 9031; u

f'isem il-Ministru tal-Ħarsien Soċjali nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-korsijiet organizzati mill-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ matul Settembru 1997, bi tweġiba għall-Mistoqsija Parlamentari Numru 9240.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI (Ministru tad-Djar): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' tliet ittri mibgħuta mid-Dipartiment ta' l-Artijiet dwar xiri ta' fond fil-Mosta, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari Nru. 9218.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Il- Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, bil-permess tal-Kamra xtaqt li f'din l-ewwel okkażjoni li għandi għallinqas ikolli ċ-ċans li nirrispondi għall- akkużi inġusti li saru fil-konfront tiegħi mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni, meta fid-29 ta' Ottubru qajjem ksur ta' privileġġ fuq insult li hu qed jassumi li għamiltlu jien.

MADAM SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Madam Speaker, nixtieq li f'dan il-każ insegwu l-proċeduri.

Jien tkellimt fuq dan il-każ fl-ewwel opportunita' li kelli, kif wara kollox jimponu l-iStanding Orders, u ma naħsibx li l-Onor.

George Vella għandu d-dritt li jitkellem fil-bidu tas-seduta.

Seta' tkellem fl- aġġornament - jista' anke jitkellem fl-aġġornament illum - imma ma naħsibx li issa huwa l-mument li jitkellem.

Il-każ ta' ksur ta' privileġġ qiegħed quddiem is-Sinjorija tiegħek.

It-trattazzjoni tal-każ tal-ksur ta' privileġġ saret hawn min- naħa tiegħi u min-naħa tal-Prim Ministru u issa qed nistennew ir-ruling tas-Sedja.

Jekk l-Onor.

Vella se jagħmel xi proposta, fil-każ jikkomunika miegħi ħalli nitkellmu u naraw naslux għal xi arranġament.

Imma ma naħsibx li l- Onor. Vella għandu jitkellem f'dan il-mument għax ikun qiegħed out of order.

(Interruzzjonijiet) Ċertament li hawn oġġezzjoni minn din in-naħa tal-Kamra.

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, jiġifieri f'din id-demokrazija wasalna fi stat fejn il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, li tant jistqarr li huwa demokratiku, lil min hu akkużat lanqas biss jagħtih iċ-ċans isemma leħnu biex jirrispondi għall-akkużi moqżieża li jkunu sarulu.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Dan każ ieħor ta' ksur ta' privileġġ.

Jien se noqgħod bil-qiegħda u nħalli lill-poplu jiddeċiedi.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġobkom.

Jien naħseb li hawnhekk għandha titkellem is-Sedja.

Jien rajtha l-proċedura.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qajjem il-każ ta' ksur ta' privileġġ fl-ewwel opportunita' li kellu.

Apparti prinċipji bażiċi, fejn persuna li tiġi akkużata li għamlet xi offiża għandha tinstema' - dan huwa prinċipju demokratiku bażiku - anke fl- Erskine May hemm proċedura li meta membru jagħmel complaint ta' ksur ta' privileġġ fil-konfront ta' membru ieħor, dak il-membru jingħata notice - ejja ngħidu, għall-grazzja ta' l-argument, li l-avviż ingħata fl-ittra li l- Kap ta' l-Oppożizzjoni bagħat lill-Viċi Prim Ministru - u meta l-każ jiġi għad-diskussjoni fil-Kamra, il-membru li jkun allegat li għamel l-offiża għandu jkun preżenti u fil-fatt jista' jkun hemm każijiet fejn id- diskussjoni tiġi rimandata għal meta l-membru jkun preżenti.

Għaldaqstant is-Sedja jidhrilha li għandha tisma' dak li għandu xi jgħid l-Onor.

Vella u nitolbu biex ikun konċiż.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Qabel ma' nkomplu nixtieq ngħid li jien għadni kemm qajjimt każ ieħor ta' ksur ta' privileġġ fil-konfront tiegħi għal dak li għadu kif qal il-Viċi Prim Ministru, jiġifieri li jien għamilt "allegazzjonijiet moqżieża".

Il-Viċi Prim Ministru ma' jistax jirriferi għal xi diskors bħala "allegazzjonijiet moqżieża" - dan hu ksur ta' privileġġ in faciem curiae, kif spjega tajjeb il-Prim Ministru l-aħħar darba - u jew jirtira dan il-kliem jew inkella ninsisti li l-Kamra tgħaddi biex tikkonsidra dan il-ksur ta' privileġġ kommess fil-konfront tiegħi.

MADAM SPEAKER: Onor. Vella, nitolbok toqgħod attent kif tpoġġi l-kliem u jekk tista' spjega lill-Kamra dak li trid tgħid bi kliem aktar adattat.

(Interruzzjonijiet) Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Madam Speaker, jien nifhem il-pożizzjoni diffiċli tiegħek imma l-fatti issa ġraw.

Il-Viċi Prim Ministru qal li jien għidt u għamilt affarijiet "moqżieża".

Dan jikkostitwixxi ksur ta' privileġġ.

Issa jien noffrilu li jekk jirtira dan il-kliem billi jiskuża ruħu ma jkun ġara xejn imma jekk ma jagħmilx hekk ninsisti li dan huwa ksur ta' privileġġ.

Is-Sinjorija tiegħek hi marbuta u m'għandhiex il- liberta' li timxi kontra l-iStanding Orders.

Jiġifieri trid tikkonsidra dan il-ksur ta' privileġġ issa u mhux ngħaddu għal affarijiet oħra.

MADAM SPEAKER: Onor. Vella, nitolbok tirtira dik il-kelma.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, l-ewwel irrid nagħmel spjegazzjoni tal-ħmieġ li qed jaqa' fuqi.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Onor. Vella, nitolbok tuża lingwaġġ parlamentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, jien qiegħed nagħmel l-affarijiet b'mod korrett imma meta mbagħad nibqgħu nirripetu apposta affarijiet li rridu nużawhom biex nagħmlu kapital politiku minnhom, għalija dan m'huwiex aġir parlamentari.

Issa jekk se noqogħdu nressqu talba wara l-oħra għal ksur ta' privileġġ, din in-naħa tal-Kamra ilha ħafna tissubixxi ksur ta' privileġġi.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, on a point of order.

ONOR.

AUSTIN GATT: Madam Speaker, l-iStanding Orders qegħdin biex jirregolaw lil din il-Kamra.

Min-naħa tal-Kap ta' l-Oppiżizzjoni saret talba fejn qed jgħid li sar ksur ta' privileġġ.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, għandi point of order.

ONOR.

AUSTIN GATT: Onor. Mizzi, issa qed nagħmel point of order jien u ma' tistax tinterrompini.

Ħallini nispiċċa imbagħad għamel il-point of order tiegħek.

Min-naħa tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni saret talba fejn qed jgħid li sar breach of privilege in faciem curiae u r-regolamenti ta' din il-Kamra jitolbu li jingħata ruling fuqu.

MADAM SPEAKER: Onor. Vella, nitolbok tirtira l-kelma "moqżieża" li tat offiża.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, nirtiraha jekk kemm-il darba l-Onor.

Membri ta' l-Oppożizzjoni huma lesti li jirtiraw darba għal dejjem l-akkużi li għamlu ripetutament lil din in-naħa tal-Kamra bil-kliem "inuman" u "malizzjuż".

Dak iż-żmien, meta din in-naħa tal-Kamra ripetutament sostniet li aħna ma' konniex informati li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien marid, ħadd ma' qam biex jagħmel point of order u biex jgħid li hemm breach of privelege imma baqgħu jgħajruna.

Fil-Kumitat tax-Xogħol tal-Kamra wkoll intqal li aħna konna nafu u bqajna ngħidulhom li ma nafux.

Dak ukoll kien breach of privilege.

(Interruzzjonijiet)

Madam Speaker, nitlob il-protezzjoni tas-Sedja biex inkun nista' nitkellem.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Skond l-iStanding Orders, f'każ ta' ksur ta' privileġġ in faciem curiae is-Sedja għandha taġixxi.

Issa s-Sedja talbet lill-Viċi Prim Ministru biex jirtira l-kliem u allura ma jistax ikun li dan jagħmlilna diskors fuq xi ħaġa li diġa' ġrat u li diġa' qiegħda quddiem is- Sedja.

Il-miżuri għandha teħodhom is-Sedja.

MADAM SPEAKER: Onor. Vella, jekk jogħġbok irtira dik il-kelma.

ONOR.

GEORGE VELLA: F'dan il-pajjiż demokratiku saru akkużi u jien qed insib ħalqi magħluq u ma nistax niddefendi ruħi.

(Interruzzjonijiet) Din m'hijiex il-proċedura li għandha tintuża.

Madam Speaker, b'rispett lejk u b'rispett lejn is-Sedja jien lest li nirtira dik il-kelma.

Pero' irrid ngħid li m'hijiex demokrazija li f'dan il- pajjiż bniedem li ġie akkużat u mħammeġ fil-gazzetti - għax għaddejja kampanja kontra tiegħi - ma jingħatax iċ-ċans li jiddefendi lilu nnifsu f'din il-Kamra.

Donnu li rridu nsibu postijiet oħra fejn niddefendu lilna nfusna.

MADAM SPEAKER: Onor. Vella, meta għidtlek biex tirtira dik il-kelma - u qed naċċetta li rtirajtha - għidtlek ukoll biex tgħid dak li għandek tgħid fuq il-każ ta' ksur ta' privileġġ li tqajjem mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Baqagħlek xi żżid?

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, jien fadalli ħafna xi ngħid.

MADAM SPEAKER: Onor. Vella, nitolbok biex tkun konċiż u żżomm mal-punt.

ONOR.

GEORGE VELLA: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni għadu jsostni li aħna konna nafu li hu kien marid.

Din l-allegazzjoni għamilha wkoll l-Onor. de Marco fil-Kumitat tax-Xogħol tal-Kamra u niftakar ukoll li kien għamilha l- Onor. Louis Galea meta kien qam jgħajjarna li konna nafu.

Lilna anke għajruna li aħna "inumani".

Allura f'dan il-każ hawn lok biex wieħed iressaq ksur ta' privileġġ jew le?

Nista' ngħid li fil-Kumitat tax-Xogħol tal-Kamra konna qed niddiskutu l- kwestjoni tal-pairing u jien għidt illi l-fatt li kien hemm l-allegat mard ...

Dak il-ħin għalina l-mard kien għadu allegat - issa jekk il-Kap ta' l- Oppożizzjoni jrid ikun legalistiku affarih, imma dak il-ħin il-mard kien allegat - u kien biss wara li ġie pprovat li veru li l-Kap ta' l- Oppożizzjoni kien marid.

Jien insostni u nkompli bit-teżi tiegħi illi l- montatura politika dak il-ħin saret u mhux fuq il-fatt kienx marid jew le.

U hawnhekk nitlob lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni sabiex jissostanzja dak li qed jgħid fl-ittra tiegħu meta qed jgħid ''ripetutament" u "f'okkażjonijiet differenti''.

Dan m'huwiex veru.

MADAM SPEAKER: Grazzi, Onor. Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Ippermettili, Madam Speaker.

Fl-ittra tiegħu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal - dan ġie rrapportat ukoll fil-gazzetti - illi jien "f'okkażjonijiet differenti għidt ripetutament" li mhux veru li kien marid.

Din hija gidba u jien insostni li l-kwestjoni tal-montatura politika, li kienet u baqgħet organizzata, saret fuq il-fatt meta assumew u riedu jgħidu li aħna konna nafu li kien marid meta aħna ma konniex nafu dan.

Madam Speaker, qabel ma nagħlaq dan id-diskors nixtieq ngħid li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma' l-ittra tiegħu bagħatli materjal konfidenzjali u rrid niddikjara ċar u tond li dak il-materjal lanqas biss rajtu b'għajnejja għal żewġ raġunijiet.

L-ewwelnett għax nemmen u qatt ma ddubitajt li veru kien marid u kif ukoll għax ma rridx li għada pitgħada joħroġ xi ħaġa minn dak il-materjal u niġi akkużat li ksirt l-etika professjonali għax ħriġt dak il- materjal.

Jien lil tan-naħa l-oħra ma nafdahomx u għalhekk bgħattu lura dak il-materjal.

Jien m'għandix għalfejn inkun naf affarijiet fuq il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Mangion.

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI KONTRA L-KORRUZZJONI

ONOR.

CHARLES MANGION (Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali): Madam Speaker, nipproponi l-Ewwel Qari ta' Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att ta' l- 1997 kontra l-Korruzzjoni''.

MADAM SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att ta' l-1997 kontra l-Korruzzjoni'' ikun moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

MOZZJONI TA' PROĊEDURA DWAR IS-SEDUTA LI FIHA SSIR ID-DIKJARAZZJONI FINANZJARJA GĦAS-SENA 1998

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, nipproponi:

"Illi fis-Seduta li fiha ssir id-Dikjarazzjoni Finanzjarja għas-sena 1998 (Ordni Permanenti Nru 71 (3) (a)), din id-Dikjarazzjoni u x- Xogħol li jista' jkun konness magħha jkunu, jekk meħtieġ,

eżenti mill-Ordni Permanenti Nru 9 - ħin ta' l-interruzzjoni tax- xogħol; u li d-Dikjarazzjoni tkun ukoll eżenti mill-Ordni Permanenti Nru 49 - Limiti ta' żmien għad-diskors; u

Illi minkejja kull provvedimenti oħra fl-Ordnijiet Permanenti tal- Kamra u riżoluzzjonijiet oħra approvati mill-Kamra jekk id- Dikjarazzjoni Finanzjarja ssir il-Ħamis, sew fil-għodu, kif ukoll fil- għaxija, isir biss xogħol tal-Gvern u l-aġġornament ma jitteħidx.

MADAM SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

CARMELO ABELA: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, m'hemmx kummenti partikolari.

Din hija l-proċedura li s-soltu ssir qabel il-budget u naturalment hija aċċettata.

MADAM SPEAKER: Nifhem li m'hemmx aktar rimarki u għaldaqstant se nqiegħed il-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill-Viċi Prim Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

RIŻOLUZZJONI DWAR TRASFERIMENT TA' ARTIJIET TAL-GVERN

Ikompli mid-29 ta' Ottubru, 1997.

MADAM SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Jesmond Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Madam Speaker, xtaqt nirriferi għal tlieta minn dawn ir-riżoluzzjonijiet u se nibda minn dik li tirrigwarda l-art ta' Pembroke fejn il-Gvern qed jirrinunzja għad-dritt tax-xoljiment taċ-ċens.

Imbagħad xtaqt ngħid xi ħaġa wkoll dwar l-art f'Għajn Tuffieħa u dwar l- allokazzjonijiet li qegħdin isiru lil għaqdiet sportivi.

Madam Speaker, smajna l-argument li min-naħa tal-Gvern kienet formalita' li l-Malta Shipbuilding jgħaddi ċ-ċens lill-Malta Labour Party biex imbagħad dan jgħaddih lill-Gvern.

Waqt il-konferenza stampa li ta jumejn ilu, il-Prim Ministru stess qal li din kienet formalita' li minn but tal- gvern tmur għal but ieħor tal-gvern.

Allura skond hu din il-formalita' kienet bla bżonn u ressaq din ir-riżoluzzjoni sabiex inneħħuha - fil-fatt il-Malta Labour Party m'huwiex qed iħallas ċens għax il-Malta Shipbuilding m'huwiex qed iħallas ċens lill-Malta Labour Party - pero' huwa tajjeb li nżommu quddiem għajnejna li hemm affarijiet oħra li jidħlu f'din il- konsiderazzjoni.

Per eżempju, il-Malta Labour Party daħħal jew qed idaħħal flus oħra mill-proprjeta' f'Pembroke?

Mill-fatti hekk jirriżulta pero' l- argument li kien qed jinġieb mill-Gvern u anke mill-Malta Labour Party huwa li l-art ta' Pembroke kienet bla valur.

Hawn nista' nirriferi għall- artiklu li nkiteb mis-Segretarju Ġenerali tal-Malta Labour Party, is-Sur Jimmy Magro, fit-23 ta' Ottubru fejn qal hekk:

"In 1979 the three buildings in Pembroke were worthless since the area was totally deserted once the British military base was closed".

Imbagħad kompla jgħid li qisu dak iż-żmien il-Malta Labour Party għamel xi pjaċir lin-nazzjoni billi ċeda Freedom Press - qed jgħidu li din hija prime site u li tiswa' xi Lm3 miljun - biex fil-post vakat tidħol il-Malta Shipbuilding.

Is-Sur Magro poġġiha qisu l-Malta Labour Party kien għamel xi pjaċir kbir lin-nazzjon b'din il-mossa meta kulħadd jaf kemm irrendiet il-Malta Shipbuilding.

Fil-verita', l-art li l-Gvern alloka lill-Malta Labour Party bl-iskuża li jkollhom akkomodazzjoni alternattiva għall- Freedom Press, kienet verament bla valur?

Għalkemm għadni żgħir niftakar li ftit żmien wara li l-Gvern ta' l-Onor.

Perit Mintoff kien ta din il-proprjeta' lill-Malta Labour Party, din bdiet tintuża għal skop kummerċjali li kien jirrendi.

Kulħadd jiftakar ir- Raffles Disco jopera għal sena wara l-oħra u dan kien qabel ma fetħu ċerti discos sofistikati f'Paceville.

Ir-Raffles kien kważi wieħed mill-pijunieri f'dawn il-postijiet għax kien qiegħed fi prime site u kellu area kbira quddiemu li għalkemm ma kenitx allokata lilu kienet tintuża minn kulħadd għal parking.

Il-Malta Labour Party qed jgħidu li ma daħħlu xejn tar- Raffles pero' ma nistax nimmaġina kif partit politiku jista' jagħti faċilita' b'kera lil individwu biex iħaddimha għal skop kummerċjali u ma jdaħħal xejn!

L-istess nistgħu ngħidu għall-Victoria Pub.

Dan kien jopera bħala restaurant għal sena wara l-oħra u ninsab żgur li din il-proprjeta' ma kenitx bla valur, kif qed jgħidu l-kelliema tan-naħa l-oħra, imma kienet iġġibilhom kemxa flus mhux ħażin.

Fil-fatt din il-proprjeta' dan l-aħħar inkriet lil skola privata li tgħallem l-Ingliż u l-Malta Labour Party ta' din il-proprjeta' daħħal Lm21,000 għal tliet snin, jiġifieri Lm7,000 fis- sena.

Mela l-iskuża li l-Malta Labour Party m'huwiex qed jgħaddi ċ-ċens lill-Gvern għax mhux qed jiġbru mill-Malta Shipbuilding ma treġix għax parti minn dak iċ-ċens qiegħed jiġbru f'kera minn parti tal-proprjeta' li ġiet allokata lilu.

Biex naraw jekk din il-proprjeta' għandhiex valur kummerċjali huwa tajjeb li naraw it-tentattivi li għamel il-Malta Labour Party matul iż-żmien sabiex jipprova jinnegozja u jġib l-aħjar prezz għal din il-proprjeta'.

Per eżempju, fl-1994 kienet saret applikazzjoni lill-Awtorita' ta' l- Ippjanar sabiex minflok ir-Raffles Disco, li wara l-għeluq tal-kuntratt kien tħalla abbandunat, jinfetaħ ċentru kummerċjali ta' divertiment b'car park taħt l-art.

Jien naħseb li kieku ma kellux il-potenzjal li r-Raffles isir entita' kummerċjali ma kien se jkun hemm l-ebda negozjant miġnun li jagħmel din l-applikazzjoni.

Ta' min jgħid li din l-applikazzjoni ma kentix aċċettata pero' l-Malta Labour Party kompla bl-insistenza tiegħu biex jiżviluppa din il-proprjeta'.

Issa fl-artiklu tiegħu is-Sur Mago semma li bit-twaqqif ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar faqqsu problemi ġodda u qisu ried jibni conspiracy theory li l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għamlet dak il- pjan ta' azzjoni għal Pembroke sabiex tiffriża l-proprjeta' tal-Malta Labour Party ħalli dan ma jkunx jista' jagħmel użu kummerċjali minnha.

Pero' ħalli naraw jekk huwiex veru li l-Planning Authority għamlet dan ix- xogħol kollu, b'xi tir speċifiku, għad-detriment tal-Malta Labour Party.

U hawn ta' min iħares lejn x'ġara f'Pembroke minn meta din l-art ngħatat lill- Malta Labour Party.

Malli telqu l-Ingliżi, Pembroke bdiet tiżviluppa bħala zona residenzjali u wħud minn dawk il-faċilitajiet li kienu jintużaw mill-Ingliżi bdew jingħataw għal housing.

Bdew jingħataw plots lill-applikanti, bdew jiżviluppaw skejjel u faċilitajiet sportivi u Paceville fil-fatt ħadet ir- ruħ eżatt f'dawn iż-żmenijiet.

Jiġifieri din mhux talli ma kenitx area deżerta talli kienet area f'nofs boom ta' żvilupp.

Imbagħad meta fl-1987 tela' l-Gvern Nazzjonalista rajna t-turiżmu jisplodi f'dawn l-inħawi.

Sar ukoll l-iżvilupp ta' l-ITS u bdew jinbnew numru ta' hotels fuq dik ix- xaqliba ta' gżiritna, bħalma huma l-Corinthia San Ġorg u issa anke l-SAS Radisson Bay Point.

Din kienet l-iktar zona li ġiet żviluppata b'mod mgħaġġel u dan l-iżvilupp kollu bilfors kien jitlob li jsir xi pjan sabiex ikun jista' jiġi ġestit b'mod li jagħmel sens u mhux kulħadd jiżviluppa l- parti tiegħu u nispiċċaw b'rebus sħiħ.

Fil-fatt f'paġna 9 tal-Pembroke action plan, f'dak li huwa background, insibu li:

"As it has developed, Pembroke now has a diffused structure with no discernible centre and any sense of identity is gradually being lost.

It is therefore important to halt this process and restore a feeling of place.".

Jiġifieri l-ħsieb wara l-Pembroke action plan kien li jerġa' jagħti lura sens ta' lokalita' lill-post, liema sens kien qed jintilef.

Għax wara kollox kien hemm numru kbir ta' nies li kienu joqogħdu f'din l-area u kienet ħaġa tajba li nipprovdulhom post diċenti ladarba stajna nippjanaw.

Jekk wieħed imbagħad idur għal paġna 10 u jara l-oġġettivi f'dak li jirrigwarda the built environment insibu hekk:

"The enhancement of Pembroke in the generally built environment and the preservation or enhancement of the historical and architectural heritage to the benefit of present day quality of life and for posterity ....".

Jiġifieri l-ħsieb huwa li ntejbu l-kwalita' tal-ħajja u nżommu l-post għal dawk li jiġu warajna u allura kien jeħtieġ li dak il-bini li hu ta' ċerta kwalita' jiġi ppreservat.

Madam Speaker, ma kenitx biss il-proprjeta' tal-Malta Labour Party li kienet ippreservata imma kien hemm għexieren ta' proprjetajiet skedati.

Jekk wieħed iħares lejn pjanta Nru. 8 tal-Pembroke action plan - darba kont tkellimt fuq hekk fl-aġġornament u l-pjanta kont qegħidtha fuq il-Mejda tal- Kamra - isib numru ta' proprjetajiet ikkuluriti u ħdejhom hemm indikat il- grad ta' skedar.

Fost dawn hemm il-fortizza ta' Pembroke, ħafna mill- barracks u r-rifle ranges.

Dan minħabba li Pembroke u l-Imtarfa kienu l- uniċi żewġ irħula militari li kellna f'pajjiżna u għalhekk kien importanti li dawn il-villaġġi militari ma nitilfulhomx il-karatteristika prinċipali tagħhom.

Jiġifieri altro che l-iskedar li sar ma kienx xi ħaġa biex jiffriża l-valur tal-proprjeta' tal-Malta Labour Party iżda sar għax il- ħsieb koerenti kien l-ippjanar ta' Pembroke.

Kieku l-Gvern Nazzjonalista verament ried jiffriża l-proprjeta' ta' Pembroke jew inaqqsilha l-valur, kulma ried jagħmel kien li fil-pjan tiegħu jdaħħal xi użu partikolari li jtellef mill-iżvilupp.

Pero' x'għamel il-Gvern Nazzjonalista permezz ta' l- Awtorita' ta' l-Ippjanar f'dak li għandu x'jaqsam ma' Pembroke?

Viċin ir-Raffles, Gvern Nazzjonalista kellu f'moħħu li jibni housing estate b'155 maisonette.

Il-kunsill lokali għamel applikazzjoni għal underground car park u ħdejn l-Australia Hall kien hemm ippjanat li jinbnew 20 maisonette oħra.

Jiġifieri l-ħsieb wara l-pjan għal Pembroke kien li jipprova jkun koerenti u dak li huwa antik jippreservah.

Pero' x'kien il- ħsieb tal-Malta Labour Party?

Il-Malta Labour Party deherlu li minkejja li seta' żviluppa l-post f'xi ħaġa oħra, kien ikun aħjar kieku jġib l-aħjar prezz għall-proprjeta' tiegħu f'Pembroke.

Fil-fatt fl-action plan ta' Pembroke hemm ċerti faċilitajiet neqsin u f'paġna 15 ta' dan id-dokument, li jitkellem fuq community facilities, insibu li:

"Facilities such as local shops, banks, police station, social services offices, football clubs, political clubs, health centre, pharmacies, etc., need to be provided.".

Jiġifieri, kieku ried, il-Malta Labour Party seta' żviluppa parti mill- proprjeta' tiegħu bħala Labour Party club imma dan m'għamlux.

Kieku għamel dan kien ikun konformi ma' l-ispirtu u għalkemm forsi ma kienx ikun il- headquarters kien ikun Labour Party club.

Naħseb li kien ikun aċċettabbli li tagħmel Labour Party club f'art li kienet allokata biex tagħmel headquarters ta' partit pero' il-partit m'għamilx hekk minkejja li kien hemm il-bżonn.

Il-Malta Labour Party deherlu li għandu jipprova jġib l- ogħla valur għall-proprjeta' tiegħu u għamel ċerta insistenza.

Nafu fiż-żgur li f'Mejju ta' l-1995, l-Onor.

Alfred Sant iltaqa' mal- Kunsill Lokali ta' Pembroke u bejniethom iddiskutew il-kwestjoni kollha u l- Kap tal-Partit Laburista offrielhom il-proprjeta' għal Lm1.5 miljun.

Is- Sur Jimmy Magro wkoll iltaqa' mal-kunsill lokali - u hawn ta' min jgħid li dan il-kunsill lokali m'huwiex xi kunsill mimli b'kunsilliera Nazzjonalisti imma huwa kunsill fejn il-Partit Nazzjonalista jinsab f'minoranza kbira - imma għax verament iħobb lil pajjiżu, il-Kunsill Lokali ta' Pembroke deherlu li ma jistax isir kwalunkwe użu minn din il- proprjeta' imma biss użu li jirrispetta l-aspetti storiċi tal-post.

Imma x'għamel is-Sur Jimmy Magro fis-6 ta' Frar ta' l-1995?

Iltaqa' mal-Kunsill Lokali ta' Pembroke u ħeġġiġhom biex ma jinsistux li l-bini tar-Raffles ikun skedat biex il-Partit Laburista - bl-applikazzjoni ta' Penza - ikun jista' jinnegozjah.

Il-kunsill baqa' jsostni li l-proprjeta' għandha valur storiku u l-Awtorita' ta' l-Ippjanar kompliet sejra bl-iskedar.

X'ġara iktar 'il quddiem?

Nafu li hekk kif tela' l-Malta Labour Party, waħda mill-ewwel affarijiet li għamel il-Gvern kien li talab li jsir regrading tal-proprjeta' tiegħu f'Pembroke, peress li r-Raffles Disco u Australia Hall kienu ġew iddikjarati bħala grade 1, l-iktar skedar għoli applikabbli għal bini ta' valur storiku u arkitettoniku.

Issa ħafna drabi tinġieb l-iskuża li hawn Malta m'għandna xejn ta' valur għoli ħlief għat-Tempji Neolitiċi u l- fortifikazzjonijiet.

Fil-verita' mhux dawk biss ħaqqhom li jiġu graded hekk għax Australia Hall għandu storja li m'hijiex biss tagħna l-Maltin imma hija kważi tad-dinja kollha.

Australia Hall inbena mir-Red Cross Awstraljana fl-1916, fi żmien l-Ewwel Gwerra Dinjija.

L-iskop kien sabiex dawk is-suldati ta' l-Alleati, feruti fil-kamp tal-battalja, partikolarment suldati mill-Awstralja u minn New Zealand, jiġu jiddewwew u jagħmlu l- konvalexxenza tagħhom hawn Malta.

Ma ninsewx li dak iż-żmien Malta kienet saret l-isptar tal-Mediterran għax il-casualties mit-taqbida tad-Dardanelli u mill-inżul ta' l-Alleati f'Gallipoli kienu jammontaw għal eluf kbar.

M'hemmx dubju li dan il-bini għandu tant storja marbuta miegħu iżda xorta ma ġiex skedat mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar, għalkemm kien ġie skedat mill- Ordinanza tal-Bini Storiku fl-1925.

Dan l-aspett storiku tant għadu għal qalb l-Awstraljani li xi ftit snin ilu l-High Commissioner Awstraljan kien talab lill-Onor.

Alfred Sant biex Australia Hall jiġi salvagwardat.

Imma l- Malta Labour Party bilkemm ta kasu għax kellu ħsebijiet oħra għal dan il- post.

Irrid ngħid ukoll li meta Australia Hall ingħata lill-Malta Labour Party, il-bini kien għadu f'kondizzjoni perfetta.

Tant hu hekk li mhux il- qafas tal-bini biss ingħata lill-Malta Labour Party - dan jidher fil- kuntratt tat-22 ta' Awissu, 1979 li ffirmaw l-Onor.

Leo Brincat u s-Sur Albert Busuttil, it-teżorier tal-Malta Labour Party - imma l-kuntratt kien jinkludi wkoll "fixtures and fittings at the Australia Hall" u "cook house and junior ratings club at St. Andrew's Barracks".

Ġara li biex ikun jista' jagħmel użu kummerċjali minnu, il-Malta Labour Party abbanduna dan il-post u ħallih jiġi vandalizzat u spiċċa biex inħaraq.

Imbagħad meta marru jarawh membri tal-heritage advisory committee ...

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, niġbed l-attenzjoni tas-Sedja li m'hawnx quorum.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Is-seduta sospiża.

Is-seduta kienet sospiża fl-10.09 a.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

THE DEPUTY SPEAKER: Ikompli l-Onor.

Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Kont qed nitkellem fuq il-pressjoni li kienet saret sabiex jinbidel l-iskedar tal-proprjeta' tal-Malta Labour Party f'Pembroke u r-rapport tal-heritage advisory committee kien jgħid hekk:

"Il-heritage advisory committee rrakkmanda l-iskedar ta' dawn iż-żewġ lokalitajiet bħala grad 2 għal dawn ir-raġunijiet ...."

Dan ir-rapport jispjega kif inbena Australia Hall u tgħid ukoll li r- Raffles Disco huwa parti mill-barracks ta' Pembroke u huwa eżempju tajjeb tal-barrack architecture tal-perijodu Ingliż tas-seklu 19 li oriġina f'Malta u wara tkompla f'ħafna kolonji Ingliżi oħrajn.

Imbagħad ir-rapport ikompli hekk:

"Il-membri tal-heritage advisory committee kellhom l-okkażjoni li jeżaminaw il-bini tant minn ġewwa kif ukoll minn barra u saret ukoll spezzjoni dettaljata ta' l-ex-Raffles.

Il-klassifikazzjoni ta' grad 2 tippermetti li jsiru l-alterazzjonijiet kollha fuq ġewwa iżda li jinżammu l-faċċati kif inhuma.

Il-bini minn ġewwa tar-Raffles Disco kien sofra ħruq, waqt li Australia Hall huwa delapidat minħabba traskuraġni u għalhekk ma jimmeritawx konservazzjoni sakemm ma jikkompromettux il-faċċati kif jidhru minn barra."

Huwa tajjeb li nsemmi li l-Malta Labour Party suppost kien responsabbli biex jara li r-Raffles ma jinħaraqx u biex jara li Australia Hall ma jispiċċax delapidat u ma jinsterqux il-fixtures kollha, kif fil-fatt insterqu.

Issa qed ngħidu li l-bini tant spiċċa delapidat li m'għandniex għalfejn nikkonservaw dak li hemm ġewwa u allura f'daqqa waħda biddlulu r- rating għal grad 2 u fejn issa hemm l-Australia Hall se jagħmlu supermarket.

Ma nistax nara kif bini ta' valur storiku bħal dak, li lil min jiġi jarah suppost ifakkru li dak xi darba kien post li laqa fih lil dawk is-suldati li kienu jiġu għall-konvalexxenza f'pajjiżna ...

Kif tista' tara bini storiku bħal dak jinbidel f'supermarket?

Dan li qed ngħid jgħodd ukoll fil-każ tal-bdil ta' l-iskedar tar-Raffles.

(Interruzzjonijiet) Altru li ma naqbilx li l-fortifikazzjonijiet jew it- Tempji Neolitiċi biss għandhom jiġu skedati fl-ogħla livell għal dik li hija konservazzjoni.

Jien naf kif taħdem l-Awtorita' ta' l-Ippjanar u meta jkun hemm bini li jkun importanti minħabba l-contextual nature tiegħu lanqas biss iħalluk tibdel il-gallerija.

Il-heritage advisory committee kienet qalet li dak huwa barrack architecture tal-perijodu Ingliż tas-seklu 19 li oriġina f'Malta u wara tkompla fil-kolonji l-oħra.

Jiġifieri għal min irid jistudja l-barrack architecture dan għandu wkoll valur fl-istorja letterarja, mhux biss dik Maltija, għax f'Malta żviluppat din it-tip ta' arkitettura.

Jekk wieħed ikun irid jara x'inhi barrack architecture mhux se jħares lejn il-faċċata, għax din tkun skond kif kienet il-moda ta' l-arkitettura ta' dak iż-żmien, imma jrid iħares lejn it-tqassim ta' ġewwa.

Per eżempju, tara fejn kienu jagħmlu d-drills is-suldati, kif kienu jiġu ddixxiplinati u kif kienu jaħdmu reġiment ma' ieħor.

Dawn huma l-affarijiet li trid tara u jekk tkun qed tistudja fuq din il-ħaġa, dawn trid tarahom permezz ta' l-istudju tal-bini.

Issa jekk aħna qed ngħidu li se nagħtuhom grad 2, minn ġewwa tista' tagħmel li trid u allura l-valur storiku li għandu dan il-bini se jintilef.

Hawn Malta ssib kemm trid faċċati bil-lavur, bil-kolonni u bil- ġidra, bħalma hemm f'Pembroke, imma huwa t-tqassim tal-military barracks li jagħti valur lill-bini.

L-isfortuna hi li biex il-Malta Labour Party jkun jista' jagħmel negozju - issemmew diversi ċifri hawnhekk, bħal Lm0.5 miljun, Lm1.5 miljun u Lm3 miljun - il-poplu Malti qiegħed jitlef parti mill-patrimonju tiegħu.

Ħaġa oħra li tbeżżagħni hi li l-Malta Labour Party ta eżempju ħażin ħafna bil-mod kif iġġestixxa din il-proprjeta' meta ħalliha titmermer biex imbagħad ikun jista' jitnaqqsilha l-grad u dan kien eżempju ħażin għal min għandu f'idejh xi proprjeta' antika u ta' valur storiku.

Għax issa min ikun jixtieq jiżviluppa l-proprjeta' tiegħu mod ieħor jibda jabbandunaha, sakemm jaqa' kollox, imbagħad meta jiġu tal-heritage advisory committee ma jsibu xejn ta' valur fl-interior ta' dak il-bini u jbiddlulu l-iskedar.

Dan huwa l-eżempju ħażin li taw il-Malta Labour Party fuq din il- proprjeta'.

Fil-fatt f'dan id-dibattitu kien hawn ħafna diskors dwar il- kondizzjonijiet li jirregolaw il-kuntratti tal-bini.

Kien hawn anke min semma' r-rapport ta' l-Ombudsman fuq il-proprjeta' tal- Hilton, fejn l-Ombudsman kien irrakkmanda li meta xi waħda mill- kondizzjonijiet li jirregolaw il-mod ta' kif tiġi ġestita dik il-proprjeta' tinbidel b'mod sostanzjali, allura mill-ġdid għandha terġa' tittella' riżoluzzjoni quddiem il-Parlament.

Ovvjament l-Ombudsman hawn kien qed jirriferi għall-kondizzjonijiet li jkunu jidhru bħala parti mill-kuntratt, imma jien immur oltre' minn hekk u ngħid li anke meta jinbidlu ċ- ċirkostanzi u meta jinbidlu xi regoli li ma jkunux miktuba fil-kuntratt iżda jkunu regoli li jorbtu awtoritajiet u entitajiet oħra, ir-riżoluzzjoni għandha terġa' titressaq quddiem il-Parlament.

Għax jista' jkollok anke xi ħadd - ngħidu aħna xi partit fil-gvern - li jkun qed jagħmel pressjoni biex isir ċertu tibdil bil-moħbi ħalli dik il-proprjeta' tkun tista' tintuża b'mod li partit politiku jkun jista' jagħmel gwadann minnha u jsir miljunarju.

Din diġa' rrifera għaliha l-Kap ta' l-Oppożizzjoni u hija ħasra għal pajjiżna li biex partit idaħħal il-miljuni l-poplu jitlef parti mill-patrimonju tiegħu.

(Interruzzjonijiet) Fejn hi t-trasparenza li tant tiftaħru biha?

ONOR.

ALEX SCBERRAS TRIGONA: Sur President, nixtieq nitlob clarification.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Alex Sceberras Trigona, bil-permess ta' l- Onor. Mugliett.

ONOR.

ALEX SCBERRAS TRIGONA: Qed tissemma ħafna l-kelma "miljunarju" u reġa' semmiha l-Onor.

Mugliett.

Jista' bħala perit jinforma lill-Kamra kif wasal għal din iċ-ċifra ta' miljuni nvoluti f'din it-transazzjoni?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Jien ġejt informat li meta l-Onor.

Alfred Sant mar ikellem lill-Kunsill Lokali ta' Pembroke qalilhom li l-Malta Labour Party qed jippretendi Lm1.5 miljun ta' dik il-proprjeta'.

Din hi l- informazzjoni li għandi.

Jekk niġi għal dik il-parti tar-riżoluzzjoni li titkellem fuq l-art ta' Għajn Tuffieħa, din tgħid li l-art qiegħda tingħata bi skop speċifiku biex ikun żviluppat tourist village.

Pero' jien qed naraha stramba mil-lat ta' ippjanar - hawn mhux se nipprova nkun polemikuż - li se jkollna riżoluzzjoni li qed timponi li jkun żviluppat tourist village ma' din l-art li qed tkun allokata.

Nafu jekk dan l-iżvilupp li qed ikun impost f'din ir-riżoluzzjoni huwiex konformi ma' dak li jgħid in-north-west plan ta' Malta?

GĦax jista' jkun li l-pjan ma jipprovdix għal dan.

Nafu li n- north- west local plan kien wasal biex jiġi ppubblikat imma ma jgħid xejn fuq l-iżvilupp turistiku ta' Għajn Tuffieħa li se jkun impost mal-kuntratt Jien naħseb li din hija kontradizzjoni.

Ħaġa oħra li xtaqt ngħid fuq dan is-suġġett hija dwar l- allokazzjonijiet li saru lil għaqdiet sportivi.

Din hija xi ħaġa tajba ħafna għax jien stess kont president ta' club tal-football fejn kellna problema għax il-proprjeta' ma kenitx tagħna.

Fil-fatt il-club li kont president tiegħu, dak ta' Tarxien Rainbows, qiegħed jingħata proprjeta' permezz ta' din ir-riżoluzzjoni u din hija xi ħaġa ta' min ifaħħarha.

Pero' f'riżoluzzjonijiet oħrajn hemm ċerti entitajiet li qishom intnesew u qed nirriferi għal dik ir-riżoluzzjoni li titkellem dwar l-allokazzjoni li ġiet mogħtija lill-Assoċjazzjoni Sportiva Hibernians.

Is-Segretarju Parlamentari Joe Cilia kien qal li qed jagħmlu l-affarijiet bis-serjeta' pero' ma jidhirx li l-affarijiet qed isiru bis-serjeta' għal kollox għax huma u jagħmlu din l-allokazzjoni nsew li fuq l-art li kienu qed jallokaw lill-istess Hibernians kien hemm entitajiet sportivi oħrajn li huma indipendenti mill-Hibernians.

(Interruzzjonijiet) Qed nirreferi għall- Federazzjoni tal-Karate.

Dawn kellhom hall fejn jipprattikaw il-karate u f'daqqa waħda saret riżoluzzjoni parlamentari u dak l-investiment kollu li sar biex għamlu l- parquet, iċ-changing rooms u t-training equipment kien se jispiċċa u dik il- proprjeta' li kienu minn ta' l-ewwel biex investew fiha kienu se jitilfuha.

Jien ġejt informat li kif din l-assoċjazzjoni saret taf li kienet se tgħaddi din ir-riżoluzzjoni bdiet it-trattattivi u qalulhom li lill- Hibernians se jipprovdulhom x'imkien ieħor.

Allura dawn filli kienu assoċjazzjoni indipendenti, filli f'daqqa waħda kienu se jieħdu proprjeta' li jekk tħares lejn il-parti "B" tagħha diġa' kienet tidher bħala tal- Hibernians.

Jiġifieri huwa importanti li meta nagħmlu dawn l-affarijiet nagħmluhom bis-serjeta' u naraw min huma dawk l-entitajiet sportivi li verament qed jagħmlu użu mill-proprjeta'.

Hawn ta' min jgħid ukoll li hemm entitajiet sportivi oħra - hawn qed nirriferi għat-tennis club ta' Kordin u għal dak ta' Vittoriosa - li t-terminu ta' l-allokazzjoni tagħhom skadielhom fl-1996 u għalhekk għadhom ma jafux x'se jiġri.

Sur President, nixtieq nagħlaq id-diskors tiegħi billi nistaqsi: Għalfejn qed ngħinu lill-clubs sportivi kbar u donnu li lill-clubs sportivi żgħar qed nagħtuhom il-ġenb?

Dan m'huwiex tajjeb għax ċertament għandna nħarsu lejn l-ispektrum kollu.

Wara kollox illum il-poplu Malti m'għadux iħares lejn il-football biss bħala dixxiplina sportiva imma qed idur għal diversi tipi ta' sports ieħor, li kollha qed isiru popolari ħafna.

Grazzi, Madam Speaker.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, waqt li qed nisma' l-kritika li qed tagħmel l-Oppożizzjoni qed nieħu l-impressjoni li tan-naħa l-oħra beħsiebhom jiffokaw biss fuq parti waħda mill-mozzjoni li għandna quddiemna.

Qed jagħmlu hekk proprjament sabiex inessu lill-poplu li minkejja l-ħafna paroli li kienu jgħidu matul id-disa' snin u nofs li għamlu fil-gvern, ma rnexxielhomx jagħmlu dak li aħna qegħdin inwettqu billi nagħtu ammont sostanzjali ta' art lil diversi għaqdiet volontarji u sportivi.

Permezz ta' din ir-riżoluzzjoni qed titwettaq parti mill- politika tal-Partit Laburista li għandha x'taqsam mal-qasam taż-żgħażagħ u ma' l-għaqdiet volontarji.

Dan insibuh fil-manifest elettorali tal-Partit Laburista stess, "Iċ-Ċittadin l-Ewwel", li jgħid ċar u tond kemm dan il- partit jemmen li l-għaqdiet volontarji sportivi għandhom ikunu megħjuna għax jagħmlu xogħol importanti u nobbli.

Permezz ta' dan il-pass li qed jieħu l-Gvern iktar qed jiġi rikonoxxut u apprezzat ix-xogħol utli li jagħmlu l-għaqdiet volontarji sportivi.

Hawn ukoll ta' min jenfasizza li, waqt li qed jittrasferixxi l-art u l- proprjeta' lil dawn l-għaqdiet, il-Gvern bl-ebda mod m'hu qed jabdika mir- responsabbiltajiet tiegħu, anzi qed jagħmel dan f'rispett sħiħ ta' l- identita' u l-awtonomija tagħhom, jiġifieri dawn l-għaqdiet se jkunu jistgħu jaħdmu bla ebda ndħil min-naħa tal-Gvern.

Hija l-politika tal- Gvern li jippromwovi l-isport fuq kull livell u li jgħin lill-għaqdiet u lill-clubs sportivi u dan qed jiġi kkonfermat mid-diskussjonijiet li qed isiru fil-Parlament stess.

Sur President, issa nixtieq nibda billi nsemmi erba' għaqdiet volontarji li l-Gvern għaddielhom xi proprjeta', fosthom l- iscouts.

Aħna nafu li l-għan ewlieni ta' l-għaqda ta' l-iscouts huwa li ddaħħal ċerta responsabbilta' fit-tfal u ż-żgħażagħ biex dawn ikunu ppreparati għal meta għada pitgħada jifformaw familja u sabiex jinvolvu ruħhom iktar fil- qasam soċjali.

Għalhekk huwa importanti ħafna li wieħed jgħin lil dawn l- għaqdiet għax b'hekk ikun jista' jkollhom iktar mezzi biex jorganizzaw id- diversi attivitajiet li jagħmlu, fosthom camping u skambji internazzjonali bejn scouts Maltin u scouts barranin, għax meta dawn jiltaqgħu ma' nies minn pajjiżi oħra ikunu qed isaħħu r-rabtiet kulturali diġa' eżistenti u on a personal level jiżviluppaw il-personalita' individwali tagħhom.

It-tieni għaqda li nixtieq insemmi hija dik tas-Soċjeta' tad-Duttrina Nisranija, jew aħjar tal-MUSEUM.

Kif nafu, din is-soċjeta' tagħti t- tagħlim nisrani lit-tfal.

Aħna niftaħru li l-poplu Malti jħaddan u jipprattika r-reliġjon nisranija u għalhekk huwa meħtieġ li nagħtu l- ispazju neċessarju lill-postijiet li fihom jinxtered dan it-tagħlim.

Hawn ta' min jgħid ukoll li l-għaqda tas-Sależjani ta' Don Bosco, li l- għan prinċipali tagħha huwa li tgħallem lit-tfal, se tkun tista' tagħmel użu mill-iskola ta' St Patrick's permezz ta' din ir-riżoluzzjoni.

Ma' din l-għaqda nixtieq insemmi wkoll lil St Michael's Foundation li se tingħata biċċa art għal bini ta' skola.

Dawn iż-żewġ għaqdiet huma konferma ta' kemm il-Gvern Laburista jinsab impenjat bis-sħiħ biex filwaqt li jmexxi l- edukazzjoni statali 'l quddiem, iħares u jagħti spazju sħiħ lill-iskejjel privati u dawk tal-Knisja.

Sur President, issa nixtieq niffoka fuq l-għaqdiet ta' l-isport, mhux biss għax l-isport huwa għal qalbi ħafna iżda wkoll għax permezz ta' din ir- riżoluzzjoni qed tingħata art lil 25 għaqda.

Jien nara l-qasam ta' l- isport bħala mezz ieħor ta' edukazzjoni għax iż-żgħażagħ prattikanti mhux biss jiżviluppaw l-aspett fiżiku tagħhom, imma anke dak psikoloġiku u għalhekk hemm bżonn li l-isport ma jiġix ipprattikat biss fl-iskola.

Kif għidt diversi drabi fl-isport la jeżistu sessi u lanqas etajiet u għalhekk l-art li qed tingħata lil dawn il-clubs m'għandhomx igawdu minnha biss il- ġuvintur imma wkoll ix-xebbiet u l-persuni ta' mezz'eta' u l-anzjani.

Veru li b'dawn il-miżuri qed jiġu megħjuna għaqdiet tal-football u tal- waterpolo.

Jien nittama li jekk kemm-il darba fil-futur terġa' titressaq riżoluzzjoni bħal din quddiem dan il-Parlament, minbarra li jibbenefikaw għaqdiet tal-football u tal-waterpolo, jibbenefikaw ukoll għaqdiet oħra ta' sport differenti, ħalli fl-aħħar mill-aħħar l-isforzi li qed jagħmlu dawn l-isportivi jiġu rikonoxxuti mill-Gvern billi jingħataw il- faċilitajiet li għandhom bżonn.

Sur President, ma rridx ninsa nenfasizza l-ħtieġa li iktar nies jipprattikaw l-isport.

Il-Gvern qed jagħmel il-parti tiegħu biex is- soċjeta' tkun iktar sportiva għax l-isport mhux biss jagħmel ġid għas-saħħa tal-poplu imma wkoll iżomm liż-żgħażagħ 'il bogħod mid-droga u mill- alkoħol.

Huwa fatt li ħafna mill-iskejjel tagħna huma neqsin minn faċilitajiet sportivi u għalhekk jikber iktar il-bżonn li l-għaqdiet sportivi jkollhom il-faċilitajiet meħtieġa għax b'hekk ikunu qed jagħmlu tajjeb għal dan in-nuqqas.

Tkun idea tajba wkoll jekk permezz tal-kunsilli lokali wieħed jilħaq ftehim biex il-faċilitajiet sportivi tal-lokal ma jintużawx minn club wieħed biss.

Hemm bżonn li nagħmlu l-aħjar użu mill- impjanti sportivi li għandna mingħajr ma jkun hemm bżonn li jinbnew iktar faċilitajiet fil-lokal.

GĦalhekk l-għaqdiet li qed jingħataw art tal-gvern għandhom jaqsmu l-faċilitajiet li għandhom f'idejhom ma' għaqdiet oħra bħala rikonoxximent u fl-istess ħin iktar nies ikollhom l-opportunita' li jipprattikaw xi tip ta' sport.

Nafu li l-clubs isibu bosta diffikultajiet minħabba li ma jkollhomx il- proprjeta' jew l-art tagħhom u dan huma jħossuh bħala drawback, iktar u iktar meta wieħed iqis li dawn qed jagħmlu xogħol volontarju fil-ħin ħieles tagħhom.

Hawn nixtieq nirringrazzja lill-membri tal-kumitati ta' dawn l- għaqdiet u lit-trainers għax dawn qed jgħaddu dak li jafu huma sabiex jaraw l-isport favorit tagħhom ipprattikat minn iktar nies.

Ta' dan m'huma qed idaħħlu xejn fil-but anzi qed jiċċaħħdu milli jgħaddu l-ħin liberu tagħhom mal-familja.

Għalhekk wieħed għandu jagħmel il-ħajja iktar faċli lil dawn il-voluntiera u fil-fatt dan hu li għamel il-Gvern Laburista permezz ta' din ir-riżoluzzjoni.

Sur President, il-25 club li se jgawdu minn dawn il-miżuri għandhom iħossuhom responsabbli iktar.

Jien inħeġġiġhom biex ikomplu jieħdu ħsieb dawn il-faċilitajiet u jekk jista' jkun jagħmlu titjib kontinwu fihom.

Dan mhux biss għall-ġid tagħhom imma għall-ġid tal-komunita' kollha.

Diġa' għidt li filwaqt li qed jagħti għajnuna kbira lill-għaqdiet sportivi, il- Gvern qed juri bil-fatti li jirrispetta l-awtonomija u l-identita' tagħhom u għalhekk dawn l-għaqdiet għandhom jikkonsidraw ruħhom tassew fortunati.

Ta' min jgħid ukoll li d-dħul miċ-ċens jew mill-kiri ta' din l-art u proprjeta' se jinġabar fi sports fund, li ċertament iktar ma jgħaddi żmien iktar se jkompli jikber, bl-iskop li dawn il-flus jitqassmu lil clubs oħra li sfortunatament m'humiex imsemmija fir-riżoluzzjoni li għandna quddiemna.

GĦalhekk il-flus taċ-ċens jew tal-kiri li se jħallsu l-għaqdiet sportivi li se jibbenefikaw min din ir-riżoluzzjoni, se jkunu ta' għajnuna kbira lil clubs oħra - dawn ħafna drabi jikkompetu bejniethom fil-logħob li jorganizzaw - tal-football jew tal-waterpolo.

Sur President, wieħed irid iħeġġeġ ukoll biex ikun hemm iktar professjonalita' f'ċerti livelli.

Hawn qed nirriferi b'mod partikolari għall-MFA, li ngħatat il-ground ta' Ta' Qali, kif ukoll xi artijiet oħra fil-viċin, għax inħoss li din l-assoċjazzjoni għandha tagħmel dak kollu possibbli sabiex ittejjeb u ddaħħal iktar professjonalita' fil-logħba, speċjalment meta nkunu qed nilagħbu ma' pajjiżi barranin, ħalli forsi xi darba jibdew jidhru r-riżultati mixtieqa.

Pero' biex dan isir mhux biss għandha tiddaħħal iktar professjonalita' fit-training imma wkoll fit- tmexxija ta' faċilitajiet sportivi.

Sur President, ikun pass tajjeb jekk jitħalla l-ispazju meħtieġ għal min jipprattika l-isport bħala passatemp.

Għalhekk dawk l-għaqdiet li jipprattikaw xi tip ta' sport bħala passatemp għandhom jingħataw l- opportunita' li jużaw il-faċilitajiet li l-Gvern, permezz ta' din ir- riżoluzzjoni, se jgħaddi lil diversi għaqdiet tal-football u tal-waterpolo.

Hawn ta' min jaċċenna wkoll dwar l-aspett tal-maintenance li jrid isir b'mod regolari u anke jkun tajjeb jekk il-clubs li se jingħataw dawn il- faċilitajiet joħolqu kuxjenza fost il-membri tagħhom biex kemm jista' jkun ma ssirx ħsara ħalli, minflok ma joqogħdu jonfqu l-flus fuq ħsarat itejbu dak li diġa' għandhom.

Sur President, ħadt gost ninnota li mit-Tielet Distrett hemm żewġ clubs li se jibbenefikaw permezz ta' din ir-riżoluzzjoni, jiġifieri l-Marsascala Sports Club u s-St Patrick's Football Club, li jinsab ġewwa Ħaż-Żabbar.

Hawnhekk nixtieq nieħu l-opportunita' li nifraħ lis-supporters, lill- players u lill-kumitat tal- Marsascala Sports Club għas-suċċess li kisbu fil-qasam tal-waterpolo għall-ewwel darba.

Bla ebda dubju dan serva ta' inkoraġġiment għall-Gvern għax b'hekk ġie kkonfermat il-fatt li fejn ikun hemm id-dedikazzjoni u l-organizzazzjoni, ikun hemm is-suċċess u l-frott ikompli jikber.

Jien nawgura li kif din is-sena - u anke fis-snin ta' qabel, għax ovvjament is-suċċess ma jinbeniex f'sena waħda imma fuq diversi snin - il-club ħa l-waterpolo bis-serjeta', hekk ukoll jagħmel fis-snin li ġejjin ħalli jikseb iktar suċċessi u b'hekk ipatti għall-isforzi kbar li għamlu l-membri tal-kumitat u l-players matul is-snin.

Ta' min jgħid ukoll li permezz ta' din ir-riżoluzzjoni, St Patrick's Football Club ingħataw ground tal-football sabiex il-players ikunu jistgħu jeżerċitaw ruħhom.

Jien nifhem ħafna l-bżonn li club ikollu l-faċilita' tiegħu.

Per eżempju, iż-Żejtun Corinthians Football Club, li jien membru tiegħu, jinsab għaddej minn xi problemi dwar il-permess tal-premises il- ġodda - fil-fatt dan l-aħħar dan ġie rrapportat anke f'gazzetta lokali - u għalhekk il-Kunsill Lokali taż-Żejtun, li jien kont ukoll membru tiegħu xi ftit tas-snin ilu, ħa l-inizjattiva li flimkien mal-kumitat taż-Żejtun Corinthians Football Club jipprova jtejjeb il-faċilitajiet ta' dan il-club.

Pero' sfortunatament id-diffikultajiet ma jonqsu qatt u ħafna drabi jgħaddu x-xhur, jekk mhux is-snin, biex jiġu solvuti.

Jien nittama li dawn iż-żewġ entitajiet jaslu għal soluzzjoni flimkien sabiex il-permess għal dawn il-premises joħroġ u b'hekk ma jkun hemm xejn xi jtellef il-prattika tal-football ġewwa ż-Żejtun.

Għalhekk minħabba dawn id-diffikultajiet, li jien stess qed inħabbat wiċċi magħhom - din kienet parentesi żgħira dwar xi ħaġa li qiegħda għal qalbi ferm - iktar nista' nifhem u napprezza xi tfisser għotja ta' art jew ta' proprjeta' lil club sportiv.

Sur President, il-Gvern Laburista ma ttraskura lill-ebda naħa ta' Malta u fejn kien possibbli ta l-art lil għaqdiet sportivi kollha.

Dan qed ngħidu għax sfortunatament in-naħa t'isfel ta' Malta - jien niddejjaq nagħmel dawn ir-rimarki imma xi kultant bilfors ikolli nagħmilhom biex niftiehem - qabel kienet minsija.

Pero' llum dan m'huwiex il-każ u fil-fatt huma bosta dawk il-clubs li qegħdin fin-naħa t'isfel ta' Malta li se jibbenefikaw minn xi għotja permezz ta' din ir-riżoluzzjoni, ħalli ċ-ċittadini li joqogħdu f'dawk in-naħat ikollhom l-opportunita' li huma wkoll jibbenefikaw minn dawn l-għotjiet.

Sur President, issa nixtieq ngħaddi xi kummenti dwar il-bini ta' St. Andrew's. Aħna l-Maltin ngħidu li biex tiskonġra trid tkun pur pero' jien naħseb li l-purezza m'hijiex xi virtu' li l-Oppożizzjoni hija mżejna bih.

Dan m'iniex qed ngħidu biex nonqos mir-rispett lejn xi ħadd imma bħala kritika, partikolarment għal meta l-Partit Nazzjonalista kien għadu fil- gvern.

Il-Gvern Laburista m'hu qed jaħbi xejn.

Kieku dan il-Gvern ried jaħbi ma kienx jiġi fil-Parlament, jiġifieri fl-ogħla istituzzjoni tal- pajjiż, sabiex iressaq din ir-riżoluzzjoni.

Hija skuża banali li wieħed iġib l-argument li jekk tpoġġi xi ħaġa fin-nofs ta' riżoluzzjoni tkun qed taħbiha meta illum kulħadd jaf jaqra.

Sur President, hija gidba li wieħed jgħid li l-Gvern qed jaħfer xi ħaġa lill-Partit Laburista, anzi għandna konferma ta' kemm iċ-ċens mhux qed jinħafer.

ONOR.

JOE CASSAR: Sur President, nixtieq niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

THE DEPUTY SPEAKER: Is-seduta hija sospiża.

Is-seduta ġiet sospiża fl-10.09 a.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Abela jista' ikompli.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, kont qed ngħid li hija gidba li wieħed jgħid li l-Gvern Laburista qed jaħfer xi ħaġa lil xi ħadd u fil-fatt f'din ir-riżoluzzjoni nsibu li l-Gvern jista' jfittex lill-Malta Shipbuilding ukoll jekk iċ-ċens ma jitħallasx.

Pero' hawn tqum mistoqsija li qed jagħmlu ħafna, mhux biss f'din il-Kamra imma wkoll barra minn din il- Kamra.

X'għamel l-Onor.

Fenech Adami meta kien fil-gvern sabiex jekk kien hemm xi ħaġa li ma kenitx f'postha jindirizzaha u jirranġaha?

Għax ċertament l-ex-Prim Ministru kellu ħafna ċans f'disa' snin u nofs sabiex jagħmel xi ħaġa fuq din l-art.

Hawn ta' min jgħid li filwaqt li sal-lum il- proċedura kienet li l-Malta Shipbuilding tħallas lill-Malta Labour Party u mbagħad il-partit jgħaddi dan il-ħlas lill-gvern, permezz ta' din ir- riżoluzzjoni issa l-ħlas se jkun jista' jmur direttament għand il-gvern.

Sur President, naħseb li dawk il-Membri ta' l-Oppożizzjoni li llum qed jikkritikaw parti minn din ir-riżoluzzjoni, jinsabu konxji minn bosta ħwejjeġ li jqanqlulhom dubji serji.

Biżżejjed wieħed isemmi l-każ tal-car park tal-Furjana, għax filli l-Parlament għadda riżoluzzjoni biex il-car park jgħaddi f'idejn il-Yellow Garage u filli f'daqqa waħda dan spiċċa għand ta' Hili.

F'dan il-każ il-mistoqsijiet iqumu waħedhom u fil-fatt fl- aħħar elezzjoni l-poplu ta l-ġudizzju tiegħu dwar il-każijiet li saru taħt l-amministrazzjoni Nazzjonalista.

Naħseb li jkun tajjeb jekk wieħed jibqa' jfakkar dawn l-episodji - mid-dehra l-Onor.

Membri tan-naħa ta' l- Oppożizzjoni għandhom memorja qasira - ħalli l-poplu jkun jista' jibqa' jqabbel il-partit li llum qiegħed fil-gvern, li miexi b'serjeta' kbira u m'hu qed jidħak b'ħadd, mal-partit li qiegħed fl-oppożizzjoni, li meta kien fil-gvern kien jipprova jagħti l-impressjoni li kollox miexi sew meta l- verita' kienet turi mod ieħor.

Hawn ta' min ifakkar ukoll lill-poplu fil-każ ta' Chambrai, meta dan il- Parlament għadda plots bil-prezz ta' Lm10,000 lill-barranin, u dan meta lkoll nafu kif f'dawn l-aħħar snin il-prezz ta' l-art sploda 'l fuq.

Dan biex ma nsemmix ukoll li wieħed jistgħu jiġuh ċerti dubji dwar il-qligħ li sar minn dan il-bejgħ u x'ġara minn dawn il-flus.

L-aħħar każ li nixtieq infakkar lill-poplu dwaru huwa dak tal-McDonalds ta' Birkirkara, fejn minkejja li dan il-bini kien diġa' ngħata lill- football club ta' Birkirkara, f'daqqa waħda dan ingħata lill-McDonalds, jiġifieri ngħata għall-użu kummerċjali.

Għalhekk dawk li llum qed jikkritikaw lill-Gvern Laburista aħjar jagħmlu eżami tal-kuxjenza.

Sur President, madanakollu l-ikbar problema li qed issib l-Oppożizzjoni m'hijiex l-art ta' St. Andrew's imma huwa l-fatt li l-Gvern Laburista żamm il-wegħda tiegħu li jgħin lil għaqdiet volontarji sportivi, ħaġa li Gvern Nazzjonalista ma rnexxielux jagħmilha f'disa' snin u nofs.

Mill-banda l- oħra, Gvern Laburista rnexxielu jagħmilha f'sena waħda għall-ġid taċ- ċittadini Maltin u Għawdxin kollha.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, il-ħabib tiegħi tan-naħa l-oħra għadu kemm qalilna li b'din ir-riżoluzzjoni l-Gvern Laburista qed jaħseb f'kulħadd.

Bilfors ikolli naqbel miegħu għax biex żgur li ma jinsa lil ħadd ....

(Interruzzjonijiet) Iva, inti hekk għidt.

Ħu paċenzja, aqra l- iscript u tara kif hekk għidt.

Fil-fatt inti wara għidt ukoll li ħadt pjaċir tara li permezz ta' din ir-riżoluzzjoni ġew megħjuna diversi clubs mis-south ta' Malta.

Kont qed ngħid li l-Gvern Laburista tant ħaseb f'kulħadd li l-partit tiegħu qed jiġi megħjun għal darba darbtejn.

Ma rridux ninsew - għax ħafna drabi f'dibattitu politiku jiġri proprju dan - li bħalissa l- konċentrazzjoni hija fuq il-famuża maħfra ta' Lm0.25 miljun.

Ċertament li din il-parti tar-riżoluzzjoni hija l-golden key għall-Partit Laburista - din nitkellem fuqha fit-tul iktar 'il quddiem - għax mingħajrha ma jistax jagħmel spekulazzjoni bl-art tal-poplu.

Pero' l-Partit Laburista ma kienx kuntent b'din il-parti tar-riżoluzzjoni u ma kienx biżżejjed li nfetaħlu l- bieb ħalli jkun jista' jagħmel negozju ta' 'l fuq minn Lm1 miljun, kif qalet "l-orizzont" stess, imma permezz ta' parti oħra minn din ir- riżoluzzjoni l-Partit Laburista se jingħata biċċa art oħra ma' dik li kien diġa' ngħata fi żmien l-amministrazzjoni Soċjalista qabel l-1980 ġewa Għajn Tuffieħa.

Sur President, il-ħabib tiegħi l-Onor.

Abela qal ukoll li l-Oppożizzjoni kkonċentrat biss fuq dik il-parti tar-riżoluzzjoni li qed tipproponi li l- Partit Laburista jingħata għotja ta' xi artijiet.

Ovvjament aħna kkonċentrajna fuq din il-parti tar-riżoluzzjoni fid-diskorsi tagħna għax permezz tagħha l-Partit Laburista ngħata għotja oxxena u ngħata rigal sfaċċat u sab mod li bih seta' jimla butu bi flus il-poplu.

Għalhekk ġaladarba l-Gvern għoġbu jippreżenta dawn iż-żewġ għotjiet f'borma waħda, din in-naħa ma setgħetx ma tinnotax l-isfaċċataġni ta' din il-parti tar- riżoluzzjoni.

Madanakollu l-Membri tan-naħa ta' l-Oppożizzjoni ma tkellmux biss fuq din il-parti tar-riżoluzzjoni.

Fil-fatt anke jien beħsiebni nitkellem fuq l-għotjiet l-oħra li se jingħataw permezz ta' din ir- riżoluzzjoni u rrid nagħmilha ċara mill-ewwel li din in-naħa, mingħajr ma wieħed joqgħod jidħol fid-dettalji u fil-kondizzjonijiet li qed jingħataw ma' dawn l-għotjiet, taqbel ma' dawn l-għotjiet.

Fil-fatt ta' min jgħid li ħafna minn dawn l-għotjiet kienu diġa' qed jiġu diskussi taħt l-amministrazzjoni Nazzjonalista u llum qed naraw il-culmine ta' dawn id-diskussjonijiet.

Ċertament aħna ma nsibu l-ebda diffikulta li permezz ta' din ir-riżoluzzjoni kumpannija bħal Ħal Ferħ Co. Ltd., li hija kumpannija sussidjarja ta' l-Air Malta, li taħdem biex dejjem iġġib iktar turisti f'pajjiżna, speċjalment mis-suq Franċiż, jiżdiedulha l-faċilitajiet jekk kemm-il darba l-iskop ta' dan hu - kif naħseb li hu - li din il- kumpannija tkabbar il-profitt tagħha.

Fi kliem ieħor, jekk kemm-il darba l- Air Malta jidhrilha li Ħal Ferħ Co. Ltd. għandha bżonn iktar art biex tkun tista' tkabbar l-attivita' kummerċjali tagħha u l-Gvern jaqbel li din l-art tal-poplu tista' tiġi utilizzata sabiex kumpannija tal-gvern tagħmel iktar profitt - forsi fil-budget nisimgħu mod ieħor! - allura din in-naħa m'hijiex se topponi.

Sur President, ċertament din in-naħa tappoġġa bil-qawwa kollha dik il- parti tar-riżoluzzjoni li qed tipproponi li tagħti sit lill-Assoċjazzjoni ta' l-iScouts għax, kif nafu lkoll, din l-assoċjazzjoni għandha persentaġġ kbir mill-volontarjat li jeżisti f'pajjiżna u dejjem ħadmet biex tiżviluppa u tissoda l-karattru ta' wliedna.

Jien naħseb li assoċjazzjoni li għandha effett pożittiv fuq kif uliedna jifformaw il-karattru tagħhom waqt li jkunu qed jiżviluppaw għandha tiġi sostnuta.

Għalhekk bla ebda dubju din in-naħa m'hi qed issib l-ebda oġġezzjoni li dan il-Parlament jagħti sit lil din l- assoċjazzjoni, liema assoċjazzjoni taħdem totalment b'mod volontarju u titmexxa bl-iktar spirtu nobbli ta' dedikazzjoni u ta' solidarjeta', anzi l- Oppożizzjoni tappoġġa dak kollu li jsir biex dan ikun jista' jitwettaq.

L-istess nista' ngħid għas-soċjeta' tal-MUSEUM li permezz ta' din ir- riżoluzzjoni se tingħata proprjeta' b'ċens ġewwa l-Pieta'.

Fl-appostolat tagħha, din is-soċjeta', li għandha tradizzjonijiet kbar u taħdem fost l- iktar nies fqar, f'pajjiżna hija meqjusa bħala l-kolonna ta' l-għaqdiet volontarji reliġjużi u bl-eżempji tagħha jirnexxielha tressaq iktar nies lejn l-ispiritwalita'.

Għalhekk jien naħseb li dan il-pass li qed jagħmel il-Gvern huwa ta' min ifaħħru.

Imma tajjeb li wieħed jaċċenna li kien ilhom isiru diskussjonijiet f'dan ir-rigward u fil-fatt dan is-sit kien diġa' ġie identifikat fi żmien l-amministrazzjoni preċedenti.

Għalhekk ċertament din in-naħa se tagħti l-koperazzjoni kollha tagħha biex din is- soċjeta' tkompli tiżviluppa ħalli tkun tista' tifrex il-ħidma tagħha, bħalma se tagħti l-koperazzjoni tagħha biex is-Sależjani jagħmlu użu mill- iskola ta' St Patrick's ħalli b'hekk ikunu jistgħu jwettqu l-ħidma tagħhom aħjar.

Hawn ta' min jgħid li llum is-Sależjani qed ibiddlu l-karattru tal- missjoni tagħhom għax filwaqt li qabel ħidmithom kienet tiffoka l-iktar fuq tfal imqarbin, illum din hija aktar ikkonċentrata fuq iż-żgħażagħ b'mod iktar wiesa' u modern.

Fil-fatt iċ-ċentru tas-Sależjani ta' Don Bosco, li jinsab f'Tas-Sliema, huwa ċentru popolari ħafna maż-żgħażagħ u għalhekk wieħed iħoss ċertu sodisfazzjon meta jinnota li t-trattattivi li kien ilhom li nbdew xi tlieta u erba' snin ilu ntemmu b'suċċess.

Is-Sależjani issa ilhom imwaqqfa sew f'Malta u jsibu wkoll l-appoġġ ta' ħafna nies.

Jien nawgura li jkomplu jkabbru l-ħidma tagħhom fost iż-żgħażagħ li l-aktar għandhom bżonn l-intervent ta' nies bħas-Sależjani meta jkunu waslu fl- adoloxxenza tagħhom.

Is-St.

Michael's Foundation huwa ovvjament każ differenti.

Naħseb li llum f'pajjiżna l-idea ta' l-edukazzjoni privata hija stabilita u għalhekk dawn huma inizjattivi li għandhom jiġu appoġġati minn kulħadd.

Ċertament ta' min jinkoraġġixxi għotjiet lil foundations serji jekk irridu nkomplu l- binarju fejn l-edukazzjoni ma tkunx biss ir-responsabbilta' tal-gvern imma jkun hemm ukoll l-ispazju fejn il-privat jimraħ biex jiżviluppa mhux tant metodi edukattivi alternattivi pero' metodi edukattivi b'enfasi differenti.

Dawn il-foundations m'humiex qegħdin hemmhekk biex jagħmlu profitt huma pero' biex jerġgħu jinvestu l-profitt għall-ġid ta' l-iskolari tagħhom, kif wara kollox il-Gvern preċedenti wkoll kellu każijiet ta' foundations oħra u anke fil-każ tagħhom ressaq riżoluzzjonjiet quddiem dan il-Parlament.

Għalhekk ukoll din ir-riżoluzzjoni li tirrigwarda s-St.

Michael's Foundation, fil-prinċipju ssib ukoll l-appoġġ ta' din in-naħa.

Riżoluzzjoni oħra - għalkemm hija waħda, fir-realta` tolqot numru ta' għaqdiet -hija dik li titkellem fuq l-għoti ta' faċilitajiet sportivi.

In- numru ta' għaqdiet sportivi f'pajjiżna huwa impressjonanti imma ma naħsibx li l-poplu Malti huwa xi poplu partikolarment sportiv, għax aktar huwa fil- karattru tagħna ta' kif naraw l-antagoniżmu milli fin-numru ta' attivitajiet sportivi li jeżistu.

Jiena nistagħġeb kif f'pajjiż żgħir bħal tagħna għandna daqstant postijiet fejn tista' tilgħab il-football, il- boċċi, it-tennis u fejn tista' tilgħab prattikament kulma trid.

Ovvjament dan huwa pass pożittiv u għall-ġustizzja ma' kulħadd irrid ngħid li dan il-pass kien inbeda mill-ministru preċedenti, l-Onor.

Michael Refalo, li kien nieda eżerċizzju twil - safejn naf jien kien l-ewwel darba li sar - fejn ġew identifikati l-lokalitajiet sportivi kollha, bdew jaraw min huma l-proprjetarji u min huma l-utenti u mbagħad sar elenku sħiħ.

Ftit qabel ma xolja l-Gvern preċedenti, kienet ukoll ittieħdet deċiżjoni kif għandha ssir l-allokazzjoni, pero' ultimament ma kienx hemm iż-żmien biex din issir.

Naturalment filwaqt li naqblu perfettament mal-prinċipju nispera li dan huwa biss l-ewwel pass.

Malli wieħed jaqra r-riżoluzzjoni mal-ewwel jara li ċertament m'aħniex qed nitkellmu fuq il-faċilitajiet sportivi maġġuri kollha.

Hemm numru ta' clubs ewlenin fl-oqsma sportivi kollha li huma nieqsa minn hawnhekk.

Bħala eżempju nsemmi - għax jiena mill-Belt - il-Valletta football ground, li m'huwiex f'din il-lista.

Naf li hemm diffikultajiet fuqu, naf li ma setgħux isiru kollha pero' f'dan l- istadju l-punt li qed nagħmel huwa li nispera li dan huwa biss l-ewwel pass u 'l quddiem, meta numru ta' problemi ta' identifikazzjoni ta' proprjeta' u ta' heritage jiġu solvuti, se jkollna wkoll riżoluzzjonijiet simili għal proprjetajiet oħra.

Naħseb li ma' din irridu wkoll norbtu lill-kunsilli lokali.

M'għandix dubju li l-kunsilli lokali nvestew ħafna flus fit-titjib tal- faċilitajiet ta' dawn l-isports clubs li issa qed jingħatawlhom b'titolu.

Huwa ġust li jingħata dan it-titolu biex wara dan l-investiment li sar jistgħu almenu jmorru l-bank u jissellfu fuq il-faċilitajiet li nvestew fihom.

Pero' naħseb li kellu jkun hemm ftit aktar ħsieb biex naraw kif se nintegraw dawn il-faċilitajiet ukoll mal-kunsilli lokali.

Jiena ma naħsibx li għandna noħolqu kważi stat ġo stat għax wara kollox qed nitkellmu fuq art pubblika li tibqa' pubblika imma ma naħsibx li huwa sew li l-kunsill lokali m'għandu kważi ebda say fuqha.

Naħseb li kieku kien hemm ftit aktar ħsieb stajna nsibu formola kif wieħed jista' b'xi mod idaħħal lill-kunsill lokali, mhux tant fit-tmexxija ta' dawn il-faċilitajiet sportivi pero' almenu fuq livell ta' pjanifikazzjoni għal dak li għandu x'jaqsam ma' attivitajiet fil-lokal.

Nemmen li rridu norbtu mal-kunsilli lokali għax hemm wisq aktar faċilitajiet - forsi faċilitajiet żgħar mhux ta' dan it-tip li għandna f'din ir-riżoluzzjoni - li jridu jiġu amministrati ultimament mill-kunsilli lokali jew inkella jrid jinstab modus vivendi bejn il- kunsilli lokali u l-għaqdiet l-oħrajn.

Jiena nispera li l-Gvern qiegħed jaħseb fuq dawn.

Naħseb li bażikament il-linji għandhom ikunu li entitajiet sportivi u faċilitajiet sportivi fil-lokal - anke jekk mhux amministrati day-to-day mill-kunsill lokali - għandhom b'xi mod ikunu available għall-bżonnijiet tal-kunsilli lokali.

F'kull waħda minn dawn ir-riżoluzzjonijiet li jien rriferejt għalihom hemm komuni li, fuq proposta tal-Gvern, dan il-Parlament qed jagħti lil dawn l-entitajiet biċċa art pubblika għal skop determinat - nieħdu l- Assoċjazzjoni ta' l-iScouts li se jużaw l-art bħala sit għall-iżvilupp ta' l-iscouting movement - u żgur li fil-każijiet kollha dan il-Parlament ma jixtieqx jara jew mhux qiegħed jivvota favur dawn ir-riżoluzzjonijiet biex wara li jkunu għaddew 15-il sena jew 17-il sena, l-art tiġi spekulata.

Lanqas biss jgħaddilna minn rasna, per eżempju, li s-Soċjeta' tal-MUSEUM xi 17-il sena oħra tista' tiġi quddiem il-gvern, ikun min ikun dak iż-żmien, u tgħidlu: Isma', Sur Gvern, inti kont tajtni dik il-biċċa art u żviluppajtha, issa għandi buyer li jrid jiftaħ supermarket u se jagħtini Lm0.5 miljun u se nbigħhielu.

Kull fejn tingħata art tingħata għal skop speċifiku u żgur li dak l-iskop qatt m'għandu jkun li tispekula.

Jiġifieri huwa totalment kontra l-etika u l-morali li dan il-Parlament jagħti art pubblika lil xi persuna jew għaqda biex tagħmel il-flus minnha hi u l-flus ma jagħmilhomx il-gvern.

Naħseb li fuq dan il-prinċipju kulħadd jaqbel u huwa proprju dan il-prinċipju li qed jiġi miksur b'mod lampanti, qed jiġi mhedded u konxjament attakkat mill-Gvern immexxi mill- Partit Laburista biex jimla l-bwiet tal-Partit Laburista.

Jiena hawn nistagħġeb għax l-Onor.

Abela qabli proprju għamel dan il- punt.

Huwa qal: Din x'għarukaza hi li dan il-Parlament ta l-ex-suq ta' Birkirkara lil Birkirkara F.C. biex jużawh bħala premises għall-club u Birkirkara F.C. imbagħad għaddew parti minnu lill-McDonald's!

Issa apparti li Dr. Edgar Mizzi fir-rapport tiegħu qal li kollox sar b'mod legali pero' l-Onor.

Abela qal li, meta Birkirkara F.C. għaddew parti mis-suq ta' Birkirkara lil McDonald's, dan kien imur kontra l-ispirtu tar-riżoluzzjoni li kienet ġiet approvata hawnhekk.

Mela l-ispekulazzjoni tal-Malta Labour Party ta' l-art f'St. Andrew's x'tagħmel?

Ħalli niċċita mill-kuntratt ta' l-għotja li jgħid hekk:

"L-art ta' St. Andrew's ingħatat lil-Labour Party bħala alternative accomodation għall-headquarters li għandhom".

Qed naqra minn kuntratt pubbliku, magħmul min-Nutar Alexander Grech, nutar pubbliku fl-Uffiċċju ta' l-Artijiet, fl-20 ta' Awissu 1979, kuntratt magħmul bejn il-Gvern - dakinhar kien deher għall-Gvern Saviour Bonello - u l-Malta Shipbuilding, li kien deher għalihom Henry Coppini.

Dan jgħid hekk:

"Premess illi l-Malta Shipbuilding Co. Ltd. għandha ħtieġa li tkabbar il-post fejn qed jinbena l-Marsa Dock; u billi l-uniku sit adattat għal dan l-iskop huwa dak li llum huwa okkupat mill-headquarters tal- Malta Labour Party u magħruf bħala Freedom Press, Marsa , proprjeta' ta' l-istess partit; u billi l-Malta Labour Party għal din ir-raġuni huwa lest li jirrilaxxa din il-proprjeta' bil-patt li jingħata akkomodazzjoni adegwata alternattiva.".

Mela dan it-trasferiment mill-Gvern għall-Malta Shipbuilding kien sar sempliċement għaliex il-Malta Shipbuilding riedet il-headquarters tal- Partit Laburista u l-Partit Laburista kien qal li kien lest li jiċċaqlaq basta jagħtuh post alternattiv bħala l-headquarters tiegħu.

Issa aħna lkoll nafu li l-Partit Laburista dawn il-premises qatt ma użahom bħala headquarters għaliex l-ewwel il-post ħallih jaqa' u mbagħad beda jispekulah; l-ewwel beda jikrih u issa se jbiegħu.

Allura jekk il-Partit Laburista fl-oppożizzjoni kien jirraġuna - u għadu, skond l-Onor.

Abela - li t-trasferiment minn Birkirkara F.C. għall-McDonald's imur kontra l- ispirtu tar-riżoluzzjoni approvata minn din il-Kamra, kif qiegħed issa jirraġuna li l-fatt li l-Malta Labour Party irid ibiegħ dawn il-premises lil terzi persuni biex idaħħal il-flus fil-but - minn fuq li ngħata headquarters ġodda li ma użax bħala headquarters - ma jmurx kontra l- istess riżoluzzjoni?

Din mhi xejn għajr spekulazzjoni ta' art pubblika.

Dan huwa każ forsi uniku f'pajjiżna għaliex jiena ma naf bl-ebda każ ieħor fejn ingħatat art pubblika lil partit politiku li qed jispekula biha.

U huwa l-Malta Labour Party li qiegħed idaħħal il-flus fil-but u mhux il- gvern.

Dan imur kontra kull etika u kull morali.

L-Onor.

Carmelo Abela qalilna: GĦalfejn qegħdin tistagħġbu!

GĦalfejn dan il-paroli kollu!

Imbagħad semma l-car park tal-Furjana.

Qal li din il- proprjeta' ngħatat lill-Yellow Garage li mbagħad ittrasferewha lil ħaddieħor u qal ukoll li ma konniex ġibna riżoluzzjoni quddiem din il-Kamra biex napprovaw it-trasferiment mill-Yellow Garage lil ħaddieħor.

Lill- Onor. Abela jiena ngħidlu: Fejn hi r-riżoluzjoni li titlob il-permess ta' din il-Kamra biex il-Malta Labour Party jittrasferixxi l-proprjeta' in kwestjoni lil ħaddieħor?

Quddiemna m'għandna l-ebda riżoluzzoni li tapprova xi trasferiment li se jagħmel il-Malta Labour Party.

Ir- riżoluzzjoni li għandna quddiemna titlob biss li napprovaw li l-Gvern jirrinunzja għad-dritt li jiġbor Lm0.25 miljun u għad-dritt li jxolji ċ- ċens.

Quddiemna - il-Ministru qagħad attent ħafna li din ma jgħidhiex imma qala l-Onor.

Abela - m'għandniex riżoluzzjoni li titlob l-approvazzjoni ta' din il-Kamra għal xi trasferiment.

Allura jekk se jsir xi trasferiment mingħajr ma tiġi riżoluzzjoni quddiem din il-Kamra, naħseb li se nikkozzaw kontra l-aħħar deċiżjonijiet li ttieħdu mill-Ombudsman, fejn intqal li kull bidla fil-kuntratti li jingħataw jew fir-riżoluzzjonijiet li jsiru mill- Parlament trid terġa' tiġi quddiem il-Parlament.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Gatt li fil- kuntratt partikolari li qed isemmi hu m'hemmx il-kondizzjoni li jekk isir xi tibdil dawn iridu jmorru għand il-Kummissarju ta' l-Artijiet, bħalma jkun hemm f'kuntratti oħrajn.

L-Ombudsman kien qal hekk f'każ ta' kuntratti oħrajn li jsiru bi qbil f'din il-Kamra u fejn ikun hemm dik il- kondizzjoni speċifika.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jiena naqbel perfettament mal-Ministru li fil- kuntratt li qed naqra minnu m'hemmx il-kondizzjoni li l-Gvern Laburista jġib riżoluzzjoni biex japprova xi trasferiment li jista' jsir mill-Partit Laburista.

Pero' dan jindika li minkejja l-paroli kollha li kien jingħad meta l-Partit Laburista kien fl-oppożizzjoni, dan il-Gvern m'għandux l- intenzjoni li jġib riżoluzzjoni biex aħna napprovaw it-trasferiment li jidher li se jagħmel il-Malta Labour Party lil terzi persuni, għaliex kieku l-Ministru ma qamx biex jgħidli li fil-kuntratt m'hemmx dan l-obbligu.

Imma aħna x'se niddiskutu?

Se niddiskutu l-obbligi legali jew se niddiskutu l-obbligi etiċi u morali li jiġu mill-ħafna paroli li kien isir meta kienu fl-oppożizzjoni?

GĦaliex veru jkun il-culmine u verament ikollna nakkużaw lill-Prim Ministru b'diżonesta politika - kif għamel tajjeb ħafna l-Kap ta' l-Oppożizzjoni l-bieraħ - jekk jippermetti lill- Malta Labour Party jittrasferixxi lil terzi mingħajr ma tiġi riżoluzzjoni f'din il-Kamra.

Jekk isir hekk verament il-Prim Ministru jkun qed juri diżonesta' politika grassa u kbira liema bħala.

Fil-verita' naħseb li jkun qed ikompli fit-triq li ilu jiftaħ sena sħiħa u mbilli jżid waħda magħha naħseb li ħadd mhu se jħabbel rasu wisq!

Pero' dak li qal il-Ministru issa qed jinkwetani.

Kont nistenna li l-Ministru jqum meta jisma' dan il-kliem imma jiena stennejtu jgħidli biex ma nħabbilx rasi għaliex meta jiġi ż-żmien tat- trasferiment, jippreżentaw mozzjoni u mhux jaqbadli mal-punt legali - naqbel miegħu għax huwa parir legali tajjeb ħafna - li bil-kuntratt ta' l- 1979 m'għandu l-ebda obbligu li jġib xi mozzjoni biex napprovaw it- trasferiment.

Pero' issa l-Prim Ministru għandu għażla għax jew se jimxi mal-punt legali jew se jimxi mal-moralita'.

Jew se jimxi mal-konsistenza miegħu nnifsu jew se jimxi mal-programm elettorali tal-Malta Labour Party.

Din hija l-għażla li għandu l-Prim Ministru quddiemu.

Imma these are pleasures yet to come u forsi dawn jinkludu wkoll - għax tant qegħdin nagħtu importanza lil dawn id-dibattiti ħalli żgur jismagħna kulħadd li qegħdin nibdew fid-9.00 a.m. u nibqgħu sejrin sa nofs il-lejl! - numru ta' seduti maratona biex nitkellmu fuq dik ir-riżoluzzjoni.

Irrid ngħid ukoll li l-Onor.

Abela huwa skorrett li jgħid li quddiemna għandna xi riżoluzzjoni biex napprovaw it-trasferiment tal-proprjeta' tal- Malta Labour Party.

Jiena ma naħsibx li din ir-riżoluzzjoni ġiet quddiemna mingħajr ma l-Ministru u probabbilment anke l-Prim Ministru tkellmu mas- Segretarju Ġenerali tal-Partit Laburista.

Jista' jkun li Phil Noble daħal fin-nofs ukoll u forsi anke Dr. George Abela, li ħadt gost nitkellem miegħu l-bieraħ fuq ir-radio fuq iż-żmien tal-kors.

Jiġiferi ma noqogħdux nitmellħu b'xulxin u naħsbu li dawn huma xi żewġ entitajiet li qatt ma jiltaqgħu u qatt ma jitkellmu.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq borma waħda, kulħadd jitfa' fil-minestra u jiekol minnha.

Pero' għalkemm jista' jkun li xi nies jafu kif se tiġi ttrasferita din il-proprjeta' u xi spekulazzjonijiet hemm, il-Gvern, il-Partit Laburista ....

Ir-realta' hija l-għażla fundamentali ta' prinċipju, u kif jgħidu l-Ingliżi, qegħdin nistennew with bated breath biex naraw x'se tkun din il-famuża għażla għaliex s'issa ma nafux x'se tkun.

Il-Malta Labour Party lil min se jbiegħha din l-art?

Jiena għandi s-suspetti tiegħi imma nixtieq konferma uffiċjali.

Kulħadd qed jgħid li se jsir supermarket għaliex Malta żgħira.

Imma veru se jsir supermarket?

Il-Malta Labour Party kemm se jdaħħal flus ta' din l-art?

Dan il-Parlament, l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż, li suppost jieħu ħsieb l-interessi taċ-ċittadini - li issa sar iktar importanti għax skond il-Partit Laburista sar l-ewwel u jiġi quddiem nett - m'għandux ikun jaf kemm il-Malta Labour Party se jdaħħal minn din il-biċċa art li se jbiegħ?

Iċ-ċittadin m'għandux ikun jaf kemm flus tilef biex ipappihom il-Malta Labour Party?

Daqshekk huwa l-ewwel iċ-ċittadin!

Mela dan il-Gvern lest jagħmel dan it-trasferiment għaliex, kif qal il-Ministru Buhagiar, fil-kuntratt ta' l-1979 m'hemmx l-obbligu li jiġu b'riżoluzzjoni hawnhekk.

Allura din hi t-trasparenza, li jinnegozjaw bi spekulazzjoni l- iktar kummerċjali u l-iktar sfaċċata art pubblika u aħna lanqas biss inkunu nafu?

Dan "Iċ-Ċittadin l-Ewwel"!

Jiena naħseb li "Iċ-Ċittadin l- Ewwel" jużawh biss meta jidhrilhom.

Il-ħelwa hi li minn mindu rebħu l- elezzjoni, dan iċ-ċttadin m'għadux jissemma li hu l-ewwel!

Issa ċ-ċittadin biss sirna nsemmu.

Il-kelma "l-ewwel" f'daqqa waħda waqgħet.

Issa qegħdin ngħidu "l-partit l-ewwel" u probabbilment irbatna ma' l-antik u qed nibdew ngħidu l-partit l-ewwel u qabel kollox.

Nerġa' nfakkar li hawnhekk mhux riżoluzzjoni waħda għandna.

M'għandniex biss maħfra ta' Lm0.25 miljun.

Mhux biss qed nagħtu l-golden key lill- Malta Labour Party biex jagħmel negozju ta' iktar minn ¥1 miljun imma qegħdin nagħtuhom ukoll biċċa art f'Ħal Ferħ.

U forsi sentejn oħra jiġi xi spekulatur li jkun irid jibni hotel hemmhekk u l-Ministru Buhagiar jerġa' jgħidilna li fil-kuntratt li bih tahom il-proprjeta' f'Ħal Ferħ ma kellux obbligu li jġib riżoluzzjoni hawnhekk!

Mhux hekk imorru l-affarijiet?

L- ewwel il-partit u mbagħad iċ-ċittadin!

Wara kollox din m'hijiex ħaġa ġdida u ma nafx għalfejn qegħdin nistagħġbu.

Jiena forsi nistagħġeb li din saret fl-ewwel sena ta' dan il-Gvern pero' r-record tal-Partit Laburista fil- gvern mill-bidu sa l-aħħar kien li jagħti l-proprjeta' lill-Partit Laburista.

GĦalhekk din m'hijiex ħaġa ġdida imma hija tkomplija tal- politika li kienet teżisti bejn l-1971 u l-1987.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq l-art ta' St. Andrew's, imma din ma tinkludix biss l- Australia Hall li kien cinema - allura tistgħu timmaġinaw kemm kien kbir - imma tinkludi wkoll ir-Raffles, li kien disco, u l-Victoria Pub.

Imma dawn ma kenux kuntenti b'din il-proprjeta' f'St. Andrew's biss u allura ħadu l- fabbrika, dak iż-żmien ta' l-Interprint, fejn illum għandhom ir-radio, it- television u l-istamperija.

Tajjeb li nfakkru hawnhekk li wieħed mill-ewwel atti ta' l-Onor.

Sant bħala Kap tal-Partit Laburista kien li jagħlaq l-istamperija u jkeċċi s- sitt ħaddiema li kienu jaħdmu hemmhekk.

Dan lanqas biss ħaseb biex jitfagħhom x'imkien ieħor.

Ma tarax!

Daqqa ta' sieq u daqshekk.

Dawk ħaddiema, min irid joqgħod magħhom!

Hekk jirraġuna llum l-Onor.

Alfred Sant.

Allura għalfejn noqogħdu ninkwetaw x'ifisser għalih il-management.

Il-bieraħ il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qallu li huwa jimxi bil-calculator u veru jimxi bil-calculator għaliex m'hemm l-ebda ħsieb soċjali.

Nistgħu nieħdu bħala eżempju dan l-ewwel att malli sar Kap tal-Partit Laburista Qalilhom: Din l-istamperija qiegħda titlef il-flus.

Itfgħu lil dawn is- sitt ħaddiema on the dole.

Daqshekk kien jimpurtah minn "Iċ-Ċittadin l- Ewwel".

(Interruzzjonijiet) Dak iż-żmien ma kienx għadu qed jgħidha u beda jgħidha wara.

Naħseb li dawk is-sitt ħaddiema li neħħa ħassewhom li jiġu l-ewwel.

Tgħid mhux hekk!

Mela barra li ħadu St Andrew's, ħadu l-fabbrika ta' l-Interprint li kulħadd jaf kemm hi kbira.

Jien ġieli mort fuq it-television u r-radju.

Dan mhux xi post żgħir.

Biss biss l-istudio tat-television huwa ikbar milli għandhom il-PBS.

Imbagħad għandhom l-istudios l-oħra minn fejn jittrasmettu bir-radio.

Dawn lanqas kienu biżżejjed.

Il-Malti jgħid: Ħanżir taqtagħlu denbu ħanżir jibqa'!

Ma kienx biżżejjed li ħadu St Andrew's. Ħadu l-Interprint u ħadu Lm14,000 magħha, li qalu li ħaduhom minħabba d-differenza.

Imbagħad barra li ħadu l-Lm14,000 ħadu Lm3,000 biex jittrasportaw l-erba' siġġijiet u desks li kellhom mill-Marsa għal St Andrew's. Imma flok St Andrew's marru sa l-Isla fi premises li kienu krew qabel bl-idea li huma commercial.

Hekk ħareġ it-tender, hekk ħarġet il- kirja u minflok marru għamlu headquarters f'St Andrew's marru l-Maċina jagħmlu l-headquarters.

Mela bl-ewwel pass kienu diġa' kissru l-kuntratt.

Ħadu St Andrew's bħala alternative accommodation għall-headquarters, ħadu l-Maċina bħala commercial premises u minflok marru St Andrew's marru l- Maċina bl-intenzjoni mal-ewwel li jespekulaw il-proprjeta' ta' St Andrew's. Hija ovvja!

U mela jiġi Jimmy Magro u jikteb: Ma tafux aħna x'batejna!

Ma tafux x'kellna biex ngħixu l-Maċina!

Anke biex tmur fit-toilet kien iqattar fuqek!

Bir-rispett kollu lejn Jimmy Magro u lejn kulħadd, min iddeċieda li jmorru l-Maċina?

Qisu xi ħadd imponielhom.

Tgħid mhux aħna bgħatnihom!

Il-kapijiet tagħhom iddeċidew.

Jimmy Magro ddeċieda.

Qalilna li biex għamlu t-toilets kellhom iqattgħu l-blat.

Issa Alla jbierek dawn suppost li jħobbu ħafna l-ambjent u jħobbu ħafna l-heritage u sadanittant kissru l-Maċina biex jibnu toilet u mbagħad baqa' jqattar fuq rashom.

Dan mhux daħk?

U ma kienx biżżejjed li ħadu dawn l-affarijiet fl-1979 meta kien ilhom tmien snin fil-gvern.

Barra l-Maċina, f'Għajn Tuffieħa għandhom kumpless sħiħ u li kieku jkollhom ftit immaġinazzjoni jqallagħhom ħafna flus, kif se jaqilgħu minn St Andrew's u Alla jaf x'se jagħmlu bih.

Barra Għajn Tuffieħa, il-Partit Laburista, bl-amment se ngħid, ħa 23 każin.

U mhux b'xi tender ħadhom, forsi wieħed jew tnejn ħa b'tender.

Il-Partit Laburista l-ewwel kien jieħu l-każini by direct allocation, la tender, la sejħa pubblika, xejn.

Jekk il-Partit Laburista kellu bżonn każin Ħal Kirkop, kienu jaqbdu dar u jagħtuhom iċ-ċavetta.

Wara kollox Gvern Laburista, Partit Laburista, all in the family, ejja ħa mmorru!

Mhux kollox tagħna!

Meta mbagħad bdejna nqajmu plejtu, bdew jirrekwiżizzjonaw xi post ta' xi ħadd u jagħtuh lill- Partit Laburista, kif għamlu f'San Ġiljan.

Dar bħal dik fiċ-ċentru ta' San Ġiljan ġiet rekwiżizzjonata, imbagħad il-Partit Laburista, wara li għamel sitta, seba', tmienja, disa' snin iħallas ċ-ċejċa, Lm10 jew Lm12 fis-sena għal dar bħal dik, imur joffrilu Lm2,000 lis-sid u s-sid jirraġuna li aħjar idaħħal Lm2,000.

Dak huwa l-Partit Laburista u aħna kellna każin Ħal Luqa, xtrajnieh bi flusna u l-Partit Laburista fil-gvern ħarġilna requisition order fuqu.

Dik id-demokrazija, b'dak il-mod jimxu.

Imbagħad trid tkun veru lucky fid-dinja - skond l-istilla li titwieled taħtha - imma hawn ċerti nies jew ċerti partiti veru lucky.

THE DEPUTY SPEAKER: Onorevoli, ippermettili niġbidlek l-attenzjoni li skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Gatt ikompli jinstema'.

ONOR.

NOEL FARRUGIA(Ministru tal-Biedja u Sajd): Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.

VICTOR GALEA PACE: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Gatt jkompli jinstema'.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra kollha.

Trid tkun very lucky kultant fid-dinja!

Niente di meno il- Partit Laburista mhux biss kellu l-Gvern jgħinu imma sab in-nies jagħtuh l- artijiet b'donazzjoni.

Tliet plots fiċ-ċentru ta' Wied il-Għajn tawhomlu b'donazzjoni u wieħed minnhom fuq il-kuntratt bħala okkupazzjoni niżżel li huwa unemployed u dan, Alla jbierek, ta plot lill-Partit Laburista li dak iż-żmien kienet tiswa xi Lm12,000 jew Lm14,000.

Ara meta tkun lucky fid- dinja kif jiġik kollox pinna, m'hemmx dubju!

Imbagħad x'inhi d-difiża?

Qalu li aħna wkoll ħadna l-artijiet meta konna fil-gvern.

Aħna x'għamilna?

Aħna tlabna li joħorġu tenders fuq l-art biss, mhux bini, fi tliet postijiet, Santa Venera, Santa Luċija u Ta' Xbiex - u m'hemmx xi post bħal Australia Hall għax Australia Hall naħseb idaħħal tnejn minnhom sew - u bnejna l-każini tagħna f'Ta' Xbiex u Santa Luċija minn flusna u l-art ta' Santa Venera għadna ma żviluppajnihiex.

Dawn kollha kienu b'tender pubbliku.

Pero' jrid ikollok veru wiċċek qiegħed biex mhux biss tieħu dan l-elenku sħiħ ta' proprjeta' f'Malta ...

Li kieku tgħodd dawn l-isquare metres li l-Labour Party ħa minn fuq dahar il-poplu, naħseb li jiġu daqs Kemmuna, Kemmunett u u forsi ndaħħlu lil Filfla magħhom!

(Interruzzjonijiet) Għandhom f'idejhom postijiet ta' valur kbir.

Li kieku llum tbigħ il-każin ta' San Giljan - kienu ħaduh b'requisition order u mbagħad taw ftit soldi lis-sid bir-requisition mdendla fuq għonqu - naħseb li ddabbar Lm60,000 jew Lm70,000 t'hemmhekk.

(Interruzzjonijiet) Ma nafx, m'iniex perit.

Il-każin tan-Naxxar qiegħed fil-pjazza, wieħed mill- iktar postijiet fiċ-ċentru.

Imbagħad fuq il-każin tagħna tan-Naxxar waqqfulna l-permess tal-bini.

Jew tkun lucky jew ma tkunx lucky, hekk f'dan il-pajjiż!

Sur President, għidt diġa' li l-art ta' St Andrew's li qed niddibattu dwarha llum ingħatat bħala alternative accommodation lill-Malta Labour Party.

Il-Malta Labour Party qatt ma wżaha u jien ngħid li qatt ma kellu l-intenzjoni jużaha bħala alternative accommodation.

Il-Malta Labour Party mill-bidu nett ried jispekula dik l-art.

Hija ovvja x'ġara għax il- Labour Party ma bediex jikri din l-art issa.

Ir-Raffles ma nkeriex minn mindu tlajna aħna fil-gvern imma nkera qabel.

Il-Victoria Pub inkera qabel ma tlajna aħna fil-gvern għall-ħabta ta' l-1983, 1984 - ma nafx nagħti data preċiża - u r-Raffles ukoll kien sar discotheque minn qabel.

Jiġifieri aħna għamilna kuntratt fejn il-Labour Party ingħata akkomodazzjoni alternattiva għaliex suppost spiċċawlu l-headquarters tiegħu u minflok dik l-akkomodazzjoni alternattiva ntużat mil-Labour Party mill- bidu nett għal skopijiet ta' spekulazzjoni.

Jien irrid nerġa' nissofferma ruħi fuq dan il-punt.

Huwa sew li xi ħadd - hu min hu, ejja ninsew l-attakk fuq il-Labour Party; ejja ngħidu l-Partit Nazzjonalista - li ħa tender fuq art f'Santa Lucija b'talba speċifika li jibni każin politiku u ngħata l-art b'dak l- iskop, imur fuq il-Kummissarju ta' l-Artijiet u jgħidlu li jrid ibigħha lil xi ħadd interessat fiha?

Din hija politika tajba?

Żgur li l-Malta Labour Party se jispekula u naħseb fuq dan ma jista' jkun hemm dubju ta' ħadd.

Issa tirrendilux Lm3 miljun, Lm1.5 miljun jew inqas hija kwestjoni ta' l-atmosfera ekonomika xi tkun, kwestjoni ta' kemm irid jonfoq ix-xerrej u jiddependi minn ħafna kwestjonijiet, pero' l-prinċipju jibqa' wieħed.

Huwa sew li xi ħadd li jingħata art għal skop speċifiku jitħalla jispekulaha?

Jien ngħid li mhux sew u dan huwa applikabbli għal kulħadd.

Il-kwestjoni m'hijiex jekk tiġix ir-riżoluzzjoni hawnhekk jew le - dik hija kwestjoni separata li ttrattajtha qabel - għax anke jekk ma tiġix riżoluzzjoni ...

Jekk inti applikajt lill-Kummissarju ta' l-Artijiet biex jagħtik post x'imkien ħalli tiftaħ ħanut u mbagħad minflok ħanut tagħmlu xi ħaġa oħra li m'għandhiex x'taqsam man-negozju, huwa permess li tagħmel hekk?

Allura multo magis ngħid: Kif jista' jkun aħna nittolleraw li jkollok biċċa art u tispekulaha?

Issa mhijiex kwestjoni tal-bidla tan- negozju, hawn hija agħar għax għandek art li ngħatat bħala alternative accommodation, li qatt ma ntużat bħala alternative accommodation, u issa din l-art ma tiġix lura f'idejn il-gvern imma tispekulaha.

Qisna xi estate agent!

(Interruzzjonijiet) M'għandi l-ebda idea li l-Partit Nazzjonalista għandu xi art f'Tigne'.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Adrian Vassallo, bil-permess ta' l-Onor.

Gatt.

ONOR.

ADRIAN VASSALLO: Jien qed ngħid li Tigne' ngħatat lill-poplu Malti għall-abitazzjoni.

Intom x'għamiltu?

Ġegħeltuhom joħorġu minn hemm biex l- area tagħtuha lill-ispekulaturi u għad hemm ħafna minnhom li qed ibatu finanzjarjament illum.

Jiġifieri toqgħodx tgħid change of use u mhux change of use.

ONOR.

AUSTIN GATT: Naqbel perfettament, mhux ma' li qal, imma kif impostaha.

Għaliex?

Mhux se noqgħod nirrispondi għal dan għax huwa argument totalment differenti.

Pero' jekk hu qed jgħid li dak li għamilna aħna f'Tigne' huwa bħal dan li qed jiġri llum, u peress li dak li għamilna aħna f'Tigne' kien ħażin mela dan jista' jiġri llum, bir-rispett kollu jien ma naqbilx ma' din l-argumentazzjoni.

Jekk għall-grazzja ta' l-argument ngħidu li l-Gvern preċedenti mexa ħażin, ma jistax ikun nibqgħu nargumentaw li ladarba l-Gvern ta' qabel għamel ħażin allura l-Gvern ta' llum jista' jagħmel l-istess.

Jiddispjaċini ngħid imma dan mhux argument li jsegwi.

Jew se nkunu differenti, jekk verament aħna differenti, jew inkella nkunu bħal xulxin.

Hawn qisna qed ngħidu, A equals B but B does not equal C. Dan huwa l-argument.

Jekk int tkażajt b'dak li għamilt jien f'Tigne', issa se tagħmel kif għamilt jien?

Dan l-argument fl- opinjoni tiegħi huwa fallaċi.

Li kieku jien xi darba nkun fuq in-naħa l- oħra, żgur li mhux se noqgħod nattakka lill-Malta Labour Party billi ngħidlu li hu għamel bħali.

Jien ma nemminx f'dawk l-argumenti.

Jew temmen li qed tagħmel ħaġa tajba jew inkella tagħmilhiex u mhux targumenta: Għax int għamilt ħażin, mela jien qed nagħmel bħalek.

Fejn kont ngħidlek li huwa ħażin, issa se nagħmel ħażin bħalek għax inti għamilt il-ħażin.

Jiġifieri, kif jgħidu l-Ingliżi, two wrongs do not make a right.

Ejja ninsew dan il-punt.

Sur President, kont qed ngħid jekk huwiex etiku jew le li nħallu li ssir spekulazzjoni.

Aħna nħossu li din hija spekulazzjoni sfaċċata ta' proprjeta' pubblika u m'għandhiex titħalla ssir bil-mod diżonest li qed issir f'din ir-riżoluzzjoni li għandna quddiemna.

F'din ir-riżoluzzjoni x'inhu jintalab li jsir?

Ħafna drabi nintilfu f'ħafna kliem legalistiku meta fir-realta' l-affarijiet huma faċli.

Il-gvern għandu jieħu Lm0.25 miljun mingħand il-Labour Party.

Il-Labour Party għandu jieħu Lm0.25 miljun mingħand il-Malta Shipbuilding.

Il-Gvern qed jgħid li se jinsa lil Labour Party - teknikament ngħidu li se jissurroga lilu nnifsu fid- drittijiet tiegħu - u se jmur iġib il-flus mill-Malta Shipbuilding.

Dan li qed ngħidu fi ftit kliem.

Issa jien dejjem nafha li l-gvern suppost huwa l-amministrattur ideali.

Il-Prim Ministru fl-intervent tiegħu qal: Wara kollox għaliex dan l-għaġeb kollu!

Dan mhux minn but għal but!

Fl- aħħar mill-aħħar il-gvern irid jieħu Lm0.25 miljun mil-Labour Party, ix- Shipbuilding li hi tal-gvern trid tħallas lil-Labour Party u allura kulma għandna hija a paper transaction.

Imma r-realta' hija totalment differenti.

Ir-realta' hi li l-gvern illum għandu debitur, il-Labour Party, li għandu l-flus f'idu għax malli jsir it-trasferiment se jkollu l- flus f'idu.

Il-Labour Party żgur li ma ċaħadx li se jdaħħal Lm400,000 bit- trasferiment ta' din l-art.

Qatt ma ċaħadha din.

Jien ngħid li ma ċaħadhiex mhux għax se jdaħħal Lm400,000 - probabbilment se jdaħħal ħafna iktar, imma dik ejja ninsewha - imma żgur li ġejjin f'sitwazzjoni fejn il- Labour Party se jkollu f'idejh Lm400,000 u Alla jbierek il-gvern - suppost li huwa amministratur ideali - minflok jieħu parti minn dawk l-Lm400,000 u minflok jibqa' bid-debitur li għandu l-flus, qed jagħżel li jmur fuq ix- Shipbuilding li m'għandhiex flus.

Ilkoll nafu li x-Shipbuilding m'għandhiex flus, ħadd ma jikkontestah dan.

Ix-Shipbuilding għandha tagħti xi Lm0.75 miljun f'kontribuzzjonijiet tan-national insurance u għandha tagħti ma nafx kemm lil min jagħtiha s- supplies.

Ix-Shipbuilding m'għandhiex sold, assolutament.

Jekk ix- Shipbuilding trid tħallas dan il-Lm0.25 miljun se tmur għand il-Prim Ministru u tgħidlu: Agħtini Lm0.25 miljun oħra ma' dak li normalment issellifni biex nagħtihomlok lura.

Din hi l-veru għażla li qegħdin nagħmlu.

Jekk il-Malta Shipbuilding trid tħallas verament dan il-Lm0.25 miljun, x'għandha tkun l-għażla?

Tħallas dan iċ-ċens tal-Labour Party - jekk għandha dan il-Lm0.25 miljun biex tħallas - jew tħallas in-national insurance u l-income tax tal-ħaddiema?

Dawn għandhom jiġu qabel iċ-ċens li għandhom jagħtu lil-Labour Party?

Jew inkella peress li l-Prim Ministru huwa wkoll il-Kap tal-Labour Party, f'dan il-każ ukoll il-Labour Party jiġi l-ewwel u qabel kollox u ċertament li ċ-ċittadini li huma ħaddiema tax- Shipbuilding mhumiex ġejjin l-ewwel?

Mid-dehra s-soluzzjoni li sab il- Prim Ministru hija mhux biss li lil-Labour Party se niffrankawlu dawn il- flus meta se jdaħħal kważi Lm0.5 miljun fil-but, pero' s-soluzzjoni hija wkoll li x-Shipbuilding se ssib Lm0.25 miljun minn x'imkien u minflok se tħallas in-national insurance contributions tal-ħaddiema tħallas għal taparsi id-dejn tal-Labour Party.

F'din ir-redikolaġni waqajna.

Il- Labour Party jiġi qabel il-ħaddiema tal-Malta Shipbuilding.

In-national insurance contributions tagħhom inħalluhom, ninsewhom, xi darba forsi jitħallsu, imbagħad naraw!

Il-Labour Party jiġi qabel iċ-ċittadin.

It-tieni ħaġa x'qed nipprovaw nagħmlu?

Ħalli nġib eżempju li jien għandi nieħu Lm1,000 mingħand Peppi.

F'daqqa waħda Peppi jdaħħal Lm5,000 għax ibigħ xi ħaġa u jien inserraħ moħħi li daħħalthom mingħandu għax għandu Lm5,000 f'idu.

Immaġina li jiġi Peppi fuqi u jgħidli: Isma' minflok iddaħħal l-Lm1,000 mingħandi mur ħudhom mingħand Toni għax dak għandu jagħtini Lm1,000.

Pero' Toni huwa fallut u lanqas għandu 5c biex jieħu kafe' filgħodu - u jien ngħidlu: Iva se mmur neħodhom mingħand Toni li hu fallut u ma neħodhomx mingħandek li se ddaħħalhom fil-but.

Hekk qed jagħmel il-Gvern, sejjer fuq Toni l-fallut biex jiffranka lil Jimmy li għandu l-flus.

Din hija r-realta', xejn aktar u xejn anqas.

Imbagħad dan l-amministratur tajjeb, il-gvern, x'qed jagħmel aktar?

U din hija l-kbira fl-opinjoni tiegħi.

Din ħafna ikbar mill-Lm0.25 mijun.

Il-gvern qed jgħid li se jċedi d-dritt tiegħu li jwaqqa' ċ-ċens.

Skond il- kuntratt li diġa' ċċitajt, hemm żewġ klawsoli li jipprovdu meta ċ-ċens jista' jiddekadi.

L-ewwelnett il-Labour Party kellu obbligu li jżomm dejjem il-bini fi stat tajjeb.

Ilkoll nafu li llum il-bini qed jaqa' biċċa biċċa għax il-Partit Laburista ma żammux kif kellu jżommu.

Aktar minn hekk, kien hemm provdut li l-enfitewsi titħassar ipso jure - awtomatikament, mingħajr ebda bżonn li tipproċedi bil-qrati - jekk l- enfitewta jonqos minn jew ma jwettaqx wieħed mill-obbligi fil- kondizzjonijiet tal-kuntratt, jiġifieri ta' l-istat tajjeb jew jekk l- enfitewta jkun naqas li jħallas iċ-ċens għal sentejn.

Dawn il- provvedimenti nkissru.

Illum il-kuntratt huwa mħassar ipso jure.

Issa ħalli nwieġeb għall-kritika li l-Gvern Nazzjonalista ma pproċediex.

Akkużaw lill-Gvern Nazzjonalista kemm tridu u se nerġa' nagħmel l-istess argument li għamilt qabel: X'differenza hemm jekk Gvern Nazzjonalista pproċediex jew le?

Ejja ngħidu li l-Gvern Nazzjonalista ma riedx joħloq problemi mal-Labour Party u ma ridniex aktar inkwiet.

Aħna xi stajna għamilna?

Stajna mxejna bil-liġi, tlabna l-konċessjoni enfitewtika, kien hemm dak li legalment insejħulu l-purgazione della mora, naraw jitħallasx u xoljejna.

L- argument mhux dan.

L-argument huwa li issa qed jiġi ċedut d-dritt tal- gvern li jxolji ċ-ċens mhux biex jinsieh imma biex jiffaċilita lil-Labour Party biex jispekula l-art.

X'differenza minn żmien il-Gvern Nazzjonalista!

Dak iż-żmien il-Labour Party ma kienx se jdaħħal Lm400,000 fil-but jew iktar.

Kellu l-art imma ma kienx qed iħallas iċ-ċens, pero' ma kienx hemm iċ-ċirkostanza li l-Labour Party se jdaħħal Lm0.5miljun fil-but ukoll.

Lanqas kien hemm iċ-ċirkostanza kif hemm illum li jekk il-gvern ma jċedix dan id-dritt ħadd ma jixtri u għalhekk jien sejjaħtilha ċ-ċavetta ta' l-ispekulazzjoni.

Dan huwa l-crux tal-mozzjoni, din li verament irid il- Labour Party.

Mingħajr din il-Labour Party ma jdaħħalx sold u Alla jbierek il-Gvern tagħna jċedi dan id-dritt mingħajr ma jitlob lira mġiddma!

Hawnhekk hawn ħafna avukati u nutura prattikanti.

Kieku jiġi klijent għandi u jgħidli: Jien kont tajt din il-biċċa art, dan ilu ma jħallasni ċens u issa ġie jitlobni biex nittrasferixxi dan iċ-ċens u talabni biex ma mmexxix kontra min se jixtri; din nista' nagħmilha?

U jien ngħidlu: Issa tista' taqbdu minn għonqu u li għandek fil-kuntratt tista' tbiddel kemm trid minnu għax issa hu għandu bżonn lilek.

Il-Gvern le, ma tarax!

Se jmur jitlob xi ħaġa lil-Labour Party jew lil min se jixtri?

Dażgur li le!

Mhux borma waħda, mhux minestra waħda, mela ejja ħa mmorru!

Qiegħed f'pożizzjoni b'saħħti u se noqgħod niġġieled mal-Labour Party?

Alfred Sant u Jimmy Magro ma jaqblux bejniethom?

Assolutament!

Ma tarax!

(Interruzzjonijiet) Ma tarax!

La qegħdin f'pożizzjoni b'saħħitna, il-Gvern se jitlob xi ħaġa lil-Labour Party?

Ara kieku l-art kienet tal-Labour Party mogħtija b'ċens lil ħaddieħor, taħseb xi ħadd kien sejjer għand Alfred Sant bl-istess talba li l-Labour Party qed jagħmel lill- Gvern u jgħidlu: Ma jimpurtax, ħudha.

Ma tagħmilix differenza għalija.

Agħtiha lil ħaddieħor.

Nista' ndendlek, ma tistax tittrasferiha mingħajr il- kunsens tiegħi għax min se jixtri nista' nwaqqagħlu ċ-ċens!

Aħna tant għandna Gvern li huwa magnanimo mal-Labour Party li jgħidlu: Għaddiha b'xejn, no problem!

Ma tarax!

Is-suppost ħofor kollha li hemm nimlewhom imma mhux mingħandek!

Sur President, din in-naħa jidhrilha li dawn l-affarijiet huma evidenza ċara ta' kollużjoni.

F'demokrazija huwa totalment inaċċettabbli li dawn l- affarijiet jiġu f'dan il-Parlament.

Ma jistax ikun li nibqgħu għaddejjin qisu hawn m'hu qed jiġri assolutament xejn.

Bil-mod il-mod qegħdin nerġgħu mmorru lura għat-triq antika tal-favoreġġament tal-Partit Laburista minn Gvern Laburista.

Li l-Gvern jgħin b'mod konxju u b'mod li tista' takkużah b'kollużjoni mal-partit tiegħu stess biex jistagħna l-partit tiegħu hija xi ħaġa preokkupanti ħafna.

Din in-naħa ma naħsibx li kienet tagħmel plejtu partikolari li kieku wieħed qal li la ċ-ċens mhux qiegħed jitħallas allura jibqa' ma jitħallasx.

Naħseb li qatt m'għamilna plejtu partikolari fuq hekk u lanqas konna se nagħmlu plejtu issa.

Lanqas konna se nagħmlu plejtu għax il-post f'St Andrew's ma ntużax għall-iskop li ngħata għax wieħed jista' jagħtihom il-benefit of the doubt u jgħid li ħasbuha mod ieħor.

Lanqas kien se jsir plejtu għax l-art ma ntużatx għall-alternative accommodation.

Qatt ma għidnih dan.

Seta' jibqa' jiġi wżat mil-Labour Party, pero' l-fatt li dan il-Parlament jiġi mitlub illi jgħaddi riżoluzzjoni li tkun qed tippermetti lill-partit politiku li huwa pussessur ta' art tal-gvern jispekula dik l-art a vantaġġ tiegħu u bi żvantaġġ għall- gvern hija wisq.

Kieku forsi l-Partit Laburista kellu d-diċenza li jmur fuq il-Kummissarju ta' l-Artijiet u jgħidlu: Aħna għandna ċans inbiegħu l-art?

F'din is-sitwazzjoni inti x'kondizzjonijiet tagħmlilna?

U l-Kummissarju ta' l-Artijiet jew il-gvern jgħidilhom: Intom qegħdin f'pożizzjoni ħażina għax l-art ma tistgħux tispekulawha.

Mela aħna f'isem il-poplu Malti jidhrilna li għandna nieħdu Lm0.25 miljun.

Tinnegozja ma min tinnegozja taf li trid tħallas Lm0.25 lill-gvern.

Lanqas din id-diċenza ma kellhom.

Iridu li nagħtuhom rigal.

Din hija l-indiċenza ta' din il-mozzjoni.

Għalhekk jiena se nipproponi emenda għal din ir-riżoluzzjoni li għandna quddiemna.

Din l-emenda tgħid hekk:-

"F" Fir-riżoluzzjoni mmarkata "Dokument D" żied il-kliem li ġej wara t- tmiem tat-tieni paragrafu: "Hu għalhekk riżolt illi jekk il-Gvern jaqbel għat-trasferiment taċ- ċens, jew kollu jew in parti, il-Gvern ikun obbligat li jikseb il- kunsens tal-Kamra tad-Deputati għal dan it-trasferiment u, meta jippreżenta r-riżoluzzjoni lill-Kamra, ikun obbligat ukoll li jippreżenta l-konvenju relattiv;

Hu wkoll riżolt illi peress li ċ-ċessjoni tad-dritt tal-Gvern li jittermina ċ-ċens għandu valur kummerċjali, liema valur hu proprjeta' tal-poplu Malti, iċ-ċessjoni ta' tali dritt għandha ssir biss kontra l- pagament ta' mitejn u ħamsin elf lira Maltija (Lm250,000).".

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, naħseb li l-poplu qiegħed jirrealizza kemm din il-mozzjoni tirrifletti r-rabta b'saħħita li l-Gvern għandu maċ-ċittadin.

F'dan il-każ iċ-ċittadin huwa organizzat f'numru ta' għaqdiet nazzjonali, li għal numru ta' snin kabbru l-esperjenza tagħhom, liema esperjenza għenet biex twassal sabiex ikun hawn iktar parteċipazzjoni minn ċittadini diversi fil-qasam sportiv, fil-qasam kulturali u f'oqsma oħra.

Jiena naħseb li din il-mozzjoni li għandna quddiemna se ġġedded ir- rabta u l-fiduċja li hawn bejn il-Gvern u ċ-ċittadin għax se toħloq mekkaniżmu li permezz tiegħu l-għaqdiet ikunu jistgħu jtejbu l-istrateġija tagħhom sabiex pajjiżna jkompli miexi 'l quddiem u sabiex iċ-ċittadini jkomplu jinvesti u f'ħajja u f'ambjent aktar modern.

Jiena niskanta kif in-naħa l-oħra qed tara kif se tagħmel biex ittawwal id-diskussjoni fuq ċerti proposti li fiha din il-mozzjoni u fl-istess ħin mhijiex tirrealizza xi żball għamlet li għal numru ta' snin li damet fil- gvern ma ħadet qatt l-oppurtunita' biex tapprova talbiet li ilhom pendenti għal numru ta' snin.

Dawn huma talbiet li permezz tagħhom fi ftit tal-jiem oħra se jitkattar aktar investiment.

Dan mhuwiex biss investiment f'dak li huwa upgrading tal-faċilitajiet imma huwa investiment soċjali wkoll.

Qegħdin naraw aktar għaqdiet li, flimkien ma' l-amministrazzjoni tal-Gvern u mad-delettanti, qed isaħħu l-organizzazzjoni tagħhom ħalli t-tfal ikollhom aktar spazju fejn jipprattikaw l-isport jew il-kultura partikolari tagħhom.

Allura aħna qed noħolqu mekkaniżmu biex is-soċjeta' tagħna tkun aktar soċjeta' parteċipattiva u tkun soċjeta' li flimkien mal-Gvern qiegħda tagħraf tinvesti f'realta.

Biex pajjiż tabilħaqq jimxi 'l quddiem u jwettaq dawk il-bidliet li hemm bżonn, irid joqgħod attent li dawn jagħmilhom fil-faxxa kollha tas-soċjeta' u mhux biss fil-kategoriji taż-żewġ gruppi parlamentari taż-żewġ partiti.

Għalhekk qiegħed ngħid li din ir-riżoluzzjoni tammonta għal att ta' fiduċja li llum f'kull sens qiegħed jiġi nnegozjat fil-pajjiż.

Dawn huma affarijiet - hawn min sejħilhom fortuna għalkemm jien ma naqbilx - li allavolja xi ħadd ipprova jwarrabhom, jirriflettu l-polz taċ-ċittadini tagħna li mingħajr dubju qed jirrealizzaw kemm din ir-riżoluzzjoni se tkun ta' vantaġġ għal dawn l-għaqdiet.

Dawn l-għaqdiet se jmorru ferm tajjeb permezz ta' l-għajnuna li ftit ġimgħat oħra l-Gvern se japprovalhom, grazzi għal din ir-riżoluzzjoni li qed tiġi diskussa bl-iktar mod demokratiku u bl- iktar mod trasparenti.

Il-goal importanti li huwa marbut ma' l-inizjattivi u ma' l-impenn ta' dan il-Gvern huwa li jkompli jsaħħaħ ir-rabta maċ- ċittadin.

Barra minn hekk il-Gvern ħoloq rabta oħra iktar importanti - ma nistax nifhem kif xi ħadd jista' jwarrabha din - għax għaqdiet oħra qed jaraw li għalkemm illum mhumiex involuti u mhux se jmiss lilhom dan il-frott ta' din ir-riżoluzzjoni, dawn jafu li hawn Gvern li jistgħu jafdawh u li hawn Gvern li jinteressa ruħu fiċ-ċittadini kollha.

Allura fis-snin li ġejjin se naraw iktar għaqdiet nazzjonali u volontarji li se jinvestu fl-upgrading sabiex isaħħu l-istituzzjonijiet tagħhom.

B'din ir-riżoluzzjoni l-Gvern qiegħed jinkoraġġixxi lil dawn l-għaqdiet jaħsbu huma, jinvestu huma u jorganizzaw lil xulxin huma għax jafu li hawn gvern kredibbli, gvern ta' fiduċja, gvern trasparenti u gvern li tabilħaqq jirrapreżenta liċ-ċittadini Maltin u Għawdxin kollha.

Dan huwa s-sabiħ ta' dan il-Gvern.

Dan il-Gvern jinvesti biex iqarreb liċ-ċittadini flimkien.

L-impenn ta' dan il-Gvern huwa li jġib 'il quddiem kull inizjattiva, żgħira kemm hi zgħira, kbira kemm hi kbira, diffiċli kemm hi diffiċli, faċli kemm hi faċli u fortunata kemm hi fortunata.

Dan il-Gvern għandu quddiemu strateġija sħiħa sabiex liċ- ċittadini kollha jagħmilhom parti mit-tmexxija ta' l-amministrazzjoni ta' pajjiżna.

Hawn qiegħda l-bxara t-tajba li din ir-riżoluzzjoni ħolqot fost numru ta' għaqdiet volontarji.

Jien naf b'għaqdiet li f'dan l-istadju mhumiex se jibbenefikaw minn din ir-riżoluzzjoni imma xorta waħda tkellmu favuriha u qalu kemm hija ta' opportunita' għal min jiddedika l-ħin liberu tiegħu biex imexxi dawn l-għaqdiet volontarji.

Dawn ir-riflessjonijiet qed jagħmluhom għaqdiet li għadhom sal-lum ma bbenefikawx minn din ir- riżoluzzjoni.

Allura din hija xhieda biżżejjed ta' kemm veru din il- mozzjoni qed issaħħaħ ir-rabta li teżisti u li trid tkompli teżisti u ġġib 'il quddiem is-soċjeta' tagħna.

Jien kelli l-opportunita' li nitkellem ma' għaqdiet li jirrappreżentaw persuni neqsin mid-dawl u dawn urew sodisfazzjon kbir għall-fatt li l-Gvern ġab din ir-riżoluzzjoni mingħajr ħafna dewmien f'dan il-Parlament.

Din ir- riżoluzzjoni tagħti ġieħ u rispett lil numru ta' għaqdiet li ilhom snin twal jistennew xi ħaġa bħal din u hemm raġunijiet maturi li għalihom għaqdiet bħal dawn qed jikkummentaw favorevolment.

Fil-fatt ta' min jgħid li numru ta' dilettanti tal-karozzi u tal-muturi esprimew l-istess sentiment għax issa qed jifhmu li jistgħu jafdaw lil dan il-Gvern.

Dan il-Gvern qed joħloq mekkaniżmu sabiex kulħadd ikun jista' jinvesti iktar ħalli s-soċjeta' tagħna tkompli miexja 'l quddiem u llum l-għaqdiet qed jifhmu li għandhom isaħħu iktar l-istrutturi u jkunu iktar dixxiplinati u organizzati ħalli l-Gvern japprezza l-impenn tagħhom u b'hekk għada pitgħada jagħmel magħhom dak li qed jagħmel ma' l-għaqdiet li qed jissemmew f'din ir-riżoluzzjoni.

Illum il-Gvern Laburista qed jikkonferma li dak li wiegħed qabel l-elezzjoni li għaddiet, jiġifieri li se jkun qrib iċ- ċittadin u li se jmexxi politika fejn il-bżonnijiet taċ-ċittadin jiġu l- ewwel, qed iwettqu.

Dan il-fatt joħloq iktar fiduċja fost l-għaqdiet sportivi lokali għax jafu li l-Gvern se jgħinhom b'kull mod possibbli biex jgħollu l-livell ta' l-atleti tagħhom.

Fil-fatt numru ta' għaqdiet internazzjonali diġa' qed jagħmlu diversi kuntatti ma' l-għaqdiet sportivi li se jibbenefikaw permezz ta' din ir-riżoluzzjoni u ma' l-għaqdiet sportivi li se jibbenefikaw minn riżoluzzjoni bħal din ma' l-ewwel opportunita' li jkollu l-Gvern.

Madam Speaker, kif jista' jkun li riżoluzzjoni bħal din ma tqajjimx appoġġ fis-soċjeta' tagħna?

Kif jista' xi ħadd jikkonvinċi lill-elettorat li din ir-riżoluzzjoni m'hijiex trasparenti għal kollox u li qed tipprova tagħti vantaġġ lil xi partit politiku?

Iċ-ċittadin jistenna s-serjeta' u s- serjeta' ma tiġix billi wieħed, permezz tal-kapaċitajiet legali li jkollu, jinterpreta konċetti, ideat u modi biex jiddefendi l-argument tiegħu.

Permezz ta' din ir-riżoluzzjoni ċ-ċittadin illum qed jifhem li dan il-Gvern se jkompli għaddej bil-ħidma tiegħu, kif għamel matul din is-sena, sabiex jara li l-għaqdiet volontarji jsaħħu l-performance tagħhom u jinvestu flushom b'mod iktar assigurat.

Permezz tal-klima li qed joħloq il-Gvern preżenti, l-għaqdiet volontarji ta' pajjiżna llum jistgħu jirrikorru faċilment għand l-isponsors u għand l-insurance brokers biex l-investiment tagħhom joħloq fiduċja anke fost istituzzjonijiet finanzjarji li għandhom l- interess li jaraw li jsir l-investiment neċessarju għall-ġid u għall- progress tas-soċjeta' tagħna.

Din ir-riżoluzzjoni qed turi li l-Gvern mhux talli m'huwiex diżonest imma talli huwa trasparenti u serju għax qed iwettaq dak li l-poplu tellgħu għalih.

GĦalkemm avukat jista' jkollu l- kapaċita' li jagħti interpretazzjoni differenti lil din ir-riżoluzzjoni, il- fatti qegħdin hemm u ma jista' jmerihom jew ibiddilhom ħadd.

Madam Speaker, jien konvint li permezz ta' din ir-riżoluzzjoni, dan il- Parlament se jikseb stima ikbar mill-poplu Malti u Għawdxi u dan jgħin sabiex f'pajjiżna tinħoloq atmosfera ta' investiment aktar sostenibbli f'kull aspett u sabiex ikollna iktar riżultati pożittivi qalb is-soċjeta' tagħna in ġenerali.

F'din is-sena li ilu fit-tmun, il-Gvern Laburista ressaq numru ta' riżoluzzjonijiet quddiem dan il-Parlament.

Min jaf kemm saret ħidma u kemm sar investiment mill-kumitati ta' dawn l-għaqdiet biex jaraw li l-attivita' partikolari tagħhom timxi 'l quddiem u li finalment tissodisfa liċ-ċittadini li dan il-Gvern jirrappreżenta bl-ikbar dinjita' u onesta'.

Madam Speaker, aħna, bħala grupp parlamentari, se nkomplu naħdmu billi meta nkunu qegħdin barra minn Malta nagħmlu l-missjoni tagħna u nfiehmu lill-għaqdiet sportivi internazzjonali li l-Gvern Malti qed jipproġetta li jagħmel lil Malta Svizzera tal-Mediterran, kif ukoll li qed iwettaq bidliet sostenibbli f'pajjiżna, liema bidliet qed jitgawdew mis- soċjeta' Maltija.

B'hekk dawn l-għaqdiet sportivi internazzjonali jkunu jistgħu jagħmlu kuntatti bilaterali ma' l-għaqdiet soċjali, kulturali u sportivi li għandna f'pajjiżna u li fi ftit jiem oħra se jibbenefikaw minn din ir-riżoluzzjoni li qed titressaq quddiem dan il-Parlament.

Madam Speaker, ħafna drabi, biex wieħed jiżvija l-għanijiet pożittivi li għandha din ir-riżoluzzjoni, jibda jitkellem fuq aspett wieħed partikolari.

Jien niftakar lill-poplu jikkritika u jressaq il-qorti każi fejn nies qrib membri tal-Kabinett tal-Gvern preċedenti biegħu proprjeta' u mbagħad wara din ittieħdet b'expropriation biex ikun jista' jinbena l-Isptar San Raffaele.

Mela għax għaddiet sena, l-Onor.

Membri ta' l-Oppożizzjoni diġa' qed jinsew li kienet saret din il-kritika kollha mill-poplu?

Jien ma nistax nifhem għaliex meta nkunu qed niddiskutu riżoluzzjoni bħal din wieħed joqgħod japprofitta ruħu billi jagħmel ħafna insinwazzjonijiet.

Din ir-riżoluzzjoni tirrappreżenta t-tmun ta' partit li tela' fil-gvern għax ħadem biex kiseb il-fiduċja tal-poplu b'mod trasparenti u tirrappreżenta l- fatt li l-Gvern preżenti jġib l-interessi tal-poplu Malti u ta' pajjiżna fuq quddiem nett.

GĦalhekk f'din id-diskussjoni wieħed m'għandux iġib kummenti li ma jirriflettux in-neċessitajiet tad-diskussjoni u li ma jagħmlux ġid għax, kif għidt diġa', wara kollox minn din ir-riżoluzzjoni mhumiex se jibbenefikaw biss iż-żewġ naħat tal-Kamra imma wkoll iċ- ċittadini li għandhom ir-responsabbilta' tat-tmexxija tal-volontarjat f'pajjiżna.

Madam Speaker, nixtieq nagħlaq id-diskors tiegħi billi nappella lill- għaqdiet volontarji sabiex jieħdu l-inizjattiva biex fis-snin li ġejjin itejbu l-istruttura u d-dixxiplina tagħhom u jaraw kif jistgħu jwettqu żvilupp sostenibbli fil-management tagħhom għax fl-istess ħin dan jgħin sabiex għada pitgħada dan il-Parlament japprova l-proġettazzjoni tagħhom li permezz tagħha s-soċjeta' tagħna tkun tista' timxi aktar 'il quddiem u twettaq kisbiet sostenibbli.

Grazzi, Madam Speaker.

RULING TA' MADAM SPEAKER

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Qabel ma nitlob għal aktar rimarki xtaqt nittratta il-każ ta' ksur ta' privileġġ imqajjem mill-Onor.

Fenech Adami.

Rigward il-każ ta' ksur ta' privileġġ imqajjem mill-Kap ta' l- Oppożizzjoni, l-Onor.

Eddie Fenech Adami, fejn sostna ksur fil-konfront tiegħu abbażi ta' paragrafu (b) ta' subartiklu (4) ta' artiklu 11 ta' l- Ordinanza dwar il-Privileġġi u s-Setgħat tal-Kamra tad-Deputati, is-Sedja eżaminat:

(a) it-transcipt mhux uffiċjali li rrifera għalih il-Kap ta' l- Oppożizzjoni meta ssolleva l-ksur ta' privileġġ, b'mod partikolari l-kelma "montatura" u s-sentenza:

"Ippermettili ftit, jien hawnhekk assolutament niċħad għall-miljun darba l-allegazzjoni tan-naħa l-oħra li fuqha bnew okkażjoni, li kien jaqblilhom jibnu, rigward l-allegat mard li kellu l-Onor.

Fenech Adami, li aħna ma konna nafu xejn assolutament bih";

(b) iż-żewġ ittri, waħda mibgħuta mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni lill-Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent, u r- risposta tal-Viċi Prim Ministru għall-ittra mibgħuta lilu mill-Kap ta' l- Oppożizzjoni;

(ċ) it-tape tal-Laqgħa Nru. 26 tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal- Kamra, peress li dan jagħti stampa iktar ċara mit-transcript mhux uffiċjali; u

(d) s-Sedja nnotat l-espożizzjonijiet magħmula mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni u mill-Viċi Prim Ministru.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qajjem l-ilment tiegħu fl-ewwel opportunita' li kellu u waqt li ċċita paragrafu (b) ta' subartiklu (4) ta' artiklu 11 ta' l- Ordinanza dwar il-Privileġġi u s-Setgħat tal-Kamra tad-Deputati sostna li sofra nsult jew nuqqas ta' qima.

Is-Sedja tirrileva li din il-parti ta' l- Ordinanza ma tistax tiġi kkonsidrata weħidha u għandha ssir riferenza għall- Ordni Permanenti Nru. 60 li tgħid li:

"Ebda Membru ma għandu juża kliem offensiv jew mhux xieraq kontra l- karattru jew il-proċeduri tal-Kamra jew b'riferenza għal xi Membru tagħha.",

u speċjalment għall-parti li tgħid:

"Ebda intenzjoni ħażina ma għandha tiġi attribwita lil xi Membru.".

Imkien fil-Laqgħa Nru. 26 tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra ma jirriżulta li l-Viċi Prim Ministru attribwixxa lill-Kap ta' l- Oppożizzjoni xi aġir li jnaqqaslu l-qima jew jinsulentah u dan il-Viċi Prim Ministru sostnieh f'ittra li bagħat lill-istess Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Lanqas jirriżulta li hemm xi nuqqas ta' qima lejn il-Kamra jew lejn xi Membri tal-Kamra.

Meta dalgħodu l-Viċi Prim Ministru spjega lilu nnifsu qal li bil-kelma "allegat" ried ifiehem ħaġa li kienet għadha mhijiex konfermata.

Jekk wieħed jikkonsidra l-interpretazzjoni ta' "allegat" kif imposta fl- espożizzjoni tiegħu mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni, li jidher li għaqqadha mal- kelma "montatura", is-Sedja mill-eżami li għamlet ma tarax din ir-rabta.

Ma jidhirx li hemm rabta bejn il-frażi "allegat mard" u l-kelma "montatura".

GĦalkemm intużat il-kelma "montatura" - u din il-kelma ntużat drabi oħra f'dan il-Parlament - meta kien qed jitkellem fil-Laqgħa Nru. 26 tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra, il-Viċi Prim Ministru f'ċertu stadju kkwalifika l-kelma "montatura" biż-żieda tal-kelma "politika".

F'istanzi oħra l-Viċi Prim Ministru uża wkoll il-kelma "strateġija" tant li jidher li qed juża l-kelma "montatura" u l-kelma "strateġija" fl-istess sens.

Din il-kelma "strateġija" fil-fatt użaha kważi tliet darbiet in fila.

Rigward min jista' jkun hemm wara din l-allegata "montatura" jew "strateġija", il-kliem użat mill-Viċi Prim Ministru huwa wisq ġeneriku u miftuħ biex jiġi interpretat li jipponta lejn xi Membru jew Membri individwali jew grupp ta' membri u ma jistax jiġi eskluż li meta ntużat il- frażi "strateġija politika" waqt il-laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar ix- Xogħol tal-Kamra seta' kien qed jirriferi għal firxa anke iktar wiesgħa minn din il-Kamra stess.

Is-Sedja tirrikonoxxi li f'ħafna istanzi jeżisti fil irqiq ħafna bejn x'jista' jikkostitwixxi ksur ta' privileġġ u kliem li jiġi kkwalifikat bħala kumment politiku.

Sabiex tasal għall-ġudizzju tagħha, is-Sedja trid dejjem iżżomm quddiem għajnejha li l-privileġġi li kull Membru għandu f'din il-Kamra għandhom jitqiesu fl-ambitu' tal-privileġġi tal-Kamra kollha.

Is- suġġett ta' l-iskambju tal-kliem li nqala' fil-Kumitat Permanenti dwar ix- Xogħol tal-Kamra kien jirriferi għal inċident li seħħ sitt xhur ilu, inċident li tista' tgħid wasal biex jiddominana tul dawn l-aħħar sitt xhur, inċident li kważi sar issue politiku fih innifsu, li r-reazzjonijiet għalih affettwaw ix-xogħol ta' din il-Kamra u l-interpretazzjoni differenti minn kull naħa tal-Kamra ta' x'ġara kienet il-bażi ta' nuqqas ta' qbil u kummenti kemm-il darba f'din il-Kamra, fil-Kumitat Permanenti dwar ix- Xogħol tal-Kamra u anke f'fora 'l barra minn din il-Kamra.

GĦaldaqstant kieku dak li ġara fil-Laqgħa Nru. 26 tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra kellu jittieħed iżolatament waħdu b'mod skjett, seta' jagħti l- każ li jikkwalifika bħala offiża li setgħet tersaq għal ksur ta' privileġġ.

Iżda fid-dawl ta' dak kollu li ġara mill-25 t'April ta' din is-sena - minn meta nqala' l-inċident sal-lum - is-Sedja jidhrilha li dak li okkorra fil- Laqgħa Nru. 26 tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra kien każ ta' political bickering, dak li fil-House of Commons jissejjaħ "general political abuse", ping-pong politiku.

GĦaldaqstant is-Sedja ma jidhrilhiex li jeżisti prima facie ksur ta' privileġġ.

Is-Sedja tħoss li għandha tiġbed l-attenzjoni tal-Membri tal-Kamra kollha biex jintwera iktar rispett lejn xulxin u lejn il-Kamra nnifisha u biex in- nuqqas ta' qbil li jkun hemm bejn iż-żewġ naħat minn żmien għal żmien ma jitħalliex ifixkel l-andament tax-xogħol tal-Kamra.

Bla dubju l-Kamra m'għandhiex tinħela fuq diskussjonijiet li m'huma se jwasslu għall-ebda tnissil ta' rieda tajba u ta' koperazzjoni, bħalma wera li kien dan l- inċident, u jidhrilha li l-enerġiji tagħna lkoll jistgħu jkunu utilizzati ferm aħjar fit-trattament ta' materji li jolqtu l-aħjar żvilupp tas- soċjeta' u tal-poplu tagħna.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Madam Speaker, Dokument "F" ta' din ir- riżoluzzjoni fih 25 proposta biex art u proprjeta' jgħaddu għand għaqdiet sportivi b'titolu ta' ċens temporanju għal perijodu ta' 49 sena, liema perijodu jista' jiġġedded.

Hawn ta' min ifakkar li fil-15 ta' Lulju, 1996 l-amministrazzjoni Nazzjonalista kienet ippreżentat riżoluzzjoni fil- Parlament li kienet tipproponi li numru ta' għaqdiet sportivi li kellhom jibbenefikaw minn konċessjoni simili kelli jkun t-tripplu ta' dak li għandna llum quddiemna.

Lill-Ministru Buhagiar smajtu jgħid ċar u tond li tħallew barra diversi għaqdiet sportivi minħabba li dawn ma rreaġġixxewx għas-sejħa tal-Gvern fiż- żmien stipulat.

Anke s-Segretarju Parlamentari Cilia ammetta li bosta għaqdiet sportivi ġew esklużi minn din ir-riżoluzzjoni għaliex ma kenux lesti jaċċettaw klawsola fil-kuntratt - kif fil-fatt għamlu dawn il-25 għaqda li hawn elenkati fir-riżoluzzjoni - li tgħid ċar u tond li wara li l- faċilitajiet sportivi jgħaddu b'titolu ta' ċens lill-għaqdiet, il- manutenzjoni tibqa' responsabbilta' ta' l-għaqda sportiva nnifisha, jiġifieri b'ebda dritt ta' kumpens min-naħa tal-gvern.

Nafu li kienu diversi l-għaqdiet li, minħabba li l-faċilitajiet sportivi li kienu qed jamministraw kellhom bżonn manutenzjoni, għażlu li ma jeħdux l-offerta li l- ewwel offrilhom il-Gvern Nazzjonalista - permezz tar-riżoluzzjoni li ressaq f'dan il-Parlament f'Lulju tas-sena li għaddiet - u issa dan il-Gvern, permezz ta' l-inizjattivi li saru mill-Kunsill Malti għall-Isport, qabel ma tressqet din ir-riżoluzzjoni quddiem din il-Kamra.

Madanakollu, proprju ftit jiem ilu, waqt laqgħa tal-Malta Football Association, il-president ta' din l-għaqda stqarr pubblikament li l-Gvern preżenti se jagħti għotja ta' Lm100,000 fuq perijodu ta' sentejn sabiex it- tinda ta' l-enclosure ta' l-istadium nazzjonali ta' Ta' Qali ssirilha l- manutenzjoni meħtieġa.

L-argument tiegħi hu li minkejja li l-Gvern preżenti se jieħu ħsieb din il-manutenzjoni hu, il-Malta Football Association xorta waħda hija waħda mill-25 għaqda sportiva li se tingħata titolu ta' ċens temporanju għal perijodu ta' 49 sena li jista' jiġi mġedded.

GĦalhekk hawn wieħed bilfors ikollu jistaqsi: Għaliex il-Malta Football Association ġiet megħjuna mill-Gvern u l-Valletta Waterpolo Club le?

L-Onor.Cilia qal li l-Gvern lest jagħmel tajjeb għall-ħsarat li għandu l-Valletta Waterpolo Club, liema ħsarat jammontaw għal Lm25,000.

Jien naqbel ma' dan il-pass imma nistaqsi: Għaliex il-Valletta Waterpolo Club m'huwiex qed jingħata l-istess faċilita' li ngħatat il-Malta Football Associaton billi hu wkoll jingħata d-dritt ta' titolu ta' ċens temporanju għal perijodu ta' 49 sena?

Madam Speaker, mingħajr l-iċken dubju r-riżoluzzjoni li qed iressaq dan il-Gvern hija sostanzjalment ifqar mir-riżoluzzjoni li kien ressaq il-Gvern preċedenti, apparti li l-Gvern immexxi mill-Onor.

Fenech Adami kellu ukoll l-ħsieb li jkompli bid-diskussjonijiet wara r-recess tas-sajf 1996 ħalli jkunu jistgħu jibbenefikaw numru dejjem aktar ta' għaqdiet sportivi.

Għall- kuntrarju ta' dak li għamel dan il-Gvern, l-azzjoni tal-Gvern Nazzjonalista kienet maħsuba biex tgħin 216-il sit sportiv, jiġifieri erba' darbiet iktar mis-47 sit sportiv li qed nikkonsidraw illum fuq proposta tal-Gvern preżenti.

Ta' min jgħid ukoll li filwaqt li r-riżoluzzjoni li l-Gvern Nazzjonalista kien ressaq f'Lulju tas-sena l-oħra kienet tikkonċerna 60 belt u raħal differenti, din ir-riżoluzzjoni tikkonċerna biss 20 belt u raħal differenti.

Fil-fatt, kif lkoll nafu, dik ir-riżoluzzjoni kienet baqgħet imdendla minħabba s-sempliċi fatt li wara r-recess tas-sajf 1996 il- Parlament ma reġax iltaqa' għax issejħet elezzjoni ġenerali bikrija.

Nerġa' ninsisti li r-riżoluzzjoni li kien se jressaq il-Gvern Nazzjonalista kienet se tkun ħafna iktar superjuri minn Dokument "F" tar-riżoluzzjoni li għandna quddiemna.

Madam Speaker, ta' min jgħid ukoll li r-riżoluzzjoni tal-Gvern Nazzjonalista kienet tittratta xejn inqas min 19-il dixxiplina sportiva, jiġifieri tliet darbiet iktar min-numru ta' dixxiplini sportivi li hemm imsemmija f'din ir-riżoluzzjoni li għandna quddiemna.

Fil-fatt li kieku ma kienx għall-Assoċjazzjoni Sportiva Hibernians, li minbarra l-football tħaddan ukoll tliet dixxiplini sportivi oħra differenti, din ir- riżoluzzjoni kienet tittratta biss żewġ dixxiplini sportivi, dik tal- football u l-oħra tal-waterpolo.

Huwa veru li dawn huma l-iktar żewġ tipi ta' sport popolari f'pajjiżna imma min-naħa l-oħra l-għaqdiet tal-football u tal-waterpolo huma l-iktar għaqdiet b'saħħithom finanzjarjament.

Jekk wieħed iqabbel il-politika favur l-isport li hemm f'din ir-riżoluzzjoni - fil-fatt kulma qed tagħmel din ir-riżoluzzjoni hija li tagħti b'ċens għal tant snin l-istadium nazzjonali ta' Ta' Qali u l-istadium nazzjonali ta' Għawdex, kif ukoll tgħin 14-il club tal-football u 9 clubs tal-waterpolo - ma' kif kien ipproġetta din il-politika l-Gvern preċedenti, isib li f'din ir-riżoluzzjoni għandna biss il-loqom ta' dak li kienet qed tipproponi r- riżoluzzjoni li kien ressaq il-Gvern Nazzjonalista f'Lulju tas-sena l-oħra.

Biżżejjed ngħid li r-riżoluzzjoni li ressaq il-Gvern Nazzjonalista kienet tinkludi 17-il dixxiplina sportiva, li huma l-volleyball, il-basketball, it- tennis, il-model aircraft flying, l-autocross u l-moto-cross, ir-remote controlled models, il-car racing, ix-shooting, il-BMX, il-judo, l-archery, ix-Xewkija horse-racing track, il-boċċi, ir-regatta, il-hockey, ir-racing pigeons u l-canoeing.

Filwaqt li dawn id-dixxiplini sportivi kollha kienu nklużi fir-riżoluzzjoni mressqa mill-amministrazzjoni Nazzjonalista, dawn huma esklużi mir-riżoluzzjoni mressqa minn dan il-Gvern.

Ċertament li r- Riżoluzzjoni "F" li għandna quddiemna saret bl-għaġġla u ma kenitx msajra biżżejjed.

Hawn irrid nieħu l-okkażjoni biex ngħid li l-Gvern preżenti kellu proposta li l-Marsa Sports & Country Leisure Club jingħata d-dritt li jestendi biċċa art għal golf course.

(Interruzzjonijiet) Din il-proposta saret lill-Gvern Laburista, Onor. Debono Grech.

Fil-fatt dan il-Gvern kellu wkoll proposta sabiex il-Marsa Sports & Country Leisure Club jingħata permess jibni xi time-share units ħalli jkun jista' jikrihom lill-barranin u b'hekk dan il-club ikun jista' jgħin ruħu sabiex jitwaqqfu mill-ġdid diversi faċilitajiet sportivi f'dan il-lokal.

Din il-proposta hija pożittiva - l-Oppożizzjoni ma tista' qatt tkun kontra dak li hu tajjeb - u fil-fatt l-amministrazzjoni Nazzjonalista kienet ħasbet ħafna rigward it- tiġdid u t-twaqqif ta' faċilitajiet sportivi pubbliċi.

Biżżejjed wieħed iħares lejn it-Ta' Qali Action Plan ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar biex isib li dan ix-xogħol kien inbeda fi żmien l-amministrazzjoni Nazzjonalista.

Madam Speaker, ta' min jgħid li għal dan il-lokal kien propost li tiġi estiża l-art għall-Malta Basketball Association u li tiġi mogħtija biċċa art għas-cycling.

Fil-fatt id-dokument jirriferi għal tliet tipi ta' cycling; dak tat-tfal, li jkun taħt superviżjoni, dak tal-leisure riding, li jkun jista' jieħu sehem fih kulħadd, u dak ta' sport training, jiġifieri għal min jieħu ċ-ċikliżmu b'iktar serjeta'.

Fit-Ta' Qali Action Plan ġie propost ukoll li tingħata biċċa art lill-Malta Amateur Athletic Association biex issir grass running track ta' 2.3 kilometri tul, ħalli f'pajjiżna jkunu jistgħu jiġu organizzati l-marathon u l-half marathon, kif ukoll sabiex ikunu jistgħu jsiru tlielaq tal-cross-country fuq livell internazzjonali.

Din l-assoċjazzjoni identifikat ukoll area sabiex jitwaqqaf synthetic running track ieħor ta' 400 metru minbarra l-Mathew Micallef St John Athletic Stadium li hemm ġewwa l-Marsa, ħalli b'hekk tkun tista' torganizza l-European championships ta' l-athletics.

Madam Speaker, it-Ta' Qali Action Plan, li kien qed jiġi fformolat fi żmien l-amministrazzjoni Nazzjonalista, jipproponi wkoll li jkun hemm estensjoni tal-faċilitajiet tat-training għall-football, an all-weather training area, kif ukoll li jkun hemm estensjoni għall-model aircraft club u għall-model aircraft flying.

F'dan l-action plan kien hemm ukoll proposta sabiex sport li jsejħulu major impact, jiġifieri sport storbjuż bħalma huwa l-autocross u l-motor racing, ma jibqax jiġi pprattikat f'Ta' Qali, fejn kien hemm il-pjan li jkun hemm ħafna recreation parks, iżda jiġi riallokat f'postijiet li huma adattati għal major impact sports.

F'dan l- istudju l-Planning Authority kienet qiegħda tipproponi ħames possibbiltajiet, jiġifieri Wied Fulija, Tal-Merħla, il-Landrijiet, il- Magħtab u Ta' l-Aħrax Quarry fl-Armier.

Jiena għamilt din il-parentesi, Madam Speaker, biex infiehem lil din il-Kamra li l-pjanijiet ta' l- amministrazzjoni Nazzjonalista, fejn jidħol twaqqif ta' faċilitajiet sportivi, kienu qegħdin hemm.

Anke fil-każ tar-riżoluzzjoni li qegħdin niddiskutu llum, kellu jkun il-Partit Nazzjonalista li joħroġ l-ewwel b'din l-inizjattiva, inizjattiva li tagħti aktar responsabbilta' u setgħa lill- għaqdiet sportivi li diġa' qegħdin jamministraw dawn il-faċilitajiet sportivi.

Irrid ngħid li kemm ir-riżoluzzjoni ppreżentata mill-amministrazzjoni Nazzjonalista, kif ukoll ir-riżoluzzjoni li qegħdin niddiskutu llum, jipproponu li jkun hemm struttura li tiġbor il-kirjiet li dawn l-għaqdiet sportivi jħallsu kull sena talli qed jingħataw dawn il-faċilitajiet sportivi b'ċens.

Filwaqt li l-amministrazzjoni Nazzjonalista kienet qiegħda titkellem dwar fondazzjoni li kienet se tkun awtonoma mill-Kunsill Malti għall-Isport, ir-riżoluzzjoni ta' dan il-Gvern tipproponi li jkun hemm struttura kemmxejn differenti.

Din ir-riżoluzzjoni qiegħda tipproponi li jkun hemm sports fund li jkun amministrat direttament mill-Kunsill Malti għall-Isport.

Rigward il-mod kif inhuma proposti dawn l-istrutturi, ftit hemm differenza imma hemm differenza prinċipali fl-ammont ta' flus li se jdaħħlu.

Fil-fatt wieħed isib li t-total tal-kirjiet minn dawn il-25 għaqda sportiva li se jingħataw dawn l-artijiet tal-gvern b'ċens għal 49 sena li jista' jerġa' jiġġedded, jammonta għal ¥16,000 fis-sena.

Issa jiena niftakar li meta s-sena l-oħra kienet tressqet din ir-riżoluzzjoni fil-Parlament, l-Onor.

Michael Angelo Refalo, dak iż-żmien ministru responsabbli mill-isport, kien qal fi press conference li din il- fondazzjoni kellha tkun il-mezz li bih l-isport isir finanzjarjament indipendenti mill-Istat.

Imma żgur li l-Onor.

Refalo kellu f'moħħu 216-il sit u mhux biss 25 proposta.

Żgur ukoll li kellu f'moħħu li l-kirjiet ikunu kirjiet raġonevoli.

Ovvjament hawnhekk qiegħed nirriferi l-iktar għall-għaqdiet sportivi li huma finanzjarjament b'saħħithom.

Kif jista' jkun, per eżempju, li l-Malta Football Association, li 15-il sena ilu kienet tħallas kera ta' ¥10,000 fis-sena, illum tingħata d-dritt li tħallas biss kera ta' ¥6,000?

Naf li ġabu l-argument li l-Malta Football Association għamlet investiment ta' miljuni ta' liri fl-istadium nazzjonali ta' Ta' Qali.

Imma jiena ngħid li dan l-istess argument iwassal għal argument ieħor.

Jiena ngħid li jekk il-Malta Football Association investiet dawk il-flus kollha, sinjal li finanzjarjament hija b'saħħitha biżżejjed li għallinqas tħallas il-kera li kienet tħallas 15-il sena ilu.

Għaliex fil-verita' l- fondi li qegħdin jinġabru u jidħlu f'dan l-isports fund qegħdin hemm biex jiffinanzjaw lill-istess sport.

Imma x'qiegħed jiġri?

B'¥16,000 biss, l- isport l-inqas b'saħħtu finanzjarjament, l-isport li huwa pprattikat u segwit minn inqas nies, se jibqa' fqir.

Imma ħafna drabi huwa dan l- isport li jagħtina riżultati tajbin u jiena wkoll f'isem il-Partit Nazzjonalista rrid nifraħ lill-atleta Maltija Carol Galea talli aktar kmieni din il-ġimgħa rebħet il-maratona f'Dublin, l-Irlanda.

Dan ma kienx l-ewwel suċċess tagħha din is-sena għaliex kienet diġa' kisbet suċċessi oħrajn meta rebħet medalja tad-deheb u tal-fidda fil-Logħob tal-Pajjiżi ż- Żgħar fl-Islanda, kif ukoll fil-Logħob tal-Mediterrran f'Bari.

Imma l- atletika x'se tieħu minn din ir-riżoluzzjoni?

Se tieħu l-loqom minn ¥16,000.

Sieħbi l-Onor.

Chircop feraħ lil Ġużi Grech u jien nagħmel l-istess ħaġa.

Kont diġa' fraħtlu pubblikament u nerġa' nifraħlu minn hawnhekk għaliex sar champion tad-dinja tal-billiards u s-snooker.

Imma l- billiards u s-snooker x'se jieħdu minn din ir-riżoluzzjoni?

Loqom minn ¥16,000.

Daqshekk hu l-ammont ta' flus li dan l-isports fund se jdaħħal f'sena.

L-Ingliżi jgħidu robbing Peter to pay Paul u fil-verita' Paul huwa b'saħħtu finanzjarjament u biex inkomplu nagħmluh b'saħħtu finanzjarjament mhux qed inħallu lil Peter jew aħjar lil dawk l-għaqdiet sportivi inqas b'saħħithom finanzjarjament jingħataw l-inċentiv sabiex jissaħħu.

Madam Speaker, kont qiegħed ngħid li l-proposta sabiex dawn il- faċilitajiet sportivi jgħaddu għand l-għaqdiet tidher li hija nejja.

U l- verita' hija pjuttost sempliċi.

Kieku l-Partit Laburista ma għaqqadx flimkien il-kwestjoni ta' l-għaqdiet sportivi, il-kwestjoni ta' għaqdiet ta' natura reliġjuża, bħas-Soċjeta' tad-Duttrina Nisranija, sezzjoni femminili, il-kwestjoni ta' għaqdiet edukattivi, bħalma huma s-Sależjani ta' Don Bosco u St. Michael's Foundation, u l-każ ta' għaqdiet kulturali, bħall-Assoċjazzjoni ta' l-iScouts, kieku l-kelliema, deputati u ministri tan-naħa l-oħra ma kienx ikollhom fuqxiex jitkellmu f'din id-diskussjoni dwar din ir-riżoluzzjoni għaliex kull min tkellem min-naħa tal-Gvern bl- ebda mod ma tkellem fuq il-fatt li l-Partit Laburista se jingħata b'ċens għal perijodu ta' 49 sena art fil-limiti ta' Għajn Tuffieħa sabiex in-new Labour ikollu ċentru edukattiv u hostel fi prime site turistiku f'pajjiżna.

Li kieku ma kienx għall-fatt li l-Gvern Laburista għaqqad ir- riżoluzzjonijiet dwar 25 faċilita' sportiva ma' riżoluzzjonijiet oħrajn, primarjament sabiex ikun jista' jdaħħal ir-riżoluzzjoni fejn qiegħed jirrinunzja għad-dritt li għandu għax-xoljiment ta' l-għotja enfitewtika dwar art li l-Partit Laburista kiseb fl-1979 f'St Andrew's flok art li kellu fil-Marsa sabiex il-Malta Shipbuilding tkun tista' tkompli bl- estenzjoni tagħha, kieku l-kelliema tan-naħa tal-Gvern ma kienx ikollhom fuqxiex jiddiskutu jew jargumentaw wisq.

Kważi kollha kemm huma tkellmu fuq l-għaqdiet sportivi, l-għaqdiet reliġjużi u l-fondazzjonijiet edukattivi u ftit kienu dawk li kellhom il-kuraġġ li jipprovaw jiddefendu dak li qed jagħmel il-partit tagħhom, in-new Labour.

Irrid ngħid li jiena naf li l-affarijiet saru bl-għaġġla fil-qasam ta' l- isport għaliex ic-chairperson tal-Kunsill Malti għall-Isport, Fr Tagliaferro - m'għandix dubbju li dan se jagħmel ħiltu kollha sabiex aktar għaqdiet sportivi jkunu jistgħu jingħataw b'ċens faċilitajiet sportivi għal perijodu ta' 49 sena li jista' jiġġedded - sa ġimgħatejn ilu kien għadu qiegħed jiddiskuti ma' l-għaqdiet tal-football sabiex jitħajru jieħdu over il-faċilitajiet sportivi tagħhom.

Dan juri li l-proċess li kellu jsir fil- qasam ta' l-għaqdiet sportivi kien proċess twil u proċess li kellu jibqa' għaddej għal ċertu ammont ta' żmien ieħor sabiex il-Gvern ikun jista' jiġi hawn u jsemmi figura sostanzjali għall-isports fund.

Għax nerġa' ngħid li ¥16,000 għall-isport huma proprju loqom.

Imma jidher ċar li l-oxxenitajiet li seħħew fl-1979 mill-partit Mintoffjan qed jiġu ripetuti llum min-new Labour.

Mhux ta' b'xejn li n- new Labour għandu television station, għandu outside broadcasting unit, għandu kwartieri ġodda!

Imma fuq kollox mhux ta' b'xejn, Madam Speaker, li l-Gvern m'huwiex qiegħed iressaq il-liġi dwar il-finanzjament tal- partiti f'dan il-Parlament!

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Edwin Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Madam Speaker, nixtieq inkompli ma' dak li kien qed jgħid sieħbi l-Onor.

Jean Pierre Farrugia rigward it-trasferiment ta' art u proprjeta lil għaqdiet sportivi.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Madam Speaker, niġbed l-attenzjoni tas-Sedja li m'hawnx quorum.

MADAM SPEAKER: Is-seduta hija sospiża.

Is-seduta ġiet sospiża fis-1.05 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Vassallo jista' jkompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Madam Speaker, jien nixtieq nitkellem dwar it- trasferiment ta' art pubblika lil għaqdiet sportivi u kif dan jista' jaffettwa x-xogħol tal-clubs u tal-kunsilli lokali nvoluti.

Nibda biex ngħid li l-ewwel paragrafu ta' Dokument "F" tar-riżoluzzjoni jgħid hekk:

"Billi l-Gvern u l-Kunsill Malti għall-Isport huma tal-fehma illi l- artijiet u l-proprjetajiet li jinsabu diskretament immexxija tajjeb mill-għaqdiet sportivi nazzjonali u mill-clubs tagħhom għandhom jingħataw titolu legali fuq l-istess artijiet u proprjetajiet li qed jagħmlu użu minnhom;".

L-aċċenn hawn qiegħed fuq l-awtoritajiet, jiġifieri fuq il-Gvern u fuq il- Kunsill Malti għall-Isport.

Jien nifhem li huwa l-Gvern li jrid iressaq din ir-riżoluzzjoni imma hawnhekk daħal miegħu l-Kunsill Malti għall- Isport.

Imbagħad it-tieni paragrafu jgħid:

"Billi l-Gvern Laburista wera kemm-il darba r-rieda tiegħu li jgħin lil għaqdiet sportivi f'pajjiżna, mhux biss bil-kliem iżda bil-fatti, filwaqt illi jirrispetta l-awtonomija u l-identita' ta' l-istess għaqdiet sportivi;"

Hawn ikun tajjeb jekk wieħed jieqaf u jirrifletti ftit.

L-Onor.

Jean Pierre Farrugia ta stampa ċara tar-riżoluzzjoni li kien ippropona l-Gvern Nazzjonalista imma li qatt ma ġiet fis-seħħ għax issejħet elezzjoni kmieni.

Filwaqt li huwa minnu li llum din ir-riżoluzzjoni se titressaq għall-vot u konsegwentement tidħol fis-seħħ, m'huwiex minnu li din ir-riżoluzzjoni waqgħet mis-sema daqs li kieku l-Gvern Nazzjonalista ma kienx qed jaħseb għal xi ħaġa bħal din biex jagħti iktar responsabbilta' lil awtoritajiet sportivi.

Bħalma qal l-Onor.

Farrugia, ir-riżoluzzjoni li ppropona l-Gvern Nazzjonalista kienet tkopri ħafna iktar clubs sportivi wkoll.

Madam Speaker, qabel xejn irridu nżommu quddiem għajnejna li l-Att dwar Kunsilli Lokali jipprovdi, fost affarijiet oħra, li huwa d-dritt u d-dmir tal-kunsilli lokali li jaraw li l-faċilitajiet sportivi jinżammu tajjeb.

Tliet snin wara li daħal fis-seħħ l-Att prinċipali, kull kunsill lokali ġie mogħti - hawn se nikkwota minn paragrafu (ċ) ta' subartiklu (1) ta' artiklu 33 ta' l-Att dwar Kunsilli Lokali - il-funzjoni :

"li jipprovdi li jsiru, jinżammu fi stat tajjeb u manutenzjoni ta' playgrounds tat-tfal, ġonna pubbliċi u ċentri oħra, ta' sport, kultura jew divertiment ieħor, u tara li dawn ikunu, sa fejn hu possibbli, aċċessibbli għal kulħadd, inklużi persuni li jużaw siġġu tar-roti;".

GĦalhekk sentejn ilu l-kunsilli lokali ħadu wkoll din ir-responsabbilta'.

Imbagħad li kien imiss kien li l-gvern ċentrali jiġi quddiem dan il- Parlament b'riżoluzzjoni li tinkwadra dan kollu, li filwaqt tieħu ħsieb tiddefinixxi r-responsabbiltajiet tal-kunsilli lokali u tal-clubs sportivi, tara li toħloq il-kordinament kollu meħtieġ biex dejjem ikun hemm id- diċentrament u ħadd ma jinqabeż.

Ovvjament din ir-riżoluzzjoni ma setgħetx tersaq quddiem dan il-Parlament qabel ma l-kunsilli lokali jieħdu f'idejhom iir-responsabbilta' sħiħa għall-faċilitajiet sportivi, għax inkella kien se jkollna gvern li jgħid mod u jagħmel mod ieħor.

Issa qed naraw kif wara l- ħidma li kien għamel Gvern preċedenti, jiġi llum Gvern Laburista f'dan il- Parlament u jaqta' l-fjura.

Jien lill-Gvern ngħidlu prosit għax hekk għandu jkun pero' x-xogħol preparatorju kien sar u biex sar ħa ż-żmien.

Kif għidt diġa', din ir-riżoluzzjoni ma setgħetx titressaq qabel u għalhekk żgur li ma kienx f'postu d-diskors li ntqal.

Pero' issa ejja naraw x'se jiġri ġaladarba din ir-riżoluzzjoni tgħaddi minn dan il-Parlament.

Madam Speaker, hekk kif din ir-riżoluzzjoni tgħaddi minn dan il-Parlament il-Gvern Laburista se jagħmel kuntratt ma' 23 għaqda u ma' żewġ organizzazzjonijiet nazzjonali sportivi.

Jekk permezz ta' din il-ħidma l- Gvern qed jipprova jersaq lejn iċ-ċittadin fil-komunita' - l-Onor.

Noel Farrugia qalilna li l-Gvern qed ifittex rabta maċ-ċittadin - jien ngħidlu li ma tantx jista' jilħaq l-iskop tiegħu jekk se jħalli barra minn din il- ħidma lill-kunsilli lokali.

Hawnhekk ikolli nistqarr li ma nafx x'inhu jġiegħel lill-Gvern jieħu dan l-atteġġament u jinjora kompletament lill- kunsilli lokali.

Għalxejn inħabbel rasi biex nipprova nifhem x'irid ifisser il-Gvern meta jgħid li jaqbel u jemmen fil-kunsilli lokali.

Veru li f'paġna 29 tal-programm elettorali tal-Partit Laburista, "Iċ-Ċittadin l- Ewwel", fost affarijiet oħra nsibu li:

"Il-politika ġdida Laburista temmen bis-sħiħ li l-kunsilli lokali jistgħu jagħtu tweġiba tajba ħafna għal din l-isfida billi jdaħħlu ċ- ċittadini fid-deċiżjonijiet li jolqtu l-komunita' tagħhom."

Anke aħna naqblu li l-kunsilli lokali qegħdin hemmhekk biex jaqbżu għaċ- ċittadin, jieħdu ħsiebu u jdaħħluh fid-deċiżjonijiet li jolqtu l-komunita' tagħhom.

"Iċ-Ċittadin l-Ewwel" jgħid ukoll li:

"Bil-ħidma tal-kunsilli, iċ-ċittadini jinvolvu ruħhom fid- deċiżjonijiet li jaffettwaw lill-komunita' lokali fl-oqsma fejn il- gvern ċentrali ma jistax jissodisfa għal kollox ix-xewqat tal- komunita' għax ikun imbiegħed minn fost il-poplu fejn jgħix.".

Iktar 'l isfel dan id-dokument jgħid ukoll li:

"Il-kunsilli lokali għandhom jingħataw l-għarfien bħala korp li jenħtieġ li nikkonsultawh qabel ma jittieħdu deċiżjonijiet li se jaffettwaw il-ħajja lokali tagħhom.".

Issa jekk inżomm dan kollu f'moħħi u nara l-kuntratt li se jsir mad-diversi għaqdiet sportivi li qed jissemmew f'din ir-riżoluzzjoni, insib li l- kunsilli lokali la qed jingħataw id-dritt ta' konsultazzjoni u lanqas qed nagħrfuhom bħala ħolqa bejn il-gvern ċentrali u l-komunita'.

Madam Speaker, jekk naraw paragrafu (ċ) ta' subartiklu (1) ta' artiklu 33 insibu li waħda mill-funzjonijiet tal-kunsilli lokali hi:

"Li jipprovdi li jsiru, jinżammu fi stat tajjeb u manutenzjoni ta' playgrounds tat-tfal, ġonna pubbliċi u ċentri oħra, ta' sport, kultura jew divertiment ieħor, u tara li dawn ikunu, sa fejn hu possibbli, aċċessibbli għal kulħadd, inklużi persuni li jużaw siġġu tar-roti;".

MADAM SPEAKER: Onor. Vassallo, ippermettili.

Jekk jogħġobkom sibu postkom.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

EDWIN VASSALLO: B'daqshekk m'intomx itellfuni!

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Madam Speaker, jekk min-naħa l-oħra naraw x'jemmen il-Gvern Laburista u nagħtu daqqa t'għajn lejn il-kuntratti li se jsiru mad- diversi clubs, insibu li hemm differenza kbira ma' dak li tgħid il-liġi.

Fil-fatt bil-mod li bih qed isiru l-kuntratti, l-Att dwar Kunsilli Lokali m'huwiex qed jiġi mħares u mingħajr ma nkun goff iżżejjed irrid ngħid li dan l-Att qed jinkiser b'dawn il-kuntratti li qed isiru għax il-clubs qed jingħataw l-istess responsabbilta' li l-liġi tagħti lill-kunsilli lokali.

Jien ħassejt li għandi niġbed l-attenzjoni tal-Gvern għal dan u sta għall- Gvern li jara kif se jirrispondi għal din ir-responsabbilta' li huwa għandu.

Biex inġib eżempju, nikkwota minn artikli 5 u 6 tal-kuntratt li se jsir ma' Marsascala Sports Club, liema artikli jgħidu hekk:

Il-manutenzjoni kollha tal-proprjeta' ttrasferita tkun a karigu tal-club mingħajr l-ebda dritt ta' kumpens.

Il-club għandu l-obbligu li jżomm il-proprjeta' fi stat tajjeb ta' manutenzjoni u jagħmel dawk ix-xogħlijiet u t-tiswijiet kollha neċessarji għal dan l-għan.".

Madam Speaker, osservazzjoni oħra li rrid nagħmel hija li ż-żewġ naħat tal-Kamra jaqblu li għandu jkun hemm konsultazzjoni bejn il-gvern ċentrali u l-kunsilli lokali.

GĦalhekk hawn nixtieq nistaqsi lill-Gvern x'tip ta' konsultazzjoni kellu mal-kunsilli lokali.

Issa nispera li ma ningħatax it- tweġiba li l-Gvern għamel din il-konsultazzjoni billi bagħat kopja tal- kuntratti lill-kunsilli lokali konċernati.

(Interruzzjonijiet) Allura aħjar inpoġġi l-mistoqsija b'dan il-mod: Waqt li kienu qed isiru l- kuntratti, x'konsultazzjoni kien hemm u x'say deċiżjonali se jkollu kunsill lokali permezz ta' dan il-kuntratt?

Kif ġejjin l-affarijiet, il-Gvern qed jagħti lill-clubs l-istess responsabbilta' li l-liġi tagħti lill-kunsilli lokali u dan mingħajr ma l-Gvern kkonsulta jew almenu mingħajr ma wera li kkonsulta mal-kunsilli lokali dwar dan.

Dan minkejja li fid-dokument tal- programm elettorali tiegħu "Iċ-Ċittadin l-Ewwel", il-Gvern Laburista kien qal li jemmen li għandha ssir konsultazzjoni mal-kunsill lokali qabel ma l- gvern ċentrali jieħu deċiżjoni fuq xi materja li għandna x'taqsam miegħu.

Madam Speaker, kuntratt minnhom li għandi f'idejja jgħid - hemm diversi kuntratti li jgħidu l-istess - li l-proprjeta' li se tingħata se tintuża bħala youth nursery u se tintuża wkoll mit-tfal ta' l-iskola u f'każ ta' nuqqas ta' qbil ikun il-Kunsill Malti għall-Isport li jieħu d-deċiżjoni finali.

Allura ngħid jien għaliex qed inpoġġu lill-Kunsill Malti għall- Isport bħala l-arbitru responsabbli minn dawn il-faċilitajiet meta suppost nafu li l-kunsilli lokali huma responsabbli minnhom?

Għaliex il-Kunsill Malti għall-Isport se jieħu f'idu din il-funzjoni?

Hemm xi tip ta' konsultazzjoni kif il-Kunsill Malti għall-Isport jista' jikkomunika u jista' jaħdem mill-qrib mal-kunsill lokali?

Għaliex m'għandniex naraw ħalli, b'xi mod, anke l-kunsill lokali bħala l-gvern lokali ta' kull komunita', ikollu sehem fid-deċiżjoni?

Artiklu 9 tal-kuntratt jgħid:

"Il-ministru jew segretarju parlamentari responsabbli mill-Isport għandu jibgħat kopja tal-kuntratt bil-kondizzjonijiet kollha miftehma mal-club lill-kunsill lokali fejn tinsab il-proprjeta' ttrasferita', liema kunsill lokali għandu l-obbligu li jissorvelja u jara l- kondizzjonijiet kollha miftehma b'dana l-att ikunu osservati, u dan f'isem il-Kunsill Malti għall-Isport."

Mela filli għandna liġi li lill-kunsill lokali tobbligah b'responsabbilta' sħiħa, filli issa dan il-kuntratt, biex ngħid hekk, qed jirriduċi lill- kunsill lokali għal terza persuna f'din ir-responsabbilta'.

(Interruzzjonijiet) Inħoss li għandi d-dmir li niġbed l-attenzjoni tal- Gvern.

Imbagħad sta għalih li jara kif il-kunsilli lokali jingħatalhom iċ- ċans ħalli xorta waħda jibqgħu jwettqu l-obbligi tagħhom bil-liġi.

Jien ma rridx noħloq diżgwid fejn jidħol il-konċett ta' deċiżjonijiet bejn il- Kunsill Malti għall-Isport u l-kunsilli lokali, pero' nixtieq li jinstab mezz ħalli kemm il-Kunsill Malti għall-Isport kif ukoll il-kunsilli lokali, flimkien mal-gvern ċentrali, filwaqt li jirrispettaw l-identita' ta' xulxin jaqsmu flimkien l-istess responsabbilta'.

Veru li hawn li:

"... kull persuna inkarigata mill-Kunsill Malti għall-Isport jew mill- kunsilli lokali għandu jitħalla jidħol biex jagħmel spezzjoni tal- faċilitajiet sportivi ossia l-proprjeta' trasferita f'każ ta' bżonn."

Veru li qed nagħtu ċans lill-kunsill lokali li jista' jidħol jagħmel spezzjoni u jieħu ħsieb il-proprjeta' - fil-fehma tiegħi dan huwa tajjeb - pero' m'aħniex qed nagħtuh dak id-dritt li kellu permezz tal-liġi għax permezz ta' din il-kondizzjoni kważi kważi qed inbiddlu dak id-dritt u nittrasferuh fuq il-club li jkun qed jagħmel il-kuntratt.

Madam Speaker, huwa evidenti li x'imkien hemm xi ħaġa nieqsa għax l- affarijiet mhumiex kordinati tajjeb.

Anke jekk irrid inkun pożittiv u ngħid li kien hemm kunsultazzjoni u kien hemm rieda tajba min-naħat kollha konċernati, pero' xorta waħda jkolli ngħid li abbażi ta' dan il-kuntratt li għandi quddiemni dik ir-rieda tajba m'hijiex qiegħda tidher u jidher biss li lill-kunsill lokali qed jitteħdulu l-poteri li kellu.

Jien ma naħsibx li l-kunsill lokali se jibqagħlu l-istess poteri meta skond dan il- kuntratt qed ngħidu li jista' juża dik il-faċilita' għal tant ġranet fis- sena u meta qed ngħidu li jista' jidħol u jissorvelja.

Jien nixtieq ikolli prova dwar jekk kienx hemm xi konsultazzjoni min-naħa tal-Gvern mal- kunsilli lokali dwar id-delega li qed tiġi ttrasferita minn fuq il- kunsill lokali għal fuq il-clubs konċernati.

Jekk se nibqgħu sejrin hekk u ma nagħtux l-informazzjoni sħiħa u ma npoġġux l-affarijiet kif inhuma, b'mod li nirrispettaw ir-responsabbiltajiet li l-istess liġi tagħti, wisq nibża' li lanqas il-konċett li dan il-Gvern jemmen fih, jiġifieri ta' co- management bejn il-gvern ċentrali u l-kunsilli lokali, m'hu se jiġi rrispettat.

Madam Speaker, għalija dawn huma nuqqasijiet gravi min-naħa tal-Gvern fil-konfront tal-kunsilli lokali u nixtieq li min huwa responsabbli jirrispondi għalihom.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Refalo.

ONOR.

MICHAEL REFALO: Madam Speaker, inti personalment ma kontx f'din il- Kamra meta l-Gvern Laburista ta' l-Onor.

Perit Mintoff kien ressaq l-Att ta' l-1976 dwar it-Trasferiment ta' Artijiet tal-Gvern.

Fil-fatt ħafna mill-kollegi tagħna llum f'din il-Kamra ma kenux hawn għax mhux żgur għad fadal nofs tużżana jew tmienja minna li konna f'din il-Kamra dak inhar.

Nistgħu liberament ngħidu li kull azzjoni li ttieħdet taħt dik il-liġi u kull mozzjoni li tressqet taħt dik il-liġi tressqu dejjem taħt l-istess parametri ffissati minnha.

Għalhekk forsi jkun tajjeb li nfakkru ftit - din m'hijiex kwestjoni ta' memorja biss għax jien għandi esperjenza personali peress li kont hawn u għixt il-politika in prima persona dak iż- żmien kollu u saħansitra sa mill-1962 - dwar x'ġara u kif u għaliex waslu ċerti liġijiet quddiem din il-Kamra.

Dak iż-żmien li ressqet il-liġi konna qed noqorbu għall-elezzjoni ta' Settembru ta' l-1976 u niftakar li kienet qed issir ħafna kritika mill- Oppożizzjoni Nazzjonalista ta' dak inhar - jien kont nifforma parti minnha - għall-aġir tal-Gvern Laburista li kien iqassam postijiet tal- gvern, torrijiet, pillboxes u kmamar fil-kampanja lil kull min kien iħoss li kellu jqassamhom, mingħajr tender jew offerta, basta li tkun persuna li mad-dehra tagħha jkollha l-istess kulur ta' għajnejn il-Gvern ta' l- Onor. Perit Mintoff.

Naturalment saret ħafna kritika - naħseb sensittiva wkoll - u biex ikun jista' jaffronta elezzjoni mingħajr din il-kritika u jaffronta elezzjoni billi jgħid li għamel xi ħaġa mhux sempliċement biex jikkontrobatti l-kritika imma biex jikkoreġi s-sitwazzjoni, il-Gvern kien ġab quddiem din il-Kamra l-Att dwar it-Trasferiment ta' Artijiet tal-Gvern.

Pero' ovvjament tant kienu laħqu tqassmu artijiet u postijiet, u tant kienu ngħataw concessions sa dik il-ġurnata, li meta l-Gvern kien ġie biex jagħlaq il-bieb ta' l-istalla ż-żiemel kien diġa' ħarab, kif jgħidu l- Ingliżi.

Pero' ta' min jgħid li minn dak iż-żmien 'l hawn kull konċessjoni li ngħatat ta' art jew proprjeta' tal-gvern, dejjem ingħatat wara riżoluzzjoni li tressqet f'din il-Kamra u wara li din il-Kamra kellha l-opportunita' li tagħmel l-iskrutinju tagħha dwarha u tiddiskutiha.

Hawnhekk irrid ngħid li l-konċessjonijiet li saru fi żmien il-Gvern Nazzjonalista, saru eżattament fuq il-parametri mfassla minn Gvern Laburista.

Jiġifieri dak li għamel il-Gvern Nazzjonalista għamlu fuq l- istess mudell li kien bena l-Gvern Laburista.

Dan qed ngħidu biex infiehem li l-konċessjonijiet dwar il-football club ta' Birkirkara, ta' Fort Chambrai u tal-Yellow Garage - dawn qajmu tant dibattitu f'din il- Kamra - saru legalment u skond il-kondizzjonijiet kollha li kien jitlob l- Att ta' l-1976.

Anke l-konċessjonijiet ta' art li fuqha nbnew il-lukandi saru b'dak il-mod.

Sar ħafna kliem u sar ħafna storbju fuq il-proprjeta' li għadni kif semmejt, pero' mbagħad fejn kien hemm każi ta' bdil ta' shareholding u anke ta' qligħ kbir ta' flus u ta' proprjeta' minn konċessjoni oriġinali għall-konċessjonarjii ġodda, l-Oppożizzjoni Laburista ta' dak iż-żmien lanqas qatt ma tniffset.

Ovvjament wieħed jista' jasal għall-konklużjoni li dan kien każ ta' in odium auctoris tal-barunijiet ta' dak iż-żmien.

Donnu li llum dawn ma nafux fejn huma imma li nafu żgur huwa li issa qed jitfaċċaw barunijiet oħra!

Tabilħaqq wieħed irid ifakkar li meta għandek prinċipju dan ma tapplikahx selettivament.

Jew tgħid li kulħadd għamel żball jew li ħadd m'għamel żball; jew tgħid li kulħadd hu baruni jew li ħadd m'hu baruni.

GĦalhekk jiena ħadt din l-okkażjoni li mmur ftit lura fiż-żmien u nfakkar meta l-Partit Laburista, kemm fil-gvern u kemm mill-oppożizzjoni, ikkwalifika t-trasferiment ta' artijiet.

Huwa wkoll importanti li nfakkru li l-konċessjoni ta' Fort Chambrai saret lill-kumpannija li fiha l-Gvern ta' Malta, permezz ta' l-MDC, kellu u għad għandu 49% ta' l-ishma.

Voldieri aħna ma konniex qegħdin nagħtu parti mill- kultura, parti miill-arkitettura jew parti mill-istorja ta' dan il-pajjiż lil xi ħadd biex jagħmel biha li jrid.

Il-Gvern żamm kważi kważi l- overriding powers, allavolja ma kellux il-maġġoranza tat-tmexxija, dwar l- iżvilupp ta' dak il-forti.

Forsi wieħed jista' jaħseb hawnhekk li jekk xi darba Alla ħares qatt niġu biex inċedu l-Forti Sant Anġlu lil xi ħadd, il- Gvern għandu jżomm id-dritt u l-jedd li l-istorja ħajja ta' pajjiżna - jiġi kemm jiġi żviluppat u rranġat il-forti - ma tiġi ttrasferita jew mibjugħa lil ħadd għax din hija proprjeta' inaljenabbli.

Jien m'iniex ngħid li din m'għandhiex tintuża b'mod aħjar, jew li m'għandhiex tingħata ħajja jew li m'għandux isir użu tajjeb minnha.

Lanqas qed ngħid li dan ix- xogħol għandu jsir mill-Kavallieri pero' ċertament bl-ebda mod m'għandna nittrasferixxu lil terzi persuni dak li huwa verament parti mill-istorja ta' dan il-pajjiż.

F'dan ix-xenarju li għadni kif semmejt dwar Fort Chambrai, dwar il-Yellow Garage u dwar il-football club ta' Birkirkara, li mbagħad ittrasferew parti minnu lil McDonald's, il-Partit Laburista deherlu - kif kellu dritt jagħmel - li mhux sew li min jieħu art tal-gvern għal skop partikolari, jaqbad u jittrasferiha u jaqla' minnha.

L-Onor.

Alfred Sant u sħabu tal- Partit Laburista kienu jgħidulna li dan mhux sewwa.

Imma kemm hu konsistenti ma' dan il-prinċipju l-Gvern ta l-Onor.

Sant?

Kemm fil-fatt qiegħed iwettaq dak li wiegħed?

Kemm qed iżomm kelmtu ma' l-elettorat?

Meta nikkonsidraw li l-artijiet u l-bini f'Pembroke ttieħdu biex il-Partit Laburista, li kien ċeda l-headquarters tiegħu fl-interess tat-Tarzna, jużahom bħala headquarters alternattivi, u meta nafu li fil-fatt lanqas biss resaq 'l hemm, li ħalla l-proprjeta' titmermer u fil-frattemp ta lilu nnifsu l-Maċina, l-unika konklużjoni li nista' nasal għaliha hi li din kienet kollha operazzjoni finta għax fil-fatt il-Partit Laburista fil-gvern qed jikkapitalizza minnha llum u allura daħak bil-poplu.

Jiena ngħid li dan qed jagħmlu bl-aktar mod ċiniku, bl-aktar mod biżantin u bl-aktar mod sovversiv għax filwaqt li qed jgħid lil ħaddieħor li l-prinċipji sagrosanti li tant ippriedka dwarhom għandhom jiġu mħarsa, il-każ tiegħu huwa każ speċjali u qed iġiegħel lil din il-Kamra tieħu sehem f'din il-farsa biex tillegalizza għotja ta' miljuni.

Madam Speaker, ma jidhirlekx li partit li tant tmasħan u tant ħambaq dwar l-ispekulazzjoni ta' l-art privata u kontra l-barunijiet li kienu jagħmlu l-miljuni, issa hu wkoll qed jidħol fil-club tal-barunijiet u li sar baruni u spekulatur hu wkoll?

Din id-domanda ma nweġibhiex jien u lanqas nippretendi li tweġiba inti imma nittama li xi ħadd jittanta jweġibha.

Meta tkellimna dwar l-art ta' Pembroke u l-Australia Hall, smajna diversi drabi li din is-sala nħarqet u ġiet vandalizzata.

Jiena nippretendi li min jingħata f'idejh art jew proprjeta' tal-gvern ikollu l-obbligu li jindukraha u jassiguraha kontra r-riskji ta' nirien, ta' vandaliżmu u ħsarat oħra.

Min-naħa l-oħra nixtieq inkun naf jekk l-Australia Hall kienetx ġiet assigurata u jekk wara li sar il-ħruq fiha saritx xi claim u fejn marru l-flus?

Hija għarukaża jekk din ma kienetx inxurjata għax meta korp ikollu f'idejh għal żmien qasir it-tħaris ta' xi ħaġa li hija tal- poplu, dan għandu jerfa' r-responsabbilta' tagħha billi jieħu ħsiebha u huwa agħar jekk wara li ħalla dan kollu jiġri għamel il-claim u tħallas minn fuqha.

Hawn nixtieq nagħmel kumment ieħor ta' natura ġenerali.

Irrid ngħid li l-biċċa l-kbira tal-kuntratti u tan-negozjati li saru ma' l-għaqdiet sportivi, ma' l-għaqdiet lajċi, reliġjużi u ma' l-għaqdiet filantropiċi u li qed jidhru ma' din ir-riżoluzzjoni li għandna quddiemna, kienu lesti fis-sajf ta' l-1996.

Skond l-informazzjoni li għandi, il- konċessjonarji ta' l-entitajiet edukattivi u volontarji li qed nitkellmu dwarhom, ħlief għal dawk ta' l-isport, lanqas kellhom negozjati ma' dan il- Gvern.

Fil-fatt dan ix-xogħol kollu kien lest biex jiġi ppreżentat meta l- Kamra kellha terġa' tiltaqa' f'Settembru ta' l-1996 imma kif jaf kulħadd saret l-elezzjoni u ma ġara xejn.

GĦalhekk din in-naħa tal-Kamra taqbel ma' kull m'hemm f'dawk il-kuntratti u tasal biex tawgura ħidma fejjieda akbar lill-konċessjonarji.

F'dawn il-każi, l-Oppożizzjoni tissieħeb mal- Gvern fl-għoti ta' proprjeta' lis-Soċjeta' tal-MUSEUM, għaqda li ilha tagħmel ħafna ġid fost il-poplu; l-għoti ta' proprjeta' lill-iScouts, li żmien ilu niftakruhom emarġinati minn Gvern Laburista ta' l-imgħoddi u li wara l-1987 reġgħu ħadu r-ruħ u issa hemm change of heart u l-iscouts se jieħdu dak li kien ġie mwiegħed lilhom; il-fondazzjoni edukattiva ta' St. Michael's, kif ukoll lis-Sależjani ta' Don Bosco, komunita' li ma tħares lejn ħadd u ma tistenna xejn mingħand ħadd fil-ħidma tagħha b'risq iż- żgħażagħ.

Jiena, li ngħix bieb u għatba ma' din il-komunita' tas- Sależjani, ili midħla tagħhom u nsegwi l-ħidma edukattiva, pastorali u soċjali tagħhom u ma nistax ħlief nifraħ.

Iżda kont nifraħ aktar u kien jixraq aktar kieku s-Sależjani, apparti minn dritt tat-tmexxija ta' skola, ingħataw - kif qed jingħata ħaddieħor - xi titolu li jġib miegħu aktar permanenza għax ma rridux ninsew li, kien hemm min kien hemm fil-gvern, is- Sależjani dejjem taw kontribut siewi fl-interess ta' l-iżvilupp etiku u nisrani tal-ġenerazzjoni żagħżugħa.

Ngħaddi issa biex ngħid xi ħaġa dwar il-konċessjoni ta' aktar art lil Ħal Ferħ Co. Ltd.

Qabel xejn irrid infakkar li dan il-villaġġ turistiku joffri - forsi huwa l-uniku f'dan il-pajjiż - btala differenti minn bnadijiet oħra.

M'hawnx lukanda li tista' tagħti btala simili daqskemm jista' jagħti Ħal Ferħ.

Il-post huwa mfittex l-aktar mit-turisti Franċiżi u nemmen li jista' jkun mezz kif inħajru aktar turiżmu tas-sajf kif ukoll tax-xitwa mill-Iskandinavja.

Pero' jiddispjaċini ngħid li waħda mill-ħafna raġunijiet għaliex is-suq Franċiż mar lura din is-sena kien proprju tort tat-tmexxija ta' Ħal Ferħ minħabba is-servizz ħażin u minħabba l-kwalita' ta' manutenzjoni li tingħata f'dan l-istabiliment, li hu mmexxi minn sussidjarja ta' l-Air Malta.

Issa din il-kumpannija se tingħata l- opportunita' u l-mezz li tiżviluppa aktar u wieħed jistenna mhux sempliċement tiċpisa żebgħa jew management tal-mument, iżda li jsir xogħol professjonali sew ta' żvilupp kif ukoll ta' staff development biex Ħal Ferħ, li huwa fil-fatt prime site, ma jkunx biss lukanda oħra iżda jkun prodott li fih innifsu jiġbed it-turiżmu ġdid lejn pajjiżna.

Proprju f'dan ir-rigward ma nistax nifhem kif fil-high season - bejn il- 15 ta' Awissu u l-15 ta' Settembru - Ħal Ferħ se jiġi mġiegħel jakkomoda b'rata sussidjata lil kull min jiġi mibgħut mill-ministeru responsabbli miż- żgħażagħ.

Jekk jiena għandi xi ħaġa li nista' nakkomoda lil xi ħadd fil- low season all well and good, imma meta verament ikun hemm il-laħma u meta verament nistgħu nġibu t-turiżmu li l-aktar jista' jħallas, kif nibagħtu nies bi prezzijiet sussidjati u ntellfu lill-Airmalta?

F'dan il-kontest forsi jkun tajjeb li nistaqsi - forsi jkun hawn min jista' jagħtini tweġiba - x'beħsiebu jagħmel il-Gvern preżenti dwar il-kumpless tal-White Rocks.

Nafu fiċ-ċert li kienet l-intenzjoni tal-Partit Nazzjonalista fil- gvern li jiddisponi minn din il-proprjeta' u hemm isir żvilupp ta' lukandi u anke lok turistiku.

Madam Speaker, tajjeb li nerġgħu nagħtu ħarsa sewwa lejn id-drafting tar-riżoluzzjoni u tal-kuntratti fejn fost ħwejjeġ oħra nsibu frażi li tgħid li "t-titolu legali ta' l-istess proprjeta' għandu jiġi rritornat lura lill-gvern".

Jien din ma nistax nifhimha għaliex mhux it-titolu legali jmur lura għand il-gvern imma l-proprjeta', għax biex tingħata xi ħaġa xi ħadd irid jagħti u xi ħadd irid jirċievi.

Il-konċett legali hu li inti tkun tlift id-drittijiet tiegħek u ipso facto u ipso jure f'dan il- każ, jew inkella skond il-konvenzjoni jew skond il-ftehim, tieħu lura dak li tkun tajt taħt ċerti kondizzjonijiet.

Jekk il-kondizzjonijiet jinkisru, il-post awtomatikament jerġa' jiġi f'idejn min ikun ikkonċedih.

Il- Ministru qiegħed hawnhekk - fil-fatt diġa' kellimtu dwarha dal-għodu - u forsi jista' jħares ftit lejn din ir-riżoluzzjoni ħalli wara li jikkonsulta man-nies legali li jagħtuh il-pariri, jekk ikun hemm bżonn jagħmel emenda qabel ma jressaqha għall-vot.

Jien nemmen li ċerti riżoluzzjonijiet li tressqu quddiem din il-Kamra - mhux ir- riżoluzzjonijiet kollha, għax jidher li kien hemm min irrikorra għand l- Attorney General u ħa pariri legali - verament jirrażentaw il-komiċita', mhux sempliċement għax jiċċitaw il-liġi jew għax japplikaw il-liġi ħażin imma għax lanqas biss imisshom dehru fil-forma li dehru quddiem din il- Kamra.

Jien jidhirli li hemm affarijiet oħra li għandhom jiġu eżaminati sewwa ħalli r-riżoluzzjonijiet li jkunu se jiġu approvati minn din il- Kamra jkunu riżoluzzjonijiet li jagħmlu sens u li jkunu f'qafas legali korrett.

Punt ieħor li jgħodd għar-riżoluzzjonijiet kollha li għandhom x'jaqsmu ma' l-art f'Ħal Ferħ hija r-riferenza - jien ngħidilha żbaljata - li hemm għas-segretarjat parlamentari għaż-żgħażagħ, sport, kultura u arti.

Fl- opinjoni tiegħi din ir-riferenza ma tfisser assolutament xejn.

Għaliex?

Għaliex taħt dan il-Gvern, is-segretarjat parlamentari ma ġiex iddelegat bil-poter mill-ministru rispettiv.

Is-saħħa, is-setgħa, il-firma u d- deċiżjoni, anke jekk meħudha mis-segretarjat parlamentari, trid tiġi kkonfermata, endorsed jew maqbula mal-ministru.

Għalhekk jien inħoss li huwa żball li f'kuntratt indaħħlu kariga li għada pitgħada tista' tinbidel fl-isem jew fil-ħsieb.

Suġġeriment li nixtieq nagħmel huwa li minflok ikollna riferenza għall-persuna li qed tokkupa l-kariga llum jidħol il- kliem il-ministeru responsabbli għaż-żgħażagħ, il-ministeru responsabbli għall-isport, eċċ., għax jien ċert li jkun min ikun fil-gvern imbagħad ikollu lil xi ħadd responsazbbli miż-żgħażagħ, mill-isport u mill-kultura taħt il-ministeru tiegħu.

Hawnhekk hawn l-Onor.

Sceberras Trigona li meta kien ministru ta' l-esteri kellu taħtu ż-żgħażagħ u l-kultura, jiġifieri din hija ħaġa li tinbidel skond id-deċiżjoni tal-prim ministru tal-ġurnata.

Għalhekk li ndaħħlu kariga għal-lum bil-ħsieb li għada trid tagħmel xi ħaġa f'dik il-kariga, qisu li l-Onor.

Membru li qed jokkupa dak il-post illum se jibqa' hemm għal ħajtu jew li l-kariga se tibqa msemmija hekk għal ħajtu, ma tagħmilx sens.

Għalhekk nixtieq nerġa' nissuġġerixxi lill- Ministru biex jara ftit din il-ħaġa mal-legal drafters tiegħu.

ONOR.

CENSU GALEA: Niġbed l-attenzjoni tas-Sedja li m'hawnx quorum.

MADAM SPEAKER: Is-seduta hija sospiża.

Fis-2.10 p.m. is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara.

MADAM SPEAKER: Is-seduta titkompla.

L-Onor.

Refalo.

ONOR.

MICHAEL REFALO: Madam Speaker, forsi serviet tajjeb li jissejjah quorum mhux biex ikolli udjenza tismagħni imma ħalli min illum ġie jarana seta' jinduna li f'dan il-Parlament ma naqbdux għonq xulxin, qisna kelb u qattus, imma nitkellmu anke ċivilment.

Għal min qiegħed fl- istrangers gallery tajjeb li jkun jaf ukoll li f'każ li f'din il-Kamra jkun hawn inqas minn 15-il Membru, ix-xogħol parlamentari jista' jiġi sospiż.

(Interruzzjonijet) Ladarba llum qed nitkellmu dwar ħafna istituzzjonijiet edukattivi u volontarji, naħseb li huwa importanti li jkollna l-viżitaturi, viżitaturi żgħar, ħalli b'hekk nagħtuhom opinjoni tajba ta' kif meta r- rappreżentanti tagħhom iqumu biex jitkellemu - forsi fil-futur xi waħda minn fost dawn il-viżitaturi titħajjar toħroġ għall-politika u tispiċċa f'wieħed minn dawn il-bankijiet li għandna quddiemna - jitkellmu b'mod li bih jipprovaw jipperswadu lil xulxin.

Anke jien, dak li qed nipprova nagħmel għaliex inħoss li, ladarba l-Gvern qiegħed iressaq riżoluzzjonijiet, din il-Kamra għandha tgħaddihom skond kif tgħid il-liġi u skond kif titlob il-proċedura.

Apparti mill-aspett politiku u apparti mill-partijiet fejn ma naqblux, jien issuġġerejt emendi kemm minħabba raġunijiet legali kif ukoll minħabba raġunijiet ta' forma.

B'hekk il-Gvern li diġa' ġie quddiemna darba oħra għal sensiela ta' seduti - li jekk ngħodduhom flimkien naħseb li jammontaw għal 15-il ġurnata xogħol normali - u nkixef xi ftit fl-intenzjonijiet tiegħu, ma jerġax jinkixef jekk jgħaddi ċerti riżoluzzjonijiet li bil-mod kif inhuma magħmula jixhdu dilentantiżmu grass.

Madam Speaker, issa nixtieq inkompli nagħmel riferenza għar- riżoluzzjoni li għandha x'taqsam ma' Ħal Ferħ, speċjalment il-parti li għandha x'taqsam mal-Partit Laburista.

Fit-tieni linja għandna:

"Versu ċ-ċens annwu u temporanju ta' Lm2,000 fis-sena sa l-aħħar tas- sena 1998, liema tiġi l-aħħar ..."

Xi jfisser il-kliem "liema tiġi l-aħħar"?

Tiġi l-aħħar minn xiex?

Tiġi l- aħħar ma' min?

Ma' min qegħdin intellqu?

Ma' min qed nagħmlu paragun?

Ma' min qegħdin inqabblu?

Għalhekk jiena naħseb li huwa importanti li wieħed iħares ftit lejn dawn ir-riżoluzzjonijiet.

Fl-istess riżoluzzjoni għandna t-tielet artiklu li jgħid:

"F'każ ta' ksur ta' xi waħda mill-kondizzjonijiet tal-ftehim mill- Partit Laburista, it-titolu legali ta' l-istess proprjeta' għandha tiġi rritornata lura lill-Gvern."

Safejn naf jien "titolu legali" huwa maskili u mhux femminili u hawnhekk "rritornata lill-Gvern" donnu tfisser li hemm xi ħaġa femminili, pero' fl- istess ħin nerġa' ngħid dak li għidt qabel li ma tagħmilx sens legali riżoluzzjoni mfassla b'dan il-mod.

Madam Speaker, bħal dawn l-affarijiet hawn ħafna iktar, pero' jien se nagħmel riferenza biss għal dak li hemm f'artiklu 7:

"Il-Partit Laburista ma jistax jissulloka, jċedi jew jidħol fi sħubija dwar it-tmexxija tal-proprjeta' in kwestjoni jew ta' xi parti minnha - ħlief għal xi faċilitajiet ta' bar jew catering u servizzi oħrajn, basta ma tinbidilx in-natura prinċipali tas-sit - mingħajr l- approvazzjoni tal-Kamra tar-Rappreżentanti."

Hawnhekk x'qed ngħidu?

Hawnhekk qed indaħħlu dik il-klawsola li saħaq dwarha l-Partit Laburista meta kien fl-oppożizzjoni, fejn l-intenzjoni hi li ladarba tajtha lil xi ħadd biex jagħmel xi ħaġa speċifika biha, dan għandu jagħmel dik il-ħaġa biss u xejn iktar.

Imbagħad f'dan l-istess artiklu m'aħna qed ngħidu xejn ħlief dwar it-tmexxija.

Jekk il-Gvern verament irid - jien naħseb ġenwinament irid - li ħadd ma jispekula bil- proprjeta' tal-gvern, jien naħseb li dan m'huwiex il-mod kif għandu jiddraftja din il-klawsola.

Jekk il-Gvern irid iserrah rasu għandu jdur fuq l-esperti legali tiegħu għax ċertament li b'hekk ikun qed iserrah l- imħuħ ta' ħafna nies.

Jekk iħalli din il-kwestjoni in arja, dak li forsi sar bi żball, dak li seta' sar ġenwament, jibda jinftiehem li sar b'ċerta intenzjoni.

Madam Speaker, ngħaddi issa għar-riżoluzzjoni li għandha x'taqsam mal- bini tal-General Workers' Union u m'inix se ngħid wisq dwar din il-ħaġa.

Filwaqt li qed nagħmlu dan l-istorbju u dan il-plejtu kollu dwar kemm hu ħażin li wieħed ibiddel in-natura tal-konċessjoni, jiġifieri dwar kemm hu ħażin li wieħed jieħu biċċa art biex jagħmel xi ħaġa speċifika fuqha u mbagħad jibdilha u jaqla' l-flus minnha - mingħajr ma nitfa' dellijiet fuq il-General Workers' Union għax m'għandix għalfejn - irrid ngħid li huwa interessanti wkoll li nħarsu lejn din ir-riżoluzzjoni dwar il-bini tal- General Workers' Union.

Sfortunatament jekk din il-Kamra kollha qed taqbel li min jieħu art jew proprjeta' tal-gvern għal xi skop għandu jużaha għal dak l-iskop speċifiku, bir-rispett kollu rrid ngħid li l-Gvern qed juri double standards.

Għaliex qed ngħid hekk?

Għax ir-riżoluzzjoni tgħid ċar u tond li dan il-bini u din l-art hija maħsuba u hija ntiża biex tintuża għat-tmexxija tal-General Workers' Union bħalha l-kwartieri ġenerali tagħhom.

Issa dawn talbu u qed jingħataw il-permess li jużaw parti mill-bini li tela' s'issa biex jużawh għal skop kummerċjali, kif ukoll biex ikunu jistgħu jittrasferuh.

(Interruzzjonijiet) Milli jidher bejn il-Labour Party u l-General Workers' Union - għal ħafna żmien qabel ma sseparaw kienu jorqdu fl-istess sodda! - għad hemm ħafna imħabba bejniethom u allura xi rigal żgħir huma ntitolati għalih ukoll.

Issa aħna jew se nsegwu linja jew inkella ma nsegwuhiex.

Jiġifieri wieħed ma jistax jaqbad jgħid li se jsegwi linja u joħroġ jgħajjar lil xi ħadd "baruni", għax ikun spekula minn fuq l-artijiet tal-gvern, mentri lil dak li jkun talab biex ibiegħ art tal-gvern li qabel ma kenitx kummerċjalment ġestibbli, meta jiġi quddiem din il-Kamra jagħtih il-permess.

Jien naħseb li f'dawn il-każijiet il-Gvern qiegħed imexxi b'double standards.

Madam Speaker, onestament jiena diġa' għamilt kummenti dwar il-mod dilettantesk, b'nuqqas ta' professjonalita' u xjenza legali kif ġew drafted uħud mir-riżoluzzjonijiet li tressqu quddiemna, imma waħda minn dawn ir- riżoluzzjonijiet mhux talli hija żbaljata imma hija wkoll komika.

Naħseb li din saret minn xi ħadd li qatt ma kellu idea ta' x'ifisser drafting u qatt ma kellu idea ta' x'inhi liġi għax apparti d-dilettantiżmu jidher ukoll li fiha hemm ċerta prużunzjoni.

Fl-istess ħin, din ir-riżoluzzjoni tikxef l-iskopijiet veri tal-Gvern, jiġifieri l-iskop li juża l-isport bħala staffa għalih innifsu.

Biss qabel ngħaddi għall-provi ta' dan kollu li semmejt, nixtieq ngħid xi ħaġa dwar dak li qal il-Ministru Buhagiar fl- introduzzjoni għal din ir-riżoluzzjoni u xi ħaġa dwar dak li ntqal fir- rigward ta' l-isport.

Dwar ir-riżoluzzjoni li titkellem dwar l-għoti ta' faċilitajiet sportivi, l-Onor.

Buhagiar qal li din kienet imwiegħda għal ħafna snin imma qatt ma sar xejn dwarha.

Hawnhekk nixtieq nikkorreġih.

L-ewwel darba li ntalbu proprjetajiet jew artijiet għal xi tip ta' sport, kemm mill-għaqdiet sportivi kollha kif ukoll mill-clubs, kien fl-1995.

Fil-fatt fil-policy li kont fassalt jien konna għidna li kull min jixtieq xi proprejta' għal dan ir-rigward aħna konna lesti li nikkonsidraw it-talba tiegħu.

Irrid ngħid ukoll li jiena ma sibt imkien fil-manifest elettorali tal-Partit Laburista xi wegħda li lill-clubs u lill-assoċjazzjonijiet se jgħaddilhom xi impjanti sportivi.

Allura jiena naraha daqsxejn nonsensical li l-Onor.

Joe Cilia jiġi hawnhekk jgħid li huma jżommu l-wegħdiet tagħhom.

Ma rridx infisser li l-Gvern qed jagħmel ħażin li jgħaddi dawn l-impjanti, dawn il- faċilitajiet u dawn il-grounds lill-clubs tal-waterpolo u anke tal-football imma deherli li l-Onor.

Cilia kellu jkun sinċier fuq din il-kwestjoni mhux biss miegħu nnifsu imma ma' kulħadd.

Imma qed nieħu pjaċir li l-Gvern Laburista b'mod jew ieħor - iktar tard nispjega għaliex qed ngħid hekk - qed jieħu u jagħmel tiegħu politika mmexxija mill-Gvern Nazzjonalista.

Madam Speaker, illum irrid nuri lil din il-Kamra u lil dawk kollha li qegħdin jisimgħuna minn fuq il-mezzi tax-xandir kemm vera jsiru żbalji meta wieħed jagħmel xi ħaġa u ma jagħmilhiex bi preparazzjoni.

Apparti li din ir-riżoluzzjoni, bil-mod kif inkitbet, turi dilettantiżmu u prużunzjoni, turi wkoll li l-Gvern qiegħed jagħmel użu minn din il-mossa mhux għax iħobb l-isport imma għax irid juża l-isport u l-volontarjat bħala staffa għalih innifsu.

Ħalli nħarsu mela lejn din ir-riżoluzzjoni fil-partijiet kollha tagħha.

Il-bidu ta' din ir-riżoluzzjoni jgħid:

"Billi l-Gvern u l-Kunsill Malti għall-Isport huma tal-fehma ... "

Issa, skond kif jien informat, il-Kunsill Malti għall-Isport ftit li xejn kellu x'jaqsam f'din il-biċċa xogħol.

Veru li kien hemm xi uffiċjali tiegħu mdaħħlin imma ċertament li bħala kunsill ma kellhomx xi deċiżjonijiet kbar f'dan ir-rigward.

Mela ejjew ngħidu li l-Gvern biss huwa ta' din il-fehma.

Din ir-riżoluzzjoni tkompli hekk:

"... illi l-artijiet u l-proprjetajiet li jinsabu diskretament immexxija tajjeb ..."

Mela kemm sirna kbar biex niddeċiedu li xi ħaġa hija mmexxija "diskretament tajjeb"!

X'inhuma l-benchmarks li l-Gvern juża' biex jara jekk ground tal- football, per eżempju, huwiex immexxi tajjeb jew ħażin u jekk huwiex miżmum tajjeb jew ħażin?

Xi tfisser din il-frażi "diskretament tajjeb"?

Għal din ukoll kont qed nirriferi meta qabel għidt li din ir-riżoluzzjoni hija wkoll komika.

Din ir-riżoluzzjoni tkompli sejra hekk:

"... mill-għaqdiet sportivi nazzjonali u mill-clubs tagħhom ...".

Imma min qed jgħid li l-clubs huma kollha affiljati ma' l-għaqdiet nazzjonali?

Mela skond il-Gvern u skond il-Kunsill Malti għall-Isport, li nfakkar li waqqaftu jien, fassaltu jien u anke għamilt l-istatut tiegħu jien:

" ... dawn għandhom jingħataw titolu legali fuq l-istess artijiet u proprjetajiet li jagħmlu użu minnhom;".

Hawnhekk irrid inkun ċar.

Fuq dan il-prinċipju aħna naqblu u fil-fatt dan kien imdaħħal fir-riżoluzzjoni li konna ressaqna fis-sajf ta' l-1996, li kellha tiġi diskussa f'Settembru 1996 iżda mbagħad kellna l-elezzjoni.

Paragrafu ieħor jibda hekk:

"Billi l-Gvern Laburista wera kemm-il darba r-rieda tiegħu .....".

Madam Speaker, hawnhekk qegħdin f'istituzzjoni nazzjonali u mhux qegħdin nitkellmu f'ambitu ta' partit.

U jekk il-Gvern ħaqqu l-prosit imissu jħalli lil ħaddieħor jagħtihulu.

Anke l-Oppożizzjoni tista' tagħih prosit jekk jagħmel xi ħaġa tajba imma mhux meta huwa stess qed jgħid kemm huwa ħanin, kemm huwa bravu, kemm jieħu pjaċir bl-isport u kemm jgħin lill- isport!

Allura jiena ngħid li verament waqajna fil-baxx u waqajna għall- komiċita'.

Din ir-riżoluzzjoni tkompli:

" ... li jgħin lill-għaqdiet sportivi f'pajjiżna, mhux biss bil-kliem iżda bil-fatti, ......",

Pero', kif għidt qabel, il-Gvern Laburista qatt ma wera din ir-rieda.

Veru li ma qalx li ma jridx jgħin imma lanqas qal li jixtieq jgħin jew li għandu xi politika li jittrasferixxi dawn il-proprjetajiet lill-clubs tal- football, tal-waterpolo u ta' xi sport ieħor.

U hawnhekk qed jgħid li din ir-rieda mhux biss uriha bil-kliem iżda bil-fatti.

Ċertament li bil-kliem ma wriha qatt jekk mhux b'lip service!

Meta niġu għall-fatti naraw li l- Gvern qed juża mezz li mhux se jasal għalih u aktar 'il quddiem beħsiebni nispjega għaliex qed jagħmel dan u nagħmel suġġerimenti biex dan ma jiġrix.

Jien nixtieq li dawn l-impjanti, dawn il-grounds u dawn il-waterpolo pitches jiġu ttrasferiti lil xi ħadd biex imexxihom.

Fil-fatt dan kien l- iskop tal-politika li fassalt jiena għar-rigward ta' l-isport għaliex dawn l-affarijiet għandhom jiġu mmexxija, mħaddma u anke deċiżi mill-istess sportivi u mhux mill-Istat.

Din ir-riżoluzzjoni tkompli:

".... filwaqt li jirrispetta l-awtonomija u l-identita' ta' l-istess għaqdiet sportivi.".

Imma, Madam Speaker, din id-dikjarazzjoni m'hijiex bżonjuża f'dan il- Parlament.

Qed jingħad ukoll f'din ir-riżoluzzjoni:

"Billi l-Gvern iħoss ..."

- issa m'għadux Gvern Laburista! -

"..... illi għandu jirrikonoxxi r-rwol soċjali siewi li qegħdin jaqdu l-għaqdiet sportivi fil-gżejjer tagħna, immexxija tista' tgħid kważi kollha minn voluntiera li jagħtu kważi l-ħin ħieles tagħhom kollu biex jorganizzaw l-isport għaċ-ċittadini ta' pajjiżna ... "

Jiena ngħid, Madam Speaker, li huwa tajjeb li wieħed ifaħħar u jirrikonoxxi kemm hu siewi l-volontarjat fl-isport u huwa tajjeb li wieħed isellem lil dawk in-nies li jagħtu ħinhom, flushom u l-enerġija tagħhom għall-isport.

Imma din għandna ndaħħluha f'riżoluzzjoni tal-Parlament?

Jien naqbel ma' dawn is-sentimenti kollha u nippretendi li kull membru ta' din il-Kamra u mhux biss il-Gvern Laburista għandu dawn is-sentimenti imma jiena nistieden lis-Sinjorija Tiegħek, u lill-membri ta' din il-Kamra biex jaraw kif kienet ġiet abbozzata r-riżoluzzjoni li ressaqna fis-sajf ta' l-1996 u jsibu li din ma fiha xejn minn dawn il-ħmerijiet, għalkemm kienu l-istess intenzjonijiet li wassluna biex nippreżentawha hawnhekk.

Din ir-riżoluzzjoni tkompli hekk:

"Billi hija x-xewqa tal-Gvern Laburista illi l-għaqdiet sportivi jħossuhom verament responsabbli tal-premises tagħhom li jkunu fdati f'idejhom... "

Imma x'irridu ngħidu biha "iħossuhom verament responsabbli tal-premises tagħhom"?

U possibbli li qegħdin fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż u ma nafux insibu kelma oħra bil-Malti għall-kelma "premises"!

Kien hemm bżonn li tintuża l-kelma "premises"?

Dawn x'affarijiet huma!

Dan huwa dilettantiżmu komiku.

U xi tfisser li "hija x-xewqa tal-Gvern li l- għaqdiet sportivi jħossuhom verament responsabbli tal-premises tagħhom"?

Il-Gvern imissu sempliċement jgħid li jixtieq jagħti dawn il-premises għaliex jirrikonoxxi s-siwi ta' dawn l-għaqdiet volontarji, imma bil-mod kif inhi miktuba verament tagħti x'tifhem li nkitbet minn xi dilettant.

Hawn il-Gvern qed jgħid ukoll - allavolja hija non sequitur - li:

" dawn ma jistgħux jibqgħu ma jħallsu xejn ta' l-użu tagħhom sakemm jinqala' l-bżonn tal-manutenzjoni u fl-istess waqt jibqgħu bla drittijiet u responsabbiltajiet fuq l-istess artijiet jew proprjetajiet;"

L-ewwelnett jiena ngħid li min kiteb din ir-riżoluzzjoni qabel ma ressaqha hawnhekk imissu għaddiha ftit lil xi ħadd li jaf il-Malti għaliex l-iżbalji tal-grammatika u ta' l-ortografija qed iwaqqgħu għaċ-ċajt kemm lilu u kif ukoll lil min ippreżentaha.

Jien naf li m'huwiex il-Ministru Buhagiar li kitibha għax huwa ppreżentha bill-mod kif tawhielu.

Imma għandu jkun hawn ftit serjeta' f'dan il-Parlament, Madam Speaker.

Jien nieħu pjaċir nisma' lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni jisħaq li rridu ntejbu l-livell fil-lingwi imma mhux imbagħad niġu f'dan il-Parlament u ministru responsabbli ta' dan il-Gvern jippreżenta riżoluzzjoni bil-lingwa tiegħu li lanqas tagħmel sens, riżoluzzjoni miktuba b'Malti ħażin, sew grammatikament u sew ortografikament.

Kieku jiena flok il-Ministru Bartolo, tabilħaqq kont inħabbel rasi li sħabi jew ta' madwarhom qed jagħmlu dawn il-ħmerijiet.

Allura kif jippretendi li t-tfal ta' l-iskola jitkellmu Ingliż aħjar, Taljan aħjar, Franċiż aħjar, Ġermaniż aħjar u almenu Malti tajjeb!

Meta l- affarijiet isiru bl-għaġġla, mingħajr ebda riferenza u mingħajr pariri legali, dawn il-ħmerijiet tista' tistenna.

Din ir-riżoluzzjoni tkompli tgħid hekk:

"Billi biex l-għaqdiet sportivi jkunu jistgħu jinvestu, isebbħu u jtejbu l-faċilitajiet sportivi li jagħmlu użu minnhom għall-prattika aħjar ta' l-isport f'pajjiżna, jekk sal-lum dawn ikunu jixtiequ jisselfu mill-banek ..."

Dawn x'affarijiet huma!

Mela aħna qed ngħaddu dawn l-impjanti sportivi biex il-clubs tal-waterpolo u l-clubs tal-football ikunu jistgħu jmorru l- bank u jissellfu fuq il-proprjeta' tagħhom?

Veru li dawn l-affarijiet jistgħu jagħmluhom imma aħna għal dik ir-raġuni qed nagħtuhom dik il- proprjeta'?

Jew għaliex tabilħaqq nirrikonoxxu s-siwi volontarju u għax verament dan il-pajjiż jixtieq li l-isport imur 'il quddiem?

Mela f'riżoluzzjoni għandna ndaħħlu dawn il-ħafna ħmerijiet?

Kieku jitkellem xi ħadd u juża dan il-kliem ngħid li qed jiġġustifika ħafna mir-raġunijiet u mill-vantaġġi li jistgħu joħorġu minn min jieħu biċċa art biex jista' jiżviluppaha u jibniha aħjar, imma ċertament dan id-diskors ma tagħmlux f'riżoluzzjoni.

Din ir-riżoluzzjoni tkompli tgħid hekk:

"... u peress illi dan qed iżomm lura l-iżvilupp ta' l-infrastruttura sportiva f'pajjiżna u joħloq diffikultajiet kbar lill-istess għaqdiet sportivi għax ma jkollhom l-ebda titolu fuq l-istess infrastruttura; ..."

Madam Speaker, dawn huma affarijiet tad-daħk - u fl-istess ħin tal-biki - għax hawnhekk m'aħniex qegħdin f'xi każin tal-banda jew tal-football, fejn issib ħafna volontarji li ma tantx ikunu jafu skola, imma qegħdin fl-ogħla istituzzjoni ta' dan il-pajjiż.

Meta tkun ippreżentat b'dokument bħal dan tistħi għal min kellu ta' bilfors jippreżentah.

Dan d-dokument ikompli jgħid hekk:

"Billi l-piż finanzjarju ta' l-għaqdiet sportivi u l-clubs huwa kbira ħafna..." , So what?

Din nafuha.

Din għidha fid-diskors mela f'riżoluzzjoni!

U jkompli hekk:

"... l-ammont ta' ħlas bħala ċens li l-Gvern għandu jitlob mingħand l- istess m'għandux ikun tali li nkomplu nżidu l-piż finanzjarju fuqhom b'mod li ma jifilħux għalih".

Veru hekk għandhom isiru dawn l-affarijiet u wieħed għandu jissussidjahom imma din għidha f'diskors u mhux f'riżoluzzjoni.

Issa - dan il-punt forsi niddiskutuh ukoll - min qed jiddeċiedi kemm jiflaħ club u kemm jiflaħ ieħor?

Dawn id-deċiżjonijiet marru quddiem il-Kunsill Malti għall-iSport?

Jiena ngħid li ma marrux.

Jiena tkellimt ma' nies u qaluli li ddiskutew kollox ma' uffiċċjal mill-Kunsill Malti għall-iSport u waslu f'kollox miegħu.

Imma dan huwa żball Madam Speaker.

Huwa żball mhux għax tkellmu ma' wieħed imma għax meta inti ddaħħal element ta' diskrezzjoni, ta' bniedem miskin, jew inkella element li lil wieħed nistgħu ngħinuh tant u lill-ieħor ma nistgħux ngħinuh daqstant, tkun qed tagħmel l-ikbar żball għax għandu jkollok parametri stretti.

Trid tara x'għajnuna tajt qabel, l-investiment li sar, l-outstanding payments u m'għandekx toqgħod tara jekk wieħed huwiex minn Ħal Safi u l-ieħor huwiex minn Kerċem, jew jekk wieħed huwiex mill-Mellieħa u l-ieħor huwiex minn tas- Sliema.

It-team ta' Marsascala għadu kif rebaħ il-kampjonat tal-waterpolo għall-ewwel darba fl-istorja tiegħu.

Allura lit-team ta' Marsascala m'għandekx tqiegħdu fuq l-istess bażi bħat-team ta' Tas-Sliema?

U lit-team ta' San Ġiljan, li issa qiegħed second, m'għandekx tikkonsidrah fuq l- istess bażi ma' Marsascala?

Trid tagħmel parametru wieħed għal kulħadd u mhux tmur tinnegozja direttament billi lil wieħed tagħtih Lm100, lill-ieħor Lm200, lill-ieħor Lm250, lill-ieħor Lm300 u lill-ieħor Lm2,000.

Lili għadu ħadd ma rnexxielu jilluminani dwar kif waslu għal dawn il-figuri.

Lanqas meta tkellem l-Onor.

Cilia hawnhekk ma ta spjegazzjoni lil ħadd dwar kif waslu għal dawn il-figuri.

Issa jiena la qed ngħid li huma għoljin ħafna u lanqas qed ngħid li huma baxxi ħafna imma ċertament qed ngħid li m'huwiex il-mod kif tasal għal dawn l-affarijiet.

Meta inti għandek xi ħaġa li qed tamministraha, trid tamministraha serjament u trid tneħħi l- element diskrezzjonali.

Ir-riżoluzzjoni tkompli tgħid hekk:

"Billi l-Gvern jixtieq li jitwaqqaf fond speċjali msejjaħ sports fund mid-dħul li jkollu minnn dawn iċ-ċnus jew kirjiet li jkun amministrat mill-Kunsill Malti għall-Isport għall-għajnuna lill-istess qasam sportiv; ..."

Madam Speaker, x'qegħdin nagħmlu hawnhekk?

Hawnhekk qed nagħtu b'ċens biss; u allura kif daħal il-konċett tal-kiri?

Min kiteb din ir- riżoluzzjoni lanqas biss ħa l-briga li jara l-istatut tal-Kunsill Malti għall-iSport.

Il-Kunsill Malti għall-iSport - dawn l-affarijiet nafhom għax ktibhom jien di proprio pugno, fassalthom jien, ressaqthom quddiem din il-Kamra u kont bgħatt kopja lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni ta' allura - lanqas m'għandu poter li jamministra flus jew xi sports fund.

Dawn huma l- affarijiet li jġibulna d-dilettantiżmu.

Lanqas preparazzjoni ma kellna hawnhekk Madam Speaker.

Allura meta qed inkompli nitkellem dwar dan nixtieq nagħmel appell għas-serjeta'.

Hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu dwar l-isport qisu xi ħaġa ħafifa għax l-isport huwa serjeta' u nistgħu nagħmlu ħafna affarijiet bl-isport.

Anke meta niġu quddiem din il-Kamra u ngħidu li se ngħaddu dawn il-faċilitajiet sportivi lill-għaqdiet, lill-clubs u lill-assoċjazzjonijiet, dan għandna nagħmluh b'mod serju.

Imbagħad tkompli tgħid:

"Għaldaqstant il-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni jipproponi din ir-riżoluzzjoni lill-Kamra tad-Deputati ......"

- wara dawk il-premessi komiċi u dilettanteski kollha -

"Billi hija l-politika tal-Gvern li jippromwovi l-isport fuq kull livell u li jgħin lill-għaqdiet u lill-clubs sportivi, il-Gvern tar- Repubblika ta' Malta beħsiebu jgħaddi b'titolu ta' ċens temporanju l- artijiet, ossia l-proprjetajiet deskritti fl-abbozzi ta' ftehim relattivi li qed jitqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra, għall-perijodu u biċ-ċens u taħt il-kondizzjonijiet li jinsabu fl-istess abbozzi mqiegħda fuq il-Mejda tal-Kamra";

Kieku l-Ministru għax-Xogħlijiet u Kostruzzjoni għamel din il-proposta bl- ebda mod ma kont nikkritikah, imma xi ħadd għamillu dawk il-ħafna ħmerijiet ta' premessi - li kelli l-isfortuna li naqra u nikkummenta dwarhom f'din il- Kamra - u dan ippreżentahom għax ippretenda li sieħbu, jew l-advisers ta' sieħbu, kienu għamlu xi ħaġa serja meta fil-verita' m'għamlu ħaġa serja xejn.

Jiena qed nitkellem fit-tul dwar dan għax huwa importanti li qabel xejn inxejjen dik il-kritika li ilha ġejja minn żmien il-brodu - din bdiet miexja fl-1995 u issa qegħdin fl-1997 - u nieħu pjaċir ukoll ngħid li dan li llum qed jagħmel il-Gvern huwa on the same lines, biex ma ngħidx l- istess, ta' dak li konna fassalna aħna.

Pero' se ngħid ukoll x'kienet l- istruttura li aħna konna fassalna u ppjanajna biex l-affarijiet isiru kif għandhom isiru.

Hawnhekk għandi kopja tar-riżoluzzjoni li kienet ġiet ippreżentata minn sieħbi l-Onor.

Zammit Dimech - li kien responsabbli mill-artijiet u allura kien id-dmir tiegħu li jressaqha quddiem din il-Kamra - fejn aħna lestejna dik li tissejjaħ an enabling resolution.

Issa x'qed jiġri hawnhekk?

Il- Gvern ġab quddiemna pakkett ta' riżoluzzjonijiet għal ħafna kuntratti.

Aħna konna ppreparajna riżoluzzjoni waħda, li tagħti l-jedd lill-Gvern li ma jkollux il-bżonn li għal kull ħaġa żgħira, għal kull tennis court, għal kull pitch tal-boċċi jew għal kull impjant sportiv ieħor jerġa' jiġi quddiem din il-Kamra, imma waqqafna struttura li fiha jkun hemm rappreżentati kemm il-Gvern, kemm l-Oppożizzjoni, kif ukoll l- assoċjazzjonijiet sportivi u l-kunsilli lokali li jkunu jistgħu jagħmlu monitoring biex jaraw li l-affarijiet ikunu qed isiru bis-serjeta'.

F'din l-istruttura daħħalna wkoll lir-rappreżentanti tal-poplu biex jekk membru parlamentari jħoss li l-affarijiet mhumiex sejrin tajjeb, ikun jista' jiġi hawnhekk u jikxef il-ħmerijiet jew l-iżbalji li jkunu qed isiru f'dawk il- kunsilli.

Sur President, l-ewwel ħaġa li għamilna kien li fl-1995 waqqafna l- Kunsill Malti għall-Isport u niftakar li kont ktibt lill-Kap ta' l- Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien biex jipproponi lil xi ħadd bħala membru u fil-fatt kien ippropona lill-Onor.

Joe Cilia.

Il-Kunsill Malti għall- Isport huwa kunsill konsultattiv li xogħlu huwa li jagħmel rakkmandazzjonijiet lill-ministru responsabbli mill-isport għal dik li hija politika sportiva li wieħed għandu jimxi biha.

Din għamilniha by all party, fis-sens li ridna nagħtu vuċi lil kulmin jinteressa ruħu fl-isport u għalhekk daħħalna lill-Kumitat Olimpiku Malti, daħħalna lill-ġurnalisti sportivi, daħħalna wkoll lill-kunsilli lokali u daħħalna ħafna vuċijiet li jistgħu jagħtu kontribut għat-tmexxija u għat-tfassil ta' politika sportiva.

Pero' mbagħad m'għamilniex dak biss.

Fis-27 ta' Frar ta' l-1996 waqqafna l-Fondazzjoni Sport, li hija responsabbli mill-amministrazzjoni tal-flus.

Dakinhar kont dehert quddiem in-Nutar tal-Gvern u kkostitwejt il-Fondazzjoni Maltija għall-Isport.

Il- ħsieb kien li l-flus li jidħlu mill-kirjiet u mid-donations u minn xi endowment jitmexxew minn din il-fondazzjoni.

Aħna għamilna hekk apposta biex min qed jagħti pariri dwar l-isport joqgħod għal dawk il-pariri u min irid jara l-ħteġijiet infrastrutturali, il-ħteġijiet reġjonali u l- ħteġijiet partikolari, jitkellem mal-Fondazzjoni Sport.

Imma hawnhekk x'qed nagħmlu?

Hawnhekk donnhom qatt ma semgħu b'din il-Fondazzjoni Sport.

Jiena niftakar li kont ktibt lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien meta twaqqfet il-fondazzjoni - kont poġġejt kopja ta' dik l-ittra fuq il- Mejda tal-Kamra - u kont stedintu biex jagħmel nomina - kif kien innomina lill-Onor.

Cilia fuq il-Kunsill Malti għall-Isport - pero' qatt ma rċevejt risposta u fil-fatt kont erġajt ktibtlu t-tieni darba.

Min-naħa tiegħi jien kont innominajt persuna u kont għamiltha ċara li jekk xi ħadd ma jressaqx nomina ma jfissirx li l-fondazzjoni ma tistax timxi.

Għax l-iktar ħaġa faċli li tagħmel fil-politika hija li tagħmel l-ostruzzjoni billi ma tinnominax.

Jien qgħadt attent li ma nsibx ruħi f'sitwazzzjoni fejn xi ħadd ma jippropponilix u ma nkunx nista' niċċaqlaq.

Allura meta ressaqna r- riżoluzzjoni tagħna fis-sajf ta' l-1996 urejna x'konna se nagħmlu.

Aħna konna ddeċidejna li l-artijiet u l-faċilitajiet jistgħu jingħataw sew b'ċens temporanju, sew b'kirja, kif ukoll b'encroachment.

Meta wieħed iħares lejn l-enclosures jew lejn l-attachments li kien hemm ma' dik ir- riżoluzzjoni, isib li kien hemm ħafna raġunijiet għaliex uħud ingħataw b'encroachment, uħud b'kirja u uħud b'ċens.

Waħda minn dawn ir-raġunijiet kienet li dak li jkun jagħżel hu.

Pero' daħħalna wkoll lill-kunsilli lokali biex inkomplu nuru dejjem iktar u iktar it-twemmin tagħna dwar l-effikaċja u s-siwi tagħhom.

Lil dawn daħħalnihom mhux biss għaliex il-liġi kienet tgħid hekk, mhux biss għaliex konna nemmnu hekk, imma għax kien importanti u kien jaqbel li nagħmlu hekk.

Għax meta inti għandek xi ħaġa li s-sede tagħha hija ċċentralizzata - ngħidu aħna, fil-Belt - u m'hemm ħadd min iħares l-interessi tal-postijiet u l-irħula l-oħra tal-pajjiż, allura jistgħu jiġru affarijiet li ma jkunux mixtieqa, fejn forsi dak li jkun jaħseb li l-affarijiet qed isiru tajjeb mentri ma jkunux u dawn ma tarahomx għaliex ma jkunux taħt għajnejk.

Aħna ridna li jkun hemm xi ħadd on site.

L-iskop tagħna ma kienx li sempliċement nagħtu l-amministrazzjoni tal-clubs u tal-grounds f'idejn il- kunsilli lokali, imma ridna li dawn jaraw li l-kondizzjonijiet tal-kuntratt bejn id-Dipartiment ta' l-Artijiet, il-Fondazzjoni ta' l-Isport, il-clubs u l-assoċjazzjonijiet nazzjonali jiġu mħarsa u mħaddma tajjeb.

Fil-fatt għalhekk għamilna li l-kunsilli lokali jieħdu 20% tad-dħul tal-kera minħabba l-inkwiet żejjed li jiffaċċaw biex jieħdu ħsieb dawn l-affarijiet.

Issa kif kulħadd jaf, il-kunsill lokali m'humiex awtorizzati li jagħmlu fund raising.

(Interruzzjonijiet) Le, ma jistgħux.

Imma kien importanti li jkollhom ftit iktar fondi u dawn kellhom jiġu miċ-ċitazzjonijiet li jitħallsu minn min ikun kiser il-liġi.

Anke t-tribunal - qed ngħid għal dawk il-crimes li kellna l-ħsieb li niddepenalizzaw - ukoll kien se jkun f'idejhom.

Fil-fatt aħna ridna li nagħtu high profile lill-kunsilli lokali.

Aħna m'għidniex li għandu jkun is-sindku li jgħid x'għandu jsir fil-club tal-lokal.

Le, aħna mhux hekk għidna imma għidna li fil-laqgħa ġenerali tal-club tal-football, tal-waterpolo, tat-tennis, hu x'inhu, għandu jiġi mistieden is-sindku biex ikun jaf x'qed jiġri għaliex din hija parti mill-ħajja soċjali tal-lokal.

Aħna konna għidna wkoll li l-kunsill lokali jkun jista' jagħmel użu minn dak l-impjant jew minn dik il-faċilita'.

Veru li hawnhekk ukoll daħħluha imma hawnhekk qed isemmu 15-il ġurnata.

Sur President, dawn lanqas qagħdu jaħsbu biex jagħmlu l-modalita' kif jistgħu jimplimentawha din.

Aħna veru konna tajnihom sitt ijiem imma sitt ijiem minn sebgħa għall-kunsill m'humiex ftit.

Pero' aħna qgħadna attenti wkoll li mhux ikun hemm xi club li jkollu xi programmi għaddejjin imbagħad minn ġurnata għall- oħra jitfaċċa l-kunsill u jgħid: Għada l-ground irrid nużah jien.

Aħna niżżilniha bħala kondizzjoni li l-kunsill lokali jrid jagħti advance notice ta' erba' ġimgħat biex seta' juża dik il-faċilita'.

Sur President, allura jiena nerġa' ngħid: Li kieku segwejna din il- linja, ma kenitx tkun iktar attendibbli u aktar strutturalment preċiża minn dik li qed insegwu issa?

Jaħasra konna diġa' lestejna ħafna xogħol!

Għaliex meta tiġi biex tagħmel inventarju tal-faċilitajiet sportivi kollha li jeżistu u tkun taf li forsi partijiet qegħdin fuq art tal-gvern, biċċa iva u biċċa le, li xi faċilita' minnhom qiegħda ħdejn is-swar - u ovvjament is-swar mhux se tiddisponi minnhom - u tkun taf liema huma dawk il- postijiet li qegħdin b'encroachment, liema huma dawk il-postijiet li qegħdin f'area fejn hemm ċerti problemi, eċċ ....

Aħna għamilniha b'tali mod li b'riżoluzzjoni waħda jista' jsir kollox, kemm għal dak li kien jeżisti diġa', kif ukoll għal dawk li huma futuri.

THE DEPUTY SPEAKER: Ippermettili Onorevoli.

Skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Refalo jkompli jinstema'?

ONOR.

LINO SPITERI: Nipproponi li l-Onor.

Refalo jkompli jinstema'.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hija li l-Onor.

Refalo jkompli jinstema'.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

MICHAEL REFALO: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra kollha.

Sur President, ma ppretendejtx li se nieħu daqshekk fit- tul pero' qabel nagħlaq xtaqt nistaqsi dwar ċerti proprjetajiet li ma jidhrux f'din il-lista.

Hawnhekk għandna lista ta' 25 faċilita' sportiva, inkluż il-pitches tal-waterpolo.

Issa, kif kulħadd jaf, il-pitch tal- waterpolo tal-Belt mhux se jingħata qabel ma jsiru t-tiswijiet u nearer home skond kif smajt, anke sar ftehim biex parti minn Manoel Island tiġi żviluppata bħala ground tal-football għan-nies tal-Gżira.

Issa ladarba dan il-ftehim huwa sod ma nafx għaliex il-club tal-Gżira ma jingħatax il-jedd li jieħu dik l-art b'ċens.

Nixtieq nistaqsi wkoll għaliex clubs bħal dak ta' Pembroke, tal-Melita u ta' Tas-Sliema m'humiex se jingħataw l- opportunita' li jieħdu l-art b'ċens meta kulħadd għandu l-jedd li jkollu l-ground tiegħu u meta hawn għandna li min 'il quddiem jitlob li jieħu over xi faċilita' sportiva, tkun tista' tintlaqa t-talba tiegħu basta jkun lest li wara jieħu ħsieb l-affarijiet fdati f'idejh.

Fil-każ tal-club ta' Tas-Sliema jista' jkun li hemm xi problema, fis-sens li parti minnu jista' jintlaqat mill-iżvilupp ta' Tigne', imma dwar il-clubs ta' Pembroke u tal- Melita ma nafx li hemm xi problema.

Sur President, jien diġa' għamilt riferenza għal darba darbtejn, u anke iktar, għar-riżoluzzjoni li kien ressaq il-Gvern Nazzjonalista quddiem din il-Kamra u nista' ngħid li dik ma kenitx limitata biss għal football grounds u għal waterpolo pitches, kif għandna f'din ir-riżoluzzjoni ta' quddiemna.

Li nixtieq inkun naf huwa għaliex donnu ħadd ma nteressa ruħu, per eżempju, fil-clubs tat-tennis, tal-boċċi, tal-basketball, tal-judo, ta' l-archery u ta' sport ieħor.

Dawn lkoll jaqgħu taħt il-kategorija ta' l- isport u ħafna minnhom m'għadhomx minor sports għax kibru u kibru sew u għalhekk ikun importanti li lil dawn nagħtuhom ukoll id-dritt li, jekk iridu, ikollhom il-proprjeta' tagħhom b'ċens, b'kera jew inkella b'encroachment.

Fil-fatt fuq hekk titkellem din ir-riżoluzzjoni u anke tgħid, fi kliem infeliċi li biha ġiet premessa r-riżoluzzjoni, li "jħossuhom responsabbli tal-proprjeta' li tkun fdata lilhom".

Sur President, żewġ punti oħa li rrid nagħmel jirrigwardaw il-car racing track ta' Ħal Far, li xejn ma tkellimna dwarha.

Naf li hemm xi diżgwid ma' l-MDC fuq din u għalhekk ikun tajjeb li nitkellmu ċar.

Jekk inħarsu daqsxejn lura nsibu li minn Malta marru madwar 500 ruħ biex jaraw it- tellieqa tal-karozzi tal-Formula One f'Jerez de la Frontera, allavolja kien hawn min qal li m'hawnx interess għal dan it-tip ta' sport.

Min jaf kemm eluf oħra segwew b'interess kbir it-tellieqa minn fuq it-television.

Hawn ħafna dilettanti għax dan l-isport huwa popolarissimu u jekk nindukrawh sewwa jista' anke jkollna mpjanti tajbin għall-Formula Three, liema inizjattiva tista' tkun ta' attrazzjoni għal aktar turiżmu, speċjalment fix- xitwa u fix-shoulder months.

Għalhekk nisħaq fuq din l-importanza li tinbena din it-track imma mhux a spejjeż tal-gvern.

Meta jien kont responsabbli għall-isport kelli iktar minn proposta waħda minn min ried jibni track f'Ħal Far u joħroġ il-flus hu.

Dawn in-nies huma tant dilettanti li abbinaw ruħhom ma' ħafna kumpanniji li għandhom x'jaqsmu ma' dawn it-tlielaq tal-karozzi u nista' liberament ngħid li jekk sponsorship huwa diffiċli għall-club tal-boċċi, żgur li għall-club tat-tlielaq tal- karozzi m'huwiex daqstant diffiċli.

Għalhekk nerġa' nitlob lill-Gvern biex jekk jista' jkun jgħin ukoll lil dan il-qasam u lill-assoċjazzjoni tat- tlielaq tal-karozzi jikkonċedilha racing track f'Ħal Far.

Sur President, ladarba qed nitkellmu fuq il-korsa tal-karozzi, ikun importanti wkoll li nitkellmu fuq il-korsa taż-żwiemel - kemm dik ta' Għawdex kif ukoll dik ta' Malta, it-tnejn jintużaw ħafna u huma popolari immens - u peress li kont ukoll responsabbli għal din il-korsa, naf kemm hemm dilettanti li jaħdmu bla heda u saħansitra anke joħorġu l-flus mill- but biex jipprovaw iġibu l-korsa up to scratch u sa l-elezzjoni li għaddiet kienet saret verament korsa ħafna aħjar milli qatt kienet.

Fil-fatt kienu ġabu anke esperti minn barra u nefqu ħafna flejjes u addio dak iż-żmien li l-gvern kien jiġri warajhom biex iħallsu lil xi kuntrattur.

Dawn kienu nies li ġew b'wiċċhom minn quddiem biex jgħinu ruħhom għall-isport li tant iħobbu.

(Interruzzjonijiet) Issa una volta r-racing track tinżamm fi stat tajjeb u anke tkun amministrata tajjeb, allura skond din ir-riżoluzzjoni m'hemmx għalfejn li tkun amministrata mill-gvern imma "min-nies li jħobbu l-isport u li huma lesti li jagħmlu kull sagrifiċċju mill-ħin tagħhom."

Sur President, nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll fuq il-famuża Marsa ta' l- Ingliżi, kif konna ngħidulha meta konna żgħar għax s'intendi kienet tagħhom dak iż-żmien.

Meta din imbagħad ġiet f'idejn il-Maltin, żviluppat iktar u fil-fatt iIllum insibu korsa tal-golf tajba ħafna.

Jien minn dejjem ħassejt li l-golf huwa importanti għal Malta u qatt ma qbilt li jkollna golf course waħda.

Jenħtieġ li jkollna iktar minn waħda u għandna fejn ikollna iktar minn waħda pero' hawn ngħid li din m'hijiex xi ħaġa li għandna nidħlu għaliha b'għajnejna magħluqin għax dan huwa investiment kbir u allura r-riskju li jintilef huwa wkoll kbir.

Jiġifieri din m'hijiex kwestjoni li xi ħadd jidħol għaliha mingħajr preparazzjoni.

Niftakar meta d-dilettanti ta' dan l-isport xtaqu li jagħmlu upgrading tal-golf course u dan kien eżattament fis-sena li l-club għalaq 100 sena.

Dak iż-żmien kienu jsibuh bħala l-Marsa Golf Club jew inkella r-Royal Malta Golf Club.

Nerġa' ngħid, li jien li kont responsabbli mit-turiżmu kont nara l-golf bħala niċċa għal dan il-pajjiż.

Pero' ma naħsibx li għandna niddependu wisq fuqu għax hemm ħafna tip ta' sport ieħor li jista' jgħin, kif semmejt qabel.

Jien kont għamilt suġġeriment lill-NTOM biex tavvanzalhom loan ta' Lm20,000.

Din ma kenitx xi somma fenomenali u rridu nżommu quddiem għajnejna li dawn ma jistgħux jissellfu mingħand il-banek.

Hawn ta' min jgħid ukoll li meta slifnihom Lm20,000 - mingħalija li dawn slifnihomlhom għal tliet snin mingħajr imgħax u mbagħad żammejna d-dritt li kull barrani li jilgħab il-golf hemmhekk iħallas xi ħaġa - l-NTOM qisha ngħatat l-imgħax fuq is-self, il-Marsa Golf Club ma tilef xejn u bis-saħħa ta' dak l- investiment l-Lm20,000 saru xi Lm120,000 bir-riżultat li hemmhekk sar titjib enormi.

Din hija l-ikbar prova li meta faċilita' sportiva tingħata lil min verament iħobb l-isport dan jindokraha u jamministraha tajjeb.

Fil- fatt forsi din kienet ix-xrara li lili wasslitni biex nibdel il-politika li kien ilhom mexjin biha l-gvernijiet minn żmien il-brodu.

Aħna għandna naraw ukoll kif nistgħu ngħinu lill-Marsa Sports Club jagħmel il-proġett li għandu f'moħħu għax b'hekk ikollna golf club iktar vijabbli li jagħmel lil dan il-pajjiż iktar attrezzat bi prodott aħjar għal min jiġi jżurna.

Sur President, l-aħħar punt li nixtieq nittratta huwa dwar il-kuntratt li se jsir mal-Malta Football Association.

Permezz tar-riżoluzzjoni li għandna quddiemna din l-assoċjazzjoni se tingħata iktar proprjeta' u se titnaqqsilha l-kera.

Jekk m'iniex sejjer żball, filwaqt li l-MFA suppost tħallas Lm10,000 fis-sena talli tagħmel użu mill-ground nazzjonali - qed ngħid "suppost" għax ma tħallashomx - minkejja li issa se jingħatawlha iktar training grounds, din il-kera se tonqos għal Lm6,000.

Issa hawnhekk jien m'iniex se noqgħod nidħol fl-argument li għalih se tonqos din il-kera, għax din kienet kwestjoni amministrattiva, pero' nixtieq ngħid li huwa ħażin li f'dan il-qasam jidħol element ta' diskrezzjoni li permezz tiegħu tkun tista' tittratta lil wieħed mod u lil ħaddieħor mod ieħor, imma għandu jkun hemm parametri fissi u stabiliti li bihom wieħed jasal biex jikkalkola l-kumpens.

Madanakollu l-punt li nixtieq nagħmel huwa li l-Malta Football Association għandha Lm120,000 f'arretrati xi tħallas u jien inħoss li għandna niġu mgħarrfin dwar jekk dawn l-arretrati nħafrux jew jekk kienx hemm xi ftehim dwar kif dawn l-arretrati se jitħallsu.

Onestament jien naħseb li s-somma ta' Lm120,000 hija somma kbira wisq biex tinħafer, iktar u iktar meta llum qegħdin fi żmien fejn qed nitkellmu kontinwament fuq il- ħofor, fuq it-toqob u fuq in-nuqqas ta' flus li għandu l-Gvern.

Hawnhekk irrid nagħmilha ċara li m'iniex qed ngħid li l-Gvern għandu jfittex lill- MFA għal ħlas dovut, għax ġaladarba mhux se jfittex lill-partit tiegħu m'għandux ifittex lill-MFA, pero' ċertament għandu jagħti spjegazzjoni lil din il-Kamra fuq dan ir-rigward.

Sur President, nixtieq nagħlaq l-intervent tiegħi billi lill-għaqdiet sportivi li se jiġu megħjuna permezz ta' din ir-riżoluzzjoni nawguralhom minn qalbi suċċess u nawguralhom li jagħmlu l-aħjar użu mill-faċilitajiet li se jingħatawlhom.

Lill-Partit Laburista, li se jagħti donazzjoni lilu nnifsu, nawguralu l-kundanna eterna li tistħoqqlu.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, jiddispjaċini ngħid li f'din ir- riżoluzzjoni l-Gvern żbalja bil-kbir u wera nuqqas gravi ta' serjeta' għal darbtejn fuq xulxin, kemm fis-sustanza tar-riżoluzzjoni nnifisha, kif ukoll fil-metodu li qed juża.

Mhux sew li l-Gvern jipproponi dokument li permezz tiegħu jkun jista' jivvantaġġa l-interessi tal-partit tiegħu fl-istess riżoluzzjoni li jkun qed jipproponi dokument li huwa ta' benefiċċju kemm għal għaqdiet volontarji, kemm għal għaqdiet sportivi, kif ukoll għal istituzzjonijiet edukattivi.

Kien iservi iktar ta' ġid li kieku din il- Kamra setgħet tirrifletti biss fuq id-dokument li qed jipproponi li jiġu mgħoddija faċilitajiet lil għaqdiet sportivi, lill-MUSEUM tal-bniet, lis- St. Michael's Foundation u lil istituzzjonijiet oħrajn.

Kieku din ir-riżoluzzjoni ma ġietx imċajpra b'nuqqas kbir ta' serjeta' u bis-serqa trasparenti li qed jagħmel il-Gvern favur il-Partit Laburista, konna nkunu nistgħu nirriflettu b'iktar kalma fuq il-qasam edukattiv u sportiv.

Il-mod li bih mexa l-Gvern meta, f'riżoluzzjoni li tirrigwarda s- Soċjeta' tal-MUSEUM, il-qasam ta' l-isport u l-qasam ta' l-edukazzjoni, daħħal dokument lifgħa ta' dan it-tip tant difettuż u tant nieqes mis- serjeta', lil din il-Kamra ċaħħadha milli tiddiskuti dawn l-issues b'serenita'.

Din ir-riżoluzzjoni saret bi żball gravi u hija eżempju ċar ta' nuqqas ta' serjeta' u ta' inġustizzja ma' l-għaqdiet volontarji li xtaqu li l-missjoni tagħhom ma titħallatx ma' xi ħaġa politika.

Ma setax jonqos li l-Oppożizzjoni tqanqal kuxjenza nazzjonali dwar it-tifsira reali ta' din ir-riżoluzzjoni li qed tagħti vantaġġi nġusti lill-Partit Laburista.

Ċertament li l-mod li bih dan il-partit qed jabbuża mill- pożizzjoni tiegħu fil-gvern biex jivvantaġġa lilu nnifsu huwa żball ikrah.

Sur President, f'din il-Kamra saru ħafna diskorsi min-naħa ta' l- Oppożizzjoni biex ifissru kif il-Gvern Laburista qed jaħfer lill-partit tiegħu l-ħlas taċ-ċens u kif dan qed jirrinunzja għall-kondizzjonijiet stabiliti fil-kuntratt, b'dannu għall-ġid komuni ta' pajjiżna.

Pero' barra minn hekk ta' min jgħid ukoll li jekk, per eżempju, wieħed jeżamina l- kuntratt li għandha s-Soċjeta' tal-MUSEUM - liema soċjeta' qed tingħata biċċa art biex tkun tista' tibni d-dar ċentrali tagħha - u jeżamina wkoll il-kuntratt li għandu l-Partit Laburista, isib li l-kondizzjonijiet li hemm fil-kuntratt tal-Partit Laburista huma ħafna iktar vantaġġużi mill- kondizzjonijiet li hemm fil-kuntratt tas-Soċjeta' tal-MUSEUM.

Dan li qed ngħid japplika wkoll għas-St.

Michael's Foundation u għall-għaqdiet volontarji l-oħra.

Sur President, jekk wieħed jaqbad il-klawsoli ta' dawn il-kuntratti malajr jifhem x'irrid ngħid.

Per eżempju, fil-kuntratt tas-Soċjeta' tal-MUSEUM u ta' St Michael's Foundation hemm kondizzjoni li tgħid li jekk dawn b'xi mod jirrexxindu l- enfitewsi, allura l-bini li jkun tela' ikun irid jgħaddi għand il-gvern mingħajr l-ebda kumpens ta' xejn, mentri l-Partit Laburista m'għandux din il-kondizzjoni fil-kuntratt tiegħu.

L-istess, fil-kuntratt il-Gvern qed jorbot lis-Soċjeta' tal-MUSEUM, lill-Assoċjazzjoni ta' l-iScouts u lis-St Michael's Foundation biex ma jittrasferixxux il-proprjeta' mingħajr il- permessi meħtieġa; u permezz tal-kuntratt li ppreżenta f'din il-Kamra stess, il-Gvern qed javżahom li jkun jista' jwaqqa' l-kuntratt jekk ma jħallsux iċ-ċens għal sentejn u l-proprjeta' terġa' taqa' f'idejn il-Gvern.

Imma l-Gvern ma mexiex bl-istess mod meta ġie biex jittratta l-proprjeta' li ta lill-Partit Laburista.

GĦalhekk f'din ir-riżoluzzjoni l-Gvern wera nuqqas gravi u mexa b'mod abbużiv għal darbtejn għax mhux biss huwa abbuż fih innifsu li l-Gvern jimxi b'dan il-mod fil-konfront tal-Partit Laburista imma għax il-Gvern qed jabbuża minn din il-Kamra biex jagħti libsa legali lil dan l-abbuż.

Jien inħoss li dan l-aġir juri nuqqas kbir ta' serjeta' u jferi profondament is-sitwazzjonijiet li l-Partit Laburista tant ippriedka kontra tagħhom fil-passat.

Hija diżonesta' politika li filwaqt li tippriedka fuq it-trasparenza, tressaq xi ħaġa f'din il-Kamra li ma tkunx qed turi l- affarijiet b'mod trasparenti.

Illum deħlin fi żmenijiet fejn il-kliem ma jfissirx dak li oġġettivament ifisser imma qed noħolqu dizzjunarju ġdid bit- tifsir tal-kliem li aħna nużaw biex nikkomunikaw ma' xulxin.

GĦalhekk jien noġġezzjona bil-qawwa għal dan in-nuqqas ta' serjeta', għal dan l-iżball, għal dan l-abbuż u għal dan l-iskandlu li qed isir.

Hija verament ħasra li din il-parti tar-riżoluzzjoni tqiegħdet bejn dokumenti oħra li se jservu ta' ġid kbir għall-pajjiż.

Mhux sew li wieħed jinqeda bl-Assoċjazzjoni ta' l-iScouts, bis-Soċjeta' tal-MUSEUM u bis-St Michael's Foundation biex jaħbi l-abbuż jew aħjar il-mikrobu li qed nitkellmu dwaru.

Sur President, kif qal il-kollega tiegħi, l-Onor.

Michael Refalo, f'din ir-riżoluzzjoni hemm partijiet li għandhom aspetti kritiċi għax, kif se nispjega iktar 'il quddiem, id-dokumenti li jittrattaw dwar l-għaqdiet sportivi u d-dokument li jittratta s-St Patrick's School setgħu saru b'mod differenti, imma madanakollu aħna ma nsibux oġġezzjoni fis-sustanza ta' dawn id-dokumenti u naqblu mal-biċċa l-kbira tagħhom.

Qed ngħid dan għax, kif qal tajjeb l-Onor.

Refalo, għal dak li jirrigwarda l-għaqdiet sportivi l-Gvern qabad il-politika preċedenti tal-Gvern Nazzjonalista, li ħadmu fuqha ħafna l-Onor.

Michael Refalo u l-Onor.

Richard Muscat ...

Bħala membru tal-Gvern Nazzjonalista, kont insegwi din il-ħidma mill-qrib biex nara x'policy kienet qed tiżviluppa u x'dokumentazzjoni kienet qed issir.

Aħna dejjem konna tal-fehma li l-faċilitajiet sportivi għandhom jingħataw lill-għaqdiet sportivi li jkunu qed jużawhom, għax b'hekk dawn ikollhom iktar interess li jiżviluppaw dik il-proprjeta', iżommuha fi stat tajjeb u jutilizzawha għall-ikbar ġid tal-komunita'.

Fil-fatt f'din il-parti tar- riżoluzzjoni nsibu l-istess prinċipju li kien stabilixxa u ħaddem il-Gvern preċedenti, pero' fiha wkoll xi ftit difetti u għalhekk aħna ma nistgħux nifhmu għaliex il-Gvern abbanduna l-politika preċedenti.

Ċertament lill- proposti tal-Gvern Nazzjonalista kienu jinkludu iktar għaqdiet sportivi milli qed jiġu nklużi f'din ir-riżoluzzjoni.

Veru li qed tingħata l- impressjoni li iktar 'il quddiem il-Gvern se jressaq riżoluzzjoni simili biex ikun jista' jkopri għaqdiet sportivi oħrajn, pero' aħna naħsbu li seta' sar sforz biex dawn jiġu nkorporati f'din ir-riżoluzzjoni wkoll.

Madanakollu jien nappella lill-awtoritajiet konċernati biex iressqu riżoluzzjoni li tkun tkopri lill-għaqdiet sportivi li ma ġewx inklużi f'din ir-riżoluzzjoni, ħalli anke dawn ikunu jistgħu jakkwistaw titolu għall-post tagħhom.

Sur President, irrid nirrimarka wkoll li mill-mod kif qed jitkellmu l- Onor. Membri tan-naħa tal-Gvern, il-poplu qed jingħata l-impressjoni li din ir-riżoluzzjoni qed tagħti vantaġġ kbir lill-għaqdiet sportivi li jinsabu fin-naħa tas-south ta' Malta.

Fil-fatt jekk wieħed jara fejn jinsabu l- clubs li se jiġu megħjuna, isib li filwaqt li fin-naħa t'isfel ta' Malta qed jiġu megħjuna clubs minn Marsascala, minn Marsaxlokk, mir-Raħal Ġdid, mill-Birgu u minn Ħaż-Żabbar, fin-naħa ta' fuq ta' Malta nsibu li għandna lista twila ġmielha sew ta' clubs.

GĦalhekk m'għandhiex tingħata l- impressjoni li din ir-riżoluzzjoni qed tagħti xi benefiċċju kbir esaġerat lin-naħa t'isfel ta' Malta għax hemm diversi clubs li għad irridu naraw kif se nipprovdulhom xi faċilita'.

Sur President, issa ħalli niġi biex ngħid xi ħaġa rigward il-kuntratt li sar għall-MUSEUM tal-bniet.

L-ewwelnett ikun tajjeb jekk din il-Kamra tirrikonoxxi l-ħidma fejjieda li twettaq is-Soċjeta' tal-MUSEUM, liema ħidma naqxet fl-identita' nazzjonali tagħna l-valuri ta' l-irġulija, ta' trobbija tajba, tal-bżulija u tas-serjeta'.

Kull min qatta ċertu żmien fil-MUSEUM jaf kemm dawn il- valuri huma ta' importanza fil-ħajja tal-bniedem.

Din il-ħidma saret kemm min-naħa ta' l-irġiel kif ukoll min-naħa tan-nisa tal-MUSEUM u għalhekk kienet ħaġa tajba li l-Gvern Nazzjonalista kien iddeċieda li jagħti lil din is-soċjeta' biċċa art ħalli b'hekk it-taqsima tan-nisa jkollha d-dar ċentrali tagħha.

Hawn ta' min jikkjarifika ftit dik il-parti tal-kuntratt li tittratta dwar dawk il-partijiet li huma diġa' mikrija u dawk il- partijiet li suppost m'humiex mikrija.

Fil-bidu tal-kuntratt hemm li s-soċjeta' tal-MUSEUM qed tingħata biċċa art li fuq parti minnha huma mibnija tliet fondi - fil-fatt fil-kuntratt hemm l-indirizz ta' dawn it-tliet fondi - għal perijodu ta' 99 sena.

Fi kliem ieħor il-Kummissarju ta' l-Artijiet se jittrasferixxi b'titolu ta' enfitewsi temporanja għal perijodu ta' 99 sena biċċa art fil-Pieta' - hawnhekk se nikkwota - "li fuq parti minnha jinsabu wkoll mibnija s- segwenti fondi ..." u hawnhekk isemmi liema huma dawn it-tliet fondi.

Imbagħad fi klawsola 4 ta' dan il-kuntratt insibu wkoll il-frażi "l- immobbli konċess b'enfitewsi jinsab preżentement mikri lil terzi kif sejjer jingħad", u jerġa' jgħid liema huma dawn it-tliet fondi.

Id-diffikulta' li nixtieqha tiġi kkonsidrata hija li filwaqt li fil-bidu tal-kuntratt insibu li l-Kummissarju ta' l-Artijiet qed jittrasferixxi din l-art li fuq "parti minnha jinsabu wkoll mibnija s-segwenti fondi", fi klawsola 4 insibu li "l- immobbli konċess b'enfitewsi jinsab preżentement mikri lil terzi kif sejjer jingħad".

GĦalhekk jien naħseb li bejn il-parti introduttiva u klawsola 4 tal-kuntratt hemm xi konflitt għax m'huwiex delineat b'mod ċar liema huma l-konfini tat-tliet tenements li huma diġa' mikrija.

Dan il-kuntratt għandu jiġi ċċarat ħalli nneħħu d-diffikulta' li nħolqot peress li f'parti minnu qed ngħidu li se ngħaddu lis-Soċjeta' tal-MUSEUM art li fuqha hemm tliet tenements mikrija u f'parti oħra qed ngħidu li l-art kollha li qed nagħtu b'din l-enfitewsi hija preżentement mikrija.

Jien għamilt din ir- rimarka sabiex l-awtoritajiet konċernati jkunu jistgħu jagħtuha l-piż li jidhrilhom li għandhom jagħtuha ħalli, jekk dan li qed ngħid jien iqanqal xi dubju, dan id-dubju jiġi ċċarat billi jiġu stabiliti sew il-konfini tat- tenements mikrija ħalli s-Soċjeta' tal-MUSEUM ma jkollhiex għalfejn tidħol f'diffikultajiet bla bżonn.

Sur President, ikun tajjeb jekk wieħed jgħid ukoll li x-xogħol li sar biex seta' jitressaq dokument li jipproponi li tinbena skola minn St. Michael's Foundation, sar fid-dawl tal-policy li kienet ġiet stabilita mill- amministrazzjoni preċedenti.

Aħna niftakru li l-Gvern Nazzjonalista għamel dak kollu possibbli biex jara li l-istituzzjonijiet edukattivi ikollhom il- faċilitajiet tagħhom u fil-fatt kien hemm iktar minn okkażjoni waħda fejn il-Gvern Nazzjonalista seta' jagħti dawn l-artijiet.

Jien niftakar ukoll li konna bdejna diskussjonijiet anke biex tingħata biċċa art lis-St.

Michael's Foundation fejn din tkun tista' tibni l-iskola tagħha, u għalhekk qed nieħu gost li qed jitressaq quddiem il-Parlament dokument bħal dan.

Sur President, issa qabel ma niġi biex nagħmel il-kummenti tiegħi dwar St. Patrick's School.

Irrid ngħid li l-Gvern preżenti ma tkellem ma' ħadd u m'għamel xejn f'din l-aħħar sena f'dan ir-rigward ħlief li qabad id- dokumenti li kienu ġew iffinalizzati f'Ottubru ta' l-1996 u ressaqhom quddiem dan il-Parlament.

Jien m'iniex qed ngħid dan biex nikkritika lill- Gvern talli qed iressaq id-dokumenti tiegħu b'dan il-mod quddiem dan il- Parlament imma biex niġbed l-attenzjoni tal-Kamra għal ċerti fatturi.

Żgur li ma tistax titkellem fuq St. Patrick's School mingħajr ma tfakkar il-figura ta' Alfons Maria Galea, bniedem li għamel ħafna ġid lis-soċjeta'.

Kien 100 sena ilu li Alfons Maria Galea kien qed ifiehem lill-poplu l- konċetti tar-riabilitazzjoni, tal-korrezzjoni u tal-prevenzjoni sabiex iż- żgħażagħ iżommu 'l bogħod mid-delinkwenza u jiġu mħarsa minn ċerti problemi soċjali, u kien hu li nsista li din il-missjoni tiġi fdata lis-soċjeta' ta' San Franġisk de Sales.

Nistgħu ngħidu li l-ewwel talba biex jiġu s- Sależjani f'Malta ħalli jmexxu din l-inizjattiva kien għamilha lill-qaddis Dun Ġwann Bosco personalment.

Alfons Maria Galea ħareġ flus minn butu u ta art minn tal-familja tiegħu għal dan l-iskop u saħansitra kien nnegozja mal-Gvernatur Ingliż ta' dak iż-żmien.

M'hemmx dubbju li Alfons Maria Galea ħadem ħafna biex il-ħolma tiegħu ssir realta' u tinbena l- istituzzjoni ta' St. Patrick's, li huwa sejjaħ "industrial charitable institution".

B'din l-inizjattiva mhux biss ġiet ipprovduta l-art u ammont ta' flus, imma l-awtoritajiet ta' dak iż-żmien kienu għamlu l-parti tagħhom ukoll biex saru ċerti affarijiet u anke biex inħoloq kuntratt ta' management ħalli għaqda volontarja tal-Knisja, immexxija mis-Sależjani, tkun tista' tmexxi din l-istituzzjoni f'qafas ta' kondizzjonijiet u ta' parametri għall-ġid nazzjonali.

Fil-fatt fl-1902 kien sar kuntratt li jirregola l-edukazzjoni u l-welfare ta' dawk iż-żgħażaġħ li jitpoġġew f'din l-istituzzjoni ħalli l-assoċjazzjoni tkun tista' tilħaq l-iskop tagħha.

Dan il-kuntratt kien ġie mġedded fl-1960 u minn dak iż-żmien 'l hawn dan il- kuntratt baqa' jiġġedded awtomatikament kull ħames snin sa llum.

Naturalment permezz ta' dan il-kuntratt kompliet tiġi kkonsolidata r- relazzjoni bejn id-diversi gvernijiet ta' Malta u s-soċjeta' tas-Sależjani għar-rigward tat-tmexxija ta' l-edukazzjoni f'din l-istituzzjoni.

Sur President, hawnhekk ikolli nistqarr li din il-parti tar-riżoluzzjoni ma nħossx li hija tant meħtieġa għax din l-iskola diġa' hija tas-Sależjani b'kuntratt u l-perijodu ta' dan il-kuntratt huwa indefinit.

Ma naħsibx li kien hemm għalfejn niġu fil-Parlament biex nirripetu kuntratt li m'hu qed iżid xejn mad-drittijiet li diġa' għandhom is-Sależjani.

Jien konvint li m'hemm bżonn ta' l-ebda riżoluzzjoni biex il-Gvern jiftiehem mas-Sależjani dwar kif għandha titmexxa din l-iskola.

Fil-fatt il-Gvern Nazzjonalista, speċjalment permezz ta' l-ex-Ministru Michael Falzon, kien innegozja t- termini kollha u kien ftiehem mas-Sależjani dwar it-tmexxija ta' l-iskola - kien jonqos biss il-formalizzazzjoni tal-ftehim - u s-Sależjani ngħataw Lm220,000 fis-sena, għax filwaqt li qabel il-Gvern kien jagħti tant stipendju għal kull tifel li kien jiġi ospitat f'din id-dar, l-agreement il-ġdid impona li s-Sależjani jiġu mogħtija grant mill-Gvern, irrispettivament minn kemm ikun hemm tfal f'din l-istituzzjoni.

Hawn ta' min jgħid li f'din l-istituzzjoni jgħixu 50 tifel imma din tieħu ħsieb 70 tifel ieħor li jkunu f'din l-istituzzjoni matul il-jum biss.

Kien hemm il- ħsieb li dan il-ftehim li sar bejn l-ex-Ministru Falzon u s-Sależjani fl- 1995 jiġġedded kull tliet snin.

Hawn ta' min jgħid li għalkemm dan l- agreement ma kienx ġie ffirmat, kien diġa' beda jitħaddem u għalhekk dak iż- żmien is-Sależjani kienu diġa' ngħataw id-drittijiet kollha li hawn proposti f'din ir-riżoluzzjoni, jiġifieri mill-punto di vista din il-parti tar-riżoluzzjoni qiegħda ssir biss għall-finijiet ta' duplikazzjoni.

F'din ir-riżoluzzjoni qed jiġi propost li l-Gvern jgħaddi Lm220,000 lis- Sależjani, pero' din is-somma diġa' ġiet ivvotata fil-budget u ġiet mogħtija lis-Sależjani u għalhekk din il-proposta hija xi ftit out of touch.

Il-fatt li qed inġibu quddiem dan il-Parlament riżoluzzjoni li qed tipproponi xi ħaġa li diġa' qed tingħata u li hija xi ħaġa ta' miżura amministrattiva bejn id-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni u s-St Patrick's School biex tkun tista' topera jfisser li m'aħniex aġġornati biżżejjed.

Irrid ngħid aktar jien.

Għalfejn niġu fil-Parlament minflok li d-Diviżjoni ta' l- Edukazzjoni tpoġġi bil-qiegħda biex tiddiskuti magħhom dwar il-ftehim li għamlu sentejn ilu?

Fl-1996 ħadu Lm220,000, fl-1997 ħadu Lm220,000 u min isegwi x'qiegħed jiġri jaf li dawn m'humiex iservu għall-bżonnijiet biex titmexxa b'mod tajjeb din l-iskola.

Kien ikun ħafna aħjar kieku f'dawn it-12-il xahar il- Gvern poġġa bil-qiegħda mad-diriġenti tas-St Patrick's School biex jaġġorna dik is-somma u mhux nispiċċaw li flok tiġi aġġornata fi żmien tliet snin mill-1996, jiġifieri s-sena d-dieħla, kif kien il-ħsieb tal-Gvern Nazzjonalista, it-tliet snin jibdew jgħoddu minn issa.

Għalhekk f'dan il- każ b'mod partikolari, l-appell tiegħi lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni - għaliex fil-fatt huwa l-persuna responsabbli - huwa li jara dak il-qafas li kien diġa' miftiehem.

Naħseb li dak il-qafas jista' jitjieb għax qabel kellek li l-ispejjeż ta' tiswijiet straordinarji huma a kariku tal-Gvern.

Il-ftehim tal-kuntratt li jeżisti jgħid:

"All the maintenance costs for normal and for unusual extraordinary repairs shall be the Government's responsibility."

Issa qegħdin ngħidu li tkun ir-responsabbilta' tas-soċjeta' li tagħmilhom imma l-ħin kollu bl-approvazzjoni tal-Gvern, jiġifieri f'ċertu sens m'aħniex qegħdin nbiddlu tant is-sitwazzjoni f'dan ir-rigward.

Naħseb li minbarra l-ħsebijiet il-ġodda li kien laħaq daħal fihom l-ex- Ministru Falzon flimkien mad-diriġenti ta' l-Iskola St Patrick's, il- Fathers Sależjani, huwa tajjeb li nassiguraw li nipprovdu l-finanzi meħtieġa fiż-żmenijiet tal-lum għal din l-istituzzjoni biex inkunu nistgħu nagħtu l-aħjar edukazzjoni lil dawn iż-żgħażagħ.

Jien personalment naħseb li ma kellniex għalfejn noqogħdu niġu hawnhekk ngħaddu riżoluzzjoni ta' dan it-tip għaliex id-drittijiet huma diġa' mogħtija lil din l-istituzzjoni biex nassiguraw li jkollha l-mezzi meħtieġa.

Grazzi Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Alex Sceberras Trigona.

ONOR.

ALEX SCEBERRAS TRIGONA: Sur President, jien xtaqt li kieku nidħol f'ċerti aspetti ta' dawn ir-riżoluzzjonijiet tassew interessanti għaliex hawn element li ftit qiegħed jiġi kkonsidrat bis-sens li jmissu jiġi kkonsidrat.

Kien hawn ħafna ragħwa u sħana fuq aspetti partiġjani, meta l- qalba ta' dan kollu hija li l-Parlament qed jirrikonoxxi dak li ċ-ċittadini jieħdu gost jagħmlu fil-ħin ħieles tagħhom.

Hawn qiegħda ssir riżoluzzjoni li se tgħin sostanzjalment lil dawn l-għaqdiet kollha li jimpjegaw il-ħin ħieles tagħhom b'mod aċċettabbli u ġustifikabbli.

Jekk aħna ma narawx dan l-element li jiġġustifika tassew l-għotja ta' proprjeta' lil dawn l- għaqdiet sportivi, filantropiċi, reliġjużi jew lajċi inkunu qegħdin nitilfu kull sens li hemm f'din l-azzjoni li qed jagħmel il-Gvern u l-Parlament.

Għalhekk tajjeb li naraw għaliex din l-għajnuna għall-isports clubs se tkun daqshekk sinifikattiva.

Ħafna għaqdiet ta' l-isport ma jkunux ċerti meta jistgħu jużaw il-ground u kif jistgħu jużawh.

Allura meta tiġi f'din it-tip ta' sitwazzjoni jiġri li l-maintenance ta' dak il-ground ħadd ma jagħmlu għax jgħidulek: La m'huwiex tagħna mhux se noqogħdu nirranġawh.

Allura jgħidu lid-dipartiment ta' l-isport biex jibgħatilhom min jagħmel road rolling fil-ground.

Jekk, ngħidu aħna, jaqa' parti mill-ħajt, iħallu l-affarijiet kif inhuma sakemm xi darba jmorru n-nies tal-gvern biex isewwuh.

Dan m'huwiex sew u dan hu li qed jiġi rranġat b'din ir-riżoluzzjoni, speċifikament li ġaladarba l- faċilitajiet sportivi se jingħataw lill-għaqdiet u dawn se jkunu kważi l- proprjetarji - għax meta għandek ċens ta' 49 jew 98 sena ġejt qisek il- proprjetarju - se jkollhom kull interess li jirranġawhom għax se jkunu jistgħu jikkontrollaw lit-tesserati, lill-membri, lis-soċji, lil kull min qiegħed hemmhekk biex jieħu ħsieb tassew dak il-ground li qed jiġi mogħti lilhom.

Mhux hekk biss imma ejja naraw l-aspett ta' żvilupp mhux biss tal-ground innifsu imma anke fejn jidħlu l-uffiċini, il-premises u l-bar żgħir li jkollhom.

Meta qiegħed għandhom on encroachment terms, il-bar aktarx ikun f'idejn il-barman - għax ikun mikri lilu - li iktar iva milli le jżommu fi stat totalment imnezza' għax ikollu kamra b'tieqa tal-ħadid b'xi shutter u bil-bieb magħmul minn xi injam mormi.

Kemm jista' jkollu interess dan il-povru barman bl-erba' soldi li jdaħħal!

Allura l-fatt li l- każin se jingħata f'idejn il-club u li se jkun hu l-proprjetarju, bilfors irid iwassal biex min imexxi l-każin ikollu kull interess li jirranġa l- post. Jiena qomt ħalli nagħmel ftit punti u m'iniex se ntawwal hawnhekk.

L-aktar parti sinifikanti f'din ir-riżoluzzjoni, fir-rigward ta' l- isports clubs li se jsiru sidien tal-premises u tal-grounds tagħhom, hija li dawn se jkunu jistgħu jippreżentaw lill-banek Maltin proġetti kif huma jistgħu jarmaw il-post tagħhom aħjar jew jibnu kmamar oħra.

Se jissellfu biex jagħmlu dawn il-benefikati għaliex se jkunu żguri li minn naħa l-loan li se jieħdu mill-bank se tkun ta' għajnuna immedjata u min-naħa l-oħra se jkunu jistgħu jduru fuq is-soċji u l-membri tagħhom u jgħidulhom: Isma', din is-sena minflok tagħtuna daqstant, agħtuna daqstant aktar għax hemmhekk se nirranġaw kamra fejn jistgħu joqogħdu l-membri.

Jew il-bar se nagħmlulu erba' affarijiet oħra li se jagħmluh aktar attraenti u b'hekk ikollna aktar nies li jiffrekwentaw il-każini, mhux biss il-Ħadd filgħodu bejn l-10.00 a.m. u nofsinhar.

Jew il-ground se nagħmlulu ċerti faċilitajiet ħalli l- footballers u l-isportivi tagħna jkunu jistgħu jiddevertu b'inqas riskju li xi ħadd minnhom jista' jweġġa'.

Mela hawn qegħdin naraw li s'issa ma ġewx sottolineati l-aspetti ta' kif il-banek jistgħu jgħaddu l-finanzi lill- każini ta' l-isport immedjatament permezz ta' loan u permezz ta' overdraft.

Mhux kollha għax kif jiġri dejjem, hemm każini li għandhom cash flow għaddejja tajba u fuq dik il-bażi jissellfu mill-bank u jkunu jistgħu jiġbru aktar flus mingħand it-tesserati.

Hemm ċerti każini oħra li m'humiex qegħdin f'din il-pożizzjoni daqshekk florida imma jistgħu jġibu bank loans għal żmenijiet itwal u jkunu jistgħu jġibu appoġġ mingħand it- tesserati u anke jżidu l-membership fosthom.

Jiena ovvjament ħadt gost ħafna b'dak li ntqal fuq is-Sależjani u fuq St. Patrick's għax huma areas li għamilt għaxar snin nirrapreżentahom hawnhekk f'dan il-Parlament u dejjem għenthom personalment u anke b'ċerti policies.

Nieħu gost nissottolinea kemm is-Sależjani u St.Patrick's qegħdin jgħinu b'mod filantropiku mingħajr ebda interess finanzjarju u kummerċjali ġewwa Tas-Sliema.

Huwa importanti li nżidu l-għajnuna min-naħa tal-Gvern għal dawn it-tip ta' għaqdiet għax huma parti mill-ġlieda kontra dik il-pjaga kbira tad-droga li pajjiżna għandu.

Aktar ma ngħinu lit-tfal tagħna u liż- żgħażagħ tagħna b'attivitajiet sportivi aktar inkunu qegħdin innaqqsu t- tentazzjoni għad-droga.

Hemm relazzjoni diretta u ma joqogħdux jiġu ħafna psewdo-xjenzjati u jgħidulna: Imma kemm tikkwantifikawha r-relazzjoni bejn aktar sports u inqas droga?

Il-kwantifikazzjonijiet saru f'diversi komunitajiet, forsi kellhom difetti fis-sampling, imma t-trend ġenerali li jekk inti tinvesti aktar fl-isport tkun qiegħed tnaqqas mit-tentazzjoni tad- droga qiegħda hemm u qiegħda hemm b'saħħa kbira.

Allura għalhekk aħna ngħidu li dan l-investiment li se jsir għall-isports clubs tas-Sależjani ta' St.Patrick's se jkun ta' għajnuna biex hemmhekk, fejn forsi hemm l- aktar tentazzjoni għad-droga, ikunu jistgħu jitbiegħdu minnha.

Imma issa niġi għad-distrett li qiegħed nirrappreżenta hawnhekk f'dan il- Parlament fejn, għall-grazzja t'Alla, għandna t-Tarxien Rainbows li ilhom jipprovaw jieħdu over il-premises li għandhom għax huma premises tajbin imma li jistgħu jitjiebu.

Nawgura li permezz ta' din l-għotja tal-post, ta' l-uffiċini, tas-sala, tal-bar u tal-ground, Tarxien Rainbows se jkunu jistgħu jagħmlu eżattament dak li qed nissuġġerixxi hawnhekk għall-każini sportivi kollha, li jekk għandhom bżonn xi flus biex ikunu jistgħu jagħmlu sular ieħor, biex jagħmlu kmamar aktar komdi għall-players, b'din il-mossa aħna qegħdin ngħinuhom biex jagħmluhom għax se jkunu jistgħu jmorru immedjatament għand il-bank.

Nagħtihom parir minn hawnhekk - u dan mhux qed nagħmlu kapriċċożament imma anke wara konsultazzjonijiet ma' l-ogħla kapijiet tat-Tarxien Rainbows, biex ma nsemmihomx individwalment - li jsiru kumpannija with limited liability.

Isiru Tarxien Rainbows Ltd biex ikunu jistgħu jissellfu l-flus ħalli jagħmlu l-benefikati ġewwa l-każin tagħhom li jgawduhom is-soċji kollha.

Imbagħad ikunu jistgħu jduru fuq is-soċji u malli juruhom l-improvements - li jekk Alla jrid isiru anke fi żmien sitt xhur minn issa - is-soċji mbagħad ikunu aktar willing li joħorġu kontribuzzjonijiet u donazzjonijiet akbar ħalli jkun jista' jitħallas is- self li jista' jsir mill-bank.

Hemm ukoll Santa Luċija li se jingħata premises u ground u l-istess il- Hibs li huwa wieħed mill-aktar football teams stabiliti fil-pajjiż.

Dan se jkollu l-premises tiegħu u again se jkun jista' jibbenefika minn self u overdraft mill-bank, partikolarment minħabba l-ispejjeż kbar li għandhom teams ta' l-ogħla livell f'Malta, bħall-Hibs, li jkollhom iħallsu tant flus lill-barranin li jgħinuhom biex dejjem itellgħu l-livell tal-logħba.

Għalhekk nawgura li fiz-zona ta' Paola u anke l-Cottonera nkomplu ntaffu l- pjaga tad-droga permezz ta' din l-għajnuna sostanzjali, tanġibbli u bla ebda ekwivoku ta' xejn.

M'aħniex qegħdin nagħmlu xi stqarrija ġenerali li ngħidu kemm aħna favur l-isport jew kemm nixtiequ li l-isport jimxi 'l quddiem, imma dan huwa l-aktar mod tanġibbli meta qed tagħti l-proprjeta' lill-għaqdiet ta' l-isport f'dan il-pajjiż.

Qed nagħtuhom il-proprjeta' li jistgħu jieħdu ipoteka fuqha favur bank li jislifhom għexieren ta' eluf ta' liri u b'hekk ikunu jistgħu mbagħad jammeljoraw u jżidu l-benefikati sabiex il-każin isir aktar attraenti u aktar komdu u awtomatikament jiżdiedu s- soċji tal-każini.

Naħseb li dan huwa punt fundamentali li ħadd ma jista' jiċħdu u li se jgħin lil eluf ta' ċittadini Maltin għax jiena qed insemmi biss dawk li mmiss magħhom jien.

Din hija mozzjoni li se tgħin eluf ta' ċittadini Maltin in a very tangible manner li f'ċertu sens huwa piż fuq il- Gvern - għax minflok se jibqa' il-Gvern is-sid totali kif kien qabel, bl- għaqdiet on encroachment terms, biċ-ċaqlieqa li qed jagħmel il-Gvern minn sid se jsir biss directum dominus u l-għaqdiet se jsiru utilisti taħt il- liġi taċ-ċens - għax lill-għaqdiet se jagħtihom il-faċilita' taċ-ċertezza tal-proprjeta' li għandhom quddiemhom li jistgħu jużawha bħala kollaterali biex jissellfu l-flus fuqha.

Għalhekk jien ngħid li meta qed issir din l- azzjoni daqshekk wiesgħa bħala rikonoxximent lil dawk il-Maltin li jeżerċitaw l-isport favorit tagħhom, fl-istess nifs ngħid kemm huwa utli li nirrikonoxxu wkoll dak li jagħmlu għaqdiet fil-politika.

Jiena nibda nidħak meta nisma' l-Oppożizzjoni hawnhekk, partikolarment lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni, anke b'ħafna stqarrijiet fuq it-television - u saħansitra marru bil-microphone quddiem Australia Hall, f'Pembroke - għaddejjin jitkażaw bi skandlu.

F'daqqa waħda ċ-ċifri tant saru għoljin li qisna se nsiru kollha miljunarji din in-naħa - dawn il-miljuni jien għadni ma rċevejthomx! - u ma nafx kif l-Onor.

Fenech Adami qed jistma li l- Partit Laburista se jagħmel qligħ ta' Lm3 miljun.

Dalgħodu kien qed jagħmel l-intervent tiegħu l-Onor.

Mugliett u qbadt u staqsejtu minn fejn ġab dik iċ-ċifra u f'kemm ili ngħidlek niżżilha bin-nofs għax qal li safejn jaf hu l-valur jiġi Lm1.5 miljun.

Mela wieħed mill-Oppożizzjoni diġa' faqa' l-bużżieqa ta' Lm3 miljun tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni għax niżżilhielu bin-nofs.

Dalgħodu għamilt intervent ta' nofs sekonda u minn Lm3 miljun iċ-ċifra niżlet għal Lm1.5 miljun!

Jiena ngħidlu li anke dik il- Lm1.5 miljun x'aktarx se jkollu jerġa' jirriduċiha by half ħalli forsi niġu aktar viċin ir-realta'.

Allura meta wieħed jibda jitkellem aktar b'dan it- tip ta' sens nibdew naraw li aħjar inkunu naqra saqajna ma' l-art fuq x'qed jiġri.

Li qiegħed jiġri huwa sempliċi ħafna ħafna.

Fl-1979 kien hawn riżoluzzjoni f'dan il-Parlament - kont għamilt il- kuntratti jiena stess - fejn il-Malta Shipbuilding Co. Ltd. - fuq kollox il- Malta Shipbuilding hija l-gvern kollu kemm hu mdaħħal ġol-Malta Shipbuilding Co. Ltd - ħadet mingħand il-Malta Labour Party il-post fejn kien hemm il-Freedom Press b'ċens ta' Lm20,000 fis-sena.

Għal dawk li issa għoġobhom jinsew x'kien il-Freedom Press, tajjeb infakkruhom li l-Freedom Press kien mibni mill-voluntiera Laburisti li kienu jmorru l-ġimgħa kollha jibnu fil-Ħdud u l-festi, jsajru għal sħabhom waqt li jkunu qegħdin jibnu, jiġbru l-flus biex jixtru l-ġebel u l-materjal u bil-mod il-mod bnew headquarters ta' partit liema bħalu.

Dak iż-żmien ma kienx hawn fil- pajjiż headquarters ta' partit bħal dak, l-ewwelnett bħala daqs, u t-tieni, mibni mill-voluntiera.

Mela ejja nieqfu nagħmlu pawsa żgħira u nirrikonoxxu dan il-fatt ħiereġ mill-għeruq tar-rieda taċ-ċittadini Maltin.

Ejja nagħmlu pawsa mit-tgħajjir partiġjan.

Ejja naraw x'dedikazzjoni marret biex inbena l-Freedom Press fil-Marsa.

Forsi mhux qed inkun preċiż meta qed ngħidu l-Freedom Press.

Hawnhekk nespandi dan il-punt għax il- kumpless kollu li fl-1979 ġie mogħti mill-Malta Labour Party lill-Malta Shipbuilding lill-Gvern, b'riżoluzzjoni ta' din l-istess Kamra, ma kienx fih press biss imma kien fih ukoll l-administrative headquarters tal-Malta Labour Party.

Jien dak iż-żmien kont fiż-żgħażagħ u fl-eżekuttiv tal-partit u niftakar li kellna l-kmamar tal-kaxxier, tas-segretarju, ta' l-eżekuttiv, taż- żgħażagħ, kmamar li kienu jagħtu lok li l-organi tal-partit jiffunzjonaw administratively.

Kellna wkoll teatru ġo dak il-kumpless, again mibni bid- dedikazzjoni sħiħa ta' dawk il-voluntiera li taw ħinhom u ħarġu flushom biex bnewh.

Kien hemm restaurant u kien hemm bar.

Mela hawn f'daqqa waħda qed nibdew nifhmu kemm kien - u għadu - post ċentralissimu.

Infatti llum il-Gvern stess qed jirranġa l-cross-roads li hemm hemmhekk għax tant jgħaddi traffiku minn hemm li kulħadd jaqbel li hija waħda mill-aktar arterji prinċipali li hawn għax minn hemm tifrex għas-south kollu ta' Malta.

Allura llum għiduli mhux kemm jiswa St. Andrew's imma għiduli kemm kien jiswa aktar il-Freedom Press, il-headquarters tal-Malta Labour Party, ir-restaurant u l-Freedom Hall.

Għiduli llum kemm qegħdin jonfqu kumpanniji biex jibnu cinema aktar 'il hinn minn din l-arterja.

Li kieku dik il-proprjeta' li ngħatat b'ċens lix-ShiSShipbuilding għal Lm20,000 biss kellha tinbiegħ, min jaf kemm kien ikun jista' jġib fis-suq illum il- partit!

Li kieku llum il-partit idur fuq il-Malta Shipbuilding Co. Ltd. - jew il-Gvern - u jgħidilha: Inti ma ħallastx iċ-ċens ta' Lm20,000, jiena għandi privileġġ speċjali fuq dak il-post u se nerġa' nieħu lura dik il- proprjeta`.

Kif ma jsemmuhomx dawn l-aspetti kollha, il-Kap ta' l- Oppożizzjoni u l-avukati kollha min-naħa ta' l-Oppożizzjoni?

Mela hemm proprjeta` li tiswa l-miljuni hemmhekk, apparti mill-valur storiku u sentimentali għal ħafna ċittadini Maltin li taw sehemhom biex jinbena dak il-post.

Ħalli ninsew dak il-valur għax dak kważi huwa inkwantifikabbli u ejja naraw x'ikun jiswa dak il-post kollu llum fis-suq.

Ara jekk xi ħadd jagħmel complex ta' cinemas bis-restaurants, bil-bars u mbagħad fuq jagħmel uffiċini, kemm jiġi jiswa f'dik l-area kollha li hemm hemmhekk!

Kif kollu ġie njorat dan?

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Qed titkellem fuq Australia Hall?

ONOR.

ALEX SCEBERRAS TRIGONA: Kemm vera m'intix qed issegwi!

Jiena qed nitkellem fuq il-Freedom Press, il-Freedom Hall u r-Restaurant Maltais.

Dawn kollha kienu jifformaw kumpless wieħed li l-Malta Labour Party kien ta lill-Malta Shipbuilding Co. Ltd. għal ċens ta' Lm20,000 fis-sena.

Qiegħed ngħid li minħabba l-fatt li l-Malta Shipbuilding ma ħallsitx dan l-ammont ta' ċens ripetutament, il-partit seta' faċilment qabad u reġa' ħa lura dik il-proprjeta' kollha għalih.

U din m'hijiex xi proprjeta' negliġibbli għax qed nipprova nindika, Onor. Vassallo, li fis-sit fejn qiegħda, fil-cross- roads fejn qiegħda, illum kien ikun post ideali biex ikun hemm ...

Anzi immaġina kieku b'dawk it-teatri li kien hemm hemmhekk dak iż-żmien, with due modifications for the passage of time, kemm kien jiġi jiswa l-post illum!

Meta wieħed jara l-potenzjal ta' din l-area kollha, allura l-MLP kemm imissu jieħu lura minħabba l-fatt li l-Gvern ma kienx qiegħed iħallas l-Lm20,000 ċens lil Malta Labour Party - u l-partit għandu l-privileġġ speċjali insinwat regolarment ġewwa l-Public Registry li jista' jeżerċita d- dritt li jittermina l-kuntratt ta' ċens u jieħu lura dik l-art bil- benefikati kollha - u minħabba nuqqas ta' pagament ta' ċens min-naħa tal- Malta ShipbuildingĠ Imbagħad ovvjament la tkun libera jkun jista' jikkummerċjalizzaha.

Sur President, minn hawn irridu nibdew: X'inhu dovut lejn il-Malta Labour Party min-naħa tal-Gvern?

Il-ħin kollu qegħdin isemmu naħa waħda ta' l-istampa, dak li hu dovut mill-Malta Labour Party lejn il-Gvern.

Għax imbagħad meta tiġi fuq in-naħa l-oħra - ara kemm jiġu aktar u aktar weak jaħasra - minflok il-Freedom Press li kien hemm qabel fil-Marsa, hemm il-Marsa Press two roads across 'il bogħod.

Minflok l-administrative headquarters, hemm l-administrative headquarters ġewwa l-Maċina.

Minflok it-teatru u s-side property li kien hemm mat-teatru, li tgħin għall- istorage ta' l-affarijiet, hemm l-Australia Hall u s-side property.

Mela allura qegħdin titkellmu biss issa fuq one-third mill-kumpless kollu li kellu l-Malta Labour Party ġewwa l-Marsa għar-rigward ta' l-ammont li għad baqa' li qiegħed hemm fuq issa.

Allura meta wieħed jibda jara dawn it-tip ta' paraguni wieħed ma jibdiex jifhem iktar kif qed jimxi l-moħħ hawnhekk quddiemna.

Peress li l-Malta Shipbuilding - meta qed ngħidu x-Shipbuilding jiġifieri l-gvern u mhux xi ħaddieħor - ma kenitx qed tħallas lill-Malta Labour Party iċ-ċens tagħha ta' l-aħħar tas-sena, il-Malta Labour Party ma kienx qed iħallas lill-gvern iċ-ċens tiegħu ta' l-aħħar tas-sena.

Mela l- Gvern mhux qiegħed jaħfer hawnhekk.

M'hu qed jagħmel assolutament xejn ħlief li mhux qed joħroġhom minn but u mhux qed idaħħalhom fil-but l-ieħor kull sena.

Il-Gvern fejn kien baqa' għax l-istess cheque li jiffirma biex iħallas iċ-ċens lill-Malta Labour Party, il-Malta Labour Party jiffirma ċ- cheque fuq wara u jerġa' jibagħtu lura għand il-Gvern l-għada.

Mela m'hawn l-ebda maħfra ta' ċens.

Issa jiena se nuża kelma li qatt ma nuża normalment fil-Parlament.

Kull membru ta' l-Oppożizzjoni li qed jgħid li din ir-riżoluzzjoni fiha maħfra ta' ċens qiegħed jigdeb assolutament.

M'hawn l-ebda maħfra ta' ċens, la fil-kuntratt u lanqas fir-riżoluzzjoni.

U niddejjaq anke li s-Sedja ma tiġbidx l-attenzjoni meta jkollna esaġerazzjonijiet bħal dawn.

Hemm il- limiti ta' fejn tidħol opinjoni - kulħadd jista' jgħid li tazza hija nofsha mimlija jew nofsha vojta; li dak il-kulur huwa griż jagħti lejn l-iswed jew griż jagħti iktar lejn l-abjad; dawn l-opinjonijiet naċċettahom għax għalhekk hawn Parlament - imma meta nies legali jgħidu li hawn ġew qegħdin nittrattaw maħfra ta' ċens, ngħidilhom jikkwotawli parti waħda biss li fiha tissemma maħfra ta' ċens.

Ħadd m'hu qed jitlob għall-maħfra ta' ċens għax lanqas biss hawn talba għall-maħfra ta' ċens.

Jiena niddejjaq nisma' li tal-Labour Party se jsiru miljunarji għax il-Gvern se jagħtihom Lm3 miljun u iktar.

Fejn se nieħdu Lm3 miljun u iktar bħala Labour Party mingħand il-Gvern?

Imkien m'hi qiegħda din.

Mela din l-ewwel gidba.

It-tieni gidba hija li qegħdin jgħidu li hawn maħfra ta' ċens.

Fejn hija l-maħfra ta' ċens?

Iċ-ċens kien hemm, għadu hemm u se jibqa' hemm.

Malli jasal iċ-ċekk taċ-ċens dovut lil-Labour Party mix-Shipbuilding, il-kaxxier tal-Malta Labour Party jerġa' jiffirma fuq in-naħa ta' wara taċ-ċekk u l- għada jerġa' jibagħtu għand il-Gvern.

Mela jekk il-Gvern ma ħariġhomx allura l-Labour Party qed jaħfer lill-Gvern.

Mela bil-maqlub ta' dak li qed jallegaw tan-naħa l-oħra qiegħda l-biċċa tax-xogħol.

L-Oppożizzjoni qegħdin jgħidu li l-Gvern qiegħed jaħfer iċ-ċens, u jiena minn hawn ngħid li huwa l-Labour Party li kien qed jaħfer lill-Gvern il-ħlas ta' Lm20,000 ċens fis-sena.

Nerġa' ngħid li kieku ried il-Labour Party seta' eżerċita l-privileġġ speċjali u jgħid li la l-Gvern ma ħallsux taċ-ċens kellu kull dritt jaħtaf dik il-proprjeta' li qiegħda fil-cross-roads tal-Marsa, fejn kien hemm il-Freedom Press, il-Freedom Hall, ir-Restaurant Maltais u l- kumpless kollu tal-headquarters tal-Malta Labour Party u kien jikkommeċjalizzaha.

Hekk kien jagħmel il-miljuni żgur!

Immaġinaw kemm kienet tiġi tiswa flus kieku dik l-area kollha kellha tiġi kkonvertita f'xi showroom kbira, f'xi kumpless taċ-ċinema u f'xi kumpless ta' uffiċini, kif qegħdin jinbnew bħalissa fil-Marsa, bit-twieqi qishom mirja.

(Interruzjonijiet) Le, ħafna u ħafna ikbar.

Dak li għadek ma fhimtx Onor. Vassallo.

L-area tax-Shipbuliding hija tliet darbiet iżjed mill-Australia Hall.

Ejja għall-grazzja ta' l-argument ngħidu li huwa veru li l-Australia Hall tiswa Lm3 miljun - dan ma jirriżulta minn imkien, anke l-Onor.

Mugliett qal li din tiswa nofs dik is-somma - mela allura l-area tal-Marsa li qed insemmi tiswa mill-inqas Lm9 miljun għax l-area tal-Marsa hija daqs dik tliet darbiet għall-kumpless li qed jiġi żviluppat.

Dan huwa punt ta' min wieħed jagħmlu ċar.

Ejjew nibdew nitkellmu fuq iż-żewġ naħat ta' din ir-relazzjoni u mhux fuq naħa waħda biss.

Hemm żewġ naħat.

Il-Gvern, bħala l-Malta Shipbuilding għandu jħallas Lm20,000 fis-sena lill-Malta Labour Party - dan kien kuntratt imfassal minni fl-1979 - u mbagħad il-Malta Labour Party, taħt kuntratt ieħor, jerġa' jħallas l- Lm20,000 fis-sena lill-Gvern.

Mela llum m'hawn l-ebda maħfra ta' ċens għax la l-partit ma ħafer lill-Gvern il-ħlas taċ-ċens u lanqas il-Gvern ma ħafer lill-partit il-ħlas taċ-ċens u la ż-żewġ relazzjonijiet għadhom in vigore ħadd ma qed jaħfer xejn lil ħadd.

Anzi fi tmiem il-kuntratt anness mar- riżoluzzjoni għandna quddiemna:

"The Government retains its rights to demand from the Party the full payment of the ground rent due by it and the delegation by the Party of its rights against the company in no way extinguishes the Party's primary obligation to pay such ground rent itself to the Government."

Dan joħroġna minn kull dubju għax forsi kieku ma kienx hemm dan il- paragrafu forsi xi ħadd seta' jgħid li għandu mnejn hemm novazzjoni.

Issa x'inhi din it-Torok ta' novazzjoni?

Fid-Dritt Ruman, li aħna wrietna bil- Kodiċi Ċivili, hemm qisu set-off ta' obbligazzjonijiet imma mhux set-off preċiż għax is-set-off huwa regolat taħt titolu ieħor fil-Kodiċi Ċivili.

Novazzjoni hija fejn isir obbligu u dritt ġdid minn sett ta' obbligi u drittijiet qodma.

Fejn qiegħda l-maħfra taċ-ċens?

Minn hawn nerġa' ngħajjar lil kull min qed jgħid li dan il-kuntratt jinvolvi maħfra ta' ċens "giddieb a piu non posso".

Ma jistax ikun li jkollok gidba ikbar minn hekk meta l-kuntratt qiegħed quddiemhom u ilu quddiemhom kemm ilha din ir- riżoluzzjoni quddiem din il-Kamra.

Kulħadd jaf jaqra bl-Ingliż u bil- Malti, anzi hawn ħafna avukati u ħafna nies legali u meta jaqraw li l-Gvern jirritjeni d-dritt li jiddomanda l-pagament sħiħ mingħand il-partit, allura m'hemmx maħfra.

Dan l-istess kuntratt qed jgħid ukoll li d-delega lill- Gvern tad-drittijiet tal-partit kontra x-Shipbuilding ma jfissirx li qed titfi l-obbligu primarju tal-partit illi jħallas dan iċ-ċens huwa nnifsu lill-Gvern.

Mela fejn qiegħda l-maħfra?

Għandna gidba bl-iswed fuq l- abjad għax dak li hawn miktub f'dan il-kuntratt, iċċirkulat u mqassam lil kull membru ta' din il-Kamra, huwa ċar daqskemm hi ċara l-gidba dwar il- maħfra taċ-ċens.

Għalhekk nitlob lill-membri kollha ta' din il-Kamra jottemperaw rwieħhom fid-dibattitu u fid-diskors tagħhom ġewwa l-Kamra - u anke barra - skond il-parametri ssetjati tad-dibattitu għax inkella kull wieħed jibda jivvinta bl-iktar mod eċċentriku, skond kif ikun qam fil- għodu, u jekk se nagħmlu hekk il- kredibilita' tal-membri ta' din il-Kamra ma nafx fejn se tibqa'.

Ejjew nitkellmu fuq it-text li għandna quddiemna.

It-text li qed nitkellmu fuqu jgħid li x-Shipbuilding għandu jagħti lil- Labour Party Lm20,000 ċens fis-sena.

Kif ħadd min-naħa ta' l-Oppożizzjoni ma jsemmiha din?

Ħadd ma jsemmi li l-partit għandu dan il-privileġġ speċjali fuq il-proprjeta' tax-Shipbuilding.

Allura jekk il-Partit qed jgħaddi d-dritt li jiġbor dawn l-Lm20,000 fis-sena lill-Gvern u l-Gvern biex jiġbor l-Lm20,000 mill-partit f'daqqa waħda se jkollu jagħmel conflation u merger tad-drittijiet u obbligi; u jekk fl-istess ħin fil- kuntratt qegħdin ngħidu li l-Gvern se jirritjeni d-dritt li jitlob pagament sħiħ għal kwalunkwe ċens dovut mill-partit u l-partit qed jirrikonoxxiehulu dan, min jista' jgħidilna li hawn xi maħfra taċ-ċens?

Anzi li jista' jsir huwa - u din hija l-iktar ħaġa ovvja - illi għal dan is- set-off - għax huwa set-off min-naħa għall-oħra - il-lejla stess il-Gvern li huwa l-major shareholder tax-Shipbuilding, jgħid lix-Shipbuilding biex jagħmel iċ-ċekk ta' kemm għandu jagħti ċens lill-partit u malli jasal fil- headquarters tal-partit il-kaxxier jiffirma fuq wara ta' l-istess ċekk u jerġa' jibagħtu għand il-Kummissarju ta' l-Artijiet.

Jista' xi ħadd hawn ġew jgħidli li ġaladarba jsir hekk, tkunx saret xi maħfra, meta dan huwa dovut legalment min-naħa tax-Shipbuilding lejn il-partit?

Jista' xi ħadd jgħidli għaliex kulħadd isemmi naħa waħda biss, x'għandu jagħti l-Labour Party lill-Gvern u x'għandu jagħti l-Gvern lill-partit, skond kuntratt ta' l-1979, ħadd ma jsemmih?

Dan mhux biex nieħdu vantaġġ politiku ta' jumejn?

Għalfejn dan?

Hekk se niggwidaw id-diskussjoni politika f'dan il-pajjiż?

Jiddispjaċini ngħid li mhijiex diskussjoni responsabbli li wieħed jgħid li hawn maħfra ta' ċens.

Nerġa' ngħid li m'hawnx maħfra ta' ċens f'din ir- riżoluzzjoni li għandna quddiemna.

Jiena ma nixtieqx intawwal ħafna imma nixtieq ngħid li aħjar il-pajjiż ikollu quddiemu diskussjoni ċara.

Ħalli ma jkunx hemm qbil, ħalli jkun hemm opinjonijiet, analisi u interpretazzjonijiet differenti, imma anke l- interpretazzjoni għandha l-limiti tagħha kemm tista' iġġebbed dak li huwa miktub bl-iswed fuq l-abjad.

Ma naħsibx li huwa sewwa li wieħed jinjora dawn l-elementi bażiċi ta' liġi fundamentali tal-pajjiż, il-Kodiċi Ċivili, illi jitkellem ċar fuq x'inhu dovut min-naħa bħala ċens u x'inhu dovut min- naħa l-oħra bħala ċens.

Iż-żewġ partijiet meta jingħaqdu flimkien jagħmlu storja.

Meta l-Oppożizzjoni titkellem biss fuq parti waħda ta' din l- istorja jkunu qegħdin jgħidu lill-poplu nofs storja u nofs storja, jiddispjaċini nerġa' ngħid, tammonta għal gidba.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Lawrence Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, issa li smajt lill-Onor.

Sceberras Trigona jitkellem naħseb li se jkolli nibda d-diskors tiegħi b'mod differenti milli kont qed nippjana.

Jidhirli li għandi mill-ewwel nibda billi nwieġeb għall-punti li qajjem l-Onor.

Membru fl-aħħar parti tad- diskors tiegħu.

Waqt li kien qiegħed jitkellem f'dawn l-aħħar minuti uża ħafna aġġettivi fis-sens li l-membri ta' din il-Kamra - naħseb li kien qed jirriferi għall-membri ta' din in-naħa tal-Kamra - qegħdin jivvintaw bl- iktar mod eċċentriku, "skond kif iqumu fil-għodu" u li dak li qegħdin jgħidu mhuwiex korrett u b'xi mod jew ieħor ma jaqbilx mal-fatti jew mar- realta' ta' l-affarijiet kif inhuma.

Naħseb li l-aġġettivi kollha li l- Onor. Sceberras Trigona indirizza lejn il-membri ta' din in-naħa tal-Kamra, se jkolli nagħmillu bħal min ikun qed jilgħab it-tennis u nibgħathomlu lura fin-naħa tiegħu.

Għax bl-argumentazzjoni tiegħu, l-Onor.

Membru bbaża ruħu fuq tliet premessi li rrid ngħid li huma totalment żbaljati, ma jaqblux mar- realta' u fl-użu ta' dawk il-premessi hu stess kien qiegħed jimmislidja lill-Kamra.

Ħalli nissostanzja dak li qed ngħid.

L-Onor.

Sciberras Trigona ħadha qatta bla ħabel kontra min tkellem minn din in-naħa tal-Kamra u kontra min qal li l-proprjeta li l-Partit Laburista għandu f'St Andrew's tiswa Lm3 miljun.

Huwa qal li din ivvintajniha, ġibniha minn żniedna u m'hemm xejn li jindika li din il-proprjeta' tiswa daqshekk.

Issa jew l-Onor.

Membru ma segwiex sewwa dak li konna qegħdin ngħidu jew inkella għażel li jisma' dak li xtaq li jisma jew inkella ried jimmislidja lil din il-Kamra.

Aħna għidna - u qalha l-Kap ta' l- Oppożizzjoni f'konferenza stampa li saret ġewwa Pembroke stess, ħdejn il- bini magħruf bħala r-Raffles - illi l-valur illi ngħata lil dawn it-tliet proprjetajiet li qegħdin ġewwa St. Andrew's, li jinkludu r-Raffles, l- Australia Hall u l-Victoria Pub, huwa ta' bejn Lm1.5 u Lm3 miljun u jirriżulta li dan il-valur ngħata mill-Partit Laburista stess.

Jiena f'idejja għandi fotokopja ta' artiklu li ġie stampat f' "l- orizzont", ippublikat fil-11 ta' Novembru, 1995 u miktub minn ċertu Michael Abela.

Jiena pprovajt inħabbel daqsxejn rasi ħalli nara min hu Michael Abela għax naf ħafna persuni li jġibu l-istess isem u kunjom pero' ma naf lil ħadd minnhom li qiegħed f'xi struttura tal-Partit Laburista.

Ma nafx jekk hemmx jew kienx hemm xi Michael Abela fl-organizzazzjoni tal-Partit Laburista fil-11 ta' Novembru, 1995.

Pero' jekk wieħed jaqra sewwa dak li kiteb dan Michael Abela f'dan l-artiklu huwa ovvju li min kitbu kien midħla sew tal-Partit Laburista, jaf il-fatti minn ġewwa u nvolut sewwa fil- pjanijiet kollha li huma kienu qegħdin jagħmlu f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-iżvilupp tal-proprjetajiet kollha li l-Partit Laburista għandu.

Wara kollox aħna ma nafux min hu dan Michael Abela imma jista' jkun anke xi isem li qed jinħeba warajh xi ħadd ieħor.

Jiena ma nafx x'ifissru l-inizjali M.A. Tista' tibni ħafna stejjer fuq l-inizjali, fuq min hu u x'intenzjonijiet kellu f'moħħu.

Qed nara lill-Onor.

Maria Camilleri tagħmilli s-sinjali min-naħa l-oħra tal- Kamra u nifhimha għaliex qed tagħmilli dawk is-sinjali.

Min jaf min hu dan Michael Abela!

Aħna nistaqsu biex jekk hawn xi ħadd li jista' jaqtgħalna l- kurżita' - jista' jkun li nibqgħu bil-kurżita' - inkunu grati lejh jekk jgħidilna min hu dan Michael Abela.

Pero' s'issa għadna ma nafux min hu.

Imma hu min hu żgur li huwa xi ħadd li huwa midħla sewwa tal-Partit Laburista, imdaħħal sewwa fl-organizzazzjoni tal-Partit Laburista u jaf ħafna affarijiet fuq il-proprjeta li l-Partit Laburista għandu u fuq il- pjanijiet li għandu biex jiżviluppa din il-proprjeta.

Issa se naqra paragrafu ċkejken minn artiklu twil faċċata sħiħa.

F'dan il-paragrafu Michael Abela jgħid hekk:

"Fl-aħħar tliet snin esperti fil-valur ta' l-art u tal-bini kienu qed jistmaw li l-valur tal-proprjetajiet tal-Partit Laburista seta' jitla' għal bejn Lm1.5 u Lm3 miljun."

Mela l-ewwel premessa ta' l-Onor.

Alex Sceberras Trigona għandha tiġi korretta minnu stess bħala premessa żbaljata tiegħu għax iċ-ċifri ta' Lm1.5 miljun u Lm3 miljun mhux minn din in-naħa ġew.

Ma ġew minn ebda kelliem tan-naħa ta' l-Oppożizzjoni jew tal-Partit Nazzjonalista imma minn artikolist bl-isem ta' MIchael Abela, ovvjament midħla sewwa tal-Partit Laburista, illi qiegħed jgħid li l-Partit Laburista qabbad esperti/periti u dawn l-esperti/periti stmaw dawn it-tliet proprjetajiet għall-valur ta' bejn Lm1.5 u Lm3 miljun.

Forsi hawn ikun aħjar, Sur President, li nitlob il-permess sabiex inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra artiklu mill-ħarġa ta' "l- orizzont" tal-11 ta' Novembru, 1995 intitolat "Użu Tajjeb mill-Bini ta' Sant' Andru".

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Artiklu mill-ħarġa ta' "l-orizzont" tal-11 ta' Novembru, 1995 intitolat "Użu Tajjeb mill-Bini ta' Sant' Andru".

Dan qed nagħmlu sabiex nissostanzja dak li qed ngħid.

Għandna dikjarazzjoni minn xi ħadd ġej mill-Partit Laburista stess illi qed jgħid li l-valur tal-bini li qegħdin nitkellmu fuqu fl-1995 kien ta' bejn Lm1.5 u Lm3 miljun.

Mela l-ewwel premessa ta' l-Onor.

Sceberras Trigona hija totalment żbaljata.

It-tieni premessa żbaljata, ukoll min-naħa ta' l-Onor.

Sceberras Trigona, hija d-differenza bejn qisien tal-proprjeta' tal-Freedom Press u l- proprjeta' li hemm ġewwa St. Andrew's. Jiena ngħid li jew l-iżball għamlu apposta jew inkella ma vverifikax l-affarijiet, pero' mill-mod kif tkellem nassumi li jaf sewwa fuq xiex kien qiegħed jitkellem u jekk jaf sewwa fuq xiex kien qed jitkellem ma setax jagħmel dan l-iżball u allura fl-opinjoni tiegħi kien qed jimmislidja lill-Kamra.

Jiena għandi quddiemi parti sewwa mid-dibattitu li kien sar fil-Parlament fis-7 ta' Awissu, 1979 meta dak inhar kienet ukoll ġiet diskussa riżoluzzjoni biex il-proprjeta' tal- Freedom Press tiġi kkompensata billi l-Malta Shipbuilding jgħaddu lill- Partit Laburista dawn it-tliet proprjetajiet li aħna niġbruhom kollha f'daqqa u ngħidulhom il-proprjetajiet ta' St. Andrew's. Jekk hawn xi żball f'dan id-dibattitu wieħed faċilment jista' jivverifika billi jsib il- kuntratti.

Jiena għandi wieħed mill-kuntratti hawn u nistgħu anke nġibu t- tieni kuntratt.

Jekk irridu nistgħu nġibu l-kuntratt tat-trasferiment tal- Freedom Press lill-Malta Shipbuilding u nistgħu nġibu l-kuntratt tat- trasferiment tat-tliet proprjetajiet ta' St. Andrew's lill-Partit Laburista u nsibu, meravilja tal-meravilji, illi l-qies bħala metri kwadri tal- proprjeta' li konna nafuha bħala l-Freedom Press huwa ta' 8,000 metru kwadru, filwaqt li l-qies tal-proprjeta' li ġiet trasferita lill-Partit Laburista u li tinsab f'St. Andrew's huwa ta' 14,000 metru kwadru u l-Onor.

Sceberras Trigona sgwida lil din il-Kamra meta pprova jargumenta illi l- proprjeta' tal-Freedom Press hija ħafna ikbar mill-proprjeta' li hemm f'St. Andrew's. Mhux hekk hu?

Din hija xi ħaġa li wieħed jista' jivverifika billi jara l-kuntratti.

Jiena qed nikkwota mid-dibattitu li kien sar f'dan il-Parlament fis-7 ta' Awissu, 1979 fejn minnu jirriżulta li l-area tal- Freedom Press hija ta' 8,000 metru kwadru filwaqt li l-proprjeta' ta' St. Andrew's hija ta' 14,000 metru kwadru.

Mela t-tieni premessa ta' l- argumenti ta' l-Onor.

Sceberras Trigona jidhirli li hija wkoll żbaljata u hu għandu jiġi u jikkorreġi dak li qal għaliex b'dak li qal sgwida kompletament lil din il-Kamra.

It-tielet argument li għamel l-Onor.

Sceberras Trigona jittratta l- kwestjoni ta' l-arretrati taċ-ċens u fejn qal li n-naħa ta' din il-Kamra qed jitkellmu dwar maħfra ta' ċens meta minn imkien ma jirriżulta li hemm maħfra ta' ċens.

Jiena lill-Onor.

Sceberras Trigona ngħidlu: Ejja nħarsu daqsxejn lejn il-fatti.

Naqblu li hemm arretrati ta' Lm0.25 miljun ċens fuq din il-proprjeta'?

Dan huwa l-ewwel fatt. Nistgħu niftehemu bejnietna ħalli ma noqogħdux nargumentaw fil-vojt?

Naħseb li dan il-fatt ħadd ma jista' jmerih.

Il-lum huwa fatt stabilit li hemm arretrati ta' Lm0.25 miljun ċens dovuti fuq il-proprjeta' ta' Pembroke u dawn il-Lm0.25 miljun ċens huma dovuti - u nispera li naqblu fuq dan ukoll - bil-liġi u bl- obbligi kollha mill-Partit Laburista lill-Gvern Malti.

Dan it-tieni fatt naqblu fuqu wkoll?

Jekk l-Onor.

Sceberras Trigona huwa nutar jiena nippretendi li hu, bħala nutar, kapaċi jifhem li legalment il-Gvern għandu d-dritt li jiġbor mingħand il-Partit Laburista s-somma ta' Lm0.25 miljun.

Jekk wieħed iħares lejn ir-riżoluzzjoni u l-kuntratti li ġew ippreżentati lil din il-Kamra dwar l-artijiet ta' Pembroke wieħed mill-ewwel jifhem għax din tirriżulta mill-kuntratti stess.

Il-Gvern Malti għandu dan id-dritt?

Mhux talli għandu dan id-dritt il-Gvern Malti li jiġbor dawn il-flus mingħand il-Partit Laburista, talli għandu d-dritt li jiġbor il-Lm0.25 miljun u għandu d-dritt ixojli l-kuntratt mal-Labour Party.

Il-Gvern Malti għandu dritt jieħu l-proprjeta' lura għas-sempliċi raġuni li ċ-ċens ma tħallasx.

Mela huwa veru li hemm Lm0.25 miljun dovuti f'arretrati ta' ċens, huwa veru li huma dovuti mill-Partit Laburista lill-Gvern Malti u veru wkoll li l-Gvern Malti għandu d-dritt illi jieħu l-proprjeta' lura għax il-Partit Laburista ma ħallasx iċ-ċens.

Dawn huma fatti li huma ċari daqs il-kristal.

Tant hu hekk li biċċa minn din ir-riżoluzzjoni għalhekk ġiet quddiem din il-Kamra biex il-Gvern jaħfer dan kollu.

Alla jbierek, f'dan il-pajjiż issa sirna nitkellmu fuq il-miljuni qisna qed nitkellmu fuq il-karawett.

Din l-iskiżofrenija ta' bniedem li waqt li jokrob fuq il- kriżi finanzjarja u fl-istess nifs li jagħmel hekk ikun qed jagħti fuq plattina xi ħaġa li tiswa Lm3 miljun lill-Partit Laburista ma nistax nifhimha.

Din, jew skiżofrenija jew diżonesta' politika.

Pero' jiena iktar nenfażizza d-diżonesta' politika għax ma jistax ikun li filwaqt li int qiegħed tokrob fuq il-ħofor u tiddikjara li kulħadd huwa fallut, fl-istess nifs lill-Partit Laburista tagħtih dan ir-rigal sabiħ.

Mela għandna mozzjoni quddiemna li fl-aħħar mill-aħħar titlob lil dan il- Parlament jagħti l-barka tiegħu lill-Gvern ħalli l-Gvern ikun jista' iċedi dritt sagrosant li għandu llum, b'liema dritt jista' jdur fuq il-Partit Laburista u jgħidlu: Jiddispjaċini, int ma ħallastx iċ-ċens u għalhekk jiena se nieħu l-proprjeta' lura.

Din hija xi ħaġa li l-Gvern jagħmilha maċ-ċittadini kollha għax sa ġimgħa ilu ġew ikellmuni żewġ individwi - m'iniex se nsemmihom għax mhux il-mument li jissemmew u lanqas għandi permess biex insemmihom - proprju għax għandhom każ simili.

Ma ħallsux l- arretrati u l-Gvern qed jeżerċita d-dritt tiegħu illi hu jikkanċella.

Jiġifieri f'pajjiż demokratiku fejn il-Gvern mhuwiex superjuri għal-liġi imma jbaxxi rasu quddiem il-liġi bħal kull ċittadin ieħor f'dan il-pajjiż, ma' dawn iċ-ċittadini qed jeżerċita d-dritt tiegħu biex jikkanċellalhom il- kuntratt.

Imma mal-Partit Laburista le għax f'dan il-pajjiż jidher illi hawn min hu pprivileġġat.

Lill-Onor.

Sceberras Trigona ngħidlu li l- Lm0.25 miljun huma dovuti mill-Partit Laburista lill-Gvern.

Dan huwa fatt stabilit li fuqu ma nistgħux ma naqblux għax ma nistgħux immeru s-sewwa magħruf.

Il-Partit Laburista ma ħallsux lill-Gvern u l-Gvern il-lum għandu dritt li jieħu l-proprjeta' lura.

X'qed jagħmel il-Gvern f'din ir- riżoluzzjoni?

Il-Gvern qed jgħid lill-Parlament li se jċedi dan id-dritt.

X'qed jagħmel iżjed il-Gvern?

Qed jagħmel żewġ affarijiet u hawn fejn qed jiżbalja apposta, fl-opinjoni tiegħi, l-Onor.

Sceberras Trigona.

Il-Gvern jaf li l-Partit Laburista qiegħed fil-proċess li jinnegozja r- Raffles, wieħed minn dawn it-tliet proprjetajiet u jidher - u ngħid "jidher" b'dispjaċir għax, Alla jbierek, min jippriedka t-trasparenza u min jippriedka l-onesta' u s-serjeta' u li rridu nkunu pajjiż modern ma ndenjax ruħu jiġi quddiem dan il-Parlament u jagħtina l-ispjegazzjonijiet u l- informazzjoni; dan kollu għajdut s'issa - li dan se jiġi ttrasferit għall- prezz ta' Lm0.4 miljun jew kważi Lm0.5 miljun u ssemma' l-individwu li se jixtrih u miniex se nsemmih b'rispett lejh għax mhux sewwa li fil-Parlament noqogħdu nsemmu l-ismijiet.

Pero' nerġa' ngħid li hawn għajdut fejn qed jingħad li l-Partit Laburista ftiehem f'konvenju ma' xi ħadd li jitrasferixxi r-Raffles għall-prezz ta' Lm0.4 miljun jew kważi Lm0.5 miljun.

Jiena nixtieq narah dan il-konvenju.

Mhux nixtieq, anzi nsostni li għandi dritt narah qabel ma niġi mitlub biex nivvota f'dan il-Parlament.

X'jiġifieri aħna spiċċajna niġu f'din l-istituzzjoni parlamentari, it- tarka tad-demokrazija ta' pajjiżna, u niġu mitlubin nivvotaw fl-għama permezz ta' biċċa riżoluzzjoni ta' żewġ paragrafi fuq proprjeta' li tiswa Lm3 miljun, liema proprjeta' hija proprjeta' tiegħi bħala ċittadin u taċ- ċittadini kollha?

Hekk niġu mitlubin biex nivvotaw?

Veru jew mhux veru li l-Partit Laburista għandu konvenju ffirmat?

Veru jew mhux veru li l-Partit Laburista se jbigħ din il-proprjeta' għall-prezz ta' Lm0.4 miljun jew kważi Lm0.5 miljun?

Veru jew mhux veru li f'dak il-konvenju hemm il- kondizzjonijiet?

Veru jew mhux veru li f'dak il-konvenju hemm kondizzjoni illi jiġu solvuti żewġ problemi, waħda in konnessjoni ma' l-iskedar tal- proprjeta' u l-oħra li tikkonċerna proprju dan id-difett kbir li jeżisti u cioe' li l-Gvern għandu dritt li jieħu l-proprjeta' lura?

Veru li dawn il- kondizzjonijiet huma msemmijin f'dan il-konvenju?

Veru jew mhux veru li jekk ma jseħħux dawn il-kondizzjonijiet jaqa' dan il-konvenju għax din il- proprjeta' m'għandha l-ebda valur jekk dawn iż-żewġ kondizzjonijiet ma jseħħux?

Ġibuhulna dan il-konvenju ħalli narawh.

X'hemm x'taħbu fih dan?

Irrisponduna.

Veru jew mhux veru li għandkom konvenju ffirmat fuq din il- proprjeta'?

Veru li hemm kondizzjoni imposta minn min hu interessat li jixtri mingħandkom, kondizzjoni li torbotkom teħilsu minn dawn iż-żewġ diffikultajiet ta' l-iskedar tal-proprjeta' mill-Planning Authority u d- difett li għandkom fit-titolu.

Veru jew mhux veru li dan il-konvenju ilu li ġie ffirmat?

Veru jew mhux veru li dan il-konvenju ġie ffirmat qabel ma l-Planning Authority irranġat l-iskedar ta' din il-proprjeta'?

Veru jew mhux veru li saru dawn l-affariijiet?

Jew veru li t-trasparenza ma teżistix fejn jidħlu l-interessi tal-partit u f'dan il-każ fejn jidħlu l- interessi personali għall-Partit Laburista.

Fejn hu d-diskors tat- trasparenza!

Fejn spiċċajna f'dan il-pajjiż!

Imma barra dan hemm problema oħra u dan bi tweġiba għall-punti li qajjem l-Onor.

Sceberras Trigona.

Irrid ngħid li segwejt l-interventi kollha li saru fuq din il-mozzjoni u b'dispjaċir ikolli nirrimarka li ħlief għall-Onor.

Sceberras Trigona ħadd min-naħa tal-Gvern ma tkellem speċifikament fuq din il-kwestjoni għax għall- oħrajn, Alla jbierek, qisu xejn m'hu xejn.

Xejn m'hu xejn għan-naħa tal- Gvern!

L-Onor.

Membru kien l-uniku wieħed li ndenja ruħu li jgħid xi żewġ kelmiet fuqha u sfortunatament ibbaża l-argumenti tiegħu fuq tliet premessi żbaljati li sgwidaw lil din il-Kamra.

X'inha d-diffikulta' l-oħra li f'ġieħ it-trasparenza li nemmnu lkoll fiha u biex qabel ma nintalbu kollha kemm aħna nivvotaw, inkunu nafu għal xiex qegħdin nivvotaw?

Din hija d- diffikulta' legali li diġa' ssemmiet mill-kelliema ta' din in-naħa pero' se nerġa' nsemmiha biex nirribatti l-punti li qajjem l-Onor.

Sceberras Trigona.

L-Onor.

Sceberras Trigona, bħal kull min jaf ftit tal-liġi, jaf illi jeżisti l-prinċipju tal-preskrizzjoni.

X'inhu dan il-prinċipju tal- preskrizzjoni?

Se nipprova nissimplifika għax kultant aħna nagħmlu l- iżball li nitkellmu bħala avukati u ma nirrealizzawx li dan id-diskors qed nagħmluh biex suppost nipprovaw nipperswadu lil xulxin kif se nivvotaw, għalkemm nibża' li din hija utopja li qatt m'aħna se naslu għaliha.

Hawn nixtieq niftaħ naqra ta' parentesi għax spiċċajna qegħdin tajjeb.

F'seduta li bdejniha fid-9.00 a.m. spiċċajna qegħdin nitkellmu siġġijiet mas- siġġijiet għax bħalissa, għal min qed isegwina fuq ir-radju, preżenti fil- Kamra hawn żewġ membri min-naħa tal-Gvern.

Fl-aħħar qed nara lill-Ministru Buhagiar għax immissjajtu għall-biċċa l-kbira mill-ġurnata u ngħidlek il- pura verita', Onor. Buhagiar, ħadtha daqsxejn bi kbira li ma rajtekx.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Nassigurak li kont qed insegwi kollox mill- uffiċċju tiegħi!

ONOR.

LAWRENCE GONZI: M'għandix dubju!

Il-Ministru żgur li kien qed isegwi mill-kamra tiegħu permezz ta' l-intercom pero' meta ministru jkun qed jippilota riżoluzzjoni nippretendi li għallinqas għandu jkun preżenti fil-Kamra ħalli dak li jun jara daqsxejn ir-reazzjoni x'inhi.

Forsi ma nippretendix il-preżenza ta' ministri oħrajn - għalkemm għandi dritt nippretendiha bħala parlamentari - imma l-preżenza u r-reazzjoni tal- Ministru Buhagiar kont nistenniha u qiegħed nieħu pjaċir li qiegħed hawnhekk ħalli jekk hu jħoss li għandu jweġibni għal waħda mill-15-il mistoqsija li se nagħmel iweġibni fil-pront.

Il-konvejnu fejn hu?

Il- kondizzjonijiet x'inhuma?

Se narawhom?

M'għandix inkun nafhom dawn l- affarijiet qabel ma nivvota?

Għandi dritt bħala membru Parlamentari ta' dan il-pajjiż li ninsiti li nkun naf fuq xiex triduni nivvota?

Qed tara, l- ebda tweġiba!

Kultant tieħu pjaċir titkellem iktar mas-siġġijiet għax għallinqas dawn tarahom bl-istess faċċata u mhux b'faċċata differenti u kultant jirreaġixxu bħalma rreaġixxew nhar l-Erbgħa li għaddew filgħaxija, li kien għajb għal dan il-Parlament li jsir ċertu diskors li jweġġa' lilna personali u lill-ex-membri parlamentari li llum m'għadhomx magħna.

Imma ħalli nagħlaqha din il-parentesi għax m'għandix għalfejn nidħol f'dawk l- aspetti.

Jiena kont qed nitkellem fuq il-preskrizzjoni u kont qed ngħid li kulħadd għandu d-drittijiet tiegħu pero' l-liġi tal-preskrizzjoni ta' pajjiżna, bħal f'pajjiżi oħra, tgħidlek li jekk inti toqgħod rieqed u ma tagħmel xejn, wara ċertu żmien dak id-dritt titilfu.

Jista' jkollok dritt kemm trid imma jekk toqgħod bil-qiegħda u ma tiċċaqlaqx, dak id-dritt jintilef biż-żmien.

Il-liġi tagħna tgħid li jekk int għandek tieħu l-flus mingħand it-tali, id-dritt tiegħek jintilef wara tant żmien.

U hemm perijodi differenti.

Per eżempju, hemm perijodu ta' żmien ta' 18-il xahar, jiġifieri wara 18-il xahar titlef id-dritt tiegħek.

Hemm perijodu ta' żmien li jkun ta' sentejn, hemm ieħor li jkun ta' ħames snin, hemm ieħor li jkun ta' għaxar snin, eċċ. eċċ. Fost l-affarijiet li tgħid il-liġi hemm li min ikollu d-dritt li jiġbor iċ-ċens, id-dritt tiegħu jintilef wara ħames snin jekk hu jibqa' rieqed u ma jagħmel xejn.

It-traskuraġni m'hi tajba għal ħadd, speċjalment fejn tidħol il-proprjeta'.

Mhux sewwa li jkollok proprjeta' u tittraskuraha u allura l-liġi stess toqros lil dak li għandu dritt u tgħidlek li jekk għandek tiċċaqlaq iċċaqlaq u mhux tħalli l- affarijiet jinġemgħu u l-problemi jikbru.

F'dak li għandu x'jaqsam maċ- ċens, il-liġi tgħidlek li dak li jirċievi ċ-ċens, jekk ma jiċċaqlaqx jitlef iċ-ċens kollu li huwa aktar antik minn ħames snin.

Jiġifieri inti qisek dejjem għandek id-dritt tiġbor biss ta' l-aħħar ħames snin.

Il-liġi tgħidlek x'tista' tagħmel biex inti ma tħallihx jgħaddi dan iż-żmien kontra tiegħek.

X'jiġifieri tiċċaqlaq?

Per eżempju, inti tista' tqabbad avukat u tgħidlu biex jagħmillek ittra bil-qorti kontra t-tali għax għandu jħallasek taċ-ċens u fil-fatt ma ħallsekx.

Allura inti tqabbad avukat, jagħmillek ittra uffiċjali fil-qorti u jekk dik l-ittra uffiċjali jagħmililek qabel ma jaqbżu l-ħames snin u tasal għand min għandu jħallsek, allura dik l-ittra uffiċjali tinterrompi l-preskrizzjoni u l-ħames snin jerġgħu jibdew jgħoddu mid-data ta' l-ittra uffiċjali.

Aħna nafu illi l-Gvern ħareġ ittra uffiċjali kontra l-Partit Laburista f'Jannar, 1993 li fiha l-Partit Laburista ġie imsejjaħ biex iħallas l-arretrati kollha taċ-ċens li kienu dovuti sa dak inhar u f'dik l-istess ittra uffiċjali l-Partit Laburista ġie avżat li jekk jibqa' ma jħallasx iċ-ċens allura hu jista' jitlef it-titolu għall-proprjeta'.

Nista' nikkonferma li f'Jannar, 1993 il-Gvern Nazzjonalista kien ħareġ ittra uffiċjali kontra l-Partit Laburista u nterpellah biex iħallas l- arretrati taċ-ċens.

Issa jien se nistaqsi mistoqsija u nippretendi tweġiba ċara jekk il-Partit Laburista qed jippretendi li għandu xi dritt kontra l- Malta Shipbuilding.

X'azzjoni legali ħa biex jinterrompi kwalunwe argument ta' preskrizzjoni fil-konfront ta' bejniethom?

Hi nterrotta l- preskrizzjoni?

Jiena nippretendi li dan il-Parlament jingħata tweġiba ċara fuq dan għax jekk it-tweġiba hija fin-negattiv - u ppermettuli nuża terminu daqsxejn iebes, pero' inħossu dan it-terminu - allura qed isir frodi fil- konfront ta' dan il-Parlament u fil-konfront tal-poplu Malti.

Għaliex qed isir frodi?

Għax b'din ir-riżoluzzjoni li qegħdin niġu mitlubin li nivvotaw favur tagħha f'din il-Kamra, il-Gvern qed iċedi dritt u mhux qed jinsisti għall-ħlas taċ-ċens mingħand il-Partit Laburista bl-iskuża li jista' jiġbor dan iċ-ċens mingħand il-Malta Shipbuilding.

Issa jekk hemm il-preskrizzjoni u l-Gvern ma jistax jiġbor iċ-ċens mingħand il-Malta Shipbuilding, allura qed isir frodi fil-konfront ta' dan il-Parlament.

Aħna għandna d-dritt li nippretendu spjegazzjoni u dettalji ċari fuq dan l- argument.

Jien mhux qed ngħid li hekk hu għax ma nafx u kieku naf ngħid li naf, imma jiena fid-dmir u bi dritt li qabel ma din ir-riżoluzzjoni tgħaddi bit-timbru uffiċjali ta' dan il-Parlament inkun naf jekk il-Malta Labour Party iterrompiex il-preskrizzjoni fil-konfront tal-Malta Shipbuilding.

Apparti minn dan, ta' min jgħid lill-Onor.

Sceberras Trigona li ladarba qed jirriżultalna li l-Partit Laburista se jittrasferixxi din il- proprjeta', ma kienx ikun iktar għaqli għall-Kaxxa ta' Malta, jekk aħna verament għandna gvern tal-Maltin u l-Għawdxin kollha, illi dan il-Gvern jimponi kondizzjoni fuq il-Labour Party illi jekk jittraxferixxi l- proprjeta' lil xi ħaddieħor, mill-flus li se jdaħħal irid iħallas l- arretrati taċ-ċens.

Hawn xi ħadd bi ftit melħ f'rasu li ma kienx jagħmilha din il-biċċa xogħol ladarba qed jaħfer id-dritt li għandu!

X'inhu d-dritt li qed jaħfer?

Żgur li qed jaħfer id-dritt li jxolji l-kuntratt.

Dan qed tgħidu r-riżoluzzjoni stess.

Il-Gvern irid iċedi d-dritt tiegħu li jxolji l-kuntratt.

Mela ladarba se jagħmel din il-mossa li f'daqqa waħda tagħti lura l-valur kummerċjali kollu lil din il-proprjeta', il-Gvern ma kellux daqsxejn sens komun li jdur fuq il-Malta Labour Party u jgħidlu: Jekk trid tinnegozzjaha nnegozzjaha għall-affari tiegħek, allavolja aħna ta' l-istess familja, imma jekk inti se ddabbar Lm0.5 miljun allura ħallas dawk l- arretrati li għandek tagħtini!

Lanqas dan ma naslu biex nagħmlu f'dan il- pajjiż?

Din hi relazzjoni inċestwuża li teżisti bejn il-Gvern Laburista u l-Partit Laburista.

Iva, incest dan għax ma jagħmlux sens dan l- affarijiet.

Allura lill-Onor.

Alex Sceberras Trigona ngħidlu li l-premessi ta' l-argumenti tiegħu kollha kienu żbaljati u fl-argumentazzjoni tiegħu sgwida lil din il-Kamra.

Aħna bħala membri Parlamentari għandna d-dritt u d-dmir li jkollna tweġibiet ċari għal dawn l-affarijiet, iktar u iktar meta faċċata għandna grupp ta' parlamentari li saħqu tant fuq it-trasparenza.

Ma kontx qed naħseb li se nintroduċi d-diskors tiegħi b'dan il-mod imma bilfors ikollok tirreaġixxi meta tisma' l-affarijiet li smajt ftit tal-ħin ilu.

Issa niġi għall-introduzzjoni kif xtaqt nagħmilha jiena fil-bidunett.

L-ewwelnett xtaqt li bil-kalma kollha niċċaraw eżattament x'qed nagħmlu, għax dan l-aħħar iltqajt ma' diversi nies li mhuwiex ċar f'moħħhom x'qed isir f'dan il-Parlament.

F'dan il-Parlament m'aħniex qed ngħaddu xi liġi imma qed nagħmlu xi ħaġa skond liġi li diġa' teżisti.

Jiena ħadt il-briga li nara preċiżament x'jgħid l-Att ta' l-1976 li jirregola t-Trasferiment ta' Artijiet tal-Gvern, liema liġi sussegwentement ġiet emendata diversi drabi, inkluż fl-1979.

U dan li qed isir f'din ir-riżoluzzjoni suppost li qiegħed isir taħt l-umbrella ta' din il-liġi.

Issa xi tgħid din il-liġi?

Artiklu 3 jgħid:

"Ebda art li tkun proprjeta' tal-Gvern jew li hi amministrata minnu ma tista' tiġi ttrasferita kemm-il darba dak it-trasferiment ma jsirx skond xi waħda mid-dispożizzjonijiet li ġejjin:-".

Imbagħad jissemmew id-dispożizzjonijiet, fosthom it-tielet waħda li tgħid li dan it-trasferiment ikun jista' jsir skond riżoluzzjoni speċjali tal- Kamra tad-Deputati.

Mela skond din il-liġi, il-gvern ikun jista' jaqbad proprjeta' li hi tal-Maltin u l-Għawdxin kollha, tagħna lkoll, proprjeta' fdata għandu proviżorjament - għaliex min jokkupa s-siġġijiet tal-gvern qiegħed hemmhekk, kif ngħidu, għasfur tal-passa; sa 12-il xahar ilu kien hemm gvern ieħor u meta ssir elezzjoni oħra jista' jkun hemm gvern ieħor - u jiddisponi minnha.

Tajjeb li ngħidu hawnhekk li ma rridux nagħmlu l- iżball li naħsbu li tali proprjeta' hija tal-gvern; dik hija proprjeta' tal-poplu kollu u l-gvern ġie afdat bl-amministrazzjoni tagħha.

Fl- elezzjoni lil dan il-Gvern tajnieh prokura u għidnielu: Din proprjeta' tagħna, ħudilna ħsiebha, amministrahielna, indukrahielna u jekk illum tiswa sold, jekk jista' jkun agħtihielna lura tiswa żewġ soldi.

Issa din il-liġi torbot lill-gvern - lil kull gvern - biex jekk jiġi biex jiddisponi minn xi proprjeta', ma jaqbadx u jagħmel hekk mingħajr ebda spjegazzjoni ta' xejn u mingħajr ebda ġustifikazzjoni ta' xejn imma biss jekk iġib riżoluzzjoni speċjali quddiem dan il-Parlament.

U din ta' min jagħmel ftit riflessjoni fuqha fil-qosor.

Issa l-liġi ma tobbligax lill-Gvern jiġi quddiem dan il-Parlament biex noqogħdu naħlu l-ħin, jew biex jiena niġi hawnhekk u jkolli lill-Ministru biss quddiemi b'Kamra vojta.

Lanqas biex taparsi tajna dibattitu u qisu ma sewa xejn, ħadd ma ta kasna, ħadd ma jweġibna.

Fit-teorija, meta aħna niġu quddiem dan il-Parlament, niġu biex nagħtu kont lill-pubbliku Malti.

MADAM SPEAKER: Ippermettili Onor. Gonzi.

Skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Membru jkompli jinstema'.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR (Segretarju Parlamentari għall-Kura ta' l-Anzjani): Nipproponi li l-Onor.

Gonzi jkompli jinstema'.

ONOR.

ANTON TABONE: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Gonzi jkompli jitkellem.

Il- Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra kollha talli għoġobha testendili l-ħin.

Kont qiegħed ngħid li din il- liġi torbot idejn il-gvern, kull gvern, li meta jiġi biex jiddisponi minn xi art li hija proprjeta' tal-gvern irid bilfors jiġi quddiem din il-Kamra.

U jiġi quddiem din il-Kamra għas-sempliċi raġuni li fit-teorija hawnhekk irid jagħti kont ta' għemilu sabiex il-poplu Malti u Għawdxi jifhem, japprezza, jaqbel jew ma jaqbilx u jagħti l-ġudizzju tiegħu fuq id- deċiżjoni tal-gvern li jitrasferixxi dik l-art.

Issa dan jista' jkun trasferiment lil xi kumpannija, jista' jkun trasferiment lil persuni privati u jista' jkun trasferiment lil għaqdiet volontarji.

Imma jkun x'ikun dak it-trasferiment, ladarba l-Gvern se jiddisponi minn proprjeta' li hija tal-poplu Malti u Għawdxi, irid jiġi quddiem dan il-Parlament u jagħti rendikont u mhux biex sempliċement jingħata t-timbru għaliex inkella ma nagħmlux sens.

Hawn jien nistaqsi:

X'rendikont ingħata s'issa, xi spjegazzjonijiet ingħataw s'issa biex aħna niġu mitlubin napprovaw, fost numru ta' riżoluzzjonijiet, żewġ trasferimenti partikolari li jivvantaġġaw lill-Partit Laburista?

X'raġunijiet inġabu quddiem din il-Kamra?

Xi spjegazzjonijiet inġabu quddiem din il-Kamra?

Minn dan kollu, Madam Speaker, ma sar xejn u allura jiena ngħid li l-proċedura li qed jadotta l-Gvern fiha nnifisha tmur kontra l-ispirtu ta' din il-liġi għaliex, kif diġa' għidt, torbot lill-Gvern li jiġi quddiem il-Kamra u jagħti l-ispjegazzjonijiet tiegħu b'riżoluzzjoni speċjali.

Imma minn dan kollu ma ġara xejn u spiċċajna qegħdin nużaw proċedura li mhux talli tgħin lill-Gvern biex ma jispjegax imma talli pprovat tmur anke pass iktar 'il quddiem.

Qed ngħid dan għaliex kif diġa' qalu sħabi - mhux se ntawwal fuq dan il- punt għaliex diġa' sar biżżejjed diskors fuqu - il-proċedura sħiħa li ntużat minn dan il-Gvern saret intenzjonalment sabiex dawn iż-żewġ trasferimenti, li jiffavorixxu lill-Partit Laburista, naħbuhom bħal biċċa perżuta qarsa f'nofs sandwich biex kemm kemm intogħmuha.

F'din il-biċċa perżuta qarsa moħbija f'sandwich insibu ħafna riżoluzzjonijiet oħrajn għaliex insibu xi 25 organizzazzjoni sportiva involuta f'dan l-eżerċizzju, insibu għaqdiet volontarji bħall-MUSEUM, insibu għaqdiet oħrajn bħas- Soċjeta' tas-Salezjani ta' Don Bosco u bħall-Fondazzjoni ta' St. Michael's. U fost dawn iżżelqet din il-famuża konċessjoni ta' żewġ gruppi ta' proprjetajiet lill-Partit Laburista, bl-intenzjoni li ttellef l-attenzjoni tagħna fuqhom.

Naturalment pero' dan kollu ma seħħx għaliex l-Oppożizzjoni m'hijiex rieqda.

L-Oppożizzjoni kienet għajnejha miftuħin beraħ fuqha din u mill-ewwel xammet l-iskandlu kbir li hemm moħbi wara dan l-eċerċizzju.

Issa għaliex qed nagħmel dan l-għaġeb kollu fuq dan il-punt u għaliex l- Oppożizzjoni għamlet dan l-għaġeb kollu fuq dan il-punt?

Jiena nsostni - u dan insostnih b'konvinzjoni - li b'dak li qed isir, qiegħda ssir xi ħaġa li tista' tiżbilanċja d-demokrazija stess f'dan il- pajjiż.

U mhux qed niċċajta u lanqas qed nesaġera.

Wara kollox, x'inhi demokrazija f'pajjiż bħal tagħna, fejn għandna żewġ partiti politiċi?

Jeħtieġ li r-realta' nħarsu lejha f'wiċċha.

F'dan il-pajjiż għandna żewġ partiti politiċi kbar viċin ħafna ta' xulxin, anke f'dak li għandu x'jaqsam ma' appoġġ popolari għax ftit hemm differenza bejniethom, u mbagħad hemm partit politiku ieħor pero' żgħir ħdejn dawn iż-żewġ partiti.

Issa jekk aħna għandna demokrazija bbażata fuq din ir-realta' ta' żewġ partiti politiċi kbar jikkompetu ma' xulxin fl-arena politika, u jekk ir-realta' tal-lum timponi fuq dawn iż-żewġ partiti politċi li jaġġornaw il-metodu tagħhom tal-politika u ta' kif jagħmluha, u jekk biex jaġġornaw ruħhom jiddependu bilfors fuq fondi li jridu jiġbru mingħand in-nies biex ikunu jistgħu jinvestu f'makkinarju elettroniku li huwa indispensabbli fl-era moderna sabiex iwasslu l-messaġġ politiku tagħhom, allura s-Sinjorija Tiegħek, Madam Speaker, ma jidrilhiex li nkunu qegħdin nipperikolaw sewwa d- demokrazija f'dan il-pajjiż jekk jiġi gvern u bil-pulit jew bl-iktar mod oxxen jipprova jivvantaġġa finanzjarjament lil xi wieħed minn dawn iż-żewġ partiti politiċi?

Bħala Maltin li nixtiequ li d-demokrazija ngħożżuha u nieħdu ħsiebha, ma jidhrilniex li jkun qed isir żball kbir ħafna meta gvern jagħti vantaġġ lilu nnifsu billi jagħti rigal lilu nnifsu li jiswa l- miljuni kbar tal-liri?

Ma jidrilniex li dan kollu jista' anke jipperikola d-demokrazija f'pajjiżna?

Madam Speaker, jiena jidhirli li dan kollu jista' jipperikola d- demokrazija f'pajjżna għaliex b'li qed isir b'din ir-riżoluzzjoni l-Partit Laburista qiegħed jingħata dritt għal proprjeta' li għandha valur ta' miljuni kbar ta' liri.

U m'iniex qiegħed nirriferi biss għall-proprjeta' ta' St. Andrew's imma qiegħed nirriferi wkoll għall-proprjeta' li hemm f'Għajn Tuffieħa.

U kid diġa' għidt fl-introduzzjoni tiegħi meta rrispondejt ftit lill-Onor.

Alex Sceberras Trigona, il-valutazzjoni f'miljuni ta' liri mhux minn din in-naħa ġejja imma ġejja mill-esperti stess tal-Partit Laburista.

U għalkemm il-Gvern dan qed jipprova jaħbih billi daħħal dawn ir-riżoluzzjonijiet li javvantaġġaw lill-Partit Laburista b'dan il-mod oxxen u b'dan il-mod skandaluż ma' riżoluzzjonijiet oħrajn li diġa' tkellimna fuqhom - wħud minnhom għandhom l-appoġġ sħiħ tagħna u fuq oħrajn ippreżentajna s-suġġerimenti tagħna biex nagħmluhom aħjar - madanakollu dan mhux biss huwa skandaluż fih innifsu imma nsostni - u dan insostnih b'konvinzjoni - li jipperikola anke d-demokrazija f'pajjiżna.

U ma jiġi ħadd jgħidli li qed nesaġera għax din hija r-realta'.

Il-periklu qiegħed hemm, ir-riskju qiegħed hemm u kollha kemm aħna għandna d-dmir li dan ma nħalluhx jiġri.

Issa ħalli nagħti daqqa t'għajn maljar lejn il- kontenut tar-riżoluzzjoni sħiħa.

L-ewwelnett, ir-riżoluzzjoni tipproponi li l-Gvern jingħata l-permess minn dan il-Parlament li jqassam diversi proprjetajiet lil diversi organizzazzjonijiet.

U kieku kelli niġġeneralizza ftit, naħseb li nkun qed nagħmel sens li nikkategorizza l-organizzazzjonijiet li se jibbenefikaw minn dan l-eżerċizzju f'erbgħa.

Hemm entita' kummerċjali li se tieħu l- proprjeta' biex tkun tista' tiżviluppa l-kummerċ tagħha; hemm union ta' ħaddiema li se tingħata proprjeta' biex tkun tista' tirregolarizza l- pożizzjoni tagħha; hemm grupp kbir ta' soċjetajiet fil-volontarjat li jaħdmu b'mod qawwi fil-volontarjat - ninkludi magħhom lis-Salezjani ta' Don Bosco - u mbagħad hemm ir-raba' kategorija li huwa l-partit politiku, li nzerta li huwa l-istess partit politiku li għandu l-gvern f'idejh.

U allura dan l-eżerċizzju fejn qed isir trasferiment ta' artijiet huwa eżerċizzju, Madam Speaker, li ma rridux innaqqsu mill-importanza tiegħu.

Forsi ta' min jenfasizza li dan id-dibattitu se jagħlaq l-ekwivalenti ta' sitt seduti ta' diskussjoni.

Min forsi jaħseb li kien xi dibattitu ta' ħela ta' ħin qed jiżbalja għax il-valur ta' artijiet li l-Gvern Malti se jittrasferixxi b'din ir-riżoluzzjoni b'kollox huwa ta' miljuni kbar ta' liri.

Il-valur ta' artijiet li qed jiġu ttrasferiti b'din ir-riżoluzzjoni huwa valur enormi.

Nassigura lil kulħadd li mhux talli ma kenitx moħlija d- diskussjoni, talli għandna dmir nidħlu fid-dettal ta' kollox u nsibu eżattament fejn għandna nagħtu l-appoġġ sħiħ lill-Gvern u fejn mhux talli m'għandniex nagħtuh l-appoġġ talli għandna nikkundannawh għall-aġir skandaluż tiegħu.

Minn din in-naħa tal-Kamra diġa' kien hemm min tkellem dwar fejn il-Gvern ħaqqu l-appoġġ f'uħud mill-għotjiet li qegħdin fir- riżoluzzjoni li għandna quddiemna.

Pero' spjegajna wkoll li hemm partijiet li ħaqqhom kritika qawwija.

Jien se nipprova nikkonċentra dan il-ftit ħin li fadalli fuq għotja waħda, li wkoll tolqot lill-Partit Laburista, il- partit li għandu r-riedni tal-gvern f'idejh.

Se nipprova nikkonċentra fuq l- art ta' GĦajn Tuffieħa.

Intqal biżżejjed u m'għandix għalfejn noqgħod nirrepeti dak li ntqal fuq Pembroke u fuq St. Andrew's imma fuq l-art ta' Għajn Tuffieħa dan il-Parlament m'għandux is-sodisfazzjoni ta' kif qed isiru l-affarijiet.

L-iskandlu għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-art ta' Għajn Tuffieħa huwa kbir daqs dak li qed iseħħ għall-art ta' Pembroke u se nipprova nispjega għaliex.

F'Dokument "A", jiġifieri fl-ewwel parti tar-riżoluzzjoni li ġiet ippreżentata, hawn il-premessi u l-preambolu u l-ispjegazzjoni ta' x'qiegħed jikkonsidra jagħmel il-Gvern u għaliex.

Imbagħad hawn spjegazzjoni ta' x'qed jipproponi li għandhom ikunu l-kondizzjonijiet għall- konċessjoni ta' art kbira ta' 65,000 metru kwadru lill-Ħal Ferħ u biċċa art oħra kbira lill-Assoċjazzjoni ta' l-iScouts.

U minn hawnhekk irrid nifraħ kemm lill-iscouts kif ukoll lill-għaqdiet l-oħrajn volontarji kollha li se jibbenefikaw minn dan l-eżerċizzju għaliex huma kollha għaqdiet li taw kontribut kbir f'pajjiżna u taw kontribut soċjali li għandna nagħtuh valur qawwi.

Imbagħad fl-aħħar biċċa hawn il-kondizzjonijiet li se jolqtu t- trasferiment ta' l-art ta' Għajn Tuffieħa lill-Partit Laburista.

Fir- riżoluzzjonijet l-oħrajn kollha aħna ngħatajna l-abbozz tal-kuntratt, jiġifieri barra r-riżoluzzjoni li ġiet ippreżentata ngħatajna wkoll kopja tal-kuntratt propost.

Għal din ir-riżoluzzjoni aħna ma ngħatajniex il- kuntratt.

U jien nistaqsi lill-Ministru: X'inhi r-raġuni li għall-art ta' Għajn Tuffieħa ma ġiex anness abbozz tal-kuntratt jew kuntratti li eventwalment se jagħtu l-konċessjoni b'ċens lil dawn it-tliet entitajiet?

Nista' nkun naf x'inhi r-raġuni?

Naturalment il-Ministru ma jweġibx.

Forsi jwieġeb fil-winding-up imma mbagħad ikun tard wisq għax jiena ma nkunx nista' nitkellem.

F'dan il-każ ma ngħatajniex il-kopja tal-kuntratt li ngħatat mar-riżoluzzjonijiet l-oħrajn kollha.

(Interruzzjonijiet) Imma għaliex ma ngħatajniex il-kopja tal-kuntratt anke għal din?

Jien irrid inkun naf fuq liema bażi qiegħed niġi miltub nawtorizza lill-Gvern jittrasferixxi biċċa art enormi lil tliet entitajiet, wieħed minnhom il- Partit Laburista.

Għaliex m'hawnx il-kuntratt ma' din ir-riżoluzzjoni?

Hawn seba' riżoluzzjonijiet, sitta minnhom għandhom il-kuntratt u din le.

Jista' xi ħadd jispjegali għaliex ma ġiex ippreparat dan il-kuntratt ħalli naraw x'qed jinkiteb?

(Interruzzjonijiet) Qed nipprova nagħtih ċans biex jirrispondini pero' ma jridx jagħti kasi.

Nixtieq insemmi xi ħaġa oħra fir-rigward ta' din il-proprjeta' ta' Għajn Tuffieħa.

Jien korrett jekk ngħid li llum din l-art hi f'idejn il-Partit Laburista b'kuntratt ta' kera li jagħlaq wara disa' snin?

Fil-kalkolu tiegħi dan il- kuntratt ta' kera jiskadi fis-sena 2001, jiġifieri tliet snin oħra.

Mela jekk jien korrett f'dan li qed ngħid, allura jista' l-Gvern jispjegali x'inhi r-raġuni li ddeċieda li din l-art jaqbad u jagħtiha b'ċens għal total ta' 98 sena.

Għaliex qed ngħid hekk?

Għaliex għandek perijodu ta' 49 sena u minn issa l-Gvern qed jintrabat li jestendi dan il-perijodu għal 49 sena oħra.

Dan jammonta għal 98 sena.

Jista' jispjegali għaliex il- Partit Laburista qiegħed jingħata l-fakulta' li dak li għandu bi dritt ta' kera issa jsir bi dritt ta' ċens?

U dik hija l-ewwel mistoqsija li naħseb li għandna d-dritt li jkollna tweġiba tagħha.

Qed ngħid dan għaliex il- politika li ġiet applikata minn kull gvern sal-lum kienet li meta l-kera tiġi biex tagħlaq, il-gvern joħroġ tender, jidħlu l-applikazzjonijiet u min joffri l-iktar jeħodha.

Imma nista' nkun naf x'inhi r-raġuni li f'dan il- każ mhux qed isir hekk?

Issa l-Gvern qed jipprova jagħti spjegazzjoni ċkejkna fir-riżoluzzjoni għax fir-riżoluzzjoni jingħad li nqala' xi diżgwid bejn il-Partit Laburista, il-kumpannija Ħal Ferħ Co. Ltd. u l-Assoċjazzjoni ta' l-iScouts.

F'din ir-riżoluzzjoni hawn miktub hekk.

"... kif ukoll kwalunkwe benefikati li jinsabu mibnija fuq l-istess porzjoni ta' art mogħti, li jirrikonoxxi l-qbil li sar bejn l-istess partijiet dwar talbiet konfliġġenti tagħhom fuq l-istess inħawi.".

Issa x'inhuma dawn it-talbiet konfliġġenti?

Nista' nkun naf għaliex biex insolvu dawn it-talbiet konfliġġenti l-Gvern iddeċieda li d-dritt ċkejken ta' kera li għandu l-Partit Laburista llum nikkonvertuh fi dritt ta' ċens għal 98 sena?

S'issa m'għandniex spjegazzjoni.

Issa f'din ir-riżoluzzjoni hemm imsemmi l-Gvern Laburista.

F'riżoluzzjonijiet bħal dawn m'għandniex insibu l-kliem "Gvern Laburista".

Safejn naf jien, il-Prim Ministru dejjem jgħid li l-Gvern tiegħu huwa gvern tal-Maltin u l-Għawdxin kollha.

Hawn miktub li:

"... billi hija x-xewqa tal-Gvern Laburista li l-partijiet kollha indikati jħossuhom verament responsabbli tal-proprjetajiet fdati f'idejhom u jkunu jistgħu jinvestu u jesegwixxu l-inizjattivi u l- programmi tagħhom ...".

Jien qed nifhem tajjeb li l-Gvern Laburista qiegħed jagħti lill-Partit Laburista din il-biċċa proprjeta' ħalli verament iħossu responsabbli tagħha?

Xi tfisser li "jħossuhom verament responsabbli tal-proprjeta' fdata f'idejhom?"

Jien qed nifhem tajjeb li, bl-iskrittura tal-kirja li sal-lum għandu, u wara li ttraskura din il-proprjeta' ta' Għajn Tuffieħa - bħalma ttraskura l-proprjeta' kollha li għandu f'St. Andrew's - sabiex il- Partit Laburista ma jkomplix jittraskura din il-proprjeta', il-Gvern issa se jagħmillu pjaċir kbir u minn skrittura ta' kera se jagħtih konċessjoni ta' ċens għal 98 sena.

Dan biex il-Partit Laburista jibda jieħu ħsieb il- proprjeta'!

Din tinsab fir-riżoluzzjoni li ppreżentalna l-Gvern stess, Madam Speaker.

Imbagħad għandek oħra:

"... billi biex dawn l-inizjattivi u programmi tal-partijiet indikati jiġu rrealizzati, jenħtieġ li jiġu ttrasferiti lilhom l-artijiet fuq imsemmija b'mod li jista' jibda l-investiment mitlub."

Din hija t-tielet raġuni li qed tissemma.

L-ewwel raġuni hi biex isolvu xi dizgwid li nqala', li ma nafux x'inhu.

It-tieni raġuni hija biex jibdew jieħdu ħsieb il-proprjeta'.

It-tielet raġuni hija biex huma jkunu jistgħu jwettqu l-proġetti u l-inizjattivi tagħhom.

Il-proġetti u l-inizjattivi tagħhom x'inhuma?

Għandna tweġiba x'inhuma l-proġetti u l-inizjattivi, Madam Speaker.

Il-proġetti u l-inizjattivi ġew spjegati mis-Segretarju Ġenerali tal-Partit Laburista fl-1995 f'artiklu li kiteb f' "The Times" fejn, fost ħwejjeġ oħra, qal dawn l-affarijiet u se nikkwota bl-Ingliż:

"He said that as the centre's lease agreement has been extended for eight years, the management ...

- tal-Labour Party -

".... plans to reorganise its facilities and activities".

Issa isimgħu din:

"Plans also include the construction of two tennis courts, a volleyball cum netball cum basketball pitch, an open air snack bar, a children's playing field and open theatre.

He said the management committee also wants to set up a school of English for foreign youth groups.

Mela allura, x'inhi l-verita' sagrosanta li toħroġ minn din l-intervista tas-Segretarju Ġenerali tal-Partit Laburista?

Il-verita' hi li l-Partiti Laburista beħsiebu jieħu vantaġġ kummerċjali massimu minn din il-biċċa art li għandu f'Għajn Tuffieħa.

F'dan l-artiklu li kien ġie ppubblikat f' "The Times" anke d-disinji hemm.

Se jiġi żviluppat ċentru kummerċjali mhux ħażin, Madam Speaker.

Illum nafu li l-ftuħ ta' skejjel li jgħallmu l- Ingliż huwa negozju li jrendi ħafna flus f'pajjiżna.

Huwa investiment kummerċjali li jagħmel ħafna sens.

Il-verita' sagrosanta hi li l-Gvern qed jagħti titolu ħafna iktar b'saħħtu minn sempliċi kirja biex iserraħ ras il-Labour Party biex dan ikun jista' jagħmel dan l-investiment.

U allura jien ngħid li l-veru raġuni wara din l-għotja daqshekk ġeneruża m'hijiex dak li hawn imsemmi fir-riżoluzzjoni.

Dik hija montatura, Madam Speaker.

Il-veru raġuni li toħroġ mill-fatti kollha hi li din l-art qed tingħata lill-Partit Laburista biex hu jkun jista' jisfruttaha kummerċjalment u jimpala l-miljuni tal-liri.

U jekk mhux hekk imeruni.

Jekk imeruni jkunu qed imeru dak li qal Jimmy Magro f'artiklu li ġie ppubblikat f' "The Times" fit-8 ta' Frar, 1995.

Ħaġa oħra interessanti tikkonċerna l-kondizzjonijiet ta' l-għotja taċ-ċens kif spjegati fir-riżoluzzjoni.

X'inhuma dawn il-kondizzjonijiet?

L- ewwelnett, jekk taqbad il-kejl ta' din l-art, din mhijiex ċajta għax qegħdin nitkellmu fuq 20,083 metru kwadru.

Din hija medda ta' art enormi.

Biċ-ċens li hawn imsemmi f'din ir-riżoluzzjoni qed jirriżulta li din l-art qed tingħata lill-Partit Laburista bl-10ċ kull metru.

Din hija r-rata kummerċjali li hija applikabbli llum għal biċċa żvilupp bħal dan?

Mhux talli hekk, talli jekk inti tara daqsxejn l-obbligu l-ieħor li hemm impost fuq it-tliet entitajiet - fuq Ħal Ferħ, fuq l-iscouts u fuq il-Partit Laburista - dan huwa obbligu li jorbothom li jinvestu u jagħmlu l- benefikati fil-proprjeta'.

Ħal Ferħ Co. Ltd. ġiet obbligata li tagħmel benefikat li jiswa' Lm1 miljun fi żmien ħames snin fuq il-proprjeta'.

Issa l-Ħal Ferħ Co. Ltd. għandha biċċa proprjeta' ta' 65,000 metru kwadru.

Mela b'65,000 metru kwadru Ħal Ferħ ġiet obbligata tinvesti Lm1 miljun u l- Partit Laburista, b'terz ta' din l-art, Alla jbierek ġie obbligat li jagħmel benefikati ta' Lm50,000 biss.

Jekk lil Ħal Ferħ Co. Ltd. għal skopijiet kummerċjali imponejtulha l-obbligu li tinvesti Lm1 miljun f'benefikati, bl-istess argument kif lill-Partit Laburista imponejtulu biss benefikati ta' Lm50,000?

Bl-istess proporzjon kellkom timponu obbligu fejn il-Partit Laburista żgur li kellu jaqbeż il-Lm130,000, jekk mhux viċin il-Lm140,000.

X'inhi r-raġuni ta' dan il-vantaġġ?

Irrid ukoll niġbed l-attenzjoni tal-Ministru dwar xi ħaġa li naħseb qabżitlu, jew min tah il-parir legali ma tahulux sew, naturalment kollox jiddependi fuq il-ħsieb u l-intenzjoni.

GĦandna l-lista ta' kondizzjonijiet li se jiġu imposti fit-trasferiment.

Fil-parti li għandha x'taqsam mal-Partit Laburista nsibu l-kondizzjoni Nru. 7 li tgħid hekk:

"Il-Partit Laburista ma jistax jissulloka, iċedi jew jidħol fi sħubija dwar it-tmexxija tal-proprjeta' in kwestjoni jew ta' xi parti minnha ħlief għal xi faċilitajiet ta' bar jew catering u servizzi oħrajn, basta ma tinbidilx in-natura prinċipali tas-sit, mingħajr l- approvazzjoni tal-Kamra tar-Rappreżentanti."

"Il-Partit Laburista ma jistax jissoloka, iċedi jew jidħol fi sħubija dwar it-tmexxija tal-proprjeta'".

Issa kieku inti qed tagħti din l-art b'titolu ta' kera, forsi kont nasal biex naqbel mal-wording, għalkemm mhux sa barra.

Pero' inti m'intix qed tagħti b'titolu ta' kera lill-Partit Laburista imma b'titolu ta' ċens.

Jekk il-klawsola tibqa' kif inhi, jien qed ngħid li bil-liġi l-Partit Laburista jista' jikri l-proprjeta' lil terzi.

Il-kliem huwa li "Il-Partit Laburista ma jistax jissulloka" u dan ifisser li jista' jagħti b'subċens u jista' jikri.

Meta tagħti b'subċens m'intix qed tissulloka u meta tikri m'intix qed tissulloka lanqas.

Dan il-kumment li qed ngħaddi jgħodd għall-kondizzjonijiet l-oħrajn, simili jew kważi simili, li jolqtu lill-kuntratt kemm ta' Ħal Ferħ, kif ukoll ta' l-Assoċjazzjoni ta' l-Iscouts.

Jekk l-intenzjoni hi li min se jirċievi din il-konċessjoni ma jkunx jista' jittrasferixxi lil ħadd mingħajr ma jiġi quddiem il-Kamra tar-Rappreżentanti, din trid tiġi emendata.

Jien se nippreżenta emenda għaliha.

Nerġa' nirrepeti li aħna se nikkonċedu l-artijiet b'titolu ta' ċens, f'dan il-każ lill-Malta Labour Party.

Hawnhekk lill-Malta Labour Party qed nimponulu kondizzjoni li hu ma jistax jissulloka, iċedi jew jidħol fi sħubija dwar it-tmexxija tal-proprjeta'.

Ladarba aħna qegħdin nagħtu kuntratt ta' ċens lill-Partit Laburista, skond dan il-wording, il-Partit Laburista jista' jagħti b'subċens u anke jikri din il-proprjeta' mingħajr ma jiġi quddiem il-Kamra tar-Rappreżentanti.

M'inix se nirrepeti dak li diġa' nqtal mill-kollega tiegħi Onor. Austin Gatt, li jekk se jiġri hekk allura veru d-diskors tat-trasparenza u d-diskors ta' kif għandna nagħmlu l- affarijiet sewwa u d-diskors ta' kif għandna nkunu accountable - speċjalment fid-dispożizzjoni ta' artijiet lil terzi persuni - veru ma jkun sewa għal xejn u jkun veru diskors ta' ipokrezija, Madam Speaker.

Se nikkonkludi billi nressaq żewġ emendi, Madam Speaker.

Irrid nattiralek l-attenzjoni li t-tieni emenda tiddependi fuq jekk tgħaddix jew le l-ewwel emenda.

Se naqra l-ewwel emenda għal din il-mozzjoni.

L-emenda tirriferi għar-riżoluzzjoni markata bħala Dokument "A", li għandha tiġi emendata b'dan il-mod:

"G" Ir-riżoluzzjoni mmarkata bħala Dokument "A" għandha tiġi emendata b'dan il-mod:

Fl-ewwel paragrafu ħassar il-kliem "u l-Partit Laburista"; il- kliem "u aħmar"; il-kliem "u cira għoxrin elf u tlieta u tmenin metri kwadri (20083 metri kwadri)";

Wara l-ewwel paragrafu daħħal dan il-paragrafu ġdid:

"U billi l-Partit Laburista wkoll għandu f'idejh porzjon mill-istess art tal-kejl ta' circa għoxrin elf u tlieta u tmenin metri kwadri (20083 metri kwadri) mmarkata bil-kulur aħmar fil-pjanta annessa, liema art tinsab f'idejn l-istess Partit Laburista b'titolu ta' kera;

U billi l-Partit Laburista talab li hu wkoll jingħata l-istess art b'titolu ta' ċens bl-istess kundizzjonijiet li ser tingħata l-art lill- Ħal Ferħ Company Limited u lill-Assoċjazzjoni ta' l-iScouts;

U billi din it-talba ma għandhiex tiġi milqugħa għaliex tagħti vantaġġ inġust lill-Partit Laburista fuq partiti politiċi oħra b'mod li tista' tiġi perikolata d-demokrazija fil-pajjiż;

U billi l-Partit Laburista ma għandux ikompli japprofitta ruħu minn proprjeta' li hija tal-poplu Malti kollu kemm hu;

U billi ebda Gvern serju ma għandu jissanzjona dan l-isfruttament;

U billi l-politika tal-Gvern hi li meta jiskadi ftehim ta' kera ta' proprjeta' tal-Gvern Malti, tinħareġ offerta b'tender b'mod li tgħaddi lil min joffri l-aktar għaliha u ma hemm ebda raġuni għaliex dan il-Gvern għandu jibdel din il-politika fil-konfront tal-Partit Laburista billi jagħtih b'ċens għal total ta' tmienja u disgħin (98) sena proprjeta' li għandu f'idejh illum b'kera li jiskadi wara tmien snin;";

Fis-sitt paragrafu ħassar il-kliem "u l-Partit Laburista"; il-kliem "u aħmar" u l-kliem "u circa għoxrin elf u tlieta u tmenin metri kwadri (20083 metri kwadri)";

Fis-sezzjoni tar-riżoluzzjoni titolata "Lill-Partit Laburista:-" ħassar it-titolu u l-paragrafi kollha li jiġu wara numerati minn 1 sa 8.

It-tieni emenda, Madam Speaker, hija hekk:

"H" Ir-riżoluzzjoni mmarkata bħala Dokument "A" għandha tiġi emendata b'dan il-mod:

Fil-paragrafu b'numru (6) tas-sezzjoni li tirriferi għall-għotja lil Ħal Ferħ Company Limited, wara l-kliem "ma tistax" żid il-kliem "tikri, tagħti b'subċens, jew b'xi mod ieħor dirett jew indirett ma tibqax tagħmel użu hi stess mill-istess proprjeta',".

Fil-paragrafu b'numru (8) tas-sezzjoni li tirriferi għall-għotja lill-Assoċjazzjoni ta' l-iScouts, wara l-kliem "ma tistax" żid il-kliem "tikri, tagħti b'subċens, jew b'xi mod ieħor dirett jew indirett ma tibqax tagħmel użu hi stess mill-istess proprjeta'".

U f'każ li ma tgħaddix l-emenda "G":

Fil-paragrafu b'numru (7) tas-sezzjoni, li tirriferi għall-għotja lill-Partit Laburista, wara l-kliem "ma tistax" żid il-kliem "tikri, tagħti b'subċens, jew b'xi mod ieħor dirett jew indirett ma tibqax tagħmel użu hi stess mill-istess proprjeta'," u ħassar il-kliem "(ħlief għal xi faċilitajiet ta' bar jew catering u servizzi oħrajn, basta ma tinbidilx in-natura prinċipali tas-sit)".

Madam Speaker, jien nagħlaq hawn billi ngħid li qed nersqu viċin il- konklużjoni ta' dan id-dibattitu.

Jidhirli li fejn kien xieraq appoġġajna lill-Gvern u dan għamilnih bi pjaċir.

Il-kritika ressaqniha u għamilniha b'dover.

Nerġa' nirripeti xi ħaġa żgħira li diġa' għidt.

Din ir- riżoluzzjoni m'hijiex biss sempliċi trasferiment ta' biċċa art, riżoluzzjoni li f'parti importanti minnha, fejn tittratta t-trasferiment ta' art ta' valur kbir lill-Partit Laburista, tista' toħloq żbilanċ fid- demokrazija f'dan il-pajjiż.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki.

Il-Ministru Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Madam Speaker, ngħid il-verita' ma kellix ħsieb li nkompli ntawwal fuq dan is-suġġett, għax id-diskussjoni ħadet fit-tul.

F'partijiet minnha ma ppretendejtx li l-Partit Nazzjonalista jaqbel magħna pero' lanqas kont nippretendi li b'mod intelliġenti u astut wieħed joqgħod jagħżel siltiet u jelabora fuqhom mingħajr ma jpoġġi l-fatti fil- perspettiva proprja tagħhom.

L-Onor.

Gonzi għadu kif qal li fejn l-Oppożizzjoni tħoss li l-affarijiet qegħdin sew se tagħti l-appoġġ tagħha.

Il-loġika hekk tgħid imma dalgħodu stagħġibt minn dak li smajt meta konna qed nitkellmu fuq l-għotja ta' faċilitajiet sportivi lil dawk l-għaqdiet li ilhom jokkupaw u jagħmlu użu minn faċilitajiet sportivi għal tant żmien mingħajr ebda titolu - ħafna minn dawn l-għaqdiet għamlu investiment sostanzjali - u ma nistax nifhem għaliex ipprovaw jagħtu sens ta' malintiż għal dan.

L-iktar li qed nirriferi huwa għall-kummenti li qanqal l-Onor.

Vassallo.

Jien m'inix se nsemmi dak li ġie mogħti lis-St.

Michael's jew lil tal-MUSEUM, imma anke fejn jidħlu faċilitajiet sportivi qed nipprovaw nattribwixxu xi skop ulterjuri min-naħa tal-Gvern?

GĦalfejn qed tipprovaw ukoll idaħħlu fin- nofs lill-kunsilli lokali?

Aħna qed ninċentivaw lill-kunsilli lokali biex mhux biss jikkoperaw ma' l-għaqdiet sportivi imma jikkoperaw ukoll ma' l- għaqdiet l-oħra kollha fil-lokalita'.

Din hija waħda mid-dimensjonijiet soċjali tal-kunsilli lokali, imma l-Oppożizzjoni qed tipprova ddaħħal il- feles li b'din il-mozzjoni l-Gvern qed jidħol fl-area tal-kunsilli lokali.

Se mmur mill-ewwel fuq Dokument "F" ħalli l-poplu jibda jifhem x'qed nagħmlu f'dawn id-diskussjonijiet twal.

Ħafna drabi l-poplu jisma' ħafna għajat, frott ta' l-emozzjoni, u ma jifhem xejn.

Dokument "F" jgħid hekk:

"Billi l-Gvern u l-Kunsill Malti għall-Isport huma tal-fehma li artijiet u l-proprjetajiet li jinsabu diskretament immexxija tajjeb minn għaqdiet sportivi nazzjonali u mill-clubs tagħhom, għandhom jingħataw b'titolu legali fuq l-istess artijiet u proprjetajiet li jagħmlu użu minnhom..."

Mela hawnhekk diġa' qed nagħtu ħjiel għalxiex qegħdin nirriferu .

Qegħdin nirriferu għal dawk l-għaqdiet sportivi li qed jagħmlu użu minn faċilitajiet li diġa' qegħdin f'idejhom.

Ċertament la l-faċilitajiet qegħdin f'idejhom mhuwiex qed jamministrahom il-kunsill lokali.

Ir-riżoluzzjoni tkompli tgħid:

"Peress li l-Gvern jirrikonoxxi wkoll ir-rwol soċjali siewi li qegħdin jagħtu l-għaqdiet sportivi fil-gżejjer tagħna immexxija tista' tgħid kważi kollha minn volontiera li jagħtu kważi l-ħin ħieles tagħhom kollu biex jorganizzaw l-isport għaċ-ċittadin ta' pajjiżna..."

Anke fuq dan il-punt irridu nagħmlu kapital politiku?

Dan veru jew le?

GĦal dan jista' jirrispondi min għandu f'idejh l-amministrazzjoni ta' dawn l- għaqdiet sportivi.

Dawn jiddedikaw ħafna ħin u xogħol biex jipprovdu faċilitajiet adegwati għalina ċ-ċittadini Maltin u għaż-żgħażagħ tagħna.

Il-ħames paragrafu tar-riżoluzzjoni jkompli jgħid hekk:

"Billi biex l-għaqdiet sportivi jkunu jisgħu jinvestu, isebbħu u jtejbu l-faċilitajiet sportivi li jagħmlu użu minnhom għall-prattika aħjar ta' l-isport f'pajjiżna, peress li sal-lum dawk li jkunu jixtiequ li jissellfu mill-banek jew istituzzjonijiet finanzjarji f'pajjiżna ma jistgħux joffru l-faċilitajiet sportivi, artijiet jew proprejtajiet ġestiti minnhom bħala garanzija ta' dan is-self."

Mela hawnhekk qed nissottolineaw u niddentifikaw problema kbira li l- għaqdiet kontinwament jiltaqgħu magħha fid-day to day running tal-faċilita' sportiva li qegħdin jamministraw.

Dawn il-faċilitajiet qed jamministrawhom l-għaqdiet sportivi u bl-ebda mod m'huma se jieħdu xi faċilita' minn taħt il-kontroll tal-kunsilli lokali.

Illum il-kunsilli lokali m'għandhom l-ebda kontroll fuqhom għax dawn qegħdin amministrati minn għaqdiet sportivi.

Meta dawn l-għaqdiet ikunu jridu jiżviluppaw, isebbħu jew itejbu l-proprjeta' tagħhom, ħafna drabi l-volontiera, għax ikunu committed, jagħmlu tajjeb huma personalment għad-dejn li tagħmel l-għaqda mal-bank.

Dan isir mhux biss a skapitu ta' l-interessi personali tagħhom imma a skapitu wkoll ta' l- interessi tal-familji tagħhom.

Mhux sew li biex jaraw xi ħolma titwettaq bħal, ngħidu aħna, jibnu xi pixxina jew itejbu ground tal-football, dawn il- volontiera jridu jagħmlu garanzija personali meta ma joħorġux flus huma direttament.

Dan nifhmuh u naħseb li kulħadd jaqbel miegħu u jaċċettah imma mbagħad ftit jissemma.

Insemmu biss li qed ninjoraw u nwarrbu lill- kunsilli lokali jew b'xi mod jew ieħor il-Gvern qed jikkalpestahom.

Fil-manifest elettorali tal-Partit Laburista konna għidna li l- volontarjat irridu ngħinuh u konna għidna li rridu narawh aktar motivat.

Għalhekk l-għan ewlieni ta' din ir-riżoluzzjoni huwa biex l-għaqdiet sportivi - li kulħadd jaf li ma tantx jagħmlu profitti anzi joħorġu flus minn buthom - ikollhom il-proprjeta' f'isem l-għaqda u mhux fuq individwi personali u b'hekk l-għaqda tkun tista' tinvesti biex issebbaħ u ttejjeb il- faċilita' sportiva.

Imma anke hawn, biex mingħaliha tagħmel ħsara lill- Gvern, l-Oppożizzjoni pprovat iddawwar dan politikament.

Għalhekk ngħid li l-andament tad-diskors kollu ħa ċerta skiżofrenija politika.

Fi kwalunkwe ċirkostanza jridu jdawru l-għanijiet biex il-Gvern jiġi jidher li dak li qed jagħmel qed jagħmlu b'xi skop ulterjuri u ħażin.

Jien għalhekk qed naqra din ir-riżoluzzjoni biċċa biċċa ħalli l-poplu jkun jaf x'inhu l- iskop warajha u mbagħad ikun jista' jifhem il-malizzja ta' l-Oppożizzjoni meta l-Onor.

Membri tan-naħa l-oħra jgħidu li din hija riżoluzzjoni ntiża biex inċekknu jew nitfgħu 'l isfel lill-kunsilli lokali.

M'hemm l-ebda skop minn dan.

Hawnhekk sempliċement qegħdin inwettqu xi ħaġa li wegħidna.

Fi żmienhom kien ilhom iwegħduhom li se jgħaddulhom il-faċilitajiet sportivi pero' qatt ma waslu biex jieħdu deċiżjoni.

Għax ittieħdet deċiżjoni tajba, dawn sabu għan politiku biex jikkritikawha, idawruha u jagħtuha l- interpretazzjoni li jidhrilhom huma biex mingħalihom iħammġu lill-Gvern.

Barra minn hekk, bis-saħħa ta' din il-mozzjoni, il-Gvern irid li jwaqqaf sports fund mid-dħul li jagħmel minn dawn iċ-ċnus.

Dan il-fond se jkun amministrat mill-Kunsill Malti għall-Isport.

Mela barra li qed ngħinu direttament lil dawn l-għaqdiet billi nagħtuhom titolu fuq il-faċilita' li bħalissa qed jamministraw, hemm l-għan l-ieħor li d-dħul taċ-ċnus ta' kull faċilita', ikun kemm ikun, jerġa' jmur f'fond li l-Kunsill Malti għall- isport se juża għall-ġid ta' l-isport Malti.

Wieħed jifhem l-importanza li jkun hemm fond li jista' jgħin lill-isportivi Maltin.

Ħafna nies meta ssemilhom l-isport jiġihom f'moħħhom il-football imbagħad il-waterpolo.

Ma jimmaġinawx li llum għandna atleti prattikament f'kull tip ta' sport.

Għalhekk jagħmel sens li l-Gvern u s-soċjeta' jagħtu attenzjoni lil kwalunkwe tip ta' sport, hu x'inhu.

Huwa tajjeb li l-isport jimmotiva u iħajjar żgħażagħ u nies li jipparteċipaw fih u jekk dan il-fond se jintuża biex jgħin lill-atleti jkomplu jimxu 'l quddiem fl-attivita' sportiva tagħhom - u ċertament wieħed mill-għanijiet ta' dan il-fond se jkun dan - allura qed naraw skop ieħor ta' ġid għas-soċjeta', għal pajjiżna u għall- poplu Malti.

Minkejja dawn l-iskopijiet tajbin, anke fuq din kien hemm nuqqas ta' qbil.

Anke' fuq din imputaw intenzjonijiet ulterjuri, aħseb u ara fuq ir-riżoluzzjoni l-oħra, li nifhem li politikament tkun taħraq.

Pero' anke dawn ir-riżoluzzjonijiet li jaħarqu rridu narawhom fil- perspettiva proprja tagħhom.

Pero' l-għan politiku li jipprovaw jgħawġu u jimputaw intenzjonijiet ulterjuri qiegħed hemmhekk throughout.

Jien qed insemmi dan il-punt tal-faċilitajiet sportivi biex nuri n-nuqqas ta' oġġettivita' u n-nuqqas ta' kritika.

Il-kritika kienet magħżula u xprunata mhux b'konsiderazzjonijiet fl-interess ta' pajjiżna u tal-poplu imma fl- interess partiġjan tal-Partit Nazzjonalista.

Din ir-riżoluzzjoni tkompli tgħid li "l-Gvern jikkonsidra attivament li jagħti faċilitajiet sportivi lil dawk l-għaqdiet u clubs sportivi li jitolbu għalihom."

Il-Gvern jinsab ippreparat li jagħmel l-istess fl-oqsma sportivi kollha.

Mela hawnhekk qegħdin nibdew proċess fejn il-Gvern qed jidentifika l-faċilitajiet sportivi li għandna - m'humiex ħafna imma huma mxerdin ma' l-erbat irjieħ tal-gżejjer tagħna - u qed iħeġġeġ lill- volontarjat biex jikkommetti ruħu aktar u jieħu aktar interess li jiżviluppahom.

Qed jgħidilhom li lest li jgħinhom billi fuq dawn il- faċilitajiet jagħtihom it-titolu ħalli jkunu jistgħu jagħmlu użu minn dak l- istess titolu biex dawn l-istess faċilitajiet jiżviluppawhom aħjar.

Għaldaqstant ma nistax nimmaġina kif tista' tidħol f'dan il-kontest l- allegazzjoni li rridu nidħlu fuq l-awtonomija tal-kunsilli lokali u, jekk m'iniex sejjer żball, anke tressqet xi emenda f'dan ir-rigward.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq proprjeta' li diġa' qiegħda amministrata minn dawn l- entitajiet u billil lil dawn ngħaddulhom f'idejhom il-proprjeta', bl-ebda mod m'aħna qed nidħlu fl-għalqa tal-kunsilli lokali.

Li qed ngħidu hu li, fid-dimensjoni soċjali li għandhom, il-kunsilli lokali għandhom jiftiehmu u jikkoperaw ma' dawn l-għaqdiet sportivi biex jagħtuhom l-għajnuna u l- appoġġ neċessarju ħalli jkomplu jiżviluppaw.

Dan huwa l-konċett li rridu niżviluppaw.

Jiġifieri m'għandniex noqogħdu ngħidu li l-gvern ċentrali qed jieħu parti mill-poter li għandhom il-kunsilli lokali.

Mela hawnhekk qegħdin niġġieldu għall-poter!

Madam Speaker, hawnhekk qegħdin insibu l- mezzi kif l-awtorita' ċentrali tgħin f'qasam importanti tas-soċjeta' li huwa l-volontarjat.

L-awtorita' ċentrali trid tgħin lill-volontarjat b'mezz prattiku u b'mezz li tirrisponsabillazzah.

Għaliex qed ngħid dan?

Jekk min qed imexxi xi faċilita' sportiva ma jkunx konvint li dan għandu ċertu responsabbilta' fuqha, dan ma jħossx l-obbligu li jagħmel il- manutenzjoni neċessarja.

Illum li se jkollu titolu, il-proprjeta' hija tiegħu.

L-obbligu tat-titolu stess iġiegħlu jagħmel manutenzjoni aħjar u jġielgħu jkun kreattiv u jieħu l-inizjattivi neċessarji ħalli jkollu fondi biżżejjed biex jagħmel il-manutenzjoni li jkun hemm bżonn.

Meta jkollhom it- titolu fuq il-proprjeta', dawn ikunu jistgħu jisselfu mill-bank biex jiżviluppawha.

Nassigurak, Madam Speaker, li meta jsir dan, l- assoċjazzjonijiet se jibdew jivvintaw l-inizjattivi kollha li jiġru wara sponsorships u jitħabtu kemm jifilħu ħalli dik il-faċilita' jżommuha f'kondizzjoni mill-aqwa u jsaħħuha.

Li int qed toħloq motivazzjoni tajba fil-komunita' u fis-soċjeta' Maltija huwa wieħed mill-għanijiet soċjali tajbin.

U minkejja li din ir-riżoluzzjoni tilħaq dawn l-għanijiet kollha, l-Oppożizzjoni min-naħa tagħha sabet il-mezz li tikkritikaha u timpunjaha.

Issa din il-miżura minnha nnifisha tista' twassal ukoll biex il-Gvern ikun jaf fejn hemm bżonn ta' iktar faċilitajiet sportivi.

Il-Gvern se jonqoslu wkoll il-piż li joqgħod jagħmel manutenzjoni ta' kullimkien, biex imbagħad isib min ikisser u jħarbat.

Issa, b'dan il-mod, il-Gvern qed jassigura wkoll li l-faċilitajiet sportivi mhux biss jinżammu fi stat tajjeb imma li jkun hemm is-sorvelja neċessarja biex ma jsirx vandaliżmu.

Huwa ta' sfortuna li jkollok il-vandaliżmu f'ħafna faċilitajiet li l-poplu jħallas għalihom għax imbagħad jiġri li dawn jaqgħu f'telqa għax ma jkun hemm ħadd li għandu r-responsabbilta' tagħhom.

Mela dan kollu, bis-saħħa ta' din ir-riżoluzzjoni, qegħdin neliminawh u b'hekk il-Gvern ikun jista' wkoll jibda jikkonċentra fuq il-bżonn li jiġu żviluppati faċilitajiet sportivi ġodda ħalli dawn ikunu aċċessibbli għal kulħadd.

Nerġa' ntenni li minkejja li din il-parti tar-riżoluzzjoni fiha dawn l-għanijiet soċjali tajbin, xorta waħda nsibu li l-Oppożizzjoni tgħid li ma tgħoġobhiex għax tgħid, mingħajr ebda bażi, li l-Gvern qed inaqqas l-awtorita', l-awtonomija jew il-poter li għandhom il-kunsilli lokali.

Nerġa' ngħid li din hija sempliċement riżoluzzjoni bl-intenzjonijiet kollha li spjegajt u hija intiża biss biex tagħmel il-ġid lill-isport Malti.

Għaldaqstant, meta tara li anke fuq riżoluzzjoni bħal din issib lil min jivvinta intenzjonijiet ulterjuri, ma nistagħġibx li meta niġu fuq il-kwestjoni ta' St Andrew's jkollok ħafna interpretazzjonijiet fejn jew ma jingħadx kollox jew xi biċċa tinżamm lura apposta.

Għalhekk tajjeb li wieħed fil-qosor jagħti spjegazzjoni ta' x'qed jiġri hawnhekk.

Min-naħa ta' l-Oppożizzjoni bdew jissemmew il-miljuni u bdew jissemmew ħafna ċifri, qisna qegħdin f'irkant, fejn wieħed iżid fuq l-ieħor, mingħajr ħadd ma jindenja ruħu jidħol fis-sitwazzjoni ta' l-1979.

Dakinhar kien hemm tliet kuntratti b'nisġa sħiħa bejniethom iżda l-Onor.

Gonzi qalilna li kuntratt wieħed biss ġab hawnhekk - u nassumi li kien il- kuntratt fejn il-Malta Shipbuilding assenjat il-proprjeta' ta' St Andrew's lill-Malta Labour Party - u allura hawnhekk nerġa' norbot l-argument tiegħi ma' l-intenzjoni kattiva ta' l-Oppożizzjoni - ma nsejħilhomx giddibin - li jisiltu biċċa minn sitwazzjoni sħiħa u jagħtu interpretazzjoni slanted ta' dak li qed jagħmel Gvern Laburista.

Hawn min jiftakar iktar minni - imma jien niftakar ftit ukoll! - li l-Malta Labour Party kellu l-ewwel headquarters tiegħu f'post ċentralissimu fil-Marsa.

Kemm hu ċentrali naħseb li qed narawh illum għax, peress li qed isiru arranġamenti alternattivi temporanji tat-traffiku sakemm it-triq titlesta - u dan sabiex it-traffiku jimxi aktar smooth - qed naraw serbut enormi ta' karozzi mwaħħlin fi traffic jams, speċjalment fil-ħinijiet tax-xogħol.

Għaliex qed ngħid dan?

Għax il-valur tal-proprjeta' joħroġ appuntu mill-ammont ta' nies u mill- ammont ta' traffiku li jgħaddi minn dik il-lokalita'.

Huwa fatt li s-sit fejn tinsab biċċa proprjeta' jagħti valur lil dik il-proprjeta'.

Din kulħadd jafha.

Jekk ikollok plot normali f'Tower Road, Sliema tiswa Lm400,000 u jekk ikollok plot oħra ġewwa Ħal Luqa ta' l-istess daqs tkun tiswa Lm25,000 għax is-sit fejn tkun qiegħda l-proprjeta' tagħtik valur u iktar ma jkun hemm konċentrazzjoni ta' traffiku li jgħaddi biswit dik il- proprjeta' iktar dik il-proprjeta' jkollha valur għal skopijiet kummerċjali.

Tajjeb allura li wieħed jiftakar li fejn il-Labour Party kellu l- headquarters - l-art kien ħadha mingħand l-Esso u mhux mingħand il-gvern u ma kien hemm l-ebda arranġamenti la mar-Rediffusion u ma' ħadd - kienet biċċa art li tkopri 8,800 metru kwadru, kważi tmint itmien art.

Nagħmluha ċara li l-Malta Labour Party kien ħa l-art tal-Marsa mingħand il-kumpannija Esso u ma kienx tahielu l-gvern.

Il-headquarters tal-Marsa fejn kien hemm ħanut, teatru, uffiċini u ċentru amministrattiv inbnew mil-Laburisti fis- snin sittin u fis-snin sebgħin b'mod volontarju.

Kienu jaħdmu mingħajr ħlas is-Sibt u l-Ħadd u kien hemm min saħansitra kien kkundannahom għax kienu jaħdmu l-Ħadd, imma ejja ma naqilgħux ħama.

Jiġifieri dan kien il- headquarters li kien hemm fuq tmint itmien art f'post ċentralissimu ta' pajjiżna.

Meta l-Gvern Laburista ta' l-Onor.

Perit Mintoff fl-istess żmien kien iddeċieda li jiżviluppa iktar t-Tarzna għal skopijiet ta' shipbuilding kien hemm bżonn li dawn il-headquarters jispiċċaw minn hemm biex minflok jibni l-worshops - kull min jgħaddi minn hemm jarahom dawk il-workshops enormi - u jkompli jestendi l-faċilitajiet tax-shipbuilding.

Mela fl-1979 il-Partit Laburista seta' ta valutazzjoni għal dik il-proprjeta' u l-gvern kien ikollu jħallas.

Kieku sar hekk ċertament li kien ikollu biżżejjed biex jagħmel headquarters, iħallas kollox u ma kienx ikollu għalfejn jiddejjen, anzi kien jibqagħlu biżżejjed biex jiddepożita somma sostanzjali l-bank.

Seta' faċilment għamel dan bl-iktar mod leġittimu għax il-gvern kien talab li jixtriha mingħandu.

Pero' l-Gvern Laburista dak iż-żmien qal lill-Partit Laburista li kien se jipprovdilu akkomodazzjoni oħra ħalli l- faċilitajiet li kellu jkun jista' jestendihom 'l hemm jew 'l hawn.

GĦalhekk kien tah il-proprjeta' ta' St Andrew's li kienet ġiet f'idejn il- gvern mingħand is-Servizzi Ingliżi fl-1979 u kien tah ukoll il-Maċina b'kera, li issa reġgħet marret għand il-Gvern.

Irridu naraw iċ-ċirkostanzi ta' kif żviluppa dan l-arranġament dak inhar.

Fil-kuntratti sar arranġament - li ġie mgħoddi permezz ta' riżoluzzjoni mill-Parlament, għax kollox sar skond id-Disposal of Government Land Act ta' l-1976 - fejn il-Gvern Laburista għadda l-art ta' St Andrew's lix- Shipbuilding bi skop speċifiku li din tibdilha mal-Malta Labour Party.

Kien hemm imniżżel speċifikament fil-kuntratt li x-Shipbuilding ma setgħet tagħmel xejn iktar ħlief li din l-art sussegwentement tibdilha mal- headquarters li l-Malta Labour Party kellu mibnija fuq tmint itmien art.

Lanqas il-headquarters li għandna l-Ħamrun, għalkemm ġew jiswew ħafna, ma jkopru tmint itmien għax hemm ħafna inqas superficial area.

Qed ngħid dan biex wieħed jifhem l-estensjoni tal-proprjeta' li l-Labour Party għadda lix-Shipbuilding, meta seta' tħallas somma kbira għaliha imma xorta aċċetta li l-bdil isir ma' proprjeta' oħra.

Kull min qiegħed fin-negozju jaf li meta int tibdel proprjeta' ma' proprjeta' oħra, ħafna drabi jkun arranġament li jkun tajjeb ħafna għal dak li ma jridx iħallas il-flus, għax int aħjar ikollok proprjeta' li jkollok bżonnha u tkun mgħallaq għaliha - għax ix-Shipbuilding riditha bifors dik il-proprjeta' - allura min għandu dik il-proprjeta' jista' jiddetta l-prezz li jrid.

Din hija leġittima u hija normali li ssir u jien assistejt biżżejjed għal dawn l-affarijiet fuq kuntratti, imma meta l-parti l-oħra taċċetta proprjeta' bi bdil ħafna drabi jkun jaqbel lil dik il-kumpannija jew lil dik il-persuna li tiffranka li tħallas prezzijiet tajbin għaliha.

Mela l-Partit Laburista ċeda l- headquarters lix-Shipbuilding u din imbagħad ċedietlu l-proprjeta' ta' St Andrew's.

Wieħed jinnota wkoll li l-Partit Laburista għadda t-tmint itmien art lix- Shipbuilding bl-istess ammont ta' ċens ta' Lm20,000 li hu kellu impost fuqu fuq l-artijiet ta' St Andrew's. Mela l-bdil tal-proprjeta' sar b'tali mod li ssir tpaċija waħda ma' oħra.

Ix-Shipbuilding għaddiet il-proprjeta' ta' St Andrew's li ħadet mingħand il-gvern bl-iskop speċifiku li tagħmel dan l- att ta' permuta, u l-Labour Party għadda l-headquarters tiegħu bil- benefikati li kien hemm fuqu b'kollox.

Issa x'għamlu x-Shipbuilding b'dawk il-benefikati hija kwestjoni oħra imma l-fatt huwa li għaddiet art bil- benefikati fuqha u allura l-valur ta' l-art awtomatikament jogħla.

Minkejja dan kollu ċ-ċens li jirċievi l-Malta Labour Party mingħand ix-Shipbuilding - jew li suppost jirċievi - baqa' xorta waħda l-istess għall-proprjeta' li kien hemm f'St Andrew's. Tant kien hemm rabta sħiħa f'din it-transazzjoni - u din ma jsemmuhiex - li fil-kuntratt li kien sar fit-22 ta' Awissu 1979, fejn il-Partit Laburista għadda l-art lix-Shipbuilding, kien hemm dan il- paragrafu li jgħid hekk:

"Qed jiġi ddikjarat li minħabba l-ħlas ta' l-Lm20,000 bħala ċens annwu dovut mill-kumpannija bħala enfitewta lill-Gvern ta' Malta bħala directus dominus tas-sit u l-bini f'St Andrew's, limiti ta' San Ġiljan, ittrasferiti b'att tan-Nutar Alexander Grech ta' l-20 ta' Awissu 1979, liema sit u bini ġew ittrasferiti mill-kumpannija lill- Partit b'att tan-Nutar Alex Sceberras Trigona, għas-sena li tibda mill- 20 ta' Awissu 1979 sa l-20 ta' Awissu 1980, il-partijiet qed jiftehmu hawn li l-kumpannija tibda tħallas iċ-ċens annwu perpetwu ta' Lm20,000 imposti b'dan l-att fuq il-kumpannija aċċettanti minn u fid-19 ta' Awissu 1979 u kull sena bil-quddiem."

Mela hawnehkk hawn ir-rabta sħiħa fejn qed tgħid li peress li ċ-ċens li suppost il-gvern għandu jirċievi mingħand il-Partit Laburista huwa dovut fid-19 ta' Awissu u peress li l-kuntratt ta' ċens max-Shipbuilding beda fit- 22 ta' Awissu ta' l-istess sena, jiġifieri tlett ijiem wara, biex jintrabat kollox ix-Shipbuilding intrabtet li ċ-cheque tagħha ta' Lm20,000 tagħtih lill-Partit Laburista fid-19 ta' Awissu ta' kull sena biex il- partit fl-20 ta' Awissu ta' kull sena jerġa' jgħaddi dak iċ-cheque ta' Lm20,000 lill-Gvern.

Jiġifieri t-transazzjoni kienet back to back, kif insejħulha.

Jiġifieri minn dak inhar stess, mill-kuntratti li għaddew minn din il-Kamra jidher li kien hemm din ir-rabta li x-Shipbuilding, kumpannija tal-gvern - naħseb li kulħadd jaf li hija kumpannija tal-gvern, għalkemm hawn min xi kultant donnu jinsa li hija kumpannija tal-gvern u meta jaqbillu jirriferi għax-Shipbuilding qisha xi kumpannija jew entita' ta' xi ditta privata - tgħaddi l-flus f'ġurnata stipulata lill-Partit Laburista u l-partit iħallas iċ-ċens lill-gvern.

Dan huwa arranġament li jidher kollu fil-kuntratt.

(Interruzzjonijiet)

Jekk qed ngħidu li f'każ li min ma jħallsekx iċ-ċens tista' titlob lill- qorti biex tiddikjara n-nullita' tal-kuntratt, dak huwa dritt li għandu japplika wkoll għall-Malta Labour Party.

(Interruzzjonijiet)

Jekk illum il-Malta Labour Party jerġa' jieħu lura dawk it-tmint itmien art fil-Marsa u jiżviluppahom jaqbillu ħafna iktar.

Kulħadd jaf li llum tomna art hemmhekk tiswa mill-inqas Lm0.3 miljun jew Lm0.4 miljun.

Daqshekk qegħdin jinbiegħu u min qiegħed fil-mestier jaf b'dawn il- prezzijiet.

Naħseb li l-aġenti tal-proprjeta' li qed jisimgħuna jafu kemm tiswa biċċa art f'ċentru kummerċjali.

Din tista' ċertament tiżviluppaha għax qiegħda f'waħda mill-iktar sites kummerċjali fin-naħa t'isfel ta' Malta.

Jekk il-Malta Labour Party jinsisti li dik l-art jerġa' jeħodha lura, ara kemm jaqla' flus minn tmint itmien, kieku kellu jġib Lm0.3 miljun jew anke Lm0.25 miljun għal kull tomna!

U bħalma l-gvern għandu dritt jagħmel hekk ukoll għandu dritt il-Malta Labour Party.

Jekk il-Malta Labour Party jieħu dik il-proprjeta` lura ċertament jirrealizza somom kbar ta' flus meta jerġa' jbigħha u jsib ħafna banek lesti li jisilfuh biex jagħmel iktar negozju minnha.

Qed ngħid dan għax it-tema tan-negozju n- naħa l-oħra bdew isemmuha ħafna fejn jaqblilhom.

M'għandix dubju li hemm ħafna minnhom li jifhmu fin-negozju u kull min ikollu x'jaqsam mal-kummerċ bħala perit, avukat jew nutaw bħali, jifhem x'tista' tfisser għall-partit li kieku jirrexxindi l-kuntratt tax-Shipbuilding, jieħu dik l-art lura u jiżviluppaha.

Imma mbagħad ix-Shipbuilding ikollha tagħlaq u jkun hemm dawk il-konsegwenzi kollha fuq dawk il-ħaddiema u l-Gvern jgħid: Jien eżerċitajt il-kuntratt u ħadt il-bini li hemm f'St Andrew's u forsi mbagħad ix-Shipbuilding u l-ħaddiema li qed jaħdmu hemmhekk neħduhom St Andrew's. Qed immur fl-assurd apposta, ħalli min qed jismagħna jifhem l-issues proprji x'inhuma.

Meta jiġu jgħidulna li ċ-ċens kontra x-Shipbuilding huwa preskritt imma kontra l-gvern ma tista' tippreskrivi qatt, anke hawnhekk huma żbaljati, Madam Speaker, għax artiklu 2156 tal-Kodiċi Ċivili, jgħid ċar u tond li: "l-azzjonijiet hawn taħt imsemmija jaqgħu bi preskrizzjoni b'għeluq ta' ħames snin" u waħda minnhom hija "l-azzjonijiet għall-annati taċ-ċnus".

Huwa veru li jekk jgħaddu l-ħames snin iċ-ċnus huma preskritti.

Pero' artiklu 2115, fejn jgħid li l-preskrizzjoni għall-ownership ta' proprjeta' m'hijiex applikabbli għall-gvern, joħloq eċċezzjoni u jgħid hekk:

"Iżda l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni ma tistax tingħata kontra l- jeddijiet u azzjonijiet li jmissu l-Gvern ta' Malta ħlief fil-każijiet imsemmija f'artikoli 2149, 2153, 2154, 2155 u 2156".

Jien m'iniex se noqgħod nidħol f'teżi u l-argument legali tal-preskrizzjoni imma qed insemmiha għax naħseb li qed nipprovaw inħawdu l-imħuħ meta qed ngħidu li l-gvern hawnhekk qed iċedi xi ħaġa u x-Shipbuilding m'hi qed iċċedi xejn imma huwa l-partit li ma ħax il-passi u tilef id-drittijiet tiegħu.

L-issue prinċipali hija li d-dritt tal-preskrizzjoni ta' l-art jappartjeni kemm lill-Malta Labour Party kif ukoll lill-gvern.

Kien hemm passi oħra x'seta' jieħu il-Gvern.

Il-Gvern seta' faċilment offra li jħallas iċ-ċens li kien dovut lill- Malta Labour Party - li huwa dovut xorta waħda lill-Malta Labour Party - u dak l-istess ċens kien jerġa' jmur għand il-gvern.

Kienet tkun transazzjoni sempliċi u setgħet lanqas biss ġiet quddiem dan il-Parlament, imma peress li din it-transazzjoni qed tolqot lill-Partit Laburista li llum qiegħed fil-gvern, ħassejna li għandna nressqu din ir-riżoluzzjoni ħalli ħadd ma jgħid li qed nagħmlu xi ħaġa minn wara dahar ħadd.

Naqbel mal- kollega tiegħi l-Onor.

Gonzi li qishom m'huma xejn l-miljuni li qed jissemmew u li kulħadd qed jispara fl-ajru.

Kulħadd jivvinta l-miljuni!

Sempliċi ħafna kieku l-Malta Labour Party jerġa' jieħu f'idejh it-tmint itmien art fil-qalba ta' ċentru kummerċjali f'wieħed mill-aħjar siti ta' pajjiżna.

Din hija r-realta' taċ-ċirkostanzi u f'din ir-riżoluzzjoni qed ngħidu li l-gvern iċedi d-dritt li jkun jista' jirrexxindi l-kuntratt u mhux li l-flus ma jistax jiġborhom mingħand entita' oħra.

Imma rridu nifhmu li jekk il-Gvern huwa directus dominus, anke l-Malta Labour Party huwa sid u għandu dritt jirċievi ċ-ċens.

Bħalma l-gvern għandu dritt jirċievi ċ- ċens il-Malta Labour Party għandu dritt jirċievi ċ-ċens fuq il-proprjeta' tal-headquarters li ċeda.

U mhux noqogħdu ngħidu li dak huwa patrimonju tal-poplu.

Kollox jista' jsir patrimonju tal-poplu!

Il-Gvern jista' jesproprja kullimkien għall-interess pubbliku imma ċertament irid iħallas għalih għax għandek l-interess ta' l-individwu jew ta' l-entita'.

Mela d- drittijiet li jappartjenu lill-gvern huma drittijiet li jappartjenu lill- Malta Labour Party wkoll.

MADAM SPEAKER: Onor. Mangion, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li jkompli jinstema'?

ONOR.

LINO SPITERI: Nipproponi li jkompli jinstema'.

MADAM SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Mangion ikompli jitkellem.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

CHARLES MANGION: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill-Kamra.

Madam Speaker, is-sitwazzjoni rridu narawha f'din il-perspettiva.

Dawn huma fatti li l-poplu jrid jara u jiżen.

Bħalma diġa' għidt, kieku x- Shipbuilding għamlet cheque lill-Malta Labour Party, dan kien jgħaddih lill- gvern u s-sitwazzjoni kienet tingħalaq hemm.

Iżda peress li l-Gvern jaf li hemm tibdil fil-kuntratt u allura jrid jaderixxi mhux biss mal-liġi ta' l- 1976 imma anke ma' dak li ssuġġerixxa l-Ombudsman - meta kien hemm każijiet simili fejn ġew mibdula kuntratti ta' ċens perpetwu trasferibbli - u biex ikun konsistenti ma' dak li ntqal meta konna fl-oppożizzjoni, ħass li anke din ir-riżoluzzjoni trid tinġieb hawnhekk.

Jekk irridu nkunu onesti maċ- ċittadini li qed jisimgħuna huwa tajjeb li l-affarijiet inpoġġuhom fil- perspettiva proprja tagħhom.

(Interruzzjonijiet) Jien nifhem li xogħol l- Oppożizzjoni huwa li ma taqbilx, imma anke jekk ma taqbilx l-affarijiet xorta trid tpoġġihom fil-perspettiva reali u proprja tagħhom.

Madam Speaker, fl-intervent tiegħi pprovajt nuri li anke fejn assenjajna faċilitajiet sportivi lil għaqdiet volontarji, jiġifieri fejn żgur m'hemmx skop ta' negozju, profitt jew gwadann bil-moħbi, hawnhekk ukoll l- Oppożizzjoni qed tara skop ulterjuri Ċertament dan ma jeżistix u daqstant ieħor ma jeżistix fir-riżoluzzjonijiet l-oħra li hawn imsemmija, inkluż dik ta' GĦajn Tuffieħa li ilu jiġġestixxiha l-partit, u bħalma jagħmlu għaqdiet oħra volontarji jista' jissellef fuqha mill-banek biex jiżviluppaha.

Jekk ma jkollux titolu ma jistax jiżviluppaha.

Din ħaġa li kienet f'idu, m'hijiex xi ħaġa ġdida.

Anke hawnhekk irridu narawha fil-perspettiva proprja tagħha u l-fatt li dawn ir-riżoluzzjonijiet ġew tabled u qed jingħataw din l-exposure, kollox juri biċ-ċar li l-Gvern Laburista m'għandu xejn x'jaħbi u m'għandux biex iħammar wiċċu.

Il-poplu jiġġudika jekk l-affarijiet humiex qegħdin above board.

GĦaldaqstant jien nifraħ lill-Gvern għal dawn ir-riżoluzzjonijiet li għandna quddiemna fejn jidħlu trasferimenti ta' proprjeta' bi skop speċifiku soċjali, kif ukoll għar-riżoluzzjoni li tolqot lill-Malta Labour Party, għax hawn il-Gvern qed jimxi ma' dak li kien jgħid minn fuq il- bankijiet ta' l-oppożizzjoni li l-affarijiet iridu jiġu quddiem din il- Kamra sabiex il-poplu jiġġudika fuq il-fatti reali taċ-ċirkostanzi.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

Il- Ministru Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Madam Speaker, jien smajt bil-kalma id- diskussjoni fuq din il-mozzjoni fejn tkellmu ħafna membri, l-iktar fuq l- art li se jgħaddi l-Gvern lill-Partit Laburista, u ftit kienu dawk li tkellmu fuq l-affarijiet l-oħra li l-Gvern se jgħaddi lill-entitajiet sportivi u entitajiet bħalma huma l-MUSEUM u l-iScouts.

L-Onor.

Membri ta' l-Oppożizzjoni tkellmu fuq x'se jagħmel il-Partit Laburista u x'se jieħu l- partit u ħadd minnhom ma tkellem fuq il-ġid li għamel il-partit.

Kulħadd tkellem fuq x'se jagħmel il-partit, x'se jieħu l-partit u l-Gvern Laburista lil min se jagħtihom imma ħadd ma tkellem fuq il-ġid li għamel il-partit.

F'dak li għandu x'jaqsam mal-Partit Laburista wrew partita qdusija u meta bdew isemmu l-għotjiet lill-għaqdiet l-oħrajn bdew jgħidu li l-Partit Nazzjonalista fil-gvern kien se jagħmilhom hu.

Qalu li dawn il-miżuri kien se jagħmilhom il-Partit Nazzjonalista għax skond il-programm elettorali tagħhom kienu wegħdu li se jgħaddu proprjeta' lill entitajiet sportivi u lill għaqdiet volontarji.

Din drajniha issa.

Kull meta jagħmel xi ħaġa l- Gvern Laburista dejjem iqum xi ħadd min-naħa l-oħra u jgħid li din kien se jagħmilha l-Gvern Nazzjonalista.

Din l-istess bħall-kwestjoni ta' l-isptar f'Tal-Qroqq Meta l-Gvern Laburista ra li ma nistgħux nerġgħu lura minn dak il-proġett, għax inkella konna nitilfu l-flus, tan-naħa l-oħra ħarġu jgħidu li kienu se jagħmluh huma u li aħna qbilna magħhom.

Dan ma kien veru xejn għax il-Gvern Laburista ra ċ-ċirkostanzi li konna ninsabu fihom u wara li vverifika li ma kienx hemm mod kif niffrankaw dawk il-miljuni ta' liri - għax il-Partit Nazzjonalista fil-gvern kien diġa' nefaq ħafna miljuni - kellu bilfors jiddeċiedi li jibqa' għaddej bil-proġett u saħansitra jkabbru.

Dalgħodu smajna wkoll fuq l-art tal-Marsa u spiċċajna li dik ukoll kienu se jagħmluha huma!

Tkellmu ħafna min-naħa l-oħra u ħlief ripetizzjonijiet, waħda wara l-oħra, fuq l-art li se jieħu l-Partit Laburista u fuq it- trasparenza ma smajniex.

Jien smajt lill-kollega tiegħi l-Onor.

Gonzi u ngħid għalija kont anke nistennih jitkellem dakinhar li dik l-art agrikola kollha kienet se tgħaddi għand kumpannija privata li hu kien l-avukat tagħha.

Ara fuq dak ħadd ma ġie jipprotesta u jitkellem hawnhekk!

Dawn huma affarijiet li lill-poplu Malti trid tfakkarhomlu.

Bdew anke jgħidu fuq id-demokrazija u mhux demokrazija u għax partit se jispiċċa sinjur u partit se jispiċċa fqir.

Aħna ma rridux noqogħdu mmorru lura ħafna ħafna imma rridu mmorru għal dak li qed jiġri issa.

Il-Partit Laburista m'hu qed jagħmel xejn bil-ħabi.

Aħna mhux se noqogħdu ngħidu x'kien jagħmel il- Partit Nazzjonalista u kemm għamel affarijiet bil-ħabi.

Dawk għalfejn noqogħdu ngħiduhom?

Ħalli nsemmi l-għaqdiet sportivi li se jingħataw ground tal-football u faċilitajiet oħra.

Anke l-Oppożizzjoni qed taqbel mal-Gvern li minkejja li dawn l-għaqdiet se jingħataw dawn il-faċilitajiet xorta se jkollhom jagħmlu ħafna sagrifiċċji biex imexxuhom.

Imma issa rridu naraw li dawk li jużaw dawn il- faċilitajiet għandhom jieħdu ħsiebhom.

Aħna rridu li l-isport, speċjalment il-logħba tal-football, jimxi 'l quddiem.

Bħalma għamel sieħbi l-Onor.

Mangion, jien nifraħ lil dawk l-atleti u lil dawk l-isportsmen, speċjalment tal-billiards, li qed jagħmlu unur lil Malta, imma ma nistax ngħid l-istess għall-football għax illum il-logħba tal-football tant waqgħet fil-baxx li kulħadd huwa ddiżgustat.

Jien m'iniex qed nagħti tort lill-MFA għax naf li din qed tagħmel kulma tista' biex il-logħba tmur 'il quddiem u hemm membri tal-kumitati li qed jagħmlu sagrifiċċji kbar ukoll għal dan il-għan.

Issa l-football players għandhom jidħlu daqsxejn fil-kuxjenza tagħhom u jgħidu: Wara li l-Parlament Malti - għax jien nemmen li ż-żewġ naħat tal-Kamra jaqblu li lil dawn għandna nagħtuhom l-amenities li jeħtieġu - qed jivvota l-flus, wara s-sagrifiċċji li qed jagħmlu l-kumitati tal-football u n-nies ikkonċernati f'dan il-qasam, aħna qegħdin nagħtu sehemna biex il-football f'pajjiżna ma jibqax jaqa' għaċ-ċajt kif qiegħed jaqa'?

Jien qed nagħmel appell minn qalbi għax dan m'għandux jiġri.

GĦalkemm il-Parlament Malti qed jagħmel minn kollox biex dan l-isport jimxi 'l quddiem, hemm minoranza minn dawn in-nies li ma jixirqilhomx li jkunu fil-logħba tal-football u naħseb li qed niftiehem tajjeb b'dan li qiegħed ngħid.

Tmur Ħadd wara Ħadd u tara li l-kumitati tal-football u s-supporters m'humiex qed jieħdu r- return tal-flus li joħorġu u s-sagrifiċċji li jagħmlu għax ċerti logħbiet tant ikunu taċ-ċajt li tibda tidħak bik innifsek għalfejn qiegħed hemm.

Madam Speaker, ikollok raġun tgħidli li dan m'għandux x'jaqsam.

Veru li m'għandux x'jaqsam imma la l-Parlament Malti qed jgħaddi dawn l-affarijiet, għaliex m'għandux jieħu return il-poplu Malti?

GĦalhekk jien qed nagħmel appell biex min hu responsabbli jara li Malta f'din id-dixxiplina ma tkomplix taqa' għaċ-ċajt.

L-iskuża li nġibu hi li aħna żgħar.

Veru aħna żgħar, imma l-atleti, players tal-billiards u ta' dixxiplini oħra għamlulna unur meta marru barra minn Malta.

Fejn jaqblilna, meta niġu għal-logħba tal-football nġibu l-iskuża li aħna żgħar imma meta niġu għal affarijiet oħra, kumbinazzjoni nikbru għax l-atleti qed jittieħdu bis-serjeta' u l- logħba tal-football m'aħniex qed neħduha bis-serjeta' daqskemm qed nieħdu d- dixxiplini l-oħra.

Madam Speaker, hawnhekk smajna ħafna - kif qal il-kollega tiegħi - li l- Partit Laburista se jieħu miljuni ta' liri u smajna anke kif ittieħdu l- każini tal-Partit Laburista.

Aħna rridu nfakkru u ma nħallux lin-nies jinsew meta l-Partit Nazzjonalista ħa l-każin ta' Raħal Ġdid.

Liema tender ħarġet dakinhar?

Meta ġew biex jibnu l-każin ta' Ta' Xbiex veru ħarġet tender, imma mhux kulħadd kien jaf min kien se jeħodha dik it-tender u li l- każin tal-Partit Nazzjonalista kienu se jagħmluh f'nofs it-triq?

GĦalfejn noqogħdu ninħbew?

Dawn qed joqogħdu jgħidu kif joħorġu t-tenders meta saru dawk il-ħniżrijiet fl-airport, kif ittieħdu ċerti postijiet?

Sal-lum għadni qed nitħabat biex nara kif ittieħdu ċerti kuntratti.

Xi kollegi tiegħi semmew ukoll kif ittieħed il-headquarters tal-Partit Nazzjonalista.

GĦalfejn noqogħdu ninħbew wara subgħajna?

Insejniha l-istorja ta' kif kienet imdaħħla l-Kurja u kif kien imdaħħal Hamilton Hill meta ttieħed il- headquarters tal-Partit Nazzjonalista?

Jien m'iniex se noqgħod insemmi nies li llum, bid-dritt kollu, ma jistgħux jiddefendu ruħhom imma jekk inqallbu l-gazzetti dawn l-affarijiet inkunu nafuhom u m'hemmx bżonn insemmuhom hawn.

Liż-żgħażagħ li qed jisimgħu ħafna ħmerijiet fuq id- demokrazija ngħidilhom biex iqallbu daqsxejn il-gazzetti tas-sittijiet u jaraw kif ħadu l-headquarters il-Partit Nazzjonalista dak iż-żmien.

L-Onor.

Gonzi wkoll tkellem fuq id-demokrazija.

Jien għandi ammirazzjoni kbira lejh bħala avukat imma nibda nidħak meta nisimgħu jitkellem għax ngħid: Imma possibbli nsihom is-sittinijiet?

X'demokrazija kien hawn dak iż-żmien?

Bilfors kellu jieħu l-każini l-Partit Laburista għax hu minn ġot- toroq kien jiġġieled.

Il-Partit Nazzjonalista fis-sittinijiet ma kellux bżonn każini.

Il-Partit Nazzjonalista kellu 365 każin għax kull knisja li kien hawn kienet każin tagħhom!

GĦalfejn noqogħdu nipprovaw innessu l- istorja ta' minn liema kalvarju għadda l-Partit Laburista u noqogħdu ngħidu li llum il-Partit Laburista hu miljunarju?

Jien kont wieħed minn dawk li konna qed nibnu l-Freedom Press meta ħareġ id-dnub il-mejjet u qalulna li ħadd ma jista' jmur jaħdem.

Dan qed ngħidu għall-istorja biex ma noqogħdux niġu hawn ġew u kulħadd jilgħabha ta' San Alwiġi.

Biż-żgħar li hawn hawn ġew tidħku imma bija m'intomx se tidħku għax jien l-istorja għextha.

Veru dak iż-żmien il-Freedom Press xtrajniha b'irħis u jien kont immur naħdem hemm mal-ħaddiema l-oħra.

Niftakar li meta nżilna l-ewwel Ħadd għamlulna kartellun maċ-Ċimiterju ta' l-Addolorata li kien jgħid: "Inti qed taħdem hemm u ftakar li erbat ijiem oħra trid tiġi ħawn!"

Dawn huma l-bassezzi li saru u l-Onor.

Gonzi jiftaħar bid-demokrazija.

X'demokrazija!

Meta kont għadek tokkupa s-Sejda, kont tgħid li ma toħroġx għall-politika u li ma tridx tiċċappas imma mbagħad ġejt tgħidilna - kien hemm xi festa x'imkien u għidtilna li l-Arċisqof kien misslek qalbek! - li ħriġt biex tiddefendi d-demokrazija jew biex tiddefendi r-reliġjon jew ma nafx eżatt x'għidtilna.

Imbagħad aktar tard int ħriġt stqarrija biex tipprova tispjega ruħek man-nies.

GĦalfejn toqgħod tinħeba wara subgħajk?

Allura dakinhar l-Arċisqof Mercieca bagħat għalik u qallek: Isma', inti biex tiddefendi oħroġ mal-Partit Nazzjonalista!

Ma naħsibx li qallek hekk.

Naħseb li hu ma misslek qalbek xejn imma bagħat għalik l-Onor.

Fenech Adami u ħriġt bħala kandidat mal-Partit Nazzjonalista.

Allura għalfejn noqogħdu ninħbew?

Imbagħad joqogħdu jgħidu kemm se jisraq il-Partit Laburista!

Il-Partit Laburista ma seraq xejn imma għamel tpartit, bħalma kien għamel il-Partit Nazzjonalista fiż-żmien meta kellu kwestjoni fuq Television House mal-kumpannija tar-Redifussion.

Jien dalgħodu smajt ukoll lilll-Onor.

Austin Gatt meta qalilna: Allura jekk għamilna ħażin aħna dakinhar, intom se tagħmlu ħażin ukoll?

Aħna m'aħna se nagħmlu ħażin xejn.

Aħna konna ngħidu lill-Partit Nazzjonalista meta kien fil-gvern biex l-affarijiet iġibhom quddiem il-Parlament.

Imma ħadd ma ġab xejn hawnhekk!

Per eżempju, il-kwestjoni tal-car park ma ġietx quddiem il-Parlament.

Dik kienet Lm50,000 u f'daqqa waħda biddlet l-idejn u llum ġiet tiswa kemm tiswa.

L-airport nafu x'ġara u kif ittieħdet il-pompa tal-petrol u kif ittieħed fejn illum hemm il-McDonald's. Aħna nafu kif ittieħdu ċerti affarijiet, mela ma nafux!

Allura għalfejn noqogħdu ninħbew wara subgħajna u nippontaw lejn il-Partit Laburista?

Madam Speaker, madanakollu ħadd ma tkellem fuq ir-riżoluzzjonijiet li għandhom x'jaqsmu ma' l-isport għax dawk ma jaqblilhomx joqogħdu jitkellmu fuqhom u qagħdu jikkritikawna għax ressaqna mozzjoni waħda.

Kieku ried jagħmel propaganda, il-Partit Laburista kien iġib dawn ir-riżoluzzjonijiet waħda waħda dawn.

Konna noqogħdu ngħidu li llum se nagħtu proprjeta' lit- team tal-football ta' Ħal Luqa u noqogħdu niġu hawn ngħidu kemm se nagħtu affarijiet lil Ħal Luqa u nagħmlu propaganda għal Ħal Luqa u l-għada nkonna agħtu xi proprjeta' lit-team tal-football ta' Birkirkara u noqogħdu nagħmlu l-istess propaganda fuq Birkirkara.

Bħal meta ġejtu hawn biex tagħtu s- suq ta' Birkirkara lill-każin tal-football ta' Birkirkara u l-Karkariżi kollha kienu ferħanin għax se jkollhom każin tal-football.

Wara li l-Gvern għamel ix-xogħol kollu reġa' nqala' kollox u ħaduh il-McDonald's u kulħadd jaf kif ħaduh.

(Interruzzjonijiet) Jien supporter tat-team ta' Birkirkara imma f'ċerti affarijiet ma naqbilx.

MADAM SPEAKER: Point of order, l-Onor.

Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Madam Speaker, jien naħseb li d-diċenza - apparti li r-regola titlob li nżommu mal-fatti u mal-mozzjoni li għandna quddiemna - tirrikjedi xi ftit tar-rispett għall-verita'.

Naħseb li ġaladarba l-Onor.

Debono Grech qed jiddeskrivi lilu nnifsu bħala supporter tal-football club ta' Birkirkara, se mai għandu jitkellem dwar jekk kienx il-football club ta' Birkirkara li, biex ikollu introjtu ikbar, talab ...

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Madam Speaker, din m'hi point of order xejn!

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-Onor.

Debono Grech għandu jgħid il- verita' waqt li jżomm mal-mozzjoni li hawn quddiemna.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Issa nżommlok mal-mozzjoni, Onor. Zammit Dimech!

Il-mozzjoni tgħid ħafna affarijiet u n-naħa l-oħra tkellmet biss fuq l-art li se jieħu l-Partit Laburista.

Veru li din hija parti mill-mozzjoni.

GĦar-rigward tal-każin ta' Birkirkara kontu mdaħħlin fit-taħwid intom.

Iva, kontu mdaħħlin.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Indirizza lis-Sedja, jekk jogħġbok.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Madam Speaker, jien il-fatti nafhom iktar milli jafhom il-ħabib tagħna.

Jien qed inżomm mal-mozzjoni.

Il-Membri tan-naħa l-oħra x'ħin fettlilhom tkellmu fuq il-kwestjoni tad-demokrazija u qalu li issa l-Partit Laburista se jiġi iktar sinjur mill-Partit Nazzjonalista.

X'kellha x'taqsam mal-mozzjoni din?

Dawn kienu tant jgħidu bina għax noħorġu niġbru!

Issa qed jagħmlu bħalna u min jgħid li ġabru Lm30,000 ...

Hawnhekk aħna m'aħniex qed nitkellmu fuq kemm aħna sinjuri, imma għandna riżoluzzjoni fejn qed ngħidu kif se jmorru ċerti affarijiet u x'se jiġri.

Il-Partit Nazzjonalista daqqa jaqbad mal-kwestjoni ta' l-Ewropa ...

Issa spiċċatlu l-issue ta' l-Ewropa u se jagħmel skandlu minn din u waħħal tabella fejn qal "SKANDLU"!

L-iskandlu l-Partit Nazzjonalista għamlu fl- ajruport bil-mod li ngħataw l-affarijiet.

(Interruzzjonijiet).

Issa ħallini nitkellem għax jien ma fixkilt lil ħadd.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Madam Speaker, l-Onor.

Debono Grech m'għandu l-ebda dritt li ...

MADAM SPEAKER: Onor. Zammit Dimech, jekk se tagħmel point of explanation trid il-permess ta' l-Onor.

Debono Grech biex titkellem.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien għandi point of order.

L-Onor.

Debono Grech m'għandu l-ebda dritt jimputa motivi ħżiena lill-membri ta' din il- Kamra.

(Interruzzjonijiet) Illum l-Onor.

Debono Grech huwa responsabbli mill-ajruport u jekk għandu xi każ li jirriżultalu skorrett jew ħażin fuq l- airport għandu l-poteri u r-responsabbilta' kollha li jieħu passi, imma li jimputa mingħajr ma jipprova l-allegazzjonijiet li jiġuh f'rasu m'għandu l- ebda dritt jagħmlu.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Ilkom tlett ijiem għaddejjin!

Ħalli nsemmilek il-ħmieġ tagħkom.

(Interruzzjonijiet) Il-membri tan-naħa l-oħra mputawlna intenzjonijiet ħżiena u saħansitra kien hawn anke wieħed min-naħa l-oħra li qal li l-Partit Laburista kollu majjali u meta nġibditlu l-attenzjoni għal dan qal li hu mhux qed jgħid għall-membri t'hawn ġew imma għall-Partit Laburista.

Mela lill-Partit Laburista t-tiġieġ jivvotawlu, mhux in-nies!

(Interruzzjonijiet) Tan-naħa l-oħra għajjarna li l-Partit Laburista kollu majjali.

Issa ħallini nkompli.

Jien moralment nemmen li fl-airport sar il- ħmieġ u dan nipprovahulek 'il quddiem u mela tiġu tgħidu bil-Partit Laburista!

Meta jumejn qabel l-elezzjoni tajtu dak ir-restaurant fl-MMA b'¥200 jew ¥500 fis-sena lil wieħed ħabib tagħkom, li anke rranġajtulu l-kuntratt sabiex jieħdu hu, dak ma kienx ħmieġ?

Meta l-offerta tal-pompa tal-petrol fl-airport ħriġtuha b'ċerti kondizzjonijiet li wieħed biss seta' jeħodha - u sal-lum għad m'hemm xejn konkret - dak mhux skandlu?

Meta tajtu l-Forti ta' Chambrai b'ċens ta' ¥10,000 fis-sena u ġibnielkom il-provi li hemm il- ħmieġ, dak m'huwiex skandlu?

U issa li rajna kif sar it-taħwid, dak m'huwiex skandlu?

Li Ċikku jbigħ u Peppi jixtri u kollox isir bejniethom, dak m'huwiex skandlu?

L-iskandlu huwa tal-Partit Laburista biss?

Dawn se jsemmulna l-iskandli lilna!

Insew kif kienet ħarġet it-tender għall-każin li hemm fil-pjazza ta' Raħal Ġdid, li kien bnieh ex-ministru imma m'iniex se nsemmih għax illum mejjet?

Jew fejn jaqblilna biss se nsemmu lill- Partit Laburista!

Insew kif ħarġet it-tender għall-każin ta' Ta' Xbiex u fejn qabdu u ħadu artijiet tajbin?

Dawn l-affarijiet għandna nsemmu u mela noqogħdu nsemmu dejjem l-istess ħaġa, jew jiġi l-ieħor u jżeffnilna l- kunsilli lokali fin-nofs!

Allaħares nagħtuhom f'idejn il-kunsilli lokali!

Illum qed naraw ġlieda fil-Kunsill Lokali ta' Birkirkara għaliex wieħed qed jgħid li jrid jagħmel eżami ta' l-arja, l-ex-sindku qed jgħidlu li m'għandux dritt jagħmel dan l-eżami u l-flus ħerġin.

U issa qed ngħidu: Isma', min għandu raġun?

Dak li ħareġ tant flus biex nagħmlu dan l-eżami ta' l-arja, jew l-ex-sindku li qed jgħidlu li ma kellux dritt jagħmel dan l- eżami?

Imbagħad jiġi l-Onor.

Edwin Vassallo u jgħidilna li rridu nikkonsultaw mal-kunsilli lokali!

Ma' min se nikkonsultaw fil-Kunsill Lokali ta' Birkirkara, mas-sindku jew ma' l-ex-sindku?

Madam Speaker, issa ġejna għas-settur ta' l-isport u jekk kien hawn partit li mexxa l-isport dan kien il-Partit Laburista.

Meta ġejna biex nagħmlu l-pixxina mxejna.

Intom għamiltu l-pixxina l-oħra u mxejtu.

(Interruzzjonijiet) Imma inti ma ġejtx tgħidli fejn marru l-flus li vvotajtu għall-pixxina!

Fil-fatt sieħbi sab li dawn ma marru mkien u nsterqu.

(Interruzzjonijiet) Xi trid tara?

Inti parti minnhom.

Dawn l- affarijiet insejtuhom?

Moħħkom biss fl-art ta' Pembroke u ta' Għajn Tuffieħa u x'se jieħu l-Partit Laburista.

Issa dawn kollha qalu li ma jafux min hu x-xerrej u mbagħad f'daqqa waħda semmew iċ-ċifra ta' Lm1 miljun u llum spiċċajna b'ċifra ta' Lm5 miljun.

U jekk inkomplu nitkellmu xi ġimgħa oħra naħseb li titla' anke Lm6 miljun jew Lm7 miljun!

Kulħadd itella', wieħed fuq l-ieħor, biex ninfluwenzaw lin-nies.

Aħna m'aħna se ninfluwenzaw lil ħadd.

Aħna se ngħaddu riżoluzzjoni u intom qed jiddispjaċikom ħafna minħabba f'hekk, u għall-ebda raġuni oħra.

Qalulna, li l-Australia House ittraskurajniha.

Jiena ngħidilhom: Insejtu li kontu ħraqtuha wara li rbaħtu l-elezzjoni ta' l-1987?

Kemm għaddew minn hemm kulħadd ixejjer il-bnadar!

L-Australia House intom ħraqtuha.

Mela lill-Partit Laburista biss insemmu meta nitkellmu fuq il- vjolenza?

Issa meta 'l quddiem niġu biex nipprovaw x'sar fl-airport ...

Jiena moralment għadni ma nistax nifhem kif saru ċerti affarijiet u kif ingħataw ċerti tenders.

U jekk tmur l-airport illum biex tidħol ġewwa jkollok bżonn salva uomo, għax kieku barra ma jimportax!

Imma dawn ġabu l- barranin biex ipoġġu l-madum għax il-Maltin ma kenux kapaċi jagħmluh dan ix- xogħol!

GĦaliex ġibtu lill-barranin?

GĦaliex jiena għadni qed infittex u għadni ma nistax insib għalfejn ġibtu lill-barranin.

Madam Speaker, mela hawnhekk kulħadd jiġi biex ibellgħa fuq id- demokrazija u mhux demokrazija biex mingħalih jitma' lill-poplu iżda ħadd m'għadu iblaħ.

Mhux tiġi ssib xi erbat itfal minn hawn ġew imma meta titkellem fuq id-demokrazija sib nies li għaddew mid-demokrazija.

Sib nies li batew taħt il-Partit Nazzjonalista u sib nies li ġew imċaħħdin mill- affarijiet li kellhom dritt għalihom.

U mela niġu ngħidu li l-Gvern Laburista għandu jħallas lil dawk is-sidien li l-art tagħhom ġiet esproprjata matul is-snin!

Il-Gvern Laburista sena kulma ilu fil-gvern.

Allura f'dawk id-disa' snin ma kontux kapaċi tkunu rġiel, taraw min kienu dawn in-nies li tteħdulhom l-artijiet u tħallsuhom?

Lil dawn irridu nħallsuhom aħna f'din is-sena?

Din bħal ta' l-income tax fejn qegħdin ixxewxu li qegħdin niġbru l-income tax u qegħdin inxerrduha li lil min għandu jieħu lura mingħand il-gvern ħallejnih b'xejn.

Għamiltu disa' snin u nofs fil-gvern, għaliex ma tajtuhomlhomx intom?

Imbagħad iqum l-Onor.

Fenech Adami u jgħajjarna bid-demokrazija!

Fuq liema demokrazija jimxu hu u sieħbu?

Illum min jiftaħ "in-nazzjon" u "il-mument" isib ritratt ta' Dr Borg Olivier u jaqra li se jfakkru l-11-il sena mill-mewt tiegħu, imma jiena ngħidilhom: GĦaliex ma tfakkrux meta ltqajtu hawn isfel fil-kantina u warrabtu lil Dr Borg Olivier u daħħaltu lill-Onor.

Fenech Adami?

Dik imisskom tfakkru, mela tiġu tgħidu li se tfakkru l-11-il anniversarju mill- mewt tiegħu!

Il-mewt tiegħu fakkarielu l-Partit Laburista għax meta miet għamillu funeral statali, mhux bħalkom li lanqas ridtu tagħmlulu xejn.

Tidħku, imma biż-żgħażagħ li hawn hawnhekk u li ma jiftakrux minn xiex għaddejna.

Lilna tridu tgħajru bil-vjolenza meta fis-sittinijiet tlajna GĦawdex u kontu tajtuna xebgħa għax bdejtu tgħidu li ġew "ta' denbhom twil" u li l- Onor. Perit Mintoff huwa "qattiel ta' l-erwieħ".

Imma llum fil-gazzetti tagħkom qegħdin tgħidu li l-Onor.

Mintoff huwa raġel fuq l-irġiel.

Kemm domtu biex indunajtu li l-Onor.

Mintoff huwa raġel fuq l-irġiel!

Imma meta mortu GĦawdex sawwattuh lill-Onor.

Mintoff.

Allura kif illum qed tiġu bil- qdusija u tiftaħru bl-artijiet.

Tweġġagħkom l-istorja meta mmorru lura.

Illum qed tgħidu li hawn l-immoralita'?

L-immoralita' kienet meta fir- Ramla l-Ħamra kien hemm statwa tal-Madonna u qlajtuha biex tellajtu mara għarwiena.

Dik l-immoralita'!

Fakkruhomlhom dawn l-affarijiet liż- żgħażagħ tal-lum.

(Onor. Membri: Hear, hear.)

(Interruzzjonijiet) Le, din m'hijiex parti mill-mozzjoni imma lanqas l-intervent ta' l-Onor.

Gonzi fejn ried jgħallimna x'inhi demokrazija ma kienet parti mill-mozzjoni.

MADAM SPEAKER: Onor. Debono Grech, jekk jogħġbok indirizza lis-Sedja u żomm mas-suġġett.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Ħalli ngħidilkom għalfejn qed tidħku intom.

Intom qed tidħku għax il-verita' tweġġa'.

Fuq kollox tkellimtu, imma fuq il-proprjetajiet li l-Gvern se jagħti lill-entitajiet sportivi u karitattevoli m'għidtu xejn.

Tafu li fl-1955 ivvotajtu kontra meta l- Partit Laburista ried jagħti art lill-MUSEUM biex jagħmlu l-headquarters tagħhom fil-Blata l-Bajda?

Fittxu u taraw jekk kontux ivvotajtu kontra meta l-Partit Laburista fil-ħamsinijiet ried jagħti dik l-art li kienet ċimiterju lill-MUSEUM.

Insejtu wkoll xi kjass kontu għamiltu meta kienu se jsiru l-grounds tal- football ta' Birkirkara u dak Tal-Pieta' għax qabel kienu ċimiterji?

Kemm għidtu li qed noqtlu s-siġar u kemm ġibtu fil-gazzetti li m'huwiex sewwa li l-Gvern se jagħmel dawn il-football grounds għax hemmhekk l-art hija sagra!

Jekk dik kienet art sagra, taħtkom kienet fis-sittinijiet imma qatt ma ħadtu ħsiebha.

Imma mbagħad minħabba li ħsibtu li se titilfu l-voti, dawwartu kollox u bdejtu tgħidu li huwa tajjeb li jinbnew dawn il-grounds tal-football, ħalliha li mbagħad m'għamiltu xejn iktar.

Madam Speaker, kif qal sieħbi, il-Partit Laburista għandu biex jiftaħar u m'għandu xejn minn xiex jistħi.

U biex wasal fejn wasal il-Partit Laburista kellu jagħraq l-għaraq tad-demm.

Il-Partit Laburista bata biex wasal fejn wasal imma la qatt kien maħmuġ u lanqas se jkun issa.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

Il- Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, jien ma kellix il-ħsieb nitkellem imma meta smajt ċerti kummenti min-naħa ta' l-Oppożizzjoni, iktar u iktar għaliex jien bħala ministru kont involut sabiex din l-art f'Tal-Pieta' tingħata lil tal-MUSEUM, ħsibt li jkun tajjeb li wieħed jgħid il-verita'.

(Interruzzjonijiet).

Kieku toqgħod tagħti kas ta' x'jgħidu l-Membri ta' l- Oppożizzjoni, taħseb li huma qegħdin fuq in-naħa ta' l-anġli u aħna qegħdin fuq in-naħa tax-xjaten!

Hekk jaħseb min qed jismagħna.

(Interruzzjonijiet) Insomma, forsi aħna ħnieżer għax il-bieraħ ħnieżer għajruna!

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Hyzler.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Madam Speaker, jien ma xtaqtx nerġa' niġi drawn into it - fil-fatt diġa' qajjimt point of order minnħabba f'hekk - u rrid nifhem li l-Ministru Mizzi m'huwiex qed jerġa' jirripeti neċessarjament għall-gost.

ONOR.

JOE MIZZI: Nista' naċċertak li jien m'iniex qed nirripeti għall- gost.

Rajtek tidħak u allura xtaqt infakkrek x'għidt int il-bieraħ.

MADAM SPEAKER: Tindirizzawx lil xulxin, jekk jogħġobkom.

Kompli, Onor. Hyzler.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Kont qed niċċajta u inti taf li kont qed niċċajta.

Pero', for the record, jiena fl-ebda stadju m'għajjart lil ħadd "ħanżir".

Jiena ma sejjaħt lill-ebda individwu tan-naħa l-oħra b'dan il-mod.

Fid- diskors tiegħi għidt li bil-mod kif qed jaġixxi fil-kwestjoni ta' l- artijiet, il-Partit Laburista qed jaġixxi ta' ħanżir, fis-sens li qed jiekol, jibla' u ma jixbax u iktar ma jibla' iktar jipprova jiffanga.

Dan kien l-argument tiegħi.

Jiena m'għajjart lil ħadd ħanżir, kif qed jieħdu gost jirripetu l-Onor.

Membri tan-naħa l-oħra.

ONOR.

JOE MIZZI: Pero' ġaladarba jien nifforma parti mill-Partit Laburista, dan ifisser li jien wieħed minnhom!

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jien ukoll nifforma parti mill-Partit Laburista pero' m'iniex majjal!

ONOR.

JOE MIZZI: Jekk qed tirriferi għall-Partit Laburista, ovvjament jiena nifforma parti minnu.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

GEORGE HYZLER: Jekk qegħdin tassoċjaw b'dan il-mod intimu l- komponenti tal-partit mal-partit inniffsu, allura ta' min wieħed jara daqsxejn kemm huwa regolari li wieħed jagħti lilu nnifsu l-artijiet b'dan il-mod!

Allura oqogħdu attenti!

ONOR.

JOE MIZZI: Daqskemm titfgħu akkużi bl-addoċċ!

Għax ersaqna b'riżoluzzjoni quddiem il-Parlament akkużajtuna li ġejna hawnhekk għall- barka, naturalment b'riferenza għall-art u l-proprjeta' li l-Partit Laburista għandu f'Pembroke.

Mur ara kieku bqajna għaddejjin, kif fuq kollox stajna nagħmlu, u ma ġejna xejn hawnhekk!

Ma tifhimkomx!

Nagħmlu x'nagħmlu, in-naħa l-oħra tipprova ċċappas għall-gwadann politiku.

Per eżempju, issemmiet is-Soċjeta' tal-MUSEUM u jien, li għamilt sakemm kelli 17-il sena fil-MUSEUM, naf kemm hija fejjieda dik l-għaqda.

Imma ħalli ngħaddi mill-ewwel għall-punt għaliex jien dħalt fil-kwestjoni u rajt kif ġraw eżatt l-affarijiet.

Il-Gvern preċedenti ried jagħti biċċa art f'Tal-Pieta` lil tal-MUSEUM biex jibnu dar għall-anzjani nisa pero' kien hemm diversi ntoppi - min- naħa ta' l-Oppożizzjoni ma smajniex x'kienu - fosthom li l-Kunsill Lokali ta' Tal-Pieta` kien talab biex juża parti minn din l-istess art.

L- affarijiet twalu u anke wara li nbidel il-gvern it-tilwima bejn is-Soċjeta' tal-MUSEUM u l-Kunsill Lokali ta' Tal-Pieta baqgħet għaddejja għax ħadd ma ried jiċċaqlaq.

(Interruzzjonijiet) Imma x'kien beħsiebu jagħmel il- Gvern Nazzjonalista?

Għaliex l-ex-Ministru Louis Galea ma kellux id- deċenza jgħid il-verita' kollha?

Faħħarhom tant!

Veru li ħaqqhom kull tifħir għall-ħidma fejjieda li jagħmlu.

Dan jien nista' nixhdu għax kont membru tal-MUSEUM u naf kemm jaħdmu, kemm joħorġu flus mill-but u saħansitra jaslu biex kważi kważi jwarrbu lill-familja fil-ġenb biex jipprovaw jgħallmu lit-tfal.

Ħalliha li meta kont fil-MUSEUM kien hemm min ipprova jindottrinani kontra l-Partit Laburista!

(Interruzzjonijiet) Jien qed ngħidha għax kont hemmhekk.

Dak iż-żmien ma kontx naf x'inhi politika u jien kont wieħed minn dawk li għal xi żmien waqajt għal din il- logħba.

Mhux se noqgħod nistħi ngħidha għax hija l-verita'.

Imma minkejja dawk l-avvenimenti u minkejja li kien il-Partit Laburista li sofra dawk l-inġustizzji, illum qegħdin naraw kif Gvern Laburista jgħin anke lil min seta' għamillu azzjonijiet ħżiena fil-passat.

Ħalli nikkompara x'qed nagħmlu aħna llum li qegħdin fil-gvern ma' dak li għamel il-partit l-ieħor fil-gvern, li tant faħħar lil tal-MUSEUM iżda fir-realta' kien jinqeda b'tal-MUSEUM f'kull okkażjoni li jkollu.

L- Onor. Louis Galea ma qalx li l-Gvern dak iż-żmien riedhom ipartu din il- biċċa art ma' biċċa art oħra tal-Knisja u li kien se jorbothom biex lill- Knisja jagħtuha Lm0.25 miljun.

Din ma qalhiex imma waslitli meta kont qed ninvestiga l-każ kollu.

Ma ninsewx li l-Onor.

Galea faħħar ħafna lil tal- MUSEUM!

Veru u naf kemm jistinkaw, għax jien għamilt żmien fil-MUSEUM u għad għandi lil ħija membru fil-MUSEUM u naf kemm ħaqqhom.

Imma mhux sew li jiġi jfaħħarhom hawnhekk biex mingħalih jinqeda bihom meta nafu x'kienet l-istorja.

Il-Gvern Laburista qed jurihom biċ-ċar li ma jridx jingannahom imma jrid jgħinhom.

Mhux talli l-Onor.

Galea ma semmiex li din kienet se tinvolvihom fi spiża ta' Lm0.25 miljun, talli llum qed jitfa' dubju fuq xi klawsola li tirrigwarda ċ-ċens ta' din l-art li se nagħtuhom aħna.

Qed jgħid li jekk dawn ma jħallsux, il-Gvern ikun jista' jieħu l-art lura u allura qed jagħti wieħed x'jifhem li tal-MUSEUM se jkollhom xi ċens għoli li mhux se jkunu kapaċi jħallsuh biex imbagħad il-Gvern idur fuqhom u jeħdilhom il- proprjeta'.

Tafu kemm hu ċ-ċens?

Iċ-ċens huwa Lm130 fis-sena.

X'differenza mill-Lm0.25 miljun li kien se jkollhom iħallsu kieku twettqet ix-xewqa tal-Partit Nazzjonalista!

Apparti li ċ-ċens huwa Lm130 biss, dawn se jdaħħlu Lm30 minn kirja ta' postijiet li għandhom fuq din l-art.

Mela fir-realta' talli se jieħdu din l-art kollha kulma se jħallsu huwa Lm100 fis-sena.

Mela minkejja li fiż-żmenijiet mgħoddija xi membri tal-MUSEUM kienu ħadmu kontra l-interessi tal-Partit Laburista, peress li kien hemm min inqeda bihom, illum li qegħdin fil-gvern ma qgħadniex naħsbu f'dawk l- affarijiet u għax nemmnu bis-serjeta' ridna nagħtu l-għajnuna lil min ħaqqu.

U hekk għamilna.

Issa ħalli nsemmi l-kwestjoni dwar is-sites li hemm bżonn nipprovdu għall- isport.

Meta kien fil-gvern, il-Partit Nazzjonalista kien jgħid li jrid jagħti attenzjoni speċjali lin-naħa t'isfel ta' Malta.

Kieku ried kellu opportunita' biex jagħti artijiet lil dawn l-għaqdiet sportivi imma baqa' ma tahomx.

Issa li aħna qed nagħtu artijiet biex jintużaw għall-isport, tan-naħa l-oħra jiġu jgħidu li dan il-Gvern m'hu qed jagħti xejn.

Dawn x'kummiedji huma!

U żgur li qed nagħtu artijiet għall-isport, mhux biss fin-naħa t'isfel ta' Malta imma anke f'postijiet oħra, mhux bħal qabel, meta kienu dejjem jgħidu li se jagħtu u qatt ma taw xejn!

Meta l-Partit Nazzjonalista kien fil-gvern kien hemm biċċa art fejn it-tfal tal-Furjana kienu jilagħbu l-football u ħaduhielhom biex tellgħu żewġ blocks ta' flats, minkejja li kien hemm nies fi ħdan il-Partit Nazzjonalista li pprotestaw u għamlu petizzjonijiet biex iħalluhielhom.

Din ma semmewhiex.

Dawn joqogħdu jsemmu korruzzjoni, tbagħbis ta' flus u li partit politiku se jsir miljunarju u bħal donnu jinsew li fi żmienhom saru ħneżrijiet kbar.

Per eżempju, jien niftakar li kien hemm min ma riedx li biċċa art f'Ħaż- Żebbuġ tingħata lil xi ħadd biex jgħaqqadha jew jagħmilha bħala passaġġ mal- biċċa art li kellu.

Allura x'għamel dan?

F'isem in-nies ta' Ħaż-Żebbuġ qabad u tefa' offerta ta' Lm1 miljun.

Issa dan in-Nazzjonalist magħruf, illum preżenti fil-Parlament, m'onorax l-offerta li għamel u bil-liġi suppost li weħel 5% fuq l-ammont globali.

Forsi dawn m'humiex flus misruqa minn ħalq il-poplu?

Din ma jgħiduhiex?

Din realta' u m'hemmx dubji fuq hekk.

Morru araw il-file u ssibu li bil-liġi dan suppost jeħel 5% ta' Lm1miljun.

Għal min qiegħed nirriferi qiegħed hawn preżenti fil-Parlament u fl-intervent tiegħu semma' affarijiet oħra iżda li kien hu li tefa' t- tender ma semmihiex!

Dawn huma l-ħniżrijiet, dawn huma l-iskandli.

U żgur li ma nsemmuhomx dawn l-affarijiet għax, veru jew mhux veru, l-iskop huwa biss li jħammġu lill-Partit Laburista fil-gvern.

Kien hemm biċċa art privata ħdejn l-Iskola tal-Fgura, li kienet ġiet esproprejata għax xi ħadd, li kien iħobb jgħid li ħadd ma jista' għalih, qabad u għalaqha u daħħal żiemel hemmhekk u l-Gvern Nazzjonalista ma ħax passi.

Issa n-Nazzjonalisti jħobbu jiddandnu dwar kemm huma onesti u kemm jagħmlu l-affarijiet fl-interess tal-poplu, mentri skond huma, il-Partit Laburista fil-gvern moħħu biss biex ifittex l-interessi tiegħu.

Hawn naraw l-ipokrezija tal-partit l-ieħor għax f'dan il-każ li qed insemmi mhux l-interess tal-poplu raw imma l-interess ta' individwu li kien midħla sewwa ta' ex-ministru.

Nerġa' ngħid li dan l-individwu daħħal żiemel f'dik il-biċċa art li qiegħda ħdejn l-iskola tal-kindergarten.

Tifhmuni x'qed ngħid?

Dawn it-tfal spiċċaw li ċerti lezzjonijiet tan-nature study jeħduhom hemmhekk minflok fil-klassi!

F'din l-estremita' konna wasalna.

(Interruzzjonijiet) Forsi din il-kwestjoni ma kenitx fl-interess tal-poplu għax dik l-iskola tat-tfal tal-ħaddiema nżertat fin-naħa t'isfel ta' Malta!

Fejnha l-attenzjoni speċjali li kienet tingħata?

Dak skandlu, mela li mortu tgħajtu bih intom!

Qed taraw fejn hu l-interess tal-poplu?

X'ipokresija grassa!

Issa nsemmi l-kwestjoni ta' l-iscouts.

(Interruzzjonijiet) Infaħħruhom kemm trid imma ma ninsewx li kien hemm min użahom ukoll lil dawn kontra l- partit tagħna pero', illum li qegħdin fil-gvern, ma qgħadniex naraw dawn l- affarijiet imma qed ngħidu li ħaqqhom u hemm bżonn li nagħtuhom din il- biċċa art.

Nerġa' mmur għan-naħa t'isfel ta' Malta fejn għad hemm artijiet li jridu jingħataw lill-moviment ta' l-iscouts u lill-għaqdiet sportivi.

Per eżempju, jien persważ li wara d-diskussjonijiet mad-dipartiment responsabbli, l-iscouts tal-Fgura se jkollhom ukoll iċ-ċentru tagħhom.

(Interruzzjonijiet) Imma ma jistax ikun li tagħmel kollox f'daqqa!

Jien persważ li l-ministru konċernat u d-Dipartiment ta' l-Artijiet qed jaħsbu biex jagħtu artijiet lil dawn l-għaqdiet.

Sur Preisent, qabel ma nagħlaq nerġa' mmur lura għall-ipokresija tan- Nazzjonalisti u għat-tfigħ ta' tajn li tan-naħa l-oħra jiddelettaw bih biex jipprovaw iħammġu lill-Partit Laburista.

Ngħid għalija ma kontx ippreparat biex nitkellem allavolja kont dħalt fil-każ u kont naf ċerti affarijiet, imma ara kieku dħalt fid-dettall ta' dawn l-affarijiet kemm kont inkun nista' ngħid aktar!

Imbagħad jiġu n-naħa ta' l-Oppożizzjoni, li suppost li huma ppreparati sew, u ħlief ħwejjeġ neqsin mill-verita' ma jgħidux.

Anzi, għax se nagħtu biċċa art lil tal-MUSEUM, qed jgħidu li se nipprovaw nidħku bihom, mentri dan m'hu minnu xejn.

Din hija l-ipokrezija ta' l-Oppożizzjoni, li waqt li aħna qed nagħmlu affarijiet tajbin qed jipprovaw jitfgħu d-dubji fuq kollox, imma l-iktar li qed jattakkaw hija l- art li se nagħtu lil tal-MUSEUM.

Nifhem li dawn qed jagħmlu hekk biex mingħalihom jinfluwenzawhom imma naċċertak li llum tal-MUSEUM ma tantx jiġu influwenzati għax jafu kif għandhom jiddeċiedu u jafu min qed jagħmel il- ġid lill-pajjiż u min iwettaq dak li jgħid.

Dak li ridt ngħid illum u nispera li issa n-naħa ta' l-Oppożizzjoni ma jibqgħux bil-kantaliena li meta nitkellmu barra jgħidulna li jmissna nitkellmu fil-Parlament u meta nġibu xi ħaġa fil-Parlament jgħidulna li se napprofittaw ruħna biha.

Dan huwa argument bażwi u nispera li ma jibqgħux jużaw din it-tattika li juru li taparsi huma onesti u jridu l-ġid lil pajjiżna, imbagħad meta tifli x'inhu jiġri ssib li jkun qed jiġri l-kontra.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Aktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari Louis Buhagiar.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR(Segretarju Parlamentari għall-Kura ta' l-Anzjani): Sur President, m'hemmx dubju li dawn ir-riżoluzzjonijiet huma ta' ġid minħabba li l-Gvern se jgħaddi proprjeta' lil numru kbir ta' entitajiet u soċjetajiet lokali u nazzjonali li jagħmlu ħafna ġid fil-pajjiż.

Se jkun hemm trasferiment ta' proprjeta' lis-Soċjeta' tal-MUSEUM, lis-Sależjani ta' St Patrick's, lis-St Michael's Foundation, lill-moviment ta' l-iscouts u lill-clubs tal-football.

Kif qed ngħid dawn huma għaqdiet ta' ċerta statura li għamlu ħafna ġid u s-soċjeta' Maltija hija rikonoxxenti lejhom.

Ma jista' jkun hemm l-ebda oġġezzjoni li proprjeta' tal-gvern tgħaddi għandhom, bil-kondizzjonijiet li hawn imsemmija, minħabba li m'hemmx dubju li dawn se jkomplu fit-triq tal-ġid li dejjem wettqu.

Min-naħa ta' l-Oppożizzjoni wieħed kien jistenna li jiġu jikkritikaw dawn ir-riżoluzzjonijiet billi jgħidulna u jissuġġerulna li l-Gvern jgħaddi proprjetajiet oħra lil soċjetajiet oħrajn li nafu li huma interessati.

Kien hemm ħafna soċjetajiet oħrajn li applikaw biex jieħdu proprjeta' tal- gvern u ġew għandi anke sorijiet biex jibnu djar ta' l-anzjani fil-Gżira.

Din hija l-kritika kostruttiva li l-poplu kien jistenna min-naħa ta' l- Oppożizzjoni għax nafu li, bħas-soċjetajiet li huma msemmija fir- riżoluzzjoni, hemm soċjetajiet oħrajn li kapaċi jagħmlu ġid iżjed jekk jirċievu proprjeta' tal-gvern.

Din kienet tkun kritika kostruttiva u tajba min-naħa ta' l-Oppożizzjoni.

GĦalkemm din hija riżoluzzjoni tajba, l- Oppożizzjoni pprovat titfa' tebgħa fuqha minħabba l-fatt li l-Gvern qed jgħaddi lill-Partit Laburista proprjeta' li kien sar kuntratt fuqha 20 sena ilu.

Naf li dan il-punt diġa' tqajjem mill-kelliema ta' qabli pero' tajjeb li wieħed jagħti l-isfond fuqhiex l-Oppożizzjoni qed tipprova tagħmel il-kritika prinċipali tagħha.

Fl-1979 il-Partit Laburista fil-gvern kien qed jipprova jżid in-numru ta' l-impjiegi u jipprova jiftaħ l-opportunitajiet possibbli kollha lis- soċjeta' Maltija.

Allura dak iż-żmien inħass il-bżonn li proprjeta' li kellu fil-Marsa tingħata biex titwaqqaf il-Malta Shipbuilding biex ikun jista' jikber in-numru ta' mpjiegi fil-gżira.

Kif qal l-Onor.

Alex Sceberras Trigona, il-Freedom Press mhux biss kienet proprjeta` imprezzabbli imma kienet mibnija bl-għaraq tad-demm tal-volontorjat Laburista.

Jiġifieri l-punt huwa li dak iż-żmien ma kenitx ħaġa faċli li l- Partit Laburista jgħaddi dik il-proprjeta` fiċ-ċentru tal-gżira lill-gvern pero' nħass il-bżonn li l-impjiegi jiġu l-ewwel u qabel kollox.

Ma ninsewx li r-Repubblika ta' Malta hija mibnija fuq ix-xogħol.

Sar il-kuntratt u l- Freedom Press kellha ċċedi postha għall-Malta Shipbuilding.

Bħala kumpens il-Partit Laburista dak iż-żmien ingħata proprjetajiet oħrajn - issemmew St Andrew's u proprjeta` oħra fil-Marsa - u wara li għaddew 20 sena l-Partit Laburista ftit li xejn għamel użu minnhom.

Issa l-Gvern Laburista qed jgħaddi din l-art lill-Partit Laburista u l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jikkritikana li qegħdin insiru miljunarji għax dik il-proprjeta` kibret fil- valur.

Kull bniedem li jirraġuna u jaf l-affarijiet japprezza li kull biċċa proprjeta` hawn Malta f'dawn l-aħħar 20 sena żiedet fil-valur.

L- argument jerġa' jqum kemm kienet tqum il-Freedom Press illum kieku kellha tinbiegħ u kieku wieħed kellu joqgħod jikkalkola bl-istess kalkoli li qed tagħmel l-Oppożizzjoni.

Ċertament jien ngħid li l-valur tagħha, proprjeta' fiċ-ċentru tal-gżira li tista' tiġi żviluppata bl-iktar mod attraenti f'supermarket jew uffiċini, kien ikun ħafna iżjed mill-valur li għandhom il- proprjetajiet ta' St Andrew's u proprjetajiet oħra li l-Partit Nazzjonalista qed jallega li qegħdin jagħmluna miljunarji.

Sur President, jidher li għadda ż-żmien meta l-Oppożizzjoni kienu jikkritikaw lill-Partit Laburista li kien partit tallab minħabba li kien joħroġ iħabbat bieb bieb biex jiġbor il-flus biex jinbena ċ-Ċentru Nazzjonali Laburista - m'ilux ħafna dan għax qed nitkellmu fuq sentejn, tliet snin ilu - u issa qed niġu kkritikati li b'din ir-riżoluzzjoni sirna miljunarji.

Jien ngħid li l-Partit Laburista huwa partit midjun għall-fatt li ħafna Laburisti wrew dik il-ħerqa u dak il-kontribut li taw meta konna noħorġu nħabbtu bieb bieb biex niġbru l-flus ħalli nibnu d-dar l-ġdida.

Dawk kienu mumenti kbar għall-Partit Laburista wkoll pero' l-Partit Laburista għadu anke midjun finanzjarjament ma' dawn in-nies u xejn ma hija deskrizzjoni tajba li llum tgħidlu li huwa partit miljunarju.

Dik hija l- kritika prinċipali li qed tipprova tagħmel in-naħa ta' l-Oppożizzjoni, kritika fjakka ħafna, meta setgħu kkonċentraw fuq il-vera kritika kostruttiva li kellhom jagħmlu kieku ġew jistaqsuna għaliex hemm entitajiet oħrajn li applikaw biex tingħatalhom proprjeta` u m'aħniex nittrattawhom bl-istess mod.

Illum f'din ir-riżoluzzjoni l-Gvern qed jgħaddi proprjeta` lil waħda mill- iżjed soċjetajiet li taw kontribut, li hija s-Soċjeta` tal-MUSEUM li ilha mwaqqfa għal ħafna u ħafna snin.

Il-membri tal-MUSEUM taw kontribut fl- iżvilupp taż-żgħażagħ Maltin.

Uħud mill-membri tagħha, li meta daħlu fl- għaqda kienu għadhom ġuvintur u xebbiet, illum saru anzjani u s-Soċjeta` tal-MUSEUM talbet li tingħata proprjeta` f'Tal-Pieta` biex tibni dar żgħira għall-membri anzjani tagħha.

Interessanti ħafna kif, meta kienu fil-gvern, in-Nazzjonalisti ma ħadux passi iżjed mgħaġġla biex it-talba ta' dawn in- nies tiġi milqugħa minkejja li kien ilhom li applikaw ħafna.

U llum dawn qegħdin jitolbu lill-Gvern Laburista li qed jgħaddilhom il-proprjeta` biex tinbena din id-dar.

Il-Gvern qed jimxi mal-politika tiegħu fil-qasam ta' l-anzjani li jipprova jinkoraġġixxi anke lis-settur privat billi jagħmel donazzjoni lil dawn in- nies biex jibnu din id-dar u jien inħoss li anke min-naħa tagħhom din hija politika tajba.

Sur President, hemm applikazzjonijiet oħrajn ta' soċjetajiet reliġjużi li talbu lill-Gvern biex tingħatalhom proprjeta` ħalli jibnu djar ta' l- anzjani u jkomplu jagħtu kontribut u jien inħoss li 'l quddiem il-Gvern għandu jħares favorevolment lejn dawn it-talbiet minħabba li dan huwa kontribut pożittiv li qed jinħass fis-soċjeta` Maltija.

Ħafna minn dawn is- soċjetajiet diġa' taw kontribut fil-qasam ta' l-anzjani għax kien ilhom snin twal jgħinu lill-anzjani fil-komunita' tagħhom.

Illum qed iħossu li għandhom jiżviluppaw dawn is-servizzi għall-ġid ta' l-anzjani li huma diġa' fil-homes u anke għal anzjani oħrajn li jixtiequ jidħlu fid-djar ta' l- anzjani mmexxija minn dawn ir-reliġjużi.

Jien inħoss li tkun ħaġa tajba li l-Gvern 'il quddiem iressaq riżoluzzjonijiet bħal dawn biex ngħaddulhom proprjeta` u fuq inizjattiva tagħhom, bix-xogħol u a spejjeż tagħhom, fis- sens ta' running costs, dawn ikomplu jagħtu dak il-kontribut tajjeb li s- soċjeta` tant għandha bżonn.

Jiġifieri t-trasferiment tal-proprjeta` għas- Soċjeta` tal-MUSEUM f'Tal-Pieta` huwa l-bidu ta' proċess li nixtiequh ikompli.

Sur President, tajjeb ukoll li l-Gvern qed jgħaddi proprjetajiet f'diversi postijiet imferrxin mal-gżira lil għaqdiet sportivi.

Kulħadd jaf kemm dawn l-għaqdiet sportivi qed jagħtu kontribut tajjeb għall-iżvilupp taż-żgħażagħ tagħna.

L-isport huwa importanti ħafna u għandu jkompli jinfirex għax, fl-opinjoni tiegħi, is-soċjeta` Maltija, żgħażagħ u anke adulti ma jeħdux parti biżżejjed fl-isport.

Wieħed irid isemmi li l-isport jgħin kemm fiżikament u anke mentalment.

Il-membri ta' dawn l-għaqdiet jagħmlu ħafna sagrifiċċji personali għax iqattgħu sigħat sħaħ jgħallmu lill- players, jipprovaw jiġbru l-fondi u jaraw kif jagħmlu biex itejbu l-qagħda tal-clubs tagħhom u donazzjoni bħal din li qed jagħmel il-Gvern tkompli, l- ewwel u qabel kollox, tgħollilhom il-moral għax fuq din il-proprjeta` jistgħu jiżviluppaw l-inizjattivi tagħhom.

Jiġifieri sena biss wara l- elezzjoni l-Gvern qed iressaq riżoluzzjoni biex jgħaddi din il-proprjeta` kollha lil dawn l-għaqdiet sportivi mferrxin ma' Malta kollha, filwaqt li l- Gvern preċedenti kien baqa' m'għamilx dan minkejja li l-istess talbiet kien ilhom jitpoġġew quddiemu għal għaxar snin sħaħ.

Per eżempju, il-club tal- football taż-Żurrieq kien ilu għal ħafna snin jitlob li l-ground f'Valletta Road jgħaddi f'idejh u għandi l-pjaċir ngħid li kellu jkun Gvern Laburista li qed jilqa' t-talba tal-club biex aktar żgħażagħ Żrieraq ikunu jistgħu jipprattikaw l-isport li tant jagħmlilhom ġid, kif għidt, kemm mentalment, kif ukoll fiżikament.

Sur President, jien nagħlaq billi nerġa' ntenni li din hija riżoluzzjoni tajba u forsi anke setgħet kienet aħjar.

Fil-fatt kont nistenna li l- Oppożizzjoni tikkritikana li dan li għamilna mhuwiex biżżejjed u li aħna kellna ngħaddu artijiet oħrajn fuq talbiet simili.

Fl-opinjoni tiegħi dik kienet tkun kritika kostruttiva imma n-naħa ta' l-Oppożizzjoni ntilfu biss jikkritikaw din ir-riżoluzzjoni minħabba li tinkludi trasferiment ta' proprjeta` li l-kuntratt fuqha ilu li għadda 20 sena.

Huma qed jipprovaw jaljenaw lill-poplu billi jgħidu li dik il-proprjeta` issa żdiedet fil- valur u qed jinsinwaw li l-Partit Laburista fil-gvern qed jipprova jagħmel xi att ta' korruzzjoni billi jgħaddi din il-proprjeta` lilu nnifsu.

Qed jipprovaw inessu lill-poplu li dik il-proprjeta` kienet għaddiet lilu wara li l-Partit Laburista ta' l-1979 kien għadda l-Freedom Press lill-Istat biex jipprova jtejjeb il-qagħda ta' l-impjiegi tal-pajjiż fl-1979.

Jien inħoss li n-naħa ta' l-Oppożizzjoni naqset ferm billi ntilfet tiġri wara din ix-xi ħaġa li pprovaw jaljenaw lill-poplu biha u nsew il-kritika kostruttiva li kellha ssir, li dak li qegħdin nagħmlu aħna mhux biżżejjed imma jeħtieġ isir iżjed.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Aktar rimarki?

Il-Ministru Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, ħafna nies b'opinjonijiet politiċi differenti ħarsu lejn din il-mozzjoni li qed niddiskutu hawnhekk b'mod pożittiv u għalhekk wieħed jista' jifhem li l-Oppożizzjoni jkollha interess tipprova ttellef din ir-reazzjoni pożittiva.

Wara kollox il-wegħda li l- gvern jibda jgħaddi artijiet u faċilitajiet sportivi lil min jużahom kienet ilha ssir is-snin pero' bħas-soltu bejn il-kliem u l-fatti jkun hemm ħafna u ħafna distanza, b'riferenza speċjali għall-amministrazzjoni preċedenti.

Fil-fatt ftit kien sar xogħol biex il-faċilitajiet sportivi jgħaddu għand għaqdiet u assoċjazzjonijiet sportivi u peress li kemm-il darba konna niġu kkritikati biex infittxu niġu quddiem il-Parlament konna ħsibna li min-naħa tagħna kulma ridna nagħmlu kien li naqbdu x-xogħol li kien tlesta minn ta' qabilna - għax dik kienet l-impressjoni li wieħed kien jingħata mid-diskors li jingħad hawn ġew - u nressqu d-dokumenti biex dawn il-faċilitajiet jibdew jgħaddu għand l-għaqdiet sportivi.

Fil-fatt sibna li ma kien sar kważi xejn mix-xogħol ikkomplikat li jrid isir biex ikun hemm id- dokumentazzjoni kollha meħtieġa biex dawn il-faċilitajiet sportivi jibdew jgħaddu lill-għaqdiet sportivi, minkejja li ħafna assoċjazzjonijiet kien ilhom jiġu mwebbla li "dalwaqt" kollox se jaqa' f'postu.

Fil-fatt l- ispinta l-kbira biex isir ix-xogħol meħtieġ ingħatat matul ix-xhur li għaddew.

Jien minn hawn irrid nirringrazzja lil Fr. Hillary Tagliaferro, President tal-Kunsill Malti għall-Isport, li flimkien ma' uffiċjali fid- Dipartiment ta' l-Artijiet għamel ħafna u ħafna xogħol biex issir id- dokumentazzjoni kollha meħtieġa biex dawn il-faċilitajiet jibdew jgħaddu għand l-għaqdiet u l-assoċjazzjonijiet sportivi.

Dan il-ġest tal-Gvern li dawn il-faċilitajiet jgħaddu għand l-għaqdiet u l-assoċjazzjonijiet sportivi għalina huwa rikonoxximent u rispett lejn il- voluntiera li jmexxuhom.

Li kieku hawn Malta u GĦawdex ma kienx għal nies impenjati biex imexxu dawn l-għaqdiet sportivi kieku ħafna minnhom assolutament ifallu.

Naħseb li l-inqas li jistgħu jagħmlu l-awtoritajiet huwa li jgħinuhom kemm jistgħu.

Ħafna minn dawn l-għaqdiet u clubs sportivi huma mmexxijin minn nies ġenerużi li jużaw ħafna mill-enerġija u mill-ħin tagħhom biex imexxu dawn l-għaqdiet sportivi.

F'ħafna lokalitajiet differenti jrid ikun grazzi għal dawn l-għaqdiet biex jorganizzaw nurseries għat-tfal.

Ma ninsewx ukoll li f'ħafna lokalitajiet dawn l-għaqdiet sportivi għandhom storja twila u għal mumenti differenti ta' l-istorja, meta ma kienx hawn daqshekk kalma u tolleranza ta' nies b'opinjonijiet differenti, allaħares ma kienx għall-għaqdiet sportivi li offrew dak l-ispazju soċjali fejn nies ta' opinjonijiet politiċi differenti setgħu jitħalltu flimkien fi żmien meta din ma tantx kienet it-tradizzjoni f'pajjiżna.

GĦalhekk dawn l-għaqdiet sportivi u l-każini sportivi għandhom funzjoni soċjali importanti mhux biss, kif qalu ħafna mill-kollegi taż-żewġ naħat tal-Kamra, biex ixerrdu l-isport iżda għandhom ukoll funzjoni soċjali u kulturali kbira għaliex f'ħafna każi kienu eżempju ta' ħajja ċivili, ta' kif nies jistgħu ma jaqblux fuq affarijiet iżda jaħdmu għall-ġid tal- komunita' u tal-qasam sportiv.

GĦaldaqstant huwa xieraq li wara dawn il- ħafna snin ta' sagrifiċċji kbar, ħafna drabi anke b'sagrifiċċji finanzjarji - aħna nafu b'ħafna każi fejn min imexxi dawn l-għaqdiet sportivi anke ħa sogru biex issellef mill-bank anke fuq ipoteka personali, biex ikun jista' jiżviluppa faċilita' sportiva - issa b'din ir-riżoluzzjoni li qed ngħaddu mill-Parlament se jkunu jistgħu jiżviluppaw il-faċilitajiet sportivi li hemm bżonn.

S'issa għandna 25 assoċjazzjoni li se jibbenefikaw b'mod immedjat, uħud minnhom fuq livell nazzjonali, li huwa importanti ħafna, u wħud minnhom fuq livell lokali.

Fix-xogħol li għamilna s'issa l-iktar li mxejna kien fil- qasam tal-waterpolo u fil-qasam tal-football.

Hemm ukoll għaqdiet tal- basketball li issa se jibdew igawdu wkoll minn dawn il-faċilitajiet u jistgħu jserrħu rashom fit-tul biex jiżviluppawhom.

GĦalhekk jien nista' nifhem u nieħu gost li din ir-riżoluzzjoni minn dan il-lat qiegħda tintlaqa' tajjeb ħafna minn nies ta' opinjonijiet differenti għax jaraw il- ġid kbir li se joħroġ minn din ir-riżoluzzjoni.

Issa x-xogħol irid ikompli biex fix-xhur u fis-snin li ġejjin faċilitajiet u artijiet oħrajn jgħaddu għand għaqdiet u assoċjazzjonijiet sportivi oħrajn.

Huwa importanti wkoll li dawn l-assoċjazzjonijiet jibdew jippjanaw fit-tul u jaħdmu biex jinvestu f'dawn il-faċilitajiet.

Forsi wasal iż-żmien ukoll li jħarsu daqsxejn lejn il-prijoritajiet tagħhom issa li dawn il-faċilitajiet u artijiet se jkunu għandhom b'ċens jew b'kiri għal perijodu fit-tul.

Per eżempju, nafu li dawn l-assoċjazzjonijiet lesti jonfqu eluf kbar ta' liri biex iġibu xi player minn barra iżda mbagħad m'humiex lesti jinvestu jew jonfqu ftit mijiet ta' liri biex jikru jew jiżviluppaw il-faċilitajiet tagħhom.

Din hija xi ħaġa li għandhom jirriflettu fuqha u jiena naħseb li l-ewwel ħaġa li għandhom jagħmlu hija li jonfqu biex jiżviluppaw dawn il-faċilitajiet, bit-tama li jkunu ta' ġid mhux biss għalihom infushom iżda anke għall- komunita' fejn jinsabu.

Ta' min jgħid li f'pajjiżna, minkejja li għandna limitazzjonijiet ta' riżorsi, ħafna drabi nsibuha diffiċli li naħdmu flimkien u li naqsmu flimkien il-faċilitajiet li diġa' jeżistu.

Nista' ngħid li fil-qasam skolastiku qegħdin isirulna talbiet biex nibnu gyms jew swali.

Jiena m'għandi xejn kontra li nibnu dawn il-faċilitajiet iżda jekk naraw x'inhu jiġri f'pajjiżi kbar, bħall-Ingilterra u l-Italja, insibu li l-faċilitajiet li jeżistu f'xi komunita' lokali ma jintużawx biss minn xi għaqda sportiva, minn xi kumpannija li tmexxi dik il-faċilita' jew minn xi skola imma jintużaw b'mod komuni minn ħafna għaqdiet differenti.

Jiena naħseb li waħda mill-kulturi li rridu nxerrdu aktar f'pajjiżna hija proprju dik li nkunu kapaċi naqsmu l-faċilitajiet eżistenti.

GĦalhekk meta l-komunita' nazzjonali qed taqbel li tgħaddi l-faċilitajiet sportivi lill- assoċjazzjonijiet u lill-għaqdiet, huwa importanti li jinżamm il-ħin kollu bilanċ bejn l-esiġenzi u l-bżonnijiet ta' l-għaqdiet infushom u l-esiġenzi tal-komunita' in ġenerali.

Dan għaliex ma jagħmilx sens li faċilitajiet li jiswew tant flus jintużaw biss għal ftit sigħat mill-ġurnata meta filgħaxija jkunu jistgħu jintużaw mill-bqija tal-komunita'.

Per eżempju, jiena ngħid li ma tantx jagħmel sens li nkomplu nibnu swali u gyms fl-iskejjel tagħna jekk fl-istess komunita' hemm swali oħrajn li jistgħu jintużaw.

Lanqas ma jagħmel sens li nibnu sala u gym f'kull skola.

Jekk xejn għandna nibnu a multipurpose hall li jservi għall-bżonnijiet differenti ta' l-iskola, kemm għall-bżonnijiet kulturali, kemm għall- bżonnijiet sportivi, kif ukoll għall-bżonnijiet edukattivi ta' laqgħat għall-ġenituri u laqgħat oħra simili.

Irridu naraw ukoll li dawn il- faċilitajiet u dawn il-bżonnijiet sportivi niżviluppawhom wara li nkunu ċerti li l-bżonnijiet l-aktar immedjati u urġenti ta' l-iskejjel biex joffru ambjent aħjar, kemm lill-għalliema kif ukoll lill-istudenti, inkunu wettaqnihom.

Żgur iżda li f'pajjiżna trid tidħol aktar il-kultura li naqsmu l-faċilitajiet li għandna u nużawhom flimkien.

Ir-riżoluzzjoni li qegħdin ngħaddu taħseb proprju għal dan pero' wieħed irid joqgħod attent kif isir l-użu ta' dawn il-faċilitajiet sportivi u għalhekk irid ikun hemm qafas ċar u regolamenti ċari.

M'hemmx dubju pero' li l-fatt li dawn il- faċilitajiet se jkunu qed jitmexxew mill-għaqdiet sportivi, hija l-aħjar ħaġa li stajna nagħmlu u dan għaliex huma qegħdin f'pożizzjoni li jġibu 'l quddiem, jiżviluppaw u jmexxu bl-aħjar mod dawn il-faċilitajiet sportivi.

Nixtieq nagħmel issa punt ieħor.

Hemm bżonn ukoll li nkomplu nimpenjaw ruħna sabiex aktar u aktar tfal u żgħażagħ jieħdu sehem f'xi attivita' sportiva.

Sfortunatament f'pajjiżna għad għandna ammont kbir ta' tfal u żgħażagħ li l-akbar attivita' fiżika li jagħmlu hija li joqogħdu bil-qiegħda quddiem it-televiżjoni!

Nista' ngħid ukoll li ċertu studju li sar mill-GĦaqda Dinjija tas-Saħħa fuq it-tfal u ż- żgħażagħ juri li jekk m'aħniex se nieħdu passi biex fl-istil ta' ħajja tagħhom jidħol l-eżerċizzju fiżiku bħala xi ħaġa regolari, il-mard nazzjonali bħad-diabete, il-mard tal-qalb u l-kanċer se jibqa' parti mill- futur tagħhom.

Allura aħjar naraw x'nagħmlu issa biex it-tfal u ż-żgħażagħ tagħna jitilgħu aħjar mill-ġenerazzjonijiet ta' qabilhom.

Mill-istudji li saru mill-GĦaqda Dinjija tas-Saħħa jidher ukoll li għad għandna rata għolja ħafna ta' ħxuna anke fit-tfal u għalhekk naħseb li tajjeb li naħdmu biex inxerrdu din il-kultura sportiva fost il-ġenerazzjonijiet li telgħin.

Nieħu gost ninnota, per eżempju, li fi Skola Sport din is-sena nkitbu aktar minn 2,500 tifel u tifla, pero' naħseb li m'għandniex inkunu sodisfatti b'daqshekk u għandna nkomplu nimpenjaw ruħna u naħdmu biex il-kultura sportiva ssir parti sħiħa mill-kultura ġenerali taż-żgħażagħ tagħna.

Jien naħseb li l-għaqdiet sportivi serji li għandna f'pajjiżna u li diġa' qegħdin jagħtu sehem kbir, issa se jkunu jistgħu jagħtu sehem akbar għaliex jistgħu anke jiżviluppaw nurseries ta' sport differenti u b'hekk ikunu qed jagħtu s-sehem tagħhom biex il-kultura sportiva tkompli tinxtered..

Kif għidt, f'din ir-riżoluzzjoni qegħdin naħsbu biex ngħaddu l-faċilitajiet lil 25 għaqda nazzjonali jew lokali sportiva u 'l quddiem, flimkien mal-Kunsill Malti għall-Isport, irridu nkomplu naħdmu biex aktar u aktar artijiet u faċilitajiet jgħaddu lil dawn l-għaqdiet sportivi.

Fis-snin li għaddew, l- amministrazzjoni preċedenti kienet issibha aktar faċli li tgħaddi artijiet tajbin u postijiet mill-aqwa lil nies li l-interess tagħhom kien biss li jagħmlu negozju minnhom u ninsab żgur li kieku ntużat l-istess għaġġla biex jgħaddu dawn l-artijiet lill-għaqdiet u l-assoċjazzjonijiet sportivi, kieku din ir-riżoluzzjoni ma kienx ikollna għalfejn ngħadduha llum għax kienet tkun diġa' saret minn ta' qabilna iżda, kif qed ngħid, ta' qabilna kienu iktar mgħaġġla biex jgħaddu l-aħjar artijiet lil dawk l-erbgħa tal-qalba.

GĦalina l-erbgħa tal-qalba huma dawn in-nies ġenerużi li jaħdmu b'ħafna impenn fl-għaqdiet u fl-assoċjazzjonijiet sportivi u għalhekk se nkomplu naħdmu f'din id-direzzjoni.

Nifhem li min-naħa l-oħra ma tantx jieħdu gost li ngħidu dan id-diskors u ma jeħdux gost ukoll minħabba l-lajma, it- tkarkir, it-tnikkir u x-xogħol li ma sarx biex ikunu jistgħu jgħaddu dawn il-faċilitajiet.

Kellhom disa' snin biex jagħmlu dan imma m'għamluhx u aħna fl-ewwel sena tagħna għamilnih u fis-snin li ġejjin se ngħaddu aktar u aktar artijiet u faċilitajiet sportivi.

Sur President issa xtaqt nitkellem ftit fuq il-faċilitajiet jew l-artijiet l-oħra li jissemmew f'din ir-riżoluzzjoni, li huma fil-qasam kulturali jew dak edukattiv, u rrid niċċara xi affarijiet f'dak li għandha x'taqsam ir-riżoluzzjoni dwar l- iskola ta' St. Patrick's.

Min-naħa l-oħra kważi ntefa' d-dubju li kellna xi interess li lis- Salezjani ta' Don Bosco ngħaddulhom il-faċilita' ta' l-Iskola ta' St. Patrick's għal perijodu limitat ta' tliet snin.

Kien hemm min anke imputa xi intenzjonijiet moħbija jew intenzjonijiet ħżiena f'dan ir-rigward.

Aħna m'għandniex bżonn min jgħidilna kemm is-Salezjani ta' Don Bosco jagħmlu xogħol tajjeb għaliex fis-snin li għaddew - u anke matul din is-sena stess - ħdimna ħafna mill-qrib magħhom.

Matul is-sajf li għadda sar ħafna xogħol anke fil-bini ta' St. Patrick's stess.

Fil-fatt konna bgħatna lill-periti biex flimkien ma' sħabna tal-Public Works jagħmlu perizja dwar il- bżonnijiet ta' xogħol li kien hemm bżonn isir u fil-fatt ix-xogħol sar.

Oriġinarjament dan ix-xogħol ma kienx ippjanat pero' aħna dehrilna li għandu jsir.

Fil-fatt illum il-bini ta' l-iskola ta' St. Patrick's jinsab fi stat fiżiku aħjar u aħna ninsabu mpenjati biex inkomplu nservu ta' għajnuna għat-titjib ta' din il-faċilita'.

Sur President, kulħadd jaf li l- iskola ta' St. Patrick's tilqa' fiha tfal li jkunu ġejjin minn ambjenti u ċirkostanzi diffiċli u għalhekk għandna nagħmlu minn kollox biex ngħinu lil dawn it-tfal.

Nagħmilha ċara li l-kondizzjoni li kull tliet snin għandu jiġġedded il- kuntratt ma tikkostitwixxi l-ebda aġenda moħbija u m'hemm l-ebda intenzjonijiet ħżiena fiha.

Fil-fatt din hija marbuta ma' l-ammont ta' għajnuna finanzjarja li tingħata kull sena lill-komunita' tas-Sależjani ta' St. Patrick's u jekk wieħed jaqra waħda mill-klawsoli tal-kuntratt isib li l-Gvern huwa obbligat li kull sena, għat-tliet snin li ġejjin, jgħaddi Lm200,000 lis-Sależjani biex dawn ikunu jistgħu jmexxu l-attivita' tagħhom 'il quddiem.

Hawn ta' min jgħid li kienu s-Sależjani stess li talbuna niffissaw perijodu limitat għal dan il-kuntratt għax min-naħa tagħna ma konna nsibu l-ebda problema biex din il-klawsola tibqa' tapplika għal ammont ħafna itwal ta' snin, pero' s-Sależjani għamlu din it-talba għax ġustament li kieku l-klawsola tgħid li l-gvern għandu jagħtihom Lm200,000 fis-sena għal 30 sena sħaħ, huma kienu jitilfu ċ-ċans li matul dan il- perijodu taż-żmien jitolbu lill-gvern biex iżidilhom din is-somma.

GĦalhekk, kif għidt diġa', wara din il-kondizzjoni m'hemm l-ebda aġenda moħbija u ħadd m'għandu l-ħsieb li ma jħallix lill-komunita' tas-Sależjani tuża u tmexxi l-iskola ta' St. Patrick's. Jekk irridu, nistgħu nisseparaw il-ftehim li l-iskola tgħaddi għal ammont ta' snin għand is-Sależjani minn mal-ftehim dwar il-flus, pero' bir-raġun is-Sależjani ma jixtiequx li dawn iż-żewġ affarijiet jiġu separati għax biex il-komunita' tidħol għar- responsabbilta' li tmexxi trid tkun taf fejn tkun u f'liema sitwazzjoni tkun qiegħda.

Ħaġa oħra li rrid ngħid hija li matul is-sena li għaddiet kien hemm koperazzjoni sħiħa bejn l-iskejjel ta' l-Istat u dawk tal-Knisja u saru ħafna laqgħat u kellna ħafna diskussjonijiet.

Jien m'għandix dubju li l- koperazzjoni li bdiet din is-sena se tibqa' tagħti l-frott tajjeb tagħha għax, għalkemm għall-ewwel meta jiltaqgħu flimkien l-edukaturi mill- iskejjel ta' l-Istat u l-edukaturi mill-qasam tal-Knisja jaħsbu li jinsabu f'sitwazzjonijiet differenti ħafna minn xulxin, meta mbagħad jibdew jitkellmu bejniethom u jaqsmu l-problemi tagħhom isibu li l-esperjenzi tagħhom jistgħu jkunu ta' għajnuna lil xulxin.

Aħna nixtiequ nieħdu l- aħjar mid-diversita' u mill-pluraliżmu li għandna fis-sistema edukattiva tagħna u għalhekk għandna naqsmu l-esperjenzi tal-mudelli differenti skolastiċi flimkien, pero' matul is-sena li għaddiet ħloqna esperjenzi komuni apposta fejn ġibna diversi edukaturi flimkien, kemm mill-iskejjel ta' l-Istat, kemm mill-iskejjel tal-Knisja, kemm mill-iskejjel privati, kif ukoll mill-fondazzjonijiet tal-ġenituri biex jiddiskutu bejniethom l- opportunitajiet, il-problemi u l-isfidi li għandhom fil-qasam ta' l- edukazzjoni.

Ċertament l-edukaturi li ġejjin mill-qasam ta' l-iskejjel ta' l-Istat m'għandux ikollhom sens ta' inferjorita', għax f'dawn il-laqgħat għandhom kontribut x'joffru lill-iskejjel tal-Knisja, lill-iskejjel privati u lill-fondazzjonijiet tal-ġenituri.

Aħna għandna nsaħħu din il- koperazzjoni li bdiet matul is-sena li għaddiet u rridu nagħmlu minn kollox biex filwaqt li nżommu d-diversita' u l-pluraliżmu li għandna fis-sistema edukattiva tagħna, nitgħallmu minn xulxin u narrekkixxu lil xulxin bl- esperjenzi differenti tagħna.

Sur President, waħda mill-affarijiet li qed naħdmu fuqha hija li tiġi evitata tensjoni u pressjoni żejda fuq it-tfal tagħna.

M'huwiex aċċettabbli li tfal ta' għaxar snin jew 11-il sena, li jkunu waslu biex jispiċċaw l-esperjenza primarja tagħhom, jispiċċaw f'sitwazzjoni fejn fi 15- il ġurnata jkollhom jagħmlu xi 15-il eżami differenti.

Din ma tiġrix f'pajjiżi oħra u ċertament m'għandhiex tkompli tiġri f'pajjiżna.

GĦalhekk aħna rridu naħdmu kemm jista' jkun għax ma jagħmilx sens li tfal ta' għaxar snin u ta' 11-il sena jkunu qed jippreparaw għal tliet eżamijiet differenti fl-istess perijodu, jiġifieri għall-eżami tal-Junior Lyceum, għall-eżami komuni għad-dħul fl-iskejjel tal-Knisja u għal xi eżami ieħor biex jidħlu fi skola privata.

Din hija xi ħaġa li rridu nkomplu naħdmu fuqha biex indaħħlu ftit sens, ftit għaqal u ftit intelliġenza f'dan il-qasam bla ma nnaqqsu jew inċekknu l-ispazju ta' ħadd, anzi kif għidt nitgħallmu minn xulxin.

Sur President, issa nixtieq ngħid xi ħaġa dwar dik il-parti tar- riżoluzzjoni li taħseb biex tgħaddi siti lis-St Michael's Foundation ħalli tkun tista' tibni skola privata.

Kulħadd jiftakar il-gideb li sar matul il- kampanja elettorali tal-Partit Nazzjonalista, fejn kien jingħad li kellna xi aġenda moħbija dwar l-iskejjel tal-Knisja u l-iskejjel privati, pero' permezz ta' din ir-riżoluzzjoni aħna wrejna lill-poplu li qed inwettqu dak li wegħidna, jiġifieri li filwaqt li naħdmu biex l-iskejjel ta' l-Istat isiru l-aħjar skejjel tal-pajjiż nagħtu spazju lill-iskejjel tal-Knisja u lil dawk privati.

Biex dan inkunu nistgħu nagħmluh bl-iktar mod konkret illum din ir-riżoluzzjoni qed taħseb biex tgħaddi art lis-St.

Michael's Foundation.

Sur President, issa nixtieq nitkellem fuq dik il-parti tar-riżoluzzjoni li tittratta dwar il-faċilita' li se tingħata lill-iScouts u lis-Soċjeta' tal-MUSEUM.

Ċertament dawn iż-żewġ għaqdiet jagħmlu ħafna ġid lis-soċjeta' u naħseb li lil dawn għandna nkomplu ngħinuhom biex b'hekk nagħtuhom l- appoġġ meħtieġ.

Is-Soċjeta' tal-MUSEUM hija mifruxa mal-lokalitajiet ta' Malta kollha u l-mod kif dawn iġibu ruħhom mat-tfal huwa wieħed eżemplari.

Fil-fatt jien mhux l-ewwel darba li għidt li l-aħjar nies li għandna fil- qasam edukattiv u fl-impenn li dawn għandhom mat-tfal huma l-membri tas- Soċjeta' tal-MUSEUM u għalhekk ħadt gost li permezz ta' din ir-riżoluzzjoni qed nuru li qed nirrikonoxxu x-xogħol u l-ġid kbir li qed tagħmel din is- soċjeta' billi qed ngħaddulha biċċa art f'Tal-Pieta' fejn hi tista' tibni l- faċilita' tagħha.

L-istess nistgħu ngħidu għall-Assoċjazzjoni ta' l-iScouts.

Kif għidt diġa', din l-assoċjazzjoni qed tagħmel ħafna xogħol mat-tfal u ma' l- addoloxxenti tagħna.

Fil-fatt f'ħafna komunitajiet, fejn ħafna mit-tessut soċjali qed jiċċarrat u ħafna mir-rabtiet tradizzjonali fis-soċjeta' tagħna qed jispiċċaw, qed ikunu dawn in-networks il-ġodda ta' l-iScouts u ta' għaqdiet oħra, fosthom dawk reliġjużi, li qed jgħinu lill-ġenerazzjonijiet ta' llum jitilgħu f'sens ta' komunita'.

Fil-fatt l-uniku network komunitarju li għandhom ħafna mill-areas il-ġodda fejn qed jgħixu l- ġenerazzjonijiet il-ġodda u wliedhom huwa pprovdut mill-Assoċjazzjoni ta' l- iScouts jew inkella minn xi għaqda reliġjuża u għalhekk huwa tajjeb li din ir-riżoluzzjoni qed tirrikonoxxi l-ġid li qed joħroġ minn għaqdiet bħal dawn billi qed tgħaddilhom diversi faċilitajiet ħalli jkunu jistgħu jwettqu x-xogħol tagħhom aħjar.

Sur President, nixtieq nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid li din ir- riżoluzzjoni ntlaqgħet tajjeb minn ħafna mill-popolazzjoni Maltija u GĦawdxija u fix-xhur u fis-snin li ġejjin se jkun hemm iktar faċilitajiet li se jgħaddu lil għaqdiet u assoċjazzjonijiet sportivi.

L- amministrazzjoni preċedenti tilfet l-opportunita' li tressaq riżoluzzjoni bħal din minkejja li kellha biżżejjed żmien biex tagħmel dan ix-xogħol, pero' kif għidt diġa' din iktar kien moħħha biex tgħaddi postijiet mill- aqwa lill-erbgħa tal-qalba.

Wieħed ma jeħodhiex bi kbira li l-Oppożizzjoni wżat dik il-parti tar-riżoluzzjoni li qed tipproponi li tiġi ttrasferita proprjeta' b'ċens lill-Partit Laburista biex tipprova taljena l-opinjoni pubblika mill-ġid li se joħroġ minn riżoluzzjoni bħal din.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, nixtieq nieħu l-opportunita' li nagħmel ftit rimarki u riflessjonijiet fuq id-dibattitu li segwejna f'din il-Kamra matul dawn l-aħħar ġranet, liema dibattitu jirrigwarda numru ta' trasferimenti u ċaqliq f'atti u dokumenti li jitrattaw artijiet li l-gvern jirrilaxxa lil entijiet differenti.

U peress li matul dan id-dibattitu kienet ħaġa ċara li kien hemm livell ta' ipokrezija u diżonesta' ta' ċertu livell min-naħa ta' l-Oppożizzjoni, jiena rraġunajt li tajjeb li nintervjeni biex inpoġġi dan kollu f'ċertu sfond, kemm fl-isfond ta' x'qegħdin nikkonsidraw verament u anke fl-isfond ta' kif, b'diżonesta' politika u ipokrezija politika liema bħala, l-Oppożizzjoni għamlet minn kollox - ma naħsibx li rnexxielha - biex tipprova tisposta l-vera argument.

Biex wieħed jasal għall-veduta ta' kif ħadmet eżattament din il-kwestjoni, tajjeb li nispjegaw ftit x'għamel il-Gvern Laburista f'din l-aħħar sena, f'dak li għandu x'jaqsam ma' proprjetajiet li jikkonċernaw il-gvern, biex jagħti impulse tajjeb lill-oqsma tat-tmexxija soċjali li l-Gvern ta' qabel kien injora jew waddab fuq il-back burner.

Waħda mil-linji importanti tal-manifest elettorali tagħna fl-aħħar elezzjoni kienet il-ħtieġa li nagħtu nifs tajjeb mill-ġdid u għajnuna kbira u sħiħa lill-għaqdiet volontarji, edukattivi, sportivi u kulturali f'dan il- pajjiż.

U dan ridna nagħmluh b'mod li aktar u aktar inkunu nistgħu nippromwovu s-sostenibilita' ta' l-attivitajiet u l-ħidma ta' dawn l- għaqdiet li jikkostitwixxu unit importanti fit-tessut soċjali ta' pajjiżna.

L-amministrazzjoni ta' qabel labalbet ħafna fuq dawn l-affarijiet.

Kienu għamlu ħafna seminars, ħafna laqgħat u ħafna diskussjonijiet għat- televiżjoni fuq dawn l-affarijiet imma meta ġew għall-prova vera, meta ġew biex jindikaw jekk bil-fatti kenux lesti li jwettqu ħidmiet prattiċi u konkreti, urew li la kellhom il-volonta' politika, la l-ħin, la l-ħsieb, la l-għaqal, la d-dehen u lanqas is-sens ta' direzzjoni jew il-viżjoni.

Min- naħa l-oħra, f'din l-aħħar sena, b'mod konxju, il-Gvern Laburista ħa d- deċiżjoni li fi żmien sena rridu naslu għall-punt fejn inkunu f'pożizzjoni li nuru bl-aktar mod prattiku l-impenn tagħna u fil-fatt hija ħaġa xierqa li din il-mozzjoni qiegħda tiġi diskussa.

Din ir-riżoluzzjoni waslet quddiem din il-Kamra fl-għeluq l-ewwel sena mill-ħidma li qed iwettaq Gvern Laburista ġdid għaliex timmarka b'mod konkret li fejn ta' qabilna labalbu ħafna u ma għamlu xejn jew prattikament xejn - biex inkun ftit Kristjan u ġeneruż fuq dan il-punt - aħna bil-fatti se mmexxu 'l quddiem ħidma li minnufih b'mod ċar u b'mod dirett se tkun ta' għajnuna kapillari fl-egħruq tas-soċjeta' tagħna, fil-lokalitajiet differenti tas-soċjeta' tagħna, ħalli lill-għaqdiet volontarji nkunu nistgħu nagħtuhom nifs ġdid u nifs tajjeb.

Allura saret ħidma, Sur President, fejn waqt li ħarisna lejn it-taparsi pjani u t-taparsi proposti li kellu l-Gvern ta' qabel rajna, kapillarment ma' kull għaqda li hija konċernata f'dawn l-affarijiet, kif nistgħu npoġġu fuq bażi solida r-rabta li kellha mal-post minn fejn taħdem, minn fejn topera, minn fejn tittrejnja t-tfal u minn fejn tilgħab u torganizza logħob għaż-żgħażagħ u sport għall-komunita'.

U dan l-isforz għadu għaddej, għax ikolli ngħid li hemm għaqdiet li ma tawniex biżżejjed informazzjoni ma tawniex biżżejjed skop biex inkunu nistgħu nagħmlu magħhom dak li qed nagħmlu ma' għaqdiet oħra li tawna din l-informazzjoni u dan l-ispunt.

Pero' sa l-aħħar ta' l-ewwel sena ta' Gvern Laburista ridna li jkollna kemm jista' jkun kuntratti lesti sabiex l-assi u l-faċilitajiet li kienu qed jintużaw minn dawn l-għaqdiet ikunu jistgħu jiġu ppreżentati quddiem dan il- Parlament ħalli jgħaddu u nimxu 'l quddiem bil-proċedura.

Kif diġa' tqanqal kemm-il darba matul din id-diskussjoni, meta jkun hemm art jew postijiet tal-gvern li jingħataw lil xi għaqda, kumpannija jew individwi mingħajr ma toħroġ tender, taħt il-liġijiet tagħna hemm il-ħtieġa li transazzjoni bħal din titla' quddiem il-Parlament għall-approvazzjoni.

Allura aħna ridna li fi tmiem l-ewwel sena, bħala sinjal konkret tal-ħidma tagħna, ikollna lista sħiħa ta' dawn l-għaqdiet li se jittressqu quddiem il-Parlament biex jiġu approvati t-transfer ta' l-assi.

Ma' dawn l-għaqdiet daħħalna wkoll, u bir- raġun kollu, transazzjonijiet oħra li kienu pendenti.

L-ewwel prijorita' kienet it-transazzjoni li għandha x'taqsam mas- Soċjeta' tal-MUSEUM.

Nista' ngħid li sentejn jew tlieta ilu kienu anke bagħtuli messaġġ bħala kap ta' l-oppożizzjoni dwar il-ħtieġa ta' ħidma urġenti fuq dik it-transazzjoni, ħaġa li ma naqsitx minna imma mill-Gvern preċedenti għaliex m'għamel kważi xejn fuqha.

Imbagħad kien hemm il- bżonnijiet li tqanqlu lejna minn skola privata, li kellha bżonn tespandi biex tkun tista' tkabbar il-faċilitajiet tagħha.

Anke f'dan il-każ rajna minnufih il-ħtieġa soċjali li dawn jiġu akkomodati b'mod li jkunu jistgħu jwettqu l-pjanijiet tagħhom b'mod serju u ċar.

U anke dan huwa b'kuntrast mat-tip ta' argumenti u mat-tip ta' kritika li konna nirċievu min-naħa l- oħra, li kienet tgħid li l-Partit Laburista mhux veru huwa mpenjat li jagħti spazju sħiħ lill-iskejjel privati.

Aħna bil-fatti u b'mod prattiku qed nuru li t-talba ta' din l-iskola privata biex ikollha ċertu aċċess għal ċerta proprjeta' tal-gvern se mmexxuha 'l quddiem ħalli nagħtuha t-titlu biex tmexxi din il-proprjeta'.

U din, Sur President, għamilniha mingħajr ebda titubanza għaliex dak li għidna, jiġifieri li rridu nħallu spazju sħiħ għall-iskejjel privati u tal-Knisja li jiżviluppaw il-ħidma tagħhom, nemmnu fih u m'għidnihx biex inkunu għidnih imma għidnih bil-fatti u bl- intenzjoni sħiħa li nipprovawh bil-fatti.

Allura ninsisti li, anke fil- każ ta' l-iskola privata konċernata, kien hemm intenzjoni sħiħa mill- bidunett li nagħtuhom l-appoġġ sħiħ fil-limiti u fil-parametri tal- possibbiltajiet tar-regolamenti u tal-liġijiet viġenti.

Ħalli nerġa' ngħaddi għas-Soċjeta' tal-MUSEUM.

Jgħidu x'jgħidu fuqna, il-maġġoranza l-kbira f'dan il-partit għandna rispett kbir lejn din l-għaqda għaliex, apparti milli hija bbażata mill- qrib fuq familji tal-ħaddiema u fuq nies li jafu xi tfisser id-dinja tax- xogħol, matul is-snin ta' ħidma tagħhom dawn urew bl-aktar mod konkret u prattiku d-dedikazzjoni tagħhom ħalli jtejbu l-kondizzjonijiet ta' ħsieb, ta' għajxien u ta' ħajja tal-familji tal-ħaddiema u t-tfal tagħhom.

Meta, daqs sentejn jew tlieta ilu, Dr Karmenu Mifsud Bonnici kien indikali li kien hemm din it-talba min-naħa tal-MUSEUM biex ikollhom title għall-art f'Tal-Pieta', aħna minnufih wegħedna l-appoġġ tagħna u bqajt mistagħġeb, jien l-ewwel wieħed, kif għaddew sena sentejn taħt il-Gvern preċedenti u ma kien sar assolutament xejn, jew jekk sar ma nafx bih.

Kif qed ngħid, sħabi u jien minnufih qbilna li dan huwa proġett li huwa ta' ċertu siwi li jimmarka anke l-mod kif is-Soċjeta' tal-MUSEUM timpenja ruħha fil-ħidma tal- komunita'.

Allura tajjeb li nagħtu prova konkreta li min-naħa tagħna qegħdin nuru solidarjeta' billi mmexxu t-talba tagħhom 'il quddiem u wkoll ngħadduha mill-Parlament.

Mela kellna numru sħiħ ta' transazzjonijiet li kellhom jiġu rregolati b'din il-ħaġa, u kien hemm ukoll transazzjonijiet li kienu jirrigwardaw proprjetajiet jew assi li kienu jikkonċernaw lill-Partit Laburista jew lill- General Workers' Union.

Bl-aktar mod prattiku u bl-aktar mod konkret, l- idea kienet li nagħmlu a jumbo resolution, jiġifieri riżoluzzjoni li jkun fiha l-każijiet kollha pendenti, li titressaq quddiem dan il-Parlament, u l-Parlament ikollu d-dritt kollu li jiddiskuti kull aspett minn dawn ir- riżoluzzjonijiet, ikollu d-dritt jemenda kull aspett ta' dawn ir- riżoluzzjonijiet u jkollu d-dritt jinnega b'emendi kull aspett jew kull biċċa minn dawn ir-riżoluzzjonijiet.

Jiġifieri aktar milli noqogħdu nagħmlu riżoluzzjoni fuq kull waħda minnhom, li kienet tinvolvi ħin twil li ma jispiċċa qatt u proċedura kkomplikata li ħassejna li ma kienx hemm bżonnha, għidna li tkun aktar sempliċi li nimxu b'mod ta' jumbo resolution fejn ikun hemm kollox assorbit flimkien.

Waħda mill-affarijiet li ovvjament ħarġet bħala tattika politika f'dan l-aħħar debate kienet li l- Partit Nazzjonalista fl-Oppożizzjoni sab ruħu dahru mal-ħajt b'dan l- approach.

U sab ruħu dahru mal-ħajt għaliex b'mod konkret il-front benchers Nazzjonalisti, inkluż il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, irrealizzaw li dak li konna qegħdin nagħmlu kien turija oħra ta' kif meta huma kienu fil- gvern kienu jlabalbu u ma jwettqux.

Dawn kienu biss jixħtu l-bżar fl- għajnejn u ma kienu jagħmlu xejn u aħna, b'mod konkret u bla ebda daqq ta' trombi, qegħdin inressqu proposti serji u ċari u qegħdin nagħmlu x-xogħol li għandna nagħmlu.

Saret ukoll il-kritika - jekk m'iniex sejjer żball mill-Onor.

Zammit Dimech - li x-xogħol ma kienx tajjeb, li kien tad-dilettanti u li r- riżoluzzjonijiet kienu miktuba b'mod li assolutament ma kenux denji ta' l- avukat li kitibhom.

Din kienet it-tip ta' kritika li għamlu imma dak kien kollu bżar fl-għajnejn, Sur President, għaliex ħdimna bil-kwiet u bil-galbu biex kemm jista' jkun dak ix-xogħol li kellu jsir isir u mbagħad inressquh f'waqtu fil-Parlament.

U jiena ħsibt - u naħseb sħabi qablu miegħi - li dan il-waqt kien preċiżament f'għeluq l-ewwel sena ta' Gvern Laburista ġdid.

Quddiem din il-problema politka li sabu ruħhom fiha n-Nazzjonalisti fejn kien qed jiġi pprovat konkretament kemm fil-prattika ma kenux effettivi biex imexxu dan il-pajjiż minkejja l-kliem sabiħ tagħhom - prova oħra li mhux il-cash registers rebbħu u tellfu l-aħħar elezzjoni imma n- nuqqas ta' ħila, in-nuqqas ta' ħeġġa u n-nuqqas ta' viżjoni tal-Gvern preċedenti - dawn ovvjament waslu għall-konklużjoni li l-aħjar mod kif jipprovaw jevitawha u kif jipprovaw jgħattuha u jaħbuha, kien billi joħolqu diversiv, dak li jiena nsejjaħlu d-diversiv tal-brass band.

X'inhu d- diversiv tal-brass band, Sur President?

Id-diversiv tal-brass band huwa li l-Partit Nazzjonalista jasal għall- konklużjoni li l-aħjar mod kif jipprova jiddevja l-attenzjoni fuq dan il- pakkett importanti ta' riżoluzzjonijiet li qegħdin inressqu huwa billi jaqbad ma' riżoluzzjoni minnhom, li għandha x'taqsam mal-Partit Laburista, dik riferibbli għall-Marsa headquarters, il-Malta Shipbuilding u l- proprjeta' li ngħata minflokha f'St Andrew's, u jibnuha bħala skandlu.

Meta jiena qrajt x'imkien - għax kont imsiefer dak inhar - li l-Kap ta' l- Oppożizzjoni ħareġ jgħid li din hija l-aktar ħaġa diżonesta li għamel il- Gvern Laburista din l-aħħar sena, jiena għidt: Mela veru m'għamilna assolutament xejn li kien diżonest jekk din hija l-aktar ħaġa diżonesta!

Għaliex jekk kien hemm xi ħaġa li saret b'mod tassew trasparenti, fair u ġust kienet preċiżament ir-riżoluzzjoni - għalija anodina - li hija riferibbli għall-Partit Laburista fil-Marsa u f'St. Andrew's. Imma, kif qed ngħid, il-Partit Nazzjonalista, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni u sħabu - ma nafx min eżattament ħareġ b'din l-idea - iddeċidew fuq l-istrateġija tal- brass band u allura marru quddiem il-proprjeta' tal-Partit Laburista f'Pembroke u f'St. Andrew's u organizzaw banner u fuqu kitbu "SKANDLU".

U meta jiena rajt l-istampa - għax bagħtuhieli fejn kont - bil-Kap ta' l- Oppożizzjoni u l-erba' sħabu fuq naħa u tnejn oħra fuq in-naħa l-oħra, fakkruni kif kienu jorganizzaw il-brass bands fi żmien id-depression meta kien ikun hemm skiffle group u kienu jduru minn post għal ieħor jipprovaw jiġbru ftit flus.

F'dan il-każ nimmaġina li kienu qegħdin jipprovaw jiġbru ftit voti imma kienet performance patetika għall-aħħar, kif kienu patetiċi għall-aħħar dawn id-diskussjonijiet u dawn l-interventi li smajt illejla, dalgħodu u l-bieraħ, inkluż l-interventI ta' l-Onor.

Francis Zammit Dimech u ta' l-Onor.

Lawrence Gonzi.

Allura jiena għidt: Imma possibbli l- Partit Nazzjonalista waqa' daqshekk f'livell patetiku, li biex jipprova jiddevja l-attenzjoni mill-mozzjoni li qiegħda tikkonferma bil-kbir l- impenn ta' dan il-Gvern ħalli tassew jgħin il-volontarjat fl-oqsma kollha tal-pajjiż, u biex jipprova jħawwad l-imħuħ u jħarbat id-diskussjoni, jaqa' għal din il-linja tant patetika u assurda, għalkemm ovvjament ċerti gazzetti jippompjawha?

GĦaliex, m'għandniex għalfejn ngħidu, il-gazzetti bħalissa huma n-nifs tal-Partit Nazzjonalista li qed ikompli jaħseb li għandu xi nifs politiku fil-pajjiż għax jaqra l-gazzetti li jiktbu l-istess segwaċi tiegħu.

Allura dan qisu a vicious circle, jaqraw ta' xulxin u jemmnu li l-affarijiet sejrin kif qed jgħidu u jiktbu huma.

Imma possibbli li politikament il- moħħ tan-nies li qegħdin faċċata tagħna huwa daqshekk iddevjat mill- affarijiet veri li jipprovaw huma stess jiddevjaw fuq xi ħaġa li, nerġa' ngħid, hija anodina?

Jiena din ipprovajt nirrifletti fuqha, ipprovajt ngħid: Imma l-background ta' dawn in-nies li għadhom kif kienu fil-gvern, daqs sena ilu, x'background hu?

Dawn minn fejn ġejjin biex b'din il- pompożita' kollha jilagħbuha tal-qaddisin b'dan il-mod u jipproġettaw din il-ħaġa li qisu hawnhekk għaddej skandlu kbir li bih se nibnu piramida ta' skandlu sempliċement biex ngħinu lill-Partit Laburista?

GĦaliex issa m'għadhomx jgħidu li l-Partit Laburista jġib il-flus mil-Libja.

Issa qegħdin jgħidu li l-Partit Laburista se jġib il-miljuni minn transazzjonijiet u li b'mod biżantin u b'mod sataniku - nimmaġina li hemm jien involut! - qed jimmanipula u jħawwad ħalli nkunu nistgħu nġibu ¥2 miljun jew ¥3 miljun.

Issemma wkoll ċertu Mikiel Abela.

Jiena l-ewwel ħsibthom qegħdin jgħidu għall-Bambinu, imma ovvjament ma kienx hekk!

Imbagħad għidt: Possibbli waqgħu f'din l-għabra patetika ta' min m'għandux ma xiex jaqbad?

Effettivament, xi ħadd mill-kittieba li jiffavorixxuhom dan l-aħħar qal li l-Partit Nazzjonalista qiegħed f'pożizzjoni li ma jista' jiggranfa ma' xejn u allura jkollu jivvinta din l-istrateġija tal-brass band li hija patetika minnha nnifisha.

GĦaliex li tara lill-Onor.

Fenech Adami, ex-Prim Ministru ta' Malta, imur Pembroke u joqgħod taħt streamer, bil-kitba "SKANDLU" fuq rasu, imdawwar bl-akkolti tiegħu, nerġa' ngħid, qisna se nisimgħu l- performance tal-brass band lili ma tinżillix.

Issa dan huwa avversarju tiegħi imma huwa wkoll ex-Prim Ministru ta' Malta.

U meta jidħol f'dan it- tip ta' cul de sac, ta' sqaq, ngħid: Imma x'qiegħed iwassal lill-Partit Nazzjonalista sabiex jaġixxi b'dan il-mod patetiku?

Sur President, jiena ngħid li fin-nofs tat-tmexxija tal-Partit Nazzjonalista hemm duda.

Il-Partit Nazzjonalista għadu ma sabx it-triq u għadu maqbud fis-sqaq tat-tmexxija.

Issa jekk din hijiex xi kwestjoni interna ta' bejniethom ma nafx, imma aktar minn hekk - għax il-persuna tista' tkun Ċikku u tista' tkun Peppu - il-mistoqsija hija iktar fundamentali u hija din: Strateġikament, il-ħajja u r-ruħ tal-Partit Nazzjonalista, issa li tilfu l-elezzjoni tas-sena li għaddiet u għadhom jaħsbu li tilfuha minħabba l-cash registers, u s-sens dinamiku tal-Partit Nazzjonalista, se jibqa' mwaħħal ma' dawn l-istrateġiji patetiċi ta' brass band li jmorru Pembroke bi streamer bil-kelma "SKANDLU" fuq rashom u joqogħdu jgħidu l-affarijiet li m'humiex korretti fuq xi ħaġa li bil-provi minnha nnifisha hija anodina?

Huwa veru li kultant il-politika tiddependi fuq impression management, jiġifieri kif timmaniġja l-impressjonijiet.

Il- Kap ta' l-Oppożizzjoni u sħabu għandhom l-impressjoni li s-suċċess elettorali li ksibna aħna kien ibbażat fuq xi forma ta' impression management u ta' manipulazzjoni, imma anke dan juri s-superfiċjalita' ta' ħsieb politiku u ta' strateġija politika li għadha taħkem fuq l- Oppożizzjoni Nazzjonalista.

Ċertament jekk hemm xi enti politika li bħalissa qiegħda tipprova timmanipula l-opinjoni, din hija l-Oppożizzjoni Nazzjonalista li qiegħda l-ħin kollu tgħawweġ il-fatti fuq din il-kwestjoni ta' x'ġara minn wieħed mill-kuntratti li għandhom x'jaqsmu mal-pakkett ta' riżoluzzjonijiet li għandna quddiemna riferibbli, nerġa' ngħid, għal transazzjonijiet ta' beni tal-gvern.

Sur President, ħalli nerġa' nenfasizza dan il-punt.

L-aqwa ħaġa li wieħed jista' jafferma dwar dak li għandna quddiemna llum hija strixxa sħiħa ta' affermazzjoni soċjali, jiġifieri li, bir- riżoluzzjonijiet li għandna quddiemna llum, dan il-Gvern qiegħed jagħmel statement ta' social policy qawwi, fis-sens li, iva, aħna nemmnu bil-fatti u bl-aktar mod konkret li l-għaqdiet volontarji, l-għaqdiet soċjali u l- għaqdiet kulturali u sportivi għandna nagħtuhom l-appoġġ biex ikunu jistgħu jimxu b'mod awtonomu.

U "s-sagrifiċċju" li qed jagħmel il-Gvern meta jgħaddi dawn l-assi, b'somom irriżorji allaċċjati magħhom - irriżorji fis- sens ta' stima tad-daqs tas-somma nvoluta - huwa maħsub għal ta' l-apposta.

Permezz ta' dawn l-assi aħna qegħdin inpoġġu finanzjarjament, soċjalment u kulturalment lil dawn l-għaqdiet fil-komunita' fuq bażi fejn jistgħu joperaw b'mod aktar liberu u fejn jistgħu jikkostitwixxu ruħhom - kif dejjem xtaqna li jkunu - f'entijiet u korpi li għandhom il-ħajja tagħhom.

Ċertament li waħda mill-problemi tal-volontarjat f'pajjiżna hija l- problema li l-entijiet volontarji - apparti milli jiddependu fuq il-ħidma ta' ċittadini li daqqa qegħdin hemm u daqqa mhux qegħdin hemm, għax ikollhom impenji oħrajn ta' familja, ta' xogħol, ta' mard - jispiċċaw mingħajr ma jkollhom assi tagħhom ta' ċertu valur li fuqhom ikunu jistgħu jipprospettaw b'mod konkret il-ħidma tagħhom.

Waħda mill-problemi l-oħra kbar li għadna ma solvejniex imma li nittama li nsolvuha hija li nkunu nistgħu nfornu lil ċertu numru ta' għaqdiet, li aktar jaħdmu fuq bażi nazzjonali milli fuq bażi lokali - to be fair - b'żona fejn ikun jistgħu għallinqas ikollhom l-uffiċċju ċentrali tagħhom.

Naf li s-Segretarju Parlamentari Joe Cilia diġa' mpenja ruħhu f'din l-aħħar sena biex isolvi din il-problema imma ma naħsibx li wasal għaliex is-soluzzjonijiet li ssuġġerixxa, fl-opinjoni tiegħi, ma tantx kienu soluzzjonijiet li wieħed jista' jaħdem fuqhom pero' anke din hija problema li qed naħdmu fuqha.

Imma fejn stajna naraw li għaqdiet volontarji ta' kull tip jistgħu jingħataw dawn l-assi li jkunu tagħhom biex jaħdmu minnhom, allura iva, imxejna gas down biex permezz ta' din ir-riżoluzzjoni naffermaw l-impenn soċjali tagħna fuq din il-ħaġa.

Forsi jkun hemm min jgħidilna: Imma n- Nazzjonalisti ma pprovawx jagħmlu din il-ħaġa wkoll?

Forsi fuq il-karta pprovaw, imma kemm irnexxilhom iwettquha?

Le, ma wettquhiex imma ma nafx għaliex ma wettquhiex.

Naf li kien hemm ħafna tgergir u kien hemm ukoll ħafna sinjali li riedu jagħmluha.

Kif diġa' għidt, anke fuq il-kwestjoni tal-MUSEUM f'Tal-Pieta' kien ilhom jgħidu ħafna għax kont ilni ħafna li smajt biha imma baqgħu m'għamlu xejn.

U dan huwa l-punt li jitqanqal fuq kwestjonijet bħal dawn, jiġifieri l-issue kollha li n-Nazzjonalisti njoraw, dik l-issue li jiena ngħidilha l-issue tas-serjeta'.

Għaliex meta l-poplu jiġi biex jassessja u jifli l-affarijiet, forsi tista' tlellex bih għal elezzjoni waħda, kif għamlu fl-1992, imma mbagħad jippretendi r-riżultati jew għallinqas jekk mhux riżultati jippretendi azzjoni konkreta.

U fuq dan il-każ, għalkemm kellna l-kliem sabiħ kollu li kellna dan l-aħħar snin dwar qalb soċjali u mpenn soċjali, ċertament li baqa' ma sar xejn.

Nerġa' ngħid din kienet id-dilemma li fuqha kienet ippernjata x-show li għamlu n- Nazzjonalisti kemm tal-brass band f'Pembroke u anke f'dan il-Parlament, bl- argumenti li ħarġu bihom.

U jekk inħarsu lejn dak li ġara f'dan il- Parlament b'dan id-dibattitu, minn din il-perspettiva nifhmu ħafna affarijiet.

Irrid ngħid li jiena smajt qdusija tassew tfuħ min-naħa l-oħra, il- qdusija ta' l-Onor.

Fenech Adami, kif tkellem b'ċerta ħeġġa, qisu San Pawl jiddiskuti mas-Sanhedrin meta kien qiegħed Korintu, jew inkella l-qdusija ta' l-Onor.

Gonzi llum meta kien qisu f'daqqa waħda Santu Wistin jiddefendi xi teżi skolastika, mhux legali skolastika, fl-Universita ta' Pariġi tal- Medju Evu.

Meta tismagħhom għaddejjin f'dan l-isfond, tibda tgħid: Imma jien qiegħed b'xi mod jew ieħor f'xi time warp, f'xi żmien fejn il-passat jitħassar qisu ma eżistiex?

Dawn in-nies li qegħdin jilagħbuha tal-verġni u l-puri - ma ngħidx il-puri u l-verġni - minn fejn ġejjin?

X'inhuma l- kredenzjali politiċi tagħhom biex jitkellmu b'dan il-mod?

X'wettqu fl- imgħoddi li jiġġustifika li jitkellmu u jippreżentaw ruħhom qishom kienu, nerġa ngħid, Santa Klara?

Imbagħad għidt, tajjeb li niftakar ftit l- esperjenza tiegħi f'dan il-Parlament meta kont fl-oppożizzjoni, kemm bħala deputat u kemm bħala kap ta' l-oppożizzjoni.

GĦaliex resqu każijiet oħra fejn il-Gvern preċedenti ppreżenta quddiem dan il-Parlament proposti biex art tal-gvern tingħata b'ċertu mod, b'ċertu kuntratt, lil negozji privati, lil ażjendi privati u lil individwi.

Biex nirrinfreska moħħi u biex nirrinfreska ftit it-tifkira tiegħi, iċċekkjajt ftit x'kien ġara fil-każ tal-Fort Chambrai, fejn kellna dibattiti kbar f'dan il-Parlament, u dan kien dibattitu importanti għaliex il-Gvern Nazzjonalista, mmexxi mill-Onor.

Fenech Adami, wara li ltaqa' ma' ċertu Taljan li jismu Roberto Memmo - dan it-Taljan li ħadd ma kien jaf minn fejn ġie, għalkemm konna nafu li kien ġej minn ċertu oriġini li allura kien jitlob aktar investigazzjoni li aħna bħala oppożizzjoni konna għamilna u fil-fatt wara rriżulta li kien membru tal-P2, dik l-għaqda tal-mażuni mmexxija minn Licio Gelli - kien iddeċieda li jgħaddilu Fort Chambrai għal ċens ta' ¥10,000 fis-sena.

Issa hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq art ta' 90 tomna li tmiss ma' Għajnsielem u li hija prime site u l-aktar sit storiku f'Għawdex.

Niftakar li meta konna staqsejna kif u fuq liema bażi waslu għal din id-deċiżjoni, ma tawna l-ebda fatti konkreti.

Dawn kienu ressqu riżoluzzjoni fil-Parlament fis-16 ta' Diċembru, 1992 eżattament qabel il- vaganzi tal-Milied għaliex ħasbu li b'dan il-mod setgħu jirrumblawha.

Nerġa' ngħid, hawnhekk konna qegħdin nitkellmu dwar Roberto Memmo li kien membru tal-loġġa ta' Licio Gelli.

Is-sabiħa kienet li meta l-Gvern Nazzjonalista ppreżenta l-kuntratt quddiem il-Parlament, klawsola minnhom f'dan il-kuntratt kienet tgħid li jekk il-kuntratt ma jiġix approvat mill- Parlament, dan is-sabiħ ta' Memmo seta' jfittex lill-Gvern Malti għad- danni!

Fil-fatt, wieħed mill-argumenti li kienu ppreżentaw fil-Parlament kien: Guys, jekk il-Parlament ma japprovax din il-biċċa xogħol, il-Gvern Malti jista' jiġi mfittex għad-danni minn Roberto Memmo!

Nista' ngħid li meta staqsejna kif saru n-negozjati ma' Memmo, irriżulta li dawn kienu kollha fuq bażi privata u ma kien hemm l-ebda trasparenza u ordni fihom.

Meta ċċekjajna min kien Memmo sibna li anke r-reputazzjoni tiegħu bħala developer kienet suspetta għall-aħħar.

Dan kien involut fi proġetti f'Montecarlo li veru nbnew imma kemm kien b'saħħtu Memmo warajhom baqa' sal-lum misteru mill-kbar.

Meta mbagħad iċċekjajna s-sustanza ta' Memmo biex naraw jekk kienx xi ħadd li għandu l-kapital - li ntqal li jista' jkollu - ma sibna l-ebda informazzjoni.

Fil-fatt Memmo kien qed juża kumpannija li semmiha Antimen ibbażata fl-Italja.

Imbagħad kellu kumpannija sussidjarja oħra tagħha li semmiha Antimen II, ibbażata wkoll f'Ruma, li ma kellha assolutament l-ebda assi fil-kontijiet tagħha u li kienet immexxija minn Memmo nnifsu, li kien anzjan mhux ħażin, u persuna oħra li kienet aktar anzjana minnu għaliex, jekk niftakar tajjeb, kienet għalqet id-90 sena.

Il-Gvern Nazzjonalista kien baqa' miexi fuq din il- bazi u kien baqa' jinjora l-argumenti kollha li ressaqna.

Niftakar li konna ġibna anke credit rating dwar il-kumpannija ta' Memmo mingħand aġenzija internazzjonali li għandha x'taqsam ma' kif tevalwa l-kumpanniji.

U din kienet evalwazzjoni li xejn ma ndikat li prime site ta' 90 tomna fl- aktar sit storiku t'Għawdex kellha tingħata b'ċens ta' ¥10,000, u tingħata b'mod li tista' tiġi żviluppata bħala real estate.

Meta tlabt lil Dr Edgar Mizzi biex jikkonsidra din il-kwestjoni u jagħtina l-parir tiegħu, dan - hawn se nikkwota - ikkonkluda:

"Jirriżulta ċar u inekwivokabbli li l-ilmenti, kritika u akkużi li għamlet l-Oppożizzjoni Laburista dwar il-Forti Chambrai, jekk mhux f'kull dettall, ċertament fis-sustanzja huma ġustifikati, u bil-fatti li ġraw wara komplew jikkonfermaw kemm kellha raġun l-Oppożizzjoni Laburista.".

Ressaqna dawn l-argumenti iżda assolutament ħadd ma ta kashom.

Anzi ġejna akkużati mill-maġġoranza tal-membri tal-Gvern ta' dak iż-żmien li qegħdin nimxu kontra l-interess tal-pajjiż u ntqal ukoll li l-Gvern kien se jibqa' miexi 'l quddiem.

GĦalhekk meta llum - u anke l-aħħar darba - smajt bl- iskandlu li dan il-Gvern se juża l-maġġoranza tiegħu b'dan il-mod, jiena għidt li veru li d-diżonesta' politika issa qed tikber u tixxettel sew fi ħdan in-naħa l-oħra għaliex dawn assolutament qed jinjoraw il-passat li ġew minnu.

Tajjeb li ngħidu, Sur President, li dan m'huwiex xi każ fejn Memmo kellu xi art tiegħu u partatha ma' Chambrai.

Lanqas kien il-każ li Memmo kellu xi assi finanzjarji tiegħu u partathom ma' Chambrai.

Le, Memmo daħal nice and clean fl-istampa u l-proġett ta' Chambrai sempliċement spiċċa f'ħoġru bl-aktar mod arroganti min-naħa tal-Gvern ta' dak iż-żmien.

U dawn huma l- istess nies li qegħdin jgħidu li l-akbar diżonesta' ta' din l-aħħar sena hija t-transazzjoni riferibbli għall-Malta Labour Party fil-każ tal- proprjeta' tal-Marsa u fil-każ tal-proprjeta' ta' Pembroke.

Jiena niskanta kif l-istess nies li għamlu din it-tip ta' manuvra diżonesta mbagħad jgħajru lil ħaddieħor diżonest.

Allura veru li problema oħra tal-Partit Nazzjonalista fl-oppożizzjoni hija li jinsab imnawwar minn ipokrezija istituzzjonalizzata fejn xi ħadd iwaddab il-ġebla u jaħbi idu, xi ħadd jikkritika l-istess dnub tiegħu u qisu mhux hu, xi ħadd jippretendiha tal- verġni u martri, meta frankament in-nies li kienu jduru fl-areas suspettużi ta' Ruma fi żmien Julius Caesar naħseb li kienu verġni u puri aktar minnu!

Naħseb li dawn huma affarijiet li tajeb li wieħed jimmarkahom, Sur President, u nixtieq li nimmarkahom fir-riflessjonijiet li qiegħed nagħmel.

Hemm każ ieħor li niftakar minn dak iż-żmien meta kien imexxi l-Onor.

Fenech Adami u sħabu, riferibbli wkoll għal transazzjoni fuq art, fejn biċċa art tal-gvern kienet ingħatat b'riżoluzzjoni tal-Parlament lil xi ħadd biex ftit wara spiċċat f'idejn ħaddieħor.

Qed nirriferi hawnhekk għall-kwestjoni magħrufa sew tal-car park tal-Furjana.

F'dan il-każ kien ġara li l-Yellow Garage - li kellu titolu li jista' juża parti minn quddiem il-Belt għal parking tal-karozzi imma li ma kienx titolu għax kien kważi by encroachment - ingħata ċ-ċans li jkun jista' jieħu l-istess art jew art simili quddiem il-Belt u jibni car park taħtha.

Din kellha tkun underground imma fil-fatt m'hi underground xejn imma hija an open-pit car park.

Jekk tmur Pariġi, Londra jew xi pajjiżi oħrajn, lanqas tinduna fejn qegħdin l-underground car parks.

Per eżempju, meta kont Pariġi, fi Place Vendôme, bdejt ngħid: Imma fejna l-car park?

Imbagħad tara li hemm speċi ta' sprall nieżel 'l isfel, il-karozza tidħol minn ġo kanal u tkun wasalt.

Kif diġa' għidt, il-car park fil-Furjana m'hi underground car park xejn imma hija an open-pit car park u jmissna nistħu li aċċettajna dak it-tip ta' mudell għal pajjiżna.

Kien hemm anke esperti tal-Kunsill ta' l-Ewropa li kkundannaw li jinbena car park bħal dak, sbrixx mas-swar tal-Belt, u tagħmel dak it-tip ta' profil dagħwa - kif ngħidlu jien ukoll - meta underground car park hemmhekk kienet tkun indikata mija fil-mija.

Kif kont qed ngħid, fil-21 ta' Mejju, 1991 il-Gvern Nazzjonalista, kkappeġġat mill- Onor. Eddie Fenech Adami, ressaq riżoluzzjoni biex l-art ta' quddiem id- daħla tal-Belt Valletta tingħata mill-ġdid b'ċens ta' ¥10,000 fis-sena lill- kumpannija tal-Yellow Garage, Joston Ltd., bil-kondizzjoni li l-car park tinbena taħt l-art, ma tidhirx u ma tkerrah xejn.

Dak iż-żmien hekk kienu qalulna imma din hija deskrizzjoni impreċiża ta' x'ġara għaliex din il-car park la qiegħda taħt l-art u lanqas m'huwa vera li ma tkerrah imkien.

Issa din ir-riżoluzzjoni tal-Parlament kienet timplika li l-Yellow Garage kellhom jibnu faċilitajiet moderni ħafna għal din il-car park, u meta qed ngħidu faċilitajiet moderni ħafna nifhem li qed nirriferu għal lifts biex jinżlu u jitilgħu l-karozzi rather milli jkollok dak it-tip ta' layout li jkompli jkerrah u jestendi l-kruha tal-post.

Mela għadda ż-żmien u x- xogħol fuq l-underground car park waqaf.

Effettivament imbagħad smajna li, għalkemm il-kuntratt taħt ir-riżoluzzjoni ta' dan il-Parlament kien riferibbli għall-Yellow Garage, fih kien hemm klawsola li tippermetti li min jirċievi dak il-post b'ċens ikun jista', bil-permess tal-gvern - permess li jingħata b'mod burokratiku, b'mod li tapplika għand dipartiment tal-gvern u dan jaċċetta t-talba tiegħek - jgħaddi l-kuntratt lil ħaddieħor.

Jiġifieri jekk il-Yellow Garage jiddeċiedi li jrid jgħaddi l- konċessjoni lil xi ħadd, jibgħat talba lill-gvern u l-gvern jaċċetta jew ma jaċċettax it-talba, u hekk ġara.

Fil-fatt, il-Gvern Nazzjonalista rċieva talba mingħand il-Yellow Garage biex jgħaddi l-kuntratt lil kumpannija oħra.

Niftakar li meta dan il-kuntratt kien ġie quddiem dan il-Parlament, l- Onor. Perit Mintoff kien qal li jekk se tiġri xi ħaġa bħal din - jiġifieri jekk se jkun hemm iċ-ċans li wara li niddeċiedu favur il-Yellow Garage dan imbagħad, bil-permess tal-Gvern u mingħajr ma jirriferi lil dan il- Parlament, jista' jċedi l-konċessjoni lil xi ħaddieħor - allura din għandha terġa' tiġi quddiem dan il-Parlament.

Dak iż-żmien il-Gvern Nazzjonalista kien formali u qal li m'hemmx għalfejn isir dan għaliex il- kuntratt jgħid ċar u tond li l-Gvern jista' jkollu applikazzjoni mingħand il-Yellow Garage biex ikollu permess jittrasferixxi l-kuntratt u li se jmexxu mingħajr riferenza għal dan il-Parlament.

Konna aħna li qajjimniha din il-ħaġa imma l-Gvern Nazzjonalista ta' dak iż-żmien mhux talli rrifjuta t-talba talli qiesha out of this world, xi ħaġa mhux konċepibbli.

X'ġara effettivament, Sur President?

Ġara li għal xi raġuni jew oħra intqal li l-Yellow Garage ma jistgħux ikomplu bil-bini u bl-arranġamenti tal-car park ta' quddiem il-Belt Valletta u f'daqqa waħda tfaċċaw żewġ kumpanniji li għamlu joint venture bejniethom, jiġifieri l-Elbros Construction Co. Ltd. u l-Camarco Co. Ltd., li matul is-snin ħadu ċerta notorjeta'.

F'Novembru ta' l-1992, bil-permess tal-Gvern, dawn ingħataw l-art li kienet taħt il-Yellow Garage jew Joston Ltd., għaliex il-Yellow Garage applika lid-Dipartiment ta' l-Artijiet u dan approva t-talba għall-bejgħ tal-konċessjoni lil kumpannija b'joint venture bejn Camarco Co. Ltd. u Elbros Construction Co. Ltd.

Dan ġara f'temp ta' sena u nofs.

Jiġifieri bejn il-mument meta l-Parlament għadda l- kuntratt lill-Yellow Garage u l-mument meta l-Gvern ta' l-possibbilta' lill- Yellow Garage biex idawru l-kuntratt tagħhom fuq l-Elbros Construction Co. Ltd. u l-Camarco Co. Ltd. kienet għaddiet sena u nofs.

Issa talli għamel dik iċ-ċaqliqa, in consideration il-Yellow Garage irċieva madwar ¥0.25 miljun.

Jiġifieri fuq it-transazzjoni biex jgħaddi x-xogħol tiegħu ta' bini lil xi ħaddieħor, il-Yellow Garage għamel qligħ ta' Lm0.25 miljun.

GĦalhekk meta nisma' din il-ħafna ipokrezija istituzzjonalizzata li kellna f'dan l-aħħar dibattitu fejn qalu li se nħallu dawn il-flus kollha għaddejjin, li l-Kaxxa ta' Malta se titlef mijiet ta' eluf ta' liri jiena ngħid: Imma kemm tista' tasal 'il bogħod id-diżonesta' politika fi ħdan l- Oppożizzjoni Nazzjonalista?

Kemm jistgħu jkunu so patently diżonesti politkament u assolutament jibqgħu għaddejjin qishom ħassa?

(Onor. Membri: Hear, hear) Dan għaliex dawn l-istess nies, li f'dawn l-aħħar ġranet kienu qegħdin jiskandalizzaw ruħhom qishom verġni li qegħdin imissu ma' xi ħaġa mija fil-mija impura, they are simply past masters at it, huma maestri fiha dawn.

Dan aktar u aktar, Sur President, meta wieħed jinnota kemm damet ftit biex tiġi approvata l-applikazzjoni tal-Yellow Garage sabiex ikunu jistgħu jieħdu ċ-ċens.

F'temp ta' disat ijiem li kienu applikaw, il-Gvern kien diġa' approva l-applikazzjoni tagħhom.

Mela hawn min ilu sentejn jew tlieta jistenna biċċa permess mingħand il-Planning Authority jew mingħand xi dipartiment ieħor tal-gvern biex jagħmel biċċa xi ħaġa x'imkien u mbagħad, biex jieħdu din il-concession, id-dipartiment tal-gvern f'temp ta' disat ijiem approva kollox u tal-Yellow Garage għamlu qligħ ta' ¥0.25 miljun!

Imma din ma ssemmietx min-naħa ta' l-Oppożizzjoni Nazzjonalista kemm ilu għaddej dan id-dibattitu.

Sur President, hemm ħafna aktar x'nistgħu ngħidu.

Nistgħu nitkellmu wkoll fuq proġett ieħor, il-famuż McDonald's ta' Birkirkara, li hija xi ħaġa li veru tispikka.

Niftakar li din jiena pprovajt inqajjimha fil-Parlament bħala mozzjoni b'urġenza ħalli wieħed jiddiskuti x'kien ġara.

U kien qam l-Onor.

Eddie Fenech Adami, dak iż- żmien prim ministru, u bl-akbar qdusija kien qal: L-Oppożizzjoni Laburista fuq dawn l-affarijiet se tqajjem mozzjoni b'urġenza meta għandna affarijiet aktar urġenti quddiem il-pajjiż?

Ovvjament imbagħad il-kor tal-qtates fil- gazzetti bl-Ingliż irrepetew dik id-diska.

Imma kellna raġun.

Ħalli nfakkar il-punti saljenti tal-każ tal-McDonald's ta' Birkirkara, Sur President.

Fis-17 t'Awissu, 1990 is-suq ta' Birkirkirkara - għax minn Birkirkara għaddej wied u l-Onor.

Debono Grech huwa iktar espert minni fit- tipografija ta' Birkirkara u jkun jista' jikkorreġini jekk hemm xi punti li qiegħed ngħidhom ħażin ....

THE DEPUTY SPEAKER: Onorevoli ippermettili.

Skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Prim Ministru jkompli jinstema'?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Nipproponi li jkompli jinstema'.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

GUIDE de MARCO: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn talba biex il-Prim Ministru jkompli jinstema'.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

ALFRED SANT: Nirringrazzja liż-żewġt iħbieb tiegħi u lill-Kamra kollha għall-estensjoni tal-ħin.

Kont qed ngħid li s-suq ta' Birkirkara huwa parti ċentrali mill-istess raħal li għalkemm fl-imgħoddi dan intuża bħala suq pero' ma tantx kien irnexxa għax bil-mogħdija taż-żmien ma kinex baqa' daqstant idoneu għal dak l-użu u waddbu għajnejhom fuqu l-każin tal- football ta' Birkirkara, li qalu li riedu jużawh għal ħidma sportiva, preċiżament bħal ħafna mir-riżoluzzjonijiet li għandna llum quddiemna, fejn każini sportivi ngħataw tmexxija ta' assi fiżiċi li jkollhom fil-lokal tagħhom biex ikunu jistgħu jtejbu u jipperfezzjonaw il-ħidma tagħhom.

Kif kont qed ngħid, is-suq ta' Birkirkara ġie mogħti b'ċens lill- Birkirkara Football Club għas-somma ta' ¥100 fis-sena.

Issa din l-għotja kienet saret għaliex fil-25 ta' Lulju 1990 kienet għaddiet riżoluzzjoni minn dan il-Parlament, l-istess bħar-riżoluzzjonijiet li għandna quddiemna llum, ħalli l-każin tal-football ta' Birkirkara jingħata b'kuntratt dan il-post.

Din ir-riżoluzzjoni kienet għaddiet unanimament u niftakarha kemm jien, kemm l-Onor.

Debono Grech u kemm l-Oppożizzjoni kollha Laburista li dak iż-żmien ivvotat għaliha.

Imma x'ġara?

Fil-bidu ta' l-1995, daqs ħames snin wara, il-kumitat tal-club kien iddeċieda li juża s-sular t'isfel bħala cafeteria u bħala leisure hall, fejn jista' jkun hemm riċevimenti, u allura għamel sejħa għal offerti.

Issa li tuża l-premises biex iżżomm għaddejjin ċerti attivitajiet soċjali u anke, fuq bażi ta' volontarjat, tipprovdi source of income li jkun tajjeb għal każin tal-football hija xi ħaġa tollerabbli fl-użu ta' club.

Jekk m'iniex sejjer żball kien hemm erbgħa li kienu tefgħu l-offerta u kien rebaħ it-tender ċertu Godfrey Gambin.

Imma mbagħad beda juri interess fil-lokal is-Sur Marin Hili li sar president tal-club tal-football ta' Birkirkara u kellu wkoll interess fil- franchise tal-McDonald's, dik iċ-chain fejn tmur tiekol il-hamburgers u tixrob is-7-Up.

Dawn interessaw ruħhom li jidħlu huma u jmexxu l-faċilita' ta' leisure tas-suq ta' Birkirkara, imma d-differenza qiegħda hawn.

Fejn, kif kienet se tiġi proposta fil-bidu, ix-xogħol kien se jkun, biex ngħid hekk, forma ta' bottegin, meta daħlu l-McDonald's fl-istorja ovvjament l- affjatament tal-proġett inbidel u allura s-suq ta' Birkirkara kien se jsir parti minn chain kummerċjali stabilita tajjeb li ċertament li qiegħda hemm biex tagħmel il-flus u tagħmel flus kbar.

Meta l-club kellu din l-offerta quddiemu u s-Sur Gambin kien irtira l-proposta tiegħu ħalli jagħti d-dritta lill-McDonald's, dan daħal f'korrispondenza mal-Gvern ta' dak iż-żmien sabiex jaraw x'jista' jsir biex jaċċettaw il-proposta tal-McDonald's.

Effettivament fid-29 ta' Novembru, 1995 intbagħtet ittra lill-Prim Ministru, lill-Ministru ta' l-Ambjent u lill-Avukat Ġenerali tar-Repubblika ta' dak iż-żmien biex ikun hemm qbil li l-kuntratt jinbidel b'mod li l- franchise tal-McDonald's tkun tista' tidħol fis-suq ta' Birkirkara.

U l- Avukat Ġenerali ta l-parir lill-Kummissarju ta' l-Artijiet, b'kopja lill- Prim Ministru ta' dak iż-żmien u lill-Ministru għall-Ambjent, li jistgħu jagħtu l-kunsens mitlub għaliex effettivament il-prattika kienet li, once li l-kuntratt kien inġab għall-konjizzjoni tal-Parlament u dan l-istess kuntratt kien fih klawsola li tgħid li jista' jsir transfer ġdid tal- proprjeta' lil xi ħaddieħor sakemm japprovah il-Gvern b'mod burokratiku, allura jista' jingħata l-permess biex is-sular t'isfel tal-każin ta' Birkirkara jiġi mgħoddi lill-McDonald's.

Jien anke fuq din tlabt parir għaliex bir-raġun kollu konna għamilna kjass għaliex aħna ma nemmnux li ħaġa bħal din kellha ssir fl-ambitu ta' riżoluzzjoni parlamentari li ħbiet il-mod veru ta' kif saru l-affarijiet.

Kieku l-affarijiet saru b'mod trasparenti, kieku fil-Parlament intqal li jagħmel sens li każin tal-football ikollu akkoppjament ma' kumpannija kummerċjali biex il-kumpannija kummerċjali tuża l-premises tal-każin tal- football b'mod kummerċjali u minn dak id-dħul allura dak il-każin ikun jista' jitwieżen, kieku forsi wieħed kien jasal għal diskussjoni vera, trasparenti u ċara, imma minn dan kollu ma ġara xejn.

Il-Parlament sempliċement approva li s-suq ta' Birkirkara jgħaddi lill-każin tal- football ta' Birkirkara għal skopijiet esklussivament sportivi.

Jiena niftakarha sewwa din il-kelma imma mbagħad, minħabba l-klawsola l-oħra li tippermetti li jkun hemm bdil fil-kondizzjoni tal-kuntratt jekk ikun hemm biss kunsens burokratiku mogħti mill-gvern, effettivament is-suq ta' Birkirkara spiċċa f'idejn il-franchise tal-McDonald's.

Dan ukoll huwa każ li kemm ilna fil-gvern rriferejtu lill-Avukat Edgar Mizzi biex jagħtina l-parir tiegħu, l-ewwelnett dwar is-sustanza ta' dak li konna qegħdin ngħidu u t-tieni nett x'għandu jsir.

Effettivament Dr Mizzi kkonkluda li l-allegazzjonijiet li saru mill-Oppożizzjoni Laburista m'humiex sempliċi allegazzjonijiet imma li "l-fatti fatti huma reali u inkontestati".

U allura meta tara li hemm sfond bħal dan, sfond fejn proprjeta' bħal dik ġiet ittrasferita b'dan il-mod u tisma' l-qdusija kollha tfewwaħ mill-banek ta' l-Oppożizzjoni matul dan id-dibattitu, bilfors ikollok tgħid li l-problema ta' l-Oppożizzjoni hija li qiegħda tgħix fi klima ta' ipokrezija istituzzjonalizzata.

L-Oppożizzjoni qiegħda tgħix vita doppia; għax min-naħa tippretendi li hija pura u verġni u għandha l-fakulta' li tista' tikkritika u min-naħa l-oħra l-passat tagħha jikkontradixxi l-prassi li fuqhom qiegħda tibbaża l-kritika tagħha.

Bħal fil-każ ta' Chambrai u bħal fil-każ tal-car park, dan m'huwiex każ fejn xi ħadd qed jagħti xi ħaġa lill-gvern u l-gvern qed jagħtih xi ħaġa oħra minflokha jew inkella xi ħadd qiegħed iħallas through the nose u l-gvern qed jagħtih xi assi jew xi proprjeta' tiegħu.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar artijiet, dwar real estates li qegħdin jgħaddu mingħand il-gvern għal għand il-privat bi proċedura li m'hijiex trasparenti, mingħajr ma toħroġ call for tenders u fejn il-privat qiegħed b'xi mod jew ieħor ikollu benefikat li xejn m'hu trasparenti.

Huwa tajjeb li ngħid li l-parir ta' l- Avukat Mizzi kien li fit-tliet każijiet imsemmija - jiġifieri tal-Forti Chambrai, tal-McDonald's ta' Birkirkara u l-car park tal-Furjana - il-Kamra tad-Deputati ntużat biex tagħti s-siġill ta' ftehim li diġa' kien innegozjat mal-privat.

Allura anke hawn il-furja qaddisa li smajna matul dan id-dibattitu, dwar jekk kien hemm xi negozjati li diġa' spiċċaw fuq il- ftehim ta' transazzjoni u xi kuntratt diġa' lest, tħallini mill-ġdid sorpriż bil-profondita' ta' l-ipokrezija li lesta turi n-naħa l-oħra.

Wara kollox, din l-ipokrezija m'hi qed twassalhom imkien għaliex meta tanalizza l-każ li fuqu għamlet il-kjass kollu l-Oppożizzjoni, jiġifieri l-proprjeta' tal-Malta Labour Party fin-naħa ta' Pembroke u kif qiegħda tiġi affettwata mir-riżoluzzjonijiet li għandna quddiemna, ngħid illi mill-ġdid anke hawn għandna much ado about nothing u nispjega għaliex, Sur President.

Nerġa' ngħid, jiena m'għandix dubju li t-tattika li wżat l-Oppożizzjoni fuq dan il-każ kienet maħduma aktar minn qatt qabel bl-aktar mod ċar fuq il- ħtieġa ta' l-Oppożizzjoni li taħbi u tostor il-konfużjoni li għandha quddiemha minħabba l-fatt li l-Gvern preżenti rnexxielu jwettaq xi ħaġa li huma tkellmu dwarha u ma kellhomx ħila jwettquha u wkoll quddiem il- konkretezza li biha aħna qegħdin niffaċċaw l-isfidi soċjali fil-pajjiż.

Aħna mhux qegħdin niffaċċaw dawn l-isfidi soċjali bil-kliem imma permezz ta' atti prattiċi u konkreti li qegħdin jinħassu kapillarment fil- komunitajiet ta' Malta u GĦawdex kollha.

Aħna qegħdin nuru wkoll li aħna nemmnu li l-volontarjat għandu funzjoni u nemmnu li għandu jingħata spazju sħiħ biex jimxi 'l quddiem.

Imma filwaqt li nitkellmu fuq volontarjat, meta nitkellmu fuq għaqdiet ta' natura kulturali, soċjali, eċċ. ma nistgħux inpoġġu fil-ġenb l-għaqdiet politiċi, qishom dawn m'humiex parti mit-tessut soċjali ta' dan il-pajjiż u ninjoraw il-ħtieġa li jiġu kkonsidrati bħala għaqdiet volontarji li għandhom standing u reputazzjoni.

Waħda mill-affarijiet li nnotajt tul dan id-dibattitu hija kemm in-naħa l- oħra baqgħet lura milli tispjega eżattament x'wassalha biex taħseb li hemm xi skandlu jew xi taħbila fil-proċess li bih il-Malta Labour Party u l- Gvern matul is-snin għamlu dealing ma' xulxin fuq il-proprjeta' tal-Marsa u ta' Pembroke.

Pero' kieku huwa hekk, dawn kienu fil-gvern għal disa' snin u f'dawn id-disa' snin kienu f'pożizzjoni li jekk kien hemm l-imgħawweġ jirranġawh.

Per eżempju, qalu li fl-1993 bagħtu ittra uffiċjali ta' protesta biex jirranġaw l-affarijiet.

Imma skużi!

Dan kien sempliċement ġest iżolat li ma kellu l-ebda segwitu u li ma seta' jkollu l-ebda segwitu, l-ewwelnett għaliex il-Gvern ta' dak iż-żmien kien jaf li moralment u realment ma kellux raġun, u kif ukoll għar-raġuni li l-mod kif wieħed jagħmel dealing ma' għaqda volontarja fil-pajjiż bħala gvern irid ikun mod responsabbli u li jirrispetta l-ħtieġa li l-għaqdiet soċjali, volontarji u politiċi jkollhom spazju xieraq li fih jgħixu.

Jiġifieri anke f'dan il- qasam irridu nħarsu lejn kwalunkwe transazzjoni li qed tiġi implikata fid- dawl ta' kif wieħed iħares b'mod ta' politika soċjali lejn l-ispazju li se jħalli lil għaqdiet volontarji bħalma huma l-MUSEUM, l-għaqdiet privati li jmexxu skejjel privati, l-għaqdiet volontarji fil-qasam sportiv, fil-qasam kulturali, eċċ.

Tajjeb issa li niġu għall-każ li għandna quddiemna u li qanqal daqshekk fanfara min-naħa ta' l-Oppożizzjoni.

Jiena ngħid li kull ħaġa li ntqalet min-naħa ta' l-Oppożizzjoni flies in the face u tmur kontra kull prinċipju ta' ekwita' u l-prinċipju kif tħares lejn kwestjoni.

U x'inhi għalija l- aktar ħaġa ċentrali fil-kwestjoni kollha, Sur President?

L-aktar ħaġa ċentrali hija li l-Partit Laburista fis-snin sittin bena l- kwartieri ġenerali tiegħu fuq art privata li kien xtara u m'huwiex minnu li dik l-art kienet mogħtija lilu mill-gvern tal-ġurnata.

Nista' ngħidlek, Sur President, li llum għamilna libell lill-gazzetta "The Times" talli bl- akbar wiċċ tost u bis-soltu ardir ta' l-editorjalisti tagħha qalet li l- proprjeta' tal-Marsa li kellu l-Partit Laburista kienet ingħatatlu minn xi gvern.

Dan m'hu veru xejn, hija gidba sfaċċata.

(Onor. Membri: Hear, hear) L-art li l-Partit Laburista kellu fil-Marsa kienet inxtrat bi transazzjoni privata fuq inizjattiva ta' l-Onor.

Perit Mintoff, li dak iż- żmien kien il-mexxej tal-Partit Laburista, u fuqha kienu ħadmu għal snin l- aqwa attivisti tal-Partit Laburista - minn hawn nieħu l-okkażjoni biex nerġa' nirringrazzja lil dawk li konna nsejħulhom is-suldati ta' l-azzar - li b'ħidma ma taqta' xejn, bl-akbar sagrifiċċju, xahar wara l-ieħor, fil- weekends kollha, ħadmu, qattgħu l-blat, kaħħlu u bnew kwartieri ġenerali mill-aqwa għal dak iż-żmien u bnewh mix-xejn.

Dawn kienu nies sempliċi, pero' ara ma jkunx hemm min jaħseb li l-kelma "sempliċi" hija derogatorja f'dan is-sens.

Dawn huma nies li mill-għaraq ta' xbinhom, bil-ħidma tagħhom, bis-sagrifiċċji tagħhom u tal-familji tagħhom - għax kienu jmorru anke mal-familja jaħdmu hemmhekk matul il-weekends u filgħaxijiet, iqattgħu l-blat u jibnu - bnew kwartieri ġenerali li għal dak iż-żmien kien xi ħaġa formidabbli.

Niddubita kemm dak iż-żmien il-Partit Nazzjonalista kellu kwartieri ġenerali fejn jiltaqa' għax jekk m'iniex sejjer żball kienu jiltaqgħu f'xi cafeteria 'l hemm u 'l hawn!

Imma dak huwa xogħol li sar b'ħidma ma taqta' xejn u kienet xi ħaġa li kienet il-vixxri tal-Partit Laburista għax bnewh mix-xejn, bnewh bil-kuraġġ, bnewh bi sfida u bnewh b'mod li tassew kien hemm kumpless li kien ta' ċerta importanza.

Kien hemm uffiċċji, kien hemm postijiet fejn jiltaqgħu għall-konferenzi ġenerali, kien hemm teatru, kien hemm art madwaru li tista' tintuża għal affarijiet oħra u kien hemm restaurant u dan il-kumpless għal dak iż-żmien kien xi ħaġa formidabbli.

U lil min forsi joqgħod jgħid li qegħdin nipprovaw nuru x'aħna b'dawn l-affarijiet u li qegħdin nipprovaw niddrammatizzaw, ngħidilhom li b'dan il-mod qegħdin juru kemm min-naħa ta' l-Oppożizzjoni għandhom nuqqas ta' rispett lejn il-memorja ta' l-imgħoddi, anke f'dan il- qasam.

GĦax jekk seta' kien hemm proġetti bħal dan għalija juri kemm fl- imgħoddi - issa m'iniex insemmi partit jew ieħor - kellna nies dedikati, kellna nies li bil-ħidma tagħhom irnexxielhom jaslu għal ċertu riżultat li għal dak iż-żmien kien riżultat mill-aqwa.

Imma x'ġara, Sinjura President?

Meta wasalna fis-snin sebgħin u kien hemm Gvern Laburista, dan iddeċieda li jagħmel il-proġett tax-Shipbuilding fil-Marsa u, bħala gvern u bħala partit, dak iż-żmien ġejna ffaċċati mill-ħtieġa li dan il-bini li, nerġa' ngħid, kien inbena b'tant sagrifiċċju u li kien ifisser daqstant għall- Partit Laburista ta' dak iż-żmien, kien qiegħed eżatt in the eye of the storm, kien qiegħed eżatt fil-qalba ta' l-iżvilupp li ried isir.

Il-Gvern ta' dak iż-żmien kellu jieħu d-deċiżjoni ta' x'se jagħmel, kellu jiddeċiedi jekk il-proġett li kien qiegħed jemmen fih u qed jaħdem fl-interess nazzjonali jvarjahx b'xi mod biex jevita li jkun hemm xi theddida jew periklu fuq il-kontinwita' tal-kwartieri ġenerali tal-Marsa jew inkella jekk huwiex se jimxi 'l quddiem fl-interess nazzjonali u jieħu over il-post tal-Partit Laburista li kien il-ġojjell ta' l-istess partit.

U bi krettu kbir tal-Gvern ta' dak iż-żmien, id-deċiżjoni kienet li l-kwartieri ġenerali tal-Partit Laburista kellu jittieħed biex jimxi 'l quddiem bil- proġett tal-Marsa Shipbuilding.

Dawn huma fatti, u jien naf internament ir- risentiment li ħassu ħafna suldati ta' l-azzar, ħafna attivisti u uffiċjali tal-Partit Laburista meta raw din id-deċiżjoni titwettaq u meta f'għajnejhom il-kwartieri ġenerali tagħhom, li kienu bnew b'daqstant ħerqa u b'daqstant sagrifiċċju, kienu qegħdin jiġu ssagrifikati u meħuda mill- Gvern biex iservu l-għan ta' proġett ieħor.

Kellhom raġun ukoll mil-lat ieħor li jinkwetaw u jitħassbu dwar din il- ħaġa għaliex jirriżulta bl-aktar mod ċar li l-ispostament u t-teħid mill- gvern tal-kwartieri ġenerali wassal biex l-organizzazzjoni tal-partit tbati u ssofri minn din il-ħaġa.

Jien ngħid li din wasslet ukoll biex ċerti konsegwenzi elettoralil fl-1981 ikunu b'mod jew ieħor marbuta ma' dik id- deċiżjoni li l-Partit Laburista jitlef il-qalba organizzattiva tiegħu, l- istruttura organizzattiva tiegħu, u jkollu jemigra għal x'imkien ieħor.

Mela konna qegħdin f'pożizzjoni fejn kwartier ġenerali li kellu valur imprezzabbli għall-partit politiku ta' dak iż-żmien kienet qiegħda titteħidlu.

U l-Gvern Laburista ta' dak iż-żmien, biex ipatti għal dan it- teħid, filwaqt li rranġa biex il-printing press tal-partit tingħata post f'fabbrika fil-Marsa, għaliex dik ma setgħetx tintbagħat 'il bogħod, irranġa wkoll li jingħataw tliet postijiet f'dik l-area magħrufa bħala Pembroke.

Issa hawnhekk qegħdin nitkellmu, Sinjura President, fis-snin sebgħin u min jipprova jippontifika llum fuq affarijiet bħal dawn mingħajr ma jmur lura għall-isfond storiku ta' dawn is-snin ikun qiegħed iqarraq.

U m'hemmx dubbju li ħafna mill-eżerċizzji li smajna min-naħa ta' l- Oppożizzjoni tul dan id-dibattitu huma maħsuba b'dan il-ħsieb li jqarrqu, li jiddevjaw l-attenzjoni, li ma jagħtux tabilħaqq u b'mod konkret il- feeling, ir-rabta storika u reali ta' kif saret din il-biċċa xogħol.

Ħalli nipprovaw niftakru x'kien qed jiġri fi snin sebgħin, Sinjura President.

Fis-snin sebgħin kien hemm it-tluq minn Malta tal-bażi militari Brittannika, bi ftehim li kellu jwassal mill-1971 għall-1979.

Dan it-tluq ta' l-Ingliżi minn Malta kien ifisser li kien hemm lot sħiħ ta' proprjetajiet li kienu qegħdin jitħallew battala u waħda mill-mistoqsijiet li l-Gvern ta' dak iż-żmien u li s-soċjeta' ta' dak iż-żmien kellhom jiffaċċaw kienet x'se nagħmlu b'dan il-bini u kif se mmexxuh 'il quddiem.

Fir-realta', ħafna minn dak il-bini li l-Gvern ta' dak iż-żmien ried juża u jmexxi 'l quddiem ma kienx ta' interess kummerċjali fiċ-ċirkostanzi ta' dak iż-żmien.

Jiena dan nista' ngħidu għaliex fl-1977 ġejt lura Malta u fis- sentejn jew tlieta ta' wara kelli ċerti konnessjonijiet ma' ċerti nies li kienu jmexxu dan in-negozju.

Niftakar minn jgħidli: Niżviluppa Sant'Andru?

Mela qed niġġennen!

Allura kien hemm surplus sħiħ ta' postijiet mitluqa mis-Servizzi Ingliżi li kienu available.

U lil min joqgħod jippontifika fuq kif din kienet maħsuba bħala strateġija tad-deheb ħalli l-Partit Laburista jistagħna, jiena ngħidlu li assolutament qiegħed imur kontra s-sens storiku ta' x'ġara f'dan il-pajjiż f'dawn l-aħħar 30 sena.

Għaliex wieħed jista' jargumenta li meta l-Gvern ta' dak iż-żmien ta tliet proprjetajiet f'Pembroke lill-Partit Laburista biex ipatti għat- tneħħija tal-Marsa, dan kien qiegħed jgħabbih b'mazzra oħra għaliex kien qed jagħtih tliet proprjetajiet li fil-kondizzjoni ta' dak iż-żmien kien diffiċili ħafna biex b'xi mod jew ieħor tagħmilhom rentable.

L-ewwelnett dak iż-żmien ma kienx konċepibbli li partit politiku jibbaża ruħu, bħala kwartier ġenerali, in-naħa ta' St Andrew's, aktar u aktar fil- każ ta' partit politiku li l-akbar ġibda tiegħu u l-aktar attivisti tiegħu qegħdin fuq ix-xaqliba l-oħra tal-gżira.

Imbagħad it-tieni punt preċiżament huwa li dak iż-żmien u għal ħafna żmien wara, l-idea li tista' tikkummerċjalizza dawk il-proprjetajiet kienet ħrafa.

U fost l-affarijiet li kienu jgħiduli, apparti li dak il-post kien 'il bogħod miċ-ċentri kummerċjali ta' dak iż-żmien, kien il-fatt li dak il-bini tas-Servizzi Ingliżi ma kienx mibni fuq strutturi u disinji li jiffittjaw ma' xi forma ta' użu kummerċjali possibbli b'mod li jkun vijabbli.

Mela hija ħrafa li tgħid li dawk it-tliet proprjetajiet ngħataw lill-Partit Laburista fis-snin sebgħin biex ikun hemm xi forma ta' aġevolazzjoni lill-istess partit.

Dan m'huwiex veru.

Jiena nista' nagħmel anke l-argument bil-maqlub, jiġifieri li dawn kienu burden għall-Partit Laburista aktar milli ħaġa oħra, imma m'iniex se nidħol f'dan il-punt.

Fil-fatt għal snin twal il-Partit Laburista ma kien qiegħed jieħu l-ebda frott minn dawn il-proprjetajiet ħlief illi jkollu jħallas l-insurance premiums u affarijiet oħra li kienu spiża għalih.

Imma mbagħad, Sinjura President, hemm it-tieni punt f'din il- ħaġa.

Il-każijiet li semmejna s'issa, ir-riżoluzzjonijiet li għadni kemm semmejt fil-każ ta' Chambrai, tal-McDonald's u tal-car park tal-Furjana, huma forma ta' transazzjoni fejn il-gvern qiegħed jagħti xi ħaġa lil xi ħadd ieħor u dan ix-xi ħadd m'hu qed jagħtih xejn lill-gvern ħlief il-flus tal-kirja, il-flus taċ-ċens.

Wieħed jista' jargumenta jekk dak iċ-ċens huwiex qawwi jew le imma rridu nżommu quddiem għajnejna li fl-1990 lil Memmo kienu talbuh biss ¥10,000 fis-sena għal Chambrai.

Min-naħa l-oħra, fil-każ li qegħdin nitkellmu dwaru, fejn il-Partit Laburista titteħidlu l- headquarters tiegħu, dan ingħata tliet proprjetajiet f'Pembroke, jiġifieri l-Australia Hall, ir-Raffles u l-Victoria Pub.

Allura n-natura tat- transazzjoni hija kompletament differenti mill-każ tal-McDonald's jew tal- car park tal-Furjana għaliex din hija tpartita, fis-sens illi l-Partit Laburista qed jitlef il-post tiegħu u l-gvern qiegħed jagħtih dawn it-tliet proprjetajient li fl-opinjoni tiegħi kien raw deal.

Issa inti tista' tgħidli, Sinjura President: Wara kollox ma kienx hemm il-printing press li marret il-Marsa?

Jiena ngħidlek: Iva, imma dak huwa każ ta' fabbrika ma' fabbrika b'kirja, xejn aktar u xejn anqas.

Tista tgħidli wkoll, Sinjura President: Il-Partit Laburista ma ħax il-Maċina?

Imma dwar dik kien hemm an open call for tenders u jekk niftakar tajjeb il- Partit Laburista kien l-uniku wieħed li applika għaliha.

Allura lil min jgħidilna li l-Maċina hija xi akkwist kbir, bir-rispett kollu ngħidlu - għaliex jien ħdimt hemmhekk għal ma nafx kemm-il sena - li huwa veru li huwa bini storiku imma żgur li ma tistax tgħid li bil-Maċina akkwistajna xi ħaġa kbira.

U l-fatti jispjegaw lilhom infushom għaliex, kemm ilna li tlaqna minn hemmhekk, l-interess biex il-Maċina tiġi rinnovata u ttieħed over kien kważi minimu.

Fil-fatt il-kunsill lokali li tħajjar - u sewwa jagħmel li jitħajjar u ninkorraġġih li jitħajjar - fl-istess ħin qiegħed jirrealizza xi spejjeż enormi hemm biex iżomm il-post għaddej.

Mela fejn hu l-aġevolament preferenzjali b'mod skandaluż lill-Partit Laburista?

Ma kien hemm ebda aġevolament preferenzjali u min jipprova jimbotta dan l- argument jiena ngħidlu miskin għaliex qiegħed iħalli l-passjoni politika ipokrita tkompli tagħmih.

Mela fil-qalba tat-transazzjoni li tinteressana, Sinjura President, min-naħa hemm il-Partit Laburista li qed jagħti l- kwartieri ġenerali tiegħu u min-naħa l-oħra hemm il-gvern li qed jgħaddilu t-tliet proprjetajiet f'Pembroke.

Intqal hawnhekk: Ara kemm jiswew dawk il-proprjetajiet f'Pembroke!

Ara x'miljuni hemm!

L-ewwelnett jiena ngħid li miljuni m'hemmx imma nemmen li kieku kellna nivvalutaw il-bini tal-Marsa bil-valur attwali tiegħu, hemmhekk iva jkun hemm miljuni għaliex il-post qiegħed f'pożizzjoni ċentrali u għandek real estate bil-fjokki.

Hemmhekk fejn hemm il-miljuni!

Mela nerġa' ninsisti, Sinjura President, li qegħdin nitkellmu fuq transazzjoni differenti minn dawn li tkellimna fuqhom s'issa.

Għaliex kemm il-MUSEUM, kemm il-każini l-oħra u l-għaqdiet tal-volontarjat m'huma qed iċedu xejn minn tagħhom.

Dawn qegħdin jingħataw dawn il-postijiet b'ċens li ħafna drabi huwa sempliċement nominali - u sewwa qegħdin nagħmlu - imma li nqabblu dawn il-każijiet mal-każ tal-Partit Laburista huwa assolutament inekwu għaliex il-Partit Laburista kien f'pożizzjoni fejn itteħditlu xi ħaġa tiegħu u ngħata minflokha tliet proprjetajiet li fiż- żmien li ngħataw verament ma kellhomx valur.

Issa din it-transazzjoni saret b'dan il-mod, li filwaqt li min-naħa l- gvern, bħala l-Malta Shipbuilding, intrabat li jħallas ¥20,000 fis-sena lill-Partit Laburista, b'agreement separat imma back to back ma' dan il- Partit Laburista intrabat li tal-proprjetajiet f'Pembroke iħallas ¥20,000 fis-sena.

Mela għandna rabta ċoff għax min-naħa l-gvern, bħala l-Malta Shipbuilding, iħallas ¥20,000 tal-proprjetajiet tal-Marsa u l-Partit Laburista iħallas ¥20,000 lill-gvern għall-proprjetajiet f'Pembroke, xejn aktar u xejn anqas.

Issa kieku kelli ngħidlek din x'naħseb fuqha, Sinjura President, ngħidlek li la l-partit tilef il-Marsa, kienet tkun aktar faċli li din l-art tispiċċa freehold għand il-gvern u l-postijiet ta' Pembrobe jispiċċaw freehold għand il-Partit Laburista.

Din hija sempliċi u tittraduċi eżattament ir-realta' imma minflok saret trade off back to back.

Imma x'ġara mbagħad?

Ġara li l-gvern, qua l-Malta Shipbuilding ma baqax iħallas ¥20,000 lill-Partit Laburista u kontemporanjament il-Partit Laburista ma baqax iħallas ¥20,000 lill-gvern.

Jiena ma niskantax li ġara hekk għaliex dawk kollha li jħarrfu li l- Partit Laburista kien imballat bil-flus assolutament ma jafux kif jaħdem il- Partit Laburista.

Jiena għandi l-unur ngħid li waħda mill-akbar esperjenzi li kelli f'ħajti hija li ħdimt internament mal-Partit Laburista u nista' nassigurak, Sinjura President, li m'huwiex veru li l-Partit Laburista jimxi bil-flus u li huwa mballat bil-flus.

Il-Partit Laburista jimxi bil-ħidma ta' ħafna volontiera li jagħtu ħajjithom, jagħtu x-xogħol tagħhom u ħidmiethom u jiena nirrispetta l-ħidma tagħhom għaliex hija l-aktar ħidma ddedikata li qatt iltqajt magħha f'ħajti.

M'huwiex veru li l-Partit Laburista xi darba jew oħra kien jgħum fil-flus.

GĦalhekk meta ma rċeviex l-¥20,000 mingħand il-gvern, qua l-Malta Shipbuilding, ma kellux biex iħallas ¥20,000 tal-proprjetajiet ta' Pembroke għaliex dawk il- proprjetajiet ta' Pembroke, kif jirriżulta min-negozjati fit-tmiem is-snin sebgħin, ma kenux vijabbli.

Dawn kellhom problema kbira biex issewwihom u biex tmexxihom u anke meta at one stage l-Partit Laburista ma nafx kif irnexxielu jġib lil xi ħadd biex imexxi parti minn dawn il-proprjetajiet, irriżulta li ma kenitx operazzjoni fattibbli u kellha tieqaf.

Din hija r-realta' u allura meta jiġu ċerti qaddisin legali jitkellmu fuq il-preskrizzjoni, jgħidu li din spiċċjat u allura m'hemmx dritt li l-gvern ifittex lill-gvern, jien ngħid: Imma dawn jifhmu x'qed jgħidu jew sempliċement qegħdin jilagħbuha tal-qaddisin wara din l-istorja kollha li għandhom warajhom ta' transazzjonijiet mhux biss suspettużi imma assolutament inaċċettabbli f'demokrazija moderna?

Kif tista' tikkonċepixxi din it-tip ta' diżonesta' u din it-tip ta' iprokrezija meta qed titkellem fuq każ fejn għaqda volontarja, f'dan il-każ partit politiku, ittieħdilha ġojjel u minflokha ngħata tliet proprjetajiet li kellha tara kif tbażwar bihom.

Din hija r-realta' u meta jitkellmu fuq il-preskrizzjoni, jiena ngħidilhom li argumenti bħal dawn assolutament ma jirriflettux ir-realta' f'pajjiżna.

Kif diġa' għidt, Sinjura President, il-fatti huma li meta l-gvern, qua l- Malta Shipbuilding, ma baqax iħallas l-¥20,000 lill-Partit Laburista, il- Partit Laburista ma kellux minn fejn iħallas l-¥20,000 għall-proprjetajiet ta' St Andrew's. U jekk wieħed irid jiġbed bir-riga, ngħidlu: Hawnhekk trid tiġbed bir-riga?

Allura għaliex ma ġbidtx bir-riga fuq Memmo?

Għaliex ma ġbidtx bir-riga fuq il-McDonald's?

Għaliex ma ġbidtx bir-riga fuq il-car park tal-Furjana?

Hawnhekk imbagħad f'daqqa waħda jidħlu two weights and two measures, kalkolu miskin ta' min ma jirrealizzax u ma jridx jirrealizza l-verita' li partit li ħadem bil-volontarjat biex ikollu s-sede tiegħu, tilef dik il-proprjeta' u allura għandu d-dritt morali u anke d-dritt legali, ngħid jien .....

Mhux sopra corna bastonate li ma' ta' Hili u l-McDonald's nimxu mod u mal-Partit Laburista mbagħad nimxu mod ieħor, jew ma' Mizzi nimxu mod ieħor.

Dan huwa l-mod kif għandna mmexxu f'dan il-pajjiż?

Jiena ma naqbilx ma' dan u għalhekk bl-iktar mod trasparenti insistejna li nġibu din ir-riżoluzzjoni quddiem il-Parlament għalkemm legalment ma kellniex għalfejn inġibuha.

Legalment stajna nagħmlu kif għamlu n-Nazzjonalisti fil-każ tal-McDonald's u fil-każ tal-car park u nibqgħu għaddejjin.

Imma konna aħna li nsistejna li nieħdu l-parir ta' l-Ombudsman u li ntellgħuha quddiem il-Parlament.

Konna aħna stess li nsistejna li l-affarijiet isiru b'dan il-mod u għidna: We are going to face it, se niffaċċaw l-argument.

U fl-opinjoni tiegħi moralment l- argument huwa mirbuħ.

Sinjura President, politikament l-argument huwa mirbuħ u legalment ukoll għandu jintrebaħ għaliex meta assi bħal dawn ittieħdu mingħand partit u bħala kumpens ingħataw assi oħra li ma jistgħux jiġu rrealizzati, hemmhekk ir-rieda morali u politika tgħidlek: Le, m'huwiex fair, m'huwiex sew.

U jien niskanta kif kelliem wara l-ieħor min- naħa ta' l-Oppożizzjoni ħarġu jiddefendu prinċipji ta' tmexxija li huma mija fil-mija inekwi u unfair.

U f'dan il-każ nagħlaq fuq dan il-punt.

Aħna qed imexxu bl-aqwa trasparenza u min jakkużana li m'aħniex nagħmlu hekk irid jipprova l-każ tiegħu u m'huwiex se jipprova l-każ tiegħu billi joqgħod jagħmel l-istrateġija tal-brass band quddiem xi bini jew ieħor.

Jekk irid jagħmilha biex idaħħak in-nies bih affari tiegħu imma l-fatti jgħoddu.

U l-fatti huma li aħna ressaqna din ir-riżoluzzjoni flimkien ma' riżoluzzjonijiet oħra quddiem dan il-Parlament bl-akbar sens ta' responsabbilta' għaliex nemmnu li fil-linja ta' politika tagħna li tassew nagħtu nifs ġdid lis-settur volontarju u li tassew nagħtu indikazzjoni tar- rieda tagħna li l-politika soċjali tkun konkreta u mhux kliem vojt kif smajna dan l-aħħar, meta nkunu qed nikkonsidraw l-għaqdiet volontarji kollha, inkluż il-partiti politiċi, irridu nkunu trasparenti u fair u rridu nkunu ekwi ma' kulħadd.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Billi l-Prim Ministru qed jorbot kollox mal-konċett tat-trasparenza u mal-konċett li meta jsiru t-trasferimenti għandu jerġa' jkun hawn diskussjoni f'dan il-Parlament, issa li d- diskussjoni fuq dawn ir-riżoluzzjonijiet għadha ma ngħalqitx, il-Prim Ministru huwa dispost jilqa' l-appell li għamilt jien diversi drabi f'din il-Kamra u li għamlu membri oħra min-naħa ta' l-Oppożizzjoni, jiġfieri li d- dettalji kollha tat-trasferiment li l-Partit Laburista qed jagħmel ma' terzi jiġu quddiem dan il-Parlament ħalli ngħarbluhom?

ONOR.

ALFRED SANT: Sinjura President, ir-risposta tiegħi għal din il- ħaġa hija sempliċi ħafna.

Kull ħaġa li se nagħmlu f'dan il-qasam se tkun koerenti għal kull ħaġa li għidna s'issa fuq kwestjonijiet bħal dawn.

Aħna nemmnu fil-koerenza u se nibqgħu nipprattikawha mill-bidu sa l-aħħar.

Sinjura President, f'dan il-kontest nixtiequ nkomplu ninsistu li l- prinċipji ta' ekwita' u trasparenza li applikajna għall-każi kollha li għandna quddiemna jirrikjedu li jkun hemm qbil li dak li qed nipproponu hawnhekk fir-rigward tal-Partit Laburista u fir-rigward tal-postijiet l- oħra huma soċjalment neċessarji, jagħmlu sens, huma ekwi, huma ġusti u jixirqilhom l-approvazzjoni tal-maġġornaza kbira tal-Parlament.

Nirringrazzjak.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MADAM SPEAKER: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Jekk m'hawnx aktar rimarki nistieden lill-Ministru Buhagiar biex jgħaddi għall-winding up..

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Speaker, wasalna fit-tmiem tal-maratona.

Naħseb li kull min tkellem hawnhekk tkellem minn diversi angoli pero' nista' ngħid li n-naħa ta' l-Oppożizzjoni ffokkaw kważi b'mod assolut fuq parti waħda mir-riżoluzzjoni.

Jiddispjaċini li ġara hekk għaliex naħseb li kien hemm ħafna x'wieħed jgħid fuq il-partijiet l-oħrajn tar-riżoluzzjoni u mhux biss fuq dik il-parti li tirrigwarda l-proprjeta' tal-Partit Laburista f'Pembroke.

Nixtieq nibda billi nirrispondi għal xi affarijiet li ntqalu - miniex se nirrispondi għar-rimarki politiċi partiġjani li saru - minn naħa ta' l-Oppożizzjoni.

Kien hemm min għamel rimarki li kellhom ċerta validita' u għalhekk se nressaq xi emendi li huma verament tekniċi iktar milli ħaġa oħra u li jirriflettu xi punti li tqajmu fid-diskussjoni.

Biex nuri kemm tajna kas bis-serjeta' ta' dak kollu li kien qed jingħad - minkejja li ġejt akkużat li ma kontx qiegħed f'din il-Kamra l-ħin kollu; nassigura lil kulħadd li kont qiegħed hawn il-ħin kollu - se nressaq xi emendi.

Waħda mill-emendi li rrid nressaq tirrigwarda d-Dokument "A", fil-każ ta' Ħal Far Co. Ltd. u fil-każ ta' l-Assoċjazzjoni ta' l-iScouts, fejn bi żvista tniżżel il-kliem "Segretarjat Parlamentari għaż-Żgħażagħ, Sport, Kultura u Arti" meta suppost tniżżel il-kliem "Ministeru responsabbli miż- Żgħażagħ".

L-emenda tgħid hekk:

"I" Fid-dokument "A" ta' din ir-riżoluzzjoni, fil-każ ta' Ħal Ferħ Company Ltd fi klawsola 8 u fil-każ ta' l-Assoċjazzjoni ta' l-iScouts, fi klawsola 6, fejn hemm il-kliem "Segretarjat Parlamentari għaż- Żgħażagħ, Sport, Kultura u Arti", dawn għandhom jiġu sostitwiti bil- kliem "mal-Ministeru responsabbli miż-Żgħażagħ".

Madam Speaker, tqajmu diversi argumenti oħra mill-kelliema ta' l- Oppożizzjoni biex mingħalihom jipprovaw joħolqu ċerti suspetti.

Per eżempju, skond l-Onor.

Gonzi, jekk il-wording tad-diversi riżoluzzjonijiet jibqa' kif inhu, dan ikun ifisser li proprjeta' li tittieħed b'ċens tkun tista' tingħata lil ħaddieħor.

Għalhekk biex inserraħ ras l-Onor.

Gonzi se nressaq emenda.

L-emenda tgħid hekk:

"J" "Kull fejn fl-atti relattivi ma' din ir-riżoluzzjoni fejn huwa ipprojbit it-trasferiment tal-proprjetajiet sportivi u/oħrajn lil terzi persuni wara l-kliem "ma jistax iċedi, jissulloka jew" għandhom jiżdiedu l-kliem "bi kwalunkwe titolu ieħor jittrasferixxi il- proprjeta' in kwestjoni lil terzi persuni jew".

Qed nagħmlu dan minħabba li kien hemm min ipprova juri li aħna qed nagħmlu xi ħaġa malafide, kemm fejn tidħol il-proprjeta' li se tingħata lill-Partit Laburista f'Ħal Ferħ, kif ukoll dik ta' l-iScouts u proprjetajiet oħrajn.

Aħna rridu nuru biċ-ċar li l-allegazzjoni li saret, li ħallejna xi tieqa minn fejn jista' jsir xi abbuż, m'hijiex fondata.

Meta konna qed niddiskutu r-riżoluzzjoni li tagħti l-użu lill-Iskola ta' St. Patrick's, l-Onor.

Tony Abela staqsa għaliex l-użu qed jingħata biss għal tliet snin u mhux għal perijodu itwal.

Ir-risposta għal din il- mistoqsija hija sempliċi ħafna.

Din il-ħaġa ma talabhiex il-Partit Laburista jew il-Gvern ta' Malta imma talbuha s-Sależjani stess.

GĦalhekk se naqra parti mill-kuntratt li s-Sależjani għandhom mal-Gvern fejn jirrigwarda l-finanzi tagħhom.

Din tgħid hekk: "In consideration of the educational and caring services rendered by the Salesians of Don Bosco, in terms of this agreement the Government binds itself to contribute to the Salesians the sum of Lm220,000 per annum.

This sum will be reviewed after a period of three years unless notice of terminal agreement in terms of paragraph 15 of this agreement has been given by either party.".

Jiġifieri hawnhekk għandna li l-Gvern ta' Malta se jagħti lis-Sależjani s- somma ta' Lm220,000 fis-sena għall-bżonnijiet ta' l-iskola ta' St. Patrick's u dan l-arranġament huwa għal tliet snin.

Għaliex?

Għaliex wara tliet snin dan jiġi rivedut u jien naħseb li l-iskop huwa li s-somma tikber u mhux tiċkien.

Allura huma talbu li bħalma l-agreement fejn jidħol il- ħlas li jrid jingħata lis-Salesjani huwa għal tliet snin, il-kera ta' l-użu ta' l-iskola tkun marbuta wkoll għall-istess perijodu.

Madam Speaker, saret ukoll kritika għall-mod kif qed issir il-bidla fil- klawsola tat-trasferiment relatat mal-Freedom Press u mal-proprjetajiet ta' Pembroke.

Il-kelliema tan-naħa l-oħra bilkemm ma ridux jgħidu li huma qatt ma għamlu affarijiet bħal dawn, pero' huwa tajjeb li wieħed isemmi kif għamel l-affarijiet il-Partit Nazzjonalista meta kien fil-gvern.

Biex inkun fair irrid ngħid li meta tkellem l-Onor.

Gatt semma li l-Partit Nazzjonalista kien ħa tliet biċċiet art sabiex jibni premises.

Mela ħalli naraw fil-qosor x'inhi l-istorja wara dawn it-tliet biċċiet art li l-Partit Nazzjonalista kien ħa mingħand il-Gvern.

L-ewwel art li ttieħdet kienet dik ta' Ta' Xbiex.

Wara li kien ġie ppubblikat avviż fil-Gazzetta tal-Gvern sabiex biċċa art f'Ta' Xbiex tingħata b'tender mid-Dipartiment ta' l-Artijiet u wara li nfetħu t- tenders, instab li t-tender tal-Partit Nazzjonalista ma kenitx l-aktar waħda għolja.

Fil-fatt l-aktar tender għolja kienet intefgħet minn Sinjura Susan Farrugia Sacco u kienet ta' Lm1,031 filwaqt li l-Partit Nazzjonalista kien offra Lm100.

B'xi mod jew ieħor, minkejja li kien hemm persuna li kienet tefgħet offerta aktar għolja mill-Partit Nazzjonalista, din il- persuna baqgħet ma ngħatatx l-art u t-tender ma ngħatat lil ħadd bla ma taw l-ebda spjegazzjoni.

Il-Partit Nazzjonalista aktar tard ħareġ tender fuq biċċa art li kienet se tingħata għal 60 sena u la setgħet tintuża bħala residenza, la għal domestic purposes u lanqas għal commercial purposes.

Mela allura għalxiex setgħet tintuża?

Din setgħet tintuża biss jew biex tinbena xi knisja jew inkella minn xi partit politiku, m'hemmx fejn tmur aktar.

Jiġifieri ħarġu tender tailor-made għalihom u fil-fatt ħaduha.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jirrealizza l-kollega li dak iż-żmien seta' applika wkoll l-Partit Laburista?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Speaker, forsi jistgħu jispjegawlna, mhux illum imma darba oħra, kif meta ħaddieħor offra somma akbar ....

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien nistenna li meta jikkwota minn file, il-Ministru jikkwota kollox.

Fil-file għandu jsib li kien hemm ir-right of first refusal, skond policy viġenti li saret fi żmienhom qabel il-1987.

ONOR.

CHARLES BUĦAGIAR: Onor. Gatt, ir-right of first refusal mhux fuq dik kienet imma fuq biċċa art oħra.

(Interruzzjonijiet) Is-Sinjura Farrugia Sacco, li rnexxielha twaddab offerta ogħla minn tal-Partit Nazzjonalista, ma ħadithiex.

Anzi mhux talli ma ħaditx l-art imma talli b'kumbinazzjoni din il-mara, li nżertat il-mara tal-Maġistrat Farrugia Sacco, liema proxxmu qatt ma sar imħallef fi żmienhom ....

MADAM SPEAKER: Nitlob lill-Onor.

Buhagiar iżomm mas-suġġett.

ONOR.

CHARLES BUĦAGIAR: Kien hemm każ ieħor.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Ippermettili Onorevoli, jimporta jekk kulħadd ipoġġi bil-qiegħda.

ONOR.

CHARLES BUĦAGIAR: Kien hemm każ ieħor, dak ta' l-art tal-Partit Nazzjonalista ġewwa Santa Lucija.

Anke hawnhekk ħarġet tender imma naturalment issa konna tgħallimna għax it-tender mill-ewwel ħriġniha bħala "granting on emphyteusis for 50 years not for residential, domestic or commercial purposes".

Jiġifieri din id-darba ħadna ħsieb li nagħmlu l- affarijiet b'tali mod u manjiera li ħadd aktar ma jkun jista' jitfa' offerti.

Fil-fatt hemmhekk li l-Partit Nazzjonalista ngħata r-right of first refusal.

Ma nafx għalfejn ingħata r-right of first refusal imma fil- fatt ingħata r-right of first refusal.

Tant hu hekk li f'dan il-każ - u naħseb li hawnhekk ħawwadha l-Onor.

Gatt, bir-rispett kollu - kien hemm ħaddieħor li tefa' offerta ogħla.

Kien hemm persuna - u se nsemmi min għaliex mhux qiegħed fil-politika - li waddbet offerta aktar għolja minn dik tal-Partit Nazzjonalista u fil-fatt ħaduha l-Partit Nazzjonalista minħabba li kellhom ir-right of first refusal, allavolja ma nafx minn fejn toħroġ din tar-right of first refusal.

Imbagħad ġejna għat-tielet biċċa art ġewwa Psaila Street, Santa Venera.

Issa din mhux biex jinbena xi club fuqha - kemm l-art ta' Santa Lucija u kemm l-art ta' Ta' Xbiex, fiż-żewġ każi l-iskop kien biex jinbena club - għax din kienet biċċa art ta' 1,500 metru kwadru, jiġifieri kien fiha tomna u nofs.

Anke hawnhekk, din ukoll ħarġet bħala "granting on emphyteusis for 50 years, not for residential, commercial or domestic purpose."

Issa, għal min ma jafx, din il-biċċa art qiegħda fejn hemm is-St Philip's Hospital, jiġifieri qiegħda fuq main road, u jekk hemm art li għandha valur kummerċjali hija appuntu dik l-art.

ONOR.

AUSTIN GATT: Meta jikkwota nitlob li almenu l-Ministru jikkwota preċiż.

(Għajjat)

ONOR.

MEMBRU: Dan mhux point of order.

(Għajjat)

MADAM SPEAKER: Kollox mitfi għandkom.

X'ħin tikkalmaw nipproċedu.

Ikompli l-Onor.

Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Il-Partit Nazzjonalista kien applika għal din l- art li ħarġet "not for residential, domestic or commercial purposes" - sabiħa din, waqt li qed jgħid li l-area m'hijiex għal skop kummerċjali hemmhekk tela' sptar! - u din id-darba ntefgħet offerta waħda, li kienet tal-Partit Nazzjonalista, u naturalment ittieħdet mill-Partit Nazzjonalista u sar il-kuntratt.

Issa ta' min jara naqra l-kondizzjonijiet li hemm marbuta ma' dan il-kuntratt.

Fost il-kondizzjonijiet li hemm - hemm diversi kondizzjonijiet imma se nsemmi biss tnejn - insibu li l-Gvern ikollu d-dritt ixolji l-kuntratt : "b) if the works of construction of the building are not started within one year from the date of deed or are not completed in four years from the same date."

- issa l-Onor.

Gatt sa dalgħodu stess qal li x-xogħol hemmhekk għadu ma bediex -

"c) if the emphyteuta fails to pay the ground rent for two years or if although he may have made part payments in each year, he stills owes by way of ground rent the sum equal in ammont to two yearly payments."

Madam Speaker, dawn għandhom sentejn x'jagħtu.

Jekk irid, id-Dipartiment ta' l-Artijiet jista' jaqbad u jxolji l-kuntratt.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

MEMBRU: Aħfruhomlna, kif ħfirtu lil tal-Malta Labour Party!

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Nitlob lill-Onor.

Gatt biex ma jkomplix jinterrompi.

ONOR.

CHARLES MANGION: Fil-każ tal-Malta Labour Party ma tidħolx il- kwestjoni tal-maħfra.

Dik kienet permuta.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Lawrence Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Madam Speaker, jekk il-Ministru qed jikkwota minn xi dokumenti għandu l-obbligu, bir-regolamenti tagħna, li jqiegħdhom fuq il-Mejda tal-Kamra.

(Interruzzjonijiet) Kollha jrid iqiegħdhom, sħaħ.

ONOR.

ALEX SCEBERRAS TRIGONA: Dan mhux point of order.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Abbazi ta' dak li qed jgħid l-Onor.

Sceberras Trigona, nitlob direzzjoni mis-Sedja.

MADAM SPEAKER: Iċċara ruħek, Onor. Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien għamilt point of order fejn għidt li jekk il- Ministru jikkwota minn xi dokumenti tal-gvern, taħt l-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra għandu l-obbligu li jqiegħdhom fuq il-Mejda tal-Kamra, inkella ma jistax jikkwota.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, l-Onor.

Membru qed jikkowta r- regolamenti ħażin għax jaf li l-Ministru jrid bilfors juża l-informazzjoni li għandu available.

Mhuwiex qed jaqra paragrafi u mhux qed jaqra stejjer sħaħ imma qed jieħu biss l-annotamenti mill-files li għandu available.

F'dawn iċ-ċirkostanzi m'huwiex mitlub li jpoġġi d-dokumenti fuq il-Mejda tal-Kamra.

(Interruzzjonijiet) Madam Speaker, bil-qdusija kollha, xorta qegħdin jippruvaw jimmislidjawk!

MADAM SPEAKER: Kompli Onor. Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ħalli nerġgħu nirrikapitolaw.

Jien qajjimt point of order fuq il-fatt li l-Onor.

Buhagiar kien qiegħed jikkwota minn dokumenti.

Meta qiegħed jikkwota minn dokumenti, din il-Kamra taf li dawk id-dokumenti jridu jitqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra.

Qam l-Onor.

Sceberras Trigona u qal li dak il-point of order tiegħi m'hu point of order xejn.

Jien nitlob ruling mis-Sedja jekk il-point of order tiegħi huwiex validu u f'dak il-każ hijiex se tingħata ordni lill-Onor.

Buhagiar biex ipoġġi d-dokumenti fuq il-Mejda tal-Kamra.

ONOR.

ALEX SCEBERRAS TRIGONA: Jidher li kulma qiegħed jikkwota l- Ministru Charles Buhagiar huwa diġa' available għall-membri tal-Kamra.

Allura l-Onor.

Gonzi m'għandux għalfejn joqgħod jitlob dawn l-affarijiet li fil-fatt mhumiex mistura.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Dawn huma dokumenti pubbliċi u jekk iridu jistgħu jarawhom, apparti li żgur li għandhom kopja tagħhom għax dawn huma dokumenti tal-Partit Nazzjonalista.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsisti li jingħata ruling.

Ladarba l-Ministru kkwota minn dokumenti, dawk id-dokumenti għandu l-obbligu li jqiegħdhom fuq il-Mejda tal-Kamra.

MADAM SPEAKER: Il-Kamra hija sospiża

Fl-10.00 p.m. il-Kamra kienet sospiża u rriżumiet fl-10.40 p.m.

MADAM SPEAKER: Se nittratta l-point of order imqajjem mill-Onor.

Gonzi.

Diversi drabi ġie ddikjarat mis-Sedja li, f'każ li xi ministru jikkwota minn xi dokumenti, dawk id-dokumenti jridu jitqiegħdu fuq il-Mejda tal- Kamra.

L-Erskine May f'paġni 352 u 353 jgħid ċar u tond li

"A Minister of the House may not read or quote from a despatch or other State papers not before the House"

Fil-House of Commons għandhom proċedura li d-dokumenti li jkunu rilevanti għad-dibattitu li jkun għaddej ikunu available fil-librerija.

L-istess Erskine May jgħid li l-proċedura aċċettata hija li ministru jqiegħed dokument li jkun iċċita minnu fuq il-Mejda tal-Kamra, jekk dan jista' jsir mingħajr ħsara għall-interess pubbliku.

Iżda ministru li fi kliemu jgħid x'tgħid dik l-informazzjoni li tkun qiegħda fid-dokumenti li jkollu f'idejh, mhuwiex obbligat li jqiegħed dawk id-dokumenti fuq il-Mejda tal-Kamra.

Għandu jingħad li artiklu 637(3) tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, Kap. XII tal-Liġijiet ta' Malta, jispeċifika x'tip ta' dokumenti jistgħu jkunu kklassifikati privileġġati fl-interess pubbliku.

Skond dan l-istess artiklu, il-Prim Ministru jista' joħroġ ċertifikat fejn fih jerfa' r-responsabbilta' li kxif ta' informazzjoni tista' tkun ta' ħsara għall-interess pubbliku.

Għaldaqstant kemm-il darba d-dokumenti li jkollu ministru ma jaqgħux taħt il-kategoriji ta' l-artiklu tal-Kodiċi ta' Organizzazjoni u Proċedura Ċivili fuq ċitat - u għandi l-artiklu hawn u jekk tridu li naqrahulkom naqrah ukoll - u ministru jikkwota minnhom, dawn irid iqiegħdhom fuq il-Mejda tal-Kamra.

L-Onor.

Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: M'għandix diffikulta' jien.

(Interruzzjonijiet) Ma tajtuniex ċans!

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Alex Sceberras Trigona.

ONOR.

ALEX SCEBERRAS TRIGONA: Madam Speaker, jien mingħalija li d- dokument li jixtieq jaqra l-Onor.

Gonzi huwa kuntratt pubbliku tas-6 ta' Frar, 1990.

Ma nafx għalfejn l-Onor.

Gonzi kellu jqum fuq point of order biex kuntratt pubbliku jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra meta dan l-istess dokument huwa available mill-Insinwa u mill-Arkivju Notarili.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Nirringrazzja lill-Onor.

Sceberras Trigona għall-kumment tiegħu.

Nixtieq li l-Onor.

Membri jifhmu li l-Ministru Buhagiar qed jagħmel il-winding up - forsi f'qalbu qed jgħid li telliftu ħin biżżejjed jien! - u għalhekk ippermettulu jkompli.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Speaker, kont qed ngħid li l-Partit Nazzjonalista kien daħal f'kuntratt mal-gvern fuq biċċa art ġewwa Santa Venera għal 50 sena, liema art ma setgħetx tintuża la għal skop residenzjali, la għal skop domestiku u lanqas għal skop kummerċjali.

Parti mill-kondizzjonijiet ta' din l-art, li hija bejn wieħed u ieħor ta' tomna u nofs, kienet li l-kuntratt jista' jiġi xolt.

Il-kuntratt jista' jiġi xolt jekk ma jitħallasx iċ-ċens għal sentejn wara xulxin jew inkella ma jitħallasx ammont li jammonta għal sentejn ċens.

Fil-fatt il-Partit Nazzjonalista ilu sentejn sħaħ ma jħallas dan iċ-ċens, u legalment il-Gvern jista' jxolji dan il-kuntratt.

Konna wasalna s'hemmhekk.

Jien kont qed nipprova nagħmel il-punt li minkejja l-ħafna diskorsi fuq preskrizzjoni u fuq ħlas ta' ċens , jidher ċar li din li wieħed ma jħallasx iċ-ċens m'hijiex xi ħaġa li tappartjeni biss lill-Partit Laburista għax anke l- Partit Nazzjonalista jiddelitta b'din il-ħaġa.

Qabel ma ngħaddi biex nitkellem fuq il-parti tal-mozzjoni li tkellem kulħadd fuqha, jiġifieri l-proprjetajiet tal-Partit Laburista ġewwa Pembroke, xtaqt inressaq, jekk tippermettuli, xi emendi oħra żgħar relatati ma' riżoluzzjonijiet oħrajn.

Kellna waħda mir-riżoluzzjonijiet ta' l- isports li titkellem dwar trasferiment ta' football ground lill-Mosta Football Club.

Fil-fatt għandi żewġ emendi għal dik ir-riżoluzzjoni.

Dawn qed isiru minħabba l-fatt li meta oriġinarjament tressqet ir-riżoluzzjoni bi żvista tniżżel ground li ma kienx jappartjeni lill-gvern, cioe' li għamlu xogħol fuqu il-kunsill lokali u allura ħassew li m'għandux jiġi nkluż.

Għalhekk se naqra l-ewwel emenda:

"K" Emenda għal Dokument "F":

Fl-item numru ħmistax (15) għandhom jiġu kkanċellati l-kliem "u ground five-a-side".

Fil-Mosta hemm żewġ grounds, wieħed five-a-side u wieħed full size.

Il- five-a-side ground mhux se jingħata lill-Mosta Football Club.

Għandi wkoll emenda oħra li tgħid hekk :

"L" Emenda għal Dokument "F":

Fl-att relattiv għat-trasferiment ta' faċilitajiet sportivi lill-Mosta FC, fid-deskrizzjoni tal-proprjeta', minflok il-kliem "il-grounds tal- football" għandhom jidħlu l-kliem "il-ground tal-football" u l-pjanta relattiva tiġi sostitwita bid-Dokument "Z" hawn anness.

Madam Speaker, bil-permess tal-Kamra nixtieq inqiegħed dan id-dokument fuq il-Mejda tal-Kamra.

MADAM SPEAKER: Hawn talba biex il-Ministru Buhagiar iqiegħed dokument fuq il-Mejda tal-Kamra.

Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

CHARLES BUĦAGIAR: Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Dokument "Z", anness ma' l-Emenda "L", b'riferenza għall-att relattiv għat-trasferiment ta' faċilitajiet sportivi lill-Mosta Football Club, in konnessjoni ma' Dokument "F" anness mar-Riżoluzzjoni Nru 82.

Madam Speaker, jien kont nippretendi li ċerti nies li jagħmlu ċerti interventi jkunu jafu l-affarijiet ftit aħjar u ma jgħidux affarijiet li ma jkunux minnhom.

Per eżempju, l-Onor.

Tonio Borg kkwota minn mistoqsijiet parlamentari u qal li jien għidt li l-Labour Party m'għandux ċnus x'iħallas lid-Dipartiment ta' l-Artijiet.

Fil-verita' din ma toħroġ min imkien.

Ma nafx jekk huwiex hawn l-Onor.

Tonio Borg pero' jekk inhu hawn nitolbu jgħidli għal liema mistoqsija parlamentari kien qed jirriferi.

Jien rajt il-mistoqsijiet parlamentari kollha relatati mal-proprjetajiet f'St Andrew's, kif ukoll għal Freedom Press, u ma jirriżultali bl-ebda mod li jien qatt għidt dan id-diskors.

Pero' ħalli niġi biex nitkellem fuq dik il-riżoluzzjoni li l-iktar qajmet dibattitu f'dan il-Parlament, cioe' fejn jidħol it-tpartit tal-Freedom Press ma' proprjetajiet ġewwa Pembroke.

Tajjeb li wieħed jispjega eżattament x'ġara fuq din il-ħaġa għalkemm ħafna mill-affarijiet huma magħrufa.

Il-Malta Shipbuilding kellhom bżonn il-Freedom Press, proprjeta' tal- Partit Laburista.

Din kienet proprjeta' kbira ta' 'l fuq minn 8,800 metru kwadru, jiġifieri madwar tmint itmien u kien ġie deċiż li sabiex il-Partit Laburista jċedi din il-proprjeta' lill-Malta Shipbuiding, kellu jingħata bi tpartit proprjetajiet oħrajn.

Issa parti mill-kritika li saret kienet li l-Partit Laburista ngħata proprjetajiet ġewwa Pembroke u fl-istess ħin ingħata proprjeta' oħra ġewwa l-Isla biex jużaha bħala kwartieri.

M'hu veru xejn li l-proprjetajiet ġewwa Pembroke ingħataw biex jintużaw bħala kwartieri ġenerali.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Madam Speaker, niġbed l-attenzjoni tas-Sedja li m'hawnx quorum.

MADAM SPEAKER: Is-seduta hija sospiża.

Fl-10.47 p.m. is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru jista' jkompli bil-winding up.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Speaker, kont qed nispjega li l-kritika li saret minn xi kollegi tan-naħa l-oħra li l-Partit Laburista ngħata proprjetajiet ġewwa St Andrew's bħala kwartieri tiegħu ma tagħmilx sens u nispjega għaliex id-Dipartiment ta' l-Artijiet kien ħareġ il-Maċina b'tender fis-17 ta' April, 1979.

Dan ma kienx tender bħalma ħarġu tal- Partit Nazzjonalista, fejn kien hemm miktub ċar li se joħroġ tender biex isir użu politiku.

Il-call for tenders tal-Maċina ħarġet fis-17 ta' April, 1979.

Fil-fatt il-kuntratt fuq il-Maċina sar qabel ma saru l-kuntratti fuq il-Freedom Press.

Jiġifieri dan li qed jingħad li l-proprjeta' f'St Andrew's ingħatat sabiex fiha jkun hemm il-kwartieri tal-Partit Laburista ma jagħmilx sens għaliex il-Maċina ġiet qabel il-kuntratti l-oħrajn.

Intqal ukoll li meta sar il-bdil mal-Freedom Press kien hemm nuqqas ta' ħlas min-naħa tal-Partit Laburista għaċ-ċnus li kienu outstanding.

Hawnhekk irrid nispjega li meta wieħed jitkellem fuq il-Freedom Press, ikun qiegħed jitkellem fuq proprjeta' li kienet proprjeta' assoluta tal-Partit Laburista u ma kenitx proprjeta' li l-Partit Laburista ħa mingħand il-gvern.

Il- Partit Laburista kien xtara dik il-proprjeta' mingħand il-kumpannija Esso.

Mela l-argument li qed issir spekulazzjoni minn art tal-gvern ma jreġix għax huwa bbażat fuq premessa ħażina.

Mhux minnu li l-Partit Laburista qed jispekula fuq xi proprjeta' tal-gvern.

Meta jkun hemm bżonn ta' proprjeta' għal użu pubbliku, il-gvern jista' jesproprija dik il-proprjeta' - f'dan il-kas hija l-Freedom Press, li hija ta' madwar tmint itmien - u jpartatha ma' biċċa art oħra.

Din hija xi ħaġa li għada ssir sal-lum.

Meta jkun hemm persuna li l-gvern jesproprijalha l-proprjeta' tagħha għal skop pubbliku mhux l-ewwel darba li d-Dipartiment ta' l-Artijiet jagħmel bdil

ma' din il-persuna fuq proprjeta' li jkun hemm qbil fuqha.

Dan faċilment seta' sar hekk anke fil-każ tal-Freedom Press.

Issa għal xi raġuni oħra li jien ma nafx x'inhi - aħjar kieku sar it-tpartit kif suppost għax kieku m'għandniex din ir-riżoluzzjoni quddiemna llum - dawn iddeċidew li jagħmlu tliet kuntratti.

Kien hemm kuntratt li permezz tiegħu l-Malta Shipbuilding ingħatat dawk it-tliet proprjetajiet ġewwa Pembroke sabiex hi tkun tista' tpartathom effettivament mal-Partit Laburista; kien hemm il-kuntratt bejn il-Partit Laburista u l-Malta Shipbuilding ħalli jingħata dawn il- proprjetajiet; u l-kuntratt bejn il-Partit Laburista u l-Malta Shipbuilding ħalli l-Freedom Press tingħata lill-Malta Shipbuilding.

Mela kien hemm tliet kuntratti li r-riżultat finali tagħhom kien ifisser li qed jingħataw proprjetajiet bi tpartit ma' xulxin.

Meta ssir kritika mill-kollegi tagħna tan-naħa l-oħra, waħda mill- affarijiet li donnhom jinsew hija l-premessa li bdejna minnha.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq il-Freedom Press li dejjem kienet proprjeta' assoluta tal- Partit Laburista u din bl-ebda mod m'hi proprjeta' li l-Partit Laburista ddobba jew ħa b'ċens mingħand il-gvern u allura tispiċċa l-bażi fuqhiex għamlu l-argumenti tagħhom kollha.

Effettivament fil-kuntratt li sar meta sar it-tpartit tal-proprjetajiet ma kienx hemm kondizzjoni li tgħid li jekk ikun se jsir xi tibdil fit-trasferiment jew inkella fil-kondizzjonijiet tat- trasferiment kien meħtieġ il-permess tal-Kummissarju ta' l-Artijiet.

Ara meta art pubblika tingħata b'riżoluzzjoni tal-Kamra jew b'xi mod ieħor lil terzi, dejjem ikun hemm il-provision li jekk se jkun hemm xi tibdil fil- kondizzjonijiet tal-kuntratt jew fit-trasferiment, trid tmur quddiem il- Kummissarju ta' l-Artijiet sabiex japprovalek dak it-tibdil li trid tagħmel, imma f'dan il-każ ma sarx hekk għar-raġuni li dan kien tpartit.

Ma tistax timponi fuq xi ħadd li jkollu proprjeta' privata biex imur quddiem il-Kummissarju ta' l-Artijiet.

F'dan il-każ hekk ġara wkoll.

Jiġifieri din il-ħafna kritika li qed issir fejn qed jingħad li l-Partit Laburista huwa direttament involut fi skandlu - lanqas naf x'ma qalulniex li qed nipprovaw nagħmlu - ma treġix.

Ma treġix għall-fatt li l-punto di partenza, jiġifieri l-proprjeta' oriġinali li kellu l-Partit Laburista ġewwa l-Marsa - qed nirriferi għall-Freedom Press - li hija mibnija fuq tmint itmien art, kienet tiegħu.

Ejja nassumu għall-argument li din il-proprjeta' tal-Partit Laburista, mibnija fuq dik il-medda ta' art kollha, kellha tinbigħ kif inhi.

Jiena ngħid li din l-art illum iġġib bejn Lm1.5 miljun u Lm2.5 miljun.

Ftit tal- jiem ilu - qabel ma bdejna dan id-dibattitu - staqsejt biex nara kemm qed iġibu flus il-proprjetajiet fl-inħawi tad-ditta Roger Camilleri, fil- Marsa, u sibt li kull tomna art f'dawk l-inħawi qed iġġib bejn il-Lm150,000 u l-Lm250,000.

Mela l-proprjeta' li kellu l-Partit Laburista, jiġifieri l- Freedom Press, li qiegħda f'post ħafna aktar ċentrali għax qiegħda f'kantuniera, ġġib dak l-ammont ta' flus.

Meta niġu hawnhekk u ngħidu li qed issir spekulazzjoni ta' l-art u li qed nagħtu ċans lill-Partit Laburista jbigħ il-proprjeta' tal-gvern, qed ninsew li l-Partit Laburista m'hu qed ibigħ xejn proprjeta' tal-gvern imma qed ibigħ proprjeta' li ħadha mingħand il-gvern bi tpartit u li oriġinarjament kellha valur kbir.

Qalulna wkoll li ma kienx jitħallas iċ-ċens mill-Partit Laburista.

L- ewwelnett jekk wieħed jara l-affarijiet isib li lanqas il-Land Department qatt ma rrikonoxxa li l-Malta Labour Party għandu jkun hu li jħallas iċ- ċens tal-proprjeta' ta' Pembroke.

Tant hu hekk li mir-records tad- dipartment jirriżulta li sa l-1995 il-Land Department dejjem irrikonoxxa li l-Malta Shipbuilding għandha tħallas dak iċ-ċens ta' Pembroke u mhux il- Malta Labour Party.

(Interruzzjonijiet) Imbagħad kien appuntu fl-1996 li l-Land Department biddlu t-tenant ta' Pembroke.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq kuntratt ta' tpartit li sar fl-1979.

Matul dan iż-żmien kollu l-Land Department dejjem irrikonoxxa lill-Malta Shipbuilding bħala t-tenant ta' dawn il-proprjetajiet f'Pembroke u mbagħad għal xi raġuni jew oħra fl-1966 - wieħed jista' jiċċekkja mir-records għall-affari tiegħu - il-Lands iddeċidew li dan iċ-ċens m'għandux jgħajjat aktar lill-Malta Shipbuilding imma għandu jibda jgħajjat lill-Partit Laburista.

Jiena ma nistax nifhem l-argument li qed jingħad li ċ-ċens kien dovut mill-Partit Laburista.

Effettivament dan kien a back to back arrangement.

Il-Partit Laburista kien ta proprjeta' bi tpartit u kien hemm Lm20,000 ċens both ways u dan l-argument juri li m'huwiex minnu li kien hemm xi ċens outstanding.

Tant hu hekk li anke fil-parti tar-riżoluzzjoni li qed inressqu ...

Irrid ngħid ukoll li ladarba l-kuntratt ma jispeċifikax li tibdil fil-kondizzjonijiet tal-kuntratti jridu jersqu quddiem dan il- Parlament, aħna stajna faċilment ma ġibnihomx hawn dawn l-affarijiet u konna nkunu regolari imma, għax aħna nemmnu li l-affarijiet għandhom isiru bis-serjeta' u b'mod trasparenti, ġibnihom biex niddiskutu l-kondizzjoni li trid issir.

Imbagħad jiġu jgħidulna li aħna se nbiddlu din il- kondizzjoni għax irridu inbiegħu lil xi ħadd!

Qalulna wkoll li rridu ngħidulhom dan ix-xi ħadd min hu, x'kuntratt se nagħmlulu u b'kemm se nbiegħulu.

Jekk ikollok proprjeta' tiegħek privata - wara kollox il-Freedom Press oriġinarjament kienet propjreta' privata - ħadd m'hu se jiġi jistaqsik lil min se tbiegħha u kemm se tbiegħha.

Dan huwa l-argument kollu.

Irridu naraw minn fejn tlaqna.

Aħna tlaqna minn proprjeta' personali tal-Malta Labour Party u mhux tal-gvern.

Ma nistgħux inqablu l-każ tal-McDonald's u tal-car park mal-Freedom Press għax dawn huma affarijiet totalment differenti.

Hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu fuq proprjeta' li ngħatat b'xi riżoluzzjoni tal-Kamra jew b'xi tender tal-gvern lil xi ħadd u issa dan ix-xi ħadd qed jispekulaha.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq proprjeta' privata li ġiet għand il-partit għax sar tpartit mal-Freedom Press u allura m'għandniex nippretendu li l-istess kondizzjonijiet għandhom japplikaw għaż-żewġ każijiet.

Ma naħsibx li jekk nippretendu hekk qed nippretendu tajjeb.

Jiġifieri l-argumenti kollha li saru min-naħa l-oħra u l-akkużi li għamlu kontra tagħna - ma nafx x'ma qalux, fosthom li aħna se nsiru miljunarji - ma jreġux bħalma ma jreġix l- argument li ntuża fuq il-Maċina.

Jiena nfakkar li l-Partit Laburista kien ħa l-Maċina b'kera mingħand il- gvern, liema kera kien jagħlaq fl-2013.

Meta fl-1996 il-Partit Laburista rritorna lura l-Maċina lill-Gvern Nazzjonalista ma talab xejn kumpens tagħha, kemm qbadna ċ-ċwievet u tajnihomlhom lura.

Qatt ma tlabna xejn.

Jiġifieri ma jagħmilx sens li niġu akkużati li qed naprofittaw ruħna minn xi ħaġa.

Issa żgur li 17-il sena kera fuq il-Maċina għandu valur!

Kieku ridna - kellna d-dritt nagħmlu hekk anke bil-kuntratt li kellna - stajna tlabna xi ħaġa fuq dawk is-17-il sena kera li kien fadal imma aħna ma nnegozjajnihomx u allura ma nafx għalfejn qed joqogħdu jgħidu li l-Malta Labour Party qed jinnegozja biex jagħmel il-profitti.

Ngħaddi issa għall- kwestjoni l-oħra taċ-ċens.

Qalu li l-Gvern interrompa l-preskrizzjoni fuq iċ-ċens b'ittra uffiċċjali.

Ngħidilhom li anke l-Partit Laburista interrompa l- preskrizzjoni għax anke hu bagħat ittra uffiċċjali fl-1993, jiġifieri f'dak is-sens it-tnejn huma koperti.

Dawn il-ħafna akkużi li saru kontra l- Partit Laburista ma jagħmlux sens għall-fatt li ma kenux ibbażati fuq ir- realta' għax ir-realta' ma kenitx kif ġiet impinġija hawn ġew.

Huma ppruvaw ipinġu lill-Partit Laburista qisu xi spekulatur kbir tal- proprjetajiet li ddobba mingħand il-gvern.

Qed jgħidu li l-Partit Laburista mhux talli se jispekulahom u jdaħħal il-flus imma lanqas se jħallas iċ-ċens fuqhom.

Lanqas din ma tagħmel sens.

Fir-riżoluzzjoni li għandna quddiemna hawnhekk, fejn qed jgħidu li l-Gvern se jċedi li jiġbor iċ-ċens, lanqas din m'hi verita' għax f'dik il-parti tal-kondizzjoni hemm miktub ċar li l-Gvern m'hu se jċedi xejn mir-rights tiegħu.

Li se jagħmel verament hu li se jissulloka d-dritt li għandu li jittermina l-kuntratt minħabba li ma tħallasx iċ-ċens, imma ċ-ċens se jiġbru għax jew se jiġbru mingħand min se jieħu l-proprjeta' jew inkella l-Partit Laburista se jidħol garanti li jekk ma jiġbrux b'dan il-mod iħallsu hu ċ-ċens li hemm outstanding.

Jiġifieri anke din mhijiex minnha.

Ma xtaqtx intawwal ħafna fuq din ir-riżoluzzjoni u jidhirli li għidna biżżejjed fuqha.

Nagħlaq billi ngħid li hawnhekk kellna l-opportunita' li nitkellmu bis- serjeta' fuq il-mod kif qed isiru l-affarijiet.

Waħda mill-affarijiet li ħadd ma semma minn tan-naħa l-oħra hi, per eżermpju, il-fatt li għall-ewwel darba f'dawn it-tip ta' kuntratti li qed nagħmlu ma' kulħadd, hemm kondizzjoni li tgħid li jekk inti trid tbiddel xi ħaġa mill-kondizzjonijiet tal-kuntratt tiegħek trid tiġi quddiem din il-Kamra tar-Rappreżentanti biex tibdilha.

Din qatt ma kienet issir.

Ara kemm saru riżoluzzjonijiet fil- Kamra, kull klawsola li kienet titpoġġa kienet li jekk trid tbiddel xi ħaġa minn dak il-kuntratt trid tmur quddiem il-Kummissarju ta' l-Artijiet.

Aħna dik bdilniha u għamilniha li jekk trid tbiddel xi ħaġa minn dak il-kuntratt trid terġa' ġġibu hawnhekk fuq il-Mejda tal-Kamra, narawh u niddiskutuh, kif fil-fatt għamilna aħna fuq il-parti li tinvolvi l-proprjeta' tal-Malta Labour Party ġewwa Pembroke.

Din ħadd ma qal xejn fuqha.

Ħadd ma qal li dan huwa pass 'il quddiem u li din tapplika għal kulħadd, inkluż il- proprjeta' li l-Malta Labour Party qiegħed jingħata ġewwa GĦajn Tuffieħa.

Anke lill-istess Malta Labour Party għamilnihielu din il-kondizzjoni!

Jekk taraw il-parti tar-riżoluzzjoni relatata ma' GĦajn Tuffieħa u l- Partit Laburista taraw li din qiegħda hemm ukoll, jiġiferi din mhijiex xi ħaġa li imponejna fuq ħaddieħor u m'għamilnihiex għalina nfusna.

Din għamilniha għal kulħadd.

Lanqas huwa sewwa li ċerti affarijiet li jidhirli li qed nagħmlu avvanz fihom sabiex l-affarijiet isiru b'mod aktar accountable u b'mod aktar trasparenti lanqas biss nitkellmu fuqhom f'dan il- Parlament.

Ħadd ma qalha din.

Jiena nħoss li dan m'huwiex sewwa.

Dan għamilnih għax mill-bidu konna għidna li hemm bżonn li l-affarijiet isiru bis-serjeta', b'mod trasparenti, u rridu naraw x'qiegħed jingħad, x'konna ngħidu qabel l-elezzjoni, x'għidna fil-programm elettorali, x'qal l- Ombudsman, b'mod partikolari fuq il-każ tal-Malta Hilton u ridna nagħmlu l- emendi neċessarji biex aħna ma nkunux akkużati li m'għamilniex eżattament bħal dak li konna ngħidu qabel l-elezzjoni.

Fil-fatt ma' l-ewwel ċans li kellna f'dawn ir-riżoluzzjonijiet mill-ewwel applikajniha din.

Aħna aħniex se nagħmlu bħalma kien isir qabel.

Il-Prim Ministru tkellem tajjeb ħafna fuq il-mod kif kienu qed jingħataw ċerti artijiet u l-mod kif kienu jibdlu l-idejn b'biċċa firma tal-Kummissarju ta' l-Artijiet - wieħed jista' jimmaġina kif kienet tinġieb din il-firma - u aħna m'aħniex lesti li nagħmlu hekk.

Jekk irridu li dawn l-affarijiet isiru bis-serjeta', jekk din il-Kamra qed tagħti proprjeta' pubblika sabiex tintuża minn xi enti privata jew għaqda volontarja - hi min hi - u jekk se nbiddlu xi ħaġa, din il-Kamra għandha tkun informata, issir diskussjoni u tiddeċiedi l-Kamra tar-Rappreżentanti.

Jien nagħlaq hawn.

Hawnhekk kellna ċans li nitkellmu fuq ħafna riżoluzzjonijiet li kienu importanti.

Jidhirli li għamilna pass 'il quddiem fejn urejna biċ-ċar l- impenn tagħna favur l-għaqdiet sportivi u l-għaqdiet volontarji u bħalma qal il-Prim Ministru irridu nagħmlu ħafna policies ġodda oħrajn - hemm ħafna għaqdiet volontarji li nixtiequ nagħtuhom premises - u qed naraw kif nistgħu nagħmlu riżoluzzjonijiet li jkunu konformi ma' dan.

Dan huwa l- bidu - jiena ċert li din mhijiex se tkun l-ewwel u l-aħħar riżoluzzjoni li se nġibu quddiem dan il-Parlament - pero' li nista' ngħid żgur huwa li kwalunkwe riżoluzzjoni li nġibu quddiem dan il-Parlament dejjem se tkun ibbażata fuq prinċipju wieħed, fuq il-prinċipju tat-trasparenza, ta' l- accountability u tas-serjeta'.

Grazzi Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Qabel xejn min jissekonda l-erba' emendi li għadu kemm ressaq il-Ministru Buhagiar?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Se nressaq l-ewwel għall-vot l-emenda "J", kif imressqa u moqrija mill-Ministru fis-seduta tal-lum.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "J" għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq l-emenda "A", kif imressqa u moqrija mill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni fis-Seduta Nru. 127 tal-21 ta' Ottubru, 1997, in konnessjoni mar- riżoluzzjoni li hemm f'Dokument "A".

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MADAM SPEAKER: Intalbet votazzjoni u skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 60 tat-12 ta' Mejju, 1997 din tittieħed fis-seduta li jmiss.

Issa se npoġġi għall-vot l-emenda "I", kif imressqa u moqrija mill- Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni aktar kmieni fis-seduta tal-lum, in konnessjoni ma' l-ewwel żewġ proposti li hemm fir-riżoluzzjoni f'Dokument "A", jiġifieri l-każ ta' Ħal Ferħ Co. Ltd u dik ta' l- Assoċjazzjoni ta' l-iScouts.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "I" għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Il-mistoqsija hija l-emenda "G", kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Lawrence Gonzi fis-seduta tal-lum, in konnessjoni mar- riżoluzzjoni li hemm f'Dokument "A".

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

Issa se npoġġi l-mistoqsija fuq l-ewwel proposta fl-emenda "H", imressqa u moqrija mill-Onor.

Lawrence Gonzi aktar kmieni fis-seduta tal- lum, in konnessjoni ma' Dokument "A", jiġifieri dik dwar Ħal Ferħ Co. Ltd.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

Issa se npoġġi l-mistoqsija fuq it-tieni proposta li hemm fl-emenda "H," imressqa u moqrija mill-Onor.

Lawrence Gonzi fis-seduta ta' llum, in konnessjoni ma' Dokument "A" b'riferenza għall-Assoċjazzjoni ta' l-iScouts.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

Issa se npoġġi l-mistoqsija fuq ir-riżoluzzjoni li hemm f'Dokument "B", b'riferenza għas-Soċjeta' tad-Duttrina Nisranija jew kif nafuha aħjar għas- Soċjeta' tal-M.U.S.E.U.M. Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Ir-riżoluzzjoni f'Dokument "B", b'riferenza għas-Soċjeta' tad-Duttrina Nisranija, għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq ir-riżoluzzjoni f'Dokument "C", b'riferenza għall-Iskola ta' St. Patrick's f'Tas-Sliema.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Ir-riżoluzzjoni f''Dokument "C", b'riferenza għall-Iskola ta' St. Patrick's f'Tas-Sliema, għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq l-emenda "D," kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Francis Zammit Dimech fis-Seduta Nru. 128 tal- 21 ta' Ottubru, 1997, in konnessjoni ma' Dokument "D", b'riferenza għall- Malta Labour Party.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq l-emenda "E," kif imressqa u moqrija mill- Kap ta' l-Oppożizzjoni fis-Seduta Nru. 129 tad-29 ta' Ottubru, 1997, in konnessjoni ma' Dokument "D", b'riferenza għall-art f'St. Andrews lill- Malta Labour Party.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq l-emenda "F", kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Austin Gatt fis-seduta tal-lum, in konnessjoni ma' Dokument "D", b'riferenza għall-art f'St. Andrews lill-Malta Labour Party.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MADAM SPEAKER: Intalbet votazzjoni u skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 60 tat-12 ta' Mejju, 1997 din tittieħed fis-seduta li jmiss.

Issa se npoġġi l-mistoqsija fuq ir-riżoluzzjoni f'Dokument "E", b'riferenza għall-art fil-limiti ta' Birkirkara u St. Andrews lis-St.

Michael's Foundation.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Ir-riżoluzzjoni f'Dokument "E", b'riferenza għas-St Michael's Foundation, għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq ir-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għall-Marsascala Sports Club.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Ir-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għall-Marsascala Sports Club, għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi l-mistoqsija fuq ir-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għall-Marsaxlokk Aquatic Sports Club.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Ir-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għall-Marsaxlokk Aquatic Sports Club, għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Il-mistoqsija hi r-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għan-Neptunes Waterpolo and Swimming Club.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għan-Neptunes Waterpolo and Swimming Club, għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi l-mistoqsija fuq ir-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għas-San Ġiljan Aquatic Sports Club.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-riżoluzzjoni f'Dokument "F" b'riferenza għas-San Giljan Aquatic Sports Club, għaddiet nem.con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq ir-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għall-Barracudas Sports Club.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għall-Barracudas Sports Club, għaddiet nem.con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq ir-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għas-Sirens Aquatic Sports Club.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-riżoluzzjoni f'Dokument "F" b'riferenza għas-Sirens Aquatic Sports Club, għaddiet nem.con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq ir-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għas-Sliema Aquatic Sports Club.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għas-Sliema Aquatic Sports Club, għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq ir-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għall-Exiles Sports Club.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għall-Exiles Sports Club, għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi l-mistoqsija fuq ir-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għal Ta' Xbiex Aquatic Sports Club.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għal Ta' Xbiex Aquatic Sports Club, għaddiet nem.con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq ir-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għall-Malta Football Association.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għall-Malta Football Association, għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq l-emenda "B" kif imressqa u moqrija mill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni fis-seduta 127 ta' 21 ta' Ottubru, 1997, għar-riżoluzzjoni f'Dokument "F", in konnessjoni mal-Malta Karate Federation u l-Assoċjazzjoni Sportiva Hibernians.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye.)

Dawk Kontra?

Agreed.

L-emenda "B" għaddiet nem.con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq ir-riżoluzzjoni f'Dokument "F", kif emendata, b'riferenza għall-Assoċjazzjoni Sportiva Hibernians.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Ir-riżoluzzjoni f'Dokument "F", kif emendata, b'riferenza għall- Assoċjazzjoni Sportiva Hibernians, għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq ir-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għad-Dingli Swallows Football Club.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għad-Dingli Swallows Football Club, għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq ir-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għall-Marsaxlokk Football Club.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għall-Marsaxlokk Football Club, għaddiet nem.con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq ir-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għall-Mellieħa Sports Club.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għall-Mellieħa Sports Club, għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq l-emenda "K" - għar- riżoluzzjoni f'Dokument "F" - li ftit tal-ħin ilu ressaq il-Ministru għax- Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni, in konnessjoni mal-Mosta Football Club.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "K" għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq l-emenda "L" - għar- riżoluzzjoni f'Dokument "F" - li wkoll għadu kemm ressaq il-Ministru għax- Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni, in konnessjoni mal-Mosta Football Club.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "L" għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq ir-riżoluzzjoni f'Dokument "F", kif emendata, dejjem b'riferenza għall-Mosta Football Club.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-riżoluzzjoni f'Dokument "F", kif emendata, b'riferenza għall-Mosta Football Club, għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq ir-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għall-Pieta Hotspurs Football Club.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għall-Pieta Hotspurs Football Club, għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq ir-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għal-Luxol Sports Club.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għal-Luxol Sports Club, għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq ir-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għas-Santa Lucija Football Club.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għas-Santa Lucija Football Club, għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq ir-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għas-Sirens Football Club.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għas-Sirens Football Club, għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq ir-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għas-Siġġiewi Football Club.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għas-Siggiewi Football Club, għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq ir-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għat-Tarxien Rainbows Football Club.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Ir-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għat-Tarxien Rainbows Football Club, għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq ir-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għall-Vittoriosa Stars Football Club.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għall-Vittoriosa Stars Football Club, għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq ir-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għas-St Patrick's Football Club.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għas-St Patrick's Football Club, għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq ir-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għaż-Żurrieq Football Club.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għaż-Zurrieq Football Club, għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq ir-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għall-Gozo Football Association.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-riżoluzzjoni f'Dokument "F", b'riferenza għall-Gozo Football Association, għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq l-emenda "C", imressqa u moqrija mill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni fis-seduta Nru. 128 tal-21 ta' Ottubru, 1997.

Din l-emenda tinkorpora r-riżoluzzjoni li hemm f'Dokument "G", b'riferenza għall-premises tal-General Workers' Union f'South Street, il-Belt.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "C", li tinkorpora r-riżoluzzjoni f'Dokument "G", b'riferenza għall-General Workers' Union, għaddiet nem. con.

MOZZJONI DWAR IT-TWAQQIF TA' KUMMISSJONI DWAR L-INDUSTRJA TAL-BINI F'MALTA

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Jesmond Mugliett huwa in possession.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Madam Speaker, fiż-żewġ okkażjonijiet qosra li f'dawn l-aħħar ġranet kont in possession of the House, tkellimt fuq l- importanza ta' l-industrija tal-bini.

Anke l-Ministru stess din il-ġimgħa, meta ta t-terms of reference lill-korpi privati għal dan il-bord konsultattiv, qal li l-industrija tal-bini tħaddem 6,000 ruħ b'mod dirett u xi 15,000 b'mod indirett u qal ukoll li kien wasal iż-żmien li din l- industrija neħduha b'aktar serjeta'.

U biex nipprova nifhem aħjar x'seta' kellu f'rasu l-Ministru, tajt ħarsa sewwa lejn l-oġġettivi kif inhuma stipulati f'artiklu 3 ta' dan id-dokument li għandna quddiemna.

Ngħid għalija minn hawn irridu nitilqu għax jekk se nwaqqfu xi organu ġdid, irridu naraw li l-għanijiet ikunu ċari u rridu naraw ukoll jekk dawn l- għanijiet humiex se jaħdmu, jekk hemmx duplikazzjoni ta' xogħol u jekk hemmx min diġa' qiegħed jagħmel uħud minn dawn il-funzjonijiet li qed jingħataw lil dan il-bord konsultattiv.

Għax jekk hemm min diġa' qiegħed jagħmel dawn il-funzjonijiet u qed jagħmilhom tajjeb, allura għalfejn se nidħlulu fl-għalqa?

Jiġifieri rridu neżaminaw dawn l-affarijiet u dawn l- objectives bir-reqqa.

F'artiklu 3 jgħidlek li l-oġġettiv huwa li dan il-bord jipprovdi forum fejn ikunu diskussi l-issues relatati ma' l-industrija tal-bini.

Din hija xi ħaġa ta' min ifaħħarha.

Sfortunatament bħalissa m'hawnx forum per se fejn tiġi diskussa din l-industrija hekk importanti.

Ħafna drabi l-issues tiddiskutihom il-Kamra tal-Periti imma forsi din għandha interess li mhuwiex wiesa' biżżejjed.

Xi kultant tiddiskutihom il-Planning Authority pero' din tħares mil-lat ta' ippjanar jew ta' kontroll biss.

Kultant ikollok xi għaqda ta' estate agents ukoll u m'hemmx xi ħadd li jħares b'mod komplessiv lejn l-issues kollha li jolqtu din l-industrija tal-bini.

Dan il-bord konsultattiv għandu wkoll l-oġġettiv li jagħti pariri lill- gvern biex jagħmel monitoring u fejn hemm bżonn upgrading ta' l-industrija tal-bini.

Dan huwa oġġettiv tajjeb għax il-gvern huwa wieħed mid- developers il-kbar u l-privat iħares lejn il-gvern għal ċerta regolamentazzjoni, għal kif isiru ċerti kuntratti u kif isiru ċerti specifications.

Jekk, per eżempju, jiena rrid nagħmel biċċa xogħol privata fi triq, x'aktarx se nħares lejn l-ispecifications li joħroġ ir-Roads Department, għax huwa l-aqwa awtorita' f'Malta f'dan ir-rigward.

Madam Speaker, oġġettiv ieħor narawh f'subartiklu (2) ta' artiklu 3, fejn wieħed mill-għanijiet huwa li l-kumitat konsultattiv jagħmel building regulations li jinkludu standards of measurements, standards tal-kuntratti ta' xogħlijiet, standard work detailing, reġistrazzjoni u klassifikazzjoni ta' kuntratturi u quality assurance.

Jien naħseb li f'dan l-oġġettiv hawn ftit tat-taħwid.

Qegħdin inħalltu ħafna affarijiet flimkien.

Building regulations huma regolamenti li jirregolawlek jekk għandekx tagħmel fire escape jew jekk għandekx tagħmel xi tip ta' ventilazzjoni.

Dan m'għandux x'jaqsam ma' "standards of measurements".

Jiġifieri jekk għandna nniżluhom bħala għanijiet, għandna nniżluhom għalihom weħidhom.

Imbagħad ta' min isemmi xi tfisser "standard work detailing".

Jiġifieri se nibdew noħorġu ċerti kotba li jgħidulna kif nagħmlu ċerti dettalji, bħalma huwa l-qatran?

Din hija xi ħaġa li wieħed jitgħallem fl-Universita'.

Hawn biżżejjed kotba u riċerka speċjalizzata u ma naħsibx li we should try re-inventing the wheel.

Dawn l-istandard work detailing jeżistu f'ħafna affarijiet, issibhom ukoll fil-prattika u ma naħsibx li hija issue li għandu jidħol fiha dan il-bord konsultattiv.

Hemm affarijiet oħra f'dan l-artiklu.

Per eżempju, jgħidlek li huwa importanti li tibda ssir klassifikazzjoni ta' kuntratturi.

Din hija importanti, Madam Speaker.

Hija xi ħaġa li ilha tintalab minn numru ta' kuntratturi stabiliti, għax ħafna drabi dawn iħossu li jkollhom unfair competition.

Għalhekk huwa tajjeb li tibda ssir dan il-klassifikazzjoni pero' huwa importanti li din issir minn min m'għandux interess li jiffavorixxi xi kuntrattur jew ieħor.

Naħseb li din il-biċċa xogħol trid issir b'ċerta delikatezza u b'ċerta esperjenza għax hija xi ħaġa li għandha ċerti implikazzjonijiet.

Xi ħaġa oħra li suppost il-bord konsultattiv jara hija l-quality assurance standards.

Issa din hija xi ħaġa li ma nifhimhiex.

X'inhija l- quality assurance standards?

Ridna ngħidu quality standards, quality control jew quality assurance?

Dawn kollha jfissru affarijiet differenti u jien nixtieq inkun naf x'inhuwa l-ħsieb.

Huwa l-ħsieb li dan ikollu marbut miegħu laboratorju?

Jew li jistabilixxi t-testijiet li jkun hemm bżonn f'tipi ta' żviluppi differenti?

Jekk inti qed tagħmel biċċa xogħol fit- triq, dawn se jaraw x'compaction test jew x'core test għandek bżonn?

Jew se jibda jreġihom il-BICC?

Huwa tajjeb li nibdew nindirizzaw anke din l- issue.

Għan ieħor ta' dan il-bord konsultattiv huwa l-health and safety standards - din hija xi ħaġa differenti mill-building regulations - dwar x'għandu jipprovdi bniedem biex il-lant tax-xogħol ma jkunx ta' periklu għal min ikun qed jaħdem fih.

Din fil-fehma tiegħi hija duplikazzjoni għax diġa' teżisti kummissjoni li tieħu ħsieb dan il-qasam.

Teżisti l- Kummissjoni għas-Sigurta' għas-Saħħa fuq il-Post tax-Xogħol li taqa' taħt il-ministeru tas-sigurta' soċjali.

Fil-fatt dan ftit ilu, Madam Speaker, ħareġ kodiċi ta' prattika li jirregola affarijiet bħal x'tip ta' slielem għandhom jintużaw u x'testijiet għandhom isiru fuq il-cranes.

Għalfejn qed noħolqu din id-duplikazzjoni?

U jien nistaqsi mistoqsija oħra.

F'każ ta' qorti, liema se tkun l-ogħla awtorita' fil-pajjiż li tiddeċiedi min għandu dritt jitkellem fuq health and safety standards?

Għan ieħor, li nsibu f'subartiklu (2) ta' artiklu 3, huwa fuq il- formulation and improvement of education and training programmes.

Dan ifisser li l-BICC se tibda tagħmel jew tissuġġerixxi training programmes?

Jekk qed nitkellmu biss fuq li nistabilixxu li, per eżempju, l-kaħħala jridu jagħmlu ċerti courses biex ikollhom liċenzja, sa hemmhekk nifhimha imma jien ma naqbilx li nibdew indaħħlu courses li għandhom isegwu l- periti, jew kif issemma' mill-Ministru meta kien qed jintroduċi l-liġi tiegħu fuq il-landscape architects.

GĦalfejn għandna noqogħdu nidħlu daqshekk?

M'hemmx diġa' l-Universita' li qed tarahom dawn l-affarijiet?

Għalfejn għandna nagħtu skop daqstant wiesa' lil din il-BICC meta għadha tibda u meta għandna bżonn nieħdu ħsieb issues ħafna iktar importanti?

Għaliex qegħdin niftħu daqstant flok ma niffokaw?

Filli qed ngħidu li għandna bżonn forum ta' diskussjoni u f'daqqa waħda qed niftħu l-għanijiet tant beraħ u flok niffokaw fejn hemm bżonn, qed inwessgħu ħafna.

Qisu li rridu nagħmlu struttura kbira mmens.

Imbagħad Madam Speaker, insibu wkoll għan ieħor, li huwa the monitoring of the property market and the relationship within the building industry and the property market.

Lili personali din tqajjimli ftit mistoqsijet.

Għalfejn għandna nidħlu fil-property market, meta nafu li hemm ukoll oqsma oħra li diġa' qegħdin jagħmlu din il-ħaġa.

Jekk wieħed iħares lejn il- monitoring report tal-pjan ta' struttura, jinduna li dan qed jagħmel monitoring tajjeb ħafna tal-property market.

Biex tagħmel monitoring ta' property market trid ċertu investiment.

Trid tibda toħloq id-databases, trid investiment bil-computers, investiment f'surveys u investiment f'nies.

U hawn jien nistaqsi: Għalfejn għandna nidħlu fil-monitoring tal- proprery market meta hemm l-Awtorita' ta' l-Ippjanar li għandha din il- funzjoni?

L-Awtorita' ta' l-Ippjanar tara kif sejrin il-housing trends biex imbagħad toħloq il-policies tagħha.

Jekk qed nitkellmu biss fuq kif se ntejbu l-industrija tal-bini, il-property market forsi m'huwiex daqshekk relatat b'mod dirett.

Jekk xi ħadd qiegħed jagħmilha b'mod tajjeb, ejja nħalluhilu u nibqgħu niffokkaw fuq x'veru għandu bżonn dan il-pajjiż.

Imbagħad hemm artiklu 4 dwar il-funzjonijiet.

Hawnhekk naraw kif dawn l- oġġettivi se jkunu tradotti f'funzjonijiet.

Jekk nibdew narawhom wieħed wieħed, naraw kemm dawn l-għanijiet jistgħu fil-fatt jintlaħqu.

L-ewwel funzjoni li tissema' hija "to assist the national economic planning process".

Kif diġa' għidt, bħala prinċipju bażiku aħna naqblu li hemm bżonn li dan il-pajjiż ikollu forum fejn tkun diskussa l-industrija tal- bini.

Pero' ejja ma noħolqux duplikazzjoni.

Din l-awtorita' m'għandhiex tħares lejn l-iżvilupp.

GĦal dan diġa' teżisti l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Tkellimna ħafna meta kellna l-emendi għal-liġi ta' l-Awtorita' ta' l- Ippjanar.

L-intenzjoni tal-Gvern dak iż-żmien kienet li jissaħħu l-ippjanar u l-economic planning.

Lilna qalulna li aħna ma kellniex economic planning.

Allura għalfejn f'daqqa waħda qegħdin ngħidu li l-BICC għandu l-funzjoni li jassisti fl-ippjanar ekonomiku nazzjonali?

Ir-raba' funzjoni ta' dan il-kumitat konsultattiv hija li jippromwovi l- iżvilupp indiġenu tat-teknoloġiji indiġeni.

Ħadd ma jaf eżattament x'inhuma dawn it-teknoloġiji indiġeni pero' ikolli ngħid li hawn bħal donnu qiegħed jalludi għar- riċerka.

Anke hawnhekk, diġa' jeżistu strutturi oħra li qegħdin jagħmlu riċerka, u qed nirriferi għall-Institute of Masonry Research fl-Universita', li ftit hawn min jaf bih.

Ċertament li dan huwa istitut li huwa nieqes mill-fondi u allaħares ma kienx għal ħafna studenti li joffru s-servizzi tagħhom mingħajr ħlas.

Jekk il-BICC se nużawh biex jagħmel riċerka, naħseb li se nkunu qegħdin nagħmlu duplikazzjoni.

Jekk se jikkummissjona r-riċerka, naħseb li hemmhekk se jkun qiegħed jagħmel xi ħaġa tajba.

Madam Speaker, waqt li nerġa' ngħid li aħna naqblu ma' din ir- riżoluzzjoni ma nistax ma nsemmix il-kwestjoni ta' l-għażla tac-chairman, xi ħaġa li diġa' semma l-Onor.

Zammit Dimech.

L-ewwelnett aħna ma naqblux li l-istess persuna tokkupa l-kariga ta' chairman u chief executive.

Barra minn hekk, il-privat ma tajniehx ħatriet.

Jekk trid li l-privat iddaħħalhom miegħek, agħtihom għallinqas ftit say f'waħda mill-għażliet.

Jekk iċ-chairman huwa l-figure head u ċ-chief executive huwa l-persuna li se treġi, għallinqas iċ-chairman għandu jkun mill-privat, biex dawn ikollhom ftit say.

Iċ-chief executive imbagħad se jkun magħżul mill- Ministru "...amongst persons who appear to him to have had the experience and have shown ability in dealing with the problems associated with the building construction industry and the property market. "

Tant hija delikata l-funzjoni li l-persuna nkarigata trid tkun persuna bl- esperjenza li wriet abbilta' kif treġi ċerti problemi li għandhom x'jaqsmu ma' l-industrija tal-bini.

Jiena għandi dubbji jekk il-persuna indikata għandhiex l-esperjenza.

M'inix se noqgħod nidħol f'polemiki jekk Martin Debono ħaqqux jew le l-warrant, pero' huwa perit żgħir li l-esperjenza tiegħu m'hijiex daqshekk vasta biex jidħol f'affarijiet delikati ta' klassifikazzjoni ta' kuntratturi jew ta' affarijiet oħra ta' works management jew ta' kif isiru l-kuntratti.

Dawn huma affarijiet li anke jien, li għandi tmien snin esperjenza, lanqas biss nazzarda nidħol fihom, aħseb u ara kif f'daqqa waħda qegħdin nagħżlu persuna li kulħadd jaf li m'għandhiex din l-esperjenza.

Madam Speaker, huwa tajjeb li nipprovaw inreġu l-industrija tal-bini billi noħolqu l-forum hawn propost.

L-industrija tal-bini fil-fatt tagħti sura lill-dak kollu li għandu x'jaqsam ma' ħajjitna.

Tagħti xejra anke lis- soċjeta' li ngħixu fiha u hija wkoll mera ta' l-iżvilupp tagħna.

Jiġifieri ħafna drabi min jiġi hawn Malta se jieħu stampa ta' x'inhi Malta u x'inhi s- soċjeta' Maltija anke mill-bini li hawn f'pajjiżna.

Soċjeta' tkejjilha wkoll mis-sofistikazzjoni tal-bini tagħha.

Għalhekk huwa importanti li l- industrija tal-bini npoġġuha fis-serjeta'.

Hemm bżonn li nsaħħu r-riċerka u hemm bżonn li x-xogħol ma nibqgħux nagħmluh b'mod amateur.

Hawn tendenza li għax il-ġebla li nużaw hija ġebla li tista' tinħadem kif trid, kulħadd isirlek bennej.

Kull min ma jkollux x'jagħmel jazzarda jintefa' bennej, u dan mhux sew.

Illum il-bini għandu ħafna implikazzjonijiet oħra, ta' services u ta' enerġija li wieħed jista' anke jużaha ħażin.

Nafu kemm saret għolja, Madam Speaker.

Dawn l-affarijiet kollha jitolbu li l- industrija tal-bini tissaħħaħ u titpoġġa fuq sisien soda li jistħoqqilha.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar Rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Madam Speaker, l-ewwelnett irrid ngħid li jien inħossni urtat għax għalkemm, kif qal il-kelliemi ta' qabli, aħna naqblu mal-prinċipju ta' din il-mozzjoni - żgur li hemm bżonn li ssir xi ħaġa f'dik li hi proċedura fix-xogħol tal-kostruzzjoni - dan il-Parlament qed jiġi mitlub japprova t-twaqqif ta' kummissjoni li diġa' ltaqgħet għall- ewwel darba.

(Interruzzjonijiet) Hekk hemm fil-gazzetta!

Ħarġet press release tgħid li dan il-kumitat diġa' ltaqa'.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Li ġara kien li l-membri ta' l-għaqdiet mis- settur privat, li se jifformaw parti mill-kummissjoni, kienu mitluba jgħidu jekk għandhomx xi emendi x'jagħmlu billi bħalissa għaddejja diskussjoni fil- Parlament.

Jiġifieri dawk għalhekk iltaqgħu u din ma kenitx xi laqgħa formali tal-BICC.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Pero' il-press release ma tgħidx hekk imma tgħid li l-kumitat iltaqa' għall-ewwel darba.

Għalhekk inħossni urtat b'din il- ħaġa.

Biss jien se noqgħod fuq il-kelma tal-Ministru u nispera li lili ma jagħtini l-ebda tort.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Dawn kienu mitluba jgħidu jekk għandhomx xi emendi x'iressqu qabel ma tilħaq tgħaddi l-mozzjoni mill-Parlament.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Madam Speaker, wieħed irid joqgħod attent meta jagħmel xi ħaġa dwar il-kostruzzjoni.

Ma ninsewx li x-xogħol tal-bini hawn Malta huwa parti mis-sinsla tal-pajjiż għax miegħu hemm marbut ukoll it- turiżmu u l-manifattura.

Kull meta kien hawn ix-xogħol tal-ġebla, dejjem kien hawn progress kbir f'pajjiżna.

Sfortunatament bħalissa hawn daqsxejn ta' slowdown fl-industrija tal-bini u meta jkollok slowdown fl-industrija tal-bini, ħafna drabi jbatu s-setturi kollha ta' l-ekonomija ta' pajjiżna u għalhekk irridu noqogħdu attenti ħafna f'dan li qegħdin nagħmlu hawnhekk.

Madam Speaker, jien kont membru fuq il-pharmacy board u dak kien ukoll kunsill konsultattiv u niftakar li għalkemm konna nagħmlu ħafna proposti utli għax-xogħol tal-farmaċija, kemm fis-settur pubbliku kif ukoll fis- settur privat, dawn ir-rakkmandazzjonijiet kienu jmorru għand il-ministru u rari kien ikun li xi ħaġa tiġi implimentata.

Jien nittama li jkun min ikun il-ministru - m'iniex ngħid li ma jkunx effiċjenti - dan jattwa dak li jkun ta' ġid, inkella jkun inutli li nagħmlu dawn l-affarijiet.

Per eżempju, aħna nafu li ħareġ ir-rapport dwar il-Code of Practice for the Building and Construction Industry in Malta.

Dan huwa rapport sabiħ u dettaljat ħafna li jissupera ħafna dak li kien hemm qabel, pero' dan min se jimplimentah?

Madam Speaker, fid-diskors tiegħu lill-bord ta' l-inġiniera, il-Ministru qal li s-sitwazzjoni hi li l-inġiniera jiġu mqabbda jiċċertifikaw is- sigurta' tal-makkinarju, bħalma huma lifts, cranes, eċċ. Hawnhekk kien qed jitkellem fuq l-occupational health and safety.

Għandu raġun.

Hawn Malta hawn bżonn li jsir xi ħaġa fuq din l-industrija.

Nafu kemm ikorru nies bil- karozzi imma naħseb li l-aktar li jkorru huwa fl-industrija tal-bini.

Forsi dawn ma nisimgħux bihom għax ħafna drabi jkunu korrimenti żgħar, bħal meta wieħed jikser siequ jew magna taqbadlu idu.

Dawn il-korrimenti ma tantx jissemmew fl-aħbarijiet, mhux bħal meta jmut xi ħadd bil-karozza, fejn sirna nagħmlu propaganda u fejn s'issa wasalna sad-19 il-vittma.

(Interruzzjonijiet) Waqt li xogħol il-kunsill konsultattiv huwa li jagħmel ċerti regoli, fl-istess ħin donnu lill-inġiniera u lill-arkitetti qed jgħidilhom li jridu joqogħdu attenti għal din il-ħaġa li hi responsabbilta' tagħhom.

Jien naħseb li wieħed irid jiċċara din il-materja għax kif inhi m'hijiex ċara ħafna.

Madam Speaker, it-tieni punt li rrid inqajjem huwa dwar il-fatt li l- persuni nnominati, fosthom mill-General Retailers and Traders Unions, mill- Federation of Industry u mill-Kamra tal-Kummerċ, m'hemmx sostituti għalihom.

Jien napprezza li dawn in-nies jistgħu jkunu imħabbtin u ma nafx għal liema raġuni ma jistax ikun hemm sostituti għalihom.

Hawnhekk se nerġa' nsemmi l-pharmacy board.

Issa ili xi għaxar snin li spiċċajt minn dak il-bord, imma x'kien jiġri?

Jekk ma kienx ikun hemm sostitut għas- CGMO ma kenitx issir il-laqgħa għax bilfors irid jiġi s-CGMO.

Hekk kienet is-sitwazzjoni.

Jien nappella lill-Ministru biex jara li jkun hemm sostituti sabiex il-laqgħat ikunu jistgħu jkomplu jibqgħu għaddejjin.

Dak huwa wieħed mill-punti li wieħed irid jisħaq fuqu.

GĦalkemm għadna miktub li jistgħu jinħatru rappreżentanti oħra, jien almenu kont inżid rappreżentant tal-kunsilli lokali għax naħseb li l- kunsilli lokali għandhom ikunu rappreżentati.

Dawn se ndaħħluhom fl- Awtorita' ta' l-Ippjanar u f'diversi postijiet u naħseb li għandu jkun hemm rappreżentant tagħhom hawnhekk ukoll.

Madam Speaker, hawnhekk qegħdin ngħidu li l-ħatra fuq il-bord konsultattiv hija ta' tliet snin u mbagħad tista' tiġġedded b'tliet snin oħra.

Jien naħseb li dan huwa wisq.

GĦalkemm hemm proviso li jgħid li l- ministru jew iċ-chairman għandu d-diskrezzjoni jekk iġeddidx dawk it-tliet snin jew le, jien naħseb li għandha tkun tliet snin biss biex imbagħad jinħatar bord ġdid.

Ħafna drabi f'dawn il-bordijiet meta jibqgħu l-istess nies ikun hemm ċerta monotonija.

Sitt snin huma wisq u għalhekk jien nissuġġerixxi li bħal fl-Awtorita' ta' l-Ippjanar, il-bord għandu jkun għal tliet snin u wara tliet snin il-membri jinbidlu kollha biex ikun hemm ideat ġodda.

Madam Speaker, wieħed irid jidħol daqsxejn fid-dettal dwar affarijiet oħra.

Per eżempju, għandek

"Any contributions that may be made by the other parties to the agreement in accordance to paragraph B of the agreement".

Qed ngħidu wkoll li

"The funds of the council shall be administered by the executive board and shall be made up of the contribution made annually by the Government of Malta and by the other parties".

Allura jien għandi nifhem li l-partijiet li qed insemmu - l-Awtorita' ta' l- Ippjanar, il-Federation of Industry u l-General Workers' Union - se joħorġu xi finanzi biex jikkomplimentaw l-għotja tal-premises min-naħa tal-Gvern?

Jien naħseb li wieħed irid joqgħod attent għal din.

Jekk jirriżenja xi ħadd li jkun ħareġ xi assi, dan jista' jitlobhom lura?

Kif qiegħda, din hija daqsxejn ambigwa.

Jien ma naħsibx li hija l-fehma tal-Ministru li jsir dan.

Hawnhekk għandek ukoll li

"The contribution which may be raised from all sectors and persons involved in the building construction industry in Malta ...".

MADAM SPEAKER: Onor. Bonnici, ikolli ninterrompik għax sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Iva, grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Issa nistieden lill-Ministru Mizzi biex jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOE MIZZI: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 3 ta' Novembru, 1997 fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Riżoluzzjoni dwar Trasferiment ta' Artijiet - Kontinwazzjoni;

Riżoluzzjoni dwar it-twaqqif ta' Kummissjoni dwar l-Industrija tal-Bini f'Malta - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 2) - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Tribunal għal Talbiet Żgħar - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi Kontra l-Korruzzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Ħabs - Tieni Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni dwar Malta u l-Unjoni Ewropea - Kontinwazzjoni. ---------------------------------- Abbozz ta' Liġi dwar il-Condominia - Kumitat Permanenti (Kont.);

Abbozz ta' Liġi biex jagħmel Provvedimenti Speċjali dwar Proċeduri quddiem Qrati - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Lottu Pubbliku - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Pools tal-Gvern Malti fuq il- Logħob - Kumitat Permanenti.

MADAM SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Joe Abela.

ONOR.

JOE ABELA: Madam Speaker, xtaqt li nagħmel dan l-aġġornament fuq is-sitwazzjoni ta' l-isport f'pajjiżna.

Fid-dinja tal-lum l-isport huwa xi ħaġa importanti ħafna.

Sfortunatament f'pajjiżna, għalkemm għandna ħafna nies li huma impenjati u qed jagħmlu ħafna xogħol f'dan il-qasam, l-isport għadu meħud wisq b'mod dilettantesk.

Fil-Parlament għadna kemm għaddejna mozzjoni fejn għaddejna numru ta' proprjetajiet lil għaqdiet sportivi.

Dan għamilnih sabiex ngħinu lil dawn l-għaqdiet jagħmlu aktar investiment.

Billi għaddejnilhom dawn il-proprjetajiet se jkunu qegħdin f'pożizzjoni li jkunu jistgħu jħejju l-organizzazzjoni tagħhom b'mod aktar professjonali?

Ċertament kien pass pożittiv għaliex issa se jingħataw aktar wisa' fejn jistgħu jiftħu u fejn jistgħu jagħmlu investimenti ġodda.

Għallinqas issa għandhom rashom mistrieħa li l-proprjetajiet li għandhom qegħdin f'idejhom, qegħdin jamministrawhom huma u huma tagħhom.

Mill-banda l-oħra jiena nemmen li l-organizzazzjonijiet sportivi f'pajjiżna għadhom nieqsa ħafna f'dak li hu management professjonali.

U din il-ħaġa tidher ħafna.

Jekk nieħdu l-ikbar organizzazzjonijiet sportivi f'pajjiżna, per eżempju l-clubs tal-football, naraw li jintefqu eluf ta' liri fihom, xi kultant anke fuq player wieħed.

Minkejja dan, il-performance tat-team dejjem tkun batuta ħafna komparata ma' teams barranin.

Anke meta komparati ma' teams barranin ta' livell baxx, il-performance tat-timijiet Maltin fil-maġġoranza tal-każi dejjem tkun dilettanteska.

U wieħed ta' min jirrifletti, x'inhu jiġri.

Il-fatt hu li l-isport għadu qed jittieħed wisq b'mod dilettantesk.

Għadna nemmnu wisq bil-pika.

Għadna nemmnu wisq li wieħed jinvesti fejn jista' jara riżultat malajr u ninsew l-investiment fit-tul fejn wieħed għandu jinvesti fin-nurseries.

Apparti minn hekk il-poplu tagħna m'għandux fih il-kultura sportiva.

Għaliex ejja nieħdu eżempju mit-tfal ta' l- iskola.

Il-ġenituri jagħmlu ħafna pressjoni fuqhom minħabba r-riżultati ta' l- eżamijiet.

Dawn jibgħatuhom ħafna privatijiet u jokkupawlhom il-ħinijiet tagħhom permezz ta' attivitajiet li fihom ma jħaddmux il-fiżiku, imma jħaddmu biss il-menti.

Mhux qed ngħid hekk għax il-privat jew il- lezzjonijiet tal-pjanu huma affarijiet ħżiena, imma t-tfal m'humiex qed isibu ċ-ċans li jipprattikaw xi sport.

Anke meta juru li huma idonei għal xi sport partikolari, m'humiex qegħdin isibu l-opportunita' fejn ikunu jistgħu jipprattikawh u forsi anke jkomplu l-karriera sportiva meta jikbru.

Barra minn Malta, tfal ta' ċerta eta' jkunu diġa' qegħdin jiġu mħejjija f'xi sport partikolari u jkunu diġa' qegħdin jiġu magħżula.

F'pajjiżna t- tfal tagħna m'humiex qegħdin jiġu mħeġġa jipprattikaw l-isport, bil- konsegwenza li meta jsiru addoloxxenti jkollna nuqqas ta' żgħażagħ li jipprattikaw l-isport.

Il-kultura sportiva għadha ma daħlitx f'dan il- pajjiż.

U hawnhekk nara li l-iskejjel jistgħu jagħmlu ħafna u ħafna xogħol.

Ħafna xogħol irid ikun kordinat flimkien mal-kunsilli lokali u ma' l- għaqdiet sportivi fl-irħula flimkien anke mar-riżorsi li jipprovdi l- Gvern.

Xi ħaġa oħra wkoll hija l-faċilitajiet sportivi.

Jien nemmen li għandna ħela ta' faċilitajiet sportivi f'pajjiżna.

Għalkemm minn banda ngħidu li m'għandniex faċilitajiet, il-ftit li għandna huma moħlijin.

Dawn m'humiex qegħdin organizzati tajjeb.

Per eżempju, għaliex il-faċilitajiet sportivi m'għandhomx ikunu organizzati f'distretti?

Dawn għandhom ikunu up to standard u jkunu miżmuma wkoll mill-istess organizzazzjonijiet sportivi.

B'hekk ikunu jistgħu jiġġestixxu l-isports u jżommu dawn l-affarijiet.

Il-gvern ċentrali jaqbillu jżid l-ispiża fuq l-isport, anke f'dan iż- żmien fejn qed nitkellmu fuq sitwazzjoni finanzjarja diffiċli.

Nemmen li jekk indaħħlu l-kultura sportiva nkunu qegħdin nevitaw milli aktar 'il quddiem nonfqu ħafna aktar flus fis-settur tas-saħħa.

Nafu li aħna l- Maltin għandna ħafna nies li ta' eta' relattivament żgħira ibdew ibatu mid- diabete, mill-problemi tal-qalb u minn ħafna problemi oħrajn li huma relatati ma' nuqqas ta' eżerċizzju.

Jekk indaħħlu kultura sportiva nkunu qegħdin qed niffrankaw ħafna u ħafna flus f'dak li huma mediċini għax kulħadd jaf xi spejjeż għandu l-Gvern meta jiġi biex jinvesti fis-settur tas-saħħa.

GĦandna wkoll problema li qed tikber biż-żmien u li jien nara li sejrin lura fiha.

Din hija l-fatt li ż-żgħażagħ tagħna ma tantx jidhru li huma kommessi li jkunu ddixxiplinati biex jipprattikaw l-isport.

U hemm diversi fatturi għal dan il-punt.

L-ewwelnett il-ħtieġijiet għall-ħajja tal-lum huma għoljin ħafna u allura l-ħin qiegħed jimtela' b'part-time jobs u b'attivitajiet oħra biex wieħed ikun jista' jaqla' aktar flus.

Dak li jkun qed isib inqas ħin biex ikun jista' jipprattika sport.

Barra minn hekk ħafna żgħażagħ qed jippreferu li minflok ma jipprattikaw sport, il-ħin liberu tagħhom jużawh biex imorru f'postijiet ta' divertiment fejn xi kultant ikun qegħdin jagħmlu ħsara anke lil saħħithom permezz ta' xorb alkoħoliku u anke dewmien esaġerat f'dawn il-postijiet.

Anke jekk wieħed ikun qed jipprattika xi sport, dan ma jħabbilx rasu li jrid jirrispetta ċerti regoli li jorqod kmieni ħalli jkunu jista' jtejjeb il-performance tiegħu.

Dan kollu jirriżulta mill-fatt li d-dixxiplina ma tibdiex minn kmieni fil-ħajja sportiva.

Jekk indaħħlu l-professjonalita' minn kmieni fit-tfal, dawn id-diffikultajiet inkunu nistgħu ngħelbuhom aktar tard mill- ħajja.

Madam Speaker, jien nixtieq nagħlaq hawnhekk billi ngħid li għandna ninvestu fl-isports.

Dan huwa investiment importanti għall-pajjiż u li jagħtina wkoll ċittadini tajbin u iktar b'saħħithom.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Madam Speaker, ix-shadow minister għall-biedja u sajd għamel statement fejn qal li d-direzzjoni politika tal-Gvern f'dan il- qasam hija mibnija fuq it-tafal.

Naħseb li huwa statement li ma jirriflettix ir-realta' ta' kif din in-naħa qed timplimenta strateġija sabiex dan il-qasam mhux biss jingħata l-għajnuna li jistħoqqlu imma wkoll li l-Gvern, permezz tal-politika tiegħu, jassigura dħul ġust għall-bdiewa u s-sajjieda.

U naħseb li ma jkunx korrett li wieħed jipprova jinterpreta li għan bħal dan huwa mibni fuq it-tafal.

Jien naħseb li jekk is-soċjeta' Maltija trid iġġib 'il quddiem l-interess tal-biedja u tas- sajd, bilfors trid tifhem li trid tħalli spazju biex il-bdiewa, ir-raħħala u s-sajjieda tagħna jkollhom dħul ġust mill-attivita' tagħhom.

Fl-opinjoni tiegħi, is-shadow minister kien skorrett meta ddikjara li l-pjanijiet tagħna huma mibnija fuq it-tafal.

U tajjeb li wieħed jagħmel ftit riflessjonijiet biex naraw jekk il-pjanijeit tagħna humiex verament mibnija fuq it-tafal.

Nieħdu s-sezzjoni l-ġdida li dan il-Gvern waqqaf fi ħdan id-Dipartiment ta' l-Agrikoltura jiġifieri, l-urban and rural landscaping.

Din qiegħda tagħmel proġett f'Wied il-Qlejgħa, jew kif magħruf bil-verżjoni Ingliża, ċ- Chadwick Lakes.

Hemmhekk hemm proġett maħsub biex jassigura li jkun hemm riabilitazzjoni tal-ħażna ta' l-ilma ġieri u fl-istess ħin il-bdiewa jkunu jistgħu jsaqqu l-uċuħ tar-raba'.

Il-proġett jaħseb ukoll biex isebbaħ il- karatteristika tal-kampanja, xi ħaġa li ilha tissemma' għal matul dawn l- aħħar 30 sena.

Permezz ta' dan il-proġett il-Gvern qed jintroduċi teknika ġdida u differenti, li żgur se tkun ta' vantaġġ kbir għall-mod kif bl-aktar sens ekoloġiku aħna nagħrfu nwettqu r-riabilitazzjoni tal-widien.

Hija xi ħaġa stramba li x-shadow minister qal illi dawn huma pjanijiet mibnija fuq it-tafal.

Dan għax forsi qatt s'issa f'pajjiżna ma kien hawn gvern li ħares biex jirriabilita' il-widien b'daqstant investiment serju u xjentifiku u b'daqstant miżuri sostenibbli?

Dawn il-miżuri huma importanti biex titgawda din l-esperjenza mhux biss mill-bdiewa u mill-ekoloġisti iżda mill-poplu in ġenerali.

Naħseb illi dan huwa valur illi l-Oppożizzjoni tirrikonoxxih għalkemm tipprova taħbih.

Madam Speaker, nistgħu ngħidu wkoll li l-ħidma tal-Gvern kellha suċċess fl-esportazzjoni tal-patata.

Aħna sibna sitwazzjoni fejn konna marbuta illi nesportaw 5,000 tunnellata.

Filwaqt li l-Gvern preċedenti kien ħaseb biex jintrabat għal kuntratt li jesporta 5,000 tunnellata patata, dan ippermetta li jidħlu żrieragħ aktar milli kien hemm bżonn.

Allura aħna kellna nirrimedjaw u kellna naħdmu biex nirkupraw din il-problema illi writna mingħand l-amministrazzjoni preċedenti.

Dan ifisser li bħala gvern aħna writna mhux biss id-diffikultajiet finanzjarji imma writna wkoll dawk l-arranġamenti li ma kenux ifissru r-realta' tal-produzzjoni ta' pajjiżna.

Minkejja dan, aħna xorta għamilna dak kollu li stajna biex nibqgħu konformi mal-messaġġ politiku tagħna li nassiguraw qligħ ġust għall-bdiewa.

Meta l- esportazzjoni laħqet 'il fuq minn 7,000 tunnellata, il-Gvern Nazzjonalista kien ħareġ sussidju ta' Lm60,000 biex lill-bdiewa assiguralhom prezz ta' Lm6 il-qantar.

Il-Gvern Laburista ma kellux għalfejn joħroġ dan is- sussidju imma xorta ggarantixxa prezz ġust fiċ-ċirkostanzi lill-bdiewa tagħna.

Qed nagħmlu wkoll xogħol biex nintroduċu metodi ġodda ta' produzzjoni ta' ħaxix biex inkunu nistgħu nidħlu fis-swieq Ewropej.

Qabel konna nisimgħu li rridu nidħlu fl-Ewropa biex nesportaw u konna nisimgħu li se nibagħtu ċ- cherry tomatoes u li se nagħmlu ħafna affarijiet oħra.

Fir-realta' kien jirriżulta dejjem l-oppost għax Malta qatt ma setgħet tkun kompetittiva u, barra minnhekk, ma kienx hemm ir-riċerka prattika u matura biżżejjed biex tabilħaqq tgħin lill-bdiewa tagħna jiksbu dan is-suċċess.

Madam Speaker, dħalna wkoll fis-suq Ingliż.

Jien nifraħ lill-bdiewa fi ħdan l-Għaqda Progressiva u lill-importaturi Ingliżi illi matul dawn l- aħħar xhur innegozjaw bejniethom u qed ikomplu jaraw kif jagħmlu biex l- esportazzjoni lejn l-Ingilterra tirdoppja.

Nafu ukoll li ntlaħaq ftehim li se jwassal għal żieda sostanzjali fil-prezz tal-prodott u din iż-żieda se jibdew igawdu minnha l-bdiewa Maltin minn Diċembru li ġej.

Meta tara dan kollu, jien ngħid: Kif jista' wieħed jgħid illi dawn huma pjanijiet marbuta fuq it-tafal?

Mela l-fatt li aħna rnexxielna nikordinaw sistema bejn importaturi Ingliżi u bdiewa Maltin biex jaraw flimkien x'inhu l- aħjar mezz possibbli biex nidħlu f'dawn is-swieq, huma affarijiet li xi ħadd jista' jsejħilhom "mibnija fuq it-tafal"?

Dan huwa kliem li bilfors iqanqal ċerta kritika min-naħa tagħna.

Jien bilfors ikolli nappella lix- shadow minister biex ikun aktar kreattiv, aktar realistiku u aktar prattiku fil-kritika illi jagħmel għax kritika irresponsabbli u diżonesta m'hi se twassal imkien.

Eżempju ieħor ta' kemm il-pjanijiet tagħna mhumiex mibnija fuq it-tafal huma x-xogħlijiet li qed isiru fil-Pitkalija.

Aħna writna sitwazzjoni fejn minkejja li ma kienx hemm fondi, il-ħasil tal-kaxxi fil-Pitkalija kien ta' kważi 20% tal-kaxxi li jiġu ċċirkolati mill-bdiewa tagħna.

Din is- sitwazzjoni sibniha wara li l-Gvern Nazzjonalista kien ilu għal disa' snin u nofs jitkellem fuq upgrading tal-liġijiet, upgrading tas-sistemi, upgrading tal-management nazzjonali u upgrading ta' l-industrija tal-biedja sabiex dejjem nersqu iktar lejn l-istandards li għandhom l-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Wara disa' snin u nofs nisimgħu bl-impenji ta' Gvern Nazzjonalista biex inkunu iktar accountable, sibna illi fi ħdan is-sezzjoni tal-Pitkalija ma kienx hemm makkinarju adegwat sabiex jinħaslu l-kaxxi li fihom ikun hemm il-prodott imwassal mir-raba' għall-Pitkalija u mill- Pitkalija għal għand il-konsumatur.

Il-ministeru kien jaf li l-makna li kienet inxtrat biex taħsel dawn il-kaxxi ma kenitx kapaċi tlaħħaq mal-volum ta' kaxxi li kien hemm.

Din xtrawha xorta, għamlet żmien taħdem bil-gass, imbagħad ġabuha taħdem bl-elettriku.

Jiġifieri qed naraw meta fil-verita' dan is-settur kien mibni fuq it-tafal.

Illum qed isir investiment ta' mħażen ġodda sabiex tkun tista' tiġi nstallata makna ġdida ħalli l-problema li ilha ma' saqajn il-bdiewa u ma' saqajn il-konsumatur tintemm darba għal dejjem.

Jiġifieri qed ikun dan il-Gvern li jagħmel l-investiment meħtieġ sabiex dawn il-kaxxi jibdew jinħaslu kollha, u mhux kif kien qed jiġri li jinħaslu biss 20% ta' dawn il-kaxxi.

L-istess ħaġa ngħid dwar it-tindif regolari li qed isir fil-Pitkalija.

Aħna writna sitwazzjoni fejn biex titnaddaf il-Pitkalija kien ikollha tagħmel ix-xita u allura ħadna miżuri sabiex il-Pitkalija titnaddaf darbtejn fil-ġimgħa.

B'hekk nassiguraw li l-iġjene fil-Pitkalija tinżamm b'mod li jixraq lil soċjeta' moderna, li jixraq lil dipartiment popolari u finalment kif jixraq lill-bdiewa li jiffrekwentaw dan iċ-ċentru nazzjonali.

Niskanta kif il-Gvern preċedenti f'disa' snin u nofs qatt m'għamel xejn biex itejjeb dawn il-ħteġijiet essenzjalissimi.

Imbagħad l-Oppożizzjoni toħroġ tikkritikana li l-pjanijiet tagħna huma mibnija fuq it-tafal!

Illum, għall-ewwel darba fl-istorja ta' pajjiżna, id-Dipartiment ta' l- Agrikoltura waqqaf sezzjoni fi ħdanu sabiex tkun tista' tikkonsulta u tikkordina ma' l-għaqdiet volontarji li huma konnessi mal-biedja u sajd.

Hemmhekk illum hemm forum fejn kontinwament aħna niddiskutu ma' dawn l- għaqdiet biex nibdew nagħmlu monitoring tal-ħteġijiet li jirrikjedu biex ikunu jistgħu jtejbu aktar il-ħidma tagħhom u biex ikunu jistgħu jtejbu aktar l-organizzazzjoni fi ħdanhom.

Barra minn hekk qed ninvestu biex nipproġettaw għall-kalendarju agri-turistiku.

B'hekk mhux biss ngħinu lil dawn l-għaqdiet jorganizzaw l-attivitajiet tagħhom imma nagħmlu l- affarijiet ukoll f'kuntest illi jkunu jistgħu jattiraw lit-turisti li jżuru pajjiżna.

Qed isiru numru ta' diskussjonijiet sabiex jiġu analizzati aħjar l-ideat ta' dawn l-għaqdiet u sabiex jiġi analizzat aktar fid-dettall il- mod ta' kif nistgħu nippreżentaw l-attivitajiet u l-wirjiet ta' dawn l- għaqdiet.

Permezz ta' hekk mhux biss titkattar il-ħidma importanti ta' dawn l-għaqdiet volontarji imma naraw ukoll li l-patrimonju Malti, li ħafna drabi jiġi espress fil-wirjiet tradizzjonali u karatteristiċi li jsiru minn dawn l-għaqdiet, ikompli jkun rispettat u sostnut.

Dawn l-affarijiet huma ġodda imma tabilħaqq qed ikunu ta' fiduċja għaċ-ċittadini Maltin u Għawdxin, illi huma min huma jemmnu li dan il-Gvern tabilħaqq qed iwettaq il-wegħda tiegħu li jkun qrib iċ-ċittadini kollha.

Possibbli li n-naħa ta' l-Oppożizzjoni ma sabitx aħjar x'tikkritika?

Madam Speaker, nixtieq nagħlaq id-diskors tiegħi billi nappella lill- bdiewa, lir-raħħala u lis-sajjieda sabiex jirriflettu iktar dwar kif jistgħu jkunu ta' għajnuna ħalli l-koperattivi rispettivi tagħhom ikollhom management aħjar.

Nappellalhom ukoll biex jinnegozjaw mad-Dipartiment ta' l-Agrikoltura u mal-banek lokali sabiex jagħmlu l-upgrading neċessarju fl- irziezet tagħhom, liema upgrading iwassalhom sabiex jipproduċu produzzjoni iktar naturali u iktar bnina.

Ikun tajjeb jekk dawn il-ħaddiema jinvestu fl-aħjar teknoloġija u f'elementi xjentifiċi li jgħinuhom jipproduċu bi spejjeż inqas il-prodott tagħhom.

Hemm bżonn li jsir upgrading anke biex jiġi rranġat l-ambjent ta' l- irziezet tagħna ħalli b'hekk is-soċjeta' tagħna tibqa' pari passu ma' l- inizjattivi ta' dan il-Gvern, liema inizjattivi finalment jorbtu anke ma' l- istudji li qed isiru biex meta l-kooperativi jħabbtu l-bibien tal-gvern u tal-Ministeru tal-Biedja u Sajd jkunu mogħtija l-iktar ideat analizzati minn esperti li aħna ġibna u li se nkomplu nġibu sabiex dawn il-bdiewa, ir- raħħala u s-sajjieda jkunu aġġornati kontinwament.

Altru li dan il-Gvern qed jippreżenta aġenda kontinwa li hija maħsuba biex twettaq l-għan ewlieni tiegħu, jiġifieri li l-politika li jwettaq tkun tiggarantixxi dħul ġust lil dawn in-nies.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Nirringrazzjak.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 3 ta' Novembru, 1997 fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru Mizzi.

Fin-12.30 a.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

KAWŻI TA' IMWIET

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid x'kienu il-causes of death u kemm mietu persuni f'kull każ is-sena l-oħra?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-tagħrif mitlub tqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

TRADE BALANCE

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien it-trade balance fl-aħħar ħames snin?

ONOR.

LEO BRINCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li t-Trade Balance fl-aħħar ħames snin huwa kif ġej:

|Sena |Lm' miljuni| |1992 | 256.9 | |1993 | 312.6 | |1994 | 326.3 | |1995 | 362.7 | |1996 | 383.8 |

IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew importati consumer goods din is-sena s'issa?

ONOR.

LEO BRINCAT: Ngħarrfaf lill-Onor.

Interpellant li bejn Jannar u Lulju ta' din is-sena ġew importati Lm145.3 miljuni f'Consumer Goods.

SAĦĦA - PERSUNI MIBGĦUTA BARRA GĦAL KURA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-persuna li isimha qed jintbagħat separatament hijiex se tintbagħat barra għal operazzjoni li tant għandha bżonn?

Jekk iva, meta?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Il-persuna msemmija ġiet eżaminata fl-isptar San Luqa minn Mr.Michael Benson, Kirurgu ta' l-Ortopedija, Ingliż, fl-14 ta' Lulju 1997.

Il-Kirurgu irrakkomanda li l-pazjent jintbagħat l-Ingilterra għall-operazzjoni li għandu bżonn.

Id-data ta' l-operazzjoni għadha ma ġietx mogħtija mill-Ispeċjalista fuq imsemmi.

TEKNOLOĠIJA TA' L-INFORMATIKA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'passi qegħdin jittieħdu biex nilqgħu kemm nistgħu d- diffikultajiet li nistgħu niffaċċaw f'dik li hi teknoloġija ta' l- informatika minħabba l-millenium bug?

ONOR.

ALFRED SANT: Il-Gvern ħatar lill-MITTS bir-responsabbilta' li tieħu l-passi kollha meħtieġa biex Malta tipprepara għal hekk imsejjaħ Millenium Bug fil-qasam tat-teknoloġija ta l-informatika.

Il-MITTS ħatret Project Manager u team ta' nies biex jiffaċċaw u jippreparaw għal din il-problema.

Diġa' tqajjmet kuxjenza rigward din il-problema fid-Dipartimenti tal- Gvern permezz ta ittra uffiċjali li ħarġet mill-Uffiċċju tal-Prim Ministru, fejn ġie spjegat ukoll li l-MITTS qegħda tmexxi dan il-proċess.

Biex titqajjem kuxjenza fis-settur privat, il-MITTS qegħda taħdem id f'id ma kumpannija privata u ħa jkun hemm sensiela ta' seminars u diskussjonijiet fuq dan is-suġġett.

Il-MITTS qegħda tmexxi dan il-proġett skond prinċipji u ideat li qed jintużaw madwar id-dinja.

Qiegħed isir inventarju tal-programmi kollha li qed jintuzaw fid-dipartimenti tal-Gvern u ġew żviluppati sensiela ta' testijiet biex jiġi assigurat li kull programm jibqa' jaħdem fis- sena 2000.

Sar pjan dettaljat fuq kif se jitmexxa l-proġett u saħansitra diġa' nbeda x-xogħol fuq diversi programmi mportanti.

Inbeda wkoll eżerċizzju biex il-kompjuters kollha li qed jintuzaw fid- Dipartimenti tal-Gvern jiġu ittestjati li jżommu d-data u l-ħin kif suppost fis-sena 2000.

SAĦĦA - KNEE REPLACEMENTS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid meta se ssir in- knee replacement tal-pazjenta li isimha qed jintbagħat separatament?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Il-pazjenta msemmija saritilha left total knee replacement f'Ottubru 1996.

Din għandha bżonn operazzjoni simili n-naħa tal-lemin, liema operazzjoni se ssir appena jkun possibbli.

KUNSILLI LOKALI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid min qed jagħmel l-istudju dwar it- twaqqif ta' kunsilli lokali ġodda li rrifera għalih fir-risposta ta' mistoqsija parlamentari numru 6948?

Dan l-istudju tlesta?

Jekk le, meta hu maħsub li jitlesta?

Jekk iva, jista' l-Ministru jpoġġi kopja tiegħu fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-onorevoli Interpellant li l-istudju dwar it-twaqqif ta' Kunsilli Lokali ġodda qed isiru mill-Ministeru tiegħi flimkien mad-Dipartiment tal-Kunsilli Lokali.

Dan l-istudju li jinkludi investigazzjonijiet u riċerki dwar dak li qed isir f'pajjiżi oħra, u dwar x'mudelli qed jiġu proposti fil-Kunsill ta' l- Ewropa, għadu mhux lest u ma ġietx iffissata l-ebda data sa meta hu maħsub li jitlesta.

KUNTRATT TA' HEALTH INSURANCE

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-korrispondenza li rċieva u li hi datata 30 ta' Ġunju, 1997 li hu rrifera għaliha fir-risposta għall- mistoqsija parlamentari numru 6944 li kienet tirrigwarda l-kuntratt tal- health insurance ta' l-Air Malta?

ONOR.

ALFRED SANT: Ma nħossx li tali ittra għandha titpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra pero`, jekk l-Onor Interpellant irid, nitolbu jirranġa mas- Segretarjat tiegħi, biex ikun jista jiġi jaraha Kastilja.

UNIVERSITA' - TENDER

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għat-tender UM795 ta' l-Universita' ta' Malta, jista' l-Ministru jgħid min xeħet it-tender u kemm kienet kull bid?

Jikkonferma l-Ministru li t-tender ingħata lil kumpannija Taljana minkejja li fid-dokumenti jingħad li tingħata konsiderazzjoni speċjali lil ditti Maltin li jkollhom numru sinifikanti ta' impjegati full time?

Jista' l -Ministru jgħid kemm impjegati full time kellhom id-ditti Maltin li xeħtu t- tender u għaliex ġew skartati fl-għażla?

X'arranġamenti hemm għat- tiswijiet u kemm se jqumu lill-Universita'?

Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex personalment sodisfatt bil-mod kif ġiet deċiża t-tender u jaqbilx mad-deċiżjoni li ttieħdet?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jien infurmat li t-Tender Nru UM/795 li qed jirreferi għaliha l-Onor.

Interpellant kienet għal photocopier li ser tintuża fuq Proġett approvat taħt ir-Raba' Protocol bejn Malta w l-Italja.

Waħda mill-kundizzjonijiet tal-Protocol hi li x-xiri ta' dan it-tip e.g. equipment irid isir mill-Italja.

Dan seta' jsir kemm direttament jew inkella permezz tal-aġenti lokali.

Ix-schedule ta' min xeħet tender u kemm kienet kull bid' kienet disponibbli biex jaraha kulħadd fin-Notice Board tal-Purchasing and Supplies Department fl-Universita'.

Dawk li xeħtu tender u l-ammont li offra kull tenderer kienu:- WISE Info.

Technology Solutions Lm 8,417 Office Electronics Ltd 'Option A' Lm 5,325 Office Electronics Ltd 'Option B' Lm11,325 Concordia Sistemi s.r.l.

'Option A' Lit 37,146,000 Concordia Sistemi s.r.l.

'Option B' Lit196,505,000 Leotta & C s.r.l.

Lit 32,900,000 Avantech Ltd 'Option A' Lm 5,510 Avantech Ltd 'Option B' Lm12,993 Avantech Ltd 'Option C' Lm14,888 Image Systems Ltd Lm 6,904

Jien infurmat li ħadd minn dawk li tefgħu tender ma ġie skartat u t-tender ingħatat lill-kumpanija taljana għar-raġuni li, minn dawk li tefgħu tender, huma biss kien l-aktar konformi mal-ispeċifikazzjonijiet kif mitluba.

Il- konsiderazzjoni speċjali msemmija mill-Onor.

Interpellant tirreferi biss għal ditti Maltin li jimpjegaw ħaddiema fulltime.

Skond informazzjoni provduta mid-ditti Maltin li xeħtu offerta n-numru ta' mpjegati tagħhom fulltime Maltin huwa:

WISE Info.

Technology Solutins 14 Office Electronics Ltd 29 Avantech Ltd 25 Image Systems Ltd 27

Regward it-tiswijiet, l-apparat hu garantit għal tnax il-xahar mid-data ta' l-istallazzjoni, għalhekk l-Universita' mhix ser teħel l-ebda spiża f'dan iż-żmien.

Wara dan iż-żmien l-Universita' għandha l-faċilita' li tidħol f'Maintenance Agreement'jew li tagħmel tiswijiet skond kif jinħtieġ bħal ma soltu jsir f'każi simili.

Id-deċiżjoni li ttieħdet saret konformi mal-kondizzjonijiet tat-tender kif ukoll fir-rigward tal-bżonnijiet tar-Raba' Protocol bejn l-Italja u Malta.

Mill-informazzjoni li ngħatajt ma jidhirx li saret xi irregolarita' fl- għoti ta' din it-tender iżda jekk l-Onor.

Interpellant għandu xi tagħrif f'dan is-sens nitolbu jgħaddihuli biex ninvestiga.

KUNSILL LOKALI - PIETA'

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Peress illi f'dan il-Parlament il-Ministru kien stqarr illi kien favur li tiġi milqugħa t-talba tal-Kunsill Lokali ta' Tal-Pieta', li ma jiġix imġiegħel iħallas l-arretrati ta' Lm6,000 kera li kellu jagħti lill- Awtorita' tad-Djar in vista ta' l-inizjattiva li ħa l-istess kunsill li xtara mill-budget tiegħu uffiċċju permanenti, peress illi l-awtorita' baqgħet tinsisti fuq il-ħlas u l-kunsill kellu jispiċċa jħallas, jista' l- Ministru jisjega jekk hu intervjeniex fil-każ u x'għamel kif ukoll jgħid għandux xi ħsieb kif jista' jirrifondi lill-Kunsill Lokali ta' Tal-Pieta'?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi l-Kunsill Lokali Pieta' wara talba li kien għamel biex jiġi eżonerat milli jħallas is- somma dovuta bħal kera lill-Awtorita' tad-Djar (is-sit),kien ingħata tweġiba fis-sens illi l-awtoriżżazzjoni biex jieħu self għax-xiri ta' uffiċji amministrattivi ġodda, kienet suġġetta għall-kundizzjoni li dan is- self ma kellu bl-ebda mod jippreġudika l-operat statutorju ta' l-istess Kunsill.

Il-Kunsill kien jaf li l-ħlas tal-kera msemmija kienet waħda mill- commitments li ma setgħatx tiġi evitata.

Fid-29 ta' Settembru 1997 il-Kunsill Lokali tal-Pieta' wasal fi ftehim ma' l-Awtorita tad-Djar fejn intrabat li jħallas LM1500 kull sitt xhur mingħajr interessi sakemm jasal fis-somma dovuta ta' LM6000.

P.A. - PERMESSI LILL-KUNSILLI LOKALI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Minitru jgħid kemm ħarġet permessi l-Awtorita' ta' l-Ippjanar lil kull kunsill lokali bejn Jannar u l-aħħar ta' Settembru ta' din is-sena?

Meta saret kull applikazzjoni relattiva u għal xiex inhi?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid ukoll kull kunsill lokali kemm għandu applikazzjonijiet pendenti, meta saret kull applikazzjoni u għal xiex inhi?

ONOR.

GEORGE VELLA: Żewġ dokumenti bl-informazzjoni mitluba tpoġġew.fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

Dokument `A' jirreferi għal kemm il-permess ħarġet l-Awtorita' ta' l- Ippjanar lil kull Kunsill Lokali bejn Jannar u Settembru ta' l-1997, meta saret kull applikazzjoni, u x'kien approvat.

Dokument `B' jirreferi għal kemm il-applikazzjoni tal-Kunsill Lokali għandha pendenti quddiemha l-Awtorita' ta' l-Ippjanar, meta saret kull applikazzjoni u x'qiegħed jiġi propost.

KUNSILLI LOKALI - ALLOKAZZJONI TA' FONDI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: In vista ta' dak li qal il-Ministru b'risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 7048, jista' jekk jogħġbu jgħid jekk spiċċax l- eżerċizzju ta' l-evalwazzjoni tal-ħtieġijiet tal-kunsilli lokali u jekk għandux il-ħsieb li jirrivedi l-formula ta' l-allokazzjoni tal-flus lill- kunsilli lokali u jekk iva, kif?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-proċess ta' l-evalwazzjoni tal-ħtiġiet finanzjarji attwali ta' kull Kunsill hu essenzjalment dinamiku fil-karattru tiegħu.

Fil-fatt, bħal ma jaf l-Onor.

Membru l-fondi għall-ħtiġijiet speċjali tal-lokalitajiet li dan il- Parlament stess jalloka b'riżoluzzjoni ad hoc skond il-provvedimenti ta' l- Art.58 ta' l-Att ta' l-1993 dwar Kunsilli Lokali, huma intiżi primarjament biex jagħmlu tajjeb għal-żbilanċi soċjali u demografiċi tal-Kunsilli Lokali fil-kuntest ta' l-allokazzjonijiet finanzjarji li jsiru skond il-formola bażika.

Sal-lum ma jirriżultax li hemm ħtieġa li tiġi riveduta l-formola bażika ta' l-allokazzjoni tal-flus skond l-Art.55 ta' l-imsemmi Att.

SAĦĦA - SERVIZZI ĠODDA

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra bis-servizzi ġodda li seħħew fil-qasam tal-kura primarja, sena b'sena tul l- aħħar għaxar snin?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Tweġiba għal din il-mistoqsija tpoġġiet fuq il- Mejda tal-Kamra.aktar kmieni f'din is-seduta.

SAĦĦA - RIŻENJI TA' CASUAL SOCIAL ASSISTANTS

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm kien hemm riżenji ta' Casual Social Assistants xahar b'xahar mill- ewwel ta' Ġunju 1997 sal-lum?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: In-numru ta' riżenji ta' Casual Social Assistants mill-1 ta' Ġunju 1997 sal-lum huwa hekk:

Ġunju 7 Lulju 7 Awissu 5 Settembru 7 Ottubru(sal-20 tax-xahar) 3

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - HEAD OFFICE - KSUR TAL-KODIĊI TAĊ-ĊIVIL

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm ħarġu charges għall-ksur tal-kodiċi taċ-ċivil ġewwa l-Head Office tad- dipartiment?

Jista' jgħid kemm kien in-numru ta' kull kategorija li kellhom charge?

Jista' jelenka xi kwalita' ta' ksur kien hemm li wasslu għal dawn iċ-charges?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SPTAR SAN LUQA - ITU - STAFF

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid b'kemm żdied il-complement ta' l-istaff ġewwa l-ITU min mindu żdied riċentement in-numru ta' sodod?

Jista' jipprovdi breakdown tal-complement ta' l-istaff qabel u wara din iż-żieda?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: In-numru ta' staff qabel ma ġew introdotti riċentement is-sodod l-oħra fl-ITU kienu ta' tletin (30) fl-1996.

L-istaff fl-ITU żdied għal tmienja u tletin fl-aħħar tlett xhur ta' l- 1996.

Minn dak iż-żmien żdiedu żewġ sodod oħra fl-ITU.

Fil-preżent hemm ħamsa u erbgħin staff ġewwa l-ITU.

Idealment il-complement tan-nurses għal tlettax-il sodda għandu jkun total ta' tmienja u erbgħin (48) u qed jittieħdu passi biex dan isir fl- iqsar żmien possibbli.

SAĦĦA - PAGA TAD-TOBBA/KONSULENTI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra x'kienet il-basic salary tat-tobba inklużi l-konsulenti fil-gradi kollha fl- 1987 u fl-1997?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Din hija l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Membru dwar kemm kien il-Basic Salary tat-tobba kif ukoll tal-konsulenti fl- 1989 u fl-1997.

1987 SALARJU Principal Medical Officer 4204 Director Hospital Department 4150 Senior Medical Officer 4150 Professional Medical Officer III 3497 x 94 - 4058 Consultant 3520 x 82 - 3672 Professional Medical Officer II 3363 x 94 - 3643 Professional Medical Officer IIA 3069 x 81 - 3470 Professional Medical Officer I 2970 x 81 - 3292

Medical Officer (Houseman) 1st year - 2810 2nd year - 2890 2970 x 81 - 3292

1997 SALARJU

Chairman/Director 8000 Consultant 7300 Principal Medical Officer 5309 x 199 - 6503 Senior Registrar 5309 x 199 - 6503 Registrar/Senior Medical Officer 4994 x 185 - 6104 Medical Officer/Senior House Officer 4458 x 151 - 5364 Houseman 4217 x 139 - 5051

*b'effett mill-1 ta' April, 1997 is-salarji żdiedu b'25ċ fil-ġimgħa.

MEDICAL EQUIPMENT COMMITTEE - BORD

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba iltaqa' l-Board tal-Medical Equipment Committee (MEC) mis-26.10.96 sal-lum u x'kienu d-dati ta' dawn il-laqgħat?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mis-26 ta' Ottubru, 1996 sal-lum il-Medical Equipment Committee iltaqa' 11-il darba.

Id-dati ta' meta ltaqa' huma:

31 ta' Ottubru, 1996 5 ta' Ottubru, 1996 7 ta' Frar, 1997 14 ta' Frar, 1997 25 ta' Frar, 1997 14 ta' Marzu, 1997 21 ta' Marzu, 1997 25 ta' April, 1997 30 ta' Mejju, 1997 6 ta' Ġunju, 1997 1 ta' Awissu, 1997

Barra minn hekk isiru laqgħat darbtejn fil-ġimgħa minn xi membri speċifiċi biex jitħejja l-groundwork għax-xogħol tal-kumitat.

DIPARTIMENT TAD-DJAR - EVICTIONS

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jagħti tagħrif dwar kemm kien in-numru ta' evictions li saru mid- Dipartiment tad-Djar fil-perjodu 1/11/96 sat-30/9/97?

F'liema lokalita' kienu dawk l-evictions?

Kemm-il rapport ta' squatters kellu d-dipartiment f'dan l-istess perjodu?

X'passi ttieħdu s'issa mid-dipartiment f'dan l- istess perjodu dwar dawn ir-rapporti?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jien infurmat illi m'hemm l-ebda statistika dwar rapporti ta'squatters, iżda dawn jiġu nvestigati kif meħtieġ.

Meta jirriżulta li jkun hemm squatting jittieħdu l-passi meħtieġa biex jiġu żgumbrati.

Fil-perjodu ndikat saru dawn l'iżgumbramenti.

Lokalita' Numru

Valletta 2 Paola 1 Cospicua 8 Senglea 1 Marsa 4 Floriana 1 Sliema 2 Sta.Lucia 1 Kalkara 3 Hamrun 1 Total........... ..24

PRODOTTI AGRIKOLI - LEVIES

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar liema levies inbidlu fuq prodotti agrikoli mportati f'Malta fil-perjodu 1/11/96 u t-30/9/97?

Kemm prodott (f'piż) ġie mportat fil-perjodu meta l-levies kienu hekk mibdula?

Liema levies oħra hu mistenni li jitneħħew jew jitnaqqsu fil-ġimgħa jew fix-xhur li ġejjin?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nitlob l-Onor.Interpellant jagħmel il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

PRODOTTI AGRIKOLI - LEVIES/DAZJI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar liema huma l-levies/dazji mposti mill- pajjiżi mportaturi tal-prodotti agrikoli Maltin fuq il-prodotti hekk importati, kemm jekk dawn il-prodotti huma ta' ħxejjex u frott, kif ukoll jekk dawn huma prodotti tal-laħam?

X'tip ta' diskussjonijiet qed isiru biex dawn il-levies/dazji jitneħħew?

ONOR.

P.A. - LOCAL PLANS

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti tagħrif dwar meta hu mistenni li jiġu ffinalizzati kull wieħd mil-local plans li għandha quddiemha l-Awtorita' ta' l-Ippjanar?

Liema areas se jiġu affettwati b'dawn il-local plans?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant qiegħda tiġi miġbura.

MĠARR - FOOTBALL GROUND

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jieħu passi biex jkun hemm żieda f'xibka tal-ground tal-football fl-Imġarr (Malta) għal madwar żewġ metri fuq in-naħa ta' Triq il-Plejju?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ix-xogħol fuq il-ground u l-faċilitajiet l-oħra sar mill-Kunsill Lokali.

Għalkemm saru talbiet għal xi xogħol fuq il- courts tat-tennis u tal-basketball, l-ebda talba ma saret fuq iż-żieda li qed jirreferi għaliha l-Onor.

Interpellant.

MTARFA - TRIQ TA' TAĦT L-IMTARFA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jagħti indikazzjoni dwar meta se jinbeda x-xogħol biex tiġi rranġata t-triq ta' taħt l-Imtarfa, liema triq twassal minn ħdejn Ta' Qali għal ħdejn il-flats ta' Bużugrilla?

Jista' l-Ministru jagħti indikazzjoni dwar x'tip ta' tiswijiet qed jiġu kkonsidrati?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: It-triq imsemmija primarjament taqa' taħt ir- responsabilitajiet tal-Kunsill Lokali, pero hemm il-ħsieb illi ssir site investigation mill-Gvern biex jiġu stabbiliti l-aħjar mezzi biex din it- triq terġa' titpoġġa fi stat tajjeb.

Sintendi dan ix-xogħol irid isir skond prijoritament ġenerali tad-Dipartiment tat-Toroq.

SAĦĦA - MEDIĊINI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 8783 nixtieq ninforma lill-Ministru li qed nibgħatlu separatament l-ismijiet tal-pazjenti u l-mediċini preskritti.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Id-domanda għall-mediċina għall-ewwel pazjent, ġiet ippreżentata lid-DTC fil-5 ta' Awissu, 1997 u ġiet approvata mill- kumitat.

Il-pazjent ġie informat bl-approvazzjoni fit-18 ta' Ottubru, 1997 malli id-DTC ġie nformat mis-Servizzi Farmaċewtiċi tal-Gvern li waslu l- istocks tal-mediċina preskritta.

Id-domanda għall-mediċina għat-tieni pazjent ġiet ippreżentata fit-12 ta' Lulju, 1997 u ġiet ikkonsidrata u approvata mid-DTC.

L-approvazzjoni tinħareġ malli s-Servizzi Farmaċewtiċi tal-Gvern jinforma lid-DTC li l- istocks tal-mediċina preskritta ikunu waslu.

DISTRETT NRU.

3 - ANZJANI

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n- numru ta' anzjani f'Wied il-Għajn u Ħaż-Żabbar?

Jista' jgħid jekk il-Gvern għandux xi ħsieb li tinfetaħ dar għall-anzjani jew day centre jew xi faċilita' oħra f'xi waħda minn dawn il-lokalitajiet?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: In-numru ta' anzjani f'Wied il-Għajn huwa 626 waqt dak ta' Ħaż-Żabbar huwa 1,921.

Dwar djar għall-anzjani u day centres, il-Ministeru tiegħi qiegħed jimxi fuq il-Business Plans tad-Dipartiment għall-Anzjani u Bżonnijiet Speċjali rigward il-proġetti li għandhom isiru.

Infakkar lill-Onor.

Membru li fiż- Żejtun jew f'Bormla li hija lokalita' relattivament qrib Ħaż-Żabbar u Wied il-Għajn, diġa' hemm jew se jkun hemm dar għall-anzjani u day centre.

BINI - LIĠIJIET

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'sar s'issa fuq il-liġijiet tal- bini ħalli jkunu nkorporati miżuri favur il-konservazzjoni ta' l-enerġija fil-bini tagħna?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Meta l-liġijiet proposti kienu qiegħdin jiġu mfassla, kien inħatar sotto kumitat biex jistudja u jagħmel rakkomandazzjonijiet fuq dan is-suġġett partikolari.

Fost il-miżuri li hemm stipulati fir-regolamenti l-ġodda hemm li l-bini l- ġdid irid ikollu ċertu standard ta' insulation, kif ukoll aspetti oħra li jolqtu il-passive design biex dan il-bini ikun aktar addattat għall-klima tagħna.

APPARAT LI JAĦDEM B'ENERĠIJA SOLARI

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-policy attwali tal-Gvern rigward eżenzjonijiet fuq apparat li juża enerġija solari jew dik tar-riħ?

Jista' jindika x'sar jew x'beħsiebu jsir issa li ġej il-budget speċjalment in vista li l-ispiża hija relattivament għolja għal konsumatur biex jixtri tali apparat fil-preżent?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-tagħrif mitlub jingħata fil-mument opportun.

ENEMALTA - IMPJEGATI

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jagħti n-numru ta' l-impjegati li jaħdmu mal- Korporazzjoni Enemalta:- 1) f'totali; u 2) lokalita' b'lokalita; f'Malta u Għawdex?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-tagħrif mitlub tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

ENEMALTA - PRODOTTI

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jagħti indikazzjoni ta' x'qiegħed jiġi ntaxxat il- konsumatur fuq dawn il-prodotti:- 1) petrol; 2) diesel; 3) pitrolju; u 4) fuels oħra?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-tagħrif mitlub mill-Onor.

Membru deher fis- Suppliment tal-Gazzetta tal-Gvern Nru. 16479 tat-30 ta' Ġunju, 1997.

Id-dettalji huma kif jidhru hawn taħt:

Petrol (leaded) 13c3 kull litru Petrol (Unleaded) 12c2 kull litru Diesel 6c1 kull litru Kerosene 1c1 kull litru LPG 5c0 kull Kg.

BENEFIĊĊJI SOĊJALI

L-ONOR.

ANĠLU FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-pożizzjoni ta' persuna mill-Qawra, li d- dettalji qed jintbagħtu separatament, li applika għal sickness benefit wara li għadda bord hemmhekk l-Ingilterra u li sal-lum għadu ma rċieva xejn?

Dan għandu Social Security No. B-05615474 u Pension No. 16186727.

ONOR.

EDWIN GRECH: Il-persuna msemmija mill-Onor.

Interpellant kienet għamlet talba għall-Għajnuna għall-Mard f'Awissu 1996, u meta ġiet mitluba tagħti xi informazzjoni dwar id-dħul tagħha u tal-familja, hija kienet talbet li l-każ jingħalaq u li d-Dipartiment ma jibqax jieħu konjezzjoni tal-każ, għax il-mezzi tagħha kienu jaqbżu l-iskala.

Dan kien fil-5 ta' Novembru 1996.

Fis-16 ta'Novembru 1996, hija kienet informata uffiċjalment bid-deċiżjoni tal-każ tagħha skond kif kienet talbet hi.

Il-persuna msemmija tista' tagħmel applikazzjoni mill-ġdid jekk taħseb li ċ- ċirkostanzi tagħha jintitolawha għal dan il-benefiċċju.

PBS - CHANNEL 12

L-ONOR.

ANĠLU FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk ikunx aktar għaqli u jikkonsidrax dan is-suġġeriment li Channel 12 li huwa programm edukattiv u jixxandar fuq il-Community Channel għandu jitgawda minn kull min huwa interessat fl-edukazzjoni u għalhekk għandu jkun provdut lil kulħadd u mhux min jista' jaffordja jħallas il- cable television?

ONOR.

ALFRED SANT: It-twaqqif u t-tħaddim ta' Channel 12 fuq il- Cable TV joħorġu mill-ftehim bejn il-Gvern Malti u l-Melita Cable TV, iffirmat fl- 1991.

Dan il-ftehim jgħodd għal 15-il sena.

Madankollu, billi l-programmi ta' Channel 12 huma segwiti ħafna, u jkun xieraq u sewwa li jitgawdew minn kulħadd, l-Awtorita` dwar ix-Xandir lesta li ma l-ewwel opportunita` tara li dan l-istazzjon jkun jista jxandar b'sistema terrestri [li jkun jinqabad bl-antenna].

IMPJIEGI - PERSUNI SELF-EMPLOYED

L-ONOR.

ANĠLU FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid jekk persuna self-employed bħalma hi l-persuna mill-Għargħur li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament li nvesta iktar minn Lm10,000 hu waħdu bħala panel beater eċċ, għandux jiġi kkonsidrat minn xi skema eżistenti biex ikollu sussidju fuq loans li jkun għamel biex hu jaħdem hekk u allura ma jkunx piż fuq l-istess soċjeta' li tipprovdi hi stess xogħol għalih?

ONOR.

LEO BRINCAT: L-iskema ta' self b'rata ta' imgħax issussidjat taħt l-Att dwar l-Iżvilupp Industrijali u l-iskema taħt l-Att dwar Garanziji ta' Self lill-Intrapriżi Żgħar għandhom l-għan ewlieni li jservu ta' inċentiv lil min irid jagħmel investiment ġdid u mhux biex jiġi ffinanzjat mill-ġdid jew issussidjat l-investiment li jkun diġa' sar.

SIGURTA' SOĊJALI - CHILDREN'S ALLOWANCE

L-ONOR.

ANĠLU FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jara li applikant minn Naxxar li d-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament, li huwa diżokkupat u jirreġistra għax-xogħol u li huwa miżżewweġ u għandu żewġt itfal jingħata ċ-children's allowance għaliex sal-lum dan għal xi raġuni amministrattiva li ċertament m'hijiex ġustifikata, għadu ma ngħatax lilu u lill-familja tiegħu?

ONOR.

Interpellant kienet għamlet talba għall-allowance tat-tfal fil-31 ta' Lulju 1997, tlett ijiem wara li bdiet tirreġistra għax-xogħol.

Il-ħlas ta' l-allowance tat-tfal għadu ma ġiex maħruġ għaliex id-Dipartiment għadu mhux f'pożizzjoni jistabilixxi r-rata ta' allowance dovuta lill-familja tal-persuna msemmija.

Il-persuna qiegħda tonqos milli tipprovdi l-informazzjoni mitluba biex dawk li jistgħu jkunu drittijiet tagħha jiġu mogħtija lilha skond ma jipprovdi l- Att dwar is-Sigurta' Soċjali (Kap 318).

Ir-raġunijiet li s'issa għadu ma sarx il-ħlas huma bla dubju ġustifikati.

Il-ħlas ta' xi benefiċċju jista' jsir biss hekk kif il-persuna tipprovdi l- informazzjoni meħtieġa.

Id-Direttur ma jistax ikun sodisfatt bid- dikjarazzjoni ta' persuna li filwaqt li qed tiddikjara li ma għandha ebda dħul minn imkien, lanqas mhi tirċievi xi benefiċċji soċjali.

MOSTA - TRIQ IĊ-ĊINJU

L-ONOR.

ANĠLU FARRUGIA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk saritx l-expropriation procedure meħtieġa biex parti minn Triq iċ-Ċinju, fil-Mosta fejn hemm parti minn ħajt f'nofs din it-triq, finalment tiġi konkluża bis-servizzi b'kollox, issa li hemm diversi familji jgħixu hemmhekk?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Sar qbil bejn il-Gvern Ċentrali, il-Kunsill Lokali u s-sidien ta' din l-art imsemmija, biex Triq iċ-Ċinju tkun tista' titwessa'.

Għalhekk meta jsir ix-xogħol ta' tarmak, il-ħajt li jinsab fin- nofs ta' triq se jersaq lura mil-linja tat-triq.

MOSTA - XIRI TA' FOND

L-ONOR.

ANĠLU FARRUGIA staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jara x'inhu jżomm lill-Awtorita' tad-Djar li tikkonkludi kuntratt wara konvenju li sar għal xiri ta' fond fil-Mosta li d-dettalji qed jintbagħtu separatament ma' ċertu persuna legalment separata, meta dan il- konvenju issa ilu fuq sena li sar?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

Fl-1 ta' Marzu 1996 l-Awtorita' tad-Djar iffirmat il-Konvenju mas-Sinjura Briffa għax-xiri tar-residenza tagħha li hi proprjeta' tal-Gvern wara li d- Dipartiment ta' l-Artijiet ma' sabx oġġezzjoni għall-bejgħ (Dok.

Fis-16 ta' April 1996 id-Dipartiment ta' l-Artijiet informa lill-Awtorita' tad-Djar li għalissa il-bejgħ ma jistax jitkompla peress li hemm dubju jekk il-Gvern huwiex is-sid assolut ta' l-art jew le (Dok.

L-Awtorita' tad-Djar baqgħet tinsisti mad-Dipartiment ta' l-Artijiet biex din il-kwestjoni tiġi solvuta biex tikkonkludi l-ftehim mas-sinjura Briffa.

Fil-25 ta' Settembru 1997, l-Awtorita' tad-Djar ġiet informata mid- Dipartiment ta' l-Artijiet li qabel ma jiġi determinat jekk il-Gvern għandux it-titolu legali fuq l-art, ma jirrikmandax li l-bini mibni fuq din l-art jiġi trasferit b'titolu assolut (absolute ownership)(Dok.3).

Jekk l-Awtorita' tad-Djar ma tingħatax il-provenjenza ta' l-art, ma tistax tidħol mas-Sinjura Briffa fuq att finali ta' trasferiment.

SKYTEL LTD

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm qegħda titħallas it-Telemalta mill-kumpannija Skytel Ltd talli din ta' l-aħħar tuża l-infrastruttura tat-Telemalta għall- operazzjonijiet tagħha?

ONOR.

ALFRED SANT: L-informazzjoni mitluba hi ta' natura kummerċjali, u għaldaqstant mhux prudenza li tingħata.

TELEPHONES ĠODDA

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kienu stallati linji ġodda tat-telefon xahar b'xahar tul dawn l-aħħar sentejn lokalita' b'lokalita'?

X'kien iż-żmien average li ttieħed sabiex ikunu stallati dawn il-linji?

ONOR.

ALFRED SANT: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

Rigward l-aħħar parti tal-mistoqsija, ngħarraf li kien hemm żmien, meta biex tiġi tingħata linja tat-telefon, l-applikant kien idum kważi erbgħin (40) jum, bħal per eżempju f'Lulju ta' l-1996.

Il-Korporazzjoni Telemalta issa qabdet ritmu tajjeb tant li minn 28 jum fi Frar li għadda, l-average waiting time issa tniżżel għal 11.45 f'Ottubru.

TELEMALTA - CABLE FAULTS

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' faults fil-primary u secondary cables tat-Telemalta u faults oħra fis-settijiet xahar b'xahar tul dawn l-aħħar sentejn?

Kemm damu sabiex jissewwew dawn il-faults?

Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk iddaħlitx xi sistema fil-hardware jew software sabiex tiddentifika l-kawża ta' dawn il-faults u sabiex isewwuhom?

ONOR.

ALFRED SANT: 1.

L-informazzjoni mitluba mill-Onor.Interpellant hija miġbura f'din it-tabella li turi l-ammont ta' cable faults li ġew imsewwija matul kull xahar fl-1996 u fl-1997.

Ma tinżammx statistika li tiddistingwi bejn primary u secondary cable faults.

Xahar 1996 1997 Jannar 1,399 1,065 Frar 1,256 823 Marzu 1,257 918 April 1,189 1,299 Mejju 1,187 1,039 Gunju 1,011 1,015 Lulju 1,221 876 Awissu 1,147 820 Settembru 1,236 1,369 Ottubru 1,242 Novembru 880 Dicembru 871 Total 13,896 9,224

Fil-każ ta' settijiet bil-ħsara ma' tinżammx statistika.

F'ċirkostanzi normali, il-cable faults jiġu msewwija fi ftit ġranet, iżda jista' ikun il-każ li meta jkun hemm bżonn tħaffir (minħabba ħsara taħt l-art) dawn idumu daqsxejn aktar.

Kif diġa' tħabbar pubblikament, il-Korporazzjoni xtrat sistema komputerizzata biex tittestja l-linja (Line Test System).

Huwa fatt li b'din is-sistema ta' hardware u software il-ħsarat jiġu identifikati malajr u tiżdied l-effiċjenza biex l-istess ħsarat jitranġaw fl-iqsar żmien.

F'dan il-mument, is-sistema qegħda tiġi nstallata u huwa ppjanat li tibda topera fil-ġimgħat li ġejjin.

ETC - KORSIJIET

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew organizzati korsijiet mill-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ matul ix-xahar ta' Settembru?

Kemm nies ħadu sehem u kemm minn dawn kienu qed jirreġistraw għax-xogħol?

ONOR.

EDWIN GRECH: Tabella bil-Korsijiet li kienu organizzati mill- Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ matul ix-xahar ta' Settembru 1997, u n- numru ta' persuni li kienu qed jattendu għalihom tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

EDUKAZZJONI - PROGRAMM SCOOPS

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'ħidma se ssir matul is-sena skolastika permezz tal-programm Scoops?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Din is-sena l-programm Scoops daħal fit-tielet sena u l-aħħar mit-tlett gruppi ta' skejjel (jiġifieri l-iskejjel li baqa' - li jissejħu Grupp C) se jieħdu sehem din is-sena.

L-ewwel saret laqgħa mal-kapijiet ta' l-iskejjel ta' Grupp A (dawk li bdew jieħdu sehem fis-sena skolastika 1995/96) u mal-kapijiet ta' l-iskejjel Grupp B (dawk li bdew jieħdu sehem fis-sena skolastika 1996/97).

Fil-25 ta' Ottubru saret il-Konferenza.

Fil-bidu ta' Novembru se ssir laqgħa mal-Managers ta' kull skola.

Wara jkun hemm Co-op Week f'kull skola.

Jinħatar il-kumitat tat-tmexxija u tibda taħdem il-koperattiva fl-iskola.

Wara din is-sena jkunu ħadu sehem l-iskejjel kollha, kemm tal-Gvern kif ukoll Privati.

RAĦAL ĠDID - PROVVISTA TA' ILMA

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba nqatgħet il-provvista ta' l-ilma matul l-aħħar xahrejn fi Triq 28 ta' April 1958, f'Raħal Ġdid?

ONOR.

LEO BRINCAT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-ministru kkonċernat.

RAĦAL ĠDID - ĊENTRU TAS-SAĦĦA

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm nies għamlu użu mill-poliklinika ta' Raħal Ġdid matul Settembru?

Kemm hu l- complement bħalissa ta' din il-poliklinika?

Hemm pjanijiet li l-istaff għandu jiżdied?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: L-attendenzi fiċ-Ċentri tas-Saħħa ta' Raħal Ġdid matul ix-xahar ta' Settembru kien dan.

Attendenzi għat-tabib: 9,947 Attendenzi fit-treatment room 4,283 Attendenzi għall-kliniċi diversi 59,412 Talbiet għal viżti 1,096

Il-kompliment ta' tobba fiċ-Ċentru tas-Saħħa ta' Raħal Ġdida huwa ta' 25.

Id-Dipartiment tal-Kura Primarja qed jagħmel kull sforz biex dan in-numru jiżdied.

ĦAL TARXIEN - ĦRUĠ TA' DRENAĠĠ

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jordna li jittieħdu passi biex id- drenaġġ bejn Triq Paola u Triq is-Sorijiet, Ħal Tarxien ma jkomplix ifur meta tagħmel xita qawwija?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Ninsab informat li d-Dipartiment tad-Drenaġġ qed jinvestiga din il-problema sabiex jara x'passi jistgħu jittieħdu biex din tittaffa.

P.A. - FDALIJIET RUMANI FIŻ-ŻEJTUN

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Ministru jara li l- Awtorita' ta' l-Ippjanar b'xi mod tħares il-fdalijiet Rumani li jinsabu fl- Iskola Karlu Diacono, fiż-Żejtun?

ONOR.

GEORGE VELLA: Risposta tingħata f'seduta oħra.

PULIZIJA - SISTEMA TA' CLAMPING/TOWING

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 9130 fejn bi żvista użajt l-kelma "ittowjat" flok "ikklampjat", jista' l-Prim Ministru jgħid għalfejn il- Pulizija qegħdin jagħżlu li karozzi jkunu rmunkati flok ikklampjati?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi skond l-Avviż Legali 94 ta' l- 1997, il-Pulizija tista' tneħħi, taħżen jew tiddisponi minn kull oġġett ta' ingombru li jkun qiegħed joħloq xi diżordni, inkonvenjent jew ostaklu u li jkun qiegħed f'post jew f'imkien li ma jkunux permessi skond il-liġi li jintużaw għal dak l-iskop, jew jekk dak il-post jew imkien ikunu speċifikament indikati bħal zona ta' irmonk.

Il-klampi jistgħu jitqiegħdu mill-Pulizija mar-roti ta' kull vettura bil-mutur li tkun qegħda pparkjata jew imħollija f''area speċifikament indikata bħal zona ta' klampjar.

KUNSILLI LOKALI - BINI/KOSTRUZZJONI TA' BANKINI

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi d-direzzjoni tad- dipartiment lill-kunsilli lokali dwar bini/kostruzzjoni ta' bankina ġdida fejn ma jkunx hemm?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il- mistoqsija lill-ministru konċernat.

MOSTA - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk id-Dipartiment tat-Toroq huwiex jipprepara biex jaħdem fuq il-formazzjoni ta' wiċċ Triq Ġużeppi Hyzler, Triq l-Aħwa Galea u Triq iċ-Ċinju, kollha fil-Mosta?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Qiegħed isir xogħol ta' ko-ordinament ta' servizzi ma' l-entitajiet kollha biex Triq Ġużeppi Hyzler u Triq iċ-Ċinju ġewwa l-Mosta jingħataw it-tarmak.

Triq l-Aħwa Galea mhix inkluża fil-programm tax-xogħol għal din is-sena.

ISLA - KUMPLESS TAL-MAĊINA

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-ħsebijiet tal-Gvern rigward il-kumpless tal-Maċina?

X'possibilitajiet u diffikultajiet hemm biex dan il-kumpless jingħata bħala responsabbilta' tal-kunsill lokali ta' l-Isla?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Il-Gvern qiegħed jistudja proposti fosthom waħda mill-Kunsill Lokali ta' l-Isla biex jiddeċiedi xi jkun l-aħjar użu li jista' jsir mill-Kumpless.

It-talba tal-Kunsill Lokali ta' l-Isla trid tiġi studjata wkoll fid-dawl ta' policy ġenerali li trid tiġi mfassla bil-għan li tistabilixxi l-mod kif proprjetajiet tal-Gvern jgħaddu f'idejn il-Kunsill Lokali.

KUNSILLI LOKALI - FAĊILITAJIET SPORTIVI

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex il-kunsilli lokali m'humiex meqjusa bħala l-awtoritajiet lokali u għalhekk responsabbli flimkien ma' l-għaqdiet sportivi fil-kura tal-grounds sportivi li għadha f'diversi lokalitajiet?

Jista' l-Ministru jgħid kif wasal biex jikkonsidra l-five-a-side football ground f'din l-iskema, li hija parti mir- Riżoluzzjoni mressqa għal konsiderazzjoni tal-Kamra meta dan il-ground sar bi spejjeż tal-kunsill lokali?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Il-Gvern fuq parir tal-Kunsill Malti għall- Isport, iħoss li l-aħjar nies kwalifikati biex imexxu l-faċilitajiet sportivi huma l-istess għaqdiet sportivi u clubs.

Madankollu, ir-rwol tal- kunsilli lokali huwa importanti ħafna, għaliex iridu jkunu huma li jissorveljaw u jaraw li l-kondizzjonijiet li fuqhom ġie mogħti t-titlu ta' l-art ikunu osservati.

Il-five-a-side pitch tal-Mosta se jibqa' fuq l-istess titlu u kondizzjonijiet li kellu meta sar ftehim bejn il-Kunsill Lokali u l-Mosta F.C.

MOSTA - TELEPHONE BOX

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jieħu passi meħtieġa biex tiġi nstallata telephone box f'zona ta' Santa Margerita, fil-Mosta?

Jista' l-Prim Ministru jgħid minn Ottubru 1996 kemm-il telephone box ġew installati u fejn lokalita' b'lokalita'?

Jista' l-Prim Ministru jikkonferma jekk il-Korporazzjoni Telemalta għandhiex lista ta' talbiet pendenti ta' fejn kellhom jkunu nstallati telephone boxes skond it-talbiet tal-kunsill lokali?

Jista' l-Prim Ministru jippubblika din il- lista ta' talbiet?

ONOR.

ALFRED SANT: Il-Korporazzjoni Telemalta diġa' għandha cardphone installata f'Santa Margerita fil-Mosta u wara diskussjoni mal- Kunsill tal-lokal, ġie deċiż li titwaħħal oħra matul il- programm li jmiss.

Il-cardphones pubbliċi li twaħħlu lokalita' b'lokalita' minn Ottubru 1996 huma dawn:

Malta Armier 2 Attard 3 B'Bugia 3 B'Kara 4 Buġibba 20 Burmarrad 1 Ċirkewwa 2 Cospicua 2 Fgura 2 Floriana 2 Għadira 1 Għajn Tuffħa 1 Għargħur 1 Għaxaq 2 Ħamrun 4 Iklin 2 Kappara 1 Kirkop 2 Kordin 1 Lija 1 Luqa 3 M'Scala 1 Marsa 4 Mellieħa 4 Mosta 1 Mqabba 1 Msida 4 Naxxar 1 Pembroke 2 Qawra 7 Qormi 4 Qrendi 2 Rabat 2 San Ġwann 4 Senglea 3 Sliema 10 San Pawl 8 Sta.

Luċia 2 Tarxien 1 Valletta 6 Vittoriosa 3 Xemxija 3 Żabbar 4 Żejtun 5 Żurrieq 5 Total 147

Għawdex Għajnsielem 2 Marsalforn 3 Mġarr 1 Victoria 5 Xlendi 2 Total 13

Il-kunsilli lokali għamlu diversi talbiet lill-Korporazzjoni Telemalta għal cardphones pubbliċi.

Diġa' twaħħlu għadd ta' cardphones f'xi lokalitajiet u se jkomplu jitwaħħlu oħrajn sabiex jintlaqgħu t- talbiet pendenti.

Ta' min jgħid li meta tiġi pproċessata applikazzjoni, it-Telemalta tikkonsidra bosta aspetti.

Lista ta' dawn it talbiet qed tinġabar.

MOSTA - ASFALTAR TA' TOROQ

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 8844, jista' l-Ministru jgħid kif iż-żewġ toroq imsemmija ladarba dawn għadhom m'humiex asfaltati jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-kunsill lokali?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Partijiet minn Triq l-Awrora u Triq Santa Margerita fil-Mosta, jaqgħu taħt ir-responsabbilta tal-Kunsill Lokali, peress li huma diġa' asfaltati.

Ix-xogħol ta' kisi ta' tarmak f'dawn iż- żewġ toroq se jsir mill-Gvern Ċentrali.

ĦAMRUN - PJAZZA KAPPILLAN MIFSUD

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jitkompla l- proġett fi Pjazza Kappillan Muscat, fil-Ħamrun?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

UNIVERSITA' - STUDENTI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm mill-istudenti universitarji ġodda din is-sena kienu jmorru:- 1) skola primarja tal- Gvern; 2) skola sekondarja tal-Gvern; u 3) Sixth Form tal-Gvern?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

BENGĦAJSA - ĊENTRU TA' RIJABILITAZZJONI

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jikkonferma fiex wasal il-proġett mibdi mill-amministrazzjoni preċedenti ta' Bengħajsa li kien se jkun ċentru ta' rijabilitazzjoni għal min ikun fi stadju finali tal-programm għal priġunieri milquta mill- problema tad-droga?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi peress li ċ-ċirkostanzi rrikjedew illi dan iċ-ċentru ta' rijabilitazzjoni isir fl-Imtaħleb, il-bini f'Bengħajsa hu pproġettat li jinbidel għal xi skopijiet oħra.

ĦABS ĊIVILI - PRIĠUNIERI

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' priġunieri li nstabu pożittivi għad- droga wara li saru testijiet, xahar b'xahar, mill-1.1.97?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li n-numru ta' priġunieri li nstabu pożittivi għad-droga wara li saru testijiet, xahar b'xahar minn Jannar sa Ottubru 1997 kien kif jidher hawn taħt ;

XAHAR NUMRU Jannar 10 Frar 1 Marzu 3 April 1 Mejju 2 Gunju 3 Lulju xejn Awissu 9 Settembru xejn

TAL-QROQQ/ATTARD - DAWL FIL-BYPASS

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 8915 u t- tweġiba relattiva, jista' l-Ministru jgħid għall-liema bypass irrifera u għall-liema parti mill-bypass irrifera fir-risposta tiegħu, peress li jien kont qed nirriferi għall-bypass li minn Tal-Qroqq tieħdok taħt it-tunnels ta' Sta.

Venera u tibqa' sejjer sa ħdejn il-Malta Financial Services Centre u nikkonferma li f'din il-bypass kien hemm 'il fuq minn 50 fanal mitfi?

ONOR.

LEO BRINCAT: Il-Bypass li saret referenza għaliha f'mistoqsija parlamentari 8915 kienet il-Bypass ta' B'Kara li tieħu minn Tal-Qroqq għal Ħ'Attard.

Il-Bypass li tieħdok minn tal-Qroqq għal taħt il-mini ta' Sta.

Venera sal- Malta Financial Services ġiet spezzjonata u qiegħda ssirilha l-manutenzjoni meħtieġa.

MINISTERU GĦAX-XOGĦLIJIET PUBBLIĊI - IMPJEGATA

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 8966, jista' l-Ministru jgħid minn meta l- persuna ndikata bdiet taħdem fil-Ministeru tiegħu minkejja li ma kienx għad hemm approvazzjoni għal redeployment mill-M.P.O.?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Il-persuna ndikata fil-mistoqsija ta' l-Onor.

Membru ġiet trasferita uffiċjalment u bdiet taħdem uffiċjalment hekk fik ġiet l-approvazzjoni mill-M.P.O.

SAĦĦA - POLYMORPHIS LIGHT REACTION

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid jekk f'pajjiżna hawnx persuni li jbatu mill-kondizzjoni li tissejjaħ Polymorphis light reaction?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Iva hawn.

ĦABS ĊIVILI - PRIĠUNIERI

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għat- tweġiba għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 9132, jista' l-Prim Ministru jikkonferma kemm kienu priġunieri li f'dawn l-aħħar xahrejn intbagħtu l-isptar għal kura peress li belgħu il-blades?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li kien hemm 4 priġunieri li allegaw li belgħu l-blades.

Wieħed minnhom f'żewġ okkażjonijiet separati.

F'wieħed minn dawn il-ħames każijiet instab li l-allegazzjoni ta' dan il-priġunier kienet infondata.

ĦABS ĊIVILI - PRIĠUNIER BARRANI

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għat- tweġiba għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 9138, jista' l-Prim Ministru jgħid min investiga dak l-inċident?

Jista' l-Prim Ministru jekk jogħġbu jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' l-inkjesta?

ONOR.

ALFRED SANT: Nerġa' nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 9138.

Ninsab informat li dan il-każ ġie nvestigat mid-Direttur tal-Ħabs.

Jirriżulta li waqt l-inċident imsemmi, bosta uffiċjali tal-ħabs kienu preżenti l-ħin kollu kif ukoll membru tal-Bord tal-Viżitaturi tal-Ħabs u li dawn kollha ma nnotaw l-ebda trattament ħażin minn xi uffiċjal li seta' jwassal għall-inkjesta.

ĦABS ĊIVILI - PRIĠUNIERI

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għat- tweġiba għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 9137, jista' l-Prim Ministru jekk jogħġbu jgħid jekk din il-faċilita' teżistix f'kull diviżjoni?

Jekk le, liema minnhom għandhom din il-faċilita'?

Din il- faċilita' teżisti wkoll fil-Workshops?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li preżentament, id-diviżjonijiet li għandhom il-faċilita' li jsajru huma dawk tal-Juveniles, tan-Nisa u ta' l- Imtaħleb.

Ninsab informat ukoll li fil-workshops ma hemmx din il-faċilita'.

ĦABS ĊIVILI - UFFIĊJALI

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Skond id-delega ta' poteri li ngħatat lid-Direttur tal-Ħabs, jista' l-Prim Ministru jekk jogħġbu jgħid:- a) kemm kienu l-uffiċjali li ngħataw trasferimenti dixxiplinarji; b) kemm kienu l-uffiċjali li weħlu multi; c) kemm kienu l- uffiċjali li nżammilhom l-increment; d) kemm kienu l-uffiċjali li nżammilhom ġranet ta' mistrieħ; e) kemm kienu l-uffiċjali li ngħataw twiddiba serja; u f) kemm kienu l-uffiċjali li ngħataw twissija?

ONOR.

ALFRED SANT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jispeċifika l- perijodu li dwaru qed jitlob l-informazzjoni.

TIPJIP

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jagħti statistika dwar il-prevalenza ta' tipjip f'nisa u rġiel Maltin (kull eta', għaxar snin għaxar snin, skond kif inhi faċli l-informazzjoni) mill-1990 'il hawn?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: L-aħħar statistika fuq livell nazzjonali ppubblikata f'dan ir-rigward hija dik taċ-ċensiment ta' l-1985 fejn instab li kien hemm 52% ta' l-irġiel u 17% tan-nies 'il fuq minn 16-il sena li kienu jpejpu.

GĦAWDEX - EXTENSION OF THE SEWAGE SYSTEM

L-ONOR.

ANTON TABONE staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' issa l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 9147, u ċioe' jgħid kemm kienet in-nefqa s'issa mill-Vot għas- sena kurrenti 1997 ta' Lm240,000 fuq extension of the sewage systems f'Għawdex u fejn saru x-xogħlijiet konċernati?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

GĦAWDEX - MASTERPLAN TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

ANTON TABONE staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' issa l-Ministru jwieġeb għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 9146?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Ir-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 9146 ingħatat fis-seduta numru 128 fil-21 ta' Ottubru 1997.

SPTAR ĠENERALI - OPERAZZJONIJIET

L-ONOR.

ANTON TABONE staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' issa l-Ministru jwieġeb għall- mistoqsija parlamentari tiegħi numru 9119 u ċioe' jgħid kemm saru operazzjonijiet fl-Isptar Ġenerali ta' Għawdex fil-qasam ta' l-Ortopedija u f'dak ta' l-Oftalmija fl-1995 u kemm fl-1996 u minn Jannar sa Settembru ta' din is-sena?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA:

1995 1996 1997 (Jannar - Settembru) OPTHALMIC 260 342 300 ORTHOPAEDIC 160 198 158

GOZO CHANNEL - PASSES SPEĊJALI

L-ONOR.

ANTON TABONE staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' issa l-Ministru jwieġeb għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 9117 u ċioe' jgħid kemm inħarġu passes speċjali mill- kumpannija Gozo Channel lil persuni Għawdxin residenti f'Malta minn meta bdiet l-iskema l-ġdida sal-lum?

Kemm kien l-għadd ta' applikazzjonijiet u kemm minnhom ma' ġewx milqugħa?

Kemm inħarġu passes fuq passiġġier u l- vettura tiegħu flimkien u kemm inħarġu passes għall-passiġġier bla vettura?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li l-informazzjoni mitluba mill- Onor. Interpellant hija kif ġej:-

PASSES 1995/1996

Family Applications 772 Passes Issued 1747 Passes with vehicles 781 Passes without vehicles 966 Passes refused 30

PASSES 1996/1997

Family Applications 699 Passes Issued 1783 Passes with vehicles 807 Passes without vehicles 976 Passes refused 13

PASSES 1997/1998 Family Applications 374 Passes Issued 1037 Passes with vehicles 468 Passes without vehicles 569 Passes refused 27 WSC - FLUS MINFUQA GĦAL GĦAWDEX

L-ONOR.

ANTON TABONE staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 8796, jista' l-Ministru jgħid jekk dik in-nefqa kenitx tkopri l- perjodu tas-sena finanzjarja tal-Korporazzjoni mill-1 ta' Ottubru, 1996 sa l-aħħar ta' Settembru 1997 u jekk le, jista' jagħti l-informazzjoni dovuta għas-sena finanzjarja ndikata u ċioe' x'kienet in-nefqa u fejn saru x- xogħlijiet bejn Ottubru tas-sena l-oħra u Settembru ta' din is-sena?

ONOR.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

DJAR - KAŻ BIL-FILE NO.

HA 120/97

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jinformani fiex wasal l-ipproċessar tal-File No. HA 120/97 biex jinxtara l-fond Flat 7, Blokk Nru. 5, Triq il-Fosos, Furjana?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: L-applikant taħt File: 120/97, iffirma il- konvenju biex jixtri r-residenza tiegħu li hi proprjeta' tal-Gvern, fis-26 ta' Settembru, 1997.

Fit-30 ta' Settembru, 1997 l-Awtorita' tad-Djar talbet lill-Kummissarju ta' l-Artijiet biex jgħaddilha l-provenjenza tal-fond biex ikun jista' jsir il-kuntratt finali tat-trasferiment favur l-applikant.

DJAR - XIRI TA' PROPRJETA'

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l-Ministru ġentilment jara li l-persuna mill-Furjana - li d-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament - ikun jista' jixtri din il-proprjeta' b'applikazzjoni tal-Joint Office No. 116, li ilha pendenti mit-30.09.96, u li donnha waqfet għand l-Attorney General?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Ninsab informat li l-każ li qed jirriferi għalih l-Onor.

Interpellant qed jiġi pproċessat u jinsab fl-istadju ta' reġistrazzjoni mar-Reġistru ta' l-Artijiet.

Għalhekk fiż-żmien qrib il-persuna ndikata mill-Onor.

Membru, se tkun informata bil-proċeduri biex jiġi ffinalizzat ix-xiri ndikat.

PULIZIJA - ĦANUT FIŻ-ŻURRIEQ

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għat- tweġiba ta' mistoqsija parlamentari tiegħi numru W836, jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-permessi meħtieġa?

Jista' jgħid minn meta ilhom jitħallsu dawn il-permessi?

ONOR.

ALFRED SANT: Kopja tal-liċenzji maħruġa mill-Pulizija dwar il- ħanut Saddles ta' Blue Grotto Ave, Żurrieq tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta u ċioe':

a. Liċenzja biex jinbiegħ inbid u xorb alkoħoliku bil-grokk; u

b. Liċenzja biex il-ħanut jinżamm miftugħ sas-1.00 a.m.

Ninsab informat li safejn jista' jiġi aċċertat mir-records miżmuma, il- liċenzja biex jinbiegħ inbid u xorb alkoħoliku bil-grokk, kienet diġa' teżisti fl-1981 pero' d-data ta' meta oriġinarjament ħarġet din il-liċenzja ma tistax tiġi stabbilita, peress illi r-reġistri imorru lura sa l-1981 u l- file oriġinali ma nstabx.

Ninsab informat ukoll li, mill-istess reġistri, jirriżulta li l-permess biex il-ħin tal-ħanut jinżamm miftuħ jiġi estiż sas-1.00 a.m. inħareġ fl- 1982.

Din l-estensjoni ġiet revokata fuq il-parir tal-Bord tal-Parir dwar Liċenzja tal-Pulizija, li jġib id-data ta' l-14 ta' Marzu,1997.

Il-permess ġie rivedut biex il-ħanut jista' jinżamm miftuħ sas-1.00 a.m. fuq parir tat- Tribunal ta' l-Appelli dwar Liċenzji tal-Pulizija, liema parir ġie kkomunikat lit-Taqsima tat-Liċenzji tal-Pulizija fl-10 ta' Ottubru, 1997

TAL-BARRANI - DRENAĠĠ

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta n-nies li joqogħdu fi Triq Tal-Barrani (lejn in-naħa ta' Bir id-Deheb), se jkollhom is-servizz tad- drenaġġ u dan wara li l-ewwel bini sar 22 sena ilu?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Ninsab informat illi t-tender għal dan ix-xogħol ġiet ippubblikata fil-Gazzetta tal-Gvern.

ARTIJIET - XIRI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Peress li numru ta' residenti fil-blokk fi Triq il- Mediterran, il-Belt, żmien ilu applikaw biex jixtru l-appartament tagħhom; peress illi jidher illi waqt li xi kuntratti ġew finalizzati l-parti l- kbira għadhom fuq konvenju, jista' l-Ministru jgħid: (a) kemm residenti applikaw biex jixtru l-appartament; (b) ma' kemm u għal-liema appartamenti ġew finalizzati l-kuntratti; (ċ) ma' kemm u għal-liema appartamenti saru biss konvenji; (d) hux minnu li l-unika ħaġa li għadha żżomm il- finalizzazzjoni tal-kuntratti hi li toħroġ President's Declaration fuq xi art li ġiet esproprjata fis-snin ħamsin jew sittin; u (e) jekk le, x'inhi r- raġuni li ma sarux?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel l-ewwel parti tal-mistoqsija parlamentari lill-ministru konċernat.

Il-Blokk ta' Bini li jinstab ħejn il-Barrakka ta' Isfel li nbena fuq il- Ħabs ta' l-Ilsira kien mibni kollu fuq proprjeta' tal-Gvern ħlief għall- Blokk Numru 3, Triq il-Mediterran li għandu biċċa żgħira mibnija fuq art akkwistata, oriġinalment b'titolu ta' Pussess u Użu li dan l-aħħar nqaleb għal akkwist assolut, iżda l-kuntratt relattiv għadu ma sarx.

GĦandi ngħid ukoll li l-20 appartament li nbnew dan l-aħħar fuq l-arja tal- blokk antik nbnew fuq arja li parti minnha kienet trasferita meta l-flats ta' taħt nbiegħu mill-Awtorita tad-Djar, u għalhekk hemm problema legali għall-bejgħ ta' dawn l-appartamenti.

KUMPANNIJA VISUAL TRENDS LIMITED

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid kemm tħallas mill-1 ta' Novembru, 1996 sal-lum u kemm għad baqa' jitħallas lill-kumpannija Visual Trends Limited mal-ministeru, dipartimenti, enti governattivi, korpi statutorji, awtoritajiet, kumpanniji u enti oħra li jaqgħu fid-dikasteru tiegħu u jindika wkoll għal-liema xogħol sar jew irid isir kull ħlas?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Ma sar l-ebda xogħol għall-Ministeru għad-Djar jew xi entita' li taqa' taħtu mill-kumpannija msemmija.

Għalhekk ma' sar l- ebda ħlas.

MALTA SHIPBUILDING/MLP - KUNTRATTI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal- kuntratti bejn il-Gvern u l-Malta Shipbuilding u bejn il-Malta Shipbuilding u l-Malta Labour Party rigwardanti l-art f'St. Andrews okkupata mill-Malta Labour Party u t-tpartit li sar mal-Freedom Press?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Kopja tal-kuntratti relattivi bejn il-Gvern u l- Malta Shipbuilding, u bejn il-Malta Shipbuilding u l-Malta Labour Party rigwardanti l-art f'St. Andrews okkupata mill-Malta Labour Party u t- tpartit li sar mill-Freedom Press tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.