MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 129 L-Erbgħa, 29 ta' Ottubru, 1997 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 129

L-Erbgħa, 29 ta' Ottubru, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.05 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 29 ta' Ottubru, 1997

WERREJ MINUTI 422

KUNSENS GĦAL ATTI 422

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI 422

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 431

KSUR TA' PRIVILEĠĠ 433

MOZZJONIJIET ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ORDINANZA DWAR L-ASSIGURAZZJONI TA' VETTURI TAL-MUTURI GĦAR-RISKJI TA' TERZI PERSUNI (L-EWWEL QARI) 436 ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT DWAR IL-ĦABS (L-EWWEL QARI) 436 ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROTEZZJONI ĊIVILI (L-EWWEL QARI) 437 ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IS-SIGURTA' FL-AJRUPORTIJIET U FL-AVJAZZJONI ĊIVILI (L-EWWEL QARI) 437 RIŻOLUZZJONI DWAR ĦTEĠIJIET SPEĊJALI TAL-KUNSILLI LOKALI 438

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA RIŻOLUZZJONI DWAR TRASFERIMENT TA' ARTIJIET 499

RULING TA' MADAM SPEAKER 501 AĠĠORNAMENT 545

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 549

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB 573

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 128 li saret fil-21 ta' Ottubru, 1997 ġew konfermati.

KUNSENS GĦAL ATTI

MADAM SPEAKER (Onor Myriam Spiteri Debono): Ninforma lill-Kamra li l- President ta' Malta għoġbu jagħti l-Kunsens tiegħu għal:

Att Nru XXIV ta' l-1997 - Att biex jemenda l-Att ta' l-1997 dwar Self Lokali u Self Ieħor.

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - SAFAR

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Austin Gatt) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm siefru delegazzjonijiet fid-dikasteru li għalih hu responsabbli mill-1 ta' Novembru, 1996 sat-30 ta' April, 1997?

X'kien l-iskop ta' kull safra, minn min kienet komposta id-delegazzjoni għal kull safra u kemm intnefqu flus għal kull safra?

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru) (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Ninsab informat li bejn l-1 ta' Novembru, 1996 u t-30 ta' April, 1997 mid- Dipartiment ta' l-Eżamijiet u mill-Fondazzjoni għall-Istudji Internazzjonali ma sar l-ebda safar fuq delegazzjonijiet.

Fil-perijodu msemmi mill-Onor.

Interpellant kien hemm safra waħda fid- Dipartiment tal-Bibljoteki u Arkivji.

Is-safra saret mis-Sur Joseph Schiro', officer i/c mill-book restoration laboratory li attenda konferenza mit-8 sal-11 ta' April fl-Institute of Paper Conservation ġewwa Londra.

L- ispejjeż li kienu jikkonsistu f'conference fee, air fare u subsistence allowance laħqu s-somma ta' Lm672.52.

Il-kumplament ta' l-informazzjoni qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra għall-qari kif ġej:

Dok.

A - Ministeru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali

Dok.

B - Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni

Dok.

C - Segretarjat Parlamentari għaż-Żgħażagħ, Sport, Kultura u Arti

Dok.

D - Dipartiment tal-Mużewijiet

Dok.

E - Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija.

DIPARTIMENT TAŻ-ŻGĦAŻAGĦ U SPORT - BILJETTI TA' L-AJRU

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Richard Muscat) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għat- tweġiba li ta għall-mistoqsija parlamentari numru W374 dwar ix-xiri ta' biljetti ta' l-ajru mid-Dipartiment taż-Żgħażagħ u Sport, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopji tal-kwotazzjonijiet li d-dipartiment ġabar matul l-1996 biex seta' jiddetermina ma' liema aġenzija ta' l- ivvjaġġar jipprenota l-exchanges taż-żgħażagħ?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

IMPJIEGI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Austin Gatt) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid għall-perijodu 1 ta' April sal-31 ta' Ġunju, 1997 kemm ġew impjegati persuni b'kuntratt indefinit, b'kuntratt definit, on a casual basis, b'konsulenza, u kemm ingħataw transfers fid-dikasteru li għalih hu responsabbli, inkluż is-segretarjat parlamentari, entitajiet statutorji indipendenti, entitajiet u kumpanniji li jaqgħu taħt il-kontroll effettiv tal-gvern jew li fihom il-gvern għandu mill-anqas nofs l-ishma direttament jew indirettament u mal-kunsilli lokali?

Jista' l-Ministru jagħti l-informazzjoni skond il-ministeru, dipartiment jew enti konċernata u jindika l-grad li fih ġew impjegati l-persuni ndikati minnu u jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-kuntratt relattiv?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): It-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant għall-perijodu l-1 ta' April sat-30 ta' Ġunju, 1997 skond it-taqsimiet tad-dikasteru li għalih jien responsabbli, hu kif se nsemmi:

Fil-ministeru ta' l-edukazzjoni u d-dipartiment tas-servizzi korporattivi ma kien hemm l-ebda persuna mpjegata taħt il-kondizzjonijiet imsemmija.

Fl- istess perijodu seħħew żewġ trasferimenti minn u għall-ministeru u d- diviżjoni ta' l-edukazzjoni.

Fi ħdan id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni t-tagħrif hu kif se nsemmi:

Fid-dipartiment tal-finanzi u amministrazzjoni ma ġiet impjegata l-ebda persuna b'kuntratt indefinit jew definit u lanqas bħala konsulent.

Ġew impjegati 30 persuna on a casual basis.

In-numru ta' trasferimenti li seħħew b'konnessjoni ma' dan id-dipartiment kien ta' 62.

Fid-dipartiment ta' l-operations ma ġewx impjegati persuni b'kuntratt indefinit, definit jew konsulenti.

Il-kumplament ta' l-informazzjoni, skond is-settur, hi kif ġej:

1) fis-settur sekondarju mill-1 ta' April sal-31 ta' Ġunju ġew impjegati sitt persuni bħala supply teachers; seħħ transfer wieħed f'dan il- perijodu;

2) fis-settur tas-snajja' ġew impjegati żewġ persuni bħala supply teachers;

3) fis-settur primarju 18-il persuna - li minnhom tnejn irreżenjaw - ġew impjegati bħala supply teachers biex jimlew vakanzi li nħolqu minħabba mard, maternity leave eċċ; ġew ittrasferiti seba' għalliema, żewġ assistenti kapijiet, żewġ kapijiet ta' skola; 4) fis-settur kindergarten ġew impjegati fuq casual basis 52 persuna; saru ħames trasferimenti f'dan is-settur;

5) fid-dipartimenti ta' l-ippjanar u żvilupp, studji ogħla u edukazzjoni ta' l-adulti u l-kurrikulu ma kien hemm l-ebda persuna mpjegata taħt il- kondizzjonijiet imsemmija fil-mistoqsija parlamentari;

6) fid-dipartiment tas-servizzi għall-istudenti u relazzjonijiet internazzjonali ma ġiet impjegata l-ebda persuna b'kuntratt indefinit, definit jew bħala konsulent; ġiet impjegata persuna waħda bħala supply teacher;

7) għal dak li għandu x'jaqsam mad-dipartiment tal-mużewijiet matul il- perijodu l-1 ta' April sal-31 ta' Ġunju, 1997 ma ġew impjegati ebda persuni b'kuntratt indefinit jew definit u lanqas on a casual basis; fl-istess perijodu ta' żmien seħħew tliet transfers minn u għad-dipartiment tal- mużewijiet;

8) fir-rigward tad-dipartiment tal-bibljoteki u arkivji, it-tweġiba għal kull parti tal-mistoqsija r-risposta hi xejn;

9) għal dak li għandu x'jaqsam mad-dipartiment ta' l-eżamijiet ma kien hemm l-ebda persuna mpjegata taħt il-kondizzjonijiet imsemmija fil-mistoqsija, filwaqt li fil-perijodu msemmi persuna waħda ġiet ittrasferita għal dan id- dipartiment;

10) bejn l-1 ta' April u t-30 ta' Ġunju, 1997 il-fondazzjoni għall-istudji internazzjonali mpjegat tliet persuni fil-grad ta' research assistant, project officer u clerk; il-kuntratti ta' dawn it-tliet impjegati qed jitpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra;

11) għal dak li jirrigwardja l-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija, nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġibiet mogħtija għall-mistoqsijiet parlamentari numri 5236 u 6799.

Fi ħdan is-Segretarjat Parlamentari għaż-Żgħażagħ, Sport, Kultura u Arti l-informazzjoni hi kif se nsemmi:

1) dipartiment taż-żagħżagħ u sport - xejn għal kull parti tal-mistoqsija;

2) dipartiment tal-kultura

i) is-Sur David Pace ingħata Lm500 bħala PRO għall-Maltafest;

ii) is-Sur Richard Castillo ngħata kariga bħala kordinatur għal ċerti attivitajiet tal-Maltafest Żgħażagħ bi ħlas ta' Lm150 u "dance spectacular" bi ħlas ta' Lm200;

iii) is-Sur Alfred Debono, pensjonant, ingħata l-inkarigu biex jiġbor materjal artistiku għall-pubblikazzjoni tal-programmi tal-Maltafest u Jazz Festival u s-setting tagħhom għas-somma ta' Lm150 wara ftehim verbali mad- direttur;

iv) is-Sur Charles Gatt ingħata s-somma ta' Lm1,800 bħala kordinatur tal- Jazz Festival;

is-Sinjorina Mary Bonniċi ġiet imqabbda fuq bażi casual biex tbigħ il- biljetti tal-Maltafest minn Bieb il-Belt bil-ħlas ta' Lm5 għal kull nofs ta' nhar.

(kopja tal-kuntratti ta' i, ii, u iv qed jitpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra)

Persuna waħda ġiet ittrasferita mid-dipartiment tal-mużewijiet għal dak tal-kultura b'effett mit-18 ta' Ġunju, 1997.

Fondazzjoni Patrimonju Malti - xejn għal kull parti tal-mistoqsija

Manoel Theatre - xejn għal kull parti tall-mistoqsija

L-Universita' ta' Malta fil-perijodu ndikat fil-mistoqsija mpjegat lil dawn il-persuni:

a) b'kuntratt indefinit - 13, li minnhom disgħa huma clerks u erbgħa huma laboratory officers;

b) b'kuntratt definit - erbgħa, li minnhom wieħed huwa assistent lettur u tlieta huma letturi part-time;

(kopja ta' dawn il-kuntratti qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra)

c) on a casual basis - ġardinar; l-Universita' m'għandhiex kuntratt formali għal din il-persuna; il-ġardinar jaħdem 15-il siegħa fil-ġimgħa bi ħlas ta' Lm2 fis-siegħa;

d) konsulenti - konsulent tar-Rettur fil-finanzi;

e) trasferimenti - xejn.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CENSU GALEA: Madam Speaker, dwar domanda bħal din m'huwiex possibbli li tagħmel supplementary question fuq kollox pero' jidhirli li fil-bidu nett il-Ministru qal li hemm 30 persuna li daħlu mad-dipartiment ta' l-edukazzjoni on a casual basis.

X'tip ta' mpjieg ingħataw dawn il- persuni?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il- mistoqsija bil-miktub sabiex jingħatalu t-tagħrif li qed jitlob.

ETC - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Jesmond Mugliett) staqsa lill- Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn persuni gradwati li qed jirreġistraw?

Kemm ilhom jirreġistraw u kemm minnhom sabu xogħol f'dawn l-aħħar erba' xhur?

ONOR.

EDWIN S. GRECH (Ministru tal-Ħarsien Soċjali): Qed inpoġġi fuq il- Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

Madam Speaker, minn din il-lista wieħed jista' jinnota li f'Lulju u f'Settembru ta' din is-sena kien hemm l-ikbar numru ta' gradwati jirreġistraw għax-xogħol - f'Lulju kien hemm 42 u f'Settembru kien hemm 27.

Mill-informazzjoni li għandi nista' ngħid li f'dawn ix-xhur joħorġu ħafna gradwati ġodda mill-Universita'.

Fil-fatt wieħed jista' jinnota wkoll li fix-xahar ta' wara dan in-numru ma baqax daqshekk qawwi u kulma kien hemm jirreġistraw f'Ottubru kienu żewġ gradwati li llum il- ġurnata sabu posthom.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Francis Agius, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: X'tip ta' gradwati huma l-aktar komuni?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Lill-Onor.

Membru nista' ngħidlu li jien ukoll tlabt biex inkun naf din l-informazzjoni pero' għadha m'hijiex f'idejja.

MOSTA - TRIQ IN-NAĦAL - ILMA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Edwin Vassallo) staqsa lill- Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'kien ir-riżultat ta' l-istħarriġ li sar minn sample ta' l-ilma li hemm fil-plots vojta fi Triq in-Naħal biex jiġi stabilit x'inhu l-ilma li hemm fihom?

Min tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 3117 irriżulta li ma kien hemm l-ebda ħsara fil-main tad-drenaġġ li jgħaddi mill-istess triq.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR (Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma ħadet kampjun li fuqu qegħdin isiru l-investigazzjonijiet meħtieġa biex jiġi stabilit x'tip ta' ilma huwa.

Azzjoni tittieħed wara r-riżultati li jinkisbu.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, jista' l-Ministru jgħidilna minbarra dan il-każ partikolari, x'tip ta' sampling ieħor jagħmel id-dipartiment konċernat?

X'qed jirriżultalu fid-diversi każijiet li jkollu?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Speaker, din id-domanda tittratta fuq ilma li hemm f'xi plots vojta.

Mhux l-ewwel darba li jkollna rapporti minn diversi persuni li hemm ilma fil-proprjeta' tagħhom.

F'każijiet bħal dawn isir chemical u biological sampling, l-ilma jiġi tested u skond ir-riżultat wieħed jiddetermina jekk huwiex ilma tal-vit, ilma li hu run-off jew inkella huwiex ilma tad-drenaġġ.

Bħalma tgħid id-domanda, issa wieħed jieħu l-azzjoni li jkun hemm bżonn li tittieħed fiċ-ċirkostanzi.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, naħseb li l-Ministru huwa konxju mill- fatt li fl-inħawi tal-kumpless ta' l-M4 f'Ħ'Attard, ir-residenti kontinwament jilementaw minn problema ta' ilma.

Jista' l-Ministru jgħidilna xi tkun il-pożizzjoni f'każ li jkollu rapporti kontinwi?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Iva, dik l-area partikolari nafha tajjeb pero' m'hijiex l-unika area f'Ħ'Attard li fiha r-residenti jilmentaw minn din il- problema.

(Interruzzjonijiet) Jiena għandi esperjenza personali ta' din il-problema.

Ħ'Attard kien magħruf għall-ġonna li kellu u meta kien qed żviluppa ħafna snin ilu, ta' qabilna - li kienu għaqlin ħafna aktar minna - kienu jaqtgħu kanali fil-blat biex minnhom jgħaddi l-ilma, imbagħad jiksu kollox bil- ħamrija u jiżirgħu fuqhom.

Dawn il-kanali ħafna drabi kienu kkonnetjati mas-sistema ta' l-ilma li kienet tiġi min-naħa tar-Rabat.

Meta beda tiela' l-bini, dawn il-kanali kissirnihom, l-ilma xorta baqa' ġej u issa qed jitfaċċa fil-kantini tan-nies, inkluż tiegħi.

Huwa veru li fl-area li semma' l-Onor.

Interpellant teżisti din il- problema pero' mhux hemmhekk biss teżisti.

Hemm areas ħafna akbar li wkoll għandhom din il-problema.

Hemm bżonn li jsir studju sabiex naraw minn fejn ġej dan l-ilma u x'soluzzjoni nistgħu nsibu għaliex naf li dan huwa ta' inkonvenjent kbir għal ħafna nies.

UNIVERSITA' - STUDENTI

L-ONOR.

HELEN D'AMATO staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħlu studenti f'kull fakulta' u f'kull kors fl-Universita' fil-bidu ta' din is-sena akkademika?

Kemm huwa n-numru totali ta' studenti universitarji u kif inhuma maqsuma skond is-sess u skond il-kors?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): It-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant dwar in-numru ta' studenti li ġew aċċettati f'kull Fakulta' u f'kull kors f'Ottubru 1997 fl- Universita' ta' Malta qed jitpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra għall-qari.

L-informazzjoni għat-tieni parti tal-mistoqsija ma tistax tingħata għal issa minħabba li studenti għadhom qegħdin jirreġistraw.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tonio Borg, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

TONIO BORG: Madam Speaker, meta kien fl-oppożizzjoni, il-Ministru mingħajr Portafoll kien favur li l-istipendji jiżdiedu u mhux jonqsu.

X'ġara minn dak inhar 'l hawn biex iġiegħlu jbiddel l-opinjoni?

Jidhirlu l- Ministru li din il-bidla fl-istruttura ta' l-istipendji tnaqqas id-dħul ta' l-istudenti fl-Universita'?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Ma jidhirlix.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Madam Speaker, meta l-Ministru qed jgħidli li ma jidhirlux, irid ifisser li ma jidhirlux li din il-kwestjoni se tnaqqas l- ammissjoni fl-Universita' jew ma jidhirlux li bidel l-opinjoni?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: M'għandi xejn aktar x'inżid mar-risposta li tajt.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Madam Speaker, hemm ir-records tal-Parlament li juru li meta kien fl-oppożizzjoni l-Onor.

Mizzi kien għamel domanda dwar jekk għandhomx jiżdiedu l-istipendji għaliex is-soft drinks fl-Universita' kienu għolew.

Kien staqsa wkoll għaliex f'għaxar snin l-istipendji ta' l- Universita' ma żdiedux.

Issa li jifforma parti mill-Gvern, qed jipproponi li parti mill-istipendji jinbidlu.

Jidhirlu l-Ministru li fit-triq ta' Damasku donnha ġrat xi ħaġa bil-konsegwenza li issa kkonverta għal opinjoni oħra?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: M'għandi xejn xi nżid ma' dak li diġa' għidt.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Madam Speaker, il-fatt li l-Onor.

Mizzi m'għandu xejn xi jżid ma' dak li qal ifisser li m'għandux il-kuraġġ li jgħid li biddel l- opinjoni tiegħu, jew inkella li m'għandux il-kuraġġ ikollu l-konvinzjoni tal-prinċipji li jemmen fihom?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: M'għandi xejn xi nżid u ma naqbilx ma' l-Onor.

Interpellant.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Madam Speaker, almenu l-Ministru jista' jammetti li kien żbalja meta kien talab għal żieda fl-istipendji minħabba li l- prezzijiet tas-soft drinks kienu għolew?

Issa jien informat li l-prezz tas- soft drinks fil-canteen ta' l-Universita' baqa' tiela' anke taħt din l- amministrazzjoni.

Jekk almenu ma jridx jammetti li biddel l-opinjoni tiegħu, jidhirlu l-Ministru li għandu jitlob apoloġija lill-istudenti talli qal hekk?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: M'għandi xejn xi nżid.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Madam Speaker, jista' l-Ministru jgħidilna għaliex kull darba qed jgħid "m'għandi xejn xi nżid"?

Qed ngħid dan għaliex naħseb li s'issa għadu ma qal xejn!

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: M'għandix x'nirrispondi għaliex l-Onor.

Cassar ma qal xejn!

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Francis Zammit Dimech, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Madam Speaker, jista' jagħti l-kas li meta l-Ministru qed jgħid li m'għandu xejn xi jżid, dan ifisser li m'għandu xejn xi jżid mal-kummenti li kien għamel meta kien fl-oppożizzjoni rigward l- istipendji u allura għadu jaqbel ma' l-argumenti ta' dak iż-żmien?

(Onor. Membri: Hear, hear)

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, jien diġa' tajt ir-risposta tiegħi.

SKEJJEL - SANTA LUĊIJA

L-ONOR.

MARIA CAMILLERI (f'isem l-Onor.

Karl Chircop) staqsiet lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju ta' kostruzzjoni waslet il-Junior Lyceum ta' Santa Luċija?

Kemm hemm teachers u purtinara jaħdmu f'din l-iskola?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): L-ewwel fażi ta' kostruzzjoni tlestiet u fiha daħlu l- istudenti, kif kien previst fis-sena skolastika kurrenti.

Rigward it-tieni fażi ta' kostruzzjoni hu antiċipat li din se tinbeda x- xahar id-dieħel filwaqt li hu maħsub li fl-aħħar ta' Novembru toħroġ sejħa għall-offerti għal xogħlijiet ta' servizzi elettro-mekkaniċi u sa l-aħħar ta' Diċembru toħroġ l-offerta għal xogħlijiet ta' finishes.

F'din l-iskola hemm 29 teacher, purtinara waħda fulltime u tlieta casual.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, il-Ministru qiegħed f'pożizzjoni li jgħidilna jekk kienx hemm xi tibdil fil-pjan oriġinali ta' din l-iskola, li kif nafu l-kostruzzjoni tagħha ilha li nbdiet iktar minn sena u nofs ilu u l-pjanijiet għaliha ilhom li nbdew għal numru ta' snin?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li l-mistoqsija oriġinali ma ssemmix dan l- aspett, nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel dan id-domanda bil-miktub.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, inbidlet it-target date ta' meta din l- iskola għandha titlesta minn kollox?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex għal darba oħra jagħmel din id-domanda bil-miktub.

PULIZIJA - PERSUNI MTELLA' L-QORTI

L-ONOR.

MARIA CAMILLERI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ittellgħu nies il- qorti din is-sena talli ma ħallsux il-parking ticket; saqu b'veloċita' qawwija; ma libsux is-seat-belt; saqu ġo triq kontra l-one-way; naqsu li jieqfu fuq stop-sign; u sewqan perikoluż u/jew eċċessiv?

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): Ninsab informat li n-numru ta' persuni li ttellgħu l-qorti din is-sena - sal-11 ta' Settembru - fuq ksur ta' regolamenti jew dwar is-sewqan kien kif ġej: -

|55,864 |għax ma ħallsux parking | | |ticket | | 190|għax saqu b'veloċita' | | |qawwija | |2,405 |għax ma libsux is-seat- | | |belt | | 504|għax saqu fi triq kontra| | |l-one -way | | 153 |għax naqsu li jieqfu fuq| | |stop-sign | | 161 |fuq sewqan perikoluż | | |u/jew eċċessiv |

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, jidhirli li f'dan il-weekend issemmiet il-possibbilta' li ż-żgħażagħ ta' 18-il sena, li jgħaddu mid-driving test, tingħatalhom il-liċenzja on probation għal madwar sentejn jew tliet snin.

Jista' l-Prim Ministru jgħidli x'inhi l-policy tal-Gvern f'dan ir-rigward?

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Madam Speaker, il-Gvern qed jistudja l- possibbiltajiet kollha li bihom nistgħu ndaħħlu iktar dixxiplina fit-toroq tagħna.

Filwaqt li huwa minnu li aħna qed nistudjaw dawn l-options qed naraw x'inhi l-prattika f'diversi pajjiżi, partikolarment dawk Ewropej, u fiż-żmien opportun se niddeċiedu fuq pakkett sħiħ ta' miżuri f'dan is-sens.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Helen D'Amato, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Jista' l-Ministru jgħid jekk f'dan il-pakkett ta' miżuri huwiex se jkun inkluż il-breathalyser test, ħalli forsi b'hekk innaqqsu xi ftit mill-inċidenti li qed ikollna fit-toroq tagħna?

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Kif kelli l-okkażjoni ngħid il-ġimgħa li għaddiet, ix- xogħol fuq din il-miżura wasal fi tmiemu u bħalissa għaddejjin l-aħħar konsultazzjonijiet - fil-fatt dawn dalwaqt jiġu ffinalizzati - bejn il- Ministeru tas-Saħħa u l-Uffiċċju tal-Prim Ministru rigward il-livelli li fuqhom għandhom jiġu ffissati l-breathalyser tests.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Jean Pierre Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi ħsieb li jiġu ntrodotti speed cameras f'dawk it-toroq li fihom spiss jiġru l- inċidenti minħabba sewqan eċċessiv?

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Fil-fatt anke din il-miżura qed tiġi kkonsidrata.

Ovvjament il-problema hija l-ispiża kapitali li tirrikjedi miżura bħal din u t-taħriġ li jingħata lin-nies li jkunu jridu jħaddmu u janalizzaw din il- miżura.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tonio Borg, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

TONIO BORG: Peress li resqin lejn il-festi tal-Milied u ta' l- Ewwel tas-sena, ma jidhirlux il-Prim Ministru li l-abbozz ta' liġi li kien diġa' ġie ppubblikat fil-leġislatura l-oħra dwar il-breathalyser test għandu jerġa' jiġi ppublikat u diskuss f'dan il-Parlament qabel il-festi tal-Milied?

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Kienet tkun ħaġa xierqa li jiġi diskuss malajr kemm jista' jkun, biss għandna programm kbir għaddej.

Nixtiequ anke li ngħaddu ċerti liġijiet oħra importanti li se joħorġu anke mill-isfond tal-budget u affarijiet oħra li qegħdin jiġu ppreparati bħal, per eżempju, l-emendi għal- liġi dwar il-Pulizija.

Pero' din hija waħda minn dawk l-affarijiet li nixtiequha tgħaddi malajr minn dan il-Parlament u jekk ikollna ż-żmien ngħadduha.

DOMESTIC EXPORTS

L-ONOR.

MARIA CAMILLERI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsiet lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien l-ammont ta' domestic exports lejn pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea fl- 1995 u fl-1996?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ): Ngħarraf lill- Onor. Intepellant li l-ammont ta' domestic exports lejn pajjiżi ta' l- Unjoni Ewropea huwa kif ġej:

1995 1996 Lm457.2 miljun Lm332.2 miljun

MADAM SPEAKER: L-Onor.

George Pullicino, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Madam Speaker, xtaqt nistaqsi jekk il-Ministru għandux reazzjoni għar-rapport li deher fl-istampa li l-Unjoni Ewropea ħadet miżuri fil-konfront ta' pajjiżna għar-rigward tad-dazji li ġew ri- introdotti minn dan il-Gvern?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel mistoqsija bil- miktub.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Francis Zammit Dimech, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jista' l-Ministru jagħti almenu r-reazzjoni immedjata tal-Gvern fuq il-mistoqsija li għadu kif wieġeb hu direttament, fejn jirriżulta tnaqqis sostanzjali bejn sena u oħra fl-ammont ta' domestic exports lejn pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea?

Il-Gvern inkwetat b'dan it- tnaqqis sostanzjali fiċ-ċifri li għadu kif ta l-Ministru?

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: It-tnaqqis huwa aktar apparenti milli reali u dan għaliex huwa riferibbli għal kif ġiet ikkategorizzata ċerta esportazzjoni li ssir mill- SGS Thomson, kumpannija li tesporta kważi 60% mill- esportazzjoni domestika tagħha.

Din tesporta lejn l-Italja u lejn Franza, imbagħad minn hemmhekk għal pajjiżi oħra u fil-fatt parti mill- esportazzjoni tagħha tibqa' sejra lejn l-Istati Uniti u allura meta jkun hemm riklassifikazzjoni ta' fejn huma l-flows tagħha, dawn jiġu reġistrati taħt l-Istati Uniti minflok taħt l-Italja jew taħt Franza.

Pero' xorta waħda wieħed jista' jgħid li kien hemm ċertu tnaqqis fl-esportazzjoni ta' din il-kumpannija.

Għalkemm fil-fatt il-volum żdied, bħala turnover finanzjarja jidher tnaqqis u dan peress li l-prezzijiet internazzjonali waqgħu.

Jiġifieri hemm żewġ fatturi li jirrispondu għal dan it-tnaqqis; il-fatt li l-esportazzjoni ta' l-SGS Thomson f'domestic exports hija qawwija, ħaġa li minn naħa hija problematika għaliex l-SGS Thomson għandha weighting qawwi, pero' mill-banda l-oħra trid tara kemm qed tagħti xogħol lill- pajjiż.

Jekk hi tiċċaqlaq marġinalment, dan jirrifletti mmedjatament fit- turnover finanzjarju ta' l-esportazzjoni tagħna.

Meta jkun hemm, kif għadni kemm għidt, riklassifikazzjoni ta' l-esportazzjoni tagħha, mal-ewwel jidher iċ-ċaqlieq, liema ċaqlieq huwa aktar apparenti milli reali.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

ALFRED SANT: Sinjura President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 159 ta' l-1997 - Regolamenti ta' l-1997 li jemendaw ir-Regolamenti dwar is-Servizz tat-Telefon (Emenda Nru 2); u

Tabella li turi l-piena li weħlu kaċċaturi mressqa l-Qorti matul l- 1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9285.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, f'isem il-Viċi Prim Ministru nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 160 ta' l-1997 - Regolamenti ta' l-1997 dwar Ħitan tas-Sejjieħ u Strutturi Rurali (Konservazzjoni u Manutenzjoni);

f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Informazzjoni dwar reklamar li sar minn dipartimenti fi ħdan il- Ministeru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali bejn Novembru 1996 u Marzu 1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru W 687;

Statistika li turi r-riżultati miksuba f'kull suġġett u f'kull livell tal-MATSEC fil-livelli Ordinarju, Intermedju u Avvanzat fis-sessjoni ta' Mejju 1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru W 818; u

f'isem il-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 161 ta' l-1997 - Direttiva mill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ għall-Ħruġ ta' Lm12,500,000 addizzjonali 6.65% Stock tal- Gvern ta' Malta 2000 (IS-SITT ĦRUĠ);

Avviż Legali Nru 162 ta' l-1997 - Direttiva mill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ għall-Ħruġ ta' Lm18,750,000 addizzjonali 6.9% Stock tal- Gvern ta' Malta 2002 (IR-RABA' ĦRUĠ);

Avviż Legali Nru 163 ta' l-1997 - Direttiva mill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ għall-Ħruġ ta' Lm17,250,000 addizzjonali 7.35% Stock tal- Gvern ta' Malta 2007 (L-EWWEL ĦRUĠ);

Avviż Legali Nru 164 ta' l-1997 - Direttiva mill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ għall-Ħruġ ta' Lm26,750,000 addizzjonali 7.8% Stock tal- Gvern ta' Malta 2013 (L-EWWEL ĦRUĠ);

Tabella li turi n-numru ta' live births f'Malta u Għawdex bejn l-1987 u l-1996, bi tweġiba għall-mistoqsijiet parlamentari numri 8389; u

Informazzjoni dwar impjegati mal-Korporazzjoni Enemalta bejn l-1987 u l-1997, bi tweġiba għall-mistoqsijiet parlamentari numri 9202.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION (Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tar-rapport tar-riżultat ta' l-investigazzjoni tal-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni dwar il-każ Nru 239 - Rapport Nru 105.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 165 ta' l-1997 - Regolamenti ta' l-1997 dwar Reġistrazzjoni ta' Tagħmir għat-Tħaffir ta' Spieri.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA (Ministru tas-Saħħa.

Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi n-numru ta' każijiet reġistrati ta' neoplasms u cancer matul l-1996 u l-1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8390; u

Linji ta' gwida għall-Assistenti Soċjali Każwali fil-konfrtont ta' l- anzjani, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9221.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru tal-Ħarsien Soċjali.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi n-numru ta' persuni jaħdmu part-time f'Lulju 1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9238.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI (Ministru tad-Djar): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi t-total u l-lokalitajiet ta' postijiet de- rekwiżizzjonati bejn Jannar u Settembru 1997, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 8568;

Rapport Amministrattiv u Finanzjarju ta' l-Awtorita' tad-Djar għas- sena finanzjarja bejn l-1 ta' Ottubru 1996 u t-30 ta' Settembru 1997, kif ukoll Estimi ta' Dħul u Infiq ta' l-Awtorita' għas-sena finanzjarja bejn l-1 ta' Ottubru 1997 u t-30 ta' Settembru 1998; u

Accounts ta' l-Awtorita' tad-Djar għas-sena li għalqet fit-30 ta' Settembru 1997.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

KSUR TA' PRIVILEĠĠ

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Madam Speaker, nixtieq inqajjem każ ta' ksur ta' privileġġ.

Il-ksur ta' privileġġ joriġina fil-Laqgħa Nru. 25 tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal- Kamra li saret fil-21 ta' Ottubru taħt il-presidenza tiegħek.

Madam Speaker, dakinhar reġgħet tqajmet il-kwestjoni dwar il-fatt li fil- mument mhux qed jiġi applikat il-ftehim tal-pairing u min-naħa ta' l- Oppożizzjoni ġie rrilevat li t-tneħħija ta' dak il-ftehim kien dovut għall- aġir tal-Gvern fis-seduta li kienet saret f'April li għadda meta din il- Kamra kellha quddiemha mozzjoni li kienet ppreżentata minni dwar it- tneħħija tat-taxxa tal-VAT.

Il-fatti naħseb li huma magħrufa u nirriferi għal dak li qal l-Onor.

George Vella fil-laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra li diġa' semmejt qabel fejn, skond traskrizzjoni unofficial li għandi f'idejja, huwa qal hekk:

"Ippermettili ftit.

Jien hawnhekk assolutament niċħad għall-miljun darba l-allegazzjoni tan-naħa l-oħra li fuqha bnew okkażjoni li kien jaqblilhom jibnu rigward l-allegat mard li kellu l-Onor.

Fenech Adami, li aħna ma konna nafu xejn assolutament bih.".

Iktar 'il quddiem fl-istess laqgħa jagħmel enfasi u juża l-kliem li "din kienet kollha montatura" min-naħa ta' l-Oppożizzjoni.

Il-fatt li ntqal li kien hemm xi allegazzjoni li jien kont ma niflaħx - il-kelma "allegazzjoni" tfisser li wieħed mhux qed jammetti l-fatt - kif ukoll li ripetutament ġejna akkużati li dan il-fatt ġie wżat biex l- Oppożizzjoni tneħħi jew ma tosservax il-ftehim tal-pairing - kien hemm ukoll l-użu tal-kelma "montatura", li kulħadd jaf li tfisser li tipprova tibni fuq bażi falza - jikkostitwixxi ksur ta' privileġġ mhux fil-konfront tiegħi biss imma anke fil-konfront ta' membri oħra fuq din in-naħa tal- Kamra.

L-Oppożizzjoni m'għamlet ebda montatura.

Jien ktibt lill-Onor.

Vella, fit-23 ta' Ottubru, jiġifieri malli kelli f'idejja l-kopja unofficial tat-traskrizzjoni, u llum, fl-ewwel opportunita', qed inqajjem dan il-ksur ta' privileġġ.

Lill-Onor.

Vella ktibtlu hekk:

"Fis-seduta tal-Kumitat tal-Kamra li saret fil-21 ta' Ottubru, 1997 inti ripetutament allegajt li l-fatt li jien iddikjarajt li kont ma niflaħx fis-seduta li fiha ġiet imressqa mozzjoni f'ismi dwar il-liġi li tneħħi l-VAT kienet "montatura".

Din mhix l-ewwel darba li inti għamilt din l-akkuża u l-fatt li bqajt tirrepetiha jweġġa' ħafna.

Jien iddikjarajt fil-pubbliku li l- indispożizzjoni tiegħi kienet dovuta għal transient ischaemic attack li inti bħala tabib żgur li taf xi tfisser, u din id-dikjarazzjoni ġiet rapportata fil-ġurnali fosthom f'"The Times" tat-28 ta' April, 1997.

Għalhekk ir-ripetizzjoni minnek ta' l-istess akkuża ma tistax ħlief tkun malizzjuża u għalhekk tikkostitwixxi ksur ta' privileġġ.

Biex ikollok prova dokumentata tal-verita' tad-dikjarazzjoni tiegħi qiegħed nibgħatlek konfidenzjalment fotokopja ta' l-istorja klinika miżmuma mit-tabib kuranti tiegħi Dr. Peter Attard.

Nawtorizzak anke tikkomunika mal-Profs.

John Rizzo Naudi, Mr. Antoine Zrinzo, s-Sur Tonio Aguis u Dr. Pierre Vassallo li kollha tawni l-assistenza tagħhom.

Jiddispjaċini ħafna li bejn l-Onor. kollegi jiġru inċidenti bħal dawn li jwassluni biex niktiblek din l-ittra.

L-istima u r-rispett reċiproku jitlob aħjar.

Għalhekk nagħrfek li nistenna mingħandek korrezzjoni pubblika mingħajr ebda ekwivoku u fin-nuqqas, jien inressaq kontra tiegħek ksur ta' privileġġ skond ir-Regolamenti Permanenti tal-Kamra.

Inselli għalik.".

Fil-fatt, Madam Speaker, se ngħaddilek kopja ta' din l-ittra u rrid ngħid li għandi f'idejja ittra miktuba fis-27 ta' Ottubru, indirizzata lili mill- Onor. Vella u li ġiet ikkonsenjata d-dar tiegħi l-bieraħ.

Effettivament l- Onor. Vella qed jgħid li:

"Ngħidlek mill-ewwel li kieku l-affarijiet kienu bħalma qiegħed tinterpretahom int, allura kien ikollok raġun tirreaġixxi kif irreaġixxejt.".

Mill-ittra ta' l-Onor.

Vella hawn qbil li r-reazzjoni tiegħi li nqajjem anke ksur ta' privileġġ hija ġustifikata jekk l-interpretazzjoni tiegħi hija tajba.

Fil-fatt fl-ittra jgħid li hu qatt ma allega li jien ma kontx qed ngħid il-verita' meta għidt li kont ma niflaħx.

Hu qal li l-montatura hija minn din in-naħa tal-Kamra li dakinhar isserviet minn dan il-fatt li jien kont ma niflaħx, ma nformatx lin-naħa tal-Gvern u baqgħet timmonta dan il-fatt kollu biex tiġġustifika t-tneħħija tal-pairing.

Jien awtorizzat mill-Onor.

Vella stess li nippubblika din l-ittra u għalhekk qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' ittra datata 23 ta' Ottubru 1997, mibgħuta minni lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent dwar diskors li ntqal fil-Laqgħa Nru 26 tal-Kumitat Permanenti dwar ix- Xohħol tal-Kamra li saret fil-21 ta' Ottubru, 1997, flimkien ma' ittra b'risposta datata 26 ta' Ottubru, 1997. mibgħuta mill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Barranin ta' l-Ambjent lili.

Madam Speaker, irrid ngħid li m'hemmx dubju, għal min irid jara l- affarijiet b'mod oġġettiv, li l-użu tal-kelma "montatura" kienet qiegħda tiġi magħmula mill-Onor.

Vella ripetutament għall-inċident kollu kemm hu.

Infakkar lis-Sinjorija Tiegħek li jien kont bdejt inkun ma niflaħx fil-21 ta' April, li kienet il-ġurnata tal-Ħadd.

L-għada fil-għodu kelli nindirizza konferenza stampa fuq il-festi ta' l-1 ta' Mejju f'isem il- Partit Nazzjonalista.

Ħarġet informazzjoni mill-Partit Nazzjonalista, ċirkolata lill-media kollha, li jien ma kontx se nżomm dik il-press conference fit-22 ta' April għax kont ma niflaħx.

Meta l-Ħamis kien hawn id- dibattitu f'dan il-Parlament, kien jidher ċar li n-naħa tal-Gvern kienet taf.

Tant kienet taf li meta l-Onor.

Gonzi għamel riferenza għall-artiklu ta' l-iStanding Orders li jirriferi għal meta mozzjoni tista' titressaq f'isem deputat ieħor, kien qam il-Prim Ministru u rrisponda li dak l- artiklu diġa' rawh u ma japplikax għal dan il-każ.

Il-punt ta' l-Onor.

Gonzi kien li jien kont ma niflaħx u kien hemm id-dritt li nressqu l- mozzjoni permezz ta' deputat ieħor u l-Prim Ministru qal li huma kienu diġa' eżaminaw dak id- dokument iktar kmieni dakinhar.

Għalhekk jien ngħid li l-każ huwa ċar u bejni u bejn l-Onor.

Vella hemm qbil li l-kliem li ntqal jikkostitwixxi ksur ta' privileġġ.

Fil-fehma tiegħi m'hemm l-ebda interpretazzjoni oħra ħlief dik li qed nagħti jien u għalhekk din tista' titqies bħala interpretazzjoni korretta ta' dak kollu li sar u li ntqal.

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Madam Speaker, jekk tippermettili nixtieq nagħmel xi rimarki fuq dak li għadu kif intqal.

L-ewwelnett irrid ngħid li l-ksur ta' privileġġ li qed jitqajjem jittratta dwar inċident jew diċitura li ntużat waqt il-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra.

Jien naħseb li l-każ ta' ksur ta' privileġġ kellu jitqajjem f'dak il-mument stess, in faciem curiae, kif jgħidu l-avukati.

Il-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal- Kamra huwa parti mix-xogħol tal-Kamra u għalhekk, f'każ ta' ksur ta' privileġġ, dan għandu jitqajjem f'dak il-mument stess.

Pero' ġaladarba dan il-ksur ta' privileġġ ma tqajjimx f'dak il-mument ma naħsibx li huwa f'loku li jitressaq illum.

Madam Speaker, it-tieni punt li xtaqt inġib għall-attenzjoni tas-Sedja huwa li fl-ittra li għadha kemm inqrat, l-Onor.

George Vella spjega preċiżament għalxiex kienet riferibbli l-kelma "montatura" u jien nirritjeni li l-lingwaġġ li uża u l-interpretazzjoni li ta huma well within the bounds ta' kif għandhom jintużaw u kif fil-fatt jintużaw l- interpretazzjonijiet politiċi li nisimgħu l-ħin kollu f'din il-Kamra.

GĦalhekk aħna hawn qed nitkellmu fuq interpretazzjoni politika li hija kompletament leġittima.

Fl-opinjoni tiegħi din l-interpretazzjoni politika hija valida wkoll u bl-ebda mod ma taqa' taħt xi forma ta' akkuża jew ta' ksur ta' privileġġ għax hija mod regolari ta' kif, permezz tad-demokrazija, wieħed iressaq 'il quddiem il-kritika tiegħu u jismagħha għaddejja l-ħin kollu, kemm minn din in-naħa lejn dik in-naħa, kif ukoll minn dik in-naħa lejn din in-naħa.

Madam Speaker, fl-aħħarnett nixtieq nerġa' nikkonferma formalment li din in-naħa tal-Kamra ma kenitx informata - jien, l-ewwel wieħed, ma kontx informat - bil-marda li kellu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni dakinhar li tressqet il-mozzjoni.

Pero' l-iktar ħaġa li urtatna lilna - din se nerġa' ngħidha bl-iktar mod ċar, bl-iktar mod sinċier u bl-iktar mod formali - ma kenitx biss li aħna ma ġejniex informati b'dan imma li, meta f'din il-Kamra l-Oppożizzjoni qalet li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma kienx jiflaħ, intuża l- atteġġament li aħna kien messna konna nafu b'dan u li kien imessna nistħu li ma konniex nafu b'dan għax kulħadd kien jaf.

Fil-fatt kien hemmhekk li aħna qtajna linja.

U jien m'għandi l-ebda regrets li qtajna linja għax ma nistgħux naċċettaw trattament bħal dan min-naħa ta' l-Oppożizzjoni Nazzjonalista li tippretendi li għandna nkunu nafu anke l-affarijiet li ma jgħidulniex.

Hemmhekk kienet il-montatura.

Jien naċċetta li l-kliem li uża l-Onor.

George Vella kienu kliem ta' interpretazzjoni politika kompletament leġittimu u aċċettabbli taħt il- kondizzjoni ta' demokrazija parlamentari.

Madam Speaker, jien nirritjeni anke l-argument li għadu kemm qajjem il- Kap ta' l-Oppożizzjoni dwar il-fatt li aħna semmejna l-iStanding Order.

Dażgur li nsemmu l-iStanding Order meta l-informazzjoni li ngħatatilna kienet li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni dakinhar kien imsiefer, xejn iktar u xejn inqas!

MADAM SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Madam Speaker, rigward il-punt li qajjem il- Prim Ministru, ċioe' li ma nistax inqajjem ksur ta' privileġġ issa, ngħid li dan huwa assolutament kontradett mill-iStanding Orders tal-Kamra għax għalkemm dak il-ħin dan il-ksur ta' privileġġ seta' tqajjem minn xi ħaddieħor li kien preżenti, għalija din hi l-ewwel opportunita' li kelli sabiex inqajmu.

Jien sirt naf bid-diskors li ntqal wara li spiċċat il- laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra u rajt eżattament x'intqal meta ċempilt lill-Clerk of the House u tlabtu jibgħatli t- transcript ta' dak li kien intqal.

GĦalkemm huwa evidenti, irrid insemmi li l-ksur ta' privileġġ li jien qed insostni huwa abbażi ta' paragrafu (b) ta' subartiklu (4) ta' artiklu 11 ta' l-Ordinanza dwar il-Privileġġi u s-Setgħat tal-Kamra tad-Deputati.

MADAM SPEAKER: Is-Sedja nnotat dak kollu li ntqal u iktar tard se tagħti ruling dwaru.

Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, jien nixtieq inressaq każ ta' ksur ta' privileġġ f'isem il-Viċi Prim Ministru, l-Onor.

George Vella, fil-konfront tal-ġurnal "in-nazzjon" għaliex nhar il-Ħamis, 23 ta' Ottubru f'din il- gazzetta deher rapport dwar dak li ntqal fl-Aġġornament mill-Onor.

George Vella bit-titlu "Kien l-Ambaxxatur Malti li talab Skuża lill-Awtoritajiet Indjani".

Dan ma jirriflettix dak li ntqal mill-Onor.

George Vella.

MADAM SPEAKER: Dan il-każ ukoll se jiġi eżaminat u nagħti ruling dwaru iktar tard.

Il-Prim Ministru

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ORDINANZA DWAR L-ASSIGURAZZJONI TA' VETTURI TAL-MUTURI GĦAR-RISKJI TA' TERZI PERSUNI

ONOR.

ALFRED SANT: Madam Speaker, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar l-Assigurazzjoni ta' Vetturi tal- Mutur għar-Riskji ta' Terzi Persuni.

MADAM SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOE MIZZI: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Ordinanza dwar l-Assigurazzjoni ta' Vetturi tal-Mutur għar-Riskji ta' Terzi Persuni, Kap. 104" jkun moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT DWAR IL-ĦABS

ONOR.

ALFRED SANT: Madam Speaker, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att Dwar il-Ħabs.

MADAM SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

CARMELO ABELA: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar il-Ħabs, Kap. 204" ikun moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROTEZZJONI ĊIVILI

ONOR.

JOE MIZZI: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar il- Protezzjoni Ċivili.

MADAM SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

ALFRED SANT: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l- 1997 dwar il-Protezzjoni Ċivili" ikun moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IS-SIGURTA' FL-AJRUPORTIJIET U FL-AVJAZZJONI ĊIVILI

ONOR.

JOE MIZZI: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar is- Sigurta' fl-Ajruportijiet u fl-Avjazzjoni Ċivili.

MADAM SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH (Ministru għat-Trasport u Portijiet): Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l- 1997 dwar is-Sigurta' fl-Ajruportijiet u fl-Avjazzjoni Ċivili" ikun moqri l- Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

RIŻOLUZZJONI DWAR ĦTEĠIJIET SPEĊJALI TAL-KUNSILLI LOKALI

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Madam Speaker, għandi messaġġ mingħand il- President tar-Repubblika.

MADAM SPEAKER: Se naqra l-messaġġ tal-President.

UGO MIFSUD BONNICI PRESIDENT

Il-President wara li kien informat dwar is-suġġett tal-Mozzjoni Nru 85 hawn mehmuża, skond l-artikolu 58 ta' l-Att ta' l-1993 dwar Kunsilli Lokali, jirrakkomanda l-imsemmija mozzjoni għall-konsiderazzjoni tal- Kamra.

23 ta' Ottubru 1997

Il-Ministru jekk jogħġbu jressaq ir-riżoluzzjoni.

ONOR.

CHARLES MANGION: Madam Speaker, nipproponi li:

Billi l-artikolu 58 ta' l-Att dwar Kunsilli Lokali - Att Numru XV ta' l- 1993 - jipprovdi illi "Ħlasijiet għal ħteġijiet speċjali ta' lokalita' jew lokalitajiet għandhom isiru biss b'eċċezzjoni u wara riżoluzzjoni għal hekk mgħoddija mill-Kamra tad-Deputati"; u

Billi huwa xieraq li din il-Kamra talloka somma flus sabiex tagħmel tajjeb għal żbilanċi soċjali u demografiċi ta' xi kunsilli lokali; u

Billi fl-Estimi għas-sena 1997 il-Kamra tad-Deputati approvat taħt Vot Rikorrenti Numru 31 l-infiq tas-somma ta' żewġ miljuni u ħames mitt elf liri Maltin (Lm2,500,000) għall-ħteġijiet speċjali lil kunsilli lokali;

GĦalhekk qiegħed jiġi b'dan riżolut li somma ta' żewġ miljuni, erba' mija u tmienja u disgħin elf, tliet mija sitta u tmenin liri Maltin (Lm2,498,386) tiġi allokata lill-kunsilli elenkati fil-memorandum mehmuż, bħala fondi għal ħteġijiet speċjali għas-sena finanzjarja tal-kunsilli lokali li tagħlaq fil-31 ta' Marzu 1998.

Il-ħlasijiet lil kull kunsill - kif muri fil-memorandum mehmuż - qed jingħataw għall-ħteġijiet speċjali li ġejjin:

(i) minħabba l-ħtieġa ta' tqegħid ta' paviment speċjali f'toroq u mogħdijiet f'ċentri storiċi;

(ii) minħabba l-ħtieġa ta' tagħmir speċjali f'toroq f'ċentri storiċi;

(iii) minħabba l-bini ta' playgrounds għat-tfal f'lokalitajiet fejn m'hemmx;

(iv) minħabba pjani biex jinbnew jew biex ikunu jistgħu jiġu wżati grounds tal-football f'lokalitajiet fejn ma jeżistux dawn il-faċilitajiet;

(v) minħabba nuqqas ta' faċilitajiet jew tagħmir meħtieġ fuq ix-xtut;

(vi) minħabba l-ħtieġa ta' faċilitajiet u tagħmir għal postijiet ta' rikreazzjoni fil-kampanja;

(vii) minħabba żbilanċ ikkawżat mill-ispiża għaż-żamma u manutenzjoni ta' latrini pubbliċi li jkunu jeċċedu n-numru stabbilit skond il-popolazzjoni tal-lokalita';

(viii) minħabba żbilanċ li jirriżulta meta l-medja ta' numru ta' residenti għal kull dar tkun ta' anqas minn jew daqs 2.0;

(ix) minħabba żbilanċ ikkawżat bil-frekwenza ta' nies minn barra l- lokalita' għaliex fil-lokalita' jkun hemm għadd kbir ta' ċentri tan- negozju;

(x) minħabba spejjeż li jridu jagħmlu kunsilli li għandhom surface area u popolazzjoni żgħira, liema spejjeż ma ħasbitx għalihom il-formula li tinsab fl-Għaxar Skeda ta' l-Att;

(xi) minħabba toroq li jkunu ser jingħataw wiċċ mill-ġdid (resurfaced) bħala parti mill-programm għat-tiġdid tat-toroq;

(xii) minħabba funzjonijiet u obbligazzjonijiet speċjali tal-Belt Valletta;

(xiii) minħabba funzjonijiet speċjali ta' l-Imdina u l-Birgu;

(xiv) minħabba l-introduzzjoni ta' l-iskema pilota ta' servizzi ta' gwardjani lokali.

Biex jintlaħaq l-iskop fl-ewwel kriterju, is-somma allokata għas-sena finanzjarja li tagħlaq fil-31 ta' Marzu, 1998 għandha tkun ta' mhux aktar minn sittin elf liri Maltin (Lm60,000);

Biex jintlaħaq l-iskop fit-tieni kriterju, is-somma allokata għas-sena finanzarjarja li tagħlaq fil-31 ta' Marzu, 1998 għandha tkun ta' mhux aktar minn sittin elf liri Maltin (Lm60,000);

Biex jintlaħaq l-iskop fit-tielet kriterju, is-somma allokata għas-sena finanzjarja li tagħlaq fil-31 ta' Marzu, 1998 għandha tkun ta' mhux aktar minn ħamsin elf liri Maltin (Lm50,000);

Biex jintlaħaq l-iskop fir-raba' kriterju, is-somma allokata għas-sena finanzjarja li tagħlaq fil-31 ta' Marzu, 1998 għandha tkun ta' mhux aktar minn ħamsin elf liri Maltin (Lm50,000);

Biex jintlaħaq l-iskop fil-ħames kriterju, is-somma allokata għas-sena finanzjarja li tagħlaq fil-31 ta' Marzu, 1998 għandha tkun ta' mhux aktar minn ħamsin elf liri Maltin (Lm50,000);

Biex jintlaħaq l-iskop fis-sitt kriterju, is-somma allokata għas-sena finanzjarja li tagħlaq fil-31 ta' Marzu, 1998 għandha tkun ta' mhux aktar minn ħamsin elf liri Maltin (Lm50,000);

Biex jintlaħaq l-iskop fis-seba' kriterju, is-somma allokata għas-sena finanzjarja li tagħlaq fil-31 ta' Marzu, 1998 għandha tkun ta' mhux aktar minn għoxrin elf, mija u tlieta u disgħin liri Maltin (Lm20,193);

Biex jintlaħaq l-iskop fit-tmien kriterju, is-somma allokata għas-sena finanzjarja li tagħlaq fil-31 ta' Marzu, 1998 għandha tkun ta' mhux aktar minn mija u tmienja u tletin elf, disgħa mija u erbgħin liri Maltin (Lm138,940);

Biex jintlaħaq l-iskop fid-disa' kriterju, is-somma allokata għas-sena finanzjarja li tagħlaq fil-31 ta' Marzu, 1998 għandha tkun ta' mhux aktar minn mitejn u disgħa u tletin elf, mitejn u tlieta u ħamsin liri Maltin (Lm239,253);

Biex jintlaħaq l-iskop fl-għaxar kriterju, is-somma allokata għas-sena finanzjarja li tagħlaq fil-31 ta' Marzu, 1998 għandha tkun ta' mhux aktar minn mitejn u ħamsa u sittin elf liri Maltin (Lm265,000);

Biex jintlaħaq l-iskop fil-ħdax-il kriterju, is-somma allokata għas-sena finanzjarja li tagħlaq fil-31 ta' Marzu, 1998 għandha tkun ta' mhux aktar minn miljun u erba' mitt elf liri Maltin (Lm1,400,000);

Biex jintlaħaq l-iskop fit-tnax-il kriterju, is-somma allokata għas-sena finanzjarja li tagħlaq fil-31 ta' Marzu, 1998 għandha tkun ta' mhux aktar minn tletin elf liri Maltin (Lm30,000);

Biex jintlaħaq l-iskop fit-tlettax-il kriterju, is-somma allokata għas-sena finanzjarja li tagħlaq fil-31 ta' Marzu, 1998 għandha tkun ta' mhux aktar minn erbgħin elf liri Maltin (Lm40,000);

Biex jintlaħaq l-iskop fl-erbatax-il kriterju, is-somma allokata għas-sena finanzjarja li tagħlaq fil-31 ta' Marzu, 1998 għandha tkun ta' mhux aktar minn ħamsa u erbgħin elf liri Maltin (Lm45,000).

MADAM SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

CHARLES MANGION: Madam Speaker, qabel ma nipproċedi biex nibdew id- dibattitu dwar l-allokazzjoni ta' fondi speċjali lill-kunsilli lokali, naħseb li jkun f'waqtu li nwassal l-awgurju tiegħi lill-atleta Carol Galea għall-unur personali u nazzjonali li kisbet meta ġiet l-ewwel fil-maratona ta' Dublin.

Ma nistax ma nsemmix ukoll l-unur li kiseb Ġużi Grech permezz tar-rebħa tiegħu fil-world amateur championships tal-billiards.

Jien qed insemmi dawn l-avvenimenti għax naħseb li hekk kif nagħtu kas il-football, hekk ukoll għandna nagħtu kas u napprezzaw l-isforzi personali li jagħmlu l- atleti li jipprattikaw xi tip ta' sport ieħor biex ilaħħqu mal-livell mondjali ħalli jagħmlu ġid u ġieħ lil pajjiżna.

GĦalhekk nixtieq inwassal l-awgurji tiegħi f'isem il-Membri kollha ta' din il-Kamra lil dawn iż-żewġ atleti.

Madam Speaker, issa ħalli niġi biex nibda d-dibattitu fuq din ir- riżoluzzjoni billi ngħid xi ħaġa dwar l-allokazzjoni ta' fondi lill- kunsilli lokali.

L-ewwel ħaġa li wieħed għandu jinnota hi li l-vot li l-kunsilli lokali jirċievu mingħand il-gvern jaqa' taħt l-ispiża rikorrenti tal-gvern ċentrali.

Il-vot jinqasam fi tnejn.

L-ewwelnett hemm l-allokazzjoni ta' fondi li jingħataw taħt it-Tenth Schedule tal-liġi, liema fondi jinqasmu fuq il-kriterji ta' surface area u popolazzjoni.

L-iskop partikolari ta' din l-allokazzjoni huwa sabiex fl-amministrazzjoni tagħhom il-kunsilli lokali jaqdu dawk is-servizzi illi ġew assenjati lilhom bis-saħħa ta' artiklu 33 ta' l-Att dwar Kunsilli Lokali.

Fost dawn is-servizzi nsibu tindif, garbage collection, patching, manutenzjoni ta' soft areas u servizzi oħra.

Immedjatament kif l-allokazzjoni tgħaddi fuq il-kunsilli lokali, ir-responsabbilta' għal dawk is-servizzi speċifiċi taqa' fuqhom.

Huwa tajjeb li wieħed jelenka u jissottolinja s-servizzi u r- responsabbiltajiet tal-kunsilli lokali għaliex ma naħsibx li huwa sewwa, la għall-kunsilli lokali u lanqas għall-gvern ċentrali, li l-awtoritajiet rispettivi ma jkunux definiti b'ċerta kjarezza.

Huwa fl-interess ta' kull kunsillier u ta' kull individwu f'kull lokalita' li jkun jaf x'inhuma r- responsabbiltajiet tal-kunsilli lokali.

Qed ngħid dan, Madam Speaker, għaliex aħna fil-ministeru sikwit nirċievu complaints minn individwi fejn jgħidulna li ċerti kunsilli ma jagħtuhomx risposta kif wieħed ikun jixtieq.

M'iniex qed ngħid dan b'linja ġenerali imma huwa tajjeb li nagħmlu dan il-kumment.

Huwa fl-interess ta' kull ċittadin f'kull lokalita' li jmur u jikkjarifika x'inhuma r- responsabbiltajiet tal-kunsill u jien inħeġġeġ lis-segretarji tal-kunsilli sabiex bl-għajnuna mill-istess kunsilli jwasslu r-risposti liċ-ċittadin.

Għax fuq kollox, kif diġa' għidt, l-ewwel parti tal-fondi jiġu mill-vot rikorrenti tal-gvern li jgħaddi fuq il-kunsilli lokali.

Dan juri biċ-ċar li għalkemm il-kunsilli lokali huma eletti mill-poplu u għalkemm għandhom l- awtonomija tagħhom, bażikament huma parti mill-amministrazzjoni ġenerali tal-pajjiż.

Id-devoluzzjoni tar-responsabbiltajiet ma jfissirx li l-gvern ċentrali jabdika minn dik ir-responsabbilta' jew jabdika milli jagħmel ċertu skrutinju fuq l-amministrazzjoni li tkun għaddejja fil-kunsilli lokali.

Id-devoluzzjoni ssir għaliex nifhmu li ċerti responsabbiltajiet amministrattivi li huma tal-gvern ċentrali jistgħu jiġu ġestiti aħjar min- naħa tal-kunsilli lokali.

Qed nirriferi għal dawk is-servizzi li jaqgħu taħt artiklu 33 ta' l-Att dwar Kunsilli Lokali.

Ovvjament l-istess liġi tagħti skopijiet aktar wiesa' lill-kunsilli lokali fuq bażi ta' konsultazzjoni u fejn ikun hemm delega bejnhom u bejn dipartimenti tal- gvern li se nsemmihom iktar 'il quddiem.

Minkejja r-responsabbiltajiet li għandhom il-kunsilli lokali, wieħed irid jifhem li l-gvern ċentrali għandu responsabbilta' amministrattiva ta' tmexxija fir-responsabbiltajiet varji tiegħu lejn il-poplu.

Il-kunsilli wkoll għandhom parti mir-responsabbilta' ta' din l-istess amministrazzjoni u mingħajr ma wieħed jagħmel kritika, irridu nħarsu u nevalwaw kontinwament ħalli din l-amministrazzjoni ntejbuha.

Dan jinvolvi impenn u responsabbilta' akbar fuq il-kunsilliera u fuq kull wieħed li huwa mdaħħal fl-amministrazzjoni tal-pajjiż, inkluż il-politiku, il-ministru, il-kap tad-dipartiment u l-ħaddiema kollha tal-gvern.

Huwa mportanti li fit- twettiq tar-responsabbiltajiet inkunu konxji dwar kif se ntejbu u nsaħħu dawn ir-responsabbiltajiet.

Dan huwa wieħed mill-messaġġi li sħaqt fuqu matul dawn l-aħħar xhur u tajjeb illi ngħid li kien hemm kollaborazzjoni sħiħa fuq dan il-punt.

Il-Local Councils Association tifhem din ir- responsabbilta' li għandhom il-kunsilli lokali u aħna qed nipprovaw nieħdu dawk l-inizjattivi li wieħed jaqbel fuqhom u li jħoss li huma tajbin sabiex is-servizz, mhux biss fuq livell ċentrali imma anke fuq livell lokali, intejbuh u nsaħħuh fil-parametri finanzjarji u anke fil-limitazzjonijiet umani.

L-ewwel parti minn dan il-vot rikorrenti tal-gvern li jmur fuq il- kunsilli lokali - u nissottolinja l-kelma "rikorrenti" - bażikament jiġi allokat fuq il-kriterju ta' surface area u popolazzjoni tal-lokal.

Dan huwa kriterju tajjeb u oġġettiv u b'hekk kull lokal ikun jaf kemm se jmissu mill-allokazzjoni.

Jien nifhem li kull lokal jipprova jiġbed lejh - fil- fatt meta jsir realignment ta' ċerti lokalitajiet ikun hemm ħafna kwestjonijiet quddiem il-Kummissjoni Elettorali - għaliex triq żejda taffettwa l-vot li jingħatalhom u allura minħabba f'hekk id-Dipartiment tal- Kunsilli Lokali għaddej b'eżerċizzju kontinwu biex jevalwa l-costings ta' kull servizz li jagħmlu l-kunsilli lokali.

Dan qed isir mhux biss biex ikollna informazzjoni aħjar imma anke għaliex fl-aħħar mill-aħħar id- Dipartiment tal-Kunsilli Lokali mwaqqaf bil-liġi qiegħed hemmhekk sabiex jgħin lill-kunsilli.

Dan huwa punt li tajjeb li nissottolinjawh għaliex id-dipartiment jipprova jagħti informazzjoni u għajnuna fi kwalunkwe qasam jew servizz li l-kunsilli għandhom fir-responsabbilta' tagħhom.

Meta jagħmel din l- evalwazzjoni tal-costings, id-dipartiment ikun qiegħed f'pożizzjoni aħjar meta jinħarġu t-tenders.

Meta lokalitajiet żgħar joħorġu tenders waħedhom il-cost jiġi aktar għoli, pero' jekk ikun hemm tliet lokalitajiet żgħar jew lokalita' kbira u lokalita' żgħira li jingħaqdu flimkien u jagħmlu tender waħda fuq skala akbar, ovvjament il-costs jiġu irħas.

Tajjeb li ngħid ukoll li dan fil-fatt sar minn ċerti kunsilli lokali u ta riżultati pożittivi.

Barra minn hekk ukoll, id-Dipartiment tal-Kunsilli Lokali qed jagħmel diskussjonijiet mal-Local Councils Association sabiex mis-sena d- dieħla nibdew nintroduċu l-konċett ta' value for money.

Dan ifisser li mhux biss naraw kemm ikunu ntnefqu flus imma anke li s-servizz li jkun qed jingħata ikun fil-fatt wieħed effettiv.

Jiena niltaqa' ma' ħafna kunsilli u jkolli spectrum sħiħ ta' opinjonijiet.

Ikun hemm min jilmenta li s-servizzi li jingħataw mid- dipartimenti tal-gvern huma ineffiċjenti għall-aħħar u jkun hemm oħrajn li jgħidu li huma moqdijin tajjeb b'dawn is-servizzi.

Pero' l-mistoqsija dejjem tibqa' jekk is-servizz, kemm jekk jingħata mid-dipartimenti tal- gvern kif ukoll jekk jingħata mis-settur privat, huwiex effiċjenti daqskemm stipulat fl-istess kuntratt.

Jien naħseb li jkun tajjeb li wieħed ifittex l-assistenza tad-Dipartiment tal-Kunsilli Lokali meta jkun qiegħed isir id- drafting tal-kuntratt tat-tendering għaliex f'dan id-dipartiment hemm nies li huma kompetenti ħafna f'dan il-qasam.

Il-fatt li jkun hemm il- konsultazzjoni ma jfissirx li xi ħadd qed jabdika xi parti mill-awtonomija tiegħu.

Id-dipartiment għandu n-know-how u għandu r-riżorsi umani.

Dawn ilhom sa mill-bidu nett tal-ħolqien tal-kunsilli lokali jitħarrġu fuq l- iżvilupp tagħhom u għandhom ukoll expertise tekniku.

Għalhekk jien inħeġġeġ lill-kunsilli sabiex jagħtu d-data li tkun mitluba lid-dipartiment bl- aktar mod korrett għaliex b'hekk inkunu nistgħu naħdmu aħjar.

L-għan tagħna huwa li ntejbu r-relazzjoni bejn il-kunsilli lokali u l-gvern ċentrali u rridu nżommu quddiem għajnejna li l-gvern ċentrali għandu spiża ta' madwar Lm170 miljun fis-sena għall-manpower.

Dan il-manpower jinkludi fih nies bis-sengħa u riżors uman kompetenti li jaqdi kważi s- servizzi kollha li l-kunsilli lokali għandhom fir-responsabbilta' tagħhom, ħlief dak tar-road resurfacing u l-ġbir ta' l-iskart.

Xi kultant id-dipartimenti tal-gvern jonqsu milli jagħtu servizz effiċjenti - u ma nagħtix tort lill-kunsilli li ma jużawx dawn is-servizzi - pero' hemm servizzi oħra li jingħataw b'mod tajjeb ħafna.

Per eżempju, jekk nieħdu r-road markings u r-road signs insibu li dawn isiru minn grupp ta' nies fi ħdan dipartiment ċentrali, liema xogħol isir b'mod effiċjenti ħafna, għalkemm ikun hemm ukoll xi ftit tgergir 'l hemm u 'l hawn minn xi kunsill.

Pero' ikun tajjeb li nżommu quddiem għajnejna li għalkemm is- servizzi mogħtija mid-dipartimenti tal-gvern ma jiġux utilizzati, il-pagi ta' 30,000 impjegat xorta jridu jitħallsu.

Ovvjament ma' dan imbagħad tkun trid tiżdied l-ispiża għas-servizz, liema flus fl-aħħar mill-aħħar qed iħallashom il-poplu Malti stess mit-taxxi tiegħu.

Din hija l-ewwel konsiderazzjoni li llum xtaqt li nissottolinja.

Ħaġa oħra li xtaqt insemmi hija li naħseb li l-allokazzjoni ta' fondi għandha tibqa' tingħata fuq il-kriterji oġġettivi li diġa' semmejt.

Ma jistax ikun hemm kriterji soġġettivi, fejn lokalita' tingħata iktar minn lokalita' oħra, sempliċement fuq id-diskrezzjoni tal-ministru konċernat.

Kemm jista' jkun irridu nsostnu kriterji li huma oġġettivi, workable u effiċjenti għaliex b'hekk verament inkunu qegħdin naqdu lil kull taxpayer f'kull lokalita', b'mod mill-iktar miftuħ u trasparenti.

Pero' minkejja l- kriterji oġġettivi li naħseb li naqblu li għandhom jibqgħu, xorta waħda jkun hemm l-iżbilanċi għaliex parti mill-vot totali tal-kunsilli lokali jiġi riżervat biex jingħata bħala fondi speċjali.

Ovvjament l-iskop wara dan huwa biex kemm huwa umanament u finanzjarjament possibbli ma jkunx hemm kunsilli li, għaliex ikunu żgħar jew għaliex forsi jkunu qegħdin f'periferija, jiġu minsija u jiftakru fihom biss meta tkun waslet xi elezzjoni u forsi jirranġawlhom it-toroq.

Dawn l-affarijiet rajnihom jiġru qabel l-aħħar elezzjoni.

Ħafna drabi x-xogħol li jsir ikun f'lokalitajiet viċin il-ministru konċernat u lokalitajiet oħrajn jintnesew.

Għalhekk biex it-tqassim ikun fair, kull kunsill jingħata fondi skond is-surface area tal- lokalita' tiegħu.

Għaliex ma naħsibx li jagħmel sens li Birkirkara jirċievu l-istess ammont li jirċievu l-Għasri, imma mill-banda l-oħra ma jistax ikun li l-Għasri jintnesa kompletament u nikkonċentraw kollox fuq il-lokalita' ta' Birkirkara.

Dan huwa l-iskop kollu għalfejn parti mill-vot rikorrenti tal-kunsilli lokali jinstilet u jiġi imqassam lura bħala special funds.

Irrid ngħid li din is-sena kien hemm xi ftit kambjamenti mir-riżoluzzjoni li għaddiet mill-Parlament f'Mejju ta' l-1996.

Bis-saħħa ta' dik l-istess riżoluzzjoni kienu twaqqfu kumitati fi ħdan id-Dipartiment tal-Kunsilli Lokali sabiex jimxu fuq l-informazzjoni li jkollhom mill-kunsilli lokali, bl-iskop li joħolqu lista ta' prioritajiet u premessi li fuqhom jiġu allokati l-fondi.

Kull lokal jirċievi xi ħaġa minn dawn il-fondi pero' l- ebda lokal ma jikkuntenta b'dak li jkun ħa għaliex wieħed jgħid li ħa ftit u l-ieħor jgħid li ta' ħdejh ħa iktar minnu.

Tagħmel x'tagħmel qatt ma tieħu l-prosit, ħaġa li wieħed jifhimha u jaċċettaha.

Il-kriterji u l- premessi huma ekwi u oġġettivi kemm umanament huwa possibbli.

Dan sar għall- iskop biex l-ebda ċittadin fl-iċken lokalita' ma jħossu li huwa minsi.

Fl- istess waqt li qed ngħid dan xorta waħda nifhem ukoll li jkollok ħafna ċittadini li jikkummentaw inġustament li l-kunsilliera qegħdin hemm għal xejn.

Huwa nġust li wieħed jitkellem b'dan il-mod.

Jien nifhem li jkun hemm ċerti kunsilliera li huma iktar pro-attivi u jkollhom iktar ideat imma l- iżvilupp u l-proċess tal-kunsilli lokali huwa xi ħaġa kontinwa.

Kif diġa' għidt, bit-twaqqif tal-kumitati fi ħdan id-Dipartiment tal- Kunsilli Lokali nbidel ftit il-proċess u allura spiċċa l-bżonn li jkun hemm applikazzjoni min-naħa tal-kunsilli lokali.

Din qed nispjegaha għaliex dalgħodu rajt stqarrija mil-Local Councils Association fejn qalu li ma saritx konsultazzjoni magħhom f'dan ir-rigward.

Jien għadni ma ċempiltilhomx biex nikkjarifika dan il-punt pero' l-fatt li ma kienx hemm applikazzjonijiet għall-fondi speċjali min-naħa tal-kunsilli lokali kien effett tar-riżoluzzjoni li għaddiet minn dan il-Parlament is-sena l-oħra.

Skond informazzjoni li tawni l-applikazzjonijiet tad-diversi kunsilli ġieli varjaw bejn minimu ta' Lm300 sa massimu li jqarreb kważi l-Lm2,000.

Hawnhekk tajjeb li wieħed jgħid li ħafna minn dawn l-applikazzjonijiet kienu jkunu għal kumplessi sportivi u ċentri ċiviċi, faċilitajiet li tista' tgħid kull lokalita' trid.

L-inqas spiża għal kull ċentru kif sottomessa kienet ta' Lm0.5 miljun.

Jiena ltqajt mal-kunsilli lokali u staqsejthom jekk jaħsbux li jagħmel sens li jkun hemm ċentru sportiv li jkun iqum madwar Lm1.5 miljun għal kull lokalita' biex imbagħad forsi jintuża minn 2,000 ruħ matul is-sena kollha.

Ilum kull lokalita' tħoss il- bżonn li l-faċilitajiet sportivi jiġu rranġati għaliex dawn jużawhom kemm iż-żgħażagħ kif ukoll l-anzjani, pero' ma naħsibx li jagħmel sens li jkollok ċentru bħal dan f'kull lokalita'.

GĦalhekk li rridu nanalizzaw huwa kif jista' jkollna ċentri bħal dawn fi strategic locations li jibbenefikaw minnhom ħafna aktar nies.

Imbagħad ir-rwol tal-kunsill lokali, irid ikun li dak l-investiment li jkun sar jintlaħaq minn massimu ta' nies.

Allura l-kumitat li ġie mwaqqaf ġustament qal li m'hemmx għalfejn joqgħod jistenna l-applikazzjonijiet tal-kunsilli lokali biex joqogħdu jirrepetu l-istess affarijiet u jissottomettu ħafna pjanti meta hu diġa' jaf bejn wieħed u ieħor x'inhuma l-bżonnijiet li għandhom.

Dan bħad- demands li jkun hemm għall-clinics jew ċentri tas-saħħa.

Li jkollok ċentri tas-saħħa f'lokalitajiet strateġiċi fil-pajjiż jagħmel sens, imma ma jagħmilx sens li jkollok ċentri tas-saħħa prattikament f'kull lokalita' jew raħal.

U dan apparti li ma jkollokx ir- riżorsi umani biex tmexxihom, apparti li l-ispiża kapitali f'dan il-każ tkun fenomenali tant li wieħed lanqas biss joħlomha, u apparti li dawn jiddeterjoraw għaliex ma jkunx hemm l-użu massimu tagħhom.

GĦalhekk il- kumitat l-ewwel se jħares lejn il-bżonnijiet li jidhru li huma komuni, lokalita' b'lokalita'.

Dan kien wieħed mill-kriterji li ħadem fuqhom sabiex niddeċiedu kif se jitqassmu dawn il-fondi, pero' dan nispjegah aktar 'il quddiem.

Bħalma diġa' għidt, rajna li nindirizzaw b'mod prattiku d- demand fenomenali għal ċentri, kumplessi u faċilitajiet oħra meta jkunu fl- interess nazzjonali għaliex għalkemm il-kunsilli lokali għandhom l- awtonomija tagħhom, dawn jagħmlu parti mill-amministrazzjoni ċentrali.

Dawn m'humiex xi federazzjoni ta' stati imma huma devoluzzjoni ta' awtorita' u allura huma parti mill-pajjiż.

Dan ifisser u jimplika li r- riżorsi umani, finanzjari u kwalunkwe riżors ieħor li għandna, irid jiġi użat fl-aħjar interess tal-pajjiż u fil-limitazzjonaijiet tar-riżorsi umani, finanzjajri, maniġerjali eċċ. li għandu l-pajjiż.

Irrid ngħid li fil-każ ta' dawk il-kunsilli ż-żgħar li m'għandhomx surface area ta' iktar minn 3 square kilometres u għandhom popolazzjoni ta' inqas minn 5,000 ruħ - u li allura se jintlaqtu ħażin skond l-ewwel formola tat-Tenth Schedule tal-liġi prinċipali - se jkun hemm il-possibbilta' li d- dipartiment, li jaħdem fuq dawn il-kriterji u premessi, jiffoka fuq dawn l- iżbilanċi u jindirizzahom direttament.

Fil-fatt dawn il-lokalitajiet żgħar, li sas-sena l-oħra kienu 13 u li kienu jirċievu ¥10,000 bħala fond speċjali, din is-sena qegħdin jirċievu ¥15,000.

Imbagħad ġew introdotti seba' lokalitajiet oħra li wkoll għandhom surface area taħt it-3 square kilometres u popolazzjoni inqas minn 5,000 li ngħataw ¥10,000 oħra addizzjonali.

Jiġifieri d-dipartiment evalwa d-diffikultajiet li dawn il- kunsilli qed jiltaqgħu magħhom u indirrizzahom b'mod dirett u effiċjenti.

Irrid ngħid li l-kumment ta' l-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali dwar in- nuqqas ta' konsultazzjoni fuq din il-ħaġa seta' rriiżulta mill-fatt li dan in-nuqqas żviluppa bħala riżultat ta' l-istess riżoluzzjoni li għaddiet s- sena li għaddiet.

Meta wieħed jiġbor il-kriterji kollha li fuqhom qegħdin jiġu mqassmin il-fondi speċjali, isib li dawn jinġabru taħt seba' fondi differenti u kull fond ikollu s-subheadings.

Hawnhekk se nipprova nispjega kif qiegħda ssir il-formola, kemm għall-benefiċċju ta' sħabi li huma interessati fil-kunsilli lokali - hawn min għandu iktar esperjenza u kien anke kunsillier - kif ukoll għall-benefiċċju ta' min qed jismagħna.

Fond "A" qiegħed għal dawk li għandhom il-ħtieġa ta' tqegħid ta' pavimenti speċjali f'toroq u mogħdijiet f'ċentri storiċi.

Dan il-fond jinkludi fih Fond "A2" li qiegħed jingħata lil dawk il-kunsilli li għandhom il-ħtieġa ta' tagħmir speċjali f'toroq f'ċentri storiċi.

Imbagħad hemm Fond "B" li qiegħed jingħata bil-għan li jinbnew playgrounds għat-tfal f'lokalitajiet fejn m'hemmx.

Irrid ngħid li l-ewwel ħaġa li rridu nagħmlu m'hijiex li nagħmlu ċentri sportivi kbar f'kull lokalita' imma li naraw x'faċilitajiet sportivi bażiċi diġa' jeżistu fil-lokalita' li tkun, u dan għaliex huwa importanti li nutilizzaw dak li diġa' hemm.

Għalkemm kważi kull lokalita' għandha xi faċilita' sportiva - uħud qegħdin fl-iskejjel u oħrajn qegħdin fit-tarf tar-raħal - hemm oħrajn li m'għandhomx.

Dan qed ngħidu għax kultant ikollna talbiet għall-bini ta' ċentri sportivi f'lokalitajiet fejn diġa' hemm faċilitajiet sportivi u fejn diġa' ingħataw fondi għall-upgrading tagħhom pero' ma jużawhomx.

Jekk diġa' jeżistu faċilitajiet simili fil- lokal, allura l-ewwel irridu nużaw dawk il-faċilitajiet għaliex dan jagħmel sens ekonomiku fuq livell nazzjonali.

Jiena ma nistax nifhem kif loġikament - m'iniex qed ngħid ekonomikament - xi ħadd ma jagħmilx endorsement ta' din il-policy.

Il-faċilitajiet li hemm fil-lokal, anke dawk li hemm fl-iskejjel - bħall-iżvilupp li huwa maħsub li jsir mid- dipartiment ta' l-Edukazzjoni fl-iskola ta' Umberto Calosso f'Sta Venera - huma intiżi li jintużaw mill-kunsill lokali wara l-ħin ta' l-iskola, dejjem biex ikun hemm użu massimu minnhom min-nies tal-lokal.

Hemm il- ħsieb li dan it-tip ta' eżerċizzju nestenduh għal lokalitajiet oħrajn ħalli b'hekk jibdew jintużaw dawk il-faċilitajiet diġa' eżistenti u imbagħad ikun iktar faċli li nissodisfaw id-demand għal faċilitajiet sportivi fejn m'hemmx.

Huwa importanti li meta l-kunsilli jingħataw il-flus għall- upgrading tal-faċilitajiet, dan ix-xogħol jagħmluh fl-iqsar żmien u mhux jduru fuq in-nies u jgħidulhom li m'għandhomx fondi biżżejjed għaliex għandhom pjanijiet oħra.

L-ewwel trid tingħata priorita' lil dawn il- faċilitajiet sportivi li diġa' għandna.

Fond "C" qiegħed jingħata lil dawk il-kunsilli li għandhom bżonn ta' faċilitajiet u tagħmir meħtieġ fuq ix-xtut u wkoll għal postijiet ta' rikreazzjoni fil-kampanja.

Is-somma allokata għal dan il-fond hija daqs tas-sena li għaddiet.

Hemm imbagħad Fond "D" li huwa maqsum f'erba' subheadings.

Dan il-fond qiegħed jingħata minħabba żbilanċi li jirriżultaw mill-poplazzjoni, mis- size tal-lokalita' u mill-fatt li jkollok ħafna households li jistgħu jkunu magħluqin jew ikollhom residenti inqas mill-kriterju ffissat u allura meta wieħed jaħdem il-cost tas-services mhux dejjem jasal għal valutazzjoni realistika ta' dak is-servizz.

GĦaldaqstant biex is-servizz li huwa devolut fuq il-kunsill lokali jkun immexxi b'mod effiċjenti, dawn qegħdin jiġu ndirizzati direttament bis-saħħa ta' dan il-vot speċifiku.

Imbagħad hemm Fond "E" li qiegħed jingħata għar-resurfacing tat-toroq.

Illum kull kunsill u l-poplu Malti kollu qiegħed jitkellem dwar il-bżonn li t-toroq jiġu resurfaced.

Pero' l-inizjattiva li ttieħdet matul l-1996 mir- Roads Department biex jiġu rranġati t-toroq ma laħqitx l-iskop tagħha.

Tajjeb li ngħid iżda li fl-opinjoni tiegħi - hawnhekk m'iniex qed nitkellem bħala bniedem tekniku imma qed nitkellem bħala bniedem li nuża t-toroq - kien hemm toroq arterjali li saru b'mod tajjeb u kien hemm lokalitajiet fejn iddaħħal l-użu tat-traffic lights u allura kellna iktar kontroll tat- traffiku.

Pero' jekk ma jkunx hemm ċertu kordinament l-affarijiet ma jiżviluppawx fil-mod li wieħed ikun qed jixtieq.

Dan il-fond jammonta għal Lm1.4 miljun u huwa l-akbar fond.

Fil-fatt huwa akbar minn dawk il-fondi speċjali li tqassmu f'Jannar ta' din is-sena u li b'kollox kienu jammontaw għal Lm2.5 miljun.

Dan il-fond ġie allokat għat-toroq għaliex ħassejna li din hija waħda mill-ikbar problemi fiżiċi u reali li tipprevali fil-pajjiż kollu.

Għalhekk matul din is-sena lill-kunsilli lokali se nkunu allokajnilhom Lm2.8 miljun sabiex ikunu jistgħu jieħdu ħsieb ir-resurfacing tat-toroq.

THE DEPUTY SPEAKER(Onor. Michael Bonnici): Onorevoli, ippermettili ninterromplik għaliex skadielek il-ħin u għandek bżonn extension biex tkompli titkellem.

Xi ħadd jipproponi biex tkompli tinstema'.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nipproponi li l-Onor.

Mangion ikompli jinstema'.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

CARMELO ABELA: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Mangion ikompli bid- diskors tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem.con.

ONOR.

CHARLES MANGION: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill-Kamra kollha talli għoġobha testendili l-ħin u nipprova nikkonkludi malajr.

Kont qed ngħid, Sur President, li problema li l-kunsilli lokali jiltaqgħu magħha hija meta jiġu biex jagħmlu resurfacing ta' triq.

Hawnhekk nixtieq li nagħmel distinzjoni bejn dik li hija construction, jiġifieri triq li trid tinbena mill-bidu, liema xogħol jaqa' taħt ir-Roads Department, u resurfacing, jiġifieri triq li l-wiċċ tagħha tant ikun imħarbat li ma ssolvix il-problema billi tagħmel patching.

Jien hawnhekk nerġa' ngħid li iktar ma nħaffu fil-programm tar-resurfacing aktar nibdew niffrankaw flus.

Jien naħseb li ħafna mill-flus li jintnefqu għall-patching huma flus moħlija peress li wara ħalba xita, ħafna drabi, it-triq terġa' għal li tkun.

Il-problema li jiltaqgħu magħha l-kunsilli lokali hija li biex jagħmlu triq iridu jikkomunikaw ma' kull korporazzjoni.

Iridu jikkomunikaw ma' l- Enemalta biex jaraw għandhiex xi servizz li trid tgħaddih, tibdlu jew tirranġah, mat-Telemalta, mal-Melita Cable Television u ma' patafjun korporazzjonijiet oħra, apparti d-Dipartiment tat-Toroq li jkun irid jagħti xi permess jew opinjoni fuq kif għandha ssir it-triq.

Jiġifieri hemm numru ta' entitajiet li kollha għandhom il-prioritajiet u t-time-table tagħhom u jridu jaraw jekk, per eżempju, humiex se jibdlu main ta' l-ilma jew jekk humiex se jgħaddu cable tad-dawl f'dik it-triq li jkun se jsirilha resurfacing.

Ħaġa li kienet ta' frustrazzjoni kbira għall-kunsilli lokali kienet li meta dawn jikkomunikaw mad-diversi korporazzjonijiet, ħafna drabi lanqas jingħataw risposta jew almenu acknowledgement.

Dan mhux sew, anke fuq bażi ta' customer relationship, għaliex wara kollox dawn il- korporazzjonijiet qegħdin hemmhekk biex jagħtu dak is-servizz partikolari.

Ċertament kien ħela ta' flus dak li ħafna drabi konna nassistu għalih meta triq li tkun ġiet resurfaced terġa' tinqala' biex jgħaddu ċerti servizzi minnha, u dan apparti mill-fatt li l-istess triq jew bankina ma kenitx terġa' tiġi rranġata.

Dawn kollha huma problemi li l-kunsilli b'mod ġenerali kienu jiltaqgħu magħhom u li sa ċertu punt għadhom jiltaqgħu magħhom sal-lum.

Biex nipprovaw ngħinu u nsibu soluzzjoni ta' din il-problema id- Dipartiment tal-Kunsill Lokali ftiehem mar-Roads Department - u hawnhekk nirringrazzja lil kulħadd għall-kollaborazzjoni li ntweriet - sabiex jiġi mwaqqaf ir-road co-ordinating unit.

Dan ħa numru ta' xhur sakemm ġie mwaqqaf u kien hemm diskussjonijiet intensivi dwaru mal-korporazzjonijiet kollha konċernati - inkluż il-Melita Cable Television - imma almenu issa kull kunsill li jkun irid jagħmel triq għandu point of reference f'post wieħed, il-co-ordinating unit.

Dan il-unit jagħti r-risposti neċessarji li jkun hemm bżonn pero' iktar minn hekk jagħmel ukoll laqgħat on site ma' kull kunsill sabiex jiddiskutu l-problema u jaraw x'servizzi jridu jippreparaw.

Jien ma ngħidx li b'daqshekk ilħaqna l-perfezzjoni tal- kordinament pero' ċertament li sar progress sostanzjali u għal dan ngħid prosit lill-entitajiet u lid-dipartimenti kollha konċernati.

Sar ukoll ftehim bejn il-kunsilli lokali u dan il-unit rigward it-tendering procedure u b'riżultat ta' din l-inizjattiva ta' kordinament, f'Awissu li għadda ħarġu l-ewwel tenders għal madwar 50 triq u hemm ippreparati wkoll tenders għal madwar 286 triq oħra f'lokalitajiet diversi.

Apparti mill-fatt li ġie kkreat ix-xogħol għaliex jinvolvi nefqa kapitali sostanzjali - matul din is-sena ntnefqu Lm2.8 miljun għat-toroq - l-istess xogħol qed isir b'mod kordinat ħalli l-infiq ma jkunx sar għalxejn.

Jien naħseb li din hija waħda mill-inizjattivi li se tibqa' tagħti riżultati pożittivi, pero' hemm bżonn li ż-żewġ naħat konċernati jibqgħu kontinwament attenti ħalli b'hekk is-servizz li jingħata jkun aktar effiċjenti.

Ngħaddi issa biex nitkellem dwar inizjattiva oħra tal-kunsilli lokali, liema inizjattiva tikkonċerna l-manutenzjoni ta' l-iskejjel.

L-ewwelnett irrid ngħid li l-gvern ċentrali kellu l-operat tiegħu li kien qed jieħu ħsieb il-manutenzjoni ta' l-iskejjel tal-gvern kollha, pero' sibna li dan l-operat ma kien qed jiffunzjona prattikament xejn għax ix- xogħol li suppost ried isir fis-sajf ma kienx isir u naturalment il- problemi kienu jimmoltiplikaw bir-riżultat li l-manutenzjoni kienet qed tiddeġenera b'mod allarmanti.

Permezz ta' diskussjoni bejn id-Dipartiment tal-Kunsilli Lokali u d-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni saret delega tar- responsabbilta' f'dan il-qasam u din is-sena fi ftit ġimgħat bejn Lulju u l-bidu ta' Settembru, 23 skola saritilhom manutenzjoni bl-iktar mod estensiv u effiċjenti.

Is-supervision u l-management li kien hemm min-naħa tal-kunsilli kien ta' min wieħed ifaħħru u jien minn hawnhekk ngħid prosit lil kull min kien involut.

Ix-xogħlijiet saru kemm mis-settur privat kif ukoll mid-dipartimenti tal-gvern u kollha taw riżultat tajjeb.

Hawnhekk, Sur President, wieħed jista' jara li meta jkun hemm skemi ta' management effiċjenti, ikun hemm ukoll utilizzazzjoni aħjar tal-manpower li għandu l- gvern.

Minn dan naraw kemm għandna bżonn ta' aktar kollaborazzjoni bejn l- awtoritajiet lokali u dik ċentrali sabiex fejn insibu skemi innovattivi ma noqogħdux nibżgħu nimplimentawhom.

Matul din is-sena bdejna wkoll nassenjaw ħaddiema minn dipartimenti tal- gvern fejn hemm excess labour għal għand il-kunsilli lokali u dan dejjem mingħajr ma l-ħaddiem jitlef xejn mill-benefiċċji jew drittijiet li jkollu.

Dwar dan qbilna kompletament mal-unions konċernati u qbilna wkoll mal- Local Councils Association.

Sfortunatament għandha teżisti ċerta kultura fil-moħħ ta' numru ta' ħaddiema li jibqgħu jirreżistu sa l-aħħar biex ma jmorrux jagħmlu x-xogħol assenjat lilhom.

Din l-inizjattiva bdejniha l- ewwel fil-lokalitajiet fejn hemm il-beaches u assenjajna ħaddiema mal- kunsilli lokali sabiex dawn jikkordinaw ix-xogħol, flimkien mad-dipartiment konċernat.

Meta tlabna għal voluntiera ftit applikaw, forsi għaliex fost il-ħaddiema għadha teżisti l-kultura li l-ħaddiem irid jibqa' fil-post fejn ikun jista' jiskarta.

(Interruzzjonijiet) Huwa evidenti li jeżistu diffikultajiet pero' dawn qed jiġu ttrattati kunsill b'kunsill u lokalita' b'lokalita' u tajjeb li ngħidu wkoll li kien hemm riżultati pożittivi.

Il-ġimgħa l-oħra ltqajt mal-Kunsill Lokali ta' Tas-Sliema fejn talbuni nsibilhom xi ħaddiem ieħor mat-tnejn li diġa' bgħatnilhom, liema ħaddiema, għalkemm għall-bidu kellhom ħafna dubji dwar l-iskema, issa jinsabu kuntenti fejn qegħdin.

Qed insemmi l-Kunsill Lokali ta' Tas-Sliema għaliex iltqajt magħhom wiċċ imb'wiċċ u tkellimna appuntu fuq dan il-punt.

Pero' rrid ngħid li hemm ħaddiema assigned ukoll mal-Kunsilli Lokali tan-Naxxar, ta' St. Lucija u anke taż-Żejtun .

Jien minn hawnhekk nixtieq ngħid li jekk hawn xi ħaddiema li huma nteressati, jinformawna u jkunu jistgħu jsiru l-arranġamenti amministrattivi neċessarji.

Minkejja d-diffikultajiet kollha, irridu naħdmu sabiex din l-iskema tiżviluppa għaliex b'hekk inkunu qed nutilizzaw aħjar il-labour force li diġa' għandna b'mod li l-pagi li jingħataw lil dawn il-ħaddiema jkunu qed iservu ta' benefiċċju għaċ- ċittadin.

Jien minn hawnhekk nixtieq nappella lill-ħaddiema sabiex ma jibżgħux jagħmlu dan il-pass.

Nerġa' nikkonferma li l-ħaddiema li ġew assenjati mal-kunsilli jinsabu kuntenti u qed jagħtu riżultati tajbin.

Inizjattiva oħra li ttieħdet u li semmejt aktar qabel hija sabiex mis- sena d-dieħla jibda jkun hemm aktar enfasi fuq il-concept tal-value for money.

Dan huwa konċett li mhux biss il-gvern ċentrali jrid jaħdem fuqu imma jrid jiġi estiż ukoll fl-amministrazzjoni lokali.

Ħeġġiġna wkoll lill-kunsilli lokali sabiex ma jibqgħux jaħdmu b'mod magħluq u ħadna wkoll ċerti inizjattivi sabiex dan ma jibqax iseħħ.

L-ewwel ħaġa li għamilna kienet li waqqafna planning council sabiex jagħmel pjan soċjo-ekonomiku għall-iżvilupp tan-nofsinhar ta' Malta li huwa in crying need għal dan it- tip ta' żvilupp.

F'din il-lokalita' hemm ħafna industriji li jġibu magħhom effetti negattivi fuq l-aspetti soċjali, ta' saħħa u edukattivi.

Dan il- planning council għaqqad 11-il kunsill flimkien li kollha bdew jaħdmu ma' dipartimenti tal-gvern fuq bażi volontarja.

Huwa importanti li nżommu f'moħħna li f'pajjiżna kull lokalita' qiegħda tmiss ma' oħra u allura ma tistax tagħmel żvilupp f'lokalita' mingħajr ma tħares kif dak l-iżvilupp se jolqot lokalita' oħra.

Fil-pjan ta' żvilupp soċjo-ekonomiku għan-nofsinhar ta' Malta kulħadd qed jagħti l-kontribut tiegħu, inkluż is-segretarjat ġenerali taż-żewġ partiti u l-kappillani.

Issa f'Jannar li ġej se jkollna l-ewwel rapport, liema rapport żgur li se jgħin fit-tfassil ta' pjan ta' żvilupp mill-gvern ċentrali.

Il-kunsilli fehmu dan il-konċett u issa għandna grupp ta' kunsilli oħra li fuq inizjattiva tagħhom organizzaw "Rebirth 2000".

Dawn qed jikkollaboraw flimkien ħalli jiżviluppaw fiżikament il-lokalitajiet tagħhom u biex itejbu dak li nsejħulu community development.

Kull kunsill qed jieħu ċ-chairmanship għal madwar sitt xhur u flimkien ilaqqgħu gruppi ta' nies differenti biex b'hekk jaqsmu l-problemi ma' xulxin u anke jipparteċipaw flimkien fl-isport u f'attivitajiet kulturali.

Jien nawgura li bil-mod il-mod dan l-iskop soċjali jikber u jsir fuq livell nazzjonali.

Wasalna wkoll sabiex nattwaw il-commitment li għamilna fil-manifest elettorali dwar ir-rappreżentanza fuq il-korporazzjonijiet.

Diġa' ddiskutejna r-regolamenti ma' l-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali u issa dawn iridu jiġu approvati u diskussi mill-Gvern sabiex effettivament ikunu mplimentati.

B'hekk il-kunsilli lokali se jkollhom ir-rappreżentant tagħhom fuq dawk il-korporazzjonijiet li jolqtuhom mill-qrib bħal, per eżempju, l- Awtorita' ta' l-Ippjanar, il-Housing Authority, l-Enemalta u korporazzjonijiet oħra.

Dan ifisser li l-kunsilli lokali jkollhom a line of communication ma' dawk l-entitajiet li direttament ikunu nvoluti magħhom kontinwament.

Fil-Kunsill Reġjonali għal Għawdex - kif nafu, il-bieraħ ġiet launched white paper - hemm aktar element parteċipattiv.

Il-kunsill se jagħmel il- pjanijiet tiegħu dwar l-iżvilupp li effettivament irid jagħmel għall-gżira ta' Għawdex.

Irridu niżviluppaw il-proċess mhux biss biex jagħtina aktar flus imma anke għall-iskopijiet soċjali u parteċipattivi li semmejt.

Fl-ispecial funds hemm maħsub ukoll il-konċett tal-wardens.

Għalkemm wieħed ikollu ħafna pjanijiet u jkun jixtieq jagħmel ħafna affarijiet, bosta drabi jinqalgħu problemi meta tiġi biex tattwa dak li tkun għamilt on paper.

Aħna lkoll naqblu dwar il-konċett tal-wardens pero' dan irridu nagħmluh b'mod li jkun jidher li qed jagħti riżultat lill-komunita'.

Il- warden huwa marbut ma' l-enforcement tal-liġi fejn jidħlu kwestjonijiet ta' parking, tfal li ma jmorrux l-iskola, littering u affarijiet li ma jammontawx għal reat kriminali imma li jinvolvu multi u l-ġbir tagħhom.

Aħna diġa' tejjibna l-enforcement u issa qed naħdmu fuq proċess ħalli l- flus dovuti minn multi jinġabru.

Jekk ma nilħqux dak il-għan ikollna grupp ta' wardens li jkunu qegħdin hemm għalxejn.

Għalkemm se jkunu qed jaħdmu mal-kunsill, dawn iridu wkoll jagħtu sehemhom ħalli jiġi mtejjeb is-servizz tal-kunsilli fil-komunita'.

Għalissa dan se jsir fuq mudell u l- lokalitaijiet magħżula huma l-Belt, tas-Sliema u San Pawl il-Baħar.

Ma' entitajiet oħra tal-gvern, bħat-traffic control board, id-dipartiment ta' l- edukazzjoni f'ċerti oqsma u anke l-qorti, qegħdin naraw kif se jsir l- enforcement tal-proċess kollu sabiex meta jkollna l-mudell inkunu nistgħu nanalizzaw id-diffikultajiet li jirriżultaw u nsolvuhom.

Dak il-mudell imbagħad inkunu nistgħu gradatament nestenduh għal-lokalitajiet fejn ikun hemm talba għal servizz bħal dan.

Madam Speaker, dawn kollha huma inizjattivi li ttieħdu matul din is-sena sabiex intejbu u nsaħħu l-proċess tal-kunsilli lokali.

Ċertament kien ikun aħjar li minflok Lm2.5 miljun ikun hemm Lm5 miljun available, imma l-ewwel il-gvern ċentrali jrid ikollu l-availability ta' dawk il-fondi biex ikun jista' jżidhom fl-ispiża rikorrenti tiegħu.

Nerġa' ntenni li rridu nżommu quddiem għajnejna li dawn l-ispejjeż tal-kunsilli lokali huma parti mill-ispiża rikorrenti tal-gvern u rridu naraw ukoll li l- inizjattivi li jinbdew ikollhom ir-riżultat mixtieq - u fid-dipartiment kontinwament nitkellmu dwar dan - li r-responsabbiltajiet devoluti bil- liġi fuq il-kunsilliera ma jfissrux biss drittijiet u awtorita' imma dmir li dik l-awtorita' jamministrawha tajjeb.

Aħna beħsiebna nkomplu nsaħħu l- inter-relationship bejn id-dipartimenti tal-gvern u l-kunsilli lokali u għalkemm nafu li jeżistu nuqqasijiet u problemi - ma nistgħux ngħidu li ma jeżistux - hemm bżonn li flimkien insibu mezz kif dawn nindirizzawhom.

Jien ngħid li bħalma sibna s-soluzzjoni għall-manutenzjoni ta' l-iskejjel, għandna wkoll naraw kif napplikaw ideat bħal dawn għal sitwazzjonijiet oħra għax b'hekk inkunu qegħdin nagħtu riżultati aħjar.

Hemm bżonn li jibda jidher u jinħass aktar l-effett pożittiv ta' l-infiq għall-operat tad- dipartimenti u għall-pagi li jirċievu l-ħaddiema li qed iħallas għalihom it- taxpayer.

Trid tispiċċa l-mentalita' li l-ħaddiema tal-gvern ma jagħtux il- ġurnata tagħhom kif għandhom jagħtuha.

Jien m'iniex qed ngħid għall- ħaddiema kollha għaliex ma rrid noffendi u ninsolenta lil ħadd, imma rridu niffaċċaw ir-realta' billi nsibu soluzzjonijiet u skemi ġodda li jimmotivaw lill-ħaddiema u lill-kunsilliera sabiex jikkommettu ruħhom aktar.

Barra minn hekk il-kunsilli lokali jridu jaraw li meta jkunu taw kuntratt lis-settur privat minħabba prezz iktar kompetittiv, iridu jiċċekkjaw li s- servizz qed jingħata b'mod effiċjenti skond it-termini tal-kuntratt.

Din hija responsabbilta' tagħhom għax meta jiġu nies jilmentaw għandi jien ngħidilhom biex imorru jistaqsu lilhom.

Jien nagħmlilhom nota bil-firma tiegħi li r-responsabbilta' hija tagħhom.

Dawn huma affarijiet li beħsiebna niċċekkjawhom u għalhekk qed inħabbarhom issa ħalli wieħed ikun avżat.

Meta jkun hemm talba għal iktar awtorita' aħna lesti li nagħtuha, bħalma diġa' għidt, imma imbagħad l-awtorita' trid tiġi amministrata b'responsabbilta' sħiħa.

Dan japplika għal kull uffiċjal pubbliku, għal kull kunsillier u kull politiku li joffri ruħu għas-servizz tal-komunita`, inizjattiva li għaliha nirringrazzjahom.

Hemm bżonn li wieħed jifhem ir- responsabbiltajiet li jidħol għalihom u flimkien għandna nikkollaboraw - kif qed nagħmlu mal-kunsilli lokali - ħalli l-problemi li jeżistu nkunu nistgħu nsolvuhom fuq medda ta' snin.

B'hekk il-proċess tal-kunsilli lokali bħala awtoritajiet lokali kif ukoll reġjonali jikber u jissaħħaħ.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Madam Speaker, l-ewwelnett nibda billi nifraħ lill- Ministru għad-diskors li għadu kif għamel.

Huwa tana overview għar-raison d'être tal-kunsilli lokali u għamel overview wkoll ta' ħafna mix-xogħol li jagħmlu l-kunsilli lokali, kif ukoll ir-relazzjoni li trid teżisti bejn il- kunsilli lokali u l-gvern ċentrali.

Kien diskors abbli għar-raġuni li evita l-iktar problema li l-kunsilli lokali qed jiltaqgħu magħha minn mindu tela' l-Gvern immexxi mill-Partit Laburista għax il-Ministru mkien ma semma d-deċiżjoni li ttieħdet is-sena l-oħra minn dan il-Gvern li jnaqqas b'Lm1 miljun il-fondi totali li jieħdu l-kunsilli lokali.

Fil-bidu tad-diskors tiegħu, ġustament il-Ministru ddistingwa bejn il- fond ordinarju - li kif qal hu huwa bbażat fuq il-formola tal- popolazzjoni u ta' l-area - u l-fond straordinarju li qiegħed hemm biex jagħmel tajjeb għall-ispecial needs.

Meta wieħed jgħodd dawn iż-żewġ fondi flimkien isib li l-allokazzjoni għall-kunsilli lokali taħt l-ewwel budget ta' Gvern Laburista naqset b'Lm1miljun, jiġifieri 14% inqas mill- ammont li kien alloka Gvern Nazzjonalista fl-aħħar sena tiegħu.

Dan ifisser li għall-ewwel darba kien hemm tnaqqis fil-fondi allokati lill- kunsilli lokali.

Taħt gvern immexxi minn Partit Nazzjonalista, il-fondi dejjem baqgħu jiżdiedu pero' malli tela' l-Partit Laburista fil-gvern l- ewwel deċiżjoni li ħa kienet proprju li jnaqqas l-allokazzjoni lill- kunsilli lokali.

Dan il-fatt ma jistax jiġi njorat għaliex għalkemm wieħed jista' joqgħod jgħid ħafna kliem sabiħ fuq il-prinċipji, fuq il-management, fuq x'għandhom ikunu l-kunsilli lokali, kif għandhom jaħdmu u x'effikaċita' għandu jkollhom fuq il-milieu soċjali tal-lokalita` li huma jamministraw, fl-aħħar mill-aħħar biex tagħmel dan kollu żgur li trid il- flus.

U jekk hemm karatteristika li naħseb hija evidenti fl-ewwel sena ta' ħidma ta' Partit Laburista fil-gvern fuq il-kunsilli lokali, hija proprju id-demotivazzjoni li nħolqot fost il-kunsilli lokali mhux biss bit-tnaqqis tal-fondi allokati imma anke bin-nuqqas ta' ħsieb li hemm sabiex verament inkomplu fit-triq li kien beda l-Partit Nazzjonalista fil-gvern biex lill- kunsilli lokali nagħtuhom dak il-poter deċiżjonali li verament jikkaratterizzahom.

Il-Ministru spiċċa d-diskors tiegħu billi qal li din is-somma li qed nivvotaw għandha kważi kważi tippermetti lill-kunsilli lokali - ma qalx li hija adegwata - li joperaw b'mod tajjeb.

Jien ħadt ukoll l-impressjoni li l-Ministru kien qed jagħti indikazzjoni li f'dan il-budget li ġej wieħed m'għandux jistenna aktar tnaqqis.

(Interruzzjonijiet) Pero' lanqas ma naħseb li se jkun hemm xi żidiet!

GĦalhekk qegħdin f'sitwazzjoni fejn problema li nħolqot bil-budget li approvajna s-sena l-oħra tidher li se tkun rikorrenti.

Is-sempliċi fatt tar-rikorrenza tagħha f'sitwazzjoni fejn għandna inflazzjoni dejjem tiżdied, f'sitwazzjoni fejn il-prezzijiet tas- servizzi li jingħataw kemm mill-gvern kif ukoll mill-privat qegħdin jiżdiedu, l-veru purchasing power li allura għandhom il-kunsilli lokali qed jonqos sostanzjalment, tant li f'ċerti każijiet qed nirriskjaw li kunsill lokali lanqas jista' jkompli jsostni l-kuntratti minimi li għandu.

Dwar dan nitkellem aktar 'il quddiem.

Il-Ministru ġustament qal li l-konċett tal-kunsilli lokali ma jisseparax lil din il-Kamra.

Iż-żewġ naħat naqblu li l-kunsilli lokali huma utili, li huma parti u li se jibqgħu parti mill-istruttura demokratika ta' pajjiżna u li minkejja d-diffikultajiet kollha li wieħed jiltaqa' magħhom fil- management ta' kuljum, iż-żewġ partiti ninsabu kommessi - almenu bil-fomm - li nsaħħuhom u fejn jista' jkun inżidulhom il-poteri.

Pero' naħseb li hemm differenza sostanzjali bejn kif tħares din in-naħa u kif tħares in- naħa l-oħra lejn il-funzjoni tal-kunsilli lokali.

Waħda mir-raġunijiet għalfejn aħna waqqafna l-kunsilli lokali kienet li aħna, bħala partit demokristjan, verament nemmnu fil-prinċipju tas-sussidjarjeta'.

Din hija kelma li forsi mhux kulħadd jifhem jew mhux kulħadd juża ta' spiss pero' hija kelma li fir-realta' tindika t-triq li aħna ta' din in-naħa nemmnu li għandna nsegwu.

B'sussidjarjeta` aħna nemmnu li fuq bażi ta' prinċipju - u mhux biss fuq bażi ta' utilita' - huwa importanti li deċiżjonijiet tittieħed fl-iktar livell baxx possibbli tas-soċjeta' u li tkun iktar tajba jekk tkun meħuda minn min ikun se jintlaqat direttament.

Allura b'mod konxju, jekk verament temmen fis-sussidjarjeta` inti tħaddem sistema u struttura b'mod li l-poter deċiżjonali kemm jista' jkun iżżommu fuq il-bażi baxxa ta' l-istruttura u ttella' 'l fuq lejn il-Parlament dawk id- deċiżjonijiet li bilfors iridu jittieħdu fuq livell nazzjonali.

Ma jistax ikun li inti temmen fil-kunsilli lokali bħala enti politika u struttura demokratika jekk ma temminx fil-prinċipju tas-sussidjarjeta`.

Jien wisq nibża' li l-Partit Laburista ma jemminx f'dan il-prinċipju.

L- ewwelnett għaliex ma naf b'ebda rappreżentant tal-Partit Laburista li xi darba tkellem fuq is-sussidjarjeta`.

Anke għaliex mill-performance li rajna fl-ewwel sena m'għandna l-ebda eżempju ta' sussidjarjeta' li twettqet din is-sena.

Għaddejna sena sħiħa fejn it-triq prinċipali tal-Partit Laburista ma kenitx dik li jara x'jista' jiddelega awtonomament lill-kunsilli lokali imma li jiċċekkja x'qegħdin jagħmlu l-kunsilli lokali.

Ħafna minn dak li qal il-Ministru jixhed dan.

Fl-ebda ħin il-Ministru ma semma oqsma li nistgħu niddelegaw b'mod awtonomu lill-kunsilli lokali u lanqas staqsa jekk hemmx lok fejn nistgħu mmorru oltre biex nagħtu poteri lill-kunsilli lokali.

Id-diskors tal-Ministru l-ħin kollu kien appell kontinwu lejn il- kunsilli lokali sabiex jikkoperaw iżjed mal-Gvern.

Aħna lkoll naqblu mal- konċett tal-value for money imma għall-Gvern dan il-konċett ifisser li jiċċekkja x'inhu minn pożizzjoni ċentrali.

Fid-diskors tiegħu l-Ministru tkellem ħafna wkoll dwar il-management u qal li l-kunsilli lokali jridu jkunu managers tajbin u jaraw kif se jiffrankaw il-flus lill-gvern għax dawn fl-aħħar mill-aħħar huma kollha flus il-poplu.

Jien m'iniex qed ngħid li dan huwa diskors ħażin u li m'għandux isir pero' mkien fid-diskors tal-Ministru ma smajna li għandna nafdaw aktar fil-kunsilli lokali.

Anke meta l-Ministru tkellem fuq l- iżvilupp li sar din is-sena, fejn il-kunsilli lokali ġew involuti b'xi mod mad-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni fuq ir-refurbishment ta' l-iskejjel li hemm fil-lokalitajiet, il-punt kien li din kienet inizjattiva tajba għaliex kien hemm management tajjeb mill-kunsilli lokali.

Jien naqbel miegħu u nfaħħar lill-kunsilli tal-management tajjeb, pero' anke l-mod kif ġie strutturat hija indikazzjoni tad-diverġenza ta' ħsieb li hemm bejn din in- naħa u n-naħa l-oħra.

Bil-metodu kif għamel l-affarijiet il-Gvern, il- kunsill lokali spiċċa biss bħala manager għaliex il-poter deċizjonali ta' xi jrid isir fl-iskejjel żammu d-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni.

Li kieku dik il-ħaġa ġiet strutturata minn din in-naħa tal-Kamra, naħseb li konna nagħmluha b'mod differenti għax konna nivvutaw il-flus għar-refurbishment ta' l-iskejjel, nagħtuhom lill-kunsilli lokali u nħallu f'idejhom sabiex jiddeċiedu x'tip ta' refurbishment irid isir.

Madam Speaker, jien qed inġib dan l-eżempju għaliex naħseb li huwa tipiku.

Iż-żewġ naħat naqblu dwar l-inizjattiva li ttieħdet pero' d- diverġenza bejnietna hija fil-metodu ta' kif kellha issir.

Aħna ma naqblux li l-kunsilli lokali għandhom ikunu managers biss.

Għalkemm il-konċett tal- value for money li joħroġ mill-management huwa funzjoni essenzjali tal- kunsilli lokali, huwa ħażin li nħarsu lejn il-kunsilli lokali sempliċement bħala managers.

Il-biża' ta' din in-naħa hija li l-idea tal-management hija politika konxja li tirrifletti dak li kien qal l-Onor.

Alfred Sant f'laqgħa li kellu mal-Kunsill Lokali tal-Belt - dak iż-żmien kien għadu Kap ta' l-Oppożizzjoni - meta kien qalhom li l-kunsilli lokali għandhom ikunu managers tal-lokalita'.

Fuq hekk biss hija bbażata l-politika kollha tal- Partit Laburista.

Imkien matul din is-sena ma ttieħdet imqar inizjattiva waħda biex tkabbar il-poter awtonomu tal-kunsilli lokali, anzi għall- kuntrarju mhux biss ma kabbarniex il-poter awtonomu tal-kunsilli lokali talli rrestrinġejna l-kapaċita' operattiva tagħhom billi naqqasnilhom il- flus.

Min jemmen fil-kunsilli lokali jrid japplika l-prinċipju tad- diċentralizzazzjoni u dwar dan se nsemmi bħala eżempju każ li ġara fil- Kunsill Lokali ta' Birkirkara.

Dan il-kunsill ħa inizjattiva li jonfoq Lm200 fis-sena - minn budget ta' madwar Lm100,000 - sabiex jagħmel air monitoring control fuq Birkirkara u l-Gvern niżel fuqu like a ton of bricks u qallu li dik ma missux għamilha għaliex m'hijiex funzjoni tiegħu.

Lil dan il-kunsill ħarġulu aktar minn ċirkolari waħda u fl-aħħar kważi kważi spiċċaw jhedduh li se jieħdu passi kontra tiegħu bil-qorti għaliex qed jużurpa l-funzjonijiet li ħaddieħor għandu bil-liġi.

Jien ngħid li l- fatt li taħli ż-żmien ta' ma nafx liema dipartiment biex jaqbad ma' kunsill lokali fuq ħaġa bħal din hija indikattiva tal-mentalita'.

X'hemm ħażin li kunsill lokali jieħu inizjattivi?

Fejn hu t-twemmin fl-awtonomija u f'inizjattiva lokali meta fuq dawn l-affarijiet il-Gvern lest li joqgħod ifettaq?

U dan biex ma nsemmux kwestjonijiet ħafna akbar.

Fejn hi d- deċentralizzazzjoni, per eżempju, fuq il-kwestjoni tal-qrati lokali, tal- multi, ta' l-introduzzjoni tal-wardens u tat-twaħħil tal-bozoz?

Meta l- Partit Laburista kien fl-oppożizzjoni kien jagħmel plejtu sħiħ dwar il-fatt li għandu jkun il-kunsill lokali li jiddetermina fejn għandhom jitwaħħlu l- bozoz fil-lokal.

Illum mhux talli ma ttieħdet l-ebda inizjattiva f'dan is- sens, talli l-Korporazzjoni Enemalta qiegħda tikkonsidra li l-ħlas tad-dawl fit-toroq u fl-areas pubbliċi jibdew jagħmlu tajjeb għalih il-kunsilli lokali.

U jien nistaqsi: Matul din is-sena rajna xi inizjattiva li verament tiddeċentralizza l-poter?

Ittieħdet biss inizjattiva waħda, dik li l-kunsilli lokali jibdew jiġbru l-flus tal-liċenzji tal-ħwienet fil- lokalita tagħhom.

U dwar dan jien m'għandix dubju li kieku mhux għaliex kien diġa' kollox strutturat biex isir mill-Gvern Nazzjonalista, inkluż is- software li kien diġa' daħal għand il-kunsilli lokali, kieku lanqas dan ma sar.

Allura qabel ma noqogħdu ngħidu li aħna lkoll naqblu dwar il-kunsilli lokali, naħseb li aħjar nibdew ngħidu fuqhiex naqblu.

Jekk il-viżjoni li għandu l-Gvern Laburista tal-kunsilli lokali hija waħda ta' manager, jiena kważi kważi nasal biex ngħidlu biex ma jagħmilx elezzjonijiet għaliex il-managers ma jintgħażlux b'elezzjoni.

Kulma jridu jagħmlu huwa li jsibu l-aħjar persuna adatta għal dan ix-xogħol fil-lokal u jqabbdu lilha.

Ċertament li l-aħjar metodu ta' management m'huwiex kumitat imma huma persuni professjonali, li jkunu ttrenjati fil-management jew fid- delivery tas-servizzi.

Il-viżjoni tagħna tal-kunsilli lokali hija ta' gvern lokali li kemm jista' jkun ikun awtonomu f'ċerti affarijiet.

S'issa nistgħu ngħidu li dan l-ispirtu ta' awtonomija ma rajnihx.

Meta wieħed jitkellem mal-kunsilliera jsib li l-preokkupazzjonijiet tagħhom huma tnejn.

Waħda minnhom hija li m'għandhomx flus biżżejjed biex iwettqu l-proġetti tagħhom u l-oħra hija d-demotivazzjoni.

F'din is-sena li għaddiet ma ngħata l-ebda poter ġdid lill-kunsilli lokali li ma kienx ingħata mill- gvern immexxi mill-Partit Nazzjonalista.

Madam Speaker, id-diskors dwar ir-rappreżentanza tal-kunsilli lokali fuq il-bordijiet ta' korporazzjonijiet jew dwar il-ħolqien tar-regional council għal Għawdex huwa kollu kliem sabiħ pero' irridu narawh fis-sustanza ta' x'qegħdin ngħidu.

Ħalli nitkellmu ftit dwar ir-regional co-operation li semma' l-Ministru.

L-inizjattiva tal-kunsilli li ngħaqdu flimkien f'"Rebirth 2000" ċertament hija waħda ta' min ifaħħarha, jappoġġaha u jsostniha, pero' din hija inizjattiva li ħarġet bis-saħħa ta' liġi li kien għamel Gvern Nazzjonalista.

Il-koperazzjoni li huma ddeċidew li joħolqu diġa' kienet mogħtija lilhom bil-liġi, pero' din forsi kienet l-aktar okkażjoni fejn ġiet ippubliċizzata.

Per eżempju, f'Għawdex diversi kunsilli ilhom sa mill-bidunett jikkoperaw biex jagħtu ċerti servizzi.

Jiġifieri m'għandniex għalfejn noqogħdu nitkellmu qisna skoprejna l-Amerka fuq ħaġa li ilha titħaddem minn mindu twaqqfu l-kunsilli lokali.

F'Għawdex hemm numru ta' kunsilli li jikkoperaw flimkien biex joħorġu kuntratt wieħed, per eżempju, għall-ġbir ta' l-iskart.

Jien naħseb li jrid ikollok ftit wiċċek qiegħed biex tgħid li dan il-famuż Regional Council li qed jiġi propost għal Għawdex huwa xi inizjattiva kbira ħafna li se jagħti xi poter lill-kunsilli lokali.

Kważi kważi issa se nibdew insejħulu mini- parliament biex taparsi ngħidu kemm hu b'saħħtu.

F'dan il-kunsill se jkun hemm 13-il rappreżentant mill-kunsilli lokali f'Għawdex - wieħed minn kull kunsill - flimkien mal-ħames membri parlamentari Għawdxin u l-Prim Ministru.

Jien ma nafx kemm-il darba se jibda jiltaqa' dan il-kunsill pero' jekk se jiltaqgħu daqs kemm kien jiltaqa' l-famuż kumitat permanenti li kien waqqaf Dr. Karmenu Mifsud Bonnici qabel l-elezzjoni ta l-1987, nista' ngħid li dan ir-Regional Council ma tantx għandu ħajja twila!

Jiena diġa' għidt li fil-white paper dan il-pjan la għandu poter li jorbot lill-Gvern u lanqas jista' jiġi mplimentat b'mod awtonomu mill- Għawdxin, li minn fuq neħħejnilhom anke l-ministeru li kellhom.

Jekk dawn huma l-poteri li qed inżeffnu quddiem il-kunsilli lokali, jien naħseb li fihom għandna nies ħafna iktar intelliġenti biex ma jibilgħux din it-tip ta' lixka.

Il-verita' hi li minn mindu twaqqfu l-kunsilli lokali, aktar ma dawn ingħataw poteri awtonomi, aktar kellna suċċess fuq il-mod kif wieħed jgħix il-ħajja tiegħu fil-lokal.

Huwa ħażin li dan il-Gvern waqqaf id- devoluzzjoni tal-poter u m'huwiex jafda lill-kunsilli lokali b'poteri awtonomi.

Hija ħażina wkoll il-fissazzjoni li għandu l-Gvern li jrid - ħalli ma nużax il-kelma jimponi, għaliex l-istil tal-Ministru ċertament m'huwiex wieħed li jimponi - jipprova jipperswadi lill-kunsilli lokali biex ikunu biss managers.

Madam Speaker, il-Ministru semma l-attachment jew l-assenjar - din hi l- kelma li ntużat - ta' xi ħaddiema tal-gvern mal-kunsilli lokali.

Fir- realta' l-Ministru stess ammetta li l-inizjattiva kienet flop totali għaliex meta ħarġet ċirkolari lill-ħaddiema tal-gvern sabiex imorru jaħdmu mal-kunsilli lokali, kien hemm biss madwar 90 li applikaw.

Imbagħad marru fuq il-kunsilli lokali u qalulhom li se jibagħtulhom żewġ ħaddiema minn dawn, iriduhom u ma jriduhomx.

Din hija r-realta' u jien naħseb li rridu nammettu li s-sistema ma ħadmitx; u ma ħadmitx għaliex ma tħallietx issir mill-kunsilli lokali nfushom.

Id-difett qiegħed fil-fatt li minflok qed nagħtu l-empowerment lill-kunsilli lokali, għadna wisq bil-mentalita' li rridu nidderieġu ċentralment.

Jiena l-ewwel wieħed li ngħid - u l-partit tiegħi dejjem hekk irraġuna - li forsi l-agħar ħaġa li tista' tiġri lill-kunsilli lokali hija li tassenjalhom ħaddiema, speċjalment jekk dawn ikunu ħaddiema tal-gvern.

Jien nifhem mill-ewwel għaliex il-ħaddiema tal-gvern ma jridux li jmorru jaħdmu mal-kunsilli lokali, pero' nista' nantiċipa wkoll il-problemi li jkollhom il-kunsilli jekk jiġu mposti fuqhom dawn il-ħaddiema.

(Interruzzjonijiet) Il-Ministru qed jgħidli li l-kunsilli jistgħu jirrifjutaw.

Dażgur li jistgħu jirrifjutaw!

Imma dawn ġew b'daharhom mal-ħajt minħabba li m'għandhomx flus biżżejjed.

Dawn m'għandhomx sold żejjed x'jistgħu jonfqu meta t-talbiet min-naħa taċ-ċittadin dejjem jiżdiedu.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mangion, bil-permess ta' l-Onor.

Gatt.

ONOR.

CHARLES MANGION: Madam Speaker, lill-kunsilli lokali għidnilhom li min irid jista' jieħu miegħu ħaddiema tal-gvern, u effettivament kellna talba li komplessivament kienet tqarreb is-700.

Dawn talbu għal ħaddiema bil-premessa li jekk ma jgħoġbuhomx jibagħtuhom lura.

Jiġifieri m'hu qed jiġi mpost xejn fuq il-kunsill lokali.

Il-problema tinsab fil-fatt li sfortunatament kien hemm nuqqas ta' interess mill-istess ħaddiema.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Madam Speaker, meta jiena wżajt il-kelma "mposti", bl- ebda mod ma ridt infisser li l-Ministru u l-Gvern taw xi ordni lill- kunsilli lokali biex jieħdu dawn il-ħaddiema.

Li ridt ngħid huwa li fiċ- ċirkostanzi li sabu ruħhom fihom il-kunsilli lokali, bilfors li kellhom jagħmlu hekk għax ma kellhomx għażla oħra.

Lill-kunsilli lokali tnaqqsilhom Lm1 miljun mill-budget tagħhom u għolewlhom il-prezzijiet tas- servizzi li jingħataw mill-gvern stess.

Per eżempju, kuntratt ta' latrina li kien jiġi jiswa ¥900 illum jiswa ¥3,500; kuntratt sabiex triq f'Santa Venera tingħata t-tarmac, sentejn ilu kien ikkwotat Lm12,000 mill-privat u llum l-istess triq hija kkwotata Lm35,000.

Il-kunsilli lokali jinsabu b'daharhom mal-ħajt għaliex m'għandhomx flus x'jonfqu fuq proġetti u lanqas għandhom flus biex jagħmlu servicing tal-kuntratti normali.

Allura mhux bilfors li jkollna ngħidu li dawn il-ħaddiema huma imposti fuq il-kunsilli lokali?

Jien f'dan is-sens użajt il-kelma "mposti".

Il-Ministru m'għandux il-karattru li jimponi, anzi bil-kontra.

Madam Speaker, f'din is-sena kellna l-fissazzjoni b'mod esklussiv fuq il- management u dan meta m'aħniex qed nagħtu lill-kunsilli lokali the right tools to manage, inkluż il-finanzi.

Qed inpoġġu lill-kunsilli lokali f'pożizzjoni li ma jistgħux jiżviluppaw.

Per eżempju, jiena stagħġibt bil- mod kif tpoġġa l-argument - u llum reġa' rripetih il-Ministru - fuq jekk il-kunsilli lokali għandhomx jieħdu s-servizzi tal-privat jew tal-gvern.

L- ewwelnett hawnhekk irridu ngħidu li dan huwa competitive tendering.

Meta l- Prim Ministru kellem lill-Kulleġġ tas-Sindki qalilhom - u dan ukoll irripetih il-Ministru - biex kull darba li jagħtu kuntratt lill-privat jiftakru li l-ħaddiema tal-gvern xorta jridu jitħallsu.

Imma skużi!

Dik hija xi ħaġa li jrid jieħu ħsiebha l-Gvern Jekk inti m'intix kapaċi tikkompeti mal-privat, irranġa lilek innifsek u mhux twaħħal fil-kunsilli lokali u tgħidilhom li hija fuq il-kuxjenza tagħhom li d-dipartimenti tal- gvern mhumiex qed jieħdu kuntratti.

Jiena npoġġiha bil-kontra.

Hija oxxenita' li dipartiment jieħu ċerti kuntratti u jibgħat ċirkolari lill- kunsilli lokali biex jgħidilhom li t-tali kuntratt li kellu jiskadi se jġedduh għal sitt xhur oħra għaliex għadhom ma rranġawx l-amministrazzjoni.

U jiena ngħid li hawn huwa l-periklu.

Minflok qegħdin naħdmu biex ngħaddu aktar poteri lill-kunsilli, qegħdin naħdmu biex intellgħu ħajt madwarhom u ma nagħtuhomx iktar poteri awtonomi.

Li tinvolvi lill-kunsilli lokali fil- management huwa tajjeb pero' dan ma jfisser assolutament xejn bħala progress.

Il-progress li rridu naraw hu li lill-kunsilli lokali tagħtihom il-poter deċiżjonali.

L-importanti huwa li nagħtu iżjed poteri lill- kunsilli lokali, ħaġa li m'hijiex qed issir minn dan il-Gvern.

Ħalli issa nerġa' niġi lura għall-kwestjoni ta' min għandu jieħu u ma jeħux it- tenders.

Ir-realta' hi li jekk nibqgħu nirraġunaw b'dan il-mod, nispiċċaw ngħidu li l-gvern għandu jieħu kważi l-kuntratti kollha.

Din hija l-implikazzjoni li toħroġ minn dan it-tip ta' diskors li għamel dalgħodu l-Ministru.

L- Onor. Mangion qal lill-kunsilli biex iżommu quddiem għajnejhom li meta qed jagħtu tender lill-privat, il-ħaddiema tal-gvern xorta jridu jitħallsu.

Veru li dawn l-affarijiet trid tkun konxju tagħhom imma l-implikazzjoni ta' dak it-tip ta' messaġġ hija li l-ineffiċjenza tal-gvern irridu ngħadduha fuq il-kunsilli lokali.

Dan huwa l-ħażin u għalhekk aħna strutturajnihom kif strutturajnihom lill-kunsilli lokali.

Għaliex meta inti għandek il- kunsilli lokali, x'tagħmel?

Tagħtihom ħaddiema tal-gvern u jaħdmu bihom?

Jew nirrikonoxxu d-diffikultajiet li għandu l-gvern biex jimmaniġġja l- ħaddiema tiegħu u jekk irridu li l-kunsilli lokali jkunu xi ħaġa ġdida, nitilqu b'sistema differenti ta' competitive tendering?

Din l-għażla li kellha ssir.

Fil-fatt saret għażla favur it-tieni option għaliex b'dak il- mod biss nistgħu nevitaw il-problemi ta' management tal-gvern.

Pero' l- messaġġi kollha li ħarġu din is-sena mill-Gvern immexxi mill-Partit Laburista huma bil-kontra.

Il-messaġġi kienu biex jutilizzaw is-servizzi u l-ħaddiema tal-gvern.

Huwa tajjeb li l-kunsilli lokali jutilizzaw dawn is- servizzi imma basta jkunu sodisfatti - huma u mhux il-ministru - li s- servizzi huma effiċjenti.

Jiena naħseb li ebda kunsill lokali m'huwa daqshekk miġnun li ma jeħux servizz tal-gvern jekk ikun bi prezz tajjeb u jkollu servizz tajjeb.

Dwar dan aħna ma nistgħux naqblu mal-politika tal- Partit Laburista għaliex m'hijiex politika direzzjonata li tagħti empowerment lill-kunsilli lokali.

Fuq din bilfors ikollna nibqgħu nisħqu u nagħfsu għaliex nemmnu li l-uniku mezz biex issaħħaħ il-kunsilli lokali huwa li tagħtihom iktar poteri li jistgħu jaħdmu fuqhom.

Madam Speaker, l-ikbar problema li qegħdin jiffaċċaw illum il-kunsilli lokali hija dik tan-nuqqas ta' fondi.

Diġa' semmejt li fi żmien il-Gvern immexxi mill-Partit Nazzjonalista l-flus allokati għall-kunsilli lokali dejjem baqgħu jiżdiedu, filwaqt li f'din l-ewwel sena ta' Gvern Laburista l- flus allokati lill-kunsilli lokali naqsu b'Lm1 miljun mill-fond ordinarju u l-fond speċjali baqa' ta' Lm2.5 miljun, kif kien fl-aħħar sena ta' Gvern Nazzjonalista.

Sadanittant żdiedu b'mod sostanzjali l-prezzijiet tal- materjal u tas-servizzi li jagħti l-gvern.

Il-Ministru ġustament ħa d- deċiżjoni li filwaqt li jissussidja ċerti affarijiet, jagħmel costings kummerċjali ta' affarijiet oħra għaliex ovvjament ma jagħmilx sens li gvern jagħmel telf mis-servizz li jkun qed joffri.

Tista' tirraġuna kif jirraġuna l-Prim Ministru, jiġifieri li l-ħaddiema tal-gvern, jaħdmu u ma jaħdmux xorta huma a fixed cost u kważi kważi jista' ma jiċċarġjax għalihom, pero' jekk jagħti servizz li jinkludi materjal, costs ta' affarijiet oħra bilfors li jrid jiċċarġjahom.

Ir-realta' hi li l-prezzijiet għal servizzi li joffri l-gvern u li qed jiġu kkwotati lill-kunsilli lokali din l-aħħar sena żdiedu sostanzjalment.

Jien ma nafx jekk il-Ministru qattx daħal fiha din u jekk ma daħalx fiha nitolbu biex jagħmel comparative analysis ta' x'kien jiġi kkwotat f'kuntratti sentejn ilu u x'qed jiġi kkwotat fil- kuntratti llum.

Jien fil-fatt għamilt domanda dwar dan u fit-tweġiba tiegħu l-Ministru qalli li l-informazzjoni għadha qed tinġabar - nifhem li hemm ħafna x'jinġabar - pero' mill-informazzjoni li għandi jien nista' ngħid li l-prezzijiet li qed jintalbu mill-Gvern telgħu m'għola s-smewwiet u ħafna drabi qed jiġu anke undercut by far mill-privat.

Għalhekk naħseb li huwa inġust li issa jingħad li l-kunsilli lokali qisu għandhom xi responsabbilta' fuq daharhom għaliex dawn il-kuntratti qed jeħodhom il- privat.

Issa rridu noqogħdu attenti wkoll fuq liema bażi qed jiġu stmati s- servizzi minn diversi dipartimenti tal-gvern u min se jibda jġorr ir- responsabbilta' tat-telf tal-kuntratti għaliex mid-diskors li qed isir kważi qed inpoġġu l-oneru fuq il-kunsilli lokali mentri l-oneru għandu jkun totalment fuq il-Gvern u fuq ħadd aktar.

Għalhekk jien nibqa' nsostni li huwa inġust li nitfgħu t-tort fuq il-kunsilli lokali.

Wara kollox kulma rridu nagħmlu biex naraw kemm huma xxamplati l-kunsilli lokali huwa li naraw l-accounts tagħhom tas-sena l-oħra - jien rajt uħud minnhom, ma stajtx narahom kollha - fejn insibu li dawn qegħdin f'pożizzjoni fejn bilkemm jistgħu jiffunzjonaw.

Jekk din is-sena l-Gvern mhux se jżid l- allokazzjoni fil-budget għall-kunsilli lokali, wisq nibża' li s-sena d- dieħla se niġu f'sitwazzjoni fejn ħafna kunsilli lokali se jkollhom jiddejnu.

Din hija sitwazzjoni prekarja ħafna u rridu noqogħdu attenti għaliha.

Niġi issa għar-rapport per se li għandna quddiemna.

Jien diġa' għidt li l-ammont ta' flus li huma vvotati f'dan il-fond speċjali huwa l-istess li ħalla l-Gvern Nazzjonalista fl-aħħar sena tiegħu.

Sadanittant żdiedu l-ispejjeż tal-materjal u ħafna mill-fondi li għandna hawnhekk iridu jintnefqu f'materjal u fi proġetti li jinvolvu mhux biss l-għoti ta' servizzi imma anke bini jew ristrutturazzjoni u allura minħabba f'hekk il-cost tal-materjal se jkun element qawwi ħafna.

Per eżempju, meta fl-1995 ġie sottomess il-proġett tal-playing field f'Ġebel San Martin, s-somma mitluba kienet ta' Lm40,000, pero' llum żgur li hemm bżonn ta' aktar flus minn hekk.

Li qed ngħid jien huwa li jekk għandna żieda fl-ispejjeż tal-mano d'opera u fl-ispejjeż tal-materjal, m'aħniex qed nitkellmu aktar fuq purchasing power ta' Lm2.5 miljun, kif kienu s-sena l- oħra u ta' qabel, imma qed nitkellmu fuq somma ħafna inqas.

Jiġifieri r- realta' hi li l-Gvern Laburista mhux biss qed inaqqas Lm1 miljun mill- budget totali imma minħabba fl-inflazzjoni u ż-żieda fl-ispejjeż u fil-mano d'opera, l-ammont li qed jiġi mnaqqas huwa ferm aktar.

Madam Speaker, ir-rapport li għandna quddiemna huwa maqsum f'numru ta' funds li jipprovaw jolqtu diversi aspetti li hemm fix-xogħol tal-kunsilli lokali.

Jien naqbel mal-Ministru fejn qal li parti minnhom qegħdin hemmhekk biex jaġġustaw l-allokazzjoni ta' flus taħt il-formola ta' popolazzjoni u area, pero' rridu ngħidu wkoll li l-parti l-kbira ta' dawn il-funds ilhom hemmhekk minn żmien il-Gvern Nazzjonalista.

Fil-verita' r- rapport huwa strutturat kważi kollu kemm hu, ħlief għall-aħħar fund, fuq fondi li kien waqqaf il-Partit Nazzjonalista meta kien fil-gvern u tkomplew minn dan il-Gvern.

Din hija ħaġa tajba u qed ngħid hekk mhux sempliċement għaliex għamilha l-Gvern Nazzjonalista imma għaliex hemm qbil u hemm kontinwita' fuq liema funds għandhom jitkomplew.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, ippermettili niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

MADAM SPEAKER: Il-Kamra hija sospiża.

Il-Kamra ġiet sospiża fil-11.55 a.m. u rriżumiet ħames minuti wara

MADAM SPEAKER: Is-seduta tista' tkompli.

L-Onor.

Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Madam Speaker, kont qed ngħid li naqbel mal-Ministru li l-fondi li qed nitkellmu fuqhom illum f'ħafna każijiet jinħadmu fuq formoli li ma jiddividux naħa jew oħra tal-Kamra, pero' ma naqbilx miegħu meta jgħid li hemm nuqqas ta' diskrezzjoni.

Nista' naqbel miegħu li d- diskrezzjoni ċertament hija assenti fejn tiġi biex tiddeċiedi dwar kemm jieħu kunsill "A" jew kunsill "B", pero' id-diskrezzjoni hija eżistenti b'mod assolut fejn tiddeċiedi x'talloka jew ma tallokax għal fond partikolari.

Per eżempju, naħseb hija użu ta' diskrezzjoni tal-Ministru li ddeċieda li din is-sena jdaħħal il-fond għall-introduzzjoni tal-pilot scheme tal-wardens minflok il-fond li kien hemm is-sena l-oħra li kien jitħaddem mal-Planning Authority.

Per eżempju, hija fid-diskrezzjoni tal- Ministru li taħt il-Fund F1, il-Belt Valletta minn Lm20,000 ħadet Lm30,000 - hawnhekk naqbel mal-Ministru perfettament u bħala Belti nirringrazzjah! - u anke li l-vot għar-resurfacing tat-toroq ikun ta' Lm1.4 miljun bħal dak tas-sena li għaddiet.

Jiġifieri l-allokazzjoni ta' l-ammont li kull fond jew sub-fond għandu hija użu ta' diskrezzjoni pero' m'huwiex diskrezzjonali mbagħad kif tqassam bejn kulħadd u hemmhekk qed naqblu perfettament li huwa tajjeb.

Jien naħseb li l-istqarrija li għamlet l-Assoċjazzjoni tal- Kunsilli Lokali llum kienet qed tirriferi għal dan.

Jekk immorru ftit lura nsibu li din l-assoċjazzjoni kienet involuta fil- proċess tat-tqassim ta' fondi lill-kunsilli lokali.

F'dak l-istadju kien importanti li tkun involuta anke f'dan id-dettall għaliex kien għad m'hemmx formoli għal kollox awtomatiċi.

Fil-fatt, jekk niftakar sew, fl-aħħar rapport li sar kien hemm proprju t-talba ta' l-assoċjazzjoni li l-formoli għall-allokazzjoni tal-fondi, li sa dak iż-żmien ma kenux awtomatiċi, jsiru kemm jista' jkun awtomatiċi sabiex titnaqqas din id-diskrezzjoni li qed nitkellem fuqha issa.

Jien naħseb li t-talba ta' l-assoċjazzjoni li tiġi kkonsultata ma kenitx, kif qal il-Ministru, tirriferi għall-proġetti li jridu jiġu sottomessi imma kienet proprju talba sabiex tiġi kkonsultata f'dawk il-każi fejn il-Ministru qed juża d-diskrezzjoni tiegħu.

Naħseb li f'dan is-sens għandha tittieħed l-istqarrija għaliex, kif qal il-Ministru hawnhekk, il-funding tal-proġetti hija problema oħra.

Jekk, per eżempju, nieħdu l-playing field ta' Ġebel San Martin insibu li wara li ħadem il-costings, il-Kunsill Lokali taż-Żejtun talab Lm40,000.

Minn din is-somma jista' jkun li s'issa ttieħdu xi Lm8,000 jew Lm10,000 pero' dan il-proġett baqagħlu sentejn oħra biex jispiċċa.

Allura issa qegħdin f'pożizzjoni fejn mhux biss qed naħdmu fuq proġetti antiki imma min laħaq ħa l-flus almenu għamel xi ħaġa f'erba' snin.

Min ma laħaqx għal xi raġuni jew oħra applika, ma jistax japplika fis-sentejn jew tlieta li ġejjin.

U min għadu qiegħed jirċievi l-flus qiegħed f'pożizzjoni fejn fl- aħħar mill-aħħar se jaqbeż l-istima oriġinali tiegħu.

Jien naħseb li hawnhekk irridu naraw kif nistgħu naffrontaw din is-sitwazzjoni.

Ma jeżistux soluzzjonijiet faċli pero' naħseb li għas-sena d-dieħla l- Ministru, id-Dipartiment tal-Kunsilli Lokali flimkien ma' l-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali jridu jibdew jitkellmu ftit biex jaraw kif tista' tiġi riżolta din is-sitwazzjoni.

Din is-sena għandna special fund ta' Lm45,000 li huma ntiżi sabiex jiġu ntrodotti pilot projects ta' wardens fil-Belt, f'Tas-Sliema u f'San Pawl il- Baħar.

L-ewwel kumment li nixtieq nagħmel huwa li l-Gvern għal darba oħra qed juri ruħu daqsxejn qammiel mal-kunsilli lokali.

Dawn il-Lm45,000 li qed nivvotaw biex nagħmlu pilot project, li eventwalment bil-bona grazzja ta' dan il-Gvern se jgħaddi - kieku konna aħna fil-gvern kieku diġa' għadda għax hekk kien ippjanat - kellna bżonn neħduhom mill-ispecial funds?

Il-Ministru ma setax isib Lm45,000 minn xi vot ieħor biex dan il-proġett ġdid, li eventwalment irid jgħaddi f'idejn il-kunsilli lokali, jiffinanzjah mill-ftit flus li diġa' kellna fil-budget?

Jien naħseb li din hija indikazzjoni mhux ta' penny pinching imma indikazzjoni ta' f'liema livell waqajna biex naħdmu mal-kunsilli lokali.

Madam Speaker, hawnhekk nixtieq insemmi l-iktar ħaġa li fl-opinjoni tiegħi hija preokkupanti.

Jien ma nistax nifhem kif sena wara li tela' l-Gvern Laburista, bil- wegħdiet kollha ta' diċentralizzazzjoni, bil-wegħdiet kollha li rridu nsaħħu l-kunsilli lokali, se nibdew b'pilot project fi tliet lokalitajiet li l-Ministru ma semma xejn fuqu.

Nispera li fil-konklużjoni tiegħu jagħmel riferenza estensiva għaliex faċli tgħid li se nagħmlu pilot project tal-wardens imma trid tgħid xi tfisser.

Il-liġi li tirregola l-impjieg tal-wardens għamilniha aħna meta konna fil-gvern u r-regolamenti kienu prattikament drafted.

Il-poter tal-multi lokali u li tagħmel tribunali lokali diġa' jinsab fil-liġi, tant li l-Kunsill Lokali tal-Ħamrun għamel il-bye-laws, waħħal il-multi u żamm seduta fl-uffiċini tal-kunsill lokali u sadanittant għadna qed naħsbu fil-pilot project.

Jien m'għandix dubju li din hija deċiżjoni politika - m'hijiex kwestjoni amministrattiva għaliex ix-xogħol biex dan il-poter jgħaddi f'idejn il-kunsill lokali kien prattikament lest - li ħa l-Gvern Laburista li jrid iżomm kollox lura.

Dan jidher ċar minn diversi stqarrijiet li saru mill-Ministru u mill-mod kif irrisponda numru ta' domandi.

Il-Ministru ma kienx ċar fil-mod kif wieġeb u jien naħseb li ħadd għadu ma jaf eżattament x'se jiġri għaliex l-iktar ħaġa faċli hija l-impjieg tal-wardens, pero' magħha l-Gvern irid ikun ċar x'se jagħmel f'dak li għandu x'jaqsam ma' tribunali lokali u ma' ġbir tal- multi.

Il-pożizzjoni tagħna hi dik li dejjem kienet u ma naraw l-ebda raġuni għaliex għandna niċċaqalqu mis-sistema kif kienet proposta mill- Gvern Nazzjonalista.

Il-wardens għandhom ikunu impjegati mill-kunsill lokali direttament u nispera li l-Gvern mhux se joħroġ bl-idea li jimpjega l-wardens hu u jibgħathom fil-kunsilli lokali, kif hawn diversi għajdut.

Nispera li fil-ħsieb tagħna ma mmorrux daqshekk lura li noħolqu warden force ċentrali minflok inħallu f'idejn il-kunsilli lokali li jaraw huma x'iridu u x'ma jridux.

Il-poter li l-kunsilli lokali jingħaqdu flimkien biex jagħtu warden service diġa' jeżisti fil-liġi u huwa l-istess poter li bih inħadem ir-Rebirth 2000 u huwa l-istess poter li ntuża mill-kunsilli lokali f'Għawdex biex jagħtu servizz b'mod komuni.

Hekk għandu jkun il- warden service.

Per eżempju, jekk il-Belt għandna bżonn wardens għal rasna peress li jidħol ħafna traffiku u peress li jidħu ħafna nies li jħallu ħafna skart, għandna niddeċiedu li nagħmlu proprju hekk, filwaqt li jekk irridu li ningħaqdu mal-Furjana, ningħaqdu mal-Furjana.

Pero' irid ikun il- kunsill lokali li jiddeċiedi x'hemm bżonn li jsir u lil liema warden irid u mhux ikollu jmur għand id-dipartiment biex jagħtih tnejn jew tlieta.

Jekk nemmnu fl-awtonomija rridu nemmnu fl-awtonomija b'mod sħiħ u mhux meta jaqblilna biss.

Madam Speaker, ma' din nerġa' norbot il-kwestjoni tat-tribunali.

Anke meta kien fl-oppożizzjoni, il-Ministru kien jitkellem fuq tribunali reġjonali.

L-appell tiegħi huwa biex ma mmissux il-liġi.

Ejja nħallu lill- kunsilli lokali jiddeċiedu huma x'għandhom bżonn.

Jekk il-kunsilli lokali f'Għawdex, kollha flimkien, iridu tribunal bejniethom jagħmlu tribunal bejniethom, pero' jekk il-Belt iridu tribunal għalihom jagħmlu tribunal għalihom.

M'għandniex inġegħluhom imorru bilfors mal-Furjana, mal-Marsa, mal-Pieta' u ma' kulħadd.

Jien naħseb li l-kunsilli lokali huma maturi biżżejjed biex jiddeċiedu huma xi jridu u x'għandhom bżonn u huwa ħażin li l-Gvern jagħmilha tal-papa`.

La qed nitkellmu fuq il-wardens hemm bżonn dikjarazzjoni ċara mingħand il- Ministru dwar kif se jaġixxi fuq it-tribunali għaliex is-suċċess tal-warden scheme jiddependi direttament minn x'se jiġri fit-tribunali u mill-multi imposti.

Fl-opinjoni tiegħi l-Ministru s'issa għadu ma kienx ċar dwar, per eżempju, min se jieħu l-flus tal-multi.

Jien naħseb li m'għandniex noqogħdu nduru mal-lewża dwar dan il-punt.

Fil-bidu tal-Parlament il- Ministru kien qalilna li se jeħodhom il-gvern ċentrali; imbagħad qal li l- kwestjoni qed tiġi diskussa; darba oħra qal li jista' jkun li se jeħduhom il-kunsilli lokali; u mbagħad reġa' mar lura.

Jekk se ndaħħlu l-wardens irridu nkunu ċari mal-kunsilli lokali u nkunu saqajna ma' l-art.

Ebda kunsill lokali m'hu se jieħu t-trouble li joqgħod idaħħal il-wardens jekk mhux se jieħu l-flus tal-multi hu għaliex ovvjament dawn se jaħsbuha b'mod li jekk il-Gvern irid il-flus hu allura jimpjega l-wardens hu.

Mela l- appell tiegħi lill-Ministru huwa biex f'dan id-dibattitu jgħid ċar u tond min se jimpjega u jirregola l-wardens, x'se jkollna bħala tribunali u x'se jiġri mill-multi.

Dawn huma erba' domandi sempliċi li naħseb li hemm bżonn li jkollna risposta għalihom jekk irridu li dan is-servizz li kien diġa' ppjanat u strutturat mill-Gvern immexxi mill-Partit Nazzjonalista jkun suċċess.

Madam Speaker, ovvjament din in-naħa se tivvota favur din il-mozzjoni mhux biss għaliex naqblu ma' l-allokazzjoni - għalkemm irriduha li tkun iktar - imma għaliex minn din in-naħa rridu naraw u rridu nibqgħu naħdmu sabiex lill-kunsilli lokali verament nagħtuhom il-fiduċja.

Dan ma jsirx billi noqogħdu ninċensawhom u ngħidulhom kemm huma managers tajbin, lanqas billi noqogħdu nagħmlulhom il-priedki, imma billi nagħtuhom il-poteri deċiżjonali biex lil-lokalitajiet tagħhom verament imexxuhom bħala gvernijiet lokali u mhux bħala managers lokali.

Grazzi ħafna.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Madam Speaker, illum qed nitkellmu fuq riżoluzzjoni mressqa mill-Gvern sabiex jiġu allokati flus biex jagħmlu tajjeb għall- iżbilanċi soċjali u demografiċi ta' xi kunsilli lokali.

Jien fil-ħin li għandi xtaqt li nħares ftit lura għal meta l-kunsilli lokali twaqqfu f'pajjiżna.

Ċertament li bil-ħolqien tal-kunsilli lokali ħarġu fil-beraħ il-ħafna bżonnijiet ta' l-ibliet u rħula tagħna.

Wieħed jista' jgħid li ma kienx hemm bżonn li jitwaqqfu l-kunsilli lokali biex inkunu nafu xi problemi hemm fl-ibliet u rħula tagħna, pero' bis-saħħa tal-kunsilli lokali dawn il-problemi bdew jiġu għallinqas indirizzati u wħud minnhom solvuti wkoll.

Fl-opinjoni tiegħi, fil-bidu tat-twaqqif tal-kunsilli lokali kien hemm żewġ problemi prinċipali; l-ewwelnett li dawn jiġu aċċettati u rikonoxxuti mill-istess dipartimenti, korporazzjonijiet u entitajiet tal-gvern; u t- tieni nett sabiex l-istess ċittadini jifhmu aktar xi jfisser u kif jaħdem kunsill lokali.

Il-Gvern Nazzjonalista waqqaf il-kunsilli lokali imma fl- istess ħin telaqhom f'baħar imqalleb mingħajr ma tahom l-għajnuna neċessarja, speċjalment fil-bidu tagħhom, sabiex anke l-istess dipartimenti, korporazzjonijiet u entitajiet tal-gvern jirrikonoxxuhom mill- ewwel u x-xogħol ikun iktar faċli għall-kunsilliera, li kif jaf kulħadd jaħdmu b'mod volontarju fil-ħin liberu tagħhom.

Għalhekk jien naħseb li seta' sar ippjanar aħjar sabiex dawn il-kunsilli ma jiltaqgħux ma' dawk il- ħafna problemi li sfortunatament għadhom anke jiffaċċaw fil-preżent.

Rigward it-tieni problema, jiġifieri li ċ-ċittadini jifhmu aħjar xi jfisser kunsill lokali, irrid ngħid li nħoss li kien hemm nuqqas serju ta' edukazzjoni u ta' tagħrif lill-pubbliku sa mill-bidu nett tat-twaqqif ta' dawn l-istess kunsilli.

Meta twaqqfu l-kunsilli lokali, dawn ġew mitluqin għal rashom u bosta drabi kellhom jegħlbu d-diffikultajiet waħedhom mingħajr l-għajnuna tal-Gvern Nazzjonalista.

ONOR.

TONY ABELA: Madam Speaker, niġbidlek l-attenzjoni għan-nuqqas ta' quorum.

MADAM SPEAKER: Il-Kamra hija sospiża .

Il-Kamra ġiet sospiża fit-1.15 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MADAM SPEAKER: Is-seduta tista' tkompli.

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Madam Speaker, kont qed ngħid li jien inħoss li kien hemm nuqqas ta' edukazzjoni u tagħrif lill-pubbliku in ġenerali fil- ħolqien tal-kunsilli lokali.

Dan affettwa ħażin l-operat tal-kunsilli lokali, pero' barra minn hekk il-kunsilli lokali kienu qed jiġu wżati mill- Gvern Nazzjonalista bħala paraventu għan-nuqqas tiegħu ta' gvern effiċjenti u kien qed iwaħħal fihom u jitfa' dell ikrah fuqhom bla bżonn.

Illum nisimgħu l-kritika ta' l-Oppożizzjoni iżda x'ħin niftakru x'kienu jagħmlu bħala gvern fil-bidu tat-twaqqif tal-kunsilli lokali u kemm urew sfiduċja fihom, naraw li hemm kontradizzjoni waħda wara l-oħra f'dak li qegħdin jgħidu.

Il-Gvern Nazzjonalista mhux biss kien qed jinħeba u juża lill- kunsilli lokali bħala paraventu, talli sfortunatament kien qed jużahom anke politikament.

Dan qed narawh anke llum għaliex il-Partit Nazzjonalista qiegħed jara li f'kull kunsill lokali jkun hemm gvern u oppożizzjoni.

Jiena ma naħsibx li dan huwa l-iskop tat-twaqqif tal-kunsilli lokali, anzi naħseb li dan jitfa' lura x-xogħol utli li sar u jnaqqas l-effiċjenza f'kull lokalita'.

Tajjeb li wieħed ifakkar ukoll li r-responsabbilta' tal- kunsilliera u s-sindki m'hijiex lejn xi partit jew gvern iżda hija lejn il- poplu li eleġġihom.

Ir-responsabbilta' li għandhom hija kif jonfqu l-fondi li jiġu allokati lilhom u għalhekk għandhom iżommu quddiem għajnejhom, kif diġa' għidt, li jkunu responsabbli lejn l-eletturi tagħhom.

Għalhekk quddiem kull kunsillier u quddiem kull sindku, l-ewwel u l-uniku interess għandu jkun il-ġid u l-bżonnijiet tal-komunita'.

Tajjeb li wieħed jgħid li permezz tal-kunsilli lokali ddaħħlu ideat ġodda u daħlet mentalita' ġdida f'bosta oqsma.

Per eżempju, ta' min isemmi l- indafa, li dwarha kien hemm improvement kbir f'bosta lokalitajiet.

Anke l- poplu beda jirrealizza aħjar il-bżonn ta' aktar indafa.

Iddaħħal ukoll il- konċett tal-planning u kif wieħed iħares ċerti ċentri storiċi fil-lokal.

Kif nafu, f'ċerti kunsilli lokali kellna riżultati li huma evidenti aktar minn oħrajn pero' dan mhux bilfors huwa kwestjoni ta' fondi, għalkemm fil- formola maħduma fil-liġi oriġinali hemm bosta mistoqsijiet dwar kemm din taħdem u ma taħdimx.

Huwa fatt pero' li minkejja n-nuqqas ta' fondi li kellhom, sa mit-twaqqif tagħhom ċerti kunsilli lokali laħqu miri u riżultati sodisfaċenti ħafna.

Għalhekk il-mod kif kunsill juża l-finanzi b'mod għaqli u effiċjenti jilgħab parti importanti ħafna fil-ħajja tal- lokalita' u għalhekk kull kunsill għandu jpoġġi l-prioritajiet tiegħu ta' kif jonfoq u kif jagħmel użu mill-finanzi li evidentement qatt m'huma biżżejjed.

Kif għidt fil-bidu, f'kull lokalita' hemm ħafna bżonnijiet u problemi u żgur li jkollok kemm ikollok finanzi u fondi dawn qatt ma jkunu biżżejjed sabiex jissolvu l-problemi f'daqqa.

Il-kwestjoni tal-finanzi bdiet sa mit-twaqqif tal-kunsilli lokali u għalhekk meta wieħed jisma' lill-Oppożizzjoni tikkritika għaliex il-Gvern Laburista fl-ewwel sena naqqas il-finanzi dovuti lill-kunsilli lokali, jiena ngħid li aħjar juru responsabbilta' u jistaqsu min wassal biex ikollna din il-problema tal-finanzi fil-pajjiż.

Min-naħa ta' l- Oppożizzjoni għandhom ikunu responsabbli u jgħidu mea culpa, għaliex kien il-Gvern Nazzjonalista li wassal lill-pajjiż f'xifer l-irdum fil-qasam finanzjarju.

GĦalhekk qabel jikkritikaw tajjeb li jaraw x'wassal biex il- Gvern Laburista jnaqqas xi ftit mill-finanzi tal-kunsilli lokali.

Dawn il- fondi speċjali se jipprovaw itaffu xi ftit jew wisq din is-sitwazzjoni u jagħmlu tajjeb għal xi proġetti li l-kunsilli lokali għandhom quddiemhom.

Uħud minn dawn il-proġetti mhux biss huma tajbin imma huma wkoll ambizzjużi.

Kulħadd jaf, per eżempju, kemm huwa importanti li wieħed jinvesti f'faċilitajiet sportivi sabiex iż-żgħażagħ tagħna - u anke dawk inqas żgħażagħ - ikunu jistgħu jirrikreaw ruħhom b'mod nadif u 'l bogħod mill-ħafna vizzji li sfortunatament qegħdin jaħkmu lis-soċjeta' tagħna.

Ħalli niġi issa għal punt ieħor.

L-Onor.

Austin Gatt qal li l-offerti li jitfgħu dipartimenti tal-gvern qed ikunu għoljin u x-xogħol li jagħmlu mhuwiex ikun effiċjenti.

Ċertament li dan kien jiġri anke fi żmien il-Gvern Nazzjonalista.

Per eżempju, jiġini f'moħħi tender li ngħatat għall-upkeep tal-ġonna, fejn dipartiment tal-gvern tefa' offerta ta' kważi ¥20,000 u mbagħad kien hemm offerta mill-privat ta' ¥11,000 jew Lm12,000, jiġifieri Lm9,000 jew Lm8,000 inqas minn dik tal-gvern.

GĦalhekk jien naħseb li l-kritika li għamel l-Onor.

Gatt hija nġusta u forsi nkunu aktar ċari jekk ngħidu li anke din il- problema writniha mingħand il-Gvern Nazzjonalista.

L-Onor.

Gatt qal ukoll li l-Gvern Laburista ġab lill-kunsilli lokali daharhom mal-ħajt tant li kellhom jaċċettaw il-ħaddiema tal-gvern.

Jiena ngħidlu li kien hemm ċerti kunsilli lokali li huma stess talbu li jingħataw ħaddiema tal-gvern, speċjalment għal xogħlijiet żgħar li ma jkunx hemm bżonn joħorġu tender għalihom u b'hekk jiffrankaw ċerti spejjeż.

Ta' min jgħid li ċerti proġetti min-naħa tal-kunsilli lokali ma kenux qegħdin jinżammu minħabba nuqqas ta' finanzi iżda minħabba dewmien esaġerat sabiex jinħarġu ċerti permessi minn awtoritajiet u dipartimenti tal-gvern.

Għalhekk il-ħafna proġetti weqfin tal-kunsilli lokali m'humiex dovuti għan- nuqqas ta' finanzi - għalkemm jista' jkun il-każ ukoll - iżda minħabba li ċerti awtoritajiet u dipartimenti tal-gvern m'humiex effiċjenti biżżejjed sabiex jakkomodaw lill-kunsilli lokali u jagħtuhom priorita' u b'hekk iħaffu aktar l-applikazzjonijiet li jkollhom quddiemhom.

Per eżempju, naħseb li hemm bżonn li l-Planning Authority tagħti aktar importanza u priorita' lill-kunsilli lokali, anke fid-dawl li kunsill lokali ma jdumx aktar minn tliet snin u allura sakemm kunsill jipproġetta, japplika u mbagħad jattwa l-proġett jista' jkun li jkun laħaq wasal iż- żmien għal elezzjoni oħra u allura ċertament li l-proġett jibqa' lura.

Jien naħseb li huwa importanti li l-kunsilli lokali jaħdmu flimkien, mhux biss sabiex isir użu aħjar mill-finanzi imma anke għaliex minħabba ċ-ċokon tagħna mhux possibbli li jkun hemm, per eżempju, ground tal-football f'kull lokalita'.

Għalhekk għandu jintlaħaq ftehim bejn kunsilli ta' lokalitajiet viċin ta' xulxin sabiex jagħmlu proġetti flimkien ħalli jkun hemm aktar effiċjenza fl-użu tal-fondi.

Madam Speaker, jien ngħid li l-Gvern Laburista qed jagħti aktar importanza u saħħa lill-kunsilli lokali u lill-istess kunsilliera billi jinvolvi aktar lill-kunsilliera u lill-kunsilli lokali f'diskussjonijiet.

Il-Ministru semma wkoll il-Kunsill Reġjonali għall-Iżvilupp tan-Nofsinhar ta' Malta, fejn hemm involuta t-tliet lokalitajiet tad-distrett li jiena nagħmel parti minnu.

Huwa tajjeb li wieħed ikollu konsultazzjonijiet u involviment dirett fid-deċiżjonijiet ta' kif għandu jsir l-iżvilupp fil- lokalitajiet u z-zoni ta' kull kunsill lokali.

Se jkun hemm ukoll rappreżentanti tal-kunsilli lokali fuq bordijiet ta' korporazzjoni ħalli b'hekk ikunu jistgħu jaslu aħjar l-ilmenti taċ-ċittadini.

Rigward il-Kunsill Reġjonali għal Għawdex naħseb li l-Onor.

Gatt ma tantx tah importanza għaliex qed jgħid li dan ma jeħux deċiżjonijiet.

Fil- fatt il-bieraħ ġiet ippubblikata white paper dwar dan u għalhekk naħseb li għadu kmieni wisq sabiex wieħed jikkummenta dwaru.

Ngħid biss li hija ħaġa pożittiva ħafna li kull kunsill lokali se jkollu rappreżentant tiegħu fuq dan il-kunsill reġjonali.

Il-fatt li l-kunsilli lokali ġew fdati bir- responsabbilta' tal-ħaddiema juri li l-Gvern Laburista għandu fiduċja fl- istess kunsilli u anke fil-kunsilliera li huma nies kapaċi u li jafu jerfgħu r-responsabbilta' tagħhom.

Jiena ngħid li meta l-kunsilli lokali jaraw il-fiduċja li l-Gvern għandu fihom, ċertament li jħossu l-bżonn li jammeljoraw u jkunu aktar effiċjenti u anke li jiżviluppaw u jikbru aktar fl-affarijiet li jinteressaw liċ-ċittadini tagħhom fil-lokalitajiet tagħhom.

Nixtieq hawnhekk insemmi xi inizjattivi li qegħdin jieħdu ħafna kunsilli lokali fil-qasam soċjali sabiex jindirizzaw il-problemi li jiltaqgħu magħhom iż-żgaħżagħ tagħna, b'mod partikolari, fejn jidħlu d-drogi u l- alkoħol.

Dan m'huwiex xi obbligu tal-kunsilli lokali imma qegħdin jagħmluh għaliex iħossu li għandhom jagħmluh.

U huwa tajjeb li jibqgħu mexjin f'din il-linja għaliex jekk dan ma jsirx ċertament li l-ibliet u l-irħula tagħna jbatu l-konsegwenzi ta' dawn il-problemi soċjali.

Madam Speaker, ġustament il-kunsilli lokali qegħdin joħolqu pressjoni fuq id-dipartimenti tal-gvern sabiex ikunu aktar effiċjenti.

Dan qed jagħmluh għaliex iħossu li aktar ma jkun hemm liaison tajjeb bejn il-kunsilli lokali, id-dipartimenti u l-korporazzjonijiet, aktar tikber l-effiċjenza u b'hekk iċ-ċittadini tagħna jkunu moqdijin aħjar fil-bżonnijiet tal-ħajja ta' kuljum.

Għalhekk jien minn hawnhekk nappella sabiex fid-dipartimenti u l-korporazzjonijiet issir ir-riorganizzazzjoni meħtieġa sabiex il-kunsilli lokali jkunu jistgħu jaħdmu aħjar għall-ġid taċ-ċittadini kollha.

Ħalli niġi issa għal punt ieħor.

Kontra dak li qal l-Onor.

Gatt, il-Gvern Laburista jemmen fid- diċentralizzazzjoni u dan urih biċ-ċar anke l-Ministru fi stqarrija li ħareġ fit-22 ta' Jannar, 1997 fejn fost l-oħrajn kien hemm hekk:

"Għaldaqstant il-Gvern Laburista jerġa' jtenni l-impenn tiegħu lejn l- iżvilupp tal-kunsilli u l-proċess veru ta' diċentralizzazzjoni b'mod ippjanat u effettiv fl-aħjar interess taċ-ċittadin.".

Madam Speaker, qed ngħid dan għaliex intqal hawnhekk li l-Gvern m'għaddiex poteri ġodda lill-kunsilli lokali.

Jien naħseb li kulħadd jaqbel li qabel titlaq tiġri trid titgħallem timxi sewwa u anke bħala gvern ġdid nemmen li hemm bżonn li tieqaf għal ftit żmien sabiex issaħħaħ dak li l-kunsilli lokali huma responsabbli għalih fil-preżent.

Għalhekk huwa importanti li l- ewwel ngħinu lill-kunsilli lokali jkunu responsabbli mija fil-mija ta' dak li hu fid-dmir tagħhom skond il-liġi u wara tkompli d-diċentralizzazzjoni.

Il-kunsilli lokali ilhom imwaqqfin biss għal dawn l-aħħar tlieta jew erba' snin u għalhekk tajjeb li wieħed isaħħaħ dak li għandna sabiex nibnu futur fuq sisien soda.

Madam Speaker, jiena nagħlaq billi ngħid li huwa tajjeb li nirrikonoxxu x- xogħol li qegħdin jagħmlu l-kunsilli lokali.

Ngħid ukoll li jenħtieġ li l- gvern ċentrali jgħinhom bl-aktar mod wiesgħa possibbli għaliex dawn jinsabu f'pożizzjoni li iħossu l-polz taċ-ċittadin ferm aktar mill-viċin.

Huwa tajjeb li ċ-ċittadin japprezza l-fatt li l-kunsilliera jagħmlu dan ix- xogħol volontarjament sabiex fil-ħin liberu tagħhom ikunu jistgħu jagħtu kontribut lis-soċjeta' in ġenerali u fl-aħħar mill-aħħar lil pajjiżna.

Għalhekk huwa tajjeb li l-kunsilli lokali jkollhom aktar poteri - ħaġa li l-Gvern jemmen li għandha ssir - pero' qabel xejn irridu nsaħħu dak li huma responsabbli għalih diġa' u b'hekk inkunu qegħdin nibnulhom futur fuq sisien soda u mhux fuq sisien li għada pitgħada jistgħu jikkrollaw.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Madam Speaker, ħadt pjaċir ninnota li f'dawn il-ħteġijiet speċjali, bħalma kien hemm fi żmien l-amministrazzjoni Nazzjonalista, qegħdin jiġu allokati fondi għal żbilanċi soċjo-demografiċi.

Primarjament jiena se nirriferi għal tlieta minnhom, fond "D2", fond "D3" u fond "D4".

Fond "D2" jirrigwarda żbilanċ li jirriżulta meta l-medja ta' persuni għal kull residenza tkun anqas jew daqs tnejn.

Fond "D3" jirrigwarda żbilanċ li jirriżulta min-numru kbir ta' ħwienet meta mqabbel mal-popolazzjoni tal-lokalita'.

Fond "D4" jirrigwarda lokalitajiet b'surface area anqas minn tliet kilometri kwadri u popolazzjoni ta' anqas minn 5,000.

Hawnhekk nixtieq nerġa' nagħmel appell sabiex jinħoloq fond li jagħmel tajjeb għall-iżbilanċ soċjo-demografiku meta l-popolazzjoni reali tkun ferm akbar min-numru ta' residenti tal-lokalita'.

Kif diġa' għidt, il-fond "D2" jagħmel tajjeb għall-fatt li n-numru ta' djar ikun ikbar meta mqabbel man-numru ta' residenti permanenti.

Per eżempju, f'San Pawl il-Baħar hemm madwar 2,800 dar u madwar 5,000 resident permanenti.

Għaldaqstant il-kunsill lokali ta' din il-lokalita' qiegħed jieħu xejn anqas minn ¥83,600 minn total ta' ¥193,000, jiġifieri 60% ta' dan il-fond speċjali.

Tajjeb li wieħed jinnota li dan il-fond, li huwa wieħed mill-fondi li għandhom x'jaqsmu ma' żbilanċji soċjo-demografiċi, jagħmel tajjeb għal-lokalitajiet ta' villeġġatura, lokalitajiet li jkollhom ħafna residenzi tas-sajf, b'konsegwenza li f'dan l-istaġun tas-sena jkollhom popolazzjoni ferm akbar min-numru ta' residenti reġistrati fil- lokalita'.

Madam Speaker, bħalma ġara fl-aħħar snin taħt l-amministrazzjoni Nazzjonalista, il-Belt kapitali ġustament reġgħet ingħatat fondi minħabba funzjonijiet u obbligazzjonijiet speċjali taħt il-fond "F1".

Din is-sena l- Belt Valletta se tieħu Lm30,000 minn dan il-fond pero' imbagħad mill-banda l-oħra se tieħu biss 5% mill-fond "D2".

Hawnhekk ta' min isemmi l- problema l-oħra li trid tiffaċċa l-Belt kapitali tagħna.

F'din il-belt, fost affarijiet oħra, hemm ħafna dipartimenti u ministeri tal-gvern u għalhekk jien nerġa' nappella sabiex dan il-konċett jingħata importanza meta jiġu mfasslin dawn il-fondi speċjali.

Mill-fond "D3" li jagħmel tajjeb għall-ammont kbir ta' ħwienet f'lokalita' meta mqabbel mal-popolazzjoni, il-Belt Valletta se tieħu 20%.

Minn dan joħroġ ovvju l-fatt illi li kieku ma jeżistix il-fond speċjali għall-Belt Valletta bħala l-belt kapitali ta' pajjiżna, kieku żgur li l- kunsill lokali ma kienx ikollu biżżejjed fondi biex ilaħħaq mal-bżonnijiet tiegħu.

Madam Speaker, hemm imbagħad lokalitajiet oħra li m'għandhomx il-fond speċjali li għandha allokat għaliha l-Belt Valletta u fost dawn insemmu l- Furjana fejn ukoll teżisti l-istess problema, ċioe' dik li għalkemm hemm biss 2,200 votant reġistrati, hemm madwar 2,500 persuna li jaħdmu f'uffiċini tal-gvern.

Dan it-tagħrif ġie mogħti lili f'risposta għal mistoqsija parlamentari li kont għamilt f'April li għadda.

Ovvjament minbarra l-ħaddiema tal-gvern hemm ukoll dawk li jaħdmu f'korporazzjonijiet parastatali, banek, ħwienet u ditti kummerċjali.

Biżżejjed wieħed issemmi t-Telemalta, liema korporazzjoni tinsab fil- konfini tal-Furjana.

Madankollu l-Kunsill Lokali tal-Furjana ma jieħu xejn mill-fond "D2", li qiegħed biex jagħmel tajjeb għal dawk il- lokalitajiet fejn in-numru ta' residenti għal kull dar ikun inqas minn tnejn, filwaqt li mill-fond "D3" li huwa l-fond li jagħmel tajjeb għan- numru kbir ta' ħwienet meta mqabbel mar-residenzi jieħu biss 0.8%.

Hemm imbagħad l-area ta' l-Isptar San Luqa fejn ta' kuljum jgħaddu minnha mijiet ta' nies, persuni li jkunu se jżuru lill-pazjenti, kif ukoll dawk li jattendu d-dipartimenti ta' l-emerġenza u ta' l-out-patients.

Hawnhekk ta' min wieħed jgħid li l-Kunsill Lokali ta' Tal-Pieta' jieħu biss 0.5% tal- flus allokati għall-fond "D3" u jien jidhirli li l-Gvern huwa fid-dmir li jagħmel tajjeb għal dan l-iżbilanċ.

Ovvjament wieħed jista' jsemmi wkoll l-industrial estates tal-Marsa, Kordin, San Ġwann, Ħaż-Żabbar, ix-Xewkija u oħrajn.

Huwa importanti li wieħed jiftakar li f'dawn l-industrial estates jaħdmu eluf ta' nies u l- kunsilli lokali ta' dawn il-lokalitajiet m'humiex qed jiġu kkompensati għall-fatt li tant nies qed jużaw it-toroq tagħhom.

Madam Speaker, rigward l-introduzzjoni ta' l-iskema pilota tas-servizzi tal-gwardjani lokali wieħed irid joqgħod attent li meta jintroduċi din l- iskema f'lokalita', anke b'mod proviżorju, ma jkomplix jaggrava s- sitwazzjoni f'lokalitajiet fil-viċin.

Per eżempju, l-inforzar tal-liġi permezz ta' gwardjani lokali għal dak li jirrigwarda traffiku fil-Belt bilfors li jiggrava s-sitwazzjoni diġa' prekarja ta' pparkjar ta' karozzi fil-Furjana, li għalissa mhux se jkollu gwardjani lokali.

Wieħed jista' jirripeti l-istess argument fil-każ ta' Tas-Sliema u San Pawl il-Baħar.

Jien nifhem li għal proġett pilota kien hemm bżonn li wieħed jagħżel xi postijiet - għalkemm kif qal tant tajjeb l-Onor.

Austin Gatt, din tal- gwardjani lokali ilha fuq l-aġenda ta' pajjiżna għal diversi snin u l- amministrazzjoni preċedenti kienet diġa' lestiet u għamlet drafting tar- regolamenti u l-liġijiet għal dan il-għan - pero' kont nistenna li jekk wieħed se jintroduċi din is-sistema, per eżempju, fil-Belt Valletta wieħed kien jintroduċiha wkoll fil-Furjana għaliex il-problema tal-Belt u tal- Furjana fil-qasam ta' ipparkjar ta' karozzi u tat-traffiku huma marbutin ma' xulxin, tant li l-istess Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku u l-istess Awtorita' ta' l-Ippjanar jittrattaw ħafna drabi l-probema tat-traffiku fil- Belt u fil-Furjana flimkien.

Madam Speaker, nagħlaq dan l-intervent tiegħi billi ngħid li fl-aħħar mill-aħħar għalkemm qed jiġi vvotat l-istess ammont ta' flus bħas-sena l- oħra għal dawn il-ħtiġijiet speċjali tal-kunsilli lokali, peress li l- materjal u l-pagi tal-ħaddiema għolew, fil-fatt wieħed jista' jgħid li qed tiġi vvotata somma anqas.

Wieħed irid jiftakar li n-nefqa rikorrenti ta' dan il-Gvern fl-ewwel disa' xhur ta' din is-sena kienet ta' Lm13 miljun iktar minn dik li ntnefqet fl-ewwel disa' xhur tas-sena li għaddiet taħt Amministrazzjoni Nazzjonalista, u għalhekk żgur li ħadd ma jista' jakkuża l- Gvern Nazzjonalista bi sparpaljar ta' flus.

Li qed nipprova ngħid huwa li minkejja li l-Amministrazzjoni Laburista nefqet Lm13 miljun iktar fl-ewwel disa' xhur ta' din is-sena, fejn jidħlu ħtiġijiet speċjali tal-kunsilli lokali l-Gvern Laburista xorta waħda qiegħed jipproponi li n-nefqa tibqa' l- istess.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Gavin Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA (Segretarju Parlamentari għas-Self Employed): Madam Speaker, rigward din ir-riżoluzzjoni nixtieq immur direttament fuq Vot (iv) li jirriferi għall-għotja speċjali lill-kunsilli lokali biex jinbnew jew biex ikunu jistgħu jiġu wżati grounds tal-football f'lokalitajiet fejn dawn il-faċilitajiet ma jeżistux.

Jien ngħid li din ir-riżoluzzjoni, almenu limitatament għal din il-klawsola, tressqet fi żmien propizju, fl-aqwa żmien meta wieħed jikkonsidra li bħalissa din il-Kamra qed tiddibatti wkoll riżoluzzjoni oħra imressqa mill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni rigward l-għotja ta' artijiet pubbliċi lil assoċjazzjonijiet sportivi, fosthom clubs tal-football, clubs tal-waterpolo, eċċ. Jien naħseb li jkun tajjeb li wieħed jagħmel kontribuzzjoni fl-isfond ta' dan l-item li għandna għad-diskussjoni bħalissa fil-Kamra, pero' anke b'riferenza għar- riżoluzzjoni l-oħra li għadni kemm semmejt.

Ir-raġuni hija li dawn il- fondi speċjali li se jiġu mgħoddija lill-kunsilli lokali finalment se jgħaddu lil assoċjazzjonijiet sportivi.

Jien inħeġġeġ u ninkoraġġixxi lill-kunsilli lokali sabiex anke bl- inizjattiva tagħhom stess jipprovdu servizzi li għandhom x'jaqsmu ma' l- isports, pero' f'ħafna każi li jiġri huwa li l-kunsill lokali jintuża bħala mezz sabiex finalment il-flus imbagħad jgħaddu lill-assoċjazzjonijiet sportivi, bħal clubs tal-football, tal-waterpolo, eċċ. Ir-raġuni hija li ħafna mill-football grounds, waterpolo pitches u faċilitajiet sportivi oħra huma diġa' f'idejn clubs u assoċjazzjonijiet sportivi għaliex igawdu dak li jissejjaħ encroachment rights.

Li jiġri huwa li jkun hemm biċċa art pubblika li tkun qed tintuża bħala ground tal-football u li tkun immexxija mill-club tal-football u l-club ikollu wkoll ċerti drittijiet ta' amministrazzjoni.

Hija ħaġa tajba ħafna li qed titrabba ċerta relazzjoni bejn il-clubs sportivi u l-kunsill lokali.

Jien nemmen li huwa indispensabbli għall-clubs sportivi li fit-twettiq ta' proġetti ta' tkabbir jew ta' sosteniment, sabiex ikunu iktar self-sufficient ifittxu l-għajnuna tal-kunsilli lokali.

Dawn il-fondi speċjali li jingħataw lill-kunsilli lokali sabiex jinbnew jew jiġu wżati grounds tal-football fejn ma jeżistux faċilitajiet simili huwa l-uniku mod sabiex clubs żgħar li jipparteċipaw f'divisions inferjuri u li jbatu minn nuqqas ta' fondi, ikunu jistgħu jtejbu jew addirittura jwaqqfu faċilitajiet sportivi fil-lokalita tagħhom u anke biex ikunu jistgħu jmexxuhom huma stess.

Dan it-tagħrif ġie mogħti lili f'risposta għal mistoqsija parlamentari li kont għamilt f'April li għadda.

Ovvjament minbarra l-ħaddiema tal-gvern hemm ukoll dawk li jaħdmu f'korporazzjonijiet parastatali, banek, ħwienet u ditti kummerċjali.

Biżżejjed wieħed issemmi t-Telemalta, liema korporazzjoni tinsab fil- konfini tal-Furjana.

Madankollu l-Kunsill Lokali tal-Furjana ma jieħu xejn mill-fond "D2", li qiegħed biex jagħmel tajjeb għal dawk il- lokalitajiet fejn in-numru ta' residenti għal kull dar ikun inqas minn tnejn, filwaqt li mill-fond "D3" li huwa l-fond li jagħmel tajjeb għan- numru kbir ta' ħwienet meta mqabbel mar-residenzi jieħu biss 0.8%.

Hemm imbagħad l-area ta' l-Isptar San Luqa fejn ta' kuljum jgħaddu minnha mijiet ta' nies, persuni li jkunu se jżuru lill-pazjenti, kif ukoll dawk li jattendu d-dipartimenti ta' l-emerġenza u ta' l-out-patients.

Hawnhekk ta' min wieħed jgħid li l-Kunsill Lokali ta' Tal-Pieta' jieħu biss 0.5% tal- flus allokati għall-fond "D3" u jien jidhirli li l-Gvern huwa fid-dmir li jagħmel tajjeb għal dan l-iżbilanċ.

Ovvjament wieħed jista' jsemmi wkoll l-industrial estates tal-Marsa, Kordin, San Ġwann, Ħaż-Żabbar, ix-Xewkija u oħrajn.

Huwa importanti li wieħed jiftakar li f'dawn l-industrial estates jaħdmu eluf ta' nies u l- kunsilli lokali ta' dawn il-lokalitajiet m'humiex qed jiġu kkompensati għall-fatt li tant nies qed jużaw it-toroq tagħhom.

Madam Speaker, rigward l-introduzzjoni ta' l-iskema pilota tas-servizzi tal-gwardjani lokali wieħed irid joqgħod attent li meta jintroduċi din l- iskema f'lokalita', anke b'mod proviżorju, ma jkomplix jaggrava s- sitwazzjoni f'lokalitajiet fil-viċin.

Per eżempju, l-inforzar tal-liġi permezz ta' gwardjani lokali għal dak li jirrigwarda traffiku fil-Belt bilfors li jiggrava s-sitwazzjoni diġa' prekarja ta' pparkjar ta' karozzi fil-Furjana, li għalissa mhux se jkollu gwardjani lokali.

Wieħed jista' jirripeti l-istess argument fil-każ ta' Tas-Sliema u San Pawl il-Baħar.

Jien nifhem li għal proġett pilota kien hemm bżonn li wieħed jagħżel xi postijiet - għalkemm kif qal tant tajjeb l-Onor.

Madam Speaker, nagħlaq dan l-intervent tiegħi billi ngħid li fl-aħħar mill-aħħar għalkemm qed jiġi vvotat l-istess ammont ta' flus bħas-sena l- oħra għal dawn il-ħtiġijiet speċjali tal-kunsilli lokali, peress li l- materjal u l-pagi tal-ħaddiema għolew, fil-fatt wieħed jista' jgħid li qed tiġi vvotata somma anqas.

Wieħed irid jiftakar li n-nefqa rikorrenti ta' dan il-Gvern fl-ewwel disa' xhur ta' din is-sena kienet ta' Lm13 miljun iktar minn dik li ntnefqet fl-ewwel disa' xhur tas-sena li għaddiet taħt Amministrazzjoni Nazzjonalista, u għalhekk żgur li ħadd ma jista' jakkuża l- Gvern Nazzjonalista bi sparpaljar ta' flus.

Li qed nipprova ngħid huwa li minkejja li l-Amministrazzjoni Laburista nefqet Lm13 miljun iktar fl-ewwel disa' xhur ta' din is-sena, fejn jidħlu ħtiġijiet speċjali tal-kunsilli lokali l-Gvern Laburista xorta waħda qiegħed jipproponi li n-nefqa tibqa' l- istess.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Gavin Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Madam Speaker, rigward din ir-riżoluzzjoni nixtieq immur direttament fuq Vot (iv) li jirriferi għall-għotja speċjali lill- kunsilli lokali biex jinbnew jew biex ikunu jistgħu jiġu wżati grounds tal- football f'lokalitajiet fejn dawn il-faċilitajiet ma jeżistux.

Jien ngħid li din ir-riżoluzzjoni, almenu limitatament għal din il-klawsola, tressqet fi żmien propizju, fl-aqwa żmien meta wieħed jikkonsidra li bħalissa din il- Kamra qed tiddibatti wkoll riżoluzzjoni oħra imressqa mill-Ministru għax- Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni rigward l-għotja ta' artijiet pubbliċi lil assoċjazzjonijiet sportivi, fosthom clubs tal-football, clubs tal- waterpolo, eċċ. Jien naħseb li jkun tajjeb li wieħed jagħmel kontribuzzjoni fl-isfond ta' dan l-item li għandna għad-diskussjoni bħalissa fil-Kamra, pero' anke b'riferenza għar-riżoluzzjoni l-oħra li għadni kemm semmejt.

Ir- raġuni hija li dawn il-fondi speċjali li se jiġu mgħoddija lill-kunsilli lokali finalment se jgħaddu lil assoċjazzjonijiet sportivi.

Li jiġri huwa li jkun hemm biċċa art pubblika li tkun qed tintuża bħala ground tal-football u li tkun immexxija mill-club tal-football u l-club ikollu wkoll ċerti drittijiet ta' amministrazzjoni.

Hija ħaġa tajba ħafna li qed titrabba ċerta relazzjoni bejn il-clubs sportivi u l-kunsill lokali.

Jien nemmen li huwa indispensabbli għall-clubs sportivi li fit-twettiq ta' proġetti ta' tkabbir jew ta' sosteniment, sabiex ikunu iktar self-sufficient ifittxu l-għajnuna tal-kunsilli lokali.

Dawn il-fondi speċjali li jingħataw lill-kunsilli lokali sabiex jinbnew jew jiġu wżati grounds tal-football fejn ma jeżistux faċilitajiet simili huwa l-uniku mod sabiex clubs żgħar li jipparteċipaw f'divisions inferjuri u li jbatu minn nuqqas ta' fondi, ikunu jistgħu jtejbu jew addirittura jwaqqfu faċilitajiet sportivi fil-lokalita tagħhom u anke biex ikunu jistgħu jmexxuhom huma stess.

Il-parteċipazzjoni tal- clubs sportivi mal-kunsilli lokali hija fundamentali għaliex biex il-clubs illum ikunu kompetittivi hemm bżonn li jkollhom management tajjeb.

Huwa importanti li nħeġġeġ minn hawnhekk lill-kumitat li jien nifforma parti minnu sabiex it-tmexxija tal-clubs kemm jista' jkun tkun fuq bażi professjonali fejn ikun hemm amministrazzjoni vera u proprja u mhux immorru hemmhekk sabiex insaħħnu l-bank.

Huwa importanti ħafna li dawn jiġu informati wkoll dwar il-vantaġġi li jistgħu jakkwistaw proprju minn riżoluzzjonijiet bħal dawn u mill-fondi addizzjonali li jistgħu jingħataw lill-kunsilli lokali.

Madam Speaker, hawn xtaqt nagħmel riferenza għar-riżoluzzjoni li qed tiġi diskussa bħalissa f'dan il-Parlament, li tirrigwarda l-għoti ta' art pubblika lil clubs sportivi.

Permezz ta' dawn iż-żewġ inċentivi, il-clubs se jkollhom għajnuna finanzjarja diretta u se jkollhom ukoll l-ispazju sabiex jagħmlu investiment, anke permezz ta' arranġamenti ma' banek kummerċjali.

Fir-riżoluzzjoni li għadni kemm semmejt qed niddiskutu kif clubs sportivi li se jispiċċalhom l-encroachment jingħataw art pubblika b'ċens temporanju, per eżempju, għal 50 sena.

U meta tagħti art b'ċens temporanju tkun qiegħed kważi tagħti proprietary rights lill-club konċernat.

Dan ifisser li l-club ikun f'pożizzjoni li meta jiġi biex jagħmel investiment ikun jista' jissellef realment u jkun jista' jagħmel proposti anke lill-banek kummerċjali għall-finijiet ta' self sabiex jinvestu fil-qasam sportiv.

Allura meta tikkonsidra dik it-tip ta' assistenza li l-Gvern qed jipprova jagħti u jabbinaha ma' l-għajnuna li jistgħu jieħdu mill-kunsilli lokali permezz ta' dawn il-fondi addizzjonali, wieħed jara li b'hekk qed inressqu lill-clubs lejn għajnuna iktar reali u qed ngħinuhom itejbu l-kondizzjoni u l-performance tagħhom.

Madam Speaker, jien naf li riċentement il-Kunsill Lokali ta' Ħaż-Żebbuġ ta prova ta' din il-koperazzjoni għaliex il-club sportiv ta' Ħaż-Żebbuġ ibbenefika minn din l-għajnuna permezz tal-kunsill lokali.

Fil-fatt il- kunsill lokali mill-vot speċjali li kellu għall-isport għadda s-somma ta' Lm8,000 minbarra li ħareġ Lm5,000 oħra mill-fondi proprji tiegħu u dawn marru sabiex finalment jinbena football ground b'turf sintetiku.

Minn informazzjoni li għandi nista' ngħid li dan kien proġett pożittiv ħafna għall-club u qed ngħid li huwa pożittiv għaliex naturalment mhux qed jużah biss il-football club konċernat imma qegħdin jagħmlu użu minnu clubs u assoċjazzjonijiet oħrajn.

Dan naturalment huwa ta' benefiċċju finanzjarju għall-istess club.

Hawnhekk wieħed irid iżomm quddiem għajnejh li dan ma jfissirx li l- kunsilli lokali se jispiċċaw qishom xi aġenzija tal-karita' u allura issa f'daqqa waħda kulħadd se jmur jitlobhom il-flus sabiex ikunu jistgħu jsiru proġetti ta' din il-kwalita'.

Fil-fatt il-vot speċjali li jingħata m'huwiex intiż sabiex jiffinanzja kompletament il-proġett sportiv li jkun irid isir.

Wieħed irid jifhem, anke mill-eżempju li tajt, li jrid ikun hemm ukoll il-parteċipazzjoni tal-clubs sportivi.

Jiġifieri l-clubs sportivi jridu jgħinu lilhom infushom billi jidħlu f'ċertu obbligu finanzjarju u ma jippretendux li l-kunsill lokali joħroġ il-fondi kollha sabiex titwaqqaf faċilita' sportiva.

Huwa importanti wkoll li wieħed jifhem li dawn il-fondi qegħdin jingħataw sabiex jgħinu fit-twettiq ta' dawn il-proġetti u allura ladarba huma ntiżi sabiex jgħinu, min jibbenefika minnhom irid jgħin ukoll lill-kunsill lokali għax b'hekk ikun qed jgħin lilu nnifsu.

Permezz ta' management tajjeb u viżjoni tajba l-clubs ma jitnaffrux milli jidħlu għal dawn it-tip ta' proġetti għaliex diġa' jkollhom l-għajnuna available u jkun jonqos biss il-kuraġġ, id- determinazzjoni u l-foresight sabiex dawn l-affarijiet jitwettqu.

Madam Speaker, jien nixtieq li l-clubs li se jibbenefikaw ikunu l-inqas sinjuri, ċioe' li dawk li jinsabu f'diviżjonijiet inferjuri jibbenifikaw l- aktar minn dawn il-fondi għaliex dawn huma l-iktar li għandhom bżonn l- għajnuna.

Jien nifhem li club tal-football għandu ħafna spejjeż u naf ukoll kemm hemm nies fil-kumitati ta' dawn il-clubs li jiddedikaw il-ħin tagħhom, anke b'sagrifiċċju personali, sabiex jaraw il-club javvanza.

GĦalhekk nemmen li dawn il-clubs għandhom jaħtfu din l-opportunita' u jibbenefikaw minn din il-forma ta' għajnuna.

Bħala konklużjoni nixtieq nagħmel riferenza għal Vot (ix) fejn jingħad li ċerti kunsilli lokali qed jingħataw fondi speċjali minħabba "żbilanċ ikkawżat bil-frekwenza ta' nies minn barra l-lokalita' għaliex fil- lokalita' jkun hemm għadd kbir ta' ċentri tan-negozju".

Dan jien narah bħala inċentiv għan-negozju nnifsu u huwa importanti ħafna li nikkategorizzaw in-negozji.

Hemm negozji li huma big business, hemm negozji li komunament insejħulhom ħwienet u hemm negozji tas-swieq.

Wieħed irid iżomm quddiem għajnejh li dawn il-fondi jingħataw għax peress li f'dawn iċ- ċentri ta' negozji jkun hemm ħafna nies, l-ispiża tal-kunsill lokali tista' tkun xi ftit akbar minħabba, per eżempju, ammont akbar ta' skart, speċjalment fejn jarmaw is-swieq fit-toroq.

Kif nafu s-swieq tal-monti tal- Belt u s-swieq ta' Marsaxlokk iħallu ħafna skart u hija ħaġa tajba li l- kunsilli lokali jingħataw fondi speċjali proprju minħabba f'hekk.

Huwa tajjeb li nsemmu wkoll lil xi kunsilli lokali li għandhom swieq - illum il-ġurnata s-swieq prattikament infirxu kważi f'kull lokalita' ta' Malta u GĦawdex, u għandi ngħid, kultant anke b'mod diżordinat - li huma ħafna akbar minn dawk ta' lokalitajiet oħrajn.

Naturalment l-inċidenza ta' l-iskart f'dawn l-inħawi se tkun ħafna akbar u dan se jimpinġi fuq il- finanzi tal-lokalita' partikolari.

Jien naf li xi kunsilli lokali qegħdin jipprovaw jaslu f'arranġamenti ma' l-assoċjazzjoni tal-bejjiegħa tal-monti - meta qegħdin nitkellmu dwar l-assoċjazzjoni tal-bejjiegħa tal-monti m'aħniex nitkellmu biss dwar il-monti tal-Belt imma anke dwar swieq f'lokalitajiet oħra - u għalhekk minn hawnhekk jiena nħeġġeġ sabiex il- bejjiegħa jsiru aktar konxji tar-responsabbiltajiet li għandhom u jgħinu lill-kunsilli lokali billi ma jħallux skart warajhom.

Meta jkunu qed jagħmlu hekk, ikunu qed jgħinu wkoll lill-gvern fl-għoti ta' dawn il-fondi addizzjonali ħalli kemm jista' jkun il-problema ta' l-iskart titnaqqas u fl- istess ħin tingħata għajnuna anke fuq livell finanzjarju.

Madam Speaker, jien nagħlaq dan id-diskors tiegħi billi ngħid li naħseb li wasal iż-żmien li nibdew nirrikonoxxu l-fatt li meta nkunu qegħdin nużaw spazju b'xejn fuq art pubblika għandna nkunu konxji mir-responsabbiltajiet tagħna.

Aħna nafu li qegħdin isiru sforzi anke min-naħa tal-bejjiegħa tal- monti sabiex jikkoperaw mal-kunsilli lokali u jiena nemmen li b'daqsxejn iktar determinazzjoni nistgħu naslu għal arranġament li jkun sodisfaċenti għall-partijiet kollha konċernati.

B'hekk inkunu qegħdin ngħinu lill-gvern li permezz ta' dawn il-fondi jkun jista' jnaqqas l-iżbilanċ li jiġi kkawżat bil-frekwenza ta' nies minn barra l-lokalita' minħabba għadd kbir ta' ċentri tan-negozju.

Nirringrazzjak, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Edwin Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Madam Speaker, nixtieq nibda billi nsellem lis-Sur Maurice Caruana u nixtieq inroddlu ħajr għas-sehem li dejjem ta fl-iżvilupp tal-kunsilli lokali.

Mill-esperjenza qasira li kelli qabel l-elezzjoni ġenerali bħala kunsillier u bħala membru ta' l-assoċjazzjoni, nista' ngħid li flimkien ma' sħabu ħadem biex il-kunsilli lokali ntejbuhom u nwassluhom safejn huma llum.

Fl-istess ħin nawguralu iktar żmien ta' ħidma b'risq il- kunsilli lokali minkejja li naf li dalwaqt se jirtira.

Madam Speaker, nista' nifhem għaliex sieħbi l-Onor.

Austin Gatt b'mod ironiku faħħar lill-Ministru Mangion għall-abbilta' tiegħu biex jaħbi l- verita` għax donnu li meta wieħed ikun fuq in-naħa ta' l-oppożizzjoni ikun qed jara verita` mod u meta jkun fuq in-naħa tal-gvern jibda jara verita`oħra.

Fost l-oħrajn il-Ministru qal li l-kunsilli lokali jridu jtejbu s-servizz li jagħtu u semma l-value for money.

Il-Ministru semma wkoll - u dan ma rridux ninsewh għax wisq probabbli issa se jibda jkun il- qofol tad-diskussjoni rigward il-finanzjament tal-kunsilli lokali - li kemm il-flus ivvotati għall-kunsilli lokali kif ukoll il-flus li jitħallsu f'pagi lill-ħaddiema huma parti mill-ispiża rikorrenti tal-gvern.

Il- Ministru enfasizza l-importanza li nutilizzaw b'mod tajjeb il-workforce tal- gvern.

Huwa evidenti li llum il-Gvern qed iħares lejn kif jista' jikkombina l-enerġija tal-kunsilli lokali ma' dik tal-ħaddiema tal-gvern.

Dan l-aspett irrifera għalih ukoll il-Prim Ministru f'diskors li għamel dwar l-operat tal-kunsilli lokali.

Fi kliem ieħor hawn qed isir aċċenn għall-fatt li l-kunsilli lokali għandhom ikunu dejjem aktar konxji mill- ispiża tal-ħaddiema li għandu l-gvern miegħu u l-Gvern qed jgħid li l- kunsilli lokali għandhom jużaw dawn il-ħaddiema biex ikun hemm aktar cost effectiveness u value for money.

Jien hawnhekk nixtieq infakkar ftit lill-Kamra x'kien qal l-istess Onor. Mangion f'dibattitu tas-6 ta' Marzu, 1996 dwar riżoluzzjoni li kien ressaq l-Onor.

Eddie Fenech Adami, dak inhar Prim Ministru ta' Malta.

Jien li llum ninsab fuq il-bankijiet ta' l-oppożizzjoni qed nitgħallem noqgħod attent ħalli dak li ngħid illum ma jiġix għada wżat kontra tiegħi.

Il- Ministru Mangion illum qed iħeġġeġ lill-kunsilli lokali sabiex jużaw lill- ħaddiema tal-gvern filwaqt li fid-dibattitu li rriferejt għalih ftit ilu kien qal hekk:

"L-Oppożizzjoni mhux lill-kunsilli lokali tikkritika imma tikkundanna l-ineffiċjenza tal-Gvern u l-mod kif dan qed juża lill-kunsilli lokali.".

Jiġifieri hawnhekk l-Onor.

Mangion kien qed jikkritika lill-Gvern Nazzjonalista għall-ineffiċjenza tal-ħaddiema u għall-mod kif kien qed juża lill-kunsilli lokali.

U llum għandna lill-Onor.

Alfred Sant jiltaqa' mas- sindki u jgħidilhom biex jaraw kif jagħmlu ħalli jkollna value for money fejn jidħlu l-pagi tal-ħaddiema tal-gvern.

Fl-istess dibattitu tas-6 ta' Marzu, l-Onor.

Mangion kompla jgħid hekk:

"Inutli noqogħdu npaċpċu hawnhekk u nitkellmu bl-iktar mod eżaltanti u nispiċċaw qisna qed ninqatgħu mill-art u qisu kollox miexi sew u kollox miexi fuq ir-rubini meta, intenzjonalment jew le, il-bżonnijiet reali u l-problemi veri li għandhom id-diversi bliet u rħula qed jiġu njorati.".

Dan kien id-diskors li kien għamel l-Onor.

Mangion meta kien fl- oppożizzjoni u llum jien lilu ngħidlu l-istess ħaġa.

Jien nammetti li ħadt pjaċir nisma' lill-Ministru jitkellem imma fl-istess ħin bdejt nistaqsi lili nnifsi jekk hu jismax l-istess ilmenti li nisma' jien meta t-tnejn li aħna nkunu qed nattendu għal-laqgħat mal-kunsilliera.

Jien ninsab fiduċjuż li l-Onor.

Mangion jaf sewwa x'inhuma l-ħteġijiet tal-kunsilli lokali pero' fid-diskors li għamel illum ħeba r-realtajiet li qegħdin jiltaqgħu magħhom dawn l-istess kunsilli.

Madam Speaker, illum qegħdin nitkellmu fuq fondi għal ħteġijiet speċjali tal-kunsilli lokali, liema terminu kien ingħata mill-Gvern Nazzjonalista u baqa' jintuża mill-Gvern Laburista.

Fil-fatt din ir-riżoluzzjoni li għandna quddiemna llum hija maħsuba sabiex tagħmel tajjeb għall-iżbilanċi li jistgħu jiltaqgħu magħhom il-kunsilli lokali.

Jien ngħid li dan huwa l- mument tal-verita' għall-Gvern Laburista għax issa nistgħu nivverifikaw kemm il-Gvern huwa realment mpenjat favur id-diċentralizzazzjoni.

L- isfida ta' din ir-riżoluzzjoni hija proprju li nuru bil-fatti kemm nemmnu fil-politika fuq livell lokali.

Din hija t-tieni darba li l-Ministru qiegħed iressaq riżoluzzjoni bħal din u allura għandu r-responsabbilta' li jwettaq dak li kien jgħid meta kien għadu fl-oppożizzjoni.

Madam Speaker, bħall-kelliema ta' qabli jien ninsab konxju mill- ħteġijiet tal-kunsilli lokali.

Naf x'inhuma l-iżbilanċi soċjali u demografiċi li jridu jħabbtu wiċċhom magħhom u għalhekk qiegħed f'pożizzjoni li ngħid li għalkemm teknikament fiha t-tajjeb tagħha, din ir- riżoluzzjoni m'hijiex se tilħaq l-iskop li għalih tressqet.

Qed naraw li l- Gvern qed jivvota l-istess ammont li kien ivvota s-sena l-oħra u meta tieħu in konsiderazzjoni li l-Gvern fl-ewwel budget tiegħu kien naqqas Lm1 miljun mill-finanzjament totali tal-kunsilli lokali, wieħed jara li kompla kiber l- iżbilanċ finanzjarju u dan min-naħa tiegħu kompla żied l-iżbilanċ soċjali u l-iżbilanċ demografiku li aħna tant nixtiequ naġġustaw.

Għax il-Lm1 miljun li tnaqqsu fl-aħħar budget ħallew ċerti kunsilli lokali lampa stampa, u wħud minnhom anke b'deficit, peress li kienu diġa' għamlu l-budget tagħhom għas-sena ta' wara.

Jien ma nistax nara kif l-Onor.

Mangion jista' qatt jittama li tiżdied il-fiduċja min-naħa tal-kunsilli lokali fil-Gvern Laburista meta hemm dan it-tnaqqis sostanzjali fil-vot tagħhom.

Kif diġa' qal l-Onor.

Austin Gatt, l-ispiża għall-proġetti li għalihom kienet saret l- allokazzjoni sentejn ilu tant żdiedet li bilfors wieħed jikkonkludi li s- somma ta' Lm2.5 miljun vvotati għal dan il-fond illum ma tissarrafx f'xogħol daqskemm kienet tissarraf 24 jew 12-il xahar ilu.

L-ispejjeż li għandhom il-kunsilli lokali għal xogħol ipprovdut mill- gvern ċentrali ma jindikawx li l-kuntratti roħsu, speċjalment meta wieħed iqis li din is-sena ma sar xejn sabiex jittaffew ftit mill-ispejjeż li għandhom.

Jiena ma nistax nifhem kif illum jiġi l-Gvern hawnhekk u jgħidilna li b'dan il-vot qegħdin nagħmlu tajjeb għall-ispejjeż li għandhom il-kunsilli lokali.

Jien ma nafx l-Onor.

Mangion x'kien iżid mad-diskors li kien għamel fis-6 ta' Marzu tas-sena l-oħra kieku llum qiegħed fuq din in-naħa minfloki, pero' nemmen li jaqbel miegħi li minkejja li qegħdin nivvotaw l-istess ammont ta' flus bħas-sena ta' qabel, din is-sena qegħdin innaqqsu l-finanzjament għal ħteġijiet speċjali.

Fil-fond ta' qalbu l- Ministru bilfors li jgħid "iva" għaliex, taħdimha kif taħdimha u titkellem kif titkellem, il-fatti jibqgħu fatti u ma jista' jmerihom ħadd.

Hemm imbagħad punt ieħor importanti li jirrigwarda l-allokazzjoni tal- Lm45,000 għall-fond tal-gwardjani lokali.

Dawn il-flus qed jittieħdu miż- Lm2.5 miljun li qabel kienu jingħataw kollha għal ħteġijiet speċjali u allura aktar u aktar ma jistax jingħad li l-fond ta' din is-sena għal ħteġijiet speċjali tal-kunsilli lokali huwa ta' Lm2.5 miljun.

Madam Speaker, wara li tajna ħarsa lejn il-valur tal-flus li qegħdin jiġu vvotati permezz ta' din ir-riżoluzzjoni, ta' min wieħed jara jekk din ir- riżoluzzjoni hijiex qiegħda tawgura titjib jew le.

Ħalli naraw kif kienet imqassma r-riżoluzzjoni ta' l-1966, liema riżoluzzjoni kienet qed tivvota l- istess ammont ta' flus.

Fl-1996 kien hemm ivvotati Lm60,000 għall-Vot (i) li jgħid:

"(i) minħabba ħtieġa ta' tqegħid ta' pavimenti speċjali fit-toroq u mogħdijiet f'ċentri storiċi;".

Dan il-vot din is-sena baqa' l-istess, bħalma baqgħu l-istess Vot (ii), Vot (iii), Vot (iv), Vot (v) u Vot (vi).

Vot (vii) li qed jagħmel tajjeb għal

"żbilanċ ikkawżat mill-ispiża, iż-żamma u manutenzjoni ta' latrini pubbliċi li kienu jeċċedu n-numru stabbilit skond il-popoplazzjoni tal- lokalita'",

illum jammonta għal Lm20,193 meta s-sena l-oħra kien hemm ivvotati għalih Lm28,533.

Il-ħlasijiet allokati lill-kunsilli lokali taħt Vot (viii), liema vot jagħmel tajjeb għal

"iżbilanċ li jirriżulta meta l-medja tan-numru ta' residenti għal kull dar tkun ta' anqas minn jew daqs tnejn;",

huma ta' Lm138,940 meta fl-1996 dawn kienu jammontaw għal Lm140,790.

Imbagħad hemm il-ħlasijiet allokati taħt Vot (ix), liema ħlasijiet jingħataw minħabba "żbilanċ li jkun hemm fil-lokalita' ikkawżat bil- frekwenza ta' ħafna nies minnħabba li jkun hemm għadd kbir ta' ċentri tan- negozju."

Dan il-vot huwa l-istess bħas-sena l-oħra, minkejja d-diskors abbli ta' l-Onor.

Gavin Gulia li awgura kordinazzjoni akbar mas-settur tan-negozju.

Imbagħad fil-Vot (x), li jagħmel tajjeb għall-ispejjeż li jkollhom jagħmlu dawk il-kunsilli li għandhom surface area żgħira meta mqabbla mal- popolazzjoni, hemm żieda fuq is-sena l-oħra ta' Lm165,000.

Vot (xi) li qiegħed għal ħteġijiet ta' toroq li jkunu se jiġu resurfaced bħala parti mill-programm għat-tiġdid ta' toroq, jammonta għal ¥1.4 miljun.

Jiġifieri s-sena l-oħra kellna vvotata s-somma ta' ¥1.4 miljun għal dan l-iskop u llum, magħdudin l-ispejjeż għall-irranġar tat- toroq, għandna l-istess somma vvotata.

Ta' min isemmi hawnhekk li l-vot ta' ¥100,000 li kellna s-sena l-oħra, minkejja d-diskors ta' l-Onor.

Mangion fejn qal li għandha nagħmlu lill-kunsilli lokali iżjed responsabbli u li għandna naraw li l-kwalita' tax-xogħol titjieb, din is-sena ma jidhirx.

Vot (xii) li qiegħed jingħata minħabba "funzjonijiet u obbligazzjonijiet speċjali tal-Belt Valletta" żdied b'Lm10,000 fuq is-sena l-oħra, filwaqt li Vot (xiii) li qiegħed jingħata minħabba funzjonijiet speċjali ta' l- Imdina u l-Birgu qiegħed jiżdied b'Lm20,000.

Hawnhekk insibu vot ieħor nieqes, liema vot kien jammonta għal Lm100,000 u kien jinqasam bejn il- kunsilli lokali kollha minħabba l-iskema ta' sħubija għal titjib ambjentali urban, skema li kienet titħaddem flimkien ma' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Kollox ma kollox, insibu li dak li tnaqqas mill-voti tas-sena l-oħra qegħdin indaħħluh taħt il-Vot (xiv) li jammonta għal Lm45,000 u li qiegħed jingħata minħabba l-introduzzjoni ta' l-iskema pilota ta' servizzi ta' gwardjani lokali.

GĦalhekk jiena nsostni dak li kont qed ngħid fil-bidu, jiġifieri li l-kunsilli lokali permezz ta' din ir-riżoluzzjoni m'humiex se jsibu l-finanzjament għal ħteġijiet speċjali bħalma kienu jagħmlu s-sena l- oħra.

Irrid ngħid li aħna naqblu ma' l-introduzzjoni tal-gwardjani lokali, pero' hawnhekk ta' min wieħed jistaqsi jekk b'din id-deċiżjoni l-kunsilli lokali humiex verament se jmorru aħjar.

Minkejja li l-Gvern qed jgħid li jaqbel mal-kunsilli lokali u li kien hemm progress fl-operat tagħhom, mhux biss qiegħed inaqqsilhom il-valur tagħhom imma anke l-voti.

Ħalli hawnhekk infakkar ftit lil din il-Kamra u lil min qed jismagħna x'kien qal aktar l- Onor. Mangion fid-dibattitu tas-6 ta' Marzu, 1996 u nikkwota:

"F'ċerti lokalitajiet hemm problemi tal-biki.

F'ċerti żoni hemm nuqqas infrastrutturali li huwa aktar akut minn postijiet oħrajn.".

Ftit ilu kien hemm persuna li qaltli li aħna fil-Parlament inparlaw biss, u s'issa r-reponsabbilta' tiegħi hija li nparla biss, pero' l-Onor.

Mangion illum għandu r-responsabbilta' li jirranġa dak li kien jikkritika meta kien fl-oppożizzjoni.

(Interruzzjonijiet) Jien wisq nibża li minn dak li qegħdin naraw, l-affarijiet baqgħu l-istess.

Ftit tal-jiem ilu mort inżur il-Kunsill Lokali ta' l-Isla u nista' ngħid li minbarra l-problemi l-oħra kbar li għandu dan il-kunsill, dawn lanqas biex jixtru photocopier m'għandhom!

Dan qaluhuli huma stess.

Jiena hawnhekk nistaqsi kemm se tkun l-ispiża biex jiġu rranġati t-toroq u x'se nirranġaw fil-verita'.

Huwa tajjeb li dan ix-xogħol isir, pero' qegħdin inkunu konxji tad-differenza li teżisti bejn il-proġetti ta' kunsill u ieħor?

Jew ġara li l-Gvern tal-lum m'għadux iżjed konxju mir-realta' kif kien meta kien fl-oppożizzjoni ?

Nispera li dan m'huwiex il-każ.

Fl-istess dibattitu li semmejt aktar kmieni, l-Onor.

Mangion kien kompla jgħid hekk:

"L-aħħar darba mort in-naħa tax-Xagħra u n-naħa tal-Kalkara.

Jiena m'iniex se nidħol fl-area ta' sieħbi ..."

- kien qed jirriferi għall-Onor.

Joe Mizzi - "..... imma stajt nara li s-sistema ta' drenaġġ li għandhom hemmhekk hija waħda tal-biki għaliex in-nies jagħmlu ġimgħat sħaħ mingħajr ma jkollhom servizz adegwat, daqqa għaliex il-pompa tkun bil-ħsara, daqqa għaliex il-katusi jinqasmu, daqqa ħaġa u daqqa oħra.".

Din hija problema li teżisti anke llum fil-Kottonera flimkien ma' problemi oħra kbar - hawn min jaf aktar minni x'hemm u x'ma hemmx hemmhekk - liema problemi m'humiex qed jiġu ndirizzati.

(Interruzzjonijiet) Imma issa tistgħu tattwawhom.

Jiena dak li rrid nisma'.

Issa intom għandkom id- dover li taħdmu u tattwaw dak li għidtu, inkella tkunu parlajtu fil-vojt.

L-Onor.

Mangion, dejjem fl-istess dibattitu, kien kompla jgħid hekk:

"Aħna qegħdin ngħidu li dawn qegħdin isiru bħala paraventu u qegħdin nikkritikaw lill-Gvern talli juża u jabbuża mill-kunsilli lokali bit- tir li ċ-ċittadin, minflok iwaħħal fil-Gvern għan-nuqqasijiet li jsib madwaru, jitfa' t-tort fuq il-kunsilli lokali.".

Jiena minn hawnhekk ngħid biex noqogħdu attenti li issa ma nużawx lill- kunsilli lokali bħala paraventu ħalli nirriorganizzaw il-workforce li għandu l-gvern fid-dipartimenti tiegħu.

Il-Ministru Mangion qiegħed ixengel rasu u jien kultant nipprova naqbel ma' l-intenzjonijiet tajba li nissopponi li għandu, pero' rridu noqogħdu ferm attenti għaliex jekk se ngħidu li se nirranġaw u nirriorganizzaw il-ħaddiema tal-gvern permezz tal- kunsilli lokali, dan ma jkun xejn ħlief paraventu ieħor.

Il-Ministru Mangion, li nerġa' nfakkar li meta qal dan id-diskors huwa kien ix-shadow minister għall-kunsilli lokali, kien kompla d-diskors tiegħu hekk:

"Allura terġa' tispiċċa biex meta tmur għand il-kunsilli lokali, dawn jgħidulek li l-flus għandhom ma waslux.

Jiġifieri hawnhekk, għalkemm qegħdin nitkellmu fuq allokazzjoni ta' ¥2.5 miljun, ara ma jkunx hemm xi ħadd li jaħseb li dawn se jkunu f'idejhom għada jew pitgħada!

Dan il-każ huwa simili għal dak tat-toroq."

Rigward it-toroq, il-Ministru Mangion kien qalilna:

"F'dawn l-aħħar sentejn jew tlieta ....

- qiegħed jirriferi għal snin ta' amministrazzjoni Nazzjonalista -

"... il-Gvern tant kellu pressjoni dwar l-istat tat-toroq li madwar sena u nofs ilu l-ministeru responsabbli mit-toroq kien talab lill- kunsilli lokali jibagħtu lista ta' l-aktar toroq li huma mkissra f'kull lokalita'.

Ġabar il-hit parade ta' l-aktar toroq ħżiena li għandna f'pajjiżna!".

Mela l-Gvern Nazzonalista ġabar il-hit parade u l-Ministru Mangion qed ikanta fuqha għaliex illum bl-istess lista qed jaħdem!

Jiena ngħid li għandna nkunu sinċieri u naħdmu flimkien sabiex intejbu din is-sitwazzjoni.

Il-hit parade tat-toroq li kienet inġabret is-sena l-oħra illum qed tipprova tinħadem, jiġifieri l-Gvern Nazzjonalita ma kienx għamel ħażin li ġabarha imma dak iż-żmien, biex nipprovaw nitkessħu, dik il-lista ta' toroq sejjaħnielha hit parade!

Fid-dibattitu tas-6 ta' Marzu tas-sena l-oħra l-Onor.

Mangion kompla jgħid li:

"Imbagħad għandna fond ieħor għal faċilitajiet sporitivi u kulturali b'allokazzjoni ta' Lm50,000.

Imma x'inhi r-realta'?".

Mela sena ilu staqsa x'kienet ir-realta' u x'kien il-bżonn reali għal dak il-vot u issa qed joffrilna l-istess ammont ta' Lm50,000!

Jien ma rridx inkun sarkastiku għaliex għandi rispett kbir lejn il-Ministru Mangion imma rrid ngħid li aħna konna nagħrfuhom dawn il-problemi.

Huwa ħażin li meta nkunu fl-oppożizzjoni nitkellmu mod biex taparsi nuru li tant nafu x'inhi r- realta' imbagħad meta nitilgħu fil-gvern ninsew kollox u ngħidu li kollox miexi sew.

F'parti oħra tad-diskors ta' l-Onor.

Mangion - dejjem tas-6 ta' Marzu, 1996 - insibu hekk:

"Issa ħalli ngħid xi ħaġa wkoll fuq il-fond dwar l-infrastruttura u l- programm ta' tiġdid tat-toroq.

Il-kunsilli lokali għandhom ir- responsabbilta' tal-manutenzjoni.".

Jiġifieri hawnhekk qed jagħmel l-istess ħaġa.

Meta kien jagħmel parti mill- oppożizzjoni l-Onor.

Mangion kien jikkritika l-limitazzjoni ta' dak il-vot u llum il-ġurnata, meta qed jiġi propost li jintnefaq l-istess ammont, m'hu qed jara xejn ħażin.

Sur President, jien ma rridx li npinġi sitwazzjoni fejn kollox jidher li sejjer ħażin pero' hemm bżonn li nkunu responsabbli f'dak li nagħmlu u sinċieri f'dak li ngħidu.

Per eżempju, fond "E2" li hemm imsemmi fir-rapport f'paġna 34 qed jgħid li min talab il- fondi għal ħteġijiet speċjali sentejn ilu qed jieħu l-flus filwaqt li min ma kienx laħaq talab m'għandux ċans li jieħu.

Jidher ovvju li dan l- eżerċizzju li aħna konna bdejna meta konna fil-gvern - għaliex stajna naraw li kienu qed jinħolqu żbilanċi fl-allokazzjoni tal-fondi permezz tal- formula adottata - illum mhuwiex qed jilħaq l-iskop tiegħu.

Jekk nieħdu l-Kunsill Lokali ta' l-Isla - u skond l-istess rapport li għandna quddiemna l-Isla għandha l-ogħla population density - naraw li peress li l-kunsill m'għamilx applikazzjoni għal allokazzjoni, m'huwiex se jingħata fondi għal ħteġijiet speċjali.

Allura kif se npattu għall- iżbilanċ demografiku li għandhom fl-Isla?

THE DEPUTY SPEAKER: Onorevoli, ippermettili ninterrompik għaliex skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Vassallo jkompli jinstema'.

ONOR.

TONY ABELA: Nipproponi li jkompli jinstema'.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Vassallo jkompli bid- diskors tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra kollha talli għoġobha testendili l-ħin.

Per eżempju, f'paġna 145 insibu li l-fond għall-ispecial needs li għandu x'jaqsam mat-toroq huwa ta' Lm1.4 miljun.

Issa l-ewwel osservazzjoni li rrid nagħmel hija li dan il-vot, li jrid jinqasam bejn diversi kunsilli lokali, huwa Lm200,000 inqas minn kemm intnefaq f'tarmac mill-Buġibba Action Committee.

Din hija l-prijorita' li se tingħata mill-Gvern fejn tidħol tiswija ta' toroq?

Sur President, xtaqt nagħmel osservazzjoni oħra dwar l-Isla u naħseb li dwar dan il-Ministru Mizzi jista' jgħid jekk iniex niżbalja.

Din il- lokalita' qed tieħu Lm17,218 pero' nafu li din is-somma m'hijiex biżżejjed meta wieħed iqis il-memo li nħarġet lill-kunsilli lokali.

Din tgħid li meta kunsill lokali jiġi biex jagħmel triq irid jieħu ħsieb jirranġa s- servizzi minn qabel.

Issa hawnhekk kulħadd jaf li meta tibda tirranġa f'post bħal dak ta' l-Isla ssib li tkun trid taqla' kważi kollox għaliex m'hemm l-ebda servizz li huwa tajjeb.

L-istess Ministru Mangion kien qal l- istess ħaġa għar-rigward tax-Xgħajra u l-Kalkara meta l-Partit Laburista kien għadu fl-oppożizzjoni.

Jiġifieri għalkemm vot ta' Lm17,218 għall-għoti tat-tarmac jidher sabiħ, dan żgur li m'huwiex biżżejjed għall-Isla.

GĦalhekk irridu naraw kif inkunu proattivi u innovattivi fl-istess ħin ħalli nibdew insolvu dawn l-iżbilanċi li qed jinħolqu.

Jien naħseb li d- diffikulta' li għandu l-Ministru Mangion hija li ma jistax jibqa' jinqeda bil-formula li kellna qabel jekk irid jara li l-kunsilli lokali jkunu effettivi.

Hemm bżonn nifhmu li l-problema finanzjarja għall-kunsilli lokali hija waħda attwali għaliex din m'hijiex tippermettilhom li jidħlu għal xogħlijiet ta' natura straordinarja.

Sur President, jekk aħna verament nemmnu fil-kunsilli lokali rridu nirrispettawhom u mhux nittrattawhom bħala showcase għaċ-ċerimonji u għall- okkażjonijiet speċjali.

Jekk verament irridu li jkun hawn it-tisħiħ u t- tiġdid kontinwu tal-politika lokali ma nistgħux nibqgħu nittolleraw aktar din is-sitwazzjoni.

L-awtonomija tal-kunsilli lokali tiġi biss minn finanzjament adegwat min-naħa tal-gvern ċentrali.

Il-finanzi huma l-forza li bihom jista' jaħdem kunsill lokali, iżda d-deċiżjoni ta' dan il-Gvern - li tant iħobb jitkellem mod imma jagħmel mod ieħor - qiegħda tnaqqas u tiddebolixxi din l-istess forza.

Din hija deċiżjoni bla raġuni.

Jien ma nafx il-Ministru x'jirrispondi għal dan imma ċert li huwa konxju ta' l- effett tal-Lm1 miljun inqas fejn jidħol il-finanzjament tal-kunsilli lokali.

Din ir-riżoluzzjoni li għandna quddiemna żgur li appena tgħaddi tidħol fis-seħħ pero' ara ma mmorrux ngħidu li qegħdin nagħmlu xi ġustizzja mal- kunsilli lokali jew li għandna gvern li jemmen fil-kunsilli lokali.

Jien nappella lil dan il-Gvern sabiex ma' jibqax sejjer b'dan l-atteġġament.

Ftit tal-ġranet oħra se jittressaq il-budget u jien nixtieq nieħu din l- okkażjoni sabiex nagħmel l-appell tiegħi f'isem il-ħtieġa ta' l-iżvilupp li lkoll nixtiequ.

Diġa' ntqal li għandu mnejn ma jkunx hemm żieda fil-vot allokat għall-kunsilli lokali pero' jien naħseb li minflok noqogħdu nitkellmu fuq il-ħofor u d-diffikultajiet finanzjarji, aħjar naraw kif nindirizzaw il-problemi reali li qegħdin jiltaqgħu magħhom l-istess kunsilli.

Illum il-Ministru Mangion irripeta għal diversi drabi li l-kunsilli jridu jkunu konxji mis-sitwazzjoni finanzjarja tal-pajjiż.

Sena ilu fid-debate dwar il-budget, meta ġie biex jispjega għaliex naqqsu Lm1 miljun mill-vot tal-kunsilli lokali, il-Ministru Mangion ma kienx qal li dan kien qed isir minħabba s-sitwazzjoni finanzjarja ta' dak iż-żmien - forsi għaliex l- islogan tal-ħofra kien għadu ma ħax biżżejjed! - u lanqas ma qal li kienu qegħdin inaqqsu Lm1 miljun b'eżerċizzju ta' issikkar taċ-ċinturin imma qal li dan sar biex jidħol aktar il-konċett tal-value for money.

Jiġifieri sena ilu naqqasna Lm1 miljun mill-vot tal-kunsilli lokali sabiex indaħħlu l-konċett tal-value for money u llum qegħdin ngħidu li għandna nkunu konxji mis-sitwazzjoni finanzjarja tal-pajjiż.

Jien naqbel li rridu naħdmu flimkien sabiex naraw li l-kunsilli lokali jagħtu xogħol ta' kwalita' pero' naħseb li bl-ammont ta' flus li nefqu, il-kunsilli lokali taw lura f'xogħol iktar milli kienu jagħtu l-ħaddiema tal-gvern.

Jien naħseb li jkun tajjeb li niftakru wkoll x'hemm fiċ-charter tal- kunsilli lokali minn naħa tal-Council of Europe.

Dan jenfasizza li l- awtoritajiet lokali huma fid-dmir li jirċievu finanzjament adegwat għar- responsabbiltajiet li għandhom.

Ma rridux ninsew lanqas il-laqgħat li kellu l-Ministru Mangion ma' l-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali u mal- Kulleġġ tas-Sindki, fejn sarlu appell biex jiżdied il-finanzjament min-naħa tal-gvern.

Din hija l-problema attwali li teżisti u minn hawnhekk nixtieq nappella lill-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali sabiex jekk il-finanzjament lill-kunsilli jkompli jonqos, l-assoċjazzjoni tirrapporta mill-ewwel lill- Council of Europe.

Nixtieq nappella wkoll lill-Gvern sabiex iqarreb għemilu ma' dak li jgħid u jekk ma jridx li l-kunsilli lokali jkunu daqshekk awtonomi u effiċjenti jgħidilna.

Pero' jekk irid li dawn ikunu awtonomi u effiċjenti rridu naħdmu biex ngħinuhom jilħqu dan l-għan.

Sur President, waqt li qed nitkellem dwar din ir-riżoluzzjoni nħossni li qisni qed inħabbat fuq bieb magħluq bla serratura u għaldaqstant impossibbli li jinfetaħ.

Dan l-aħħar ħabib tiegħi staqsieni: Min jimportah minn dak li se tgħid int?

Min taħseb li se jisimgħek?

Ngħid għalija jekk jisma' min għandu jisma' u min hu responsabbli huwa biżżejjed.

Jien ikkwotajt x'qal l-Onor.

Mangion meta kien fl-oppożizzjoni u jekk irid li jkun responsabbli għandu jara li dak li kkritika dakinhar illum jirranġah.

Jien ma nafx għaliex meta l-Ministru jaf x'inhi s-sitwazzjoni preżenti tal-kunsilli lokali qed iressaq dokument li għalkemm b'mod ġenerali l-ħsebijiet tiegħu huma tajbin, ma jistax ikun effettiv għaliex m'huwiex sostnut minn finanzjament adegwat.

Ħaġa oħra li rrid insemmi hija dwar dak li hemm f'paġna 2 tad-dokument "Fondi għal Ħteġiet Speċjali tal-Kunsilli Lokali", fejn insibu mniżżel hekk:

"... ħassew li għandhom jirrakkmandaw li fil-futur dan il-mekkaniżmu m'għandux jibqa' japplika iktar fuq bażi ta' applikazzjonijiet imħejjija mill-kunsilli lokali bi spejjeż kbar iżda pjuttost fuq kriterji, konsiderazzjonijiet u premessi stabiliti minn qabel.".

Jien ma nafx x'se jsir fil-futur pero' jekk dan il-parir ma jkunx imħaddem sewwa jista' jeħodna lura u mhux 'il quddiem, fis-sens li jekk inneħħu min- nofs id-diskussjoni u l-konsultazzjoni mal-kunsilliera, meta niġu fil- Parlament biex niddiskutu l-finanzjament tal-kunsilli lokali aktarx li jkun ta' mingħajr siwi.

Sur President, jien nappella sabiex isir eżerċizzju ta' responsabbilta' u qed nitlob mingħand il-Ministru li jwettaq dak li kien jgħid meta kien jagħmel parti mill-l-oppożizzjoni parlamentari u jwettaq dak li hemm miktub fid-dokument "Iċ-Ċittadin l-Ewwel" f'paġna 185, ċioe" li:

"Il-kunsilli lokali jingħataw l-opportunita' li jiddiskutu b'mod aktar miftuħ u raġonevoli l-fondi li huma jkunu se jirċievu.".

Jien nispera li l-Ministru ma japplikax deċiżjonijiet li jeħduna lura minn dak li hu kien jikkritika u minn dak li politikament u manifestament il- Partit Laburista wera lill-poplu li jemmen fih.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, jiena ma kontx beħsiebni nitkellem imma meta smajt lill-aħħar kelliem jgħid ċerti ineżattezzi - u anke ċerti ħmerijiet! - bilfors kelli nqum nirrispondih.

Per eżempju, l-Onor.

Membru qal li dan huwa l-istess vot li kien hemm meta huma kienu fil-gvern.

Jekk wieħed jara l-vot li kien hemm għall-kunsilli lokali fi żmienhom meta money was no problem u jqabbel dan mal-vot li hemm illum, meta qed nuru lill- poplu Malti u Għawdxi s-sitwazzjoni finanzjarja reali, għandu japprezza kemm verament qegħdin nistmaw lill-kunsilli lokali.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Min qatt qallek li fi żmienna money was no problem!

ONOR.

JOE MIZZI: Staqsi lill-ex-Prim Ministru u lil tan-naħa tiegħek forsi jgħidulek huma!

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Niġbed l-attenzjoni tas-Sedja li m'hawnx quorum.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Kamra hija sospiża.

Fil-2.17 p.m. il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Mizzi jista' jkompli.

ONOR.

JOE MIZZI: Li kont qed ngħid hu li meta kien jingħad li m'hemmx problema ta' flus kien hemm ċertu ammont, waqt li llum li qed nuru biċ-ċar f'liema problema finanzjarja wasalna qed nivvotaw l-istess somma.

Dan juri l-impenn li għandu dan il-Gvern li lill-kunsilli lokali jagħtihom ċerta dinjita' u mhux kif beda jgħid l-Onor.

Membru tan-naħa l-oħra li ħafna drabi ma stajtx nifhmu.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Il-Ministru Mizzi qed jgħid li ma setax jifhimni imma fl-istess ħin qed jgħid x'għidt jiena.

Jista' jiċċara x'qed jipprova jgħid?

ONOR.

JOE MIZZI: Ma nixtieqx nirrepeti ħmerijiet!

Li ma nistax nifhem huwa kif il-kelliem ta' l-Oppożizzjoni jiġi jitkellem fuq il-lokalitajiet tan-naħa t'isfel ta' Malta u ma jsemmix li hemm planning council proprju biex jara l-aspett soċjo-ekonomiku ta' dawn in-naħat.

L-Onor.

Membru qagħad isemmi problemi individwali u rrifera għall-ilmenti li konna nagħmlu aħna meta konna fl-oppożizzjoni.

Dan juri biċ-ċar li l-Onor.

Membri ta' l- Oppożizzjoni ma ġewx hawnhekk biex jagħmlu kritika kostruttiva u biex jagħmlu suġġerimenti validi fejn jidħlu kwestjonijiet li jolqtu partikolarment lin-naħa t'isfel ta' Malta.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Sur President, jien nifhem li l-Onor.

Mizzi huwa konxju li hemm ħames kumitati għall-area tal-Kottonera pero' ma nafx kemm huwa konxju li għadu ma sar xejn għal dawk in-naħat.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, nirringrazzjah talli qed jikkonfermali li ma jaf xejn u għalhekk se ngħidlu x'sar f'dawn l-aħħar 12-il xahar.

Dik hija s-sabiħa.

Qed jerġa' jikkonferma li ma jaf xejn għax qed jgħid li ma sar xejn.

Issa nispjegalu x'sar ħalli jkun jaf x'sar.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: M'hemmx aktar interruzzjonijiet.

Bħalissa qed jitkellem il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jekk irid nista' nagħtih ċans ħalli jikkorregi dak li qal.

Il-kelliem ta' l-Oppożizzjoni dwar il-kunsilli lokali jiftakar meta min-naħa tagħhom, meta kienu fil-gvern, kien jingħad li se tingħata attenzjoni speċjali lin-naħa t'isfel ta' Malta?

Jiftakar jew ma jiftakarx?

Jiena naħseb li jiftakar.

X'attenzjoni ngħatat lin-naħa t'isfel ta' Malta?

Xejn!

Paroli biss!

Issa, minkejja li ma tantx ilna fil-gvern, l- ewwel ħaġa li għamilna kienet li ltqajna fil-Jerma, ġewwa Wied il-Għajn, biex jinħoloq dan il-planning council.

(Interruzzjonijiet) Iva, issa ngħidlek.

Ħallini ħalli nispjegalek.

Ħu daqsxejn paċenzja għax għadek ma taf xejn!

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Vassallo, ħalli lill-Ministru Mizzi jitkellem.

ONOR.

JOE MIZZI: Tant ma kenitx tingħata attenzjoni speċjali lin-naħa t'isfel ta' Malta illi fl-interventi li kont nagħmel f'dan il-Parlament, f'kull mistoqsija parlamentari, f'kull aġġornament u f'kull seduta għandek issib li hemm ilment fuq in-naħa t'isfel ta' Malta.

Dawn tista' tfittixhom u ssibhom u ssib ukoll li dawn l-ilmenti kienu lmenti ġusti.

Taf għaliex kienu ġusti?

Għax kelliem min-naħa l-oħra - f'din il-leġislatura mhuwiex magħna - kien jaqbel miegħi u kien jimpika miegħi biex jagħmel mistoqsijiet parlamentari fuq il-problemi li jolqtu lin-naħa t'isfel ta' Malta.

Ara x'konferma dik li l-attenzjoni speċjali li kienu jgħidu li se jagħtu lin- naħa t'isfel ta' Malta kien kollu paroli fil-vojt!

Issa, kif għidt qabel, saret dik il-laqgħa ġewwa l-Jerma, ġie spjegat li se jkun hemm planning council għan-naħa t'isfel ta' Malta u dan il-planning council ġie fformat u għandu terminu ta' żmien li fih għadu jagħmel studju u jissottometti r- rapport finali, liema rapport se jiġi sottomess f'Jannar 1998.

(Interruzzjonijiet) Lanqas din ma kont taf?

Ma tafx li trid tistenna sa' Jannar 1998 meta jiġi sottomess ir-rapport finali?

Jekk it-timeframe huwa li dan ir-rapport ikun lest sa Jannar ta' l-1998 kif tippretendi li diġa' sar?

Dawn l-affarijiet ma kontx nistennihom min-naħa ta' l-Oppożizzjoni.

(Interruzzjonijiet) Il-lum l-affarijiet isiru bis-serjeta' u suppost li taf għax il-pubbliku ġie informat x'sar s'issa billi ħarġu ħafna press releases, newsletters u informazzjoni oħra.

Jiena nippretendi li l-kelliem ta' l-Oppożizzjoni dwar kunsilli lokali għandu jsegwi dawn in-newsletters biex jara x'inhu jiġri.

Irrid ngħidlu li kemm ilna fil-gvern aħna saru konsultazzjonijiet mal-kunsilli lokali u ma' l-għaqdiet kollha ta' dawk il- lokalitajiet li ssemmew.

Il-partiti politiċi, il-knisja u kull min kien interessat intalab biex jagħmel is-sottomissjonijiet tiegħu.

Fejn qatt ġara hekk meta l-Partit Nazzjonalista kien fil-gvern?

Kulħadd ingħata ċ- ċans jgħid il-problemi li għandu u jgħid x'hemm bżonn biex dawn il-problemi jingħelbu.

Barra minn hekk, wara li saru dawn il-konsultazzjonijiet u wara li saru s-sottomissjonijiet mill-kunsilli l-lokali u mill-għaqdiet l-oħra, kien hemm esperti u professuri ta' kull qasam li raw dawn ir-rapporti u ltaqgħu mal-kunsilli lokali u ma' l-għaqdiet l-oħra biex jiddiskutu dawn is- sottomissjonijiet biex ikunu jistgħu joħorġu b'konklużjoni.

Hekk għandha tkun is-serjeta'.

Din hija s-serjeta' li qed jimxi biha dan il-Gvern.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Aħna qed niddibattu dwar fondi speċjali u dan li qed jgħid il-Ministru ma nafx kif jinkwadra ruħu f'dan id-dibattitu.

ONOR.

JOE MIZZI: Naħseb li r-regolamenti tal-Kamra nafhom sew u ma naħsibx li għandek għalfejn tgħallimhomli.

Naċċertak li qiegħed in order.

Inti kont out of order meta qbadt titkellem qabel spiċċat is-seduta, mingħalik li kien beda l-ħin ta' l-aġġornament!

Hemm kont out of order, imma jiena m'iniex out of order.

Sur President, milli jidher lill-kelliem ta' l-Oppożizzjoni mhuwiex qed jogħġbu dan il-kliem li qed ngħid jiena.

Ħalli nkompli nispjega x'ġara.

Wara li saru dawn ir-rapporti u wara li ġew ivvettjati reġgħu saru d- diskussjonijiet ma' kulħadd u fil-fatt dawn id-diskussjonijiet għadhom għaddejjin.

Issa jrid isir r-rapport finali għax il-planning council irid jara l-aspetti li jolqtu lil kulħadd, bħalma huma l-problemi soċjali u ekonomiċi ta' dawk in-naħat.

Wieħed mill-akkwisti li għamel dan il- planning council - u dan b'xiehda ta' l-għaqal ta' dan il-Gvern - huwa illi issa hemm linja ċara dwar Baċir Nru 1.

Meta n-naħa ta' l-oppożizzjoni kienet fil-gvern kienet tgħid li d-Drydocks għandhom jirregalaw il-baċir lill-poplu tal-Kottonera u aħna konna ngħidu li mhux possibbli li dan isir u hemm bżonn li nkunu realistiċi u nitkellmu ħalli naraw x'jista' jsir.

Min hu dan il-miġnun li jkollu xi ħaġa u jirregalahielek ta' xejn?

Hekk ma konna se naslu qatt.

Issa x'qed isir dwar dan il-baċir?

Meta l-planning council nieda diskussjonijiet, ħarġet biċ-ċar ir-rieda tajba ta' kull naħa nvoluta għax l-uffiċjali tad-Drydocks fehmu l-problemi tan-nies ta' dawk in-naħat.

(Interruzzjonijiet) Jiena qed ngħid il-verita' u qiegħed ngħid x'ġara.

Jekk ma jogħġbokx affari tiegħek.

X'se jiġri issa?

F'Jannar se joħroġ ir-rapport finali ta' dan il-planning council u dan ir- rapport jiġi quddiem il-konferenza u hemmhekk l-għaqdiet, il-kunsilli lokali, il-partiti politiċi u kull min hu nvolut se jkollu ċ-ċans li jaqbel jew ma jaqbilx ma' l-affarijiet kif qed isiru u jissottometti ideat oħra.

Wara dawn id-diversi diskussjonijiet se joħroġ ċar x'se tkun il-linja għan- naħa t'isfel ta' Malta.

Is-serjeta' titlob li l-ewwel għandu jkollok pjan serju u wara tibda twettaq dak il-pjan u twettqu billi tara x'tista' taffordja finanzjarjament.

Hekk titlob is-serjeta' u mhux bħal qabel.

Żgur li ma kienx hemm pjan għax ilment f'kull seduta kont inressaq hawnhekk.

Minkejja li ilna sena biss fil-gvern, ħafna minn dawk l-ilmenti li kienu jsiru diġa' ġew solvuti.

Nistgħu ngħidu bil-liberta' kollha li l- Gvern Laburista ta sehem kbir biex ħafna minn dawn l-ilmenti ġew solvuti.

Il-Gvern ma qagħadx jitfa' l-piżijiet fuq il-kunsilli lokali u ma qagħadx jgħid li m'għandux x'jaqsam ma' dawn il-problemi, bħalma kien isir qabel.

Mhux hekk jaħdem dan il-Gvern.

Dan il-Gvern jagħti l-għajnuna tiegħu u mhux lin-naħa t'isfel ta' Malta biss imma lid-diversi partijiet ta' Malta u Għawdex.

(Interruzzjonijiet) Peress li l-kelliem ta' l-Oppożizzjoni saħaq l-iktar fuq in-naħa t'isfel ta' Malta, jiena qed ngħidlu x'sar hemmhekk.

Per eżempju, f'Żabbar Road, il-Fgura kienu se jsiru ħafna spejjeż biex jagħtu ftit tarmac.

Kienu se jagħmlu dan ix-xogħol mingħajr ma jibdlu s- sistema tal-water culverts u tad-drainage u affarijiet bħal dawn, biex imbagħad wara ftit ta' żmien it-triq ikollha bżonn terġa' tinqala' u naturalment kienu jidħlu spejjeż doppji.

Aħna x'għamilna?

Il-Gvern ta l- għajnuna tiegħu billi għamel ix-xogħol kif għandu jsir billi qabel ma rranġa t-triq solva l-problema tad-drainage, il-problema ta' l-ilma tax- xita, il-problema ta' l-ilma tal-vit u billi sar xogħol ġdid f'dak li għandu x'jaqsam mat-telephones.

B'dan ix-xogħol li qed insemmi gawdew ukoll ir-residenti ta' Pjazza Gulia ġewwa Bormla.

Għaliex?

Għax meta kienet tagħmel ix-xita r-residenti kienu jegħrqu fl-ilma.

Dawn ir-residenti kien ilhom snin twal jilmentaw minn din il-problema.

Il-Gvern Laburista ma qagħadx jgħid li dak huwa xogħol li għandu jsir mill-kunsill lokali imma ta l-għajnuna tiegħu billi bi pjan tajjeb rrimedja biex dak l-ilma tax-xita li mill-Fgura ma jibqax nieżel sa Bormla.

Sar pjan li permezz tiegħu l-ilma jiġi ddevjat, parti minnu lejn Għajn Dwieli u parti oħra fil-baħar.

B'hekk ġie ffrankat tliet kwarti ta' l-ilma li kien jibqa' nieżel Bormla u li kien iħalli ħerba warajh.

Dan biex nuri li l-Gvern ta' l-għajnuna tiegħu biex ġiet solvuta problema li kienet ilha hemm is-snin.

Sur President, lanqas m'huwa sew li noqogħdu ngħidu li l-Gvern ma ta xejn lill-kunsilli lokali għal faċilitajiet sportivi għax, nerġa' ngħid, li qabel xejn wieħed irid jistenna r-rapport finali tal-planning council ħalli naraw x'nuqqasijiet hemm u x'inhu l-aħjar li jsir.

Meta l-Partit Nazzjonalista kien fil-gvern kien wiegħed lill-Bormliżi li se jibni sports centre, faċċata tal-Frères.

Niftakar li ġimgħa qabel l-elezzjoni ta' l- 1992 kienet twaħħlet tabella fejn fuqha kien hemm miktub li f'dik l-area kellu jinbena sports centre u jumejn wara l-elezzjoni din it-tabella tneħħiet.

Meta bdejt nistaqsi fuq dan l-isports centre, l-ewwel bdew jgħiduli li kien sar studju u li l-proġett kien se jsir għax il-flus kienu diġa' ġew ivvotati, imbagħad wara li bdejt nippressah, il-ministru li kien responsabbli, l-Onor.

Michael Refalo, qalli li ma kien hemm l-ebda garanzija li l-proġett kien se jsir.

(Interruzzjonijiet) Iva, imma kont għamiltlek diversi mistoqsijiet.

Jien mhux qed ngħid għalik personali imma għall-partit tiegħek li dak inhar kien fil-gvern.

(Interruzzjonijiet) Meta ppressajtek kont għidtli li minn dak kollu m'hemm xejn.

Mela allura dak id-diskors li kien qed isir qabel l-elezzjoni ta' Frar 1992 li lill- Bormliżi kontu se tagħmlulhom ground u se tagħmlulhom sports centre, assolutament ma kien veru xejn.

Ara aħna mhux hekk għamilna u ma qgħadniex nidħku bin-nies.

Issa hawn il-planning council li qed jara l-affarijiet minn kull angolu, anke fejn għandu x'jaqsam l-sport, u wara li joħroġ ir- rapport finali kulħadd se jkun jista' jgħid tiegħu biex naraw x'inhu l- aħjar li jsir għar-reġjun.

Dik hi s-serjeta'.

Per eżempju, aħna ma qgħadniex nistennew biex nipprovaw ningannaw lil xi ħadd u ngħidulu li se nagħmlu yacht marina fil-Birgu, li mbagħad baqgħet ma saritx.

Niftakar li waqt il-ftuħ tal-boat show l-Onor.

Alfred Sant kien qal - dak iż-żmien kien għadu kap ta' l-oppożizzjoni - li se jiġi kkonsidrat li hemmhekk issir yacht marina.

Fil-fatt żammha kelmtu u hekk ġara għax il-yacht marina se ssir.

Din hi s-serjeta'.

Is-serjeta' taraha meta tikkompara l-affarijiet li tan-naħa l-oħra kien jgħidu li se jagħmlu u li fil-fatt baqgħu ma sarux, ma dak li wegħedna aħna u li bil-fatti u f'qasir żmien qegħdin inwettqu.

Fir-realta' anke lill-kunsilli lokali qed ngħinuhom b'metodi li huma effettivi u hawn nixtieq insemmi partikolarment lill-Kunsill Lokali ta' l-Isla.

Kif tafu, waħda mill-ikbar problemi li kellhom ir-residenti ta' l-Isla għenhom fiha l-Gvern Laburista għax, minflok ma kienet tipprova tgħin lin- nies ta' dik il-lokalita', l-amministrazzjoni preċedenti kienet tipprova ixxewwex kontra l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien, b'mod speċjali kontrija.

Meta kont nilmenta fuq il-problema tal-grit blasting, minflok ma kien jipprova jsolvi l-problema, l-Gvern preċedenti kien jitfa' t-tort fuq id- Drydocks u fuq l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien.

Mentri llum meta jkollna xi problema bħal din niddiskutuha mal-Kunsill Lokali ta' l-Isla u mad- Drydocks biex nipprovaw insolvuha lkoll flimkien mingħajr ħafna tixwix.

(Interruzzjonijiet) Nista' naċċertakom li l-problema tal-grit blasting naqset ħafna.

Imma aħna mhux hekk biex għamilna fl-interess tas-Sengleani.

Nista' nsemmi t-triq li tagħti għax-xatt, fejn hemm il-ħajt tad- Drydocks.

Dik it-triq qiegħda perikoluża u għalhekk il-kunsill lokali tkellem mal-Ministru Buhagiar - jien kont preżenti wkoll għat-taħditiet li saru mad-Drydocks - u din issa se titwessa' biex dan il-periklu jitneħħa.

Jiġifieri l-Gvern ma qallhomx: Dak xogħol il-kunsill lokali, issa jaraw huma.

U hawn qed nitkellem fuq ilmenti li kien ilhom jitressqu fil- Parlament għal snin sħaħ.

Nista' nsemmi wkoll Triq l-Arkati, fejn kien hemm l-istess problema, fis- sens li l-ħajt kien dejjem se jaqa' u n-nies kien ilhom jilmentaw dwaru għal snin twal.

Issa l-Gvern ta s-sehem tiegħu billi rranġa dan iċ-ċint u ma qalx li dan hu xogħol il-kunsill lokali.

Jiġifieri l-Gvern qed jagħti għajnuna siewja, qed jaħdem bis-serjeta' u m'aħniex nabbandunaw lill- kunsilli lokali.

Lil dawk aħna nsaħħuhom irridu mhux nippruvaw inkissruhom.

Issa jien semmejt dawn il-postijiet għax semmihom il-kollega tiegħi, għax ma kelli l-ebda intenzjoni li noqgħod insemmi l-lokalitajiet.

Skond il-kelliem tan-naħa l-oħra dawk il-lokalitajiet kellhom jingħataw attenzjoni speċjali mill-Gvern preċedenti u allura mhux suppost li kellna nsibu problemi aħna meta tlajna fil-gvern f'Ottubru, 1996.

Imma r-realta' hija xorta oħra għax sfortunatament il-problemi tant għadhom hemmhekk li anke l-kelliem tan-naħa l-oħra qal li għad hemm il-problemi, għalkemm nista' ngħid li diġa' solvejna wħud minnhom f'dawn l-aħħar xhur.

Rigward il-Maċina nista' nikkonferma li l-affarijiet qegħdin narawhom bir- reqqa u naċċertakom li saru diskussjonijiet mal-planning council biex naraw x'inhu l-aħjar li jsir u nżid ngħid li t-taħditiet qegħdin fi stadju avvanzat.

Dik hi s-serjeta'.

(Interruzzjonijiet) Ma tistax tissaporti sa Jannar ħalli joħroġ ir-rapport finali?

Hemm speċjalisti mdaħħlin fuq kull aspett u hekk għandhom isiru l-affarijiet.

Jien ma nifhimx f'kollox!

Għandna l-esperti u qed isiru rapporti u konsultazzjonijiet ma' kulħadd biex imbagħad inkunu nafu x'inhu l-aħjar li jsir u mhux naqbdu u nfajru bl- addoċċ.

Naċċertah li l-Gvern qed jagħti kas il-bżonnijiet u s-suġġerimenti tal-kunsilli lokali u tan-nies ta' dawk in-naħat.

(Interruzzjonijiet) Jien kont nistenna li l-amministrazzjoni preċedenti kellha teduka lill-kunsill lokali ħalli jkunu jafu eżattament x'inhi l-funzjoni tagħhom u x'inhuma r- responsabbiltajiet tagħhom.

Huwa tajjeb li jieħdu inizjattiva f'ċerti affarijiet imma m'huwiex tajjeb li jmorru oltre meta dan ma jkunx kompitu tagħhom għax tkun qed tissogra li jinħoloq disgwid.

Issa għaliex qed ngħid hekk?

Fil-każ tal-kunsilli lokali tisma' kliem ta' ringrazzjament imma ġieli tisma' wkoll ilmenti, forsi għaliex ikun hemm min iħoss li l-kunsill lokali ma jkunux mexa tajjeb miegħu jew forsi għax ikun mexa b'mod diskriminatorju.

Allura wieħed għandu jeduka lill-kunsilliera dwar kif għandhom jiffaċċaw dawn l-affarijiet u għandu jeduka lill-poplu dwar xi drittijiet għandu, biex jekk wieħed iħoss li tkun saret inġustizzja miegħu jkun jaf kif u x'għandu jagħmel u ma noqogħdux noħolqu polemika bla bżonn.

Jien dan kont nistenna u dawn l-affarijiet iħosshom kulħadd għaliex fir- rigward tal-kunsilli lokali tisma' ringrazzjamenti, tisma' ilmenti li ma jkunux ġustifikati u tisma' wkoll ilmenti li jkunu ġustifikati.

Kultant tisma' ilmenti min-naħa tal-kunsill lokali stess li jipprova jwaħħal fil- gvern ċentrali - kultant ikollhom raġun ukoll - imma jekk il-kunsilli lokali u l-poplu jiġu edukati sew dwar x'inhi r-responsabbilta' tal- kunsill, l-istampa tkun iktar ċara u l-affarijiet jimxu b'aktar serjeta'.

Jien dan kont nistenna mill-Oppożizzjoni imma fil-fatt l-Onor.

Membri tan- naħa l-oħra m'għamlux hekk u kieku għamlu hekk kienu jkunu ipokriti.

Qed ngħid hekk għax il-kunsilliera li ġew maħtura mill-Partit Nazzjonalista għandhom ħafna direttivi biex jirrapportaw x'inhu jiġri fil- kunsilli lokali.

Kieku jirrapportaw x'inhu jsir biex jipprovaw jirranġaw l- affarijiet lanqas jimporta, imma dan qed isir biss għal skopijiet ta' propaganda politika min-naħa tal-Partit Nazzjonalista biex mingħalihom jieħdu xi gwadann.

Naċċertakom li hekk qed isir fil-każ tal-kunsilli lokali.

Qed jgħajtulhom għal-laqgħat biex jagħtuhom direttivi u jekk imbagħad il-kunsilliera ma jżommux ma' dawn id-direttivi jinqatgħu minn fuq il-lista tal-partit.

(Interruzzjonijiet) Qed tara min qed jinqeda bil- kunsilli lokali!

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Billi l-Onor.

Mizzi qed jallega li l-Partit Nazzjonalista jagħti direttivi lill-kunsilliera tiegħu, jista' jsemmi liema direttivi ngħataw?

ONOR.

JOE MIZZI: Kien hemm xi kunsillier li tkeċċa wara li ma obdiex id- direttivi tagħkom?

Kien hemm jew ma kienx hemm?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jista' jsemmi min kien dan il-kunsillier?

ONOR.

JOE MIZZI: Mela le!

ONOR.

TONY ABELA: Sur President, niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

THE DEPUTY SPEAKER: Is-seduta hija sospiża.

Fis-2.46 p.m. is-seduta kienet sospiża u rriżuma ħames minuti wara.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Mizzi jista' jkompli.

ONOR.

JOE MIZZI: L-Onor.

Gatt qed jistaqsini min hu dan il-kunsillier.

Jien kont nistenna mingħand l-Onor.

Membru li, bħala ex-segretarju ġenerali u bħala l-main spokesman tal-Partit Nazzjonalista fuq din il-materja, kellu jkun informat pero' donnu li lanqas jaf min hu.

Din ma kontx nistenniha.

Trid lili ngħidlek!

(Interruzzjonijiet) Naħseb li taf li s-Sur Sciberras kellu kwestjoni magħkom.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, għandi point of explanation u għandi nifhem li l-Ministru Mizzi qed jagħtini l-permess.

ONOR.

JOE MIZZI: GĦandek il-permess.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nirringrazzja lill-Onor.

Mizzi għall-ġenerosita' kbira tiegħu!

Il-Ministru kien qed jgħid li ngħataw xi direttivi mill- Partit Nazzjonalista u nixtieq niġbidlu l-attenzjoni li l-każ li semma tas- Sur Sciberras ma kienx fuq kwestjoni ta' direttivi imma fuq kwestjoni ta' statut, xi ħaġa totalment differenti.

ONOR.

JOE MIZZI: Jiġifieri għax ikollok statut ma jingħatawx direttivi?

Qed nifhem sew jien?

Mela l-Onor.

Austin Gatt qed jikkonfermali li l- Partit Nazzjonalista għandu statut li jekk ma timxix miegħu jieħdu passi kontrik.

(Interruzzjonijiet) Mela l-Oppożizzjoni ipokrita.

Le, m'hijiex ipokrita, super ipokrita.

Ma ndaħħkux nies!

(Interruzzjonijiet) Ejjew ngħidu l-verita'.

Jien nista' naċċertak li huwa l-Partit Nazzjonalista li qiegħed jindaħal lill-kunsilli lokali u mhux il-Partit Laburista.

Il-Partit Nazzjonalista jagħmel laqgħat għall-kunsilliera Nazzjonalisti sabiex tinġabar l-informazzjoni biex imbagħad xi membru parlamentari jiġi hawn ħalli taparsi joqgħod jikxef x'inhu jiġri!

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Donnu li minn taħt l-ilsien l-Onor.

Gatt qal xi ħaġa fil-konfront tas-Sindku ta' Bormla.

Se mai, jekk jaf xi ħaġa aħjar jgħidha.

ONOR.

JOE MIZZI: Jien li nista' ngħid hu li nirrispetta lis-sindki kollha ta' kullimkien, Nazzjonalisti u Laburisti, u qed nipprova nagħti l- kontribut tiegħi, kif fuq kollox qed jagħmel il-Gvern Laburista.

(Interruzzjonijiet) Nerġa' ngħid li jien nirrispetta s-sindki kollha u mhux dak jew l-ieħor.

Taf għaliex qed ngħid hekk?

Għax saħansitra kien hemm minnhom li kienu Nazzjonalisti u xorta tkeċċew fi żmien l- amministrazzjoni preċedenti.

Imma ħalli nkomplu għaliex milli jidher il- verita' ma tantx togħġob lill-Oppożizzjoni u allura qed jipprovaw jaraw x'jaqilgħu u x'jivvintaw.

(Interruzzjonijiet) Mingħand il-kunsilli lokali l- Gvern Nazzjonalista kien qed jippretendi li bil-fondi li tahom dawn kellhom isolvu l-problemi kollha ta' kull lokalita'.

Araw illum x'differenza!

Illum il-Gvern Laburista diġa' beda jsolvi ħafna mill-problemi u ma tefagħhomx fuq il-kunsilli lokali.

(Interruzzjonijiet) Jekk qed jgħid hekk iġib il-provi li dak li qed jgħid huwa minnu.

Ġibuli l-provi.

Iddaħħkux nies!

Meta xi ħadd imur jitkarrab għand il-kunsilli lokali biex jagħtuh l-informazzjoni, ħalli mbagħad jiġi f'din il-Kamra u jgħid bil- problemi li għandhom, żgur li ma jkunx qed jagħmel dan bl-intenzjoni li jipprova jgħinhom imma biex ikompli jdaħħal il-politika partiġjana bejn il- kunsilliera.

Aħna dawn l-affarijiet ma naċċettawhomx.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Edwin Vassallo, point of order.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Jien fl-ebda ħin ma tkellimt bit-ton li qed juża' l-Onor.

Mizzi.

Pero' jekk meta kont qed nindirizza lill-Ministru Mangion fehem xi ħaġa hekk, lest li nirtira kollox għax jien bl-ebda mod ma tkellimt kif qed jaħseb hu.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, jien qed nuri kif fl-għaxar snin ta' Gvern Nazzjonalista - kważi għaxra - ċerti partijiet ta' Malta, speċjalment in-naħa ta' isfel, kienu ġew imwiegħda li se jingħataw attenzjoni speċjali imma minn dan kollu kien baqa' ma sar xejn.

Imbagħad biex jidher li qed tingħata attenzjoni għan-naħa t'isfel ta' Malta kien ġie fformat il- Cottonera Rehabilitation Committee.

(Interruzzjonijiet) Ħalli ngħidilkom x'kien ġara mill-planning council fiż-żmien il-Gvern Nazzjonalista.

Dan ingħata somma flus u tafu fhiex intnefqet?

Intnefqet billi bdew jibnu ċimiterju bla ma kien hemm permess, imbagħad il-Planning Authority żammhom u spiċċaw il-qorti.

Dak hu kulma sar għan-naħa t'isfel ta' Malta.

Dik hi l- attenzjoni speċjali li ngħatajna.

(Interruzzjonijiet) Veru tad-daħk u għandek għalfejn tidħak!

Pero' aħna għandna għafejn nibku, taf!

Mur iċċekkja ħalli tara jekk huwiex veru jew le għax dawn il-flus f'hekk biss intnefqu.

Fl-opinjoni tiegħi użawhom ukoll sabiex qdew lil xi ħadd li ried iġib gaffa biex jagħmel xi xogħol, ħalliha fil-passaġġ għal ġimgħat sħaħ bla ma tintuża u baqa' jitħallas tagħha.

Dawn l-affarijiet imisskom tispjegaw!

Araw aħna mhux hekk qed nagħmlu.

Il-Cottonera Rehabilitation Committee qed jaħdem bis-serjeta' u qed jagħti s-sehem tiegħu biex in-naħa t'isfel ta' Malta tingħata l-attenzjoni li jixirqilha.

Dawn huma l-fatti u toqogħdux tisfidawni għax insemmi aktar.

Nista' nsemmi Wied Għammieq għax issa wasal ix-xahar ta' Novembru, ix- xahar tal-mejtin!

Tafu kemm kien ilhom jitolbu biex issir xi ħaġa hemmhekk minħabba li kienu qed isiru l-abbużi u kien qed jintefa' ħafna skart.

Issa tistgħu tmorru taraw kif malli l-kunsill lokali lmenta, il- Gvern Laburista mill-ewwel ħa l-passi neċessarji.

Nista nsemmilek diversi affarijiet li għamilna mingħajr ma qgħadna ndoqqu t-trombi, għax aħna riżultati rridu naraw.

Pero' r-realta' dwar fhiex jinsab il-pajjiż irridu ngħiduha wkoll għax wara kollox m'huwiex it-tort tagħna.

Meta qabel kienu jgħidu li m'hemmx problema ta' flus il-poplu bir-raġun kien jistenna l- mirakli.

Minkejja l-problemi li sibna ruħna fihom, xorta waħda llum qed nagħmlu iktar milli sar dak iż-żmien meta money was not a problem.

Din hi r-realta'.

Sur President, qabel ma nagħlaq id-diskors tiegħi irrid ngħid liċ- ċittadini tan-naħa t'isfel ta' Malta, b'mod speċjali dawk tal-Kottonera, sabiex jiftħu għajnejhom sew għax is-siegħa waslet bis-serjeta'!

Dan il- Gvern li jwiegħed jagħmlu.

Il-Gvern qal li se jagħmel pjan bis-serjeta'.

Qal ukoll li f'Jannar se joħroġ ir-rapport finali biex imbagħad kulħadd jerġa' jissottometti l-opinjoni tiegħu u nimxu minn hemm.

Rigward il- problema tal-Baċir Numru 1 nerġa' naċċertakom li dan il-Gvern daħal fiha bis-serjeta' speċjalment permezz tal-planning council, u din se tiġi solvuta żgur.

Mhux dik biss imma anke fil-konfront tal-problemi li ilhom hemmhekk, u li ħaddieħor kien jgħaddina biż-żmien dwarhom għax kien jgħidilna li se jiġu solvuti u qatt ma ġew solvuti, ngħidilkom: Stennew, ħudu paċenzja ftit xhur oħra, ħalli l-ewwel isir ir-rapport imbagħad inkunu nistgħu nibdew bil-proġetti.

Naċċertakom li l-yacht marina se ssir ħafna snin qabel ma wiegħed il-Gvern preċedenti.

(Interruzzjonijiet) Dażgur li hemm aħna, imma aħna issa rridu naraw il-problemi li ħallejtulna.

Kieku ma ħallejtulniex problemi konna naħdmu mod ieħor imma dawn huma l-fatti.

Ir- realta' hi li f'dan il-Parlament għandna niġu ngħidu l-verita' u mhux napprofittaw ruħna politikament.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Jien kont qed ngħid il-verita' meta kont qed nitkellem fuq l-allokazzjonijiet speċjali.

ONOR.

JOE MIZZI: F'dak li semmejt int ma kontx qed tgħid il-verita' għax kieku kont tgħid li min illum qiegħed fuq in-naħa tal-gvern kien ilu għaxar snin jilmenta.

Kieku kont tgħid li ċerti problemi li kienu jissemmew issa ġew solvuti.

(Interruzzjonijiet) Din isbaħ!

Issa lanqas jaraw m'huma qegħdin!

Ma kienx jaf li kien hawn planning council, ma kienx jaf x'inhuma t-terms of reference tal-planning council u ma jafx li jien kont hawn.

Dawn x'affarijiet huma!

Milli jidher l-Oppożizzjoni m'għandhiex x'tirrispondi għall-verita' li qed ngħidu aħna.

Il-verita' tweġġa' imma din hija l-verita'.

(Interruzzjonijiet) Iva, jien nikkritika bil-fatti u ngħid x'inhi l-verita'.

Sur President, nixtieq nagħlaq id-diskors tiegħi billi nerġa' ntenni li l- Gvern tagħna huwa serju.

Aħna qed nimxu b'mod serju, iktar u iktar meta naraw x'inhu jagħmel il-planning council għan-naħa ta' isfel ta' Malta b'mod organizzat u pprogrammat biex l-affarijiet jimxu bis-serjeta'.

B'hekk nuru li dan il-Gvern għandu rieda tajba għax l-affarijiet jagħmilhom bis- serjeta'.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Refalo.

ONOR.

MICHAEL REFALO: Sur President, din il-Kamra diġa' semgħet li l- Oppożizzjoni m'hijiex se tivvota kontra imma se tivvota favur din il- mozzjoni..

U s-sempliċi fatt li għamilna din id-dikjarazzjoni jfisser li dak li qed jintqal f'din il-Kamra minn din in-naħa huwa kollu ntiż sabiex insaħħu l-iżvilupp tal-kunsilli lokali.

Dan huwa importanti u forsi anke sintomatiku għal dak li għadu kemm qal l-Onor.

Mizzi.

(Interruzzjonijiet) Tista' toqgħod għax se tieħu pjaċir b'dak li se ngħid!

L-Onor.

Mizzi semma l-kunsill reġjonali konsultattiv għan-naħa tas-south ta' Malta.

Minn min huwa kompost dan il-kunsill?

Dan fil-biċċa l-kbira tiegħu huwa kompost mir-rappreżentanti tal-kunsilli lokali.

U l-kunsilli lokali fil-fatt min ħoloqhom?

Il-kunsilli lokali ħoloqhom dak il-partit li llum qiegħed fl-oppożizzjoni.

Mhux qed ngħid li qiegħed fl-oppożizzjoni għaliex ħoloq il-kunsilli lokali, imma jekk hemm xi ħaġa li jien personalment inħossni kburi li pparteċipajt fiha hija l-ħolqien tal- kunsilli lokali.

Dan il-kunsill konsultattiv bin-nies kollha li jistgħu jirrappreżentaw lill-Kottonera jew in-nofsinhar ta' Malta issa sar.

Aħna lkoll niftakru li f'16-il sena l-Labour Party - qed ngħid għall-gvernijiet ta' l-Onor.

Perit Mintoff u l-Avukat Karmenu Mifsud Bonnici - qatt ma ħolom biex iwaqqaf dan il-kunsill konsultattiv u kważi kważi qatt ma kien sar xejn fil-Kottonera ħlief għal xi erba' toroq f'Bormla - niftakar li konna nikkritikawhom ħafna fuq hekk - imma l-Gvern Laburista tal-lum, sforz l- inizjattiva tal-politika li adotta l-Partit Nazzjonalista fil-gvern, għamel użu tajjeb minn dak l-istrument u ħoloq dan il-kunsill konsultattiv.

Il- messaġġ li rrid ngħaddi u l-kontribut tiegħi f'din il-Kamra llum m'għandu x'jaqsam xejn ma' dak li għadni kif semmejt pero' ħassejt li għandi nagħmel dan il-kumment wara li smajt lill-Onor.

Mizzi jitkellem.

Illum qegħdin neżaminaw din ir-riżoluzzjoni maqsuma f'14-il vot speċifiku biex kemm jista' jkun insaħħu l-kunsilli lokali u ngħinuhom jaqdu dmirijiethom - frankament nibża' li qegħdin marbutin iż-żejjed b'dak li ġara fl-imgħoddi u 'l quddiem se nespandi ftit fuq dan - u allura importanti li nżommu quddiem għajnejna li għalkemm il-vot tal-lum ta' Lm2.5 miljun huwa l-istess bħal tas-sena ta' qabel u tas-sena ta' qabel, fir- realta' il-vot stess qiegħed jonqos.

Dan għaliex minn sena għall-oħra jkun hemm l-erosion tal-valur tal-flus u jkun hemm iż-żidiet fl-ispejjeż tas- servizzi li jixtru l-kunsillieri.

Allura fil-verita', bl-istess ammont ta' flus tas-sena ta' qabel, ma nafx kif il-kunsilli lokali jridu jwasslu għas-servizzi li jixtiequ.

Fil-fatt il-Ministru, li għandu għal qalbu t- tmexxija serja tal-kunsilli lokali, għandu budget li bih ma jistax ilaħħaq.

Ċertament jiena naf xi jfisser li jkollok budget li ma tistax tlaħħaq bih għaliex għamilt ħafna żmien ukoll nipprova nġebbed dak li kien jiġi allokat lili.

Ovvju li kont nitħabat biex inkabbar dan il-budget u l-appell tiegħi lill-Ministru Mangion - fil-bidu smajtu jagħmel diskors bil-punto e virgola - huwa li jiġġieled aktar mad-dipartiment tal-finanzi biex ikollu allokazzjoni ftit ikbar għal dan l-iskop.

Sur President, issa xtaqt li ngħaddi biex nagħmel rassenja ta' l-iskopijiet ta' dawn il-fondi għal ħteġijiet speċjali u l-ewwel vot jirrigwarda t-tqegħid ta' pavimenti f'toroq u mogħdijiet f'ċentri storiċi.

Hawnhekk wieħed irid jara liema huma ċ-ċentri storiċi.

Dawn huma l- Birgu, il-Belt, l-Imdina?

Jew b' "ċentri storiċi" nifhmu wkoll - jien hekk naħseb li għandha tfisser - is-city cores, it-town cores u l-village cores li għandhom 100, 200 u 300 sena?

GĦax dawn huma parti mill-istorja soċjali, demografika, arkitettonika u viżiva ta' dan il-pajjiż.

Jenħtieġ li nippreservawhom dawn l-affarijiet u huwa importanti li meta jsir xi ċensiment nsiru nafu kemm hemm postijiet vojta f'dawn l-inħawi.

Naturalment dawn tħallew vojta għaliex illum qed ngħixu fi żmien il-kumdita' u ħafna minn dawn il-postijiet antiki la ilma u lanqas dawl ma kellhom - jekk kien hemm fosthom li kellhom ilma u dawl, kien biss servizz rudimentali - u n- nies li kienu joqogħdu fihom, fil-biċċa l-kbira xjuħ, illum mietu jew ħarġu minn hemmhekk u l-postijiet jinsabu abbandunati.

Huwa għajb u m'aħniex qed nitkellmu biss dwar l-irħula antiki bħal Ħaż-Żebbuġ, Ħal Lija u Ħ'Attard imma anke dwar postijiet li huma relattivament moderni bħal Tas- Sliema, fejn hemm blocks li mhumiex okkupati u qed jaqgħu biċċiet.

Veru li ħafna minn dan il-bini huwa ta' ħafna nies - per eżempju, ta' nies li qed jistennew biex jiġi xi ħadd jagħmlilhom offerta - imma fil-fatt - allavolja forsi qed nieħu eżempju ħażin għax Tas-Sliema ma tantx għandha storja arkitettonika - hemm ħafna postijiet, speċjalment fl-irħula u fl- ibliet l-antiki, fejn huwa importanti li wieħed iniedi xi skema taħt il- kunsilli lokali, jew inkella taħt l-Att ta' l-1992 dwar l-Ippjanar ta' l- Iżvilupp, fejn mhux biss jiġu ppreservati dawn il-postijiet imma l-aktar biex terġa' tingħata ħajja wkoll lil dik is-city jew village core.

Nerġa' ngħid li t-tifsira ta' "ċentri storiċi" m'għandhiex tiftiehem li qiegħda biss għall-Birgu, l-Imdina u l-Belt imma għal areas oħrajn ukoll.

(Interruzzjonijiet) Jekk ikolli okkażjoni oħra forsi nkun nista' nitkellem fuq iż-żewġ fondi l-oħra għall-playgrounds u l-grounds tal-football.

Qed nieħu pjaċir nara hawnhekk lill-Ministru responsabbli mit-turiżmu għax se nitkellem dwar il-Vot (v) li qed jipprovdi fondi minħabba nuqqas ta' faċilitajiet jew tagħmir meħtieġ fuq ix-xtut.

Fil-fatt huwa minnu - jiena għamilt ħafna żmien namministra dak il-qasam - li dawk li jidħlu bħala beach cleaners ħafna drabi jagħmlu ħafna xogħol ieħor li mhux ta' beach cleaning u Allaħares mhux hekk għaliex beach cleaning fix-xitwa kważi kważi lanqas jista' jsir.

Jekk ma tużax lil dawk in-nies fuq xogħol ieħor ta' tindif huwa ħasra għaliex ikollok ħafna idle labour u hemm ħafna xogħol ieħor x'jista' jsir.

Jiena niftakar li fi żmieni, taħt is-superviżjoni tal- mużewijiet, kienu jnaddfu anke l-cart ruts, postijiet storiċi, l-Għar il- Kbir u postijiet bħal dawn.

Safejn naf jien m'hemm l-ebda koperattiva - bħal fil-każ tar-road signs, liema koperattiva ġiet imfaħħra ħafna hawnhekk - li permezz tagħha dawn in-nies - fosthom hemm min jaħdem bis-serjeta' u hemm min jiskarta - ikollhom inċentiva li jikkuntrattaw is-servizzi tagħhom lil dawk il-kunsilli lokali li għandhom xi parti mill-kosta taħt il- ġurisdizzjoni tagħhom.

B'dak il-mod naħseb li jkun cost effective sew għad- dipartiment tat-turiżmu u sew għall-finanzi tal-gvern u b'hekk dawn il- ħaddiema jkunu qed jaqilgħu xi ħaġa iktar ukoll.

Hawnhekk għandna fond ieħor għat-tagħmir ta' postijiet ta' rikreazzjoni fil-kampanja.

Xi sitta jew seba' snin ilu niftakar li, flimkien ma' l- Ambaxxatur tal-Ġermanija, konna qed nipprovaw nsibu mezz kif insebbħu l- kampanja b'country furniture.

L-isfortuna hi li meta f'dan il-pajjiż titpoġġa xi ħaġa mingħajr ma jkun hemm għassa magħha, tispiċċa fil-ġonna tan-nies flok għat-tgawdija ta' kulħadd.

Hekk ġara f'dan il-każ.

Meta npoġġu dan l-istreet furniture jew il-country furniture biex insebbħu u nagħmlu l-post aktar komdu u nagħtu dehra aħjar tal-kampanja tagħna, irridu noqogħdu attenti x'jingħażel biex ċertament dawn l-affarijiet ma jitteħdux 'il bogħod minn fejn wieħed ikun poġġihom.

Hawnhekk huwa importanti li l- kunsilli lokali - li huma fil-fatt in-nies on site - jiżguraw li dawk l- affarijiet li qegħdin hemmhekk għall-komunita' tagħhom u anke għall- komunita' ta' barra mil-limiti tagħhom, jibqgħu hemm u jinżammu tajjeb.

Sur President, hemm fond ieħor li jitkellem dwar ir-resurfacing tat-toroq bħala parti mill-programm għat-tiġdid tat-toroq.

Nimmaġina li dan jiġi taħt ir-responsabbilta' tal-Ministru Buhagiar.

Saret kritika - u forsi anke kritika li tagħmel sens - li jsir ċertu surfacing billi tingħata lagħqa li mbagħad max-xita jinġarr kollox.

Naf li d-dipartment jagħmel grading tat-toroq u skond li qaluli huma dawk it-toroq grade 4 li se jiġu resurfaced.

Biss għadni kemm rajt il-lista u nista' ngħid li ċerti toroq mhux biss kisja tarmac għandhom bżonn - hemm uħud minnhom li nafhom għaliex ngħaddi minnhom regolarment - imma jridu jinqalgħu u ssirilhom sodda mill- ġdid.

Per eżempju, Bisazza Street, Sliema hija diżastru u tajjeb li qiegħda fil-programm.

Naħseb li "services", as distinct from "surfaces", m'għandhiex bżonn imma ċertament dik it-triq għandha bżonn sodda tajba qabel ma tiġi resurfaced.

Imbagħad hemm oħrajn bħal Triq Sir George Borg u Triq il-Watar f'Ta' Xbiex li jidher li kulma għandhom bżonn huwa resurfacing, għalkemm wieħed irid jimxi bil-galbu u jara x'hemm bżonn isir qabel ma t-triq tiġi resurfaced ħalli ma jkunx hemm sparpaljar ta' flus.

Ngħaddi issa għall-Vot (xii), il-fond imwaqqaf minħabba funzjonijiet u obbligazzjonijiet speċjali tal-Belt Valletta.

Sur President, fl-1998 għandna ħafna anniversarji f'dan il-pajjiż, bħall- miġja tal-Franċiżi u l-miġja ta' l-Ingliżi u għandna wkoll anniversarji ta' artisti kbar.

Meta kelli d-dipartiment tal-kultura taħt idejja, konxju minn dak li jista' jiġbed iktar turiżmu lejn dan il-pajjiż, kont ħejjejt programmi u anke ottenejt mingħand l-Unjoni Ewropea l-award, biex ngħidulha hekk, li f'Ġunju ta' l-1998 l-Belt Valletta tiġi meqjusa bħala l-belt kulturali tax-xahar.

GĦalhekk jiena hawnhekk nistaqsi kif jista' jkun aħna

qed nivvotaw biss dawn il-flus għall-Belt meta għandna dan l-appuntment quddiemna li jista' jkun tant ta' benefiċċju għall-industrija tat-turiżmu, għall-iżvilupp aħjar tal-Belt, għad-dehra u għall-image li nagħtu aħna l- Maltin tal-belt kapitali tagħna u tagħna nfusna lill-barranin.

Allura wieħed irid jaħseb ftit on the lines ta' l-appuntamenti li jkollna.

Naf li llum l-Ministru Mangion għandu dawk il-flus u b'dawk il-flus biss jista' jaħdem imma hawnhekk wieħed għandu jaħseb ukoll - il-budget se jitressaq fil-5 ta' Novembru - biex Malta fl-1998 tagħmel ħafna xogħol ta' restawr tal-postijiet storiċi u kulturali, speċjalment għaliex fl-1998 se nagħmlu dawn l-attivitajiet kollha kulturali li m'humiex intiżi biss għall- Maltin.

Anzi l-attivitajiet huma ntiżi biex ikunu mezz ta' attrazzjoni għal aktar turisti lejn Malta, mhux sempliċement biex inżidu n-numru imma biex tkompli ddur r-rota ekonomika ta' dan il-pajjiż.

Aħna ma rridux li l- Belt tkun il-kapitali kulturali ta' l-Ewropa f'Ġunju 1998 u t-turisti li jiġu, minflok ikunu impressjonati bis-sbuħija potenzjali tal-Belt u bil- btala tagħhom f'Malta, ikunu fil-fatt impressjonati negattivament bit-telqa u bit-traskuraġni li hemm f'ħafna lokalitajiet tal-Belt.

Din hija l- preokkupazzjoni tiegħi.

Ġaladarba qed nitkellmu fuq il-kunsilli lokali, irrid insemmi kwestjoni li diġa' nqalgħet u li nissuspetta tista' terġa' tinqala'.

Kif nafu lkoll, fil-każ tax-xogħol ta' rinnovazzjoni f'Buġibba u l-Qawra inqala' diżgwid bejn il-kunsill lokali u l-action committee dwar min kien se jindokra l- post. Naf li fl-aħħar mill-aħħar dan id-diżgwid li kien hemm ġie solvut u issa hemm sotto-kumitat magħmul mill-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar.

Li rrid ngħid huwa li wieħed ma jistax jaqbad u jgħid li l-kunsill lokali huwa aħjar mill-kunsill ta' azzjoni jew bil-maqlub - għalkemm normalment ir- riżultat li tieħu jkun jirrifletti l-grad ta effiċjenza ta' l- amministrazzjoni tal-ġurnata - imma ħafna drabi min ikollu aktar flus x'jonfoq ċertament ikun qiegħed f'qagħda li jamministra u jipproduċi aktar u aħjar.

Inkwiet bħal dak li nqala' f'Buġibba u l-Qawra jista' jerġa' jinqala' f'Tas-Sliema, Marsaskala, San Ġiljan u Birżebbuġa - fil-fatt smajna lill-Prim Ministru u lill-Ministru tat-Turiżmu jgħidu li se jkun hemm proġetti simili bħal dak ta' Buġibba u l-Qawra f'dawn l-nħawi - u allura wieħed hawnhekk jistaqsi: Lill-kunsill lokali għandha titteħidlu minn idejh it-tmexxija ta' dawn il-postijiet refurbished mill-ġdid?

Sew għamel il-Gvern li ma ħadilhomx din l-awtorita'?

Pero' fl-istess ħin, biex iżommu l-post fl-istat li qiegħed illum - ħafna mill-affarijiet li saru f'Buġibba u l-Qawra ma kenux responsabbilta' tal-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar - jistgħu dawn jibqgħu jamministraw u jindokraw il-post bl- istess finanzjament ta' qabel?

Jien naħseb li fil-każ ta' Buġibba u l- Qawra llum, u għada f'Tas-Sliema u San Ġiljan, u pitgħada f'Marsaskala u Birżebbuġa, għandu jkollhom finanzjament akbar biex ikunu jistgħu jindokraw aħjar dawk l-areas li jkunu ġew refurbished.

L-agħar ħaġa li tista' tiġri - apparti minn xogħol li jsir malajr u ta' kafkaf, kif sfortunatament kien il-każ f'partijiet ta' Buġibba, biex ma ngħidx kullimkien - huwa dak li jiġri f'pajjiżi ma tantx 'il bogħod minna, fejn wieħed jibni xi ħaġa sabiħa, tleqq, mimlija rħam, rammijiet u kollox polished u jekk tmur sena wara tara li l-post ma jkunx fi stat tajjeb għaliex wieħed ikun ittraskura li jindokra ħaġa li kienet tajba.

Allura fejn il-Gvern jagħmel dan l- investiment, ma jixraqx li l-kunsill lokali jiġi mogħti wkoll fondi għar- responsabbilta' aktar li se jkollu biex jara li dak il-post fil-fatt jinżamm tajjeb?

Sur President, meta konna qed nitkellmu biex noħolqu l-kunsilli lokali jien mill-ewwel ikkonsidrajthom bħala xi ħaġa li tgħin l-iżvilupp soċjali ta' dan il-pajjiż u tajthom full backing f'kull qasam li kont responsabbli għalih, fit-turiżmu, fil-kultura u fl-isports.

Meta ġew diskussi dawn il- fondi kollha, konna pprovajna naħsbu għal diversi eventwalitajiet li jiġġustifikaw żidiet ta' l-allokazzjoni għall-kunsilli lokali.

Illum għandna 14-il fond pero' l-esperjenza tgħallmek li jkun hemm ċerti affarijiet li ma tkunx ħsibt fihom dak il-mument.

Illum din ħarġet minn domanda li għamilt lill-Ministru Buhagiar, li huwa responsabbli mit-toroq, fejn tlabtu jieħu ħsieb biex tissewwa traffic island li hemm bejn San Gwann u San Ġiljan - u verament qiegħda fuq il-borderline hemmekk - li wara x- xita li kellna dan l-aħħar xahar tant ġralha ħsara li llum qiegħda tkerrah il-post.

Ir-risposta tal-Ministru kienet li din m'hijiex kwestjoni tal- gvern imma tal-kunsill lokali.

Jien naf li meta jkun hemm diżastri naturali l-gvern jidħol għalihom imma ħsara fit-traffic island kkawżata mix-xita jew ħsarat simili f'affarijiet li huma internament ta' kunsill lokali ma naħsibx li jidħlu taħt diżastri naturali pero' huma ċirkostanzi mhux tas-soltu li jħallu ħsarat warajhom.

Il-kunsilli lokali għandhom ir-responsabbilta' li jsewwu u jirranġaw dak li tkisser in-natura, anke inċidentalment?

Jiena ngħid li le.

Allura jiena nistaqsi jekk huwiex possibbli li jinfetaħ fond għall- imprevedibbli.

Nispera li l-Ministru Mangion isib il-ħin biex jirrispondi għal dak li qed ngħid għaliex jien mhux qed nikkritika hawnhekk imma qed nagħmel suġġerimenti kostruttivi biex insostni wkoll it-teżi li bdejt biha li aħna l-kritika li nagħmlu minn din in-naħa hija biex insaħħu l- istituzzjoni tal-kunsilli lokali.

Meta tiftaħ fond għall-imprevedibbli ma tistax tagħmillu ammonti ta' flus, imma jiena naf li l-Gvern għandu sistema fejn jiftaħ vot b'Lm1 għal meta jinqalgħu ċerti ċirkostanzi.

Jista' jkun li minn żmien għal żmien ma jkollokx talbiet u jista' jkollok talbiet li jkollok taffrontahom għaliex tabilħaqq tkun ġrat il-ħsara, kawża ta' diżastru naturali jew kawża wkoll ta' xi diżgrazzja.

Sur President, diġa' semmejt il-koperattiva tar-road signs, li semma wkoll il-Ministru Mangion u li kif qal hu fil-fatt ħadd ma jħabbatha magħha.

Jiena għamilt is-suġġeriment dwar il-possibbilta' - dak il-ħin kien hawn il-Ministru tat-Turiżmu wkoll hawn ġew - li tiġi kkonsidrata wkoll koperattiva min-nies li qegħdin fil-beach cleaning section għat- tindif ta' xtut u għal tindif ieħor.

Jiena nixtieq nagħmel suġġeriment ieħor mil-lat ta' koperattivi għal dak li jirrigwarda tindif tat-toroq, sew arterjali kif ukoll interni, minn skart u ħaxix ħażin.

Jiena naf li l-iktar ħaġa kerha - jekk mhux l-iktar, żgur li waħda mill-iktar affarijiet koroh - li tagħti dehra mitluqa u ttraskurata lil dan il-pajjiż huwa dak il-ħafna ħaxix u skart li jintefa' u jibqa' hemmhekk, donnu ħadd m'hu responsabbli li jiġbru.

Jekk hawn dipartimenti li huma overmanned ...

Fil-fatt dak il- grupp ta' sebgħa min-nies li qabbad il-Prim Ministru biex jagħtuh pariri dwar il-proġetti li għandu f'moħħu, fost l-oħrajn qed jissuġġerixxi downsizing tal-public sector.

Meta n-nies jisimgħu dan jitkexkxu għax jaħsbu li jistgħu jitilfu l-post tax-xogħol u għalhekk wieħed għandu jara kif jista' jutilizza n-nies żejda li hemm mas-settur pubbliku aħjar b'mod li jagħmilhom produttivi - issa hawn jien m'iniex qed nirriferi għall- produttivita' li tagħti makna - u jagħtu riżultat billi x-xogħol tagħhom jiġi ddiversifikat.

Il-punt li qed nagħmel hawn huwa li iktar milli nibagħtu lil dawn in-nies biex jiddeversifikaw ix-xogħol tagħhom ...

Jien nemmen li filwaqt li huwa tajjeb li tinżamm id-dixxiplina, li jkollok il- bastun u li kulħadd jagħmel xogħlu, huwa importanti li tuża kemm il-bastun kif ukoll il-karrotta.

GĦaliex, per eżempju, ma titwaqqafx koperativa biex tieħu xi kuntratti tal-gvern?

Sur President, huwa importanti li tinżamm l-indafa u jeħtieġ nitgħallmu li dan m'għandux isir għat-turisti biss għax jien nemmen li l-ewwel u qabel kollox l-indafa għandha tinżamm għan-nies li jgħixu fil-pajjiż u mhux minħabba li nistħu minn min jiġi jżurna.

GĦalhekk ikun pass tajjeb ħafna jekk il-ħaddiema tal-gvern, li llum m'huma qed jagħmlu xejn jew li jistgħu jagħmlu iktar, jiġu utilizzati biex jieħdu ħsieb l-indafa ta' pajjiżna.

B'hekk il-gvern ikun qed juża flusu aħjar ukoll għax il-Ministru Mangion stess għadu kif semma li, jaħdmu jew ma jaħdmux u għandek jew m'għandekx bżonnhom, il-gvern irid iħallas a fixed cost għal dawn il-ħaddiema li għandhom a job for life mal-gvern.

B'hekk dan il-job for life ikun qed jiġi wżat ħafna aħjar.

Sur President, f'dan id-dibattitu smajna wkoll li l-ħaddiema tal-gvern, speċjalment dawk li jħobbu jiskartaw u li jagħmlu xi part-time job waqt il- ħin tax-xogħol, ma jridux imorru jaħdmu mal-kunsilli lokali.

Issa hawn jien ma rridx niġġeneralizza għax hawn ħaddiema tal-gvern li jaħdmu bis- serjeta', pero' ċertament li l-ikbar biża' ta' dawn il-ħaddiema hi li jekk kemm-il darba jmorru jaħdmu mal-kunsilli lokali dawn ikollhom iktar sikkatura, ikollhom iktar nies jindaħlulhom, ikollhom ħafna bosses u jkollhom ċerta dixxiplina li m'hijiex mixtieqa min-naħa tagħhom.

Pero' jekk wieħed ikun qed jaħdem għall-gwadann tiegħu stess, anke jekk stess ikollu bastun ...

Jien naħseb li lil dawn il-ħaddiema ħadd m'għandu jkellimhom jekk kemm-il darba dawn jitilqu minn fuq il-post tax-xogħol meta jlestu x-xogħol tagħhom jew jekk dawn jippjanaw ir-rosters tagħhom u fl- istess ħin ikunu qed jipproduċu x-xogħol li jkollhom jagħmlu.

Jekk wieħed ilesti biċċa xogħol ta' ġimgħa fi tlett ijiem biex ikun jista' jmur jonsob jew joqgħod id-dar good luck to him.

GĦalhekk il-ħaddiema tal-gvern li huma under-employed jew under-utilised għandhom jintużaw bl-aħjar mod.

Sur President, jien ħadt pjaċir nitkellem f'dan id-dibattitu għax b'hekk stajt nagħti l-kontribut tiegħi għal ħaġa li nemmen fiha u ħadt pjaċir ukoll li l-Ministru għadu kif qal li huwa lest li jikkonsidra s- suġġerimenti li jsiru.

GĦalhekk kif qalu sħabi ta' din in-naħa, l- Oppożizzjoni se tivvota favur din il-mozzjoni biex turi s-sostenn tagħha lill-kunsilli lokali.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Galea Pace.

ONOR.

VICTOR GALEA PACE: Sur President, id-dibattitu li qed nagħmlu llum diġa' qabeż is-sitt sigħat.

Nifhem li ż-żewġ naħat tal-Kamra qed naqblu fuq din il-mozzjoni pero' xtaqt naqsam ftit kummenti dwar l-esperjenza sabiħa li kelli bħala sindku.

Nistgħu ngħidu li minn mindu tliet snin ilu twaqqfu l-kunsilli lokali l- fondi għalihom dejjem baqgħu jiżdiedu ħlief f'din is-sena kurrenti.

Nistgħu ngħidu wkoll li permezz tal-ħeġġa u tas-serjeta' tal-kunsilliera kellna riżultati pożittivi ħafna.

Madanakollu wisq nibża' li l-kelma "konsultazzjoni" ma tantx nużawha għar-rigward tal-kunsilli lokali.

Meta ngħidu li għandha ssir konsultazzjoni mal-kunsilli lokali, dan ifisser li kull awtorita' għandha tieħu l-parir tal-kunsill lokali konċernat u tiddiskuti miegħu dak li jkun hemm bżonn isir.

Għaliex qed ngħid hekk?

Għax jekk, per eżempju, nieħdu l-kwestjoni tat-towing u clamping zones ġewwa r-Rabat GĦawdex, nafu li l-Pulizija kkuntattjat lill-kunsill lokali biex jagħti l-veduti tiegħu u dan min-naħa tiegħu ma qabilx ma' xi wħud miż- zoni proposti, iżda safejn naf jien il-Pulizija ftit taw kas ta' x'qal il- Kunsill Lokali ta' Victoria.

Ngħid għalija, aktar milli konsultazzjoni din hija impożizzjoni għax żgur li m'hemmx awtorita' iktar kompetenti li taf x'inhu l-aħjar li jsir għal-lokal tagħha daqs il-kunsill lokali.

Jien m'iniex qed ngħid li l-kunsilli lokali huma kontra l-konċett tat-towing u tal-clamping għax dawn żgur li jridu l-ordni fil-lokal tagħhom, pero' min- naħa l-oħra dawn jaraw ukoll aspetti oħra, bħall-aspett tal-kummerċ u l- interess tar-residenti u tal-pubbliku in ġenerali.

Issa ħalli niġi biex ngħid xi ħaġa dwar l-indħil politiku fil-kunsilli lokali.

Sur President, l-Onor.

Mizzi semma li l-Partit Nazzjonalista kien qed jindaħal f'ċerti kunsilli lokali.

Fil-fatt jien naf b'każi fejn membri tal- kumitat sezzjonali tal-lokal tal-Partit Laburista marru għand korp parastatali, bħall-Enemalta, u meta raw li hemm talba mill-kunsill lokali għal bozoz, dawn qabdu u mponew huma fejn għandhom jeħlu l-bozoz minflok ma ħallew lill-kunsill lokali jieħu dawn id-deċiżjonijiet hu.

(Interruzzjonijiet) Mhux hekk biss, għax anke naf b'każi fejn saħansitra kien hemm indħil min-naħa ta' Gvern Laburista nnifsu.

Niġi issa għall- kwestjoni tal-fondi.

Dalgħodu l-Onor.

Austin Gatt qal li jekk il-kunsilli lokali ma jingħatawx fondi biżżejjed dawn jew se jkollhom jiddejnu, jew iwarrbu, jew inkella jaqgħu għal-logħba taċ-ċentral, fis-sens li l-kunsill lokali jixtri l- materjal li jkollu bżonn u l-gvern ċentrali jgħinu permezz tal-ħaddiema tiegħu.

Issa aħna nafu li l-Gvern ilu għal dawn l-aħħar tnax-il xahar jipprova jimbotta din is-sistema 'l quddiem.

Nifhem ukoll li jekk kull ministeru jgħin b'dan il-mod il-kunsill lokali jiffranka ħafna flus, imma l- ewwel irridu naraw jekk il-gvern jaqbillux jidħol għal dan it-tip ta' xogħol.

Hawn nista' nirrakkonta l-esperjenza tiegħi ta' sindku - din l- istorja diġa' għidtha lill-Ministru Mangion meta dan l-aħħar kien Għawdex - meta darba waħda kont iddeċidejt li nippavimenta triq u naturalment l- ewwel kelli nibdel is-servizzi ta' l-ilma ta' l-istess triq u għaldaqstant dħalt f'agreement mal-Water Services Corporation u ftehimna li dawn it-32 servizz kellhom jinbidlu f'għaxart ijiem.

Ma naħsibx li għandi għalfejn infakkar li skond l-Att dwar Kunsilli Lokali, il-kunsilli għandhom preferibbilment jagħtu x-xogħol lid-dipartimenti u lill-korpi parastatali.

Ġara pero' li f'ten working days, il-ħaddiema tal-WSC kienu laħqu biddlu biss seba' servizzi u l-kont tela' 'l fuq minn Lm1,000.

Allura f'dawk iċ- ċirkostanzi ma kellix triq oħra ħlief li nwaqqaf dan ix-xogħol u għaddejtu lil wieħed kuntrattur privat li f'jumejn għamel il-kumplament tas-servizzi, jiġifieri 25 servizz, u ta' dawn il-kunsill ħallas Lm419 bil-VAT, bil- fittings u b'kollox.

Għall-pavimentar ta' l-istess triq, kont għamilt kuntratt mad-dipartiment tax-xogħlijiet pubbliċi għas-somma ta' Lm3,400 u ħallasthom b'cheque bil- quddiem.

Pero' bil-ġranet li damu biex jagħmlu dan ix-xogħol, bir-rata li jitħallsu u bid-damages u bir-rimi li kellhom - u aktar ma jtawwal ixd- xogħol, aktar jikbru l-ħsarat - il-poplu spiċċa biex ħareġ bejn Lm27,000 u Lm28,000.

Għalhekk jiena nistaqsi lill-Ministru: Kif jista' jkun li nbiddlu l-mentalita' tal-poplu meta f'pajjiżna kollox jgħaddi u nieħdu ħsieb biss mill-bieb ta' barra 'l ġewwa?

U kif dipartimenti tal-gvern jew korpi parastatali jispiċċaw jiċċarġjaw id-doppju ta' dak li jiċċarġja l- privat meta kunsill lokali joħroġ tender?

Jien ngħid li din hija problema tal-Gvern u għandu jara kif se jsolviha.

(Interruzzjonijiet) Hemm ħafna affairjiet x'wieħed jista' jagħmel.

Ejja nitkellmu fuq Għawdex, per eżempju.

Nafu li f'Għawdex hemm ħafna widien u nafu wkoll li l-ilma tax-xita jmur il-baħar.

Għalhekk nissuġġerixxi li jsiru skemi fejn ħaddiema mis-settur pubbliku, b'kordinament bejn id-Dipartiment tax-Xogħlijiet Pubbliċi, il- Water Services Corporation u anke d-Dipartiment ta' l-Agrikoltura, jibnu lqugħ kemm biex dan l-ilma jinġabar f'ġibjuni kif ukoll sabiex ikun jista' jintuża għat-tisqija.

Dan ifakkarni f'difett ieħor li nbatu minnu, ċioe' li wara li tinqala' xi triq biex jgħaddu, ngħidu aħna, is-servizz ta' l-ilma jew tad-drnaġġ u wara li t-triq tingħata kisja tarmac għax ix-xogħol ikun tlesta, bilkemm tkun laħqet qagħdet it-triq li ma jerġgħux jaqilgħuha biex isir xogħol minn xi dipartiment ieħor.

Għalija dan huwa ta' dannu kbir għall-Kaxxa ta' Malta għaliex meta x-xogħol isir b'kordinament bejn id-dipartimenti, isir aħjar u b'mod iktar serju.

Dawn huma l-ħsebijiet li jien xtaqt naqsam mal-kollegi tiegħi.

Irrid ngħid li l-esperjenza tiegħi fil-kunsilli lokali kienet waħda sabiħa u waħda ta' inkoraġġiment.

J'Alla sena wara l-oħra jiżdiedu r- responsabbiltajiet tal-kunsilli lokali, jingħataw aktar fiduċja u jiġu mgħejjuna u b'hekk ikollna pajjiż isbaħ, iktar attraenti u x-xogħol isir kif għandu jkun.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Lino Spiteri.

ONOR.

LINO SPITERI: Sur President, m'hemmx dubju li s-suġġett li qed niddiskutu huwa wieħed interessanti għax jinteressa lil kulħadd.

Forsi l- prinċipju tal-kunsilli lokali domna ma adottajnih imma meta tressaq spiċċa biex sab apoġġ relattiv mill-partijiet kollha politiċi - aktar 'il quddiem ngħid għalfejn qed ngħid "relattiv" - prinċipju li fih innifsu jġib iżjed firxa tad-demokrazija, ladarba nifhmu l-limitu ta' dik il-firxa.

Din id-diskussjoni wkoll hija interessanti - u dan il-punt huwa notevoli - għaliex din hija waħda mill-okkażjonijiet fejn iż-żewġ partijiet waslu għall-konklużjoni li fuq dak li qed jipproponi l-Ministru mhuwiex se jittieħed vot, fis-sens li l-Oppożizzjoni esprimiet ruħha li mhijiex se tivvota kontra.

Dan ma jfissirx li l-Oppożizzjoni taqbel ma' dak kollu li qed isir jew li ma ħaditx l-ispazju biex hi wkoll tagħmel il-kritika li għandha tagħmel.

Kif smajna minn diversi kelliema - id-dibattitu ilu għaddej kważi seba' sigħat - saret anke kritika ta' ċerta qawwa, imma l- Parlament għalhekk qiegħed u hekk għandu jkun.

Anke fejn ikollna bażi fejn qegħdin naqblu fil-prinċipju, għandha tittieħed l-opportunita' biex kull naħa li titkellem tiftaħ id-diskussjoni; u jekk ikun hemm bżonn tagħmel suġġerimenti pożittivi tagħmilhom; u jekk ikun hemm bżonn tikkritika - tikkritika b'mod artab jew aħrax - tagħmel hekk ukoll.

U meta tieħu dawn iż-żewġ punti flimkien, nerġa' ntenni, id-dibattitu li qed ikollna huwa notevoli.

Jiena u nirriferi għall-ewwel punt, għidt li l-kunsilli lokali jirrappreżentaw forma ta' firxa tad-demokrazija f'kontest relattiv.

Wieħed irid jisħaq fuq dan il-punt, anke issa meta l-kunsilli lokali huma stabiliti.

Wieħed irid jisħaq fuq dan il-punt fil-kontest li ma nagħtux impressjoni ta' xi ħaġa li ma teżistix.

Id-demokrazija attwali li ttella' dak il-korp ta' nies li jirrappreżentaw lill-poplu kollu hija dik li twassal għall-elezzjonijiet biex jinħatru l-membri parlamentari.

Qed inpoġġiha hekk għaliex il-membri parlamentari - mhux il-Gvern jew l- Oppożizzjoni imma l-membri parlamentari kollha meħudin flimkien - jikkostitwixxu dak il-korp li jagħmel il-liġijiet tal-pajjiż.

Id- demokrazija tiġi mifruxa u murija bħala tali meta jkollok rappreżentanza mill-bażi tas-soċjeta' tiela' l-fuq nett f'korp ta' rappreżentanti - il- politiku fil-Parlament m'huwa xejn ħlief rappreżentant tal-poplu - bil- poter li jilleġislaw u jivvotaw għall-infiq ta' flus mill-Istat u għall- ġbir ta' dawn il-flus biex jiffinanzjaw dak l-infiq.

Din il-parti tad- demokrazija tagħna baqgħet ristretta f'idejn il-Parlament u ċertament li f'dan l-istadju hekk għandu jkun.

U huwa tajjeb li waqt li dan il- Parlament qiegħed jeżerċita parti mill-funzjonijiet tiegħu, jiġifieri li jivvota ċerti miżuri li jwasslu għall-infiq, din qiegħed jagħmilha b'mod li fl-istess ikun qiegħed jagħti iżjed spazju lil parti oħra mill-firxa tad- demokrazija, jiġifieri l-kunsilli lokali, biex ikunu jistgħu joperaw.

Inħoss li għandi ngħid ukoll li parti interessanti mid-diskussjoni kif infetħet sa issa ġejja mill-fatt illi kien hawn anke kontribut minn rappreżentanti ta' l-Oppożizzjoni li kellhom esperjenza personali fil- kunsilli lokali.

Naf li ninstema' stramb meta ngħid hekk għaliex iżjed kmieni fakkart illi fuq il-kunsilli lokali kien hemm qbil relattiv.

Dan kien qbil relattiv u mhux assolut minħabba l-fatt illi l-Partit Laburista ħass - u għadu jħoss - li jkun aħjar jekk kemm-il darba fil-kunsilli lokali ma tidħolx il-politika partiġjana, fis-sens li ma jkunx hemm nies li jiġu eletti fil-kunsilli lokali fuq il-bażi ta' ticket politiku, fuq il-bażi ta' rappreżentanza diretta ta' partit politiku.

Dan ma jfissirx li jkunu nies li m'għandhomx opinjonijiet politiċi jew li ma jistgħux ikunu attivisti politiċi, għaliex meta titkellem fuq nies li m'għandhomx opinjonijiet politiċi tkun qed titkellem fuq nies li ftit li xejn għandhom opinjonijiet fuq il-ħajja.

GĦaliex naħseb li ma jistax ma jkollokx opinjoni fuq il- politika.

Huwa veru li din tista' tiżviluppa u li tista' tiċċaqlaq 'l hemm jew 'l hawn imma huwa inevitabbli li jkollok din l-opinjoni.

Imma li qal - u li għadu jgħid - il-Partit Laburista huwa li dawn ma jridux ikunu rappreżentanti tal-partiti politiċi.

Fuq dan ma kienx hemm ftehim għax il- Partit Nazzjonalista ħass li għandu joħroġ il-kandidati tiegħu u l-Partit Laburista ħass li m'għandux ikollu kandidati tiegħu, għalkemm ċertament li ħarġu kandidati li huma Laburisti u li huma wkoll attivisti Laburisti.

Ladarba ngħid hekk, xorta waħda nħoss li huwa ta' interess li jkollna interventi - kif għadna kemm kellna mill-kelliemi ta' qabli - min-nies li għandhom esperjenza diretta tal-kunsilli.

Tajjeb li wieħed jgħid ukoll li l-interventi li saru, fit-tenur u fil-parti l-kbira ta' l-aspett tagħhom, ma kenux mil-lat partiġjan imma kienu mil-lat ta' l-esperjenza li ħadu dawn l-ex-membri tal-kunsilli lokali - u wħud minnhom, bħall-kelliemi ta' qabli, kienu anke sindki - fit-tmexxija u fil-ħidma attwali tagħhom.

Għalhekk huwa tajjeb li saru dawk l-interventi u li f'dan il-Parlament ikollna din it-tip ta' diskussjoni, fejn ikollok qbil fil-prinċipju, mhux bilfors qbil fuq id-dettalji, ikollok kritika u kultant anke nuqqas ta' qbil qawwi, ikollok anke interventi, points of order, interruzzjonijiet, rimarki u mistoqsijiet li jidħlu fil-qasam ta' politika pura, jiġifieri ta' politika partiġjana f'dan il-każ.

Imma minkejja dak kollu, xorta waħda jkollok dik il-konċentrazzjoni ta' ħsieb fuq suġġett li ż-żewġ naħat tal-Kamra qegħdin iħarsu lejh b'mod li jixtiequ jtejbuh u mhux iħalluh mitluq għal rasu jew inkella sejjer lura.

Ma rridx nieqaf fuq il-punt qisu b'mod maqtugħ mir- realta', li naħseb illi kollox huwa perfett jew inkella li fil-preżent mhux se jkun hemm - aħseb u ara fil-ġejjieni! - nuqqas ta' qbil anke f'kontest partiġjan fuq dawn l-affarijiet, imma l-aspetti pożittivi tad-diskussjoni nieħu gost li nirreġistrahom.

Barra li nirreġistra hekk, nixtieq ngħid ukoll li wieħed mill-punti li smajt jissemma' hawnhekk kien ta' interess partikolari.

L-Onor.

Michael Refalo huwa u jitkellem irrifera għall-ħsara naturali - ma ngħidiliex "diżastru" naturali - u qal li meta jkun hemm ħsara naturali kkawżata mill-maltemp, kif kien hawn f'dawn l-aħħar ġimgħat, jista' jkun li l-kunsilli lokali jsibuha diffiċli jekk kemm-il darba jkunu mistennija jagħmlu tajjeb huma għall-ħsarat li jkunu saru fl-oqsma illi huma responsabbli minnhom.

Min-naħa l-oħra, lin-naħa tal-gvern trid tifhimha għax il-gvern għandu l-voti allokati tiegħu u allura jrid jaħdem fit- terminu ta' dawk il-voti.

Pero' n-naħa ta' min josserva illi jista' jkun li l-vot ta' kunsill partikolari, fejn tkun saret il-ħsara, ma jwassalx għal dak il-kontinġent li ma jistax isir ħsieb għalih trid tifhimha wkoll.

Iżda li laqatni kien is-suġġeriment ta' l-Onor.

Refalo fejn qal li għandna nagħmlu xi forma ta' fond għall-imprevedibbli preċiżament għal dawn it-tip ta' ħsarat mill-maltemp.

Allaħares noqogħdu naħsbu li jista' jagħmel xi terremot jew xi ħaġa hekk - għalkemm saru terremoti li laqtu lil Malta - imma għandna naħsbu f'kontinġenzi bħalma huma l-ħsarat ikkawżati minn maltemp qawwi.

Ċertament li dan is-suġġeriment huwa interessanti u wieħed għandu jomogħdu u jħares lejh anke għall-ġejjieni.

Hawnhekk tajjeb li niftakru li, proprju fi żmien il-Gvern Laburista li kien hemm qabel dan, kienet twaqqfet il-posterity fund, li element minnha kien maħsub eżattament għall-kontinġenzi li semma' l-Onor.

Refalo.

Sfortunatament il-Gvern preċedenti neħħa l-posterity fund u miegħu tneħħa dak il-provvediment li kien hemm għall-imprevedibbli.

Jiena naħseb li dan il-Gvern se jieħu nota ta' dan is-suġġeriment u meta ċ-ċirkostanzi jippermettu wieħed jifhem li jkun jista' jagħtih iżjed attenzjoni.

Wieħed irid isemmi wkoll illi jekk stess l-esperiment tal-kunsilli lokali wera aspetti pożittivi, mhux bilfors illi kollox qiegħed isir tajjeb u mhux bilfors illi wieħed ma jsibx iżjed spazju għal titjib.

Fost spazju li jrid ikun hemm għal titjib, ċertament li jrid ikun hemm aktar attenzjoni għal kif isir l-infiq, mhux biss fis-sens ta' kif isir it-tendering imma anke fil-mod illi l-kunsilli lokali jipprovaw jaċċertaw li jiksbu value for money fil-livell tad-distrett.

Hemmhekk forsi huwa iżjed possibbli li jsir dan għax għandek is-soċjeta' lokali li qiegħda tħoss hi direttament u qiegħda tmiss rappreżentant tagħha f'dak il-livell hi direttament u allura iżjed tista' tesiġi li jkun hemm value for money.

Hemm aspett ieħor li wieħed għandu jħares lejh għalkemm fl-opinjoni tiegħi m'għandu x'jaqsam xejn mal-flus imma għandu x'jaqsam mal-bniedem innifsu.

Waqt li ressqu kandidati għad-diversi elezzjonijiet li saru għall- kunsilli lokali - ic-cycle issa daħal fit-tieni round tiegħu - xorta huwa l- każ li għad hemm ħafna spazju fejn jitħajru iżjed nies ħalli jersqu biex jibdew il-proċess demokratiku f'dak il-livell.

Hawnhekk jibqa' l-punt kontenzjuż ta' jekk kemm-il darba f'dak il-livell għandux ikun hemm mhux l- opinjoni politika imma r-rappreżentanza tal-partiti politiċi.

Jiena għadni nħoss illi aħjar jekk ma jkunx hemm rappreżentanza tal-partiti politiċi waqt li nerġa' ntenni li min ikun qiegħed hemmhekk m'għandekx tistenna li ma jkollux opinjoni politika.

L-opinjoni politika żgur li se tkun hemmhekk dejjem u ngħid li għandha tkun hemmhekk għaliex dak li jkun ikun qiegħed iwettaq id-dritt demokratiku tiegħu meta jaħseb kif jidhirlu li għandu jaħseb hu u jasal għall-konklużjonijiet li jidhirlu li għandu jasal għalihom.

Imma kieku m'hemmx dan l-element ta' politika anke f'dak il- livell u għandek nies li jgħidulek li huma jippreferu li ma jidħlux fil- battalja politika lanqas f'dak il-livell, kieku l-catchment area, ix-xibka, il-firxa ta' nies li jitħajru joħorġu kandidati għall-kunsilli lokali, mhux sempliċement tkun ikbar imma iżjed diversifikata fit-tip ta' nies li joħorġu.

In-nies li ħarġu kellhom il-valur tagħhom.

In-nies li hemm għandhom il-valur tagħhom imma dejjem jibqa' l-fatt li għandna nimmiraw li joħorġu saħansitra iżjed nies.

Huwa inevitabbli li wħud minnhom meta joħorġu jispiċċaw fil-ġlieda politika attwali u huwa inevitabbli li wħud minnhom jispiċċaw f'dan il- Parlament - kif spiċċaw uħud, membri miż-żewġ naħat tal-Kamra - li jkun ta' ġid kemm għalihom kif ukoll għall-pajjiż, imma naħseb li għad baqgħalna ħafna spazju biex nattiraw iżjed nies u biex inkomplu ngħollu l-kwalita' tan-nies li jkunu qegħdin jirrapreżentaw lill-poplu tagħhom fil-livell lokali.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Nirringrazzjak, Madam Speaker.

Nixtieq nagħmel ftit rimarki fuq ċerti aspetti li għandhom x'jaqsmu mal-kunsilli lokali, anke fil-kontest tad-diskussjoni interessanti li żviluppat matul din il-ġurnata fuq ir-riżoluzzjoni ta' sieħbi l-Onor.

Charles Mangion.

Nixtieq niżviluppa r-riflessjoni tiegħi fil-kontest ta' kif qed naraw aħna l-operat tal- kunsilli lokali, ir-responsabbilta' tal-kunsilli lokali, ir-responsabbilta' finanzjarja tal-kunsilli lokali, l-istrateġija finanzjarja li biha jimxu l- kunsilli lokali fit-tmexxija ta' dawk ix-xogħlijiet li taħt il-liġi viġenti huma responsabbli għalihom.

Għadna kemm smajna diskors interessanti ħafna minn sieħbi l-Onor.

Spiteri, fejn indika ċerti elementi li tajjeb li ndaħħluhom fl-equation ta' kif nevalwaw l-operat tal-kunsilli lokali.

Min-naħa tiegħi nixtieq norbot ma' dak li qal l-Onor.

Spiteri u mmur aktar 'il quddiem f'dan is-sens.

Irrid norbot ir-responsabbiltajiet finanzjarji tal-kunsilli lokali ma' l- operat tal-finanzi kollha tal-gvern, tal-piż li l-gvern għandu f'dan il- pajjiż.

Taħt il-liġi viġenti l-kunsilli lokali jingħataw allokazzjoni mill- gvern biex imexxu l-ħidma tagħhom.

Jingħataw allokazzjoni li toħroġ minn ċerti fondi li huma rikorrenti u allokazzjoni oħra, li hija maħduma taħt ir- riżoluzzjoni tal-lum, li tfittex li twieżen kunsill b'kunsill il-fondi li jkollhom bżonn ħalli jkunu jistggħu jilqgħu għall-bżonnijiet speċjali tal- lokalita' tagħhom.

Hija ħaġa ċara li membru ta' kunsill lokali, sindku, kunsillier jew anke segretarju, qiegħed hemm biex jiġbed ħalli jkollu massimu ta' riżorsi finanzjarji għal-lokal tiegħu.

Ejja nassumu li kull kunsill lokali huwa organizzat u attrezzat biex imexxi bl-aħjar mod ir- riżorsi li jingħatawlu.

Hija ħaġa naturali u minn ewl id-dinja illi f'kuntest fejn għandek il-gvern ċentrali li jagħti fondi lill-kunsill lokali biex dan ikun jista' jmexxi l-funzjonijiet tiegħu, il-kunsilli lokali kollha jkunu jixtiequ u jkunu qegħdin jagħmlu pressjoni biex ikollhom kemm jista' jkun aktar fondi.

Dan għax taħt il-liġi preżenti m'għandhomx il-poter li jżidu r-riżorsi tagħhom permezz ta' taxxi.

Naħseb li l-poplu, fil-maġġoranza kbira tiegħu, ma jaqbilx li l-kunsilli lokali għandhom ikunu f'pożizzjoni illi jagħmlu t-taxxi tagħhom.

Allura taħt dan il-qafas il-kunsilli lokali jiddependi u mill-gvern ċentrali biex ikollhom l-allokazzjoni finanzjarja li biha jkunu jistgħu jħaddmu r-riżorsi tagħhom, iħaddmu x-xogħlijiet tagħhom u jmexxu 'l quddiem il-funzjonijiet tagħhom.

B'hekk bilfors tiżviluppa sitwazzjoni fejn kull kunsill lokali jqis lilu nnifsu f'pożizzjoni fejn irid jiġbed mingħand il-gvern ċentrali u l-kunsilli lokali kollha, bħala għaqda bejniethom, jagħmlu pressjoni dejjem akbar biex ikollhom dejjem aktar fondi mingħand il-gvern ċentrali.

Din il-ħaġa twassal għall-psikoloġija fejn il-kunsill lokali qisu maqtugħ mill-fondi pubbliċi.

Il-ġbir tal-fondi, it-tħaddim u r-responsabbilta' tagħhom hija xi ħaġa li tappartjeni biss għall-gvern ċentrali.

Kulma għandu jagħmel il-kunsill lokali huwa li jiġġieled, f'sens paċifiku tal-kelma, u jistinka ħalli kemm jista' jkun jiddobba dejjem aktar fondi biex jużahom u jagħmel plejtu bihom.

U sewwa jagħmel li jagħmel plejtu bihom għax huwa proċess fejn il-kunsill lokali jrid juri li qiegħed ikun effettiv fid- distrett tiegħu.

Madam Speaker, jiena nemmen li jekk ma neħdux vista oġġettiva ta' dan l- operat, nistgħu naslu - u nemmen li f'ċerti każi qegħdin naslu - għal problema fil-mod kif inħarsu lejn ir-responsabbiltajiet pubbliċi u finanzjarji.

Qed ngħid dan fis-sens li l-kunsilli lokali qishom m'għandhom l-ebda responsabbilta' għall-finanzi tal-gvern.

Meta ngħid finanzi tal- gvern, meta wieħed iħares lejn kif huwa organizzat dan l-Istat, qed nitkellmu dwar il-finanzi pubbliċi tal-gvern ċentrali.

Qishom il-kunsilli lokali m'humiex marbuta u b'xi mod jew ieħor m'għandhomx dell ta' l-isfida tal-problema finanzjarja kbira li għandu pajjiżna bħalissa.

X'inhi l- problema finanzjarja kbira li għandu pajjiżna bħalissa?

Hija l-problema tad-deficit strutturali, li tista' taqbel jew ma taqbilx ma' kif oriġina u kif inhu hemm.

M'inix se nidħol f'dan il-kontest għax se jkollna kontesti oħra fejn niddiskutu din il-problema imma m'hemmx dubbju li teżisti din il- problema ta' żbilanċ strutturali fil-finanzi tal-gvern.

Huwa żbilanċ strutturali qawwi li jekk jitħalla għaddej se jkun ta' dannu kbir għal pajjiżna u huwa żbilanċ strutturali li jista' jingħeleb - u għandu jingħeleb - bi pjan fit-tul li jkun raġonevoli, li jkun maħdum b'serjeta' u li jkun ibbażat fuq premessi li huma sostenibbli.

Jiena nemmen li nkunu qed nagħmlu żball jekk naħsbu fuq dan il-binarju bħala xi problema tal- gvern ċentrali u ngħidu li l-kunsilli u l-awtoritajiet lokali m'għandhomx sehem fiha din il-problema

Kelli diġa' iċ-ċans li niżviluppa dan l-argument meta kont mistieden - nirringrazzjahom ta' l-istedina tagħhom - mis-sindki ta' Malta, taħt id- direzzjoni tal-ħabib tiegħi l-Prof.

Henry Frendo li huwa president ta' l- għaqda tas-sindki, u tas-Sur Frederick Cutajar, viċi president ta' l- għaqda.

Kelli opportunita' li nispjega li l-problema tal-finanzi pubbliċi u l-isfida ta' pjan sħiħ u serju biex nilqgħu għad-defict strutturali li għandna fil-pajjiż m'hijiex xi ħaġa li tirrigwarda biss il-gvern ċentrali.

Jiena ngħid li din tirrigwarda wkoll, u mill-qalba ta' l-affarijiet, lill- kunsilli lokali.

Peress li l-kunsilli lokali għandhom fondi tal-gvern biex jiddisponu minnhom, huma wkoll għandhom ikunu konċernati minn din il- problema.

Iridu jħarsu lejn din il-problema bil-ħsieb sħiħ li l-iżbilanċ strutturali li qed niffaċċjaw fuq bażi ċentrali għandu riflessjoni fuq bażi lokali.

Ma nistgħux ngħidu li din hija problema biss tal-gvern ċentrali, jiddeċidiha hu u jsolviha hu.

Il-kunsilli ma' jistgħux jgħidu li se jiġġieldu kull strateġija, kull ħidma u kull proposta min-naħa tal-gvern ċentrali biex inaqqas il-fondi li qed jingħataw.

Jekk inħarsu lejha b'dan il-mod inkunu qegħdin nimminaw il-bażi kollha li fuqha għandu jiżviluppa l- kunsill lokali.

Għaliex qed ngħid hekk, Madam Speaker?

Jiena nemmen li biex il-kunsill lokali jimxi 'l quddiem jeħtieġlu li jiġġustifika l-eżistenza tiegħu fl-isfond ta' kif tiżviluppa l-politika finanzjarja tal-Gvern.

Il-politika finanzjarja tal-gvern trid taħdem b'mod li fejn hemm affarijiet li jista' jagħmel is-settur privat, jagħmilhom is- settur privat u mhux il-gvern.

Fejn hemm funzjonijiet li bilfors irid jagħmilhom il-gvern, bħall-edukazzjoni, allura hemmhekk irid jagħmilhom il- gvern u jrid jagħti l-aqwa kwalita' bl-anqas spiża għall-poplu.

Fejn hemm affarijiet li jagħmilhom aħjar il-kunsill lokali għandu jagħmilhom il- kunsill lokali.

Imma biex naslu għal dan l-istat kull settur irid jiġbed linja.

F'din il-linja ma jistax jgħid li aktar ma jkollu riżorsi aktar se jaħdem.

Jekk tagħmel parti mill-funzjoni pubblika, ċentrali jew lokali, trid taħdem b'loġika ġdida li tgħid: B'anqas jeħtieġ li nagħmel aktar u aħjar.

Din il-loġika se tapplika għall-gvern u fl-opinjoni tiegħi għandha tapplika wkoll għall-awtoritajiet lokali.

Dan se jkun it-test u din se tkun l-isfida tagħna lkoll li qegħdin fit-tmexxija pubblika, kemm fuq bażi ċentrali u kemm fuq bażi lokali.

Irid ikollna l-ħila li naċċettaw l-isfida illi b'anqas nagħmlu aktar u aħjar.

(Interruzzjonijiet) Taċċettaha mod u twettaqha mod ieħor.

It-tieni punt hu kemm se jkollna l-ħila u l-kapaċita' li nwettqu u nilqgħu għal din l-isfida.

Nerġa' ngħid li ma nistgħux ngħidu li din hija sempliċement problema tal-ministru tal-finanzi jew tal-gvern ċentrali.

Dażgur li l-problema hija sfida għalihom.

Hekk għandha tkun, imma hi wkoll u għandha tkun ukoll sfida għall-awtoritajiet u għall-kunsilli lokali.

Dan id-dibattitu se jibqa' għaddej f'forom differenti matul ix-xhur li ġejjin f'dan il-pajjiż.

Irridu naħsbu lkoll flimkien dwar kif nistgħu, aħna bħala gvern ċentrali min-naħa u l-kunsilli lokali bħala gvern lokali mill-banda l- oħra, naslu biex intejbu l-operat tagħna.

Ma' nistgħux sempliċement ngħidu li biex intejbu l-operat tagħna rridu aktar flus.

Huwa faċli li ttejjeb l- operat tiegħek billi titlob u tistenna aktar flus biex imbagħad tonfoq aktar u forsi tisparpalja aktar.

Naħseb li huwa tajjeb li bla ebda sentiment politiku u partiġjan imma b'sentiment ta' realiżmu inqajmu dawn il-mistoqsijiet dwar il-futur ta' dan il-pajjiż.

Ma jistax ikun li l-gvern ċentrali jinjora lill-kunsilli lokali bħala fattur importanti u ewlieni fit- tmexxija tal-lokal tagħhom.

Bl-istess mod il-kunsilli lokali ma jistgħux jinjoraw il-ħtieġa li huma wkoll ikun parteċipi fil-ħidma li trid issir biex il-gvern - kollu kemm hu, kemm ċentrali kif ukoll lokali - jagħmel aktar u aħjar b'dak li għandu.

Kulħadd jaf, kemm fuq livell ċentrali kif ukoll fuq livell lokali, li hemm riżorsi li jistgħu jintużaw aħjar.

Jiena l- ewwel wieħed li nammetti li għandna riżorsi li mhux qed jintużaw tajjeb biżżejjed u qed jiġu sparpaljati.

Din mhux xi ħaġa li ġrat illum imma ilha s-snin għaddejja.

Nisma' argumenti diversi minn ħafna nies li jċempluli jew niltaqa' magħhom li jgħiduli kif fuq livell lokali, riżorsi li qed jiġu allokati għal ċertu użu jew ikunu qegħdin moħlija, jew mhux qed jintużaw tajjeb jew qed ikunu sparpaljati.

Jgħiduli wkoll dwar riżorsi oħra li qed jintużaw tajjeb ħafna.

Mhux qed nitkellem dwar dak li qed jintuża tajjeb ħafna jew tajjeb, imma l-argument li m'hemmx riżorsi li qed jintużaw ħażin fuq livell lokali jiena ma naċċettahx.

Anqas ma naċċetta l-argumenti li jitressqu fil-Kabinett u f'postijiet oħra dwar kif riżorsi li qed jintużaw mill-gvern ċentrali qed jintużaw tajjeb ħafna.

Anke l-gvern ċentrali jkollu oqsma, fejn jista' juża u għandu juża r-riżorsi tiegħu ħafna aħjar.

Anzi hemm oqsma li jista' jasal għal dak li jrid jasal b'anqas riżorsi.

U dan huwa l-punt li nixtieq nagħmel illejla, Madam Speaker.

Ikun żball jekk niddivorzjaw l-istrateġija li jrid juża dan il-pajjiż ħalli jikkontjeni l- isfida finanzjarja qawwija li għandu minn dak li qed juża u dak li qed jiġri fuq livell lokali.

Naf kif dan li qed ngħid jista' jintuża biex juri li aħna qed nimminaw l- operat tal-kunsilli lokali, li qed nippruvaw inwaqqfuhom, inħeddluhom, ninjettawhom b'inertia u nippruvaw indejqu lill-indipendenti biex ma joħorġux aktar.

Naf li b'dan li qed ngħid se jippruvaw juru kif il- kunsilli lokali ma nemmnux fihom.

Din hija r-retorika ta' l-Oppożizzjoni u nista' nimmaġina kif se tiskanta minn dak li qed ngħid.

Imma skużi, din hija r-responsabbilta' li għandna sħabi u jien f'din il-ħaġa.

Hija r- responabbilta' li ngħidu l-affarijiet kif inhuma.

Jiena nħoss li r- responsabbilta' tiegħi hija li ngħid bl-aktar mod ċar u pubbliku li rridu noħolqu atmosfera u strateġija biex f'temp raġonevoli nikkontjenu u nreġġgħu lura l-iżbilanċ li għandna fil-finanzi tal-gvern.

Qed ngħid li dan għandu jsir mhux biss fuq livell ċentrali imma fuq livell lokali wkoll.

Qed ngħid ukoll li jkun tajjeb li kemm fuq livell lokali kif ukoll fuq livell ċentrali l-awtoritajiet jirriflettu fuq dak li qed jagħmlu fejn mhux biss ikun hemm skop għal tfaddil imma jkun hemm ukoll skop għal użu aħjar ta' riżorsi li għandhom jew li jista' jkollhom għad-dispożizzjoni tagħhom.

Il-gvern m'huwiex qiegħed hemm biex jagħmel kollox hu, kemm fuq bażi lokali u kemm fuq bażi ċentrali imma l-gvern qiegħed hemm biex jagħmel dawk l- affarijiet li huma essenzjali ħalli l-ħajja f'dan il-pajjiż tkun ċivili, moderna, progressiva u tkun ukoll immexxija skond kriterji li ma jkunux il- kriterji tal-ġungla.

Il-gvern qiegħed hemm ukoll biex jassigura li jkun hemm l-aqwa effiċjenza fl-użu tar-riżorsi li qiegħed jipprovdi l-poplu, kemm fuq bażi lokali u kemm fuq bażi ċentrali.

Irid ikun hemm rikonoxximent, kemm fuq bażi ċentrali u kemm fuq bażi lokali, li għad hemm ħafna x'isir biex ir-riżorsi li jeżistu għad-dispożizzjoni ta' l-awtoritajiet lokali u ta' l- awtoritajiet ċentrali jintużaw b'aktar effiċjenza, b'aktar galbu, b'aktar qies, b'aktar serjeta' u b'aktar dixxiplina.

Nemmen ukoll li hemm rieda sħiħa tajba min-naħa tal-kunsilli lokali kollha, kemm jekk immexxija minn kunsilliera u sindki ta' tikketta politika, kif ukoll jekk immexxija b'kunsilliera u b'sindki ta' tikketta indipendenti.

Nemmen li hemm rieda sħiħa ħalli nsibu l-aħjar mezzi biex ir-riżorsi għad-dispożizzjoni tagħna nużawhom bl-aħjar mod.

Ma rridux sempliċement nitolbu aktar u aktar biex inwettqu dak li rridu.

Aktar minn hekk, irridu naraw kif nistgħu nwettqu aktar u aħjar bir-riżorsi li jista' jkollna.

Hemm spazju sħiħ fejn jistgħu jinħolqu mezzi ta' tisħiħ u ta' kollaborazzjoni, bejn gvern ċentrali, kunsilli lokali u anke oqsma oħra tal-volontarjat.

B'dawn il-mezzi nistgħu nimmassimizzaw aktar u ntejbu aħjar l-użu tar-riżorsi li għandna għad- dispożizzjoni tagħna.

Jiena nemmen li sieħbi, il-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali, l- Onor. Charles Mangion, għandu d-dispożizzjoni kollha li jitkellem ma' kulħadd fuq din il-ħaġa u dejjem jagħmilha.

Sal-bieraħ stess, fuq helicopter minn Għawdex għal Malta, għaddieli dokument dwar kif nistgħu nsaħħu l-kollaborazzjoni bejn gvern lokali u l-gvern ċentrali biex nimxu aħjar.

Aktar minn hekk nemmen li jeżistu metodi kif nistgħu naħdmu flimkien ħalli bir-riżorsi li għandna nieħdu ħsieb is-sitwazzjoni b'mod li tassew ikun ta' galbu.

Tisma' ħafna diskors fieragħ min-naħa l-oħra u minn postijiet oħra dwar il-problema tad-deficit li writna.

Jekk ma jirnexxilniex nikkontrollaw dan id-deficit nemmen li nistgħu naslu f'pożizzjoni fejn tiġi attakkata l-qalba tat-tmexxija ta' pajjiżna, is- sigurta' ta' pajjiżna, l-istabbilta' politika ta' pajjiżna u l-istabbilta' ekonomika ta' pajjiżna.

Mhux qed ngħid li wasalna hemm.

Qed ngħid li jekk inħallu l-affarijiet għaddejjin għad nistgħu naslu għal hemm u dan il-Gvern m'għandu l-ebda intenzjoni li jasal għal hemm.

Allura aktar u aktar hemm responsabbilta' sħiħa fuq il-mexxejja tal-gvern ċentrali u fuq il- gvernijiet lokali biex f'kull pass li jagħmlu jassiguraw li r-riżorsi li għandna għad-dispożizzjoni tagħna nużawhom bl-aħjar mod.

B'anqas għandna nippruvaw nagħmlu aktar u aħjar fl-interess tal-poplu Malti u Għawdxi kollu.

U dan huwa l-appell tiegħi, kemm lir-rappreżentanti tal-kunsilli lokali kif ukoll lil dawk li jmexxu l-ħidma amministrattiva tal-gvern ċentrali.

Flimkien, fiż-żmien li ġej, ma rridux inkunu rassenjati quddiem xi forma ta' fatalita' finanzjarja li jekk ma jkollokx aktar ma tistax tagħmel aktar.

Madam Speaker, jiena ngħidlek li jiena nemmen li għal li ġej nistgħu nilqgħu għall-isfida, kemm bħala gvern ċentrali u kemm bħala gvern lokali, li b'anqas nistgħu nagħmlu aktar u aħjar.

Nirringrazzjak.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Madam Speaker, inħoss li l-kunsilli lokali llum il-ġurnata qegħdin jieħdu xejra ġdida.

Meta kienu għadhom fil-bidu kulħadd kien xi ftit mifxul u ftit kienu dawk li kienu jafu xogħolhom, pero' llum-il ġurnata naħseb li l-kunsilli lokali organizzaw ħafna ruħhom.

Minn dak li smajt matul din is-seduta jidher li għandna sitwazzjoni fejn Oliver is asking for more u m'hemmx għalfejn jistagħġeb ħadd li l-kunsilli lokali qegħdin jitolbu fondi aktar.

Wieħed irid jifhem li l-kunsilli lokali ikollhom pressjoni qawwija, kemm mill-kunsilliera stess kif ukoll min-naħa tal-pubbliku.

Jekk f'ċerta triq ikun sar xi żvilupp, issir ħafna pressjoni fuq il-kunsilli lokali biex jagħmlu l-istess żvilupp f'xi triq oħra.

Għalhekk ma nistax naqbel ma' ċertu diskors li għadu kif għamel il- Prim Ministru għax il-progress ma tistax twaqqfu, allavolja jista' jkun hawn problema finanzjarja.

Nifhem li għandu jkun hemm ċertu kontroll imma kulma trid huwa li tistabilixxi prijoritajiet.

Dan hu li rridu ndaħħlu f'moħħ il-kunsilli lokali.

Qegħdin jiġu vvotati flus biżżejjed għal ċerti lokalitajiet?

Biex inġib eżempju se nsemmi l-każ li qrajna dwaru dan l- aħħar, jiġifieri l-każ ta' Birkirkara.

Dawn għandhom problema ta' l-ilma u jeħtieġu a flood relief project.

Il- Kunsill Lokali ta' Birkirkara qed igħid li hemm bżonn li jaqgħu xi djar biex l-ilma jkun jista' jgħaddi bi flow aħjar u jkun jista' jiġi milqugħ f'xi postijiet oħra.

F'każ bħal dan kif nistgħu ngħidu li minħabba l- qagħda finanzjarja tal-pajjiż din il-biċċa xogħol trid tieqaf?

Dan huwa każ ta' prijorita' u bilfors irid isir.

Dan il-proġett ma jistax jistenna iżjed għax jekk tagħmel ix-xita matul ix-xitwa li ġejja, dan irid ikun tlesta, hemm kemm hemm problemi finanzjarji fil-pajjiż.

Nerġa' ngħid li din hija kwestjoni ta' priorities u hawn ma naqbilx ma' dak li qal il-Prim Ministru.

Huwa kunċett ħażin li tirraġuna hekk.

Trid tara l-bżonn attwali ta' dak il-proġett li jeħtieġlu l-akbar attenzjoni.

Jekk terremot jolqot Malta u jaqgħu xi djar, allura ngħidu li d-djar ma nerġgħux intellgħuhom għax il-pajjiż ma jiflaħx għalihom!

Le, għandu jkun hemm fondi ta' prijorita'.

Lill-kunsilli lokali rridu nagħtuhom l-għajnuna li għandhom bżonn.

Mingħajr finanzi ma jistgħu jagħmlu assolutament xejn.

Dan lil ħadd m'hu se jaqbdu b'kuntratt u jgħidulu biex jagħmlilhom pjaċir.

Ħadd m'hu iblaħ illum il-ġurnata.

Illum il-ġurnata trid tħallas il-belli liri biex proġett isir sewwa.

Il-kunsilli lokali mill-banda l-oħra jridu jaraw x'inhuma l-prijoritajiet tagħhom u dan jagħmluh wara riflessjoni twila.

Jien naqbel ma' l-Onor.

Mangion dwar value for money.

Anke l-Prim Ministru kkummenta dwarha meta fuq ix-xogħol li sar ġewwa Buġibba qal li jeħtieġ li jkun hemm value for money għax kien hemm xi xogħol li kien sar ħażin.

Hemm bżonn li din il-ħaġa tiġi tackled.

Jeħtieġ li jintbagħtu esperti, periti u aktar nies tekniċi biex jaraw li x-xogħol isir sewwa.

Madam Speaker, jiena naf bil-fama li jgawdu l-ħaddiema tal-gvern.

Hemm ħaddiema tal-gvern li jistgħu jagħmlu ċertu xogħol u ma jagħmluhx.

Irridu naraw x'inhi r-raġuni għaliex ċertu xogħol li l-kunsilli lokali jagħtu lid- dipartimenti tal-gvern idum tliet xhur jew erbgħa biex isir u meta jingħata lil kuntrattur isir fi żmien ġimgħa jew ħmistax-il ġurnata.

Il-gvern qiegħed jonfoq miljuni kbar f'pagi lill-ħaddiema tiegħu u ħafna minnhom ma jagħmlu xejn.

Per eżempju, fil-lokalita' tiegħi sa ftit ta' żmien ilu kienu jidhru l-kenniesa.

Dawn kienu 12 u kienu jikinsu t-toroq kollha u kienu jagħmlu xogħol tajjeb ħafna.

Jien infaħħarhom għax-xogħol li kienu jagħmlu.

Imma x'ġara?

Il-kunsill lokali qabbad kuntrattur privat biex jiknes it-toroq u anke biex jiġbor il-garbage minn ġewwa d-djar.

Dawn il-kenniesa li kienu mpjegati mal-gvern tefgħuhom jaqilgħu l-ħaxix.

Mhux il-kunsill lokali mpjegahom biex jaqilgħu l-ħaxix imma l-gvern.

Dawn kemm se jdumu jaqilgħu ħaxix!

Jiġifieri lil dawn il-gvern irid isibilhom xi xogħol ieħor jew inkella jiġu redundant.

Wieħed irid jarahom dawn l- affarijiet.

Punt ieħor huwa l-koperazzjoni mad-dipartimenti tal-gvern.

Nara li hemm problema enormi li tenħtieġ li tinqabad minn qrunha u jsir xi ħaġa dwarha.

Dan l-aħħar kelli nagħmel mistoqsija fil-Parlament dwar bozza.

Għaliex għandu jkun deputat biex jagħmel pressjoni mal-ministru - li min jaf kemm ikollu x'jagħmel - biex jara li l-bozza ssir?

Għaliex għandha tieħu tliet ġimgħat biex issir din il-bozza?

Minkejja t-talbiet ripetuti tal-kunsill lokali, bozza damet tliet ġimgħat biex inbidlet.

Għaliex m'għandux ikun hemm aktar koperazzjoni?

Naf li kien ġie appuntat desk officer f'kull dipartiment - xi ħaġa li kienet bdiet taħt l-amministrazzjoni Nazzjonalista - imma x'inhuma jagħmlu dawn id-desk officers?

Mela għandna dawn id-desk officers kollha u bqajna fis-sitwazzjoni li koperazzjoni m'hemmx.

Jiena hawn nappella biex ix-xogħol tal-kunsilli lokali jingħata ċerta prijorita.'

Ma jistax ikun li meta dipartiment jara li applikazzjoni tkun ġejja minn kunsill lokali jitlaqa' hemm bl-iskuża li hemm xogħol ieħor xi jsir qabel.

Dan jgħodd ukoll għall-bdil ta' mains tal-Water Services Corporation.

Veru li qed joħorġu offerti biex isir resurfacing ta' toroq - narawhom fil- Gazzetta tal-Gvern - imma meta l-kunsilli lokali jiġu biex jitolbu lill- Water Services Corporation biex tibdel il-mains, il-korporazzjoni dejjem tgħid li għandha prijoritajiet oħra.

Min hu responsabbli mid-dipartimenti tal-gvern u mill-korporazzjonijiet pubbliċi irid iżomm quddiem għajnejh li aktar ma jdum biex jinbenda x-xogħol aktar jiżdiedu l-ispejjeż għall- kunsilli lokali għax il-probabbilta' hi li l-kuntrattur jgħolli l-prezz.

Hemm bżonn li jkun hemm koperazzjoni ħafna akbar mad-dipartimenti tal- gvern.

Hemm ukoll il-problema li ċerti toroq huma responsabbilta' tal-kunsill lokali u oħrajn li huma responsabbilta' tal-gvern ċentrali.

Imma kemm se nibqgħu sejrin b'din is-sistema!

Ta' min hija r-responsabbilta' tar- roundabouts?

Il-kunsilli jgħidulek li mhumiex responsabbli huma iżda l- gvern ċentrali, imbagħad naraw ir-roundabouts kollha mħarbtin u mkissrin.

Nerġa' ngħid li għandu jkun hemm koperazzjoni sħiħa.

Il-kunsilli lokali u l-gvern ċentrali jridu jaħdmu verament flimkien u l-gvern ċentrali li joħroġ il-flus irid jara li jkun sodisfatt bix-xogħol li jkun sar.

Żgur li l-gvern ma jistax ma jipprovdix fondi biex il-prijoritajiet isiru.

Per eżempju, Triq l-Imdina, f'Ħal Qormi tant fiha ħotob u ħofor li tgħaddi minnha qisek tiela' u nieżel it-taraġ!

Din qiegħda fil-qalba ta' Ħal Qormi.

Il-gvern ċentrali jgħid li dik hija xogħol il-kunsill lokali u l- kunsill jgħid li hija xogħol il-gvern ċentrali u t-triq ma ssir qatt.

U bħal din hemm diversi toroq oħra.

Hemm bżonn li nieħdu l-affarijiet bl- akbar serjeta'.

Fir-riżoluzzjoni li għandna ma jissemma' xejn dwar it-toroq għall-bdiewa.

Jiena ġej minn post rurali ħafna, bħalma ġejjin ħafna membri minn din il- Kamra u nixtieq nara li dawn it-toroq jingħataw wiċċ.

(Interruzzjonijiet) Naf li l-Ministru ta' l-Agrikoltura għandu interess speċjali biex jara li ċerti toroq tal-bdiewa jiġu asfaltati.

Issa peress li ħafna minn dawn il- mogħdijiet qatt ma ġew asfaltati, allura jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal- gvern ċentrali.

Għandna ħafna toroq li għadhom ta' żmien ir-Rumani, tant kemm huma dojoq, pero' almenu għandhom jiġu asfaltati għaż-żmenijiet tal- lum.

Fuq dawn ma hemm l-ebda fondi vvotati mill-Gvern.

Jiena nixtieq nara lid-Dipartiment ta' l-Agrikoltura jagħti l-kontribut tiegħu imma qegħdin jgħidu li l-flus kollha intefqu u m'hemmx fondi biżżejjed.

Nagħmel appell biex toroq għall-bdiewa jiġu surfaced mill-aktar fis possibbli.

Madam Speaker, għall-gwardjani lokali qegħdin nivvotaw Lm45,000.

Issa jekk gwardjan lokali għandu Lm4,000 fis-sena dan ifisser li ma nistgħux nimpjegaw aktar minn 11, meta għandna 67 kunsill lokali bejn Malta u Għawdex.

Veru li l-Gvern qed igħid li dan huwa proġett pilota imma huwa wisq evidenti li 11-il gwardjan lokali m'humiex biżżejjed għal dawn il- kunsilli lokali kollha.

Nafu x'ġara din il-ġimgħa fil-ġnien ta' Ħ'Attard li għadu kif ġie inawgurat.

Għandna bżonn gwardjani lokali?

Dażgur li għandna bżonn!

Jiena kont nistenna li l-Gvern almenu jaħtar gwardjan lokali għal kull kunsill lokali u mhux jaħseb għall 11 biss.

Lil min se jagħtihom dawn il-11?

Madam Speaker, jenħtieġ li xogħol ta' prijorita' ma nħalluhx ikaxkar u din tal-gwardjani lokali hija wkoll prijorita' jekk irridu nindokraw kontra l-vandaliżmu.

Il-Pulizija huma assenjati xogħol ieħor u responsabbiltajiet oħra u l-gwardjani lokali jistgħu jagħmlu ħafna xogħol u anke jiffrankaw il-flus.

L-aħħar punt li rrid nagħmel huwa rigward il-Planning Authority.

Ħafna drabi l-kunsilli lokali qegħdin jagħmlu pressjoni qawwija fuq il-Planning Authority biex jiġi ffinalizzat il-pjan lokali tal-lokalita' tagħhom.

Bi pjan lokali hawn min jifhem li artijiet li huma ddikjarati bħala tajbin għal biedja, joħorġu għal bini; oħrajn jifhmu li pjan lokali jsir għal affarijiet oħra li huma ferm grandjużi li ma jistgħux jiġu milħuqa.

Bl- għajnuna ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar, il-kunsilli lokali jistgħu jaħdmu biex dan jiġi ffinalizzat, b'mod speċjali fejn tidħol l-urban conservation area, li hi dik l-area tar-raħal jew tal-belt li tista' tiġi kkonservata u ppreservata.

Il-kunsilli lokali għadhom ħafna lura f'din il-materja u jistgħu jieħdu ħafna ħsieb ukoll l-ambjent tar-raħal tagħhom.

Il-kunsilli lokali m'huma jieħdu l-ebda passi f'dan ir-rigward.

Per eżempju, ikollok dar antika ħafna u mbagħad tara li din ibiddlulha t-twieqi u minn ta' l- injam jagħmluhom ta' l-aluminium.

L-Awtorita' ta' l-Ippjanar ma tapprovax dan imma l-kunsilli lokali qegħdin jinjoraw kompletament din il-policy.

Jiena nagħmel appell lill-kunsilli lokali biex jagħtu konsiderazzjoni sabiex il-core tar-raħal tagħhom jippreservawh.

Dan huwa xogħol li ma jinvolvi l-ebda flus imma ċertament għandha ssir għassa biex fejn jaraw dan l-iżball jieħdu l-azzjoni kollha li jkun hemm bżonn.

Madam Speaker, jien wisq nibża' li l-fondi speċjali li qed jingħataw lill- kunsilli lokali m'humiex biżżejjed għal ċerti prijoritajiet li għandhom u nittama li l-Gvern jikkonsidra dan.

Dawn li qed nivvotaw iwasslu sat-31 ta' Marzu tas-sena d-dieħla.

Nittama li wara Marzu l-Gvern jirrivedi l- pożizzjoni tiegħu ġaladarba jkun sodisfatt bix-xogħol li jkun sar fid-dawl tal-prijoritajiet li l-kunsilli lokali għandhom.

Għax ma jagħmilx sens li l-Gvern jitfa' ċifri bl-addoċċ u mingħajr ħsieb.

GĦall-bini ta' playground għat-tfal f'lokalitajiet fejn m'hemmx nivvotaw Lm60,000 u biex nagħmlu grounds tal-football nivvotaw Lm60,000 ukoll!

Din m'hijiex serjeta' għax ground tal-football jirrikjedi ħafna iktar finanzi minn sempliċement playground u allura jien nittama li l-flus li nivvotaw hawnhekk jiġu kkonsidrati fid-dawl tal-costings li jkunu saru.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri; No) Jekk m'hawnx aktar rimarki nistieden lill-Onor.

Charles Mangion biex jagħmel il-winding- up.

ONOR.

CHARLES MANGION: Madam Speaker, id-diskussjoni tal-lum s'issa ħadet kważi tmien sigħat sħaħ u nistgħu ngħidu li kienet pjuttost interessanti.

Dan huwa qasam li fil-prinċipju naqblu fuqu pero' ovvjament hemm id- diverġenzi ta' l-opinjonijiet u għalhekk f'dan il-winding-up se nipprova nirrispondi kemm jista' jkun għal xi punti li tqanqlu.

Nibda minn dak li qal l-Onor.

Vassallo - veru li bħalissa l-Onor.

Membru mhux qiegħed hawnhekk pero' xorta se nirrispondih - li pprova jagħti l- impressjoni li fil-konfront tal-kunsilli lokali jien illum qed ngħid affarijiet li huma l-oppost ta' dak li kont nikkritika meta kont għadni shadow minister.

Meta smajtu jitkellem hekk għidt bejni u bejn ruħi: Imma dan possibbli ma kienx qiegħed hawn jismagħni dalgħodu meta kont qed nagħmel l-introduzzjoni tiegħi?

Jien nifhem li xi kultant ma niftehmux imma meta wieħed jifhem kollox bil-maqlub ifisser jew li kien aljenat jew addirittura ried jifhem hekk.

Qed ngħid dan għax l-Onor.

Membru beda l-ħin kollu jirriferi għall-kritika li kont nagħmel mill-bankijiet ta' l- oppożizzjoni fuq l-ineffiċjenza tal-gvern ċentrali u bħal donnu ried jimplika li issa jien qed ngħid li m'hemmx oqsma li għandhom bżonn jiġu mtejba radikalment ħalli l-poplu jingħata servizz aħjar.

Bil-maqlub!

Dalgħodu fid-diskors tiegħi għamiltha ċara li l-amministrazzjoni pubblika hija magħmula mill-gvern ċentrali u mill-awtoritajiet lokali u għidt ukoll li rridu naħdmu flimkien fl-aħjar interess taċ-ċittadin.

It-tema li jrid iwassal il-Gvern Laburista - u li żviluppa b'tant preċiżjoni l-Prim Ministru - hija li l-awtoritajiet lokali u l-gvern ċentrali għandhom ir- responsabbilta' li jamministraw il-fondi pubbliċi b'tali mod li jieħdu l- aħjar bl-anqas prezz, kemm fuq bażi lokali u kemm fuq bażi nazzjonali.

Dan huwa l-ħsieb li rridu nwasslu 'l quddiem u dan jimponi fuqna wkoll li ntejbu t-tmexxija billi nsaħħu l-element tal-management.

Forsi l- kunsilliera jgħidu: Aħna parti mill-gvern lokali.

Fil-fatt huma parti mill-gvern lokali imma l-gvern lokali huwa parti mill-amministrazzjoni sħiħa ta' pajjiż wieħed u għalhekk ir-responsabbilta' hija maqsuma bejn it- tnejn.

Dan jien kont ngħidu meta konna fl-oppożizzjoni u llum li qiegħed fil-qalba tas-sitwazzjoni nsostnih b'aktar qawwa.

L-Onor.

Vassallo staqsa jekk meta naqqasna Lm1 miljun mill-vot tal- kunsilli lokali fl-aħħar budget konniex konxji mill-problema tad-deficit.

Ma nafx għalfejn saret din l-osservazzjoni għax l-Oppożizzjoni taf li sieħbi, l-Onor.

Lino Spiteri, bħala ministru tal-finanzi, kellu biss minn Novembru sal-bidu ta' Jannar - anzi lanqas kellu żmien daqshekk - biex jifformola budget nazzjonali għas-sena ta' wara.

Gvern Nazzjonalista kien ħalla d-deficit jiżviluppa b'tali mod li l-istima tiegħu ta' Lm34 miljun kienet bil-bosta 'l bogħod mir-realta' għax fil-fatt id-deficit għall-1996 qarreb il-Lm120 miljun.

Waqt li l-Gvern ta' l-Onor.

Fenech Adami kien ipproġetta li d-deficit ma jaqbiżx it-3% tal-prodott domestiku nazzjonali, fil-verita' dan tela' għal aktar minn 9%.

Issa din ir-realta' taffettwa mhux biss lill-gvern ċentrali imma lill-amministrazzjoni pubblika kollha għax il-kunsilli lokali huma parti mill-amministrazzjoni pubblika.

Meta qed ngħid dan m'għandix niġi miftiehem li b'xi mod irrid innaqqar mill- awtonomija li għandhom il-kunsilli lokali.

Mhux il-ħsieb tal-Gvern li b'xi mod ifixkel lill-kunsilli lokali fil-mod kif jaħdmu, pero' li naraw li jaġixxu b'aktar responsabbilta' huwa obbligu ta' kull wieħed minna.

L-Onor.

Vassallo semma' wkoll li għandha ssir konsultazzjoni mal-Local Councils Association.

L-esperti tad-dipartiment ġibduli l-attenzjoni li qabel ma l-Gvern resaq b'din ir-riżoluzzjoni quddiem il-Parlament, matul ix- xahar ta' Ottubru saru laqgħat mal-Local Councils Association, eżattament fuq il-kontenut ta' din ir-riżoluzzjoni.

GĦidnilhom li meta tgħaddi r- riżoluzzjoni l-flus se jkunu assenjati lilhom skond kif jidhru fir- riżoluzzjoni u għidnilhom fuq liema kriterji bbażajna t-tqassim tal-fondi li għandna available.

(Interruzzjonijiet) Fil-fatt reġa' hemm żieda sostanzjali fl-allokazzjoni għat-toroq u qed inwarrbu somma ta' Lm1.4 miljun, jew aħjar 60% tal-fondi available, u qegħdin nagħmlu hekk għax ħadna bis-serjeta' s-sottomissjonijiet li għamlu l-kunsilli lokali.

Fid-diskors tiegħu l-Onor.

Vassallo fakkarni fil-battuta li kont għamilt - kont għadni shadow minister - meta kont rriferejt għall-hit parade ta' toroq imħarbtin.

Għaliex kont għidt hekk?

Għax il-kunsilli lokali dak iż- żmien kienu ġew mitluba jagħtu lista ta' l-ismijiet tat-toroq li kienu mħarbtin - jekk m'iniex sejjer żball dan l-eżerċizzju kien sar fl-1994/1995 - imma nafu x'irriżulta minn dak l-eżerċizzju.

Fl-1996 kienu ntgħażlu numru ta' kuntratturi mir-roads department bħala li jikkwalifikaw biex jieħdu t-tenders bi prezz fiss u f'dik is-sena ta' l-elezzjoni bdew isiru xi ftit toroq 'l hawn u 'l hemm.

B'dan il-mod l-iktar ministri li kellhom influwenza rnexxielhom jikkanalaw riżorsi minn dak il-fond sabiex jirranġaw toroq fid-distrett tagħhom.

GĦalhekk dak inhar kont għidt li ntalbet li ssir lista tat-top ten jew top twenty tat-toroq li kellhom bżonn ta' resurfacing.

Madam Speaker, din is-sena mhux hekk aġixxejna.

Din id-darba konna nafu x'inhuma l-problemi li jiltaqgħu magħhom il-kunsilli meta jiġu biex jagħmlu resurfacing tat-toroq.

Konna nafu wkoll li l-bżonn li ntejbu l-livell tat- toroq jolqot il-pajjiż kollu għax m'hemmx lokalita' waħda aħjar minn oħra u allura rrivedejna l-lista ta' toroq prioritarji, dejjem skond kif qalulna l- kunsilli.

Hekk għandha tkun il-kollaborazzjoni jekk irridu naħdmu id f'id għall-għan komuni.

Barra minn hekk, ħdimna wkoll fuq livell ċentrali biex waqqafna coordinating unit bejn id-diversi korporazzjonijiet u r-roads department ħalli nkunu nistgħu niftehmu mal-kunsilli lokali u meta jkollhom il-fondi available ngħinuhom sabiex jagħmlu t-tender.

Issa biex nikkoreġi xi mpressjoni żbaljata li setgħet ingħatat, huwa tajjeb li ngħid li meta qed nitkellmu fuq resurfacing hija xi ħaġa differenti minn reconstruction.

Huwa tajjeb li nkunu nafu sew ta' min hi r- responsabbilta', jekk hux tal-gvern ċentrali jew tal-kunsilli lokali.

Apparti l-arterial roads, li dejjem jaqgħu taħt il-gvern ċentrali, meta triq tkun trid issir mill-ġdid jew tkun għadha qatt ma ġiet asfaltata, ir- responsabbilta' tkun tal-gvern ċentrali.

Imbagħad fil-każ ta' dawk it- toroq li jkollhom bżonn ta' resurfacing, skond il-grading, jaqgħu taħt ir- responsabbilta' tal-kunsilli lokali.

Hawnhekk ikun tajjeb jekk ngħid li meta t-toroq jingħataw wiċċ m'għandhomx jingħataw lagħqa li tmur ma' l- ewwel xita.

L-esperti ssuġġerewlna li t-triq suppost għandha tingħata surface ta' madwar erba' pulzieri u żewġ pulzieri minnhom iridu jkunu hot asphalting.

Mill-aspett tekniku dawn qalulna li għall-maġġoranza tat-toroq dan ikun suffiċjenti.

Irrid ngħid ukoll li l-flus li nallokaw lill-kunsilli lokali huma biss għal dik il-parti tar-resurfacing għax is-servizzi li jkun hemm taħt it- triq, bħalma huma l-ilma u d-dawl, jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-gvern ċentrali jew tal-korporazzjoni li tkun.

Jiġifieri jekk hemm main ta' l- ilma li jrid jinbidel dak irid jinbidel mill-Water Services Corporation.

Pero' li qed ngħid huwa li se tibda toħroġ tender waħda li tkopri x-xogħol kollu, imbagħad kulħadd iħallas il-parti li jkun responsabbli għaliha.

L- għan tagħna huwa wieħed, dak li nagħmlu upgrading tat-toroq, b'kull parti terfa' r-responsabbilta' tagħha.

Din hi r-responsabilizzazzjoni li qegħdin nitkellmu fuqha kontinwament bħala parti mill-policy għall-iżvilupp tal- proċess tal-kunsilli lokali.

Meta d-dipartiment ġie biex iqassam il-fondi permezz ta' dawn il-kriterji, ġabar din l-informazzjoni kollha mingħand il- kunsilli lokali u l-fondi li kellu available seta' jqassamhom skond il- bżonnijiet li kien hemm.

Aħna rridu li bażikament kull lokalita' tieħu sehem minn dawn il-fondi u allura tajna time-frame u għidna li f'perijodu ta' tmien snin it-toroq kollha li għandhom bżonn ta' resurfacing jistgħu jitlestew.

Ovvjament jekk għada pitgħada l-allokazzjoni tikber il-perijodu ta' tmien snin jiġi akkorċjat.

Dan hu l-framework li żviluppajna flimkien mad-dipartimenti u mal-kunsilli lokali.

Irrid ngħid li l-kunsilli lokali qablu ma' dan, kellhom diskussjonijiet on site mal-coordinating unit u bdew jaħdmu t- tenders flimkien.

Fil-fatt f'Awissu li għadda ħarġu l-ewwel grupp ta' tenders u l-kumplament se joħorġu fi żmien qasir.

Issa rridu nkunu ċerti li x-xogħol tat-tenders isir fit-terminu determinat u skond kif ġie ppjanat.

Hawn imbagħad jidħol it-tieni pass, dak li tieħu l-inizjattiva u tara li jkollok ir-riżultat li tkun immirajt għalih.

Jiġifieri hawn tidħol ir-responsabbilta' tal-gvern ċentrali u ta' l-amministrazzjoni lokali li l- affarijiet isiru skond kif inkunu qbilna dwarhom.

Biex ngħid hekk, wieħed mir-roles tal-kunsilli lokali hu li jissorvelja kontinwament dawn l- inizjattivi.

Hawn irrid insemmi l-inizjattiva l-oħra tal-manutenzjoni ta' l-iskejjel.

Aħna naqblu li din kienet inizjattiva tajba għax irnexxiet u qed tagħti riżultati tajbin, għalkemm b'xi eċċezzjoni 'l hemm u 'il hawn.

Veru wkoll li kellna kunsilli lokali li ma wrewx il-kollaborazzjoni mixtieqa jew li forsi ma fehmux dan il-konċett.

Tajjeb li ngħid li lil dawn ma tfajnilhomx xi piżijiet finanzjarji fuqhom għax l-ispejjeż tal-contracts manager kienu koperti u dawn ingħataw perċentwali mill-ispiża tax-xogħol amministrattiv.

Huwa fl-interess tiegħi bħala ministru li ma ngħabbix lill-kunsilli lokali bi spejjeż addizzjonali.

Id-dipartiment ta' l-edukazzjoni li kellu l-fondi għad-dispożizzjoni tiegħu fehem li jrid jalloka kriterji oġġettivi biex l- amministrazzjoni tal-kunsilli lokali ma tiġix mgħobbija b'iktar piżijiet meta ma jkollhiex biex tilqa' dawn id-domandi.

(Interruzzjonijiet) Jiġifieri meta nkunu qed nattwaw l-affarijiet irridu nipprovaw nidħlu fihom fil-fond u naħsbu fuqhom fit-tul.

Aħna ma noqogħdux nippubbliċiżżaw ix- xogħol intensiv li jkun għaddej minn wara l-kwinti b'mod intensiv biex nipprovaw insolvu dawn il-problemi.

Issa se nidħlu fit-tieni fażi fejn qed ngħidu li x-xogħol li jrid isir fl-iskejjel għandu jsir b'kollaborazzjoni sħiħa.

Hawn nista' nikkonferma li wieħed mill-iktar kunsilli lokali l-aktar affjatati magħna huwa dak ta' Santa Venera, li jrid jiżviluppa faċilitajiet sportivi għax fil-lokalita' m'hemm xejn ta' dan it-tip.

Santa Venera hija lokalita' traffikuża li tinsab fiċ-ċentru tal-pajjiż, lokalita' li kibret u nfirxet u għalhekk m'għadx hemm open spaces.

Għaldaqstant id-dipartiment ta' l-edukazzjoni se jalloka fondi mill-vot kapitali sabiex jagħmel dan l- iżvilupp fl-iskejjel.

Fil-fatt dan sar bi ftehim mal-kunsill lokali li aċċettaw li ssir din il-ħaġa.

Aħna mhux sempliċement qbadna u għidnilhom li se jsir dan ix-xogħol u li xogħolhom huwa li jaraw li jagħmlu l- management tiegħu imma ddiskutejna flimkien kif l-aħjar li nilħqu dan l- għan.

Ċertament li dan il-konċett tad-delega irridu narawh jiżviluppa aktar għax meta l-affarijiet ikunu qed isiru taħt il-management tal-kunsill lokali se jsiru aħjar u din hija parti mir-responsabbilta' li qegħdin ngħaddu.

(Interruzzjonijiet) Iva, jekk nemmnu li dak ix-xogħol jista' jsir aħjar flimkien mal-kunsill lokali, jew inkella naraw li jekk tiddelega l-management lill-kunsill lokali x-xogħol jista' jsir aħjar, allura għaliex m'għandniex nagħmlu hekk?

Jien naħseb li lkoll naqblu li għandna nagħtu sustanza lil dan il-konċett tad-delega u allura se nestendu dawn it-tip ta' inizjattivi għal lokalitajiet oħrajn.

Mhux neċessarjament kullimkien, għax waqt li wieħed jifhem il-validita' tad-diversi talbiet minn kull kunsill lokali għal ċentri ċiviċi, health centres, sports complexes, djar ta' l- anzjani u faċilitajiet oħra, irridu lkoll napprezzaw li dawn il-postijiet iridu jkunu manned u l-element ta' manpower irid jiġi kkonsidrat, iktar u iktar fl-utilita' tiegħu.

Għax jekk ma nibdewx naħsbu biex dak li nagħmlu kemm jista' jkun isir b'mod ekonomiku inkunu qegħdin nagħmlu disservice lill-poplu tagħna u lil pajjiżna.

Mela l-aħjar ħaġa hi li ngħidulhom: Ejjew naraw kif nallokaw dawn il-faċilitajiet li huma bżonnjużi kullimkien ħalli jkun hemm użu massimu tagħhom u verament nilħqu l-għanijiet li rridu nilħqu.

Naturalment irid ikun hemm staff imħarreġ professjonalment sabiex jara li ssir din it-tip ta' delega u d-devoluzzjoni tar-responsabbilta'.

Madam Speaker, hawn forsi ta' min jgħid li ħafna drabi nħalltu d- differenza fit-termini legali bejn "devoluzzjoni" u "delega".

Il-liġi stess tistipula "devoluzzjoni" bħala responsabbilta' - biex nagħti eżempju prattiku, fost ir-responsabbiltajiet li ġew devoluti fuq il-kunsilli lokali nista' nsemmi l-garbage collection u t-tindif - filwaqt li "delega" hija tip ta' arranġament li jista' jiġi żviluppat.

Per eżempju, f'Buġibba nqalgħet il-problema jekk il-kunsill lokali għandux jieħu ħsieb l-area kollha, inkluż dik li ġiet żviluppata.

U l-ftehim li ntlaħaq kien li r- responsabbiltajiet tal-kunsilli lokali għandhom jibqgħu dawk li hemm stipulati fil-liġi.

Huwa tajjeb li wieħed jgħid ukoll li minħabba l-fatt li Bugibba huwa post turistiku - u allura matul is-sajf se jkollok iktar nies - kif ukoll minħabba l-fatt li hemm ħafna ħwienet tal-kummerċ, dawn se jirċievu extra funds ta' madwar Lm161,000 sabiex ikunu jistgħu jindirizzaw ir-responsabbiltajiet addizzjonali li ngħataw.

U hawn jidħol it-target wieħed li rridu naraw kif inhu l-aħjar mod li naslu għalih.

Jekk il- Bugibba Action Committee, tramite r-riżorsi li jirċievi mill-gvern, jista' jikkomplimenta dawn is-servizzi biex jgħolli l-livell, x'hemm ħażin jekk b'forma ta' delega jew ta' komplimentarjeta' naslu biex fl-aħħar mill-aħħar l-investiment tant qawwi li sar jibqa' miżmum f'livell għoli?

Hawn m'iniex nirriferi għat-turisti - għax xi kultant minħabba l-importanza ekonomika li għandu t-turiżmu f'pajjiżna mmorru mill-ewwel għall-aspett turistiku - imma kont qed nirriferi għaċ-ċittadin Malti.

Forsi hawn min jaħseb li hija ħmerija jekk insemmi lil dak il-porvru ċittadin li jkun ċempillek biex jgħidlek li l-iġbir ta' l-iskart qed isir b'mod traskurat għax min qed ibattal il-bins qed jitfa' nofs l-affarijiet ma' l-art.

Forsi din hija ħmerija imma żgur li hija realta'.

Dan huwa servizz li jieħu ħsiebu l-kunsill u għalkemm dak li qed jiġri huwa tort tal- kuntrattur u mhux tal-kunsill, dan għandu jikkontrolla li dik l-effiċjenza li tintalab fil-kuntratt tintlaħaq.

Dan huwa obbligu li jaqa' kemm fuq il- kunsill lokali kif ukoll fuq il-gvern ċentrali, jiġifieri hawnhekk m'aħniex nitkellmu at cross purposes.

M'aħniex ngħidu li lill-kunsill lokali rridu neħdulu xi awtorita' biex narrogawha lill-gvern ċentrali.

F'artiklu 33 ta' l-Att dwar Kunsilli Lokali nsibu lista sħiħa ta' poteri li matul l-aħħar snin ġew mgħoddijin fuq il-kunsilli lokali.

Naħseb li huwa tajjeb li f'dan l-istadju nistaqsu kemm tjieb il-livell ta' effiċjenza u x'kien ir- riżultat materjali ta' din id-devoluzzjoni u ta' dawn ir-responsabbiltajiet għax din hija d-domanda li jagħmel the man in the street.

Barra minn hekk, irridu nħarsu wkoll lejn kemm kien ekonomiku dan l-eżerċizzju u nipprovaw intejbuh iktar u iktar fid-dawl tas-sitwazzjoni finanzjarja preżenti.

Ma rridux nitkellmu b'mod allarmanti imma fl-istess ħin irridu nitkellmu b'mod realtistiku għax min ma jitkellimx b'mod realistiku huwa irresponsabbli.

Meta kont fl-oppożizzjoni kont ngħid - u issa li qiegħed fil-gvern qed inkompli nsostnih - li hawn irridu nitkellmu b'mod realistiku.

Nifhem li r-rwol ta' min ikun fl-oppożizzjoni huwa dak li jikkritika, imma meta tkun fil-gvern għandek task iktar oneruż għax you are expected to deliver.

(Interruzzjonijiet) Għaliex m'għandniex ngħiduhom dawn l- affarijiet?

Ma tistax taħrab minnhom.

Din hija r-realta.

Lejn dan qegħdin nimmiraw u mhux li nnaqqsu r-responsabbiltajiet jew l-awtorita' tal- kunsilli lokali.

Xejn minn dan, pero' qabel ma nidentifikaw oqsma oħra fejn nistgħu ngħaddulhom aktar poteri, rridu nagħmlu assessment ta' dak li diġa' sar.

Hawn m'iniex ngħid għal xi lokalita' partikolari imma f'kull lokalita' rridu naraw kif nistgħu ntejbu l-effiċjenza diġa' milħuqa.

(Interruzzjonijiet) Iva hemm bżonn li l-gvern ċentrali jtejjeb l- effiċjenza tiegħu biex tkun tista' titjieb l-effiċjenza at local level.

Iktar ma nidentifikaw dawn il-metodi ta' titjib f'dik li hija amministrazzjoni ċentrali lokali, iktar responsabbiltajiet ikunu jistgħu jiġu devoluti fuq il-kunsilli lokali u 'l quddiem nispjega għaliex.

(Interruzzjonijiet) Meta ġejna biex nagħmlu ftehim mal-ministeru ta' l- edukazzjoni ma tantx kien hemm iċ-ċans li noqogħdu niddiskutu fid-dettall u nikkonsidraw is-sottomissjonijiet tal-kunsilli għax ix-xogħol ta' manutenzjoni ried isir malajr.

Imma issa la qed naraw li l-iskema li l- kunsilli lokali jkollhom rappreżentant fuq il-kunsill ta' l-iskejjel qed taħdem, fil-futur dawn iridu jibdew jiġu kkonsultati wkoll.

Madam Speaker, issemma ħafna l-element tal-wardens u għalhekk xtaqt li nitkellem ftit fuq dan ukoll.

L-ewwelnett irrid inneħħi l-impressjoni żbaljata li ngħatat mill-Onor.

Austin Gatt li dan il-programm qed nibdewh bit-tqanċiċ.

Huwa tajjeb li nfakkru li fil-business plans li sibna fid- dipartiment - bażikament bqajna mexjin fuqhom għax jagħmlu sens - minn dejjem kien hemm l-intenzjoni li għal dan il-programm jiġu allokati fondi mill-ispecial funds.

Nerġa' nsostni li dan m'huwiex element ta' tqanċiċ imma qegħdin attenti kif nonfqu l-fondi pubbliċi.

Aħna hawnhekk sempliċement qegħdin nimxu fuq il-business plans li kellu d-dipartiment u għal min seta' ħaseb li qegħdin indaħħlu l-wardens biex niġbru l-multi ngħidlu li sejjer imqarraq.

Dak nagħmluh lil min jagħmel xi kontravvenzjoni u mhux għalxejn u hawn irrid ngħid li waħda mill-ikbar problemi li ltqajt magħhom hija l-kwestjoni ta' l-enforcement.

Per eżempju, irrid infakkar li fejn jidħlu traffic offences, fl-1994 il- Gvern preċedenti kien emenda l-liġi u kien qal ċar u tond li min ikollu multa u ma jħallashiex, il-liċenzja tiegħu ma tiġġeddidx.

Biex temenda liġi m'hijiex problema imma mbagħad trid timplimentaha ħalli tara tkunx ilħaqt ir-riżultat li xtaqt.

Pero' f'dan il-każ ma kien sar xejn ħlief li fil-qorti baqgħu jakkumulaw il-multi.

L-inizjattiva li ttieħdet fis-sajf biex niġbru parti minn dawn il-multi m'hijiex se tieqaf hemmhekk għax issa bdejna eżerċizzju mad-dipartimenti konċernati bħalma huma dawk ta' l- Intern, tat-Trasport, tal-Liċenzji, eċċ., biex flimkien mal-ministeru tagħhom mis-sena d-dieħla noħolqu s-set-up neċessarju biex meta multa ma titħallasx, dan in-nuqqas jiġi nnotifikat fil-pront lill-uffiċju tal- liċenzji u l-liċenzja ma tkunx tista' tiġġedded qabel ma s-sewwieq iħallas il-multa dovuta.

Jiġifieri mhux billi jkollok liġi on the statute books.

Id-dipartiment se jieħu ħsieb il-linċenzjament tal-wardens għax hekk tistipula l-liġi, imma mhux se jgħidilhom: Morru ma' dak il-kunsill jew ma' dak il-kunsill.

Huma l-kunsilli li jitolbu kemm għandhom bżonn wardens, imbagħad id-dipartiment joħroġ il-liċenzji tal-wardens tramite l- Kummissarju tal-Pulizija.

Jekk m'iniex sejjer żball hekk qiegħda l- istruttura u m'hemm l-ebda oġġezzjoni għall-fatt li d-dipartiment jgħid: Isma', dawn għaddew mit-test u għamlu t-taħriġ neċessarju biex ikunu jistgħu jaqdu dmirhom bħala wardens.

Imma qabel ma nibdew nattwaw dan huwa importanti li jkollna l-element ta' l-enforcement in place, fis-sens li jekk wieħed jiġi mmultat u l-multa jibqa' ma jħallashiex, trid issib mezz kif iġġiegħlu jħallasha.

Għax inkella l-istess problema li teżisti għall- gvern ċentrali se titfagħha fuq l-awtoritajiet lokali u dan m'huwiex mezz kif niżviluppaw il-kunsilli lokali.

Staqsewna wkoll jekk il-multi li jinġabru jmorrux lura għand il-kunsilli.

Illum diġa' qed nagħmlu eżerċizzju fejn parti mill-flus li jinġabru mit- trade licences qed jerġgħu jmorru għand il-kunsilli lokali.

Hawn m'aħniex qed nitkellmu fuq taxxi ġodda - nixtieq li ma jkunx hemm xi malentiż li l-kunsilli lokali qegħdin jimponu xi taxxi ġodda - imma fuq ġbir ta' multi li diġa' huma stipulati bil-liġi li pero' issa rridu naraw kif se nagħmlu biex niġbruhom.

Il-Gvern qabel kien issuġġerixxa li kull kunsill lokali jkun jista' jaġixxi ta' tribunal jew ta' qorti u nużaw il- kummissarji tal-ġustizzja.

Kien sar esperiment fil-Hamrun imma kif diġa' qal sieħbi l-Onor.

Gatt kien falla kompletament.

Barra minn hekk huwa tajjeb li ngħidu li lanqas il-kummissarji tal-ġustizja ma jaqblu li dan isir għax mhux biss huwa nkonvenjenti imma huwa diffiċli amministrattivament.

Hawn b'interess ninnota li riċentement l-Onor.

Tonio Borg - li issa reġa' beda jipprattika fil-qorti - fil-gazzetta "The Malta Independent" tal-21 ta' Ottubru issuġġerixxa li dawn il-multi u kontravvenzjonijiet oħra, bħalma huma reati depenalizzati, jistgħu jibdew jinġabru fuq livell ta' distrett.

Meta konna fl-oppożizzjoni jien kont ngħid li din is-sistema hija iktar prattika u kontrollabbli amministrattivament.

Għaliex?

Għax inti għandek tribunal distrettwali jew reġjonali li qed jaħdem kontinwament u jekk ikun hemm bżonn ta' reġistratur inkunu nafu fejn qiegħed, imbagħad kull lokal ikollu l-ġurnata tiegħu meta jinstemgħu l-każi li jiddependi minn kemm ikun hemm każi.

Din imbagħad hija kwestjoni ta' amministrazzjoni tajba u ta' enforcement effettiv.

Jien nemmen li l-wardens jistgħu jintużaw mhux biss fil-każ tat-traffiku - għax ħafna drabi dawn nassoċjawhom mat-traffiku - imma anke fil-każ ta' litter fines u school fines.

Jiġifieri fl-istruttura sħiħa ta' enforcement għandek ħafna xogħol li jista' jiġi delegat fuq livell reġjonali, apparti l-fatt li b'dan il-proċess inkunu nistgħu nnaqqsu min-numru kbir ta' nies li ħafna drabi nsibu fil-qrati tagħna.

Madam Speaker, kien hemm konsiderazzjonijiet oħra li tqanqlu imma pprovajt niġbor il-kummenti in ġenerali.

Kien hemm każijiet individwali, fosthom dak ta' l-Isla, fejn intqal li m'għandhomx biex jixtru photocopier.

Hawn irrid insemmi li fejn qabel dawn kienu jingħataw Lm10,000, minħabba li ma setgħux ilaħħqu mal-problemi taghhom din is-sena se nagħtuhom Lm15,000, mhux għax żidna l-fondi imma għaliex għamilna l-istruttura ta' l- allokazzjoni b'mod iktar effiċjenti.

Mhux hekk biss imma konxji ta' dawk il- kunsilli li minħabba li l-formola tagħhom ma ħadmitx kellhom xi problemi ta' riżorsi.

Dawn m'għamlux sottomissjonijiet imma aħna mmorru nitkellmu magħhom direttament ħalli nifhmu iktar x'inhuma d-diffikultajiet tagħhom u b'hekk inkunu nistgħu ngħinhom.

Fil-fatt fil-Fond "D4" saret estensjoni fis-sens li t-13-il kunsill li s- sena l-oħra ħadu Lm10,000 din is-sena se jingħataw Lm15,000 kull wieħed u bis-seba' kunsilli li hemm ġodda se nallokawlhom Lm10,000 kull wieħed.

Jiġifieri we are aware tad-diffikultajiet individwali li jiltaqgħu magħhom il-kunsilli u se nipprovaw nindirizzawhom.

Pero' il-kunsill lokali jridu jifhmu wkoll li aħna nimxu skond l-awtonomija li tagħtihom il-liġi.

Jien naf li dan jifhmuh għax nitkellem magħhom, pero' jekk ikun hemm problema fejn il-fondi pubbliċi jridu jkunu amministrati b'mod effettiv, effiċjenti u ekonomiku, dawn iridu jifhmu din ir-realta'.

Mhux jgħidu: Dik mhijiex responsabbilta' tagħna iżda tal-ministru, jew tad-direttur, jew tal-gvern ċentrali.

X'jiġifieri?

Jiġifieri r-responsabbilta' tagħhom hija one way ticket?

Ma naħsibx li l-affarijiet bis-serjeta' jistgħu jinħadmu b'dan il- mod u jien konvint li huma ma jirraġunawx hekk.

Tant jien konvint li ma jirraġunawx hekk li huma xi kultant ġustament igergru, u jġibu każi speċifiċi fejn ikunu jridu jaħdmu tramite dipartimenti ċentrali u ma jirnexxilhomx .

Ikun hemm każi fejn ikollhom suċċess imma jkun hemm ukoll każi fejn ma jirnexxilhomx meta fil-parti l-kbira l-kunsilli lokali jkunu lesti jestendu l-kollaborazzjoni.

Hawn nista' nsemmi l-każ ta' l-assignment tal-ħaddiema.

Qabel ma bdiet din is-sistema kien hemm ħafna dubji u inċertezzi.

M'iniex ngħid li llum dawn ġew eliminati għax għad hemm ħafna diffikultajiet, pero' llum hemm numru ta' kunsilli li diġa' qegħdin jifhmu li din is-sistema tista' tkun utli għalihom u allura qed jaraw kif jiżviluppaw skemi sabiex iħajru, jinċentivaw u jimmotivaw lil dawn il- ħaddiema.

Dan huwa l-iskop komuni li jiġi identifikat għan u mbagħad kulħadd jaħdem lejn dak l-għan komuni, b'konvinzjoni iktar milli b'kull ħaġa oħra.

Per eżempju, dak li jkun jgħidlek: Iva jien nista' nagħmlu dan ix-xogħol għax m'huwiex se jaffetwani min-naħa tal-ħaddiema.

Ovvjament din trid taraha tiżviluppa kunsill kunsill.

Din is-sistema diġa' ħadmet fil- kunsilli lokali tan-Naxxar, ta' Santa Luċija, taż-Żejtun u anke f'Għawdex u meta l-Gvern ra r-riżultat tal-postijiet fejn kienet diġa' mħaddma, ried jiżviluppaha għall-benefiċċju ta' l-istess kunsilli u kunsilliera.

Madam Speaker, din hija d-direzzjoni u dawn huma l-binarji li rridu nimxu fuqhom.

Irridu nwessgħu l-parteċipazzjoni tal-kunsilli lokali fis- soċjeta' u nerġa' ngħid li l-Kunsill Reġjonali ta' Għawdex qed jiftħilna orizzonti ġodda għax issa se tkun responsabbilta' tagħhom li jagħmlu pjan ta' żvilupp.

Huma se jiddeterminaw fejn iridu jaslu u nispera li din l- isfida ġdida ma jikkonsidrawhiex b'xi dell jew għamad politiku imma jikkonsidrawha bħala sfida u jaraw x'qed toffri.

Din hija bbażata fuq dak li għaddej f'pajjiżi Ewropej u l-white paper telenka kif ħafna affarijiet qed jiżviluppaw fuq livell reġjonali.

Din hija t-trend moderna fl-Ewropa fejn hemm gżejjer żgħar.

Bilfors li inizjattiva bħal din tiftaħlek orizzonti ġodda, pero' ma' l-orizzonti ġodda jinfetħu wkoll responsabbiltajiet ġodda.

Madam Speaker, j'Alla li bil-passi li qed nieħdu biex nikkontrollaw, nirregolaw u nirrazzjonalizzaw id-deficit pubbliku 'il quddiem ikun hemm ristrutturazzjoni fl-ispiża rikorrenti tal-gvern, għax kif għidt dalgħodu l- infiq tal-kunsilli lokali huwa parti minn din l-ispiża.

Illum kont qed naqra l-istatement ta' l-FOI li jitkellem fuq il-bżonn li d-deficit pubbliku jiġi rrazzjonalizzat u kkontrollat u li l-fondi għandhom jintnefqu b'aktar effiċjenza ħalli jagħtu riżultati aħjar.

Dawn huma obbligi u responsabbiltajiet mhux biss tal-gvern ċentrali imma anke ta' l-entitajiet lokali li flimkien mal-Gvern qed imexxu amministrazzjoni waħda, l- amministrazzjoni ta' pajjiżna.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi r-riżoluzzjoni dwar Ħteġijiet Speċjali tal-Kunsilli Lokali kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

RIŻOLUZZJONI DWAR TRASFERIMENT TA' ARTIJIET

(Ikompli mill-21 ta' Ottubru 1997)

MADAM SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, on a point of order.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Madam Speaker, fis-seduta fejn bdejna niddiskutu din il-mozzjoni, is-Sinjorija tiegħek tat ruling dwar point of order li, għalkemm aħna obbligati li nsegwuh, bir-rispett kollu ngħid li ma naqbilx miegħu.

Jien nixtieq nattira l-attenzjoni tas-Sinjorija tiegħek li artiklu 73 tal-Kostituzzjoni ta' Malta ma jsemmix biss "maħfra" ta' xi ammont dovut lill-gvern imma jsemmi wkoll "ftehim".

Fil-fatt dan l-artiklu jgħid hekk:

"Ħlief wara rakkmandazzjoni tal-President murija minn ministru, il- Kamra tad-Deputati ma għandhiex -

(a) tipproċedi dwar xi abbozz (magħduda kull emenda għal abbozz) li, fil-fehma tal-persuna li tkun tippresjedi, jipprovdi għal xi wieħed mill-iskopijiet li ġejjin, jiġifieri, biex jimponi jew iżid xi taxxa, biex jimponi jew iżid xi piż fuq id-dħul jew fondi oħra ta' Malta jew biex jibdel xi piż bħal dak xorta'oħra milli billi jnaqqsu, jew biex isir ftehim jew maħfra dwar xi dejn dovut lil Malta;".

Jiġifieri jingħad ċar li qed jirriferi għal "ftehim" jew "maħfra".

Imbagħad paragrafu (b) jagħmel applikabbli l-istess provvediment meta jkun hemm mozzjoni.

Barra minn dan, paragrafu (a) ta' Standing Order 69, li fuqu s-Sinjorija tiegħek ibbażat ir-ruling tagħha, jirripeti dak li hemm fil-Kostituzzjoni, jiġifieri - u dan huwa l-point of order li qed inqajjem - li jekk il- kuntratt propost b'din ir-riżoluzzjoni m'huwiex f'forma ta' ftehim identiku għal dak li kien hemm qabel dwar dak li għandu jieħu l-gvern, allura hemm bżonn ta' dikjarazzjoni tal-President.

Madam Speaker, xtaqt issa nagħmel riferenza għar-ruling tiegħek stess, li huwa maqsum fi tliet paragrafi, u li jgħid hekk:

"dan peress illi l-abbozz ta' kuntratt, li qed issir riferenza għalih, fil-partijiet dispożittivi jgħid dan li ġej:

il-Malta Labour Party jiddelega lill-Gvern id-dritt tiegħu kontra l- Malta Shipbuilding Co. Ltd. li jiġbor ċens mhux imħallas lill-Malta Labour Party dovut mill-istess kumpannija lill-Malta Labour Party u jissurroga lill-Gvern id-drittijiet privileġġjarji u ipotekarji tiegħu;".

Huwa ċar li dan il-provvediment li s-Sinjorija Tiegħek ikkwotat fir-ruling tagħha jispjega b'mod ċar ħafna li l-kondizzjonijiet ta' dan is-self qed jitbiddlu.

Fost affarijiet oħrajn hemm surroga u anke qed jingħad li "il- Malta Labour Party jiddelega lill-Gvern id-dritt tiegħu kontra l-Malta Shipbuilding".

Hawnhekk irridu naraw ftit x'inhi l-pożizzjoni.

Filwaqt li l-Malta Labour Party għandu dritt li jitlob iċ-ċens dovut mingħand il-Malta Shipbuilding - l-informazzjoni pubblika hija li jrid jiġbor ċens ta' aktar minn ħames snin - wieħed irid jiftakar li l-Malta Shipbuilding bħala kumpannija kummerċjali għandha l-preskrizzjoni favur tagħha.

Jiġifieri jekk il-Malta Labour Party jitlob l-arretrati taċ-ċens mingħand il-Malta Shipbuilding, il-Malta Shipbuilding tista' tqajjem legalment il-preskrizzjoni, jekk m'iniex sejjer żball, ta' ħames snin.

Peress li l-arretrati huma ta' iktar minn ħames snin huwa evidenti li diġa' qegħdin inbiddlu l-ftehim li jeżisti bejn il-Gvern u l-Malta Labour Party għar-rigward tal-pagament ta' l-arretrati taċ-ċens.

Madam Speaker, it-tieni punt imsemmi fir-ruling tiegħek, jgħid hekk:

"in konsiderazzjoni ta' dan, il-Gvern jirrinunzja għad-dritt tiegħu li jxolji l-kuntratt ta' l-1979 u l-kuntratt jagħmel provvediment illi l- kondizzjonijiet ta' l-Att ta' 1979 jinżammu fermi u saldi kontra suċċessuri fit-titolu;".

Issa meta l-Gvern qed jirrinunzja, kif tgħid is-Sinjorija Tiegħek, għal dritt li jxolji l-kuntratt, din m'hijiex xi ħaġa żgħira għax dan qed ibiddel radikalment il-kuntratt.

Jiġifieri l-Gvern m'għandux iktar id- dritt li jitlob lura l-art u għalhekk hemm bidla sostanzjali fil-ftehim li jeżisti bejn il-Gvern u l-Malta Labour Party.

It-tielet raġuni msemmija mis-Sinjorija Tiegħek fir-ruling li ngħata hija:

"Il-Malta Labour Party jiggarantixxi li għandu jieħu mingħand il-Malta Shipbuilding somma ekwivalenti għal dik li l-Malta Labour Party għandu jagħti lill-Gvern u f'każ li l-Malta Shipbuilding ma tħallasx din is- somma lill-Gvern, il-Gvern jibqagħlu d-dritt li jitlob u jipperċepixxi l-istess somma dovuta lilu mill-Malta Labour Party għaliex hemm il- proviso li jibqa' dejjem l-obbligu primarju tal-Malta Labour Party li jħallas l-ammont taċ-ċens dovut lill-Gvern.".

X'jiġifieri dan, Madam Speaker?

Jiġifieri jekk din il-Kamra tapprova dan il- kuntratt il-Gvern irid l-ewwel jitlob lill-Malta Shipbuilding biex tħallas l-arretrati u jekk il-Malta Shipbuilding ma tħallasx, skond l- interpretazzjoni li tat is-Sinjorija Tiegħek, allura jkollu d-dritt jitlob il-flus mingħand il-Labour Party.

Din hija kondizzjoni oħra li qed tbiddel sostanzjalment id-drittijiet tal-gvern, iktar u iktar meta huwa magħruf u hija ħaġa pubblika li l-Malta Shipbuilding hija kumpannija li għandha miljuni kbar ta' dejn u allura żgur li mhux possibbli li l-gvern jirrikava jekk mhux minn flusu stess il-flus mingħand il-Malta Shipbuilding.

Għalhekk filwaqt li fil-konklużjoni tar-ruling is-Sinjorija Tiegħek qed tgħid:

"Għaldaqstant m'hi qed issir l-ebda maħfra u m'hemmx bżonn messaġġ tal- President fil-każ odiern.",

jien qed inqajjem dan il-punt u nitlob ruling mingħandek, Madam Speaker, dwar dan.

Għalkemm jien naċċetta - għax hekk irrid nagħmel bir-regoli tal- Kamra - ir-ruling tiegħek li jgħid li m'hemm l-ebda maħfra, żgur li hemm ftehim ġdid u għalhekk, biex din il-Kamra tgħaddi biex tkompli tiddiskuti din il-mozzjoni, hemm bżonn il-Messaġġ tal-President.

MADAM SPEAKER: Se nirtira biex neżamina l-punt imqajjem mill-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

Il-Kamra hija sospiża.

Fil-5.35 p.m. il-Kamra kienet sospiża u rriżumiet fis-6.33 p.m.

RULING TA' MADAM SPEAKER

Is-Sedja ippermettiet lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jerġa' jagħmel espożizzjoni fuq il-punt li qajjem fid-seduta preċedenti minkejja illi deher ċar illi ma kien qiegħed iżid xejn mas-sustanza ta' l-argumenti miġjuba minnu fis-seduta 128 tal-21 ta' Ottubru, 1997.

Dwar dak li rrileva l-Kap ta' l-Oppożizzjoni, is-Sedja ttenni illi hi tista tirregola ruħha biss minn dak li jkollha quddiemha, f'dan il-każ ir- riżoluzzjoni u l-abbozz tal-kuntratt, flimkien ma l-Ordinijiet Permanenti, u għaldaqstant is-Sedja ma tistax tidħol f'konsiderazzjonijiet ta' relazzjonijiet u/jew sitwazzjonijiet li quddiema jistgħu jkunu biss ipotetiċi.

Waqt li tosserva wkoll li l-Ordni Permanenti 69, ibbażat fuq artiklu 73 tal-Kostituzzjoni, fejn fil-verżjoni Maltija hemm "ftehim", li jista' jkollu tifsira wiesa', il-verżjoni bl-Ingliż tirriferi b'mod tekniku finanzjarju fid-dawl tat-tifsira kollha kemm hi finanzjarja ta' Ordni Permanenti 69 għal "compounding" li tfisser "to settle a debt for less than what is owed".

Għaldaqstant is-Sedja ttenni li m'hemm ebda maħfra, lanqas parzjali, u għalhekk m'hemmx lok għall-Messaġġ tal-President.

Il-Ministru Portelli huwa in possession.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Madam Speaker, l-aħħar darba kont bdejt nitkellem dwar dawk ir-riżoluzzjonijiet li hawn f'din il-mozzjoni li, permezz tagħhom il-Gvern Laburista se jagħti artijiet jew premises lil numru ta' għaqdiet sportivi.

Il-Gvern Laburista mpenja ruħu sabiex jgħin lill-għaqdiet kemm sportivi kif ukoll volontarji.

Fil-fatt waħda mir-riżoluzzjonijiet tittratta l-għoti ta' biċċa art lil St. Michael's Foundation for Education.

Hawnhekk nixtieq ngħid li fil-gazzetta "in-nazzjon" ġie rrapportat li l- art se tingħata lill-iskola St. Martin's u għalhekk naħseb li jkun tajjeb li l-editur jirranġa dan l-iżball biex b'hekk ħadd ma jiġi żgwidat.

Din il-fondazzjoni kienet ilha titlob li tingħata biċċa art tal-gvern sabiex fuqha tibni skola sa mill-1992 pero' baqgħet tittewweb taħt l- amministrazzjoni Nazzjonalista.

Għalhekk meta tela' l-Partit Laburista fil- gvern, reġgħet saret it-talba u l-partijiet kollha tkellimna dwar biċċa art ta' madwar 13,990 metru kwadru li qiegħda n-naħa ta' Tal-Balal, msemmija bħala l-Għalqa ta' Ġnien Ġebel, u anke dwar biċċa art oħra ta' 8,400 metru kwadru magħrufa bħala Ta' Rumana, liema artijiet huma responsabbilta' ta' l- Uffiċċju Konġunt.

Fil-fatt il-Gvern Laburista laqa' t-talba ta' din il- fondazzjoni u llum, kemm l-istudenti li jattendu s-St.

Michael's Foundation for Education, kif ukoll il-ġenituri tagħhom, għandhom għalfejn ikunu ferħanin għaliex se jkollhom moħħhom mistrieħ li se jkunu jistgħu jibqgħu telgħin sa Form V fl-istess skola.

F'din ir-riżoluzzjoni qed nipproponu li din l-art tkun soġġetta għall- ħlas ta' Lm3,200 fis-sena bħala kera għal 99 sena u li din is-somma tiġi riveduta kull 25 sena, bħal fil-każ ta' St. Catherine's Foundation.

Irrid ngħid ukoll li din l-art se tiġi ttrasferita taħt il-kondizzjonijiet li hemm fl-ewwel sezzjoni ta' Artiklu 2 tal-Ftehim bejn il-Gvern u l-Knisja li kien sar fl-1992, jiġifieri meta l-Gvern kien xtara l-proprjeta' mingħand il-Knisja.

ONOR.

TONY ABELA: Sur President, nixtieq niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

THE DEPUTY SPEAKER: Is-seduta hija sospiża.

Fis-6.41p.m. il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Kamra tista' tkompli bid-diskussjoni.

L-Onor.

Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Sur President, kont qed nitkellem dwar il-ftehim li sar fl-1992 bejn il-Gvern u l-Knisja, liema ftehim ma kienx jirrigwarda l-proprjeta' kollha tal-Knisja ta' Malta għax il-Knisja ta' Malta ma biegħetx il-proprjeta' kollha li kellha.

Dan qed ngħidu għaliex hemm min jaħseb li l-Knisja biegħet il-proprjeta' kollha tagħha lill-gvern.

Dan mhux talli m'huwiex il-każ, talli meta l-Gvern Nazzjonalista għamel il- kuntratt lanqas biss kien jaf liema u fejn hi l-proprjeta'.

Fil-fatt bħalissa qed isir eżerċizzju mill-Uffiċċju Konġunt sabiex il-Gvern Laburista jkun jaf fejn qiegħda kull biċċa mit-30,000 proprjeta' li l-Gvern Nazzjonalista kien xtara mingħand il-Knisja.

Hawnhekk nixtieq nieħu l-opportunita' sabiex nirringrazzja lill-ħaddiema ta' l-Uffiċċju Konġunt u lil min qed imexxihom tax-xogħol kbir li għamlu u ta' l-għajnuna kbira li taw lill-kummissjoni mmexxijja minn Dr. Karmenu Mifsud Bonnici, liema kummissjoni ġiet imwaqqfa mill-Prim Ministru sabiex tkun tista' tiġi identifikata art li kienet tal-Knisja u li nxtrat mill- gvern u anke sabiex tiġi ddentifikata art li kienet diġa' tal-gvern.

Sur President, kien ġie deċiż ukoll li l-aħjar mod kif għandu jsir it- trasferiment tas-sit huwa permezz ta' riżoluzzjoni speċjali tal-Kamra tad- Deputati, skond l-Att dwar it-Trasferiment ta' l-Artijiet tal-Gvern, kif kien sar fil-każ ta' St. Catherine's High School Institution, il-Verdala International School Foundation u s-San Anton School.

Miċ-ċnus u mill- bejgħ ta' dawn il-proprjetajiet l-Uffiċċju Konġunt se jdaħħal Lm989,024.

Irrid ngħid ukoll li saru 23 kuntratt għall-fidi ta' ċnus kif kien stipulat fil-kuntratti li kienu saru ma' entijiet ekklesjastiċi, li d-dħul minnhom kien ta' Lm28,302 u ġew mifdija 250 ċens perpetwu għall-valur ta' Lm11,586.

Dan qed ngħidu sabiex nagħti idea x'qed jagħmel l-Uffiċċju Konġunt.

Barra minn hekk jeżisti wkoll id-Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar li jieħu ħsieb tiswijiet ta' natura strutturali fil-bini li jkunu qed jgħixu fih l-istess inkwilini, liema dipartiment twaqqaf taħt il-Gvern preżenti.

Jenħtieġ li l-proprjeta' kollha li ġiet ittrasferita lill-gvern, kif ukoll dik miżmuma minn entijiet ekklesjastiċi, tiġi rreġistrata fl-Uffiċċju tar-Reġistratur ta' l-Artijiet.

Huwa stmat li 'l fuq minn 30,000 proprjeta' huma mniżżlin fil-listi li tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra tar- Rappreżentanti f'Mejju ta' l-1992 pero' s'issa ġew irreġistrati 1,820 proprjeta', li 790 minnhom ġew irreġistrati matul din il-leġislatura.

THE DEPUTY SPEAKER: Onorevoli ippermettili ninterrompik għaliex skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li tkompli tinstema'.

ONOR.

JOE MIZZI: Nipproponi li l-Onor.

Portelli jkompli jinstema'.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

TONY ABELA: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Portelli jkompli bid- diskors tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Sur President, nirringrazzja lill-proponent, lis- sekondant u lill-Kamra kollha talli għoġobha testendili l-ħin.

Din ir-riżoluzzjoni li qed niddiskutu tipproponi wkoll li jingħataw diversi artijiet u proprjetajiet, fosthom lill-Marsascala Sports Club u lis- St. Patrick's Football Club.

Dawn huma ftit mid-diversi clubs u għaqdiet sportivi li se jgawdu mill-politika ta' dan il-Gvern.

Hawnhekk tajjeb li nfakkar x'kien ġara fil-każ tal-pixxina tal-waterpolo ta' Marsascala.

Din il-pixxina kienet inbniet minn Gvern Laburista fl-inħawi Ta' Żonqor u fl- 1992 kien ġie deċiż li tinbena pixxina ġdida f'Tal-Qroqq.

Jien inħoss li l- Gvern Nazzjonalista kien messu ħa ħsieb il-pixxina ta' Marsascala u mhux abbandunaha għal snin sħaħ bil-konsegwenza li saritilha ħafna ħsara.

Meta konna fl-oppożizzjoni, jien kemm-il darba kont nagħmel domandi parlamentari dwar din il-pixxina u kont anke nsemmiha fid-diskorsi li kont nagħmel hawnhekk stess.

L-iskop ta' dan kollu kien sabiex nippressa lill-Gvern Nazzjonalista biex ma jħallix din il-pixxina tiddeterjora u biex jagħtiha f'idejn xi ħadd li seta' jieħu ħsiebha bħal, per eżempju, l-Marsascala Waterpolo Club.

Per eżempju, fl-4 ta' Lulju, 1991 lill-Ministru għall-Iżvilupp ta' l- Infrastruttura kont għamiltlu din id-domanda:

"Jista' d-dipartiment konċernat isewwi l-pixxina ta' Wied il-Għajn, fosthom ħajt, kollu fili miftuħin, biex il-ħsara ma tikbirx?".

Imbagħad ftit jiem wara, eżattament fis-16 ta' Lulju, kont għamilt mistoqsija dwar il-kumpless sportiv għar-residenti ta' Wied il-Għajn, liema domanda kienet tgħid hekk:

"Jista' d-dipartiment konċernat jieħu ħsieb jara fejn l-aħjar li jinbena kumpless sportiv, b'football ground ġo fih, għar-residenti ta' Wied il-Għajn, qabel ma jittieħed kullimkien għal bini?".

Ir-risposta li ngħatajt għal din id-domanda kienet din:

"Fil-fatt ġie ssuġġerit post li qed jiġi kkonsidrat.".

Pero' minkejja dan bqajna ma smajna xejn aktar.

Imbagħad fl-10 ta' Jannar tas-sena ta' wara kont għamilt mistoqsija lill- Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura dwar din il-pixxina fejn kont staqsejtu hekk:-

"Jista' l-Ministru jgħid x'se jsir mill-pixxina ta' Wied il-Għajn?

Tista' tingħata b'ċens lill-kumitat tal-Waterpolo Club ta' Wied il- Għajn?".

Dak inhar il-ministru kien irriferieni għal tweġiba oħra li kien ta qabel pero' meta fis-7 ta' Awissu, 1995 erġajt għamilt mistoqsija lill-Ministru Michael Refalo u staqsejtu:

"Jista' l-Ministru konċernat jgħaddi t-tmexxija tal-pixxina ġewwa Wied il-Għajn lill-Waterpolo Club ta' Wied il-Għajn qabel ma din tinqered ladarba l-club u n-nies tan-naħat tagħna jenħtieġuha?",

kien irrispondieni hekk:

"Il-futur tal-pixxina ta' Wied il-Għajn irid jiġi kkonsidrat fid-dawl ta' żviluppi dwar dak li għandu x'jaqsam ma' l-allokazzjoni ta' faċilitajiet sportivi.".

Pero' ġara li dawn ir-riżoluzzjonijiet baqgħu ma waslux u fit-13 ta' Ottubru ta' dik is-sena deher artiklu fil-ġurnal "Il-Ġens" taħt it-titlu "Pixxina Abbandunata", fejn Fr. John Avellino kien qal hekk:

"Il-pixxina ta' Wied il-Għajn tinsab fi stat ta' abbandun, xotta bla qatra ilma, ħlief dak li jinġabar mill-ilma tax-xita.

Il-pixxina spiċċat il-mira ta' vandali li daħlu u kaxkru dak kollu li kien jgħodd għalihom.

Dik li darba kienet tissejjaħ il-pixxina nazzjonali nfetħet fis-17 ta' Lulju, 1986.

Kien proġett li kien wettaq il-Ministru Lorry Sant meta dan kellu r-responsabbilta' tal-ministeru tax-xogħol u tad-djar.

Taħtu kellu wkoll l-isports.

Skond l-estimi ta' l-1986, il-pixxina kienet qamet Lm75,000.".

Sur President, minn dan il-kliem wieħed jista' jara kemm verament din il- pixxina kienet tħalliet fi stat ta' abbandun.

L-istess artikolista kompla jgħid li:

"F'Ġunju li għadda, il-Kunsill Lokali ta' Wied il-Għajn kiteb lis- Segretarju Parlamentari responsabbli mill-isports, is-Sur Richard Muscat, u talbu biex il-kunsill lokali jibda jieħu ħsieb il- manutenzjoni tal-pixxina u jibda jamministraha.".

Imbagħad Fr. Avellino għadda biex qal li s-Sur Dominic Azzopardi, Sindku ta' Wied il-Għajn, kien qal lill-ġurnal "Il-Ġens" li:

"Tajjeb li n-nies tan-nofsinhar ta' Malta jkollhom post fejn jistgħu jgħumu s-sena kollha, bħalma għandhom dawk li jgħixu f'naħat oħra ta' Malta.".

L-istess artiklu jkompli jgħid hekk:

"Jidher li l-pixxina ġibdet l-attenzjoni wkoll ta' grupp ta' investituri li wrew interess li jiżviluppaw il-pixxina f'marine park.

Issemmiet iċ-ċifra ta' Lm2 miljun.

Skond rapport li deher fi "in-nazzjon" tad-9 ta' Frar li għadda, il- moħħ wara dan il-proġett huwa is-Sur Edgar Apap.

Is-Sur Apap kien qal li l-proġett jinkludi faċilitajiet ta' laboratorju, librerija estensiva, sala għal konferenzi u għadd ta' ħwienet.

Skond is-Sur Apap, biex isir il-proġett, il-pixxina trid tingħata lil dawn l- investituri biex din titwaqqa' u terġa' tinbena mill-ġdid.

Is-Sindku ta' Wied il-Għajn ma qabilx li l-pixxina tingħata lill-privat bi ftit flus.

Il-pixxina ta' Wied il-Għajn kienet ukoll is-suġġett ta' intelpellanza li saret dan l-aħħar fil-Parlament.

Fis-seduta tas-7 ta' Awissu li għadda d-Deputat Laburista, l-Onor.

Alfred Portelli, staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura Nazzjonali jekk il- ministeru tiegħu jistax jgħaddi t-tmexxija tal-pixxina ta' Wied il- Għajn lill-club tal-waterpolo ta' Wied il-Għajn qabel ma din tinqered.

Il-Ministru wieġeb fis-seduta tal-25 ta' Settembru u qal li l-futur tal-pixxina ta' Wied il-Għajn irid jiġi kkonsidrat fid-dawl ta' żviluppi dwar dak li għandu x'jaqsam ma' l-allokazzjoni ta' faċilitajiet sportivi.".

L-artikolista temm jgħid illi:

"Sadanittant sakemm għaddej dan kollu, dak li fadal mill-pixxina aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qed ikompli jitmermer.

Il-fotografu ta' "Il-Ġens", li żar din il-faċilita' sportiva, qal li wieħed seta' jara għadd ta' aċċessorji tad-dawl nieqsa, toilets żdingati, uffiċċji maqluba ta' taħt fuq u ħmieġ kull fejn tara.

Xena tipika ta' kull post abbandunat.".

Sur President, jiena kkwotajt mill-gazzetta "Il-Ġens" tat-13 ta' Ottubru, 1995 sabiex nuri li dak li kont ngħid kien minnu, jiġifieri li l-pixxina kienet tħalliet fi stat ta' abbandun.

Din il-pixxina kienet serviet biex fiha jsir il-Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar, edizjoni tal-Giochi Senza Frontiere, kif ukoll il-kampjonat u logħob ieħor tal-waterpolo.

Jiena ma jidhirlix li għaliex il-Gvern Nazzjonalista bena pixxina oħra f'Tal-Qroqq kellu jwarrab u jabbanduna għal kollox, donnu b'xi pika, il-pixxina ta' Wied il-Għajn.

Dak iż-żmien il-Kunsill Lokali ta' Wied il-Għajn kien xtaq li jgħin finazjarjament pero' ma setax minħabba li ftit li xejn kellu finanzi.

Tajjeb li wieħed jgħid li s-Charles J. Chetcuti, li kien is-segretarju tal-Marsascala Sports Club, fl-10 ta' April ta' din is-sena, kiteb ittra lill-Ministru Bartolo fejn qallu hekk:

"During the previous administration we asked the authorities to be given the lease of this site.

Dr. Michael Angelo Refalo, the previous Minister for Sports, informed us that until a law is passed in Parliament the site could not be leased to us.

However he entrusted us with the management of this pool with a promise that we will get this lease later.".

Dak li ntalab dak iż-żmien qed isir proprju permezz ta' din ir-riżoluzzjoni li l-Gvern Laburista ġab għad-diskussjoni f'dan il-Parlament.

Din r- riżoluzzjoni tgħid li l-premises li se jingħataw lill-club ta' Wied il- Għajn huma l-premises li jinsabu fit-Triq Ta' Zonqor fejn illum hemm il- Waterpolo Club ta' Wied il-Għajn.

Apparti dan, il-Gvern qiegħed jara x'jista' jsir dwar il-pixxina u nisperaw li għad jasal iż-żmien li l- pixxina tgħaddi wkoll f'idejn min jista' verament jieħu ħsiebha.

L-ittra li s-Sur Charles J. Chetchuti bagħat lill-Ministru Bartolo tgħid ukoll li:

"The pool had been left unattended for a number of years and vandals turned it into a disaster area.

Everything was stolen.

What was left was broken.

There was easy access to the showers and rooms and these were very often used by drug addicts.

Even doors and the electrical system were removed.".

Wara li din il-pixxina kważi inqerdet għal kollox u wara ħafna kritika min- naħa ta' l-Oppożizzjoni Laburista, il-Gvern Nazzjonalista kellu jċedi u għadda t-tmexxija ta' din il-pixxina f'idejn l-kumitat tal-Waterpolo Club ta' Marsascala.

Jiena, min-naħa tiegħi, permezz tal-ħidma tiegħi fil-Parlament għamilt dak kollu li stajt sabiex ngħin lil dawn in-nies li tant jagħmlu sagrifiċċji biex ikomplu bil-ħidma tagħhom b'risq l-isports.

Barra minn hekk, fil-bidu tal-karriera ġurnalistika tiegħi, li bdiet f'Diċembru ta' l- 1966 mal-ġurnal "Il-Ħelsien" fil-Freedom Press tal-Malta Labour Party - fejn illum hemm il-Malta Shipbuilding u li dwarha wkoll għandna riżoluzzjoni - kont kontinwament nikteb fil-ġurnali sabiex il-Gvern Nazzjonalista jgħin lill-club tal-waterpolo ta' Marsascala billi jitkabbrulu l-pitch u l-premises tal-club.

Jien niftakar li wara l-pitch lanqas triq ma kien hemm; kien hemm biss passaġġ ġo għalqa.

Fil-fatt it- triq li hemm illum kien fetaħha Gvern Laburista, bħalma fetaħ ukoll it-triq li tiġi faċċata Ta' Żonqor, is-Siberja.

Il-Gvern Laburista dak iż-żmien lil dik in-naħa kien ta l-ħajja billi bena l-pixxina, bena qasam tad-djar f'Ta' Żonqor u fetaħ triq mill-housing estate għall-pixxina.

Wara li l-Gvern Nazzjonalista bena l-pixxina f'Tal-Qroqq, kien ħalla għal żmien twil il-pixxina ta' Wied il-Għajn fi stat ta' abbandun u kieku ma kienx għall-isforzi tagħna flimkien ma' dawk ta' l-istess kumitat tal- Waterpolo club u għaqdiet oħra f'Marsascala, inkluż il-kumitat Laburista tat-Tielet Distrett li kemm-il darba sejjaħ press conference fuq l-istat tal-biki li kienet tinsab fih il-pixxina, kieku din għadha hekk sal-lum.

It- traskuraġni tal-Gvern Nazzjonalista kienet wasslet biex il-Waterpolo Club ta' Marsascala kellu joħroġ eluf kbar ta' liri sabiex jirranġa din il- pixxina.

Jien hawnhekk irrid nfaħħar ix-xogħol kbir volontarju li sar mill- partitarji, membri u uffiċjali tal-kumitat tal-club u ħafna oħrajn li jirrispettaw lit-team u lill-club, liema club jiena ili niffrekwenta snin twal.

Dawn in-nies kienu fiduċjużi li jekk kemm-il darba ma jingħatawx il- pixxina mill-Gvern Nazzjonalista, din kienet se tingħatalhom minn Gvern Laburista għaliex aħna konna ilna ngħidu li lesti li nagħmlu ħilitna kollha sabiex il-pixxina ma titħalliex f'dak l-istat ta' abbandun.

Il- Gvern Laburista jixtieq ukoll li 'l quddiem jgħaddi l-pixxina lil min ikun jista' jieħu ħsiebha u jien nawgura li l-kwestjoni li hemm fuq l-art tal- pixxina tiġi solvuta ħalli min ikun se jieħu ħsiebha jkollu iktar saħħa legali.

Jien min-naħa tiegħi nieħu din l-opportunita' sabiex nifraħ lill- Marsascala Sports Club li rnexxilhom jirbħu l-league.

Riżoluzzjoni oħra li għandna f'din il-mozzjoni titkellem dwar il-ground ta' St. Patrick's Football Club, li jinsab ħdejn is-swar bejn Ħaż-Żabbar u Bormla.

Jiena partitarju akkanit ta' dan it-team u llum qiegħed president onorarju wara li għal ħames snin kont ukoll president effettiv.

L-Onor.

Tony Abela qiegħed jitbissem u qed jgħidli li r-Rabat dejjem rebħulna, pero' nista' ngħidlu li min-naħa tagħna dejjem ġibna ruħna b'mod sportiv.

Irrid ngħid li t-team ta' Ħaż-Żabbar, minn isfel nett kellu l-ħila li jitla' fuq nett bi players kollha Żabbarin u saħansitra għamilna 37 partita unbeaten.

(Interruzzjonijiet)Jien nawgura li dan il-ground jitmexxa bl-akbar serjeta' ħalli ż-Żabbarin ikunu jistgħu jgawduh.

Tajjeb li wieħed ifakkar li qabel ma Ħaż-Żabbar kiber fl-iżvilupp tal- bini, il-foss kien iservi bħala ground tal-football, imbagħad fis-snin sittin dan intradam, tħawlu s-siġar u l-ground sparixxa.

Imbagħad it- training beda jsir f'parti mill-playing field li hemm fi Triq il-Kunvent - playing field li kien bniha l-Gvern Laburista tas-snin ħamsin - li kienet ta' periklu għaliex minn hemmhekk jgħaddu ħafna karozzi.

Barra minn hekk kien hemm ukoll il-periklu li min ikun qed jilgħab jolqot u jkisser xi ħġieġ tal-vetrini tal-ħwienet li hemm fiċ-ċentru ċiviku.

Kien għalhekk li nbena l-ground ħdejn is-sur, liema ground kien tlesta taħt Gvern Laburista.

Jien niftakar li kien twaqqaf kumitat sabiex jieħu ħsieb dan il-ground, pero' biż-żmien it-tmexxija tiegħu reġgħet ġiet f'idejn is-St.

Patrick's Football Club.

Bejn l-1978 u l-1982, meta jien kont president ta' dan il- club, konna rranġajna d-dressing rooms, il-madum, it-twieqi u l-bibien.

Minn hawnhekk jien nixtieq nieħu l-opportunita' sabiex inrodd ħajr lil dawk kollha li ħadmu miegħi fil-kumitat għal ħames snin sħaħ sabiex it-team tagħna minn isfel nett wassalnih sal-quċċata.

Jien ċert li dan il-club huwa ferħan li uffiċjalment se jingħata l-ground u t-tmexxija tiegħu.

Sur President, jien inħossni kburi ngħid li kellu jkun Gvern Laburista sabiex jagħmel din il-ħaġa u nappella lil min se jkun responsabbli minn dawn il- faċilitajiet sportivi sabiex iżommhom fi stat tajjeb u nappella wkoll lill- poplu in ġenerali sabiex ma jiġux imwettqa atti ta' vandaliżmu.

Sur President, irrid infakkar li Gvern Laburista ħadem ħafna fil-qasam sportiv u kien hu li ta spinta 'l quddiem lill-isport u anke bena l- istadium nazzjonali li hemm f'Ta Qali.

Gvern Laburista fetaħ ukoll numru kbir ta' pitches tal-boċċi f'ħafna bliet u rħula Maltin u jkun tajjeb jekk nipprovaw naraw fejn nistgħu nżidu xi ranges għall-isparar fuq il-plattini anke n-naħa t'isfel ta' Malta.

Sur President, fost affarijiet oħra Gvern Laburista ta għajnuna finanzjarja record, sabiex anke din is-sena pajjiżna jkun jista' jieħu sehem fil-Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar.

Din is-sena ksibna riżultati tajbin ferm u jien minn hawnhekk nifraħ lill-kompetituri Maltin kollha li ħadu sehem.

Gvern Laburista ta wkoll is-somma ta' Lm12,000 sabiex jgħin lill- Marsascala Waterpolo Club u lis-Sliema Waterpolo Club jieħdu sehem f'logħob li sar barra minn Malta.

Sur President, nixtieq issa ngħid xi ħaġa dwar il-parti tal-mozzjoni li tirrigwarda l-Freedom Press.

Meta l-Gvern Laburista għadda din l- istamperija lill-Marsa Shipbuilding kien qed jagħti xi ħaġa li kienet għal qalbu ħafna.

Jiena nista' ngħid dan għaliex kont wieħed milli ħdimt bħala ġurnalista fil-Freedom Press bejn l-1966 u l-1970.

Dak kien monument kbir għall-Partit Laburista għaliex inbena bid-dnub il-mejjet u l-ebda prezz ħadd ma qatt jista' jħallas għalih.

Minkejja l-plejtu li qed iqajjem il- Partit Nazzjonalista, dak li qed isir hawnhekk qiegħed isir bl-aktar mod trasparenti u mhux qed isir bħalma kien sar fil-każ ta' l-art ta' quddiem Putirjal fejn il-Gvern Nazzjonalista biegħha b'Lm25,000 biex imbagħad ftit ġimgħat wara l-istess biċċa art inbiegħet bi Lm0.25 miljun biex seta' jinbena l-car park.

L-istess jista' jingħad għall-art żdingata li kien hemm f'Ħal Qormi u li fi żmien Gvern Nazzjonalista nxtrat bi kważi Lm2 miljun minn Posta Ltd.

L-istess nista' ngħid dwar il-famuż football club ta' Birkirkara li ngħata bħala proprjeta' lill-club b'riżoluzzjoni tal- Parlament u wara spiċċa post ta' l-ikel tal-McDonald's.

Aħna gvern serju u trasparenti u għalhekk ġejna b'dawn ir- riżoluzzjonijiet u minn dak li qalulna nies li nitkellmu magħhom jidher li ħafna minn dawk li jħobbu l-isports, speċjalment dawk li għandhom konnessjoni diretta ma' dawn il-clubs li ssemmew f'din ir-riżoluzzjoni, huma kuntenti ħafna li l-Gvern Laburista, f'inqas minn sena ħa l-passi neċessarji sabiex iressaq dawn ir-riżoluzzjonijiet.

Jien fiduċjuż li min se jkollu t-tmexxija ta' dawn il-clubs fdata f'idejh se jimxi b'mod tajjeb ħalli b'hekk jinkisbu riżultati pożittivi.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Sur President, jiena se nitkellem biss fuq ir- riżoluzzjoni mniżżla bħala Dokument "D" fil-mozzjoni li għandna għad- diskussjoni quddiemna.

Din ir-riżoluzzjoni titkellem dwar art f'St. Andrew's, liema art tinsab f'idejn il-Partit Laburista.

Jiena nnotajt ir-ruling li tat is-Sedja aktar kmieni llejla, liema ruling kien ibbażat fuq il-kelma li hemm fil-Kostituzzjoni, il-kelma "compounding" li fil-verzjoni Maltija hija "ftehim".

Is-Sedja interpretat ukoll il-kelma "compounding" bħala li tnaqqas b'xi mod il-valur tad-debitu li jkun hemm.

Naturalment jien noqgħod għal dan ir-ruling pero' irrid nirrimarka li anke din l-interpretazzjoni ta' tnaqqis, jiġifieri li "compounding" tfisser li tnaqqas ...

Kif diġa' għidt fis-sottomissjonijiet li għamilt, fil- mozzjoni hemm kondizzjoni li sostanzjalment qiegħda tbiddel il-kuntratt, jiġifieri li l-Gvern qed jirrinunzja għad-dritt li għandu, bil-kuntratt kif inhu llum, li jieħu lura l-proprjeta' in kwestjoni jekk ma jsirx il- pagament ta' l-arretrati.

Din il-klawsola se tiġi rinunzjata u ċertament jiena ngħid li dan bil-lingwa normali jfisser li l-obbligu tad-debitu li għandu l-Labour Party qiegħed jitnaqqas sostanzjalment.

Naturalment ir- ruling jorbotna lkoll u jien noqgħod għalih pero' tibqa' impregiudicata il- kwestjoni kostituzzjonali.

Jiġifieri wieħed ikun irid jeżaminaha għaliex, kif ġie rilevat, mhux biss hemm standing order ta' dan il-Parlament li jirregola dibattitu bħal dan - naturalment l-istanding orders jorbtu lil din il-Kamra skond l-interpretazzjoni tas-Sedja - pero' hemm ukoll provvediment kostituzzjonali u dan jibqa' dejjem soġġett għall- interpretazzjoni tal-qorti kompetenti.

Sur President, niġi issa għas- sustanza ta' dak li se ngħid fuq din il-mozzjoni.

Din il-mozzjoni għandha bħala l-antiċedenti tagħha mozzjoni li kienet ġiet diskussa u approvata minn dan il-Parlament fis-7 ta' Awissu ta' l- 1979.

Dak inhar jien kont tkellimt dwar dik il-mozzjoni fejn kont għidt li l-Oppożizzjoni ma taqbel assolutament xejn ma' dak li kien qed jiġi propost, jiġifieri li l-Gvern magħmul mill-Partit Laburista kien qed jagħti art lill-Partit Laburista u l-Partit Laburista min-naħa tiegħu, bil-kunsens tal-Gvern, kien għamel ftehim mal-Malta Shipbuilding.

Ir-riżultat finali ta' dak il-ftehim - mingħajr distinzjoni bejn gvern u partit - kien li l- Gvern Malti, li huwa tal-poplu kollu, għadda lill-Partit Laburista l- artijiet in kwestjoni f'St. Andrew's. Fis-seduta 310 tas-7 ta' Awissu, 1979 jien kont għidt dawn il-preċiżi kelmiet: "Il-Gvern sab il-mod kif jiffinanzja lill-partit tiegħu".

Dak inhar kien jidher ċar li l-art li kienet qed tiġi mgħoddija lill- Malta Labour Party kellha u kien se jkollha valur sostanzjali.

Illum il- valur ma nafux kemm hu, fis-sens li dan jinbidel skond is-suq, pero' f'"l- orizzont" tal-11 ta' Novembru, 1995 deher artiklu ta' Michael Abela - jien naħseb li dan kien sempliċement nom-de-plume u fil-fatt l-artiklu kien miktub minn xi ħadd li jaf l-affarijiet sewwa - fejn taħt il-heading ta' "Użu Tajjeb mill-Bini ta' Sant'Andru", kien hemm miktub hekk:

"Fl-aħħar tliet snin, esperti fil-valuri ta' l-art u tal-bini kienu qed jistmaw li l-valur tal-proprjetajiet tal-Partit Laburista seta' jitla' għal bejn miljun lira u nofs u tliet miljun lira. ......

Fuq il-parir li ngħata, il-Partit Laburista ssettja bħala target tiegħu li l-bejgħ tat-tliet proprjetajiet iqarreb għal miljun lira u nofs.".

Dan kollu juri li l-materja kienet ġiet diskussa fi ħdan il-Malta Labour Party u min kiteb l-artiklu taħt l-isem Michael Abela qal li l-partit għandu jirrealizza a minimum ta' Lm1.5 miljun mill-bejgħ ta' dawk il- proprjetajiet.

Sur President, din hija s-sitwazzjoni llum.

Bħala riżultat ta' mozzjoni approvata minn dan il-Parlament fl-1979, il- Partit Laburista mhux biss akkwista dawn l-artijiet talli akkwistahom flimkien ma' ċens perpetwu ta' Lm20,000 fis-sena dovut lilu mill-Malta Shipbuilding, talli hu kien għadda lil din il-kumpannija dik li kienet magħrufa bħala l-Freedom Press.

Il-Partit Laburista forsi jargumenta bil- mod li huwa għamel sagrifiċċju kbir meta biegħ il-headquarters tiegħu - u kważi jaħseb li għamel att ta' ġenerosita mal-poplu Malti! - għaliex ma' dak il-bini kienu marbutin ir-raġunijiet emozzjonali u sentimentali.

Pero' fil-fatt l-affarijiet m'humiex hekk.

Jien mill-ewwel kont għidt li realment dak li kien qed jipproponi l-Labour Party kien mod kif hu kien se jiffinanzja lill-Partit Laburista u llum qed nirrealizzaw din is- sitwazzjoni b'mod aktar ċar.

Jekk il-Kamra tapprova din ir-riżoluzzjoni, se jiġri li l-Partit Laburista mhux biss ineħħi minn fuqu l-piż ta' l-arretrati taċ-ċens li llum jammontaw għal Lm0.25 miljun imma se jneħħi wkoll il-possibbilta' li l- gvern, bħala proprjetarju, jieħu lura l-art għaliex ma tħallasx iċ-ċens u se jżomm id-dritt li jirċievi ċ-ċens mingħand il-Malta Shipbuilding, kemm l- arretrati kif ukoll iċ-ċens ta' Lm20,000 fis-sena, b'mod perpetwu.

Meta l- Kamra tapprova dan il-ftehim se jiġri li l-Partit Laburista se jkollu f'idejh tliet proprjetajiet li huwa stess qed jistma li tagħhom jista' jakkwista bejn Lm1.5 miljun u Lm3 miljun u jkollu wkoll id-dritt li jirċievi, għal quddiem, Lm20,000 fis-sena ċens perpetwu mingħand il-Malta Shipbuilding u l-Gvern mistenni li jikkuntenta billi jiġi surrogat fid- drittijiet tiegħu u jirċievi l-flus ta' l-arretrati ta' ċens mhux mingħand il-Labour Party imma mingħand il-Malta Shipbuilding.

Jiena niddiskrivi dan bħala att ta' korruzzjoni ta' gvern li jsejjaħ lilu nnifsu Laburista - u hekk hu, m'huwiex il-Gvern Malti - li se jagħmel pjaċir lill-Malta Labour Party.

Jiġifieri l-Gvern qed jgħid lill-Malta Labour Party li huwa liberu li jbigħ il-proprjeta' mingħajr ma jħallas l- arretrati ta' Lm0.25 miljun f'ċens diġa' skadut u jistenna li huwa wkoll; li huwa l-proprjetarju tal-Malta Shipbuilding, idaħħal idejh fil-but tal- poplu Malti, joħroġ Lm0.25 miljun minn but il-poplu Malti, jaħfer dak il- Lm0.25 miljun lill-Labour Party u jgħid li dawk il-Lm0.25 għandha tbatihom il-Malta Shipbuilding, meta nafu li din hija kumpannija teknikament falluta u għandha miljuni kbar ta' liri f'dejn li qed jagħmel tajjeb għalihom il- poplu Malti.

Issa b'din ir-riżoluzzjoni l-poplu Malti qed jiġi mitlub joħroġ Lm0.25 miljun oħra biex meta il-Malta Labour Party jiġi biex ibigħ il-proprjeta', iżomm il-flus kollha għalih.

Jekk dan ma jissejjaħx skandlu fid-dawl tax-xemx ma nafx kif ikunu l-iskandli fid-dawl tax-xemx.

Sur President, dan kollu kien premeditat minn 20 sena ilu.

Dak iż-żmien f'dan il-Parlament jien kont staqsejt kif il-Gvern kien esproprja l-art kollha li kellu bżonn biex jinbena l-Marsa Dock u r-rokna li fuqha kien hemm il-Freedom Press ma esproprjahiex.

Jiġifieri l-Gvern dak iż-żmien esproprja l-artijiet kollha li kellu bżonn għall-Marsa Dock - u ma ħallasx bil-belli liri tagħhom imma ħallas skond il-liġijiet tal-pajjiż - pero' din ir-roqgħa art, li wkoll kellu bżonnha għall-Malta Shipbuilding, kien iddeċieda li ma jesproprjahiex u minflok għamel dawn il-kuntratti li bihom il-Labour Party ingħata mingħand il-gvern tliet artijiet f'Pembroke u Lm20,000 fis-sena ċens perpetwu permezz tal-Malta Shipbuilding.

F'Awissu ta' l-1979, f'dibattitu f'dan il-Parlament, jien kont għidt ukoll li kien stramb ħafna kif il-Gvern kien qiegħed jagħti ċens perpetwu meta l-policy tal-gvern dejjem kienet, u għadha, li ma jingħatax ċens perpetwu imma jingħata ċens għal perijodu twil.

F'dan il-każ il-Gvern minflok li esproprja l-art li kellu bżonn, kif għamel ma' proprjetarji oħra - u din diġa' hi diskriminazzjoni pożittiva favur il-Malta Labour Party - taha valur ta' Lm20,000 ċens fis-sena li jekk tikkapitalizzahom bit-8% - din ir-rata ta' 8% kont ħadtha mil-liġi li titkellem dwar is-suċċessjoni u d-donazzjoni li kienet timponi li fuq valur ta' art mogħtija b'ċens perpetwu ċ-ċens jiġi kkapitalizzat bi 8% - jiġu jammontaw għal Lm0.25 miljun.

Jien naħseb li 20 sena ilu dan ma kienx valur irriżorju imma kien valur tajjeb.

Issa l-Gvern qed jipproponi li dawk l-Lm20,000 ċens perpetwu, valorizzat dak inhar għal Lm0.25 miljun, iżommhom il-Malta Labour Party u minbarra hekk ikollu dawn l-artijiet, li skond l-artiklu li kkwotajt minnu aktar kmieni - li jidher li huwa ispirat u mibni fuq fatti magħrufa - jiswew madwar Lm3 miljun.

Sur President, jiena naħseb li huwa ħażin ħafna li jkun hemm dan it-taħlit bejn il-gvern u l-partit li jkun fil- gvern.

Hawn għandna gvern li qed jiġi quddiem din il-Kamra biex jirrikkmandalna u jitlobna nagħtu l-opportunita' lill-partit politiku tiegħu sabiex dan jirrealizza Lm3 miljun għaliex it-titolu li għandu l- Malta Labour Party illum huwa soġġett li jekk ma jitħallasx iċ-ċens dovut, dan it-titolu jista' jaqa'.

U hija l-qorti li tiddeċiedi jekk it-titolu jaqax jew le.

Hawnhekk nixtieq nirriferi għall-osservazzjoni li saret min-naħa tal- Malta Labour Party, inkluż mid-Deputy Leader Dr. George Abela, dwar li l- Gvern ma kienx ħa passi kontra l-Malta Labour Party.

Ir-risposta tiegħi hija li l-Gvern ta' qabel kien magħruf għall-prudenza kbira li mexa biha u anke għall-mod kif mexa, jiġifieri li ma jkunx hawn skossi bla bżonn f'pajjiżna.

Il-Gvern ta' qabel, li kelli l-unur li mmexxi, qagħad attent ħafna li jevita l-iskossi.

Anke f'din il-kwestjoni mexa bi prudenza kbira u ma ħax passi sakemm kien ċert li ma kienx hemm il-possibbilta' ta' bejgħ immedjat tal-proprjeta' f'St. Andrew's. Pero' imbagħad ġara li fl-1992 il-Malta Labour Party iddeċieda li qatt m'hu se jagħmel użu minn din il-proprjeta' għaliex bena headquarters ġodda fil-Blata l-Bajda.

Fil-fatt jekk inħarsu lejn il-kuntratt ta' l-20 ta' Awissu, 1979 bejn il-Gvern ta' Malta u l-Malta Shipbuilding naraw illi kien hemm miktub hekk:

".... u billi l-Malta Labour Party għal din ir-raġuni huwa lest li jirrilaxxa din il-proprjeta' bil-patt li jingħata akkomodazzjoni adegwata alternattiva ...."

Jiġifieri l-bażi tal-kuntratt kien li l-Malta Labour Party suppost mar għand il-Gvern jgħidlu li hu kien se jagħtih il-headquarters tiegħu pero' minflok hu ried jagħtih fejn jagħmel headquarters oħra.

Fl-1992 kien ċar li l-Labour Party ma kienx se jagħmel użu minn din l-akkomodazzjoni adegwata alternattiva li kien ingħata mill-Gvern Laburista stess fl-1979.

Mhux hekk biss, talli kien jidher ċar li l-Labour Party kien beda jesplora kif jista' jiddisponi minn din il-proprjeta'.

Allura fil-bidu ta' l-1993 il-Gvern, permezz tal-Kummissarju ta' l-Artijiet, b'ittra uffiċjali - dan kien il-bidu ta' proċeduri ġudizzjarji - qal lil-Labour Party li kellu jagħti Lm150,000 f'arretrati ta' ċens mhux imħallas u li jekk ma jħallashomx il-Gvern kellu d-dritt li jieħu l-art lura.

L-iskop wara dan kien li l-Gvern ried iżomm sħaħ id-drittijiet tiegħu, anke li jieħu l-art jekk ma jkunx hemm pagament taċ-ċens, pero' ried ukoll li jekk isir xi bejgħ, il-flus tal-Gvern jidħlu fil-but tal-poplu Malti.

Allura kieku fl-1993 sar il-bejgħ - minn informazzjoni li għandna jidher li kien se jkun hemm ftehim bejn il-Labour Party u persuni oħra li waħda minn dawn il-proprjetajiet magħrufa bħala r-Raffles se tinbiegħ għal Lm400,000 - il-Gvern kellu jieħu ħsieb li jdaħħal l-arretrati taċ-ċens li kienu dovuti.

Issa dan il-Gvern qed jiġi quddiem dan il-Parlament, jinsa l-ittra uffiċjali u jitlob biex jinħafrulu Lm0.25 miljun biex jeħodhom il-partit tiegħu.

U hawnhekk irrid nagħmel daqsxejn ta' kumment żgħir dwar is- sistema ta' demokrazija fil-partiti politiċi.

Il-partiti politiċi jrid ikollhom a level playing field, anke fil- battalja politika bejniethom, u allura meta għandek il-gvern tal-ġurnata li għamel rigal ta' Lm3 miljun lil partit wieħed, addio l-level playing field.

Bil-flus li l-Partit Laburista jdaħħal mill-bejgħ ta' dawn il- proprjetajiet ikun miljunarju fil-veru sens tal-kelma u l-partiti l-oħra, inkluż il-Partit Nazzjonalista, iridu jikkompetu ma' partit li b'dak li qed jagħmel dan il-Gvern - u b'dak li għamel il-Gvern ta' l-Onor.

Perit Mintoff 20 sena ilu - għamlu partit miljunarju.

Iktar minn hekk, minbarra dan ir- rigal ta' miljuni ta' liri qed jgħidilna wkoll biex ma nitolbuhx il-Lm0.25 miljun li għandu jagħti bħala arretrati ta' ċens.

Sur President, jiena nirrepeti u ngħid li dan huwa skandlu fid-dawl tax-xemx.

Dan huwa serq ta' flus il-poplu, daylight robbery li dan il-Parlament qed jiġi mitlub li jipparteċipa fih.

Għalhekk, Sur President, aħna ma naqblux ma' dan u rridu nispjegaw lill- poplu li għandna gvern li ilu sena sħiħa jgħidilna kemm għandu ħofor u kemm għandu djun u kemm irid jagħmel ekonomiji u issa se jaqbad u jaħfer Lm0.25 miljun li għandu dritt li jeħodhom.

Dik hi l-kelma "maħfra".

Legalment tista' toqgħod tilgħab bil-kliem pero' l-verita' hi li, jekk tgħaddi din ir- riżoluzzjoni, għada l-Labour Party jista' jmur ibigħ il-proprjeta' tiegħu, idaħħal il-flus hu u l-Gvern ma jdaħħal xejn.

Il-Gvern se jkun surrogat fid-drittijiet tal-Labour Party kontra l-Malta Shipbuilding.

Il-Gvern jista' jfittex lill-Malta Shipbuilding biex tħallsu l-Lm0.25 u meta nafu li din il-kumpannija hija falluta u l-Gvern qed jippompja l-miljuni kull sena sabiex din tibqa' miexja, jiena naħseb li l-velu legali li bih qegħdin jipprovaw jgħattu dan l-iskandlu huwa velu li m'hu qed jaħbi xejn u qed naraw in-nudita' sħiħa ta' l-oxxenita' tal-proposta li għandna quddiemna.

Sur President, kif nafu, diġa' ġiet proposta emenda minn din in-naħa fuq il-mozzjoni kollha kemm hi - li naturalment hija prinċipalment ispirata fuq dan il-kuntratt li qed jiġi propost li jsir bil-benedizzjoni ta' din il- Kamra - imma jien issa se nipproponi emenda oħra li taqra hekk:

"E" Emenda għar-riżoluzzjoni dokument "D" annessa ma' mozzjoni numru 82:

Fit-tarf tal-paragrafu li jibda bil-kliem "U billi ċ-ċenswalist preżenti" daħħal dan il-proviso:

"B'dan iżda li l-ħlas ta' l-arretrati taċ-ċens kollu dovut miċ- ċenswalist fid-data tat-trasferiment tal-proprjeta' għandu jsir mal- pubblikazzjoni ta' l-istess kuntratt ta' trasferiment u l-ammont relattiv m'għandux ikun ta' piż fuq il-fondi pubbliċi tal-Gvern ta' Malta direttament jew indirettament permezz ta' pagament mill-Malta Shipbuilding Company Ltd jew b'xi mod ieħor."

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda din l-emenda?

ONOR.

TONY ABELA: Nissekonda.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Sur President, din l-emenda hija ċara.

Jekk il- Partit Laburista se jbigħ din il-proprjeta' qed ngħidulu li almenu jrid iħallas l-arretrati taċ-ċens u jekk il-Gvern irid iħalli lill-partit ibigħ din il-proprjeta', għalkemm għandu dritt li jitlob lura l-proprjeta', qed ngħidulu li jista' jagħmel dan b'kondizzjoni li jiġbor dak li hu tal-poplu Malti, jiġifieri Lm0.25 miljun arretrati.

U jrid jiġborhom fuq il-kuntratt mhux billi jkollna xi camouflage legali u ngħidu li l-Malta Shipbuilding se tħallas, meta l-flus ikunu akkwistati mingħand il-Gvern.

Dan irid ikun pagament li tabilħaqq isir lill-Gvern mhux bi flus li jkunu ġejjin mill- Kaxxa ta' Malta.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Hemm iktar rimarki?

L-Onor.

Joe Cilia.

ONOR.

JOE CILIA (Segretarju Parlamentari għaż-Żgħażagħ, Sport, Kultura u Arti): Sur President, quddiemna għandna mozzjoni li tinkorpora numru ta' riżoluzzjonijiet.

Jien xtaqt nikkonċentra fuq tnejn minn dawn ir- riżoluzzjonijiet pero' madanakollu ma jkunx għaqli jekk wieħed ma jikkummentax xi ftit fuq dak li għadna kemm smajna.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni għoġbu jikkwota lid-Deputat Mexxej tal-Partit Laburista, Dr. George Abela, dwar din il-famuża kwestjoni li l-Onor.

Fenech Adami qed isejjaħ skandlu.

Jekk qed jgħid li dan huwa skandlu, serq fid- dawl tax-xemx u korruzzjoni, għaliex ma jressaqx il-każ quddiem il- Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni?

M'għandux fiduċja fl- istituzzjonijiet tal-pajjiż?

Din kienet waħda mill-istediniet li Dr. George Abela għamel lill-Partit Nazzjonalista, ħaġa li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni għoġbu ma jsemmix.

Onestament ma nafx għaliex qed naraw ċerta arroganza.

Anke fir-rigward tar-ruling li tat Madam Speaker, fejn qalet li dan li qed isir f'din ir-riżoluzzjoni m'hu maħfra xejn, tan-naħa l-oħra xorta jagħlqu għajnejhom u jibqgħu għaddejjin qisu dak li jgħidu huma biss huwa tajjeb.

Sur President, jiena nibqa' ngħid u nsostni li l-Partit Laburista għamel sagrifiċċju kbir meta kien ta dik il-proprjeta' lill-Malta Shipbuilding għaliex fl-interess nazzjonali ċeda proprjeta' fil-qalba tal-pajjiż.

Dan donnu li tan-naħa l-oħra m'humiex jarawh.

Bħalma għidt diġa', min ikollu l-iskandli, il-korruzzjoni u l-ħmieġ ma jiġix quddiem il-Parlament biex jagħti l-opportunita' lill-Oppożizzjoni li tiddiskuti u titkellem kemm trid fuq il-materja in kwestjoni.

Jien naħseb li min ikun irid jaħbi, jibża' jagħmel dawn l-affarijiet u jibża' jħalli lill-poplu jiġbed il- konklużjonijiet tiegħu wara li jara l-veduti tal-każ.

Nixtieq issa nirriferi għal żewġ dokumenti partikolari li qed jitressqu quddiem il-Kamra u li jien kont involut fihom b'mod dirett.

L-ewwel dokument li nixtieq nitkellem dwaru huwa proprjament dak li jikkonċerna lil Ħal Ferħ Co. Ltd., lill-Assoċjazzjoni ta' l-iScouts u lill- Partit Laburista, li lkoll qed jingħataw proprjeta' fl-inħawi magħrufa bħala n-Naħħalija u l-Kamp ta' Għajn Tuffieħa, fil-limiti ta' Għajn Tuffieħa stess.

Issa f'pajjiżna s-sitwazzjoni kienet li l-proposti li jitressqu mill-poplu jintefgħu fuq xkaffa u qatt ma kien isir tentattiv serju biex wieħed jipprova jwassal għal ftehim l-interessi konfliġġenti iżda, għall-kuntrarju, meta tressqet quddiemna talba mill-Assoċjazzjoni ta' l-iScouts sabiex din tieħu biċċa art sostanzjali fl-inħawi li għadni kemm semmejt, ħadna in konsiderazzjoni l-interess tal-Partit Laburista u l- interess ta' l-Air Malta, tramite Ħal Ferħ Co. Ltd, li wkoll urew ix-xewqa jagħmlu xi żvilupp f'dawn l-inħawi, u minflok ma ħallejna dawn l-affarijiet fuq l-ixkaffa għal snin twal ressaqna l-partijiet flimkien u pprovajna nwassluhom fi ftehim bejniethom.

Fil-fatt għandi l-pjaċir ngħid li dan il- ftehim intlaħaq u hawnhekk nixtieq nieħu l-opportunita' biex nirringrazzja lit-tliet partijiet konċernati għar-rieda tajba li wrew biex finalment waslu għal dan il-kompromess.

Sur President, dwar Ħal Ferħ Co. Ltd ta' min isemmi li l-kumpless li għandha din il-kumpannija kellu tmexxija ħażina f'dawn l-aħħar snin u preżentement m'huwiex miexi tajjeb.

GĦalhekk Ħal Ferħ Co. Ltd., li tixtieq li dan il-kumpless ikun vijabbli, ħasset li tkun qed tagħmel pass tajjeb jekk testendi dan il-kumpless għaliex b'hekk iktar ikun hemm ċans li dan iservi ta' attrazzjoni għat-turisti.

Hawnhekk ta' min jgħid li permezz ta' dan id-dokument, Ħal Ferħ Co. Ltd. qed tintrabat li fi żmien ħames snin tinvesti mhux inqas minn Lm1 miljun f'benefikati.

Iċ-ċens fuq din l-art huwa ta' Lm20,000 fis-sena, liema ċens jirrivedi ruħu kull ħames snin bl- 10%.

Dan id-dokument isemmi wkoll affarijiet li għandhom x'jaqsmu mal- manutenzjoni u mat-tiswija.

Ħaġa li s'issa ma jidhirlix li ssemmiet f'din il-Kamra hija li d- Dipartiment ta' l-Edukazzjoni kellu xi premises f'din l-area, li sfortunatament matul dawn l-aħħar snin tħallew jitmermru, bil-konsegwenza li ma setgħux jibqgħu jintużaw bħala youth hostel.

Madanakollu aħna ħarisna 'l quddiem u minkejja li kien diġa' sar ftehim bejn it-tliet partijiet konċernati, id-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni, flimkien mas- Segretarjat Parlamentari għaż-Żgħażagħ, Sport, Kultura u Arti, baqa' jinsistili għal youth hostel f'dawn l-inħawi.

Fil-fatt huwa għalhekk li f'dan id-dokument Ħal Ferħ Co. Ltd. qed tintrabat li tibni blokk għall-użu ta' youth hostel għal mhux inqas minn 50 persuna.

Barra minn hekk, din il- kumpannija qed tintrabat ukoll li tipprovdi akkomodazzjoni u catering services addizzjonali għal mhux inqas minn 100 persuna fil-Ħal Ferħ Tourist Complex jew f'post ieħor, bi qbil bejn l-istess partijiet u s-Segretarjat Parlamentari għaż-Żgħażagħ, Sport, Kultura u Arti, għall-perjodu parikolari ta' matul is-sajf.

Dan qed nagħmluh sabiex inkabbru iktar il-youth exchanges għax jekk nipprovdu din it-tip ta' akkomodazzjoni, iktar tikber il-possibbilta' li nakkomodaw żgħażagħ barranin bl-inqas spejjeż possibbli u bl-iktar mod prattiku.

Dan qed ngħidu sabiex nuri kemm l-affarijiet qed isiru b'ċertu għaqal u b'ippjanar fit-tul.

It-tieni assoċjazzjoni li qed tissemma f'dan id-dokument hija dik ta' l- iScouts.

Kien hemm min qal li lil din l-assoċjazzjoni, li taħdem b'mod volontarju, qed nagħtuha area kbira ħafna b'ċens negliġibbli ta' Lm2,000.

Pero' hawnhekk jien irrid ngħid li l-Gvern huwa committed li jgħin b'mod konkret u fattwali lill-għaqdiet volontarji sabiex dawn ikunu jistgħu jkattru r-rwol soċjali tagħhom.

Fil-fatt aħna qed ngħidu li din l-area se sservi wkoll bħala camping site u se tkun ta' livell internazzjonali.

Hawnhekk ta' min jgħid li l-Assoċjazzjoni ta' l-iScouts qed tintrabat li fis-sena 2000 torganizza l-Mediterranean Scouts Jamboree f'din l- international camping site li se jattendu għalih mhux inqas minn minn 3,000 scout.

Barra minn hekk ta' min jgħid ukoll li madwar terz ta' din is-site se jkun għad-dispożizzjoni tal-pubbliku Malti u anke ta' l-għaqdiet filantropiċi li se jkunu jistgħu jagħmlu użu minn dawn l-inħawi.

Sur President, l-għan tagħna huwa li pajjiżna, permezz ta' l-iscouts movement, jibda joffri l-possibbilta' li scouts minn madwar ir-reġjun tal- Mediterran jibdew jiġu f'pajjiżna u jieħdu t-taħriġ tagħhom f'dan it- training camp.

B'hekk nisperaw li meta dawn imorru lura lejn pajjiżhom u jirrakkontaw l-esperjenzi li jkunu għaddew minnhom, ikunu qed jagħmlu reklam għal Malta.

Permezz ta' din ir-riżoluzzjoni, l-Assoċjazzjoni ta' l- iScouts qed tintrabat li tinvesti mhux inqas minn Lm50,000 bħala benefikati sas-sena 2000.

Barra minn hekk, b'dan li se jsir, f'pajjiżna se jiġi introdott konċett ġdid fejn se jiġi mpjegat warden residenti fulltime, jiġifieri li filwaqt li din il-persuna tkun residenti f'dan is-sit tara li l-affarijiet f'dawn l-inħawi jkunu qed jimxu kif suppost.

Din hija xi ħaġa li ċertament għandha tiġi mfaħħra u nkoraġġita.

Ma jistax jonqos li din is-site tibda tintuża wkoll mis-Segretarjat Parlamentari għaż-Żgħażagħ, Sport, Kultura u Arti u mid-Dipartiment ta' l- Edukazzjoni.

Huma ħafna dawk il-ministeri u dipartimenti li se jagħtu l- kontribut tagħhom fix-xogħol li se jsir f'din is-site.

Biżżejjed ngħidu li l-Ministeru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni u Dipartiment ta' l- Agrikoltura se jkollhom x'jaqsmu mal-landscaping u l-fencing ta' din l- area, liema fencing jista' jsir permezz ta' siġar.

Ta' min jgħid ukoll li f'din l-area qed tiġi allokata lill-Partit Laburista estensjoni taċ-Ċentru Anton Buttigieg ħalli dan ikompli jiżviluppa bħala ċentru edukattiv u hostel.

Din ir-riżoluzzjoni, li hija konformi ma' l-istructure plan li kienet fasslet l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għal dawn l-inħawi, qed torbot lill-Partit Laburista - qed ngħid dan għax bħalissa qed jissemma li jistgħu jsiru abbużi u skandli - li ma jgħaddix din il-proprjeta' lil ħaddieħor mingħajr ma jersaq quddiem dan il-Parlament.

(Interruzzjonijiet) Jien naħseb li hekk kellhom isiru l-affarijiet fil-passat.

It-tieni dokument li xtaqt nitkellem dwaru u li fuqu sar ħafna xogħol, kemm mis-Segretarjat Parlamentari għaż-Żgħażagħ, Sport, Kultura u Arti kif ukoll mill-Kunsill Malti għall-Isport, huwa proprjament dak li jittratta dwar it-trasferiment ta' faċilitajiet sportivi lil għaqdiet sportivi.

L- ewwelnett nibda billi ngħid li aħna ħassejna li għalkemm kien qiegħed hemm, il-Kunsill Malti għall-Isport ma kellux saħħa u ma kienx rappreżentattiv b'mod wiesa' imma kien qiegħed hemmhekk biex il-ministru jużah biss fejn jidhirlu.

Aħna għidna mill-ewwel li m'huwiex xieraq li nħallu lill-ogħla istituzzjoni sportiva tal-pajjiż, il-Kunsill Malti għall-Isport, jibqa' f'dan l-istat pjetuż.

Jien hawnhekk naf x'qed ngħid għax għamilt żmien nirrappreżenta lill-oppożizzjoni fuq dan il-kunsill u minkejja l-isforzi ġenwini li kienu jsiru minn dawk kollha li kienu jipparteċipaw f'dan il- kunsill, dawn ma kenux isibu għajr bibien magħluqin u għalhekk l-affarijiet dejjem kienu jibqgħu fuq il-karta.

Allura ridna li nagħtu saħħa lil dan il- kunsill u bdejna billi enfasizzajna l-ħtieġa li dawk l-għaqdiet sportivi li m'humiex fi ħdan il-Kumitat Olimpiku Malti jkollhom rappreżentanza.

Hawn ta' min jgħid ukoll li minkejja li suppost kienet tinħatar persuna unofficially għan-nom tal-kunsilli lokali, fir-realta' ma kienx hemm tali rappreżentanza uffiċjalment u għalhekk aħna ħsibna għal din ir- rappreżentanza wkoll.

Aħna ħsibna wkoll għal iktar involviment ta' persuni b'diżabilita' għaliex wara kollox illum qed nisimgħu ħafna dwar il-ħtieġa li dawn il-persuni jagħtu sehem sħiħ fis-soċjeta' u għalhekk għidna li dawn se jkollhom ukoll rappreżentanza diretta fuq il-Kunsill Malti għall-Isport.

Fi ftit kliem aħna wessajna r-rappreżentanza ta' dan il-kunsill u tajnieh rwol eżekuttiv b'mod konkret.

Fil-fatt hawnhekk nixtieq nieħu l- opportunita' biex mhux biss nirringrazzja lil dan il-kunsill imma anke lill- impjegati tal-Land Department, partikolarment lill-Perit Sciberras tal- paċenzja li ħa u lill-Ministru Buhagiar li ressaq din ir-riżoluzzjoni.

Il-Gvern għandu fiduċja kbira fl-għaqdiet sportivi ta' pajjiżna u ried juri dan bil-fatti.

Jien naħseb li xejn ma jiggarantixxi aħjar l- awtonomija u l-identita' ta' dawn l-għaqdiet, milli li dawn jingħataw il- premises f'idejhom biex imexxuhom huma.

Il-Gvern qed jirrikonoxxi wkoll il- fatt li dawn l-għaqdiet kważi kollha huma mmexxija fuq bażi volontarja għax li kieku kellna naqbdu s-sigħat li jiddedikaw l-eluf ta' nies f'dawn l- għaqdiet volontarji sportivi u nikkwantifikawhom fi ħlas, żgur li qatt m'aħna se npattu għal dan ir-rwol soċjali tal-voluntiera.

GĦalhekk aħna ħassejna li biex dawn ikunu verament responsabbli tal-premises li qed imexxu għandhom jingħataw ċerti drittijiet u jekk kemm-il darba nittrasferixxu dawn il-proprjetajiet, inkunu qed nagħtu lil dawn in-nies stimolu sabiex jinvestu filwaqt li jtejbu l-faċilitajiet sportivi li jagħmlu użu minnhom.

Fejn qabel kien impossibbli għal dawn l-għaqdiet sportivi li jmorru l-bank jew f'xi istituzzjoni finanzjarja oħra ħalli jissellfu biex jiżviluppaw il-faċilitajiet li huma responsabbli minnhom, illum dan huwa possibbli li jsir u jistgħu saħansitra joffru dawn il- proprjetajiet bħala garanzija għal kull self u għal kull investiment li jkunu jixtiequ jagħmlu.

L-iżvilupp fl-infrastruttura sportiva tal-pajjiż kienet donna qed tistaġna u għalhekk issa, permezz ta' dan l-istimolu u bl- għajnuna ta' dawn l-għaqdiet, aħna qed nittamaw li l-investiment fl- infrastruttura sportiva jikber, ikun hawn iktar xogħol, jitqajjem iktar interess u tikber il-kuxjenza anke fil-qasam sportiv.

Illum jien ninsab kburi li matul l-ewwel sena ta' din l-amministrazzjoni, fl-aħħar qed tiġi attwata wegħda li ilha ssir għal diversi snin lill-clubs ta' l-isport.

Dan huwa r-riżultat li wieħed jottjeni meta jaħdem bil- għaqal u b'mod serju.

Qabel l-elezzjoni, il-Gvern preċedenti kien ressaq mozzjoni malajr malajr pero' din qatt ma ġiet diskussa.

Hawnhekk irrid ngħid ukoll li filwaqt li dik il-mozzjoni kellha xi affarijiet tajbin, li kieku għaddejniha minn dan il-Parlament konna naqilgħu diversi konflitti diretti bejn il-kunsilli lokali u l-għaqdiet sportivi.

Jien sinċerament inħoss li minflok ma konna se ngħinu lill-għaqdiet sportivi, b'dik il- mozzjoni konna se ngħakksuhom iktar.

Fil-fatt jien frankament ma nafx kemm kien hawn għaqdiet sportivi li kienu se jidħlu għal dawk il-piżijiet.

Aħna dejjem emminna li għandna ngħinu lil dawn l-għaqdiet u għalhekk ma ħarisniex lejn linji kummerċjali imma minflok għamilna ċerti parametri dwar kif għandu jiġi ffissat l-ammont ta' ċens.

Hawnhekk nixtieq infaħħar l- investiment li għamlu dawn l-għaqdiet b'mod volontarju fil-premises li jagħmlu użu minnhom - hawn wieħed għandu jieħu in konsiderazzjoni li sal- lum dawn il-premises ma kenux tagħhom - u kull min ikun qed jinnegozja magħhom ma jistax ma jirrikonoxxix dan il-fatt.

Meta wieħed iħares lejn iċ- ċnus imsemmija f'din ir-riżoluzzjoni jsib li dawn huma kważi għotjiet mill- gvern.

Biżżejjed insemmu l-pixxina tal-waterpolo li għandha Lm100 ċens u l- ground tal-football b'Lm200 ċens.

Hawn qed naraw kemm il-Gvern għandu rieda soda li, mhux talli ma jitfax piżijiet finanzjarji fuq dawn l- għaqdiet, talli jgħinhom jaslu fejn jixtiequ jaslu.

Problema kbira li konna semmejna fl-ewwel budget tal-Gvern Laburista kienet tittratta proprjament il-fondi li jingħataw għall-isport u llum, permezz ta' din ir-riżoluzzjoni, se jinħoloq fond iddedikat proprju għall- isport.

Din hija tieqa li ilna nistennewha tinfetaħ għal ħafna snin u issa se tinfetaħ.

GĦalkemm f'din ir-riżoluzzjoni hawn involuti 25 għaqda sportiva, nassigurakom li aħna qed naħsbu wkoll f'diversi għaqdiet oħra li diġa' wrew interess li jieħdu f'idejhom faċilitajiet sportivi.

Hawn ta' min jgħid ukoll li l-flus kollha li jinġabru f'kirjiet se jidħlu f'isports fund.

Dan għalija huwa achievement kbir għall-qasam sportiv għaliex għalkemm illum għad għandna biss ftit eluf f'dan l-isports fund, madanakollu dan huwa l-pedament li rridu nibnu fuqu għax b'hekk iktar ma jgħaddi żmien iktar inkunu nistgħu ninvestu b'mod għaqli fil-faċilitajiet sportivi ta' pajjiżna.

Sur President, jekk wieħed iħares u jara x'ressaqna f'dawn ir- riżoluzzjonijiet isib li hawn jispikka l-waterpolo.

Aħna minn dejjem għidna li bħala pajjiż imdawwar bil-baħar għandna nagħtu importanza kbira lill-water sports.

Dan il-qasam ma kienx jingħata daqstant importanza fil- passat u għalhekk għandna ninforzawh aktar.

Huma bosta dawk il-clubs tal- waterpolo li huma lesti jaħdmu biex nilħqu dan l-għan, fosthom il- Marsascala Sports Club, Marsaxlokk Aquatic Sports Club, Neptunes Waterpolo and Swimming Club, San Ġiljan Aquatic Sports Club, Barracudas Sports Club, Sirens Aquatic Sports Club, Sliema Aquatic Sports Club, Exiles Sports Club u Ta' Xbiex Aquatic Sports Club.

Peress li xi wħud minn dawn il-clubs għad għandhom ċerti problemi, aħna tkellimna magħhom, rajna fiex jikkonsistu dawn il-problemi u lħaqna ftehim, inkluż għal dak li jirrigwarda ċ-ċens fuq il-proprjeta' li se tiġi ttrasferita lilhom.

Qabel ma ressaqna din ir-riżoluzzjoni aħna ħarisna sew lejn il-logħob tal- football, li forsi huwa l-iktar sport popolari madwar id-dinja.

(Interruzzjonijiet) Persważ li llejla huma ħafna dawk in-nies li qed jaraw il-logħba bejn l-Italja u r-Russja, minflok m'huma qed jisimgħuna, imma madanakollu x-xogħol tal-Parlament għandu jibqa' għaddej, ikunu x'ikunu ċ- ċirkostanzi, għall-ġid ta' pajjiżna.

GĦalhekk aħna ħassejna l-ħtieġa li permezz ta' din ir-riżoluzzjoni ngħaddu l-proprjetajiet lil diversi football clubs, fosthom Dingli Swallows Football Club, Marsaxlokk Football Club, Mellieħa Football Club, Mosta Football Club, Pieta' Hotspurs Football Club, Luxol Sports Club, Santa Lucia Football Club, Sirens Football Club, Siġġiewi Football Club, Tarxien Rainbows Football Club, Vittoriosa Stars Football Club, St. Patrick's Football Club, Żurrieq Football Club, il-Malta Football Association, il-Gozo Football Association u l-Assoċjazzjoni Sportiva Hibernians.

Hawnhekk ta' min jgħid li aħna mhux lil dawn l- għaqdiet biss qed ngħinu.

Biżżejjed ngħid li wara talba li kellna mill-Malta Traditional Karate Federation, permezz ta' din ir-riżoluzzjoni qed nagħtuhom il-permess li jużaw żewġt ikmamar mill-kumpless sportiv li hemm f'Kordin, liema proprjeta' hija ta' l-Assoċjazzjoni Sportiva Hibernians, bla ebda ħlas ta' kera sakemm dawn jinstabilhom sit alternattiv mill-Kunsill Malti għall- Isport.

Fil-każ ta' l-Assoċjazzjoni Sportiva Hibernians aħna qed naħsbu saħansitra għal estensjoni minn issa.

Fil-fatt huwa ta' unur għalija li permezz ta' din ir-riżoluzzjoni qed nagħtu lill-Assoċjazzjoni Sportiva Hibernians art li se tintuża għal youth nursery, liema art fiha daqs il- ground li diġa' għandhom ġewwa Kordin.

Aħna rajna li din l-assoċjazzjoni għamlet investiment qawwi fil-faċilitajiet li għandha u għalhekk ħassejna li huwa xieraq li dan jiġi rikonoxxut b'mod fattwali.

Faċilita' oħra li xtaqt nidentifika b'mod partikolari huwa l-istadium nazzjonali.

Il-Gvern preċedenti kien ħalla t-tinda ta' dan l-istadium se taqa' u kien hemm ukoll ġenb minn dan l-istadium li kien magħluq għall- pubbliku minħabba l-periklu li kien hemm.

Meta l-MFA waslet biex qalet li jekk kemm-il darba l-Gvern, li huwa s-sid, mhux se jinvesti biex jirranġa dawn l-affarijiet hi m'hijiex se tħallas il-kera, il-Gvern preċedenti ppermetta lil din l-assoċjazzjoni li ma tħallasx kera - li kienet tammonta għal madwar Lm10,000 - għal diversi snin.

Fil-fatt li kieku din il-kera tħallset, liema kera sal-lum kienet tkun tammonta għal iktar minn Lm100,000, kienet isservi ta' għajnuna kbira lil dan il-qasam.

Pero' dawn il-flus inħlew u t-tentattivi li saru biex tinstab soluzzjoni kienu fjakki.

Hawn ta' min isemmi li l-MFA investiet madwar Lm2.5 miljun f'dan l- istadium.

Aħna ħassejna li ma nistgħux nippermettu sitwazzjoni bħal din u għalhekk meta tlajna fil-gvern tkellimna ma' din l-assoċjazzjoni u llum għandi l-pjaċir ngħid li permezz ta' din ir-riżoluzzjoni mhux biss se ngħaddulha l-istadium nazzjonali imma wkoll it-training grounds ta' l- inħawi u l-parking area li tant hemm bżonn li wieħed jieħu ħsiebha b'mod għaqli.

Kull min jiffrekwenta dan l-istadium jaf b'dawn il-problemi pero' issa aħna għandna fiduċja kbira li l-affarijiet se jitjiebu għaliex ġaladarba l-għaqdiet se jingħataw dawn il-proprjetajiet, ir-responsabbilta' tal-manutenzjoni hija f'idejhom.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Louis Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Sur President, nixtieq niġbidlek l-attenzjoni li hawn nuqqas ta' quorum.

Din hija ħasra għaliex l-Onor.

Cilia qed jagħmel diskors tajjeb!

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Kamra hija sospiża.

Il-Kamra ġiet sopoża fit-8.23 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Joe Cilia jista' jkompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

JOE CILIA: Sur President, min-naħa ta' l-Oppożizzjoni għoġobhom jgħajtu għal quorum allavolja qalu li għoġobhom id-diskors tiegħi!

Jien ma naħsibx li din kienet l-intenzjoni imma nixtieq nirringrazzjahom xorta waħda għaliex fl-istess ħin tawni ċans nieħu pawsa żgħira.

Sur President, kont qed nitkellem dwar il-faċilitajiet sportivi ta' pajjiżna u dwar għaqdiet nazzjonali bħall-MFA.

THE DEPUTY SPEAKER: Onorevoli ppermettili ninterrompik għaliex skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li tkompli tinsetma'.

ONOR.

LINO SPITERI: Nipproponi li jkompli jinstema'.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Cilia jkompli bid- diskors tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

JOE CILIA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra kollha talli għoġobha testendili l-ħin.

Sur President, kont qed ngħid li l-Gvern preċedenti ma kellux il-ħila jasal għal ftehim bonarju ma' dawn l-għaqdiet u kien ilu jeżisti staġnar għal snin twal pero' l-Gvern preżenti kellu l-ħila jagħmel dan.

Fil-fatt ta' min isemmi li fil-jiem li ġejjin se jsir ftehim ieħor ma' l-MFA.

Dan il-ftehim jittratta dwar l-istadium nazzjonali ta' Ta' Qali, liema stadium eluf ta' Maltin iħarsu lejh bħala l-monument sportiv li bena l-Gvern Laburista.

Fil-fatt aħna ninsabu kburin ħafna bih u l-għan tagħna huwa li dan jinżamm fl-aħjar stat possibbli.

Ta' min isemmi wkoll li permezz ta' din ir-riżoluzzjoni qed ngħaddu lill- Gozo Football Association it-turf pitch li huma bnew b'mod għaqli ħafna.

Lil din l-assoċjazzjoni aħna qed ngħaddulha wkoll il-premises li tagħmel użu minnhom - dawn il-premises m'ilhomx li nbnew u m'ilhomx li ġew inawgurati - biex ikompli jsir titjib fil-logħba tal-football ġewwa Għawdex.

Jien naħseb li f'din ir-riżoluzzjoni l-Malta Football Association u l-Gozo Football Association huma simbolu ta' kif għandhom jitmexxew il-faċilitajiet sportivi.

Sur President, wieħed seta' jinnota li f'din ir-riżoluzzjoni m'humiex imsemmija l-clubs sportivi kollha u għalhekk hawn nixtieq inserraħ ras xi wħud.

Li kieku ridna, stajna rajna l-problemi ta' kull club u ressaqniehom kollha f'daqqa, kif kien se jsir matul l-amministrazzjoni preċedenti b'mod propagandistiku u irresponsabbli.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Louis Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Sur President, biex nuri lill-Onor.

Cilia kemm verament qed napprezza l-ispeech tiegħu u kemm qed jagħmel speech tajjeb, irrid nirrimarkalu li reġa' m'hawnx quorum.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Kamra hija sospiża.

Il-Kamra ġiet sospiża fit-8.30 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Joe Cilia jista' jkompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

JOE CILIA: Sur President, jekk dawn l-għajtiet għal quorum huma ntiżi biex b'xi mod jostakolaw dak li għandna nagħmlu hawn ġew, nassigurakom li jien se ngħid dak kollu li għandi ngħid pero' wara kollox mhux jien inkun qed niġi ostakolat imma l-għaqdiet sportivi.

(Interruzzjonijiet) Mhux biżżejjed m'għamiltu xejn f'dawn l-aħħar għaxar snin għal dawn l-għaqdiet sportivi!

(Onor. Membri: Hear, hear)

Sur President, kont qed ngħid li aħna ħassejna li m'għandniex naqbdu l- problemi ta' kull club u nressquhom quddiemna kollha f'daqqa, bħalma kienet se tagħmel l-amministrazzjoni preċedenti, imma l-ewwel ressaqna dawn ir- riżoluzzjonijiet li se jibbenefikaw minnhom 25 għaqda u sadanittant qed naraw ukoll il-problemi ta' għaqdiet sportivi oħra, li b'kollox jammontaw għal madwar 200.

Per eżempju, ġieli nstabu diffikultajiet biex isir trasferiment ta' art lil dawn l-għaqdiet sportivi għax il-gvern matul is- snin kien għadu m'akkwistax il-proprjeta' mingħand ħaddieħor u għalhekk ma setax jgħaddiha lill-għaqdiet sportivi, pero' aħna qed ninvestigaw u qed nipprovaw insibu soluzzjoni għal problemi simili.

Hawn nixtieq ngħid ukoll li jeżistu diversi għaqdiet sportivi li żgur ma kienx tort tagħhom li llum m'humiex inklużi f'dawn ir-riżoluzzjonijiet, fosthom il-club tal-waterpolo tal-Belt.

Sur President, ta' min jgħid li fil-passat il-club tal-waterpolo tal-Belt kien l-aqwa wieħed għaliex kien attiv immens pero' maż-żmien dan tħalla jitmermer għaliex ma kienx isir ix-xogħol neċessarju min-naħa tal-Gvern sabiex dan jinżamm f'kondizzjoni tajba.

Nixtieq ngħid li aħna morna naraw il-waterpolo club tal-Belt u sibna li veru għandhom bżonn ta' madwar Lm25,000 biex jirranġaw dan il-pitch, liema spiża se jidħol għaliha l-Gvern ħalli nagħmlu pitch li jkun jixraq lill-belt kapitali tagħna.

Kif kulħadd jaf il-Belt Valletta intagħżlet bħala l-belt kulturali Ewropea għal Ġunju 1998 u aħna nħossu li dan għandu jkun iż-żmien propizju li jsir investiment f'dak il-qasam.

Aħna lesti li nkomplu b'dan ix-xogħol u fil-fatt diġa' qed naħdmu ma' għaqdiet oħrajn sabiex inkomplu nressqu dawn it-tip ta' riżoluzzjonijiet fil-Parlament.

Hawn ikun ukoll f'waqtu li nżid li aħna konxji mill-problemi finanzjarji tal-clubs sportivi u għalhekk qed ngħidu li dawn se jiġu eżentati mill-ħlas tat-taxxa fuq id-dokumenti fuq dawn il- kuntratti.

Jekk hemm mod kif wieħed jista' juri b'mod konkret l-għajnuna tiegħu lil dawn l-għaqiet, żgur li hawnhekk għandna eżempju ċar.

Nixtieq issa nitkellem dwar il-kondizzjonijiet - b'mod ġenerali għaliex jista' jkun hemm xi differenzi bejn club u ieħor - li hemm fil-kuntratti in kwestjoni.

L-ewwelnett irrid ngħid li hawnhekk qed nitkellmu fuq ċens, li huwa differenti minn kera, fis-sens li fuq ċens wieħed jista' jmur għand bank u jieħu loan fuqu bħala garanzija, filwaqt li l-kera ma titteħidx bħala garanzija.

Aħna ħarisna lejn dan il-fatt u huwa għalhekk li lil dawn il-clubs qegħdin noffrulhom ċens temporanju ta' 49 sena, liema ċens jiġi rivedut kull ħames snin u jista' wkoll jiġi mġedded.

Qegħdin ngħidu wkoll li l-flus li jidħlu minn dawn iċ-ċnus se jmorru f'dan il-famuż sports fund li se jkun amministrat mill-Kunsill Malti għall-iSport.

Aħna rridu li l- affarijiet jimxu bis-serjeta' u għalhekk se jkun hemm klawsola f'dawn il- kuntratti li tgħid li jekk ma jiġux osservati xi kondizzjonijiet minn club jew għaqda sportiva partikolari, allura t-titolu legali jerġa' jmur lura għand il-Gvern.

Jien naħseb li din hija miżura għaqlija u li żżomm lil kulħadd on their toes.

F'dawn il-faċilitajiet sportivi daħħalna wkoll l-aspett li dawn jintużaw ukoll mill-youth nurseries.

Aħna rridu li t-talent fost iż-żgħar jiġi ndukarat billi jingħataw il-possibbilta' li huma, bħala youth nurseries, jużaw dawn il-faċilitajet.

Qegħdin ngħidu wkoll li dawn il-faċilitajiet għandhom jintużaw ukoll mill-iskejjel u dan sabiex inkunu konformi ma' l- għan prinċipali tagħna li nsaħħu s-sistema edukattiva fil-qasam sportiv.

Irridu nħarsu wkoll lejn kif se jkunu involuti l-kunsilli lokali.

Meta jkun il-każ - għax jekk tkun għaqda nazzjonali mhux dejjem taqa' taħt il- kontroll ta' xi kunsill lokali - dawn għandhom l-obbligu li jaraw li l- kondizzjoniiet kollha miftiehma fil-kuntratt jiġu osservati, anke f'isem il- Kunsill Malti għall-iSport.

Kunsill lokali għandu jiġbed l-attenzjoni ta' dan l-organu f'każ li l-kondizzjonijiet ma jkunux qed jiġu osservati.

GĦal dan il-għan se jintbagħtu kopji tal-kuntratti relattivi lill-istess kunsilli lokali u se jkun hemm ukoll il-possibbilta' li uffiċjali nkarigati jagħmlu spezzjonijiet.

Qed ngħidu wkoll li l-istess kunsilli lokali għandu jkollhom il-possibbilta' u d-dritt li jagħmlu użu b'xejn minn dawn il-faċilitajiet sportivi.

Dawn se jkollhom l-opportunita' li bi ftehim u b'konsultazzjoni mal-club konċernat, itellgħu attivitajiet f'dawn il- faċilitajiet.

Qegħdin ngħidu wkoll li l-użu ta' dawn il-faċilitajiet għandu jkun esklussivament għall-isport.

Fil-passat inqalgħu polemiki kbar f'din il- Kamra; każ tipiku kien dak tal-McDonald's ġewwa Birkirkara.

F'dak il-każ aħna ħassejna li l-affarijiet ma kenux saru fl-ispirtu li jipprovdi dan il- Parlament u ma rridux li kwestjonijiet simili - speċjalment dawk marbutin ma' l-isport - jirrepetu ruħhom.

Dawn il-faċilitajiet jistgħu jinkludu uffiċini għall-amministrazzjoni sportiva u faċilitajiet oħra għal min juża jew jiffrekwenta din il-proprjeta', liema faċilitajiet ma jridux ikunu tali li jibdlu n-natura prinċipali tal-kumpless sportiv.

Aħna ma rridux nimmanettjaw lil dawn l-għaqdiet sportivi pero' irridu nagħmluha ċara li l- għan prinċipali tal-faċilitajiet irid ikun l-isport.

Il-clubs lanqas jistgħu iċedu jew jallokaw lil ħaddieħor dawn il-faċilitajiet mingħajr l- approvazzjoni ta' din il-Kamra.

Qed norbtu lill-clubs b'dan il-mod għaliex fil-passat ġraw każijiet - mhux neċessarjament marbutin ma' l-isport - bħal fil-każ tal-car park ġewwa l-Furjana, fejn minkejja li l-Parlament kien alloka art lil entita' partikolari, dawn għoġobhom iwarrbu min-nofs biex għamlu spazju għal ħaddieħor u ta' biċċa negozju bħal din qalgħu l- belli liri.

Qed ngidu wkoll li l-club għandu jkun reġistrat mad- dipartiment responsabbli mill-isport.

Hawnhekk jien nista' ngħid li meta sirt segretarju parlamentari responsabbli mill-isport, sibt li lanqas forma ta' reġistrazzjoni ta' l- għaqdiet sportivi ma kellna.

Illum nista' ngħid li d-Dipartiment ta' l- iSport fi ħdan is-segretarjat qed jaħdem fuq il-proċess sabiex l-għaqdiet sportivi kollha jkunu reġistrati, ikollna l-istatut tagħhom u l-lista tal- membri tal-kumitat ħalli b'hekk inkunu nafu kif għaddejjin l-attivitajiet u nkunu nistgħu nippjanaw aħjar kif nistgħu ngħinu lill-għaqdiet u kif jista' jsir żvilupp fil-qasam sportiv f'pajjiżna.

Qegħdin ngħidu wkoll li għandha ssir polza tas-sigurta', ħaġa li hija normali li ssir f'dawn it-tip ta' kuntratti.

Sur President, dawk kienu l-punti li xtaqt inqajjem fuq il-parti taI- mozzjoni li għandha x'taqsam ma' l-isport.

Huwa ta' unur għalija li dan qed isir u għandna naħdmu flimkien sabiex kemm jista' jkun din il-mozzjoni tgħaddi malajr minn dan il-Parlament mingħajr ostakoli.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Tony Abela.

ONOR.

TONY ABELA: Sur President, quddiemna għandna mozzjoni b'seba' riżoluzzjonijiet, li tnejn minnhom - ir-raba' u s-seba' waħda - jikkonċernaw interessi jew tal-Partit Laburista jew tal-General Workers Union, is-sieħba tal-Partit Laburista.

Fil-verita' aħna llum qegħdin hawnhekk sabiex naraw jekk l-affarijiet min-naħa tal-Land Department humiex qegħdin isiru sewwa.

Irridu naraw jekk il-kondizzjonijiet li qed jiġu ppreżentati għal dawn is-seba' riżoluzzjonijiet humiex kollha kif għandhom ikunu u rridu naraw ukoll jekk hemmx good governance min-naħa tal-Land Department.

U hawn, meta bniedem jara kemm il-mod kif inhuma miktuba r- riżoluzzjonijiet, kif ukoll il-mod kif inhuma ppreżentati l-minuti tal- kuntratti, ma jistax ma jistaqsix: Għaliex sitt kuntratti se jsiru min- Nutar tal-Gvern filwaqt li l-kuntratt l-ieħor m'huwiex se jsir min-Nutar tal-Gvern?

Għaliex f'ċerti kuntratti jidhru ċerti kondizzjonijiet li huma ebsin filwaqt li f'kuntratti oħrajn il-kondizzjonijiet li għandhom jissalvagwardjaw l-interess tal-poplu ma jissemmewx, anzi qegħdin jitneħħew minn fuq il-kuntratt innifsu a skapitu ta' l-intenzjonijiet li kien hemm oriġinarjament meta l-Land Department kien ta d-dritt ta' użu jew mod ieħor ta' proprjeta'?

Imma ħalli nibda biex inħares ftit lejn Dokument "D".

Sur President, nistgħu liberament ngħidu li s'issa kull meta smajna l- kelliema min-naħa l-oħra jitkellmu, f'kull ċirkostanza rriferew għall-Gvern bħala l-Gvern Laburista pero' f'dan il-każ partikolari, fejn qed jiġi aġevolat il-Partit Laburista b'mod sfaċċat, minflok qegħdin jgħidu "Gvern Laburista" qegħdin jgħidu "il-Gvern ta' Malta".

Huwa tajjeb li wieħed jara x'qed jgħid dan il-kuntratt għax minkejja li kull membru parlamentari jrid ibaxxi rasu għar-rulings li jogħġobha tagħti s-Sedja, kull wieħed u waħda minna għandna dritt nikkummentaw jekk jidhrilna li jkun hawn affarijiet oħra li jaqilbu ċ-ċirkostanzi reali ta' dak li jkun qed jintqal.

Per eżempju, aħna nafu li l-preskrizzjoni ma teżistix fir-relazzjoni ta' parti mal-gvern, imma hawnhekk għandna kuntratt li se jagħti lill-gvern dritt li entita privata għandha fir-relazzjoni ma' entita privata oħra.

Sal-lum il- Malta Labour Party, bħala entita privata, kellu jiġbor ħlas ta' ċens annwu fuq sit tal-Malta Shipbuilding, fejn qabel kien hemm il-Freedom Press.

Dawn il-flus suppost li jidħlu għand il-Partit Laburista minn but u joħorġu minn ieħor għaliex l-istess Partit Laburista suppost li jħallas dak li jkun daħħal mingħand il-Malta Shipbuilding lill-Gvern ta' Malta bħala ċens tal- proprjeta' li għandu f'Pembroke.

Li ma tgħidx din ir-riżoluzzjoni - u ma smajt ebda kelliemi min-naħa l- oħra imqar jitkellem fuqha b'mod ħafif - huwa li filwaqt li mal-gvern m'hemmx preskrizzjoni jekk ma jsirx ħlas, fir-relazzjoni ta' bejn żewġ entitajiet - jiġiferi ċ-ċens li l-Malta Shipbuilding għandha tħallas lill- Malta labour Party - hemm il-preskrizzjoni.

Safejn naf jiena - u jekk huwa mod ieħor nispera li l-Ministru jġibilna d-dokumenti biex inkunu nistgħu narawhom - il-Malta Labour Parti qatt ma intima lill-Malta Shipbuilding biex din tħallas iċ-ċens dovut għal dawn l-aħħar 13 jew 14-il sena.

In vista ta' artiklu 2,156 tal-Kodiċi Ċivili jirriżulta li l-Malta Labour Party għandu dritt jiġbor mingħand il-Malta Shipbuilding iċ-ċens ta' l-aħħar ħames snin biss.

Jekk il-Labour Party itella' lill-Malta Shipbuilding il-Qorti sabiex din tħallas iċ-ċens li huwa dovut, il-Malta Shipbuilding tista' tagħmel talba għal preskrizzjoni għall-perijodu kollu ta' qabel il-ħames snin.

GĦalhekk jirriżulta li l-Malta Labour Party jista' jdaħħal biss Lm100,000 ċens minflok l-ammont li qed jgħid li għandu jieħu u li qed jgħid li huwa ekwivalenti għall-ammont li għandu jagħti lill- Gvern.

Il-Malta Labour Party, permezz ta' dan il-kuntratt qed ipoġġi lill- Gvern fiż-żarbun tiegħu - ħaġa li legalment tissejjaħ "surroga" - għall- ħlas li huwa għandu jieħu mingħand il-Malta Shipbuilding.

Sur President, kif qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, il-Malta Shipbuilding ma tinsabx f'qagħda finanzjarja li tħallas, imma anke kieku din kienet solventi biżżejjed biex ma' l-ewwel sejħa tħallas, jibqa l-fatt li l-Malta Shipbuilding hija biss dovuta li tħallas lill-Gvern ta' Malta ħames snin ċens.

Dan hu mismanagement min-naħa tan-nies legali jew min-naħa ta' min iddeċieda għan-nom tal-Land Department li jippermetti din it-transazzjoni għax b'daqqa ta' pinna l-Gvern ta' Malta se jonqsulu d-drittijiet tiegħu li jiġbor iċ-ċens dovut.

Sur President, hemm ukoll konfużjoni fil-mod kif inhu miktub il-kuntratt.

Għax jew il-partit qed jiddelega u jissurroga lill-gvern fid-drittijiet tiegħu kontra l-Malta Shipbuilding, u b'hekk qed jippretendi li jfarfar l- obbligu tal-ħlas taċ-ċens, jew inkella l-Partit Soċjalista se jibqa' responsabbli vis-a-vis r-relazzjoni tiegħu mal-gvern għal dan l-ammont ta' flus.

Il-kuntratt jgħid li l-Partit Laburista qed jiddelega lill-gvern id- dritt tiegħu għall-ammont ta' ċens mhux imħallas u għall-penali dovuti lill- Partit Soċjalista mill-Malta Shipbuilding fuq proprjeta' fil-Marsa.

Kieku ż-żewġ naħat tal-miżien jiżnu l-istess allura l-Gvern veru kien ikollu dritt jiġbor l-ammont ta' flus dovuti mill-Malta Shipbuilding.

Pero' fil- fatt qed jiġri li l-Gvern se jkollu dritt jiġbor biss Lm100,000.

Jekk il- Labour Party ma ħarrikx lill-Malta Shipbuilding fit-terminu preskritt mil- liġi, allura l-Labour Party tilef dak id-dritt u daqstant ieħor jitlef id- dritt il-gvern li jiġbor dak l-ammont mingħand il-Malta Shipbuilding.

U dan mhux kollox.

Fit-trasferiment tal-proprjeta' ta' St. Andrew's, il-kuntratt jgħid li l- Partit Laburista qed jiddelega lill-gvern biex jiġbor l-ammont dovut sal- lum.

GĦalhekk jien għandi nifhem li meta l-Partit Laburista se jbigħ il- proprjeta' ta' St. Andrew's se jimponi, kif titlob il-liġi, ammont proporzjonali ta' ċens skond m'hu dovut li jħallas lil-Land Department.

U hawnhekk naslu fi stramberija differenti.

Meta sar il-kuntratt fl-1979 bejn il-Labour Party u l-Malta Shipbuilding, l-intenzjoni kienet li l-Malta Labour Party jkollu sit ieħor fejn jagħmel headquarters oltre l-proprjeta' li ngħatatlu biex jagħmel l-istamperija u dan mingħajr ma joħroġ xejn mill- but, fis-sens li jdaħħal Lm20,000 minn naħa u joħroġ Lm20,000 min-naħa l- oħra.

Pero' bniedem bir-raġun jasal biex jiddeduċi li l-Malta Labour Party se jassenja parti miċ-ċens lil terzi, man mano li jbigħ din l-art ta' St. Andrew's - naturalment dan li qed ngħid ma' jidhirx fil-kuntratt - ħalli b'hekk il-partit iħallas direttament lill-gvern u bħala entita' privata jibqa' jiġbor iċ-ċens dovut ta' kull sena mingħand il-Malta Shipbuilding.

Iċ-ċens oriġinali tal-Malta Shipbuilding fuq l-art kien ta' Lm130, jiġifieri peress li riesaq il-Milied, il-Gvern Laburista tal-lum se jagħti lill-Partit Laburista l-faċilita' li jkollu introjtu ta' Lm19,870 fis-sena.

Issa jien ma neħodhiex bi kbira li jinstabu l-fondi sabiex il-Malta Shipbuilding tifdi dan iċ-ċens, liema ċens jekk wieħed jikkapitalizzah bil- 5% jiġi jammonta għal Lm398,000.

Fl-opinjoni tiegħi b'dan li qed isir qed titwitta t-triq sabiex għada pitgħada jinfeda s-sub-ċens min-naħa tal-Malta Shipbuilding.

Issa dan apparti l-prezz li se jġibu għall-bejgħ tal- proprjeta' f'St Andrew's. Issa l-Gvern dalwaqt jibda jirraġuna li jkun aħjar jekk il-Malta Shipbuilding ma jkollhiex spejjeż ta' ċens u allura jagħtiha għajnuna sabiex hi tkun tifdi dan iċ-ċens ta' kważi Lm400,000 li għandha tagħti lill-Malta Labour Party!

Sur President, jien minn hawn nagħti avviż li l-membri parlamentari ta' l-Oppożizzjoni li qegħdin fuq il- Public Accounts Committee beħsiebna nitolbu lill-Awditur sabiex jinvestiga u jindaga jekk f'dan il-każ kienx hawn good governance.

Il-Public Accounts Committee, li jien membru tiegħu, qiegħed hemmhekk sabiex jara li jkun hawn good governance u good administration f'dan il-pajjiż.

Sur President, fil-każ tal-proprjeta' ta' St. Andrew's, aħna la nafu min se jixtri u lanqas kemm se jħallas min se jixtri.

Filwaqt li fid-Dokument "G" li huwa anness ma' din il-mozzjoni, il-General Workers' Union hija obbligata li tbigħ biss lill-kumpanniji jew lill-entitajiet li fiha hi għandha 51%, fil-każ tal-Malta Labour Party ma sarx hekk; f'dan il-każ saret rinunzja totali tal-proprjeta'.

Kieku kien hawn good governance hawnhekk, kien jintalab rigal fil-konfront tal-valur reali tal-proprjeta', jiġifieri fil-konfront ta' l-Australia Hall, tar-Raffles u ta' l-art li hemm magħhom f'St. Andrew's, li b'kollox jammontaw għal aktar minn Lm1.5 miljun, skond kelliema ta' l-istess Partit Laburista.

Jien naħseb li gvern veru ta' Malta għandu jfittex l-interess tal-poplu Malti u jimponi ammont li għandu jitħallas biex tingħata din il-konċessjoni, jekk għandha tingħata.

Naħseb li jkun tajjeb li hawnhekk immorru ftit lura u neżaminaw il-motiv għaliex ingħatat din l-art lill-Malta Labour Party.

Għalkemm m'hijiex imniżżla fil-kuntratt li sar fl-1979, din il- proprjeta' ta' St. Andrew's ingħatat b'titolu ta' enfitewsi lill-Malta Labour Party biex dan jagħmel il-headquarters hemmhekk.

Illum il-Malta Labour Party bena headquarters moderni fil-Hamrun u għaldaqstant żgur li ma baqagħlux skop għal din l-art - dan qed jikkonfermahulna l-istess partit bit-talba li għamel lil-Land Departament sabiex ikun jista' jitrasferixxiha lil terzi - u allura d-dipartiment għandu d-dritt jiddeċiedi jekk jitterminax iċ-ċens jew jieħu lura l-proprjeta'.

Imbagħad nisimgħu lill- Onor. Alfred Portelli jgħid li hu qabbad kummissjoni mmexxija mill-ex-Prim Ministru, l-Avukat Karmenu Mifsud Bonnici, sabiex tidentifika proprjetajiet li jistgħu jintużaw għal skop soċjali ta' housing jew mod ieħor!

Sur President, dan il-kuntratt huwa wieħed xott, huwa miktub fuq żewġ paġni u huwa spazjat komdu biex jidher twil.

(Interruzzjonijiet) Naħseb li huwa spazjat komdu ħalli wieħed ikun jista' jaqra x'hemm verament intiż between the lines!

Meta wieħed jara dan, jirrealizza li qegħdin nitkellmu fuq bejgħ ta' art li tiswa Lm1.5 miljun, fuq maħfra ta' ċens li jammonta għal Lm160,000 u li jista' jitla' sa Lm260,000, u d-dritt ta' introjtu tal- Labour Party mill-awment taċ-ċens mingħand il-Malta Shipbuilding li jammonta għal Lm397,400.

Mela b'kollox qegħdin nitkellmu fuq ċifra ta' 'l fuq minn Lm2 miljun rigal mill-Gvern ta' Malta lill-Partit Laburista.

Dik hija l-veru sitwazzjoni li qed naraw quddiemna.

Jien irrid nerġa' nenfasizza l-fatt li jirriżulta biċ-ċar li f'dan il-każ ma kienx hawn good governance mill-persuni responsabbli fil-Land Department.

Jien la naf min ħa din id-deċiżjoni u lanqas naf min imbotta biex tittieħed din id-deċiżjoni, pero' din id-deċiżjoni hija simili ħafna għal kif tkellem il-Ministru Brincat il-ġimgħa l-oħra dwar is-self u l-ħruġ ta' stocks tal-gvern.

Il-Gvern qal li tant hawn domanda għal dawn l-istocks li l-Lm25 miljun oriġinali l-ewwel tellagħhom għal Lm75 miljun u issa reġa' żiedhom għal Lm100 miljun.

Meta staqsejna lill-Ministru sabiex jgħidilna min verament qiegħed jinvesti f'dawn l-istocks irriżulta li aktar minn 50% inxtraw mill-banek kummerċjali, 25% mill-Bank Ċentrali u 25% oħra mill- pubbliku in ġenerali.

Issa hawn fejn wieħed jista' jagħmel paragun għax hawnhekk qed jgħidulna li l-Gvern qed jieħu fuqu dritt biex jiġbor ċens mingħand ħaddieħor, pero' kulħadd jaf bl-ammont ta' flus li nħarġu mill- Kaxxa ta' Malta sabiex il-Malta Shipbuilding tibqa' fuq saqajha.

Għaldaqstant, Sur President, nitlob li jiġi nvestigat bl-ikbar reqqa min fid-Dipartiment ta' l-Artijiet ħa d-deċiżjoni li fiċ-ċirkostanzi ma kien hemm xejn li seta' jagħmel aħjar sabiex jivvantaġġa d-dħul tal-gvern.

Sur President, nixtieq issa nitkellem xi ftit dwar Dokument "G", li ġie miżjud ma' din il-mozzjoni mill-Ministru Buhagiar appena dan kien se jagħlaq id-diskors tiegħu.

Il-Ministru qalilna li minħabba li l-General Workers' Union ma kenitx qed tagħmel użu mis-sulari ta' isfel nett tal- Workers' Memorial Building - dan il-bini kien ingħata lill-GWU b'att tan- Nutar Victor Miller tas-7 ta' Frar, 1957 - allura llum il-Gvern ta' Malta qed jitlob sabiex din il-Kamra tapprova li l-GWU tinnegozja din il- proprjeta'.

F'din ir-riżoluzzjoni jingħad li l-kumpannija li takkwista din il-proprjeta' jrid ikollha mill-inqas 51% tax-shares ta' l-istess proprjeta'.

Infatti l-kondizzjoni li tirriżulta minn paġna 3 ta' dan il- ftehim eżattament tgħid li:

"Il-Gvern jawtorizza lill-enfitewta ..."

- li hija l-General Workers' Union -

"... sabiex titrasferixxi, tassenja, jew tikri għal skopijiet kummerċjali lil xi kumpannija oħra li l-General Workers' Union ikollha 51% ta' tali shareholding ..."

Jista' jkun ukoll li l-istess sulari jiġu mibdula f'walk-in arcade li jkun fihom ħafna ħwienet, li ovvjament jiġu mogħtija b'management lil diversi nies.

Filwaqt li l-General Workers' Union ikollha 51% tal-kera, effettivament l-introjtu tal-persuna li tkun qed tmexxi dawn il-ħwienet ikun bil-wisq iżjed.

Issa aħna nafu li fil-passat Gvern Soċjalista kien għolla l-kera ta' ċerti ħwienet fil-Belt minn Lm800 għal Lm10,000.

Fl-1957 il-Gvern Soċjalista kien ta proprjeta' lill-GWU - ma nidħolx fil-mertu jekk kienx prezz realistiku jew le - għal Lm344 ċens fis-sena.

Issa 40 sena wara, il- Gvern ta' l-Onor.

Alfred Sant qed ineħħi kondizzjoni importanti minn dan l- istess kuntratt ħalli din il-proprjeta' tkun tista' tinkera u jsir negozju minnha.

Dan ifisser li l-GWU se tingħata d-dritt illi ssir business enterprise.

Hawnhekk jien nerġa' nistaqsi: B'liema raġunament u mod ta' viżjoni seta' l-Gvern - fil-vesti tal-Land Department - jirraġuna bl-akbar sinċerita' illi meta jagħmel hekk ma jkun qed jagħti l-ebda rigal lil ħadd?

Ngħid għalija r-raġunar li qed iwassal għal dan il-kuntratt juri li hemm nies li m'humiex denji li jokkupaw il-pożizzjoni li qegħdin jokkupaw illum.

Imbagħad fil-kuntratt hemm parti żgħira li tgħid: "...pero' 5% tal-profitti jitpoġġew ġo fund immaniġġjat mill-istess union biex jintużaw għal raġunijiet speċifiċi fuq consumers' affairs u għall-benefiċċju tal-pubbliku in ġenerali.".

Naħseb li faċilment nistgħu ngħidu li l-GWU m'hijiex se tkun l-ewwel waħda li tagħti 5% tal-profitt għal dan l-iskop.

Jiena naf b'ħafna entitajiet privati f'Malta li jagħtu ammont mill-profitti għall-karita'.

(Interruzzjonijiet) Allaħares ma kienx hekk għaliex kieku dawk l- istituzzjonijiet ma jżommux.

Il-Gvern qed jagħti d-dritt li l-GWU tittrasferixxi, twilli, tagħti b'ċens ogħla, tpartat jew tagħmel affarijiet oħrajn mingħajr ma jitlob xejn in return.

Oltre dan, jekk ikun hemm ksur ta' dan l-agreement, trid tinfetaħ kawża.

Jiena ngħid li anke kieku stess wieħed kellu jaqbel li ma tintalab l-ebda żieda, kellu jiġi rriservat id- dritt li jekk tinkiser din il-kondizzjoni, għallinqas ikun hemm penali mhux appellabbli li tkun dovuta fuq perijodu ta' żmien sakemm l-affarijiet jerġgħu jitpoġġew fis-sitwazzjoni li jiddetermina dan il-kuntratt.

Sur President, s'issa tkellimna fuq żewġ riżoluzzjonijiet li, indipendentement minn min huma l-benefiċċjarji, huma relatati, fis-sens li l-Gvern qiegħed inaqqas b'ammont sostanzjali d-drittijiet tiegħu għad- detriment tal-Kaxxa ta' Malta u għad-detriment tal-Land Department.

Dan id- dipartiment jieħu ħsieb li meta l-gvern jesproprja proprjeta' mingħand il- privat, isiru l-kuntratti neċessarji u jitħallsu s-sidien ta' l-art skond ma jippermetti l-budget.

Kulħadd jaf ukoll li fuq perijodu ta' żmien ta' 30 jew 40 sena l-ammont ta' flus dovuti lin-nies li kellhom proprjeta' li ġiet esproprjata tela' għal madwar Lm12 miljun.

Il-Land Department, forsi bi żball, nesa jaħseb f'dawn in-nies billi ma kkalkolax li jista' jsodd toqba minn dan l-ammont li hemm dovut billi jitlob ammont ta' flus lil dawn iż-żewġ benefiċċjarji talli hu qiegħed inaqqas id-drittijiet tiegħu.

Dawn il-flus setgħu jmorru sabiex inaqqas din il-ħofra ta' Lm12 miljun li jgħid li għandu d-dipartiment.

Aħna nafu li d-dipartiment ġieli jagħmel kuntratti biex iħallas lura fuq perijodu ta' tlieta jew erba' snin u nafu wkoll li fil-każ ta' dawn iż-żewġ kuntratti, la ma talabx ammont speċifiku bħala kapital, il-Gvern seta' talab awment sostanzjali fiċ-ċens, li ovvjament jiġi rkuprat min-negozju li se jiġġeneraw dawn iż-żewġ riżoluzzjonijiet.

Kieku sar hekk, kemm il-General Workers' Union kif ukoll il-Partit Soċjalista kienu jkunu jistgħu jgħaddu dan il-piż ta' ċens lil entitajiet oħra.

Ħalli issa ngħaddi biex nitkellem dwar ir- riżoluzzjonijiet l-oħra.

Kif qal l-Onor.

Cilia, Ħal Ferħ Co. Ltd - li x-shareholders tagħha milli jidher huma l-Air Malta - qed tingħata biċċa art biex tiżviluppaha f'entita turistika ġdida f'Għajn Tuffieħa.

F'din l-istess riżoluzzjoni, fost kondizzjonijiet oħra hemm imniżżel li din il-kumpannija trid tonfoq ċertu ammont ta' flus fuq perijodu ta' żmien.

Forsi li joħroġ mil-liġi u li seta' jitniżżel fil-kuntratt huwa l-fatt li fost il-kondizzjonijiet li ssemmew hawnhekk għat-tliet artijiet li se jingħataw - kemm lill-Partit Soċjalista, kemm lill-Assoċjazzjoni ta' l-iScouts, kif ukoll lil Ħal Ferħ Co. Ltd. - imkien ma qed jinżamm id-dritt li jekk dawn ma jħallsux iċ-ċens għal perijodu ta' żmien, il-Land Department ikollu d-dritt li jieħu lura l-art.

Din il-kondizzjoni toħroġ mil-liġi fejn tgħid li jekk iċ-ċens idum tliet snin ma jitħallas, hemm proċedura sabiex wieħed ikun jista' jieħu l-art jew il-proprjeta' lura, jekk il-qorti tiddeċiedi hekk.

Lanqas biss inżamm privileġġ jew tpoġġiet penali f'każ li xi waħda minn dawn it-tliet entitajiet, jiġifieri Ħal Ferħ Co. Ltd, l-iScouts jew il-Malta Labour Party, jiddeċiedu li jużaw il-proprjeta' għal skopijiet li ma jaqblux ma' l- iskopijiet tal-kuntratt.

Fil-każ tal-Malta Labour Party:

"L-imsemmija proprjeta' tintuża biss bħala centru edukattiv u hostel.

Dan is-sit ikun jista' jinkorpora fih bini amministrattiv, catering facilities u servizzi oħrajn relattivi għal dan l-iskop, basta dawn ma jbiddlux l-iskop prinċipali li għalih qed jiġi ttrasferit is-sit in kwestjoni.".

Jien nispera li l-catering facilities ikunu għall-użu ta' dan il-youth hostel u mhux ikollna xi restaurant għall-pubbliku in ġenerali.

(Interruzzjonijiet) Il-Ministru Debono Grech qiegħed jgħid li restaurant jibqa' restaurant, pero' jien ngħidlu li restaurant ma jinxtarax b'50ċ-il qażba jew inkella b'10ċ-il metru.

Dawn il-prezzjiet ma jiġux imnaqqsa b'dan il-mod biex min irid jibni catering facility u jużaha għal skop ta' negozju.

Fit-tliet każijiet, il-Land Department ma poġġiex kondizzjonjiet u ma mponiex penalita' f'każ li l-proprjeta' ma tintużax għall-iskop intiż.

Jekk entita ma tintużax għall-iskop intiż ma nafx kemm il-Gvern ta' Malta se jtella' lil-Labour Party f'kawża l-qorti, u anke jekk stess jagħmel dan, ma nafx meta din tiġi deċiża.

Il-Gvern Laburista - hawnhekk hawn imniżżel "il-Gvern ta' Malta" kif suppost ikun, għaliex suppost li hu gvern tal- Maltin kollha - se jagħti lill-istess Partit Laburista dawn il-faċilitajiet bi preferenza sfaċċata.

Dawn m'humiex kondizzjonijiet veri tas-suq li jitlob in-negozju regolari.

Imbagħad għandna s-sitwazzjoni ta' l-Air Malta, liema kumpannija bħalissa qed tgħidilna li għandha deficit sostanzjali u se tidħol bħala l-major shareholder ta' Ħal Ferħ Co. Ltd.

Jien ma nafx kif l-Air Malta tista' tidħol f'irbit fejn se tobbliga ruħha li tonfoq Lm1 miljun f'ħames snin sabiex tiżviluppa l-proprjeta' f'dawn l-inħawi meta qed tgħid li għandha dan id-deficit kollu!

Pero' milli jidher diġa' hemm il-barka tal-Planning Authority li se jagħtuhom permess jiżviluppaw din il-proprjeta'.

Nisperaw li issa ma jinqalgħux il-problemi biex dawn jingħatalhom il-permess biex isir dan il-proġett, jekk se jsir.

Jien ngħid li j'Alla jsir u jħalli profitt għal Malta u għall-Air Malta, pero' min-naħa l-oħra naħseb li kien ikun aktar għaqli - u nispera li l-Ministru jikkonfermali li dan ix-xogħol diġa' sar fil-winding up - illi l-Ħal Ferħ Co. Ltd rat u għandha out line approval illi tista' tagħmel dawn ix-xogħlijiet.

Qed ngħid dan għaliex eżatt fuq ir-riħ ta' l-istess art, qabel l-1987, kien hemm artijiet ta' ħafna nies privati li kienu fabbrikabbli, liema artijiet kienu tneħħew mill-iskema fl-1987 u wieħed mill-kelliema dwar l- ambjent li llum m'għadux membru parlamentari - kien ministru ta' l-ambjent - kien jgħid li dik hija waħda mill-areas li m'għandhiex tinbena.

Issa nisperaw li ma jiġrix l-istess bħalma ġara fuq biċċa art li tissejjaħ mogħxa ta' Għajn Tuffieħa.

Din qiegħda fuq in-naħa tat-tramuntana ta' l-art li l-Gvern qiegħed jikkonċedi b'titolu ta' enfitewsi lill-Ħal Ferħ Co. Ltd.

Din l-art kienet ġiet mogħtija lil xi familji b'ċens li jiskadi madwar 70 sena oħra.

Hawnhekk tajjeb li ngħid li din l-art illum hija green area, pero' qabel l-1987 kien hemm il-permessi tal-bini fuqha, liema permessi - meta reġgħu intefgħu applikazzjonijiet għalihom - baqgħu jiġu rifjutati sax- xahar li għadda.

Jien nifhem li hemm il-volonta', kemm ta' l- Assoċjazzjoni ta' l-Iscouts, kemm tal-Labour Party, kif ukoll ta' Ħal Ferħ Co. Ltd li jiżviluppaw dawn il-proprjetajiet, imma forsi jkun aħjar li din il-parti tar-riżoluzzjoni tiġi posposta ħalli l-ewwel niċċaraw jekk din il- proprjeta' tistax tiġi żviluppata kif huwa ppjanat.

Huwa veru li bl-emendi li saru fl-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp il-Gvern irriżerva d-dritt li jista' jkabbar l-areas tal-bini, pero' huwa fatt ukoll li f'dan is-sens din ir-riżoluzzjoni kienet xi ftit prematura.

Ngħaddi issa biex nitkellem dwar ir-riżoluzzjoni li tittratta l-għoti ta' l-Iskola ta' St. Patrick's lis-Sależjani, bi dritt ta' użu għal tliet snin.

Kif kulħadd jaf, is-Sależjani diġa' taw prova ta' kemm huma kapaċi jagħtu servizz utli lis-soċjeta' Maltija bil-mod kif imexxu St. Patrick's School u bil-mod kif jieħdu ħsieb u jedukaw ġuvintur bi problemi fil-familja.

Jien naqbel li din l-iskola tingħata b'Lm1, pero' għaliex għal tliet snin biss?

Għaliex mhux qed tingħata għal perijodu itwal?

GĦaliex mhux qed tingħata għall-istess perijodu li qed tingħata b'ċens il-proprjeta' lill- Assoċjazzjoni ta' l-iScouts u lill-MUSEUM?

Jien naħseb li jekk dawn jingħatalhom perijodu twil, ikunu jistgħu jiġbru il-finanzi sabiex itejbu l- faċilitajiet ta' din l-iskola.

(Interruzzjonijiet) Jien nispera li l- Ministru jkun jista' jgħidilna x'inhi din il-problema legali u għaliex ma setgħetx tiġi sormontata.

In-nies li jmexxu din l-iskola jridu jippjanaw għall-ġejjieni u m'għandhomx jiġu soġġetti għall-problemi li jista' jkun hemm bejn l-Istat u skejjel oħra.

(Interruzzjonijiet) Dażgur, diġa' hemm ħafna problemi ma' l-istudenti!

Forsi llum hemm il-kwestjoni ta' l- istipendji u għada jkun hemm xi ħaġa oħra.

Il-Ministru qed jgħidli li jekk il-Gvern ma jżommx il-proprjeta' hu għal ċertu żmien, allura din tista' taqa' għand xi werrieta li forsi għandhom xi dritt ta' titolu minn xi wirt antik.

(Interruzzjonijiet) Min-naħa l-oħra jiena żgur li kieku dawn il-persuni ġew avviċinati, huma min huma, kienu jagħtu l-kunsens tagħhom sabiex wieħed ikun jista' jdur ma' dan l-impediment legali u din l- iskola kienet tkun tista' tingħata lil din l-entita għal perijodu itwal ta' żmien.

Rigward ir-riżoluzzjoni li tirrigwarda lil St. Michael's Foundation irrid ngħid li jien naqbel magħha.

Din hija riżoluzzjoni tajba li tkompli fuq dak li nbeda mill-Gvern ta' qabel biex safejn hu possibbli l-edukazzjoni f'dan il-pajjiż tingħata daqqa t'id sabiex tkompli tikber.

MADAM SPEAKER: Onorevoli, ippermettili ninterrompik għaliex skadielek il- ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li tkompli tinstema'.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Nipproponi li jkompli jinstema'.

MADAM SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Tony Abela jkompli jitkellem.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

TONY ABELA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra kollha.

Madam Speaker, kont qed ngħid li kien pass tajjeb u għaqli li l- proprjeta' lil St. Michael's Foundation qed tingħata b'ċens nominali ta' Lm3,200, ammont li m'huwiex kbir meta wieħed iqis li din il-propjeta' qiegħda fi prime site.

Hawnhekk ta' min jgħid li jkun hemm tfal li jiġu minn ta' quddiem nett fl-eżamijiet li jsiru għall-Junior Lyceum u għall- iskejjel tal-Knisja u li l-ġenituri tagħhom jagħżlu li jibagħtuhom f'din l- iskola għall-fatt li m'hijiex kbira u għalhekk tista' tagħti iżjed attenzjoni personali lil kull student.

L-istess ħaġa nista' ngħid għar-riżoluzzjoni li tirrigwarda l-għoti ta' proprjeta' lis-Soċjeta' tad-Dutrina Nisranija, il-MUSEUM.

Din l-art ukoll qed tingħata b'ammont kważi nominali u se tintuża sabiex fuqha tinbena residenza għall-anzjani ta' l-istess soċjeta'.

F'dan il-każ il-kuntratt jgħid li l-proprjeta' tista' tittieħed lura kemm-il darba ma tibqax tintuża għal dan l-iskop.

Madam Speaker, ngħaddi issa sabiex nagħmel ftit kummenti dwar l-artijiet, proprjetajiet u pitches li qegħdin jingħataw lill- entitajiet sportivi.

Jiena wkoll għamilt żmien twil president ta' club tal-football; qed ngħid għat-team tar-Rabat, li minn isfel nett ukoll spiċċa fuq nett, kif qal l- Onor. Portelli għat-team ta' Ħaż-Żabbar.

(Interruzzjonijiet) Veru, imma għallinqas aħna ħadna tazza, Birkirkara għadhom ma ħadux!

Jien hawn nista' ngħid li l-players tagħna kien ikollhom imorru jagħmlu t-training ġo ground barra r-Rabat, meta ma konniex ninqdew bi ground li hemm fid-ditch ta' bejn ir-Rabat u l-Imdina.

Kif jaf il-Ministru Buhagiar, dan ma tantx jista' jissejjaħ ground tajjeb.

(Interruzzjonijiet) Jien napprezza l-ispjega li tani privatament il-Ministru għaliex il-ground ta' l-Imtarfa ma ġiex inkluż f'din il-mozzjoni, u dan minħabba li għad hemm xi problemi dwar l- amministrazzjoni ta' dan l-istess ground.

Lanqas ma rridu ninsew li l- popolazzjoni ta' l-Imtarfa tant żdiedet li m'huwiex magħruf jekk fil- ġejjieni hijiex se tibqa' tagħmel parti mir-Rabat jew forsi tkun entita għaliha.

Il-Gvern ħaqqu prosit talli qed jgħaddi l-amministrazzjoni ta' dawn il- proprjetajiet kollha lil entitajiet sportivi Maltin b'ċens għal 49 sena.

Allaħares dawn il-proprjetajiet ma jingħatawx lil entitajiet sportivi Maltin b'ammont nominali meta nafu li ġieli jkun hemm ċirkostanzi fejn club lanqas ikollu flus biex iħallas il-kera!

Peress li l-clubs tagħna m'għandhomx soċjetajiet jew azjendi kbar li jisponsorjawhom bl-istess mod kif għandhom clubs barranin, allura kull soċjeta' sportiva li ma tiġix mgħejjuna mill-gvern dejjem trid tara x'se torganizza ħalli ssib il-mezzi kif iżżomm fuq saqajha.

Madam Speaker, fil-ġejjieni Malta trid bilfors torjenta ruħha li tonfoq ħafna iżjed flus u tagħmel iżjed faċilitajiet available għal kull soċjeta' serja ta' l-isport.

Sfortunatament, fil-kuntratti m'hawnx tagħrif dwar kif dawn il-proprjetajiet se jingħataw lil għaqdiet sportivi.

Per eżempju, jien naħseb li l-ministeru responsabbli mill-isport għandu jżomm id-dritt li juża dawn il-faċilitajiet f'każ ta' avvenimenti nazzjonali u avvenimenti oħrajn ħalli b'hekk ma jkunx hemm problemi kif ġieli kien hemm fil-passat.

Jista' jkollna anke xi żjarat bħal dik li kellna mill-Papa jew anke xi ċelebrazzjonijiet fl-okkażjoni li se jkollna f'Ġunju tas-sena d-dieħla, fejn il-Belt Valletta ġiet magħżula biex tkun iċ-ċentru kulturali Ewropew - jien ċert li kull membru ta' din il-Kamra se jagħmel l-almu tiegħu sabiex dan l-avveniment iservi ta' reklam tajjeb għal pajjiżna - u għalhekk inħoss li l-Gvern għandu jdaħħal klawsola f'dawn il-kuntratti li biha jirriżerva d- dritt li f'każ ta' bżonn, mingħajr ħafna ordnijiet presidenzjali jew legal notices, ikun jista' juża dawn il-proprjetajiet.

Madam Speaker, qabel ma nagħlaq irrid nerġa' nistaqsi lil min imexxi d- Dipartiment ta' l-Artijiet jekk b'dawn ir-riżoluzzjonijiet - qed nirriferi għal Dokumenti "A", "D" u "G" - huwiex qed jimxi b'mod sinċier meta qiegħed iċedi d-drittijiet tal-gvern mingħajr kumpens.

Nixtieq inkun naf ukoll jekk min hu responsabbli għad-deċiżjoni dwar Dokument "D" irrealizzax li jista' jkun qiegħed irodd salib għad-dritt tal-gvern li jiġbor Lm160,000 mill-Lm250,000 li l-Malta Shipbuilding għandha tagħti bħala ċens tal- proprjeta'.

Jekk il-gvern jiddeċiedi li jaħfer dan id-dejn lill-Malta Shipbuilding, dan jista' jagħmlu biss permezz ta' riżoluzzjoni.

Irrid ngħid ukoll li l-proprjeta' tal-Malta Labour Party m'hijiex qiegħda tintuża għall- iskop li dwaru sar il-kuntratt fl-1979.

Forsi l-istess persuna fil-Land Department jista' jgħidilna għaliex min kien jokkupa s-siġġu tiegħu fl-1979 kien iddeċieda li ma jdaħħalx klawsola fil-kuntratt illi din il-proprjeta' kellha tintuża biss għal skop ta' headquarters tal-Partit Soċjalista.

Madam Speaker, dan huwa każ ta' bad governance min-naħa ta' min jamministra, li forsi ġie mbottat biex jieħu ċerti deċiżjonijiet.

Dan juri li għad nerġgħu niltaqgħu hawnhekk sabiex il-Gvern, forsi fi żmien sentejn oħra, jiddeċiedi li għandu jneħħi wkoll il-kondizzjoni li l-General Workers' Union għandha bħalissa, jiġifieri li għandu jkollha 51% fil- kumpannija li tkun trid takkwista din il-proprjeta'.

U forsi jerġa' jiġi darba oħra u jiddeċiedi li Lm1.10 huwa ċens għoli biżżejjed għal prime property.

Meta wieħed jara din il-mozzjoni li għandna quddiemna llum ma jkunx jista' jaħseb mod ieħor ħlief li jgħid li l-Gvern qed jagħti rigal ta' Lm2 miljun skorruti lill-Partit Soċjalista.

Jekk inqas minn terz ta' l- art tinbiegħ għal Lm400,000, mela l-art kollha tiswa' Lm1.5 miljun, u jekk ma dan inżidu l-Lm250,000 li hemm dovuti bħala ċens, kif ukoll il- benefiċċju li se jgawdi l-Labour Party, jirriżulta li l-Gvern Laburista qed jagħti rigal ta' aktar minn Lm2 miljun lill-Partit Soċjalista.

U huwa faċli biex wieħed jara kif jiġu dawn il-benefiċċji.

Bħalma l-Gvern illum ħass li għandu jieħu self sabiex id-Drydocks tkun kapaċi tħallas l- arretrati tal-bolli u l-arretrati tat-taxxa ta' l-impjegati tagħha - u hemm bżonn li dawn jitħallsu għax il-ħaddiema jistgħu jbatu minħabba f'hekk - fl- omnipotenza tiegħu il-Gvern jista' iressaq riżoluzzjoni oħra fejn jitneħħew ir-restrizzjonijiet li qegħdin jitħallew illum kemm fuq il-proprjeta' li qed tingħata f'Għajn Tuffieħa, kif ukoll fuq il-proprjeta' tal-Belt.

Jekk il-Gvern irid, jista' jagħmel riżoluzzjoni waħda ta' paġna kollox u jasal għall-istess riżultat li wasal għalih f'din l-okkażjoni.

Madam Speaker, f'din il-mozzjoni għandna taħlita u l-Gvern ried li bl- iskuża tar-riżoluzzjonijiet dwar l-isports, dwar is-St Michael's Foundation, dwar is-Sależjani, dar il-MUSEUM u dwar l-iscouts niġu obbligati nieħdu votazzjoni waħda, pero' s-Sedja b'mod ġustifikat ħafna ddeċidiet li fiċ-ċirkostanzi għandu jittieħed vot għal kull riżoluzzjoni li hawn.

Nirringrazzjak, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Grazzi.

Madam Speaker, din hija riżoluzzjoni dettaljata ħafna għaliex, fost affarijiet oħra, qed tipproponi li jiġu approvati trasferimenti ta' proprjetajiet u artijiet lil 25 assoċjazzjoni sportiva.

Wieħed bilfors irid iħares b'sodisfazzjon lejn dan in-numru kbir ta' trasferimenti, li qed isiru proprju għall-ġid ta' l-isport f'Malta u j'Alla jkun hemm numru akbar ta' assoċjazzjonijiet sportivi li jibbenefikaw minn riżoluzzjonijiet bħal dawn.

Qed issir kritika fuq parti minn din il-mozzjoni, liema kritika fl- opinjoni tiegħi, m'hijiex ġustifikata għaliex l-intenzjonijiet tal-Gvern huma differenti mill-ħlasijiet li qed tesprimi l-Oppożizzjoni.

Fost oħrajn, b'din il-mozzjoni se jkunu jistgħu jsiru trasferimenti ta' art u proprjeta' lil St. Patrick's School, lis-Soċjeta' tal-MUSEUM u lill-Assoċjazzjoni ta' l-iScouts.

Il-Gvern qed jieħu ħsieb jara li dawn l-artijiet u proprjetajiet jiġu utilizzati bl-iktar mod organizzat mill-entitajiet imsemija, liema entitajiet jaħdmu fuq bażi volontarja.

Kull min hu involut fl-isports, mhux talli ma jagħmilx profitt, talli jinvesti l-enerġija tiegħu u kultant flusu wkoll biex jara li l-ħaġa li jkun qed jaħdem għaliha verament tirnexxi.

Madam Speaker, nixtieq issa nitkellem dwar dawk ir-riżoluzzjonijiet li donnhom l-aktar li qed iqajmu kontroversja u se nibda minn dik li tirrigwarda l-General Workers' Union.

Jidher ċar li fil-kuntratt li kien sar fis-7 ta' Frar 1957 bejn il-Gvern Malti u l-General Workers' Union, il-kondizzjonijiet kienu tali li l-art kellha tintuża sabiex jittellgħu attivitajiet ta' l-istess trade union.

Kien hemm ukoll imniżżel li l-ebda parti tal-bini m'għandu jiġi ttrasferit.

Issa f'din ir-riżoluzzjoni aħna qegħdin nitkellmu dwar il-parti t'isfel tal-bini u qed tiġi proposta emenda għall-kuntratt oriġinali sabiex dan il- bini jkun jista' jiġi utilizzat b'mod iktar kummerċjali.

Hawnhekk aħna qegħdin ngħidu bl-iktar mod ċar li din il-kondizzjoni se tiġi emendata proprju sabiex jintlaħqu l-għanijiet li sal-lum għadhom ma ntlaħqux.

Aħna m'aħna qed nagħmlu xejn bil-moħbi, anzi qed niġu fil-Kamra tar- Rappreżentanti, l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż, sabiex nispjegaw lill- Kamra u lill-poplu dak li hemm bżonn isir.

Hawnhekk qed nitkellmu dwar union li tieħu ħsieb l-interessi tal-ħaddiema u din bir-raġun tħoss li biex tkun tista' teżerċita aħjar l-obbligi tagħha, ikun xieraq u f'waqtu li tiġi emendata dik il-kondizzjoni li hemm fil-kuntratt oriġinali li qiegħda xxekkel il-ħidma tal-General Workers' Union.

Meta fi żmien l- amminstrazzjoni preċedenti kienu se jsiru affarijiet simili mhux talli ma ġewx fil-Kamra, talli saru abbużi tant li kif tela' l-Gvern Laburista kellu jordna inkjesti dwarhom.

GĦall-kuntrarju din ir-riżoluzzjoni hija ċara u tikkonsisti fi trasferiment ta' artijiet lil soċjetajiet li huma verament għal qalb il-poplu Malti.

Madam Speaker, waqt id-diskors tiegħu l-Onor.

Tony Abela beda l-ħin kollu jirriferi għall-Gvern bħala l-"Gvern Laburista".

GĦaliex ma qalx il-"Gvern ta' Malta"?

GĦax wara kollox il-Gvern Laburista huwa elett demokratikament bħala l-Gvern ta' Malta u qed jagħmel din ir-riżoluzzjoni għall-Maltin kollha.

Huwa l-Gvern ta' Malta, flimkien mal-Partit Laburista, li qed jagħti proprjeta' b'ċens lil diversi għaqdiet għall-ġid tas-soċjeta' kollha.

Fil-fatt meta wieħed iħares lejn din ir-riżoluzzjoni jsib li mhux talli hija karitatevoli, talli hija wkoll ħanina u tirrifletti l-fatt li l- Partit Laburista minn dejjem ħaseb biex jgħin lil kull min għandu verament għal qalbu lis-soċjeta' Maltija.

GĦalhekk permezz ta' din ir-riżoluzzjoni l-Gvern qed jgħin lill-partiti politiċi - għaliex le? - lis-soċjetajiet volontarji li huma involuti fil-qasam ta' l-isports, inkluż il-Malta Football Association u l-Gozo Football Association, kif ukoll lil entitajiet edukattivi, bħall-iskola ta' St. Patrick's u s-St.

Michael's Foundation.

Meta wieħed jara dan kollu bilfors li jkollu jistaqsi għalfejn l-Oppożizzjoni qiegħda tagħmel din il-kritika kollha fuq parti minn din ir- riżoluzzjoni.

Biżżejjed ngħid li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni mar St. Andrew's u f'diskors li għamel hemmhekk sejjaħ lil din il-parti tar-riżoluzzjoni "daylight robbery".

Jien niskanta kif matul id-disa' snin li kien ilu jmexxi lil Malta, l-Onor.

Fenech Adami ma ndunax bid-daylight robberies li kienu jsiru u li qed inbatu l-konsegwenzi tagħhom.

Dak li sar taħt l-amministrazzjoni preċedenti aktar insejjaħlu "white-collar organised government crime" għax meta gvern ma jamministrax il-flus tal-pajjiż bl-iktar mod għaqli u jwassal lil pajjiżna kważi f'diżastru finanzjarju ...

Imn'Alla tela' fil-gvern il- Partit Laburista għaliex min kien qed jamministra lil pajjiżna qabel kien kważi frodista għax mhux biss kien jaħli, jisraq u jħarbat il-flus tiegħu imma kien jagħmel hekk anke bi flus ħaddieħor.

GĦall-kuntrarju ta' dan, aħna llum qed inressqu din ir-riżoluzzjoni għall-ġid ta' pajjiżna.

Madam Speaker, din ir-riżoluzzjoni li għandna quddiemna hija dettaljata ħafna, pero' jien m'iniex se noqgħod nidħol fuq kif ġew drafted il- kuntratti.

Madanakollu nixtieq ngħid li naqbel mal-kollega tiegħi l-Onor.

Tony Abela fejn qal li fil-kuntratt tat-trasferiment ta' l-art li se tgħaddi lill-Malta Football Association hemm bżonn li l-Gvern iżomm id- dritt li juża s-surrounding area - jien nassumi li l-Ministru ħa nota ta' dan il-punt - biex ikun jista' jużaha għal xi ċelebrazzjonijiet, bħal dawk li saru meta ġie l-Papa f'Malta.

Madam Speaker, jien nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid li din ir- riżoluzzjoni tagħmel unur lill-Partit Laburista fil-gvern għaliex b'hekk qed jgħin lil diversi organizzazzjonijiet volontarji permezz ta' għoti ta' proprjeta' u għalkemm dan qed jagħmlu fl-interess ta' l-istess organizzazzjonijiet, prinċipalment qed jagħmlu fl-interess tal-poplu Malti kollu.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

George Hyzler.

ONOR.

GEORGE M. HYZLER: Madam Speaker, jien smajt b'interess kbir lis- Segretarju Parlamentari Joe Cilia jitkellem fuq it-trasferiment ta' l-art lill-Partit Laburista, fejn fost affarijiet oħra qal li min għandu x'jaħbi ma jiġix b'riżoluzzjonijiet bħal dawn fil-Parlament.

Proprjament jien ma nafx għaliex ġejna fil-Parlament jekk mhux għax il-Partit Laburista għandu x'jaħbi.

F'din il-montatura politika - biex nuża l-kliem ta' l-Onor.

George Vella - il-Gvern Laburista ta trattament speċjali lilu nnifsu li ma ngħata lill-ebda partit politiku, assoċjazzjoni jew club ieħor li hemm imsemmija fil-mozzjoni.

Jien naħseb li r-raġuni vera li għaliha qegħdin hawnhekk hija dik li ta l-Onor.

Fenech Adami fl-1979 meta kien qed jiddibatti l-mozzjoni oriġinali li biha l-Malta Labour Party ngħata l-art ta' Pembroke, fejn kien qal li l-Gvern sab mezz kif jiffinanzja lill-Partit Laburista u li dan ta rigal lilu nnifsu.

L-Onor.

Portelli qalilna li aħna għadna ma rrealizzajniex kemm kienet serja d-deċiżjoni li kien ħa l-Partit Laburista meta dan ċeda l-Freedom Press.

Fil-fatt jien emozzjonajt ruħi ħafna, speċjalment meta qal li l- bini tal-Freedom Press kien xi ħaġa imprezzabbli għaliex kien inbena fi żmien id-dnub il-mejjet.

U fil-fatt illum qed naraw kemm hu għoli l-prezz li ta lilu nnifsu l-Partit Laburista għall-Freedom Press!

Imma issa ejjew infakkru daqsxejn x'ġara fl-1979 ħalli naraw in-nuqqasijiet li kien għamel il-Gvern Laburista dak iż-żmien, liema nuqqasijiet qed ikompli jibni fuqhom il-Gvern Laburista tal-lum, li għad għandu l-istess xejra.

Fl-1979 il-Partit Laburista esproprja biċċa art kbira ġewwa l-Marsa sabiex jibni ħofra kbira - din il-ħofra m'hijiex bħal dik li qed jingħad li hemm fil-budget! - għall-kapriċċ ta' xi ħadd li dak iż-żmien kien iffissat fi proġett, li naturalment kien destinat li jfalli.

Meta esproprja din l- art il-Gvern Laburista ħallas liċ-ċittadini l-oħra - jew għadu ma ħallashomx għax il-gvern idum ħafna biex iħallas ta' l-art li jkun esproprja - bir-rati li juża l-gvern għall-esproprjazzjoni, pero' għall- Partit Laburista saret eċċezzjoni għax f'għajnejn il-Gvern Laburista dan il- partit m'huwiex bħaċ-ċittadini l-oħra imma huwa ċittadin speċjali.

GĦalhekk il-Gvern Laburista ta trattament speċjali lill-Partit Laburista - dejjem għaliex il-Freedom Press kienet ta' valur sentimentali għoli ħafna - meta minflok dan il-bini li ċeda tah prime site f'Pembroke - art li għażilha l-Partit Laburista stess - li tiswa ħafna flus.

Wara ftit il-Partit Laburista deherlu li għandu bżonn ukoll post għal printing press u għalhekk il-Gvern Laburista tah fabbrika ġewwa l-Marsa sabiex ikun jista' jagħmel dan ix-xogħol fiha.

Issa hawnhekk ta' min wieħed jgħid li meta saret evaluation tal-Freedom Press u ta' l-art f'Pembroke, dawn ingħataw l-istess valur ta' Lm20,000 fis-sena u għalhekk imbagħad taparsi saret tpaċija - jew aħjar permuta - mal-Malta Shipbuilding.

Pero' dan ma kienx biżżejjed għaliex wara li huma stess taw valur lill-Freedom Press, liema valur ġie paċut b'Pembroke - aħna nafu li fir-realta' din l-art tiswa ħafna iżjed - ħadu wkoll bħala rigal il- fabbrika tal-Marsa biex setgħu jagħmlu printing press hemmhekk.

Dan ma kienx biżżejjed, għaliex ovvjament min jara kbir - jew kif nużaw l- espressjoni bil-Malti min ikun ħanżir - ikun irid jiekol ħafna u għalhekk dawn ingħataw ukoll il-Maċina.

Jiġifieri s'issa ġejna f'sitwazzjoni fejn il-Gvern Laburista ta lill-Partit Laburista l-Maċina, il-Marsa u Pembroke, imbagħad Pembroke, li ngħata għal skop speċifiku, cioe' li jkun il- headquarters tal-Partit Laburista, ma ntużax u ħallewh hemm, kif kien issuspettat, għal skop ta' spekulazzjoni.

Illum dan qed jiġi kkonfermat mingħajr ebda tlaqliq.

Dak kien wieħed mill-famużi pakketti li l-Gvern Laburista ta lill-Partit Laburista.

Minn dak iż-żmien 'il hawn, ħlief għal xi żewġ okkażjonijiet fejn il- Malta Shipbuilding ħallset direttament lill-Gvern, il-Partit Laburista ma ħallasx ċens għal Pembroke u għalhekk ġie f'sitwazzjoni fejn espona ruħu għar-ripresa ta' l-art mill-gvern minħabba l-ksur tal-kondizzjonijiet għaliex, kif bħala nutar is-Sinjorija Tiegħek tista' tgħallimna, waħda mill- konsegwenzi serji ta' xi ħadd li ma jħallasx iċ-ċens - dejjem meta jkun ċittadin normali, mhux il-Partit Laburista - hija li s-sid taċ-ċens jista' jeħodlok l-art.

Dik hija konsegwnza serja ħafna għal min għandu ċ-ċens f'idejh, cioe' l-Partit Laburista, u konsegwenza ferm iżjed serja għal min kien beħsiebu jixtri l-art li l-Partit Laburista kien xtaq jittrasferixxi.

Jien naħseb li dik hija r-raġuni vera li qegħdin hawn illum u mhux kif qal l-Onor.

Cilia għaliex il-Gvern Laburista - kif fil-mozzjoni sejjaħ lilu nnifsu, f'dan il-każ mhux il-gvern taċ-ċittadini kollha jew tal-Maltin kollha, imma l-Gvern Laburista - m'għandux x'jaħbi.

Il-Gvern ġie b'din ir- riżoluzzjoni fil-Parlament għaliex kieku l-Partit Laburista baqa' b'dak it- titolu difettuż li kellu ma kienx ikun jista' jittrasferixxi l-art.

L- ebda miġnun ma kien se jixtri l-art mingħand il-Labour Party meta jaf li hemm Lm0.25 miljun dejn fuqha li tista' twassal u għandha twassal għax- xoljiment tal-kuntratt ta' l-enfitewsi.

Apparti n-nuqqas ta' ħlas taċ-ċens, il-Partit Laburista ma użax il-bini għall-iskop li ngħatalu, anzi ma wżajh għal xejn u fil-fatt baqa' vojt.

Dak huwa nuqqas ieħor serju li possibbilment kellu jwassal ukoll għax-xoljiment tal-kuntratt ta' enfitewsi.

Jiġifieri l-Gvern Laburista, anzi l-Partit Laburista - għax anke jien bdejt nitħawwad issa bejn gvern u partit, kif naturalment l-istess konfużjoni tinsab fil-moħħ ta' min imexxi kemm il- partit u kemm il-Gvern Laburista, ħaġa li dejjem kienet tipika ta' dak il- partit! - ma wżaha għal xejn dik il-proprjeta'.

Meta ngħidu li l- proprjeta' ma ntużat għal xejn irridu ngħidu wkoll li lanqas xi ftit maintenance tal-bini ma saret imma ġie abbandunat kompletament, tant li meta l-Planning Authority ġiet mitluba tikklassifika dan il-bini, din waqqgħet il-klassifikazzjoni tiegħu minn grade 1, kif kien ikklassifikat oriġinarjament, għal grade 2 building biex jiġi akkomodat iżjed, ngħid jien, il-Partit Laburista.

Jien ngħid li l-abbandun ta' dan il-bini sar b'mod intenzjonat għaliex, kif spjegajna mill-bidu nett, l-intenzjoni tal- Partit Laburista kienet li dak il-bini ikun suġġett ta' spekulazzjoni.

Għalhekk hawnhekk bilfors li wieħed jgħid li meta saret id-diskussjoni fil- Planning Authority dwar il-klassifikazzjoni ta' dak il-bini, ma kienx b'kumbinazzjoni li dan ġie downgraded imma sar hekk biex tiġi akkomodata x- xewqa tal-Partit Laburista.

Diġa' spjegajna kif ma kenitx ko-inċidenza li mill-Maċina l-Labour Party mar fiċ-Ċentru Laburista ġdid tal-ħġieġ fil- Ħamrun, jiġifieri kienet ħaġa ovvja sa minn dak iż-żmien li Pembroke ma kienx se jintuża bħala headquarters imma kien qed jinżamm biss għal skopijiet ta' spekulazzjoni.

Allura d-domanda li wieħed naturalment jagħmel hija: Kemm hu xieraq li partit fil-gvern, il-Gvern Laburista, jagħti lill-partit li qed isostnih art għal skop ta' spekulazzjoni?

L- iskop oriġinali ta' l-enfitewsi kien li jintuża biss bħala headquarters tal-partit.

Madam Speaker, l-Onor.

Cilia qalilna li huma ġew hawnhekk b'din ir- riżoluzzjoni għaliex m'għandhomx x'jaħbu għaliex, skond l-istess kelliemi, min għandu x'jaħbi ma jġibx dawn l-affarijiet fil-Parlament.

Allura jekk inhu veru li l-Gvern Laburista m'għandux x'jaħbi, għaliex ma jgħidulniex min hija l-persuna jew il-kumpannija li se takkwista l-art.

Fejn qiegħda t- trasparenza?

Naturalment biex tkun trasparenti, f'każ ta' trasferiment ta' art, l-ovvju huwa li tgħid min se jixtri u kemm hu l-prezz għaliex fil-każ taċ-ċens il-prezz huwa ta' rilevanza kbira.

L-ovvju huwa li tgħid b'liema kondizzjonijiet se jiġi ttrasferit dan il-bini tal-poplu Malti li l-Partit Laburista se jispekula bih.

Huwa ovvju li l-Gvern għandu jgħidilna kemm se jittrasferixxi minn din l-art, jiġifieri jekk dan it-trasferiment huwiex wieħed parzjali jew inkella totali.

Dawn huma kollha elementi li huma rilevanti f'kontest ta' trasferiment, anzi huma l-essenza tat-trasferiment.

Allura jekk il-Gvern lanqas biss jgħid kemm hu l-prezz, lil min se jittrasferih, b'liema kondizzjonijiet u jekk hux se jittrasferixxi kollox jew biċċa, aħna kif suppost nemmnu li l-Gvern verament ġie fil-Parlament għaliex m'għandux x'jaħbi u għax irid ikun trasparenti?

Il-kelma "trasparenti" tant qed tintuża li saret qisha l-buzzword tan-naħa l-oħra.

Din il-kelma jużawha biex ikunu moderni għaliex barra minn Malta dik jużaw, pero' biex verament ikunu trasparenti, l-ewwel iridu jgħidulna dawn l- affarijiet kollha.

Jekk wieħed iħares lejn l-emenda li ppropona l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jsib li dan ma talabx li l-kuntratt jiġi xolt, kif il-Gvern kellu dritt jagħmel, imma talab biss il-minimum.

U hawn se niġi għall-qofol ta' l- ipokresija fil-kuntratt propost.

Fl-abbozz ta' ftehim, il-Labour Party mhuwiex jirriferi għal quid pro quo, anzi l-paragrafi jsegwu loġikament u jgħidu: "Now therefore ...".

Pero' min-naħa l-oħra, Madam Speaker, fehmet li dak huwa l-quid pro quo u fir-ruling tagħha qalet li m'hemmx maħfra u li:

"in konsiderazzjoni ta' dan, il-Gvern jirrinunzja għad-dritt tiegħu li jxolji l-kuntratt."

X'inhi "in konsiderazzjoni ta' dan"?

"In konsiderazzjoni ta' dan" hija li l-Labour Party, fil-ġenerosita' tiegħu qed jiddelega lill-Gvern sabiex jiġbor hu l-flus li l-Labour Party għandu jieħu mingħand il-Malta Shipbuilding, kumpannija falluta?

Mela fil-kontest tal-ħofor kbar li hawn fl-ekonomija l-Gvern mhuwiex se jiġbor iċ-ċens, lanqas meta l-Labour Party qed jagħmel trasferiment ta' l-art u jdaħħal il-mijiet ta' l-eluf minnha!

Jien nifhem lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni fejn qal li meta kien Prim Ministru hu kien prudenti mal-Labour Party għaliex kien konxju tad- diffikultajiet li jista' joħloq, pero' issa li l-Labour Party qed jinnegozja dik l-art tal-poplu u jdaħħal il-mijiet ta' l-eluf ta' liri minnha, il-minimum tad-diċenza jirrikjedi li f'każ ta' trasferiment spekulattiv għallinqas jitħallsu dawk l-arretrati taċ-ċens.

U din x'loġika bażwija hi li tgħid li in konsiderazzjoni talli qed tiġi delegat tiġbor flus mingħand xi ħadd fallut, qed tirrinunzja għad-dritt tiegħek li xxolji l-kuntratt ta' l-1979?.

Kieku qegħdin f'kontest ta' kummerċ, ngħidu li dan huwa xi kummerċjant li ta' min jiġi ċċertifikat minn xi tabib biex imur x'imkien ieħor.

Kif jista' jkun jien inċedi dritt u ma nitħallasx tiegħu!

Mela hawnhekk qegħdin ninsew li kollha kemm aħna qegħdin suppost nieħdu ħsieb l-interessi taċ-ċittadin għaliex, kif kien jgħid l-Onor.

Alfred Sant fi żmienu, aħna x-shareholders taċ-ċittadini?

Qed ninsew li aħna suppost għandna responsabbilta' li jekk se nħallu lil min jispekula bl-art tal-Gvern, għallinqas il-Gvern jieħu dik il-biċċa li ħaqqu?

Jekk dak il-ħanżir li dejjem jikber, li huwa l-Malta Labour Party, irid jibqa' jiekol u jibla' iżjed biex jiffinanzja lilu nnifsu, lanqas għandu l- minimu tad-diċenza li almenu jħallas l-arretrati?

Mhux talli ma ħallasx l- arretrati li kellu jħallas, talli qed jitlob lill-Gvern sabiex imur jiġbor il-flus bis-sasla mingħand il-Malta Shipbuilding.

Issa jgħaddu xi jumejn oħra u jiġi xi ministru hawnhekk bil-kalma kollha jgħidilna li se nsellfu xi flus oħra lill-Malta Shipbuilding biex iħallsu d-dejn lill-Gvern!

Mhux talli hekk, talli qegħdin inkomplu ngħidu li in konsiderazzjoni ta' din il- montatura politika l-Gvern se jċedi d-dritt li għandu mingħajr ma jitħallas xejn iżjed.

Din veru hija daħka fil-wiċċ u min jiblagħha verament ngħidlu li huwa mazzun.

Jekk nibilgħu din, veru li kollha kemm aħna mzazen.

Madam Speaker, f'din il-mozzjoni tara l-ipokresija tal-Gvern li pprova jżellaq din ir-riżoluzzjoni mar-riżoluzzjonijiet l-oħra li bihom qed jingħataw artijiet u proprjetajiet lil għaqdiet volontarji.

L-Onor.

Farrugia ftit minuti ilu qal li din hija għotja karitatevoli.

Dażgur li hija għotja karitatevoli u f'dan il-każ għall-Gvern Laburista charity begins at home!

F'dan il-kontest kollu l-għotja vera ngħatat lill-Partit Laburista li ta lilu nnifsu miljuni ta' liri.

Huwa veru dak li qal l-Onor.

Fenech Adami ftit tal-ħin ilu meta qal li l-Gvern Laburista għamel lill- Partit Laburista miljunarju.

Jien nawgura li l-Partit Laburista fil-gvern jagħmel lil kulħadd miljunarju b'dan il-mod, pero' fil-verita' forsi minħabba l-karattru ċiniku tiegħi m'iniex konvint li l-Gvern Laburista se jagħmel liċ-ċittadini kollha ta' l-Isvizzera fil-Mediterran miljunarji.

Jien konvint li se jkompli jitħanżer iżjed u jagħmel lilu nnifsu iżjed sinjur u se jkompli jibla' iżjed għaliex min ikun imdorri jibla' mhux lakemm jieqaf.

Din hija marda li ma bdietx issa imma ilha ġejja mill-inqas sa mill-1979.

Madam Speaker, m'huwiex il-lok li nikkritika r-ruling mogħti mis- Sinjorija Tiegħek, pero' jien għad irrid niġi konvint li dan il-kuntratt propost m'huwiex departure serju mill-kondizzjonijiet ta' l-enfitewsi oriġinali.

Jien għandi dubji serji dwar kemm il-Gvern m'huwiex qiegħed jagħmel affarijiet li legalment huma diskutibbli, u meta ngħid "legalment" m'iniex qed nirriferi għall-proċeduri ta' din il-Kamra biss u għal min se jixtri - li wkoll għandu jiftaħ għejnejh - imma anke għall-Kostituzzjoni.

Jekk riżoluzzjoni bħal din ma tgħaddix b'mod regolari skond l-iStanding Orders li, kif qed ngħid, Madam Speaker, I am not questioning them, imma skond il-Kostituzzjoni ....

GĦandi nifhem li jekk il-Kostituzzjoni titkellem b'mod ċar, allura wieħed għandu jifhem il-konsegwenzi li se jkollna 'l quddiem ta' trasferimenti dubjużi mibnija fuq riżoluzzjonijiet dubjużi.

Madam Speaker, jien nagħlaq id-diskors tiegħi billi nawgura li l-Malta Labour Party jkollu d-diċenza li almenu jħallas lill-Kaxxa ta' Malta l- Lm230,000 arretrati mill-persentaġġ enormi ta' profitt li għamel minn fuq dahar il-poplu Malti.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Karl Chircop.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Nirringrazzjak, Madam Speaker.

L-ewwelnett nibda biex ngħid lill-Onor.

Hyzler, li għadu kemm irrifera għall-Partit Laburista bħala "ħanżir li jibqa' jikber", li aħna nagħmlu kollox bil-miftuħ u l- finanzi tal-partit nippubblikawhom anke fuq il-gazzetti, mhux bħalma jagħmel il-partit tiegħu.

Madam Speaker, apparti minn dan tajjeb li ngħidu li b'din ir-riżoluzzjoni li qiegħda titressaq, il-Gvern qiegħed iwettaq wegħda oħra li għamilna ma' l-elettorat proprju sena ilu, jiġifieri li hija x-xewqa ġenwina tagħna - bħalma naħseb li hija x-xewqa tal-poplu Malti u GĦawdxi kollu - li naraw li l-isport f'pajjiżna javvanza għal livelli kemm jista' jkun professjonali.

B'hekk biss nistgħu niżguraw li meta l-atleti u t-teams tagħna jikkompetu bejniethom u ma' avversarji barranin jaqtgħu figura tajba u jiksbu riżultati pożittivi li jagħmlu isem sabiħ lil artna.

F'dan is-sens, nixtieq nieħu din l-opportunita' sabiex nifraħ lil żewġ atleti kbar f'pajjiżna, li huma Carol Galea, li kellha kisbiet pożittivi fil-passat riċenti u anke dan l-aħħar, u Ġużi Grech, li riċentement kien inkurunat champion tad-dinja tad-dilettanti ta' l-isnooker.

Dawn żgur li huma żewġ eżempji li jipprovaw il-kwalitajiet tajba li għandna f'pajjiżna u għalhekk sta għalina sabiex ngħinu liż-żgħażagħ tagħna fil-qasam sportiv.

Huwa tajjeb li clubs bħal tal-Hibernians, Tarxien Rainbows Football Club u St. Lucia Football Club ikollhom it-titolu ta' l- art li jittrejnjaw fuqha mgħoddi lilhom.

Dan mhux għall-isem biss iżda anke sabiex ikunu jistgħu jagħmlu ipoteki sabiex jissellfu flus ħalli jammeljoraw il-faċilitajiet tagħhom.

Jiena kont tabib tal-club tal- Hibernians u nista' ngħid li għalkemm għandhom faċilitajiet sbieħ, sa ċertu punt kont nitħassarhom għaliex ma kellhomx finanzi biżżejjed sabiex jiffinanzjaw ċerti proġetti oħrajn, bħal xiri ta' equipment għall-gym, li llum il-ġurnata sar part and parcel mill-preparament professjonali ta' kull player tal-football.

Fiha nnifisha, din il-ħaġa għandha tikkrea wkoll sens ta' responsabbilta' u management aktar professjonali fi ħdan dawn il-clubs ħalli verament nimxu 'l quddiem f'dan il-qasam.

U biex ma nkunux qegħdin ninftiehmu ħażin, tajjeb li ngħidu wkoll li dan huwa biss il-bidu ta' sensiela ta' affarijiet li beħsiebna nagħmlu f'dan il-qasam.

Per eżempju, mil-lat edukattiv ikun interessanti ħafna li nevalwaw il-possibbilta' ta' introduzzjoni tas- suġġett ta' l-isports fuq sistema ta' credits, ħalli dawk l-istudenti li jkunu jippromettu f'xi dixxiplina partikolari iżda fl-istess ħin ikunu jixtiequ javvanzaw f'xi professjoni oħra, la ntellfuhom il-futur sportiv u lanqas dak akkademiku.

Din hija xi ħaġa li taħdem tajjeb ħafna f'pajjiżi barranin, speċjalment fl-Amerka.

Madam Speaker, din ir-riżoluzzjoni ma tinkudix biss trasferiment ta' artijiet lil għaqdiet sportivi iżda tinkludi wkoll trasferiment ta' artijiet lil diversi organizzazzjonijiet oħra filantropiċi, bħalma huma s- Soċjeta' tad-Dutrina Nisranija u s-Sależjani ta' Don Bosco u anke għaqdiet bħas-St.

Michael's Foundation u l-Assoċjazzjoni ta' l-iScouts.

Dan l- ispectrum kbir ta' soċjetajiet li se jibbenefikaw minn din ir-riżoluzzzjoni jindika kemm il-Gvern Laburista, immexxi mill-Prim Ministru Alfred Sant, lest jgħin lil dawk l-individwi li juru inizjattiva għall-ammeljorament tas- soċjeta' tagħna, huma ta' liema kulur politiku huma u huma ta' liema reliġjon huma.

L-importanti għalina huwa li nikbru flimkien bħala pajjiż żgħir iżda magħqud fl-ideal li nipprovdu l-aħjar ambjent fejn aħna u uliedna nkunu nistgħu nikbru u navvanzaw 'il quddiem flimkien.

Nirringrazzjak, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Madam Speaker, din ir-riżoluzzjoni qiegħda ssib din l- oppożizzjoni min-naħa tagħna għal diversi raġunijiet li jiena se nipprova nelenka.

Qed nirriferi partikolarment għar-riżoluzzjoni mmarkata bl-ittra "D", fejn qed jiġi propost li l-Gvern iċedi d-dritt tiegħu li jxolji ċ- ċens favur il-Malta Labour Party fir-rigward tal-proprjeta' f'St. Andrew's.

Meta kien qed jagħmel id-difiża tiegħu ta' din ir-riżoluzzjoni, il- Ministru Alfred Portelli qal li aħna ma nafux xi tfisser il-Freedom Press għall-Partit Laburista.

Qalilna wkoll li dan il-bini huwa mprezzabbli għaliex inbena bid-dnub il-mejjet.

Jien naħseb li din ir-riżoluzzjoni mhux biss id-dnub il-mejjet għandha imma għandha wkoll id-dnub tan-nisel!

Talli fl-1979 ta l-kwartieri ġenerali tiegħu lill-Malta Shipbuilding, il-Malta Labour Party ibbenefika għal tliet darbiet!

Daqshekk kienet imprezzabbli l- Freedom Press!

Il-Partit Laburista bbenefika billi l-Gvern esproprja parti mill-art tal-Freedom Press u ngħata minflokha parti mill-Interprint li llum qiegħda tiġi wżata bħala l-istudios ta' Radio Super 1 u Super 1 Television.

Imbagħad fis-7 ta' Awissu ta' l-1979, il-Gvern kien ressaq riżoluzzjoni sabiex jingħataw artijiet lill-Partit Laburista f'St Andrews - li kienu d- doppju fid-daqs ta' l-area kollha tal-Freedom Press - bħala akkommodazzjoni alternattiva.

Mela jekk aħna meta konna fl-oppożizzjoni vvotajna kontra r- riżoluzzjoni oriġinali minħabba li sa mill-bidu nett din il-biċċa business kienet affettwata mid-dnub tan-nisel, aħseb u ara kemm aktar u aktar se nivvotaw kontra din ir-riżoluzzjoni issa minħabba l-fatti li se nsemmi aktar 'il quddiem.

Din hija riżoluzzjoni stramba għaliex dan huwa l-uniku partit politiku li qatt ġie fil-Parlament biex iressaq riżoluzzjoni favur tiegħu.

Jiġifieri l-partit fil-gvern qiegħed jgħaddi riżoluzzjoni bil- maġġoranza li għandu f'dan il-Parlament favur tiegħu nnifsu, ħaġa li l-ebda partit ieħor qatt m'għamel f'dan il-Parlament.

Madam Speaker, meta l-Partit Nazzjonalista kien fil-gvern, flimkien ma' l- Onor. Leo Brincat jien kont nifforma parti minn kummissjoni li kienet qiegħda tiddiskuti l-finanzjament pubbliku tal-partiti.

Domna kważi sena u nofs niddiskutu dwar jekk għandux ikun hemm dan il-finanzjament pubbliku tal-partiti, jekk għandu jkun hemm x'forma għandu jieħu u jekk dan il-fatt għandux iġib miegħu ċerti obbligi, bħal li ma jistgħux isiru ċerti donazzjonijiet ta' ċertu ammont jew li l-accounts tal-partiti politiċi jridu jiġu ppubblikati.

Din il-kummissjoni kienet ippreżentat rapport - li s'issa għadu ma ġiex attwat anke għaliex huwa suġġett li qajjem kontroversja fil-pajjiż u fil-fatt kien hemm min ma qabilx li għandu jkun hemm finanzjament pubbliku tal-partiti - li kien jgħid kif il-partiti kollha jistgħu jiġu mgħejjuna b'finanzjament pubbliku.

Issa llum quddiemna għandna storja twila - għaliex din ir-riżoluzzjoni hija biss ħolqa minn storja twila - ta' finanzjament pubbliku minn fondi pubbliċi ta' partit wieħed, il-partit fil-gvern.

Din hija raġuni oħra, Madam Speaker, għaliex aħna qatt ma nistgħu nkunu favur din il-mozzjoni.

Mhux biss ma nistgħux inkunu favur din il-mozzjoni minħabba s-sustanza imma anke minħabba l- metodu li bih tressqet u se nibda minn dan.

Għall-ewwel darba f'dan il-Parlament tressqet riżoluzzjoni li m'hi riżoluzzjoni xejn għaliex tgħid li l-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni qed jipproponi:

"Illi l-Kamra tapprova r-Riżoluzzjoni li ġejja, liema Riżoluzzjoni tikkonsisti f'dokumenti annessi "A", "B", "C", "D", "E" u "F".".

X'kienet ir-raġuni li l-Gvern ġie quddiem dan il-Parlament u mhux biss insista li d-diskussjoni tar-riżoluzzzjonijiet issir kollha f'salt imma, li kieku ma kenitx għall-oppożizzjoni ta' din in-naħa tal-Kamra u għar- ruling f'waqtu ta' Madam Speaker, kien qed jippretendi li nivvotaw għal dawn ir-riżoluzzjonijiet f'salt?

Il-kelliema tan-naħa tal-Gvern qalulna li r-raġuni għal dan hija li dawn ir-riżoluzzjonijiet kollha jirrigwardaw trasferiment ta' proprjeta` tal-gvern.

Bħallikieku t-trasferiment ta' l- art fil-Pieta` lis-soċjeta' tal-MUSEUM u din il-biċċa business li se ssir St. Andrew's li biha l-Gvern jirrinunzja d-dritt tax-xoljiment taċ-ċens favur il-Malta Labour Party, huma l-istess!

Bħalliekieku l-għoti tal- football pitch lid-Dingli Swallows u l-fatt li l-Australia Hall, ir- Raffles u l-konċessjoni enfitewtika li t-titolu tagħha huwa diffettuż u qed jiġi rranġat b'riżoluzzjoni, huma l-istess ħaġa!

Bħalliekieku l-fatt li l- Partit Laburista jieħu b'ċens għal 49 sena oħra l-bini li għandu f'Għajn Tuffieħa li huwa tal-gvern, bil-possibbilta' li ċ-ċens jiġi mġedded għal 49 sena oħra, jiġifieri għal 98 sena, huwa l-istess bħal meta tagħti biċċa art lis-soċjeta' tal-MUSEUM sabiex dawn ikollhom il-kwartieri ġenerali tagħhom!

Sa hawnhekk waslet l-arroganza tal-Gvern - għall-grazzja t'Alla mhux ta' Madam Speaker - wara biss sena, li nipprovaw inbellgħu lil dan il-Parlament li dawn ir-riżoluzzjonijiet għandhom jiġu ttrattati bħala mozzjoni waħda u nivvotaw fuqhom kollha f'salt.

Imbagħad jekk inħarsu lejn il-mod li bih huma mfassla r-riżoluzzjonijiet insibu li, per eżempju, fir-riżoluzzjoni mmarkata Dokument "A" hemm imdeffsin Ħal Ferħ Co. Ltd, li hija kumpannija li taħdem fil-qasam turistiku, l-Assoċjazzjoni ta' l-iScouts u l-Partit Laburista.

Qishom dawn it-tliet soċjetajiet, għaliex kollha għandhom art f'Għajn Tuffieħa, qed jużawha għall-istess skop u allura niġbruhom kollha flimkien f'riżoluzzjoni waħda!

Ħaġa oħra interessanti hija li f'Dokument "D" li hemm mar-raba' riżoluzzjoni, il-Partit Laburista ma jissemma mkien.

Fir-riżoluzzjonijiet l-oħra jissemmew is-soċjeta' tan-nisa tal-MUSEUM, il-boy scouts, St. Michael's Foundation u s-Salesjani ta' St. Patrick's, pero' fil-każ ta' din ir-riżoluzzjoni kulma hemm imniżżel huwa li l-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni qed jipproponi li:

"Billi b'riżoluzzjoni tas-Seduta Numru 186 tas-7 ta' Awissu 1979 il- Kamra tad-Deputati approvat it-trasferiment b'ċens perpetwu ta' bini u art f'St. Andrew's, San Ġiljan;",

- u la hawn miktub lil min, la min kien involut u lanqas x'kienu l- kondizzjonijiet -

"U billi ċ-ċenswalist preżenti ..."

- lanqas hemm miktub il-Partit Laburista -

"... talab li jitrasferixxi parti miċ-ċens jew iċ-ċens kollu bil- kondizzjoni li l-Gvern jirrinunzja għad-dritt li għandu għax-xoljiment ta' l-għotja enfitewtika minħabba nuqqas ta' ħlas ta' ċens ...".

Jiġifieri hawnhekk lanqas biss kellna d-diċenza li ngħidu li dan iċ- ċenswalist preżenti, li ma ħallasx iċ-ċens u li allura b'hekk tilef id- dritt tiegħu li jgawdi l-proprjeta', huwa l-Partit Laburista, il-partit fil- gvern.

Lanqas din ma kellna d-diċenza ngħidu!

Donnu min fassal din ir- riżoluzzjoni ħass li jkun aħjar jekk ma nsemmuhiex.

Jiġifieri fil-każ ta' l-għaqdiet u l-assoċjazzjonijiet l-oħra nsemmuhom kollha b'isimhom ħalli nipprovaw nieħdu l-mertu - ħalliha li nofshom kienu diġa' ġew approvati mill-Kabinett Nazzjonalista anzi l-iskantament tiegħi fil-każ tar- riżoluzzjoni dwar it-trasferiment ta' l-art lis-soċjeta' tal-MUSEUM, m'huwiex li ġiet imma li ġiet issa, kważi sena u nofs wara li din ġiet approvata minn dan il-Parlament ...

Voldieri anke l-metodu ta' kif ġew ippreżentati dawn il-mozzjonijiet huwa odjuż, qisu aħna ma konniex se nindunaw li qed jipprovaw ibellgħu r-ross bil-labra.

Jien naħseb li l- idea li tittressaq mozzjoni waħda li taffettwa 31 porzjon ta' art jew bini u f'nofsha tiġi mdeffsa li l-Gvern qed jirrinunzja għad-dritt tax-xoljiment tal-konċessjoni enfitewtika, ma rnexxietx.

Madam Speaker, ħalli issa nispjega għalfejn aktar qabel għidt li din ir-riżoluzzjoni hija biss ħolqa waħda minn storja twila.

Fl-1979 l-intenzjoni kienet li l-Partit Laburista jingħata akkomodazzjoni alternattiva sabiex isservi ta' kwartieri ġenerali minflok dik li ċeda lill-Malta Shipbuilding pero' minflok ma sar hekk, ftit xhur qabel ma għaddiet ir-riżoluzzjoni ta' l-1979, il-Partit Laburista ħa proprjeta' oħra tal-gvern - il-Maċina - liema proprjeta' kellha tintuża għal skopijiet kummerċjali.

Issa jiena ma nafx minn mindu l-politika saret tiġi deskritta bħala xogħol kummerċjali.

Forsi hawn min jaraha hekk u donnu veru mexjin lejn dawn iż-żmenijiet!

Jiġifieri issa wasalna f'sitwazzjoni fejn il-Maċina, li ttieħdet għal skop kummerċjali ġiet użata għall-kwartieri ġenerali, u l-art li fuqha suppost li kellhom jibnu l- kwartieri ġenerali issa se jużawha għal skopijiet kummerċjali!

Din il- biċċa xogħol qiegħda maħduma bizzilla.

Din hija l-verita' u ħadd ma jista' jmeriha għaliex dan kollu joħroġ mid-dokumenti.

Jiġifieri mill-bidu nett, l-intenzjoni kienet li l-art ta' St. Andrew's ma tintużax għal skop ta' kwartieri ġenerali għaliex kieku ma kenux jieħdu l-Maċina.

Jien għidt li din hija biss ħolqa waħda fi storja twila għaliex din m'hijiex l-ewwel darba li bini pubbliku ġie wżat għal skop partiġġan u l-finanzjament pubbliku ta' partit wieħed mhux f'din ir-riżoluzzjoni ta' St. Andrew's biss rajnieh imma rajnih f'diversi każi oħra.

Dan il-każ huwa biss parti minn jigsaw puzzle ħafna ikbar; biċċa żgħira minn mużajk sħiħ.

Madam Speaker, ta' min wieħed hawnhekk isemmi każijiet oħra fejn ġara l-istess.

Per eżempju, fi żmien Gvern Laburista id-Dipartiment tal-Housing kien ħareġ requisition order fl-interess pubbliku fuq bini li mbagħad il-Gvern għadda lill-Partit Laburista ħalli jkun jista' jużah bħala każin.

Jiġifieri l-Partit Laburista kien ingħata post b'requisition order mill- Housing Department minflok ma ngħata lil xi ħadd li kellu problema tal- housing.

Imbagħad fil-każ tar-Rabat ġara agħar minn hekk għaliex lanqas biss kienet ħarġet requisition order.

L-istess jista' jingħad għan-Naxxar fejn il-Partit Laburista ried każin, u minflok xtrah, mar għand id- Dipartiment tal-Housing, dan ħareġ requisition order u f'daqqa waħda akkwistaw każin in-Naxxar.

Imbagħad riedu każin f'Santa Venera - mhux sew li l-Partit Laburista ma jkollux każin f'Santa Venera! - inħarġet requisition order oħra u ingħatalhom post f'Santa Venera minflok ma ngħata lil xi armla li ma kellhiex fejn toqgħod jew lil xi koppja għarajjes li ħafna drabi nisimgħu dwar kemm hemm bżonn li dawn ikollhom fejn joqogħdu.

Imbagħad il-metodu beda jiġi rraffinat ftit u minflok jagħmlu allokazzjoni diretta bdew jagħmlu ħaġa oħra.

Fejn kien ikun hemm dar rekwiżizzjonata, bħalma kienet id-dar fejn illum hemm il-Każin Laburista ta' San Giljan, bdew imorru tal-Partit Laburista għand is-sid u jgħidulu li jekk jiftiehem magħhom li jagħmel il-kuntratt ta' l-allokazzjoni, huma jneħħulu r-requisition order.

U hekk beda jsir biex dar rekwiżizzjonata ma tingħatax direttament mingħand il-Gvern lill- Partit Laburista.

Fil-każ ta' Għawdex lanqas biss għamlu requisition order.

Riedu każin fit-Tokk Għawdex u ħaduh mingħand il-Gvern.

L-istess ġara fir-Rabat, jiġifieri din m'hijiex kwestjoni li ġrat fil-każ ta' l-art li hemm f'St. Andrew's biss imma hija ħolqa sħiħa li biha parti sew mill- każini tal-partit fil-gvern, fl-iktar irħula u bliet importanti f'Malta, huma proprjeta' tal-gvern.

Dawn mhux talli ma tawx, per eżempju, ħames postijiet lill-Partit Nazzjonalista u ħamsa lill-Partit Laburista - għalkemm kien ikun ħażin ukoll għaliex dawn l-affarijiet m'għandhomx isiru, imma għallinqas ma kenux jiddiskriminaw bejn iż-żewġ partiti - talli fil- konfront tal-Partit Nazzjonalista r-requisition orders kienu jintużaw biex jaqilgħuh mill-postijiet.

Mhux talli ma kenux jagħtuh postijiet b'requisition order talli jeħdulu l-postijiet b'requisition order!

Se nsemmi każ wieħed biss, il-każ tipiku ta' Ħal Luqa, fejn dwaru kien hemm anke sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali li rbaħniha fl-Appell.

Konna se niftħu każin f'Ħal Luqa u dawn ma ħamlux jarawna niftħuh, kienu ħarġu requisition order fuqu u kellna nsibu post ieħor.

Imbagħad sakemm għamilna l-kawża u rbaħniha konna ħadna każin - minn banda nirringrazzjahom għaliex ħadna każin aħjar - fil-pjazza tar-raħal.

Pero' ġara hekk mhux għax ridulna l-ġid imma għaliex iċ-ċirkostanzi nzertaw ġew hekk.

Aħna lanqas għandna każin wieħed biss li ħadnieh mingħand il-gvern.

Kien hemm biss żewġ każijiet ta' art - mhux ta' bini - li ħarġu bit-tender u mbagħad bi flusna bnejna l-każin fuqhom, imma ma ħadna l-ebda dar mingħand il-gvern bħalma għamel il-Partit Laburista fejn ħa l-Maċina, l-art f'St. Andrew's u l-każini kollha li semmejt.

Aħna kburin li qatt m'għamilna minn dawn l- affarijiet u jekk ħaddieħor għamilhom kellna l-kuraġġ u l-konsistenza li aħna ma nikkopjawhx.

Ħalli naraw x'inhi l-frażi operattiva f'din ir- riżoluzzjoni kollha.

Hemm il-kwestjoni tas-semi-maħfra taċ-ċens li għandu jagħti l-Partit Laburista, pero' l-iktar ħaġa li toffendik - u din għamel riferenza għaliha wkoll l-Onor.

Hyzler - hija li qed tingħata xi ħaġa b'xejn.

Il-Kodiċi Ċivili huwa ċar f'dan il-kontest.

Jekk ma jiħallasx iċ-ċens li jkun dovut għal tliet snin wara xulxin, is-sid - f'dan il-każ il-gvern - għandu dritt jieħu lura l-proprjeta`.

Tant jeżisti dan id-dritt li fil-fatt din ir- riżoluzzjoni qed titressaq f'dan il-Parlament ħalli aħna nbierku l-maħfra li se jagħti l-Gvern ta' dan id-dritt li għandu li jxolji ċ-ċens.

Mela b'din ix-xabla tax-xoljiment taċ-ċens fuq il-proprjeta` ta' St. Andrew's, wieħed jista' jaħseb kemm tiswa din il-proprjeta` ta' St Andrew's. Għaliex jien ma nafx jekk hawnx xi ħadd bi ftit melħ f'moħħu li se jixtri proprjeta` b'mijiet ta' eluf ta' liri, jekk ikun hemm il-possibbilta' li l- gvern jista' jeħodilu lura.

Allura kieku kont l-avukat ta' min se jixtri din il-proprjeta` - dan il-buyer misterjuż li għadna ma nafux min hu - kont ngħidlu biex qabel ma jixtri din il-proprjeta` jara li jkun kopert, fis- sens li ċ-ċens ma jista' qatt jiġi xolt għax jekk jiġi xolt iċ-ċens jiġrilu bħal kastell tal-karti li jaqa' jekk xi ħadd jieħu l-karta ta' taħt.

Huwa għalhekk li l-iktar paragrafu importanti f'din ir-riżoluzzjoni huwa dan:

"U billi ċ-ċenswalist preżenti ..."

- jiġifieri l-Partit Laburista -

"... talab li jittrasferixxi parti miċ-ċens jew iċ-ċens kollu bil- kondizzjoni li l-Gvern jirrinunzja għad-dritt li għandu ..."

- mhux dritt li se jkollu, imma d-dritt li għandu llum -

"... għax-xoljiment ta' l-għotja enfitewtika minħabba nuqqas ta' ħlas ta' ċens;

U billi huwa xieraq li l-ftehim bejn il-Gvern u ċ-ċenswalist f'dan ir- rigward isir wara riżoluzzjoni tal-Kamra tad-Deputati;",

il-Ministru qiegħed jitlob li l-Gvern jidħol fi ftehim maċ-ċenswalist skond ma hawn fir-riżoluzzjoni.

Jiġifieri qed jitlobna l-barka biex il-Gvern jirrinunzja għad-dritt tax-xoljiment taċ-ċens.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Mangion, bil-permess ta' l-Onor.

Borg.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, l-Onor.

Borg qal li fil-Kodiċi Ċivili hemm imniżżel li jekk ma jitħallasx iċ-ċens fuq xi proprjeta', il- kuntratt jiġi xolt.

Jekk jiġi applikat dan il-konċett, allura l-kuntratt li għandu l-Partit Laburista mal-Malta Shipbuilding ukoll jista' jiġi xolt għaliex iċ-ċens dovut ma tħallasx.

F'kontest ieħor issemma biss li hemm il- preskrizzjoni fuq iċ-ċens, imma allura d-dritt tax-xoljiment ma japplikax hemmhekk ukoll?

Qed ngħid dan ħalli npoġġu kollox fil-perspettiva proprja tiegħu u nkunu iktar ċari.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Allura ħudu lura l-Freedom Press u agħtu lura lill- gvern il-proprjeta` ta' St Andrew's!

Jekk tridu tagħmlu hekk, agħmlu hekk!

(Interruzzjonijiet) Din l-istess bħal fil-każ taċ-ċens li l-Malta Labour Party għandu jieħu mingħand il-Malta Shipbuilding.

Il-perijodu ta' ċens li għandhom iħallsu l-Labour Party huwa ikbar minn kemm huma għandhom jieħdu mingħand il-Malta Shipbuilding.

Din kumpannija tal-gvern u allura l-Labour Party ma jħallasx lill-Gvern ta' Malta ċ-ċens dovut.

Hekk qed jirraġunaw in- nies tal-Gvern u tal-Partit Laburista!

Misshom jagħmlu hekk iċ-ċittadini ta' din Malta ġdida u trasparenti!

Immaġina li xi ħadd għandu jieħu mingħand l-Inland Revenue Department u jiddeċiedi li qabel ma' jieħu flusu mingħand il-gvern ma jħallasx il-bolla; jew inkella jmur jixtri l-bolol mid- Dipartiment tal-Posta u lill-iskrivan li jkun hemm wara l-counter jgħidlu li mhux se jħallsu!

(Interruzzjonijiet) Dan bl-istess argument tiegħek.

Naturalment dan l-argument jiġi applikat biss favur il-partit u mhux favur individwi normali ta' din ir-Repubblika.

Mur ġib lil xi ħadd imur jgħid lill-Kummissarju tal-Pulizija li m'huwiex se jħallas il-multi għaliex għandu jieħu mingħand l-Inland Revenue Department!

Mur għidlu hekk!

(Interruzzjonijiet) Fejn taf kemm tista' tagħmilha!

(Interruzzjonijiet) Jarrestawk, dik hi d-differenza!

Hekk hu, Onor. Debono Grech, jekk tagħmilha jarrestawk.

Aħna konna nafu li hawn dawn l-arretrati taċ-ċens u allura fil-bidu ta' din il-Leġislatura jien u l-Onor.

Austin Gatt staqsejna lill-Gvern biex jgħidulna kemm għandu jħallas ċens il-Labour Party lill-gvern u qalulna li m'għandu jħallas xejn.

Mela issa qed jgħidulna li tilfu d-dritt tagħhom li jgawdu l-proprjeta' ta' St. Andrew's għaliex ma ħallsux iċ-ċens, tant li l- Gvern qed jitlobna biex naħfru ċ-ċens li ma ħallasx il-Labour Party.

Meta jien u l-Onor.

Austin Gatt staqsejna lill-Ministru Buhagiar kemm għandu jagħti ċens il-Malta Labour Party, dan qalilna li m'hemmx arretrati x'jitħallsu.

Allura għalfejn il-Gvern ġab din ir-riżoluzzjoni?

Ħalli nikkwota - biex ħadd ma jgħid li qed nivvinta - mid-domanda parlamentari Nru. 647 li kont għamilt jien dwar dan is-suġġett, liema domanda kienet tgħid hekk:

"L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandu jiġbor il-Gvern bħala ħlas ta' ċens tal-post magħruf bħala Australia Hall f'St. Andrew's, mogħti lill-Malta Labour Party b'enfitewsi?

X'passi se jieħu l-Gvern għall-ġbir ta' l-arretrati ta' ċens?".

Fil-15 ta' Jannar ta' din is-sena l-Onor.

Charles Buhagiar wieġeb hekk:

L-Australia Hall hu wieħed minn tliet binja li kienu ngħataw b'ċens lill-Malta Shipbuilding biex dawn jistgħu jiġu ppermutati ma' art tal- Malta Labour Party għal art li l-partit kellu u li ġiet użata għall- kompless illum użat mill-kumpanija.

L-ebda pagament ma sar mill-1991 sal-llum.

Hemm LM 230,000 ċens dovut li skond il-kuntratti relattivi għandhom jitħallsu mill-Malta Shipbuilding.

Peress li s'issa għadhom ma ttieħdu l-ebda passi, il-Gvern irid jara x'passi jistgħu jittieħdu fuq din il-materja.".

Din ir-riżoluzzjoni hija l-pass li se jieħu l-Gvern fuq din il-materja.

Mela hawnhekk il-Ministru Buhagiar qalilna li l-Malta Labour Party m'għandu jħallas xejn lill-Gvern, u m'għandniex għalfejn noqogħdu naqbdu miegħu.

Din l-istess risposta ngħatat ukoll għad-domanda Nru. 1065 ta' l-Onor.

Austin Gatt fis-seduta tad-29 ta' Jannar, fejn dakinhar il-Ministru Buhagiar kien qal hekk:

"L-ebda risposta ma tista' tingħata għal din il-mistoqsija għax din hi bbażata fuq premessa ħażina peress li s-somma dovuta lill-Gvern għaċ- ċens ta' l-Australia Hall mhiex dovuta mill-Malta Labour Party ...".

Mela sa Jannar li għadda, f'żewġ tweġibiet għal domandi parlamentari, il- Ministru Buhagiar qalilna li l-ammont ta' Lm230,000 ċens m'humiex dovuti mill-Malta Labour Party lill-Gvern u llum qed jiġi l-istess Ministru b'riżoluzzjoni li qed tipproponi li l-Parlament jaħfer id-dritt li għandu l- Gvern li jxolji l-konċessjoni enfitewtika għax il-Labour Party ma ħallasx iċ-ċens!

Il-Labour Party huwa obbligat iħallas iċ-ċens jew le?

Li kieku r- risposta li l-Ministru Buhagiar tana f'Jannar hija vera, allura kieku ma kienx ikun hemm għalfejn tersaq riżoluzzjoni bħal din.

Għaliex jekk il- Malta Labour Party ma kellu ebda obbligu li jħallas iċ-ċens, il-Gvern lanqas għandu d-dritt li jxolji ċ-ċens favur il-Malta Labour Party.

Imma għandu jkun issa skoprejna li l-Malta Labour Party veru kellu jagħti ċ-ċens u l-istess Ministru li seba' xhur ilu qalilna li l-Partit Laburista ma kellu l-ebda obbligu legali li jħallas iċ-ċens, illum qed jiġi hawnhekk u b'kalma kbira qed jipproponilna napprovaw din ir-riżoluzzjoni.

F'dan il-kuntratt li se jagħmel il-Land Department, il-Ministru Buhagiar qed jgħidilna hekk:

"The Government retains its rights to demand from the Party the full payment of the ground rent due by it, and the delegation by the Party of its rights against the company in no way extinguishes the Party's primary obligation to pay such ground rent itself to the Government.".

Mela mhux talli l-Ministru bi kliemu stess qed iwaqqa' dak li qal f'Jannar, talli issa qed jgħid li l-obbligu tal-Partit Laburista li jħallas iċ-ċens sar obbligu ewlieni!

Mela x'kien dan?

Kien żball?

Kien ingann?

Forsi l- Ministru reġa' ħa parir legali u qalulu li dawk il-flus suppost tħallsu?

Jew inkella kellhom l-intenzjoni to mislead the House?

GĦaliex bejn verżjoni u oħra tal-fatti m'għaddewx sitt snin imma sitt xhur.

Sur President, jien irrid ngħid li l-Kodiċi Ċivili jagħmilha ċara li f'każ li ċ-ċens ma jitħallasx għal tliet snin konsekuttivi, is-sid ikollu d- dritt li jxolji l-konċessjoni enfitewtika.

Huwa veru li l-liġi stess tgħid li f'dak il-każ il-qorti tista' tagħtik iċ-ċans tħallas dak l-ammont imma dik hija fid-diskrezzjoni tagħha, m'hijiex tassattiva.

Jiġifieri hawnhekk qegħdin niġu mitluba sabiex insiru bħall-qorti u nagħtu dan id-dritt b'xejn u mhux jekk irridu imma għax hu hekk!

Dan il-Gvern għandu d-dritt li jxolji l-konċessjoni enfitewtika u fil-fatt qed jirrinunzja għaliha imma talli qed jagħmel dan m'hu qed jieħu xejn lura.

(Interruzzjonijiet) Imma m'huwiex se jibgħat il-perit tal-gvern biex jara jekk il-partit fil-gvern ħax donazzjoni mingħand il-Gvern!

Ma tarax!

Din veru hija maħduma bizzilla!

Din ir-riżoluzzjoni tkompli tgħid:

"U billi ċ-ċenswalist preżenti talab li jitrasferixxi parti miċ-ċens jew iċ-ċens kollu bil-kondizzjoni li l-Gvern jirrinunzja għad-dritt li għandu għax-xoljiment ta' l-għotja enfitewtika minħabba nuqqas ta' ħlas ta' ċens u dan biss għal dak iċ-ċens dovut sad-data ta' dan it- trasferiment, jew trasferimenti hekk kif jirriżulta aħjar mill-abbozz ta' kuntratt imqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra;".

Dan ifisser li l-parti li ma ħallsitx iċ-ċens - li allura m'għandhiex dritt aktar li tgawdi l-proprjeta' - lill-Gvern qed tgħidlu li hija se tbigħ dan iċ-ċens bil-kondizzjoni li l-Gvern jirrinunzja għad-dritt li għandu għax- xoljiment ta' l-għotja enfitwetika!

Beggars can't be choosers.

Mela l- parti li qiegħda minn taħt u li hija obbligata tħallas Lm230,000 ċens, lill- Gvern qed tgħidlu li hija lesta tittrasferixxi din il-proprjeta' bil- kondizzjoni li huwa jirrinunzja għad-dritt tax-xoljiment tal-konċessjoni enfitewtika!

Lanqas il-karattri ta' George Orwell qatt ma laħqu speed ta' din il-kwalita'!

Għalfejn dan it-taħwid?

Kollox messy!

Hawnhekk il- partit fil-gvern qiegħed jitlob lill-Gvern sabiex jaħfirlu d-dritt li jxolji l-konċessjoni enfitewtika.

U meta ħaġa tibda mhux bid-dnub il- mejjet biss imma bid-dnub tan-nisel, jekk dak id-dnub ma jinħafirx ma jorqodx u jibqa' hemmhekk il-ħin kollu.

U dan hu li qed jiġri.

Wasalna fl- assurdita' li ħaġa li bdiet mgħawġa flok iddrittajniha, għawwiġnija aktar.

Meta siġra tkun mgħawġa, sakemm tkun għadha żgħira bilkemm tinduna li hija mgħawġa imma meta tikber tkun tidher ħafna aktar li hija mgħawġa; u dan hu li qed jiġri lill-Gvern issa.

Biex jipprova jinqala' minn din is- sitwazzjoni qed juża dawn il-ħafna skemi, per eżempju, li ma jiddiskrivix lilu nnifsu bħala Partit Laburista imma bħala ċ-ċenswalist preżenti u jgħid li lest jittrasferixxi taħt il-kondizzjoni li jirrinunzja għad-dritt tax- xoljiment.

Kieku l-Partit Laburista qal li se jħallas l-arretrati taċ-ċens mill-eluf kbar ta' liri li se jdaħħal mill-bejgħ tal-proprjeta' forsi kien jagħmel sens, imma meta l-Gvern jgħidilna li l-parti li għandha tagħti Lm230,000 ċens lill-Gvern qiegħda tgħid li lesta tittrasferixxi bil- kondizzjoni li l-Gvern jirrinunzja għad-dritt tiegħu tal-konċessjoni enfitewtika, jiena ngħid: Imma kemm ħasbuna boloh?

Sur President, jiena ngħid li meta l-Gvern ippropona din ir-riżoluzzjoni, tant ma kellux l-intenzjoni li meta jbigħ lil Titu u Sempronju jiġi hawnhekk u jgħidilna kemm hu l-prezz u min hi l-kumpannija li se tixtri - ma nafx jekk din hijiex se tinbidel wara l-kritika mill-Oppożizzjoni - li ma ġiex hawnhekk biex napprovaw it-trasferiment tal-konċessjoni enfitewtika lil ħaddieħor imma ġie biss sabiex jgħidilna nneħħulu dan id-dritt li għandu li jxolji ċ-ċens.

Il-Gvern għalhekk biss ġie.

Li kieku l-Gvern u l- partit fil-gvern li qed jokkupa l-art f'St. Andrew's kellu l-intenzjoni li jitlob l-approvazzjoni ta' din il-Kamra għat-trasferiment tal-konċessjoni enfitewtika favur tiegħu, kieku kien jagħmel kollox f'riżoluzzjoni waħda u mhux iressaq riżoluzzjoni llum u jressaq riżoluzzjoni oħra x-xahar ta' wara.

Naturalment jista' jkun li wara din il-kritika kollha u wara l-ħasla li qalgħu - mhux f'dan il-Parlament biss imma anke minn dawk in-nies li jilagħqu l-Gvern li qalu li din tinten wisq - forsi għad jibdlu l- intenzjoni tagħhom meta jiġu biex jittrasferixxu l-proprjeta'.

Jidher li l- uniċi nies favur din ir-riżoluzzjoni se jkunu l-35 membri tal-Gvern, mill- bqija fil-pajjiż kollu għadni ma smajtx wieħed - anke minn dawk li dejjem jinċensaw lill-Gvern - jgħid li din hija xi ħaġa tajba.

Din ħadd ma qalha.

Qaluha biss dawk li għandhom il-kuraġġ jitkellmu favur din ir-riżoluzzjoni għaliex jiena ma nemminx lanqas li l-35 membri kollha fil-qiegħ ta' qalbhom - mhux fl-apparenza - jemmnu li din hija xi ħaġa tajba.

Probabbli li anke dawk li tkellmu, fil-qiegħ ta' qalbhom jemmnu l-kuntrarju.

Din bħal ta' l- istipendji.

(Interruzzjonijiet) Issa niġu għad-divorzju.

Kemm qgħadtu kwieti!

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġobkom, m'hemmx interruzzjonijiet.

ONOR.

TONIO BORG: Madam Speaker, jiena nieħu gost ħafna b'dawn l- interjections għaliex inebbħuni aktar biex nirrispondi għalihom.

(Interruzzjonijiet) Onor. Debono Grech, mis-suġġetti kollha d-divorzju għażilt?

Kemm qgħadtu kwieti fuq id-divorzju!

Issa bdejtu bil- kummissjonijiet.

Din oħra mill-aġenda moħbija tal-Partit Laburista, bħall- kwestjoni ta' l-istipendji, li l-ewwel qalu li mhux se jċaqalquhom, imbagħad wara għamlu bil-maqlub.

(Interruzzjonijiet) Kemm kontu tgħidu li l-Gvern Nazzjonalista huwa qammiel ma' l-istudenti għaliex ma żidilhomx l- istipendji!

U issa, sena wara, kulħadd qed jippriedka kontra l-istipendji.

Madam Speaker, nerġa' ngħid li nieħu gost ħafna b'dawn l-interjections għaliex jagħtuni aktar spazju biex inwieġeb għalihom, imma ħalli mmur lura għas-suġġett li kont qed nittratta.

Il-Partit Laburista qalilna li din ir-riżoluzzjoni ġabuha quddiemna biex ikunu trasparenti imma jiena ngħid li mhux din kienet l-intenzjoni.

Kieku l-intenzjoni tal-Gvern kienet li jiġi f'dan il-Parlament sabiex jgħid li se jbigħ din il-proprjeta' f'St. Andrew's, lil min se jbigħa u b'liema prezz, kieku kien iressaq riżoluzzjoni waħda u kien jgħid li se jbigħa lil- kumpannija "X" b'Lm400,000 jew b'Lm1 miljun u li se jħallas parti minn dawn il-flus għall-arretrati taċ-ċens u allura jitlobna naħfrulu d-dritt li jxolji l-konċessjoni enfitewtika.

Imma l-intenzjoni mhux dik kienet u dan tant hu veru li hawnhekk la hawn min hu x-xerrej u lanqas kemm hu l-prezz.

U jistgħu jsemmu kemm iridu l-konċessjonijet l-oħrajn li saru għaliex min għamel ir-rapporti dwarhom qal li dawn saru skond il-liġi, kemm rigward il- car park tal-Furjana u anke rigward il-Forti Chambray.

Dawn tressqu quddiem dan il-Parlament u ġew approvati minnu skond il-liġi.

Issa, jekk xi ħadd jidhirlu li kien hemm xi ħaġa llegali f'dawn it-trasferimenti, jagħmel kawża u jwaqqagħhom.

Il-Partit Laburista, fil-kampanja elettorali, fil-programm elettorali u anke fil-meetings kien jgħid li anke jekk it-trasferiment ma sarx b'mod illegali, m'huwiex sewwa li xi ħadd jagħmel business fuq art tal-gvern li tkun mogħtija lilu mill-Parlament mingħajr ma jerġa' jiġi hawnhekk għall- approvazzjoni.

Imbagħad l-ewwel riżoluzzjoni li ressaq il-Partit Laburista hija proprju din fejn qiegħed jitlobna nagħtuh blank cheque biex, għalkemm għandu titolu difettuż, ikun jista' ibigħ b'kemm irid u lil min irid il- proprjeta' li għandu f'St. Andrew's mingħajr ma jiġi f'dan il-Parlament.

Din kienet l-intenzjoni tal-gvern u jekk issa titressaq riżoluzzjoni oħra f'dan il-Parlament sabiex aħna nagħtu l-barka tagħna rigward il-prezz u anke rigward min ikun se jakkwista din il-proprjeta', aħna imbagħad bilfors li nistaqsu għalfejn din ma tkunx tressqet ma' din ir-riżoluzzjoni.

Minkejja li jien għamilt domanda speċifika f'interjection waqt dan id- dibattitu, għadu ma qam ħadd min-naħa tal-Gvern sabiex iwegħedna li meta jiġu biex jittrasferixxu ċ-ċens tal-proprjeta' f'St. Andrew's, jittrasferuha lil min jittrasferuha u b'liema prezz ikun, dawn se jiġu f'dan il-Parlament.

Ma tarax!

Dan il-Gvern ġie f'dan il-Parlament għax min kien se jixtri qal li m'huwiex lest li jagħmel dan qabel ma l-Partit Laburista jsewwi t-titlu difettuż li għandu.

U issa qed titolbuna biex napprovaw ħneżrija ta' din il-kwalita'!

Allura quddiem dan kollu ...

Mhux quddiem din ir-riżoluzzjoni biss imma anke fir-rigward tar-riżoluzzjoni l- oħra għaliex, tant kulħadd qed jikkonċentra fuq din ir-riżoluzzjoni, anke l- media, li nsejna r-riżoluzzjonijiet l-oħrajn, partikolarment l-art ta' GĦajn Tuffieħa li se jeħduha għal 49 sena oħra b'ċens bi dritt, bil- fakulta' jew bid-diskrezzjoni li 49 sena oħra jerġgħu jġedduha, jiġifieri se jeħduha kważi għal 100 sena.

Dawn iridu jieħdu din il-proprjeta' ta' GĦajn Tuffieħa għal 98 sena u biex jiġġustifikaw għaliex se jagħmlu hekk qalu li nqala' xi ġlied dwar il- qisien tal-proprjeta' u allura raw li huwa tajjeb li jiġu f'dan il- Parlament biex tkun approvata.

Issa l-iscouts, Ħal Ferħ Co. Ltd u l-Partit Laburista ftehmu kemm huma l-qisien u l-Gvern ġie hawnhekk biex aħna nbierku dan il-ftehim li ntalħaq bejn it-tliet partijiet u fl-istess ħin jitolbuna biex napprovaw li din tingħatalhom għal 49 sena u li tista' tiġi mġedda għal 49 sena oħra.

Allura anke din issa se jipprovaw ibellgħulna?

Mhux biżżejjed li meta ħadu l-kwartieri ġenerali tal-Maċina, kienu ħadu l- ħaddiema tal-Land Department u tal-Public Works sabiex jiżbgħu il-post u jsewwuh u nefqu eluf kbar ta' liri?

U dan qabel ma kumbinazzjoni ħarġet tender fuq il-Maċina u applikaw għaliha tnejn min-nies; wieħed m'iniex se nsemmih għaliex miet, imma huwa Laburist magħruf, u l-ieħor kien il-Partit Laburista.

Jiġifieri kienu applikaw tnejn biss u t-tender kien ħadha l- Partit Laburista wara li saru tiswijiet kbar fil-bini tal-Maċina nnifisha, imbagħad xahar qabel l-elezzjoni ta' l-1987 il-kirja ġiet imġedda għal 23 sena oħra ħalli ma jmurx ikun hemm xi partit ieħor fil-gvern li forsi jxolji dik il-kirja.

Jien niskuża ruħi jekk fl-attakk tagħna għar-riżoluzzjoni mmarkata dokument "D", li hija l-aktar waħda oxxena, insejna oxxenita' oħra li għalkemm m'hijiex daqshekk kbira xorta hija oxxenita'.

Madam Speaker, qed nirriferi għar-riżoluzzjoni li tittratta l-art ta' GĦajn Tuffieħa.

(Interruzzjonijiet) Imma l-car park mhuwiex tal-Partit Nazzjonalista, Onor. Edwin Grech, filwaqt li l-bini Ii qed tirriferi għalih ir- riżoluzzjoni huwa tagħkom u fih tagħmlu l-coffee mornings u s-seminars u ddaħħlu l-flus minnhom.

Sewwa tagħmlu li tagħmlu hekk għaliex jekk ikollok proprjeta' għandek tużaha imma din hi proprjeta' tal-gvern li qed jagħmel użu minnha l-Partit Laburista.

Fl-iscouts jidħol kulħadd, Nazzjonalisti, Laburisti u anke nies mingħajr fehma politika, u l-istess fil-kumpless ta' Ħal Ferħ imorru turisti u anke Maltin, imma nimmaġina li l-proprjeta' tal- Partit Laburista hija miftuħa l-iktar għall-membri tiegħu sabiex jużawha għall-iskopijiet politiċi tagħhom.

U dan kollu minn fuq dahar il-Gvern, mank xtrawha!

Jiġifieri se jdaħħlu dawk il-flus kollha minn proprjeta' tal- Gvern f'St. Andrews u jridu jibqgħu imeximxu l-għadma u jieklu l-laħam sa l- aħħar.

(Interruzzjonijiet) Dażgur!

Dawk mank ħadtuhom mill-flus li se ddaħħlu mill-proprjeta'; Lm400,000 ta' post wieħed, għaliex imbagħad hemm il-postijiet l-oħrajn.

Allura quddiem dan il-finanzjament oxxen lil partit politiku, is-sistema ta' kif nafuha aħna se tibda tiġi mhedda.

Intqal tant fl-Italja li għaliex Berlusconi għandu tliet stazzjonijiet tat- televiżjoni issa jekk ma jkunx hemm il-par conditio mhux se jkun hemm l- ugwaljanza tal-partiti politiċi fis-sistema demokratika, aħseb u ara x'kienu jgħidu għal din l-ispekulazzjoni li qed issir!

(Interruzzjonijiet) Kieku kienet spekulazzjoni ta' art privata tal-Partit Laburista ma konna ngħidu xejn għaliex f'dan il-pajjiż kulħadd għandu dritt jagħmel profitt mill-proprjeta' tiegħu, imma hawn qed issir spekulazzjoni fuq art tal-gvern u dik kienet l-intenzjoni mill-bidu nett.

(Interruzzjonijiet)

Madam Speaker, kont qed ngħid illi kieku din l-ispekulazzjoni kienet qed issir fuq art privata, kont ngħid good luck to them, għaliex f'dan il- pajjiż kulħadd għandu dritt idawwar sold jekk dan ikun qed isir b'mod onest, imma li inti ddawwar mhux sold imma eluf kbar ta' liri fuq proprjeta' tal-gvern, fejn mill-bidu nett l-intenzjoni kienet dik ta' spekulazzjoni - għax kieku ma kenux jieħdu anke l-Maċina mingħand il-gvern - hija xi ħaġa differenti.

Jiġifieri il-post minn fejn ixandru bir-radju huwa tal-Gvern, il-post fejn kellhom il-headqauarters kien tal-gvern, il- post fejn jagħmlu l-coffee mornings huwa tal-gvern u nofs il-każini li għandhom huma tal-gvern ukoll.

X'jonqoshom iktar dawn!

Hawnhekk għandna finanzjament politiku ta' partit wieħed li qed iġib diżugwaljanza fil- pajjiż u fis-soċjeta' demokratika kif nafuha aħna, pero' li m'hi se taqta' qalb ħadd għaliex l-elezzjoni ma tirbaħhiex bil-flus.

L-elezzjoni tirbaħha bil-ħsieb, bl-onesta' u b'viżjoni għall-futur u jekk sena biss wara li telgħu fil-gvern irnexxilhom iraqqdu l-kuxjenza tagħhom b'dan il-mod, aħseb u ara din il-kuxjenza kif se tmut kompletament fl-erba' snin li ġejjin.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, proprju minħabba l-affarijiet li semma l-kollega tiegħi, lil-Partit Laburista sena ilu rebaħ l-elezzjoni għaliex wera ħsieb u onesta', kixef id-diżonesta' tal-partit li kien fil- gvern u wera lill-poplu viżjoni għall-futur.

Jien ma kontx beħsiebni noqgħod hawn illejla imma mbagħad meta bdejt nisma' lil dawn il-qaddisin kollha jgħajruna ħnieżer, bla kuxjenza, diżonesti u li qed nagħmlu kapital minn flus il-poplu, bdejt nistaqsi bejni u bejn ruħi jekk dawn humiex the old guard jew the new guard tal-Partit Nazzjonalista.

Imbagħad bdejt ngħid li forsi hemm firda bejn it-tnejn, u ta' l-aħħar qed jgħidu li m'għandhom x'jaqsmu xejn mal-passat tal-partit tagħhom.

Illejla donnu qegħdin nassistu għal oratorija, fejn dawk li qed jitkellmu jaħsbu li lebsin ilbies abjad, bħall-verġni vestali, li nafu x'kienu jagħmlu, nafu x'kien xogħolhom fit-tempju ...

(Interruzzjonijiet) Int għadek żgħir u nista' ngħidlek ħafna affarijiet li ma tafhomx!

Hemm diversi mezzi kif tinnegozjaha art pubblika.

Per eżempju, jista' jkollok f'idejk ...

(Interruzzjonijiet) Issa ismagħni ħalli titgħallem għaliex inti għadek żgħir u ma tafhomx dawn l-affarijiet, ħalli tkun taf fuqhiex qegħdin jitkellmu sħabek u tkun taf l-ipokrezija fejn hi.

Int jista' jkollok biċċa art tal-pubbliku u taqbad u tagħtiha lil xi ħadd, bħalma qed jallegaw sħabek, u jaf ukoll ikollok f'idejk tender tal-gvern u lill-kuntrattur tgħidlu: Isma', Sur kuntrattur, biex inti tieħu l-kuntratt trid tagħmilli s-saqaf ta' l-istamperija jew trid tagħmilli l-kantina tal-kwartieri f'Tal- Pieta'.

Lil ħaddieħor tgħidlu: Biex indaħħlek taħdem mal-gvern, trid tagħmel tliet xhur taħdem hawn ġew.

(Interruzzjonijiet) U jekk trid tkun taf l-istorja tal-Partit Nazzjonalista fejn tidħol l-indafa u t- trasparenza, kulma għandek tagħmel huwa li tistaqsini.

MADAM SPEAKER: Onor. Membri, naħseb li għandna nħallu 'l-Viċi Prim Ministru jitkellem.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, jien qgħadt hawnhekk b'sagrifiċċju u issa nippretendi li l-kollegi tan-naħa l-oħra jagħtuni ċans ngħid dak li għandi ngħid.

Qed ngħid għal darb'oħra li s-soqfa, il-kmamar u l- affarijiet saru meta l-Avukat Carmelo Caruana kien ministru responsabbli mill-public works u lill-kuntratturi kien jgħidilhom: Dan il-kuntratt tieħdu imma trid tagħmilli saqaf jew biċċa sular.

Hekk kienu jsiru l- affarijiet.

U anke kienu ħafna dawk li sabulhom post mal-gvern wara li għamlu tliet xhur jaħdmu b'xejn fil-kwartieri tal-Partit Nazzjonalista.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jew jissostanzja dawn l-affarijiet jew jirtirahom.

Il-proċedura dejjem hekk kienet hawn ġew; jew jissustanzjahom jew jirtirahom.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Onor. Vella, ipprova poġġi l-kliem b'mod aħjar.

ONOR.

GEORGE VELLA: Lill-Onor.

Membru ngħidlu li m'għandi għalfejn nissostanzja xejn.

(Interruzzjonijiet) Inti qed tiskanta għax qed nitkellem fuq bniedem mejjet?

Daqskemm għamiltu ħneżrijiet fuq il-memorja ta' nies mejtin hawn ġew intom!

X'ipokrezija ta' nies!

MADAM SPEAKER: L-Onor.

George Hyzler, on a point of order.

ONOR.

GEORGE VELLA: Probabbilment se jgħidilna fuq "Hyfen"!

Fuqhiex se tgħidilna?

GĦax tkellimna fuq l-ispekulazzjoni u ma nafx x'ma semmejniex.

ONOR.

GEORGE M. HYZLER: Jekk l-Onor.

Vella jixtieq jgħid xi ħaġa fuqi personalment jien qiegħed hawn biex niddefendi ruħi.

(Interruzzjonijiet) L-ewwel żewġ ittri tal-kelma Hyfen b'kumbinazzjoni nzertaw l-ewwel żewġ ittri tal-kunjom tiegħi!

MADAM SPEAKER: Onor. Hyzler, ejja għall-point of order jekk jogħġbok.

ONOR.

GEORGE M. HYZLER: Nerġa' nirrepeti li jekk l-Onor.

Membru jixtieq jgħid xi ħaġa fuqi jien qiegħed hawn biex nirrispondih, pero' l-Avukat Caruana m'huwiex hawn biex jirrispondih.

Il-Viċi Prim Ministru m'għandu l- ebda dritt jattribwixxi fatti għal membru ta' din in-naħa tal-Kamra li llum m'għadux magħna, speċjalment meta qed jigdeb sfaċċatament u qed jgħid li l- Istamperija Indipendenza nbniet meta kien fil-gvern il-Partit Nazzjonalista.

Il-mibki Avukat Caruana kien ħa ħsieb il-bini ta' l- istamperija meta konna fl-oppożizzjoni u allura l-implikazzjonijiet kollha li joħorġu minn dak li qal l-Onor.

Vella m'huma xejn ħlief tgħawwiġ tal- fatti magħrufa.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Onor. Vella, id-dritt ta' l-espressjoni rridu nkunu kawti fih, speċjalment meta nsemmu lil min m'huwiex preżenti jew lil min żgur ma jistax jirrispondina minn x'imkien ieħor.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, f'dan il-Parlament sar attentat biex nipprovaw nagħlqu ħalq kull min jipprova jgħid dak li għandu jgħid.

Jiena lest li noqgħod bil-qiegħda ħalli huma jkomplu jgħidu tagħhom, għax aktar ma jgħidu ħmerijiet ...

Jekk kemm-il darba dawn l-affarijiet iweġġgħu, min qed iweġġa' jista' jitlaq.

Jien għandi d-dritt kollu ngħid affarijiet li nafhom ben tajjeb.

Nispera li m'hawn ħadd li qed jippretendi mingħandi li nġib xi skrittura ffirmata minn min qed insemmu u minn min kien lest li jagħmel dak ix-xogħol fl-istamperija, basta jingħata l-kuntratt tal-gvern.

Hekk qed tippretendu?

Biex imbagħad toħorġu tgħidu li jien giddieb!

GĦalija jistgħu jgħidu li jridu għax jien qed ngħid dan fuq ir- responsabbilta' tiegħi u għax għandi esperjenzi mill-qrib li naf bihom.

(Interruzzjonijiet) Iva, akkwistajt jien.

Dażgur li akkwistajt jien!

(Interruzzjonijiet) Madam Speaker, jien nitlob il-protezzjoni tas-Sedja biex inkun nista' nkompli d-diskors tiegħi għax dan għandi dritt nagħmlu.

Jiddispjaċini jekk il-ħmieġ li qed insemmi jdejjaqhom jiddispjaċini.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ninu Zammit, point of order.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Madam Speaker, l-Onor.

Vella għandu jirtira dak li qed jgħid.

Kemm ili f'dan il-Parlament dejjem hekk imxejna.

Mhux imbilli twaddab it-tajn.

(Interruzzjonijiet) Issa nafu min m'huwiex serju, Onor. Vella!

Jekk trid tkun serju jew issostanzja dak li qed tgħid jew irtirah.

ONOR.

GEORGE VELLA: Ara min qed jitkellem fuq is-serjeta'!

Min kien jiddikjara li lanqas jaqla' x'jiekol mill-professjoni li kellu qabel daħal il-Parlament.

Dik serjeta'!

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Onor.

Vella huwa tabib u messu jaf li jien għamilt sitt xhur fis-sodda.

Imissek tistħi titkellem hekk int!

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Nitlob lill-Viċi Prim Ministru jkompli bid-diskors tiegħu u jżomm mas-suġġett.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, konna qed nisimgħu lezzjonijiet fuq id-demokrazija u fuq l-ugwaljanza tal-partiti mingħand il-partit li kien spiċċa mħarrek minħabba li ma kienx iħalli ċerti gazzetti jidħlu fejn kellhom jidħlu.

Din l-istorja tweġġa' wkoll u hemm ħafna mejtin imdaħħlin fiha.

(Interruzzjonijiet) Madam Speaker, issa jew naqbad u nitlaq jew inkella nitolbok biex twaqqaf lin-naħa l-oħra ħalli forsi jħalluni ngħid dak li għandi xi ngħid.

M'iniex se ndum ħafna.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Nitlob lill-Membri ta' l-Oppożizzjoni biex iħallu lill- Onor. Vella jitkellem.

F'din il-Kamra għandna nimxu b'mod ċivili.

Kompli Onor. Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Il-fatti ta' l-istorja hemmhekk qegħdin u għalhekk ikun inutli li niċħduhom.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gonzi, point of order.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Madam Speaker, jien naħseb li hemm il-limitu għal kollox.

L-Onor.

George Vella, bla ebda dubju, huwa totalment out of order.

Aħna suppost qed nitkellmu fuq is-sett ta' dokumenti li hemm fir- riżoluzzjoni li għandna quddiemna pero' dak li qed jgħid l-Onor.

Vella m'għandu x'jaqsam xejn ma' dawn id-dokumenti.

GĦalhekk jien ninsisti li d- diskors kollu li qed jingħad mill-Onor.

Vella huwa totalment out of order.

Issa jew nimxu b'daqsxejn ta' sens komun u nikkalmaw l-affarijiet ...

Veru li saru 11.45 p.m. - ilna għaddejjin mid-9.00 a.m. llum! - u forsi issa tibda taqbeż iċ-ċinga pero' l-iStanding Orders jesiġu li ġaladarba għandna din ir-riżoluzzjoni quddiemna għandna nitkellmu fuqha.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, jien qed nipprova niġi għas-suġġett imma qabel xtaqt nuri li dak kollu li ntqal min-naħa ta' l-Oppożizzjoni ntqal biss biex ipinġu ikrah lill-partit li qiegħed fil-gvern.

Jien qed ngħid dan għall-benefiċċju ta' min għadu jismagħna ħalli kulħadd ikun jaf min qed jagħmel dawn l-allegazzjonijiet u dawn ir-rabtiet.

Dan kien l- iskop tiegħi.

Issa mbilli noqogħdu nsemmu ċ-ċnus!

Fuq kollox ejjew ngħidu ftit min qed jagħmel dawn l-allegazzjonijiet.

Dawn l-allegazzjonijiet qed jagħmluhom l-istess nies li fi żmienhom kienu taw Kemmuna lil Gaul b'erba' soldi għal snin twal Dak iż-żmien dik l-art ma kenitx art tal-poplu Malti imma tan-Nazzjonalisti u għamlu li riedu biha.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq partit li qabel l-1971 kien tal-fehma li Santa Maria Estate kellha tinxtara biss mill-barranin u l-Malti ma kellux dritt imur joqgħod hemmhekk.

Il- kollega tan-naħa l-oħra aħjar ikun jafhom dawn il-fatti żgħar ħalli jkun jaf min kien qed jagħmel użu minn-art pubblika!

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġbok ejja għas-suġġett.

ONOR.

GEORGE VELLA: Jien mas-suġġett qiegħed, Madam Speaker, u qed nispjega x'kien jagħmel ħaddieħor bl-art pubblika.

Dażgur li qed nimxi mas- suġġett!

Din ir-riżoluzzjoni tittratta dwar l-għoti ta' art pubblika lil entijiet differenti u għalhekk dak li qed ngħid jien huwa marbut strettament ma' din ir-riżoluzzjoni.

Veru li jien forsi qed insemmi episodji li ġraw numru kbir ta' snin ilu, pero' jekk kemm-il darba nersqu iktar fil-qrib għandna niftakru - dan anke ż-żgħażagħ għandhom jiftakruh - li aħna konna nużaw lil dan il-Parlament biex inressqu xi mozzjoni bħal dik ta' Chambray fl-aħħar minuta qabel ma jagħlaq il-Parlament għall-vaganzi bit-tama li dak li jkun ikun għajjien u jkun ħerqan li jibda l-vaganzi, u b'hekk l-art inkunu nistgħu nagħtuha lil xi ħadd ...

Aħna konna għidna ċar u tond min kien se jiggwadanja minnha, x'konnessjonijiet kien hemm u x'kien se jiġri.

Allura kif imbagħad illum niġu ngħidu li mhux sew nagħtu l-art tal-poplu lil ċerti nies?

Mela dawn x'kienu, mhux artijiet tal-poplu wkoll?

U xi ngħidu għal postijiet oħra, bħall-car park tal-Furjana?

Jien naf li l-Membri tan-naħa l-oħra jiddejqu jisimgħuhom dawn l-affarijiet, imma dawn mhux artijiet tal-poplu kienu?

Mhux b'riżoluzzjoni kienu jgħaddu?

Xi ħadd qal li kellhom il-maġġoranza dik in-naħa.

Mela x'kien hemm l-aħħar darba, mhux maġġoranza wkoll?

Xi ħadd min-naħa l-oħra beda jgħid li din l-art se tingħata bi skop ta' spekulazzjoni.

Jien fejn naf jekk meta ngħatat l-art biex jinbena l-car park kienx hemm ħsieb ta' spekulazzjoni li minn id tgħaddi għall-oħra ħalli tispiċċa fejn spiċċat?

Dan insejnieh?

Madam Speaker, għalhekk jekk kemm-il darba rridu nitkellmu fuq l-iżbalji għandna nammettu li l-iżbalji saru miż-żewġ naħat u mhux filwaqt li nipprovaw inkunu verġni u nodfa, ngħajru lin-naħa l-oħra ħnieżer.

Jien naħseb li kieku l-kollega tiegħi kien hawn ftit ilu kien iqum u jgħid li m'hijiex lingwa parlamentari li tgħajjar lil din in-naħa tal-Kamra ħnieżer.

Għax jekk kemm-il darba nibdew nillaxkaw f'dawn l-affarijiet inkomplu sejrin hekk.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Hyzler, point of order.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Madam Speaker, jekk ġejt interpretat li għajjart lil xi ħadd min-naħa l-oħra ħanżir, niskuża ruħi għax jien m'għidtx hekk assolutament.

ONOR.

GEORGE VELLA: Imma dik il-kelma wżajtha u għamilt enfasi fuqha.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Jien li għamilt biss kien li rriferejt għall-Partit Laburista bħala ħanżir li kien jiekol ħafna u li beħsiebu jkompli jiekol għax dik hija marda li ġejja mill-bogħod, pero' nista' nassigura lill-Onor.

Vella li jien bl-ebda mod u fl-ebda ħin ma rriferejt għal xi Membru minn tan-naħa l-oħra bħala ħanżir.

Ir-riferenza li għamilt kienet purament għall-Partit Laburista.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, madanakollu jien nikkonsla għax il- ħanżir huwa l-iktar annimal li qed jintuża biex niksbu minnu l-ġilda, l- għadam, il-valvi tal-qalb eċċ. GĦalhekk wara kollox il-ħanżir huwa qalbu tajba u m'huwiex daqshekk ħanżir!

Madam Speaker, il-partit li qed jikkritikana huwa l-istess partit li ftit qabel ma nbidel il-gvern kien għadu kemm ħareġ Lm0.75 miljun lil Calderon tal-Crans Montana għalxejn u dan għamlu mingħajr ma tana sodisfazzjon għand min marru l-flus ta' l-advertising, il-flus tal-fjuri, il-flus tal-kmamar tal-lukandi u l-flus tal-karozzi li ma ntużawx.

Fil- fatt, hekk kif tlajna fil-gvern, dan azzarda jerġa' jiġi biex jagħmel a repeat performance u jerġa' jieħu Lm0.75 miljun minn flus il-poplu.

Allura kif issa qed niskandalizzaw ruħna għax għad baqa' x'jitħallas Lm250,000 f'ċens akkumulat!

Intom dan l-ammont kontu tarmuh kull żewġ minuti għax kien hemm il-wied pero' issa għall-grazzja t'Alla reġa' nġabar kollox fil- lembut.

Dawn jafu fiex ġabuh 'il-pajjiż.

(Interruzzjonijiet) Qed inżomm mas-suġġett għax qed nirrispondi għall-akkużi li aħna qed narmu flus il- poplu u dan għax qed nitolbu lill-Gvern biex ma jaqbadx u jieħu lura l- proprjeta' f'Pembroke minħabba li għadu ma tħallasx iċ-ċens.

(Interruzzjonijiet) Normalment min jara film ikun irid jarah mill-bidu sa l-aħħar u mhux joqgħod jara biċċiet minnu!

Aħna l-istess għandna nagħmlu mal-poplu u għandna nirrakkontawlu l-istorja kollha u mhux ngħidulu biċċa biss minnha.

Fil-fatt il-poplu nduna li l-Partit Nazzjonalista ma kienx qed jgħid l-istorja kollha u li ma kienx onest miegħu u għaldaqstant lil tan-naħa l-oħra warrabhom mill-gvern.

Iżda issa li qegħdin fl-oppożizzjoni xorta għadhom jipprattikaw tunnel vision għax lill-poplu jixtiequ jagħlqulu għajnejh u jħalluh jara minn angolu wieħed biex mingħalihom jipperswaduh.

Madam Speaker, jien ma nixtieqx noqgħod nidħol f'ħafna dettalji għax sħabi dan diġa' għamluh pero' nixtieq nenfasizza l-punt li l-Oppożizzjoni m'hijiex qed iġġib ruħha b'dan il-mod għax għandha għal qalbha l-interess pubbliku.

Fil-fatt l-istorja turi li fi żmienhom twettqu diversi abbużi.

Issa jekk kemm-il darba wieħed jipprova jdaħħal xi suspetti f'liema but sejrin dawn il-flus jew min se jkun ix-xerrej, jien nistaqsih: Lilna qatt xi darba qalulna kif tqassmu l-flus li ngħataw lil Calderon tal-Crans Montana u min daħħalhom fil-but?

Kien hemm ukoll min qal li charity begins at home.

Jien naħseb li jekk kemm-il darba nanalizzaw it-tmexxija tal- Gvern preċedenti u naraw f'liema bwiet kienu jduru l-flus li kienu jingħataw għall-karita' ...

Waħda mill-ikbar xewqat tiegħi hija li xi darba jkolli ċans nistudja s-siġra tal-poter tal-Gvern Nazzjonalista, li kienet tibda minn ġo Kastilja u ddur dejjem ma' l-istess ismijiet.

B'hekk żgur li nkunu nafu fejn kienu jispiċċaw il-miljuni ta' liri li kienu jiġu vvotati għal ċerti affarijiet.

Dawn il-flus dejjem kienu jmorru għand l- istess advertising companies, għand l-istess nies u għand l-istess familji.

Allura llum qed niskandalizzaw b'dan?

Sirna daqshekk puritani f'daqqa waħda?

Madam Speaker, xtaqt nirriferi għal dak li qal il-kollega tiegħi tan-naħa l-oħra meta qal li l-Gvern mmexxi mill-Onor.

Perit Mintoff kien ta l- Maċina lill-Partit Laburista u barra minn hekk kien ħa xi proprjeta' li kkonvertiha f'każin politiku meta din l-istess proprjeta' seta' faċilment għaddiha lil xi armla li ma kellhiex fejn toqgħod.

X'ipokrezija!

Jien nistaqsih: Meta l-partit tagħkom kien fil-gvern, kemm kienu dawk ir-romol li tajtuhom postijiet għax ma kellhomx fejn joqogħdu?

Kellkom wieħed mill- kapurjuni tagħkom, l-Onor.

Louis Galea, li dak iż-żmien kien jorganizza kampanja pubblika biex il-gvern iqassam djar u plots lil min kien fil- bżonn.

Pero' jien ħadt pjaċir li għallimnikom tirrispettaw lir-romol u tagħtuhom id-djar flimkien mas-servizzi soċjali għax qabel affarijiet bħal dawn lanqas biss kienu jgħaddu minn moħħkom.

GĦalhekk kollox fih it-tajjeb tiegħu, pero' llum żgur li ma nistgħux naċċettaw lil min iqum jagħtina l- lezzjonijiet fuq kif l-affarijiet għandhom ikunu ndaf, trasparenti u fuq kif għandu jkun hemm l-ugwaljanza bejn il-partiti u fil-Parlament.

Pero' issa ħalli naraw fuq xiex qed nitkellmu eżattament, għax qed ikun hawn qabda attakki fuq dokument "D" ta' din ir-riżoluzzjoni mill-Oppożizzjoni u mbagħad imbierek Alla lanqas biss xi ħadd min-naħa l-oħra m'hu qed jagħti kas id-dokumenti l-oħra.

Madam Speaker, l-Oppożizzjoni mhijiex qed tagħti kas id-dokumenti l-oħra forsi għax għall-ewwel darba hemm diversi sports clubs min-naħa t'isfel ta' Malta li qed jingħataw xi proprjetajiet, fosthom iż-Żurrieq, Ħaż-Żabbar, Marsaxlokk u l-Birgu.

Il-Partit Nazzjonalista lanqas qatt ma kkonċentra fuq dawn in-naħat għax hemmhekk ma tantx ixappap.

Ara fuq in-naħa ta' fuq ...!

Jien m'iniex qed ngħid li ma naqbilx li jsiru affarijiet fin-naħa ta' fuq ta' Malta imma qed inqabbel dak li kien isir fin-naħa ta' fuq ma' dak li kien isir fin-naħa t'isfel ta' Malta.

Per eżempju, meta kien qed jitfassal il-Pjan Lokali ta' Pembroke Alla ħares kont tmisslu pulzier kwadru mill-isports facilities lill-Partit Nazzjonalista!

Jien nifhem li aħna kellna bżonn inkabbru l-kultura ta' l-isports f'dan il-pajjiż ħalli jkollna iktar faċilitajiet sportivi, imma fil-każ ta' Pembroke, biex żgur ma jitnaqqsux il-faċilitajiet sportivi ta' dik l-area, ittieħdet deċiżjoni mill-Kabinett tal-Gvern Nazzjonalista - għallinqas hekk ġie rrapportat lill- Planning Authority u fil-fatt il-kollega tiegħi l-Onor.

Bonnici kien preżenti meta sar dan ir-rapport - li jitnaqqsu l-housing units ħalli żgur ma jkunx hemm ir-riskju li tintmess l-area allokata għall-isports facilities, u dan bil-konsegwenza li msieken, ir-romol u s-single mothers jitnaqqsilhom iċ-ċans li jkollhom housing unit hemmhekk.

Jien ngħid li huwa tajjeb li tipproteġi l-isports facilities, anke mil-lat ta' kostitwenza, u dan m'hu qed ngħidu bl-ebda insult.

Fil-fatt kien hemm diversi ministri li kienu interessati f'dik l-area.

Anke l-clubs li kellhom l-isports facilities iddefendew id-drittijiet tagħhom.

Allura kif din id-darba ħadd min-naħa l-oħra m'hu qed iqum jgħidilna li tas-south - għax lilna hekk jgħidulna - m'għandhomx sports facilities biżżejjed?!

Biżżejjed ngħid li fil-Pjan Lokali ta' Marsaxlokk lanqas biss hemm metru kwadru li huwa allokat għal-isports faciilites.

Fil-fatt ġo dan il-lokal hemm biss ground antik - li jekk wieħed jaqa' fih mhux biss jinbarax kollu imma jispiċċa jagħmel xi erba' ġimgħat l-isptar biex ifejjaq il-feriti - u hangar, li kien se jittieħed bla titlu minn industrija tal-ħut.

Madam Speaker, jien qed ngħid dan biex infakkar li r-riżoluzzjoni li qed titressaq quddiem dan il-Parlament ma tikkonsistix biss f'Dokument "D" imma hemm ruxmata allokazzjonijiet u drittijiet mogħtija lill-għaqdiet li jieħdu ħsieb dawn il-faċilitajiet sportivi.

Dawn se jkunu jistgħu jirranġawhom, jiżviluppawhom u fl-istess ħin jissellfu fuqhom minħabba li issa se jkollhom ċertu titolu.

Ara tan-naħa l-oħra fuq dan ma jgħidu xejn minkejja li l-Gvern qed jittrasferixxi proprjetajiet lil mhux anqas minn 25 lokal sportiv imxerrdin ma' Malta u GĦawdex kollu!

Kif għidt diġa' għall-ewwel darba diversi clubs sportivi li jinsabu fin-naħa t'isfel ta' Malta qed jingħataw dawn il-faċilitajiet biex ikunu jistgħu jutilizzawhom u jirranġawhom ħalli b'hekk fil-lokal tagħhom tikber iktar il-kuxjenza favur l-isport.

Jien m'iniex qed ngħid li l-Oppożizzjoni m'għandhiex tagħmel il- kritika tagħha, pero' min-naħa l-oħra din m'għandhiex taqbad dokument wieħed biss mis-sitt dokumenti li għandha din ir-riżoluzzjoni u titkellem fuqu biss, qishom l-oħrajn m'humiex qegħdin hemm.

Madam Speaker, pero' issa ħalli ngħidu lill-poplu kif kienet l-istorja ta' Pembroke u mhux noqogħdu ngħidulu biċċa biss.

L-ewwel ħaġa ma kellniex għalfejn noqogħdu niddieħku meta sieħbi qal li l-kwartieri li kellna ġewwa l-Marsa, fejn illum hemm ix-Shipbuilding, kienu prezzjużi - u fil-fatt hekk għadhom.

Iva, dawk il-kwartieri huma prezzjużi għax inbnew bl-għaraq ta' ġbin il-poplu u mhux b'xi rikatt jew billi lil dak li jkun toffrilu li ddaħħlu jaħdem mal-gvern.

Dawk inbnew bl-għaraq ta' ġbin partitarji Laburisti.

(Onor. Membri: Hear, hear) GĦalhekk sieħbi għandu raġun jgħid li dawk il-kwartieri huma prezzjużi.

Pero' ejja ngħidulu l-istorja kollha ta' Pembroke lill-poplu u mhux ngħidulu biss parti minnha.

Fil-fatt il- kollega tiegħi l-Onor.

Tonio Borg ħabat se jgħidha pero' ma komplihiex kollha l-istorja u ma qalx li l-Partit Laburista kellu jħallas ta' l-art li akkwista fil-Marsa u biex iċediha bilfors ried jippaċifikaha b'xi ħaġa oħra.

Din kienet katina u ma kienx il-Partit Laburista biss li naqas li jħallas iċ-ċens.

Lanqas il-Gvern Nazzjonalista ma kompla jagħti dak li kellu jagħti lix-Shipbuilding biex din min-naħa tagħha tagħtih lill-Partit Laburista.

(Interruzzjonijiet) Għidu l-istorja kollha għax inkella min se jemminkom?

Għall-bidu bdejna ngħidu li dan il-Gvern se jirrinunzja għal dawk l-eluf, pero' issa biddilna l-istorja u qed ngħidu li l-Gvern se jirrinunzja għad-dritt li jesproprja.

Madam Speaker, fl-aħħar nett nixtieq nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid li jekk l-Oppożizzjoni se tibqa' taħseb li tista' tbella' r-ross bil- labra lill-poplu billi tgħidlu nofs verita' ħalli tpinġi lilha nnifisha nadifa u lil ħaddieħor maħmuġ u ħanżir, lilna tkun qed tagħmlilna pjaċir għax il-poplu żgur li jibqa' jsostni dak li sostna sena ilu, jiġifieri li ddejjaq jiġi mqarraq u jiġi mitmugħ propaganda u ipokresija.

Wieħed għandu japprezza l-affarijiet pożittivi kollha li qed jagħmel il-Gvern Laburista.

Jekk hemm xi ħaġa li lil tan-naħa l-oħra m'hijiex qed togħġobhom, jien ngħidilhom li f'sistema demokratika dawn jistgħu jiġu hawnhekk, jitolbu ruling mis-Sedja u d-dinja tkompli miexja, pero' li jieħdu kull okkażjoni biex jipprovaw iħammġu lil ħaddieħor u juru lil ħaddieħor bil-qrun u bħala xitan hija logħba li l-Oppożizzjoni ma rnexxielhiex tilgħabha sena ilu u li hija inaċċettabbli għall-poplu Malti u GĦawdxi.

Grazzi, Madam Speaker.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nistieden lill-Viċi Prim Ministru biex jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

F'nofs il-lejl id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar il-Ġimgħa, 31 ta' Ottubru, fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

L-Ewwel Qari ta' Abbozz ta' Liġi Kontra l-Korruzzjoni.

Mozzjoni dwar is-Seduta li fiha ssir id-Dikjarazzjoni Finanzjarja għas- sena 1998.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Riżoluzzjoni dwar Trasferiment ta' Artijiet - Kontinwazzjoni;

Riżoluzzjoni dwar it-twaqqif ta' Kummissjoni dwar l-Industrija tal-Bini f'Malta - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 2) - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Tribunal għal Talbiet Żgħar - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni dwar Malta u l-Unjoni Ewropea - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Condominia - Kumitat Permanenti (Kont.);

Abbozz ta' Liġi biex jagħmel Provvedimenti Speċjali dwar Proċeduri quddiem Qrati - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Lottu Pubbliku - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Pools tal-Gvern Malti fuq il- Logħob - Kumitat Permanenti.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Ninu Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Madam Speaker, xi kultant veru li jkun hawn bżonn li nisħnu ftit pero' mill-esperjenza li għandi nista' ngħid li ħafna drabi jingħadu ċerti affarijiet li m'għandhomx jingħadu għalkemm irridu nammettu wkoll li din is-saħna żżommna għaddejjin wara 15-il siegħa ta' dibattitu kontinwu.

Issa nixtieq nibda d-diskors qasir tiegħi - għax warajja jrid jitkellem ħaddieħor - billi nirriferi għal dak li ntqal il-ġimgħa l-oħra waqt id-dibattitu dwar l-estimi tal-Korporazzjoni Enemalta.

Bħalma taf is-Sinjorija tiegħek, jien għamilt diversi mistoqsijiet lill- Ministru Leo Brincat li hu responsabbli mill-Enemalta imma dan baqa' ma weġibhomx jew inkella - u hawn hija d-diżonesta' min-naħa tal-Gvern - ta risposta żbaljata, falza u diżonesta.

Jien qed nirriferi għal dak li staqsejt dwar l-unaccounted for units.

X'inhuma l-unaccounted for units?

L-unaccounted for units huma dawk il-units li jkunu ħarġu mill-power station u l-Korporazzjoni Enemalta ma titħallasx tagħhom.

Irrid infakkar lil dawk li bil-paċenzja kollha qegħdin jirrapportaw dak li qegħdin ngħidu li sa l-1985 dawn l-unaccounted for units kienu telgħu għal 25%.

Dan ifisser li wieħed minn kull erba' units li kien jiġu ġġenerati fil-power station u joħorġu fuq is-sistema tat-transmission, l-Enemalta ma kenitx titħallas tiegħu.

Meta qegħdin ngħidu li kellna 25% tal-units li l- Enemalta ma kenitx titħallas tagħhom - dan kien fl-1985 u anke llum kieku għadhom l-istess, imma Allaħares għadhom l-istess sal-lum - dan ifisser li miljuni kbar ta' liri Maltin fis-sena kienu jmorru down the drain minflok ma jidħlu fil-Kaxxa ta' l-Enemalta.

Jien sirt segretarju parlamentari fl-1987 u wieħed mit-targets u l- priorities tiegħi kien li nirranġaw din il-problema ta' l-unaccounted for units.

Aħna konna lestejna programm ta' xogħol u għamilna investiment kbir ta' miljuni ta' liri fis-sistema tat-transmission li kien kollu mmirat sabiex innaqqsu dawk l-imberkin unaccounted for units.

Bi pjaċir ngħid li sa l-aħħar ta' Ottubru ta' l-1996 l-ammont ta' unaccounted for units konna niżżilnih għal madwar 14%, biex inkun preċiż konna niżżilnih għal 13.8%.

Dan huwa achievement kbir meta tqis li f'disa' snin konna kapaċi nniżżlu l- ammont ta' l-unaccounted for units minn 25% għal ftit inqas minn 14%.

Issa ħalli ngħid x'għamilna.

Irrid infakkar li l-investiment kbir li għamilna kien jikkonsisti fil- bini ta' distribution centres sħaħ fejn kabbarna l-kapaċita' tad- distribution capacity b'5% u daħħalna l-132kV, jiġifieri għollejna l- vultaġġ tat-transmission.

GĦamilna wkoll kilometri sħaħ ta' reinforcement fuq it-33kV u fuq l-11kV u bnejna ruxxmata substations mal-pajjiż kollu bl- iskop li nwasslu l-enerġija elettrika għand il-konsumatur bl-inqas losses possibbli u b'vultaġġ stabli.

Pero' mill-audited accounts li rajna l- ġimgħa l-oħra f'din il-Kamra ndunajna li minn ċifra ta' madwar 14% losses għas-sena li għalqet f'Settembru ta' l-1996, f'daqqa' waħda għas-sitt xhur li għalqu fl-aħħar ta' Marzu ta' l-1997 il-losses niżlu għal 8.2%.

Kien għalhekk li jien għamilt domanda preċiża lill-Ministru Brincat u staqsejtu hekk: X'kien it-tisħiħ tekniku li seħħ fl-Enemalta bejn l-aħħar ta' Ottubru 1996 u l-aħħar ta' Marzu 1997 li seta' - jew jista' - jiġġustifika dan it-tnaqqis fl-unaccounted for units minn 14% għal 8.2%?

Il-Ministru meta kien qed jagħmel il-winding-up ma weġibnix u jien fuq point of order erġajt staqsejtu eżattament x'kien l-investiment u t-tisħiħ tekniku li seta' jiġġustifika dan it-tnaqqis.

Din hi qabża sostanzjali u rrid nerġa' nfakkar li biex aħna konna kapaċi nniżżlu l-unaccounted for units minn 25% għal 14% ħadna disa' snin u wara għamilna investiment ta' għexieren ta' miljuni ta' liri.

Imbagħad f'daqqa' waħda, f'temp ta' sitt xhur, jiġi l-Gvern jgħidilna li dan it-telf niżżluh għal 8%.

Ma nafx min irid iniżżilha xi ħaġa bħal din!

J'Alla hu hekk.

Jien staqsejtu għal darba, darbtejn u r-risposta li ħareġ biha l-Ministru kienet li l-fattur ewlieni kontribwenti kien iż-żieda fis-surprise inspections.

Qisu minn wara l-elezzjoni deher il-Bambin lill-inġiniera, lill-uffiċjali tal-financial control u lin-nies l-oħra kollha ta' l- Enemalta, inkluż iċ-Chairman preżenti, u tahom parir biex jagħmlu surprise inspections!

Bla tlaqliq ngħid li din tas-surprise inspections m'hijiex il- verita'.

Din hija skuża banali u diżonesta u hawnhekk il-Ministru qiegħed jimmislijdja l-Kamra.

Dan qed jiġi hawn u m'huwiex qed jgħid il-verita'.

Qed ngħid "m'huwiex qed jgħid il-verita'" minflok ma ngħid li qiegħed jigdeb jew inkella li qegħdin iġebbduh minn imnieħru.

U se ngħid għaliex.

Madam Speaker iċ-Chairman li hemm fl-Enemalta llum huwa l-istess acting chairman li kien hemm fl-1986 u fl-1987 meta l-unaccounted for units kienu madwar 25%.

Allura jekk dan hu l-istess chairman, kif fl-1986 u fl-1987 ma kenitx tiġih f'moħħu biex jagħmel is-surprise inspections u biex jibgħat in- nies ta' l-Enemalta jiċċekkjaw fid-djar tan-nies jekk hemmx il-meter imbagħbas, imbagħad wara li domna għaxar snin fil-gvern u għamilna dak l- investiment kollu ħarġilna bl-iskuża li l-unaccounted for units naqsu għax qegħdin jagħmlu iżjed suprise inspections għand in-nies?

Madam Speaker, hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu mat-tfal u jekk tan-naħa l-oħra għandhom ftit melħ aħna fuq din in-naħa għandna ftit melħ ukoll, u jekk tan-naħa l- oħra għandhom ftit teknika, aħna fuq din in-naħa għandna ftit teknika wkoll.

GĦalhekk nerġa' ngħid li l-Ministru Leo Brincat qiegħed jimmislijdja l-Kamra jew inkella mhux qed jgħid il-verita' - biex ma nerġax ngħid li dan qed jigdeb - meta qed jiġi hawn ġew u jgħidilna li l- unaccounted for units f'perijodu ta' sitt xhur naqsu minn 14% għal 8% għax qegħdin jagħmlu s-surprise inspections fid-djar.

Jien niskanta kif il- Ministru qed iħalli n-nies fl-Enemalta jiġbduh minn imnieħru b'dan il-mod.

Nerġa' ngħid li ċ-chairman li hemm illum fl-Enemalta huwa l-istess chairman li kien hemm qabel ma ħadna over fl-1987 u niskanta kif dan l- istess chairman illum joħroġlok bl-iskuża li naqqsu l-unaccounted for units għal 8% għax qegħdin isiru iktar surprise inspections meta qabel l-1987 dan l-istess chairman ma kienx kapaċi jagħmel is-surprise inspections.

U biex inkompli nissustanza dak li qed ngħid bilfors ikolli nistaqsi - nispera li l-Ministru Leo Brincat f'xi ħin iweġibni - kemm-il surprise inspection saret fis-sitt xhur bejn l-1 ta' Ottubru 1996 sa l-aħħar ta' Marzu 1997, għand min saru, kemm nies inqabdu jbagħbsu l-meter - dawn huma mistoqsijiet li rridu risposta għalihom - u jekk dawn l-inspections sarux għand konsumaturi domestiċi, kummerċjali u industrijali.

Nerġa' ngħid li din l- iskuża li ħareġ biha l-Ministru fejn qed jgħidilna li l-losses niżlu minn 14% għal 8% hija banali.

Din hija skuża li joħorġu biha t-tfal u nerġa' ntenni li l-Ministru b'din l-iskuża qed jimmislijdja l-Kamra.

Madam Speaker, jien inħoss li huwa d-dover tas-Sinjorija tiegħek li tiġbed l- attenzjoni tal-Ministru biex meta nagħmlulu mistoqsijiet bħal dawn jagħtina risposta li għallinqas tkun ta' dehen għal dan il-Parlament.

Hawn ġew m'hawnx fidili u meta nistaqsu mistoqsijiet b'natura ta' din il-kwalita' jien nippretendi li l-Ministru Brincat ma joħroġx b'din it-tip ta' diżonesta' fir-risposta tiegħu imma għandu jagħtina risposta adegwata u li tagħmel sens.

Punt ieħor li ridt nitkellem fuqu jirrigwarda dak li ntqal il-ġimgħa l- oħra waqt id-dibattitu dwar l-Estimi ta' l-Enemalta u qed nirriferi għal dak li qal il-Ministru Brincat meta kien qed jitkellem fuq l-indħil fl- Enemalta.

Hu qal li kif nafu kien hemm chairman li telaq qabel iż-żmien minħabba segretarju parlamentari, li dak iż-żmien inzertajt kont jien.

Hawnhekk qed jirriferi għal wieħed miċ-chairmen li kien hemm fl-Enemalta, is-Sur Leone Ganado, li nixtieq insemmih in konnessjoni ma fatt wieħed biss ħalli kulħadd idaħħalha f'moħħu.

Madam Speaker, kif taf meta konna fil- gvern kien hawn vot ta' sfiduċja kontra tiegħi u kien hemm sitt allegazzjonijiet.

Jien ftaħt kawżi fuq dawn is-sitt allegazzjonijiet u nista' ngħid b'sodisfazzjon li ħamsa minn dawn is-sitt kawżi llum irbaħthom.

Dan ifisser li dawn l-allegazzjonijiet kienu infondati u ma kenux ħlief tfiegħ ta' tajn biex iħammġuni.

Fuq il-każ taċ-Chairman Leone Ganado rrid insemmi punt wieħed fejn jien ma kontx naqbel miegħu u dan kien jirrigwarda l-cable tal-132kV li għamilna bejn Delimara u l-Marsa.

Irrid ngħid li għall-ħabta tas-sajf ta' l-1992 konna mexjin bil-proġett tal-cable tal-132kV - liema cable kien se jqum LmX miljun - u meta konna qegħdin nitkellmu fuq dan il-proġett jien ovvjament bħala bniedem tekniku bilfors kont nagħti l-kontribut tiegħi.

GĦalhekk jien irraġunajt li bl-ispiża ta' LmX miljun dan il-cable stajna għaddejnih minn ġo mina minn Delimara sal-Marsa għax ovvjament meta jkollok cable f'ambjent kiesaħ u umdu se jiffunzjona aħjar.

Jien kont bdejt ngħid dawn l- affarijiet għax kont naf ukoll li fit-triq ta' Bir id-Deheb, fejn hemm il- junction li tidħol għal Ħal GĦaxaq u tmur għaż-Żejtun, diġa' kien hemm żewġ cables ta' 33kV, kien hemm għaddej id-drenaġġ u kien hemm għaddej l-ilma u minn hemmhekk allura seta' jgħaddi cable wieħed biss tal-132kV.

Għaliex ta' min jispjega li meta inti tagħmel sistema ta' cables trid tħalli ċerta distanza bejn cable u ieħor minħabba l-electrical feeds li jinħolqu.

Kont qabbadt lid-direttur li kien responsabbli mill-Public Works biex jagħmel stima ta' kemm tqum kieku kellna nagħmlu mina minn Delimara sal- Marsa - naturalment meta tagħmel mina tagħmilha għad-dritt u ma toqgħodx isserrep bit-trinka u bil-cable - u dan kien wasal għall-konklużjoni li l- ispiża kienet tiġina daqs l-ispiża kieku l-cable kellna ngħadduha minn ġot- trinka.

Qed ngħid dan kollu għax imbagħad fis-sajf ta' l-1992 jien sifirt għal ġimgħatejn u meta ġejt lura sibt li ċ-chairman kien ħareġ it-tender b'tali mod li l-cable tgħaddi min ġot-trinka u sserrep minn Marsaxlokk sal- Marsa.

(Interruzzjonijiet) La kienet ħarġet, ħarġet!

Fuq dan il-punt jien qatt - u nerġa' ngħid qatt - ma stajt naqbel maċ-chairman.

Madam Speaker, tajjeb li wieħed ikun jaf li peress li l-capacity ta' Delimara reġgħet ingħatat spinta, fuq l-ammont ta' cables li attwalment hemm ħerġin fuq it-33kV u fuq il-132kV, m'hemmx cables biżżejjed minn fejn toħroġ l-enerġija.

Jiġifieri f'Delimara għandek generating capacity li ma tistax tinħareġ u allura bilfors iridu jsiru l-cables.

Kieku fil-bidu nett sar il-proġett kif ridtu jien, kieku llum hemm mina kbira li minn ġo fiha nistgħu noħorġu dawn l-additional cables.

Issa l-Enemalta se jiġu fi kliemi - ħames snin too late - għax se jkollha ssir mina minn Delimara sal- Marsa biex minn ġo fiha jinħarġu l-feeders il-ġodda tal-132kV.

Jien qed ngħid dan kollu biex nuri għala mhux fuq dan il-fattur biss - għax hemm fatturi oħra - qatt ma stajt naqbel ma' dak iċ-chairman partikolari.

Nerġa' ngħid li jekk dak iż-żmien il-proġett kollu ta' feeders tal-132kV minn ġot-trinka kien se jqum LmX million, bl-istess ammont ta' flus u mingħajr ma nonfoq sold aktar jien stajt nagħmel mina darba għal dejjem.

Kieku x-xogħol sar kif xtaqtu jien kieku llum mhux se jkollna noqogħdu nħallsu taxxi biex issir mina oħra biex noħorġu l-cables minn Delimara.

Jiġifieri din ġiet spiża doppja u dan għax kien hemm chairman li kien jidhirlu li bħalu ħadd ma jifhem, lanqas l-inġiniera ta' l-Enemalta.

Nista' nikkonferma li ċ-Chairman Leone Ganado ma tkeċċiex għall-gost imma għax kien hemm ħafna fatturi li ma stajniex naqblu dwarhom.

Madam Speaker, xtaqt insemmi l-weighbridge li jintuża mit-trakkijiet u mill-bowsers.

Jiena dejjem kont insostni li fl-Enemalta kellhom jiġu nstallati weighbridges fil-Petroleum Division.

Meta lill-Ministru staqsejtu f'liema stadju kien wasal il-commissioning tal-weighbridge fl-ex- Shell installation ta' Birżebbuġa, baqa' ma weġibnix.

Jien naf li fl- Enemalta kien hemm losses kbar - qed nirriferi għal serq ta' fuel - u aħna konna għamilna sforzi kbar biex dawn innaqqsuhom.

Lill-Ministru nerġa' nistaqsih fiex wasal ix-xogħol ta' l-installazzjoni tal-weighbridge.

Jekk għal xi raġuni dan il-proġett ġie scrapped, nitolbu jagħtina l-istorja kollha.

Iżda jekk inhu hekk ikolli ntenni li fl-Enemalta hemm nies li minflok iridu l-ġid u minflok iridu li lill-korporazzjoni jżommuha b'saħħitha, qegħdin jagħmlu minn kollox biex idgħajfuha.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Onorevoli, rigward dak li għidt int fil-bidu, is-Sedja jidhrilha li huwa desiderabbli li jingħataw tweġibiet sodisfaċenti pero' nixtieq nenfasizza li skond ir-regolamenti s-Sedja m'għandha l-ebda kontroll fuq is-sustanza tar-risposta li tingħata.

Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar il-Ġimgħa, 31 ta' Ottubru, 1997 fid- 9.00 a.m., bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fin-12.30 a.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

RE-EXPORTS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-figura totali ta' re-exports għal din is-sena s'issa?

ONOR.

LEO BRINCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li bejn Jannar u Lulju ta' din is-sena kien hemm Lm34.5 miljuni f're-exports.

LIVE BIRTHS/CRUDE BIRTH RATE

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' live births sena b'sena mill-1987 'il hawn u kemm kienet il-crude birth rate fl-istess żmien?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-tagħrif mitlub tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

SAĦĦA - NEOPLASMS/CANCER

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu reġistrati każi ta' neoplasms jew cancer is-sena l-oħra u din is-sena u x'tip ta' neoplasms kienu f'kull każ?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: It-tweġiba għal din il-mistoqsija tpoġġiet fuq il- Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

NEOPLASMS - ANNUAL DEATH RATE

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet l-annual death rate caused by neoplasms sena b'sena f'dawn l-aħħar għaxar snin?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-tagħrif li talab l-Onor.

Interpellant huwa dan:-

|Sena |Rata kul 1000| |1987 |1.6 | |1988 |1.4 | |1989 |1.6 | |1990 |1.6 | |1991 |1.7 | |1992 |1.8 | |1993 |1.7 | |1994 |1.9 | |1995 |1.9 | |1996 |1.8 |

GOZO CHANNEL - SERVIZZI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġarret passiġġieri u vejikoli l-Gozo Channel bejn iċ-Ċirkewwa u l-Imġarr u vice-versa bejn Jannar u Settembru ta' l-1996 u l-1997 u kemm kien id-dħul u l-ħruġ finanzjarju tagħha fl- istess żewġ perijodi?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li:-

a) il-figuri minn Jannar sa Ġunju ta' l-1996 u l-1997 diġa' ngħataw fit- tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7948.

b) il-figuri bejn Lulju u Settembru, kemm ta' l-1996 u l-1997 diġa' ngħataw fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8476.

Kif jaf sewwa l-Onor.

Interpellant kull kumpannija ta' responsabbilta' limitata hija marbuta skond l-Att ta' l-1995 dwar il-kumpanniji illi tikkonsenja lir-Reġistratur tal-Kumpanniji kopja tal-kontijiet annwali tal- kumpannija.

Il-kontijiet annwali tal-Gozo Channel għas-sena li għalqet f'Settembru ta' l-1997 għadhom mhumiex miflija u approvati mill-Awditur u għalhekk ma nħoss li għandhom jingħataw figuri għalissa.

Għas-sena li għalqet f'Settembru ta' l-1996 il-kontijiet annwali u ppreżentati lir-Reġistratur tal-Kumpanniji juru dħul finanzjarju ta' Lm2,479,354 u ħruġ finanzjarju ta' Lm2,816,834 li b'kollox ħallew telf finanzjarju ta' Lm337,480.

DJAR - REKWIŻIZZJONI TA' DJAR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid kemm postijiet ġew de-rekwiżizzjonati u f'liema lokalita' kienu bejn l-1 ta' Jannar u t-30 ta' Settembru, 1997?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll kemm kien baqa' postijiet rekwiżizzjonati sat-30 ta' Settembru, 1997?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

KUNSILLI LOKALI - OFFERTI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħareġ offerti u għal xiex kienu, kull kunsill lokali mill-1 ta' Jannar sa l-aħħar ta' Settembru, 1997, għal liema offerti ntefgħet offerta minn dipartiment tal-Gvern u liema minn dawn intrebħu mill-istess dipartiment?

ONOR.

CHARLES MANGION: Nagħti tweġiba f'xi seduta oħra peress li l- informazzjoni mitluba trid tinġabar.

ART - ESPROPRJAZZJONI TA' ART

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm mill-Lm500,000 ivvotati din is-sena biex jitħallsu persuni li l-art tagħhom ġiet esproprjata (u li b'kollox hemm aktar minn Lm13,000,000 dovut mill-Gvern) effettivament tħallsu?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Il-vot biex minnu ikun jista' jitħallas il- kumpens dovut lis-sidien għal art esproprjata kien, bħas-snin ta' dan l- aħħar ta' Lm500 000, ma' dan l-ammont kien hemm ukoll bilanċ żgħir li kien baqa mis-sena l-oħra ta' Lm26477.

Minn din is-somma ta' Lm526 477 baqa' Lm57 184 li qegħdin jinżammu bħala riserva minħabba deċiżjonijiet tal-Bord tal-Arbitraġġ.

Barra dan kien hemm akkwist ukoll ta' proprjeta' fi Triq Zekka l-Belt bil- prezz ta' Lm105 000 liema flus tħallsu direttament lid-Dipartiment tat- Taxxi Interni għal somma akbar ta' flus dovuti bħala Taxxa tas-Suċċessjoni.

BORD TA' INKJESTA - RAPPORT

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Bord ta' Inkjesta mwaqqaf biex jeżamina ċerti ħlasijiet li saru lill-esperti tal-Qorti lestiex ir-rapport tiegħu u jekk iva, jistax ipoġġi kopja tiegħu fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel il- mistoqsija tiegħu lill-Ministeru konċernat.

KUNSILLI LOKALI - MANUTENZJONI TA' L-ISKEJJEL

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid liema kunsilli lokali s'issa ffirmaw kuntratt/ftehim mad-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni biex jieħdu sehem fit- titjib u manutenzjoni ta' l-iskejjel?

X'inhuma d-drittijiet u r- responsabbiltajiet ta' kunsill lokali f'dan it-tip ta' ftehim?

Jista' l- Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra sample contract?

ONOR.

CHARLES MANGION: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li ngħatat mill-Onor.

Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali għall- mistoqsija parlamentari numru 7037 (Seduta Nru. 114).

SAĦĦA - MERIT AWARD SCHEME

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra dwar l-eżitu tal-Merit Award Scheme għat-tobba?

Kemm kienet is-somma li tħallset?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SPTAR ĠENERALI - RAPPORT

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid jekk fir- rapport ikkummissjonat mill-gvern dwar l-isptar ta' Għawdex hemmx imniżżel li dan l-isptar huwa wieħed tas-sekonda klassi kif stqarr is-Segretarju Parlamentari għal Għawdex?

Jekk fl-affermattiv, jista' jgħid x'wassal lill- bord jasal għal din il-konklużjoni?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Ir-rapport msemmi mill-Onor.

Interpellant kien rapport intern biex il-Ministeru jevalwa is-sitwazzjonijiet fl-iSptar Ġenerali ta' Għawdex u jelabora pjanijiet dwar f'liema direzzjonijiet għandu jiżviluppa s-servizz tas-Saħħa f'Għawdex ħalli l-ħafna nuqqasijiet li jeżistu jispiċċaw.

SAĦĦA - IMPJEGATI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra b'kemm hu n-numru ta' mpjegati tad-Dipartiment tas-Saħħa li ġew seconded ma' dipartimenti jew entitajiet oħra?

Liema grad kellhom u liema grad qegħdin preżentement jokkupaw?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: In-numru ta' mpjegati fid-Diviżjoni tas-Saħħa li ġew seconded ma' dipartimenti jew entitajiet oħra huwa kif ġej:

|Computer operator |1 | |Enrolled Nurses |3 | |Executive Officer |1 | |Hospital |2 | |Auxiliaries | | |Medical Officers |4 | |Principal |1 | |Programmer II |2 | |Security Guard |1 | |Total |15 |

Il-grad li mpjegat tal-Gvern ikollu, ma jinbidilx meta jiġi seconded ma' dipartiment jew entita' oħra.

SAĦĦA - PROFESSJONISTI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n- numru ta' professjonisti u ħaddiema oħra li preżentement hemm sekondati mad- Dipartiment tas-Saħħa?

Minn liema Ministeri jew entitajiet oħra ġew?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: In-numru ta' professjonisti u ħaddiema oħra li preżentament huma sekondanti mad-Diviżjoni tas-Saħħa huwa kif ġej:

|Mill-Enemalta Corporation |2 | |Mill-Malta Development |1 | |Corporation | | |Mill-Malta Drydocks |3 | |Corporation | | |Mill-Universita' ta' Malta |1 | |Total |7 |

SAĦĦA - ASSISTENTI SOĊJALI KAŻWALI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in- numru ta' casual social assistants li ġew impjegati mal-Gvern minn Ġunju 1997 sal-lum?

Jista' l-Ministru jgħid mil-liema rħula/bliet ġew reklutati?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Minn Ġunju 1997 'il hawn ġew impjegati disgħa Assistanti Soċjali Każwali u dawn ġew reklutati minn dawn il-lokalitajiet - tnejn mill-Birgu, tnejn minn San Ġiljan u waħda minn kull wieħed mil- lokalitajiet taż-Żurrieq, Raħal il-Ġdid, San Gwann, Pembroke u Ħal Qormi.

Dawn l-Assistenti Soċjali Każwali daħlu minflok oħrajn li rriżenjaw.

SPTARIJIET - SERVIZZI MEDIĊI ĠODDA

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra bis-servizzi mediċi ġodda li ġew introdotti ġewwa kull sptar tal-gvern fl- aħħar għaxar snin?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tenħtieġ riċerka estensiva u editing fit-tul, għaldaqstant ir-risposta tingħata f'xi seduta oħra.

ETC - EMPLOYERS

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm huwa fil-preżent in-numru ta' employers f'Malta kif reġistrati ma' l-ETC?

Kemm minn dawn l-intrapriżi jħaddmu bejn 1 u 5 persuni, 6 u 10 persuni, 10 u 50 persuni, 50 u 100 persuna, 100 u 200 persuna, 200 u 300 persuna u iktar minn 300 persuna?

Kemm minn dawn l-intrapriżi huma parastatali?

ONOR.

EDWIN GRECH: In-numru ta' employers li huma reġistrati mal- Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ f'Malta huma ta' 21,939.

Minn dawn hemm:

19,618 li jhaddmu bejn 1 - 4 persuni 1,092 li jhaddmu bejn 5 - 9 persuni 997 li jhaddmu bejn 10 - 49 persuni 121 li jhaddmu bejn 50 - 99 persuni 71 li jhaddmu bejn 100 - 199 persuni 22 li jhaddmu bejn 200 - 399 persuni 18 li jhaddmu 'fuq minn 400 persuna

Minn dawn hemm mija sitta u għoxrin (126) intrapriża parastatali.

TURIŻMU - RELAZZJONIJIET BEJN MALTA U ĊIPRU

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jagħti tagħrif dwar xi żviluppi seħħew fir-relazzjonijiet turistiċi bejn Malta u Ċipru kif ġie dikjarat dan l-aħħar?

Meta hu mistenni li jkun hemm titjiriet diretti bejn Malta u Ċipru?

Xi frekwenza hu mistenni li jkun hemm fil-flights bejn dawn iż-żewġ pajjiżi?

ONOR.

KARMENU VELLA: L-Air Malta ilha topera titjiriet bejn Malta u Ċipru minn Lulju tal-1995.

Bħalissa l-Air Malta topera żewġ titjiriet fil-ġimgħa.

TOROQ - CLAMPING/TOWING ZONES

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar liema areas f'Malta u Għawdex hu mistenni li jiġu ddikjarati bħala clamping/towing zones fil-ġimgħat/xhur li ġejjin?

X'tip ta' avviżi se jsiru qabel ma jkun hemm id-dħul fis-seħħ ta' dawn ir-regolamenti?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 9064.

MELLIEĦA - DAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar meta hu mistenni li ssir l-applikazzjoni lill-Planning Authority biex tkun tista' tinbena d-dar ta' l-anzjani fil-Mellieħa?

Meta hu mistenni li tinbeda l-kostruzzjoni ta' dan il-post?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Għal futur qarib m'hemm l-ebda pjan.

TRASPORT PUBBLIKU - LOW FLOOR BUSES

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar fiex waslu d-diskussjonijiet dwar l-introduzzjoni ta' aktar low floor buses f'Malta?

Meta hu mistenni li jidħlu iktar vetturi ta' dan it-tip?

X'tip ta' nfiq hu mistenni li jkollha l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku bl-introduzzjoni ta' aktar buses?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li din il-materja qed tkun studjata mill-ġdid minħabba l-problema li nstabet dwar min se jiffinanzja l- karozzi l-ġodda.

Tajjeb li nfakkar li filwaqt li l-Awtorita' dwar it- Trasport Pubbliku kienet intrabtet li hi ma toħroġx aktar minn Lm20,000 f'sussidju u li s-sidien ma joħorġux aktar minn Lm15,000 fuq kull karozza, tħalliet imdendla l-problema ta' min se jiffinanzja l-kumplament tal-prezz u dan meta kienet taf li l-karozzi super low floor jiswew ferm aktar minn Lm35,000.

MAGĦTAB - MIŻBLA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari numru 8711, jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm mill-materjal indikat fir-risposta hu fil-fatt materjal mir-refuse tad-djar, u kemm hu ġej mill-industrija tal-bini?

Jista' l-Ministru jagħti ndikazzjoni dwar kemm hu mistenni li jibqa' jidħol materjal fil-Magħtab fix-xhur li ġejjin?

X'tip ta' materjal qed jitħalla jidħol issa f'dan il-post?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: It-tagħrif mitlub mill-Onor.

Membru huwa kif indikat

Skart mid-djar Skart mill-Industrija tal-bini April 1997 7,953 tunellati 78,475 tunellati Mejju 1997 7,768 tunellati 91,023 tunellati Gunju 1997 8,618 tunellati 100,374 tunellati Lulju 1997 8,828 tunellati 88,230 tunellati Awwissu 1997 9,420 tunellati 66,700 tunellati Settembru 1997 8,749 tunellati 80,059 tunellati 51,336 tunellati 504,861 tunellati

Huwa mistenni li sakemm isiru arranġamenti oħra, l-istess kwantita ta' materjal jibqa' jidħol fil-Miżbla tal-Magħtab fix-xhur li ġejjin.

It-tip ta' materjal li qed jidħol f'dan il-post jikkonsisti prinċipalment minn skart muniċipali (djar, lukandi, ħwienet) skart industrijali u kummerċjali (fabbriki u stabbilimenti) u skart mill-industrija tal-bini (ġebel u materjal mit-tħammil).

SPTARIJIET - WARD CLERKS

L-ONOR.

ANTON TABONE staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 8232, jista' l-Ministru jekk jogħġbu jgħid jekk ħarġux ir-riżultati?

Jekk fl-affermattiv, meta u kemm se jissejħu kandidati li għaddew?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Ir-riżultat ta' l-intervisti għall-mili ta' postijiet ta' Ward Clerical Assistants għal Għawdex ġie ppubblikat.

Dwar l- aħħar parti tal-mistoqsija m'għandix x'inżid.

Billi r-responsabbilta' għall-impjiegi fis-Servizz Pubbliku f'Għawdex hija ta' l-Uffiċċju tal-Prim Ministru, m'iniex f'qagħda li nagħti tweġiba għat-tieni parti tal-mistoqsija.

WSC - FLUS MINFUQA GĦAL GĦAWDEX

L-ONOR.

ANTON TABONE staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru issa jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 8796?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Il-mistoqsija parlamentari numru 8796 ġiet imwieġba fis-Seduta parlamentari Nru. 124 fl-20 t'Ottubru, 1997.

TIFTIX GĦAŻ-ŻEJT

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid x'inhuma l-pjanijiet immedjati tal-Gvern dwar tiftix għaż-żejt fl-ibħra ta' madwarna?

Fejn u meta se jibda jew ikompli jsir tiftix?

ONOR.

ALFRED SANT: Kif diġa' ħabbart ftit ġimgħat ilu, il-Gvern għamel ftehim mal-AGIP biex jagħti spinta l'quddiem it-tiftix għaż-żejt fit- Tramuntana ta' Malta.

Nerġa niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Interpellant illi meta jkun il-waqt, nispera fil-futur qrib, nkun nista nerġa nagħti aktar tagħrif f'dan il-qasam għax in-natura kummerċjali ta' din il-ħidma ma tippermettix li nagħmel dan issa.

PULIZIJA - PERSUNI LI MIETU B'OVERDOSE

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm mietu nies b'overdose ta' eroina fl-ewwel disa' xhur ta' din is-sena?

Kemm minnhom kellhom anqas minn 30 sena?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi matul l-ewwel disa` xhur ta` din is-sena mietu erba` persuni kaġun ta` overdose ta` eroina.

Tnejn minnhom kellhom anqas minn 30 sena.

UNIVERSITA' - ĊENTRU SEISMIKU

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Iċ-Ċentru Seismiku fl-Universita' jikkonferma li l- bieraħ wara nofs inhar inħass ċaqlieq/vibrazzjoni ta' l-art?

Jista' l- Ministru jgħid jekk humiex isiru seismographs regolarment f'pajjiżna?

Kull meta jsiru?

Meta rriżultaw vibrazzjonijiet ta' ċertu qawwa fuq l-iskala Richter f'pajjiżna tul dawn l-aħħar snin u kemm kienu qawwijin f'kull każ?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Is-sismogafu mmexxi mill-Universita' jirreġistra ċ- ċaqliq tal-art kontinwament, 24 siegħa kuljum.

Jiġu mmarkati medja ta' 2-3 ċaqliqiet kuljum, li l-biċċa l-kbira minnhom huma konnessi ma' xogħlijiet f'barrieri, kostruzzjoni jew disturbi oħra fil-viċinanzi.

Jiġu rreġistrati wkoll terremoti ta' ċertu qawwa li jsiru l-bogħod minn pajjiżna, speċjalment fil-pajjiżi tal-Mediterran u madwaru.

Dawn ilaħħqu 4-5 fix- xahar.

Fil-Mediterran Ċentrali, madwar il-gżejjer Maltin, iseħħu bosta terremoti li jiġu rreġistrati f'Malta.

F'dawn l-aħħar ħames snin, in-numru ta' dawn it-terremoti kien ta' madwar 30, u l-qawwa tagħhom ma' laħqitx iżjed minn 5 fuq l-iskala Richter.

Ma jidhirx li kien hemm terremoti bl- epiċentru tagħhom fil-gżejjer Maltin.

L-epiċentru l-iżjed viċin kien ta madwar 25 km 'il bogħod.

Uħud minn dawn it-terremoti jistgħu jinħassu mill- popolazzjoni f'Malta.

Ma jistax jiġi kkonfermat x'ċaqliq kien hemm fid-19 t'Ottubru, 1997, minħabba problema serja fl-apparat li rriżultat kawża ta' qtugħ fit-tul ta' dawl elettriku.

L-apparat reġa tħaddem regolari fil-21 t'Ottubru.

Ta' min jiċċara li s-sismografu, għalkemm imħaddem mill-Universita' ta' Malta, li għandha aċċess għall-informazzjoni minnu, jifforma parti minn proġett internazzjonali immexxi mill-Istituto Nazzjonali di Geofisica f'Ruma.

TOROQ - CLAMPING/TOWING

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid hijiex se tiġi nforzata s-sistema ta' towing u/jew clamping fi Triq Mimosa u Triq San Luqa f'Tal-Pieta' u Triq il-Kbira fil- Ħamrun f'partijiet mit-triq fejn s'issa setgħu jiġu pparkjati vetturi b'mod legali?

Jekk fl-affermattiv, għaliex?

Ġew ikkonsultati l-kunsilli lokali rispettivi?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li wara konsultazzjonijiet bejn il- Pulizija u l-Kunsill Lokali tal-Pieta`, intlaħaq ftehim li Triq Mimosa u Triq San Luqa, ma jsirux żoni ta` l-ikklampjar jew ta` l-irmunkar.

Ninsab informat ukoll li saru konsultazzjonijiet mal-Kunsill Lokali tal- Ħamrun.

Ġeneralment kien hemm qbil fejn kellhom isiru ż-żoni ta` l- ikklampjar u ta` l-irmunkar.

Dwar Triq il-Kbira fil-Ħamrun, fil-fatt parti żgħira biss minn din it-triq ser tkun żona ta' l-ikklampjar u ta' l- irmunkar, ċioe' bejn Triq it-Trinita' u l-ewwel bus stop fid-direzzjoni ta' Santa Venera.

Hu mportanti li din il-parti ta' Triq il-Kbira b'ebda mod ma tiġi ngumbrata biex it-traffiku, li jinkludi kontinwament ambulanzi, ġej jew sejjer lejn Triq Schembri, jimxi mingħajr xkiel.

VALLETTA - TRIQ SANT'ANTNIN - STAIRWAY

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jistgħu jsiru railings fl-istairway f'St. Anthony Str, Valletta?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma li x-xogħol li qed jirriferi għalih l- Onor. Interpellant hija funzjoni mgħoddija lill-kunsilli lokali għaldaqstant irriferejna din it-talba lil Kunsill Lokali Valletta.

ĦAMRUN - MULTI LEVEL CARPARK

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk hemmx permess mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar għall-iżvilupp ta' multi level carpark fil-pjan tas-suq fl-inħawi ta' Triq id-Duke ta' Edingburgh, fil-Ħamrun?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant qiegħda tiġi miġbura.

ŻEJTUN - TRIQ TAL-BARRANI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jara jistax isib soluzzjoni għat-Triq tal-Barrani sabiex ma tibqax iżżomm l-ilma tax-xita?

Din it-triq saret ftit qabel l-elezzjoni u saret bl-għaġġla u mingħajr ippjanar serju ta' fejn l- ammont kbir ta' ilma tax-xita jista' imur.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

WIED IL-GĦAJN - TARMAC

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb li ssir bit- tarmac Triq Għaxqet il-Għajn li tinsab f'Żonqor Housing Estate, f'Wied il- Għajn minħabba li x-xogħol li sar xi għaxar snin ilu spiċċa kollu u l- Kunsill Lokali ta' Wied il-Għajn mhux jerfa' ir-responsabbilta' ta' din it- triq?

ONOR.

ENEMALTA - RAPPORT ANNWALI 1997

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Peress li fir-Rapport Annwali Enemalta 1997 jissemma li "l-Avgas huwa prodott għoli fil-prezz u li biex tbiegħu ma tkoprix l-ispejjeż", il- Korporazzjoni Enemalta jidhrilha li għandha tara x'inhuma options oħrajn u jagħmilx sens li jinbena fuelling station ieħor?

ONOR.

LEO BRINCAT: Il-problema dwar l-Avgas hi li huwa prodott għoli fil- prezz u użu għalih ma tantx baqa', għax jużawh biss xi helicopters u ajruplani żgħar oħra.

Il-bqija ta' l-ajruplani kummerċjali kif ukoll helicopters kbar (bħal dak li jkun Għawdex) jużaw il-Jet A1.

L-option l-oħra hi li ma timpurtax dan il-prodott li ġeneralment fl- ajruporti internazzjonali ma ssibux għall bejgħ.

Minħabba li f'Malta nużaw Airport wieħed allura l-korporazzjoni xorta jkollha tagħmel arranġamenti biex timporta dan il-prodott.

Qiegħed jinbena station żgħir proprju biex jitnaqqsu l-ispejjeż, biex l- ajruplani ż-żġar ikunu jistgħu jinżlu huma ħdejn l-istation, flok toqgħod tibgħat refueller żgħir ħdejn l-ajruplani.

WIED DALAM/AJRUPORT - PROĠETT

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal il-proġett mibdi mill-Gvern Nazzjonalista li jgħaqqad permezz ta' pipeline Wied Dalam u l-Ajruport?

Jista' jgħid meta hu maħsub li jkun lest?

ONOR.

LEO BRINCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Membru li x-xogħol fuq il-pipeline il-ġdid bejn Wied Dalam u l-ajruport mistenni li jkun lest sa l-aħħar ta' Novembru, 1997.

ENEMALTA - UŻU TAL-PITROLJU

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jispjega r-raġunijiet kif l-użu tal-pitrolju ma weriex in- nuqqas meħtieġ, kif rapportat fir-rapport tal-Korporazzjoni Enemalta 1997?

X'qed tagħmel il-Korporazzjoni Enemalta f'dan ir-rigward?

ONOR.

LEO BRINCAT: Bħalma qiegħed jikkonferma l-Onor.

Membru l-għoli fil- prezz minn 7c8 għal 10c kull litru ma kellux l-effett mixtieq.

L-Enemalta qiegħda tkompli tinforza l-prodotti msemmija fit-tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 7415.

ESTS - TAĦRIĠ

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid x'miżuri qed jittieħdu sabiex ma jkunx hemm dewmien biex min jitħarreġ (ESTS, apprentice schemes) jibda jaħdem minnufih ħalli ma jinħeliex ir-riżors uman?

ONOR.

LEO BRINCAT: Il-korporazzjoni diġa ħadet passi sabiex tiddentifika jekk jeżistux vakanzi fil-livell ta' craftsman li għalihom jistgħu jikkwalifkaw dawk li spiċċaw l-apprentistat tagħhom.

Deċiżjoni dwar ingaġġ trid tittieħed fuq il-bażi ta' policy ġenerali li tirrifletti l-qagħda preżenti u ġejjiena tal-korporazzjoni.

ENEMALTA - STUDJU DWAR IR-RIŻORSI UMANI

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal l-istudju dwar ir-riżorsi umani fil- Korporazzjoni Enemalta?

X'inhu mistenni minn dan ir-rapport u x'miżuri mistennija tieħu l-Korporazzjoni Enemalta?

ONOR.

LEO BRINCAT: Is-sottomissjonijiet magħmula għat-tfassil ta' l- eżerċizzju dwar ir-riżorsi umani, qed jerġgħu jkunu rriveduti sabiex jirriflettu l-policy preżenti.

Minn dan ir-rapport il-korporazzjoni hi mistennija jkollha stampa ċara tal-pożizzjoni kurrenti mqabbla ma' dik mixtieqa, u b'hekk tkun tista' tfassal l-istrateġija tagħha fir-rigward tar-riżorsi umani għall-futur.

ENEMALTA - FINANZI

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid x'kienu l-effetti netti fuq il-finanzi tal- Korporazzjoni Enemalta dwar it-tneħħija tal-VAT; u id-dħul tas-CET?

ONOR.

LEO BRINCAT: Biex inwieġeb din il-mistoqsija rrid nagħti ċerti figuri attwali u oħrajn stmati.

Fuq bejgħ ta' prodotti tal-Pitrolju, inkluż il-gass, sejjer nagħti l-figuri għal Lulju u Awissu 1997 minħabba li għal Settembru li huwa l-għeluq tas- sena finazjarja l-kontijiet għadhom mhux maħdumin.

Fuq il-bejgħ ta' dawn ix-xahrejn il-Korporazzjoni naqsitilha l-ispiża b' Lm327,589.55 fuq il-prodotti tal-pitrolju u Lm14,859.99 fuq il-gass.

Dawn t'hawn fuq jirrappreżentaw id-differenza bejn it-taxxa addizzjonali fuq il-prodotti kontra t-tneħħija tal-VAT minn fuq dawn il-prodotti.

Fuq is-sezzjoni ta' l-elettriku nista' nagħti biss stima minħabba li ħafna mill-kontijiet għadhom iridu joħorġu u l-qari tal-meters ma jsirx f'perjodu wieħed.

Għaldaqstant fuq il-Units li ġew ġenerati bejn Lulju u Settembru.

1997, huwa stmat li s-sezzjoni ta' l-elettriku ffrankat Lm1,297,514 bħala VAT għal dak il-perijodu.

Wieħed irid jiftakar ukoll li minn Lulju, 1997, il-korporazzjoni reġgħet ġiet bħalma kienet qabel Jannar 1995 u ma baqgħetx tħallas daju fuq il- prodotti li timporta mill-pajjiżi barra l-Unjoni Ewropea.

Għalhekk xi ħlas ta' taxxa li tħallas fuq is-sistema l-ġdida ser jiġi nnewtralizzat b'dazju li m'għadux jitħallas kif spjegajt aktar 'il fuq.

ENEMALTA - IMPJEGATI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati nies mal-Korporazzjoni Enemalta, sena b'sena, mill-1987 sal-lum?

Kemm minnhom huma nies tekniċi u kwalifikati?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-tagħrif mitlub tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

MTK CONSORTIUM - PROĠETT GĦALL-KARTING

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l-Industrija: Billi issa ilu mis-26 ta' Frar li l-MTK Consortium Taljan kien ippreżenta applikazzjoni għal proġett ta' produzzjoni tal-go-karts u pista għall-karting u rikreazzjonijiet oħra, jista' l-Ministru jekk jogħġbu jindika jekk dan il-proġett huwiex se jseħħ?

Huwa minnu li dan il-consortium qed joffri investiment ta' Lm30 miljun kif ukoll xogħol għal 400 ħaddiem, apparti l-kirjiet u l-ħlas ta' taxxi li dawn iġibu magħhom?

X'inhuma l-oġġezzjonijiet għal dan l-iżvilupp?

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Minħabba l-konfidenzjalita` li hi marbuta biha l-MDC permezz ta` l-Att għall-Iżvilupp Industrijali, l-korporazzjoni ma tistax tgħaddi informazzjoni fuq proposti għall-proġett industrijali ħlief bil-kunsens ta` l-applikant innifsu.

MARSAXLOKK - IL-MAGĦLUQ - RISERVA NATURALI

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid liema għaqda ambjentali hi responsabbli għar-riserva naturali li hemm fil-Magħluq ta' Marsaxlokk?

Jista' d-Dipartiment ta' l-Ambjent jaċċerta li qed tittieħed l-attenzjoni meħtieġa ta' din ir-riserva?

Tista' issir spezzjoni tar-riserva biex jiġi osservat kif din qed tilqa' fiha skart u ħmieġ tal-majjali ta' razzett fil-viċin, li qed ikun kaġun ta' ambjent imniġġes, nemus u intejjen li żgur idejqu lil min hu fil-viċinanzi, kif ukoll joskula lejn il-baħar ma' l-ewwel xita qawwija?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant qiegħda tinġabar.

SAĦĦA - MEDIĊINA CASODEX

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid għaliex id- Dipartiment tas-Saħħa ma jipprovdiex il-mediċina bl-isem Casodex li hu wieħed mill-mediċini ta' l-għażla fil-kura ta' kanċer tal-prostata?

Għaliex imbagħad ipprovdu l-Flutamide li hu biss a second drug of choice u hu wkoll aktar għoli fil-prezz meta wieħed jikkonsidra li d-doza tal- Casodex hi ta' waħda kuljum, filwaqt li tal-Flutamide hi ta' tliet darbiet kuljum?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: F'din il-mistoqsija hemm ineżattezza fl-argument għaliex mhux minnu li l-Flutamide hu "biss a second drug of choice" kif intqal.

Il-Flutamide huwa droga stabilita tal-prostata li tintuża fid- dinja kollha u infatti huwa "d-drug of choice" ta' ħafna mill-Protocols ta' riċerka tal-European Organization for Research and Treatment of Cancer (EORTC) li aħna parti minnu.

Il-Casodex hija droga aktar riċenti li tipprometti u li fuqha wkoll qed issir ħafna riċerka, tant u hekk li d- Dipartiment ta' l-Uroloġija huwa wieħed mill-ftit fid-dinja li għandu supply ta' din id-droga għal xi Protocols ġodda ta' l-EORTC.

Għadu kmieni biex wieħed jgħid li hemm xi vantaġġ ta' Casodex fuq il-Flutamide u għalhekk għadna ma tlabnix li l-Casodex jingħata flok il-Flutamide.

Minn informazzjoni li għandi l-prezz ta' dawn id-drogi huwa hekk: Flutamide (3 pilloli kuljum) Lm1.47 (LPO) JEW Casodex (pillola waħda kuljum) Lm3.21 (LPO)

ŻEJTUN - XOGĦOL FIL-PJAZZA

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: B'riferenza għall- mistoqsijiet parlamentari numri 8455 u 4083 u t-tweġibiet għalihom, jista' l-Viċi Prim Ministru jekk jogħġbu jispjega kif applikazzjoni għal xogħol li sal-5 ta' Marzu, 1996 kienet rifjutata mill-Planning Authority, u li għaliha ma kienx hemm żviluppi ġodda minn wara din id-data, li allura nifhem li baqgħet rifjutata, illum il-ġurnata ix-xogħol in kwestjoni hu lest?

ONOR.

GEORGE VELLA: Jenħtieġ aktar żmien biex tingħata risposta.

MOSTA - TRIQ FORT

L-ONOR.

ANĠLU FARRUGIA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jara li Triq Fort, fil-Mosta tiġi mogħtija qoxra bħal asphalt speċjalment fin-nofs tagħha, fejn joqgħod ħafna ilma u dan biex l-ilma jibqa' miexi?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

MOSTA - TRIQ IN-NAĠĠAR

L-ONOR.

ANĠLU FARRUGIA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l -Ministru jara li Triq in-Naġġar, fil-Mosta jitneħħa dak il-munzell terrapien li ilu hemm fuq sena?

ONOR.

DJAR - XIRI

L-ONOR.

ANĠLU FARRUGIA staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid meta se tiġi pproċessata l-applikazzjoni għal xiri ta' fond f'Ħal Lija li d-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament, fejn l- applikanta għamlet applikazzjoni fl-4 ta' Marzu, 1997 biex tixtri l-fond mikri lilha b'Lm21 kera fis-sena?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: L-applikazzjoni fuq dan il-fond saret fit-3 ta' Marzu, 1997.

Fl-4 ta' Marzu, 1997 l-Awtorita' tad-Djar staqsiet lill- Kummissarju ta' l-Art jekk għandux xi oġġezzjoni għat-talba biex l-inkwilin jixtri r-residenza tiegħu.

Peress li l-Awtorita' tad-Djar baqgħet ma rċevietx risposta, fit-8 ta'Lulju 1997, bagħtet reminder lill-Kummissarju ta' l-Art.

EDUKAZZJONI - MUSEUM OFFICERS

L-ONOR.

ANĠLU FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid meta se joħorġu r-riżultati tal-Museum Officers scale 12 u 13 rispettivament wara li ġew konklużi l- eżamijiet kollha inklużi l-interviews?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant illi r-riżultati tal-intervisti w eżamijiet li saru għal Museums Officers scale 12 qed jiġu pproċessati mill-Public Service Commission biex dawn ikunu ppubblikati.

SKEJJEL - NAXXAR - SKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

ANĠLU FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jara li fin-Naxxar primary school fejn jattendi l-istudent li ismu qed jintbagħat separatament li jbati minn Downs' Syndrome jitħalla jattendi l-iskola u jkollu l-attenzjoni meħtieġa meta ma tattendiex it-teacher ta' dan l-istudent l-iskola?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: L-istudent li għalih qed jirriferi l-Onor.

Interpellant huwa student li għandu miegħu facilitator.

It-tifel ma jistax jgħaddi mingħajr l-għajnuna ta' din il-persuna.

P.A. - APPLIKAZZJONI GĦAL CHANGE OF USE

L-ONOR.

ANĠLU FARRUGIA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara fiex waslet l-applikazzjoni għall-re-consideration tal-persuna mill-Mosta li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament dwar applikazzjoni for change of use from garage into silencer repair shop, panel beater and carpentry shop li qiegħed taħt temporary provisions scheme?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant qiegħda tiġi miġbura.

POLYMETRICS - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħaddiema tal- Polymetrics ġew trasferiti lil Malta Resalination Services?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: In-numru ta' ħaddiema tal-Polymetrics li ġew trasferiti lill-Malta Desalination Services Ltd. kien ta' 86.

MOSTA - TRIQ IL-KUNGRESS EWKARISTIKU

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 8263 li oriġinarjament kienet saret lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe' tista' tgħid għaliex fi Triq il-Kungress Ewkaristiku, Mosta u t-toroq ta' madwar il-meter reader ta' l-Enemalta għall-aħħar tliet readings ma ħalliex karti fi djar ta' notifikazzjoni u għaldaqstant huma ħafna l-ilmenti tar-residenti ta' dawn it-toroq li ma jkunux jafu l-ħin u l-ġurnata tal-qari tal-meter tad-dawl?

Jista' l- Ministru jara wkoll li dan ma jerġax isir b'detriment għar-residenti ta' dawn it-toroq?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

ANZJANI - HELPERS

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru W859 li oriġinarjament saret lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe' tista' jekk jogħġbok tgħid jekk il-helpers li qegħdin jitbagħtu lil persuni anzjani jew oħrajn li jkollhom ħtieġa ta' dan is-servizz humiex jingħatawlhom xi ordnijiet rigward x'xogħol għandhom jagħmlu fi djar?

Jekk hu hekk, jista' l-Ministru jgħid x'ordnijiet qegħdin jingħataw?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Tweġiba għal din il-mistoqsija tpoġġiet fuq il- Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

P.A. - PREZZIJIET GĦOLJIN TA' L-ART

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Fid-dawl tal-prezzijiet għoljin ta' l-art u fid-dawl ta' ċertu standards rikjesti mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk jaqbilx mal- prinċipju ta' l-overdevelopment of site kif qiegħed ikun applikat mill- Awtorita' ta' l-Ippjanar?

ONOR.

GEORGE VELLA: Risposta tingħata f'seduta oħra.

TELEMALTA - OWNERSHIP RIGHTS

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm akkwistat ownership rights it-Telemalta f'internatinal submarine cable tul dawn l-aħħar sentejn?

ONOR.

ALFRED SANT: Peress li din l-informazzjoni hi ta natura strettament kummerċjali ma nħossx li għandi nagħtiha.

Madankollu, jekk irid, l-Onor.

Interpellant, nista' ngħaddilu din l-informazzjoni b'mod konfidenzjali.

MAGĦTAB - PROĠETT

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid jekk il-proġett ta' l-istandard A Earth Station fil- Magħtab tlestiex u x'kienet in-nefqa fuqu?

ONOR.

ALFRED SANT: Il-proġett tal-istandard A Earth Station fil-Magħtab għadu għaddej mill-proċess tal-evalwazzjoni tal-offerti.

MALTA/SQALLIJA - PRIVATE LEASE CIRCUITS

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim MInistru jgħid kemm hawn private leased circuits li jużaw is-submarine optic fibre link bejn Malta u Sqallija?

ONOR.

Madankollu, jekk irid, l-Onor.

Interpellant, nista ngħaddilu din l-informazzjoni b'mod konfidenzjali.

KUMPANNIJA TELECELL

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm qegħda tħallas it-Telemalta mill-kumpannija Telecell talli din ta' l-aħħar tuża l-infrastruttura tagħha għall- operazzjonijiet?

ONOR.

ALFRED SANT: L-informazzjoni mitluba hija ta natura kummerċjali u għaldaqstant mhux prudenza li tingħata.

RAĦAL ĠDID - GĦASSA TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid minn kemm pulizija hu magħmul l-istaff fl-għassa ta' Raħal Ġdid u x'inhu l-grad ta' kull membru tal-korp li jaqdi dmiru hemmhekk?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi fl-Għassa tal-Pulizija ta' Raħal Ġdid hemm stazzjonati 49 membru tal-Korp, li jokkupaw dawn il-karigi:

Supretendent 1 Spetturi 2 Surgent Maggur 1 Surgenti 4 Kuntistabbli 41

ETC - RAPPORT

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk itteħdux xi deċiżjonijiet dwar ir-rapport tal- Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ li xi żmien ilu kien qiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

EDWIN GRECH: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

DIPARTIMENTI TAĦT ID-DEKASTERI TAL-MINISTRI - RAPPORTI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid liema ministri/segretarji parlamentari ordnaw li jsiru rapporti fuq dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tagħhom u liema huma dawn id-dipartimenti minn mindu dan il-Gvern daħal fis-setgħa?

ONOR.

ALFRED SANT: Il-Ministri kollha talbu li jsir rapport dwar il- ħidma mwettqa mid-Dipartimenti tal-Gvern li jaqgħu taħthom.

ETC - SERVIZZI LILL-KUNSILLI LOKALI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid liema kunsilli lokali ngħataw servizz mill- Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ matul l-aħħar tlett xhur, xahar b'xahar?

ONOR.

EDWIN GRECH: Il-kunsilli lokali li ngħataw servizz mill- Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ matul Awissu, Settembru w Ottubru (l- aħħar tlett xhur) huma kif gej:

Zabbar Mosta Zurrieq Rabat Lija Ghaxaq Gzira San Gwann Poala Mqabba Kalkara Fgura Tarxien Marsa Mgarr Valletta Dingli Sta.

Lucia Hamrun Zebbug St. Paul's Bay Attard B'Kara Birgu Zejtun B'Bugia Naxxar Bormla Qrendi Ghargħur St.Venera M'Scala Mellieha Pieta'

IMPJIEGI - NIES LI JAĦDMU PART-TIME

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti l-aħħar ċifri li għandu maħduma dwar nies li jagħmlu xogħol part-time?

ONOR.

EDWIN GRECH: Tabella bil-figuri tal-persuni li kellhom part-time employment f'Lulju 1997 skond l-aħħar figuri ppublikati fi News Release maħruġa mill-Uffiċċju Ċentrali ta' l-Istatistika tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

ETC - SPETTURI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex beħsiebu jżid in-numru ta' l-ispetturi fi ħdan il-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ u jekk iva, b'kemm?

ONOR.

EDWIN GRECH: It-tweġiba tingħata f'xi seduta oħra wara li l-Bord tal-Korporazzjoni jkun iddiskuta l-materja li qajjem l-Onor.

Interpellant.

KUMPANNIJI GĦAWDXIN - INCOME TAX RETURN

L-ONOR.

KARMENU BORG staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jieħu passi biex it-taxxa (income tax return) tal- kumpanniji Għawdxin tibda tinħadem ġewwa Għawdex bħalma qiegħed isir mill- income tax return taċ-ċittadini Għawdxin?

ONOR.

LEO BRINCAT: Biex wieħed jeżamina u jassessja prospett tat-taxxa ta' kumpannija jenħtieġ ħafna aktar esperjenza u kwalifiki milli huwa meħtieġ biex wieħed jaħdem income tax return ta' individwu.

Fil-preżent fit-Taqsima tad-Dipartiment ta' Għawdex hemm nuqqas ta' nies ta' esperjenza speċjalment uffiċjali kkwalifikati biex jagħmlu dan ix-xogħol speċjalizzat.

Meta jkun hemm uffiċjali b'esperjenza u l-kwalifiki biex jagħmlu dan ix- xogħol, il-proposta ta' l-Onor.

Interpellant tkun ikkonsidrata.

MOSTA - MISRAĦ GĦONOQ - ŻVILUPP

L-ONOR.

JOE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 7474, nixtieq ninforma lill-Ministru li l-file No. huwa Lands 1119/65/1.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: L-art imsemmija mill-Onor.

Membru tikkwalifika bħal art tajba għall-iżvilupp skond l-iskemi maħruġa mill-Awtorita' tal- Ippjanar u għaldaqstant hija l-art li tant għandha valur li l-Gvern ma jħossx li għandha tinkera għal skop agrikolu.

Hemm diversi dipartimenti u korporazzjonijiet li għamlu proposti għal partijiet minn din l-art liema proposti qed jiġu studjati.

P.A. - BINI LLEGALI

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jekk jogħġbu jindika x'passi ttieħdu kontra bini llegali u kemm u meta dawn ġew imwaqqa' mit-Taqsima ta' l-Infurzar ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar tul din is-sena?

ONOR.

GEORGE VELLA: Jenħtieġ aktar żmien biex tingħata risposta.

ARTIJIET

L-ONOR.

GEORGE HYZLER staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa l-ammont annwali li jitħallas bħala aquisition rent; u recognition rent taħt il-kapitolu 88 (Ordinanza dwar l-Akkwist ta' Artijiet għal Skopijiet Pubbliċi); ii) taħt liema vot, partita u paġna (ta' l-estimi 1997) jidhru dawn il-ħlasijiet?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: L-ammont annwali li jitħallas taħt il-kapitolu 88 (Ordinanza dwar l-Akkwist ta' Artijiet għal Skopijiet Pubbliċi) bħala acquisition rent huwa ta' Lm7,555 filwaqt li l-ammont annwali li jitħallas bħala recognition rent huwa ta' Lm38,321.

Fl-Estimi tal-1997, dawn il-ħlasijiet jidhru taħt il-Vot Rikorrenti Numru: 40, Partita 24 f'paġna 265.

DIPARTIMENT TAD-DWANA - LIĊENZJI TA' BURDNARA

L-ONOR.

GEORGE HYZLER staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jikkonferma hijiex politika (policy) tad-Dipartiment tad- Dwana illi jdawwar liċenzji tal-burdnara favur kumpanniji (limited liability companies)?

ONOR.

LEO BRINCAT: Nista' ngħid illi għadha l-policy li liċenzji ta' burdnara ma jdurux favur limited liability companies.

TELEMALTA - RAPPORT ANNWALI

L-ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti spjegazzjoni għalfejn kien hemm dewmien fil- preżentazzjoni tar-rapport annwali tat-Telemalta din is-sena?

ONOR.

ALFRED SANT: Ir-rapport annwali tal-Korporazzjoni Telemalta tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra fiż-żmien stipulat mil-liġi.

TELEMALTA - INĊENTIVI

L-ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid għalfejn Skema (C) ta' l-inċentivi offruti lill-ħaddiema tal-Korporazzjoni Telemalta ġiet ri-introdotta wara waqfa temporanja filwaqt li Skemi A u B baqgħu sospiżi?

ONOR.

ALFRED SANT: Jien informat li l-Korporazzjoni Telemalta toffri skema ta' inċentivi lill-ħaddiema skond l-esiġenzi.

TELEMALTA - LINEMAN

L-ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid għalfejn l-iskema fejn lineman mal- Korporazzjoni Telemalta jkollu żona li l-kura tagħha taqa' kompletament taħt idejh twaqqfet?

ONOR.

ALFRED SANT: L-iskema fejn linesman mal-Korporazzjoni Telemalta jkollu żona li l-kura tagħha taqa kompletament taħt idejh ma twaqqfitx, iżda s-servizzi ġodda, transfers u l-manutenzjoni preventiva qegħdin isiru minn nies apposta.

Dan sar sabiex jiġi evitat li jkun hemm backlog ta' xogħol fuq servizzi ġodda u transfers u minħabba n-natura teknika ta' xogħol ta' manutenzjoni preventiva li ma tistax issir b'effiċjenza jekk mhux bi grupp ta' ħaddiema.

TELEMALTA - PROĠETTI ĠODDA

L-ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm inbdew proġetti ġodda mill-Korporazzjoni Telemalta minn Diċembru ta' l-1996 'il hawn?

ONOR.

ALFRED SANT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 8121.

Inżid ngħid li hemm bosta proġetti oħra tekniċi li f'dan l-istadju ma nħossx li għandi nagħti tagħrif dwarhom minħabba n-natura kummerċjali tagħhom.

Forsi wieħed mill-iktar proġetti mportanti li saru fil-korporazzjoni kien ir-riorganizzazzjoni kbira tan-Networks Department, speċjalment fl- External Plan.

Din issa għandha taqsimiet responsabbli għall-manutenzjoni preventiva u oħra għall-installazzjonijiet.

Din kienet mossa għaqlija li ħalliet il-frott tagħha: L-ewwelnett għaliex qegħdin nagħmlu l- manutenzjoni ppjanata biex hekk innaqqsu l-faults fil-futur; it-tieni biex nilqgħu mill-ewwel għall-ħsarat wara xi maltempata; u fl-aħħarnett biex nibqgħu nissodisfaw it-talbiet għal servizzi ġodda b'ritmu mgħaġġel.

Mill-1 t'Ottubru beda jseħħ il-Manifest tal-Klijent - il-Customer Charter.

Permess ta dan il-manifest, il-korporazzjoni qed tintrabat li jekk ma tagħtix dak li twiegħed tħallas il-penali kontemplati fl- istess manifest.

Madankollu l-korporazzjoni tifhem li l-klijent mhux flus irid, iżda servizz tajjeb u effiċjenti.

Il-progress li sar f'dan il-qasam matul din-is-sena kien sodifaċenti ħafna, u se jissaħħaħ permezz tal-Line Test System li hu ppjanat li tiġi nstallata sal-aħħar ta' din is- sena.

Fost dawk il-proġetti li huma diġa' pubbliċi ngħid li matul din is-sena il-Korporazzjoni Telemalta fetħet fergħa ġdida f'Bormla u kompliet bix- xogħol ta manutenzjoni u titjib fil-fergħet l-oħra għall-kumdita tal-klijenti.

Din is-sena hu ppjanat li tagħmel re-furbishment tal-uffiċċju tal-Belt.

Hu l-għan tal-korporazzjoni li aktar il quddiem dawn il-fergħat jistgħu jservu bħala teleshops.

Bħalissa l-korporazzjoni qegħda f'negozjati avvanzati biex iddaħħal servizzi ġodda bħall-Calling Line Identification System, Distinctive Alerting u l-Integrated Services Digital Network, l-ISDN.

Din is-sistema ta' l-aħħar żgur li jkollha effett pożittiv fuq is-servizzi tal- informatika għaliex tagħti aċċess aħjar għall-Internet, Videophones, Video-Conferencing, Tele-Shopping, Tele-Working, Distance Learning, u Tele- Medicine.

Il-proġett tal-ATM Backbone se jipprovdi biex f'Malta jkollna Wide-Area Networking tal-aħħar kwalita.

Din, min-naħa tagħha, ssostni l- High Speed Data Services.

Attivitajiet bħal dawn mistennija jagħtu spinta lill-attivita' ekonomika ta' Malta, jżidu l-kompetenza tal-edukazzjoni għolja fl- informatika u jwasslu biex Malta issir membru sħiħ tal-Global Information Society.

Matul is-sena saru preparamenti, li l-frott tagħhom għadu ma bediex jidher, biex isiru żviluppi mportanti fis-snin li ġejjin.

Dawn jinkludu l- fiżjonomija strutturali u legali tat-Telemalta kif ukoll proġetti kbar.

B'hekk niżguraw li l-assi tal-korporazzjoni jitħaddmu b'effiċjenza u jagħtu r-riżultat mixtieq fl-interess tal-azzjonisti u tal-poplu Malti u Għawdxi.

TELEMALTA - DELEGAZZJONIJIET

L-ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm siefru delegazzjonijiet tal-Korporazzjoni Telemalta mis-26 ta' Ottubru, 1996 'il hawn minn min kienu komposti dawn id- delegazzjonijiet; x'kien l-iskop ta' dawn id-delegazzjonijiet; u x'kienet id-destinazzjoni, kemm siefru uffiċjali oħra tat-Telemalta mad-data msemmija hawn fuq sal-lum?

ONOR.

ALFRED SANT: Jien informat li mis-26 t'Ottubru, 1996 l' hawn siefru 128-il delegazzjoni tal-Korporazzjoni Telemalta.

Ma nħossx li din l-informazzjoni għandha tingħata bid-dettall ta' kull safra individwali għax hi ta' natura kummerċjali u konfidenzjali.

Madankollu, jekk irid, l-Onor.

Interpellant, nista' ngħaddilu din l-informazzjoni b'mod konfidenzjali.

TELECOMMUNICATION FORUM - LAQGĦAT

L-ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid għalfejn m'għadux jitlaqqa' t- Telecommunication Forum?

ONOR.

ALFRED SANT: Jien informat li t-Telecommunications Forum huwa mezz fejn il-Korporazzjoni Telemalta u l-Universita' jiddiskutu flimkien proġetti tekniċi.

L-aħħar laqgħa ta dan il-forum saret sena ilu.

Dan ma jfissirx li l-forum ġie xolt iżda ma sarux laqgħat iżjed frekwenti, l- ewwel għax kien hemm tibdil fil-korporazzjoni u t-tieni għaliex il-bord il- ġdid inqabad b'ħafna xogħol iżjed urġenti biex jirranġa l-qagħda li sab fl- istess korporazzjoni.

Dan ma jfissirx li ma kienx hemm kuntatti bejn it-Telemalta u l-Universita fuq livell mhux daqshekk uffiċjali.

Hu maħsub li l-laqgħa tal-forum tiġi fformata fi żmien mhux 'il bogħod.

IMPJANT TA' RIĊIKLAĠĠ

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: B'riferenza għall- mistoqsija parlamentari numru 8656, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk isibx oġġezzjoni jekk jagħti aktar dettalji fuq din it-teknoloġija ġdida?

Jekk iva, x'inhuma?

Jekk le, jista' jekk jogħġbu jagħti din l- informazzjoni?

ONOR.

GEORGE VELLA: Risposta tingħata f'seduta oħra.

PULIZIJA - MEMBRI

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 9077, jista' l-Prim Ministru jgħid f'liema sena iż-żewġ membri tal-Korp tal-Pulizija (Surġent maġġur u kuntistabbli) ma ngħatawx l-extension fuq is-60 sena u fuq liema kriterju?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi s-Surġent Maġġur ma ngħatax extension din is-sena, filwaqt li fil-każ tal-kuntistabbli is-sena kienet l- 1990.

Ma jidhirlix li r-raġunijiet partikolari f'każijiet bħal dawn għandhom jiġu ppubblikati.

KUNSILLI LOKALI - XOGĦOL TA' ASFALTAR

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm sar xogħol ta' asfaltar, kunsill b'kunsill u kemm nefaq kull kunsill u għamel b'kejl ta' toroq b'tarmac?

Jista' l-Ministru jgħid sal-lum kull kunsill lokali x'kejl ta' bankini ħadem fil-lokalita' tiegħu minn meta beda jaħdem bħala kunsill lokali?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li peress li l- informazzjoni trid tinġabar nagħti tweġiba f'xi seduta oħra.

KUNSILLI LOKALI - PROĠETTI

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid fiex kienet tikkonsisti l- għajnuna għal proġetti miksuba mill-kunsilli lokali fejn il-finanzjament ġie mill-Unjoni Ewropea?

Jista' l-Ministru jsemmi l-kunsilli lokali li bbenefikaw mill-għajnuna mogħtija mill-Unjoni Ewropea u kemm ibbenefikaw?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li peress li l- informazzjoni trid tinġabar nagħti risposta f'xi seduta oħra.

ENEMALTA - DAWL TAT-TOROQ

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid min se jħallas għal spejjeż ta' dawl ta' toroq, f'dak li huwa konsum?

Kif u meta se jkunu mitluba il-kunsilli lokali biex iħallsu kontijiet lill-Korporazzjoni Enemalta?

Kemm se jkun jiswa x- xogħol u kif ingħata lil ditta privata biex taħdem dwar l-organizzazzjoni ta' charter għal konsumatur tal-Korporazzjoni Enemalta?

ONOR.

LEO BRINCAT:

L-estimi ta' l-Enemalta jikkontemplaw nefqa ta' Lm920,000 għall- konsum tad-dawl pubbliku.

S'issa għadha ma ttieħdet l-ebda deċiżjoni dwar dan.

Iċ-Charter ma ngħatax lil ditta privata, iżda qiegħed isir bejn il- Bord u l-Management ta' l-Enemalta flimkien ma' avukat imħarreġ sewwa fuq l- affarijiet tal-konsumatur.

MOSTA - ASFALTAR TA' TOROQ

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jieħu l-passi meħtieġa biex jara għaliex skond il-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 8852 dwar il-pumping station f'Ta' Xkora fi Triq Sir Arthur Borton, fil-Mosta it-tweġiba tindika li jonqos il-permess mill-Planning Authority għall-bini ta' pumping station, filwaqt li skond ir-risposta ta' mistoqsija parlamentari numru 8853 li ngħatat fl-istess Seduta Nru. 126 ta' l-20.10.97 il-Ministru wieġeb li l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għandha biss applikazzjoni waħda (P.A. 5397/97) li tirriferi għal bini ta' pompa tad-drenaġġ f'Ta' Xkora?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

FUNERAL TA' MOTHER THERESA

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jispjega għalfejn minkejja li l-Ambaxxatur Emanuel Farrugia kien preżenti għal funeral statali, dan ġie msejjaħ biex jitla' ipoġġi l-kuruna tal-fjuri u huwa ma kienx l-ewwel rappreżentant ta' stat li ġie msejjaħ, xorta waħda ma deherlux li għandu jqum minn postu?

Jikkonsidra l-Viċi Prim Ministru li l-poplu Malti għandu jingħata spjegazzjoni aktar ċara dwar dak li ġara dakinhar tal-funeral statali ta' Mother Theresa f'Calcutta?

ONOR.

GEORGE VELLA: Nissuġġerixxi li l-Onor.

Interpellant jirriferi għall- ispjegazzjoni li tajt waqt l-aġġornament tas-Seduta Nru. 128 li saret nhar it-Tlieta 21 ta' Ottubru, 1997.

ĦABS ĦIVILI - TAQSIMA TAN-NISA

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid fiex kienet waslet l-investigazzjoni dwar is-serqa mis-safe tat-Taqsima tan-Nisa, fil-Ħabs ta' Kordin?

Ingħata kumpens lil min ġie misruq?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li l-investigazzjoni ngħalqet mingħajr eżitu pożittiv.

Ninsab informat ukoll li kull min naqaslu xi oġġett ġie kkompensat.

PULIZIJA - REATI

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid liema reati kienu jaqgħu taħt it-titolu wilful damage fl- istatistika tal-pulizija qabel ma ġiet introdotta s-sistema ġdida ta' Incident Reporting f'Awissu, 1997?

Skond il-kriterji qabel l-introduzzjoni tas-sistema l-ġdida, kemm-il reat ta' dan it-tip ġew rapportati lill- Pulizija f'Awissu u f'Settembru, 1997?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi r-reati li kienu jaqgħu taħt it- titolu wilful damage qabel ma ġiet introdotta s-sistema l-ġdida ta' l- Incident Reporting f'Awissu 1997, kienu ħsara volontarja b'dawn il-mezzi : aċidu, ħruq, żjut, żebgħa, paint remover, sparar, sgass, sabutaġġ, splużjonijiet u oħrajn.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija, ninsab informat li t-tagħrif mitlub ma jistax jinġabar ladarba l-istatistika m'għadiex tinżamm skond il- kriterji ta' qabel.

PULIZIJA - REATI

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid liema reati kienu jaqgħu taħt it-titolu Urban Theft fl- Istatistika tal-Pulizija qabel ma ġiet introdotta s-sistema ġdida ta' Incident Reporting f'Awissu, 1997?

Skond il-kriterji qabel l-introduzzjoni tas-sistema l-ġdida, kemm-il reat ta' dan it-tip ġew irrapportati lill- pulizija f'Awissu u f'Settembru, 1997?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi r-reati li kienu jaqgħu taħt it- titolu Urban Theft kienu serq minn ħwienet tax-xorb, knejjes, każini, uffiċini kummerċjali, fabbriki, garaxxijiet, lukandi, djar, kiosks, pompi tal-'petrol', spiżeriji, skejjel, ħwienet, cinemas, ċentri tas-saħħa, beauty parlours, shoplifting u oħrajn.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija, nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġibiet li tajt għall-mistoqsijiet parlamentari numri 8446, 8759 u 9142.

It-tagħrif mitlub ma jistax jinġabar ladarba l-istatistika m'għadiex tinżamm skond il-kriterji ta' qabel.

PULIZIJA - REATI

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid liema reati kienu jaqgħu taħt it-titolu violent crimes against the person fl-istatistika tal-pulizija qabel ma ġiet introdotta s- sistema ġdida ta' Incident Reporting f'Awissu, 1997?

Skond il-kriterji qabel l-introduzzjoni tas-sistema l-ġdida, kemm-il reat ta' dan it-tip ġew rapportati lill-pulizija f'Awissu u f'Settembru, 1997?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi r-reati li kienu jaqgħu taħt it- titolu Violent Crimes against the person, qabel ma ġiet introdotta s- sistema l-ġdida ta' l-Incident Reporting f'Awissu 1997, kienu: omiċidju volontarju, omiċidju involontarju, attentat ta' omiċidju, feriti ta' natura gravi permezz ta' armi, attentat ta' feriti ta' natura gravi, feriti ta' natura ħafifa permezz ta' armi, pussess jew użu illegali ta' splussivi, feriti ta' natura gravi, hold ups, attentat ta' hold up, feriti ta' natura ħafifa, feriti ta' natura ħafifa permezz ta' armi irregolari, feriti ta' natura gravi permezz ta' armi irregolari, serq bil-vjolenza, attentat ta' serq bil-vjolenza, arrest illegali, theddid, abort, abbandun ta' tarbija, u vjolenza fuq it-tfal.

Interpellant għat-tieni parti tat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9281 li tajt f'din l-istess seduta.

PULIZIJA - REATI

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'kien in-numru ta' reati rapportati lill-pulizija matul ix- xhur ta' Awissu u Settembru ta' din is-sena skond il-kriterji antiki qabel ma ġiet introdotta s-sistema ġdida ta' Incident Reporting?

ONOR.

ALFRED SANT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tieni parti tat- tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9282 li tajt f'din l-istess seduta.

QRATI - KAĊĊATURI

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 8382, jista' l-Prim Ministru jgħid kemm mill-61 kaċċatur li nstabu ħatja ġie kkonfiskat lilhom is-senter?

X'kienu l-pieni individwali?

Mill-liema raħal jew belt kienu dawn il- kaċċaturi?

ONOR.

ALFRED SANT: Jiena nformat li t-tagħrif mitlub hu kif jidher fit- tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

TAL-QROQQ - BINI TA' SPTAR ĠDID

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: B'riferenza għat-tweġiba għall- mistoqsija parlamentari tiegħi numru 8968, jista' l-Ministru jgħid x'inhu l- volum ta' konkos li pprovdiet kull batching plant li ssemmiet fir-risposta?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Ir-risposta hija kif ġej:

|Blockrete Ltd |17,941m3 | |Tal-Magħtab |14,833m3 | |Construction | | |Mixer Ltd |12,968m3 |

UNIVERSITA' - KORS TA' M.SC.

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 9112, jista' l-Ministru jgħid jekk kienx hemm studenti barranin li applikaw għall-kors ta' M.Sc. in Environmental Planning?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Kien hemm student barrani wieħed li applika għall- kors ta' M.Sc. in Environmental Planning iżda l-applikazzjoni waslet tard ħafna wara d-data ta' l-għeluq.

ĦABS ĊIVILI - INĊIDENT BEJN L-IMPJEGATI

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jikkonferma li fis-17 ta' Ottubru, 1997 kien hemm inċident bejn l- uffiċjali li jaħdmu l-gate il-ġdida ma' Chairman tal-Bord tal-Viżitaturi tal-Ħabs u membru ieħor tal-Bord?

Veru li dawn ġew ordnati biex iħallu l- affarijiet personali tagħhom fl-Outside Gate?

Veru li saret protesta mill- Bord tal-Viżitaturi mad-Direttur fuq dan l-inċident?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li riċentament id-direzzjoni tal-Ħabs ħassew il-ħtieġa illi joħorġu ordnijiet iktar stretti dwar l-oġġetti li huma permessi li jiddaħħlu fil-ħabs.

Ħarġu struzzjonijiet in ġenerali, u dawn bi żvista ġew applikati ukoll għall-membri tal-Bord tal-Viżitaturi tal- Ħabs.

Dak il-ħin saret protesta minn dawn il-membri u ġie nformat id- Direttur li ta struzzjonijiet biex il-membri jitħallew jidħlu.

Is- sitwazzjoni ġiet rimedjata wara ftit bi qbil bejn ic-Chairman tal-Bord u d- Direttur tal-Ħabs.

BICAL - RAPPORTI

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra meta r-rapporti kurrenti diġa' ippreparati mill-Kontrollur tal-BICAL se jiġu mqiegħda fuq il-Mejda tal- Kamra, ġaladarba l-aħħar rapport għall-perjodu 1 ta' Awissu, 1988 sal-31 ta' Diċembru, 1992 ġie mqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra fi Frar, 1995?

ONOR.

LEO BRINCAT: Mill-kontijiet diġa' ppreparati mill-Kontrollur tal- BICAL, jidher ċar li ma kien hemm l-ebda żviluppi sostanzjali wara l-aħħar rapport li ġie ppreżentat fuq il-Mejda tal-Kamra fi Frar 1995.

Barra minn hekk, minħabba deċiżjoni riċenti ta' l-arbitraġġ, se jkun hemm bżonn ta' diversi aġġustamenti xi jsiru f'dawn il-kontijiet.

Għal dawn ir- raġunijiet, ma jidhirlix li huwa l-waqt li jkun imħejji rapport ieħor għalissa.

ENERGY CHARTER TREATY

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: In vista tal-fatt li l-ewwel Energy Charter Treaty li tiegħu Malta hija firmatarja aktarx jiġi fis-seħħ fil-viċin peress li diġa' hemm 25 ratifika mit-30 ratifika rikjesta skond it-trattat, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk Malta hijiex fost il-25 pajjiż li diġa' irratifikaw it-trattat u jekk le, meta għandu l-ħsieb jirratifika dan it-trattat il-Gvern Malti?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid in oltre jekk sarux it-tħejjijiet kollha neċessarji sabiex il- provvedimenti ta' dan it-trattat ikunu jistgħu jiġu esegwiti minn Malta?

ONOR.

GEORGE VELLA: Risposta tingħata f'seduta oħra.

KONFERENZI EWRO-MEDITERRANJI

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk kienx hemm rappreżentanza Maltija fil-konferenza annwali tal-Euro- Mediterranean Network of Foreign Policy Institutes li nżammet f'Tuneż bejn id-29 ta' Settembru u l-1 ta' Ottubru li għaddew; u fit-tielet konferenza Ewro-Mediterranja ta' l-assoċjazzjonijiet industrijali (sħubija ekonomika u finanzjarja) li saret f'Ateni bejn is-6 u s-7 ta' Ottubru, 1997?

F'każ li Malta kienet rappreżentata, jista' jgħid minn min, x'ġie diskuss u x'riżoluzzjonijiet ittieħdu jew x'dikjarazzjonijiet saru, jekk saru, u x'kienet il-pożizzjoni ta' Malta fihom?

ONOR.

KUMMISSJONI MALTIJA F'LONDRA - LINO INGUANEZ

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhu t-titolu, il-funzjoni u l-inkarigu tas-Sur Lino Inguanez fil-High Commission ta' Malta f'Londra?

ONOR.

MINISTRI TA' L-AFFARIJIET BARRANIN - LAQGĦAT

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Peress li fl-aħħar xhur f'Londra u f'Parigi kien hemm sensiela twila ta' laqgħat bejn ministri ta' l- affarijiet barranin ta' ħafna pajjiżi barranin u l-kollegi tagħhom Ingliżi u Franċiżi li nħatru wara l-bidla fil-gvern li kien hemm fl-Ingilterra u fi Franza fir-rebbiegħa li għaddiet, u peress li ż-żewġ naħat tal-Kamra jaqblu li Malta għandu jkollha l-aħjar relazzjonijiet possibbli ma' dawn iż-żewġ pajjiżi, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid meta beħsiebu jiltaqa' mal- kollegi tiegħu l-ministri ta' l-esteri ta' dawn iż-żewġ pajjiżi; u jekk il- High Commissioner u l-Ambaxxatur li Malta għandha f'dawn iż-żewġ pajjiżi, rispettivament iltaqgħux mal-ministri ta' l-affarijiet barranin il-ġodda?

ONOR.

AMBAXXATI - TELEFON/FAX

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti lill-Kamra, għal kull ambaxxata waħda waħda, in-numri tal-linji kollha tat- telefon u tal-fax imħallsin minn fondi pubbliċi, kemm fl-ambaxxata nnifisha kif ukoll fir-residenza uffiċjali ta' l-ambaxxatur?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant qiegħda tiġi miġbura.

TAS-SLIEMA/SAN ĠILJAN - FANALI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid x'ħin ġew mitfija l-fanali pubbliċi fi Triq il-Kbira, f'San Ġiljan u fi Triq it-Torri, f'Tas-Sliema nhar is-Sibt 18 ta' Ottubru u l-Ħadd 19 ta' Ottubru?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-toroq imsemmija huma kkontrollati minn photo cell u, għalhekk, it-tifi jsir awtomatikament u ħin eżatt ma jinżammx.

Madanakollu, inqisu li l-istreet lighting intefa' għall-ħabta ta' 06.50 ta' a.m..

GOZO CHANNEL CO.

LTD. - PASSIĠĠIERI/VETTURI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' passiġġieri u vetturi li qasmu bejn Malta u Għawdex permezz tal-vapuri tal-Gozo Channel, bejn il-11 u t-18 ta' Awissu, 1996 u bejn il-11 u t-18 ta' Awissu, 1997 ġurnata b'ġurnta f'kull każ?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li d-dettalji mitluba mill-Onor.

Interpellant huma kif ġej:-

1997 1996

Passiggieri Vetturi Passiggieri Vetturi

Awissu 11 12701 2537 12022 2854 Awissu 12 13388 2582 14408 3125 Awissu 13 12953 2728 17078 3221 Awissu 14 15489 3131 16824 3509 Awissu 15 12276 2311 13321 2726 Awissu 16 14425 2502 17035 3651 Awissu 17 13073 3002 15294 3078 Awissu 18 12561 2602 12342 3213 TOTAL 106866 21395 118324 25377

GOZO CHANNEL CO.

LTD. - PASSIĠĠIERI/VETTURI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' passiġġieri u vetturi li qasmu bejn Malta u Għawdex permezz tal-vapuri tal-Gozo Channel bejn Ġunju u Settembru, 1996 u bejn Ġunju u Settembru, 1997 xahar b'xahar f'kull każ?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant diġa' ġiet mogħtija fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7948 u għall-mistoqsija parlamentari numru 8476.

ŻEBBUĠ - TRIQ L-ISQOF CARUANA - VAN BLU

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Prim Ministru: Tista' l- pulizija tieħu passi sabiex jitneħħa van blue li hemm fi Triq l-Isqof Caruana, f'Ħaż-Żebbuġ bin-numru tar-reġistrazzjoni CAA139, li għalkemm jidher li għandu l-liċenzja mħallsa iżda b'makna li ma tiffunzjonax qiegħed jintuża biss bħala store minbarra l-iżgombru li qed joħloq fit-triq?

Skond il-liġijiet tat-traffiku, jinsab f'pożizzjoni korretta mal- kantuniera ta' Triq Milanes?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi din il-vettura ġiet imneħħija.

WSC - KONTIJIET

L-ONOR.

JOHN VELLA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jikkonferma li dan l-aħħar ma kenux qed jintbagħtu kontijiet ta' l-ilma u d-dawl minħabba nuqqas ta' stationery?

Veru li ftit ilu ġara l-istess għax ma kienx hemm provvista ta' envelopes?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

WSC - SUR MARIO AZZOPARDI

L-ONOR.

JOHN VELLA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 8930, jista' l-Ministru jgħid fiex jikkonsistu l-kondizzjonijiet tal-kuntratt tas- Sur Mario Azzopardi mal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma, jiġifieri kemm qed jitħallas is-Sur Azzopardi; xi fringe benefits qed igawdi bħal, użu ta' karozza, servizz tat-telephone Telecell b'xejn, eċċ; jista' jagħmel xi xogħol ieħor privat; u jekk għadux impjegat b'xi mod mal-Mizzi, Doublet, Scerri and Co. Ltd?

ONOR.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB

DELEGAZZJONIJIET - XIRI TA' BILJETTI TA' L-AJRU

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Riferibilment għall-perjodu 1 ta' Novembru 1996 sal-31 ta' Marzu 1997 u għad-dikasteru li għalih l-Onor.

Ministru hu responsabbli, jista' jagħti lista ta' aġenziji ta' l-ivvjaġġar li mingħandhom inxtraw biljetti ta' l-ajru għas-safar ta' delegazzjonijiet barra minn Malta u jindika kemm intnefaq ma' kull aġenzija?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Matul il-perijodu ndikat mill-Onor.

Interpellant, in-nefqa għax-xiri ta' biljetti ta' l-ajru mingħand aġenziji ta' l-ivjaġġar għas-safar ta' delegazzjonijiet hi kif se nsemmi:

Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija

Sterling Air Services Ltd LM 162.00 2.

N.S.T.S. LM 676.70

Segretarjat Parlamentari għaż-Żgħażagħ, Sport, Kultura w Arti

Hamilton Travel Co. Ltd LM 225.40

GĦal dak li għandu x'jaqsam mal-Ministeru tal-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali, id-Diviżjoni tal-Edukazzjoni, id-Dipartiment tal-Mużewijiet, id- Dipartiment tal-Bibljoteki w Arkivji u l-kumplament tad-delegazzjonijiet li siefru mis-Segretarjat Parlamentari għaż-Żgħażagħ, Sport, Kultura w Arti, il-biljetti ta' l-ajru nxtraw direttament mingħand in-National Carrier jiġifieri l-Air Malta.

Id-Dipartiment tal-Eżamijiet ma kellu l-ebda kuntatt ma' aġenziji tal- ivjaġġar għal xiri ta' biljetti ta' l-ajru għal safar ta' delegazzjonijiet barra minn Malta.

AĠENZIJI TAR-REKLAMAR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Riferibilment għall-perijodu 1 ta' Novembru, 1996 sal- 31 ta' Marzu, 1997 u għad-dikasteru li għalih il-Ministru hu responsabbli, jista' jekk jogħġbu jagħti lista ta' aġenziji tar-reklamar użati; indikazzjoni tal-kampanji afdati lilhom; kemm intnefaq ma' kull aġenzija; kemm intnefaq f'kull waħda mill-mezzi ta' media li hawn Malta; lista ta' l- istamperiji (barra dik tal-Gvern) li ġew użati; indikazzjoni ta' x'ġie stampat u kwantita' ta' l-istampar; kemm intnefaq ma' kull stamperija; lista ta' kumpanniji ta' l-iscanning li ġew użati; u kemm intnefaq ma' kull kumpannija?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Fi ħdan il-Ministeru tal-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali, matul il-perijodu ndikat mill-Onor.

Interpellant, intnefqu fuq reklamar u stampar l-ammonti li jidhru fid-dokumenti li tpoġġew fuq il- Mejda tal-Kamra għall-qari aktar kmieni f'din is-seduta.

Dok.

A - Diviżjoni tal-Edukazzjoni Dok.

B - Dipartiment tas-Servizzi Korporattivi Dok.

C - Segretarjat Parlamentari għaż-Żgħażagħ, Sport, Kultura w Arti Dok.

D - Dipartiment tal-Biblijoteki w Arkivji Dok.

E - Kunsill Malti għax-Xjenza w Teknoloġija Dok.

F - Fondazzjoni għall-iStudji Internazzjonali

Id-Dipartimenti tal-Mużewijiet u l-Eżamijiet kif ukoll id-Dipartimenti fi ħdan id-Diviżjoni tal-Edukazzjoni ta' l-Operations, Pjanar u Żvilupp u Kurrikulu ma għamlu użu min ebda aġenzija ta' reklamar bejn l-1 ta' Novembru 1996 u l-31 ta' Marzu 1997.

SKEJJEL - EŻAMIJIET

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Din is-sena ġiet fi tmiemha l-ewwel esperiment ta' l- introduzzjoni tas-sistema ġdida li biha studenti minflok tliet suġġetti fil- livell avvanzat u s-Systems of Knowledge għad-dħul fl-Universita' kellhom il-ħtieġa li jġibu tnejn fil-livell avvanzat, tlieta fil-livell intermedjarju kif ukoll is-Systems of Knowledge.

Issa li ħarġu r-riżultati tal-MATSEC avvanzat, jista' l-Ministru jagħti l-figuri ta' studenti mill-Junior College (Msida) li temmew il-kors fis- sena skolastika 1996/1997 u li qagħdu għall-eżamijiet fil-Pure Maths, u Physics fil-livell Avvanzat; fl-Ingliż, Religious Knowlege, Engineering Drawing & Graphical Communications fil-livell Intermedjarju u s-Systems of Knowledge?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Briferenza għall-mistoqsija ta' l-Onor.

Interpellant, poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra għall-qari aktar kmieni f'din is-seduta l-istatistika sħiħa tar-riżultati miksuba f'kull suġġett mill- kandidati fil-livelli kollha jiġifieri dak Avvanzat, Intermedju u kif ukoll dak Ordinarju.

In-numru ta' studenti mill-Junior College li qagħdu għall-Pure Mathematics u l-Physics fil-livell Avvanzat flimkien mas-suġġetti Religious Knowledge, Engineering Drawing & Graphical Communication, Ingliż u s- Systems of Knowledge kien 2, li ħadd minnhom ma ħa l-Matriculation Certificate.

SANTA VENERA: BINJA INDIPENDENZA - BOZZA

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid meta se titwaħħal bozza quddiem Block 3, f'Binja Indipendenza, f'Santa Venera?

ONOR.

LEO BRINCAT: Blokk 3 f'Binja Indipendenza Sta.

Venera ma teżistix.

Minn investigazzjonijiet li saru jirriżulta li fi Blokks P u M fl-istess binja hemm nuqqas ta' bozza.

Din qiegħda tkun ikkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

PENSJONI - KAŻ BIL-PENSION NO.

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jieħu passi biex jivverifika jekk il-persuna li d- dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament hijiex tirċievi l-pensjoni ntitolata għaliha?

ONOR.

EDWIN GRECH: Ninforma lill-Onor.

Membru li qed issir il-verifika mitluba minnu fil-każ tal-persuna li d-dettalji tagħha ġew mgħoddija lid- Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali.

Hekk kif titlesta din il-verifika l- persuna kkonċernata tiġi nformata dwar il-pożizzjoni tagħha rigward il- pensjoni tar-Romol li qed tirċievi.

PULIZIJA -REATI

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'kienu ċ-ċifri ta' reati rrapportati lill-Pulizija xahar b'xahar matul l-1996?

ONOR.

ALFRED SANT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 2745 f'Seduta 26, fis-7 ta' Frar, 1997.

BICAL - LIKWIDAZZJONI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: B'riferenza għal-likwidazzjoni tal-BICAL u tal-kumpanniji assoċjati, jista' l-Ministru jgħid kemm hu l-ammont ta' flus inkluż valutazzjoni ta' assi li għandu f'idejn il-likwidatur; jekk huwiex maħsub li fil-futur qasir isirx ħlas ieħor lid-depożitanti tal-BICAL; jista' l-Ministru jagħti direttiva lil-likwidatur li għallinqas darba fis-sena jippubblika l-kontijiet konsolidati tal-likwidazzjoni; u kemm qed jitħallas il-likwidatur tal- BICAL?

ONOR.

LEO BRINCAT:

L-ammont ta' flus, inkluż valutazzjoni ta' l-assi, li għandu f'idejh il-kontrollur tal-Bical, skond ir-reżokontijiet finanzjarji għas-sena finanzjarja li għalqet fil-31 ta' Diċembru, 1995, huwa kif jidher hawn taħt:

|Assi |Kredituri |(Defliċenza| | | |) | |Lm |Lm |Lm | |2,162,84|(8,525,312|6,362,470 | |2 |) | |

Dawn il-figuri li minnhom ġew eliminati l-inter-company balances, ikollhom bżonn jiġu aġġustati sostanzjalment minħabba f'deċiżjoni riċenti ta' l-arbitraġġ, liema deċiżjoni preżentement qiegħda tkun ikkonfrontata, kif ukoll minħabba diversi kawżi oħra li huma pendenti.

M' hemmx il-ħsieb li fil-futur qrib isir xi ħlas ieħor lid- depożitanti tal-BICAL u dan minħabba li qabel iridu jiġu deċiżi ħafna kawżi legali li hemm pendenti.

Ma jidhirx li hemm għalfejn tingħata direttiva lill-kontrollur biex jippubblika l-kontijiet konsolidati tal-kumpanniji hekk imsejħa tal-BICAL.

Il-kontrollur tal-BICAL, u tal-kumpanniji assoċjati tiegħu, jirċievi salarju ta' Lm7,000 fis-sena.

GŻIRA - DAWL FIT-TOROQ

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jara li jsir dawl bejn Raid Street u Stuart Street, Gżira billi hemm ħafna dlam ġo Cameron u Carlo Manche' Streets?

ONOR.

LEO BRINCAT:It-talba għal aktar dawl fit-toroq imsemmija qiegħda tkun ikkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

PENSJONIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jara jekk il-persuna msemmija li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament huwiex qed jieħu l-ammont dovut lilu bħala pensjoni?

ONOR.

EDWIN GRECH: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-Taqsima tal- Pensjonijiet qegħda tinvestiga l-każ tal-persuna ndikata minnu.

Il-persuna kkonċernata se tiġi nformata dwar ir-riżultat ta' din l-investigazzjoni.

ENEMALTA - RAPPORT ANNWALI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-pubblikazzjoni tar-rapport annwali ta' l- Enemalta ngħatax b'tender jew b'direct order?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll lil min ingħatat, kemm tħallas u kemm kienu l-kwotazzjonijiet l-oħra?

ONOR.

LEO BRINCAT: Ix-xogħol tad-disinn, il-layout u l-fotografija tar- rapport annwali tal-Korporazzjoni Enemalta għas-sena 1997 fih 92 paġna li saru minn żewġ impjegati tal-korporazzjoni stess.

Il-prezz globali tal- colour seperators u l-iStampar jammonta għal Lm42375.85(taxxa inkluża)

Intalbu kwotazzjonijiet għall-Colour Seperators u l-istampar lill-azjendi kif se ngħid:

Colour Seperations

|Scancraft Ltd |Lm2660 | |Pixel Services |Lm1920 | |Ltd | | |Repro House Ltd|Lm2986.90 | |Right Scan Ltd.|Lm3212 |

Il-prezzijiet ikkwotati huma għal 72 paġna (skond ir-rapport tas-sena l- oħra) (taxxa mhux inkluża).

Stampar

|Union Print | |Lm1498 | |Co. Ltd. | | | |Becks | |Lm1925 | |Graphics Co. | | | |Ltd. | | | |Gutenberg Co.| |Lm2373 | |Ltd. | | | |Lewis Press | |Lm3245 | |Co. Ltd. | | | |Dormax Press |} | | |Co. Ltd. | | | |Printex Ltd. | |ma bagħtux | |Progress | |il-kwotazzjoni | |Press | |tagħhom | |Independent | | | |Print | | | |Poulton's | | | |Print Shop | | | |Ltd. | | |

Intgħażlu l-kwotazzjonijiet ta' Pixel Services Ltd. u ta' l-Union Print għaliex kienu l-irħas.

VISUAL TRENDS LIMITED

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid kemm tħallas mill-1 ta' Novembru, 1996 sal-lum u kemm għad baqa' jitħallas lill-kumpannija Visual Trends Limited mal- ministeru, dipartimenti, enti governattivi, korpi statutorji, awtoritajiet, kumpanniji u enti oħra li jaqgħu fid-dikasteru tiegħu u jindika ukoll għal- liema xogħol sar jew irid isir kull ħlas?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li mill-1 ta' Novembru 1996 sal-lum ma saru l-ebda ħlasijiet u lanqas hemm ħlasijiet xi jsiru lill-kumpannija Visual Trends Limited mal-ministeru, dipartimenti, enti governattivi, korpi statutorji, awtoritajiet, kumpanniji u enti oħra li jaqgħu fid-dikasteru tiegħi.

VISUAL TRENDS LIMITED

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru Mingħajr Portafoll fl- Uffiċċju tal-Prim Ministru: Jista' l-Ministru jgħid kemm tħallas mill-1 ta' Novembru, 1996 sal-lum u kemm għad baqa' jitħallas lill-kumpannija Visual Trends Limited mal-ministeru, dipartimenti, enti governattivi, korpi statutorji, awtoritajiet, kumpanniji u enti oħra li jaqgħu fid-dikasteru tiegħu u jindika ukoll għal-liema xogħol sar jew irid isir kull ħlas?

ONOR.

JOE MIZZI: Dwar Visual Trends Ltd., ta' min jgħid li fit-28 ta' Lulju, il-Bord tal-Korporazzjoni appuntahom, flimkien ma MPS Ltd., bħala l- Advertising Agents tal-Korporazzjoni.

Dan sar wara li f'Mejju ta' qabel kienet saret sejħa pubblika.

Minn dak iż-żmien sar xogħol li għalih ma ntbagħtet ebda fattura.

Naturalment, il-ħlas li jrid isir ikopri l-ispazju fil-media u l-produzzjoni tar-reklami.

Dak li ġie ordnat huwa fl-ambitu tal- budget approvat.

VISUAL TRENDS LIMITED

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm tħallas mill-1 ta' Novembru, 1996 sal-lum u kemm għad baqa' jitħallas lill-kumpannija Visual Trends Limited mal- ministeru, dipartimenti, enti governattivi, korpi statutorji, awtoritajiet, kumpanniji u enti oħra li jaqgħu fid-dikasteru tiegħu u jindika ukoll għal- liema xogħol sar jew irid isir kull ħlas?

ONOR.

EDWIN GRECH: Ninsab informat illi mill-1 ta' Novembru, 1996 sal- lum ma sarx u m'għandu jsir l-ebda ħlas lill-kumpannija Visual Trends Limited mill-ministeru, dipartimenti, enti governattivi, korpi statutorji, awtoritajiet, kumpanniji u enti oħra li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħi.

VISUAL TRENDS LIMITED

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm tħallas mill-1 ta' Novembru, 1996 sal-lum u kemm għad baqa' jitħallas lill- kumpannija Visual Trends Limited mal-ministeru, dipartimenti, enti governattivi, korpi statutorji, awtoritajiet, kumpanniji u enti oħra li jaqgħu fid-dikasteru tiegħu u jindika ukoll għal-liema xogħol sar jew irid isir kull ħlas?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mill-1 ta' Novembru, 1996 sat-22 ta' Ottubru, 1997, il-Ministeru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja u d-dipartimenti li jaqgħu taħtu m'għamlu l-ebda xogħol mal-Kumpannija Visual Trends Ltd u għaldaqstant m'hemmx ħlasijiet xi jsiru lill-istess kumpannija.