MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 133 It-Tnejn, 3 ta' Novembru, 1997 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 133

It-Tnejn, 3 ta' Novembru, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.03 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 3 ta' Novembru, 1997

WERREJ MINUTI 837

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI 837

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 843

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA RIŻOLUZZJONI DWAR TRASFERIMENT TA' ARTIJIET 843 ABBOZZ TA' LIĠI LI JKOMPLI JEMENDA L-ATT DWAR DAZJU TAS-SISA (EMENDA NRU 2) EXCISE DUTY (AMENDMENT) (NO 2) BILL (IT-TIELET QARI) 844 ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR TAXXA TAR-REĠISTRAZZJONI TA' VETTURI BIL-MUTUR (EMENDA NRU 2) MOTOR VEHICLES REGISTRATION TAX (AMENDMENT) (NO.

2) BILL(IT-TIENI QARI) 844 RIŻOLUZZJONI DWAR TRASFERIMENT TA' ARTIJIET (VOTAZZJONI) 862 ABBOZZ TA' LIĠI LI JKOMPLI JEMENDA L-ATT DWAR DAZJU TAS-SISA (EMENDA NRU 2) EXCISE DUTY (AMENDMENT) (NO 2) BILL (VOTAZZJONI) 863

AĠĠORNAMENT 864

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 870

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru.132 li saret fit-3 ta' Novembru, 1997 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI

KUNSILLI LOKALI - UFFIĊINI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Austin Gatt) staqsa lill- Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk id- Dipartiment tal-Kunsilli Lokali ħariġx tender biex jixtri jew jikri djar jew appartamenti għall-użu tiegħu?

Jekk fl-affermattiv, jista' l-Ministru jgħid meta nħareġ it-tender, meta għalaq, meta ġie ppubblikat, min tefa' t- tender u kemm kien l-ammont ta' kull tender?

It-tender ġie aġġudikat u lil min?

Jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tat-tender document?

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru) (f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skond tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari Nru 6122 fis-Seduta 84, id-Dipartiment tal-Kunsilli Lokali ħareġ sejħa pubblika fil-gazzetti lokali.

Qed inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' l-avviż li deher fil- Gazzetta tal-Gvern tas-27 ta' Ġunju, 1997 u kopja tas-schedule of tenders received li ħarġet mid-Dipartiment tal-Kuntratti, liema kopja tindika li ma ntefgħet l-ebda offerta.

PULIZIJA - SETGĦA LI JAGĦTU ĠURAMENT

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'kienu r-raġunijiet li wassluh biex b'Avviż Nru 620 tat-12 ta' Awissu, 1997 ineħħi s-setgħa li jingħata l- ġurament lil 12-il membru tal-Korp tal-Pulizija, waqt li b'Avviż Nru 612 ta' l-istess ġurnata appunta tnejn oħra ġodda?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali): Il- warrant tal-ħatra bħala kummissjonarji b'setgħa li jagħtu l-ġurament jinħareġ lill-uffiċjali li attwalment ikunu qegħdin fuq doveri li jirrikjedu l-għoti tal-ġurament.

Fejn il-ministeru jiġi informat li persuni li qabel kellhom dik il-ħatra ma jibqgħux aktar fuq tali doveri, il- ministeru jieħu ħsieb li l-warrant tagħhom jiġi revokat.

Fil-fatt hekk ġara fil-każ tat-12-il persuna msemmija fl-Avviż Nru 620.

Meta l-ministeru jiġi informat li jkun hemm uffiċjali li qed jitpoġġew fuq doveri simili, dawn jiġu maħtura kummissjonarji u jinħarġilhom il- warrant relattiv.

Din kienet ir-raġuni li għaliha nħareġ il-warrant liż- żewġ persuni msemmija fl-Avviż Nru 612.

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Madam Speaker, jista' l-Ministru jgħidilna kemm hemm kummissjonarji li għandhom is-setgħa li jagħtu l-ġurament?

Jien diġa' kont għamilt din il-mistoqsija fis-7 ta' Lulju u l-Ministru kien qalli li din l- informazzjoni qed tinġabar pero' sfortunatament illum m'huwiex preżenti.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Ovvjament la ma ngħatatx tweġiba sa llum, sinjal li l- informazzjoni għadha qed tinġabar!

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Cassar.

ONOR.

JOE CASSAR: Jista' l-Ministru jassigurana li din l-informazzjoni ma ddumx ma tinġabar?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Se nagħmel mill-aħjar.

GOZO CHANNEL - PASSIĠĠIERI/VETTURI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid kemm qasmu passiġġieri u vetturi bejn iċ-Ċirkewwa u l-Imġarr bejn l-1 ta' Lulju u t-30 ta' Settembru, 1997 u fl-istess perijodu fl-1996 jagħti l-informazzjoni xahar xahar?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru għat-Trasport u Portijiet): Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari Nru 9300.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Fil-fatt mir-risposta għall-mistoqsija parlamentari Nru 9300 jirriżulta li, fil-perijodu li huwa importanti ħafna għall- ekonomija GĦawdxija, kien hemm tnaqqis pjuttost inkwetanti fin-numru ta' passiġġieri u fin-numru ta' vetturi li qasmu bejn iċ-Ċirkewwa u l-Imġarr.

Jista' l-Ministru jgħidilna jekk dan il-fatt huwiex qed jinkwieta lill- Gvern?

Jekk it-tweġiba hija fl-affermattiv, jista' l-Ministru jgħidilna wkoll jekk hux qed jikkonsidra xi soluzzjonijiet ħalli dan in-numru jerġa' jiżdied?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru għat-Trasport u Portijiet ikun jista' jagħti iktar informazzjoni wara li jsiru ċerti affarijiet.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Anton Tabone, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ANTON TABONE: Madam Speaker, jirriżulta li din is-sena matul Lulju, Awissu u Settembru qasmu bejn Malta u GĦawdex 80,000 passiġġier u 36,000 vettura inqas mis-sena l-oħra.

Il-Ministru ma jidhirlux li din hija indikazzjoni ċara li l-politika li mxiet biha l-kumpannija meta għolliet it- tariffi ħalliet tant effett negattiv li l-ekonomija Għawdxija kellha tbati l-konsegwenzi?

Il-Gvern ma jaħsibx li jrid jieħu deċiżjonijiet importanti ħalli jirrimedja għal dak li qed jiġri?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Dak li qed jgħid l-Onor.

Tabone m'huwiex korrett għax mhux veru li kien hemm dan l-effett negattiv.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jista' l-Ministru jgħidilna għaliex mhux qed jikkonsidra n-nuqqas ta' passiġġieri u ta' karozzi li qasmu bejn Malta u GĦawdex f'din l-aħħar sena bħala effett negattiv, iktar u iktar meta jieħu in konsiderazzjoni wkoll li b'konsegwenza ta' dan jonqos ukoll l-ammont ta' flus li jintnefaq f'Għawdex?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru

ONOR.

JOE MIZZI: Wieħed irid jara dan fl-isfond tal-kondizzjonijiet li kien hemm u fl-isfond ta' dak li kien qed isir qabel.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Borg, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO BORG: Jista' l-Ministru jgħidilna xi spjegazzjoni tista' tingħata għall-fatt li minkejja li din is-sena ġie rreġistrat li bejn Malta u GĦawdex qasmu 80,000 passiġġier u 36,000 vettura inqas, il-kumpannija kellha l-qligħ meta qabel kien ikollha telf?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Huwa ovvju li qabel l-affarijiet ma kenux mexjin kif kellhom jimxu.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tabone.

ONOR.

ANTON TABONE: Ir-risposta għad-domanda ta' l-Onor.

Borg hija faċli ħafna.

Jekk il-Ministru ma jridx jirrispondi hu nirrispondiha jien.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Onor. Tabone, ma naħsibx li għandek dritt tirrispondi imma tista' tagħmel mistoqsija jekk trid.

ONOR.

ANTON TABONE: Madam Speaker, skond l-istatistika jirriżulta li f'dan l-istess perijodu n-numru ta' turisti li ġew Malta żdied b'madwar 5% jew 6%.

Allura ġaladarba kien hemm din iż-żieda fin-numru ta' turisti, kif jispjega l-Ministru li n-numru ta' passiġġieri li qasmu bejn Malta u GĦawdex kien inqas din is-sena?

Meta tnaqqas is-servizzi u tgħolli t- tariffi faċli tagħmel qligħ, aktar u aktar meta jkollok monopolju, imma tagħmlu għas-skapitu ta' l-obbligi l-oħra li jkollok.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-fatt hu li l-kumpannija għandha riżultati pożittivi.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Madam Speaker, ġaladarba l-Ministru qed jibqa' jinsisti li l-kumpannija għandha riżultati pożittivi, jikkonsidra li mhuwiex qed iħares lejn l-isfond ekonomiku ta' GĦawdex b'mod globali, jiġifieri mhux qed jimmarka l-attivita' ekonomika wkoll minn infiq f'ristoranti, lukandi, ħwienet u appartamenti?

Ma jaħsibx il-Ministru li jekk il-Gvern ma jikkonsidrax dan kollu, huwa jkun qed jieħu viżjoni mill- iktar limitata ta' l-attivita' ekonomika ġewwa Għawdex, in vista tal-fatt li r-responsabbilta' tal-Gvern lejn il-poplu Malti u GĦawdxi kollu għandha tkun immirata lejn l-attivita' ekonomika tal-pajjiż kollha kemm hi?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI.

Il-Gvern jikkonsidra kulma hu pożittiv għall-gżira t'GĦawdex.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tabone.

ONOR.

ANTON TABONE: Madam Speaker, nerġa' ngħid li minkejja li kienet irreġistrata żieda fin-numru ta' turisti li jżuru pajjiżna, kien hemm inqas passiġġieri li għamlu użu mill-vapuri tal-Gozo Channel Co Ltd.

Jista' għaldaqstant wieħed jasal għall-konklużjoni li dan in-nuqqas ġej minn dawk il-Maltin li s-soltu kienu jżuru GĦawdex u allura dan bilfors kellu rifless negattiv fuq l-ekonomija Għawdxija?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Fil-fatt ikun tajjeb jekk ngħid - jien naħseb li l- Onor. Interpellant jaf b'dan imma ma jridx isemmi dan il-fatt - li din is- sena qasmu 'l fuq minn 400 coach iktar tat-turisti u wieħed irid iqis li kull coach ikun fiha xi 45 turist.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jaqbel il-Ministru li kumpannija bħall-Gozo Channel Co. Ltd., li qiegħda f'sitwazzjoni monopolistika, minbarra li għandha obbligi kummerċjali għandha wkoll obbligi soċjali?

Jien naħseb li ż-żewġ naħat tal-Kamra naqblu ma' dan għax dan huwa fatt li ġie rikonoxxut anke fil-programm elettorali tal-Partit Laburista, fejn intqal li m'huwiex biżżejjed li jkun hemm effiċjenza fil-qasam tat-trasport għax it-trasport bejn Malta u Għawdex huwa essenzjali għall-ekonomija u għall-iżvilupp soċjali t'Għawdex.

Lill-Gvern ma jinkwetahx il-fatt li jekk qasmu 80,000 passiġġier anqas lejn GĦawdex - jien nimmaġina li dan in-nuqqas kien rifless fix-xhur ta' qabel ukoll u se jibqa' jiġi rifless anke fis-snin li ġejjin - dan ifisser li fit-tliet xhur tas-sajf li għaddew l-ekonomija GĦawdxija tilfet iktar minn Lm1 miljun, jekk nieħdu li kull persuna tonfoq Lm15 ras għal ras?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH (Ministru għat-Trasport u Portijiet): Madam Speaker, qed nieħu pjaċir nisma' lill-Onor.

Gatt jgħid li l-Gozo Channel Co. Ltd. għandha obbligi soċjali.

Fil-fatt tant aħna konxji tal-fatt li din il-kumpannija għandha obbligi soċjali, li l-Gvern jissussidja ħafna tariffi ta' l-GĦawdxin u mhux b'Lm1 jew b'Lm2 imma bl-eluf tal-liri.

Bħalma qal il-kollega tiegħi, il-kumpannija hija kummerċjali pero' dan ma jfissirx li għandu jitħalla jsir is-serq.

Jien ma nixtieqx nelabora iktar fuq dan ir-rigward għax bħalissa għaddejja inkjesta minn imħallef, proprju fuq dan il-punt.

Lill-Membri ta' l-Oppożizzjoni nista' ngħidilhom li veru li s-sena l-oħra qasmu a iktar passiġġieri bejn Malta u GĦawdex minn dak rreġistrat din is- sena, imma dawn m'humiex qed jgħidu kemm qabel kienu jiġu stampati biljetti ġo ċertu lokal u jitqassmu lin-nies u kemm kienu jinħarġu passes mhux awtorizzati.

Dan ħadd ma jgħidulu lill-poplu!

(Onor. Membri: Hear, hear) Forsi l-obbligu soċjali għall-Membri ta' l-Oppożizzjoni huwa li wieħed iqassam biljetti b'xejn!

Jien kont nippretendi li l-Oppożizzjoni se tgħinna biex jinqata' dan l-abbuż għax f'affarijiet li huma ta' interess nazzjonali ma jidħlux partiti.

Minflok l-Oppożizzjoni qed toqgħod tistaqsina l-ħin kollu jekk aħniex konxji li naqas in-numru ta' passiġġieri u ta' vetturi.

Ejjew inkunu rġiel magħna nfusna u nammettu li kien hemm tnaqqis fin-numru ta' passiġġieri mhux biss għax għolew it-tariffi tal- vapur.

Jien naħseb li tafu kemm kienu qed jiċċarġjaw ċerti ħwienet u ċerti ristoranti f'GĦawdex fil-festa ta' Santa Marija.

Naħseb li tafu wkoll li l- appartamenti minn Lm5 jew Lm10 għamluhom Lm20 fil-festa ta' Santa Marija.

(Interruzzjonijiet) Stenna daqsxejn, issa tkellem meta nispiċċa!

Din hi s- serjeta' li għandkom!

Aħna s'issa naqqasna mas-700 pass ta' Maltin li ma kellhomx dritt għalih u anke l-Arċisqof qed jirringrazzjana għaliex tgħidx kemm kien hemm nies mifruda u separazzjonijiet!

Kellna każijiet fejn ir-raġel jgħix Għawdex u l-familja tgħix kollha Malta jew il-mara tgħix Għawdex u l-familja tgħix kollha Malta.

Meta kienu japplikaw għal dan il-pass, jekk kien ikun raġel kien jgħid li huwa mifrud minn mal-mara u jekk kienet tkun mara kienet tgħid li hija mifruda minn mar-raġel!

Pero' mbagħad kienu qalbhom tajba u fost il-ġimgħa jew nhar ta' Sibt u Ħadd kienu jitilgħu jaraw il-familjarji tagħhom ġo Għawdex!

Taf kemm kellna minn dawn il-każijiet, Madam Speaker!

S'issa sibna 400 każ ta' nies li għandhom ir-residenza tagħhom Malta u flat li jiswa ¥30,000 f'Għawdex.

Allura dawn m'għandhomx biex iħallsu l-vapur?

Lil dak li għandu karozza li tiswa, per eżempju, ¥40,000 u li kellu l-pass biex jitla' u jinżel GĦawdex, għandi nibqa' nissussidjah ukoll?

U x'nagħmel bis-servizz soċjali l-ieħor tal-vapuri li qegħdin jagħmlu żewġ trips 'l hemm u żewġ trips 'l hawn?

Dak m'huwiex servizz soċjali?

Aħna din se nistudjawha, biex jekk tridu tibdew ixxewxu, allura xewxu.

Imma jiena m'iniex se naċċetta iktar li jkun hemm min jinżel b'pick-up li jiswa tant u b'żiemel warajh li jiswa ¥20,000 biex itellaq bih hawn Malta u jippretendi li nissussidjah.

Dak huwa servizz soċjali wkoll?

Dan barra li ntellgħu ż-żwiemel tal-Maltin fuq isem l-Għawdxin biex ma jħallsu xejn.

Aħna dawn l-affarijiet se nwaqqfuhom.

Ħalli niġi għal punt ieħor.

Sieħbi l-Onor.

Noel Farrugia u min kien responsabbli mill-biedja qabel kien joħroġ mat-¥80,000 biex tinżel il-biegħa u jien dan se nkompli nħallsu imma mhux se nħallu iktar li jkun hemm min jinżel bil-biegħa u jitla' b'sett ta' l-għamara jew mgħobbi bil-bricks!

Aħna nafu x'inhu jsir.

(Interruzzjonijiet) Le, ma tafux!

Jekk ma tafux huwa ħażin għaliex dan hu li kien qed jitfgħalna s-servizz lura!

Jiena nneħħilu l-kapell lill- bord li hemm illum.

Servizz soċjali ieħor li qabel kellna ħafna taħwid fuqu huwa dwar l- ambulanza li għandhom il-Maria Bugeja Cancer Support Foundation.

(Interruzzjonijiet) X'jiġifieri?

Dawn qabel ma kenux b'xejn.

(Interruzzjonijiet) Jiġifieri taż-żwiemel servizz soċjali għalik?

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġbok indirizza lis-Sedja, Onor. Debono Grech.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: U ejja ħalluna!

(Interruzzjonijiet) Iva, il- mara tiegħi Għawdxija u għalhekk nafhom sew lill-Għawdxin.

Kemm inti tifel tajjeb!

Madam Speaker, aħna qegħdin ngħidu li ma naqblux mas-serq u mal-ħmerijiet li kien hemm.

Kulħadd kien responsabbli ta' dak li kien qiegħed isir.

Servizz soċjali ma jfissirx li lejliet l-elezzjoni tmur tivvota biex tibni tliet vapuri u la taf kemm se jiswew u lanqas taf min se jħallashom.

U ara ma jiġux jgħiduli li ħadd ma kien jaf b'dan għaliex s'issa ħadd m'hu qed jgħid li hu responsabbli.

Imma aħna gvern responsabbli u meta niġu għall- affarijiet soċjali u għall-affarijiet ta' GĦawdex u fuq il-kwestjoni tal- vapur ta' Għawdex aħna arċi responsabbli.

U għalkemm kellna passiġġieri nqas u għalkemm qasmu inqas karozzi bejn Malta u GĦawdex, aħna ma ħallejniex li dan is-servizz jispiċċa imma ħallasna d-dejn li sibna u l- Gozo Channel Co. Ltd. għamlet il-qligħ.

U dan il-qligħ m'għamlitux għaliex għollejna l-passaġġ biss imma għaliex daħħalna s-serjeta'.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Anton Tabone.

ONOR.

ANTON TABONE: Madam Speaker, naħseb li l-intervent tal-Ministru għandu bżonn tweġiba minn din in-naħa għaliex hemm ħafna xi tgħid għal dak li qal hu u ħafna aktar minn dak li qal hu.

(Interruzzjonijiet) Madam Speaker, jiena qiegħed in possession u nitlob il-protezzjoni.

MADAM SPEAKER: Point of order, l-Onor.

Joe Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: L-Onor.

Tabone mistoqsija biss jista' jagħmel.

MADAM SPEAKER: Onor. Tabone, il-proċeduri lkoll nafuhom.

Ejja għall- mistoqsija, jekk jogħġbok

ONOR.

ANTON TABONE: Il-Ministru Mizzi qal li din is-sena kien hemm 400 coach iktar mis-sena l-oħra li qasmu għal Għawdex.

Jista' jikkonferma jekk dawn l-400 coach kenux mikrijin mit-turisti jew inkella kenux mikrijin mill-Maltin?

Jista' jgħidli wkoll jekk għandux statistika ta' kemm kien hemm buses mikrijin mill-Maltin is-sena l-oħra u din is-sena?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Nitlob lill-Onor.

Tabone jagħmel mistoqsija bil-miktub u tkun tista' tingħatalu risposta.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Victor Galea Pace, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

VICTOR GALEA PACE: Ladarba l-Ministru nformana li sab ħafna taħwid fil-Gozo Channel Co. Ltd u li issa qed isolvi din il-problema, ma jidhirlux li t-tariffi għandhom jerġgħu jitbaxxew kif kienu sena ilu?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Għalissa ma jidhirlix.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ma jidhirlux il-Ministru Debono Grech li ma jkunx korrett li jipprova jwaħħal fl-Għawdxin biex jiġġustifika n-nuqqas ta' passiġġieri u vetturi lejn Għawdex?

Ma jidhirlux li l-fatturi l-oħrajn li forsi qiegħed jirriferi għalihom huma l-fatturi tal-qagħda ekonomika fil- pajjiż, fejn aktar u aktar nies qegħdin iħossu li jistgħu jonfqu b'mod aktar ristrett u iktar limitat minn qabel minħabba li l-ispending power naqsilhom b'riżultat tad-diversi miżuri li qed jieħu l-Gvern preżenti?

Fuq kollox, ma jidhirlux li l-poplu Għawdxi u l-gżira ta' Għawdex jixirqilhom aħjar minn dan it-tip ta' diskors f'dan il-Parlament?

Ma jidhirlux li meta qed jitkellem fuq pajjiż li jsofri problema ta' distakk minħabba din il- biċċa baħar li taqsamna, allura l-Gvern għandu jagħraf l-aspett ekonomiku tal-gżira Għawdxija fit-totalita' tagħha u mhux moħħna biss kif marret il- Gozo Channel Co Ltd?

MADAM SPEAKER: Onor. Zammit Dimech, ikkonkludi jekk jogħġbok.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Madam Speaker, il-mistoqsija tiegħi se tkun iqsar mit-tweġiba li ta l-Ministru għaliex bħalma hawn irridu nillimitaw ruħna għall-mistoqsijiet, il-Ministri li jwieġbu jridu jillimitaw ruħhom għat-tweġibiet u mhux jagħmlulna l-priedki!

Jidhirlu l-Ministru li l-mod kif tħares lejn Għawdex bis-serjeta' m'huwiex il-mod li jagħmel diskorsi bħal dawn f'dan il-Parlament?

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Lino Spiteri, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LINO SPITERI: Jidhirlu l-Ministru li għandu jfakkar lil min qed jagħmel l-interpellanza li l-Gozo Channel Co. Ltd. kienet qiegħda timxi tajjeb sakemm ma kienx hemm indħil irresponsabbli fuq livell politiku li sforza li jsir tnaqqis u tibdil fit-tariffi u għoti ta' eżenzjonijiet mill- ħlas tat-tariffi, minkejja l-pariri kuntrarji li kellhom minn dawk li kienu qegħdin imexxu l-Gozo Channel Co. Ltd?

Jidhirlu l-Ministru li għandu jagħmel dan fil-kontest li ma jrid isir xejn li jerġa' jipperikola l-Gozo Channel Co. Ltd għad-detriment ta' l-Għawdxin kollha?

Jidhirlu wkoll li għandu jfakkar lill-Oppożizzjoni li meta kienet hi fil-gvern kienet intrabtet li ħafna setturi oħra ta' l-ekonomija Maltija - u mhux il-Gozo Channel Co. Ltd biss - jitmexxew fuq bażi kummerċjali u mbagħad jekk għandu jingħata xi servizz soċjali, jingħata lil min tassew jistħoqqlu, mhux fil-kontest ta' kumpannija kummerċjali imma fil-kontest ta' servizzi soċjali?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena naqbel perfettament ma' dak li qed jgħid sieħbi l-Onor.

Spiteri.

Meta aħna rajna x'kienet il-pożizzjoni tal-Gozo Channel Co. Ltd, ġibna quddiem għajnejna wkoll il-benessere tal-poplu Għawdxi u l-affarijiet li għandhom x'jaqsmu mal-gżira Għawdxija u għidna li hemm bżonn jittieħdu ċerti miżuri.

Dawn il-kumpanniji kollha kienu mexjin fuq bażi kummerċjali u tant kienu mexjin fuq bażi kummerċjali li meta kellna l-kwestjoni ta' Posta Ltd. qam xi ħadd hawnhekk u qalilna: Dik tindaħlulhuiex għaliex dik hija kumpannija kummerċjali.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għat-Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Mizzi.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Informazzjoni dwar in-numru ta' laqgħat li saru mis-Science and Technology Education Network matul l-1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9357; u

f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella b'informazzjoni dwar tqegħid u manutenzjoni ta' bankini fid- diversi lokalitajiet mill-kunsilli lokali, bejn l-1994 u l-1996, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9350.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Edwin Grech.

ONOR.

EDWIN S. GRECH(Ministru tal-Ħarsien Soċjali): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport Annwali tal-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ għas-sena 1996/1997;

Estimi tal-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ għas-sena 1997/1998; u

Financial Statements tal-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ għas-sena li għalqet fit-30 ta' Settembru, 1997.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

RIŻOLUZZJONI DWAR TRASFERIMENT TA' ARTIJIET

Ikompli mit-3 ta' Ottubru, 1997.

MADAM SPEAKER: Ngħaddi mill-ewwel biex inpoġġi l-mistoqsija hija fuq ir- riżoluzzjoni f'Dokument "A", b'riferenza għall-Malta Labour Party .

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MADAM SPEAKER: Din id-division tittieħed fil-ħin ta' l-interruzzjoni tax- xogħol, skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 60 tat-12 ta' Mejju 1997.

Il- Ministru Mizzi.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JKOMPLI JEMENDA L-ATT DWAR DAZJU TAS-SISA (EMENDA NRU 2)

EXCISE DUTY (AMENDMENT) (NO 2) BILL

ONOR.

JOE MIZZI Madam Speaker, f'isem il-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex ikompli jemenda l-Att ta' l-1995 dwar Dazju tas-Sisa.".

MADAM SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi li jkompli jemenda l-Att ta' l-1995 dwar Dazju tas-Sisa jkun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MADAM SPEAKER: Intalbet votazzjoni u skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 60 tat-12 ta' Mejju, 1997 din tittieħed fil-ħin ta' l-interruzzjoni tax- xogħol.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR TAXXA TAR-REĠISTRAZZJONI TA' VETTURI BIL-MUTUR (EMENDA NRU 2)

MOTOR VEHICLES REGISTRATION TAX (AMENDMENT) (NO.

2) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri Ikompli mit-3 ta' Novembru 1997 Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea huwa in possession.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, din il-liġi li għandna quddiemna tagħtina l-opportunita' li nistudjaw il-problema tat-traffiku u naraw kif nistgħu nikkontrollawha aħjar.

Żgur li kull wieħed minna jippreokkupa ruħu malli jagħti daqqa t'għajn lejn in-numru ta' inċidenti u l-imwiet li jseħħu fit-toroq tagħna.

Kull wieħed minna jrid jibda minnu nnifsu u jara jekk huwiex qiegħed jerfa' parti żgħira tar-responsabbilta' billi verament jagħti sehmu biex ikollna livell ta' sewqan aħjar.

Din mhijiex xi kwestjoni ta' natura politika, fis-sens li dawk li jissapportjaw partit iġibu ruħhom tajjeb fis-sewqan u dawk li jissapportjaw lill-partit l-ieħor iġibu ruħhom ħażin, imma hija kwestjoni li fil-veru sens tal-kelma tolqot lil kull wieħed u waħda minna, irrispettivament mill- opinjoni politika.

Meta jkun hemm diżgrazzji u jkun hemm il-vittmi żgur li ħadd minna ma jmur jara jekk dak li jkun weġġa' gravi jew miet fuq il-post ta' l-inċident ikunx jappartjeni għal xi partit jew ieħor.

Għall- kuntrarju, f'ċirkostanzi bħal dawn ilkoll ikollna d-dwejjaq u s-sens ta' rimors meta jkorri xi ħadd għax naturalment il-konsegwenzi jkunu gravi, jekk mhux fatali.

Dan għandu jġegħelna lkoll biex verament naraw li ntejbu l-livell tas-sewqan u kull wieħed minna mhux biss jippriedka lil ħaddieħor imma jibda minnu nnifsu billi kemm jista' jkun josserva r-regoli tas-sewqan.

Dan huwa importanti li nagħmluh, irrispettivament minn x'inhi l- vettura li nsuqu, irrispettivament minn x'tip ta' xogħol inkunu qegħdin nagħmlu u irrispettivament ukoll minn jekk il-vettura hijiex ġdida jew qadima għax fl-aħħar mill-aħħar il-konsegwenzi fuq in-nies li jisfaw vittmi ta' inċidenti huma serji.

Hawnhekk tajjeb wieħed jifhem x'inhi l- pożizzjoni għar-rigward tat-tipi differenti ta' vetturi.

Fl-introduzzjoni tiegħu l-Ministru qalilna li dawk il-vetturi li jintużaw għal skopijiet kummerċjali, għall-iskopijiet li huma elenkati fl-iskedi li għandna fl-abbozz ta' liġi, se jibqgħu fil-pożizzjoni li kienu qabel saret din il-bidla.

Kif għidt iktar kmieni, dawn jinkludu l-karozzi tal- linja u numru ta' vetturi oħra li jintużaw għal xi servizz ta' trasport pubbliku.

Għandna riflessjoni oħra x'nagħmlu fejn jidħlu karozzi tal- linja, coaches, minibuses, karozzi tal-kiri, taxis u oħrajn li huma parti mis-servizz tat-trasport pubbliku.

Mhux l-ewwel darba li f'dan il- Parlament kien hawn min qal li l-karozzi tal-linja, il-coaches u t- trakkijiet jikkawżaw numru serju ta' inċidenti u mhux l-ewwel darba wkoll li fost il-pubbliku in ġenerali jkun hemm min jgħid li dawn in-nies ħadd ma jista' għalihom.

Hawnhekk bilfors irridu naraw din il-pożizzjoni iktar fid- dettall.

Ħafna drabi l-persuni li jsuqu dawn it-tip ta' vetturi jqattgħu sigħat twal bil-qiegħda wara l-isteering fl-istess pożizzjoni u jaħdmu f'kondizzjonijiet li bilfors iwasslu għal ċerti problemi.

Min-naħa tagħhom il-passiġġieri ma tlumhomx li jippretendu li jingħataw ċertu livell ta' servizz meta huwa ferm diffiċli li dak il-livell ta' servizz jingħata mill-istess xufier tal-karozza tal-linja jew tal-minibus li jkun ilu jsuq il-vettura għal tant sigħat.

Hawnhekk importanti nsemmi l-investiment li sar f'pajjiżna matul is-snin li għaddew, b'mod partikolari mis-sidien tal-coaches, li wassal biex fit- toroq tagħna jkollna numru ta' coaches li huma ta' livell verament għoli.

Veru li hawn min jgħid li wħud minnhom huma goffi għat-toroq tagħna pero' permezz ta' dan l-investiment illum għandna coaches li huma ta' livell xieraq.

Barra minn hekk dawn il-vetturi żgur li jkomplu jgħinu biex fit- toroq ikun hemm inqas periklu.

Żgur ukoll li dak li qal l-Ministru fl-introduzzjoni tiegħu li għalkemm mhux se jkun hemm refund tal-VAT il-ħlas tar-reġistrazzjoni se jibqa' dak li kien qabel, huwa ta' inkoraġġiment għal min jinvesti f'dawn it-tip ta' vetturi.

Wara l-bidla li kellna fil-coaches, nemmen li wasal iż-żmien li nkomplu b'ritmu iktar mgħaġġel biex issa jinbidlu l-karozzi tal- linja u l-minibuses.

Nafu bl-agreements li hemm ma' l-Awtorita' dwar it- Trasport Pubbliku għax-xiri ta' charabancs ġodda u dan sabiex ikollna vetturi iktar moderni u tajbin għall-bżonnijiet tal-lum.

Għal xi raġuni jew oħra dawn il-vetturi sal-lum għadhom ma nbidlux u għadna ma rajniex il-pass iktar mgħaġġel li kienu għamlu s-sidien tal-coaches.

Jien nemmen li għandu jkun hemm iktar inċentivi, iktar direzzjoni ċara min-naħa tal-Gvern u min- naħa ta' l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku biex dawn il-karozzi tal- linja li waslu biex jinbidlu fil-fatt jinbidlu fl-iqsar żmien possibbli.

Niġi issa għall-minibuses li qegħdin jagħtu servizz pjuttost tajjeb, kemm lit-tfal ta' l-iskola u anke f'dak li għandu x'jaqasam ma' ġarr ta' ħaddiema tal-fabbriki.

Għalkemm hemm numru ta' sidien ta' minibuses li matul is-snin li għaddew biddlu l-vettura tagħhom, hemm bżonn li jkollna iktar vetturi ġodda u moderni.

Il-ġimgħa li għaddiet kien hemm diskussjoni interessanti fuq it-television fuq dan is-suġġett u r- rappreżentant tas-sidien tal-minibuses qal li jekk kemm-il darba l-gvern inaqqas id-dazju allura huma jkunu jistgħu ibiddlu l-vetturi tagħhom iktar malajr.

Madam Speaker, nemmen li għad irridu nkunu nafu x'inhu n-numru reali ta' vetturi li għandna fit-toroq tagħna għax mhux biżżejjed li tara n-numru ta' vetturi ġodda li jiġu rreġistrati kull sena.

Minn informazzjoni li kienet ingħatat f'dan il-Parlament iktar kmieni din is-sena, jirriżulta li fil- pajjiż għandna bejn wieħed u ieħor 183,000 vettura privata.

Minn dawn hemm madwar 45,000 vettura li huma kummerċjali madwar 8,000 li huma karozzi tal-kiri għat-turisti u hemm madwar 1,000 bus u minibus.

Wara li xi snin ilu l-Gvern Nazzjonalista kien daħħal bidla fl-istruttura tal-ħlas tat- taxxa tar-reġistrazzjoni, beda jiżdied in-numru ta' vetturi kummerċjali ġodda u bdew jonqsu ir-reġistrazzjonijiet ta' vetturi second-hand.

Dan wassal biex ikun hemm bidla fl-istruttura totali tas-settur tal-vetturi kummerċjali.

Hawnhekk nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk dawn il-vetturi kummerċjali humiex inklużi mal-vetturi li fuqhom se jkun hemm żieda tas-CET, li qed tidħol flok il-VAT.

Jekk kemm-il darba se jkun hemm iż-żieda tas-CET mingħajr ma jkun hemm ir-refund, dan ifisser li effettivament il-vettura li tkun qed tinxtara għal skop kummerċjali se togħla fil-prezz.

MADAM SPEAKER: Ippermettili Onorevoli, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Galea jkompli jinstema'.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Nipproponi li jkompli jinstema'.

MADAM SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Ċensu Galea jkompli għaddej bid-diskors tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

CENSU GALEA: Nirringrazzja lil-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra.

Madam Speaker, nixtieq li fil-winding-up il-Ministru jagħti indikazzjoni ċara dwar jekk din il-klassi ta' vetturi hijiex se tiġi affettwata negattivament għax din ukoll għandha rifless fuq l-andament ġenerali tal-vetturi fit-toroq tagħna.

Nafu li sfortunatament meta dawn il-vetturi ta' natura kummerċjali, vetturi ikbar minn dawk li nsuqu ta' kuljum, ikunu nvoluti f'inċident ikun hemm danni ħafna iktar serji.

Għalhekk jien nemmen li fil-każ ta' vetturi kummerċjali kbar, forsi iktar mil-light cars, il-gvern għandu jagħti inċentivi biex dawn jibdluhom ħalli l-vetturi li jintużaw ikunu ġodda, iktar moderni u mibnija b'iktar sigurta' ħalli nnaqqsu l-possibbilta' ta' inċidenti.

Fl-opinjoni tiegħi, is-sidien ta' dawn il-vetturi, forsi iktar minn ħaddieħor, jeħtieġ li jkollhom iktar edukazzjoni mhux biss fis-sewqan imma biex iżommu l-vettura tagħhom dejjem fi stat tajjeb u ma jittraskurawhiex.

Riflessjoni oħra li rridu nagħmlu f'okkażjoni bħal din tirrigwarda s- servizz tal-karozzi tal-kiri li jagħtu diversi garages.

Matul is-snin li għaddew is-sidien tal-vetturi tal-kiri komplew jinvestu b'mod serju.

Dawn qegħdin kontinwament ibiddlu l-flotta tal-vetturi tagħhom biex ikunu iktar moderni ħalli min isuq jew jirkeb f'karozza tal-kiri jieħu s-sodisfazzjon ta' dak li jkun ħallas għalih.

Huwa minnu li l-kiri tal-karozzi f'pajjiżna għadu fost l-orħos, jekk mhux l-orħos fl-Ewropa kollha, madanakollu dan bl-ebda mod ma jimpedina milli jkollna vetturi moderni li jagħtu servizz tajjeb.

Sur President, naħseb li qegħdin niddiskutu din il-liġi fi żmien tajjeb għar-rigward ta' kontroll tal-vetturi li għandna fit-toroq biex wieħed verament ikun jaf x'inhija s-sitwazzjoni.

Suppost li sa l-aħħar ta' Ottubru li għadda, jiġifieri sa tlett ijiem ilu, kull karozza nbiddlilha n- number plate u allura llum għandna indikazzjoni iktar riċenti u realistika tan-numru ta' vetturi li hawn jiġru mat-toroq.

Niftakar lill-Ministru jgħid li fil-pajjiż għandna eluf ta' vetturi li, għalkemm qegħdin fit-triq m'għandhomx il-liċenzja mħallsa b'mod aġġornat.

Issa li spiċċa l- eżerċizzju tal-bdil tan-number plates li nbeda xi sena u nofs ilu, naħseb li qegħdin f'pożizzjoni iktar minn qatt qabel li bis-serjeta' nkunu nafu jekk iċ-ċifri li semmejt iktar kmieni, li joħorġu minn risposta li tani l- istess Ministru, humiex attwali.

Issa d-dipartiment tal-liċenzji qiegħed f'pożizzjoni li jkun jaf minn xiex hija magħmula din il-flotta u x'miżuri għandhom jittieħdu biex din l-flotta tkun dejjem fi stat tajjeb.

Dan huwa importanti għaliex jekk int ma jkollokx l-informazzjoni aġġornata ma tkunx tista' tużaha biex tieħu l-miżuri li jkun hemm bżonn.

Minn dan l-eżerċizzju għandu jkollna indikazzjoni iktar preċiża ta' kemm għandhom żmien il-vetturi li għandna fit-toroq tagħna - ma naqbilx li bniedem li għandu vettura qadima u għadha fi stat tajjeb għandu jbati xi konsegwenzi - u allura llum qegħdin f'pożizzjoni li nieħdu l-miżuri li hemm bżonn biex jinbidlu xi vetturi qodma ħafna.

Dan ma jgħoddx biss għall-vetturi kummerċjali, coaches, karozzi tal-linja u minibuses li semmejt iktar kmieni imma jgħodd ukoll għal kull tip ta' vettura li għandna.

Jien nemmen li l-informazzjoni prezzjuża li nġabret waqt il-bdil tan- number plates għandha sservi biex il-bord dwar il-kontroll tat-traffiku li ssemma iktar kmieni f'dan il-Parlament - mhux il-bord għall-kontroll tat- traffiku li normalment nitkellmu dwaru hawnhekk imma l-bord li twaqqaf riċentement min-naħa tal-Gvern - jara x'inhi l-kwalita' tal-karozzi f'pajjiżna.

Dan il-bord għandu jkollu aċċess għal din l-informazzjoni proprju biex ikun jista' jieħu l-miżuri li hemm bżonn f'dan ir-rigward fuq informazzjoni li hija ferm iktar riċenti.

Mill-informazzjoni li għandu f'idejh id-dipartiment tal-liċenzji, wieħed jista' wkoll jibda jagħraf x'miżuri oħra għandhom jittieħdu fil-każ ta' vetturi li huma pjuttost qodma.

Dan għaliex nafu li iktar ma jsir żvilupp fit-teknoloġija ta' kif jiġu mibnija l-karozzi, mhux biss f'pajjiżna imma anke fid-dinja kollha, aktar se jkun in-numru ta' vetturi li joffru sigurta' akbar lis-sewwieqa.

Naturalment, b'konsegwenza ta' l-avvanzi li saru, uħud mill-vetturi llum tant huma ħfief u jilħqu speed għoli malajr li, min-naħa l-oħra, dan qed iwassal biex ikollna inċidenti ta' natura iktar gravi.

Hawnhekk wieħed jista' jifhem x'inhuma l-bidliet li għandhom iseħħu fir-rigward ta' kontroll tat-traffiku mhux biss f'pajjiżna imma anke f'diversi pajjiżi oħrajn.

Naturalment aħna qed nitkellmu dwar is-sitwazzjoni f'pajjiżna u għalhekk għandna naraw li jkollna kontroll aħjar ġewwa pajjiżna.

Dan il- kontroll jista' jsir b'mod iktar effettiv billi l-kwestjoni tiġi mistħarrġa u diskussa ma' għaqdiet u assoċjazzjonijiet li jagħtu sehemhom f'dan ir- rigward.

Irrid nagħmel riferenza wkoll għall-konsegwenzi pożittivi u negattivi tar- regolamenti li jħarsu t-traffiku fil-pajjiż.

Hawnhekk wieħed irid jara mhux biss x'inhuma l-kondizzjonijiet tal-vetturi imma irridu naraw ukoll l- kondizzjonijiet tat-toroq li għandna u rridu naraw fejn għandna bżonn inkomplu nbiddlu dan in-network ta' toroq.

Ċertament huwa importanti li jkollna network ta' toroq tajbin u adegwati biex ikollna tnaqqis fin-numru ta' inċidenti.

Biex ikollna sistema mexxejja tat-traffiku, irid ikollna wkoll it-traffic lights ħalli jiffaċilitaw l-aċċess min-naħa għal oħra.

It- traffic lights kienu spiċċaw mill-pajjiż għal ċertu żmien imma reġgħu ġew introdotti madwar erba' jew ħames snin ilu, neħħi għal xi każ jew tnejn li kienu baqgħu joperaw matul is-snin kollha.

Naħseb li għandna nagħmlu investiment iktar qawwi f'din id-direzzjoni.

Parti sostanzjali mid-dħul li jkun hemm mir-reġistrazzjoni tal-vetturi għandha tiġi investita fi traffic lights aħjar, f'sistemi ta' toroq aħjar u sistemi ta' kontroll tat-traffiku li huma iktar aċċettabbli minn dawk li għandna sal-lum.

Jien naħseb li lkoll kemm aħna naqblu li għandu jkun hemm iktar mezzi moderni għall- kontroll tat-traffiku.

Jien nemmen li mhux biss għandu jkun hemm kontroll permezz ta' traffic lights imma għandna naraw li r-regolamenti vigenti nbiddluhom fejn hemm bżonn biex imbagħad napplikawhom fil-mument li jidħlu fis-seħħ u napplikawhom skrupolozament.

Jien nemmen li għandu jkun hemm perijodu ta' żmien li fih il-persuni li huma direttament responsabbli mill-kontroll tat-traffiku - sal-lum kienu l- pulizija pero' hemm il-ħsieb li jkun hemm l-introduzzjoni ta' traffic wardens f'xi nħawi - jagħmlu kampanja ta' edukazzjoni verament serja għas- sewwieqa dwar x'inhuma r-regoli tat-traffiku.

Wara kampanja twila u serja ta' informazzjoni, li permezz tagħha ħadd ma jkun jista' jgħid li hu mhux informat, imbagħad naslu wkoll għal iktar dixxiplina.

Jien m'iniex wieħed li nemmen li l-pulizija tat-traffiku għandhom jagħtu ċitazzjoni sempliċement biex ikunu taw ċitazzjoni.

GĦandna nużaw dan il-perijodu ta' edukazzjoni u ta' informazzjoni biex verament nagħmlu studju serju dwar x'inhuma d-diversi sinjali tat-traffiku li għandna f'pajjiżna.

Jien għidt kemm il-darba li għandna bżonn inbiddlu numru sostanzjali mit-tabelli tat- traffiku għax għadek issib numru sostanzjali ta' tabelli li m'humiex aġġornati mal-bidliet li seħħew matul is-snin.

Ċertament li hawnhekk il- kunsilli lokali jistgħu jagħtu sehemhom.

Il-kunsilli lokali m'għandhomx jistennew lill-gvern jagħmel dan imma kull wieħed mis-67 kunsill lokali li għandna għandu jara x'inhi l-pożizzjoni tal- kontroll tat-traffiku fir-raħal jew fil-belt tiegħu u jressaq is- suġġerimenti dwar it-tibdil li jkun hemm bżonn isir f'dawn is-sinjali tat- traffiku.

Jien nemmen li l-bidla fis-sinjali tat-traffiku hija verament importanti u li żgur ikollha riżultati pożittivi fuq il-livell ġenerali tas- sewqan.

Għalhekk il-kunsilli lokali li fil-passat ħadu inizjattivi fuq aspetti oħra tal-ħajja lokali għandhom jibdew jagħmlu suġġerimenti serji u ta' natura iktar professjonali għar-rigward tal-kontroll tat-traffiku biex imbagħad l-informazzjoni titgħadda lit-traffic control board u lill-korpi l-oħra li b'xi mod huma marbuta mal-kontroll tat-traffiku, jekk verament irridu li jitjieb il-livell tas-sewqan.

Kultant nibża' li wara ċertu żmien jiġri bħalma kien ġara qabel meta konna ixxuttajna għal kollox mill- istallazzjoni ta' traffic lights ġodda u nibqgħu bis-sinjali tat-traffiku li għandna.

Irridu nibqgħu naġġornaw ruħna u ntejbu l-affarijiet f'dan ir- rigward.

Dan il-kontroll ta' traffiku irid jingħata importanza kullimkien u ma nistgħux ngħidu li dak li jgħodd għal triq prinċipali ma jgħoddx għal side street.

Huwa importanti li lkoll nagħrfu l-ħtieġa li nbiddlu dawn ir- regolamenti fejn hemm bżonn.

Irridu noqogħdu attenti li l-bidliet li jseħħu ma jmorrux kontra l-bżonnijiet ta' raħal partikolari u li jbiddlu l- funzjoni ta' toroq partikolari.

Sur President, matul is-snin inbnew diversi bypasses, toroq li jaqtgħu l- heavy traffic mill-irħula.

Minkejja dan, hawn sewwieqa li jagħżlu li ma jgħaddux minn bypass, jew minħabba l-fatt li jkun hemm junction jew inkella għaliex il-bypass ma tkunx fi stat ta' min jużaha b'mod frekwenti.

Fejn hemm dawn il-bypasses il-vetturi l-kbar, b'mod partikolari, għandhom jiġu mħeġġa biex jużawhom u ma jgħaddux bla bżonn miċ-ċentru tal-belt jew l- raħal għaliex vettura kbira tagħmel iktar ħsara lit-toroq u lill-bini fiċ- ċentru tar-raħal, b'mod partikolari fl-ibliet il-qodma fejn hemm bini storiku.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Onorevoli, reġa' skadielek il-ħin u għandek bżonn leave of house biex tkompli għaddej bl-intervent tiegħek.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.

VICTOR GALEA PACE: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Ċensu Galea jkompli jitkellem.

Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata

ONOR.

ĊENSU GALEA: Għal darb'oħra nirringrazzja lill-proponent, lis- sekondant u lill-Kamra kollha.

Kont qed ngħid li għandna ninkoraġġixxu lis- sewwieqa ta' vetturi kbar biex jużaw il-bypasses ħalli nħarsu mhux biss it- toroq li għandna fiċ-ċentru ta' l-ibliet u l-irħula tagħna imma wkoll il- wirt storiku ta' pajjiżna.

Fl-opinjoni tiegħi dan huwa importanti meta niġu biex nanalizzaw x'inhi r-raġuni li f'ċerti postijiet għad hemm konġestjoni tat-traffiku.

Minkejja l-iżviluppi li seħħew f'ċerti areas matul l-aħħar snin li taw riżultati pożittivi, ġejna fil-pożizzjoni li ttrasferejna l-problemi ta' junctions partikolari għal bnadi oħra.

Per eżempju, għal snin twal kien hemm problemi tat-traffiku fil-junction ta' ħdejn l-Universita', għaliex ma kenitx għadha tiflaħ dak l-ammont ta' traffiku, u kien evidenti li kien hemm bżonn ta' sistema differenti ta' traffiku.

Instabet is-soluzzjoni għal din il-junction partikolari imma kull min jgħaddi minn ħdejn l-Universita', b'mod partikolari fil-ħinijiet ta' filgħodu u fil-ħinijiet ta' filgħaxija, isib ruħu fil-pożizzjoni li minflok għandu traffic jam ħdejn l-Universita' issa hemm traffic jam ftit iktar 'il bogħod, lejn is-Swieqi u lejn il-Kappara.

Allura issa wieħed jgħaddi malajr minn ħdejn l-Universita' pero' jeħel mill-ġdid ħdejn il-post fejn qabel kien hemm it-tank tal-gass.

Naturalment kien hemm il-ħsieb li jkun hemm kontinwazzjoni tal-proġett ta' l-Universita' biex dan in-network il-ġdid jitwassal sa' ħdejn it-tank tal-gass u jkun jista' jieħu t-traffiku li nħoloq b'konsegwenza tat-tibdil li sar kemm fil-Marsa, kemm f'Santa Venera kif ukoll ħdejn l-Universita'.

Imma sal-lum dan il-proġett għadu ma tkompliex u nappella lill-gvern biex kemm jista' jkun malajr jitkompla x- xogħol li hemm imfassal għal dawk l-inħawi, ħalli jitneħħa dak it-traffic jam ġdid li qed jinħoloq issa ftit 'il bogħod mill-junction ta' ħdejn l- Universita' u t-traffic flow ikun aħjar milli hu llum.

Jien nemmen li b'riżultat ta' dan it-tibdil fin-network tat-toroq ikun hemm titjib fil- livell tas-sewqan, tnaqqis fin-numru ta' inċidenti li jseħħu f'dawn l- inħawi minnn żmien għall-ieħor u jkun hemm titjib ġenerali f'dak li huwa kontroll tat-traffiku.

Hawnhekkl irridu naraw jekk għandniex nagħmlu sistema li waslu għaliha wkoll numru ta' pajjiżi fejn f'ħinijiet partikolari tkun tista' tbiddel is- sistema tat-traffiku, fis-sens li triq li tkun b'double lanes fuq żewġ naħat tiġi konvertita fi three-lane fid-direzzjoni ta' heavy traffic u one- lane fid-direzzjoni opposta, proprju biex jimxi iktar it-traffiku.

Dan huwa importanti għax it-traffiku kompla jiżdied u, minkejja li kultant jista' jonqos kif naqas matul is-sena li għaddiet, jien nemmen li n-numru ta' reġistrazzjonijiet ġodda xorta waħda se jkompli jiżdied għaliex nafu li, jekk ma jkunx hemm xi kontroll li jillimita b'xi mod, se jibqa' jkollna żieda fir-reġistrazzjonijiet ta' vetturi minn sena għall-oħra.

Hawnhekk ikun tajjeb jekk naraw ukoll l-iżvantaġġi li nħabbtu wiċċna magħhom meta jiżdied in-numru ta' vetturi fit-toroq tagħna.

Jien naħseb li wasal iż-żmien li f'pajjiżna jiddaħħlu inċentivi sabiex mhux biss jiżdied il-kontroll tat-traffiku imma wkoll jiżdiedu l-parking areas, skond il-ħteġijiet tal-ġurnata.

Bħalma jaf kulħadd, l-iktar lokalitajiet li fihom issib problemi ta' parking, speċjalment fil-weekends, huma dawk fejn hemm postijiet ta' divertiment.

Hawnhekk qed nirriferi partikolarment għal San Pawl il-Baħar, Buġibba, Paceville, Tas-Sliema, San Ġiljan, Marsascala u Marsalforn ġewwa GĦawdex.

Dawn il-lokalitajiet fis- sajf mhux biss ikunu ffullati biż-żieda ta' residenti temporanji li jkollhom post ta' villeġġatura, imma wkoll minħabba li speċjalment fi tmiem il-ġimgħa ħafna nies imorru hemmhekk bħala divertiment.

Fil-fatt minkejja li f'dawn l-aħħar snin f'Marsalforn ġew ipprovduti ħafna parking facilities xorta għadu jinħass il-bżonn li jkun hemm iktar parking spaces f'dawn l- inħawi.

Sur President, il-Gvern m'għandux jara biss li jdaħħal ammont sostanzjali ta' flus mir-reġistrazzjoni ta' vetturi ġodda, miċ-ċitazzjonijiet u mill- multi tal-parking, tal-clamping u tat-towing imma, kif għidt iktar kmieni, għandu jara wkoll li jkun hemm iktar investiment serju f'parking areas, għax sfortunatament in-nuqqas ta' parking areas qed iwassal biex ikollna żieda f'inċidenti fatali tat-traffiku.

Ġaladarba qed insemmi d-dħul finanzjarju tal-gvern mill-kontroll tat-traffiku, ikun tajjeb jekk ngħid li l-gvern għandu jirrifletti dwar jekk huwiex qed juża dan id-dħul bl-aħjar mod possibbli.

Jien nifhem li ma jistax ikun li l-gvern jinvesti d-dħul kollu li jaqla' mir-reġistrazzjoni tal-vetturi ġodda u mill-kontroll tat- traffiku fuq it-toroq jew fuq il-parking areas, pero' naħseb li hemm bżonn li jsir iktar investiment sabiex it-toroq jinżammu fi stat aħjar u jiżdiedu l-parking areas.

Dan il-gvern għandu jagħmlu proprjament sabiex itejjeb il- livell tas-sewqan pajjiżna.

Forsi hawn wieħed jista' jgħidli: Mela billi l-gvern jipprovdi iktar parking areas se jtejjeb il-livell tas-sewqan?

Iva, jien hekk nemmen, għax meta wieħed ma jkunx jista' jsib fejn jipparkja jħoss frustrazzjoni u ħafna drabi jispiċċa biex jipparkja fejn mhux suppost bil-konsegwenza li ħafna drabi tinħoloq konġestjoni tat-traffiku.

Sur President, il-Ministru qalilna li b'dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna l-gvern mhux se jżid id-dħul totali tiegħu.

Madanakollu qed tinħass il-ħtieġa li parti mid-dħul tal-gvern mill-karozzi u minn dak kollu li għandu x'jaqsam mat-traffiku jibda jmur direttament fl-istess settur ħalli b'hekk dawn il-flus jiġu nvestiti sabiex jittejjeb il-livell tas- sewqan.

B'hekk abbozz ta' liġi bħal dan li għandna quddiemna jkun jagħmel iktar sens għax il-flus li jidħlu minn dan is-settur jerġgħu jiġu investiti fih stess.

Għalkemm din is-sena d-dħul tal-gvern minn dan is-settur partikolari naqas, is-somma ta' Lm15 miljun li daħħal mir-reġistrazzjoni ta' vetturi u muturi ġodda xorta hija waħda kbira għal pajjiżna u għalhekk jien nemmen li l-gvern jaffordja li parti minn dawn il-flus jinvestihom mill-ġdid f'dan is-settur.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L- Onor. Michael Frendo.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Sur President, id-diskussjoni li għandna llum dwar dan l-abbozz ta' liġi hija t-tranja tal-bidla li l-Gvern għamel fis-sistema ta' tassazzjoni ta' pajjiżna.

Qed ngħid dan għax ġaladarba l-Gvern biddel is-sistema tal-VAT ma' sistema oħra, kif tgħidilna l-liġi stess, bħala konsegwenza ta' dan hemm bżonn li jsir xi tibdil fil-liġi ħalli b'hekk titneħħa t-taxxa fuq il-valur miżjud li kienet titħallas fuq it-taxxa ta' reġistrazzjoni ta' vetturi u minflok jiddaħħlu rati ġodda ta' taxxa ta' reġistrazzjoni.

Is-sistema tal-VAT kienet qed isservi ta' inċentiv għal min jaħdem fil-qasam kummerċjali għax meta dan kien qed iħallas din it- taxxa kien ikollu l-possibbilta' li jerġa' jiġborha lura.

Pero' bis- sistema preżenti wieħed ma jistax jiġbor is-CET lura - din it-taxxa tas-CET tinkorpora l-ETI, l-ETS u l-ETP - u ma jkunx jista' jieħu refund fuq it- taxxa li jkun ħallas.

Sur President, fl-introduzzjoni tiegħu l-Ministru qalilna li mhux se jkun hemm kambjamenti fl-ammont ta' taxxa li titħallas għal dak kollu li għandu x'jaqsam ma' vetturi kummerċjali, lanqas fit-taxxa ta' reġistrazzjoni, bir- riżultat li wieħed se jħallas l-istess ammont li kien iħallas meta kienet għadha qed tiġi mħaddma l-VAT.

Madanakollu meta iktar 'il quddiem ikun hemm xi żidiet fit-taxxa ta' reġistrazzjoni, se jkun diffiċli ħafna biex wieħed jagħmel distinzjoni bejn dak li kien jitħallas bħala VAT u dak li se jitħallas illum bħala CET.

Wieħed mill-appelli li għamel il-kollega tiegħi kien li l-Gvern jassigura li min jaħdem fl-industrija tal-kummerċ, ikollu l- istess vantaġġi li kienet toffri s-sistema tal-VAT, ċioe' li meta jħallas it-taxxa ta' reġistrazzjoni 'l quddiem ikun jista' jerġa' jeħodha lura.

Waħda mill-affarijiet li qed jitlob il-kollega tiegħi - u nitlobha jien ukoll minn din in-naħa tal-Kamra - hija li l-Gvern jagħti assigurazzjoni li kwalunkwe żieda li jista' jkun hemm fil-futur, għar-rigward ta' min juża vettura għal skop ta' kummerċ, tkun marbuta mar-registration tax u jittieħed in konsiderazzjoni li ma jkun hemm l-ebda taxxa oħra fuq min ikun qed jaħdem fil-kummerċ.

Dan is-settur għandu jiġi ttrattat b'mod partikolari, kif dejjem ġie ttrattat, għaliex huwa settur importanti ħafna għall-iżvilupp ekonomiku ta' pajjiżna.

Jidher li d-dħul tal-gvern minn dan is-settur din is-sena niżel u dan jirrifletti ruħu fl-attivita' ekonomika ta' pajjiżna għax il-bejgħ f'dan il-qasam sar diffiċli ħafna.

Meta titkellem ma' dawk li għandhom x'jaqsmu ma' l-importazzjoni tal-vetturi jgħidulek li dan il-qasam huwa f'diffikulta' enormi.

Fil-fatt dan il-qasam qiegħed ibati minn nuqqas ta' purchasing power min-naħa taċ-ċittadin Maltin li qed jaħsibha darbtejn meta jiġi biex jieħu deċiżjonijiet li qabel kien jeħodhom bl-iktar mod normali.

Dan qed jirriżulta f'nuqqas ta' bejgħ ta' vetturi u allura d-dħul bilfors se jonqos.

F'dan il-qasam saru diversi bidliet meta ġiet introdotta s-sistema tal- VAT u se nagħti xi eżempji kif din affettwat lil dawk li jsuqu l-coaches tat-turisti.

Fil-fehma tiegħi din kienet bidla revoluzzjonarja għal dan il- pajjiż għax kull min kellu permess biex isuq coach ingħata l-possibbilta' li jġib coach oħra, naturalment skond specifications iddettati mill- Public Transport Authority, sabiex ikollna coaches ta' kwalita'.

Għal ċertu perijodu kien hemm concession fejn setgħu jinġiebu coaches second- hand imbagħad wara bdew iġibu l-ġodda.

Dawn kollha kienu jħallsu r- registration tax u l-VAT pero' mbagħad kienu japplikaw sabiex jieħdu l-VAT lura.

Din il-ħaġa kienet tinkoraġġixxi lill-operaturi f'dan is-settur u fil-fatt għamlet suċċess kbir għax illum għandna flotta kompletament ġdida ta' coaches tat-turisti.

Din il-bidla naturalment kienet marbuta wkoll mal- liberalizzazzjoni li seħħet f'dan is-settur u b'dispjaċir ngħid li mill- elezzjoni 'l hawn l-affarijiet ma baqgħux kif kienu.

Sur President, jien niskanta kif meta konna fil-gvern in-nies kienu jgħajtu għal-liberalizzazzjoni u issa Alla jbierek waqgħu fil-muta minkejja li din ġiet mitfugħa lura fiż-żmien.

B'politika tajba, il-qasam tat- trasport ikun jista' jgħin lis-setturi l-oħra ta' l-ekonomija.

Per eżempju, permezz tal-politika li ġabet aktar coaches lejn pajjiżna sar possibbli li jkollna iktar turiżmu tal-cruiseliners u l-isforz li kien qed isir fis-settur marittimu baqa' jsir sa din is-sena stess.

Din il-ħaġa ta' min jiftaħar biha għaliex kieku m'għamilniex din il-bidla strutturali li tant kien hemm bżonn stajna pperikolajna bl-iktar mod serju l-iżvilupp tal- cruiseliners f'pajjiżna.

Din saret għaliex kellna politika għaqlija li wasslet għal ftehim mas-sidien tal-coaches u kif ukoll għaliex permezz tal- VAT stajna noperaw b'sistema fejn il-kummerċ seta' jopera f'ambjent ta' nuqqas ta' tassazzjoni u din kienet xi ħaġa li għenet ukoll.

Aħna nistgħu nifhmu li l-Gvern qagħad attent li meta jaqleb mill-VAT għas-CET, dan ma jirriflettix ruħu fi dħul inqas għal min jaħdem f'dan is-settur.

Imma naturalment issa se nibdew noperaw b'sistema ġdida li ma tħallix lok għar- refunds u, bis-sistema l-ġdida, minn issa 'l quddiem se jkun impossibbli li wieħed jgħid liema parti hija registration tax u liema parti hija CET.

Dan ifisser li l-vantaġġ li kellhom l-operaturi f'dan is-settur intilef malli ġiet introdotta s-sistema l-ġdida ta' taxxa.

Aħna bħala oppożizzjoni ħaġa bħal din irridu nġibuha għall-attenzjoni tal-pubbliku, speċjalment ta' dawk li joperaw f'dan is-settur.

Saru diversi mistoqsijiet dwar xi jsir mid-dħul ta' dan is-settur.

Naturalment meta jasal iż-żmien tal-budget il-ministeru tal-finanzi jagħmel laqgħat sabiex jara jekk laħaqx it-targets tiegħu fir-rigward tal- ġbir tat-taxxa ta' reġistrazzjoni li, kif qal il-kollega tiegħi, l-Onor.

Ċensu Galea, hija waħda mir-revenue sources li għandu l-gvern.

U hekk għandu jkun għaliex b'hekk il-gvern ikun jista' jagħmel il-planning tiegħu.

Pero' jien naħseb li wasal iż-żmien li din il-ħaġa timmatura u jagħmel ħafna sens li dan il-pajjiż isegwiha billi, kif qal il-kollega tiegħi, jibda jkun hemm indikazzjoni ta' kif jistgħu jiġu utilizzati l-flus li qed jinġabru minn min jixtri l-karozzi.

Huwa tajjeb ukoll li min iħallas għall- infringements tat-traffiku jkun jaf li dak li jkun ħallas qed jintuża sabiex jitjieb dak is-settur.

Tkun ħaġa sew ukoll kieku d-dħul li jkun hemm mill-multi li jeħlu s-sewwieqa tal-vetturi li jiġu clamped jew towed, jintuża sabiex jitjiebu l-kondizzjonijiet tat-toroq tagħna.

Waħda mill-affarijiet li ġraw appena nbidel il-gvern - naturalment din issir skond l-għażla ta' min ikun qed imexxi l-pajjiż - kienet li l- ministeru responsabbli mit-trasport tneħħielu d-dikasteru tat-toroq.

Issa dan l-akkoppjament kien sar wara ħafna ħsieb mill-amministrazzjoni preċedenti imma malli l-Partit Laburista tela' fil-gvern biddel din l- istruttura.

Din hija xi ħaġa li ssir skond l-għażla tal-partit li jkun fil- gvern pero' din il-mossa min-naħa tal-Gvern Laburista ma naħsibx li kienet xi ħaġa tajba għall-pajjiż.

Mhux għall-fatt li se tneħħi parti minn ministeru biex tpoġġih f'ministeru ieħor imma għaliex fil-mument li tneħħi d-dikasteru tat-toroq mill-ministeru tat-trasport u portijiet, tkun qed iddaħħal policy li ma tħallix iktar l-iżvilupp tat-toroq marbut mat- trasport u fil-fehma tiegħi dan huwa kompletament żbaljat.

It-toroq ma tridx tħares lejhom biss bħala infrastruttura, bħalma hija l-infrastruttura tad-dawl u l-ilma - fil-fehma tiegħi dik hija mentalita' antikwata - imma jagħmel aktar sens li tpoġġi t-toroq taħt il-ministeru responsabbli mit- trasport għaliex kemm iċ-ċittadini Maltin, u kif ukoll dawk kollha li jżuruna, biex jagħmlu użu minn kwalunkwe tip ta' trasport se jużaw it- toroq.

Allura kien iktar jagħmel sens li t-toroq ikunu parti mid-dikasteru ta' dan il-ministeru.

GĦaliex qed ngħid hekk?

Għax jekk it-toroq ikunu jagħmlu parti mill-istess dikasteru tal-ministeru responsabbli mit-trasport u mhux minn xi ministeru ieħor, id-dħul li jirriżulta mit-taxxi mill- vetturi jkunu jistgħu jintużaw għall-iżvilupp tat-toroq.

Kif nafu, il-Partit Nazzjonalista fil-gvern nieda programm sabiex jirranġa t-toroq u għalkemm ħadem ħafna fuq dan il-programm għad fadal xi jsir.

M'hemmx dubju li huwa importanti li kemm jista' jkun nagħtu fondi għall-isfrastruttura tat-toroq, għalkemm sfortunament dan il-Gvern għażel li lanqas biss jipprova jġib fondi minn barra minħabba li ma aċċettax li Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea.

Nafu li ħafna mill-pajjiżi Ewropej, inkluża l-Irlanda, bnew is-sistema tat-toroq tagħhom bil-fondi li rċevew mill-Unjoni Ewropea.

Il-Gvern Laburista - għalkemm ma jsejjaħx lilu nnifsu bħala Gvern Malti jgħid li huwa Gvern tal-Maltin kollha - minkejja dan kollu għażel li Malta ma tidħolx fl-Unjoni Ewropea u b'hekk ġie f'sitwazzjoni fejn jista' juża biss il-fondi li jiġbor mit-taxxi mingħajr ma jista' qatt jittama li jkollu xi forma ta' fondi oħra.

Ladarba għamel din l-għażla, iktar u iktar ma kienx jagħmel sens li jpoġġi d-dikasteru tat- toroq taħt ir-responsabbilta' ta' ministeru ieħor.

Il-kollega tiegħi, l-Onor.

Ċensu Galea, ukoll tkellem fuq is-sistema tat- traffku u naħseb li huwa diffiċli li titkellem fuq dan il-qasam mingħajr ma tirriferi għas-sitwazzjoni tat-traffiku.

Din il-problema kompliet tikber f'pajjiżna għar-raġuni li fis-snin li għaddew kien hawn ħafna iktar affluence milli kien hawn fis-snin ta' qabel u allura l-poplu Malti beda jixtri aktar vetturi.

Naturalment din il-ħaġa affettwat is-sistema tat- traffiku għaliex it-toroq ma kenux ippreparati għal din il-kwantita' ta' traffiku.

Forsi dan m'huwiex il-mument adattat biex wieħed jitkellem dwar kif is-sistema tat-traffiku tista' tkun strutturata permezz ta' pjan integrat li jirrigwarda l-bżonnijiet taċ-ċittadin, pero' ninsab żgur li fil-każ tas-sitema tat-traffiku rridu nagħmlu enfasi kbira min-naħa ta' l- Oppożizzjoni mhux biex nikkritikaw lill-Gvern imma sabiex ngħinu ħalli jkun hawn iktar kuxjenza fost il-pubbliku ta' kemm hu importanti li lkoll nużaw it-toroq tagħna b'mod iktar prudenti billi nsuqu b' attenzjoni akbar.

Rajna inċidenti koroħ iseħħu f'dawn l-aħħar snin u kellna wkoll numru konsiderevoli ta' imwiet u allura rridu nagħmlu sforz biex kemm jista' jkun nevitaw dawn id-disgrazzji, mhux billi nippontaw is-swaba lejn xulxin imma billi nipprovaw insibu mod kif innaqsu dawn l-inċidenti.

Fil-fehma tiegħi hemm diversi raġunijiet għaliex l-inċidenti qegħdin jiżdiedu u l-ewwel waħda hija n-numru ta' vetturi li minn sena għal sena qiegħed dejjem jiżdied.

Ta' min jinnota li l-kwalita' ta' inċidenti li jseħħu inbidlet għax filwaqt li qabel kien ikollna inċidenti żgħar illum qed ikollna inċidenti fatali jew inkella serji ħafna li jagħmlu dannu lill-persuni li jkunu nvoluti fihom.

Fil-fehma tiegħi dan qed iseħħ mhux biss għar-raġuni li hawn ħafna vetturi ġodda u allura jkollhom iktar power, imma wkoll għaliex sar improvement fl-arterial roads u allura min jagħmel użu minnhom se tiġih it-tentazzjoni li jsuq b'veloċita' akbar.

Ma naħsibx li minħabba f'hekk għandna nikkundannaw l-improvement li sar f'dawn l-aħħar snin fl- arterial road network tagħna, imma rridu ndaħħlu l-kuxjenza fost il- pubbliku Malti li l-fatt li se ssuq aktar ifisser li trid tkun aktar prudenti fis-sewqan u li jkun konxju tar-regoli tat-toroq għax min jikser dawn ir-regoli se joħloq periklu kbir mhux biss għalih imma għal persuni oħra li ma jaħtu xejn.

Suġġeriment li nixtieq nagħmel għal meta tiġi ntrodotta l-liġi rigward ir- rata ta' taxxa huwa li għallinqas uħud mill-fondi li jinġabru minn dawn it- taxxi jiġu ddedikati għal kampanja ta' tagħlim, ta' edukazzjoni u ta' formazzjoni rigward is-sewqan.

Naf li l-ministeru għat-trasport u portijiet qed iħares bl-iktar mod serju lejn kif jista' jieħu miżuri dwar id-driving tests.

Meta kont responsabbli minn dan il-ministeru kienu diġa' saru diversi studji dwar kif wieħed jista' jtejjeb is-sistema tad-driving tests u jinforza r-regolamenti tat-toroq.

Naħseb li ta' min isegwi s- suġġeriment tiegħi li ammont mill-fondi li jinġabru permezz tat-taxxi jintużaw sabiex intejbu l-kondizzjoni tat-toroq.

Jien inħoss li bħala membru parlamentari huwa d-dover tiegħi li nitkellem dwar il-fatt li ma tantx jidher li qed ikun hemm enforcement ta' dawn ir-regolamenti u kulħadd qed jutilizza dawn it-toroq arterjali b'ċerta traskuraġni.

Irridu nfiehmu lill-poplu li għandu jsuq skond ir-regolamenti u b'ċerta attenzjoni.

Huwa veru li aktar ma ssuq se tasal iktar malajr imma wieħed għandu jsegwi dawn ir-regolamenti li joffru sigurta' kemm għas-sewwieq u anke għal ħaddieħor.

Parti minn dawn il-fondi jistgħu wkoll imorru fuq traffic planning u traffic management.

Hawnhekk wieħed jara d-diffikultajiet li jista' jsib il-gvern sabiex jorganizza dan is-settur.

Il-ministeru għat-trasport u portijiet għandu jkollu ċerta responsabbilta' fil-management tat-traffiku għaliex ma jagħmilx sens li jieħu ħsieb it-trasport mingħajr ma jkollu sehem fl-organizzazzjoni tat-traffiku.

Hawnhekk il-liġi għadha tisparpalja l-poteri bejn dawk li għandu l-Kummissarju tal-Pulizija u l-poteri li tippretendi li għandha l-Planning Authority.

Huwa importanti li l- ministeru tat-trasport ikollu wkoll il-possibbilta' li jkun id-driving force wara l-bidliet u l-politika tat-traffiku fil-pajjiż.

Id-direttur inkarigat mil-liċenzji u mit-testjar tal-karrozzi għandu diġa' bidu ta' strutturi u fil-fatt huwa d-direttur tat-traffiku skond id-designation li għandu għax hemmhekk hemm il-bidu ta' bidla li trid tkompli sseħħ biex il- kontroll u l-management tat-traffiku jaqgħu direttament taħt il-ministeru tat-trasport.

Naturalment mhux l-enforcement tat-traffiku għax dan tajjeb li jibqgħu jagħmluh il-pulizija imma jkun tajjeb ukoll li wħud mill-flus li joħorġu mit-taxxi li qegħdin niddiskutu f'din il-liġi jsibu posthom fil-Vot tal-pulizija u tat-traffic police.

Huwa importanti li s-settur tat-traffic police jiġi msaħħaħ b'aktar nies li jistgħu jagħtu servizz lill-komunita' għax il-preżenza tat-traffic police fit-toroq tagħna hija preżenza ta' sigurta' għal min jipprova jsegwi r-regolamenti tat-traffiku u tista' tkun preżenza ta' detterent biex ma jkunx hemm infringements kbar minn min isuq fit-toroq li jistgħu jikkawżaw danni lil ħaddieħor.

Madam Speaker, nemmen li hemm ħafna xogħol x'isir fis-settur tat-traffiku u għalhekk huwa importanti li l-fondi li joħorġu bl-implimentazzjoni ta' din il-liġi jiġu indirrizzati direttament lejn dan is-settur.

L-iktar ħaġa importanti hija li l-flus li jinġabru mir-reġistrazzjoni ta' karrozzi jkunu marbutin ma' l-iżvilupp ta' l-arterial network u tat-toroq f'pajjiżna.

Jekk it-toroq ma jkunux fi stat tajjeb, allura tista' ssib min jargumenta - u jkun argument ġust - li l-ewwel il-gvern imissu jirranġa t-toroq imbagħad jittestja l-karozzi tan-nies biex jara jekk humiex f'kondizzjoni tajba.

Kif ġie argumentat ukoll fil-ġurnali, il-gvern qed ipoġġi "the cart before the horse" jekk jagħmel dan it-test - li hija taxxa ġdida fuq iċ- ċittadin biex l-Istat ikun jista' jiċċekkja jekk il-karrozza hijiex tajba għat-triq - meta l-Istat għadu m'għamilx biżżejjed xogħol biex jirranġa t- toroq.

Jekk wieħed jara l-istat tat-toroq u jara kemm ħa żmien dan il- Gvern biex irranġa l-junction ta' Tal-Qroqq - li suppost kellha tkun lesta f'Mejju jew f'Marzu li għadda - isib li ħa ħafna iktar xhur biex lestiha.

Fil-fatt kont għamilt mistoqsija parlamentari lill-ministru responsabbli mill-infrastruttura - li naturalment għandu ħafna responsabbiltajiet - fejn staqsejtu jekk il-junction ta' Regional Road hijiex lesta u hu kien irrispondieni li hija prattikament lesta imma ma kienx jaf li kien jonqos triq sħiħa biex tgħaqqad dik il-junction ma' Santa Venera bypass.

Dan għaliex qed ngħidu?

Dan juri kemm huwa importanti li s-settur tat-toroq jerġa' jmur lura mad-dikasteru li huwa marbut mat-trasport għax hemmhekk jista' jingħata l-attenzjoni li jixraqlu minn min qed jagħmel il-management tat-traffiku u r-reġistrazzjoni tal-vetturi jkun jista' jistudja kif jiġu żviluppati u rranġati aħjar it-toroq.

Madam Speaker, nixtieq nagħmel riferenza għal ċerti affarijiet speċifiċi li għandhom x'jaqsmu mar-reġistrazzjoni tal-karozzi u li huma marbutin ma' kif wieħed għandu jkollu politika ta' trasport f'pajjiżna.

L-ewwelnett nixtieq insemmi l-kwestjoni tal-motor scooters u l-motor cycles.

Nixtieq nistaqsi jekk il-Gvern huwiex qed jikkonsidra li għandu jkun hemm iktar diskriminazzjoni fir-rigward tat-taxxa għal dan is-settur għax jista' jkun li wieħed għandu jinkorraġġixxi dan is-settur kemm minħabba l-aspett ta' l- ambjent, kemm minħabba parking - għax nafu kemm qegħdin jikbru d- diffikultajiet għall-parking - u kemm minħabba l-element ta' pollution.

Diskussjoni fuq liġi bħal din li għandna quddiemna setgħet isservi ta' okkażjoni biex issir reviżjoni tar-rati tat-taxxa ħalli nsaħħu dan is-setur li kiber f'pajjiżi oħrajn imma baqa' żgħir f'pajjiżna.

Il-Gvern irid jara x'inhuma l-vantaġġi li pajjiżna jista' jkollu minn politika bħal din.

Jien qed inpoġġiha fuq l-agenda għad-diskussjoni għax b'din it-taxxa jidher li ma tbiddel xejn minn dak li kien hemm qabel għar-rigward ta' dan is-settur.

Hemm xi konsiderazzjoni partikolari għar-rigward tal-motor scooters u l- motor cycles li tista' tkun ta' utilita' fl-iżvilupp ta' politika integrata tat-trasport f'pajjiżna?

Wieħed jista' jħares lejn il-qagħda f'ċerti setturi oħrajn.

Dan l-aħħar rajna li s-Sur David Arrigo - persuna li taħdem ħafna fejn jidħlu vintage cars - kellu l-kuraġġ li jagħmel xi ħaġa li tagħmel unur lil pajjiżna għax qasam miċ-Ċina għal Pariġi b'vettura qadima.

Din turi li hawn ħafna nies f'pajjiżna li jħarsu lejn dan is-settur tal-vintage cars b'ċertu interess.

Nistaqsi wkoll jekk dan is-settur għandux jingħata iktar għajnuna billi f'liġijiet bħal dawn issir diskriminazzjoni favur min ikun qed jaħdem f'dan il-qasam u jkun qed jagħti kontribut kulturali u storiku lill-pajjiż billi jżomm vintage cars fi stat li jaħdmu.

Dawn m'humiex karrozzi li għandhom speed qawwi, allura m'humiex ta' periklu fit-toroq tagħna, anzi dawn ikomplu jsaħħu l-istorja tat-trasport f'pajjiżna u l-wirt kulturali li dan il-pajjiż għandu bil-bosta, ħafna darba b'mertu ta' individwi li jkollhom imħabba speċjali għal xi qasam partikolari u jiddedikaw ħafna ħin u flus għalih.

Nemmen li meta qed niddiskutu liġi bħal din għandna nirriflettu fuq ir-rata ta' taxxa għal dan is-settur partikolari tat-trasport li għandu aspett kulturali importanti.

MADAM SPEAKER: Ippermettili Onorevoli, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Frendo jkompli jinstema'.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Nipproponi li l-Onor.

Frendo jkompli jinstema'.

MADAM SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Frendo jkompli jinstema'.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill-Kamra kollha.

Nixtieq ngħid li dawn l-argumenti qed inpoġġihom b'sens ta' kritika kostruttiva biex it-trasport jista' jkompli jiġi żviluppat.

Semmejt li huwa importanti li f'dan il-pajjiż ikun hemm programmazzjoni ta' kif jintużaw il-fondi li jinġabru minn din it-taxxa.

Ħafna drabi l-fondi li jinġabru minn dan il-qasam, fosthom il-fondi li qed tissuġġerixxi din il- liġi, jidħlu fil-Fond Konsolidat u mbagħad jintilfu fir-wrangling li jsir hemmhekk mal-ministeru tal-finanzi biex wieħed jipprova jieħu fondi għall- proġetti jew programmi li jkun hemm.

Naħseb li huwa xieraq li jkun hemm politika ċara li persentaġġ minn dawn il-fondi jkunu dedikati għall- ministeru tat-trasport u b'mod partikolari għall-programmi indirizzati lejn iktar edukazzjoni rigward traffiku u lejn l-iżvilupp ta' aspetti bħalma huma t-traffic lights and pedestrian lights u lejn l-iżvilupp u l-irranġar tat-toroq, li sfortunatament m'huwiex parti mill-ministeru tat-trasport imma għandu jsir parti minnu għax hemm postu.

Ladarba semmejt it-traffic lights u l-pedestrian lights irrid ngħid li dan huwa mezz ieħor ta' kif tista' tirregola t-traffiku.

Jien kelli r- responsabbilta' ta' dan il-ministeru u kelli l-kompitu li nintroduċi t- traffic lights u l-pedestrian lights, xi ħaġa li kient prattikament sparixxiet minn pajjiżna.

Fil-fatt dawn kienu suċċess kbir u fl-opinjoni tiegħi organizzaw u daħħlu ftit sens ta' dixxiplina fis-sewqan li mbagħad kompla kiber bl-introduzzjoni tal-clamping u t-towing, li bħala prinċipju hija xi ħaġa pożittiva, anke jekk kien hemm diversi punti ta' kritika għall- mod kif is-sistema qed tiġi operata.

Jien naħseb li din hija xi ħaġa li se żżid is-sens ta' dixxiplina u l-ordni fil-mod kif noperaw f'dan il-pajjiż.

Irrid ngħid li t-traffic lights u l-pedestrian lights ukoll jagħmlu parti minn dan in-network.

Niftakar li l-pelican lights ġew introdotti għall- ewwel darba f'Ħaż-Żabbar u meta raw li għamlu suċċess il-kunsilli lokali ta' diversi bliet u rħula bdew jitolbu sabiex indaħħluhom kullimkien.

Din hija ħaġa tajba u meta wieħed ikun qed jiddeċiedi kif se jqassam il-fondi li jinġabru mit-taxxa ta' reġistrazzjoni għandu jieħu in konsiderazzjoni li parti minn dawn il-fondi jiġu allokati lil-local councils biex ikunu jistgħu jagħmlu programmi bħal dawn.

L-ammont ta' taxxa li tinġabar minn dan il-qasam huwa pjuttost kbir pero' naturalment dejjem se ssib x'tagħmel b'dawn il-flus.

Hawn ma rridx nagħti l-impressjoni li dan huwa cake li tista' taqsmu f'miljun biċċa, imma rrid nenfasizza li jagħmel sens li dawn il-fondi jitqassmu lill-istess ministeru li jkun ġabarhom biex permezz tagħhom ikun jista' jtejjeb is-sistema u r-regolamenti tat-traffiku u joħloq iktar sigurta' għall-pedestrians u għal min jagħmel użu mit-trasport f'pajjiżna.

Huwa importanti wkoll li ma jiġux introdotti taxxi ebsin għal min juża t- trasport sabiex ikabbar is-settur kummerċjali f'pajjiżna.

Kif diġa' għidt, ma rridux naħsbu li dan huwa settur magħluq fih innifsu għax għall- kuntrarju dan is-settur jagħmel ħafna ġid lil setturi oħrajn.

Nafu li huwa mportanti li pajjiżna jħaddan politika serja rigward it-turiżmu, b'mod speċjali fil-każ tat-trasport.

Hawn ma rridx infisser li se ninjoraw il- bżonnijiet tal-Maltin għaliex wara kollox dan huwa pajjiżna u kulħadd irid li kemm jista' jkun isiru affarijiet sabiex itejbu l-livell tat-trasport.

Madam Speaker, tkun ħaġa tajba kieku l-Gvern jikkonsidra s-suġġerimenti li tressqu matul dan id-dibattitu u jagħtina risposta dwarhom, partikolarment rigward l-impenn li ma jgħollix it-taxxi għal min jopera fis- settur kummerċjali.

Nixtieq nappella lill-Gvern biex meta jkun qed jimmodifika s-sistema tat-taxxi ma jtellifx il-vantaġġ li kienu jgawdu dawn l-operaturi permezz tal-VAT u hawn qed nirriferi għal dak l-ammont li kien refundable għax din il-ħaġa ma teżistix fis-sistema l-ġdida.

Huwa importanti wkoll li jkun hemm dikjarazzjoni min-naħa tal-Gvern li parti mill-fondi li jinġabru mir-reġistrazzjoni tal-vetturi jiġu ddedikati għal aspetti kulturali u edukattivi, kif ukoll sabiex jirranġaw it-toroq u jtejbu r-regolamentazzjoni tat-traffiku.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Madam Speaker, mingħajr ma noqgħod nirrepeti dak li diġa' ntqal qabel, nixtieq naqbad xi partijiet li s'issa għadhom ma ssemmewx u nibda billi ngħid li fl-idea tiegħi l-karozzi l-ġodda qed jinżammu ġewwa u l-karozzi l-qodma qed jintefgħu barra.

Skond l- informazzjoni li għandi hemm eluf ta' karozzi ġodda għand l-aġenti li għadhom ma ħarġux għall-bejgħ għar-raġuni li l-kummerċ f'din l-aħħar sena ma laħaqx il-livell ta' żmenijiet oħra.

Per eżempju, nafu li l-Gvern naqqas id-dħul tiegħu mit-taxxa ta' reġistrazzjoni fuq karozzi ġodda b'Lm6 miljun u dan jikkonferma li kien hawn nuqqas ta' bejgħ, partikolarment ta' dawk il-karozzi li għandhom ċilindrata għolja.

Min-naħa l-oħra hawn kwantita' kbira ta' karozzi second hand li qegħdin jimlew it-toroq tagħna.

Jien m'iniex kontra li wieħed ibigħ il-karozza tiegħu u naf li biex tbigħ trid turi x'għandek, imma sar hawn wisq karozzi second hand kemm fix-showrooms u anke pparkjati fit-toroq u minħabba fihom dawk li jkunu qed jagħmlu użu mit-toroq ma jsibux fejn jipparkjaw, minbarra li qegħdin jikkaġunaw diversi traffic jams.

(Interruzzjonijet) Id-dealers ikollhom kemm karozzi ġodda anke karozzi second hand u ma nistax ngħid li l- karozzi ġodda qegħdin jokkupaw it-toroq tagħna għaliex dawn iżommuhom fix- showrooms imma ħafna mill-karozzi second hand qegħdin jitpoġġew fit-toroq.

(Interruzzjonijiet) Sew kienet tagħmel l-Awtorita' ta' l-Ippjanar li ma tagħtix permess għal showrooms tal-karozzi f'main roads, pero' llum il- ġurnata din il-ħaġa m'għadhiex tiġi nforzata daqs qabel għaliex m'għandniex nies biżżejjed biex jagħmlu dan.

(Interruzzjonijiet) Biex tmur sal-Belt tkun ixxurtjat jekk tasal fil-ħin għax faċilment tista' tinqabad f'xi traffic jam.

Hawn nista' nsemmi postijiet oħra bħalma huma Tas-Sliema, San Ġiljan u l-Ħamrun, postijiet li huma ffrekwentati minħabba supermarkets u ħwienet kummerċjali oħra.

Irrid nirrimarka wkoll li f'pajjiżna qegħdin nimtlew bl-iscrapyards li fihom jintefgħu karozzi mkissrin, minbarra li dawn qegħdin jokkupaw areas li suppost huma agrikoli.

Wara li jżarmawlhom kollox, il-karozzi li ma jkunux jistgħu jinbiegħu qegħdin jitilquhom fl-għelieqi jew inkella jitfgħuhom minn fuq xi rdum u allura qegħdin iħassru l-ambjent.

Hawn irrid infaħħar lill-Kunsill Lokali tas-Siġġiewi li dan l-aħħar tella' diversi karozzi li kienu ntefgħu mill-irdumijiet ta' Ħad-Dingli sabiex ma jibqgħux jirvinaw l-ambjent.

Riċentement fuq stazzjoni televiżiv Taljan urewna apparat li jirriduċi karozza f'forma ta' ktieb.

Naħseb li makkinarju bħal dan huwa ideali għal hawn Malta biex karozzi li ma jkunux għadhom tajbin ma jintefgħux aktar f'nofs għalqa.

Jiġifieri naħseb li l-Ministru għandu jinkoraġġixxi dan l-investiment biex ma nkomplux inħassru l-ambjent b'dan l- imbarazz li ma nafux x'se naqbdu nagħmlu bih.

Ħafna drabi dawn il-karozzi jintużaw għall-ħadid imma numru kbir minnhom qegħdin jiġu skartati fl- għelieqi jew jintefgħu mill-irdumijiet.

GĦalhekk nittama li din il- problema tiġi tackled.

Problema oħra li xtaqt insemmi hija li sar hawn diversi coaches u buses li m'humiex qegħdin jiġu ggaraxxjati, speċjalment dawk il-coaches enormi li qed jintużaw sabiex iġorru t-turisti.

Fil-fatt dan l-aħħar l-Awtorita' ta' l-Ippjanar ħarġet applikazzjoni għall-garaging ta' iktar minn 50 coach ġdida u dan wara li s-sidien tal-coaches kienu marru għand l-MDC sabiex jingħataw biċċa art f'xi industrial area.

Sfortunatament l-MDC lanqas biss ikkonsidrat it-talba għas-sempliċi raġuni li l-korporazzjoni ssostni li tagħti artijiet għall-manifattura u għall-fabbriki biss.

Peress li dan l-aħħar kellna żieda fil-coaches u qegħdin iġibu coaches akbar u aktar moderni, irridu naċċettaw li dawn ma jistgħux jibqgħu jiġu ggaraxxjati fil- qalba tal-bliet u l-irħula jew inkella agħar minn hekk jitħallew fit- toroq.

Dawn ħadd ma jridhom wara biebu, kemm minħabba l-ingombru u anke minħabba l-fumes li jitfgħu meta jiġu biex isuquhom.

Jien nittama li l- Ministru jieħu dan is-suġġeriment bis-serjeta' u jinstab xi post addattat.

Il-fatt hu li ġaladarba qed jiġu importati dawn il-coaches il-kbar jeħtieġ li jinstabu garaxxijiet għalihom, kemm permezz ta' l-MDC kif ukoIl permezz ta' entitajiet oħra.

Jien nittama li din il-problema tiġi ttekkiljata bl- aħjar mod possibbli.

In-nuqqas ta' garages adegwati qed igiegħel lis-sidien jipparkjaw l- coach fejn isibu, ġieli anke f'nofs tunnel.

Fil-fatt dan l-aħħar seħħ inċident ikrah - fortunatament ma weġġa' ħadd f'dan l-inċident - minħabba li kien hemm xarabank ipparkjata f'mina.

Kumbinazzjoni llum fil-gazzetta qrajna li l-Pulizija kienet ġiet informata bil-qagħda perikoluża ta' dik ix- xarabank pero' mid-dehra ma kellhomx ċans jew ma kellhomx trasport biex jaraw li titneħħa minn hemm, bil-konsegwenza li seħħ dan l-inċident li seta' kien fatali.

Naturalment jien ma nixtieqx nidħol fil-mertu ta' min għandu tort imma dan l-inċident juri kemm huwa importanti li jkollna malajr kemm jista' jkun it-traffic wardens biex iħarsu aħjar it-traffiku.

Appell ieħor li nixtieq nagħmel jittratta dwar it-trailers.

Dan l-aħħar aħna rajna ħafna inċidenti fejn trailers inqalbu u korrew xi nies minħabba tagħbija esaġerata jew minħabba li l-merkanzija ma tkunx marbuta sew.

Bħalma qal il-kelliem ta' qabli, l-Onor.

Michael Frendo, jeħtieġ li jkun hemm surveillance adegwat fit-toroq u, jekk il-Korp tal-Pulizija għandu nuqqas ta' staff, huwa importanti li dan ix-xogħol jagħmluh it- traffic wardens.

Jien ili għaxar snin, jiġifieri kemm ili hawn ġew, nisħaq fuq il-punt li fit-toroq għandna naraw iktar traffic wardens.

Dan jgħodd ħafna għal meta iseħħ xi inċident tat-traffiku għax ħafna drabi l-pulizija jdumu biex jaslu fuq il-post ta' l-inċident.

Dan huwa importanti ħafna għax b'hekk nevitaw it-traffic jams kull darba li jseħħ xi inċident.

Madam Speaker, bħalissa qegħdin nistennew li jiġu l-buses il-ġodda u nispera li l-Ministru, li tant kien jikkritikana dwar il-low floor buses, iħaffef il-proċess ħalli jfittex iġib dawn il-karozzi li permezz tagħhom il- poplu Malti jkun jista' jingħata servizz aħjar.

Jien m'għandix dubju li l- Ministru qed jaħdem sabiex ikun hawn ċerta effiċjenza fis-sistema tal- karozzi tal-linja għaliex dan jista' jgħin sabiex inaqqas il-private cars mit-toroq tagħna.

Ir-raġuni għaliex kulħadd juża l-karozza tiegħu hi minħabba li l-buses mhux dejjem ikunu fi stat tajjeb u ħafna drabi meta tirkibhom tispiċċa kollok trab.

Madam Speaker, huwa fatt li ħafna mill-inċidenti li jkollna huma kkawżati minn heavy traffic u minn sewqan esaġerat.

Minkejja li għadna ma waqqafniex mekkaniżmu sabiex nidentifikaw ir-raġuni li għaliha qed ikollna daqstant inċidenti tat-traffiku, għandna nintroduċu s-sistema tal- breathalyser mingħajr aktar dewmien.

Fil-fatt il-Gvern Nazzjonalista kien diġa' ressaq abbozz ta' liġi fuq dan ir-rigward pero' llum, minkejja li issa ilu sena li nbidel il-gvern, għadu ma sar xejn.

Hemm bżonn li din is- sistema tidħol mill-iktar fis possibbli għax hija bżonjuża ħafna biex jiġu evitati iktar inċidenti tat-traffiku u meta jsir xi inċident il-pulizija jkunu jafu jekk il-kawża ta' l-inċident tkunx ġejja minn xorb żejjed.

Hawn ma nistax ma nsemmix l-istat tat-toroq.

Fil-fatt, xi ftit ilu, ħofra li kien hemm fi triq f'San Ġiljan kienet il-kawża ta' inċident tat- traffiku fejn korra wieħed u, jekk m'iniex sejjer żball, il-qorti ddeċidiet li s-sid tal-karozza li kienet involuta f'dan l-inċident għandu jieħu passi kontra d-direttur tad-dipartiment tat-toroq minħabba li ħalla t-triq f'dak l-istat minkejja li saru diversi telefonati lid-dipartiment biex din it- triq tissewwa.

GĦalhekk anke l-gvern għandu jkun responsabbli għal ċerta ħsara li ssir fil-vetturi.

Madam Speaker, bħalissa hawn għajdut - jien naħseb li l-Ministru sema' bih ukoll - li l-heavy vehicles, il-vannijiet u l-karozzi kummerċjali m'humiex se jitħallew fit-toroq fil-Ħdud u l-festi.

Jien ma nafx kemm dan l-għajdut huwa minnu u għalhekk nixtieq li l-Ministru jiċċara l-pożizzjoni.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Debono Grech .

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jien m'għandi għalfejn niċċara xejn għax m'għidt xejn fuq hekk.

Fuq kollox, minkejja li hemm liġi ta' l-1949 dwar dan, intom qatt ma emendajtuha.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: M'huwiex dak l-argument.

Nifhem li għandna noqogħdu fuq fatti u mhux fuq għajdut pero' xtaqt li kieku l-Ministru jilluminana dwar dan.

Qed ngħid dan għax ċerti karozzi kummerċjali ma jkunu qed jagħmlu l-ebda ħsara u ma jkunux qed jostakolaw it-traffiku.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Onor. Debono Grech, jekk jogħġbok tinterrompix.

Kompli, Onor. Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Madam Speaker, ma nafx il-Ministru jaqbilx miegħi - nifhem li ma jistax jaqbel miegħi fuq kollox! - dwar il-fatt li l- insurance premiums fuq karozzi ta' żgħażagħ li ma jkunux għalqu l-25 sena huma għolja b'mod skandaluż.

Wieħed jifhimha li l-insurance agencies ikunu jridu jissalvagwardjaw l-interessi tagħhom, aktar u aktar wara dak is- survey li minnu rriżulta li l-biċċa l-kbira ta' l-inċidenti tat-traffiku jinvolvu sewwieqa ta' taħt it-30 sena.

Pero' wieħed ma jistax jiġġeneralizza għax hemm ħafna żgħażagħ li jsuqu tajjeb ħafna u bil-għaqal.

GĦalhekk nappella lill-insurance agencies biex joħorġu b'xi inċentiv sabiex dawk iż-żgħażagħ li jkun ilhom isuqu erba' snin u li qatt ma kellhom inċident tat-traffiku jkunu intitolati għal xi riduzzjoni fil-premium.

B'hekk dawk li jibdew isuqu minn meta jkollhom 18-il sena jibqgħu jħallsu l- insurance tal-karozza tagħhom b'rata għolja sakemm ikollhom 22 sena u mhux sa 25 sena.

Jien nappella lil min hu ikkonċernat sabiex jikkonsidra serjament dan is-suġġeriment.

ONOR.

EDWIN GRECH: Jiġifieri l-Onor.

Bonnici qed jissuġġerixxi li l- insurance agencies jgħollu l-premium tal-karozzi ta' dawk iż-żgħażagħ li jkunu għadhom m'għalqux il-25 sena?

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Anzi qed ngħid bil-kontra ta' dak li qed tgħid int. Inti qed tifhimni ħażin apposta!

ONOR.

EDWIN GRECH: Jien hekk fhimtek.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Imma inti fhimt ħażin apposta!

Jien qed nilmenta għall-fatt li l-insurance agencies qed jiċċarġjaw premiums għolja lil dawk li għadhom m'għalqux il-25 sena u qed nissuġġerixxi li dawk iż-żgħażagħ li ilhom isuqu għal erba' snin mingħajr ma kellhom l-ebda inċident tat- traffiku jonqsilhom il-premium.

Dan is-suġġeriment narah tajjeb u ta' min jikkonsidrah għax fl-istess ħin għandu jservi bħala inċentiv biex iż- żgħażagħ joqogħdu iktar attenti kif isuqu ħalli b'hekk wara erba' snin ikollhom riduzzjoni fl-insurance premium.

Madam Speaker, l-aħħar punt li nixtieq nagħmel jirrigwarda t-trasferiment tal-karozzi second hand.

Hemm bżonn li meta tinbiegħ xi karozza li tkun ilha iktar minn għaxar snin barra jsirilha test qabel ma jsir it-transfer ħalli b'hekk neliminaw ħafna mill-karozzi qodma.

Aħna m'għandniex naqtgħu xi sentenza li kull karozza li tkun ilha barra iktar minn għaxar snin tiġi scrapped - nafu li fil-maġġoranza tagħhom il-Maltin jibżgħu ħafna għall- karozza tagħhom - iżda qed nissuġġerixxi li jekk ikun se jsir transfer ta' karozza li tkun ilha barra għal iktar minn għaxar snin isirilha dan it-test qabel ma terġa' tinbiegħ.

Jien nittama li dawn is-suġġerimenti prattiċi li qed nagħmel, u li ma jinvolvux xi spejjeż enormi, jiġu milqugħa, aċċettati u implimentati fl-interess tal-poplu Malti.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Nirringrazzjak.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) La m'hawnx aktar rimarki, nitlob lill-Ministru Debono Grech biex jgħaddi għall- winding-up.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Madam Speaker, veru li dan l-abbozz ta' liġi li qed niddiskutu huwa money bill pero' mhuwiex sewwa li nirripetu l-istess kliem ta' xulxin.

(Interruzzjonijiet) Issa nispera li meta nkun qed nitkellem ma jqumx l-Onor.

Gonzi u jgħidli li qiegħed out of order!

L-ewwelnett irrid ngħid li ħadt pjaċir li wara sena l-Onor.

Frendo qam jitkellem fuq dan il-qasam, pero' ħafna mis-suġġerimenti li għamel fid- diskors tiegħu seta' liberament poġġihom fil-prattika meta kien ministru.

Il-Gvern tiegħu kien ilu disa' snin u nofs fil-poter u hu kien ilu ministru responsabbli mit-trasport xi erba' snin.

Jiġifieri f'dak il-perijodu kellu ċans jagħmel il-wiċċ tat-toroq tagħna lixxi bħall-ħġieġ, seta' għamel irħam kullimkien u seta' għamel dak kollu li ssuġġerixxa fid-diskors tiegħu.

Imma mbagħad l-Onor.

Frendo m'għandux jippretendi li jien f'sena nagħmel dan kollu.

L-Onor.

Membru jaf li jien m'iniex responsabbli għall- manutenzjoni tat-toroq għalkemm kemm jien kif ukoll il-ministru konċernat naqblu li għandha ssir din il-manutenzjoni.

Pero' li daqqa niġu ngħidu li naqblu mal-clamping u mat-towing u daqqa li ma naqblux; li daqqa wieħed jiġi jgħid kemm huwa nkwetat minħabba li naqas il-bejgħ tal-karozzi u l-ieħor jgħid li huwa tajjeb li naqas il-bejgħ tal- karozzi għax b'hekk jonqos it-traffiku; li daqqa wieħed jiġi jgħid li għandna nnaqqsu n-numru tal- karozzi li jingħataw lid-dealers, naturalment biex imbagħad tmorru xxewxuhom li qegħdin innaqqsulhom mill-bejgħ; li daqqa wieħed jiġi jgħid li għandna heavy traffic u l-ieħor jiġi jgerger minħabba li qal li hawn għajdut li l-heavy vehicles mhux se jibqgħu jitħallew fit- toroq fil-Ħdud u fil-festi ...(Interruzzjonijiet) Jien m'għidt xejn fuq dan ir-rigward u meta nkun irrid ngħid xi ħaġa jien niġi ngħidha hawnhekk.

L-Onor.

Bonnici jmissu jmur jistaqsi lil min tah l-informazzjoni jekk huwiex veru li l-heavy vehicles u l-karozzi kummerċjali mhux se jitħallew joħorġu fit-toroq fil-Ħdud u l-festi.

Aħna drajnihom dawn l-affarijiet!

Madam Speaker, intqal ukoll li fi żmien il-Gvern Laburista naqas in-numru ta' karozzi ġodda.

L-Onor.

Bonnici rrisponda għal dan meta qal li ħafna mir-revenue naqas għax inxtraw karozzi ta' ċilindrata baxxa.

Kien hawn min qal li hawn ħafna karozzi second-hand, imma dan ifisser li żdiedu l-karozzi l-ġodda u fil-fatt mill-istatistika li għandna sal-lum jidher li kien hemm numru tajjeb ta' karozzi ġodda.

Aħna qed nipprovaw ukoll indaħħlu edukazzjoni fis-sewqan.

Il-kollega tiegħi semma li kien hemm ħofra fi triq f'San Ġiljan fejn weġġa' wieħed u qed jagħti tort lill-gvern.

Nixtieq infakkar lill-Onor.

Bonnici li darba fit-triq tar-Rabat kien hemm wieħed li ħa daqqa u l-qorti qatgħetha li kien tort tal-gvern.

Din il-ħofra li kienet fejn hemm il- fabbrika ta' Farsons, il-Gvern Nazzjonalista baqa' ma sewwihiex u kellu jkun Gvern Laburista biex sewwieha.

Jiġifieri ma noqogħdux inwaħħlu f'dan il-gvern għax fil-fatt qed jiġu rranġati t-toroq li sibna mħarbtin.

Waħda mit-toroq li qed nagħmlu u li se tkun lesta suret in-nies hija t-triq tal- Fgura u se nirranġaw Triq Psaila wkoll.

(Interruzzjonijiet) Jien kont niġi nikkritika lill-ministru tat-trasport li kien responsabbli mit-toroq dak iż-żmien u xorta baqa' ma rranġahiex Triq Psaila!

Irranġaha it-Triq tal-Fgura?

Il-ġimgħa l-oħra fil-gazzetta tagħhom kien hemm kritika għaliex inqalgħet it-triq taċ-ċimiterju u naturalment xi ftit tal-konġestjoni kien hemm u bdejtu tgħidu li l-Gvern ma jafx x'inhu jagħmel.

Imma fi ħmistax-il ġurnata il-Gvern uriekhom x'inhu jagħmel għax il-ministeru tat-trasport flimkien mal-ministeru tat-toroq irranġaw ħdejn iċ-ċimiterju.

(Interruzzjonijiet) Imissha ma ssolvitx il-problema tat-traffiku ħdejn iċ- ċimiterju!

Mela nonfqu Lm6 miljun biex Lm5 miljun minnhom jeħodhom fil-but il-kuntrattur u ma tirranġaw xejn!

(Interruzzjonijiet) Issa naraw solvejnihiex.

Ma ssolvix inti, Onor. Mugliett, għax jekk tibqa' ħiereġ mit-triq li tgħaddi int tibqa' sejjer iċ-ċimiterju!

Mela billi tgħid inti!

Insolvu l-problema billi nonfqu Lm5 miljun flyover?

(Interruzzjonijiet) Allura tiġi tgħid li ma solvejnihiex!

Taf x'għamilna tajjeb li min ikun sejjer 'l hemm jieqaf daqsxejn jekk jiġih is-sinjal l-aħmar.

Issa hemmhekk kulma trid iżżid hija waħda bajda u oħra sewda biex meta tasal hemm, jekk tkun għal isfel tmur ma' l-iswed u jekk tkun għal fuq tmur ma' l-abjad!

Mela ma solvejniex problemi!

Qabel ma nirranġaw it-toroq l-ewwel irridu insolvu l-problemi tas-servizz ta' l-ilma u tad-drenaġġ.

Imma dawn l- affarijiet m'għandhomn x'jaqsmu xejn mal-liġi.

In-naħa l-oħra qalu li qabel kienu jieħdu refund fuq il-ħlas tat-taxxa ta' reġistrazzjoni tal-vetturi.

L-ewwelnett ir-refund ma kienx jingħata fil-każijiet kollha u nerġa' nikkonferma li dawk il-vetturi kklassifikati taħt l-HS Code 87.02 se jibqgħu kif kienu u m'hu se jogħla xejn.

(Interruzzjonijiet) L-ex-ministru tat-trasport qed joqgħod jgħidli biex nagħti garanzija jekk humiex se jogħlew l-affarijiet.

Mela aħna nistgħu ngħidu x'se jiġri 20 sena oħra!

Illum hawn min hu prużuntuż daqshekk u jgħid x'irridu nagħmlu fil-millenju l-ġdid!

Kif nistgħu ngħidu x'se jagħmlu mitt sena oħra!

Lanqas sa 40 sena oħra għax ħafna minna mhux se nkunu hawnhekk.

Kif immur nikkmandah jien x'se jagħmel!

Elf sena ilu ma konniex hawn.

Min dak iż-żmien kien jgħid li d-dinja ddur riedu jagħmuh u llum min ikkundannah talbu skuża.

Jien naf x'se jiġri elf sena oħra!

Nipprovaw nirranġaw kemm trid imma ...

(Interruzzjonijiet) Tliet snin oħra jibda t-tielet elf.

Bilkemm ma rridux inwaħħlu li l-inċidenti li ġraw kienu tort tal-Gvern!

(Interruzzjonijiet) Int ma kontx hawn.

(Interruzzjonijiet) Segwejtni meta għadni nibda!

GĦidlu joqgħod kwiet lill-Onor.

Psaila Savona!

THE DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkhom, m'hemmx interruzzjonijiet.

S'issa kellna dibattitu serju ħafna.

Il-Ministru Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Il-kollega tiegħi l-Onor.

Ċensu Galea qal sewwa ħafna li din m'hijiex kwestjoni politika.

It-traffiku huwa problema nazzjonali għax jaffettwa lil kulħadd.

Lis-sidien tal-coaches daħku bihom għax qabel ma daħlet il- liberalizzazzjoni qalulhom li jistgħu jġibu coaches kemm iridu basta jkollhom garaxx li jesagħhom u wara li ġabu l-coaches il-Planning Authority ma ħarġithilhomx permessi.

Allura mhux bilfors barra se jħalluhom!

Fejn se jagħmluhom dawn!

Qabel ma tawhom il-go-ahead biex iġibu il-coaches, l- awtoritajiet imisshom ħadu ħsieb biex ikun hawn biżżejjed garaxxijiet.

(Interruzzjonijiet) Dik kieku ħaġa żgħira għax ngħidlu: Ġib coach, minn hawn s'hemm, u l-coach iġibha.

L-ex-Ministru Frendo qal li aħna ma konniex naqblu mal-liberalizzazzjoni.

Aħna naqblu mal-liberalizzazzjoni, imma l- Gvern tiegħu għaliex ma lliberalizzax is-settur tal-buses?

Mhux il- coaches!

Dawk kien jaqblilhom li jilliberalizzaw għax kien hemm erba' sidien kbar li belgħu liż-żgħar.

U llum il-gvern għandu problema kif se jipproteġi lil dak is-sid iż-żgħir li għandu coach waħda jew tnejn - għax biex dak ġab il-coach kellu jagħmel ipoteka fuq id-dar - bis-sidien il-kbar li qed jipprovaw ikissruhom.

Aħna tawwalna ż-żmien u għidna li l- liberalizzazzjoni tibda fl-1 ta' Jannar, 1998 u fil-każ ta' Għawdex fl- 1999, għax dawn ma kenux miftehmin mal-Maltin.

Imma issa l- liberalizzazzjoni tfisser li dak li għandu coach waħda jew tnejn se jitkisser?

Sur President, l-għan ta' dan l-abbozz huwa sabiex ineħħi l-element tat- taxxa fuq il-valur miżjud li kien jitħallas fuq it-taxxa ta' reġistrazzjoni.

Mhuwiex veru li dawn kienu jieħdu refund.

Kien hemm agreement li meta jġibu l-buses, coaches jew l-affarijiet ġodda aħna nneħħulhom tant mid-dazju.

Din li kien hemm qabel u din is-sistema għadha hemmhekk u min irid jibdel il-flotta se nneħħulu parti mid-dazju.

L- Għawdxin ma kellhomx din il-faċilita' u tajnihielhom aħna.

Il-Gvern Nazzjonalista kien għamel sistema mingħajr ma sar studju fuqha, fejn jekk kumpannija tax-char-a-bancs ma taqlax ċertu ammont ta' flus, jiġifieri jekk għandha ddaħħal Lm1 miljun taqla' biss Lm0.5 miljun, in-Lm0.5 miljun l- ieħor irid jagħtihulha l-gvern.

Hekk sewwa!

Allura jekk wieħed li għandu ħanut tal-merċa jistma li se jaqla' Lm20,000 u jispiċċa biex jaqla' nofs dak l-ammont, il-gvern irid jagħtih l-Lm10,000 l-oħra u kontroll ta' xejn?

L-amministrazzjoni ta' qabilna ma eseġiet kontroll ta' xejn u issa aħna b'idejna marbutin u se jkollna nagħmlu hekk u in return suppost li l- karozzi se jirranġawhom u jieħdu żieda ta' 1c fin-noll.

Dan li sab il- Gvern Laburista!

Qalulna wkoll li aħna rridu nagħtu s-sussidju ħalli nġibu s-super low floor.

Jien rajt x'kien hemm fil-Gazzetta tal-Gvern u se nġibu low floor.

Issa jien jiddispjaċini meta tgħidu li wegħedtu ċerti affarijiet, imma nkunu rġiel magħna nfusna hawn ġew għax illum lanqas tidħak!

Ħalli ngħid x'sibt ma' wiċċi.

L-Onor.

Frendo ma qalx li sa l-aħħar ta' l-1996 kienu se jġibu 100 char-a-banc ġdida.

Meta dħalt fil-ministeru jien sibt li flus kien hemm ivvotati għal-ħamsa għax ħamsa kien hemm ordnati u l-100 għadni niġri warajhom sal-lum ħalli nara fejn huma.

Kieku kien hemm 100, bħalma ġew il-ħamsa konna nġibu il-100 wkoll.

Jien issa m'iniex se nasal li noħroġ sussidju ta' tant miljuni u l-commuter ma jieħu xejn.

Jien lanqas se naċċetta li nibqgħu sejrin hekk fis-servizz tat-trasport pubbliku f'Għawdex, li jekk wieħed jiġbor tliet passiġġieri biss għall-Qala jgħid li mhux se jsir il-vjaġġ, inkella jgħid li se jagħmel vjaġġ għan- Nadur għax għan-Nadur biss ġabar.

Mhux se nibqgħu sejrin b'dawn l- affarijiet u lanqas se naċċetta iktar li f'Malta ħaddiem jaqtgħulu mill- paga għax tax-char-a-banc baqa' għaddej jew ma għamilx it-trip.

Ara ma taħsbux li se naċċettaw dawn l-affarijiet!

Imma issa tridu tkunu magħna u mhux twaddbu l-ġebla u taħbu jdejkom, bħalma għamlu fil-gazzetta l-bieraħ fejn qalu li qed intellfulhom il-ħobż fl-ajruport lil tat-taxis.

L-ajruport mhuwiex tat-taxi drivers imma huwa tal-poplu, huwa post privat u min ma jridx joqgħod għall-ordnijiet ma jidħolx.

Dak li għamilna fl-ajruport għamilnieh bi ftehim ma' l-assoċjazzjoni tagħhom u wara li ftehemna magħhom ħadd m'hu se jibdlu dak l-agreement jekk mhux bi ftehim mal-gvern.

M'aħniex pulċinelli aħna.

M'iniex se nħalli lanqas lill-ebda ħaddiem tal-gvern flok qiegħed fuq ix-xogħol proprju tiegħu qiegħed hemmhekk bit-taxi - la hu bil-leave u lanqas bis-sick leave - mingħajr il- ktieb li juri li qed jaħdem part-time.

Irrid infaħħru lil dak is-surġent li ġab is-serjeta' fix-xatt.

Dan il-ħmieġ li sibt ma' wiċċi jien!

Jien ma nippretendix li fil-gazzetta nara "Prosit!" għax jien m'għandix bżonn il- prosit imma għidu prosit lill-kumitat tal-white taxis li għamel is- serjeta'.

Meta naslu biex nagħmlu dawn l-affarijiet imbagħad nimxu.

Dawn huma affarijiet li rridu nagħmlu flimkien għax jekk nirranġaw it-trasport għall-poplu kollu se nirranġawh.

Il-ministru tat-trasport li kien hawn qabli kien ilu sena ma jgħid xejn fuq it-trasport u llum ġie fetaħ ħalqu.

Dan jiġi jgħidilna x'għandna nagħmlu!

Għaliex m'għamilhomx hu dawn l-affarijiet li qed jgħid?

Jien meta ħadt ir-responsabbilta' tal-ministeru tat-trasport domt sena biex irranġajt l-affarijiet bit-taħwid li sibt.

Jiġi hemm ħalli ngħidlu x'sibt u mhux jiġi jgħid llum li ma kellux x'jaqsam ma' dik u ma' l-oħra!

Jien sibt ix-xatt ġigġifogu u kulħadd għandu raġun u sibt l-ajruport miexi waħdu, biex ma nsemmilux it-taħwid li sibt fil-Posta.

Dawn huma l- affarijiet li għadni sal-lum nitħabat biex nirranġa.

Il-pjanċi tal-karozzi suppost tbiddlu sa l-aħħar ta' l-1998

u bix-xogħol li għamel id-dipartiment tal-liċenzji dawn bdilnihom minn Marzu sa l-aħħar ta' Ottubru.

Min għadu ma bidilx il-pjanċi se jittieħdu passi kontrih għax kulħadd irċieva l-karta biex jibdilhom.

Dan kont nippretendi li jiġi jgħid hawn ġew.

Mela niġu nistaqsu jekk it-trakkijet humiex se joħorġu nhar ta' ħadd jew hux se joħorġu nhar ta' xogħol!

Ħalli ngħidlek storja tat-trakkijiet, biex tkun tafha tajjeb.

Meta saru d- dimostrazzjonijiet fl-1 ta' Mejju ta' l-1962 mill-Partit Laburista, kellna ngħattu n-numru tat-trakkijiet għax billi kienet festa pubblika, kull min kien jidħol il-Belt bit-trakk kienu jiġbruhulu għal ġimgħa, iħarrkuh u jwaħħluh Lm150 taħt il-liġi ta' l-1949.

Jien għaddejt minnhom dawn l- affarijiet.

Darba, fl-1 ta' Mejju bil-lejl ġabru 18-il trakk għax daħlu l- Belt bihom.

Qalulhom li fil-Ħdud u fil-festi ma jistgħux jużawhom.

Dik kienet il-liġi.

Issa llum, minflok tkellimt fuq din il-liġi kelli nirrispondi għal ċerti affarijiet.

(Interruzzjonijiet) Meta niġu għat- Trasport Authroity inkomplu ngħidu x'sibna, x'għamel u x'beħsiebu jagħmel dan il-Gvern.

Madam Speaker, nerġa' ngħid li b'din il-liġi li għandna quddiemna m'aħna nbiddlu assolutament xejn.

Kulma għamilna kien li neħħejna l-VAT u daħlet l-ETP.

Kif għidt fil-bidu ftit minnhom se jorħsu u oħrajn se jogħlew xi ftit.

Din hi l-pożizzjoni.

Is-suġġerimenti li għamel il-kollega tiegħi l- Onor. Michael Bonnici se neħodhom għax jien m'inix kuntent fuq l-affari ta' l-insurance.

Jien ma nwaħħalx fiż-żgħażagħ biss li huma ttraskurati għax hawn min hu xiħ u hu ttraskurat fis-sewqan.

Jien ma nemminx li l-karozzi l- qodma biss huma ħżiena għax hawn karozzi ġodda li huma ħżiena.

Per eżempju, jien għandi kawża f'idejja fejn wieħed mingħalih li xtara Fiat ġdida u din ma kienet ġdida xejn imma kienet second hand.

Dawn huma affarijiet li ġraw u jerġgħu jiġru.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att ta' l-1994 dwar Taxxi ta' Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor Membri : No) Carried

ONOR.

MEMBRU: Division.

MADAM SPEAKER: Din il-votazzjoni tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Billi ntalbet votazzjoni fid-9.00 p.m. il-Kamra kienet sospiża u rriżumiet 20 minuta wara.

MADAM SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU 84

FAVUR : 35

L-Onor. |Abela Carmelo|Farrugia Noel | |Abela Joseph |Grech Edwin | |Agius Chris |Gulia Gavin | |Attard |Herrera Jose' | |Montalto John| | |Bartolo |Mangion Charles | |Evarist | | |Borg Karmenu |Mintoff Dom | |Brincat Leo |Mizzi Joe | |Buhagiar |Pace Bertu | |Charles | | |Buhagiar |Portelli Alfred | |Louis | | |Camilleri |Refalo Anton | |Maria | | |Cardona Chris|Sant Alfred | |Chircop Karl |Sceberras Trigona Alex | |Cilia Joe |Schembri Adami Sandro | |Dalli Helena |Spiteri Lino | |Debono Grech |Vassallo Adrian | |Joe | | |Farrugia |Vella George | |Anglu | | |Farrugia Joe |Vella Karmenu | |Farrugia | | |Michael | |

KONTRA :34 L-Onor. |Abela Tony |Galea Pace Victor | |Agius Francis|Gatt Austin | |Bonnici Josef|Gonzi Lawrence | |Bonnici |Hyzler George | |Michael | | |Borg Joe |Mifsud Bonnici Antoine | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond | |Cassar Joe |Muscat Claude | |Dalli John |Muscat Richard | |D'Amato Helen|Psaila Savona Joe | |De Marco |Pullicino George | |Guido | | |Debono |Pullicino Orlando Jeffrey | |Giovanna | | |Deguara Louis|Refalo Michael | |Farrugia Jean|Tabone Anton | |Pierre | | |Fenech Adami |Vassallo Edwin | |Eddie | | |Frendo |Vella John | |Michael | | |Galea Censu |Zammit Ninu | |Galea Louis |Zammit Dimech Francis | | | |

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex ikompli jemenda l-Att ta' l-1994 dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur" inqara t-Tieni Darba.

RIŻOLUZZJONI DWAR TRASFERIMENT TA' ARTIJIET

(Ikompli minn aktar kmieni fis-seduta)

MADAM SPEAKER: Il-mistoqsija hi r-riżoluzzjoni f'Dokument "A", b'riferenza għall-Malta Labour Party.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried

ONOR.

MEMBRU: Division.

MADAM SPEAKER: Intalbet votazzjoni u skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 60 din tittieħed immedjatament.

VOTAZZJONI NRU 85

FAVUR : 35 L-Onor. | | | |Abela Carmelo|Farrugia Noel | |Abela Joseph |Grech Edwin | |Agius Chris |Gulia Gavin | |Attard |Herrera Jose' | |Montalto John| | |Bartolo |Mangion Charles | |Evarist | | |Borg Karmenu |Mintoff Dom | |Brincat Leo |Mizzi Joe | |Buhagiar |Pace Bertu | |Charles | | |Buhagiar |Portelli Alfred | |Louis | | |Camilleri |Refalo Anton | |Maria | | |Cardona Chris|Sant Alfred | |Chircop Karl |Sceberras Trigona Alex | |Cilia Joe |Schembri Adami Sandro | |Dalli Helena |Spiteri Lino | |Debono Grech |Vassallo Adrian | |Joe | | |Farrugia |Vella George | |Anglu | | |Farrugia Joe |Vella Karmenu | |Farrugia | | |Michael | |

KONTRA : 34

Ir-Riżoluzzjoni f'Dokument "A" b'riferenza għall-Malta Labour Party għaddiet.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JKOMPLI JEMENDA L-ATT DWAR DAZJU TAS-SISA (EMENDA NRU 2)

EXCISE DUTY (AMENDMENT) (NO 2) BILL

(Ikompli minn aktar kmieni fis-seduta)

MADAM SPEAKER: Il-mistoqsija hi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried

ONOR.

MEMBRU: Division.

MADAM SPEAKER: Intalbet votazzjoni u skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 60 din tittieħed immedjatament.

VOTAZZJONI NRU 86

FAVUR : 35

KONTRA : 34

L-Onor. | | | |Abela Tony |Galea Pace Victor | |Agius Francis|Gatt Austin | |Bonnici Josef|Gonzi Lawrence | |Bonnici |Hyzler George | |Michael | | |Borg Joe |Mifsud Bonnici Antoine | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond | |Cassar Joe |Muscat Claude | |Dalli John |Muscat Richard | |D'Amato Helen|Psaila Savona Joe | |De Marco |Pullicino George | |Guido | | |Debono |Pullicino Orlando Jeffrey | |Giovanna | | |Deguara Louis|Refalo Michael | |Farrugia Jean|Tabone Anton | |Pierre | | |Fenech Adami |Vassallo Edwin | |Eddie | | |Frendo |Vella John | |Michael | | |Galea Censu |Zammit Ninu | |Galea Louis |Zammit Dimech Francis | | | |

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex ikompli jemenda l-Att ta' l-1995 dwar Dazju tas-Sisa" inqara t-Tielet Darba u għadda.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Ministru Mizzi, jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOE MIZZI: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada, it- Tlieta, 4 ta' Novembru, fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur (Emenda Nru 2) - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi Kontra l-Korruzzjoni - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Tribunal għal Talbiet Żgħar - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Ħabs - it-Tieni Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni dwar Malta u l-Unjoni Ewropea - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Condominia - Kumitat Permanenti (Kont.);

Abbozz ta' Liġi biex jagħmel Provvedimenti Speċjali dwar Proċeduri quddiem Qrati - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Lottu Pubbliku - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Pools tal-Gvern Malti fuq il- Logħob - Kumitat Permanenti.

MADAM SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, se nagħmel intervent qasir ħafna.

Għadna kemm smajna lill-Ministru jaqra l-Aġġornament tal-Kamra għal għada filgħaxija fis-6.00 p.m. Dan huwa għal kollox 'il bogħod minn dak li tkellimna u ftehimna dwaru fil-Kumitat tax-Xogħol tal-Kamra.

L- understanding kien li niltaqgħu llum filgħodu, f'nofsinhar u filgħaxija u l- istess ħaġa għal għada.

Nagħmilha ċara li b'daqshekk miniex nipprotesta għaliex se niltaqgħu għada filgħaxija imma nixtieq li l-affarijiet jibdew isiru aħjar.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, inti kont preżenti u taf li għidna li hemm il-possibbilta' li niltaqgħu hekk.

(Interruzzjonijiet) Dan ma jfissirx li konna se nagħmlu seduti bilfors filgħodu, f'nofsinhar u filgħaxija għax ovvjament jiddependi minn kif jimxi x-xogħol tal-Kamra.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, forsi jkun tajjeb li l-Onor.

Membri jkunu jafu li l-aħħar Kumitat tax-Xogħol tal-Kamra, li kellna l-ġimgħa li għaddiet, kien ftit differenti minn tas-soltu għax ltqajna għal siegħa jew aktar bil-magħluq u l-indikazzjonijiet li kellna f'dik il-laqgħa kienu xi ftit differenti minn dak li għadu kemm tana l-Onor.

Mizzi.

MADAM SPEAKER: Onor. Galea, aktar milli laqgħa bil-magħluq, dik kienet laqgħa informali.

L-ispirtu wara dik il-laqgħa kien biex nipprovaw nifhmu lil xulxin aħjar.

Ma kenitx laqgħa bil-magħluq għax aktar tard fil-fatt il- kumitat iltaqa' bħas-soltu fil-preżenza tal-press.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Fil-laqgħa informali li kellna, li ppreċediet il- laqgħa formali tal-Kumitat tax-Xogħol tal-Kamra, kellna indikazzjoni illi l- Parlament kellu jiltaqa' illum, filgħodu, wara nofsinhar u filgħaxija.

Kien hemm ukoll l-istess indikazzjonijiet għal għada.

Kien hemm ukoll indikazzjoni li flok tliet seduti nistgħu nagħmlu tnejn.

Issa mingħajr l- ebda pre-avviż sirna nafu li qegħdin naġġornaw għal għada filgħaxija fis- 6.00 p.m. Kull Membru Parlamentari miż-żewġ naħat tal-Kamra, b'mod partikolari l-Membri Parlamentari ta' l-Oppożizzjoni, wara li għamlu l-ħin tagħhom jippreparaw għal-leġislazzjoni biex jiġu hawnhekk jiddiskutu għada filgħodu, wara nofsinhar u filgħaxija, sabu ruħhom fil-pożizzjoni li jiġu hawnhekk għada filgħaxija biss.

Madam Speaker, jiena naħseb li dan huwa xempju tal-mod żbaljat u tal-mod ħażin kif qed jiġi itrattat dan il- Parlament.

MADAM SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

George Pullicino.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Madam Speaker, nixtieq nibda biex inwieġeb għad- diskors li għoġbu jagħmel il-Ministru Charles Buhagiar illum wara nofsinhar proprju fil-ħin li jiena warrabt mill-Kamra.

Tista' tgħid li kont hawnhekk il-ġurnata kollha u ħriġt biss minħabba xogħol professjonali u kelli mmur l- Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Mingħajr tlaqliq ta' xejn ngħid li d-diskors li għamel il-Ministru huwa misleading.

Il-Ministru qal li jiena għidt li m'huwiex sewwa li jinħatar kandidat ta' partit politiku bħala chairman u ried jimplika li jien, of all people, ma kellix għalfejn noġġezzjona għall-ħatra ta' Martin Debono.

Fil-fatt l- Onor. Buhagiar kien skorrett għax l-oġġezzjoni tiegħi kienet ibbazata għall-mod kontroversjali għall-aħħar li bih Martin Debono ħa l-warrant ta' perit.

Għalhekk biss oġġezzjonajt jien.

Kien ikun aktar għaqli għall- Ministru li flok ma jattakka lili jwieġeb għall-ħafna mistoqsijiet li dehru f'artiklu li jien kont ktibt f'"The Times" fuq l-għoti tal-warrant lill- Perit Debono.

Il-Ministru njora l-ħafna punti li ssollevajt u fl-istess ħin fetaħ attakk bla bażi kontrija.

Il-verita' hija li mill-bankijiet ta' l-oppożizzjoni l-Partit Laburista kien jgħid li mhux sew li bħala kandidat tal-Partit Nazzjonalista jien inkun chief executive tal-Kunsill Malti għax-Xjenza u t-Teknoloġija.

Is-sabiħa hi li l-istess nies li llum qegħdin fil-gvern, donnhom li nsew dak kollu li kienu jgħidu u mhumiex jiddejqu jagħtu appointments mingħajr sejħa pubblika lill-kandidati tal- partit tagħhom.

It-tieni punt tiegħi huwa li fid-diskors tiegħu l-Ministru Buhagiar għoġbu jistaqsi kif jien qed noġġezzjona li Martin Debono jinħatar bħala chief executive tal-Building Industry Consultative Council mingħajr l-ebda sejħa pubblika.

Il-Ministru qal: Dan qed jitkellem - kien qed jirriferi għalija - li kien inħatar chief executive ta' l-MCST mingħajr sejħa pubblika!

Ħalli ngħid eżatt x'qal l-Onor.

Buhagiar u se nikkwota:

"Imbagħad fuq kollox kif inħatar l-Onor.

George Pullicino bħala chief executive ta' l-MCST?

Ħarġet xi call for applications?

Lil dan kitbulu u qalulu li fil-laqgħa tal-5 ta' Awissu ġie maħtur chief executive tas-MCST. "

Imbagħad il-Ministru Buhagiar ikkonkluda u qal:

"Qabdu u ħatruh.

Hekk inħatar chief executive George Pullicino".

Madam Speaker, hawnhekk għandna fatti mgħawwġin mill-Ministru Charles Buhagiar u ta' dan jien għandi provi dokumentati u aktar 'il quddiem se nqiegħdhom fuq il-Mejda tal-Kamra.

Dawn id-dokumenti huma xiehda ta' l- infondatezza ta' dak li qal il-Ministru li ma kienx hemm sejħa pubblika meta jiena sirt chief executive tal-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija.

Il-Ministru ġie hawn u għoġbu jikkwota biss parti mil-letter of appointment u hu qabad u kkonkluda u qal li qabdu u ħatruni.

Imbagħad kompla jgħid li tawni list of duties ta' erba' affarijiet.

Kieku l- Ministru Buhagiar fittex sew fil-file li tawh kien isib ukoll il-call for applications.

Mela jew l-informazzjoni li tawh ma kenitx sħiħa inkella l- Ministru ried verament iqarraq f'dan il-Parlament.

Imissu jaf illi l-call for applications kienet saret f'Marzu ta' l-1993 u l-appointment kont ħadtu f'Awissu ta' l-1993 - issa bejn Marzu u Awissu hemm kważi sitt xhur - u l- interviews tal-11-il persuna li kienu applikaw għall-post kienu saru f'Lulju, 1993.

Dik hi s-serjeta', ngħidlu lill-Ministru Buhagiar.

Hekk isiru l-affarijiet.

Toħroġ sejħa pubblika, jidħlu l-applikazzjonijiet, isiru l-interviews u mbagħad jiġu magħżula l-aktar nies adattati.

Mhux hekk sar fil-każ ta' Martin Debono għax dan inħatar direttament mingħajr ma saret sejħa pubblika.

Madam Speaker, ħalli niġi issa għal dak li qal il-Ministru dwar il-paga li kelli jien.

Huwa qal li tawni Lm6,500, allowance ta' Lm400 u karozza.

Qabel xejn irrid ngħid li, kif jidher mis-sejħa pubblika, il-paga kienet definita minn qabel ma ntlaqgħu l-applikazzjonijiet.

Ma sar l-ebda favur miegħi għax jekk wieħed iħares lejn avviżi oħrajn maħruġin mill-Kunsill Malti għax-Xjenza u t-Teknoloġija fl-istess perijodu li qed insemmi jien, jara li hemm imniżżel ċar u tond li r-rimunerazzjoni tkun negozjabbli fuq bażi ta' kwalifiki u commitment min-naħa ta' l-applikant.

Fil-każ taċ- chief executive, l-avviż kien jgħid kemm kienet se tkun il-paga u allura l- paga ma ġietx stabilita għal wiċċi.

L-istess salarju li rċevejt jien kien jirċevih min kien hemm qabli, jiġifieri Noel Zarb Adami.

Dan kien chief executive mal-Kunsill Malti għax- Xjenza u Teknoloġija.

Aktar minn hekk, meta rriżenjajt jien, min leħaq warajja - lil dan appuntah dan il-Gvern - ħallewlu l-istess salarju li kelli jien.

Jiġifieri ma sar l-ebda favur miegħi mill-Gvern preċedenti għax lil min daħal minfloki dan il-Gvern tah l-istess paga u ma naqqaslu xejn.

Anzi nixtieq nispjega illi lil min ġie warajja mhux biss tawh karozza imma anke ġabulu x-xufier biex isuqu, ma jmurx jiskomoda ruħu!

Għar-rigward taż- żieda li semma' l-Onor.

Charles Buhagiar nixtieq ngħid li ż-żieda kienet waħda awtomatika wara r-riorganizazzjoni li kienet saret.

Ma kien hemm l- ebda favur li sar għal wiċċi.

Madam Speaker, irrid nispjega wkoll li l-Onor.

Charles Buhagiar kien skorrett meta qal li lili mill-bidu tawni karozza.

Veru li mill-bidu ġiet offruta lili karozza u jien irrifjutajtha.

Jien ridt li nuża l-karozza tiegħi.

Kien biss wara sena u nofs jew aktar li jiena aċċettajt il-karozza wara li kienu saru atti vandali fuq il-karozza tiegħi meta kienet ipparkjata ħdejn l-Uffiċċju tal-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija.

Jiġifieri l-karozza ingħatatli wara diversi xhur li kont ħlibt il-karozza tiegħi.

Ma naħsibx li jekk uffiċjal pubbliku jkollu karozza hija xi ħaġa ta' barra minn hawn.

Jiena minn mistoqsijiet parlamentari li għamilt sirt naf kemm intraw karozzi ġodda, anke minn din l-amministrazzjoni li tant teqred li hawn il-ħofor f'dan il-pajjiż.

Xtraw karozzi ġodda wkoll, anke għan-nies tagħhom u għar-rigward tal-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija, sa sabu l-flus biex jimpjegaw xufier.

Dan minkejja l-ħofra li jgħidu li hemm.

Madam Speaker, nixtieq ngħid li l-ħlas li kont nirċievi jien qatt ma ħbejtu.

L-Onor.

Charles Buhagiar, flimkien ma' wħud minn sħabu, kienu jikkritikawni anke hawn ġew meta kienu fl-oppożizzjoni.

Jien dak iż-żmien ma kellix iċ-ċans li niġi nirrispondi hawn ġew u dejjem kont inwieġeb bil- kitba barra l-Parlament.

Kienu jsemmu "l-eluf kbar li kien jaqla' George Pullicino".

Jien dejjem u mill-ewwel kont pront għidt x'kienu dawn l-eluf kbar.

Ridt inneħħi l-impressjoni li kont naqla' xi Lm20,000 jew Lm24,000 fis sena, kif illum qed jaqla' Mario Vella, President tal-Partit Laburista.

Jiena qatt ma qlajt daqshekk u lanqas kelli l-ambizzjoni naqla' dawk il- flus.

L-Onor.

Buhagiar għoġbu jgħid li qatt ma kien jersaq xejn quddiem din il- Kamra dwar x'jagħmel il-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija.

Hekk għoġbu jgħid l-Onor.

Buhagiar illum.

Ma jafx l-Onor.

Buhagiar li meta hu kien għadu fuq il-bankijiet ta' l-oppożizzjoni proprju f'dan il-Parlament kienet saret diskussjoni dwar id-dokument ta' policy għax-xjenza u teknoloġija li ħejja l-istess kunsill!?

Fejn kien l-Onor.

Charles Buhagiar?

Forsi l-Onor.

Buhagiar ma jafx li kien dan l-istess Gvern li ma ħalliex jitqassam ir-rapport biennali tal-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija minkejja li dan kien diġa' stampat.

Nispera li l-Onor.

Buhagiar isib il-ħin biex jillumina ruħu dwar x'kien jagħmel il-kunsill.

Forsi xi ħadd anke jindenja ruħu jgħidilna x'inhu jagħmel illum il-kunsill, għax ma nafx x'qed jagħmel bħalissa għax qatt ma jissemma' xejn.

Mill-bqija, kontra dak li qal l-Onor.

Buhagiar, jien m'għidtx: Fiex jifhem dan Debono?

Dan m'hu veru xejn.

Jiena m'għidt xejn kif qed jallega l-Onor.

Buhagiar.

Kien hu anzi li qal: Dan Pullicino fiex jifhem fix- xjenza u t-teknoloġija.

Jien kont nippretendi li l-Onor Buhagiar huwa ntelliġenti biżżejjed li jmissu jaf li l-post ta' chief executive huwa qabel xejn wieħed amministrattiv.

Meta jiena applikajt, applikajt ma' oħrajn u ntagħżilt għax il-kunsill dehrlu li jiena kont l-aktar persuna adattata.

Ħaddieħor mhux hekk qed jagħmel.

Ħaddieħor qiegħed jaqbad u jappunta mingħajr sejħa pubblika.

Jien nittama li l-Ministru ma kienx jaf il-fatti qabel u nittama li ma ġiex hawn apposta jgħawweġ il-fatti.

Jiena nagħti l-benefiċċju tad-dubbju lill-Onor.

Buhagiar pero', ġaladarba jaf il-fatti kif spjegajthom, għandu jkun raġel u jitlobni skuża.

Jien m'għamilt l-ebda riferenza għall-kwestjoni tal-maturita' ta' Martin Debono.

Jiena fid-diskors tiegħi ma semmejt xejn dwar dan.

Dan kollu li għidt għidtu għax deherli - kif dejjem jidhirli - li għandi nagħti l-fatti.

Minflok ma wieġeb għal dak kollu li għidt jien, per eżempju, għall- mod kif ingħata l-warrant Martin Debono, jew dwar is-slowdown li hawn fl- industrija tal-bini, il-Ministru Charles Buhagiar għoġbu jagħmel attakk fuqi li mhux biss kien bla bażi iżda fuq kollox kien inġust fil-konfront tiegħi.

Madam Speaker, bil-permess inqiegħed id-dokumenti li rriferejt għalihom aktar kmieni fuq il-Mejda tal-Kamra.

MADAM SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Pullicino jqiegħed xi dokumenti fuq il-Mejda tal-Kamra.

Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Estratt mill-ħarġa ta' "The Times" tas-Sibt, 13 ta' Marzu 1993, fejn dehret is-sejħa għall-applikazzjonijiet għall-ħatra ta' Chief Executive tal-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija;

Kopja tas-sejħa għall-applikazzjonijiet għall-ħatra ta' Chief Executive tal-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija maħruġa mill- istess Kunsill fis-16 ta' Frar 1993;

Kopja ta' ittra datata 7 ta' Lulju 1993 lill-Perit George Pullicino għal intervista in konnessjoni ma' l-applikazzjoni tiegħu għall-ħatra ta' Chief Executive tal-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija;

Estratt mill-ħarġa ta' "The Sunday Times" tas-6 ta' Ġunju 1993, fejn dehret is-sejħa għall-applikazzjonijiet għal Project Director of the National Information Technology Strategy mal-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija; u

Rapport biennali tal-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija għas-sena 1994/95.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Francis Agius.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Madam Speaker, fil-ftit minuti allokati nixtieq li nitkellem fuq problema illi, għalkemm għadha ma tantx issemmiet f'dan il- Parlament, ċertament li qed issir ħafna riċerka fuqha.

Qed niirreferi għall-problema tat-tipjip.

Se nitkellem ftit fuq it-tipjip passiv fejn min ma jpejjipx ikollu bilfors jibla' d-duħħan ta' dawk li jpejpu.

Fl-istorja ta' riċerka tal-mediċina t-tipjip huwa fost l-aktar kawżi ta' mard illi nkiteb dwaru u li saret riċerka fuqu.

Lokalment dan l-aħħar smajna ħafna dwar inċidenti tat-traffiku.

Nisimgħu ħafna fuq id-droga wkoll imma madankollu llum huwa ppruvat li t-tipjip jikkawża l-akbar numru ta' mwiet fid-dinja kollha, inkluż Malta, kif se nuri aktar 'il quddiem.

Tajjeb li nagħmel enfasi fuq liema tipjip qed nitkellem hawnhekk.

Ilna nafu li t- tipjip iġib ħafna mard u ħafna mwiet pero' huwa ppruvat li qegħdin jirriskjaw saħħithom u ħajjithom ukoll dawk li ma jpejpux imma mingħjar ma jridu jkunu qishom qegħdin ipejpu għax ta' madwarhom ikunu jpejpu.

Għalhekk f'dan il-Parlament għaddiet leġislazzjoni sabiex ikunu ristretti l- postijiet fejn wieħed jista' jpejjep.

L-editorjal ta' wieħed mill-aktar ġurnali stmati fid-dinja, il-British Medical Journal tat-18 ta' Ottubru, jiddedika numru ta' artikli bit-titlu "It-Tipjip Passiv Joqtol".

Mill-1993 'l hawn, 24 minn 30 rapport epidemoloġiku fuq passive smoking u l-kanċer tal-pulmun urew li hemm relazzjoni pożittiva bejn it-tipjip - anke tipjip passiv ta' min ikun qiegħed f'area fejn isir it-tipjip - u numru ta' mard.

Il-United States Environment Protection Agency iddefiniet id-duħħan tat-tabakk fl-ambjent bħala karċinoġinu, jiġifieri bħala sustanza li tikkaġuna l-kanċer fil-bniedem.

Fl-Amerika huwa stmat li jsiru l'fuq minn 3000 mewt fis-sena minħabba li n-nies ikunu suġġetti għad-duħħan.

Dan minbarra numru konsiderevoli ta' mard ieħor li huwa assoċjat ma' dan it-tip ta' tipjip.

Ix-xahar li għadda kellna rapport mill-Californian Environment Agency.

Din ukoll qalet li l-environmental tobacco smoke jikkaġuna mard differenti, problemi fit-tarbija waqt li tkun qed tikber f'ġuf ommha, is- sudden infant death syndrome u tipi oħrajn ta' kanċer bħalma hu dak ta' l- imnieħer u tipi oħrajn.

Il-Wolfton Institute of Preventive Medicine jiddefinixxi wkoll ir-riskju ta' persuna li ma tkunx tpejjep u li tgħix - tista' tkun miżżewġa, tista' tkun f'uffiċċju - għal ħinijiet twal ma' persuna li tpejjep.

Qalu li dan iżid iċ-ċans ta' kankru tal-pulmun b'26% u l-mard tal-qalb bi 23%.

Din l- istatistika turi x'riskju kbir għad għandna madwarna minħabba xi ħaġa li għadha leċita.

Kif nafu t-tabakk huwa xi ħaġa li għadu m'huwiex klassifikat bħala droga illegali.

Fl-Amerika jqisu t-tipjip passiv bħala xi ħaġa prevenibbli, jiġifieri li tista' tagħmel xi ħaġa dwaru.

Din il-ħaġa hija mixtieqa minn kull min qiegħed jaħdem biex itejjeb is-saħħa tal-popli.

X'qed isir permezz tal-media dwar dan?

Il-media, Madam Speaker, kultant jipprovaw jirredikolaw dan ir-riskju.

Wieħed mill-artikli li dehru qabbel dan it-tip ta' riskju ma' li tixrob il-ħalib bil-biskuttelli.

Pero' mbagħad fl-istess ħin, il-qrati kienu lesti li jħallsu mat-$US300 miljun f'danni lil numru ta' flight attendants talli dawn kienu esposti għad- duħħan tas-sigaretti.

Dawn fil-fatt ġew ippruvati li batew b'diversi mard minħabba li kienu esposti għal dan ir-riskju.

X'inhija l-qagħda f'Malta, Madam Speaker?

It-tipjip f'Malta qiegħed joqtol iktar minn 333 ruħ fis-sena.

Din l-informazzjoni toħroġ mill- mistoqsija parlamentari numru 9311.

Bejn l-1990 u l-1996 huwa stmat li mietu 'l fuq minn 2,300 ruħ fil-gżejjer Maltin minħabba t-tipjip.

U huwa għalhekk li nixtieq nirrileva l-importanza li nkomplu nisħqu fuq il- kontroll tat-tipjip.

Tajjeb li nitkellmu fuq l-inċidenti tat-traffiku u l- kontroll tagħhom imma żgur li wieħed jixtieq jevita 'l fuq minn 2,000 mewt f'dan in-numru ta' snin u 'l fuq minn 300 mewt fis-sena.

Minn mistoqsija oħra li għamilt, f'Malta ma teżistix statistika fuq passive smoking.

Interessanti wkoll hija l-informazzjoni dwar x'qed isir f'dik li hija prevenzjoni u anke informazzjoni dwar kemm tressqu nies il-qorti.

Per eżempju, is-sena li għaddiet kulma tressqu l-qorti għax ikunu pejpu f'karozzi tal-linja kienu tliet persuni.

GĦal tipjip fis-cinemas ma tressaq ħadd; 15-il persuna tressqu għaliex pejpu fl-isptar u 92 tressqu għax pejpu f'disco.

Dawn huma ċifri li ma jirriflettux ir-realta' tas- sitwazzjoni.

Ir-realta' tas-sitwazzjoni, Madam Speaker, hija li kull fejn tmur, trid u ma tridx, trid tagħmel bħalma jagħmlu ta' madwarek, jiġifieri tibla' d-duħħan tas-sigaretti.

F'mistoqsija parlamentari numru 9313 staqsejt dwar l-isponsors ta' l- isport Malti li għandhom attivita' li għandha x'taqsam mat-tabakk.

Ir- risposta kienet li din hija ħaġa konfidenzjali bejn l-isponsor u l-għaqdiet ta' l-isport u li l-gvern m'għandux il-makkinarju biex jiġbor din l- informazzjoni.

Fil-Parlament għadna kif tkellimna fuq kif nistgħu ngħinu l- għaqdiet ta' l-isport u ż-żgħażagħ tagħna biex ikunu jistgħu jevitaw dan il- vizzju u hawnhekk jiena ma ngħatajtx xi forma ta' risposta li wieħed jista' jibda minn x'imkien biex ikun phased out dan il-vizzju, li fuq kollox nafu li huwa ta' dannu kbir għal saħħitna.

Interessanti ħafna, Madam Speaker, kienet it-tweġiba għad-domanda numru 9315, fejn staqsejt kemm inġabru flus mid-dazji fuq il-prodotti tat-tabakk u s-sigaretti.

Jinġabru ma' l-Lm10 miljun fis-sena fuq dan il-prodott biss.

Dan ifisser li nġabru kważi Lm80 miljun fi tmien snin.

Jidher ċar li din hija ġlieda mal-ġganti.

Qegħdin niġġieldu ma' barunijiet legali li huma magħrufa mad-dinja kollha.

Madam Speaker, meta llum nitkellmu fuq il-ħajja tas-seklu li għadda, aħna nħarsu lejhom bħala nies li ma kenux jifhmu daqsna.

It-tfal kienu jmutu b'sempliċi diarrhoea u b'infezzjonijiet li llum għandna l-kura għalihom.

Fi żmienhom pero' kienu jafu x'kienu l-kawżi.

Kien hemm bżonn li jispiċċa l- faqar u l-miżerja, li jkun hemm titjib fl-iġjene personali, l-ilma jkun tajjeb għax-xorb u li jkun hemm housing aħjar.

Illum 100 sena wara, bl- għerf kollu li għandna, nafu x'inhija waħda mill-ikbar kawżi li qed iġġib il-mewt qabel iż-żmien, nafu li nistgħu nevitawh u madankollu m'aħna qed nagħmlu xejn.

X'se jgħid 'il quddiem min jikteb l-istorja tas-saħħa pubblika ta' dan iż-żmien?

Żgur li l-istorja ma tkunx tirrifletti fuq l- impenn tagħna rigward il-kontroll tat-tipjip.

Jeħtieġ iktar edukazzjoni u jeħtieġ aktar leġislazzjoni anki fuq postijiet li għadhom mhux milħuqin mil- liġi.

Eżempju ta' dan huwa okkażjonijiet soċjali, bħal tiġijiet, fejn iċċappas l-isbaħ sitt sigħat u fejn ħlief riħa u duħħan ta' siġaretti ma jkunx hemm.

Jiena naħseb li wasal iż-żmien li nerġgħu nħarsu lejn il-liġi tal- kontroll tat-tipjip.

Il-poplu Malti jrid jibda jifhem li biex jieħu ħsieb saħħtu jrid jiġġieled għaliha bħalma jsir f'pajjiżi iktar avvanzati minna.

Fejn tidħol il-litigazzjoni saru passi kbar u sar progress kbir.

Dawn il- pajjiżi jirrikonoxxu li l-prodotti tat-tabakk huma l-kawża ta' ħafna mwiet u ta' nuqqas ta' saħħa qabel iż-żmien.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada t-Tlieta, 4 ta' Novembru, 1997 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Ministru Mizzi.

Fid-9.50 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

VETTURI - MOT TEST

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslu l-preparamenti tal-Gvern biex jiġi ntrodott l-MOT test u jekk jistax jgħid meta hu maħsub li dan jiġi ntrodott?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li wara l-pubblikazzjoni tal- white paper li tipproponi l-introduzzjoni tat-testijiet ta' vetturi għat- triq, (Vehicle Roadworthiness Test - VRT) qed jiġu studjati proposti li waslu minn għand persuni u assoċjazzjonijiet li wrew interess f'din il- materja.

Kif jitlestew l-istudji fuq dawn il-proposti, barra sintendi dawk li hemm fil-white paper, jiġu ppubblikati l-avviżi meħtieġa għal dawk li jkunu jridu japplikaw biex jiġu awtorizzati biex jagħmlu testijiet peress li diġa' ġie ddikjarat li dawn se jsiru mis-settur privat.

Informat ukoll li dan il-proċess mistenni jwassalna sal-bidu ta' l-1998 u għaldaqstant it-testijiet ikunu jistgħu jibdew kif imħabbra fil-white paper jekk mhux qabel.

HENNA ANNONSYBAR AB - XOGĦOL TA' KONSULENZA

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti lista dettaljata tax-xogħol ta' konsulenza li għamlet id- ditta Henna Annonsybar AB u kemm tħallset għal dan ix-xogħol?

Jista' l- Prim Ministru jgħid ukoll jekk id-ditta bagħtitx xi nies Malta u jekk iva, min kienu, għal liema perijodu u jekk il-Gvern ipprovdiex uffiċċju għalihom?

ONOR.

ALFRED SANT: M'għandi xejn x'inżid mat-tweġiba li tajt fid-19 ta' Mejju, 1997 għall-mistoqsija parlamentari numru 5617 u fit-2 ta' Lulju, 1997 għall-mistoqsija parlamemtari numru 5912.

Tajjeb li nirriferi wkoll lill-Onor Membru għall-mistoqsijiet supplimentari u t-tweġibiet li ngħataw għall-mistoqsija 5084 li ntwieġbet fl-14 ta' Mejju, 1997.

SUR PHIL NOBLE - XOGĦOL LIL GVERN MALTI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk is-Sur Phil Noble kompliex jagħmel xi xogħol għal Gvern Malti wara li spiċċa l-inkarigu preċedenti mogħti taħt il-kuntratt ta' konsulenza li kien ingħata lil Henna Annonsybar AB u jekk fl-affermattiv jgħid, x'inhu x-xogħol u x'arranġamenti finanzjarji saru?

Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tax-xogħol li sar u ta' kull rapport li setgħet għamlet din id-ditta?

ONOR.

ALFRED SANT: Dwar l-ewwel parti tal-mistoqsija, nirriferi lill- Onor Membru għat-tweġiba mogħtija fit-13 ta' Mejju, 1997 għall-mistoqsija parlamentari numru 4973.

M'iniex tal-fehma li r-rapport li tħejja minn Henna Annobsbyra - AB jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

PULIZIJA - QBID TA' DROGA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kienet il-kwantita' u x'kienet, ta' drogi maqbuda din is-sena?

Kemm itellgħu nies il-qorti fuq reati ta' droga f'din is-sena?

Kemm kienu barranin u kemm Maltin?

ONOR.

ALFRED SANT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PULIZIJA - CLAMPING/TOWING

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' vejikoli towed away u separatament clamped fl-aħħar xahrejn?

Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kienu karozzi ta' Maltin u kemm self drive u/jew ta' turisti b'licence plate barrani?

Jista' jgħid mil-liema postijiet u toroq ittieħdu u/jew ġew clamped dawn il- vejikoli?

Kemm kienu l-multi totali nvoluti f'dawn ix-xahrejn?

ONOR.

KAĊĊATURI - KSUR TA' REGOLAMENTI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' kaċċaturi li nqabdu jiksru xi regolamenti tal-kaċċa mill-closed season tal-kaċċa ta' l-għasafar sal-lum l- 1 ta' Ottubru, 1997?

ONOR.

SKEJJEL - STUDENTI JISTUDJAW L-INGLIŻ

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' studenti barranin li ġew Malta jistudjaw l-Ingliż fix-xhur tas-sajf?

Ma' kemm-il familja Maltija qagħdu dawn l-istudenti?

Kemm minn dawn ġew imkeċċija minn Malta qabel ma spiċċa l-kors li kellhom jattendu u għaliex?

Kemm hawn skejjel liċenzjati biex jgħallmu l-Ingliż lil dawn l-istudeni u fejn qegħdin?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: It-tagħrif dwar l-ewwel u t-tielet parti tal- mistoqsija għadu qed jinġabar.

Rigward it-tieni mistoqsija, mit-tagħrif li nġabar mill-HCEB kien hemm 980 familja li żammew magħhom studenti barranin.

B'kollox hawn 29 skola liċenzjata kif se nsemmi:

|Lokalita' |Nru ta' | | |skejjel | |Sliema |8 | |San Giljan |3 | |Gzira |3 | |Msida |3 | |Floriana |3 | |San Pawl |2 | |il-Baħar | | |San Gwann |1 | |Pembroke |1 | |B'Kara |1 | |Valletta |1 | |Ta' Xbiex |1 | |Ghawdex |2 |

SKEJJEL - MANUTENZJONIJIET

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid ġo liema skejjel sar il- maintenance fis-sajf din is-sena u kemm sewa lill-Gvern?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

PULIZIJA - SERQ TA' KAROZZI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm insterqu karozzi u/jew vejikoli oħra din is-sena sal- lum?

Kemm instabu minnhom u kemm itellgħu persuni l-qorti fuq dawn ir- reati?

ONOR.

ALFRED SANT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SAĦĦA - KUNSILLIERA

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm impjegati tad-dipartiment li huma kunsilliera fil-kunsilli lokali?

Minn liema u liema grad jokkupaw?

X'passi jieħu d-dipartiment biex jiżgura li dawn in-nies ikunu jistgħu jattendu għal-laqgħat tal-kunsilli rispettivi tagħhom meta dawn il-laqgħat isiru waqt il-ħin tax-xogħol?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: L-informazzjoni mitluba dwar impjegati tad- diviżjoni tas-Saħħa li huma kunsilliera fil-kunsilli lokali hija kif ġej:

|Isem |Grad | |Schriha Paul |Senior Medical | | |Officer | |Aquilina |Enrolled Nurse | |Carmelo | | |Agius Rosario |Enrolled Nurse | |Baldacchino |Pharmacy | |Carmel |Technician | |Borg Paul |Security Guard | |Farrugia Joseph|Supervisor | |Fenech Laudi |Health Assistant| |Mark | | |Muscat Alfred |Hospistal | | |Auxiliary | |Sciberras |Senior Medical | |Angelito |Laboratory | | |Technologist |

Id-dipartiment dejjem għamel li seta' wara li ssir talba għal assenza minn fuq ix-xogħol biex jiżgura li dawn in-nies jistgħu jattendu għal- laqgħat tal-kunsilli rispettivi tagħhom meta dawn il-laqgħat isiru waqt il- ħin tax-xogħol.

SAĦĦA - HSO

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Peress li r-rotation tal-HSO kellu l- għan li l-HSO jieħdu esperjenza tad-diversi postijiet tax-xogħol, dan il- proċess se jibqa' isir kontinwament jew sa l-aħħar ta' din is-sena biss?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Sal-lum il-ħsieb huwa li r-rotation tas- security guards titkompla sakemm jinħass il-bżonn.

SPTAR SAN LUQA - DIPARTIMENT TAL-MATERNITA' U ĠINEKOLOĠIJA

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa l- full complement ta' l-istaff tad-Dipartiment tal-Maternita' u Ġinekoloġija?

Kemm huwa l-complement attwali?

Kemm hemm nurses li m'humiex midwives, posted ġewwa dan id-dipartiment?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA:

|Grad |Full |Actual | | |complemen|complement | | |t | | |Midwifery | 8 |6+2 Nursing| |Officer | |Officers | |Deputy | 9 |5+2 Deputy | |Midwifery | |Nursing | |Officer | |Officer | |Midwives |88 |58+4 | | | |part-time +| | | |1 sessional| | | |basis | |Staff |15 |25+2 | |nurses | |sessional | | | |basis | |Enrolled |39 |42+7 | |nurses | |part-time | |Health |35 |19+1 on | |assistants | |long sick | | | |leave | |Ward clerks|10 |7+1 | | | |receptionis| | | |t | |Hospital | 6 (for |2 | |Auxiliaries|Labour | | | |Ward) | |

L-istaff nurses li jispiċċaw mid-dipartiment qegħdin jiġi gradwalment mibdula mill-midwivies li jikkwalifikaw.

Hospital auxiliares fid-dipartiment għandna l-Labour Ward biss għaliex fis-swali l-oħra hemm il-maids tal-kuntratt.

Sessional basis tfisser jaħdmu kemm ikun hemm bżonn meta jkunu bil- maternity leave.

SPTAR SAN LUQA - ATM MACHINE

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk hijiex se titpoġġa ATM machine ġewwa l-Isptar San Luqa?

Fejn se titqiegħed?

Ta' liema bank u x'arranġamenti ta' kumpens se jitħallsu?

L- impjegati tad-dipartiment x'benefiċċji speċjali se jkollhom?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Il-Ministru jinsab f'taħdidiet ma' żewġ banek kummerċjali li wrew interess biex ikollhom ATM fl-iSptar San Luqa.

SPTAR SAN LUQA - DIPARTIMENT TA' L-OUT-PATIENTS

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jagħti raġuni għaliex persuna qiegħda titħalla għassa ġewwa l-Out-Patients Department nhar ta' Ħadd?

Liema huma d-doveri u l-grad tagħha?

X'inhu l-bżonn ta' din il-preżenza meta l-Out-Patients nhar ta' Ħadd ikun magħluq?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: L-Onor.

Interpellant mhux korrett meta jgħid li l- Out-patients Department ikun magħluq nhar ta' Ħadd.

Matul il-jum tal-Ħadd isir xogħol amministrattiv.

Barra minn hekk diversi taqsimiet f'dan il- kumpless jintużaw kif u meta jkun meħtieġ.

Biex wieħed jieħu idea, it- Taqsima tal-Medical Records tipprovdi xogħol il-ġurnata kollha.

Hija ħaġa ċerta li jkun hemm il-ħtieġa li jintuża xi wieħed mill-laboratorji.

Barra minn hekk isir xogħol taż manutenzjoni u riparazzjoni matul is-sena kollha.

Is-Security Services Section tipprovdi security guard jew agent security guard biex jagħmel għassa ma' dan id-dipartiment.

Bħalma jaf l-Onor.

Interpellant dan il-proċess ilu jsir snin twal u mhux xi ħaġa riċenti.

SAĦĦA - HSO

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra b'organigramma u jinkludi l-ismijiet u l-grad tal-persuni li huma responsabbli mill-HSO ġewwa kull sptar?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Bħalma għidt fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9195 naħseb li l-Onor.

Interpellant qiegħed jerġa' jirriferi għal gradi tas-security guards u għas-security services fl- isptarijiet tal-Gvern.

Għandu jingħad li meta mpjegat mas-servizz pubbliku jiġi ppustjat (posted) mas-security services section, ikun ta' liema grad huwa, jibda jassumi r-responsabbilitajiet u d-doveri kollha spettanti lis-security guard.

Minn dak il-ħin 'il hawn għalkemm jibqa' jitħallas skond il-grad tiegħu jgħaddi għal ħatar ta' aġent security guard.

Fl-iSptar Sir Paul Boffa peress li kemm matul il-jum kif ukoll matul il- lejl ikun hemm ppustjati żewġ security guards m'hemmx il-ħtieġa li jitpoġġa xi ħadd fuq dawn iż-żewġ persuni.

Dawn iż-żewġ persuni, madanakollu, jaqgħu taħt id-direzzjoni ta' l-iSptar San Luqa bħal kull sptar ieħor.

Is-Sur Paul Murizzi huwa l-uffiċjal ewlieni mis-security guards.

SKEJJEL STATALI - TQASSIM TA' ĦALIB

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-kriterji li fuqhom jitqassam il-ħalib fl-iskejjel primarji tal-Gvern?

Jaf il-Ministru li klassijiet ta' 29 jew 30 student jingħatalhom minn żewġ sa tliet pakketti ħalib li jservu biss inqas minn nofs tal-klassi?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Bħala linja ġenerali l-ħalib f'pakketti ta' litru jinqasam bejn ħamest itfal.

Il-ħalib jiġi ordnat dirett mill-iskola u jinxtara kemm jinxtorob biex ma jkunx hemm ħela.

SKEJJEL - FACILITATORS

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm beħsiebu jalloka facilitators għal ma' tfal bi ħtiġijiet speċjali fi skejjel primarji?

Kemm minn dawn se jkunu impjegati ġodda u kemm minnhom se jittieħdu minn numru attwali ta' kindergarten assistants?

Ingħataw taħriġ speċjali biex jagħmlu dan ix-xogħol u fiex jikkonsisti?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Għad trid tittieħed deċiżjoni dwar l-ewwel mistoqsija għax tiddependi minn ħafna konsiderazzjonijiet differenti.

Iż- żewġ mistoqsijiet ta' wara huma marbuta ma' l-ewwel waħda u għalhekk għadu kmieni wisq biex jiġu mwieġba.

SAĦĦA - SPIŻJARA

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm irriżenjaw spiżjara mill-1 ta' Jannar, 1997 sal-lum?

X'kienu r-raġunijiet li ngħataw?

Kemm hemm spiżjara fuq unpaid leave, long sick leave u study leave?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mill-1 tas-sena 1997 sal-lum irriżenja seba' (7) spiżjara mis-servizzi farmaċewtiċi tal-Gvern.

Raġunijiet dwar dawn ir- riżenji ma ngħatawx ħlief għal spiżjar wieħed.

Hemm żewġ spiżjara fuq unpaid leave; tliet spiżjara fuq maternity leave; tliet spiżjara fuq paid study leave; u spiżjar/a fuq long sick leave ta' ħmistax.

SAĦĦA - SPIŻJARA

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru talbiet minn spiżjara jaħdmu mal-Gvern sabiex jingħataw unpaid leave biex ikunu jistgħu jattendu l-kors tal-PGCE fl-Universita' ta' Malta?

Fuq liema kriterju, jekk ingħataw, dawn ġew mogħtija?

X'se tkun il-policy fil-futur f'talbiet simili?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Saret talba waħda minn spiżjara li taħdem mal- Gvern sabiex jingħatalha unpaid leave biex tkun tista' tattendi l-kors tal- PGCE fl-Universita' ta' Malta.

Hija l-policy tal-gvern li jgħin, meta dan ikun possibbli, lil dawk li jkunu jridu jsegwu korsijiet f'Universita'.

SKEJJEL - TFAL BI BŻONNIJIET SPEĊJALI

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hi twila l-lista ta' tfal bi bżonnijiet speċjali li qed jistennew biex ikollhom facilitator ħalli jkunu jistgħu jibdew jattendu fi skola primarja regolari?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tfal bi bżonnijiet speċjali li qed jistennew biex ikollhom facilitator ħalli jkunu jistgħu jibdew jattendu fl-iskola hemm għaxra.

FURJANA - PILOT PROJECT

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi żviluppi fil-pilot project dwar użu ta' bini residenzjali vojt fil-Furjana?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Dan il-proġett pilota għen biex tinbena kuxjenza soċjali dwar l-użu residenzjali ta'postijiet battala tant illi kien hemm sidien li għandhom bini vojt fil-Furjana stess, li avviċinaw lid- Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali u lill-kunsill lokali bi proposti.

FURJANA - DJAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li jiżdiedu l-postijiet ta' akkomodazzjoni fid-Dar ta' l-Anzjani fil-Furjana?

Jekk fl-affermattiv, b'kemm il-post se jiżdiedu?

Meta hu maħsub li jinbeda x-xogħol meħtieġ?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Huwa mpjanat li d-Dar ta' l-Anzjani tal-Furjana jiżdiedulha l-postijiet ta' akkomodazzjoni.

Fuq parir ta' perit in-numru ta' postijiet se jiżdiedu b'16.

Jiġifieri n- numru ta' sodod jiżdiedu minn 29 għal 45.

Hemm il-ħsieb li x-xogħol jinbeda kemm jista' jkun malajr.

KUNSILLI LOKALI - XOGĦOL FUQ BANKINI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 6572?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is- seduta.

SKEJJEL - MANUTENZJONI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 8430?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: It-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant għadu qiegħed jinġabar.

SAĦĦA - ASSISTENTI SOĊJALI KAŻWALI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 9029 u t-tweġiba mogħtija fis-Seduta tad-29 ta' Ottubru, jista' l-Ministru jgħid kemm mid-9 assistenti soċjali każwali impjegati wara Ġunju, 1997 qed jiġu mħarġa bħalissa mill-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA:Mid-disa' assistenzi soċjali każwali li kienu mpjegati wara Ġunju 1997 4 qed jiġu mħarġa mill-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ.

Hu maħsub li l-ħames assistenti soċjali każwali l-oħra jiġu mħarġa aktar 'il quddiem.

SERVIZZ PUBBLIKU - EŻAMIJIET GĦAL DĦUL

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Issa li l-Aġent Direttur ta' l-Eżamijiet ħareġ ir-riżultati ta' l-eżamijiet għad-dħul ta' skrivani mas-Servizz Pubbliku (Mejju 1997), jista' l-Ministru jgħid kemm qagħdu nies għall-eżami, kemm għaddew u kemm se jiġu impjegati u meta?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: In-numru ta' kandidati li qagħdu għall-eżami msemmi fil-mistoqsija kien ta' 745 li minnhom għaddew 496.

Rigward kemm se jiġu mpjegati u meta, nissuġġerixxi lill-Onor.

Membru biex jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

ĊITTADINANZA - ĊITTADINANZA MALTIJA

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm kien hemm talbiet mill-1 ta' Jannar, 1997 'il hawn sabiex persuni barranin jottjenu ċ-ċittadinanza Maltija?

ONOR.

ALFRED SANT: Mill-1 ta' Jannar 1997 sal-lum , in-numru ta' persuni barranin li applikaw għaċ-ċittadinanza Maltija kien ta' 308.

NETWORK FOR SCIENCE EDUCATION

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba iltaqa' in- Network għal Science Education minn mindu twaqqaf?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra għall-qari aktar kmieni f'din is-seduta.

CASH REGISTERS - MODIFIKAZZJONIJIET

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 7239, jista' l-Prim Ministru jgħid kemm sal-lum huma l-cash registers li fuqhom saru l- modifikazzjonijiet neċessarji minħabba l-introduzzjoni tas-CET?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li, minn tagħrif miġbur mingħand l- aġenti li jissupplixxu cash registers approvati, saru modifikazzjonijiet fuq 7,213-il cash register.

Modifikazzjonijiet għadhom qed isiru u, kif għidt fit-tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 7239, dan l-eżerċizzju huwa mistenni li jitlesta sa l-aħħar ta din is- sena.

Sabiex dawk li juzaw il-cash registers ikunu konformi mal-Liġi tat-Taxxa tad-Dwana u tas-Sisa, id-dipartiment konċernat qed iħeġġeġ sabiex dawn jagħmlu l-arranġamenti meħtieġa ħalli jsiru l-modifikazzjonijiet kif titlob il-ligi.

PALAZZ TA' BIGHI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari tiegħi numru 7240, jista' l-Ministru jgħid għal liema skop il-bini msemmi se jibda jintuża mill-Kunsill Lokali tal-Kalkara?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

ĦARSIEN TA' L-AMBJENT - ĦSEJJES

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'miżuri ttieħdu biex ikunu miġbura dettalji dwar livelli ta' ħoss f'decibels f'postijiet u ħinijiet differenti, u statistika u studji li jindikaw x'assoċjazzjoni għandhom dawn ma' kondizzjonijiet u mard speċifiku?

ONOR.

GEORGE VELLA: Minħabba l-fatt li qed tinġabar aktar informazzjoni, r-risposta tingħata f'seduta oħra.

DIPARTIMENT TAD-DRENAĠĠ - IMPJANTI

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-ħsebijiet tad-Dipartiment tad-Drenaġġ għall-bini ta'aktar impjanti għat-tisfija ta' skart likwidu?

Kemm minn dan jiġi kkalkulat li jkun hemm bżonn biex jiġi msoffi d-drenaġġ kollu?

X'time-frame qed jintrabat bih id-dipartiment?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

PULIZIJA - INĊIDENTI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Prim Ministru: Billi t- tindif miż-żjut u t-tifrik wara inċidenti tat-traffiku dejjem kienu responsabbli l-Pulizija, jista' l-Prim Ministru jekk jogħġbu jikkonferma jekk dan fil-fatt issirx?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi s-sezzjoni tat-Tifi tan-Nar tal- Pulizija tiġi msejħa sabiex tneħħi perikli fit-toroq ikkawżat minn tixrid ta' żejt jew fuel.

F'każijiet ta' nċidenti tat-traffiku, il-Pulizija tneħħi l-fdalijiet imkissra u titfa' ramel fuq xi żejt li jinxtered f'dawn l-inċidenti.

ENVIRONMENTAL AUDIT AND ACTION PROGRAMME

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jekk jogħġbu jindika x'riżultati kien hemm mill-Environmental Audit and Action Programme li kien beda xogħolu f'April, 1995?

X'azzjoni ttieħdet fuq l-informazzjoni li nġabret?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mill- Environmental Audit and Action Programme ħareġ studju fuq il-lokalitajiet msejjes fuq il-kunċetti ta' riċerka ambjentali.

Din l-informazzjoni fuq l-istat ta' ndafa tal-lokalita' ngħatat lill- kunsilli lokali konċernati biex issir analisi ta' x'qiegħed jaffetwa dan l- istat sabiex ikun possibbli jitfassal pjan ta' azzjoni kostruttiva għall- lokalita'.

KUNSILLI LOKALI - WIED IL-GĦAJN - SINDKU

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Niġbed l-attenzjoni għall-mistoqsijiet parlamentari numri 3151, 3760, 4803 u 7179, jista' l-Ministru jara li tingħata l-informazzjoni mitluba?

U jekk l-investigazzjonijiet għadhom mhux finalizzati jaħtar kummissjoni ta' inkjesta biex jara għaliex le?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- investigazzjonijiet mill-Bord ta' Inkjesta maħtur għal dan il-għan għadhom mhux finaliżżati.

Il-Bord talab estenzjoni u din diġa' ġiet aċċettata.

Mhux il-każ li jinħatar bord ieħor ta' inkjesta.

GAIA FOUNDATION - PROĠETT

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid xi progress sar fil-pilot project tal-Gaia Foundation?

Meta ġie approvat il-management programme għal Għajn Tuffieħa?

X'faċilitajiet ta' beach safety ġew pprovduti?

Kemm ġew impjegati wardens biex jieħdu ħsieb il-post?

Id-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l-Ambjent jinsab sodisfatt bil- ħidma tal-fondazzjoni?

ONOR.

GEORGE VELLA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qiegħda tinġabar.

NAXXAR - TAS-SGĦAJTAR - DAWL

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jieħu l-passi biex fi Triq l-Ingilterra u Triq Franza fiz-zona tas-Sgħajtar fin-Naxxar jsir id-dawl fit-toroq peress li huma mudlama u jara li ġnien li hemm f'din iz-zona jinxtegħel ukoll?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-talba għal-aktar dawl fit-toroq msemmija ġewwa n- Naxxar qed tkun ikkonsidrata.

L-istreet lighting fil-ġnien imsemmi ma jaqax taħt ir-responsabbilta tal-Korporazzjoni Enemalta imma taħt id- Dipartiment tax-Xogħlijiet Pubbliċi.

MOSTA - BUS STOP

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jieħu passi biex fi triq prinċipali limiti ta' Tarġa Gap li tieħu mill-Mosta u lejn Burmarrad isir bus stop fil-bidu tat-triq li tieħu lejn il-Bidnija b'mod speċjali għal dawk il-passiġġieri li jkunu mill-Bidnija li mbagħad, jkollhom jimxu lejn il-Bidnija?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li se jitwaħħal stage fl-inħawi indikati mill-Onor.

Interpellant iżda biss fid-direzzjoni lejn Burmarrad.

MOSTA - DAWL

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jieħu l-passi meħtieġa biex jara x'inhuma l- possibbiltajiet li fi Triq George Mitrovich fiz-zona taż-Żokkrija il-Mosta isir id-dawl meħtieġ?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-talba għall-aktar lampi fit-triq George Mitrovich il-Mosta qed tkun ikkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

SPORTS - MATTHEW MICALLEF ST.

JOHN TRACKS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Għaliex atleti li qed jużaw il-Matthew Micallef St. John tracks mhux jitħallew jagħmlu użu mill-floodlights u d-dressing rooms filgħaxija?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

SPIŻERIJI - MEDIĊINI B'XEJN

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Meta hu maħsub li jinbeda l-proċess li bih pazjenti ntitolati għal mediċini b'xejn jingħataw dawn il-mediċini minn spiżeriji privati fid-diversi bliet u rħula?

Fid-dawl tad-dikjarazzjoni tal-Ministru fuq Smash TV il-bieraħ (28.10.97) li dawk li għandhom assigurazzjoni privata għas-saħħa se jibdew iħallsu tal- mediċini li jieħu mingħand il-Gvern, meta hu maħsub li jibda jseħħ dan?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Fir-rigward ta' l-ewwel mistoqsija nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-diskussjoni mal-partijiet konċernati bdew.

Meta jintlaħaq ftehim dwar il-proċess ninforma lill-Kamra.

Fir-rigward tat-tieni mistoqsija ninforma lill-Onor.

Interpellant li jiena m'għidtx fuq Smash TV li dawk li għandhom assigurazzjoni privata għas- saħħa se jibdew iħallsu tal-mediċini li jieħdu mingħand il-Gvern.

Għalhekk m'hemm l-ebda data meta dan se jibda jseħħ.