MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 304 It-Tlieta, 30 ta' Mejju, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 304

It-Tlieta, 30 ta' Mejju, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.09 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 30 ta' Mejju, 2000

WERREJ MINUTI 133

KUNSENS GĦAL ATTI 133

MISTOQSIJIET TWEĠIBIET ORALI 133

TQEGĦID TA' KARTI 138

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AWTORITA' MALTIJA GĦALL-GĦEMIL TA' STANDARDS (IT-TIENI QARI) MALTA STANDARDISATION AUTHORITY BILL (SECOND READING) 138 ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-BASTIMENTI MERKANTILI (IT-TIENI QARI) MERCHANT SHIPPING (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 153

AĠĠORNAMENT 156

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 162

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB 167

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 303 li saret fit-30 ta' Mejju, 2000 ġew konfermati.

KUNSENS GĦAL ATTI

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Ninforma lill-Kamra li l-President ta' Malta għoġbu jagħti l-kunsens tiegħu għal:-

Att Nru XIV ta' l-2000 – Att ta' l-2000 li jemenda l-Att dwar l- Immunitajiet u l-Privileġġi Diplomatiċi.

MISTOQSIJIET TWEĠIBIET ORALI

ETC - REĠISTRAZZJONI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Karl Chircop) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm nies inqatgħu minn fuq ir-reġistru tal-qgħad minħabba li jew (a) inqabdu jabbużaw peress li kienu qed jaħdmu; jew (b) intbagħtu għal intervista biex jaħdmu u ma attendewx; jew (c) ġew offruti xi forma ta' taħriġ mill-korporazzjoni u ma attendewx; jew (d) inqatgħu mis-sistema minħabba li naqsu li jirreġistraw; jew (e) inqatgħu għaliex sabu mpieg?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l- informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

Hawn tabella li tagħti ċ-ċifri kollha għas-snin 1996 sa l-1999, separati kategorija kategorija.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jirriżulta li għal xi raġuni jew oħra numru ta' persuni li l-għajxien tagħhom jiddependi mill-benefiċċji soċjali, inkluż ir-relief u l-pensjoni, qed jiġu nnotifikati illi dawn se jinqatgħulhom minħabba forsi xi differenzi żgħar fil-kontenut tal-formolat ta' l-applikazzjoni, u cioe' tas-sistemi li jobbligawhom li jkollhom dan it-tip ta' benefiċċju.

Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħidilna jekk huwiex informat b'dan u fejn jirriżulta li qed isir hekk?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, bħalma ddikjarajt pubblikament f'diversi okkażjonijiet, tajt ukoll avviż minn kmieni ħafna matul is-sena li għaddiet li d-dipartiment tas-sigurta' soċjali kien se jsaħħaħ l- istruttura tiegħu biex ikun jista' jindirizza l-problema ta' l-abbuż mill- benefiċċji soċjali.

Għall-ħabta ta' Marzu u April ta' din is-sena d- dipartiment waqqaf dak li qed jissejjaħ "benefit fraud unit", li l-iskop tiegħu huwa li jinvestiga każi fejn tkun qed issir frodi fil-konfront tal- gvern billi tkun imtliet dikjarazzjoni b'informazzjoni falza u f'ċerti ċirkostanzi anke ġuramentata.

Ix-xogħol ta' din il-unit huwa li jinvestiga dawn il-każi u jekk jirriżulta li qed isir frodi fil-konfront tal-gvern, jiġu applikati l-miżuri kollha maħsuba fil-liġi dwar is-sigurta' soċjali fl- estensjoni sħiħa tagħhom, jiġifieri jekk jinstab li jkun qed isir frodi għal numru ta' snin mhux biss jitwaqqaf il-benefiċċju imma tiġi applikata dik il-liġi billi, jekk ikun il-każ, anke jittieħdu proċeduri kriminali għal dikjarazzjoni u anke għal ġurament falz.

Naturalment irridu noqogħdu attenti għax jista' jkun li l-każi li qed jirriferi għalihom l-Onor.

Farrugia jaqgħu taħt din il-kategorija fejn jirriżulta li jkun hemm frodi.

Jiena ħabbart pubblikament li minn mindu twaqqaf dan il-unit ġew identifikati 250 każ, fejn il-benefiċċju twaqqaf għax irriżulta li ma dawn ma kenux intitolati għalih u qegħdin isiru l- investigazzjonijiet biex naraw kemm ilu għaddej dan il-frodi fil-konfront tal-gvern.

Imbagħad hemm każi oħrajn li ma jaqgħux taħt din il-kategorija għax jista' jkun li d-dipartiment, fil-kors normali tax-xogħol tiegħu, jinduna illi b'mod innoċenti jkunu nbidlu ċ-ċirkostanzi ta' l-individwu u jkun tħallas pagament meta dan mhux suppost ikun tħallas.

Ħalli nagħti eżempju.

Jekk persuna li tkun qiegħda tirċievi ċ-ċekk tal-pensjoni tidħol f'dar ta' l-anzjani suppost tinnotifika lid-dipartiment, ħalli mbagħad il- pensjoni tagħha titwaqqaf u minflokha tibda titħallas allowance bil- parametri u l-kriterji tal-liġi.

Ħafna drabi għal raġunijiet ovvji jgħaddi perijodu ta' żmien sakemm din in-notifika tilħaq tidħol fis- sistema, bir-riżultat li jkun ħareġ ċekk tal-pensjoni minflok joħroġ ċekk ta' l-allowance kif suppost u allura f'dak il-każ tkun trid issir rifużjoni lill-gvern.

Id-dipartiment għandu diskrezzjoni kif jirkupra lura dak il- benefiċċju billi jew jaqta' 5% miċ-ċekk ta' l-allowance partikolari li tkun qiegħda tirċievi dik il-persuna u l-individwu jista' jagħżel li minn jeddu jirrifondi s-somma sħiħa lill-gvern.

Hemm diversi metodi pero' dawk huma każi fejn hemm bżonn ikun hemm refund.

Imbagħad hemm każi differenti.

Jista' jirriżulta li persuna tkun irċeviet benefiċċju meta mhux suppost, mhux għax hi tkun iddikjarat sitwazzjoni falza imma għax ikun sar żball ġenwin mid-dipartiment stess.

Infakkar lill-Kamra li f'dan il-każ il-liġi stess tpoġġi limiti u d-dipartiment ma jistax jitlob ħlas għal iżjed minn sentejn lura.

Ħalli nagħti eżempju.

Jekk jirriżulta li ħames snin ilu sar żball ġenwin, din id-darba min-naħa tad-dipartiment, il-liġi tpoġġi giljottina u l-massimu li d-dipartiment ikun jista' jitlob lura huwa ta' sentejn.

Il-liġi tagħmel ukoll parametri ta' massimu kemm id-dipartiment jista' jieħu lura persentaġġ mill-benefiċċju li jkun qed jitħallas lill- individwu u dan irid ikun sa massimu ta' 5%.

Mela hawnhekk qed nitkellmu fuq tliet kategoriji ta' każijiet, Sur President.

Hemm il-kategorija fejn id-dipartiment ikun għamel żball hu; imbagħad hemm il-kategorija l-oħra, fejn l-individwu jkun naqas li jinforma lid- dipartiment bil-bdil taċ-ċirkostanza, pero' jkun jidher ovvju li huwa ġenwin, u f'dak il-każ hemm proċedura stabilita illi ma tpoġġix piż fuq l- individwu b'ċertu raġunament pero' trid issir ir-rifużjoni; u mbagħad għandek it-tielet kategorija ta' frodi b'ġurament falz li abbażi tiegħu ikun ingħata benefiċċju.

F'dak il-każ hemm l-istruttura tad-dipartiment kollu kemm hu li tkun allura tapplika l-miżuri kollha.

Jiena għedtha kemm- il darba u nerġa' nirrepetiha li dawn l-abbużi ma nistgħux nippermettuhom li jsiru għax min ikun qiegħed jabbuża jkun qiegħed mhux biss jisraq lill- gvern u lill-poplu Malti u Għawdxi, imma fil-proċess ikun qiegħed jagħmel xkiel lill-gvern milli jkun jista' juża dawk il-finanzi għal servizzi oħrajn li jistgħu jkunu ta' bżonn kbir għall-pajjiż.

Irrid ninforma lill-Kamra li l-proċess ta' eżami ta' dawk li applikaw għall-benefiċċju taċ-children allowance qiegħed jiġi wkoll eżaminat u minn pressappoco 45,000 ruħ li applikaw, s'issa ġew analizzati madwar 20,000, jiġifieri kważi nofshom, u minn dawn 5,000 ġew indikati bħala każi li għandhom jiġu investigati ħafna iżjed fil-fond.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, nixtieq inkun naf jekk jeżistux żewġ tipi ta' benefiċċji għal min ma jaħdimx u jekk wieħed minnhom huwiex skond it-test tal-mezzi.

Nixtieq inkun naf ukoll jekk għal żewġ każi minn tlieta li semma' hux qed jintalab li jingħata r-refund kollu lura, speċjalment fejn il-każ ma jkunx daqshekk ġenwin.

X'jifhem biha meta jgħid "naqsu li jirreġistraw", peress li mit-tabella li poġġa fuq il-Mejda tal-Kamra jidher li hemm qabża sostanzjali bejn l-1996 u l-1997 għal 1998 u 1999 fil- każ ta' persuni li naqsu li jirreġistraw?

Ma naħsibx li għax ikunu sabu xogħol peress li dawk li sabu xogħol imbagħad qegħdin taħt heading differenti fl-istess tabella.

Jista' l-Ministru jispjega ftit din is- sitwazzjoni?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Hemm benefiċċji li huma marbutin ma' means test u oħrajn li m'humiex, jiġifieri jiddependi l-liġi partikolari x'inhi.

Il- liġi tistabilixxi wkoll kemm income jew capital jista' jkollok, fis-sens li hemm ceiling.

Hemm benefiċċji li jiddependu mid-dħul ta' l-individwu u hemm oħrajn li jiddependu mid-dħul tal-household.

Jiġifieri ma nistax inwieġeb b'mod ġenerali imma l-liġi stess, b'mod komplikat ħafna, tagħmel distinzjoni bejn dawn il-benefiċċji kollha.

Waħda mill-affarijiet illi qegħdin nippruvaw nagħmlu - u nittama li tkun ukoll riżultat tal-proċess tal-kummissjoni għar-riforma fil-qasam tal-welfare - hi li naslu għal simplifikazzjoni kemm tal-liġi kif inhi kif ukoll tas-sistemi kollha biex kulħadd ikun jista' jifhem aħjar hu stess, mingħajr ma jkollu joqgħod jagħmel il-kuntrumbajsi mentali, x'drittijiet għandu, x'benefiċċji għandu u x'jista' jagħmel u ma jistax jagħmel.

L-Onor.

Abela staqsieni jekk fil-każi fejn jirriżulta frodi hux se jintalab refund.

Iva, f'dawk il-każi fejn jirriżulta li qed isir frodi l- liġi se tiġi applikata bis-sħiħ.

(Interruzzjonijiet) Le, fil-konfront tal- gvern m'hemmx kwestjoni ta' persentaġġ.

Irridu nżommu quddiem għajnejna ċ- ċirkostanzi ta' l-individwi pero' nerġa' nirripeti li l-istruzzjonijiet li tajt lid-dipartiment huma illi f'każi bħal dawn nimxu bi strettezza u nagħmluha ċara illi mhux se nippermettu li jkun hemm min jabbuża minn din is-sistema.

It-tielet mistoqsija għandha x'taqsam mat-tabella li jiena qegħedt fuq il- Mejda tal-Kamra.

Jien ġejt mitlub nagħti informazzjoni dwar kemm minn dawk il-persuni li nqatgħu mir-reġistru tax-xogħol inqabdu jaħdmu bla ktieb tax- xogħol, kemm m'attendewx għal intervista, kemm m'attendewx għal taħriġ, kemm naqsu li jirreġistraw u kemm fil-fatt sabu mpjieg.

Iċ-ċifra indikata għal dawk li naqsu jirreġistraw tirrappreżenta dawk il-każi fejn l- individwu jkun imissu jmur jirreġistra fit-tali ġurnata iżda jonqos li jmur jirreġistra mingħajr ma jkun ikkomunika ma' l-ETC jew ma' l-area office.

Il-Kamra taf li wieħed mill-obbligi ta' dawk li jkunu qegħdin jirreġistraw għax-xogħol hija li jmorru jirreġistraw kull tant żmien u min ma jmurx jirreġistra fil-ġurnata allokata jinqata' mir-reġistru.

Waħda mill-affarijiet li qegħdin jiġu studjati fl-ETC bħalissa hija dwar kif nistgħu ntejbu s-sistema ta' reġistrazzjoni.

Illum jeżistu metodi differenti minn dawk li ilna mdorrijin bihom għal snin twal, fejn persuna kienet imdorrija tirreġistra dejjem fl-istess ġurnata u allura faċli għaliha li tabbuża bil-kumdita' kollha.

Aħna qegħdin inħarsu lejn din is- sistema u beħsiebna nbiddluha b'mod li l-ġurnata ta' reġistrazzjoni tibda tiġi ġġenerata at random u b'mod elettroniku.

B'hekk l-individwu ma jkollux biss irċevuta bil-miktub li jkun mar jirreġistra f'dik il-ġurnata imma jkollu wkoll id-data u l-ħin ta' meta jrid jerġa' jmur jirreġistra.

U dik id-data u l-ħin mhux se jkunu dejjem l-istess, anzi se jinbidlu minn ġimgħa għal oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, ħalli mmur lura għat-tieni kategorija ta' każi li spjega l-Viċi Prim Ministru.

F'dawk il-każi ġenwini fejn wara li l-applikanti jkunu għamlu d-dikjarazzjoni tagħhom - sew biex ikunu intitolati għal xi forma ta' benefiċċju, sew biex ikunu intitolati għar- relief u sew biex ikunu intitolati għall-pensjoni - jirriżulta illi jew għal raġuni ta' insurance jew għal raġuni ta' wirt jew għal xi raġuni oħra setgħu qabżu s-ceiling li rrifera għalih il-Viċi Prim Ministru, is-somma li trid titħallas lura se tinħadem b'mod proporzjonali għall-perijodu li l- applikazzjoni tkun ġiet iddikjarata ħażina u mbagħad isiru l-arranġamenti ħalli l-affarijiet jiġu lura għan-normal?

Għax altru taqbeż is-ceiling bi ftit u altru taqbeż is-ceiling bl-eluf!

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Iva, fil-fatt f'dawn il-ġranet jiena tlabt analisi dettaljata ta' kif qed issir u b'liema kriterji qed issir din il-proċedura.

Hemm każi fejn ir-refund isir b'5% tal-benefiċċju f'dak ix-xahar partikolari, hemm każi fejn ir-refund ikun qed isir b'10% jew bi 15% u l- massimu possibbli huwa ta' 30% taċ-ċekk partikolari.

Nirripeti li qegħdin nitkellmu fuq dawk il-każi ġenwini.

Issa mbagħad ġieli jkun hemm ammonti żgħar ta' Lm1, Lm5 jew Lm10 u prattikament f'dak il-każ ir-rifużjoni ssir b'mod immedjat, ħafna drabi jagħmilha l-individwu stess biex jiġi in order, pero' jkun hemm każi oħra fejn l-ammont jitla' għal Lm100, Lm200, Lm300 u anke eċċezzjonalment anke Lm500.

F'dak il-każ wieħed irid jirrikonoxxi li ma tistax lil dak l- individwu tħallih ħames xhur jew sitta ma jirċevix iċ-ċekk tal-pensjoni u allura wieħed jitlob ir-rifużjoni ta' dak l-ammont ta' flus - mifrux fuq perijodu ta' sena, sentejn u ġieli anke iżjed - billi jitnaqqas parti minnu miċ-ċekk.

L-individwu dejjem jiġi nformat - jiġifieri ċ-ċekk waħdu ġġenerat bil- computer jindika r-rata li tkun qiegħda titnaqqas - pero' anke hawn qegħdin naraw kif nistgħu ntejbu dan il-mod ta' komunikazzjoni ma' l- individwi.

Għaddej proċess biex insaħħu l-area offices ħalli l-individwu jkun jista' jmur u jingħata spjegazzjoni dettaljata u personali mill- uffiċjali għar-raġuni ta' tnaqqis.

WELFARE REFORM - KUMMISSJONI NAZZJONALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Marie Louise Coleiro) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Peress li mill- interim report imħejji mill-Kummissjoni Nazzjonali għar-Riforma fil- welfare, jidher li ġew analizzati dawn ir-rapporti u/jew dokumenti:

(i) Towards Sustainable Welfare Programmes and Pensions in Malta - E.P. Delia;

(ii) Social Security in Malta; a Synopsis - Department of Social Security,

(iii) The Pension dilemma - KPMG;

(iv) Averting the Pension Crisis, The case of Malta - MCED Committee;

(v) Pension Provision in Malta - Watson Wyatt, Worldwide;

(vi) Averting the Old Age Crisis - World Bank; u

(vii) pubblikazzjonijiet oħra;

Jista' l-Viċi Prim Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra r-rapporti u/jew dokumenti li din il-kummissjoni analizzat fil-proċess tax-xogħol li għamlet, biex wasslet għal interim report li ġie ppubblikat?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar- rapport "Social Security in Malta, a Synopsis - Department of Social Security".

L-Onor.

Interpellant talbitni npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra diversi dokumenti li ssemmew fl-interim report tal-kummissjoni nazzjonali għar- riforma fil-welfare.

Fil-fatt id-dokumenti kollha li ssemmew ġew ippubblikati minn organizzazzjonijiet differenti, jiġifieri dawn huma dokumenti pubbliċi.

Imma kien hemm rapport li tħejja mis-Sur Eddie Gatt, id-direttur tas-sigurta' soċjali, illi ġie ppreżentat lill-kummissjoni.

Prattikament dan huwa synopsis tal-liġi dwar is-sigurta' soċjali, dwar il- benefiċċji, biex b'mod sempliċi l-membri tal-kummissjoni jkunu jistgħu jifhmu iżjed dak illi kien qiegħed jiġi diskuss.

Dak id-dokument ma ġiex ippubblikat pero' deherli li m'hemmx diffikulta' li npoġġih fuq il-Mejda tal-Kamra u fil-fatt hekk qed nagħmel.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jista' l-Viċi Prim Ministru, jekk jogħġbu, jgħidilna x'hemm wara r-rapporti li dehru fl-istampa li l-gvern m'huwiex qed jikkonsulta ma' l-għaqda nazzjonali tal-pensjonanti?

Hemm xi breakdown ta' relationship bejn l-għaqda nazzjonali tal-pensjonanti u l-gvern?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Lanqas xejn, Mr Speaker.

Jiena attendejt il- laqgħa ġenerali ta' l-għaqda nazzjonali tal-pensjonanti li nżammet nhar is- Sibt li għadda - kien hemm ukoll preżenti l-Onor.

Karl Chircop u kont nippriferi li kieku d-diskors li għamel dakinhar kien aktar adattat għall- okkażjoni għax donnu ħaseb li konna qegħdin f'coffee morning għal dibattitu politiku; dan li qed ngħid għedtulu pubblikament - u anke fil- pubblikazzjoni ta' l-għaqda nazzjonali tal-pensjonanti hemm imniżżel id- diversi laqgħat li kellna flimkien u hemm imniżżel il-korrispondenza li għaddiet bejnietna.

L-aħħar korrispondenza li għaddiet bejnietna tittratta talba li huma għamlu biex ikunu rappreżentati fil-kunsill Malti għall-iżvilupp ekonomiku.

Irrispondejthom għal dik it-talba u faħħart il-fatt illi l-għaqda nazzjonali għall-pensjonanti qiegħda taqdi rwol importanti li għandu valur - il-gvern jagħtih valur - illi jgħin ukoll biex jinħoloq djalogu li jiċċara anke l-pożizzjoni fuq diversi issues li għandhom x'jaqsmu ma' dan il-qasam.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Joe Borg.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

JOE BORG (Ministru ta' l-Affarijiet Barranin): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-pożizzjoni li adottat Malta fin-negozjati fuq is-seba' kapitoli li dwarhom saret rakkmandazzjoni sabiex tittieħed id- deċiżjoni formali fl-14 ta' Ġunju 2000 fuq livell ministerjali għall- għeluq proviżorju tan-negozjati.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AWTORITA' MALTIJA GĦALL-GĦEMIL TA' STANDARDS

MALTA STANDARDISATION AUTHORITY BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri Ikompli mill-24 ta' Mejju, 2000 Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Helena Dalli.

ONOR HELENA DALLI: Mr Speaker, it-twaqqif ta' standardisation authority ftit tas-snin ilu kien pass importanti 'il quddiem, partikolarment minħabba l-effett li din ħalliet fuq firxa kbira ta' consumer products u anke minħabba l-effett fuq il-kwalita' tal-ħajja li jgħixu l-Maltin.

Diġa' tkellimna fuq kemm hemm bżonn li nimplimentaw ċerti standards u nafu wkoll kemm għandna bżonn standards li jassiguraw li l-prodotti tagħna ma jkunux ta' periklu għall-konsumatur.

Din l-awtorita' trid tassigura l-livell tal- prodotti lokali u l-proċess tal-manifattura minħabba l-impatt ambjentali ta' dawn il-proċessi.

Barra minn hekk trid tassigura wkoll l-istandards ta' prodotti li huma importati f'Malta għall-konsum.

M'ilux smajt lil wieħed mill-ministri jitkellem dwar il-problema tal- Magħtab - qed insemmi l-Magħtab għax ċertament li dan għandu x'jaqsam ma' l- impatt ambjentali - u dan qal li biex inkunu nafu jekk il-miżbla tal- Magħtab hijiex ta' periklu għal saħħitna jridu jsiru ħafna studji u riċerki.

Jien ngħid li kulħadd jaf li hemm standards internazzjonali u safety guidelines f'dan il-qasam li aħna nistgħu nimxu fuqhom.

Meta nisma' ministru jitkellem b'dan il-mod nibda ngħid li dawk kollha skużi ta' min inqabad fuq sieq waħda, għaliex għandna linji ta' gwidi fuq xiex nimxu u allura f'dan il-każ żgur li m'għandniex għalfejn noqogħdu nagħmlu ħafna studji.

Meta nisma' dak it-tip ta' diskors bilfors ngħid li dan m'huwiex lest jieħu l-azzjoni li hemm bżonn tittieħed u jippreferi joqgħod jinħeba wara skużi bħal dawn.

L-istess nista' ngħid fir-rigward ta' l-effett li jħallu t-telephones ċellulari fuq saħħitna, speċjalment fuq il-moħħ.

Xbajt naqra f'gazzetti u rivisti barranin twissijiet fuq din il-problema, imma donnu hawn Malta kollox jibqa' għaddej!

Per eżempju, dan l-aħħar qrajt fuq kemm jagħmel dannu l-użu tal-hands - free kit - jiġifieri dak l-apparat li jikkonsisti f'wire, żewġ earphones u microphone li jitwaħħlu mal-mobile phone u inti tkun tista' tisma' permezz ta' l-earphones u titkellem ġo mikrofonu żgħir - pero' hawn Malta għadni qatt ma smajt b'xi warning fuq il-periklu ta' dan il-hands-free kit.

Il-consumers association ta' l-Ingilterra f'survey li għamlet għall-magazine "Which" - rivista li tagħti pariri lill-konsumaturi dwar prodotti li għandhom jixtru jew prodotti li għandhom jevitaw - qalet li dan il-hands-free kit iżid l-exposure għar-radiation.

Esperti indipendenti sabu li l-wires jaħdmu bħala aerial u għalhekk jgħaddu aktar microwave radiation fil-moħħ milli kieku t-telefon jinżamm fl- idejn.

Issa aħna nafu li t-telefon ċellulari diġa' qegħdin jagħtu problemi ta' saħħa, aħseb u ara mbagħad għal min ikun qed jintuża dan il- hands-free kit.

Dawn l-esperti ttestjaw żewġ kwalitajiet ta' hands-free kit, tad-ditta Phillips u ta' l-Ericsson, u sabu li l-ammont ta' radjazzjoni li tmur lejn ir-ras hija t-tripplu ta' meta inti tuża t- telefon f'idejk in the normal way.

Jien naħseb li m'hemmx għalfejn tkun speċjalizzat fil-magnetics għax anke min għandu sempliċement ''O'' level fil-physics, jgħidlek li inti għandek device li jekk joħroġ ir-radjazzjoni u mbagħad dan tqabbdu ma' wire, ir-radjazzjoni se tinżel ġo dak il-wire.

L-Ingliżi stess qed jistaqsu għaliex din l-informazzjoni damet daqshekk biex toħroġ, pero' issa li ħarġet qegħdin jagħtu parir lil dawk li jużaw il- mobile phone li minħabba r-radjazzjoni għandhom jevitaw li jużaw il-hands free kit.

Hawn Malta jiena nara ħafna sewwieqa ta' karozzi taħsibhom qed jitkellmu waħedhom, pero' dawn effettivament ikunu qed jikkommunikaw permezz ta' dan il-hands-free kit.

Jidher li hawn ħafna li ma jafux b'dan il-periklu u għadhom mhumiex konxji tal-ħsara li tista' tagħmlilhom ir- radjazzjoni.

Jiġifieri importanti li nitkellmu fuq dawn l-affarijiet u niġbdu l-attenzjoni, ħalli ma jiġrilniex kif jiġri f'ħafna każi u forsi xi għaxar snin oħra nibdew ngħidu li hawn it-tali mard minħabba l-użu ta' dan il-hands-free kit, imma mbagħad ladarba l-marda tkun daħlet ikun tard wisq.

Jiġifieri importanti li ngħidu dawn l-affarijiet minnufih li nsiru nafu bihom.

Dan l-aħħar ukoll qrajt dwar studju li jgħid li l-exposure għall- pestiċidi u l-weedkillers fid-dar u fil-ġnien iżidu r-riskju li niżviluppaw il-Parkinson's disease.

Dan qed jgħiduh xjenzati mill-university of medicine ta' California għax għamlu studju fuq 500 ruħ li għandhom il- Parkinson's. Lil dawn staqsewhom fuq l-użu tal-pestiċidi u l-weedkillers u sabu li dawk li kienu jużawhom għandhom iktar ċans li jiżviluppaw il- Parkinson's minn dawk li ma kenux esposti għal dawn il-pestiċidi.

Iktar minn hekk, l-użu tal-pestiċidi fid-dar kien assoċjat bħala l-ikbar riskju u x-xjenzati qegħdin jgħidu li dawn il-kimiċi jagħmlu ħsara lin-nerve cells fil-parti tal-moħħ assoċjata ma' muscle tremor and stiffness, karatteristika tal-Parkinson's disease.

Għandu mnejn li nisimgħu b'ċerti affarijiet u ma nagħtux kas għaliex ngħidu li l-aqwa li aħna moqdijin u minkejja li nkunu nafu bil-perikli xorta nibqgħu nużawhom.

Dawn l-affarijiet jidħlu bil-mod u jridu jgħaddu s- snin biex naraw l-effett tagħhom, imma naturalment għal min ikun milqut imbagħad ikun tard wisq u jservi biss biex dawk l-affarijiet li jkunu qegħdin jikkawżaw din il-ħsara jitwaqqfu.

Hekk ġara, per eżempju, fil- każ tat-thalidomide li kienet drug sintetika li kienet tintuża bħala sedattiv li kienu neħħewha mis-suq għaliex sabu li kienet qed tikkawża abnormalitajiet fit-tarbija li tkun għadha fil-ġuf ta' l-omm.

Pero' ngħid li sfortunatament indunaw tard bil-ħsara li din kienet qed tagħmel tant li kien hemm min kellu konsegwenzi tassew koroh.

Qed nagħti dawn l-eżempji u qed infakkar x'ġara fil-passat għaliex ma nistgħux inkunu kompjaċenti quddiem affarijiet li jġibu daqshekk ħsara u tbatija.

Sur President, il-prekawzjoni rridu neħduha minn qabel u għandna nieħdu vantaġġ mill-fatt li aħna nistgħu nitgħallmu mill-istudji li jagħmlu pajjiżi oħrajn qabilna u nitgħallmu wkoll mill-iżbalji tagħhom u ma nirrepetuhomx.

Imma minn kif qed nara l-affarijiet jiena, ma tantx jidher li qed napprofittaw irwieħna minn dan il-vantaġġ li għandna.

Aħna għandna l-opportunita' li nieħdu vantaġġ mill-istandards, regolamenti u kodiċi ta' prattika tajba li diġa' jeżistu u li ħerġin mir-regolamenti ta' l-Unjoni Ewropea.

L-affarijiet it-tajbin, nidħlu jew ma nidħlux fl-Unjoni, għandna nikkopjawhom u nagħmluhom tagħna, bħalma għamilna f'diversi oqsma oħra, speċjalment fejn jidħol il-qasam tal-liġijiet soċjali u fejn jidħlu l- kondizzjonijiet tax-xogħol.

Mr Speaker, għamilna hekk ukoll fil-qasam tad-drittijiet tan-nisa.

Meta konna fil-gvern aħna konna nħarsu ħafna lejn il-liġijiet li dawn għandhom fuq azzjoni pożittiva, per eżempju, fuq il-fastidju sesswali, fuq il-vjolenza domestika u fuq l-ugwaljanza u tgħallimna ħafna minn dawn il-liġijiet u ħadna ħafna minnhom.

Naturalment meta nikkopjaw minn dawn il- liġijiet irridu nagħmlu b'mod li dawn ikunu jiffittjaw għaċ-ċirkostanzi tagħna.

Żgur li biex joħorġu dawn il-liġijiet u r-regolamenti jkunu saru ħafna studji biex ikunu l-aħjar possibbli u allura jkun tajjeb li dak li hu tajjeb għalina, kif għedt qabel, nagħmluh tagħna.

F'dan il-pajjiż ma nistgħux nibqgħu li donnu għalina kollox jgħaddi u dak li naraw u nisimgħu f'pajjiżi oħra ma nagħtux kasu.

Inħobbu ngħidu li ta' barra kollox huwa tajjeb u nħarsu lejn l-affarijiet ta' barra bħala li huma tajbin żgur u fl- istess ħin ma jsirx wisq biex nipprovaw intejbu l-prodott tagħna ħalli jilħaq dak il-livell.

Jien ngħid li din hija mentalita' kolonjali, legacy li ħallewlna l-kolonjalizzaturi.

Niftakar li meta kont żgħira u kont tmur tixtri xi ħaġa kienu jgħidulek: Qis li l-oġġett li se tixtri jkun British- made għax ikun tajjeb żgur!

Hekk konna mdorrijin dak iż-żmien.

Mr Speaker, donnu għalina l-Maltin il-kwalita' m'hijiex daqstant importanti.

Hawn min jargumenta li meta se napplikaw ċerti standards se jogħla l-prezz għall-produtturi.

Dan jiġi jekk aħna nħarsu lejn ix-short- term biss u nagħmlu ħażin jekk inħarsu lejn ix-short-term biss, għaliex għandna nwessgħu l-vista tagħna u nħarsu lejn dimensjoni macro ekonomika u nħarsu wkoll lejn il-potenzjal tal-benefiċċji long-term kemm għall- produtturi, kemm għall-konsumaturi u kemm għall-ekonomija in ġenerali.

Qed ngħid dan għaliex meta jkollna sistema formali ta' standards u testijiet dan ikollu wkoll effett tajjeb fuq l-ekonomija Maltija, għaliex inkunu qegħdin indaħlu kultura ta' iktar professjonalita' fl-iżvilupp tal-prodotti tagħna, fil-metodi tal-produzzjoni u fis-safety ukoll tal-prodott.

Naf li din m'hijiex ħaġa faċli, imma nafu minn eżempji ta' fabbriki lokali li jipproduċu għas-swieq barranin.

Meta nkunu barra minn Malta u nidħlu ġo xi ħanut u jkun hemm xi prodott u nindunaw li jkun magħmul Malta jagħmlilna unur għaliex ikun prodott ta' livell tassew għoli u tajjeb.

Irridu naraw li jsir l-istess ukoll għall-prodotti li jsiru għas-suq lokali.

Pero' rridu nsemmu wkoll li nies li jipproduċu għas-suq lokali ġeneralment ikunu kumpanniji żgħar u dawn għandhom ċerti limitazzjonijiet ta' kapital u allura jkollhom ħafna problemi sabiex jgħollu l-istandards tal-prodott tagħhom.

Hawn ċerti kumpanniji li ma jifilħux għall- investiment li jridu jagħmlu biex jikkonformaw ma' ċerti standards u għalhekk qabel nikkreaw ċerti standards, hemm bżonn li naraw x'jista' jsir biex ngħinu lil dawn l-industriji ż-żgħar bħalma kien qed isir, per eżempju, permezz ta' l-IPSE.

Lil dawn għandna ngħinuhom biex itejbu l- prodott u mhux jispiċċaw li biex ilaħħqu ma' l-istandards li jridhom jilħqu l-gvern, ikeċċu n-nies għaliex togħlilhom ħafna l-ispiża tal-produzzjoni u nispiċċaw li minflok intejbu l-istandards, infarrku ċerti industriji żgħar u mbagħad lanqas standards x'nikkontrollaw ma jkun hawn.

Jiġifieri din hija xi ħaġa li naħseb li rridu noqogħdu ħafna attenti għaliha wkoll għaliex faċli tgħid li l-istandards m'humiex għoljin biżżejjed, imbagħad ma tagħmel xejn biex tgħin lil dak li jkun biex jgħollilhom.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu l-aktar fuq is-self-employed iż-żgħar li nafu kemm jagħtu kontribut siewi għall-ekonomija tagħna, b'sagrifiċċji kbar u kultant anke b'riskju kbir għax nafu kemm dawn jitolbu għajnuna mill-banek.

La qed insemmi dan l-aspett, xtaqt naċċenna ftit għall-mod ta' kif qed jiġu ttrattati ċerti industrijalisti żgħar li għandhom overdraft ma' ċertu bank, liema bank issa huwa tal-barrani.

Dawn il-klijenti li huma industrijali żgħar meta, per eżempju, kienu jaslu biex jagħtu l-pagi lill- ħaddiema u kienu jirrikorru għand il-bank dejjem kienu jinqdew.

Il-manager kellu fiduċja fihom għax kien jafhom u kien jaf li dawn dejjem waslu fil- ħlas tagħhom, pero' illum m'għadx hemm dik il-fiduċja li kien hemm qabel lejn dawn il-klijenti u b'hekk qed ikollhom ħafna problemi.

Dawn l- industrijalisti żgħar, li nafu kemm huma importanti għall-ekonomija ta' pajjiżna, qed jaraw li fejn qabel kien ikollhom dik l-għajnuna b'ċerta flessibbilta', illum id-diriġenza tal-bank qiegħda timxi magħhom bil-punto e virgola u allaħares jaqbżu xi ġurnata fil-ħlas tagħhom għaliex m'għandhomx ċans li se jingħataw xi għajnuna.

Dawn huma affarijiet li rridu nsemmuhom ukoll għax huma affarijiet li jinkwetawna, għax ma jawguraw xejn tajjeb għall-industrijalisti ż-żgħar.

Dawn in-nies li jiġu jgħidulna bil-problemi li riċentement qegħdin jiffaċċajaw huma nies li jħaddmu nies oħrajn, għaliex għandhom drive u inizjattiva, imma sfortunatament mhux qed isibu l-appoġġ u l-għajnuna li tagħmlilhom il-kuraġġ li jkomplu jinvestu u jkomplu jtejbu l-prodott tagħhom biex jilħqu standards dejjem ogħla.

Hemm bżonn naraw x'nistgħu nagħmlu dwar din il-kwestjoni biex dawn ma jaqtgħux qalbhom u jagħlqu, għaliex bħalissa dawn bibien magħluqa qegħdin isibu.

Dawn qed jgħidu li jekk jibqgħu isibu din il-problema ikeċċu lil kulħadd 'il barra għax huma jistgħu isibu job ieħor.

Soluzzjoni għalihom personali u għall-familja tagħhom isibu żgur għaliex dawn huma nies b'ċerta inizjattiva u mhux se joqogħdu b'idejhom fuq żaqqhom.

Il-problema hija għal dawk il-familji tan- nies impjegati magħhom u jekk aħna m'aħniex se naraw kif nistgħu naħdmu madwar din il-problema se jkun hemm ir-riperkussjonijiet li diġa' qegħdin narawhom.

Qegħdin naraw li ħafna minn dawn is-self-employed iż-żgħar qegħdin jaqtgħu qalbhom minħabba li m'għadx hemm dik il-flessibilita' u dik il-fiduċja li kellhom meta l-bank kien immexxi mod ieħor.

Mr Speaker, irridu naraw ukoll li l-konsumaturi Maltin jkunu protetti minn imports li jkunu ta' kwalita' inferjuri, għax naturalment ħadd ma jrid li nkunu d-dumping ground ta' prodotti inferjuri barranin għax, apparti li inti ma tkunx qed tieħu prodott tajjeb, se toħloq ċerta kompetizzjoni inġusta għall-produtturi Maltin li ma jkunux jistgħu jbaxxu l- prezz tagħhom b'tali mod li jikkompetu ma' dan il-prodott.

Jiġifieri huwa importanti li l-awtorita', kif naf ċerta li se tagħmel, tieħu ħsieb dawn l- affarijiet ukoll.

Xtaqt insemmi wkoll pubblikazzjoni oħra li kont qed naqra dan l-aħħar tal- British Standards Institution, organizzazzjoni li ilha mwaqqfa mill-1901.

Fil-fatt din hija waħda mill-eqdem standard-making bodies tad-dinja li l- logo tagħha huwa ''helping you build a better business''.

Dawn jagħmlu ħafna xogħol sabiex jgħinu lin-nies li qegħdin fil-business jagħmlu l- business tagħhom aħjar.

Per eżempju, is-sena l-oħra l-ammont ta' standards ġodda u standards riveduti li kellhom kien ilaħħaq 14,000.

Kellhom ukoll 1,700 draft standard u dwarhom ħarġu ma nafx kemm-il white paper għall- kummenti tal-pubbliku.

Barra minn hekk il-BSI hija wkoll responsabbli għat- training tan-nies li jridu jaħdmu f'dan il-qasam.

Hawnhekk irrid ngħid li mhux billi nwaqqfu din l-awtorita', mhux billi qed naraw kif tista' tiffunzjona aħjar, imma rridu wkoll naraw li jkollna l- famużi riżorsi umani li dejjem insemmu u naturalment ir-riżorsi finanzjarji sabiex inħaddmu u nimplimentaw dak li qed ngħidu f'din il-liġi, għax inkella nistgħu ma nagħmlu xejn għax inkunu qed nidħku bina nfusna.

X'jiswa li jkollok il-liġi fuqi l-karta meta ma jkollokx ir-riżorsi umani u dawk finanzjarji?

Inkunu sempliċement qegħdin inwaqqfu awtorita' għax tkun ġibditilna l-attenzjoni l-Unjoni Ewropea permezz tar-rapport tagħha.

Fil- fatt fl-aħħar rapport li ħarġet l-Unjoni qalet li fejn jirrigwarda l-EEC directives fuq toys, appliances li jaħarqu l-fuels, simple pressure vessels as in the field of motor vehicles u affarijiet ta' l-ikel u kimiċi, l-awtoritajiet Maltin mhumiex f'pożizzjoni li juru li jistgħu jikkonformaw ma' l-acquis u tkellmu wkoll fuq il-laboratorji u qalu li ma jistax ikun li bil-laboratorji li għandna ix-xogħol li qed insemmu jsir bis-serjeta'.

La qed insemmu l-laboratorji, irrid ngħid li l-awtorita' mhux se tibqa' responsabbli għan-national standards laboratory għax din se ssir entita' għaliha.

Ma nafx kemm kienet idea għaqlija li nisseparaw il-laboratorju nazzjonali minn din l-awtorita'.

Li nista' ngħid hu li kieku l-laboratorju baqa' parti mill-awtorita' naħseb li kien jgħin fil-finanzjament u kien jitneħħa ftit mill-piż.

Il-ministru qed ixengel rasu, ma' tantx hu ċert.

(Interruzzjonijiet) Issa jgħaddi ftit taż-żmien u naraw min għandu raġun.

Problema oħra li nara jiena hija li hemm nuqqas ta' kordinament bejn l- entitajiet differenti li jistgħu jkunu involuti fix-xogħol sabiex jiġu stabiliti l-istandards.

Niftakar li meta aħna konna fil-gvern konna għamilna survey fuq in-numru ta' laboratorji li għandna f'Malta u nafu li d- dockyard u anke l-universita' għandhom apparat li jista' jintuża għaċ- ċertifikazzjoni ta' l-istandards u ma nafux jekk humiex qed jintużaw.

Nafu wkoll li l-laboratories ta' l-Evans, sakemm ġew irranġati riċentement, kienu tali li ma tistax taħdem sewwa fihom.

Jiġifieri l-Unjoni Ewropea għandha raġun meta titkellem b'dak il-mod fuq is-sitwazzjoni tal- laboratorji u rridu naraw kif se nsolvu din il-problema wkoll.

Mr Speaker, min isegwi dan is-suġġett, anke internazzjonalment, jara li qed issir transizzjoni fl-iżvilupp ta' l-istandards u fejn qabel dan l- iżvilupp kien iffokat fuq standards ta' affarijiet, jekk inħarsu lejn il- BSI naraw li qed ikun hemm żvilupp qawwi fil-qasam ta' l-istandards fis- settur tas-servizzi.

Per eżempju, il-BSI ppubblikaw standards jew codes of guidance f'oqsma bħalma huma dawk tad-door security supervisors, dawk li aħna ngħidulhom bouncers.

Il-Ministru qed jgħidli li din se jagħmilha.

Qed jissettjaw standards ukoll għal kif jiġu handled complaints mingħand il- konsumaturi.

Naħseb li dawn huma areas li għandna nidħlu fihom għaliex huwa importanti, speċjalment minħabba s-servizz li jingħata fl-industrija tat-turiżmu.

Għalkemm ġieli jkollna tifħir għas-servizz li jingħata pero' jkollna ħafna complaints ukoll.

Għalhekk huwa importanti li fil-qasam tas- servizzi nsaħħu l-istandards tagħna kif imiss.

Mr Speaker, ta min jgħid li minkejja li l-istandards maħruġin fuq livell internazzjonali mill-international organisation for standardisation huma dawk dominanti, il-BSI xorta waħda ssemma' leħinha f'fora internazzjonali sabiex dawn l-istandards ikunu drafted b'mod li jkunu tajbin għall- ħteġijiet tal-businesses bbażati fir-Renju Unit.

Hekk irridu nagħmlu aħna għax din hija xi ħaġa interessanti u tagħmel sens u rridu nirriflettu fuqha.

Aħna rridu naraw x'qed jagħmlu fl-Ingilterra, x'qed jagħmlu fl- Ewropa u x'qed jagħmlu l-ISO, imbagħad napplikawh skond il-bżonnijiet ta' pajjiżna.

Jiġifieri filwaqt li nsegwu dak li qed jiġri fid-dinja, irridu naraw li t-tibdil li nagħmlu jkun jaqbel mal-ħteġijiet ta' l-industrija tagħna jekk ma rridux infarrku kollox.

Jiena ngħid li la tista' tagħmilha l-Ingilterra, ma naħsibx li nkunu qed ngħidu xi dagħwa jekk ngħidu li aħna għandna nagħmlu l-istess.

Mr Speaker, xtaqt ngħid xi ħaġa wkoll fuq l-ambjent li jaħdmu fih ċerti ħaddiema u għandna naraw x'nistgħu nagħmlu biex dawn ma jkunux esposti għad- dħaħen, kimiċi u affarijiet oħra li huma ta' periklu għal saħħithom.

Per eżempju, kulħadd jaf li ħaddiema li jkunu esposti għall-asbestos għandhom iktar ċans li jimirdu u anke jmutu qabel iż-żmien.

Għaldaqstant huwa importanti li naraw li anke fuq ix-xogħol ikun hemm ambjent ta' standard tajjeb u li ma jpoġġix il-ħajja tal-ħaddiema fil-periklu.

Sfortunatament għal min jaħdem f'dan l-ambjent ikollu jgħaddi ż-żmien biex niskopru dawn l- affarijiet - u aħna nafu li għandna ħafna nies li qegħdin jaħdmu f'dan l- ambjent - u meta nindunaw aktarx ikun tard wisq għax tkun saret ħafna ħsara għal saħħithom.

Dalwaqt inġibu għad-diskussjoni il-liġi fuq l-occupational health and safety, xi ħaġa li għandna bżonnha ħafna, pero' anke fl-ambitu ta' dan l- abbozz li qegħdin niddiskutu llum naħseb li huwa importanti li niġbdu l- attenzjoni fuq l-istandard ta' l-ambjent li jkollhom jaħdmu fih ħafna ħaddiema Maltin.

L-istandard ta' l-ambjent ta' fejn wieħed jaħdem jippreokkupani ħafna għax jekk dan ma jkunx tajjeb jista' jwassal, bħalma kemm-il darba wassal, li jkollna mwiet ta' nies li jkunu marru jagħmlu l- ġurnata tax-xogħol tagħhom biex jaqilgħu il-ħobża ta' kuljum.

MR SPEAKER: Onor. Dalli, ippermettili ninterrompik imma skadielek il-ħin u għandek bżonn extension biex tkun tista' tkompli.

Min qed jipproponi?

ONOR CHARLES MANGION: Mr Speaker, nipproponi li l-Onor.

Dalli tkompli bid-diskors tagħha.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR CARMELO ABELA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Dalli tkompli tinstema'.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

Il-mozzjoni m'għaddietx.

ONOR JOE MIZZI: Mr Speaker, niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

MR SPEAKER: Is-seduta hija sospa għall-ħames minuti.

Fis-7.13 p.m. is-Seduta kienet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Is-seduta tkompli.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Michael Asciak.

ONOR MICHAEL ASCIAK: Mr Speaker, qabel nibda nagħmel il-kummenti tiegħi dwar dan l-abbozz ta' liġi rrid ngħid li jien imdorri nitkellem fil-Kunsill ta' l-Ewropa, fejn id-deputati għandhom erba' minuti biss biex jagħmlu l- intervent tagħhom - ir-rapporteurs tal-kumitati għandhom seba' minuti - u naħseb li importanti li lkoll kemm aħna nitgħallmu li ngħidu dak li għandna ngħidu ngħiduh fi żmien raġonevoli mingħajr ħela ta' ħin.

Għalhekk se nitkellem fuq punt wieħed biss li semmiet l-Onor.

Helena Dalli għax huwa importanti that we put people's mind at rest peress li fuq il-kwestjoni tar-radjazzjoni mit-telephones, mit-televisions u affarijiet oħra hawn taħwid kbir.

Importanti li nifhmu d-differenza kollha bejn dik li ngħidulha ionizing radiation u dik li ngħidulha non-ionizing radiation.

L-ionizing radiation li toħroġ mill-X-rays u mill-cosmic rays u r-radio-active radiation huma perikolużi, pero' non-ionizing radiation, jiġifieri l-wavelengths li nużaw għall-komunikazzjoni tagħna ta' kuljum u r-radjazzjoni madwar cables ta' l- elettriku, hija tip ta' radjazzjoni differenti.

Irridu noqogħdu attenti li ma nħalltux iż-żewġ tipi ta' radjazzjoni.

Din it-tip ta' radjazzjoni li ngħidulha non-ionizing radiation m'hijiex perikoluża għal saħħet il- bniedem.

Għadu kemm irrisponda interpellanza l-ministru tas-saħħa fejn mingħajr ebda ekwivoku qal li n-non-ionizing radiation mhix perikoluża għas- saħħa, waqt li l-ionizing radiaton hi perikoluża għas-saħħa.

Nistgħu mela ngħidu li aħna nilqgħu kontra l-X-rays u kontra r-raġġi l-oħra li jistgħu jagħmlu l-ħsara.

Din il-kwestjoni nqalgħet ukoll meta l-Labour Party kien tella' antenna biex is-Super One ikun jista' jittrasmetti u kienu nqalgħu ħafna mistoqsijiet dwar jekk ir-radjazzjoni li qed titfa' l-antenna kenitx perikoluża għas-saħħa tal-bniedem u min kien qed jgħid iva u min kien qed jgħid le.

Jien irriċerkajt is-sitwazzjoni - dak iż-żmien kont naħdem ma' l- occupational health and safety - u minn studji serji li saru jidher ċar li dik li nsejħuluha non-ionizing radiation tat-telephones, tat-television jew tar-radio ma tagħmel ebda ħsara lill-persuni umani.

Ovvjament the situation is constantly under review, pero' minn studji li saru fl-Amerika u Western Europe, l-Awstralja u l-Canada qatt ma rriżulta li din in-non-ionizing radiation tista' b'xi mod tagħmel ħsara lill-bniedem.

Ovvjament jiena nista' ngħid is-sitwazzjoni kif inhi s'issa, ma nistax ngħid jekk 'il quddiem jistax ikun hemm xi ħadd li jagħmel xi studju ieħor u jsib xi ħaġa li tista' tagħmel xi ħsara.

Pero' ma naħsibx li huwa tajjeb li noqogħdu nallarmaw lin-nies u noħolqu paniku għalxejn.

Jiena ngħid hu li ħażin li wieħed isuq waqt li jkun bit-telephone ma widnejh għax jista' jinvolvi ruħu f'xi ħabta u jmut minn effetti iktar immedjati.

Jiena midħla sew tad-dipartiment tas-saħħa u ninsab ċert li meta dan jasal biex joħroġ stqarrija u jgħid li dik it-tip ta' radjazzjoni m'hemm l-ebda indikazzjoni s'issa li hija perikoluża, naħseb li wieħed għandu jistrieħ fuq dik l-informazzjoni.

Jiġifieri huwa importanti li ma noqogħdux nimlew moħħ in-nies u t-tfal ta' l-iskola u nallarmawhom għalxejn għaliex din hija kwestjoni li rajniha fil-passat u qed nerġgħu narawha issa, pero' importanti li kulħadd ikun jaf il-fatti xjentifiċi x'inhuma.

Mr Speaker, fuq il-kwestjoni ta' l-istandardisation irrid ngħid li aħna l- Matin għandna difett li naħseb huwa difett nazzjonali.

Dan id-difett hu li għalina qisu kollox jgħaddi.

Dan huwa difett tal-medjokrita' u naħseb li wasal iż-żmien that we go beyond ourselves u nipprovaw nirrimedjaw din is- sitwazzjoni.

Dan huwa difett li baqa' magħna minħabba l-kolonjaliżmu għax aħna konna mdorrijin taħt gvernijiet kolonjali fejn ir-Reġina dejjem kienet terfa' l-piż hi, u aħna ftit li xejn konna mitlubin bħala nazzjon li nuru r- responsabbilta' fl-għemil tagħna u allura daħlet ċerta medjokrita'.

Aħna bqajna ngħixu bil-kunċett ta' "kollox jgħaddi", u "ejja ħa mmorru" meta qegħdin ngħixu f'dinja li m'hijiex hekk, u dan wieħed jista' jarah b'mod ċar meta jsiefer u jara, biex ngħid hekk, kważi l-perfezzjoni kif isiru l- affarijiet.

Nista' ngħid li din il-medjokrita', li hija timbru ta' pajjiżna, ħerġin minnha ftit ftit u issa jeħtieġ li nagħmlu sforz kollettiv biex neħilsu minnha għal kollox għaliex din il-medjokrita', fil-kultura fejn hemm kompetizzjoni bejn il-pajjiżi kollha tad-dinja, hija proprja l- kultura li tista' titfagħna lura.

Hawn nixtieq nirriferi għad-diskors ta' l-Onor.

George Vella, fejn qal li meta kien tabib tal-fabbriki kien jiltaqa' ma' persuni li jgħidulu li billi, per eżempju, il-ħjata tal-jeans tkun daqsxejn off-centre, għalihom t-tali jeans xorta jgħaddi, pero' mbagħad fil-fatt meta tiġi għall-quality control u meta tiġi biex tesporta dawn il-prodotti barra minn Malta - mhux qed ngħid għall-jeans biss imma qed ngħid għal kollox - dawn jiġu rifjutati u mibgħutin lura jew inkella agħar minn hekk jiġu ttimbrati li huma of poor workmanship.

Mr Speaker, aħna m'aħniex poplu hekk, aħna fejn irridu nafu nkunu serji u jeħtieġ nibdew inkunu serji, anke billi nkejlu l-attivita' tagħna skond parametri fissi xjentifiċi li jeżistu fid-dinja tal-lum.

Il- gvern għalhekk qed joħloq din l-istandardisation authority biex ikun hemm awtorita' li tista' tassigura li jkun hemm xi ħadd li qed jieħu ħsieb b'mod serju din l-istandardisation.

Qed ngħid dan mhux għax se nidħlu fl-Unjoni Ewropea biss imma għax huwa importanti għalina fl-isfond tal-kultura globali li teżisti llum.

Pero' jekk kienet l-applikazzjoni ta' Malta biex tissieħeb fl-Unjoni Ewropea li ppreċipitat dan il-bord ta' standardisation, mela din hija ħaġa tajba u għandna ngħidu li hija ħaġa tajba, bħalma huma tajbin il-ħafna rikkmandazzjonijiet u standardisations u l-parametri kollha l-oħra li se jkollna ninforzaw għaliex huma parti mill-acquis ta' l-Unjoni.

Dawn għandhom joffru lill-poplu Malti u Għawdxi kwalita' ta' ħajja aħjar.

Dan in- nuqqas ta' medjokrita' li titlob l-Unjoni Ewropea se jwassal biex pajjiżna jkollu ċerti parametri li jista' jkejjel bihom, ċerti standards fil-ħajja li jwasslu għal kwalita' ta' ħajja aħjar u l-ġid komuni tal-pajjiż jiżdied.

Trid tispiċċa l-mentalita' li la jiena qed inħossni tajjeb ma jimportaniix minn ħaddieħor u niġi naqa' u nqum mid-dħaħen li nitfa' fit-toroq, mill- miżbla li nħalli warajja u mill-istorbju li qed nikkawża u min-nuqqas ta' regolamentazzjoni oħra.

Nerġa' ngħid li dan irid jispiċċa u huwa tajjeb li qed inwaqqfu din l-awtorita' u messha ilha li saret, anke kieku m'applikajnix biex insiru membri ta' Unjoni.

Il-poplu Malti jrid jammetti li fl-Unjoni Ewropea hemm ħafna affarijiet tajbin - hemm xi affarijiet ħżiena wkoll li qed jipprovaw jirranġawhom - li fuq medda ta' żmien jiena ċert li jħallu l-frott għall-poplu Malti.

M'għandniex inħarsu lejn l-Unjoni bħala xi ħaġa li hija totalment tajba jew xi ħaġa li hija totalment ħażina.

Din il-liġi qiegħda ssir għax hemm bżonn li nagħmlu sforz kollettiv biex nirranġaw is-sitwazzjoni preżenti biex inkunu nistgħu nikkompetu ma' pajjiżi barranin.

Is-sitwazzjoni preżenti li qegħdin fiha m'hijiex qiegħda twassal biex ikun hemm standards sodisfaċenti għar-relazzjoni tagħna ma' xulxin, standards li jirregolaw dawk li llum ngħidulhom inter-related goods.

Tajjeb ukoll li n-nies ikunu jafu li b'dak li jagħmlu qed jaffettwaw lin- nies ta' madwarhom u allura huwa importanti li dawn l-istandards jidħlu mhux biss biex inkunu nistgħu nkejlu magħna nfusna dak li qed nagħmlu, biex inkunu nafu jekk ilħaqnix the required standard, imma wkoll biex nassiguraw li dak li qed jirċievi s-servizz tagħna jkun moħħu mistrieħ mis- servizz li jkun qed jingħata, għaliex proprju dan is-servizz ikun jista' jiġi mkejjel skond standards li fil-fatt huma aċċettati mad-dinja kollha.

Għalhekk l-Unjoni Ewropea stabiliet li għandu jkun hemm dan it-tip ta' standardisation biex proprju jintlaħaq aħjar il-kunċett tal-ġid komuni, biex il-poplu kollu jkun f'pożizzjoni aħjar li jwettaq il-ħidma tiegħu, li jgħix il-ħajja tiegħu, li jkun jaf il-ħsara li qed jagħmel lil ħaddieħor u wkoll li ħaddieħor qed jagħmel lilu, u allura, bħal ħafna liġijiet ta' l- ambjent u bħal ħafna liġijiet ta' l-istandards, dan jista' jsarraf biss ta' ġid għall-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, bħal l-Onor.

Michael Asciak, jjien ukoll xtaqt ngħid xi ħaġa dwar il-medjokrita'.

Huwa assolutament minnu li l-poplu Malti għandu forsi l-marda jew it-tendenza li għalih kollox jgħaddi u kollox ejja ħa mmorru, l-aqwa li nbiegħu jew forsi l-aqwa li nagħmlu aktar qligħ, u ma jinteressaħx mill-kwalita' u mit-tip ta' servizz jew prodott li jkun qed jagħti.

Għalhekk dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa abbozz pożittiv.

L-Onor.

Michael Asciak qal li l-medjokrita' tal-poplu Malti ġejja mir- raġuni li aħna mdorrijin taħt gvernijiet kolonjali, pero apparti din ir- raġuni, jiena naħseb ukoll li ċerti politiċi Maltin taw x'jifhem lill- poplu Malti, b'mod dirett jew indirett, li aħna bilfors irridu lil xi ħadd biex imexxina.

Tant hu hekk li l-gvern qed iressaq ħafna abbozzi ta' liġi - dan li għandna quddiemna hu wieħed minnhom - mhux għax bilfors huma tajbin u pajjiżna veru għandu bżonnhom, imma għax hemm xi ħadd fi Brussels li għamlilna rapport u aħna rridu nimxu skond dak li hemm fir-rapport.

L- iskop ewlieni li bħalissa qed ngħaddu b'għaġġla kbira ċerti liġijiet huwa biex inkunu konformi mal-liġijiet ta' l-Unjoni Ewropea.

Din hi l-kritika tagħna.

Aħna nafu li hemm ħafna liġijiet tajbin fl-Unjoni, imma jiena ma narax li hemm bżonn jiġi xi ħadd minn Brussels biex jgħidilna li rridu nadottaw dawn il-liġijiet.

Jiena ngħid li jekk aħna m'aħniex kapaċi nagħmlu liġijiet skond ir-realtajiet ta' pajjiżna, u rridu li bilfors nagħmlu dawk il-liġijiet li jgħidilna ħaddieħor, ukoll inkunu qed indaħħlu mentalita' kolonjali.

Mr Speaker, tajjeb li wieħed jgħid x'kien il-ħsieb tal-gvern Laburista fil-ftit xhur li għamel imexxi l-pajjiż dwar l-istandars li kellhom jintlaħqu kemm fis-settur privat kif ukoll fis-settur pubbliku.

Il-gvern Laburista kien jinkoraġġixxi kumpanniji privati u anke dawk pubbliċi sabiex japplikaw għaċ-ċertifikat ta' l-ISO, għax dak huwa ċertifakat li ġej mis- serjeta' u allura jagħti marka tajba lit-tali kumpanniji.

Fil-fatt kemm is- Sea Malta kif ukoll il-kumpannija tal-Marsovin kienu kkwalifikaw għall-ISO.

Dan juri li meta jkun hemm inkoraġġiment u forsi jkun hemm anke daqsxejn għajnuna u inċentiv, għandna kumpanniji li kapaċi jilħqu standards għoljin.

Għalhekk wieħed irid jinkoraġġixxi aktar biex anke s-settur pubbliku jipprova jimmira għal-livell għoli fis-servizz li jagħti .

Huwa importanti li pajjiżna jilħaq ċerti livelli kemm fis-settur privat kif ukoll f'dak pubbliku.

Ma nistgħux nibqgħu b'dik il-mentalita' li għalina kollox jgħaddi.

Hemm bżonn li nimmiraw għal standards għoljin u ta' kwalita'.

Biex isir dan irridu nħarsu lejn kull settur b'mod iktar professjonali.

Mr Speaker, nixtieq nitkellem daqsxejn fuq il-qasam sportiv, liema qasam lili jinteressani ħafna u ngħid li anke f'dan il-qasam wieħed irid idaħħal aktar professjonalita'.

Forsi wieħed jgħidli: Imma dan x'għandu x'jaqsam ma' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna?

Jiena ngħid li anke l-qasam sportiv, f'dak li għandu x'jaqsam ma' equipment u affarijiet li jintużaw għat-taħriġ, wieħed għandu jkun aktar professjonali u forsi għada pitgħada din l-awtorita' li se titwaqqaf tkun tista' tagħti daqsxejn għajnuna lill- għaqdiet sportivi biex forsi xi darba jew oħra nkunu nistgħu nimmiraw ftit aktar fl-għoli, għax jekk ikollna affarijiet magħmulin bis-serjeta' u b'mod professjonali jista' jkollna riżultati aħjar.

Mr Speaker, l-Onor.

Joe Cilia fid-diskors tiegħu semma xi ħaġa dwar il- mediċini sportivi, u hawn jiena nixtieq insemmi l-konferenza nazzjonali li l-kunsill ta' l-isport se jorganizza bejn id-9 u l-11 ta' Ġunju.

Din il- konferenza se tkun qed tittratta proprju l-mediċina sportiva u naħseb li għandha tinteressa mhux biss lill-għaqdiet sportivi imma anke lill-istess sportivi.

Jiena ħassejt li kelli nagħmel daqsxejn ta' riklam għal din il- konferenza għax ninsab ċert li se jkun seminar utli ħafna u li għandu jgħin sabiex l-istandard tal-mediċina sportiva f'pajjiżna jkun jista' jogħla wkoll.

Mr Speaker, f'dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jingħad li l- awtorita' trid tesiġi li jkun hemm ċerti standards, imma l-problema li tqum hija proprju dwar l-infurzar ta' l-istandards.

Naf li mhuwiex kompitu ta' din l-awtorita' għax hemm liġijiet oħra li jaħsbu għal dan u allura ma nafx jekk ikunx floku li l-awtorita' tara li meta jittieħdu passi permezz ta' liġijiet oħra, tali passi jkunu dawk mixtieqa u li fl-aħħar mill-aħħar il-mira ta' standards minimi tkun milħuqa.

Ħaġa oħra importanti hija li ladarba din l-awtorita' se tkun iffinanzjata minn flus il-poplu, ikun xieraq li għallinqas darba f'sena l-parlament jiddiskuti l-operat ta' din l-awtorita'.

L-awtorita' tippreżenta l- accounts tagħha quddiem din il-Kamra u jkun hawn diskussjoni li ma teħux iżjed minn żewġ seduti sabiex wieħed jara l-andament tat-tali awtorita'.

Mr Speaker, ħaġa oħra li nixtieq ngħid hija dwar dawk il-kumpanniji li jista' jkollhom xi diffikultajiet finanzjarji sabiex jikkonformaw ma' ċerti standards mixtieqa mill-awtorita'.

Allura nixtieq nistaqsi jekk hux se jkun hemm xi għajnuna finanzjarja għal dawn il-kumpanniji sabiex isir ir- restructuring meħtieġ biex dawn ilaħħqu ma' ċerti standards.

Fl-aħħarnett nawgura li din l-awtorita' tkun ta' servizz għall- konsumatur, għas-settur privat kif ukoll dak pubbliku.

Nagħmel appell lill- konsumaturi biex fejn jaraw nuqqasijiet fis-servizzi li jingħataw jew xi difetti fil-prodotti manifatturati, jiġbdu l-attenzjoni ta' din l-awtorita' ħalli jittieħdu l-passi meħtieġa.

Mhux biżżejjed li wieħed joqgħod igerger u jieqaf hemm għax biex ċerti liġijiet iħallu l-effett tagħhom, il- konsumatur irid jagħmel il-parti tiegħu wkoll.

Għalhekk huwa importanti li l-konsumatur ikun mgħarraf iktar dwar din il-liġi.

Nawgura wkoll li dawk kollha li se jaħdmu f'din l-awtorita' jagħmlu xogħolhom bi professjoni u dedikazzjoni u nispera li verament jintgħażlu persuni li jistgħu jagħtu kontribut.

Grazzi, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

ONOR JEAN PIERRE FARRUGIA: Mr Speaker, kif jaf kulħadd, il-progress li seħħ fil-pajjiż tul dawn l-aħħar għexieren ta' snin għenna biex ngħixu kwalita' ta' ħajja aħjar, imma l-istess progress jista' jġib miegħu problemi oħrajn.

Każ tipiku huwa l-ammont enormi ta' motor vehicles li għandna jiċċirkolaw f'pajjiżna.

Mingħajr l-iċken dubju ta' xejn dawn qed jaffettwaw il-kwalita' ta' l-arja, bħalma qed jaffettwaw il-kwalita' ta' l- arja l-emissions mill-power stations.

Jiena li noqgħod il-Blata l-Bajda, viċin ħafna tal-power station tal- Marsa, nista' ngħid li minkejja l-isforzi kbar li għamlu diversi gvernijiet f'dawn l-aħħar snin, fejn fost oħrajn qlibna mill-użu tal-faħam għall-użu taż-żejt u ġew installati proċessi li bihom jonqos it-tinġis, meta wieħed ikejjel l-emissions li joħorġu mill-power station isib li għadna ma lħaqniex l-istandards li timponi l-Unjoni Ewropea.

Jiena ngħid li għandna nesiġu li dawn l-istandards jiġu rispettati.

Mhux se noqgħod nidħol fid- dettall ta' dan kollu għax diġa' tkellimt fuq hekk meta konna qegħdin niddiskutu l-estimi tal-Korporazzjoni Enemalta.

Per eżempju, semmejt sorsi alternattivi ta' l-enerġija li jistgħu jnaqqsu d-domanda minn fuq il-power station tal-Marsa, bit-tir li din l-istess power station tkun tista' fi żmien mhux imbiegħed tieqaf milli topera.

Jiena jidhirli li dawn il- liġijiet li qed jiġu diskussi bħalissa huma liġijiet importanti ħafna għaliex dawn se jkomplu jgħinu sabiex wieħed jilħaq standards dejjem ogħla għal ġid ta' kulħadd.

Sur President, irrid ukoll nitkellem dwar il-qasam tas-saħħa pubblika, partikolarment għal dak li jirrigwarda l-mediċini.

Fil-fatt f'dan l-abbozz jingħad li wieħed mill-membri ta' din l-awtorita' għandu jiġi maħtur wara konsultazzjoni mal-kamra ta' l-ispiżjara.

Huwa importanti ħafna li jkun hemm standards għoljin f'dan il-qasam.

Jekk wieħed iħares lejn il-qasam tas-saħħa li jipprovdi s-settur pubbliku, irid jirrikonoxxi li l-gvern preżenti qiegħed jimpenja ruħu sabiex fi ftit snin oħra jkollna sptar ġdid ta' l-ogħla kwalita', u għalhekk din il-liġi żgur se tgħin biex jiġu pprovduti standards aħjar fejn tidħol kura ta' saħħa sekondarja.

Fil- livell tal-kura primarja, fejn tidħol il-prevenzjoni, huwa importanti li ma nitkellmux biss f'termini ta' tobba u paramediċi imma għandna nħarsu lejn dan il-qasam b'mod iktar wiesa'.

Per eżempju, permezz tal-health promotion unit il-gvern bħalissa qed iniedi kampanja dwar l-effetti tax-xemx fuq is- saħħa tal-bniedem.

Meta wieħed iħares lejn din il-problema forsi ma jarahiex daqshekk serja għax ma tantx tikkawża mwiet - tikkawża biss mard tal-ġilda - pero' xorta huwa importanti ħafna li d-dipartiment tas-saħħa jiftaħ għajnejn il-pubbliku dwar dawn l-affarijiet.

Irrid ngħid li kieku l- gvern kellu informazzjoni li hija reliable, informazzjoni li hija konklussiva dwar, per eżempju, il-ħsara li tista' ssir bl-użu tal-mobile phones, m'għandix dubju li permezz tad-dipartiment tas-saħħa l-gvern kien jagħti parir lin-nies biex joqogħdu attenti kif jużawh.

Għalhekk huwa importanti li wieħed l-ewwel ikollu l-fatti xjentifiċi qabel ma jaqbad u jfajjar kulma jaqra f'diversi rivisti.

Sur President, fil-livell primarju tas-saħħa jiena naqbel li l-gvern ikollu inqas ċentri tas-saħħa miftuħin għal tant sigħat, imma fejn ikunu miftuħin dawn għadhom joffru servizz ta' standard għoli.

Pajjiżna huwa pajjiż żgħir u m'huwiex tant importanti li jkollok nofs tużżana ċentri tas- saħħa miftuħin il-lejl kollu.

Aħjar ikollok tlieta minnhom miftuħin li jkunu attrezzati biżżejjed sew bit-tagħmir meħtieġ u bir-riżorsi umani sabiex ikunu jistgħu verament joffru servizz ta' kura primarja effettiva u b'hekk ma nispiċċawx li għall-iċken ilment wieħed jispiċċa jirriferi l- pazjent direttament l-isptar u għaldaqstant ikompli jżid ma' l-iffullar fl- isptar ċentrali.

Mhux sew li għal kull nitfa ta' lment tabib jibgħat pazjent l-out-patients department fl-Isptar San Luqa.

Jiena ngħid li f'każi żgħar bħal dawn, tobba, infermiera jew paramediċi għandhom jerfgħu r- responsabilta' huma u jipprovaw isolvu l-problema huma.

Jekk imbagħad jaraw li l-każ jeħtieġ kura aktar speċjalizzata, ovvjament hemm is-sistema li wieħed jista' jirriferi għand speċjalista.

Mhux sewwa li minħabba nuqqas ta' human resources fiċ-ċentri tas-saħħa, nuqqas ta' tobba b'mod partikolari, dak li jkun jispiċċa li minflok ma jagħmel xogħlu kif suppost jirriferi l-biċċa l-kbira tal-pazjenti li jara l-isptar ċentrali.

Huwa importanti wkoll li wieħed m'għandux jippretendi li għax is-servizz taċ-ċentri tas-saħħa huwa b'xejn, jesiġi li t-tabib taċ-ċentru tas-saħħa jmur fid-dar tal-pazjent, anke meta l-pazjent ikun jiflaħ imur iċ-ċentru tas-saħħa, għaliex meta tabib imur fid-dar tal-pazjent ikun qiegħed jinħela aktar ħin u minflok ma jaqdi tant pazjenti fiċ-ċentru tas-saħħa jkollu jmur għal pazjent wieħed f'dar partikolari.

Id-dipartiment tas- saħħa xtaq li sabiex tabib jagħmel visti fid-djar irid ikun hemm ċerti kriterji u mhux għal kull ħaġa ta' xejn ikollu jinqala' miċ-ċentru tas- saħħa, imma l-MAM ma qablitx ma' dan.

Pazjent irid ikollu kondizzjoni li tirrendih inkapaċi li b'ċertu element ta' safety jmur fiċ-ċentru tas-saħħa, u jekk dawn l-affarijiet mhux se ninsistu fuqhom l-istandards f'pajjiżna jistgħu jibqgħu neżlin.

Ikun aħjar għal pajjiżna, anke politikament, li minflok ma nipprovaw nieħdu vantaġġ politiku minn kwalunkwe ċirkostanza li tinqala', wieħed jipprova jħares lejn il-problema reali kif inhi u naraw kif se nsolvuha.

Nerġa' ngħid li biex insolvu l-problema ta' nuqqas ta' tobba fiċ-ċentri tas-saħħa, ikun aħjar li l-gvern ikollu inqas ċentri tas- saħħa miftuħin imma dawk li jkunu miftuħin ikunu qegħdin jagħtu servizz ta' standard għoli.

Sur President, dan l-argument nista' nestendih ukoll fir-rigward ta' l- iskejjel tas-snajja'.

X'kien qed jiġri fl-iskejjel tas-snajja'?

Kien qed jiġri li dawk l-istudenti li ma jirnexxux fil-qasam tal-qari u tal-kitba jispiċċaw awtomatikament fl-iskejjel tas-snajja'.

Dan m'għandux ikun.

Is- snajja' huma importanti ħafna u li tkun taf sengħa ma jfissirx li inti qiegħed żvantaġġat ma' ħaddieħor.

Per eżempju, nista' ngħid bla tlaqliq li jiena jiddispjaċini li m'iniex kapaċi nagħmel ċertu xogħol b'idejja.

Jiena jiddispjaċini li ma kellix l-opportunita', meta kont skola sekondarja, li nkun nista' niżviluppa dawn il-kapaċitajiet.

Allura huwa importanti li l-gvern ma jħallix l-iskejjel tas-snajja' jkunu s-cinderella ta' l-iskejjel f'pajjiżna.

Dawn il-forom ta' tagħlim, għal dak li jirrigwarda żvilupp tas-snajja', għandhom ikunu parti mis-sillabu akkademiku fid-diversi skejjel sekondarji, fejn wieħed ikompli jitgħallem jikteb u jaqra u fl-istess ħin ikollu wkoll l-opportunita' li bi standards għoljin jitgħallem iktar is-snajja'.

Ħadd ma jista' jgħid li l-ħaddiema ta' l-id f'pajjiżna m'humiex kapaċi.

Il-ħaddiema ta' l-id f'pajjiżna huma kapaċissimi.

Jiena kultant naħseb li din il-kapaċita' żviluppawha iktar bl- esperjenza tal-ħajja wara li telqu mill-iskola.

Wieħed ma jistax jiġġeneralizza għaliex proprju l-ġimgħa l-oħra ħadt pjaċir nattendi għall-prize day fl-iskola Lorenzo Manche' fil-Furjana, fejn jattendu diversi żgħażagħ taħt is-16-il sena, li kienu pjuttost poor achievers għal dak li jirrigwarda suġġetti tradizzjonali fejn jidħol qari u kitba, imma li l-biċċa l-kbira tagħhom, jekk mhux kollha, li spiċċaw minn din l-iskola s-sena l-oħra u ġew għall-prize day din is-sena sabu fejn jaħdmu.

Dan juri li anke l-poor achievers fis-suġġetti akkademiċi tradizzjonali, jekk ikollna skejjel ta' ċertu standard, jistgħu jkunu qed iġorru kapaċitajiet oħrajn li bihom ikunu jistgħu jsibu fejn jaħdmu anke permezz ta' l-iskills li jkunu żviluppaw.

Huwa importanti li s-snajja' ma jibqgħux jingħataw l-impressjoni li huma xi ħaġa inferjuri bħalma kienu sal- lum.

Il-ministru ta' l-edukazzjoni għandu kull raġun li jipprova li dan il- mezz ta' tagħlim importanti jtellgħu fl-ogħla livell ħalli l-istudenti kollha jiżviluppaw anke f'dan il-qasam biex b'hekk jgħinu ħalli jkollna aktar standards għoljin.

Jiena ma rridx nieħu iktar ħin tal-Kamra, imma żgur irrid ngħid li nħossni kburi li dawn it-tip ta' liġijiet qegħdin jgħaddu minn dan il- parlament proprju f'dan iż-żmien meta jiena bħala membru tal-gvern nista' nagħti l-kontribut tiegħi.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Jekk m'hemmx aktar rimarki, nistieden lis-Segretarju Parlamentri sabiex jagħmel il-winding-up.

ONOR.

GEORGE HYZLER (Segretarju Parlamentari:) Sur President, jekk wieħed jipprova jiġbor ftit it-tip ta' kritika li saret, forsi wieħed jista' jgħid li l-kelliema kollha ħassew il-ħtieġa li jsemmu l-aspett ta' l- inforzar u l-aspett tal-piżijiet fuq l-industrija, partikolarment l- industrija taż-żgħir.

Issemmiet ukoll il-mentalita' kolonjali u hawnhekk ovvjament jiżżeffen dejjem l-argument ta' l-Unjoni Ewropea.

Jiena ħadt dawn t-tliet aspetti għaliex b'xi mod jew ieħor huma konnessi mal-liġi, anke jekk indirettament.

Fil-verita' d-diskorsi kollha li smajna kienu ħafna drabi jittrattaw fuq il-kunċett ta' livelli u kieku konna fuq il-bank ta' l-iskola nagħmlu xi essay nimmaġina li konna nitilfu xi marka jew tnejn ħriġna daqsxejn barra mis-suġġett!

Jiena għandi nifhem li wieħed ikun tkellem b'dan il-mod għax ma jkunx fehem il-kunċetti li tinkorpora fiha l- liġi u mhux biex jaħli l-ħin tal-Kamra, u għaldaqstant nerġa' mmur lura u ngħid x'qegħdin nipprovaw nagħmlu permezz ta' din il-liġi.

Sur President, l-ewwel ħaġa ma ninsewx li aħna m'aħniex qegħdin nivvintaw annimal ġdid.

L-istandardisation authority kienet hemm diġa', kellha funzjonijiet li huma simili ħafna għal dawk li għandha llum, pero' kien hemm difett bażiku f'din il-liġi li għandu x'jaqsam ma' l-aspett tal- volontarjeta' ta' l-istandards.

Issa kull darba li smajt lil xi ħadd jitkellem dwar standard ħadt l-impressjoni li fil-fatt qed jitkellem dwar livelli, meta fil-verita' d-definizzjoni ta' "standards" f'din il-liġi titkellem dwar speċifikazzjoni teknika.

Ma titkellimx fuq livell bħal meta tgħid li qed tipprova tgħolli l-istandards, kif ngħidu b'lingwa ordinarja.

Qegħdin nitkellmu dwar speċifikazzjoni teknika li tkun approvata minn korp ta' għemil ta' standards, jiġifieri mit-tip ta' awtorita' kif għandna aħna.

Meta nitkellmu dwar standards inkunu qed nitkellmu dwar tip ta' speċifikazzjoni teknika li hija approvata minn dan it-tip ta' korp illi mhux bilfors tikkonforma miegħu.

Hawnhekk jidħol l-aspett tal-volontarjeta' għax m'hemm l-ebda obbligu tal-konformita'.

It-tliet tipi ta' standards jistgħu jkunu jew standard internazzjonali, jew standard Ewropew jew standard nazzjonali.

Dawn huma t-tliet tipi ta' standards kontemplati f'din il-liġi.

Sfortunament mid-diskorsi li saru jidher li assolutament ħadd ma fehem li qegħdin nitkellmu dwar dawn it-tipi ta' standards.

Sur President, ħafna mill-kelliema li tkellmu, fosthom anke l-Onor.

Helena Dalli, staqsew xi bżonn għandna li nagħmlu din l-awtorita' meta dawn l-istandards qegħdin hemm diġa' u nistgħu nieħdu ċertifikazzjoni minn xi awtorita' barranija, kif fil-fatt jagħmlu ħafna kumpanniji Maltin.

Per eżempju, is-Sea Malta hija waħda mill-kumpanniji Maltin li applikat u ħadet l-ISO 9002 - naturalment l-għerf ma jikkonsistix biss f'li tieħu l-ISO imma anke li żżommu! - u huwa veru li hemm diversi kumpanniji li applikaw u ħadu din it-tip ta' ċertifikazzjoni, pero' biex ħadu l-ISO dawn daħlu f'ċertu ammont ta' spejjeż, għax biex iġġib ċertifikazzjoni minn awtorita' barranija trid tapplika barra u trid iġġib awdituri regolarment hawn Malta li jiċċertifikawlek, eċċ. Jiġifieri fil-prattika jekk inti se tagħmel awtorita' lokali li tista' tagħtik tali ċertifikazzjoni, l-ispejjeż se jkunu inqas u ftit jew wisq se jibqgħu hawn Malta, anke minħabba li l- awditjar isir regolarment.

Jekk aħna naraw x'qegħdin nagħmlu issa nirrealizzaw li fil-verita' dak li hu mistenni li tagħmel l-istandardisation authority huwa li tippubblika u tagħmel tagħha dawk l-istandards li diġa' huma ppublikati fl-Ewropa u anke internazzjonalment.

Naturalment l-ewwel parti ta' l-eżerċizzju se jkun li tippubblika dawk l-istandards li huma armonizzati, imbagħad wara tgħaddi biex tippubblika standards li huma internazzjonali bħal, per eżempju, l- ISO.

Quddiemi għandi mazz karti li fihom hemm id-draft ta' l-istandards li se jiġu ppubblikati appena tgħaddi din il-liġi.

Hemm madwar 4,000 standard li wieħed jista' jagħżel minnhom u joqgħod għalihom u m'għandna għalfejn noqogħdu nwerrwru lil ħadd.

Aħna x'qegħdin ngħidu, Sur President?

Aħna qegħdin ngħidu li l-gvern għandu jikkonċerna ruħu prinċipalment fuq l-aspetti ta' safety, per eżempju, u mhux fuq kif tilħaq dak il-livell ta' safety.

Aħna konna mdorrijin b'sistema ta' standard orders, imma llum tlaqna minnu dak il-kunċett.

Illum se mmorru għal kunċett li taħt liġi oħra, il-General Product Safety Act, Kap 225, se nsibu dawk l-ordnijiet li huma mandatorji, jiġfieri dawk l-ordnijiet li trid issegwihom bilfors għal raġunijiet ta' saħħa, ta' safety eċċ., pero' kif tilħaq dawk l-ordnijiet hija għażla ta' kull manifattur.

Għalhekk il-manifattur għandu l- possibbilta' li jagħżel t-triq li tista' twasslu biex jissodisfa dik il- mandatory order.

Mela l-mandatory orders huma dawk li huma imposti mill- gvern; imbagħad għandek dawk li aħna nsejħulhom voluntary standards, li jikkonċernaw mainly lis-settur ta' l-industrija.

Allura huwa importanti li niddistingwu bejn standards volontarji, li tikkonċerna ruħha bihom din il- liġi, u l-mandatory orders, li huma standards - biex insejħulhom hekk għax m'huma standards xejn - li jaqgħu taħt liġi kompletament differenti, u għalhekk jiena forsi għedt li d-diskussjoni fil-kuntest ta' din il-liġi kienet xi ftit barra minn lokha.

Ħalli nagħti eżempju prattiku dwar il-low voltage electrical equipment.

Aħna kellna mandatory order, f'dan il-każ l-M37, li ħarġet mill- istandardisation authority, li ssostitwiet diversi standards oħra, li kienu l-M 17, l-M 28 u l-M 31.

Issa dik il-mandatory order kulma tgħid huwa li l- low voltage electrical equipment għandu jkun safe.

Il-manufacturer meta jiġi biex jagħżel kif se jagħmel a safe low volatage electrical equipment għandu 'l fuq minn elfejn standard minn fejn jagħżel u din hija l-qofol ta' kollox.

Xogħol l-istandardisation authority huwa li tgħinek biex tagħżel dawk l-istandards u mhux li tinforzahom.

L-inforzar m'għandu x'jaqsam xejn ma' l-istandardisation authority u dan huwa aspett li huwa assolutament importanti u huwa għalhekk li hemm distinzjoni netta mal-laboratorju.

Ix- xogħol tal-laboratorju u dak ta' l-awtorita' huma funzjonijiet kompletament differenti u tajjeb li wieħed iżomm dan quddiem għajnejh.

L-awtorita' trid tkun f'pożizzjoni li tista' tagħti l-pariri u tiggwida u mhux se tkun hi li tagħmel it-testijiet.

Sur President, fil-prattika aħna mdorrijin nixtru prodotti bis-CE marking fuqhom.

Xi jfisser dan is-CE marking?

Per eżempju, inti tmur f'xi ħanut u tixtri kitla ta' l-elettriku u fuqha jkun hemm is-CE marking.

Fil-prattika din tfisser li l-manifattur qiegħed minn jeddu jerfa' r-responsabbilta' li qed jikkonforma ma' direttiva għal dak li għandu x'jaqsam ma' saħħa u sigurta'.

Ifisser ukoll li huwa ssottometta l-prodott tiegħu għal proċess ta' konformita' ma' standard ippubblikat, li naturalment huwa rikonoxxut minn standardisation body li għażel hu.

Jiena ma tanx inħobb inġebbed l- eżempji, pero' ħa nagħti eżempju ieħor biex nifhmu l-kunċett.

Jekk jiena rrid niftaħ ħanut bil-hamburgers nista' minn jeddi niftaħ tali ħanut basta noqgħod għal-liġijiet bażiċi li jimponili d-dipartiment tas-saħħa.

Jekk nagħżel li jkolli ħanut tipo McDonald's jew Burger King, minn jeddi rrid nagħżel li noqgħod għall-istandards ta' dik id-ditta.

Hemm tidħol il-volontarjita'.

M'hemm ħadd li qed jimponili li noqgħod għal dawk il-livelli tad-ditta partikolari, pero' ladarba mbagħad nagħżel li noqgħod għal dawk il-livelli, int bħala konsumatur għandek dritt tippretendi li tmur hemm u ssib dawk l-istandards, għaliex jien qed nirriklama li qed noqgħod għal dawk il-livelli.

Issa dan bħala eżempju huwa xi ftit imġebbed, pero' qed nużah għaliex kemm meta tkellimt barra mill-parlament kif ukoll mill-maratona ta' diskorsi li assistejt għaliha f'dan il-parlament, irrealizzajt li bħala kunċett m'aħniex qegħdin niftiehmu tajjeb.

Meta qed ngħid li l-awtorita' mhijiex se tidħol fl-inforzar irrid nagħmel parentesi żgħira għaliex fil-fatt irriżervajt għaliha l-inforzar tal- conformity marking - aħna bħalissa, taħt il-liġi kif inhi l-Malta standardisation authority, għandna r-responsabbilta' ta' l-amministrazzjoni tal-General Product Safety Act, liema responsabbilta', meta niġu biex nemendaw dik il-liġi, se tgħaddi għal fuq dipartiment ieħor - u l-MSA se żżomm ir-responsabbilta' li tinforza l-conformity marking.

Voldieri dak l- aspett tal-liġi bħas-CE marking stess li fil-fatt ikollu iktar karattru nazzjonali, se jkun responsabbilta' ta' l-MSA.

Irrid ngħid li l-conformity marking se jiġi applikat għal dawk il-prodotti li għandhom karattru nazzjonali, bħall-bizzilla u l-ġbejniet.

Il-produtturi ta' dawn l- affarijiet se jitolbu li tinħareġ ċertifikazzjoni mingħand l-awtorita' li l- prodott jikkonforma ma' standard li ovvjament se jkun nazzjonali.

Fil-każ tal-bizzilla wieħed jista' jaħseb li jkun hemm conformity mark f'conformity mark, biex ikollok ċertifikat li għandek il-bizzilla ta' Malta u mbagħad ikollok ċertifikat li hija bizzilla ta' Malta magħmula Għawdex.

Allura dik hija tip ta' conformity mark li tista' ssir u nimmaġina li malli min jipproduċi l-bizzilla jifhem l-importanza ta' dan, imur jiġri biex jagħmilha għaliex huwa mod ta' kif tipproteġi l-prodott Malti, kif tipproteġi l-artiġjanat Malti u kif lit-turist tiggarantilu li qed jixtri prodott ġenwin.

B'dak il-mod tkun qed tiggarantixxi li min jaħdem dak il- prodott qed ikollu aċċess aħjar għas-suq għax fl-aħħar mill-aħħar aħna qegħdin nitkellmu fuq l-aċċess għas-suq.

Meta tkellimna fuq inforzar kien hawn min ma fehemx l-iskop tal-liġi u wera l-preokkupazzjoni tiegħu li l-liġi ma tinforzax l-istandards.

Jiena ngħidlu li s-suq se jġiegħlek tikkonforma ma' l-istandards mhux il-liġi.

Ħa nieħdu eżempju ieħor.

Per eżempju, id-ditta SKANSKA - kif nafu, din ġiet Malta biex tibni sptar - hija obbligata li tkun konformi ma' l-ISO u meta ġew biex jagħmlu s-subcontracting riedu jfittxu subcontractors li huma konformi bl-istess mod.

Billi ma kienx hawn kuntratturi li kienu attwalment konformi b'dak il-mod, kellhom jaraw kif jagħmlu biex jaġġornaw is-sistemi tagħhom biex ikunu jistgħu japplikaw, kif fil-fatt għamlu, u akkwistaw dak it-tip ta' rikonoxximent.

Qed ngħid dan biex nuri li l- kuntratturi li għandna m'għandhomx iħarsu biss lejn xtutna imma għandhom anke jħarsu barra, u meta tiġi biex tħares barra dan huwa assolutament neċessarju.

Ma jistax kuntrattur jgħid li hu kuntrattur tajjeb għax, per eżempju, bena ħafna flats f'Buġibba!

Mhux dak il-kriterju li jiġi mfittex meta tiġi biex taħdem ma' kumpanniji ikbar u għal kuntratti ikbar imma t- tip ta' audit li jiġi ma' dawn it-tip ta' ċertifikazzjoni.

Għalhekk dan l- aspett tal-volontarjeta' huwa aspett bażiku meta niġu biex noħorġu differenza bejn il-liġi l-antika, li qegħdin nibdlu llum, u l-liġi l-ġdida.

Differenza oħra hija għal dak li għandu x'jaqsam mal-possibbilta' li l- pajjiż jissieħeb b'mod sħiħ f'organizzazzjonijiet internazzjonali, anke bħal dawn li semmejna, l-ISO, l-IEC, is-SEN, is-SENELEC u l-ETSI.

Din hija xi ħaġa li sal-lum ma kenitx possibbli, anke minħabba raġunijiet biex ngħidulhom hekk tekniċi.

Kif għedna, biex jiġi fformulat standard hemm involuti spejjeż ta' expertise, spejjeż kbar li żgur pajjiżna ma jistax ilaħħaq magħhom.

U allura naturalment kemm-il darba wieħed ikun assoċjat b'xi mod ma' dawn l-għaqdiet, ikun l-ewwel ħaġa qed jipparteċipa mill- bidunett fil-formolazzjoni ta' standards ġodda, standards internazzjonali li lilna se jolqtuna, irridu u ma rridux, u allura li wieħed ikun madwar l- istess mejda waqt li qed jiġu fformolati dawn l-istandards huwa vantaġġ, speċjalment jekk huwa tip ta' standard li lilna se jaffetwana.

Huwa importanti li tkun tista' ssemma leħnek għax jista' jkollok argumenti li huma tajbin li bihom tinfluwenza lill-pajjiżi ferm ikbar minnek meta tiġi biex tifformola standards, u meta niġu għal ċertu tip ta' standards li qegħdin fi stadju ta' żvilupp bħal, per eżempju, fil-qasam tat-turiżmu, ta' l-E-commerce jew ta' l-IT, affarijiet li jolqtuna b'mod dirett, tajjeb li wieħed ikun jista' jipparteċipa fihom mill-bidunett.

Differenza oħra li toħroġ mil-liġi hija d-distinzjoni li qed issir bejn il-proċess ta' l-istandardisation, jiġifieri l-pubblikazzjoni ta' standards volontarji, u attivitajiet oħra.

Ngħid attivitajiet oħra għaliex l- istandardisation authority mhux biss tippubblika l-istandards imma tagħti pariri tekniċi lill-gvern, meta jiġi biex jagħmel regolamenti, u lill- entitajiet pubbliċi u privati.

Se tagħmel akkreditazzjoni, jiġifieri tagħti rikonoxximent ta' ċertifikati ta' laboratorji eċċ., u tagħmel ċertifikazzjoni ta' prodotti, kumpanniji u persuni ma' standards volontarji u se tagħmel ukoll dak li hu magħruf bħala s-servizz tal-metroloġija, ix- xjenza tal-kejl.

Jiena xtaqt forsi nispjega anke kif tista' tiġi organizzata l-awtorita'.

Ma nafx huwiex il-post, pero' naħseb illi tajjeb li wieħed jifhem illi l- awtorita' se tinkorpora fiha diversi direttorati tekniċi li se jkunu responsabbli miċ-ċertifikazzjoni, mill-metroloġija, mill-istandardisation u min-notifiki li mbagħad ikollhom numru ta' technical committees li jaqgħu taħthom.

B'dan il-mod inkunu nistgħu niddistingwu l-awtorita' tagħna minn awtoritajiet oħra barra minn Malta, għax per eżempju, il-BSI, l-UNI u d-DIN ħafna drabi jkunu biss dar ta' pubblikazzjoni ta' standards jew kumpanniji kummerċjali ta' ċertifikazzjoni.

Fil-fatt naħseb illi l-iktar li jagħmlu flus, għaliex ħafna minnhom ikunu self-supporting, huwa miċ- ċertifikazzjoni.

Fil-każ tagħna aħna għażilna mudell li huwa kompletament indiġenu, kompletament oriġinali, li mhuwiex rifless fl-ebda pajjiż fid- dinja.

B'daqshekk ma jfissirx li huwa tajjeb, għax ovvjament jista' jkun li l- esperiment ma jkunx tajjeb, pero' naħseb sar b'ħafna ħsieb u l-iskop huwa li niġbru ċerti funzjonijiet taħt l-istandardisation authority liema funzjonijiet f'pajjiżi oħra jsiru minn ħaddieħor.

Dan qed ngħidu anke b'reazzjoni, ftit jew wisq, għall-kritika li saret illi qed noħolqu ħafna awtoritajiet u ħafna sparpaljar ta' riżorsi.

Huwa proprju l-kontra.

L- iskop ta' l-awtorita' ta' l-istandardisation huwa li tinkorpora fiha aspetti oħra biex, sa ċertu punt, tkun qed tikkordina funzjonijiet differenti.

L-aspett ta' l-inforzar li se jsir mis-surveillance committee, li se jitwaqqaf, mhux se jkun immexxi mill-MSA.

Hemm nisġa ta' entitajiet li se jagħtu sehemhom f'dan l-aspett tal-liġijiet tagħna, fosthom il- laboratorju, id-dipartiment tal-konsumatur u diversi dipartimenti oħra, bħal, per eżempju, l-agrikoltura, is-saħħa, it-trasport u l-komunikazzjoni li kollha se jkunu involuti f'din in-nisġa ta' l-awtorita'.

Aspett ieħor li huwa differenti mil-liġi l-antika huwa dak li għandu x'jaqsam mal-pubblikazzjoni ta' standards bl-Ingliż.

Kien hemm xi ftit kritika fuq dan ukoll.

Meta aħna ngħidu se jiġu ppubblikati bl-Ingliż qed nitkellmu biss fuq it-titoli, u għalhekk jien għamilt riferenza għal dan id- dokument għax dan jirriferi, biss għat-titoli - għax jekk hija problema li tippubblika t-titoli b'żewġ lingwi, aħseb u ara kemm kienet tkun problema kieku kellna nippubblikaw l-istandard innifsu b'żewġ lingwi - pero' kwalunkwe regolament ieħor se jiġi ppubblikat bil-Malti wkoll b'mod normali.

Meta wieħed iqis l-ammont enormi ta' standards li l-awtorita' qed tipprepara sabiex tadotta fix-xhur li ġejjin - nikkalkolaw li jeċċedu l- 15,000 - irid jieħu in konsiderazzjoni ukoll l-aspett tad-diffikulta' teknika li hemm biex tittraduċi.

Anke meta ġejna biex nagħżlu t-titolu ħassejt li hemm diffikulta' fit-traduzzjoni u għadni m'iniex kuntent s'issa u għadni qed nispera li jqum xi ħadd u jikkritikah u forsi jipprovokani biex inbiddlu.

Jiena ngħid li l-iskop huwa li ngħinu lill-industrija tagħna anke biex tħares 'il barra minn xtutna u m'għandux ikun hemm diffikulta' li t-titoli ta' l-istandards pubblikati jsiru bl-Ingliż biss.

Din il-miżura ovvjament se tħaffef immens il-proċess ta' l-adozzjoni ta' dawn l-istandards u nassiguraw li l-manufattur Malti jkun jista' jirreferi b'mod formali għal dawk internazzjonali fl-istess ħin mal-manufatturi barranin li qed jagħmlu l-istess ħaġa.

Differenza oħra hija li d-dikjarazzjoni falza tal- konformita' ma' xi standards volontarji issa se titqies bħala reat taħt it- Trade Descriptions Act.

Kif għedna, qed indaħħlu l-kunċett ta' marka ta' konformita' ma' standards volontarji u għedna wkoll li din hija l-unika area fejn l-MSA żammet ċertu rwol ta' inforzar taħt din il-liġi.

L-Onor.

Coleiro semmiet xi standards dwar servizzi.

Din hija area ġdida madwar id-dinja u qed nistennew żviluppi kbar fis-snin li ġejjin minkejja d- diffikulta' li teżisti biex wieħed ikejjel dawn l-istandards.

L-ISO 9000, per eżempju, tista' faċilment tiġi applikata għal diversi servizzi fit- turiżmu u l-kostruzzjoni eċċ. L-istess nista' ngħid għal standards li huma ta' natura ambjentali, bħalma huma l-ISO 14000 u l-E.com management orders scheme.

L-Onor.

Farrugia semma l-istandards fl-agrikoltura.

Kif għidna d- dipartiment ta' l-agrikoltura huwa rappreżentat mid-direttur fuq il-kunsill u jkun jista' jagħti sehmu wkoll.

Kritika oħra kienet dwar l-għajnuna għall-industriji ż-żgħar.

Issa l- funzjoni ewlenija ta' l-MSA se tkun li tgħin lill-imprenditur Malti sabiex jagħraf l-importanza ta' l-istandards u jibda jużahom.

Għalhekk, kif rajna, prattikament kull forma ta' inforzar tneħħa mill-MSA biex tkun f'pożizzjoni aħjar li żżiomm ir-rwol ta' xi ħadd li jagħti l-pariri.

Se jitwaqqaf ukoll id-direttorat taċ-ċertifikazzjoni li se jkun indirizzat l-aktar lejn kumpanniji u negozji żgħar li naħseb se jsibu hawnhekk vantaġġi kbar.

Fl-aħħar nett nixtieq nirriferi għal xi kritika li saret mill-Onor.

George Vella, b'riferenza għal dak li hemm fl-NPAA, u xtaqt niġbidlu l- attenzjoni għall-fatt illi dak li jidher fl-NPAA prattikament kollu jaqa' taħt Kap. 225 tal-Liġijiet ta' Malta u m'għandu x'jaqsam totalment xejn ma' l-istandardisation authority.

Voldieri ma naħsibx li hemmhekk għandu jkollna diffikulta'.

Li nistgħu ngħidu f'dan il-kuntest hu li Malta qiegħda taħdem flimkien ma' pajjiżi oħra kandidati għal sħubija fl-Unjoni Ewropea biex malajr kemm jista' jkun ikollna aċċess sħiħ għas-sistema ta' notifikazzjoni u informazzjoni dwar prodotti perikolużi u qed ngħid dan fil- kuntest tal-General Product Safety Act.

Hemm sistema msejħa RAPEX - rapid exchange of information - li bħalissa hija limitata għal pajjiżi membri, pero' nisperaw li dalwaqt inkunu nistgħu nipparteċipaw f'sistema parallela li jgħidulha TRAPEX - temporary rapid exchange of information - u b'dan il- mod inkunu nistgħu nevitaw ħafna ittestjar ta' prodotti, xogħol li jirrikjedi ħafna flus u riżorsi umani u b'hekk wieħed ikun jista' japprezza aħjar il-vantaġġi ta' din il-liġi li tagħti l-possibbilta' lill-MSA li tipparteċipa anke f'dawn il-fora.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att biex iħassar u jilleġisla mill-ġdid b'emendi l-Att dwar l- Awtorita' Maltija għall-Għemil ta' Standards'' ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-BASTIMENTI MERKANTILI

MERCHANT SHIPPING (AMENDMENT) BILL

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Sur President, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att biex jemenda l-Att dwar il-Bastimenti Merkantili.''.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR FREDERICK AZZOPARDI: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR ĊENSU GALEA: Sur President, għandna quddiemna għad-diskussjoni emendi għall-Att dwar il-Bastimenti Merkantili.

Ngħid mill-ewwel li dan l- abbozz ta' liġi ilu jiġi ppreparat numru ta' snin, anke jekk forsi mhux fil- forma preċiża ta' dak li għandna quddiemna.

Dan huwa abbozz ta' liġi li wara li jgħaddi mill-parlament se jkompli jħalli effett pożittiv fuq ir- reġistru tal-vapuri merkantili għax fir-realta' se jifformalizza numru ta' inizjattivi.

Fil-fatt l-awtorita' marittima diġa' qiegħda twettaq numru ta' inizjattivi li se jkunu fis-seħħ wara li tgħaddi din il-liġi.

Sejrin ukoll nifformalizzaw numru ta' sistemi li fil-fatt l-awtorita' marittima, permezz tad-direttorat marbut mal-qasam tar-reġistrazzjoni tal-vapuri, diġa' pprattikat fiż-żmien li għadda.

Forsi wieħed jistaqsi: Allura jekk diġa' hemm numru ta' affarijiet li qegħdin jiġu pprattikati fil-ħajja ta' kuljum, x'inhi r-raġuni li qegħdin inressqu numru ta' emendi marbutin ma' din il- liġi?

Jiena ngħid li l-għan ta' dawn l-emendi huwa biex fir-realta' nagħmlu analisi iktar dettaljata dwar x'inhuma l-funzjonijiet tal-qasam marittimu għax qegħdin inħossu li l-leġislazzjoni f'dan il-qasam għandha tiġi updated, imġedda u f'ċerti aspetti tagħha anke emendata.

Mr Speaker, nistgħu ngħidu li l-Att prinċipali għadda minn dan il- parlament fl-1973 u mbagħad kien emendat tliet darbiet f'perijodu pjuttost qasir - fl-1986, fl-1988 u fl-1990 - iżda minn dak iż-żmien sal-lum ma reġax intmess.

Dan ma jfissirx li bejn l-1990 u llum ma kienx hemm bidliet fis-sistemi li bihom taħdem l-awtorita' marittima, u lanqas li matul dan il- perijodu ma nħassitx il-ħtieġa li jkun hemm bidliet fil-leġislazzjoni.

Issa wasal iż-żmien li permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi nkomplu npoġġu fil- prattika u nqiegħdu fuq bażi iktar soda dak li sar matul iż-żmien li għadda u nieħdu l-opportunita' li nagħmlu l-emendi neċessarji biex affarijiet li żviluppaw fil-qasam marittimu matul dan il-perijodu ndaħħluhom f'din il- liġi biex b'hekk inkunu qed naġġornaw il-leġislazzjoni marbuta ma' dan is- settur tant importanti għal pajjiżna.

Mr Speaker, matul dawn l-aħħar għaxar snin l-awtorita' marittima ma kenitx qiegħda wieqfa fil-ħidma tagħha, anzi nista' ngħid li matul dan il- perijodu l-awtorita' kienet għaddejja b'bidliet kontinwi f'dak li huwa reġistrazzjoni ta' vapuri taħt il-bandiera Maltija.

Permezz ta' tibdil kontinwu - u grazzi għax-xogħol tad-diversi persuni li ħadmu fl-istess awtorita' kif ukoll għax-xogħol tad-diversi persuni li kienu responsabbli fil-livell politiku matul dan il-perijodu - wasalna f'pożizzjoni biex illum, f'dak li għandu x'jaqsam ma' reġistrazzjoni ta' vapuri bħala Flag State, ninsabu fir-raba' pożizzjoni.

Naturalment mhuwiex biżżejjed li nitkellmu fuq il-pożizzjoni li rnexxielna nakkwistaw u lanqas huwa biżżejjed li nitkellmu fuq l-ammont sostanzjali ta' tunnellaġġ li żdied, f'dik li hija reġistrazzjoni ta' vapuri taħt il-bandiera Maltija, imma huwa importanti wkoll li nidħlu fid-dettall tad-diversi operazzjonijiet li għamlet l-awtorita' marittima - u se jkollna ċ-ċans li nidħlu fid-dettall - biex setgħet tiġi assigurata bl-aħjar mod possibbli l-pożizzjoni ta' pajjiżna f'dak li huwa reġistrazzjoni ta' vapuri.

B'dawn l-operazzjonijiet li l-awtorita' marittima għamlet matul dan iż- żmien qed ikompli jiġi garantit li l-kondizzjonijiet li jiġu imposti mill- istess awtorita' f'dak li jirrigwarda reġistrazzjoni ta' vapuri jkunu l- iktar kondizzjonijiet rigorużi li wieħed jista' japplika.

Mr Speaker, ikolli ngħid li hija ħasra li ftit li xejn ikollna ċans li nitkelmu dwar dan is-settur.

Ftit huma dawk in-nies li jafu x'inhuma l- funzjonijiet u r-responsabbiltajiet ta' din l-awtorita'.

Ftit huma dawk li jafu kemm hu serju x-xogħol li wettqet l-awtorita' matul iż-żmien li għadda.

Dan huwa xogħol li sar mingħajr ebda daqq ta' trombi u jista' jkun li dan wassal li ma jkunx hawn informazzjoni biżżejjed dwar dan is-suġġett li hu tant importanti għall-ekonomija u l-iżvilupp ta' pajjiżna.

Jekk wieħed jipprova jagħmel riċerka dwar kemm mill-1990 sal-lum kien hemm diskussjoni fost il-pubbliku u fuq id-diversi mezzi ta' komunikazzjoni li għandna dwar dan is-suġġett ftit li xejn isib materjal.

Id-diskussjoni fuq dan is-suġġett tqanqlet meta seħħ l-inċident tal-vapur Erika, liema vapur kien reġistrat taħt il-bandiera Maltija.

Ara fuq dan il-każ kien hemm diskussjoni kbira kemm f'pajjiżna kif ukoll barra minn pajjiżna.

Dan l- inċident wassal biex fl-aħħar ħames xhur kellha diskussjoni li ma kenitx waħda fl-ambitu ta' kemm hu importanti dan is-settur u kemm sar xogħol f'dan il-qasam matul is-snin li għaddew, imma sfortunatament kienet diskussjoni li tkaxkret f'direzzjoni negattiva.

Kulħadd jiftakar ix-xejra li ħadet dik id-diskussjoni.

Kieku wieħed poġġa din id-diskussjoni fil- perspettiva reali tax-xogħol li sar matul iż-żmien li għadda mill- awtorita', konna nistgħu naslu għal dibattitu ferm iktar utli dwar il- konsegwenzi li ħalla dan l-istess inċident.

Qed ngħid dan mhux biex b'xi mod naħarbu minn xi responsabbiltajiet li seta' kellna - għax aħna m'għandniex naħarbu minn xi doveri internazzjonali li għandna - imma biex sempliċement nuri li d-diskussjoni dwar dan l-inċident messha ħadet xejra oħra.

Mr Speaker, l-awtorita' marittima trid tassigura li fiż-żmien li ġej timplimenta l-konvenzjonijiet internazzjonali ta' l-international maritime organisation u ddaħħal fis-seħħ numru ta' konvenzjonijiet li forsi sal-lum għadhom mhumiex parti mill-istruttura legali ta' pajjiżna, pero' li ħafna minnhom l-istess awtorita' kienet diġa' qed timplimenta.

Jiena konvint li l-miżuri li ħadet u li se tkompli tieħu l-awtorita' marittima għaż-żmien li ġej huma miżuri li permezz tagħhom, filwaqt li nissalvagwardaw il- pożizzjoni tagħna bħala Stat li għandu importanza kbira fil-qasam marittimu, fl-istess ħin irridu nkunu ċerti li nżommu l-pożizzjoni li akkwistajna f'dak li huwa reġistrazzjoni ta' vapuri taħt il-bandiera Maltija, mingħajr bl-ebda mod ma nnaqqsu r-responsabbiltajiet tagħna.

L- emendi li għandna quddiemna se jpoġġu lill-awtorita' f'pożizzjoni li jkun jista' jifhimha kulħadd u jiena konvint li dan se jwassal biex id-dibattitu dwar dan is-suġġett minflok imur at a tangent, bħalma ġara fix-xhur li għaddew, jikkonċentra fuq il-vera attivita' li tkun qed isseħħ f'dan is- settur.

Mr Speaker, permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi se ndaħħlu fis-seħħ konvenzjoni ta' importanza kbira li tittratta dwar il-kondizzjonijiet tax- xogħol tal-persuni li jaħdmu fuq il-vapuri merkantili.

Qed nirriferi għall- konvenzjoni 147 ta' l-international labour organization, liema konvenzjoni, matul ix-xhur li għaddew kelli l-okkażjoni niddiskutiha ma' l-ITF, l- organizzazzjoni internazzjonali li tirrappreżenta dan is-settur fuq livell internazzjonali.

Permezz tal-fatt li din il-konvenzjoni se tiġi integrata fil-leġislazzjoni ta' pajjiżna mhux biss se nkomplu nuru li aħna mexjin fid- direzzjoni t-tajba, imma wkoll li aħna nieħdu bis-serjeta' dak li jirrigwarda l-impjiegi tal-ħaddiema kollha li jaħdmu fil-qasam marittimu.

Irridu nassiguraw ukoll li l-kondizzjonijiet tax-xogħol tal-ħaddiema li jaħdmu fuq dawn il-bastimenti jkunu l-ħin kollu mħarsa u aġġornati skond il- bżonnijiet li jkun hemm minn żmien għall-ieħor.

Qegħdin ngħidu wkoll li l- emendi li għandna quddiemna se jwasslu biex possibbilment numru ta' konvenzjonijiet oħra li huma marbutin mal-qasam marittimu u li kif għedt qabel huma diġa' pprattikati mill-awtorita' marittima fix-xogħol li tagħmel fil-ħajja ta' kuljum, ikunu parti integrali mil-leġislazzjoni tagħna.

Mr Speaker, meta dan l-abbozz isir liġi pajjiżna se jkun f'qagħda li jirrikonoxxi li jistgħu jiġu mwaqqfa diversi shipping organisations u jipprovdi l-mekkaniżmu neċessarju f'dik li hija regolamentazzjoni.

B'dan il- mod inkunu qed nagħtu l-possibbilta' li jiżdiedu l-opportunitajiet fl- industrija tax-shipping.

Ninsabu f'mument fejn irridu nħarsu lejn iż-żmien li ġej b'entużjażmu biex il-leġislazzjoni tagħna tkun ukoll geared għall- ħteġijiet ġodda.

Jiena konvint li l-awtorita' marittima se jkollha r- responsabbiltajiet ġodda tagħha f'dak li huwa l-qasam marittimu.

Għandna organizzazzjoni li diġa' tat prova li hija kapaċi terfa' r- responsabbiltajiet tagħha u organizzazzjoni li kienet il-ħin kollu qiegħda tipprova tasal għall-bidliet neċessarji.

Fir-realta' dan l-abbozz ta' liġi se jagħti l-opportunita' lil dawk l-organizzazzjonijiet li għandhom il- vapuri tagħhom reġistrati taħt il-bandiera Maltija li jkunu f'qagħda li jistgħu jgħidu, bl-iktar mod ċar, li huma għandhom il-vapuri tagħhom reġistrati taħt organizzazzjoni serja.

Mill-banda l-oħra l-awtorita' se tkompli ssaħħaħ il-pożizzjoni tagħha u tagħti iktar direzzjoni f'dak li huwa xogħol u f'dak kollu li huwa meħtieġ għal dan is-settur tant importanti.

MR SPEAKER: Ministru, ippermettili nwaqqfek għax sar il-ħin.

Se tibqa' in possession?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Iva, se nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Viċi Prim Ministru, jekk jogħġbu, iressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada, l-Erbgħa, 31 ta' Mejju, 2000 fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi għat-Twaqqif ta' Awtorita' ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni – Kumitat (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Bastimenti Merkantili - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' għas-Saħħa u s-Sigurta' fuq il-Post tax- Xogħol – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' Maltija għall-Għemil ta' Standards - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Malti għall-Artiġjanat – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Interpretazzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.); u

Riżoluzzjoni mressqa mill-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ix-Xandir – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Privattivi Industrijali - Kumitat Permanenti; Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rifuġjati - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku - Kumitat Permanenti.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, se nitkellem fuq il-bżonn ta' tibdil u titjib tas-sistema edukattiva biex ikollna iżjed tfal li jirnexxu u biex dawk li jirnexxu, jirnexxu aħjar milli qed jirnexxu.

Nimmaġinaw ftit kieku waqt ħarġa ta' klassi ta' xi skola ħdejn il-baħar jegħreq student, ara kif il-ġurnali u l-mezzi tax-xandir ta' l-għada jew ta' dakinhar stess jimlew l- aħbarijiet b'din it-traġedja umana!

Aħseb u ara kieku jinżlu jgħumu f'bajja it-72,645 student li għandna f'pajjiżna fl-età ta' bejn tlieta u 16- il sena u nsibu li ħafna minnhom qed jegħrqu u ma tgħallmux jgħumu minn età żgħira!

Din it-traġedja qed tiġri f'pajjiżna però rari tiġi rrapportata mill-ġurnali, rari tiġi rrapportata mill-mezzi tax-xandir u rari nitkellmu dwarha.

Dawn it-tfal m'humiex qed jegħrqu waħedhom u tajjeb li l-gvern jistaqsi lilu nnifsu x'responsabbiltà qed ikollu biex flok isalvahom jgħaddashom iżjed 'l isfel.

Għaliex qed ngħid hekk?

Jekk nanalizzaw ftit in-nefqa ta' l-edukazzjoni din is-sena, insibu li l- gvern minflok qed jonfoq iżjed fuq is-sistema edukattiva governattiva għal dak is-settur ta' bejn 3 u 16-il sena qed inaqqas in-nefqa.

Mhux se nagħmel paragun bejn x'kien jonfoq il-gvern Laburista u x'qed jonfoq issa l- gvern Nazzjonalista, imma se nitkellem fuq dak li qed jitlob il-ministeru ta' l-edukazzjoni stess u mbagħad x'jagħtih il-gvern.

Għal din is-sena l- ministeru ta' l-edukazzjoni talab li jkollu Lm3.9 miljun għall-bini ta' l- iskejjel imma l-gvern tah Lm2.6 miljun biss.

Għall-manutenzjoni ta' l- iskejjel il-ministeru ta' l-edukazzjoni talab Lm850,000 u ħa biss Lm750,000.

Għall-computers u s-sistema ta' l-informatika l-ministeru ta' l- edukazzjoni talab Lm1.2 miljun u ngħata biss Lm1 miljun.

Għat-tagħmir fl- iskejjel talab Lm1.2 miljun u l-gvern tah biss Lm0.5 miljun.

Jiġifieri l- bżonnijiet huma kbar, il-bżonnijiet biex nimmodernizzaw l-iskejjel tagħna qed jikbru, imma l-gvern qed inaqqas in-nefqa tiegħu.

Infakkar biss li fid-diskors tal-budget f'Novembru li għadda l-ministru tal-finanzi kien qal dan il-kliem, u nikkwota testwalment:

"Hemm lok kbir biex nikkontrollaw aħjar l-ispiża fl-iskejjel tal- gvern."

Fid-diskors tiegħu semma n-nefqa fuq l-iskejjel tas-snajja' u dan il-qasam pinġieh bħala wieħed li qed iberbaq il-flus u li n-nefqa fuq l-iskejjel tas- snajja' hija esaġerata.

Qal li għal kull seba' studenti hemm għalliem u kull student jiswa lill-gvern Lm720 fis-sena, però ma ssemmiex li din il- medja taħbi dak li jgħidlu rapport li sar għalih is-sena li għaddiet.

Per eżempju, dan ir-rapport jgħid li fl-iskola tal-bini Ġilormu Cassar li fiha 165 student u staff ta' 89, kull student jiswa Lm2,341 kull sena, iżda f'Umberto Calosso fejn hemm 999 student jintnefqu biss Lm575 fuq kull student, ftit iżjed mill-Lm540 li jiswa lill-gvern kull student tal-knisja li l-ministru semmiehom bħala mudell tan-nefqa.

Għalhekk jiena ngħid li m'hijiex kumbinazzjoni li se jibdew jittieħdu l-passi biex jibdew jingħalqu l-iskejjel tas-snajja'.

Dan qed isir biex jiffranka l-flus minn fuq dahar it-tfal u ż-żgħażagħ li l-aktar għandhom bżonn.

Jekk inħarsu lejn il-pajjiżi bl-aqwa żvilupp ekonomiku, pajjiżi bħal Singapore u l-Ġappun, insibu li l-aktar li mxew 'il quddiem u għandhom żvilupp ekonomiku qawwi huma dawk li investew l-iżjed fl-edukazzjoni primarja u sekondarja.

Aħna għandna bżonn sforzi kbar biex intejbu l- edukazzjoni fl-età ta' bejn tlieta u 16-il sena.

Għandna bżonn li nsaħħu ħafna s-sistema edukattiva li tagħmel differenza lit-tfal li jmorru fl- iskejjel tagħna, għax jien nistaqsi: Xi bravura hi li teduka lil min jinsab f'pożizzjoni tajba li jiġi edukat għax ġej minn familja fejn diġà hemm kultura tal-kotba, kultura tal-qari?

Il-bravura hi li teduka lil min ġej minn ambjent diffiċli u li l-iskejjel tal-gvern ma jagħlqu l-bieb lil ħadd.

Hawnhekk nixtieq insellem lill-għalliema, lill-assistenti kapijiet, lill- kapijiet u dawk l-uffiċjali fid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni li qed jaħdmu fl-aktar settur iebes ta' l-edukazzjoni, fejn imorru żewġ terzi tat-tfal fl- età ta' bejn tlieta u 16-il sena.

Wara kollox l-iskejjel tal-gvern ma jagħlqu l-bieb lil ħadd, fihom insibu tfal b'ħiliet differenti, iżjed minn skejjel ta' setturi oħra.

Irrid insellem lil min jaħdem fihom u jamministrahom għax naf li ħafna drabi jaħdmu f'ambjent diffiċli, jaħdmu u jaqdfu kontra l-kurrent, imma huma ddedikati biex jagħmlu differenza lit- tfal li jkunu fdati lilhom.

Kif diġà għedt iktar kmieni, dawn qed jingħataw inqas flus u riżorsi milli jitolbu.

Għalkemm se nikkonċentra fuq dak li għandu jsir fl- iskejjel tal-gvern, bl-ebda mod rrid nagħti jew inkompli nsaħħaħ il- preġudizzju li għandna kollox ħażin fl-iskejjel tal-gvern u kollox tajjeb fl-iskejjel tal-knisja u fl-iskejjel privati.

Ir-realtà żgur li m'hijiex dik, hemm affarijiet tajbin, hemm affarijiet bi problemi fis-settur ta' l- iskejjel tal-gvern, kif hemm affarijiet tajbin u aspetti diffiċli u problemi fl-iskejjel tal-knisja u fl-iskejjel privati.

Dawk li jaħdmu fost ħafna diffikultajiet fl-iskejjel tal-gvern sfortunatament minflok il-prosit u l-grazzi ħadu l-kritika fl-aħħar budget li qed jaħlu l-flus u li huma piż kbir fuq in-nefqa tal-gvern.

Infakkar li fl-iskejjel primarji tal-gvern għandna jattendu 21,965 tifel u tifla.

Tajjeb li ngħidu li minn rapporti tad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni stess jirriżulta li 25% minnhom għandhom problemi u diffikultajiet fl- Ingliż, fil-Malti u fil-matematika.

Irridu nistaqsu wkoll - għaliex huwa qasam importanti ħafna - x'qed jiġri fl-informatika, fl-użu tal-computers fl-iskejjel primarji?

Qed nieħdu dak kollu li nistgħu nieħdu mill- computers fil-primarja, peress li lill-għalliema ma ħarriġnihomx biżżejjed, peress li m'hemmx sistema ta' appoġġ biex tara li tiżviluppa l- użu ta' l-informatika fl-edukazzjoni tagħna?

Dawn il-kwart tat-tfal bi problemi u diffikultajiet fl-Ingliż, fil-Malti u fil-matematika jagħmlu progress meta jingħataw għajnuna fl-età ta' seba' snin fit-tieni klassi tal-primarja.

Iżda l-għajnuna qed tingħata biss f'dik il-klassi, fit-tieni sena, u fit-tielet, fir-raba', fil-ħames u fis- sitt sena m'hijiex qed tingħata għajnuna u t-tfal jerġgħu jmorru lura.

X'jiġri?

Wara ħames jew sebgħa snin fi skola bejn tal-kindergarten u l- primarja nsibu li 20% minnhom lanqas biss jitressqu għall-eżami tal-junior lyceum.

Minn 80% li jersqu jgħaddu biss in-nofs.

Dan ifisser li 60% tat- tfal fl-età ta' għaxar snin ikunu diġà ddikjarati li fallew u fl-età daqshekk tenera ta' 10 u 11-il sena jingħalqulhom diġà ħafna oportunitajiet.

Is-sistema tagħna taħdem b'mod li dawk li ma jgħaddux mill-eżami tal- Junior Lyceum jew li lanqas biss jersqu u jġibu inqas minn 15-il marka jmorru f'ċertu saff ta' skejjel sekondarji.

B'kollox hemmhekk għandna 1,190 student.

Jekk iġibu iżjed minn 15-il marka f'kull suġġett imorru fl- iskejjel sekondarji fejn għandna 8,080 student, ma' dawk s'intendi li m'għaddewx għall-junior lyceum.

Insibu li f'ħafna minnhom tkun nieqsa l- ħila bażika tal-kitba, tal-qari, tat-tħaddim tan-numri u tal-computer.

Għalhekk ma neħduhiex bi kbira li fil-qasam sekondarju nsibu assenteiżmu nkwetanti li għandu jħassibna u għandu jwassalna biex nieħdu passi ħalli naraw x'inhi din il-problema u x'għandna nagħmlu dwarha.

Bejn wieħed u ieħor il-medja ta' l-assenteiżmu fl-iskejjel sekondarji tagħna fost is- subien hija ta' 16%, fost il-bniet ta' 17% u f'tas-snajja' 18%, però din il- medja taħbi varjetà bejn skola u oħra.

Per eżempju, f'uħud mill-iskejjel sekondarji tas-subien hemm waqtiet li jkunu xhur sħaħ fejn ir-rata ta' assenteiżmu tkun ta' 17%, 25%, 35% u 27%.

Infakkar li wara li għalqu l-iskejjel tas-snajja' tal-bniet - għax dak li se jiġri issa b'tas-subien kellna diġà l-eżempju tiegħu fis-snin li għaddew u missna tgħallimna minn dak li ġara dakinhar - bla ma nbiddlu l-iskejjel sekondarji li bdew iżommuhom, wieħed mill-effetti kien li żdied l- assenteiżmu fl-iskejjel sekondarji tal-bniet.

Illum għandna skejjel sekondarji tal-bniet fejn l-assenteiżmu - u hawnhekk insemmi l-ogħla rati - jvarja minn 13%, 22% u anke 23%.

Allura għandna problemi serji kemm fl- iskejjel tas-snajja' fejn għandna 1,320 student, fejn l-assenteiżmu jvarja wkoll bejn 16% u 19%, kif ukoll għandna problemi fl-iskejjel sekondarji.

Mr Speaker, jekk irridu ntejbu u niftħu opportunitajiet ġodda għall- adoloxxenti u ż-żgħażagħ tagħna jridu jinbidlu t-tnejn, kemm l-iskejjel tas- snajja' kif ukoll l-iskejjel sekondarji.

Ma nistgħux nistennew li jagħlqu s-16-il sena dawn l-adoloxxenti biex nerġgħu nagħtuhom it-tieni opportunità jedukaw ruħhom, opportunità li għal xi raġuni jew oħra jkunu tilfu meta kienu fil-primarja jew fis-sekondarja.

Jien ngħid li għandna bżonn nagħmlu bidliet fis-sillabu, fis-suġġetti, fil-metodu tat-tagħlim u r-rabta bejn is- suġġetti kollha.

Hemm bżonn li jkunu iżjed prattiċi u jagħmlu sens suġġett ma' ieħor, hemm bżonn sħubija bejn l-iskejjel u l-oqsma tax-xogħol biex iċ- ċertifikazzjoni li jingħataw l-istudenti meta jkunu qed jattendu l-iskola tiġi rikonoxxuta meta jmorru jfittxu x-xogħol.

Skond rapport li għandu l-ministeru ta' l-edukazzjoni stess insibu li fl- iskejjel tas-snajja' 70% mill-1,320 student isibu s-suġġetti diffiċli wisq u kkumplikati.

Issa se jinżammu fl-iskejjel sekondarji fejn is-suġġetti huma iżjed diffiċli u astratti.

Fl-iskejjel sekondarji ħafna mill- istudenti jġibu marki baxxi fis-suġġetti kollha u ma jgħaddux.

Qed nikkwota rapport li sar mid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni stess fejn f'ħafna mis-suġġetti ħafna mill-istudenti fl-iskejjel sekondarji jġibu marki li jvarjaw bejn 30 u 40.

Qed ngħid dan kollu biex nuri li dawn l-iskejjel sekondarji fihom problemi daqs u kultant anke iżjed mill-iskejjel tas- snajja' u dawn il-problemi jridu jiġu ffaċċati u rridu nsibu soluzzjonijiet għalihom.

Mhux faċli imma rridu nsibu soluzzjonijiet għalihom għax il- futur ta' eluf ta' żgħażagħ tagħna, il-futur ta' pajjiżna jiddependi ħafna milli jkollna edukazzjoni qawwija u tajba fil-kindergarten, fil-primarja u fis-sekondarja.

Minn issa sa Ottubru li ġej m'hemmx ċans li tbiddel u tadatta l-iskejjel sekondarji għal dawn l-adoloxxenti li l-iskola kif inhi timbuttahom.

L-aktar reazzjoni faċli hija li ngħidu li dawn l-adoloxxenti m'humiex tajbin għall-iskola.

Iżda jekk aħna serji mhux hekk għandna ngħidu, għandna ngħidu bil-maqlub, li l-iskejjel kif inhuma m'humiex adattati għal dawn l-adoloxxenti.

U l-akbar sfida li għandna hija kif se nbiddlu l-iskejjel, kif se nbiddlu s-suġġetti, kif se norbtuhom tajjeb ma' l-edukazzjoni teknoloġika b'mod prattiku, it-taħriġ ta' l-għalliema li hemm bżonn, il-bidliet fil-metodu tat-tagħlim, il-bidla fil-kultura sħiħa ta' l- iskola li hemm bżonn.

Hawnhekk nixtieq infakkar kemm kellna esperjenza sabiħa f'Ottubru li għadda meta quddiem il-kumitat parlamentari dwar affarijiet soċjali konna ddiskutejna l-kurrikulu minimu nazzjonali, il-bidliet li hemm maħsuba fih u kif irridu nwettqu dawn il-bidliet.

Fost l-isbaħ esperjenza - u smajna ħafna ideat tajbin mibnijin fuq l-esperjenza u d-dedikazzjoni - kellna l- għalliema li ġew minn diversi oqsma, minn diversi skejjel u qalulna x'għandu jsir.

Sfortunatament jekk immorru lura 50 sena fl-istorja ta' l- edukazzjoni f'pajjiżna, għandna sensiela sħiħa ta' traġedji fis-sistema edukattiva tagħna minħabba bidliet li ddaħħlu kapriċċożament b'deċiżjonijiet fil-livell tal-politiċi.

Dawn il-bidliet ma ġewx ippjanati sew, bidliet li ma nvolvewx fihom lil min irid iwettaq dawn il-bidliet, lill-għalliema, lill-assistenti kapijiet, lill-kapijiet u lill-uffiċjali ta' l-edukazzjoni.

Għandna sensiela ta' bidliet fis-sistema edukattiva tagħna li aktar għamlu ħsara milli ġid, kienu kemm kienu tajbin l- intenzjonijiet.

Il-politiċi bir-raġun m'għandhomx jiġu mkejla bl- intenzjonijiet, imma għandhom jiġu mkejla bir-riżultati u bl-atti konkreti li jagħmlu.

Il-kapijiet ta' l-iskejjel li kienu ġew qalu ħafna affarijiet li għandna nagħtu kashom u nappella lill-ministru ta' l-edukazzjoni biex isib ftit ħin jerġa' jaqra l-minuti tas-seduti ta' Ottubru, b'mod partikolari tal-laqgħa tat-Tlieta, 26 ta' Ottubru fejn tkellmu dawn il- kapijiet.

Huma kienu wissewna biex it-tibdil ma jsirx kif kien isir qabel, biex it- tibdil ikun maħsub sew, jiġi ppjanat sew, jingħata l-ħin biex it-tibdil jinħadem sew u ninvolvu lil kulħadd fih.

Iżda sfortunatament meta jaraw kif qed isiru l-affarijiet issa, mhux ħaġa kbira li jikkonkludu li ġibniehom għalxejn.

Il-gvern ma tax kashom u qed jgħaffeġ u qed iħawwad.

Biżżejjed nikkwota kap minnhom li tmexxi skola sekondarja fejn din irriferiet għall-bidliet li rat jitwettqu fil-karriera tagħha:

"Il-miżuri kollha kienu implimentati mingħajr ħsieb, f'Ġunju u f'Lulju kien jingħad li l-iskola sekondarja se tkun għal kulħadd, imbagħad ridna nattwaw din id-deċiżjoni f'Settembru ta' wara.

Xahrejn mhux biżżejjed biex wieħed jimplimenta miżura bħal din, la kien hemm pjanijiet, la kien hemm strutturi u lanqas in-nies ma kienu preparati.

Jiena għallimt tfal ta' 14-il sena li f'Ġunju ħasbu li dik kienet l- aħħar ġurnata ta' l-iskola għalihom, mentri f'Settembru ta' wara kellhom jerġgħu jiġu l-iskola u kellhom imorru fi skola ġdida għax l- iskola li kienu jmorru fiha qabel ingħalqet."

Din il-kap ta' skola kompliet tgħidilna:

"Jiena nispera li qabel ma l-kurrikulu jiġi implimentat jitwaqqfu l- istrutturi li hemm bżonn jitwaqqfu."

Infakkar ukoll fi kliem ieħor importanti ħafna ta' kap ta' skola ta' snajja' li proprju fuq il-bidliet li hemm maħsuba għall-iskejjel tas- snajja' qalilna:

"Il-bidliet li ġew implimentati fl-aħħar 20 sena fil-qasam ta' l- iskejjel tas-snajja' sfaxxaw għaliex ma kien hemm l-ebda support min- naħa taċ-ċentru u allura fejn ma kienx hemm l-impenn min-naħa ta' l- għalliema l-programm ma mexiex.

Jekk 'il quddiem irridu niggwadanjaw minnu, irid ikun hemm struttura organizzata, irid ikun hemm staff imħarreġ, u fit-teknoloġija iktar minn f'suġġetti oħra huwa aktar meħtieġ li l-istaff ikun trained bis-serjetà."

Dan kien fil-working group tar-rapport dwar il-bidliet fl-iskejjel tas- snajja' li ssuġġerixxa timetable kif nidħlu fis-sekondarja.

Infakkar li dan kien f'Ottubru 1999 fejn qal ukoll:

"Però wisq nibża' li għadu ma sar xejn.

Is-sena 2000 qiegħda magħna u s-sena 2005 hija wkoll magħna u jekk ma jsirx tajjeb mill-bidu se jkollu jibqa' fit-trade schools."

Għadda ż-żmien u kien biss f'Mejju li l-gvern iċċaqlaq biex jagħmel dawn il- bidliet, u dawn huma bidliet ta' malajr li jagħmlu ħafna ħsara.

Milli qalu l-kapijiet m'hu qed isir xejn, qed jinstab ftit spazju biex taparsi jiftħu workshops, jitfgħu xi għodda fihom u jgħidu li din hija edukazzjoni teknoloġika.

Il-grupp li fassal u ppropona r-riforma żgur mhux dan kellu f'moħħu u jekk wieħed jaqra l-minuti tal-kumitat isib li l-affarijiet kienu meqjusa aktar bil-għaqal.

Dak li għandu għax jinkwetana hu li ħafna mill-istudenti qed joħorġu mill- iskejjel tagħna mingħajr il-ħiliet bażiċi, la dawk tradizzjonali u lanqas dawk ġodda.

Għandna bżonn ta' tisħiħ fl-edukazzjoni tal-computer.

X'jiswa li nfaqna miljuni ta' liri biex ikollna terminals fl-iskejjel tagħna, imbagħad m'għandniex biżżejjed għalliema biex jgħallmu l-computer?

Se jkun diffiċli biex insibu min jgħallem il-computer għax il-pagi li għandhom l-għalliema huwa ħafna iżjed baxx milli hemm fis-settur privat u allura ma naħsibx li se tissolva din il-problema ta' nuqqas ta' għalliema fil-computers.

Jien ngħid li hawnhekk għandna bżonn naħsbu b'mod ġdid u m'għandniex nibżgħu nagħmlu farming-out tal-computer education lill- kumpanniji privati li jagħtu courses tal-computer.

Jien konvint li b'dan il-mod il-courses ikunu iżjed aġġornati, aktar x'jitlob is-suq u dawn għandhom in-nies biex jagħmlu dawn il-courses.

Hemm kunsilli lokali li qed jorganizzaw dawn it-tip ta' courses li qed ikunu suċċess.

Anke l-kapijiet ta' l-iskejjel stess qed jiġu mħarrġa fl-użu tal-computer minn kumpanniji privati.

X'inhu ħażin li dawk l-istudenti li bħalissa qed jiċċaħħdu mit- tagħlim tal-computer, nagħtuhom l-istess opportunitajiet anke biex niżguraw li l-użu tal-computer ikun qed jiġi mħarreġ b'mod aġġornat u modern u mhux b'mod antikwat kif ġieli jiġri fl-iskejjel?

Hawnhekk ta' min jara daqsxejn x'ġara f'Lisbona f'Marzu li għadda meta ltaqgħu l-kapijiet ta' l-Unjoni Ewropea u ddiskutew x'għandu jsir fil-qasam edukattiv biex l-Ewropa ma tibqax taqa' lura ma' pajjiżi bħall-Istati Uniti, il-Ġappun, Singapore fejn imxew aktar 'il quddiem fl-informatika u fl-ekonomija l-ġdida, fl-ekonomija eletronika.

Meta dawn iddiskutew biex jaraw kif se jimxu 'l quddiem ma qagħdux jiddiskutu kif se jdaħħlu l- istudji Ewropej fl-iskejjel tagħhom, imma ddiskutew u qablu fuq pjan ta' azzjoni biex fi żmien sentejn jifirxu l-użu ta' l-internet fost l-istudenti u l-għalliema ta' l-iskejjel kollha biex iħejjuhom għall-ekonomija l-ġdida.

Kif kont qed ngħid ħafna miż-żgħażagħ tagħna qed joħorġu mingħajr il- ħiliet biex jgħixu u jaħdmu fis-seklu wieħed u għoxrin.

L-aħħar rapport tal-bank ċentrali għal Marzu 2000 li għadu kemm tqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra jiġbidilna l-attenzjoni għall-qgħad strutturali.

Dan jgħidilna kif fl-aħħar ta' Diċembru kien hemm 3,354 persuna bla xogħol ifittxu mpjieg elementari, impjieg bla snajja' meta għal dan it-tip ta' xogħol kien hemm biss 23 post battal, jiġifieri kellna 145 persuna bla sengħa għal kull impjieg elementari.

Waħda mill-iktar affarijiet inkwetanti ta' pajjiżna hija li nofs in-numru biss ta' dawk li jagħlqu s-16-il sena qed ikomplu jistudjaw.

Għalhekk għandna bżonn ta' rabta aħjar bejn l-edukazzjoni fil- faxx fl-età ta' bejn it-tlieta u 16-il sena u dak li jiġri wara.

Waħda mill-affarijiet li tinkwetani fuq it-tibdil li qed isir - u dan deher diversi drabi meta konna qed niddiskutu f'din il-Kamra kif ukoll f'diskussjonijiet li jkolli ma' nies kemm fil-qasam ta' l-edukazzjoni kif ukoll fil-qasam tal-Korporazzjoni ta' Impjiegi u Taħriġ - hija li m'hu qed isir xejn, jew jekk qed isir qed isir ftit, biex ikollna dak li jissejjaħ il-GNVQ.

Fuq l-NVQs qed nitkellmu, fuq ċertifikazzjoni ta' snajja' f'ċerti livelli għal dawk li jagħlqu s-16-il sena, imma x'qed isir għal dawk qabel jagħlqu s-16-il sena?

Għandna bżonn sistema tajba ta' ċertifikazzzjoni biex lil dawn it-tfal li jagħmlu l-edukazzjoni tagħhom b'mod prattiku tagħtihom ċertifikazzjoni daqs dik akkademika, jiġifieri li nġibu flimkien iċ-ċertifikazzjoni ta' l-edukazzjoni akkademika u dik vokazzjonali.

Hemm bżonn li s-suġġetti f'dawn l-iskejjel jiġu mgħallma b'mod differenti għax l- istudenti huma persuni differenti u għandhom bżonn jitgħallmu b'mod differenti.

F'ħafna mill-iskejjel sekondarji għandna bżonn li t-tagħlim jidħol b'mod prattiku u għalhekk semmejt il-bżonn ta' sħubija ta' skejjel ma' postijiet tax-xogħol.

Jiena ngħid li aħjar jagħmlu inqas suġġetti u jagħmluhom aħjar.

Għal dawn l-istudenti li qed jaqgħu lura jkun kollu għalxejn li ngħollu l-livell meħtieġ għall-istituzzjonijiet edukattivi ta' wara s-16-il sena.

Kif salvaw lil dawk li ma jġibux dawn il-kwalifiki?

Kif se naħdmu magħhom biex nagħtuhom il-ħiliet bażiċi biex jaħdmu u jgħixu wara li jitilqu mill-iskola?

Għandna bżonn li fl-iskejjel tagħna minn fuq s'isfel indaħħlu l-bidliet li jagħtu lit-tfal tagħna, liż-żgħażagħ tagħna l- ħila li jkunu kreattivi, il-ħila li jsolvu problemi reali.

Irridu nagħtuhom il-ħiliet fl-ilsna differenti, fit-tħaddim tal-matematika u fl- informatika.

Jekk wieħed jara r-rapport ta' l-eżaminaturi ta' l-eżami tal-junior lyceum, tas-Sec u tal-Matsec u anke ta' l-università jsib li anke l-aħjar studenti tagħna sakemm tgħidilhom jirriproduċu, jirrepetu dak li tgħallmu mill-kotba huma tajbin, imma l-problemi jibdew x'ħin tgħidilhom japplikaw għar-realtà dak li tgħallmu mill-kotba, dak li tgħallmu bl-amment.

Għalhekk hemm bżonn ta' impenn iżjed mill-gvern biex jinvesti iżjed fl-età ta' bejn tlieta u 16-il sena, jinvesti iżjed fil-bini ta' l-iskejjel u fis- sistema ta' l-informatika, li bis-serjetà japoġġja l-proġett tal-literacy bil-fatti u mhux bil-paroli.

Hemm bżonn li kull skola titħalla jkollha l- pjan ta' żvilupp tagħha u jiġi appoġġjat mill-ministeru ta' l-edukazzjoni bis-serjetà u mhux naqbdu u nbidlulhom il-pjani tagħhom fin-nofs.

Hemm bżonn li nsaħħu l-proġetti għall-iżvilupp tal-komunità fejn insaħħu r-rabta bejn l-iskola u l-komunità u nappoġġjaw lill-iskejjel tagħna b'kull mod, minn kull qasam għax il-futur ta' tant tfal tagħna, il-futur ta' pajjiżna jiddependi mix-xogħol li nagħmlu fil-qasam ta' l-edukazzjoni.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 31 ta' Mejju 2000, fid-9.00 a.m. bl-agenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

EU - PROTOKOLL TALJAN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid xi tkun il-pożizzjoni tad-dipartiment jekk wara l-2003, u cioe' wara li Malta ssir membru ta' l-Unjoni Ewropea, il- flus tal-protokoll Taljan ma jiġux applikati għaliex Malta tkun saret membru?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant li jagħmel id-domanda tiegħu lill-Ministru konċernat.

Infakkar lill-Onor.

Interpellant ukoll illi l-interess tad-dipartiment huwa li jsir u jigi attwat il-programm tal-MRL (Maximum Residues Limits).

BDIEWA - SUSSIDJI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu l-persentaġġ tal-vot ta' sussidji tal-CAP li jmur għall-bdiewa li jkabbru t-tabakk, zokkor, ross, qamħ, ġwież, laħam aħmar, ħalib u żebbuġ għas-sena 2000?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi sabiex ma nkunx kostrett li nġiegħel lill-uffiċjali tal-ministeru tiegħi jgħaddu ż-żmien tagħhom ifehmuħ dak li jrid ikun jaf, l-Onor.

Interpellant huwa ġentilment mitlub jidħol fil-website tal-Europa taħt DGVI.

Hemmhekk kemm hu kif ukoll id-dinja kollha tista' tara l-informazjoni li qiegħed jitlob.

Għall-kumdita' tiegħu, l-Onor.

Interpellant għandu wkoll għad- dispożiżżjoni tiegħu s-servizz informattiv li qed tagħti b'xejn il-Malta Information Centre (MIC).

BDIEWA - SUSSIDJI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu l-persentaġġ tal-vot ta' sussidju tal-CAP għal sena li jmur għall-bdiewa li jkabbru varjetajiet ta' ħxejjex u frott bħal dawm imsemmija hawn taħt: frawli, ħawħ, dulliegħ, bettiegħ, pastard, kaboċċi, basal, patata, karrotti, tadam u ħass?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi sabiex ma nkunx kostrett li nġiegħel lill-uffiċjali tal-ministeru tiegħi jgħaddu ż-żmien tagħhom ifehmuh dak li jrid ikun jaf, l-Onor.

Hemmhekk kemm hu kif ukoll id-dinja kollha tista' tara l-informazzjoni li qiegħed jitlob.

Għal kumdita' tiegħu, l-Onor.

Interpellant għandu wkoll għad- dispożizzjoni tiegħu s-servizz informattiv li qed tagħti b'xejn il-Malta Information Centre (MIC)

CFP

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopji tar- regoli/sistemi ġodda tas-CFP li jridu jkunu ġew fis-seħħ bejn is-snin 2003, 2005 u 2008 rispettivament?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Onor.

Interpellant suppost jaf li CFP qiegħda fi tħejjija ta' riforma u l-qafas ikun magħruf fis-sena 2003.

DISTRETT NRU.

12 - TOROQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Peress li skond l-aħħar rapport dwar l-effiċjenza tal- kunsilli lokali, rriżulta li toroq arterji, rurali u urbani tal-bliet u rħula tat-12-il distrett, Mosta, Rabat, San Pawl u Mġarr huma fi stat inaċċettabli, jista' l-Ministru jara li fis-sitt xhur li ġejjin jieħu l- passi meħtieġa sabiex jirrimedja għal dan in-nuqqas li jikkonferma n-nuqqas ta' road safety f'dawn l-inħawi ta' Malta?

Meta fil-fatt se jibdew ix- xogħlijiet?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Matul ix-xhur li għaddew, għal l-ewwel darba, tfassal pjan dwar kif ix-xogħol fit-toroq ta' pajjiżna jista' jsir.

Fil- fatt, parti minn dan ix-xogħol diġa' nbeda, filwaqt li ħarġu wkoll tenders għal xogħol ieħor.

L-'area' indikata mill-Onor.

Interpellant hi wkoll parti minn Malta, u għalhekk fihom se ssir xogħol skond il-pjan imfassal,fil-parti tiegħu li hi responsabbilta' tal-gvern ċentrali.

NATIONAL INSURANCE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien il-ħlas tal-NI bejn Jannar u April 2000?

Huwa kkalkulat kemm suppost kellu jkun l-ammont li kellu jitħallas f'dan il- perjodu?

Kemm fil-fatt huwa l-bilanċ li jrid jitħallas sabiex skond il- kalkoli tad-dipartiment dawn il-pagamenti jkunu normali?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-ħlas tal- kontribuzzjonijiet tas-sigurta` soċjali għal perijodu Jannar sa April 2000 u l-ammont li huwa kkalkolat li kellu jinġabar huma dawn:

| |Janna|Frar|Marz|Apr|Total| | |r | |u |il | | | | | | | |Lm | | | | | | |milju| | | | | | |ni | |Ammont |8.10 |7.80|8.10|8.1|32.10| |imħallas | | | |0 | | |Ammont |9.50 |8.40|8.60|8.4|34.90| |proġettat| | | |0 | | |li | | | | | | |jitħallas| | | | | |

Id-differenza ta` Lm2.80 miljun tista` tkun dovuta kemm minħabba varjazzjoni fil-postijiet tax-xogħol jew ħlas ta` pagi, kif ukoll ħlas mhux korrett tal-kontribuzzjonijiet dovuti.

Għal dan il-għan id-dipartiment qed jiżviluppa sistemi ta` kontroll u inforzar biex kull kontributur, kif ukoll l-employers, iħallsu il-kontribuzzjonijiet korretti skond il-liġi fil- pront.

BORMLA - SLUM CLEARANCE

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid liema huma dawk il-postijiet f'Bormla li se jkunu mwaqqa' fi proġett ta' slum clearance fiż-żmien li ġej?

Meta se jibda dan ix-xogħol u fejn se jintbagħtu l-familja milquta?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-bini li jmiss isir xogħol ta' twaqqigħ fuqu f'Bormla jinsab f'żewġ inħawi jiġifieri fi Triq San Gwann u fi Triq Hanover.

L-ewwel sit huwa t-tielet blokk fil- proġett ta' Triq San Gwann u jinsab bejn Triq San Gwann, Triq Mariano Gerada, Triq San Mikiel, u Triq Santa Liena.

Dan il-proġett huwa kopert bil-permess tal-bini u jonqos biss xi sitt familji biex jiġu pprovduti b'akkomodazzjoni alternattiva.

Il-proġett l-ieħor jinsab bejn Triq Hanover, Triq San Mark, Triq l-Irlandiżi u Triq Santa Liena.

F'dan it- tieni blokk (li huwa t-tielet fażi tal-proġett ta' Santa Liena) jgħixu diversi familji u d-Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar għadu kemm applika għall-permess ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Ir-residenti se jingħataw post alternattiv jew f'Bormla stess jew barra Bormla skond il- postijiet li jkollu disponibbli d-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali.

PA - APPLIKAZZJONIJIET

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk hemmx applikazzjonijiet quddiem l-Awtorita' ta' l- Ippjanar minn xi dipartiment tal-gvern għal twaqqigħ u bini mill-ġdid ta' postijiet?

Liema huma l-postijiet u toroq involuti?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li bħalissa l-awtorita` ta` l-ippjanar għandha quddiemha applikazzjoni waħda biss (PA 4450/98) li tikkonsisti fit- twqqigħ u bini mill-ġdid ta` postijiet residenzjali 53-42 Triq il-Wied, c/w Triq Garċin, Msida.

SKEJJEL - EU INFORMATION

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma r-raġunijiet li għalihom l-iskejjel tal- gvern qed jirċievu kuljum bl-E-Mail mingħand il-Malta-EU information centre lista ta' laqgħat li tinkludi wkoll suġġetti "bħal ħwienet taż-żraben u standards" "ironmongers u standards" u anke attivitajiet organizzati fil- każin tal-Partit Nazzjonalista?

ONOR.

LOUIS GALEA: Mill-kontenut ta' din il-mistoqsija, jidher li l-Onor.

Membru qed jirriferi għal pubblikazzjoni "aġġornat" li jippubblika l-Malta EU Information Centre.

Informat li din il-pubblikazzjoni toħroġ kull ġimgħa u mhux kuljum.

Din il-pubblikazzjoni titqassam lil nies li jitolbuha u, wkoll, kull min qiegħed fuq il-"magnet" u tippubliċizza attivitajiet li fihom ikunu involuti l-MIC u oħrajn li jitolbu li jkunu pubbliċizzati fl-aġġornat.

SKEJJEL - UMBORTO COLOSSO

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'se jiġri mill-bini ta' l-iskola Umberto Colossa ta' Santa Venera?

Kif se tibda tintuża minn Ottubru, 2000?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-bini ta' l-iskola Umberto Calosso ta' Santa Venera huwa maħsub li jiġi konvertit sabiex jakkomoda Skola tas- subien Sekondarja Ġenerali (Area Secondary) ġdida, f'medda ta' snin.

Informat ukoll li f'Ottubru 2000, ser jidħlu studenti fl-ewwel sena ta' l-iskola sekondarja ġenerali ġdida fil-bini ta' l-iskola Umberto Calosso, Santa Venera.

SKEJJEL - SKOLA SEKONDARJA SAN ĠUŻEPP

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jikkonferma l-Ministru li l-iskola sekondarja tas-subien San Ġużepp ta' Kordin se tmur bl-istaff u bl-istudenti fil-bini ta' dik li s'issa hi l- iskola tas-snajja' Dun Ġwann Mamo, tal-Marsa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Iva.

SKEJJEL - TECHNOLOGY EDUCATION

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fejn se jsiru f'kull każ il-workshops għat- technology education fl-iskejjel sekondarji tas-subien li se jżomm fihom l- istudenti li qabel kienu jridu jmorru fl-iskejjel tas-snajja'?

ONOR.

LOUIS GALEA: Qed jitħejjew pjanijiet biex jinfetħu workshops fl- iskejjel sekondarji tas-subien skond kif ġej:

Skola Kumment

Vincenzo Borg Brared, Il-workshop ser jinfetaħ fil-home B'Kara economics block f'kamra li diġa' qed tintuża għal skop simili Lorenzo Gafa`, Fortini Il-workshop ser jinfetaħ fi blokk ġdid li qiegħed jinbena Antonio Bosio, Gżira Workshop tal-Crafts ser jiġi addatat u mkabbar għal dan l-iskop Frans X Attard, Marsa Qed jinbena blokk mill-ġdid li fih ser ikun hemm workshop Sir Temi Żammit, Mtarfa Ser jitlesta workshop ħdejn dak tal-Crafts Ġuże` D'Amato, Paola Kamra li fil-preżent qed tintuża għal Art u Crafts ser tiġi konvertita għal dan l-iskop Ġuże` Galea, Qormi Qed tiġi identifikata kamra Vincenza Buġeja, Ser jinbena workshop ħdejn dak tal- Santa Venera Craft Dun Karm Psaila, Żebbuġ Qed jiġi kkonvertit workshop li bħalissa mhux użat.

VAT - REFUND

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid meta se tieħu r-refunds tal-VAT dovuti lilha l- persuna li d-dettalji dwarha qed jintabgħtu separatament?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li r-refund tal-VAT mitlub mill-persuna li d-dettalji dwarha ntbagħtu separatament ġie approvat u mibgħut lill-persuna kkonċernata.

SKEJJEL - FGURA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għaliex l-assistent kap ta' l-iskola primarja B tal- Fgura qed jordna lit-tfal jattendu bil-kit ta' l-isports u jilbsuh taħt l- uniformi, meta bdiet is-sħana?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-iskola għandha t-tracksuit li jintlibes fuq il-P.E. Kit darbtejn jew tliet darbiet fil-ġimgħa tul iż-żmien tax- xitwa.

Meta bdiet is-sħana, it-tfal ingħataw struzzjonijiet biex it-tracksuit ma jilbsuhiex aktar minħabba li ssaħħan.

Ingħataw struzzjonijiet biex minflok jilbsu l-PE kit taħt l-uniformi jew jieħdu l-kit magħhom u jbiddlu fl- iskola qabel il-lezzjoni tal-PE.

Xi ġenituri urew ix-xewqa li t-tfal imorru bix-shorts abjad mid-dar.

L- amministrazzjoni ta' l-iskola ma taqbilx.

L-amministrazzjoni tixtieq li t- tfal jidħlu fl-iskola u joħorġu minnha bl-uniformi.

L-assistent kap ta' l-iskola, ma tax ordnijiet iżda segwa r-regolamenti ta' l-iskola.

RESTAWR - INFIQ

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm nefaq il-ministeru fuq restawr is-sena l-oħra, fejn ġie restawrat u kemm intefaq fuq kull post imsemmi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li t-tagħrif mitlub ma wasallix, tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

VRT TEST

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru VRT tests is-sena l- oħra u din is-sena u kemm weħlu persuni jew karozzi kull xahar is-sena l- oħra u din is-sena?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li n-numru ta` vehicle roadworthiness tests li saru s`issa u n-numru ta` vetturi li weħlu huwa kif spjegat hawn taħt:

Xahar Numru ta` Testijiet Numru ta`vetturi li weħlufl-ewwel test

Ottubru 5,384 1,484 Novembru 7,149 1,201 Diċembru 5,529 539 Jannar 8,469 1,006 Frar 8,487 874 Marzu 9,499 1,190 April 8,411 1,031

FISHING BOATS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn opri tal-baħar reġistrati bħala part-time fishing boats u fishing boats illum?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jiena nformat li r-reġistrazzjoni ta' opri tal- baħar bħala FMF u PTF taqa' taħt id-Dipartiment tal-Biedja u Sajd.

Madanakollu, minn tagħrif miksub mill-awtorita', in-numru ta' bastimenti u dgħajjes oħra li jaqgħu taħt din ir-reġistrazzjoni huma hekk:

F (Fulltime Fisher) 230 MF (Market Fisherman) 24 PTF (Part-time Fisher) 1350

SAJJIEDA - PART-TIME

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn part-time fishermen illum?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li hemm 1,382 sajjieda part-time irreġistrati mad-Dipartiment tas-Sajd.

KAROZZINI - PERMESSI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn persuni li għandhom permess għall- karozzini llum?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi hawn 87 persuna li għandhom permess tal-pulizija għall-karozzini.

DROGA - TWELID

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm twieldu tfal lill-ommijiet li kienu jabbużaw mid- droga din is-sena?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li mill-bidu ta` din is-sena s'issa, ġiet notifikata fin-National Obstetric Information System (NOIS) tarbija waħda li twieldet lil omm li kienet tabbuża mid-droga.

UE - NEGOZJATI

L-ONOR.

GEORGE VELLA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Issa li qiegħed jingħad li fin-negozjat bejn Malta u l-Unjoni Ewropea, se jingħalqu seba' mit-tmien kapitli li kienu qegħdin jiġu negozjati s'issa, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' dokumenti li juri l-pożizzjoni li adottat Malta fin-negozjati fuq dawn l- oqsma u li skond kif huwa mifhum hija aċċettata anke mill-EU?

ONOR.

JOE BORG: Id-deċiżjoni formali dwar l-għeluq tan-negozjati fuq seba' mit-tmien kapitoli li kienu qed jiġu negozjati s'issa, se tittieħed fil-laqgħa fuq livell ministerjali li għandha ssir fl-14 ta' Ġunju li ġej.

Saret rakkomandazzjoni f'dan is-sens fid-deputies meeting li nżamm fil- 25 ta' Mejju, 2000.

Il-common positions dwar dawn il-kapitoli huma dokumenti tal-Unjoni Ewropea, u għalhekk sta għall-Unjoni Ewropea biex tippubblikhom.

Rigward il-pożizzjoni li adottat Malta fin-negozjati fuq dawn is-seba' kapitoli, dawn se jitqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB

DJAR - AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li l-persuna li se nsemmi separatament għandha l-punti ġusti għal skopijiet ta' housing alternattiv?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-punti li għandha l-persuna ndikata huma skond il-kriterji li juża' d-dipartiment ma' l-applikanti kollha fuq il-lista.

SIGURTA' - PENSJONIJIET

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il-persuna li qed insemmi separatament hijiex tieħu l-pensjoni li ħaqqha?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi l-persuna ndikata minnu ġiet informata bil-miktub dwar l-ammont ta' pensjoni li qed tirċievi.