MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 143 It-Tlieta, 18 ta' Novembru, 1997 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 143

It-Tlieta, 18 ta' Novembru, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.07 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 18 ta' Novembru, 1997

WERREJ MINUTI 87

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 87

KSUR TA' PRIVILEĠĠ 92

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA KUMITAT TA' PROVVISTA ESTIMI ĠENERALI 1998 L-EWWEL JUM STABBILIT MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI U KULTURA NAZZJONALI 93

AĠĠORNAMENT 128

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 128

MISTOQSIJA GĦAL TWEĠIBA BIL-MIKTUB 137

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 142 li saret fis-17 ta' Novembru, 1997 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

LIĠI TAD-DAZJU U SISA - LAQGĦAT

L-ONOR.

CHRIS CARDONA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm saru laqgħat bejnu jew esperti mqabbdin minnu ma' xi għaqdiet u/jew korpi kostitwiti, unions eċċ., dwar il-Liġi tad-Dazju u Sisa li għaddiet mill-Parlament fil-bidu ta' Ġunju?

Ma' liema għaqdiet eċċ. kienu dawn il-laqgħat?

Kemm saru laqgħat wara li għaddiet il-liġi f'Ġunju sakemm tneħħiet il-VAT fl-1 ta' Lulju?

Ma' min saru?

Kemm saru laqgħat mal-pubbliku in ġenerali fl-istess żmien?

Kemm kien in-numru ta' sigħat ta' dawn il-laqgħat fit-total tagħhom?

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n- numru ta' laqgħat li saru bejni jew esperti mqabbdin minni ma' xi għaqdiet u/jew korpi kostitwiti, unions,eċċ, dwar il-Liġi tad-Dazju u Sisa li għaddiet mill-Parlament fil-bidu ta' Ġunju kien kif ġej:

Erba' laqgħat fil-Mediterranean Conference Centre u laqgħa waħda f'Għawdex.

Dawn il-laqgħat li saru fi Frar, 1997 kienu għas-self- employed, importaturi u professjonisti u l-konsumatur.

Saru 11-il laqgħa oħra għas-self-employed bejn l-20 ta' Mejju u d-19 ta' Ġunju f'diversi lokalitajiet f'Malta u Għawdex.

Dawn il-laqgħat kollha kienu jdumu bejn sagħtejn u tliet sigħat.

F'April saru ħames 5 laqgħat ma' korpi kostitwiti varji, laqgħa mal- GRTU u laqgħa fit-tul fil-Girgenti fit-30 ta' April, 1997.

F'Mejju saru tliet laqgħat mal-korpi kostitwiti kollha u f'Ġunju saru żewġ laqgħat mal-korpi kostitwiti kollha u laqgħa waħda mal-GRTU biss.

PULIZIJA - KAŻI TA' HIT AND RUN

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Tonio Borg) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid mill-1 ta' Jannar, 1997 xahar b'xahar, hemm kien hemm każijiet ta' hit and run?

Fl-istess perijodu, xahar b'xahar, jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien hemm każijiet ta' telefonati anonimi?

ONOR.

ALFRED SANT: Jiena nformat li t-tagħrif mitlub hu kif jidher fit- tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

GĦAWDEX - ESTENSJONI TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Anton Tabone) staqsa lill- Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefaq s'issa mill-vot għas-sena kurrenti ta' Lm240,000 - extension of the sewage system ta' Għawdex?

Jista' jindika f'liema lokalitajiet saru x-xogħlijiet?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR (Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Il-vot ta' l-estensjoni tad-drenaġġ f'Għawdex ġie rivedut għal Lm100,000.

L-ispiża fuq xogħlijiet li saru matul is-sena kurrenti 1997 tammonta għal Lm105,860.

Ix-xogħlijiet saru fix-Xlendi, Rabat, Fontana, Nadur, Qala, Xagħra, Kerċem, Għajnsielem u Għarb.

MADAM SPEAKER(Onor. Myriam Spiteri Debono): L-Onor.

Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, jista' l-Ministru jgħid jekk it- tnaqqis li għamel riferenza għalih il-Ministru issa fir-risposta sarx għaliex ma kienx hemm bżonn isiru aktar sistemi tad-drenaġġ f'Għawdex jew inkella sarx għal xi raġuni oħra?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Ir-raġuni kienet - din semmejtha kemm-il darba u nerġa' ngħidha llum - illi f'Għawdex kellu jsir outfall ġdid f'Ras il-Ħobż li kellu jiswa Lm150,000 iżda x-xogħol ma kienx inbeda minħabba żball li sar meta għamlu s-survey ta' qiegħ il-baħar.

Dan l-iżball kien fir-rigward ta' fejn kellhom jitpoġġew il-katusi li permezz tagħhom kellu jitwassal id-drenaġġ 'il barra.

Dan kien sar mill-kumpannija mqabbda mid-dipartiment sabiex tagħmel dan is-survey, f'dan il-każ il-Malta Maritime Authority.

Dan ix-xogħol ma kienx inbeda għaliex parti mix-xogħol li kellu jagħmel il- kuntrattur, hekk kif ħa l-kuntratt, kien li jiċċekkja d-disinji u l- affarijiet li kien ingħata qabel ma jibda jaħdem.

Hawnhekk ta' min jgħid illi fuq din tkellimt anke s-sena li għaddiet fil- budget u għidt illi peress li kien sar xogħol ta' survey ħażin u allura x- xogħol kellu jiġi rivedut, prattikament ix-xogħol irdoppja u daħħal lill- gvern fi spiża ta' Lm150,000 oħra.

Id-dipartiment ħa parir legali rigward ix-xogħol ħażin li sar u per konsegwenza l-valur tax-xogħol kellu jirdoppja.

Issa din il-ħaġa ġiet solvuta għax sar survey ġdid u x-xogħol inbeda.

Peress li x-xogħol ma inbediex meta kien maħsub, il-flus li kien hemm ivvotati għalih ma ġewx minfuqa.

GĦAWDEX - ESTENSJONI TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Anton Tabone) staqsa lill- Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' issa l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari tiegħi Nru 9147, u ċioe' jgħid kemm kienet in-nefqa s'issa mill-Vot għas-sena kurrenti 1997 ta' Lm240,000 fuq extension of the sewage systems f'Għawdex u fejn saru x-xogħlijiet?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Speaker, din id-domanda hija l-istess bħal ta' qabilha u għalhekk nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari Nru 9147 tas-seduta tal-lum.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Fid-dawl ta' dak li kien qed jgħid aktar kmieni l- Ministru, allura jfisser li għas-sena 1998 se jkun hemm vot għad-drenaġġ għal Għawdex li jinkludi fih mhux biss il-vot tas-sena li għaddiet imma wkoll ammont ta' flus ikbar għas-sena li ġejja?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Il-vot li hemm maħsub għax-xogħlijiet tad- drenaġġ f'Għawdex għas-sena d-dieħla jinkludi fih ix-xogħol li qed isir fuq l-outfall ta' Ras il-Ħobż li, kif spjegajt qabel, huwa xogħol li diġa' nbeda.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal ix-xogħol tal- purification plant ta' Għawdex?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Ix-xogħol fuq il-purification plant ta' Għawdex wasal fi stadju fejn se tinħareġ call for tenders għall-konsulenza biex isir environment impact assessment fuq is-sit ta' fejn irid isir dan l- impjant.

Fil-każ ta' Għawdex is-sit huwa identifikat - dan se jkun f'Ras il-Ħobż - u l-impjant irid isir f'dawk l-akkwati.

Pero' qabel ma' nibdew nagħmlu dan ix-xogħol il-Planning Authority xorta titlob, u naħseb hekk għandu jkun, li wieħed jistudja daqsxejn x'se jkun l-impatt ambjentali ta' bini bħal dan.

Huwa ttamat illi s-sena d-dieħla tinħareġ il-call for tenders ħalli jsir dan l-environment impact assessment u sussegwentement isiru l-applikazzjonijiet lill-Planning Authority ħalli jkun jista' jinbeda x-xogħol.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jista' l-Ministru jgħidilna jekk għadux it-target tal- Gvern li sas-sena 2,000 dan l-impjant ikun lest?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Il-Gvern huwa kemm jista' ikun impenjat li jżomm ma' l-obbligazzjonijiet internazzjonali li għandu bħala firmatarju tal- Konvenzjoni ta' Barċelona.

Safejn huwa possibbli qed nagħmlu l-almu tagħna sabiex l-impjanti tad-drenaġġ ikunu mibnijin sa l-aħħar tas-sena 2,000, għax b'din il-konvenzjoni aħna marbutin li s-sewage li jintefa' fil-baħar Mediterran ma' jintefax bħala raw imma jiġi ttrattat.

Din hija waħda mill- affarijiet li tgħid din il-konvenzjoni li aħna firmatarji tagħha.

Aħna qegħdin naħdmu sabiex kemm jista' ikun inlaħħqu nagħmlu dan ix-xogħol fiż- żmien maħsub.

Ta' min ifakkar illi fil-passat intilef ħafna żmien u ma sar xejn.

Minkejja li konna nafu li bħala gvern għandna dan il-commitment internazzjonali bħala firmatarji tal-Konvenzjoni ta' Barċelona, għall- perijodu ta' bejn disgħa u għaxar snin ma' sar xejn min-naħa ta' l- amministrazzjoni preċedenti sabiex dawn l-impjanti jinbnew.

Kulma sar lejn l-aħħar ta' l-amministrazzjoni preċedenti kien li ħarġet it-tender għat- tkabbir ta' l-Impjant ta' Sant'Antnin.

Dik l-unika ħaġa li kienet saret b'konnessjoni ma' dawn l-impjanti.

Issa wasalna verament fil-qrib tas-sena 2,000 u fit-tliet snin li fadal qed nipprovaw nagħmlu dak ix-xogħol kollu li ma' sarx f'disa' jew għaxar snin mill-amministrazzjoni preċedenti.

Jiġifieri wieħed irid jieħu in konsiderazzjoni wkoll din is-sitwazzjoni.

PULIZIJA - SAHRA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Tonio Borg) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid meta u kemm tqassam overtime li kien dovut lill-pulizija għal xogħol li għamlu fi żmien l-elezzjoni ta' Ottubru, 1996?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi l-ħlas dovut lill-pulizija fir- rigward ta' overtime li kellu x'jaqsam ma' l-elezzjoni ta' Ottubru, 1996 kien ammonta għal Lm154,117.

Dan il-ħlas sar f'żewġ partijiet ugwali mas- salarji ta' Lulju u Awissu 1997.

DRENAĠĠ - IMPJANTI GĦAT-TISFIJA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Joe Psaila Savona) staqsa lill- Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-ħsebijiet tad-dipartiment tad-drenaġġ għall-bini ta' aktar impjanti għat-tisfija ta' skart likwidu?

Kemm minn dan jiġi kkalkolat li jkun hemm bżonn biex jiġi msoffi d-drenaġġ kollu?

X'time-frame qed jintrabat bih id-dipartiment?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Mhux anqas minn tliet impjanti għat-tisfija tad- drenaġġ huma maħsuba li jinbnew, impjant minnhom f'Għawdex u tnejn oħra fit- tramuntana u n-nofsinhar ta' Malta rispettivament.

Id-dipartiment tad- drenaġġ qiegħed jipproġetta li d-drenaġġ ikun kollu ttrattat sa l-aħħar tas- sena 2000.

Hawnhekk ta' min jirrimarka, għalkemm m'hijiex parti mit-tweġiba, li bħalissa għaddejjin bl-istudji tagħna biex naraw jekk fin-naħa t'isfel tal- pajjiż isirx impjant wieħed jew inkella aktar minn wieħed.

Ir-raġuni qiegħda li wieħed jiddetermina eżattament in-numru ta' impjanti u l- location wara li jifhem x'użu jista' isir mill-effluent, jiġifieri mis- second class water, li wieħed jispiċċa bih meta jittratta d-drenaġġ.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jista' l-Ministru jgħid xi pjani hemm biex is-second class water li joħroġ mill-impjant li hemm f'Taċ-Ċumnija jibda jintuża mill- bdiewa ta' l-inħawi?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Buhagiar.

ONOR CHARLES BUHAGIAR: Aħna nittamaw li l-ilma kollu li nipproduċu permezz ta' l-impjanti tas-sewage treatment jibda jintuża' minn kulħadd.

Jekk dan l-ilma jintuża biss mill-bdiewa ikun qed jintuża biss fix-xhur tas- sajf.

Fix-xitwa l-bdiewa m'għandhomx għalfejn jużaw second class water għax hemm ix-xita li tagħmel tajjeb.

Għalhekk qed naraw x'użu ieħor nistgħu nagħmlu minn dan l-ilma.

Dan huwa riżors importanti għal pajjiżna li, jekk nagħrfu nużawh tajjeb, kapaċi jagħtina sors ta' ilma li huwa ħafna irħas mill-ilma li nipproduċu llum, u aħna, bħala gvern impenjati li 'l quddiem il-prezz ta' l-ilma nraħħsuh.

Effettivament l-uniku mezz kif nisgħtu nraħħsu l-prezz ta' l-ilma huwa billi nsibu sorsi ta' ilma aktar cheap minn dak li għandna llum, u aħna hekk qed nipprovaw nagħmlu.

Il-proċess tat-trattament tad-drenaġġ effettivament se jagħtina volum ta' 90,000 metru kubu ta' ilma kuljum.

Dan huwa volum enormi ta' ilma u aħna m'aħniex se nħalluh jinħela għaliex m'huwiex sewwa li nittrattaw id-drenaġġ imbagħad nitfgħuh il-baħar.

Bħalissa għaddejjin diskussjonijiet bejn il-kumitat imwaqqaf għal ta' l- apposta, bejn il-Water Services Corporation u d-dipartiment tad-drenaġġ, li fihom iridu jkunu nvoluti wkoll id-dipartiment ta' l-industrija, l-MDC u d- dipartiment ta' l-agrikoltura biex fil-pajjiż ikollna policies ċari dwar l- użu ta' dan it-tip ta' ilma.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Madam Speaker, peress li l-Ministru semma roħs fil- prezz ta' l-ilma, jista' jgħidilna għal liema ilma qed jgħid?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Għal kull tip ta' ilma.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Madam Speaker, fid-diskors tal-budget kien hemm indikazzjoni li s-second class water se jiġi wżat mill-bdiewa.

Issa peress li l-impjant tat-tisfija tad-drenaġġ huwa fin-naħa t'isfel tal-pajjiż, il- Gvern għandu xi ħsieb biex dan is-second class water jiġi ppompjat għan- naħa ta' fuq ta' Malta?

Huwa inutli li nipproduċu ħafna ilma biex imbagħad ħafna minnu jinħela.

Kieku dan l-ilma nippompjawh għan-naħa ta' fuq ta' Malta tkun ħaġa ferm utli għaliex hemmhekk hemm aktar raba'.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant għaliex bid-domanda li għamel qajjem punt rilevanti ħafna.

Jien hawnhekk irrid nuri biċ-ċar l-importanza ta' kif għandu jsir l-ippjanar serju biex nieħdu l-aħjar minn dak li se nagħmlu.

Bit-tkabbir ta' l-Impjant ta' Sant Antnin, l-ilma li jiġi prodott se jagħmlu użu minnu dawk il-bdiewa li joqogħdu fil-viċinanza.

Qabel kien ipproġettat li l-akbar impjant li kien se jittratta madwar 60% tad-drenaġġ kollu li nipproduċu kien se jkun in-naħa t'isfel tal-pajjiż ukoll, fl-area tal-Kalkara u Wied Għammieq.

Issa jekk hawn area f'Malta fejn ma tantx għandek biedja, minħabba li hija mibnija kollha, hija n-naħa t'isfel tal- pajjiż.

Allura aħna rraġunajna li ma jagħmilx sens li nibnu impjant li jittratta 60% tad-drenaġġ u jagħti volum ta' 54,000 metru kubu ta' ilma kuljum f'post fejn m'hemmx bżonnu.

Għalhekk aħna erġajna ħarisna lejn il- proposta u rajna jekk jistgħux isiru żewġ impjanti żgħar minflok wieħed kbir.

Jien m'iniex ngħid li se jsir hekk pero' se nagħti eżempju ħalli niftiehem aħjar.

Per eżempju, huwa tajjeb li jinbena impjant fin-naħa ta' fuq ta' Malta jew f'Għawdex għaliex hemmhekk hemm ċertu ammont ta' raba', pero' ma jagħmilx sens li tibni impjant simili f'Ħal Qormi jew il-Marsa.

Għalhekk aħna bħalissa qegħdin nistudjaw fejn effettivament huma l-aħjar siti fejn jistgħu jsiru dawn l-impjanti biex inkunu nistgħu nużaw l-ilma bl- aktar mod effettiv.

Issa hawnhekk nerġa' nirrepeti li meta ngħidu "bl-aktar mod effettiv" ma nkunux qed nirriferu biss għall-ilma tal-biedja - dak huwa ilma li jintuża għall-massimu ta' ħames xhur f'sena - imma inkunu qed immorru aktar 'il hinn.

Irridu naraw li meta hemm bżonn li l-ilma jintuża għall-biedja, nużawh għall-biedja - fl-aħħar mill-aħħar meta nużawh għall-biedja, ħafna minnu jinżel 'l isfel fl-aquifer u jagħmel aquifer recharge - pero' rridu naraw ukoll kif se nieħdu the full benefit minnu.

Ta' min jgħid li dan m'aħniex qed nagħmluh biss għall-ilma li se nipproduċu permezz tat-trattament tad-drenaġġ imma l-istess ħsebijiet qegħdin nużawhom ukoll - u dan flimkien mal-kollega tiegħi l-Ministru Noel Farrugia - fejn jidħol l-istorm water.

Hawnhekk irridu nagħmlu pjanijiet biex naraw kif nistgħu nilqgħu, nistorjaw u nużaw bl-aħjar mod l-istorm water.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, l-ewwelnett irrid ngħid li fix-xitwa l- bdiewa xorta jsaqqu, għalkemm mhux daqs fis-sajf.

Pero' li rrid nistaqsi lill-Ministru huwa dwar it-tip ta' network li beħsiebu jagħmel f'Iċ-Ċumnija biex l-ilma li jkun prodott jitqassam lill-bdiewa f'dawk l-inħawi u jitwassal ukoll għall-użu ieħor li qed isemmi hu.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Speaker, fir-rigward ta' Iċ-Ċummnija l- ħsieb huwa li wieħed janalizza eżattament x'inhuwa l-volum ta' l-ilma li se nipproduċu permezz tas-sistema tat-trattament tad-drenaġġ, isiru diskussjonijiet mad-dipartiment ta' l-agrikoltura, nieħdu in konsiderazzjoni ukoll xi domanda oħra li tista' ssirilna minn ħaddieħor - għaliex jista' jkun hemm ħaddieħor li jagħmel użu minn dan l-ilma - u noħorġu b'policies li jkunu l-aktar cost effective.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

GEORGE VELLA (Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Tabella li tagħti informazzjoni dwar dħul u ħruġ ta' diplomatic mail bags bejn Frar u Ottubru ta' l-1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9807; u

Rapport Annwali ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għas-sena 1996/1997 flimkien mal-financial statements għas-sena li għalqet fit-30 ta' Settembru 1997, u Estimi ta' Dħul u Nfiq ta' l-Awtorita' ta' l- Ippjanar għas-sena li tagħlaq fit-30 ta' Settembru 1998.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Grech.

ONOR.

EDWIN S. GRECH (Ministru tal-Ħarsien Soċjali): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Internal workings tal-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ dwar nies qiegħda u dawk jaħdmu bi qliegħ għax-xahar ta' Settembru 1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9575.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA (Ministru tal-Biedja u Sajd): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-ammont tal-qatla ta' annimali fil-biċċerija tal- Gvern u dik privata, bejn l-1 ta' Novembru 1996 u l-31 ta' Ottubru 1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9826.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

Il- Ministru Mizzi.

KSUR TA' PRIVILEĠĠ

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru): Madam Speaker, qed inressaq każ ta' ksur ta' privileġġ kontra l- Onor. Joe Psaila Savona għall-artiklu li kiteb fi "in-nazzjon" tal-lum, it- Tlieta 18 ta' Novembru, 1997 fejn fih qed juri disprezz lejja bħala ministru u bħala membru parlamentari, kif ukoll lejn il-Kamra u lejn is- Sedja.

Nitlob lis-Sedja sabiex meta jkun il-waqt tagħti ruling dwar dan.

MADAM SPEAKER: Is-Sedja ħadet nota ta' dan u tirriserva d-dritt li tagħti ruling f'xi seduta oħra.

Ngħaddu għall-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 1998

L-EWWEL JUM STABBILIT

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI U KULTURA NAZZJONALI

L-ordni għal Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

THE CHAIRMAN: Illum il-Kumitat għandu quddiemu biex jiġu diskussi l-voti tal-Ministeru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali.

Nixtieq ninforma lill-Kumitat li skond il-Mozzjoni Nru. 98 ta' l-10 ta' Novembru, 1997 il-ħin tad-diskussjoni tal-lum għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema ta' l-Oppożizzjoni bl-aħħar nofs għall-Gvern.

Issa nitlob, jekk jogħġbu, lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali jressaq ir-riżoluzzjonijiet tiegħu.

ONOR.

EVARIST BARTOLO (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Sur President, nipproponi:

VOT 15 - MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI U KULTURA NAZZJONALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm22,299,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 15 - Ministeru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

VOT 16 - EDUKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm38,064,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 16 - Edukazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

VOT 17 - LIBRERIJI U ARKIVJI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm539,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 17 - Libreriji u Arkivji, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

VOT 18 - MUŻEWIJIET

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm1,009,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 18 - Mużewijiet, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

VOT 19 - ŻGĦAŻAGĦ, SPORT U KULTURA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm1,854,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 19 - Żgħażagħ, Sport u Kultura, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

VOT III - MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI U KULTURA NAZZJONALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm8,987,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot III - Ministeru ta' l- Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l- Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Mr Chairman, nipproponi din l-emenda:

"A" VOT 15 - MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI U KULTURA NAZZJONALI.

Personal Emoluments Item 11 - Ministru Ħassar iċ-ċifra "Lm10,388" u jissostitwixxu minflok iċ-ċifra "Lm10,387".

Delete the figure "Lm10,388" and substitute therefor the figure "Lm10,387".

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Mr Chairman, f'pajjiżna hawn mat-80,000 żagħżugħ u żagħżugħa ta' bejn il-15 u d-29 sena.

Fil-verita' jirriżulta li madwar wieħed minn ħamsa taż-żgħażagħ f'pajjiżna jipparteċipa f'xi sistema edukattiva, filwaqt li erba' minn ħamsa jipparteċipaw fis-sistema ekonomika ta' pajjiżna.

Il-mission statement tal-Gvern fl-estimi għas-sena li ġejja jagħmel riferenza għan-national youth policy.

Din in-national youth policy fil-fatt ilha teżisti għal diversi snin, tant li kull sentejn kienet qiegħda tiġi riveduta, iżda filwaqt li s-sena l-oħra fl-estimi l-Gvern m'għamel l-ebda riferenza għan-national youth policy, din is-sena jagħmel riferenza għaliha u jsemmi tliet issues importanti, fosthom il-housing.

Mr Chairman, jien stagħġibt mhux ftit kif meta l-Gvern kien qiegħed jorganizza l-konferenza nazzjonali dwar l-opportunitajiet tad-djar għaż- żgħażagħ u hemmhekk kont staqsejt lill-Ministru tad-Djar kemm hemm żgħażagħ taħt it-30 sena li għandhom applikazzjoni quddiem id-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali, dan weġibni li d-dipartiment ma jżommx statistika dwar l-etajiet ta' l-applikanti.

Allura ridt, iktar u iktar, inkun naf kif din il-konferenza nazzjonali setgħet tiġi organizzata mingħajr lanqas bażi ta' ftit statistika.

Minn mistoqsija parlamentari li għamilt jirriżulta wkoll li l-Awtorita' tad-Djar ma tagħtix widen lill- applikanti li huma single.

Fil-fatt fl-aħħar sejħa għall-applikazzjonijiet ta' l-Awtorita' tad-Djar kien hemm ma' l-1,000 applikant, li 90% minnhom kienu għarajjes u 10% minnhom kienu miżżewġin.

It-tieni issue li jsemmi l-mission statement f'dak li jirrigwarda n- national youth policy huwa l-qasam ta' l-impjiegi.

Wieħed mill-ewwel irid jinnota, Mr Chairman, li l-wegħda elettorali tal-Partit Laburista li ż- żgħażagħ isibu xogħol adattat għalihom skond il-kapaċitajiet tagħhom diġa' marret żmerċ wara l-ewwel sena, għaliex jirriżulta li n-numru ta' żgħażagħ taħt it-30 sena li qegħdin jirreġistraw għax-xogħol fil-fatt jammonta għal 42% tat-total tan-nies qiegħda f'pajjiżna.

Mr Chairman, dan huwa numru qawwi wisq u minkejja dan kollu, fil-budget ma ssib l-ebda riferenza għal din il-problema imma ssib li se jkun hemm inċentivi għal min iħaddem nies ta' 'l fuq minn 40 sena.

Tajjeb li jkun hawn dawn l-inċentivi imma mhux sewwa li ma ssib l-ebda riferenza għal inċentivi sabiex iż-żgħażagħ f'pajjiżna jsibu aktar opportunitajiet ta' xogħol.

It-tielet u l-aħħar issue importanti li jsemmi l-mission statement f'dak li jirrigwarda in-national youth policy huwa l-qasam ta' l-ambjent.

Mr Chairman, hawnhekk wieħed jinnota x'għandna x'nitilfu jekk ma nkomplux bl- applikazzjoni tagħna għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea, għaliex proprju l-Unjoni Ewropa, f'Aġenda 2000, tgħid ċar u tond li l-objettiv ġdid prinċipali tagħha għal dak li jirrigwarda fondi strutturali huwa proprju l- ambjent.

Dan il-mission statement jirriferi wkoll għall-opportunitajiet ta' studji barra minn Malta u żieda f'youth exchanges.

Minn mistoqsija parlamentari li wieġeb il-Ministru l-bieraħ stess jirriżulta li l- applikazzjonijiet taż-żgħażagħ taħt l-iskema youth specialisation studies scheme għadhom qed jiġu kkonsidrati mill-APS Bank li jiffinanzja l-maġġor parti ta' din l-iskema.

Jiġifieri anke għal dak li jirrigwarda studju barra minn Malta trid tkun l-Unjoni Ewropea li tagħtina l-opportunitajiet bis-serjeta'.

Fil-fatt il-Ministru, l-bieraħ stess, għall-mistoqsija parlamentari li għamiltlu dwar il-programmi "Socrates", "Leonardo" u l- "Youth for Europe III" qal li l-Gvern għadu għaddej bin-negozjati ma' l- Unjoni Ewropea fuq il-futur ta' dawn il-programmi.

Mr Chairman, jiena niskanta kif is-sena l-oħra kien hemm vot ta' Lm480,000 għal dawn il- programmi u din is-sena ma nsibu xejn u dan proprju meta l-bieraħ l-Prim Ministru reġa' stqarr li din is-sena mhux se jkun hemm estimi supplimentari għal dawn l-estimi.

Filwaqt li nispera li dawn in-negozjati tal-Gvern Malti ma' l-Unjoni Ewropea dwar dawn il-programmi jkunu pożittivi, nittama li l-Gvern ikun jista' jirrimedja l-fatt li m'għamilx budget għalihom.

Mr Chairman, fil-ħin li għandi ma nistax ma nagħmilx riferenza għall- kwestjoni ta' l-istipendji.

Din hija kwestjoni li din is-sena biss laqtet lil madwar 1,700 student universitarju ġdid - 2% taż-żgħażagħ f'pajjiżna - filwaqt li sa erba' snin oħra tkun laqtet mat-8,000 student, għaliex tkun laqtet il-korp studentesk kollu fl-Universita' u x'aktarx anke lis-sixth formers.

Il-Ministru responsabbli mill-edukazzjoni l-iktar li bbaża l- kwestjoni tat-tnaqqis ta' l-istipendju kien fuq il-fatt li xtaq li l-fondi tal-pajjiż jiġu bbażati aktar fuq titjib ta' l-iskejjel primarji, sekondarji u sixth forms tal-gvern.

Minn mistoqsija parlamentari li għamiltlu dan l-aħħar jirriżulta li nofs l-istudenti ġodda li daħlu fl- Universita' minn skejjel sekondarji din is-sena - għallinqas dawk li taw l- informazzjoni dwar f'liema skola sekondarja kienu jattendu - fil-fatt kienu jattendu skejjel sekondarji tal-gvern, filwaqt li tliet kwarti ta' l- istudenti ġodda li daħlu fl-Universita' mis-sixth forms din is-sena - almenu dawk li taw informazzjoni dwar f'liema sixth form kienu jattendu - fil-fatt kienu jattendu sixth form tal-gvern.

Dan huwa l-isbaħ ċertifikat ta' kif l-iskejjel governattivi tjiebu taħt amministrazzjoni Nazzjonalista.

Mr Chairman, nixtieq issa ngħaddi sabiex ngħid xi ħaġa dwar il-qasam ta' l-isport.

Jien ixxokkjajt ruħi meta nnotajt li n-nefqa tal-gvern għall- isport, għas-sena 1998, se tonqos bi Lm80,000.

Meta jiena staqsejt lill- Ministru għaliex ġara dan, il-Ministru weġibni li dan għandu jkun irkuprat permezz tal-fond sportiv li twaqqaf fi ħdan il-Kunsill Malti għall-iSport u minn fondi tal-lotterija.

Jiena ma nafx kif il-Ministru semma l-fondi tal- lotterija li kienu jintużaw għall-isport li minn Lm200,000 naqsu għal Lm150,000.

Barra minn hekk, meta wieħed jikkonsidra l-kwestjoni tal-fond sportiv isib li l-bieraħ stess tpoġġew ir-regolamenti u l-emendi li saru għall-istatut tal-Kunsill Malti għall-iSport fuq il-Mejda tal-Kamra u f'dawn ir-regolamenti m'hemm l-ebda riferenza għal dan il-fond sportiv.

Irrid ngħid ukoll li minn dan il-fond sportiv - kif kelli anke l-okkażjoni nargumenta meta din il-Kamra kienet qed tiddiskuti l-mozzjoni dwar 25 faċilita' sportiva li l-Gvern ippropona li jgħaddu f'idejn l- assoċjazzjonijiet sportivi, liema mozzjoni fil-biċċa l-kbira tagħha kienet ikkoppjata minn dik li l-amministrazzjoni Nazzjonalista ressqet f'Lulju 1996 - il-Gvern daħħal biss is-somma ta' Lm16,000 fis-sena mingħand l- aktar żewġ dixxiplini sportivi popoplari u b'saħħithom finanzjarjament f'pajjiżna, li huma l-football u l-waterpolo.

Dan ifisser li l-isport anqas popolari mill-football u l-waterpolo mhux se jgawdi wisq minn dan il- fond sportiv.

Ifisser ukoll li meta l-gvern jiġi biex jagħti l- faċilitajiet sportivi lil dixxiplini sportivi inqas popolari u inqas b'saħħithom finanzjarjament, il-gvern se jdaħħal inqas u inqas flus f'dan il-fond sportiv.

Barra minn hekk, l-isport lanqas popolari, li ħafna drabi jagħtina l-aħjar riżultati - u jiena minn hawn f'isem l-Oppożizzjoni nifraħ lill-atleta Maltija Giselle Camilleri li rebħet il-half marathon ġewwa Amsterdam il-ġimgħa li għaddiet - mhux se jkollu l-opportunita' li jgawdi wisq minn dan il-fond sportiv.

Imma ħalli issa nerġa' lura għall-argument li kont qed nagħmel qabel u nistaqsi kif jista' jkun li b'Lm16,000 fis-sena nagħmlu tajjeb għal tnaqqis ta' Lm80,000.

Mr Chairman, hawnhekk nixtieq ngħid li l-isport ma jistax ikun iffinanzjat mill-gvern biss.

Hemm bżonn li fl-isport lokali nitgħallmu minn pajjiżi barranin u ndaħħlu, per eżempju, il-merchandising rights għall-printing ta' souvenirs.

Hemm bżonn ukoll li f'pajjiżna tiġi nforzata iktar il-liġi tal-copyright ħalli b'hekk l-għaqdiet sportivi jkollhom l-opportunita' li jużaw dawn il-merchandising rights.

Barra minn hekk, nistgħu ndaħħlu wkoll it-television rights li minnhom ikunu jistgħu jgawdu dawn l-istess għaqdiet.

Ftit ilu f'dan il-Parlament konna qegħdin nitkellmu dwar pieni aktar ħorox għal min jinqabad jilgħab pools illegali.

Jiena kont ipproponejt li l-gvern jorganizza pools sportivi legali sabiex dawn in-nies li verament iħobbu l-isport u li jonfqu flushom f'pools illegali, ikunu jistgħu jonfquhom f'pools legali u b'hekk id-dipartiment tal-lottu jkun jista' jżid in-nefqa tiegħu għall-isport u mhux inaqqasha bħalma se jagħmel fis-sena li ġejja.

Mr Chairman, dan l-aħħar qrajna dwar proposta li saret mill-Unjoni Ewropea sabiex kumpanniji li jimmanifatturaw is-sigaretti u prodotti oħra tat-tabakk jiġu banned milli jisponsorjaw attivitajiet sportivi.

Minbarra li din il-kwestjoni kixfet skandlu dwar il-finanzjament tan-New Labour ta' Tony Blair fl-Ingilterra, żgur li għandha ġġibna f'sensina għall-farsa li qegħdin ngħixu f'pajjiżna fejn l-isport, li suppost jippromwovi s-saħħa, huwa sostnut proprju minn ditti li jeqirdulek saħħtek.

Mr Chairman, minn mistoqsija parlamentari li għamilt jirriżulta li l- Gvern preżenti u l-Kunsill Malti għall-iSport huma favur l-iżvilupp tal- faċilitajiet sportivi f'Ta' Qali, skond it-Ta' Qali Action Plan, kif ippjanat mill-Planning Authority, fi żmien l-amministrazzjoni Nazzjonalista.

Din għandha tfisser titjib u estenzjoni ta' faċilitajiet sportivi, sew tal-football, sew tal-basketball sew tal-model aircraft flying kif ukoll twaqqif ta' faċilitajiet għaċ-ċikliżmu u għall-atletika.

Innotajt ukoll li għal dak li jirrigwarda l-kumpless sportiv tal-Marsa, filwaqt li l-assoċjazzjoni privata, il-Marsa Sports and Country Leisure Club, meta kien hemm l-għargħar minħabba l-maltempati li għamlu f'Settembru li għadda ma kellhiex wisq ħsarat minħabba flood relief projects li hija għamlet, il-kumpless sportiv tal-gvern fil-Marsa kellu ħafna u ħafna ħsarat, tant li sa ftit ilu konna għadna qegħdin nirċievu lmenti minħabba nuqqas ta' opportunita' li jintużaw diversi faċilitajiet sportivi.

Mr Chairman, irrid nagħlaq l-intervent tiegħi billi nerġa' ntenni dak li għidt fl-estimi tas-sena li għadha kif għaddiet, ċioe' l-importanza tat- tagħlim ta' l-edukazzjoni fiżika fl-iskejjel.

Sena ilu kont għidt li l- Oppożizzjoni temmen li għandu jkun hemm iktar ħin iddedikat għall- edukazzjoni fiżika u deherli li l-Ministru kien qabel ma' dan, imma llum nistgħu ninnotaw li sena u ftit li xejn sar f'dan il-qasam, għalkemm naf li l-bieraħ tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra xi regolamenti f'dan ir-rigward.

Irrid ngħid ukoll li anke l-kritika li saret minn esperti maħtura mill- istess Ministru f'dan ir-rigward ftit ingħatat widen.

Ta' min wieħed jgħid li l-iskejjel primarji baqgħu mingħajr għalliema speċjalizzati ta' l- edukazzjoni fiżika, l-iskejjel sekondarji baqgħu mingħajr titjib fit- tagħmir tagħhom u b'lezzjoni jew tnejn ta' tliet kwarti fil-ġimgħa meta kien hemm proposta li dawn il-lezzjonijiet jiġu rdoppjati fil-ħin.

Għaddiet sena u wieħed kien jistenna li f'sena kellu jkun hemm riżultati ferm aħjar.

Il-mission statement ta' l-estimi fir-rigward ta' l-isport jagħti importanza - u din hija ġustifikata - għat-tfal b'diżabilita' u minkejja l- fatt li f'Lulju li għadda l-Ministru kien avżat li hemm skola speċjali fil- Wardija fejn il-bitħa li fiha t-tfal b'diżabilita' jingħataw taħriġ fiżiku hija fi stat diżastruż, sal-lum, erba' xhur wara, għadu ma sar xejn.

Nixtieq ngħid ukoll li filwaqt li nafu li hemm madwar 400 tifel u tifla li jattendu skejjel speċjali, huma għaxra biss it-tfal b'diżabilita' li jipparteċipaw f'din l-Iskola Sport.

Jiena nistenna li din is-sena l- kritika li għamilt ma terġax taqa' fuq widnejn torox.

Grazzi, Mr Chairman.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

George Pullicino.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Sur President, nixtieq nibda l-intervent tiegħi billi nitkellem dwar l-informazzjoni teknoloġika fl-iskejjel ta' l-Istat.

Fl-estimi għas-sena li ġejja hemm ivvotata s-somma ta' Lm1.4 miljun għall- iskejjel jew aħjar Lm260,000 inqas mis-sena li għaddiet.

Mhux hekk biss, talli ma nafux kemm minn dawn l-Lm1.4 miljun se jmorru għall-iskejjel primarji u kemm se jmorru għall-iskejjel sekondarji ta' l-Istat.

Jidher li l-Gvern għażel li jitfa' kollox taħt vot wieħed u għahekk jien nixtieq nistaqsi dan effettivament xi jfisser.

Dan ifisser li l-iskejjel sekondarji se jerġgħu jibqgħu bir-riħa u s-somma vvotata se terġa' tmur kollha għall-iskejjel primarji?

Is-sena li għaddiet kont ikkritikajt il- fatt li kienet ħaġa tal-mistħija li kienet ivvotata is-somma ta' Lm100,000 biss għal computers fl-iskejjel sekondarji ta' l-Istat wara l-ħafna paroli li kien sar qabel l-elezzjoni li Gvern Laburista kien se jonfoq ħafna iktar għall-iskejjel sekondarji.

Terġa' u tgħid li l-Lm100,000 intnefqu fuq upgrading tal-computers li kienu nxtraw taħt amministrazzjoni Nazzjonalista u ma nxtara ebda computer ġdid għall-iskejjel sekondarji ta' l-Istat.

Issa din is-sena l-Ministru ressqilna vot wieħed forsi biex jaħbi li għat-tieni sena konsekuttiva l-iskejjel sekondarji se jibqgħu biss bir-riħa.

Għalhekk jien qed nitlob lill-Ministru jgħidilna ċar u tond kemm minn dan il-vot se jmur għall-iskejjel primarji u kemm għall-iskejjel sekondarji.

It-tieni nett nixtieq nistaqsi lill-Ministru jgħidilna meta huwa ppjanat li jintroduċi t-tagħlim tal-computer studies fil-livell tal-Matsec fl- iskejjel sekondarji ta' l-Istat, liema tagħlim diġa' ġie ntrodott fl- iskejjel sekondarji privati u allura l-istudenti fl-iskejjel sekondarji ta' l-Istat għadhom żvantaġġati.

Jew forsi, Sur President, il-paroli ta' qabel l-elezzjoni kien biss bżieżaq tas-sapun bħall-wegħda li l-istipendji ma kellhomx jintmessu?

Waqt id-debate rigward il-vot ta' l-edukazzjoni tal- budget li għadda, il-Ministru kien qal hekk:

"Il-programm għall-informazzjoni teknoloġika fis-sekondarja se jagħtiha ħajja mill-ġdid".

Hekk kien qalilna l-Ministru f'Jannar li għadda.

Allura issa jista' jgħidilna x'tip ta' ħajja ta lill-edukazzjoni fil-qasam tal-computers fl- iskejjel sekondarji matul l-aħħar sena?

Jew, Sur President, il-ħajja li kien qiegħed jirriferi għaliha l-Ministru kienet biss xi ħajja mmaġinarja a la Moliere, li tant kien semma fid-diskors tiegħu?

Jien nixtieq nistaqsi wkoll lill-Ministru x'inhi r-raġuni li wara l-ħafna paroli li dan il-Gvern se jintroduċi l-internet fl-iskejjel, f'dawn l-estimi m'hawn imsemmi xejn dwar dan.

Hija priorita' li jiddaħħal l-internet u li jiġi ntrodott it- tagħlim tal-computer fl-iskejjel sekondarji?

Jista' l-Ministru jgħidilna x'inhi l-policy tal-Gvern f'dan il-qasam?

Is-sena li għaddiet, Sur President, waqt l-istess debate dwar l- edukazzjoni jien kont għidt li:

"... jenħtieġ li jitkompla l-programm ta' taħriġ intensiv lill- għalliema mhux biss fuq l-użu tal-hardware iżda anke fuq l- applikazzjoni tas-software.".

Dakinhar il-Ministru kien qabel miegħi u qal li din l-amministrazzjoni fuq hemm se tikkonċentra.

Pero' illum, sena wara, insibu li sar ftit li xejn minn dan kollu għax la kellna qabża fil-kwalita' u wisq anqas fil- kwantita'.

Jien nitlob lill-Ministru sabiex jgħidilna xi training sar din is-sena lill-għalliema u kemm sigħat ta' training kellu kull għalliem.

Veru jew mhux veru li n-numru ta' sigħat ta' training ma jaqbiżx il-ħames sigħat għal kull għalliem?

Barra minn hekk, il-Ministru ma jidhirlux li t- taħriġ li qed jieħdu dawn l-għalliema qed ikun f'daqqa u wisq 'il bogħod minn meta jibdew jgħallmu, tant li wħud minn dawn l-għalliema jkunu diġa' bdew jinsew ċerti applications sakemm jiġu biex jibdew jgħallmu?

Naħseb li dan ċertament m'huwiex tort ta' l-istess għalliema.

Sur President, is-sena li għaddiet tkellimt ukoll dwar il-ħtieġa li l- Gvern iwaqqaf unit għal software development.

Anke hawn l-Ministru kien qabel miegħi.

Kien qabel miegħi dwar il-bżonn li jitwaqqaf software development unit bejn id-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni u l-Fakulta' ta' l- Edukazzjoni fl-Universita'.

Pero' x'sar f'din l-aħħar sena?

Twaqqaf biss software evaluation unit li kulma għamel kien li evalwa software li żviluppa ħaddieħor.

Ma jkunx aħjar kieku dan il-unit l-ewwel jistabilixxi standards imbagħad il-Gvern jikkommissjona s-software abbażi ta' dawk l- istandards?

F'qasam importanti bħalma hu l-informazzjoni teknoloġika fl- iskejjel statali, jenħtieġ li l-Gvern iħaffef ferm aktar il-proċess tant utli li bdiet l-amministrazzjoni preċedenti.

Hekk kien imwiegħed il-poplu mill-Partit Laburista qabel l-elezzjoni, li l-affarijiet isiru b'pass aktar mgħaġġel.

S'issa l-fatti juru li lanqas biss kienu kapaċi jżommu mal-pass ta' dawk ta' qabilhom.

Biżżejjed wieħed jgħid li l-computers li kellhom jiġu ntrodotti fit-tieni sena ta' l-iskejjel primarji sal-lum, meta t-tfal waslu biex joħorġu bil-vaganzi tal-Milied, għadhom ma ġewx introdotti.

Ngħaddi issa, Sur President, sabiex ngħid xi ħaġa dwar dak li sar jew aħjar ma sarx fir-rigward ta' l-iżvilupp tal-politika dwar ix-xjenza u t- teknoloġija u l-estimi għall-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija.

Jiena għidt li se nitkellem dwar dak li sar jew aħjar ma sarx, għaliex jekk hemm xi ħaġa li tolqtok matul l-aħħar sena hija l-assenza tal-ħidma mill-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija.

Kieku mhux għaliex jissemma f'xi mistoqsija parlamentari niddubita jekk xi ħadd indunax li l-kunsill fil- fatt għadu jiffunzjona.

Irrid ngħid li dan il-Gvern ftit li xejn qed jgħin sabiex dan il-kunsill fil-fatt jiffunzjona.

Fl-estimi għal din is-sena nsibu li l-vot għall-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija għas-sena 1998 se jerġa' jkun Lm150,000, jiġifieri għal darb'oħra Lm25,000 anqas minn dak li kien ivvotat fl-1996, l-aħħar sena ta' amministrazzjoni Nazzjonalista.

Dan il-vot ċertament li m'huwiex adegwat u se jkompli jagħmilha aktar diffiċli għall-kunsill biex jiffunzjona suret in-nies, aktar u aktar meta din is-sena n-nefqa tal-kunsill għall-paġi żdiedet konsiderevolment b'ingaġġ ta' numru akbar ta' persuni, inkluż l-impjieg ta' xufier tal-kap eżekuttiv il-ġdid.

Minkejja l-ħofra ż-żgħira li konvenjentement ħaffru, anke hawn, ma ddejqux jimpjegaw aktar persuni u anke żiedu l-pagi ta' xi wħud li kienu diġa' mpjegati.

Bil-vot tal-pagi jiżdied, il-flus għall- proġetti u programmi komplew jonqsu.

Is-sena li għaddiet, il-Ministru kien ikkritika l-operat tal-kunsill sa l-1996 u taparsi qal li kien hemm wisq networks.

U issa x'għandna?

Veru li on paper għandna aktar networks, imma fil-fatt xi proġetti saru?

Kważi xejn.

Tistaqsi u ħadd ma jwieġbek.

Is- sena li għaddiet il-Ministru kien wegħedna li issa l-affarijiet se jsiru bis-serjeta' u li se jkun hemm pjan ta' policy serju.

Fejn huwa dan il- pjan?

F'Mejju ta' din is-sena kont talbt lill-Ministru sabiex ipoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tas-supporting documents għar-rigward ta' l- evalwazzjoni xjentifika li l-membri l-ġodda tal-kunsill intalbu jagħmlu fi żmien xahar minn meta nħatru, jiġifieri minn Jannar ta' din is-sena.

Sal- lum dawn ir-rapporti għadhom ma tpoġġewx fuq il-Mejda tal-Kamra.

Dan ir- rapport komprensiv sar jew ma sarx?

Fl-aħħar indunaw li jrid isir xi ħaġa u se jagħmlu speċi ta' ġimgħa ddedikata għax-xjenza u t-teknoloġija li m'hijiex tad-dimensjoni tal-Ġimgħa tax-Xjenza u Teknoloġija li kienet saret fl-1996 għax kulma se jagħmlu huwa li se jorganizzaw numru ta' ħarġiet bil- privates biex iżuru tużżana postijiet.

Sur President, jien hawnhekk ma rridx nagħti l-impressjoni li ma sar xejn għax saru xi affarijiet pero' ngħid għalija kollha saru f'direzzjoni ħażina.

Per eżempju, pajjiżna sar membru tal-COST, organizzazzjoni Ewropea li tgħin fil-kordinament ta' ħidma xjentifika u teknoloġika.

Tajjeb li wieħed jgħid li din l-organizzazzjoni illum il-ġurnata tilfet ħafna mis-saħħa u mill-appell tagħha u dan wara li l-Unjoni Ewropea fetħet il-bibien tagħha għall-pajjiżi ta' l-Ewropa tal-Lvant, li kollha qed jiffullaw fuq xulxin biex ikunu minn ta' l-ewwel li jidħlu fit-tkabbir li jmiss ta' l-Unjoni.

Mill-banda l-oħra, biex pajjiżna jipparteċipa f'kull nitfa t'attivita' li tagħmel il-COST, minħabba d-deċiżjoni ta' l-iffriżar ta' l-applikazzjoni ta' Malta biex issir membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea, issa se jkollna nħallsu kollox minn bwietna għaliex din l-organizzazzjoni ma toffri l-ebda għajnuna finanzjarja.

Huwa fatt li pajjiżna mhux se jkun jista' jibbenefika mill-parteċipazzjoni sħiħa fil-programmi ta' riċerka fl- istess Unjoni, liema parteċipazzjoni hija bla ħlas għall-pajjiżi membri.

Immaġinaw kemm din id-deċiżjoni hija waħda intelliġenti u cost effective, kif tant iħobbu jsemmu tan-naħa l-oħra!

X'differenza mid-deċiżjoni tal- Gvern hekk imsejjaħ "ħali" ta' l-Onor.

Fenech Adami!

Minkejja li konna għadna ma dħalnix membri ta' l-Unjoni Ewropea, il- Gvern Nazzjonalista kien ftiehem ma' l-Unjoni Ewropea sabiex azjendi Maltin jipparteċipaw fi proġetti ta' riċerka u l-ħlas lura ta' l-ispejjeż isir mill-protokoll finanzjarju bejn Malta u l-Unjoni Ewropea.

Iżda issa, anke minħabba l-iffriżar ta' l-applikazzjoni tagħna għal membri sħaħ fl-Unjoni Ewropea, l-istess Unjoni m'hi qiegħda tirrifondi xejn lura lill-azjendi Maltin mill-ispejjeż li jkunu diġa' għamlu, bir-riżultat li azjendi bħal SGS Thomson ma rċevew xejn lura mill-ispiża ta' Lm287,000 li huma għamlu sabiex din l-azjenda tipparteċipa fi proġett ta' riċerka msejjaħ ABEL.

Issa li rridu nħallsu minn bwietna, jagħmel tajjeb il-Ministru Bartolo kieku kellu jgħid ċar u tond kemm il-Gvern Malti beħsiebu jivvota flus sabiex il-parteċipazzjoni Maltija fil-COST issir realta' u mhux tibqa' sempliċement eżerċizzju ċass fuq il-karta.

Sur President, sħubija fil- COST - dan ma ngħidux jien biss imma jgħiduh ukoll il-ħafna riċerkaturi li kienu interessati li jipparteċipaw fil-programmi ta' riċerka - ċertament m'hijiex soluzzjoni għall-iżolament ta' Malta mill-programmi ta' riċerka ta' l-Unjoni Ewropea.

Din is-sena reġa' m'għandna xejn fl-estimi għal dak li għandu x'jaqsam mal-parteċipazzjoni ta' pajjiżna fi programmi ta' riċerka bħalma huma l-fourth framework programme u l-fifth framework programme, li wkoll se jinbeda dalwaqt.

Jidher li effettivament il-Gvern qata' qalbu li jilħaq xi forma ta' ftehim li bih nipparteċipaw mingħajr ma nħallsu.

Sur President, it-tieni deċiżjoni li ħa l-Gvern Laburista hija li l- Palazz ta' Bighi li ġie restawrat biex iservi ta' ċentru amministrattiv għall-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija, ma' ġiex mgħoddi lill- kunsill u issa l-kunsill ingħata post żgħir ieħor fil-Belt li biex jirranġah kellu joħroġ il-flus l-istess kunsill.

Għallinqas dik l- informazzjoni li għandi jien.

Addio wkoll iċ-ċentru inter-attiv għax- xjenza u teknoloġija li kien se jsir fil-bini ta' ħdejh, f'Bighi stess.

Dan ukoll sparixxa.

Dik li kellha tkun attrazzjoni importanti għall- Kottonera sparixxiet, intemmet b'daqqa ta' pinna, f'dan il-każ tal-Prim Ministru.

L-unika ħaġa li saret kien a review report li tħejja fuq id- dokument oriġinali li kien tħejja taħt l-amministrazzjoni preċedenti għar- rigward tan-national strategy for information technology u imbagħad matul din is-sena ddiskutejna t-twaqqif ta' kummissjoni nazzjonali - jiena diġa' kelli ċ-ċans li nitkellem dwar dan u għalhekk m'għandix għalfejn intawwal - imma mill-bqija ma sar xejn, u issa probabbilment iqum il-Ministru u biex jgħatti l-baħħ ta' din is-sena u l-kritika li qed nagħmel, jagħmel xi attakk personali fuqi.

Jien nittama li għallinqas il-Ministru jkollu d- deċenza jitlob skuża f'isem il-Ministru sieħbu l-Onor.

Charles Buhagiar għall-gideb li ntqal fuqi xi ġimgħatejn ilu hawn ġew, liema gideb urejt bil- fatti kemm kienu malizzjużi.

Sur President, jien għadni nistenna l-iskuża minn għandu, għaliex id-deċenza hekk titlob.

Probabbilment il-Ministru jiġi jgħidilna li jien ħloqt ħofra ta' Lm75,000 fil-fondi tal-kunsill, kif diġa' qal f'risposta għal mistoqsija parlamentari.

Għalhekk jien nixtieq inwieġeb għal dan mill-ewwel billi nistaqi lill-Ministru jekk jafx li l-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija kellu jirċievi Lm10,000 mingħand il-ministeru għat-trasport u komunikazzjoni għall-ġimgħa tax-xjenza u teknoloġija ta' l-1996, liema wegħda ta' flus dan il-kunsill ma baqax jinsiti li tiġi onorata.

Nistaqsih ukoll jekk jafx li li l-kunsill għandu jieħu Lm13,000 f'administration fees minn flus ivvotati għall parteċipazzjoni fil-fourth framework programme ta' l-Unjoni Ewropea, liema flus ma ġewx għax dan il- Gvern iffriża l-applikazzjoni ta' Malta.

Mill-bqija ma niċħadx li seta' kien hemm xi żbilanċ żgħir, pero' għallinqas il-kunsill kien wieħed effettiv, ħaġa li ma tistax tingħad għall-kunsilli preżenti.

Fl-aħħarnett, Sur President, aktar milli jħares lura, in-naħa ta' l- Oppożizzjoni tistenna mill-Ministru jgħidilna x'inhu ppjanat li jsir fix- xhur li ġejjin.

Jekk dak li hu ppjanat huwa simili għal dak li sar matul l- aħħar sena, m'għandix dubju li r-risposta tal-Ministru m'għandhiex tieħu aktar minn żewġ minuti.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Richard Muscat.

ONOR.

RICHARD MUSCAT: Mr Chairman, fis-seduta tal-5 ta' Diċembru 1995 meta l-Parlament kien qed jiddiskuti l-voti tal-ministeru tal-ġustizzja u kultura nazzjonali, liema ministeru kien responsabbli wkoll miż-żgħażagħ, kultura u sport, l-Onor.

Joe Cilia kien qal hekk:

"Jidher ċar mid-diskors tal-budget li smajna li dan is-settur ma ngħata l-ebda importanza.

Il-Gvern tal-ġurnata nixef għal kollox mill- ideat f'dan il-kamp.

Dan il-budget ma fih l-ebda inizjattivi ġodda, l- ebda strateġija u huwa nieqes mill-impenn favur iż-żgħażagħ.".

Jien naħseb li dakinhar l-Onor.

Cilia jew ma kienx qed jgħix hawn Malta jew inkella ried jikkonvinċi lilu nnifsu biex jgħix f'illużjoni.

Mr Chairman, qed ngħid hekk għaliex proprju dik is-sena - barra s-snin ta' qabel - kienet sena ppakkjata b'inizjattivi, kemm fil-kamp taż-żgħażagħ - li jien kont responsabbli dirett minnu u kont ħadt inizjattivi ġodda anke ma' dawk li kont sibt diġa'; fost l-oħrajn kont qed inħejji wkoll biex nagħmel riforma sħiħa fl-istruttura anke ta' l-organizzazzjoni taż-żgħażagħ biex tieħu dejjem, kif emminna aħna, livell veru nazzjonali - kif ukoll fil-kampijiet ta' l-isport u tal-kultura.

Imma li ġara hu li, minkejja li l-Onor.

Cilia dakinhar qal hekk, illum qegħdin niddiskutu t-tieni budget minn mindu tela' fil-gvern il-Partit Laburista u għadna ma sibna xejn għal dak li għandu x'jaqsam ma' attivitajiet ġodda f'dan il-qasam.

Kulma sibna, kemm fil-mission statement kif ukoll fl-estimi proposti fil-budget, huma inizjattivi li kienu diġa' mibdija qabel.

Mr Chairman, jekk wieħed iħares lejn il-business plan 1997-1999 li kont ħejjejt meta kont responsabbli mill-kamp taż-żgħażagħ, kultura u sport, isib li l-affarijiet li qed jissemmew f'dan il-budget huma l-istess affarijiet li kienu diġa' ppjanati tliet snin ilu.

Sa l-1999 nistgħu nserrħu rasna li din il-kurunetta - għax hekk insejjaħ id-dipartimenti li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tas-Segretarju Parlamentari Cilia - se tibqa' ddoqq, għalkemm b'mod stunat, pero' ddoqq għaliex qiegħda fir-riħ u mhux għaliex qiegħed idoqqha xi mużiċist.

Dan li qed ngħid huwa kkorroborat mill-fatt li meta nħares lejn il-budget speech, li smajt u erġajt qrajt ħalli nkun żgur, ma nsib l-ebda kelma dwar il-kultura.

Il- kultura assolutament sparrixxiet mill-konċett, mill-ħsieb, mill-viżjoni politika - jekk qatt kien hemm - tal-Gvern Laburista li għandna llum.

Sur President, fil-mission statement li hemm ma' l-estimi jingħad li:

"The main objective of the department of culture is to enhance the awareness of the national culture.".

Dan huwa statement ġeneralizzat.

Fil-mission statement hemm ukoll kif se jkun hawn din l-awareness dwar il-kultura nazzjonali għax jingħad li:

"The priorities for this year will remain the organisation of cultural tours for all, the Malta International Arts Festival, including the Malta Jazz Festival, the International Festival of Maltese Song and the Eurovision Song Contest.".

Dawn kollha huma affarijiet tajbin u huwa tajjeb li jkomplu jissodaw pero' ma jiġux jgħidu li dawn huma inizjattivi ġodda.

Ma jistgħux jiġu jgħidu - kif qal l-Onor.

Cilia fuq Super 1 Radio nhar il-Ħamis li għadda - li dawn l- istess affarijiet qishom bdew isiru din is-sena.

Jien naħseb li l- affarijiet tajbin se jkomplu pero' jien nippretendi li la l-Gvern poġġa t- titolu ta' kultura nazzjonali fuq livell ta' ministeru, il-baħħ li kien jeżisti qabel l-1996 ma jibqax, anzi jibdew jimtlew il-ħofor anke f'dan il- kamp.

Mr Chairman, l-istess mission statement ikompli jgħid hekk:

"Valletta will feature as the European cultural city.

A national committee has organised various activities for the month of June.".

Anke hawnhekk, minkejja li qed jingħad li se jkun hemm inizjattivi minn kumitat li qiegħed jorganizza l-affarijiet, s'issa għadna ma rajna xejn minn dan kollu.

Fuq livell kulturali, naf żgur li l-proġett tal-Mużew tal- Majjolika, li kien se jkun wieħed mill-ġawhriet sbieħ tal-Belt Valletta, anke bħala wirt mondjali, waqaf f'nofsu bħalma waqaf f'nofsu wkoll - għaliex ma setax jieqaf qabel - il-proġett taċ-ċentru kultura nazzjonali ta' l-arti f'St. James Cavalier li kien ippjanat li jitlesta sa l-aħħar ta' l-1996.

Sadanittant nafu li l-Gvern iddeċieda li s-sit tat-Teatru Rjal, li huwa wżat bħala parkeġġ, se jibqa' jkun ta' eyesore.

Minkejja li qed jgħaddu għexieren u għexieren ta' snin dan il-proġett se jibqa' mhux realizzat u dak il-wirt storiku li għandna, hekk kif tidħol fil-kapitali tagħna, se jibqa' fi stat ta' abbandun.

Sur President, f'dan il-budget insibu li kważi l-voti kollha ġew slashed, fosthom dawk li għandhom x'jaqsmu mal-kultura.

Insibu li l-flus ivvotati għall-book fair, għal xiri u akkwist ta' antikitajiet, għall- general cultural activities u għall-Karnival ta' Malta tnaqqsu.

Rigward il- Karnival irrid nagħmel osservazzjoni u ngħid li hemm Lm20,000 ivvotati għat-trailers.

Meta jien kont responsabbli mill-kultura, kont bgħatt delegazzjoni Sqallija sabiex tindaga dwar il-prezzijiet u l-kondizzjonijiet sabiex inkunu nistgħu nottjenu trailers simili.

Illum ġie deċiż li dan kien tajjeb u kien hemm bżonn li jsir, pero' imbagħad l-Onor.

Cilia fuq ir- radju qal li kellna kondizzjonijiet ta' pagamenti favorevoli ħafna.

Xi jfisser dan?

Li dawn it-trailers se jitħallsu bin-nifs u li se jitħallsu bi prezz inqas minn dik is-somma li ġiet ivvotata?

Jien nixtieq li xi ħadd jirrispondina dwar dan.

Mr Chairman, kif diġa' għidt, fl-estimi li għandna ppreżentati għas-sena li ġejja insibu tnaqqis f'ħafna mill-voti, fosthom dak dwar il-Maltese Heritage Foundation li fil-budget tas-sena l-oħra kellu vvotati għalih is- somma ta' Lm40,000 u għas-sena li ġejja hemm ivvotati Lm15,000, tnaqqis ta' Lm25,000.

Insibu imbagħad il-Kunsill ta' l-Arti, in-National Festivities Committee, il-Libraries, u l-Mużewijiet kollha kellhom tnaqqis ta' 10% fil- budget tagħhom.

Il-bieraħ jien smajt lill-Prim Ministru jgħid li għandu jingħata bonus lil dawk li jżommu mal-limitu tal-budget.

Allura dan ifisser li se jingħata bonus lil dawk li ma jagħmlu xejn?

Dan huwa kamp fejn jekk ma jkollokx finanzi ma tistax taħdem.

Veru li trid toqgħod attent kif tonfoq u trid tnaqqas kemm jista' jkun l-ispejjeż pero' ma tistax tnaqqas mill-budget u tippretendi li "you are enhancing the awareness of the national culture".

Xtaqt nitkellem ukoll dwar il-kultura iżjed ġeneralizzata u nsemmi, per eżempju, il-kwestjoni tal-kultura fix-xandir.

Fejn hi l-kultura fix- xandir, Mr Chairman?

Veru li għandna Radju Bronja li huwa tajjeb u ta' min jinkoraġġih - fil-fatt dan huwa proġett li kellu s-set-up tiegħu lest u issa ġie rrealizzat taħt dan il-Gvern - pero' meta nitkellmu fuq channel 12 u fuq l-orkestra nazzjonali, xi nsibu?

Huwa tajjeb li naraw li l- ħaddiema jkollhom kondizzjonijiet tajbin, imma jien personalment għadni ma nafx jekk il-mużiċisti ta' l-orkestra nazzjonali għandhomx kondizzjonijiet aħjar milli kellhom qabel bil-collective agreement.

Jien nittama li hu hekk pero' għadna ma nafux.

L-istess jista' jingħad għat-18-il ruħ li hemm jaħdmu ma' channel 12 u li se jispiċċalhom l-impjieg fl-aħħar tas-sena.

Jiena naħseb li meta nitkellmu fuq channel 12 u l-orkestra nazzjonali, ftit huma dawk li jagħtu kas tal-kontenut kulturali tagħhom.

Jien ma rridx noqgħod nitkellem fuq in-nitty gritty ta' l-affarijiet u ma rridx noqgħod infettaq fuq l-affarijiet iż-żgħar għaliex wara kollox ħadd m'huwa perfett pero' irrid ngħid li l-kontenut għadu lura u hemm bżonn li dan ngħiduh.

Jien jiddispjaċini nara channel 12 jispiċċa għaliex dan ta kontribut lejn il-kultura nazzjonali.

Għaliex x'hawn aktar effettiv mill-mezzi ta' komunikazzjoni ta' massa, bħalma huwa t-television?

Rigward il-PBS jien naħseb li filwaqt li hemm ċerti programmi li veru huma ta' entertainment u huma magħmulin bis-sens, hemm oħrajn li huma frivoli għall-aħħar, jeżaltaw in-nullita' u huma parrokkjali żżejjed, qisek qed tagħmel magazine li assolutament ma fih xejn ta' sugu.

Imbagħad naqra r-rapport tal-Broadcasting Authority tas-sena l-oħra - għax ta' din is-sena għadni ma nafx kif inhu - u nsib li s-sigħat dedikati għall-programmi tal- kultura u l-arti f'ġimgħa huma biss sagħtejn, jiġifieri 2.48% tal-programmi tat-televiżjoni ta' l-Istat.

La l-poplu qiegħed iħallas il-liċenzja huwa d- dover tal-Gvern li jippreżenta lit-telespettaturi programmi li ma jġibux ir- riklami għaliex m'humiex kummerċjali.

Dan kollu m'huwiex isir, anzi qed nagħlqu channel 12 biex inkomplu nnaqqsu it-tixrid ta' dawk li jista' jkun folklore, tradizzjonijiet u ħsebijiet ta' kontenut kulturali lis-semmiegħa Maltin tagħna.

Mr Chairman, naqas ukoll dak ix-xogħol ta' riċerka li kien qiegħed isir fuq il-personaġġi Maltin.

Dan ix-xogħol li kien qed isir fi żmien il-Gvern tagħna kien qed isir fir-reġistru pubbliku u kien isir b'dedikazzjoni kbira u bla ħlas.

Kien xogħol ta' riċerka fuq personaġġi Maltin, bħalma huma politiċi, nies tal-letteratura, nies tal-kultura u nies oħra li taw sehem u kontribut kbir f'dawn l-aspetti kollha tal-ħajja Maltija.

Dan issa waqaf għax qalu li dan ix-xogħol għandu jsir mid-dipartiment tal-kultura u mhux mir-reġistru pubbliku.

Il-viżjoni vera ta' kultura nazzjonali ma tridx teżisti u tillimita ruħha biss f'dak li hu l-ministeru ta' l-edukazzjoni u kultura mmexxi mill-Onor.

Bartolo u mill-Onor.

Cilia.

Jien nippretendi li meta jiftaħru li l-Prim Ministru huwa personaġġ tal-letteratura u personaġġ li huwa sensittiv ħafna għal dan l-ambjent - u forsi għandhom raġun -il-Gvern għandu jkun b'ruħu u b'ġismu fuq dan is-suġġett u mhux jiġu tar-Reġistru Pubbliku u jgħidulna li dan ix-xogħol mhuwiex tagħhom u jitterminaw inizjattiva ta' riċerka fuq personaġġi Maltin li verament kienet qed tagħti kontribuzzjoni siewja, liema inizjattiva lanqas biss kienet qed tqum Lm1,000 b'kollox.

Addirittura ma nafx x'inhuma l- prijoritajiet, Mr Chairman!

Peress li ma tantx għandi ħin il-kwestjoni ta' l-istipendju mhux se nitkellem fuqha.

Pero' rrid nistaqsi: Fejn spiċċa s-Segretarju Parlamentari fil-kwestjoni ta' l-istipendji?

Min qed jirrappreżenta l-vuċi taż-żgħażagħ?

Kif huwa assenti kompletament min minn dawn il-problemi?

Għandhom raġun jew le, xorta tibqa' r-responsabbilta' tas-Segretarju Parlamentari li jsemma leħnu fuq ċerti affarijiet.

X'se jgħidilhom lill- istudenti tar-raba' sena tal-Liġi u tal-B.

Com. meta dawn jinsabu preokkupati wkoll jekk humiex se jintlaqtu jew le mis-sistema l-ġdida ta' l- istipendju, kif ġiet proposta issa mill-Gvern?

X'risposti se jagħti s- Segretarju Parlamentari?

Nhar is-Sibt jiena u l-Onor.

Cilia konna preżenti għall-music awards, inizjattiva ta' min ifaħħarha, li verament kienet serata - bħalma kienu ta' qabilha - valida bi sforz kbir ta' professjonalita'.

Kien hawn vojt li qed jimtela biha din.

Mr Chairman, jien kont qed naħdem fuq idea li naturalment ma nafx jirnexxilix nirrealizzaha imma se nissuġġerixxi biex il- Gvern jieħu inizjattiva biex jibda jagħti premju fil-mużika klassika, fid- danza, fl-arti, fit-teatru, lis-solisti, lill-atturi u lin-nies tal- letteratura.

Bħalma jingħata premju lin-nies tal-mużika pop, għaliex m'għandhomx jingħataw premju wkoll dawn in-nies li qed jagħtu kontribut lill-kultura nazzjonali?

Din ma jistax jagħmilha xi ħadd privat, għaliex l- ispejjeż huma kbar u ftit issib sponsors li jiffinanzjawlek dawn it-tip t'affarijiet.

Jekk ma tkunx l-inizjattiva tal-gvern, dan ma jsirx.

Jien nissuġġerixxi li inizjattiva bħal din għandu jeħodha l-ministeru tal- kultura nazzjonali u s-segretarjat partikolari.

Nagħlaq billi ngħid xi ħaġa dwar il-millenju l-ġdid.

Mr Chairman, l-unika darba li ssemma l-millenju l-ġdid huwa lejn l-għeluq tad-diskors tal-budget fejn il-Ministru qal hekk:

"Fl-aħħarnett, wara li l-Kabinett Malti għamel sejħa għal suġġerimenti ta' proġetti ġodda li jistgħu jiġu marbuta mal-millenju l- ġdid, għandu jiġi identifikat dan il-proġett kmieni kemm jista' jkun ħalli jkun jista' jinbeda x-xogħol fuqu mingħajr dewmien u jitwettaq sa dik id-data."

Dan huwa l-millenju l-ġdid?

Hekk se nitrattawh?

Diġa' qegħdin fl-1998!

Fid-diskors tal-budget ta' qabel dan, l-Onor.

Cilia qalilna li għandu s- sodisfazzjon li dawn iċ-ċelebrazzjonijiet se jkunu fdati f'idejn is- segretarjat parlamentari.

Jiġu fdati f'idejn is-segretarjat meta l-Onor.

Cilia lanqas biss kien preżenti għall-konferenza stampa li għamlet is-sejħa għal proġetti?

L-Onor.

Cilia qalilna wkoll li huma jemmnu li l-ippjanar għandu jsir bil-galbu għaliex qalilna li sfortunatament taħt gvernijiet preċedenti kien hawn it-tendenza li kollox isir ta' malajr biex imbagħad wara jibdew jinqalgħu ħafna kwestjonijiet.

Mr Chairman, dalgħodu jien qrajt fil-gazzetta "The Times" li se jsir il- proġett tal-millenju tat-Telemalta.

Dan ħareġ out of the blue u qalu li mbagħad se jagħmlu press conference ħalli jgħidu fiex se jkun jikkonsisti dan il-proġett.

Fejn hu l-kumitat tal-millenju?

Kif inhu mdaħħal il- ministeru tal-kultura?

X'hemm ippreparat għal dak li kont dejjem ninsisti fuqu jien, cioe' t-triċentinarju mill-mewt ta' Mattia Preti.

X'hemm ippreparat għar-rewwixta tal-Maltin kontra l-Franċiżi, 200 sena wara dak l- avveniment storiku?

X'sehem se jkollha Malta fil-Ġublew?

Dan mil-lum għal għada se nagħmluh?

Mr Chairman, jien assolutament inħoss li l- problema hija kbira.

Il-baħħ f'dan il-kamp huwa kbir u l-Onor.

Cilia għandu jipprotesta mal-Prim Ministru.

Forsi wieħed jista' jgħid: Dik jonqsu l- Prim Ministru, il-protesta tas-Segretarju Parlamentari Cilia!

Il-problemi huma kbar pero' jien inħoss li xorta għandu jagħmilha l-protesta, għax ma jistax ikun li l-kultura tiġi tittrattaha b'din il-manjiera.

Wara kollox l-Onor.

Cilia fis-27 ta' Jannar kien qalilna:

"Hawnhekk nixtieq ngħid ukoll li l-Prim Minisru nnifsu għandu għal qalbu ferm dan il-konċett u sejjer jagħtih anke l-attenzjoni personali tiegħu biex jiżgura li dan l-organu jiffunzjona.

Biex dan iseħħ irridu ninkoraġġixxu lill-artisti, lill-kittieba, lil-lingwisti u lil dawk kollha li għandhom xi talent kulturali u għal dan il-għan qegħdin isiru l-preparamenti għat-twaqqif ta' kunsill nazzjonali għall- kultura u arti."

Dan ma nafu xejn x'sar minnu minn din is-sena.

Mela jekk lill-Prim Ministru daħħlu biex jgħid kemm se jieħu interess personali fih, jiena nħoss li għandu jerġa jmur għandu u jgħidlu li ma jistax ikun li l-kultura nazzjonali nitrattawha b'din il-manjiera.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Lill-ħabib u kollega tiegħi l-Onor.

Richard Muscat nixtieq kieku nissuġerilu, wara d-diskors tajjeb tiegħu, li qabel niddeċiedu x'se nagħmlu għall-millenju l-ġdid niddeċiedu x'se nagħmlu sa l- aħħar tas-sena!

Għaliex ġejna hawn qisna business as usual u fil-verita' llum il-pajjiż sebaħ f'sitwazzjoni li żgur li kulħadd jaf li hija waħda ta' inċertezza kbira.

Il-poplu barra minn din il-Kamra, filwaqt li qed niddiskutu suġġett ta' importanza kbira, kif inhi l-edukazzjoni, naħseb li iktar qiegħed jitkellem dwar it-tħassib li tqanqal b'dak li ġara f'dawn l- aħħar ġranet, tħassib dwar kriżi li l-Gvern qed jiffaċċja wara li għandu diffikulta' reali dwar jekk igawdix l-appoġġ tal-maġġoranza tal-membri eletti f'din il-Kamra.

Jiena naħseb li huwa importanti li niddiskutu dawn il-pjanijiet għaliex ġurnata ssegwi lill-oħra, ix-xemx tibqa' titla' u xorta rridu nibqgħu nittekiljaw il-problemi li niltaqgħu magħhom ta' kuljum, imma l-verita' hija li għandna gvern ferut u meta jkollok gvern ferut ikollok pajjiż ferut.

Sur President, għall-futur u għall-iżvilupp tiegħu, inkluż l-edukazzjoni, pajjiż għandu bżonn garanzija ta' stabilita', u hemm bżonn li wieħed ikun jaf eżattament ix-xenarju wiesa' tal-ħajja politika li ngħixu aħna f'dan il- pajjiż.

Irridu nkunu nafu eżatt fejn aħna fid-demokrazija tagħna.

Għaliex jekk ma jkollokx stabilita' politika u jekk ma jkollokx demokrazija appoġġata minn din l-istabilita', allura f'ħafna affarijiet ma tkunx tista' timxi 'l quddiem.

Huwa veru - u dan diġa' esprimejtu fil-kitbiet tiegħi - li l-pajjiż ma jiflaħx għal din il-kriżi politika.

Il-pajjiż għandu biżżejjed problemi x'jiffaċċja u l-pajjiż fil-fatt għandu bżonn din l- istabilita'.

J'Alla f'qasir żmien wieħed isib soluzzjoni għal din il- problema.

Iżda jien nemmen ħafna li indipendentement minn din il-kwestjoni ta' kriżi politika, li wara kollox tista' tkun kriżi temporanja u tista' tkun ukoll kriżi li tista' tiġi riżolta, l-akbar ħsara li proprju se jsofri pajjiżna tibqa' l-ħsara mid-diffikulta' tal-politika soċjo-ekonomika u l- ħsara bil-politika barranija li qiegħed isegwi l-Gvern Laburista.

Sur President, għalhekk meta imbagħad niġi biex inħares u niffoka fuq il- qasam ta' l-edukazzjoni, meta nħares lejh kif għandi nagħmel b'għajn kritika, insib li dan il-qasam li huwa vitali għall-iżvilupp tagħna, għar- risq u għas-saħħa tal-poplu tagħna, qiegħed imġarrab minn ċerta kontradizzjoni u minn ċertu proċess ta' kontradizzjoni.

Sena wara l-bidla tal-gvern insibu li l-qasam ta' l-edukazzjoni, b'mod ġernali l-qasam kulturali, beda jgħix u kompla jgħix - biex ngħidu hekk - il-ħajja ta' kuljum tiegħu fi proċess ta' kontinwita', imma beda jgħix din il- kontinwita' f'qafas ġenerali ta' diskontinwita'.

Wieħed ipprova jkompli jibni fuq it-tajjeb li kien hemm, isewwi id-dgħjufija u d-difetti li kien hemm, jibni fuq dawk il-proċessi u policies tajbin li diġa' kien hemm b'kontinwita' imma imbagħad fil-qafas iktar wiesa' għamilna qasma u qtajna minn miegħu.

Jien naħseb li d-diffikulta li fl-aħħar mill-aħħar għad irridu niffaċċjaw fil-qasam ta' l-edukazzjoni, b'konsegwenzi li ma nħossuhomx din is-sena u forsi lanqas is-sena d-dieħla jew ta' wara, huwa l- fatt li għandna micro framework, għandna qasam ta' ħajja ta' kuljum fil- qasam ta' l-edukazzjoni, li ġeneralment huwa f'moviment ta' kontinwita' imma f'macro framework, f'qafas ġenerali li huwa skonness mid-direzzjoni, mill-viżjoni li segwiet Malta f'dawn l-aħħar snin u nafu li dik kienet direzzjoni u viżjoni li l-indikaturi kollha juru li kienet qed iġġib ġid lil Malta.

Jien m'iniex qed ngħid li kienet xi ħaġa perfetta u li ma kellhiex id-difetti tagħha jew li ma sarux żbalji, pero' m'hemmx dubju li l-qafas ġenerali tad-direzzjoni u tal-viżjoni li qabad il-pajjiż fl-aħħar snin irrenda ruħu f'riżultati li kienu pożittivi.

Mr Chairman, jien diġa' kelli okkażjonijiet oħra fejn fissirt it-tħassib u l-preokkupazzjoni tiegħi li l-intenzjonjiet, l-iskopijiet, l-objettivi, il-policies, l-istrateġiji tajbin, almenu f'dawk id-diversi punti li huma tajbin u li naqblu magħhom fil-qafas tal-ħajja ta' kuljum, f'kull livell, se jibdew jiffaċċjaw id-diffikultajiet, il-limitazzjonijiet li huma riżultat proprju ta' dan il-qafas aktar ġenerali u aktar wiesa'.

Huwa f'dan is-sens li nixtieq nipprova ninterpreta x'qiegħed jiġri fil-qasam ta' l-edukazzjoni billi nagħti ħarsa lejn ċerti dettalji ta' l-oqsma tal- livelli primarji, sekondarji u oħrajn u mbagħad nagħti ħarsa oħra lejn is- settur terzjarju u nipprova nislet ukoll xi konklużjonijiet.

Huwa veru li meta tiġi għall-qasam ta' l-edukazzjoni l-kejl tal-kisbiet pożittivi jirrikjedi ċerta firxa raġonevoli ta' żmien u jien, Sur President, inħoss li din il-firxa raġonevoli ta' żmien għandi nagħtiha anke jekk l- Oppożizzjoni Laburista ma kenitx tkun daqstant raġonevoli.

Pero' tajjeb li nfakkar li għalkemm huwa veru li fil-qasam ta' l-edukazzjoni r-riżultati jitkejlu fuq firxa ta' żmien, fil-fatt dak it-telf li inti tkun ġarrabt b'deċiżjonijiet ħżiena li jkunu saru f'mument partikolari ma tkunx tista' tirkuprah.

Ġieni f'rasi, per eżempju, dak li tlifna fis-sebgħinijiet u fit-tmeninijiet bil-kwestjonijiet u bin-nuqqas ta' policy u bin-nuqqas ta' impenn għal dawk li huma studji soċjali, b'riżultat li għadna sal-lum inbatu l-konsegwenzi biex ikollna n-numru ta' assistenti soċjali meħtieġa fil-pajjiż.

Irrid ngħid ukoll, Sur President, li anke meta niġu biex nitkellmu fuq kif żdied il-budget ta' l-edukazzjoni, dan wieħed ikun irid jiflih sew għaliex meta nħarsu lejn in-nefqa rikorrenti nsibu li għalkemm huwa veru li din in-nefqa żdiedet bi kważi Lm2.5 miljun, meta imbagħad tibda tara din iż- żieda fejn hi qiegħda ssib li din hija żieda fil-pagi, salarji, bonuses u allowances ta' l-impjegati.

Naturalment nifhem li l-edukazzjoni huwa wkoll qasam fejn parti sew mill-progress irid isir permezz tar-riżors uman li jkun irid jiġi mħallas b'mod ġust biex ikun jista' jirrendi.

Pero' meta mbagħad inħarsu lejn id-dettall insibu diversi affarijiet.

Hawnhekk xtaqt nagħmel riferenza għall-qasam ta' l-edukazzjoni speċjali, fejn fil- budget qed naraw tnaqqis ta' 20%.

Hawnhekk insibu li matul is-sena li għaddiet ma dħalniex bis-serjeta' f'dan il-qasam għaliex ma kienx hemm l- impenn meħtieġ.

Dan huwa qasam fejn għandna problemi sostanzjali.

Ma nafux, per eżempju, x'se jiġri mill-politika nazzjonali li kienet ġiet imfassla mill-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' xi sentejn jew tlieta ilu, u ma nafux kif din se tiġi tradotta fi strateġija konkreta.

Ma nafux lanqas x'ġara mil-laqgħat regolari li kienet tagħmel il- kummissjoni ma' l-uffiċjali tad-dipartiment ta' l-edukazzjoni f'dan il- qasam u x'laqgħat regolari għadhom qed isiru bħalissa.

Naf li hemm kwestjoni rigward problema li tolqot il-facilitators u huwa importanti li nifhmu xi jrid isir.

Il-miri li għandna quddiemna huma tajbin, huma miri li jgħinu lill-istudenti bi bżonnijiet speċjali jgawdu minn trattament ugwali bħalma jgawdu żgħażagħ oħra.

Pero' irridu naħsbu ħafna biex nippreparaw għaliha għaliex, għalkemm hija politika benefika, għandha wkoll id-diffikultajiet tagħha.

Aħna ma nistgħux nagħmlu biss talbiet għal facilitators.

Irridu naħsbu kif se nittrejnjawhom u kif se nedukawhom u jrid ikollna wkoll il-mekkaniżmi l-oħra li b'ekwita' u b'ġustizzja niddeċiedu min tassew għandu bżonn il-facilitators u min m'għandux.

Jiddispjaċini li għadna ma żviluppajniex - mhux tort ta' l-amministrazzjoni preżenti, hija kwestjoni li ilna nitħabtu magħha - il-mod kif inkunu nistgħu naslu biex ikollna assessment komprensiv tat-tfal li jistgħu jiġu bżonn ta' dawn l-affarijiet.

Sur President, f'dan il-budget innotajt li taru l-voti tal-guidance and counselling, taru l-voti ta' l-amministrazzjoni tal-kunsilli ta' l-iskejjel u naqqasna wkoll l-vot tat-taħriġ, minkejja li fl-objettivi ngħidu li għandna bżonn ta' iktar taħriġ.

Sur President, kien hawn żmien meta għall-ħalib li nagħtu fl-iskejjel konna nivvotaw kważi Lm0.25 miljun, imbagħad mis-sena l-oħra tfajna dan il- vot taħt materials and supplies.

Għalhekk jien kont nippretendi li fl-1997 il-vot annwali ta' l-1996 jiżdied b'dak il-Lm0.25 miljun, pero' fil-fatt dan ma sarx u jekk wieħed iħares lejn il-vot tal-materials and supplies għall-estimi ta' l-1998 isib li dawn il-Lm0.25 miljun ħalib għat-tfal ta' l- iskejjel ma jidhirx.

Nixtieq nirriferi wkoll, Sur President, dwar il-ħtieġa ta' aktar appoġġ lill-iskejjel sabiex dawn ikunu jistgħu jwettqu l-miżuri ta' diċentralizzazzjoni tant meħtieġa.

Sħabi messew ukoll il-kwestjoni taż- żgħażagħ u ta' l-isport.

Jien ngħodd l-isport fil-qasam edukattiv bħala suġġett ta' importanza kbira.

Għal ħafna snin amministrazzjonijiet differenti ma tawx importanza lil dan is-suġġett u jien nixtieq nara jseħħ dak li kien qed jgħid il-kollega tiegħi l-Onor.

Jean Pierre Farrugia, jiġifieri li l-qasam ta' l-isport jingħata kemm jista' jkun importanza.

Irrid ngħid ukoll li jien jidhirli li dan il-Gvern baqa' lura f'dak li huwa taħriġ fl-edukazzjoni vokazzjonali u dik teknika.

Minkejja li għandna nuqqas ta' ħaddiema kwalifikati u edukati biżżejjed biex inkunu nistgħu nbiddlu r-ristrutturazzjoni ekonomika minn waħda ta' labour intensive għal waħda ta' capital and high technology intensive, rajna li għaddiet sena u l- unika ħaġa li għandna fil-budget hija li s-sena d-dieħla se ssir white paper fuq dan is-suġġett.

Sur President, hawnhekk jidhirli li l-filosofija hija żbaljata għaliex donnu se ssir konċentrazzjoni fuq vocational education and training mentri l-idea tal-Partit Nazzjonalista kienet - u konna lħaqna ħdimna ħafna dwarha - li noħolqu bażi fil-forma ta' federazzjoni ta' skejjel fil-qafas ta' kulleġġ għall-edukazzjoni ta' arti, ta' teknoloġija u ta' xjenza applikati.

Dwar dan forsi jkolli ċans li nitkellem ftit aktar tard.

Sur President, nixtieq ukoll li jkolli aktar informazzjoni ħalli nkun nista' nifhem x'qed jiġri mill-kunsill nazzjonali għall-kwalifiki okkupazzjonali.

Għalkemm f'Awissu li għadda ġew ippubblikati ċerti regolamenti, nixtieq li l-Kamra jkollha ftit aktar informazzjoni.

Sar ħafna diskors fuq il-livell ta' kemm aħna litterati u kemm aħna lingwisti tajba.

Jien insostni b'qawwa kbira li qabel nibdew nitkellmu dwar jekk nafux biżżejjed il-lingwa Ingliża u jekk aħniex sejrin lura f'din il- lingwa, naraw ftit fiex aħna fil-lingwa tagħna, għaliex jekk fil-lingwa Maltija qegħdin niffaċċjaw sitwazzjoni fejn, bil-kitba u bid-diskors, l- istudenti qed isibu diffikulta' biex jesprimu ruħhom bl-ilsien ta' arthom, allura m'għandniex niskantaw li t-tfal tagħna jsibu wkoll diffikulta' biex jesprimu ruħhom bl-Ingliż.

Jiġifieri jien naħseb li huwa importanti ħafna li meta nitkellmu dwar titjib fil-kwalita' tat-tagħlim ta' l-ilsna, l-ewwel nagħtu importanza kbira lit-tagħlim ta' l-ilsien Malti, imbagħad nagħtu wkoll importanza lit-tagħlim ta' l-Ingliż li naqbel li sfortunatament morna lura fih.

Pero' ma rridux noqogħdu ngħidu li morna lura fit-tagħlim ta' l- Ingliż biss għax morna lura wkoll fil-profiċjenza tagħna tal-Malti.

Jien naħseb li dan huwa importanti għaliex jekk nibqgħu nagħmlu enfasi biss fuq l-Ingliż u ma nsemmux il-Malti - jien naf l-intenzjonijiet tal-Gvern m'humiex dawn - l-impressjonijiet li nagħtu jkunu impressjonijiet ta' dan it-tip.

Xtaqt hawnhekk nagħmel riferenza ta' malajr lejn it-tagħlim ta' l-Ingliż bħala lingwa barranija, speċjalment għal dawk li jiġu hawn Malta biex jitgħallmu din il-lingwa.

Aħna nafu li eluf ta' żgħażagħ, u issa anke adulti, jiġu hawn Malta biex jitgħallmu l-Ingliż u huwa importanti ferm li l-legal notice li kienet ħarġet fl-1996 tiġi mħarsa tajjeb.

Jien nixtieq nisma' ftit iktar dwar x'qiegħed jagħmel il-monitoring board.

Naf li dan is-sajf għamel ċerti spezzjonijiet pero' jien naħseb li huwa importanti ferm li f'dan il-kamp aħna naħdmu ħalli nkunu nistgħu ntejbuh kemm nistgħu.

Sur President, irrid ngħid li hawnhekk għandna wkoll problema li tolqot il-kwestjoni ta' l-għalliema.

Illum, grazzi għall-miżuri li kien ħa l- Partit Nazzjonalista fil-gvern, qrobna biex insolvu l-problema tan-nuqqas ta' għalliema, anzi donnu qed isir diskors dwar problema ta' numru żejjed ta' għalliema f'ċerti suġġetti.

Is-sena d-dieħla se jiggradwaw madwar 300 għalliem ġdid, sew bil-B.Educ. kif ukoll bil-PGCE.

Jien jidhirli li f'dan il-kamp wieħed għandu jagħmel ħiltu kollha ħalli jkun jista' jassigura li nagħmlu l-aħjar użu mill-għalliema li għandna.

Sur President, kulħadd jifhem li fil-ħin limitat li għandi m'għandix ċans nitkellem dwar l-oqsma kollha ta' l-edukazzjoni pero' rrid ngħid li qed isir xogħol tajjeb fil-livell primarju u anke f'dak sekondarju.

Jien naħseb li huwa importanti ferm li f'dan il-kamp nimxu bl-idea li l-iskejjel kollha, kemm dawk ta' l-Istat kif ukoll dawk privati, irriduhom jimxu 'l quddiem.

Ma rridux nitilqu bl-idea li min qiegħed jattendi skejjel privati jew tal-knisja qed ikollu tagħlim aħjar.

Din hija idea żbaljata.

Diġa' għidt li hemm skejjel ta' l-Istat li huma tajbin ħafna kif hemm skejjel tal- privat u tal-knisja li huma tajbin ħafna.

Il-Gvern m'għandux jgħid li se jikkonċentra fuq l-iskejjel ta' l-Istat - dawk huma responsabbilta' unika tad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni li ma tistax tirrinunzja għalihom - għaliex ir-responsabbilta' tiegħu hija li jassigura li s-sistema kollha edukattiva fil-pajjiż, sew dik privata kif ukoll dik pubblika, tkun ta' l-aħjar livell possibbli.

Ngħaddi issa biex nitkellem dwar il-kwestjoni tal-livell tal-qasam terzjarju.

Jien hawnhekk ninnota wkoll li kellna ċertu tnaqqis tant li s- sena l-oħra r-recurrent expenditure fil-vot ta' l-Universita' naqas b'Lm600,000, filwaqt li din is-sena l-capital expenditure naqas bi kważi Lm400,000.

Jiġifieri f'dawn is-sentejn rajna l-budget ta' l-Universita' jonqos b'aktar minn Lm1 miljun.

Il-mission statement li hemm fl-estimi dwar l-edukazzjoni jitkellem dwar dan il-pjan ta' żvilupp li qiegħda tħejji l-Universita'.

Jiena diġa' esprimejt ruħi u għidt li hawnhekk issa rridu nagħmlu dik il-qabża li diġa' għamilna fil-livell sekondarju aktar minn 30 sena ilu meta konna daħħalna l-edukazzjoni sekondarja għal kulħadd.

Forsi għadna sal-lum inħossu l-impatt ta' dik id-deċiżjoni pero' naħseb li diġa' qed noqorbu għall-edukazzjoni terzjarja tal-massa.

Meta niġu għal dan ir- rigward, nidħlu wkoll fil-kwestjoni tal-kwalita' u m'hemmx dubju li llum il- ġurnata din qiegħda tkun kwestjoni komplessa.

Meta wieħed jipprova jagħti post ta' edukazzjoni għolja lil kull ċittadin li hu kapaċi u li għandu r-rieda li jibbenefika minnha, se jkollu l- kumplessita' ta' l-ispiża involuta, tal-kwalita', ir-rilevanza ta' l- istudji li jsiru, il-problema ta' l-ekwita' u ta' l-aċċess għal min ma jkunx jista' għaliex ikun ġej minn familja batuta u allura hawnhekk tidħol ukoll il-kwestjoni ta' l-għajnuna finanzjarja, sew lill-familji kif ukoll lill-istudenti.

Jien ngħid li f'dan il-kamp irridu nibdew naħsbu sabiex nagħtu definizzjoni iktar wiesgħa fit-terminu ta' "edukazzjoni terzjarja".

Fil-kungressi li għamlu l-istudenti jien diġa' kelli l-opportunita' ngħid li għandna nikkonsidraw b'mod serju li l-edukazzjoni terzjarja tiġbed taħt il-kappa tagħha l-edukazzjoni post-sekondarja, sew dik l-edukazzjoni li hija l-fażi tranżitorja bejn il-livell sekondarju u dak universitarju, kif ukoll dik l-edukazzjoni post-sekondarja li hija edukazzjoni f'kulleġġi professjonali jew istituti tekniċi post-sekondarji.

Dan għandu jsir dejjem bil-flessibilita' għall-istudenti li jistgħu jibdlu d-direzzjoni ta' l- istudji tagħhom, jiġifieri biex ikollok settur fejn dak li inti takkwista fid-diversi studji tiegħek tkun tista' tieħdu miegħek biex ittejjeb u titla' f'livelli iktar ogħla ta' edukazzjoni.

Importanti ferm, li nimxu iktar lejn id-direzzjoni ta' multiversita' iktar milli universita'.

Aħna nafu li konna bdejna resqin lejha din għaliex fl-Universita' mhux fakultajiet u dipartimenti biss hemm bħal meta dħalt l-Universita' jien.

Issa nafu li l-Universita' bdiet tiżviluppa f'istituti, f'ċentri, f'kumpanniji kummerċjali, f'fondazzjonijiet, f'federazzjoni ta' attivita' akkademika, ta' riċerka u ta' ħidma li hija f'relazzjoni wkoll mas- soċjeta', mas-settur tal-business, mas-settur kummerċjali u anke ma' l- ekonomija u l-kultura.

Dak huwa x'għandu jkun il-livell ta' l-edukazzjoni terzjarja.

Dan iġibni biex mhux biss ngħid li għandna nħarsu lejn din il- kappa l-ġdida li għandna bżonn u allura l-istrutturi meħtieġa, imma rridu nqisu wkoll li l-edukazzjoni terzjarja tagħna ma jistax ikollha l-orizzonti tagħha limitati għax-xtut ta' pajjiżna.

U dan nista' norbtu wkoll ma' dak li kont qiegħed ngħid fil-bidu, jiġifieri li lanqas pajjiżi ħafna iktar sinjuri u żviluppati minna u li għandhom sistemi edukattivi tagħhom żviluppati ħafna, ma jimmaġinaw li s-sistemi edukattivi tagħhom jibqgħu mħaxknin fil-limiti tat-territorji tagħhom.

Allura jien nipproponi li l-iktar ħaġa ta' ġid li tista' tiġri għall- edukazzjoni ta' pajjiżna, b'mod partikolari għall-edukazzjoni terzjarja, hija proprju l-integrazzjoni ta' l-edukazzjoni tagħna fis-sistema Ewropea, fis-sistema li aħna nixorbu minnha u li nistgħu nikkontribwixxu fiha.

Ma jistax ikun li aħna nibqgħu iżolati, għaliex kif saħaq il-Ministru ftit tax- xhur ilu, anke hu jħoss il-ħtieġa li s-sistema edukattiva tagħna ninternazzjonalizzawha u nsarrfuha fuq il-bank tal-prova internazzjonali.

Jiena ngħid li dan id-diskors ma jistax jibqa' diskors imma rridu npoġġuh fil-prattika billi nintegraw ruħna proprju fis-sistema Ewropea fejn allura Malta tkun tista' tiżviluppa aktar dawk il-ħwejjeġ li għalihom hija tajba, kif inhuma l-istudji Mediterranji, ix-xjenzi marini, il-gerantoloġija u d- diabetoloġija, l-enerġija mix-xemx u mir-riħ u affarijiet oħra bħal dawn biex allura hemmhekk inkunu nistgħu nagħtu dan il-kontribut.

Għalhekk jiena ngħid li l-politika tal-Partit Laburista kontra s-sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea hija fattur li se jxekkel u jillimita l-iżvilupp ta' l-edukazzjoni f'pajjiżna.

Waqt li qed nitkellem fuq l-edukazzjoni terzjarja rrid nagħmel kumment ta' malajr dwar il-ħtieġa li noqogħdu attenti għall-awtonomija akkademika.

Il-kapaċita' tal-kejl akkademiku m'għandhomx jidħlu fiha il-gvernijiet imma għandha tibqa' biss f'idejn l-istituzzjonijiet edukattivi.

Nieħu gost li nara wkoll li qed jissaħħaħ il-proċess għall-awditjar ta' l-Universita'.

Fl-aħħarnett niġu wkoll għall-finanzjament.

Aħna nafu li l-investiment li l-aktar li jirrendi llum il-ġurnata huwa l- investiment fl-edukazzjoni.

Meta kellna ċ-ċivilta' agrikola kienet l-art l- aktar li tirrendi u meta kellna ċ-ċivilta' industrijali kienu s-sorsi ta' l-enerġija l-aktar li jirrendu.

Fiċ-ċivilta' ta' l-informatika l-aktar li jirrendi huwa l-investiment fl-edukazzjoni u għalhekk jiena nixtieq li nagħlaq l-intervent tiegħi bl-argument dwar l-istipendji għaliex hawnhekk il-kwestjoni hija li għandna Gvern li jħaddem il-konċett tad-diżonesta' politika.

Jekk irridu eżempju ċar ta' dan l-argument insibuh fil-każ ta' l- istipendji.

Dan huwa partit li sollennement wiegħed li l-istipendji ma jmisshomx u li l-kelliem ewlieni tiegħu għall-edukazzjoni, illum ministru responsabbli minn dan il-qasam, għajjar lil din in-naħa giddieba għaliex kienet qed tindika li l-istipendji jistgħu jkunu fost dawk l-affarijiet li se jintmessu.

Imbagħad naraw li mhux biss il-Gvern jirrinega bl-aktar mod ċar din il-wegħda li hu daħal għaliha imma jagħmilha b'mod illi verament huwa żbaljat, jiġifieri bla konsultazzjoni ta' xejn.

Aħna ġejna hawnhekk għal 15-il seduta sħaħ niddiskutu l-qasam ta' l-edukazzjoni u naraw kif se nwaqqfu kummissjoni dwar l-edukazzjoni, imbagħad din l-istess kummissjoni ġiet injorata kompletament.

L-Universita' saret taf mill-gazzetti li se jintmiss l-istipendju.

Allura jiena nsostni li f'din il-materja għandna sitwazzjoni fejn l-aktar li se jbatu huma n-nies li m'għandhomx il-mezzi.

Il-mod ta' kif ġiet imqanqla din il-kwestjoni kien li kellna ħafna nies jgħidulna biex lill-istudenti ma nfisduhomx u li hemm bżonn inderruhom the real ugly world where only the fittest survive.

Naħseb li jekk ma noqogħdux attenti nispiċċaw biex the richest will be the fittest.

Irridu noqogħdu attenti għall-valuri soċjali li qegħdin indaħħlu f'dan il-kamp.

Jekk inżidu l-piżijiet finanzjarji għall-familji, speċjalment dawk bi dħul baxx, dan ikun qed iservi ta' deterrent għal dawk iż-żgħażagħ milli jkomplu bl-istudji tagħhom.

L-ulied ta' familji bi dħul baxx diġa' għandhom il- problema li fil-biċċa l-kbira tagħhom m'għandhomx ġenituri gradwati sabiex iservu ta' role models, u issa b'dan il-budget qed inkomplu nżidulhom piż ieħor, dak finanzjarju.

Sur President, sforz l-istipendju llum għandna 8,000 student fl-Universita'.

Għadna lura milli jkollna n-numri meħtieġa, pero' s'issa ġibna ratio ugwali bejn nisa u rġiel.

Pero' meta mbagħad naraw mil-liema belt jew raħal ġejjin dawn l-istudenti nsibu li fin-naħa t'isfel, in-numru ta' studenti li qed imorru l-Universita' huwa inqas min-numru ta' dawk l-istudenti li ġejjin minn postijiet oħrajn.

Jien kont ressaqt mozzjoni sabiex il-Gvern ma jibqax għaddej f'din it-triq rigward l- istipendju pero' f'daqqa waħda, xi ħmistax jew tliet ġimgħat qabel bdiet l- Universita', il-Ministru niżel mill-għolja tal-Girgenti bit-twavel u qal li l-istipendju se jibda jingħata nofsu bħala għotja u nofsu bħala self.

Imbagħad għandna l-problemi kbar rigward l-eżenzjonijiet.

Xi ħadd li fil- Matsec ma jħallasx il-miżata jiġi eżenti, pero' jekk l-income tiegħu jitjieb x'jiġri?

Jibqa' eżenti?

Hemm imbagħad il-kwestjoni ta' dawk li jmorru tajjeb ħafna.

Fuq din diġa' kien hawn kritika, fis-sens li din se ġġiegħel lill-istudenti fl-Universita' jerġgħu jibdew idaħħlu f'rashom l- importanza ta' l-eżamijiet.

Għalfejn ġejna hawnhekk nagħmlu dawk is-seduti kollha nitkellmu fuq Kummissjoni Nazzjonali dwar l-Edukazzjoni meta imbagħad qbadna u daħħalna dawn l-affarijiet mingħajr ebda konsultazzjoni?

Għaliex din il-Kummissjoni ma ġietx involuta f'dawn l-affarijiet?

Għaliex issa l-Ministru ta' l-Edukazzjoni, wara li daħħal kollox fil-budget, ġie jgħidilna li fuq din il-kwestjoni ta' l-istipendji issa jrid jagħmel "a reappraisal of the stipend system because it will best determine the financial assistance that students may need during the entire duration of the chosen courses without prejudicing accessibility to university education but ensuring that students are properly motivated"?

Mela fl- istess budget, fejn qegħdin ngħidu li hemm bżonn nagħmlu evalwazzjoni tas- sistema ta' l-istipendji, indaħħlu miżura bla ma nafu eżattament x'inhu l- impatt tagħha fuq l-istudenti.

Sur President, jien verament jidhirli li hija ħaġa mhux flokha li jkollok Kummissjoni Nazzjonali dwar l-Edukazzjoni li jkollha dawn it-terms of reference u lanqas biss tiġi kkonsultata.

Biex nuri l-protesta ta' din in- naħa tal-Kamra fuq dan in-nuqqas ta' konsultazzjoni nixtieq nipproponi emenda oħra li tgħid hekk:

"B" Fil-Vot 15 Rikorrenti, ħassar l-item 4315 - Kummissjoni Nazzjonali dwar l- Edukazzjoni - Lm20,000.

In Vote 15 - Recurrent, delete item 4315 - National Commission for Education - Lm20,000.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Il-ħin għall-Oppożizzjoni ittieħed u l-ħin li fadal huwa kollu għad-dispożizzjoni tal-Gvern.

L-Onor.

Dom Mintoff.

ONOR.

DOM MINTOFF: Sur President, jiena qed nibda nitkellem b'daqsxejn ta' hesitation għaliex s'issa qatt ma kelli ċ-ċans li nitkellem mal- Ministru nnifsu.

Għalhekk illum, fil-ftit minuti li nista' bid-diċenza nieħu min-naħa tal-Gvern, irrid nesprimi ideat li forsi min-naħa tal-Gvern diġa' rawhom, pero' ma nafx jekk eżaminawhomx jew le.

U nibda allura biex nistaqsi: Jekk il-Ministru ta' l-Edukazzjoni ħass il-ħtieġa f'din il- kriżi finanzjarja ...?

Illum kulħadd qed jammetti li hawn kriżi, allavolja n-naħa l-oħra qed iwaħħlu fil-Gvern u jien diġa' għidt li ma naqbilx magħhom.

Qegħdin jgħidu li l-gravita' żviluppat issa mentri l- gravita' tas-sitwazzjoni finanzjarja ilha teżisti - u dan ktibt fuqu - u mhux żviluppat issa.

Imma issa l-isfond huwa l-kriżi finanzjarja u f'din il-kriżi finanzjarja, l-Gvern għandu d-dmir li jsalva dawk l-affarijiet li huma importanti, iżid l-ispiża fuq l-affarijiet li fit-tul se jkollhom profitt u jarmi dawk li jħoss li m'humiex neċessarji - ma ngħidx żejda għax xejn m'hu żejjed fid-dinja - u li f'din il-kriżi nistgħu ngħaddu mingħajrhom.

Jien naħseb li l-aħjar ħaġa hija li wieħed iħares globalment lejn is-sitwazzjoni li teżisti fl-edukazzjoni u jistaqsi x'inhu dak li jrid iżomm, x'inhu dak li jista' jneħħi u anke dak li jista' jżid?

Almenu kieku kont responsabbli jien hekk kont inħares lejha s-sitwazzjoni.

Naturalment apparti l-edukazzjoni primarja u sekondarja, jiena kont inħares ukoll u nara x'inhija l-parti utilitarja ta' l-Universita' - meta qed ngħid utilitarja jiġifieri xjentifika imma li tiġi applikata u li għandna bżonnha immedjatament - u x'inhija l-parti purament akkademika.

Mhux hekk biss imma kont ngħid ukoll li la issa ftaħna l-edukazzjoni universitarja anke għal dawk li għandhom 100 sena - apparentament anke jien li għandi 82 sena nista' mmur nagħmel korsijiet sussidjati fl-Universita'! - irridu naraw x'inhi l-parti li aħna rridu nikkonċentraw fuqha f'dawk li huma etajiet u x'inhija l-parti li fi kriżi finanzjarja bħal din nistgħu nbiddlu.

Meta jiena tkellimt fuqi nnifsi u għidt li apparentament jiena wkoll nista' niġi ssussidjat biex immur l-Universita' ħalli nitgħallem, kont qed nesaġera daqsxejn għaliex jiena bil-kemm kelli saħħa niġi hawnhekk dalgħodu, biex nitkellem aħseb u ara kemm għandi saħħa mmur nistudja l- Universita'!

Imma jien qed nesaġera apposta biex b'hekk niġi għall- mistoqsija dwar jekk fi kriżi finanzjarja bħal din huwiex possibbli li l- unika ħaġa li sibna li nistgħu naqtgħu, nirranġaw jew nimmodifikaw - m'iniex se nidħol f'dan il-mertu għalissa - hija l-istipendji ta' l- istudenti.

Possibbli dik l-aktar li kellha prijorita'?

Anzi jien ngħid ukoll li jekk l-Universita' se naqsmuha f'parti li hija utilitarja u parti oħra li hija purament akkademika, meta aħna nafu kemm fl-imgħoddi sħaqna bħala partit u bħala oppożizzjoni u l-Knisja kienet neħħiet mill- Universita' l-istudju tat-teoloġija għaliex ma riditx li dan il-kors - hawnhekk jien naqbel magħhom - għandu jkun soġġett għal regolamenti lajċi ....

Allura jekk il-Knisja kienet għamlet hekk fl-imgħoddi, issa li qegħdin f'din il-kriżi, il-Knisja - li jien inħoss li għandha qalba tajba f'dawn iċ-ċirkostanzi - tħoss li issa hi stess għandha tagħmel ġest u tikkontribwixxi billi terfa' hi l-piż ta' l-istudenti tat-teoloġija, liema kors qed jieħu ħafna mill-funds ta' l-Universita'?

M'iniex qed ngħid li dawn jitilqu mill-Universita', jew li dan il-kors ma jkollux status akkademiku fl-Universita', imma qed ngħid li dan il-piż ikun tal-Knisja.

Dan qed ngħidu għaliex jien ċert li fiċ-ċirkostanzi tal-lum, bi Knisja li hi differenti minn taż-żmenijiet meta jien u l-partit kollu konna ġejna skumnikati għaliex għamilna affarijiet li ma kellhomx x'jaqsmu mar-reliġjon imma li kienu politiċi, dan iż-żmien spiċċa.

Jien m'iniex se nagħmel bħal ħaddieħor u nesiġi li l-Knisja tagħmel apoloġija.

L-apoloġija tiġi bil-fatti mhux bil-kliem.

Jien inħoss li fi kriżi nazzjonali bħal din, il-Knisja għandha tagħti eżempju lil kulħadd u turi l-lat evanġeliku tagħha billi tgħid li min-naħa tal-gvern diġa' kellha a very good deal - meta kien ta kumpens tajjeb fuq l-artijiet u anke għajnuna għall-iskejjel tagħha - u allura issa tħoss li wasal il-mument li tagħmel dan il-ġest.

Jien qed ngħid mhux għaliex naf li l-Knisja se tagħmel hekk.

Jien ma tkellimtx dwar dan ma' Mons. Arċisqof, allavolja għandi relazzjonijiet personali tajbin ħafna miegħu, pero' naf li llum huwa għandu kuxjenza soċjali differenti minn dak li kellu fi żmien l-imgħoddi, naf li jixtieq il- ġid għan-nazzjon u allura naturalment inħoss li, jekk ma sarx, dan l- approach irid isir issa ħalli naraw kif se nagħmlu u nikkonvinċu lill- istudenti - saru u ma sarux wegħdiet fl-imgħoddi - li ċ-ċirkostanzi tal- lum jesiġu li kulħadd jagħmel sagrifiċċju.

Qed ngħid hekk għaliex inħoss li jekk wieħed ikellem lill-istudenti b'mod li jirraġuna magħhom u jgħidilhom li huma jistgħu jagħtu kontribut volontarju ieħor lin-nazzjon ....

U x'inhuma l-kontributi li jistgħu jagħtu lin-nazzjon biex in-nazzjon ikun jista' jiflaħ - mhux illum biss imma għal quddiem ukoll - għal dak l-istipendju?

Ħalli nkun aktar crude biex jifhmuni aħjar.

X'tistgħu tagħmlu intom minflok tissellfu mill-bank?

Hemm xi alternattiva oħra?

Jien ma nafx; wieħed irid jiddiskutiha u naraw x'tistgħu tagħmlu intom biex tgħinu ħalli parti minn dawk il-flus li se joħroġ in-nazzjon, b'xi mod jerġgħu imorru għandu.

Dwar l-Universita', dak li kelli xi ngħid.

Niġi issa sabiex nitkellem dwar l-edukazzjoni primarja u sekondarja.

Hawnhekk ukoll, aħna għandna l-istess dilemma, Mr Chairman.

Għandna d- dilemma ta' Gvern li huwa mgħobbi biż-żewġ divisions li għandna fil-pajjiż; dik ta' l-iskejjel privati, li jien ngħid li m'huma privati xejn, u l- iskejjel tal-gvern.

U għaliex qed ngħid li dawn m'huma privati xejn?

Qed ngħid li m'humiex privati fis-sens li m'hemmx xi ħadd li qed imexxihom - qed nirriferi għall-main division issa - għall-profitt.

Għaliex meta inti tgħid il-kelma "privat" tifhem li xi ħadd jagħmel skola għall-profitt - issa x'jagħmel bil-profitt m'iniex qed niddiskutih - u qed jgħidlek biex tagħtih il-permess biex jipprovdi dawn is-servizzi u dan jista' jkun tant tajjeb li attira lil min għandu l-flus.

Jiena jidhirli li dan għandna nħalluh imma mbagħad m'għandux jippretendi li jieħu wkoll mill-flus li l- Istat ikun irid jonfoq għal nies oħrajn li m'għandhomx dawn il-mezzi.

Imma fil-każ tal-Knisja din m'għandhiex din il-kwalita' ta' skejjel privati.

Aħna għandna skejjel li l-gvern tgħabba biex jissussidjahom biex imbagħad dawn imexxu skejjel ta' kwalita' aħjar minn tal-gvern.

Issa din hija dilemma.

Għaliex?

Għax biex int tilħaq lil dawn fil-kwalita', bilfors li trid tagħmel xi sforz li bih tonfoq flus fuqhom ferm aktar milli tista' taffordja fuq l-oħrajn.

U hawnhekk ukoll irid isir approach min-naħa tal- Knisja.

Għaliex?

Meta fl-imgħoddi l-Knisja kellha dawn l-iskejjel kienet tmexxihom mill- fondi tagħha.

U meta ngħid fl-imgħoddi, m'iniex qed nirriferi għal xi mitt sena ilu imma għaż-żmenijiet meta diġa' kellna s-self-government.

Il-Knisja kienet damet snin kbar tmexxi dawn l-iskejjel mill-fondi tagħha u kienet tħoss li parti mix-xogħol evanġeliku tagħha kien appuntu li toħroġ mill- funds tagħha u tissupplixxi bil-funds tagħha dak li jistgħu joħorġu l- privat.

Hekk kienet is-sistema qabel, pero' issa mid-dehra din is-sistema waqfet għaliex mill-funds tal-Knisja, as such, donnu li m'humiex qed joħorġu flus biex jitmexxew l-iskejjel imma minflok qed jiġu mmexxija bil- kontribuzzjonijiet ta' l-istudenti u bis-sussidji li jagħti l-gvern.

Jien inħoss li issa wasal iż-żmien li l-Knisja tirrivedi din is-sitwazzjoni flimkien mal-Gvern.

Jien ma nafx kemm saru u jekk fil-fatt sarux diskussjonijiet dwar dawn l- affarijiet u allura ma nistax ngħid jekk dan li qed ngħid huwiex xi ħaġa li fih inizjattiva tajba jew xi ħaġa diġa' mejta għaliex diġa' ġew diskussi.

Li nista' ngħid huwa li la fil-Parlament illum meta staqsejt lil sħabi u lanqas minn imkien ieħor ma kelli xaqq ta' dawl dwar jekk dawn l-affarijiet sarux jew le.

Jekk ma sarux, inħoss li għandu jkolli l-wegħda min-naħa tal-Ministru li dawn l-affarijiet se jittieħdu bis-serjeta' u se jsiru mill- iktar fis.

Inkella bilfors li jkolli nastjeni fil-ħin tal-votazzjoni għaliex inkun qed inħoss li l-prijoritajiet li qed jagħmel il-Gvern fuq din il-kriżi finanzjarja li għandna m'humiex qegħdin sewwa u m'humiex fl- interess tan-nazzjon.

U la m'humiex fl-interess tan-nazzjon lanqas huma fl- interess tal-partit, għaliex il-partit qiegħed hemm biex jagħmel ġid lin- nazzjon - naturalment ġid skond il-partit tagħna - liema ġid l-ewwel għandu jgawdi minnu ż-żgħir, u l-kbir iħallas l-income tax u l-wealth tax.

Dan għaliex fejn jidħlu affarijiet soċjali min ikun qiegħed fuq ma jinżilx waħdu imma trid timbuttaħ 'l isfel, u mhux bħal fil-liġi tal- gravita' fejn min ikun qiegħed taħt jitla' waħdu fuq.

Mr Chairman, fil-ftit ħin li għandi se nitkellem dwar x'inhi l-parti li fuqha l-Gvern jista' jimbotta sabiex ikollu affarijiet ġodda li jkunu self- sustaining, jiġifieri li biż-żmien ma jkollux għalfejn joħroġ il-flus tan- nazzjon.

U x'inhuma dawn?

Jien naf li l-Ministru responsabbli mis-saħħa qed jagħmel ħiltu sabiex ġewwa l-universita' jidħlu affarijiet ġodda.

Jien m'għandix ħin biżżejjed biex nispjega dwar dan għaliex il-limitu ta' ħin li għamilt lili nnifsi huwa ta' 20 minuta u diġa' qbiżtu, pero' xtaqt ngħid li diġa' għaddejjin diskussjonijiet serji bejn l-Universita' ta' Malta u l- Ministru responsabbli mis-saħħa sabiex dak li l-Ewropa issa aċċettat fil- fatt, jiġifieri li l-oriental medicine tkun kumplimentari għall-mediċina tal-punent ....

Jien nista' ngħid li jien wieħed minn dawk li nemmen fit- tnejn u nista' ngħid li llum qed nitkellem kemm bl-għajnuna tal-mediċina tal-punent kif ukoll bl-għajnuna tal-mediċina orjentali.

Nista' ngħid li hawn ħafna minn sħabna hawnhekk li meta jkun hemm bżonn imorru kemm għand tobba tal-punent - biex ngħidulhom tal-punent, għaliex illum fil-punent hemm ħafna li jipprattikaw iż-żewġ mediċini - u kemm għand tobba ta' l- orjent.

Issa jien naf li dawn l-affarijiet mexjin, naf li min-naħa ta' l- Universita' hemm goodwill sabiex ikun hemm koperazzjoni ma' l-Universita' ta' Nanking u naf li dawn l-affarijiet imxew 'il quddiem ħafna.

Naturalment l-Universita' tagħna qed tgħid li jekk se tiftaħ għal dawn l- affarijiet ġodda trid il-flus, imma trid tkun l-Universita' stess li tgħid kif se nagħmluhom dawn il-flus.

Allura mbagħad hi tkun trid tnaqqas minn x'imkien ieħor.

Jiġifieri dan huwa kollu marbut waħda ma' l-oħra.

Jien naf li min-naħa ta' l-Universita' ta' Nanking hemm din il-goodwill u naf li l-Ministru - jien nista' ngħid ħadt pjaċir li ddiskuta dawn l-affarijiet miegħi u qed ngħinu fihom - issa qed jistenna l-ispunt biex ikun jista' jitkellem mal-Gvern taċ-Ċina ħalli dawn l-affarijiet isiru fuq bażi soda u Malta imbagħad verament issir regional centre għal oriental medicine.

Issa din għandha riperkussjonijiet oħra fuq l-agrikoltura tagħna għaliex hemm il- herb agriculture, eċċ, imma fil-ħin li għandi jien ma nistax inkompli nelabora aktar.

Naturalment hemm affarijiet oħrajn li huma konnessi ma' l- Universita' li nispera li jkolli ċans li nitkellem fuqhom meta nkunu qed niddiskutu l-vot tat-turiżmu.

Sur President, jien nirringrazzjak u nittama li l-Ministru issa ma jirrispondix billi jgħid "issa mbagħad naraw" għaliex allura anke jien imbagħad ikolli nara.

Jien inwiegħdu li jekk jagħti konsiderazzjoni bis- serjeta' ta' dak li għidt jien, lest li nivvota mal-Gvern għaliex jien kontra dak li qed jgħid il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Jien m'iniex hawn biex inwaqqa' lill-Gvern imma qiegħed hawn biex il-Gvern jisma' dak kollu li għandi xi ngħid u jekk ikun hemm bżonn jibdel ir-rotta u anke jagħmel supplementary estimates għaliex m'hawn ħadd fid-dinja li jekk ikun hemm bżonn ta' supplementary estimates dan ma jagħmilhomx.

Grazzi, Sur President.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari Cilia.

ONOR.

JOE CILIA(Segretarju Parlamentari għaż-Żgħażagħ, Sport, Kultura u Arti): Sur President, ftit ta' żmien ilu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni akkużana li qed nibżgħu mmexxu, li aħna xħaħ u li m'għandniex kuxjenza soċjali.

Aħna ħsibna li forsi l-membri ta' l-Oppożizzjoni se joħorġu b'xi kritika kostruttiva pero' hija ħasra li wara sena dawn għadhom ma rrealizzawx li l-kritika personali, maħmuġa u mqanżħa m'hi se twassalhom imkien ħlief għal telfa elettorali ikbar milli kellhom f'Ottubru tas-sena l- oħra.

Il-bieraħ smajna lill-Prim Ministru jgiddeb u jġib fix-xejn lill- Kap ta' l-Oppożizzjoni u pprovalu bil-fatti dak li kien qal Macbeth: "A tale told by an idiot signifying nothing".

Illum, minkejja l-ħin limitat li għandi, se jkollna ħin naraw kemm Gvern Laburista jaf imexxi u mhux, kif qal l-Onor.

Fenech Adami, li aħna xħaħ u li qtajna qalbna mmexxu.

Gvern Nazzjonalista, minkejja li kellu tliet ministri jew segretarji parlamentari responsabbli minn dawn l-oqsma, f'disa' snin u nofs ma għamel xejn.

L-oqsma li se nitkellem fuqhom huma importanti ħafna fil-mixja tal-bniedem fil-ħajja tiegħu ta' kuljum għaliex huma marbutin mal-ħin liberu tiegħu, ħin li fid-dinja mgħaġġla tal-lum huwa prezzjuż ħafna.

Kull bniedem, min-natura tiegħu huwa artist u jaf anke jistinka sabiex jilħaq l-ogħla ideali, kif jafu jagħmlu l-veri sportivi kollha.

Ngħaddi mill-ewwel sabiex nitkellem dwar il-qasam sportiv.

Qabel xejn nibda billi nara jekk il-Gvern tagħna, f'din l-ewwel sena tiegħu, huwiex qed iżomm kelmtu jew le ma' l-elettorat meta kien wiegħdu li kien se jagħmel dak kollu li huwa possibbli biex jgħin l-iżvilupp ta' dan il-qasam sabiex anke l-aspett sportiv fil-pajjiż ikompli jiġi nkoraġġit.

Hawnhekk jaqbel li nibdew mill-ogħla istituzzjoni tal-ħajja sportiva, proprju l- Kunsill Malti għall-Isport.

Sur President, aħna wegħedna lill-Maltin u lill-Għawdxin kollha f'kull qasam tal-ħajja li se ndaħħlu l-kultura tal-parteċipazzjoni diretta fid- deċiżjonijiet li jittieħdu fil-pajjiż.

Għall-ewwel darba, nies li qatt ma kienu rappreżentati f'dan il-kunsill, illum saru membri sħaħ jipparteċipaw u anke jgħinu fid-deċiżjonijiet li jittieħdu.

Tajjeb li hawnhekk insemmu lil dawk bi ħteġijiet speċjali għaliex mhux sewwa li jiġi l-Onor.

Jean Pierre Farrugia jgħid li għaż-żgħażagħ bi ħteġijiet speċjali m'hu qed isir xejn f'dan il-qasam u ma jgħidx li hemm rappreżentanza tagħhom, eletti minnhom stess, f'dan il-kunsill li huwa l-ogħla organu sportiv fil-pajjiż.

Għaqdiet sportivi li sal-lum ma kenux rappreżentati, għaliex ma kenux fi ħdan il-Kumitat Olimpiku Malti, illum ukoll daħlu f'dan il-Kunsill Malti għall-Isport.

Minn sempliċi debating society, dan il-kunsill illum dawwarnih f'għaqda demokratika u tant tajniha poter u mezzi li lanqas biss għadha tingħaraf minn kif kienet qabel.

Sur President, rigward sponsorships lill-għaqdiet konnessi ma' attivitajiet sportivi, biżżejjed ngħid li din is-sena kemm fuq livell distrettwali kif ukoll fuq bażi individwali, kellna madwar 60 għaqda jew individwu li sabu l-għajnuna tal-gvern.

Għall-ewwel darba tajna għajnuna finanzjarja lill-clubs tal-waterpolo sabiex dawn ikunu jistgħu jipparteċipaw f'kompetizzjonijiet Ewropej.

Tajna wkoll għajnuna finanzjarja lill-clubs tal-football bħal, per eżempju, lill-Valletta F.C. sabiex dawn ikunu jistgħu jirranġaw is-Salinos football ground.

Kemm konna ilna nisimgħu dwaru fil-Parlament!

Konna wasalna fl-istat tal-biki li ċ- champions tal-football lanqas biss kellhom ground fejn jittrejnjaw.

Il-Gvern Laburista tant wera fiduċja fil-Kumitat Olimpiku Malti li tah l- akbar appoġġ finanzjarju li qatt ta Gvern Malti għal parteċipazzjoni f'kompetizzjonijiet internazzjonali.

Qed nirriferi b'mod speċjali għal- Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar li saru fl-Islanda u l-Logħob tal-Mediterran fejn ksibna riżultati nkoraġġanti ħafna għaliex irbaħna 29 midalja.

Lanqas meta l-Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar ittellgħu f'pajjiżna fl-1993 ma kellna l- ħila niksbu dawk il-medalji li ksibna 'l bogħod minn xtutna.

Jiena hawnhekk nixtieq nifraħ lil dawk kollha li għamlu unur mhux biss lilhom infushom imma anke lil pajjiżna.

Nixtieq ngħid ukoll li dawn se jiġu mogħtija l-apprezzament tal-Gvern matul is-sena li ġejja ta' dan l- achievement tagħhom.

Ħaġa storika oħra fil-kamp sportiv hija t-trasferiment ta' l-ownership ta' diversi artijiet u faċilitajiet sportivi lill-għaqdiet tal-football u tal-waterpolo.

Qabel lanqas dawn iż-żewġ dixxiplini sportivi ma kellhom dritt fuq il-proprjeta' li kienu qed jagħmlu użu minnha, imbagħad tiġi l- Oppożizzjoni u tgħidilna li naqqasna Lm80,000 mill-vot ta' l-isport meta s'issa diġa' għaddejna art li tiswa l-miljuni ta' liri lil 25 għaqda sportiva.

Illum il-ġurnata dawn jistgħu jinvestu fil-proprjeta' tagħhom billi jimmodernizzawha u jtejbuha għaliex jafu li dak li jkunu qed jagħmlu, ikunu qed jagħmluh fi ħwejjiġhom stess.

S'issa bdejna b'dan l- ewwel pakkett pero' nista' ngħid li diġa' qed naħsbu għat-tieni pakkett li se jolqot lil diversi għaqdiet sportivi oħra.

Ċertament li dan huwa l- pedament għall-iżvilupp infrastrutturali sportiv għal pajjiżna.

Din kienet wegħda li l-Partit Nazzjonalista għamilha f'żewġ manifesti elettorali u bil- fatti qatt m'għaddew għal dan il-pass, imbagħad jiġu jgħidulna li qed nikkoppjawhom għaliex wiegħdu dan qabel l-elezzjoni!

Allaħares morna għal dak li kienu qed jipproponu huma għaliex konna noħolqu konfużjoni u piżijiet akbar fuq dawk l-għaqdiet sportivi u ċertament ma konniex nagħmlu unur lil dan il-qasam sportiv fil-pajjiż.

Sur President, nixtieq ngħid ukoll li l-Gvern jinsab impenjat li l- għaqdiet sportivi nazzjonali fil-pajjiż ikollhom il-premises tagħhom.

Ninsabu deħlin f'millenju ġdid u s-sitwazzjoni hija waħda tal-biki, tant li diversi għaqdiet nazzjonali lanqas biss għandhom minn fejn joperaw.

Aħna qed naħdmu sabiex intejbu s-sitwazzjoni.

M'aħniex qed nagħmlu kif għamel il- Gvern Nazzjonalista fejn qabad Lm60,000 minn flus il-poplu, qal li se jagħmel proġett għall-waterpolo ġo San Ġiljan biex imbagħad ħalla kollox kif kien.

Dik kienet it-tip ta' għajnuna li kien jagħti l-Gvern Nazzjonalista għall-qasam ta' l-isport.

Imbagħad jiġu jgħajru lilna u jgħidulna li aħna xħaħ!

Imma ħalli niġi lura għall-għaqdiet nazzjonali u ngħid li fi żmien il- Gvern Nazzjonalista kien hemm kontroversja ma' l-MFA li damet għaddejja disa' snin u nofs sħaħ u baqa' ma ntlaħaq l-ebda ftehim.

Fl-ewwel sena tat- tmexxija tagħna aħna diġa' lħaqna ftehim; għax tajnihom l-istadium nazzjonali, it-training grounds u l-parking areas ta' madwar.

Aħna rridu ngħinu lil dawn l-għaqdiet sportivi u rridu nagħmlu dan mhux bil-flus biss.

Kieku wieħed kellu jagħti valur finanzjarju lil din l-għajnuna li qed nagħtu lil dawn l-għaqdiet sportivi, jara li din tisboq l-għajnuna li dawn jirċievu mingħand xi sponsors.

Irrid ngħid ukoll li aħna qed inħarsu 'l quddiem anke fuq livelli lokali.

Per eżempju, barra li ngħataw il-padiljun u l-ground ta' Kordin, l- Assoċjazzjoni Sportiva Hibernians ingħataw art kbira sabiex jiżviluppaw u jħarsu lejn il-youth nurseries u lejn l-iżvilupp futur ta' l-isport.

Il- ground nazzjonali ta' Ta' Qali wkoll kellu t-tinda fi stat perikoluż, pero' l-Gvern Nazzjonalista ma tax kas ta' dan, abbanduna l-obbligi tiegħu u dan il-monument nazzjonali li kien inbena minn Gvern Laburista tħalla jiġi żdingat.

Pero' issa dan se jerġa' jieħu r-ruħ bil-ftehim li għamilna aħna.

Ngħaddi issa sabiex nitkellem dwar l-Iskola Sport.

Ta' min jgħid li fl- ewwel sena ta' amministrazzjoni Laburista, f'din l-iskola żdiedu ma' l- 1,000 tifel u tifla.

Żidna seba' dixxiplini ġodda, daħħalna attivitajiet ġodda għall-ġenituri, bħalma hija d-dixxiplina ta' l-għawm u anke l-keep- fit u minn din il-ġimgħa wkoll se ngħinu sabiex jidħlu l-courses tal-first aid.

Din hija l-viżjoni li biha trid tħares 'il quddiem u tkabbar il- mentalita' mhux biss fost it-tfal imma anke fost il-ġenituri.

Aħna tajna ċans ukoll lit-tfal bi ħteġijiet speċjali sabiex jipparteċipaw fi Skola Sport mingħajr ma ċċarġjajnihom xejn.

Ngħaddi issa, Sur President, sabiex ngħid xi ħaġa dwar l-upgrading fil- Kumpless Sportiv tal-Marsa.

Meta tlajna fil-gvern, sibna diżastru sħiħ hemmhekk.

Biżżejjed ngħid li fi ftit ġranet kellna nbattlu madwar 70 truck imbarazz u ħmieġ li kien hemm miġbur hemmhekk.

Nista' ngħid li f'moħħna għandna proġett għal dan il-kumpless li jekk jirnexxielna nwettquh, ċertament ikun l-għira anke tal-pajjiżi ġirien tagħna.

Lil tan-naħa l-oħra jiena ngħidilhom sabiex jistaqsu lill-għalliema ta' l-Iskola Sport jekk qattx kellhom it-tagħmir sofistikat li għandhom illum.

Is-sabiħa hi li aħna naqqasna n-nefqa u akkwistajna aktar affarijiet!

Dik hi s-serjeta' u l-effiċjenza.

Rigward personaġġi sportivi, jiena nemmen li minkejja ċ-ċokon tagħna tajna prova li kapaċi niksbu suċċess meta naħdmu bis-serjeta'.

Jien minn hawnhekk nixtieq nifraħ b'mod partikolari lil Ġużi Fenech, li sar champion tal-billiards ta' l-amateurs, kif ukoll lil Carol Galea li rebħet l-ewwel medalja tal-fidda fil-Logħob tal-Mediterran.

Hemm ukoll diversi teams oħra li matul din is-sena għamlulna unur.

Nixtieq issa ngħid x'għamilna f'dak li jirrigwarda sport bħala parti mill- edukazzjoni.

Fil-pixxina nazzjonali f'Tal-Qroqq ħloqna swimming promotion unit fejn qed jiġu mgħallma l-basic skills ta' l-għawm lill-istudenti ta' l-iskejjel primarji.

Dan il-programm tant qed jirnexxi li qed jattendu għalih 400 student fil-ġimgħa.

Tajjeb ngħidu li qegħdin naħsbu sabiex inkabbru l-isport tat-table tennis fl-iskejjel u qed jiġi rivedut ukoll il- curriculum nazzjonali b'mod li jagħti aktar importanza lill-qasam sportiv.

L-isport jgħallimna ħafna, jgħallimna nifirħu fir-rebħ u jgħallimna wkoll naċċettaw telfa bi tbissima.

Il-parir żgħir li nagħti lill-Oppożizzjoni hu sabiex jaċċettaw it-telfa ta' l-elezzjoni with grace ħalli b'hekk ikunu qed juru spirtu sportiv.

Qasam ieħor importanti f'kull soċjeta' ċertament huwa dak tal-kultura u l- arti Storiku kbir darba kien kiteb li: People without a vision perish.

Issa jiena inżid biċċa magħha u ngħid li poplu mingħjar kultura m'huwiex poplu.

Fil-manifest elettorali tagħna enfasizzajna l-fatt li rridu naraw kif niddefendu u nagħmlu minn kollox sabiex l-identita' nazzjonali tagħna u ċertament il-kultura jkollha rwol importanti fis-soċjeta' tagħna.

Qbadna mill-ewwel bil-proġett ta' St. James Cavalier u sibna li hemmhekk kien hemm bini ttraskurat u kważi dilapidat.

Pjanijiet kien hemm kemm trid u l-Onor.

Muscat jista' jmur lura, mhux tliet snin, anke għaxar snin bil-pjanijiet, imma pjanijiet biss jista' jsemmi għaliex fir-realta' qatt ma sar xejn.

St. James Cavalier, minn bini kważi dilapidat se nittrasformawh f'ċentru ta' l-arti li mistenni jiftaħ din is-sena.

Rigward ħarġiet kulturali nista' ngħid li għalkemm kien hemm qafas fuqhiex nimxu, fl-ewwel sena tagħna l-1,200 ruħ li kienu jattendu għal dawn il-ħarġiet telgħu għal 1,600 ruħ.

Kif qed nitkellmu fuq kultura popolari rrid ngħid li hija ħaġa tal-biki li l-Gvern ta' qabel dejjem adura - u għadu jagħmel hekk sal-lum - lill-barrani filwaqt li jagħti jagħti daqqa 'l isfel lit-talent Malti.

Aħna rajna kif nistgħu ntejbu l-Maltafest u ħloqna rkejjen immirati mhux biss għal dawk l-elite li kienu jħobbu jattendu ċerti attivitajiet imma anke għat-tfal u ż-żgħażagħ.

Ħloqna l-Maltafest Tfal u l- Maltafest Żgħażagħ li t-tnejn kienu suċċess kbir.

Aħna tajnihom l-ewwel spazju biex jibdew iduqu din il-kultura u barra minn hekk organizzajna aspetti differenti ta' kultura.

Kellna, per eżempju, l-water dance ġol- pixxina nazzjonali u anke l-korjografija u għall-ewwel darba nidejna kompetizzjoni nazzjonali li fil-Maltafest ta' din is-sena kellna għaliha record ta' paying audience.

L-Onor.

Richard Muscat kien preżenti għal ħafna minnhom pero' naħseb li nesa jgħidhom dawn l-affarijiet fid-diskors tiegħu.

Sur President, l-impenn tagħna huwa li nagħtu wisa fejn jiġi espress u apprezzat it-talent Malti, liema spazju kien ilu mixtieq mill-artisti lokali kollha u llum bdew jaraw id-dawl.

Għall-kultura, din is-sena kienet is-sena, jekk xejn, ta' dawk li ngħidilhom firsts jew aħjar breakthroughs.

Bdejna billi għollejna l-festival għall-kanzunetta Maltija fuq livell internazzjonali, liema festival kien ġie mwarrab mill-Gvern preċedenti.

Għall-ewwel darba tellajna dan il-festival fil-gżira t'Għawdex u ġie wkoll trasmess minn numru sabiħ ta' stazzjonijiet televiżivi barranin.

B'dan il- mod għamilna reklam turistiku kbir lil Għawdex u anke ma ħallejniex il- kanzunetta Maltija tiġi rrelegata ħdejn il-kanzunetta għall-Ewropa iżda, kif jixraq, ġibniha pari magħha.

Sur President, ma nistax ma nsemmix ukoll il-breakthrough ta' l-orkestra nazzjonali, li semma sieħbi l-Onor.

Muscat.

Jien jaqbadni d-daħk meta nisma' din il-kritika għaliex huma stess ammettew il-ħtieġa ta' dan il- pass, anke fi press releases, pero' konna aħna li kellna l-kuraġġ li nagħmlu dan il-pass.

Il-Gvern preċedenti kellu l-opportunita' li jagħmel dak li għamilna aħna iżda ma kellux kuraġġ.

Aħna, li skond huma m'għandniex il-ħila mmexxu, kellna l-kuraġġ li nagħmlu dan.

X'kienet ir- raġuni li huma ma ħadux passi?

It-tweġiba tista' tkun diversa; tista' tkun apatija, biża' jew anke nuqqas ta' ħila.

Jien inħalli f'idejn il-poplu sabiex jiddeċiedi liema minnhom hija t-tweġiba t-tajba.

Li nista' ngħid huwa li għall-ewwel darba Malta għandha orkestra nazzjonali.

Veru li dan kien pass diffiċli pero' kien pass li għamlilna unur kemm bħala Gvern kif ukoll bħala pajjiż.

L-ammont ta' ittri li rċevejt mingħand nies li m'humiex tal-fehma politika tagħna li kkongratulaw lill-Gvern għal dan il- pass, għalija huma xhieda biżżejjed fil-kuxjenza tiegħi ta' dan il-monument li għamilna.

Ħaġa oħra li saret għall-ewwel darba hija d-direttorju kulturali.

Għall- ewwel darba ġie stampat direttorju kulturali li jiġbor fih artisti ta' pajjiżna minn diversi oqsma kulturali.

Gazzetta lokali bl-Ingliż tant ma sabitx xi tgħid dwar dan id-direttorju li filwaqt li faħħret il-pass, għax qalet li kien meħtieġ u importanti, ikkritikat it-tip ta' karta li ntużat.

Rigal ieħor li tajna lill-poplu Malti din is-sena fil-qasam kulturali kien il-mużew tat-Teatru Manoel.

Kemm il-Maltin kif ukoll l-eluf ta' barranin li qed iżuruna jistgħu jaraw u japprezzaw il-ħila kbira tax- xenografi, mastrudaxxi, ħajjata u nies tas-sena Maltin li pproduċew tant kostumi, xeni u attrezzaturi oħrajn ta' fuq il-palk.

Mhux hekk biss imma fix-xhur li ġejjin se naraw kif se jkun hemm retail outlet u aġenzija ta' l- ivjaġġar fit-Teatru Manoel b'mod li jikber l-introjtu ta' dan il-kumpless biex ikun jista' jsir aktar f'dan il-qasam.

Rigward il-wirt patrimonju Malti rrid ngħid li se tiġi organizzata esibizzjoni ta' livell għoli ġewwa dan il-Palazz biex nuru kif kienu jilbsu missirijietna fi żmenijiet differenti.

Se jkun hemm esibizzjoni ta' kostumi ricchi u tradizzjonali li juru l-wirt patrimonju tagħna.

Lill- individwi privati qegħdin ninkoraġġuhom sabiex jikkontribwixxu affarijiet personali biex din il-politika ta' komunita' tibqa' tikber anke fil-qasam kulturali.

Ma nistax ma nsemmix hawnhekk okkażjoni sabiħa u storika li ġejja għal pajjiżna f'Ġunju tas-sena d-dieħla fejn il-Belt Valletta intgħażlet bħala l-belt kapitali kulturali ta' l-Ewopa.

Dan huwa unur mhux biss għall-ġmiel artistiku tal-Belt Valletta imma anke għall-kultura għolja tal-poplu Malti.

L-Onor.

Richard Muscat għamel diversi mistoqsijiet rigward il-karnival u l-finanzjament tat-trailers - forsi ried jieħu xi ftit mix-xejra ta' sieħbu li għamel diskors sħiħ jikkwota mistoqsijiet parlamentari - u nista' ngħidlu li se jkollu tweġibiet għalihom kollha.

Jien ċert li matul din is- sena l-interess fil-karnival se jkompli jikber.

Hemm proverbju Għarbi li jgħid li biex tagħti l-ewwel pass iddum ix-xhur imma biex tibda timxi trid il-jiem u biex tiġri ftit sigħat.

Jiena ngħidilkom li aħna ma nibżgħux nagħtu l-ewwel passi u qatt ma bżajna nieħdu deċiżjonijiet għaliex kull deċiżjoni neħduha għall-ġid tal-poplu tagħna b'kuxjenza safja.

Aħna għandna l-identita', il-karattru u t-tradizzjonijiet partikolari tagħna u dawn irridu ngħadduhom intatti lil ta' warajna.

Sur President, se ngħid xi ħaġa fil-qosor rigward il-qasam tant vitali għalina, jiġifieri l-qasam taż-żgħażagħ.

Meta aħna ninsabu ffaċċjati b'diżastru finanzjarju, ħaġa li ma ssemmietx mill-kelliema ta' l- Oppożizzjoni, tajjeb li wieħed jinnota li fl-estimi, dak li hu dedikat għaż-żgħażagħ baqa' l-istess bħal tas-sena preċedenti u dan juri kemm qed nagħtu importanza lil dan il-qasam u l-programmi li hemm.

Għall-ewwel darba bdejna norganizzaw hikes kulturali għaż-żgħażagħ biex ma nżommuhomx marbutin u mħalltin ma' l-adulti u l-anzjani, ħaġa li xtaquha huma stess.

Daħħalna wkoll il-konċett tar-rememberance service fix-xahar ta' Novembru u tajjeb li ngħid li l-ġimgħa li ġejja fis-segretarjat parlamentari għaż- żgħażagħ, kultura u arti se tinkixef plakka kommemorattiva għal dawk iż- żgħażagħ li sfortuntament s-soċjeta' tilfet dan l-aħħar.

Din tista' sservi ta' opportunita' fejn inkunu nistgħu nagħtu ħarsa mill-qrib lejn il- perikli li qed ikollhom iħabbtu wiċċhom magħhom iż-żgħażagħ tal-lum.

Matul l-1998 se noħorġu wkoll direttorju ġdid għall-għaqdiet taż-żgħażagħ u fl-Universita' se nniedu courses b'xejn dwar l-ambjent, li l- applikazzjonijiet għalihom se joħorġu fil-ġimgħat li ġejjin.

Fil-qasam tal- volontarjat, se noħolqu organizzazzjoni ġdida li se tiġbor fiha l-ħidma volontarja fil-komunita' minn dawk kollha li jixtiequ jgħinu f'diversi aspetti.

Nixtieq ngħid li ż-żgħażagħ qed jingħataw l-opportunita' li jipparteċipaw u jitkellmu magħna, s-segretarji parlamentari u l-ministri.

Eżempju ta' dan kien meta s-segretarjat li jien responsabbli għalih organizza joint programme mal-ministeru tad-djar - lesti li nagħmlu l- istess ma' diversi ministeri - u ġibna kull tip ta' żgħażagħ u taw ir- rakkomandazzjonijiet u l-ideat tagħhom u aħna se nħarsu lejhom.

Issemmew ukoll il-programmi internazzjonali.

Jiena ngħid li l-Gvern li kellna, li kien jippriedka ħafna fuq l-Unjoni Ewropea u jiġri wara din il- ħolma, kien waqqaf kumitat tal-Youth for Europe III.

Dan il-kumitat fi żmienhom iltaqa' darba biss u issa, fl-ewwel sena tagħna fil-gvern, dan il- kumitat qed jiltaqa' regolari biex ifittex l-aħjar relazzjonijiet maż- żgħażagħ.

Hemm diversi affarijiet li nista' nqajjem imma se jkolli nagħlaq għaliex għad irid jitkellem il-Ministru Bartolo, pero' qabel nikkonkludi xtaqt nikkwota strofa żgħira mill-poeżija ta' George Pisani bl-isem ta' "Iż- Żgħażagħ":

"Telgħin dejjem telgħin, Fuq wiċċhom il-ħarsa ta' min qed ibati, Ta' min għax ħabb u ħabb bil-bosta Fid-dinja biss hu ħati.".

Iż-żgħażagħ dejjem batew għal dak li jemmnu fih u dejjem kienu lesti jħallu ħajjithom għall-ideali tagħhom, pero' qatt m'huma ħatjin u huma dejjem qegħdin hemm biex juruna t-triq ħalli nitilgħu magħhom fil-quċċata.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY CHAIRMAN(Onor. Anġlu Farrugia): Grazzi.

Il-Ministru Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, l-aħjar affarijiet li għamilna matul is-sena li għaddiet fil-qasam ta' l-edukazzjoni kienu b'riżultat tax- xogħol tajjeb li sar flimkien min-nies u organizzazzjonijiet differenti li s'issa ma kellhomx id-drawwa li jaħdmu flimkien.

Irrid nibda billi nirringrazzja lill-għalliema, l-assistenti kapijiet u l-kapijiet, dawk li jagħmlu x-xogħol tagħhom u dawk li b'impenn jaħdmu ħafna għall-ġid tat-tfal tagħna.

Nirringrazzja wkoll lill-uffiċjali tad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni li jagħtu eżempju tajjeb, għaliex huma impenjati biex jaħdmu għall-ġid tat- tfal tagħna.

Irrid nirringrazzja wkoll lill-Malta Union of Teachers u bi pjaċir ngħid li għalkemm matul din is-sena kien hemm mumenti fejn ma qbilniex u fejn ma konniex qed naraw għajn m'għajn, kellna komunikazzjoni sħiħa flimkien u jien se nagħmel mill-aħjar li nista' sabiex f'kull deċiżjoni li nieħdu, nimxu flimkien.

Nimxu flimkien għaliex fil-qasam ta' l-edukazzjoni, anke jekk ikollok intenzjonijiet tajbin ħafna li trid tagħmel il-ġid, kollox jiddependi mill-metodu li tuża.

Il-prinċipji huma importanti ħafna imma jekk bil-metodu li tuża - anke jekk tixtieq tagħmel il-ġid u temmen li dak li qed tagħmel tassew se jagħmel ġid - tqajjem kontra tiegħek dawk l-istess nies li tixtieq tagħmlilhom il-ġid, tispiċċa tagħmel aktar ħsara milli ġid.

Għalhekk aħna nemmnu li fil-qasam ta' l- edukazzjoni irridu naħdmu flimkien u id f'id.

Sur President, nixtieq nirringrazzja wkoll lin-nies mill-qasam industrijali, mill-organizzazzjonijiet u individwi mill-industrija li flimkien qed naħdmu sabiex insaħħu r-rabtiet bejn il-qasam edukattiv u dak industrijali.

Waħda mid-djugħfijiet tas-sistema edukattiva tagħna tradizzjonalment dejjem kienet li anke l-aħjar studenti tagħna, sakemm tistaqsihom biex jirrepetu dak li tgħallmu fil-kotba, imorru tajjeb - fil- fatt l-eżaminaturi, kemm dawk Maltin kif ukoll barranin jgħidulna l-istess ħaġa - imma meta tgħidilhom biex dak li tgħallmu fil-kotba japplikawh għall- problemi ta' kuljum u għar-realta' li se jiltaqgħu magħha, hemmhekk ikollna l-problemi.

Dan ifisser li f'kull livell ta' l-edukazzjoni tagħna hemm bżonn li ndaħħlu fl-istudenti tagħna l-kultura tal-ħsieb u ta' organizzazzjoni prattika, il-kultura ta' kif torganizza lilek innifsek u ta' kif twettaq ix-xogħol li tkun qed tagħmel.

Waħda mill-affarijiet sbieħ li ġrat matul is-sena li għaddiet u li se tkompli għax-xhur li ġejin hija r- relazzjoni tajba li qed nibnu ma' diversi industrijali sabiex uffiċjali u għalliema minn tagħna u nies mill-industrija jaqsmu l-esperjenzi flimkien b'mod li nies minn tagħhom jiġu fl-iskejjel u nies minn tagħna jmorru fuq il-post tax-xogħol ħalli b'hekk iż-żewġ naħat ikunu aktar aware ta' x'qed jiġri fl-oqsma rispettivi tagħhom.

Sur President, waħda mill-affarijiet li kont sibt ftit wara li dħalt għal din ir-responsabbilta' kienet in-nuqqas ta' komunikazzjoni u informazzjoni bejn il-qasam edukattiv u dak industrijali.

Hemm bżonn li dawn jiltaqgħu u jikkomunikaw aktar flimkien f'kull livell, għaliex waħda mill-affarijiet li għandna bżonn sabiex inrawmu u nifformaw il-ġenerazzjonijiet tagħna hija l- idea ta' kif tippjana u tipproġetta u ndaħħlu b'moħħ kulħadd li l- affarijiet ma jaqgħux mis-sema.

Waħda mill-ikbar problemi li għandna f'pajjiżna hija li fl-aħħar snin daħlet id-drawwa u l-kultura li kollox huwa b'xejn, li s-servizzi pubbliċi u s-servizzi soċjali u l-affarijiet l- oħra li jipprovdi l-gvern qishom jaqgħu mis-sema, bħallikieku ħadd ma jħallas għalihom u allura tista' tberbaq u tonfoq minnhom kemm trid.

Waħda mill-affarijiet li ddiżappuntatni ħafna fid-diskorsi li għamlu l- kollegi tiegħi ta' l-Oppożizzjoni ma kenitx il-kritika li għamlu għan- nuqqasijiet tagħna, għaliex il-kritika hija xi ħaġa meħtieġa u hija xogħol mhux biss ta' l-Oppożizzjoni imma ta' kull membru Parlamentari li qiegħed hawn ġew ...

Naħseb li kont inkun qed nistenna ħafna kieku stennejt li dawn jagħmlu apoloġija għall-mod kif imxew f'ċerti oqsma li ddiskutejna dalgħodu, pero' mill-mod kif tkellmu qishom kienu ilhom snin twal fl- oppożizzjoni u mhux fil-gvern.

Meta tiġi biex tippjana l-affarijiet, ikollok ir-riżorsi limitati tiegħek u jkollok bżonn tfassal l-affarijiet skond dawk ir-riżorsi.

Erġajna qbadna t-triq fejn kulħadd jiġi hawnhekk bil-wish list tiegħu u jgħid x'jixtieq jagħmel f'"dak" u "dak" il-qasam.

Jiena nista' nagħmel lista twila li ma tispiċċa qatt ta' x'nixtieq nagħmel imma mbagħad irrid nara jekk għandix ir-riżorsi finanzjarji u umani biex nagħmilhom.

Nista' ngħid li ma tantx writna sitwazzjoni sabiħa f'dan il-qasam, la fil-każ ta' riżorsi finanzjarji u lanqas fil-każ ta' riżorsi umani.

Kellu bżonn kieku sar kif qalu l-kelliema ta' l-Oppożizzjoni meta qagħdu jsemmu kemm biddlu ċ- Ċivil u kemm daħħlu affarijiet ġodda biex iċ-Ċivil ikun jista' jaħdem aħjar!

Jiena l-akbar xewqa tiegħi hi li tidħol filgħodu għax-xogħol u tiddiskuti l-policies ma' sħabek.

B'hekk l-affarijiet jiġu mfassla b'konsultazzjoni ma' forzi soċjali oħra fil-pajjiż u jkollok dipartimenti u ministeri effiċjenti, li jafu fejn sejrin u kif se jippjanaw.

Jien naħseb li l-kollega tiegħi l-Onor.

Louis Galea, li għadu kemm spiċċa minn ministru l-bieraħ, jaf kemm-il diżappunt kellu fuq affarijiet u policies li xtaq jagħmel u li ma kellux il-mezzi biex jagħmilhom.

Kull wieħed minna joqgħod jagħmel il-wish list tiegħu imma m'għandniex noqogħdu nilagħbuha li qisu m'hemmx limitazzjonijiet għax-xewqat u għall-policies li rridu li jiġu mwettqa.

Jiena nerġa' ngħid li ma tantx writt sitwazzjoni sabiħa, u Allaħares ipprovajt naħdem bil-mezzi li sibt!

Sur President, fil-bidu ta' din is-sena kont tkellimt dwar l-iskandlu li sibna fit-taqsima tal-manutenzjoni ta' l-iskejjel.

Suppost li kellna armata ta' 400 ruħ - l-Onor.

Louis Galea jafhom tajjeb għaliex kienu fl- iskema ta' l-Awżiljari - li Allaħares komplejna naħdmu bihom.

Minn kull Lm5 li kienu vvotati biex suppost imorru biex niżbgħu u nirranġaw l- iskejjel, Lm1 biss kienet tasal fl-iskejjel; l-Lm4 l-oħra kienu jispiċċaw f'xi appartament privat fejn ħaddiema tal-gvern, b'materjal li qed jitħallas minn fondi pubbliċi u f'ħin normali tax-xogħol, jagħmlu x-xogħol privat tagħhom.

Allaħares komplejna naħdmu b'dik is-sistema.

Imbagħad jiġu hawnhekk il-kelliema ta' l-Oppożizzjoni u mingħalihom iridu jgħallmuna kif għandna nagħmlu l-affarijiet!

U hemm diżastri u skandli oħra!

Intom tiġu tgħidulna fuq in-nefqa fil-qasam sportiv meta qbadtu u tajtu Lm60,000 biex issir il-pixxina ta' San Ġiljan, l-uffiċjal jiffirma li x-xogħol sar u l-flus jeħodhom il-perit privat li se jagħmel il-proġett!

Ma nbdiltu xejn u ma tgħallimtu xejn kemm domtu fil-gvern.

Sur President, aħna mhux biss writna sitwazzjoni diffiċli finanzjarja imma writna wkoll sitwazzjoni ta' drawwiet ħżiena u koroh li rridu nbiddlu.

Aħna qed naħdmu biex inbiddluhom għaliex mhux biżżejjed toqgħod titkellem dwarhom.

L-ewwelnett trid tneħħi lill-ħallelin minn fejn ikunu qed jagħmlu ħafna ħsara u trid tneħħi wkoll il-mentalita' li mhux għaliex xi ħaġa hija pubblika u tal-gvern, allura nisirquha.

Ftit ilu l-Onor.

Louis Galea u jien morna naraw skola privata flimkien u kif konna hemmhekk jien għidtlu li l-heads ta' l-iskejjel tal-gvern jgħiduli li meta kienu jmorru jixtru ż- żebgħa, tal-ħanut kien jistaqsihom jekk kenitx għal skola privata jew inkella għal skola tal-gvern; jekk tkun għall-gvern ibigħilhom b'aktar flus u jagħtihielhom nofsha mħallta bl-ilma biex imbagħad ftit xhur wara ż- żebgħa terġa' taqa, u jekk tkun għall-privat jagħtuh kwalita' aħjar.

Donnu fil-każ tal-gvern hemm biċċa laħma kbira li kulħadd jiekol u jitħanżer minnha, bħallikieku fl-aħħar mill-aħħar mhux aħna rridu nħallsu.

Din hija l-mentalita' li rridu nbiddlu u mhux noqogħdu nitkellmu biss fuq affarijiet bħat-teatru u postijiet oħra ta' divertiment.

Jiena l-ewwel wieħed li nieħu gost bihom dawk l-affarijiet imma rridu naħdmu biex inbiddlu kultura aktar importanti u aktar bażika.

Dan huwa fl- interess tal-pajjiż kollu, kemm fl-interess ta' l-Oppożizzjoni kif ukoll fl- interess tan-naħa tal-Gvern għaliex jekk l-Oppożizzjoni tal-lum xi darba terġa' tkun fil-gvern u terġa' tmexxi b'mod irresponsabbli u f'ċerti oqsma anke skandaluż u oxxen, xi ħadd fl-aħħar ikollu jħallas il-kont.

Huwa sewwa li tissellef biex imbagħad tkun tista' tinvesti f'affarijiet li jgawdu minnhom uliena u wlied uliedna, imma mhux sewwa li l-ewwel noqogħdu nitħanżru u nberbqu aħna imbagħad insallbu lil uliedna u wlied uliedna.

Il- Maltin, meta jiġu biex jagħmlu t-testment jaħsbu ħafna fil-ġid tat-tfal tagħhom u tat-tfal tat-tfal tagħhom, imma l-Gvern prċedenti bil-maqlub kien jirraġuna - issa berbaq kemm trid u t-testment inħalluh għal ta' warajna!

U t-testment li ħallew kien wieħed diżastruż li l-aktar li jagħmel ħsara, fost affarijiet oħra, huwa fil-qasam soċjali u fil-qasam ta' l-edukazzjoni.

Is-sena d-dieħla l-Gvern se jonfoq Lm45 miljun biex iħallas l-imgħaxijiet biss.

Kull lira li nonfqu f'imgħaxijiet fuq dejn li sar b'mod irresponsabbli hija lira misruqa mit-tfal tagħna, mhux billi niġu hawn nippridkaw u ngħidu x'nixtiequ nagħmlu f'kull qasam.

Kemm huwa faċli li tagħmel hekk!

Kieku l-Gvern preċedenti ħallielna sitwazzjoni aħjar, mill- għada li dħalna fil-gvern konna nibdew bil-proġetti li rridu nagħmlu.

Mela l-ewwel tfaqqru pajjiż, tisirquh u tgħabbuna bid-dejn imbagħad sena wara tiġu tgħidulna: Agħmlu hekk, agħmlu hekk, agħmlu hekk!

(Onor. Membri: Hear, hear) Kemm hu faċli li tagħmel hekk!

Għaliex ma kontux responsabbli meta kellkom il-poter f'idejkom ħalli imbagħad ma ssallbux lil ta' warajkom.

U ta' warajkom mhux bilfors ikunu tan-naħa l-oħra imma jistgħu jkunu dik il-ġenerazzjoni li tkun se tieħu over meta tispiċċa mit-tmexxija din il-ġenerazzjoni.

GĦalhekk hemm bżonn li nitkellmu bis-serjeta' u b'kuxjenza fuq dawn l-affarijiet, speċjalment meta nitkellmu fuq il-qasam ta' l-edukazzjoni, għaliex jekk irridu nagħtu futur lit-tfal tagħna hekk irid ikun il-futur, mhux ħafna kliem sabiħ ta' hi-tech u dan il-paroli kollu.

Dawk huma affarijiet importanti imma fl-iskejjel tagħna hemm bżonn li minn eta` żgħira ndaħħlu din il-mentalita` li jekk se nagħmel xi ħaġa rrid nippjanaha b'ċertu mod biex nasal.

Jiena ma tantx nitkaża bil-fatt li t-tfal tagħna għadhom ma tgħallmux dawn l-affarijiet għaliex kellna prim ministri u ministri li kienu jirraġunaw bil-mod li jonfqu bl-addoċċ u ma jippjanawx l-affarijiet.

Sur President, aħna nemmnu li kull skola trid titmexxa min-nies li qed jaħdmu fiha u trid titmexxa bir-responsabbilta'.

Jien ma nemminx li għandu jkun hemm xi remote control mill-ministeru biex dan imexxi l-150 skola li għandna.

Lanqas jirnexxilek tmexxi n-nies li qegħdin taħtek għaliex dawn ma' l-ewwel ċans li jsibu jaraw kif jiskartaw, għax hekk darrejtuhom jagħmlu!

Kemm nixtieq li kelli biex naħdem minflok dawk in-nies li ġabu l- ministri ta' qabli!

Biex noqogħdu naqbduhom ma jiskartawx diġa' għandna biċċa xogħol, imbagħad ara kemm se jifdallek ħin biex tirrifletti u tfassal il-policies u tgħid x'se tagħmel għall-millenju l-ġdid!

Dawn in-nies - m'iniex se nsemmi ismijiet - draw li fid-9.15 a.m., jekk mhux qabel, jaraw kif jaħarbu.

Kienu waslu f'sitwazzjoni fejn anke fi skola ministru ta' l- edukazzjoni jagħti mansab lill-canvasser tiegħu u canvasser ieħor jagħtih żiemel ħalli jrabbih hemm!

U issa jiġu joqogħdu jgħidulna x'għandna nagħmlu!

Dawn irresponsabbli, skandalużi u oxxeni!

Jiena nieħu gost bil- kritika u naf li hemm oqsma fejn m'għamilniex biżżejjed.

Per eżempju, fil-qasam ta' l-edukazzjoni tat-tfal bi bżonnijiet speċjali hemm ħafna nuqqasijiet u rridu naħdmu aktar, imma għallinqas l-Oppożizzjoni għandha jkollha d-diċenza li ma kull kritika li jagħmlu jgħidu x'tip ta' pajjiż u ħaddiema ħallewlna.

Aħna nemmnu li r-responsabbilta` tat- tmexxija għandha tingħata lil min qiegħed fl-iskejjel.

Hemm bżonn li dawn jitgħallmu is-snajja' maniġerjali għaliex din m'hijiex se tfaqqas f'daqqa waħda.

Ma tistax tippretendi li wieħed li għamel għomru jgħallem lit-tfal, jibda f'daqqa waħda jitgħallem jagħmel il-budget u l-ischool development plan.

Aħna qegħdin ngħinuhom u anke żidna l-vot għat-taħriġ ta' l- għalliema tagħna għaliex huwa inutli li aħna l-politiċi noqogħdu nippridkawlhom u nappellawlhom x'tibdil irridu fl-edukazzjoni jekk imbagħad ma nbiddlux lill-għalliema u ma nagħtuhomx l-għodda u l-kultura ġdida li għandhom bżonn biex jitgħallmu jaħdmu.

Matul ix-xhur li għaddew fil-qasam sekondarju beda ħafna xogħol biex ikollna l-ischool development planning, il-quality assurance, l- evalwazzjonijiet ta' l-iskejjel biex l-għalliema tagħna, l-assistenti kapijiet u l-kapijiet jitgħallmu jaraw fejn l-iskola sejra tajjeb u fejn sejra ħażin u jitgħallmu jippjanaw biex jiżviluppaw.

Din il-ġimgħa se nibdew mill-iskejjel primarji.

Qed indaħħlu kultura ġdida importanti biex nagħmlu kuraġġ lill-kapijiet, lill-assistenti kapijiet u lill-għalliema tagħna billi ngħidulhom li m'aħniex sejrin għas-sistema fejn imorru l- inspectors ħalli jaraw jekk humiex jaħdmu tajjeb jew le.

Dik is-sistema tidher li taħdem biss sakemm l-inkwiżituri jkunu hemm u x'ħin l-inkwiżituri jitilqu 'l barra l-iskola terġa' business as usual.

Aħna rridu li l- kapijiet, l-assistenti kapijiet u l-għalliema tagħna jgħidulna fiex qed jirnexxilhom jagħmlu xi ħaġa, fejn għadhom dgħajfa u fejn iridu l-għajnuna.

Anzi aħna nippremjaw lil dawk li jammettu d-diffikultajiet u l-problemi li għandhom ħalli nimxu 'l quddiem.

Hekk biss nistgħu niżviluppaw lill- edukazzjoni.

Minkejja l-problemi kollha finanzjarji li sibna u minkejja l- iżbilanċ kbir li ħallewlna, aħna bqajna nżidu l-vot fl-edukazzjoni.

Lil min dalgħodu ġie hawn jippriedka dwar xi jmissna nagħmlu u x'missna għamilna ngħidlu biex iħares lura lejn il-budget li kien ippreparat mill- Gvern Nazzjonalista għas-sena 1997.

Il-Gvern Nazzjonalista ħarab mir- responsabbilta' tiegħu u beża' jagħmel budget; l-aħħar budget tagħhom kien lest imma ħallewh fil-kxaxen tal-ministeri imbagħad aħna sibna x'kien imħejji għall-budget li beżgħu jagħmlu huma.

U kellhom raġun jibżgħu jagħmluh għaliex f'dak il-budget li kellhom imħejji, kull vot relatat mal- qasam edukattiv - u nieqaf fuq il-budget edukattiv - kien inqas minn dak li ressaqna aħna.

Allura dawn issa kif jippretendu li jiġu hawnhekk u jgħidulna biex nagħmlu "hekk", "hekk" u "hekk".

Minn fejn kienu se jiġu dawn il-flus?

Biss biss f'dak li għandu x'jaqsam mal-manutenzjoni ta' l- iskejjel u l-estensjonijiet, qegħdin nonfqu t-tipplu ta' dak li nefaq il- Gvern Nazzjonalista fl-aħħar sena tiegħu.

Fl-ewwel budget li ressaqna aħna rdoppjajna dik in-nefqa u issa qed intellgħuha għal Lm3 miljun.

Barra minn hekk, ta' kull Lm1 li kien jgħaddi l-Gvern Nazzjonalista għat-tmexxija ta' l-iskejjel, aħna qed ngħaddu Lm3 u qegħdin naraw li l-iskejjel jitmexxew aħjar u ma jkomplux jinsterqu min-nies kif kienu jinsterqu qabel fil- ministeru u fid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni.

Aħna qed nagħtu dawk il-flus lill-kapijiet u lill-assistenti kapijiet sabiex jonfquhom għall-ġid tat- tfal tagħna, u anke hemmhekk irridu noqogħdu attenti sabiex naraw li dawn jintnefqu sew għaliex jista' jkun hemm min jiżbalja wkoll.

Sur President, anke fil-qasam ta' l-informatika qed nonfqu aktar għax bil- Lm1.4 miljun li qed nivvotaw din is-sena qed nonfqu aktar milli kien jonfoq Gvern Nazzjonalista.

Hawnhekk ukoll irridu nkunu serji u ma noqogħdux nilludu ruħna li għaliex sempliċement nitfgħu erba' terminals fil- klassijiet tagħna allura b'daqshekk ifisser li solvejna l-problema.

Xi ħadd hawnhekk dalgħodu tkaża għaliex il-computers għat-tieni klassi waslu issa.

Dawn waslu issa għar-raġuni li hemm proċedura ta' kif jingħataw it- tenders u xi ħadd qajjem - kif kellu kull dritt jagħmel - appell dwar kif ingħataw it-tenders.

Allura ridtu li ma nagħtux kas tal-mod kif intnefqu dawk il-mijiet ta' eluf ta' liri kollha fil-computers biex ngħaġġlu ħalli taparsi jkollna l-computers fl-iskejjel?

Lil min dalgħodu donnu tkaża għaliex fl-iskejjel ikun hemm biss ħames sigħat taħriġ għall-għalliema - bħal donnu skopra l-Amerka - nistaqsih jekk jafx li aħna marbutin bi ftehim mal-union dwar kif għandu jsir dan it-taħriġ.

Lil min imbagħad staqsa dwar x'għamilna aħna fil-qasam tas-sekondarja nistaqsi lilu x'kienu jagħmlu huma f'dan il-qasam u nista' nwieġbu wkoll billi ngħidlu li m'għamlu xejn u ħallewlna problema kbira għaliex ma ħejjewx lill-għalliema sabiex jgħallmu l-computers, basta taparsi daħħlu t-terminals fl-iskejjel ħalli mbagħad xi ħadd ikun daħħal xi ħaġa fil-but ukoll.

L-aktar ħaġa importanti m'hijiex li jkollok it-terminals tal-computer fil- klassijiet imma li jkollok il-programmi u l-għalliema li hemm bżonn.

Aħna issa qed nieħdu ħsieb li nagħmlu dan.

Jien minn hawnhekk nirringrazzja lill-fakultajiet differenti ta' l-Universita' li qed jgħinuna nagħmlu certificate u diploma in information technology education.

Kieku dawn il-korsijiet bdew fl-1994 kif suppost li sar, kieku t-tfal tagħna fis- sekondarja qed igawdu mill-ewwel għalliema fformati f'dan il-qasam.

Imma issa li jiġi xi ħadd mill-Oppożizzjoni u jistaqsi kif m'għamilnihomx ...

Dawn qisu ilhom fl-oppożizzjoni xi 20 sena għaliex għal dak kollu li hemm bħalissa jagħtu t-tort lilna.

Aħna ma qtajniex qalbna mid-diffikultajiet li sibna imma organizzajna n-nies u dawk li ma konniex kuntenti bihom bgħatnihom jagħmlu xogħol ieħor.

Jien nieħu gost li matul is-sajf li għadda, bis-saħħa tal-kollaborazzjoni kbira li saret mal-ministeru għax- xogħlijiet pubbliċi, għamilna ħafna xogħol fl-iskejjel u aktar 'il quddiem se nitlob il-permess sabiex inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra dokumenti li juru dan.

Fil-budget li għadda kont ressaqt l-inkjesta li saret fuq is- serq u d-diżorganizzazzjoni u l-iskartar li kellna fid-dipartiment u din is- sena bix-xieraq li nressaq rapport tax-xogħol li sar ħalli ma noqogħdux għal sena wara l-oħra nitkellmu biss dwar il-problemi li sibna imma nitkellmu wkoll fuq ix-xogħol li wettaqna.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Sur President, ir-rapport dwar l-inkjesta huwa wieħed verament tal- mistħija għaliex juri f'liema stat tħallew l-iskejjel tagħna.

Xi ħadd qabel l-elezzjoni kien qal li kulma kien hemm fl-iskejjel kienet xi tieqa ma tingħalaqx.

Imissu jistħi minn qal hekk.

Sibna skejjel li kien ilhom 42 sena ma jaraw lagħqa żebgħa!

Imbagħad jiġu jkellmuna fuq il-ground tal- Wardija?

Tibżax!

Dak isir ukoll imma għallinqas l-Oppożizzjoni għandha jkollha d-diċenza li tara f'liema stat ħalliet ħafna mill-iskejjel primarji u sekondarji tagħna u x-xogħol kbir li kellna nagħmlu fihom.

Hemm ħafna xogħol li għad irid isir u għandna ftehim ma' 29 kunsill lokali sabiex isir xogħol f'64 skola differenti.

Sa l-aħħar t'Ottubru aħna nfaqna Lm350,000 flimkien mal-kunsilli lokali f'xogħlijiet fi skejjel primarji u matul is-sena li ġejja se nkomplu nagħmlu ħafna xogħol fi skejjel primarji u sekondarji.

Hemmhekk ukoll irridu noqogħdu attenti għaliex m'huwiex biżżejjed li noqogħdu ngħidu kemm infaqna flus imma rridu naraw jekk ix-xogħol huwiex ta' kwalita' tajba.

Jekk ix-xogħol ma jkunx sar tajjeb inkunu berbaqna l-flus, ħaġa li ma rridux nagħmlu.

Jien nieħu gost li hemm kunsilli lokali li qed jaħdmu tajjeb u ta' dan nirringrazzjahom.

Per eżempju, fl-iskola tal-Kalkara sar ħafna xogħol mill-Kunsill Lokali ta' hemmhekk, tant li l-ġenituri li jżuruha lanqas jagħrfuha minn kif kienet qabel.

Irrid nirringrazzja anke lill-head ta' dik l-iskola għall- mod sabiħ kif qed iżżejjinha, qisha d-dar tagħha.

Kellu bżonn ikollna kapijiet oħra ta' skejjel, speċjalment dawk irġiel, li jieħdu l-eżempju ta' din il-head u jarmaw l-iskejjel tagħhom kemm jista' jkun b'mod sabiħ.

Pero' biex jagħmlu hekk dawn għandhom bżonn l-appoġġ u l-għajnuna tagħna u aħna lesti li nkomplu nagħtuhielhom.

Bħall-Kunsill Lokali tal-Kalkara hemm ukoll dak ta' Ħal Qormi li qed jgħin ħafna biex jagħmel xogħol tajjeb fl-iskejjel ta' dak il-lokal.

Hawnhekk irrid ngħid li hemm min ma jaħdimx tajjeb u jaħseb li għandu xi blank cheque mingħandna pero' dan m'huwiex il- każ.

Ma jeżisti l-ebda blank cheque.

Ix-xogħol irid ikun ippreparat sewwa.

Jekk hemm Lm3,000, Lm20,000 jew Lm50,000 x'jintnefqu rridu nkunu nafu fuq xiex intnefqu.

Jiġifieri importanti li jkun hemm tmexxija serja.

Is-sena d-dieħla qed nippjanaw ukoll li f'dak li għandu x'jaqsam ma' kostruzzjoni u kapitali nivvotaw Lm3 miljun, l-akbar somma li qatt ġiet ivvotata fl-aħħar snin fil-qasam ta' l-edukazzjoni.

Hemm ħafna xogħol li jrid isir fuq skejjel primarji, sekondarji, post-sekondarji u anke tas- snajja' u jien nittama li nippjanaw u norganizzaw ruħna sewwa biex dan ikun jista' jsir.

Ċertament li l-ambjent sabiħ fl-iskejjel huwa importanti pero' nkunu qed naraw l-edukazzjoni b'mod limitat ħafna jekk ngħidu biss li rridu nsebbħu l-iskejjel tagħna.

L-iskejjel tagħna rridu nsebbħuhom imma rridu nagħmlu ħafna xogħol edukattiv ieħor.

Din is-sena jien ħadt gost ħafna bid-diversi laqgħat li kelli mal- kapijiet, ma' l-assistenti kapijiet, ma' l-għalliema u ma' nies tal-welfare u tal-qasam mediku.

Waħda mill-affarijiet li xxukkjatni kienet meta kienu jgħiduli li qatt ma kienu ltaqgħu f'lagħat simili.

Dan meta suppost kellna gvern tad-djalogu li suppost jitkellem ma' kulħadd u li qabel jagħmel l- affarijiet jikkonsulta.

Bis-saħħa tal-ħafna laqgħat li kellna għamilna bidliet tajbin ħafna fis-sillabu tar-raba', il-ħames u s-sitt sena tal- primarja.

Aħna għamilna dawn it-tibidliet fis-sillabu tal-primarji għaliex ħafna mit-tagħlim s'issa kien antikwat, b'ħafna tagħlim bl-amment u li ma jagħmilx sens.

Għalhekk din is-sena aħna bdejna billi organizzajna seminar nazzjonali fejn il-Profs Edward Debono għall-ewwel darba fil-pajjiż kellem lit-teachers kollha tal-primarji, kemm dawk ta' l-iskejjel tal-gvern kif ukoll dawk ta' l-iskejjel privati u tal-Knisja u enfasizza l-idea tal- kreattivita'.

Aħna ma rridux li t-tfal tagħna jitgħallmu l-affarijiet bl-amment imma rriduhom jitgħallmu jaħsbu u jkunu oriġinali, speċjalment għaliex qed jgħixu f'pajjiż żgħir fejn l-akbar dgħjufija tiegħu m'hijiex li m'għandniex armati jew li m'għandniex ekonomija b'saħħitha imma li dak kollu li nagħmlu fil-kultura nazzjonali, kultant anke kif naħsbu dwarna nfusna, nimportawh minn pajjiż ieħor.

Anke rigward l-identita' tagħna nfusna, hawn min jippreferi jarana mhux kif aħna aħna, imma kif jarawna minn barra.

U għalhekk huwa importanti li aħna niżviluppaw il-kultura nazzjonali ta' nies li kapaċi naħsbu b'moħħna u kapaċi naraw b'għajnejna, għaliex ħafna mid-difetti tad-dgħjufija u tal-kultura nazzjonali tagħna ġejjin proprju min-nuqqas ta' kapaċita' li naħsbu b'moħħna u naraw b'għajnejna.

Għalhekk għandna ċerti illużjonijiet li l-problemi tagħna ssolvihomlna xi prinċipessa 'il hinn mix-xtut tagħna, issolvihomlna l- Unjoni Ewropea.

Huwa tajjeb li jkollna relazzjonijiet ma' l-Unjoni Ewropea, imma mhux li jkollna din il-fissazzjoni li kull problema tagħna se ssolvihielna, u li biżżejjed tagħtina l-bewsa tagħha biex iż-żrinġijiet koroh li għandna fil-pajjiż isiru nies sbieħ.

GĦalhekk huwa importanti li t-tfal tagħna, sa minn eta' żgħira jitgħallmu jaraw b'għajnejhom u jaħsbu b'moħħhom.

Fl-iskejjel tagħna rridu nbiddlu l-kultura tat-tagħlim u l-kultura edukattiva għaliex jekk inti lit-tfal tippremjahom fuq kemm joqogħdu kwieti, ċassi u kemm jobduk, tippretendi li ta' 16, 18 jew 20 sena f'daqqa waħda se jsiru żgħażagħ kapaċi jaħsbu u kapaċi jitkellmu.

Jien waħda mill- affarijiet li tinkwetani u li naraha kundanna għas-sistema edukattiva tagħna m'hijiex l-istatistika ta' kemm jgħaddu u ma jgħaddux fl-eżamijiet - dik hija importanti u se nkomplu naħdmu fuqha - imma l-fatt li nkun f'laqgħat ma' żgħażagħ u tara l-biża' li għandhom biex jitkellmu u tara wkoll in-nuqqas ta' ħila u fiduċja fihom infushom biex iqumu jgħidu li għandhom jgħidu.

Dak huwa tort tas-sistema edukattiva fejn nippremjaw is- skiet, l-ubbidjenza u t-tagħlim bl-amment minflok l-oriġinalita' u l-ħsieb.

U għalhekk kien importanti li nbiddlu dak is-sillabu.

L-aktar li nieħu gost jien - minbarra l-fatt li biddilna s-sillabu - huwa li nara' l- iskejjel tal-Knisja qablu magħna li jdaħħlu wkoll dak is-sillabu fl- iskejjel tagħhom.

Dan huwa importanti għaliex aħna rridu nkomplu naħdmu ħalli jkun hemm aktar programmi ta' kooperazzjoni bejn l-iskejjel differenti fis-setturi differenti.

Sur President, kif diġa' għidt, jien nieħu gost li hemm proġetti in komuni bejn skejjel tal-Knisja, tal-gvern u dawk privati, imma l-aktar li ħadt gost huwa bil-fatt li issa tfal ta' 11- il sena, li jkunu se jagħmlu l-eżamijiet għas-sekondarja, mhux se jibqa' jkollhom dik il-ġennata li jridu jagħmlu xi għaxar eżamijiet differenti fi 15-il ġurnata.

Dawn it-tfal ikunu jridu jippreparaw għas-sillabu ta' l- eżamijiet tal-Junior Lyceum u tal-common entrance examination.

Għallinqas bil-fatt li qbilna fuq is-sillabu u n-nies tagħhom se jiltaqgħu man-nies tagħna, se ndaħħlu ftit sens u se nnaqqsu l-istress u l-ġenn minn fuq it-tfal tagħna.

Bħalissa għandna wkoll is-sistema miġnuna fejn għandna żgħażagħ li diġa' bdew iċemplu u jgħidulna biex ma nħallux it-timetable ta' l-eżamijiet tas- Sec u ta' l-Universita' ta' Londra jaħbtu fl-istess jiem.

Jien kont qbilt li ndaħħlu s-sistemi nazzjonali tagħna ta' l-eżamijiet fis- Sec u fil-Matsec imma l-affarijiet ma ġewx ippjanati sewwa.

Hemmhekk għad irid isir ħafna xogħol ta' tibdil u rridu naraw x'nagħmlu biex insaħħu s- sistema ta' dawk l-eżamijiet.

Irridu naraw għaliex għad għandna teachers u ġenituri li jgħidu li m'humiex kuntenti li l-istudenti jagħmlu l-eżamijiet tas-Sec u l-Matsec biss, imma jriduhom jagħmlu l-eżamijiet ta' l- Universita' ta' Londra wkoll.

Ejjew inwieġbu dik id-domanda diffiċli, mhux noqogħdu nilagħbu bit-timetables.

Ejjew naraw x'inhi l-problema u naffrontawha fil-livell serju u profond tagħha.

Waħda mill-affarijiet li naħseb li għandu jkollna l-kuraġġ nagħmlu hija l-awditjar akkademiku ta' l-Universita` nnifisha għax meta inti għandek universita' waħda fil-pajjiż, min se jawditja u jgħasses?

Universitajiet f'pajjiżi oħra għandhom il-vantaġġ li jawditjaw lil xulxin imma f'pajjiżna għandna l-problema li għandna universita' waħda u m'aħniex se nsolvu din il- problema billi ndaħħlu l-external examiners jawditjaw.

Aħna nafu li l- external examiners ħafna drabi jkunu l-ħbieb tal-lecturers u l-professuri fl-Universita', u allura dawn m'humiex se jmorru fuq il-ħbieb tagħhom stess u jgħidulhom: Hemmhekk batut, irranġa għaliex għadek lura.

Ftit ilu kont Goldsmith College, wieħed mill-aħjar colleges li hemm fl-Ingilterra, kont qed nitkellem ma' James Curran, wieħed mill-aqwa media scholars li għandna fid-dinja, u dan kien inkwetat għaliex nofs siegħa wara kellu jirċievi r- rapport tal-quality assurance, ta' l-audit li sar fid-dipartiment tiegħu.

Jien f'qalbi għidt: Tajjeb, dan bniedem fost l-aħjar li hemm fl-Ingilterra u qiegħed jinkwieta fuq il-quality assurance u l-academic audit li se jagħmlulu fid-dipartiment tiegħu!

Dan qed ngħidu biex naraw x'serjeta' teżisti.

Jiġifieri jekk aħna rridu s-serjeta' f'pajjiżna għandu jkollna l- kuraġġ nitkellmu dwar dawn l-affarijiet u naffrontawhom.

Irridu naraw il- qasam tad-dimensjoni internazzjonali mhux biss fil-livell terzjarju, mhux biss li jkollna external examiners jawditjaw lill-istudenti u l-metodi tat- tagħlim fl-universita' tagħna li hemm ħafna x'jinbidel u hemm ħafna x'nirranġaw ....

Waħda mit-traġedji ta' dan il-pajjiż hija li l-Universita' tiġi diskussa biss fil-kwestjoni ta' l-istipendji meta hemm ħafna u ħafna oqsma oħra li rridu nidħlu fihom.

Hemm il-qasam ta' kif il-korsijiet jiġu ddisinjati aħjar u hemm ukoll il-ġennata li ddaħħlet sistema ppastardjata, biċċa Amerikana u biċċa Ingliża, fejn daħħalna l-credit system u żammejna l- eżamijiet ta' l-aħħar.

Qabel kien ikollna 20 student fil-klassi u issa għandna 250 jew 300 u l-metodu ta' tagħlim ma nbidilx.

It-teknoloġija tal- komunikazzjoni moderna fl-Universita' tagħna għadna ma bdejniex nużawha.

Dawn huma l-affarijiet li rridu niddiskutu.

Ħalli niddiskutu l-kwestjoni ta' l-istipendju u ma nistax niġi akkużat li ma ridtx nikkonsulta u ma ridtx nitkellem imma it takes two to tango.

Kull darba li l-Kunsill ta' l- Istudenti riedni mort, anke meta organizzaw laqgħa fl-Universita', fejn kien hemm mijiet ta' studenti - ma naħsibx li mort hemmhekk bl-idea li se jilqgħuni bil-fjuri - mort biex forsi niddiskutu flimkien, imma dawn ma ridux jiddiskutu.

Mhux tort tiegħi jekk ma ridux jiddiskutu.

Jien ipprovajt inkompli niddiskuti u m'għandix dubju li fl-Universita' u fil- Kunsill ta' l-Istudenti stess hemm nies ta' l-affari tagħhom li setgħu taw kontribut kif isiru l-affarijiet imma għażlu li ma jagħmlux hekk.

Ir- raġunijiet jafuhom huma pero' hija ħasra li ntilfet din l-okkażjoni.

Qasam ieħor li rridu naħdmu fuqu huwa dak ta' l-edukazzjoni vokazzjonali, ta' l-edukazzjoni teknoloġika.

Dak huwa qasam li ħafna drabi ġie ttraskurat f'pajjiżna u min għażel dik ir-rotta ngħata kważi l-istatus inferjuri ta' xi second class citizen.

Dak irid jispiċċa.

Il-futur ta' pajjiżna jiddependi wkoll minn nies li mhux biss kapaċi jaħsbu imma huma kapaċi wkoll jagħmlu xi ħaġa.

Għalhekk huwa importanti li fl-edukazzjoni tagħna jidħol ukoll l-aspett teknoloġiku, l-aspett vokazzjonali bħala parti sħiħa mill-proċess edukattiv tagħna.

Fix-xhur li ġejjin se naħdmu sabiex insaħħu l-qasam post-sekondarju.

Mhux veru li matul din is-sena ma ħdimniex fuqu.

Waħda mill-affarijiet li trid issir hi li nibnu struttura ġdida ma' l-Universita' ħalli min jidħol għal ċerti studji, per eżempju, tal-banking jew ta' l-elettronika - għandna nies mill-aħjar fil-Fellenberg u fi stituti tekniċi oħrajn - il-parti ta' l-istudju li jagħmlu f'dawk il- kulleġġi jew istituti jservuhom anke bħala parti mill-kors jekk ikunu jridu jkomplu l-Universita'.

Dawn huma affarijiet li qed jitkellmu fuqhom f'universitajiet Ewropej u Amerikani u aħna nistgħu nimxu f'dik id- direzzjoni.

L-aspett internazzjonali ta' l-edukazzjoni tagħna qatt ma għandna ninsewh, irridu nagħtu kasu fil-livell primarju, fil-livell sekondarju u anke fil-livell terzjarju.

Fil-livell primarju rridu nibdew naħdmu sabiex inkunu nafu kif it-tfal tagħna ta' disa', għaxar snin jikkomparaw ma' dawk ta' pajjiżi oħra u anke biex naraw jekk is-sillabi tagħna jgħoddux għas-seklu 21.

Ikun tard wisq li nqabblu biss x'jiġri fl- Universita' imma rridu nibdew u se nkomplu naħdmu f'kull livell.

Diġa' għidt li wieħed mill-oqsma fejn ma jiena sodisfatt xejn huwa dak ta' l-edukazzjoni inklussiva.

Hemmhekk għandna ħafna problemi.

Jien m'għandix dubju li hawn intenzjonijiet tajbin kif tidħol l-edukazzjoni inklussiva, jiġifieri kif tfal bi bżonnijiet speċjali jingħataw l-istess opportunitajiet u l-istess drittijiet bħal tfal oħrajn fil-proċess edukattiv tagħhom.

Imma waqt li l-amministrazzjoni ta' qabel ħasset il- bżonn li meta tiġi biex iddaħħal erba' computers f'kull klassi tagħmel programmi ta' taħriġ u tħarreġ lill-għalliema u tippreparahom għax taf li riedet culture change, meta ġejna biex indaħħlu tfal bi bżonnijiet speċjali xi preparazzjoni saret?

Nafu x'jiġri f'ħaġa bħal din.

Jekk tqajjem reazzjoni kontra tiegħek ikun diffiċli ħafna u s-sitwazzjoni kif inhi bħalissa ma tistax tkompli sejra u rridu naraw kif se nsibu toroq ġodda.

Dawn it-toroq ġodda ma nistgħux nimponuhom.

Jien nixtieq nagħfas buttuna u nsib li l-MUT taqbel miegħi li l-ġenituri jistgħu jmorru fl-iskejjel biex jgħinu lil uliedhom; nixtieq li jkun hemm armonija assoluta bejn il- facilitators u l-għalliema u l-ġenituri u l-għalliema, u nixtieq li kull min għandna fl-iskejjel tagħna jaċċetta b'dirgħajh miftuħa lit-tfal bi bżonnijiet speċjali.

Aħna nafu li l-problema hija ikkomplikata ħafna aktar minn hekk u rridu naħdmu biex inbiddluha.

Jien xtaqt ngħid ħafna u ħafna affarijiet oħra, għaliex din is-sena naħseb li ħdimna mhux ħażin, pero' għalkemm ma tantx fadalli ħin jien ċert li se jkolli ħafna opportunitajiet oħra matul din is-sena fejn inkun nista' nitkellem dwar xi rridu nagħmlu.

Wieħed mill-proġetti l-kbar li se nagħtu appoġġ sħiħ għalih huwa dak dwar l-illiteracy.

Il-livell ta' illitteriżmu f'pajjiżna għadu m'huwiex aċċetabbli u matul din is-sena se nagħmlu sforz kbir fil-primarja sabiex inbiddlu dik il-problema kbira li għandna.

Aħna se nagħmlu survey mat- tfal ta' seba' snin biex inkunu nafu kemm hi kbira l-problema u mbagħad se naħdmu biex naraw kif se nintervjenu biex ma jibqgħux joħorġu tfal u żgħażagħ ta' 16-il sena ma jafux jiktbu u jaqraw.

Waħda mill-affarijiet sbieħ li saret din is-sena u li se nkomplu naħdmu fuqha matul ix-xhur li ġejjin, kienet li lill-istudenti tal-primarja tlabnihom jgħidulna kif jixtiequ li jaraw l-iskola tagħhom.

Illum jien għandi l-unur nippreżenta ktieb miktub mit-tfal ta' l-iskejjel primarji tagħna, jismu "Leħen l- Istudenti fl-Iskola - L-Iskola tal-Ħolm Tiegħi".

Jien inwiegħed lill- kollegi kollha li wara li npoġġi kopja ta' dan il-ktieb fuq il-Mejda tal- Kamra, ngħaddi kopja lilhom.

Hawn ħafna affarijiet li jien nappella lill-kapijiet, lill-assistenti kapijiet u lill-għalliema u lilna lkoll li għandna b'xi mod jew ieħor xi influwenza fuq xi jsir fil-qasam edukattiv biex nagħtu kas x'qed jgħidu t- tfal tagħna.

Minn hawn u ftit ieħor joħroġ il-ktieb ta' l-istudenti tas- sekondarja biex huma wkoll ikollhom iċ-ċans jgħidulna, għax tajjeb li nisimgħu x'tgħid il-union, x'jgħidu l-ġenituri u x'jgħidu l-għalliema, imma qabel kollox irid ikollna l-kuraġġ nisimgħu x'jgħidulna t-tfal.

Minn hawn u ftit ieħor joħroġ il-ktieb ta' l-iskejjel sekondarji.

Imbagħad nittama li fix-xhur li ġejjin se noħorġu l-ktieb fejn l-għalliema, l- edukaturi tagħna jgħidulna x'futur jaraw għall-edukazzjoni.

Waħda mill- affarijiet li jien ħadt gost li ġrat matul is-sajf li għadda kienet meta ktibt lil kull għalliem u għalliema f'Malta u għidtilhom jgħidulna x'hemm bżonn isir, x'viżjoni jaraw għall-edukazzjoni f'pajjiżna, u nieħu gost li wieġbu eluf u issa qegħdin niġbru dak it-tagħrif li bagħtulna.

B'dan il- mod il-pjan edukattiv ta' x'għandu jsir f'pajjiżna se jkunu taw kontribut kbir għalih anke l-għalliema, għax wara kollox nitkellmu kemm nitkellmu fuq il-qasam edukattiv, ngħidu x'ngħidu, iridu jkunu l-għalliema nfushom li jgħinuna biex dawn l-affarijiet jitwettqu.

Fix-xhur li ġejjin irridu nkomplu naħdmu kif ħdimna flimkien.

Din hija triq li tidher li tieħdok aktar bil-mod, triq li forsi jkun hawn min jgħid: M'għandekx programm.

Qisu l-ministru jista' jqum filgħodu jagħmel pjan, jgħid li ħolom "hekk" mal-lejl u jrid li jsir hekk.

Le, fil-qasam edukattiv dik hija perikoluża.

Fil-qasam edukattiv l-affarijiet nagħmluhom bit-team work, naħdmu flimkien, nisimgħu lil xulxin, nikkonsultaw u anke nikkritikaw lil xulxin.

Hekk ħdimna fix-xhur li għaddew u hekk se nimxu fix-xhur li ġejjin għaliex permezz tat-team nġibu flimkien ġenituri, għalliema, nies minn kull qasam differenti biex il-futur ta' pajjiż li jiddependi ħafna mill-edukazzjoni jkun futur sabiħ u qawwi.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Sur President, qabel nagħlaq nixtieq nitlob il-permess tal-Kumitat sabiex inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra xi dokumenti li semmejt aktar kmieni fid- diskors tiegħi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tar-rapport finali dwar "School Maintenance Programme" għall- perijodu bejn Ġunju u Settembru 1997;

Ktejjeb intitolat "L-Iskola tal-Ħolm Tiegħi" maħruġ mill-Ministeru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali; u

Ktejjeb maħruġ mill-Ministeru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali flimkien mal-PBS b'konnessjoni mal-programm "Xarabank tat-Tfal" li ntwera fuq TVM il-Ġimgħa, 23 ta' Mejju 1997.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

L-Onor.

Mintoff.

ONOR.

DOM MINTOFF: Sur President, jien smajt bl-attenzjoni kollha d- diskors tal-Ministru u jiddispjaċini ngħid li ma qal assolutament xejn dwar dawk il-punti kollha li qajjimt jien.

Għalhekk għal din ir-raġuni jien se nastjeni fil-votazzjoni.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Skada l-ħin tad-diskussjoni fil-Kumitat ta' Provvista.

Il-mistoqsija hi l-emenda "B" kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Louis Galea.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

L-emenda "B" m'għaddietx.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi l-emenda "A" kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived

ONOR.

MEMBRU: Division

THE DEPUTY CHAIRMAN: Skond il-mozzjoni ta' proċedura din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Billi ntalbet votazzjoni l-Kumitat ġie sospiż fin-12.31 p.m. u rriżuma fin- 12.36 p.m.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija l-emenda "A", kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived

ONOR.

MEMBRU: Division

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR: 34

L-Onor.

|Abela Tony |Galea Pace Victor | |Agius Francis|Gatt Austin | |Bonnici Josef|Gonzi Lawrence | |Bonnici |Hyzler George | |Michael | | |Borg Joe |Mifsud Bonnici Antoine | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond | |Cassar Joe |Muscat Claude | |Dalli John |Muscat Richard | |D'Amato Helen|Psaila Savona Joe | |De Marco |Pullicino George | |Guido | | |Debono |Pullicino Orlando Jeffrey | |Giovanna | | |Deguara Louis|Refalo Michael | |Farrugia Jean|Tabone Anton | |Pierre | | |Fenech Adami |Vassallo Edwin | |Eddie | | |Frendo |Vella John | |Michael | | |Galea Censu |Zammit Ninu | |Galea Louis |Zammit Dimech Francis | | | |

KONTRA: 34

L-Onor.

|Abela Carmelo|Farrugia Michael | |Abela Joseph |Farrugia Noel | |Agius Chris |Grech Edwin | |Attard |Gulia Gavin | |Montalto John| | |Bartolo |Herrera Jose' | |Evarist | | |Borg Karmenu |Mangion Charles | |Brincat Leo |Mizzi Joe | |Buhagiar |Pace Bertu | |Charles | | |Buhagiar |Portelli Alfred | |Louis | | |Camilleri |Refalo Anton | |Maria | | |Cardona Chris|Sant Alfred | |Chircop Karl |Sceberras Trigona Alex | |Cilia Joe |Schembri Adami Sandro | |Dalli Helena |Spiteri Lino | |Debono Grech |Vassallo Adrian | |Joe | | |Farrugia |Vella George | |Anglu | | |Farrugia Joe |Vella Karmenu |

ASTENSJONI: WAĦDA

L-Onor.

Mintoff Dom

THE DEPUTY CHAIRMAN: Skond subartiklu (2) ta' artiklu 71 tal- Kostituzzjoni ta' Malta, kif ukoll skond Ordni Permanenti Nru. 21 subinċiż (2), peress li l-voti ġew indaqs għandi d-dmir fil-kwalita' tiegħi li qiegħed nippresjedi dan il-Kumitat li nerżerċita l-vot deċiżiv u din konformi mal-konswetudini ta' din il-Kamra, liema konswetudni tinkludi wkoll il-prinċipji kif elenkati fl-Erskine May, Edizzjoni 21, paġna 351 dwar il-casting vote u għalhekk qed nivvota kontra l-emenda prosposta għall- vot li għandna quddiemna.

L-emenda "A" m'għaddietx.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 15 - MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI U KULTURA NAZZJONALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm22,299,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 15 - Ministeru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

(Interruzzjonijiet) THE DEPUTY CHAIRMAN: Qed nifhem li qegħdin taqblu li din id-division tittieħed wara li nkunu ħlisna mir-riżoluzzjonijiet li għad fadal.

Hawn qbil?

(Onor. Membri: Iva)

Mela se npoġġi l-mistoqsija fuq il-Voti l-oħra.

Il-mistoqsija hi:

VOT 16 - EDUKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm38,064,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 16 - Edukazzjoni, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt Vot 16 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 17 - LIBRERIJI U ARKIVJI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm539,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 17 - Libreriji u Arkivji, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt Vot 17 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 18 - MUŻEWIJIET

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm1,009,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 18 - Mużewijiet, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Il-riżoluzzjoni taħt Vot 18 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi

VOT 19 - ŻGĦAŻAGĦ, SPORT U KULTURA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm1,854,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 19 - Żgħażagħ, Sport u Kultura, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt Vot 19 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT III - MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI U KULTURA NAZZJONALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 8,987,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot III - Ministeru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt Vot III għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 34

L-Onor.

KONTRA : 34

L-Onor.

ASTENSJONI: WAĦDA

L-Onor Mintoff Dom

THE DEPUTY CHAIRMAN: Skond subartiklu (2) ta' artiklu 71 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, kif ukoll skond l-Ordni Permanenti 21 subinċiż (2), peress li l- voti ġew indaqs għandi d-dmir, fil-kwalita' tiegħi li qiegħed nippresjedi dan il-Kumitat, li nerżerċita l-vot deċiżiv u din konformi mal-konswetudini ta' din il-Kamra, liema konswetudni tinkludi wkoll l-prinċipji kif elenkati fl-Erskine May, Edizzjoni 21, paġna 351 dwar il-casting vote u għalhekk qed nivvota favur il-Vot li għandna quddiemna.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 15 għaddiet.

Fin-12.48 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta li l-Voti 15, 16, 17, 18, 19 u III taħt il-Ministeru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali kienu ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

MADAM SPEAKER: Sar il-ħin.

Aġġornament.

Il-Ministru Mizzi.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOE MIZZI: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lejla, it- Tlieta, 18 ta' Novembru, 1997 fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 1998

It-Tieni Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l-Industrija

MADAM SPEAKER: Skond il-Mozzjoni Nru. 98 ta' l-10 ta' Novembru, 1997 il- Kamra hija aġġornata għal-lejla, it-Tlieta, 18 ta' Novembru, 1997 fis-6.00 p.m. bl-agenda kif kommunikata mill-Ministru Mizzi.

Fin-12.50 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija, skond il- Mozzjoni Nru 98 ta' l-10 ta' Novembru, 1997.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

ILMA TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid xi proposti hemm biex aktar ilma tad-drenaġġ li sal-lum nifhem li għadu ta' 10%, jiġi ttrattat qabel ma jispiċċa l-baħar?

Xi ħsebijiet hemm biex imbagħad aktar u aktar minn dan l-ilma jiġi utilizzat għal ħteġijiet oħra qabel ma dan jispiċċa l- baħar?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Mhux anqas minn tliet impjanti għat-tisfija tad- drenaġġ huma ppjanati li jinbnew biex jieħdu ħsieb it-trattament tad- drenaġġ kollu qabel jispiċċa l-baħar.

Il-gvern għandu l-intenzjoni li jutilizza d-drenaġġ trattat bl-aħjar mod possibbli fl-oqsma tal-Agrikoltura u l-Industrija.

Fl-istess waqt qiegħed jitħejja studju biex jesplora u jevalwa diversi possibiltajiet kif dan ir- riżors jista' jintuża għall-skopijiet oħra.

TARXIEN - TRIQ IŻ-ŻEJTUN

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 6715 u t- tweġiba mogħtija fis-seduta tas-7 ta' Lulju (Seduta Nru. 86), jista' l- Ministru jgħid x'passi ttieħdu s'issa biex l-ilma tax-xita li jinġabar fi Triq iż-Żejtun, Tarxien ma jibqax jinħela imma b'xi mod jintuża mill- bdiewa?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Dan l-aħħar xhur sar tindif fil-ġibjun li hemm f'Tal-Barrani u li jiġbor ħafna minn dan l-ilma.

'Il quddiem jiġi deċiż jekk isirux aktar ġibjuni fil-lokal u possibbilment madwar iż-żona industrijali ta' Bulebel biex isir użu minn dan l-ilma bħala second class water.

GĦAWDEX - ESTENSJONI TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

ANTON TABONE staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' issa l-Ministru jwieġeb għall-mistoqsijiet parlamentari numri 9147 u 9322 u ċioe' jgħid kemm intnefaq s'issa mill-Vot ta' din is-sena ta' Lm240,000 għall-estensjoni tas-sistema tad-drenaġġ f'Għawdex u fejn saru x-xogħlijiet?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 9147 (Seduta Nru. 143).

TRASPORT PUBBLIKU - ROTOT

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jara li fuq ir-rotta Mġarr/Għajn Tuffieħa/Manikata jkun hemm żieda fil-frekwenza tal-vjaġġi li jwasslu għal Belt Valleta u viċi-versa?

Jista' l-Ministru jagħti informazzjoni dwar liema studji saru fuq il-ħtieġa fit-tibdil dwar din ir-rotta?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li qatt ma saru studji dwar ir- rotta Mġarr/Għajn Tuffieħa/Manikata.

Li jsir minn żmien għal żmien hu li jintbagħtu uffiċjali ta' l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku biex josservaw il-patrunaġġ fuq din ir-rotta.

Jiena nformat li dan naqas fl- aħħar snin.

Hemm talba pendenti mill-kunsill lokali biex jiżdied vjaġġ fit- 8.30 a.m. mill-Imġarr lejn il-Belt u ieħor fit-8.30 p.m. mill-Belt lejn l- Imġarr, kif ukoll vjaġġ fis-7 a.m. mill-Imġarr għall-Belt nhar ta' Sibt.

Għadha ma tteħditx deċiżjoni dwar din it-talba.

ETC - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm persuni bdew jirreġistraw għax-xogħol ma' l- ETC wara redundancy fl-impjieg preċedenti tagħhom fil-perijodu ta' Ottubru, 1997 u jindika wkoll ix-xogħol preċedenti tagħhom?

ONOR.

EDWIN GRECH: In-numru ta' persuni li ġew jirreġistraw għax-xogħol f'Ottubru 1997, wara redundancy fl-impjieg preċedenti tagħhom kien ta' 207.

|Tourism/Hotels/Cate|36 | |ring | | |Manufacturing |58 | |Mechanical/Building|25 | |/Metal | | |Woodwork |8 | |Retail/Wholesale |29 | |Others |51 | |Total |207 |

IMPJIEGI - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Relattivament għax-xahar ta' Ottubru, 1997, jista' l-Ministru jgħid kemm persuni ma komplewx jirreġistraw għax-xogħol minn jeddhom u kemm inqagħu mir-reġistrazzjoni b'deċiżjoni ta' l-ETC u jindika għaliex l-ETC ddeċidiet li taqtagħhom?

ONOR.

EDWIN GRECH: In-numru ta' persuni li għax-xahar t'Ottubru 1997 ma komplewx jirreġistraw minn jeddhom kien ta' 737.

In-numru ta' persuni li nqatgħu mir-reġistrar għax-xahar t'Ottubru kien ta' 126.

Ir-raġuni li wasslet għall-qtugħ tagħhom hi kif ġej:

|M'aċċettawx taħrig|26 | |Jirreġistraw u |60 | |jaħdmu | | |M'aċċcttawx xogħol|11 | |M'attendewx |28 | |intervisti | | |Riedu xoghol |1 | |mal-Gvern biss | | |Total |126 |

ETC - INTERNAL WORKINGS

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-internal workings ta' l- ETC dwar l-istatistika dwar ix-xogħol relattiv għal Ottubru, 1997?

ONOR.

EDWIN GRECH: L-Internal Workings tan-nies qegħda u tal-ħaddiema jaħdmu bi qliegħ għax-xahar ta' Settembru 1997 tpoġġew fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

PROPRJETA' - REĠISTRAZZJONI TA' KUNTRATTI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew reġistrati kuntratti ta' trasferimenti ta' proprjeta' inter vivos; u causa mortis mad-Dipartiment tat-Taxxi Interni matul Ottubru, 1997?

ONOR.

LEO BRINCAT: In-numru ta' kuntratti li ġew irreġistrati mad- Dipartiment tat-Taxxi matul Ottubru, 1997 jammontaw għal 1164 inter vivos u 355 causa mortis.

PULIZIJA - APPLIKAZZJONIJIET GĦAL FTUĦ TA' ĦWIENET

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm saru applikazzjonijiet mal-pulizija biex jinfetħu ħwienet f'Ottubru, 1997?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi f'Ottubru 1997 kien hemm 40 applikazzjoni mal-Pulizija għall-ftuħ ta' ħwienet.

VETTURI - REĠISTRAZZJONI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew reġistrati vejikoli ġodda f'Ottubru, 1997 u jagħti l-informazzjoni maqsuma skond it-tip ta' vejikola?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jien nformat li n-numru ta' vetturi ġodda li ġew irreġistrati f'Ottubru 1997 huwa 1,219 maqsumin kif ġej:-

|Karozzi |1,015| |privati | | |Vetturi |154 | |kummercjali | | |Vetturi |6 | |għall-kiri | | |Buses u Mini |xejn | |Buses | | |Muturi |44 | |Total |1,219|

RABAT - TARMAC

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jieħu l-passi neċessarji biex it-toroq Ta' Fra Anton, ir-Rabat u t-toroq ta' madwar, jiġu asfaltati billi dawn it- toroq jenħtiġilhom ħafna xogħol fuqhom?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Ix-xogħol fit-toroq imsemmija mill-Onor.

Interpellant huwa maħsub li jinbeda f'qasir żmien.

PULIZIJA - MEMBRI TAL-KORP

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hemm membri tal-korp tal-Pulizija seconded ma' ministeri u ma' liema?

X'xogħol qed jagħmlu?

Kemm hemm membri ta' l-istess korp seconded ma' dipartimenti tal-Gvern jew korpi parastatali u ma' liema?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi t-tweġiba li jien tajt għall- mistoqsija parlamentari numru 547 għadha tgħodd.

SETTUR PUBBLIKU - GĦALLIEMA

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'sar mill-iskema li biha għalliema mis-Settur Pubbliku kellhom jibdew igħallmu fuq bażi part-time?

Meta intgħażlu, kemm kienu u liema suġġetti qed igħallmu?

Kemm hemm priġunieri li qed jitgħallmu?

Kemm- il siegħa f'kull suġġett qed isir fiha tagħlim f'ġimgħa?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li l-iskema edukattiva għall- priġunieri tal-Faċilita' Korrettiva ta' Kordin bdiet titħaddem fil-15 ta' Ottubru li għadda.

Fl-ewwel żewġ ġimgħat ta' Ottubru ta' din is-sena ntgħażlu għaxar għalliema mis-settur Pubbliku biex igħallmu fuq bażi part- time.

Is-suġġetti li qed igħallmu huma l-Malti, l-Ingliż, Taljan, Franċiż, Matematika u l-Edukazzjoni Fiżika (P.E.).

Hemm mija u seba' priġunieri li qed jitgħallmu.

Isir sagħtejn tagħlim fil-ġimgħa f'kull suġġett.

SPTAR ĠENERALI - REFURBISHMENT

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jekk jogħġbu jirrispondi għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 9518?

ONOR.

ALFRED SANT: Refurbishments li saru gewwa l-Isptar Generali ta' Għawdex tul l-ahhar ghaxar snin huma dawn-:

|1988 |X-Ray filing room gdida | |1989 |CCU/ITU | |1990 |-- | |1991 |-- | |1992 |X-Ray unit gdid | |1993 |-- | |1994 |Wing gdida ghall-mard | | |mentali/anzjani | |1995 |Physiotherapy Unity gdida | |1995 |Sala tat-tfal gdida | |1995 |Bidu ta' | | |estensjoni/refurbishment | | |fid-Dipartiment ta' | | |Emergenza (mhux komplut) | |1996 |Blood donation unit | |1997 |Upgrading tad-Dipartiment | | |ta' l-Outpatients | |1997 |Kamra gdida ghall-apparat | | |ta' l-ultrasound |

Għall-aħħar parti tal-mistoqsija gejt informat li l-isptar m'ghandhomx records ta' x'nefqa saret fuq dawn ix-xogħlijiet.

SPTAR SIR PAUL BOFFA - SERVIZZI MEDIĊI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jekk jogħġbu jirrispondi għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 9517?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

SPTAR SIR PAUL BOFFA - REFURBISHMENT

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jekk jogħġbu jirrispondi għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 9516?

ONOR.

ĦABS ĊIVILI - UFFIĊJALI/IMPJEGATI

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'karigi għandhom l-uffiċjali/impjegati fil-Faċilita' Korrettiva ta' Kordin li qed jittieħdu passi kontrihom quddiem il-Public Service Commission?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li l-karigi u n-numru rispettiv tal- uffiċjali/impjegati li għandhom każ ta' dixxiplina pendenti quddiem il- Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku dwar każ li seħħ waqt l-impjieg tagħhom fil-Faċilita' Korrettiva ta' Kordin hu kif ġej : -

|Kariga |Numru | | |ta'Ufficjali/Im| | |pjegati | |Gwardjan |3 | |Tabib |1 | |Kuntistabb|1 | |li | | |Assistent |1 | |Principal | | |Ufficjal |1 | |Ezekuttiv | | |Skrivan |1 |

ĦABS ĊIVILI - DĦUL TA' VAN

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid fiex waslet l-investigazzjoni fejn iddaħħal van mill-main gate (jew xi gate oħra) tal-Ħabs li allegatament kien fih l-għeneb?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li twaqqaf bord magħmul minn uffiċjali tal-Ħabs li nvestigaw li l-allegazzjonijiet li kienu saru.

Din l- investigazzjoni issa ngħalqet.

PULIZIJA - NEIGHBOURHOOD WATCHES

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Mill-1 ta' Novembru, 1997, jista' l-Prim Ministru jgħid f'liema areas saru neighbourhood watches ġodda?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi fil-perijodu ndikat fil- mistoqsija ġiet introdotta Neighbourhood Watch f'Ħal Tarxien.

ĦABS ĊIVILI - PRIĠUNIER BARRANI

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għat- tweġiba għall-mistoqsijiet parlamentari tiegħi numri 9138 u 9305, jista' l- Prim Ministru jaħtar bord indipendenti biex jinvestiga dan l-inċident kif ukoll inċidenti oħra fejn hemm allegazzjoni ta' swat fuq prinġunieri oħra?

ONOR.

ALFRED SANT: Kif jaf tajjeb l-Onor.

Interpellant fil-Ħabs jeżisti il-Bord tal-Viżitaturi li wieħed mill-għanijiet prinċipali tiegħu skond Regolament 103 (1) tar-Regolamenti tal-Ħabs hu 'li jissodisfa ruħu f'dak li hu trattament ta' priġunieri .....'.

Għalhekk ma nħossx li hemm għalfejn li jinħatar bord ieħor indipendenti meta hemm dan il-bord apposta bħala public watch-dog biex jaqdi dawn il-funzjonijiet u dmirijiet.

SAĦĦA - HEALTH ASSISTANTS

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jispjega għaliex Health Assistants tqabbdu jieħdu ħsieb il-panch clocks flok is-security?

Dan ix-xogħol hu kopert fil-job description tal-Health Assistants?

ONOR.

MINISTERU TAS-SAĦĦA - IMPJEGATI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hu n-numru ta' mpjegati fil-ministeru tiegħu, inkluż is-segretarjat, li tħallsu 'l fuq minn Lm100, Lm200, Lm300 u Lm400 overtime fix-xhur tul l- aħħar sena?

Jista' jagħti breakdown skond il-grad?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: L-informazzjoni mitluba għada qed tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

SAĦĦA - INFERMIERA BARRANIN

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: B'riferenza għad-domanda dwar nurses barranin li jaħdmu Malta, jista' l-Ministru jgħid f'liema data saru r- riżenji ta' dawn in-nurses tul l-1996 u 1997?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: L-infermiera barranin li jaħdmu Malta u li rreżenjaw jinkludu:

Enrolled Nurses

1996 1997 1 31.3.96 1 1.1.97 1 16.5.96 1 9.5.97 1 10.7.96 TOTAL 3 TOTAL 2

STAFF NURSES

1996 1997 1 13.8.96 1 26.02.97 1 12.

9.96 1 29.06.97 1 29.

9.96 1 30.11.96 TOTAL 4 TOTAL 2

SPTAR ZAMMIT CLAPP

1996 1997 1 31.01.96 1 31.08.97 1 14.02.96 TOTAL 2 TOTAL 1

DIPLOMATIC MAIL BAGS

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħidilna kemm, xahar b'xahar, minn Frar sa Ottubru ta' din is-sena, intbagħtu diplomatic mail bags minn kull waħda separatament ta' l-ambaxxati ta' Malta lejn il-Ministeru f'Malta; u mill-Ministeru lejn kull waħda speċifikament mill-ambaxxati?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Membru għax-xhur ta' Frar 1997 sa Ottubru 1997 tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

MDC - IMPJEGATI B'PASSAPORT DIPLOMATIKU

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: B'riferenza għar-risposta tal-Viċi Prim Ministru għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 6455 magħmula minni, fejn qal:-

"l-informazzjoni mitluba qegħda tinġabar u tingħata f'seduta oħra",

jista' l-Viċi Prim Ministru issa, jekk jogħġbu, jagħti r-risposta għal din il-mistoqsija?

ONOR.

GEORGE VELLA: Bħalissa, mill-organizzazzjonijiet tal-Gvern imsemmija mill-Onor.

Membru, hemm tliet impjegati, kollha mill- Korporazzjoni għall-Iżvilupp Maltija (MDC), li għandhom passaport diplomatiku.

Dawn jinsabu f'Londra, f'Milan u fi Munich.

AIR MALTA - TITJIRIET TA' DAY TRIPS

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jagħti tagħrif dwar kemm kien in-numru ta' passiġġieri li siefru xahar b'xahar, din is-sena fuq it-titjiriet ta' day trips għad-diversi destinazzjonijiet li għalihom l-Air Malta torganizza dawn it-tip ta' trips?

ONOR.

KARMENU VELLA: Apparti minn xi okkażjonijiet verament sporadiċi l- 'operazzjoni' tad-day-trips hija kważi interament bażata fuq it-titjiriet bi skeda għal u minn Katanja.

Nista' ngħid li matul din is-sena sa l-aħħar ta' Settembru n-numru ta' day trippers kien ta' madwar 6,000.

BIĊĊERIJA - QATLA TA' ANNIMALI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar il-qatla, xahar b'xahar, ta' kull tip ta' annimali li nqatlu fil-biċċerija fil-perjodu 1/11/96 - 31/10/97?

Fil- każ tal-majjal, x'kienet il-qatla li saret fil-biċċerija privata xahar b'xahar?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ir-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 9826 tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

KUNSILLI LOKALI - ĦADDIEMA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm hu n-numru ta' ħaddiema tal-Gvern li hemm jaħdmu ma' kull kunsill lokali, kunsill b'kunsill?

X'tip ta' xogħol jagħmlu dawn il-ħaddiema lokal b'lokal?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor. interpellant li l- informazzjoni mitluba ngħatat fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8580 (Seduta Nru. 131).

GOZO CHANNEL - SERVIZZI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm kien in-numru ta' passiġġieri u ta' vetturi li qasmu bejn Malta u Għawdex u viċi-versa, fil-perijodu 1/10/97 - 9/11/97, ġimgħa b'ġimgħa?

X'kien in-numru ta' vetturi li qasmu bejn Malta u Għawdex, ġimgħa b'ġimgħa?

X'kien in-numru ta' vetturi li qasmu bejn Malta u Għawdex, fl-istess perijodu fl-1996?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li l-informazzjoni mitluba mill- Onor. Interpellant hija kif ġej:- 1997 1996 Pass.

Vetturi Pass.

Vetturi 1 - 5 Ottubru 39875 8448 1 - 6 Ottubru 42293 9277 6 -12 Ottubru 54166 10385 7 -13 Ottubru 53478 11249 13-19 Ottubru 50544 10243 14 -20 Ottubru 52658 11361 20-26 Ottubru 48527 9869 21 -27 Ottubru 52880 10566 27 Ott-2 Nov 45364 9838 28 Ott-3 Nov 49749 11527 3 - 9 Novembru 45102 9092 4 -10 Novembru 50975 12171 PITKALIJA - DĦUL TA' PRODOTTI

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jwieġeb għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 9649 u ċioe' dwar prodotti ta' patata, tadam, basal u dulliegħ li ġew imdaħħla fil- Pitkalija?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

AGRIKOLTURA - ĠBIR TA' ĦAMRIJA

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 9658, jista' l-Ministru jgħid kemm minn kull ammont ta' ħamrija f'kull perijodu ta' żmien imsemmi ġie mqassam lill-bdiewa?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: L-informazzjoni mitluba hija :

a) bejn l-1 ta' Novembru, 1996 u l-31 t'Ottubru, 1997 - 1426 metru kubu.

b) fis-sena 1991 26067 metri kubi 1992 19065 metri kubi 1993 11869 metri kubi 1994 8946 metri kubi 1995 3490 metri kubi 1996 1231 metri kubi

ENEMALTA - KONSUM TAD-DAWL

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Bir-rati jew tariffi l-ġodda tal-konsum ta' enerġija elettrika, jista' l- Ministru speċifikament jgħid għal kull kategorija segwenti, u ċioe' għall- konsum f'każini tal-baned; għall-konsum f'każini politiċi; u għall-konsum f'każini sportivi, kemm se jkunu l-meter charge u t-tariffi l-ġodda?

ONOR LEO BRINCAT: L-Organizzazzjonijiet li semma l-Onor.

Membru kollha jaqgħu taħt il-kategorija tat-tariffa kummerċjali li hija hekk:-

Meter Charge - Lm6 kull 3 xhur li tinkludi 50 units b'xejn.

Kull unit 'il fuq minn 50 kull tliet xhur tkun bir-rata ta' 4c1.

B'BUGIA - WEIGHBRIDGE

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Fir-rigward ta' l-istallazzjoni ta' WEIGHBRIDGE fl-ex Shell Petroleum Installation f'Birżebbugia:- 1) jikkonferma l-Ministru li l-Korporazzjoni Enemalta f'dawn l-aħħar snin xtrat weighbridge bil-għan li jiġi nstallat fl- istess installazzjoni tal-Petroleum Division; 2) jgħid kemm kien il-prezz tax-xiri ta' l-istess weighbridge; 3) jgħid ir-raġunijiet għaliex sal-lum dan il-weighbridge għadu ma ġiex installat; 4) kemm huma kkalkolati li kienu l-losses tal-prodotti raffinati taż-żejt li nħażnu fl-istess installazzjoni bejn l-1.11.96 u t-30.10.97?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-tagħrif mitlub mill-Onor.

Membru huwa kif ġej:-

1) Nikkonferma li weighbridge imsemmi nxtara f'Marzu 1994 u ġie stallat aktar minn sentejn wara f'Novembru 1996.

Dan kollu meta l-Onor.

Membru kien Segretarju Parlamentari responsabbli mill-Korporazzjoni Enemalta.

2) Il-wieghbridge kie ġie stallat fl-istallazzjoni ta' Birżebbuġa fit-18 ta' Novembru, 1996.

3) Ftit xhur wara d-decks tal-wieghbridge bdew juru sinjali ta' ħsara u, għalhekk, il-kuntrattur ntalab biex jispezzjona dan il-weighbridge.

F'Lulju li għadda, wara iktar spezzjonijiet, il-kuntrattur aċċetta r- responsabbilta' ta' dawn il-ħsarat u qala' l-partijiet difettużi biex bi spejjeż tiegħu jirranġa l-ħsara li hemm.

Jidher li l-ħsarat kienu kkawżati billi meta saru r-reinforcement tad- decks taħt is-superviżjoni tal-Perit imqabbad mill-kuntrattur, dawn saru żbaljati.

Naħsbu li l-weighbridge ikun jista' jibda jintuża f'Diċembru li ġej.

4) Il-valur ta' telf bejn l-1 ta' Novembru, 1996 sat-30 ta' Settembru, 1997 kien ta' Lm83,477.

Il-figuri ta' Ottubru, 1997 għadhom qegħdin jinnħadmu.

ENEMALTA - UNITS TA' L-ELETTRIKU

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Fir-rigward tat-tnaqqis tal-losses tal-units ta' l-elettriku minn 13.8% fis- sena li għalqet fit-30 a' Settembru, 1996 għal 8.2% losses fis-sitt xhur li għalqu 31 ta' Marzu, 1997, jista' l-Ministru jgħid x'tisħiħ tekniku sar bejn l-1/10/96 sal-31/3/97 biex seta' iseħħ l-imsemmi tnaqqis; jekk it- tnaqqis ma kienx dovut għal tisħiħ tekniku, x'kienu r-raġunijiet li kkawżaw it-tnaqqis minn 13.8% għal 8.2% fil-losses f'perijodu ta' sitt xhur?

ONOR.

LEO BRINCAT: L-Onor.

Membru ħassa bi kbira li l-losses tnaqqsu minn 13.8% għal 8.2%.

Ir-raġunijiet ma kenux dovuti għal xi tisħiħ tekniku li sar f' dak il- perijodu biss.

Barra minn hekk il-figuri tal-bejgħ ta' l-elettriku ħarġu bl-istess sistema li kien hemm qabel.

Il-figuri li ħarġu f'Marzu 1997 li huma wkoll awditjati taw dawk il- figuri ta' bejgħ u li bihom il-losses niżżlu għal 8.2%.

Forsi l-aktar raġunijiet validi huma t-tisħiħ amministrattiv ġewwa l- Korporazzjoni ta' l-Ilma, u aktar spezzjonijiet.

MISTOQSIJA GĦAL TWEĠIBA BIL-MIKTUB

ĦAMRUN - SERVIZZ TA' DRENAĠĠ

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jara li l-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament jingħata s-servizz ta' drenaġġ għal post fejn se jmur joqgħod fi Triq Ġdida fi Triq Reġjonali, Santa Venera b'applikazzjoni pendenti għal madwar aktar minn sena (WD/97/96)?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Jiena nformat li din l-extension hija nkluża f'tender li se ssir dalwaqt.