MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 501 L-Erbgħa, 21 ta' Frar, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 501

L-Erbgħa, 21 ta' Frar, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.11 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 21 ta' Frar, 2001

WERREJ

MINUTI 1

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 1

TQEGĦID TA' KARTI 5

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-IPPJANAR TA' L-IŻVILUPP (It-Tieni Qari)

DEVELOPMENT PLANNING (AMENDMENT) BILL(Second Reading) ........................6

AĠĠORNAMENT 27

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 32

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 500 li saret fl-20 ta' Frar, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET -

TWEĠIBIET ORALI

EDUKAZZJONI - SENIORITY

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb li l-MPO jagħti r-ruling li ntalab jagħti mid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni dwar il- każ ta' persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament biex jiġi stabilit ir-ranking tagħha fis-seniority?

Fuq liema kriterji se tkun stabbilita l-anzjanita' tagħha?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Ninsab informat illi għadha għaddejja korrispondenza bejn il-ministeru ta' l-edukazzjoni, il- kummissjoni dwar is-servizz pubbliku u l-management & personnel office dwar il-ħatra tal-persuna msemmija u kif għandha tidher fis-seniority list.

Huwa ttamat li tintlaħaq deċiżjoni fi żmien qasir.

SKOLA MARITTIMA - EŻAMIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Peress li l-istudenti qed jintlaqtu ħażin minħabba li l-eżamijiet fil-metrology, maths u physics fl-iskola marittima qegħdin isiru bejn Marzu u April, jista' l-Ministru jgħid għala dawn ma jsirux fi Frar?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Ġejt informat li l- awtorita' marittima se tagħmel l-aħjar li tista' sabiex l-ezamijiet fil- metrology, maths u physics isiru fl-iqsar zmien possibbli.

TAX COMPLIANCE UNIT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid s'issa kemm ġew reklutati persuni mat-tax compliance unit minn fost l-impjegati tas-servizz pubbliku u minn barra s-servizz pubbliku?

Kemm jonqos li jiġu reklutati nies?

Kif se jiġu reklutati?

Meta se jibda jaħdem dan il-unit?

X'xogħol qegħdin jagħmlu dawk li ġew reklutati?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni) (f'isem il- Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' staff reklutat mat-tax compliance unit s'issa huwa kif jidher hawn taħt:

Pożizzjoni Numru Rep. ta' Impjieg Kap tat-TCU 1 Mis-Servizz Pubbliku Accountants 10 Kuntratt ta' tliet snin renovabbli Trainee Accountants 4 Kuntratt ta' tliet snin renovabbli Segretarja 1 Kuntratt ta' tliet snin renovabbli Skrivan 1 Mis-servizz pubbliku Driver/General hand 1 Mis-servizz pubbliku

Jonqos li jiġu reklutati xi 18-il impjegat ieħor, fil-maggoranza professional officers.

Ir-reklutaġġ se jsir minn sejħa għal applikazzjonijiet taħt ir-regolamenti tal-PSC.

Bħalissa t-tax compliance unit qed tagħmel xogħol ta' benchmarking fuq setturi ekonomiċi.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-Ministru għandu informazzjoni addizjonali dwar is-sejħiet li ħarġu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, jiddispjaċini imma ma nafx x'tip ta' informazzjoni addizjonali jixtieq l-Onor.

Membru.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, intqal li hemm postijiet vakanti li se jimtlew permezz ta' sejħiet u jien lill-Ministru qed nitolbu jgħidli jekk dawn is-sejħiet ħarġux u fil-każ meta se joħorġu.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, milli nista' nifhem is-sejħa għadha ma saritx u fil-file m'għandix aktar informazzjoni.

AKKOMODAZZJONI SOĊJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li jsir arranġament biex il-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament - din tinsab f'siġġu tar-roti u tgħix biss fuq il- benefiċċji soċjali - tħallas il-kera lid-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali f'pagamenti ta' mhux iżjed minn Lm5 fix-xahar għax żgur li din ma tiflaħx tħallas iżjed minn hekk?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Jien informat illi d-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali diġa' għamel l-arranġamenti meħtieġa biex l-ammont li għandha tagħti l- persuna minnu ndikata jitħallas bin-nifs.

GĦAWDEX - SKOLA AGIUS DE SOLDANIS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk fl-iskola Agius de Soldanis f'Għawdex instabetx għalliema oħra biex tgħallem il-matematika peress li dik li kien hemm ħarġet bil-maternity leave?

ONOR.

LOUIS GALEA: Din il-vakanza mtliet minn għalliema oħra nhar il-5 ta' Frar ta' l-2001.

SLIEMA - TISWIJA TA' SAQAF

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk l-anzjani li d-dettalji tagħhom qed jintbagħtu separatament, humiex intitolati għal sussidju biex isewwu saqaf perikoluż tad-dar ċkejkna tagħhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-familja indikata mill-Onor.

Interpellant tista' tibbenefika mill-iskema li tipprovdi għal għajnuna biex isir xogħol ta' tiswija fid-dar, kemm jekk din hi proprjeta' tagħha, kemm jekk hi mikrija mill-privat jew mill-gvern u kemm-il darba tissodisfa dawn il-kriterji prinċipali, cioe' jekk id-dħul annwali skond in-numru tal-membri tal- familja ma jeċċedix il-Lm5,000, u/jew jekk m'għandhiex assi li jeċċedu s- somma ta' Lm12,000, u/jew jekk m'għandhiex fil-pussess tagħha fond ieħor ta' residenza adekwata għaliha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, naħseb li l-Viċi Prim Ministru jippermettili nistaqsih kemm huwa minnu li meta pensjonant japplika għal għajnuna supplimentari jista' jkun li dan il-benefiċċju jintilef, peress li għadu m'huwiex stabilit jekk iż-żieda għall-għoli tal-ħajja hijiex qed tgħolli s-ceiling.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Le, is-ceiling huwa stabilit bil-liġi.

Pero' jekk m'iniex sejjer żball il-ġimgħa li għaddiet poġġejt fuq il-Mejda tal- Kamra l-avviż legali li jimplimenta r-rati kollha b'riżultat tal-miżuri tal- budget u l-aġġustamenti li jkun hemm bżonn isiru skond il-liġi dwar is- sigurta' soċjali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Imma allura għaliex ma nirrikonoxxux li s-ceiling awtomatikament jogħla maż-żieda li tingħata għall-għoli tal-ħajja?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Le, is-ceiling huwa stabilit u ma jiċċaqlaqx.

Jekk mill-banda oħra l-Onor.

Membru qed jirriferi għad-diversi benefiċċji li jvarjaw u li huma stabiliti taħt l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali, dawn jiġu aġġustati skond id-deċiżjonijiet li jkunu qed jittieħdu permezz ta' avviżi legali li jitqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra.

Fil-fatt xi ftit aktar minn sentejn ilu konna emendajna l-liġi u għedna li b'effett tal-miżuri li jkunu ġew imħabbra fil-budget, ir-rati kollha jiġu aġġustati billi jiġi ppubblikat avviż legali f'dan is-sens.

Nista' nikkonferma li hekk sar il-ġimgħa li għaddiet.

IMPORTAZZJONI TA' CORNED BEEF

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

23389 - oriġinarjament kienet saret lill-ministru għall-agrikoltura u sajd – u cioe': Kemm kienet l- importazzjoni tal-corned beef mill-pajjiżi li m'humiex membri ta' l-UE fix- xahar ta' Diċembru 2000 u Jannar 2001?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li bejn Diċembru 2000 u Jannar 2001 ġew importati 83,217 kilos ta' corned beef minn pajjiżi li m'humiex membri ta' l-Unjoni Ewropea.

NIKOLA SAURA - PARKING

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Fid-dawl tal-parking li tneħħa minn quddiem id-dar ta' l- anzjani Nikola Saura fir-Rabat, jista' xi ħadd jinformani bil-proġress li sar?

Jista' l-Ministru jara li tiġi rrimedjata l-kwestjoni mill-aktar fis possibbli, anke fid-dawl tal-wegħda li kienet saret li jinstab parking space ieħor flok dak li tneħħa.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirriferi għar-risposta tad-domanda parlamentari nru.

22305 u għall-fatt li dik il-parti tat-triq li tmiss mad-dar ta' l-anzjani hija dejqa ħafna.

Tant m'huwiex possibbli li jsir reserved parking fiha, li l-pulizija ddeċidiet li din il-parti hekk sensittiva tiġi ddikjarata bħala tow zone.

L-uniku post fejn jista' jsir reserved parking għall-użu tad-dar ta' l- anzjani Nikola Saura huwa fejn Triq Nikola Saura tiltaqa' ma' Triq San Frangisk.

Peress li hemm distanza ta' xi 150 metru, il-bord qed jikkonsulta mal-kunsill lokali tar-Rabat biex jara jekk dan il-post hux aċċettabli għad-dar ta' l-anzjani!

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, il-verita' hi li quddiem dan il- post, fejn sa ftit ilu kien hemm dan il-parkeġġ għall-bżonnijiet ta' l- anzjani u l-familji tagħhom, regolarment qed ikun hemm żgombru maħluq mill- karozzi tal-linja li jieqfu fuq il-bus stop li hemm fil-viċin.

Jista' l- Ministru jikkonsidra mill-ġdid id-deċiżjoni li ħadu l-awtoritajiet peress li l-problema kompliet tikber?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, jiena konxju tad-diffikulta' li qed iqanqal l-Onor.

Interpellant.

Veru li qrib l-istess dar ta' l-anzjani hemm bus stop u huwa diffiċli ferm li dan jiġi riallokat ftit aktar 'il bogħod għax imbagħad id-distanza għall-area tas-Saqqajja titwal konsiderevolment, pero' hemm il-ħsieb - fil-fatt qed isiru diskussjonijiet mal-kunsill lokali tar-Rabat - li dan ir-reserved parking isir fejn hemm indikat bejn Triq San Franġisk u Triq Nikola Saura.

UE - BSE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-regolamenti ġodda li l-UE se tintroduċi għall-ħarsien ta' saħħet il-ħaddiema tal- biċċeriji tal-pajjiżi membri, kawża tal-marda tal-BSE?

Jista' jara li dawn ir-regolamenti jiġu onorati wkoll f'pajjiżna għall-ġid tal-ħaddiema lokali?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li rigward is-saħħa tal-ħaddiema fil-biċċerija jiġi segwit protokol ta' protezzjoni skond ir- riskji li jista' jkun hemm.

Fit-23 ta' Frar għandha ssir laqgħa fi Brussels rigward l-azzjonijiet kollha li qegħdin jittieħdu fir-rigward tal- marda tal-BSE u Malta se tiġi rappreżentata.

EU - VAT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jinformani jekk Malta tkunx suġġetta għat-taxxa tal-VAT fuq l- importazzjoni ta' prodotti ta' l-ikel li tkun ġejja mill-pajjiżi ta' l-UE wara li Malta ssir membru?

Jikkonferma li Malta fil-preżent hija eżenti mill-ħlas tal-VAT fuq l-istess importazzjoni?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li preżentement Malta ma għandha ebda eżenzjoni fuq il-ħlas tal-VAT.

Il-pożizzjoni tal-gvern hi kif spjegata fid-diskors tal-budget għal din is-sena.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, mir-rapporti li qegħdin isiru fil- proċess ta' l-applikazzjoni ta' Malta għall-Unjoni Ewropea, jirriżulta li meta kumpannija jew aġenżija minn fost il-pajjiżi membri ta' l-Unjoni tibgħat xi ħaġa lil pajjiż li m'huwiex membru, ma tkunx soġġetta għall- ħlas tal-VAT.

Iżda għall-kuntrarju meta din l-istess kumpannija jew aġenzija tagħmel kummerċ ma' pajjiż ieħor membru ta' l-Unjoni tkun soġġetta għall-ħlas tal-VAT, u dan anke fejn jidħlu prodotti ta' l-ikel.

Jista' l- Ministru jgħidli x'inhi l-pożizzjoni attwali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, ma nafx jekk l-Onor.

Interpellant hux qed jitkellem dwar esportazzjoni jew importazzjoni!

(Interruzzjonijiet) Żgur li llum m'hemmx VAT fuq l-esportazzjoni bejn il-pajjiżi membri.

Jiġifieri jekk Malta tesporta xi ħaġa, tkun xi tkun, u lejn liema pajjiż ikun, assolutament m'hemmx VAT fuqha.

U meta nidħlu fl-Unjoni hekk se tibqa' s-sitwazzjoni, bid-differenza li jekk meta nidħlu jkunu qed joperaw r-regoli tas-single market, allura tidħol in vigore l-prattika li l-VAT titħallas fil-post mnejn ikunu qed jiġu esportati l-affarijiet.

Jekk membru fl-Unjoni Ewropea llum jesporta lil xi ħadd fl-Ewropa, il-VAT finalment titħallas minn min jirċievi l-affarijiet.

Il-mod kif se tiġi żviluppata s-sistema, li se tħalli lil kulħadd fejn hu u mhux se jkollna tibdil fi spejjeż u affarijiet bħal dawn, hija li jikkonsidraw lill-membri ta' l-Ewropa bħala suq wieħed u allura l-VAT titħallas qisek qed tbiegħ lil xi ħadd f'pajjiżek stess.

Jiġifieri jiġbor il-VAT min qiegħed jesporta, u mbagħad isir l-accounting normali bejn il-pajjiżi.

Pero' din is-sistema għadha m'hijiex qed topera għax għadha qed tiġi studjata sabiex naraw kif taħdem amministrattivament.

Illum il-pożizzjoni fl-Ewropa hi li min jesporta minn pajjiżu, allavolja fl-Ewropa, ma jħallasx VAT.

UE - BSE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk il-Gvern Malti għamilx talba lill-UE għall-kumpens, fid-dawl tal-problemi li ġabet il-kwestjoni tal-marda tal-BSE fuq ir-raħħala, importaturi u bejjiegħa tal-laħam lokali?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Barranina): Apparti li l-marda ma laqtietx lil pajjiżna, żgur li l-Gvern Malti ma jistax jagħmel talba ta' din ix-xorta lill-Unjoni Ewropea peress li Malta għadha m'hijiex imsieħba fl-Unjoni Ewropea.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għat- Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Zammit Dimech.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għal Ambjent): Mr Speaker, f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd ta' impjegati fid-dar ta' l-anzjani fl-Imtarfa bejn l-1999 u l-2001, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-IPPJANAR TA' L-IŻVILUPP

DEVELOPMENT PLANNING (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-20 ta' Frar, 2001.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi huwa in possession.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, fl-intervent tal-bieraħ spjegajt kif f'konferenza nazzjonali dwar l-ippjanar li saret fit-12 ta' Ġunju 1999, fejn kont kelliem ewlieni ta' l-oppożizzjoni, kont tajt il-pożizzjoni tagħna dwar it-tibdil li kellu jsir dwar l-awtorità ta' l-ippjanar, li ħafna minnu se jitwettaq b'dawn l-emendi li tressqu mill-gvern.

Però għedt ukoll li minkejja li se jsiru dawn it-tibdiliet, ma jfissirx li l-problema prinċipali li hemm fl-awtorità ta' l-ippjanar se tiġi solvuta.

F'diskors li għamel nhar il-Ħadd, il-prim ministru qal li l-awtorità ta' l-ippjanar qiegħda tipproteġi l-ambjent u li llum, għax hemm il-Partit Nazzjonalista fil-gvern, hemm it-trasparenza kollha u m'hemmx abbużi kif kien ikun hemm qabel.

Jien bdejt nispjega kif dak li qal il-prim ministru m'hu minnu xejn għax anke bit-tidbil li se jsir fil-liġi, għalkemm se ntejbu l-operat ta' l-awtorità ta' l-ippjanar, mhux se naslu għal dak li jixtieq il-poplu.

Fil-fatt bdejt insemmi każi li juru biċ-ċar li l- awtorità ta' l-ippjanar iktar tħares mill-aspett ta' ippjanar milli tieħu ħsieb l-aspett ambjentali.

Irriferejt ukoll għall-kummenti li għamlu l-kamra tal-periti li minnhom jidher biċ-ċar li hemm l-abbużi fil-ħruġ tal-permessi għaliex applikant jiġi ttrattat mod u applikant ieħor fuq l-istess tip ta' applikazzjoni jiġi ttrattat mod ieħor.

Allura jidher biċ-ċar li m'hu veru xejn li dawn l- affarijiet spiċċaw għax hemm l-awtorità ta' l-ippjanar.

Veru li hemm bżonn li jkun hemm xi ħaġa li tirregola u tikkontrolla biex issib il-bilanċ bejn l-aspett ambjentali u l-iżvilupp.

Dak pass 'il quddiem u tajjeb li wieħed itejjeb l-operat ta' l-awtorità ta' l-ippjanar, però għadna 'l bogħod ħafna mill-problemi prinċipali li hemm f'din l-awtorità.

Il-bieraħ irriferejt għall-indħil politiku meta semmejt il-każ tal-barriera.

Hawnhekk irrid ngħid li anke ċ-chairman ta' l-awtorità ta' l-ippjanar huwa ppreokkupat bl-iżvilupp tal-barrieri.

F'risposta għal mistoqsija parlamentari, il-ministru qal li kien jistenna li sa Ottubru t-testijiet li kellhom isiru jkunu lesti u li dan il-każ li mar għal reconsideration kellu jiġi deċiż għaliex kien hemm żmien biżżejjed.

Fil-fatt ma sar xejn mill- awtorità ta' l-ippjanar.

Apparti minn hekk, insibu wkoll li kien hemm kunsill lokali li ġab dan il-każ għall-konsiderazzjoni tal-membri tiegħu - biex jara jekk humiex favur jew kontra dan l-iżvilupp – u rriżulta li l- membri tal-kunsill li jirrappreżentaw lill-Partit Nazzjonalista astjenew u l-membri tal-kunsill li jirrappreżentaw lill-Partit Laburista kienu kontra li jsir dan l-iżvilupp.

Kien hemm kunsill ieħor fl-istess area li għamel studju billi qabbad espert li minnu rriżulta li hemm aspetti negattivi ambjentali li l- uffiċjali ta' l-awtorità ta' l-ippjanar ma ġibdux l-attenzjoni tal-bord għalihom.

Anzi meta ġiet għar-reconsideration, reġgħu rrikkmandaw biex jingħata l-permess u mhux kif qal il-ministru li hemm rakkmandazzjoni biex ma jingħatax il-permess.

Ir-rakkmandazzjoni qiegħda biex jingħata l- permess.

Veru li l-aħħar darba li tressqet quddiem il-bord ta' l-awtorità ta' l-ippjanar kien hemm rifjut, imma r-rakkmandazzjoni li hemm issa hija biex jingħata l-permess.

Però hemm pressjoni politika biex dak id-dokument li juri li hemm aspetti negattivi ambjentali ma joħroġx qabel l-elezzjoni tal-kunsill lokali tas-Swieqi.

Irrid nagħmilha ċara li l-pressjoni politika mhux qed issir mis-segretarju parlamentari jew mill-ministru.

Jidher li hemm lobbying min-naħa tal-Partit Nazzjonalista biex din il- barriera tingħata l-permess, forsi għaliex hemm xi rabta bejn min għandu l- barriera u l-Partit Nazzjonalista.

Issa se nkompli fejn ħallejt il-bieraħ u nsemmi fatti li ma tantx jawguraw tajjeb għal dak li qal il-prim ministru għaliex qed isiru ċerti abbużi li jaffettwaw l-aspett ambjentali.

Dawn qed isiru bl-approvazzjoni, tista' tgħid, indiretta tal-gvern għaliex la jkun jaf bihom u jħallihom għaddejjin, allura bl-approvazzjoni indiretta tiegħu.

U jekk kemm-il darba ġejna f'dan il-parlament inqajmu kwestjoni, wieħed għandu jistħarriġha.

Il- bieraħ kont wasalt biex nirriferi għall-każ ta' Verdala, fejn f'mistoqsija supplimentari kont staqsejt kif mat-350 ħaddiem u uffiċjali oħra fl- awtorità ta' l-ippjanar li suppost jipproteġu l-ambjent, ma jindunawx li kien hemm enforcement fuq applikazzjoni u minkejja li kien hemm l- enforcement, inħareġ il-permess meta huwa kontra l-liġi li jinħareġ permess fejn ikun hemm enforcement u mbagħad ma titħallasx il-multa u jeħel penali.

U jekk ma titħallasx il-penali ma jistax joħroġ il-permess.

Imma minkejja dan kollu, fil-każ tal-Verdala ħareġ il-permess bla ma twaħħlet multa lill- iżviluppatur meta kien hemm enforcement.

Jien qajjimt din il-kwestjoni f'dan il-parlament u ma ġara xejn, anzi kelli nerġa' nintervjeni biex l- awtorità ta' l-ippjanar tinvestiga dan il-każ.

Il-verita' hi li fl-awtorità ta' l-ippjanar insibu li hemm ħafna burokrazija u ħafna gambetti biex wieħed ma jħallix li jittieħdu ċerti passi.

Per eżempju, proprju fl-1 ta' Frar kont qajjimt il-każ quddiem l-awtorità ta' l-ippjanar u fil-minuti jidher ċar li jien tlabt biex isir rapport li għandu jingħata lill-bord qabel il-laqgħa li jkun imiss.

Minkejja dan kollu, fil-laqgħa li kien imiss kien għadu ma sarx dan ir-rapport.

Jidher biċ-ċar li hemm pressjoni politika.

Insemmi wkoll il-kwestjoni tas-Seabank Hotel li minkejja li kienu imorru l-enforcement officers fuq il-post - għaliex xi ħadd ikun ġibed l- attenzjoni li hemm enforcement - ix-xogħol kien jibqa' għaddej.

Dan ifisser li l-enforcement officers xogħolhom għamluh, iżda xi ħadd fl- awtorità ta' l-ippjanar kien iħalli x-xogħol għaddej u fil-fatt is-sidien tas-Seabank Hotel bnew wing sħiħa illegalment.

Wara li ġbidt l-attenzjoni ta' l-awtorità ta' l-ippjanar fil-laqgħa ta' l-1 ta' Frar, kien ġie deċiż li kellu jsir rapport li kellu jinkludi ritratti ta' meta ħareġ l-ewwel enforcement tal-bini li kien hemm dak iż-żmien u x'sar s'issa.

Waslet il- laqgħa ta' wara, tat-8 ta' Frar, u dan ir-rapport baqa' ma sarx.

Hekk sejrin fl-awtorità ta' l-ippjanar għaliex jidher biċ-ċar li hemm pressjoni politika.

Kien hemm ukoll il-każ li seħħ ġox-Xagħra, fejn kien ħareġ il-permess PA 5979 ta' l-1998 biex isir paviment fejn il-knisja, li f'partijiet minnu kellu jkun hemm xi ħaġa taċ-ċeramika.

Ġara iżda li s-Sindku tax-Xagħra minflok mexa mal-permess, qabad u għamel it-triq kollha biċ-ċeramika, xi ħaġa li tmur kontra l-policy ta' l-awtorità ta' l-ippjanar u kontra l- istructure plan, u allura dan qatt ma kellu jseħħ.

Iżda peress li kieku waslu l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali - u l-prim ministru kien tiela' u nieżel Għawdex - kien hemm indħil politiku biex jinħareġ permess ħalli dak ix-xogħol ma jitneħħiex, anzi jkompli jagħmel il-ftit ċeramika li kien fadal.

Hawn qed insemmu area fejn ma jmurx dak it-tip ta' paviment, apparti li xogħol bħal dan imur kontra l-istructure plan u kontra l-policy ta' l-istess awtorità ta' l-ippjanar.

Minkejja dan kollu l-enforcement ġie rranġat u bl-iskuża ta' minor alterations, fi żmien jumejn tlieta ħareġ il- permess biex ikun jista' jsir dak ix-xogħol taċ-ċeramika.

Hekk ried is- Sindku tax-Xagħra, li on paper tant jemmen li għandu jimxi mar-regolamenti u li ħadd m'għandu jabbuża, skond it-twemmin li hu jemmen tant fih!

Spiċċaw biex irranġawlu u ħarġulu l-permess!

Effettivament dan il-każ reġa' qam quddiem l-awtorità ta' l-ippjanar fejn ġie kkonfermat li dak li sar imur kontra l-Att dwar l-Ippjanar ta' l- Iżvilupp, għax il-każ ma kienx jaqa' taħt "minor amendments".

Allura huwa illegali l-mod kif ħareġ dak il-permess.

Hawn l-awtorità ta' l-ippjanar ma kellhiex triq oħra ħlief li tiddeċiedi li tirtira dak il-permess, u nispera li llum qabel għada jitneħħa dak l-iskandlu li hemm hemmhekk, fejn sar paviment taċ-ċeramika ħdejn il-knisja.

Ma nistax nifhem kif illum wasalna biex nagħmlu paviment taċ-ċeramika fejn hemm bini ta' ċertu heritage.

Issa nisperaw li din iċ-ċeramika tinqala' mill-iktar fis possibbli.

Każ ieħor fejn hemm riħa ta' ndħil politiku huwa l-każ tal-billboard tal- GWU f'Marsa Road.

Dan tneħħa minn hemm bla ma avżaw lill-union u jien ngħid bir-responsabbiltà kollha li dan tneħħa illegalment, u tneħħa minħabba pressjoni politika mill-persuna responsabbli li toħroġ il-permessi għall-billboards.

U issa nispjega x'permessi joħorġu għall-billboards.

Dan li qed ngħid jidher biċ-ċar minn rapport li jien tlabt lill-board biex jagħmel.

Fil-fatt fuq pressjoni kontinwa li għamilt jien, aktar tard wasal ir-rapport għalkemm ma kien rapport xejn imma lista ta' fejn jistgħu jeħlu l-billboards.

Però ma kien hemm xejn dwar it-tip ta' billboard li waħħlet il-GWU għax it-tip ta' billboard li waħħlet il-GWU m'hemmx bżonn permess għalih.

Mela mhux veru li kien hemm pressjoni minn xi ħadd li kien bżonn permess għal dawn il-billboards.

Arthur Abela kien jafu dan - u nsemmih b'ismu bħala l-uffiċjal responsabbli - imma xorta baqa' jinsisti li għandu jitneħħa minn hemm dak il-billboard.

Meta jien rajt il-lista ta' fejn jistgħu jeħlu l-billboards, staqsejt kif iddeċedew li hemmhekk m'għandux ikun hemm il-billboards meta diġà kien hemm billboards ta' stazzjon televiżiv u stazzjon radjofoniku tal-Partit Nazzjonalista - għaliex niftakar li rajtu hemmhekk - u ma tteħdux passi dakinhar.

Imbagħad ħarġu bit-teorija li kienet saret laqgħa fejn kien ġie deċiż liema huma t-toroq li jkunu ta' periklu għat-traffiku jekk jitwaħħlu l- billboards fihom u fosthom kien hemm din it-triq.

Però meta ċċekkjajt irriżultali li dan ma kienx veru.

Tant hu hekk li tlabthom iżda ma tawnix il-minuti ta' dik il-laqgħa li fiha ġie deċiż li fost toroq oħra,Triq il- Marsa fejn twaħħal il-billboard tal-GWU m'għandhomx jitwaħħlu billboards.

Ilni xhur sħaħ immur quddiem il-bord nitlob din l-informazzjoni u sal-lum għadha ma ġietx mgħoddija lili.

Għaliex?

Għax m'hu veru xejn, ma kien hemm l-ebda deċiżjoni bħal din; u dan l-individwu qabad u ddeċieda hu arbitrarjament kontra l-GWU li jneħħi l-billboard minn hemm.

Jirriżulta biċ-ċar li dan kien mottiv politiku biex lill-GWU joħolqulha l-problemi.

Imma s'issa għadna nistennew u naraw kif se tiżvolġi din il-kwestjoni għaliex il-minuti għadhom ma waslulix u mhux se jasluli għaliex m'hemm l- ebda minuti.

U issa naraw jekk l-awtorità ta' l-ippjanar hix se tieħu passi kontra dan l-individwu.

Jien nemmen li m'huma se jittieħdu ebda passi għax għandi esperjenza biżżejjed li kull meta ġibt provi li kien hemm abbużi - tista' tgħidilhom abbużi - dejjem jispiċċaw jgħiduli li sar żball.

Skond min ikun, għaliex jekk ikun xi ħadd ta' ġewwa jgħidulek li sar żball imma jekk ikun xi ħadd li jkunu jridu jeħilsu minnu jew itajruh jakkużawh, kif se nuri iktar 'il quddiem, li mar kontra r-regolamenti ta' l-awtorità ta' l-ippjanar jew abbuża mill-pożizzjoni tiegħu bħala ħaddiem fl-awtorità .....

Din hija s- sitwazzjoni li hemm fl-awtorità ta' l-ippjanar.

Dan li qed insemmi qed ngħidu bil-provi u min irid jista' jmur jiċċekkja.

L-akbar pressjoni politika li ssir fejn jidħol l-aspett ta' l-ippjanar ġejja minn Għawdex fejn hemm diżastru kbir anke fejn jidħol l-aspett ambjentali.

Dan kulħadd jafu, imma nitkellmu biss u ma jsir xejn.

Saru ħafna affarijiet f'Għawdex, imma fosthom insemmi triq li saret fil-wied f'San Blas.

Din saret b'mod illegali bil-kollaborazzjoni tal-familjari tal-ministru għal Għawdex u xi bażużli oħra.

Din it-triq ġewwa San Blas qasmet l- għelieqi fil-wied u ma ttieħdu l-ebda passi.

Niskanta kif jien biss nara dawn l-abbużi u jkolli nġibhom quddiem l-awtorità ta' l-ippjanar biex tinvestiga din l-irregolarità li qed issir ġewwa Għawdex!

Imbagħad noqogħdu nilagħbuha tal-qaddisin!

Allaħares ikolli noqgħod insemmi l-każi kollha ta' bini illegali li hemm, kulħadd jagħmel li jrid għax ikun hemm xi ħadd jiddefendih.

Issa nistennew u naraw ħalli l-poplu jkun jaf għaliex ma tteħdux passi kontra dak li għadni kif semmejt.

Każ ieħor li juri li hemm abbużi mill-uffiċjali ta' l-awtorità ta' l- ippjanar huwa wieħed li kont qajjimtu f'dan il-parlament dwar permess ta' ħanut tal-pastizzi.

Kien jidher ċar u tond li ma kellux joħroġ il-permess għal dan il-ħanut, l-ewwelnett għaliex dan kien niżżel fl-applikazzjoni għall-permess li kien already licensed imma ma kien veru xejn għax kien bagħbas fl-irċevuta tal-liċenzja.

Wara li ħareġ il-permess, bi frodi, bħala already licensed, il-perit ta' dan l-individwu, li kien perit membru tad-DCC, kiteb biex il-permess joħroġ mhux already licensed.

Ara x'viltà!

L-ewwel applika għaIl-permess bħala already licensed, għax iffalsifika l- irċevuta ħalli jieħu l-permess, u wara li ħarġulu l-permess bħala already licensed kien hemm membru tad-DCC li ried li l-permess joħroġ mhux already licensed, peress li kienu qed jittieħdu passi mill-pulizija.

Dawn huma abbużi ċari u, jekk irid, għandi kopja hawnhekk tal-korrispondenza ta' dan il-perit li huwa tad-DCC biex wieħed ikun jaf x'inhu jiġri fl-awtorità ta' l-ippjanar.

L-istess jiġri fejn jidħol il-heritage advisory committee.

Fil-każ ta' PA 2538 tas-sena l-oħra - development at Ħas-Sajjied f'Birkaraka - l-HAC qal li dan għamel skandlu kbir u għandhom jittieħdu passi kontra tiegħu, meta l-awtorità ta' l-ippjanar tgħid li kieku dan applika normali, ma kellux għalfejn japplika taħt "to sanction" għaliex kien joħroġlu l-permess xorta peress li m'hemm xejn speċjali.

Mela dan il-heritage advisory committee qed jagħmel rakkmandazzjonijiet biex jittieħdu passi kontr dan fuq affarijiet żgħar u mbagħad fuq l-abbużi kbar li qed isiru fiċ-ċentru tar-restawr ta' Bighi u fil-bini ta' Sant'Anġlu, ma tirrikkmandax biex jittieħdu passi kontra min abbuża!

Kif iridu li jkollna fiduċja fl-HAC meta fil-proġett ta' San Ġakbu fil-Belt, membru tiegħu stess kien imdaħħali f'ċerti intriċċi!

Għalkemm darba minnhom veru kien iddikjara interess, ipprova jinfluwenza billi kiteb fil-gazzetti favur xi ħaġa li qatt ma missha saret, xi ħaġa li żgur tmur kontra l-prinċipju li jitwaqqgħu ċerti ħitan f'dak il-bini storiku.

Imma peress li kien hemm dan l-individwu dawn l-affarijiet setgħu jsiru.

Meta jien kellimt dwar ir-riforma fis-seminar li kien sar, kont semmejt ukoll li l-uffiċjali ta' l-awtorità ta' l-ippjanar ma jibqgħux għal dejjem hemmhekk.

Din hija kwestjoni importanti li ġiet imwarrba.

Kif diġà għedt, il-gvern elett għandu jkollu poter ibiddel ċerti karigi fl-awtorità wara li dawn ikunu ilhom għal ċertu żmien.

Dawn għandhom jinbidlu fl-interess ta' kulħadd, bħalma jinbidel il-gvern matul iż-żmien, u b'hekk tkun riflessa r- rieda tal-poplu li jkun eleġġa lill-gvern.

Jiddispjaċini li llum għandna sitwazzjoni fejn ħadd ma jagħti kas il-konflitti ta' interessi li għandha l- awtorità, ħadd ma jagħti kas id-diskriminazzjoni fl-għoti ta' permessi jew l-interessi fil-pjani lokali.

Min qed jiċċekkja dawn l-abbużi?

Forsi issa se tgħidli li se jkun hemm xi ħadd biex jiċċekkja l-affarijiet wara li kont għamilt proposta jien f'dan is-sens.

Imma xorta ngħid li l-mod kif qed isiru l-affarijiet mhux se jkun hemm checking biżżejjed.

Allura tajjeb li nies f'ċerti karigi fl-awtorità ta' l-ippjanar jagħmlu dikjarazzjoni ta' l-assi u tal-beni kollha li għandhom, inkluż il-membri ta' kull bord fl-awtorità - u anke dawk li qegħdin f'ċerta pożizzjoni fl- awtorità ta' l-ippjanar – għaliex ma jistax ikun li ċerti nies li jiddikjaraw li l-qligħ tagħhom huwa biss mill-awtorità ta' l-ippjanar, imbagħad issib li kemm ilhom jaħdmu fl-awtorità ta' l-ippjanar saru proprjetarji ta' artijiet u ta' bini li jqum ħafna flus!

Mr Speaker, biex inkompli nuri kemm veru hemm pressjoni politika, apparti l-abbużi li qed isiru mill-klikek biex ċerti nies jinqdew malajr u ċerti nies nostakolawhom, se nirriferi għal meta kont stedint lis-segretarji parlamentari li hawn f'dan il-parlament biex jagħmlu dikjarazzjoni ġuramentata li ma jieħdu l-ebda sehem mill-uffiċċju tiegħu jew li hu personali ma kellem lil ħadd mill-awtorità ta' l-ippjanar.

U jien kont għedt li wara nerġgħu nitkellmu.

Naħseb li minn dak iż-żmien għadda żmien biżżejjed, u minkejja li ntqal ħafna paroli, ma sarx ġurament, però llum se nkun iktar dirett.

Fil-fatt fil-gazzetta dehru d-diskorsi li għamlu fil- parlament l-Onor.

George Pullicino u l-Onor.

Jesmond Mugliett, b'ta' l- aħħar saħansitra jisfidani ngħid dak li naf u llum ngħidlu li wasal il- mument biex ngħid dak li naf.

Infakkar li dakinhar l-Onor.

Mugliett minn jeddu, bla ma jien semmejt xejn, qal hekk, u se nikkwotah eżatt:

"Nispera li l-Onor.

Mizzi mhux qed jirriferi għal xi każ partikolari, każ fejn hemm uffiċjal għoli ta' l-awtorità involut fl-applikazzjoni tal-GRTU li applika biex jissanzjona xi xogħlijiet li forsi assoċjajt ftit miegħu jien.

M'hemm l-ebda każ ta' qligħ ta' flus.".

Mela hawnhekk l-Onor.

Mugliett semma każ speċifiku, semma li huwa assoċjat miegħu però qal li ma kienx hemm qligħ ta' flus.

Dak huwa proprju l-każ u se nibda nispjega l-affarijiet.

Però tajjeb li l-ewwel ngħid li meta jien kont għedt li hemm indħil u staqsejt, l-awtorita' ta' l-ippjanar kienet pronta u ħarġet stqarrija fejn qalet li kategorikament tiċħad li hemm xi segretarju parlamentari li huwa perit li qed jagħmel xi pressjoni jew jindaħal fix-xogħol ta' l-istess awtorità ta' l-ippjanar fuq applikazzjonijiet li jsiru mill-uffiċċju privat tiegħu.

Dikinhar l- awtorità ta' l-ippjanar kienet fast, imma jiddispjaċini ninnota li l- awtorita' ta' l-ippjanar qatt ma toħroġ stqarrija dwar l-abbużi li jseħħu minkejja li tkun taf li jkunu veru.

Qatt ma ħarġet stqarrija dwar il-każ tal-Verdala, dwar il-każ tal-paviment f'Għawdex jew dwar ir-rimi ta' materjal ġol-baħar mill-proġett taċ-ċentru ta' l-isport ġewwa l-Kottonera.

Imma hawnhekk ġibdulha l-ispaga u allura kellha toħroġ stqarrija!

Ħalli nibda nispjega u ngħid dak li għandi ngħid dwar dan il-każ.

Din il-persuna kienet talbet biex joħroġ enforcement għaliex kienu qed isiru xogħlijiet irregolari.

Fil-fatt wara t-talba li kienet saret mill- enforcement officer - mhux bħala uffiċjal fl-awtorità ta' l-ippjanar imma bħala individwu, kif kulħadd għandu dritt jagħmel - mar l-enforcement officer u sab li veru kellu jinħareġ enforcement notice għaliex kienu qed isiru affarijiet irregolari u mhux skond il-permess.

Kulħadd jaf li meta wieħed japplika għall-permess, jitwaħħal notice mal-bini li jgħid xi jkun dak ix-xogħol.

Fil-fatt f'dan il-każ twaħħal dak in-notice li fih kien hemm indikat x'inhu x-xogħol li suppost isir, però iktar tard, wara li qamet din il-kwestjoni ta' l-enforcement, irriżulta li xi ħadd kien bagħbas fil-pjanti biex dawk l-affarijiet li kienu irregolari jsiru regolari.

U ma kien ħadd ħlief l-uffiċċju tal-Perit Jesmond Mugliett.

Dawn ma kenux minor amendments għaliex kienet se toħorġ l-iskuża li dawn kienu minor amendments biex joħroġ il-permess fi żmien ftit ġranet.

Meta l-individwu involut induna x'kien se jiġri, ħa passi legali bil-qorti biex jieqaf kollox u l-qorti laqgħet it-talba tiegħu.

Jien għandi dokumenti li juru li mhux minor amendments kien hemm, u jekk jisfidawni lest nuri e-mails li juru biċ-ċar li dawn mhux minor amendments kienu.

S'hemmhekk kienet għadha ma bdietx dieħla l-pressjoni politika, imma wara li kien hemm din il-korrispondenza li turi li ma kenux minor amendments daħlet il-pressjoni politika.

U naf x'jien ngħid għaliex kien hemm enforcement officer - ma nistax nikxef min hu - li kien iċempillu personalment u jgħidlu biex iżomm lura.

X'ġara?

Spiċċajna biex naraw insibux triq oħra biex naqdu lil dan il-bażużlu.

Dan il-każ mar quddiem id- DCC taħt minor amendment - minkejja li qabel kien diġà ġie ddikjarat li mhux każ ta' minor amendment - u d-DCC approvah biex joħroġ il-permess għal minor amendment meta d-DCC ma jidħolx f'minor amendments.

Dik hija s- sabiħa!

Hija kontradizzjoni oħra li d-DCC kienet approvat li joħroġ permess għal minor amendments meta d-DCC ma jidħolx fil-minor amendments.

Ħaddieħor suppost jidħol fil-minor amendments, dak l-individwu li semmejt iktar 'il quddiem meta tkellimt dwar il-kwestjoni tal-billboards.

Imbagħad spiċċajna biex l-individwu reġa' daħal il-qorti, il-qorti reġgħet tatu raġun u l-permess ġie miżmum għalissa.

Minn dakinhar 'l hawn bdiet ħierġa ħafna evidenza u informazzjoni fil-qorti li turi biċ-ċar li kien hemm xi ħadd minn fuq li kien qed jagħmel il-pressure.

Imma minn dakinhar beda jinħadem frame-up kontra dan l-individwu ġo l-awtorità ta' l- ippjanar.

Għaliex qed ngħid frame-up?

Għaliex id-dokumenti u l-evidenza li għandi jien dwar il-kwestjonijiet li qajjimt fil-bord ma jaqblux ma' dak li kien qed jgħidli min hu responsabbli fil-bord.

In the meantime l-individwu reġa' kien qed jidher li qed jagħmel xi xogħol.

U dan l-uffiċjal fl-awtorità ta' l-ippjanar, li għandu interess bħala persuna, ġibed l-attenzjoni ta' l-awtorità ta' l-ippjanar biex imur jispezzjona.

U hekk għamel.

Mar jispezzjona u sab li veru kienu qed isiru affarijiet irregolari u kellu jkun hemm enforcement, għalkemm ġabu skuża li dawn kienu qed idaħħlu dan il-materjal biex iżommuh hemmhekk.

Imbagħad meta jien qajjimt il-kwestjoni quddiem il-bord ta' l-awtorità ta' l- ippjanar, l-uffiċjali bdew jgħidu li dan ta informazzjoni falza, iffrejmjawh!

Akkużawh bla ma tawh ċans jiddefendi lilu nnifsu u tawh warning meta ma kien veru xejn.

Dan sar kontra l-ftehim kollettiv.

Imbagħad inqalbet il-verżjoni għax sabu li huma ma kellhomx raġun u li dan abbuża mill-pożizzjoni tiegħu fl-awtorita' ta' l-ippjanar.

Issa llum għadna għaddejjin b'din il-kantaliena.

Għalhekk jien bħala membru tal- bord, f'ġieħ it-trasparenza u s-sewwa, tlabt li d-dokumenti kollha konnessi ma' din il-kwestjoni jitqassmu lil-membri kollha tal-bord biex l- affarijiet jifluhom huma.

Pero' jidher li s'issa għadu ma tpoġġa xejn.

Iva, l-Onor.

Jesmond Mugliett talabni ngħid dak li għandi ngħid u dan jien għamiltu u issa nitolbu biex hu jgħid tiegħu u nkomplu minn hemm.

Hawnhekk nitlob lill-kummissjoni permanenti kontra l-korruzzjoni – għalkemm m'għandix fiduċja fiha għax din dejjem tat support lill-gvern, dejjem ġabet skuża biex ikun hemm xi ħadd tal-gvern u jekk ikun hemm xi ħadd ħati ddawwarha li mhuwiex ħati - biex tinvestiga dan il-każ mill- bidu sa l-aħħar u tinvestiga wkoll il-frame-ups li pprovaw isiru kontra individwu li qed jiġġieled għad-drittijiet tiegħu.

Hekk sejrin fl-awtorita' ta' l-ippjanar jekk ma tkunx tal-qalba nett u ma tkunx "yes sir" għal tal- Partit Nazzjonalista!

Għalhekk nerġa' ntenni li l-kummissjoni permanenti kontra l-korruzzjoni taqbad il-file u tinvestiga billi tistaqsi l- enforcement officers kollha, lill-individwu u lill-uffiċjali kollha ta' l- awtorita' ta' l-ippjanar ħalli tkun taf l-affarijiet.

Wara li lill-Onor.

Mugliett kont għedtlu li hemm min qed jabbuża dan beda jagħti l-impressjoni li jien qed immur nara l-files tal-proġett tal- Kottonera u xi files oħra biex nipprova nostakola.

Jien immur nara l- files tal-proġett tal-Kottonera għax l-affarijiet irridhom isiru bis- serjeta' u għax irrid li ma jkunx hemm abbużi.

Qed ngħid dan għax minn konklużjoni tal-preliminary report li kienet ħarġet l-awtorita' ta' l- ippjanar – dan ħarġitu għax ma kellhiex triq oħra x'tagħmel wara li kellha pressjoni minn uffiċjali li kienu nkarigati li jagħmlu r-rapporti - jidher ċar li saru ċerti abbużi mill-iżviluppaturi.

Ovvjament l-uffiċjali ma kellhomx triq oħra ħlief li jiġbdu l-attenzjoni ta' l-awtorita' ta' l- ippjanar bil-miktub u l-awtorita' ma kellhiex triq oħra ħlief li toħroġha fil-beraħ u tgħid lill-membri tal-bord x'inhi s-sitwazzjoni.

Fis-summary conclusion ta' dan ir-rapport li ħarġet l-awtorita' ta' l- ippjanar jidher ċar li se jkun hemm bini aktar milli suppost għax l- interess ta' l-iżviluppaturi huwa li jiżviluppaw kull biċċa art li hemm.

Jidher ċar ukoll li l-heritage u l-arkitettura mhux qed jagħtu kashom għax għalihom l-importanti huwa li jdaħħlu l-flus.

Insibu, per eżempju, li meta l-permessi marru quddiem l-awtorita' ta' l-ippjanar, ir-rapport soċjo- ekonomiku tan-naħa ta' isfel ta' Malta nsewh u għalkemm il-Partit Nazzjonalista kien wiegħed li se jimxi fuqu, dan warrbu.

Intnesa wkoll il- Grand Harbour local plan u ntnesa l-istructure plan.

Il-gvern waqa' għall-pressjoni ta' l-ispekulaturi u tahom dak li riedu.

Għalfejn qed ngħid hekk?

Qed ngħid hekk għax waħda mir-raġunijiet li l-permessi damu jiġu diskussi quddiem l-awtorita' ta' l-ippjanar kienet li kien hemm xi affarijiet li l-awtorita' ma setgħetx taċċettahom.

Per eżempju ̧ minkejja li kellu jsir traffic impact assessment dan baqa' ma sarx u l-gvern aċċetta li jidħol responsabbli biex jagħmlu hu u l-obbligazzjonijiet jidħol għalihom hu wkoll.

Allura jekk jinstab – huwa żgur li se jinstab - li l- affarijiet li hemm bżonn isiru ma jistgħux isiru, se nibqgħu għaddejjin u ma jinteressaniex mill-problemi soċjali u problemi oħra li se joħolqu lin- nies ta' dawk l-akkwati?

Mr Speaker, jidher li ċerti NGOs bħal Din l-Art Ħelwa, l-HAC u dawk responsabbli mill-mużewijiet ma ħadux l-affarijiet bis-serjeta' għax irriżultalna li l-akkwata ta' Sant'Anġlu se tispiċċalha l-identita' tagħha.

Per eżempju, ħafna mill-affarijiet li kont inqajjem jien fl-awtorita' ta' l-ippjanar issa l-gvern qed jaċċettahom wara li jiddiskutihom ma' Din l-Art Ħelwa.

Jiġifieri jien bħala rappreżentant ta' l-oppożizzjoni kelli raġun u ma kontx qed nostakola.

Eżempju tipiku huwa li wara li kien approvat li se jsir bridge illum qed jitolbu biex dan ma jsirx.

Jien naqbel li ma jsirx dan il-bridge għax kienet se ssir ħneżrija u nispera li l-flus li mhux se jintnefqu, jintnefqu fir-restawr.

Hemm ukoll il-kwestjoni tal-bini li se jaffettwa Triq il-Ħabs l-Antik fil-Birgu għax minkejja li kienu qalu li dan il-bini se jogħla sal-livell tat-triq, fil-fatt dan spiċċa għola aktar mil-livell tat-triq u se jgħatti lir-residenti ta' hemmhekk.

Għalhekk illum dawn taw raġun dak li kont qed ngħid jien.

Mr Speaker, xi ngħidu mbagħad għall-bini bil-ħadid u l-ħġieġ li ma jmur xejn ma' l-arkitettura ta' dik l-area?

Illum qed jgħidu li dan se jagħmluh bil-ġebel biex jaqbel aktar mal-bini jiġifieri l-argument li kienet qajmet l-awtorita' ta' l-ippjanar li dak għandu jkun modern biex jagħmel kuntrast ma' l-affarijiet storiċi l-oħra, issa waqa'.

Dawn x'kummiedji huma għax jew temmen f'dak l-argument jew le!

Din hija sitwazzjoni ta' ħokkli dahri u nħokklok dahrek, u hekk imxew l-affarijiet fil-proġett ta' Sant'Anġlu u fil-proġett tal-Kottonera.

Mr Speaker, minkejja li l-HAC kellu jitkellem dwar is-silos, dan baqa' ma semma xejn dwarhom.

Issa ħadd ma jista' jgħid li dawn kienu dilapidati għax dawn qegħdin fil-blat, pero' dawn tħallew jitkissru u jitfarrku.

U biex il-gvern jagħti palata, ipprova jikkuljuna lill-oppożizzjoni għax titkellem u tiġġieled dwar l-istraġi li qed isir f'bini storiku li qatt ma kellu jitwaqqa' - hawnhekk qed nirriferi għal dawk l-istores li qabel kienu tal-Maltacom imbagħad għaddew għand id-dipartiment tal-protezzjoni ċivili - u qal li aħna ma kellniex għalfejn nitkażaw għax il-permess biex jitwaqqa' dan il-bini kien ħareġ fi żmien gvern Laburista.

Hekk kienu ħarġu jgħidu pubblikament.

Fil-fatt wara mistoqsija parlamentari li kien għamel l-Onor.

Michael Bonnici, kienu ħarġu stqarrija u bdew jgħaddu ħafna kummenti fil- media tal-Partit Nazzjonalista fejn bdew jgħidu li l-Partit Laburista kien ħareġ il-permess biex jitwaqqgħu dawn l-imħażen.

Jien ħallejthom iparlaw fil-vojt u wara għedtilhom li dan kien kollu gideb għax aħna konna ħriġna permess biex inwaqqgħu latrina.

Issa l-Partit Nazzjonalista li tant jemmen fit-trasparenza u fid-demokrazija, lanqas biss indenja ruħu jitkellem fuq dak li kont għidt jien, meta jien kont ġibt il-provi li dan kien kollu gideb faħxi.

Illum is-sitwazzjoni hi li l-Partit Nazzjonalista mhux biss jaf li qed issir spekulazzjoni fuq il-proġett tal-Kottonera imma qed jagħti l-għajnuna biex issir din l-ispekulazzjoni u minn fuq joqgħod jiftaħar kemm qed jagħmel għall-Kottonera!

Pero' l-verita' hi li dan mhux qed jagħti kas l- aspett soċjali imma intrabat ma' l-ispekulaturi u jrid jagħmel dak li jgħidulu huma.

Per eżempju, minkejja li waħda mill-kondizzjonijiet kienet li l-biċċa art li hemm ħdejn l-istores tas-cement ma tistax jintuża għan-negozju, issa jidher ċar li hemm xi ħadd b'saħħtu li se jagħmel supermarket biex jeqred lil dawk il-ħwienet iż-żgħar li hemm fil- Kottonera, b'mod speċjali f'Bormla, u joħloq problemi soċjali.

Dik hija r- realta' u allura m'hu veru xejn li l-gvern qed jagħti kas l-aspett soċjali.

Nerġa' ntenni li fuq il-proġett tal-Kottonera l-affarijiet tant ma sarux bis-serjeta' li issa spiċċajna nibdlu l-affarijiet li għamilna.

Per eżempju, din il-ġimgħa se niddiskutu xi tliet applikazzjonijiet konnessi mal-proġett tal-Kottonera għax il-gvern intrabat li akkost ta' kollox jaċċetta kulma jintalab jagħmel.

L-aqwa li ningannaw lill-poplu u nuruh xi ħaġa tleqq li tkun mod ieħor.

Issa nixtieq ngħid xi ħaġa żgħira fuq it-tariffi, Mr Speaker.

Kif diġa' għedt f'dan il-parlament, fil-budget ma semmejna xejn li se nżidu t-tariffi ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar, u mbagħad meta nibdew is- sena l-ġdida nibdew noħorġu t-tariffi u ngħidu li dan qed nagħmluh biex inżidu l-effiċjenza.

Min jaħseb li jekk tgħolli t-tariffi se żżid l- effiċjenza huwa żbaljat għax l-effiċjenza żżidha bl-accountability u billi l-affarijiet isiru kif suppost u billi ma jkunx hemm pressjoni politika.

Mela spiċċajna f'sitwazzjoni fejn ħaddiem bil-minimum wage li jkollu bżonn permess żgħir irid iħallas Lm5 biex jagħmlulu kopja tiegħu!

Qabel nagħlaq nixtieq insemmi t-tbażwira li hemm dwar il-waste management subject plan for the Maltese islands, Mr Speaker.

L-awtorita' ta' l-ippjanar għandha waste management plan u anke l-gvern għandu waste management plan, iżda l-istess gvern ħareġ tender għal waste management plan ieħor - safejn naf jien lanqas pajjiż li huwa akbar minn Malta xi 20,000 darba m'għandu dawn it-tliet affarijiet f'daqqa fejn wieħed jiġbed 'il hawn, l-ieħor jiġbed 'il hinn u ieħor jiġbed mod ieħor! – imma f'pajjiżna kollox possibbli għar-raġuni li l-gvern ma jafx fejn qiegħed fir-realta' u allura qed iħalli l-awtorita' ta' l-ippjanar timxi għaliha, il-gvern jimxi għalih u l-privat jimxi għalih.

Naħseb se naslu f'sitwazzjoni fejn il-gvern jgħid lill-privat biex jagħmel xi ħaġa hu u jibda jintaxxa l-poplu hu!

Sadanittant pajjiżna jwarrad bil-ħmieġ u jitla' bini li jħassar l-ambjent, li ħafna minnu jkun bla permess u bini ieħor ikun ġie approvat għax ikun hemm il-pressure.

Din hija s-sitwazzjoni tal-lum.

Veru li b'dawn l-emendi li se nressqu llum se ntjebu l-operat ta' l- awtorita' ta' l-ippjanar imma l-problemi mhux se nsolvuhom.

Se nibqgħu mingħajr accountability u se jkun hemm id-diskriminazzjoni, il-korruzzjoni u l-pressure politika, bħalma hemm diġa'.

Għalhekk jekk mhux se naraw li jkun hemm l-accountability u t-trasparenza, fejn aħna se nibqgħu.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, wieħed ma jistax ma jaqbilx ma' l- għanijiet u r-raġunijiet ta' dan l-abbozz ta' liġi li qed jagħtu rwol akbar lill-gvern fit-tfassil ta' pjanijiet u policies filwaqt li se jagħti awtonomija sħiħa lill-awtorita' ta' l-ippjanar fid-deċiżjonijiet dwar applikazzjonijiet għal permessi għall-iżvilupp.

Għan ieħor ta' dan l- abbozz ta' liġi huwa li jsiru bidliet biex ikun hemm aktar rimedji għall- ilmenti u aktar ħeffa fl-ipproċessar u fit-teħid ta' deċiżjonijiet.

Apparti minn hekk se tissaħħaħ il-parteċipazzjoni pubblika fil-proċess ta' l-ippjanar u se jissaħħu l-poteri ta' l-awtorita' li tinforza l-liġi meta jkun hemm żviluppi illegali.

Min ma jaqbilx ma' emendi bħal dawn?

Dan huwa kollu kliem sabiħ u huma kollha affarijiet li jekk jaħdmu, ikunu qed jaħdmu fid-direzzjoni t-tajba pero' fl-aħħar mill-aħħar iċ-ċittadini jiġġudikaw dak li qed nagħmlu f'dan il-parlament mhux biss bil-kliem imma b'dak li jkunu qed jaraw fil-ħajja tagħhom ta' kuljum.

M'hemmx dubju li ħafna mill-ġudizzju li jagħmlu n-nies fuq l-awtorita' ta' l-ippjanar ikun ibbażat fuq dak li jġarrbu fil-ħajja tagħhom ta' kuljum u fuq dak li jaraw b'għajnejhom u mhux fuq ir-rapporti li toħroġ hi jew fuq dak li jintqal mill-gvern jew mill-oppożizzjoni.

M'hemmx dubju li bħala pajjiż li għandu territorju ċkejken u bħala pajjiż li jrid joqgħod attent li ma jispiċċax qisu skoll mibni ffullat u l-ftit spazji li jibqa' jkun għat-toroq mimlijin karozzi, irridu nagħtu kas iżjed u aħjar kif nirregolaw l-użu tat-territorju tagħna.

Diġa' għandna problema kbira li territorju daqshekk ċkejken irid jissodisfa ħafna bżonnijiet li jikkompetu għal dak l-ispazju.

Aħna għandna ħafna bżonnijiet differenti li huma kontradittorji u bil-maqlub ta' xulxin fejn waħda tħassar lill- oħra.

Fit-territorju ċkejken tagħna irid ikollna spazju fejn ngħixu, fejn naħdmu, fejn nirrikkreaw irwieħna u fejn ikollna faċilitajiet sportivi u faċilitajiet oħrajn li nassoċjawhom mal-ħajja ta' kuljum.

Ħafna drabi minħabba ċ-ċokon tat-territorju tagħna jkun hemm pressjoni kbira fuq l- istess biċċa art għax min ikun irid joqgħod fuqha, min ikun irid jagħmel fuqha pompa tal-petrol fuqha, min irid jagħmel fuqha faċilita' sportiva eċċ. u allura m'hemmx dubju li kemm-il gvern innifsu, kemm min ikun qed jieħu d-deċiżjonijiet kif ukoll l-awtorita' ta' l-ippjanar li trid tkun ir- referee f'dawn il-pressjonijiet differenti, m'għandhomx ħajja faċli.

Minbarra din il-pressjoni fuq l-awtorita' ta' l-ippjanar li toħroġ mid- daqs tat-territorju tagħna, hemm il-pressjoni umana.

Il-pressjoni umana hi li f'komunitajiet żgħar ħafna drabi jkollok problemi li jkunu ġejjin minn kuntatti u rabtiet personali, fejn nies jilbsu kpiepel differenti.

M'hemmx dubju li wieħed jista' jaqra studji sħaħ kif il-konflitti ta' interess u r-rabtiet personali fis-soċjetajiet ċkejknin ħafna drabi jkunu akbar minn dawk ta' pajjiżi kbar.

Hemm min wasal għall-konklużjoni xejn feliċi li f'pajjiżi żgħar bħal tagħna, aktar b'saħħithom mil-liġijiet u mir- regolamenti hemm il-kuntatti personali li fl-aħħar mill-aħħar dak li jkun jipprova jieħu dak li jkollu bżonn mingħajr ma joqgħod jagħti kas x'jgħidu l-liġijiet u r-regolamenti, ikun x'ikun l-effett ta' dan li qed ngħid.

Għalhekk fuq l-awtorita' ta' l-ippjanar hemm ukoll din it-tip ta' pressjoni li joħroġ mid-daqs tas-soċjeta' tagħna.

Hemm ukoll fenomenu ieħor li bilfors jolqot lill-awtorita' ta' l- ippjanar, kif jolqot kull qasam ieħor ta' ħajjitna.

Hawnhekk qed nirriferi għall-fatt li l-istess persuna tilbes kpiepel differenti.

Per eżempju, issib min ikollu l-professjoni tiegħu u mbagħad ikollu xi kariga f'xi struttura pubblika, ikollu xi interessi privati u jkollu wkoll roles differenti li jaħbtu ma' xulxin.

Dan ikompli jżid il-pressjoni għall-mod kif jittieħdu d-deċiżjonijiet f'pajjiż bħal tagħna.

Waħda mill-problemi ta' parlament żgħir bħal tagħna li m'għandux ir-riżorsi hija li l-membri parlamentari mhux biss jiġu jitkellmu fuq x'iħossu u x'jaħsbu imma jkollhom min ikun għen biex ikun analizza l-qasam li jkunu qed jitkellmu dwaru.

Per eżempju, m'hemmx dubju li l-kwalita' tad-dibattitu bħal dan tkun ogħla kieku aħna, minbarra li nkunu flejna x'jgħid dan l-abbozz ta' liġi, inkunu analizzajna bis-serjeta' kif ħadmet l-awtorita' ta' l-ippjanar u naraw fejn ħadmet tajjeb, fejn ħadmet ħażin u x'nistgħu nagħmlu biex nirranġaw.

Pero' aħna m'għandniex dawn ir-riżorsi u fil-fehma tiegħi għadha ma saritx analisi serja ta' l-aspetti differenti tal-ħajja ta' l- awtorita' ta' l-ippjanar minn kemm ilha teżisti biex imbagħad inkunu nistgħu nagħmlu passi 'l quddiem.

Waħda mill-akbar problemi li nħoss li għandha l-awtorita' ta' l-ippjanar hija l-problema tal-konflitti ta' interess.

Miċ-chairman 'l isfel, fil- livelli differenti ta' l-istruttura, it-tentazzjoni għal min qiegħed f'pożizzjoni daqshekk importanti, fejn id-deċiżjonjiet li jieħu tant iħallu effett fuq kif wieħed jagħmel il-flus jew fuq kif wieħed jitlef il-flus ...

Ma nistax ma nsemmix ̧ per eżempju, l-isforz li jsir biex dak li jkun - u se nitkellem bl-aktar mod goff - jixtri referee ħalli fejn jista' dan jagħlaq għajnejh biex iġibha żewġ.

Hemm modi differenti kif tixtri referee.

Per eżempju, waħda mill-mistoqsijiet li nixtieq nagħmel dalgħodu biex nirriflettu dwarha hija meta, per eżempju, ikollok chairman ta' l- awtorita' ta' l-ippjanar li jkun konsulent f'diversi proġetti li jkunu qed iseħħu, bħal proġetti ta' lukandi f'inħawi differenti tal-pajjiż.

Huwa aċċettabbli li chairman ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar ikun ukoll konsulent ta' proġetti turistiċi li l-forma li jieħdu, il-mod kif isiru, kemm jitħaffef il-proċess biex l-applikazzjoni tagħhom tiġi mgħoddija u kif joħorġu l-permessi, jkun jiddependi mill-awtoirta' ta' l-ippjanar?

Għandna nkunu sodisfatti billi ċ-chairman jgħid illi x'ħin jiġu biex jieħdu deċiżjoni dwar applikazzjoni li hu jkun konsulent tagħha, dan jitlaq 'il barra fil-mument tad-deċiżjoni?

Ma naħsibx li din hija risposta serja u jien ngħid li jekk irridu li l-awtorita' ta' l-ippjanar timxi fid- direzzjoni li qed isemmi dan l-abbozz ta' liġi, naħseb li l-gvern għandu r- responsabilita' politika - b'dan l-abbozz ta' liġi r-responsabilita' politika tal-gvern se tiġi aktar fid-deher - li jiġbed l-attenzjoni taċ- chairman ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar li mhuwiex aċċettabbli li dan ikun konsulent ta' proġetti li d-destin tagħhom, fl-istadji differenti tagħhom, jiddependi mill-awtorita' ta' l-ippjanar.

Mhuwiex aċċettabbli li tgħid li titlaq 'il barra meta jiġu biex jieħdu deċiżjoni.

Nafu li l-influwenza ma ssirx biss fil-mument formali ta' x'ħin tiġi biex tieħu deċiżjoni.

L- influenza hija l-ħin kollu bl-effett li tħalli l-ħin kollu.

Issa dak li għedt għaċ-chairman jgħodd ukoll għal nies oħrajn li qegħdin fl-istruttura ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar fil-livelli differenti.

Hawnhekk qed nirriferi għal dawk li għandhom professjoni ta' perit, għal dawk li għandhom professjoni ta' surveyor u għal dawk li għandhom professjonijiet oħrajn għax dawn jistgħu jkunu jkunu f'pożizzjoni li jinfluwenzaw kif joħroġ permess u l-iżvilupp li jsir.

Waħda mill-akbar problemi li għandna f'Malta - min qiegħed fil-politika din jgħixha ta' spiss - hija li minkejja li wieħed isir jaf b'xi abbużi, dan ma jitkellem xejn għax meta jagħmel il-kalkoli tiegħu jsib li ma jaqbillux jagħmel hekk.

Hawn min igħid li jekk jikxef dak li jkun għaddej ipattuhielu meta jkollu xi applikazzjoni hu għax dan ikun irid iħabbat wiċċu ma' dawn l-istess nies.

Din hija tip ta' omerta' li sserraħ ras dak li jkun li l-abbużi mhux se jinkixfu għax dak li jkun jagħmel il-kalkoli tiegħu.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq sitwazzjoni fejn wieħed jibqa' lura milli jitkellem għax 'il quddiem jista' jintlaqat ħażin.

Din hija xi ħaġa li niltaqgħu magħha għax hawn nies li jafu li jekk imorru għand nies fl- awtorita' ta' l-ippjanar jistgħu jinqdew pero' ma jkunux lesti li jikxfu dawn l-affarijiet għax ma jkunux jaqblilhom.

Kull darba li jkollna diskussjoni fuq struttura pubblika ta' dan it-tip dejjem nagħmel appell - din s'issa għadna ma mexxejniex dwarha u lanqas nemmen li se tkun xi buttuna maġika biex issolvi l-problema li għadni kemm semmejt ta' l-omerta' – dwar kif nistgħu nkissru din il-kultura mafjuża ta' omerta' li għanda f'pajjiżna fejn l-abbużi jistgħu jitkattru u jiffjorixxu aktar.

Jien inħoss li biex nibdew nibdlu din il-kultura ta' omerta', biex tidħol aktar l-idea ta' trasparenza u biex kulħadd jibda jagħti rendikont ta' għemilu, hemm bżonn tidħol xi ħaġa bħall-Whistle Blower Act li tipproteġi lil min jikxef informazzjoni fl-interess pubbliku.

Billi ddaħħal liġi bħal dik ma jfissirx li mil-lum għal għada se taqleb id-deċiżjoni u l-kultura imma bil-mod il-mod tibdel din il-kultura.

Jien nitkellem ma' nies li jaħdmu u li kienu jaħdmu fl-awtorita' ta' l-ippjanar – il-fatt li ma jkunux għadhom jaħdmu hemm jilliberahom minn ċerta biża' - li jgħidulek li jkun hemm prattiċi għaddejjin bejn nies tal-flus u nies ta' influwenza li japplikaw għal uffiċjali ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar.

Dawn il- prattiċi m'humiex aċċettabbli għax imorru kontra dak li hemm f'dawn l- emendi għax dawn l-affarijiet la jżidu t-trasparenza, la jżidu l- accountability, la jżidu l-parteċipazzjoni tal-pubbliku u lanqas iżidu l- ħeffa li biha l-awtorita' ta' l-ippjanar tieħu d-deċiżjonijiet tagħha.

Għalhekk nerġa' nappella li jekk irridu li strutturi pubbliċi bħall- awtorita' ta' l-ippjanar u strutturi oħrajn ma jkomplux jitħassru u ma jkomplux jiġu korrotti mil-kultura soċajli ta' omerta' li għandna f'pajjiżna hemm bżonn li nibdew indaħħlu miżuri ta' Whistle Blower Act li jipproteġu lil dawk l-impjegati u lil dawk l-uffiċjali li jkunu lesti jagħtu tagħrif li jikxef ċerti abbużi li jkunu għaddejjin.

Naħseb li huwa importanti ħafna li nimxu f'dik id-direzzjoni għax ċertament hemm affarijiet li m'humiex sejrin tajjeb fl-awtorita' ta' l-ippjanar.

Mhux l-ewwel darba li ħadt l-okkażjoni li nsemmi eżempji ċari u diretti u li wħud minnhom se nerġa' nsemmihom illum.

Hemm każijiet fejn l-awtorita' ta' l-ippjanar tkun iddeċidiet li jkunu nkisru r-regolamenti jew il-liġi u jkollha tieħu dik li tissejjaħ azzjoni diretta dwarhom biex tneħħi dak l- abbuż.

Jien mhux l-ewwel darba li staqsejt, anke permezz ta' mistoqsijiet parlamentari formali, dwar il-lista ta' l-azzjoni diretta.

Jien nistaqsi: L-awtorita' ta' l-ippjanar kif tifforma dik il-lista li biha tibda tneħħi dawn l-abbużi?

B'din tibda u kif tiddeċiedi li fuq ċerti każi tieħu azzoni u fuq każi oħra tħalli x-xhur u s-snin għaddejjin?

Per eżempju, hawnhekk nixtieq insemmi każ ta' xi ħadd minn Għajnsielem li qed jopera f'garaxx bħala mastrudaxxa kontra l-liġi.

Jien dan semmejtu fil-mistoqsijiet parlamentari tiegħi u indikajt l-indirizz preċiż pero' minkejja li kull darba ̧ l-awtorita' ta' l-ippjanar, permezz tal-ministru ta' l-intern tweġibni li hemmhekk qed tinkiser il-liġi u se tittieħed azzjoni diretta, s'issa ma ttieħdet l-ebda azzjoni diretta għax dan qed ikompli jopera illegalment.

Allura wieħed jibda jistaqsi: Għaliex ma jitteħdux passi?

Min ikun qed jipproteġi abbuż bħal dan?

Min ikun influwenza lill-awtorita' ta' l-ippjanar biex tagħlaq għajnejha f'abbuż bħal dan?

Min ikun xtara r-referee biex dan il-foul ma jarahx?

Dan huwa biss każ wieħed u miegħu żgur hemm każi oħra li wieħed jista' jsemmi għax in-nies imbagħad jagħmlu l-paraguni.

In-nies jaraw fejn b'ħafna daqq tat-trombi, per eżempju, jmorru jitneħħew ċerti canopies fin-Naxxar li jkunu kisru l-liġi meta saru u ċerti canopies oħrajn fl-istess inħawi ma jitneħħewx.

Hawnhekk wieħed bilfors jistaqsi għalfejn fit-tali post ittieħdet azzjoni u f'post ieħor ma tteħditx.

Għalfejn, per eżempju, wieħed li jagħmel canopy mal-faċċata tad-dar u jikser il-liġi, l-awtorita' ta' l-ippjanar tieħu passi imbagħad xi ħadd li jkun qed jopera illegalment bħala mastrudaxxa f'Għajnsielem ma tittieħed ebda azzjoni diretta kontra tiegħu?

Jien inħoss li f'pajjiżna l- affarijiet saru agħar bil-mod kif il-prim ministru qassam ir- responsabilitajiet ministerjali mill-1998 'l hawn għax issa għandna one- stop shop formidabbl.

Taħt l-istess ministeru għandek l-awtorita' ta' l- ippjanar, id-dipartiment ta' l-artijiet u l-korp tal-pulizija.

Jekk ikollok one-stop shop komdu u inti tabbuża u tikser il-liġi u titkellem ma' ċerti nies tkun tista' ġġibha mhux żewġ imma t-tripplu f'dan il-każ.

Għalhekk dan aktar jagħti lok għall-abbużi għax waħda mill-affarijiet suppost sbieħ ta' sistema demokratika hija s-sistema ta' checks and balances fejn jekk ikollok parti minn struttura mħassra, tista' sserraħ rasek għax jekk l-awtorita' ta' l-ippjanar tkun għalqet għajnejha għallinqas ikun hemm il-pulizija li jieħu passi hu.

Jekk ikun hemm affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' dritt ta' art ikun hemm id-dipartiment ta' l-artijiet li jieħu passi wkoll.

Huwa perikoluż li jkollok konċentrament ta' tliet poteri bħal dawn f'territorju ċkejken bħal Malta u bil-kultura soċjali li għandna Malta u naħseb li jkun fl-interess anke ta' l-iżvilupp demokratiku f'Malta li affarijiet bħal dawn ma jitħallewx ikunu konċentrati taħt l-istess responsabilita' ministerjali u politika.

Naħseb li dan il-one-stop shop m'huwiex tajjeb u naħseb li jkun fl-interess ta' kulħadd li s-sistema ta' checks and balances taħdem f'qasam bħal dan biex ma jkollokx aktar il-periklu ta' kompliċita' u l-periklu ta' min ikun qed jgħin lil min qiegħed jabbuża.

Il-ġimgħa li għaddiet kelli okkażjoni nsemmi l-każ ta' dak li qabel kien il-Pescatore.

Illum mhux se noqgħod nidħol fid-dettall għax dwar dan tkellimt il-ġimgħa li għaddiet imma l-ġirien tas-sid ta' Pushka Palace – donnu jagħmel li jrid dan - mhux se joqgħodu jgħidu kemm huma tajbin dawn l-emendi li qed ngħaddu imma se jiġġudikaw lilna l-politiċi, il- ministri, il-pulizija u l-awtorita' ta' l-ippjanar b'dak li jiġri fil- ħajja ta' kuljum.

Għalhekk it-test veru ta' kemm l-awtorita' ta' l- ippjanar tkun trid tinforza l-liġi imbagħad toħroġ minn dak li tagħmel fil- ħajja ta' kuljum u mhux minn dak li jkun hemm miktub fil-liġijiet, fir- regolamenti u fir-rapporti uffiċjali.

In-nies jiġġudikaw bejn il-verżjoni uffiċjali tar-realta' u l-esperjenza reali tagħhom fil-ħajja ta' kuljum.

Għalhekk kif għamilt nhar il-Ġimgħa se nerġa' nistaqsi għalfejn qed titħalla ssir illegalita' bħal dik.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Sur President, l-Onor.

Evarist Bartolo jmissu jaf li fil-każ tal-Pushka ttieħdet azzjoni tant illi s-sid stess neħħa ħġieġ li kien hemm u partitions li kien hemm.

Għar-rigward tal-parti l-oħra illi hija bla permess, l-awtorita' ta' l-ippjanar ma tistax taġixxi minħabba li qed tistenna deċiżjoni fuq applikazzjoni sanatorja li l-istess applikant għamel.

L-Onor.

Membru dawn il-fatti jafhom u nitolbu jkun korrett mal- fatti.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nissuġġerixxi lis-segretarju parlamentari jaġġorna ruħu sewwa għax anke dan l-aħħar il-Pushka għaddej bi żvilupp ġdid bla permess.

In-nies iċemplu l-awtorita' ta' l-ippjanar, jiġu l-uffiċjali ta' l-awtorita' u malli jwarrbu l-iżvilupp jerġa' jkompli!

(Interruzzjonijiet) Żgur li ma tneħħewx l-istrutturi kollha, la l-qodma u lanqas dawn il- ġodda li qed isiru issa.

Apparti l-fatt li sid il-Pushka qed jisfida lill- awtorita' ta' l-ippjanar, qed jisfida wkoll lill-pulizija għax qed jopera disco illegalment kull nhar ta' Sibt mill-11.00 p.m. sas-1.30 a.m. jew sas-2.00 a.m., bi problemi kbar għall-ġirien.

U nerġa' ngħid illi n-nies li jgħixu dawn l-affarijiet – naturalment dawn jisimgħu l-kliem ta' l-Onor.

Pullicino u jisimgħu l-kliem tiegħi - fl-aħħar mill-aħħar jiġġudikaw mhux fuq dak li ngħidu aħna, imma fuq dak li jiġri u fuq dak li jġarrbu fil- ħajja tagħhom ta' kuljum.

Irrid ngħaddi għal każ ieħor li naħseb li huwa importanti, Sur President.

Irrid ngħid li anke fil-każ tal-mastrudaxxa ta' Għajnsielem ix-xogħol għadu għaddej.

(Interruzzjonijiet) Mhux billi s-segretarju parlamentari jgħid li ttieħdu l-passi.

Jiena naf li ttieħdu passi - kultant jibagħtu xi pulizija jew xi uffiċjali mill-awtorita' ta' l-ippjanar f'dan il-garaxx fejn jopera illegalment bħala mastrudaxxa - u għadhom jieħdu l-passi meħtieġa għax meta jmorru l-pulizija jkunu diġa' avżawh minn qabel ħalli l- makni jkun laħaq tfihom u jkunu laħqu birdu sakemm jaslu l-pulizija, ħalli żgur ma jsibu l-ebda sinjali li x-xogħol għadu għaddej!

Ejja ma noqogħdux issa ninħbew wara l-formalita' ta' l-azzjoni.

Jien qed nitkellem fuq azzjoni diretta, azzjoni effettiva li twaqqaf l-abbuż u mhux azzjoni ċerimonjali, dik li wieħed ibill subgħajh fil-fonti ta' l-ilma mbierek biex in-nies jarawh u jgħidu kemm hu qaddis!

Hemm bżonn ta' azzjoni diretta u effettiva li twaqqaf l-abbuż.

In-nies dak li jridu, mhux formalitajiet li jkunu qed jittieħdu biex taparsi qed nagħmlu xi ħaġa.

U n- nies fuq hemm jiġġudikaw.

Imma rrid nitkellem ukoll fuq żewġ każi oħra li qed jinkwetaw faxex sħaħ ta' nies u li dwarhom l-awtorita' ta' l-ippjanar għad trid tieħu deċiżjoni, Sur President.

Insemmi, per eżempju, l-inkwiet li għandhom ir-residenti li jgħixu n- naħa tas-Swieqi, oħrajn li jgħixu San Ġwann u San Ġiljan, fuq il-barriera ta' Wied Għomor - ismu ma tantx joqgħodlu llum għax wied li tawh l-għomor sfortunatament qegħdin joqtluh, wied sabiħ, wied li din il-barriera qed tkompli thedded.

Din il-barriera mhux biss iddejjaq u tiddisturba lil ġirien residenti imma anke tistona mas-sbuħija naturali ta' dan il-wied.

(Interruzzjonijiet) Ma nsib l-ebda diffikulta' li nfaħħar lill-kunsilli lokali tat-tliet lokalitajiet li ħadmu flimkien fuq dik il-parti ta' qrib it-triq, fejn mis-Swieqi taqsam għal San Ġwann.

Bla dubju ta' xejn għamlu xogħol sabiħ ta' kif reġgħu bnew il-ħitan tas-sejjieħ hemmhekk u ta' kif naddfu l-inħawi.

Iva, ngħidilhom grazzi u prosit ta' dak ix-xogħol, u jekk dak ix-xogħol ħa sehem fih il-gvern ċentrali, ngħidlu prosit u grazzi wkoll.

Fejn l-affarijiet isiru tajbin m'hemmx għalfejn wieħed iżomm lura millli jgħid grazzi u prosit, kif m'għandux iżomm lura meta jara li qed isir abbuż u jattakkah bil-qawwa kollha.

Iva, dik il-parti sbieħet u tranġat, biss issa importanti li ma nħallux il-barriera tkompli tigdem iktar minn Wied Għomor u tkompli tkerrħu u teqirdu.

Fuq l-istess linja, nitkellem fuq deċiżjoni li hija mistennija tieħu l- awtorita' ta' l-ippjanar dwar applikazzjoni li hemm għal pompa tal-petrol fil-Mellieħa.

L-ispazju li hemm wara l-ground tal-football li hemm fil- Mellieħa, spazju li għandna bżonnu biex il-faċilitajiet sportivi jiżdiedu - nitkellmu ħafna fuq kemm hu importanti għat-tfal u għaż-żgħażagħ li niżviluppawlhom dawn il-faċilitajiet, speċjalment wara studju li għamlet Dr. Christine Ballucci, studju li għandu għax jinkwetana ħafna, li fl- eta' ta' għaxar snin ġa għandna terz mit-tfal li għandhom piż żejjed minħabba l-ikel ħażin li jieklu u minħabba nuqqas ta' eżerċizzju, li bi ħsara kbira għal saħħithom jqattgħu sigħat sħaħ quddiem il-playstation, quddiem it-television, quddiem il-computer, tfal li mbagħad ikomplu jikbru f'persuni bi stil ta' ħajja li mhux tajjeb għalihom, bil-mard tal- qalb u l-mard taz-zokkor u mard ieħor dejjem jiffjorixxi – spazju li jkun ħażin jekk jiġi żviluppat billi jingħata għall-pompa tal-petrol.

Naħseb li l-awtorita' ta' l-ippjanar m'għandhiex tintuża bħala paraventu għal deċiżjoni bħal din.

Is-sid ta' parti minn dik l-art huwa l-gvern u l-gvern jista' jieħu deċiżjoni politika - kif fuq kollox għamel il-gvern Laburista bejn l-1996 u l-1998 - li ma jħallix pompa tal-petrol tinbena fuq art pubblika jekk jidhirlu li dik l-art m'għandhiex tingħata għall-pompa tal-petrol.

Żgur li l-gvern isib l-appoġġ ta' ħafna minn nies għal deċiżjoni bħal dik, kemm Nazzjonalisti kif ukoll Laburisti.

M'hemm xejn ħażin li ssir pompa tal- petrol oħra fil-Mellieħa, u s-sid jafu dan.

Min qed jipprotesta kontra li ssir pompa tal-petrol wara l-ground tal-football tal-Mellieħa mhux qed jgħid lis-sid biex ma jagħmilx pompa tal-petrol, imma biex ma jagħmilx pompa tal-petrol hemmhekk.

U l-gvern ċentrali, bħala sid in parti ta' dik il-proprjeta' pubblika, jista' bla ma joqgħod jinħeba wara l-awtorita' l- ippjanar jgħid li f'dak il-post mhux se jagħti permess biex dik il-pompa tal-petrol issir.

Inħeġġeġ lill-gvern biex jieħu deċiżjoni f'dan is-sens ħalli l-pompa tal-petrol issir post ieħor, fl-interess kemm tat-tfal u taż- żgħażagħ li jużaw il-ground tal-football u faċilitajiet oħra li hemm bżonn li jiġu żviluppati, fl-interess tar-residenti li jgħixu f'dawk l-inħawi, fl- interess ta' min jixtieq li l-affarijiet jiġu żvillupati b'mod li jintlaħaq bilanċ - mill-bidu għedt kemm hu diffiċli dan il-bilanċ li nilħquh għax għall-istess spazju kulħadd għandu l-aġenda tiegħu, u żgur mhuwiex faċli tiddeċċiedi fuq dawn l-aġendi u fuq dawn l-interessi konfliġġenti u kompetittivi ma' xulxin – bilanċ li minnu għandha tiggwadanja aktar il- komunita', bilanċ li jxaqleb favur il-komunita' mingħajr ma wieħed iħassar l-opportunita' li dik il-pompa tal-petrol tiġi żviluppata x'imkien ieħor.

Nagħmilha ċara li din mhux x'idea ta' min huwa kontra akkost ta' kollox li ssir pompa tal-petrol fil-Mellieħa, imma l-idea tagħna hi li l-pompa ma ssirx hemmhekk u li dak l-ispazju żgur ma għandux jittieħed minn pompa tal- petrol.

Aspett ieħor li fih irridu naraw progress – u malajr – hu fejn jidħol il- proċess burokratiku sabiex l-awtorita' ta' l-ippjanar toħroġ il-permessi.

Hemm bżonn li l-awtorita' ta' l-ippjanar tħaffef fid-deċiżjonijiet li tieħu, u suppost li bl-emendi li qed ngħidu dan il-proċess għandu jitħaffef.

Naf persuni b'diżabilita' li ilhom xhur, ilhom snin jistennew il-ħruġ ta' permess għall-istallazzjoni ta' lift fil-blokk ta' appartamenti fejn jgħixu.

Naf individwu li tliet snin u nofs ilu waqa' fil-post fejn kien jaħdem u llum spiċċa priġunier f'daru ġo siġġu tar- roti.

Hemm persuni oħra b'diżabilita' u naf anke żgħażagħ li għadhom jattendu l-iskola li kull filgħodu jgħadduhom minn martirju biex joħorġuhom mid-dar, iniżżluhom it-turġien f'siġġu tar-roti għaliex m'hemmx lift fil- blokki ta' l-appartamenti.

S'intendi wieħed jista' jikkritika – u bir-raġun - in-nuqqas ta' min ippjana u min bena dawn il-blokki ta' flats li ma ħasibx għal faċilitajiet bħal dawn.

Veru dak huwa d-dnub oriġinali li sar, imma issa ma nistgħux inħarsu biss u ngħidu tort ta' min ippjana dawn l- affarijiet fis-sebgħinijiet!

Irridu naraw kif f'dawn il-blokki ta' appartamenti jsiru l-faċilitajiet meħtieġa, kemm għal persuni b'diżabilita' biex dawn ikunu jistgħu joħorġu minn fejn jgħixu, u anke għax f'ħafna minn dawn l-appartamenti hemm anzjani bi problemi biex jiċċaqalqu u joħorġu mid-dar.

Jiena nappella lill-awtorita' ta' l-ippjanar biex tħaffef dawn l-applikazzjonijiet u anke meta tiġi biex tieħu deċiżjoni ma tħallix l-affarijiet ikarkru.

Jien persuna li nħobb l-arti u l-kultura, imma li nisma' perit ta' l- awtorita' ta' l-ippjanar jitkellem ma' persuna b'diżabilita' u jsemmilu li mill-aspett estetiku jkun diffiċli għall-awtorita' ta' l-ippjanar li toħroġ permess għall-istallazzjoni ta' lift fi blokk appartamenti ....

Jien kieku ngħidlu f'widnejh x'jista' jagħmel bih l-aspett estetiku!

Żgur li l-aspett estetiku biex isir lift m'għandux jingħata priorita' jekk irridu li bniedem b'diżabilita' jkun jista' jgħix ħajja aktar sħiħa.

Allura żgur li f'sitwazzjoni bħal din l-awtorita' ta' l-ippjanar għandha tagħti l-permess u għandha tħaffef dan il-proċess.

U l-istess dwar il-proġett tal-Kottonera.

Diġa' l-Onor.

Mizzi appella lill-awtorita' ta' l-ippjanar biex ma tippermettix ir-rovina tal-wirt storiku ġol-Kottonera - u hemm diskors x'wieħed jagħmel fuq l-awtorita' ta' l-ippjanar u l-ħarsien tal-wirt storiku u kulturali, aktar u aktar jekk il-gvern iġib il-liġi li qal li se jġib dwar il-protezzjoni tal-wirt storiku u kulturali - għax l-ebda proġett m'għandu jitħalla jħassar il-wirt storiku ta' dak il-post.

Hemm strutturi tal-ħġieġ u tal-metal li ser jinbnew li se jħassru s-swar u se jħassru l-ambjent.

Iva, hemm diffikultajiet kbar għall-awtorita' ta' l- ippjanar minħabba l-pressjoni tat-territorju u minħabba l-pressjoni soċjali li ssir li tidher bħala referee ġust, li tidher bħala referee tajjeb, meta tiġi biex taqta' d-deċiżjonijiet dwar fejn isiru l-affarijiet u kif isiru u meta jsiru.

Iżda fl-aħħar mill-aħħar dawn l-emendi li qed inressqu, li huma tajbin u li għandhom imexxu l-awtorita' ta' l-ippjanar fid-direzzjoni t-tajba, se jiġu ġġudikati miċ-ċittadini ta' pajjiżna mhux fuq il-kliem sabiħ li fihom, iżda fuq kemm fil-fatt se jgħinu biex l- awtorita' ta' l-ippjanar issir awtorita' trasparenti, awtorita' effiċjenti u awtorita' li tieħu deċiżjonijiet ġusti ma' kulħadd u fl-interess tal- pajjiż.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, jekk nieħdu l-planning authority in isolation u ma neħduhiex fil-kuntest tal-qasam ambjentali kollu, ma nkunux nistgħu nagħmlu la kritika oġġettiva u lanqas nagħmlu suġġerimenti illi jrendu, u nkunu qegħdin inħarsu lejn il-problema jew lejn il-kwestjoni b'mod għal kollox distakkat u maqtugħ mir-realtajiet ekonomiċi u soċjali ta' pajjiżna.

Il-qasam ambjentali mhux biss jaffetwa l-iżvilupp infrastrutturali iżda huwa qasam illi jħalli impatt ukoll fuq il-kwalita' tal-ħajja li ngħixu, fuq it-tessut soċjali u kulturali li kull wieħed u waħda minna jirnexxielna ninsġu fuq dak li jissejjaħ il-benessere, irrispettivament mill-mezzi li għandhom iċ-ċittadini, jekk humiex għonja jew batuti, jekk humiex sidien ta' proprjeta' jew residenti f'postijiet bil-kera.

Tajjeb illi għandna l-planning authority taħt il-lenti - u se nkun ftit kritiku – għaliex filwaqt li ħadd ma għadu jipproponi li għandna mmorru lura għaż-żmenijiet tal-PAPB, xorta waħda ħafna huma tal-fehma illi l- planning authority kibret tul is-snin f'mostru inkontrollabbli li ħoloq stat fi stat, b'allat żgħar u anke ġodda fi ħdanha, li ċerti drabi jkollhom l-agenda tagħhom - mhux qed ngħid dejjem u mhux qed inkun ġeneriku, għax naf li hemm ħafna nies kunxenzjużi fil-planning authority, imma qed nirriferi għal xi wħud - kemm jekk hija aġenda personali, kemm jekk hija aġenda professjonali, kif ukoll jekk hija aġenda li kultant tista' tkun ta' natura politika.

Għalhekk jiena ngħid illi jekk irridu t- trasparenza f'din l-istituzzjoni, importanti li jkun hemm accountability sħiħa, b'kulħadd jerfa' l-piż tad-deċiżjonijiet li jieħu u kulħadd jirrispondi għal għemilu, Sur President.

Fl-aħħar manifest elettorali aħna tal-Malta Labour Party tkellimna ċar fuq il-planning authority.

Aħna wrejna li rridu niddemokratizzaw din l- istituzzjoni b'tali mod illi nrenduha aktar customer-friendly.

Għax jekk se jkollok istituzzjoni, bini sabiħ, impjegati tajbin, impjegati mħarrġin tajjeb imma fl-istess ħin ikollok istituzzjoni mtaqqla mill-istess proċeduri tagħha għad-detriment taċ-ċittadin komuni, allura dik l- istituzzjoni ma tkunx qed tilħaq l-għanijiet fundamentali tagħha.

Illum ħafna jgħidulek - jien m'inix perit imma niltaqa' ma' ħafna kostitwenti li jkollhom x'jaqsmu mal-planning authority - illi ma jagħmilx sens li jkollok istituzzjoni illi żżid il-burokrazija u r-red tape.

Nittama u nawgura illi kemm taħt il-gvern tal-lum u kemm taħt gvernijiet li għad iridu jiġu 'il quddiem, il-planning authority tara kif telimina l-burokrazija u r-red tape.

Illum jekk naraw x'inhija waħda mill-pjagi li qed ittaqqal mhux biss istituzzjoni bħalma hi l-planning authority imma anke lil diversi gvernijiet barra minn Malta wkoll, insibu li hija proprju l-burokrazija u r- red tape.

Fl-Ingilterra saħansitra għamlu czar illi l-għan ewlieni tiegħu huwa proprju illi jaqta' l-burokrazija u r-red tape fl-aġenziji governattivi u fis-settur pubbliku, għaliex qed isibu illi dawn l- organizzazzjonijiet qed ikunu mhux biss ta' xkiel imma ta' detriment u anke ta' cost finanzjarju għal ħafna users, mhux biss ċittadini komuni imma anke nies li għandhom in-negozji tagħhom u li għalihom time is money.

Jiena ma rridx nimplika li l-planning authority għandha tmur fl-estrem l-ieħor li tibda tgħaddi kollox bl-addoċċ, u lanqas qed ngħid li għandha tiġi żarmata imma qed ngħid biss x'inhuma l-ilmenti li jkolli mill-kostitwenti tiegħi, u fl-istess ħin b'mod kostruttiv qed ngħid x'naħseb li hemm bżonn biex il-planning authority tkompli tissaħħaħ bħala istituzzjoni.

Ma nistax, Sur President, ma nagħmilx riferenza għan-naħat li jien l- iktar familjari magħhom, u se nitkellem fuq il-lokalitajiet tal-Gżira u s- Swieqi mhux biss għax inzerta li se jkollna l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali fil-ġranet li ġejjin, imma għaliex naħseb li t-tnejn li huma, is- Swieqi u l-Gżira, għandhom ċerti problemi li nħoss li għandhom jiġu indirizzati min-naħa tal-planning authority.

Jiena kont qed ngħid illi l- planning authority għandha tkun ta' għajnuna u mhux ta' xkiel għal- lokalitajiet kollha, tan-north, tas-south u taċ-ċentru ta' Malta, u għandha tiżgura li r-regoli tagħha jiġu rrispettati - u meta ma jiġux tara għax ma jiġux rispettati - u tara wkoll li ma jinħolqux ċirkostanzi illi jippermettu li għax ikun hemm min hu b'saħħtu u għax ikun hemm min għandu the right connections, jipprova jdur mar-regoli ta' l-istess awtorita' ta' l-ippjanar biex jasal fejn irid jasal.

Jien diġa' għedt, biex ħadd ma jifhimni ħażin, li meta nikkritika lill-planning authority żgur ma nkunx qed nawspika li mmorru lura għaż-żmenijiet tal-PAPB.

Imma wisq nibża' li l- mentalita' li kienet taħkem fi żmien il-PAPB għadha taħkem lil ċerti uffiċjali - u nerġa' ngħid "ċerti" għax hemm ħafna uffiċjali kunxjenzjużi fi-planning authority - għalkemm suppost on paper l- istruttura kif inhi llum tipprovdi għal aktar checks and balances milli kienet tipprovdi fl-imgħoddi.

Dan qed ngħidu għax ħafna drabi meta tara ċerti każi li kienu mietu jerġgħu jinbtu, u jara dak li jkun donnu jerġa' jagħmel kuraġġ biex jerġa' jipprova, anke jekk il-proġett tiegħu jkun ta' ħsara ambjentali, bilfors tibda tistaqsi lilek innifsek: X'qed jiġri effettivament?

Hemm xi ħadd f'postijiet ta' influwenza?

Hemm xi ħadd fl-amministrazzjoni tal-lum, tal- bieraħ, ta' għada illi qed jagħmel minn kollox biex ikun jista' jaqdi lit- tali jew lit-talija?

Dawn huma mistoqsijiet li meta tara ċerti irregolaritajiet u ċerti affarijiet li jkemmxu x-xuftejn tibda tistaqsihom waħdek, mhux kwestjoni għax tkun paranoid jew għax ikollok ħafna conspiracy theories f'moħħok, imma sempliċement għax iċ-ċirkostanzi kif jiżvolġu jibdew iqanqlu ċerti dubji u ċerti suspetti li la jagħmlu ġieh lill-qasam ta' l-ippjanar in ġenerali u wisq anqas jagħmlu ġieħ għall-image illi importanti li tipproġetta l-planning authority.

Darba meta kont l-Amerika kien hemm xi ħadd li qalli li l-perception kultant fil-ħajja hija reali iktar mir-realta'!

Ma jfissirx illi x-xnigħat għandhom jiġu meħuda bħala realta' imma kultant ikun hemm ċerti dubji, ċerti suspetti illi nerġa' ngħid tappnu xi ftit il-perception tal-pubbliku fil-konfront tal-planning authority.

Jien nixtieq illi bl-għajnuna taż- żewġ naħat tal-Kamra, bl-għajnuna tat-tmexxija professjonali tal-planning authority nnifisha, l-awtorita' ta' l-ippjanar tasal biex tevolvi fi stadju ieħor u tasal illi xxidd minn fuqha din l-image li tista' tittejjeb, biex ma ngħidilhiex image ħażina, Sur President.

Issa qabel ngħaddi biex nitkellem b'mod iktar ġeneriku, irrid nerġa' nagħmel riferenza għal każ li tqajjem anke fil-question time hawnhekk, il-kwestjoni tal-barriera ta' Wied Għomor.

Din il-barriera hija qrib Victoria Gardens u niddikjara li għandi interess għax proprju noqgħod f'dawk l-inħawi.

Fil-fatt iffirmajt kif għamlu mijiet ta' residenti oħra l-petizzjoni li saret, petizzjoni li ġiet iffirmata minn nies ta' kull kulur politiku, kemm Nazzjonalisti kif ukoll Laburisti, għalkemm din hija area li wara kollox hija area predominantly Nazzjonalista.

Fost dawn in-nies hemm min iħoss illi l- promutur ta' dan il-proġett għandu lil min jista' jipprova jwieżnu - mhux qed ngħid iwieżnu biex ma niġix ikkwotat ħażin - fi ħdan l-awtorita' nnifisha.

J'Alla li mhux hekk u j'Alla l-proċess....

(Interruzzjonijiet) Iva, imma xorta l-każ għadu għaddej.

L-istess kien ġara, Sur President, meta l-planning authority kienet għall-ewwel imxiet b'pass ta' nemla biex trażżan, sakemm fl-aħħar waslet biex ħadet id-deċiżjoni t-tajba li ħadet meta għalqet premises li kienu qed jintużaw minn xi Russi għal skopijiet kummerċjali proprju f'Victoria Gardens mingħajr ma dawn kellhom il-permess ta' ħadd.

Il-kwestjoni tal-barriera ta' Wied Għomor ġabet flimkien fit-tħassib tagħhom ir-residenti ta' Victoria Gardens, ir-residenti tas-Swieqi, ir- residenti ta' ċerti partijiet ta' Ta' l-Ibraġġ u anke r-residenti ta' San Ġwann innifsu minħabba l-mod kif inhija located din il-quarry ġewwa Wied Għomor.

Dak li qed jintalab huwa intiż fil-fehma tagħna - jien mhux qed ngħid li ġie aċċettat, jiġifieri lill-Ministru Tonio borg nista' nassigurah li mhux każ li saret irregolarita' min-naħa ta' l-awtorita', imma qed ngħid x'pitfalls jista' jkun hemm u x'inhuma l-implikazzjonijiet jekk it-talbiet ta' dan l-individwu jew ta' din id-ditta jiġu aċċettati - biex jissanzjona xogħlijiet illegali li saru fl-imgħoddi, kif ukoll biex jestendi din il-barriera eqreb lejn żoni residenzjali, billi jagħtu lill- applikant il-permess illi jniedi ħidma u operazzjonijiet illi jekk jiġu approvati jispiċċaw jagħmlu ħafna affarijiet fil-fehma tiegħi ta' nkwiet.

Għax jekk tgħaddi ta' min qed japplika nispiċċaw biex niddistruġġu għal kollox il-karattru kwiet ta' din iż-żona residenzjali, nispiċċaw ngħarrqu l- landscape tal-wied innifsu, nispiċċaw niddegredaw il-kwalita' tal-ħajja tan-nies li joqogħdu fl-akwati, innaqqsu l-valur tal-proprjeta' fl-inħawi u fiżikament nipperikolaw din l-istess proprjeta' permezz ta' erosion ta' wiċċ il-barriera nnifisha.

Tajjeb li wieħed ifakkar for the record, Sur President, li l-istess pjan ta' struttura jagħmilha ċara li ħidmiet simili ta' barrieri kummerċjali la għadhom jagħmlu sens u lanqas huma kompatibbli ma' żoni residenzjali qrib extensions li huma maħsuba li jingħataw - jew mitluba, ħalli nkun preċiż – fil-każ ta' din il-barriera.

Suppost, skond in-north harbour local plan, din kif qed tiġi proposta, kellha tiġi estiża biex tiddawwar f'country park u mhux f'mostru ikbar milli diġa' kienet fis-snin imgħoddija, fis-snin disgħin u anke fis-snin ta' qabel.

Importanti u tajjeb li wieħed juri x'inhuma l-implikazzjonijiet jekk il-planning authority tieħu ċerta deċiżjoni - u dan mhux qed ngħidu biex ninfluwenza lill-planning authority għax lill-planning authority, kif qal il-ministru, ħadd mhu suppost li jindaħlilha - għaliex jekk il-planning authority tasal biex tilqa' din l- applikazzjoni, se tkun qed tagħmel farsa mil-land use planning policies ta' l-istess gvern tal-ġurnata.

Se tkun qed tisfida l-pjan ta' struttura, kif ukoll id-draft north harbour land plan illi għadni kif semmejt.

Aħna nħossu, Sur President, illi din it-talba mhux biss għandha tiġi rrifjutata, iżda l-applikant għandu jiġi mitlub jagħmel tajjeb għall-ħsara ambjentali illi diġa' kkważa bil-ħidmiet illegali tal-barriera tiegħu hemmhekk tul ħafna snin.

U dan iżjed u iżjed jekk hemm il-feeling - nerġa' ngħid din mhux qed ngħidha b'xi disrispett lejn il-ministru - illi dan hu bniedem li għandu ħafna kuntatti u hu b'saħħtu biżżejjed biex jirranġa.

Għalhekk jien ngħid li fin-nofs m'hemmx sempliċi wied iżda hemm l- integrita', hemm it-trasparenza, hemm l-indipendenza tal-planning authority li jeħtieġ li tkompli tiġi rrispettata billi tgawdi l-fiduċja tal-poplu mingħajr ma ċċedi għal xi pressjonijiet esterni u interni, kemm politiċi kif ukoll oħrajn li b'xi mod jew ieħor isirulha tul ix-xhur li ġejjin.

Sur President, issa jekk tippermettili xtaqt nitkellem dwar xi problemi relatati mal-Gżira u 'l quddiem nerġa' niġi għas-Swieqi.

Fil-Gżira għandek sitwazzjoni fejn għandek kunsill illi wasal biex jispiċċa t-term tiegħu.

Mingħajr ma nkun polemiku fil-fehma ta' ħafna dan il-kunsill ma żammx wegħdiet sempliċi li kien għamel, u se jagħmel l-iżball li diġa' għamlu oħrajn li jiffirma kuntratt ta' xiri ta' proprjeta' proprju lejliet l-elezzjoni tal-kunsill lokali.

Hemm bżonn li l-kunsill il-ġdid - jiena nawgura li jkun wieħed b'maġġoranza Laburista - flimkien ma' l- awtoritijiet konċernati, inkluża l-planning authority, jagħmel studju serju dwar il-bini fil-Gżira.

Hemm ħafna djar li għandhom bżonn manutenzjoni imma min jokkupahom m'huwiex f'pożizzjoni li jagħmel dan.

Għalhekk jiena ngħid li hemm bżonn li flimkien mal-planning authority, jiġu ppjanati skemi ta' għajnuna għal dawn in-nies, b'mod partikolari anzjani u persuni b'diżabilita'.

Per eżempju, għandu jkun hemm affjatament aħjar bejn il-kunsill lokali u l-planning authority biex il-bankini l-ġodda li se jsiru, speċjalment dawk tax-xatt tal-Gżira, ikunu iktar aċċessibbli għal persuni b'diżabilta'.

Daqstant ieħor hemm bżonn li jkun hemm dar tax-xjuħ adegwata biex tilqa' għall-ħteġijiet dejjem jikbru ta' dan il-lokal.

Kulħadd jaf bil-problemi li għandha d-dar ta' l-anzjani tal-Gżira imma għalkemm dawn jistgħu jiġu riżolti, dik id-dar xorta m'hijiex kbira biżżejjed biex tilqa' għad-domanda li qiegħda dejjem tikber.

Sur President, jien naħseb li l-istat ambjentali tal-Gżira għandu bżonn li jkun f'qagħda ferm aħjar milli huwa llum.

M'hijiex kwestjoni biss ta' toroq iktar nodfa u kwestjoni ta' iktar bozoz u siġar, imma bl-iskuża ta' żvilupp ta' toroq u bini m'għandhomx jiġu meqruda ċerti affarijiet li diġa' jeżistu, bħas-siġar fl-inħawi ta' Manoel Island u postijiet oħra fil-qrib.

Hemm bżonn li l-Gżira jsir post ta' rikreazzjoni għar-residenti t'hemmhekk u l-irħula tal-madwar.

Dan jista' jseħħ biss billi x-xatt tal-Gżira jsir aktar attraenti.

Wieħed irid jiżgura li l-proġett ta' Manoel Island u t- toroq li se jsiru b'konsegwenza ta' dan għandhom iservu ta' vantaġġ u mhux ta' żvantaġġ għar-residenti tal-Gżira u l-irħula tal-madwar.

Jiena nawgura li jitla' min jitla' fil-kunsill il-ġdid tal-Gżira, ikun l-għassies ta' dan kollu.

Qabel xejn għandu jiżgura li l-proġett ta' Manoel Island ma jeħux ix- xejra ta' real estate project, jiġifieri proġett fejn l-enfasi tkun primarjament fuq il-bini ta' appartamenti lussużi.

M'iniex qed ngħid li dawn l-appartamenti m'għandhomx jinbnew, imma jkun aħjar kieku dan il- proġett jittieħed fil-kuntest ħolistiku tiegħu mingħajr ma ssir enfasi esaġerata fuq il-bini ta' appartamenti lussużi.

Jien nawgura li meta dan il-proġett jinbeda, l-iżviluppaturi jżommu f'moħħhom il-ħtieġa ta' faċilitajiet li jkunu jistgħu jgawdu minnhom ir-residenti tal-Gżira.

Jien naħseb li peress li biex jitlesta dan il-proġett se jieħu numru ta' snin, huwa importanti li jkun sorveljat mill-awtoritajiet.

Meta qed ngħid sorveljanza m'iniex qed nirriferi għall-promoturi imma għal kollox, anke għall-abbużi li jsiru fl-inħawi ta' Manoel Island u li wisq nibża' li sakemm jitlestew l-ewwel fażijiet tal-proġett se jibqgħu jsiru.

Il-Partit Laburista ħejja manifesti għall-lokalitajiet kollha fejn se jsiru l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, manifesti prattiċi b'suġġerimenti konkreti, mingħajr tlellix.

Wieħed mis-suġġerimenti li qed jagħmel il-Partit Laburista għall-Gżira huwa li l-kunsill lokali l-ġdid, flimkien mal-planning authority, ma' l-awtoritajiet konċernati u ovvjament mal-gvern ċentrali, jikkonsidraw il-vijabilita' ta' pont bejn il-Gżira u l- Belt Valletta biex inaqqas xi ftit mill-eluf ta' karozzi li jgħaddu kontinwament mill-Gżira.

Ma' dan jien inżid il-bżonn li tiġi intensifikata l-ħidma biex fil-Gżira jkollna ċentru soċjali, kulturali u sportiv għaż- żgħażagħ jew fl-inħawi ta' Manoel Island jew f'xi post ieħor adattat.

Dwar is-Swieqi li rrid ngħid hu li l-bżonn ta' ċentru ċiviku huwa wieħed urġenti.

Għalkem dan kien ġie mwiegħed mill-kunsill lokali, ma jidhirli li sar l-ebda progress partikolari la dwaru u lanqas dwar id-day-care centre għall-anzjani u għat-tfal ta' dawk li jaħdmu.

Jien naħseb li fir-rigward tas-Swieqi u Ta' l-Ibraġġ irid jiġi żgurat li fejn qed isir bini ġdid, il- post jinżamm nadif u malli jitlesta l-proġett jitneħħa kull skart ta' bini.

Il-kunsill lokali għandu jara wkoll li tiġi nfurzata l-liġi sabiex jinbena ħajt mal-plots li għadhom mhux żviluppati biex jiġi żgurat li dawn ma jsirux miżbla.

Hemm bżonn ukoll li jiġu identifikati postijiet fejn jistgħu jitkabbru siġar u pjanti għax importanti li l-embellishment tal- lokal jingħata ċerta priorita'.

Naħseb ukoll li t-tindif tal-widien li jmissu mas-Swieqi għandu jibda jsir b'mod aktar regolari u anke jiġu żviluppati ċerti walk paths f'dawn il-widien.

Sur President, għalkemm diġa' tkellimt fil-bidu, ħassejt li għandi nerġa' nitkellem biex ħadd ma jaħseb li meta kkritikajt lill-planning authority kont qed nimplika li għandna naqilbu għal xi sistema antika u nneħħu l- awtorita' li għandna llum.

Dan żgur m'huwiex it-thinking tal-Partit Laburista.

Aħna rridu nsaħħu l-planning authority biex tkun iktar proattiva u effiċjenti fil-ħidma tagħha.

Irridu niżguraw li fl-aħħar mill- aħħar il-planning authority tkun ta' servizz għall-komunita' inġenerali.

Dan huwa importanti għall-pajjiż innifsu għax jekk ikollna planning authority effiċjenti, din tkun qed tgħin biex iċċaqlaq l-iżvilupp filwaqt li tiżgura li dan ikun qed isir b'mod sostenibbli.

Jien ngħid li dan hemm bżonn li jsir għal żewġ raġunijiet, l-ewwelnett għalina ċ-ċittadini li nħallsu t-taxxi għat-turisti li jżuruna fuq bażi regolari.

Illum m'għadniex nisimgħu lmenti dwar l-accommodation stock - għax dan tjieb b'mod sostanzjali u għandna lukandi ta' ċertu livell – imma b'daqshekk biss m'aħniex se nindirizzaw il-problemi tat-turiżmu.

Jien naħseb li iktar ma ngħollu l-aspettattiva tan-nies billi nipprovdu accommodation ta' ċertu livell, iktar se jkun kbir id-diżappunt tat-turist meta joħroġ mill-lukanda u ma' wiċċu jsib ċertu żdingar, ħmieġ u traskuraġni.

Veru li t-tort m'huwiex tal-planning authority, imma din għandha tkun katalista biex l-iżvilupp sostenibbli jimxi 'l quddiem mingħajr ebda skossi.

Huwa għalhekk li jien qed nagħmel din l-enfasi kollha biex minbarra li naħsbu fit-taxpayers Maltin, nibdew naħsbu wkoll f'dak li noffru lit-turisti li jżuruna.

Sur President, kultant niltaqa' ma' ċerti nies li irrispettivament mill- fehmiet politiċi tagħhom u mill-mod ta' kif jaħsbuha dwar l-Unjoni Ewropea, għad għandhom l-idea li nenħtieġu nissieħbu fl-Unjoni biex nirranġaw l- ambjent.

Bir-rispett kollu ma naqbilx ma' dan, mhux għax għandi xi preġudizzju kontra l-Unjoni Ewropea imma għax konvint li min jargumenta li aħna għandna bżonn l-Ewropej biex nirranġaw l-ambjent evidentement għandu kumpless ta' inferjorita', għadu vittma ta' mentalita' kolonjali u la għandu r-rieda politika u lanqas il-kuraġġ politiku li jirranġa l- affarijiet minn rajh.

Kieku qed nirranġaw l-ambjent biex niġu in line ma' ċerti standards ta' l-Unjoni Ewropea l-argument jinbidel, imma lanqas hekk m'hu qed isir għax filwaqt li għandna pjan nazzjonali għall-adozzjoni ta' l- acquis li hu estensiv u jesiġi ħafna affarijiet mis-setturi kollha tas- soċjeta' Maltija - u għalhekk jien ngħid li l-NPAA għandu impatt mhux biss ekonomiku u finanzjarju imma anke soċjali u kulturali, għax jolqot l- istrata kollha u jolqot saħansitra l-way of life tas-soċjeta' Maltija – dan il-gvern li huwa kommess għal sħubija akkost ta' kollox fl-Unjoni, filwaqt li qed jipprova jċaqlaq l-affarijiet f'xi setturi biex jiġi in line kemm jista' jkun ma' l-istandards Ewropej, fir-rigward ta' l-ambjent qed jagħmel il-kuntrarju.

Ftit ilu erġajt qrajt ir-rapport dwar Malta li kienet għamlet il- Kummissjoni Ewropea f' Novembru li għadda.

Fittixt mill-ġdid il-qasam ambjentali biex meta nikkwota nkun preċiż u ħadd ma jgħid li qed inkun negattiv jew distruttiv fil-kritika tiegħi.

Dan ir-rapport igħid ċar u tond li fil-qasam ambjentali mhux talli m'aħniex mexjin tajjeb talli qed naqgħu lura u se nsemmi d-diversi eżempji li ġew elenkati mill-Kummissjoni Ewropea bit-tama li niftħu għajnejna, irrispettivament jekk hux se nkomplu fit-triq ta' sħubija sħiħa jew nagħżlu l-alternattiva li qed jipproponi l- Partit Laburista.

Il-Kummissjoni Ewropea ma semmietx xi shortcoming waħda jew tnejn imma semmiet kważi għaxar affarijiet differenti.

Dan ir-rapport jgħid li ma kien hemm l-ebda progress leġislattiv dwar dak li għandu x'jaqsam mal-ħarsien tan-natura, l-air quality, il-waste, l-industrial pollution control, il-ħsejjes li jagħmlu l-vetturi u l-makkinarji li jintużaw fuq il-postijiet tax-xogħol, il-kimiċi li nużaw u l-genetically modified organisms.

Nistaqsi jien: Xi gvern huwa dan li jagħmel minn kollox biex jakkomoda lill-Unjoni Ewropea u biex ikun in line man-normi tagħha sa ċerta data, imbagħad insibu li l-livell eżistenti ta' allinjament ma' dak li jitlob l- acquis fil-qasam ambjentali hu wieħed baxx ħafna?

Jien nerġa' nistaqsi: Possibbli li biex isiru dawn l-affarijiet għandna bżonn lill-Unjoni Ewropea?

Fejn hija r-rieda tal-politiċi biex jimbuttaw 'il quddiem din l- aġenda?

Fejn hi l-awtorita' ta' l-ippjanar biex f'dak li jaqa' taħt ir- responsabbilta' tagħha, nerġa' ngħid tkun katalista biex jiġi żgurat l- iżvilupp sostenibbli ta' pajjiżna?

F'sitwazzjoni bħal din, mhux l-Unjoni Ewropea għandna bżonn imma rieda politika biex inkunu kapaċi nfasslu strateġija koerenti, strateġija mfassla skond il-mezzi finanzjarji ta' pajjiżna, strateġija li timxi 'l quddiem b'sens ta' direzzjoni.

Nerġa' ngħid li l-planning authority bilfors irridu nevalwawha fil-kuntest ta' dak kollu li semmejt.

Ma nistgħux nittrattaw il-planning authority b'mod iżolat, għax inkella nkunu qed nitilfu s-sens ta' żvilupp bilanċjat li tant hemm bżonn f'dan il-qasam.

Nagħlaq billi ngħid li l-Partit Laburista qed jagħti importanza kbira ħafna lill-qasam ambjentali, mhux biss permezz tal-kelliema tiegħu imma anke fit-tfassil tal-politika tiegħu.

Ftit ilu fassalna u approvajna fuq livell ta' konferenza ġenerali dokument mirqum tajjeb ħafna dwar politika soċjali.

Minkejja li l-enfasi kienet iktar fuq l-aspetti soċjali, xorta waħda sibna l-okkażjoni biex anke f'dan id-dokument soċjali nagħmlu riflessjoni dwar l-impatt tad-dimensjoni ambjentali fuq il-qasam soċjali ta' pajjiżna.

L-istess qed nagħmlu bħalissa fil-konsultazzjonijiet li qed isiru ma' diversi esperti biex naġġornaw il-politika tagħna fil-qasam ekonomiku finanzjarju.

Nista' ngħid li l-istess kif fil-qasam soċjali kellna provvedimenti għal affarijiet ta' natura ambjentali, daqstant ieħor beħsiebna li fid-dokument li qed inħejju dwar il-politika finanzjarja u ekonomika ta' pajjiżna, inħarsu lejn policy guidelines f'dan is-settur.

Meta kien ħareġ id- dokument dwar il-politika soċjali kien hemm min qal li dan ma kien fih xejn.

Pero' jien ngħid skond x'wieħed ifittex.

Miżuri speċifiċi u konkreti ma ssibhomx f'policy guidelines imma ssibhom f'manifest elettorali, u aħna bħalissa mhux manifest elettorali qed nagħmlu.

Dan isir fiż-żmien opportun meta ċ-ċirkostanzi jkunu jirrikjeduh.

U fid-dokument li qed inħejju dwar l- ekonomija u l-finanzi qed nagħmlu l-istess.

F'dan id-dokument m'aħniex qed nagħmlu manifest elettorali, imma minkejja li għadna f'nofs din il-leġislatura aħna xorta qed nagħtu importanza lill- qasam ambjentali, anke fil-kuntest ekonomiku u finanzjarju, għax wieħed ma jistax jippjana l-iżvilupp ta' l-ekonomija tal-pajjiż billi jikkonċentra biss fuq l-aspett finanzjarju u ma jeħux in konsiderazzjoni l-qasam ambjentali.

Dan qed ngħidu għax fl-aħħar mill-aħħar dawn l-affarijiet ma nistgħux nitrattawhom biss bħala statistika u bħala ċifri.

Aħna m'aħniex is-central office of statistics, imma bħala rappreżentanti tal-poplu aħna fid-dmir li nartikolaw il-bżonnijiet u l-ħteġijiet tas-soċjeta' Maltija u Għawdxija.

Jien nittama li bl-impenn qawwi li jeżisti fi ħdan il-Partit Laburista, dan nagħmluh kemm b'din il-ħidma li qed insemmi kif ukoll fuq bil-ħidma li se jkun qed iwettaq u bl-impenn li se juri l-Partit Laburista fl-10 ta' Marzu, meta se jsir sforz impenjattiv fit-tellieqa tal-kunsilli lokali ħalli fil-lokalitajiet Maltin u Għawdxin ikollna verament amministrazzjoni lokali li toffri xi ħaġa alternattiva għal dak li konna mdorrijin bih sal- lum.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, qabel nibda l-intervent proprju tiegħi xtaqt nagħmel żewġ osservazzjonijiet fid-dawl ta' dak li qal l-Onor.

George Pullicino, li l-enforcement fuq postijiet li nbnew illegalment qabel l-1992 għalissa se jkun iffriżat.

Sfortunatament is-segretarju parlamentari ma tax indikazzjoni ta' x'se jsir fil-konfront ta' dawk il-familji li għandhom proprjeta' soġġetta għal din il-friża.

X'se jiġri jekk kemm-il darba dawn imorru japplikaw għas-servizz tad-dawl u l-ilma?

Jien nixtieq li din il-pożizzjoni tiġi ċċarata għaliex huwa ovvju li l-familji konċernati se jistaqsuna dwar dan.

Xtaqt ukoll li l-Onor.

Pullicino jispjega aħjar dwar is-setgħat jew il- funzjonijiet li se jkollu l-audit officer fi ħdan l-awtorita' ta' l- ippjanar.

Ma ntqal xejn dwar jekk dan hux se jkollu l-poter li jinvestiga fuq membri tal-bord jew fuq il-ħaddiema.

Dan l-audit officer se jkun minn barra jew se jkun wieħed mill-impjegati ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar?

Qed ngħid dan għax aħna nirrikonoxxu l-bżonn ta' awtorita' effettiva, awtorita' kredibbli u msawra bi strutturi li jkunu jistgħu jagħtuha linji ċari ta' gwida dwar kif jinġiebu 'l quddiem ċerti sitwazzjonijiet li jippermettulha tittekilja nuqqasijiet li jirriżultaw f'pajjiżna, fosthom il- fatt li matul dawn l-aħħar snin il-poplu ħares lejn l-awtorita' ta' l- ippjanar bħala awtorita' li tuża id iebsa maż-żgħir iżda laxka mal-kbir.

Hemm bżonn li nkunu ċari dwar dan u ma noqogħdux nilagħbu noli!

Ilment ieħor li xtaqt nagħmel riferenza għalih huwa dwar ċerti sitwazzjonijiet li jiġu rrapportati lill-kunsilli lokali - u forsi anke lill-awtorita' ta' l-ippjanar - u li ftit ikun hemm informazzjoni dwarhom.

Qed nirriferi għal sitwazzjonijiet li jikkonċernaw siti storiċi li jagħmlu parti mill-patrimonju tagħna.

Per eżempju, riċentement ħafna nies osservaw li l-istatwa tal-Madonna tal-Karmnu li kien hemm f'niċċa fi Triq il- Kungress Ewkaristiku fil-Mosta ġiet imċaqilqa - forsi għax kien se jsir xi restawr ta' xi bini - u ħadd ma jaf x'sar minnha din l-istatwa.

Ħadd ma jaf jekk insterqitx, jekk inbiegħetx, jekk ingħatatx b'donazzjoni jew jekk tpoġġietx x'imkien ieħor.

Dan qed ngħidu għax hemm bżonn niftakru li l- enforcement irid isir anke fuq dawn it-tip ta' rapporti li jidħlu u l- awtoritajiet huma fid-dmir li dawn it-tip ta' rapporti jinvestigwhom ukoll.

Mhux sew li minħabba l-laxkezza u n-nuqqas ta' attenzjoni, niċeċ ta' din ix-xorta jispiċċaw jinqerdu.

Dawn in-niċeċ ukoll jagħmlu parti mill- patrimonju tagħna u lanqas mhu sew li dawn jispiċċaw f'xi vilel jew f'xi ġonna, bħalma nimmaġina li spiċċaw ħafna mill-plieri li fi żmien il- Kavallieri kienu jfissru d-distanza għan-nies ta' dak iż-żmien.

Sur President, irrid ukoll nistaqsi lill-ministru x'inhu l-pożittiv tal- fatt li hemm inċentivi ogħla fi ħdan l-awtorita' ta' l-ippjanar għal uffiċjali li jirrifjutaw applikazzjoni.

Aħna ma rridux li l-inċentiv ta' refusal ikun iktar għoli mill-inċentiv ta' approval, b'dan l-istrument jispiċċa jintuża abbużivament, basta jservi ta' bonus addizzjonali għall- uffiċjali ta' l-awtorita'.

Jien irrid nemmen li biex il-ministeru ta' l- intern approva din is-sistema bilfors li l-ewwel sar xi forma ta'studju.

Nistgħu nkunu nafu x'ħareġ minn dan l-istudju?

Jien naħseb li sistema bħal din tqanqal ħafna mistoqsijiet u nasal biex ngħid li forsi hawnhekk ukoll għandna naqra ta' ħjiel għala ċerti applikazzjonijiet jiġu ttrattati b'mod diskriminatorju.

Barra minn hekk irrid nirrimarka dwar il-fatt li matul l-1999 u s-sena 2000, il-gvern Nazzjonalista kien laxk fir-rigward taz-zoni rurali, avolja hawn ġew spiss nisimgħu dwar il-fatt li l-Unjoni Ewropea tinċentiva l- iżvilupp rurali biex ikun hemm ħarsien ta' l-ambjent.

Quddiem il-fatt li d-densita' tal-popolazzjoni fil-gżejjer tagħna hija ta' 1,300 persuna għal kull kilometru kwadru – kontra l-qagħda fl-Unjoni Ewropea ta' 300 ruħ għal kull kilometru kwadru - aħna nippretendu li jekk il-gvern irid jinftiehem sew irid jagħmel dan b'mod ħaj, b'mod tanġibbli, b'mod realistiku, b'mod li r-rieda u l-abbilta' jkunu jinħassu għax jiddispjaċini ngħid li f'dan ir- rigward l-amministrazzjoni preżenti falliet bil-kbir.

Biex nagħti eżempju nista' nirriferi għall-ħajt mostru tal-konkos li ttella' fil-bypass ta' l-Imtarfa.

Hemmhekk sar xogħol fuq l-irdum ta' l- Imtarfa, irdum dikjarat bħala tafal sensittiv, meta bi ftit aktar attenzjoni seta' sar xogħol b'impatt inqas negattiv fuq il-ġeoloġija, l- idroloġija u l-ekoloġija ta' dawk l-inħawi.

Dan jikkonferma n-nuqqas ta' attenzjoni, in-nuqqas ta' rieda, in-nuqqas ta' ħeġġa u n-nuqqas ta' grinta fil-mod ta' kif l-awtorita' ta' l-ippjanar u l-gvern imxew fir-rigward ta' linji ta' gwida fejn jidħol żvilupp rurali.

Dan għalija jikkonferma ċertu faqar, fis-sens li wieħed bilfors jistaqsi kemm kien f'waqtu li nirriattivaw l-applikazzjoni ta' pajjiżna għal sħubija fl-Unjoni Ewropea – xbajna nisimgħu lil min jgħidilna li hemm bżonn nidħlu fl-Unjoni jekk irridu li f'pajjiżna jkollna ambjent aħjar, għax donnu li waħedna m'aħniex kapaċi nirranġaw l-affarijiet interni – meta qegħdin naraw falliment sħiħ f'affarijiet tant żgħar min-naħa tal-gvern Nazzjonalista u min-naħa tal- planning authority.

Qed ngħid hekk għax huwa fatt illi żvilupp rurali barra mill-iskeda joħloq problemi kbar u jagħti lok għal diversi lmenti li l-gvern huwa fid- dover li jieħu nota tagħhom.

Jiena niftakar li taħt l-amministrazzjoni preċedenti Laburista konna issottomettejna rapport bħala ministeru għal diskussjoni ma' l-awtorita' ta' l-ippjanar dwar l-impatt ta' l-iżvilupp rurali fuq l-ambjent, u nista' nikkonferma li konna ħejjejna bażi soda għal diskussjoni serja u djalogu kontinwu bejn uffiċjali tad-dipartiment ta' l- agrikoltura u uffiċjali ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar, bil-għan li jitwaqqaf forum illi jkun jista' jindirizza l-problemi l-kbar li jolqtu lill-bdiewa u lill-familji tal-kampanja.

Konna ressaqna dan ir-rapport mhux biss biex ikun hemm diskussjoni ħajja u attiva li tindirizza l- problemi partikolari li qed ngħid, fosthom il-problema tad-dimensjoni tad- densita' tal-popolazzjoni, imma anke biex nittrattaw ċerti diffikultajiet kbar illi kienu qed jiffaċċjaw dak iż-żmien ċerti raħħala u li m'hemmx dubju li għadhom jiffaċjawhom illum u li ser ikomplu jiffaċċjaw fil- ġejjieni.

Per eżempju, sal-lum għad għandna deċiżjonijiet tal-qorti illi fl-aħħar mill-aħħar se jirriżultaw fit-tkeċċija tar-raħħala.

Lil dawn il-qorti weħħlithom multa biex iġġiegħelhom jieqfu milli jkomplu jwettqu l-ħidma tagħhom, u llum għandna familji sħaħ li qed jispiċċaw waħedhom mingħajr l- għajnuna ta' ħadd – għajr l-għajnuna formali tad-dipartiment ta' l- agrikoltura – qisu lil dawn mhu qed jagħti kashom ħadd.

Naturalment l- iskop kien dan ukoll li jkun hemm diskussjoni ħajja li tistimula dan it- tip ta' awareness sabiex strutturi governattivi u mhumiex, ikollhom għarfien ta' dawn il-problemi u ta' dawn in-nuqqasijiet li għalihom l- awtoritajiet ħafna drabi ma jkollhomx rimedju x'joffru għax lanqas biss ikunu jafu x'qed jiġri.

Per eżempju, dan l-aħħar smajna lill-Ministru Ninu Zammit jgħid dwar l- iżviluppi li se jwettaq id-dipartiment ta' l-agrikoltura f'dak li huwa l- agrituriżmu.

Kif nistgħu aħna niżviluppaw il-kunċett agrituristiku jekk f'pajjiżna m'għandniex linji ta' gwidi u lanqas għandna liġijiet kif għandhom pajjiżi oħra, speċjalment dawk fil-Mediterran illi diġa' sfruttaw dan it-tip ta' żvilupp fil-gżejjer tagħhom, fil-pajjiżi tagħhom, li jinċentivaw l-iżvilupp sostenibbli ta' karatteristiċi rurali għall-ġid tal- poplu kollu.

Bla tlaqliq ngħid illi dak li ntqal mill-ministru ma jagħmilx sens jekk l-awtorita' ta' l-ippjanar ma ġietx mitluba tindirizza dan it-tip ta' żvilupp.

X'sens jagħmel li l-kabinett tal-gvern japprova inizjattiva li dwarha ma jkunx sar biżżejjed xogħol u ma tkunx saret biżżejjed diskussjoni fuqha għax ma jkunux għadhom twaqqfu dawk l-istrutturi illi gradatament jintegraw dawn il-kunċetti differenti, li m'hemmx dubju fil- futur se jkunu parti mix-xogħol u mill-ħidma li l-parlament irid iwettaq mil-lat leġislattiv?

Huwa ovvju illi fid-dawl ta' dak li kont qed ngħid, jiġifieri fid-dawl tad-densita' tal-popolazzjoni tal-gżejjer tagħna, dan il-kunċett joħloq iktar diffikultajiet u joħloq allura rabta aktar soda dwar kemm għandna nippruvaw napprossimaw mhux biss l-ideat taż-żewġ naħat imma dwar kemm għandna naqsmu wkoll l-esperjenza tagħna, fil-kuntest tal-gżejjer tagħna u fil-kuntest ta' dawk li jistgħu jkunu l-linji ta' gwida , jistgħu jkunu l- marġni ta' żvilupp li rridu nwettqu u rridu nilħqu minn dan il-lat.

Jien jiddispjaċini ngħid li hawnhekk inħoss li l-gvern u l-awtoritajiet għaddejjin b'mod dilettantesk u nixtieq li fil-winding-up il-ministru jgħidilna għal liema raġuni il-gvern ma ħassx li kellu jibqa' miexi fuq il- programm li aħna konna ħejjejna.

Nerġa' ngħid li ma jagħmilx sens li l-ministru joħroġ jiffanfra li se jsiru proġetti fil-Buskett u f'Wied Incita bħala parti mill-iżvilupp agrituristiku, mingħajr linji ċari ta' gwida kemm għaċ-ċittadin komuni u aktar u aktar għal dawk l-istrutturi illi jinteresshom dan it-tip ta' żvilupp.

Ma nistgħux naffordjaw li mingħajr ma rridu nkunu qed nagħmlu pass mhux daqstant konkret, mhux daqstant effettiv biex tabilħaqq jisfrutta dan it-tip ta' żvilupp sostenibbli, żvilupp li m'hemmx dubju jirrikjedi ħafna attenzjoni minħabba l-problema tad-densita' tal- popolazzjoni tagħna.

Irridu niftakru li aħna ngħixu fi gżira żgħira, gżira limitata immes fid-daqs, u kulħadd irid jara kif jiżviluppa l-aħjar li jifhem hu biex isostni l-għajxien tiegħu, biex isostni d-dħul tiegħu u biex isostni l-impjieg tiegħu .

Għaldaqstant dawn l-affarijiet irridu nkunu ċari dwarhom u iktar milli nkunu lesti li nikkritikaw lil xulxin, hemm bżonn li npoġġu bilqiegħda u flimkien noħorġu bi pjan u b'ideat serji.

Nispjega, per eżempju, il-problemi kbar illi sal-lum għad għandna fuq dak illi jirrigwarda l-applikazzjonijiet tal-golf courses.

Dan ukoll huwa tip ta' żvilupp li jista' jitqies fil-keffa ta' żvilupp rurali.

Nafu kemm hawn kontroversji - u anke nafu kemm tħammġu nies u kemm ġew insulentati nies - imma wieħed irid jifhem illi f'dan il-każ hemm din il-pressjoni illi għandha tkun ikkonsidrata, pressjoni fuq nies li jgħixu fil-kampanja, bdiewa li jokkupaw din il-proprjeta' u li ilhom jaħdmu din ir-raba' minkejja l-problemi kbar li dejjem sabu ma' wiċċhom – min jaf kemm-il darba dawn l-istess nies staqsew jekk jistgħux jinnegozjaw huma dik l-art u jgħidulhom li ma jistgħux għaliex mhijiex fl-iskeda ta' l-iżvilupp – u allura rridu nirriflettu iżjed fuq dawn is-sofferenzi u dawn id- diffikultajiet.

Allura rridu naraw kif b'din il-liġi nagħtu iktar saħħa lill-bidwi li jkollu iktar dritt jiddefendi l-uċuh tiegħu quddiem talbiet eżistenti u talbiet oħra li jridu jsiru fix-xhur li ġejjin.

MR SPEAKER: Onor. Farrugia, ippermettili ninterrompik għax sar il-ħin.

Se tibqa' in possession?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Insejjaħ lill-Viċi Prim Ministru biex jekk jogħġbu jressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal- lejla, 21 ta' Frar, fis-6.00 p.m. b'din l-Aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Condominia - Tieni Qari; - Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju – Tieni Qari (Kont.);

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Ratifika ta' Trattati (Sant' Anġlu) – Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kontroll tal-Pestiċidi – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Il-Ministru Ninu Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr. Speaker irrid nieħu l-opportunita' biex nikkummenta dwar il-mod kif dan l-aħħar qed isiru ċerti stqarrijiet li qed joriġinaw minn dik in-naħa li ma tridx tara lil pajjiżna membru fl-Unjoni Ewropea u qed jgħidulna li una volta Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea – jekk Alla irid hekk ser ikun - il-prezz taċ-ċanga importata f'pajjiżna mill- inqas jirdoppja u anke ntqal li l-prezz jista' jitla' b'ħames darbiet.

Jekk inħarsu lejn dak li ġie kkwotat fil-gazzetta "l-orizzont" tas-16 ta' Frar insibu li:

"Il-prezz taċ-ċanga importata f'pajjiżna kemm-il darba Malta tidħol fl- Unjoni Ewropea, jogħla minn 9,000 dollaru Amerikan kull tunnellata metrika għal 17,000 dollaru Amerikan għall-istess piż."

Jiġifieri hawnhekk qed jgħidulna – u l-gazzetta qed tirrapporta dak li qal il-ħabib tiegħi l-Onor.

Noel Farrugia - li l-prezz taċ-ċanga kemm-il darba aħna nidħlu fl-Unjoni jogħla minn $US9,000 kull tunnellata metrika għal $US17,000 piż.

Fi staqrrijiet oħra nsibu – u hawn għandi quote minn "l-orizzont" tas-7 ta' Frar – li l-prezz taċ-ċanga importata minn $US3000 kull tunnellata metrika – mela issa mhux aktar $US7000 – jitla' għal $US15000 kemm-il darba aħna nissieħbu fl-Unjoni.

Fil-fatt il-gazzetta qalet li l-Onor.

Membru ta' faċċata tiegħi spjega kif:

"Rigward iċ-ċanga ta' New Zealand, li hija magħrufa għall-benna tagħha, fuqha l-gvern ta' New Zealand jimponi kwota għall- esportazzjoni ta' 260,000 tunnellata fis-sena, li trid tinqasam bejn il-pajjiżi membri kollha.

Farrugia nnota li jekk Malta ssir membru ta' l-Unjoni Ewropea, il-prezz li jitħallas għaċ-ċanga ta' New Zealand jogħla minn 3,000 dollaru it-tunnellata metrika għal 15,000 dollaru kull tunnellata."

Jiġifieri hawnhekk qed jgħidulna li l-prezz taċ-ċanga se jogħla b'ħames darbiet, b'500%.

U hawnhekk jien qed nikkwota minn "l-orizzont" tas-7 ta' Frar.

(Interruzzjonijiet) ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, dak li qed jaqra minnu l-Ministru huma siltiet kif irrapportati fil-gazzetta u mhux l-istqarrija uffiċjali li jien ħriġt bħala kelliemi ta' l-oppożizzjoni.

Jien din lest inpoġġiha fuq il- Mejda tal-Kamra jekk għadu ma rahiex.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jiġifieri inti tinnega li ħriġt tgħid li ċ-ċanga titla' minn $US9000 għal $US17000 jekk Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jien nisfidak biex tikkwota l-istqarrija uffiċjali li ħriġt jien bħala kelliemi ta' l-oppożizzjoni fuq l-agrikoltura.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr. Speaker, la qed jgħid hekk, lill-Onor.

Farrugia nista' nikkwotalu minn ittra li hu bagħat lill-kostitwenti tiegħu.

Qallhom hekk, isimgħuha din!

"L-importazzjoni f'Malta taċ-ċanga (beef) minn New Zealand, pajjiż ħieles għal kollox mill-marda tal-BSE, bis-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea ....".

(Interruzzjonijet)

MR.

SPEAKER: Onor. Farrugia, il-Ministru huwa in possession u m'hemmx kummenti jekk jogħġbok.

Ikompli l-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Hawn għandek l-istess ħaġa, waħda kienet irrapportata fil-gazzetta u l-oħra fl-ittra li inbgħatt lill-kostitwenti tiegħek.

Hawn għandek iswed fuq l-abjad li bis-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, il- prezz ta' dan il-prodott importat f'pajjiżna jogħla minn $US9,000 kull tunnellata għal $US17,000.

(Interruzzjonijiet) M'għandekx minn fejn toħroġ minnha din u mhux se jirnexxilek!

Dan għedtu int u "l-orizzont" irrapportatek sew għax hekk ilek issostni int li l-laħam taċ-ċanga minn New Zealand minn $US9000 kull tunnellata jitla' għal $US17000.

Din hija l- kitba li bagħat l-Onor.

Farrugia lill-kostitwenti tiegħu, allavolja daqqa jgħidilna li minn $US3000 se jitla' għal $US15000, u daqqa jgħidilna li minn $US9,000 jitla' għal $US17,000 kull tunnellata metrika!

Mr Speaker, ippermettili nelabora naqra fuq din il-kwestjoni ta' l-importazzjoni taċ- ċanga minn New Zealand u x'jiġri f'dan in-negozju kollu, għax mhux imbilli niġu hawn ġew u nitfgħu ċ-ċifri bl-addoċċ mingħajr ma nissostanzjaw l- affarijiet.

Ejja naraw daqxejn l-affarijiet kif isiru, kif isir dan in- negozju, fiex jikkonsisti dan ir-reġim tan-negozju taċ-ċanga u kif iċ-ċanga tidħol fl-Ewropa.

L-ewwelnett biex infehmu ftit, peress li l-Ewropa għandha biżżejjed ċanga - ovvjament bħal kull pajjiż ieħor, bħalma tagħmel l-Amerka, bħalma tagħmel l-Awstralja u bħalma jagħmel kulħadd – l-Ewropa tipproteġi ukoll il- produzzjoni taċ-ċanga tagħha.

U tant hu hekk li l-Ewropa hija self- sufficient, anzi hija over minn self-sufficient fiċ-ċanga ....

Ovvajment irrid ngħid li bħalissa fl-Ewropa u f'diversi pajjiżi oħra hemm il-problema tal-BSE u m'aħniex qegħdin fi stat normali.

Imma meta nkunu f'ċirkostanzi normali ta' disease-free, l-Unjoni Ewropea biex tipproteġi s-suq tagħha taċ- ċanga, tħalli li jiġi importat minn barra l-Unjoni 53,000 tunnellata ta' frozen beef.

Mela l-Unjoni Ewropea timporta 53,000 tunnellata ta' ċanga u dan suġġett għal tariffa, cioe' minn jimporta l-ewwel 53,000 tunnellata ċanga biex tidħol fis-suq Ewropew, li kif diġa' għedt huwa fgat, irid iħallas taxxa ta' 20% ad valorem, jiġifieri 20c fuq kull Lm1.

Issa li rridu ngħidu ukoll, Mr. Speaker, huwa li minn dan it-total ta' 53,000 tunnellata, minn dan l-ewwel bracket, New Zealand tesporta lejn l-Ewropa madwar 9,000 tunnellata metrika biss.

Mr Speaker, issa ħa niġi għall-prezz taċ-ċanga.

Issa skond l-istqarrijiet li għamel il-ħabib tagħna l-prezz ivarja minn $US3,000 għal $US9,000, imma min se joqgħod fuq dak li qed jgħidilna l- Onor. Farrugia?

Jien nista' nikkonferma li l-prezz kif ikkwotat minn New Zealand fl-10 ta' Jannar ta' din is-sena, kull tunnellata metrika ta' beef knuckles kienet stmata $US2,700 Jekk nieħdu stima ta' l-istess prodott minn New Zealand fl-aħħar ta' Jannar, naraw li dan kien jitla' għal $US2,650 kull tunnellata.

Jekk nieħdu stima oħra tad-9 ta' Jannar ta' din is-sena nsibu li l-prezz taċ-ċanga imwassal sal-Mediterran, ngħidu aħna barra l-port ta' Marsaxlokk, kien ta' $US2,770.

Jiġifieri hawnhekk qed naraw li ċ-ċifri li semma l-Onor.

Farrugia huma ħafna 'l bogħod mill- attwalita'.

(Interruzzjonijiet) Jekk trid we can round up the figures u flok ngħidu $US2,700 jew $US2,800 kull tunnellata ngħidu $US3000.

Imma allura ma tammettix li kont qed tqarraq meta semmejt $US7000 u $US9000 kull tunnellata, meta qed nurik li l-prezz taċ-ċanga minn New Zealand imwassal CIF fil-Mediterran huwa ta' madwar $US2,700 kull tunnellata, u forsi jitla' sa $US3,000 kull tunnellata?

Imma issa ħa niġu biex naraw kif taħdem l- importazzjoni fl-Ewropa.

Bħalma diġa' għedt, fuq l-ewwel 53,000 tunnellata ċanga importata minn barra l-Unjoni Ewropea, l-Unjoni timponi tariffa ta' 20% fuq il-valur tal- prodott.

U aħna nafu kemm ċanga New Zealand tibgħata lejn l-Ewropa, għax minn dan it-total ta' 53,000 tunnellata New Zealand tesporta 9,000 tunnellata.

Issa aħna f'pajjiżna nimportaw - jekk nieħdu s-sena 1999 - total ta' 300 tunnellata ċanga u ħaruf (lamb) minn New Zealand, li jiġu madwar 2% tat-total kollu taċ-ċanga li nimportaw fis-sena.

Fis-sena 2000 bħala beef u lamb, aħna importajna madwar 200 tunnellata metrika.

Jiġifieri hawnhekk qed nitkellmu fuq bejn 1% jew 2% tat-total li aħna nimportaw.

Mr. Speaker, issa x'jiġri kemm-il darba aħna nkunu - u jekk Alla jrid hekk se nkunu - membri ta' l-Unjoni Ewropea?

Qabel xejn aħna waqt in-negozjati li se nagħmlu ma' l-Unjoni Ewropea, lill-uffiċjali tal-Kummissjoni Ewropea se ninformawhom b'dawn l-ammonti li aħna nimportaw minn New Zealand, u allura l-Unjoni Ewropea taf li aħna kull sena nimportaw minn New Zealand bejn beef u ħaruf - għandi l-istatistika għas-sena 1999 – b'madwar 300 tunnellata.

U allura l-Unjoni Ewropea meta tiġi biex tagħmel in-negozju tagħha ma' New Zealand - peress li New Zealand hija a third country u ma tista qatt tkun imsieħba fl-Unjoni Ewropea għax ġeografikament qiegħda n-naħa l-oħra tad-dinja - waqt it-taħdidiet tal- world trade organisation, tavża li peress li Malta se tissieħeb fl-Unjoni Ewropea, dak l-ammont ta' 53,000 tunnellata metrika li l-Unjoni Ewropea tħalli li jiġi importat kull sena minn pajjiżi oħra barra l-Unjoni biex tipproteġi s-suq tagħha – minn pajjiżi bħan-North America, is-South America, l-Awstralja - allura dawn it-53,000 tunnellata jridu jiżdiedu ladarba aħna se nsiru membri, minħabba fina biss, b'madwar 300 tunnellata oħra.

U allura ċ-ċifra minflok ma tibqa' 53,000 titla' għal 53,300 tunnellata metrika.

U allura aħna nkunu nistgħu nkomplu nixtru dak l-ammont li kien inxtara fl-1999, li kien ta' madwar 300 tunnellata, nixtruh through l-Unjoni Ewropea, u biex jidħol f'Malta trid tkun titħallas l-20% taxxa fuq il-valur taċ-ċanga importata.

Hekk isir ix-xogħol.

U bħalma jsir f'dan ir- rigward, li l-kwota tagħna tiġi miżjuda ma' dik ta' l-Unjoni Ewropea kif inhi fil-preżent, anke fil-qasam tal-ħaruf hemm l-istess sistema.

U Mr. Speaker, hawnhekk għandi dokumenti li jien nista' ngħaddihom u lill-ħabib tiegħi Noel u anke nista' npoġġihom fuq il-Mejda tal-Kamra.

Imma issa ejja naraw kif jinħadmu l-affarijiet fejn tidħol l-importazzjoni tal-ħaruf.

Jekk niġu għall-ħaruf, biex is-suq ta' l-Unjoni Ewropea ma jkunx fgat u biex il-konsumatur Ewropew ikun moqdi, l-Unjoni Ewropea tħalli li jiġi importat f'dan il-każ mhux 53,000 tunnellata imma 234,000 tunnellata ħaruf.

Fuq din l-ewwel portion - għax irridu ngħidu li din hija l-ewwel portion ta' l-ewwel block - min jimporta dawn il-234,000 tunnellata jħallas taxxa ta' 10% ad valorem.

Jiġifieri jekk kilo ħaruf ikun jiswa' Lm1, biex iddaħħlu fis-suq Ewropew trid tħallaslu 10c u allura jiġi jiswa' Lm1.10.

Mela hawnhekk qegħdin ngħidu li fil-każ taċ-ċanga hemm 20% ħlas ta' dazju, u fejn jidħol il-ħaruf hemm dazju ta' 10%.

Dan kif jaffettwana?

Aħna ladarba nkunu membri sħaħ fl-Unjoni Ewropea - u nerġa' ngħid li hekk se nkunu - ma' dawn il-kwoti li għadni kif semmejt jiżdied l-ammont li aħna nikkonsmaw, dejjem skond ċifri uffiċjali – storikament aħna nimportaw madwar 300 tunnellata ta' ċanga u ħaruf minn New Zealand – u dak id- daqsxejn, dik in-nitfa tiżdied ma' dawn l-ammonti li għadni kif semmejt, cioe' 53,000 tunnellata fil-każ taċ-ċanga u 234,000 tunnellata fil-każ tal- ħaruf.

Mr. Speaker issa ejja nieħdu l-każ taċ-ċanga importata minn New Zealand.

Fil-preżent x'jiġri?

(Interruzzjonijiet) Meta qed titkellem fuq iċ-ċanga għandek biċċiet differenti u għal kull biċċa int għandek prezz differenti, skond liema parti taċ-ċanga tkun u trid tħallas il-prezz tagħha.

Jien qed neħodha in ġenerali, ħalli ma noqogħdux nagħtu diversi ċifri u ma nħawdux l- imħuħ.

M'għandekx għalfejn toqgħod tgħidli għal liema parti!

Jekk trid li nimpressjonaw nistgħu noqogħdu ngħidu li għandek il-cuts tal-friża, in- knuckles, għandek tal-koxxa, it-topside, għandek dik li tissejjaħ it- taħrika, għandek il-lucerto ....

Pero' jien ħadt ċifra li hija ta' $US3,000 kull tunnellata biex niġi kemm kemm ma' waħda miċ-ċifri li semmejt int, Mr Speaker.

Infakkar li l-Onor.

Membru semmilna varjazzjoni li tibda minn $US3,000 li titla' sa $US9000.

Issa jien se nieħu n-normal, cioe' 3,000 dollaru kull tunnellata metrika.

Mela hawn qegħdin ngħidu li ċ-ċanga minn New Zealand imwassla CIF fil-port ta' Marsaxlokk tiġi madwar $US3,000 dollaru jew Lm1.35 kull kilo.

Biex din iċ-ċanga tidħol f'pajjiżna trid titħallas levy ta' 10c u jekk tikkalkula t-transport costs mix-xatt sa għand l-importatur għandek 5c oħra.

Mela l-cost totali fil-preżent taċ-ċanga minn New Zealand lill- importatur tiġih mal-Lm1.50 kull kilo.

Jekk imbagħad lill-importatur nagħtuh profit margin ta' 10%, fuq Lm1.50 dan jiġi 15c; u allura r-retail price taċ-ċanga f'Malta kif ibiegħu l-importatur lil tal-ħanut jitla' minn Lm1.50 għal Lm1.65c kull kilo.

Mela hawnhekk qegħdin nieħdu ċ-ċanga li tiġi importata f'Malta fil-preżent.

Nerġa' ngħid li qed nieħu stima ta' valur taċ-ċanga li hija ta' $US3,000 kull tunnellata metrika, li tiġi $US3 kull kilo, ekwivalenti għal Lm1.35 kull kilo; u jekk inżidu magħha 10c għal-levy u 5c għall-ispejjeż tat-trasport mix-xatt għal għand l-importatur, dan jjiġi total ta' Lm1.50.

Ma' dawn inżidu 10% li huwa l-profitt li nassumu li jagħmel l-imporatur u allura r-retail price, kif l-importatur ibiegħu lil tal-laħam, jitla' għal madwar Lm1.65 kull kilo fil-preżent, li għadna m'aħniex membri sħaħ fl-Unjoni Ewropea.

Issa nieħdu l-każ li kieku aħna diġa qegħdin membri fl-Unjoni Ewropea.

Mela l-prezz taċ-ċanga mwassal fil-Mediterran jibqa' l-istess għax Marsaxlokk u l-isfel minn Sqallija l-istess.

Mela $US3,000 kull tunnellata metrika għedna jiġi Lm1.35 kull kilo, u issa dan biex jidħol fl-Ewropa hemm taxxa fuqu ta' 20% u allura rridu nżidu 27c.

Nassumu li l-transport costs minn ġewwa port fi Sqallija għal ġo l-imħażen huwa 5c ukoll u allura dan l- istess laħam imwassal għand l-importatur f'pajjiż fil-Mediterran - ngħidu aħna Sqallija, li tagħmel parti mill-Italja, li huwa pajjiż membru ta' l- Unjoni Ewropea; nistgħu ngħidu Franza u Spanja ukoll - jiġi Lm1.67 kull kilo.

Nerġgħu ngħidu li l-importatur ta' barra li jgħix fi Sqallija jagħmel l-istess profitt bħalma jagħmel l-importatur Malti, jiġifieri nżidulu 10%, jiġifieri fuq Lm1.67 nżidu 10% li jiġi 16c7.

Allura r-retail price fl- Unjoni Ewropea jitla' għal Lm1.83 kull kilo.

Mela f'Malta r-retail price tela' għal Lm1.65 u kieku aħna qegħdin fl-Unjoni Ewropea dan jitla' għal Lm1.83.

Mela jekk wieħed jara d-dfferenza li hemm ma jsibx dak li semma' l-Onor.

Farrugia, a 500% increase, għax l-Onor.

Membru qalilna li minn $US3000 il-prezz jitla' għal $US15,000.

Jekk tagħmel sempliċi division u tiddividi Lm1.83c b'Lm1.65c issib li hemm differenza ta' 11% biss; jiġifieri l-prodott se jogħla bi 11% biss.

Nerġa' ngħid li r-retail price fil-preżent taċ-ċanga importata f'Malta huwa Lm1.65 u r-retail price ta' l- istess ċanga fil-preżent importata fl-Ewropa jiġi Lm1.83, differenza ta' 11%.

(Interruzzjonijiet) Imbagħad ħu aġġornament u wieġeb!

Fuq il-kwota diġa' għedtlek li dak li aħna qegħdin nimportaw fil-preżent, ladarba aħna nkunu membri fl-Unjoni Ewropea se jiġi miżjud mal-kwota li ddaħħal l-Unjoni Ewropea.

Nerġa' ngħid li jekk illum fl-Unjoni Ewropea hemm kwota ta' 53,000 tunnellata li tidħol għall-Ewropa kollha b'din it-taxxa ta' 20%, u llum f'pajjiżna għandna importazzjoni ta' 300 tunnellata, ladarba aħna nkunu membri fl-Unjoni, il-kwota kollha permessibbli li tidħol fl-Unjoni Ewropea inkluż Malta tkun ta' 53,300 tunnellata għax tagħna tiżdied ma' ta' l-Ewropa.

Dan huwa fir-rigward taċ-ċanga.

Mr Speaker, issa ngħaddi biex nitkellem fuq il-kwota l-oħra tal-ħaruf, u hawnhekk għandna l- istess ħaġa.

Jekk tara s-suq fejn jidħol il-ħaruf – u ma rridux naraw is-suq issa meta hawn din il-marda tal-BSE, li ċaqalqet il-pedament kollu tas-suq, imma trid tara meta għandek ix-xogħol normali - il-prezz tal-ħaruf minn New Zealand normalment jkun ogħla mill-prezz taċ-ċanga b'madwar $US300 kull tunnellata.

Mela jekk iċ-ċanga tiswa 3,000 dollaru kull tunnellata, kull tunnellata ħaruf tiswa' madwar $US3,300.

Jekk nerġgħu nagħmlu l-conversion bħalma għamilna qabel fil-każ taċ-ċanga, allura wieħed mill-ewwel jinduna li dan jiġi jiswa Lm1.48 kull kilo, ħaruf li jitwassal fil-port tagħna CIF.

Biex il-ħaruf jidħol f'Malta ma titħallasx levy iżda rridu nżidu t- transport costs mix-xatt għall-imħażen ta' l-importaturi, li nerġgħu neħduh bħala 5c kull kilo, u dan allura jġib total ta' Lm1.53 kull kilo.

Nerġgħu nżidu 10% bħala profit margin għall-importatur u allura f'dan il- każ ir-retail price jiġi Lm1.68 għal kull kilo ħaruf li jiġi importat f'pajjiżna.

Mela l-importatur ikun jista' jbiegħ dan il-ħaruf importat minn New Zealand bi prezz ta' Lm1.68 kull kilo lil tal-ħanut biex dan ibiegħu lill-mara tad-dar.

Issa nieħdu l-każ li kieku aħna qegħdin membri fl-Unjoni Ewropea, x'jiġri?

Mela il-valur tal-ħaruf imwassal f'port fil-Mediterran - fl- Italja, fi Spanja, fi Franza - ikun xorta bħalma jkun fil-port ta' pajjiżna, jiġifieri Lm1.48 kull kilo.

Issa biex jidħol fl-Ewropa hemm import tariff ta' 10%, li allura jiġi 14.8c kull kilo.

Jekk nerġgħu nżidu 5c għat-transport costs minn port fi Sqallija sa l-istores ta' importatur, allura l-ispiża kollha għall-importatur tiġi Lm1.67 kull kilo.

Jekk hawnhekk nerġgħu nżidu l-profitt ta' 10% fuq Lm1.67, ir-retail price fl- Ewropa jitla' għal Lm1.84.

Mela hawnhekk għandna żewġ affarijiet; għandna r- retail price f'Malta fil-preżent huwa ta' Lm1.67 kull kilo, u kieku aħna qegħdin fl-Ewropa dak il-prezz jitla' għal Lm1.84 kull kilo.

Jekk naraw id- differenza f'termini perċentwali nsibu li d-differenza hija ta' 10%.

(Interruzzjonijiet) U hemm qabża kbira bejn 10% u 500%, kif qalilna l- Onor. Noel Farrugia, qabża kbira daqs bejn il-lejl u n-nhar!

MR.

SPEAKER: Ministru ikkonkludi, jekk jogħġbok.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, l-Onor.

Farrugia semma' wkoll l-export refunds.

Irrid ngħid li dawn l-export refunds bil-mod il-mod qegħdin jispiċċaw.

Bil-world trade orginasation dawn it-tariffi u dawn il-levies kollha se jispiċċaw, u dan jafu kulħadd.

Kemm konna nisimgħu hawn ġew bl- export refund tal-majjal!

L-export refund tal-majjal għal Malta spiċċa f'Lulju tas-sena l-oħra.

U bħalma spiċċa l-export refund tal-majjal, bil- world trade orginasation dawn it-tariffi u dawn il-levies kollha se jispiċċaw f'perjodu qasir.

Nirringrazzjak.

MR.

SPEAKER: Grazzi.

Nifhem li hemm xi dokumenti biex jitpoġġew fuq il- Mejda tal-Kamra.

Hawn il-permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata

Sar il-ħin u l-Kamra hija aġġornata għal-lejla l-Erbgħa 21 ta' Frar 2001 fis-6.00 pm bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MTARFA - DAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

23532 dwar dar ta' l-anzjani ta' l-Mtarfa?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nassigura lill-Onor.

Interpellant li l-anzjani fl- Imtarfa Home huma kkurati u jiġu maħsula regolarment skond il-ħtieġa ndividwali ta' dak li jkun, u dan jiddependi mill-livell ta' dipendenza tal- pazjent.

Ninsab informat li l-iskip li suppost hu għall-użu tar-residenti tal- Home, qiegħed jintuża wkoll minn nies oħra u f'dan ir-rigward qiegħdin isiru taħdidiet mal-Kunsill Lokali ta' l-Imtarfa.

Ninsab infurmat ukoll li l-amministrazzjoni tal-Home ma tagħti ebda ġurnal lir-residenti, la lokali u lanqas barrani.

Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra Tabella li turi breakdown ta' l- impjegati ta' l-Imtarfa Home għas-snin 1999 u 2000 u l-lum.

IMPJIEGI - MANIFATTURA TA' L-GĦAMARA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' persuni li kellhom impjieg fil-qasam tal-manifattura ta' l-għamara għax- xahar ta' Settembru mill-1995 sal-lum?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l- Mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

SKRIVANI MAĊ-ĊIVIL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kienu dawk li applikaw sabiex jagħmlu l-eżami ta' skrivana maċ-ċivil?

Jista' jaqsumhom skond is-sessi?

Jista' jgħid wkoll kemm ser ikunu ngaġġati?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat li kien hemm 503 applikanti biex joqogħdu għall-eżami fil-grad ta' "Clerk" fis-Servizz Pubbliku.

Minn dawn 152 kienu rġiel u 351 kienu nisa.

In-numru ta' dawk li ser ikunu ngaġġati jiddependi mill-esiġenzi tas- servizz sakemm tiskadi l-validità ta' l-eżami li hi ta' sena minn meta jiġu ppublikati r-riżultati.

SERVIZZI EKONOMIĊI - IMPJEGATI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' impjegati totali maqsuma skond id-dipartimenti u aġenziji u korporazzjonijiet li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu għax-xahar ta' Settembru mill-1995 sal-lum?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

BORMLA - DRENAĠĠ

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jara li jsir xi ħaġa sabiex tiġi rranġata s-sitwazzjoni ta' leakages ta' drenaġġ minn mat-taraġ li minn Triq W Rosato jagħti għal Sqaq S. Liena, Bormla?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li parti mis-sistema tad- drenaġġ fi Triq Santa Liena għaddejja minn main intern ta' ħamest'idjar li wara jgħaddu minn taħt propjeta' oħra li qiegħda fi Triq il-Kunċizzjoni għat-taraġ li jagħti għal Triq W Rosato.

Fuq dan il-main peress li l-ħsara fi propjeta' privata, l-manutenzjoni trid issir mill-istess terzi persuni u mhux mid-Dipartiment tad-Drenaġġ.

BORMLA - TOROQ

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk it-toroq li matul din is-sena ser isir xi xogħol fuqhom f'Bormla u l-ispiża tintrefa' mill- Gvern Ċentrali?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li fil-preżent ma jirriżultax li hemm toroq ġodda biex jiġu asfaltati f'dan il-lokal.

REORGANISATION - PENSJONI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il-persuna indikata separatament min din il-mistoqsija hux ser tibbenefika b'xi żieda fil-pensjoni tagħha u dan permezz tal-reorganisation li saret fiċ-ċivil?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-Tweġiba li jien tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Numru 22849 f'Seduta 473 u partikolarment għall-aħħar parti ta' dik it-Tweġiba.