MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 151 L-Erbgħa, 16 ta' Ġunju, 1993 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 151

L-Erbgħa, 16 ta' Ġunju, 1993

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.15 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 16 ta' Ġunju, 1993

WERREJ

MINUTI ................................................

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI ........................

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA ........................

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI ĊIVILI (EMENDA NRU.

CIVIL CODE (AMENDMENT) (NO.

2) BILL

It-Tieni Qari ......................................

AĠĠORNAMENT ...........................................

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB ......................

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 150 li saret fil-15 ta' Ġunju 1993, ġew konfermati

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

ĦARSIEN TAS-SAĦĦA TAL-ĦADDIEM

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill- Ministru ta' l- Edukazzjoni u Riżorsi Umani: X'apparat jew għodda li tintuża waqt il-post tax-xogħol għandna naraw li ma jkunx ta' periklu għall- ħaddiema u x'assigurazzjoni jista' jagħti l-Gvern li regolarment issir il- manutenzjoni meħtieġa fuq dan l-apparat jew għodda?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani): Hija r- responsabilita' skond il-liġi ta' min iħaddem li jara li l- għodda li jipprovdi lill- ħaddiema tiegħu ma tkunx perikoluża.

Mhux responsabilita' tal-Gvern li jieħu ħsieb il-manutenzjoni ta' din l- għodda.

Madankollu hemm ir- regolamenti eżistenti maħruġin taħt l-Ordinanza dwar il- fabbriki li jipprovdu għal eżami regolari minn persuna kompetenti ta' makkinarju bħalma huma lifts, cranes, u boilers.

Fejn din il- manutenzjoni ma ssirx, jittieħdu passi kontra min iħaddem.

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): L-Onor.

Louis Buhagiar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Ilna ħafna xhur nistennew li titressaq il-liġi li tirrigwarda l-protezzjoni tal- ħaddiema fuq il-post tax- xogħol.

Meta l- Ministru għandu ħsieb li jressaq fil-Parlament din il-liġi hekk mistennija?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant talli tani ċ-ċans li ngħid li proprju qabel ma ġejt hawn proprju kont qiegħed nirrevedi l-aħħar draft ta' dan l-Abbozz.

S'issa saret konsultazzjoni ma' numru kbir ta' nies, l-Onor.

Joe Cassar ta daqqa t'għajn ukoll lil din il- liġi u issa tinsab għandi biex nerga' nirrevediha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Salvu Sant, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

SALVU SANT: Mr Speaker, f'dan il-Parlament ilmentajna ħafna drabi dwar il- fatt li fil-preżent qiegħed ikun hawn tfal taħt l-eta' jaħdmu wara l-ħin, f'kondizzjonijiet mill-agħar u fuq inġenji li huma perikolużi ħafna.

Jien naraha bħala xi ħaġa redikola li meta nistaqsu dwar dan, iweġbuna u li nqabad xi każ l'hemm jew l'hawn.

Jista' l- Ministru jgħidilna jekk din il- kwestjoni tistax tittieħed b'aktar bis-serjeta'?

Ħafna minn nies li qegħdin jaħdmu bil-lejl u f'kondizzjonijiet ferm diffiċli, qed isibu diffikulta' biex jagħmlu xogħolhom b'attenzjoni matul il-ġurnata tax- xogħol.

Peress li lil dawn m'aħniex nagħtuhom protezzjoni, kważi aħna stess qegħdin inkunu l-mezz biex lil dawn iż-żgħażagħ inġegħluhom jaqgħu fil-vizzju tad-droga.

Għaliex jekk dawn ma jkunux f'kondizzjoni tajba biżżejjed biex jaħdmu matul il-ġurnata u l-lejl, naturalment xi ħaġa jridu jagħmlu.

F'dan il-każ il-Ministru x'inhu jagħmel bis- serjeta' ħalli dawn l- affarijiet ma jibqgħux jiġru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Ir-repetizzjoni tal-kelma "bis- serjeta" b'xi mod jew ieħor donnha trid titfa' dubju dwar kemm qed nimxu bis-serjeta' f'din il-materja.

Jien nista' nassigura lill-Onor.

Inter- pellant li aħna nieħdu dawn l- affarijiet b'ċerta serjeta' għar-raġuni li din tista' tirrifletti fuq it-tfal li jmorru fl-iskejjel ukoll.

L- ewwel ħaġa li rridu noqogħdu attenti għaliha hija li t-tfal ma jaħdmux u li ma nagħtux permessi għal xogħol qabel il- waqt.

Fil-każ ta' permessi temporanji, kemm jien u kemm id-Direttur konna stabbilejna ċerti regoli.

Ġieli xi ħadd kien jitlobna permess temporanju ħalli fis-sajf ikun jista' jħaddem lil tfal taħt l-eta' ta' 16-il sena, u konna nagħtuhulhom.

Mis-sena l-oħra 'l hawn ma bqajniex nagħtu permessi biex tfal taħt l-eta' ta' 15 il-sena jkunu jistgħu jaħdmu, la b'mod temporanju u lanqas tal-fiss.

Minn din is- sena bdejna naraw ukoll xi kwalita' ta' xogħol qed jingħataw dawk it-tfal li jkunu għalqu 15-il sena u jkollhom permess temporanju biex jaħdmu.

Għar-rigward tas-serjeta' fil-mod kif isiru l- ispezzjonijiet ngħid li nixtieq li jsiru aktar minn dawn u nixtieq li l-ispettorat ikun imsaħħaħ aktar.

L-ispetturi tal-Labour Office u tal-ETC għandhom instuctions biex meta jmorru jispezzjonaw dwar affarijiet oħra u fuq il-kamp tax-xogħol jaraw xi tfal li jkun jidhrilhom li għadhom m'għalqux 16-il sena, dawn l- ispetturi għandhom jagħmlu investigazzjoni jew ir-rapport meħtieġ.

Nista' ngħid li kien hemm diversi rapporti f'dan is- sens.

MR SPEAKER: L-Onor.

Salvu Sant, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

SALVU SANT: Mr Speaker, il-fatt li l-Ministru jagħti jew ma jagħtix dawn il- permessi, jien ma narahx relevanti wisq u nqis bħar- regoli u s-sinjali tat-traffiku li għalkemm f'Malta għandna ħafna minnhom donnu xorta waħda kulħadd jagħmel li jrid.

Għalkemm il-Ministru qiegħed jgħid li hemm ċerti kriterji dwar kif jingħataw dawn il- permess, xorta jibqa' l-fatt li f'Malta hawn ħafna tfal taħt l- eta' li qegħdin jaħdmu.

Ġieli ntqal pubblikament li diversi drabi l-uffiċjali li jkunu qegħdin jagħmlu inspections fuq postijiet tax-xogħol jiġu miżmuma fiżikament mis- sidien stess milli jagħmlu dawn l- inspections.

Għalhekk staqsejt lill- Ministru x'jista' jsir bis-serjeta' biex lit-tfal inħalluhom ikomplu l- iskola u nevitaw li jaqgħu għall-vizzju tad-droga.

Naħseb li b'dawn l- affarijiet biss nistgħu nipproteġuhom bis-serjeta' għax meta mbagħad dawn jaqgħu fil- vizzju tad-droga naħseb li jkun spiċċa kollox.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Sur President, għalkemm jiena nemmen li l- Ministru għandu ħafna obbligi, naf ukoll x'inhuma l-limiti tal-poteri li għandu, u fost il-limiti tal- poteri hemm il-fatt li l- Ministru ma jkunx omnipreżenti l-ħin kollu.

Rigward il- kwestjoni tad-drogi ngħid li huwa tajjeb li l-edukaturi tagħna jgħallmu lit-tfal tagħna, huwa tajjeb li minn meta tfal ikunu għadhom żgħar wieħed jgħallimhom ħalli jitilgħu konxji mit-theddida tad-droga u allura joqogħdu 'l bogħod minnhom.

Imma jekk kemm-il darba xi ħadd jimmaġina lil Ministru b'xi mod jew ieħor jista' jżomm lilkulħadd milli jieħu d-droga ngħid li din hija illużjoni.

Għar-rigward tat-tfal fuq il- postijiet tax-xogħol irrid ngħid li għalkemm ma niffrekwentax ħafna postijiet tax-xogħol, meta mmur fuq dawn il- postijiet għall-għarrieda ma narax din il-prevalenza ta' tfal li jaħdmu fil- fabbriki jew fuq postijiet oħra tax-xogħol.

Jista' jkun li hawn xi tfal li qegħdin jaħdmu mingħajr ma nkunu nafu bihom.

F'Malta hawn bżonn kbir ta' ħaddiema u minħabba f'hekk qegħdin jinħolqu abbużi li trid toqgħod attent għalihom, u fost dawn nista' nsemmi l-impieg ta' nies barranin.

Abbuż ieħor li trid toqgħod attent għalih minn huwa li jimpjegaw tfal li għadhom taħt l-eta'.

Dan kollu huwa veru, pero b'mod ġenerali ngħid li f'pajjiżna diġa' hemm in- built dik il-kuxjenza li tfal taħt l-eta' m'għandhomx jiġu mħaddma.

ĦARSIEN TAS-SAĦĦA TAL-ĦADDIEM

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: X'tip ta' attrezzaturi xierqa u meħtieġa huma rikjesti biex il-ħaddiema fuq il-post tax-xogħol jiġu protetti minn kull periklu waqt ix-xogħol?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Is-saħħa u s-sigurta' tal- ħaddiema fuq ix- xogħol tiddependi fuq diversi fatturi li wieħed minnhom huwa t- tagħmir li jiġi provdut lilu.

Hija r-responsabilita' tal- prinċipal li jara li t- tagħmir li jipprovdi jkun tajjeb.

Hija wkoll ir-responsabbilta' ta' l- impjegat li jinqeda tajjeb bit- tagħmir li jiġi provdut lilu.

Ir- regolamenti eżistenti maħruġin taħt l-Ordinanza dwar il-fabbriki jagħmlu diversi provvedimenti, fosthom dak li jirrekjedi li lifts u boilers jiġu regolarment ittestjati minn persuni kompetenti.

ĦARSIEN TAS-SAĦĦA TAL-ĦADDIEM

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jidhirlu l-Ministru li għandha ssir riċerka meħtieġa f'kull post tax-xogħol biex isir magħruf minn qabel x'perikli jistgħu jeżistu għas-saħħa?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: It-tweġiba hija fl-affermattiv.

MR SPEAKER: L-Onor.

Sandro Schembri Adami, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI: Fid-dawl tat-tweġiba li għadek kif tajt, x'passi ħadt biex ir-riċerka ssir kif inhu xieraq?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Dan qiegħed isir billi nkarigajt lil min jagħmel ir-riċerka.

ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI: Tista' tagħti aktar dettalji dwar dan?

Qiegħed ngħid dan għar-raġuni li naf b'każijiet speċifiċi u allura fid- dawl ta' dak li qiegħed tgħid nkun nista' nistaqsik aktar.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Inkarigajt persuni, li f'din il-materja għandhom expert knowledge, biex jagħmlu riċerka u jissottomettuli rapport.

Dawn qaluli li r-rapport dalwaqt ikun lest.

Nispera li malli jkun lest inkun nista' ngħaddih lill-Onor.

Interpellant.

IMPIEGI - DRITT GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Kif b'mod reali l-prinċipju non-enforceable fil-Kostituzzjoni li "L-Istat jirrikonoxxi d-dritt taċ-ċittadini kollha għal xogħol u għandu jġib 'il quddiem dawk il-kondizzjonijiet li jagħmel dan id-dritt effettiv" (Kap. 2), jista' jkun tassew imwettaq fil-prattika?

X'rimedji hemm għall-poplu kontra l-Gvern jekk l-Istat jonqos?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Id-dritt tax-xogħol ma jfissirx dritt għax- xogħol mal-Gvern, jew mingħand il-Gvern, iżda sforz mill-Gvern biex ikun hawn ix-xogħol kif għamel s'issa l- Gvern preżenti.

MR SPEAKER: L-Onor.

ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI: Peress li f'Kap. 2 tal- Kostituzzjoni ta' Malta hemm dan l-artiklu li jgħid li l- Istat jirrikonoxxi d-dritt taċ- ċittadini għax-xogħol, u dan mhuwiex an enforceable right, il-Gvern kif qiegħed jassigura li dan id-dritt għandu jiġi rispettat?

Huwa veru li ma tippretendix li n-nies għandhom ifittxu lill-Gvern f'kull każ, imma għalinqas dan inqisu bħala dritt li huwa a declaration of principles u nimmaġina li l- Gvern għandu jieħu ċerti azzjonijiet.

Issa jekk il- Gvern ħa xi azzjonijiet, jista' l-Ministru jgħidilna dawn x'kienu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: L- ewwelnett irrid ngħid li l- Gvern ħoloq fil- pajjiż ċertu klima li fiha żviluppa l-istess pajjiż.

Tant hu hekk li llum hawn kwantita' kbira ta' xogħol li ġġenera iżvilupp ekonomiku qawwi.

Aħna għandna waħda mill-aktar rati baxxi ta' unemployment mhux biss fl- Ewropa, imma kważi fid-dinja kollha.

Fid-dinja hawn pajjiżi li għandhom full employment aktar minn ħaddieħor, pero' dawn il-pajjiżi huma ftit.

Pajjiżna huwa wieħed mill-aktar fih xogħol.

Ma jfissirx li aħna kuntenti b'din is- sitwazzjoni u se nieqfu hawn, anzi komplejna naraw kif nagħmlu biex kull min m'għandux xogħol ikollu l-opportunita' li jaħdem.

Fil-fatt l-ETC qegħda timxi bil-politika li mhux biss tirreġistra lil min huwa bla mpieg, imma tfittex li ġġib a konjizzjoni tiegħu l- informazzjoni kollha possibbli biex tgħin lill-ħaddiem isb xogħol adattat.

Tant hu hekk li ftaħna Job Centre fil-Belt fejn in-nies imorru jistaqsu dwar x'opportunitajiet hawn fil- pajjiż, għax ħafna drabi jekk in-nies ma jkunux jafu fejn jistgħu jaħdmu, jistgħu mċaħħda mix-xogħol.

Irrid ngħid li qabel fil-pajjiż kien hawn diversi metodi kif wieħed ifittex ix-xogħol; wieħed seta' jmur idur il- fabbriki waħda, waħda, seta' jmur għand id-deputati ...

(Interruzzjonijiet) L-idea żbaljata li jmorru għand id-deputati jew għand il-Ministri, inħoss li kemm jista' jkun għandha tinqered u biex tinqered fil- pajjiż irid ikun hawn chances biżżejjed ta' xogħol ħalli bniedem ikun jista' jfittxu waħdu.

Dan hu li qegħda tipprova tagħmel l-ETC.

Jien naħseb li l-Gvern għamel żewġ ħwejjeġ li huma importanti ħafna.

Dawn huma li ħoloq ix- xogħol u li ħoloq klima li fiha jista' jkun hawn żvilupp li jagħti x-xogħol.

Dan il-Gvern ħoloq ukoll makkinarju biex min irid jaħdem isib ix-xogħol.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Fil- kontest tal-claim li għadu kif għamel il- Ministru dwar ir-rata ta' l-unemployment li hawn fil- pajjiż jirrikonoxxi li l- participation rate tal- popolazzjoni fil-popolazzjoni tax-xogħol hija fost l-aktar baxxa fl-Ewropa u allura l- unemployment rate tagħna ma tistax tqabbilha ma' l- unemployment rate ta' pajjiżi oħra bil-mod skjett kif għamel hu?

Barra hekk, minn dak li għadu kemm qal il-Ministru wieħed jista' jikkonkludi li għalissa u għal li ġej il-Gvern m'għandu l-ebda pjanijiet biex b'xi mod jew ieħor jibdel, jirriforma jew itejjeb il- liġijiet li jipproteġu lill- ħaddiema fuq il-post tax-xogħol aktar u aktar f'dak li għandu x'jaqsam mal-protezzjoni tad- drittijiet tal-ħaddiema għall- impieg tagħhom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Għar-rigward ta' l-ewwel mistoqsija rrid ngħid li jekk tieħu l-participation rate biċċa biċċa u tipparagunaha ma' dik ta' l-Ewropa, issib li mhijiex baxxa ħlief fil-każ tan-nisa.

Il- participation rate tan-nisa tagħna għadha baxxa f'rata ta' 30%.

Pero' meta tieħu l-participation rate ta' l-irġiel weħidhom fl-age components kollha - jiġifieri minn 16-il sena sa 61 sena - issib li r-rati tal- parteċipazzjoni tagħna mhux biss huma paragunabbli imma huma tajbin ħafna.

Jekk tieħu l- irġiel u n-nisa f'daqqa, ir- rata tibqa' paragunabbli pero' m'aħniex qegħdin fl-aħjar rata.

Għar-rigward tal-protezzjoni fuq il-post tax-xogħol, naħseb li l-liġijiet tagħna, speċjalment il-Conditions of Employment Regulation Act ta' l-1952 li kienet saret mill- Gvern Nazzjonalista b'koalizzjoni mal-Partit tal- mibki Dr Boffa, u kif ġiet emendata meta reġa' kien hemm Gvern Nazzjonalista fiż-żmien meta l- President tar-Repubblika tal- lum kien Ministru tax- Xogħol ...

Dak iż-żmien kienet ingħatat il-giusta causa kif ukoll id-dritt li wieħed jersaq quddiem it-Tribunal Industrijali.

Jien ma rridx ngħid li l- liġi hija perfetta għax fil- fatt hemm proposti li qed jiġu diskussi internament biex din nirfinawha.

Pero' rrid ngħid li meta wieħed jipparaguna l- liġijiet tagħna ma' dawk ta' pajjiżi oħrajn fl-Ewropa u fid- dinja kollha, isib li l-liġi tagħna tissalvagwarda mhux ħażin id- dritt tal-ħaddiem li ma jiġix imkeċċi arbitrarjament.

MR SPEAKER: L-Onor.

Schembri Adami.

ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI: Jista' l-Ministru jispjegali kif jiġu ngaġġati d-disabled persons fil-kontest tal- mistoqsija li għamilt u x'inhi l-policy u l-proċedura li qed tintuża?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Meta Dr Ċensu Tabone kien Ministru tax-Xogħol u jien kont Membru fuq in-naħa tal-Gvern, fl-1967 kienet saret liġi li tagħti d-dritt lid-disabled li jaħdmu u fil-fatt jien kont ivvotajt għaliha.

Din il-liġi kienet tgħid li f'ċerti postijiet ried ikun hemm perċentwali ta' ħaddiema disabled.

Illum li għandi r- responsabilita' għal din il- ħaġa qed nara li dan isir.

Per eżempju, proprju llum ġiet quddiemi talba mill-Freeport biex jimpjegaw bħala telephone operator wieħed għama li jkun jaf il-Braille u li jkun jista' jopera ċertu makkinarju.

Qed nagħmlu wkoll enfasi biex lil ċerti persuni nagħtuhom anke casual labour, jiġifieri mhux xogħol permanenti, għax ħsibna illi ħafna mpiegi privati jkunu magħluqin għad-disabled għax jibżgħu minnhom.

Aħna naħsbu illi jekk kemm-il darba tagħti chances ta' casual labour kemm mal-Gvern, kemm mal- korporazzjonijiet parastatali, kif ukoll ma' l-industrija privata, b'kondizzjonijiet speċjali, wieħed jifhem kemm dawn in-nies ħafna drabi bid-dedikazzjoni tagħhom ipattu għal dak li għandhom nieqes fil-kapaċita' tax-xogħol normali.

Għalhekk naħseb li hu għaqli li wieħed jimpjega lil dawn in-nies.

Jiena nista' nwiegħed lil din il-Kamra - u naħseb li s- Sinjorija Tiegħek tieħu pjaċir tisma' dan - li kemm jiena u kemm sieħbi l- Onor. Cassar nagħmlu enfasi kbira biex id- disabled kemm jista' jkun isib post fejn jaħdem.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' karti.

Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Informazzjoni dwar għalliema fl-iskejjel tal- Gvern, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari Nru 10937.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il- Ministru għall-Ambjent.

ONOR.

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Ambjent): Inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Avviż Legali Nru. 77 ta' l-1993 - Regolamenti ta' l-1993 li jemendaw ir- Regolamenti fuq il- Provvista tal-Kurrent Elettriku.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il- Ministru għat-Trasport u Kommunikazzjoni.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għat-Trasport Komunikazzjoni): F'isem il- Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Dokument ta' l-isport approvat fil-laqgħa tal- Ministri ta' l-Isport li saret f'Malta waqt il- Logħob tal-Pajjiżi ż- Żgħar, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari Nru 10866.

MR SPEAKER: Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal- Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI ĊIVILI (EMENDA NRU.

CIVIL CODE (AMENDMENT) (NO.

2) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-15 ta' Ġunju, 1993.

Il-mistoqsija reġgħet tqegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Michael Bonnici huwa in possession of the House.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, il-bieraħ il-qofol tad-diskors li għamilt kien dwar l-għaqda, fejn għidt li din ma tfissirx biss l-għajxien flimkien tal-partijiet fiż- żwieġ iżda wkoll il-qsim tar- responsabilitajiet bejn il- miżżewġin.

B'dan ridt infisser li mhux biżżejjed li wieħed ikun miżżewweġ, jiġifieri li jkun sempliċement magħqud fiż- żwieġ kemm ċivilment kif ukoll b'xi mod ieħor, imma l-koppja trid taċċetta ċerti responsabilitajiet.

Bħalma qal tajjeb il-Ministru, hawn min iħobb jgħid li r-raġel allavolja jiżżewweġ jibqa' bandiera bajda.

Dan m'għandux ikun.

Din hija idea żbaljata għaliex fiż-żwieġ hemm ir- responsabbilta' kemm tar-raġel, kif ukoll tal-mara u dan se nkomplu nsaħħuħ b'dak li qegħdin nilleġislaw.

Irrid ngħid xi ħaġa wkoll dwar l-edukazzjoni ta' l-ulied.

Hawn Malta għandna t-tendenza li naħsbu li hija proprju l-omm li l-iktar li tieħu ħsieb l- edukazzjoni ta' l-ulied u r- raġel peress li jkun impenjat ħafna bix-xogħol tiegħu jew bil-professjoni tiegħu matul il-ġurnata, jista' jabbanduna lill-ulied u jitfa' din ir- responsabilita' kbira f'idejn l-omm.

Għalija din hija xi ħaġa ħażina u minn hawnhekk nagħmel appell lill- ġenituri kollha biex jaqsmu wkoll din ir-reponsabilita' għaliex ma jistax ikun li ħafna nisa jkomplu jitgħabbew b'dan il- piż.

Illum il-ġurnata biex titgħallem mhux biss trid tkun matur minnek inniffsek, imma jrid ikollok ukoll l- imbottatura mingħand l-omm u mingħand il-missier flimkien.

Għalhekk huwa importanti li l- ġenituri m'għandhomx joqogħdu jmeru lil xulxin f'dak li għandu x'jaqsam ma' l- edukazzjoni ta' l-ulied.

Nerġa' ngħid, il-missier għandu jieħu l-akbar interess fl- edukazzjoni ta' uliedu.

B'dan jien mhux qed ngħid li l-ebda missier ma jieħu ħsieb l- edukazzjoni ta' wliedu għaliex hawn numru sabiħ ta' missirijiet li jagħtu kas ta' l- edukazzjoni ta' wliedhom.

F'wieħed mid-diskorsi li kienu saru fil-konferenza Ewropea dwar "Integrating Social and Family Policies for the 1990's" li kienet ġiet organizzata mill-Ministeru tal- Politika Soċjali, kif kien jissejjaħ qabel, li kien responsabbli għalih l-Onor.

Louis Galea, insibu li d- Direttur Ġenerali ta' l- Uffiċċju tal-Ġnus Magħquda fi Vjenna, Margaret Ansty, qalet:

"The issue of advancement of women is intimately related to that of the family.

There is no contradiction between advancement of women and integrity of the family.

By tradition, by practice and by choice it is women who have sustained the institution through history and it is the advancement of women which is the family's surest defence as an institution.".

Jien ma nafx min hi din il- mara, pero' naħseb li hi xi omm li rabbiet familja biex qed tgħid hekk.

Fi kliem ieħor din il-mara qed tgħid li hija l- mara li żżomm b'saħħitha l- istituzzjoni tal-familja.

Mela llum qegħdin insostnu konċett importantissimu għaliex b'dak li qegħdin nagħmlu qed nirrikonoxxu aktar is-servizz, it-tbatija u ż-żmien li l-mara tiddedika għall-familja tagħha.

Għalkemm b'din il-liġi lill- mara qed nagħtuha dak li jistħoqqilha, meta għada pitgħada jitressqu emendi oħra quddiem dan il- Parlament biex din il-liġi tkun kompleta u tersaq lejn il-perfezzjoni - naturalment nisperaw li dan isir f'din il-Leġislatura - allura wieħed ikun jista' jikkonferma kemm hu veru dak li kien wiegħed il-Gvern Nazzjonalista fil-programm elettorali ta' l-1987 fejn qal:

"Għalhekk l-interess veru ta' l-istat ma jista' qatt ikun li jdgħajjef lill- familja, imma għall- kuntrarju, li jsaħħaħha u jgħinha fejn ma tistax tlaħħaq waħedha mal- ħteġijiet tagħha.".

Hawnhekk qegħdin nirreferu għas-servizzi soċjali imma l- Gvern huwa determinat, persważ u kommess mal-poplu li jagħti s-saħħa lill-familja b'kull mod.

Mr Speaker, xtaqt nagħmel ukoll kumment rigward rapport li joħroġ mill-Ġnus Magħquda li jgħid li skond estimi li jeżistu, 35% of the world's households are headed by women.

Mr Speaker, din hija figura għolja ħafna.

Dawn jikkalkolaw li madwar id-dinja kollha hemm 35% tal-households li qed jiġu managed proprju min-nisa, u din hija responsabilita' kbira ħafna li wieħed irid jirrikonoxxiha.

Mr Speaker, din is-sitwazzjoni tista' tkun allarmanti għaliex juri li l- omm waħedha qegħda terfa' responsabilita' kbira.

Dan jindika l-potenzjalita' kbira tal-mara, is- sensitivita' tal- kontribut li qed tagħti kemm lil uliedha kif ukoll lis- soċjeta', u jirrifletti wkoll kemm l-ugwaljanza bejn ir-raġel u l-mara hija aċċettata kemm nazzjonalment kif ukoll internazzjonalment.

Mr Speaker, b'dan irrid infisser li l-mara waħedha diġa' qed terfa' piż kbir madwar id- dinja kollha.

Għalhekk kien tajjeb li dan l- Abbozz ta' Liġi ssemma "Sħab Indaqs fiż-Żwieġ" għax ir- responsabilita' m'għandhiex tkun biss tal-mara imma għandha tkun ukoll tar-raġel.

Ir-rwol veru tal-mara huwa li tieħu ħsieb l-ulied u d-dar, pero' tista' tmur għax-xogħol ukoll.

Barra minn hekk, għandha wkoll ir-responsabilita' tal-familja, tal- manteniment, u tat-tisjir, eċċ. Hawnhekk wieħed jinduna li għandna nagħtu l-kontribut sħiħ tagħna u napprezzaw ix-xogħol tal-mara, b'mod speċjali x- xogħol ta' l-omm.

L-omm taħdem minn fil-għodu sa fil- għaxija bla serħan u wisq nibża' li ma tantx għandha ħin liberu għax hija dedikata ħafna għall- familja.

Għalhekk naħseb li b'din il-liġi qed nagħmlu pass tajjeb ħafna u għax mhux qed inżidu r-responsabilitajiet lill- omm imma l-iskop huwa li l-mara tiġi ugwali għar-raġel.

Problema oħra - għalkemm il- Gvern ħaseb għaliha wkoll - hija li ċerti familji, minbarra r-responsabilita' tal-familja tagħhom, għandhom ir- responsabilita' ta' l-anzjani wkoll.

Ħafna drabi dawn ikunu l-omm jew il- missier tal- ġenituri stess li jkunu jridu jsibu post fejn jirtiraw għax ma jkunux kapaċi jgħixu waħedhom.

Hawnhekk tidħol ir- responsabilita' taż- żewġ kapijiet tal-familja - għax illum ir-raġel m'għadux il-kap tal-familja imma r- responsabilita' taqa' kemm fuq ir-raġel kif ukoll fuq il-mara - li għandhom jaħdmu biex iwettqu l-konċett li aħna qed ninkoraġġixxu jiġifieri li l- anzjani tagħna kemm jista' jkun għandhom jinżammu fil-familja ma' wliedhom.

Jekk ikun hemm ħafna aħwa, il-ħin jista' jinqasam u dak li jkun jista' joqgħod daqqa għand xi ħadd minn uliedu u daqqa għand xi ħaddieħor.

Għalhekk din ir- responsabilita' ma taqax biss fuq il-mara imma taqa' fuq it- tnejn.

L-unita' tal-familja għandha tiġi protetta iżda mhux a skapitu ta' membri individwali.

Hawnhekk irrid ngħid li l-għaqda tal-familja ma tfissirx għaqda għal xi persuna partikolari, imma tfisser li dawk li fil- familja jkunu minn taħt għandhom ukoll jingħataw inċentivi biżżejjed biex jiġu ugwali għall-membri l-oħra tal-familja.

Per eżempju, mhux sewwa li l- omm li tkun qed taħdem għall-familja tkun qisha l-iżvinturata, imma għall- kuntrarju, ir-responsab- ilitajiet tal-familja għandhom jinqasmu bejn kulħadd biex il- mara li tkun qed taħdem ma tispiċċax il-vittma tal- familja.

Mr Speaker, il-familja, mhux biss f'Malta, imma madwar id- dinja kollha teħtieġ a healthy environment.

B'dan ma rridx infisser sempliċement li l- familja għandu jkollha l- kumdita' u l-lussu fid-dar.

A healthy environment ifisser is- solidarjeta' li għandu jkun hemm bejn il-ġirien, in- nies tat-triq, il-popolazzjoni tar- raħal jew belt u s-solidarjeta' bejn il- poplu tan-nazzjon kollu.

Mr Speaker, hawnhekk irrid nagħmel enfasi speċjali fuq il-fatt li s-solidarjeta' fil-familja hija importanti ħafna.

Il-Gvern qed juri solidarjeta' u jagħti għajnuna lill-familji Maltin b'diversi modi, bħalma huma children's allowances, parental allowan- ces, maternity allowances u diversi benefiċċji oħrajn.

Il- Gvern qed juri wkoll solidarjeta' ma' dawk li jieħdu ħsieb l-anzjani.

Illum il- ġurnata, għandna prospetti sbieħ għal pajjiżna u nittamaw li pajjiżna jiffjorixxi mhux biss fl-ambjent ta' ndafa imma wkoll fl-ambjent soċjali tiegħu, jiġifieri fl-ambjent fejn wieħed jirrikrea ruħu, jeduka ruħu u jipprofessjonalizza ruħu anke meta jkun kiber fl-eta'.

Din ukoll hija tip ta' solidarjeta' li l-Istat qed juri mal-familji li forsi fil- passat ma jkunux ħadu edukazzjoni biżżejjed.

Mr Speaker, l-aħħar punt li xtaqt nitkellem fuqu huwa dwar is- separazzjoni tal-ġid.

Dan huwa aspett interessanti ħafna u jirrikjedi li wieħed jikkonsidrah fit-tul.

Dan diġa' huwa rikonoxxut fis- sistema ta' l- income tax billi min irid jista' jagħżel li l- qliegħ tal-mara u tar-raġel jiġu assessed separatament u dan huwa aspett tajjeb li ntroduċieh dan il- Gvern biex il-familja tiffranka l-income tax.

Il-Gvern għandu proġett dwar is-separazzjoni tal-ġid li diġa' ġie awtentifikat fis- sistema ta' l-income tax u issa qed jiġi mdaħħal f'din il-liġi.

Dan huwa aspett tajjeb ħafna għax huwa modern u miftuħ u wieħed jirrealizza kemm il- Gvern Malti mhux miexi b'moħħ magħluq imma b'moħħ miftuħ anke vis-a-vis l-ġenerazzjonijiet futuri ta' pajjiżna.

Mr Speaker, nagħlaq billi ngħix xi ħaġa dwar id-dar tal- familja.

J'Alla l-familja Maltija ma tgħixx in a house imma tgħix in a home u tibqa' magħquda.

Aħna rridu li tkun hekk mad-dinja kollha u din qed ngħidha minn qalbi.

J'Alla l- għaqda fil-familja tibqa' u j'Alla d-dar tibqa' dar fejn il-familja tgħix fil-kwiet u fil-paċi, fejn ma jkunx hemm inkwiet u diverġenzi politiċi jew oħrajn.

J'Alla dawk in- nies li llum il-ġurnata huma mifrudin minħabba xi problemi li jinqalgħu fil-ħajja, jirrikonċiljaw ruħhom f'familja ġdida billi jerġgħu jirrikostitwixxu l-familja u b'hekk pajjiżna jimxi aħjar.

Ma ninsewx li l-familja hija l- bażi tas-soċjeta' u jekk din tkun magħquda tgawdi s-soċjeta' kollha kemm hi.

Jien nawgura li dan il-pass li qegħdin nagħmlu llum ikun il-bidu ta' passi oħra biex aħna nżommu l- familja b'saħħitha u kif jixtieqha l-pajjiż kollu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Aktar rimarki?

Il-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, wara l-ispjega tajba ħafna li saret minn din in- naħa, kemm mill-Onor.

Moran kif ukoll mill-Onor.

Farrugia, dwar x'inhi l-pożizzjoni tagħna fuq dan l-Abbozz ta' Liġi, jekk tippermettili nixtieq noqgħod pass lura mhux biex, bħal fil- każ tal-liġi dwar il-kunsilli lokali, inħalli spazju biex iċ- ċittadini jipparteċipaw, imma biex nirrifletti ftit fuq dak li qed nipprovaw nagħmlu.

Naħseb li jkun tajjeb jekk dan nagħmluh b'mod strateġiku u organiku indirizzat lejn il- ġejjieni għax it-tentazzjoni li naqgħu f'dak li għadna kemm smajna issa hija kbira wisq.

Lill-Onor.

Michael Bonnici nirrispettah u m'għandix dubju li kien ġenwin fid-diskors tiegħu, imma t-tip ta' esortazzjoni li tana fl-aħħar, fl-opinjoni tiegħi, hija assolutament barra mill-kontest ta' dak li qegħdin nipprovaw nagħmlu u billi noqogħdu nippriedkaw li j'Alla d- djar jibqgħu djar, nispiċċaw biex lanqas inkunu nafu x'qed ngħidu.

Apparti minn din it- tip ta' priedka, li fl-opinjoni tiegħi hija irrelevanti għal dak li qegħdin nagħmlu, naħseb li huwa importanti li naraw ftit x'inhu jiġri meta qed nitkellmu dwar il-konċett tal- familja.

Sieħbi, l-Onor.

Michael Bonnici, u xi nies oħra forsi jaħsbu li l-konċett tal-familja huwa xi ħaġa definita b'mod assolut, li qatt ma jinbidel u allura m'hemmx għalfejn tirrifletti fuq il-mod kif jista' jinbidel, fuq kif fil- fatt qiegħed jinbidel quddiem għajnejna u kif se jkompli jinbidel 'il quddiem.

Din it- tip ta' perspettiva assolutament mhijiex adegwata u ma tikkorrispondix mar-realtajiet soċjali li nġemgħu matul l- aħħar snin, li qed jinġemgħu madwarna bħalissa u li se jibqgħu jinġemgħu fis-snin li ġejjin.

Naħseb li l-familja ta' Żmien il-Ħaġar, per eżempju, kienet differenti mill-familja ta' żmien il-Medju Evu jew minn dik ta' 100 sena ilu, fi żmien ir-Reġina Vittorja, u żgur li kienet struttura ta' familja differenti minn dik li għandna llum, u minn dik li se naraw 100 sena oħra jew anke 20 sena oħra.

Il-unit familjari huwa unit li jinbidel skond iż- żmien u ċ-ċirkostanzi ekonomiċi, soċjali, kulturali u teknoloġiċi, u allaħares nibqgħu marbutin ma' ċerti konċetti ta' l-imgħoddi dwar kif għandhom ikunu l- affarijiet, għax minflok li nkunu qed nagħmlu l-ġid inkunu qed nagħmlu deni u nkunu qed nankraw il-bidliet tagħna ma' l- imgħoddi b'mod li minflok jgħin lin-nies, ikompli jikkrea uġiegħ u diżgwid fost il- popolazzjoni.

Din hija ħaġa li żgur ma rriduhiex.

Fl-istess ħin lanqas hemm dubju li l- konċett tal-familja huwa konċett li kien, għadu u se jibqa' fis-soċjeta' tal-bniedem u naħseb li hawn consensus dwar il-fatt li lill-konċett tal- familja għandna nagħtuh l-ikbar importanza, prijorita' u tisħiħ u allura bil-miżuri li nieħdu u bir-riformi li nagħmlu għandna nkomplu nsostnu t- twemmin tagħna dwar dan il- konċett.

Meta ngħidu hekk ma jfissirx li l-konċett tal- familja li nemmnu fih għandu jkun il-konċett li darna tibqa' darna jew li dak li kien jiġri 100 sena ilu għandu jibqa' jiġri llum u 100 sena oħra, jew inkella li hemm ċerti konċetti fil-familja li bilfors se jibqgħu hemmhekk.

Il- familja hija prodott tas- soċjeta' tal- bniedem, tal-ħajja tal-bniedem u tal-mod kif jaġixxu l-bnedmin.

Issa l- bnedmin jinbidlu għax iċ- ċirkostanzi jinbidlu u naħseb li leġislatur li jkun denju ta' dik il-kelma jrid jirrifletti fuq dawn l-affarijiet u jirriflettihom f'dak li jagħmel.

Allura jien kont nistenna li jkun hemm aktar riflessjoni dwar x'tip ta' familja qegħdin nitkellmu dwarha.

Il-familja tal-lum m'għadhiex il-familja ta' 100 sena ilu, il-familja tradizzjonali li konna nitkellmu dwarha 200 sena ilu, jew kif konna naqraw dwarha fil-Katekiżmu tal- Knisja, jew inkella t-tip ta' familja li jitkellmu dwarha ċerti nies tradizzjonali.

Irridu nirriflettu dwar kif il- familja qed tinbidel fiċ- ċirkostanzi moderni, u m'hemmx dubju li qed tinbidel.

Fil- fatt inbidlet u għadha qed tinbidel b'metodi li huma radikalment ġodda u dan l-aktar li jinħass huwa fil-mod kif ġiet preżentata din il-liġi.

Din il-liġi ġiet preżentata bħala liġi li hija mmirata lejn il-promozzjoni ta' l- ugwaljanza tal-mara.

Veru li qed tingħata prijorita' lil dan l-aspett u l-maġġoranza tal- miżuri li qed jiġu suġġeriti f'din il-liġi jmorru f'dik id- direzzjoni, jiġifieri li fil- kontest ta' kif inhi organizzata l-familja u ta' kif inhuma organizzati r- relazzjonijiet bejn in-nisa u l-irġiel, quddiem il-liġi jingħata aktar għarfien lill- fatt li n-nisa għandhom l- istess drittijiet u l-istess obbligi bħar-raġel.

Imma jiena kont nargumenta li fil-fatt waħda mir- raġunijiet ewlenin għaliex irrid nagħmel din it- tip ta' preżentazzjoni toħroġ ukoll mill-fatt illi s-soċjeta' tagħna u l-familja qed tinbidel b'mod illi neċessarjament ir- relazzjonijiet bejn in-nisa u l-irġiel qegħdin jinbidlu u allura l-liġi bilfors trid tirrifletti dawn il-bidliet u trid tirriflettihom b'mod li tirrikonoxxi illi daqskemm għandu drittijiet ir-raġel għandu jkollha drittijiet il- mara, u daqskemm għandu obbligi r- raġel għandu jkollha obbligi l-mara.

Jien assolutament ma naqbilx ma' l- argument li ġieli jitqanqal, li bijoloġikament iż-żewġ sessi huma tant differenti li quddiem il-liġi ma jistgħux jiġu trattati b'mod ugwali.

Veru li hemm differ- enzi bijoloġiċi importanti u emozzjonijiet differenti, imma naħseb illi l-liġi għandha toħloq spazju legali, soċjali u kulturali li fih in-nisa u l- irġiel għandu jkollhom aċċess għall-istess drittijiet daqs- kemm ikollhom impenn fuq l- istess obbligi.

Forsi f'dan is-sens wieħed jista' jgħid li l-Abbozz li għandna quddiemna qed jimxi b'din il-loġika, imma fl- opinjoni tiegħi qed inkunu ta' corta vista wisq meta nitkellmu biss f'dan is-sens u f'dan il- kontest dwar l- affarijiet li qed nitkellmu dwarhom u ma ninkwadrawhomx fil-bidliet aktar wiesgħa li qed jiġru u li se jibqgħu jiġru fl-istruttura tal-familja, ngħidu x'ngħidu u rridu x'irridu.

Fejn qabel, per eżempju, il-familja kienet tiddependi min-nanniet, buż- nanniet u zijiet, kienet tiltaqa' regolarment u kien jeżisti network sħiħ bejniethom, illum dan it-tip ta' network familjari qiegħed jispiċċa.

Illum wasalna fi stadju fejn l- istruttura tal- familja hija aktar u aktar nukleari fis-soċjeta' tagħna u resqin ukoll lejn tip ta' familja li mhux talli hija nukleari, talli qegħda tinqasam f'dak in-nucleus stess u allura qed ikollok dikompożizzjoni tan- nuklei familjari li qed jergġħu jirrikostitwixxu ruħhom bħala nuklei differenti jew bħala networks differenti fuq bażi ta' kif raġel u mara jispostaw ruħhom fil-ħajja taghhom.

U dawn huma affarijiet li qegħdin jiġru, Sur President, u huwa inutli li nagħlqu għajnejna quddiemhom.

Għandna s-single parent families u l-familji li jerġgħu jiġu rikostitwiti wara l-ewwel żwieġ jew it-tieni żwieġ, u jekk ma nirriflettux dwar dawn l- affarijiet u nibqgħu ngħidu li darna hija darna u tibqa' darna u noqogħdu nagħmlu appelli ta' qdusija biex nirrikonċiljaw l-affarijiet li ma jfissru assolutament xejn, inkunu qegħdin nibqgħu pass lura milli nħarsu lejn ir- realta' kif inhi.

Aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar dawn l- affarijiet qegħdin ikunu fenomeni li ta' min jirrifletti fuqhom u jiddiskutihom.

Anzi jien kont nistenna illi l-mod kif ġiet ippreżentata ta' din il-liġi jitpoġġa verament fil- kwadru ta' kif is-soċjeta' tagħna u l-istruttura soċjali tagħna qed tinbidel, aktar u aktar għax niftakar li f'Novembru 1989, il-Ministru li qed jippilota din il-liġi kien organizza jew għen fl- organizzazzjoni tal-Konferenza Ewropea li saret hawn Malta u li ddiskutiet is-suġġett "Integrating Social and Family Policy for the 90's".

Din kienet organizzata mill-Kunsill ta' l-Ewropa li mingħalija kellha x'taqsam miegħu ...

Għall-okkażjoni ta' din il-liġi erġajt ħadt l-inkarigu li naqra ftit il-papers li kienu tressqu, speċjalment dik li kienet tressqet mill- Ministru Malti konċernat.

Mill-ġdid ngħid li jiddispjaċini li l- paper li kienet tressqet dak iż-żmien kienet baqgħet kompletament lura milli tipprova twassal għal xi forma ta' analiżi tar-realtajiet soċjali li qed jinbidlu f'pajjiżna dwar il-familja.

Dak inhar kienet saret sensiela ta' statements propagandistiċi dwar x'se jagħmel u x'mhux se jagħmel il- Gvern fil-qasam tas-saħħa u tal-politika soċjali, li ħafna minnhom baqgħu fuq l- ixkaffa.

Apparti minn hekk, ma kien hemm l-ebda ħsieb jew thrust biex il- Gvern, f'dan il-każ f'isem il-poplu jew is-soċjeta' tagħna, jasal għal mudell ta' kif qegħda tinbidel u se tinbidel il-familja Maltija ħalli mbagħad inkunu nistgħu nistaqsu x'għandhom ikunu l- istrutturi li se jinbidlu, x'għandha tkun il-liġi li se tinbidel u allura x'għandhom ikunu b'mod integrat, il-miżuri ta' politika soċjali li jintrabtu mal-bidliet li hemm bżonn fil-liġi u b'hekk imbagħad flimkien nersqu lejn xi ħaġa li tgħodd aktar għar- realta' soċjali li qed tinbidel.

Minn dan kollu ma kien hemm xejn dwar dak li għandu x'jaqsam mal-kontest Malti.

Nista' ngħid li kien hemm paper tajba ppreparata minn Pierre Paolo Donati li tkellem tajjeb ħafna dwar kif il-politika soċjali għandha tintegra ruħha skond kif iċ- ċittadini li jsibu ruħhom fl- istruttura soċjali - mhux dik li wieħed jittama li għandu jsib ruħu fiha imma fl- istruttura soċjali reali - qegħdin jiffaċċjaw il-problemi ta' struttura familjari li qed tinbidel.

Jien inħoss li għalkemm ħafna mill-miżuri ta' din il-liġi wieħed għandu japprovahom - u issa nitkellem ukoll fuq dan il-punt - hemm nuqqas kbir għax waqt li qed nitkellmu dwar ċaqliqa fl-istruttura legali, li ta' min jappoġġjaha, fl- istess nifs, fl-opinjoni tiegħi, wieħed irid jitkellem ukoll dwar x'inhuma l- istituzzjonijiet ta' appoġġ soċjali li jridu jinħolqu u jiġu promossi ħalli dak li qed jiġi leġislat ikollu tabilħaqq effett prattiku fil-ħajja ta' kuljum tan-nisa u ta' l-irġiel li qed nilleġislaw għalihom.

Fil-fatt bqajt skantat kif dan l-aspett li, fl- opinjoni tiegħi, huwa primordjali f'dak li qed nagħmlu, assolutament ma ssemmiex.

Jien kont nistenna li minn Novembru ta' l-1989 'l hawn, wara l- ħafna miżavventuri li kellu l-Ministru konċernat fit-taparsi riformi li ried idaħħal fil-qasam soċjali, għallinqas kien ikollu ċerti ideat u proposti realistiċi dwar x'jista' jagħmel ħalli dak li qiegħed jipproponi fuq bażi legali, taħtu jew miegħu jkollu l-underpinnings ta' politika soċjali li żżommu għaddej.

Għaliex huwa inutli li nitkellmu dwar kif nistgħu nagħtu drittijiet ugwali lil "X" u lil "Y", lill-mara u lir- raġel, jekk imbagħad fir- realta' se jibqa' jkun hemm ċerti affarijiet problematiċi fil-mod kif il-familja hija organizzata jew kif il-familja fl- organizzazzjoni tagħha se ssib is-support tagħha fil- ħajja ta' kuljum.

Jiena hawnhekk qed nitkellem fuq affarijiet li jinħassu regolarment.

Per eżempju, hemm il-problema tan-nisa li għandhom ix-xogħol tagħhom matul il- ġurnata u l-problema ta' l-ugwaljanza li toħroġ - minkejja dak li tgħid il- liġi - dwar kif ir-raġel u l-mara jżommu dak il-piż, jiġifieri l- piż tax- xogħol ta' kuljum.

Għalija hija xi ħaġa ironika li minn naħa qegħdin nitkellmu dwar liġi li qed tibdel l- istruttura legali, u fl-istess nifs għandna Gvern li filwaqt li ilu jiftaħar li l-politika soċjali raha bħala xi ħaġa integrata - u organizza din il- konferenza fuq il-familja preċiżament f'Novembru ta' l- 1989 - f'daqqa waħda ħaġa bħal din qisu nsieha u baqa' miexi biss lill-istruttura legali.

Dan il-Gvern, l- affarijiet li huma kruċjali biex l-istruttura legali jagħtuha ħajja, sens jew nifs qisu nsiehom għax dawn jew ma ssemmew assolutament xejn, jew kważi xejn.

Apparti minn hekk, il-Gvern ippropona ċerti carenzi li tant kienu ovvji u ċari li meta ddiskutejnihom fil-Grupp Parlamentari Laburista bqajna ftit mistagħġba.

Per eżempju, hemm carenza kbira fejn il- Gvern ippropona li l- ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel fil- kontest taż-żwieġ jibda jseħħ għal żweġijiet li jseħħu minn meta tidħol fis-seħħ din il- liġi u li żweġijiet li saru qabel id-dħul fis-seħħ ta' din il-liġi jistgħu jidħlu biss fil- kwadru tal-liġi jekk il- mara tagħmel l-applikazzjoni tagħha biex iż-żwieġ tagħha mar-raġel tagħha jitqies taħt il-provvediment ta' din il- liġi.

Kwalunkwe bniedem normali jħoss u jifhem li malli ssir din it-tip ta' talba, se tiżbilanċja ż-żwieġ eżistenti psikoloġikament, sesswalment, kulturalment u soċjalment.

U l-mistoqsija li qamet kienet: Għaliex kellu jkun hemm carenza bħal dik?

Fil-fatt il- mistoqsija tant hija ċara li malli l-Grupp Parlamentari Laburista ddikjara li se ninsistu - u din għamilniha ċara - li ż-żweġijiet kollha jaqgħu taħt il-provvedimenti ta' din il-liġi, il-Ministru minnufih qalilna hawnhekk li l- Gvern se jaċċetta din il- pożizzjoni u se jibdel l-Abbozz tiegħu biex jagħmel li ż- żweġijiet kollha jaqgħu taħt il-provvedimenti ta' din il- liġi, kemm dawk passati kif ukoll dawk li se jsiru.

Imma jien immur aktar 'il bogħod minn hekk, Sur President, u nistaqsi: Carenza bħal din li tidher ċara u li jmissha kienet magħrufa minnufih min- naħa tal-Gvern - u naf fiż-żgur li l-avukati tal- Gvern u anke ċertu Ministru għamlu x-xhur jitkellmu dwarha - għaliex baqgħet hemm tant li tressqet quddiemna fl-Abbozz ta' Liġi?

Jiena naħseb li din il-carenza ħarġet u żviluppat b'dan il-mod għaliex ma kienx hemm biżżejjed integrazzjoni tal-ħsieb legali mal-ħsieb soċjali.

Minkejja li għandna Ministru li ilu jiftaħar li l- politika soċjali jaraha bħala xibka integrata, bħala għadd ta' miżuri li jersqu kollha flimkien f'infrastruttura soċjali li trid tiżviluppa - konċett li fuq il-karta huwa ta' min jammirah - meta niġu għall-prattika nsibu li f'din il-ħaġa bqajna kompletament lura.

U naħseb li dan huwa wieħed mill-punti fundamentali ta' kritika li għandna nagħmlu fuq l-operat ta' dak li qed isir bħalissa.

Legalment qegħdin nitkellmu fuq bidla fl- istruttura legali li għandha x'taqsam mal-familja u li minnha nnifisha twassal għal aktar ugwaljanza legali bejn l- irġiel u n-nisa.

Dan qed ngħidu għaliex jiena nsostni li effettivament il-prinċipju ta' l-"ugwaljanza" - favur in-nisa, huwa fil- fatt ukoll favur l- irġiel għaliex, fl-opinjoni tiegħi, jekk ikun hemm aktar miżuri li jwasslu għall-ugwaljanza bejn ir-raġel u l- mara, ir-raġel se jiggwadanja daqs il-mara.

Hawnhekk mhux qed ngħid li jiggwadanja fis- sens li parti mill-obbligi tiegħu u parti mid-dmirijiet tiegħu se jiġu shared mal-mara.

Apparti minn dan il-punt hemm ukoll il-punt li jekk qed tgħix f'soċjeta' fejn hemm aktar individwi li għandhom l- istess drittijiet u l-istess dmirijiet bħalek, il-ħajja tiegħek tkun aktar mimlija u mseddqa u allura huwa fl- interess ta' l-irġiel, daqskemm huwa fl- interess tan-nisa, li jkollhom l-istess drittijiet u obbligi.

Jiġifieri f'dan is- sens l-argument legali huwa mirbuħ u huwa n-nuqqas fuq il- bażi soċjali li huwa ta' min jikkritika.

Hemm xi ħaġa oħra wkoll li dejqitni matul dan id-dibattitu u, bir-rispett kollu, l-aktar li dejqitni fuqu kienet seħbitna l-Onor.

Giovanna Debono fejn mill-ġdid daħħlet l-element konfessjonali, element li dejjem jiddaħħal f'dan il-Parlament min-naħa demokristjana Nazzjonalista.

Jien ma nistax nifhem għaliex qegħdin nibqgħu ninsistu li ndaħħlu element konfessjonali f'dak li qed nagħmlu.

Dan m'hemmx postu għaliex aħna għandna nieħdu l-pożizzjoni ta' nies li qed jilleġislaw għal kulħadd b'kuxjenza moderna ta' pajjiż modern li qed jemmen f'valuri moderni ta' ġustizzja u ugwaljanza li ma jiddiskriminaw kontra l-ebda reliġjon, l-ebda individwu u l-ebda tip ta' twemmin, u li qegħdin nagħmluh skond valuri li huma mħaddna fis-soċjetajiet moderni kollha.

U allura dan it-tip ta' affjatament, li noqogħdu nipprovaw nraqqgħu minn hawn u nraqqgħu minn hemm biex ngħidu li qegħdin nimxu biss fuq prinċipji Kristjani - żball li jiddispjaċini ngħid li anke l-konferenza organizzata fl-1989 waqgħet fih, m'hemmx dubju minħabba l-organizzatur tagħha, Rev. Charles Vella - mhuwiex affjatament modern, fis-sens li wieħed, jista' jkun reverendu u jista' ma jkunx, irid jagħmel pass lura fis-sens li jaċċetta li qed naħdmu fuq binarji ta' stat lajk u sekulari għax aktar ma jgħaddi żmien, il-familja aktar qed tkun organizzata fuq bażi lajka u sekulari.

Jekk nitkellmu dwar il-pluraliżmu - kif tagħmel il-ħin kollu n-naħa tal-Gvern - dan il-konċett jimplika li hemm spazju għal kull twemmin u għal kull approach, sakemm l-affarijiet li jkollhom x'jaqsmu mat- tmexxija ċivili tal-pajjiż ikunu rispettati.

Għalhekk ma naħsibx li għandna npoġġu dan li qed nagħmlu taħt kwalunkwe bandalora reliġjuża, imma għandna ngħidu li dan qed nagħmluh għax nemmnu li jmur fis-sens ta' l-aqwa valuri umani li jista' jaqbel fuqhom kulħadd, hu min hu u jemmen x'jemmen.

Meta ngħidu hekk, aktar u aktar toħroġ l- importanza tal-kritika li tibdil legali bħal dan mhuwiex qiegħed jiġi ppreżentat u mmexxi 'l quddiem fuq bażi ta' ħsieb integrat soċjalment u li, permezz ta' miżuri konkreti, iwassal biex fil-ħajja ta' kuljum tal-familja, l- ugwaljanza tiġi prattikata.

Fl- opinjoni tiegħi qed nagħmlu xi ħaġa li hija tajba imma żgur mhijiex tajba biżżejjed anke bl-emendi li qed tressaq l- Oppożizzjoni, li ħafna minnhom jidher li ġew aċċettati mill- Gvern.

Jien nistagħġeb kif il- Gvern ma ħasibx minn qabel u daħħal dawn l-emendi hu, għax din il-ħaġa ilna niddiskutuha.

Waqt li qed ngħid dan kollu, ninsisti wkoll li huwa importanti li nżommu ċertu sens ta' bilanċ u ma rridux inkunu qisna qed nagħmlu kollox bir- riga u qisna qed immexxu kollox bil-matematika.

Irridu noqogħdu dejjem attenti għall-valuri tradizzjonali ta' pajjiżna li jħaddnu ċerti nies u għall- bżonnijiet tradizzjonali li għadhom jeżistu f'pajjiżna, anke jekk dawn ikunu qed imutu mewta naturali.

Dan iwassalni biex nispjega għaliex din in- naħa qed tipproponi li dak li għandu x'jaqsam ma' l- istituzzjoni tad-dota, m'għan- dux jispiċċa kompletament, kif qiegħed jipproponi l- Gvern.

Hawnhekk xi ħadd jista' jgħidli li minn-naħa qed ngħid kemm inbidlu l-affarijiet u kemm qed tinbidel il-familja u min-naħa l-oħra l-Partit Laburista qiegħed jipproponi li d-dota tibqa'.

Din il-pożizzjoni mhijiex kontradittorja daqskemm tidher għaliex wieħed irid iħares lejn il-proċessi li jkunu qed jiġru u kif ikunu qed iseħħu.

Filwaqt li qed jinbidlu l- affarijiet ikun għad hemm fdalijiet ta' l-imgħoddi daqskemm hemm affarijiet ġodda.

Għalhekk wieħed li jilleġisla għal persuni, għal individwi u għaċ- ċittadini, irid jirris- petta wkoll il-bżonnijiet ta' dawk li għadhom marbuta ma' l- imgħoddi.

Aħna qed nissuġġer- ixxu li m'għandniex inwaddbu d- dota barra mit-tieqa.

Aħna naqblu li d-dota qed tmut mewta naturali u qed taffettwa persentaġġ dejjem iżgħar tal- popolazzjoni tagħna.

Aħna qed ngħidu li f'dawn iċ-ċirkostanzi m'għandniex għalfejn inwaddbu l-konċett tad- dota barra mit- tieqa.

Għaliex m'għandniex inħallu l-proċessi naturali ta' l-iżvilupp uman jibqgħu għaddejjin u d-dota tmut mewta naturali?

Din hija l-proposta tagħna.

Naħseb li fi kwalunkwe proposta ta' leġislazzjoni li nagħmlu dwar il-familja, li hija l-aktar unit kruċjali fl- organizzazzjoni tas-soċjeta' umana, mhux biss irridu nħarsu 'l quddiem, imma rridu wkoll nammettu li għandu jkun hemm spazju għall-fdalijiet u l- proċessi tradizzjonali li għadhom ħajja f'pajjiżna, anke jekk bil-mod il-mod dawn qed jispiċċaw.

B'dan is-sens umanitarju għandna nħarsu lejn dawn l- affarijiet.

B'sens umanitarju ma nifhmux fis-sens ta' filantropija imma s- sens ta' għarfien tal-fatt li qed titkellem dwar proċessi umani fejn huma involuti l- emozzjonijiet, l-uġiegħ, l- aspirazzjoni u l-istrateġija ta' ħajja ta' sħabna ċ- ċittadini, kemm nisa kif ukoll irġiel.

F'dan is-sens irridu nevalwaw xi ħaġa li hi daqshekk qrib il-mod intimu kif in-nies ifissru lilhom infushom u jgħixu ħajjithom, u dan hu li jwassal għall- ġejjieni.

Mr Speaker, qed tinħass ironija kbira miż-żewġ naħat tal-Kamra f'dawn id- diskussjonijiet li għaddejjin bħalissa.

Għandna quddiemna proposta għal- liġi li tibdel b'mod tajjeb - għalkemm forsi mhux tajjeb biżżejjed - il-mod kif il-familja tingħata rikonoxximent legali f'pajjiżna.

Dawn huma proposti dwar kif għandu jinbidel il-bilanċ legali bejn mara u raġel fi ħdan il- familja.

Fl-opinjoni tiegħi - u naħseb li din hija wkoll l- opinjoni tal-leġislatur - dawn il-bidliet għadhom ma jirriflettux biżżejjed il- bidliet li għaddejjin fl- istruttura tal-familja f'pajjiżna.

Il- familja tal-lum m'għadhiex dik ta' mitt sena ilu u lanqas dik ta' għaxar snin ilu.

Dawn huma strutturi li qed jinbidlu u jersqu lejn struttura soċjali li teżisti f'pajjiżi avvanzati Ewropej kif ukoll fl-Istati Uniti.

Aħna resqin lejn dik it-tip ta' struttura, jekk mhux diġa' ninsabu fiha.

Jidher ċar li qed nirrikonoxxu li għad baqgħalna triq x'nimxu għax kif qal il-Ministru stess, din hija l-ewwel fażi tal-bidliet.

Jekk fhimt tajjeb, it-tieni fażi tirrigwarda l-proposti dwar il- qorti tal-familja, u t-tielet fażi tirrigwarda proposti dwar illegitimacy, suċċessjoni u extra marital cohabitation.

Jien irrid inkun sinċier; anke min-naħa tagħna għidna li jinħass li l-affarijiet se jmorru fid-direzzjoni t-tajba b'dawn it-tip ta' riformi.

Allura qed inżommu lura milli nagħmlu ċerti kummenti fuq dawn l- aspetti għax qed nistennew il-proposti tan-naħa tal-Gvern fuq it-tieni u t- tielet fażi tal-bidliet li jridu jseħħu.

Fil-fatt rigward dan kellmuni xi nies u jien kont diġa' rrimarkajt dwar dan.

L-ironija ta' dan kollu hija li hemm fattur kbir li baqa' ma ssemmiex.

Jekk hemm xi ħaġa li meta titkellem fuq liġi tal- familja f'soċjetajiet moderni dejjem titqanqal - u fil-fatt mhux talli titqanqal, talli f'ħafna soċjetajiet diġa' teżisti, imma ż-żewġ naħat tal-Kamra bqajna pass lura milli nitkellmu dwarha - hija preċiżament wieħed mill-aspetti importanti tal-liġi taż-żwieġ, cioe' d- divorzju.

Safejn naf jien, la l-bieraħ, la l-bieraħt lura u lanqas illum ma ssemma xejn dwar dan l-aspett kruċjali.

Qegħdin nipprospettaw li eventwalment ikollna xi tibdil fil-liġi dwar extra marital cohabitation.

Jien b'din nifhem li fil-liġi se jkollna provvedimenti li jirregolaw koppji mhux miżżewġa li jkunu qegħdin jgħixu flimkien mhux b'mod legali - u la qed jissuġġeruli li ngħid il-kelma Maltija, se ngħidha - jiġifieri jkunu poġġuti.

Qiegħed jiġi suġġerit li 'l quddiem ikollna leġislazzjoni li tirregola lil min ikun poġġut ma' xi ħadd, imma d- divorzju qegħdin inwarrbuh kompletament.

Jiena nistaqsi: Din il-pożizzjoni hija sana?

Forsi qed nargumenta kontra tiegħi stess ukoll.

Is-sena li għaddiet, per eżempju, kienu intervistawni xi ġurnalisti u għal darbtejn jew tlieta staqsewni fuq din il- kwestjoni.

Jien kont għidtilhom li l-kwestjoni tad- divorzju mhijiex fuq l-agenda politika tal- pajjiż, u kelli raġun ngħid hekk għax l-agenda politika tal-pajjiż f'dak li għandu x'jaqsam mal-liġijiet li jgħaddu hija determinata mil- lembut ta' dan il-Parlament.

Issa l-lembut ta' dan il- Parlament huwa kontrollat min- naħa tal-Gvern, u min-naħa tal- Gvern kellna biżżejjed dikjarazzjonijiet dwar dan is- suġġett.

Fil-fatt kellna żewġ atturi prinċipali, il-Prim Ministru u l-Onor.

Louis Galea, li skjettament qalu li dan mhuwiex suġġett li għandu jitqajjem għad-diskussjoni għax ma jaqblux miegħu.

Ħalliha li mbagħad għandi informazzjoni - li ġibtha mingħand il- ġurnalista Daphne Caruana Galizia - li l-maġġoranza tad- deputati tan-naħa tal-Gvern jaqblu mad-divorzju ...

(Interruzzjonijiet) Mill- informazzjoni li tatni din il- ġurnalista jidher illi dan l- aħħar ġie organizzat forum fuq id-divorzju li n-naħa tal-Gvern kienet mistiedna għalih, imma dawn ma sabux deputati li xtaqu jmorru jitkellmu dwar dan is- suġġett għax ma kenux jaqblu mal- pożizzjoni tal-Gvern.

Jiġifieri f'dan il-qasam jidher ċar li hawn dilemma nazzjonali.

Jien nibqa' nsostni li d- divorzju mhuwiex fuq l-agenda politika tal-pajjiż għax il- Gvern jikkontrolla l-lembut tal-Parlament u jekk xi ħaġa ma titressaqx hawnhekk allura ma tkunx fuq l-agenda politika.

Imma jien nistaqsi: Dan is- suġġett qiegħed fuq l-agenda tal-pajjiż?

U din hija waħda mir-raġunijiet għaliex jien inħoss illi m'aħniex qed inkunu trasparenti biżżejjed f'dak li qed nagħmlu.

Dak li qed nagħmlu, kemm jirrifletti l- kunsens tal-pajjiż mija fil- mija?

Naħseb li jien l-ewwel wieħed - għalkemm forsi għandi żball - li qed insemmi l-kelma "divorzju" hawn ġew waqt dan id-dibattitu, meta din kellha tkun - u naħseb li għandha tkun - kwestjoni kruċjali għal dak li qegħdin nipproponu issa u fil-futur, ladarba qegħdin ngħidu li eventwalment se nirregolaw il-kuntratt bejn min ikun poġġut.

U jien nistaqsi jekk din hijiex pożizzjoni sana.

Jien fuq id- divorzju għandi l-opinjoni personali tiegħi u nammetti li min-naħa tal- Partit Laburista għad m'għandniex pożizzjoni dwar din l-issue għax id- diskussjonijiet daqqa jkunu favur u daqqa kontra.

Per eżempju, fl-1984 konna wasalna biex naddottaw pożizzjoni favur id-divorzju bħala politika tagħna, imma dak iż-żmien qgħadna pass lura minħabba li kien tiela' ċertu sħab fir-relazzjoni tagħna mal- Knisja u allura m'hemmx dubju li dawk il- komplikazzjonijiet kienu parti mill-kalkoli li saru.

Pero' minn dak iż- żmien 'l hawn din il-problema għadha magħna u m'hemmx dubju li hija problema li qegħda fuq l-agenda tal-pajjiż.

(Interruzzjonijiet) Naħseb li qegħda tikber.

Allura bħala Parlament għandna ndawru daharna lejn din il- problema?

U hawn qed nirreferi għaż-żewġ naħat tal-Kamra.

Veru li hemm ċerta ħtieġa li wieħed jiddiskuti din il- problema fil-kontest ta' dak li qed niddiskutu bħalissa jew inkella f'kontest ieħor?

Mr Speaker, hemm min qed jipproponi referendum mal- pajjiż kollu dwar il-kwestjoni, imma jien personalment ma naqbilx li għandu jsir referendum fuq ħaġa bħal din.

Għaliex?

Għax qed nitkellmu fuq il-valuri li jorbtu l-ħajja ta' ħafna minna, anzi ta' kulħadd, valuri dwar kif immexxu ħajjitna.

Issa l- valuri tiegħi jistgħu ma jkunux il-valuri tiegħek, u l-valuri tiegħi jistgħu jkunu bħal tal- maġġoranza l-kbira tan-nies fil-pajjiż.

Imma għaliex il- maġġoranza tal-poplu għandha timponi l-valuri tagħha fuq il- valuri tiegħek, sakemm il- valuri tiegħek ma jkunux qegħdin jikkontradixxu l- prinċipji tat-tmexxija ċivili tal-pajjiż, jiġifieri tal-mod kif inġibu ruħna bejnietna?

Għalhekk ma naħsibx li ħaġa bħal din għandha tiġi soġġetta għal referendum.

Kieku konna qed nitkellmu fuq referendum dwar bidla ta' policy, per eżempju, dwar jekk nidħlux fil- Komunita' Ewropea, jew jekk insuqux fuq il-lemin jew fuq ix-xellug fit-toroq tagħna, kont naqbel li għandu jsir referendum għax dawk huma kwestjonijiet ta' policy li m'hi qed tmiss il-valuri essenzjali ta' ħadd minna.

F'affarijiet bħal dawn wieħed jista' jagħmel referendum biex jara xi trid il-maġġoranza tal- pajjiż u mbagħad nimxu fuq dak li jirriżulta.

Imma meta qed nitkellmu fuq il-valuri li jmexxu l-imġieba intima ta' kull wieħed u waħda minna, fl- opinjoni tiegħi, f'demokrazija moderna li tgħid li hija demokrazija pluralistika, mhuwiex aċċettabbli li l- maġġoranza tal-poplu timponi l- valuri tagħha fuq il-minoranza, huma x'inhuma l-maġġoranza u l- minoranza.

Allura naħseb li hawnhekk irridu nagħmluha ċara; jien qed ngħid illi dawn l- affarijiet ma nsolvuhomx b'referendum.

Fl-opinjoni tiegħi, min jgħid hekk ikun qed jiżgarra bis-sħiħ.

Dawn l- affarijiet iridu jiġu solvuti fil- lembut ta' dan il-Parlament u jekk dan il-Parlament verament irid jiddiskuti l- units tal-familja, il-mod kif in-nisa u l-irġiel jgħixu flimkien, kif se jgħixu flimkien 'il quddiem u kif irabbu t-tfal tagħhom, allura jrid jiddiskuti dawn l- affarijiet b'mod trasparenti u b'mod ċar.

Sur President, naħseb li hawnhekk se jkun l- akbar nuqqas f'dak li qed nagħmlu.

Qed nitkellmu dwar affarijiet li huma tajbin u ta' avvanz, imma fl-istess ħin qisna qegħdin nagħmlu bħall- ostrich, indaħħlu rasna fir- ramel.

Għax dak li qed ngħidu - skond il-Ministru - se jwassalna għal ċertu proċess, imma mbagħad m'aħniex niddiskutu u niffaċċjaw l- iskoll prinċipali ta' kif ir- relazzjoni bejn il-mara u r- raġel fiż-żwieġ nistgħu nagħmluha konformi ma' kif huma organizzati soċjetajiet moderni.

Jiena nammetti li malli tqajjem diskussjoni bħal din, minnufih - u naħseb li ż- żewġ partiti għandhom dawn it- tendenzi - jgħidulek biex toqgħod attent li ma tmurx titlef il-voti minn hemm jew ma tirbaħx il-voti minn hemm, jew inkella l-Knisja ddur kontra tiegħek min-naħa jew favur tiegħek min-naħa l- oħra.

Sur President, jiena nħoss li wasal iż-żmien li fuq suġġett bħal dan id- diskussjoni tagħna tkun aktar trasparenti u tirrifletti aktar l- aspirazzjonijiet tal-poplu tagħna.

Naqbel li se jkun hemm min irid jiġbed lejn naħa u min irid jiġbed lejn naħa oħra.

Imma dan għandu jżommna f'ħaġa bħal din, jekk tabilħaqq qed nitkellmu fuq il-familja moderna, fuq il- familja li qed tiżviluppa skond ċirkostanzi li qegħdin jinbidlu fil-pajjiż?

Jien m'inix se noqgħod nistaqsi għall-istatistika dwar kemm hemm separazzjonijiet, kemm hemm nies poġġuti, u kemm hemm annullamenti għax naħseb li n-numru qed jiżdied, u anke jekk ħafna minnhom mhumiex dikjarati, xorta waħda qegħdin hemm.

Imma anke kieku kien hemm biss ftit każijiet, l- argument iqum u jsostni ruħu.

Sur President, naħseb li meta nkomplu b'dawn id-diskuss- jonijiet, waqt li nirrealizzaw x'qed nagħmlu u naqblu li nistgħu nagħmlu xi ħaġa aħjar milli qed nagħmlu, għandna nirriflettu wkoll fuq l-ironija tad-diskussjoni f'dan il- Parlament fejn qed ngħidu li qed nitkellmu dwar l-ugwaljanza fiż-żwieġ u qed ngħidu wkoll "ħalli darna tibqa' darna", kif qal l-Onor.

Bonnici, nipprovaw naħsbu li l-familja tal-lum hija l-istess bħall-familja ta' żmien il-Medju Evu jew Żmien il-Ħaġar, u nibqgħu bl-idea li għandna xi ġawhra li dejjem tibqa' l- istess, iebsa, solida, bl-istess forma, bl-istess relazzjonijiet u bl- istess rabta, meta fil-fatt qed tinbidel - u bilfors trid tinbidel - għax hija ħolqien uman.

Irridu nirrealizzaw li din l-istruttura qegħda tinbidel u qed toħloq uġie+għ u skuntentizza fost il-poplu, u fil-fatt hemm talba u pressjoni minn nies li jinsabu mdejqa u muġugħa bis-sitwazzjoni kif inhi fil-ħajja intima tagħhom, u qed jagħmlu ċerti mistoq- sijiet u talbiet rigward ċerti drittijiet ċivili.

Jien mhux qed nikkommetti ruħi one way or another imma qed nagħmilha ċara li fl-opinjoni tiegħi dan il- Parlament għandu jkollu l- kuraġġ li jgħid li hawnhekk hawn problema.

Bħala parlamen- tari din m'hijiex problema tagħna imma tal-poplu, lanqas ma hi issue politika għax il- lembut jikkontrollah il-Gvern u l-Gvern diġa' qal li din ma jridx jikkonsidraha.

Din hija problema personali u umana tal- poplu tagħna u għandna nikkonsidrawha.

Għandna nisi- mgħu d-dwejjaq tal-poplu dwar dawn l-affarijiet u naraw nistgħux naslu għal consensus fil-pajjiż biex il-problema li qed niffaċċjaw fuq din l-issue tiġi tackled b'mod matur, modern u li tabilħaqq imur fid- direzzjoni tal-liġi li għandna quddiemna.

Din il-liġi qed tgħid li trid iġġib l-ugwaljanza bejn il-mara u r-raġel bħala parti mill- proċess li bih il-liġi li tirregola l-familja tkun tabilħaqq tirrifletti l- ħteġijiet moderni.

Ma tistax tkun liġi li tabilħaqq tirrifletti l-ħteġijiet moderni jekk tinjora l-aspirazzjonijiet u d-dwejjaq li qed jinqalgħu minn sezzjoni li, għalkemm mhix maġġoritarja fil- pajjiż, ta' min jismagħha għax hija sezzjoni muġugħa.

Mr Speaker, naħseb li huwa importanti li fid-diskussjonijiet li qed nagħmlu nibqgħu lura milli nagħmlu biss esortazzjonijiet u priedki, imma għandna nipprovaw naħsbu ftit fir-realta' tal-ħajja, fil-ħajja konkreta tar- raġel u tal-mara kif ukoll tat-tfal.

Jekk dak li qed nipproponu aħna ma jasalx 'il bogħod biżżejjed, il-fatt li ma jasalx 'il bogħod biżżejjed jista' jkompli jżid id-dwejjaq ta' nies li bħalissa huma mdejqa iżjed.

Naħseb li aħna għandna d-dmir li xi drabi ninsew il-lembut tal-kontroll politiku u naħsbu bis-serjeta' fil-ħteġijiet, l-aspirazzjoni- jiet, il- biża', il-problemi u t-tama ta' sezzjonijiet differenti tal-poplu tagħna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hemm aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, naħseb li xi ftit mill-kummenti tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni bilfors joħolqu ċertu provokazzjoni pożittiva u forsi wieħed ikollu jiddevja xi ftit minn dak li pprepara fuq dan is-suġġett u jirrispondi għal ċerti punti li tqajmu.

L-ewwelnett hemm it-tendenza li meta xi ħadd isemmi valuri nsara, Knisja jew demokrazija Kristjana, dan jiġi akkużat fl-opinjoni tiegħi b'mod inġust li jħaddan opinjoni konfessjonali.

Fl-1919, fl-Ewwel Kungress tal- Partit Popolari Taljan f'Bologna, Don Luigi Sturzo - fundatur tal-partit - proprju kien qal li l-partit huwa diviżjoni u r-reliġjon hija xi ħaġa universali.

Il-kelma "Kattoliċiżmu" fiha nnifisha tfisser li hija universali għax ma jistax ikun hawn partit tal- Kattoliċi għall-Kattoliċi biss għaliex ikun kontro-sens.

Pero' dan ma jfissirx li ma jistax ikun hemm partit li jgħid li jispira ruħu mill- ħsebijiet u mill-valuri nsara, mhux għaliex irid jimponi dawn il-valuri fuq ħaddieħor imma għaliex jemmen li dawn il- valuri huma bażi tajba biex jimxi fil-linja politika tiegħu.

Il-Kap ta' l-Opożizzjoni semma l-kwestjoni tad-divorzju u jien li ktibt u tkellimt kontra d-divorzju għaliex nemmen li jġib aktar ħsara milli ġid, dejjem nevita l- argument "għaliex il-Knisja tgħid hekk".

Dan huwa l- iżball li jagħmlu kemm dawk li jitkellmu favur id-divorzju kif ukoll dawk li jitkellmu kontra tiegħu.

Jiena kont qrajt x'imkien li fl-Italja wieħed min-nies li kien tkellem kontra d-divorzju kien Giuseppe Mazzini.

Forsi tgħiduli li qed insemmi xi ħadd tas-seklu l- ieħor imma żgur li dan ma kienx xi ħadd li kien klerikali jew inkella li kien jifforma parti mill- Knisja Kattolika, anzi jekk kien hawn xempju ta' l- anti-klerikaliżmu, kien hu.

Jiġifieri d-divorzju huwa ħażin mhux għaliex il-Knisja tikkundannah imma l-Knisja tikkundannah għaliex huwa ħażin fih innifsu, ċioe' l- effetti soċjali tiegħu kieku kellu jiġi introdott, jagħmlu aktar ħsara.

Huwa minn dan il-lat li aħna ngħidu li bħala partit demokratiku nisrani ma nistgħu qatt nintroduċu d-divorzju, imma mhux għaliex irridu nimponu dawn il-valuri fuq ħaddieħor.

Din hija l-istess bħall-kwestjoni ta' l-abort.

Il-maġġoranza tal-pajjiżi fl- Ewropa daħħlu l-abort u l- maġġoranza tal- pajjiżi fl- Ewropa daħħlu d-divorzju, imma jekk se noqogħdu naraw x'jgħidu jew x'jifhmu l- maġġoranza ...

Jiġifieri jekk xi ħadd - tista' tkun l-Onor.

Giovanna Debono, jew l-Onor.

Michael Bonniċi - isemmi l- valuri insara dan mhux għaliex b'xi mod dan huwa partit konfessjonali.

Dan huwa partit lajk daqskemm hu partit lajk il-Partit Soċjalista, pero' dan il-partit jara l-affarijiet minn ċertu lenti.

Jekk nieħdu d-drittijiet tal-bniedem, jista' xi ħadd jlumna li bħala partit demokratiku Kristjan ngħidu li l-punto di partenza tagħna fuq id-drittijiet tal- bniedem huwa li l-bniedem huwa maħluq xbiha t'Alla, li għandu ċerti drittijiet għaliex huwa bniedem u għalhekk għandu dritt fundamentali għal ċerti affarijiet meħtieġa sabiex jiżviluppa l-personalita' tiegħu mingħajr xkiel u mingħajr diskriminazzjoni?

Imma dan ma jfissirx li għaliex inti ma temminx f'Alla allura ma temminx fil-konċett tad- drittijiet tal-bniedem.

Allaħares ikun hekk!

Imma xi ħadd jista' jlumna jekk ngħidu li l-punto di partenza tagħna huwa l-konċett nisrani tad- drittijiet tal-bniedem?

L-Abbozz li qegħdin niddis- kutu llum għandu bħala skop li nallineaw il- liġi tagħna ma' l- iżviluppi fil-familja, kif semma wkoll il-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

Imma wasalna biżżejjed jew nistgħu naslu aktar?

Dan nistgħu niddiskutuh.

Il-Ministru stess qal li din hija l-ewwel tappa fil- mixja biex il-liġi dwar il- familja nagħmluha aktar moderna.

F'ċerti aspetti, kulma qed tagħmel il-liġi huwa li qed tirrifletti r-realta' soċjali tal-lum.

Dan l-Abbozz ta' Liġi li qed niddiskutu llum huwa wkoll konsegwenza diretta ta' emenda kostituzzjonali li dan il- Parlament kien approva - u jien jidhirli li dan sar b'unanimita' - fl-1991 li permezz tagħha sar tibdil fil-Kostituzzjoni ta' pajjiżna sabiex id- diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess ma tkunx aktar permessa f'pajjiżna.

Wieħed għandu jgħid li fil- Kostituzzjoni tagħna, minkejja li saru diversi emendi, qatt ma kienet saret emenda dwar din il- kwestjoni anzi wieħed jgħid li fl-introduzzjoni għad- drittijiet tal-bniedem hemm garantita protezzjoni għal diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess.

Pero' meta wieħed jara l-artikli ta' sustanza proprja - jiġifieri dawk li jistgħu jiġu nforzati f'qorti - l-kelma "sess" rigward il- projbizzjoni ma tissemma mkien.

Dan kien ifisser li kwalunkwe gvern seta' jagħmel kwalunkwe liġi li tiddiskrimina abbażi ta' sess, għax il- Kostituzzjoni tagħna kienet tipprojbixxi diversi diskrim- inazzjonijiet pero' mhux dik id-diksriminazzjoni bbażata fuq is-sess.

L-emenda li ġiet introdotta fl-1991 se tidħol fis-seħħ fl-aħħar ta' dan ix- xahar, jiġifieri fit-30 ta' Ġunju ta' din is-sena.

Dan l-Abbozz ta' Liġi huwa wkoll il-frott ta' wegħda elettorali li għamel il-Partit Nazzjonalista fl-1987 u fl- elezzjonijiet ta' wara li kull diskriminazzjoni abbażi ta' sess fil-fergħat kollha tal- liġi għandha tispiċċa.

Jien diġa' għamilt referenza għall- punto di partenza tagħna bħala l-konċett nisrani tad- drittijiet tal-bniedem, u kien proprju għalhekk li l-ewwel liġi li għadda dan il-Gvern f'Awissu ta' l-1987 kien Att XIV li bih, għall-ewwel darba, il-Konvenzjoni Ewropea tad- Drittijiet tal-Bniedem ġiet inkorporata fil-liġijiet tagħna.

Fit-30 ta' April ta' l- 1987 konna rratifikajna artiklu 35 biex iċ-ċittadin Malti seta' jfittex lill-Gvern dwar ksur ta' drittijiet tal- bniedem li joħorġu mill- Konvenzjoni Ewropea, pero' fid- 19 ta' Awissu ta' l-1987, din il- Konvenzjoni ġiet inkorporata fil-liġi tagħna.

Kuntrarjament għall- Kostituzzjoni tagħna, artiklu 14 ta' dik il- Konvenzjoni jipprojbixxi mhux biss diskriminazzjoni fuq dawk il-ħames raġunijiet li ssemmi l- Kostituzzjoni tagħna, imma anke diskriminazzjoni fuq bażi ta' tinkludi wkoll is-sess u kull opinjoni oħra.

(Interruzzjonijiet) Naf x'se tgħid, imma mhux kif qed tinterpretaha inti.

U dawk li jissemmew f'artiklu 14 tal- Konvenzjoni huma biss eżempji u mhux lista tassattiva.

Skond il- Konvenzjoni Ewropea kull forma ta' diskriminazzjoni li ma jkollhiex raġuni hija projbita, pero' artiklu 14 jgħid ukoll li dik id- diskriminazzjoni hija projbita fit-tgawdija tad-drittijiet u l-libertajiet imsemmija fil- Konvenzjoni.

Din il-frażi ġiet interpretata mill-Qorti Ewropea li biex jiena nirbaħ kawża ta' diskriminazzjoni abbażi ta' sess, mhux bilfors irrid nipprova vjolazzjoni ta' xi dritt ieħor, imma biżżejjed ikun hemm xi konnessjoni bejn id-diskriminazzjoni li wieħed ikun qed jallega u xi dritt imsemmi fil-Konvenzjoni, biex dik id- diskriminazzjoni tkun konsid- rata li tmur kontra l- Konvenzjoni Ewropea.

Allura wieħed irid jgħid li bl- introduzzjoni ta' Att XIV, ġiet introdotta forma limitata ta' projbizzjoni tad- diskriminazzjoni fuq is- sess.

F'Marzu ta' l-1991 il-Gvern iffirma l-Konvenzjoni tan- Nazzjonijiet Uniti dwar it- Tneħħija ta' Kull Għamla ta' Diskriminazzjoni kontra n- Nisa, u f'Lulju ta' l-istess sena ġiet emendata l-Kostituzzjoni sabiex b'effett mill-aħħar ta' dan ix-xahar - nisperaw li din il-liġi tgħaddi sa l- aħħar ta' dan ix-xahar - id- diskriminazzjoni abbażi ta' sess ma tkunx iktar permessa.

Ta' min jgħid li meta dan il- Parlament emenda artiklu 45 tal-Kostituzjoni għar-rigward tad-diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess, għamel emenda oħra fis-sens li ċerti eċċezzjoni- jiet għall- protezzjoni mid- disrkriminazzjoni, li kienu jinkludu l-liġijiet tal-fam- ilja u taż-żwieġ, m'humiex se japplikaw bħala eċċezzjoni għad- diskriminazzjoni.

F'din l-emenda kien hemm dan il- provvediment li jagħti avviż li jekk il-liġi tal-familja tkun tikkozza mal- Kostituzzjoni, li b'effett mill-aħħar ta' dan ix-xahar tipprojbixxi d- diskriminazzjoni fuq bażi ta' sess, tkun il-Kostituzzjoni li tipprevali u mhux il-liġi tal-familja, iktar u iktar meta fl-istess nifs dan il- Parlament neżża' lill-Kodiċi Ċivili mill- immunita' li kien igawdi mill- provvedimenti dwar il-human rights li hemm fil- Kostituzzjoni.

Din hija xi ħaġa li kull gvern dejjem żamm għax donnha kienet konvenjenti, jiġifieri li l- iktar Kodiċijiet importanti tal-liġijiet ta' pajjiżna jipprevalu fuq il-Kostituzzjoni.

Mr Speaker, għalhekk kull liġi trid tiġi konsidrata mhux f'vacuum iżda fil-kontest soċjali tagħha.

Qed jiġu introdotti riformi ta' ċerta sustanza, imma b'daqshekk ma jfissirx li s-sistema ta' l- imgħoddi kienet neċessarjament inġusta.

Jiena rajt id-debates tal-Parlament ta' Ġunju 1986, meta ġie introdott l-Abbozz ta' Liġi tal-Familja, ibbażat fuq il- White Paper ta' l-1985, u rajt li proprju waqt id- dibattitu tat-Tieni Qari dwar dan l-Abbozz - li baqa' m'għaddiex mill-istadji kollha biex isir liġi, imma f'ċerti aspetti ispira l-Abbozz li għandna quddiemna - il- Ministru tal-Ġustizzja ta' dak iż-żmien, l-Onor.

Ġuże' Cassar kien beda d-diskors tiegħu billi qal li l-Kodiċi Ċivili tagħna f'dak li għandu x'jaqsam mal- beni taż-żwieġ, huwa bbażat ħafna fuq il-Code Napoleon, kodiċi legali li għalkemm sar fis-seklu l-ieħor kien ispira diversi sistemi legali f'pajjiżi ta' l-Ewropa.

Pero' kif qal il-Kap ta' l- Oppożizzjoni, bl-iżviluppi li saru f'dan is-seklu, l-aktar fis-snin reċenti, fejn iktar nisa ħarġu jaħdmu, żdiedet l- edukazzjoni u l-industrijalizzazzjoni, u mxejna 'l bogħod minn soċjeta' agrikola, forsi saret iktar pertinenti l- osservazzjoni espressa f'sentenza ta' Qorti Amerikana li tgħid hekk:

"The rule has worked out in reality to mean that though the husband and wife are one, the one is the husband.".

F'dan l-Abbozz l-ugwaljanza bejn is-sessi hija riflessa f'diversi provvedimenti.

L- ikbar mertu ta' dan l-Abbozz huwa li hu proprju Abbozz komprensiv.

(Interruzzjonijiet) Jidhirli li kien fil-bidu tas-seklu, għax nimmaġina li dak iż-żmien kienu ġew aġġornati l-liġijiet tagħna.

Pero' huwa veru li ħafna drabi tiġi xi klijenta u tistaqsi kif ir-raġel tagħha seta' jbigħ xi proprjeta' mingħajr il-kunsens tagħha, ladarba l-proprjeta' hija taż-żewġ partijiet fiż- żwieġ.

Din hija kontro-sens, imma niġi għaliha meta nitkellem dwar l-amminstrazzjoni tal-beni matrimonjali.

Pero' dan l-Abbozz ħa bħala binajru l-kwestjoni ta' l- ugwaljanza bejn is-sessi, bħala kriterju ħa l-eliminazzjoni tas-sessi u, dejjem b'dik ir- riga bħala kriterju, qed jeħles mill-għanqbut li seta' trabba maż-żmien, kemm dak li jihder kif ukoll dak li forsi ma' l- ewwel daqqa t'għajn ma jidhirx.

Naħseb li l-ikbar riforma li se tiġi introdotta b'dan l- Abbozz hija dik li għandha x'taqsam ma' l-amministrazzjoni tal-komunjoni ta' l-akkwisti li tirregola 90%, jekk mhux iktar, taż-żweġijiet f'Malta, għaliex skond il- liġijiet tagħna din tapplika awtomatikament bħala regola malli jsir kull żwieġ, sakemm ma tagħmilx skrittura taż-żwieġ biex teskludi l- komunjoni ta' l-akkwisti.

Naħseb li l-għarajjes f'dak il- mument sabiħ ikollhom wisq problemi u aspirazzjonijiet sbieħ biex joqogħdu jagħmlu dawn il- kitbiet taż-żwieġ.

S'issa l-amministrazzjoni tal- komunjoni ta' l- akkwisti, bħala regola kważi assoluta, kienet dejjem f'idejn ir-raġel.

Kif qal anke l-Ministru, diversi gvernijiet ipprovaw itaffu l- effett ta' dan il-provvediment tal-liġi, u fil-fatt fl-1973 diġa' kienu saru emendi għall- Kodiċi Ċivili biex itejbu l- pożizzjoni tal-mara, fejn din l- amministrazzjoni esklussiva tar-raġel ġiet limitata għal trasferimenti ta' beni b'titolu oneruż.

Fl-1983 kienet saret emenda oħra importanti fejn ingħata d-dritt lill-mara li meta jinqala' xi nkwiet fiż- żwieġ, din tkun tista' b'ordni tal-Qorti twaqqaf kull trasferiment ta' dritt reali fuq proprjeta' immobbiljari tal-komunjoni ta' l-akkwisti jew ħolqien ta' djun fuq l- istess beni.

Din ir-riforma tal-lum hija aktar radikali, fis-sens li se ssolvi l- problema ta' diversi nies.

Ħafna drabi jiġri li l- mara tmur tara x'hemm fil- komunjoni u ma ssib xejn għax issib li r-raġel biegħ kollox mingħajr ma kkonsultaha.

Allura din tistaqsi xi drittijiet għandha, ladarba l- komunjoni ta' l-akkwisti tfisser li l-beni jkunu tat- tnejn.

Ir-risposta fjakka ta' kulħadd kienet tkun li fl-aħħar mill-aħħar il-mara għandha dritt għal nofs dak il-ġid, imma dan japplika għal dak li jifdal fil-komunjoni li tispiċċa bil-mewt ta' wieħed mill-konjuġi, jew bix- xoljiment jew annullament taż- żwieġ jew inkella b'separazzjoni.

U għalhekk meta ma jkun hemm xejn, in-nofs tax-xejn skond il-matematika huwa xejn.

Din is- sitwazzjoni, għall- grazzja t'Alla, nisperaw li se tispiċċa għax meta niġu għall- amministrazzjoni straordinarja tal-beni tal-komunjoni ta' l- akkwisti, din l-amministrazzjoni straordinarja se tkun bejn iż-żewġ konjuġi.

U fl-Abbozz hemm lista ta' dak li jammonta għal amministrazzjoni straor- dinarja, u dawn l-attivitajiet jinkludu bejgħ ta' proprjeta' tal- komunjoni, għoti b'ċens, kostituzzjoni tad-drittijiet reali jew anke personali ta' tgawdija fuq il-post, jiġifieri mhux biss li wieħed jagħti użufrutt jew jagħti b'ċens jew jikkostitwixxi bi dritt reali li jimxi mal- proprjeta', imma anke l-għoti tad-dritt personali bħalma hu d-dritt ta' l- għoti b'kera ta' post li jifforma parti mill-beni ta' komunjoni.

Għal dan kollu jkun hemm bżonn ukoll il-kunsens tal-mara.

Il-kostituzzjoni ta' djun, diviżjonijiet, kwalunkwe self ta' flus - anke jekk ma jkunx garantit b'xi ipoteka jew b'xi dritt reali fuq il-beni tal-komunjoni - garanzija għal djun ta' ħaddieħor u trasferiment ta' azjendi u ishma f'kumpanniji, qed jitqiesu mill-Abbozz bħala amministrazzjoni straordinarja u għalhekk jirrikjedu wkoll il- kunsens tal-mara.

Mr Speaker, skond l-Abbozz dejjem se tibqa' d-diskrezzjoni tal-qorti - u nifhem li hija l-qorti ta' ġurisdizzjoni volontarja - li f'każ li xi parti fiż-żwieġ tkun qed iżżomm il-kunsens tagħha mingħajr raġuni, allura tkun tista' tintervjeni l-qorti.

Dan il- provvediment ukoll kien ġie kkritikat minn xi wħud, fis- sens li qed tiddaħħal il-qorti fi kwestjonijiet tal-miżżewġin u forsi mhuwiex għaqli li meta dawn jaslu f'impass, tidħol il-qorti.

Pero' l-verita' hi li din il-liġi f'dan l- aspett qegħda mhux għal meta jkun kollox bnazzi u meta fiż-żwieġ ikun hemm l-armonija, imma biex jiġu evitati ċerti abbużi li jistgħu jsiru jew meta jinqala' l-inkwiet jew almenu ftit qabel.

Ħafna drabi peress li r- raġel kien ikun jaf li hemm dan l-inkwiet u jista' jiġi miżmum mill-qorti milli jittrasferixxi beni ta' komunjoni, kien jaħseb kmieni u kien jew ibigħ jew taparsi jbigħ dik il-proprjeta' biex iċaħħad lill-mara mid- drittijiet tagħha fuq il-beni.

Pero' huwa tajjeb ukoll li tevita l-abbuż l- ieħor li xi ħadd għal xejn b'xejn, b'sens ta' pika, ma jkunx irid jagħti l-kunsens tiegħu għal xi waħda mill-affarijiet li semmejt li jikkostitwixxu amministrazzjoni straordinarja tal-komunjoni ta' l-akkwisti u jkun fl- interess tal-familja li jsir dak il-bejgħ jew li dik l-art tingħata b'ċens.

Riforma oħra li hija msemmija f'dan l-Abbozz hija l-ħolqien awtomatiku ta' dritt ta' abitazzjoni fid-dar konjugali favur il-konjuġi li jibqa' ħaj.

Ħafna drabi l-problema ma tinqalax għax isir testment, pero' hemm diversi nies li ma jagħmlux testment u hemm min imut mingħajr ma jkun laħaq għamel it-testment.

Allura ħafna drabi jiġri li sehem in- nofs indiviż tad- dar konjugali ta' dik il-parti li tkun mietet ma jirithiex ir-raġel jew il- mara, imma tintiret mill- ulied u dawn, skond il-liġi, ikunu jistgħu jitolbu li jieħdu sehemhom fi flus jew inkella jġibu dik il-proprjeta' fis- subbasta u jekk ma jixtrihiex is-surviving spouse jkollu t- theddida ta' żgumbrament mid- dar konjugali tiegħu.

Huwa tajjeb li qed tiġi introdotta din fl-Abbozz għax din hija riforma soċjali importanti li kienet teżisti wkoll fl-Abbozz ta' l-1986.

Jien nissuġġerixxi li din il-parti tal-liġi m'għandhiex tkun biss prospettiva, imma wieħed għandu jistudjaha ftit u jara jekk għandhiex tapplika wkoll retroattivament, jekk huwa possibbli.

Fil-kamp tal-liġi dwar il- persuni qed isir ukoll ċertu tibdil ta' sustanza.

L- awtorita' paternali fuq it-tfal se tinbidel u tingħata f'idejn iż-żewġ ġenituri, bil- konsegwenza li l-liġi se tirrikonoxxi ugwaljanza fl- awtorita' fuq it-tfal.

Din hija proposta tajba mhux biss għal meta jinqala' l-inkwiet imma anke meta ma jkunx hemm inkwiet.

Jiena qrajt ħafna ittri ta' nisa li ħafna drabi jmorru jiġbru l-passaport ta' uliedhom u jgħidulhom li ma jistgħux jiġbruh huma għax bilfors irid imur ir- raġel.

Il-Ministru diġa' qal li se jsiru emendi konsegwenzjali fil-liġi li tirrigwarda l- passaporti sabiex ma jkunx hemm il-ħtieġa tal-preżenza tar- raġel biex jiġi rtirat il- passaport tat-tfal.

Dan apparti li f'ċerti sentenzi tal-Qrati Ċivili tagħna kienet tingħata wisq importanza lill- awtorita' tal-missier meta dik l-awtorita' ħafna drabi tkun diġa' spiċċat fix-xejn għax ma jkunx jieħu ħsieb uliedu, eċċ. Pero' xorta waħda bqajna mkaħħlin ma' din ir-regola għax il-missier huwa l-kap tal- familja.

F'każ ta' addozzjonijiet ta' tfal hekk imsejħa illeġittimi, waqt li llum bħala regola jrid ikun hemm il-kunsens ta' l-omm u m'hemmx bżonn il- kunsens tal- missier naturali, b'dan l- Abbozz kif qed jiġi propost se jkun hemm bżonn il-kunsens kemm ta' l-omm kif ukoll tal- missier.

Naturalment il-Qorti tista' tiddispensa minn dawn il-kunsensi tal-ġenituri naturali meta jirrikorri xi wieħed mill-każijiet imsemmija fil-Kodiċi Ċivili.

Hekk ukoll f'każ ta' kawżi ta' denegata paternita', se jkun possibbli li l-qorti tieħu in konsiderazzjoni r-rifjut tal-missier li jissottometti ruħu għall-eżami tad-demm.

Illum nafu li ġie żviluppat id- DNA test li, kważi b'ċertezza, mhux jeskludi min hu l-missier imma jista' jistabbilixxi min hu l-missier tat-tarbija.

F'dan l-Abbozz qed jiġi propost illi jekk il- missier naturali mingħajr raġuni jirrifjuta li jissottometti ruħu għal dan it- test, allura dan jista' jiġi kkonsidrat mill-ġudikant, flimkien ma' provi oħra, biex jasal għall-konklużjoni dwar il-paternita'.

Hawnhekk nixtieq ngħid li dan l-Abbozz ma jobbligax lill- missier li jissottometti ruħu għal dan it-test u fuq dan il- punt kien hemm ukoll kritika min-naħa ta' l-Oppożizzjoni.

Irrid nibda biex ngħid li hemm sentenzi tal-Kummissjoni Ewropea tad-Drittijiet tal- Bniedem li jgħidu li liġi li tawtorizza li jittieħed kampjun tad-demm kontra l-volonta' ta' dak li jkun għal skopijiet ta' riċerka tal-paternita', ma tmurx kontra l- Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal- Bniedem.

Fil-fatt nagħmel referenza għall-każ ta' 'X' kontra l-Awstrija li kien deċiż fl-1980 - in-numru ta' l- applikazzjoni kien 8278/78 - fejn intqal illi liġi simili hija aċċettabbli, jiġifieri liġi li tesiġi li wieħed jista' jitteħidlu d-demm anke kontra l-volonta' tiegħu biex tiġi stabbilita l-paternita' ta' tarbija, l iġi bħal din hija aċċettabbli bħala eċċezzjoni għal artiklu 8 tal-Konvenzjoni li jirrispetta d-dritt għall- ħajja privata ta' dak li jkun għax skond is-sentenza tal- Kummissjoni Ewropea għad- Drittijiet tal- Bniedem, liġi bħal dik qegħda "for the protection of the rights of others".

(Interruzzjonijiet) Kif għidt, fl-Awstrija kien hemm xi ħadd li pprova jattakka l-liġi li tirrigwarda l- paternita' bħala li tmur kontra artiklu 8 tal-Konvenzjoni li tipproteġi r-rispett tal-ħajja privata tiegħu, imma l- Kummissjoni ma tatux raġun għaliex qalet li dik hija interference li hija aċċettata mill-Konvenzjoni nnifisha għax qegħda for the protection of the rights of others.

Billi ma tmurx kontra l-Konvenzjoni Ewropea, ma jfissirx ...

(Interruzzjonijiet) Le, una volta ma tgħaddix mill- Konvenzjoni Ewropea ma tmurx quddiem il-Qorti Ewropea u allura ma jkunx hemm sentenza tal-Qorti Ewropea, ikun hemm biss deċiżjoni tal-Kummissjoni, kummissjoni li tkun a sifting organ tal-kawżi tad-drittijiet tal-Bniedem taħt il- Convention.

Pero' billi liġi simili ma tmurx kontra l-Konvenzjoni, ma jfissirx li għandna nagħmluha.

Jien naħseb li dan l-Abbozz qiegħed ikun għaqli għaliex qed jagħżel it-triq tan-nofs; mhux se jisforza lin-nies biex jissottomettu ruħhom għal dan l-eżami tad-demm tagħhom, iżda r-rifjut jista' jittieħed in konsiderazzjoni, flimkien ma' provi f'ċirkostanzi oħra, sabiex tiġi stabbilita l- paternita'.

Pero' għandi l- impressjoni - ma nafx hijiex żbaljata - li din il-kwestjoni tat-testijiet tad-demm tissemma biss fi klawsola 36 ta' l- Abbozz li jemenda artiklu 70 tal-Kodiċi Ċivili, u allura japplika biss għal kawżi ta' denegata paternita'.

L- impressjoni li ħadt hija li dak il-provvediment tal-Liġi, in kwantu jemenda artiklu 70 tal- Kodiċi Ċivili, japplika biss għal meta l-missier jagħmel kawża fejn isostni li t-tarbija ma tkunx tiegħu.

Jien nemmen li dan għandu jiġi estiż ukoll għal kull kawża ta' riċerka ta' paternita' anke meta xi ħadd ikun qed jagħmel kawża biex jiġi stabbilit min hu l-missier tat-tarbija.

Naħseb li dan huwa lapsus fl-Abbozz għax għalkemm fittixt bir-reqqa, safejn naf jien jidher li din il-kwestjoni tat-test tad-demm tapplika biss f'kawżi ta' denegata paternita' u mhux għal kull kawża.

Issa jidhirli li jekk dan il-konċett se nintroduċuh għall-kawżi fejn wieħed ikun irid jipprova li hu mhux il-missier ta' dik it- tarbija, hekk ukoll għandu japplika għal dawk il-kawżi fejn l-omm, għan-nom tat- tarbija, tkun qed tfittex lill- missier naturali ta' dik it- tarbija.

Ladarba qegħdin nitkellmu fuq riċerka ta' paternita' u tfal hekk imsejħa illeġittimi, irrid ngħid li ħadt gost nisma' lill- Ministru jgħid li diġa' beda x- xogħol fuq it-tieni fażi tar- riforma tal-liġijiet dwar il- persuna fejn il-pożizzjoni tat- tfal illeġittimi hija inkluża bħala prijorita'.

Pero' nixtieq ngħid illi din ir- riforma li semma l-Ministru jidhirli li għandha tingħata prijorita' assoluta, għaliex naħseb li fl-1993 hija ta' mistħija għal kulħadd li għad hemm ċerti provvedimenti fil- liġi li jirrestrinġu d- drittijiet ta' tfal hekk imsejħa illeġittimi, anke f'materji ta' suċċessjoni, fejn ħafna drabi għandhom dritt għall-massimu ta' terz tal- leġittima li kienu jieħdu kieku kienu leġittimi.

Naħseb li din ir-riforma hija long overdue, għaliex apparti minn hekk hemm ukoll sentenzi tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal- Bniedem fejn liġijiet simili li jiddiskriminaw kontra t-tfal illeġittimi - u hemm diversi oqsma tal-liġi li jiddiskriminaw, imma b'mod partikolari nista' nsemmi l-Liġi tas- Suċċessjoni - ġew dikjarati li jmorru kontra artiklu 8 tal- Konvenzjoni Ewropea.

Hawnhekk nixtieq nagħmel referenza partikolari għall-każ ta' Johnston and Others kontra l- Irlanda li ġie deċiż fit-18 ta' Diċembru, 1986.

F'dan il-każ Johnston ipprova jattakka żewġ affarijiet fl-Irlanda.

L- ewwelnett qal li l-fatt li m'hemmx liġi tad-divorzju jfisser li hu m'għandux dritt jerġa' jiżżewweġ u peress li l- Konvenzjoni tagħti d-dritt li wieħed jiżżewweġ, allura pprova jgħid li qed jiġi mċaħħad minn dak id- dritt.

Pero' l-Qorti Ewropea qalet li għalkemm huwa dritt fundamentali li tiżżewweġ, mhuwiex dritt fundamentali li tieħu d- divorzju.

It-tieni parti tal- kawża kienet tattakka l-fatt li l-liġijiet tas-suċċessjoni fl- Irlanda kienu jiddiskriminaw bejn tfal leġittimi u tfal illeġittimi, u hawn rebaħha u permezz ta' din is-sentenza, dik il-liġi fl-Irlanda - u kien hemm liġi wkoll fil-Belgium f'dan is-sens - ġiet dikjarata li tmur kontra l- Konvenzjoni Ewropea, partikolarment l- artiklu 8.

Mr Speaker, jidher li għallinqas hemm qbil ġenerali dwar l-iskopijiet ta' dan l- Abbozz ta' Liġi.

Il-bieraħ l- Onor. Michael Farrugia akkuża lill-Gvern li l-elementi konservattivi fil-Gvern żammew lura riformi iktar radikali.

Dan mhux minnu għaliex għalkemm dawn ir-riformi huma radikali, iżda għalissa huma mfassla fuq binarju wieħed, cioe' l- eliminazzjoni ta' diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess.

Dwar din il-materja l-proposti ta' l- Abbozz ta' Liġi ġew studjati, huma komprensivi, jagħmlu sens u fuq kollox huma mmirati għal dan l-iskop.

Dan huwa l-ewwel saff u l-ewwel pedament importanti.

Kif qal il- Ministru, sakemm il-prinċipji ġenerali tal-liġi ma jiġux mittiefsa, nistgħu niddiskutu emendi, jiġu minn liema naħa jiġu, biex din il-liġi, anke fid-dettall, tikseb kunsens minn kulħadd.

Naħseb li dan il-Parlament għandu jkun kburi li hu ppreparat li jvara din ir- riforma li m'għandha teħel ma' l-ebda sikka u lanqas tiġi mgħarrqa jew nawfragata f'diversi argumenti dwar dettalji li dwarhom jista' jkun hemm mitt opinjoni, iżda flimkien għandna naħdmu biex ngħaddu dan l-Abbozz ta' Liġi li għalih għandha tieħu l-mertu mhux naħa waħda jew oħra iżda l-Kamra tad-Deputati kollha kemm hi sabiex ta' warajna jberkuna li flimkien konna kapaċi nikkonservaw dak li huwa tajjeb mill-passat u nbiddlu dak li kien hemm bżonn jinbidel għall-futur.

Grazzi.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Sandro Schembri Adami.

ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI: Mr Speaker, ilna tliet seduti nisimgħu kummenti miż-żewġ naħat tal-Kamra dwar Abbozz ta' Liġi li se jolqot ċellula importanti fis-soċjeta' Maltija, cioe' l-familja.

Jien smajt b'attenzjoni dak li qal il-Ministru Galea u l-iktar punt li xtaqt nirreaġixxi immedjatament għalih huwa l- fatt li l-Ministru pprova jagħti ad intendere li dan il- jum huwa jum ta' importanza kbira għall-mara bħallikieku huwa l- uniku jum li fih il-mara se tingħata rikonoxximent u ġieħ.

Safejn naf jien kien il- Partit Laburista li ta d-dritt tal-vot lill-mara u qal li l- mara għandha jkollha sehem parteċipattiv f'qafas demokra- tiku.

Lin-nisa aħna tajniehom għadd ta' benefiċċji soċjali bħala rikonoxximent lejhom li bdew jirċevuhom huma stess, għollejnihom u tajnihom moħħ, ruħ, qalb u vuċi biex jinstemgħu.

Allura meta l- Ministru Louis Galea jipprova jagħtina ad intendere li din il-liġi hija xi milestone daqslikieku qabel ma sarux tentattivi biex dan il- Parlament, taħt it-tmexxija ta' l-Onor.

Dom Mintoff ...

Jien jidhirli li fl-1973 qajjimna l- kwestjoni ta' l-illeġittimita' u l-kwestjoni ta' aktar poteri lill-mara.

Aħna nemmnu li meta l-mara tingħata rikonoxximent akbar fi proċess dinamiku, dak ikun jum ta' importanza.

Ħadt gost nisma' lill-Ministru Louis Galea jammetti - kuntrarju għall-Kap tiegħu - li l-familja Maltija - dik il-familja li l- Partit Nazzjonalista dejjem kien jgħid li jridha magħquda u li jkollha t- tisħiħ tal-valuri morali - tinsab fi kriżi u hija mhedda minn forzi barranin għaliex ma tistax tgħix u ma tistax tgħajjex lilha nnifisha biżżejjed.

Għalhekk aktar jagħmel sens dak li qal il-Kap ta' l- Oppożizzjoni, li rridu nħarsu lejn din iċ-ċellula tas- soċjeta' tagħna, ngħidu li din qed tkun verament mhedda u allura rridu nħarsu lejha b'lenti tassew moderna.

Jien ma rridx nagħti l-impressjoni li din hija liġi tal- mara biss imma hija liġi li tolqot lill- familja u lis-soċjeta' tagħna.

Kull soċjeta' jrid ikollha l- liġi; ma jistax ikun hemm soċjeta' li ma jkollhiex id- dritt li jirregola l-attivita' ta' dik il-familja li l- oriġini tagħha huwa ż-żwieġ.

Wieħed jista' jħares lejn iż-żwieġ bħala għaqda ta' tnejn min-nies liberi u ta' sess differenti li jingħaqdu flimkien biex jottjenu skopijiet ġeneriċi jew speċifiċi.

Mela ż-żwieġ huwa sors ta' relazzjonijiet legali u familjari iżda minkejja dan, il-leġislatur tagħna għadu ma ħariġx bl-idea, bħalma ħarġu pajjiżi oħrajn, li jkollna l- kodiċi tal-familja.

Il- Marriage Act ta' l-1975, kif sussegwentement emendat fl-1981 - u jidhirli li in parti ġiet emendata anke dan l-aħħar - imissna nikkombinawh flimkien mal-personal effects u l- patrimonial effects of marriage f'kodiċi wieħed.

Jekk aħna qegħdin nitkellmu fuq qorti tal-familja, għandna nitkellmu wkoll fuq kodiċi tal-familja.

Huwa importanti li bħala leġislaturi nirrealizzaw li dak kollu li għandu x'jaqsam maż- żwieġ għandu jiġi mgħaqqad fi ktieb wieħed li jkun il- kodiċi tal-familja.

Pero' din hija xi ħaġa li anke min-naħa ta' dan il- Gvern jidher li hija sadly lacking.

Jien naħseb li huwa importanti li nħarsu lejn dak li qed jipproponi l- Gvern fid- dawl ta' dak li għidna aħna.

Aħna m'aħniex kontra li l-mara tingħata aktar drittijiet imma jekk se nagħmlu xi innovazzjonijiet irridu naraw li ma nagħmlux patching 'l hawn u 'l hemm u l-Kodiċi Ċivili jiġi kollu bit-tilqit.

Għalhekk qiegħed nagħmel enfasi fuq l- ewwel argument tiegħi, jiġifieri li għandna ninsistu dwar il-kodiċi tal-familja.

Dak li għandna llum huwa a very pale reflection ta' dak li hemm fid-Dritt Ruman.

Per eżempju, fis-sistema tal-patria potestas, l-missier kellu l- poter li jista' anke joqtol lit-tfal tiegħu għaliex kienu oġġett ta' dritt qegħdin ngħidu li dan il-poter irridu nipprovaw nirrilaxxawh mill- idejn esklussivi tal-missier u nagħtuh lill-mara u lir-raġel flimkien.

Imma rridu noqogħdu attenti għaliex filwaqt li qed jingħata dan id-dritt, ma jistax ikun li l- Gvern ma jeħux konjizzjoni tal-fatti li jistgħu jimmilitaw kontra dan l- istess dritt li l-Gvern qiegħed jagħti.

Per eżempju, nistgħu nħarsu lejn dak li ġara fil-Ġermanja, fi Franza u fl- Italja fejn il-leġislaturi dejjem qagħdu attenti li waqt li jkunu qed jagħmlu l- esperiment bħal dak li qed jipprova jagħmel il-Gvern hawn Malta, ma jaġġgħlux imma u jagħmlu kollox pass pass.

Pero' dan ma jfissirx li għalissa għandna nħallu fuq l- ixkaffa l-kwestjoni ta' l- illeġittimita', kif qed jagħmel il-Gvern - għaliex qed jgħid li se jressaqha darb'oħra - u ninsew il- kwestjoni ta' dawk in-nies li jgħixu flimkien barra miż- żwieġ.

Huwa importanti li jekk se ndaħħlu konċetti ġodda, lil dawn in-nies nifhmuhom.

Irrid ngħid li saru attentati b'mod tajjeb u b'mod meqjus mill-Partit Laburista biex nipprovaw indaħħlu konċetti ġodda u fl-1973 kienet saret emenda għall-Kodiċi Ċivili li naqqset il-poter assolut tar- raġel fuq il- mara u kienu saru wkoll emendi dwar l-awtorita' maritali.

Iżda madankollu r- raġel xorta baqa' l-kap tal- familja.

Fil-Ġermanja din l- idea patrijarkali tat lok għal ideat ta' ugwaljanza u ugwaljanza vera u sħiħa.

Dan il-proċess għaddejjin minnu wkoll fl-Italja, biss nifhem u naċċetta li f'dawn l-affarijiet ma rridux ngħaġġlu iktar milli jmissna ħalli kemm jista' jkun infittxu li verament ikun hemm consensus dwar dawn l-ideat.

S'issa l-għażla tad-dar għadha f'idejn ir-raġel.

Imma f'każ li jagħżlu d- dar it-tnejn flimkien u ma jaqblux, x'se jkun ir-rimedju?

Dan l-Abbozz ta' Liġi qed jipprova jirrimedja għal dan, imma rridu naraw li ma noħolqux iktar problemi iktar milli aħna kapaċi nsolvu.

Għalkemm aħna m'aħniex kontra li l-mara żżomm il-kunjom ta' xbubitha, qed ngħidu li din il- kwestjoni tista' toħloq prob- lemi amministrattivi.

Forsi jkun aħjar jekk il-Ministru jgħidilna jekk aħniex lesti li nilqgħu għal dawn il-problemi amministrattivi għaliex s'issa ftit li xejn smajna dwarhom.

Ma tantx tagħmilli differenza jekk din il-kwestjoni tal- kunjom toħloqx problemi għall- Gvern demokristjan Nazzjonalista għaliex stedinha hu stess b'idejh, pero' din il-kwestjoni se toħloq problemi għan-nisa tagħna, problemi li ma jiġux solvuti immedjatament.

F'pajjiżi oħra t-tfal mhux bilfors iġibu kunjom il- missier.

Fil-fatt fi Franza d- dritt tal-mara li tuża kunjom xbubitha ma jiqafx maż-żwieġ, u anke fl-Italja dawn l-ideat jippersistu.

Naħseb li l- opinjoni Laburista dwar dan ħarġet ċara mill-kelliema li tkellmu s'issa.

Jiena naħseb li minn sistema paternali rridu nersqu aktar lejn sistema parentali, fejn ir-respon- sabilita' tkun f'idejn il- ġenituri flimkien.

Jekk anke f'dak li għandu x'jaqsam mal- komunjoni ta' l-akkwisti, iż- żewġ partijiet se jkollhom share fl-amministrazzjoni - u din tagħmel sens legalment - min jiddeċiedi jekk ikun hemm xi diverġenza ta' opinjoni?

Jien naħseb li b'hekk se noħolqu iktar problemi milli nsolvu u għalhekk irridu naraw liema sistema hija l-aħjar biex wieħed jirrimedja għal dawn is- sitwazzjonijiet, u mhux l- ewwel infattru l-affarijiet imbagħad insibu l-problemi ma' wiċċna.

S'issa l-Gvern għadu ma tkellimx ċar u tond dwar il- pożizzjoni - qed jgħid li se jipprovdi għalihom 'il quddiem u nemmen li hekk se jagħmel - ta' tfal illeġittimi u l-modus vivendi ta' tnejn li jgħixu flimkien ta' miżżewġin meta fil-fatt ma jkunux.

X'inhuma d-drittijiet tas-superstiti fil-każ tas- suċċessjoni?

Dwar is-suċċessjoni l-Gvern qed jgħid li se jirriforma l- liġijiet iktar 'il quddiem, imma jekk aħna verament qed ngħidu li rridu nagħmlu - u jiena nemmen fiha u naf li hemm anke Membri min-naħa tal-Gvern li jemmnu fiha - kodiċi tal- familja, imissu tressaq Abbozz ta' Liġi li jittratta l-emendi kollha en bloc.

Rigward il-kwestjoni tad- denegata paternita', irrid ngħid li jien favur l- introduzzjoni ta' testijiet u provi ġenetiċi biex tiġi pprovata jew eskluża l- paternita', għax naħseb li dan jista' jgħin biex jissolvew ċerti problemi.

Huwa żball li l-Gvern jipprova jagħti l- impressjoni li din il- liġi hija l-uniku milestone li sar f'dan il-qasam, qisu l-Partit Laburista qatt m'għamel xejn.

Jiena rajt diversi programmi elettorali tal-Moviment Laburista u ħadt gost nara li dan il-Partit kien dejjem kommess favur il- familja, jekk mhux b'mod legali, għallinqas billi jara li l-livell ta' l- għajxien tal-familja Maltija jitjieb.

U rridu niftakru li l-Partit Laburista dejjem ħadem fi żmenijiet meta kien verament diffiċli biex jimplimenta dawn il-miżuri.

Jien naħseb li għandna nagħtu rikonoxximent lil-Labour Party li għamel dan kollu tul il-medda taż-żmien, għax kieku llum addio l- familji.

Dwar il-familji, il- Partit Nazzjonalista fil- programm elettorali qal li se jara kif jirrikonoxxi x-xogħol tal-mara fid- dar.

Imma dan sar?

Fil-corner meetings kienu jgħajtu li se jirrikonoxxu x-xogħol tal-mara tad-dar billi jagħtuha għajnuna finanzjarja, imma dan baqgħu m'għamluhx.

U tajjeb li nesponu dawn il-fatti.

Kienu qalu li l- Gvern Mintoffjan mexa man-nisa bl-inkonsistenza tipika tiegħu, biddel xi liġijiet li kellhom jinbidlu imma ma niżilx fil-fond.

U jien ngħid li filwaqt li għandna dawn il-problemi kollha, kif spjegaw l-Onor.

Moran u l- Onor. Farrugia, se jkollna dan il-lapsus kollu fil-liġi u l-Ministru jibqa' jgħid li se jinżlu fil-fond tal-problemi.

Kien intqal li Gvern demokristjan Nazzjonalista jagħraf il-jedd tal-mara miżżewġa li jekk trid, mingħajr qatt ma tkun imġiegħla - issa ħalliha li l-forzi ekonomiċi jistgħu jġiegħluk toħroġ taħdem - jkollha impieg barra mid-dar.

Hekk kienu jħarsu lejn il- pożizzjoni tal-mara u tal- familja.

Kienu jgħidu wkoll li Gvern Nazzjonalista jagħti l- mezzi lill-mara li tirtira mill-impieg meta t-tfal ikunu żgħar u tkun tista' tirritorna fl-istess impieg meta t-tfal ikunu kibru.

Illum meta taqra l-wegħdi kollha li kien għamel il-Partit Nazzjonalista u tara kemm kien attakka lill-Gvern Laburista li dawn l- affarijiet m'għamilhomx, jaqbdek id-daħk għax f'dan l-Abbozz li għandna quddiemna, li l-Gvern qed jgħid li hija liġi ta' importanza u hija milestone, dawn l- affarijiet li kien wiegħed li se jagħmel ma ġewx inklużi.

Fil-programm elettorali kienu qalu wkoll li Gvern Nazzjonalista jagħraf il-jedd tal-mara miżżewġa li tagħżel li taħdem id-dar flok tieħu impieg barra.

Tajjeb li l-Ministru jgħidli kemm minn dawn in-nisa għażlu li jaħdmu d-dar flok joħorġu jaħdmu barra u x'kienet in- remunerazzjoni tagħhom.

X'kienu l-miżuri xierqa li fil- fatt ħa wara li kkonsulta ma' l- għaqdiet li mill-esperjenzi tagħhom jafu l-ħteġijiet veri ta' dawn in-nisa?

Ma' liema għaqdiet ikkonsulta biex attwa dan?

Ma kkonsulta ma' ħadd, u fil-fatt l-ebda wieħed minn dawn il-prinċipji ma ġie implimentat.

Mr Speaker, intqal li dan huwa jum ta' importanza.

Jien ngħid li dan huwa jum li fih se jitkompla dak li fil-fatt bdejna tul il-mixja taż-żmien u li qed naraw li mal-milja taż- żmien irid ikompli jissaħħaħ.

Fl- introduzzjoni tiegħu l-Onor.

Galea semma x'qal Socrates fuq iż-żgħażagħ.

Aħna nħarsu lejn iż-żgħażagħ bħala forza ta' enerġija, forza ta' progress, għajn ta' bidliet radikali u parti importanti f'familja li llum qed tiżviluppa u li trid taffronta lilha nnifisha għas- sitwazzjonijiet tal- lum.

Il-Gvern Nazzjonalista tkel- lem ħafna fuq dan l-Abbozz ta' Liġi tal- familja imma dak li qed jipproponi llum huwa differenti minn dak li qal fil- White Paper.

Fl-ewwel kumment tagħna konna għidna li kostituzzjonalment dawn l- emendi jistgħu jkunu fid- direzzjoni t-tajba u fejn wieħed jista' ma jaqbilx huwa dwar il-mezzi kif jistgħu jiġu implimentati ċerti provvedimenti.

Tajjeb li ngħidu li kien il-Partit Laburista li ħadem biex attwa ċerti prinċipji, imma llum il-Partit Nazzjonalista qiegħed jiġi hawn u qed jagħti ad intendere li kien huwa l- protagonista ta' dawn il-prinċipji.

Jien nemmen li jekk irridu nsaħħu dak li qed jgħid il-Gvern Nazzjonalista, jiġifieri li nirrikonoxxu d- drittijiet tal-mara - u aħna konna minn ta' l-ewwel li għidna dan - rridu ndaħħlu kultura ta' edukazzjoni biex ma noħolqux aktar problemi milli nittantaw insolvu.

Jista' jiġri li din il-liġi qed tħares b'mod avangardistiku lejn l- affarijiet, u qed tipprova tilqa' għal dak li n- nisa qed jgħidu li hemm bżonn biex il- familja tkun aħjar.

Pero' rridu noqogħdu attenti li lil din il-familja moderna li aħna rridu li taffronta d- dinja ta' għada nagħtuha ċ-ċans li toħloq fiha nnifisha kultura ta' kuxjenza ta' dawn il- bidliet, kultura ta' edukazzjoni dwar dak li qed isir, kultura li permezz tagħha tkun tista' verament tagħraf x'inhuma d- drittijiet u d-dmirijiet tagħha u tkun tista' tgħid li hija parti minn familja li verament trid li timxi 'l quddiem.

Grazzi.

MR SPEAKER: Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Alfred Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Mr Speaker, l-ewwel ċaqliq fil- liġi dwar il- familja l-antika, li saret madwar 150 sena ilu, seħħ mill-Gvern Laburista fl- 1973 meta emenda l-Liġi Kriminali għax qabel, jekk kien ikun hemm provi li mara kienet għamlet adulterju - jiġifieri tkun marret ma' raġel u kellha x'taqsam miegħu - setgħet tintbagħat il-ħabs - mentri raġel seta' jmur ma' kemm-il mara jrid sakemm ma kenitx tkun l-istess konkubina u ma kienx jintbagħat il-ħabs.

Għalhekk il-Gvern Laburista neħħa din id- diskriminazzjoni bejn il- mara u r-raġel rigward l- adulterju.

Qed ngħid dan biex wieħed jara kemm il-Gvern Laburista ma riedx li l-mara ssofri diskriminazzjoni.

Illum l-adulterju spiċċa minn att kriminali u għadu biss waħda mir-raġunijiet għala raġel u mara jisseparaw.

Infatti art- ikli 38 u 39 tal-Kodiċi Ċivili jgħid ċar li l-mara tista' tfittex lir-raġel għall- firda minħabba adulterju u r-raġel jista' jfittex lill-mara għall- firda minħabba adulterju.

L-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna qed jemenda l-Kodiċi Ċivili.

Jien nistaqsi lill- Ministru Louis Galea kif qed jgħid li dan l-Abbozz ta' Liġi se jemenda l-liġi tal-familja meta fil-fatt m'hawnx liġi tal- familja.

Dan ma jiftiehemx Fil- liġi hemm artikli li jirreferu għad-drittijiet tar-raġel u tal-mara u xi drittijiet għandhom fuq it-tfal imma fir- realta' aħna m'għandniex kif għandhom f'pajjiżi kbar oħra, bħall-Ġermanja, kodiċi tal- familja li jirregola l-liġi tal-familja mill-mument li mara u raġel jiżżewġu sal-mewt.

Jien rajt x'kien intqal fil- Verdala f'Novembru ta' l- 1991 meta l-Ministru Galea kien ġie mistoqsi jekk jistax jgħid għaliex m'hemmx definition ta' familja mill-Gvern kif hemm f'kodiċi ta' pajjiżi oħra.

Il-Ministru kien qal li jħoss li dik id-definition għandu jsibha l-poplu stess.

Hawnhekk ta' min jistaqsi: Il-poplu għandu jkollu definition ta' x'inhi familja?

Il-Gvern għandu jagħmel ħiltu biex bi djalogar ma' l- istess poplu jsib id-definition ta' familja?

Punt ieħor li nixtieq nitkellem dwaru huwa dak li qal il-Ministru fil- Parlament meta mid-diskors tiegħu ħareġ ċar li l-Gvern Nazzjonalista m'għamel xejn ġdid u li dawn ir-riformi se jagħmilhom f'diversi fażijiet.

L-ewwel fażi li qed naraw hija l- kristallizzazzjoni tas- sitwazzjoni attwali, jiġifieri donnu f'ċerti affarijiet il- Ministru ma jafx x'inhu jiġri.

Dwar it-tieni u t-tielet fażi, il-Ministru għoġbu jgħidilna li mhux se jippermetti lil xi ħadd jidħol f'dak li jrid jagħmel.

Pero' ma nafux meta se jsiru dawn l-affarijiet, nafu biss x'se jagħmel.

Il-Ministru kulma qed jagħmel permezz ta' dan l-Abbozz huwa li jikkristallizza l-pożizzjoni kif inhi biex jidher li lill- mara qed ipoġġiha fuq pedestall f'dik li hija ugwaljanza.

Dak li qed jagħmel kien diġa' għamlu Gvern Laburista bl- emendi għall-Kodiċi Ċivili f'Ġunju u Lulju ta' l-1986, meta l-Abbozz ta' Liġi tal- Familja kien wasal sa l-istadju ta' Kumitat f'din il-Kamra.

Li hu importanti u li l-Onor.

Galea ħarab minnu huwa kif m'għamel assolutament xejn biex fid-dawl tal-pressjoni pubblika kbira li hemm minn koppji miżżewġa li jsibu lilhom infushom f'inkwiet matrimonjali, lil dawn itejbilhom is- sitwazzjoni.

Għalhekk hemm il- ħtieġa ta' twaqqif immedjat ta' qorti tal-familja biex tirregola lill-koppji li jkunu involuti f'inkwiet matrimonjali, u b'hekk ma jħossux li għax għandhom l-inkwiet, qishom membri skartati tas-soċjeta'.

Per eżempju, koppja li ssib ruħha f'inkwiet matrimonjali għandha ssib istituzzjoni fejn il-każ tagħha jiġi mistħarreġ biex jekk jista' jkun tinstabilhom soluzzjoni minflok ma joqogħdu jidħlu l-qorti.

Għal dawn il-każijiet għandu jkollna organizzazzjoni meħtieġa kif hemm barra minn Malta, bħall-Ġermanja, l- Italja u Sweden li huma l-iktar pajjiżi avvanzati, biex koppji li jkollhom ċertu nkwiet ikunu jistgħu jaslu għal separazzjoni bla proċeduri twal fil-qorti, bla spejjeż u bla kumplikazzjonijiet maħluqa minn ċerti avukati li jwasslu lill-koppji f'sitwazzjoni fejn lanqas biss ikunu jafu x'qed jiġri madwarhom.

Minħabba d-dewmien u proċeduri twal fil-qrati, ġieli koppja tiddejjaq tistenna d-deċiżjoni u kemm ir-raġel u kemm il-mara jispiċċaw jagħmlu li jridu.

Din is-sistema fil- fatt qed taħdem kontra l- istat Malti, għax minħabba l- proċeduri li għandna, ħafna rġiel qegħdin jiġu kostretti li jagħżlu li jitilqu mix-xogħol, allavolja jkollhom ċerti talenti, u din hija ħasra speċjalment meta jkunu jagħmlu xogħol produttiv.

Dan kollu qed jiġri minħabba l-mod kif tiġi interpretata l-liġi fil- qrati tagħna peress li għad m'għandniex il-qorti tal- familja.

Jiġifieri pajjiż qiegħed fi żvantaġġ kbir minħabba li m'għandniex din ix- xorta ta' qorti.

Mr Speaker, niftakar ukoll li meta l-Ministru Galea kien tkellem fuq ir- radio kien qal li hemm ħtieġa ta' emendi radikali fil-Liġi, imma llum jidher li dawn l-emendi li qegħdin niddiskutu qed isiru sempliċement għall- għajn, speċjalment fejn jidħlu d- drittijiet tan-nisa.

Il-Gvern qed jagħmel hekk biex jipprova jieħu vantaġġ bħallikieku hu biss qiegħed jagħmel xi ħaġa għan-nisa, meta fil-fatt dan m'hu minnu xejn.

Kien il- Gvern Laburista li neħħa d- diskriminazzjoni kontra l-mara fi kwestjonijiet ta' adulterju.

Fl-1981 il-Gvern Laburista kien għamel ukoll emendi fil- Kodiċi Ċivili, fis-sens li meta mara miżżewġa meta tiġi għal każ ta' manteniment, flok ikollha toqgħod tiftaħ kawża separata, tkun tista' tieħu l- manteniment qabel tmur quddiem is-Sekond Awla.

Kien hemm il- kwestjoni li l-mara tiġi protetta awtomatikament biex jekk ma teħux il-manteniment mis-Sekond Awla, hi tkun tista' tieħdu mid-Dipartiment tas- Servizzi Soċjali.

Din il- miżura għamilha Gvern Laburista favur il-mara.

Kien il- Partit Laburista li ħareġ lill-mara minn soċjeta' primittiva u taha protezzjoni biex ma tmutx bil- ġuħ u ma jkollhiex għalfejn tbigħ ruħha biex tiekol u tgħajjex lit-tfal.

Jiġifieri Gvern Laburista għamel ħafna f'dan ir-rigward, bħalma għamel fil-każ tar-romol.

Din il-liġi hija mezz ta' propaganda għax wara li l-Gvern Nazzjonalista dam is-snin ġej biha, qiegħed jidher li permezz tagħha qed jivvantaġġja lill-mara, mentri għadu ma solva xejn mill- problemi kbar li għandu l- pajjiż f'dan il-qasam, tant illi l- Ministru qed jammetti li din kienet biċċa xogħol iebsa.

Aħna nafu li l- Partit Nazzjonalista hu magħmul b'mod li fejn jidħol xogħol iebes jaħsel idu minnu, kif ġara meta ma tressqux l-emendi kollha meħtieġa biex aħna verament ikollna liġi tal-familja.

Minn kalkolu li wieħed jista' jagħmel jidher li biex ikun hemm it-tieni u t-tielet fażi tar-riformi fil-liġijiet li qed isemmi l-Ministru, iridu jgħaddu xi żewġ leġislaturi oħra.

Nispera u nixtieq li ma jkunx hekk u li l-affarijiet ma jdumux ma jsiru, dejjem bi skop uniku, li hu l-ġid tal-familja Maltija.

Infatti m'hu qed jingħad xejn rigward il- konkubini u ma nistax nifhem għaliex il-Ministru qed jgħidilna li dwar dan se jitkellem aktar 'il quddiem, meta ġie ċans tad-deheb permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi biex wieħed ikun jista' jressaq emendi f'dan is- sens ukoll.

Hemm eluf li qed jgħixu f'din il-ħajja u jinsabu mingħajr il- protezzjoni tal-liġi.

Aħna bħala leġislaturi konna qed nistennew li jsiru emendi li huma meħtieġa f'dan ir- rigward, sabiex is-soċjeta' ssib irkabtu ta' dawn it-tip ta' familji.

Illum għandna ħafna single parents u għalhekk wieħed jiddispjaċih li ma tinżammx statistika ta' din ix- xorta ta' familja.

Fl- Ingilterra hemm il-common law husband and wife, u naħseb li l-Ministeru għandu jara x'jista' jadatta għal pajjiżna f'dan ir-rigward.

Dan dejjem bl-iskop li jsib metodi aħjar ta' kif tista' tinstab soluzzjoni għal min hu fl- inkwiet, għaliex dawn il- problemi ma jeżistux fil- familja fejn jirrenjaw il-paċi, l-imħabba u l-għaqda.

Għalkemm aħna bħala leġislaturi nixtiequ li l-ebda familja ma tgħaddi minn dan l-inkwiet, ir-realta' tal-ħajja ma tlaqqagħniex biss ma' dawk il-familji li jbierku ż- żwieġ tagħhom u l-fatt li kellhom l-ulied u nzertaw fost l-aħjar tas- soċjeta', iżda tlaqqagħna wkoll ma' każijiet fejn iż-żwieġ ma jkunx irnexxa u aħna bħala leġislaturi rridu nsibu metodu biex dawn in-nies ma jsofrux, speċjalment meta jkun hemm it-tfal.

Fil-fatt fil-liġi nsibu li l-Gvern Nazzjonalista ħalla l-kwestjoni tat-tfal imdendla u anke kif se jiġu affettwati f'dan l- ambjent.

Mr Speaker, ir-riżultat ta' din il-liġi hu biss - u se nipprova ma nirrepetix dak li ntqal - bżar fl-għajnejn biex il-Gvern Nazzjonalista jimpressjona, iżda meta tiġi għas-sugu, kif diġa' għidt, issib li dan ma solva xejn mill-ħafna problemi li l- familja Maltija hija mdawra bihom.

Il- Gvern Laburista kien għamel il-liġi, il-bażi u l- pedamenti ta' dak li qed isir illum, pero' wieħed għandu jiftakar li dak iż-żmien, meta tressqet il- liġi fil-Parlament, kien diffiċli biex tgħid lill- poplu li se tagħmel liġi tal- familja.

Illum il-poplu Malti qed jinduna kemm kien avvanzat il-Gvern Laburista meta ressaq l-emendi fl-1986.

Jiena bħala leġislatur li kont f'dik il- leġislazzjoni jidispjaċini li dik il-liġi ma laħqetx għaddiet mill-istadju sħiħ tal-Kumitat u mit-Third Reading, iżda dan ġara għax inzertat kienet ġejja l-elezzjoni.

Ta' min jgħid li saru diversi affarijiet tajbin li għandhom x'jaqsmu ma' riformi fil-liġijiet f'dan il- qasam.

Per eżempju, huwa tajjeb li wieħed iressaq Abbozz ta' Liġi u huwa tajjeb ukoll li ħarġu l-White Papers.

Fi żmien il-Gvern Laburista kienet ħarġet White Paper u mbagħad ħarġet White Paper oħra fi żmien Gvern Nazzjonalista, f'Ottubru ta' l-1991, li kien jisimha "Sħab indaqs fiż- Żwieġ".

Huwa tajjeb ukoll li f'Marzu ta' l-1993 il-Ministeru ta' l-Intern ħareġ il-ktieb "Il-Liġi tal-Familja" li jfisser fil-qosor l-Abbozz li jemenda l-Kodiċi Ċivili, għaliex wieħed għandu jingħata l-opportunita' li jkollu materjal x'jgħarbel biex ikun jista' jara x'inhi tgħid kull naħa tas-soċjeta' tagħna u mbagħad jiddeċiedi hu.

Il- Partit Laburista wkoll ħareġ stqarrijiet dwar dan is- suġġett, u wieħed għandu jagħti piż anke lil dak li qalu diversi soċjetajiet fuq il- familja tagħna.

Ħalli naraw minn fejn tlaqna sakemm wasalna għal dak li qed nagħmlu llum.

Qabel l-idea kienet li r-raġel ikun il-kmand tal-familja u l-mara tkun tiddependi minn kemm ir-raġel għandu impieg tajjeb u mis-salarju tiegħu.

Jiġifieri qabel il-mara kienet tiddependi wisq mill-ġid tar-raġel.

Saħansitra ġieli kien hemm żmien fejn iż- żwieġ sar qisu xi biċċa negozju.

Pero' jiddispjaċik li ċerti affarijiet għadhom jiġru ġewwa pajjiżna speċjal- ment meta barrani jiżżewweġ Maltija għall-konvenjenza, biex ikun jista' jaħrab minn ċerti affarijiet.

Hawnhekk hija l- mara li għandha tara li ma tinqabadx f'dawn il-affarijiet u għandha tkun onesta biżżejjed li ma tħallix min jinqeda biha għal dawn l-affarijiet.

Qabel il-mara kienet tqis li għandha ġġib ruħha mar-raġel qisu xi alla tal-familja, ħaġa li jien sinċerament qatt ma qbilt magħha.

Il-fehma personali tiegħi dejjem kienet li fid- dar il-mara u r-raġel għandhom ikunu indaqs, u la r-raġel m'għandu jagħmel xejn minn wara dahar il-mara u lanqas il-mara m'għandha tagħmel xejn minn wara dahar ir-raġel, u li għandu jkun hemm il-ħin sabiex il-mara u r-raġel jiddjalogaw fuq l-affarijiet personali tagħhom u tal-familja tagħhom, fuq l-affarijiet tad-dar, il- ġid tagħhom, eċċ. Fejn ma jiġrix hekk jibda l-inkwiet u t-taħwid u din hija r-realta' tal-ħajja fil-familja proprja.

Jiġifieri huwa meħtieġ li koppja tkun imħejjija sew għall-ħajja taż-żwieġ għaliex jekk jiżżewġu mingħajr ma jippreparaw ruħhom għal dik il- ħajja, malajr jista' jibda l- gwaj, u meta jibda l-gwaj ikun qed jiżdied il-piż anke fuq is-soċjeta'.

Għaliex jekk koppja filli tkun miexja sewwa u filli, għal xi raġuni jew oħra, jinqala' nkwiet kbir u jitħarbtu, il-pajjiż, per eżempju, irid jara kif se jipprovdi akkommodazzjoni għall- mara jekk din tkun trid tgħix ġo dar u r-raġel jgħix ġo dar oħra.

Jiġifieri dan joħloq problema oħra għall- pajjiż fil-qasam tad-djar.

Għalhekk qed ikollna problemi ġodda fil-qasam tad-djar, għax qed ikollna ħafna single parents u familji mifrudin li ħafna minnhom ma jkunux tat- tajjeb u għalhekk ma jkunux jistgħu jikru jew jixtru x'imkien biex jgħixu waħedhom u l-Gvern ikollu jara x'jagħmel f'dan il-qasam biex jipprovdilhom fejn joqogħdu.

Barra minn hekk, tista' tinħoloq problema wkoll rigward it- tfal.

Meta l- ulied jaraw lill-ġenituri tagħhom għaddejjin minn dan l- inkwiet, ħafna minnhom lanqas jibdew jagħtu kas tagħhom infushom, speċjalment fejn tidħol l-iskola.

Mhux l-ewwel darba li jiġu xi ġuvni jew tfajla quddiemna li jkun għad għandhom 14-il sena, ikunu kważi waslu fi stadju li jagħtu l-"O" levels, u jgħidulek li ommhom u missierhom ma tarahomx id-dar.

Hemm każi oħrajn fejn it-tfal jgħidulek li missierhom il- ħin kollu jaħdem biex iġib il-flus id-dar.

Kultant meta tmur tkellem lil xi teacher u tistaqsiha fuq it-tfal tal- klassi tagħha, tgħidlek li nofs it- tfal imorru l-iskola mingħajr il-homework għar- raġuni li l-ġenituri tagħhom, peress li jaħdmu jmorru d-dar għajjenin u ma jagħtux kas ta' wliedhom.

Illum il-ġurnata donna qed insiru wisq moħħna f'affarijiet materjali u huwa tajjeb li l-Gvern joqgħod attent sabiex ma jkissirx l- istandard of living tal-familja tal-ħaddiema.

Mhijiex ħaġa sabiħa illi llum biex ikollok saħħa ta' paga waħda jridu jaħdmu kemm l-omm kif ukoll il- missier.

U jekk jaħdmu t-tnejn xorta ma jkollhomx biex ifaddlu imma sempliċement biex ikunu jistgħu jlaħħqu mal-ħajja li għaxra jew għoxrin sena ilu kienu jlaħħqu magħha b'paga waħda.

U din hija pjaga ġdida għas- soċjeta' tagħna.

Qed ikollna tfal li minn ċkunithom qed jabbandunaw l- istudju tagħhom u jmorru l-iskola mingħajr homework għax l-omm kważi lanqas ikollha kont ta' wliedha wara ġurnata xogħol.

Jiddispjaċini ngħid li hawn diversi familji f'din is- sitwazzjoni.

Jien infaħħar lil dawk in-nisa bil- għaqal li jagħmlu kull sagrifiċċju għall- familja u għal uliedhom, kif ukoll lil dawk l-irġiel li jagħmlu ħilithom kollha biex iżommu lill-familja magħquda u kuntenta.

Pero' min-naħa l- oħra jiddispjaċini li hawn ċerti ġenituri li biex jgħixu ħajja ta' livell mhux ħażin qed ikunu kostretti li joħorġu jaħdmu t-tnejn, kultant bil- konsegwenza li jkollhom sfrattu fil- familja.

Kultant missier ikollu jaħdem xi xogħol barrani biex ikun jista' jħallas għal- lezzjonijiet tal-privat ta' wliedu, u meta dan imur lura d- dar isib li wliedu jkunu diġa' raqdu u allura ma jkollux iċ-ċans li jitkellem magħhom.

Din hija waħda mill-affarijiet li qegħda tweġġa' ħafna lill- ulied.

Hemm każijiet ta' nisa romol li jkollhom joħorġu jaħdmu minħabba l-bżonnijiet tat-tfal tagħhom, bħalma huma privat, xiri ta' kotba, ilbies, eċċ., u minħabba f'hekk jistgħu jiltaqgħu ma' żewġ problemi.

Dawn ikollhom iħallu lit-tfal waħedhom peress li jkunu jridu joħorġu għax-xogħol bilfors.

Li qed jiġri hu li dawn l- ulied, b'qalb maqsuma - speċjalment meta jkunu għadhom żgħar - qed jistaqsu lil ommhom għaliex mhumiex bħat- tfal l- oħra tal-klassi li meta jmorru d-dar isibu lil ommhom li tkun tista' tgħinhom meta jkollhom diffikulta' fl-istudju jew fil- homework tagħhom.

Għalhekk it- tfal qegħdin jitilgħu b'ċerta tensjoni illi ma tawgurax tajjeb għall-familja.

Jiġifieri llum qegħdin naraw fenomeni ġodda.

Għalkemm qed ikun hemm skop tajjeb meta r-raġel u l- mara joħorġu jaħdmu t- tnejn u meta l-armla toħroġ taħdem biex ikollha aktar saħħa finanzjarja, min-naħa l-oħra f'ċertu żmien għad naraw l- effetti ta' dan għaliex l- ulied tant ikunu draw mingħajr ġenituri li meta jiġu biex jieħdu l-istat tagħhom ta' omm jew ta' missier, dawn se jimxu b'sistema ferm differenti minn dik li qegħdin nimxu biha llum, b'hekk pajjiżna se jkollu aktar problemi.

Illum, Mr Speaker, meta koppja għarajjes jiġu biex jibnu darhom ma jsibux problema biex jissellfu mill-banek għax ikunu qed jaħdmu t-tnejn, imma peress li dawn jidraw b'żewġ pagi, wara li jiżżewġu l-mara ssibha diffiċli biex titlaq l- impieg tagħha biex ikunu jistgħu jħallsu d-dejn.

Allura qed jiġri li dawn qed iwarrbu l-konċett li l-familja jkollha t-tfal.

Jiġifieri hawnhekk għandna problema oħra fejn ċerti familji qed iwarrbu l- konċett tat-tfal jew inkella qed ikollhom it-tfal meta jkunu kbar ħafna fl-eta'.

Dan qed jiġri għaliex ċerti nisa qed jidraw jibqgħu jaħdmu u wħud minnhom ma jgħaddux jekk ma jmorrux għax-xogħol.

Din id- diffikulta' tinħass l- aktar jekk biex bniet darha l-koppja tkun issellfet il-flus.

Dawn ikunu jridu jgħixu bħala familja mingħajr tfal biex ikunu jistgħu jkomplu d-dar u jħallsu d-dejn, għax diżgrazzjatament in-nies qed isiru aktar materjalisti.

Minħabba f'hekk uħud min-nisa qed isibuha diffiċli biex jitilqu mill-post tax-xogħol u għalhekk naħseb li għandu jkun hawn standard of living tajjeb biżżejjed għall-poplu biex l- omm u l-missier ma jkollhomx għalfejn jieħdu ċerti miżuri drastiċi.

Barra minn hekk f'ċerti każijiet il-mara qed tiltaqa' ma' ċerti ċirkostanzi fuq il-post tax-xogħol li ġieli jwasslu għal separazzjonijiet.

Jiddispjaċik meta tara li ċerti rġiel ma jistgħux jaraw mara quddiemhom fuq il-post tax- xogħol, meta dik il-mara tkun għamlet sagrifiċċju biex ħarġet taħdem għax jien ma nafx min imur ix-xogħol għax jieħu pjaċir jaħdem.

Veru li allaħares bniedem ikun imdejjaq bix- xogħol tiegħu, imma min- naħa l-oħra mhux in-nisa kollha qed imorru jaħdmu għaliex huwa gost tagħhom.

Għalkemm kultant tisma' xi nisa jgħidu li jaħdmu għax iħobbu l-karriera - u dik hija affari tagħhom - tisma' kwantita' ta' nisa oħrajn li jgħidu li qed ikunu kostretti li joħorġu jaħdmu għaliex l- income tar-raġel mhuwiex biżżejjed biex iżomm lill- familja bla ma tkun nieqsa minn ċerti bżonnijiet.

Rajna li saru seminars dwar in-nisa fuq il-post tax-xogħol u qrajna wkoll xi rapporti.

Jien ngħid li t-trade unions Maltin għamlu tajjeb li organizzaw dawn is- seminars.

Per eżempju, irriżulta li l-oriġini ta' ċerti każi ta' separazzjonijiet qed tkun l-isfrattu minn fuq il-post tax-xogħol.

Għalhekk hemm bżonn li wieħed jara x'jagħmel biex jipproteġi iżjed lill-mara fuq il- post tax- xogħol sabiex nevitaw li din il-problema tkompli tinfirex.

Aħna rridu noqogħdu attenti biex kemm jista' jkun inbiegħdu lill-familja milli taqa' f'dawn il-kriżijiet.L-ewwel femministi tas-seklu l-ieħor kif ukoll dawk tas-snin sebgħin għamlu sewwa li ħaduha qatta' bla ħabel kontra l- istituzzjoni tal-familja fil-pajjiżi industrijalizzati għax fiha kienu jaraw l-akbar oppressjoni tan-nisa.

Għalihom il-familja kienet bħala ostaklu kbir li qabel ma jingħeleb in-nisa ma kenux se jiksbu l-ħelsien sħiħ u d-dinjita' tagħhom bħala individwi.

Dawn il-femministi riedu li l- familja kif kienu jafuha tispiċċa u minflokha tinħoloq xi ħaġa ġdida li tiġbor flimkien f'armonija sħiħa lill-mara, lill-familja u x-xogħol.

Hawnhekk ta' min ifaħħar lil dawk il-femministi li taw il-kontribut tagħhom sabiex huma jkunu jistgħu jagħmlu bidla meħtieġa u minn istituzzjoni ta' oppressjoni ssir waħda ta' ugwaljanza.

Jiena ma ngħidx li r-raġel huwa l- kmand jew li l-mara hija l- kmand, bħallikieku huma xi dittaturi.

Hija ħaġa sabiħa li l-mara u r-raġel ikunu ndaqs u ugwali u hija ħaġa sabiħa li d- deċiżjonijiet li għandhom jittieħdu fil-familja jittieħdu mit-tnejn sabiex inqas ikun hemm lok għal diżgwid.

Bħalma tgħidilna l-istorja, fl- antik meta r-raġel u l-mara jkunu sejrin id-dar, ir-raġel kien joqgħod għassa tal-mara biex ikun hu li jitfa' siequ l-ewwel fuq l-għatba tad-dar matrimonjali għaliex kienet meqjusa bħal disgrace għalih jekk il-mara tidħol qablu d- dar, kienu jgħadduh bħala li se jkun id-dublett tal-mara u kienu jidħku bih.

Jiġifieri l- mentalita' kerha u kiefra li kien hawn kontra l-mara kienet iebsa ħafna.

Għalhekk dawk il- femministi għamlu sewwa li għamlu ħilithom sabiex ikunu jistgħu jimxu 'l quddiem.

MR SPEAKER: Ippermettili Onorevoli, skadielek il-ħin.

Xi ħadd jipproponi biex tkompli tinstema'.

ONOR.

VINCENT C. MORAN: Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali): Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Alfred Portelli jkompli jitkellem.

Il-Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill-Kamra li għoġobha testendili l-ħin.

Jiena issa xtaqt nagħti statistika dwar familji li mhumiex magħmula minn omm, missier u l-ulied, għaliex jidher li dawn il-familji fejn ikun hemm ġenitur wieħed li jrid jieħu ħsieb it-trobbija ta' l-ulied qegħdin jiżdiedu wkoll hawn Malta.

Dawn il- familji x'aktarx li jitmexxew mill-omm waħedha, għaliex tkun armla, separata, divorzjata jew inkella xebba.

Jiena stennejt li din l- istatistika jagħtihielna l-Ministru imma min-naħa tal-Ministru ma smajna xejn dwar dan, u l-istatistika hija meħtieġa sabiex wieħed jara l-ħtieġa ta' dak li jkun qed jagħmel.

Insibu li sa l- aħħar ta' l-1990 f'Malta kien hawn madwar 2,000 familja b'ġenitur wieħed bi 3,681 tifel u tifla taħt is-16-il sena.

Insibu wkoll li mill-1980 'il hawn il-kawżi ta' separazzjoni baqgħu dejjem jiżdiedu u filwaqt li bejn l-1975 u l-1980 fil- Qorti kienu jiġu deċiżi madwar tmien separazzjonijiet fis-sena, mill-1980 'il hawn, il-kawżi żdiedu għal minimu ta' 50 fis-sena.

Dan ifisser li saret qabża kbira fil-każi ta' separazzjonijiet, u ta' min wieħed jeżamina x'inhuma r- raġunijiet li qed iwasslu għal dawn is-separazzjonijiet.

Inutli li jkollok il- leġislazzjoni, jekk kemm-il darba ma jkollokx edukazzjoni tajba biex lill-familja żżommha magħquda.

Barra minn hekk, qed jiżdiedu t-talbiet għall- annullamenti taż-żwieġ kemm fis-Sekond'Awla tal- Qorti kif ukoll quddiem it-Tribunal Ekklesjastiku Malti.

Bejn 1- 1989 u l- 1990 tressqu 104 talba għall-annullament taż-żwieġ quddiem it-Tribunal Ekklesjastiku u mill-1990 'il quddiem kemm il-każijiet ta' annulla- menti kif ukoll ta' separazz- jonijiet baqgħu jiżdiedu.

MR SPEAKER: Onorevoli, ippermettili ninterrompik għaliex sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Nibqa' in possession.

MR SPEAKER: Aġġornament.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Nipproponi l-Aġġornament tal- Kamra għal nhar it-Tnejn, 21 ta' Ġunju, fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru. 2) - it-Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Taxxa fuq l- Income - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Edukazzjoni - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Emenda fil-Liġijiet dwar Bordijiet - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iż-Żwieġ - it- Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Kummissjoni għall- Amministrazzjoni tal- Ġustizzja - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jħassar l-Att dwar it-Taxxa tal- Mewt u tad-Donazzjoni - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impriża ta' l-Assigurazzjoni - it- Tieni Qari; u

Xi agenda oħra li tista' tiġi kommunikata aktar tard.

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, għadhom kemm tqassmu r-rapporti li ħarġu d-diversi Ministeri fit-tieni Leġislatura tal-Gvern Nazzjonalista.

Din hija s-sitt darba li dawn ir- rapporti ġew pubblikati; l- ewwel ġew pubblikati għal ħames snin sħaħ fl-ewwel Leġislatura u issa għall-ewwel darba f'din il-Leġislatura.

Wara l-elezz- joni ta' l-1987 - jiġifieri l- ewwel leġislatura mmexxija mill-Partit Nazzjonalista - fil-pajjiż kien hawn bżonn ta' restructuring fis-sistema li kien miexi biha qabel il-pajjiż u kien hawn qawmien ġdid, sebħ u arja ġdida.

Meta Gvern idum ħafna fil- poter jibdew jixxottaw l-ideat.

Fil-ħames snin ta' qabel kien jinħass li l- pajjiż kellu bżonn ta' Gvern ġdid.

Fil-fatt għalkemm il- poplu kien iddeċieda hekk, ix- xewqa tiegħu ma kenitx milħuqa.

Mill-1987 'il hawn spiċċat darba għal dejjem il-vjolenza, l-intolleranza, id-diskriminazzjoni u ċ-ċaħda tad- demokrazija.

Dan il-passat mhux se jerġa' jiġi f'pajjiżna.

Il-Gvern ġdid ta' l-1987 kien xammar il-kmiem sabiex jagħti bidu għal ħidma ġdida.

Għalhekk kien tħejja programm leġislattiv kbir għal ħames snin sħaħ sabiex isaħħaħ prinċipalment l-istituzzjonijiet fil-pajjiż.

Per eżempju, inħatru l-Kummissjoni għall- Investigazzjoni ta' l- Inġustizzji u l-Kummissjoni Permanenti Kontra l-Korruzzjoni, il-Human Rights Convention saret parti mil-liġijiet ta' Malta u saru liġijiet oħra - li huma monumenti għall-Partit Nazzjonalista fil-gvern - li taw bidu għal era ġdida f'pajjiżna.

Jien ma naqbilx ma' min igħid li x-xemx telgħet f'Mejju ta' l- 1987 imma minn dak iż-żmien 'il hawn kien hemm bżonn ta' sebħ ġdid għal pajjiżna.

Il-programm tal- Gvern kien proprju li jagħti era ġdida, ħajja ġdida u arja ġdida lil pajjiżna, u fil-fatt hekk sar.

Fil-leġislatura l- oħra - u jien mhux qed ngħid dan biex nagħmel propaganda imma biex niġi għas-suġġett li se nitkellem dwaru llum - saru diversi proġetti.

Per eżempju, minkejja l-oppożizzjoni u d- diffikultajiet li kien hemm kontra l- Power Station, din saret xorta u beda jitgawda il- frott tagħha.

Għad fadal xi xogħol xi jsir, il-programm ta' ħidma fuqha għadu sejjer u nittamaw li fi żmien qasir din tkun taħdem in full swing.

Għamilna wkoll air terminal ġdid li ta eżempju ta' kemm il- ħaddiema Maltin huma kapaċi jaħdmu xogħol ta' struttura ta' livell internazzjonali.

Fost il-proġett li saru f'pajjiżna rajna l-bini ta' diversi lukandi, saru ħafna ġonna pubbliċi, investimenti turis- tiċi, programm ta' konservazzjoni u preservazzjoni tal-Belt Valletta, l-irmiġġ il-ġdid tal-Yacht Marina, il- Park Nazzjonali ta' Ta' Qali, kif ukoll il-Freeport li huwa ta' importanza speċjali għas-sisien ta' l-ekonomija.

Dan mhux veru li sar fi żmien Gvern Soċjalista, bħalma tgħid l- Oppożizzjoni.

Veru li kien inbeda dak iż-żmien imma meta tela' Gvern Nazzjonalista tant sab ħsara u xogħol ħażin fih li bilfors kellha ssir taqliba sħiħa, u llum il-ġurnata l- Freeport qed iħalli ħafna ġid u flus għall-ekonomija b'saħħitha ta' pajjiżna.

Sar ukoll il- port taċ-Ċirkewwa u t-toroq li jagħtu għalih.

Rajna l-proġett tal-mini ta' Santa Venera fejn għaqqadna parti min-North ma' parti tas-South u llum din hija waħda mill-aħjar links li hawn f'Malta.

Ix-xogħlijiet li saru fl- ewwel Leġislatura ta' din l- Amministrazzjoni kienu jikkon- sistu biss f'restructuring, u dawn kienu l-aktar bżonnijiet urġenti li kien jinħtieġ il- pajjiż.

F'din il-Leġislatura x- xogħol huwa differenti għax huwa xogħol ta' riorganizzazzjoni, u jeħtieġ li jkun hemm riorganizzazzjoni fil-pajjiż.

L-ewwelnett bqajna għaddejjin bir-ritmu ta' xogħol li kien għaġġeb lil kulħadd, saħansitra anke lill-Oppożizzjoni.

Illum il-ġurnata l-Kap ta' l- Oppożizzjoni stess stqarr fil- Parlament u anke barra li jekk ikunu fil-gvern huma, mhumiex se jmorru lil hinn mill- programm li wettaq Gvern Nazzjonalista u li ta ħafna frott fil-qasam tax- xogħol.

Il-qgħad fil-pajjiżi kollha tad-dinja qiegħed dejjem jikber imma hawn Malta din il-problema mhijiex daqshekk kbira.

Pero' rridu nibqgħu b'saqajna ma' l- art; irridu nkomplu naħdmu u nuru fiduċja fil-poplu, u f'din il-Leġislatura ta' riorganizzazzjoni jeħtieġ li kulħadd jagħti s- sehem tiegħu.

Forsi jkun hawn xi ftit tgergir mill- poplu għax ix-xogħol miexi bil- mod.

Dan mhuwiex veru.

Ir- ritmu tax-xogħol f'pajjiżna baqa' għaddej u l-poplu lanqas biss jaf bil-ġid li qed igawdi.

Il-poplu qieghed b'geddumu fix-xgħir, bħalma jgħid il-qawl Malti, u f'pajjiżna hawn ix- xogħol.

Veru li kultant issib diffikultajiet u tiltaqa' ma' problemi, imma jien nassigura lil kulħadd li r-ritmu tax- xogħol f'pajjiżna baqa' l- istess kif kien fil-Leġis- latura l-oħra, frott ta' l- għaqal tal-Gvern Nazzjonalista.

Din id-darba l-programm huwa ta' organizzazzjoni, u l- organizzazzjoni qegħda ssir b'diversi modi, b'mod speċjali fid-dipartimenti tal-Gvern.

Ftit taż-żmien ilu rajna l- ħatra tal-Permanent Secretaries b'kuntratt għal tliet snin.

Dan l-eżerċizzju serva biex il- Gvern nissel aktar fiduċja fil- ħaddiema tiegħu.

Dawn il- postijiet il-Gvern ħoloqhom f'kull Ministeru biex ikun hemm min imexxi u f'każ ta' bidla fil-gvern ikun hemm kontinwazzjoni tax-xogħol li jkun diġa' nbeda.

Infatti anke l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal li x-xogħol se jkompli għaddej bir-ritmu li għaddej u xejn m'hu se jitfixkel minn dak li huwa tajjeb jekk jinbidel il-gvern.

Illum il-ġurnata l-Oppożizzjoni stess tifhem li l-programm tal- Gvern miexi tajjeb.

Mr Speaker, għandna wkoll il- Management Systems Unit li qed tipprogramma x-xogħol tad- dipartimenti tal-Gvern u dalwaqt naraw ir-riżultati pożittivi li se joħorġu minnha.

Il-bierah fil-gazzetti rajna li ġew maħtura Directors General fid-dipartimenti tal- Gvern.

Dawn ukoll se jagħtu sehemhom biex isseħħ l- organizzazzjoni li hemm bżonn fid-dipartimenti u jkunu jistgħu jwettqu l-proġetti li jkollu f'moħħu l-Gvern.

Fid- dipartimenti tal-Gvern għad jonqos ħafna x'isir.

Għadna naraw dipartimenti tal-Gvern fejn il-ħaddiema ma jridux jaħdmu jew ma jridux jagħmlu x- xogħol sewwa.

Hija r- reponsabilita' tal-Management Systems Unit li tara li n-nies li tirrakkommanda għal ċerti postijiet ikunu accountable għal dak ix-xogħol li jkun qed isir.

Mr Speaker, imissna nistħu meta naraw lil ċerti ħaddiema tal-Gvern - mhux qed nirreferi għal dawk biss li huma fil- għajn bħal tal-public works, imma anke għal dawk li jaħdmu fl-uffiċċji - jiskartaw minn fuq il-postijiet tax- xogħol, u huwa d-dover tal- Permanent Secretaries, tad- Directors General, tal- prinċipali u tal-foremen li jaraw li dan ma jibqax isir imma li kulħadd jagħti l- ġurnata tax-xogħol tiegħu.

Mr Speaker, l-informatika wkoll hija parti mill- organizzazzjoni li qed jieħu ħsieb il-Gvern f'din il- Leġislatura.

Mir-Rapport ta' Sena ta' Ħidma tas-setturi li jaqgħu taħt il-Prim Ministru, li ġie ppublikat dan l-aħħar, rajna kemm huwa vast il- programm tal-Management Systems Unit.

Rajna l- interlinks li hemm fl-informatika tal- computer li permezz tiegħu, per eżempju, jingħaqad id- dipartiment ewlieni tas- Sigurta' Soċjali ma' l-area offices li hemm f'diversi rħula u bliet ta' Malta.

Nafu li b'għafsa ta' buttuna tkun tista' tikseb aċċess għar- records li hemm fid-dipartiment u tieħu l-informazzjoni meħtieġa dak il-ħin stess.

Hekk għad iridu jiġu d- dipartimenti kollha, Mr Speaker.

Jiena nittama li din is-sistema tħalli l- frott tagħha, aktar u aktar 'il quddiem meta l-ħaġa tiġi istituzzjonalizzata b'tali mod li l-konnessjoni li se jkun hemm bejn dipartiment u ieħor tkun at the tips of one's fingers.

Rajna wkoll il-ħatra ta' l- Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Għalkemm l- Awtorita' ta' l- Ippjanar għadha għaddejja mit-teething troubles tagħha, qegħdin naraw riżultat pożittiv.

Ikun hemm min igerger u jkun hemm min forsi jgħid kemm idumu biex joħorġu ċerti permessi imma nafu li x- xogħol qiegħed jitħaffef.

Meta jiġu eliminati dawn it-teething troubles li semmejt, l- Awtorita' ta' l-Ippjanar tibda tagħti servizz tajjeb ħafna.

Mr Speaker, minn mindu twaqqfet l-Awtorita' ta' l-Ippjanar li għamlet ċerti regolamenti, ħadd m'għadu jazzarda jibni mingħajr il-permess tagħha.

L- Awtorita' stabbiliet ċerti multi għal dawk in-nies li jazzardaw jibnu mingħajr permess.

Dan huwa pass pożittiv ħafna u nittama li l-Awtorita' ta' l-Ippjanar tkompli bil-ħidma tagħha, tħaffef ix-xogħol tagħha u wara li jgħaddu d-diffikultajiet kollha, tipprogramma x-xogħol li bih jista' jsir żvilupp kbir ġewwa pajjiżna.

Mr Speaker, għaliex qed insemmi l-iżvilupp ġewwa pajjiżna?

Din id-darba l- iżvilupp se jkun ikbar għax għandna s-settur privat li wkoll qed jiġi mħajjar u inkoraġġit biex jagħti s-sehem tiegħu f'dan is-servizz.

Per eżempju, għall-proġett ta' Manoel Island kien hemm tliet consortia li tefgħu l-offerti tagħhom biex jinstab l-aħjar mod kif jista' jiġi żviluppat dan il-lokal.

Jiena nittama li għada pitgħada l-proġett ta' Manoel Island iħaddem eluf ta' nies - bħalma ntqal dan l-aħħar fil-gazzetti - u jħalli frott u xogħol kbir għal kull sezzjoni ta' l-industrija f'Malta, kemm ta' l- injam, tal-ġebel, tal- concrete, tal-madum u affarijiet oħra ta' lussu.

Mr Speaker, rajna l-ftuħ mill-ġdid tal-Phoenicia Hotel u tal-Corinthia Hotel li t-tnejn huma five-star u għandhom standard għoli ħafna.

Dan l- iżvilupp mhux f'Malta biss qed isir imma anke f'Għawdex fejn se naraw ukoll l-iżvilupp ta' Forti Chambray.

Aħna qed nipprovaw inġibu aktar turisti ta' prima klassi ġewwa pajjiżna għax dawn iħallu aktar qliegħ.

Mr Speaker, il- fabbriki mhux se jonqsu lanqas, għax fabbriki ta' teknoloġija moderna se jiġu nkoraġġiti biex jiftħu f'pajjiżna.

Hemm diversi fabbriki li qegħdin in the pipeline biex jiftħu u dawn se jkunu jistgħu jagħtu xogħol lill- ħaddiema Maltin.

Mr Speaker, bħalma diġa' għidt, fl-ewwel Leġislatura sar xogħol ta' restructuring u fit-tieni Leġislatura qed isir xogħol ta' organizzazzjoni u tkomplija ta' ħidma fuq dak li diġa' sar.

Jien nittama li l-Gvern ikompli miexi f'din il-ħidma tiegħu biex il-poplu jibqa' fiduċjuż fil-Gvern Nazzjonalista u għada pitgħada jgawdi l-frott ta' dak kollu li qiegħed isir.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Censu Galea.

ONOR.

CENSU GALEA (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, nixtieq nitkellem fuq affarijiet li għandhom x'jaqsmu mad-distrett li niġi elett minnu.

Madankollu qabel nibda rrid nitkellem fuq xi ħaġa li, bħal ħafna problemi oħrajn, tinvolvi prattikament lil Malta kollha, u qed nirreferi għall- Awtorita' ta' l-Ippjanar.

M'għandix dubju - u dan għidtu kemm meta konna qegħdin niddiskutu l-Liġi proprja li waqqfet din l-Awtorita', kif ukoll fl-aħħar debate li kellna dwar l-Estimi ta' l-Awtorita' ta' l- Ippjanar - li l- iskopijiet ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar huma tajbin għax permezz tagħha rridu nikkon-trollaw l-iżvilupp f'dan il- pajjiż u maż-żmien nibdew naraw effett pożittiv.

Imma fl- opinjoni tiegħi, l-Awtorita' ta' l- Ippjanar għandha tagħmel ċerti affarijiet qabel ma tagħmel affarijiet oħrajn.

B'mod partikolari, jien naħseb li wasal iż-żmien li l- Awtorita' ta' l-Ippjanar taħseb bis-serjeta' dwar il-pjanijiet lokali li kienu intenzjonati mill-bidu nett.

Fil-fatt anke meta konna qegħdin niddiskutu l-iskemi temporanji ta' l- iżvilupp f'dan il-pajjiż konna semmejna l-bżonn ta' pjanijiet lokali, li fil-passat - biex forsi n-nies jifhmuna aħjar - kienu jissejħu l-ischemes ta' kull lokal.

Naħseb li għadda biżżejjed żmien biex l- Awtorita' tiddedika aktar ħin għall-pjanijiet lokali milli għal affarijiet li għalkemm huma ta' importanza, forsi mhumiex daqshekk urġenti.

Naħseb li wasal iż-żmien li dawn il-pjanijiet jiġu definiti kemm jista' jkun malajr biex inkunu nafu xi pjanijiet hemm għal kull lokal għal ċertu perjodu ta' żmien.

L- intenzjoni kienet li dawn il- pjanijiet ikunu temporanji u fil-fatt kellhom jiġu riveduti s-sena li għaddiet jew ta' qabilha.

Għalhekk wasal iż- żmien li din il-problema tiġi tackled bis- serjeta'.

Jien kultant ninkwieta meta nara li f'intervisti li jsiru ma' uffiċjali ta' l-Awtorita' ma ssirx referenza għall-pjanijiet lokali, għax naħseb li parti mill-funzjoni fundamentali ta' din l-Awtorita' hi li titkellem u taġixxi fuq il-pjanijiet lokali.

Mr Speaker, issa nixtieq nitkellem dwar problemi u bżonnijiet li għadhom jeżistu fid-distrett li niġi elett minnu jien minkejja d-diversi xogħlijiet li saru fis-snin li għaddew.

Nibda billi nitkellem dwar l-ex belt kapitali ta' pajjiżna, l-Imdina, fejn minkejja x-xogħol kollu li sar - anke fil- preżent għaddejjin numru ta' xogħlijiet ta' restawr f'din il-Belt - naħseb li għandna naraw x'nistgħu nagħmlu biex nikkuraw din l- iktar belt qadima f'Malta u waħda mill-iktar bliet antiki fil-Mediterran, wara li issa sar ċertu żvilupp f'inħawi oħra tal-pajjiż.

Nixtieq nagħmel appell minn hawnhekk lill- kumpannija Melita Cable Television - għaliex għandi informazzjoni li s-servizz tal- cable television se jitwassal ukoll fl- Imdina - biex din wkoll tagħti s-sehem tagħha għall-ġid storiku ta' pajjiżna u ta' din il-belt billi tgħaddi l-cables tagħha minn trinek taħt l- art ħalli ma jkunx hemm żieda fil-cables li hemm imdendlin mal-bini antik ta' l- Imdina.

B'hekk filwaqt li tkun qed twassal dan is-servizz fl- Imdina, tkun qed tgħin ukoll biex jitneħħew dawk il-ħafna wires żejda tad- dawl u tat- telephone.

Nixtieq nitkellem ukoll rigward bżonn li dejjem jitkellmu dwaru r- residenti ta' Ħad Dingli li n-numru tagħhom qiegħed kontinwament jiżdied.

F'Ħad Dingli minbarra d-diversi problemi li jolqtu lil kull raħal fil- pajjiż, hemm żewġ problemi partikolari li jolqtu lin-nies li joqogħdu hemm.

Hawnhekk qed nirreferi għall- fatt li sal-lum Ħad-Dinġli huwa servut minn bank nofs ta' nhar biss fil-ġimgħa u meta llum f'dan ir-raħal hemm aktar minn 2,000 resident naħseb li wasal iż-żmien li dan il-bank li għandu l- fergħa tiegħu f'dan ir-raħal jew xi bank ieħor li għandna fil-pajjiż, jaraw li jiftħu fergħa li tkun miftuħa jew il-ġimgħa kollha jew almenu ħafna aktar spiss milli hija miftuħa sal-lum.

Illum ir- residenti ta' Ħad- Dingli biex jinqdew iridu jmorru r-Rabat u dan jikkawża ħafna problemi u diffikultajiet biex joqogħdu jivvjaġġaw, l-aktar meta nikkonsidraw li dan ir-raħal ibati wkoll minn problema tat- trasport pubbliku.

Jiena nemmen li anke s-servizz tat- trasport pubbliku għal dan ir- raħal għandu jkun ħafna aktar effiċjenti milli hu sal-lum għaliex il-karozzi tal-linja mhumiex daqstant spissi u n- nies ma tantx qed ikunu moqdijin.

Naħseb li wasal iż- żmien ukoll li l-karozza tal- linja ma tibqax tieqaf fejn tieqaf illum, imma tidħol aktar 'il ġewwa biex tilħaq aħjar il- housing estate - area li kibret b'mod sostanzjali - u r- residenti ta' hemmhekk jinqdew aħjar minn dan is-servizz.

L-Imġarr ukoll għandu problema tat-trasport pubbliku u minkejja t-titjib li sar fis- snin li għaddew, naħseb li wasal iż-żmien li s-servizz jiżdied u jitjieb, b'mod partikolari fix-xhur tas-sajf.

Infakkar ukoll li darba kont tkellimt dwar il-possibilita' li mill-Imġarr stess ikun hemm xi tip ta' servizz, ngħidu aħna ta' minibus li jwassal lin-nies sal-Ġnejna, waħda mill-bajjiet popolari li għandna fl-inħawi tat-tramuntana ta' Malta.

Fl-Imġarr hemm ukoll il- problema ta' l-applikazzjonijiet pendenti għat- telephones.

Wieħed jista' jgħid li l-figura ta' 100 applikazzjoni għat- telephone hija figura baxxa, pero' meta tqis li fl-Imġarr hemm biss madwar 700 household, tara li dan ifisser li familja minn kull sebgħa m'għandhiex is-servizz tat-telephone.

Jien naħseb li minkejja l-fatt li Telemalta kienet qegħda timxi bil-policy li tgħaddi l- cables taħt l-art - u dan forsi huwa b'kontradizzjoni għal dak li għidt qabel fir-rigward ta' l- Imdina - peress li biex inwasslu l-cable minn San Pawl il-Baħar għall- Imġarr minn taħt l-art, jiġifieri rridu nħaffru trinka ġdida, irridu nonfqu eluf ta' liri, naħseb li wasal iż-żmien li ntellgħu overhead cable ta' 'l fuq minn 200 linja ħalli nkunu nistgħu naqdu lil dawk l-applikanti li għad m'għandhomx is-servizz tat- telephone.

B'dan il-mod ħadd ma jkollu għalfejn joqgħod igerger li jrid jistenna tul ta' żmien biex ikollu s- servizz.

Barra minn hekk, teżisti problema tat-telephones f'Santa Marija Estate fil-Mellieħa għaliex hemm applikanti li ilhom jistennew is-snin biex ikollhom dan is-servizz u għalhekk irridu naraw x'se nagħmlu biex naqdu lil aktar minn 100 applikant.

Irrid nagħmel referenza għal artiklu li deher fil-ġurnal "Il-Mellieħa" li jiġi ċirkolat fil-Mellieħa stess fejn issemmiet id-dar ta' l-anzjani.

Min kiteb dan l-artiklu qal li kien hemm nuqqas ta' ħidma mid- Deputati tad- distrett li qegħdin fuq iż-żewġ naħat tal- Kamra għaliex donnu li din id- dar ta' l-anzjani kienet intesiet u issa xi ħadd qisu qed jerġa' jqajjimha.

Wieħed irid jgħid li d-dar ta' l- anzjani fil-Mellieħa ssemmiet għall- ewwel darba fl-1989, minn dak inhar sal-lum baqgħet tissemma fil-Budget u nisperaw li fil-futur qarib inkunu nistgħu nibdew ix-xogħlijiet fuq din id- dar.

Fil-fatt dan l-aħħar intqal li kif jitlesta x-xogħol fid-dar ta' l- anzjani fiż-Żejtun, wieħed ikun jista' jibda x-xogħol f'dawn l-inħawi.

Ħaġa oħra li dwarha saru diversi appelli f'din il-Kamra tirrigwarda r- restawr tas- Santwarju tal-Mellieħa.

M'għandix dubju li fil-ħames snin li għaddew sar xogħol siewi f'dawn l-inħawi, pero' għal darba oħra rrid nappella biex is-Santwarju tal-Mellieħa jiġi restawrat qabel ma ssirlu iktar ħsara u jinqalgħu problemi ikbar li jistgħu jtellfuna parti mill- patrimonju tagħna għal dejjem.

Wasal iż-żmien ukoll li l-Bieb tal- Mistra li wasal biex jaqa', jiġi restawrat.

Kien intqal li dan se jiġi restawrat mill- għaqda Din l-Art Ħelwa, pero' għal xi raġuni jew oħra kollox baqa' kif kien.

Problema oħra li nixtieq insemmi tirrigwarda s-servizz tat-telephone fix- Xemxija fejn hemm numru ta' applikanti li ilhom żmien twil jistennew dan is- servizz.

Nispera li fl-iqsar żmien possibbli, l-applikanti kollha jingħataw is-servizzi li qed jitolbu u li fl-aħħar mill- aħħar għandhom dritt għalihom għax għandhom bżonnhom.

Rigward San Pawl il-Baħar irrid nagħmel referenza żgħira għal dak li kiteb il-kollega tiegħi, l-Onor.

Evarist Bartolo f'"The Times" tal-bieraħ.

Dan ipprova jagħti l-impressjoni li mn'Alla kien hu biex xi ħadd jitkellem fuq San Pawl il- Baħar, u semma xi erba' mistoqsijiet parlamentari li għamel matul is-sena li għaddiet.

L-ewwelnett jidhirli li l-istess mistoqsijiet parlamentari li saret referenza għalihom diġa' kienu saru fis-snin li għaddew pero' x- xogħlijiet kollha f'San Pawl il-Baħar li saret referenza għalihom il-bieraħ, għadhom ma tlestewx.

Hawnhekk irrid ngħid li fil-fatt inbeda xi xogħol.

Per eżempju, għalkemm ix-xogħol fuq il- bus terminus ta' Bugibba nbeda - u permezz tiegħu n- nies li jkunu qed jistennew ix- char-a-banc kif ukoll ix- xufiera u l-inspectors li għandhom x'jaqsmu max-xogħol tal-karozzi tal-linja kien se jkollhom post fejn jistrieħu, u dan kien kontribut għall- iżvilupp ta' dawk l-inħawi - minħabba diversi rapporti li kienu intenzjonati biex iwaqqfu x-xogħol aktar milli biex ix- xogħol ikun jista' jsir, min kien interessat li jagħmel dan ix-xogħol, fl-aħħar qata' qalbu li jkomplih.

Il-pajjiż kien se jiffranka l- flus fuq dan ix- xogħol għaliex kien se jagħmlu xi individwu li għandu xi stabbilimenti f'dawk l-inħawi.

Għalhekk wasal iż-żmien li l- Gvern jerġa' jieħu f'idejh l- inizjattiva u jara li dan il- bus terminus jitkompla u jitlesta qabel l-eqqel tas-sajf ħalli l-eluf ta' residenti u turisti li jkun hemm f'Buġibba jkollhom servizz aħjar.

Dawn huma wħud mill- bżonnijiet ta' dawk l-inħawi - għax il-bżonnijiet dejjem jibqgħu u rridu nibqgħu naħdmu fuqhom - li ridt nitkellem fuqhom illejla.

MR SPEAKER: L-Onor.

Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Allura l-Onor.

Galea jrid jgħid li jekk ikun hawn min jagħmel mistoqsija parlamentari sena ilu u ma jkun sar xejn, Membru Parlamentari ieħor m'għandux jerġa' jagħmel l-istess mistoqsija?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien kulma ridt ngħid huwa li x-xemx ma telgħetx fl- 1992.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il- ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 21 ta' Ġunju, fis-6.00 p.m. bl-agenda kif kommunikata mill-Aġent Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il- mistoqsija.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

Impiegi,Kondizzjonijiet tax-xoghol schs,Impiegi,Kondizzjonijiet tax-xoghol mifu,Impiegi,Kondizzjonijiet tax-xoghol IMPIEGI - KONDIZZJONIJIET TAX- XOGĦOL

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Gvern jassigura li sakemm jippermettu ċ- ċirkostanzi tal-pajjiż, filwaqt li jkun hemm żieda fil- produttivita', din iż-żieda għandha tissarraf f'kondizzjonijiet aħjar għall-ħaddiema Maltin u Għawdxin fuq il-post tax-xogħol, l-aktar f'pagi u f'ħinijiet tax-xogħol aħjar?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Fid-dinamika tad-dinja tax- xogħol inkun nazzarda jekk nassikura li dan isir.

Naturalment hekk nixtieq u naħdem għal dan.

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Kif jidhirlu l-Ministru li għandu jaħdem biex il- ħinijiet tax-xogħol tal-ħaddiema jirrispettaw aktar il-ħteġijiet personali, familjarji u soċjali tal-ħaddiema, sakemm dan ma jkunx ta' tfixkil għall- post tax-xogħol?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Din il-materja tistħoqq rivalutazzjoni sħiħa ta' l- organizzazzjoni tax-xogħol, iżda kif naħseb li l-Onor. ħabib tiegħi japprezza li l-ħin flessibbli jiġi ntrodott bi ftehim ma' min iħaddem u mhux b'digriet tal-Ministru.

Forzi Armati,Aerial riggers calr,Forzi Armati,Aerial riggers zamf,Forzi Armati,Aerial riggers RIGGERS - SPECIAL ALLOWANCE

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għat- Trasport u Komunikazzjoni: Billi xi xhur ilu kont weġibtni li kienu qed isiru diskussjonijiet biex ir-riggers li huma taqsima ta' l-Army attached ma' l- Ajruport jieħdu special allowance, jista' l-Ministru jgħidli fiex waslu dawn id- diskussjonijiet?

Jista' l- Ministru jgħid jekk dawn in- nies li jagħmlu xogħol perikoluż ħafna bdewx jieħdu allowance meta hemm taqsimiet oħra taħt l-Army li huma attached ma' l-Ajruport li jieħdu special allowance?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jekk l-Onor.

Membru jista' jindikali f'liema risposta ghall-mistoqsija parlamentari jiena wegibtu fis-sens tad- domanda li qieghed jaghmel nista' nkun f'pozizzjoni ahjar li nwiegbu.

Nahseb li l-Onor.

Membru japprezza li l-kondizzjonijiet tax-xoghol tan- nies fid-diversi sezzjonijiet ta' l-Armata ma jaqghux taht il-Ministeru tieghi.

Nirreferi wkoll lill- Onor. Membru ghat-twegiba li tajt fis-seduta 100 ghal- mistoqsija numru 7607 u ghat- twegibiet li ta l-Prim Ministru fuq l-istess suggett fis-seduta 98 ghall-mistoqsija numru 7534, fis-seduta 100 ghal mistoqsija numru 7606, fis-seduta 112 ghall-mistoqsija numru 8535 u fis-seduta 131 ghall-mistoqsija numru 9915.

Bord ghall-Kontroll tat- traffiku calr,Bord ghall-Kontroll tat-traffiku gall,Bord ghall-Kontroll tat-traffiku BORD GĦALL-KONTROLL TAT- TRAFFIKU

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Veru li t-Traffic Control Board se jispiċċa?

Jekk iva, se tinħatar xi struttura oħra u x'se tkun?

Bħalissa hemm traffic control board jew le?

Jekk le, kemm ilu li ġie xolt?

ONOR.

LOUIS GALEA: Filwaqt li nigbed l-attenzjoni ta' l- Onorevoli Interpellant ghall- G.N. 552 tal-21 ta' Awissu, 1992 dwar il-kompozizzjoni u t- terminu tal-Bord dwar il- Kontroll tat-Traffiku, infakkar lill-Onor.

Membru li f'din il- Kamra sew il-Ministru tat- Trasport u Kommunikazzjoni kif ukoll jien fissirna r-riforma mill-qiegh li tfasslet f'dan il-qasam fejn se jinholqu strutturi godda ghall-ahjar organizazzjoni u kontroll tat- traffiku fi hdan il-Ministeru tat-Trasport u Kommunikazzjoni.

Traffiku,Traffic lights calr,Traffiku,Traffic lights falm,Traffiku,Traffic lights TRAFFIKU - TRAFFIC LIGHTS

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Il- Pulizija tat- traffiku ġew konsultati fejn se jitwaħħlu t-traffic lights ġodda?

Jekk le għaliex meta tant huwa importanti li dawn il-Pulizija jkunu konsultati f'affarijiet bħal dawn?

ONOR.

MICHAEL FALZON: It- traffic lights qed jitwaħħlu f'lokalitajiet miftehma ma' l- Awtoritajiet koncernati.

Safety belts calr,Safety belts gall,Safety belts SAFETY BELTS

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Billi l-Interpellant innota reklami effettivi ħafna fuq stazzjoni wieħed tar-radju, fejn is-sewwieqa jiġu mħeġġa jilbsu s-safety belts meta jsuqu, jista' l-Ministru jiltaqa' mal-Kapijiet tar-radju stations ħalli jħeġġiġhom jagħmlu l-istess?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ma nsib l-ebda diffikulta' li nilqa' s- suġġeriment ta' l-Onor.

Membru.

AIDS calr,AIDS gall,AIDS AIDS

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Issa li ġej is-sajf u t-turiżmu jibda jiżdied ġmielu u għalhekk it-taħliet bejn il-Maltin u l- barranin jibda jiżdied ukoll, ma jaħsibx li għandu jintensifika l-kampanja edukattiva fuq l-AIDS?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li bħalma ġara f'dawn l-aħħar snin, il-kampanja edukattiva kontra l-HIV se tiġi intensifikata fix-xhur tas- sajf.

Festival tal-Kanzunetta ta' l-Ewropa calr,Festival tal-Kanzunetta ta' l-Ewropa zamf,Festival tal-Kanzunetta ta' l-Ewropa FESTIVAL TAL-KANZUNETTA TA' L- EWROPA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għat- Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'ġara meta l-organizzaturi tal- Festival tal-Kanzunetta ta' l- Ewropa bdew jgħidu lid-dinja kollha li ma jistgħux jaqbdu mal-ġurija Maltija minħabba l- kommunikazzjonijiet ħżiena?

Jidhirlu l-Ministru li dan ma għamilx unur lil Malta?

Jaħseb li ħaġa bħal din li nstemgħet minn 300 miljun ruħ ma' l- Ewropa xejn ma nkorraġit lil min irid jitħajjar jiġi jinvesti Malta meta sar jaf li kien impossibbli li mill- Irlanda jagħmlu kuntatt ma' Malta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant ghat- twegibiet li tajt fis-seduta 141 ghall- mistoqsijiet numru 10606, fis- seduta 142 ghall-mistoqsija numru 10496 u fis-seduta 148 ghall-mistoqsija numru 10955.

Manikata,Ingombru fi Triq il-Biedja bare,Manikata,Ingombru fi Triq il-Biedja gall,Manikata,Ingombru fi Triq il-Biedja MANIKATA: TRIQ IL-BIEDJA - TRAKKIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Peress li fi Triq il-Biedja, fil-Manikata hemm garaxx ta' mechanic li matul il-lejl qed iħalli trakkijiet u inġenji oħra li kważi jimblukkaw din it-triq mudlama, jista' l- Ministru jara li l-Pulizija ma tħallix li dan ikompli jsir u li ma jitħallix dak il-ħmieġ li hemm fl- istess post?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li sakemm saret din l- interpellanza l-Pulizija ma kellha l-ebda ilment dwar ingombru fit-Triq imsemmija.

Issa se jsiru patrols u fejn jirrizulta li hemm ingombru jitnehha.

Skejjel,Ghalliema bil-warrant bare,Skejjel,Ghalliema bil-warrant mifu,Skejjel,Ghalliema bil-warrant SKEJJEL - GĦALLIEMA BIL-WARRANT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jwieġeb għall-mistoqsija parlamentari numru 9718 dwar għalliema bil- warrant?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: L- informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni fis-Seduta.

Loghob tal-Pajjizi z-Zghar,Ghawwiema Maltin cilj,Loghob tal-Pajjizi z-Zghar,Ghawwiema Maltin frem,Loghob tal-Pajjizi z-Zghar,Ghawwiema Maltin LOGĦOB TAL-PAJJIŻI Ż-ŻGĦAR - GĦAWWIEMA MALTIN

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għaż- Żgħażagħ u Kultura: X'inhi r- raġuni li l-għawwiema tal- kontingent Malti libsu l-malji ta' l- għawm tagħhom personali minflok waħda uniformi għall- parteċipanti Maltin kollha, kif kellhom il-parteċipanti tal- pajjiżi l-oħrajn li ħadu sehem fil- Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar?

Veru li nxtraw malji għall- għawwiema tagħna li ma ntużawx?

Għalfejn ma ntużawx?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: L- Onor. Interpellant huwa mitlub li jirreferi din il-mistoqsija dwar materja trivjali lill- Kumitat Olimpiku Malti li kien responsabbli mill-atleti Maltin li ħadu parti fil-logħob.

Sptarijiet,Operazzjoni biex tibdel is-sess cilj,Sptarijiet,Operazzjoni biex tibdel is-sess gall,Sptarijiet,Operazzjoni biex tibdel is-sess SPTARIJIET - OPERAZZJONI BIEX TIBDEL IS-SESS

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: X'inhi r-raġuni li ma tingħata l-ebda għajnuna mill-Gvern Malti lil dawk l-individwi Maltin/Għawdxin li jixtiequ jagħmlu operazzjoni ta' change of sex li ma ssirx Malta u ssir barra minn Malta biss?

Ma jaħsibx li din il-problema għandha bżonn studju serju u dawn l- individwi timmerithom xi forma ta' komprensjoni?

Kemm saru talbiet simili lill-Gvern mill-1987 'il hawn?

ONOR.

LOUIS GALEA: Filwaqt li m'ghandi l-ebda informazzjoni li tindika li kien hemm xi talba simili mill-1987 'l hawn rigward 'change of sex operation', nixtieq infakkar li hemm aspetti ta' natura etika u bioetika ta' importanza fondamentali li jridu jittiehdu in konsiderazzjoni.

B'mod generali kull kaz li t- trattament tieghu ma jistax isir hawn Malta jista' jigi mressaq mill-konsulent koncernat biex jigi ikkonsidrat mill- Bord li jiddeciedi fuq it- trattament ta' pazjenti barra.

Skejjel,Kazi ta' tehid ta' drogi bare,Skejjel,Kazi ta' tehid ta' drogi mifu,Skejjel,Kazi ta' tehid ta' drogi SKEJJEL - DROGI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid:

1) kemm ġew irrapportati każi ta' teħid ta' drogi fl-iskejjel ta' l- Istat matul din is-sena skolastika?

2) f'liema skejjel kienu per eżempju, sekondarji, ecc?

3) isir xi taħriġ partikolari lill-ufficjali tat- Taqsima tal- Counselling dwar kif għandhom jaġixxu ma' studenti li jkun hemm suspett li jkunu ħadu d-drogi?

4) kemm fil-fatt hemm nies fit-Taqsima tal-Counselling?

5) kemm-il darba jżuru l- iskejjel partikolari?

Jeżisti xi programm dwar kif u meta jsiru dawn iż-żjajjar?

6) x'koperazzjoni jkun hemm mill-ġenituri ma' din it- taqsima?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Ma kien hemm l-ebda rapport ta' tehid ta' drogi fl-iskejjel ta' l-Istat matul is-sena skolastika 1992-93.

It-taħriġ lill-ufficjali tat- taqsima fil-Qasam tad-Drogi (bħal ħafna oqsma oħra) hu ongoing.

Kull counsellor u guidance teacher kellu korsijiet bażici organizzati kemm minn esperti Maltin, kif ukoll minn esperti Ingliżi u Taljani.

Barra minn hekk, bħalissa fl-Istati Uniti ta' l- Amerika hemm guidance teacher li qed jispiċċa kors ta' sena proprju fuq prevention strategies ta' l-abbuż tad- droga.

Hu maħsub ukoll li fix- xhur li ġejjin erba' counsellors imorru l-Amerika għall-Korsijiet simili, għalkemm ta' perjodu iqsar.

Fit-taqsima tal-Counselling and Guidance hemm dawn il- personnel: (a) żewġ Education Officers

(b) sitt Counsellors

(c) 93 Guidance Teachers

L-Education Officers u l- Counsellors iżuru l-iskejjel regolarment.

L- Education Officers jikkordinaw ix-xogħol kollu li jsir fuq bażi nazzjonali, waqt li kull counsellor għandu numru żgħir ta' skejjel (circa sitta- sebgħa) li jieħu ħsiebhom.

Nieħu pjacir ħafna ngħid li l-koperazzjoni bejn il-ġenituri u t-taqsima tal-Guidance and Counselling hi tajba ħafna.

Minn din il-koperazzjoni jibbenefikaw ħafna l-istudenti.

Dip ta' l-Edukazzjoni,PE Masters bare,Dip ta' l-Edukazzjoni,PE Masters mifu,Dip ta' l-Edukazzjoni,PE Masters DIPARTIMENT TA' L-EDUKAZZJONI - PE MASTERS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Riżorsi Umani: X'inhu n-numru ta' PE Masters mad-Dipartiment ta' l- Edukazzjoni?

Kemm minnhom huma assenjati għall-iskola waħda?

Kemm iridu jattendu żewġ skejjel, tlieta, ecc?

Kemm hemm PE Masters kwalifikati li mhumiex jagħmlu xogħol ta' edukazzjoni fiżika u huma assenjati għal xogħol ieħor?

Kemm minn dawn qed jaħdmu fil-Ministeru u fid- Dipartiment?

X'inhu n-numru ta' għalliema ta' l-Edukazzjoni Fiżika li huma nisa?

Kemm hemm nies li qed jagħmlu il-kors tal-PE fl-Universita'?

Il-Ministru huwa sodisfatt bin-numru ta' studenti li qed jagħmlu il-PE bis-serjeta'?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Nagħti tweġiba f'xi seduta oħra.

Skejjel,Privati,Mizati bare,Skejjel,Privati,Mizati mifu,Skejjel,Privati,Mizati SKEJJEL PRIVATI - MIŻATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Bħalissa l-Ministru kemm għandu talbiet biex skejjel privati jgħollu l-miżati għas-sena skolastika li jmiss?

Liema huma l-iskejjel li talbu li jżidu l-miżati?

Kemm hi l-miżata din is-sena u kemm hemm il-ħsieb li ssir?

Dawn kollha ġew approvati?

X'raġunijiet ingħataw biex il-ġenituri jitolbuhom aktar għall-edukazzjoni ta' uliedhom?

ONOR.

Skejjel,Ftuh ta' Kindergartens bare,Skejjel,Ftuh ta' Kindergartens mifu,Skejjel,Ftuh ta' Kindergartens FTUĦ TA' KINDERGARTENS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Riżorsi Umani: X'inhu n-numru ta' applikazzjonijiet li għandu d- dipartiment għall-ftuħ ta' Kindergartens u skejjel għas-sena skolastika li jmiss?

Minn min saret kull applikazzjoni?

F'liema lokalita' hemm il- ħsieb li jinfetħu?

X'inhi l-miżata li qed jitolbu li jżommu?

ONOR.

Grounds tal-Football cilj,Grounds tal-Football frem,Grounds tal-Football GROUNDS TAL-FOOTBALL

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għaż- Żgħażagħ u Kultura: Jista' l- Ministru jgħid fejn jinstabu l- 54 ground tal-football f'Malta barra ta' Ta' Qali li rrefera għalihom fir-risposta tiegħi għall-mistoqsija parlamentari numru 7025?

Dawn kollha huma ta' daqs konformi mar-regoli stabbiliti mill-FIFA?

Kemm minn dawn għandhom stands għall-pubbliku jew changing rooms?

Liema huma li mhumiex fornuti b'tali stands u changing rooms?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Il-54 ground tal-football f'Malta, dejjem skond l- aħħar stħarriġ li kien sar xi snin ilu, huma dawn skond il-lista li qed tidher hawn taħt imqassma f'żewġ partijiet, dawk li għandhom stands għall- pubbliku jew changing rooms u dawk li mhumiex fornuti b'tali stands u changing rooms.

Mhux il-grounds kollha konformi mar-regoli stabbiliti mill-FIFA.GROUNDS MINGĦAJR STANDS JEW CHANGING ROOMS

FLORIANA 2 FGURA 1 KALKARA 1 SENGLEA 1 SAFI 1 ATTARD 1 PIETA' 1 ST.

JULIAN'S 1 ST.

ANDREWS 1 ST.

GEORGE'S 1 LIJA FC 1 MTARFA 1 FGURA 1 PAOLA 1 QORMI 2

GROUNDS BI STANDS JEW CHANGING ROOMS

VALLETTA 1 MQABBA 1 FLORIANA 1 ŻURRIEQ 1 ĦAMRUN 1 GĦAXAQ 1 FGURA 1 GUDJA 1 VITTORIOSA 1 QORMI 1 XGĦAJRA 1 LUQA 1 MARSAXLOKK 1 SANTA LUCIA 2 MQABBA 1 LIJA/BALZAN 1 PAOLA 1 SIĠĠIEWI 1 TARXIEN 1 ŻEBBUĠ 1 MARSA 1 BIRKIRKARA 2 MDINA/RABAT 1 GHARGHUR 1 MGARR 1 NAXXAR 1 SAN GWANN 1 MOSTA 1 TA' XBIEX/GŻIRA 2 MELLIEĦA 1 SLIEMA 1 SIRENS 1 ST.

JULIAN'S 1 DINGLI 1

Impiegi,Barranin jahdmu bla permess cilj,Impiegi,Barranin jahdmu bla permess gall,Impiegi,Barranin jahdmu bla permess BARRANIN JAĦDMU BLA PERMESS

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Kemm ittieħdu passi kontra barranin li ħadmu f'Malta llegalment matul l-1992 u matul din is-sena s'issa?

F'liema tip ta' xogħol instabu jaħdmu dawn il- barranin?

Ta' liema nazzjonalita' kienu dawn il-barranin?

F'liema lokalitajiet ta' Malta u Għawdex instabu dawn il-barranin?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li matul l-1992 u l-10 ta' Gunju 1993 tressqu quddiem il-Qorti 126 persuna talli hadmu Malta minghajr permess.

Dawn il-barranin kienu jahdmu fil-'catering' u xoghol ta' kostruzzjoni.

Dawn il-barranin kienu gejjin mill-pajjizi kif jidher hawn taht:

Algerija, Bangladesh, Gran Brittanja, Bulgarija, Egittu, Gambja, Germanja, Iraq, Italja, Marokk, Nigerja, Sudan, Svezja, Tunez, Yugoslavja u s-Sirja,

Dawn il-persuni barranin instabu jahdmu f'dawn il- lokalitajiet: Paceville, Bugibba, Mqabba, Qrendi, Marsa, Sliema, Hal Safi u l-Imriehel.

Loghob tal-Pajjizi z-Zghar cilj,Loghob tal-Pajjizi z-Zghar frem,Loghob tal-Pajjizi z-Zghar LOGĦOB TAL-PAJJIŻI Ż-ŻGĦAR

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għaż- Żgħażagħ u Kultura: X'inhi r- raġuni li t-tapit li nxtara għal-Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar biex jiksi l-ground ta' l- Istadium Nazzjonali għall- Opening u l-Closure ceremonies u li nxtara b'eluf kbar ta' liri ntuża biss fl-Opening Ceremony u mhux fil-Closing Ceremony ukoll?

Dan ma jaħsibx il-Ministru li seta' wassal biex issir il- ħsara lit-turf ta' l-Istadium Nazzjonali minn dawk il-mijiet ta' parteċipanti eċċ., li ħadu sehem fl-istess ċerimonja?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: It- tapit imsemmi nxtara mill- Kumitat Olimpiku Malti u għalhekk l-ewwel parti tal- mistoqsija għandha ssir lil dak il- kumitat.

Dwar it-tieni parti tal- mistoqsija nista' ngħid li ma sarli l-ebda lment dwar dan minn min hu responsabbli.

Iż-żewġ ceremonji kienu suċċess kbir li mpressjonaw ħafna lil kull min kien preżenti inklużi r- rappreżentanti barranin.

Banek,Lombard Bank (Malta) Ltd cilj,Banek,Lombard Bank (Malta) Ltd bong,Banek,Lombard Bank (Malta) Ltd LOMBARD BANK (MALTA) LTD

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għas- Servizzi Ekonomiċi: X'kienu r-raġunijiet għalilex il- Lombard Bank (Malta) Ltd għalaq il- fergħat tiegħu f'Paramatta l-Awtralja u Bulebel meta dawn infetħu m'ilhomx mill-istess bank?

Jaħseb il-Ministru li dan juri nuqqas ta' ppjanar serju min-naħa ta' l- istess bank li jidher li m'għamilx l-istudju ta' marketing sew qabel m'għażel li jiftaħ dawn il- fergħat?

Dawn ma laħqux l-għanijiet li għalihom infetħu?

Kemm tilef il-Lombard Bank (Malta) Ltd minn dan il- mismanagement?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Ghalkemm l-Onor Membru jifhem li l- informazzjoni mitluba hija ta' natura kummercjali, se nirrispondi biex nuri li ma kien hemm l-ebda mismanagement u lanqas telf ta' flus minn naha tal- Lombard Bank.

Il-Lombard Bank wara li studja l-htegijiet tal-Maltin fl-area ta' Paramatta u l- opportunitajiet li dawn joffru iddecieda li jiftah fergha f'dan il-post is-sena l-ohra.

Din il-fergha kienet sejra tajjeb imma billi nhasset il- htiega li s-servizz jigi estiz, Bank zghir bhal Lombard ma setghax isostni.

Fl-istess zmien Mid-Med Bank iddecieda li hu wkoll ghandu jespandi billi jiftah ferghat fl-Awstralja.

Ghalhekk saru negozjati bejn iz-zewg banek u gie deciz li l- fergha u x-xoghol li kellu Lombard Bank jigi mibjugh lil Mid-Med Bank li fl-istess hin kompla bix-xoghol ta' espansjoni.

Fil-fatt dan in-negozju bejn iz-zewg banek sar totalment f'atmosfera kummercjali tant li l-istaff li kellu Lombard gie sekondat lil-Mid-Med sakemm dan jakkwista l-esperjenza mehtiega.

Fil-kwestjoni ta' Bulebel din ma kenitx fergha imma semplicement agenzija bhala estensjoni tal-Branch ewlieni ta' dan il- Bank.

Fil-fatt saru negozjati mal-Bank of Valletta sabiex din l-agenzija tinfetah minn dan il- Bank billi ghandu numru konsiderevoli ta' klijenti f'Bulebel.

Xemxija,Natasha's Restaurant buhc,Xemxija,Natasha's Restaurant falm,Xemxija,Natasha's Restaurant XEMXIJA - NATASHA'S RESTAURANT

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk intalabx permess għat-tibjid tal-faccata ta' l- istabbiliment Natasha's, Xemxija Hill, Xemxija, bil- kuluri li ntużaw?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li ma ntalabx permess biex terga' titbajjad il- faccata tan-Natasha's Restaurant.

Il-kulur li ntuza fuq in-naha t'isfel hu l-kulur originali li kien hemm qabel.

Il- propjetarju gie avzat biex juza dan il-kulur mal-faccata kollha.

Sptarijiet,San Raffaele buhc,Sptarijiet,San Raffaele falm,Sptarijiet,San Raffaele SPTAR SAN RAFFAELE

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk inħariġx il-permess għall-bini ta' l-isptar San Raffaele, ġewwa l-Imsida?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Ghalkemm nifhmu li saru diskussjonijiet ma' ufficjali ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar dwar il-progett s'issa ma nhareg ebda permess formali.

Maghtab,Hatt ta' zibel fil-mizbla buhc,Maghtab,Hatt ta' zibel fil-mizbla falm,Maghtab,Hatt ta' zibel fil-mizbla MAGĦTAB - ĦATT TA' ŻIBEL FIL- MIŻBLA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk jeżistix pjan ta' kif għandu jsir l-irdim u l- ħatt ta' żibel fil-miżbla tal- Magħtab?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Fi Frar ta' din is-sena, is- Segretarjat Ambjent ippubblika rapport imhejji minn konsulenti internazzjonali, bl-isem ta' 'Strategija dwar l-Iskart (Solidu)'.

Dan ir-rapport jindika l- bzonn ta' titjib immedjat fit- tmexxija tal- mizbla tal- Maghtab.

Fost affarijiet ohra dan ir-rapport jitlob kompattazzjoni ahjar ta' l- iskart u kontroll iktar strett fuq id-dhul fil- mizbla.

Il-Ministeru jinsab determinat li jimxi fuq is- suggeriment tal- konsulenti.

Bhalissa qed tinbena kamra (gatehouse) fid-dahla tal- mizbla.

Kif din titlesta se tigi ntroddota sistema ta' kontroll sabiex kull vettura li tidhol fil-mizbla tbattal it- tghabija taghha fejn ikun lilha indikat.

Dan huwa essenzjali biex jithaddem pjan aktar fit- tul minn dak prezenti, dwar fejn u kif ghandu jsir il-hatt u l-irdim ta' zibel u terrapien fil- mizbla tal-Maghtab.

Fl-istess waqt inhatar ufficjal, bil-grad ta' Works Manager, biex jiehu hsieb specifikament tal-mizbliet.

Ghall-ahhar ta' Gunju, dan l- ufficjal sejjer barra ghall- kors ta' gimghatejn fuq is- sugget.

Attard,Tal-Fuklar,Tindif buhc,Attard,Tal-Fuklar,Tindif falm,Attard,Tal-Fuklar,Tindif ATTARD: TAL-FUKLAR - TINDIF

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Jista' l-Ministru jara li mill-aktar fis possibbli tingħata tindifa ġenerali lill-area madwar il- flats tal-gvern ġodda f'Tal- Fuklar, Ħ'Attard u jitneħħa dak il-ħafna ħmieġ u terrapien li qiegħed joħloq inkonvenjent kbir għar-residenti ta' dawn l- inħawi?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Sfortunatament ħafna mit- terrapien intefa' minn uħud mir-residenti stess ta' l- inħawi.

Tlabt lid-dipartiment koncernat jara x'jista' jsir dwar dan l-ilment.

Power Station,Marsa buhc,Power Station,Marsa falm,Power Station,Marsa POWER STATION - MARSA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu saru spejjeż sabiex il-boilers tal-Power Station tal-Marsa bdew jitħaddmu bil-faħam flok biż- żejt?

Kemm hu maħsub li tlaħħaq l- ispiża sabiex dawn il-boilers jibdew jitħaddmu biż-żejt?

Kemm hu kkalkolat li jkun il- konsum ta' żejt għal din il- Power Station?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Il- boilers numri 7 u 8 gew iddisinjati biex jahdmu bil- faham u qatt ma kien hemm hsieb li jithaddmu biz-zejt.

L-offerti ghal qlib tal- boilers biex jahdmu biz-zejt ghadhom qed jigu kkonsidrati.

L-offerti jvarjaw bejn Lm719,524 u Lm2,963,064.

Il-konsum ta' zejt fil- boilers numri 7 u 8 hu kkalkolat li jkun ta' madwar 150,000 tunellata fis-sena.

Enemalta,Serq ta' ilma buhc,Enemalta,Serq ta' ilma gall,Enemalta,Serq ta' ilma ENEMALTA - SERQ TA' ILMA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm persuni l-pulizija ressqet il- Qorti fuq serq ta' ilma f'dawn l-aħħar ħames snin, kull sena separatament?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li f'dawn l-ahhar hames snin kien hemm zewg kazi fejn persuni tressqu l-Qorti fuq serq ta' ilma.

Dawn sehhew wiehed fl-1989 u iehor din is- sena.

Kontribuzzjoni tas-Sigurta' Nazzjonali farn,Kontribuzzjoni tas-Sigurta' Nazzjonali hyzg,Kontribuzzjoni tas-Sigurta' Nazzjonali ĦLAS TAL-KONTRIBUZZJONI TAS- SIGURTA' NAZZJONALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas- Sigurta' Soċjali: Kemm huwa kkalkolat l-ammont ta' flus li tħallsu fl-ewwel sitt xhur tas- sena mill-ħaddiema impjegati u dawk self-employed għar-rigward tal-ħlas tal- kontribuzzjonijiet tas-Sigurta' Nazzjonali (il- Bolla)?

Kemm huwa kkalkolat li għad iridu jitħallsu minn kumpanniji u self- employed għal dawn l-ewwel sitt xhur biex ikunu regolati l-ħlasijiet imsemmija?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Sa l- aħħar ta' Mejju ta' din is-sena tħallsu Lm18,504,283 bħala kontribuzzjonijiet tas-Sigurta' Socjali mill-impjegati u l- principali tagħhom u Lm2,031,216 bħala kontribuzzjonijiet mis-self- employed.

Dawn l-ammonti ma jinkludux is-somma ta' Lm10,267,747.50 li titħallas mill-Fond Konsolidat.

S'issa qatt ma kien possibbli għad-Dipartiment tas-Sigurta' Socjali li jkun jaf l- informazzjoni mitluba fit-tieni parti tal-mistoqsija.

Canga friska farn,Canga friska gatl,Canga friska PREZZ TAL-PRODUZZJONI TAĊ-ĊANGA FRISKA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall- Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jikkonferma l-Ministru li l- prezz tal-produzzjoni taċ-ċanga friska minn Lm95 l-qantar niżel għal Lm65 u Lm70-il qantar?

X'kienet ir-raġuni ta' dan?

Għaliex filwaqt li r-raħħal qed jitħallas anqas, il- konsumatur baqa' jħallas l- istess prezz?

Jikkonferma l-Ministru li tul dawn l-aħħar sitt snin 20% tal- produzzjoni taċ-ċanga friska li kienet tiġi kkunsmata lokalment niżlet għal agħar livelli tagħha ċioe' medja ta' 10 u 15%?

ONOR.

LAWRENCE GATT: Ninforma lill-Onor.

Membru li l-medja tal-prezz tac- canga friska qieghed Lm120 - Lm125 il-qantar ghall-ghogiela u Lm80 - Lm85 ghall-baqar u mhux kif indika l-istess Interpellant.

Is-suq tac-canga huwa liberu u l-prezz jiddependi hafna mid- domanda kemm mill-biccerija kif ukoll mill-hwienet.

Ma nistax nifhem l-argument ta' l- interpellant fl-ahhar paragrafu tal-mistoqsija.

Il-konsum tac- canga friska zdied filwaqt li fl-1986 nqatlu 5,545 rjus (1,451,564 Kgs) fl-1992 nqatlu 6,122 rjus (1,603,793 kgs).

Sptarijiet,Infermiera gree,Sptarijiet,Infermiera gall,Sptarijiet,Infermiera SPTARIJIET - INFERMIERA

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm postijiet ta' infermiera li huma vakanti fil-preżent kemm fl-isptarijiet u istituzzjonijiet oħra ta' l- Istat?

Jista' l-Ministru jagħti breakdown fejn dawn il- postijiet vakanti jeżistu u ta' liema grad?

ONOR.

LOUIS GALEA: L- informazzjoni qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

Sptarijiet,San Raffaele,Infermiera gree,Sptarijiet,San Raffaele,Infermiera gall,Sptarijiet,San Raffaele,Infermiera SPTAR SAN RAFFAELE - INFERMIERA

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li fil-futur meta l- isptar San Raffaele f'Malta u l-isptar privat, il- Gvern beħsiebu jħalli l- ingaġġar ta' infermiera barranin partikolarment infermiera Filippini?

ONOR.

LOUIS GALEA: Filwaqt li nirreferi l-Onor.

Membru ghat-twegiba ghall-Mistoqsija numru 11185, l-intenzjoni hi li l-izvilupp tas-Servizzi tas- Sahha fil-qasam ta' l- isptarijiet ikun jista' jigi kopert kemm jista' jkun b'infermiera Maltin.

Il-Gvern ghamel investimenti kbar kemm fit-tahrig ta' l- infermiera kif ukoll fil- kondizzjonijiet tax-xoghol ta' l-infermiera sabiex jirrekluta u jzomm fl-impieg dawn il- haddiema fil-qasam tas-Sahha.

Birgu,Tnehhija ta' hajt tal-gebel pora,Birgu,Tnehhija ta' hajt tal-gebel falm,Birgu,Tnehhija ta' hajt tal-gebel BIRGU - TNEĦĦIJA TA' ĦAJT TAL- ĠEBEL

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Jista' d-dipartiment konċernat ikompli jneħħi l-ħajt tal-ġebel tul it-triq kollha li hemm qudddiem id-djar fi Triq San Lawrenz, fil-Birgu, li parti minnu neħħieh dan il- Gvern u floku għamel ċint baxx bil-ballavostri għal okkażjoni tal-ftuħ tal-"Boat Show" fil- Birgu biex isir żvog għal dawn ir- residenti u titfaċċa l- veduta tal-baħar, peress li n- nies ilmentaw miegħi meta żort djar fis-6 ta' dan ix-xahar?

ONOR.

MICHAEL FALZON: It- talba ta' l-Onor.

Interpellant ġiet innotata.

Birgu,Tiswija ta' toroq pora,Birgu,Tiswija ta' toroq falm,Birgu,Tiswija ta' toroq BIRGU - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Jista' d-dipartiment konċernat jieħu ħsieb jirrimedja dwar il-ħafna ħofor li saru max-xatt fejn saret il- "Boat Show" fil-Birgu għax huma perikolużi għal pedestrians?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li x-xogħol imsemmi se jsir mid- Dipartiment tad- Distretti tat-Taqsima tax- Xogħlijiet fi żmien qasir.

Birgu,Paviment tax-Xatt pora,Birgu,Paviment tax-Xatt falm,Birgu,Paviment tax-Xatt BIRGU - PAVIMENT TAX-XATT

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Kemm sewa l-madum u ċ-ċanġaturi, ċioe' x-xogħol kollu ta' paviment fix-Xatt, fl- Birgu fejn saret il-"Boat Show"?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Nirreferi l-Onor.

Membru għar- risposta li ngħatat għal mistoqsija parlamentari numru 10554 (Seduta 142).

Bormla,Pjazza Gavino Gulia,Uzu ta' posti pora,Bormla,Pjazza Gavino Gulia,Uzu ta' posti falm,Bormla,Pjazza Gavino Gulia,Uzu ta' posti BORMLA: PJAZZA GAVINO GULIA - POSTI

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Peress li l-bini fil- kantuniera fi Pjazza Guvino Gulia, Bormla ma' Bormla Wharf kien jintuża bil-posti bħal tal-Belt Valletta, għandu xi ħsieb il-Gvern li jerġa' jiftħu bil-posti?

Xi pjan għandu l-Gvern dwar dan il-post?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Kif forsi jaf l-Onor.

Interpellant ghalkemm dawn il- posti kienu mibnija bhala Suq, ilu madwar ghoxrin sena li s-Suq ma jintramax f'dawn l-inhawi u l- posti qeghdin jintuzaw ghal skop ta' hazna.

Ma jidhirx li hemm xi talba minn nies tal-lokal biex dan jerga' jsir Suq.

Bormla,Hwienet maghluqa pora,Bormla,Hwienet maghluqa falm,Bormla,Hwienet maghluqa BORMLA - ĦWIENET MAGĦLUQA

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: F'San Gwann t'Għuxa, f'Bormla faċċata ta' Blk 7 hemm xi disat iħwienet, x'inhi r- raġuni li huma magħluqin?

Qatt ma ħarġu offerti?

X'kien ipproġettat bihom?

Taf illum x'użu qed isir minnhom?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Billi din il-proprjeta' taghmel parti mis-swar u ghalhekk l-uzu taghha hu wiehed xi ftit sensittiv, qed jigi studjat l- ahjar uzu li ghandu jsir minnha.

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħidli hijiex se titkompla t- triq max-xatt li mill-Birgu tieħu għal Kalkara u għal Rinella?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Ma hemmx il-hsieb li x-xoghol imsemmi isir ghalissa.

Madankollu t-talba ta' l-Onor.

Membru giet innotata.

Rabat,Kerrejjiet farn,Rabat,Kerrejjiet hyzg,Rabat,Kerrejjiet RABAT - SLUM CLEARANCE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas- Sigurta' Soċjali: Billi fir- rapport ta' l-Onor.

Segretarju Parlamentari ma kien hemm xejn indikat dwar is-slum clearance fir-Rabat, jista' l-Ministru jgħid lill- Kamra x'pjanijiet għandu l-Gvern għal dawn is- slums fir-Rabat?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Nirreferik għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 8676 (Seduta 119).

Mtarfa,Gibjuni farn,Mtarfa,Gibjuni hyzg,Mtarfa,Gibjuni MTARFA - ĠIBJUNI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas- Sigurta' Soċjali: Jista' l- Ministru jgħid lill-Kamra kemm- il darba saret manutenzjoni lir- reservatur ta' l-ilma ta' l-Imtarfa matul dawn l-aħħar ħames snin?

Kemm intnefqu spejjeż għal dawn il-manutenzjonijiet u x'kienet in-natura ta' manutenzjoni li saret?

Kemm huma dawk il-ġibjuni eżistenti illum fl-Imtarfa u kemm minnhom huma tajba biex jintużaw għax-xorb mir- residenti?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Il- ġibjuni ta' l-ilma li hemm l- Imtarfa qed jiġu wżati mid- Dipartiment ta' l-Agrikoltura.

Mtarfa,Tiswija ta' toroq farn,Mtarfa,Tiswija ta' toroq hyzg,Mtarfa,Tiswija ta' toroq MTARFA - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas- Sigurta' Soċjali: Billi kull meta ninterpella lill-Ministru għall-Ambjent, jirreferini għall- Ministeru tiegħek, jista' l-Ministru jgħid lill-Kamra meta se jiġu asfaltati u mogħtija t-tarmac it-toroq ta' l-Imtarfa?

Kemm huwa il-vot ta' l- Awtorita' għal dawn ix- xogħlijiet?

ONOR.

GEORGE HYZLER: L- Awtorita' tad-Djar qegħdha fil- proċess li toħroġ it-tenders għar-Road Formation.

Aktar 'il quddiem joħorġu t-tenders għall- isfaltar u kisi bit- tarmac.

Mtarfa,Progett tal-Belt Gdida farn,Mtarfa,Progett tal-Belt Gdida hyzg,Mtarfa,Progett tal-Belt Gdida MTARFA - PROĠETT TAL-BELT ĠDIDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas- Sigurta' Soċjali: Jista' l- Ministru jgħid lill-Kamra kemm sewa flus s'issa l-proġett ta' Belt Ġdida fl-Imtarfa minn mindu bdiet tinbena din il- Belt?

Jista' l-Ministru jgħid kif intnefqu dawn il-flus sena sena?

Kemm huwa kkalkolat li jrid ikompli jonfoq il-Gvern biex jiżviluppa din il-Belt?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Sa l- aħħar ta' Mejju 1993, intnefqu Lm1,177,148 fuq il-proġett tal- Belt il-Ġdida ta' l-Imtarfa.

Dawn intnefqu hekk sena b'sena:

1989 Lm 13,000 1990 Lm162,018 1991 Lm546,075 1992 Lm326,973 1993 (Mejju) Lm139,082 Lm1,177,148

Hu stmat li Lm4 miljuni oħra se jintnefqu biex ikompli l- iżvilupp fl- Imtarfa.

Fil-preżent inbeda xogħol li l-valur jlaħħaq Lm750,000.

Tenders oħra mistennija joħorġu fil-ġimgħat li ġejjin.

Gzira,Ilma ħażin bril,Gzira,Ilma ħażin falm,Gzira,Ilma ħażin GZIRA - ILMA ĦAŻIN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Jista' l- Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 10918 dwar Gzira Housing Estate?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li l-provvista ta' l- ilma li titqassam fil-bini tal- Gvern, il-Gzira hija kimikament tajba.

Kultant meta tigi sospiza l- provvista, l-ilma jiehu ftit taz-zmien sakemm l-ilma jerga' jkun ghan-normal fit-toghma.

Banek,Bank Centrali,Gvernatur bril,Banek,Bank Centrali,Gvernatur fene,Banek,Bank Centrali,Gvernatur BANK ĊENTRALI - GVERNATUR

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Il- Kabinett ħatar gvernatur ġdid tal-Bank Ċentrali?

Jekk iva, min hu u meta nħatar?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ovvjament meta jiġi nominat Gvernatur tal-Bank Ċentrali, in-nomina ssir pubblika.