MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 146 L-Erbgħa, 19 ta' Novembru, 1997 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 146

L-Erbgħa, 19 ta' Novembru, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.10 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 19 ta' Novembru, 1997

WERREJ MINUTI 219

RULING TA' MADAM SPEAKER 219

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 225

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA KUMITAT TA' PROVVISTA - ESTIMI ĠENERALI 1998 IR-RABA' JUM STABBILIT MINISTERU GĦAT-TRASPORT U PORTIJIET 226

AĠĠORNAMENT 254

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 255

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB 256

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 145 li saret fid-19 ta' Novembru, 1997 ġew konfermati.

RULING TA' MADAM SPEAKER

MADAM SPEAKER (Onor.Myriam Spiteri Debono): Rigward il-każ ta' Ksur ta' Privileġġ imqajjem mill-Onor.

Dom Mintoff fis-Seduta Nru. 142 tas-17 ta' Novembru, 1997 fil-konfront tal-ġurnal "l-orizzont", is-Sedja semgħet it- tape u rat it-transcript tas-seduta li fiha tqajjem il-ksur ta' privileġġ, eżaminat it-test tal-ġurnal, rat l-Ordinanza dwar il-Privileġġi u s-Setgħa tal-Kamra tad-Deputati, partikolarment artikolu 11 subinċiż (4) u rriferiet speċifikament għal paragrafu "j" ta' dan l-istess artikolu.

Is-Sedja jidhrilha li f'dan il-każ m'hemmx prima facie ksur ta' privileġġ u dan qiegħda tagħmlu mingħajr preġudizzju għal kull azzjoni oħra li l- Onor. Membru li qajjem dan il-każ jidhirlu li jista' jew għandu jieħu f'fora oħra.

Is-Sedja waslitilha informazzjoni li kien hemm xi stazzjon tar-radju - li mhuwiex l-istazzjon li skond l-Ordni Permanenti Nru. 173 għandu d-dritt li jxandar is-seduti tal-Parlament - illi xandar seduti jew siltiet minn seduti ta' sessjoni ta' dan il-Parlament.

Is-Sedja qiegħda twissi li dan imur kontra r-regolamenti u m'għandux isir u din it-twissija qed issir mingħajr preġudizzju li l-Kamra tista' tikkonsidra li tieħu bħala azzjoni.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

PA - BOATHOUSES

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Joe Psaila Savona) staqsa lill- Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'miżuri ttieħdu dwar il-problema ta' boathouses, speċjalment rigward il-fatt li sar bini ta' boathouses bla permess, filwaqt li f'każi oħra fejn applikanti għamlu talba għall-permess dan ġie miċħud lilhom?

ONOR.

GEORGE VELLA (Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li fir- rigward ta' boathouses, l-Awtorita' ta' l-Ippjanar qiegħda tissorvelja s- sitwazzjoni u mhijiex tħalli lok li jinbnew boathouses ġodda illegali.

Fil- każ jittieħdu passi u dawn jitwaqqgħu skond kif jipprovdi l-Att ta' l-1992 dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Victor Galea Pace, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

VICTOR GALEA PACE: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid għadx fadal boathouses bla permess u hijiex qed tittieħed azzjoni kontrihom?

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Jiena naħseb li l-Onor.

Membru jaf li hawn ħafna boathouses bla permess.

(Interruzzjonijiet) Dażgur li hawn!

Il-Planning Authority qed twaqqa' boathouses li nbnew wara l-1992.

Kif diġa' għidt fir- risposta, qegħdin attenti li ma jkunx hemm la estensjonijiet għall- boathouses eżistenti u lanqas boathouses ġodda.

Maż-żmien wieħed jipprova jara kif jittratta l-problema ta' dawk il-boathouses kollha li matul iż- żmien tħallew - biċċiet minnhom anke, biex ngħid hekk, kważi ssaldaw il- preżenza tagħhom bil-provvista ta' l-ilma, bil-provvista tad-dawl u affarijiet bħal dawn - għalkemm din hija problema li mhux la kemm wieħed jaqbad u jittrattaha.

Pero' qegħdin b'seba' għajnejn li ma jkunx hemm bini ġdid ta' boathouses illegali u ma jkunx hemm areas oħra fejn jinbtu dawn il- boathouses.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea Pace.

ONOR.

VICTOR GALEA PACE: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid huwiex possibbli li jsir pjan għall-iżvilupp tal-boathouses fejn kollox ikun organizzat u ppjanat sew għall-futur?

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Nieħu nota tas-suġġeriment ta' l-Onor.

Membru.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Xtaqt nistaqsi lill-Viċi Prim Ministru jekk din il- problema, li issa ilha tkarkar żmien twil matul d-diversi amministrazzjonijiet, hijiex imħollija sempliċement f'idejn l-Awtorita' ta' l-Ippjanar biex toħroġ xi tip ta' soluzzjoni jew inkella hemmx il-ħsieb li jkun hemm xi policy directives mill-Gvern li almenu jistabbilixxu l- parametri within which tkun trid taħdem l-Awtorita' ta' l-Ippjanar?

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Jiena mhux qed ngħid li din qed inħalluha sempliċement f'idejn l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għax, jekk se nħalluha f'idejn l-Awtorita' ta' l-Ippjanar, strettament hemm l-istructure plan u din tista' tapplikah to the letter u jkunu ġusti li jmorru u jneħħu dak li huwa illegali.

Pero' kulħadd jaf li din kienet xi ħaġa diskussa u anke kien hemm diversi opinjonijiet fuqha.

Il-Partit Laburista kien diġa' għamel l-pożizzjoni tiegħu ċara meta kien għadu fl-oppożizzjoni, fis-sens ta' l-aspett soċjali li hemm marbut mal- fatt li kibru dawn il-komunitajiet ta' boathouses.

Mhijiex faċli biex wieħed jieħu deċiżjoni u jaqta' linja dritta.

Pero' nista' nassigura lill- kollega tiegħi li meta jasal iż-żmien wieħed anke jagħmel policy guidelines ħalli jkun jaf x'se jagħmel bil-kwestjoni.

Diġa' għidt li parti minn din il-policy hija li dawk il-boathouses li nibtu jew li bdew jinbnew wara l-1992 - fejn diġa' kellek il-Planning Authority, diġa' kellek ir-regolament, diġa' kellek it-twissijiet u diġa' kellek ċerti normi li timxi magħhom - min sfida dawk in-normi m'hemmx argumenti miegħu, żgur li se jmorru jwaqqgħuhomlu, bħalma fil-fatt ġara.

L- oħrajn irridu nittrattawhom maż-żmien.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Fil-fatt it-twaqqigħ tal-boathouses li nbnew wara l- 1992 hija bażikament kontinwazzjoni ta' policy preċedenti li kienet diġa' teżisti.

Nixtieq naf, almenu f'din il-fażi, jekk il-Viċi Prim Ministru għandux xi parametri partikolari li qed jaħseb fuqhom biex jiżviluppa policy fuqhom?

Jiġifieri nifhmu li hija problema fuq dawn li kien hemm qabel u nifhmu li wieħed irid jiżviluppa l-politika u niftakru wkoll x'kien wiegħed il-Partit Laburista fil-manifest elettorali, pero' minn hawn 'il quddiem hemm xi team li qed jaħdem fuq l-iżvilupp tal-policy f'dan ir- rigward?

U jekk hemm xi ħadd qed jaħseb fuqha, x'parametri ngħata biex jiżviluppa eventwalment din il-policy?

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, għalissa ma nistax ngħid li hemm team speċifiku appuntat biex isolvi din il-problema.

'Il quddiem, meta mbagħad ikun hemm iktar maturazzjoni tal-ħsieb fuq din il-politka, jista' jkun hemm group li jiġi mitlub jaħseb fuqha pero' għalissa nista' ngħid li m'hemmx group li qed jistudja din it-tema b'mod partikolari.

CSCM - PRELIMINARY THEMATIC MEETING

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Joe Borg) staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent: B'riferenza għad-diskors tal-Viċi Prim Ministru f'Monaco nhar it-3 u l-4 ta' Lulju, 1997 - imqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra mill-iSpeaker fis-Seduta Nru. 92 - jista' l-Viċi Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra dettalji kompleti dwar l-Inter Mediterranean Bank Network li semma fid- diskors tiegħu?

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Inter Mediterranean Bank Network li semmejt meta kont qed nitkellem f'Monaco fil-Preliminary Thematic Meeting of III CSCM - fejn anke s-Sinjorija Tiegħek kienet preżenti - hi inizjattiva privata mnedija minn bank lokali u allura ma nistax inkompli nirrispondi l-bqija tal-mistoqsija.

LAQGĦA FI BRUSSELL - PARTEĊIPAZZJONI TA' MALTA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Joe Borg) staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent: Jista' l- Viċi Prim Ministru jgħid jekk Malta kenitx rappreżentata fil-laqgħa li saret f'Brussels fit-22 u t-23 ta' Ottubru tal-Barcelona Committee tal- Konferenza Ewro-Mediterranja, komposta mill-hekk imsejħa senior officials tas-27 pajjiż parteċipanti fil-proċess Ewro-Mediterranju?

Jekk Malta kienet rappreżentata, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid min kienu r- rappreżentanti, x'ġie diskuss u x'pożizzjoni ħadet Malta dwar is-suġġetti diskussi?

ONOR.

GEORGE VELLA: Nassigura lill-Onor.

Interpellant li Malta dejjem tkun rappreżentata fil-laqgħat li jsiru minn żmien għal żmien fi Brussels bħala parti mill-proċess Ewro-Mediterranju.

Fil-każ speċifiku tal-laqgħat tas-senior officials meeting on political and security questions u tal-Euro-Mediterranean Committee for the Barcelona process id-delegazzjoni Maltija tieħu sehem attiv fid-diskussjonijiet, pero' peress li dawn il-laqgħat huma parti minn proċess kontinwu, u għalhekk ma jkunx hemm konklużjonijiet wara kull sessjoni, ma jidhirlix li għandi nagħmel pubbliku dak li jiġi diskuss f'dawn il-laqgħat.

AFFARIJIET BARRANIN - MADRID - AMBAXXATA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Joe Borg) staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent: Jista' l- Viċi Prim Ministru jikkonferma li l-appartament li fih hemm l-Ambaxxata Maltija f'Madrid hu wżat ukoll bħala r-residenza tax-Charge d'Affaires, b'użu komuni ta' faċilitajiet aktar personali, kemm mill-familja ta' dan il- fizzjal, ta' l-istaff lokali ta' l-ambaxxata u mill-pubbliku li jkun juża l- ambaxxata?

ONOR.

GEORGE VELLA: Qabel xejn infakkar lill-Onor.

Membru fir-raġuni ewlenija għaliex l-Ambaxxata Maltija ġewwa Madrid kellha tiġi rilokata fl- istess binja li qabel kienet isservi bħala r-residenza uffiċjali ta' l- Ambaxxatur Malti għal Spanja.

Kif spjegajt fit-tweġiba li tajtu għall-mistoqsija parlamentari Nru 9703, kieku ma saritx din il-mossa, il-ministeru kien se jispiċċa jħallas kważi Lm18,000 f'kera ta' xejn, peress li fil-kuntratt ta' kiri tar- residenza ma kenitx iddaħħlet il-klawsola li tippermetti t-terminazzjoni tal-kirja bi pre-avviż ta' tliet xhur, kif normalment isir - id-diplomatic clause jgħidulha.

Ġaladarba allura kien aktar jaqbel li l-ambaxxata tiġi rilokata fejn ġiet, tqies ukoll kif jista' jiġi utilizzat aħjar l-ispazju kbir li fiha r-residenza.

Għalhekk ġie deċiż li x-Charge' d'Affaires Malti f'Madrid jibda jokkupa dik il-parti mir-residenza li kienet se tibqa' battala.

Dan l-arranġament ġie aċċettat mill-partijiet kollha, inkluż is- sid tal-fond.

Minn informazzjoni li ngħatajt, l-ambaxxata u r-residenza tax-Charge' d'Affaires huma indipendenti minn xulxin, u tant hu hekk li l-binja għandha żewġ entraturi, waħda għall-ambaxxata u l-oħra għar-residenza tax- Charge' d'Affaires.

Fl-ambaxxata jeżistu l-faċilitajiet ta' kċina u żewġ kmamar tal-banju li huma għal kollox separati minn faċilitajiet ta' kċina oħra u tliet kmamar tal-banju li jinsabu fir-residenza tax-Charge' d'Affaires.

BIEDJA U SAJD - SAFAR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm siefru delegazzjonijiet fid-dikasteru li għalih hu responsabbli mill-1 ta' Mejju sal-31 ta' Ottubru, 1997.

X'kien l- iskop ta' kull safra, minn min kienet komposta d-delegazzjoni għal kull safra u kemm intnefaq għal kull safra?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll mingħand liema aġenziji ta' l-ivjaġġar ittieħdu l-biljetti ta' l-ajru u kemm tħallas lil kull aġenzija?

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru) (f'isem il-Ministru tal-Biedja u Sajd): Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra d-dettalji dwar delegazzjonijiet li saru mill-1ta' Mejju sal-31 ta' Ottubru, 1997.

MINISTERU TAD-DJAR - SAFAR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid kemm siefru delegazzjonijiet fid-dikasteru li għalih hu responsabbli mill-1 ta' Mejju sal-31 ta' Ottubru, 1997?

X'kien l-iskop ta' kull safra, minn min kienet komposta d-delegazzjoni għal kull safra u kemm intnefaq għal kull safra?

ONOR.

ALFRED PORTELLI (Ministru tad-Djar): Fil-perijodu msemmi siefret delegazzjoni waħda.

Din kienet magħmula minn Dr. Stefan Buontempo, konsulent tal-Ministru li żar l-Ingilterra, fejn kellu numru ta' laqgħat ma' uffiċjali involuti fil-qasam tal-housing.

In-nefqa kienet ta' Lm 411.02 u l-biljetti ta' l-ajru nxtraw mill-Air Malta Co. Ltd.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Jean Pierre Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħid x'ideat inkisbu minn din iż-żjara għar-rigward ta' housing?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Ninforma lill-Onor.

Membru li din iż-żjara kienet fuq inizjattiva tal-Kummissarju Għoli Ingliż għal Malta, Graham Archer.

Hemmhekk huma tkellmu rigward is-setting-up ta' research unit u kif policies futuri jistgħu jiġu analizzati qabel ma jitwaqqfu.

Dawn il- laqgħat saru ma' diversi diretturi tad-dipartiment ta' l-ambjent, trasport u reġjun.

Saret ukoll laqgħa maċ-Chartered Institute of Housing rigward kif il- housing jista' jkun iktar professjonali.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joseph Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Jista' l-Ministru jinformana jekk fl- amministrazzjoni preċedenti qattx saru żjarat bħal dawn biex jiġu diskussi possibbiltajiet oħra u diskussjonijiet ma' pajjiżi oħrajn rigward housing?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Madam Speaker, ikolli nistqarr li meta kont kelliemi għall-Oppożizzjoni Laburista u l-Onor.

Ċensu Galea kien il- ministru responsabbli mid-djar, mhux l-ewwel darba li staqsejt kemm-il delegazzjoni marret barra minn Malta, x'ħareġ minn dawn iż-żjajjar u kif ukoll ma' min kien ikollu taħdidiet l-ex-ministru Galea.

Jiddispjaċini ngħid li sakemm il-Partit Nazzjonalista kien fil-gvern bqajt ma ngħatajtx tweġiba uffiċjali dwar dan.

Li naf hu li kienu siefru xi delegazzjonijiet - dan kont sirt nafu mill-ġurnali - imma dettalji tagħhom wieħed ikun irid issibhom mill-files tal-ministeru.

Jekk kemm-il darba l-Onor.

Interpellant jagħmilli mistoqsija bil-miktub, inkun nista' nwieġbu bil-miktub u x-xogħol li ma sarx mill-Onor.

Ċensu Galea nagħmlu jien.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Michael Bonnici, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Madam Speaker, għalkemm is-sitwazzjoni tal-bini tad-djar f'Malta m'għandha x'taqsam xejn ma' dik ta' l-Ingilterra, nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk sarux xi diskussjonijiet dwar il-housing schemes li hemm fl-Ingilterra apparagun ma' dak li jsir f'Malta, għax din il-ħaġa hija aktar sostanzjali minn affarijiet oħra.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Madam Speaker, aħna l-affarijiet nagħmluhom bis- serjeta' u Dr Buontempo tani rapport taż-żjara li għamel.

Nista' ngħid li fost il-laqgħat li kellu f'dik il-ġimgħa li għamel l-Ingilterra, kellu laqgħa twila mal-housing consultant Geoffrey Payne li huwa architect and university professor.

Dan qal li pajjiżi bħal Malta għandhom diffikulta' kbira biex il-problema tal-housing tiġi solvuta u qal li f'pajjiżna għandna wkoll problemi finanzjarji.

Fost ir-rakkmandazzjonijiet li saru dwar liema sorsi wieħed jista' jikseb xi għajnuna finanzjarja hemm, fost oħrajn, il-World Bank Loan Office.

Jiġifieri dawn tkellmu wkoll fuq dak li għandu x'jaqsam ma' self li jista' jsir, s'intendi minbarra li bħalma jaf l-Onor.

Interpellant l- Awtorita' tad-Djar issellfet ukoll mill-fond tal-Kunsill ta' l-Ewropa.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Maria Camilleri, mistoqsija supplimentari

ONOR.

MARIA CAMILLERI: Jista' l-Ministru jgħidilna jekk fil-futur humiex se jsiru laqgħat ma' pajjiżi oħrajn biex tinkiseb mhux biss aktar informazzjoni imma anke ċertu knowhow?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Madam Speaker, nixtieq inwieġeb lill-Onor.

Interpellant li kull meta kellna taħdidiet ma' kummissarji għoljin, ambaxxaturi jew delegazzjonijiet oħra, tkellimna fuq il-bdil ta' ideat u jekk kemm-il darba niġu mistednin għal xi konferenzi internazzjonali nikkonsidraw jekk nattendux għalihom.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Nixtieq nirreferi għall-proposta li wieħed isib fir-rapport ta' l-Awtorita' tad-Djar dwar il-possibbilta' li jittellgħu appartamenti ġodda fuq il-bjut ta' appartamenti diġa' eżistenti.

Minn din iż-żjara jirriżulta li kien hemm xi tibdil ta' ideat f'dan ir- rigward?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jien tkellimnt mal-konsulent fuq diversi affarijiet imma ma dħalniex fil-kwestjoni ta' l-għoli tal-bini.

Li naf huwa li meta s-sena l-oħra kont nifforma parti minn delegazzjoni parlamentari li għamlet żjara fiċ-Ċina, hemmhekk qalulna li f'Beijing qegħdin jibnu l-mitt sular.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Naħseb li ċ-Ċina tant hija vasta li m'għandhomx problemi ta' spazju kif għandna aħna!

Madam Speaker, il-Ministru rrifera għal xi mistoqsijiet li ssottometta fil-ħames snin li għaddew u li jien ma weġibtux għalihom.

Issa li hu ilu sena responsabbli minn dan il-ministeru, jirriżultalu li kull file li hu marbut ma' xi safra qiegħed fil-ministeru u jista' jarah kull meta jkollu bżonn?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru .

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Madam Speaker, jien ma nippretendix li l- predeċessur tiegħi jitkellem b'dan il-mod għax huwa fatt li meta kien ministru kont għamiltlu mistoqsijiet bil-miktub u dan kien baqa' ma weġibnix.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Peress li minn mindu l-Ministru ħa d-dikasteru f'idejh l-applikazzjonijiet għas-social housing telgħu għal 645, li jfisser żieda ta' 15% fuq is-sena ta' qabel, jista' l-Ministru jgħidilna jekk Dr Buontempo fis-safra tiegħu ikkonsultax ma' xi ħadd biex ikun jista' jagħti parir lill-Ministru dwar kif isolvi d-diżastru li hawn minn mindu daħal responsabbli hu?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Madam Speaker, qabel xejn nixtieq ninforma lill- Onor. Gatt li d-diżastru jiena writtu mingħand sieħbu u se ngħidlu għaliex.

Jekk iħares lejn l-istatistika jsib li fis-snin 1989, 1991 u 1992 l- applikanti kienu qabżu l-4,900.

(Interruzzjonijiet) Iva, issa hemm 5,100, imma x'differenza hemm bejn 5,000 u 5,100!

Barra minn hekk, kemm fl-1991 u fl-1993, il-Gvern Nazzjonalista kien bagħat questionnaire u minn fost l-applikanti nqatgħu 2,700.

Issa qed jirriżulta li numru mill-applikanti li nqatgħu taħt l-amministrazzjoni preċedenti qegħdin jerġgħu japplikaw.

(Interruzzjonijiet) Issa meta nkunu qegħdin nitkellmu għada filgħodu nagħtik il-figuri eżatti.

Anzi, b'kumbinazzjoni l-figuri qegħdin għandi.

Ikun aħjar jekk qabel ma jiftaħ ħalqu l-Onor.

Gatt jaċċerta ruħu minn dak li qed jgħid.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddi għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Mizzi.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

JOE MIZZI Madam Speaker, f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 189 ta' l-1997 - Statut li jemenda l-Istatut 3 (Emenda Nru 11) ta' l-Universita' ta' Malta - Korsijiet ta' Studji, Gradi u Distinzjonijiet;

Avviż Legali Nru 190 ta' l-1997 - Regolamenti ta' l-1997 tal-Kors għall-Grad ta' Bachelor of Pharmacy (Honours) - B.Pharm.

(Hons);

Avviż Legali Nru 191 ta' l-1997 - Regolamenti ta' l-1997 tal-Kors għall-Grad ta' Bachelor of Science - B.Sc. - u ta' Bachelor of Science (Honours) in Informatics, Computer Science and Computer Systems Engineering;

Avviż Legali Nru 192 ta' l-1997 - Regolamenti ta' l-1997 tal-Kors għall-Grad ta' Magister Juris - M.Jur.;

Avviż Legali Nru 193 ta' l-1997 - Regolamenti ta' l-1997 għall-Kors tal-Grad ta' Master of Arts in Financial Services - M.A.;

Avviż Legali Nru 194 ta' l-1997 - Regolamenti ta' l-1997 għall-Għotja tal-Kredti Extra-Kurrikulari; u

f'isem il-Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l-Industrija nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Informazzjoni dwar safar li sar minn uffiċjali fid-dikasteru tal- Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l-Industrija bejn l-1 ta' Mejju u l-31 ta' Ottubru 1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9595.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR (Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li tagħti prezzijiet ikkwotati għas-supply and delivery of colour separations għar-rapport annwali tal-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma għas-sena 1996/1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru W996.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA (Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Informazzjoni dwar safar li sar minn uffiċjali fid-dikasteru tal- Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja bejn l- 1 ta' Mejju u l-31 ta' Ottubru 1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari nurmu 9596.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA - ESTIMI ĠENERALI 1998

IR-RABA' JUM STABBILIT

MINISTERU GĦAT-TRASPORT U PORTIJIET

L-ordni għal Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippreseda.

THE CHAIRMAN: Nixtieq ninforma lill-Kumitat li skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 92 ta' l-10 ta' Novembru, 1997 il-ħin tad-diskussjoni tal- lum għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema ta' l- Oppożizzjoni bl-aħħar nofs tal-Gvern.

Il-Ministru għat-Trasport u Portijiet, jekk jogħġbu, jressaq ir- riżoluzzjonijiet tiegħu.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH (Ministru għat-Trasport u Portijiet): Mr Chairman, nipproponi:

VOT 37 - MINISTERU GĦAT-TRASPORT U PORTIJIET

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm1,612,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 37 - Ministeru għat-Trasport u Portijiet, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

VOT 38 - AVJAZZJONI ĊIVILI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm3,343,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 38 - Avjazzjoni Ċivili, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

VOT 39 - LIĊENZJI U TESTJAR

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm567,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 39 - Liċenzji u Testjar, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

VOT VIII - MINISTERU GĦAT-TRASPORT U PORTIJIET

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm2,000,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot VIII - Ministeru għat-Trasport u Portijiet, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Claude Muscat.

ONOR.

CLAUDE MUSCAT: Mr Chairman, nipproponi din l-emenda:

VOT 37 - MINISTERU GĦAT-TRASPORT U PORTIJIET Personal Emoluments Item 11 - Ministru

Ħassar iċ-ċifra "Lm 10,388" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm10,387".

Delete the figure "Lm 10,388" and substitute therefor the figure "Lm 10,387".

Mr Chairman, qegħdin niddiskutu t-tieni budget ta' Gvern Laburista u, kif ġara proprju fl-ewwel budget ta' dan il-Gvern, dan huwa budget bla direzzjoni, bla ideat u bla ħolqien ta' triqat ġodda biex l-ekonomija ta' pajjiżna timxi 'l quddiem, kif kienet miexja taħt Gvern Nazzjonalista.

Dan il-budget mhux biss huwa agħar minn dak tas-sena l-oħra għax ma joffri xejn ġdid imma rajna li l-Gvern Laburista, li minn dejjem kien difensur taż- żgħir u tal-batut, għażel li jsallab liċ-ċittadin.

U hawn nistaqsi, Mr Chairman: Dan hu l-bidu ġdid li qed joffri l-Gvern Laburista?

Fid- diskussjoni dwar il-budget tas-sena l-oħra, il-ministru tal-finanzi kien temm id-diskors bid-diskors: "Dan huwa l-bidu ġdid li qegħdin noffru."

Illum drajna bid-diżonesta' ta' Gvern Laburista mmexxi mill-Onor.

Alfred Sant u donnhom insew kif kienu jkellmu liċ-ċittadini.

Hawn għandi kopja ta' l-ittra li s-Segretarju Ġenerali tal-Partit Laburista, is-Sur Jimmy Magro, kien jibgħat liċ-ċittadini f'għeluq sninhom.

Hu kien jiktbilhom hekk:

Għażiża Maria,

F'għeluq sninek nawguralek.

Il-politika m'hijiex biss diskussjoni jew argumenti iżda trid tkun ħanina u umana li tħares lejn kull ċittadin mill-viċin sakemm tagħraf il-bżonnijiet tiegħu.

Dan hu l-messaġġ ġdid u modern li jrid iwassal il-Partit Laburista fil-ħidma politika tiegħu għas-snin li ġejjin u żgur li m'hemmx ġurnata aħjar minn għeluq sninek biex inwasslulek dan il-messaġġ u fl-istess ħin inwasslulek l-isbaħ xewqat tagħna f'dan il- jum memorabbli għalik.

Jekk tixtieq tkun taf aktar dwar il-politika ġdida Laburista, inħeġġek sabiex tiktibli u jien inkun nista' nibgħatlek materja dwar il-qasam li jkun ta' interess għalik.

Mr Chairman, dan huwa l-mod ta' kif wieħed għandu jkun ħanin u uman, billi jfaqqalna budget bħal dan?

Dan huwa l-mod ta' kif għandek tħares lejn kull ċittadin mill-viċin?

Dan hu l-messaġġ ta' Gvern Laburista ġdid?

Iva, Mr Chairman, dan huwa l-mod kif il-Partit Laburista qarraq biċ- ċittadin qabel l-elezzjoni ta' l-1996.

Dan il-budget qed juri l-ħniena ta' Gvern Laburista billi jintaxxa lill-pensjonanti, lill-batut, lill-fqir u lil dawk kollha li fl-iskaluna tas-soċjeta' tagħna qegħdin isfel nett.

Allura hawn nistaqsi: Din hi l-intenzjoni tal-Gvern ta' l-Onor.

Alfred Sant, li fid-diskors tal-ftuħ tal-Parlament kien irriferiena għall-kliem ta' San Franġisk ta' Assisi?

Għaliex ma qalilniex mill-ewwel il-Prim Ministru li l-intenzjoni tiegħu kienet li jimlina bit-taxxi?

Għax hekk kif fil-budget tas-sena l-oħra, proprju taħt il-vot tal-ministeru għat-trasport u portijiet, sibna xita ta' taxxi din is-sena qegħdin insibu l-istess ħaġa, bid-differenza li l-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ ma kellux il- kuraġġ iħabbar dawn it-taxxi waqt id-diskors li għamel nhar il-5 ta' Novembru, 1997.

Ħalli ngħid x'inhuma dawn it-taxxi.

Insibu li l-liċenzja tat-triq għal vetturi ta' l-ewwel klassi, li jġorru passiġġieri u li għandhom ċilindrata ta' taħt 1300cc, minn Lm22 din issa se titla' għal Lm30 - minbarra li żdiedet Lm1 bolla ta' l-insurance - żieda ta' Lm8 fis-sena.

Fil-każ ta' vetturi tat-tieni u t-tielet klassi, dawk li ċ-ċilindrata tagħhom hija bejn 1300cc u 1500cc, minn Lm35 il-liċenzja se titla għal Lm40, żieda ta' Lm15 fis-sena.

Fil-każ ta' vetturi tar-raba' klassi, dawk li ċ-ċilindrata tagħhom hija bejn 1500cc u 1800cc, minn Lm31 il-liċenzja se titla' għal Lm50, żieda ta' Lm19 fis-sena.

Fil-każ ta' vetturi tal-ħames klassi, li ċ-ċilindrata tagħhom hija bejn 1800cc u 2000cc, minn Lm51 il-liċenzja se titla' għal Lm80, żieda ta' Lm29.

Il- vetturi tas-sitt klassi, dawk li ċ-ċilindrata tagħhom hija 'l fuq minn 2200cc, minn Lm101 is-sena d-dieħla se jkollhom iħallsu Lm155, żieda ta' Lm45.

Dan biex ma nsemmix li sabiex wieħed jidħol il-Belt irid iħallas Lm10 aktar, għax minn Lm10 il-liċenzja se titla' għal Lm20, u biex ma ngħidx ukoll li vetturi kummerċjali li s'issa kienu jħallsu Lm31, mis-sena d-dieħla se jibdew iħallsu Lm45, żieda ta' Lm14.

Mr Chairman, dan kollu jfisser li persuna li għandha karozza ta' l-ewwel klassi, biż-żieda fil-liċenzja, biż-żieda ta' l-insurance u biż-żieda fil- permess biex tidħol il-Belt, fuq il-karozza biss se jkollha tisparpalja 50c fil-ġimgħa miż-żieda ta' Lm1.50 għall-għoli tal-ħajja mħabbra fil- budget!

Fil-każ ta' dawk il-persuni li għandhom karozzi tar-raba' u l-ħames klassi għandhom taxxa ta' 75c fil-ġimgħa u dawk li għandhom karozza ta' klassi sitta għandhom taxxa ta' Lm1.25 fil-ġimgħa.

Mr Chairman, nixtieq li kieku l-Ministru jgħidilna kif żieda ta' Lm1.50 fil-ġimgħa għall-għoli tal- ħajja qatt tista' tkun ġustifikata f'dawn iċ-ċirkostanzi!

Niġi issa għat- taxxa ta' reġistrazzjoni tal-vetturi kummerċjali.

Fil-każ ta' vetturi ġodda minn 22% se titla' għal 35%, u għal vetturi second-hand minn Lm460 se titla' għal Lm900.

Hawn ukoll wieħed jista' jara d-differenza bejn Gvern Laburista u Gvern Nazzjonalista.

Il-Gvern ta' l- Onor. Fenech Adami fil-budget ta' l-1995 kien ħa miżuri sabiex iniżżel id- dazju minn 65% għal 22%, u għal skopijiet ta' protezzjoni ta' l-ambjent kien għolla xi ftit it-taxxa fuq il-karozzi second-hand.

Ukoll minbarra li qagħad attent biex il-prezz tal-karozzi ġodda jibqa' l-istess, kien anke raħħas il-prezz tal-vetturi kummerċjali.

Bil-miżuri li ġew imħabbra f'dan il-budget jekk tal-ħobż, tal-pitrolju jew tal-ħaxix ikun self-employed u jixtri vann second-hand, se jkollu żieda fl-ispejjeż ta' Lm1.70 fil- ġimgħa.

Allura dawn l-ispejjeż mhux iż-żgħar se jbatuhom?

Nista' nsemmi wkoll xi żidiet oħrajn.

Mr Chairman, biex titla' għat-test tal-karozza minflok Lm5 mis-sena d- dieħla trid tibda tħallas Lm10.

Il-permess tat-tagħlim minn Lm5 se jitla' għal Lm10.

Il-miżata għat-test tas-sewqan minn Lm12 se titla' għal Lm20.

Il-liċenzja tas-sewqan valida għal għaxar snin minn Lm12 se titla' għal Lm20.

Il-liċenzja tas-sewqan valida għal sena minn Lm1.20 se titla' għal Lm2, filwaqt li liċenzja tas-sewqan internazzjonali minn Lm5 se titla' għal Lm10.

Il-pjanċi mhux personalizzati se jogħlew minn Lm5 għal Lm20.

Issa tajjeb li wieħed jirrimarka li fid-diskors tal-budget f'paġna 32 u 33 il- Ministru qal li nefaq Lm500,000 għal bdil tal-pjanċi tal-karozzi.

Mill- figuri ta' l-estimi jirriżulta li l-gvern għamel profitt ta' Lm100,000 għaliex, skond paġna 243 ta' l-estimi, mill-bejgħ tal-pjanċi l-gvern daħħal Lm500,000 u, skond paġna 249 ta' l-istess estimi, il-pjanċi l-ġodda ġew jiswew lill-gvern Lm400,000.

Mr Chairman, ġiet introdotta taxxa oħra fuq is-safar.

Hawnhekk ukoll għandna t-taħwid u wieħed jixtieq kjarifika.

F'paġna 88 il-Ministru jsemmi żieda fil-passenger service charge minn Lm4 għal Lm10.

Qabel id-diskors tal-budget il-passenger service charge ta' Lm4 kienet inkorporata fil- biljett tas-safar, kemm għal dawk li jibdew il-vjaġġ minn barra minn Malta kif ukoll għal dawk li jibdew il-vjaġġ minn Malta.

Fil-budget tas-sena l- oħra kienet ġiet introdotta taxxa ġdida li l-ministru ta' dak iż-żmien kien sejħilha levy u din il-levy kienet għal min jibda l-vjaġġ minn Malta.

Allura jien naħseb li din il-levy telgħet minn Lm4 għal Lm10 u mhux il- passenger service charge kif indika l-Ministru fid-diskors tiegħu.

Għalhekk nixtieq li jkollna kjarifika.

Ngħaddi issa għall-problema tad-dejn li l-Gvern preżenti qal li sab quddiem wiċċu hekk kif rebaħ l-elezzjoni.

L-ewwelnett mid-diskors ta' l- Onor. Mintoff sirna nafu li l-Onor.

Alfred Sant kien jaf bis-sitwazzjoni imma ma ried bl-ebda mod ibbeża' lill-poplu bid-dejn li kellu l-pajjiż għaliex wisq kien jibża' li jitlef il-voti.

Il-poplu jaf li taħt Gvern Laburista dejjem kellu jissikka ċ-ċintorin.

Anzi l-Onor.

Alfred Sant kien wiegħed lil poplu li ma kienx se jissikka ċ-ċintorin u ċ-ċittadin emnu.

Iżda x'ġara?

Nhar il-Ħadd li għadda l-Onor.

Sant ħareġ bl-għajta li l- pajjiż kellu jagħmel id-dieta.

Jekk din m'hijiex ipokrezija ma nafx x'tista' tkun!

Mr Chairman, meta l-membri tan-naħa l-oħra tal-Kamra kienu fl- oppożizzjoni, il-Gvern Nazzjonalista kien tahom l-opportunita' kollha sabiex jiskrutinaw l-operat tal-gvern.

Minbarra li r-rapporti annwali u dawk finanzjarji kienu jitpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra u l-Kamra kien ikollha seduta jew tnejn biex wieħed jiddiskutihom, il-Gvern Nazzjonalista ħoloq il-Kumitati Permanenti tal-Kamra, fosthom il-Kumitat għax-Xogħol tal- Kamra u l-Kumitat tal-Kontijiet Pubbliċi u b'hekk l-Oppożizzjoni Laburista kellha l-possibbilta' kollha biex tkun taf kif kienu sejrin l-affarijiet.

L-ironija hi li ż-żewġ membri nominati mill-Oppożizzjoni li kienu f'dak il- kumitat għamlu u qed jagħmlu xogħol ta' ministru tal-finanzi taħt il-Gvern preżenti.

Nixtieq ngħid ukoll li l-Gvern Nazzjonalista kien ta l-opportunita' lill- Oppożizzjoni Laburista li tinnomina membru sabiex ikun direttur fil-bord ta' dawk il-kumpanniji jew koperazzjonijiet fejn il-gvern kellu l- maġġoranza ta' l-ishma.

Dan għamilnih biex nuru l-metodu tat-trasparenza li bih ħadem il-Gvern Nazzjonalista.

Ftit xhur ilu l-Gvern preżenti għadda liġi f'dan il-Parlament fejn neħħa d-dritt li l-Oppożizzjoni Nazzjonalista jkollha persuna nominata mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni fil-bord ta' dawn il- kumpanniji jew korporazzjonijiet.

Din hi l-verita' tal-fatti dwar it- trasparenza.

Allura x'wiċċ irid ikollok biex illum il-ġurnata u tiġi tgħid bis-sitwazzjoni li sibt hekk kif tlajt fil-gvern is-sena l-oħra?

Liema kumpannija ma qalux li sabuha falluta?

It-Telemalta?

Il-Malta International Airport?

Fl-ewwel xhur ta' Gvern Laburista dawn kollha qalu li sabuhom falluti.

Hekk kif beda jgħaddi ż-żmien, grazzi għat-tmexxija l- ġdida, dawn bdew jagħmlu l-profitti u hawn nistaqsi: Dawn il-kumpanniji veru kienu falluti u bdew sejrin tajjeb u għamlu l-profitti hekk kif il- Partit Laburista ħa l-gvern f'idejh, jew bdew sejrin tajjeb meta l-Prim Ministru studja l-qagħda finanzjarja tiegħu u ddeċieda jbiegħ l-ishma ta' dawn il-kumpanniji?

Għax min kien se jixtri ishma ta' xi kumpannija falluta?

L-istess ħaġa ġara fil-każ ta' Posta Ltd.

L-ewwel kellna ħafna għajat, storbju w investigazzjonijiet, sakemm waslu biex keċċew il-ħaddiema, imbagħad xoljew il-kumpannija għaliex ma riedux jafu aktar dwar il- privatizzazzjoni tal-Posta u ddeċidew li terġa' ssir dipartiment tal-gvern.

Fit-2 ta' Lulju, 1997 il-Ministru f'dan il-Parlament ħareġ stqarrija fuq il-Posta u minn dak iż-żmien 'l hawn ħadd ma sema' x'ġara aktar.

Għaliex?

GĦax il-Posta m'hijiex se toħroġ l-ishma tagħha għall-bejgħ lill-pubbliku, kif il-Gvern se jagħmel mill-ishma tat-Telemalta u ta' l-MIA.

Li nafu hu li l-Mid-Med Bank hu nteressat li jixtri 60% ta' l-ishma u jidher li l-Gvern aċċetta din il-proposta.

Is-Sur Mifsud, iċ-Chairman tal-Mid-Med Bank, huwa l-istess persuna li meta l-Partit Laburista kien fl-oppożizzjoni kien issuġġerielu li jiftaħ bank biex b'hekk setgħu jiffinanzjaw lill-partit għaliex kien jemmen li l-partitarji Laburisti kienu lesti joħorġu d- depożiti tagħhom mill-banek kummerċjali l-oħra u jiddepożitawhom fil-bank tal-Partit Laburista.

Nerġa' niġi għall-Posta.

Safejn naf jien skond l-istqarrija tal-Ministru l-aħħar deċiżjoni tiegħu kienet li jerġa' jitwaqqaf id-dipartiment tal- posta għax Posta Ltd ġiet likwidata u l-Acting Post Master General assuma l- operazzjoni ta' servizzi postali u allura nassumi li b'hekk il-Posta reġgħet saret dipartiment tal-gvern.

Ġaladarba sar hekk, kont nistenna li fl-estimi li l-Ministru tal-Finanzi ppreżenta fil-budget kont insib id-dħul u l-ħruġ kif wieħed għandu jsib meta jkun hemm dipartiment tal-gvern u kif kien isir qabel ma d-dipartiment tal-posta sar kumpannija.

Illum tfittex kemm tfittex ma ssib xejn u hawn qegħdin nitkellmu fuq miljuni ta' liri.

Il-Gvern suppost għamel tajjeb għad-dejn li kien hemm meta ġiet xolta Posta Ltd imma dan il-Parlament ma jaf xejn dwar dan.

Mr Chairman, il-Ministru huwa obbligat li jagħti spjegazzjoni serja dwar x'inhu għaddej u mhux jiġi jiftaħar, bħalma għamel il-Prim Ministru nhar it- Tnejn fid-diskors tiegħu, li minflok il-miljuni li kienu se jonfqu Posta Ltd fuq il-post il-ġdid dan il-Gvern nefaq is-somma ta' Lm300,000.

Nafu li l-Ministru preżenti kien ministru fl-amministrazzjoni Laburista tas-snin sebgħin u nispera li m'aħniex sejrin lura għall-policy li kienu jużaw dak iż-żmien fejn kienu jiddobbaw basta ma jonfqux.

Kulħadd jaf li bil-policy ta' l-iddobbar ma wasalna mkien.

Jekk il-Mid-Med Bank jixtri l-ishma tal- Posta se jżomm l-istess post jew inkella se jibni post ieħor f'Ħal Qormi jew f'Santa Venera?

Mr Chairman, nagħlaq dan l-intervent tiegħi billi nappella lill-Ministru u lill-Membri tan-naħa tal-Gvern sabiex isibu t-triq tas-soluzzjoni u jevitaw it-triq tal-konfrontazzjoni.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Anton Tabone.

ONOR.

ANTON TABONE: Sur President, bħalma għamilt il-bieraħ se napprofitta ruħi mill-ftit ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi għaliex fejn qabel kien ikollna l-ħin għad-diskussjoni dwar Għawdex, minn mindu nbidel il-gvern dan il-Parlament m'għadx għandu ħin x'jiddedika għal dan il- ministeru.

Sur President, nixtieq niġbed l-attenzjoni li din is-sena għall-ewwel darba fl-estimi ta' dan il-ministeru, immedjatament wara l-Public Transport Authority qed insibu mniżżla l-kumpannija li hi responsabbli mit-trasport bejn Malta u Għawdex.

Fl-estimi tas-sena l-oħra ma kienx sar hekk u jekk m'iniex sejjer żball din il-kumpannija kienet taqa' taħt il-ministeru tal- finanzi.

Dan jobbligani li ngħid xi ħaġa fil-kontest li hemm din ir- responsabbilta' ġdida taħt dan il-ministeru.

Huwa veru li minn Frar li għadda l-ministeru ħa f'idejh l-amministrazzjoni, l-performance u l- operations tal-kumpannija pero' fl-opinjoni tiegħi hawnhekk m'aħniex qegħdin nitkellmu biżżejjed fuq policies, fuq finanzjament u fuq kwestjonijiet oħrajn li jolqtu lin-nies li jisservew b'din il-kumpannija.

Meta rajt lil din il-kumpannija mniżżla taħt il-Public Transport Authority mill-ewwel ġieni l-ħsieb li minn dejjem kelli, jiġifieri li f'dan il-pajjiż meta nitkellmu fuq it-trasport pubbliku nifhmu li qegħdin nikkonċentraw biss fuq it-trasport li jingħata lill-pubbliku permezz tal-buses u l- coaches.

Dan huwa importanti għax għandu ħafna aspetti fil-ħajja tal-pajjiż u ninsab ċert li jirrikjedi u jimmerita diskussjonijiet fit-tul u approfonditi għaliex jippreżenta kemm il-problemi li jinqalgħu fil-pajjiż u anke prospetti, jekk ikollok sistema tajba tat-trasport pubbliku.

Jien minn dejjem kont nemmen u għadni nemmen u mhux l-ewwel darba li f'dan il- Parlament tkellimt fis-sens li fl-arċipelagu Malti ma jeżistix biss it- trasport pubbliku ta' l-art imma hemm ukoll it-trasport pubbliku bil-baħar.

U l-mezz li jittrasporta lin-nies mill-passaġġ ta' baħar li jifred lil Malta minn Għawdex qiegħed jagħti servizz pubbliku.

Allura jien jidhirli li wieħed irid jirrifletti sabiex joħloq sitwazzjoni li tiġbed l-attenzjoni tal-pubbliku u ta' dan il-Parlament taħt dawn iż-żewġ aspetti.

Jien niftakar lil dan il-Parlament jiddiskuti għal snin sħaħ l-estimi tal-Public Transport Authority, pero' minn dejjem kien jikkonċentra aktar fuq is- servizz tal-buses.

Qabel ma twaqqfet il-Public Transport Authority kienu jsiru diskussjonijiet twal, biex ma ngħidx ukoll sħan, dwar it-trasport pubbliku tal-buses.

Ir-riflessjoni li rrid nagħmel hi li x-xarabank għandha l-importanza tagħha, għaliex permezz tal-bus service iċ-ċittadin għandu l-liberta' tal- moviment u jista' jiffunzjona bħala ċittadin sħiħ.

Allura l-gvern tal- ġurnata, ikun min ikun, flimkien mal-forzi kollha li għandhom x'jaqsmu mat- trasport u forzi oħrajn għandhom jikkonċentraw fuq dan l-aspett u jgħidu li la dan huwa trasport li minnu tiddependi l-liberta' tal-moviment taċ- ċittadin ta' dan il-pajjiż, allura jrid ikun servizz li verament jaqdi tajjeb liċ-ċittadin mingħajr ma joħloqlu problemi li ma jiflaħx għalihom.

Allura hawn nasal għall-konklużjoni li t-trasport bil-vapur irid jitqies ukoll għal min jgħix f'Għawdex għaliex il-vapur jagħtina l-mobility tagħna biex nilħqu servizzi li m'għandniex fil-gżira ta' Għawdex u li jeżistu biss f'Malta.

Allura jien nemmen li qabel ma wieħed jifhem li hemm relazzjoni qawwija bejn it-trasport tal-baħar u t-trasport ta' l-art u kemm jista' jkun jirraġuna fuqhom bl-istess mod, ma nkunux fhimna lil xulxin biżżejjed u ma nkunux nistgħu nsibu soluzzjoni għal din il-kwestjoni li kull darba li wieħed jitkellem fuqha donnha tifridna minflok ma tgħaqqadna.

Din hija problema ta' kulħadd, m'hijiex problema Għawdxija biss, u hemm bżonn li kulħadd jifhimha u jitrattaha b'dan il-mod.

Jiena ftit ilu għidt li niftakar li għal snin sħaħ f'dan il-Parlament kien hawn diskussjonijiet li ma jieqfu qatt fuq it-trasport pubbliku ta' l- art.

Il-Parlament, l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż, kien jiddiskuti - u jagħmel sew - dan is-servizz tant vitali u mportanti tat-trasport pubbliku fuq l-art pero' hija ħasra li qatt ma jsib ħin biex jiddiskuti t-trasport pubbliku ta' fuq il-baħar.

Effettivament dan l-aħħar kellna battibekki fuq dan is-servizz - wara xi domanda parlamentari li tkun saret u li mbagħad toħloq domandi supplimentari - imma ħafna drabi ħadd ma jkollu ċans biex jesprimi sew dak li jkollu f'moħħu u ħafna drabi jkollok tieqaf f'nofs sentenza u tispiċċa tinħoloq sitwazzjoni li ma tkunx konduċenti biex wieħed jirraġuna u jifhem dak li jkun qiegħed jingħad biex xi darba naslu għal soluzzjoni.

Kif kont qed ngħid, il-kumpannija li għandha l-obbligu li tagħti dan is- servizz u li għandna monopolju, trid tifhem li għaċ-ċittadini tal-pajjiż li jgħixu fil-gżira l-oħra, il-vapur t'GĦawdex huwa x-xarabank tagħna bl- implikazzjonijiet kollha ta' dak li tfisser din il-kelma.

Biex nagħmel ruħi iktar ċar irrid ngħid li aħna, iċ-ċittadin ta' dan il-pajjiż li ngħixu f'din il-gżira ż-żgħira, għandna l-iżvantaġġ li m'għandniex il-liberta' tal- moviment daqs bniedem li jgħix il-Mosta, Bormla, Birkirkara jew f'xi post ieħor f'Malta.

Din il-ħaġa rridu nirrikonoxxuha u rridu noħorġu l-konklużjonijiet minnha, għaliex huwa żvantaġġ li biex tmur taħdem, tistudja, għal raġunijiet ta' negozju jew għal raġunijiet ta' saħħa trid taqsam bil-baħar u allura m'għandekx l-istess liberta' ta' moviment li għandu bniedem li jgħix f'Malta.

Jien m'iniex qed nipprova nkun drammatiku anzi qed nipprova nkun prattiku kemm jista' jkun u naħseb li sħabi miż-żewġ naħat tal-Kamra jemmnuni meta ngħid li ma nippretendix li xi ħadd għandu jagħmel qligħ mill-iżvantaġġ li għandhom dawk iċ-ċittadini ta' l-istess pajjiż li jgħixu fi gżira oħra.

Ma tistax tagħmel qligħ fuq il-handicap li għandu ħaddieħor.

Din hija xi ħaġa paċifika u naħseb li kull wieħed li hawn quddiemi jaqbel miegħi pero' mbagħad biex tgħaddi mid-diskors għall-fatti jrid ikollok l-azzjoni li turi li dak li tgħid u temmen fih qed twettqu.

Forsi xi ħadd jgħidli: X'inti tippretendi?

Li taqsam minn Għawdex għal Malta b'xejn, jew li taqsam minn Għawdex għal Malta b'mod marġinali?

Jien qiegħed ngħid li b'saqajja fl-art u b'mod realistiku kemm jista' jkun, nifhem li trid tħallas imma skond kemm.

Naħseb li kulħadd għandu jippretendi li m'għandux isir profitt minn fuq il-handicap li għandu min jgħix f'GĦawdex.

Allura meta n-nol tal-vapur għal passiġġier u karozza għal min hu residenti f'Għawdex minn Lm2 sar Lm3.50, żieda ta' Lm1.50, dan ifisser li dak li jkun m'huwiex qed jagħti kont tal-fatt li min jgħix f'din il-gżira għandu dan l-iżvantaġġ, għandu dan il-handicap.

Sur President, nerġa' niġi għad-diskors li bdejt bih.

Jien nifhem li aħna rridu nħarsu lejn id-diskussjoni li nagħmlu meta nitkellmu fuq it- trasport pubbliku fuq l-art.

Għaliex?

Għaliex id-diskussjoni kollha - nixtieq li l-Ministru jifhem xi rrid ngħid - li konna nagħmlu hawn ġew kienet dejjem marbuta bejn is-servizz u n-nol.

Kienu jsiru diskussjonijiet interminabbli li kienu jwasslu għal żieda ta' xi ftit ċenteżmi fit-tariffi sabiex il-karozzi tal-linja jagħtu servizz aħjar.

Jiġifieri l-enfasi kbira kienet tkun li jkun hemm kwalita' aħjar u aktar effiċjenti.

Naturalment dawn id-diskussjonijiet għadhom isiru sal-lum u meta qed tittratta t- trasport pubbliku fuq l-art għandek dawn iż-żewġ aspetti quddiemek li qed torbothom ma' xulxin u lil min jagħti dan is-servizz qed tgħidlu li biex tagħtih żieda fin-nol hu jrid jagħti servizz fuq rotta addizzjonali, jew irid jibda jilbes l-uniformi, jew irid jagħti servizz aħjar.

Fil-każ tal- vapur t'Għawdex dan ma jsirx.

Jiġifieri kellna qabża bħal dik fin-nol mingħajr ma kellna rabta ma' servizz aħjar.

Kieku kellna servizz aħjar u kellna dik il-qabża fin-noll ukoll konna nħossuha, imma dan ma kienx il- każ.

Anzi ġara bil-maqlub, għax qegħdin ningħataw inqas servizz u qegħdin inħallsu iktar.

Din hija s-sitwazzjoni u nispera li kulħadd qiegħed jifhimni bl-istess spirtu li qed nagħmel dan id-diskors.

Ma jistax ikun li aħna minn banda ngħidu li nifhmu li hawn din il-problema imma mbagħad meta niġu għall-azzjoni nagħmlu mod ieħor.

Fil-bidu ta' din il-leġislatura kont għamilt domanda lill-Prim Ministru fejn staqsejtu jekk jirrikonoxxix li s-servizz tal-baħar huwa servizz soċjali u infrastrutturali li huwa mportanti għal min jgħix f'Għawdex daqskemm huwa mportanti s-servizz tad-drenaġġ, is-servizz ta' l-ilma, is- servizz ta' l-elettriku u s-servizzi kollha essenzjali.

U ma nsib l-ebda diffikulta' biex ngħid li l-Gvern irrisponda li jirrikonoxxi dan kollu imma mbagħad ftit wara kien hemm din l-isplużjoni fil-prezzijiet - qed ngħid għar-residenti GĦawdxin imma naturalment dan japplika għall-Maltin ukoll - mingħajr ma kkonsidraw dak kollu li qed insemmi.

Allura jien naħseb li xi ħadd irid jifhem darba għal dejjem li lilna li rridu nużaw il-vapur sabiex nilħqu s-servizzi li hawn f'Malta ma tistax titnaqqsilna l-liberta' tal- moviment tagħna, għaliex allura ma nkunux ċittadini sħaħ u jkollna dan il- handicap dejjem magħna.

Jien nifhem li din id-diffikulta' ma tistax telliminaha għal kollox imma almenu tipprova tnaqqasha kemm tiflaħ billi ma tipprovax tagħmel qligħ mill-handicap ta' ħaddieħor.

Sur President, jien qed nitkellem b'ċerta qawwa fuq dan l-aspett għaliex inħoss li l-pajjiż kien qed jifhem dan kollu għar-raġuni li fil-bidu ta' l- amministrazzjoni wara l-elezzjoni ta' l-1987 kien tniżżel in-nol għar- residenti Għawdxin fil-ħinijiet kollha.

Dak iż-żmien kien hemm nol speċjali għall-vapur ta' l-ewwel, jekk m'iniex sejjer żball, u mbagħad dan ġie japplika għall-ħinijiet kollha tal-ġurnata.

U hekk kellu jkun, għax lil dak li jkun ma tistax tgħidlu li biex iħallas inqas irid imur mal-vapur tas- 6.00 a.m. u jekk imur ma' tas-7.00 a.m. jew tat-8.00 a.m. jrid iħallas daqs turist.

Allura dak li kien jiswa għall-vjaġġ ta' l-ewwel konna applikajnih għall-ġurnata kollha u ħloqna sitwazzjoni ġdida, għax kulħadd irid jirrikonoxxi l-fatt li s-servizz tal-baħar minbarra li għandu l-aspett soċjali għandu wkoll l-aspett infrastrutturali.

Jiġifieri dan is-servizz frekwenti u faċli kien qed jibni l-ekonomija t'Għawdex u ħafna mill- progress li sar fl-ekonomija ta' dik il-gżira huwa mertu tal-kumpannija li kienet tagħti servizz frekwenti.

B'hekk Għawdex sar aktar aċċessibbli u din il-ħaġa fiha nnifisha għandha l-vantaġġi kbar tagħha għaliex il-post ma jibqax jitqies bħala imbiegħed.

Allura ħaġa ġġib lill-oħra u dak li jkun minflok ma jinvesti f'Malta jibda jinvesti f'Għawdex, wara kollox ikun qed jinvesti fl-istess pajjiż u jkun qed jiġġenera l-kummerċ li joħloqlok ċertu ġid.

Jien nattribwixxi li ħafna mill-progress li sar kien proprju minħabba l-fatt li l-kumpannija kienet tagħti dan is-servizz frekwenti, servizz li dak li jkun ikun jiflaħ għalih, u għalhekk kellna din id-differenza kollha.

Sur President, jien naħseb li din m'hijiex xi ħaġa kontroversjali imma hija xi ħaġa li kulħadd jifhimha.

Allura rridu nibdew naraw flimkien kif jista' jkollna quddiemna darba għal dejjem panorama ta' xi jfisser is- servizz tal-baħar bejn Malta u Għawdex ħalli dan jibda jitqies bħala servizz pubbliku daqskemm hu servizz pubbliku t-trasport ta' l-art.

Huwa veru li, kif qrajt dan l-aħħar, il-buses iġorru 23 miljun passiġġier f'sena - jekk m'iniex sejjer żball - imma l-vapuri t'Għawdex ma jġorrux daqshekk nies.

Skond risposta li ngħatajt mingħand il-Ministru matul is-sena finanzjarja li twassal sa l-1996, il-vapuri t'Għawdex ġarrew 2,700,000 passiġġier u iktar minn 600,000 karozza.

U din m'hijiex ċajta.

Issa qegħdin naraw is-sitwazzjoni li inqas nies qed jivvjaġġaw u aħna dan ma rriduhx għaliex għandu impatt ħażin fuq l-ekonomija tagħna u qed jolqot ħażin lil min hu residenti f'GĦawdex u lil min irid jivvjaġġa għal hemm.

Jien mhux l-ewwel darba li għidt, u se nerġa' nirrepeti, li ż-żieda fin-nol - u rridu nikkonsidraw il-mod kif żdied - tista' titqies bħala taxxa fuq l- Għawdxin u fuq Għawdex.

Dan jolqot lill-Għawdxin għaliex iridu jagħmlu użu minnu, iridu jew ma jridux, għax dawn ma jużawhx għall-gost imma għall bżonn.

Pero' dan jolqot ukoll lil dawk in-nies li jridu jmorru Għawdex, allura hawn tista' titlef minn dik il-komunikazzjoni faċli li kienet teżisti qabel ma ttieħdu ċerti deċiżjonijiet li ġabu riżultat ħażin għall- ekonomija ta' din il-gżira.

Illum qegħdin niddiskutu l-voti taħt il-ministeru għat-trasport u portijiet u għall-ewwel darba din l-azjenda qiegħda tidher taħt dan il- ministeru.

Din il-kumpannija per se għandha ħafna aspetti pero' wieħed irid jifhem li din hija kumpannija unika, fis-sens li għandha l-monopolju biex tipprovdi t-trasport bejn iż-żewġ gżejjer.

Il-bieraħ fil-għodu jiena tkellimt ukoll waqt id-diskussjoni dwar il-voti tal-ministeru ta' l- affarijiet ekonomiċi u l-industrija li taħtu taqa' l-aġenzija MIMCOL, li hija l-aġenzija li hija padruna tal-Gozo Channel Co. Ltd.

U minħabba li f'Settembru li għadda, jekk m'iniex sejjer żball, inxtraw ix-shares tal- private sector, illum il-Gozo Channel Co. Ltd hija kollha kemm hi tal- gvern.

Issa l-MIMCOL taqa' taħt il-ministeru ta' l-affarijiet ekonomiċi u l-Industrija, u allura għandi nifhem li dak li għandu x'jaqsam ma' finanzjament huwa responsabbli għalih il-Ministru ta' l-Industrija.

Jiena semmejt ukoll il-każ tal-Ministru tal-Finanzi li taħt ir-responsabbilita' tiegħu għandu kumitat li qed jara kif jista' joħloq sitwazzjoni ġdida u aħjar għall-merkanzija bejn Sa Maison u GĦawdex, li huwa servizz ieħor li toffri l-Gozo Channel Co. Ltd.

Hemm ukoll l-aspetti soċjali u infrastrutturali li l-Prim Ministru, bħala l-ministru responsabbli għal GĦawdex, is-Segretarju Parlamentari għal GĦawdex u l-Gvern b'mod kollettiv kollha huma responsabbli għalihom u kollha għandu jkollhom input biex wieħed joħloq il-policies.

Din m'hijiex sempliċement kumpannija kummerċjali u xejn iktar.

Għandek dawn l-aspetti kollha u dawn trid tirrispettahom.

Inkella jkollok sitwazzjoni fejn ma tkunx iktar tollerabbli għax tkun qed tagħmel id-deni meta tista' tagħmel il-ġid.

GĦalhekk jiena nagħmel l-appell li dan il-Parlament ikollu l-ħin li jiddiskuti s-servizz tal-baħar daqskemm jiddiskuti t-trasport pubbliku, għaliex din hija kwestjoni nazzjonali.

Din m'hijiex kwestjoni GĦawdxija imma hija kwestjoni ta' kulħadd.

Pero' ħaġa ta' l-iskantament qatt ma ssib ħin biex tagħmel diskussjoni ta' seduta jew kemm hemm bżonn fuq din il- ħaġa, għalkemm illum jiena approfittajt ruħi.

Imma ma jistax ikun li din tibqa' qisha s-cinderella fil-pajjiż.

Meta l-Prim Ministru għamel statement qabel is-sajf, kont għidtlu li din timmerita diskussjoni fil- Parlament u tlabtu biex ikun hawn dibattitu fuq din il-kwestjoni vitali li tolqot b'mod partikolari lil min jgħix f'GĦawdex imma tolqot ukoll lill- pajjiż b'mod ġenerali.

GĦaldaqstant jien nappella biex dawn il-proposti li ssottometejt umilment jittieħdu bis-serjeta' għax ma jistax ikun li nittrattaw suġġett bħal dan b'mod li ma nkunux qegħdin nimpenjaw ruħna bis- serjeta'.

Hemm bżonn li kulħadd jifhem li din hija kwestjoni serja u urġenti u kulħadd għandu jiddiskutiha bl-ikbar serjeta'.

Mr Chairman, jiena nħoss li qdejt l-obbligu tiegħi li nitkellem fuq ħaġa daqshekk importanti u għaldaqstant inpoġġi għall-konsiderazzjoni tal-Gvern dawn il-proposti li għamilt bit-tama li jraħħas il-prezzijiet tal-biljetti li għolla fi Frar li għadda u li għamlu tant u tant ħsara lill-ekonomija GĦawdxija.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Censu Galea.

ONOR.

CENSU GALEA: Mr Chairman, quddiemna għad-diskussjoni għandna ministeru li jrendi miljuni ta' liri lill-Kaxxa ta' Malta, kważi ¥39 miljun.

Fil-parti l-kbira tagħha din is-somma tinġabar minn bwiet il- Maltin u bejn wieħed u ieħor ¥10 miljun jinġabru minn organizzazjonijiet u sorsi oħra li primarjament huma mħaddma mill-barranin.

Dan ifisser li għat- tieni darba fi żmien sena reġa' għandna mpożizzjoni ta' taxxi li jolqtu b'mod qawwi u dirett lill-poplu Malti.

Jiena ma nafx jekk meta ġie biex jipprepara l-budget għas-sena 1998 il- Ministru tal-Finanzi kienx ispirat mid-diskors li kien għamel hawn ġew il- Ministru Debono Grech f'Marzu li għadda.

Dakinhar il-Ministru għat- Trasport u Portijiet, hu u jindirizza lil din in-naħa tal-Kamra, kien qal hekk: X'tippretendu, li tħalli ¥900 miljun u ngħaddu bit-talb!

L- ewwelnett jiena ma nafx minn fejn ġabha din iċ-ċifra pero' forsi l-Ministru tal-Finanzi ftakar f'din l-espressjoni u minflok se jħalli lill-Gvern ta' pajjiżna jimxi bit-talb se jibgħat lill-poplu Malti jittallab!

GĦaliex żgur li dawn id-diversi taxxi qegħdin jolqtu lil kulħadd, irrispettivament mid-dħul ta' kull wieħed minna, u rrispettivament ukoll minn sorsi oħra ta' income li wieħed jista' jkollu, għax is-sena d-dieħla kull wieħed u waħda minna se jkollna nħallsu lill-gvern ammont ta' flus iktar milli qatt ħallasna.

Mr Chairman, jekk inħarsu lejn paġna 243 ta' l-Estimi, fejn hemm id-dħul ta' dan il-ministeru, insibu li l-Ministru tal-Finanzi qed jantiċipa li jdaħħal is-somma ta' Lm9.8 miljun minn dawk li huma liċenzji ta' vetturi, żieda ta' iktar minn 50% fuq id-dħul stmat għal din is-sena.

Din iż-żieda se titħallas minn kull Malti u Maltija li għandu jew għandha liċenzja għal mezz ta' trasport.

Fost l-oħrajn, f'paġna 86 tad-diskors tal-budget, il- Ministru tal-Finanzi semma' s-servizzi ta' sigurta' mal-banek, semma' l- multi għal kontravenzjonijiet tar-regolamenti ta' traffiku, semma' l-ħruġ ta' liċenzji u semma' l-kera ta' rmiġġ ta' opri tal-baħar.

Li ma nafux huwa kemm hu l-quantum bħala żieda f'dawn il-miżati, liċenzji jew ħlasijiet li qegħdin jiġu mposti.

Rigward il-vetturi bil-mutur, insibu li wara ż-żieda li kellna s-sena li għaddiet il-liċenzja ta' karozza ta' inqas minn 1300cc minn ¥22 se ssir ¥30, żieda ta' ¥8 jew 35%.

Il-liċenzja ta' karozza ta' bejn 1300cc u 1500cc, minn ¥25 se ssir ¥40, żieda ta' 60%, u nistgħu nibqgħu sejrin hekk, b'żieda wara l-oħra fid-diversi tipi ta' vetturi.

Tajjeb li wieħed ifakkar li din hija t-tieni żieda fi żmien għaxar xhur ta' dan it-tip.

Hemm ukoll żiediet fil-liċenzji ta' vetturi kummerċjali u naħseb li jkun tajjeb li l-Ministru jiċċara eżattament jekk humiex il-vetturi kummerċjali kollha li se jkunu soġġetti għal żieda fil-liċenzja minn ¥30 għal ¥40, jew inkella dawk il-vetturi biss li għandhom kapaċita' li jġorru iktar minn ċertu ammont ta' piż.

Imbagħad għandna żieda fit-taxxa ta' reġistrazzjoni ta' vetturi kummerċjali, li wkoll rrifera għaliha l-kollega tagħna l-Onor.

Claude Muscat.

Infakkar lil kulmin qed jismagħna li t-taxxa ta' reġistrazzjoni kienet tnaqqset b'mod sostanzjali minn Gvern Nazzjonalista li dejjem kien tal-fehma li huwa fl-interess ta' pajjiżna li jkun hemm dan it-tnaqqis, għal iktar minn raġuni waħda speċifika, imma b'mod partikolari sabiex kemm jista' jkun ikollna vetturi kummerċjali ġodda fit-toroq tagħna.

Naturalment l-effett ta' dan it-tnaqqis wieħed jista' jarah għaliex fit- toroq għandna numru ta' vetturi kummerċjali ġodda imma issa hawnhekk għandna bidla f'direzzjoni żbaljata.

GĦandna quddiemna sitwazzjoni fejn persuni li qegħdin jipprovaw joħolqu x-xogħol u jagħtu mpjieg lil ħaddieħor mis-sena d-dieħla se jkollhom żieda minn 22% għal 35%, żieda ta' aktar minn 50% fuq il-ħlasijiet li jsiru għal reġistrazzjoni ta' vetturi ġodda.

Dan ifisser li fuq vettura kummerċjali ta' ¥5,000 wieħed se jkollu jħallas ¥500 iżjed milli kien qed iħallas sal-lum.

Żgur li dan kollu se jwassal biex matul is-sena li ġejja jkollna tnaqqis sostanzjali f'dik li hija reġistrazzjoni ta' vetturi ġodda, għalkemm il-Gvern qiegħed jgħid li biex dan ma jiġrix qed jieħu l-prekawzjoni li anke l-vetturi second-hand jirdoppjalhom l-ammont ta' ħlas għall-ewwel reġistrazzjoni.

Tajjeb li wieħed jgħid li din is-sena l-Gvern diġa' kellu tnaqqis ta' iktar minn ¥6 miljun mid-dħul ta' reġistrazzjoni ta' vetturi ġodda u allura nistgħu ngħidu li fis-snin li ġejjin se jkollna iktar vetturi qodma fit-toroq ta' pajjiżna.

Ħalli niġi issa għal punt ieħor.

Filwaqt li fl-estimi li għandna quddiemna qed jingħad li matul din is- sena sar il-bdil tan-number plates kollha, qed jingħad ukoll li għas-sena d- dieħla minn dan l-item il-gvern se jdaħħal ¥175,000.

Issa jekk biex wieħed ibiddel in-number plates jibda jeħel Lm20 u mhux ¥5, jiena naħseb li hawnhekk hawn daqsxejn ta' kontradizzjoni għax allura wieħed ikun jaqbillu li jkollu number plates personalizzati peress li t-tariffa se tibqa' Lm30.

Mr Chairman, irrid nagħmel riferenza wkoll għal żieda oħra ferm importanti li nixtieq ngħaqqadha mal-white paper li ħarġet iktar kmieni din is-sena dwar l-introduzzjoni għall-eżami tal-vetturi.

Paragrafu 17 ta' din il-white paper jitkellem fuq il-benefiċċji li se joħorġu minn din is- sistema tat-testijiet tal-vetturi, u jgħid:

"Bħalissa 10% ta' l-inċidenti tat-traffiku huma kkawżati minn kondizzjoni ħażina tal-vetturi.

GĦalhekk fil-futur ikun hemm inqas pressjoni minn kumpanniji ta' l-assigurazzjoni biex jgħollu l- premiums.".

Meta din il-white paper ħarġet f'Settembru, fhimt li se jkun hemm xi tip ta' benefiċċju anke f'dan ir-rigward.

Imma mbagħad f'paġna 89 tad-diskors tal-budget insibu li se jkun hemm żieda fil-boll fuq ħruġ u tiġdid ta' poloz ta' assigurazzjoni.

Ta' min jgħid li dan it-tibdil m'huwiex riżultat tal-pressjoni ta' l-aġenziji ta' l-assigurazzjoni imma hija żieda mposta mill-Gvern Laburista li, kif qalilna l-Ministru tal-Finanzi stess, se tħallilu dħul ta' aktar minn ¥3 miljun.

Il-Gvern qed jgħidilna li b'effett mill-1 ta' Jannar, 1988 il-boll fuq ħruġ jew tiġdid ta' poloz ta' assigurazzjoni li ma jkunux assigurazzjoni fuq il-ħajja, se jsir 10% tal- premium jew ¥5, liema minnhom tkun l-ogħla.

Hemm ukoll 3% tal-premium annwali f'kull assigurazzjoni ta' xorta oħra sakemm dan il-persentaġġ ma jiġix inqas minn ¥1 u ¥1 oħra għal kull polza ta' assigurazzjoni.

Dawn il- miżuri kollha li semmejt ifissru li l-Gvern se jkollu żieda ta' ¥8.5 miljun u dan kollu se jħalli effett fuq kull wieħed u waħda minna.

Tajjeb wieħed jgħid li kull persuna f'Malta li għandha iktar minn 18-il sena se tikkontribwixxi Lm35 fis-sena għall-Kaxxa ta' Malta minn dawn iż-żewġ taxxi ġodda.

Dan ifisser li kull familja se tikkontribwixxi almenu Lm70 fis- sena, żieda qawwija li żgur ma tirriflettix ruħha fiż-żidiet li hemm maħsuba għall-għoli tal-ħajja, għaliex mill-Lm75 żieda għall-għoli tal- ħajja rridu nwarrbu Lm70 għal dawn iż-żewġ taxxi biss.

Dan huwa punt li kull wieħed minna jrid jifhmu għaliex, kuntrarjament għall-impressjoni li kienet tingħata fis-snin l-imgħoddija, din hija żieda li se jkollna nħallsu aħna wkoll.

Sur President, taħt dan il-ministeru għandna l-Public Transport Authority u l-Malta Maritime Authority, żewġ awtoritajiet li għandhom vot separat għalihom.

Nibda l-ewwel mill-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku u nagħmel riferenza għal dak li qal il-Ministru ftit tax-xhur ilu meta konna qegħdin niddiskutu l-budget għal din is-sena.

Nafu li fil-pajjiż kellna - u f'ċertu sens għad għandna - l-kontroversja dwar jekk il-karozzi tal-linja l-ġodda għandhomx ikunu low-floor jew super low-floor u dwar jekk u meta se jkollna dawn il-vetturi l-ġodda.

Dakinhar il-Ministru Debono Grech kien qal hekk:

"Nifhem li għandhom biċċa xogħol iebsa l-membri ta' l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku iżda għalkemm ivvotajna Lm100,000 biss, il- karozzi tal-linja l-ġodda ġew."

Naturalment il-Ministru qal dan id-diskors wara li dik il-ġimgħa stess - jew il-ġimgħa ta' qabel ma ġejna niddiskutu hawnhekk - kien mar jinawgura waħda mill-ħames low-floor buses li laħqu waslu Malta li, bir-rispett kollu lejn ic-Chairman preżenti u lejn il-membri ta' l-Awtorita' dwar it- Trasport Pubbliku, dan kien riżultat tax-xogħol li kien sar mill-bord preċedenti ta' l-istess awtorita'.

Imma dakinhar il-Ministru Debono Grech qalilna:

"Kien ilhom ħames snin biex jiġu l-karozzi l-ġodda!

Issa fil-fatt dawn il-vetturi ġew.''

Mr Chairman, naħseb li l-Ministru u l-poplu bħali jafu li dawk kienu l- ewwel u l-aħħar ħames low-floor buses li ġew f'pajjiżna għaliex minn Marzu sal-lum ma ġiet l-ebda vettura oħra.

Qed ngħid hekk għax jekk wieħed jagħti daqqa t'għajn lejn il-budget għas-sena d-dieħla mill-ewwel jifhem li donnu li ttieħdet id-deċiżjoni li din ċ-changeover minn vetturi qodma għal vetturi ġodda mhijiex se titkompla għaliex m'hemm lanqas lira waħda vvotata f'dan ir-rigward.

Għalhekk jien nistieden lill-Gvern biex jgħid x'inhi l- pożizzjoni ta' l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku ħalli l-pubbliku in ġenerali, u b'mod partikolari dawk il-147 sid ta' vetturi li kienu waslu fi ftehim ma' l-istess awtorita', ikunu jafu x'passi jistgħu jieħdu fil- konfront tagħha.

Mr Chairman, ippermettili nsemmi punti oħrajn li hemm f'dan il-budget fir-rigward ta' l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku.

Per eżempju, kulmin qiegħed fuq l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku jaf li bis-somma vvotata għal bus shelters u bus stops - li minn Lm100,000 niżlet għal Lm30,000 - ma tista' tagħmel xejn u b'somma daqshekk miżera ma tista' tagħmel l-ebda tibdil sostanzjali.

Jien niddubita kemm dan il-vot se jservi biex jiġu replaced il-bus shelters li nqalgħu fl-inħawi ta' Buġibba, San Pawl il-Baħar, il-Mellieħa u dawk l-inħawi!

Infakkar ukoll li ftit tax-xhur ilu l-Ministru qalilna li l-Gvern ta' qabel ma kienx ta kas biex jagħmel bus terminus ġdid f'Buġibba u lanqas kien ta kas li jkun hemm bus terminus aħjar fil-Belt.

Fir-rapport tal- Public Transport Authority insibu riferenza għall-bżonn li mhux biss jinbnew jew jiġu rranġati dawn it-tnejn imma li jkun hemm bus terminus ieħor fiż-Żurrieq.

Imma fl-estimi tas-sena d-dieħla nsibu li l-vot għall- bus terminus ta' Buġibba minn Lm100,000 naqas għal Lm50,000.

Naturalment dan ifisser li s-sena d-dieħla se jerġa' ma jsir xejn bħalma ġara din is- sena.

Niftakar wkoll lill-Ministru jitkaża bil-computer network u bl- information system, u biex jiġbed is-saqajn qalilna li bil-Partit Nazzjonalista fil-gvern konna se naslu biex wieħed kulma jrid huwa li jaqbad it-telephone u f'kemm ili ngħidlek jgħidulu is-servizz tal-karozzi tal-linja għat-tali destinazzjoni fejn se jkun, kif se jkun u xi frekwenza għandu.

Issa hawnhekk ukoll qegħdin fis-sitwazzjoni li l-Gvern qed jistma li minflok il-Lm100,000 li kellna għal din is-sena, għas-sena d-dieħla se jonfoq biss madwar Lm10,000.

Ilkoll naqblu li b'dan il-vot ċertament ma nistgħux naslu li jkollna xi bidla fil-communication system f'dan is- settur.

Hawnhekk il-Gvern ta' l-Onor.

Alfred Sant qed jittratta l-problema tat-trasport pubbliku b'mod mill-iktar superfiċjali u mhux qed isib soluzzjoni għad-diffikultajiet li ż-żewġ naħat jaqblu li hemm f'dan is- settur.

Bil-miżuri li qegħdin jitħabbru għas-sena li ġejja m'aħniex se naslu biex insolvu d-diffikultajiet li għandna.

Sur President, sena ilu l-Ministru tkellem dwar il-Malta Maritime Authority b'mod li din qisha xi awtorita' f'tarf ta' diżastru, li mhux biss ma tirrendix fondi għall-Kaxxa ta' Malta imma waslet biex tkun dipendenti fuqha.

Fil-fatt matul is-sena li qegħdin fiha l-Awtorita' Marittima pprovdiet lill-Erarju aktar minn Lm1.5 miljun u huwa stmat li għas-sena li ġejja id-dħul ta' l-awtorita' se jkun ta' Lm1.9 miljun.

Żgur li din m'hijiex qagħda ta' awtorita' marida li għandha l-problemi li tkellem dwarhom il-Ministru ftit tax-xhur ilu.

Sur President, anke meta sitt xhur ilu tkellem dwar il-Malta International Airport, il-Ministru Debono Grech kien qalilna li din ukoll hija waħda minn dawk il-kumpanniji li tinsab f'xifer l-irdum u li ma kenitx il-bogħod minn stat ta' diżastru.

Il-Ministru semma' ħafna problemi li suppost kellha l-MIA u jien niskanta kif minn dakinhar sal-lum - forsi issa qegħdin isiru l-mirakli wkoll! - qegħdin ngħidu li l-MIA mhux biss ibbilanċjat il-kotba tagħha talli qed tagħmel il-qligħ u saħansitra għandha l-permessi neċessarji biex fl-inħawi ta' l-airport tibni lukanda, shopping centre, conference centre u tirranġa l-ġnien li hemm fl-inħawi.

Nafu wkoll li l-MIA hija waħda mill-kumpanniji li matul is-sena d-dieħla 40% minnha se tingħata f'idejn il-privat.

Żgur li l-fatt li l-Gvern Laburista ddeċieda li l-MIA tkun waħda mill-kumpanniji li se jiġu pprivatizzati hija xiehda ta' l-inkorettezza ta' dak li kien iddikjara l- Ministru iktar kmieni din is-sena.

Huwa fatt li minkejja d-difetti tagħha u d-diffikultajiet li tiltaqa' magħhom kuljum, l-MIA hija waħda mill- kumpanniji li rrendiet il-flus u l-Gvern tant huwa konxju minn dan li llum qed jgħid li se jipprivatizzaha u jbigħ 40% minnha.

Hawn tqum id-domanda ta' jekk l-MIA hijiex se tiġi pprivatizzata qabel jew wara li jsir dak l- iżvilupp li aċċennajt għalih aktar kmieni, jiġifieri fil-bini ta' lukanda, f'conference centre u f'shopping centre.

Sur President, ħaġa oħra li rrid ngħid hija li nixtieq li l-Ministru jispjega l-fatt li minkejja li fid-diskors tal-budget għandna li fl-1997 saret nefqa ta' Lm1.2 miljun biex jitħallas dejn magħmul minn Posta Ltd., din is-somma ta' flus ma tidher assolutament imkien u ma nafux fejn ġew ivvotati.

Hawn nixtieq nieħu l-okkażjoni wkoll biex illum, ftit ġimgħat qabel id-deadline, nistaqsi lill-Ministru x'se jsir mill-impjieg ta' dawk id-900 ħaddiem - dan in-numru huwa pjuttost sostanzjali - li daħlu jaħdmu ma' Posta Ltd.

Il-Ministru qalilna iktar minn darba li l-Gvern jiggarantixxi li l-ħaddiema m'huma se jitilfu xejn mid-drittijiet tagħhom u mill-collective agreements li kellhom pero' minkejja dan dawn id-900 ħaddiem ġustament qed jistaqsu x'se jiġri minnhom.

Sur President, ta' min jgħid ukoll li l-Gvern qed ibassar li matul is- sena d-dieħla se jdaħħal Lm4 miljun mill-air navigation charges.

Issa hawn ikun xieraq jekk wieħed ifakkar li meta l-Partit Laburista kien qiegħed fl- Oppożizzjoni, il-Laburisti tant ma kenux jaqblu li Malta tidħol f'arranġament biex tibda żżomm ir-route air navigation charges li meta din l-issue kienet ġiet diskussa f'dan il-Parlament mhux biss kienu vvotaw kontrieha iżda kienu anke sejħu division dwarha.

Naturalment il-Gvern preċedenti kien ippropona li jsir dan l-agreement minħabba li kien qed iħares lejn il-futur ta' pajjiżna b'mod konkret.

Sur President, jien ninsab persważ li min qed jismagħna bħalissa qed jistaqsi lilu nnifsu: Lili kif se jolqotni dan il-budget, b'mod partikolari f'dawk li huma ż-żidiet fil-liċenzji li jinġabru minn dan il- ministeru?

Jien konvint li jekk wieħed jara l-miżuri kollha li hemm marbuta ma' dan il-ministeru jasal għall-konklużjoni li dan il-budget mhux se jgħinu jimxi 'l quddiem anzi se jikkastigah u jintaxxah iktar permezz ta' taxxi addizzjonali u taxxi ġodda.

Illum kull Malti se jkollu jibda jikkontribwixxi iktar għall-Kaxxa ta' Malta għax il-Gvern iddeċieda li jimponi fuq kull wieħed u waħda minna diversi ħlasijiet li se nbatu minnhom ilkoll.

Grazzi, Sur President.

THE CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

Issa ntemm il-ħin disponibbli għall- Oppożizzjoni u beda l-ħin disponibbli għall-Gvern.

L-Onor.

Dom Mintoff.

ONOR.

DOM MINTOFF: Sur President, dan is-suġġett li qed nitkellmu dwaru llum huwa vast ħafna pero' jien se nitkellem fil-qosor fuq punt li diġa' semmejt u li s'issa dwaru ma kelli risposta mingħand ħadd.

Kif għidt ftit ilu, huwa fatt li f'Malta għandna wisq karozzi.

Fil-fatt naħseb li ftit huma dawk il-pajjiżi fid-dinja fejn familja għandha xi tnejn, tlieta u f'ċerti każi anke erba' karozzi.

Terġa' minħabba ċ-ċokon ta' pajjiżna aħna għandna limitu ta' kemm nistgħu nagħmlu t-toroq wesgħin, imma madanakollu d-distanzi li għandna f'Malta m'humiex tant kbar u min hu b'saħħtu - hawn jien m'inix qed nirriferi għal persuni b'diżabilita', għal min għandu l-eta' tiegħi jew inkella għat-tfal - jista' jmur minn post għall-ieħor bil-mixi.

Fil-fatt m'hijiex xi ħaġa kbira li wieħed jimxi t- tul ta' Malta kollha f'ġurnata waħda u m'hemmx distanzi twal biex in-nies imorru għax-xogħol jew jagħmlu xi qadi.

Wieħed jiskanta meta jara kemm pajjiżi żviluppati jonfqu flus fuq it-trasport kull sena u t-tbatija li jgħaddu minnha kuljum in-nies li jgħixu f'dawn il-pajjiżi biex imorru għax- xogħol jew biex jagħmlu xi qadja.

Jien għamilt żmien ngħix f'Londra u waħda mid-dwejjaq tiegħi dejjem kienet li jekk kif nasal fil-flat, li kien fuq nett, ninsa nixtri kaxxa sulfarini - dak iż-żmien jien kont inħobb inpejjep ħafna l-pipa - kont nieħu mill-inqas tliet kwarti biex noħroġ mill-blokk fejn kont noqgħod u nerġa' mmur lura fil-flat.

GĦalhekk f'dak iż-żmien li kont l-Ingilterra jien kont nippreferi noqgħod ġo xi raħal żgħir u kienet il-qatla tiegħi meta kien ikolli ngħix fi flat ġo Londra għal żmien qasir minħabba x-xogħol li kelli.

Fil-fatt l-iktar nies għonja ta' dan il-pajjiż kienu jippreferu jgħixu f'ambjent nadif ġo xi raħal jew belt żgħira pero' biex imorru u jiġu mix-xogħol dawn kienu jdumu mill-inqas siegħa u nofs - xi wħud minnhom kienu jdumu anke erba' sigħat - u minn dan il-lat wieħed jibda jinduna li aħna l-Maltin għandna privileġġ fuq ħaddieħor.

Sur President, għalhekk jien ngħid: F'Malta għalfejn għandna dawn il-karozzi kollha?

Jien naf li hemm min joħroġ il-karozza tiegħu nhar ta' Ħadd biss.

Fil- fatt jien lil dawn in-nies insejħilhom Sunday drivers, u terġa' ħafna minnhom lanqas il-Ħadd ma joħorġuha jekk tkun ix-xita għax jekk ma jkunx bnazzi n-nies ma jkunux jistgħu japprezzaw il-karozza tagħhom biżżejjed!

Dawn x'jimportahom li l-Ħadd ikun hemm ħafna traffiku!

Imbasta jkunu qegħdin ġol-car!

Veru li kulħadd għandu xi delizzju, pero' dawn għandhom iħallsu tiegħu.

Jien għidt li kont inpejjep il-pipa fi żmien il-gwerra u fil-fatt tgħidx kemm kien jogħla t-tabakk kull sena!

Kull min għandu xi delizzju jrid iħallas tiegħu.

Per eżempju, jekk tkun student u tippretendi li jkollok karozza trid tara minn fejn se ġġib dawn il-flus; jew jagħtihomlok missierek jew tara minn fejn iġġibhom.

Dawn huma kapriċċi kbar u la huma sbieħ għal pajjiżna u lanqas għal min hu f'saħħtu għax m'huwiex healthy li biex wieħed imur xi 50 jarda bogħod joqgħod imur bil- karozza.

Jien għandi ġirien li biex imorru sal-knisja jew biex imorru sas- supermarket saħansitra joqogħdu jmorru bil-karozza, anke meta jkun temp sabiħ.

Imbagħad għalfejn?

Biex wara li jaslu lura d-dar ma jkollhom xejn x'jagħmlu ħlief li joqgħodu jaraw it-television.

Allura jien kont naħseb li fost affarijiet oħra l-Gvern tal-ħaddiema - jew taċ-ċittadin - kien se jeżamina ...

Issa meta tgħid ''ħaddiema'' tkun qed tiddistingwi bejn ħaddiem u min iħaddem imma meta tgħid ''ċittadin'' m'hemmx din id-distinzjoni għax tkun qed tirriferi kemm għall-ħaddiem kif ukoll għal min iħaddem.

U hawn hu l- iżball.

Jien dejjem nirriferi għall-partit tagħna bħala partit tal- ħaddiema u mhux bħala partit taċ-ċittadin għax suppost il-konvinzjoni tagħna hi li nipproteġu lill-ħaddiema.

Aħna nemmnu wkoll li biex tipproteġi lill-ħaddiem trid tipproteġi lil kulħadd għax għada l-ħaddiem jista' jsir employer.

Imma l-ewwel li rridu nipproteġu huwa lill-ħaddiem għax huwa l-pedament ta' kollox.

Naturalment jekk il-pedament ikun maħsus, ta' fuqu wkoll se jkun maħsus.

Għalhekk jien ma neħux pjaċir jekk nibdew nirriferu għall-partit tagħna bħala ''partit taċ-ċittadin'' u mhux bħala "partit tal-ħaddiema".

Jien m'iniex qed ngħid li lill-partit tagħna qed insejħulu ''partit taċ-ċittadin'' imma ma naħsibx li qegħdin 'il bogħod wisq milli nibdew insejħulu b'dan il-mod!

Sur President, jien qajjimt il-kwestjoni tal-ħafna karozzi li hawn fit- toroq tagħna għal diversi raġunijiet, fosthom għax nemmen li min għandu iktar minn karozza waħda għandha togħlielu r-road tax.

B'hekk għalkemm ikun hawn min jagħżel li jibqa' jżomm iktar minn karozza waħda, ikun hawn min ma jkunx jiflaħ għal dawn l-ispejjeż u jiddeċiedi li jew jibda jimxi iktar - ħalli jkollu ċans jitpaxxa bil-ġmiel tan-natura - jew inkella jagħmel użu mit-trasport pubbliku.

Issa biex forsi n-nies jibdew jużaw iktar it-trasport pubbliku minflok il-karozzi tagħhom hemm bżonn li jsir eżerċizzju biex tiddaħħal sistema iktar komda għan-nies - anke għal dawk li huma able-bodied - billi jiġu ntrodotti aktar rotot diretti għal ċerti postijiet.

B'hekk jekk wieħed ikun mar f'xi post b'tal-linja u, ngħidu aħna, jinqabad fix-xita, ikun jista' jasal id-dar b'iktar kumdita'.

Jien nemmen li jekk irridu verament li mit-toroq tagħna jonqos in-numru ta' vetturi jeħtieġ li ntejbu t-trasport pubbliku.

Kull darba li l-gvern għolla l-prezz tas-sigaretti dejjem daħħal iktar; u l-istess jiġri jekk jgħolli r-road tax, għalkemm forsi ma jdaħħalx daqskemm ibassar.

Jekk il- gvern jgħolli r-road tax u l-poplu jibda jiġi nkoraġġit juża t-trasport pubbliku, in-numru ta' karozzi fit-toroq tagħna żgur li se jonqos.

Imma rridu naraw li tiżdied il-kumdita' taċ-ċittadin.

Jekk jonqos it-traffiku f'pajjiżna jibbenefika minnu kulħadd u mhux il-ħaddiem biss.

Ma nafx għaliex li donnu li llum min juża l-karozza tiegħu jaqa' fil-klassi tal- barunijiet.

Naturalment il-baruni huwa ċittadin ukoll imma jaqa' fil- klassi tal-barunijiet!

Qed ngħid dan għax illum qisna għax qed nużaw il- kelma ''ċittadin'' qed nagħmlu xi ħaġa moderna.

Fi żmien ir-Rivoluzzjoni Franċiża, peress li fil-pajjiż mhux kulħadd kien trattat l-istess kostituzzjonalment, is-citoyen kien jintgħaraf għax ma kienx jilbes qalziet imma kien jilbes bluża, jiġifieri kien ikun san culotte, filwaqt li s-sinjur kien jilbes il-qalziet.

Dak iż-żmien kienet issir din id-distinzjoni u lis-sinjur Allaħares kont tindirizzah bħala "ċittadin" u mhux bħala "nobbli".

Pero' llum dak iż-żmien spiċċa.

Għalhekk jien ma nistax nifhem kif illum, għax qed nużaw il-kelma ''ċittadin'', qisna qed nuru kemm aħna moderni u li vvintajna xi kelma ġdida.

Ir-realta' hi li ma vvintajna assolutament xejn imma erġajna morna lura fl-istorja.

Hawn min jaħseb li bil-kelma "ċittadin" tkun qed teskludi lill-baruni u tinkludi lill-ħaddiem imma fil-fatt dan m'hu veru xejn.

Dan qed nagħmluh biex infixklu u nħawdu l-imħuħ.

Jien qed ngħid dan għax dawn l-affarijiet għandhom ħafna importanza meta tkun qed tara kif tgħin lill- ħaddiem.

Kif kont qed ngħid, jekk jirnexxielna nnaqqsu n-numru ta' karozzi f'pajjiżna s-sistema tat-trasport pubbliku għandha tiġi rranġata lokalita' b'lokalita'.

Issa hawnhekk jien m'iniex qed ngħid li rridu nipprovdu t- trasport pubbliku anke għal min imur jonsob f'Binġemma, għax daqskemm jinsabu fi stat ħażin it-toroq li jwassluk għal dan il-post kważi lanqas bil-karozza tiegħek ma tkun tista' tgħaddi minnhom, aħseb u ara kemm se jgħaddi minnhom it-trasport pubbliku!

Jien qed ngħid biss li t-trasport pubbliku f'Malta għandu jiġi rranġat u għandha tiġi mħaddma l-istess sistema li hemm fl-Italja.

Per eżempju, f'Ruma kien hemm perijodu fejn in-nies li kienu jużaw is-servizz tat-trasport pubbliku ma kienu jħallsu xejn.

Min-naħa l-oħra f'Londra jekk tuża t-trasport pubbliku darba, bħalma jagħmel il-baruni ...

S'intendi l-baruni s-soltu jkollu l-karozza tiegħu, pero' jekk xi darba ma jiġux għalih dan ikollu jneħħi t-tomna u juża t- trasport pubbliku.

Madanakollu f'Londra jekk tuża t-trasport pubbliku darba jkollok tħallas daqs li kieku se tuża t-trasport pubbliku għaxar darbiet.

Naturalment jiġi mħaddem dan il-metodu sabiex il-ħaddiem jitħajjar juża t-trasport pubbliku biex imur għax-xogħol għax b'hekk ikun qed jiffranka l-flus.

Sur President, jien naħseb li tkellimt ċar biżżejjed dwar x'jista' isir.

Naturalment setgħu saru iktar affarijiet minn dawk li semmejt jien biex liż-żgħir ma konniex ngħollulu r-rati ta' l-elettriku u ta' l-ilma u biex neżentawh milli jħallas it-taxxa jew biex it-taxxa tad-drenaġġ ma tikbirx iktar ma taqbdu l-gargarella.

Għax issa x'se jiġri?

Minħabba li meta taqbdu l-gargarella jkun irid jinħasel iktar spiss, naturalment il-kont ta' l-ilma iktar se jitlagħlu.

Allura din tista' tibda tissejjaħ bħala t- taxxa tal-gargarella!

Kieku f'pajjiżna kellna r-rates, bħalma għandhom f'pajjiżi oħra, fejn il-membri tal-kunsilli lokali jmorru jħabbtu bieb bieb għand in-nies u jekk ikollok dar sabiħa ...

Issa jien m'iniex qed ngħid dan biex indaħħlu r-rates f'pajjiżna - din irrid nagħmilha ċara li ma jmurx ikun hawn min ma jifhimnix - imma ġaladarba issa għandna l-kunsilli lokali, hemm bżonn li dawn jagħmlu xi ħaġa biex jgħinu lill-gvern idaħħal il-flus.

Per eżempju, waħda mill-affarijiet li jistgħu jagħmlu l-kunsilli lokali hija li jiġbru l-income tax li mhux qed jiġbor il-gvern ċentrali u, skond kemm jirnexxielhom jiġbru income tax mingħand il-poplu ...

Issa dan hu suġġeriment tiegħi imma jien naħseb li jistgħu joħorġu iktar ideat ġodda daqskemm hawn nies moderni b'moħħhom miftuħ, kollhom kotba u calculators!

Madanakollu jien naħseb li dan li se ngħid jien ma nduna bih ħadd.

Fl- opinjoni tiegħi, għandna naraw jekk huwiex tajjeb li nkomplu nħallsu lill- kunsilli lokali.

Donnu li dawn qegħdin hemmhekk biex kulħadd jgħaddi ż- żmien bihom għax dawn m'huma qed jikkmandaw xejn imma l-gvern ċentrali baqa' jikkmanda.

Jien qatt ma qbilt li nagħmlu affarijiet finta, imma lill- kunsilli lokali donnu kulħadd iridhom u kulħadd qed jiġġieled biex ikun membru fihom, minkejja li kulħadd jaf li l-kunsilli lokali la huma responsabbli minn kif iġibu l-flus u lanqas minn kif se jonfqu l-flus.

Jekk kunsill lokali jieħu xi deċiżjoni malajr iddur fuqu l-Planning Authority u toqgħod tiddettalu x'għandu jagħmel u ma jagħmilx.

Insomma l- kunsill lokali huwa marbut b'mod li jien naħseb li lanqas "il-marbut'' li jkun hemm fil-vari tal-Ġimgħa l-Kbira ma jkun marbut daqshekk!

Sur President, jien jidhirli li dawn il-problemi mhux se ssolvihom billi tbeżża' lil xi membru parlamentari bid-dixxiplina jew billi theddu li jista' jeħel sa Lm2,000!

Dawn il-problemi lanqas se ssolvihom billi minflok ma tiftaħ diskussjonijiet tgħajjat konferenza ġenerali u toqgħod tgħid: Issa ħadd m'hu se jeħodli posti!

Jew billi toqgħod tgħid: Jekk jiġi xi ħadd biex jeħodli posti jaqa' l-Gvern u għaldaqstant nitlob vot ta' fiduċja!

L-affarijiet ma ssollvihomx b'dan il-mod imma ssolvihom bis-serjeta`.

U għalhekk minflok li l-ministri jiftehmu bejniethom biex ħadd ma jirrispondini, aħjar jiftehemu x'se jgħidu biex ma joħorġux ta' ħmir quddiem il-poplu!

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY CHAIRMAN (Onor. Anġlu Farrugia): Grazzi.

L-Onor.

Sandro Schembri Adami.

ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI: L-ewwelnett nixtieq nirreaġġixxi għall- kummenti li għamel l-Onor.

Ċensu Galea fuq it-trasport pubbliku.

L-Onor.

Membru qal li ma sar kważi xejn meta dan il-budget ikompli jindika li hemm toroq li rridu ngħaddu minnhom u hemm toroq li diġa' għaddejna minnhom fejn kellna ċerti riżultati.

Nixtieq insemmi, per eżempju, il-ftehim bejn is-sidien tal-coaches u l-Awtorita` dwar it-Trasport Pubbliku għar- rigward ta' Għawdex, li l-Onor.

Tabone ma semma xejn dwaru meta tkellem fuq it-trasport.

Kien hemm pressjoni minn tour operators biex dan il-qasam ikun jista' jitjieb b'riħet turiżmu aħjar f'GĦawdex.

Bis-saħħa ta' dan il-ftehim kull sid seta' jkollu airconditioned coach li tkun ilha taħdem anqas minn għaxar snin.

Allura m'huwiex żvilupp il-fatt li f'ħames xhur 28 sid diġa` daħħlu coach ġdida?

Kif tista' temmen dak li tgħid l-Oppożizzjoni Nazzjonalista meta taf li dan is-servizz qiegħed jissokta u jgħin fejn jidħol il-bini tal-karozzi?

Illum il-Gvern qed jesiġi li qabel karozza toħroġ fit-triq trid tkun iċċertifikata minn konsulenti tekniċi.

La qegħdin nitkellmu dwar l-industrija tal-bini tal-karozzi tajjeb li lil min qiegħed jgħid li ma sar xejn f'dan il-qasam ngħidulu li aħna nemmnu li hemm bżonn inħajru kumpanniji barranin biex jidħlu f'joint ventures mal-Maltin.

Taħt it-tmexxija tas-Sur Reno Calleja u anke bil-koperazzjoni tal-Ministru Debono Grech, dawn l-affarijiet qegħdin jiġu studjati.

Sar ukoll żvilupp dwar il-kwestjoni tat-taxi drivers.

Fl-ajruport twaqqaf uffiċċju ħalli min ikun irid is-servizz ta' taxi jmur iħallas hemm u b'hekk innaqqsu l-abbużi.

Issa jiġu l-membri ta' l-Oppożizzjoni u jgħidulna li din m'hijiex ħaġa tajba!

Mr Chairman, ejja naraw fejn hi verament is-serjeta' u ejja naraw aħniex qed nimxu fl-aħjar triq li għandna quddiemna f'dan is-settur.

Per eżempju, fil-każ tat-trasport pubbliku nistgħu ngħidu li saret rotta diretta mill-Belt għal Wied iż-Żurrieq u tal-linja komplew faru bix-xogħol.

U għal min qal li aħna ma nistmawx lill-istudenti ta' l-Universita', jien ngħidlu li fil-fatt aħna għamilna servizz dirett mill-Belt u minn ħafna bliet oħra għal Tal-Qroqq.

Anke lill-Onor.

Richard Muscat, li ħareġ jgħidilna li għaż-żgħażagħ m'aħna nagħmlu xejn fejn jidħol it-trasport pubbliku, sewwa għamel l-Onor.

Cilia li fakkru fl-introduzzjoni ta' night bus service għal Paceville.

Huwa importanti ngħidu wkoll - hawnhekk niġbed l-attenzjoni partikolarment ta' l-Onor.

Joe Cassar - li għall-ewwel darba twaqqfet koperattiva tal-coaches.

U dawn qed jgħidulna li ma sar xejn minn Gvern Soċjalista!

GĦamilna dawn l-affarijiet, minkejja li aħna writna sitwazzjoni finanzjarja ħażina.

Huma kellhom Lm1 miljun ivvotati u ma nefquhomx.

Allura kif jistgħu jgħidu li fil-verita` aħna ma nafux fejn sejrin!

Il-ħabib tiegħi - u ħabib tiegħi veru - l-Onor.

Claude Muscat qal li m'hemm xejn ġdid.

Allura l-provi tas-sistema l-ġdida tar-radar ta' l- avjazzjoni ċivili x'inhuma?

L-istallazzjoni tas-sistema tal-gwida tat- taxiway fuq park numru 9 mhijiex ħaġa ġdida?

It-tiswijiet strutturali kif ukoll xogħol ta' kostruzzjoni fil-fire station, fl-uffiċini u fil-wiċċ tal- park numru 8 mhumiex xogħlijiet ġodda?

Ejja nitkellmu ċar u nsemmu l- affarijiet li saru.

M'għandix ħin biex insemmi kollox imma l-Gvern għandu affarijiet ippjanati u diġa` qed jaħdem.

Qed jgħidulna li m'hemm xejn ġdid f'dan il-budget meta qegħdin nivvotaw il-flus.

Mhux il-Gvern Soċjalista xtara żewġ apron sweepers?

Mela ejja ngħidu l-affarijiet kif inhuma.

Mr Chairman, jekk hemm xi ħaġa li ħarġet f'dan il-budget hija s-serjeta`.

Nafu li l-Fond Monetarju Internazzjonali kien wissa' lill-Gvern preċedenti imma l-Onor.

John Dalli lill-pubbliku Malti ma kienx għarrfu bis- sitwazzjoni kerha li konna qegħdin fiha.

Issa b'reazzjoni għal dak li qalu huma fuq dan id-dipartiment, aħna qegħdin ngħidulhom l-affarijiet li għamilna, mhux biex jgħidulna prosit imma biex jiġġudika l-poplu.

Naħseb li quddiem il-verita` l-poplu m'għandux triq oħra ħlief li jgħid li l- affarijiet għamilniehom nonostante li writna sitwazzjoni mwiegħra mill- Gvern ta' qabel.

Hemm affarijiet oħra li rridu nitkellmu dwarhom bħal, ngħidu aħna, il-Malta International Airport Co Ltd u l-Maritime Authority.

Bħalissa l-Gvern qiegħed jaħdem biex l-MIA tiġi parzjalment privatizzata.

Il-gvern se jżomm il-maġġoranza ta' l-ishma u b'dan il-proċess ukoll se titkabbar l-għażla tal-portafoll li joffri l-iStock Exchange.

Fl-istess ħin ukoll xi wħud mit-toqob finanzjarji li ħalla warajh il-Partit Nazzjonalista sejrin jimtlew.

Allura ħażin dan li qegħdin nagħmlu hawn?

Hawn xi ħadd li jista' jlum lill-Partit Laburista fuq dawn l-affarijiet?

L- MIA topera taħt regoli stabiliti fejn jidħlu affarijiet ta' avjazzjoni.

Dan il-proġett jagħti spinta biex l-iżvilupp kummerċjali ta' l- operazzjonijiet ikomplu għaddejjin.

Diġa' nafu li l-Awtorita` ta' l- Ippjanar approvat fil-prinċipju l-master plan ta' l-iżvilupp ta' l-MIA.

F'dan il-pjan hemm kostruzzjoni ta' lukanda, ċentru tax-xiri, sala tal- konferenzi, ġonna u faċilitajiet ta' divertiment.

Dan kollu għamilnieh aħna.

Hemm bżonn nimxu aktar 'il quddiem?

Dażgur li rridu nimxu iktar 'il quddiem!

M'hemmx dubju li l-Ministru se jieħu nota ta' dawn l-affarijiet li qegħdin ngħidu pero' ma rridux nippretendu li jagħtina r-risposti issa.

Per eżempju, għandna nikkonsidraw li tiġi kkreata zona speċjali industrijali mingħajr dazju madwar l-ajruport?

F'ajruport fir-Repubblika Irlandiża din għamlet suċċess.

L-istess, il-konċett ta' hubbing, fil-forom varji tiegħu, għandu jiġi nkoraġġit?

Wieħed forsi għandu jara jekk aħniex nagħmlu biżżejjed biex il-linji ta' l-ajru jibdew jużaw lil Malta minflok, ngħidu aħna, Ruma u Nairobi, li huma kompetituri tagħna wkoll f'dan il- qasam.

Il-konċett tal-hubbing jista' jiġi applikat fil-każ ta' conference tourism, allavolja r-relazzjoni hawnhekk tkun daqsxejn vaga.

Ma' dan il-qasam hemm relatat ukoll l-industrija ta' l-ortikoltura li tkabbar il-fjuri għall-export fejn il-fjuri jkunu jew ta' barra l-istaġun jew tat-tip early variety biex iħallu iżjed qligħ.

(Interruzzjonijiet) Jista' jkollok ħafna forom oħra ta' żvilupp.

Per eżempju, wieħed għandu jistaqsi jekk aħniex nagħmlu biżżejjed xogħol ta' tiswija ta' l-ajruplani f'Malta.

Jiena anke nixtieq li wieħed jinkoraġġixxi l-idea tal-kustodja ta' l-ajruplani f'Malta filwaqt li s-sidien tagħhom ikunu minn barra l- pajjiż.

Sur President, fil-ħin limitat li għandi se ngħid xi ħaġa fuq l- Awtorita` Marittima, li l-għanijiet tagħha huma deskritti ċari.

Fost affarijiet oħra din trid tħares ir-regolamentazzjoni u l-kontroll ta' l-affarijiet kollha li għandhom x'jaqsmu mat-tbaħħir merkantili u mal- yachting.

Qegħdin naraw li jkun hemm l-emendi neċessarji relatati ma' l- Att dwar il-Bastimenti Merkantili ta' l-1973 biex jikkonformaw mal- konvenzjonijiet internazzjonali li diversi pajjiżi rratifikaw?

Qegħdin nieħdu nota tagħhom biex aħna nimxu pari passu ma' l-iżvilupp f'dan il- qasam internazzjonali marittimu?

Id-dinja internazzjonali marittima llum titkellem fuq aktar żvilupp fejn jidħlu pollution, contracts of freight, collisions at sea u safety measures.

Fit-territorju tagħna u lil hinn mill- baħar tagħna għandu jkollna forom ta' protezzjoni.

Jiena nemmen li l- Awtorita` Marittima qiegħda taħdem b'dehen u b'għaqal.

Din is-sena l- awtorita` se tkompli miexja 'l quddiem u fost affarijiet oħra tajjeb li nitkellem ftit dwar xogħol li se tagħmel fuq il-breakwater tal-Belt.

Tajjeb naraw li s-settur tat-tbaħħir merkantili jkompli jiżviluppa għax huwa wkoll sors ta' dħul barrani għall-ekonomija ta' pajjiżna.

Allura dan jorbot ma' żvilupp aħjar ta' ekonomija aktar sostenibbli.

Jiena naħseb li ħafna drabi s-servizz li jingħata lit-turisti Libjani fit- terminal tal-port m'huwiex denju ta' pajjiż u poplu modern.

Uħud mill- impjegati hemmhekk ma jagħtu l-ebda konsiderazzjoni għad-diffikultajiet u l- problemi li jiffaċċjaw il-vjaġġaturi - din hija l-verita - minn meta jitilqu minn darhom fil-Libja sakemm jaslu Malta.

Din il-problema qiegħda tiggrava ruħha minħabba ċirkostanzi fejn l-uffiċjali tas-sigurta` fit- terminal, l-impjegati mal-Group 4, huma ta' nazzjonalita` Ingliża jew iħaddnu simpatija lejn l-Ingliżi.

Minħabba fi kwestjonijiet internazzjonali jrawmu xi ftit ta' preġudizzji - ejja ma ngħidux antipatija - lejn dawn in- nies.

Jiena nemmen li hemm bżonn ta' xi forma ta' titjib fil-mod kif il- passiġġieri jiġu ttrattati u forsi wieħed jista' jissuġġerixxi li l- impjegati li jintbagħtu jaħdmu fit-terminal ikollhom kmand tajjeb tal- lingwa Għarbija u forsi ma jkunux psikoloġikament preġudikati kontra dawn in-nies.

Naħseb li naqblu li hemm bżonn titjieb l-apparenza tat-terminal u jiżdied id-dawl ta' barra.

In-naħa ta' barra tal-bini huwa mbajjad b'erba' kuluri koroh li jkerrħu l-ambjent ta' l-inħawi.

Hemm bżonn ukoll li tiġi nstallata canopy barra l-bini sabiex min ikun qed jistenna barra, ħafna drabi għal ħin twil, ikollu fejn jistkenn mill-elementi naturali.

Mix-Xatt sa Bieb il-Belt hemm distanza ta' bejn wieħed u ieħor 400 metru, li ħafna minnha hija telgħa, u m'hemm l-ebda rotta li tgħaddi mill-inħawi tat- terminal fuq bażi regolari.

Jiena naħseb li l-ministeru għat-trasport u portijiet għandu jieħu l-inizjattiva li joffri dan is-servizz sabiex dawk it-turisti li jaslu Malta jsibuha iżjed faċli biex jaslu fiċ-ċentri tal- kummerċ, il-Belt Valletta.

Trid issir aktar manutenzjoni fit-toroq ta' madwar it-terminal u trid tiżdied ukoll id-dixxiplina fit-traffiku li jgħaddi minn dawn it-toroq.

Hemm bżonn li kull min jgħaddi minn hemm ma jibqax jimmaġina li jieħu sehem fil-Grand Prix ta' Monza!

Fil-fatt ftit ta' żmien ilu mara weġġgħet serjament minħabba inċident f'dawn l-inħawi.

Sur President, problema oħra li wkoll għandha tiġi ttrattata hija dik tal- porters.

Jiena naħseb li għalkemm dawn huma mħallsin tajjeb mis-Sea Malta, l-azjenda marittima Libjana xorta waħda tħoss il-bżonn li tagħmel pressjoni fuq il-vjaġġaturi sabiex jagħtuhom it-tips.

Dawn it-tips kultant jitilgħu anke għal Lm10 u jkun sew jekk nagħmlu superviżjoni u dixxiplina aktar stretta.

Sur Presdient, huwa inutli li jiġu l-kelliema tal-Partit Nazzjonalista u jgħidulna li f'dan il-qasam ma sar xejn.

L-għanijiet tal-ministeru huma dawk ta' kontroll u tħaris tal-mod kif l-organizzazzjonijiet li jaqgħu taħt dan il-qasam jitħaddmu b'effiċjenza.

Hawn diversi organizzazzjonijiet u dipartimenti li nixtiequhom jimxu aktar 'il quddiem u huwa biss bil-ħidma assidwa tal-ħaddiema fid-dipartimenti li dan jista' jsir.

Jien nawgura li s-sena li ġejja nerġgħu niġu hawn u ngħidu li mxejna 'l quddiem.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Il-Ministru Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Mr Chairman, qgħadt nisma' bil-kalma kollha lill- kollegi tiegħi tan-naħa l-oħra u smajt ħafna affarijiet li ma kontx nippretendi li se nismagħhom.

(Interruzzjonijiet) Ilni sena f'dan il- ministeru u naf x'taħwid sibt meta dħalt fih.

Xtaqt li kieku minflok l- Onor. Ċensu Galea kien hawn l-ex-Ministru Frendo għax kont ngħidlu x'taħwid ħalla warajh.

L-Onor.

Frendo kien iħobb jistaħba wara ħaddieħor u jgħidilna li ma kien ikun informat b'xejn.

Sibna taħwid sħiħ fejn jidħlu liċenzji, posta, vapuri t'Għawdex, Maritime Authority, l-air terminal u anke d-DCA.

X'ma sibniex fit-Public Transport Authority u fit-traffic control board!

Ic-Chairman il-ġdid tal-Public Transport Authority sab li l-passiġġieri li jużaw il-karozzi tal-linja kienu qegħdin jonqsu b'persentaġġ allarmanti, għalkemm il-Gvern preċedenti kien għamel agreement mas-sidien u wegħidhom li jekk ma jaqilgħux Lm1 miljun jagħtihom id-differenza!

Jien qatt ma smajthom dawn l-affarijiet tad-daħk, qisek qed tgħid lil tal-ħanut li jekk ma jaqlax ċerta somma se tagħtih il-kumplament.

Dan ifisser li jekk minflok Lm1 miljun jaqilgħu Lm0.5 miljun, id-differenza jrid joħroġha l- Gvern!

B'daqshekk ma kienx tjieb it-trasport pubbliku.

Irrid ngħid li kemm jien, kemm il-kollega tiegħi is-Sur Reno Calleja u anke l-membri tal- board, ħdimna bis-serjeta' u għalkemm ma nistax ngħid li lħaqna t-target tagħna mija fil-mija, bl-umilta' kollha nistgħu ngħidu li lħaqna 25% u nisperaw li s-sena li ġejja nkomplu nwettqu l-ħidma tagħna.

Dan nistgħu nuruh bil-fatti għax, kif qal il-kollega tiegħi l-Onor.

Schembri Adami, naqqasna ħafna traffiku minn Paceville bl-introduzzjoni tan-night bus li qed tmur f'ħafna rħula u għal min jgħix f'ċerti postijiet m'għadx hemm il- bżonn ta' bilfors li jmur Paceville bil-karozza tiegħu.

GĦalhekk illum il- commuters żdiedu u għalkemm forsi ma żdiedux daqskemm xtaqna, bix-xogħol li qed jagħmel sieħbi Reno Calleja flimkien mal-bord naħseb li se naslu.

Il-kelliema tan-naħa l-oħra qalu li għollejna l-liċenzji tat-traffiku.

Jien lill-Onor.

Ċensu Galea ngħidlu: Lil dak li jġib karozza minn barra li tiswa Lm40,000 jew Lm50,000, il-fatt li għollejna l-liċenzja se tagħmillu xi differenza?

Hawn tant li jmorru jiftaħru li għandhom yacht jew speedboat u meta joħorġu bihom kull nhar ta' Ħadd jonfqu Lm50 petrol, allura għax għollejna t-taxxi jfisser li qed naħqru lill-ħaddiema!

X'għamel id-dipartiment tal-liċenzji u testijiet?

L-ewwelnett il-Gvern preċedenti kien qal li n-number plates iridu jinbidlu fi żmien sentejn u d- dipartiment tal-liċenzji dawn għamilhom fi żmien disa' xhur.

Dan huwa record għax għalkemm għaġġlu kollox sar kif kellu jsir.

Id-dipartiment tal- liċenzji u testijiet beda jibgħat l-avviż lil min kellu jmur iħallas u avżajna aktar minn darba li għal min ma jmurx iħallas sa l-aħħar ta' Ottubru in-number plates se jogħlew.

Avżajna lin-nies bil-ħinijiet li fihom kellhom imorru jħallsu biex jingħataw in-number plates il-ġodda u issa min ma tax kas se jkollu jħallas Lm20.

Id-dipartimenti tal-gvern ma jistgħux jibqgħu joħorġu l-flus biss.

Kien hawn xi ħadd li qal: Għax kollox huwa soċjali!

Allura biex nagħmlu l- affarijiet soċjali jfisser li għandna nħallu lill-gvern iħallas kollox hu u ħadd ma jagħtih xejn lura?

Biex kulħadd ikun jaf xi jfisser il-bdil tal- pjanċi rrid ngħid li dan l-aħħar inbidlu 'l fuq minn 215,000 pjanċa u sibna karozzi li qatt ma kienu ġew reġistrati.

Bix-xogħol li għamel id- dipartiment tal-liċenzji u testijiet lil dawn in-nies ġegħilnihom iħallsu u bdejna nġibuhom in order.

Għad hawn min għadu ma ħallasx u għadna niġru wara dawk is-sidien tal-karozzi li għadhom ma ħallsux, għax dawn qed jisirqu lill-poplu.

GĦalhekk qegħdin jogħlew l-affarijiet għax min hu fid- dover li jħallas m'huwiex qed iħallas.

Hekk konna nimxu qabel.

Hawn m'iniex nirreferi għad-direttur tal-liċenzji jew għall-ħaddiema għax dawn xogħolhom kienu jagħmluh, imma qed ngħid għal min ma kienx jagħti kas jekk sarux dawn il-ħlasijiet.

Stampajna fuljett u bgħatnih lil kulħadd bi gwida tas-servizzi u t- tagħrif li joffri dan id-dipartiment.

Id-dipartiment irranġa l-liċenzja għaċ-ċittadini Maltin u qed nagħtuha wkoll lil dawk il-barranin li jiġu Malta għal ċertu żmien u kif ukoll lil dawk li jkollhom work permit jew freedom of movement, ħaġa li qabel ma kellhomx.

Qegħdin nagħmlu wkoll riforma fuq it-testijiet u flimkien mal-management efficiency unit u l- Uffiċċju tal-Prim Ministru qegħdin nistudjaw ir-rakkmandazzjonijiet li jsirulna sabiex inkomplu nwettqu dan il-pjan.

Qegħdin nintroduċu għall- ewwel darba liċenzja li titwaħħal mal-windscreen li ma titqattax, għax issa qegħdin nintroduċu sistema li taħdem b'mod li min ikollu xi erba' karozzi ma jkunx jista' jħallas liċenzja waħda u jużaha għal iktar minn karozza waħda, kif kien isir qabel.

B'hekk dan l-abbuż se jispiċċa.

F'din il-Kamra xi ħadd qal li l-ispiża li nfaqna biex bdilna l-pjanċi kienet ta' Lm910,000.

Dan l-eżerċizzju kien stmat li se jiswa Lm890,000 imma fil-fatt kellhom iżidu Lm20,000 oħra u għalhekk għollejna l-prezz tal- pjanċi.

'Il quddiem se jkollna aktar ħin għad-diskussjoni fuq il-qasam tat- trasport u kont nippretendi li l-Onor.

Tabone kellu jkun preżenti għax ftit ilu lmenta li m'hawnx ħin għad-diskussjoni fuq it-trasport bejn Malta u GĦawdex.

Nixtieq ninformah li 'l quddiem se jkollna tliet siegħat sħaħ biex niddiskutu dan is-suġġett.

Rigward id-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili sieħbi qal li kien hemm chaos pero' aħna flimkien mal-board irranġajna ħafna affarijiet.

Bħalma jaf sieħbi, dan id-dipartiment huwa magħmul minn boards differenti u għalkemm huma awtonomi - dawn qabel veru kienu awtonomi għax kulħadd kien jaqdef għal rasu! - il-ministeru għandu jkun informat dwar x'inhu għaddej għax fl-aħħar mill-aħħar dawn huma flus il-poplu u l-Ministru jrid jagħti risposta ta' x'inhu jiġri.

Fis-27 ta' Ġunju, 1997 kellna l-laqgħa tal-ministri plenipotenzjarji li jirrappreżentaw is-27 Stat li huma membri ta' l-Eurocontrol.

Dawn iffirmaw il-konvenzjoni riveduta ta' l-organizzazzjoni ta' l-Eurocontrol matul il- konferenza diplomatika li saret fi Brussels.

Dan kien proċess twil li sar studju dwaru u permezz tax-xogħol li sar mid-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili dan sar kollu.

Fil-każ ta' l-avjazzjoni ċivili ffirmajna sabiex ikollna espansjoni fl-ispazju ta' l-ajru.

Aħna ridna naraw kif kienet se taffetwana din il-ħaġa u meta rajna li jaqblilna l-Gvern iffirma dan il- ftehim.

Aħna ħdimna sabiex ħarriġna impjegati ġodda fl-avjazzjoni ċivili u introduċejna ħidma maniġerjali tat-traffiku ta' l-ajru u tfassil ta' sistemi.

Sibna diversi affarijiet li kienu jiġu ġew imwiegħda fil-budgets ta' qabel u li kienu baqgħu ma sarux.

Fl-ewwel ħames xhur ta' l-1997 sar xogħol fuq l-installazzjoni tat-taxiway u s-sistema ta' gwida għall-parkeġġ fuq park 9.

Din is-sistema tlestiet wara li saru t-testijiet u ġew aċċettati.

F'park 9 ma kellniex dawl għax kienu ħarġu tender imma l- ispecifications kienu ħżiena u issa se jkollna noħorġu tender mill-ġdid sabiex nagħmlu aktar floodlighting.

L-air terminal aerial radar system kienet ilha mwiegħda għal ħafna żmien u baqħet ma saritx.

Fil-każ ta' l- apron movement control unit, nispera li dalwaqt ningħataw l-approvazzjoni mill-ministeru tal-finanzi ħalli nkunu nistgħu nimxu.

Kif diġa' qal sieħbi ġibna r-runway sweepers li qabel ma kellniex, u għamilna wkoll doppler weather radar u automated weather observation system.

Irranġajna l- hangars fejn jinżammu l-fire engines u rranġajna s-soqfa tad-drawing rooms.

Sar ukoll tibdil fis-slabs ta' park 8 u rranġajna l-heliport ta' Għawdex.

Dawn huma kollha affarijiet li kienu ġew imwegħdin mill-Gvern preċedenti u li saru din is-sena bil-ħidma tad-DCA.

Kif kont qed ngħid qabel kienu saru xi proposti u kien sar ftehim mad- diretturi tal-Malta International Airport sabiex nirranġaw is-sistema ta' l- airport u kollox jiġi taħt kappa waħda.

Bħalissa qed jiġi studjat kif l-MIA tista' tiġi ntegrata f'korp wieħed u ma nibgħux kulħadd għal rasu, l-MIA naħa, id-DCA naħa oħra u s-security naħa oħra.

Aħna rridu li meta naslu għal dan il-ftehim ikollna l-kunsens ta' kulħadd.

Din il-ħaġa għadha fil- bidu tagħha pero' matul is-sena li ġejja se jsiru iktar taħdidiet għaliex il-Gvern meta jibda xi ħaġa jkun irid jispiċċaha u mhux iwiegħed ħafna affarijiet u ma jispiċċahomx.

Sieħbi staqsa meta se tasal il-privatizzazzjoni ta' l-MIA u nista' ngħid bi ftaħir li l-Malta International Airport mexxa dan il-kumitat li kien taħt il-presidenza tas-segretarju permanenti tal-ministeru.

Irrid ngħid li għad irid isir studju dwar jekk dan huwiex se jsir wara li jinbena l- airport hotel.

Dawn il-proposti ressaqnihom quddiem l-Awtorita' ta' l- Ippjanar u sieħbi jaf daqsi li meta jkollna l-permess mill-Awtorita' ta' l- Ippjanar dawn se neħduhom in hand u nimxu minn hemm.

Għaliex?

Għaliex dawn huma affarijiet li l-poplu jagħmel qligħ minnhom.

Ix-xogħol tagħna hu li dawn inġibuhom vijabbli ħalli jħallu l-qligħ.

Forsi jkun hawn min jgħid: Isma', jekk dawn se jħallu l-qligħ se jibqgħu affarijiet soċjali?

Aħna x'nifhmu b'affarijiet soċjali?

Ma jfissirx li jekk tkun se ssiefer, il-Gvern jgħidlek: Din hija xi ħaġa soċjali, mela tista' tmur b'xejn!

Niġi issa għal dak li qal l-Onor.

Tabone.

Hu qal li għax Għawdex hija gżira żgħira u Malta hija gżira kbira biex taqsam minn Malta għal GĦawdex hija xi ħaġa soċjali.

Allura bl-istess argument din il-ħaġa nistgħu napplikawha għal Sqallija, għax Sqallija hija ikbar minn Malta u nibqgħu sejrin hekk u kulħadd jibda jaqsam b'xejn minn naħa għall-oħra, għax dawn huma affarijiet soċjali wkoll!

Aħna qegħdin ngħidu li ma naqblux ma' dawn l-affarijiet.

Meta dawn il-kumpanniji kienu taħt gvernijiet Laburisti fis- snin sebgħin u tmenin kollha kienu jħallu qligħ tajjeb, imma ma tistax biex ma tissellifx mingħand ħaddieħor tmur tissellef mingħand dawn il- kumpanniji.

Per eżempju, m'iniex se mmur fuq l-MIA u ngħidilha biex tissellef ħalli tibni lukanda mbagħad il-flus jeħodhom il-gvern.

Jien niftakar li fis-snin sebgħin u tmenin, meta konna niġu biex nagħmlu l- budget, l-Enemalta, t-Telemalta, l-Air Malta u l-banek kollha kienu jħallu l-qligħ imma meta ħadhom f'idejh il-Gvern Nazzjonalista stradikahom.

X'tort għandi jien jekk stradikahom!

Aħna għamilna sena naħdmu sabiex nerġgħu nġibuhom fuq saqajhom.

(Interruzzjonijiet) Iva, matul din is-sena dawn marru 'l quddiem bix-xogħol li sar mill-ħaddiema kollha tal-ministeru mill-kbir saż-żgħir.

Jien għidtilhom xi rrid u fejn irrid nasal u wħud minnhom qaluli li jien qammiel.

Iva, jien fejn jidħlu flus il-poplu rrid niddefendihom, kif suppost sar, u għalhekk batejna matul din is-sena.

Bilfors kellna nagħmlu hekk għax dawn il-kumpanniji kienu se jispiċċaw u mbagħad lill-ħaddiema jkollok tgħidilhom: Issa spiċċa kollox, morru 'l barra!

Sur President, issemma t-traffic control board u qalulna li bi Lm30,000 m'aħna se nagħmlu xejn.

L-ewwelnett dan huwa xi ħaġa ġdida taħt dan il- ministeru u jien qed nipprova norganizzah.

Dan daqqa' kien jaqa' taħt il- Prim Ministru u daqqa' taħt il-Public Transport Authority imma llum għamilna bord għalih u se nibdew nirranġawh għax se jkun responsabbli minn ħafna affarijiet.

Aħna ma rridux nagħmlu traffic control board li ma jkunx effettiv.

X'jiswa' li nagħmel dan il-bord u jiġu jgħiduli li jridu jagħmlu sign hawn u sign hemm jekk ma jkollniex biex naħdmu!

Aħna vvotajna Lm30,000 biex nibdew għax mhux billi mmur nivvota Lm1 miljun jekk inkun għadni ma nafx x'se nagħmel.

Illum it-traffic control board flimkien mal- Prim Ministru ħatru kummissjoni sabiex tistudja kif nistgħu nnaqqsu l- inċidenti tat-traffiku.

It-traffic control board fil-ġejjieni m'huwiex se jibqa' limitat biss biex jagħti l-pariri li mbagħad jispiċċa ma jeħodhom ħadd, għax jew se nagħmlu xi ħaġa li taħdem jew inkella ma nagħmlu xejn.

Għax x'jiswa' li jkollok traffic control board li ma jaħdimx?

Iċ-chairman ta' dan il-bord huwa bniedem responsabbli - qed ngħid għal Major Ripard - li daħal b'ruħu u b'ġismu u qed jagħtina l-pariri dwar kif nistgħu nagħmlu iktar użu mill-karozzi tal-linja u kif jista' jkollna inqas fumes li tant jagħmlu ħsara għal saħħet il-bniedem.

Meta ġejna biex nirranġaw il-kwestjoni tat-taxis - din semmiha sieħbi - dan ukoll tana pariri dwar kif għandna nimxu.

M'għandniex għalfejn nistħu ngħidu li jekk it-traffic control board ikollu l-għajnuna tad-dipartimenti kollha, dan se jimxi.

Fil-liġijiet tagħna għadna ċerti regolamenti li jqabbduk id-daħk.

Per eżempju, hemm li ma tistax issuq żewġ inġenji.

Taf għaliex?

Għax f'Malta għadna bil-liġi tal-parilja.

Per eżempju, l-liġi kienet tgħid li fil-Belt ma tistax issuq il-parilja.

Din kienu bidluha u għamluha li ma tistax issuq żewġ karozzi.

Għadni qatt ma rajt miġnun għaddej mill-Belt isuq karozza 'l hawn u karozza 'l hemm, imma din għadha fil-liġi u ħadd ma raha!

F'dan il-Parlament se nressqu liġi ta' dixxiplina u għalhekk lit-traffic control board irridu nagħtuh is-saħħa li jinforzaha.

It-traffic control board, it-Public Transport Authority u d-dipartiment tal-liċenzji se jaħdmu flimkien sabiex jagħmlu xi tibdil fil-ħruġ tad- driving licence.

Din għall-ewwel se tibda tingħata on probation; u dan ma jgħoddx biss għaż-żgħażagħ, għax kien hawn min ħaseb hekk.

Ir-raġuni għaliex qegħdin nagħmlu dan hija li hawn anke kbar li jsuqu bl-addoċċ u mhux żgħażagħ biss.

Nista' ngħid li meta tidħol is-sistema tal-points, ladarba titlef il-liċenzja tkun tliftha u jżommuhielek għal tliet snin jew erbgħa.

Hekk se ssir is-sistema tal-liċenzja.

It-testijiet tas-sewqan se jibdew ikunu iktar ebsin u dawk li jagħtu d-driving lessons se jkollhom joqogħdu għal ċerti testijiet u biex jgħallmu jrid ikollhom il-liċenzja tal- gvern.

Se nużaw is-sistema li tintuża barra minn Malta, jiġifieri li biex tingħata l-liċenzja li tgħallem għal ċertu żmien trid tkun under probation.

Fir-rigward ta' l-inġenji tal-baħar ukoll se nieħdu dawn l-inizjattivi għax sibna li ħafna mill-inġenji tal-baħar lanqas kienu qed jiġu ttestjati u ħafna minn dawk li jġorru l-passiġġieri lanqas huma nxurjati.

Aħna ma nistgħux nibqgħu nittolleraw dawn l-affarijiet u se nieħdu l-passi biex ma jibqgħux isiru.

Illum kull min għandu l-inġenji tal-baħar irid jirreġistrahom għax għad hawn inġenji tal-baħar li għandhom il-mutur b'horse power qawwi u lanqas biss huma rreġistrati.

Allura se nkunu żguri li din il-ħaġa ma tkomplix issir.

Din is-sena l-Malta Maritime Authority għamlet biċċa xogħol fil-bajjiet għax l-Onor.

Austin Gatt kien issuġġerixxa li jibda jkun hawn bagi fil- baħar sabiex jindikaw safejn jista' jidħol min ikollu vettura tal-baħar.

Jien tkellimt maċ-Chairman tal-Malta Maritime Authority u hu qabel ma' dan is-suġġeriment.

Aħna approvajna wkoll u din il-ħaġa diġa' qed tiġi introdotta f'ċerti xtajtiet, għax meta jsiru suġġerimenti suret in-nies aħna naċċettawhom.

Jien ma nixtieqx intawwal fuq l-Awtorita' Marittima għaliex fil-ġimgħat li ġejjin se jkollna r-rapport annwali x'niddiskutu u allura ma rridx li noqogħdu nirrepetu l-istess affarijiet li se jiġu diskussi meta joħroġ ir-rapport.

Niġi issa għall-Gozo Channel.

Irrid ngħid li f'dan ir-rigward għajruna li m'għandniex qalb soċjali u l-Onor.

Anton Tabone qal li jrid jagħmel diskussjoni twila dwar dan is-suġġett.

GĦalija nistgħu nagħmlu diskussjoni mqar ta' xahrejn imma fid-diskors tiegħu l-Onor.

Membru ma ppropona xejn ħlief li qal li dan huwa servizz soċjali.

Aħna fir-rigward ta' l-Għawdxin, kemm il-Prim Ministru, kemm l-Onor.

Anton Refalo u anke jien, dejjem għidna li se nagħtuhom prezzijiet speċjali.

Huwa veru li naqsu l-passiġġieri minn Malta għal Għawdex imma mhux minn Għawdex għal Malta.

(Interruzzjonijiet) Mhux bilfors!

L-ewwelnett, aħna gvern nisrani.

Tafu kemm għaqqadna familji?

GĦaqqadna 700 familja għax kellna 700 familja mifruda!

THE DEPUTY CHAIRMAN: Ippermettili Ministru.

Jekk jogħġobkom ma rridx nisma' kummenti mill-istrangers gallery għax ikolli nieħu l-passi.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Sewwa, allura biex wieħed jixtri proprjeta' f'Għawdex u jonfoq Lm100,000 ma jimportax, imbagħad biex jitla' fuq il- vapur u jħallas in-nol tal-karozza m'għandux mnejn!

Aħna x'għamilna?

Mhux bilfors jonqsu n-nies!

Kellna familji fejn il-missier kien reġistrat li joqgħod Għawdex u l-kumplament tal-familja kienet toqgħod hawn Malta - ma jorqodx mal-mara dan, jew il-mara ma torqodx mar-raġel! - imbagħad is- Sibt u l-Ħadd dawn kienu jitilgħu Għawdex ħalli jaraw lil missierhom.

Tafu li lil dawn konna qegħdin nissussidjawhom?

Aħna ħriġna madwar Lm1 miljun f'sussidji u għidna li din il-ħaġa trid tispiċċa u se nibqgħu sakemm naqtgħuha.

Din il-ħaġa qed nistudjaha jien.

Jiġifieri biex tixtri żiemel u tonfoq xi Lm20,000 għandek, pero' mbagħad meta tinżel minn Għawdex b'pick- up li jiswa' mal-Lm15,000, bis-supporters kollha fil-vann u biż-żiemel marbut wara - u naturalment tkun qed tieħu post ta' tliet karozzi - tippretendi li tħallas Lm5!

Mhux hekk!

Allura jien se noqgħod nissussidja ż- żiemel għal min irid jinżel bih hawn Malta?

Issa bdejna moda oħra.

Ikun hemm it-tiġrijiet Għawdex, l-Għawdxin jinżlu Malta, itellgħu ż-żwiemel minn Malta u jħallsu ta' Għawdxin, għax inti ma tkunx taf liema żiemel tela' u liema ma telax.

Sieħbi l-Onor.

Noel Farrugia qed jonfoq mat-¥80,000 f'sussidji lill- bdiewa, imma mbagħad ikun hemm min jinżel bil-biegħa u jitla' bil-bricks jew bl-għamara!

Allura dan huwa servizz soċjali wkoll?

U qed inħallsuh jiena, inti u kull wieħed minna.

U x'ma jitilgħux nies!

Kellkom anke stamperija tagħkom tistampa l-biljetti li mbagħad kienu jitqassmu.

Dwar dan iċċalenġjajtkom imma ħadd ma ġie jgħid li dan m'huwiex veru.

(Onor. Membri: Hear, hear) Trid tkun taf aktar fuq il-Gozo Channel Co. Ltd?

Iva, issa qegħdin in the black.

(Interruzzjonijiet) Jekk inti ħallast, mela inti wieħed mill-onesti li kien hemm fil-partit.

Dawn saru, u meta trid ejja l-ministeru u nurihomlok.

X'ma niġux in the black!

Iva, nikkonferma li l-Gozo Channel Co. Ltd. ħallset ħafna mid-dejn li kellha.

Fil-Parlament kien hawn min qal - għax jiena l-ħmieġ u l-gideb idejjaqni - li aħna issa xtrajna x-shares imma dan m'hu veru xejn.

Huwa veru li ħallashom il-Gvern preżenti imma xtrahom il-Gvern ta' qabel u dan qed nerġa' ngħidu biex ma jkunx hawn gideb.

Ejja naraw kemm kienu jsiru malajr malajr l-affarijiet.

Fil-25 ta' Ottubru ta' l-1996, jiġifieri meta kien baqa' jum għall-elezzjoni, kienet intbagħtet ittra li kienet tgħid:

"Thank you for your letter dated 24th October, 1996 the contents of which have been noted.

This is to confirm the arrangements arrived at during our meeting held on Monday, 21st October, 1996 and that the price of ¥ 2.10c per share for 200,000 shares held by Private Sector Investments Ltd. is acceptable to the company.

It is noted that the acquisition is subject to acceptance of same terms and conditions by the other shareholders, namely Messrs.

Zammit.".

U ffirmaw Anton Debono, direttur, u Eric Pace Bonello, direttur - Joe Gasan, li kien iċ-chairman, ma ffirmax - u fuq l-istess ittra - għax lanqas bagħtu żewġ ittri, biex ma jaħlux karti, l-unika darba li ma ħeliex karti l-Partit Nazzjonalista! - ...

(Interruzzjonijiet) Mela x'inhu!

Iffirmat mill-ex-Ministru għal Għawdex!

Agħtini ċans u nkompli naqralek.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Onor. Debono Grech, jekk jogħġbok, indirizza lis- Sedja.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Din l-ittra tkompli tgħid hekk:

"This is to certify that the terms and conditions offered to Private Sector Investments Ltd. for the purchase of their shares in the Gozo Channel Co. Ltd. are acceptable to me, also acting for and on behalf of my brothers Joseph, Paul, Victor and Michael, in respect to the 200,000 shares held by us in the Gozo Channel Co. Ltd.".

Din saret lejliet l-elezzjoni u kellna nibilgħuha għaliex kienet iffirmata.

Ħalli ngħidilkom kif inxtraw il-vapuri.

(Interruzzjonijiet) Fejn mar dak li ried ikun jaf x'għamilna bil-kumpannija?

Dawn kellhom parir li l-"MV Ċittadella" u l-oħra ma jixtruhiex.

Fil-fatt meta Abela u sħabu marru barra minn Malta qalulhom li dawn iż-żewġ vapuri m'humiex tajbin u talbuhom inqas minn ¥0.5 miljun.

Imma mbagħad l-ex-Ministru għal Għawdex qalilhom li setgħu jġibuhom għaliex kienu se jneħħu l-monopolju u xtrawhom ¥1.5 miljun plus li nefqu ¥500,000 oħra fuqhom.

U llum qegħdin jgħajruna li m'humiex tajbin!

Mela dawn aħna xtrajnihom?

Dawn intom xtrajtuhom!

Kien hawn ukoll min semma t-trips, Mr Chairman.

It-trips li kienu jsiru qabel għadhom isiru.

Imma jiena għaliex għandi nagħmel trip bil-lejl bil- kaptan u bil-crew b'kollox u bid-diesel li taħli għal passiġġier wieħed u karozza waħda!

Pero' għall-festa ta' Santa Marija, San Ġorġ u festi oħrajn f'Għawdex, ħaddimna l-vapuri fuq shuttle service u barra minn hekk ħaddimna ż-żewġ quays u ma ħallejniex il-vapuri jistennew xi kwarta qabel jitrakkaw u jkomplu jaħlu l-fuel.

Tafu kemm iffrankat il-kumpannija mill-fuel din is- sena?

U ġagħltuhom jagħmlulna ċitazzjoni!

Il-kumpannija ffrankat ¥50,000 fi fuel għaliex iċ-chairman li hemm għamel l-arloġġi li ma kienu jintużaw qatt.

Ħalli ngħidilkom issa għaliex kienu mgħaġġlin biex ibiegħu x- shares.

Dawn bilfors kellhom ifalluha lill-kumpannija, għaliex lejliet l- elezzjoni ġabru lill-kaptana fuq il-moll u qalulhom: Se nagħtukom l- arretrati imma għada tiġux 'l hawn għaliex nhar it-Tnejn se jkollna l- kumpannija Gozo Ferries.

Għalhekk kienu mgħaġġlin sabiex ibiegħu x-shares għax kien hemm ħaddieħor .....

(Interruzzjonijiet) U li ma konniex vili konna nipprovaw inbellgħu lil xi ħadd jixtri shares f'kumpannija falluta bil-¥ 2.10c-il waħda?

Jekk il-kumpannija tkun falluta ħadd ma jkun iridhom ix-shares.

Illum, Mr Chairman, bix-xogħol li għamel il-kumitat u l-board imxejna.

Huwa veru li għandna nies żejda, imma dawn żammejnihom.

Qed nagħmlu wkoll natural wastage imma qegħdin naħdmu.

(Interruzzjonijiet) X'ma jagħmlux!

Kien hawn min qal li sibna kuntratt iffirmat minn Abela u mill-Kaptan Grech.

Imma l-Kaptan Grech lil min jirrappreżenta?

Pero' dan rabat lill- poplu Malti bi ¥38 miljun għal tliet vapuri li m'għandhom x'jaqsmu xejn mal- mudell.

Imma kellna nibilgħuhom.

Dawn it-tnejn rabtuh tajjeb lill-Gvern Malti!

Il-Gvern la rabtu l-ex-Prim Ministru, la rabtu l-Onor.

Tabone u lanqas l-ex-Ministru tal-Finanzi.

Imma xi ħadd intrabat għaliex dawn it- tliet vapuri kellna nixtruhom bilfors, għalkemm il-parti l-oħra m'hijiex marbuta.

U x'ġara?

Ġara li konna qegħdin neħlu l-flus għaliex dawn lanqas biss kienu bagħtulhom il-blueprint.

Dawn għamlu kuntratt ma' Ulstein biex nibnu dawn il-vapuri fix-Shipbuilding imma la ftiehmu kemm se jiswew dawn il-vapuri, la ftehmu kemm se tkun s-siegħa u ma ftiehmu xejn.

Imma issa sibt dan il-kuntratt ma' wiċċi u bis-saħħa tal-bord tad-diretturi li hemm u għaliex il-Gozo Channel Co. Ltd. trid tixtri bilfors ....

U taf għaliex bdilna l-isem minn Gozo Channel għal Gozo Ferries, Mr Chairman?

Biex ma jagħmlulniex sekwestru, għaliex sibna li anke l-Italja għandna sekwestru fuq il-Gozo Channel għax kien hemm min issellef il-flus u ma ħallashomx lura!

(Interruzzjonijiet) Trid tkun taf fuq Posta Ltd?

Ħalli ngħidlek.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Jekk nisma' ħoss ieħor ikolli nordna lil kulħadd joħroġ 'il barra mill-iStrangers Gallery.

Kompli Onor. Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Nixtieq nirrispondi daqsxejn lill-kollega tiegħi l-Onor.

Ċensu Galea.

L-ewwelnett il-ħaddiema m'humiex se jitkeċċew.

Bħalissa għaddejjin taħdidiet bejn iż-żewġ unions u l-Mid-Med Bank u meta jasal iż-żmien, niftehmu u ngħidu x'se jsir.

Nista' ngħid li kieku kien għalina, il-ħaddiema kienu jmorru lura mal-gvern għaliex aħna għamilna l- kontra ta' dak li għamel Gvern Nazzjonalista.

Imma l-ħaddiema ma jridux imorru lura mal-gvern għaliex il-kumpannija qaltilhom li kienet se tagħtihom ¥30 żieda meta kienet falluta!

Mr Chairman, fil-Parlament smajna ħafna fuq Posta Ltd.

Nista' ngħid li llum rċevejna mill-Ġermanja li se jibagħtulna ¥265,000 lura.

Tafu x'inhuma dawn?

(Interruzzjonijiet) Issa naraw kienx hemm mismanagement!

Dawn kollha businessmen, tafux!

Meta bdiet il-kwestjoni ta' Posta Ltd. f'Mejju ta' l-1996, jiġifieri qabel ma dħalt jien, kulħadd kien jaf - bil- management u l-board b'kollox ...

Lill-Ġermaniżi konna qegħdin ngħidulhom li għandna nagħtuhom ¥2,034,434 u huma kienu qegħdin jgħidulna li għandna nagħtuhom ¥1,944,000.

Dawn huma affarijiet li jirriżultaw mill- ittri li għandna f'idejna.

Imbagħad, aktar tard, lill-barranin bdew jgħidulhom li mhux veru għandhom jagħtuhom il-flus - ħasbu li lill- Ġermaniżi se jgħadduhom biż-żmien - u l-Ġermaniżi qalulhom: Dażgur li għandkom tagħtuna l-flus!

Wara li merewni li mhux veru, fit-30 ta' Ottubru, 1996 ġiet persuna għandi u qaltli: Ministru, waqqaf kollox għax se nitilfu ¥900,000 imma tgħid lil ħadd.

Jiena għidtlu: X'jiġifieri ma ngħid lil ħadd?

Kif nista' lin-nies li jaħdmu d-dipartiment ma ngħidilhomx?

Jiena bgħatt għal sieħbi u għidtlu jara naqra l-affarijiet huwa - għaliex dakinhar kelli l-funeral ta' ommi - u dan qalli: Ma jistax ikun Ministru għax din naqilgħu minnha.

Jiena erġajt għidtlu biex jaraha sewwa u jagħtini risposta.

U l-għada ġie u qalli: Mhux ¥900,000 se nitilfu imma 'l fuq minn ¥1 miljun.

Naturalment ma stajna nagħmlu xejn għax kellna kuntratt u dawk il-flus tlifnihom.

Imbagħad kien hemm min qalli: GĦaliex ma tħallasx ¥1,178,000 u nagħlqu?

U jien għidtilhom: Għaliex għandi nħallas daqshekk?

Qaluli: Għax jekk tħallas daqshekk tiffranka ¥713,000.

Issa minn dawk il-¥1 miljun aħna konna diġa' ħallasna ¥265,000.

Allura l-Posta ta' Malta kitbet lill-Posta tal-Ġermanja u qaltilhom li aħna konna diġa' tajnihom din is-somma.

U l-Ġermaniżi qalulhom: X'tajtuna!

Ma tajtuna xejn!

Wara li ħadna ċerti passi u bix-xogħol li għamilna fil-ministeru, sibna l- irċevuta ta' dawn il-¥265,000.

GĦalhekk ktibna lill-Posta Ġermaniża u, kif diġa' għidt, illum bagħtuhomlna.

Jiġifieri kieku ma kienx għall-Postmaster General, lill-poplu Malti konna se ntellfuh ¥0.25 miljun.

B'hekk li ġejja in the black il-Posta.

B'hekk ukoll ma jidhrux ċerti affarijiet għaliex issellifna l-flus mingħand il-gvern, imma bix-xogħol li għamel il- management u bil-flus li ġbarna, li ħadd ma kien jaf li qegħdin barra .....

Jiena għadni qatt ma rajt financial controller li ma jafx x'inhu għaddej!

Jekk hawn xi businessman minnkom li jħalli ¥265,000 .....

Kieku ma sibniex din l-irċevuta u ġġilidna mal-Ġermaniżi, aħna ma konna nsibu xejn.

L- ammont li kellna nagħtu kien ¥1,944,345, l-ammont li ħallasna kien ¥1,164,021 u allura ffrankajna Lm780,324 u rċevejna ¥264,844.

Allura bix- xogħol li għamel il-Posmaster General li għandna llum - mhux il-financial controller jew iċ-chief executive - kważi ġibna kollox paċi.

Issa ħalli niġu għall-affarijiet li ħadd ma kien jaf bihom.

Ejja naraw kif inxtrat l-art tal-Posta.

Kien inħatar bord ....

(Interruzzjonijiet.)

Jekk ma jinteressakx mur 'il barra!

(Interruzzjonijiet)

Fis-16 ta' Ġunju sar board meeting fejn ġie rrapportat:

"The Minister of Finance asked whether the premises presently housing the Central Supplies Division at Marsa was ever considered.

It was explained that the building had been inspected and was found to be inadequate.".

Dan huwa fejn hemm il-Posta llum.

Aktar tard, fis-26 ta' Lulju ntqal:

"Other sites were being looked at.

One of these was a partly built area in Qormi which was brought to our knowledge through a letter to the company received in May which seemed to meet the company's requirements."

Jiġifieri għad-domanda ta' l-ex-Ministru tal-Finanzi rrispondew li din l- art ma kenitx tajba imma ma qalulux x'kellhom.

Kumbinazzjoni, fit-3 ta' Awissu ntqal:

"The Chairman had been authorised to enter into a promise of sale agreement for the purchase of property at Qormi and to sign a contract of works for its development and construction with Mercury Investments Ltd., up to a maximum of ¥2 million and in general to do all the necessary in conclusion therewith or ancillary thereto.".

Mela meta staqsihom il-Ministru tal-Finanzi u l-ieħor aċċettaha, dan qalilhom li kollox kellu lest u awtorizzaw is-somma ta' ¥2 miljun u wara li xtraw u għaffġu, fl-10 ta' Ottubru, 1995 intqal:

"Negotiations were also being held with commercial banks in order to obtain the necessary loan, as the promise of sale agreement had also been signed on the 29th of August.

This convenio included the condition that the premises would be completed in shell form within a period of nine months.".

Mela għamlu l-agreement u meta mort nara l-art li xtraw f'Ħal Qormi ħlief żrinġijiet, laned u bottijiet ma rajtx fiha!

Issa suppost li sa Lulju jew Awissu ta' l-1996 din kellha tkun lesta u allura jiena suppost dħalt fil- Posta l-ġdida, imma min dan kollu ma sar xejn.

Mr Chairman, niftakar li l-ex-Ministru Frendo kien qalilna li ma kien jaf b'xejn dwar dan pero' aħna sibna li fl-20 ta' Settembru ta' l-1996 kien irċieva ittra li kienet tgħid hekk:

"The board of directors of Posta Ltd. have noted, from reports in the media, the contents of your letter to the Acting Director of Audit wherein, among other matters, you stated that it would have been more desirable for Posta Ltd. to have issued a call for tenders.

The board wishes to point out that during a meeting held at the ministry of finance on the 26th of July, 1995 which you attended, the Minister for Finance was advised that the prospective purchase of the property at Qormi indicating both the favourable price and its suitability .....

At this meeting it was made clear that direct negotiations with the owner were in progress and no call for tenders had been issued.

The Minister for Finance had in your presence and that of the top officials from both ministries, not only authorised Posta Ltd. to proceed with the proposed transaction but had encouraged the company to expedite the matter and conclude with the least possible delay.

It is on the basis of this authorisation and guidance that the board of directors of the company proceeded to the relative promise of the sale agreement.".

U jiġu jgħidulna li la l-ex-Ministru tal-Finanzi ma kien jaf b'xejn u lanqas l-ex-Ministru li kien responsabbli mill-Posta!

U hawnhekk hawn iswed fuq l-abjad li kulħadd kellu mano in pasta.

Dawn huma l-affarijiet li sibna aħna u nixtieq li kelli iktar ħin ħalli nkompli nuri l-ħmieġ li hemm sibna.

Fir-rigward tat-Transport Authority, per eżempju, ridna nħallsu kważi ¥200,000 f'bolol tan-national insurance b'lura.

Lis-sidien tal-karozzi tal- linja kienu wegħduhom li se jixtru l-karozzi tal-linja ġodda imma jiena ma sibt xejn.

Biex nixtru dawn il-karozzi ġodda l-gvern irid joħroġ ma' l-¥10 miljun f'sussidju għaliex l-ewwel qalulhom li għandhom joħorġu ¥13,000 huma u l-gvern joħroġ il-kumplament imma meta morna Birmingham sibna li l-gvern irid joħroġ ¥40,000 fuq kull karozza għax dawn jiswew ¥55,000 il-waħda.

Issa meta jiena sirt ministru kulma sibt kienu ¥100,000 biex nissussidjaw il-ħames karozzi li kienu ġew għaliex meta fittixt fejn huma l-oħra ma sibt xejn iżjed.

(Interruzzjonijiet) Għalfejn qed tistaqsi lili għaliex ma ġewx?

Sieħbek wegħedhom li sa l-aħħar ta' l-1995 se jkun hawn 90 karozza u sa l-aħħar ta' l-1996 se jkun hawn 140 karozza.

Jiena x'tort għandi jekk ma ġewx?

Dawn trid tordnahom imqar sentejn qabel.

(Interruzzjonijiet) Kieku huwa veru li sieħbek ordnahom u ħareġ il-flus tagħhom, lanqas kien hemm għalfejn dawn jiġu għandi għax konna nagħtuhomlhom mill-ewwel.

Imma minn dan kollu ma kien hemm xejn.

Mr Chairman, illum l-ażjendi kollha marru 'l quddiem u fl-ażjendi kollha kellna profitt imma dan ma jfissirx li m'għadhomx jagħtu servizz soċjali.

Niftakar li meta konna nagħmlu l-budget, min-naħa l-oħra kienu jgħajruna: Mela intom min kollox tridu taqilgħu?

Iva, mill-Enemalta konna naqilgħu, mit-Telemalta konna naqilgħu u anke mill-Air Malta konna naqilgħu, u dan għaliex kien hemm gvern serju u management serju bħalma hemm gvern serju u management serju llum.

Aħna dawn l-affarijiet ma nistħux nagħmluhom għaliex jiena dejjem tgħallimt li flus il-poplu trid tibża' għalihom għax dawk m'humiex flusek.

Illum fil-ħin tal-mistoqsijiet parlamentari saru ħafna mistoqsijet dwar kemm intnefqu fuq vjaġġi, ikliet eċċ. u għandi mistoqsija parlamentari li meta nweġibha tidħku.

Dawk servizzi soċjali!

Komplu staqsuhom dawn id-domandi ħalli tkunu tafu x'kellkom fil-bordijiet!

Kif ridtuha tmur il-quddiem Posta Ltd.?

Kif ridtuha tmur il-quddiem it- Transport Authority u kull ażjenda oħra li kellna?

F'Posta Ltd., per eżempju, ħlew sagħtejn f'board meeting, u tafu x'kienu qegħdin jiddiskutu?

Kienu qegħdin jiddiskutu kif għandhom jinxtraw il-karozzi taċ-chairman, taċ- chief executive u ta' l-erba' ta' taħthom!

U bdew jgħidu li taċ-chief executive ma tridx tkun isbaħ minn taċ-chairman pero' ta' l-erba' ta' taħthom ma jridux ikunu daqs taċ-chief executive!

U jekk wieħed għandu mobile telephone li jiswa tant, ta' l-ieħor irid ikun mod ieħor.

Ħlew sagħtejn jiddiskutu dawn l-affarijiet imma ma sabux ħin biex jiddiskutu l- proġett tal-Posta bħalma għamilt jien.

Imbagħad x'ma jiġġildulix!

Kont għadni lanqas rajthom dawn l-ittri meta l-management lili beda jgħidli: Hawnhekk mhux tajjeb.

U anke periti ġabuli.

Waslu fl-assurdita' li qalu li s-Central Supplies huwa iżgħar mill-premises ta' Ħal Qormi!

Jiena kont se nemminhom għaliex jiena bdejt inkejjel mod u huma bdew ikejlu mod ieħor.

Irrid ngħid ukoll li l-Planning Authority hawnhekk ma sabet l-ebda diffikulta.

Imma llum il-Planning Authority qiegħda tgħidli: GĦandek bankina?

Dan meta fejn kienet ġejja l-Posta qabel lanqas biss kien hemm fejn tipparkja karozza, u kienu se jagħmlu parking area taħt l-art, għalkemm wara l-periti fetħulhom għajnejhom għaliex ma jagħmilx sens li tagħmel parking area f'wied.

Dan hu l-ħmieġ li sibna f'Posta Ltd. u ma nsemmix iżjed affarijiet għal issa.

Mr Chairman, kulħadd kien jaf li f'Posta Ltd. kellna mismanagement.

L- erba' ta' fuq kienu jafu u ma joqgħodux jiġu jgħidulna li hawnhekk tidħol il-politika għaliex hemm miż-żewġ naħat imdaħħlin fihom.

Jien naħdem ma' kulħadd, u staqsu jekk fil-bordijiet hemmx kull tip ta' ħaddiema.

Jien naħdem ma' kull min jagħtini xogħlu u nirringrazzjah, bħalma nirringrazzja lill-bordijiet, lill-management u lill-ħaddiema kollha, mill-kbir saż- żgħir, għax permezz tagħhom il-kumpanniji li kienu in the red, li kienu mfarrkin ...

Onor. Ċensu Galea, dak iż-żmien kienu mħawdin żgur il- ħaddiema ta' Posta Ltd.

X'ma jitħawdux!

Fil-minuti taf x'qalulhom lill- ħaddiema ta' Posta Ltd.?

Biex ma jixtrux karozza sabiħa ħafna għax jekk jarawhom dawk il-ħaddiema li jagħmlu x-xogħol tagħhom bil-vannijiet, bil- muturi u bir-roti mkissrin jieħdu għalihom.

Mela m'għandhomx raġun jieħdu għalihom il-ħaddiema?

Kif jista' jkun li filli qed tgħid li m'għandekx flus u l-ħaddiema tal-Posta lanqas għandhom muturi u karozzi biex jaħdmu u mbagħad tixtri karozza ta' Lm16,000!

Kif triduhom jaħdmu l-ħaddiema meta jaraw dan kollu?

Mhux bilfors li kienu mdejqa!

Sur President, madanakollu llum tistgħu tmorru tistaqsu lil dawn l-istess ħaddiema u jgħidulkom li meta ġejna biex infasslu kif ġejja Posta Ltd, jien tkellimt maż-żewġ unions u għidt lill-ħaddiema li huma jridu jgħixu hemm u għalhekk staqsejt lilhom kif riedu t-twieqi u fejn riedu l-air- conditioning.

Hekk għandhom isiru l-affarijiet, u mela fuq, fl-uffiċini, bl- air-conditioning u l-ħaddiema mingħajr air-conditioning!

Ara l-bord li kien hemm qabel kien jinteressah fejn se jagħmel air-conditioning għalih u mhux għall-ħaddiema!

Mela mbagħad is-sena l-oħra jiġi l-Avukat Austin Sammut u jgħidli li ma nafx x'qed ngħid!

Imissu jiġi issa l-Avukat Sammut ħalli nurih kemm kont naf x'qed ngħid!

Għaliex m'għoġbithomx l-idea li d- Dipartiment tal-Posta jmur fejn kien is-Central Supplies?

Għax ħadd ma kien se jdaħħal!

Dik hi l-kuxjenza soċjali!

Jew inkella l-kuxjenza soċjali hi li nonfqu Lm300,000 biex ikollna s-siġġijiet tal-fagu!

Aħna veru nfaqna Lm300,000 imma taf min ħadhom il-parti l-kbira ta' dawn il- flus?

Il-ministeru għax-xogħlijiet pubbliċi u kostruzzjoni għax aħna qabbadna lill-ħaddiema tal-gvern biex jagħmlulna l-għamara u ma qgħadna nordnawha mingħand l-ebda kumpannija.

(Onor. Membri: Hear, hear) Ara taħt il-Gvern preċedenti, minkejja li Posta Ltd. kien għad ma kellha xejn kienet diġa' ordnat l-għamara mingħajr ma ħarġet l-ebda tender.

Din bħal tal-makni tal-biljetti tal-karozzi tal-linja.

Dawn huma l-affarijiet li sibt jien.

Imma jien m'iniex se naqta' qalbi u ninsab persważ li se nsolvuha din il-problema tal-ħaddiema ta' Posta Ltd.

Jien kont, għadni u nibqa' ħaddiem u dejjem ikkonsultajt mal-ħaddiema.

Mela ma jkollokx xi tgħid ma' l-unions!

Imma ma jimportax għax jekk joqgħod kulħadd ma' mejda u jiddiskuti l-problemi jissolvew, basta l-ħaddiema ma jkollhomx tixwix.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Onor. Debono Grech, jekk jogħġbok ikkonkludi d- diskors tiegħek.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Sur President, hawn nixtieq nieħu l-okkażjoni biex nirringrazzja lill-istaff kollu tal-ministeru tiegħi, mill-ikbar wieħed sa l-iżgħar wieħed li hemm.

Nixtieq nirringrazzja wkoll lill- bordijiet kollha u liċ-chairmen tal-paċenzja li jieħdu bija.

Jien nawgura li s-sena d-dieħla nimxu 'l quddiem bħalma mxejna 'l quddiem din is-sena.

Jekk ma nħarsux lejn l-ostakli imma nħarsu 'l quddiem naslu biex l-azjendi jibdew jgħinu lill-gvern u lill-ħaddiema.

Grazzi, Sur President.

(Onor. Membri: Hear, hear)

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Skada l-ħin tad-diskussjoni.

Se npoġġi l- mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l-emenda mressqa u moqrija mill-Onor.

Claude Muscat.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Billi ntalbet votazzjoni l-Kamra se tiġi sospiża għal ħames minuti.

Billi ntalbet votazzjoni l-Kumitat ġie sospiż fid-9.31 p.m. u rriżuma ħames minuti wara.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l- emenda kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Claude Muscat.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 34

L-Onor

|Abela Tony |Galea Pace Victor | |Agius Francis|Gatt Austin | |Bonnici Josef|Gonzi Lawrence | |Bonnici |Hyzler George | |Michael | | |Borg Joe |Mifsud Bonnici Antoine | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond | |Cassar Joe |Muscat Claude | |Dalli John |Muscat Richard | |D'Amato Helen|Psaila Savona Joe | |De Marco |Pullicino George | |Guido | | |Debono |Pullicino Orlando Jeffrey | |Giovanna | | |Deguara Louis|Refalo Michael | |Farrugia Jean|Tabone Anton | |Pierre | | |Fenech Adami |Vassallo Edwin | |Eddie | | |Frendo |Vella John | |Michael | | |Galea Censu |Zammit Ninu | |Galea Louis |Zammit Dimech Francis | | | |

KONTRA : 34

L-Onor.

|Abela Carmelo|Farrugia Michael | |Abela Joseph |Farrugia Noel | |Agius Chris |Grech Edwin | |Attard |Gulia Gavin | |Montalto John| | |Bartolo |Herrera Jose' | |Evarist | | |Borg Karmenu |Mangion Charles | |Brincat Leo |Mizzi Joe | |Buhagiar |Pace Bertu | |Charles | | |Buhagiar |Portelli Alfred | |Louis | | |Camilleri |Refalo Anton | |Maria | | |Cardona Chris|Sant Alfred | |Chircop Karl |Sceberras Trigona Alex | |Cilia Joe |Schembri Adami Sandro | |Dalli Helena |Spiteri Lino | |Debono Grech |Vassallo Adrian | |Joe | | |Farrugia |Vella George | |Anglu | | |Farrugia Joe |Vella Karmenu | | | |

ASTENSJONI : Waħda

L-Onor.

Mintoff Dom

THE DEPUTY CHAIRMAN: Skond subartiklu (2) ta' artiklu 71 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, kif ukoll l-Ordni Permanenti 21 subinċiż (2), peress li l-voti ġew indaqs għandi dmir fil-kwalita' tiegħi li qiegħed nippresjedi dan il- Kumitat li neżerċita l-vot deċiżiv u din konformi mal-konswetudni ta' din il-Kamra, liema konswetudni tinkludi wkoll il-prinċipji kif elenkati fl- Erskine May, Edizzjoni 21, paġna 351 dwar il-casting vote u għalhekk qed nivvota kontra l-emenda proposta għall-Vot li għandna quddiemna.

L-emenda m'għaddietx.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 37 - MINISTERU GĦAT-TRASPORT U PORTIJIET

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,612,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 37 - Ministeru għat-Trasport u Portijiet, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Skond il-Mozzjoni Nru 98 din il-votazzjoni tittieħed immedjatament.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 34

L-Onor.

KONTRA : 34

L-Onor.

ASTENSJONI : Waħda

L-Onor.

Mintoff Dom

THE DEPUTY CHAIRMAN: Skond subartiklu (2) ta' artiklu 71 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, kif ukoll l-Ordni Permanenti 21 subinċiż (2), peress li l-voti ġew indaqs għandi dmir fil-kwalita' tiegħi li qiegħed nippresjedi dan il- Kumitat li neżerċita l-vot deċiżiv u din konformi mal-konswetudni ta' din il-Kamra, liema konswetudni tinkludi wkoll il-prinċipji kif elenkati fl- Erskine May, Edizzjoni 21, paġna 351 dwar il-casting vote u għalhekk qed nivvota favur il-Vot li għandna quddiemna.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 37 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 38 - AVJAZZJONI ĊIVILI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 3,343,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 38 - Avjazzjoni Ċivili, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 38 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 39 - LIĊENZJI U TESTJAR

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 567,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 39 - Liċenzji u Testjar, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 39 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT VIII - MINISTERU GĦAT-TRASPORT U PORTIJIET

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 2,000,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot VIII - Ministeru għat-Trasport u Portijiet, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

Dawk favur?

Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot VIII għaddiet.

Fid-9.40 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta li l-Voti 37, 38, 39 u VIII taħt il-Ministeru għat-Trasport u Portijiet kienu ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

MADAM SPEAKER: Sar il-ħin.

Issa nistieden lill-Ministru Mizzi biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar il-Ħamis, 20 ta' Novembru, fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista -Estimi Ġenerali 1998

Il-Ħames Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru tad-Djar

Mozzjonijiet

L-Ewwel Qari ta' Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa tar- Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur (Emenda Nru 3); u

L-Ewwel Qari ta' Abbozz taż Liġi li jemenda l-Att dwar it-Taxxa fuq Dokumenti u Trasferimenti.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar il- Ħamis, 20 ta' Novembru, fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru Mizzi.

Fid-9.42 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

MINISTRU MINGĦAJR PORTAFOLL - SAFAR MINN DELEGAZZJONIJIET

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru mingħajr Portafoll fl- Uffiċċju tal-Prim Ministru: Jista' l-Ministru jgħid kemm siefru delegazzjonijiet fid-dikasteru li għalih hu responsabbli mill-1 ta' Mejju sal-31 ta' Ottubru, 1997, x'kien l-iskop ta' kull safra, minn min kienet komposta d-delegazzjoni għal kull safra u kemm intnefaq għal kull safra?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll mingħand liema aġenziji ta' l-ivjaġġar ittieħdu l-biljetti ta' l-ajru u kemm tħallas lil kull aġenzija?

ONOR.

JOE MIZZI: Fil-perjodu bejn l-1 ta' Novembru 1996 sat-30 ta' April 1997 kien hemm disgħin (90) delegazzjoni tal-Korporazzjoni Telemalta li jinkludu fihom delegazzjonijiet li jirrelataw għal taħriġ barra minn Malta.

Dawn b'kollox ġew jiswew Lm 36,586.37.

Ma nħossx li din l-informazzjoni għandha tingħata bid-dettall ta' kull safra individwali għax hija ta' natura kummerċjali u kunfidenzjali.

Madankollu jien lest li ngħaddi din l-informazzjoni lill-Onor.

Interpellant b'mod kunfidenzjali.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT U PORTIJIET - SAFAR MINN DELEGAZZJONIJIET

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid kemm siefru delegazzjonijiet fid-dikasteru li għalih hu responsabbli mill-1 ta' Mejju sal-31 ta' Ottubru, 1997, x'kien l- iskop ta' kull safra, minn min kienet komposta d-delegazzjoni għal kull safra u kemm intnefaq għal kull safra?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant għadha qed tinġabar u tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU TA' L-INDUSTRIJA - SAFAR MINN DELEGAZZJONIJIET

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l-Industrija: Jista' l-Ministru jgħid kemm siefru delegazzjonijiet fid-dikasteru li għalih hu responsabbli mill-1 ta' Mejju sal-31 ta' Ottubru, 1997, x'kien l-iskop ta' kull safra, minn min kienet komposta d- delegazzjoni għal kull safra u kemm intnefaq għal kull safra?

Jista' l- Ministru jgħid ukoll mingħand liema aġenziji ta' l-ivjaġġar ittieħdu l- biljetti ta' l-ajru u kemm tħallas lil kull aġenzija?

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l- informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

MINISTERU TAS-SAĦĦA - SAFAR MINN DELEGAZZJONIJIET

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm siefru delegazzjonijiet fid-dikasteru li għalih hu responsabbli mill-1 ta' Mejju sal-31 ta' Ottubru, 1997, x'kien l-iskop ta' kull safra, minn min kienet komposta d-delegazzjoni għal kull safra u kemm intnefaq għal kull safra?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Tweġiba għal din il-mistoqsija tpoġġiet fuq il- Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB

KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TA' L-ILMA - QUOTATION NO.

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għall-quotation no. 103/97 tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma, jista' l-Ministru jpoġġi kopja tat-tender specifications fuq il-Mejda tal-Kamra, jgħid min xeħet l-offerti u l-prezz li kkwota għal kull item, lil min ingħata x-xogħol u b'liema prezz?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma qed tippreżenta kopja ta' xi specifications tat-tender b'riferenza tal- Quotation No. 103/97.

L-offerti ntbagħtu minn:-

Velprint Ltd.

Visual Trends & Co. Ltd.

Scancraft.

Repro House.

Ritescan.

Il-prezzijiet ikkwotati huma kif jidhru fuq it-tabella ntitolata Supply and Delivery of Colour Separations for Annual Report 1996/97, li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

Il-pubblikazzjoni tar-rapport annwali ngħata lill-Visual Trends & Co. Ltd bil-prezz ta' Lm1700.00.

MINISTERU TA' L-AFFARIJIET BARRANIN U AMBJENT - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Viċi Prim Ministru, Ministru ta' l- Affarijiet Barranin u Ambjent: Fir-rigward ta' ħruġ ta' direct orders mill- Ministeru (inklużi d-dipartimenti, l-korporazzjonijiet u l-awtoritajiet konċernati), jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid għall-perijodu bejn 01.11.96 sa 31.10.97: (i) kemm-il direct order inħareġ; (ii) għal-liema xogħol/servizzi/xiri nħareġ kull direct order; (iii) il-valur ta' kull direct order; u (iv) lil min ġie awarded kull direct order?

ONOR.

GEORGE VELLA: Fil-perjodu mill-1 ta' Novembru 1996 u t-3 ta' Ottubru 1997, ingħataw żewġ "direct orders" fil-Ministeru tiegħi.

Waħda minn dawn ingħatat mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar għax-xiri ta' 25 user licence għal Map Info V4 għall-valur ta'Lm 11,413.75 mingħand Computer Aided Technologies Limited (CATS Limited).

Direct order oħra ingħatat, bl- awtorita' tal-Ministeru tal-Finanzi, lill-kumpanija Meridian Enterprises Limited għax-xiri ta' karozza Hyundai Lantra GLS għall-Kap tad-Direttorat ta' l-Unjoni Ewropea fi ħdan il-Ministeru tiegħi, għall-prezz ta' Lm 5,000.

SPTAR SAN LUQA - PAZJENTI

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex possibbli li pazjenti jingħataw permess biex jidħlu l-Isptar San Luqa meta jkunu meħuda bil-karozza?

Jekk dan hu permess, jista' l-Ministru jikkonsidra jistax jingħata permess lill-pazjenta bl-I.D. No. 0016232(m) li għandha diffikultajiet biex tidħol bil-mixi fl-isptar?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Kull xufier ta' karozza li jigi jippreżenta ruħhu fil-bieb ewlieni (Main Gate) tal-Isptar San Luqa u jitlob permess biex jidħol u jwassal xi persuna li ma tistax timxi, is-Security Guard iħallieħ jidħol iżda jitolbu li wara li jwassal il-persuna joħrog il-vettura barra mill-konfini tal-Isptar San Luqa.

Għaldaqstant ma jeħtieg l-ebda permess għar-raguni li semma l-Onor interpellant.

Madankollu, jekk il-pazjenta bl-I.D. No. 0016232(M) ssib xi diffikoltajiet biex tidħol fil-konfini tal-Isptar din tista' tagħmel kuntatt jew mas-Security Services Section fuq Tel Nos.

25951248, 25951317, 25951264 jew mal-Customer Care Services fuq Tel Nos.

25951101, 25951474, u 25951183, u s-Sinjura tingħata l-għajnuna kollha meħtiega.