MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 30 Is-Sibt, 12 ta' Diċembru, 1998 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 30

Is-Sibt, 12 ta' Diċembru, 1998

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.06 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Is-Sibt, 12 ta' Diċembru, 1998

WERREJ MINUTI 511

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 511

MOZZJONIJIET MOZZJONI TA' PROĊEDURA DWAR SEDUTI KONNESSI MA' L-ABBOZZ TA' LIĠI DWAR TAXXA FUQ IL-VALUR MIŻJUD 519

RULING 554

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA ABBOZZ TA' LIĠI DWAR TAXXA FUQ IL-VALUR MIŻJUD (IT-TIENI QARI) VALUE ADDED TAX BILL (SECOND READING) 562

AĠĠORNAMENT 614

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 619

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 29 li saret fil-11 ta' Diċembru, 1998 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

MINISTERU GĦAT-TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI - MOBILE PHONES

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għall-perijodu mill-5 ta' Settembru, 1998 sa 10 ta' Novembru, u għad-dekasteru li l-Ministru għalih huwa responsabbli, jista' jgħid kemm hemm mobile phones użati; kemm minn dawn huma mixtrija u kemm mikrija, mingħand min u b'liema prezz/rati; minn min qed jintużaw dawn il-mobile phones; u kemm minn dawn il-mobile phones bdew jiġu wżati mill-5 ta' Settembru, 1998 'l hawn?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien informat li n-numru ta` mobile phones użati fil-ministeru, d-diversi dipartimenti u awtoritajiet huma kif ġej:

(i) Awtorita' Marittima:

Nru Mixtri minghand Prezz Uzat minn LM 17 Vodafone 185 Berthing Master Vodafone 233 Marine Department Arco 150 Executive Director Ports Directorate Vodafone 165 Financial Controller Vodafone 230 Harbour Master Vodafone 230 Operations Manager Vodafone 230 Executive Director Yachting Centre Directorate Arco 150 Registrar Arco 150 Executive Director Malta Shipping Directorate Arco 150 Registrar Arco 150 Technical Manager Arco 150 Safety Co-ordinator Vodafone 233 Security Vodafone 248 Chief Executive Vodafone 230 Passenger Terminal Vodafone 230 Safety Security Manager Arco 190 uzu generali

2 Telecell Ltd 225 Chairman 329 General Manager

(ii) Dipartiment tat-Toroq:

1 Telecell Ltd 230 Direttur

(iii) Ministeru:

1 Telecomm 267 Ministru Electronics Ltd.

Hemm ukoll mobile phones mislufa mill-Maltapost plc u dawn huma użati mill-Imħallef V. Borg Costanzi u mis-segretarju tal-bord ta' l-inkjesta in konnessjoni ma' l-operat tal-Gozo Channel.

L-uniku mobile phone mixtri wara l-5 ta` Settembru huwa dak użat mill- ministru.

Naturalment dan it-telefon qed jieħu post it-telefon li kien hemm għand il-ministru ta` qabel.

MINISTERU GĦAS-SERVIZZI EKONOMIĊI - MOBILE PHONES

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-perijodu mill-5 ta' Settembru, 1998 sa' l-10 ta' Novembru u għad-dikasteru li għalih il-Ministu huwa responsabbli, jista' jgħid kemm hemm mobile phones użati; kemm minn dawn huma mixtrija u kemm mikrija, mingħand min u b'liema prezz/rati; minn min qed jintużaw dawn il-mobile phones; u kemm minn dawn il-mobile phones bdew jiġu wżati mill-5 ta' Settembru, 1998 'l hawn?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU TAS-SAĦĦA - MOBILE PHONES

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għall-perijodu mill-5 ta' Settembru, 1998 sa' l- 10 ta' Novembru u għad-dikasteru li għalih il-Ministru huwa responsabbli, jista' jgħid kemm hemm mobile phones użati; kemm minn dawn huma mixtrija u kemm mikrija, mingħand min u b'liema prezz/rati; minn min qed jintużaw dawn il-mobile phones; u kemm minn dawn il-mobile phones bdew jiġu wżati mill-5 ta' Settembru, 1998 'l hawn?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Hawn taħt qiegħed jingħata rendikont minn min kienu jintużaw il-mobile phones qabel l-aħħar elezzjoni u issa.

Kif wieħed jista jara, preżentament qegħdin jintużaw tnejn meta qabel is-segretarjat tal-ministru tas-saħħa kien qed juza tmienja.

| |Qabel |9 ta' | | |il-15 ta' |Settembru | | |Settembru |sa 10 ta' | | |1998 |Novembru | | | |1998 | |Ministru |3 |1 | |Segretarju |2 |0 | |Privat | | | |Assistent |2 |1 | |Personali | | | |Segretarju |1 |0 |

L-informazzjoni għall-kumplament tat-twegiba għadha qed tinġabar u għaldaqstant risposta tingħata f'seduta oħra.

MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI - MOBILE PHONES

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill-Ministru għall-Politika Soċjali: B'riferenza għall-perijodu mill-5 ta' Settembru 1998 sal-10 ta' Novembru u għad-dikasteru li għalih il-Ministru huwa responsabbli, jista' jgħid kemm hemm mobile phones użati; kemm minn dawn huma mixtrija u kemm mikrija, mingħand min u b'liema prezz/rati; minn min qed jintużaw dawn il-mobile phones; u kemm minn dawn il-mobile phones bdew jiġu wżati mill-5 ta' Settembru, 1998 'l hawn?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Ministru għall-Politika Soċjali): Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Membru.

MINISTERU GĦALL-AGRIKOLTURA U SAJD - MOBILE PHONES

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-perijodu mill-5 ta' Settembru, 1998 sa' l-10 ta' Novembru u għad-dekasteru li għalih il- Ministru huwa responsabbli, jista' jgħid kemm hemm mobile phones użati; kemm minn dawn huma mixtrija u kemm mikrija, mingħand min u b'liema prezz/rati; minn min qed jintużaw dawn il-mobile phones; u kemm minn dawn il-mobile phones bdew jiġu wżati mill-5 ta' Settembru, 1998 'l hawn?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Fid-dekasteru tiegħi fil-perijodu msemmi ntużaw tliet mobile phones biss.

Dawn qed jintużaw minni, mis-segretarju permanenti fil-ministeru u mill-hatchery manager taċ-ċentru nazzjonali ta' l-akwakultura.

Dak użat minni huwa mobile phone - u mhux GSM - li sa l-20 ta' Awissu, 1998 kien jintuża mill- ministru preċedenti, l-Onor.

Noel Farrugia.

Bejn l-20 ta' Awissu u l-5 ta' Settembru, 1998 dan kien jintuża minn xi membri tas-segretarjat ta' l-Onor.

Noel Farruġia.

Fl-20 ta' Awissu, 1998 inxtara mobile phone GSM mingħand il-Vodafone bil- prezz ta' Lm225 għall-użu ta' l-Onor.

Noel Farrugia minflok dak imsemmi aktar 'il fuq.

Wara l-5 ta' Settembru, 1998 dan beda jintuża mis-Sur Edward Gauci Borda, is-segretarju permanenti fil-ministeru, li sa dakinhar ma kellux mobile phone minkejja l-pożizzjoni għolja tiegħu fil-ministeru.

F'Awissu wkoll inxtara mobile phone ieħor mingħand il-Vodafone, għall-użu tas-Sur Alex Meilaq, hatchery manager fiċ-ċentru ta' l-akwakultura f'San Luċjan, għall-prezz ta' Lm119.68.

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma nxtara jew beda jintuża l-ebda mobile phone mill-5 ta' Settembru 'l hawn fid-dekasteru tiegħi.

MINISTERU TA' L-INTERN - MOBILE PHONES

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għall-perijodu mill-5 ta' Settembru, 1998 sa' l- 10 ta' Novembru u għad-dekasteru li għalih il-Ministru huwa responsabbli, jista' jgħid kemm hemm mobile phones użati; kemm minn dawn huma mixtrija jew mikrija, mingħand min u b'liema prezz/rati; minn min qed jintużaw dawn il-mobile phone; u kemm minn dawn il-mobile phones bdew jiġu wżati mill-5 ta' Settembru, 1998 'l hawn?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Ninsab informat li n-numru ta` mobile phones użati mid-dekasteru ta` l-intern hu ta` 35.

Minn dawn 33 huma mixtrija filwaqt li tnejn oħra kienu jiffurmaw parti mit-tagħmir li wasal maż-żewġ SAR vessels tal-protezzjoni ċivili.

Minn dawn il-mobile phones 29 ġew mixtrija mingħand Vodafone Ltd, wieħed mill-Phone Shop, wieħed mis-Second Cellular Ltd, ieħor mit-Telephone Direct Ltd u ieħor minn Pace Associates Ltd.

Dawn qed jintużaw kif spjegat hawn taħt:-

Ministeru 3 Segretarju Permanenti 1 Dipartiment tal-Passaporti 1 Dipartiment ta` l-Artijiet u Kostruzzjoni 1 NDIU 2 Awtorita` ta` l-Ippjanar 9 Dipartiment tal-Protezzjoni Civili 5 Facilita` Korrettiva ta` Kordin 3 Korp tal-Pulizija 9 Manager Airport Security 1

Tlieta minn dawn il-mobile phones hawn fuq imsemmija bdew jiġu wżati wara l-5 ta` Settembru, 1998.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Anġlu Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Xtaqt nistaqsi lill-Ministru jekk jaħsibx li jkun aħjar jekk jiġi skopert mezz ieħor kif il-pulizija jużaw il-mobile phones għaliex minħabba l-użu ta' l-iscanners, il-pulizija qed ikunu żvantaġġati fil-kamp ta' l-investigazzjonijiet.

Jaħseb il-Ministru li jkun għaqli li jkun hemm policy oħra dwar il-mod kif għandhom jintużaw dawn il-mobile phones mill-pulizija, anke minħabba li bit-teknoloġija avvanzata tal-lum l- użu ta' dawn il-mobile phones jista' jkun ta' detriment għall-istess pulizija waqt l-investigazzjonijiet tagħhom?

MR SPEAKER: Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, jien naqbel ma' l-Onor.

Interpellant li dejjem għandna intejbu t-tagħmir ta' komunikazzjoni.

Fil-fatt l-aħħar darba li kont ministru responsabbli mill-intern konna xtrajna għall-ewwel darba l-iSkytels li bihom wieħed jista' jitrasmetti messaġġ lil ħafna nies f'salt.

L-ammont ta' mobile phones dak iż-żmien kien ristrett ħafna għax kien hemm biss xi tnejn jew tlieta imma issa dan tela' għal disa'.

M'iniex nikkritika d-deċiżjoni ta' l-amministrazzjoni preċedenti għaliex nimmaġina li disa' mobile phones f'korp tal-pulizija ta' madwar 1,800 huwa numru raġonevoli ħafna.

Li wieħed jista' jagħmel huwa li jżid dawn il- mezzi moderni li hawn ta' tagħmir ta' komunikazzjoni anke għall-pulizija f'ċertu qasam ta' xogħol.

Kien għalhekk li l-ispiża kapitali tal-pulizija għas-sena li ġejja żdiedet b'40% u minn Lm350,000 telgħet għal Lm0.5 miljun.

MELLIEĦA - MANUTENZJONI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li jiġu rranġati l-ħofor li hemm fi Triq is-Salib fil-Mellieħa?

Jista' jikkonsidra li jikkordina mal-kunsill lokali tal-Mellieħa sabiex jiġu rranġati l-bankini ta' din it- triq u wkoll jingħata t-tarmak sabiex ir-residenti jkollhom aċċess aħjar?

Jekk fl-affermattiv meta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Peress li l- funzjoni li għaliha qed jirriferi l-Onor.

Interpellant hi waħda minn dawk mgħoddija lil kunsilli lokali, nissuġġerilu li jindirizza l-mistoqsija tiegħu direttament lill-kunsill lokali interessat.

DAWL U ILMA - TARIFFI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra bit-tariffi/rati ġodda ta' l-ilma u dawl għar-raħħala, bdiewa u l-agro- industrija?

Kemm fil-fatt ġie l-prezz ta' metru kubu ilma għar-raħħal?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, niġbed l-attenzjoni li fil-ktejjeb tar- risposti li qed jiġi ċċirkolat lill-Onor.

Membri hemm miktub li risposta se tingħata f'seduta oħra, pero' nista' ngħid li l-informazzjoni mitluba diġa' tqiegħdet fuq il-Mejda tal-Kamra.

Per eżempju, it-tariffa ta' l-ilma fil- każ ta' l-agrikoltura telgħet minn 4c5 għal 9c għal kull metru kubu sa 2,270 metru kubu.

Tajjeb li ngħid li l-pjanijiet tal-gvern preċedenti kienu li t-tariffa ta' l-ilma titla' għal Lm1.10 kull metru kubu, żieda li bilfors kienet se tħalli konsegwenzi serjissimi fis-settur ta' l-agrikoltura u kienet se tagħmilha diffiċli ferm biex dan is-settur ikun jista' jtejjeb il-prodott tiegħu biex ikun jista' jikkompeti ma' prodotti importati minn barra.

BEEFBURGERS - LEVY

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farugia) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kif il-miżuri l-ġodda ta' tnaqqis ta' levy fuq ċerti beefburgers mhux se jaffetwaw ħażin l-industrija lokali ta' l-ipproċessar taċ-ċanga friska?

Jista' l-Ministru jgħid fejn se jiġu mpjegati l-ħaddiema li jaħdmu f'dawn l- azjendi ta' l-ipproċessar tal-laħam, kemm-il darba minħabba dawn il-miżuri l-kumpanniji jkollhom jagħlqu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li dan it-tnaqqis sejjer jolqot biss beefburgers li huma manifatturi minn ċanga pura u għalhekk għandu jaffetwa biss sezzjoni żgħira mill-manifattura lokali.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija, nixtieq ninforma lill-Onor.

Membru li sa fejn huwa informat id-dipartiment ta' l-industrija llum ma jidhirx li din is-sitwazzjoni sejra taffettwa b'mod negattiv l-impjiegi.

Anzi jidher li l-fast food outlets jimpjegaw numru sostanzjali ta' ħaddiema u dan għandu jagħmel tajjeb għal xi tnaqqis żgħir li jista' jkun hemm fis-settur tal-manifattura ta' l-istess prodott.

MANIKATA - PITCH TAL-BOĊĊI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Billi hija x-xewqa ta' ħafna ċittadini residenti tal-Manikata li jkollhom pitch tal-boċċi, jista' l-Ministru jikkonsidra li japprova dan il-proġett ċkejken għad-dipartiment imma li żgur ifisser ħafna għar-residenti tal-post?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Il-proposta għal pitch tal-boċċi fil-Manikata se tiġi mistħarrġa.

MANIKATA - PITCH TAL-BOĊĊI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Billi hi x-xewqa ta' ħafna mir-residenti tal- Manikata li jkollhom pitch tal-boċċi, jista' l-Ministru jikkonsidra li japprova dan il-proġett għall-budget li ġej?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari Nru 1755.

MANIKATA - TOILETS/ĠNIEN

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Billi hija x-xewqa ta' ħafna mir-residenti li jsiru toilets għall-pubbliku u anke ġnien fil-Manikata, jista' l-Ministru jikkonsidra li fil-budget jinkludi dawn iż-żewġ proġetti żgħar iżda li jfissru ħafna għar-residenti tal-lokal?

Jekk fl-affermattiv meta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Peress li l-funzjoni li għaliha qed jirriferi l-Onor.

Interpellant hi waħda minn dawk mgħoddija lil kunsilli lokali, nissuġġerilu li jindirizza l-mistoqsija tiegħu lill-kunsill lokali interessat.

SIGURTA' SOĊJALI - UGWALJANZA TAS-SESSI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex il- ħsieb tal-gvern li jifrex l-għajnuna eżistenti li tingħata lil nisa xebbiet jew romol - dawk li jieħdu ħsieb qraba morda li jkunu jgħixu fl-istess dar - għal ġuvintur jew romol?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Is-suġġeriment ta' l-Onor.

Membru jiġi kkonsidrat fl-isfond tal-proċess li jrid jitkompla sabiex tkompli tinfirex l- ugwaljanza tas-sessi.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Sur President, għall- benefiċċju ta' dawk li qed jisimgħuna tajjeb ngħidu li l-mistoqsija oriġinali kienet dwar xebbiet u romol li jieħdu ħsieb qraba morda li jkunu jgħixu fl-istess dar.

Il-Ministru ntalab jgħid jekk l-istess sistema tistax tiġi estiża għal ġuvintur jew irġiel romol.

Issa jien nixtieq nistaqsi x'qed jiġri minn dawk ix-xebbiet u romol li jieħdu ħsieb qrabathom wara li l-qraba jmutu u min jibqa' wara jispiċċa lampa stampa.

Hemm xi riflessjonijiet li nistgħu nagħmlu fuq din il-ħaġa?

MR SPEAKER: Il-Ministru Lawrence Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-ewwelnett irrid ngħid li dan jiddependi miċ- ċirkostanzi partikolari tal-każ peress li għandek xenarji differenti.

Jien kelli numru ta' okkażjonijiet fejn iltqajt ma' xebbiet li jkunu għaddew minn din is-sitwazzjoni u jiddeċiedu huma stess li jmorru jaħdmu.

Jiġifieri dawn jibdew ifittxu huma stess opportunita' biex jiżviluppaw lilhom infushom wara li, kif jgħidu huma stess, ikunu issagrifikaw numru ta' snin minn ħajjithom sabiex jieħdu ħsieb il-ġenituri tagħhom.

Allura din torbot ħafna mas-sitwazzjoni ta' opportunitajiet ta' xogħol li jista' jkun hemm biex dawn it-tip ta' individwi jkunu jistgħu jidħlu għalihom.

F'sitwazzjonijiet oħrajn normalment ikun hemm benefiċċji soċjali li japplikaw f'każijiet partikolari - dejjem jekk wieħed ikun jikkwalifika - liema benefiċċji jtaffu ftit mill-problema ta' dak li jkun.

Pero' madanakollu jien naħseb li iva għandu jsir u jista' jsir iżjed sabiex nindirizzaw il-bżonnijiet partikolari ta' dawn il-persuni li ħafna drabi, anke minħabba dan il-piż li jkunu daħlu għalih, ma jkunux ħadmu u allura ma jkunx hemm kontribuzzjonijiet tas-sigurta' soċjali u għalhekk ikollhom jaqgħu fuq l-għajnuna minima li l-Istat jipprovdi, f'dan il-każ l- assistenza soċjali.

Jiġifieri din hija qagħda li rridu nkomplu nistudjaw u niddiskutu u naraw kemm u kif nistgħu ntejbu s-sitwazzjoni ta' dawn il- persuni.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, li qed ngħid jiena huwa li jeżistu każi ta' romol jew xebbiet li jkunu għalqu l-50 sena li wara jmutu l- ġenituri tagħhom jispiċċaw li la jistgħu jimpjegaw ruħhom u lanqas jistgħu effettivament isibu żbokk ieħor.

Għalhekk jien qed nistaqsi jekk tistax issir xi forma ta' konsiderazzjoni li għallinqas dawn jiġu mitqiesa li jkunu ħallsu ċerti kontribuzzjonijiet soċjali għaż-żmien li jkunu qegħdin jieħdu ħsieb il-qraba tagħhom, ovvjament dejjem f'każijiet ġenwini.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Naturalment din tista' tkun waħda mill- konsiderazzjonijiet li wieħed jidħol fiha u jistudja u jara l- implikazzjonijiet tagħha.

Problema ta' sitwazzjoni bħal din hija li jrid ikollok metodu li jaċċertalek li s-sitwazzjoni tkun waħda ġenwina, naturalment wara li tkun ivverifikajt il-fatti kif inhuma.

Jien naħseb li hemm diversi alternattivi jew soluzzjonijiet differenti li jistgħu dejjem itaffu parti minn din il-problema.

Li għadu kemm semma l-Kap ta' l- Oppożizzjoni tista' tkun waħda mit-toroq pero' wieħed irid jidħol ftit fiha sew u jara sistema bħal din kif tista' tiġi kkontrollata biex ma jkunx hemm abbuż.

Jien naħseb li kollha kemm aħna rridu nagħmlu sforz biex fejn dawn is- servizzi soċjali jkunu qed jiġu abbużati, jiġifieri qed jittieħdu minn nies li m'għandhomx dritt għalihom, allura nwaqqfu l-abbuż.

Hekk inkunu nistgħu naċċertaw irwieħna li l-benefiċċji kollha qed imorru għand dawk li tassew jikkwalifikaw għalihom u li tassew għandhom bżonnhom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Anġlu Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Speaker, jien naqbel li għandu jkun hemm mezzi biex naraw li nevitaw l-abbuż imma rridu ngħidu li dawn huma każijiet li m'humiex numerużi.

Fil-fatt bħalissa qed jiġini f'moħħi każ ta' ġuvni mill- Għargħur li għamel kważi ħajtu kollha jieħu ħsieb lil ommu u llum għandu 46 sena u spiċċa ma jistax isib impjieg.

Jikkonsidrax il-Ministru li d- dipartiment joħloq kumitat jew kummissjoni ad hoc sabiex jinvestigaw dawn l- affarijiet imbagħad jiddeċiedu huma jekk humiex każijiet ġenwini.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien naħseb li iktar milli f'dan l-istadju wieħed jitkellem fuq dettalji, aħjar ngħidu li fil-prinċipju nirrikonoxxu li din hija sitwazzjoni li ċerti individwi jispiċċaw fiha u jispiċċaw ibatu għaliex ikunu għamlu xi ħaġa ta' min ifaħħarha, fejn ikunu ssagrifikaw l- iżvilupp tagħhom personali biex jieħdu ħsieb lil xi ħadd minn tal-familja.

Huwa fatt li sal-lum f'pajjiżna l-għajnuna u l-appoġġ jingħata sakemm il- ġenitur ikun għadu ħaj - għaliex hemm il-pensjoni tal-wens - pero' ix- xenarju li qiegħed ipoġġi l-Kap ta' l-Oppożizzjoni huwa meta jmut il- ġenitur u allura dak li jkun imbagħad f'daqqa waħda jiġi lampa stampa.

Jien ma nafx jekk għandniex nagħmlu kumitat pero' naqbel li għandu jkun hemm numru ta' esperti li jeżaminaw l-implikazzjonijiet ta' dawn il- każijiet u nevalwaw b'mod serju kif nistgħu nikkontrollaw li jkun hemm għajnuna - dejjem għal każijiet ġenwini - over and above l-assistenza soċjali jew l-għajnuna li diġa' qiegħda tiġi pprovduta llum mill-Istat.

Jiġifieri wieħed irid jara l-prioritajiet kollha li għandhom jitpoġġew fil- firxa soċjali li għandna f'pajjiżna mbagħad nallokaw ir-riżorsi skond il- prioritajiet.

Pero' naqbel li wieħed għandu jistudja dawn is- sitwazzjonijiet b'dan il-mod.

NI - EŻENŻJONI MILL-ĦLAS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Politika Soċjali: Wara l-miżura mħabbra fil-budget 1999 dwar żieda fil-bolla, jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex il-ħsieb tal-gvern li jeżenta mill- miżura, jew oltre jeħles mill-ħlas tal-bolla, ġenituri li jkunu fuq il- parental leave?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-għoti ta' eżenzjoni mill-ħlas tal-kontribuzzjoni tas-sigurta' soċjali lill-ġenitur li jkun fuq parental leave hi waħda mill- wegħdiet fil-programm elettorali tal-Gvern Nazzjonalista.

Għaldaqstant nassigura l-Onor.

Interpellant li din il-wegħda ser titwettaq f'waqtha.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT - VETTURA NRU BAK 483

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 1125, jista' l-Ministru jgħid kemm il-karozza msemmija qiegħda tintuża fil-ġimgħa u fejn qed titpoġġa wara l-ħinijiet tax-xogħol?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat illi l-karozza tal-kiri numru BAK 483 hija wżata skond l-esiġenzi tas-servizz, kif stipulat fil- kuntratt.

Wara l-ħin tax-xogħol din il-karozza tinżamm viċin id-dar ta' l-uffiċjal li jużaha, kif inhu l-każ tal-karozzi l-oħra kollha tal-kiri u li jintużaw minn uffiċjali oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jista' l-Ministru jgħidilna jekk din il-karozza tintużax fil-ġranet ta' l-aħħar tal-ġimgħa?

MR SPEAKER: Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Naħseb li l-inkarigu tiegħi ma jinkludix li nara x'jiġri mill-karozzi tal-kiri f'kull ħin tal-ġurnata!

Hemm uffiċjali fil-ministeru, mhux biss fis-segretarjat privat imma anke fis-segretarjat permanenti, li għandhom skond il-kuntratt tagħhom id-dritt ta' użu ta' karozza.

Dan ifisser li fi tmiem il-ġimgħa dawn jistgħu jżommu l-karozzi ħdejn id-dar jew jekk iridu jistgħu joħorġu biha.

Din hija l-proċedura normali.

Naf li l-uffiċjal in kwestjoni joqgħod viċin il-kollega tagħna pero' jekk l-Onor.

Interpellant irid joqgħod isegwi l-karozzi tal-kiri, lest li nagħtih lista ta' l-uffiċjali kollha li għandhom din il-faċilita' ħalli ma jikkonċentrax biss fuq min joqgħod ħdejh imma jara lill-oħrajn ukoll!

SKEJJEL - TINDIF

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi policy li f'dawk l-iskejjel fejn m'hemmx persuni biżżejjed biex inaddfu, l- istudenti stess jitqabbdu jnaddfu dawn l-iskejjel?

Jaħseb il-Ministru li tajjeb li l-istudenti jitqabbdu jnaddfu l-iskejjel?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li ma hemm ebda policy li studenti jitqabbdu jnaddfu l-iskejjel pero' l-istudenti huma mistennija li jżommu l-ambjent nadif kemm jista' jkun u li jħallu kull ambjent nadif kif isibuh.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ALFRED SANT: Apparti mill-kwestjoni ta' x'policy hi u m'hijiex, jista' l-Ministru jikkonfermalna li m'hemm l-ebda skejjel fejn l-istudenti qed jitqabbdu jnaddfu?

MR SPEAKER: Il-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif li għandi hekk jgħid.

Jista' jagħti l-każ li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jirriferi għal xi klassijiet fejn isiru l- lezzjonijiet tal-home economics u ta' l-arti.

F'dawn il-klassijiet l- istudenti jipprattikaw tisjir, xogħol ta' arti, pittura, ċeramika u affarijiet simili u huwa parti mit-taħriġ innifsu ta' l-istudenti li wara li jagħmlu dawn il-lezzjonijiet inaddfu l-affarijiet li jkunu għamlu użu minnhom.

SKEJJEL - CLERKS/CLEANERS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni li applikaw biex jiġu reklutati bħala part-time clerks u part-time cleaners fl- iskejjel?

Min se jagħżel lil dawn l-applikanti?

X'input qed jingħata f'din l-għażla mill-ministeru nnifsu u mis- segretarjat tiegħu?

X'inhi r-raġuni li s-segretarjat tal-ministeru talab il-listi ta' l- applikanti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-numru ta' persuni li applikaw biex jiġu reklutati bħala part-time clerks kien ta' 489 waqt li applikaw 481 għal part-time cleaners.

Dawn l-applikanti se jintgħażlu mill-bord magħmul mill-president tal- kunsill skolastiku, il-kap ta' l-iskola u membru ta' l-istaff ta' l-iskola kkonċernata.

SERVIZZ ĊIVILI - ASSISTENTI DIRETTURI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid fiex wasal il-proċess ta' l- għażla biex jinħatru l-assistenti diretturi fid-dipartimenti differenti tal- gvern?

X'vakanzi jeżistu għal assistenti diretturi?

Tista' tipprovdi lista ta' fejn teżisti vakanza f'kull dipartiment?

Min hu mdaħħal fil-proċess ta' l-għażla?

B'liema kriterji se jinħatru l- assistenti diretturi?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Jien informat illi l-proċess ta' l-għażla biex jinħatru l-assistenti diretturi jinsab fi stadju avvanzat.

Minħabba t-tibdil fid-dekasteri qiegħda ssir rivalwazzjoni tal- vakanzi f'dawn il-pożizzjonijiet.

Billi għad baqa' xi dettalji li għad iridu jiġu determinati dwar il- proċess ta' l-għażla, m'iniex f'pożizzjoni li nagħti aktar informazzjoni f'dan l-istadju.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

Il-Ministru Gonzi.

MOZZJONIJIET

MOZZJONI TA' PROĊEDURA DWAR SEDUTI KONNESSI MA' L-ABBOZZ

TA' LIĠI DWAR TAXXA FUQ IL-VALUR MIŻJUD

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi:

Illi minkejja kull provvedimenti oħra fl-Ordnijiet Permanenti tal- Kamra, dan li ġej għandu jirregola l-proċedura fuq l-Abbozz ta' Liġi li Jipprovdi għall-Impożizzjoni ta' Taxxa fuq il-Valur Miżjud minflok is-sistema ta' taxxa tas-sisa fuq importazzjonijiet, prodotti u servizzi (Abbozz Nru 9).

Illi d-dibattitu fuq it-Tieni Qari ta' dan l-Abbozz ta' Liġi għandu jitkompla f'dawn il-ġranet u f'dawn il-ħinijiet:

(i) F'seduta li tinżamm fit-12 ta' Diċembru 1998, id-diskussjoni għandha tibda immedjatament wara li tkun approvata din il- mozzjoni ta' proċedura u l-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol ikun fid-9.00pm skond l-Ordni Permanenti Nru 9 u l-aġġornament ma jiħux aktar minn nofs siegħa.

(ii) F'seduta li tinżamm fl-14 ta' Diċembru 1998, u li tibda fis- 2.00pm u l-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol ikun fil 5.00pm b'dan li l-ħin tal-mistoqsijiet u l-ħin ta' l-aġġornament ma jitteħdux.

(iii) F'seduta li tinżamm fil-15 ta' Diċembru 1998, u li tibda fis-2.00pm u l-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol ikun fil 5.00pm b'dan li l-ħin tal-mistoqsijiet u l-ħin ta' l-aġġornament ma jitteħdux.

(iv) F'seduta li tinżamm fis-16 ta' Diċembru 1998, u li tibda fis- 2.00pm u l-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol ikun fil 5.00pm b'dan li l-ħin tal-mistoqsijiet u l-ħin ta' l-aġġornament ma jitteħdux.

(v) F'seduta li tinżamm fis-17 ta' Diċembru 1998, u li tibda fid- 9.00am bl-ewwel nofs siegħa li tittieħed għall-mistoqsijiet u l- ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol ikun fil-5.00pm u l- aġġornament ma jitteħidx, b'dan li x-xogħol tal-Kamra għandu jkun sospiż għal waqfa ta' siegħa bejn is-1.00pm u s-2.00pm.

(vi) F'seduta li tinżamm fit-18 ta' Diċembru 1998, u li tibda fis- 2.00pm u l-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol ikun fil 5.00pm f'liema ħin għandha tintemm id-diskussjoni (jekk ma tkunx intemmet qabel) u titqiegħed il-mistoqsija.

F'din is-seduta l- aħħar siegħa tad-diskussjoni għandha titħalla għall-għeluq mill- Ministru tal-Finanzi li jkun eżenti mil-limiti ta' ħin għad- diskorsi.

Illi mill-ħin kollu allokat għad-diskussjoni tat-Tieni Qari ta' dan l- Abbozz ta' Liġi, il-kelliema min-naħa tal-Gvern għandhom jieħdu b'kollox mhux aktar minn ħames sigħat, magħdud il-ħin meħud għall- introduzzjoni u għall-għeluq tad-diskussjoni mill-Ministru inkarigat mill-Abbozz.

Illi jekk id-dibattitu tat-Tieni Qari jispiċċa qabel il-ħin jew qabel is-seduta kif stabbilit hawn fuq, allura għandha titqiegħed il- mistoqsija minnufih li tintemm id-diskussjoni u minkejja dak li hawn imsemmi f'din ir-riżoluzzjoni, jekk tissejjaħ votazzjoni din għandha tittieħed għoxrin minuta wara li tissejjaħ, u wara l-Kamra għandha tgħaddi għall-istadju tal-Kumitat ta' l-istess Abbozz ta' Liġi.

Illi, mingħajr preġudizzju għal dak li hemm stabbilit fil-paragrafu ta' qabel dan, il-Kamra għandha tirriżolvi ruħha f'Kumitat biex tikkunsidra dan l-Abbozz ta' Liġi, f'dawn il-ġranet u f'dawn il-ħinijiet:

(i) F'seduta li tinżamm fid-19 ta' Diċembru 1998, li għandha tibda fid-9.00am, bl-ewwel nofs siegħa li tittieħed għall- mistoqsijiet, u l-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol ikun fl- 10.00pm, b'dan li x-xogħol tal-Kamra għandu jkun sospiż għal waqfa ta' siegħa bejn is-1.00pm u s-2.00pm.

Il-ħin ta' l- aġġornament ma jiħux aktar minn nofs siegħa.

(ii) F'seduta li tinżamm fil-21 ta' Diċembru 1998, li għandha tibda fid-9.00am, bl-ewwel nofs siegħa li tittieħed għall- mistoqsijiet, u l-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol ikun fl- 10.00pm, b'dan li x-xogħol tal-Kamra għandu jkun sospiż għal waqfa ta' siegħa bejn is-1.00pm u s-2.00pm.

B'hekk ukoll illi f'kull seduta ta' dan l-istadju ċ-Chairman għandu jqiegħed il-mistoqsija fuq il-klawsola, emenda jew skeda li dak il-ħin tkun qed tiġi diskussa minnufih li tispiċċa d-diskussjoni u jkompli jqiegħed il-mistoqsija fuq l-emendi li jibqa' fuq il-klawsoli u l- iskedi l-oħra kollha waħda wara l-oħra appena tintemm id-diskussjoni fuq kull klawsola, emenda jew skeda.

B'dan illi f'kull seduta ta' dan l-istadju, jekk ikun intalab vot fuq emenda għal klawsola (inkluż it-titolu) jew emenda għal skeda, il- votazzjoni għandha tittieħed fil-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol.

Immedjatament wara li tittieħed il-votazzjoni fuq dik l-emenda, għandha titqiegħed il-mistoqsija fuq il-klawsola kif emendata (jekk l-emenda tkun għaddiet) jew kif proposta (jekk l-emenda ma tkunx għaddiet) b'mod li l-konsiderazzjoni ta' dik il-klawsola tintemm.

L-ewwel votazzjoni hekk imsejħa għandha tittieħed ħames minuti wara li terġa' ssir il- mistoqsija fil-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol, u kull votazzjoni oħra msejħa għandha tittieħed immedjatament wara.

B'dan ukoll illi l-Kamra tkun tista' tikkunsidra u tivvota fuq klawsola jew emenda ukoll jekk dik il-klawsola jew dik l-emenda tkun konsegwenzjali għal klawsola jew emenda li fuqha tkun intalbet votazzjoni.

Ministru jista' jressaq emendi, klawsoli jew skedi ġodda mingħajr avviż, fi kwalunkwe stadju tad-diskussjoni u jekk ikun skada l-ħin, għandha titqiegħed il-mistoqsija mingħajr diskussjoni u Ministru jista' wkoll jitlob il-konsiderazzjoni mill-ġdid fil-Kumitat, fejn - jekk ikun skada l-ħin - il-mistoqsija fuq emendi, klawsoli u klawsoli ġodda mingħajr avviż, titqiegħed mingħajr diskussjoni.

U b'hekk ukoll illi jekk il-konsiderazzjoni ta' l-Abbozz ta' Ligi mill- Kumitat ma tkunx intemmet sal-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol tas- seduta tal-21 ta' Diċembru 1998, allura fil-ħin ta' l-interruzzjoni tax- xogħol, iċ-Chairman għandu jqiegħed il-mistoqsija fuq il-klawsoli kollha li jkun fadal u fuq l-emendi kollha mressqa b'mod li wara li jkun ġie rrappurtat il-Kumitat jew il-konsiderazzjoni mill-ġdid fil- Kumitat, il-Kamra tgħaddi minnufih għat-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi.

Illi jekk tissejjaħ votazzjoni fuq it-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi din għandha tittieħed immedjatament li tissejjaħ.

L-Ordni Permanenti 71(d) għandu japplika fis-seduti li matulhom il- Kamra tkun qiegħda tikkunsidra dan l-Abbozz ta' Liġi u għalhekk, fil- ġranet mogħtija għal konsiderazzjoni ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, ebda mozzjoni skond l-Ordni Permanenti 13 ma tiġi milqugħa.

MR SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, jien naħseb li jkun tajjeb jekk nintroduċi din il-mozzjoni billi l-ewwelnett nispjega fi ftit kliem ir- retroscena li wasslet lill-gvern biex iressaq din il-mozzjoni ta' proċedura sabiex jirregola d-dibattitu tal-liġi tal-VAT.

Issa biex nagħmel dan bilfors irrid nirriferi għal dak li seħħ anke minn qabel nhar it-Tnejn li għaddew.

Fil-fatt irrid ngħid li fit-30 ta' Novembru, 1998 saret laqgħa tal- Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra li fiha konna ddiskutejna diversi affarijiet.

Mir-records tat-traskrizzjoni ta' dik il-laqgħa jirriżulta li jien kont irreġistrajt il-fatt li l-ministru tal-finanzi, l- Onor. John Dalli, kien kellem lix-shadow minister, l-Onor.

Leo Brincat, u kien stiednu biex l-oppożizzjoni taġixxi flimkien mal-gvern dwar l-abbozz ta' liġi tal-VAT - kopja ta' dan l-abbozz ta' liġi tqiegħdet fuq il-Mejda tal-Kamra dakinhar li sar id-diskors tal-budget - ħalli nkunu nistgħu niddiskutu bis-serjeta' s-sustanza ta' dik il-liġi f'atmosfera ta' komunikazzjoni bejn gvern u oppożizzjoni.

Nerġa' nirripeti li dan li qed ngħid joħorġ mill-laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra tat-30 ta' Novembru, 1998.

Sussegwentement kien beda jiġi diskuss l- abbozz ta' liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju u jien nimmaġina li l-Kamra kollha tiftakar li nhar it-Tnejn kellna żewġ seduti, waħda filgħodu u oħra filgħaxija, dwar dan l-abbozz ta' liġi.

Issa jekk wieħed iħares ftit lejn it-traskrizzjoni ta' dak li jien għidt jirrealizza mill-ewwel kemm il-gvern mill-bidunett beda jipprova jasal għal xi forma ta' arranġament għall-iskedar tax-xogħol tal-Kamra biex jiġi rregolat id-dibattitu dwar il-VAT.

Ta' min jgħid li fl-intervent li għamilt dakinhar filgħodu - hawn għandi t-traskrizzjoni f'idejja u se nikkwota minnha - fost ħwejjeġ oħra jien għidt dawn il-preċiżi kelmiet:

"Jien stess stedint lill-membri ta' l-oppożizzjoni u għidtilhom: Għidulna xi tridu.

Aħna ma rridu nagħmlu bulldozing fuq ħadd.

Kulma rridu huwa dibattitu serju li ma jkunx fl-interess ta' xi naħa jew oħra imma jkun fl-interess tal-pajjiż.

Niddibattuha pero' fl-1 ta' Jannar din il-liġi trid tidħol fis-seħħ, bl-effetti tagħha kollha."

Imbagħad komplejt ngħid hekk:

"Irridu flessibbilta' assoluta biex dan id-dibattitu nkunu nistgħu nagħmluh.

Per eżempju, jien għamilt kalkolu li sad-19 ta' Diċembru nistgħu ndaħħlu seduta filgħodu l-Ġimgħa, 11 ta' Diċembru; is-Sibt nista' ndaħħal seduta filgħodu u oħra filgħaxija; il-Ħamis, 17 ta' Diċembru nista' ndaħħal seduta filgħodu; u s-Sibt 19 ta' Diċembru nista' ndaħħal seduta filgħodu u oħra filgħaxija.

Nistgħu nibdew dan id-dibattitu u jsir f'dawn il-ġranet.

Jien dispost għal kollox jekk l- oppożizzjoni tgħidli: Għandna dawn is-seduti, għandna dawn il- kelliema, ejjew nibdew it-Tieni Qari ta' din il-liġi.

Jekk jgħiduli hekk jien immedjatament ngħidilhom minn issa bid-dikjarar: Iva, imma xi ħaġa tridu tgħiduli.''

Anzi ma waqaftx hemm u komplejt ngħid::

"Nista' wkoll nikkopja kelma b'kelma u ma nbiddilx full stop waħda - l- unika ħaġa li nbiddel hija l-isem ta' min ressaq il-mozzjoni u t-titlu tal-liġi - għax naqbad il-procedure motion li kien ippreżenta dak iż- żmien il-Gvern Laburista dwar il-liġi tas-sisa, nerġa' nippreżentaha kelma b'kelma u kulma nagħmel huwa li naqta' barra l-isem ta' George Vella u minflok inniżżel Lawrence Gonzi, u naqta' barra CET u minflok inniżżel VAT, u nimxu b'dik il-procedure motion u nagħmlu seduti minn filgħodu sa nofsillejl, jekk intom tridu u jekk dan huwa l-metodu ta' l-oppożizzjoni.

Jien lest li nagħmel hekk ukoll, Mr Speaker, kemm jgħiduli: Irridu nagħmlu hekk.

U hekk nagħmlu.

Nistgħu nagħmlu seduti bejn is-seduta ta' budget u ieħor.

Aħna issa għandna l-iskeda tas-seduti tal-budget ġejjin, għandek seduti filgħodu u seduti filgħaxija, u nistgħu nimlew il-vojt jekk intom tridu.

Dispostissimu wkoll.

Għiduli biss xi tridu.

Tridu anke li nipposponu l-budget u niddiskutu l-VAT?

Għiduli.

Jien lest li nikkonsidra kwalunkwe soluzzjoni, Mr Speaker, biex naqtagħha din li b'xi mod jew ieħor minn din in-naħa - imbagħad jien l-ewwel wieħed! - irridu nillimitaw b'xi mod id-dibattitu."

Dakinhar jien għedt ukoll:

"Nistieden lill-oppożizzjoni tgħidli l-preferenza tagħha għal dan id- dibattitu.

Nistedinha.

Għandhom laqgħa tal-grupp parlamentari tagħhom - naf għaliex hija pubblika - u jien, Mr Speaker, minn hawn ngħid li jekk is-Sedja ...

Anzi nitlob lis-Sedja li ssejjaħ laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra għal-lejla stess biex naraw, wara l-konsultazzjoni li jkunu għamlu l-oppożizzjoni bejniethom, xi tweġiba se jagħtuna pubblikament fil-laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra.

Jgħiduli: Isma', aħna nistgħu ndaħħlu seduti bejn id-dibattitu tal-budget, nistgħu ndaħħlu seduti fil-ġranet li għandna vojta, mela le, u mbagħad naraw.".

U spiċċajt b'dan il-kliem:

"Mela biex kulħadd ikun jaf fejn hu qiegħed jien nistieden lill- oppożizzjoni biex tikkonsidra dan li għadni kif għidt, tara x'option tippreferi, tiġi lura fil-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra u tgħid lil dan il-kumitat x'qed tipproponi ħalli d-dibattitu dwar il- liġi tal-VAT ikun jista' jibda."

Kif għidt diġa', dan huwa parti mid-diskors li għamilt jien nhar it-Tnejn filgħodu.

Għamiltu għax kienet xi ħaġa pubblika li wara nofsinhar l- oppożizzjoni kienet se tlaqqa' lill-grupp parlamentari u jien fhimt li l- grupp kien se jiltaqa' proprju biex jiddiskuti dawn l-affarijiet.

Fil-fatt jien naf li l-grupp iltaqa' dakinhar stess - għax anke dan huwa fatt stabilit - u għalhekk filgħaxija, kif kont tlabt jien dakinhar stess filgħodu, is-Sedja sejħet laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal- Kamra - għal din il-laqgħat kien hemm preżenti jien, l-Onor.

Mario Galea, l- Onor. Victor Galea Pace għan-naħa tal-gvern u l-Onor.

George Vella u l- Onor. Joe Mizzi għan-naħa ta' l-oppożizzjoni; ta' min jgħid ukoll li din il- laqgħa tal-kumitat kienet maratona ħdejn il-laqgħat li jsiru s-soltu għax il-minuti juru li din bdiet fis-6.36 p.m. u spiċċat fit-8.56 p.m. - u s- sustanza ta' din il-laqgħa kien eżerċizzju ċivili bejn iż-żewġ naħat, fejn aħna pprovajna nistiednu lill-oppożizzjoni biex jagħtuna t-tweġiba li kienet intalbet fil-għodu.

Jiġifieri ma kienx assolutament il-każ li aħna qbadna u organizzajna laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal- Kamra, jew morna biex nitkellmu fuq xi ħaġa li ħadd ma jaf x'kienet u mbagħad jien issorprendejt lil kulħadd meta għidt x'konna se niddiskutu.

Meta mort għal dik il-laqgħa jien kont qed nistenna tweġiba għall- proposti li għamilt fil-Kamra, fejn dakinhar filgħodu stess fid-diskors tiegħi kont tajt l-options kollha u kont mill-ewwel tajt indikazzjoni ċara daqs il-kristall ta' l-alternattivi, inkluż l-iskeda, ta' kif nistgħu nippjanaw id-dibattitu dwar il-liġi tal-VAT.

Jien mort għal-laqgħa bil- ħsieb li l-oppożizzjoni tgħidli x'għandha f'rasha u x'm'għandhiex, pero' meta bdiet il-laqgħa mill-ewwel indunajt li l-iskop finali li għalih dan il- kumitat huwa mwaqqaf ma kienx se jwassalni għal konklużjoni għax ma' l- ewwel intervent tiegħu l-Onor.

George Vella qal - nerġa' ngħid li għamilna din il-laqgħa b'mod ċivili u bl-ebda battibekki bejnietna għax kulħadd stabilixxa x'inhi l-pożizzjoni tiegħu - li:

"Rigward kif se jiskeda x-xogħol tal-Kamra l-kollega tiegħi Dr Gonzi sta għalih biex jagħmilha".

Jien se nipprova ma ntawwalx wisq pero' ċerti affarijiet bilfors trid tgħidhom, l-iktar meta f'dak id-dibattitu jien ma nafx kemm-il darba tlabthom biex jgħidulna x'qed jipproponu biex ikun jista' jibda d-dibattitu dwar il-liġi tal-VAT.

Hawn nista' nikkwota xi partijiet mid-diskors li għamilt waqt il-laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra.

Fil-fatt, fost affarijiet oħra dakinhar jien għidt dan il-kliem:

"Jien stajt ġejt bi procedure motion u naqbad u mmexxi procedure motion bil-giljottina u mhux giljottina.

Din hija option li ġiet użata f'dan il-parlament u ġiet użata f'parlamenti oħrajn.

L-offerta f'dan is-sens tibqa' imma aħna għandna dan il-kumitat u dan il-kumitat għalhekk qiegħed.

Allura ejjew nipprovaw insibu skeda ta' xogħol li nkunu nistgħu naħdmuha bejnietna b'mod li tkun aċċettabbli għal kulħadd.

Wara kollox dan hu l-iskop ta' dan il-kumitat għaliex inkella se niġu qisna a debating society, li nieħdu pjaċir nitkellmu bejnietna f'ambjent inqas formali mill-Kamra u ma nkunux qed nieħdu ħsieb ix-xogħol tal-Kamra.

Suppost wara li noħorġu minn dan il- kumitat għandna ngħidu: Isma', sitt seduti għas-second reading, tliet seduti għal kumitat u nimxu.

Dan hu l-iskop ta' dan il-kumitat.

Issa jekk m'aħniex kapaċi naslu għal din il-konklużjoni għandna ngħidu li m'aħniex kapaċi naslu għal din il-konklużjoni u nirregolaw l- affarijiet mod ieħor, bi procedure motion u bil-metodi parlamentari li huma approvati mill-istanding orders tagħna.

Imma l-iskop ta' dan il- kumitat hu li ma jsirx hekk u li jekk jista' jkun noħorġu minn hawnhekk bi ftehim ta' skeda.".

Nerġa' ngħid li dakinhar iddibattejna fit-tul għax jien bqajt nirripeti u nerġa' nirripeti li għandi bżonn il-procedure motion sakemm finalment, wara ħafna diskors, l-Onor.

George Vella qalli biex nagħmlu dak li għandna nagħmlu, anzi biex id-dibattitu nibdewh malajr kemm jista' jkun.

Pero' imbagħad f'mument minnhom - u hawn se nikkwota mit-traskrizzjoni - l-Onor.

Vella qalli dan il-kliem:

"Inwiegħed li ma' l-ewwel okkażjoni li jkollna li nagħmlu grupp parlamentari jien niġi lura bir-risposta ħalli nkunu nistgħu niddeċiedu.".

Hawnhekk ta' min jikkwota wkoll il-kliem li qalli l-Onor.

Membru f'dik il- laqgħa:

"Jiġifieri jekk inti trid tipprogramma minn issa, allura infilza dak li trid tinfilza mbagħad naraw fejn nistgħu naslu.

Sta għalik biex tagħmilha din, bir-rispett kollu."

Imbagħad fl-aħħarnett l-Onor.

Vella qalli hekk:

"Għaliex ma nibdewhomx jekk il-gvern se jaċċetta li ssir din id- diskussjoni u mbagħad naraw fejn nistgħu naslu u mhux noqogħdu naħlu ż- żmien nistennew ir-risposti?

Jekk il-gvern issa ddeċieda, u nerġa' ngħid li huwa tajjeb li jiddeċiedi li jagħmel dibattitu qabel, u wasal għall-punt tagħna, jiġifieri li jibda jutilizza l-massimu li jista', il-ħin li fadal, l-ispazji li hemm bejn issa u r-recess, u jekk hemm bżonn anke beyond, affari tiegħek!

Imma jekk lest li tutilizzahom jien ngħidlek li jkun għaqli li tutilizzahom.".

Fil-fatt jien ħadt dan il-parir.

Jien ma narax għalfejn għandi nqiegħed din it-traskrizzjoni fuq il-Mejda tal-Kamra għax din qiegħda fir-records tal-parlament u kull min irid jista' jitlob kopja tagħha, bħalma għamilt jien.

Ta' min jgħid li mbagħad it-Tnejn filgħaxija l-konklużjoni finali kienet: Ibdew dan id-dibattitu malajr kemm jista' jkun u rregolaw intom, mexxu.

U għalhekk sar eżerċizzju biex nibdew niskedaw min-naħa tal-gvern ġaladarba min-naħa ta' l-oppożizzjoni kellna din it-tip ta' reazzjoni.

Jien għidtilhom: Allura għaliex ma niskedawx programm fejn, b'xi mod jew ieħor, minkejja li m'għandna l-ebda indikazzjoni min-naħa ta' l-oppożizzjoni, niggarantixxu kemm iridu ħin u kemm għandhom kelliema li se jagħmlu l- intervent tagħhom.

Għax kieku tkun taf kemm hemm bżonn ħin u kemm hemm kelliema li se jagħmlu l-intervent tagħhom tkun tista' tirregola b'iktar preċiżjoni għax, per eżempju, tgħid: Għandi bżonn daqshekk ħin għat-Tieni Qari u għandi bżonn daqshekk ħin għall-istadju ta' Kumitat.

Pero' la sat- Tnejn filgħaxija jien ma ngħatajt l-ebda risposta min-naħa ta' l- oppożizzjoni, bdejt infassal skeda u din l-iskeda bdejt infassalha b'żewġ prinċipji f'moħħi.

Ħalli nsemmi l-ewwel prinċipju.

Mr Speaker, jien naf x'tip ta' procedure motion kienet ressqet l- oppożizzjoni ta' llum meta kienet fil-gvern biex tiddibatti l-liġi tas-CET.

Jien diġa' għidt li f'dik il-procedure motion kien hemm ċerti affarijiet li stajt qbadt u kkopjajthom kelma b'kelma, ġibthom quddiem il-Kamra u konna noħorġu 'l barra bid-daqq.

Ma naħsibx li l-oppożizzjoni kienet se tqum biex tikkritika xi ħaġa li għamlet hi stess, sempliċement minħabba li minn dakinhar 'l hawn qasmet minn din in-naħa tal-Kamra għan-naħa l-oħra.

Jien naħseb li jekk minn din in-naħa ssir procedure motion li tkun tajba.

Dik tibqa' tajba anke jekk din in-naħa taqsam il-Kamra u tmur fuq in-naħa l-oħra.

Almenu safejn naf jien it-tajjeb u l-ħażin ma jinbidilx jekk tbiddel is-siġġu li tkun bilqiegħda fuqu.

Għalhekk, kif għidt diġa', stajt qbadt dik il-procedure motion, ikkopjajtha kelma b'kelma sa l-inqas full stop u comma u kont inbiddel biss l-isem ta' l-Onor.

Vella u l-isem ta' l- abbozz ta' liġi.

B'dan il-mod konna nistgħu nimxu pero' jien deherli - naturalment jien dan għamiltu b'ċerta serjeta', kemm għaliex ħsibt li mhux dak hu l-ispirtu ta' kif għandhom jimxu l-affarijiet, kif ukoll għaliex nemmen li jekk irridu aħna kapaċi nittrattaw lil dan il-parlament bid-dinjita' li tistħoqqlu u mhux b'ċerti inċidenti li naħseb li ma jagħmlu ġieh lil ħadd - li aħna kapaċi naslu għal ċerti affarijiet u għalhekk għidt: Ma ġara xejn, jekk ma jridux jagħtu din l-informazzjoni nfassal xi ħaġa oħra pero' nfassalha b'ċerti kriterji, billi nneħħi barra ċerti konċetti li kienu daħlu fil-procedure motion tas-CET bħal, per eżempju, li niltaqgħu nhar ta' Ħadd.

Għax hawn irrid infakkar li l-procedure motion tal-liġi tas-CET kienet tgħid li għandna niltaqgħu mit-Tnejn sal-Ħadd, inkluż il-Ħadd imqaddes, pero' dik jien tajjartha.

Ta' min jgħid ukoll li jien neħħejt mill-procedure motion anke dak il-kriterju li jgħid li seduta tista' tibqa' sejra sa nofsillejl għax li tiġi hawn minn filgħodu u tibqa' sa nofsillejl tgħejja u s-seduta tibda taraha ma tista' tispiċċa qatt.

Jien deherli wkoll li meta seduta tieħu ċertu tul ta' ħin, safejn hu possibbli għandi ndaħħal break żgħir ta' siegħa.

Ħadt ħsieb ukoll li l-famuża proċedura li kienet tintuża qabel - dik li kienet qajmet tant komplikazzjonijiet u taħwid fejn il-votazzjonijiet li kienu jintalbu matul il-ġurnata kienu jittieħdu fid- 9.00 p.m. u mbagħad jekk xi ħadd kien isejjaħ division wara d-9.00 p.m. din ma kenitx tittieħed f'dik is-seduta imma kienet tittieħed l-għada.

Dan hu l-ewwel prinċipju li mxejt bih meta kont qed infassal l-iskeda.

Mr Speaker, it-tieni prinċipju li jien żammejt quddiem għajnejja kien li l-ordnijiet permanenti ta' din il-Kamra jillimitaw il-ħin ta' l-interventi min-naħa tad-deputati.

Fil-fatt ta' min jgħid li bl-eċċezzjoni ta' min ikun qed jippilota xi liġi jew iwieġeb min-naħa l-oħra, ir-regola hi li kull kelliem għandu 40 minuta biex jagħmel id-diskors tiegħu u, peress li meta jiskadu l-40 minuta teknikament il-ħin tal-kelliem ikun spiċċa, imbagħad tkun trid il-permess tal-Kamra biex dawk l-40 minuta jiġu estiżi.

Issa jekk wieħed ikollu jikkompara l-parlament tagħna ma' parlamenti oħra madwar id-dinja mill-ewwel jirrealizza li l-ħin ta' 40 minuta huwa relattivament twil ħafna.

Huwa veru li f'pajjiżi oħra hemm parlamenti wisq ikbar minn tagħna pero' huwa veru wkoll li anke parlamenti żgħar, li d-daqs tagħhom huwa bejn wieħed u ieħor id-daqs ta' dan il-parlament, ma jollakawx 40 minuta.

Madanakollu issa jien m'iniex se noqgħod nidħol f'dak il-mertu għax ir-regola ta' dan il-parlament tgħid li kull kelliem huwa intitolat li jdum jitkellem għal 40 minuta.

Allura għaliex l-oppożizzjoni lili baqgħet ma qaltlix li għandha tliet kelliema, sitt kelliema jew għaxar kelliema?

Issa hawn nixtieq nagħmel parentesi żgħira billi ngħid li matul din il- leġislatura s'issa din il-Kamra approvat biss ir-riżoluzzjoni li tittratta l-fondi speċjali tal-kunsilli lokali.

Jien kont nimmaġina li l-abbozz ta' liġi li jirrigwarda s-sigurta' soċjali konna se ngħadduh f'xi seduta jew tnejn - issa dan mhux jien abbozzajtu iżda kien abbozzah il-ministru predeċessur tiegħi, il-Prof.

Edwin Grech, u l-għan tiegħu kien li jimplimenta diversi deċiżjonijiet u jieħu diversi miżuri li kienu ġew imħabbra fl-aħħar budget tal-Gvern Laburista - pero' s'issa dan għadu m'għaddiex u għadna qegħdin inkarkru bih għax hemm numru ta' kelliema li ma jispiċċa qatt li jridu jitkellmu fuqu.

Sur President, allura jien għidt: Ejja nassumu li kull membru ta' l- oppożizzjoni se jagħmel diskors ta' 40 minuta.

Forsi hawn wieħed jista' jgħidli: Dik ġenerożita'!

Issa ġenerożita' u mhux ġenerożita' r-realta' hi li jien assumejt u għidt li jekk għall-grazzja ta' l-argument it-30 membru li hawn faċċata tiegħi jitkellmu kollha għal 40 minuta dawn se jieħdu 20 siegħa bejniethom.

Jien irraġunajt ukoll - biex żgur ħadd ma jiġi b'xi idea ta' giljottina - li jekk il-membri ta' l-oppożizzjoni se jieħdu 20 siegħa bejniethom, allura irrid nara kif nista' nfassal skeda fid- dawl tal-parir li tani l-Onor.

George Vella waqt il-laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra u fid-dawl ta' dak li jien kont għidt li jistgħu jiddaħħlu iktar seduti.

Allura stajt ninduna li l-20 siegħa nista' nkoprihom u fil-fatt fl-iskeda inkludejt ukoll dik is-seduta li sejjaħna l-bieraħ filgħodu - fejn il-Kamra ltaqgħet għal sagħtejn u nofs biex tibda tiddibatti l-abbozz ta' liġi tal-VAT - u fil-verita' jekk wieħed ikollu jgħodd is-sigħat kollha li se nkunu għamilna niddibattu l-abbozz ta' liġi tal-VAT insibu li bejn wieħed u ieħor, bis-sigħat li għandna available illum u li se jkollna available skond il-mozzjoni ta' proċedura, b'kollox se nkunu għamilna dibattitu ta' 30 siegħa.

Dan ifisser li, biex ngħid hekk, se nkunu koprejna l-bżonn ta' kull membru min-naħa ta' l-oppożizzjoni li jagħmel intervent ta' 40 minuta, kif ukoll il-bżonn ta' l-intervent min- naħa tax-shadow minister li ma jkunx ta' 40 minuta imma ta' siegħa u nofs.

Ta' min jgħid ukoll li fil-procedure motion aħna kkalkolajna li min-naħa tal-gvern, bejn il-ministru li ppilota dan l-abbozz ta' liġi u li mbagħad ikun irid jagħlaq id-diskussjoni, u bejn il-kelliema l-oħra - naturalment dan stajna nagħmluh minħabba li konna nafu min se jitkellem u fuq xiex se jitkellem, għax hekk għandhom isiru l-affarijiet - prattikament b'ħames sigħat dibattitu għandna nkopru l-bżonnijiet tagħna.

Għalhekk il-procedure motion ġiet abbozzata b'mod li waslet biex tat garanzija li, jekk iridu, il- membri ta' l-oppożizzjoni se jkollhom il-ħin kollu tagħhom biex jintervjenu f'dan id-dibattitu u mbagħad peress li n-naħa tal-gvern stabiliet il-ħin li għandha bżonn hi wkoll stabilejna total ta' 30 siegħa għad-dispożizzjoni tat-Tieni Qari fuq dan l-abbozz ta' liġi.

Imbagħad il-procedure motion tkompli taħseb għall-ħin allokat għall- istadju ta' Kumitat ta' dan l-abbozz ta' liġi, li jammonta għal 23 siegħa.

Issa hawnhekk irrid nispjega, biex kulħadd ikollu idea ta' x'qegħdin ngħidu, li b'kollox dan il-ħin huwa ekwivalenti għal 21 seduta normali tal- parlament.

Jiġifieri l-ħin li qed jiġi allokat għad-diskussjoni tal-VAT huwa ekwivalenti għal 12-il seduta fit-Tieni Qari u disa' seduti għall- istadju ta' kumitat.

Dan ifisser ukoll li meta tifrex dan il-ħin fuq il- ħinijiet normali tad-dibattiti ta' dan il-parlament issib li dan ix-xogħol jieħu eżattament seba' ġimgħat.

Madanakollu biex naqtagħha fil-qasir irrid ngħid li meta rajt li jien ikkonsidrajt dan kollu u inkludejtu fil- procedure motion, fil-kuxjenza tiegħi ħassejt li min-naħa tal-gvern ipprovdejna l-opportunita' kollha sabiex kull membru ta' l-oppożizzjoni jkun jista' jitkellem bil-liberta' kollha mingħajr ebda sens ta' limitazzjoni ħlief għal dak li jipprovdu r-regolamenti tal-Kamra.

Pero' deherli li ma kellix nieqaf hemm.

Ħalli nispjega eżattament x'kont għamilt sa dak il-ħin.

It-Tnejn filgħodu jien kont tajt avviż preċiż bl-alternattivi kollha li kelli quddiemi, inkluż il-mod li l-iskeda ġiet imfassla bih.

It-Tnejn filgħaxija, waqt il-laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra, erġajt irrepetejt l-options kollha li kien hemm available u għidt għal darb'oħra li nista' nfassal l-iskeda billi ndaħħal dawn is-seduti bejn is- seduti tal-budget ta' filgħodu u ta' filgħaxija.

L-Erbgħa, jiġifieri meta ġiet imfassla din il-procedure motion, jien għaddejt kopja tagħha lill- ħabib tiegħi tan-naħa l-oħra.

Lill-Onor.

Mizzi tajtu l-ħinijiet preċiżi li hemm available għad-dibattitu u għidtlu: Dan huwa l-abbozz ta' liġi, din hi l-procedure motion li se nippreżenta llum, jiġifieri l-Erbgħa filgħaxija, u issa jonqos li intom tagħtuni r-risposta tagħkom ħalli fil- każ inlaqqgħu l-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra llejla stess biex niddiskutu dak li hemm bżonn għax jien miftuħ għal kwalunkwe suġġeriment li intom jista' jkollkom, sakemm dan ikun raġonevoli u prattikabbli.

L-Onor.

Mizzi weġibni li se jikkonsulta ma' l-oħrajn u jerġa' jiġi lura.

Meta reġa' ġie lura qalli: Isma', aħna għandna laqgħa tal-grupp parlamentari għada l-Ħamis u mbagħad nagħtuk risposta wara din il-laqgħa.

Imbagħad jien min-naħa tiegħi għidtlu: Joe, mela jien se nippreżenta din il-procedure motion kif għidtlek, pero' kkwotani uffiċjalment mal-grupp parlamentari li jien dispost li nisma' s-suġġerimenti li għandkom.

Dakinhar aħna hekk bqajna, bid-differenza - għax il-bieraħ din ma semmejnihiex - li xi nofs siegħa jew tliet kwarti wara li ppreżentajt il- mozzjoni ta' proċedura ħarġet stqarrija min-naħa tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni li kienet tgħid ...

Fil-fatt din hija stqarrija gustuża ħafna għax qisha meħuda minn xi djarju ppubblikat mill-Media Centre u meta rajtha rrealizzajt li għad għandi ħafna x'nitgħallem f'dak li għandu x'jaqsam mal- qaddisin bħal, min huma, xi storja għandhom, x'inhu l-background tagħhom u meta hi l-ġurnata tagħhom!

Per eżempju, jien ma kontx naf li llum il- qaddisa tal-ġurnata hija Santa Giovanna Francesca de Chantal.

(Interruzzjonijiet) Ma jagħmilx ħażin billi niċċajtaw ftit bejnietna imma insomma, x'irrid ngħid b'dan jien?

Irrid ngħid li huma l-procedure motion kienu rawha u eżaminawha tant li kienu saħansitra qanqlu r-reazzjoni tagħhom għaliha u għalhekk jien deherli li f'dan il-każ ikun aħjar jekk naraw x'se jiġri iktar 'il quddiem.

Pero' fil-fatt ġara li, kif għidt diġa', minn nhar l-Erbgħa li għaddew sal-bieraħ filgħaxija la jien u lanqas il-Whip, l-Onor.

Mario Galea, ma kellna xi forma ta' reazzjoni fuq il-kontenut tal-procedure motion ħlief il-press release li għadni kemm semmejt u l-punt li qajjem il-Kap ta' l-Oppożizzjoni dwar x'għandu u x'm'għandux isir fil-każ ta' procedure motion.

Jien ma rridx intawwal fuq dan is-suġġett pero' rrid ngħid li l-bieraħ filgħaxija jien iċċekkjajt x'sar u x'ma sarx u sibt li lanqas il-procedure motion dwar is-CET ma kienet ġiet quddiem il-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal- Kamra u ċertament li ma kenitx ġiet diskussa hemmhekk.

Naturalment f'ċertu sens hemm loġika għal dan ukoll għax l-iskop ta' dan il-kumitat huwa li wieħed jipprova jasal għal ftehim, jiġifieri prattikament jekk tasal għal ftehim ma jkollok bżonn l-ebda procedure motion għax inti tirrikorri għall- procedure motion meta tkun qed tħoss li m'hemmx ċans li tasal għal xi ftehim u għalhekk dan kollu ġabna għal din il-procedure motion.

Issa, Mr Speaker, jien naħseb li f'ċertu sens din il-procedure motion tispjega lilha nnifisha u ma nħossx li għandi għalfejn noqgħod nirripeti u nidħol fid-dettalji tagħha.

Fil-fatt kulma wieħed jista' jgħid fuq din il- procedure motion hija li din qed tirregola l-mod ta' kif għandu jseħħ id- dibattitu matul il-ġranet li ġejjin.

Biex nispjega s-sens li bih tfasslet din il-procedure motion irrid nispjega li meta qed ngħidu li se jkun hemm seduti li matulhom la se jittieħed il-question time u lanqas l-aġġornament, inkunu qed nirriferu partikolarment għas-seduti li jinsabu infilzati fil- ħin ta' wara nofsinhar bejn is-seduti tal-budget ta' filgħodu u s-seduti tal-budget ta' filgħaxija.

Ir-raġunament għal dan huwa sempliċi għaliex f'ġurnata diġa' jkun sar il-question time tas-seduta ta' filgħodu u jkun se jsir question time ieħor fis-seduta ta' filgħaxija meta jkunu qed jiġu diskussi l-voti ta' l-estimi tal-budget u jittieħed il-vot fuqhom.

Għalhekk aħna m'għamilniex dan għaliex b'xi mod jew ieħor riedna nnaqqsu l- ħin tal-question time imma għaliex meta tara kif inhi mfassla l-ġurnata sħiħa ssib li f'żewġ seduti diġa' jkun hemm siegħa sħiħa stabilita għal question time.

Mr Speaker, aħna pproponejna din il-procedure motion sabiex naċċertaw irwieħna li dan l-abbozz ta' liġi jiġi diskuss bis-serjeta' u sabiex jkun hemm ħin biżżejjed biex kulħadd ikun jista' jesprimi lilu nnifsu.

Finalment dan hu l-iskop prinċipali ta' din il-mozzjoni, li kulħadd jingħata l-opportunita' li jesprimi l-opinjoni tiegħu f'din il-Kamra bil- liberta' kollha.

Grazzi, Mr Speaker.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Aktar rimarki?

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, jien għadni kemm smajt lill-kollega tagħna jġib ħafna raġunijiet għaliex kellu jagħmel din il-mozzjoni ta' proċedura pero' fl-ebda ħin ma smajtu jgħid għaliex wasalna biex ikollna bżonn nagħmlu din il-mozzjoni ta' proċedura.

Nispera wkoll li għal xi affarijiet li ntqalu hawnhekk wieħed jagħmel daqsxejn ta' korrezzjoni għaliex jiddispjaċini ngħid li fid-diskors tiegħu l-Onor.

Gonzi ma kienx korrett għal kollox.

Per eżempju, żgur li ma kienx korrett meta qal li fil-laqgħat tal- Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra qatt ma ddiskutejna l-mod li bih għandna niddiskutu l-abbozz ta' liġi tas-CET.

Jien niftakar ċar li waqt li konna nkunu qed niddiskutu f'dak il-kumitat, il-kollega tiegħi l- Onor. Guido de Marco kien jagħmel ir-rimarki tiegħu - dawn nirriferi għalihom iktar 'il quddiem - rigward il-mod inuman, il-mod ta' paniku u l- mod mhux korrett li bih, skond hu, aħna konna qed nikkontemplaw kif se nqassmu s-seduti.

Jekk wieħed irid jgħid li l-mozzjoni ma tressqitx formalment quddiem il-kumitat f'dak il-każ wieħed jista' jasal biex jgħid li huwa korrett, pero' ċertament wieħed ma jistax jgħid li fil-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra ma kienx ġie diskuss il-mod kif il- gvern preċedenti kien se jqassam il-ħin tad-dibattitu fuq il-liġi tas-CET.

L-Onor.

Gonzi għamel anke kumment fejn qal li l-attitudnijiet donnhom jinbiddlu skond fuq liema naħa tal-Kamra tkun.

Fil-fatt jien naħseb li hekk hu għax l-Onor.

Membru jaf daqsi - iktar u iktar meta wieħed jikkonsidra li hu kien l-iSpeaker ta' din il-Kamra - kemm meta konna fl- oppożizzjoni aħna kif ukoll meta daret ir-rota u konna fil-gvern, li l- argument perenni dejjem kien li huwa diffiċli għal min ikun fl-oppożizzjoni li jgħid kemm għandu bżonn seduti u kemm se jkollu kelliema.

Din ġrat fi żmienna stess, fejn in-naħa ta' l-oppożizzjoni ....

Għadni niftakar lill- kollega tiegħi, l-Onor.

Ċensu Galea, iġebbed, iġebbed, iġebbed fid-diskorsi tiegħu.

Dan apparti wkoll il-fatt li kull meta pprovajna ngħidu kemm se jkollna bżonn ħin, dan il-ħin qatt ma żammejnieh.

Per eżempju, jien niftakar każi fejn l-ewwel l-oppożizzjoni kienet talbet żewġ seduti biex tgħid dak li għandha tgħid u mbagħad spiċċajna għamilna ma ngħidx maratona imma ċertament konna għamilna ħafna u ħafna iktar minn żewġ seduti.

Mr Speaker, jien nixtieq li min qed isegwi dan id-dibattitu jkun jaf l- ewwel u qabel kollox mhux x'għandu f'moħħu l-gvern issa imma x'wassal lill- gvern biex jiġi f'din is-sitwazzjoni.

Hawnhekk ikun tajjeb jekk il-fatti npoġġuhom ċari għaliex jien naħseb li, bħalma għidt diġa', il-kollega tiegħi qal biċċa pero' ma qalx kollox.

Per eżempju, l-Onor.

Gonzi ma rabat xejn mal-kwestjoni ta' l-emenda ta' l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - li ssemmiet ħafna waqt il-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra - u minkejja li kien qed jikkwota partijiet mit-traskrizzjoni, m'għamel l-ebda riferenza għal din il-kwestjoni.

L-Onor.

Membru lanqas m'għamel riferenza għall-insistenza min-naħa ta' l-oppożizzjoni rigward ...

Issa hawnhekk jien m'iniex qed nirriferi għall-ħin imma għall-prinċipju tal-limitazzjoni tad-dibattitu f'din il-Kamra.

L-Onor.

Gonzi qal li l-laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra kienet maratona ħdejn is-soltu.

Huwa veru li dik il-laqgħa kienet twila u konna domna niddiskutu pero' dakinhar l-oppożizzjoni kienet ċara dwar dak li kienet qed tgħid u dwar il-mod li bih kienet qed tħares lejn din il-kwestjoni kollha.

Mela jiena naħseb li aħjar nibdew l-argumenti tagħna billi l-ewwel u qabel kollox nistaqsu: Għaliex kellna bżonn din il-mozzjoni proċedurali?

Mr Speaker, kellna bżonn din il-mozzjoni proċedurali minħabba li l-gvern kien telaq fuq triq, kien telaq fuq ħsieb, kellu għan u half way through biddel l-opinjoni tiegħu.

Jien niftakar li matul l-ewwel laqgħa tal- Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra ta' din il-leġislatura, il- kollega tiegħi l-Onor.

Gonzi kien ta idea ġenerali ta' kif kien qed jara li se jitqassam iż-żmien mill-ewwel laqgħa li konna għamilna sa meta niġu biex niddiskutu l-budget.

Kien qalilna liema liġijiet iridu jgħaddu, liema liġijiet għandhom priorita' fuq l-aġenda tal-gvern u anke kif għandna nidħlu għaż-żmien tad-dibattitu fuq il-budget biex inkunu nistgħu nieqfu fit-18 ta' Diċembru għar-recess tal-Milied.

Jiġifieri jrid jiġi rreġistrat hawn bl-iktar mod ċar li f'dawk il-ġranet il-gvern fl-ebda ħin ma kellu f'moħħu li jiddiskuti l-liġi tal-VAT f'dan il-parlament qabel ma jibda jimplimentaha.

Eventwalment sirna nafu li l-gvern kien kommess, pero' jrid jiġi rreġistrat nerġa' ngħid bl-iktar mod ċar li għallinqas minn dak li kien igħid il-Kap tal-Kamra tad-Deputati - u m'għandi l-ebda dubju li dak li kien igħid l-Onor.Gonzi kien jirrifletti l-ħsieb tal-gvern u fil-fatt imbagħad kellna anke konferma ta' dan - ma kien hemm l-ebda ħsieb li l-liġi tal-VAT tiġi diskussa qabel ma tidħol fis-seħħ fl-1 ta' Jannar.

Hawnhekk jien irrid nappella wkoll biex ma nħawdux l-argumenti u qed ngħid dan għaliex il-kollega tiegħi qed jgħid: Mhux veru li ma ridniex niddiskutuha.

Aħna qatt m'għidna u lanqas ma jien qed ngħid illi l-gvern ma kienx sejjer jiddiskuti l-liġi tal-VAT.

Lanqas jista' ma jiddiskutihiex kieku jrid jagħmel hekk u dan aħna diġa' għidnieh fil-kumitat.

Huwa jista' jdaħħalha permezz ta' emenda fil-liġi, kif kien se jipprova jimmanuvra, jista' jieħu spazju biex ma jkollux id-dibattitu u r-reazzjoni tal- parlament u tal-pubbliku qabel ma din tiġi in vigore, pero' ma jistax ma jiddiskutihiex.

Fil-fatt aħna m'aħniex boloh u għalhekk qatt m'għidna li l- gvern mhux sejjer jiddiskutiha imma għidna li ma kienx beħsiebu jiddiskutiha qabel ma tidħol fis-seħħ fl-1 ta' Jannar.

Tant hu hekk li s- sitwazzjoni li qegħdin fiha issa hija proprju kkaġunata mill-iskomdu li ġie kkreat minħabba li f'daqqa waħda nbidlet it-timetable tax-xogħol tal-gvern - ma rridx nagħmel akkużi personali imma rrid ngħid li huma kienu jgħajru lilna li m'għandniex ippjanar, li ma nafux fejn sejrin u li ma nafux x'se nagħmlu - u jekk dan m'huwiex każ klassiku ta' nuqqas ta' ippjanar ma nafx kif ikun nuqqas ta' ippjanar.

Il-realta' hi li s-sitwazzjoni li ninsabu fiha ma tissejjaħx biss nuqqas ta' ippjanar imma hija wkoll kutrumbajsa politika min-naħa tal-gvern.

Jiġifieri oltre mit-tibdil li kien hemm fil- konċett tal-ħin li fih kienet se tiġi diskussa, kien hemm anke tibdil fil- perception ta' kif jista' jiġi ttrattat dan il-parlament.

Mr Speaker, iva dan il-gvern kellu f'moħħu li jdaħħal il-liġi tal-VAT mingħajr ma l-ewwel jiddiskutiha fil-parlament.

Ħafna mill-imħuħ legali kienu diġa' sabu l-mezz kif jipprovaw jaqbżu lill-parlament, forsi temporanjament, u jdaħħlu l-liġi tal-VAT - għalhekk tressqet l-emenda għall-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju, liema emenda għadha quddiem din il-Kamra - u dan kollu jien diġa' għidtu waqt il-Kumitat Permanenti dwar ix- Xogħol tal-Kamra u anke hawnhekk, wara d-diskors li għamel il-kollega tiegħi nhar it-Tnejn li għadda, meta f'daqqa waħda ġietu voglia kbira ta' ġenerożita' u ried li niftehmu malajr u offra saħansitra diversi ħinijiet.

Aħna għidnielu ċar u tond: Isma', jekk inti għandek għodda li kont qed tħaddimha, kont qed issinnha u kont qed tippreparaha biex timplimenta l- liġi tal-VAT u issa f'daqqa waħda qed tgħid li trid tiddiskuti, sinjal li hemm rabta ċara bejn dawn iż-żewġ affarijiet.

Issa jekk kemm-il darba qed tgħid li din ir-rabta m'hijiex daqstant ċara, allura wieħed jibda jdaħħal ċerti suspetti - u fil-fatt diġa' għandna ċerti suspetti - li dan ma sarx biss għal-liġi tal-VAT.

Imma mbagħad x'ġara, Mr Speaker?

Ġara li malli aħna ndunajna x'kien qed jiġri għal dak kollu li għandu x'jaqsam ma' l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - u l-poplu fehem x'se jagħmel dan il- gvern, x'miżuri qed jipprova jarroga għalih innifsu u x'poteri se jħaddem - kien hemm ċaqliq fis-sitwazzjoni kollha.

Bħalma jaf kulħadd, din in-naħa sostniet it-teżi tagħha li wieħed ma jistax idaħħal liġi daqshekk wiesgħa, liġi li ġġib daqshekk tibdil rudimentali fis-sistema tat-tassazzjoni, liġi li prattikament se tolqot lis- sezzjonijiet kollha tas-soċjeta', liġi li għandha daqshekk konċetti ġodda, liġi li se ddaħħal daqshekk strutturi ġodda ta' ġbir tat-taxxi, u qalet: Isma', dan ma jistax ikun.

Aħna għandna l-liġi suprema tal-pajjiż, li hija l-Kostituzzjoni, u jenħtieġ li din tiġi rrispettata u, bħalma taf is- Sinjorija Tiegħek, Mr Speaker, il-Partit Laburista f'isem l-oppożizzjoni għamel protesta fuq bażi kostituzzjonali.

Pero' din ma kenitx xi ħaġa iżolata, ma kenitx xi ħaġa fejn wieħed jista' jgħid: U iva, din mhux partit politiku għamilha!

Qed ngħid dan għax kien hemm anke backlash fl- opinjoni pubblika.

Fil-fatt kulħadd ta l-opinjoni tiegħu f'dan ir-rigward u kien hemm ħafna nies li qalu li ma jaqblux li wieħed għandu jimxi b'dan il-mod.

Jista' jkollok maġġoranza ta' ħamsa, jista' jkollok maġġoranza ta' 20 u jista' jkollok maġġoranza ta' 40 imma l-fatt hu li ma tistax timxi b'dan il-mod jekk int trid tgħid li int partit demokratiku u li tirrispetta s-sistema parlamentari demokratika.

Naħseb li wieħed jista' jgħid li kellna a public outcry għax kien jidher ċar li l-maġġoranza tan-nies kienu qed juru li ma jixtiequx, jew ma jaqblux li għandu jkun hemm din il-high handedness li għax inti jkollok is-saħħa tista' tapplika dak li trid.

Fattur interessanti ferm kien li, apparti l-Partit Laburista, mhux iċ- ċittadini biss urew ir-reazzjoni tagħhom għal dak li kien qed jiġri imma anke korpi kostitwiti, u unions tal-ħaddiema u, jekk m'iniex sejjer żball, anke il-GRTU.

Huwa interessanti ħafna li anke l-Moviment Ewropew qal li d-demokrazija titlob li l-affarijiet ma jsirux b'dan il-mod.

Allura minħabba f'hekk il-gvern ried isib mezz kif l-ewwelnett ma jkomplix jiġi kkritikat, imma iktar u iktar - u jien konvint minn dan li qed ngħid - għaliex ġie mogħti parir li jekk kemm-il darba din il-kwestjoni kostituzzjonali tiġi imbottata kien se jitlifha.

Wara kollox jien naħseb li l-gvern jaf li jekk kemm-il darba tiddaħħal liġi li tkun tipprovdi biex id-dħul mill-miżuri fiskali jkunu miżmuma da parte, ħalli jekk kemm-il darba din għada pitgħada ma tgħaddix mill-parlament u taqa' dawn jiġu rifusi ...

Issa jien ma nistax nimmaġina kif hu konċepibbli u possibbli li kieku għall-grazzja ta' l-argument - issa hawnhekk jien qed nitkellem fuq is-suppożizzjoni - wieħed baqa' għaddej bil-liġi tal-VAT, kif xtaqet tagħmel in-naħa tal-gvern, u eventwalment il-Qorti Kostituzzjonali kienet tiddeċiedi li l-mezz użat permezz tat-tisħiħ ta' l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju ma kienx ikun kostituzzjonali.

Allura mbagħad il-gvern seta' b'xi mod jissodisfa l-parti ta' l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju li tgħid li għandu jirrifondi dak li jkun daħħal minħabba li dan ma jkunx daħħlu b'mod legali?

Jien naħseb li hawnhekk il-gvern irraġuna li jkun aħjar jekk jevita conundrum bħal din u, kif jgħid il-Malti, jillapazza, jiġifieri li jipprova jara kif fiż-żmien ristrett li għandu għad- dispożizzjoni tiegħu jirranġa s-sitwazzjoni.

Mr Speaker, jien ħadt daqsxejn fit-tul biex nispjega x'ġabna f'din is- sitwazzjoni biex nuri li hawnhekk m'għandniex xi xintilla ta' mħabba jew xi ħerqa għar-rispett lejn id-demokrazija parlamentari, li dehret hekk f'daqqa waħda, imma għandna sitwazzjoni li bdiet u evolviet fuq l-impressjoni żbaljata tal-gvern li għaliex għandu maġġoranza ta' ħamsa jista' jgħaddi roughshod minn fuq kulħadd.

Naturalment il-gvern ma damx ma rrealizza li hemm affarijiet iktar għoljin, bħall-Kostituzzjoni u l-Qorti Kostituzzjonali, li bilfors iġiegħluh jobdi ċerti normi.

Għalhekk issa f'daqqa waħda sibna li fil-commitments u fil-wegħdiet li għamel il-gvern - u li se nitkellmu fuqhom iktar 'il quddiem - irridu nissodisfaw dak li titlob minna l-Kostituzzjoni mingħajr ma nieħdu ħafna ħin għax il-ħin ma jiġġebbidx.

Jekk ngħid li n-naħa tal-gvern għamlet kutrumbajsa jew dawret it-tmun jieħdu għalihom pero' l-fatti huma fatti u ma jista' jinnegahom ħadd.

Biżżejjed ngħid li l-aħħar laqgħa li kellna tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra, li saret fis-7 ta' Diċembru, kienet l-ewwel laqgħa li fiha l-Kap tal-Kamra tad-Deputati, l-Onor.

Gonzi, qal li jrid jiddiskuti l- liġi tal-VAT b'mod formali.

Fil-fatt f'dik l-istess laqgħa l-Onor.

Mario Galea qal ċar u tond - issa ma nafx jekk din qalhiex apposta - li huma għalhekk kienu se jressqu l-abbozz ta' liġi li jemenda l-Att dwar il- Protezzjoni ta' l-Erarju sabiex ikunu jistgħu jaqbżu d-dibattitu.

(Interruzzjonijiet) Jien m'iniex ċert jekk din ġietx recorded pero' smajtha b'widnejja stess u fil-fatt dak il-ħin għidt: Eh, mela hawnhekk qed jikkonfermawlna li veru li din il-mossa saret biex id-dibattitu ma jkunx jista' jsir u dak id-diskors kollu li għamel il-kollega tiegħi l-Onor.

Gonzi, kollu magnanimita', fejn qal li jrid jakkomoda, li jrid jagħti l-ħin u li jrid jiddiskuti ġie bħala an afterthought u, bħalma għidt diġa', ġie wara l-proċess kollu ta' taqlib li kien sar fil-ħsieb tal-gvern.

Għalhekk wara dan kollu jien naħseb li l-kollega tiegħi jkun naive, biex ma ngħidx xi ħaġa oħra, jekk jippretendi li l-oppożizzjoni se ssib il-mod kif il- gvern ikun jista' jsolvi din il-problema.

Din il-problema ħoloqha hu, ġabha fuqu hu u għalhekk aħna konna u għadna nippretendu li għandu jkun hu li jagħmel il-proposti, li għandu jkun hu li jiddeċiedi kif se jsolvi din il-problema, li għandu jkun hu li jara kif se jqassam il-ħin biex jissodisfa kemm l-esiġenzi li qed jgħid li għandu l-gvern ta' commitment ma' ma nafx min biex idaħħalha fl-1 ta' Jannar, kif ukoll biex jissodisfa l- obbligu li l-gvern għandu lejn dan il-parlament.

Imma rrid ngħid li kien proprju fl-aħħar laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra li fil-fatt bdejna ngħidu - jew forsi aħjar ngħid li ntqal għall-ewwel darba - li rridu nsibu l-ħin ħalli niddiskutu dan l- abbozz ta' liġi.

Dak li għidt jien, jiġifieri li ma kienx hemm il-ħsieb li dan l-abbozz ta' liġi jiġi diskuss huwa wkoll sostanzjat mill-fatt li qegħdin naraw mozzjoni proċedurali ppreżentata f'din il-Kamra 14-il ġurnata wara li ġiet preżentata mozzjoni proċedurali oħra li tirregola d-dibattitu tal-budget.

Jiġifieri din hija konferma oħra li sa dak iż-żmien lanqas biss kien nibet ġo moħħ il-gvern il-konċett li niddiskutu l-abbozz ta' liġi tal-VAT qabel ma din tiġi implimentata mill-1 ta' Jannar li ġej.

Kienet biss fl-aħħar laqgħa li kellna tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal- Kamra li l-kollega tiegħi l-Onor.

Gonzi informa lill-kumitat għall-ewwel darba li se niddiskutu l-abbozz ta' liġi dwar il-VAT.

Dakinhar l-Onor.

Membru ried li ngħidulu kemm se jitkellmu nies u kemm se ndumu nitkellmu, ħalli nkunu nistgħu nagħmlu kalkolu bil-lapes u ngħidu li għandna bżonn ħamsa, sitta jew seba' seduti u nipprovaw immexxu.

Issa hawnhekk jien nixtieq li b'sens ċivili ħafna nerġa' nitfa' lura lejn il-kollega tiegħi dak li mingħalih indirizza lilna rigward tibdil ta' pożizzjoni u ta' attitudni skond fuq liema naħa tal-Kamra tkun qiegħed.

Lill-Onor.

Gonzi ngħidlu: Tiftakar jekk l-Oppożizzjoni Nazzjonalista kenitx disposta li tgħidilna kemm għandha kelliema u kemm se tieħu seduti meta konna se nagħmlu l-liġi tas-CET?

Għax niftakar ċar li qatt ma stajna naslu biex inkunu nafu dan.

Ma rridux ninsew lanqas li meta mbagħad konna bdejna d- dibattitu fuq dik il-liġi ma nafx x'ma konniex nisimgħu.

Kull darba konna nibdew bis-CET u nispiċċaw niddiskutu l-Unjoni Ewropea, b'kull kelliem ta' l-oppożizzjoni jipprova jara kif jagħmel ħalli jwaqqa' s-suġġett fejn irid hu.

Mr Speaker, il-kollega tiegħi qara l-mozzjoni ta' proċedura u spjegalna bejn wieħed u ieħor x'fiha.

Ovvjament jien m'iniex se naqraha kollha għax m'hemmx għalfejn pero' rrid ngħid li din il-mozzjoni qed tirripeti l- konċett ta' ħinijiet fit-tul li konna ntroduċejna aħna meta konna fil- gvern.

Kemm konna qlajna kritika għal dan aħna!

Kemm kienu għajruna u pinġewna bħala nies bla qalb għax ma konniex se nħalluhom jaraw il-mara u l- ulied qabel jorqdu!

Lanqas naf x'ma kenux qalu dakinhar, tant li min semagħhom seta' ħa l-impressjoni li aħna konna se nagħlqu l-bibien t'hawn ġew bil-katnazzi, tibda tikbrilna il-leħja, nixjieħu u nkunu għadna ma ħriġniex minn dan il-palazz!

Hekk kienu pinġewna dak iż-żmien huma u l- media segwaċi fidili tagħhom.

(Interruzzjonijiet) Jien kont fattwali u kliniku.

(Interruzzjonijiet) Id-differenza bejn il-konċett li applika l- gvern preċedenti u l-konċett li qed japplika dan il-gvern hija li minkejja li t-tnejn konna qegħdin ngħidu li hemm bżonn iktar ħin u li nieħdu iktar seduti fit-tul, fl-ebda ħin fil-mozzjonijiet ta' proċedura tagħna ma konna b'xi mod daħħalna konċett ta' limitazzjoni tad-diskussjoni.

Ħalli nispjega ruħi aħjar.

Jien qed ngħid li meta aħna konna fil-gvern u konna nkunu se niddiskutu xi liġi vasta b'diversi implikazzjonijiet u tibdil, meta n-naħa l-oħra kienu jgħidulna li hemm bżonn il-ħin għad-dibattitu aħna konna ngħidulhom: Iva, dażgur!

Tant se nagħtu ħin għad-dibattitu li qegħdin nagħmlu studju fit-tul ħalli kulmin irid jitkellem, kulmin irid jesprimi ruħhu, kulmin irid jikkritika jew joħroġ il-punti pożittivi ta' l-abbozz ta' liġi li jkun għad-diskussjoni jkollu l-ħin biex jagħmel dan.

Pero' l-ebda mozzjoni proċedurali li għamilna aħna ma kienet tirregola, taqta' b'xi mod jew twaqqaf id-dibattitu.

Jien niftakar li meta kont ressaqt dawk il- mozzjonijiet proċedurali - u ovvjament bħal dejjem, anke dakinhar, il- kritika min-naħa ta' l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien ma naqsitx - kont għidt li dan il-konċett kien jeżisti anke minn qabel f'moħħ l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien.

Fil-fatt kont anke kkwotajt minn ħafna mozzjonijiet proċedurali li kien għamel qabli l-predeċessur tiegħi, l-Onor. de Marco - dawn kienu jitkellmu dwar kif xi ħames jew sitt liġijiet iridu jiġu diskussi f'numru speċifikat ta' seduti, b'żewġ seduti l-aktar għal kull liġi - u dawn il-mozzjonijiet proċedurali kienu jgħidu ċar u tond li t-tali d-diskussjoni trid tagħlaq fit-tali ħin.

Dan kien il-mod kif il-membri tal- gvern preżenti kienu jagħmlu l-mozzjonijiet proċedurali tagħhom u kif kienu jimplimentawhom qabel l-1996.

Għax naturalment meta tkun fil-gvern, minħabba li jkollok il-maġġoranza, kemm tivvota u tibda timplimenta dak li tkun trid tagħmel!

Mr Speaker, huwa veru li l-mozzjonijiet proċedurali li kont għamilt jien kienu biddlu l-mod li bih kien jaħdem dan il-parlament; huwa veru li aħna konna daħħalna l-konċett tat-tul tas-seduti; huwa veru li forsi aħna daħħalna konċett ta' kontinwita' iktar milli wieħed kien jippretendi, imma fil-mozzjonijiet tagħna mkien ma kien hemm indikazzjoni li jekk kemm-il darba d-dibattitu ma jispiċċax f'ċertu ħin dan ikollu jieqaf.

Fil-fatt waħda mill-iktar affarijiet li assolutament ma naċċettax f'din il-mozzjoni proċedurali li għandna quddiemna m'hijiex dik il-parti li tgħid li bejn is-seduta ta' filgħodu u dik ta' filgħaxija trid tidħol seduta oħra; u lanqas m'hija dik il-parti li tgħid li fil-ġurnata tas-Sibt irridu nidħlu hawn mid-9.00 a.m. sad-9.00 p.m. - ma ġara xejn b'daqshekk, għax wara kollox aħna għalhekk qegħdin hawn biex naħdmu - imma hija dik il-parti li tgħid:

"U b'hekk ukoll illi jekk il-konsiderazzjoni ta' l-abbozz ta' ligi mill-Kumitat ma tkunx intemmet sal-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol tas-seduta tal-21 ta' Diċembru 1998, allura fil-ħin ta' l- interruzzjoni tax-xogħol iċ-Chairman għandu jqiegħed il-mistoqsija fuq il-klawsoli kollha li jkun fadal u fuq l-emendi kollha mressqa b'mod li, wara li jkun ġie rrappurtat il-Kumitat jew il-konsiderazzjoni mill- ġdid fil-Kumitat, il-Kamra tgħaddi minnufih għat-Tielet Qari ta' l- Abbozz ta' Liġi."

Din il-parti qed tgħidilna ċar u tond li rridu noqogħdu bravi bħat-tfal ta' l-iskola u għandna biss sal-21 ta' Diċembru biex niddibattu dan l-abbozz ta' liġi għaliex inkella Father Christmas, li jkun qed jistenna barra bir- rigali, jitlaq u ma nilħquhx!

Nerġa' nenfasizza li din il-parti qed tgħidilna li jekk sa dakinhar ma tkunx eżawrita d-diskussjoni, iqumu liema problemi jqumu, ikunu xi jkunu d-diffikultajiet, tkun interessanti kemm tkun interessanti d-diskussjoni u niftħu kemm niftħu fuq il-klawsoli, fil- 21 ta' Diċembru ċ-Chairman tal-Kumitat huwa mistenni li jgħid: Isma', issa fejn wasalna wasalna u fuq dak li fadal irridu nivvotaw malajr ħalli nfittxu nitilqu 'l barra!

Mr Speaker, dan diġa' ġara fid-dibattitu tal-VAT ta' l-1994, jiġifieri meta tressqet din il-liġi għall-ewwel darba, u għalhekk kważi nasal biex nissuġġerixxi li b'din l-argumentazzjoni jkun aħjar jekk nibdew niddibattu dawk il-klawsoli li ma konniex ilħaqna ddibattejna meta tressqet din il- liġi għall-ewwel darba!

Imma dan l-abbozz ta' liġi m'huwiex l-istess abbozz ta' liġi tad-darba l-oħra.

Jien qed ngħid dan biex ma nerġgħux nibdew bil-klawsoli ta' quddiem u mbagħad meta jaslu l-10.00 p.m. tal-21 ta' Diċembru - din il-ħaġa tfakkarni fl-istorja ta' cinderella meta malli jdoqq nofsillejl dik il-povra kien ikollha titlaq tiġri lejn id-dar għax inkella kulħadd kien isir ġurdien - min ikun qed jippresjedi fil-Kumitat tal-Kamra jgħidilna biex nagħlqu l-kotba u nippakkjaw - qisek qed tagħmel xi eżami u jiġi l-invigilator jgħidlek: Daqshekk issa, li għamilt għamilt! - bil-konsegwenza li l-klawsoli kollha li jibqa' ngħadduhom on the nod.

Madanakollu ma rridux noqogħdu niskantaw b'dan li qed ngħid għax dan l- aħħar il-Prim Ministru stess qalilna: Isma', aħna għandna maġġoranza ta' ħamsa u għalhekk dan l-abbozz ta' liġi se jgħaddi żgur.

Qisu ried jgħidilna li nistgħu ninfiskaw kemm irridu.

Jien ngħidlu li hawnhekk ma jinfiska ħadd għax aħna m'aħniex qegħdin f'dan il-parlament għall-interessi tagħna personali imma qegħdin biex nirrappreżentaw lill-oppożizzjoni, biex nirrappreżentaw lil 47% tal-poplu u biex naraw li jiġi rrispettat il-mod demokratiku li kull wieħed u waħda minna ħlifna li nsegwu meta ħadna l- ġurament tal-ħatra.

Hawnhekk jien se jkolli nerġa' nirripeti dak li għidt fid-dibattitu ta' nhar it-Tnejn, jiġifieri li jekk nimxu b'dan il-mod nistgħu nibdew ngħidu mill-ewwel: Din hija xi ħaġa li l-partit fil-gvern wiegħed li jagħmel lill- poplu u li għandu l-mandat tal-poplu biex jagħmilha, u allura issa nistgħu noqogħdu bilqiegħda, ngħadduha u nibdew inlaqqgħu l-parlament xi tliet darbiet jew erba' darbiet fis-sena, bħalma jagħmlu ċerti pajjiżi li fil- fehma tiegħi żgur li m'għandniex nimitaw.

Huwa fatt li din il-mozzjoni proċedurali li għandna quddiemna għandha dan id-difett kbir.

Issa hawn jien irrid nerġa' nagħmilha ċara li m'iniex qed nargumenta fuq jekk għandniex bżonn iktar jew inqas minn 23 jew 30 siegħa imma fuq il-fatt li hawnhekk qed jiddaħħal il-konċett ta' dibattitu limitat.

Din il-mozzjoni qed tgħidilna bil-quddiem: Jien se nillimitalkom id-dibattitu u sal-21 ta' Diċembru tridu tieqfu.

Din hija xi ħaġa li ċertament din in-naħa tal-Kamra ma taċċetta bl-ebda mod.

Mr Speaker, jien irrid infakkar ukoll - forsi hawn min għandu memorja qasira - x'kien ingħad meta aħna konna pproponejna mozzjoni proċedurali biex il-ħinijiet tal-parlament jitwalu.

Quddiemi għandi partijiet minn "In- nazzjon", fejn il-gazzetta qed tikkwota x'kien qal il-kollega tiegħi l- Onor. de Marco f'dan ir-rigward.

Fost affarijiet oħra kien qalilna li b'hekk qegħdin nibagħtu sinjal ta' paniku u ta' inċertezza u ħaddieħor se jħares lejna bħala pajjiż b'nuqqas ta' stabilita'.

Ta' min jgħid ukoll li dak iż-żmien sa kien hemm anke min qalilna li dan huwa insult għall- parlament, u dan kollu għaliex konna tawwalna l-ħin tad-diskussjoni.

Issa xi nofs siegħa jew tliet kwarti ilu l-kollega tagħna l-Onor.

Gonzi qalilna li huwa lest li jadotta l-mozzjoni proċedurali tagħna kelma b'kelma, kemm ibiddel il-firma, u qal li kieku jagħmel hekk aħna żgur ma kienx ikollna għalfejn ingergru.

Dażgur li kieku aħna ma konniex ingergru kontra tagħha!

U għaliex?

Għax il-mozzjoni proċedurali tagħna ma kellhiex il-konċett tal- limitazzjoni tad-diskussjoni.

Żgur li aħna ma qgħadniex ngħidu dawk l- affarijiet li kien qal il-kollega tiegħi meta kien ikkummenta li b'dawk l- affarijiet li konna qed nagħmlu konna qed nirredikolaw ruħna mad-dinja.

Nista' nikkwota x'kien qal dak iż-żmien il-kollega tiegħi u nixtieq li qiegħed hawn bħalissa ħalli nara jekk jgħidx l-istess affarijiet u jekk jasalx biex ma jaqbilx magħkom fuq din il-mozzjoni proċedurali.

Wara kollox din ma tkunx xi ħaġa kbira u opinjoni diversa ma tagħmilx ħażin f'din il-kwestjoni.

Veru li nixtieq inkun naf jekk il-kollega tiegħi għadx għandu l-istess opinjoni.

Jien forsi għidtha b'nofs ċajta waqt il- Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra meta għidt li minfloki kien ikun hawn xi ħadd li kien jgħid: Imma din turi sens ta' paniku!

Allura bilfors ikolli nikkonkludi li dak li qal il-kollega tiegħi l-Onor.

Gonzi iktar kmieni llum, jiġifieri li l-attitudnijiet jitbiddlu skond fuq liema naħa tal-Kamra tkun, japplika ħafna f'dan il-każ għax hawnhekk qed naraw bl- iktar mod ċar li meta l-membri tal-gvern kienu fuq din in-naħa kienu jemmnu mod u issa, għax qegħdin fuq in-naħa l-oħra tal-Kamra, qegħdin jemmnu mod ieħor.

Allura issa l-fatt li dawn id-diskussjonijiet se jibdew idumu sad- 9.00 p.m. m'għadux jagħti sens ta' paniku?

Il-kap ta' l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien, li llum huwa prim ministru, kien qal:

"F'76 sena, kemm ilu li twaqqaf il-Parlament Malti, qatt ma kien hemm mozzjoni ta' proċedura bħal din.",

u kompla jgħid li:

"Dak li qed jipproponi l-gvern imur kontra l-prinċipji ewlenin li fuqhom titfassal liġi fiskali, jiġifieri li tkun sempliċi, ġusta u ma tagħtix lok għal evażjoni.".

Hawnhekk kien qed jirriferi għas-CET u issa naraw jekk dawn il-kummenti japplikawx ukoll għall-VAT, imma dik hija kwestjoni oħra.

Quddiemi għandi wkoll artiklu twil li fih ġie rrapportat li l-Onor.

Tonio Abela kien qed jitkaża minħabba li kien hemm ġimgħa fejn is-seduti tal-parlament kienu se jkunu twal, imma l-apice huwa l-kollega tiegħi l- Onor. de Marco meta kien qal li:

"Il-mozzjoni tal-gvern dwar il-proċedura tal-parlament ma tagħtix dehra ta' gvern ċivili, trasparenti u modern."

U dan minkejja li sieħbu issa għadu kemm qal li huwa lest jadotta l-istess proċedura tagħna kelma b'kelma.

Allura dan ifisser li skond l-Onor. de Marco kien lest li ma jkunx ċivili, trasparenti u modern?

Jew issa tbiddlu l-affarijiet!

Hawnhekk jien m'iniex qed naqla' minn żniedi imma qed nikkwota minn "In-nazzjon'' tat-13 ta' Mejju fejn ġie rrapportat li meta approvajna dawn it-tip ta' mozzjonijiet, in-naħa ta' l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien qalu li la konna ċivili, la trasparenti u lanqas moderni.

L-Onor. de Marco żied jgħid:

"Żgur li din ma tirriflettix dehra ta' gvern ċivili, trasparenti u modern, anzi qed twassal messaġġ żbaljat u inkwetanti.".

Jien ngħid li din id-darba veru li qed twassal messaġġ żbaljat u inkwetanti pero' mhux minħabba t-tul ta' ħin imma minħabba l-mod ta' kif din il- mozzjoni proċedurali ġiet imgeżwra malajr malajr biex tagħmel tajjeb għat- tibdil fil-mod li bih kien qed jaħseb il-gvern u kif kien qed jippjana li jmexxi dan il-parlament.

Dak iż-żmien l-Onor. de Marco kien qal ukoll li:

"Il-mozzjoni ma fiha l-ebda loġika u ma twassalx għal dibattitu san mill-Kamra tad-Deputati.".

Hawnhekk jien nistaqsi lill-Onor. de Marco: Din il-mozzjoni proċedurali se twassal għal dibattitu san mill-Kamra tad-Deputati?

Jew issa għaliex tbiddel il-gvern u tbiddlet is-sena l-affarijiet tbiddlu wkoll?

Jien nista' nkompli nikkwota l-artiklu kollu li kien ġab "In-nazzjon", anke dak li kien qal l-Onor.

Ċensu Galea meta rrimarka li:

"Din tmur kontra l-ispirtu tal-parlament u l-funzjoni tiegħu."

Fil-fatt l-Onor.

Galea kien staqsa x'se jiġri mill-aġġornament li normalment isir fl-aħħar 30 minuta kull meta tiltaqa' l-Kamra.

Jien ngħidlu: Onor. Galea, ir-risposta tahielek sieħbek il-Kap tal-Kamra tar- Rappreżentanti li qal li l-ħin tal-mistoqsijiet u l-aġġornament mhux bilfors isiru f'kull seduta u la jkunu saru filgħodu u filgħaxija nistgħu nevitawhom mis-seduta ta' wara nofsinhar.

Kif qed tara, Onor. Gonzi, mhux jien qed nagħmilhom il-mistoqsijiet imma qed jagħmilhom sieħbek l-Onor.

Galea, illum ministru tal-gvern.

Jien qed ngħid dawn l-affarijiet għax huwa tajjeb li l-poplu li qed jisma' jkun jaf daqsxejn bil- kontradizzjonijiet, bil-mod ta' kif jitbiddlu l-opinjonijiet u bil-mod ta' kif jitkellmu dawn in-nies, fejn daqqa jgħidu mod u daqqa jgħidu ieħor.

Aħna lill-Onor.

Gonzi ngħidulu: Trid iddaħħal proċedura biex permezz tagħha l-ħin tas-seduti jkun jista' jitwal?

Agħmilha!

Aħna m'għandna xejn kontra tagħha.

Jien għidtlek x'għandna kontra aħna, li fil-prinċipju qed tillimita l-ħin tad-dibattitu.

Mr Speaker, ta' min ikompli jgħid li mbagħad iktar tard l-Onor. de Marco kien qal li l-mozzjoni proċedurali li konna għamilna aħna dwar ix-xogħol tal-Kamra kienet toħloq ċertu paniku u konfużjoni li l-pajjiż ma kellux bżonn.

Għalhekk jien hawn ngħid: Issa għandu bżonn konfużjoni u paniku l- pajjiż?

Għandu bżonn il-pajjiż li jkollu parlament li liġi daqstant importanti bħalma hi dik tal-VAT jgħaddiha bil-giljottina fil-ħin limitat, twil jew qasir, li għoġobha timponi n-naħa tal-gvern?

L-Onor. de Marco kien qal li m'huwiex għaqli li tinħoloq impressjoni ta' tensjoni minflok sens ta' normalita'.

Jien hawnhekk lill-Onor. de Marco nistaqsih: Issa b'din il-mozzjoni hawn sens ta' normalita'?

U rrid nerġa' nfakkru lill- Membru li l-Onor.

Gonzi għadu kemm qal li huwa lest li jadotta l-istess mozzjoni kelma b'kelma u jbiddel biss il-firma u t-titlu.

Jien m'iniex se noqgħod ngħid li d-deċiżjoni li ħa l-gvern preżenti hija waħda kapriċċuża, allavolja meta konna fil-gvern aħna u konna għamilna mozzjoni proċedurali biex immexxu l-abbozz ta' liġi li kien qed jipproponi t-taxxa tas-CET konna ġejna akkużati li daħħalna element kapriċċuż, bħal meta wieħed joqgħod jagħmel il-frilli ma' xi libsa.

L-element kapriċċuż daħħalnieh aħna llum meta l-ewwel il-gvern għoġbu jiddeċiedi mod - għax ħassu li qiegħed high and dry minħabba li għandu maġġoranza ta' ħamsa - u nesa li hemm il-Qorti Kostituzzjonali u l-opinjoni pubblika, u mbagħad f'daqqa waħda libes il-libsa taċ-ċilizji biex jagħmel l-affarijiet kif għandu jagħmilhom.

L-element kapriċċuż daħħalnieh illum meta l-gvern, permezz tal-mozzjoni proċedurali li qiegħed iressaq quddiem din il-Kamra, ġab lil kulħadd f'rokna li ma jistax joħroġ minnha.

Jien irrid infakkar ukoll lil sħabna tan-naħa l-oħra li dak li l-kollega tiegħi sejjaħlu "element kapriċċuż" kien gvern li kien qed jaħdem b'maġġoranza ta' wieħed kontra oppożizzjoni li ħalfet li tkisser lil dak il-gvern bil-mezzi kollha, anke b'mezzi li m'humiex demokratiċi, tant li kienet saħansitra neħħiet il- pairing ħalli tipprova xxekkel lill-gvern milli jkompli jaħdem billi ma jkunx hemm safar u ma jsirux il-laqgħat li jkun hemm bżonn.

Dak li l- kollega tiegħi sejjaħlu "element kapriċċuż" kien gvern li kien qiegħed jipprova jsalva d-demokrazija parlamentari billi fil-limiti u fin-normi li tippermettielu d-demokrazija parlamentari jara li jidħlu ċerti affarijiet.

Intom taħsbu li ma kienx hemm imħuħ li kienu kapaċi joħorġu bil-ħmerija tat-tibdil fl-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju biex l-ewwel inkunu nistgħu ndaħħlu fis-seħħ il-liġi tas-CET u mbagħad niddiskutuha wara?

Jien naħseb li kien hemm għax il-membri ta' din in-naħa m'humiex fliexken vojta - jien jiddispjaċini ngħid dan il-kliem - bħalma qal l-Onor.

Gonzi l- bieraħ jew il-bieraħt lura.

Le, Mr Speaker, aħna ta' din in-naħa m'aħniex fliexken vojta.

Imma mbagħad ngħidilkom waħda: Aħjar flixkun vojt milli flixkun mimli velenu!

(Onor. Membri: Hear, hear) Nerġa' ngħid li l- membri ta' din in-naħa m'humiex fliexken vojta u qed nikkwota x'kien jingħad u x'kien isir qabel biex l-Onor. kollega tiegħi ma jmurx jaħseb li dak li kien jgħodd qabel m'għadux jgħodd illum.

Jien hawnhekk m'iniex qed nikkwota dak li ngħad u sar fi żmien Strickland, bejn l-1949 u l-1950, imma qed nikkwota dak li ngħad u sar f'Mejju ta' l-1997, eżattament sena u seba' xhur ilu, għax nassumi li almenu l-memorja għada tajba.

Dak iż-żmien id- deputat kap tal-Partit Nazzjonalista ta' dakinhar u ta' llum kien għamel dan l-appell:

"Huwa importanti li tinżamm ċerta normalita' fix-xogħol tal-Kamra b'ħin ekwu għad-dibattitu."

Illum fejn hu dan l-Onor.

Membru!

Fejn hu dan illum ħalli jirrispondi għad- dikjarazzjoni li għamel il-Kap tal-Kamra tad-Deputati llum meta qal li lest jadotta l-mozzjoni tagħna kelma b'kelma u ittra b'ittra!

MR SPEAKER: Onor. Vella, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Membru jkompli jinstema'.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Nipproponi li l-Onor.

Vella jkompli jinstema'.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

CARMELO ABELA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Vella jkompli bis-diskors tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

GEORGE VELLA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra filwaqt li nwiegħed li m'iniex se noqgħod intawwal għalxejn pero' rrid nagħmel l-argumenti tiegħi li nħoss li huwa importanti li jingħadu.

Mr Speaker, l-ewwel kont se nibda biex ngħid li dak iż-żmien l-Onor. de Marco kien għamel ukoll din ir-rimarka:

"Li inti tagħmel seduti twal qisu bħal meta qed isir sforz biex bniedem bil-għatx iniżżel flixkun ilma f'daqqa.

Wieħed irid jagħti ħin raġonevoli u ċivili għad-dibattitu."

Issa hawn xi ħadd irid jgħidli.

Għadhom jgħoddu dawn ir-rimarki llum jew le?

Jew m'għadhomx jgħoddu llum għax irridu nbellgħu lill-poplu l-VAT malajr, jekk jista' jkun bil-ġirja, u dan għas-sempliċi raġuni li n-naħa tal-gvern għandha commitment ma' xi ħadd li l-liġi tal-VAT tiġi in vigore fl-1 ta' Jannar?

L-Onor. de Marco kien kompla jgħid li:

"Għandu jsir dibattitu trasparenti u huwa importanti li x-xogħol tal- Kamra jkun programmat."

Hawnhekk jien lill-Onor. de Marco ngħidlu: Għidlu lill-Onor.

Gonzi li hemm bżonn li x-xogħol tal-Kamra jkun programmat u mhux nhar it-Tnejn il-Kap tal- Kamra beda jistaqsi lilna x'għandu jagħmel.

Faċli tfarfar minn fuq spallejk!

Meta konna żgħar u konna nkissru xi statwa lill-mama' konna ngħidulha: Mhux jien, ma'!

U kien ikollok miktub fuq wiċċek li inti l-ħati imma mbagħad sta għal ħaddieħor li jiddeċiedi jekk jemmnekx jew le.

Għalhekk li tiġi tgħid: Jien għidtilhom, offrejtilhom, tajthom iċ-ċans kollu jgħiduli xi jridu jagħmlu ... jien ngħidlek ħu paċenzja, Onor. Gonzi, xi trid tagħmel!

Iktar u iktar meta taf li din hija waħda mill- affarijiet li fuqha kien hemm opinjonijiet nettament diversi, maqsuma f'dak li huwa twemmin politiku.

Inti taf li filwaqt li intom temmnu li għandkom iddaħħlu l-VAT, aħna konna u għadna nsostnu u nemmnu bis-serjeta' li din m'hijiex għall-ġid tal-poplu.

Kif tippretendi li jien, li nirrappreżenta lill-oppożizzjoni fil-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra, nagħtik it-timetable jien dwar dak li se tagħmel?

Ta' min jgħid li dak iż-żmien l-Onor. de Marco għamel żewġ rimarki oħra ħelwin meta qal:

"Jekk affarijiet mhux urġenti li jaqgħu taħt il-mozzjoni jkunu ttrattati mingħajr ċerta serjeta', il-parlament se jkun redikolat mill- poplu.".

Jien m'iniex se nikkummenta fuq din il-kwotazzjoni pero' se nadotta kumment milli għamel hu bl-ikbar serjeta'.

Hawn qed nirriferi għal dik il-parti fejn qal:

"L-oppożizzjoni wkoll hi b'saħħitha u għalhekk trid tiġi rrispettata."

Dan jgħodd għal-lum ukoll, Mr Speaker.

L-oppożizzjoni bl-ebda mod ma tista' tiġi steamrolled għax ikun hemm min jaħseb li l-affarijiet jista' jagħmilhom hu waħdu biex imbagħad minn fuq - dalgħodu jien għalhekk iddispjaċieni b'dak li kien qed jgħid l-Onor.

Gonzi - b'xi mod jipprova jiskolpa ruħu u jidher ...

(Interruzzjonijiet) Jien la ngħidlek beatu u lanqas qaddis!

Jien ngħidlek li dalgħodu bl-iktar mod pulit ipprovajt tiskolpa ruħek mill-kwestjoni kollha u tfarfarha b'mod pulit għal fuq ta' ħdejk biex min qiegħed jisma' jgħid: Qed tara msieken dawn kemm huma magnanimi, kemm għandhom qalbhom kbira u kemm iridu koperazzjoni!

Mr Speaker, dak iż-żmien kienu saru anke kummenti mill-Onor.

Tonio Borg - u qed nieħu gost li qed narah hawnhekk imma nippreferi nisimgħu jgħidli biex ngħid ċajta milli noqogħdu nargumentaw fil-parlament! - fejn kien qal:

"X'mod hu li tittratta lill-membri parlamentari b'dan il-mod, li diskussjoni ddum 15-il siegħa kuljum bla interruzzjoni?"

Illum dan l-Onor.

Membru għandu solliev wieħed għax l-Onor.

Gonzi qallu li se jagħtih break ta' siegħa, jiġifieri għallinqas he went one better, ipprova jkun kemm kemm iktar uman.

Meta taqra dawn il-kwotazzjonijiet tibda ssibha diffiċli temmen li dawn l-affarijiet seħħew proprju sena u nofs ilu.

Mr Speaker, jien naħseb li għamilnieha ċara li qegħdin assolutament noġġezzjonaw għall-fatt, għall-konċett u għall-prinċipju li fil-mozzjoni proċedurali li għandna quddiemna llum hemm limitazzjoni għad-diskussjoni fuq id-dibattitu.

Kif wieħed jista' jimmaġina, dan huwa prinċipju perikoluż għax għada pitgħada tista' tagħmel mozzjoni proċedurali oħra fejn minflok tillimita d-dibattitu għal 30 siegħa tillimitah għal 30 minuta jew għal sagħtejn, u fil-fatt jien diġa' semmejt li xi żmien ilu anke l-Onor. de Marco kien ipprova jillimita d-dibattitu b'mod speċifiku.

Madanakollu dan mhux kollox għax imbagħad lurking behind hemm ukoll l-idea li jiġi emendat l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju.

Jien xtaqt li meta kien qed jikkwota x'intqal waqt il-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra, l-Onor.

Gonzi qal ukoll li waqt din il-laqgħa aħna għidnielu: Jekk inti qed tgħid li dan id-dibattitu trid tispiċċah qabel l-1 ta' Jannar 1999, lest li tiġbed lura dak l-abbozz ta' liġi li tant jagħti poteri lill-ministru li m'huwiex aċċettabbli f'demokrazija?

Imma sa llum dan la kkommetta ruħu fil-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra u lanqas ikkommetta ruħu hawnhekk.

Aħna ngħidu li dan l-abbozz ta' liġi jrid jiġi rtirat u l-gvern ma jistax jibqa' għaddej bih sakemm ma jridx ikun arroganti u jgħid: Jien ma jimpurtanix, dawk jgħidu li jridu għax jien hekk se nagħmel!

Jien ngħidlu: Agħmel li trid pero' anke fuq dan l-abbozz ta' liġi hemm konsiderazzjonijiet kostituzzjonali u jekk kemm- il darba l-gvern jogħġbu jibqa' għaddej biha mbagħad aħna nagħmlu l- homework tagħna wkoll.

Mr Speaker, jien se nikkwota dak li qalu l-membri tan-naħa l-oħra tal- Kamra stess u ngħid li din il-mozzjoni proċedurali hija insult għall- parlament, anzi ngħid iktar minn hekk.

Ngħid li dan huwa rikatt politiku għaliex l-option kienet li jew ma niddiskutu dan l-abbozz ta' l-liġi xejn, jew inkella jekk niddeċiedu li niddiskutuh irridu nkunu lesti sal-21 ta' Diċembru għax mill-bqija iktar minn hekk m'aħna lesti li nikkonċedu xejn.

Jien nara wkoll ċertu ...

Ma nafx liema kelma se naqbad nuża, emmnuni, għaliex meta nara li f'din il-mozzjoni proċedurali n-naħa tal-gvern qed tgħid ċar u tond li hi ma tridx li ddum tiddiskuti dan l-abbozz ta' liġi għal iktar minn ħames sigħat, nimmaġina li jkun hawn min jgħid: Qed taraw kemm għandhom qalbhom kbira dawn!

Minn 30 siegħa jridu ħames sigħat biss u l-bqija għall-oppożizzjoni!

Imma trid tkun veru iblah biex temmen dan.

Jien ngħid li din hija dikjarazzjoni ta' nonchalance, dikjarazzjoni ta' ''ma jimpurtanix''.

B'dan huma qed jgħidulna: Labalbu kemm tridu, oħorġu l-argumenti li għandkom toħorġu, żviluppaw l-argumenti li tridu tiżviluppaw, ġibu d-diffikultajiet li għandkom iġġibu, ipprovaw agħtu proposti kif jista' jitbiddel dan l-abbozz ta' liġi, pero' aħna se nagħmlu ħames sigħat, għalkemm diġa' nafu li forsi ħadna ftit minn dawk il-ħames sigħat biex introduċejna l-abbozz ta' liġi u mbagħad għandna siegħa għall- winding-up.

Dan ukoll huwa insult għaliex li jkollok dibattitu ħaj fil- parlament - ħalli membru min-naħa tal-gvern jirrinunzja għad-dritt li jirritalja, li jirrispondi, li jikkummenta jew li jingaġġa ruħu f'diskussjoni fuq dak li jkunu qed jgħidu n-naħa l-oħra! - hija xi ħaġa healthy u allaħares kien hemm xi mozzjoni proċedurali bħal din li tirregola l-liġijiet finanzjarji li għamilna taħt Gvern Laburista.

Veru li d-dibattiti li kienu saru dak iż-żmien kienu twal u ħadu l-ħin imma dawk żgur li ma kenux diskussjonijiet moħlija - u dan jista' jikkonfermah il-kollega tiegħi l-Onor.

John Dalli stess - u żgur li ma kenux diskussjonijiet li fihom il-gvern qal: Jien se nieħu tliet sigħat u daqshekk.

Għall-kuntrarju, dawk id-diskussjonijiet kienu ngaġġaw liż-żewġ naħat f'dibattitu ħaj, f'eżerċizzju ta' demokrazija u fi bdil ta' ħsibijiet li wasslu biex ikollna liġijiet finanzjarji li għallinqas kienu jgawdu l- appoġġ taż-żewġ naħat tal-Kamra, ħlief għal xi eċċezzjonijiet.

Imma jekk kemm-il darba din il-liġi tal-VAT, li jien nerġa' ngħid li l-gvern irid jgħaddiha bil-giljottina ...

Iva, il-gvern irid jgħaddi din il-liġi bil- giljottina u l-kollega tiegħi jista' jieħu għalih kemm irid għax il-fatt hu li giljottina, taraha minn għaxar metri bogħod u taraha minn 100 metru bogħod xorta giljottina tibqa'.

Jien naħseb li jekk il-kollega tiegħi jkun għaddej fuq karru biex jaqtgħulu rasu ma joqgħodx jgħid: U iva, ma jimportax għax għadha 'l bogħod il-giljottina!

Għall-kuntrarju, kif jara jgħid: Hemmhekk qiegħda l-giljottina u jien għaliha sejjer.

Jiġifieri dik li ġie dalgħodu u qagħad jgħid: Ara issa ma jiġix xi ħadd jgħidilna li aħna se nagħmlu l-giljottina!

Iva, effettivament int qed tagħmel sistema ta' giljottina.

Il-fatt hu li l-prinċipju ta' din is-sistema qiegħed imdaħħal fil-mozzjoni proċedurali li pproponejt.

Fil-mument li l-Kamra taċċetta din ir-riżoluzzjoni tkun qed taċċetta limitazzjoni tad-dibattitu fuq din il-liġi.

Jien għalhekk ngħid illi din li l-gvern irid ħames sigħat biex jiddiskuti dan l-abbozz ta' liġi aħna ninterpretawha bħala: Għidu li tridu imma aħna ma jimpurtaniex għax din il-liġi se ngħadduha xorta waħda!

Mr Speaker, jien naħseb li nkun qed nitkellem għal kulħadd meta nerġa' nisħaq li hawnhekk ħadd m'hu qiegħed għall-interessi tiegħu imma qiegħed hawn sabiex jirrappreżenta lill-pubbliku.

Intom għaliex taħsbu li din in- naħa qed tgħid li ġaladarba dan l-abbozz ta' liġi huwa importanti u se jolqot ruxxmata nies għandna l-obbligu li nagħtu kemm jista' jkun informazzjoni fuq kif se tolqot lin-nies ta' kull settur?

Ħalli għallinqas min ivvota bl-amment - jew inkella min ivvota għal affarijiet oħra imma kien hemm il-VAT inkluża wkoll - illum ikun jaf dan x'se jfisser għalih.

Wara kollox meta dan l-abbozz ta' liġi jsir liġi prattikament se jolqot lil kulħadd, lil kull settur, mill-kbir saż-żgħir, sia jekk inhu taxxabbli kif ukoll jekk inhu zero rated.

Irridu naraw ukoll kemm dan il-gvern se jibqa' jkollu kontroll fuq din il-liġi hu stess mingħajr ma jimposta fuqu ċertu tibdil li jkollu japplika bilfors.

Allura ngħid jien, dan għaliex m'għandux jiġi diskuss f'dan il-parlament?

Mr Speaker, jien ngħid li dan is-suġġett għandu jiġi diskuss għax il-poplu għalhekk itellagħna sabiex niddibattu f'ismu.

Il-kollega tiegħi qal li ddaħħal limitu ta' diskussjoni minħabba li l- gvern huwa kommess li jdaħħal din it-taxxa fl-1 ta' Jannar u semma wkoll xi konsultazzjonijiet.

Jien nemmen li l-ewwel hemm il-kwestjoni tal-programm elettorali ...

Hemmhekk jien ukoll għandi d-dubji tiegħi għax fl-ewwel programm elettorali - ħalli nsemmiha din ukoll għax kieku jien kont Nazzjonalist u vvotajtilhom kien jiddispjaċini li l-ewwel urewni l-ħmar u mbagħad fl-aħħar minuta qabbżuli d-debba - x'qalulhom liċ-ċittadini?

Apparti li qalulhom li jridu jagħmlu taxxa effiċjenti, ġusta u affarijiet bħal dawn, dawn qalulhom li:

''Dan isir b'tibdil fil-liġi preżenti tas-sisa, li m'hijiex differenti ħafna minn dik ta' qabilha.".

Dan huwa l-programm elettorali li bagħtu fid-djar tan-nies pero' mbagħad fl- aħħar, wara li kienu baqgħu jżommu lura kemm jista' jkun li ma jmorrux ifissru l-kelma VAT, l-Onor.

Eddie Fenech Adami, dakinhar kap ta' l- oppożizzjoni, kellu jammetti li ma setax ikompli jinħeba wara kliem vojt li tista' ddawru kif trid.

Fil-fatt anke l-fuljett "B'Għażla Waħda Tirbaħ 21 Darba" - qisek qed tilgħab xi lotterija! - jgħid biex ma noqogħdux ninħlew fuq l-ismijiet - naturalment qalu hekk għaliex ma riedux joqogħdu jidħlu fil-mertu ta' jekk kemm-il darba din hijiex se tkun VAT, CET jew whatever - imma għandna nagħmlu t-tibdil li hemm bżonn u nħallu s-sistema li hemm.

Madanakollu l-Partit Nazzjonalista bħas-soltu ma żammx kelmtu u malli sab ir-riħ fil-qala' għamel dak li għoġbu.

Issa hawnhekk ta' min jgħid li jekk wieħed irid iżomm mal-wegħdiet u mal- kliem li kienu jingħadu qabel l-elezzjoni, fosthom li ma jkunx hemm ir- rankatura ta' l-għoli tal-ħajja u li t-turiżmu jibqa' kompetittiv - skond il-Partit Nazzjonalista dawn huma wegħdiet li se jilħaq billi jdaħħal din it-taxxa - hawnhekk ukoll il-mozzjoni proċedurali li għandna quddiemna qed tagħmlilna sarima ma' ħalqna biex ma nwettqux l-obbligu tagħna li nitkellmu fuq dawn l-aspetti.

Għalhekk hawn jien nistaqsi: Il-gvern qed jgħid li kkonsulta b'mod wiesa' u kkonkluda li din it-taxxa tiddaħħal fl-1 ta' Jannar, imma lil konsumatur min ikkonsultah?

Ma' liema għaqdiet tal- konsumatur ikkonsulta l-gvern?

Għax jekk jgħidli li kkonsulta mal- Federazzjoni ta' l-Industrija u maċ-Chamber of Commerce jien ngħidlu li dawk ma jimpurtahomx għax għandhom il-mekkaniżmu tar-refund.

Lil dawn din it-taxxa m'hi se tinvolvihom f'xejn ħlief f'iktar burokrazija, f'iktar karti u f'iktar sistemi kif jevadu t-taxxa.

Nerġa' nistaqsi: Il-konsumatur, the man in the street, iċ-ċittadin ġie kkonsultat fuq din il-liġi?

Min tkellem miegħu?

Min qallu x'se tkun tfisser din għalih?

Min spjegalu x'differenza hemm bejn il-VAT li ddaħħlet fl-1995 u l-VAT li se terġa' tiddaħħal issa?

In-naħa tal-gvern kienet tgħid li issa s-sistema tal-VAT se tkun differenti u issa se jitħassru l-iżbalji kollha li kien fiha l-aħħar darba.

Allura, Mr Speaker, inti li suppost qiegħed hemmhekk biex tara li din il-Kamra timxi kif għandha timxi, biex tara li l-interess taċ-ċittadin li nirrappreżentaw jiġi ssalvagwardat, ma taħsibx li dan għandna niddiskutuh f'dan il-parlament?

Jien konvint li s- Sedja se tagħmel l-almu tagħha biex tara li dan isir u jien għalhekk qed nara li f'din il-mozzjoni proċedurali hemm prinċipju li qed imur kontra dan l-ispirtu.

Jien qed nistħajjel din l-imbierka taxxa qisha ballun jitqerbeb mat-taraġ u fuq kulmin jiġi jfarfru għand ta' taħtu, imma fl- aħħar il-ballun irid jieqaf x'imkien.

U fejn taħseb li se jieqaf, Mr Speaker?

Għand il-konsumatur li jiġbor fuq spallejh dak it-trab kollu li jkun ġabar il-ballun hu u nieżel tarġa wara l-oħra.

Imma lil dak ma nikkonsultawhx.

Le, ma tarax!

Anzi ngħidulu: Inti oqgħod hemm isfel ħalli jien nikkonsulta mat-tarġiet waħda wara l-oħra imma mhux miegħek.

U dan kollu minkejja li aħna nafu li filwaqt li jekk l-importatur jew id- distributur iħallas xi ħaġa tat-taxxa dan se jeħodha lura, fl-aħħar mill- aħħar il-konsumatur irid jerfa' fuq spallejh it-taxxi kollha.

Jien naħseb li huwa importanti ħafna li l-konsumatur ikollu l-każ tiegħu spjegat u dibattut hawn ġew, jekk xejn anke biex inkunu nafu x'ifisser il-konsumatur għall-gvern u ma' min ikkonsulta biex mill-1 ta' Jannar lill-konsumatur se jdaħħallu t-taxxa tal-VAT.

Dan biex ma nsemmux ukoll li qegħdin nipprovaw ngħaddu mozzjoni proċedurali ħalli ndaħħlu liġi li fejn drabi oħra ...

Għax anke l-istess gvern fl-1994 niftakar li almenu kien għamel kampanja edukattiva u informattiva fuq il-VAT, kampanja li kellha ċerta saħħa, imma llum fejn qiegħda din il-kampanja, Mr Speaker?

Jien veru li ma tantx nara television pero' s'issa għadni ma rajt jew ma smajt bl-ebda kampanja edukattiva u informattiva.

Issa jekk xi ħadd jiġi jsemmili d-dokumenti li kien qassam il-Partit Nazzjonalista, jien ngħidlu: Isma', hawnhekk aħna m'aħniex qed nitkellmu fuq l-istess ħaġa għax inti għidtli mod u se tagħtini xi ħaġa oħra!

Jien ngħid li llum il-ġurnata l-pubbliku m'huwiex informat biżżejjed.

Illum il-ġurnata l-pubbliku xeba', iddejjaq u biex ngħid hekk qata' jiesu milli jkompli jkollu lil xi ħadd li jisimgħu u li jagħmel l- affarijiet kif jixtieq li għandu jagħmel fl-interess tiegħu.

Mr Speaker, issa apparti l-konsiderazzjonijiet kollha li qed nagħmel fuq dan l-abbozz ta' liġi rrid ngħid ukoll bl-ikbar sinċerita' li ma nħossx li abbozz ta' liġi bħal dan għandu jitressaq quddiemna proprju ftit ġranet qabel il-Milied meta nafu tajjeb li ħafna min-nies ikun moħħhom f'affarijiet oħra.

Jien m'iniex qed ngħid li l-parlament m'għandux jiltaqa' f'dawn iż-żmenijiet, biex niftehmu.

Dażgur li għandu jiltaqa' l- parlament f'dawn iż-żmenijiet!

Pero' din it-tattika diġa' rajnieha tiġi pprattikata drabi oħra u erġajna qed narawha tiġi rripetuta issa.

Per eżempju, biżżejjed insemmi l-każ klassiku tal-kwestjoni ta' l-allokazzjoni ta' l-art ta' Chambrai meta hekk kif dan il-parlament kien qed jagħmel l- aħħar seduta qabel ma jieqaf għall-vaganzi tal-Milied ...

U naturalment kulħadd ikun jixtieq jieħu break żgħir, mela le!

Mhux kulħadd għandu familja u mhux kulħadd ikun jixtieq jaqta' daqsxejn mir-rutina u jagħmel affarijiet oħra?

Imma li titfagħli xi ħaġa hekk, fl-aħħar minuta, biex issibni aljenat u tkun tista' tibqa' sejjer fejn kont sejjer, hekk le.

Pero', bħalma għidt diġa', Mr Speaker, fuq din in-naħa tal-Kamra m'hawnx fliexken vojta, bħalma qed jallega l-Onor.

Gonzi.

Le, m'hawnx fliexken vojta fuq din in-naħa tal-Kamra.

Kien għalhekk li dakinhar aħna konna ndunajna mill-ewwel li ma kienx hemm serjeta' f'dik il-proposta u għalhekk iddeċidejna li niddibattu.

U kellna raġun nagħmlu hekk.

Kemm tana raġun iż-żmien li konna korretti fuq il-każ ta' Chambrai!

Tant tana raġun li għadna sa llum imċappsin b'dak il-ħmieġ li hemm fuq dak il-każ, għadna sa llum imċappsin bin-nies li hemm involuti fih u għadna sa llum imċappsin bil- karattri xejn sbieħ li kienu mdaħħlin f'dik l-istorja kollha.

Imma minkejja dan kollu llum qed nerġgħu naraw it-tattika tal-Gvern Nazzjonalista tirripeti ruħha illi meta jkun irid igeżwer xi ħaġa malajr u meta jkun irid li xi ħaġa ma tantx tingħata l-attenzjoni tal-pubbliku, jagħżel li jew iressaqha f'dan il-parlament meta tkun qed tintlagħab il- World Cup jew inkella lejliet il-Milied, meta nkunu se nieqfu għall- vaganzi.

Mr Speaker, safejn niftakar ukoll, waqt li nkunu għaddejjin bid- diskussjoni tal-budget fil-Kumitat ta' Provvista kemm jista' jkun ma ndaħlux xogħol ieħor.

Hekk nafhom l-affarijiet jien.

Nammetti li fi żmienna, minħabba li kellna maġġoranza ta' wieħed biss, minħabba n-nuqqas ta' koperazzjoni min-naħa ta' l-oppożizzjoni u minħabba d-deċiżjoni tan- naħa l-oħra li jkissru lill-gvern tal-ġurnata kien hemm żmien fejn anke daħħalna diskussjonijiet oħra, imma tafu x'konna niddiskutu?

L-accounts ta' xi korporazzjoni u mhux abbozz ta' liġi daqstant importanti li għandu s- saħħa li jaqleb is-sistema ta' tassazzjoni u li se jolqot lil kull ċittadin.

Għax issa ċ-ċittadin x'informazzjoni se jibda jirċievi?

Filgħodu se jibda jirċievi informazzjoni dwar id-dibattitu li jkun sar fuq il-ministeru għall-ambjent, wara nofsinhar se jibda jirċievi informazzjoni dwar id-dibattitu li jkun sar fuq il-ministeru tas-saħħa u in between - qisu qed jiekol xi sandwich! - se jibda jirċievi ftit informazzjoni fuq il- VAT, meta tasal dik l-informazzjoni għaliex anke hawn, irrid ngħid li sfortunatament qisna għandna qabda fotografi jagħmlu l-filters, daqqa jagħmlu filter blue, daqqa jagħmlu filter aħmar ...!

Illum il-ġurnata hekk saret il-media tagħna, jaqbdu biċċa li tmur skond il-politika editorjali tagħhom, jagħtuha prominenza u l-kelliema l-oħra li ma jikkondividux dik l- opinjoni jingħataw il-ġenb.

Mr Speaker, jien ngħid li l-mozzjoni proċedurali li għandna quddiemna ħsara qed tagħmel lill-parlament fil-forma li qiegħda.

Ħalli niddiskutu, ħalli nieħdu l-ħin, ħalli nagħmlu seduti twal pero' ma naċċettawx li jkun hemm limitazzjoni fuq il-ħin tad-dibattitu.

Jien ma nemminx li din it- taxxa trid tibda tiġi implimentata bilfors mill-1 ta' Jannar minħabba li l- korpi kostitwiti qalu hekk.

Dan mhux veru.

Għax wara kollox, jekk il-VAT tibda tiġi implimentata fl-1 ta' Frar jew fl-1 ta' Marzu lill-korpi kostitwiti x'effett se tagħmlilhom?

Illum bil-computer systems li jeżistu din m'hijiex xi ħaġa daqstant diffiċli u l-korpi kostitwiti jafu li se jidħlu għal ruxxmata karti, kitba, mili ta' formoli u burokrazija hekk kif tidħol il-VAT.

U fuq kollox, għaliex il-parlament għandu jbaxxi rasu u jaċċetta l-impożizzjoni ta' żewġ korpi jew tlieta, bil-konsegwenza li mbagħad l-interessi taċ-ċittadini ma jiġux salvagwardati bl-istess impenn u bl-istess kura li ġew salvagwardati l-interessi ta' dawn il-korpi kostitwiti.

Jien ngħid li din m'hijiex ir-raġuni kollha għaliex il-VAT għandha tidħol bilfors fl-1 ta' Jannar u hemm iktar minn hekk għax hemm il- kwestjoni li l-gvern irid jibgħat messaġġ lill-Unjoni Ewropea.

"The Malta Independent" stess qalet - jiġifieri dan mhux jien għidtu - li l-gvern għadu kif mar jitkarrab għarkubbtejh ġo Vienna biex jindunaw li qiegħed hemm.

Din hi r-raġuni kollha, Mr Speaker, li rridu nibagħtu messaġġ lill-Unjoni Ewropea.

Lil ta' l-Unjoni Ewropea rridu ngħidulhom: Araw kemm aħna serji!

Fl-1 ta' Jannar se nkunu daħħalna l-VAT li semmejtulna intom u s-sistema tat-taxxa tagħna issa ġejja kif tixtiequha intom.

Hawn irrid infakkar lil tan-naħa l-oħra biex jgħidu lill-Unjoni Ewropea wkoll li l-istilel mal-pjanċi tal-karozzi ilna li għamilniehom żmien twil, imma forsi din tal-VAT hija kemm kemm iktar sostanzjali u għaliha iktar se jgħidulna: Bravi, mela issa se nagħmlulkom stilla fil- ktieb!

Ħalliha li mbagħad irridu nerġgħu noqogħdu nistennew biex niġbru iktar marki qabel ma nieħdu l-premju ta' l-aħħar!

Mr Speaker, jien ngħid li f'dan il-każ mhux lejn l-Unjoni Ewropea rridu nħarsu imma lejn il-poplu għax din il-mozzjoni proċedurali li għandna quddiemna qed iġġiegħel lil dan il-parlament jgħaddi liġi li l-poplu diġa' daqha u aħna nafu x'effett diżastruż ħalliet din il-liġi fuq il-pajjiż.

L-aħħar darba li tkellimt f'din il-Kamra kont iċċitajt mir-rapporti u mill-graphs tal-Bank Ċentrali biex nuri l-effett li kienet ħalliet fuq il- pajjiż, u l-kollega tiegħi l-Onor.

Dalli ma merienix meta għidtlu li kienu ġabu l-pajjiż f'sitwazzjoni tal-biki bit-taxxa tal-VAT.

Kellu raġun ma jmerienix għax l-indikazzjonijiet kollha juru li mill-1 ta' Jannar, 1995 kollox beda sejjer haywire.

Meta f'April ġie van den Broek u xtaq ikun jaf x'kienet is-sitwazzjoni li writna spjegajtlu fiex konna qegħdin u ma stajtx ma ngħidx li l-parti l-kbira ta' dik is-sitwazzjoni, apparti l-politika monetarja u ekonomika żbaljata tal-Gvern Nazzjonalista, ġiet ikkaġunata mis- sistema ta' tassazzjoni li konna daħħalna fl-1995.

Jien lill-pajjiż ngħidlu "miskin" meta niftakar li mis-sena d-dieħla se jerġa' jmur għall- istess sistema ta' tassazzjoni ta' qabel.

Il-verita' hi li konna spiċċajna biex tellajna d-dejn pubbliku għal 65% - fil-fatt kien anke beda joqrob għat-80% tal-GDP - l-infiq tal-gvern kien żdied; il-konsumatur kien beda jonfoq bl-għama għaliex il-VAT kienet ħajritu jagħmel hekk; u t-trade deficit kien beda jitwessa' bil-kbir, tant li konna wasalna biex matul sena waħda biss id-dejn kien żdied b'100% u anke b'120% fuq is-sena ta' qabel.

Hawnhekk jien qed nitkellem fuq 1996 meta prattikament konna ilna sentejn ingawdu l-effetti sbieħ tal-VAT.

Ta' min jgħid ukoll li l-GDP rate of growth fl-1995 kienet 9%, sostanzjalment inqas mis-sena ta' qabel, u fl-1996 waqgħet għal 5%.

Fll- 1995 il-qgħad ukoll kien diġa' beda jerfa' rasu u sal-bidu ta' l-1997 kien wasal biex qorob 4.1%.

Madanakollu l-iktar ħaġa allarmanti kienet - u dan kollu kien marbut ma' l-introduzzjoni tal-VAT - li l-produzzjoni kienet naqset b'4.5% u f'dik li hija esportazzjoni ta' prodotti manifatturati lokalment kellna tnaqqis ta' 9.3%.

Imbagħad xi ngħidu għat-turiżmu?

Biżżejjed ngħid li fl-1996 it-turiżmu niżel b'1.7% fuq is-sena ta' qabel u għalkemm wieħed jista' jgħid li r-rata ta' inflazzjoni kienet stabbli, din xorta telgħet għal 2.65%.

Fil-fatt anke fuq livell ta' importazzjoni kellna tnaqqis ta' 2.6% fuq l-1995 pero' mbagħad ovvjament il-konsum privat baqa' għoli ħafna, u qed ngħid ovvjament għax il-konsumaturi bdew jiġu mħajra jixtru minħabba t-tibdil fir-rati tal-VAT.

Mr Speaker, kif qed naraw meta daħlet is-sistema tal-VAT ma konniex qed ngħixu f'xi ġenna ta' l-art, anzi konna qegħdin f'sitwazzjoni li kienet sejra mill-ħażin għall-agħar u kien jidher ċar li s-sitwazzjoni kienet se tkompli tiddeterjora.

Iċ-ċittadin ġustament ma kienx kuntent b'dan u minkejja dak kollu li kien jgħid il-gvern dak iż-żmien - u li nassumi li se jerġa' jirripeti anke din id-darba - li din it-taxxa hija revenue neutral, li m'hijiex se tgħolli l-ħajja u li hija ekwa u ġusta, meta kont titkellem man-nies fil-maġġoranza tagħhom kienu jgħidulek: Isma', jien bil-VAT qed nintlaqat ħażin.

Għax minkejja li fuq il-mediċini, fuq l-ikel, fuq il- postijiet ta' divertiment u fuq l-oġġetti ta' kura personali ma kenitx tinżamm VAT - u hawn hi l-ironija tagħha - dawn kienu l-iktar affarijiet li għolew meta ddaħħlet il-VAT.

Il-Ministru Dalli qatt ma spjega għaliex ġara hekk u fil-fatt jien naħseb li dan huwa l-post fejn għandha tingħata din l- ispjega una volta nibdew id-dibattitu proper.

Per eżempju, xi ngħidu għas- servizzi li jinqeda bihom kulħadd, bħas-servizz ta' parukkier, ta' tabib jew ta' mechanic?

Il-prezzijiet tagħhom dawn kienu splodew 'il fuq.

MR SPEAKER: L-Onor.

Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, ma nixtieqx ninterrompi lill-Onor.

Vella pero' jkolli ngħid li f'din l-aħħar nofs siegħa l-Onor.

Membru qed jidħol fil-merti tal-liġi tal-VAT.

Issa jien ma nsib l-ebda diffikulta biex nagħlqu d-diskussjoni fuq il-mozzjoni ta' proċedura u nibdew id- diskussjoni tal-VAT.

F'dak il-każ l-Onor.

Membru jkun jista' jkompli jitkellem fuq il-VAT kemm irid, pero' għall-mument qed nitkellmu fuq il- mozzjoni ta' proċedura.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, jien nirrespinġi bl-iktar mod qawwi dak li qed jgħid il-kollega tiegħi għax jien m'iniex qed nagħti r-raġunijiet u l-fatti li jirriżultaw minn din il-liġi li se ndaħħlu issa - hawn hu l- iżball - imma mil-liġi li diġa' kellna.

MR SPEAKER: Onor. Vella, ippermettili nwaqqfek imma għandek bżonn leave of House biex tkompli tinstema'.

Hawn leave of House?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

GEORGE VELLA: Filwaqt li nirringrazzja lill-Kamra kollha, inwiegħed li m'iniex se nieħu iktar minn għaxar minuti biex nispiċċa d- diskors tiegħi, anzi forsi nieħu inqas ukoll.

Mr Speaker, il-kollega tiegħi qed jgħid li jien qed nitkellem fuq liġi li għad irridu niddibattu f'din il-Kamra imma jien qed ngħid li meta ġiet applikata liġi simili kienet ġabet ċerti effetti fuq il-kwalita' tal-ħajja lokali.

Jekk aħna se ndaħħlu xi ħaġa bħalha altru li jkun xieraq li dan il- parlament jingħata l-ħin kollu neċessarju biex mhux biss jiddiskuti dak li ddiskutejna fl-1994 - jiġifieri t-teorija ta' kif din tiġi applikata f'pajjiżi differenti bħal, ngħidu aħna, l-Irlanda, l-Ingilterra u d- Danimarka - imma wkoll biex niddibattu x'għamlet il-VAT fis-sentejn li ġiet imħaddma għaliex issa għandna esperjenza fattwali, għandna l-figuri, għandna l-istatistika, għandna r-riċerka u għandna l-opinjoni pubblika li taf minn xiex għaddiet u taf fiex kienet wasslitna.

Jien ngħid ukoll li matul id-dibattitu wieħed għandu jitkellem anke dwar l-effett - u fil-fatt għalhekk ngħid li hemm bżonn li wieħed ma jirrestrinġix il-ħin - tat-tibdil fil-liġijiet li jista' jkun hemm fuq is- settur ta' l-impjiegi.

Hawnhekk ta' min jgħid li fl-Ewropa, fejn l-ikbar problema hija proprjament dik tad-diżimpjiegi, qegħdin jaraw kif jistgħu jiżmantellaw partijiet mil-liġi tal-VAT minn fuq ċerti setturi ta' l- industrija li huma labour intensive u dan għaliex jemmnu li din qiegħda xxekkel l-impjiegi u l-ħolqien tagħhom.

Jien ma nixtieqx li dan il- parlament jiġi hoodwinked li jgħaddi liġi sempliċement għaliex hemm bżonn ngħadduha.

Lanqas nixtieq li dan il-parlament jiġi mgħaġġel b'tali mod li ċerti aspetti milli għandu dan l-abbozz ta' liġi jibqgħu ma jiġux diskussi ampjament u bil-ħin kollu neċessarju.

Issa hawnhekk irrid nerġa' nagħmilha ċara li jien qiegħed kull darba nsemmi l-abbozz ta' liġi u mhux il-mozzjoni proċedurali minħabba l-fatt li l-mozzjoni proċedurali ma tressqitx quddiem dan il-parlament biex tirregola xogħol tal-Kamra imma tressqet speċifikament biex terġa' tiġi introdotta l-VAT.

Fil-fatt kien proprju għalhekk li jien qed ninsisti li għandu jkollna l- ħin kollu neċessarju sabiex niddiskutu x'implikazzjonijiet jista' jkun hemm rigward din is-sistema ta' tassazzjoni, iktar u iktar meta nqis li mbagħad meta jgħaddi dan l-abbozz ta' liġi awtomatikament se jitfaċċaw affarijiet oħra li jistgħu jkunu konsegwenzjali.

Għaliex qed ngħid dan?

Għax jekk kemm-il darba l-gvern se jibqa' jorbot l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l- Erarju mal-liġi tal-VAT, imbagħad kif se juża din l-għodda biex għada pitgħada, forsi meta jiżviluppa iktar id-diskors fuq tax harmonisation u fuq liġijiet fiskali oħra - fil-fatt dan id-diskors diġa' qed jiġi żviluppat fl-Ewropa għax kulħadd qed jgħid li hemm bżonn ta' tax harmonisation - ikollu x-xogħol lest u kemm jaqbad u jżid mal-liġi tal-VAT li se ndaħħlu llum?

Mr Speaker, jien għalhekk ngħid - u se nagħlaq fuq dan il-punt - li hawnhekk m'iniex qed niddiskuti l-abbozz ta' liġi dwar il- VAT, għax dak se nidħlu fih iktar 'il quddiem, imma qiegħed sempliċement nispjega li meta inti tkun qed tiffaċċja introduzzjoni ta' liġi daqshekk skjetta, liema liġi għandha l-karatteristiċi tagħha, għandha d-difetti tagħha, għandha t-tajjeb tagħha, għandha l-implikazzjonijiet tagħha, rajnieha titħaddem bejn wieħed u ieħor għal sentejn f'pajjiżna u qegħdin narawha titħaddem ukoll f'pajjiżi oħra, speċjalment f'dawk ta' l-Ewropa, ma tistax tieħu din il-liġi lightly.

In-naħa l-oħra qalet: Jien ma rridx nieħu iktar minn ħames sigħat fuq dan l-abbozz ta' liġi għax my mind is set u se nagħmel dak li għandi nagħmel.

Pero' aħna minn din in-naħa qed noġġezzjonaw għat-tliet konċetti li ddaħħlu hawnhekk.

Qed noġġezzjonaw għall-konċett li jkun hemm limitazzjoni tad-dibattitu - ikun kemm ikun twil għaliex giljottina tibqa' giljottina - qed noġġezzjonaw għall-konċett li mal-liġi tal-VAT jibqa' jkun hemm marbut l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju, kif ukoll qed noġġezzjonaw għall-konċett li l-abbozz ta' liġi tal-VAT se jitressaq proprju f'dan iż-żmien, meta l-poplu huwa aljenat b'affarijiet oħra u m'għandux iċ-ċans jisma' u jifhem id-dibattiti li jsiru f'din il-Kamra biex ikun jista' jiftaħ għajnejh u jifhem eżattament fiex se jwasslu dan il- gvern.

Grazzi, Mr Speaker.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Mr Speaker, meta l-Onor.

Gonzi kien qed jippreżenta l-ħsebijiet tiegħu fuq il-mozzjoni ta' proċedura li għandna quddiemna ma kontx nobsor li konna se nispiċċaw nitkellmu fuq fliexken vojta u qaddisin!

Jien niftakar li darba minnhom meta konna qed niddiskutu l-emendi fuq il-liġi tad-dockyard, il-membri tal-gvern - dak iż-żmien kienu fl-oppożizzjoni - kienu riedu jmorru għall-marċ tal-festa ta' San Pawl.

Pero' jien ma naħsibx li issa għandna nibdew nagħmlu xi klassifika tal- qaddisin għax għalkemm missierna San Pawl huwa qaddis kbir, ma nistgħux noqogħdu ngħidu min minnhom hu l-iktar jew l-inqas kbir.

Issa nispera li l- Onor. Membri tan-naħa l-oħra mhumiex qed jagħmlu dan biex jaraw kemm se jibdew jiġu ntaxxati l-qaddisin, jekk għandhomx ikunu zero rated jew le!

Sur President, jien naħseb li sal-lum il-poplu Malti kollu rrealizza li sħabna tan-naħa l-oħra jibdlu fehmiethom kull meta jaqsmu l-Kamra.

Il- Ministru Gonzi għoġbu jirriferi għal fliexken vojta.

Forsi llum qed jiddispjaċieh li għadda dik ir-rimarka pero' jekk tassew irridu nagħtu eżempju ta' demokrazija vera, lill-Onor.

Membru ngħidlu: Kollox sew, ibda min-naħa tagħna pero' mbagħad dur dawra wkoll madwar il-partit tiegħek, ħalli meta tiġu biex tivvotaw biex teleġġu l-leader u d-deputy leader taraw li taġixxu b'mod sigriet u mhux b'sempliċi show of hands.

(Interruzzjonijiet) Issa jien ma rridx noqgħod ngħajjarhom "fliexken vojta" pero' naħseb li hawnhekk għandna noqogħdu attenti ħafna qabel ma nindirizzaw lil xulxin b'dan il-mod u nipprovaw nitfgħu t-tajn fuq il- membri ta' din in-naħa.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Point of order, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Il-Ministru Gonzi, on a point of order.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, dan id-diskors m'għandu x'jaqsam xejn mal-mozzjoni ta' proċedura u l-Onor.

Farrugia qiegħed totalment out of order.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Jien qed ngħid dan biex nirrispondik fuq il- fliexken vojta li semmejt int.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, aħna ma ġejniex hawn biex noqogħdu naħlu l-ħin u għalhekk nitlob lill-Onor.

Farrugia biex jitkellem dwar l- item li għandna fuq l-aġenda.

THE DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġbok, Onor. Farrugia, orbot id-diskors tiegħek mal-mozzjoni ta' proċedura li għandna quddiemna.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Sur President, issemmew il-qaddisin u l-fliexken vojta u jien kulma rrid inżid huwa li l-qaddisin qegħdin kollha fuq l- istess livell.

Apparti minn hekk, ħadd minna m'hu flixkun vojt għax la qegħdin hawn sinjal li l-poplu Malti u Għawdxi għandu fiduċja sħiħa fina u allura għandna kull dritt li nitkellmu u niddibattu fuq kull ħaġa li titressaq quddiem il-Kamra.

(Interruzzjonijiet) Imma bilfors kelli nagħmel din l-osservazzjoni għax ħadd ma spjegalna għaliex l-Onor.

Gonzi għoġbu jsemmi fliexken vojta u qaddisin.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-Onor.

Anglu Farrugia qed jikkwota minn dibattitu li seħħ xi jumejn ilu għax jien dan il-kliem m'għidtux dalgħodu.

Għalhekk jimporta jibqa' ma' l-item ta' l-aġenda, li hi l-procedure motion?

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Ma nsib l-ebda problema li niddibattuha din il- mozzjoni, proprjament fil-jum tas-Sibt, li huwa wkoll jum dedikat għal qaddis partikolari.

(Interruzzjonijiet) Iva, ikun tajjeb jekk dawn l- affarijiet infakkruhom lill-poplu Malti wkoll għaliex l-attitudni tal- Partit Nazzjonalista hija li dak li qabel kien ħażin illum sar tajjeb, anzi sar kważi evanġelizzat, biex inkompli nuża termini li mhumiex lajċi.

Imma issa ħalli niġi għall-mozzjoni.

Nibda biex ngħid li l-Partit Nazzjonalista fil-gvern, taħt sens ta' biża' u forsi anke taħt sens ta' avventura, dawwar ir-rotta kompletament mit-triq li kien ħa ftit tal-ġimgħat ilu meta għal darbtejn kien se jidħak bil-poplu.

L-ewwel qal li se jdaħħal il-liġi tal-VAT bl-emendi li kien qed jippreżenta taħt l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju u mbagħad meta ra li kellu pressjoni min-naħa ta' l-Oppożizzjoni Laburista u minn korpi kostitwiti oħra - li wħud minnhom żgur li m'għandhomx simpatija mal-Partit Laburista - deherlu li għandu jbiddel ir-rotta.

Imma waqt li ddeċieda li għandu jbiddel ir-rotta kienu diġa' saru protesti fil-Qorti Kostituzzjonali.

Issa jien lanqas jinteressani jekk il-gvern qabadx u biddel ir-rotta hu minn jeddu, jew jekk ingħatax parir li jagħmel dan.

Lili jinteressani biss li ma nkomplux naraw isseħħ din l-arroganza mill- Partit Nazzjonalista fil-gvern.

Sur President, l-ewwel għaliex għidt li l- Partit Nazzjonalista daħak bil-poplu darbtejn?

L-ewwel daħka li daħak bil-poplu kienet li filwaqt li fil-programm elettorali għall-elezzjoni ta' l-1992 kien hemm miktub li se tiddaħħal il- VAT, fil-programm elettorali għall-elezzjoni ta' l-1998 din ma ssemmietx.

Imma dan mhux kollox għax issa, wara li l-gvern biddel ir-rotta, se jipprova jdaħħal il-VAT b'mod mgħaġġel u kieku aħna ma ħadniex il- pożizzjoni li ħadna kieku l-gvern kien se jdaħħalha bir-writ, bħal kif kien isir fi żmien il-Kavallieri.

Huwa veru li peress li l-ġimgħa l-oħra kien hawn il-Kavallieri forsi dħalna xi ftit jew wisq f'dak l-ambjent, pero' li issa l-gvern irid li nerġgħu nibdew nagħmlu l-affarijiet kif kienu jsiru fi żmien il-Kavallieri ...

Dawn l-affarijiet żgur li ma kkopjawhomx mill- gvern preċedenti.

Imma issa ħalli niġi għat-tieni daħka li daħak il-gvern bil-poplu.

Sur President, kif jaf kulħadd fl-1996 il-poplu Malti kien neħħa l-Partit Nazzjonalista mill-gvern minħabba l-VAT, imma fl-1998 lill-poplu ma qalulux li jekk jitilgħu huma kienet se terġa' tiddaħħal il-VAT bil-proklama - issa din id-darba l-Partit Nazzjonalista ma telax by show of hands, għaliex il- poplu huwa dejjem rispettabbli u jivvota fuq dak li jisma' - u lanqas qalulu li se jgħaddu mozzjoni ta' proċedura mingħajr ma jagħtu lok għal dibattitu fuq l-esperjenza qarsa tal-VAT ta' qabel.

Imma dan mhux kollox għax meta llum il-Ministru Gonzi kien qed jitkellem fuq il-mozzjoni ta' proċedura qagħad jgħidilna li jekk it-30 membru li hawn fuq din in-naħa jieħdu 40 minuta kull wieħed, allura l-oppożizzjoni għandha bżonn 30 siegħa u mbagħad komplielna: Anzi tajtkom 40 minuta kull wieħed għax jekk tmorru f'xi pajjiż ieħor Ewropew issibu li dawn jieħdu inqas minn 40 minuta!

Hawnhekk jien lill-Onor.

Gonzi ngħidlu: Jiġifieri hawnhekk inti qed tgħid lill-poplu Malti li lill-oppożizzjoni se tirrestrinġulha l-ħin u dan kollu sabiex tagħmlu bħalma jagħmlu l-pajjiżi Ewropej, li llum intom tant qed tersqu lejhom u huma tant qegħdin jimbottawkom lura.

Jiġifieri Onor. Gonzi, inti qed tgħidilna li lanqas extension u leave of House m'hu se jkollna fid-diskussjoni ta' dan l-abbozz ta' liġi, li fih xejn inqas minn 90 klawsola u 15-il skeda?

B'dan il-mod nistmawhom aħna lir-rappreżentanti tal-poplu Malti?

Għax wara kollox jien nassumi li almenu għadna naqblu bejnietna li aħna lkoll rappreżentanti tal-poplu Malti, inkunu fuq liema naħa tal-Kamra nkunu.

Għalhekk jien ukoll ngħid li din il-mozzjoni ta' proċedura hija giljottina u hawnhekk qed nerġgħu naraw l-istess attitudni li konna rajna meta ġie preżentata l-VAT għall-ewwel darba fl-1995, bid- differenza li dak iż-żmien in-Nazzjonalisti ma kenux daqshekk arroganti.

Almenu dak iż-żmien, tajjeb jew ħażin, kienu għamlu kampanja li permezz tagħha pprovaw jgħaddu messaġġ lill-poplu Malti fuq it-taxxa tal-VAT u kienu taw ftit sigħat iktar lill-parlament għalkemm, anke dakinhar, id- dibattitu kien ingħalaq minkejja li kien għad fadal diversi klawsoli biex jiġu diskussi fl-istadju ta' kumitat.

Madanakollu s-sitwazzjoni ta' llum hija agħar għax filwaqt li meta kienu fil-gvern bejn l-1992 u 1996 għallinqas kien taw iktar ħin biex jiġi diskuss l-abbozz ta' liġi dwar il- VAT li kien qed jitressaq dakinhar, illum qed jipprovaw idaħħlu liġi tal- VAT mingħajr m'huma qed jagħtuna l-ħin neċessarju biex aħna, bħala oppożizzjoni, neżerċitaw id-dritt tagħna li nispjegaw lill-poplu għaliex liġi bħal din hija negattiva u għaliex il-gvern ma laqax it-talba tagħna li nerġgħu niftħu d-diskussjoni fuq il-liġi tas-CET bil-għan li ntejbuha.

(Interruzzjonijiet) Intom kif qed tippretendu li din il-liġi tgħaddi fi tlett ijiem jew erbgħa!

Għax skond il-mozzjoni ta' proċedura kulma hemm seduti huma ħamsa, ta' tliet sigħat-il waħda - u xi ħaġa oħra magħhom - għat-Tieni Qari u mbagħad fid-19 u fil-21 ta' Diċembru l-klawsoli kollha jridu jiġu diskussi fl-istadju ta' Kumitat.

Il-mozzjoni ta' proċedura tgħid ukoll li l-ministru għandu kull dritt li jressaq emendi, imma lilna min jista' jirristrinġina li nressqu l-emendi aħna wkoll?

U jekk se nressqu l-emendi, allura se nibqgħu b'dan il- perijodu biss?

Jekk, per eżempju, meta nressaq xi emenda għal klawsola partikolari u nħoss li għandi nispjega l-punti kollha tagħha ...

Għax iva, il-poplu Malti għandu kull dritt jismagħni nispjega l-punti kollha tiegħi, u mbagħad ħalli tiddeċiedi l-Kamra, imma li tiġi tgħidli ...

Il-mozzjoni ta' proċedura lanqas biss tgħidlek x'għandu jsir jekk membru jkun irid jispjega xi emenda li jkun qed iressaq għax din tgħid biss li l-ministru jista' jressaq emendi, imma jien nifhem li anke l-oppożizzjoni tista' tressaqhom.

Allura jien għandu jkolli 40 minuta biss biex nippreżenta, nispjega u niddibatti l-emenda li tkun qed tiġi ppreżentata minni jew minn kwalunkwe membru ieħor fuq in-naħa ta' l-oppożizzjoni u, għaliex le, minn xi membru fuq in-naħa tal-gvern?

Għax wara kollox jien naħseb li anke membru tal-gvern jista' jkollu emenda x'jippreżenta, sakemm dan ma jkunx xi flixkun vojt!

Jien ma xtaqtx nerġa' ngħidha din imma qisek bilfors trid tgħidha.

Issa nispera li ma jkunx hemm xi ħadd min-naħa tal-gvern - ejja ngħidu, forsi għalkemm ikun jaqbel mal-prinċipju tal-VAT ma jkunx jaqbel kompletament ma' l-abbozz ta' liġi - li meta jiġi biex jippreżenta emenda jiġi mwaqqaf mill-Ministru Gonzi u jgħidlu: Le, ma tistax.

(Interruzzjonijiet) Issa tilħaq tweġibni, toqgħodx tinkwieta!

Sur President, jien li qed ngħid huwa li dawn kollha huma ħsebijiet ta' giljottina.

Aħna meta nirċievu li xi kawża trid tinqata' bilfors fit-tali data ngħidu li din hija giljottina u l-istess qed jiġri hawnhekk.

Imma dan mhux kollox, Sur President, għax hawn wieħed ukoll irid jistaqsi: Minn fejn ġejja l-arja ta' biża' min-naħa tal-Gvern Nazzjonalista?

Minna, li qegħdin f'dan il-parlament biex niddiskutu flimkien?

Mill-poplu Malti?

Mill-Ewropa?

Mill-qorti?

Minn fejn ġejja din l-arja ta' biża'?

Għaliex dan il-biża' kollu u din l-għaġġla sfrenata li sal-21 ta' Diċembru kollox irid ikun għadda, minkejja l-bulk tax-xogħol li għandu bħalissa dan il-parlament, bid-diskussjonijiet tal-budget u bl- affarijiet l-oħra kollha?

Għaliex dan il-biża' kollu?

X'inhija r-raġuni vera wara dan kollu, Mr Speaker?

Forsi minħabba xi commitment ma' xi ħadd?

Forsi minħabba li jafu li jekk kemm-il darba dan id-dibattitu jkun wieħed b'saħħtu se toħroġ il-verita', bħalma aħna dejjem emminna li se jiġri?

Iva, aħna nemmnu li fl-aħħar mill-aħħar il-verita' toħroġ dejjem, allavolja issa diġa' għadda ċertu żmien minn mindu l-poplu Malti daq l-esperjenza tal- VAT.

Tgħid issa se jgħidulna li l-VAT trid tidħol fl-1 ta' Jannar li ġej għax saru d-diskussjonijiet li kellhom isiru?

Għax fil-każ jien nistaqsi: Ma' min saru dawn id-diskussjonijiet?

Dan kollu għax ħarġet stqarrija l-GRTU jew ma' nafx min?

Din hi d-diskussjoni kollha?

Kellmuhom illum lil konsumaturi u spjegawlhom daqsxejn, bħalma għamel l-Onor.

Alfred Sant meta kien prim ministru, fejn kien imur f'kull rokna ta' Malta biex jispjega l- introduzzjoni tas-CET.

(Interruzzjonijiet) Iva, aħna f'kull rokna ta' Malta konna morna nispjegawlu lill-poplu.

Se tagħmilha din int, Onor. Dalli?

Se tmur f'kull rokna ta' Malta u tispjegalu l-introduzzjoni tal-VAT lill-poplu?

Għidilna jekk intix se tagħmel hekk?

Din hi d-differenza, li aħna, bħala Partit Laburista, waqt li konna qed inressqu l-liġi tas-CET quddiem dan il-parlament konna morna nispjegaw lill-poplu f'kull rokna ta' Malta, konna tkellimna ma' l-awtoritajiet kompetenti, konna tkellimna ma' l- għaqdiet kollha u ddiskutejniha ma' kulħadd.

(Interruzzjonijiet) U intom x'qed tagħmlu?

Intom l-ewwel ġejtu bil-proklama u issa bil-giljottina!

Sur President, jien sinċerament ma nistax nimmaġina li l-Gvern Nazzjonalista għandu xi biża' partikolari taħt l-aspett parlamentari meta għandu maġġoranza ta' ħamsa għax, ngħiduha kif inhi, iressqu x'iressqu quddiem dan il-parlament żgur li mhux se jkollhom problema fl-eżitu.

Għalhekk l-arja ta' biża' tal-Partit Nazzjonalista jien naraha mid- dibattitu li se jkollu f'dan il-parlament dwar l-abbozz ta' liġi tal-VAT.

Ħadd ma jista' jemmen lill-Ministru Gonzi jew lil kwalunkwe membru ieħor tal-gvern li jipprova jikkonvinċi lil dan il-parlament u lill-poplu Malti li dan l-abbozz ta' liġi fiskali, liema abbozz ta' liġi naħseb li se jkun l- iktar wieħed ta' portata f'din il-leġislatura, nistgħu niddiskutuh bl-iktar mod serju fi ftit ġranet biss.

Din ma tistax teħodha bis-serjeta', Mr Speaker, u kif għidt diġa', bla ebda dubju hemm raġunijiet oħra wara d- deċiżjoni tal-gvern li jgħaddi din il-liġi daqshekk malajr, liema raġunijiet nispera li nilħaq niġi għalihom iktar 'il quddiem.

Sur President, issa hawnhekk jien nixtieq nistaqsi lill-Onor.

Dalli: Ladarba l-abbozz ta' liġi dwar il-VAT jgħaddi mill-parlament, għaliex se tibqgħu żżommu iebes milli tirtiraw dawk id-draconian amendments li ressaqtu fir-rigward ta' l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju?

Mela hawnhekk qed nilagħbu l-poker mal-poplu Malti u l-assi noħorġuhom x'ħin jogħġobna aħna!

Aħna rridu naraw x'inhi l-verita' wara dan kollu.

Għaliex qed ngħid hekk?

Jekk intom verament għandkom spirtu tajjeb ta' djalogu u verament tridu tiddiskutu bl-iktar mod ċar il-liġi tal-VAT kontu tirtiraw l- emendi għall-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju.

Imma dan mhux kollox, Sur President, għax irridu naraw ukoll kif inħela l-ħin fil-parlament.

Il- verita' hi li filwaqt li n-Nazzjonalisti kienu jafu li se jgħaddu l-abbozz ta' liġi tal-VAT sa l-1 ta' Jannar, imbagħad ġew jippreżentaw l-emendi għall-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju.

Issa aħna ħlejna sigħat sħaħ ngħidulhom li dawn l-emendi m'hemmx lokhom biex imbagħad, minflok ma qalulna li għandna raġun u li se jaraw kif jistgħu jirranġaw is-sitwazzjoni billi jagħtu ħin biżżejjed għad-diskussjoni, ġew jimponu limitazjoni fuq il- ħin għad-diskussjoni ta' l-abbozz ta' liġi tal-VAT, qisu lill-poplu qed jgħidulu: Minn hawn irridu ngħaddu bilfors!

Dik serjeta', Mr Speaker!

F'dan l-ispirtu ġie ridott il-Partit Nazzjonalista li f'dawn l-aħħar xhur tant newwaħ fuq il-prinċipji tad-demokrazija u fuq dibattitu parlamentari ħieles.

Jien ma nistax nemmen li membru parlamentari jista' jinbidel u jittrasforma ruħu daqshekk, kważi f'figura oħra, meta jkun fil-gvern.

Kemm attakkawna lilna!

Biżżejjed niftakru li fid-diskussjoni fuq is-CET konna ħallejna d- dibattitu miftuħ kompletament u ħadd ma kien ristrett bil-ħin biex jiddibatti l-abbozz ta' liġi li dakinhar tressaq .

Tant hu hekk li kienu jattakkawna ħafna minħabba li dawk id-dibattiti ġieli kienu jibqgħu sejrin sa nofsillejl.

Ara llum, l-Onor.

Gonzi qed jgħidilna li 40 minuta huma biżżejjed biex wieħed jagħmel l-intervent tiegħu fuq l-abbozz ta' liġi tal- VAT u m'għandux għalfejn jieħu iktar.

Issa 40 minuta tafu xi jfissru?

Li membru lanqas għandu ħin jitkellem għal nofs minuta fuq kull klawsola għax, kif għidt diġa', l-abbozz ta' liġi tal-VAT fih mhux inqas minn 90 klawsola.

Bħalissa qed nara lill-Onor.

Jose' Herrera.

Mela l-ħabib tiegħi lanqas jista' jieħu nofs minuta fuq kull klawsola jekk irid jagħmel l-analisi tiegħu mill-aspett legali għax l-Onor.

Gonzi qed jgħidlu: Forget it, għax l-iktar li se jkollok 40 minuta!

Sur President, aħna lill-poplu ma rridux nispjegawlu l-klawsoli ta' l- abbozz ta' liġi dwar il-VAT biss imma rridu nispjegawlu wkoll x'inhu jsir fl-Ewropa.

Veru li n-Nazzjonalisti jiftaħru ħafna bl-Unjoni Ewropea imma aħna wkoll nafu x'inhu għaddej fl-Ewropa u nemmnu li l-poplu Malti għandu dritt ikun jaf bl-iżviluppi li qed iseħħu fuq il-VAT, mil-lat ta' policy.

Allura anke hawnhekk se nirrestrinġuh id-dibattitu?

Jien għaliex m'għandux ikolli ħin biżżejjed biex niftaħ id-dibattitu ħalli, per eżempju, nispjega għaliex fl-Unjoni hemm ċerti pajjiżi li qed jagħmlu pressure qawwija biex ċerti direttivi minn Brussels għalissa ma joħorġux għax m'humiex lesti biex jaċċettaw a common VAT policy?

Din għaliex m'għandux ikun jafha l-poplu Malti?

Il-Ministru Gonzi qed jgħidilna: Le, din m'għandux għalfejn jismagħha l-poplu Malti peress li l-ħin biex nispjegaw kif qegħdin l- affarijiet huwa limitat.

Għax b'dan li qed jipproponi l-gvern, apparti li din il-mozzjoni ta' proċedura qed tirrestrinġielna l-ħin tad-diskussjoni fl- istadju tat-Tieni Qari, qed tirrestrinġielna wkoll il-ħin li nitkellmu fl- istadju ta' Kumitat għaliex qed tgħidilna ċar u tond li din il-Kamra se tmur fi stadju ta' Kumitat f'seduta li se ssir fid-19 ta' Diċembru u f'seduta oħra li se ssir fil-21 ta' Diċembru.

Imbagħad, to add an insult to the injury, il-mozzjoni ta' proċedura tgħidilna wkoll - issa se nikkwotaha ħalli żgur ma nitfixkilx peress li l- Ministru Gonzi qalli li ma qrajthiex sew - li fis-seduta tal-21 ta' Diċembru:

"... fil-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol iċ-Chairman għandu jqiegħed il-mistoqsija fuq il-klawsoli kollha li jkun fadal u fuq l- emendi kollha mressqa b'mod li, wara li jkun ġie rrappurtat il-Kumitat jew il-konsiderazzjoni mill-ġdid fil-Kumitat, il-Kamra tgħaddi minnufih għat-Tielet Qari ta' l-abbozz ta' liġi."

Jiġifieri jekk, per eżempju, fil-21 ta' Diċembru nkunu qed niddiskutu xi aspetti li jittrattaw reati u nkunu qed nagħmlu xi proposti mill-esperjenzi li diġa' ħadna fuq ksur ta' provvedimenti tal-liġi tal-VAT - bħal, ngħidu aħna, jekk min ikun innoċenti għandux id-dritt li jappella meta jiġi akkużat bil-ksur tal-liġi tal-VAT - il-ministru f'daqqa waħda jgħidilna: Issa daqshekk għax ma fadalx ħin aktar għad-diskussjoni!

Din hi s-serjeta' li tant jiftaħar biha l-Gvern Nazzjonalista.

Jien nistagħġeb meta nara lil sħabi tan-naħa l-oħra, li ħafna minnhom għandhom esperjenza vasta fil-qasam legali, kif jiġu biex jiddiskutu abbozz ta' liġi daqstant importanti mill- aspetti kollha - kemm mill-aspett ta' vantaġġi, kemm mill-aspett ta' żvantaġġi, kemm mill-aspett tax-xokkijiet li abbozz ta' liġi bħal dan jgħaddi lis-soċjeta', kemm mill-aspett ta' l-emendi li se tressaq l- oppożizzjoni, jekk se tressaq, kif ukoll mill-aspett ta' l-emendi li se jressaq il-ministru jew xi membru ieħor min-naħa tal-gvern - u jippermettu l-ħin fuq id-dibattitu jiġi ristrett.

Allura meta jitressaq dan l-abbozz ta' liġi quddiem il-parlament aħna m'għandniex dritt li ngħidu: Ejjew naraw fejn se tolqtu l-liġi tal-VAT lil ħaddiem?

Imma mhux jiġi jgħidli, bħalma qal il-Ministru Dalli f'okkażjonijiet oħra, li kkonsulta mal-korpi kostitwiti!

Min se jieħu r-refunds x'jimpurtah?

Bħalma qal tajjeb l-ewwel l-Onor.

George Vella, li t-trab kollu t'isfel ilaqqtu.

Allura aħna m'għandniex dritt f'dan il-parlament li nispjegaw lil ħaddiem, wara li issa bellajnielu żieda ta' Lm1.75, kif se tolqtu l-VAT mill-1 ta' Jannar?

Imma insomma, aħna nafu li din il-mozzjoni ta' proċedura qed issir biex tirrestrinġi d-dibattitu għax l-esperjenza li kellna tal-VAT matul l-1995 u l-1996 tat shock tremend lis-soċjeta' Maltija.

Sur President, hawnhekk issemmew diversi ċifri pero' l-ikbar ċifra li rajt jien kienet ir-rata ta' inflazzjoni ta' 4% li telgħet immedjatament hekk malli daħlet il-VAT fl-1 ta' Jannar, 1995.

Fil-fatt kieku ma żammejniex il-brake aħna meta tlajna fil-gvern f'Ottubru 1996 u daħħalna l- liġi tas-CET kieku dik ir-rata ta' inflazzjoni kienet tibqa' tiela', mentri aħna żammejnieha għal rata medja ta' 3%.

Dawn huma fatti u lill-poplu Malti rridu nispjegawlu dan kollu meta niġu biex niddiskutu l-liġi tal-VAT.

U mhux jiġi l-Onor.

Gonzi bil-mozzjoni u jgħidilna: Mela la ma qbilniex se nagħmel hekk!

Allura inti, Onor. Gonzi, meta tibgħat risposta, bħalma bgħatt lill-Onor.

Mizzi biex jgħidlek dwar kif se jitqassmu s-seduti għad- dibattitu ta' dan l-abbozz ta' liġi u din ir-risposta ma tasallekx, taqbad u titfa' mozzjoni?

Jiġifieri issa b'dan il-mod se nibdew naħdmu, li fejn ma naqblux m'hemmx ċans li nerġgħu niddiskutu?

Aħna qed ngħidu lill-Onor.

Gonzi li rridu niddiskutu l-abbozz ta' liġi tal-VAT għaliex dan huwa importanti u rridu niddiskutuh bl-iktar mod wiesa'.

L-Onor.

Membru jaf - għax dak iż-żmien hu kien l-iSpeaker tal- Kamra - li meta fl-1995 il-Gvern Nazzjonalista ried idaħħal il-liġi tal-VAT kien għad fadal ħafna punti importanti x'jiġu diskussi meta fil-ħin stipulat minn qabel il-Kamra għaddiet biex tapprova dik il-liġi.

Allura dawn ma niddiskutuhomx meta diġa' kellna esperjenza tal-VAT u meta huwa aċċettat minn kulħadd li fl-1996 lilkom il-poplu Malti neħħiekom mill-gvern minħabba l-VAT.

Ara din id-darba mxejtu b'mod aktar qarrieqi għax lill- poplu ridtu tgħidulu u fl-istess ħin ma ridtux tgħidulu li kontu se ddaħħlu l-VAT.

Intom lejliet l-elezzjoni żellaqtu kelma li se ddaħħlu l-liġi tal- VAT u lill-poplu ma ridtux tgħiduhielu b'mod formali din u ma ridtux tippreżentawha fil-programm elettorali b'mod formali.

U n-Nazzjonalisti jħobbu jkunu formali ħafna fejn jaqblilhom!

Allura jien m'għandix nispjegalu lill-konsumatur iż-żgħir, l-iktar lil dak li m'għandux introjtu ieħor, li t-taxxa tal-VAT se tkun iebsa għalih?

Allura m'għandix ngħidhielu din jien?

Għax intom tafu li kieku fil-programm elettorali lin- nies għidtulhom li se terġgħu ddaħħlu l-liġi tal-VAT, ħafna nies ma kenux jivvotawlkom u kontu tibqgħu b'xiber imnieħer.

Din hi l-verita'.

Issa ħalli nitkellmu fuq is-serjeta' tal-Partit Nazzjonalista bħala partit fil- gvern.

Sur President, l-ewwelnett irrid ngħid li jien ma naqbel assolutament xejn li għandhom isiru insulti min-naħa għall-oħra tal-Kamra.

Il-prinċipju demokratiku parlamentari għandu jiġi rrispettat bl-iktar mod wiesa', speċjalment meta nkunu qed niddibattu iġijiet finanzjarji u liġijiet fiskali li jħallu effett qawwi fuq is-soċjeta' Maltija, jew meta nkunu qed nittrattaw xi ħaġa li l-poplu Malti diġa' għadda minnha u rriġettaha.

Għalhekk jien minn hawn inħeġġeġ lill-Gvern Nazzjonalista biex jirtira din il-mozzjoni ta' proċedura u jaħseb f'modi oħra kif nistgħu niddibattu flimkien l-abbozz ta' liġi dwar il-VAT, mingħajr ebda għaġġla, ħalli nkunu nistgħu nfiehmu lill-parlament u lill-poplu Malti x'impatt se jkollha kull klawsola u kull skeda li fih dan l-abbozz ta' liġi.

Biżżejjed ngħid li dan l-abbozz fih 15-il skeda.

Jiġifieri ara kemm trid ħin biex tispjegahom kollha dawn, Onor. Dalli!

Jien naħseb li s-serjeta' titlob li wieħed għandu jkollu d-diċenza u r-rispett illi jirtira din il-mozzjoni ta' proċedura, li hija drakonjana daqs l-emendi għall-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - għax din il-mozzjoni ta' proċedura issa ġiet agħar mill- proklama nnifisha - ħalli b'hekk inżommu parlament serju, kif aħna dejjem żammejnieh.

Meta aħna konna fil-gvern, minkejja d-diffikultajiet li qalgħulna n- Nazzjonalisti, dejjem irrispettajna the rules of the game - anzi biex inkun iktar preċiż aħna sofrejna għax irrispettajna the rules of the game - imma almenu lilna la ħadd jista' jgħajjarna ipokriti u lanqas ħadd jista' jgħajjarna li għamilna affarijiet li jmorru kontra l-ispirtu demokratiku.

Aħna dejjem ħriġna ta' rġiel ma' dan il-parlament, l-iktar meta wasalna biex saħansitra morna għall-elezzjoni fuq riżoluzzjoni li dehrilna li kellha tgħaddi fl-interess tal-poplu Malti.

Imma, kif għidt diġa', il- Gvern Nazzjonalista ma mexiex bl-istess mod u daħak bil-poplu, speċjalment meta fil-programm elettorali ma qalulux li se jdaħħlu l-VAT u meta matul dawn it-tliet xhur li ilhom fil-gvern qed jagħmlu ħafna affarijiet li diġa' bdew izappu.

Ovvjament dawn huma affarijiet li l-poplu Malti ma jeħux pjaċir bihom, iktar u iktar meta jiftakar kemm il-Partit Nazzjonalista fis- snin tmenin, partikolarment lejn l-aħħar tas-snin tmenin, kien jippriedka dwar kif għandhom isiru l-affarijiet.

Sur President, issa aħna nixtiequ li l-ħin tad-dibattitu fuq l-abbozz ta' liġi dwar il-VAT jitwal anke biex nitkellmu fuq ir-rata tat-taxxa li qalulna li se tkun ta' 15%.

Iktar kmieni fid-diskors tiegħi jien semmejt li l-pajjiżi Ewropej, partikolarment il-Ġermanja - issa dawn m'humiex qed jissikkaw fuq il-VAT policy biss imma anke fuq taxxi oħra, pero' għalissa ħalli nkomplu nitkellmu fuq il-VAT - qegħdin jgħidu li għandhom problemi kbar, fosthom dik ta' l-unemployment.

Fil-fatt tliet pajjiżi partikolari li qegħdin fl- Unjoni Ewropea daħħlu l-VAT u daħlu fl-Unjoni proprjament biex jirranġaw il- problemi kbar ta' demokrazija li kellhom ġo pajjiżhom.

Imma issa dawn qed jiftaqru u biżżejjed ngħid li minħabba t-tassazzjoni indiretta qawwija li għandhom l-unemployment qed jilħaq medja ta' bejn 50% u 60% - fosthom hemm anke dawk li għadhom m'għalqux il-25 sena, jiġifieri araw xi traġedja - u fil-fatt l-ikbar problema li għandha l-Unjoni Ewropea hija kif se ġġib iktar flus għal dawk il-pajjiżi li qed jiftaqru.

Issa l-preokkupazzjoni tal-Partit Nazzjonalista hija li jrid jwassal messaġġ fi Brussels biex b'xi mod ipoġġu l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fuq il-famuża fast track - din il-frażi mill-elezzjoni 'l hawn kważi daħlet fil-vokabularju Malti għax fil-gazzetti ħlief li Malta waslet biex tidħol fil-fast track m'aħniex qed naqraw - u l-bieraħ stess il-Prim Ministru qalilna li diġa' beda jaqbad ir-ritmu ekonomiku.

Issa diskors bħal dan ma nafx x'ġid qed jagħmel u ngħid għalija aħjar inġibu ruħna b'mod aktar denju u b'mod aktar serju.

Allura, ngħid jien, bħala parlament elett mill-poplu aħna lesti li nwarrbu prinċipji demokratiċi u nidħlu fil-problemi li għandu ħaddieħor sabiex nagħmlu dak li qed jiddettawlna?

Meta ġew preżentati l-emendi għall-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju l-ewwel kellkom il-pressure min-naħa ta' l- oppożizzjoni biex tirtiraw dawk l-emendi u mbagħad kellkom pressure minn xi għaqdiet oħra, fosthom il-Moviment Ewropew Malti - u dan huwa fattur interessanti - li qalulkom ċar u tond li m'intomx se tagħmlu sew li se terġgħu ddaħħlu l-VAT b'dak il-mod u mbagħad wara dan kollu għamiltu U-turn u għidtu: Le, aħna lesti li niddiskutu.

Bħallikieku xi ħadd qalilkom li m'intomx lesti li tiddiskutu!

Imma mbagħad meta rajtu li aħna bħala Partit Laburista rridu nimxu b'mod serju u rridu niddiskutu dan l-abbozz ta' liġi bdejtu tagħtu l-gambetti.

Tant kienu qawwija dawn il-gambetti li spiċċajtu biex ressaqtu skeda li meta wieħed jaraha, anke kieku l-abbozz ta' liġi dwar il-VAT kien se jiġi diskuss waħdu u ma kienx se jiġi diskuss ħallata ballata mal-budget, ma jistax ma jammettix li d-diskussjoni se tkun waħda ristrettiva.

Għalhekk, Sur President, anke hawn il-prinċipju demokratiku mhux qed jinżel tajjeb u dawn żgur m'humiex messaġġi sbieħ li qegħdin nibagħtu lill- Unjoni Ewropea.

Min hu serju ma jinżlulux tajjeb dawn l-affarijiet għax li toħroġ ilsienek minn hawn sa ħdejn is-Sedja biex b'xi mod lill-Ewropej tipprova tgħidilhom: Ara aħna kemm konna rġiel, tlajna fil-gvern fil-5 ta' Settembru u sa l-1 ta' Jannar diġa' se nkunu erġajna daħħalna l-VAT ...

Qisna qegħdin ngħidulkom: Issa għandkom tpoġġuna fuq il-fast track għax rnexxielna nerġgħu mmorru fuq l-istess linja li konna qbadna bejn l-1992 u l-1996.

Fi tliet xhur irnexxielna nagħmlu dan kollu.

(Interruzzjonijiet) Tista' toqgħod hawn, Onor. Gatt, għax illum m'hijiex il-festa ta' San Pawl u m'hawn l-ebda marċ.

(Interruzzjonijiet) Iva, inti fil-festa ta' San Pawl ridt tmur il-marċ allavolja kienet għaddejja seduta parlamentari.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Gatt, jekk jogħġbok żomm l-ordni.

Ma rridx cross-debate.

Kompli, Onor. Farrugia, u jekk jogħġbok żomm mal-mozzjoni li għandna quddiemna.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Għallinqas jien tlajt, Onor. Gatt!

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom ġibu rispett lill-Kamra.

Kompli, Onor. Farrugia.

(Interruzzjonijiet) (Għajjat)

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Sur President, jien m'iniex se noqgħod ngħidlu biex jirtira dak li qal.

Jista' ma jirtirahiex jekk irid!

Għalija no problem għax naf nieħu ħsieb l-affarijiet tiegħi.

THE DEPUTY SPEAKER: Kompli, Onor. Farrugia.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Sur President, din il-mozzjoni ta' proċedura hija mozzjoni ta' gvern li diġa' jinsab fi kriżi, u dan minħabba s-sens ta' paniku, ta' biża' u ta' żlealta' lejn l-istess poplu Malti li poġġiekom fuq il-bankijiet tal-gvern.

Din hi l-verita'.

U tant qed turtakom din il- verita' li f'erbat ijiem filli kontu għaddejjin gas down bl-emendi għall- Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju u filli f'daqqa waħda għamiltu U-turn.

Fejn qatt smajnieha din?

Ara qattx kellna U-turns daqshekk spissi mill- Partit Nazzjonalista?

(Interruzzjonijiet) Aħna bħala Partit Laburista ma kellniex għalfejn noqogħdu nagħmlu U-turns.

(Interruzzjonijiet) Onor. Gonzi, inti l-ewwel bdejt twaqqaf lill-Onor.

George Vella għax għidtlu biex iżomm mal-mozzjoni ta' proċedura imma jien niftakar li meta kien qed isir id-dibattitu fuq is-CET intom ħlief titkellmu fuq l-Unjoni Ewropea m'għamiltux.

(Onor. Membri: Hear, hear) Aqraw id-debates!

Żgur li fid- diskussjoni ma ffokajtux fuq is-CET għax l-aċċent kien fuq ir- relazzjonijiet ma' l-Unjoni Ewropea.

(Interruzzjonijiet) Allura inti bilfors ma qrajthomx dawk id-debates!

Allura bħalma inti għidtli li ma qrajtx il-mozzjoni ta' proċedura sew, jien ma nistax ngħidlek li inti ma qrajtx id-debates dwar is-CET?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Trid taqrahom id-debates ta' dak iż-żmien?

Ejja aqrahom!

Hawnhekk qegħdin, ejja aqrahom!

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Jien kont nippresjedi dawk id-debates, jiġifieri naf x'qed ngħid.

Kemm ħlejtu sigħat titkellmu fuq l-Unjoni Ewropea u meta ġejtu għas-suġġett bqajtu lura!

(Interruzzjonijiet) Iva, bqajtu lura meta ġejtu biex titkellmu fuq it-taxxa tas-CET għax kontu tafu li dik il-liġi kienet se terġa' tagħti ħajja lill-industrija Maltija, bħalma fil-fatt għamlet.

Mhux talli hekk imma talli meta daħlet il-liġi tas-CET, sakemm spiċċajna mill-gvern minħabba raġunijiet li jafhom il-poplu Malti kollu ...

Għax il-poplu llum kollox jaf, anke kemm aħna konna serji meta konna fil- gvern.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Dan huwa kollu out of order.

Ġibu in order dan id- diskors.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

MEMBRU: Issa m'għadekx l-iSpeaker tal-Kamra!

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Sur President, irrid il-ħin li qed jaħluli.

(Interruzzjonijiet) Meta aħna daħħalna s-CET in-numru tas-self-employed tela' ħafna iktar minn meta kienet ġie introdotta l-VAT.

Dik hi l-verita'.

L-Onor.

Gavia Gulia jista' jgħidilkom dan hu stess mill-istatistika li għandu quddiemu.

(Interruzzjonijiet) Din il-mozzjoni ta' proċedura hi negattiva għax biha lill-poplu Malti ma nistgħux nispjegawlu dan kollu, mhux imbilli jiġi l-Kap tal-Kamra u jippreżentalna mozzjoni ta' din il- kwalita' u jiġi jgħidilna: Isma', inti 40 minuta għandek!

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Farrugia, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Membru jkompli għaddej bid- diskors tiegħu.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nipproponi li l-Onor.

Anġlu Farrugia jkompli jinstema'.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

RITA LAW: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Anġlu Farrugia jkompli jitkellem.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra.

ONOR.

ALFRED SANT: Point of order, Sur President!

Niġbidlek l- attenzjoni li daqq nofsinhar.

THE DEPUTY SPEAKER: Is-seduta tibqa' sejra.

(Interruzzjonijiet) Il- Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, aħna għalissa għadna mexjin skond l- ordnijiet permanenti ta' din il-Kamra u mhux skond il-mozzjoni ta' proċedura li qed niddiskutu u li tirregola dak li għad irid jiġri.

Peress li l-mozzjoni ta' proċedura għadha quddiem il-Kamra, jiġifieri għadha m'hijiex adottata, allura skada l-ħin ta' din is-seduta u għalhekk għandna naġġornaw.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, din is-seduta hija regolata b'dik il-mozzjoni ta' proċedura li tirregola d-dibattiti kollha li bdew isiru mill-mument li beda jiġi diskuss il-budget sal-mument li nispiċċaw id- diskussjoni fuq l-estimi ġenerali.

(Interruzzjonijiet) Ippermettuli ftit.

Iva, is-seduta ta' dalgħodu hija regolata b'dik il-mozzjoni ta' proċedura, li fost affarijiet oħra tgħid li din il-Kamra tista' tiltaqa' fid-9.00 a.m. iżda pero' ma tistabilixxiex il-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol.

(Interruzzjonijiet) Ippermettuli ftit għax naħseb li mhux sew li naqbdu nparlaw mingħajr ma nagħtu ċans lil dak li jkun jitkellem.

Il-ħin ta' l- interruzzjoni tax-xogħol huwa stabilit mill-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra stess u fil-fatt l-Ordni Permanenti Nru. 9 jgħid preċiżament li:

"Il-ħin stabilit għall-interruzzjoni tax-xogħol ikun id-9.00 p.m. kemm- il darba l-Kamra ma tkunx ordnat xort'oħra."

Jiġifieri din is-seduta ssejħet għad-9.00 a.m. in forza tal-procedure motion u l-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol huwa fid-9.00 p.m.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, hija xi ħaġa ċara li l-proċedura li rrifera għaliha l-Onor.

Gonzi għandha x'taqsam biss mas-seduti li qed isiru dwar l-estimi ġenerali.

Issa din is-seduta m'għandhiex x'taqsam ma' l- estimi ġenerali imma għandha x'taqsam max-xogħol tal-parlament u għalhekk għandha tiġi regolata skond in-normi u l-istanding orders normali ta' dan il-parlament, fosthom li tispiċċa f'nofsinhar.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, nerġa' nirripeti li l-bieraħ il- Kamra aġġornat għad-9.00 a.m. imma naħseb li qabel xejn ikun aħjar jekk nispjegaw x'inhu aġġornament.

Aġġornament huwa mozzjoni li titressaq quddiem din il-Kamra u mbagħad meta tgħaddi nofs siegħa ta' diskussjoni l- Kamra tiġi aġġornata - il-bieraħ ma kienx hemm dik in-nofs siegħa diskussjoni tas-soltu għaliex il-procedure motion tal-budget tirregola li ma jkunx hemm dik in-nofs siegħa - u peress li l-istanding orders jgħidu li l-ħin ta' l-interrruzzjoni tal-Kamra huwa fid-9.00 p.m., allura din is- seduta għandha taġġorna fid-9.00 p.m.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, għalija l-kollega tiegħi qed jinterpreta l-ordnijiet permanenti b'mod stramb.

Huwa veru li Ordni Permanenti Nru. 9 jgħid li l-ħin stabbilit għall-interruzzjoni tax-xogħol huwa fid-9.00 p.m. imma mbagħad wieħed irid iħares ukoll lejn il-prassi ta' din il-Kamra.

Safejn naf jien biex fi żmienna sabiex konna nagħmlu seduti li jibqgħu sejrin sad-9.00 p.m. kien ikollna nagħmlu mozzjoni ta' proċedura, kif qed isir illum.

Jien nemmen u nifhem li bħalissa x-xogħol tal-Kamra m'huwiex regolat mill-mozzjoni ta' proċedura li għandna quddiemna bħalissa imma mill-mozzjoni ta' proċedura li l-kollega tiegħi ressaq u li ġiet approvata fl-4 ta' Diċembru - u fiha m'hemm indikat imkien li se jkun hemm xi seduti li se jibqgħu sejrin sad-9.00 p.m., anzi hemm imsemmi li seduta m'għandhiex tieħu iktar minn tliet sigħat u għandha tispiċċa fil-ħin li hemm imniżżel imma l-Kamra xorta tista' tiltaqa' biex isir xogħol ieħor tal-gvern - u allura ma nistax nifhem minn fejn l-Onor.

Gonzi qed jaqlagħha li s-seduta għandha tibqa' sejra sad-9.00 p.m. Dan huwa proprju d- dibattitu li għamilna meta aħna konna ressaqna mozzjoni proċedurali f'dan is-sens u konna ġejna mgħajrin fuqha.

Allura għalfejn kien sar dak id- dibattitu kollu dak iż-żmien?

Sur President, suppost illum is-Sedja waqqfet id-dibattitu f'nofsinhar, bħalma għamlet il-bieraħ, għax dak huwa l-ħin normali ta' l-interruzzjoni tax-xogħol.

Irridu niftakru li llum aħna m'aħniex qed nagħmlu diskussjoni fuq l-estimi ġenerali imma fuq mozzjoni ta' proċedura li tressqet min-naħa tal-gvern u d-dibattitu f'seduta normali jieħu sa nofsinhar.

Madanakollu issa sta għas-Sedja biex tiddeċiedi.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, jekk tippermettili nixtieq niġbed l- attenzjoni li l-mozzjoni ta' proċedura li tressqet fl-4 ta' Diċembru, 1998 u li qed tirregola d-dibattiti li jsiru waqt li jkunu qed jiġu diskussi l- estimi ġenerali hija maqsuma fi tnejn, għax għandha parti bil-heading "Provvedimenti Ġenerali" u għandha parti oħra intestata "Estimi Ġenerali 1999".

Issa hawnhekk irrid nagħmel parentesi u ngħid li din il-mozzjoni ta' proċedura hija kkopjata minn procedure motions oħra li saru s-sena li għaddiet, sentejn ilu u anke tliet snin ilu, jiġifieri hawnhekk ma sar xejn ġdid.

Ta' min jgħid li taħt it-titlu "Provvedimenti Ġenerali" hemm stabilit li l-Kamra tista' tiltaqa' fi ġranet oħra biex tagħmel xogħol ieħor tal-gvern li m'huwiex xogħol finanzjarju u dik il-mozzjoni ta' proċedura qiegħda magħmula b'tali mod u manjiera li tippermetti lill-gvern illi matul il-perijodu ta' żmien li jkun qiegħed jiġi diskuss il-budget ikun jista' jagħmel xogħol ieħor.

Issa l-Onor.

Vella jaf ukoll - jekk jidhirlu li dan li se ngħid issa jrid jikkoreġih jista' jagħmel dan pero' jien għandi t-transcripts hawnhekk u nista' nurihomlu - li fil-laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal- Kamra li saret fit-30 ta' Novembru - meta jien kont tlabt li nibdew id- diskussjoni fuq l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju u n-naħa ta' l- oppożizzjoni nsistiet li nimxu mal-proċedura tas-seven day notice - f'mument minnhom jien ġbidt l-attenzjoni għall-procedure motion ta' l- estimi ġenerali u għidt li teknikament jien nista' nagħmel seduta li fiha jittieħed il-vot ta' l-estimi u fuq l-aġenda npoġġi wkoll xogħol finanzjarju ieħor tal-gvern biex meta jittieħed il-vot ta' l-estimi s- seduta tkun tista' tkompli.

Fil-fatt din il-procedure motion tgħid li mbagħad is-seduta tkun tista' tkompli sakemm jitlesta xogħol ieħor tal- gvern.

Imma l-problema hi li filwaqt li l-procedure motion tgħidlek li tista' tagħmel seduta fid-9.00 a.m., jitressqu l-voti tal-budget, il-votazzjoni tittieħed fil-ħin stabilit, jiġifieri fin-12.30 p.m., u mbagħad jitkompla x- xogħol li jkun hemm fuq l-aġenda, imkien m'hemm stabilit il-ħin ta' l- interruzzjoni tax-xogħol.

Għalhekk ma kienx possibbli għalina - u dan jien diġa' spjegajtu waqt il-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra - li nagħmlu seduta li, għall-grazzja ta' l-argument, tispiċċa fil-5.00 p.m. Jiġifieri m'huwiex possibbli għalina li nimxu bil-procedure motion ta' l- estimi ġenerali, nagħmlu seduta fid-9.00 a.m., niddiskutu l-voti partikolari li jkollna quddiemna, isiru n-12.30 p.m., jittieħdu l- votazzjonijiet u u wara ngħaddu għall-item l-ieħor ta' l-aġenda u mbagħad naġġornaw fil-5.00 p.m. Nerġa' nirripeti li dan m'huwiex possibbli għax il- procedure motion li tirregola d-diskussjonijiet dwar l-estimi ġenerali ma tgħidx li seduta tista' taġġorna fil-5.00 p.m. Għalhekk ġaldarba l- procedure motion tal-budget m'hijiex qed tistabilixxi l-ħin ta' l- interruzzjoni tax-xogħol, din il-Kamra jkollha bilfors taqa' fuq l- istanding orders.

Issa Ordni Permamenti Nru. 9 huwa ċara daqs il-kristall u jgħid li:

"Il-ħin stabilit għall-interruzzjoni ta' xogħol ikun fid-9.00 p.m. kemm-il darba l-Kamra ma tkunx ordnat xort'oħra."

Għalhekk il-pożizzjoni hija sempliċi ħafna.

Is-seduta ta' dalgħodu qiegħda tissejjaħ wara l-aġġornament tal-bieraħ in forza tal-procedure motion li tirregola d-dibattiti kollha sakemm jitlesta x-xogħol finanzjarju tal- gvern, liema procedure motion m'hijiex qed tistabilixxi l-ħin ta' l- interruzzjoni tax-xogħol ta' seduta li tissejjaħ is-Sibt fid-9.00 a.m., bħal fil-każ ta' llum, u għalhekk trid bilfors taqa' fuq l-istanding orders li jgħidulek li l-ħin stabilit għall-interruzzjoni tax-xogħol huwa fid-9.00 p.m.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, huwa inutili li noqogħdu nitkellmu b'ħafna verbożita' biex naħbu l-fatti u nipprovaw inħawdu l-imħuħ tan-nies.

Il-mozzjoni proċedurali li qed jagħmel riferenza għaliha l-kollega tiegħi tgħid hekk:

"Illi fis-seduti kollha li għandhom x'jaqsmu ma' l-Estimi Ġenerali 1999 jew l-Estimi Supplimentari 1998 jista' jsir xogħol ieħor tal- gvern, inklużi mozzjonijiet u riżoluzzjonijiet, ...".

Issa, Sur President, din is-seduta tal-lum m'għandhiex x'taqsam ma' l- estimi ġenerali għax din hija seduta ad hoc.

Aħna dalgħodu m'għamilna l- ebda xogħol finanzjarju u l-mozzjoni ta' proċedura tgħid li rridu ngħaddu għax-xogħol kollu li jkun jidher fuq l-aġenda wara li jkun spiċċa x-xogħol finanzjarju.

Hawnhekk dan m'huwiex il-każ u tant hu hekk li l-bieraħ, meta konna qed niddiskutu l-liġi tal-VAT, is-Sedja waqqfet id-diskussjoni f'nofsinhar.

Allura l-Onor.

Gonzi għaliex ma qamx il-bieraħ u qal li Standing Order No. 9 jgħid li nistgħu nibqgħu sejrin sad-9.00 p.m.?

Għaliex two weights and two measures?

X'serjeta' hi din li rridu nipprovaw nidħku bin-nies meta l-prassi, li ilha tiġi mħaddma għal żmien twil, hija li f'nofsinhar id-dibattitu jrid jieqaf?

Issa rridu noqogħdu nilagħbu bil- karti wkoll?

Din hi s-serjeta'?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, il-ħabib tiegħi m'għandux għalfejn joqgħod jitmasħan.

(Interruzzjonijiet) Din hija kwestjoni proċedurali.

(Interruzzjonijiet) U iva, ħadu għalihom fuq tal-fliexken vojta.

Issa jekk se noqogħdu sejrin hekk il-fliexken se jispiċċaw imxaqqin ukoll!

(Interruzzjonijiet) Allura intom titfgħu l-insulti fuq din in-naħa qisu qatt ma kien xejn u aħna m'għandniex dritt nirreaġixxu.

(Interruzzjonijiet) (Għajjat) X'affarijiet dawn!

(Għajjat)

THE DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom, inżommu l-ordni.

Ikompli Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, din hija kwestjoni sempliċi ħafna.

Is-Sedja għandha quddiemha mozzjoni ta' proċedura u għandha quddiemha wkoll regolament tal-Kamra.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Vella huwa żbaljat meta qed jgħid li din il-mozzjoni ta' proċedura qed tirregola biss is-seduti ta' l-estimi finanzjarji għax, kif għidt diġa', din il-mozzjoni hija maqsuma fi tnejn, provvedimenti ġenerali u estimi ġenerali 1999.

Issa l-iskop għal dan huwa ovvju, Onor. Vella, u se ngħid għaliex.

Skond l-istanding orders tagħna suppost li fil-ġranet allokati għal xogħol finanzjarju - li huma limitati ħafna għax suppost li x-xogħol finanzjarju jsir f'ċertu numru ta' ġranet limitati - ma jista' jsir l-ebda xogħol ieħor u għalhekk kull gvern, wieħed wara l-ieħor, ippreżenta mozzjoni ta' proċedura biex ibiddel dawk l-istanding orders antikwati ħalli b'hekk jippermetti lilu nnifsu l-flessibbilta' li waqt li jkun għaddej bil- voti finanzjarji u bil-budget ikun jista' jagħmel ukoll xogħol ieħor.

Dan huwa l-iskop kollu tal-mozzjoni ta' proċedura u dan huwa preċiżament dak li konna qed nagħmlu dalgħodu u li għamilna l-bieraħ, bid-differenza li skond l-istanding orders il-ħin ta' l-aġġornament għal din is-seduta jrid ikun bilfors fid-9.00 p.m. (Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, jien se nibqa' nsostni l-punt li għamilna aħna u għalhekk nitlob ruling f'dan ir-rigward.

Nerġa' ngħid li l- bieraħ f'dan il-parlament kellna xogħol li waqaf f'nofsinhar u li d- diċitura li hija wżata fil-mozzjoni ta' proċedura li tirregola d- diskussjoni fuq l-estimi ġenerali tant hi ċara li trid tkun veru flixkun imtaqqab biex taqbiżlek!

(Interruzzjonijiet) Ħalli nikkwota:

"Illi fis-seduti kollha li għandhom x'jaqsmu ma' l-Estimi Ġenerali 1999 jew l-Estimi Supplimentari 1998 jista' jsir xogħol ieħor tal- gvern, ...".

Nirritjeni li l-bieraħ filgħodu u dalgħodu d-darbtejn konna qed niddiskutu affarijiet li m'għandhomx x'jaqsmu ma' l-estimi ġenerali u għalhekk is- seduta ta' llum suppost li spiċċat fil-ħin li spiċċat il-bieraħ, jiġifieri f'nofsinhar.

ONOR.

MEMBRU: Ħadd m'oġġezzjona min-naħa l-oħra l-bieraħ!

(Interruzzjonijiet) (Għajjat)

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Kamra hija sospiża għal ftit minuti.

F'12.01 p.m. il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet fis-12.55 p.m.

RULING

MR SPEAKER: Il-punt imqajjem mill-Onor Alfred Sant, Kap ta' l- Oppożizzjoni, hu li l-f'nofsinhar skada l-ħin tad-diskussjoni u l-Kamra kellha tiġi aġġornata.

L-Ordni Permanenti Nru 9 jgħid li:

"Il-ħin stabilit għall-interruzzjoni ta' xogħol ikun fid-9.00 p.m. kemm-il darba l-Kamra ma tkunx ordnat xort'oħra."

Ġaladarba l-Kamra ma ordnatx xort'oħra, la permezz tal-Mozzjoni ta' Proċedura 31 u lanqas permezz ta' xi arranġament jew ftehim ieħor, huwa l- Ordni Permanenti Nru 9 li għandu jirregola l-ħin ta' l-interruzzjoni ta' din is-seduta.

Għaldaqstant is-seduta tissokta.

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, dan ir-ruling tant huwa oxxen ...!

(Interruzzjonijet) (Għajjat)

MR SPEAKER: Nitlob lill-Onor.

Farrugia biex ikompli bid-diskors tiegħu.

(Interruzzjonijiet) (Għajjat) Il-Kamra hija sospiża minħabba diżordni.

Fis-12.57 p.m. il-Kamra ġiet sospiża minħabba diżordni u rriżumiet disa' minuti wara.

ONOR.

ALFRED SANT: Point of order, Sur President!

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, on a point of order.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, din in-naħa tal-Kamra tant qed tara r- ruling tiegħek oxxen li jien, l-ewwel wieħed, qed niddikjara sfiduċja personali totali fik.

(Onor. Membri: Hear, hear) Għalhekk din in-naħa tal-Kamra se tressaq mozzjoni ta' sfiduċja fik personali u inti għandek id- dmir li din tressaqha minnufih quddiem il-Kamra.

Aħna se noħorġu minn dan id-dibattitu, Sur President!

(Onor. Membri: Hear, hear) (Għajjat)

MR SPEAKER: Nitlob lill-Onor.

Anglu Farrugia biex ikompli bid-diskors li kien qed jagħmel aktar kmieni.

(Interruzzjonijiet) (Għajjat)

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

(Onor. Membri: No) La m'hawnx iktar rimarki, nistieden lill-Ministru Gonzi biex jgħaddi għall-winding-up.

(Interruzzjonijiet) Jekk jogħġobkom żommu l-ordni.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, ġaladarba m'hawnx iktar rimarki se ngħaddi għall-winding-up ta' din il-mozzjoni ta' proċedura u naħseb li taħt dawn iċ-ċirkostanzi għandi diversi punti x'nagħmel, kemm dwar id-diskorsi li saru f'dan id-dibattitu kif ukoll dwar it-tip ta' reazzjoni li rajna tiġri quddiemna issa.

Irrid ngħid li jien inkompli nimmeravilja ruħi bl- inkonsistenza u bin-nuqqas ta' stima ta' l-oppożizzjoni lejn is-Sedja, lejn dan il-parlament kif ukoll lejn ir-rispett uman tal-membri tan-naħa l-oħra infushom.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Jien niskanta kif filwaqt li meta niltaqgħu fil-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra nisimgħu ħafna diskors bħal:

"Ejjew niddiskutu għax huwa importanti li niddiskutu l-VAT malajr kemm jista' jkun.

Tajjeb li l-gvern fl-aħħar dar u issa qed jaċċetta li għandu jkun hemm id-dibattitu",

u lili jgħiduli biex infittex nagħmel id-dibattitu malajr kemm jista' jkun,

''anke jekk hemm bżonn inlaqgħu l-parlament wara nofsinhar, is-Sibt, il-Ħadd u anke fil-Milied,''

imbagħad meta nippreżenta mozzjoni ta' proċedura quddiem il-Kamra u niddedikaw l-ewwel sagħtejn jew tlieta tas-seduta ta' llum fuq din il- mozzjoni ta' proċedura ħalli immedjatament wara tibda d-diskussjoni tal- VAT, insibu lill-oppożizzjoni - li suppost kellha tkun konsistenti magħha nnifisha u żżomm id-dibattitu fuq din il-mozzjoni ta' proċedura għal siegħa jew sagħtejn biss, ħalli nibdew id-diskussjoni fuq il-VAT malajr kemm jista' jkun - qed tagħmel diskorsi li juruk is-sens ta' filibustering bl- iskop uniku li jittieħed iktar mill-ħin ta' dan il-parlament.

Id-diskorsi li saru dalgħodu suppost li kienu jikkonċentraw fuq il-mozzjoni ta' proċedura li għandna quddiemna llum imma dawn estendew fuq aspetti oħrajn li m'għandhom x'jaqsmu xejn biex imbagħad spiċċajna kellna din ir-reazzjoni min-naħa ta' l-oppożizzjoni kontra s-Sedja, u dan kollu minħabba li skoprew li huma stess ma rrealizzawx li din is-seduta tista' tkompli biex niddiskutu l-VAT.

Wara kollox is-Sedja kulma għamlet fir-ruling tagħha kien li kkwotat ordni permanenti tal-Kamra.

Allura tajba din, għax is-Sedja tibbaża ruling fuq ordni permanenti tal-Kamra, Alla jbierek l-oppożizzjoni tieħu din l- attitudni bla sens li taqbad u toħroġ 'il barra!

Hwnhekk bilfors ikolli nikkonkludi li dan huwa sinjal ċar ta' irresponsabbilta'.

Dan huwa sinjal ċar li dawn in-nies l-ewwel jgħidu ħaġa u mbagħad jagħmlu oħra, li l-ewwel jgħidulek li hemm bżonn li d-dibattitu tal-VAT isir kemm jista' jkun malajr u mbagħad meta tagħtihom is-soluzzjoni jabbandunaw l-awla, itemmu l- funzjoni tagħhom bħala oppożizzjoni f'demokrazija parlamentari f'nofs ta' triq u joħorġu 'l barra.

(Onor. Membri: Hear, hear) Bla ebda dubju din hija konferma ta' l-irresponsabbilta' ta' l-oppożizzjoni.

Issa l- irresponsabbilta' ta' l-oppożizzjoni m'aħniex qed narawha llum tafux, għax l-oppożizzjoni donnha għadha lanqas biss irrealizzat li tliet xhur ilu l- poplu Malti qalilhom: Intom ma mexxejtux tajjeb, mela warrbu minn hemm għax jien irrid li f'dan il-pajjiż jiggverna l-Partit Nazzjonalista.

(Onor. Membri: Hear, hear) L-oppożizzjoni għandha tapprezza, għandha tifhem u għandha tirrispetta l-verdett tal-poplu li lill-Partit Nazzjonalista qablu biex jiggverna hu, u aħna qed niggvernaw u se nkomplu niggvernaw għax għandna l-interess tal-pajjiż quddiem għajnejna.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Dalgħodu x'ħin kont qed nintroduċi din il-mozzjoni ta' proċedura jien ikkwotajt partijiet mid-diskors li għamilt nhar it-Tnejn li għadda - waqt li konna qed niddiskutu l-abbozz ta' liġi li jemenda l-Att dwar il- Protezzjoni ta' l-Erarju - pero' ħallejt biċċa barra.

Fil-fatt ħallejtha barra apposta għax kont qiegħed nittama li d-dibattitu ta' llum kien se jittratta dwar il-mozzjoni ta' proċedura li bħalha kellna diversi fl- istorja ta' dan il-parlament u kollha ħadu seduta waħda - kull mozzjoni ta' proċedura li tressqet quddiem dan il-parlament dejjem ħadet seduta waħda, sia meta kien hemm il-Partit Nazzjonalista fil-gvern u sia meta kien hemm il-Partit Laburista - pero' llum dan ma seħħx għalkemm b'daqshekk ma ġara xejn.

Nhar it-Tnejn li għadda jien spjegajt li jekk tassew irridu nkunu serji u nfittxu l-interess veru ta' dan il-pajjiż u mhux l-interess ta' xi naħa minn din il-Kamra jeħtieġ li nwarrbu kompletament kull partiġjaniżmu politiku u kull fissazzjoni fuq xi sistema ta' tassazzjoni jew oħra u minflok nibdew nisimgħu x'qed jgħidulna n-nies fit-triq, x'qed jgħidulna l- korpi kostitwiti u x'qed jgħidulna l-unions.

Jekk nagħmlu hekk bilfors li ż-żewġ naħat tal-Kamra jaslu biex jaqblu li għandha tidħol is-sistema ta' tassazzjoni tal-VAT u li din għandha tidħol fis-seħħ kemm jista' jkun malajr biex il-pajjiż ikun jaf fejn hu qiegħed, biex ma jibqax imdendel u biex noħorġu kemm jista' jkun malajr mill-istaġnar li sal-lum għadna ma ħriġniex minnu b'riżultat ta' l-iżbalji u tad-deċiżjonijiet ħżiena li ħa l- Gvern Laburista matul is-sentejn li għaddew.

Kulħadd jgħidilna li rridu ndaħħlu s-sistema ta' tassazzjoni tal-VAT malajr kemm jista' jkun biex il- pajjiż jissettilja.

Jien għidt li l-pajjiż ma jistax jibqa' għaddej b'dan is-sulluzzu u li aħna bħala gvern għandna r-responsabbilta' - u jien sostnejt li anke sħabna tan-naħa l-oħra bħala oppożizzjoni - li lil dan il- pajjiż ma nħalluhx għaddej b'dan is-sulluzzu u allura għandna naraw kif nagħmlu biex nagħtuh sistema ta' tassazzjoni ċara li tkun in place ħalli kulħadd ikun jaf fejn hu qiegħed.

Fil-fatt jien għidt ukoll li l-ministru tal-finanzi għamel xi ħaġa mhux tas-soltu meta kien qed jippreżenta l-budget - din semmejtha anke nhar it- Tnejn li għadda - għax flimkien mad-diskors tal-budget ippreżenta l-abbozz ta' liġi tal-VAT li qed jipproponi lil din il-Kamra.

Ta' min jgħid ukoll li l-ministru tal-finanzi qal li meta kkonsulta mal-korpi kostitwiti, mal- unions u mas-setturi involuti, ir-risposta li ngħatatlu kienet - infatti din ġiet pubblikata wkoll fl-istqarrija li ħarġet il-Kamra tal-Kummerċ il- bieraħ jew il-bieraħt lura, jiġifieri issa dan mhux il-gvern biss qed jgħidu imma anke min hu involut direttament fis-sistema ta' tassazzjoni minn filgħodu sa filgħaxija u min hu front liner fit-tħaddim ta' din is- sistema - li l-abbozz ta' liġi dwar is-sistema ta' tassazzjoni tal-VAT jrid jidħol fis-seħħ fl-1 ta' Jannar, 1999.

Jien spjegajt ukoll li l-mira tagħna bħala gvern m'hijiex li ma niddibattux dan l-abbozz ta' liġi u peress li kien hawn min qed jipprova jagħti x'jifhem jew joħloq perception li l-Gvern Nazzjonalista b'xi mod jew ieħor ma riedx jiddibatti dan l- abbozz ta' liġi, jien għamiltha ċara li dan kien messaġġ żbaljat u li kuntrarjament għal dak li kien qed jingħad min-naħa l-oħra, dan il-gvern huwa kommess li jiddibatti dan l-abbozz ta' liġi bl-iktar mod serju fl- interess tal-pajjiż.

Imma jien lill-oppożizzjoni għidtilhom ukoll: Ejjew nipprovaw infasslu skeda ta' dibattitu bejnietna biex niddibattu u nidħlu fid-dettall ta' dan l-abbozz ta' liġi pero' bil-kondizzjoni li dan l-abbozz ta' liġi jiġi fis-seħħ fl-aspetti kollha tiegħu fl-1 ta' Jannar, 1999 għax huwa fl-interess tal-pajjiż stess li jsir hekk.

Mr Speaker, madanakollu r-reazzjoni ta' l-oppożizzjoni kienet waħda ta' tfixkil kontinwu, fejn l-ewwel tgħidlek biex niddibattuha flimkien u mbagħad taqbad u titlaqlek 'il barra; tgħidlek biex tgħidilha xi tkun se tagħmel u mbagħad tirrifjuta li tagħtik l-informazzjoni dwar kemm għandha kelliema u kemm għandha bżonn ħin biex tiddibatti.

L-iskop ovvju ta' l- oppożizzjoni huwa li tara kif tagħmel biex toħloq il-konfużjoni u tara kif se toħloq mod kif id-dibattitu dwar il-liġi tal-VAT ma jkunx jista' jseħħ ħalli b'hekk tilħaq il-mira tagħha, ċioe' li finalment il-VAT ma terġax titħaddem.

U dan kollu sar minħabba li l-oppożizzjoni għadha m'hijiex qed tirrealizza li tliet xhur ilu l-poplu Malti ta verdett li bih mhux biss ikkundanna l-politika ta' Alfred Sant u tal-Partit Laburista imma wkoll wera r-rieda tiegħu - jgħid x'jgħid l-Onor.

Anglu Farrugia - sabiex il- Partit Nazzjonalista fil-gvern jimplimenta l-programm elettorali tiegħu u jwettaq wieħed mill-ikbar impenji politiċi tiegħu, jiġifieri li pajjiżna jkollu sistema ta' tassazzjoni ġusta u effiċjenti.

Aħna konna ilna ngħidu minn xhur twal qabel l-elezzjoni - u mhux mill-aħħar ħmistax, tliet ġimgħat jew erba' ġimgħat tal-kampanja elettorali, kif ingħad f'din il-Kamra - li sistema ta' tassazzjoni ġusta u effiċjenti għal pajjiżna kellha tkun il- VAT, wara li naturalment din tiġi rtokkata u mibdula f'ċerti aspetti tagħha minn dik il-liġi li kienet għaddiet minn dan il-parlament fl-1994.

Issa llum anke smajna diskors mill-Onor.

George Vella fejn, hawnhekk ukoll, matul dan id-diskors daħal fil-mertu tas-sistema tal-VAT.

Qagħad jikkritikaha u ma nafx x'ma semmiex u kemm qal affarijiet li wara kollox kellhom jintqalu matul id-dibattitu dwar il-liġi tal-VAT u mhux matul id- dibattitu tal-mozzjoni ta' proċedura - għax kieku l-Onor.

Membru qalilna li nistgħu nibdew id-diskussjoni tal-VAT u kien jagħmel dak id-diskors matul id-dibattitu tal-VAT, almenu kien ikun jagħmel sens dak id-diskors - pero' l-punt tiegħi huwa li jekk wieħed jaqta' barra d-diskors kollu li ma kellu x'jaqsam xejn mal-mozzjoni ta' proċedura jsib li dan semma xi ħaġa għal darba darbtejn u anke tlieta - fil-fatt din jien smajtu jsemmiha anke waqt il-laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra li saret nhar it-Tnejn li għadda - li biha donnu qiegħed il-ħin kollu jimplika li dan il-gvern huwa b'xi mod jew ieħor kommess ma' xi ħadd - u l- implikazzjoni min-naħa ta' l-Onor.

Vella hija li dan il-gvern huwa kommess ma' l-Unjoni Ewropea - li ndaħħlu din il-liġi bilfors fl-1 ta' Jannar, 1999.

Issa din jien diġa' pprovajt nispjegahielu fil-Kumitat Permanenti dwar ix- Xogħol tal-Kamra - u se nerġa' nirripetiha llum hawnhekk - li l-uniku mpenn li għandu dan il-gvern huwa mal-poplu Malti għax huwa l-elettorat stess li għabbiena b'dan l-inkarigu.

Dan hu l-uniku mpenn.

Aħna m'għandna mpenn ma' ħadd.

Aħna ma ntrabatniex ma' l-Unjoni Ewropea li se ndaħħlu l-GET jew li se ntellgħu r-rata tas-sisa għal 21% fuq il-prodotti manifatturati hawn Malta.

Aħna ma ntrabatniex b'dawn it-tip ta' affarijiet imma ntrabatna biss mal-poplu Malti u għidnielu: Isma', jekk nitilgħu aħna fil-gvern se nerġgħu ndaħħlu sistema ta' tassazzjoni li tkun ġusta, li tkun effiċjenti u li lil dan il-pajjiż għandha terġa' tagħtih bażi soda fuq xiex huwa jkun jista' jibni t-tassazzjoni u l-finanzi tiegħu.

Dak hu li wegħidna aħna.

Din jien ma nafx kemm-il darba rripetejthielu waqt il-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra u llum erġajt għidtha hawnhekk.

Din in-naħa m'għandha l-ebda commitment ma' ħadd ħlief mal-poplu Malti.

Anzi jien jien immur pass iktar 'il quddiem minn hekk u ngħid li din in-naħa m'għandha l- ebda commitment ma' ħadd ħlief ma' dak li huwa fl-interess nazzjonali ta' dan il-pajjiż, kif qed jirrealizza l-poplu Malti stess.

Mr Speaker, imbagħad fost affarijiet oħra l-Onor.

Vella fid-diskors tiegħu qal ukoll: Għalfejn ħass li kellu jressaq din il-procedure motion il-gvern?

Wara kollox din il-problema mhux hu ħoloqha!

X'jiġifieri li din il-problema ħloqnieha aħna meta aħna għamilna sforz ġenwin u kontinwu biex nipprovaw insibu mod kif nistgħu niddibattu dan l-abbozz ta' liġi u nkopru l-affarijiet li hemm bżonn?

Li kieku għallinqas kien hemm xi forma ta' koperazzjoni min-naħa ta' l-oppożizzjoni jien konvint li konna nsibu mod u manjiera kif id-dibattitu jkun jista' jsir b'mod li jaqdi lil kulħadd.

Imma li l-Onor.

George Vella issa jiġi jgħidilna li aħna ħloqna xi forma ta' problema meta kien hu stess ...

Jien dalgħodu stess ikkwotajtu - u hu ma meriehx dan id-diskors - meta waqt laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar ix- Xogħol tal-Kamra qalli: Mhux intom fil-gvern!

Mela mexxu intom!

L- importanti hu li d-dibattitu fuq il-VAT jibda malajr.

Fil-fatt hu kien anke wasal biex qalli: Toqgħodx tistenna l-procedure motion lanqas imma ibda d-dibattitu mill-ewwel.

L-Onor.

Vella stess fil-laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra - u din qiegħda rreġistrata - qalli: Nhar il-Ġimgħa għandek il-vojt u għalhekk tista' tibda d-dibattitu fuq il- liġi tal-VAT dakinhar.

Aħna hekk għamilna, anzi mhux talli bdejna d- dibattitu fuqha mill-ewwel imma talli mbagħad komplejna nipprovaw nirregolaw ħalli kulħadd ikun jaf kif se jifrex id-dibattitu fuq il-ġranet li ġejjin.

Imma madanakollu llum l-Onor.

Vella jiġi hawnhekk u jgħidilna li ħloqna din il-problema aħna stess.

Dan apparti li tkaża bina għax fil- procedure motion qed ngħidu li hemm ħames sigħat biss riżervati għal din in- naħa.

L-Onor.

Vella qal hekk: Qed taraw kemm dan il-gvern ma jridx jagħti kas id-diskors li se tagħmel l-oppożizzjoni!

Issa kif għidt fl- introduzzjoni tiegħi għal din il-mozzjoni ta' proċedura, milli jidher il- Partit Laburista u d-deputati Laburisti qed jirraġunaw b'mod kompletament differenti meta jkunu fuq in-naħa l-oħra minn meta jkunu fuq din in-naħa.

Jien bħalissa għandi quddiemi x'kien ġara fid-dibattitu tal-liġi tas-CET imma forsi qabel ikun aħjar jekk niftiehmu x'aħna ngħidu għall-benefiċċju ta' kulħadd.

Matul is-sentejn li għaddew, meta pajjiżna kien taħt Gvern Laburista, prim ministru kien hemm l-Onor.

Alfred Sant u bħala viċi prim ministru kien hemm l-Onor.

George Vella, li kien ukoll kap tal-Kamra.

F'Mejju ta' l-1997 il-Gvern Laburista ġie quddiem din il-Kamra biex isir dibattitu fuq liġi li tant kienet ġdida li ħadd ma kien jaf eżattament minn fejn inħolqot u liema tip ta' mostru kienet se tkun.

Għax minkejja n-numru ta' laqgħat u ta' diskussjonijiet li suppost kienu qed isiru mas-setturi kollha u minkejja x-xandiriet kollga bit-televiżjoni kulħadd kien baqa' jagħmel il-mistoqsijiet fuq din il-liġi għax tweġiba ċara għalihom ħadd ma kellu.

Biex tkompli tagħqad, sadanittant kienet tħabbret ir-riżenja tal- ministru tal-finanzi wkoll u ironikament, filwaqt li l-prim ministru ta' dak iż-żmien kien qal li l-ministru tal-finanzi kien irringrazzjah talli għenu biex ifassal il-liġi tas-sisa, skoprejna li fil-verita' dan ma tantx kien favur dik il-liġi tas-sisa, anzi fil-fatt kien jemmen li l-aħjar sistema għal dan il-pajjiż hija s-sistema tal-VAT.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Imma insomma, huwa fatt - għax dan ġie ċċekkjat u min irid jista' jiċċekkjah ukoll - illi d-dibattitu fuq il-liġi tas-sisa, kemm f'dak li għandu x'jaqsam mat-Tieni Qari kif ukoll f'dak li għandu x'jaqsam ma' l- istadju tal-Kumitat, kien mifrux fuq jumejn.

Biex inkun preċiż kienu saru żewġ seduti fuq dik il-liġi, is-Seduta Nru. 71 u Seduta Nru. 72.

Ikun interessanti li wieħed jgħid ukoll li d-dibattitu fit-Tieni Qari ta' dak l- abbozz ta' liġi - preċiżament kien sar fis-26 ta' Mejju, 1997 - b'kumbinazzjoni għall-grazzja tal-ħanin Alla b'kollox kien dam sejjer ħames sigħat, bl-interventi tal-kelliema tal-gvern u ta' l-oppożizzjoni.

Iva, dibattitu fuq it-Tieni Qari ta' abbozz ta' liġi ġdid u kkomplikat b'tali mod li ħadd ma seta' jifhem li dam ħames sigħat għaddej.

U min tkellem f'dawk il-ħames sigħat, Mr Speaker, ħalli l-Onor.

Anglu Farrugia jkun jafhom dawn l-affarijiet ukoll?

Jien lill-Onor.

Farrugia għalhekk għidtlu biex imur jiċċekkja l-affarijiet qabel ma jaqbad u jitkellem.

Wara kollox jien lil tan-naħa l-oħra dejjem nismagħhom jgħidu li huma jifformaw partit li jemmen fil-verita' imma meta wieħed jibda jfittex din il-verita' ma jsibha mkien.

Imma issa ħalli nkompli b'dak li kont qed ngħid.

F'dan il-famuż dibattitu tat-Tieni Qari dwar l-abbozz ta' liġi tkellmu ħamsa min-nies.

Tafu min kienu dawn il-ħamsa min-nies?

Kienu l-Onor.

Alfred Sant, li dak iż-żmien kien prim ministru u kien introduċa dik il- liġi huwa stess.

Issa jien ma nafx kif liġi ta' tassazzjoni jippilotaha l- prim ministru u mhux il-ministru tal-finanzi.

ONOR.

MEMBRU: Għax wara r-riżenja ta' Lino Spiteri l-inkarigu ħadu hu għax il-frejjeġ hu jaf jagħmilhom!

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mela kont qed ngħid li tkellem l-Onor.

Alfred Sant u mmedjatament warajh kien tkellem ix-shadow minister tal-finanzi, li dak iż-żmien kien l-Onor.

John Dalli, u li għall-informazzjoni tal-Kamra kien dam jitkellem 85 minuta.

Issa jien għandi kopja tad-diskors li kien għamel l-Onor.

Dalli u għalhekk nista' ngħid li m'hu veru xejn dak li qal l-Onor.

Anglu Farrugia, li ħlief fuq l-Unjoni Ewropea ma tkellimx.

Il-verita' hi li l-Onor.

Dalli dakinhar tkellem tajjeb u fil-fatt avża lill-Gvern Laburista bil-quddiem li l-liġi tas-CET kienet se tisfrondalu l-Kaxxa ta' Malta.

Kien qallu: Oqgħod attent għaliex fi żmien sena se jkollok tara minn fejn se ġġib Lm50 miljun oħra.

(Onor. Membri: Hear, hear) Dak li kien qal l-Onor.

Dalli f'85 minuta ta' diskors ta' sustanza.

Dak id- diskors ma kien fih ebda sens ta' filibustering iżda dakinhar in-naħa tal- gvern kienet preokkupata li l-oppożizzjoni kienet se tuża t-tattika tal- filibustering, tant li kienu għamlu mozzjoni ta' proċedura li kienet tippermetti diskussjoni li tibda fid-9.00 a.m. u tibqa' sejra sa nofsillejl għaliex il-ħsieb tagħhom wara dan kollu kien: Ħalli naqtgħulhom nifishom, ħallihom ħalli jgħidu!

Hekk jew hekk ħadd m'hu qed jagħti kas!

Imma aħna, bħala oppożizzjoni serja, għaliex konna qegħdin tassew infittxu dak li huwa verament fl-interess tal-pajjiż, iddeċidejna li nagħmlu intervent ta' sustanza biex nipprovaw niftħu għajnejn il-gvern u anke biex nissuġġerulu kif is-sistema għandha tiġi mtejba.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Mr Speaker, nixtieq infakkar ukoll - ħalli nsemmiha din ukoll għaliex aħna malajr ninsew - li xahar qabel id-dibattitu tas-CET, jiġifieri f'April ta' l-1997, waqt li kien għaddej dan id-diskors kollu u waqt li kienu qed jitwasslu diversi messaġġi permezz tat-television, l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien kienet ressqet mozzjoni quddiem dan il-parlament sabiex tappella lill-Gvern Laburista li ma jistax ikun li f'pajjiżna nibqgħu niġġieldu fuq is-sistema ta' tassazzjoni li għandna nħaddmu.

Aħna għidnielu li m'għandhiex tiddaħħal il-politika partiġjana fis-sistema ta' tassazzjoni għaliex dik hija għodda importanti għall-pajjiż, sia meta jkun hemm Gvern Nazzjonalista u sia meta jkun hemm Gvern Laburista.

Dakinhar l- oppożizzjoni kienet qalet ukoll li ma jistax ikun li qatt xi darba noħolmu li se niġbdu investiment barrani lejn pajjiżna sakemm ma tkunx deċiża s- sistema ta' tassazzjoni li għandna nħaddmu.

Għalhekk għidna li l-aħjar ħaġa li għandna nagħmlu hija li npoġġu rasna ma' xulxin u nipprovaw insibu sistema ta' tassazzjoni li tkun aċċettabbli u teknikament tajba - u mhux politikament tajba - biex tagħti lil dan il-pajjiż dak li għandu bżonn.

Fil-fatt aħna bħala oppożizzjoni x'konna għamilna?

Il-kap ta' l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien, li llum huwa l-Prim Ministru, kien ippreżenta mozzjoni quddiem dan il-parlament proprju biex jipprova jressaq lill-gvern lejn sitwazzjoni li biha s-sistema ta' tassazzjoni tiġi rranġata b'tali mod u manjiera li jkun hawn consensus nazzjonali fuqha u b'hekk inkunu solvejna din il-problema darba għal dejjem.

Għalhekk il- ħsieb ta' l-Oppożizzjoni Nazzjonalista dak iż-żmien ma kienx li taqbad u ssib skuża biex toħroġ 'il barra minn din il-Kamra billi twaħħal f'ruling jew ieħor u tfarfar minn fuq spallejha l-problemi li kien qed jiffaċċja l- pajjiż.

Kieku riedna stajna għamilna hekk ukoll imma l-maturita' u r- responsabbilita' lejn pajjiżna m'huwiex dan li jitolbu minna.

X'differenza minn dak li qed naraw jiġri llum!

Dalgħodu l-oppożizzjoni qabdet, ħarġet 'il barra u abbandunat ir-responsabbilta' nazzjonali tagħna, mentri l- Oppożizzjoni Nazzjonalista kienet preżentat mozzjoni lil dan il-parlament u qalet lill-gvern ta' dak iż-żmien: Ħalli ngħinek tirranġa l-abbozz ta' liġi li qed tippreżenta.

Dawn huma l-proposti u aħna lesti li niktbulek l- emendi għal dan l-abbozz ta' liġi u nivvotaw miegħek.

Hekk konna għidnielu aħna lill-Gvern Laburista dak iż-żmien, imma naħseb li lkoll bqajna niftakru x'kien ir-riżultat ta' dan kollu għax, peress li dik il-mozzjoni kienet ġiet iffirmata mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni u minħabba li dakinhar l-Onor.

Fenech Adami kien ma jiflaħx u minfloku kien qam biex jitkellem l-Onor.

John Dalli, is-shadow minister tal-finanzi, kien qam plejtu sħiħ.

Fil-fatt dakinhar kien qam il-prim ministru ta' dak iż- żmien, l-Onor.

Alfred Sant, u sostna li, skond hu, ladarba membru parlamentari jiffirma mozzjoni jkun irid bilfors jagħmel dak id-dibattitu hu u ma jistax iqabbad lil ħaddieħor.

Jien niftakar li min-naħa tiegħi kont qomt, dort fuq Madam Speaker u għidtilha: Jaħasra, Madam Speaker, din hija xi ħaġa sempliċi ħafna.

Għalfejn dan il-plejtu kollu meta hemm standing order żgħira - u kkwotajtielha - li tgħid li kull deputat ta' din il-Kamra jista' jinkariga lil deputat ieħor biex jagħmillu xogħlu!

Madanakollu dak iż-żmien Madam Speaker kienet issospendiet, daħlet ġewwa u wara li reġgħet ħarġet tat ruling fejn ma kkwotatx l-Ordni Permanenti Nru. 9, bħalma għamlet is-Sejda llum, imma ddeċidiet li min jippreżenta mozzjoni hawnhekk irid ikun preżenti personalment jew fiżikament hu, anke jekk ikun ma jiflaħx.

Issa minflok ma l-Oppożizzjoni Nazzjonalista kienet qabdet, infexxet fis- Sedja u għamlet plejtu sħiħ, il-kap ta' l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien kellu jaqdi dmiru lejn il-pajjiż billi jiġi hawnhekk ma jiflaħx u jagħmel l- intervent tiegħu.

(Onor. Membri: Hear, hear) Ma qgħadniex indaħħlu lis- Sedja fin-nofs - fuq kollox is-Sedja qiegħda hemm biex tirregola l- proċedura - imma l-kap ta' l-oppożizzjoni kien ġie hawnhekk, qeda dmiru, komplejna bid-diskussjoni tal-mozzjoni u mbagħad aħna ħadna l-pożizzjoni tagħna u b'riżultat t'hekk l-arranġament tal-pairing kien tar.

Dan kien ir- riżultat ta' l-istil ta' kattiverja, stil fejn ma tfittixx dak li verament huwa fl-interess tal-pajjiż imma tfittex biss l-interess politiku.

Issa meta tagħmel hekk jien ngħid li tkun qed tfittex sal-ponta ta' mnieħrek għaliex in the long run dak li tkun qed tagħmel ikun jista' jiswielek ħafna deni għall-quddiem.

Fil-fatt dan tant jista' jiswa deni li wara biss sena u nofs l-Onor.

Alfred Sant tilef il-gvern li kellu f'idejh u tilfu għaliex kien mibni fuq dan it-tip ta' ħsieb żbaljat li ma jwasslek imkien jekk ma jkollokx il-kuraġġ li f'mumenti diffiċli tfittex dak li verament huwa fl- interess tal-pajjiż u mhux dak li jidhirlek li huwa fl-interess ta' dak il- mument politiku partiġjan tiegħek.

Mr Speaker, iktar kmieni kont qed nispjega - għax ġieli bilfors ikollok tagħmel parentesi u ssemmi xi punti oħra importanti - li fl-istadju tat- Tieni Qari ta' l-abbozz ta' liġi tas-CET kienu għamlu l-interventi tagħhom erba' kelliema, ċioe' l-Onor.

Alfred Sant, li kien introduċa dak l-abbozz ta' liġi; l-Onor.

John Dalli, li f'diskors ta' 85 minuta kien qajjem il- punti kollha; imbagħad warajh tkellem l-Onor.

Leo Brincat, li kien il- ministru tal-finanzi ta' dak iż-żmien, l-Onor.

Gavin Gulia u fl-aħħar għalaq id-diskors l-Onor.

Alfred Sant.

Għalhekk hawn irrid nerġa' nenfasizza li kien hemm erbgħa min-nies li ddibattew it-Tieni Qari ta' l- abbozz ta' liġi tas-CET, tlieta min-naħa tal-gvern u wieħed min-naħa ta' l- oppożizzjoni, u dan id-dibattitu kien ħa ħames sigħat b'kollox.

Imbagħad immedjatament wara - jiġifieri f'dik l-istess seduta - il-Kamra għaddiet għall-istadju ta' Kumitat ta' l-istess abbozz ta' liġi, u tiftakru x'ġara f'dak l-istadju?

Ħalli nfakkarkom.

Kif kont qed ngħid, dakinhar stess li għadda t-Tieni Qari ta' dak l- abbozz ta' liġi, jiġifieri fis-26 ta' Mejju ta' l-1997, fid-9.00 p.m. kien beda l-istadju ta' Kumitat, liema kumitat kien aġġorna fin-12.30 a.m. - tistgħu taħsbu kemm dak il-ħin kellna moħħna ċar u frisk! - għall-għada 27 ta' Mejju fejn konna komplejna bl-istadju ta' Kumitat u spiċċajna biex fid- 9.18 p.m. - dan il-ħin qed nikkwotah mit-traskrizzjoni tas-seduti tat-Tmien Parlament - għaddejna għat-Tielet Qari ta' dak l-abbozz ta' liġi.

Issa meta tgħodd kemm ittieħed ħin fl-istadju ta' Kumitat issb li kien ittieħed massimu ta' 13-il siegħa u fl-istadju tat-Tieni Qari ttieħdu ħames sigħat, jiġifieri b'kollox biex għaddiet il-liġi tas-CET ttieħdu 18-il siegħa.

Tafu kemm qegħdin nallokaw ħin f'din il-mozzjoni ta' proċedura biex finalment inkunu nistgħu niddibattu l-liġi tal-VAT?

Qegħdin nallokaw total ta' 53 siegħa, xejn anqas.

U hawnhekk bilfors ikolli nagħmel il-punt li din m'hijiex xi liġi ġdida u stramba, li ġiet ivvintata biċċa minn hawn u biċċa minn hemm, imma hija liġi li dan il-pajjiż kien diġa' ħaddem bejn l-1995, l-1996 u l-1997, naturalment wara diskussjoni sħiħa fil-parlament.

Huwa fatt li aħna diġa' għandna l-esperjenza ta' din il-liġi, diġa' għandna l- esperjenza tagħha fil-prattika, diġa' nafu x'inhi u xi tfisser, u mhux aħna d-deputati biss imma anke n-nies tat-triq, apparti li l-elettorat tana l- mandat li nerġgħu nimplimentawha bit-tibdiliet li semmejna fil-programm elettorali.

Mela tajjeb, Mr Speaker, għal-liġi tas-sisa li vvinta l-Onor.

Alfred Sant - bil-komplikazzjonijiet kollha li fiha u li s'issa għadu ħadd ma fehem sal- ġurnata mqaddsa ta' llum - ħadna total ta' 18-il siegħa; u għall-abbozz ta' liġi tal-VAT, li l-prinċipju tiegħu konna diġa' ddiskutejnieh, nafu x'inhu u nafu li ftit fih tibdiliet mil-liġi li konna ressaqna oriġinarjament quddiem dan il-parlament - issa nagħmilha ċara li qed ngħid li ftit fih tibdiliet bħala numru ta' klawsoli u mhux bħala sustanza - se nieħdu 53 siegħa ta' dibattitu, li huma ekwivalenti għal 21 seduta, 12-il seduta minnhom, jiġifieri 30 siegħa, fl-istadju tat-Tieni Qari u 23 siegħa minnhom, jiġifieri bejn wieħed u ieħor disa' seduti, fl-istadju ta' Kumitat.

Allura hawnhekk jien nerġa' ngħid: Imma x'qed jippretendu iktar minn hekk biex jirrealizzaw li dan il-gvern qed jagħmel ħiltu verament ħalli dan il-parlament ikollu l-fakulta' kollha li jiddiskuti?

Li ninżlu għarkubbtejna!

Imma dawn in-nies ma jridux jifhmu li din in-naħa qiegħda hawn bir-responsabbilta' tat-tmexxija tal-pajjiż?

Dawn in-nies ma jridux jifhmu li aħna għandna dmir, u huma magħna wkoll, lejn dan il-pajjiż?

Jekk huma stess kienu qed jgħidulna li jekk hemm bżonn nidħlu anke fil-ġurnata tal-Milied, allura għala qegħdin iġibu ruħhom b'dan il-mod?

Il-poplu żgur li se jikkundannahom għall-inkonsistenza u għall-irresponsabbilta' li wżaw għat-tieni darba f'dawn l-aħħar tliet xhur mal-poplu Malti.

(Onor. Membri: Hear, hear) Issa nixtieq nikkonkludi dan il-winding-up billi nikkummenta fuq żewġ punti żgħar li għamel l-Onor.

Anglu Farrugia, għax anke hawn kien kompletament skorrett.

Mr Speaker, jien f'mument minnhom lill-Onor.

Farrugia across the floor għaddejtlu rimarka mhux biex ninsulentah imma biex darb'oħra jaqraha l- mozzjoni ta' proċedura u mhux jiġi jitkellem fuq il-mozzjoni mingħajr ma jaqraha.

U għaliex qed ngħid li hu milli jidher ma qrahiex din il-mozzjoni ta' proċedura?

Għax, per eżempju, darba minnhom qal: X'jiġifieri li jkollok deputat li jkun irid jagħmel emenda u ma jkunx jista' jagħmilha din?

Imma din minn fejn ġabha l-Onor.

Gonzi?

Minn fejn ġabha din li ma tistax tagħmel emenda?

ONOR.

JOHN DALLI: Għidilhom iġibuhomlna issa l-emendi!

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Hemm x'imkien miktub fil-mozzjoni ta' proċedura li deputat ma jistax jagħmel emenda?

Dan m'hu veru xejn.

Li hemm miktub huwa li l-ministru jista' iressaq emendi u klawsoli ġodda - fil-fatt din hemm bżonn titniżżel f'mozzjoni ta' proċedura - imma ovvjament kull membru għandu l-liberta' li jressaq emenda.

Lili ssorprendieni l-Onor.

Farrugia meta rajtu li ma fehemhiex din, iktar u iktar meta naf li qatta' sentejn bħala president tal-kumitati għax suppost li sa llum tgħallimha l-proċedura li tintuża fl-istadju ta' Kumitat!

Fil-fatt jien bqajt sorpriż ukoll meta smajtu jgħid: Għax waqt it-Tieni Qari deputat qed jingħata 40 minuta biss biex jitkellem u għalhekk forsi mbagħad ikun irid iressaq xi emenda u ma jkollux ċans li jagħmel dan.

Imma x'inhu jħawwad?

L-40 minuta japplikaw għat-Tieni Qari u fit-Tieni Qari ma tressaqx emendi ħlief meta tkun trid tagħmel emenda għall-mozzjoni tat- Tieni Qari nnifisha.

Wisq nibża' li hawnhekk l-Onor.

Membru kien qed iħawwad l-istadju ta' Kumitat ma' l-istadju tat-Tieni Qari, u din jien ma nistennihiex mingħand l-Onor.

Anglu Farrugia, of all people, għax huwa bniedem li għandu esperjenza li jippresjedi kumitat u għalhekk suppost jaf li huwa biss fl-istadju ta' Kumitat li jitressqu l-emendi għal klawsoli partikolari.

Ta' min isemmi wkoll il-plejtu sħiħ li għamel l-Onor.

Farrugia meta beda jgħid li deputat għandu biss 40 minuta biex jitkellem, jiġifieri meta jagħlqu dawk l-40 minuta mbagħad ma jkunx jista' jkompli jgħid dak li għandu jgħid.

Iva, allura l-Onor.

Membru ma fehemx li aħna fil-mozzjoni ta' proċedura qegħdin ngħidu li hemm total ta' 30 siegħa dibattitu li l- gvern qed jirriserva minnhom ħames sigħat biss għalih.

Jiġifieri hemm 25 siegħa ta' dibattitu available għall-membri parlamentari min-naħa ta' l- oppożizzjoni.

U jien għandi nifhem li jekk deputat ikun irid jieħu xi ftit iktar ħin minn deputat ieħor ikunu jistgħu jirranġaw bejniethom kif se jqassmu dawk il-25 siegħa u sta għalihom kif jużawhom u jiddistribuhom.

Aħna veru li ħadna ħames sigħat biss pero' f'ħames sigħat aħna kapaċi nagħmlu l-punti ta' sustanza li għandna nagħmlu - għax il-kapaċita' tintwera anke f'dan is-sens - ħalli d-dibattitu jkun serju u ta' ċertu livell u mhux nispiċċaw nisimgħu diskorsi li ma jkollhom x'jaqsmu assolutament xejn ma' l-abbozz ta' liġi li jkollha quddiemha din il-Kamra.

Mr Speaker, nagħlaq billi ngħid li l-Onor.

Anglu Farrugia qal ukoll li jeħtieġ li dejjem nirrispettaw the rules of the game.

Issa jekk l- oppożizzjoni meta kienet fil-gvern irrispettatx the rules of the game inħalluha għal kull wieħed u waħda minna, membri ta' din il-Kamra.

Għax jien għadni niftakar ix-xeni tar-rules of the game f'din il-Kamra.

Tkun qed tirrispetta r-rules of the game meta tqum minn fuq is-siġġu u tmur tagħti bil-ponn lil xi ħaddieħor li jkun bilqiegħda n-naħa l-oħra tal- Kamra?

Are those the rules of the game?

Għax jekk dawk huma the rules of the game li l-Onor.

Anglu Farrugia qed jirriferi għalihom, jiddispjaċini ngħidlu li they are not our rules.

(Onor. Membri: Hear, hear) Ara aħna, our rules of the game huma l-istanding orders u mhux li noqogħdu niġu hawnhekk biex ninsulentaw lil xi ħadd minn din in-naħa tal-Kamra jew inkella lis-Sedja.

Mr Speaker, jien ma fadallix iktar xi ngħid ħlief li fl-għeluq ta' dan il- winding-up nagħmel appell għas-sens nazzjonali tagħna.

Aħna dalgħodu ġejna hawn biex nagħmlu xi ħaġa proċedurali - nimmaġina li bħalissa l-poplu qed jgħid: Imma dawn x'qed jagħmlu?

X'qed jiġri fil-parlament? - u ġejna hawn biex niddeċiedu flimkien ma' l-oppożizzjoni xi proċedura għandha tintuża biex niddibattu l-abbozz ta' liġi tal-VAT, imma sfortunatament ma stajniex inkomplu niddibattu għaliex qamet pantomina sħiħa fuq il-mozzjoni ta' proċedura.

Fl-opinjoni tiegħi, dan huwa żball min-naħa ta' l- oppożizzjoni li allura jwassalni biex nappella ħalli nżommu s-sens komun u s-sens nazzjonali quddiem għajnejna u nfittxu dak li huwa tassew fl- interess nazzjonali.

Ilkoll kemm aħna għandna nifhmu li l-poplu Malti u pajjiżna nnifsu qed jgħidilna li din il-liġi hemm bżonn li tgħaddi u li tiġi fis-seħħ malajr kemm jista' jkun.

Jiġifieri anke jekk s'issa l- oppożizzjoni għażlet li toħroġ 'il barra f'din il-parti tad-dibattitu, jien nittama li l-oppożizzjoni terfa' r-responsabbilta' tagħha, tifhem ir-rwol tagħha, terġa' tidħol u tipparteċipa fid-dibattitu, kif inhi obbligata li tagħmel f'demokrazija parlamentari, fejn ir-rwol tagħha bħala oppożizzjoni huwa fl-interess ta' kull ċittadin Malti u Għawdxi.

Grazzi, Mr Speaker.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq il-mozzjoni ta' proċedura kif imressqa u moqrija mill-Ministru Gonzi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Il-mozzjoni għaddiet.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR TAXXA FUQ IL-VALUR MIŻJUD

VALUE ADDED TAX BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-11 ta' Diċembru, 1998.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat huwa in possession of the House.

ONOR.

LEO BRINCAT: Mr Speaker, qabel ma nkompli fejn ħallejt nixtieq nirribatti xi ftit punti milli qajjem il-bieraħ l-Onor.

Dalli.

Se nillimita ruħi strettament għall-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna ħalli ma niddevjawx mill-aġenda kif stabilita.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, żommu l-ordni.

Ikompli, l-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: L-ewwelnett naħseb li nħossni fid-dmir li nirribatti l-allegazzjoni li l-Unjoni Ewropea kaxkritna minn stage post għal oħra fi żmien is-CET.

Kif ġie spjegat kemm-il darba pubblikament, fis-sistema tas- CET hemm sisa waħda ta' 15% fuq l-importazzjoni li titħallas fuq il-valur CIF, kemm jekk l-oġġetti jkunu ġejjin mill-Unjoni Ewropea kif ukoll jekk ikunu ġejjin minn pajjiżi oħra.

Anzi bis-sistema tas-CET hemm sensiela sħiħa ta' prodotti li huma eżentati mis-sisa fuq l-importazzjoni, fosthom prodotti ta' l-ikel, mediċini, kotba, affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' l- edukazzjoni, materjal industrijali, oġġetti kapitali, tagħmir industrijali, oġġetti li jintużaw għall-biedja u għas-sajd, oġġetti li huma wżati mil- lukandi u ħafna oġġetti oħrajn.

Taħt is-sistema tal-VAT ħafna minn dawn l- oġġetti kienu jeħlu taxxa ta' 15%, li kienet tinħadem fuq id-dazji tad- dwana u anke fuq dik tal-levies.

Għaldaqstant ir-rata tal-VAT, speċjalment fuq oġġetti importati minn barra l-European Union, fir-realta' kienet ħafna aktar minn 15% u dan ma jiġrix bis-sistema tas-CET.

Il-Ministru Dalli qalilna wkoll li l-Gvern Laburista kien qed ikun imġiegħel mill-Unjoni Ewropea li jimponi anke sisa ta' 15% fuq dak kollu manifatturat lokalment.

Nagħmilha ċara bil-qawwa kollha illi t-triq li qabad il-Gvern Laburista fil-politika tiegħu dwar ir-relazzjonijiet ma' l- Unjoni Ewropea qabadha minn jeddu u ma kien qed jimponihielu ħadd.

Il- politika tal-Gvern Laburista dwar l-Unjoni Ewropea kienet magħrufa minn kulħadd u kienet imsejsa fuq il-ftehim dwar żona ta' kummerċ ħieles.

Dak li kien qed jiġi propost min-naħa tal-Gvern Laburista, jgħidu x'jgħidu tan- naħa l-oħra, kien illi f'medda ta' madwar seba' snin kellha titneħħa ftit ftit is-sistema tal-levies.

Nafu wkoll li Gvern Nazzjonalista preċedenti kien diġa' kkommetta ruħu li jneħħi nofsha sa l-aħħar ta' l-1996.

Bis- sistema tas-CET, prodotti importati mill-Unjoni Ewropea u li fuqhom hemm imposta xi levy ma jeħlux is-sisa ta' 15% fuq l-importazzjoni.

Mela dak li konna qed nipproponu kien illi l-levies jitneħħew gradatament - u dan huwa importanti - u minflokhom tidħol is-sisa ta' 15% fuq il-valur CIF ta' l- oġġetti importati.

B'hekk aħna dehrilna li l-industrija lokali li taħdem għas-suq lokali ma kenitx se tiġi żvantaġġata meta tikkompeti ma' prodotti mhux lokali.

Meta aħna għidna illi prodotti Maltin ma jistgħux jibqgħu vantaġġati għal dejjem kontra prodotti importati mill-Unjoni Ewropea - billi jħallsu anqas taxxa u b'hekk naslu għal level playing field bejn prodotti importati u dawk maħdumin lokalment - konna għamilnieha ċara illi dan kien jgħodd ukoll taħt kwalunkwe ftehim ieħor ma' l-Unjoni Ewropea illi jkun jinvolvi xi forma ta' sħubija - per eżempju, it-triq li qed jaqbad il-gvern tal-lum - bid-differenza illi dak illi kellna f'moħħna aħna kien oġġett illi kellu jseħħ, nerġa' nirrepeti, gradatament.

Dan kien ġie diskuss fit-tul fil- livell ta' task force governattiv li kellna u kellu bħala bażi diversi options f'dokument li kienet ħejjiet għad-diskussjoni l-MDC.

Dan id- dokument, dokument illi wieħed isibu fir-records ta' l-MDC, jismu "Proposed Strategy for a Phased Removal of Levies and the Equalisation of Internal Taxes on Locally Produced Goods and Imported Products".

Li huwa interessanti, Sur President, huwa illi f'kull option li kellu għal konsiderazzjoni - imbagħad il-gvern dawn l-options minn ħamsa, jekk m'inix sejjer żball, kien sussegwentement irriduċihom għal tnejn - il-gvern dejjem enfasizza li kull waħda minn dawn l-options, tkun liema tkun, kellha tidħol pass pass.

Iżda aħna ma waqafniex hemmhekk u naħseb li nkun qed nonqos jekk ma nagħtix il-kwadru kollu biex norbot dan li qed ngħid ma' dak li se ngħid issa.

Fil-proċess ta' ristrutturazzjoni ta' l-industrija lokali li jeħtieġ li jsir - dwar dan suppost jaqbel kulħadd - diġa' kellna f'moħħna fondi permezz tal-privatizzazzjoni, fondi li l-gvern tal-lum allokahom.

Konna anke qed nitolbu fondi mingħand l-Unjoni Ewropea sabiex tingħata għajnuna lill-industrija lokali li tkun teħtieġ xi forma ta' ristrutturar.

Kien għall-istess għan li konna waqqafna l-IPSE, l-istitut illi kellu dan il- għan speċifiku f'moħħu.

Dan ifakkarni ftit fl-atteġġjament tal-Gvern Nazzjonalista fid-disa' snin illi għamel fil-gvern.

Għaliex qed ngħid hekk?

Għaliex minkejja illi l-Gvern Nazzjonalista applika għal sħubija sħiħa fl-1990, jiġifieri l-applikazzjoni Maltija issa ilha pendenti dawn is- snin kollha, qatt ma jidhirli li l-kelma "ristrutturar" kienet xi kelma 'l fuq fl-aġenda politika tal-Partit Nazzjonalista fil-gvern, qatt ma kienet xi ħaġa 'l fuq fil-vokabolarju politiku li jintuża mill-amministrazzjoni Nazzjonalista.

Għaldaqstant jiena nemmen illi b'dak li għamilna fil-gvern biex nintroduċu u nimplimentaw proċess ta' ristrutturar, fi żmien hekk qasir għamilna ħafna iktar affarijiet illi jagħmlu sens b'ritmu ferm iktar mgħaġġel milli għamel il-Gvern Nazzjonalista fid-disa' snin illi kienet ilha pendenti l-applikazzjoni.

THE DEPUTY SPEAKER: Ippermettili Onorevoli.

Skadielek il-ħin u għandek bżonn leave of House biex tkompli tinstema'.

Hemm leave of House?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

LEO BRINCAT: Nirringrazzja lill-Kamra kollha.

Kont qed ngħid, Sur President, li minkejja li ilhom li applikaw dawn is-snin kollha, fil-fehma kritika tiegħi l-Gvern Nazzjonalista qatt ma ta ħlief lip service għall- eżerċizzju ta' ristrutturazzjoni.

Kien Gvern Laburista li minkejja li dam fil-gvern żmien relattivament qasir xorta waħda rnexxielu jagħti ċertu impetus lir-ristrutturar illi l-gvern ta' qabel f'dawk is-snin kollha li kien ilu applikant prospettiv għal sħubija naqas illi jagħmel.

Għalhekk f'dan il-kontest il-kelma "gradatament" dwar it-taxxa fuq prodotti lokali tagħmel sens.

Iva, aħna konna se nneħħu s-sistema tal-levies gradatament u minflokha tiddaħħal gradatament u fuq l-istess medda ta' snin sisa ta' 15% fuq il-factory price ta' prodotti maħdumin f'Malta għal dak li huwa s-suq lokali.

Biex nikkjarifika, tajjeb li ngħid ukoll li minn din it-taxxa tkun trid titnaqqas 15% sisa li tkun diġa' tħallset fuq materjal industrijali li jintuża għall-produzzjoni ta' dawn il-prodotti qabel ma dawn joħorġu mid- dwana.

Għalhekk, Sur President, jiena ma nafx b'liema wiċċ in-naħa tal- gvern jgħajruna fuq il-levies meta Gvern Laburista dejjem baqa' jsostni illi l-levies għandhom jibqgħu u għandhom jitneħħew biss fi żmien seba' snin minn meta jintlaħaq ftehim dwar iż-żona ta' kummerċ ħieles ma' l- Unjoni Ewropea.

Li jmissu ntqal min-naħa l-oħra kien li filwaqt li aħna daħħalna sisa ta' 15% fuq il-valur CIF ta' prodotti importati, ħlisna mill- istess sisa ħafna mill-materjal u ħafna mit-tagħmir industrijali illi jintuża fil-prodotti maħdumin f'Malta għal dak illi huwa s-suq lokali.

Kritika oħra li saret mill-Ministru Dalli fl-opening speech tiegħu kienet illi fi żmienna l-ministeru tal-finanzi kien tilef il-kontroll fuq l- exemption orders.

Jiena ngħid illi l-fatti jirriżultaw mod ieħor għaliex kien hemm liaison stretta bejn l-MDC u d-dwana - apparti minn hekk kien hemm anke standing task force bejn id-dwana, is-CET u l-MDC - tant li kien isir xogħol anke dwar tariffi fuq livell kontinwu u fuq livell konsistenti bejn l-MDC u d-dwana .

Il-ministru staqsiena: Tafu kemm kien hawn letters of intent jiġru fl-idejn?

Jiena naħseb li din il-mistoqsija lanqas għandi għalfejn inwiġibhielu jien għaliex weġibha l-Onor.

Edwin Vassallo li mid- diskors li għamel waqt id-dibattitu fuq il-voti tal-ministeru għas-servizzi ekonomiċi jidher li kkwantifika dawn it-talbiet.

La qed insemmi l-Onor.

Vassallo, bħala kumment nixtieq infakkar daqsxejn f'artiklu li kien kiteb lis-self-employed u lin-negozji ż-żgħar f'"Il- Mument" tal-Ħadd, 16 t'Awissu, 1998, jiġifieri xi tliet ġimgħat qabel l- elezzjoni, fejn kien għażel illi jikteb l-artiklu tiegħu taħt it-titlu "Il- Partit Nazzjonalista fil-gvern inaqqas it-Taxxi".

Dan qed ngħidu biex nirrikonċilja dak illi ntqal dakinhar mill-kollega tiegħi ma' dak li qed jirriżulta fil-pajjiż illum, b'mod partikolari wara l-aħħar budget illi kellna.

Biex nibqa' fuq is-suġġett ta' l-eżenzjonijiet, Sur President, qatt ma kien hemm akkużi illi l-MDC imxiet b'xi mod diskriminatorju jew arbitrarju.

Anzi l-informazzjoni li għandi bħala ex-ministru tal-finanzi hija illi mxiet fuq l-istess policy guidelines for the issue of certificates by MDC for the relief from import duties and excise tax on imports illi kienet ġiet pubblikata fil-Gazzetta tal-Gvern fl-4 ta' Lulju, 1997.

Il-Ministru Dalli qalilna wkoll illi l-VAT m'hijiex bħas-CET għax qalilna li l-VAT għandha regoli preċiżi u mhux regoli li jinbidlu spiss.

Imma meta tqabbel il-liġi tal-VAT li għandna quddiemna llum mal-liġi tal- VAT li kienet tressqet oriġinarjament issib ċerti differenzi sostanzjali.

Per eżempju, għandek thresholds li qabel ma kenux jeżistu u għalhekk naħseb li l-Onor.

Dalli m'għandu jara xejn ħażin li aħna ħallejna s-sistema tas- CET tevolvi għaliex dan il-gvern stess, wara l-esperjenza tal-VAT fis-seħħ - esperjenza li bl-ammissjoni tagħhom stess fl-1996 tellfithom ħafna voti - ra x'jagħmel biex jillapazza l-liġi antika u jagħmilha iktar user- friendly.

Dan huwa kliem li uża l-ministru fid-diversi interventi pubbliċi illi għamel.

Għaldaqstant jiena ma nara xejn ħażin fil-ħsieb li kellna li s-CET tibqa' tevolvi, kif offrejna anke f'din il-Kamra stess, meta wieħed iżomm f'moħħu illi l-liġi tal-VAT tal-lum b'paragun mal-liġi oriġinali li kienet ġiet fis-seħħ f'Jannar ta' 1995 għandha ċerti tibdiliet sostanzjali.

Il-Ministru Dalli qal illi huwa anti-soċjali li tnaqqas it-taxxa tas- servizzi kif għamilna aħna, imma jiena ngħidlu li mhux lilna jrid jipprova jikkonvinċi b'dan l-argument imma lill-konsumatur.

Irrispettivament mill- ispending patterns ta' min jaqla' l-iżjed, jibqa' l-fatt illi m'hemm xejn anti-soċjali illi familja kwalunkwe tħallas anqas taxxi fuq servizzi essenzjali bħal plumbing, hairdressing, xogħol ta' elettriku, xogħol ta' żebbiegħ u xogħol ta' kaħħal.

Dawn huma servizzi li jirrikorri għalihom kulħadd u mhux biss min huwa sta bene u għandu ċerti mezzi finanzjarji fuq xiex jista' jaqa'.

L-Onor.

Dalli qalilna wkoll illi huwa ħażin li jkollok prodotti u servizzi b'rati differenti għaliex jista' jkun hemm lok għal abbuż.

Jiena ngħidlu li l-abbuż isir meta jkollok gvern tal-ġurnata illi għal dik li hija kultura ta' rċevuti, jagħmel biss sforzi nofs kedda li ma jagħtux riżultat, kif fil-fatt kien għamel Gvern Nazzjonalista meta ntroduċa l-VAT.

Dan ma jfissirx li aħna solvejna l-problema tan-nuqqas ta' kultura ta' rċevuti imma nemmnu li jekk ma ħareġ xejn tajjeb mis-CET għallinqas kien hemm impenn iktar qawwi, impenn iktar pubbliku u iktar visibbli biex nagħtu iktar importanza lill-valur u lill-importanza ta' l-irċevuta fl-użu tagħha fil-qasam fiskali ta' pajjiżna.

Il-ministru kompla jgħid ukoll illi meta bbaġitja ¥110 miljun mill-VAT fl- 1996, għamel dan għaliex ma qagħdx fuq il-figuri li kienu tawh il-VAT Office u deherlu illi kellu jaqta' mod ieħor.

Jiena ma rridx inkun kritiku imma bir-rispett kollu naħseb li l-ministru ma tantx ħareġ ta' raġel għal dak li kien l-eżitu ta' dak it-touching-up ta' pronostiku u tbassir li sar għaliex minn xhur qabel ma tħabbret l-elezzjoni ġenerali l-ministeru kellu jniżżel il-kalkoli tiegħu tad-dħul minn ¥110 miljun għal ¥100 miljun u aktar tard għal ¥90 miljun, biex imbagħad lanqas dan it-target rivedut ma ntlaħaq.

U dan ma jfisser xejn ħlief li meta l-ministru għażel arbitrarjament illi jagħmel ta' rasu mar żmerċ fuq item waħda importanti ta' revenue mhux b'lira jew tnejn, mhux b'¥5 miljun jew b'¥10 miljun imma b'¥31.4 miljun.

Aħna tant ma xewwixniex lin-nies biex ma jħallsux il-VAT - għaliex dan kien l-argument li nġab mill-gvern, speċi din kienet ir-reazzjoni għall- kampanja tagħna - li jiena nista' naħlef bl-ikbar sinċerita' u bl-ikbar onesta' li fil-laqgħat spissi illi kien ikollna ma' diversi small traders l- Onor. Alfred Sant u jiena, bħala shadow spokesman fuq il-kummerċ - konna niltaqgħu kemm f'postijiet pubbliċi u kien ikollna laqgħat anke fil- headquarters tal-Partit Laburista tal-Ħamrun - l-Onor.

Sant dejjem għamilha ċara - u dan il-punt nagħmlu b'ċertu enfasi - illi sakemm il-liġi tal-VAT tibqa' l-liġi tal-pajjiż din għandha tiġi osservata to the letter.

Aħna qatt ma bgħatna messaġġ kuntrarju, qatt ma bgħatna xi messaġġ fejn għidna lin-nies biex ma jagħtux kas il-VAT għaliex meta nitilgħu aħna nneħħuha u allura sakemm jasal dak iż-żmien setgħu jimpalawha.

Dan qatt ma kien il- messaġġ illi twassal la fil-meetings pubbliċi u wisq anqas fil-laqgħat magħluqin li kien ikollna ma' diversi self-employed u small traders.

Ladarba semmejt fejn marru żmerċ fil-figuri ta' budgeting fuq il- kwestjoni tal-VAT - nerġa' ngħid, ħareġ ċara mingħand il-ministru illi fl- 1996 filwaqt li huwa bbaġitja ¥110 miljun, il-VAT Office kienu qegħdin jirrikkmandaw illi l-estimi ma kellhomx jeċċedu d-¥90 miljun - nistaqsi jekk meta ġie biex jippreżenta l-budget għall-1999 qagħadtx fuq is-civil servants jew għamilx ta' rasu f'dan ir-rigward ukoll.

Dan qed ngħidu għaliex ċerti figuri ta' revenue, fil-fehma tagħna, tant jidhru inflated li jagħtu l-impressjoni illi setgħu ġew aċċettati at face value min-naħa tal- ministru nniffsu jew min-naħa tal-ministeru.

Osservazzjoni oħra li rrid nagħmel biex inkompli ma' dak li kont qed ngħid il-bieraħ fuq dak li kien l-impatt tas-CET fuq il-qasam tas-servizzi, huwa li aħna m'għidniex li kien hemm xi roħs sostanzjali imma għallinqas kien hemm ċerta stabilita' fil-prezzijiet u kien hemm ċertu roħs marġinali f'diversi prodotti.

Jiġifieri dik ir-rankatura 'l fuq li s-servizzi kienu għaddejjin bihom mhux talli nżammet imma talli ġiet parzjalment irriversjata.

Meta aħna naqqasna s-CET fuq is-servizzi din ħalliet ċertu effett pożittiv fuq dawk li huma prezzijiet, minkejja li kulħadd jaf li taħt kull reġim finanzjarju u fiskali l-prezzijiet dejjem ikunu daqsxejn sticky meta jiġu biex jinżlu.

Jiena naħseb li waħda mir-raġunijiet għalfejn aħna kellna dan it-titjib f'dawk li kienu prezzijiet ta' servizzi ma kenitx biss minħabba l-fatt li t-taxxa tas-CET fuqhom tnaqqset minn 15% għal 5%.

Raġuni oħra kienet li ħafna negozji żgħar li jipprovdu servizz u li l-valur tal-bejgħ tagħhom ma jaqbiżx is-¥6,000 fis-sena kienu meħlusa għal kollox mit-taxxa tas-CET.

Dan huwa punt importanti li għalkemm ħafna jeħduh for granted, aħna fid-dmir li nfakkruh for the record.

Barra minn hekk nsemmi wkoll in-negozjanti ż-żgħar - jiena nħobb nindirizza l-iktar lin-negozjanti ż-żgħar - li bis-sistema tas-CET kienu u sal-lum għadhom meħlusa għal kollox mill-ġbir jew mill-ħlas tat-taxxa tas-CET innifisha.

Argument fallaċi ieħor li spiss jinġab anke f'din il-Kamra min-naħa ta' l- Oppożizzjoni Nazzjonalista huwa li ħafna negozji żgħar ma baqgħux ikabbru n- negozju tagħhom għaliex ma kellhomx aktar l-inċentiva tar-refunds.

Tajjeb li wieħed jgħid li bis-sistema tas-CET ħafna mill-bżonnijiet tan-negozju, speċjalment fejn tidħol il-materja prima u fejn jidħol makkinarju industrijali, kienu meħlusa mit-taxxa qabel effettivament jidħlu fil- pajjiż.

Għaldaqstant flok dak li jkun ikollu jistenna xhur sħaħ jekk mhux snin sakemm jieħu lura r-refund tal-VAT, effettivamnt kien qed jiffranka t- taxxa mill-ewwel.

U dan mhux biss jgħodd għan-negozjanti ż-żgħar imma jgħodd għall-bdiewa u għas-sajjieda, kif ukoll għall-ażjendi li jesportaw il-prodotti tagħhom u ażjendi li jipproduċu affarijiet ta' l-ikel u affarijiet oħra għas-suq lokali.

Fil-każ ta' negozji oħra, it-taxxa li tkun tħallset fuq ix-xiri tagħhom tkun imdaħħla fil-prezz u għaldaqstant jiksbuha lura hekk kif ibiegħu.

Dan ifisser li lanqas dawn in-negozji ma kien ikollhom jistennew ix-xhur biex jieħdu lura t-taxxa li jkunu ħallsu.

Jiena diġa' tajt lil din il-Kamra figuri għad-dħul mis-CET fl-ewwel sitt xhur tas-sena kif ipparaġunati mal-miri skond il-budget, iżda qabel ma ngħaddi għal dawn il-figuri nixtieq nirriferi pero' għar-rapport ta' l- awditur għall-1997, li għadu kemm ġie tabled.

Fil-fatt meta tipparaguna d- dħul mill-VAT fl-1996, li mingħalija kien xi ¥78 miljun, mad-dħul mill-VAT u s-CET fl-1997, issib li hemm qabża 'l fuq ta' ¥5 miljun jew ¥6 miljun f'dak li huwa dħul.

Jiġifieri l-indikazzjonijiet pożittivi tas-CET bdew jinħassu u bdew jiġu indikati saħansitra fl-ewwel sitt xhur li din ġiet fis- seħħ, minkejja li ħafna partijiet minnha kienu għadhom m'humiex operational.

Imma nerġa' niġi lura għal dak li kont se ngħid dwar l-ewwel sitt xhur tas-CET, jiġifieri l-ewwel sitt xhur ta' din is-sena, kif paragunati mal-miri skond il-budget.

Id-dħul mis-CET fil-Fond Konsolidat kien ta' ¥35.847 miljun filwaqt li skond il-miri tal-budget dan kellu jkun ta' ¥35.26 miljun.

Id-dħul mis-CET fl-ewwel sitt xhur tas-sena kien ta' ¥3.151 miljun inqas mid-dħul mill-VAT fl-istess perjodu s-sena l-oħra, imma kif diġa' għidt taħt il-VAT ċerti taxxi - bħar-reġistrazzjoni ta' karozzi, taxxa fuq tabakk, taxxa fuq fuel u affarijiet oħra - kienu jinġabru direttament u taħt is-CET kienu jinġabru separatament imma jinġabru xorta waħda.

Hawnhekk nerġa' lura għal kif bdejt, jiġifieri x'kien effettivament il-messaġġ li twassal lill-elettorat Malti fl-aħħar elezzjoni ġenerali mill-partit li ħareġ rebbieħ.

Matul il-kampanja elettorali kienu ħafna li waslilhom messaġġ konfuż dwar x'kien qed iwiegħed il-Partit Nazzjonalista.

Ma kienx ċar jekk kenitx se tkun VAT jew jekk kenitx se tkun CET modifikata u dan għaliex il-VAT hija bbażata fuq taxxa fuq value added u fuq input and output mechanisim b'sistema ta' refunds, filwaqt li s-CET hija taxxa fuq il-bejgħ ibbażata fuq sistema ta' eżenzjonijiet u thresholds.

Issa f'daqqa waħda għandna dan it-tip ta' cloning fejn għandek VAT u fl-istess ħin għandek cloning ta' thresholds li qed jiġu assorbiti mal-VAT innifisha.

Meta dawn qalu lin- nies li t-taxxi kienu se jinġabru b'mod effiċjenti qatt ma qalu jekk dan kienx ifisser CET modifikata jew jekk kienx ifisser VAT taħt xi forma ta' xi kappa oħra.

Dak inhar qalulna wkoll illi l-yield kienet se tikber iżda ma qalux jekk dan kienx se jsir permezz ta' rati ogħla - fil-fatt għandna rati ogħla għaliex ir-rati tas-servizzi minn 5% telgħu għal 15%, jiġifieri effettivament ġew tripplikati - jew permezz ta' enforzar aħjar tal- leġislazzjoni eżistenti.

Qalulna wkoll li riedu sistema ta' tassazzjoni ġusta, sistema ta' tazzazzjoni indiretta fejn ma jkunx meħtieġ li jintaxxaw prodotti jew jisforzaw negozji żgħar jiġbru t-taxxa.

Jiena din il-wegħda ma nifhimhiex għaliex is-CET kienet diġa' qed twassal għal kisbien ta' dan il-għan.

Qalu wkoll, Sur President, li jridu jnaqqsu l-burokrazija u l-mili tal- formoli.

Is-CET fil-fatt diġa' għamlet dan meta 60% tan-negozji ġew eżentati mill-obbligu li jiġbru jew iħallsu t-taxxa.

Qalulna wkoll li t- turisti se jkunu jistgħu jottjenu refunds fuq oġġetti mixtrija lokalment meta jmorru lura f'pajjiżhom.

Niftakar li dan il-punt konna qajjimnih aħna meta staqsejna lill-gvern jekk huwiex se jagħmel dan meta kienet għaddejja l-liġi tal-VAT, imma r-risposta li ħadna kienet li din ma kkonsidrawhiex jew ikkonsidrawha u ddroppjawha għaliex dehrilhom li jekk idaħħluha, b'mod partikolari fl-istadju inizjali tal-VAT, tista' tiftaħ twieqi u ventilaturi ġodda u tista' tagħti ċertu lok għal abbuż.

Allura jiena nistaqsi: Jekk din setgħet tagħti lok għal abbuż fl-1995, għaliex f'daqqa waħda dan il- gvern li jgħid li jrid jikkontrolla l-abbuż u l-evażjoni tat-taxxa qed idaħħal miżura ġdida li tista' tkun iktar abbużiva minn qabel għaliex qabel ma kenitx?

Qalulna wkoll, Sur President, li kienu se jdaħħlu t-thresholds imma din hija xi ħaġa li diġa' kienet teżisti taħt is-CET.

Imbagħad għamlu trovatura oħra ġdida għaliex qalu li affarijiet essenzjali bħall-ikel, mediċini u l-edukazzjoni m'humiex se jiġu ntaxxati.

Imma kulħadd jaf li taħt is-CET dawn diġa' huma eżentati.

(Interruzzjonijet) Iva, dwar it- threshold.

Imma intom biegħtuha b'mod qiskom se tagħmlu xi ħaġa ġdida.

(Interruzzjonijiet) Kif ġie spostjat l-argument - u dan qed ngħidlu bl- ikbar responsabbilta' - anke fil-manifest elettorali Nazzjonalista, dawn qalu li bit-tibdil li se jagħmlu fis-sistema se jkollna sistema fejn dawn l- affarijiet se jkunu eżentati.

Jiena mhux qed ngħid li taħt il-VAT kienu ntaxxati imma li qed ngħid huwa li dawn ġew preżentati qisu l-pubbliku qed jiġi offrut xi ħaġa ġdida li ma kenitx teżisti qabel.

Dwar it-thresholds nixtieq infakkar lill-Ministru Dalli kemm kien tkellem kontra tagħhom meta ġie biex idaħħal il-VAT.

L-ikbar prova ta' dan - m'hemmx għalfejn noqgħod inqalleb artikli jew diskorsi pubbliċi 'l hinn u 'l hawn - insibuha fil- budget speech ta' l-1994 fejn insibu r-riżervi kollha li kellu għas-sistema tat-threshold.

Dak inhar il-Ministru Dalli kien tkellem b'mod ċar u b'mod spjegat fit-tul għaliex fil-fehma tiegħu s-sistema tat-thresholds ma kellhiex tiġi applikata u ma kellhiex tiġi introdotta.

Sur President, rigward it-turiżmu, qed isir l-iżball li nagħtu l- impressjoni li t-turiżmu jfisser lukandi biss.

Donnu qed ninsew ħafna servizzi anċillari bħar-restaurants, snack bars, cafeterias, take-aways, fast food outlets and kiosks, li għalkemm ovvjament jiddependu fuq il- konsum lokali jiddependu wkoll fuq dak li huwa konsum tal-qasam turistiku.

U b'dak li hemm maħsub fil-leġislazzjoni li għandna quddiemna se jiġu lkoll kemm huma affettwati negattivament.

Hawnhekk għandi cutting ta' rapport li deher fl-istampa lokali l-għada li sieħbi l-ex-ministru tat-turiżmu, l- Onor. Karmenu Vella, kien iltaqa' ma' l-MHRA fil-11 ta' Awissu, 1998.

Il- messaġġ prinċipali li kien ħareġ dakinhar mingħand is-Sur Winston Zahra, il- president ta' l-MHRA, kien li s-CET kienet ta' benefiċċju aktar mill-VAT għat-turiżmu.

Dan għaliex dehrilhom li l-VAT li kienet iddaħħlet mill- Gvern Nazzjonalista kienet naqqritilhom il-profitability tagħhom.

Dan kien il-punt li sar min-naħa tal-president ta' l-MHRA - forsi dwar dan ikun jista' jitkellem iktar direttament sieħbi l-Onor.

Karmenu Vella, li għandu first-hand experience ta' din il-laqgħa - u fil-fatt is-Sur Zahra kien enfasizza - u dawn ir-rapporti fl-istampa ma ġewx miċħuda - li s-CET li daħħal il-Gvern Laburista kienet l-aktar ta' benefiċċju għall-industrija turistika għaliex din it-taxxa tħalli lill-industrija tikkompeti ma' pajjiżi oħrajn.

Effettivament huwa kien għamel il-paragun bejn il-5% tas- CET u l-10% li kellha l-VAT bejn l-1995 u l-1997.

Niġu issa għall-GRTU.

Il-GRTU kellha dak ir-round ta' konsultazzjonijiet li normalment jsiru bejn il-korpi kostitwiti u l-partiti politiċi meta tkun ġejja elezzjoni ġenerali.

Tajjeb li wieħed ifakkar li meta kienu ltaqgħu mal-kap ta' l- oppożizzjoni ta' dak inhar, illum prim ministru - mingħalija fl-20 ta' Awissu 1998 - l-ewwel rimarka tal-GRTU fuq il-leġislazzjoni tat-taxxa indiretta f'pajjiżna kienet - u din ħadet stand ċara fuqha - li fil- prinċipju huma kontra tibdil radikali fis-sistema tat-tassazzjoni.

Anzi kienu qalu - u kienu marru on record - li s-sistema tas-CET għandha tkun żviluppata aħjar u dan id-diskors intqal fil-preżenza tal-Prim Ministru tal- lum, li ovvjament kien qiegħed jikkappeġġa d-delegazzjoni tan-naħa Nazzjonalista li ltaqgħet mad-delegazzjoni tal-GRTU.

U tajjeb li wieħed jara kif weġibhom l-Onor.

Eddie Fenech Adami dakinhar għax il-VAT ma semmiha xejn b'isimha.

Jiġifieri b'konsistenza sħiħa ma' dak li ntqal fil- manifest elettorali tkellmu dwar consumption tax imma l-VAT ma ssemmet imkien.

Minflok qalilhom biss li kien se jfittex qbil bejn il-partijiet kollha biex it-taxxi kif għamilhom Gvern Laburista jiġu rranġati ħalli jsiru iktar effiċjenti u iktar ġusti u qalilhom ukoll - jiġifieri dan ma nsibuhx biss fil-manifest elettorali - li dan isir b'tibdil fil-liġi preżenti tas-sisa.

Fl-ebda ħin ma qalilhom li se jwarrbu kompletament il- liġi tas-CET u li se jaqbdu u jagħmlu liġi ġdida, kif fil-fatt qegħdin jagħmlu bil-liġi li għandna quddiemna.

Il-ministru fl-intervent tiegħu semma diversi affarijiet imma ma deherilix li għamel dik l-istess enfasi qawwija li għamel f'diversi diskorsi pubbliċi dwar l-evażjoni tat-taxxa. imma wisq anqas deherli li għamel enfasi fuq l-aspett ta' l-għoli tal-ħajja.

Jiena ngħid li huwa diffiċli għalih li jagħmel dan għaliex meta se jkollok dik iż-żieda kollha fuq is-servizzi huwa diffiċli li tagħti xi assigurazzjoni fuq dak li għandu x'jaqsam ma' l-għoli tal-ħajja.

Jiena nemmen - u dan mhux jien biss nemmnu u issa nikkwota artiklu ieħor f'gazzetta lokali - li b'dik iż-żieda fir- rata ma jistax jonqos li jkun hawn żieda qawwija fil-prezz tas-servizzi u dan ovvjament għad-detriment tal-konsumatur.

Jiena nemmen li bl- introduzzjoni mill-ġdid tal-VAT ħafna negozjanti se jkollhom jgħollu l- prezzijiet tal-prodotti li jbiegħu jekk iridu jżommu l-istess marġini tal- profitt li kellhom qabel.

Fil-fatt din il-ġimgħa saru żewġ pronouncements pubbliċi, waħda mill-president taċ-Chamber of Commerce u l-oħra mill-GRTU, u nikkwota kif ġew rapportati fil-gazzetti għaliex għalkemm preżenti għal- laqgħa jien ma kontx imma l-gazzetti qrajthom bħal ħaddieħor.

Skond "The Times", il-president taċ-Chamber of Commerce qal:

"VAT may mean some prices will have to be adjusted.''

Huwa veru li ma użax il-kelma ''upwards'' imma meta qal ''will have to be adjusted'' l-impressjoni ġenerali kienet li l-kelma ''upwards'' biss kien jonqsu jżid.

Anke l-GRTU qalet:

"Prices may have to be raised after January ..."

- hawn semmew diversi fatturi oħra li m'għandhomx x'jaqsmu mal-VAT biex inkun fair man-naħa tal-gvern -

".... due to the additional cost of the taxation change.".

Jiġifieri hawnhekk għandna żewġ korpi kostitwiti ewlenin, waħda biex ngħid hekk hija l-lobby group ta' l-importaturi ewlenin tal-pajjiż u l-oħra l- lobby group tas-small traders, small businessmen u s-self-employed iż- żgħir, li qegħdin jibagħtu messaġġ pubbliku ċar u tond fejn qed jagħmluha ċara li issa la jiġi Jannar u la jidħlu fis-seħħ ir-rati l-ġodda tal-VAT hemm indikazzjonijiet qawwija li l-prezzijiet jistgħu jiċċaqalqu 'l fuq.

Dwar il-budget il-ministru qal li ladarba wieħed jidħol fis-sistema jrid jibqa' fiha għal tliet snin.

Jiena ngħid li din il-miżura effettivament m'hijiex se tneħħi l-abbuż għaliex wieħed xorta waħda jista' jagħżel li jidħol għaliex ikun jaf li se jagħmel xi spiża qawwija u mbagħad jew japplika biex jinqata' mir-reġistrazzjoni jew jispiċċa biex jiddikjara dħul baxx.

Forsi fil-winding-up tiegħu l-ministru jkun jista' jelabora xi ftit aktar dwar dan u anke meta niġu għall-istadju ta' Kumitat.

F'paġna 76 jintqal ukoll li se jkun hemm ukoll cash accounting basis għall-fini tat- taxxa.

Fil-fehma tagħna, fil-każ ta' ċerti kategoriji din is-sistema tista' tagħti lok għal abbuż peress li dawn ikunu jistgħu jitolbu refunds kbar fuq ħlas li jagħmlu fuq bażi ta' invoice filwaqt li jdumu żmien ma jħallsu l-VAT sakemm jitħallsu cash għas-servizzi li jkunu taw.

Sur President, fil-budget intqal ukoll li esportaturi li jesportaw anqas minn 50% tax-xogħol li jaħdmu mhux se jkunu jistgħu jgawdu mid-deferred payments tal-VAT fuq l-importazzjoni tagħhom.

Fil-fehma tiegħi, dan fil- prattika ma jkun ifisser xejn ħlief inkoraġġiment inqas lill-esportaturi Maltin iż-żgħar u iktar piż fuq dik li hija l-cash flow tagħhom.

Il- ministru qalilna li t-taxpayer se jingħata ċ-ċans li jispjega l-qagħda tiegħu.

Dan ifisser li se tiddaħħal is-sistema ta' ċerti objections li fil- prattika tista' tiġġamja l-proċess tal-ħlas tat-taxxa.

Hawnhekk ukoll nitlob lin-naħa tal-gvern biex fl-intervent tagħhom jelaboraw dwar kif qed jaħsbu li dan ix-xenarju se jiżvolġi fil-prattika.

Il-Ministru fil-budget qal ukoll li dan kollu se jkollu effett insinifikanti fuq l-għoli tal-ħajja, Sur President.

X'se jiġri fil-każ ta' dawk il-prodotti li jkunu ġejjin mill-Ewropa li fuqhom m'hemmx il-15% ETI, peress li għandhom levy, ma ġiex indikat min-naħa tal-ministru.

Li ġie indikat min-naħa tal-ministru meta kien qed jitkellem fil-budget speech kien li hemm ċerti prodotti, bħaż-żraben, li se titneħħilhom il-levy.

Għalhekk naħseb li jkun tajjeb li l-ministru fl-istadju tal-winding-up jagħti indikazzjoni dwar liema huma l-prodotti li se titneħħilhom il-levy u jagħti indikazzjoni wkoll meta dan se jseħħ.

Iżda jiena naħseb, Sur President, li l-iktar punt preokkupanti u l-iktar punt li għandu jħassibna huwa li sal-lum ma kellna l-ebda assigurazzjoni li l-kompetittivita' ta' l-industrija lokali u dak li jissejjaħ l-lavur tal- Maltin, ta' min jipproduċi għas-suq lokali, m'huwiex se jintlaqat b'mod negattiv.

Mhux biss ma kellna l-ebda assigurazzjoni min-naħa tal-gvern dwar dan imma lanqas kellna l-ebda attentat ta' ġustifikazzjoni min-naħa tal-gvern biex iserraħ mhux lilna bħala oppożizzjoni imma jressaħ ras dawk in-nies li jaħdmu u joperaw f'dan is-settur bħala small businessmen u bħala small traders.

Per eżempju, wieħed kien jistenna wkoll reazzjoni pubblika min-naħa tal-gvern għall-istudju tekniku li għamlet il-GRTU dan l-aħħar.

Jiena ma nafx jekk iltaqgħux magħhom u tawhom xi reazzjoni imma pubblikament ma kien hemm l-ebda reazzjoni min-naħa tal-gvern għal dan l- istudju.

Jien m'għandix il-ħin u jkun unfair li nieħu l-ħin ta' din il- Kamra biex nidħol fid-dettalji kollha ta' dan l-istudju imma l-għan prinċipali ta' l-istudju tal-GRTU kien li jassessja l-impatt tal-VAT legislation il-ġdida fuq il-vatable value-added ġenerat min-negozju u jassessja l-likelihood ta' profitability u problemi ta' cash flow li jistgħu jqumu f'negozji li jiġġeneraw f'dak li jissejjaħ high vatable value- added.

Anke fid-daħla għal dan ir-rapport tekniku li għamlet, il-GRTU għamlitha ċara li hija ppreokkupata serjament bl-impatt ta' din il-leġislazzjoni tal- VAT fuq dawk in-negozji l-aktar li għandhom high vatable value-added, partikolarment dawk li jkunu qegħdin jagħmlu hekk permezz ta' l- applikazzjoni ta' xogħol tagħhom stess jew ta' xogħol ingaġġat, biex ngħid hekk, minn ħaddiema fuq il-kotba tagħhom.

Meta l-GRTU waslet għall- konklużjonijiet tagħha biex tiżen l-implikazzjoni ta' dan l-istudju, waslet għal dawn il-konklużjonijiet.

Filwaqt li ma ratx problemi partikolari għal dawk li huma importaturi - aħna konna għamilniha ċara li ċerti importaturi stand to gain bil-VAT, b'mod partikolari bis-sistema tar-refunds - fl- istess ħin meta ġiet biex titkellem fuq dawk il-businesses iż-żgħar li jiġġeneraw vatable value-added għoli, għamlitha ċara li r-rata ta' 15% se tkun ta' żvantaġġ kbir għal dawk li huma manufacturers lokali, għal dawk li huma ngaġġati fil-catering u għal dawk li huma service providers li jiddijljaw direttament mal-konsumatur innifsu.

Mela l-GRTU għamlitha ċara li min qiegħed field operator f'dawn l-oqsma li semmejt, tliet options se jkollu quddiemu.

Jew li jżid il-prezzijiet għall-konsumatur innifsu, li dejjem tidher li hija the easy way out; jew inaqqas il-profitti u l-cash flow tiegħu, b'konsegwenza li jista' jkollu anke tnaqqis tal-labour force u l-consumer prices jibqgħu kif inhuma; jew inkella jiġi f'sitwazzjoni fejn jitlef il-competitive edge tiegħu minħabba kompetizzjoni minn min qiegħed jevadi t-taxxa.

Dawn huma tliet xenarji lkoll griżi għall-aħħar li juru t-tħassib li kien hemm min-naħa tal-GRTU.

Nerġa' ngħid, Sur President, jiena m'iniex qed nitkellem qisni xi portavoce tal-GRTU.

Dan huwa studju li rċevejtu jien kif bla dubju ta' xejn irċevietu n-naħa tal-gvern.

Anzi nippretendi u nippreżumi li n-naħa tal- gvern anke ddiskutietu mal-GRTU.

Nerġa' ngħid bl-ikbar sinċerita', ma nafx jekk kienx hemm feedback privat f'konsultazzjonijiet bejn il-gvern u l- GRTU, imma once li l-GRTU went public fuq dan id-dokument l-inqas li konna nistennew min-naħa tal-gvern kien rapport jew reazzjoni pubblika permezz tad-DOI jew tal-ministru fejn jiċħdu jew jikkonfermaw il-preokkupazzjoni jew it-tħassib min-naħa tal-GRTU innifisha.

Dan kollu jiena norbtu ma' studju li kien sar snin ilu mill-EU directorate, meta dan kien għadu kappeġġat mill-Onor.

Joe Borg, illum segretarju parlamentari.

Dan kien studju li kien sar biex jassessja l- impatt li jista' jkollha sħubija prospettiva ta' Malta fuq is-setturi varji ta' l-ekonomija Maltija.

Jekk m'inix sejjer żball, dan l-istudju kien ġie ppubblikat piu o meno fl-istess żmenijiet li fiha saret l-applikazzjoni Maltija, pero' I stand to be corrected fuq dan kollu.

Dan l-istudju qed insemmih għaliex il-preokkupazzjoni li qed juru l-GRTU urih dan l-istess studju.

Nerġa' ngħid li dan m'huwiex xi studju li għamel xi lobby group tas-self-employed jew xi lobby group ta' l-importaturi imma huwa studju li kien ġie kkummissjonat mill-gvern, huwa studju li sar mit-technocrats tal- gvern għaliex dak iż-żmien l-Onor.

Joe Borg ma kienx membru parlamentari, ma kienx fuq il-kamp politiku fil-gvern iżda kien qed imexxi proprju l-EU directorate.

Nerġa' ngħid li dan ir-rapport sar meta Malta kienet għadha kif applikat għal sħubija sħiħa - jew kienet se tapplika - u għaldaqstant kien għad baqa' xi erba' jew ħames snin biex nibdew napplikaw l- introduzzjoni tal-VAT fil-pajjiż.

Allura dan kien qed ibassar x'jista' jkun l-impatt tal-VAT fuq is-setturi kummerċjali Maltin, b'mod partikolari fuq is-settur ta' l-industrija lokali li aħna qed ngħidu li se jintlaqat ħażin ħafna bir-ri-introduzzjoni tal-VAT come 1st of January tas-sena d- dieħla.

Nikkwota verbatim minn dan ir-rapport ħalli nkun faithful kemm jista' jkun ma' kull min kien konness ma' dan ir-rapport min-naħa tal-gvern.

"The introduction of VAT will in all probability be phased over a number of years .... "

Din hija xi ħaġa li l-gvern m'għamilx għaliex la għamel phasing in tal-VAT fl-1995, u lanqas qed jagħmel phasing in issa.

Imma mhux talli hekk talli naħseb li aħna wieħed mill-uniċi pajjiżi fid-dinja fejn se ndaħħlu leġislazzjoni importanti bħal din, taqbel jew ma taqbilx magħha, f'medda ta' ġimgħatejn jew tliet ġimgħat, bħallikieku kienet xi leġislazzjoni normali li jkollha quddiemha din il-Kamra.

Imma ħalli nkompli nikkwota minn dak li qal ir-rapport ta' l-EU directorate.

Dan qal:

"The introduction of VAT will in all probability be phased over a number of years so that local industry would be given sufficient time to restructure and readjust so as to be able to absorb in large measure any future undermining effects of VAT on competitiveness.".

Jiġifieri d-direttorat ta' l-EU - li wara kollox huwa fergħa tal-ministry of foreign affairs, li huwa d-driegħ leminija tal-gvern, jiġifieri żgur li m'aħniex qed nitkellmu fuq xi think-tank awtonomu mill-gvern - qed jgħid lid-driegħ xellugija tal-gvern li l-introduzzjoni tal-VAT x'aktarx ikollha tidħol fuq medda ta' snin għax jista' jkollha ċertu mpatt fuq l-industrija lokali u għalhekk huwa importanti li l-industrija lokali tingħata żmien xieraq u adegwat biex tirristruttura ruħha ħalli tkun f'qagħda tassorbi l- mod kif fil-ġejjieni l-VAT tista' timmina l-kompetittivita' ta' l- industrija lokali.

Hawnhekk l-EU directorate qed jgħid l-istess ħaġa li qed tgħid il-GRTU, l-istess ħaġa li ilna ngħidu aħna fil-kritika tagħna għall-VAT, kemm fl-imgħoddi u anke issa li se terġa' tidħol din l-imbierka 15% fuq is-servizzi.

U x'inhi din?

Din hija li l-VAT timmina l- kompetittivita`.

Ħadd minna m'għamel xi trovatura ġdida imma l-fatt li tliet sorsi totalment differenti - partit politiku, fergħa ta' organised union tas-self-employed u branka tal-ministry of foreign affairs, l-EU directorate - qed juru l-istess tħassib dwar x'jistgħu jkunu l- implikazzjonijiet fuq l-industrija lokali jekk il-VAT tiddaħħal u jekk ma tiddaħħalx b'mod gradwali - kif jidher li ngħata l-parir li jagħmel il- gvern imma rrifjuta kemm fl-1995 kif ukoll issa li għandna leġislazzjoni li qed tiġi diskussa f'din il-Kamra biex tiġi fis-seħħ mill-1 ta' Jannar - juri ċerta konsistenza.

Dan ir-rapport ta' l-EU directorate qal iżjed u nerġa' nikkwota minnu.

Dan qal:

"Very small manufacturers may even find it more fruitful to change over to outright importers, maybe offering the necessary after-sales service."

Tajba din!

Mela wara li jiena b'ħafna stinkar, sagrifiċċji, kuntatti mal- METCO u organizzazzjonijiet bħal dawn ikun irnexxieli nagħmel il-qabża importanti minn importatur għal produttur u nistabilixxi industrija li prinċipalment tikkejterja għas-suq lokali imma tesporta xi ħaġa żgħira wkoll, f'daqqa waħda tiġi l-leġislazzjoni tal-VAT u minħabba l-impatt ta' din il-leġislazzjoni nerġa' nsib ruħi ridott għal importatur u nagħmel biss after-sales service ta' dawk l-affarijiet li nkun qed nimporta mill-ġdid.

Dan għalija huwa reversal of roles u tfigħ lura ta' l-arloġġ fejn minn pajjiż ta' produtturi nerġgħu nsiru pajjiż ta' importaturi, kif konna fis- snin sittin meta ma kienx hawn il-kultura ta' industrija domestika lokali, meta ma kienx hawn dik il-push lejn il-produzzjoni kif kien hemm tul is- snin minn dak iż-żmien 'l hawn.

U x'se jiġri bħala konsegwenza?

Dan ir- rapport ta' l-EU directorate jgħidilna:

"Imports will increase where products from Maltese firms will not manage to retain the local market.".

Mela bħala konsegwenza tiżdied l-importazzjoni meta prodotti ta' ditti Maltin ma jibqgħux f'pożizzjoni li jżommu x-share tagħhom tas-suq lokali.

Wara li tkellimt fuq l-aspett li jolqot l-industrija lokali, fil-parti ta' l-għeluq tiegħi rrid nitkellem fuq il-parti soċjali.

Aħna ma nistgħux nitkellmu fuq is-self-employed, fuq il-hairdressers, fuq il-bajjada, fuq il- kaħħala, fuq in-naġġara u ma nitkellmux fuq l-iktar element importanti, il- konsumaltur.

Għaliex?

Għaliex il-konsumatur huwa kulħadd.

Kull wieħed u kull waħda minna huwa konsumatur, irrispettivament mill-professjoni tagħna, irrispettivament mil-livell ta' l-għajxien tagħna, irrispettivament mill- mezzi finanzjarji li għandna jew m'għandiex.

Il-Gvern Nazzjonalista fis- sajf ta' l-1994 kien għamel studju, għalkemm b'ħafna toqob, bl-isem ta' "The Social Effect of VAT Implimentation", studju li mbagħad l-MLP ħareġ counter version analysis tiegħu.

Imma, tajjeb jew ħażin, il-Gvern Nazzjonalista dakinhar kien għamel studju biex jiżen l-impatt soċjali li l- VAT kien se jkollha fuq is-soċjeta' Maltija.

Imma din id-darba għamel xi studju simili?

Forsi l-ministru jkun jista' jagħtina ħjiel fl-għeluq min- naħa tiegħu dwar dan imma l-feeling ġenerali huwa li mhux biss once li tidħol il-VAT se jkollna a once only price increase f'diversi servizzi imma li l-affarijiet se jkomplu jogħlew anke matul is-sena.

Issa billi qabel l-1995 kellna ħafna ftaħir min-naħa tal-gvern li l-VAT se tkun revenue-neutral u cost-neutral u ħafna affarijiet bħal dawn, jien ngħid: Jista' l-ministru jagħtina assigurazzjoni li din id-darba l-VAT se tkun cost of living-neutral?

Għaliex fil-budget innifsu, meta tkellem fuq il-miżuri tal-VAT, huwa ta ad intendere li f'ċerti miżuri li se jieħu l- gvern se jirnexxielu b'mod effettiv ħafna jilqa' għal kull abbuż li jista' jsir f'dan ir-rigward.

Sur President, jiena ngħid li se jiġri proprju l- kuntrarju u dan m'inix qed ngħidu biex inkun allarmista u lanqas biex nawgura li jsir hekk imma għaliex meta nitkellem ma' ċerti nies fin- negozju, nies armati għal rashom u anke ċerti konsumaturi, jidher ċar li diġa' hawn fostna kultura qawwija ta' nies li jidhru determinati li jevadu t-taxxa jekk jista' jkun anke qabel tiġi introdotta, aħseb u ara once li tiġi fis-seħħ fil-bidu tas-sena d-dieħla!

Fid-diskors tal-budget u anke fl-introduzzjoni tiegħi għall-abbozz ta' liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju, kemm il-Kap ta' l- Oppożizzjoni u kemm jien konna rriferejna għal dak id-dokument li kien ħejja l-economic planning, "The New Indirect Tax Regime for Malta - Some Economic Considerations".

Dan huwa studju li għamlu minn rajhom fis-sajf ta' l-1997, studju li fih ma kellhom ebda ndħil min-naħa tagħna bħala amministrazzjoni tal-ġurnata.

Ma konniex ippubblikajnih mhux għaliex kien hemm xi ħaġa li tħammrilna wiċċna imma għaliex dakinhar l-istudju kien for internal use only.

Imma nħoss li fiċ-ċirkostanzi tal-lum dak li seta' kien for internal use għandu jiġi esternat u jkun available għal konsum pubbliku.

Jien m'inix se noqgħod nikkwota minn dan ir-rapport imma se nislet żewġ osservazzjonijiet minnu.

Waħda mill-osservazzjonijiet li għamel ir-rapport kienet illi għalkemm il- provvedimenti legali tal-VAT kienu ntiżi biex inaqqsu l-inċidenza ta' strutturi ta' cascading tax - li spjega tant tajjeb illum l-Onor.

George Vella fl-intervent tiegħu - huwa fatt aċċettat f'faxxi speċifiċi tas-suq li l-VAT ġiet implimentata b'mod cascading.

Dan ifisser li għalkemm teknikament il-VAT m'hijiex a cascading tax, mill-mod kif ġiet applikata f'ċerti faxex speċifiċi tas-suq lokali ġiet implimentata b'mod cascading.

Nerġa' ngħid li hawnhekk l-economic planning kien qed jagħmel l- osservazzjonijiet indipendenti u ħielsa tiegħu fis-sajf ta' l-1997 fiż- żmien li konna se ndaħħlu s-CET.

Il-kliem eżatt li wżaw kien dan:

"Although the legal provisions of VAT were intended to eliminate the incidence of cascading tax structures, it is widely accepted that in specific market segments VAT was implemented in a cascading fashion."

Dan l-istess studju wasal anke għall-konklużjoni illi t-tibdiliet tas-CET kienu ntiżi biex jagħtu vantaġġ kompetittiv lill-produzzjoni domestika u lokali, anke vis-a-vis l-affarijiet importanti.

Din hija xi ħaġa li aħna għidniha mill-bidunett u xi ħaġa li bqajna nsostnu għaliex s'issa l-liġi tas-CET, tajjeb jew ħażin, għadha in vigore.

Osservazzjoni oħra li ħarġet minn dan l-istudju tad-dipartiment ta' l- ippjanar ekonomiku hija illi s-CET hija vantaġġuża l-aktar għan-nies bi dħul baxx, xi ħaġa li nimmaġina għall-kelliema tal-gvern ma tantx tinżel tajjeb.

Aktar kmieni din is-sena l-Onor.

Cilia, bħala kelliemi għas-self- employed, u jiena, bħala kelliemi għall-ekonomija u l-finanzi, ħriġna sensiela ta' stqarrijiet għall-media dwar il-VAT.

B'dak li għandna f'din il-liġi u b'dak li smajna u b'dak li qrajna jidher ċar li t-tħassib li wrejna f'isem il-Labour Party huwa tħassib ġustifikat, l-aktar meta għidna li meta l-Gvern Nazzjonalista qal li kellu tliet alternattivi quddiemu x'jikkonsidra dwar taxxi indiretti ġodda kien qiegħed biss jgħaddi lin-nies biż-żmien.

Dan għaliex inutli noqogħdu ngħidu li lin-nies tahom tliet alternattivi għaliex minħabba l-obbligi tagħhom li jaderixxu fl-Unjoni Ewropea riedu bilfors idaħħlu l-VAT mill-ġdid.

Għalhekk inutli li fil- manifest elettorali taw l-impressjoni li kulma kienu se jagħmlu kien li jimmodifikaw ftit, jirtokkaw ftit, jissikkaw u jtejbu l-liġi tas-CET innifisha.

Dak kien inġann li baqa' jiġi pperpetrat tul il-kampanja elettorali kollha u baqa' għaddej anke sa l-ewwel fażi tal- konsultazzjonijiet li kellu dan il-gvern.

Ovvjament imbagħad biddel daqsxejn l-approach tiegħu u qaleb għall-veru attitudini tiegħu li jdaħħal liġi kompletament ġdida.

Niġi issa għall-concluding remarks tiegħi, Sur President.

Jien inħoss - u din ngħidha bl-ikbar responsabbilta' - li l-agħar li se jmur f'dan kollu huwa l-konsumatur.

U iżgħar u iċken ma jkun il-konsumatur ikbar se jkun l-impatt fuqu.

Għaliex meta inti bniedem bi dħul żgħir, it- tendenza hi li tonfoq u tikkonsma persentaġġ ogħla ta' dak li taqla' - aħna ngħidu jaqlagħha u jiekolha - għaliex bniedem li għandu mezzi limitati għandu mezzi inqas biex iġemma'.

Allura l-fatt li dan se jikkonsma iktar f'perċentwali ta' dak li jaqla', f'termini ta' flus jista' jonfoq inqas milli nkun qed nonfoq jien li għandi salarju aħjar minnu.

Jibqa' l-fatt pero' li jekk jaqla' so much f'ġimgħa, jista' jagħti l-każ li bħala perċentwali l-konsum tiegħu huwa ogħla minn tiegħi u ta' ħaddieħor li għandu paga aħjar minn tiegħu.

Dan il-punt huwa importanti li nispjegawh biex infissru għaliex aħna qed ngħidu li bil-VAT l-iktar li se jlaqqatha huwa l-ħaddiem iż-żgħir, il-konsumatur iż-żgħir.

Nemmen ukoll - din ngħidha bir-responsabbilta' kollha - li din il-liġi se jkollha effett negattiv fuq il-qasam fiskali nnifsu, kif ukoll fuq l- ekonomija in ġenerali.

Jgħidu x'jgħidu fuq is-CET - u kellha difetti, m'aħniex qegħdin ngħidu li s-CET kienet perfetta - l-oġġetti li l-aktar jaffettwaw l-indiċi tal-prezzijiet huma meħlusa mis-sisa u għaldaqstant hija ħrafa li tgħid li s-sistema tas-CET serviet ta' xi piż li għolla l- ħajja.

Għalhekk nappella sabiex ikun hemm riflessjoni serja min-naħa tal- gvern dwar il-pass li se jagħmel, aktar u aktar minħabba l- implikazzjonijiet tad-deċiżjonijiet li jidher li diġa' ħa.

L-oppożizzjoni se tkompli tiddibatti din il-liġi b'mod raġonat u b'mod oġġettiv u mhux bir- rettorika.

Dan se nagħmluh għaliex aħna nifhmu li lill-poplu trid tirbħu bil-persważjoni u bil-konvinzjoni.

Għalhekk fl-istadju ta' Kumitat se nressqu sensiela ta' emendi li se jiġu introdotti b'għaqal u mhux emendi li se jiġu introdotti sempliċement b'sens ta' pika, jew biex ngħidu li qed nagħmlu emendi ħalli nħarbtu jew inbażwru l-business tal-gvern tal-ġurnata.

Jien naħseb li wieħed jagħmel żball jekk iħares lejn din il-liġi f'iżolament u ma jallaċċjahiex mal-budget innifsu.

Wieħed irid jara dan il- pass kollu fil-kontest tal-budget li għandha quddiemha din il-Kamra bħalissa, Sur President, u dan għaliex il-gvern tant rabat kollox ma' din il-liġi li jekk l-affarijiet dwar il-VAT imorrulu żmerċ jaqagħlu l-pjan kollu li għandu mħejji.

Ċertament mhux il-każ li wieħed jaqbad u jgħid mil- lum għal għada: Qed tara kemm kellna raġun!

Nemmen bil-qawwa kollha li trid tkun il-milja taż-żmien li turi li l-istrateġija tal-gvern hi waħda żbaljata u waħda barra minn lokha, waħda nerġa' ngħid, għas-skapitu taċ- ċittadini komuni kollha, b'mod partikolari tas-self-employed iż-żgħar u tal- konsumatur innifsu.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, qegħdin niddiskutu liġi ta' portata soċjali, fiskali u ekonomika u naħseb li issa huwa l-mument opportun li wieħed jesprimi bil-liberta' kollha l-opinjonijiet tiegħu dwar ir-rwol ta' dan il-parlament u d-dritt ta' kull membru li jingħata l-ħin kollu sabiex jesprimi l-opinjonijiet tiegħu għall-ġid taċ-ċittadini u fl- aħjar interess tal-pajjiż.

Għaldaqstant jiena nistaqsi: X'kienet ir- raġuni li l-gvern ried jintroduċi din il-liġi, bl-implikazzjonijiet kollha tagħha, b'tant għaġġla mingħajr ma l-ewwel sar economic impact assessment u mingħajr ma saret diskussjoni sħiħa, anke pubblika?

Għaliex din il-liġi trid tgħaddi bilfors malajr u għaliex rbatniha mad-data ta' l-1 ta' Jannar, 1999?

Il-gvern diġa' għandu strument ta' tassazzjoni indiretta f'idejħ, strument li minkejja d-difetti kollha li jgħidu li fiha l-liġi tas-CET qed jippermetti lill-gvern li jiġbor more or less l-istess ammont ta' revenue li l-Gvern Nazzjonalista preċedenti kien ġabar taħt il-VAT verżjoni 1.

Allura x'kien il-ħsieb tal-gvern li jintroduċi din il-liġi bi proklama?

Għaliex il-funzjoni tal-parlament qed tiġi mminata b'dan il-mod li xejn m'hu sabiħ?

Infakkar ukoll li għalkemm l-abbozz ta' liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju m'aħniex niddiskutuh, xorta għadu jagħmel parti mill-aġenda tal-gvern u ħadd għadu ma qal li se jiġi rtirat.

Anzi l- Prim Ministru qal li hemm bżonn li dan l-abbozz jgħaddi għaliex il-gvern se jkollu bżonn jużah.

Tajjeb li ngħid ukoll illi bis-saħħa ta' din il-liġi l- gvern jista' jimponi kwalunkwe taxxa fuq kwalunkwe prodott u servizz - mhux xi waħda eżistenti li jżidha bħal meta tiżdied is-sisa - mingħajr ma jkun hemm diskussjoni u għaldaqstant ikun dar dawra mal-parlament biex jimplimenta leġislazzjoni mingħajr ma tkun ġiet diskussa u approvata.

Dawk huma l-poteri li qed ifittex il-gvern.

Ma' dan l-abbozz ta' liġi ħarġet ukoll Legal Notice No. 254 ta' l-1998, legal notice li dwarha din in-naħa qed tagħmel protest biex tiġi abrogata għar-raġuni li fiha qed jingħad li dawk il-fondi li ma jintnefqux f'xi sena finanzjarja, il-ministru jkun jista' jitfagħhom f'fond amministrat mill- gvern stess mingħajr ma jkun hemm l-ebda sens ta' skrutinju.

Din il-legal notice tgħid hekk:

"Iżda l-ministru jista', iktar minn hekk, jawtorizza bil-miktub li l- fondi li jkunu ġew approprjati f'dik is-sena finanzjarja għal xi skop għandhom jitqiegħdu f'kont separat minn fejn dawk il-fondi jkunu jistgħu jinħarġu wara tmiem dik is-sena finanzjarja li għaliha jkunu ġew approprjati dawk il-fondi għal skopijiet li għalihom dawk il-fondi jkunu ġew oriġinarjament approprjati, iżda kull ammont żejjed li jibqa' f'dak il-kont għandu mill-għeluq tal-kont jiġi trasferit fil- Fond Konsolidat.".

Ħalli nispjega ftit x'qed ngħid.

Fil-budget il-gvern jipproġetta l-infiq tiegħu u jagħmel l- allokazzjonijiet kollha tiegħu, item by item, ministeru b'ministeru.

Mhux il-fondi kollha li jkunu allokati neċessarjament jintnefqu f'dik is-sena finanzjarja għax xi kultant fl-aħħar tas-sena jibqgħu fondi li ma jintnefqux.

L-użanza sal-lum hija li dawk il-fondi jerġgħu jmorru fil-Fond Konsolidat biex jerġgħu jiġu allokati għas-sena ta' wara.

Is-sistema topera b'dan il-mod biex tassigura li l-allokazzjonijiet ta' fondi minn sena għall-oħra jkunu scrutinised u spjegati f'dan il-parlament u b'hekk inkunu qed nagħtu sodisfazzjon liċ-ċittadin.

Din hija l-essenza tad- demokrazija parlamentari; u t-tip ta' manuvri sottili f'dawn l-aħħar tliet ġimgħat kollha juru li l-Gvern Nazzjonalista jrid juża dejjem anqas l- istrument tal-parlament.

Issa dawn għandhom maġġoranza assoluta u jistgħu jgħaddu kull liġi li fir-responsabbilta' tagħhom jidhrilhom li għandhom jgħaddu, imma li dik il-liġi tkun diskussa fil-parlament huwa dritt assolut ta' din il-Kamra.

U jekk dan id-dritt nipprovaw nimminawh allura nkunu qegħdin noħolqu preċedent ikrah li assolutament ma jsegwix l-iżviluppi ta' dawn l-aħħar snin.

F'dan il-parlament ħafna drabi ma naqblux għax naħa tesprimi opinjoni mod u naħa oħra tesprimi opinjoni mod ieħor imma jkun hemm diskussjoni sħiħa.

Huwa dan li jagħmel il-ħajja parlamentari interessanti, dawn il-cross-debates u kultant anke cross-fertilisation ta' ideat differenti.

Imma jkun hemm ukoll okkażjonijiet meta naqblu, Sur President, u m'humiex ftit.

Meta żviluppajna s-sistema tal-kumitati parlamentari, fost l-iktar importanti kien hemm il-public accounts committee, bil-qbil li ċ-chairman tiegħu jkun magħżul min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Qbilna wkoll li l-awditur ġenerali għandu jkun indipendenti mill-ministru tal-finanzi, u allura mill- gvern tal-ġurnata, u wieħed jaspira li dik l-indipendenza tiġi salvagwardata bl-ikbar għożża min-naħa ta' l-awditur ġenerali ħalli l- fiduċja u s-saħħa morali tiegħu u wkoll is-saħħa leġislattiva jissaħħu.

B'dawn l-iżviluppi kollha, l-infiq tal-gvern jiġi re-assessed mill-public accounts committee qabel ma efettivament jagħmel il-verifika tiegħu l- awditur.

L-għan ta' dan kollu huwa li dak li jagħmel il-gvern, anke bil- poteri eżekuttivi tiegħu, ikun scrutinised.

F'daqqa waħda pero' f'inqas minn tliet xhur minn wara l-elezzjoni l-gvern qed jibdel din it-trend.

Issa m'aħniex nitkellmu iktar dwar kif se nsaħħu l-proteri ta' l-awditur ġenerali u m'aħniex qed nitkellmu iktar dwar kif se nżidu l-poteri tal- public accounts committee ħalli jagħmel l-iskrutinju neċessarju fuq l-infiq tal-gvern.

U għaliex huwa neċessarju l-iskrutinju fuq l-infiq tal-gvern?

Huwa neċessarju għax dak li jonfoq il-gvern jiġi mit-taxxi li jiġbor minn fuq kull wieħed u waħda minna, xejn iżjed u xejn inqas.

Il-gvern jamministra bil-poter eżekuttiv tiegħu u fir-responsabbilta' eżekuttiva tiegħu - u qed nuża kemm il-kelma "poter" kif ukoll "responsabbilta'" għaliex l-eżerċizzju tal-poter huwa eżerċizzju fir-responsabbilta' - fl- interess tal-pubbliku in ġenerali.

Mela filli kellna din it-trend u filli l-gvern iddeċieda li jarroga għalih innifsu iktar poteri fiskali meta dawn huma diġa' formidabbli.

U meta inti tipprova taħrab mill-iskrutinju tal- parlament jew ta' xi istituzzjoni oħra, tagħmilha kif tagħmilha, dak huwa żball u ċertament m'għandux isir, anke għaliex il-messaġġ li nkunu qed inwasslu lill-uffiċjali responsabbli biex iħaddmu dawk il-fondi m'huwiex messaġġ ta' iktar accountability.

Minn hawn inwissi li jekk se naqbdu din it-triq se nkunu qed indaħħlu l-mentalita' li ladarba hemm id-diskrezzjoni, din id-diskrezzjoni tagħti s-saħħa u allura dak li jkun jista' ma joqgħodx attent għaliex ikun jaf li l-aġir tiegħu m'huwiex qed jiġi scrutinised.

Dan jorbot ukoll mal-mod kif dan l-abbozz qed jiġi introdott hawnhekk.

Nafu li anke l-Moviment Ewropew tkellem kontra dan għaliex ra li dan huwa kuntrarju għat-trends fil-pajjiżi Ewropew, li tant jgħożżu dan il-poter tal- parlament u s-saħħa leġislattiva tal-parlament.

Kellna wkoll reazzjoni mill-unions imma l-gvern irid jgħaddi dan l-abbozz malajr u allura nfilzah fost id-diskussjoni tal-budget fi żmien meta l-attenzjoni tal-pubbliku hija xi ftit jew wisq mitfugħha fuq l-attivitajiet tal-Milied.

Il-Gvern Nazzjonalista dejjem kien jgħid li l-budget għandu jkun a non-event, u dan huwa veru, imma fi kwalunkwe pajjiż il-budget jingħata l-importanza li ħaqqu.

Naħseb li kull min isegwi ftit l-aħbarijiet internazzjonali jirrealizza dan.

Il-budget jagħti kemm direzzjoni fiskali, kemm direzzjoni monetarja u kif ukoll direzzjoni ekonomika u allura jqanqal ċertu interess.

Ċertament li d-debates tal-budget għandhom l-importanza tagħhom f'dan il- parlament imma anke dan l-abbozz ta' liġi huwa importanti għaliex għandu riperkussjonijiet fiskali, għandu riperkussjonijiet fuq l-attivita' ekonomika fl-aspetti kollha tagħha u għandu riperkussjonijiet mill-aspett soċjali.

Imma bil-mod kif qed ninfilzawh bejn dawn is-seduti m'aħniex nagħtu ċans lill-opinjoni pubblika, wara li tkun semgħet id-diskussjoni tagħna hawnhekk, tesprimi ruħha fuq il-mezzi tax-xandir.

Barra minn hekk, Sur President, irridu nżommu quddiem għajnejna li l- membri parlamentari, ħlief dawk li huma segretarji parlamentari u ministri, iridu jinfilzaw ix-xogħol tal-parlament fil-ħidma professjonali tagħhom.

Naħseb li din hija problema ta' kulħadd għax din hija r-realta'.

Hemm ukoll il-familja imma għal min ikun fl-oppożizzjoni, minħabba li m'hawnx struttura ta' assistenza u lanqas ta' riċerka - m'għandix dubju li kull membru parlamentari jagħmel ħiltu biex jaqdi dmiru mill-aħjar li jista' bl- ikbar kompetenza u professjonalita' - hemm id-diffikulta' li jekk inti trid tagħmel riċerka din trid tagħmilha waħdek u dan trid iż-żmien neċessarju biex tippreparah.

Anke membri parlamentari min-naħa tal-gvern, speċjalment dawk li m'humiex full-time bħas-segretarji parlamentari u l-ministri, ukoll iridu l-ħin tagħhom biex janalizzaw dan l-abbozz ta' liġi.

U l-proċedura li ġiet adottata dalgħodu wara ħafna diskussjoni u kjass tirrifletti proprju dan il-fatt.

Meta tgħaqqad dan kollu flimkien naraw li l-attitudni tal-gvern qiegħda tkun waħda ta' arroganza.

Il-gvern qed jgħid: Jien għandi s-saħħa għax għandi maġġoranza assoluta ta' ħames deputati.

Din hija l-linja li rrid nimxi fuqha, take it or leave it.

Dan hu l-messaġġ li joħroġ ċar u kontinwu għaliex m'hemm l-ebda ġustifikazzjoni li dan l- abbozz ta' liġi jgħaddi mill-istadji kollha sa ta' l-1 ta' Jannar tas-sena d-dieħla.

Ma jfissirx li billi l-VAT tidħol fl-1 ta' Jannar, 1999 allura din se jkollha xi mpatt partikolari fuq l-ekonomija.

L-attivita' ekonomika assorbiet is-sistema tat-taxxa tas-CET u tassorbi gradatament din is- sistema tal-VAT.

Il-fatt li l-gvern stess irid jintroduċi l-VAT fl-1 ta' Jannar, 1999 - jiġifieri jrid jaqleb minn sistema għall-oħra fi 15-il ġurnata - juri li biex taqleb minn waħda għal oħra m'għandekx bżonn xi modifikazzjoni partikolari.

Barra minn hekk, fil-pajjiż diġa' għandna sistema ta' tassazzjoni indiretta u allura kien ikun aktar għaqli għall-gvern li jirranġa l- istrutturi amministrattivi tiegħu u jkompli jsaħħaħhom biex imbagħad l- implimentazzjoni ta' l-istess taxxa li hu stess irid jintroduċi tkun iktar faċli u effikaċi.

Jekk il-kritika tal-gvern għas-CET kienet li din ma tiġborx daqs il-VAT - għalkemm dan m'huwiex minnu għaliex din is-sena l- ġbir mis-CET se jkun ta' madwar ¥72 miljun, jiġifieri bejn wieħed u ieħor l- istess li rrendiet il-VAT fl-1995 u l-1996 - dan ifisser li għandek difett amministrattiv u allura trid tindirizza dak id-difett amministrattiv.

Fil- verita' fil-budget u anke qabel smajna ħafna dwar l-arretrati u l-ġbir tat- taxxa.

Issa r-rapport ta' l-awditur ġenerali qed jgħid li hemm arretrati ta' ¥173 miljun f'income tax.

Riċentement pero' fil-public accounts committee, uffiċjali ta' l-inland revenue qalulna li huwa veru li fil- kotba jidher li hemm ¥173 miljun pero' dak li huwa collectible huwa xi 33% jew 40%, jiġifieri kważi terz ta' dak li jidher fil-kotba.

Imma hu x'inhu dan l-ammont, dawn huma flus li jridu jinġabru għaliex il-gvern għandu l- commitments tiegħu li jrid jesegwihom minn sena għal oħra, bħas-servizzi soċjali, servizzi ta' saħħa, servizzi ta' l-edukazzjoni, investiment ta' natura kapitali eċċ.

Irrid ngħid li f'dan il-gvern għandu l-appoġġ sħiħ ta' din in-naħa għaliex aħna dejjem insistejna - għalkemm fil-passat mhux dejjem sibna l- appoġġ min-naħa ta' l-Oppożizzjoni Nazzjonalista - dwar il-ġbir ta' arretrati għaliex nemmnu li huwa fl-interess pubbliku li dan isir.

Pero', nerġa' ngħid, jekk id-difett huwa wieħed amministrattiv, allura kien ikun aħjar li niġu hawnhekk u niddibattu kif tissaħħaħ l-amministrazzjoni tat- taxxa ħalli l-ġbir isir b'mod iktar effikaċi, għaliex sakemm il-gvern jaqleb minn sistema għall-oħra xorta kien ikollu in place il-makna li tirrendih iktar effikaċi fil-ġbir jew fis-sistema li jrid jadotta.

Għalhekk minflok nattakkaw il-problema reali qegħdin induru magħha jew nipposponuha u l-evażjoni jew tibqa' tikber jew inkella l-gvern jispiċċa jkollu joħroġ aktar milli jdaħħal, bħalma ġara fis-sistema tar-refunds kif prattikata fl-ewwel sentejn.

Fl-isfond ta' dan kollu u fl-istampa sħiħa ta' dak li ġara f'dan il- parlament - għalhekk fil-bidu għidt li tajjeb li wieħed jagħti stampa ċara lil min ikun qiegħed jismagħna - fl-opinjoni tiegħi hemm skopijiet oħra għaliex il-gvern irid li l-VAT tibda topera mill-1 ta' Jannar.

Fl-opinjoni tiegħi l-gvern huwa xprunat mill-fatt li għandu kwestjonarju quddiemu mibgħut lilu mill-Unjoni Ewropea għaliex issa l-kummissjoni trid terġa' tikkonsidra s-sitwazzjoni kollha wara r-riattivazzjoni ta' l-applikazzjoni ta' Malta.

Riċentement artiklu f'gazzetta staqsa ċar u tond kemm se jdum il-Prim Ministru jmur jittalab quddiem l-Unjoni Ewropea.

Dan m'inix qed ngħidu b'xi preġudizzju kontra l-Unjoni Ewropea għaliex ħafna mill- iżviluppi fl-Unjoni huma żviluppi pożittivi u żviluppi tajbin, pero' bħala Maltin rridu nħarsu l-ewwel lejn kif dawn l-iżviluppi u r-relazzjonijiet tagħna ma' l-Unjoni Ewropea se jolqtu lilna.

Irrid ngħid li xi żmien ilu jien tlabt lill-ministru ta' l-affarijiet barranin sabiex ipoġġi kopja ta' dan il-kwestjonarju fuq il-Mejda tal- Kamra.

Nafu li l-gvern ikkometta ruħhu wkoll li jikxef il-karti kollha mal- poplu u aħna għalhekk ridna nkunu nafu x'tip ta' mistoqsijiet sarulu mill- Unjoni Ewropea.

Għalhekk il-konvinċiment personali tiegħi hu li qegħdin nerġgħu nassistu għall-istess kummiedja meta ġiet introdotta l-VAT fl-1994.

Niftakru li b'isforz u ġiri 'l hemm u 'l hawn biex ngħidu li aħna qegħdin in line mal-politika fiskali monetarja ta' l-Unjoni Ewropea, il-Viċi Prim Ministru kien kiteb memorandum lil Sir Leon Brittan fejn qallu li se ndaħħlu a taxation system li hija in line ma' dik li qed titlob l-Unjoni Ewropea.

Mela qabel ma l-liġi ġiet diskussa fil-parlament, qabel ma effettivament daħlet u rajna l-effetti tagħha u mbagħad kien hemm reazzjoni ġenerali għaliha, kien hemm dan il-memorandum li jimplika biċ-ċar li l- gvern f'dan il-qasam fiskali ta' ġbir ta' taxxi indiretti qiegħed in line mal-politika Ewropea.

Is-sitwazzjoni llum hija li peress li l-gvern qiegħed jistenna li jkollu risposta kmieni dwar ir-riattivazzjoni ta' l-applikazzjoni ta' Malta, u minħabba l-fatt li għandna problema ta' deficit enormi li huwa t-tripplu ta' dak li jippermettu l-kriterji ta' Maastricht - din il-problema tad- deficit ilha ġejja mill-1995 u l-1996 u m'hijiex xi ħaġa li żviluppat issa anzi taħt Gvern Laburista kien hemm għall-ewwel darba sforz biex niffokaw bis-serjeta' fuq din il-problema - allura biex ikun jista' jitfa' mbekkata pożittiva lill-Unjoni Ewropea, il-gvern qed jgħid li mill-1 ta' Jannar il- VAT se tidħol in vigore.

U minħabba l-fatt li t-time schedule ma kenitx qegħda tiffavorih, il-gvern ipprova juża l-istrumenti kollha li tippermettilu l-liġi, permezz ta' legal notice u bis-saħħa ta' dak kollu li hemm fir-regolamenti tal-Kamra, biex ikun jista' jgħid li din il-liġi se tiġi implimentata mill-1 ta' Jannar, 1999.

Ma nafx għaliex il-gvern ġie kompletament jaqa' u jqum jekk għandux bżonn isaħħaħ id-dipartiment - għalkemm fil-budget speech il-ministru implika ċar u tond li dan irid jissaħħaħ sabiex il-ġbir u l-enforcement ikunu iktar effettivi - u ma pprovax jindirizza din il-problema mill-ewwel.

Jekk immorru lura għall-1996 insibu li l-Gvern Nazzjonalista kien ipproġetta li mill-VAT idaħħal ¥110 miljun imma fir-realta' daħħal biss ¥78 miljun u issa qiegħed jipprova jispjega dak ix-shortfall għar-raġuni li l- Partit Laburista kien qiegħed jopponi dik it-taxxa u kien wiegħed li eventwalment jibdilha.

Issa l-Partit Laburista kien ilu mill-1995 li għamel il-pożizzjoni tiegħu ċara u l-gvern ta' l-Onor.

Fenech Adami kien diġa' għamel il-projections tiegħu.

Mhux hekk biss, għaliex waqt il- laqgħat tal-public accounts committee ħareġ ċar ukoll li matul l-1996 kienet saret iktar attivita' ta' enforcement min-naħa tad-dipartiment.

Fir- realta' l-projections kienu ħafna għoljin u jiddispjaċini ngħid li l- Ministru Dalli ma qagħadx, ma kienx konxju, jew inkella injora kompletament kull parir li kellu li wieħed mill-effetti tal-VAT kien se jissarraf f'retraction jew nuqqas ta' attivita' ekonomika.

Tajjeb ukoll li l-ministru jgħidilna jekk l-idea tal-harmonisation tas- sistema ta' tassazzjoni biex tiġi taqbel ma' dawk tal-pajjiżi Ewropej hijiex se tinfirex fl-oqsma kollha.

Qed ngħid dan għaliex xi żmien ilu l- Ministru Zammit Dimech qal li minn Lulju Malta se taderixxi ma' dik id- direttiva li kienet għaddiet mill-Unjoni Ewropea fl-1997 dwar id-duty free sales u allura d-duty frees kellhom jispiċċaw with effect minn dik id-data.

Naturalment din qajmet kjass sħiħ u xi tliet ġimgħat wara kellna rettifika mill-ministru għas-servizzi ekonomiċi, l-Onor.

Josef Bonnici.

Sur President, meta tieħu dawn l-inċidenti kollha flimkien, dawn juru l-isforz tal-gvern ħalli f'dak il-kwestjonarju jkun jista' jgħid li f'xi ħaġa Malta qiegħda in line ma' dak li titlob minna l-Unjoni Ewropea.

Qed ngħid li ''titlob minna l-Unjoni Ewropea'' għaliex ħafna drabi l-kwestjoni m'hijiex jekk dawn iridukx jew le imma jekk aħniex ppreparati sew.

Ċertament li ma' l-Ewropea m'għandniex xi kwestjoni politika u aħna naqblu li nsaħħu s-sistema demokratika.

Jiġifieri l-prinċipji demokratiċi, it-tisħiħ tal-ġustizzja, ir-relazzjonijiet fl-oqsma ta' l-intern u tas- security naqblu magħhom perfettament.

Barra minn hekk, jekk ikun hemm liġijiet ta' l-ambjent li nistgħu nadottaw għax huma tajbin, nadottawhom by all means imma l-problema kollha hi illi l-pajjiż irid ikun preparat jassumi ċerti obbligi.

Issa fil-parti tal-kwestjonarju li tittratta l- ekonomija fiskali naħseb li l-gvern għandu problema biex jikkovinċi lill- Ewropa.

Ilkoll nafu kemm ir-restructuring ta' l-industrija hija importanti jekk irridu li ma tisfaxxax u li tibqa' kompetittiva għaliex il- kompetittivita' - m'inix qed inkun kontra l-kompetittivita' imma qed ngħid il-fatti kif inhuma - anke lil settur li huwa b'saħħtu u organizzat - qed nirriferi għas-settur tal-beverages - tnaqqarlu mis-suq tiegħu u jekk dak it-tinqir ma trażżnux bilfors taqabad in-niżla.

Dan juri li f'ċerti oqsma hemm ħafna iktar x'wieħed jiżviluppa u fil-qasam tat-tħaddim tal-finanzi tal-gvern ukoll hemm ħafna x'isir.

Qabel l-elezzjoni l-gvern seta' jgħid li l-problemi ma kenux jeżistu u seta' jgħid li m'huwiex veru li huwa ħalla deficit, pero' issa li qiegħed jamministra u qegħdin jgħidulu li d- deficit irid ikun 3% tal-GDP u mhux 10% jew 11% allura għandu problema.

Meta jgħidulek ukoll li s-settur pubbliku trid tnaqqsu u mhux tħallih jikber, hemmhekk ukoll għandek problema.

Meta jgħidulek li s-sistema tas- sussidji fuq it-tarznari u x-shipbuilding trid teliminaha, allura għandek problema.

Għalhekk, Sur President, l-unika triq li kellu l-gvern huwa li jgħid lill- Ewropa li mill-1 ta' Jannar, 1999 s-sistema tal-VAT se tiġi reinstated, immaterjali jekk l-amministrazzjoni tagħha tispiċċax tkun problematika fiha nnifisha.

Qed ngħid dan għaliex dan jirrifletti preċiż dak li ġara fl-1994 u issa se jkollna l-istess ħaġa f'Jannar ta' l-1999.

Allura l-gvern m'huwiex iħares lejn l-affarijiet primarjament fl-interess tal-pajjiż għaliex m'huwiex iħares lejn l-impatt li din is-sistema ta' tassazzjoni se jkollha fuq il-pajjiż.

Imma mhux hekk biss.

Meta l-gvern ried jadotta miżuri biex dawn il-miżuri fiskali jintroduċihom mingħajr ma' l-ewwel jgħaddu mill-parlament, jiena ngħid li kien qiegħed imur ukoll kontra dak li ntqal fil-kunsill ġenerali, fejn fil-konklużjoni ntqal:

"Bl-istess ħsieb quddiemu, il-partit irid ikompli jkennen fi ħdanu issue groups u ma' dawn irid ukoll ikompli jifrex u jiftaħ l-ispazji li diġa' għandu biex l-għeruq tiegħu fil-kumitati sezzjonali jibqgħu l- veru sors mnejn il-partit jieħu parti importanti min-nutriment tiegħu."

Dan huwa kliem sabiħ li jgħid li d-diskussjoni għandha tkun mifruxa u miftuħa imma lkoll nafu li f'dawn il-15-il ġurnata sar minn kollox biex inqassru d-diskussjoni.

Bħalma għidt fil-bidu, anke jekk ngħidu li għandna 50 siegħa għad-diskussjoni, xorta waħda trid iż-żmien biex tipprepara d- diskors tiegħek.

U altru tkun ministru u jkollok min jipprovdilek ċerta informazzjoni - għalkemm inti mbagħad xorta tanalizzaha qabel tippreżentaha - u altru meta tkun trid tiġborha inti.

THE DEPUTY SPEAKER: Ippermettili Onor. Mangion, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Membru jkompli jinstema'?

ONOR.

LEO BRINCAT: Nipproponi li jkompli jinstema'.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

VICTOR GALEA PACE: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Mangion ikompli għaddej bid- diskors tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

CHARLES MANGION: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill-Kamra.

Sur President, meta tara dan wieħed bilfors ikollu jistaqsi għalfjen din l-għaġġla u x'inhi l-ġustifikazzjoni li dan l-gvern irid bilfors li l-VAT tibda topera mill-1 ta' Jannar 1999, qisu jekk dan ma jsirx allura l-pajjiż se jieqaf.

Waqt id-diskors tal-bieraħ tal-ministru, primarjament ħarġu żewġ għanijiet għalfejn hemm bżonn li jkollna r-ri-introduzzjoni tal-VAT.

Dawn huma li jkun hemm ġbir iktar mit-taxxi indiretti u li l-evażjoni tat-taxxa tonqos.

Imma l-introduzzjoni tal-VAT mill-ġdid, biex ngħid hekk, hija marbuta ma' dawn iż-żewġ għanijiet biss?

L-aspett soċjali u l-iskop li għalih il-gvern irid jiġbor iktar taxxi ma nħarsux lejh?

Nafu li għandna l- problema tad-deficit u allura l-gvern bilfors irid ikabbar id-dħul tiegħu billi jżid it-taxxi.

Imma din m'għandniex inħarsu lejha wkoll mill-aspett soċjali?

Il-gvern qed jipproġetta li jiġbor madwar ¥40 miljun iktar f'taxxi diretti u taxxi indiretti matul l-1999 u allura l-poplu jgħidlek: Jiena fejn se nibbenefika mill-ġbir ta' dawn it-taxxi?

Fejn hi r-rabta bejn l-insistenza fuq dan il-ġbir u l-impożizzjoni ta' taxxi ġodda b'urġenza mal-benefiċċju soċjali illi għandu jkun hemm allaċċjat magħhom?

Nistaqsi wkoll: Dan il-ġbir se jindirizza l-problema tal-welfare gap illi dejjem qed tiżviluppa?

Il-gvern qal ukoll li din qed tiżviluppa b'mod naturali għax qal li din is-sena fuq is-servizzi soċjali hemm nefqa addizzjonali ta' ¥16 jew ¥17-il miljun imma kull gvern, ikun min ikun, minħabba l-istruttura tas-servizzi soċjali, ikollu din il-problema.

Imma allura aħna m'għandniex inkunu nafu jekk il-ġbir illi l-gvern qed jipproġetta mill-VAT huwiex se jindirizza din il-problema wkoll?

Għaliex qed ngħid hekk, Sur President?

Nafu li l-gvern semmiha din il-problema għax fost il-miżuri li ħa fil- budget għolla l-bolla ta' l-impjegati għal 10% tal-paga u ġġustifika dak li għamel billi qal illi l-welfare gap qed tkompli dejjem tikber.

Imma filwaqt li qal hekk jiena naħseb li jinsab konvint ukoll illi bl-ebda mod m'hu se jindirizza jew isib soluzzjoni parzjali għall-problema tal-welfare gap.

Tant hu hekk illi meta xi snin ilu żied it-taxxa fuq l-employers, xorta waħda l-ġbir mingħand l-employers u l-impjegati flimkien ma laħqux it- targets proġettati mill-gvern.

Fil-fatt fl-annual report għall-1997 il- Bank Ċentrali qed jgħid li r-revenue fis-social security account huwa ekwivalenti għal 7.3% tal-GDP meta suppost din iċ-ċifra tilħaq id-9%.

Dan allura jkompli juri d-difett amministrattiv fil-ġbir tat-taxxi u jkompli jsostni l-argument illi l-ewwel għandna nħarsu lejn l-istruttura amministrattiva ħalli tkun effikaċi u mhux ngħaġġlu biex nintroduċu l-VAT.

Dan barra li jinqala' nuqqas ta' qbil dwar jekk liġi li tikkonċerna l-ġbir ta' taxxi indiretti għandhiex tinvolvi diskussjoni libera u sħiħa.

Nistaqsi wkoll: Il-flus mill-ġbir ta' Lm60 miljun li qed jippretendi li jiġbor il-gvern se jmorru biex jindirizzaw din il-problema?

Il-gvern għandu l-ħsieb li parti mis-¥60 miljun li qed jipproġetta li jdaħħal mill- privatisation se jmorru biex jindirizzaw din il-problema soċjali li għandna quddiemna?

Bl-ebda mod ma jiena qed ngħid illi jekk jagħmel hekk allura l- problema jkun indirizzaha, għaliex ilkoll nafu illi iktar ma jgħaddi ż- żmien inqas se jkollna ħaddiema li qegħdin jikkontribwixxu għal dawk l- individwi fis-soċjeta' li jkunu qegħdin jibbenefikaw minn dan il-qafas soċjali.

Ara meta aħna għamilna l-privatisation tal-Maltacom, parti mis- somma li daħħalna marret għar-ristrutturazzjoni ta' l-industrija lokali.

(Interruzzjonijiet) Veru li parti marret għall-public debt servicing u għas-social services imma jiena kont qed nirriferi għat-tieni fażi tal- privatisation programme.

Kont qed ngħid li 20% mir-rikavat tal- privatisation tal-Maltacom ġew indirizzati għal skop ta' restructuring ta' l-industrija lokali, xi ħaġa illi hija bżonjuża u li dwarha naħseb li hemm qbil bejn kulħadd.

Imma jekk il-gvern għandu xi ħsebijiet oħra tajjeb li nisimgħuhom għaliex huwa fl-interess ta' kulħadd li nkunu nafu bihom.

Barra minn hekk, jeħtieġ ukoll li nsibu kif u noħorġu pjani biex is- settur pubbliku nirrenduh aktar effiċjenti għaliex dan qed jixrob ħafna mill-ispiża rikorrenti tal-gvern.

Il-Ministru Gonzi ġustament ftaħar li laħaq ftehim għas-servizz ċivili - tajjeb u ħaqqu prosit - pero' nistaqsih: Qed jitfassal pjan biex ikollna aktar effiċjenza fis-settur pubbliku u biex jibda jkollna value for money?

Qed ngħid dan għaliex fil- budget speech u fid-diskorsi illi smajt s'issa, inkluż id-diskors ta' l- Onor. Gonzi, fuq dan l-aspett ma smajna xejn.

Iżda ma nistax hawn ma nsemmix ukoll meta kien sar rapport dwar is-settur pubbliku, rapport li mbagħad ġie ppubblikat, jiġifieri ma kienx xi rapport moħbi u kien ġie highlighted li hemm 4,000 jew 5,000 ruħ li huma under-employed - jiġifieri m'humiex qed jiġu utilizzati fl-aħjar interess tal-pajjiż u allura l-pajjiż m'huwiex jieħu l-benefiċċju tal-pagi u infiq ieħor fuqhom - in-naħa l-oħra kienet implikat illi l-Gvern Laburista kien qed jippjana biex ikeċċi xi 5,000 ruħ minn mal-gvern meta dan ma kien minnu xejn.

Il-ħsieb wara dan ir- rapport kien illi nkunu konxji tal-problema biex imbagħad nagħmlu ħilitna kollha biex infittxu soluzzjoni.

U s-soluzzjoni hija li fejn għandek nies żejda ssibilhom post ħalli jkunu utilizzati aħjar; fejn għandek ċertu xogħol illi huwa nieqes, tħeġġeġ u tħarreġ clerks u operators, per eżempju, biex jagħmlu dak ix-xogħol billi ddaħħal skema fejn ikollhom l-opportunita' ta' mobility 'l fuq.

Barra minn hekk jeħtieġ ukoll li nħajru aktar nies jidħlu fil-middle management tas-settur pubbliku, fejn l-aktar li għandna bżonn li ntejbu l-effiċjenza.

(Interruzzjonijiet)

Dan huwa bill fiskali u jiena mill-bidunett għidt li l-introduzzjoni tal- VAT se tolqot diversi setturi; u fost dawn is-setturi hemm is-settur soċjali.

Għaliex qed ngħid dan?

Għaliex immedjatament malli tidħol il-VAT it-taxxa fuq is-servizzi se tiżdied minn 5% għal 15%.

Fl-1994 il-ministru kien qal illi l-VAT kienet se tkun revenue neutral u li ma kellhiex tħalli mpatt fuq l-għoli tal-ħajja.

Fl-istess nifs kien qal ukoll illi bl- introduzzjoni tal-VAT se tkun qed tiddaħħal taxxa fuq is-servizzi - għaliex it-taxxa fuq il-prodotti kienet diġa' teżisti b'mod jew ieħor - u l- argument tiegħu kien li man mano li jkollok titjib fil-livell ta' l- għajxien iktar ikollok użu ta' servizzi milli użu ta' prodotti.

Għalhekk biż-żieda ta' 10% fuq is-servizzi se jiżdiedu wkoll l-administrative costs - forsi dawn m'humiex se jitilgħu ħafna għaliex anke taħt is-sistema eżistenti hemm ċertu element ta' administrative costs - imma jekk inħarsu lejn ċerti setturi tas-soċjeta', partikolarment il-pensjonanti u l-anzjani, settur li dejjem qed jikber u li iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar se jkollu jirrikorri għas-servizzi, l-argument illi min għandu iktar income se juża iktar servizzi ma japplikax għal kollox.

Meta għandek bżonn is-servizzi tal-bajjad ma jfissirx li jekk inti pensjonant se tagħmel użu mis-servizzi tiegħu darba waqt li jien għax għandi income ogħla minn tiegħek se nirrikorri għalih darba fix-xahar!

Il-pensjonant, li huwa fil-lower income group, se jiġi bżonn is-servizzi tal-plumber, is-servizzi ta' l- electrician u servizzi oħrajn daqs ħaddieħor.

Għalhekk iż-żieda ta' 10% fuq is-servizzi se jkollha impatt dirett fuq il-livell ta' l-għajxien tal- pensjonanti u se jkollha wkoll impatt fuq l-għoli tal-ħajja.

Il-ministru qal ukoll li meta aħna konna naqqasna r-rata tat-taxxa fuq is-servizzi minn 15% għal 5% il-cost tas-services xorta ma naqasx.

Forsi hawnhekk għandu raġun pero' meta għandek nuqqas dirett ta' 10% fuq is- servizzi, li tiġi tgħidli li ħaġa bħal din ma tħallix imqar effett marġinali sinjal li għandna sistema li suppost tikkontrolla l-prezzijiet li ma tiffunzjonax u l-benefiċċju li jkun intiż biex tnaqqas il-cost of services ma jitgawdiex mill-kumplament tas-soċjeta' imma jibqa' f'idejn dak li jkun qed jagħti dak is-servizz.

Imma dak ma jfissirx li s-sistema ta' tassazzjoni li daħħalna aħna ma kellhiex tħalli dan l-effett.

Għidli jekk ħallietx effett tajjeb fuq it-turiżmu, per eżempju?

Dażgur li ħalliet effett tajjeb!

Stqasi lill-operaturi f'dan is-settur.

Malli r-rata tat- taxxa fuq it-turiżmu niżlet minn 15% għal 5% mhux biss waqfet is-slide imma s-settur kollu beda jirpilja.

Tajjeb ninnotaw ukoll li dan il-gvern, għaliex jaf li rata ta' 15% fuq is-servizzi turistiċi effetti negattivi biss tista' tħalli, għax is-settur kollu jsir anzqas kompettiv u d-dħul ta' l-operaturi jonqos, bir-riżultat li jerġa' jkollok kriżi bħalma kellna fl-1995, qagħad attent illi jżomm ir-rata f'livell ta' 5%.

Imma r-rata fuq servizzi oħrajn illi għandhom aspett soċjali għollihom across the board għal 15% mingħajr l-ebda konsiderazzjoni ta' xejn.

Sur President, ovvjament il-VAT għandha wkoll effett fuq l-attivita' ekonomika.

Mir-rapport annwali tal-Bank Ċentrali tas-sena l-oħra, joħroġ ċar li fl-1995 u iktar u aktar fl-1996 wara d-dħul tal-VAT, l-exports of goods and services sofrew contraction ta' 5%.

Fl-1997 din is-slide mhux talli ġiet kontrollata talli fil-fatt kellna żieda ta' 2.2%, li primarjament kienet dovuta għat-titjib fis-settur turistiku u fil-qasam tal- manifattura.

Tajjeb li wieħed jinnota wkoll illi l-konsum intern fl-aħħar sena ta' Gvern Nazzjonalista preċedenti ċkien bi kważi 5%, liema tendenza rripetiet ruħha fl-1997.

MR SPEAKER: Onor. Mangion, niġbidlek l-attenzjoni li reġa' skadielek il- ħin u għandek bżonn leave of House biex tkompli tinstema'.

Hemm leave of House?

(Onor. Membri: No)

Il-permess ma ngħatax.

ONOR.

CHARLES MANGION: Ladarba hawn oġġezzjoni nieqaf hawn pero' dan ikompli jikkonferma li l-gvern mhux veru jrid diskussjoni fuq din il-liġi u l-implikazzjonijiet tagħha.

ONOR.

JOHN DALLI: Għamilt iktar minn siegħa titkellem u fuq il-VAT m'għamiltx kwarta!

ONOR.

CHARLES MANGION: Inti ħadt siegħa biex introduċejt is-suġġett imma l-effetti u l-implikazzjonijiet ekonomiċi u soċjali tal-VAT lanqas biss semmejthom!

MR SPEAKER: Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

John Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Mr Speaker, jidher ċar illi f'dan il- parlament meta nibdew nitkellmu dwar liġijiet ta' taxxa jqum ċertu xenarju illi jikkontribwixxi għall-passjoni, xi ħaġa inerenti fil-karattru Mediterranju.

F'dawn il-każijiet id-dibattitu jkun naqra movimentat u ħafna drabi għal ftit ma jintilifx il-kontroll.

Din m'hijiex xi ħaġa ġdida għall-karattru Malti għax kull darba li niddiskutu l-liġi tas-suċċessjoni, tad-dwana, tas-sisa u riċentement tas-CET u l-VAT ikollna dibattiti kuluriti.

Għax jekk hemm xi ħaġa illi l-poplu Malti ftit japprezza hija n- neċessita' li jħallas it-taxxa.

Jekk wieħed iħares ftit lejn l-istorja ta' pajjiżna jsib li minħabba ċerti taxxi nqalbu anke gvernijiet.

Waħda mir-raġunijiet li l-Franċiżi ma baqgħux jiggvernaw f'Malta kienet proprju għaliex għamlu sensiela ta' taxxi illi affetwaw liż-żgħir, lill-kleru u oħrajn.

Niftakru wkoll li meta gvernatur partikolari kien kiteb Londra u qalilhom bil-problema ta' l- erarju li kellu, ir-risposta li ngħata kienet li hekk ma jridx jagħmel taxxi allura għandu jaqbad u jbiegħ il-pitturi.

Jiġifieri l-Gvern Ingliż kien rrikonoxxa li l-Maltin ma jħobbux iħallsu t-taxxi.

Fil-verita' din hija waħda mir-raġunijiet li ħafna mill-palazzi f'Malta huma neqsin mill- pitturi għax kienu jbiegħuhom biex itellgħu l-erarju tal-gvern.

Kif wieħed japprezza bħalissa f'pajjiżna għaddejja diskussjoni dwar il- VAT, min hu favurha u min hu favur reġim ta' taxxi differenti.

Nafu illi l- VAT kienet daħlet fl-1 ta' Jannar, 1995 u allura l-gvern attwali għandu eżempju kif ħadmet u jaf li tat ħafna anqas milli kien previst.

Kif diġa' ntqal, il-gvern din id-darba qed jiġġustifika ruħu billi jgħid li kulma ġara dak iż-żmien kien tort ta' l-Oppożizzjoni Laburista li kienet wegħdet illi jekk titla' fil-gvern, kif fil-fatt ġara, tneħħi l-VAT.

Fil-fatt qabel l-1996 il-Partit Laburista kien għamilha ċara li dak kien l-aħħar ċans li l-poplu Malti seta' juri li ma jridx il-VAT u fost raġunijiet oħra kien qal hekk għax ma kienx prevedibbli illi fi żmien relattivament qasir ikollna elezzjoni oħra.

Aħna xtaqna nneħħu l-VAT prinċipalment għar-raġuni li dehrilna li fiċ-ċirkostanzi stajna nsibu sistemi li huma aktar adegwati għal dak li hu partikolari għal Malta.

Meta wieħed jitkellem favur jew kontra l-VAT, jista' jagħti l-każ illi dak li jaħdem b'mod effiċjenti u jagħti riżultati f'ċertu pajjiż ma jagħtix l-istess riżultati f'pajjiż ieħor, minħabba ċ-ċirkostanzi partikolari ta' dak il-pajjiż.

Fil-fatt aħna dejjem argumentajna illi minkejja illi l-VAT taħdem f'ċerti pajjiżi, din m'hijiex l-aħjar sistema għal pajjiżna.

Kien għalhekk li aħna daħħalna reġim ta' taxxi li kien aktar tailor-made għas- sitwazzjoni partikolari ta' pajjiżna.

Sfortunatament pero' dawn it-taxxi ma ngħatawx iż-żmien tagħhom biex jimmaturaw għaliex kulħadd japprezza illi biex taxxa timmatura trid tieħu ċertu żmien.

Jekk wieħed iħares lejn is- sistema tal-VAT u jħares lejn is-sistema tas-CET, japprezza li ma tistax jikkompara like with like.

Dawn huma żewġ sistemi differenti u wieħed irid jagħti ż-żmien biex jara min għandu raġun, imma aħna nsostnu illi dak li pproponejna għal pajjiżna kien aħjar minn dak li kien hemm qabel.

Issa għaliex għidna hekk?

Jekk wieħed jara kif is-setturi differenti bdew mexjin wara li daħlet il- VAT, jista' jifhem l-inkwiet u l-concern li kellu l-Partit Laburista.

Saħansitra l-Gvern Nazzjonalista ta' qabel l-1996 kien irrikonoxxa li pajjiżna kellu problemi ta' natura ekonomika.

Id-domestic demand niżel fl- 1996 u baqa' nieżel fl-1997.

Ir-ritmu tat-turiżmu wkoll beda nieżel wara l- introduzzjoni tal-VAT.

Anke l-persentaġġ tal-manifattura mill-prodott gross domestiku ċkien wara l-introduzzjoni tal-VAT.

Dawn kollha huma setturi li huma meqjusa bħala indikaturi ta' kif sejra l-ekonomija u allura huwa loġiku, meta tara dan it-tibdil negattiv, li wieħed jikkonkludi illi dik it-taxxa partikolari m'hijiex l-aħjar taxxa li wieħed jista' japplika f'pajjiżna biex jiġbor it-taxxi b'mod indirett.

Min-naħa l-oħra, jekk naraw kif marret l-ekonomija wara l-introduzzjoni tas-CET, insibu li t-turiżmu żdied u għal din is-sena huwa antiċipat li jkollna 1.2 miljun turist.

Barra minn hekk l-esportazzjoni laħqet record assolut u sa l-aħħar tas-sena se tkun qabżet is-¥700 miljun.

Anke d-demand domestiku reġa' beda tiela' u allura l-effett ta' dawn it-taxxi mhux talli m'huwiex negattiv talli huwa pożittiv.

Sur President, jiena konvint illi waħda mir-raġunijiet illi l-gvern irid idaħħal il-VAT - apparti li nimmaġina li jemmen li hija l-aħjar sistema għal pajjiżna - hija li f'moħħu dejjem għandu l-idea ta' l-Unjoni Ewropa u allura kull liġi li jindirizza jara kif se taffettwa l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija u jekk hijiex se sservi biex tħaffef il-proċess ta' sħubija.

Dan huwa ammess f'diversi interviews minn diversi ex-ministri u ministri preżenti pero' fl-opinjoni tiegħi l-gvern ikun aktar rispettat jekk iqum u jgħid dan milli jipprova jaħbi x'inhi l-vera raġuni għaliex qed iressaq dan l-abbozz ta' liġi llum.

Tajjeb li ngħidu wkoll li huwa veru li l-Unjoni Ewropea tagħti fondi lil ċerti pajjiżi biex jgħollu l-livelli infrastrutturali imma nafu wkoll li l- Ewropa tassorbi parti minn dawk il-fondi li jinġabru prinċipalment minn taxxi fuq il-konsum.

Dan ifisser li parti mill-fondi li jinġabru mill-VAT, jekk xi darba nkunu msieħba fl-Unjoni Ewropea, imorru għall- amministrazzjoni ta' l-istess Unjoni.

M'hemmx dubju li jekk Malta tissieħeb fl-Unjoni hija tirċievi iktar milli tagħti imma naħseb li l-gvern għandu dilemma kbira quddiemu għaliex jaf li hemm oġġett ieħor li jista' jbiddel is-sura tal-politika f'pajjiżna, kemm f'dak li huwa ġbir tat-taxxa, kemm f'dak li huwa deficit kif ukoll f'dak li għandu x'jaqsam mas-sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Qed nirriferi hawnhekk għall-element ġdid li daħal fix- xena ta' pajjiżna, jiġifieri l-probabbilta' li nsibu l-gass jew iż-żejt.

Sur President, huwa ħażin li niddibattu liġi li għandha x'taqsam mad-dħul minn taxxi indiretti u ninsew l-eżistenza ta' din il-probabbilta'.

Meta wieħed jara d-diskors tal-budget isib li dan l-element ġie mogħti l-ġenb minkejja li jien inqisu bħala l-ikbar element li wieħed għandu jikkonsidra fix-xenarju politiku tal-lum.

Għaliex?

Għaliex filwaqt li l-gvern preżenti qiegħed jinforma lil Brussels - jekk m'huwiex qiegħed jinformahom allura għandhom din l-impressjoni - li hemm il-probabbilta' li dawn il- minerali jinstabu biex Malta tidher iktar attraenti u tidħol fil-fast track, jiena ngħid li jekk jirriżulta li dawn il-minerali verament jeżistu fi kwantita' kummerċjali, allura t-teżi ta' l-oppożizzjoni li għandna bżonn lill-Ewropa biex Malta togħla għal-livelli ekonomiċi tal-pajjiżi ċentrali taqa' imma taqa' wkoll il-ħtieġa ta' taxxi ġodda li l-gvern qed jgħid li jrid jiġbor biex ifejjaq il-ferita li teżisti fid-deficit strutturali.

Jiena għalhekk qed ngħid li l-gvern jinsab f'morsa għaliex jekk insibu l-gass u ż-żejt allura l-pożizzjoni tkun ħafna u ħafna aħjar jekk ma nkunux imsieħba fl-Unjoni Ewropea.

Barra min hekk il-gvern jaf li meta d-dħul tagħna fl-Unjoni se jkun sottomess għal referendum nazzjonali, jekk inkunu sibna ż-żejt u l-gass il- poplu se jivvota kontra s-sħubija.

Forsi jkun hawn min jistaqsi: Imma din x'għandha x'taqsam mal-kwestjoni tal-VAT?

Din għandha x'taqsam mal- kwestjoni tal-VAT għaliex qed jiġi propost li l-VAT hija bżonjuża biex tfejjaq id-deficit strutturali.

Iva, irridu nammettu li Malta ddaħħal taxxi ħafna inqas milli toħroġ.

Dan ġara fi żmien il-Gvern Nazzjonalista ta' qabel imma d-deficit għadu magħna sal-lum u ma tistax tinjorah għaliex il-persentaġġ tiegħu apparagun tal-GDP tant huwa għoli li huwa inaċċettabbli f'pajjiż li jrid jiżviluppa.

Issa biex il-gvern iniżżel id- deficit bilfors li jrid iżid id-dħul u jnaqqas il-ħruġ u allura qiegħed jipproponi din is-sistema l-ġdida tal-VAT.

Fil-budget issemmew ukoll ideat oħrajn jew kontinwazzjoni ta' ideat proposti mid-diversi gvernijiet, bħalma hu d-dħul mill-privatizzazzjoni.

Wieħed mill-kelliema qal pero' li l-konċett ta' privatizzazzjoni taż-żewġ partiti politiċi huwa differenti għax filwaqt li l-Gvern Laburista meta pprivatizza ħares biss lejn id-dħul, Gvern Nazzjonalista ħares lejn l- effiċjenza.

Jien naħseb li l-verita' hija li meta tipprivatizza tħares lejn it-tnejn, lejn id-dħul u lejn l-effiċjenza.

Imma minkejja li dan il- gvern qed jistenna li mill-privatisation programme fis-sena li ġejja se jdaħħal ¥60 miljun, minkejja li se jkun hemm aktar revenue mill-bolla u mill-income tax, huwa evidenti li l-VAT hija intenzjonata biex tkun hi stess a revenue earning service ħalli d-dħul dejjem jikber u d-deficit jiċkien.

Sur President, hawn tajjeb ngħid li meta konna qegħdin ngħaddu l-liġi tas- CET, l-Oppożizzjoni Nazzjonalista kienet tgħidilna: Għaliex ma tirranġawx il-liġi tal-VAT?

Issa aħna llum ngħidulhom: Għaliex ma taqbdux dawk l- oqsma tas-CET li qegħdin tgħidu li ma ħadmux tajjeb u timmodifikawhom biex ikunu iktar tailor-made għal pajjiżna?

Fil-fatt ċerti ideat u esperjenzi swew, kemm fis-sistema tas-CET kif ukoll fis-sistema tal-VAT, tant li fil- liġi li għandna quddiemna ċerti prinċipji li kienu jifformaw parti mil-liġi tas-CET qegħdin imdaħħlin fiha wkoll, għalkemm ma naqblux kif ġew proposti.

Ħalli nagħti eżempju.

Jidher li l-gvern preżenti jaqbel ma' l-istrateġija tagħna fit-turiżmu għaliex se jżomm ir-rata ta' 5%.

Mela huwa konxju li dak li konna qed nagħmlu, minkejja l-kritika kollha li saret, kienet strateġija tajba.

Nistgħu nieħdu wkoll l-idea tat-thresholds.

Din l-idea hawnhekk forsi hija mdaħħla għal żewġ raġunijiet, waħda għaliex hija attraenti u tagħti z- zokkor ma' dawk is-setturi li se jkunu vatable, u t-tieni għaliex pajjiżna verament ma jistax jikkompara ma' pajjiżi ħafna ikbar minna għaliex it-tip ta' negozju huwa fuq skala ħafna iċken minn dak ta' barra minn Malta.

Madanakollu huwa importanti li l-gvern preżenti japprezza li l-problemi, kemm tas-CET kif ukoll tal-VAT, għandhom riflessjoni diretta fuq l-income tax.

Sur President, wieħed jista' jargumenta ad infinitum fuq is-sistemi tas- CET u tal-VAT imma li huwa żgur huwa li d-dħul ta' min qed jeżerċita s- servizz jew delivers the goods jirrifletti fuq l-income tax ta' l-individwu u dan permezz ta' l-audit trail.

Il-gvern jgħid li meta niżżel ir-rati ta' l-income tax kellu iktar dħul għaliex aktar nies bdew jiddikjaraw iktar dħul, bir-riżultat li eventwalment id-dħul kien ogħla.

Il-verita' hija li kieku ma sarx hekk, kien ikun hemm evażjoni ikbar mill-qasam tal-VAT għaliex il-VAT mhux l-individwu qed iħallasha.

Jekk customer imur għand perit u l-perit jiċċarġjah, dik it-taxxa fuq is-servizz mhux il-perit ikun qed joħroġha imma l-customer.

Issa jekk dak li jiddikjara l-perit fl- income tax return tiegħu jirriflettix n-numru ta' rċevuti li jkun ta lill- customers, allura huwa differenti.

Għalhekk, Sur President, meta tniżżel il-livelli tar-rati ta' l-income tax inti se tiġbor iktar peress li jkun hemm iktar dikjarazzjonijiet f'dak li għandu x'jaqsam ma' taxxa indiretta imma jiena ngħid li l-gvern seta' kien iktar innovattiv.

Iż-żewġ partiti nirrikonoxxu li l-evażjoni hija marda kważi kważi ta' natura kronika imma nafu wkoll li kieku kull persuna kellha tħallas parti minn dak dovut minnha, il-probabbilta' hija li parti sostanzjali mill- problema tad-deficit tiġi solvuta.

Meta qed ngħid li l-gvern seta' kien aktar innovattiv naħseb li wasal iż-żmien li ma narawx biss dak li huwa applikabbli f'pajjiżi oħra u napplikawh b'xi tentufiet 'l hemm u 'l hawn għal pajjiżna.

Forsi wasal iż-żmien li wieħed jibda jaħseb b'mod differenti li l-gvern ikollu dħul minn diversi oqsma, fosthom dawk li huma liċenzji.

Għalhekk forsi jkun għaqli li l-pajjiż jibda jiddibatti jekk hemmx bżonn ta' sistema ta' liċenzji biex wieħed jagħti ċerti servizzi.

Għaliex qed ngħid hekk?

Jekk inħarsu lejn l-impjegat, nistgħu ngħidu li dak li jaqla' mill-overtime u minn ċerti allowances ikun rifless fil-P3.

Pero' jkun hemm min jevadi t- taxxa - ovvjament m'inix qed ngħid għal kulħadd - billi jagħmel part-time jobs jew xogħlijiet wara l-ħin u jiddikjara inqas minn dak li jkun daħħal jew inkella ma jiddikjara xejn.

Iżda min m'huwiex impjegat għandu possibbilta' ikbar ta' evażjoni.

Żgur li jeżistu parametri imma ma nafx kemm dawn huma applikati.

Għalhekk forsi wieħed għandu jagħmel dibattitu - hawnhekk qed nitkellem personalment u mhux bħala policy tal-partit - dwar sistema totalment differenti għal dawk li jaħmdu f'ċerti professjonijiet, f'ċerti skills u f'ċerti trades għaliex b'hekk inkunu nistgħu niġġarantixxu ċertu dħul u s-sistema toperaha permezz ta' operating licence.

Forsi dan huwa innovattiv għal pajjiżna imma fl-aħħar mill-aħħar it-taxxa indiretta għandha tkun waħda ġusta u min għandu jħallas għandu jagħti sehemu.

Min- naħa l-oħra l-gvern għandu jipprovdi s-sistemi biex iċekken kemm jista' jkun ċertu tip ta' evażjoni.

Xtaqt nitkellem ukoll dwar il-kwestjoni tar-Revenue (Safeguard) Act mingħajr ma nirripeti dak li qalu sħabi.

Jiena jidhirli li hemm distinzjoni - u naħseb li l-gvern jidhirlu hekk ukoll - bejn li ddaħħal provvediment għal qasam partikolari u tagħmel l-istess proċedura għal liġi sħiħa.

Kieku l-gvern ma rrealizzax li kien se jaqbad linja li m'hijiex tajba, kieku ma biddilx it-tack u ġie fil-parlament biex jiddiskuti l-liġi tal-VAT.

MR SPEAKER: Ippermettili Onor. Attard Montalto.

Skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Membru jkompli jinstema'?

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi li jkompli jinstema'.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Attard Montalto jkompli bid-diskors tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill-Kamra kollha.

Mr Speaker, jidher li forsi bejn il-pressjoni ta' l- opinjoni pubblika, il-pressjoni mill-korpi kostitwiti u l-istand iebes ta' l-oppożizzjoni, il-gvern irrikonoxxa li jekk inti se ddaħħal taxxa, jekk mill-ewwel ikollok ċerta oppożizzjoni għall-proċedura ta' kif se ddaħħalha, huwa ħafna aħjar li ddaħħalha bil-mod li huwa aċċettat f'pajjiż demokratiku.

Fil-fatt kieku l-gvern qabad din it-triq mill-ewwel ma kienx jinħela żmien f'diskussjoni dwar ir-Revenue (Safeguard) Act imma konna nagħtu iktar opportunita' għad-dibattitu fuq il-liġi tal-VAT.

Waqt li qed niddibattu liġi daqstant importanti - għaliex m'hemmx dubju li l-liġijiet fiskali għandhom importanza kbira għall-effett li jħallu f'kull qasam - jiena bilfors ikolli nirriferi għall-qasam li kont responsabbli għalih meta kont ministru, jiġifieri l-qasam tal-manifattura.

Nistqarr li xtaqt li smajt iktar mingħand il-korpi kostitwiti dwar l-effett tal-VAT fuq oqsma partikolari tal-manifattura.

Għaliex qed ngħid hekk?

Għax ħafna drabi fuq bażi personali lilna jgħidulna ħafna kliem u mbagħad huma jidhru li jħobbu joqogħdu bilqiegħda fuq il-ħajt biex ma jikkommettux ruħhom u ma jidhrux koroh mal-Partit Nazzjonalista għax huwa fatt li ħafna minnhom huma aderenti tal-Partit Nazzjonalista u dan m'huwiex healthy, lanqas għall-gvern preżenti.

Li huwa healthy huwa li d-diskussjoni dwar it-tajjeb u l-ħażin, dwar kif l-affarijiet jistgħu jiġu rranġati u mtejbin, toħroġ fil-miftuħ.

Lill-korpi kostitwiti ngħidilhom li meta jiena kont ministru l-aqwa ħaġa li kien hemm kienet il-frankezza li kien hemm bejnietna u għalhekk imxejna flimkien, anke f'qasam diffiċli bħar- ristrutturar.

Għalhekk il-parir tiegħi lil dan il-gvern huwa li lil dawn jarahom bħala partners.

Imma biex ikunu partners validi ma jridx ikollhom is-silenzju tan-nagħaġ imma jrid ikollhom is-self-respect u jekk jaħsbu li hemm xi ħaġa li se taffettwa l-qasam tal-manifattura allura jgħiduha.

Sur President, m'hemmx dubju li jekk kien hemm qasam li ħa spinta 'l quddiem bil-liġijiet li pproponejna aħna kien proprju l-qasam tal- manifattura.

Jien ma ngħidx li m'għamiltx dak kollu li kien possibbli biex nara li kemm dik li hija l-manifattura lokali kif ukoll dik għall- esportazzjoni jirnexxu, imma kieku ma kellix il-qafas fiskali li għenni naħseb li l-affarijiet ma kenux jimxu 'l quddiem.

Issa waħda mill- affarijiet li affettwat b'mod pożittiv dan il-qasam kien ir-reġim tas-CET, li naqqas il-prezz tal-prodott f'kull settur, ħlief għal settur wieħed.

Normalment l-istatistika taqsam is-setturi lokali f'14-il settur u fi 13 minnhom, kemm jekk għandek sistema ta' cascading VAT u kemm jekk m'għandekx sistema ta' cascading VAT, jirriżulta li l-prezz ta' l-oġġett raħas f'kull qasam, ħlief fil-qasam ta' l-ikel, u r-raġuni għal dan kienet li fuq l-ikel ma kienx hemm VAT.

Jekk nieħdu l-qasam ta' l-esportazzjoni, peress li hemmhekk ma kienx hemm is-sistema tar-rebates tal-VAT, daħħalna s-sistema tal-clawback, fis-sens li jekk ditta, kumpannija jew ażjenda tagħti parti mix-xogħol tagħha lil kumpannija lokali din tkun tista' tikklejmja lura parti minn dak li tkun ħallset, jekk m'iniex sejjer żball 16%.

Dan għamilnih proprju biex ninkorraġġixxu li l-qasam ta' l-esportazzjoni jagħti ċertu xogħol lill-fabbriki lokali li ma kenux jesportaw jew li ma kenux completely export-oriented.

Ejja nieħdu l-eżempju tal-packing.

F'dan il- każ, minflok il-kumpannija ġġib il-packing minn barra, dan isir minn kumpannija oħra lokali u allura l-kumpannija li tixtrih ikollha dritt għal ċertu clawback peress li tkun iddiversifikat ix-xogħol tagħha lokalment.

Min-naħa l-oħra, wieħed japprezza, Sur President, li bis-sistema tal-VAT il-prezzijiet ta' l-affarijiet għall-konsum domestiku se jogħlew.

Probabbilment l-argument li se ġġib in-naħa l-oħra huwa li meta aħna konna qegħdin ninnegozjaw ma' l-Ewropa fuq il-free trade zone konna konxji li xi darba jew oħra jrid ikun hemm a level playing field, għaliex inti ma tistax tagħti vantaġġ lill-qasam domestiku vis-a-vis il-prodott maħdum fil-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Dan huwa minnu imma wieħed irid jikkontempla li aħna kellna pjan fiss li nirristrutturaw l-industrija u għalina bħala gvern kienet priorita' li fuq bażi ta' ħames snin, l-aktar sebgħa, filwaqt li nilliberalizzaw billi nneħħu l-levies ta' natura industrijali, naraw li l-qasam domestiku, jiġifieri l-qasam tal-manifattura li tipproduċi għas-suq domestiku, jingħata l-għajnuna meħtieġa biex ssir struttura ġdida fl-operat tiegħu.

Din hija ħaġa diffiċli, ħaġa iebsa għal kull gvern u probabbilment kienet l-ikbar challenge li l-pajjiż kien se jkollu mill-1970s 'l hawn.

Sur President, din hija challenge li l-gvern preżenti jrid jagħtiha l- priorita' li konna nagħtuha aħna meta konna fil-gvern għaliex l-effett ta' din il-liġi l-ġdida tal-VAT se jinħass l-aktar mill-qasam tal-manifattura lokali.

Jien għalhekk ngħid li fejn tidħol l-industrija għandu jkun hemm politika waħda bejn iż-żewġ naħat għaliex meta tqis li 25% tal-GDP jiġi mill-manifattura ...

Aħna nimmaġinaw li t-turiżmu huwa l-iżjed settur li jikkontribwixxi imma t-turiżmu jikkontribwixxi nofs dak li tikkontribwixxi l-manifattura għall-GDP.

Għalhekk il-futur ekonomiku jiddependi fuq il- manifattura imma pajjiżna m'huwiex magħruf internazzjonalment bħala lok tal- manifattura iżda bħala attrazzjoni turistika.

Jiena nemmen li din il-liġi għandha x'taqsam ma' dan u għandha far reaching effect fuq l-aspetti mhux biss finanzjarji imma anke dawk ekonomiċi ta' pajjiżna, u ngħid ukoll li jekk il-gvern irid jagħti importanza lir-restructuring, iktar minn qabel irid jara minn fejn se jġib il-fondi.

Aħna x'fondi kellna għar- ristrutturar ta' l-industrija?

Kellna l-fondi li ġew mill-privatisation tal-Maltacom, kellna dak li ma ntnefaqx mill-fourth financial protocol ma' l-Italja u kellna l-fondi mill- privatizzazzjoni proġettata ta' l-MIA.

U dawn ma kenux essenzjali għal darba biss għaliex kif qal il-Ministru Dalli dan huwa an ongoing process.

Imma x'effett se jkollha l-liġi tal-VAT fuq l-export-oriented companies?

Mill-budget speech ħareġ ċar ukoll li saru diversi thresholds, fosthom it- threshold ta' 50% għall-fabbriki export-oriented.

Din tista' targumentaha b'żewġ metodi.

Tista' tgħid li biha qed tinkoraġġixxi lill-produttur lokali jibda jesporta u jgawdi minn dawk il-vantaġġi imma tista' tgħid li jekk tkun għolja wisq forsi dak li jkun taqtagħlu qalbu.

Iż-żewġ argumenti għandhom valur imma li huwa importanti huwa li noqogħdu attenti li din il- liġi tal-VAT ma tkunx ta' diżinċentiv għal dak li qiegħed jikkontempla jew jipprova jieħu dan ir-riskju biex jidħol fis-suq u jikkompeti globalment.

Irridu noqogħdu attenti li meta xi darba Malta tiġi biex tagħmel il-pass għal sħubija sħiħa, dak li nbena minn gvernijiet diversi - ma ngħidx mil- Laburisti jew minn Nazzjonalisti - ma jiġix żmantellat.

F'pajjiżna għandna bażi ta' fabbriki b'saħħithom illi rnexxielhom jistabilixxu marka internazzjonalment u ppenetraw swieq li qabel kienu jidhru impenetrabbli.

Per eżempju, 20% ta' dak li nesportaw imur lejn is-suq Amerikan u bdejna nesportaw anke lejn il-Ġappun.

Huwa veru li m'għamilniex kapulavuri kbar imma bdejna.

Mr Speaker, jiena nagħlaq id-diskors tiegħi proprju bl-awgurju li noqogħdu attenti ħafna illi bil-liġi li għandna ma ngerxux industrijalisti li jixtiequ jinvestu f'pajjiżna.

Ovvjament jiena preġudikat favur il-qasam tal-manifattura għax kont ministru ta' l-industrija imma, kif qal il- ministru stess fil-budget speech tiegħu, huwa qed jikkontempla li l- ekonomija tikber bi 8% fl-1999 u l-bażi tiegħu għandha tkun prinċipalment ir-ritmu li qabad il-pajjiż fil-qasam ta' l-esportazzjoni.

Għalhekk dak li bnejna rridu nikkonsolidawh u nawgura li ssir espansjoni u nikkonsidraw mill-ġdid partijiet ta' din il-liġi u nagħmluhom aktar user-friendly għall- industrijalist.

Nawgura wkoll li l-gvern iżomm għajnejh miftuħa għal kull suġġeriment li jista' jsir.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, niġbidlek l-attenzjoni għan-nuqqas ta' quorum.

MR SPEAKER: Is-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Billi kien hemm talba għal quorum fil-4.52 p.m. is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Is-seduta tkompli.

Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L- Onor. Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, inwiegħed li ma ntawwalx aktar milli hemm bżonn u fuq kollox inwiegħed li ma ngħollix leħni aktar milli hemm bżonn ħalli l-ftit li jibqgħu preżenti ma ntellfilhomx in-nagħsa ħelwa f'din il-klima ta' soporifikazzjoni, għalkemm forsi min jismagħna minn barra jaħseb li qegħdin fi stat ta' gwerra!

Sur President, il-punt li wieħed jista' jagħmel meta jiġi biex jiddiskuti dan l-abbozz ta' liġi u jara daqsxejn is-sitwazzjoni u anke l-attitudni li biha qed tiġi diskussa liġi daqshekk importanti, huwa li l-istorja qiegħda tirripeti ruħha, l-ewwel darba bħala traġedja u t-tieni darba bħala farsa.

Jiena nittama li dak li qed jiġri m'huwiex se jipprova l-verita' ta' statement bħal dan għaliex liġi importanti bħal din li tirrigwarda s-sinsla tal-ħajja ekonomika tal-pajjiż - għaliex l-ebda pajjiż u l-ebda soċjeta' llum ma tista' tiżviluppa jekk ma jkollhiex sistema serja ta' tassazzjoni u ma tistax tiddiskuti b'mod serju sistema ta' tassazzjoni jekk ma tarahiex bħala parti minn realta' soċjo- ekonomika u politika kbira ...

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, nerġa' niġbidlek l-attenzjoni għan-nuqqas ta' quorum.

MR SPEAKER: Is-seduta hija sospiża għal darb'oħra għal ħames minuti.

Is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Is-seduta tkompli.

L-Onor.

Evarist Bartolo huwa in possession.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, kont qed ngħid li l-mod li bih qed tiddaħħal din il-liġi żgur li seta' kien aħjar.

Jekk naraw x'kien qal il- ministru tal-finanzi, l-Onor.

John Dalli, aktar minn erba' snin ilu, kif rapportat fil-gazzetta "In-Nazzjon'' tat-2 ta' Lulju, 1994 insibu li l- ministru tal-finanzi kien qal li biex ikun hemm diskussjoni dwar il-VAT fil- parlament il-gvern kien se jiddedika l-ħin kollu li hemm bżonn, xi ħaġa li din id-darba qiegħed imur lura minnha għaliex flok iddeċieda li jħalli l- ħin kollu li hemm bżonn qed jimxi bil-ġiljottina.

Jiena naħseb li dan huwa żball kemm bħala metodu u kif ukoll bħala prinċipju għaliex, kif kelli ċ- ċans ngħid f'dawn l-aħħar jiem f'diskorsi oħra fuq suġġetti oħra fil- parlament, pajjiż li jkollu bżonn jimmobilizza l-akbar appoġġ possibbli biex jieħu ċerti deċiżjonijiet li huma importanti għall-futur tiegħu, kemm jista' jkun irid jipprova jaħdem għal dak l-appoġġ.

U altru ngħidu kemm hemm bżonn li jkun hemm sforz komuni jekk imbagħad bil-mod kif naġixxu ma nkunux qed ngħinu biex tinħoloq dik il-klima.

Sur President, jiena naħseb li bil-mod kif qiegħed jopera l-gvern f'ħaġa bħal din m'huwiex qiegħed jgħin biex ikun hemm dik il-klima li l-pajjiż tant għandu bżonn biex jiffaċċja l-isfidi l-kbar li għandu quddiemu, speċjalment jekk wieħed jiftakar anke x'ġie rapportat li qal l-Onor.

Lawrence Gonzi f'intervista li għamlulu fuq Bay Radio fit-12 ta' Frar ta' din is-sena.

L-Onor.

Gonzi - hawn se nikkwota - kien qal li l-VAT:

''.... iddaħħlet speċifikament biex il-gvern jindirizza l-problema tad- deficit strutturali."

Wieħed jista' jiddibatti kemm jaqbel u ma jaqbilx ma' statement bħal dan għaliex, bħalma ġralhom f'pajjiżi oħra, f'pajjiżna d-deficit strutturali beda jikber meta ntilef il-proporzjan san li hemm bżonn bejn kemm idaħħal u kemm jonfoq il-gvern.

U bil-mod kif mexa l-Gvern Nazzjonalista bejn l-1992 u l-1996, id-differenza bejn id-dħul u l-ħruġ, speċjalment wara li tnaqqset it-taxxa diretta u l-gvern mar għal sistema ta' taxxa indiretta, infetħet iktar.

Jekk wieħed jieħu l-GDP, niftakru li kien hemm mumenti fejn il- proporzjon laħaq rati koroh ħafna.

Bejn l-1989 u l-1990, per eżempju, in- nefqa tal-gvern kienet telgħet għal 52% tal-GDP waqt li d-dħul kien niżel għal 45% tal-GDP.

U meta jkollok dik it-tip ta' problema sostnuta sena wara sena tkun qiegħed tistieden inkwiet serju.

Jekk wieħed jieħu mbagħad x'ġara wara l-1995, fejn kellek tnaqqis ta' taxxi diretti, insibu li d-dħul tal-gvern kien niżel għal 42% tal-GDP waqt li l-ħruġ kien ta' 48% tal-GDP.

Niftakru wkoll li matul l-1996 il-Gvern Nazzjonalista kien qiegħed jipproġetta li jdaħħal ħafna iżjed milli fil-fatt daħħal mill-VAT u għalhekk żgur li fl-ewwel esperjenza tagħha l-VAT ikkontribwixxiet għal deficit li sena wara sena sar deficit strutturali.

Fil-fatt matul l-1996 il-gvern kien qiegħed jittama li jdaħħal madwar ¥25 miljun iktar milli fil- fatt daħħal.

Għalhekk jiena naħseb li dan l-istatement li l-VAT iddaħħlet minn Gvern Nazzjonalista biex jindirizza l-problema tad-deficit strutturali, wieħed irid iħares lejh, jikkonsidrah u jirrifletti sewwa fuqu qabel ma' jaċċettah u qabel ma' jara kemm fil-fatt il-VAT ikkontribwixxiet biex tfejjaq jew tkabbar dan id-deficit.

Żgur li fl-ewwel esperjenza tagħha l-VAT għenet biex tkabbar dan id-deficit strutturali, speċjalment għax akkumpanjat magħha kien hemm id-deċiżjoni tal-gvern li jnaqqas it- taxxi diretti.

Għalhekk wieħed jara li t-taqliba li saret minn ċerta sistema għal sistema oħra ta' tassazzjoni ma saritx bil-għaqal meħtieġ u minflok għenet biex iddaħħal u tkabbar id-deficit.

Għalhekk, Sur President, meta niġu biex nagħmlu taqlibiet kbar ta' dan it- tip hemm bżonn ir-riflessjoni, hemm bżonn iż-żmien u hemm bżonn is-serjeta' mhux biex ma jsir xejn imma għaliex il-futur tal-pajjiż jiddependi minn dawn il-bidlet u allura huwa importanti li noqogħdu attenti.

Proprju f'dawn il-ġimgħat il-gvern stess kien qed jgħid li hemm bżonn li kulħadd jagħmel l-isforzi tiegħu biex jerfa' minn dan is-salib tad-deficit skond kemm jiflaħ.

Nerġa' ngħid, biex timmobilizza appoġġ u saħħa f'mumenti bħal dawn għandek bżonn tagħmel sforzi kbar.

Fil-fatt fl-aħħar kunsill ġenerali tal-Partit Nazzjonalista li ltaqa' bejn id-19 u t-22 ta' Novembru li għadda, is-slogan kien "'Il Quddiem b'Ħilitna", imma bil-mod kif qiegħed jaġixxi l-gvern fl-aħħar ġimgħat f'dawn l-oqsma naħseb li s-slogan iktar huwa "'Il Quddiem b'Saħħitna"!

Għaliex f'mumenti diffiċli fejn trid tikseb appoġġ għal dak li qed tagħmel kemm jista' jkun trid timmobilizza dan l- appoġġ.

Niftakru wkoll li dan il-gvern fil-progamm elettorali tiegħu qal li gvern waħdu ma jistax jasal biex jindirizza l-problemi ta' soċjeta' moderna.

Għalhekk f'ħaġa bħal din huwa importanti li l-gvern, fejn għandu bżonn jibgħat messaġġ kemm lis-soċjeta' kollha kemm hi u kemm lil hinn minn xtutna, jipprova jimxi b'mod li kemm jista' jkun jikseb dan l-appoġġ.

Issa biex il-gvern jipprova jikseb dan l-appoġġ li hemm bżonn biex ilkoll kemm aħna nieħdu ħsieb dan pajjiżna, allura mhux biss irid joqgħod attent għal dak li jgħid imma anke għal dak li jagħmel.

Nafu li anke fid-diskors li bih fetaħ dan il-parlament intqal li se jkun hemm sforz biex jiġu rrispettati u apprezzati l-valur u s-sehem ta' kull persuna li tgħix f'dawn il-gżejjer u li m'hu se jiġi eskluż ħadd.

Jiena nittama li f'dik id- definizzjoni hemm ukoll dawk ta' din in-naħa, dawk li jkollhom fehma politika differenti mill-gvern għaliex inkella żgur li l-gvern ma jkux qed jimxi b'mod li jipprova jġib l-appoġġ għall-isforzi li jkun qed jagħmel.

Kif diġa' għidt, fil-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista hemm miktub - din issa ġġibna għal ħaġa oħra importanti fejn ikun hemm ir-rabta u fejn tipprova ġġib appoġġ għal dak li qed tagħmel, anke minħabba l- messaġġ li jrid jintbagħat 'il hinn minn xtutna u mhux biss fis-soċjeta' tagħna - li hemm bżonn li fis-soċjeta' tagħna iktar nies jifhmu l-bżonn u r- responsabbilta' li jħallsu dak li għandhom id-dmir iħallsu għaliex mingħajr sistema serja ta' tassazzjoni ma jistax ikollok żvilupp ekonomiku, ma jistax ikollok flus biex tinvesti, ma jistax ikollok flus biex toħloq klima fejn jinħolqu iktar impjiegi u ma tistax toħloq sistema soċjali li tieħu ħsieb tiżviluppa l-oqsma ta' l-edukazzjoni, tas-saħħa u tas-servizzi soċjali.

Mingħajr dħul serju ma jistax ikollok ħruġ serju, sostenibbli u fit-tul u allura aktar u aktar huwa importanti li timxi b'mod li dak l- appoġġ iżżommu sħiħ kemm jista' jkun.

Dan huwa għal dawk li jirrigwarda l- messaġġ li jrid jintbagħat lis-soċjeta' nnifisha.

Dan pero' jolqot ukoll il-messaġġ li jrid jintbagħat 'il hinn minn xtutna għaliex il-kwestjoni ta' sistema ta' tassazzjoni torbot mhux biss ma' teknika ta' kif tiġbor il-flus imma hija wkoll waħda mir-rekwiżiti essenzjali f'dik li hija l-politika li biha miexi l-gvern ma' l-Unjoni Ewropea.

Imma jekk il-gvern irid jagħmel dak li wiegħed fil-programm elettorali tiegħu, fejn qal li se jagħmel kull sforz biex jerfa' l- kwestjoni dwar l-Unjoni Ewropea 'l fuq mill-politika partiġjana u jżommha f'livell li jixraq lill-għażla tal-poplu kollu, allura huwa importanti li anke hemmhekk ikun hemm messaġġ li dan il-pajjiż qiegħed jiddiskuti bis- serjeta' u mhux ikun hemm gvern li jipprova jgħaddi b'makna taż-żrar biex jibqa' dieħel u jagħmel dak li jrid.

Inkella, Sur President, barra li fil- pajjiż ikollna deficit finanzjarju, barra li jkollna deficit morali bejn dak li jingħad u dak li jsir, ikollna wkoll dak li qed jissejjaħ deficit Ewropew.

Fl-opinjoni tiegħi, jekk irridu nkunu onesti magħna nfusna rridu nammettu li f'pajjiżna diġa' għandna dan it-tip ta' deficit u din hija xi ħaġa li għandha tinkwetana lkoll.

Ħafna mill-pajjiżi applikanti - aħna lanqas f'dak l-istadju ma wasalna - huma meqjusa li għandhom dan id-deficit imma jiena naħseb li aħna nbatu minnu għaliex għalkemm ċertament li fl-aħħar 30 sena mxejna 'l quddiem, xorta għad baqgħalna modi ta' mġieba u modi ta' kif nartikolaw il-kultura politika tagħna, li għadha 'l bogħod mhux ħażin minn dak li jiġri fil- kontinent Ewropew.

Anke l-attitudini li qed tintwera mill-gvern u d- deċiżjonijiet li ħa f'dan il-qasam ikomplu juru li għadna nbatu b'dan id- deficit Ewropew.

Għaliex filwaqt li għandna r-ritwal tad-demokrazija parlamentari, fil-proċess ta' diskussjoni u ta' kif jittieħdu d- deċiżjonijiet, ħafna minn dan ir-ritwal jidher li huwa tal-qoxra iktar milli tas-sustanza.

Nistgħu ngħidu għalhekk li fil-valuri tad-demokrazija, ta' diskussjoni, ta' kritika soċjali, ta' proċess serju ta' kif tfassal id- deċiżjonijiet tiegħek, ta' kif tirrifletti dwarhom u ta' kif tgħaddihom mill-pajjiż għad għandna deficit mhux ħażin.

Għalhekk m'hijiex ħaġa kbira li minħabba f'hekk pajjiżi oħra jinterpretawna li f'pajjiżna nieħdu deċiżjonijiet bi switch, min jixegħlu u min jitfih!

Sur President, ċertament li s-sistema ta' tassazzjoni m'hijiex kwestjoni fejn tixgħel jew titfi switch għaliex din hija importanti ħafna għall- pajjiż.

Ngħid ukoll li l-mod li l-gvern miexi bih f'dan il-qasam qiegħed idgħajjiflu u jherrilu anke l-bażi tiegħu ma' l-Unjoni Ewropea.

Isir ħafna diskors fuq il-bżonn ta' kunsens u qbil fl-interess nazzjonali iżda l- imġieba interna fil-pajjiż qed taħdem kontra dak it-tip ta' riżultat u allura żgur li l-gvern qiegħed jherri l-pożizzjoni tiegħu stess meta jiġi biex iressaq il-każ tiegħu vis-a-vis l-Unjoni Ewropea.

Dan barra li jkun qed jagħmel ħsara anke lill-pajjiż.

Il-gvern qed jgħid li din il-liġi diġa' ddiskutejniha pjuttost fit-tul u li kellna anke l-esperjenza tagħha.

Kellna imbagħad l-esperjenza tal-liġi tad-dwana u s-sisa, li kien daħħal Gvern Laburista, u allura qisu qed jgħid li minħabba f'hekk għandna bżonn niddiskutu inqas fil-parlament.

Jiena naħseb pero' li jekk irridu nkunu serji u jekk tassew irridu nagħmlu l-affarijiet bil-galbu u bil-għaqal, allura probabbli hemm bżonn ta' iktar diskussjoni u mhux inqas diskussjoni.

Għaliex qed ngħid hekk?

Sur President, meta pajjiżna qiegħed jiffaċċja problemi finanzjarji u meta parti minn din il-problema tal-finanzi pubbliċi hija l-mod kif jaħdem is-settur pubbliku, l-ineffiċjenzi li fih, il-ħela, in-nuqqas ta' tfassil, in-nuqqas ta' kultura ta' deċiżjonijiet u tal-mod kif jitmexxew, allura l- problemi f'dan il-qasam iridu jiġu ndirizzati wkoll.

Jekk aħna ngħidu li għandna ħafna punti ta' djgħufija fis-sistema ta' kif jinġabru taxxi oħra, ma tistax taħseb li billi taqleb minn sistema ta' taxxa għall-oħra allura mhux se jkollok l-istess problema ta' kif tħaddimha.

Studji komparattivi internazzjonali li saru minn pajjiżi differenti għal pajjiżi differenti u fost pajjiżi differenti li daħħlu t-taxxa tal-VAT u li kellhom jagħmlu ċerti bidliet biex jiffaċċjaw problemi ta' deficit, juru li jekk wieħed ma jiffaċċjax anke l-problema ta' l-amministrazzjoni pubblika allura se jkollok l-istess problemi.

Jekk ma tiffaċċjax il-punti ta' djgħufija li għandek - fil-każ tagħna għandna ineffiċjenza fil-mod ta' kif tinġabar it- taxxa u għandna anke kultura ta' evażjoni tat-taxxa - billi f'daqqa waħda ddaħħal sistema differenti ta' taxxa m'intix awtomatikament se tegħleb jew issolvi dawk id-difetti.

Fil-fatt fejn dawn l-affarijiet ma ġewx tackled bis-serjeta', fejn kien hemm għaġġla kbira għax ħasbu li billi tbiddel minn sistema għall-oħra awtomatikament dawn il-problemi se jgħosfru, ma jirriżultax li ġara hekk.

U jkun tajjeb li nistudjaw affarijiet bħal dawn għaliex l-esperjenza lokali turina biżżejjed li l-affarijiet huma iktar komplikati minn kif nagħmluhom anke hawn ġew.

Sur President, ċertament li m'huwiex biżżejjed li ministru jiddikjara policy, li ministru jaqra diskors, li ministru jħabbar l-intenzjonijiet sbieħ tiegħu ta' kif se jnaqqas l-evażjoni tat-taxxa, ta' kif se jkun iktar effiċjenti fil-ġbir tat-taxxi u ta' kif se jittekilja iktar dan il-qasam.

Jekk wieħed janalizza d-diskorsi li saru f'din il-Kamra bejn l-1992 u l- 1996 mill-ministru tal-finanzi nnifsu, jirrealizza biċ-ċar li m'huwiex biżżejjed li niddiskutu l-abbozzi ta' liġi jekk irridu nkunu serji imma jeħtieġ li niddiskutu wkoll il-kultura politika, soċjali u ekonomika ta' dan il-pajjiż li waslet għal dawn il-problemi.

Imma din hija xi ħaġa li la saret meta ddiskutejna l-VAT qabel daħlet fl-1995 u lanqas meta qed niddiskutuha issa, għalkemm suppost li llum qegħdin f'sitwazzjoni fejn nistgħu niddiskutu bis-serjeta' x'inhuma l-problemi li għandna fis-sistemi l-oħra ta' tassazzjoni.

Suppost li llum niddiskutu l-esperjenza ta' meta ddaħħlet il-VAT l-ewwel darba u l-esperjenza ta' meta ddaħħlet il-liġi tas- CET mill-Gvern Laburista u fuq il-bażi ta' dawk l-esperjenzi nanalizzaw x'għandu bżonn il-pajjiż.

Imma jidher li l-intenzjoni tal-gvern hija differenti.

Tajjeb li wieħed jgħid li kien hemm żmien meta l-gvern kien jagħti x'jifhem li s-sitwazzjoni kienet se tkun differenti u li l-liġi tal-VAT li kien se jressaq ma kenitx se tkun daqshekk bidla radikali minn dak li kien jeżisti fil-pajjiż.

F'"The Times" tat-13 t'Ottubru, 1997 l-Onor.

Fenech Adami ġie rrapportat li qal hekk:

"At a meeting with the Prime Minister of Luxembourg he asked me if Malta can come back on track pointing out that VAT has been removed.

I said: Yes, the new tax is not VAT but a hotchpotch of taxes yet it includes the elements of VAT, the most important of which is that it taxes services.

So I said as a lawyer I can see changing five, six or eight clauses of the law and I would get the law back on track and it would be called VAT."

Jiġifieri kieku l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qiegħed jemenda l- liġi li kellna qabel, kieku wieħed jifhem l-għaġġla li biha l-Gvern Nazzjonalista qed jipprova jgħaddi din il-liġi.

Imma ċertament dan m'huwiex il-każ.

Fis-7 t'Awissu ta' din is-sena, meta kien qiegħed jitkellem f'Buġibba waqt il-kampanja elettorali, l-Onor.

Fenech Adami qal li fit-taxxa tas-sisa jrid isir tibdil mill-inqas.

Fil-fatt kien qal:

"Ma jistax ikun li ma kull bidla fil-gvern jitkisser dak li jkun sar mill-gvern ta' qabel u jerġa' jibda kollox mill-ġdid.".

Fl-istess ġurnata imma fil-Furjana l-Onor.

Fenech Adami qal:

"Dwar ir-riforma fit-tassazzjoni Gvern Nazzjonalista jasal għal consensus għax ma jridx li ma' kull bidla fil-gvern ikompli jkun hemm bidla fis-sistema tat-tassazzjoni."

Ħmistax wara, fil-Mellieħa, l-Onor.

"Il-Partit Nazzjonalista kulma qed jgħid hu li fil-qasam tat-turiżmu, fejn kienet bl-10% u dan il-gvern suppost li għamilha bil-5%, hemmhekk irid jasal.

L-iskop hu li t-turiżmu ma jiċċaqlaqx u ma jingħatax iktar skossi.

Din ukoll hija xi ħaġa li wieħed irid jaraha biex ma jkunx hemm ripetizzjoni ta' l-iżball li sar l-ewwel darba meta ċerti miżuri li ttieħdu spiċċaw biex għamlu ħsara lill-qasam tat-turiżmu.''

Għall-ewwel wieħed ħaseb li l-gvern kien tgħallem minn dik l-esperjenza imma riflessjoni iktar serja ta' dak li qed jitressaq quddiemna juri li ma tgħallem xejn u għalhekk irridu noqogħdu attenti li b'dak li qed jiġi propost li jgħaddi minn dan il-parlament ma terġax issir iktar ħsara lil settur tant importanti ta' pajjiżna, is-settur tat-turiżmu.

Sur President, ċertament li aħna konna qegħdin nistennew iktar serjeta', iktar riflessjoni u iktar żmien biex tgħaddi din il-liġi għaliex inkella nkunu qegħdin nużaw il-proċess parlamentari u s-sorvelja importanti li l-parlament irid jagħmel fuq il-ħidma tal-gvern kontra l-interess tal-gvern innifsu.

Jekk isir hekk dan il-parlament nirrenduh wieħed taparsi għax fil-wiċċ ikun jidher li qed tgħaddi tal-gvern, fis-sens li l-affarijiet jaslu iktar malajr, imma mbagħad jibdew jinqalgħu l-problemi reali.

Dan il-proċess innifsu joħloq ċerti feriti ġodda fis-soċjeta', joħloq feriti ġodda anke fir- relazzjonijiet li għandu jkun hemm bejn il-partiti l-kbar u dawn l- affarijiet ma jagħmlux tajjeb għall-ħajja politika, ekonomika u soċjali tal- pajjiż.

Wieħed irid jgħid ukoll li minn meta daħlet il-VAT l-ewwel darba kellna biżżejjed esperjenza ta' l-effett li ħalliet fuq l-oqsma differenti tal- ħajja, li nħoss li hawn ġew din id-darba qed jittieħdu for granted, qisu ma nħolqux problemi.

Anke d-darba l-oħra konna smajna dikjarazzjonijiet li t- taxxa tal-VAT m'hijiex se tgħolli l-ħajja.

Dak iż-żmien il-gvern kien anke ressaq rapport biex juri l-impatt soċjali tal-VAT u kien ta l-impressjoni li ma kenitx se tħalli daqshekk problema fuq l-għoli tal-ħajja, mentri fil- fatt nafu li ħalliet.

Għallinqas dik id-darba kien sar studju u kien ġie ppubblikat.

Din id-darba, minkejja li fid-diskors tal-budget il-Ministru John Dalli rrifera għal studju simili, dan l-istudju ma ġiex pubblikat u anke din hija xi ħaġa li tagħmel ħsara.

L-Onor.

Dalli qal li:

"minn studju li għamilna jirriżulta li l-bdil fis-sistema għandu jkollu effett insinifikanti fuq l-għoli tal-ħajja."

Mela għaliex dan l-istudju ma jiġix pubblikat?

Għaliex ma jitqigħedx fuq il- Mejda tal-Kamra?

Għaliex ma narawx kemm huma validi jew le il- konklużjonijiet li wasal għalihom dan l-istudju?

Ċertament li fi żmien meta nippretendu li mmaturajna bħala demokrazija u li għamilna avvanzi kbar 'il quddiem fir-relazzjonijiet bejn il-gvern u ċ-ċittadini, bejn l- awtoritajiet, bejn dawk li huma fuq u dawk li huma isfel, naħseb li kien jagħmel aktar sens li l-gvern ixandar dan l-istudju biex naraw jekk huwiex veru li se jkun hemm ''effett insinifikanti'' fuq l-għoli tal-ħajja.

Meta daħlet il-VAT tliet snin ilu, fix-xhur ta' qabel ma daħlet kien jingħad ukoll li l-ħajja ma kenitx se togħla, mentri xhur wara li daħlet fil-fatt irriżulta li l-ħajja bdiet togħla u bdiet togħla f'għadd ta' oqsma differenti.

Imma, nerġa' ngħid, għallinqas dik id-darba kien hemm studju ta' l-impatt soċjali ta' l-effett.

Għaliex anke hawn ġew, meta tkellem il- ministru tal-finanzi biex iressaq dan l-abbozz ta' liġi għamel diskors fuq kif se tolqot oqsma differenti tas-setturi ekonomiċi, ta' dawk li jimportaw u ta' dawk li jesportaw, ta' dawk li jorganizzaw ix-xogħol u l-kummerċ fil- pajjiż.

Imma ma rridux ninsew li t-taxxa tal-VAT hija taxxa li tolqot eluf kbar li m'humiex operaturi ekonomiċi, fis-sens li jipprovdu xi servizz jew jipproduċu prodott, imma huma konsumaturi.

Ċertament il-VAT hija taxxa fuq il-konsumatur per eccellenza.

Irridu nanalizzaw speċjalment l-effett li t-taxxa tal-VAT tħalli fuq il-konsumaturi għax huma l-iktar li jintlaqtu.

Iżda hawn ġew - għallinqas min-naħa tal-gvern meta tressaq dan l- abbozz ta' liġi - l-inqas li semma l-ministru tal-finanzi huma dawk li se jintlaqtu l-iktar.

Naħseb li l-periklu qiegħed li wieħed jaċċetta b'għajnejh magħluqa dak l-att ta' fidi li ressaq il-gvern.

Jekk wieħed jara x'kien qal il-Ministru Dalli fl-24 ta' Novembru, 1993 meta kien qiegħed jitkellem dwar il-liġi tal-VAT li l-gvern kien beħsiebu jressaq għas-sena ta' wara - ħalliha li mbagħad spiċċat daħlet fl-1995 u mhux fl-1994 - kien għamel speċi ta' att ta' fidi li bis-sistema tal-VAT ikollok aktar ġustizzja soċjali.

U nikkwota kelma b'kelma dak li kien qal il-Ministru Dalli:

"... għax bis-sistema tal-VAT, aktar minn qabel, min jaqla' aktar u għalhekk jikkonsma aktar iħallas aktar taxxa."

Mid-dehra dak hu l-istatement li fuqu l-gvern jiddeċiedi li t-taxxa tal-VAT hija aktar ġusta minn kull taxxa oħra u li twassal biex ma tgħollix il- ħajja!

Imma meta qed nitkellmu fuq sistemi ta' tassazzjoni ma nistgħux nibqgħu biss fuq stqarrijiet astratti imma rridu nitkellmu wkoll fuq x'jiġri fil-fatt.

U jeżistu studji li juru li fil-fatt il-VAT hija minnha nnifisha sistema inġusta għaliex il-VAT tikkastiga liż-żgħir u tippremja lill-kbir aktar minn kull sistema oħra ta' tassazzjoni.

Għaliex waqt li s- sistema tat-taxxa tad-dħul ma tilħaqx lil kulħadd, u suppost tilħaq lil kulħadd bil-piż ta' kemm jaqla', jeżistu ħafna nies li ma jinqabdux mit- taxxa tad-dħul iżda jinqabdu mit-taxxa tal-VAT.

Minn analisi tad-dħul ta' nies f'kategoriji soċjali differenti issib li min qiegħed in-naħa t'isfel ta' l-istruttura soċjali, f'dak li għandu x'jaqsam mad-dħul, proporzjonalment jonfoq aktar mid-dħul tiegħu fuq il- konsum milli jonfoq min jaqla' iżjed - dejjem qed nitkellmu proporzjonalment u mhux fuq valur assolut - u allura t-taxxa tal-VAT tikkastiga aktar lil min jikkonsma proporzjon akbar mid-dħul tiegħu.

Proprju fl-istruttura tagħha hija sistema inġusta minħabba f'hekk għaliex taqbad liż-żgħir aktar milli taqbad lill-kbir.

Għalhekk il-premessa li fuqha l-Gvern Nazzjonalista qed jiddeċiedi - jiena ngħid bħala att ta' fidi mhux bħala fatt li tista' tipprovah - tikkontribwixxi aktar għall- inġustizzja soċjali u għad-diżugwaljanza.

Għaliex l-iżgħar fis-soċjeta' kollha jħallsu l-VAT, anke jekk ma jinqabdux mill-income tax, u l-kbar li għandhom l-income tax u jħallsu l-income tax ġeneralment jonfqu proporzjonalment inqas mid-dħul tagħhom.

U għalhekk il-kbar li l-income tagħhom huwa ikbar proporzjonalment jinqabdu inqas mill-VAT.

MR SPEAKER: Jekk jogħġbok, Onorevoli, ippermettili nwaqqfek għax għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Bartolo jkompli jinstema'.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Nipproponi li jkompli jinstema'.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MARIO GALEA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Evarist Bartolo jkompli jinstema'.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nirringrazzja lill-Kamra li qed tħallini nkompli nitkellem.

Mr Speaker, huwa importanti li wieħed jagħmel dan l-istatement għaliex fil-fehma tiegħi l-gvern qed jeħodha wisq easy din l-istqarrija li l-VAT minnha nnifisha hija aktar ġusta minn kull sistema oħra ta' tassazzjoni.

Naturalment wieħed irid jikkonsidra aspetti oħra tat-taxxa tal-VAT.

Ta' min wieħed jistaqsi, anke minn studji li saru dwar is-settur lokali ta' l-ekonomija, jekk hux veru li bil-VAT il-prezzijiet ta' prodotti maħduma lokalment humiex se jogħlew b'xi 10%.

Imbagħad għall-argument kuntrarju li jorħsu l-prodotti importati b'xi 5%, dak jiġri biss jekk l- importaturi jgħaddu l-5% lill-konsumatur.

F'pajjiżna nafu biżżejjed li kien hemm ħafna każi fejn dan it-tip ta' ċaqliq favorevoli għall-konsumatur ma ġiex mgħoddi lill-konsumatur.

Meta l-affarijiet jogħlew il-konsumatur irid iħallashom iżda meta l-prezzijiet jorħsu u l-prodotti jistgħu joħorġu bi prezz orħos, jispiċċaw biex dan il-benefiċċju ma jgħadduhx lill- konsumatur.

Mill-esperjenza ta' l-ewwel darba li daħlet il-VAT naraw li l- livell ġenerali tal-prezzijiet fil-pajjiż għola.

Jien niftakar il- kontroversja kbira li kienet ġranet għal ħabta ta' Settembru 1993 meta bdiet tissemma l-VAT għall-ewwel darba.

Wara studju li kien sar mill- ministeru tal-finanzi, id-direttur tal-VAT kien ġie kkwotat li qal li se jkun hemm żieda fil-prezzijiet ta' bejn 3% u 6%.

Għalhekk wieħed irid jerġa' jara jekk hux se jerġa' jiġri l-istess ħaġa.

Studji oħra li kienu saru xhur wara li daħlet il-VAT juru li maġġoranza kbira tan-nies kienu qegħdin jgħidu li l-VAT laqtithom ħażin.

Bdew jogħlew il-prezzijiet tal-prodotti u l-prezzijiet tas-servizzi tal-parrukkiera u servizzi tal-mechanics eċċ. Imbagħad jiġi l-ministru tal-finanzi hawnhekk jgħid li studju li għamlu juri li wara kollox l-effett fuq l-għoli tal- ħajja se jkun bla piż ta' xejn għax fil-fatt uża l-kelma "insinifikanti".

U nerġa' ngħid li dan ir-rapport aħna ma rajniehx.

Suppost li qed ngħixu fi żmien fejn inqas u inqas hawn minn dawk li jaħsbu li għandhom id-don ta' l-infallibbilta' - għallinqas bil-fomm hekk jingħad li għax tkellmu huma aħna kulma rridu nagħmlu hu li norbtu jdejna, inbaxxu rasna u nemmnuhom.

Ma nistgħux noqogħdu fuq l-istudju li għamel riferenza għalih l-Onor.

Dalli fil-budget, li jgħid li d-dħul tal-VAT se jkollu effett ''insinifikanti" fuq l-għoli tal-ħajja, jekk ma narawx kif inħadem dak ir-rapport.

Pero' aktar minn kull rapport ieħor u aktar minn kull riflessjoni oħra li rridu nagħmlu fuq id-dokumenti, se jkunu n-nies infushom li wara li tidħol il-VAT jiġġudikaw x'jiġri u jekk hux se jerġa' jiġri kif fil-fatt ġara l-ewwel darba meta daħlet il-VAT u raw il-prezzijiet ta' prodotti u ta' servizzi telgħin.

Mr Speaker, effett ieħor li huwa meqjus li l-VAT se jkollha fuq l- ekonomija nazzjonali huwa li hemm ċans kbir li produtturi lokali jitilfu n- negozju tagħhom għal prodotti importati, għaliex il-produtturi lokali jispiċċaw fi żvantaġġ meta jiġu biex ibigħu l-prodotti tagħhom meta tqabbilhom ma' dawk impurtati.

Jekk jiġri hekk - u studju li kkummissjonat il-GRTU juri li qed jibżgħu li se jiġri hekk - jonqsu l-impjiegi fis-settur lokali tal-manifattura, u allura dan min-naħa tiegħu jġib żieda fil-qgħad.

Effett ieħor li l-VAT tħalli fuq l-ekonmija nazzjonali ta' pajjiż - u pajjiżna m'għandux ikun eċċezzjoni f'din il-ħaġa, speċjalment għal pajjiż bħal tagħna li l-ekonomija tiegħu hija miftuħa u li ħafna mill-bżonnijiet tiegħu jiġu minn barra - huwa li togħla t-talba għal prodotti importati u l- pajjiż jispiċċa jixtri iżjed minn barra u dan iħalli effett ħażin fuq il- bilanċ tal-pagamenti u fuq ir-riżervi barranin.

Pajjiżi oħra għaddew minn din l-esperjenza u meta l-VAT daħlet l-ewwel darba ħalliet dan it-tip t'effett u wieħed m'għandux għalfejn jaħseb li mhux se jerġa' jiġri l- istess bid-deċiżjoni tal-gvern li jerġa' jdaħħal il-VAT mill-ewwel ta' Jannar 1999.

Fil-ftuħ tad-diskors tiegħi għidt li fl-istorja hemm affarijiet li jirrepetu ruħhom darbtejn, l-ewwel darba bħala traġedja u t-tieni darba bħala farsa.

Bil-mod kif il-gvern qiegħed idaħħal il-VAT, proprju bis- sistema ta' thresholds li qiegħed jipproponi l-gvern din id-darba, hemm min qiegħed jgħid li din minnha nnifisha se tagħmel farsa mit-taxxa tal-VAT.

U l-kultura ta' evażjoni li teżisti f'taxxi oħra se tkun teżisti wkoll anke fit-taxxa tal-VAT, speċjalment bil-proposta tas-sistema ta' thresholds.

Niftakru li meta l-ministru tal-finanzi nnifsu kien tkellem fid-dettall dwar is-sistema tal-VAT li kienet se tidħol f'pajjiżna - qed nirriferi għal meta ressaq il-budget ta' l-1994 - l-Onor.

Dalli kien qal:

"Mhux se jkun hemm eċċezzjonijiet u dan sabiex l-evażjoni tkun kontrollata kemm jista' jkun.

Għal dan l-iskop fl-introduzzjoni tas- sistema mhux qed jiġu kkontemplati limiti."

X'ġara issa erba' snin wara?

Qiegħed proprju idaħħal il-limiti u ċertament li f'dawn l-erba' snin ma kienx hawn xi qabża 'l quddiem fil-moralita' fiskali, fl-etika u fil-valuri ta' kif iċ-ċittadini jiddikjaraw id-dħul tagħhom jew kemm tassew iħarsu l-obbligi fiskali li għandhom.

U għalkemm il-gvern qal li bit-taxxa tal-VAT se jkun qiegħed jagħmel xibka li biha jiġbor aktar flus, li biha jaqbad aktar lil dawk li jevadu t-taxxa, fil-fatt bit-thresholds il-malji tax-xibka qed jagħmilhom wesgħin ħafna u se jkun aktar faċli biex l-evażjoni tkompli.

Fl-istess diskors erba' snin ilu kien qal li bl-introduzzjoni tal-VAT m'aħniex infittxu li nżidu d-dħul tal-gvern - illum id-diska nbidlet - għax dan imbagħad jiżdied bl-effiċjenza u bit-trażżin ta' l-evażjoni.

Dan ma ġarax meta s-sistema tal-VAT kienet aktar stretta, aktar iebsa, aħseb u ara issa kemm se jirnexxielu jikkontrolla l-evażjoni tat-taxxa bis-sistema tat- thresholds li kien skarta erba' snin ilu.

Minħabba dan kollu huwa dubjuż ħafna kemm se jiżdied id-dħul tal-gvern bil-VAT.

Jien urejt kif anke fl-ewwel esperjenza, f'sena minnhom il-gvern spiċċa daħħal Lm25 miljun inqas milli kien qiegħed jistma li se jdaħħal.

Hemm żewġ raġunijiet mill-inqas għalfejn huwa dubjuż kemm id-dħul tal-gvern se jiżdied bil-VAT.

L-ewwelnett għax bil-proposti li qed isiru issa se jibqa' skop kbir għall-evażjoni tat-taxxa.

Jien naf nies li meta qabblu l- proposta li kien għamel il-Gvern Nazzjonalista meta ressaq l-ewwel darba l- VAT mal-proposta ta' l-abbozz ta' liġi kif qed jitressaq issa, qed jaraw li l-ewwel waħda kienet aktar serja mit-tieni waħda.

Jgħidu li dak l-iżball li kien sar dakinhar kien kif iddaħħlet u meta ddaħħlet, pero' din id-darba hija ħafna iktar difettuża, ħafna aktar dgħajfa fit-tfassil tagħha.

Il- gvern mhux se jilħaq l-għanijiet li għalihom qed idaħħal il-VAT għaliex meta ddaħħal taxxa trid tara x'effett tħalli fuq l-attivita' ekonomika fil- pajjiż.

Allura jekk tolqot ħażin b'attivita' ekonomika, int stess tkun qiegħed tgħin biex toqtol parti mit-tiġieġa li suppost tbidlek il-bajd.

Apparti minn hekk jekk minħabba kif inhi ddisinjata din it-taxxa, anke mil- lat ta' revenue, mhux vera taqbad aktar biha, speċjalment operaturi ekonomiċi - għax nerġa' ngħid li għall-konsumaturi l-malji huma żgħar u jaqbdu lil kulħadd, għaliex fl-aħħar mill-aħħar din hija taxxa li l-piż tagħha kollu kemm hu jerfgħu ta' taħt nett, qisna qed inġorru vara - allura huwa dubjuż ħafna kemm il-gvern se jdaħħal aktar minn din it-taxxa tal-VAT.

Naf nies li anke analizzaw dawn l-affarijiet u qed jgħidu li se jkun żbaljat il-gvern jekk qed jittama li b'din it-taxxa tal-VAT se jkun qiegħed isolvi l-problema kbira tad-deficit li għandu l-pajjiż.

Problema kbira bħalma għandu l-pajjiż quddiemu - li wasal fi stat li qiegħed jissellef mhux biex jinvesti, mhux biex ikabbar l-ekonomija, mhux biex issaħħaħ l- edukazzjoni, mhux biex isaħħaħ l-oqsma tas-saħħa u tas-servizzi soċjali iżda qiegħed jissellef biex jiekol - żgur li m'intix se ssolviha billi sempliċement taħseb li għandek xi bakketta maġika ta' taxxa tal-VAT u li dik waħedha se ssolvilek il-problemi.

L-aktar għaliex, kif diġa' wrejt jien, l-ewwel darba spiċċat toħloq u tkabbar iżjed il-problemi u mhux issolvihom, speċjalment għaliex ma kienx hemm għaqal biżżejjed fid- deċiżjonijiet ta' kif il-Gvern Nazzjonalista wara l-1992 beda jaqleb is- sistema ta' taxxi minn sistemi ta' taxxi diretti għal sistemi ta' taxxi indiretti.

Għax waqt li n-nefqa baqgħet tiela' il-gvern kien baqa' jonfoq iżjed, beda jdaħħal inqas u żgur li ma kienx qiegħed idaħħal biżżejjed biex isostni n-nefqa li jagħmel.

U għalhekk wassal lilu nnifsu għal sitwazzjoni fejn waqt li kien qiegħed jistma li sas-sena 1996 ikollu deficit ta' 3%, spiċċa kellu t-tripplu tad-deficit li kien qiegħed jistma li jkollu.

Għalhekk ċertament meta nisimgħu stqarrijiet li l-VAT daħlet meta daħlet biex issolvi l-problema tad-deficit strutturali ...

Żgur li din it-tip ta' dikjarazzjoni ma kenitx issir qabel għaliex ma kienx ikun hemm dikjarazzjonijiet li l-pajjiż għandu problemi ta' deficit, anzi kienet problema li tinħeba għal kollox.

Kien biss fi Frar ta' din is-sena li min-naħa tal-gvern saret xi forma ta' ammissjoni li l-VAT kienet iddaħħlet biex tiffaċċja l-problema tad- deficit strutturali.

Sa l-1996 il-Gvern Nazzjonalista żgur li qatt fil- miftuħ m'ammetta li għandu xi problema ta' deficit.

Fil-magħluq, fil- privat, wara l-bibien magħluqin kienet tissemma l-problema tad-deficit u li l-gvern kien qed jiffaċċja problema kbira mhux biss għall-1996 imma anke għall-1997.

Tant ma kenitx tissemma fil-miftuħ il-problema tad-deficit li l-Gvern Nazzjonalista fis-sajf ta' l-1996 kien ħa d-deċiżjoni li flok jiffaċċja lill-pajjiż b'budget iebes, fejn kien se jkollu jikxef il- problema tad-deficit, iddeċieda li jiffaċċja lill-elettorat iżda jaħbilu dik il-problema.

Nerġa' ngħid, jekk wieħed janalizza x'kien qed jingħad mill-Gvern Nazzjonalista fl-intern tiegħu, fejn jittieħdu deċiżjonijiet ewlenin, u x'kien qiegħed jingħad fuq in-naħa ta' barra, isib żewġ verżjonijiet differenti.

Minn ġewwa kienet tingħad il-verita', ta' kif sploda d-deficit, ta' kif id-dħul tal-gvern mhux qed jagħmel tajjeb biżżejjed għall-ħruġ tiegħu, ta' kif anke l-VAT kienet qed tagħti lill- gvern inqas flus milli kien qiegħed jittama li jdaħħal - issemmiet il- figura ta' Lm25 miljun inqas - waqt li fil-pubbliku l-Partit Nazzjonalista kien qiegħed jipprova jilloppja lil kulħadd li m'hemm problemi ta' xejn.

Jekk wieħed janalizza d-dokumenti interni u mbagħad janalizza l-programm elettorali ta' l-1996 jara realtajiet kompletament differenti.

Fuq ġewwa jissemmew il-problemi u fuq in-naħa ta' barra m'hemm problemi ta' xejn.

Anzi fil-programm elettorali ta' l-1996 mhux biss ma ssemmewx problemi tad- deficit, mhux biss ma ssemmewx - kif smajna fil-budget ta' l-1999, li jekk il-miżuri li ttieħdu din is-sena ma jkunux biżżejjed nagħmlu taxxi ġodda - talli fl-1996 il-wegħdiet kienu bil-maqlub.

Il-problemi tad-deficit ma ssemmew xejn, anzi ngħad li jkomplu jonqsu l-piżijiet tat-taxxi, kemm ta' l- income tax u kemm tal-VAT.

Tnejn mill-wegħdiet tal-Partit Nazzjonalista fl- 1996 kienu li jonqsu kemm il-piż ta' l-income tax u kemm il-piż tal-VAT.

Ma nistax nifhem kif din setgħet issir fl-istess żmien li fost il-membri tal-kabinett kien qiegħed jingħad li l-pajjiż għandu problema serja quddiemu u l-gvern ried jara x'jagħmel biex iżid id-dħul għaliex l-iżbilanċ kien qiegħed ikun ħafna ikbar milli kienu ttamaw.

Imma fil-kampanja elettorali dik il-problema nħbiet kompletament, anzi qalu: Isma', se nnaqqsu l-piż ta' l-income tax u se nnaqqsu l-piż tal-VAT.

Dan meta l- finanzi pubbliċi kienu diġa' waslu fi stat ta' "xkora mtaqba", espressjoni kulurita li l-Ministru Dalli uża dwar it-tarzna.

F'diskorsi ta' budgets passati kien qal li ma jistax ikun li t-tarznari jibqgħu xkora mtaqba, li titfa' fihom mhux biex tinvesti, mhux biex tkabbar u tagħtihom is-saħħa li jiffaċċjaw l-isfidi, f'sitwazzjoni fejn xi 60% tat- tarznari fl-Ewropa għalqu, u fejn hemm kompetizzjoni qalila biex tirbaħ ix- xogħol, u allura trid tinvesti kemm fil-makkinarju u kemm fin-nies biex ikunu kapaċi jagħmlu dan ix-xogħol.

Il-ministru tal-finanzi kien qal li dawn it-tarznari qishom xkora mtaqba għax ġo fihom nitfgħu jekk m'iniex sejjer żball xi Lm14 miljun fis-sena.

Li kieku qed titkellem b'dak il-mod fuq azjenda waħda biss diġa' hu ta' tħassib - għax żgur li pajjiżna ma tantx jiflaħ jitfa' Lm14 miljun fl-ebda xkora mtaqba, la tat-Tarzna u lanqas ta' korporazzjonijiet oħra - imma li jinkwetak hu li l-finanzi pubbliċi kollha kemm huma kienu qed isiru xkora mtaqba.

Imma din ir- realta' kienet qed tinħeba għal kollox mill-elettorat, anzi konna qed ngħidu li l-ixkejjer imtaqba huma biss xi tnejn, tlieta 'l hawn u 'l hemm.

Kienet qed issir kampanja kontra l-ħaddiema tat-tarzna bħas-soltu, imma li tinkixef il-verita' u b'onesta` ngħidu li l-finanzi pubbliċi kollha tal- gvern issa kienu saru xkora mtaqba, sa l-1996 ir-realta' kienet qed tinħeba għal kollox.

Dik ir-realta' hija inkwetanti mhux biss għaliex mhux sew li l-finanzi pubbliċi tal-pajjiż tħallihom isiru xkora mtaqba imma għaliex il-flus li jkollna nissellfu ''biex nieklu'' - nerġa' nuża l-kliem tal-Ministru Dalli - u l-flus li jkollna nissellfu mhux biex inħallsu d-dejn imma biex inħallsu l-imgħaxijiet tad-dejn li sar, dawk huma kollha flus li qed jintilfu minn investiment f'oqsma oħra li ċertament il-pajjiż għandu bżonn fil-qasam ta' l-edukazzjoni, fil-qasam tas-saħħa, fil-qasam tas-servizzi soċjali u f'ħafna oqsma fejn pajjiżna żgur għandu bżonn itejjeb il-ħajja tiegħu.

Għandna bżonn anke nitgħallmu ninvestu biex intejbu l-ħajja tagħna qabel ikun tard wisq għax ħafna min-nefqa tmur biex taparsi tfejjaq problema wara li tkun iggravat, flok nipprovaw nattakkawha u nittekiljawha proprju qabel ma dik il-problema tikber u tiżdied.

Ċertament li biex pajjiżna jkun jista' jiffaċċja l-futur tiegħu fiż-żmien meta l-ekonomiji tal-pajjiżi qed ikomplu jinfetħu lejn xulxin, fejn il- kapaċita' ta' pajjiż li jiżviluppa u li jkollu futur tiddependi mill- kapaċita' tan-nies tiegħu biex isolvu problemi, li jkunu kapaċi jkunu kreattivi u jikkompetu fil-kwalita' tax-xogħol li jagħmlu - u ċertament li trid tinqata' l-mentalita' li l-bqija tad-dinja qiegħda hemm bħala xi istitut kbir tal-karita' għall-Maltin u l-Għawdxin biex isolvulna l- problemi tagħna - anke s-sehem tas-sistema ta' tassazzjoni tintrabat ma' kapaċita' ta' soċjeta' li ttiffaċċja l-isfidi tagħha.

Imma r-rabta tas- sistema li biha jinġabru t-taxxi u jinġabru l-flus li l-gvern għandu bżonn biex jiżviluppa l-istrutturi soċjali, l-istrutturi ekonomiċi flimkien mas- settur privat - anzi jrid ikun l-istimolu tas-settur privat għall-iżvilupp ta' l-ekonomija - ċertament importanti li ma nħallux li l-finanzi pubbliċi jkomplu jkunu fl-istat li qegħdin.

Għaliex meta tibda tikber fis-soċjeta' l-impressjoni li l-flus qed imorru hemm mhux biex intejbu l-oqsma tal-ħajja tagħna fl-edukazzjoni, is-saħħa, is-servizzi soċjali, l-iżvilupp ekonomiku, l-iżvilupp soċjali u tant u tant bżonnijiet oħra - għaliex kull lira li tmur f'dik l-ixkora mtaqba tal-finanzi tal-gvern hija lira meħuda minn żvilupp li tant għandna bżonn f'ħafna u f'ħafna oqsma - iżda qed imorru biex iħallsu għall-iżbalji koroh li saru qabel, allura aktar hemm iċ-ċans li ċ-ċittadini jiddemoralizzaw ruħhom u ma jerfgħux ir-responsabbilta' li għandhom jerfgħu.

Aħna niftakru t-tip ta' diskorsi li saru qabel, bħal: Ma jimpurtax, nissellfu u jħallsu ta' warajna.

Ma jimpurtax, ħalli nonfqu llum imbagħad iħallsu dawk li jiġu għada.

Għada diġa' wasal u jien ngħid li ta' warajna diġa' qegħdin iħallsu tal-mod żbaljat kif tmexxew il-finanzi tal-gvern wara l-1992.

Ta' warajna diġa' qed iħallsu għaliex ma nistgħux noffrulhom investiment ogħla fl-edukazzjoni, ma nistgħux noffru riżorsi aħjar biex nieħdu ħsieb is-soċjeta' tagħna, li bħalma qed jiġrilhom soċjetajiet oħra qed jiċċarrtu u għandna bżonn ta' xbieki differenti ta' appoġġ soċjali għal min jgħix problemi ta' familji mkissrin u ta' nies li jgħixu waħedhom.

Bħalma qed jiġrilhom pajjiżi oħra, it-talba għal aktar nefqa fil-qasam soċjali se tiżdied fi żmien meta ħafna mill-finanzi ma jistgħux imorru proprju biex jissodisfaw dawk it-tip ta' bżonnijiet soċjali imma se jmorru biex inħallsu għall-iżbalji ta' l-irresponsabbilta' ta' qabilna.

Għalhekk wieħed kien jistenna li meta qed niddiskutu qasam importanti bħal dan, li l- futur tal-pajjiż jiddependi mis-sistema ta' tassazzjoni li jkollu, jekk irridu nitkellmu bis-serjeta' biex infasslu l-aħjar sistemi għal pajjiżna, ċertament li l-arroganza li se nimxi 'l quddiem s'saħħti, ma jimportanix min-nies li ma jaqblux miegħi, se nimxi bi proċedura li tferi d-demokrazija parlamentari, li ma tagħtix ċans lill-parlament jagħmel ix-xogħol serju meħtieġ ta' sorvelja fuq l-operat tal-gvern, ċertament dawk huma affarijiet li jitfgħuh lura lill-pajjiż.

Ċertament li anke jitfgħu lura l-isforzi li jkunu qed isiru biex fil-pajjiż jidħlu sistemi ġodda.

Ħafna mill-prinċipji li fuqhom il-gvern iqis it-taxxa tal-VAT bħala superjuri għal forom oħra ta' tassazzjoni, anke dawk iridu jiġu analizzati sew għaliex mhux bilfors il-gvern għandu raġun meta jgħid li s-sistema tal- VAT hija aktar ġusta minn sistemi oħra ta' tassazzjoni, meta jgħid li s- sistema tal-VAT hija aktar effiċjenti minna nnifisha biex tiġborha.

L- esperjenza fil-pajjiż ma wrietx hekk, anke għaliex iddaħħal xi ddaħħal fil- pajjiż, tkun xi tkun is-sistema ta' taxxa li ddaħħal, jekk m'għandekx ir- riżorsi strutturali, ir-riżosi ta' nies biex tiġborha, l-istess problemi li għandek f'taxxi oħra se ssibhom imbagħad fit-taxxa tal-VAT.

M'hemm xejn intrinsiku fit-taxxa tal-VAT innifisha li permezz tagħha tonqos l-evażjoni, anzi l-proposta li għandu l-gvern din id-darba fis-sistema li qed jipproponi tħalli skop għal evażjoni ħafna iktar minn meta ressaqha l-ewwel darba.

Jiġifieri minnha nnifisha hija vvizzjata, xi ħaġa li l-ministru tal- finanzi nnifsu kien qal li tagħmel il-ħsara.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Bartolo, għandek bżonn leave of House biex tkompli tinstema'.

Hawn leave of House?

(Onor. Membri: No)

Il-permess ma ngħatax.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nirringazzjakom għall-oġġezzjoni u ngħaddi l- kelma lill-kollegi tiegħi.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

THE DEPUTY SPEAKER: Is-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Is-seduta ġiet sospiża fis-6.15 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

THE DEPUTY SPEAKER: Is-seduta tkompli.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, naturalment kull gvern għandu l-obbligu u d-dmir li jdaħħal dik is-sistema ta' tassazzjoni li tabilħaqq tiġġenera l- mekkaniżmu biex ikollna l-iżvilupp meħtieġ fil-pajjiż.

Naturalment ukoll, ċerti ċirkostanzi li huma ovvji jintirtu minn gvern għal ieħor.

Liġi bħal din li għandna quddiemna tagħtina l-opportunita` liż-żewġ naħat li nesprimu l-ideat tagħna u nispjegaw il-qagħda tagħna fir-rispett tal- ġustizzja soċjali.

Hawnhekk wieħed bilfors irid jenfasizza l-kliem "ġustizzja soċjali".

Nafu kemm in-naħa tal-gvern kienet ilha takkuża lil din in-naħa li m'għandniex kuxjenza soċjali u li s-sistemi ta' tassazzjoni li ntroduċejna aħna ma kenux qed jindirizzaw il-qagħda tan-nies tax-xogħol.

Fl-opinjoni tiegħi, aspett li ż-żewġ naħat irridu nirriflettu fuqu quddiem liġi bħal din tal-VAT huma l-anomaliji li jistgħu jinħolqu.

Biex nispjega ruħi aħjar, jistgħu jinħolqu anomaliji li jinbtu mill- istess żvilupp li jkun qed iseħħ fis-soċjeta'.

Ħalli nġib eżempju ċkejken.

Jien niftakar li fl-1973 l-ammont privileġġat stabilit bil-liġi - il-liġi li tħares il-kondizzjonijiet ta' l-impjiegi - minn Lm50 tela' għal Lm200 u niftakar ukoll li sena wara kienet iddaħħlet għall-ewwel darba l-paga minima nazzjonali.

Dan qed ngħidu biex inkompli nagħmel enfasi dwar kemm hu importanti li wieħed jirrikonoxxi dak li qed tgħid l-Oppożizzjoni Laburista, li trid diskussjoni mhux f'ambjent ta' bullying - fis-sens li għax nikkmanda jien niddeċiedi kif irrid jien, jew għax għandi maġġoranza ta' ħamsa ma nagħtix kas il-minoranza - imma f'ambjent ta' parteċipazzjoni aktar wiesgħa u aktar prattika, ħalli meta niġu biex nilleġislaw ma nħallux ingroppi fil-liġi u ma nippermettux li jkun hawn ċirkostanzi fejn ibati min hu l-aktar dgħajjef fis-soċjeta`.

Qed insemmi l-kwestjoni tal-paga privileġġata għaliex sa ftit snin ilu, minkejja l-iżvilupp ġenerali fil-pajjiż u bit-tibdil kollu fil-liġijiet, dak il-povru ħaddiem li kien jitlef l-impjieg minn ma' fabbrika, lukanda, hi x'inhi, ma kienx ikun intitolat bi dritt li jitħallas qabel ma jitħallas ħaddieħor.

Din it-tip ta' anomalija kienet ilha għaddejja għal ħafna snin qabel ma ġiet indirizzata minn Gvern Laburista u kien bis-saħħa t'hekk li d- dritt tal-ħaddiem ġie rrikonoxxut, b'mod li seta' jitħallas qabel jitħallsu kredituri oħra, sew jew ikun il-bank u sew jekk ikun id-dipartiment tat- taxxi interni jew id-dipartiment tas-sigurta' soċjali, li ovvjament ikun irid jiġbor il-kontribuzzjonijiet tan-national insurance.

Minkejja li kull sena kienu jiżdiedu l-pagi, ma kien hemm ebda mekkaniżmu fil-liġijiet ta' Malta li kien jinkorpora b'mod awtomatiku dak l-istess tibdil fil-pagi u salarji.

Rajna wkoll liġijiet li ħolqu anomaliji minkejja li kienu ġew approvati minn dan il-parlament fi spirtu ta' parteċipazzjoni miż-żewġ naħat.

Per eżempju, jekk nieħdu l-pensjonijiet tar-romol kellu jkun il-Gvern Laburista preċedenti li fehem l-anomalija li kien hemm fir-rigward ta' raġel armel quddiem il-liġijiet tal-pajjiż.

Fl-opinjoni tiegħi dawn l-affarijiet juru kemm hu importanti li din il-liġi tal-VAT niddiskutuha b'mod serju u fit-tul ħalli ma jkollniex numru ta' anomaliji minħabba nuqqas ta' ħin għad- diskussjoni.

(Interruzzjonijiet) Il-Ministru Dalli qed jgħidli: Imma dan x'għandu x'jaqsam!

Lill-ministru nfakkru li l-ewwel liġi tal-VAT li għaddiet minn dan il-parlament kellha numru ta' anomaliji għax wasslet biex tellfet il-popolarita' tal-gvern ta' dak iż-żmien u tal-Partit Nazzjonalista.

Għaliex dakinhar ukoll ma kienx hawn biżżejjed żmien biex din il-liġi tabilħaqq tiġi analizzata biex forsi ma jirriżultawx dawk l- anomaliji li sieħbi min-naħa l-oħra qed jgħid li m'għandhomx x'jaqsmu.

(Interruzzjonijiet) Ovvjament m'għandhomx x'jaqsmu jekk inti twebbes rasek u ma tkunx trid tisma' l-argumenti ta' ħaddieħor.

Int għandek dritt li tagħmel dan pero' aħna lkoll marbutin bid-dover li dak li nafu u dak li nkunu ġarrabna nwassluh fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż ħalli bl-iktar mod demokratiku noħolqu diskussjoni sabiex sitwazzjonijiet bħal dawn jiġu indirizzati.

Kull gvern għandu obbligu li mhux biss iwettaq il-ġustizzja soċjali, mhux biss ikollu kuxjenza soċjali imma wkoll jirrispetta r-riżorsi umani.

Jien qed ngħid hekk għaliex huwa fatt li l-liġi tal-VAT m'hijiex employee friendly.

Aħna nitkellmu ħafna dwar l-Unjoni Ewropea u nafu kif hemmhekk żviluppat sitwazzjoni fejn ħafna min-nies fil-qasam ta' l-artiġjanat tilfu l-impjieg tagħhom.

Jekk wieħed jara x'inhi d-differenza bejn is-sistema tas-CET u s- sistema tal-VAT, sejħulha teknika jew xjentifika, isib li s-sistema tas-CET għenet sabiex f'dan il-każ il-produttur ikun qed iħallas inqas taxxa u l- importatur ikun qed iħallas iktar taxxa.

U jekk wieħed verament jirrispetta l-prinċipju tar-riżorsi umani bilfors irid iħares lejn dan l- aspett fil-liġi tal-VAT.

Għax f'pajjiż fejn għandna limitazzjonijiet fid- daqs, limitazzjonijiet f'riżorsi naturali u limitazzjonijiet oħra finanzjarji, bilfors li rridu ninvestu fir-riżors uman.

Naturalment l- ewwel li jiġi f'moħħi jien huwa s-settur ta' l-agrikoltura u sajd.

Aħna nafu li bis-sistema ta' tassazzjoni fl-Unjoni Ewropea - u biex immorru għal sħubija sħiħa bilfors irridu ndaħħlu l-VAT - intlaqtu ħażin is-sajjieda, ir-raħħala u l-bdiewa.

U naturalment dan minkejja s-sussidji li toħroġ l-Unjoni Ewropea permezz tal-common agricultural policy.

(Interruzzjonijiet) Ma naħsibx u nispjega għaliex.

THE DEPUTY SPEAKER: No cross debate, jekk jogħġobkom.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mela jiena hawnhekk nista' nżommok milli titkellem u tgħid li trid!

Għidli tibżax!

Jiena m'iniex bniedem li nerfa' salib in- nies, sieħbi.

Jiena dejjem kont raġel, dejjem kont bniedem serju fil-ħajja tiegħi u dejjem irrispettajt l-opinjoni ta' kulħadd.

THE DEPUTY SPEAKER: Kompli, Onor. Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Meta nipprova nanalizza s-sitwazzjoni fis-settur ta' l-agrikoltura nsib li f'kull pajjiż li huwa membru ta' l-Unjoni, bis- sistema ta' tassazzjoni tal-VAT, li suppost toħloq iktar opportunitajiet sabiex jiġ msaħħaħ dak is-settur partikolari, tul il-medda tas-snin fallew ħafna familji ta' bdiewa u raħħala.

Per eżempju, bejn l-1993 u l-1997 ġewwa r-Renju Unit in-numru ta' sajjieda full-time niżel minn xi 11,200 għal xi 7,800.

Dan kollu jfisser li minkejja l-hekk imsejjaħ sussidju li kulħadd jiftaħar bih - nafu li parti mill-fondi ta' l-Unjoni Ewropea jintużaw sabiex jippruvaw iġibu 'l quddiem l-għajxien tal-bdiewa, raħħala u sajjieda - insibu li l-qagħda ta' dawn in-nies marret għall-agħar.

Issa jiddispjaċini ngħid, Sur President, li fl-opinjoni tiegħi hawn ġew s'issa ma smajniex argument wieħed li jreġi dwar din is-sitwazzjoni.

Allura bilfors wieħed ikollu jżomm sod u jipprova mill-aħjar li jista' jġiegħel lis-Sedja tirrealizza kemm hu importanti li jkollna diskussjoni aktar wiesgħa sabiex f'liġijiet bħal dawn ir-rappreżentanti tal-poplu jkollhom iċ- ċans iwasslu l-fehmiet tagħhom.

L-Onor.

Membri tan-naħa l-oħra qaluli li se jgħiduli kemm marret ħażin il- biedja bis-sistema tas-CET.

Pero' jekk nanalizzaw il-GDP fit-22 xahar li għaddew, taħt Gvern Laburista, insibu li dan is-settur ikkontribwixxa b'mod sodisfaċenti u dan kulħadd jirrikonoxxih, itella' liema bandiera jtella'.

Għaliex finalment għalkemm għandna żewġ partiti aħna Alla wieħed għandna.

Aħna kollha qegħdin taħt l-istess saqaf u dak li nipprova naħbi jien u jaħbi dak, wieħed jista' jarah mill-istatistika.

Issa meta jien ngħid li s- CET naqqset l-importazzjoni u għenet biex tiżdied il-produzzjoni lokali, mill-ewwel tiġini f'moħħi l-kwestjoni ta' l-industrija lokali tal-majjal.

Kulħadd jaf li minħabba ċirkostanzi diffiċli li kienet ikkawżat il-VAT, f'dak li għandu x'jaqsam ma' importazzjoni, f'pajjiżna kienet inħolqot sitwazzjoni fejn ma bqajniex self-sufficient f'dan is-settur u konna nimportaw iktar minn 1,000 tunnellata ta' dan it-tip ta' prodott biex inlaħħqu mad-domanda tas-suq lokali.

L-istatistika tikkonferma li bis- sistema ta' tassazzjoni tas-CET mhux biss inħoloq ċertu investiment imma nafu li fuq medda ta' 22 xahar il-produzzjoni tal-majjal lokali żdiedet bi kważi Lm2 miljun.

Forsi xi ħadd min-naħa l-oħra jgħid li dan huwa bluff jew li qed nipprova nuri li fi żmienna xi ħaġa jien għamilt.

Le, tqisux lill-Oppożizzjoni Laburista u lill-kelliema tagħha b'daqstant mod artifiċjali.

Aħna bnedmin bħalkom, inrabbu familji bħalkom, popolari bħalkom u nitilgħu eletti bħalkom.

Għandna kuxjenza u nagħmlu x-xogħol tagħna bħalkom.

(Interruzzjonijiet) Iżda allura kif tispjega l-fatt li fil-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea - u biex aktar inkunu konformi magħhom se nintroduċu l-VAT - is-sitwazzjoni marret ta' taħt fuq?

Matul it-22 xahar ta' Gvern Laburista, filwaqt li l-produtturi ta' l-industrija tal-majjal lokali pproduċew iżjed u biegħu iktar, fl-Ewropa ġara l-oppost.

Il- produtturi tal-majjal bdew jiffaċċjaw l-agħar sitwazzjonijiet li qatt iltaqgħu magħhom f'25 sena u l-produzzjoni għolja niżżlet il-prezz tal- majjal fl-agħar livelli matul dawn l-aħħar sentejn.

Barra minn hekk, aħna dejjem għidna li l-liġi tal-VAT irridu nħarsu lejha mill-perspettiva tal-konsumatur, li finalment huwa l-bniedem li aħna lkoll nirrappreżentaw.

Minkejja li l-konsumatur jaf li l-prezz tal-majjal frisk niżel għall-agħar livelli tiegħu, fl-ebda pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea ma roħos il-majjal.

Min-naħa tagħna mhux qed ngħidu dan biex inkunu rettoriċi, kif forsi jipprovaw jinterpretawna tan-naħa l-oħra, jew biex nieħdu l-ħin tal-Kamra, jew biex niddemoralizzaw il-ħidma tal-gvern jew nuru li aħna xi forza.

Iva, aħna forza, imma mhux biex nivvendikaw jew biex noħolqu problemi imma forza li tirrispetta l-ġustizzja soċjali, forza li tirrispetta lil dan il-parlament u liċ-ċittadini kollha, huma min huma.

Għal din ir-raġuni li semmejt, jien ngħid li l-gvern jagħmel ħażin jekk ikompli jinsisti li jkun limitat il-ħin tad-diskussjoni fuq il-liġi tal- VAT.

Din hija arroganza u dan huwa bullying.

Peress li l-oppożizzjoni għandha 30 membru u n-naħa tal-gvern għandha 35, allura dak li jgħid il- gvern huwa vanġelu u l-oppożizzjoni m'għandhiex għalfejn tiftaħ ħalqha!

Fil-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista, apparti li ma kienx hemm indikat li l-VAT se tidħol daqshekk malajr u b'nuqqas ta' diskussjoni, m'hemmx dubju li lanqas kien hemm ħjiel li l-parlament kien se jintalab japprova liġi li tajjeb jew ħażin tagħti poteri lill-ministru tal-finanzi sabiex jintroduċi sistemi ta' taxxi oħrajn fil-pajjiż.

Imkien fil-manifest elettorali ma kien hemm li se togħla l-bolla, per eżempju.

Aħna diġa' għandna esperjenza tal-VAT u nafu wkoll bil-problemi ekonomiċi, problemi soċjali u bit-theddida fuq il-pensjonijiet u s-servizzi soċjali, problemi li huma realta' fost il-pajjiżi kollha ta' l-Unjoni Ewropea.

Jiena nifhem li kull wieħed hawn ġew jitkellem man-nies tad-distrett tiegħu li jwasslulu dawn il-preokkupazzjonijiet tagħhom.

Per eżempju, il-UHM insistiet li l-gvern għandu jindirizza l-problema ta' l-evażjoni tat-taxxa.

Jiena konvint li l-UHM taf minn stħarriġ li għamlet - u nemmen li kull union serja tagħmel l-istħarriġ tagħha - li taħt il-VAT il-problema ta' l-evażjoni tat-taxxa se tikber.

Dan joħroġ mill-fatt li jekk inħarsu lejn il-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, li ilhom iħaddmu s- sistema tal-VAT għal numru ta' snin, insibu li għandhom problemi kbar bl- evażjoni tat-taxxa.

Biżżejjed insemmu l-Italja, li bla dubju kulħadd jaf xi problemi għandhom ta' evażjoni minkejja li għandhom esperjenza vasta, ibbażata fuq sistema amministrattiva li ilha ġejja minn żmien ir-Rumani, u għandhom ċerta edukazzjoni nazzjonali wkoll.

Għax meta tkun se tagħmel bidliet fil-liġijiet fiskali u finanzjarji tal-pajjiż trid tagħmel diskussjoni mal-partijiet kollha konċernati tas-soċjeta' sabiex tifhem eżattament x'qed jiġri madwarek u tara x'impatt se jirriżulta fl-attivita' ekonomika tal-pajjiż.

Minħabba l-illużjoni li nkunu membri sħaħ ta' l- Unjoni Ewropea, se nintroduċu s-sistema tal-VAT u qegħdin ngħidu li hija iktar ġusta mis-CET għax nemmnu li aħjar ikollok taxxi indiretti milli taxxi diretti.

U għalkemm lill-ħaddiema ngħidulhom li m'humiex taxxabbli jekk jaqilgħu sa Lm4000, meta nirriflettu sewwa nsibu li l-VAT se taqbad lil kulħadd, l-aktar liż-żgħir.

Mr Speaker, nista' ngħid li bħalissa hemm kwestjoni bejn il-poultry processors association u l-ministeru għas-servizzi ekonomiċi.

Din il- kwestjoni qamet minħabba ċerti miżuri li l-gvern, minkejja li jidhirlu li jaf ħafna, introduċa miżuri mingħajr ma għamel konsultazzjoni mal-partijiet konċernati.

Se naqra ittra li ntbagħtet lill-Ministru Josef Bonnici fit-18 ta' Novembru, 1998 f'isem il-poultry processors association li tgħid hekk:

"L-assoċjati tal-poultry association jinsabu mħassba ħafna mill- ġejjieni ta' l-industrija tagħhom, liema industrija b'mod dirett tħaddem mijiet ta' nies, apparti mijiet oħra ta' bdiewa li b'mod indirett jaqilgħu l-għajxien tagħhom minn din l-industrija.

Dan it- tħassib ġej mill-fatt li dan l-aħħar qed jintqal ħafna diskors, fis- sens li l-gvern għandu xi intenzjoni li jnaqqas il-levies imposti fuq beefburgers li jinxtraw minn franchises.

Għaldaqstant ġentilment jitolbuk tikkjarifika xi mistoqsijiet li qed iqajmu, dejjem jekk dan id-diskors huwa minnu, liema mistoqsijiet huma s-segwenti:

1) Jekk din il-policy ta' tnaqqis ta' levy hijiex se tapplika wkoll għall- produtturi tal-poultry u, jekk dan

huwa l-każ, meta se ssir jew meta se tibda tiġi applikata?

2) X'jifhem il-gvern bil-kelma "franchises", ċioe' jekk il-gvern jifhimx li din tapplika għal kwalunkwe catering establishment bħal lukandi, ristoranti, take-aways u supermarkets li joperaw taħt l- isem ta' ditti barranin jew li għandhom xi konnessjoni ma' operaturi barranin?

Tifhem li l-istess assoċjati għadhom kif għamlu ħafna upgrading ta' l- impjanti tagħhom u nefqu eluf kbar ta' liri sabiex jiġu konformi mar- regolamenti tal-biċċeriji tat-tjur li ġew fis-seħħ f'Ġunju ..."

- għall-kuntrarju ta' dak li qed jgħidu tan-naħa l-oħra, il-poultry processors association qed jikkonfermaw li verament sar investiment fit-22 xahar li għaddew -

"... u għalhekk tweġiba mingħajr ħafna dewmien għal dawn il- mistoqsijiet hija importanti u kbira għalihom.

U dan sabiex huma jkunu jistgħu jaraw u jiddeċiedu jekk għadx baqa' futur għalihom f'din l-industrija u jekk ikunux jistgħu jieħdu passi oħra."

M'għandix għalfejn ngħidilkom li l-poultry processors association ma ngħatawx tweġiba la mill-ministru tal-finanzi, la mill-ministru għall- agrikoltura u sajd lanqas mill-ministru għas-servizzi ekonomiċi dwar is- sitwazzjoni diffiċli li qed jiffaċċjaw, allavolja ħmistax wara l-ewwel ittra reġgħu kitbu għat-tieni darba lill-ministru.

Issa jien irrid infakkar, Sur President, li l-Gvern Laburista preċedenti, wara diskussjoni mal-Federazzjoni ta' l-Industrija u mal-partijiet kollha konċernati, kien għamilha possibbli li l-Kontrollur tad-Dwana jibqa' jirrikonoxxi l-istess proċeduri.

Naturalment lill-ministru jien interpellajtu fuq din il-kwestjoni u ħaġa ta' l-iskantament weġibni - mhux lilhom imma lili - li billi jintilfu ftit impjiegi mhux problema.

U hawn fejn wieħed bilfors irid jagħmel pressjoni mal-gvern sabiex jifhem l-importanza li jsir id-djalogu f'dan il-pajjiż, almenu fil-parlament.

Nispera li ma jiġi ħadd min-naħa l-oħra jgħidli li jiena qiegħed out of order meta qed nitkellem dwar ċirkostanzi bħal dawn, fejn nies li jagħmlu investiment biex joħolqu iktar impjiegi, li jaraw kif joħolqu diversifikazzjoni ta' prodotti friski, kemm għall-industrija tat- turiżmu u kemm biex jissodisfaw id-domanda tal-konsumatur lokali, isibu dawn id-diffikultajiet ma' wiċċhom.

It-tweġiba li tani llum il-Ministru Bonnici tgħid hekk:

"Jien informat li dan it-tnaqqis sejjer jolqot biss beefburgers li huma manifatturati miċ-ċanga pura friska u għalhekk jaffettwa biss sezzjoni żgħira mill-manifattura lokali.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija, nixtieq ninforma lill-Onor.

Membru li safejn huwa informat id-dipartiment ta' l-industrija ma jidhirx li din is-sitwazzjoni sejra taffettwa b'mod negattiv l- impjiegi, anzi jidher li l-ħwienet ta' l-ikel, fosthom il-fast food outlets, jimpjegaw numru sostanzjali ta' ħaddiema.''

Jiġifieri min ikun biċċier jew produttur jista' jmur jaħdem f'take-away!

Dak li jemmen il-ministru tas-servizzi ekonomiċi?

Għalhekk bilfors li din in-naħa tal-Kamra tagħmel il-pressjoni kollha possibbli mal-gvern allavolja jipprovaw jagħmlulna sarima.

Minflok li l-gvern jintaxxa lil żewġ importaturi kbar li daħħlu l-beefburgers minn Mejju l-1998 'l hawn ...

(Interruzzjonijiet) Issa nasal għall-argument għaliex il-levy hija taxxa wkoll.

Minflok Lm79,000 dawn ġew intaxxati ċirca Lm9,800.

U allura kif jiġu l-kelliema tal-gvern u jgħidu li bis-saħħa tal-VAT se tonqos l- evażjoni, meta l-gvern stess ma ħass li għandu jiġbor dak li kien dovut għall-erarju?

MR SPEAKER: Onor. Farrugia, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Membru jkompli jinstema'.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Nipproponi li l-Onor.

Farrugia jkompli jinstema'.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Biedja u Sajd): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Farrugia jkompli għaddej bid- diskors tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra.

Mr Speaker, jekk inti jkollok gvern li jieħu deċiżjonijiet bla ma jikkonsulta, kif jista' jgħin il-produzzjoni u jżid l-impjiegi?

Finalment, bid-differenzi tagħna aħna lkoll għandna impenn li l-ewwel inħarsu l- interessi tal-ħaddiema.

Issa rrid ngħid ukoll li l-ebda franchise li bbenefikat minn dan it- tnaqqis kbir ta' xi Lm60,000 jew Lm70,000 ma raħħset il-prezz tal-prodott, biex tan-naħa l-oħra ma joqogħdux jaħsbu li aħna daqshekk boloh.

Imkien ma ġie rreġistrat xi roħs minkejja li jgħidulna li l-konsumatur se jmur tajjeb jekk inbaxxu l-levies jew jekk inneħħuhom.

F'dan is-sens bilfors wieħed ikollu jgħid li jekk il-gvern se jibqa' jieħu ċerti deċiżjonijiet mhux biss se jkollu, bħalma ġara f'dan il-każ, inqas revenue dieħel imma se jkollu inkwiet serju biex joħloq inċentivi ta' investiment marbuta ma' snajja' li aħna lkoll għandna nirrikonoxxu li għandu jkollna spazju għalihom f'dawn il- gżejjer.

Is-sistema ta' tassazzjoni tal-VAT żgur li se tpoġġi piż ukoll fuq uħud mir-restaurants.

Dawk l-istabilimenti ta' l-ikel li għandhom dħul partikolari, bħalma huma l-kiosks u ristoranti żgħar, mhux se jkollhom problema, imma r-restaurants li għandhom l-impjegati, li jikkonsmaw dak li jiġi importat u jixtru wkoll dak li aħna nipproduċu lokalment, filwaqt li qabel dawn kellhom taxxa ta' 5% ETS din issa se titla' għal 15%.

Aħna rridu naħdmu biex kemm jista' jkun noħolqu spazju għal dan it-tip ta' investiment ħalli nutilizzaw ir-riżorsi umani tagħna.

Jiena ġej minn post fejn dan it- tip ta' investiment żviluppa ħafna minħabba li noqgħod f'żona mdawra bil- kampanja, b'ħafna fdalijiet storiċi, żona li hija mdawra b'fost l-isbaħ bajjiet li għandna.

Jenħtieġ li l-gvern jitkellem man-nies li joffru dan it-tip ta' servizz dwar il-problemi li resqin fuqhom.

Inkella biex jibqgħu għaddejjin dawn se jkollhom isibu mod, bħalma jsibu ħafna, kif jevitaw it-taxxa jew se jkollhom inaqqsu l-impjegati jew inaqqsu l- istandards.

Hawnhekk konna nisimgħu lill-ministru tat-turiżmu attwali jgħid kemm huwa ħażin li ngħabbu ħafna piż fuq l-all-inclusive packages għax dan jaffettwa ħażin lis-settur tar-restaurants.

(Interruzzjonijiet) Jien smajtek tgħidha din, forsi mhux pubblikament imma smajtek tgħidha.

MR SPEAKER: Indirizza lis-Sedja, jekk jogħġbok, Onorevoli.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-verita' hi li rridu nsaħħu kemm l-all-inclusive packages u kemm dawk li jikru l-villas jew il-flats, li naturalment ma jkunux marbuta f'liema post imorru jieklu.

Jekk m'aħniex se nsolvu l- problemi ta' dan is-settur, nibża' li se jkun mhedded l-għajxien ta' aktar minn 1000 familja li jaħdmu f'dawn ir-restaurants.

Dawn is-sitwazzjonijiet bilfors jinkwetawna għax aħna għandna l-limitazzjonijiet tagħna peress li aħna żgħar.

Anke f'team tal-football ikollok il-problemi meta ma tkunx tista' ssib dik ix-xi ħaġa li toħloqlok iktar moviment fit-team u ġġiblek iktar riżultati.

Il-ministru tal-finanzi - forsi jaħseb li ma jagħmilx sens dan li qed ngħid billi m'huwiex coach tal-football! - ukoll irid isib dak il-mekkaniżmu li jġiblu r-riżultati.

Irid jifhem il-problemi ta' kull settur għax kull qasam produttiv jista' jgħin l-ekonomija tal-pajjiż u mbagħad ikun jista' jdaħħal it-taxxi meħtieġa ħalli jkun jista' jipprovdi aktar fondi sabiex ma nispiċċawx fis-sitwazzjoni, per eżempju, li jinsab fiha l-ministeru għall-biedja u sajd.

Meta konna fil-gvern kienu jikkritikawna li naqqasna l-fondi u issa li hemm gvern ġdid il-voti baqgħu dawk li kienu!

Filwaqt li dejjem jkun hemm xi gambetta 'l hawn u 'l hemm, imma l-periklu huwa li s-sistema tal-VAT tinċentiva l-importazzjoni iktar milli tgħin u ġġib 'il quddiem l-artiġġjanat, il-kapaċitajiet u s-snajja' tradizzjonali tagħna.

Hemm periklu serju li dawn jinqerdu jekk ma nanalizzawx sew is- sitwazzjoni, irrispettivament mid-differenzi politiċi li jeżistu.

Meta konna fil-gvern kien hemm franchises li riedu jimportaw bla taxxa u bla levy u, għalkemm bħala kumpanniji privati kellhom interessi differenti, dawn fehmu li hemm x'hemm fl-Ewropa, fl-Asja, fejn trid, jibqa' l-fatt li meta l-prodott jitkabbar u jiġi pproċessat lokalment inkunu nistgħu niggarantixxu prodott bnin, frisk u skond standards stabiliti.

Dan jagħti wkoll garanzija ta' investiment lill-industrija privata u lill-produttur, u l-konsumatur ikun jista' igawdi prodott ġenwin garantit mis-servizz veterinarju tal-pajjiż.

Huwa fatt li s-CET ikkontribwixxiet biex wara tant snin pajjiżna żied b'xi 6.8% l-prodott gross domestiku fis-settur tal-biedja u sajd u kien hemm indikazzjonjiet ċari li permezz ta' dan it-titjib waqqafna n-niżla 'l isfel u bdejna telgħin 'l fuq.

Dawn huma ħwejjeġ li wieħed irid jarahom sew għax is-sistema tal-VAT, jgħidu x'jgħidu tan-naħa tal-gvern, hija marbuta mas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, u għalkemm jgħidu li hija taxxa ġusta iktar mis-CET, il-fatti juru mod ieħor u ma jista' jinnegahom ħadd.

Il-priorita' ddikjarata tal-gvern hija li pajjiżna jkun konformi mal- programm leġislattiv ta' l-Unjoni Ewropea.

Iżda l-gvern ma jmissu qatt ittanta li jibdel is-sistema ta' tassazzjoni b'sempliċement proklama presidenzjali għax aġir bħal dan bilfors iqanqal ċerti mistoqsijiet.

(Interruzzjonijiet) Aħna nafu nagħmlu l-kalkoli tagħna għalkemm intom tistgħu ma taqblux magħhom.

Imma ħa nerġa' ndur għall-common agricultural policy.

Huwa fatt li ma jista' jinnegah ħadd li kull familja fil-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea tikkontribwixxi madwar 20 ECU f'taxxi li jmorru biex isostnu dik il-policy.

Imma x'ġara f'dan is-settur?

Apparti li kien hemm niżla 'l isfel f'dawk li huma mpjiegi diretti - u niżla 'l isfel sew! - il- world trade organisation illum qed titlob u tobbliga lill-Unjoni Ewropea sabiex iġġib fix-xejn is-sussidji.

Din il-kwestjoni hija waħda serja għax fit-2 ta' Lulju ta' din is-sena - minkejja li ilhom għaddejjin 25 sena bir- riformi tal-common agricultural policy; u wara din hemm ir-riforma tal- produtturi tal-majjal u tal-produtturi tan-nagħaġ - l-Unjoni Ewropea ġabet fis-seħħ liġi ġdida biex tkun tista' tissussidja lill-bdiewa li jkabbru d- dwieli.

Iżda x'ġara?

Peress li hija obbligata li sas-sena 2010 iġġib fix- xejn dan it-tip ta' sussidju, l-Unjoni Ewropea ġiet imġiegħla tirtira din il-liġi minkejja li kienet ilha tiddiskuti dawn ir-riformi minħabba l- problemi li ffaċċjaw bdiewa Portugiżi u Spanjoli - fil-fatt 4% minnhom kienu jaqilgħu l-għajxien tagħhom mill-industrija tat-tkabbir tad-dwieli - li mbagħad spiċċaw biex tilfu kollox.

Imbagħad lili u lill-Onor.

Ninu Zammit joqogħdu jikkritikawna meta noqogħdu nitkellmu dwar il-patata fil- ħin tal-question time!

L-Unjoni Ewropea kellhom jirtiraw din il-liġi sakemm isiru iktar diskussjonijiet.

Ladarba skond id-WTO aħna ma stajniex nagħmlu ċertu tibdil u l-Unjoni Ewropea ma tistax tagħmel ċertu tibdil, allura ejjew inkunu ftit iktar raġonevoli.

Meta l-UĦM qed tinsisti mal-gvern li tonqos l-evażjoni tat-taxxa, u meta l-oppożizzjoni qed tinsisti mal-gvern li s-sistema tal-VAT tiġi diskussa u analizzata bl-iktar mod realistiku, u meta nafu li x-xogħol tas-setturi ż- żgħar jista' jkun mhedded, ejjew nifhmu li aħna għandna obbligu li nirrispettaw ir-riżorsi umani.

Aħna għandna d-dmir li fis-soċjeta' noħolqu l-ispazju kollu meħtieġ għall-attivita' ekonomika fil-pajjiż, sew dik industrijali, sew dik tat-turiżmu u sew dik tal-manifattura.

Minkejja li jingħad li s-sistema tal-VAT hija taxxa ġusta, nafu kemm ħolqot problemi serji f'dak li huwa dħul lill-gvernijiet tal-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Minkejja l-istandard of living għoli fil-pajjiżi membri ta' l- Unjoni - m'hemmx dubju dwar dan, anzi aħna rridu naħdmu ħalli nilħquh - nafu kemm is-sistema tal-VAT naqqset ħafna mill-ispazju fejn pajjiż ikun jista' jiżviluppa r-riżorsi umani, u nafu wkoll li s'issa l-gvernijiet tal- pajjiżi kollha ta' l-Unjoni għadhom ma ġġeldux il-problema serja li teżisti ta' nies li m'għandhomx saqaf fuq rashom.

Jiġifieri minkejja l-hekk imsejħin vantaġġi li tiggarantixxi s-sistema ta' ġbir ta' taxxi tal-VAT, mhux talli l-pajjiżi ta' l-Unjoni llum għandhom problema biex ikomplu jsostnu s-servizzi soċjali u mhux talli għandhom ħafna qgħad, talli nafu wkoll li ma rnexxilhomx jegħlbu lanqas il-problema ta' nies bla saqaf, xi ħaġa li minkejja l-limitazzjonijiet kollha tagħna l-ebda gvern qatt ma ppermetta f'pajjiżna, almenu s'issa.

Mela f'ġieħ is-sewwa, meta naraw ir- riżultati ta' pajjiżi li esperjenzaw din is-sistema ta' tassazzjoni għal numru ta' snin, u meta pajjiżna minbarra li jrid jintroduċi l-VAT irid jissieħeb fl-Unjoni Ewropea, mhux bilfors għandna niġbdu l-attenzjoni tal- gvern sabiex ma jkomplix jagħlaq għajnejh u ma jkomplix iwebbes rasu ħalli dan il-gwaj ma ngħaddux minnu aħna wkoll?

Sur President, mingħajr ma trid ikollok tfakkar f'ċerti affarijiet li ġraw minħabba dan in-nuqqas ta' komunikazzjoni, sew meta l-partit l-ieħor kien fl-oppożizzjoni u sew meta kien fil-gvern.

Per eżempju, jien niftakar kemm konna naqraw fil-gazzetti dwar id-diżubbidjenza ċivili meta kienu jġiegħlu lin-nies ma jħallsux il-bolla balla.

Tant kienu jinsistu biex in-nies ma jħallsux il-kontribuzzjonijiet tal-bolla li wara li l-gvernijiet preċedenti kienu għamlu kondizzjoni - jew ħalli ma ngħidx kondizzjoni imma ngħid interpretazzjoni differenti tal-liġi - li min ma jħallasx il-bolla ma jkunx intitolat għall-benefiċċju taċ-children allowance, dawn biex jirrimedjaw meta kienu fil-gvern għamlu emenda fil-liġi li dak il-benefiċċju għandu jingħata lil kulħadd.

Imbagħad meta ġejna ffaċċjati bil-problemi serji li ġabet magħha l-VAT matul l-amministrazzjoni tal-Gvern Nazzjonalista ta' qabel, l-ewwel ma ntmess kien dan il-konċett taċ-children allowance - ġabuh qisu bonus ieħor tal-familja - u ċaħħdu 8,373 familja miċ-children allowance.

MR SPEAKER: Onor. Farrugia, għandek bżonn leave of House biex tkompli tinstema'.

Hawn leave of House?

(Onor. Membri: No)

Il-permess ma ngħatax.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, ili nsegwi d-diskorsi kollha minn dalgħodu u ħassejt li għandi nagħmel intervent qasir wara dak li smajt.

Nibda biex ngħid li l-poplu Malti ilu kważi ħames snin jismagħna ngħidu li rridu nagħmlu taxxa ġusta.

Fil-fatt għamilna żewġ sistemi.

L-ewwel daħħalna s-sistema tal-VAT, li bdiet tiġi diskussa fl-1994 u ġiet in vigore fl-1995, u mbagħad daħħalna t-taxxa tas-CET.

Issa ż-żewġ partiti politiċi ewlenin jiġġustifikaw il-pożizzjoni tagħhom billi jikkontendu li waħda hi tajba u l-oħra ħażina, u vice versa.

Il- Partit Laburista jgħid kemm hi tajba għax għandha ċerta xibka t-taxxa tas- CET u, min-naħa l-oħra, il-Partit Nazzjonalista jgħid kemm hi ġusta t-taxxa tal-VAT.

Dan għalija jfisser li hemm qbil bejn iż-żewġ partiti fuq il- ħtieġa ta' taxxa fuq is-servizzi.

Issa ssejħilhiex CET u ssejħilhiex VAT mhux daqshekk importanti għax, fuq kollox, is-CET tinkorpora diversi klawsoli mil-liġi tal-VAT il-qadima.

U dan jafu kull min huwa fin-negozju għax anke meta wieħed jiġi biex jimla' r-return għandu l-istess formola ta' qabel x'jimla', bid-differenza li flok VAT hemm miktub CET.

Issa anke fil- liġi l-ġdida li għandna quddiemna hemm xi klawsoli, kif qal il-ministru stess, li ttieħdu minn dak li hemm tajjeb fis-CET.

Jiġifieri jien nara li hawn lok ta' consensus li m'aħniex nisfruttaw biżżejjed.

Jien smajt b'attenzjoni lill-Onor.

Evarist Bartolo, lill-Onor.

Charles Mangion u anke lill-Onor.

Noel Farrugia, li lkoll qablu li hemm bżonn li jkun hemm ftehim bejn iż-żewġ partiti fuq dan il-punt.

Mela x'inhu jżomm lil din il-Kamra u lilna lkoll, li qegħdin hawnhekk biex dak li nagħmlu jkun ta' ġid għall-poplu tagħna - kif ngħidu fit-talba tal-ftuħ ta' kull seduta - milli naraw x'inhu komuni bejnietna biex lil dan il-pajjiż nerfgħuh mill-pożizzjoni finanzjarja prekarja li qiegħed fiha u nsibu sistema li tkun ġusta ma' kulħadd?

Naħseb li ħadd minna m'hu qiegħed hawn biex jaqla' l-flus, b'din id-daqsxejn ta' onorarja li għandna.

Ħadd m'hu qiegħed hawn għalhekk imma proprju biex nagħmlu ġid lill-poplu.

U hawnhekk kważi ninsabu viċin ta' dak li wieħed jista' jsejjaħ consensus biex nagħmlu taxxa ġusta.

Ilna ħames snin sejrin!

Dan il-pajjiż jiflaħ jibqa' sejjer hekk?

Aħna m'għandniex riżorsi naturali.

Ir-riżorsi tagħna huma n-nies li jaħdmu, jaqilgħu l-flus u jikkontribwixxu sehemhom.

Minn hemm iridu jiġu l- flus u minn imkien iżjed.

Forsi jekk Alla jrid għada pitgħada nsibu ż-żejt imma sal-lum għadna ma nafux.

Hawn hi s-soluzzjoni ta' dan il-pajjiż, li nsibu consensus.

Imbagħad hemm il-punt li minkejja li dawn iż-żewġ sistemi damu jitħaddmu għall-istess tul ta' żmien - għax kemm il-VAT u kemm is-CET kważi ħadmu għal sentejn - l-iżbilanċ flok naqas żdied u d-dejn tal-pajjiż flok naqas żdied.

Kemm il-Gvern Laburista u kemm il-Gvern Nazzjonalista raw kif għamlu biex inaqqsu d-dejn, b'danakollu żdied id-dejn u żdied l-iżbilanċ.

Din hija l-klassika ta' dawn il-ħames snin.

Mela meta sejrin insibu soluzzjoni biex id-deficit u d-dejn ma jibqax jikber?

Fl-aħħar budget ta' qabel l-elezzjoni ta' l-1996, il-Ministru John Dalli kien iddikjara l-ħsieb tiegħu li l-gvern jiġbor madwar Lm25 miljun jew Lm30 miljun mill-bejgħ ta' l-assi.

Il-gvern ta' l-Onor.

Alfred Sant ukoll ħaseb biex jipprivatizza biex ikun jista' jneħħi minn fuq spallejh ċerti piżijiet u fl-istess ħin tispiċċa ċerta burokrazija żejda.

Pero' jien nibża' li kemm fi żmien Gvern Laburista kif ukoll fi żmien Gvern Nazzjonalista, il-privatizzazzjoni saret bil-ħsieb ukoll li jiżdied l-income biex forsi nibdew naslu biex nibbilanċjaw il-budget.

Fl-1996 il-Gvern Nazzjonalista ma laħaqx ipprivatizza ċerti industriji kif kien maħsub u fl-1997 il-Partit Laburista rnexxielu jbigħ parti mill-assi tal-Maltacom.

Pero' din il- privatizzazzjoni qed issir biex inneħħu l-burokrazija u nżidu l-effiċjenza?

Jew inkella biex nibbilanċjaw il-budget?

X'inhu l-iskop tagħha?

Jiena naqbel mal-privatizzazzjoni pero' qed inbigħu dak li jgħidulhom family heirlooms.

Nerġa' ngħid li jiena naqbel mal-privatizzazzjoni pero' jekk il- privatizzazzjoni qed issir biss biex indaħħlu l-flus, allura nkunu qed inbigħu d-deheb tal-familja.

Se nbigħu d-deheb tal-familja biex jagħmel tajjeb għad-dejn u għall-iżbilanċ li għandna.

U jekk dan huwa l-iskop qegħdin nagħmlu ħafna u ħafna ħażin.

Mr Speaker, m'għandix dubji li ż-żewġ partiti huma konxji mis-sitwazzjoni prekarja tal-finanzi tal-pajjiż u kulħadd qed jipprova jsib soluzzjoni.

Imma għaliex għandna dan l-iżbilanċ?

Bħalma qal tant tajjeb u spjega fid- dettall ħafna l-Onor.

Evarist Bartolo, dawn il-flus li qegħdin niġbru mit- taxxi u li qegħdin niddejnu m'humiex imorru biex nirristrutturaw is-sistemi tagħna imma biex inħallsu d-dejn li tela' għal madwar Lm500 miljun, inħallsu l-pagi, inħallsu s-servizzi soċjali u l-pensjonijiet.

U bil-ftit li jifdal proprju ma nafx x'tista' tagħmel.

Issa ma ninsewx ukoll li din il- ġimgħa smajna li l-Malta Shipbuilding f'sitt snin ħadet Lm121 miljun - u naturalment dan apparti dak li qed tieħu d-Dockyard u kumpanniji oħra bħalma huma l-Kalaxlokk, il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma, il- Korporazzjoni Enemalta u oħrajn - meta suppost din l-intrapriża nħolqot biex għada pitgħada tkun self-supporting u ma tkunx ta' piż fuq il-gvern.

Imma x'ġara?

Il-verita' hija li over the years dawn l-azjendi kollha li twaqqfu minn diversi gvernijiet kienu huma l-ixkora mtaqba li semma l-Onor.

Evarist Bartolo, għax titfgħalhom il-flus u l-ixkora qatt ma timtela'.

Mr Speaker, x'se nagħmlu b'din is-sitwazzjoni aħna?

Dan l-aħħar issemmiet ħafna l-kuxjenza soċjali - din il-frażi issa ilha tiġi ripetuta u naħseb li tgħallimna xi tfisser - imma minbarra l-kuxjenza soċjali hemm bżonn ukoll ta' kuxjenza nazzjonali min-naħa tal-poplu Malti, li jrid jifhem li dak li qed iħallas bħala taxxi għada pitgħada se jgawdih huwa stess.

U hawn hu l-crux tal-problema finanzjarja tal-pajjiż.

Jekk iż- żewġ partiti m'aħniex se nagħmlu lill-poplu konxju biżżejjed, b'kuxjenza verament nazzjonali, li għandu jħallas dak li għandu jħallas - is-Sinjur tagħna darba qalilna: Agħtu lil Ċesri dak li hu ta' Ċesri - se jibqa' jkollna din l-evażjoni allarmanti u lampanti u l-pajjiż se nfalluh.

U jekk jiġri hekk għada pitgħada se nieklu lil xulxin.

Imma jien għandi fiduċja kbira li qbil bejn iż-żewġ partiti fuq dan il-punt għandu jwassal biex il- pajjiż jimxi 'il quddiem.

Kulħadd huwa konxju mis-sitwazzjoni li qegħdin fiha.

Dan hu l-messaġġ li nixtieq inwassal.

Irridu nkunu konxji li kulħadd irid jerfa' l-piż tiegħu.

Fl-1994, meta kienet se tiġi introdotta l-VAT, kienu saru ħafna laqgħat mal-poplu, kemm min-naħa tal-Partit Nazzjonalista, kemm min-naħa tal-Partit Laburista u anke mill-GRTU.

Kulħadd ipprova jispjega l-pożizzjoni tiegħu x'inhi, min jgħid favur u min jgħid kontra, u kienet qamet għagħa kbira.

Meta ġiet introdotta s-CET il-Gvern Laburista wkoll laqqa' ħafna setturi u ddiskutew din is-sistema ta' tassazzjoni flimkien.

Issa li reġgħet dieħla il-VAT, x'qed tkun ir-reazzjoni tal-poplu?

Xi ġimgħa ilu l-GRTU għamlet laqgħa u ma kien hemm kważi ħadd, erbgħa minn nies jiġru 'il hemm u 'il hawn.

Anke l-gazzetti kkummentaw li kienet "poorly attended".

Saret xi laqgħa oħra mal-Ministru Dalli li wkoll kienet poorly attended.

Allura nistaqsi jien: Hemm interess f'din il-liġi tal-VAT jew le?

Jew forsi diġa' ġiet aċċettata din is-sistema ta' tassazzjoni?

Jien inħoss li hemm bżonn li l-poplu nfiehmuh li kwalunkwe taxxa li l-gvern jintroduċi hija għall-ġid tiegħu stess.

Jenħtieġ li nifhmu li kulħadd għandu jħallas dak li huwa dovut li jħallas lill-Istat.

Jekk aħna ma ndaħħlux din il-kuxjenza nazzjonali f'moħħ il-poplu, li kulħadd irid jikkontribwixxi xi ħaġa, allura se nispiċċaw nieklu minn ġewwa.

Mr Speaker, jiena nappella biex il-pajjiż jagħmel taxxa li tibqa' għal tul ta' żmien.

Kif għamel l-Onor.

Dalli meta tkellem dwar is-CET u anke fl- introduzzjoni tiegħu għal din il-liġi, u kif ukoll għamel dalgħodu l-Onor.

Gonzi, nappella liż-żewġ naħat tal-Kamra biex niltaqgħu flimkien ħalli nagħmlu taxxa li tkun taqbel lil kulħadd.

Dan huwa l-appell li rrid nagħmel illum.

Ma kellix il-ħsieb li nitkellem fuq affarijiet finanzjarji għax ma tantx nifhem fihom iżda wara d-diskorsi li smajt ħassejt li hemm bażi ta' ftehim u għalhekk li qed nagħmel dan l-appell biex niltaqgħu lkoll flimkien madwar mejda, biex naraw fejn hu t-tajjeb u l-ħażin u nagħmlu taxxa aċċettabbli għall-poplu Malti.

Imbagħad meta l-poplu Malti jara lil din il-Kamra magħquda qed tagħmel din is-sistema ta' tassazzjoni għall-ġid ta' kulħadd, allura din ċertament li tirnexxi u l-poplu ma joqgħodx jgħid li ż-żewġ naħat tal-Kamra qegħdin jaħlu ż-żmien imma jgħid li qed jagħmlu xi ħaġa ta' ġid għall-komunita' Maltija kollha.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Rita Law.

ONOR.

RITA LAW: Mr Speaker, f'dawn il-ftit ġimgħat li ilni niġi hawnhekk ifformajt opinjoni differenti ħafna minn dik li kelli qabel fuq il- parlament, għax issa li qiegħda hawnhekk naf l-affarijiet aħjar.

Jien inħoss li f'din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż għandu jkun hawn aktar serjeta' u iktar demokrazija.

Per eżempju, jiddispjaċini ħafna meta nara l- ġenn li miexi bih dan il-gvern, li minn banda jgħid li aħna konna ħadna miżuri drastiċi b'għaġġla kbira u mill-banda l-oħra jippretendi li nagħmlu diskussjonijiet fuq abbozz ta' liġi li jrid jgħaddih malajr malajr mingħajr ma nagħtu ċans lil dak li jkun jesprimi l-pożizzjoni tiegħu.

Naqbel ma' dak li għadu kif qal l-Onor.

Michael Bonnici - niskanta kif tkellem b'dak il-mod - li għandu jkun hawn consensus.

Fil-fatt konna proprju aħna li ridna li ssir din id-diskussjoni biex ikollna sistema ta' tassazzjoni tajba.

U Alla jbierek dan il-gvern qabad u ddeċieda li jdaħħal il-VAT mill-1 ta' Jannar li ġej.

Din hija kontradizzjoni min-naħa tal- membri parlamentari Nazzjonalisti.

Din il-ġimgħa kellna għad-diskussjoni l- emendi għall-Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - kien hemm ġenn u għaġġla kbira biex inħaffu ngħaddu dik il-liġi - kellna d- diskussjoni li għadha sejra dwar l-estimi ġenerali għall-1999 u kellna d- diskussjoni proprju fuq il-liġi tal-VAT.

Dawn huma tliet affarijiet verament importanti u li wieħed għandu jifli sewwa għall-ġid tal-poplu Malti kollu, proprju għaliex jolqtu lil kull familja f'Malta u Għawdex.

Il-liġi tal-VAT tolqot lil kull membru tas-soċjeta', minn meta jkun żgħir sa meta jiġi biex imut.

U jekk inti tidħol fil-qalba ta' din il-kwestjoni tibda tinduna li anke r-rwol tal-familja jkollu jinbidel, għax ikollok tara kif se ddaħħal aktar flus għaliex tkun qed tħallas aktar milli tkun qed iddaħħal.

Hija taxxa nġusta u ma nafx kif il-Gvern Nazzjonalista ddeċieda li jerġa' jdaħħalha meta jaf proprju x'kien inqala' f'dawk is-sentejn u nofs li VAT damet fis-seħħ.

Infakkar jien li l-poplu kien għaddej minn problemi finanzjarji minħabba l-VAT, dak il-musmar li finalment sammar lill- Partit Nazzjonalista għaliex l-elettorat irriġġetta dik is-sistema ta' tassazzjoni u tefa' lill-partit l-ieħor fl-oppożizzjoni f'Ottubru ta' l- 1996.

Issa jien ma nafx kif il-Partit Nazzjonalista reġa' ddeċieda li jdaħħal il-VAT meta l-poplu urieh biċ-ċar li kienet taxxa nġusta u kiefra.

Dan il-gvern, li kien tant jiftaħar bid-djalogu, issa ddeċieda li jdaħħal din it-taxxa mingħajr ma ddjaloga ma' ħadd.

Ma nistagħġibx għax lanqas hawn ma ried jiddjaloga u kien se jaqbad u jdaħħalha.

Il-Partit Nazzjonalista kien jgħajjarna li aħna partit bla kuxjenza soċjali, imma din il-frażi issa tista' tiġi applikata għalih stess għaliex trid tkun altru partit bla kuxjenza soċjali biex tagħmel taxxa fuq il-poplu ta' 15%.

Kif tista' tiftaħar li għandek kuxjenza soċjali meta taħqar u tgħakkes dik is-sezzjoni tal-poplu li l-iktar għandha dħul baxx?

Qed idaħħal din it-taxxa b'din l-għaġġla kollha għax jaf li l-poplu bħalissa huwa medhi bil-festi tal-Milied, qisu jrid iżellaqha baxx baxx - bħal taxxi oħra li għad irid jipprova jdaħħal f'dawn il-ħames snin li ġejjin - mingħajr ma jħalli lill-poplu jinduna.

Pero' l-poplu m'huwiex injorant għaliex ġaladarba jrid joħroġ il-flus hu se joqgħod attent għall-affarijiet li qed jiġru madwaru.

Din hija giljottina li se tgħaddi minn fuq ras il- poplu għaliex il-Partit Nazzjonalista għandu s-saħħa ta' ħames siġġijiet.

Intom li qegħdin tirrappreżentaw lill-poplu għandkom tkunu responsabbli u taraw li ma jkun hemm ħadd li jkun qiegħed isofri bil-liġijiet li jgħaddu mill-parlament.

Jien ma nistax nifhem kif dan il-gvern jiddeċiedi li jgħaddi din il-liġi b'dan il-mod dittatorjali u b'din l-arroganza kollha.

Naħseb li diġa' tela' d-deni għal ras dan il-gvern għaliex kieku ma jimxix b'dan il-mod.

Mr Speaker, jista' jkun li l-Partit Nazzjonalista irid idaħħal il-VAT biex jipprova jintgħoġob ma' l-Unjoni Ewropea, allavolja ħadd għadu ma jaf fejn aħna qegħdin bħalissa.

Jien jiddispjaċini għal min huwa dgħajjef fis- soċjeta' għaliex bil-VAT il-ħajja togħla ħafna u l-gvern mhux iqis is- sitwazzjoni ħażina li jistgħu jsibu ruħhom fiha dawk li huma bi qligħ baxx, dawk li huma separati, ir-romol u l-pensjonanti li kollha se jiġu affettwati ħażin meta tiddaħħal taxxa bħal din ta' 15%.

Pero' aħna ta' l- oppożizzjoni qegħdin nipprovaw, bħalma qal l-Onor.

Michael Bonnici, infittxu kompromess imma ma nistgħux naċċettaw li tidħol din it-taxxa kiefra ta' 15% fuq is-servizzi wkoll.

Għaliex inti trid tħallas 15% taxxa jekk tmur taqta' xagħrek, jekk tagħmel biċċa għamara, jekk trid tbajjad jew tagħmel xi alterazzjonijiet fid-dar.

Anke meta tmur tieħu tazza kafe' trid tħallas biex tpoġġi bil-qiegħda, ara f'liema sitwazzjoni jrid jiġi l-poplu.

Dan għalfejn?

X'se jiggwadanja l-pajjiż?

Jekk l-iskuża tal-Partit Nazzjonalista hija biex jaqbad dawk il-ftit li kienu qed jabbużaw u jevadu t-taxxa, allura għandha ssir sistema oħra li biha ma jiġix affettwat dak l- iktar batut fis-soċjeta'.

Nistaqsi wkoll għalfejn il-Gvern Nazzjonalista qed jagħti daqshekk importanza lil min qiegħed imexxih minn barra u mhux qiegħed jikkonsidra l- karba ta' ħafna li diġa' kienu mġarrbin.

Saħansitra anke partitarji Nazzjonalisti kienu qalulhom li l-familji tagħhom qed jiġu affetwati ħażin.

Jiena ngħid li trid tkun altru rasek iebsa biex tipprova ddaħħal taxxa bħal din mingħajr ma tagħmel diskussjoni twila u serja meta inti taf li din se tkun ta' piż kbir fuq il-poplu Malti u Għawdxi.

Bħal-lum ġimgħa fis- 2.00 p.m. ħabbat il-bieb u sibt l-abbozz ta' liġi dwar il-VAT wara l-bieb.

F'inqas minn ġimgħa ridna naraw x'fih dan l-abbozz u nippreparaw biex nitkellmu fuqu.

Għalfejn din l-għaġġla kollha?

Din hija s-serjeta'?

Dan huwa l-mod li bih irid imexxi lil dawk li fdawlu l-poter f'idejh?

Mr Speaker, din hija taxxa nġusta għaliex meta tqis li għandek massa kbira ta' servizzi li wieħed jiġi bżonnhom kuljum, inti tibda tirrealizza li se toħroġ ħafna iktar minn dak li tkun se ddaħħal.

Barra minn hekk, bis-sistema tat-taxxa tal-VAT kulmin għandu ħanut se jkollu ħafna xogħol żejjed, li jieħu ħafna ħin, għax dan se jkun kollettur tat-taxxa għall-gvern.

Allura jkun irid jimla ħafna karti biex jara x'inhuwa l-qligħ tiegħu, ħalli jkun jaf kemm irid jagħti taxxa lura lill- gvern.

Dan huwa xogħol li tal-ħanut ma jkun qiegħed idaħħal xejn tiegħu.

(Interruzzjonijiet) U żgur li mhux jinteressak imma l-poplu Malti jinteressah ħafna!

Dawn kienu jagħtu l-impressjoni li din se tkun qisha s- CET, forsi bi ftit irtokk.

Konna nisimgħu ħafna dwar il-prinċipju tar- refunds, refunds tiela' u refunds nieżla.

Pero' meta mbagħad wieħed jaqra x'fih eżattament l-abbozz ta' liġi jinduna li din it-taxxa hija ħafna aktar kiefra milli wieħed seta' jaħseb.

Mr Speaker, issa se nitkellem ftit dwar is-settur tat-turiżmu, wieħed mill-pilastri ta' l-ekonomija.

Jien għandi ħbieb li joqogħdu barra minn Malta li jgħiduli li meta jiġu biex isiefru jaħsbuha darbtejn meta jkunu jafu li fil-pajjiż fejn ikunu sejrin hemm il-VAT - ovvjament dejjem jaraw li jmorru fejn ikun jaqblilhom - u wisq nibża' li qegħdin nitilfu ħafna turisti li qed imorru Ċipru u anke Spanja, naturalment postijiet sbieħ ukoll, postijiet fejn it-taxxa mhijiex daqstant kiefra.

Fil-fatt l-istatistika turi li meta kellna l-VAT it- turisti naqsu minn Malta.

Issa aħna nafu li l-ekonomija lokali tbati ħafna meta jonqos it-turiżmu għax dan huwa settur li jiġġenera ħafna impjiegi u naturalment wieħed ikollu jnaqqas l-impjegati jekk it-turisti ma jiġux 'l hawn.

Hawnhekk mhux biss is-settur tal-lukandi u ristoranti jbati imma anke s-settur tat-taxis u setturi oħra li kollha jiġu affettwati hesrem b'nuqqas ta' turiżmu.

Meta aħna tlajna fil-gvern kien għad hemm il-VAT u sakemm neħħejnieha – kif konna wegħedna li nagħmlu għax aħna minn dejjem konna ngħidu li hija taxxa nġusta - konna naqqasna t-taxxa fuq it-turiżmu u f'April ta' l-1997 għamilnieha bil-5%, biex almenu nagħtu nifs lis-settur.

Mr Speaker, għalkemm din it-taxxa m'hijiex qiegħda fuq l-ikel, kulħadd jaf kemm għoliet il-ħajja meta kellna l-VAT għall-ewwel darba.

In-naħa tal-Kottonera, fejn noqgħod jiena, hija kkaratterizzata minn familji li m'humiex komdi finanzjarjament u dawn tarahom jipprovaw jameljoraw il- qagħda tagħhom billi jipprovaw ifaddlu biex jixtru dar jew jirranġaw dik li jkunu qegħdin fiha.

Pero' issa se jsibuha iktar diffiċli għaliex din it- taxxa nġusta se tkun proprju qed tgħolli l-prezzijiet, apparti li nafu kemm hawn min jabbuża u jgħolli l-prezzijiet iktar milli suppost bit-taxxa u mingħajrha.

Mr Speaker, l-anzjani wkoll se jmorru ħażin b'din il-bidla u jiena jiddispjaċini ħafna għalihom għax dawn m'għandhomx income.

Dawn ma jistgħux jagħmlu ftit overtime biex ilaħħqu ma' dawk l-ispejjeż li se jiżdiedulhom u l-ftit flus li għandhom sejrin jitnaqqru u jispiċċaw fix- xejn.

Fejn qabel kienu jixtru rigali lit-tfal tat-tfal tagħhom u jagħmlu kapriċċi oħra, issa dawn iridu joqogħdu attenti.

Hawnhekk ħadd ma jista' jinnega li se tkompli tikber il-qasma soċjali, għax għandek settur li jaf minn fejn għandu jgħaddi biex jevadi t-taxxa u għandek oħrajn li l-ftit flus li jaqilgħu proprju se jispiċċawlhom fix-xejn minħabba l-VAT.

Jiena nixtieq inkun naf x'se jiggwadanja l-pajjiż b'din il-liġi.

Ma stajniex nagħmlu xi sistema oħra li ma tkunx daqshekk kiefra fuq il-poplu Malti?

Issa ngħid xi ħaġa fuq is-self-employed iż-żgħar, li bir-raġun igergru li naqsilhom ix-xogħol kif daħlet il-VAT, għaliex jekk xi ħadd jordna biċċa għamara ta' Lm500 dan irid iżid it-taxxa tal-VAT ma' dak l-ammont.

Awtomatikament min ikun se jagħmel spiża bħal din jaħsibha darbtejn.

Allura ż-żgħir se jkun qed jerfa' l-istess piż daqs min jiflaħ aktar.

Mr Speaker, jien nagħlaq billi ngħid li għandna nieħdu l-ħin kollu li hemm bżonn biex niddiskutu din it-taxxa ħalli wieħed jipprova jsib forma ta' kompromess biex nagħmlu sistema ta' taxxa li ma tkunx daqshekk kiefra fuq il-poplu Malti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Silvio Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: L-ewwelnett irrid nirringrazzjakom talli tajtuni ċ- ċans li nitkellem dwar din il-liġi tal-VAT, li jidher ċar li l-Partit Laburista ma jaqbilx magħha.

Aħna lkoll hawnhekk u anke kulmin qed jismagħna minn ġewwa daru - forsi llum ukoll ħa l-paċenzja u qagħad jismagħna mid-9.00 a.m. - diġa' kellna l-esperjenza ta' din is-sistema ta' tassazzjoni u jiddispjaċini ngħid li jidher li ma tgħallimniex minnha.

Il- Partit Laburista jrid li jkollna ħin bla limitu għad-diskussjoni dwar din il-liġi.

Kull wieħed minna qiegħed hawnhekk biex jagħti l-kontribut tiegħu u m'għandniex inkunu marbutin bil-ħin meta quddiemna għandna liġi tant importanti - forsi stajna spiċċajna qabel it-30 siegħa li qegħdin jiġu allokati jew stajna nieħdu iktar - u meta nafu li se tolqot lil kulħadd, mill-kbir saż-żgħir.

Kien ikun ħafna aħjar kieku ma kellniex din il- polemika iżda xorta nħoss li l-oppożizzjoni għamlet rebħa llum għaliex irnexxielna nissensibilizzaw l-opinjoni pubblika għal dak li qed jiġi diskuss fil-parlament.

Sur President, meta titkellem man-nies tinduna li l-poplu Malti m'għandux esperjenza tajba tal-VAT - issa forsi tan-naħa l-oħra jgħidu li l-VAT ma kenitx daqshekk ħażina - u min ma jridx ma jħossx ir-riħ li hawn kontra din is-sistema ta' tassazzjoni.

Jien persważ li mhux fl-ewwel xhur se jkun hemm riżultat daqstant negattiv tal-VAT imma wara ċertu żmien.

Veru li ħadt pjaċir nisma' lill-Onor.

Michael Bonnici jgħid li jixtieq li ningħaqdu ħalli naraw x'inhuwa l-aħjar għall-pajjiż, imma bil-mod kif żvolġew l- affarijiet ma tantx jagħmlilna kuraġġ biex nersqu lejn xulxin.

(Interruzzjonijiet) Kont qiegħed ngħid li mhux fl-ewwel xhur se jidher ir- riżultat negattiv tal-VAT.

Dan bħal meta jkollok marda; għall-ewwel lanqas tkun taf li għandek marda imma once li tidħol imbagħad tkun daħlet u ma jkollokx kontroll fuqha.

Ngħid għalija jien qiegħed nara li ċerti affarijiet qegħdin jogħlew.

Ħadd minna ma jixtieq li jogħlew l-affarijiet imma ċerti negozjanti, dawk li m'għandhomx kuxjenza soċjali, iħossu li issa huwa l-mument li jgħollu l-prezzijiet.

U min se jbati b'dawn il-manuvri?

Sejrin ibatu l-aktar dawk li huma fil-bżonn, il-ħaddiema, iż-żgħażagħ u l- anzjani, fost oħrajn.

(Interruzzjonijiet) Issa ngħid kif il-VAT se tolqot lil kull kategorija li semmejt.

Jiena nemmen li din hija liġi li se jgawdi minnha l-iktar min hu b'saħħtu u min hu makakk.

Aħna nafu li anke fejn tidħol l-income tax, il-ħaddiem irid iħallas kollox imma s-sinjur dejjem jirnexxielu jaħrabha, waqt li żagħżugħ li jkun qed jibni daru u jmur biex jixtri kamra tal-banju, issa se jkollu jibda jħallas 15% fuq il-kont.

Jiena nemmen li aħna qed indaħħlu din is-sistema ta' tassazzjoni jew għax pajjiżi oħra hekk għamlu jew biex jekk xi darba niġu biex nidħlu fl-Unjoni Ewropea jkollna l-karti in-regola.

(Interruzzjonijiet) Kieku jien nixtieq li nikkopjaw ħafna affarijiet li għandhom pajjiżi oħra li qegħdin aħjar minna!

Kull wieħed minna mar barra xi darba jew oħra u hemm ħafna affarijiet li kieku jkun aħjar li pajjiżna jikkopjahom.

Imma għaliex proprju fl-ewwel ġimgħat tiegħu fil-poter Gvern Nazzjonalista ried idaħħal il-VAT?

Issa jien nifhem għaliex ried idaħħal din is-sistema ta' tassazzjoni hekk kmieni.

Ried idaħħalha mill-ewwel biex tindara, peress li hija miżura iebsa, biex imbagħad meta tasal l-elezzjoni forsi l-poplu jkun nesieha.

Imma jiena fil-bidu għidt li mhux ma' l-ewwel xahar jew xahrejn tibda tħalli l-effetti negattivi l-VAT iżda wara li tkun daħlet u rrankat sew.

(Interruzzjonijiet) Dażgur, kulmin jinqaras jgħid ajma!

Bħalma konna pronti kkopjajna l-VAT, imissna kkopjajna lil ħaddieħor fejn jidħol proġettar ta' toroq.

Per eżempju, fl-Ewropa għandhom ħafna toroq tajbin.

Nixtieq ukoll li l-ħaddiema fuq il-postijiet tax-xogħol ikollhom kondizzjonijiet aħjar, u allura anke hawn stajna kkopjajna lil ħaddieħor.

Nixtieq nara liż-żgħażagħ ikollhom faċilitajiet sportivi bħal dawk li hemm fl-Ewropa.

Kieku nagħmlu hekk nimmaġina li naraw inqas żgħażagħ jitilfu ħajjithom kawża tad-droga.

F'dawn l-affarijiet imissna nikkopjaw lill-barranin!

(Interruzzjonijiet)

Anke l-kunsilli lokali jħossuhom li jkunu aktar stmati jekk aħna nagħtuhom aktar poteri.

Forsi s-segretarju parlamentari responsabbli mill- kunsilli lokali jista' jgħidli li l-Partit Nazzjonalista tahom aktar poteri pero' ma nixtieqx li niżvija llum għax kieku ngħidlek kif tista' tagħtihom aktar poteri.

Iva, nixtieq li nitkellmu dwar futur aħjar għaż-żgħażagħ għax aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar iż-żgħażagħ qegħdin jitilfu l-fiduċja fil-pajjiż.

Naħseb li din ħassewha tal-Partit Nazzjonalista meta qabel kienu fil-gvern, ħassejnieha aħna u naħseb li reġgħu qegħdin iħossuha huma issa.

Dan nista' ngħidu mill-esperjenza tiegħi għax inżiomm kuntatt magħhom regolari.

Qed ngħid dawn l-affarijiet ħalli forsi xi darba niddiskutu dawn il-problemi.

Kont nippretendi li verament naħdmu biex ikollna edukazzjoni aħjar għat-tfal u ż-żgħażagħ tagħna.

Hemm skejjel li jagħmlu unur lil pajjiżna imma għandna skejjel li ma jagħmlulniex unur.

Nittama li hawnhekk jkollna ċ-ċans li nitkellmu biex dawn l-affarijiet nirranġawhom.

Kull wieħed minna f'dan il-parlament qiegħed misluf hawnhekk għal ħames snin u jiena nemmen li kull wieħed għandu jkollu kuxjenza li verament jikkontribwixxi għal pajjiżu għax inkella, filwaqt li qegħdin ngħidu li l- VAT se tkun ir-rovina tal-pajjiż, jekk aħna mbagħad ma ngħinux biex il- pajjiż jimxi 'l quddiem inkunu aħna li qed ngħinu fir-rovina tal-pajjiż.

Kemm jiflaħ jibdel sistemi ta' tassazzjoni pajjiżna?

Se noqogħdu nibdlu s- sistema kull darba li jinbidel il-gvern?

Ngħidu s-sewwa, kieku riedna kellna opportunita' nirranġaw dak li ħalla warajh Gvern Laburista.

Kemm se ndumu naħsbu li hawn ġew aħna biss bravi!

Wasal iż-żmien li l-politika ta' kull partit timmira biex verament immexxu l-pajjiż 'il quddiem.

Bħalissa pajjiżna jinsab staġnat.

In-Nazzjonalisti kienu jgħidu li l-istaġnar ġabu l-Gvern Laburista ta' l-Onor.

Alfred Sant, imma l-verita' hi li l-istaġnar wirtu l-Gvern Laburista mingħand il-Gvern Nazzjonalista ta' qabel.

U ma noqogħdux insemmu mandat u mhux mandat.

Illum in-Nazzjonalisti jgħidu li l- mandat li għandhom huwa ċar - bħalma kellna mandat ċar aħna sentejn ilu - li jwettqu dak li hemm fil-programm elettorali.

Pero' niftakar ukoll jiena li meta aħna rtirajna l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fl-Unjoni Ewropea, in-Nazzjonalisti kienu ħarġu jgħidu li aħna ma kellniex dak il- mandat għax l-elettorat kien diġa' ta l-mandat tiegħu qabel biex nidħlu fl- Ewropa.

B'dak l-argument, jien allura nista' noqgħod ngħid lill-poplu Malti li sentejn ilu kellna mandat ċarissimu biex inneħħu l-VAT.

Sur President, hawnhekk nitolbok tippermettili nsellem lil dawk li qegħdin jisimgħuna minn ġewwa darhom.

Anke jekk hemm bniedem wieħed biss jismagħna nsellimlu għax għandu interess li jkun jaf x'qed jiġri fil- pajjiż, allavolja qegħdin fi żmien il-Milied u kulħadd ikun xi ftit aljenat, pero' ħadd ma jkun aljenat għal kollox.

Ikun hemm nies li bħalissa jkunu qegħdin jisimgħuna u lil dawn in-nies insellmilhom u nieħu pjaċir li qegħdin jisimgħuna għaliex issib min jgħidlek li dak ħela ta' ħin.

Aħna l-membri ta' l-oppożizzjoni qed nitkellmu dwar din il-liġi tal- VAT għaliex nemmnu li se tolqot lil tant nies.

U ladarba qed tiġi diskussa f'dawn il-ħinijiet aħjar nitkellmu issa biex inwasslu l-messaġġ tagħna, aktar u aktar meta nafu li din ma kenitx fil-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista.

(Interruzzjonijiet) Stajna nobsru li Gvern Nazzjonalista kien se jdaħħal il-VAT u tant hu hekk li konna għidna wkoll li jista' jdaħħalha b'rata ogħla minn dik ta' 15%.

(Interruzzjonijiet) Dak issa narawh aktar 'il quddiem.

Kienu anke qalu li fil-pajjiż m'hawnx żejt, anzi xi ħadd kien qal: Għandi konferma ċara u nista' ngħidilkom jien li m'hemmx żejt fil-bir ta' Kerċem!

Issa nitkellmu fuq iż-żejt, fuq l-Ewropa u fuq il- VAT, ngħaqqduhom it-tlieta f'daqqa.

(Interruzzjonijiet) Għidtuha intom!

Issa tgħidlix li m'għidtux hekk għax għadha tidwi f'widnejja.

Issa jien se niġi nagħtikom l-aħbar li m'hemmx żejt fil-bir ta' Kerċem?

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Onor. Parnis, kompli bid-diskors tiegħek, jekk jogħġbok, u indirizza lis-Sedja

ONOR.

SILVIO PARNIS: Mr Speaker, nieħu pjaċir nisma' dawn il-kummenti għax għallinqas ninduna li qed jismagħni xi ħadd!

Kont qed nistaqsi jekk il-Gvern Nazzjonalista ngħatax mandat li jdaħħal il-VAT.

Jien inħoss li l- poplu żgur li ma vvotax fuq il-VAT.

Jiena nemmen li ġiet kif ġiet is- sitwazzjoni għax il-Gvern Laburista kien f'nofs ta' triq, kien qiegħed jibdel is-sistema ta' tassazzjoni u qbadtuna f'nofsha.

Kien hawn nies fostna hawnhekk li pprovaw ifixklu pero' nemmen li ż-żejt għad jitla' f'wiċċ l-ilma.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

MEMBRU: J'Alla jitla' u ma jdumx minn Kerċem!

ONOR.

SILVIO PARNIS: Jaqblilkom ħalli timlew it-toqob kbar li ħallejtu warajkom fl-1996!

(Għajjat) Jiena nistaqsi lill-Partit Nazzjonalista li tant jemmen li huwa gvern ta' djalogu, x'tip ta' konsultazzjoni u x'tip ta' djalogu għamel mal-poplu biex jara kif se jdaħħal is-sistema tal-VAT.

Jiena niftakarhom dawk il-ħafna laqgħat li l-Onor.

Alfred Sant kien jagħmel ma' kulmin kien involut meta kienet ġiet biex tidħol is-CET.

(Interruzzjonijiet) Għalkemm ma kontx daqshekk midħla tal-kamp politiku pero' kont insegwi dak li kien qed jiġri madwarna.

Forsi tan-naħa l-oħra jitbissmu imma jiena nemmen li jekk kellna bniedem li kien għal żmienna dan kien Dr. Alfred Sant.

U jiena naf li fil-fond ta' qalbhom in-nies, almenu dawk li jemmnu fil-verita', jafu li dik kienet l-aħjar rotta għall-pajjiż.

Jiena mhux se nippretendi li tan-naħa l-oħra jiġu jgħiduli: Iva, hekk hu.

Għax anke jekk jemmnu hekk f'qalbhom, żgur li m'humiex se jagħmlu stqarrija pubblika f'dan is-sens.

Illum qegħdin naraw lin-Nazzjonalisti jipprovaw jimxu ma' dik it-triq.

Qabel qatt ma konna nisimgħu li hemm bżonn li nnaqqsu l-ħela għax inkella se nispiċċaw nieklu lil xulxin.

Dan id-diskors intom għedtuh.

(Interruzzjonijiet) Qiegħed ngħid dawn l-affarijiet ħalli n-nies tkun tista' tagħmel il-paraguni u tasal biex tikkonkludi min verament irid il-ġid tan-nazzjon.

Il-Partit Laburista biddel is-sistema ta' tassazzjoni mill-VAT għas-CET, pero' ara ma taħsbux li fil-liġi tas-CET kien hemm kollox tajjeb.

Kien fiha żbalji, mela le, imma naħseb l-ikbar għaref fil-ħajja hu dak li jagħraf meta jkun żbalja.

Imma issa bil- problemi finanzjarji li għandna, pajjiżna ma jiflaħx għal salib ieħor.

Altru li kienet tkun ħaġa tajba kieku hawnhekk - kif qal il-ħabib tiegħi l- Onor. Michael Bonnici - qgħadna madwar mejda imma l-istorja bdiet ħażin mill-bidu u ma stajniex.

Jiena nixtieq nitkellem dwar dawk in-nies li l-aktar se jintlaqtu bil- VAT.

Illum kulħadd huwa konxju xi tfisser il-VAT u jaf li din se toqorsu u se tweġġgħu, għax fl-aħħar mill-aħħar din m'hijiex xi ċejċa imma taxxa bħalma kienet is-CET.

Żgur li l-anzjani se tolqothom bl-ikrah.

Kien hawn xi ħadd li qalli biex ma nitkellimx fuq l-anzjani.

Bilfors li trid titkellem fuqhom għaliex il-VAT se tolqothom u ngħid kif se tolqothom.

(Interruzzjonijiet) Bit-tariffi li għamiltu fuq id-dawl u l-ilma, taf min laqqatha l-iktar?

Iż-żgħażagħ li minn ftit ġimgħat 'il hawn tlabtuhom iħallsu Lm70 biex idaħħlu s-servizz.

Ara aħna, dak is-servizz konna nagħtuh mingħajr ħlas.

(Interruzzjonijiet) Allura qed tgħid li dak li qegħdin tagħtuhom b'id waħda qegħdin teħduhulhom bl-oħra?

(Interruzzjonijiet) Mela x'inhu?

Staqsuhom!

(Interruzzjonijiet) Prosit, kemm aħna bravi!

MR SPEAKER: Onorevoli, jekk jogħġbok, indirizza lis-Sedja.

No cross debate.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Mr Speaker, jien kont nistenna li qabel tgħidli biex nindirizza lis-Sedja, lill-Onor.

Membru tgħidlu: Ieqaf u ttellfux!

Wara dawk it-teatrini kollha li għamiltu, jiena kont nippretendi li tnaqqsulhom dawk it-Lm12 u l-kontijiet iġġibuhom lura għal kif kienu fi żmienkom, kif fuq kollox wegħedtuhom.

Din m'għidthiex jiena jew qalha s- Super 1 television imma qalitha u kkwotatha "The Times".

Jien kont nippretendi li liż-żgħażagħ li jridu jibnu post fejn joqogħdu ma żżidulhomx taxxa ta' Lm70.

(Interruzzjonijiet) Dik kieku verament kienet tkun kuxjenza soċjali!

L-anzjani se jbatu minħabba l-VAT għax jiddependu ħafna mis-servizzi.

Dawn min se jbajjadilhom id-dar?

Jekk ikollhom il-heater jew il-fridge bil- ħsara, dak li jagħmlilhom it-tiswijiet taħseb li ma jkunx irid jitħallas?

Kienet tkun kuxjenza soċjali - li tant ġejna mgħajrin aħna li m'għandniex - kieku lil anzjani konna neżentawhom milli jħallsu l-15% fuq is-servizzi.

Hemmhekk verament kien ikollok gvern b'kuxjenza soċjali!

(Interruzzjonijiet) Qed nindirizza lilkom għax intom fl-aħħar sentejn pinġejtu lilkom infuskom bħala l-anġli tal-kuxjenza soċjali.

U issa, minn hemm għal hawn, fi ftit ġimgħat mortu lura mill-wegħdi kollha li għamiltu.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, no cross debate u m'hemmx interruzzjonijiet.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Mr Speaker, tant nafu kollox aħna li għalhekk ridna l-ħin kollu possibbli ħalli dawk li qed jisimgħuna jsiru jafu l-affarijiet sew!

(Interruzzjonijiet) Aħna ġejna mgħajrin li m'għandniex kuzjenza soċjali u jiena ngħid u nibqa' ngħid li aħna għandna biex ngħallmu lill- Partit Nazzjonalista fejn tidħol il-kuxjenza soċjali.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Ejjew nitkellmu fuq iż-żgħażagħ li l-Gvern Laburista fl-imgħoddi tahom il- plots u bnielhom vilel u palazzi.

Kif se jiġu ntaxxati ż-żgħażagħ?

Il-VAT se tweġġagħhom ħafna liż-żgħażagħ.

Faċli tiġi hawn tgħid li m'humiex se jiġu maħqura ż-żgħażagħ u l-anzjani, imma meta dawn jibdew joħorġu il-flus mill-but hemmhekk se jkunu jafu.

Iż-żgħażagħ se jiġu milquta bil-kbir għaliex iridu jibnu post fejn joqogħdu u jridu jordnaw l-għamara.

(Interruzzjonijiet) Issa ngħidu min igawdi mir-refunds.

Ir-refunds igawdu minnhom in-negozjanti!

(Interruzzjonijiet) Ħalli ngħidlek min igawdi mir- refunds.

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, m'hemmx interruzzjonijiet.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Qed nieħu pjaċir jien li d-diskors qed jiġi interrott b'dan il-mod.

(Interruzzjonijiet) Ħalli ngħid fuq in-negozjant.

In-negozjant ikollu fabbrika jew restaurant u, jekk jagħmel xi spejjeż biex jirranġa d-dar tiegħu, kemm jitfa' l-VAT number fuq l-irċevuta u jieħu r-refund.

Ġrat ħafna drabi din.

Din qed ngħidha hawnhekk biex l- affarijiet nagħmluhom sewwa.

Għaliex meta jagħmel xi ħaġa ż-żgħir jaqlagħha u mbagħad għall-kbir ndawru wiċċna n-naħa l-oħra.

(Interruzzjonijiet) U int ma tafx li dawn l-affarijiet isiru!

Jirranġa d- dar tiegħu u jgħidlu biex jittimbralu l-formola tal-VAT, għax forsi jkun bajjad is-sala jew bajjad l-uffiċċju.

Dawn huma l-affarijiet li rridu nieħdu ħsieb.

Jien sakemm indum hawnhekk f'dan il-parlament għandi l- obbligu li naqbeż għaż-żgħir, għall-batut u għal dawk li għandhom problemi soċjali.

Għalhekk qiegħed hawnhekk.

Dawk in-nies ivvotawli lili u lilhom irrid niddefendi jiena.

(Interruzzjonijiet) Tajjeb, hekk nieħu pjaċir.

Jien nemmen li l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici huwa wieħed minn dawk li jrid li dawn in-nies jitilgħu tarġa.

(Interruzzjonijiet) Imma l-verita' hi li l-VAT tolqot lil kulħadd.

Issa nitkellem dwar kif il-VAT se taffettwa lill-kunsilli lokali.

Il- gvern qal li se jżidhom fil-finanzi pero' dak li se jagħtihom se jerġa' jeħodulhom lura.

Għaliex il-kunsilli lokali jkollhom ħafna xogħol f'servizzi u l-VAT titħallas fuq is-servizzi wkoll.

Jien nista' nitkellem għaliex għamilt żmien sindku fil-lokal tiegħi, bħalma kien l-Onor.

Edwin Vassallo, li min jaf kemm-il-darba tkellimna flimkien u għidna dwar it- tajjeb u l-ħażin tal-kunsilli lokali.

(Interruzzjonijiet) Jien kont indipendenti bi prinċipji Laburista, bħalma kien hemm nies indipendenti bi prinċipji Nazzjonalisti.

B'daqshekk!

Imma l-Partit Laburista llum qiegħed jistudja kif mhux se jħallikom tagħmlu li tridu aktar għax indunajna li aħna konna rġiel u fejn intom kellkom iċ-ċans ridtu tkaxkruhom lill- indipendenti.

Imma issa se tkun differenti l-istorja.

(Interruzzjonijiet) Imma ħalli nkompli fejn ħallejt.

In-negozjant iż-żgħir żgur li se jbati għaliex fejn qabel forsi kien jgħaddi mingħajr accountant, issa minħabba t-taxxa l-ġdida bilfors se jiġi bżonn wieħed.

Kif toqgħod tgħidlu li jekk jidħol f'dik il-faxxa ma jistax jidħol f'faxxa oħra u se tagħtuh ċans ta' tliet snin u ħafna tejatrini oħra bħal dawn!

Iva, in-negozjant iż-żgħir se jbati bit-taxxa l-ġdida tal-VAT għax se jkollu bilfors iqabbad accountant u nerġgħu nibdew naraw l- inspectors iduru.

Mr Speaker, nitkellem ftit fuq it-turiżmu li huwa settur li jekk tistgħu tgħajru lill-Partit Laburista b'kollox, fuq it-turiżmu żgur li ma tistgħux tgħajruh.

Fit-turiżmu l-Partit Laburista għamel passi kbar għax ħadem bis- sħiħ minkejja t-tfixkil kollu minn kullimkien.

Issa fuq it-turiżmu żgur li l-VAT se tħalli impatt ħażin.

(Interruzzjonijiet) Stenna ftit Onor. Gatt ħa ngħidlek dwar it-turiżmu!

Jekk wieħed ikun irid jirranġa l-bank li kissrulu, dak se jħallas VAT?

Qed nistaqsik għax forsi żbaljat jien.

ONOR.

AUSTIN GATT: Għandu r-refund.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Eh, prosit!

Imma billi għandu r-refund, meta inti tmur tiekol għandu xorta jgħolli l-prezz għax jgħidlek minħabba l-VAT u minħabba ħaġa u minħabba oħra u jkollok tħallas.

(Applaws) Ħallik milli m'għandux x'jaqsam!

Dawn huma l-esperjenzi li għaddejna minnhom sentejn ilu.

Dawn huma l-veritajiet li kull wieħed minna għadda minnhom.

Dawn huma fatti li jgħidulna n-nies.

J'Alla kull wieħed minna fuq dawn il- bankijiet ma jkunx 'il bogħod mill-poplu.

L-unika ħaġa li ddejjaqt biha llum hija li ma stajtx indur qalb il-poplu, kif nagħmel is-soltu.

Din id-darba l-Partit Nazzjonalista qal li fuq tiġijiet u funerali mhux se tidħol il-VAT.

Il-Partit Laburista kien għamel kritika qawwija fuq dan u nieħu pjaċir jiena li semgħu minna.

Meta intom tagħmlu xi ħaġa tajba nkunu ġwejjef jekk ngħidu li qegħdin tagħmlu ħażin, għaliex nerġa' ngħid li aħna qegħdin hawnhekk biex nibdlu l-pajjiż għall-aħjar u mhux biex nifirdu l-pajjiż.

(Interruzzjonijiet) Jien hawnhekk għadni ġdid pero' nittama li nitgħallem mill-iżbalji tiegħi u meta ħames snin oħra nispiċċa, jekk il- poplu ma jerġax itellagħni, inkun nista' ngħid li għallinqas il-ħames snin qdejthom tajjeb, b'kuxjenza tajba.

Ħadt pjaċir nisma' lill-Onor.

Attard Montalto li ħareġ b'argument tajjeb dwar il-kwestjoni taż-żejt u naħseb li ta' min jistudjah.

Il-Partit Laburista fis-sentejn li dam ħadha bis-serjeta' l-kwestjoni taż-żejt għax dak huwa riżors importanti u jekk insibu ż-żejt igawdi l-poplu Malti kollu.

Mhux il-Laburisti biss jew in-Nazzjonalisti biss imma jgawdi l-poplu kollu.

(Interruzzjonijiet) Għalhekk aħna nifirħu magħkom jekk insibu ż- żejt u mela nifirħu jekk ma nsibux iż-żejt!

Jien nidħak meta nisma' dan u ngħid: Imma x'poplu ċivilizzat huwa dan li jċapċap u jifraħ meta xi ħadd joħroġ igħid li għandu konferma li żejt m'hemmx fil-bir ta' Kerċem!

Dawn x'tejatrini huma!

Min jaf kemm hemm nies li ma emmnux fil-Partit Laburista wara dik l-istorja li għaddejna minnha imma llum il-ġurnata jemmnu li l- Partit Laburista kien qiegħed jinvesti fis-sod.

Iva, jekk jinstab iż-żejt - issa instab jew ma nstabx u jekk hux kummerċjabbli jew le għadna ma nafux - dan ikun frott il-ħidma tal-Gvern tal-Labour u l-poplu Malti li qiegħed jismagħna għandu jkun jaf li ż-żejt sabu l-Partit Laburista u n- Nazzjonalisti se jgawdu minn dak li għamel il-Partit Laburista.

Jgħidu x'jgħidu, il-pedamenti għamilhom il-Partit Laburista u t-tiftix għaż-żejt beda u instab taħt Gvern Laburista.

(Interruzzjonijiet) Għidu kemm tridu!

Hekk kont ngħid, hekk għadni ngħid u hekk se nibqa' ngħid.

Mr Speaker, bil-VAT żgur li se jbati l-aktar min huwa batut u għalhekk inħoss li għandna niddefendu lil dawn in-nies, għaliex iż-żgħir żgur m'għandux ċans li jkollu negozju.

Imma ż-żgħir jibqa' żgħir u nittama li kull wieħed minna jaħdem biex dan ma jbatix.

Meta kontu tgħajru lill- Partit Laburista li m'għandux kuxjenza soċjali ma kontux qed tgħidu l- verita'.

Il-Gvern Laburista sab sitwazzjoni fil-pajjiż li ma setax jaħrab minnha u ma seta' jagħmel xejn.

Bħalma kien il-Partit Laburista li għamel il-pensjonijiet, għamel l-isptarijiet b'xejn, għamel l-iskejjel b'xejn minkejja li kulħadd kien kontra tagħna, bin-Nazzjonalisti b'kollox, taħsbu li l-partit tagħna kien se jiddardar li jdaħħal riformi tajbin?

Ara llum intom tafu li dak li wegħedtu ma tistgħux tagħtuh għax lanqas bsartu li se tkunu fil-gvern intom.

Kellu jkun wieħed min-naħa tagħna li għenkom biex tkunu fil-gvern, imma kemm huwa aħjar li kieku l-gvern ħadtuh bil-ħila tagħkom milli bil-ħila ta' ħaddieħor.

Għax jien nemmen ukoll li min jidħak l-aħħar jidħak l-aħjar.

(Interruzzjonijiet) Dażgur li dħakt, imma għax int dħakt qabli!

Imma aħna kapaċi nidħku warajk issa!

(Interruzzjonijiet).

MR SPEAKER: Onorevoli, niġbidlek l-attenzjoni li għandek bżonn extension biex tkompli titkellem.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Parnis ikompli jinstema?

ONOR.

ALFRED SANT: Nipproponi li jkompli jinstema'.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

ANTHONY ABELA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Parnis ikompli jinstema'.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Mr Speaker, jgħidu x'jgħidu tan-naħa l-oħra, l- qgħad beda jiżdied minn żmien il-Gvern Nazzjonalista ta' qabel.

Aħna żgur li ma ħallejniħx jiżdied bir-rata li kien qabad fi żmienkom.

(Interruzzjonijiet) Nerġa' ngħidlek li żgur li ma baqax tiela' bir-ritmu kif kien tiela' fi żmienkom.

(Interruzzjonijiet) U ħallina minnek!

Faċli taqbad u tfajjar id-diskors hekk!

Aqbad l-istatistika u tara l-verita'.

(Interruzzjonijiet) L-għoli tal-ħajja?

Dik hija l-istorja tagħkom għax meta tqalleb il-kotba ta' l-istorja ta' Malta dejjem issib li l-Partit Laburista ġġieled kontra l-għoli tal-ħajja.

U tasal elezzjoni oħra - u din nitolbok tirreġistra - u l-issue li se trebbaħ l-elezzjoni lill-Partit Laburista terġa' tkun l-għoli tal-ħajja għax intom tħalluhom jagħmlu li jridu lin-negozjanti.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

MEMBRU: Għandhom xi jpattu!

ONOR.

SILVIO PARNIS: Pajjiżi oħra daħħlu l-VAT wara li daħlu fl-Unjoni Ewropea.

Imma aħna prużuntużi ħafna, aħna għandna ħafna bravi fil-pajjiż - inkluż l-Onor.

Pulliċino, li qed jinterrompini bħalissa - u l-ewwel indaħħlu l-VAT u mbagħad forsi mmorru fejn il-bieb ta' barra, inħabbtu u jiftħulna l-antiporta.

Għaliex ma dħalniex fl-Unjoni Ewropea biex l-ewwel jagħtuna huma u mbagħad aħna nagħtuhom?

Jien qed ngħid dan kollu biex il- poplu jifhem li l-Partit Laburista mhux qed jagħmel ġlieda b'kapriċċ imma għaliex f'qalbu għandu l-interess tal-klassi ż-żgħira.

Għax tidħku meta ngħid il-klassi ż-żgħira?

Jgħaddi kemm jgħaddi żmien, u jkun hemm min ikun hemm fil-gvern, fil-pajjiż tibqa' l-klassi ż-żgħira, il-klassi tal-faqar il- ġdid.

Dak dejjem se tibqa' magħna.

Spiċċa l-faqar tat-tallaba, grazzi għall-Partit Laburista, u jinħoloq faqar ġdid.

Wieħed jistaqsi x'inhuwa l- faqar il-ġdid?

It-tallaba spiċċaw mit-toroq pero' għandek issibhom jekk tmur tfittixhom - ibqa' żgur li dan il-faqar la ġabu l-Gvern Laburista u lanqas Gvern Nazzjonalista - u għalhekk m'għandniex nivvintaw affarijiet oħra fil-pajjiż li jkomplu jżidu dan il-faqar.

Darba minnhom kien hawn xi ħadd li beda jidħak meta semmejt il-faqar, ma nafx min kien.

X'inhuwa l- faqar, Mr Speaker?

Il-faqar huwa ta' dawk il-persuni b'diżabilita'.

Il-Gvern Laburista, minkejja t-tgħajjir kollu li m'għandux kuxjenza soċjali, kien qiegħed jaħdem biex parti mill-Isptar St Luke's jadattaha għal persuni b'diżabilita'.

MR SPEAKER: Onorevoli, se jkolli nwaqqfek għax sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

SILVIO PARNIS: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Ministru għall-Politika Soċjali jressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, inressaq l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn 14 ta' Diċembru, 1998 fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 1999

Is-Sitt Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru għat-Turiżmu

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Joseph Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, f'din il-kwarta li ġejja nixtieq nitkellem dwar każ li għadu jidwi fost il-poplu u dan se ngħidu fid-dawl tal-kumment li għadda l-ministru għall-politika soċjali, meta rrifera għalina bħala ''fliexken vojta''.

Issa la l-Onor.

Gonzi għoġbu jgħaddi dik ir-rimarka, nixtieq li l-Prim Ministru - li forsi sieħbu l-ministru għall- politika soċjali jqisu bħala flixkun mimli - ikollu l-kuraġġ u għal dan l- intervent li se nagħmel jirrispondini u ma jkomplix jaħrab aktar mill- mistoqsijiet li ilhom isirulu għal żmien twil.

Fil-pajjiż bħalissa, Mr Speaker, għaddej dibattitu sħun fuq diversi issues li l-gvern qiegħed jippreżenta b'mod mill-aktar minfuħ.

Fost dawn insibu bla dubju l-impatt negattiv li mistenni jħalli l-budget li ressaq dan il-gvern, il-mod arroganti u dittatorjali kif tressqet il-liġi tal-VAT, biż-żmien limitat li tawna għad-diskussjoni, kif ukoll il-ftehim farsa li sar ma' l-Ordni ta' San Ġwann dwar Sant'Anġlu.

Imma minkejja dak kollu li għaddej bħalissa għad hemm każ pendenti, mhux solvut, u dwaru saru diversi domandi li s'issa l-Prim Ministru għadu ma kellux il-kuraġġ li jwieġeb.

Minkejja li hemm min għandu interess li dan il-każ jintnesa, il-poplu għadu qiegħed jistenna li toħroġ il-verita' u aktar minn hekk li ssir ġustizzja.

Mr Speaker, qiegħed nirriferi għall-każ ta' l-attentat ta' qtil li sar f'Diċembru ta' l-1994 fuq ħajjet Richard Cachia Caruana, l-assistent personali tal-Prim Ministru.

F'waħda mis-seduti tal-bidu ta' dan il-parlament - mingħalija kienet it- tielet waħda - waqt il-ħin tal-mistoqsijiet kien qam il-Kap ta' l- Oppożizzjoni u għamel diversi domandi lill-Prim Ministru dwar dan il-każ, liema domandi fis-sustanza u fil-fatt baqgħu ma ġewx imwieġba.

Dan huwa każ li l-poplu għadu qed jistenna li toħroġ il-verita' dwaru.

Il-Prim Ministru dak inhar, għax rani nxengel naqra rasi, b'mod dirett qalli li hu kburi u li għandu biex jiftaħar kif ittratta l-każ ta' l-attentat fuq ħajjet Cachia Caruana.

Issa, la l-Prim Ministru għandu biex jiftaħar u jħossu kburi u nimmaġina li huwa flixkun mimli - għax aħna fliexken vojta, hux hekk, Onor. Gonzi! - forsi jitħajjar jirrispondini għal dawn id-domandi li se nagħmillu.

Għandu jkollu l-kuraġġ u d-diċenza fil-konfront tal- pubbliku in ġenerali, li għadu jistaqsi dawn il-mistoqsijiet, li bla tidwir iwieġeb ċar dawn id-domandi.

Ta' min ifakkar ukoll, biex kulħadd ikun jaf fuqhiex qed nitkellmu, li dwar dan il-każ partikolari l-President ta' Malta, fuq rakkmandazzjoni tal-gvern ta' Fenech Adami, ta maħfra lil Joseph Fenech, magħruf aħjar bħala Żeppi l-Ħafi.

Ħalli nibdew nagħmlu domandi li wħud minnhom diġa' saru u għadhom ma ġewx imwieġba - uħud minnhom se nagħmilhom jien għall-ewwel darba - u naraw jekk il-Prim Ministru għandux il-kuraġġ iwieġeb issa.

L-ewwelnett jista' l-Prim Ministru fl-aħħar jgħidilna - u fl-aħħar ta' l- intervent tiegħi ngħid għalfejn qed nindirizza lill-Prim Ministru, ħalli ma jkunx hawn xi ħadd u jistaqsini jien x'naf - kemm verament kienu l- aggressuri ta' Cachia Caruana, jekk hux tnejn jew tlieta?

It-tieni mistoqsija: F'każ li l-aggressuri kienu tlieta, jista' l-Prim Ministru jgħid min kien jew kienet it-tielet persuna involuta?

It-tielet mistoqsija: Jista' l-Prim Ministru jgħid għaliex u x'inhi r-raġuni li Nicholas Jensen, ħabib ta' Cachia Caruana, iddeċieda li jerġa' jixhed u din id-darba ddeċieda li jixhed fil-magħluq?

Ir-raba' mistoqsija, dejjem indirizzata lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid għal min kien qed jirriferi Carmel Attard, iż-Żambi, meta hekk kif ingħata sentenza ta' 14-il sena ħabs qal: ''Dan tradiment!''?

Veru jew le nerġa' nistaqsi lill- Prim Ministru, li qabel l-attentat ta' qtil fuq Cachia Caruana, Żeppi l- Ħafi, Carmel Attard iż-Żambi, kif ukoll Ian Farrugia kienu f'karozza waħda li twaqqfet f'roadblock?

Nerġa' ngħid li qed nindirizza dawn il- mistoqsijiet lill-Prim Ministru u aktar tard ngħid għalfejn qed nindirizzahom lilu.

Jista' l-Prim Ministru jgħidilna min qiegħed jgħid il-verita', bejnu u bejn il-Ħafi, meta l-Onor.

Fenech Adami jgħid li l-maħfra presidenzjali kkomunikaha hu lil Żeppi l-Ħafi, filwaqt li l-Ħafi jgħid li sema' bil- maħfra presidenzjali minn fuq il-mezzi tax-xandir, b'koinċidenza minn fuq is-Super 1?

Jista' l-Prim Ministru jgħid min ħallas l-ispejjeż ta' l- assistenza legali li ngħata Charlie Attard iż-Żambi?

Mr Speaker, tajjeb li l-Prim Ministru ma jkomplix jaħrab dawn id-domandi u fl-aħħar jgħid kemm saru laqgħat ma' Żeppi l-Ħafi, fejn saru, meta saru u wara liema laqgħa minnhom il-Prim Ministru ddeċieda li jagħti l-maħfra presidenzjali lil Żeppi l-Ħafi.

Hawnhekk jien nistaqsi lill-Prim Ministru jekk hux veru jew le li saru sitt laqgħat.

(Interruzzjonijiet) Bħalissa l-Onor.

Gonzi qed jistaqsini across the floor lil min qed nipproteġi, u jien ngħidlu: Inti x'interess għandek li tiddefendi lill-Prim Ministru?

Lill-Prim Ministru qed nindirizza.

M'huwiex qiegħed hawnhekk u issa jekk jogħġbu l-Prim Ministru jiġi hawnhekk u jwieġeb.

Jien mistoqsijiet qiegħed nagħmel.

(Interruzzjonijiet) Mr Speaker, jekk se tagħtih ċans ta' point of order, nirriżerva d-dritt li ningħata l-ħin li se jeħodli.

(Interruzzjonijiet) Fadalli ħames minuti biss!

MR SPEAKER: Jekk jitlobni point of order ma nistax ma nagħtihulux.

L- Onor. Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, kemm niġbed biss l-attenzjoni ta' l- Onor. Membru li nista' nqajjem point of order għaliex il-prattika, konfermata bil-Kostituzzjoni ta' Malta u bl-Erskine May ...

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mhux ġejja xi priedka issa hux, Mr Speaker!

(Interruzzjonijiet) Dak jispjegahulna l-iSpeaker.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Onor. Cuschieri, stenna ħalli tapprezza s- sitwazzjoni kollha kif inhi!

F'dan il-parlament teżisti regola li żżomm in konsiderazzjoni li ċerti kawżi li jkunu sub judice, wieħed joqgħod attent ħafna xi jgħid u ma jgħidx dwarhom.

Infakkar ukoll lill-Onor.

Membru li saru mistoqsijiet fuq dan il-każ lill-oppożizzjoni li għadhom ma ġewx imwieġba.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Iva, imma issa jiġi l-Prim Ministru u jweġibna.

Issa jiena dawn il-mistoqsijiet se nagħmilhom bil-miktub, ngħaddihom lill- Prim Ministru u jkollu ċ-ċans iwieġeb.

Tibżax, Onor. Gonzi, tħabbel moħħok xejn!

(Interruzzjonijiet) Saru diġa' kif qed tgħid int u ma weġibhomx.

Inkompli ħalli ma nitilfux ħin.

Per eżempju, jien nistaqsi lill-Prim Ministru biex jagħti r-raġuni li wasslitu biex jagħti maħfra lil Żeppi l-Ħafi, anke fuq reat ta' serq li sar f'Settembru ta' l-1992 f'Tas-Sliema.

Nistaqsi lill-Prim Ministru: X'konnessjoni hemm bejn dan ir-reat u l-attentat fuq il-ħajja ta' Richard Cachia Caruana?

Hemm xi tip ta' konnessjoni?

Nistaqsi lill-Prim Ministru wkoll: Veru jew le, Sur Prim Ministru, li residenti mill-Imdina kienu nformaw lill-pulizija li erba' snin ilu fl-Imdina, waqt l-attentat, kien hemm persuna oħra maż-Żambi u ma' Ian Farrugia, u li fid-9.30 p.m. saqet karozza b'sewqan eċċessiv u dawn in-nies qatt ma ttellgħu jixhdu?

Veru jew le li fil-magħluq Nicholas Jensen qal li kien Żeppi l-Ħafi li ta bis- sikkina lil Cachia Caruana?

Jekk dak li qal Jensen fil-magħluq huwa veru, l-Onor.

Fenech Adami lil min jemmen, lil Żeppi l-Ħafi jew lil Nicholas Jensen?

Bħalissa Nicholas Jensen qiegħed jingħata xi forma ta' protezzjoni mill-pulizija u jekk le għaliex?

Mistoqsija oħra: Il-Gvern Nazzjonalista fuq dan il-każ huwa rikattat minn xi ħadd?

Il-pulizija veru kienet qed tikkontempla li tuża lil Charlie Muscat il-Pips u lil Alfred Bugeja l- Porporina bħala xhieda f'dan il-każ?

Veru jew le li hekk kif wasal fuq il- post ta' l-inċident fl-Imdina, il-Prim Ministru implika fil-każ lil xi maġistrat?

Ta' min isemmi wkoll li l-għada ta' l-inċident maġistrat kien ġie sospiż mill-funzjonijiet tiegħu.

Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk kienx hemm xi konnessjoni bejn dak li qal fl-Imdina u din is-sospensjoni?

Mr Speaker, nikkonkludi billi ngħid li l-Prim Ministru ftaħar kemm huwa kburi kif ittratta dan il-każ u hawnhekk nerġa' nistiednu u nappellalu biex la huwa kburi u għandu biex jiftaħar, għandu jkollu d-diċenza wkoll li jwieġeb dawn id-domandi bla ma jkompli jaħrab minnhom.

Il-Prim Ministru għandu jgħid dak kollu li jaf, jgħid eżatt x'ġara, x'inhu jiġri fil- preżent, x'inhuwa mistenni u x'impenn għandu għall-futur biex dan il-każ jiġi fi tmiemu bil-verita' kollha magħrufa.

Il-Prim Ministru jaf aktar minni li l-poplu għadu qiegħed jistenna li l-verita' toħroġ fuq il-każ kollu.

Jien nassumi li l-Prim Ministru għandu kontribut kbir x'jagħti f'dan is-sens.

Jekk aħna l-politiċi rridu li l-poplu jkollu fiduċja fil- ġustizzja u f'min qiegħed imexxi dan il-pajjiż, jenħtieġ li dawn id-domandi l-Prim Ministru jweġibhom bla telf ta' żmien.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Helena Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Mr Speaker, f'dawn il-ġranet ta' festi ta' qabel il- Milied nixtieq li niftakru ftit f'dawk in-nies li ma jistgħux jifirħu mal- familji tagħhom għaliex ikollhom jitilqu mid-dar u jħallu kollox warajhom, inkluż f'ċerti każi lil uliedhom, għaliex qegħdin f'infern u ma jifilħux jissaportu aktar.

Il-problemi fil-familji huma ħafna pero' jiena naħseb li waħda mill-iktar problemi kiefra li jista' jkollha familja hija meta jkun hemm il-vjolenza u naturalment l-aktar li jbatu minn din il-problema huma n- nisa u t-tfal.

Għalhekk inħoss li jkun tajjeb li naħsbu f'min ma jistax ikun mal-familja tiegħu minħabba din il-problema.

Xi kultant ikun hemm ommijiet li għal xi perijodu ikollhom jinfirdu minn uliedhom għaliex jirraġunaw li aħjar ikunu mifrudin minn ma' wliedhom milli jħallu lil uliedhom stess jassistu għal xeni ta' vjolenza fuq ommhom.

Kif inhuma l-affarijiet bħalissa, jgħaddi ħafna żmien qabel ma jitkeċċa mid-dar dak li jkun qed iwettaq il-vjolenza.

Niltaqa' ma' ħafna każi personalment ukoll fejn il-mara ma tkunx tiflaħ aktar tgħix imwerwra taħt l-istess saqaf mas-sieħeb tagħha.

Din inġustizzja kbira li jkollha titlaq hija mid-dar minn fuq li tkun hija l-vittma.

Nitkellmu ħafna fuq id-drittijiet tal- bniedem hawnhekk - sa din il-ġimgħa stess f'dan il-parlament tfakkar il-50 anniversarju mid-dikjarazzjoni universali tad-drittijiet tal-bniedem - pero' l-vjolenza, speċjalment fid-dar, toħnoq it-tgawdija anke ta' l-iċken dritt.

Ħafna minn dawn in-nisa lanqas biss jazzardaw jiftħu ħalqhom, aħseb u ara kemm se jaħsbu fi drittijiethom.

Kien għalhekk li l- amministrazzjoni Laburista ħasbet biex issaħħaħ il-liġi ħalli dawn in-nies ikollhom aktar protezzjoni.

Sur President, kien twaqqaf kumitat fejn qgħadna attenti li fih ikun hemm nies li jafu tassew x'issarraf din il-problema, permezz ta' kuntatti regolari ma' nies li għaddew jew qegħdin jgħaddu minn din l-esperjenza kerha, esperjenza li tneżża' lil kwalunkwe persuna mid-dinjita' tagħha, li toħonqilha l-vuċi u li teħodilha kull traċċa ta' self-esteem.

Dan il- kumitat kien magħmul minn avukati - fost l-oħrajn, nies bħal Dr Lorraine Schembri Orland, persuna li ħadmet ħafna f'dan il-qasam, kemm permezz tax- xogħol tagħha, għax ikollha klijenti li jgħaddu minn din l-esperjenza, u anke għaliex attendiet għal konferenzi barra minn Malta fuq dan is-suġġett - social workers miċ-ċentru ħidma soċjali u counsellor mill-moviment ta' Kana.

F'dan il-kumitat kien hemm ukoll persuna li tmexxi post ta' kenn għal dawn in-nisa, jiġifieri tistgħu timmaġinaw l-esperjenza li għandha din il-persuna meta kuljum tilqa' ommijiet u nisa oħra f'darha.

Fil-kumitat kien hemm ukoll rappreżentant tal-pulizija, u qed nirriferi għal dawk li jiddijljaw ma' dawn in-nisa fil-mument li jmorru biex jirrapportaw l-atti ta' vjolenza li jkunu ġarrbu u naturalment jiggwidawhom u jgħidulhom x'għandhom jagħmlu.

Mr Speaker, inkludejna lil kulmin imiss ma' dan il-qasam professjonalment u dawn in-nies, lkoll flimkien, bl-esperjenza u bl-expertise kollha tagħhom, ħejjew white paper fejn, apparti mill-esperjenza u n-knowledge li għandhom fis-suġġett, ikkonsultaw liġijiet barranin - qed nirriferi għal leġislazzjoni Taljana, leġislazzjoni Ingliża u leġislazzjoni Irlandiża - u kkonsultaw ukoll id-dokument tal-Ġnus Magħquda "Framework for Modern Legislation on Domestic Violence".

Kellhom konsultazzjonijiet ukoll ma' l- Avukat Ġenerali tar-Repubblika u, bħalma jsir b'kull white paper li toħroġ, issa jmiss li tinfetaħ diskussjoni aktar wiesgħa ħalli min għandu xi suġġerimenti serji jkun jista' jressaqhom.

Kif nafu, għalkemm il- konsultazzjonijiet kienu wiesgħa u kulmin imiss ma' din il-problema kien mistieden li jgħid tiegħu, inti dejjem jibqagħlek x'tirranġa.

Għalhekk wara dan ix-xogħol kollu li sar jiena nħoss li jenħtieġ li titqajjem iżjed kuxjenza biex dan ix-xogħol jitkompla minnufih.

Min qiegħed fil-problema jaf x'jiġifieri għax qiegħed iġarrab.

Min qiegħed fil-problema jaf kemm hemm bżonn li l-liġi toffri aktar protezzjoni.

Min qiegħed fil-problema jaf kemm hija nġusta li minnfuq li dik l-omm qed tiġi msawta u mżebilħa, ikollha titlaq hi mid-dar bil-problemi kollha li dan il-pass iġib miegħu, speċjalment meta nqisu jekk dik il-mara tkunx ekonomikament indipendenti, għax naturalment imbagħad il-problemi se jkunu ħafna ikbar.

Waħda mill-problemi li jiġu ma' dan il-pass li wara ħafna sofferenza l- mara tiddeċiedi li tieħu, hija dik ta' fejn se ddaħħal rasha.

Mhux billi titlaq mid-dar!

Trid tara fejn se tmur ukoll u d-djar tal-kenn ħafna drabi jkunu mimlijin u dawn in-nisa jkollhom jiġu rrifjutati.

Anke hawnhekk ipprovajna ntaffu xi ftit din il-problema billi bdejna norganizzaw post għal dawn in-nisa, naturalment fuq il-parir ta' nies li jaħdmu u jifhmu f'dan il-qasam.

Tkellimna ma' nies li jafu xi jkollhom bżonn dawn in-nisa li, għalkemm għandhom bżonn l-għajnuna, imma l-iżjed li għandhom bżonn huwa xi ħadd li joffri jdejh, xi ħadd li huwa ppreparat to put his hands up.

Dawn in-nies mhux hand-outs qegħdin jitolbu imma they cry out for self- esteem.

Il-post għandu jkun bl-iktar atmosfera familjari possibbli ħalli jkunu jistgħu jagħmlu l-affarijiet tagħhom huma stess u mhux tagħmlilhom kollox bħal meta jkunu f'xi istituzzjoni.

Allura l-iskop ikun li dan il- post jgħinhom biex jerġgħu jħossuhom li huma persuni validi kif jixraqlu li jħossu kull bniedem.

Dan il-post kien se joffri kenn għal perijodu qasir, kien emergency shelter, sakemm il-mara tagħmel arranġamenti aħjar ta' housing.

Pero' kien pass ieħor biex itaffi ftit mill-problema għax nafu li kull sforz jgħodd meta għandna s-sitwazzjoni li għandna.

Naturalment in-nisa jiġu rriferuti għal dan il-post minn social worker li jkollha l-każ f'idejha u tibqa' ssegwih.

Jekk dawn in-nisa jkollhom bżonn ta' assistenza professjonali oħra, per eżempju, ta' psikologi, dawn se jiġu rriferuti għand il-persuni professjonali li jistgħu jgħinu lil dawn in-nisa.

Pero' dawn in-nies professjonali ma jkunux jaħdmu fil-post, ħalli kemm jista' jkun dan il-post jibqa' qisu d-dar u mhux xi clinic.

Ma ninsewx ukoll imbagħad il-qorti tal-familja li once li tibda topera se tgħin ħafna lin-nies bi problemi familjari.

F'din il-qorti se jkun hemm strutturi ta' counselling biex nipproduċu dimensjoni aktar umana.

Ma nistgħux ngħidu biżżejjed fuq l-urġenza li titwaqqaf din il-qorti tal- familja, li fuqha sar ħafna xogħol mill-amministrazzjoni preċedenti.

Illum jiena nixtieq nappella lill-gvern sabiex ikompli fuq dan ix-xogħol li semmejt.

Il-kummenti li qegħdin nisimgħu dan l-aħħar ma tantx huma sbieħ u nixtieq li f'dan il-qasam, fejn għandna din is-sofferenza kollha, ninsew il- piki għax wara kollox aħna għalfejn qegħdin hawnhekk f'dan il-parlament?

Mhux biex nipprovaw intejbu l-ħajja, speċjalment ta' dawk li qegħdin ibatu l-aktar!

F'dan l-aġġornament nixtieq niġbed l-attenzjoni fuq tbatija oħra, speċjalment f'dawn il-jiem ta' festi fejn ħafna nies imorru f'ċentri kummerċjali biex flimkien mal-familji tagħhom jixtru rigali u jieħdu pjaċir mal-familji tagħhom.

Nixtieq infakkar fl-inċident li kien ġara waqt li kien tiela' ċentru kummerċjali fil-Fgura, fejn Paul Bonello kien ħalla ħajtu u Vince Buhagiar għadu jbati l-konsegwenzi.

Nixtieq niġbed l- attenzjoni hawnhekk li la l-familja tal-mejjet u lanqas Vince Buhagiar, li huwa missier ta' żewġt itfal ta' 10 u 11-il sena, għadhom ma ngħataw kumpens.

Buhagiar, li ma jistax jaħdem minħabba d-diżabilta' li ġarrab fl- inċident, flimkien mal-mara tiegħu u maż-żewġt uliedu issa ilhom kważi sentejn jgħaddu biss bir-relief u naturalment dawn qegħdin jgħaddu minn ħafna tbatija.

Jiena minn hawnhekk inħeġġeġ biex dawk li qegħdin f'pożizzjoni li jirrimedjaw din is-sitwazzjoni, speċjalment l-aġenziji ta' l-insurance, jagħmlu xi ħaġa mill-aktar fis.

Naf li qed ikun hemm diffikultajiet ma' l-insurance f'dan il-każ u naħseb li anke l-owners ta' dak l-istabiliment għandhom jagħmlu pressjoni sabiex il-każ jimxi.

Huwa ħażin ħafna li minħabba li m'hemmx pressjoni minn barra u għaliex il-vittma u l-familja tal-vittma l-ieħor huma dgħajfin, u anke għax m'hemmx ħafna vittmi, l-affarijiet qegħdin jimxu b'pass ta' nemla u l-familji ta' dawn il- vittmi naturalment qegħdin ibatu l-konsegwenzi.

Mr Speaker, meta jiġri xi ħaġa fejn ikun hemm ħafna nies li qed ibatu l- konsegwenzi, ġeneralment tqum għagħa kbira fil-pajjiż, kulħadd jibda jikteb fil-gazzetti, kulħadd jibda jitkellem fuq il-mezzi tax-xandir, issir pressjoni u l-affarijiet jiċċaqilqu u ssir xi ħaġa.

Pero' każi individwali bħal dawn, li qegħdin ibatu fil-kwiet ta' djarhom, li jibqgħu jittamaw, jitkellmu ma' dak u ma' l-ieħor biex jipprovaw jirranġaw xi ħaġa imma ma jsibu lil ħadd min iwassal il-vuċi tagħhom, naħseb li jkun tajjeb li nagħtuhom l-attenzjoni kollha tagħna.

Nagħmlu tajjeb li f'dawn il-jiem, meta dawn l-istabilimenti li qed nitkellem fuqhom ikunu mimlijin bin-nies, niftakru f'min ħalla ħajtu u f'min ġie diżabilitat ukoll waqt li kien qed jaħdem f'dan l-istabiliment, bil-konsegwenza li llum il-familji tagħhom ma jistgħux jgħixu b'mod xieraq.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it- Tnejn, 14 ta' Diċembru, 1998 fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

ITS - TRAFFIC LIGHTS/STREET PAINTINGS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk it-traffic lights u s- street paintings li saru riċentement ħdejn l-ITS sarux bil-permess meħtieġ tat-Traffic Control Board u b'konsultazzjoni u l-approvazzjoni tal-Kunsill Lokali ta' Pembroke?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li l-Ministeru tat-Turiżmu ħa l- inizjattiva biex jagħmel diversi xogħolijiet biex isebbaħ il-lokal fejn jinstab l-Ex Martin Luther King College.

Fost dawn ix-xogħolijiet saru xi sinjali tat-Traffiku u road markings għas-sigurta ta` l-istudenti u biex tinżamm ċertu ordni madwar l-iskola, iżda ma saru ebda Traffic Lights fl- inħawi.

Dawn is-sinjali ma jaffetwaw bl-ebda mod l-aċċess u l-moviment tat- traffiku għan-nies tal-lokalita.

TA' ĠIORNI - PLAYING FIELD

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 1305, jaf il-Ministru li meta fl-1993, is-sena tat-twaqqif tal-kunsilli lokali, il-Gvern għadda l- playing field ta' Ta' Ġiorni lil Kunsill Lokali ta' San Ġiljan, l-imsemmija playing field kienet diġa' tinsab fi stat diżastrus u dan wara sitt snin sħaħ ta' Gvern Nazzjonalista?

Jaf il-Ministru li biex din il-playing field tiġi refurbished jenħtieġ somma konsiderevoli ta' flus, liema somma l- kunsill mhux faċli li jonfoq?

Jista' l-Ministru, li kif għoġbu meta kien Ministru ta' gvern preċedenti Nazzjonalista, iwettaq diversi proġetti kapitali f'postijiet li jaqgħu taħt il-kunsilli lokali bħal per eżempju l- Pjazza tal-Balluta, jikkonsidra bis-serjeta' u bl-aktar responsabbilta' li jwettaq immedjatament xogħol simili biex jitneħħa kull periklu u tingħata sura lil din il-playing field u dan għal ġid tal-komunita' ta' Ta' Ġiorni, speċjalment iż-żgħażagħ u t-tfal?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Is-suġġeriment ta' l-Onorevoli Interpellant qed ikun ikkunsidrat.

WSC - SELF

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, kemm isselfet fondi l- WSC, minn liema sorsi u b'liema rata ta' interess?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

POWER STATION - DELIMARA

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' fuel qed jintuża fil-Power Station ta' Delimara?

Kemm hu l-kontenut ta' kubrit ta' dan il-fuel?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li risposta tingħata f'xi seduta oħra.

POWER STATIONS - MARSA/DELIMARA

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm turbini b'kollox fil-power station tal-Marsa u ta' Delimara?

Kemm hi l-kapaċita' ta' ġenerazzjoni elettrika minn kull turbina?

ONOR.

Interpellant li l- informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

POWER STATIONS - ENERĠIJA

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm enerġija ġiet ġenerata mill- power stations mill-1998 sa llum, sena b'sena?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

FURJANA - DAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid fejn qed jalloġjaw l- anzjani li kienu fid-dar ta' l-anzjani fil-Furjana?

Kemm qed iħallas il- Gvern għal kull wieħed kuljum?

Saret xi call for tenders għal dan is- servizz?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta li diġa' ngħatat fuq l-istess suġġett - PQ.

Nru. 2020.

BORMLA - DAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il tender saret din is-sena dwar xogħol fid-dar ta' l-anzjani ta' Bormla?

Fiex kienu jikkonsistu dawn it-tenders?

Kemm kien il-valur antiċipat f'dawn it- tenders?

Kemm u liema minnhom ġew deċiżi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Rigward Mistoqsija Parlamentari Nru. 2431 it- Tweġiba qiegħda tinġabar u tingħata aktar il-quddiem.

PULIZIJA - PROTEZZJONI MILL-PULIZIJA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm huma l-persuni li huma xiehda f'xi kawża quddiem il-qorti li qed jingħataw protezzjoni mill-pulizija?

Jista' l-Ministru jgħid min huma dawn il-persuni?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li fil-preżent hawn tlett persuni li huma xhieda f'xi kawża quddiem il-Qorti li qed jingħataw protezzjoni mill- Pulizija.

Minħabba raġunijiet ta' sigurta' kemm għal dawn il-persuni, kif ukoll għal xi xhieda oħra, ma nħossx li din l-informazzjoni għandha tkun magħmula pubblika.

SANTA LUCIA - WIED TA' GARNAW

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta se jitnaddaf u jissewwa l-ġibjun li jinsab fil-Wied ta' Garnaw f'Santa Luċia, li bħalissa jinstab fi stat ta' abbandun għad- detriment tal-bdiewa tal-madwar?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onorevoli Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

NGO - FOND KONSOLIDAT

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jelenka kif se jitqassam il-fond ta' Lm400,000 li se jitqassam mill-Fond Konsolidat lil bosta NGOs?

Liema NGOs se jibbenefikaw?

Għal- liema programm speċifiku?

Kemm se jingħataw flus?

Jista' l-Ministru jgħid jekk minn din is-somma hux se jibbenefikaw għaqdiet Għawdxin?

ONOR.

JOHN DALLI: Kif spjegajt fir-risposta għall-Mistoqsija Numru 2055, Lm400,000 allokati taħt il-Vot Rikurrenti tal-Ministeru tal-Politika Soċjali għas-sena d-dieħla, jitqassmu lil diversi N.G.O.`s skond programmi speċifiċili huma jitwettqu matul is-sena.

SPTAR SAN VINĊENZ DE PAULE - NURSING OFFICERS/ACTING NURSING OFFICERS

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm Nursing Officers u Acting Nursing Officers jaħdmu bħalissa fl-Isptar San Vinċenz de Paule?

Jista' l-Ministru jispeċifika b'liema shift suppost jaħdmu dawn l- impjegati, u jekk hemm xi varjazzjonijiet partikolari x'inhi r-raġuni?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' Nursing Officers li bħalissa qed jaħdmu ġo San Vinċenz de Paule huwa 34.

Ir-Roster tan-Nursing Officers hija:

DDODO għal dawk li jaħdmu 46 2/3 siegħa fil-ġimgħa; DCODO għal dawk li jaħdmu 40 siegħa fil-ġimgħa: Legend: D: 7a.m. - 7p.m.

C: 7a.m. - 1.45p.m.

O: Off

Varjazzjonijiet hemm: għal dawk li jaħdmu bil-lejl biss u tnejn minħabba raġunijiet umanitarji/saħħa fiżika/mentali.

SPTAR SAN VINĊENZ DE PAULE - NURSING AIDES

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm nursing aides jaħdmu fl-Isptar San Vinċenz de Paule?

Jista' l-Ministru jispeċifika b'liema shift suppost jaħdmu dawn l-impjegati, u jekk hemm xi varjazzjonijiet partikolari, x'inhi r-raġuni?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Numru ta' (Casual) Nursing Aides li qed jaħdmu ġo San Vinċenz de Paule huwa 45.

Ir-Roster li suppost jaħdmu (Casual) Nursing Aides hija:

ABNRO għal ġimgħa xogħol ta' 40 siegħa.

Legend: A: 7a.m. - 7p.m.

B: 7a.m. - 6p.m.

N: 7p.m. - 7a.m.

O: Off

Ma hemm ħadd minn dawn il-(Casual) Nursing Aides li qiegħed fuq roster barra dik tal-ABNRO.

SPTAR SAN VINĊENZ DE PAULE - UFFIĊJALI

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm uffiċjali li qed jiżvolġu xogħol ta' natura amministrattiva bħalissa fl-Isptar San Vinċenz de Paule u jekk hemm aktar minn persuna waħda, x'inhuma r- responsabilitajiet rispettivi tagħhom?

Xi kwalifiki għandhom dawn l- individwi, ċioe' għandhomx kwalifiki mediċi/paramediċi biss, u/jew kwalifiki li jirrigwardjaw il-management?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fir-Residenza ta' San Vinċenz hemm erba' uffiċjali li qed jiżvolġu xogħol ta' natura amministrattiva:

Dawn huma:

Is-Supretendent Mediku li hija responsabbli għar-residenza kollha.

Din għandha l-'Masters' fil-Public Health Medicine li jinkludi il-Health Services Management kif ukoll diversi boroż ta' studju kemm lokalment kif ukoll barra, fuq Health Services Management.

Lay Administrator li taħtu jaqgħu l-impjegati kollha minbarra t-tobba u n-nursing staff.

Barra milli għandu snin twal ta' esperjenza fit-tmexxija ta' din ir- residenza għandu ċertifikat ta' Senior Hospital Management minn Birmingham University u kors ta' erba' ġimgħat ta' Hospital Management f'Kingston and Esher Hospital f' Londra.

Senior Principal Officer li kien ġie trasferit f'din ir-Residenza xi sentejn ilu qed jgħin lill-Lay Administrator.

Manager Nursing Services li għandu l-kwalifiki kollha neċessarji għal dan il-post.

Huwa għandu l-BSc Nursing u ċertifikat ta' Senior Hospital Management minn Birmingham University.

KUMPANNIJI LI JIEĦDU KUNTRATTI MILL-GVERN

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid x'miżuri lest li jieħu l-gvern biex jikkontrolla kumpanniji li jieħdu kuntratti mill-gvern imbagħad jisfruttaw il-ħaddiema tagħhom billi jċaħħduhom mid-drittijiet li jgawdu ħaddiema oħra fuq il-post tax-xogħol?

Ma jaqbilx il-Ministru li l- Gvern, u b'mod partikolari l-Ministru għall-Politika Soċjali, għandu jaċċerta ruħu li dinjita' tal-ħaddiem tkun rispettata f'kull ħin?

Il-Gvern lest li jwaqqaf il-kuntratti ma' ditti (per eżempju d-ditta li tieħu ħsieb it-tindif fl-isptar) jekk jirriżulta li dawn id-ditti ma jipprovdux livell minimu ta' ħlas għall-ħaddiema tagħhom u drittijiet u benefiċċji oħra bħal sick leave, overtime pay, id-dritt li jissieħbu ma' trade union u drittijiet oħrajn?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirreferi lill-Onor.

Membru għat-Tweġiba li diġa' tajt għal Mistoqsija Nru. 2010.