MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 146 It-Tlieta, 28 ta' Settembru, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 146

It-Tlieta, 28 ta' Settembru, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.06 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 28 ta' Settembru, 1999

WERREJ MINUTI 234

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 234

TQEGĦID TA' KARTI 238

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA DIVERSI LIĠIJIET LI GĦANDHOM X'JAQSMU MAT- TRASFERIMENT TA' SERVIZZI MILL-AIR TRAFFIC CONTROL CORPS U MILL-AIRPORT COMPANY TAL-FORZI ARMATI TA' MALTA GĦAL MALTA INTERNATIONAL AIRPORT p.l.c.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IT-TRASFERIMENT TA' ARTIJIET TAL- GVERN (IT-TIENI QARI)

DISPOSAL OF GOVERNMENT LAND (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 240

AĠĠORNAMENT 258

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 266

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 145 li saret fis-27 ta' Settembru, 1999 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

FILMS - KUMMISSJONI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid meta ġiet maħtura l-kummissjoni nazzjonali tal-films?

Min huma l-membri tagħha u b'liema kriterji ġew maħtura?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Il-gvern ma ħatar l-ebda kummissjoni nazzjonali tal-films.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' jgħidli jekk hemmx il-ħsieb li tinħatar din il- kummissjoni, peress li fil-gazzetta kien hemm indikazzjoni li saret diskussjoni dwarha u kien hemm anke ritratt tas-Sur Walter Bonnici?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jista' jkun li fil-gazzetti kien hemm xi rapport f'dan ir-rigward pero', kif diġa' għedt, ma ġiet maħtura l-ebda kummissjoni nazzjonali dwar il- films.

Jista' jkun li 'l quddiem - pero' din għad trid tiġi kkonsidrata - ikun hemm lok li jinħatar film commissioner imma mhux kummissjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Fil-fatt qed ikun hemm ilmenti illi meta jiġu biex jiġbdu film hawn Malta jiltaqgħu ma' ħafna problemi, speċjalment meta jkunu jridu jużaw art pubblika u jiġu bżonn xi permess minn xi dipartiment tal- gvern.

Jaf il-Ministru jekk saritx diskussjoni dwar dan l-aspett?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien semmejt il-possibbilta' li jinħatar film commissioner għax hemm bżonn li jkun hemm persuna nkarigata biex tieħu ħsieb il-problemi li jistgħu jinqalgħu, bħal meta jintalab permess biex tiġi wżata art tal-gvern, kif ukoll meta jiġu biex jużaw postijiet bħar- Rinella u postijiet oħra ta' valur storiku.

Qed nanalizzaw kif tkun l-aħjar struttura f'dan is-sens, biex kemm jista' jkun nippromwovu dan is-settur tant importanti għal pajjiiżna.

MOBC - ĦADDIEMA BARRANIN

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm ħaddiema barranin jaħdmu ma' l-MOBC u kumpanniji sussidjarji tagħha?

Jista' l-Ministru jgħid meta bdew jaħdmu, x'salarji, x'allowances u x'kondizzjonijiet għandhom?

Kemm huwa ż- żmien li jkopri l-kuntratt tagħhom?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll x'inhi r-raġuni li x-xogħol li jagħmlu dawn il-barranin ma jsirx minn ħaddiema Maltin?

Jista' jgħid jekk minn dawn il-ħaddiema barranin hemmx xi ħadd li kien involut f'xi inċident akkumpanjat bi vjolenza?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li ma hemm l-ebda ħaddiem barrani mpjegat ma' l-MOBC pero' hemm erba` ħaddiema barranin jaħdmu mal-kumpanija Sant'Iermu shipping, kumpanija sussidjarja ta' l-MOBC.

Dawn huma:

superintendent/chief engineer li ġie mpjegat fuq bażi full-time b'seħħ mill-1 ta' Settembru 1992, b'salarju ta' Lm746.58c fix-xahar;

chief engineer li ġie mpjegat fuq bażi full-time b'effett mit-18 ta' Lulju 1994, b'salarju ta' Lm695 fix-xahar; chief engineer li ngħata kuntratt ta' xahrejn b'seħħ mill-1 ta' Ġunju 1999 u jirċievi salarju ta' $US2600 fix-xahar; u

chief officer li ngħata kuntratt ta' tliet xhur b'effett mill-21 ta' Mejju 1999, b'salarju ta' $US1900 fix-xahar.

Il-kumpannija ma sabitx uffiċjali Maltin bi kwalifiki u esperjenza fuq tankers u xogħol ta' bunkering.

Dawn il-barranin ġew ingaġġati wara li l- kumpannija għal diversi drabi kitbet lill-korporazzjoni tax-xogħol u taħriġ - u anke ġabet avviżi fil-ġurnali - sabiex timpjega chief engineer u chief officer mingħajr suċċess.

Għall-aħħar parti tal-mistoqsija t-tweġiba hija fin-negattiv.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jista' l-Ministru jgħidli f'liema data l-ewwel vapur li qed jinħadem fil-Malta Shipbuilding għall-Gozo Channel se jibda jopera?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Dan jiddependi minn żewġ fatturi.

Meta l-vapur jiġi delivered lill-Gozo Channel mhux biss irid ikun in a finished state imma jridu jkunu sarulu t-testijiet kollha u dan huwa ttamat li jsir sa l-aħħar ta' din is-sena.

Trid issir ukoll prova tal-vapur mill-Gozo Channel u jsir ċertu training, minħabba l-fatt li dan huwa differenti mill-vapuri l-oħra.

Huwa ttamat illi sa Frar tas-sena d-dieħla dan il-proċess ikun ġie kkompletat u allura l-ewwel vapur mibni f'Malta għall-Gozo Channel ikun jista' jopera mill-aktar fis possibbli.

L-intenzjoni hi li dan il-vapur jibda jaħdem minflok wieħed mill-vapuri l- oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jiġifieri l-Ministru qed jgħid li malli jibda jopera dan il-vapur, se jieqaf jaħdem wieħed mill-vapuri li qed joperaw bħalissa.

Imma issa l-moll taċ-Ċirkewwa u dak ta' l-Imġarr se jkunu f'pożizzjoni li jilqgħu l-vapur il-ġdid?

Il-Ministru għadu kif qal ukoll li jridu jsiru l-provi fuq il-vapur.

Jikkonsidrax li dawn il-provi jsiru waqt li l-vapur ikun qiegħed on a test run, ħalli forsi jibda jaħdem qabel iż-żmien stipulat?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Meta jiġi replaced il-vapur irridu nkunu ċerti illi jkollna kollox qed jopera sew.

Naturalment fix-xitwa d-domanda għat- trasport bil-baħar minn Malta għal Għawdex u lura ma tkunx qawwija daqskemm tkun fis-sajf u l-intenzjoni tal-Gozo Channel hi li meta jibda jopera l- vapur il-ġdid, vapur minn dawk li qed jintużaw bħalissa ma jkollux bżonn jopera aktar.

Pero' naħseb li rridu nħallu naqra' flessibbilta' sakemm l- operazzjoni tibda sseħħ b'mod regolari u nkunu f'pożizzjoni illi terz mil- load li hemm bħalissa tkun qed tinġarr mill-vapur il-ġdid.

Voldieri d-dati u affarijiet oħra rridu nħalluhom għad-deċiżjoni tal-bord tal-Gozo Channel biex dawn joperaw bl-aktar mod għaqli u jkollna aktar flessibbilta'.

Naturalment hemm bżonn isir it-taħriġ fuq dawn il-vapuri l-ġodda.

Jiena m'iniex daqshekk espert fil-handovers u l-commissioning li jsiru pero' nifhem li l-Malta Shipbuilding tkun trid tagħmel ċerti testijiet fuq il- vapur qabel ma dan jiġi uffiċjalment handed over lill-Gozo Channel.

Jekk f'dak l-istadju jistax isir it-taħriġ ukoll wieħed irid jara.

Jista' jkun li ċertu taħriġ jista' jsir pero' l-prijorita' trid tkun illi dan il-vapur jiġi commissioned u jekk ikun hemm xi aġġustamenti li jridu jsiru, isiru fl- aqsar ħin possibbli.

Dwar id-domanda l-oħra ta' l-Onor.

Interpellant, nista' nikkonferma li l- mollijiet se jiġu aġġustati biex il-vapur ikun jista jitrakka kif jitrakkaw vapuri oħra, jiġifieri bla diffikulta'.

Huwa ttamat ukoll illi l-permessi tal-planning authority ikunu ħarġu biex tkun tista' tinbena struttura temporanja sakemm il-moll, speċjalment it-terminal taċ-Ċirkewwa, jiġi aġġustat u x-xogħol jinbeda biex isir breakwater, sabiex il-port taċ- Ċirkewwa ikun protett mill-maltemp ferm aktar milli huwa llum.

Min-naħa tal-Gozo Channel u min-naħa ta' min qed jieħu ħsieb il-port taċ- Ċirkewwa, qed jiġi żgurat illi s-separazzjoni bejn il-passiġġieri u l- karozzi tkun tista' sseħħ minn meta l-vapur jibda jopera.

Quddiem il- planning authority għad hemm l-applikazzjonijiet pendenti u qegħdin nistennew risposta mingħandhom, pero' l-intenzjoni hi li kollox jitlesta se meta jibda jopera l-vapur.

Naturalment hemm żviluppi oħra ta' natura aktar permanenti li jridu jsiru pero' dawk iridu jistennew ix-xogħol ippjanat għall-port taċ-Ċirkewwa kif ukoll għall-port ta' l-Imġarr.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li l-Ministru qed jagħmel riferenza għal numru ta' inġiniera barranin li ġew impjegati minħabba li l-postijiet vakanti fl-MOBC ma mtlewx mill-Maltin, xtaqt inkun naf jekk il-kumpannija hijiex qed tikkonsidra illi tniedi courses speċjalizzati għall-ħaddiema tagħha u anke għal studenti oħra bil-għan li l-MOBC - jew anke xi kumpannija oħra Maltija - tkun tista' tagħmel użu minn dawn l-inġiniera.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena dejjem favur li l-ewwel nipprovaw insibu nies mil-lokal biex jagħmlu dan ix-xogħol speċjalizzat ta' bunkering - naturalment irid ikollhom ċerta esperjenza u ċertu taħriġ - pero' m'huwiex dejjem faċli li ssib nies adatti.

Issa skond l-informazzjoni li għandi l- MOBC qegħdin repeatedly jagħmlu request għal recruitment imma ma jsibux nies adatti.

Fil-fatt ċerti kuntratti joħorġu għal perijodu qasir, f'każ li jkun hemm l-opportunita' li jinstabu xi Maltin li jkunu mħarrġa sew f'dan il-qasam.

Dan m'huwiex qasam faċli u qed nitkellmu fuq operazzjonijiet delikati ta' bunkering, li jitolbu wkoll ċerta esperjenza.

Naturalment wieħed irid jesplora l-possibbilta' li jittrejnja n-nies għal dan il-qasam, għalkemm kultant tittrejnjhom u xorta titlifhom.

Lill- kumpannija niġbdilha l-attenzjoni biex tara tistax torganizza taħriġ f'dan il-qasam, għax naħseb li din hi xi ħaġa li fil-fehma tiegħi l-kumpannija għandha tikkonsidra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-prospetti ta' xogħol għall-ħaddiema tal-Malta Shipbuilding, wara x-xogħol fuq il-vapuri tal-Gozo Channel?

Xtaqt nistaqsi lill-Ministru wkoll jekk hemmx strateġija u pjan ta' xogħol fit-tul għall-ħaddiema tal-Malta Shipbuilding, jew aħniex qed nimxu qisna b'għajnejna mgħottijin u ħadd ma jaf fejn sejjer?

X'benefiċċji se tiggwadanja l-Malta Shipbuilding bid-dħul ta' Malta fl- Unjoni Ewropea?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fil-fatt il-bord tal-Malta Shipbuilding qed iħejji pjan ta' strateġija biex jara x'bidliet hemm bżonn iseħħu biex l-ewwelnett il-Malta Shipbuilding tkun ħafna aktar produttiva u effiċjenti u tkun taf x'tip ta' xogħol għandha timmira għalih.

Diġa' saru diversi tentattivi biex jinġieb xogħol lejn pajjiżna iżda s'issa għadna qegħdin nistennew ir- riżultati.

Naħseb li jkun għaqli li wieħed jistenna sakemm dan il-pjan jitħejja u nkunu f'pożizzjoni li nassessjaw aħjar l-ordnijiet għall-Malta Shipbuilding.

Rigward l-aħħar mistoqsija, l-industrija tax-shipbuilding għandha ċerta saħħa fl-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt dan l-aħħar kien hemm il-possibbilta' li l-Unjoni tieħu pożizzjoni daqsxejn difensiva għax kellha rapporti ta' unfair competition min-naħa ta' ċerti pajjiżi mill-far east.

Ix- shipbuilding fl-Unjoni għandha diversi oqsma - hemm dak tal-cruise liners, dak tal-platforms, dak tal-vapuri normali u dak tal-vapuri kummerċjali - u kulħadd isib in-niċċa tiegħu.

Naturalment aħna m'għandniex navy, jiġifieri ix-shipbuilding tagħna qatt ma tista' topera u tipprovdi vapuri għalina biss.

Għalkemm il-kumpannija qiegħda tibni vapuri għall-Gozo Channel, ma naħsibx li din hija tip ta' operazzjoni illi tista' ssostni fit-tul.

Minbarra hekk irrid ngħid ukoll illi l-istruttura kif inhi bħalissa qed tipprovdi xogħol fuq vapuri - għalhekk tirrikjedi pjan strateġiku - li qiegħed jiġina ferm għoli u ħafna aktar milli kien ippjanat u anke minn dak li jitolbu shipyards oħra.

Allura jekk hu possibbli wieħed irid isib in- niċċa tiegħu biex ikun jista' jopera b'mod vantaġġuż għal pajjiżna u b'hekk ikollna industrija li tkun viċin ħafna ta' l-industrija l-oħra li għandna, dik tad-drydocks, li wkoll tagħmel xogħol ta' shipbuilding.

Fil-fatt il-Malta Drydocks qed tibni wkoll partijiet ta' vapuri u allura f'din l-istrateġija wieħed irid jara x'se tkun il-ħidma tad-drydocks, skond business plan li qed jiġi ppreparat, biex wieħed jikkonsidra l-kwadru kollu li għandu x'jaqsam max-shiprepair u x-shipbuilding.

Naħseb illi għandu jkun hemm kordinazzjoni ferm aħjar bejn iż-żewġ tarznari u hemm ukoll il- bżonn li jsir daqsxejn ta' reassessment tal-faċilitajiet li hemm u kif wieħed jista' jimmassimizza l-użu tagħhom miż-żewġ tarznari.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jista' l-Ministru jgħid kemm żmien se jieħu dan il-pjan li għadu kif semma' u jekk huwiex il-ħsieb tal-management jew tal- gvern li jkun hemm tnaqqis tal-ħaddiema fil-Malta Shipbuilding?

Forsi hemm xi ħsieb min-naħa tal-gvern li jgħaqqad il-Malta Shipbuilding u l-Malta Drydocks flimkien?

Il-Ministru qal li għaddejjin tentattivi biex jinġieb xogħol ġdid għall- Malta Shipbuilding.

Jista' jgħid x'kien is-sehem tal-gvern biex jgħin lill- Malta Shipbuilding tiffaċilita' l-kuntatti li kellha biex jinġieb xogħol ġdid?

Nixtiequ jgħidli wkoll x'inhi r-raġuni li l-vapuri fil-Malta Shipbuilding qed iqumu ħafna aktar milli kieku kellhom jinħadmu f'tarznari oħra.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Bħalissa mal-Malta Shipbuilding hemm madwar 800 ħaddiem.

Jekk hemmx ħaddiema żejda ...

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jiena m'għedtx li hemm ħaddiema żejda!

Jien staqsejt jekk fil-pjan li qed jiġi ppreparat hemmx il-ħsieb li jitnaqqsu l- ħaddiema.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fil-pjan li qed jitfassal wieħed irid jara l- pożizzjoni tal-ħaddiema, speċjalment ta' dawk li huma produttivi u dawk li jissejħu indirect labour, u jara wkoll jekk għandniex the right split.

F'dan l-istadju nixtieq nistenna ħalli naraw daqsxejn x'ikun ir-riżultat qabel ma wieħed jitkellem fuq dan it-tip ta' pjan.

Il-pjan tal-gvern hu li jkun hemm business plan li tkun vijabbli u li tagħmel sens.

Nerġa' ngħid li diversi drabi x-xogħol li jsir fix-shipbuilding qed iqum aktar minn dak ippjanat u kultant aktar minn dak li jsir f'tarznari oħra.

Ir-raġunijiet għal dan huma diversi pero' jirriżulta wkoll li l- produttivita' m'hijiex għolja daqskemm għandha tkun u bħalma hemm f'tarznari oħra barra minn Malta.

Wieħed irid jara x'inhi r-raġuni għal dan, x'għandna nagħmlu biex nirranġaw is-sitwazzjoni u kif nistgħu norganizzaw ix-xogħol b'mod illi naslu f'pożizzjoni li x-shipbuilding tkun kompetittiva.

Fuq l-aħħar vapur ix-xogħol miexi on time u tnaqqsu ċerti spejjeż, pero' għad fadal ħafna x'isir biex l-operat tax-shipbuilding jitjieb u l-ażjenda tkun tista' tikkompeti b'mod qawwi ma' xogħol minn barra.

Dwar x'qed jagħmel il-gvern biex iġib ix-xogħol irrid ngħid li anke fiż- żjara li kelli fiċ-Ċina ħarisna lejn dan il-qasam - naturalment il-Malta Shipbuilding ġieli bniet vapuri għaċ-Ċina - u jirriżulta illi hemm ċerti diffikultajiet illi mhux faċli li wieħed jissuperahom.

Per eżempju, f'dawn l-aħħar għaxar snin jew ħmistax-il sena ċ-Ċina bniet faċilitajiet għax- shipbuilding tagħha illi huma ferm aktar kompetittivi minn dawk illi nistgħu noffru aħna u allura m'huwiex faċli li jirnexxielek tirbaħ xogħol minn dan is-suq.

Pero' d-drydocks għall-ewwel darba daħlet f'diskussjonijiet biex tara tidħolx għal xogħol ta' immuntar ta' gantry cranes.

Jiena dejjem insemmi li ż-żewġ tarznari għandhom jaħdmu aktar id f'id - u f'kull żjara li jkolli dejjem nipprova ninkludi lil xi ħadd mit-tarznari; mhux bilfors miż-żewġ tarznari f'daqqa, anke biex inżommu l-ispiża tas- safar taħt aktar kontroll, għax ma jidhirlix li għandu jkollna rappreżentati miż-żewġ tarnzari kull darba - għax wara kollox iż-żewġ tarznari għandhom jaħdmu if f'id.

Nista' ngħid li hemm anke tentattivi biex nidħlu fi swieq ġodda ħalli wieħed jara jistax jinġieb xogħol ta' bini ta' platforms.

Pero' il-bottom line jrid ikun illi dan ix-xogħol ikun jagħmel sens ekonomiku u ma nispiċċawx nissussidjaw bin-nofs jew bi tliet kwarti il-valur tax-xogħol.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Politika Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista li turi l-għadd ta' persuni li applikaw biex jidħlu fid-dar għall-anzjani ta' Bormla, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9406.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Mr Speaker, f'isem il-Ministru tal-Finanzi inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Dettalji dwar l-item "others" - tidher taħt "total revenue" u taħt "total expenditure" - kif tidher fl-istatistika tal-finanzi tal-gvern pubblikata fid-29 ta' Lulju 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru W75 tas-seduta numru 145 tas-27 ta' Settembru 1999.

MR SPEAKER: Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Mr Speaker, f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-eżamijiet tal-junior lyceum 1999, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru W59 tas-seduta numru 145 tas-27 ta' Settembru 1999.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar persuni mpjegati ma' l-Air Malta bejn it-8 ta' Settembru 1998 u t-8 ta' Settembru 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9409.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar roadblocks li saru mill-pulizija bejn Settembru 1998 u Ġunju 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8553.

MR SPEAKER: Grazzi.

Mozzjonijiet.

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA DIVERSI LIĠIJIET LI GĦANDHOM X'JAQSMU MAT- TRASFERIMENT TA' SERVIZZI MILL-AIR TRAFFIC CONTROL CORPS U MILL-AIRPORT COMPANY TAL-FORZI ARMATI TA' MALTA GĦAL MALTA INTERNATIONAL AIRPORT p.l.c.

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Mr Speaker, nipproponi l-Ewwel Qari ta' Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda diversi liġijiet li għandhom x'jaqsmu mat-trasferimenti ta' servizzi mill- Air Traffic Control Corps u mill-Airport Company tal-Forzi Armati ta' Malta għal Malta International Airport p.l.c.".

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Nissekonda

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda diversi liġijiet li għandhom x'jaqsmu mat-trasferimenti ta' servizzi mill-Air Traffic Control Corps u mill-Airport Company tal-Forzi Armati ta' Malta għal Malta International Airport p.l.c." ikun moqri l- Ewwel Darba?

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

MR SPEAKER: Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IT-TRASFERIMENT TA' ARTIJIET TAL- GVERN

DISPOSAL OF GOVERNMENT LAND (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mis-27 ta' Settembru 1999.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Il-Ministru Tonio Borg huwa in possession.

ONOR.

TONIO BORG : Grazzi, Mr Speaker.

Il-bieraħ għedt li emenda prinċipali li tiggarantixxi iktar kontroll u trasparenza fit-trasferiment ta' l-artijiet tal-gvern hija l-emenda li kull trasferiment ta' art tal- gvern li ssir permezz ta' riżoluzzjoni parlamentari ma tistax tibda tiġi diskussa f'dan il-parlament jekk qabel ma tmurx quddiem il-kumitat tal- kontijiet dwar l-uffiċċju nazzjonali tal-verifika, li kien twaqqaf fl-1997 bil-liġi dwar l-awditur ġenerali.

Max-xogħol li għandu bħalissa - jiġifieri li jagħmel auditing ta' l-accounts tal-national audit office - dan il-kumitat se jingħatalu l-inkarigu wkoll li jeżamina u jagħmel rapport fuq jekk jaqbilx ma' xi riżoluzzjoni parlamentari li tkun se tiġi proposta.

Dan il-kumitat jista' jipproponi wkoll l-emendi tiegħu għal dik ir- riżoluzzjoni u għal kuntratti jew skritturi privati li bihom il-gvern ikun se jittrasferixxi xi drittijiet personali jew reali fuq art tal-gvern.

Dan il-kumitat parlamentari huwa kompost mil-Leader of the House, miċ-Chairman tal-Public Accounts Committee, minn żewġ membri min-naħa tal-gvern u wieħed min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Din se tkun l-ewwel darba li kull trasferiment ta' art li jsir b'riżoluzzjoni parlamentari ma jistax jibda jiġi diskuss f'dan il-parlament jekk qabel ma jmurx quddiem dan il-kumitat parlamentari.

Dan il-kumitat parlamentari se jkollu perijodu ta' xahar sabiex jgħarbel ir-riżoluzzjoni, jeżamina l-iskrittura privata jew l-att pubbliku tat-trasferiment u jagħmel ir-rapport tiegħu.

Jekk jinqabeż il-perijodu ta' xahar, il-gvern m'għandux jiġi mpedut milli jressaq mozzjoni f'dan il- parlament.

Jekk fi żmien xahar għal xi raġuni jew oħra l-kumitat parlamentari ma jagħtix il-parir tiegħu jew ma jagħmilx ir-rapport tiegħu, allura l-ministru jkun jista' jressaq ir-riżoluzzjoni quddiem din il-Kamra, imma sakemm ma jkunx għadda l-perijodu ta' xahar il-ministru jrid jistenna l-verdett ta' dan il-kumitat.

Jekk il-membri tal-kumitat jaqblu unanimament mal-proposta li jkun qed jagħmel il-ministru responsabbli mill-artijiet, allura f'dak il-każ ma jkunx hemm lok għal diskussjoni f'dan il-parlament, pero' xorta waħda jkun hemm votazzjoni fuq dik ir-riżoluzzjoni.

Jekk, per eżempju, il-ministru ta' l-artijiet ikun irid iressaq mozzjoni biex ground tal-football jingħata lil soċjeta' sportiva, allura f'dak il-każ jibgħat dik ir-riżoluzzjoni bil-kuntratt fil-kumitat tal-Kamra u jekk il-kumitat tal-Kamra jaqbel unanimament ma' dik il-proposta, allura dan il-parlament jivvota fuqha mingħajr ma jkun hemm bżonn ta' diskussjoni.

Jekk ma jkunx hemm qbil unanimu, allura l-kumitat jirriferi l-każ lill-parlament fejn ikun hawn dibattitu sħiħ dwar dik il-mozzjoni.

Mr Speaker, din hija l-ewwel darba li dan qiegħed isir b'liġi.

Qed ngħid hekk għaliex fil-kwestjoni tat-trasferiment ta' art fil-Kottonera kienet saret xi ħaġa simili billi r-riżoluzzjoni ġiet diskussa f'kumitat tal- Kamra.

Dan sar mhux għax il-gvern kien obbligat legalment li jagħmel hekk imma għax kien hemm ftehim li jsir hekk.

Issa din il-ħaġa mhux se tibqa kwestjoni ta' jekk ikunx hemm ftehim jew le imma dan il-proċess se jkun obbligatorju għax il-gvern qiegħed jgħid li għandu jsir hekk sabiex ikun hemm iktar kontroll u iktar trasparenza.

Trid jew ma tridx ir-riżoluzzjoni trid tmur bilfors quddiem dan il-kumitat tal-Kamra.

Dan ifisser li se jibda jkollna eżami iktar akkurat tal-provvedimenti mil-lat legali u mil-lat ekonomiku ta' jekk art tal-gvern għandhiex tiġi ttrasferita u taħt liema kondizzjonijiet għandha tiġi ttrasferita.

Mr Speaker, emenda oħra importanti hija dik li tolqot il-kunsilli lokali.

Sal-lum il-liġi tgħidlek li proprjeta' tal-gvern tista' tiġi mogħtija lil enti mwaqqfa b'liġi.

Fil-fatt jekk wieħed iħares lejn il-liġi kif inhi llum isib li kull trasferiment li jsir lil enti morali mwaqqfa b'liġi jista' jsir mingħajr il-bżonn ta' riżoluzzjoni parlamentari u mingħajr il-bżonn ta' sejħa għal offerti.

Fil-fatt art tal-gvern spiss tingħata lil xi korporazzjoni jew inkella lill-awtorita' tad-djar mingħajr il-bżonn ta' ħruġ ta' tender għaliex dawn huma enti morali mwaqqfa b'liġi.

Minkejja li dejjem kien possibbli li art tal-gvern tingħata lil kunsill lokali mingħajr il-bżonn ta' ħruġ ta' tender, jew mingħajr riżoluzzjoni parlamentari, dan qatt ma ġara u, kif għedt il-bieraħ, kien taħt dan il-gvern li ġie organizzat id-dipartiment tal-kunsilli lokali biex jattwa policy importanti.

Għax fil-kampanja elettorali aħna konna għedna li se nattwaw din il-policy u fil-fatt hekk għamilna.

Bl-inizjattiva li ttieħdet mill- ministeru responsabbli mill-kunsilli lokali - flimkien mad-dipartiment ta' l-artijiet - diġa' ġiet trasferita proprjeta' tal-gvern lill-kunsilli lokali u fil-pipeline hemm diversi proposti oħrajn fejn id-dipartiment ta' l-artijiet se jgħaddilhom art b'titlu ta' kera.

Sa hawnhekk ma kien hemm bżonn ta' ebda bdil ta' liġi; kulma kien hemm bżonn kienet biss il-volonta' politika fejn lill-kunsilli lokali mhux nafdawhom bl-iskart u bl-ambjent biss!

Sur President, lill-kunsilli lokali m'għandniex noqogħdu ngħabbuhom bl-obbligi mingħajr ma nagħtuhom xi drittijiet.

Taħt dan il-gvern nieħu pjaċir ninnota li lill-kunsilli lokali tajnihom ukoll id-drittijiet u fost dawn tajnihom id-dritt li jamministraw proprjeta' tal-gvern.

Per eżempju, ingħata l-ġnien Ċiniż lill-kunsill lokali ta' Santa Luċija u ngħata ġnien ieħor lill-kunsill lokali ta' Ħal Safi.

Barra dawn hemm diversi proposti oħrajn li ħafna minnhom diġa' ġew approvati mid-dipartiment tal-kunsilli lokali u li se jiġu approvati wkoll mid-dipartiment ta' l-artijiet.

Il-proposta ġdida f'dan l-abbozz hi li kunsill lokali jkun jista' jittrasferixxi lil ħaddieħor proprjeta' li tkun ingħatatlu mill-gvern.

Sal-lum dan seta jsir pero' kien kważi impossibbli li jsir minħabba li jkun hemm bżonn ta' riżoluzzjoni parlamentari biex art tal-gvern mogħtija lill-kunsill lokali tingħata mill-kunsill lokali lil xi ħaddieħor.

Li qegħdin nissuġġerixxu għal dan il-għan huwa li nagħmlu emenda sabiex ma jkunx hemm bżonn ta' riżoluzzjoni parlamentari biex art tal-gvern mgħoddija diġa' lill-kunsill lokali tkun tista' tiġi ttrasferita lil terzi.

Issa se nneħħu dak ir-rekwiżit, pero' biex isir dan it- trasferiment ikun hemm bżonn il-permess espress tad-dipartiment ta' l- artijiet.

Barra minn hekk, id-dipartiment ta' l-artijiet ikun jista' jimponi kwalunkwe kondizzjoni ma' dak il-permess.

Nista' ngħid minn issa wkoll li din se nagħmluha għal meta jkun hemm trasferiment ta' sustanza, jiġifieri mhux sempliċement każ ta' kirja għal ġurnata, biex issir lejla Maltija f'xi ġnien.

Id-dipartiment ta' l-artijiet naturalment jimponi obbligu ta' sejħa għal offerti.

Barra minn hekk, għal proġetti li huma ta' natura ikbar, id-dipartiment jista' jitlob ukoll li hu jieħu sehem mill- profitti.

Mr Speaker, dan qed ngħidu biex nuri li m'hijiex l-intenzjoni li nħallu lil kulħadd jagħmel li jrid.

L-intenzjoni hija li ġaladarba għandna l- kunsilli lokali li huma eletti mill-poplu, dawn nafdawhom anke bi trasferiment ta' art tal-gvern li nkunu tajnihom, mingħajr il-bżonn li kull darba rridu nressqu riżoluzzjoni f'dan il-parlament.

Jiena naħseb li din hija a feather in our cap u nista' nassigura lill-Kamra li se nibqgħu nżommu l-kontrolli neċessarji.

Li se nneħħu hija din il-formalita' żejda li niġu quddiem il-parlament b'riżoluzzjoni biex dan isir.

Din l-eċċezzjoni se tingħata biss lill-kunsilli lokali, jiġifieri l-entities tal-gvern l-oħrajn xorta waħda se jibqgħu obbligati li jsegwu l-proċedura tar-riżoluzzjoni parlamentari.

L-awtorita' tad-djar biss diġa' kellha din it-tip ta' eżenzjoni u issa qed indaħħlu wkoll lill-kunsilli lokali.

Emenda oħra importanti li forsi mad-daqqa ta' għajn tista' ma tindunax biha imma li se tbiddel ftit il-pożizzjoni legali, hija d-definizzjoni ta' x'inhu trasferiment.

Hawn għandna deskrizzjoni pjuttost dettaljata ta' x'inhu trasferiment.

Il-liġi kif inhi llum - qed nirriferi għal chapter 268 - tipprovdi li:

''"disposal" means the transfer or grant of any land under any title whatsoever, excluding, however ..."''

- mela jekk hi "excluding", mhuwiex trasferiment; jekk mhux trasferiment, allura m'għandekx bżonn toħroġ call for tenders -

".... any renewal of any such lease whether tacit or expressed and whether on the same or on new terms and conditions .".

Mela jekk kirja tagħlaq u tiġġedded, anke taħt kondizzjonijiet ġodda, m'hemmx bżonn ta' ħruġ ta' tender.

Li qed nipprovaw nagħmlu huwa li nagħlqu ftit ċerti loopholes li nħolqu maż-żmien.

Hawnhekk qegħdin ngħidu li malli tgħaddi din il-liġi, trasferiment se jinkludi kull jedd reali jew personali f'xi art jew fuqha, sew jekk taċitu jew espress, b'pattijiet u kondizzjonijiet ġodda.

Jekk il-kondizzjonijiet se jkunu ġodda allura

inti għandek bżonn ta' permess minn dan il-parlament jew inkella jkollha toħroġ tender.

F'każ ta' art mgħoddija b'riżoluzzjoni parlamentari, anke jekk ma jinbidlux il-kondizzjonijiet imma sempliċement jiġġeddu, allura trid terġa' tiġi quddiem dan il-parlament.

Dan qed nagħmluh biex ma jkunx hemm bdil ta' kondizzjonijiet mingħajr l-approvazzjoni ta' dan il- parlament.

Sal-lum dan kien possibbli li jsir pero' issa qed ngħidu li aħna rridu nagħmlu aktar kontrolli u jekk ikun hemm il-bżonn ta' xi tibdil, dan irid isir bil-proċedura tas-soltu.

Jista' jagħti l-każ li wieħed ma jindunax mill-ewwel bid-differenzi - u jekk jaqrahom jista' anke jitfixkel bit-terminoloġija legali li tintuża - pero' din l-emenda qed issir biex ebda konċessjoni ma tiġi żnaturata b'mod li jiġi vvantaġġjat xi ħadd mingħajr ma dan il-parlament jerġa' jeżerċita kontroll fuqha.

Mr Speaker, se nintroduċu wkoll proviso ġdid għal artiklu 2 tal-liġi fuq id-definizjoni ta' x'inhu trasferiment.

Id-dipartiment ta' l-artijiet għandu ċerti każijiet fejn art ġiet esproprjata mill-gvern, fl-interess pubbliku, bl-iskop li jsir xi proġett pero' dak il-proġett ikun baqa' ma sarx.

F'dan il-każ l-interess pubbliku jkun jirrikjedi li din l-art tingħata lura.

Issa biex il-gvern jagħtiha lura irid jerġa' joħroġ tender jew inkella jgħaddi riżoluzzjoni parlamentari.

Il-gvern iddeċieda li f'każijiet bħal dawn ikun inġust li art li tkun ittieħdet mingħand xi ħadd kontra l-volonta' tiegħu jispiċċa jeħodha ħaddieħor, u allura qegħdin ngħidu li f'każi bħal dawn biss - jiġifieri f'każ li tkun saret esproprjazzjoni taħt l-ordinanza dwar akkwist ta' artijiet għal skopijiet pubbliċi - il-gvern jista' ma joħroġ tender xejn u jerġa' jagħti lura dik l- art lis-sidien jew lill-eredi tagħhom u dawn jerġgħu jħallsu lura l-kumpens li jkunu rċevew, flimkien ma' l-imgħax ta' 5%.

Hemm ukoll artijiet li kienu ttieħdu fl-1983 taħt il-Building Development Act.

Il-gvern ta' dak iż-żmien kien għadda liġi biex ċerti chunks ta' artijiet jittieħdu b'liġi mingħand is-sidien.

Naturalment f'dik il-liġi kien hemm stabilit ukoll kumpens - jekk tista' ssejjaħlu kumpens! - pero' jiena m'iniex se nidħol f'dak il-mertu.

Issa biex il-gvern jagħti lura dik l-art, irid isir kuntratt u għalhekk qegħdin f'sitwazzjoni li qed nitfgħu l-melħ fuq il-ferita.

Biex jieħu art il-gvern m'għandux bżonn kuntratt imma biex jagħtiha lura jrid isir kuntratt, u biex isir kuntratt iridu jsiru r- riċerki biex naraw min kien il-proprjetarju.

Minħabba f'hekk qegħdin niddiskutu l-possibbilta' li nressqu liġi f'dan il-parlament biex dawk l- artijiet tal-BDA li l-gvern m'għandux bżonn iktar, jagħtihom lura bl-istess mod li ħadhom.

Allura se nerġgħu ndawru l-arloġġ lura għall-1983 pero' dan irridu nagħmluh limitatament, ċioe' għal dawk il-ftit artijiet li l-gvern jidhirlu li għandhom jingħataw lura sabiex nevitaw il-burokraziji li għad hemm.

Ma rridux ninsew li l-BDAs kellhom a green belt madwarhom u meta l- parlament neħħa l-liġi tal-BDAs spiċċajna xorta waħda b'dawn il-pockets ta' artijiet, li hawn min lanqas jaf jekk humiex tal-gvern jew inkella tal- privat.

Issa li qegħdin ngħidu hawnhekk huwa limitat għall- esproprjazzjonijiet li jsiru taħt l-ordinanza dwar l-akkwist ta' artijiet għal skopijiet pubbliċi u m'għandu x'jaqsam xejn mal-BDAs.

Hawnhekk qegħdin ngħidu li ma jkunx hemm bżonn ħruġ ta' tenders biex nagħtu lura proprjeta' esproprjata li l-gvern m'għandux bżonn iktar.

Mr Speaker, kif qiegħda l-liġi llum, meta dan il-parlament jiġi biex jgħaddi riżoluzzjoni dwar policy - jiġifieri mhux riżoluzzjoni biex art speċifika tingħata lil xi ħadd għal xi proġett partikolari - dejjem tinqala' ċerta konfużjoni fl-interpretazzjoni ta' kemm iddum dik il-policy parlamentari.

L-ewwel ħaġa li għamel dan il-parlament wara l-elezzjoni kien proprju li ġedded riżoluzzjoni parlamentari dwar policy fejn id-dipartiment jista' jagħti proprjeta' tal-gvern mingħajr il-bżonn ta' ħruġ ta' tender.

Il-gvern jista' jagħti proprjeta' b'kumpens talli tkun ittieħdet proprjeta' b'inkwilinat minn xi ħaddieħor; per eżempju, jekk jien inkun qiegħed f'post b'kera u l-gvern jaqlagħni minnu u jagħtini post ieħor b'kera, allura f'dak il-każ m'hemmx bżonn li tinħareġ tender.

Każ ieħor li nista' nsemmi wkoll huwa x'jiġri f'każ ta' estensjoni ta' proġett industrijali.

F'każ bħal dan, jekk jiġi pprovat li huwa fl-interess komuni li ssir dik l-estensjoni, allura ma jkunx hemm bżonn li tinħareġ tender.

Fil-fatt hemm lista twila, f'policy approvata minn dan il-parlament li telenka l-każijiet li jirrikjedu ħruġ ta' tender.

Il-liġi kif inhi llum tgħidlek li din it-tip ta' riżoluzzjoni għandha ħajja ta' sena u fil-fatt wieħed mill-iskopijiet għalfejn qegħdin inressqu din il-liġi huwa proprju biex nirranġaw din il-kwestjoni.

Aħna qegħdin ngħidu li minn issa 'l quddiem din għandha tkun valida għal perijodu ta' tliet snin.

Fil-prattika din diġa' qiegħda hekk għaliex li kien qed jiġri kien li l-ewwel darba li tgħaddi r-riżoluzzjoni jkollha validita' ta' sena, imbagħad din tiġi mġedda għal perijodi ta' tliet snin.

Dan jiġri għax il- liġi tgħidlek li kuntratt:

"May be renewed by a subsequent resolution or resolutions for a further period or further periods of one year or three months respectively or for such other period as may be specified in the resolution."

L-ewwel policy saret fl-1976 u dejjem ġiet imġedda għal tliet snin, imma issa aħna għegħdin ngħidu li għandna nużaw lingwaġġ iktar sempliċi, ċioe' li dawn ir-riżoluzzjonijiet kollha jsiru għal perijodu ta' tliet snin u jiġġeddu kull tliet snin.

Qegħdin ngħidu wkoll li r-riżoluzzjonijiet kollha li ġew imġedda bis- sistema l-antika se jitqiesu bħala validi u kull riżoluzzjoni li hemm pendenti llum titqies daqslikieku għaddiet taħt din il-liġi.

Fl-ewwel ġimgħa ta' Novembru li għadda l-parlament approva policy li kienet skadiet waqt li l-parlament kien jinsab xolt u allura kien hemm bżonn li tiġi mġedda.

Issa aħna qed ngħidu li dik ir-riżoluzzjoni se titqies daqslikieku għaddiet taħt l-emendi l-ġodda u allura jkollha validita' ta' tliet snin u tibda tiġġedded għal tliet snin.

Din tista' tiġġedded għal inqas minn tliet snin imma mhux għal aktar.

Ir-riżoluzzjonijiet parlamentari l-oħra li kellhom validita' ta' tliet xhur issa se nagħtuhom validita' ta' sena.

Jiena naħseb li din il-ħaġa mhux biss hija raġonevoli imma biha qed nirrikonoxxu wkoll stat ta' fatt.

L-aħħar emenda li qegħdin nipproponu hija att korrettorju.

Meta kienu qed jinfdew iċ-ċnus temporanji u perpetwi tal-joint office, ir-riżoluzzjoni parlamentari li kienet tissanzjona dak it-trasferiment kienet skadiet.

Donnu ħadd ma kien induna li skadiet u allura xorta waħda baqa' jsir il- fidi taċ-ċens mingħajr din ir-riżoluzzjoni parlamentari.

Biex nissanaw dik is-sitwazzjoni - ħalli ħadd ma jqajjem xi punt f'xi qorti li dawk kienu nulli - qegħdin ngħidu li:

"The provisions of the principal Act shall not apply and shall be deemed to have never applied to transfers made by the Joint Office between the 23rd July, 1997 and the 31st July, 1998".

Nagħlaq billi nittama li jkollna diskussjoni interessanti dwar dan l- abbozz.

Jiena nibqa' nsostni li ż-żewġ pilastri prinċipali ta' dan l-abbozz huma l-faċilita' li se nagħtu lill-kunsilli lokali li jistgħu jistrasferixxu lil terzi, taħt ċerti kontrolli, u l-fatt li kull riżoluzzjoni parlamentari se jkollha bżonn bilfors li tgħaddi mill-għarbiel ta' kumitat ta' din il-Kamra.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, in-naħa ta' l-oppożizzjoni taqbel ma' dan l- abbozz ta' liġi pero' xorta waħda għandna r-riżervi tagħna għaliex meta niġu għall-prattika jistgħu jseħħu ċerti abbużi.

Jien niftakar li l- oppożizzjoni Laburista kienet ikkritikat lill-gvern Nazzjonalista għaliex kienu ngħataw ċerti artijiet b'riżoluzzjoni tal-parlament li mbagħad jidher li sar abbuż minnhom.

Per eżempju, sar abbuż fuq art li ngħatat lill-Yellow Garage, imma minkejja dan ħadd ma ġie f'dan il-parlament biex jiġu rranġati l-affarijiet, allavolja dik l-art kienet ingħatat lil ħaddieħor.

L-istess ġara fil każ tal-każin tal-football ta' Birkirkara, li mbagħad spiċċa biex ingħata lil McDonald's. Minħabba f'dawn it-tip ta' abbużi l-oppożizzjoni kienet qajmet il-punt li għandu jsir kumitat apposta biex jiddiskuti fid- dettal ċerti riżoluzzjonijiet dwar għoti ta' artijiet.

Dan qed ngħidu biex nuri li din l-idea ħarġet minn din in-naħa, bħalma ħarġet ukoll l-idea minn din in-naħa li jekk ikun hemm tibdil fil-kondizzjonijiet, il-kuntratt għandu jerġa' jiġi quddiem dan il-parlament.

Barra minn dawn l-emendi, il- gvern se jirranġa wkoll il-metodu kif tingħata lura l-art esproprjata.

Din hija xi ħaġa tajba wkoll pero' jiena ninsab preokkupat minħabba li anke f'dan il-każ jistgħu jsiru ċerti abbużi.

Intqal ukoll li qabel jiġu quddiem dan il-parlament, ir-riżoluzzjonijiet se jiġu diskussi f'kumitat tal-Kamra.

Il-Ministru qal li għalkemm ħadd ma obbligah, il-gvern diġa' għamel dan fil-każ ta' l-art in konnessjoni mal- proġett tal-Kottonera.

Imma l-verita' x'inhi?

Il-verita' hi li minflok għen biex joħorġu ċerti affarijiet, dan il-kumitat serva ta' għodda li biha l-gvern Nazzjonalista seta' jagħmel ostruzzjoni biex ċerti affarijiet ma joħorġux.

Dan qed ngħidu għax minkejja li hija idea tajba li jkun hemm kumitat li jidħol fl-affarijiet, dan m'għandux jintuża kif ġie użat kemm fil-każ tal-Kottonera, kif ukoll fil-każ tal-bejgħ tal-Mid-Med Bank.

Biex din il-ħaġa taħdem, min ikun fil-gvern irid josserva ċerti affarijiet.

Naturalment, li r-riżoluzzjonijiet jiġu diskussi f'kumitat qabel ma jiġu f'dan il-parlament fil-prinċipju huwa tajjeb.

Issa skond dan l-abbozz ta' liġi li qegħdin niddiskutu, jekk jintlaħaq qbil unanimu fil-kumitat parlamentari allura r-riżoluzzjoni tiġi fil-Kamra sempliċement għall-vot.

Fl-opinjoni tiegħi hemmhekk se tkun qed tintilef opportunita' biex din il-Kamra tiddiskuti l-operat tad-dipartiment ta' l- artijiet b'mod ġenerali.

Naturalment meta niġu biex niddiskutu riżoluzzjoni dwar trasferiment ta' art, hija l-prassi li din il-Kamra tiddiskuti wkoll l- andament tad-dipartiment ta' l-artijiet.

Per eżempju, jien niftakar li meta kienet tressqet il-liġi biex it-Telemalta tiġi pprivatizzata, tan-naħa l- oħra kkritikawna li ma kienx se jkun hemm iktar lok għall-parlament li jiddiskuti l-qasam tat-telekomunikazzjoni.

Dakinhar tgħidx xi pressjoni kienet saret mill-oppożizzjoni Nazzjonalista biex għallinqas darba fis-sena nagħmlu diskussjoni dwar dan is-suġġett fil-parlament.

Min-naħa tagħna aħna għedna li konna lesti nikkonsidraw din il-ħaġa bis-serjeta' - u veru konna qed nikkonsidrawha bis-serjeta', li darba fis-sena f'dan il-parlament jibda jkollna diskussjoni fuq it-telekomunikazzjoni - imma issa donnu li dak li l-oppożizzjoni Nazzjonalista kienet iġġieldet għalih fil-każ tal-qasam tat- telekomunikazzjoni qed itir mar-riħ għax se mmorru f'kumitat biex niddiskutu hemmhekk u, jekk kulħadd jaqbel, ir-riżoluzzjoni tiġi f'din il- Kamra għall-vot u xejn aktar, u allura se ntellfu milli ssir diskussjoni fuq l-andament tax-xogħol fid-dipartiment ta' l-artijiet.

(Interruzzjonijiet) Għalhekk qed ngħidlek li fil-prinċipju hija liġi tajba imma jien qed nara wkoll in-negattiv tagħha.

Nerġa' ngħidlek li min-naħa tagħkom kien hemm insistenza meta kienet tressqet il-liġi tat-telekomunikazzjoni u għalhekk illum qed ngħid hekk jien.

Jiġifieri issa lill-parlament qegħdin nimpeduh milli jiddiskuti l- andament tax-xogħol tad-dipartiment ta' l-artijiet - dejjem f'każ li jkun hemm qbil fil-kumitat parlamentari fuq xi riżoluzzjoni partikolari dwar trasferiment ta' art - għax ir-riżoluzzjoni tiġi f'din il-Kamra biss għall- vot.

Din hija xi ħaġa preokkupanti, u għalhekk qed ngħid li minkejja li fil-prinċipju naqblu fuq din il-liġi, hemm ċerti affarijiet li l-esperjenza turina, anke dik riċenti, li għandna noqogħdu attenti minnhom għax gvern Nazzjonalista, ħalli ngħid hekk, ma jiddejjaqx igħawweġ ċerti affarijiet kif jaqbel lilu, bħalma ġara fil-każ tal-proġett tal-Kottonera u anke fil- każ tal-bejgħ tal-Mid-Med Bank.

Għaddejna minnha din l-esperjenza f'dawn l-aħħar xhur, kif għadni kemm għedt.

L-istess ħaġa tippreokkupana fejn jidħol trasferiment ta' art lill-kunsilli lokali.

Mr Speaker, kif qal il-Ministru, b'din il-liġi jew mingħajrha l-gvern xorta seta' jgħaddi artijiet lill-kunsilli lokali imma issa l-kunsilli se jingħataw il-poter li jittrasferixxu dik l-art lil terzi.

Fil-prinċipju l- oppożizzjoni taqbel ma din il-ħaġa pero' temmen ukoll li jista' jkun hemm manuvrar politiku f'ħaġa bħal din.

Jista' jagħti l-każ li l-maġġoranza tal- membri ta' kunsill lokali jkunu Laburisti u allura jekk il-gvern ikun irid jista' jagħmel l-ostakli lil dak il-kunsill.

(Interruzzjonijiet) Iva, politikament jista' jostakolah u din il-ħaġa ġrat.

Per eżempju, fi żmien il- gvern Laburista l-kunsill lokali tal-Kalkara kien ingħata biċċa minn Bighi wing biex jużaha għall-komunita' tal-Kalkara.

(Interruzzjonijiet) Jiena mhux qed nitkellem bl-addoċċ u nista' nurik il-korrispondenza li għandi.

Dakinhar konna sibna intopp żgħir minħabba li hemmhekk kien hemm kamra li kienet okkupata minn kumitat tal-festa - lili daħħluni biex niddiskuti ma' dan il-kumitat tal-festa biex naraw jistgħux jevakwaw dik il-kamra u jingħataw post ieħor - u niftakar li dan il-kumitat kien oppona ħafna għaliex qal li m'hemmx post ieħor fejn jista' jingħatalu.

Jien kont indikajtlu postijiet oħra bħal, per eżempju, ir-Ricasoli, pero' l-kumitat xorta sab diffikulta' u minħabba f'hekk kont qed nipprova nsib post fiċ- ċentru tal-parti ta' fuq tal-Kalkara.

Dan il-post alternattiv ma nstabx u jien min-naħa tiegħi ħassejt li dawn m'għandhomx jitwarrbu minn hemmhekk u jmorru 'l bogħod u allura dawn baqgħu hemm.

Imma x'ġara?

Meta nbidel il- gvern kien hemm indikazzjonijiet li din l-art se tingħata lill-kunsill pero' mbagħad il-ministru responsabbli mill-edukazzjoni okkupaha hu għal skopijiet oħra.

Daħlet il-politika wkoll fil-każ tal-kamra tal-kumitat tal-festa li kien hemm problemi fuqha.

Jidher li dawn issa se jaċċettaw dik il-parti tar- Ricasoli li kont offrejtilhom jiena u ma aċċettawx.

Jekk dan il-post kien ħażin qabel, issa kif ġie tajjeb?

Allura f'dan il-każ ma jidhirx ċar li hemm manuvrar politiku li permezz tiegħu l-kunsill lokali tal-Kalkara ġie mċaħħad minn dan il-post f'Bighi?

Dan kien se jkun l-uniku post fejn il- poplu tal-Kalkara kien se jmur biex jirrikrea ruħu pero' dan kollu ġie miċħud lilu minn dan il-gvern.

Jiena semmejt dan l-eżempju biex nuri kemm jista' jkun hemm manuvrar politiku.

Jista' wkoll isir manuvrar meta lill-kunsilli lokali tgħaddilhom art u dawn jittrasferuha lil terzi b'tender.

F'dan il-każ jista' jsir manuvrar mad-dipartiment ta' l-artijiet biex jiġi ppreferut xi ħadd.

Illum nafu kif isiru dawn l-affarijiet.

Qabel tressqet din il-liġi jiena kont avviċinat mill-Onor.

Tonio Borg biex nagħtu l-kummenti tagħna u wara li kkonsultajt ruħi mal-kelliem ewlieni tagħna dwar il-kunsilli lokali, lill-ministru weġibtu li aħna ridna nkunu żguri li ma jkunx hemm abbużi min-naħa tal- kunsilli.

Huwa veru li aħna rridu nagħtu ċerti responsabbiltajiet lill- kunsilli imma min-naħa l-oħra lanqas irridu li jkun hemm min jabbuża.

U għalkemm bil-kitba ngħatajt garanzija li dawn l-affarijiet mhux se jsiru, jiena xorta waħda għandi d-dubji tiegħi.

Dan qed ngħidu għax jiena niftakar li kien hemm min talab biċċa art biex jaħdmiha bħala ġnien u din it-talba ġiet rifjutata.

Meta nqalbet il-folja reġgħet saret l-istess talba u lill-applikant tawh il-parir biex japplika għand il-planning authority ħalli jmexxuhielu.

Dawn l-affarijiet juru li għalkemm fil-prinċipju din il-liġi hija tajba pero' meta niġu għall- prattika qed ikun hemm affarijiet li juru fiċ-ċar li qed ikun hemm intriċċi politiċi.

Forsi tgħidli: Imma allura ma tagħmel xejn?

Jiena ngħid li l- affarijiet għandhom isiru pero' jrid ikun hemm mezz ta' kontroll.

Jiena nemmen li għandu jkun hemm kumitat li jissorvelja u jara li l-affarijiet jimxu sew.

Mr. Speaker, jiena nistenna wkoll li l-ewwel interess li għandu jkollu d- dipartiment ta' l-artijiet huwa li jimxi mal-liġijiet tal-pajjiż.

Qed ngħid dan għaliex kien hemm każi fejn id-dipartiment mar kontra r-regolamenti u minkejja dak kollu li tgħid il-planning authority, id-dipartiment qabad u ta proprjeta' lil terzi direttament hu.

Hawnhekk qed nirriferi għall-Forti Ricasoli, fejn min ħa dan il-post qabad u daħal hemmhekk bla ma kien hemm ħadd jissorveljah u beda jkisser ċerti aperturi u għamel ċertu ammont ta' ħsara.

Kieku ma nġibditx l-attenzjoni ta' dipartimenti oħra biex jidħlu jaraw dawn l-affarijiet, kieku hemmhekk kien isir rebus.

Jiena nemmen li dawn l-affarijiet m'għandhomx isiru.

Kien hemm min applika wkoll biex jagħmel luna-park fuq art tal-gvern u għaliex id-dipartiment ta' l-artijiet tah il-go ahead, dan beda jarma t-tinda u l-affarijiet l-oħra mingħajr ma ġab permess mingħand l-awtorita' ta' l-ippjanar, naturalment għad-detriment taċ-ċittadini tal-lokal li min-naħa tagħhom għamlu diversi complaints.

Id- dipartiment ta' l-artijiet għandu jara li jimxi mal-liġi biex fl-interess taċ-ċittadin l-affarijiet isiru kif suppost.

Ċertament li ma nistax nifhem kif minflok iħares l-interess nazzjonali jħares l-interess ta' individwi.

Per eżempju, id-dipartiment ta' l- artijiet jaf li huwa fl-interess taċ-ċittadin li Xrob l-Għaġin f'Delimara jsir park nazzjonali.

Allura kif id-dipartiment ikun huwa li japplika biex dak il-park nazzjonali jingħata lil individwu?

Allura issa spiċċajna li d- dipartiment ta' l-artijiet minflok jara l-interess nazzjonali, jara l- interess individwali jew l-interess politiku għax ikun hemm xi ħadd min- naħa tal-gvern li jkollu interess personali f'dawn l-affarijiet?

Dawn x'affarijiet huma?

Kif id-dipartiment ta' l-artijiet iħalli jsiru affarijiet li jaf li m'għandhomx isiru?

Kif jista dan id-dipartiment jimbotta biex isiru affarijiet li huma kontra l-policy ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar?

Barra minn hekk, mhux l-ewwel darba li l-gvern stess iġib riżoluzzjoni fil-parlament mimlija kontradizzjonijiet għax ikun fiha provvedimenti li jmorru kontra xi policy ta' l-istess awtorita' ta' l-ippjanar.

Din il-ħaġa ġrat fil-każ tal-proġett tal-Kottonera, iżda minkejja dan il-gvern xorta waħda ġie f'dan il-parlament u qagħad jippressa u jimbotta biex ċerti affarijiet isiru.

Allura issa dawn il-ħneżrijiet se tapprovahom l- awtorita' ta' l-ippjanar fuq pressjoni politika?

Fost affarijiet oħra jiena nsemmi l-bini li tiela' fejn is-swar, meta nafu li mhux suppost isir bini hemm, u nsemmi l-iżvilupp fuq in-naħa ta' l-Isla, li mhux suppost isir minħabba l-problema tat-traffiku.

Allura d-dipartiment ta' l-artijiet ma setax ġibed l-attenzjoni tal-gvern dwar dawn l-affarijiet?

Jiena ngħid li għalkemm naqblu ma' din il-liġi fil-prinċipju, minnha joħorġu ħafna affarijiet li wieħed għandu għalxiex jinkwieta dwarhom.

Mr Speaker, jiena niftakar li f'dibattitu parlamentari fil-bidu ta' din il-leġislatura kont għamilt suġġeriment dwar proċedura li għandu jimxi biha d-dipartiment ta' l-artijiet meta jkun hemm art tal-gvern u xi ħadd ikun irid jagħmel xi żvilupp jew xi tibdil fuqha.

Jien ngħid li f'każ hekk id- dipartiment ta' l-artijiet jista' jitlob lil dak li jkun biex japplika lill- planning authority.

S'intendi biex japplika dan se jagħmel l-ispejjeż pero' mbagħad wara li jlesti kollox ma jfissirx li dan għandu xi garanzija li l-art se jeħodha hu.

Minħabba f'hekk jiena kont għamilt is-suġġeriment li d-dipartiment ta' l-artijiet għandu jagħmel l-applikazzjonijiet neċessarji ma' l-awtorita' ta' l-ippjanar, iħallas hu u min jieħu l-art imbagħad iħallas l-ispejjeż lid-dipartiment.

Jien ngħid li d-dipartiment mhux qed ikun effiċjenti mhux għax hemm xi nuqqasijiet min-naħa tal- ħaddiema imma għax huwa maqsum f'diversi sezzjonijiet u minħabba f'hekk qed ikun hemm sparpaljar ta' riżorsi.

Jien nemmen li dawn is-sezzjonijiet għandhom jiġu amalgamati biex ikun hemm iktar effiċjenza.

Barra minn hekk, ħaġa li ddejjaq lin-nies hija l-burokrazija eċċessiva.

Jien nemmen li jekk id-dipartiment jiġbor dak kollu li għandu x'jaqsam ma' l-artijiet taħt kappa waħda dan ikun aktar effiċjenti.

Mr. Speaker, nixtieq nagħlaq billi nerġa' ntenni dak li għedt fil-bidu li fil- prinċipju aħna naqblu ma' din il-liġi pero' wisq nibża' li se jkun hemm ukoll affarijiet li jsiru minn taħt b'mod politiku biex tiggwadanja naħa politika u jiggwadanjaw xi nies tal-qalba.

Kif diġa għedt, jiena nemmen li wieħed għandu jara li jitwaqqaf kumitat li fih ikun hemm rappreżentanza miż-żewġ naħat biex jara li l-affarijiet ma jiġux abbużati.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Mr Speaker, dan huwa abbozz ta' liġi li, kif diġa' qal il-Ministru Borg fl- introduzzjoni tiegħu, jinvolvi ħafna lill-kunsilli lokali.

Il-Ministru għamel xi rimarki fuq il-politika ta' dan il-gvern fir-rigward tal-kunsilli lokali, f'dak li għandu x'jaqsam ma' artijiet, u jien xtaqt li ninkwadra proprju l-emendi li qed jiġu proposti f'dan is-sens.

Dan il-gvern, li issa ilu sena bil-mandat li ngħata, sab sitwazzjoni xejn feliċi fir-rigward tal-kunsilli lokali.

Konna preċeduti minn gvern li bil- fomm kien jgħid li jemmen fil-kunsilli lokali pero' f'sentejn ta' amministrazzjoni ma tantx kien benvist mill-kunsilli lokali stess.

Dan ġara mhux biss għaliex sena wara oħra naqqas il-finanzjament lill-kunsilli pero' għaliex f'sentejn sħaħ ma rnexxilux jittrasmetti l-kliem li kien jgħid f'politika vera favur il-kunsilli.

Fost affarijiet oħra gvern Laburista kien igħid li jemmen fil-kapaċitajiet tal-kunsilli pero' f'sentejn sħaħ kien hemm biss żewġ inizjattivi li ttieħdu fir-rigward tal-kunsilli lokali, ċioe' l-involviment tal-kunsilli lokali mad-dipartiment ta' l-edukazzjoni, f'dik li hija tiswija ta' l-iskejjel, u l-inizjattiva biex xi ħaddiema tal- gvern volontarjament jitħajru jmorru jaħdmu mal-kunsilli lokali.

Din ta' l- aħħar kienet inizjattiva li ma rnexxietx pero' dan ma kienx tort tal-gvern preċedenti imma kien tort taċ-ċirkonstanzi li qed jaħdem fihom iċ-ċivil f'Malta.

Barra minn hekk, minħabba ċertu kliem li kien jingħad kemm mill- Partit Laburista kif ukoll minn ministri oħra li ma kenux responsabbli għall-kunsilli lokali - u wisq iktar mill-prim ministru ta' dak iż-żmien - intbagħat messaġġ negattiv ħafna lill-kunsilli lokali.

Ingħata messaġġ li l-kunsilli lokali ma kenux fdati biżżejjed, li hemm bżonn iktar ċentralizzazzjoni u ngħata messaġġ, anke jekk inkonxjament, li l-kunsilli lokali kienu kważi kważi żejda pero' tollerati.

F'dik is-sitwazzjoni aħna dehrilna li kien kruċjali li nirrestawraw il-fiduċja mhux biss bil- kliem iżda bil-fatti wkoll.

Naħseb li ħadd ma kellu bżonn li jikkonvinċi ruħu kemm il-Partit Nazzjonalista għandu għal qalbu l-kunsilli lokali.

Wara kollox kien il- Partit Nazzjonalista li għal elezzjoni wara l-oħra nkluda l-konċett tal- kunsilli lokali fil-programm elettorali tiegħu.

Kien il-Partit Nazzjonalista li waqqafhom u kien il-Partit Nazzjonalista li ppjana l- iżvilupp tagħhom.

Issa sentejn wara dak li ġie perceived mill-kunsilli stess u mill-poplu in ġenerali bħala rigress, aħna ridna nagħtu messaġġ ċar ta' inkoraġġament lill-kunsilli lokali.

Biex għamilna hekk mhux biss żidna l-finanzjament tal-kunsilli lokali iżda fittxejna wkoll oqsma fejn nistgħu nagħtu iktar responsabbiltajiet u nagħtu iktar opportunitajiet ta' żvilupp lill-kunsilli lokali.

Aħna mhux biss ridna nagħtu messaġġ li dan il-gvern lest li jżid il-finanzjament pero' kien importanti ħafna li nagħtu l- messaġġ li għax għandna fiduċja fil-kunsilli lokali, lesti nafdawlhom ukoll ċerti responsabbiltajiet.

Illum m'huwiex il-waqt li noqgħod nidħol fid- diversi inizjattivi li ħadna b'suċċess pero' inizjattiva ta' importanza kbira kienet li aħna għedna lill-kunsilli lokali li huma kapaċi biżżejjed biex jamministraw art pubblika.

Mr. Speaker, l-art f'Malta hija asset li jekk użata tajjeb jista' jkollha mhux biss skop soċjali imma jista' jkollha wkoll impatt finanzjarju tajjeb għall-kunsilli lokali.

Il-gvern huwa l-ikbar landowner li jeżisti f'Malta u l-akbar stramberija li teżisti hija li jekk xi ħadd fil-privat ikollu żewġt itmien jew tlieta dan kapaċi jsir sinjur, u l-gvern, li għandu eluf ta' tmien, mhux kapaċi jemula lill-privat u jsir altru minn sinjur.

Il-gvern għandu ħafna art u ħafna bini li jew mhux jiġi utilizzat jew inkella qed jiġi utilizzat ħażin.

Fost dawn insibu garaxxijiet b'element storiku wżati biex tinżamm fihom għamara antika li għandha bżonn tintrema u postijiet storiċi mitluqa għaliex ħadd ma jieħu ħsiebhom.

Forsi l-użanza tal- gvernijiet hija li nibnu post ġdid - u, bħala eżempju nista' nsemmi s-suq tal-Belt jew is-civic centre ta' Birkirkara - u nonfqu l-mijiet ta' l-eluf u mbagħad m'għandniex sistema interna kif jiġu vvotati l-flus għall- maintenance tagħhom.

Bħala proprjeta' dawn il-postijiet jibqgħu għand il- lands u jekk ikun hemm bżonn xi xogħol suppost li jmorru jagħmluh il-works division, pero' fir-realta' dawn iridu jsibu l-availability biex dak ix- xogħol jagħmluh.

B'dan il-mod tibqa' sejjer bejn Qajfas u Pilatu u l- affarijiet dejjem sejrin lura.

F'dan il-kontest kien jagħmel ħafna sens li l-gvern jiżviluppa politika fejn jgħid li diversi postijiet għandhom ħafna importanza għall-kunsilli lokali u allura l-gvern għandu jafda l-amministrazzjoni tagħhom lill- gvernijiet lokali.

Huwa veru li kulħadd jiżbalja pero' ċertament il- maġġoranza tal-poplu tagħna ma tiżbaljax u allura l-gvern m'għandux jibża' li jkollu fiduċja f'nies li bħalna ġew eletti mill-poplu.

Minħabba f'hekk u b'rieda soda aħna ħloqna policy ta' devoluzzjoni ta' art pubblika favur il- kunsilli lokali.

Aħna għedna li taħt ċerti kondizzjonijiet aħna lesti li ngħaddu titlu legali - li jista' jvarja minn titlu ta' sempliċi management għal titlu ta' kera u għal titlu ta' ċens - lill-kunsilli lokali.

Il- background ta' din il-policy għandu ħafna importanza għax huwa espressjoni oħra ta' fiduċja fil-kapaċitajiet tal-kunsilliera tagħna.

Aħna nemmnu li l- kunsilliera kapaċi joħolqu proġetti vijabbli u kapaċi jamministraw tajjeb dawn il-postijiet.

Aħna nemmnu wkoll li m'għandux ikollna din il-ħafna biża' - kif anke ġiet espressa f'din il-Kamra - li xi ħadd jabbuża.

Ċertament l-abbuż huwa parti mill-ħajja ta' kuljum u jridu jinħolqu l-parametri u s-salvagwardji kollha neċessarji biex dawk responsabbli jinqabdu u jitrażżnu.

Jiena ngħid li allaħares nitilqu mill-prinċipju li għaliex ikollna l-abbużi allura ma nagħmlu xejn.

Dan il-prinċipju kien karatteristika ta' l-amministrazzjoni Laburista fir-rigward tal-kunsilli lokali.

Kien hemm dejjem dan id-dubju u kienu jsiru mistoqsijiet bħal: Imma dawn kapaċi jamministraw?

Imma dawn effiċjenti biżżejjed?

Għandhom is-saħħa amministrattiva biex imexxu dawn il- proġetti?

Dawn id-dubji wieħed jista' jesprimihom anke' fil-konfront ta' diversi dipartimenti tal-gvern u korporazzjonijiet, pero' ma jfissirx li għax għandna dawn id-dubji ma nagħmlux dak il-pass oltre.

Wara kollox l- istorja riċenti tagħtina raġuni għax uriet li l-kunsilli lokali huma kapaċi jwettqu din it-tip ta' amministrazzjoni.

Mr Speaker, malli aħna żviluppajna din il-policy fassalna dokument - u anke tqassam lill-kunsilli lokali kollha - li jispjega x'inhi l-policy u x'inhu l-ħsieb.

Fassalna wkoll proċedura dettaljata kif nistgħu naħdmu, fejn bażikament konna qed ngħidu: Isma', jekk inti fil-lokal tiegħek għandek biċċa art jew bini li taħseb li tista' tintuża għal skop li għalih huwa mwaqqaf il-kunsill jew għal għan li huwa għan soċjali li tibbenefika minnu l-komunita', il-gvern huwa lest li jgħaddilek l-amministrazzjoni ta' dan il-fond.

Lill-kunsilli lokali għednilhom ukoll li jekk huma jkunu kapaċi joħolqu xi introjtu finanzjarju, dak l-introjtu jmur għall-kunsill lokali.

Konna nafu li qed nitkellmu fl-astratt pero' dak l-astratt issa rridu nwassluh għall-konkret.

Konna nafu wkoll li l-proġetti se jvarjaw minn amministrazzjoni ta' ġnien li jeżisti diġa' għal proġetti ħafna ikbar.

Konna nafu wkoll li l-kunsilli lokali ma jistgħux jidħlu għal proġetti kbar waħedhom u allura ridna noħolqu proċess li nippermettu li l-kunsilli lokali jidħlu fi sħab mal-privat.

Ridna noħolqu l-possibbilta' wkoll li minflok jidħlu fi sħab mal-privat, il-kunsilli lokali jgħaddu t-titlu lil ħaddieħor taħt ċerti kondizzjonijiet biex proġett partikolari jiġi amministrat mill-privat waqt li jinżamm taħt il-kontroll tal-kunsilli lokali.

Proċeduri li ġew imfasslin ħadu ħsieb li niżguraw kemm jista' jkun il- vijabilita' ta' dawn il-proġetti.

F'dawn il-proċeduri hemm diversi stadji li jridu jiġu sodisfatti.

L-ewwelnett iridu jiġu sottomessi business plans li jridu jsiru minn kumpanniji ta' awdituri rikonoxxuti.

Iridu jsiru wkoll projections ta' tliet snin u ħames snin u jrid ikun hemm ukoll l- approvazzjoni tad-dipartiment ta' l-artijiet, li jrid jiżgura mhux biss li l-art qed tintuża għall-iskop li tkun ingħatat pero' li minn proġetti kummerċjali anke l-gvern ikollu l-introjtu tiegħu.

Barra minn hekk irid isir monitoring tal-progress ta' dawn il-proġetti, kif ukoll naraw il- vijabilita' finanzjarja tagħhom biex niżguraw li l-kunsilli lokali ma jidħlux għal riskji li ma jistgħux jimmaniġġjaw.

Ċertament din hija opportunita' kbira għall-kunsilli lokali.

Tant hija opportunita' kbira li jien nieħu gost li minn mindu fassalna u nidejna din il-policy xi sitt xhur ilu, daħal diġa' numru sabiħ ta' applikazzjonijiet.

Irrid ngħid ukoll li aħna rrestrinġejna kull kunsill għal applikazzjoni waħda.

Ma rridux li niddevolvu numru f'daqqa ta' artijiet lil kunsill wieħed għax irridu naraw li proġett jimxi tajjeb qabel ma ngħaddu għall-konsiderazzjoni ta' xi devoluzzjoni oħra.

Nista' ngħid li s'issa diġa' għandna applikazzjonijiet mill-Gudja, mill- Kalkara, minn Ħaż-Żabbar, minn Ħal Luqa, mix-Xagħra Għawdex, mill-Mosta, mill-Qala', mir-Rabat Għawdex, minn San Lawrenz, min-Nadur, minn Birkirkara, mill-Isla, minn Ħal Qormi, mill-Imqabba, mill-Pieta', mill- Gżira u minn San Ġwann.

Dan huwa numru tajjeb ta' applikazzjonijiet u, kif qal il-Ministru qabli, diġa' ġew iffirmati żewġ kuntratti, wieħed ta' Santa Luċija u wieħed ta' Ħal Safi.

Dawn huma proġetti li jvarjaw minn amministrazzjoni ta' playing fields jew recreational areas jew ġonna li diġa' jeżistu għal proġetti li huma iktar ambizzjużi.

Per eżempju, il- kunsill ta' Birkirkara jixtieq jagħmel mużew tal-ferrovija fl-istazzjon.

Il-Mosta jixtiequ jagħmlu underground carpark fuq art tal-gvern u l-kunsill ta' San Ġwann jixtieq juża post li qed jintuża mid-dipartiment tal-foreign affairs bħala store.

Dan il-post huwa mitħna ta' qabel il-gwerra, li tista' tiġi wżata fil-heritage trail illi qed jiżviluppaw f'San Ġwann stess.

F'dan il-mument din il-mitħna għadha qed tiġi wżata minn dan id- dipartiment u jiena ma naħsibx li jagħmel wisq sens li tibqa' tintuża b'dan il-mod.

Il-kunsill ta' Tal-Pieta' jixtiequ li jibdew jamministraw il- carpark li diġa' jeżisti ħdejn l-isptar.

Dan il-carpark li nbena a spejjeż tal-gvern ma huwa amministrat minn ħadd.

Fil-fatt hemm xi ħadd li jmur fuq il-post li jagħmilha ta' parker imma jopera mingħajr liċenzja.

Ikun jagħmel ħafna iktar sens li l-kunsill lokali ta' Tal-Pieta' jamministra dan il-post.

Barra minn dawn kellna applikazzjonijiet oħrajn li ġew eżaminati u ma dehrilniex illi wieħed jista' jilqagħhom.

Waħda minnhom - semmiha proprju l-ħabib tiegħi l-Onor.

Mizzi - hija tal- kunsill lokali tal-Kalkara.

Biss l-Onor.

Membru ma kienx għal kollox preċiż meta qal illi l-gvern preċedenti approva li l-kunsill tal-Kalkara jingħata parti minn Bighi biex jużah bħala l-uffiċċju tiegħu.

Fil-verita' il-gvern preċedenti kien esprima l-idea li jagħmel hekk pero' f'sentejn sħaħ qatt ma sab il-ħin biex jgħaddi t-titlu tal-post lill-kunsill lokali tal-Kalkara.

Fir-realta' naħseb li l-Onor.

Mizzi jaf ukoll il-problema tal-Kalkara x'kienet.

Il-problema tal-Kalkara kienet illi l-post fejn il-kunsill tal- Kalkara xtaq li jagħmel l-uffiċini tiegħu u xi faċilitajiet oħra huwa l- istess post li l-ministeru ta' l-edukazzjoni identifika fejn għandu jitwaqqaf ċentru għar-restrawr.

Dan huwa ċentru li se jitwaqqaf bejn il- Gvern Malti u l-Gvern Taljan.

Se jkun hemm il-finanzjament mill-protokoll Taljan għalih u se jkun ċentru ta' studji Mediterranji.

Jiena naqbel ma' dak li qal l-Onor.

Mizzi li d-dipartiment ta' l-artijiet għandu jkun konxju ta' l-interess nazzjonali u f'dan il-każ dan hu proprju li ġara.

Kien hemm l-interess tal-kunsill lokali tal-Kalkara, kien hemm l-interess nazzjonali li jitwaqqaf dan iċ-ċentru Mediterranju għar-restawr u meta tibbilanċjahom it-tnejn flimkien naħseb illi t-tnejn naqblu li l-interess nazzjonali għandu jipprevali.

Mr. Speaker, jiena nassigura lin-naħa l-oħra tal-Kamra li aħna m'aħniex qed ngħidu li l-kunsilli lokali jiktbulna u aħna nagħtuhom blank cheque.

Aħna se niżguraw - u l-kunsilli lokali jafu li żgurajna għaliex bgħatna lura numru ta' talbiet - li l-ewwel irridu nieħdu ħsieb l-interess nazzjonali.

Biex nieħdu ħsieb l-interess nazzjonali l-ewwel pass li nagħmlu qabel ma naċċettaw xi talbiet huwa li niċċekkjaw mad-dipartiment ta' l-artijiet jekk xi dipartiment jew enti oħra jkunx esprima xi interess f'dik il-proprjeta'.

Jiena naħseb li anke l-kunsilli lokali stess jaqblu li għandu jipprevali l-interess nazzjonali.

Jekk ma jirriżultax li jkun hemm xi dipartiment jew xi enti pubblika li għandha interess f'dik il- proprjeta', allura nibdew nitkellmu mal-kunsilli lokali dwar użu ta' dik il- proprjeta'.

Nista' nassigura lill-ħabib tiegħi tan-naħa l-oħra li kemm-il darba l-kunsill lokali tal-Kalkara jsib post ieħor, inkun jien l-ewwel wieħed illi ngħinhom biex jakkwistawh jekk ikun possibbli.

Jiena naħseb li jkun aħjar jekk noqogħdu attenti u niżnu ftit l-affarijiet qabel ma nitkellmu.

L-Onor.

Mizzi qal li kien hemm interess politiku li aħna lill-kunsill lokali tal-Kalkara ma nagħtuhx l-uffiċini li xtaq hu.

Dan juri li l-Onor.

Membru m'huwiex tant in touch la mal-kunsill tal-Kalkara u wisq inqas mal- kunsilli lokali l-oħra.

Kieku kellna l-interess li ma nagħtux xi proprjeta' lil xi kunsill lokali għax immexxi minn maġġoranza li hija tal- Partit Laburista, żgur li wieħed mill-ewwel kuntratti li ffirmajna ma kienx ikun mal-kunsill lokali ta' Santa Luċija.

Il-kunsill lokali ta' Santa Luċija kien ħaqqu jieħu l-ġnien taċ-Ċiniżi, kien ilu de facto joħroġ il- flus għalih, kellu pjan kif se jamministrah u kien ħaqqu jieħdu.

Nista' nassigurakom li meta nittrattaw aħna ma neħdux in konsiderazzjoni jekk kunsill ikollux maġġoranza Nazzjonalista jew ikollux maġġoranza Laburista.

Mr Speaker, ħaġa li dejqitni fid-diskors ta' l-Onor.

Mizzi kienet meta qal li jaqbel fil-prinċipju pero' hemm bżonn li jsiru mega strutturi biex nikkontrollaw x'jagħmel kulħadd.

Jew se nafdaw lill-kunsilli lokali bl- istess kriterji li nagħmlu f'dan il-parlament, jew inkella l-kunsilli lokali tagħna qatt m'hu se jkollhom il-kapaċita' li jikbru.

Ma jistax ikun li għax ngħaddu biċċa art lil kunsilli lokali - u din se ssir bil-proċeduri kollha tat-tendering, bl-aċċess għal kull karta li jkun hemm fit-tenders u bid-dritt ta' appell mit-tenders, jiġifieri għandek it-trasparenza kollha fil-proċess - allura rridu nwaqqfu xi kumitat parlamentari biex nikkontrollaw kollox.

Per eżempju, il-kunsill lokali tan-Nadur iridu li jkollhom f'idejhom - sinċerament ma nafx xi jridu jagħmlu fih - iċ- ċimiterju tan-Nadur.

Jiena ma naħsibx illi hemm xi problemi kbar biex dan jingħatalhom.

Allura dan irridu ngħadduh minn xi tip ta' PAC ieħor?

It- talba biex isir recreational area f'San Lawrenz - issa din l-area fiha bejn wieħed u ieħor daqs din il-Kamra - trid tintlaqa' billi ngħaddu xi PAC ieħor?

Ejja nkunu prattiċi.

Forsi dawn huma l-affarijiet li jiddistingwu lilna min-naħa l-oħra tal-Kamra fuq il-kunsilli lokali.

Jiddispjaċini ninnota li n-naħa l-oħra tal-Kamra għadha wisq marbuta ma' l-idea li kienet espressa f'din il-Kamra minn Dr. Karmenu Mifsud Bonnici li l-kunsilli lokali huma lok għall-korruzzjoni.

Jiena ngħid li l-ħajja kollha hija lok għall-korruzzjoni.

Il-kunsilli lokali m'huma ebda eċċezzjoni għal ħadd, la huma iktar u lanqas huma inqas minn kull enti oħra.

Dawn għandhom it-tentazzjonijiet tagħhom u għandhom il- preġji tagħhom u allaħares nibqgħu bl-idea li ma nistgħux nafdaw lill- kunsilli lokali.

Il-kunsilli lokali għamlu ġid enormi f'dan il-pajjiż u għamlu xogħol illi kien ilu ma jsir bejn 27 u 30 sena.

Dawn daħlu wkoll għal affarijiet li l-gvern kien irrinunzja għalihom.

Kellhom problemi enormi u l-ikbar problema li għandhom hija ta' personalita'.

Din hi l- verita'!

L-ikbar problemi li għandhom mhijiex fejn ingħata tender jew min ingħata dak il-kuntratt imma l-akbar problema li għandhom hija li dawn jiġġieldu personalment bejniethom għax jiena lanqas ngħid li jiġġieldu politikament.

Dan hu li qed jagħmel ħafna deni lill-kunsilli lokali u dan hu li għandna bżonn nimmaniġjaw ħafna aħjar.

Jiena ngħid li allaħares nitilqu bil-premessa li għax dawn kunsilli lokali, allura ma nafdawhomx!

Aħna m'għandniex ngħidu bil-fomm li nafdawhom u mbagħad noħolqu ħafna strutturi li permezz tagħhom noħonqulhom kull inizjattiva li jistgħu jieħdu.

Lanqas għandna noqtlu l-inizjattivi li jistgħu jieħdu bil-burokrazija, kif wara kollox qed jiġri.

Il-problemi li jiltaqgħu magħhom il-kunsilli lokali mhumiex mad-dipartiment tiegħi - għax aħna nqassmu l-flus fl-aħħar tas-sena wara li jsir il-budget imbagħad administratively m'għandniex xogħol - imma huma fid-delivery times ta meta jkollhom bżonn xogħlijiet minn dipartimenti oħra.

Hija l-burokrazija kbira tal-gvern li qed toħnoq lill-kunsilli lokali u waħda mill-problemi li jista' jkun li ffaċċjaw f'dan il-qasam tad-devoluzzjoni hija proprju din il-burokrazija li jridu jgħaddu minnha.

Per eżempju, għadni kif għedt li l-kunsill lokali ta' San Ġwann irid post illi qed jiġi wżat mid-dipartiment ta' l-affarijiet barranin.

F'dak il-każ it-talba li ssir trid tmur għand id-dipartiment ta' l- affarijiet barranin biex isibu alternative site.

Spiss jiġri li lil dawn tiktbilhom, tkellimhom u tibgħatilhom reminder, xahar wara xahar, pero' ma jiċċaqlaq ħadd.

Jekk din se tibqa' l-mentalita' allura nkunu qed noqtlu l-inizjattivi.

Dan la hu tort tiegħi bħala ministru u lanqas huwa tort tal- ministru preċedenti.

Kulma nista nagħmel hu li naqbad il-file u mmur jien stess fid-dipartiment biex inġib l-approval.

Jekk verament nafdaw lill- kunsilli lokali u jekk verament nemmnu li huma tajbin għal pajjiżna ejja nimxu magħhom.

Huwa veru li għandna nagħmlu s-salvagwardji raġonevoli kollha u jiena ngħid li dan l-iskop ilħaqnih bil-proċedura li aħna qegħdin nissuġġerixxu.

Jekk ngħaddu art lil xi kunsilli lokali u dan ikun irid jagħmel proġett ma' terzi jew jgħaddi t-titlu in parti jew sħiħ lil terzi, irid l-ewwel jissottometti l-proġett dettaljat lid-dipartiment tal-kunsilli lokali.

Il- proposti għal dan il-proġett ikunu available pubblikament u wara li l- proġett jiġi approvat mid-dipartiment tal-kunsilli lokali, dan jgħaddi għand id-dipartiment ta' l-artijiet li jimponi l-kondizzjonijiet tiegħu.

Wara dan, il-proġett jiġi diskuss f'din il-Kamra jew f'kumitat ta' din il- Kamra, u qabel ma jgħaddi dak it-titlu jew parti minnu tkun trid toħroġ tender li tkun pubblika.

Mela l-karti relattivi se jkunu pubbliċi, l-award tat-tender tkun pubblika, l-appelli mit-tenders se jkunu pubbliċi u allura jiena jidhirli li se jkollna trasparenza biżżejjed.

Ma jidhirlix li għandu jkun hemm sottokumitat ieħor ta' din il-Kamra li jkompli jikkontrolla.

Ir- regolamentazzjoni hija neċessarja pero' imbagħad l-over regulation toqtol l- inizjattiva.

L-appell tiegħi huwa li nifhmu li dak li qed isir qed isir għaliex nemmnu li din hija opportunita' tajba li nerġgħu nuru fiduċja fil-kunsilliera lokali tagħna.

Lil dawn qed nagħtuhom opportunita' biex l-ideat li għandhom ikunu verament jistgħu jisfruttawhom u jħaddmuhom.

Lil dawn m'għandniex noħonquħom b'ħafna burokrazija, li fl-aħħar mill-aħħar toqtol l- inizjattiva vera.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Grazzi, Sur President.

Ċertament aħna naqblu li nħallu l-inizjattiva f'idejn il-kunsilli lokali imma biex nagħmlu hekk irridu naraw li l-gvern ċentrali jkun jista' jikkordina x-xogħol aħjar - u din hija xi ħaġa li aċċenna għaliha wkoll il-Ministru Gatt - tramite l- ministeri u d-dipartimenti kollha tiegħu.

Issa permezz ta' din il-liġi l- kunsilli lokali se jkunu jistgħu jakkwistaw u jiddisponu minn art pubblika.

Fi kliem ieħor hawnhekk qed inpoġġu l-kunsilli lokali fuq l-istess livell tal-housing authority pero' b'differenza, għax il-housing authority hija korporazzjoni maħluqa ad hoc, b'miri preċiżi li tamministra akkomodazzjoni soċjali.

Barra minn hekk kull sena aħna niflu l-operat tagħha dwar kif tiddisponi minn proprjeta' u kif tamministra l-beni.

Issa fil-każ tal- kunsilli lokali dan l-argument ma jreġix.

Hawnhekk qegħdin insaħħu liġi biex inkabbru t-trasparenza u l-iskrutinju fuq il-gvern ċentrali, pero' dan għandu jsir ukoll fir-rigward ta' entijiet pubbliċi oħra, bħalma huma l- kunsilli lokali.

Hemmhekk ukoll wieħed għandu jkollu l-istruttura li tassigura trasparenza sħiħa u accountability.

Jiena nħoss li din il-Kamra jew inkella l-kumitat nazzjonali tal-verifika b'xi mod jew ieħor għandhom jaraw jekk ċerta proprjeta' tkunx qed tiġi amministrata kif għandha tiġi amministrata.

Meta aħna nitkellmu hekk ċertament li m'aħniex qegħdin ngħidu li m'għandniex fiduċja fil-kunsilli lokali.

Aħna qed ngħidu li l-kunsilliera qed jieħdu d-deċiżjonijiet fl- interess pubbliku u dawn għandhom jeħduhom bl-ikbar trasparenza.

Min qiegħed fil-ħajja pubblika jaf li jagħmel x'jagħmel u jipprova kemm jipprova biex ikun ċar u trasparenti, dejjem isib lil xi ħadd jakkużah u allura jkun tajjeb li wieħed joħloq din l-istruttura.

Aħna m'aħniex qed ngħidu li għandha tinħoloq struttura li toħnoq l-inizjattiva imma qed ngħidu li din għandha tkun struttura li faċilment tkun tista' tivverifika u tiċċertifika li jiġu esegwiti l-proċeduri stabiliti.

Huwa importanti li tiġi assigurata t-trasparenza għax b'hekk ma joqogħdux isiru ħafna allegazzjonijiet.

Sur President, tajjeb li wieħed jgħid ukoll li fi żmien l- amministrazzjoni preċedenti ma kien hemm l-ebda nuqqas ta' fiduċja fil- kunsilli lokali.

Lanqas huwa veru l-kliem li jingħad li aħna ma ridniex ngħinu lill-kunsilli lokali.

Huwa veru li għal sena wara l-oħra konna kostretti li nillimitaw l-allokazzjoni ta' fondi - u dan ma ħadniex gost nagħmluh - imma dan għamilnih minħabba s-sitwazzjoni finanzjarja.

Din is- sitwazzjoni ta' deficit illum hija aċċettata minn kulħadd u m'għadhiex ħrafa.

Aħna sempliċement ridna naċċertaw irwieħna li s-servizzi li kienu diġa' devoluti fuq il-kunsilli lokali jiġu amministrati u implimentati b'mod effiċjenti u b'mod li ċ-ċittadin jgħid li l-eżistenza tal-kunsilli lokali tfisser titjib fil-livell tal-ħajja.

Jiena dan biss kont inpoġġi quddiem għajnejja meta kont nitkellem mal-kunsilli lokali.

Per eżempju, aħna għamilna ħidma sħiħa flimkien ma' l-awditur ġenerali - u din ħaditilna 15-il xahar - biex nibdew noħolqu kriterji fuq il-value for money dwar il-kuntratti li jamministraw u jħaddmu l-kunsilli.

Konna bdejna nagħmlu eżerċizzju wkoll - li tlesta fl-aħħar tas-sena l-oħra jew fil-bidu ta' din is-sena - dwar kemm jiswew is-servizzi li jkun jeħtieġ kull kunsill ħalli wieħed ikun jista' jippjana aħjar l-allokazzjoni ta' finanzi.

Konna wkoll bdejna nipprovaw noħolqu sistema li tikkordina l-kunsilli lokali mad- dipartimenti tal-gvern u mal-korporazzjonijiet.

Il-Ministru Gatt semma' l- inizjattiva li ħadna mad-dipartiment ta' l-edukazzjoni rigward il- manutenzjoni ta' l-iskejjel.

Din il-ħaġa tat ir-riżultati u nista' ngħid li kulħadd apprezza t-titjib li sar.

Jiena nista' ngħid li n-nies faħħru din l- inizjattiva u għalihom il-kunsilli lokali bdew ifissru xi ħaġa.

L-istess mudell konna bdejna nattwawh mad-dipartiment ta' l-agrikoltura, li għandu ħafna personnel u għandu l-għodda.

Flimkien mal-kunsilli lokali dan id- dipartiment kien qiegħed jidentifika siti żdingati u mitluqin biex jiġu żviluppati.

Barra minn hekk konna qed nitkellmu kontinwament ma' l-Onor.

Charles Buhagiar, li dak iż-żmien kien il-ministru għax-xogħlijiet pubbliċi u kostruzzjoni, biex naraw kif se ngħinu lill-kunsilli lokali u fl-istess waqt nutilizzaw aħjar ir-riżorsi tal-gvern ċentrali.

Sur President, issemmiet ukoll l-iskema ta' l-assenjazzjoni ta' ħaddiema.

Din il-ħaġa kienet ħolqitilna problemi kbar pero' bis-saħħa ta' ċerti kunsilli s-sistema kienet bdiet tiffunzjona.

Bil-mod il-mod u b'ċerta edukazzjoni ċertament konna naslu li fil-maġġoranza tagħhom il-kunsilli kien ikollhom minn dawn il-ħaddiema, li fuq kollox jagħtu servizz tajjeb lill-istess kunsill u jgħinu lir-residenti fil-lokal.

Aħna qatt ma ttantajna nimponu fuq il-kunsilli - kif ġara riċentement - li t-toroq jibdew jagħmluhom huma imbagħad wara jiċċarġjaw lid-dipartiment.

Il- kunsilli llum tgħabbew b'din ir-responsabbilta' u ma huma jitħallsu qatt u, safejn naf jien, m'intomx tesiġu fuq id-dipartiment li dan iħallas lill- kunsill.

Jiġri wkoll li l-kuntrattur ma jissodisfax it-termini tal-kuntratt tiegħu, jitħallas xorta u minħabba f'hekk il-kunsill ikollu joqgħod jiffaċċja lir-residenti f'dik il-lokalita'.

Sur President, ngħaddi issa biex ngħid xi ħaġa dwar il-liġi nnifisha.

Din hija liġi li fil-prinċipju naqblu magħha u, għal min ma jafx, l-ewwel darba li saret liġi li tirregola kif il-gvern jiddisponi minn proprjeta' pubblika kien fl-1976.

F'dik is-sena kienet saret il-Land Disposal Act, fejn l-eżekuttiv impona kontroll fuq il-mod kif huwa stess jittrasferixxi l- art lil terzi.

Ovvjament din kienet ħaġa neċessarja għax hawn qegħdin nitkellmu fuq art li la hija art tal-ministru u lanqas hija art tal-gvern imma tappartjeni lill-poplu Malti kollu.

Għal dan il-għan twaqqfet il- housing authority, li tamministra proprjeta' għal skopijiet ta' housing soċjali.

Twaqqfet ukoll l-MDC, li tiddisponi minn proprjeta' pubblika, biex tħajjar aktar investiment industrijali f'pajjiżna.

In konnessjoni ma din il-liġi wieħed jista' jitkellem ukoll fuq l-iskopijiet ekonomiċi ta' trasferiment ta' art u proprjeta'.

Per eżempju, mhux l-ewwel darba li f'din il-Kamra tressqet riżoluzzjoni biex isir trasferiment ta' art bl-iskop li fuqha tinbena lukanda.

Dan isir biex jiġi mgħejjun it-turiżmu.

Kellna wkoll każijiet ta' trasferimenti illi jkun aħjar jekk forsi ma niftakrux fihom.

Eżempju ta' trasferiment ta' dan it-tip kien il-każ ta' Chambrai.

Illum dan il-post huwa litteralment in shambles minħabba l-konfużjoni tar-riżoluzzjoni li kienet ġiet approvata minn dan il-parlament.

Kwalunkwe trasferiment ta' proprjeta' pubblika jrid ikun marbut ma għan ekonomiku jew soċjali.

Minn dan toħroġ l- importanza li jkun hemm element ta' kontroll ħalli d-deċiżjonijiet li jieħu l-eżekuttiv mhux biss ikunu sanċiti mil-liġi imma jkunu wkoll deċiżjonijiet kemm jista' jkun trasparenti.

Għal dan il-għan hemm ċerti tibdiliet li jirfinaw il-kriterji ta' trasferiment ta' l-art.

Per eżempju, id-definition clause tgħid li t-tiġdid tad-drittijiet fuq art - kemm personali u anke reali - jekk isiru fuq termini ġodda, iridu jiġu kkonsidrati bħala trasferiment ta' art.

Hawnhekk wieħed jistaqsi: Imma jekk inti għandek tiġdid fuq l-istess kondizzjonijiet, għaliex m'għandux jiġi kkonsidrat bħala trasferiment?

Nista' nagħti eżempju ta' wieħed li jkun ħa proprjeta' b'ċens għal 30 sena.

Jekk dan iċ-ċens se jerġa jiġġedded bl-istess kondizzjonijiet, għaliex m'għandniex naraw għaliex dik l-art qed terġa' tiġi mogħtija lil dak l-individwu bl-istess kondizzjonijiet?

Jiena nħoss li jekk jerġa' jsir tiġdid, wieħed irid jiġġustifika jekk it-tiġdid għandux isir bl-istess kondizzjonijet.

Fil-klawsola ta' wara hemm li jekk ikun sar trasferiment ta' proprjeta' b'riżoluzzjoni tal-parlament, anke jekk isir tiġdid bl-istess kondizzjonijiet, dik ir-riżoluzzjoni trid terġa' tiġi sottomessa fil-parlament, peress li dak il-każ jiġi kkonsidrat bħala trasferiment; u la qegħdin nirfinaw il-liġi jiena naħseb li għandna nieħdu ċerti konsiderazzjonijiet, anke fejn jidħol tiġdid.

Illum il-valur tal- proprjeta' qed jiżdied minn ġimgħa għal oħra u jiena għalhekk għedt li wieħed għandu jara jekk tiġdid bl-istess kondizzjonijiet għandux ikun ġustifikat.

Jiena nissuġġerixxi li kwalunkwe renewal - hu kif inhu, taċitu jew espress, anke bl-istess kondizzjonijiet - għandu jiġi kkonsidrat bħala trasferiment ta' proprjeta'.

Tajjeb li nikkonsidraw ukoll il-klawsola fejn il-housing authority u l- kunsilli lokali qed jiġu esklużi mill-obbligi li timponi din il-liġi.

Din il-ħaġa kienet teżisti diġa fil-każ tal-housing authority minħabba l-fatt li din hija awtorita' statutorja u issa l-kunsilli lokali qegħdin jitpoġġew fl-istess keffa.

Il-housing authority għandha skop soċjali u funzjoni li hija determinata bil-liġi u biex l-iskopijiet tagħha jinbidlu jridu jinbidlu f'dan il-parlament.

Hemm ukoll il-proviso fi klawsola 3 li jimponi limitazzjoni fuq il-housing authority.

Tajjeb li wieħed jinnota wkoll li fil-każ ta' l-MDC, din ukoll tutilizza art pubblika għal skop ekonomiku speċifiku, pero din il-korporazzjoni ma tistax tittrasferixxi biċċa art biex isir ħanut jew shopping complex jekk ma jkollhiex permess speċjali.

Dan minħabba li l-MDC u entitajiet governattivi oħra m'humiex inklużi taħt din l-eżenzjoni.

Issa kunsill lokali huwa gvern lokali u aħna rridu nassiguraw li anke fuq livell lokali jkun hemm skrutinju u trasparenza.

Aħna nafu b'każijiet ta' irregolaritajiet li ġraw f'pajjiżi Ewropej, fejn ittieħdu passi drastiċi u sar tibdil fil-liġi biex ikun hemm iktar skrutinju, iktar trasparenza u iktar kontroll.

Issa b'din il-liġi proprjeta' se tkun tista' tgħaddi fuq il-kunsilli mhux biss b'titlu personali imma b'mod li l-kunsill ikun jista' jittrasferiha lil terzi.

Huwa veru li ħafna drabi proprjeta' mitluqa tkun tista' tiġi amministrata aħjar mill-kunsill lokali minħabba li dan ikollu l-interess li jaqla' l-income fuqha, imma huwa importanti li aħna nintroduċu element ta' skrutinju biex nagħtu sodisfazzjon lil dawk li jeleġġuna.

Il-kunsilli lokali jafu li l-art tiġi mgħoddija lilhom għal skop speċifiku u dawn ma jistgħux jiddevjaw minn dan l-iskop.

Qed ngħid dan għax sfortunatament kien hemm każijiet fejn kien hemm allokazzjoni ta' fondi speċjali għal skop speċifiku pero' dawn il-fondi ntużaw għal skopijiet kompletament differenti.

Per eżempju, minkejja li l- liġi tgħidlek li l-kunsill ma jistax jonfoq iktar mill-fondi li għandu f'idejh, kellna każi ta' kunsilli li qabżu l-allokazzjoni tagħhom b'Lm200,000 u bi Lm300,000.

Minħabba f'hekk il-kunsilli ta' wara ma kellhomx biex jaħdmu minħabba nuqqas ta' fondi.

Barra dawn kellna wkoll każijiet oħra ta' nuqqasijiet.

Per eżempju, il-liġi hija espliċita' dwar kif il-kunsilli lokali għandhom joperaw pero' kien hemm każijiet ta' abbuż, forsi minħabba nuqqas ta' esperjenza.

Jiena m'iniex se nidħol fil-mertu ta' jekk kienx hemm intenzjoni tajba jew intenzjoni ħażina imma ovvjament każijiet bħal dawn jikkreaw il-problemi.

Minn dawn l-esperjenzi wieħed jinduna li l-proċess għandu jsir aktar trasparenti u aktar accountable.

Jiena ngħid li mhux neċessarjament se jkun hemm l-accountability sempliċement għax titressaq riżoluzzjoni f'dan il-parlament.

Huwa veru li l- parlament jeżamina r-riżoluzzjoni in kwestjoni u l-għanijiet li għalihom tkun se tingħata l-art, imma mbagħad għaliex m'għandux ikun hemm l- iskrutinju waqt li l-ħaġa tkun qed issir?

Sur President, hawnhekk daħħalna wkoll il-prinċipju l-ġdid li kull trasferiment ta' art li jsir permezz ta' riżoluzzjoni parlamentari ma jistax jibda jiġi diskuss f'dan il-parlament qabel ma jmur quddiem il- kumitat tal-kontijiet dwar l-uffiċċju nazzjonali tal-verifika.

Din l- istituzzjoni naqblu fuqha ż-żewġ naħat u naqblu wkoll li rridu nsaħħuha.

Hawnhekk għandna każ fejn sar sforz nazzjonali biex ikun hemm xi ħadd li b'mod oġġettiv u b'effiċjenza jikkontrolla l-ħidma tal-ministeri u ta' l-entitajiet pubbliċi, pero' fl-opinjoni tiegħi għandna nestendu dak il-poter li jeżisti diġa' biex dan jiskrutinja wkoll l-operat tal-kunsilli lokali.

Wara kollox dawn huma entitajiet pubbliċi u m'għandhomx ikunu repubblika għalihom.

Forsi biex tiġi riżoluzzjoni quddiem il-parlament għat-trasferiment ta' proprjeta' lill-kunsilli lokali hija ħaġa cumbersome, pero' f'dan il-każ nistgħu nagħmlu riżoluzzjoni waħda li tieħu żewġ seduti fejn ikun hemm allokazzjoni ta', ngħidu aħna, għaxar biċċiet art f'daqqa.

B'dan il-mod wieħed ikun jista' jitkellem u jagħmel ċerti queries.

Wara kollox, l-istess bħall-kunsilliera, aħna rappreżentanti tal-poplu u għandna dritt nitolbu ċerti spjegazzjonijiet fl-aħjar interess tad-distrett li niġu eletti minnu.

Iktar minn hekk, il-kumitat tal-kontijiet dwar l-uffiċċju nazzjonali tal- verifika - u hawnhekk għandna ndaħħlu klawsola ġdida - b'xi mod għandu jassigura li l-proċeduri jkunu qegħdin isiru b'mod trasparenti u b'mod mill- iktar responsabbli meta proprjeta' tkun qed tingħadda lil terzi għal skopijiet ta' spekulazzjoni, ta' żvilupp jew ta' kummerċ.

Din in-naħa ma taqbilx li l-kunsilli lokali għandhom ikunu eżenti minn din il-liġi bl- istess mod kif hija eżenti l-housing authority.

Dawn huma entitajiet pubbliċi li qed jittrasferixxu art pubblika u wieħed ma jistax joħolqilhom privileġġi partikolari li entitajiet oħra ġustament m'għandhomx.

Fl- opinjoni tiegħi qed tingħata diskrezzjoni eċċessiva minkejja l-fatt li d- dipartiment ta' l-artijiet jista' joħloq sistemi interni biex jikkontrolla.

Jiena ngħid li anke l-fatt li l-kunsilliera jkunu jafu li jkun hemm skrutinju minn din il-Kamra, jikkrea dak il-bilanċ u dak ic-check biex l- affarijiet isiru b'iktar effiċjenza u trasparenza.

Sur President, din in-naħa taqbel ukoll ma' l-emenda fejn jekk il-gvern ma jkollux bżonn art għall-użu pubbliku dan ikun jista' jerġa' jagħtiha lura lis-sidien jew lill-werrieta tagħhom.

Tajjeb li wieħed jgħid li f'dan il-każ għandna niffaċilitaw il-proċedura li biha art pubblika li l-gvern m'għandux bżonnha terġa' tingħata lis-sidien.

Għandna każijiet fejn il- gvern għamel esproprjazzjoni jew beda l-proċeduri biex jesproprija art u l- proġett propost baqa' ma sarx.

Biex din l-art terġa' tiġi released hemm proċedura li mhux biss hija tassattiva imma li ħafna drabi tgħajjik.

Meta wieħed jagħmel talba lid-dipartiment ta' l-artijiet, dan ikun irid risposta mingħand dipartimenti oħra, u apparti d-delay min-naħa tad-dipartiment ta' l-artijiet innifsu, ikollok issofri delays amministrattivi enormi min-naħa tad-dipartimenti l-oħra, ġeneralment għax ma jkunux jafu jekk għandhomx bżonn dik l-art jew le u ħafna drabi l-atteġġjament ikun: U iva, aħna nżommuha mbagħad naraw!

Din hija ħaġa inġusta u rridu nsibu mezz kif ngħidu li jekk proġett ma jimmaterjalizzax ruħu fiż-żmien stipulat, l-art konċernata għandha tingħata lura lis-sidien.

Naħseb li dan huwa punt amministrattiv li għandu jiġi kkonsidrat bis-serjeta'.

M'hemmx dubju li din hija emenda li tagħmel sens pero' mbagħad għandha tiġi amministrata b'mod effiċjenti.

Inutli nagħmlu liġijiet jekk imbagħad dawn ikollhom ħafna komplikazzjonijiet amministrattivi u tispiċċa ma tifhimhomx.

Jien illum nista' nikkonferma li ċerti proċeduri fiċ-ċivil tant huma kkomplikati li trid tagħmel teżi fuqhom biex tibda tifhimhom.

B'din l-emenda se nkunu nistgħu nsolvu parti sostanzjali mill-kwestjonijiet li hemm dwar proprjeta' li ġiet esproprjata, kwestjonijiet dwar kumpens li ma jkunx ingħata u anke kwestjonijiet dwar imgħaxijiet.

Klawsola 3 ta' din il-liġi mbagħad tkompli fuq dak li diġa' hemm fil-liġi eżistenti.

Il-proviso ta' paragrafu (d) ta' subklawsola 3 (1) jgħid ċar u tond li entita' pubblika li jkollha proprjeta' mogħtija lilha ma tistax tittrasferixxi dik il-proprjeta' lil terzi jekk mhux bl-approvazzjoni tal- Kamra tar-Rappreżentanti.

Il-gvern hawnhekk qed jassigura li art li tkun ingħatat għal għan speċifiku ma tiġix spekulata jew utilizzata għal għanijiet differenti.

Issa hawnhekk huwa interessanti l-punt li tqanqal dan l-aħħar fil-ġurnali dwar it-trasferiment ta' l-art tal-Lohombus fil- Marsa.

Il-Lohombus Corporation, li hija entita' tal-gvern, kienet ħadet biċċa art għall-iskop speċifiku li teżerċita l-funzjonijiet tagħha ta' korporazzjoni li tgħin fl-iżvilupp tal-housing f'Malta.

Għal din il- konsiderazzjoni soċjali ngħataw iktar minn 3,000 metru art - jiġifieri aktar minn tlett itmien - b'ċens ta' Lm3,000 fis-sena, jiġifieri medja ta' 88c kull metru kwadru fis-sena.

Issa art fl-istess żona għal żvilupp kummerċjali u industrijali tiswa madwar Lm20 kull metru kwadru.

Dan it- trasferiment ġie approvat minn din il-Kamra u dakinhar il-gvern kien qal li din l-art kienet se tingħata lill-Lohombus għax dan huwa bank li jgħin fil- qasam ta' l-akkomodazzjoni soċjali.

Issa artiklu 15 jgħid ċar u tond li jekk il-korporazzjoni ma tibqax tuża l-art għall-iskop li għalih tkun ingħatat, allura l-gvern għandu d-dritt li jxolji dak il-kuntratt.

THE DEPUTY SPEAKER: Onorevoli, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li tkompli tinstema'.

ONOR.

HELENA DALLI: Nipproponi li l-Onor.

Mangion ikompli jitkellem.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

ANTHONY ABELA: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Mangion ikompli bid- diskors tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

CHARLES MANGION: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra kollha talli għoġobha testendili l-ħin.

Sur President, kont qed ngħid li jekk il-funzjoni tal-Lohombus ma tibqax dik li tgħin fil-housing, allura l-gvern għandu d-dritt ixolji l-kuntratt.

Sal-lum din il-biċċa art pubblika għadha f'idejn dan il-bank u qiegħda b'ċens annwali li huwa redikolu minkejja li dan il-bank, li huwa parti mill-Mid Med, ġie ttrasferit lill-HSBC.

Dan qed ngħidu għax wieħed irid jara jekk din il- proprjeta' għadhiex tintuża għall-iskopijiet li għalihom ġiet mogħtija minħabba li l-funzjonijiet ta' dawn l-uffiċini nbidlu kompletament.

L-art tal-Lohombus kienet art pubblika mgħoddija lil dik il-korporazzjoni b'riżoluzzjoni ta' dan il-parlament u għaldaqstant ma jista' jsir l-ebda użu ieħor ħlief għall-iskopijiet li għalihom ġiet mogħtija.

Ċertament li ma jista' jsir l-ebda forma ta' trasferiment jekk ma jkunx hemm l- approvazzjoni ta' din il-Kamra.

Dan qed ngħidu għaliex il-Lohombus se jiġi nkorporat mal-Mid Med Bank - li iktar 'il quddiem se jkun l-HSBC - u allura indirettament din l-art qed tiġi ttrasferita lill-istess Mid Med Bank.

F'dan il-każ hawn għandna vjolazzjoni ċara ta' dan il-kuntratt u, biex jagħmlu dan, l-HSBC u l-Mid Med iridu jitolbu l-permess tal-gvern.

Biex jagħti dan il-permess il-gvern hu legalment obbligat li jew jagħmel il-kondizzjoni li dik l-art tibqa' tintuża' għall-istess skopijiet li għalihom kienet ġiet mogħtija, jew inkella ssir riżoluzzjoni oħra fejn il-valur ta' dik l-art jogħla ħafna iktar minħabba li mbagħad l-interess ikun wieħed pekunjarju.

Dan huwa punt li jrid jiġi kkonsidrat għax anke t-titlu effettivament jista' jiġi vvizzjat.

Il-liġi - kif kienet qabel u anke kif inhi proposta llum - tagħmel dawn il-parametri biex tagħmel il-protezzjonijiet neċessarji biex tassigura li art pubblika tiġi wżata fl-aħjar interess pubbliku u ma tiġix spekulata għall-għanijiet ta' profittabilita'.

Jiena m'inix qed ngħid li huwa ħażin li wieħed jagħmel il-profitt imma dan m'għandux isir a skapitu tal-poplu Malti kollu.

Sur President, nixtieq nagħlaq billi ngħid xi ħaġa dwar l-emenda li tgħid li qabel ma jiġu quddiem il-Kamra ċerti riżoluzzjonijiet jiġu diskussi fl- audit office accounts committee - dan il-kumitat huwa kompost minn rappreżentanti taż-żewġ naħat tal-Kamra - u jien ta' l-opinjoni li dan il- kumitat jikkonsidra wkoll it-trasferiment ta' art lill-kunsilli lokali.

Wara kollox din l-istituzzjoni twaqqfet bi qbil bejn iż-żewġ naħat tal- Kamra u l-għanijiet taż-żewġ naħat huma li din l-istituzzjoni taġixxi 'l hinn mill-politika partiġġjana u verament tkun istituzzjoni li tikkontrolla u tissorvelja l-aġir tal-gvern, l-aġir ta' l-entitajiet pubbliċi u mhux l- inqas l-aġir tal-kunsilli lokali.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anthony Abela.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Sur President, qegħdin nitkellmu fuq liġi li l- iskop tagħha hu li jkun hemm iżjed trasparenza fl-għoti ta' proprjeta' min- naħa tal-gvern.

Dan l-abbozz jipprovdi wkoll li l-gvern jittrasferixxi lura art li jkun esproprja għall-użu pubbliku pero' li wara jirriżulta li dik l- art ma tkunx intużat.

Hawnhekk nixtieq infakkar f'meta l-gvern ta' qabel Mejju 1987 kien ħa diversi proprjetajiet permezz tal-liġi tal-BDA, fejn ħafna artijiet li kienu ttieħdu ma kenux intużaw minħabba l-pożizzjoni ġeografika jew minħabba li l-art konċernata ma kenitx tippermetti li jsir bini fuqha.

Dan juri ċar li l-gvern - jew min dak iż-żmien kien responsabbli biex jidentifika dawk l-artijiet - għamel dak ix-xogħol mingħajr ma ta kas tan- natura ta' l-art u x'kienet tipprovdi.

Minħabba f'hekk ħafna nies għadhom sal-lum jippruvaw jakkwistaw lura dik l-art li kienet itteħditilhom.

Min jaf kemm għad baqa' nies li tteħditilhom art għal skop jew ieħor mid- dipartiment ta' l-artijiet u din l-art sal-lum għadha ma ntużatx, apparti li għadhom ma tħallsux.

Sur President, ngħid ukoll li ma nistax nifhem kif kulmin ikun fil-gvern juża' two weights and two measures fil-mod kif jistma l-valur ta' proprjeta'.

Nista' nieħu eżempju ta' biċċa art li ttieħdet l-Imġarr ftit żmien ilu sabiex kabbru l-iskola tal-gvern.

Il-perit tal-gvern stima li l- art tiswa Lm5,500 għal kull plot fabbrikabbli - u kien hemm 13-il plot - filwaqt li periti oħra mqabbda mill-inland revenue, għall-fini ta' taxxa tal-boll, stmaw li kull plot fuq art li tinsab faċċata tiswa Lm24,000.

Jien naħseb li wieħed irid jara kemm hemm good governance f'dan is-settur.

Jiena m'inix ngħid li hemm min qed jamministra ħażin jew li xi ħadd ipprova jkun korrott pero' naħseb li l-gvern għandu jaqta' linja dritta.

Kien hemm żmien, anke riċentement, fejn il-gvern akkwista art bi ftit mijiet u mbagħad l-istess art, għaliex ma kenitx intużat għal skopijiet ta' housing, inbiegħet lil nies oħrajn by tender bi prezzijiet li jaqbżu t-Lm30,000 u l- Lm40,000.

Possibbli min hu nkarigat ma jirrealizzax li hawnhekk hawn two weights and two measures, għax meta jesproprja l-gvern jagħti ħafna inqas minn dak li jieħu meta hu jbiegħ l-istess area ta' art?

L-istess kriterju għandu jintuża fir-rigward ta' l-income tax, fejn il- gvern jippretendi li jitħallas malajr imma mbagħad meta individwu jkollu jieħu, Alla biss jaf meta dawn jeħodhom.

Jien ngħid li wasal iż-żmien li naqtgħu linja u ngħidu li għandna nħallsu lil min għandu jitħallas.

Qegħdin f'sitwazzjoni fejn hemm files li ilhom pendenti għal fuq minn 30 sena.

Għandna nagħmlu sistema li meta l-gvern jieħu proprjeta' għal użu pubbliku, dan jibda jħallas fi żmien sena bi prezzijiet kummerċjali ekwivalenti għal kemm il-gvern jgħid li tinbiegħ il-proprjeta' min-naħa tal-kummissarju tat- taxxi interni.

M'għandniex nibqgħu fis-sitwazzjoni li ma nkunux fair man- nies.

Sur President, fil-liġi hawn imniżżel ukoll il-mod kif għandu jsir it- trasferiment lura lis-sidien oriġinali jew lill-werrieta tagħhom.

Jiena nispera li dawn in-nies ma jiġux intaxxati jekk dawn jirċievu l-proprjeta' li wara kollox kienet tagħhom.

Nispera li jekk art tkun intirtet qabel l- 1992 dak li jkun ma jeħilx it-taxxa fuq il-valur u l-imgħax fuqhom.

Dan qed ngħidu għax jiena ċert li kull akkwist tal-gvern jista' jitqies bħala forced takeover of property, għax naħseb li ħadd ma jieħu pjaċir li l-gvern jeħodlu art għal skop pubbliku jekk ma jiġix kompensat adegwatament.

Hawnhekk naħseb li huwa importanti li mhux biss nieħdu in konsiderazzjoni l- pożizzjoni tal-gvern imma għandna wkoll nieħdu in konsiderazzjoni l- pożizzjoni taċ-ċittadin.

Barra dak li diġa' semmejt, il-liġi tipprovdi wkoll li jkun hemm trasparenza fil-mod kif proprjeta' tingħata mill-gvern.

Il-kelliema ta' qabli elaboraw kif il-gvern għandu jillimita l-mod kif jikkontrolla meta art tingħata lill-entitajiet pubbliċi li jkunu se jużaw l-art għal skop pubbliku tassew.

Jien naħseb li huwa tajjeb li l-kunsilli lokali se jkunu fl-istess keffa ma' l-awtorita' tad-djar, għax wara kollox kull proprjeta' mitluba minn kull kunsill lokali qiegħda tintalab biex tissodisfa l- bżonnijiet u l-ħteġijiet tan-nies tal-lokalita' u mhux bi skop ta' negozju.

Barra minn hekk, il-proċess li jintuża biex jiġi aċċertat li kollox isir sew huwa proċess trasparenti.

Jiena ngħid li filwaqt li għandna nirrikonoxxu l-opinjoni ta' l-oppożizzjoni li xtaqet skrutinju akbar, min- naħa l-oħra għandna noqogħdu attenti li l-affarijiet la nagħmluhom nejja u lanqas maħruqa.

Sur President, dan rajnih jiġri f'diversi awtoritajiet hawn Malta, speċjalment fil-mod kif joħorġu l-permessi tal-bini.

Sur President, irrid ngħid ukoll li f'dan ir-rigward tajjeb li wieħed isemmi li meta kien fil-gvern, il-Partit Laburista ta artijiet f'diversi lokalitajiet lill-clubs ta' l-isport sabiex huma jkollhom mezzi aħjar.

Huwa veru li dawn taw artijiet oħrajn u benefiċċji lilhom infushom bħala partit, pero' dawk ir-riżoluzzjonijiet li għamlu dakinhar kien fihom partijiet tajbin, fejn huma taw għajnuna lil dawn in-nies.

Nagħlaq dan l-intervent tiegħi billi ngħid li dawn l-emendi huma emendi importanti pero' jiena naħseb li wasal iż-żmien li l-liġi dwar it- trasferiment ta' l-artijiet tal-gvern tiġi revamped fit-totalita' tagħha.

Fl-opinjoni tiegħi għandu jinbidel il-mod kif jiġi ttrattat iċ-ċittadin meta tittieħed l-art u għandu jinbidel il-mod kif jiġi kkompensat.

Jiena ngħid li dak li jkun għandu jitħallas fi żmien 12-il xahar.

Dan igħodd ukoll għall-inland revenue u jekk taxpayer ikollu jieħu xi flus, dan għandu jirċevihom lura fi żmien 12-il xahar jew inkella jingħata imgħax ta' 1% fix-xahar.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Sur President, f'dan l-abbozz ta' liġi qed nemendaw ir-regolamenti li permezz tagħhom artijiet tal-gvern jistgħu jiġu ttrasferiti lil terzi.

Hawnhekk qed indaħħlu wkoll xi konċetti ġodda ta' kif jista' jsir dan it-trasferiment, b'mod partikolari fejn jidħlu l- kunsilli lokali.

Ċertament li naqbel perfettament mal-Ministru Gatt meta dan qal li l-art hija l-aktar riżors importanti li għandu l-gvern.

Huwa kkalkolat li madwar terz ta' l-art li għandna f'Malta hija proprjeta' tal- gvern, imbagħad hemm chunk oħra sostanzjali li kienet tal-Knisja iżda li llum hija amministrata mill-joint office.

Bejniethom dawn it-tnejn għandhom aktar min-nofs l-art li għandna f'pajjiżna.

Jiena ngħid li huwa veru li dan huwa riżors importanti għalina bħala pajjiż u għall-gvern tal-ġurnata pero huwa daqstant importanti li naraw li dan ir-riżors jiġi managed tajjeb.

Dan qed ngħidu għax qabel ma nitkellem fuq l-abbozz li għandna quddiemna llum jiena nixtieq nitkellem ftit - u jiena se nitkellem mill-esperjenza li għandi ta' meta kont ministru responsabbli fl-amministrazzjoni preċedenti - dwar kif qegħda tiġi amministrata l-proprjeta' pubblika.

Naturalment id-dipartiment ta' l- artijiet għandu l-funzjoni li jżomm record tal-proprjeta' pubblika kollha.

Issa ħafna minn dawn ir-records huma ftit jew wisq qodma għax id- dipartiment ħadhom over mingħand ħaddieħor mat-twaqqif tiegħu madwar 25 sena ilu.

THE DEPUTY SPEAKER: Ippermettili, Onor. Buhagiar, imma jkolli nwaqqfek għax sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex jekk jogħġbu jressaq l-aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 29 ta' Settembru, 1999 fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Trasferiment ta' Artijiet tal- Gvern - it-Tieni Qari (Kont.)

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni Ċivili - it-Tieni Qari

Abbozz ta' Liġil li jemenda l-Att dwar id-Dazji ta' Importazzjoni - it- Tieni Qari

Abbozz ta' Liġi dwar Opportunitajiet Indaqs għal Persuni b'Diżabilita' - it-Tieni Qari

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-reviżjonijiet ta' liġijiet statutorji - it-Tieni Qari

Abbozz ta' Liġi dwar ir-responsabbilta' ċivili u kumpens għat-tniġġiż miż- żejt - it-Tieni Qari

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Medicini Perikolużi - it- Tieni Qari (Kont.)

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-proprjeta' ta' l-għadu - it- Tieni Qari

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - it-Tieni Qari

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija - it-Tieni Qari

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - it- Tieni Qari (Kont.)

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, inti tiftaħar li meta fil-Kumitat tax- Xogħol tal-Kamra konna ftehemna fuq l-aġenda, it-tieni item kellu jkun l- Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi.

Allura dak il-ftehim li għamilna qisu qatt ma sar?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, aħna fil-Kumitat tax-Xogħol tal-Kamra ftehemna illi l-ewwel item fuq l-aġenda kellu jkun proprju l-liġi li għaddejjin b'dibattitu fuqha u se nkomplu biha għada.

Mument minnhom jiena kont issuġġerejt illi t-tieni item ta' l-aġenda jkun l-Abbozz ta' Liġi dwar Opportunitajiet Indaqs għal Persuni b'Diżabilita'.

Imbagħad saritli talba min-naħa ta' l-oppożizzjoni biex għalissa ma nagħmluhiex u jiena aċċettajt li nipposponu dak id-dibattitu, dejjem bl-arranġament li jekk jista' jkun nagħlqu l-proċess kollu ta' dik il-liġi sat-3 ta' Diċembru u jidhirli li ftehemna f'dan is-sens.

Ma kienx hemm xi ordni partikolari li tkellimna fuqha.

Li għedna kien illi nibdew b'din il-liġi u mbagħad insegwu l- liġijiet l-oħrajn u wieħed jadatta ruħu skond il-bżonn.

Fil-fatt għamilt riserva li għad irid ikun hemm ir-riżoluzzjoni dwar Manoel Island; u għamilt riserva dwar ir-riżoluzzjoni fuq it-trasferiment ta' artijiet għal faċilitajiet sportivi, li t-tnejn inkunu rridu ndaħħluhom fl-aġenda tal- parlament meta jasal il-mument tajt anke avviż li se jkollna ukoll l- estimi tal-korporazzjonijiet pero' aktar tard.

Fuq hekk tkellimna fil- Kumitat tax-Xogħol tal-Kamra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, kopja ta' kif kienet se tkun l-aġenda bl- items wara xulxin ingħatat lill-Clerk of the House.

Jiena tlabtu kopja ta' l-agenda u meta qrajtha rajt li t-tieni item kellu jkun l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi.

Nerġa' ngħid li kopja ta' l-agenda li ftehemna fuqha ngħatat lill-Clerk of the House u lill-Onor.

George Vella.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZ|: Mr Speaker, il-bieraħ x'ħin wasalt għall- aġġornament, l-ordni li kont tajt ta' l-aġenda kienet preċiż bħalma għandna llum.

Li ma nistax nifhem hu li l-bieraħ ma kien hemm l-ebda diffikulta' u llum inqalgħu d-diffikultajiet kollha!

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, il-bieraħ fl-aħħar tas-seduta ma tantx kont qiegħed attent għax ma ppretendejtx li l-agenda se tinbidel.

Kieku kont naf li l-ftehim se jispiċċa kont inqajjem dan il-punt il-bieraħ stess imma ma ppretendejtx li l-ftehim mhux se jibqa' jgħodd.

Mr Speaker, issa mingħandek, bħala chairman tal-House Business Committee, nixtieq inkun naf jekk dak li niftehmu fuqu fil-kumitat għandniex neħduh bħala ftehim li jgħodd jew le.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, l-ewwelnett irrid ngħid illi għada l- ewwel item fuq l-aġenda se tkun il-kontinwazzjoni tad-dibattitu dwar l- Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att Dwar It-Trasferiment Ta' Artijiet Tal- Gvern, li fil-fatt għadu għaddej.

Irridu naraw kemm se jkun hemm kelliema u nkomplu għaddejjin bih.

Rigward l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni Ċivili rrid ngħid li dan ilu ppubblikat żmien twil.

Din hija liġi li għalkemm ma fihiex deadlines huwa importanti li tgħaddi.

Fl-aħħar mill-aħħar din hija liġi li kienet ġiet abbozzata fi żmien l-amministrazzjoni preċedenti għal raġunijiet speċifiċi u naħseb li l-oppożizzjoni tifhem li anke minħabba ċerti żviluppi illi seħħew f'dawn l-aħħar ġimgħat huwa importanti li dik il-liġi tgħaddi.

Ma naħsibx li qegħdin nikkreaw xi diffikulta' partikolari, fl-opinjoni tiegħi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, il-kwestjoni hi li meta ftehemna fuq l- aġenda kif kellha tkun jiena għaddejtha lill-grupp parlamentari biex inkun nista' nqassam il-kelliema tan-naħa tagħna skond l-ordni ta' l-aġenda li ftehemna dwarha.

Dik hi r-raġuni kollha u inutli li noqogħdu nġibu argumenti oħra.

Il-verita' hi li fil-kumitat ftehemna mod - ingħata kopja ta' l-aġenda l-Clerk of the House; jista' jgħidlek hu stess l-ordni ta' l- items kif kienet - u issa qed nagħmlu mod ieħor.

Ma rridx ninsa ngħid li konna għedna li d-diskussjoni fuq l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Trasferimenti ta' Artijiet tal-Gvern ma tantx se tieħu fit-tul.

Mr Speaker, nixtieq inkun naf formalment mingħandek, bħala chairman tal-kumitat, il-ftehim li għamilna x'kien.

MR SPEAKER: Jien irrid niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Membri illi hu l- Kap tal-Kamra li jressaq l-aġġornament.

(Interruzzjonijiet) Il-mozzjoni jressaqha l-Kap tal-Kamra u l-Kamra tapprova.

Naturalment is-Sedja tirrikkmanda l-ftehim biex kemm jista' jkun l-affarijiet isiru dejjem għall- aħjar.

(Interruzzjonijiet) Ippermettili, jekk jogħġbok.

Onor. Mizzi, int għamilt domanda u issa qed inwieġbek għaliha.

(Interruzzjonijiet) Dik hija ħaġa soġġettiva illi tgħid hux sew jew le.

Ippermettili, poġġi bil- qiegħda, jekk jogħġbok.

Qed inwieġeb jiena.

Qed ngħid illi hija l-prassi - u kulħadd jafha din - illi l-Kap tal-Kamra jagħmel il-programm, iressaq mozzjoni u l-parlament japprova.

Is-Sedja tista' tirrikkmanda li jkun hemm il-qbil neċessarju ħalli d-dibattitu jimxi 'l quddiem.

Aktar rimarki?

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Grazzi, Sur President.

L-ewwel kumment li xtaqt nagħmel jien huwa illi issa nibdew allura nieħdu dak li jingħad fil-Kumitat tax-Xogħol tal-Kamra with a pinch of salt u nibdew ngħidu li dan qed ngħiduh imma m'aħniex ċerti jekk hux se jiġi attwat!

Sur President, jiena xtaqt li fil-ħin li għandi f'din il-Kamra nirriflettu ftit u nagħmel ftit rimarki fuq l-avvenimenti li ġraw f'dawn l- aħħar ġranet, fejn rajna fl-aqwa tagħha l-kampanja qarrieqa li kapaċi jimmonta l-Partit Nazzjonalista meta jkun dahru mal-ħajt, kampanja illi spikkat u wieħed fiha ra ċar kif taħdem il-makna propagandistika tal- Partit Nazzjonalista fil-gvern, kif jipprovaw jgħawġu u jdawru l-fatti, kif oġġett li jkun negattiv fuq in-naħa tal-Partit Nazzjonalista jipprovaw jaqilbuh għal xi ħaġa pożittiva u anke kif bl-akbar meskinita' jinvolvu lid- dipartiment ta' l-informazzjoni.

Wieħed irid jirrifletti illi minn nhar il-Ġimgħa 'l hawn kellna każ ċar ta' kif tidħol in top gear din il- propaganda meta l-affarijiet ikunu sejrin ħażin għall-Partit Nazzjonalista u kif ukoll sfortunatament wieħed jara kif l-akkolti tagħhom, bl-aktar mod pappagallesk, jaqblu magħhom u jdoqqu l-istess qanpiena basta jkun kontra l- Partit Laburista.

Din hija sistema - dan għedtu f'post ieħor u nirrepetih hawnhekk - li tfakkrek ċar kif kienet taħdem il-makna propagandistika fl- Italja u fil-Ġermanja tat-tletinijiet u l-erbgħinijiet.

Sur President, qed nitkellem hawn għaliex saru ħafna dikjarazzjonijiet, ħafna press releases, ħafna battibekki u l-poplu jixraqlu jkun jaf il-fatti.

Jien qed nitkellem u qed nistenna li xi ħadd imerini mill-fatti li se ngħid u jipprova l- kuntrarju ta' dak li se ngħid.

X'ġara nhar il-Ġimgħa, Sur President?

Ġara illi l-Prim Ministru kien mgħajjat bħala xhud f'kawża fil-qorti.

Il- Prim Ministru fittex id-drittijiet tiegħu - għandu dritt ifittixhom - għax qed jallega li kien libellat u li kien inġurjat.

Issa ħallih illi meta hu nġurja lil ħaddieħor u akkuża lin-nies b'xejn inqas minn qtil, qatt ma deherlu li għandu jirtira lura dik l-akkuża li kien għamel jew jiskuża ruħu ma' min kien ħammeġ.

Għalih tgħodd il-liġi imma għal ħaddieħor ma tgħoddx - imma ħaliha din.

Pero' bħalma l-Prim Ministru għandu dritt illi jfittex id-drittijiet tiegħu, hekk ukoll għandna d-dritt li aħna bħala ċittadini nuru solidarjeta' ma' min ikun akkużat għax allura se nassumu, bħalma qed jassumi l-Prim Ministru, illi dak li qed jiġi akkużat diġa' huwa pprovat ħati.

Issa xi nies dehrilhom - in-nies illum jisimgħu u jaqraw - illi għandhom imorru l-Belt biex juru x'jaħsbu huma f'din il-kwestjoni.

Issa jekk nemmnu fil-liberta' ta' l-individwu ngħidu li nemmnu imma jekk ma nemmnux ngħidu li għandna xi ħadd li qed jipprova jiddetta x'jiġri f'dan l- Istat u f'dan il-pajjiż.

Jien irrid ngħid illi mhux veru li kien hemm xi kampanja fuq ir-radju tal-partit biex in-nies imorru l-Belt, m'hu veru xejn.

Jekk xi ħadd esprima dik l-opinjoni, forsi b'telefonata jew b'xi ħaġa oħra dik affari tiegħu imma ma kien hemm l-ebda kampanja la fuq it- television u lanqas fuq ir-radio tal-partit laburista biex in-nies imorru l- Belt.

Issa kif irreaġixxiet il-folla?

Il-folla irreaġixxiet b'mod negattiv kontra l-Prim Ministru.

Tgħidli: Tajjeb?

Ħażin?

Jiena m'iniex xi moralista pero' nistaqsi: Din hija xi ħaġa anormali?

Ma tiġri mkien biċċa xogħol bħal din?

Fl-Italja naraw ħafna karikaturi ta' membri parlamentari u ta' prim ministri.

Allaħares kellu jieħu għalih Andreotti!

Kulħadd jaf li kemm-il darba gabuh bid-difetti tiegħu kollha, warts and all kif jgħidu l-Ingliżi.

Ġo l-Amerika u ġo l- Ingilterra jagħmlu pupazzi ta' Thatcher u ta' Clinton u ta' l-oħrajn; u ġol- Ġermanja fuq it-television hemm anke soap opera fuq il-kanċilllier.

U ftit ġranet ilu l-ministru tad-difiża, Scharping, ġie bbuwjat mhux miċ-ċittadini imma minn ħamest elef suldat - ħafna aktar milli kien hemm fil-pjazza quddiem il-qorti - għaliex ma qablux illi dan kellu jċedi lill-ministru tal- finanzi li jaqtagħlu l-budget tad-difiża.

Dawn affarijiet li jiġru f'pajjiżi li nemmnu li huma demokratiċi u li l-Partit Nazzjonalista tant ilablab li jrid jersaq lejhom għad-demokrazija.

Jiġifieri li prim ministru jiġi bbuwjat, illi ma jaqblux miegħu, illi dak li jkun jgħaddi kumment negattiv hija xi ħaġa illi tiġri.

Nerġa' ngħid li jien mhux qed inħeġġeġ lin-nies jagħmlu hekk imma qed nanalizza l-fatti li ġraw.

Dawn l- affarijiet jiġru.

Pero' jiena naħseb imkien ma nsibu prim ministru illi meta jara dik l-ostalita' jipprova jkompli jipprovoka l-folla.

Il-prudenza titlob mod ieħor.

Il-prudenza titlob li jekk hemm attitiduni ostili - ma ngħidx dabbar rasek jew mur inħeba, ma tarax, mela prim ministru jixraqlu joħroġ mill-bieb ta' wara tal-kantina? - ma nipprovax noqgħod hemmhekk nipprovoka l-folla.

Pero' wieħed jinnota wkoll illi l-folla li kien hemm kienet folla matura u ma waqgħetx għall-provokazzjoni.

Ma waqgħetx għax illum jafu li l-Partit Laburista m'hu se jipproteġi lil ħadd.

Dawn huma affarijiet li għednihom, ngħiduhom u nkomplu ngħiduhom.

Kull individwu jerfa' ir-responsabbilta' tiegħu u jagħmel dak li jidhirlu li għandu jagħmel.

Pero' għalhekk kien hemm ir-reazzjoni li kien hemm u l-affarijiet ma marrux oltre.

Mhux b'riħet il-Prim Ministru għax la baqa' hemm jipprovokahom, x'kien qed jistenna?

Kien qed jistenna li l-oġġett jiskala.

Fil-fatt ma skalax għax in-nies irraġunaw illi jekk jagħmlu xi ħaġa huma se jkollhom jerfgħu r- responsabbilita' ta' dak li għamlu.

U sewwa għamlu.

Pero' meta l-Prim Ministru ra illi l-folla ma pprovokahiex, ipprova jipprovoka lili u lil sħabi.

U ngħidlu bl-akbar responsabbilta' li pprova jipprovoka lili u lil sħabi.

U għalhekk nitqażżeż jien imbagħad meta naqra gazzetti bħal "The Times", rapport ta' waħda jisimha Sharon Spiteri, li bil-vilta' kollha tiġi tgħid:

"MLP officials rudely shrugged off the Prime Minister when he asked them to walk with him down Republic Street."

Din kienet hemm qed tara lill-Prim Ministru bl-ikbar nuqqas ta' edukazzjoni, iġebbed lill-Onor.

Michael Farrugia - lili ma qabadlix idejja le! - lill-Onor.

Evarist Bartolo u lill-Onor.

Rita Law.

Fejn kienet Sharon Spiteri dak il-ħin?

Kif tiġi tgħid "rudely shrugged off"?

Rudely ġab ruħu l-Prim Ministru u jmissu jistħi!

(Onor. Membri: Hear, hear) Kif jaqbad lil ħaddieħor u jġebbdu mill-ġlekk?

Dik rudeness ngħidilha lil Sharon Spiteri!

Meta l-Prim Ministru ra li ma rnexxielux idaħħalna fl-istorja u ma rnexxielux li jġiegħelna nirreaġixxu biex wara jagħmlu kapital politiku minn dan, telaq minn hemmhekk u sfoga l-istonku tiegħu fit-triq u beda jgħid: "Fejn huma l-Laburisti?

Issa dan mill-istonku tiegħu 'l barra, aħseb u ara x'qal f'qalbu dan fuq il-Laburisti!

Dan huwa l-bniedem li jiftaħar li aħna lkoll aħwa Maltin u li jrid iġib ir-rikonċiljazzjoni!

"Fejn huma l-laburisti" beda jgħid.

U mhux hekk biss, lanqas kellu d- diċenza jsikket lil dak li kien qiegħed għassa tiegħu meta qallu: "Ħa nsawtu lil tas-Super One".

Dik mhux marmalja għax il-marmalja l-Laburisti, għax dik hija f'ħalq il-gazzetti pupazzi tal-Partit Nazzjonalista u l- alleati tagħhom.

(Onor. Membri: Hear, hear) Dik mhux marmalja li tgħid: "Ejja nsawtu lil tas-Super One".

U lanqas hi marmalja li l-Prim Ministru jdur biex iħebb għal mara li kienet qiegħda fit-triq.

Dik mhux marmalja.

Int tista' tagħmilhom, ħaddieħor ma jistax jagħmilhom dawn l-affarijiet!

Allaħares ġraw f'postijiet oħra dawn għax kieku diġa' ġew imxandra ma' l- Ewropa kollha!

U jkunu jafu fl-Ewropa, Sur President, għax il-follow-up tal-pubblikazzjoni ta' ''Il-Ġurament'' bl-Ingliż li se joħroġ se jkun fih l- update bir-ritratti ta' kulma ġara fi Triq ir-Repubblika dakinhar u naraw lill-Prim Ministru ta' Malta niżel imdawwar bil-bullijiet miegħu, mhux bħal pajjiżi ċivilizzati eskortat mill-pulizija u mill-forzi tas-sigurta'.

Dan lilna kien jgħajjarna li għandna l-bullijiet magħna u issa qed naraw ma' min tfaċċaw il-bullijiet.

Tfaċċaw mal-Prim Ministru ta' Malta, Eddie Fenech Adami, inkluż Żeppi l-Ħafi.

U jista' joħroġ elf dikjarazzjoni l- Partit Nazzjonalista li Żeppi l-Ħafi kien hemm għax ried imur il-qorti għax fir-ritratt ta' Żeppi l-Ħafi mal-Prim Ministru 'il bogħod mill-qorti jidher miexi warajh, mhux sejjer ġol-qorti.

Sur President, mela jekk il- Prim Ministru tilef ir-rotta, jekk eċita ruħu, jekk ma baqgħax kompost u kien nervuż, ejja ma nipprovawx indawru dak li ġara biex noskuraw lill- Partit Laburista.

Dan huwa attentat viljakk u oxxen li qed isir mill-media Nazzjonalista, mill-ġurnali ħbieb tagħhom u mill-mod kif qed tiġi organizzata l-kampanja.

Dawn l-affarijiet ilna narawhom jiġu organizzati pero' il-verita' hija din li qed ngħid jien u nisfida lil min jista' jġib provi differenti hawnhekk, barra u kullimkien u jgħid li l-affarijiet mhumiex kif qed ngħid jien.

Issa meta inti tara prim ministru, bħalma għedt, jeċita ruħu, nervuż, jitlef il-composure tiegħu kollha, jitħawwad, isir arroganti, isir maledukat u jġebbed lin-nies mill-komma, x'jiġri?

Ovvjament trid tidħol forċina għalih il-makna propagandistika tal-Partit Nazzjonalista ħalli ssalvalu wiċċu.

Dan il-bniedem imbarazza lill-partit tiegħu kollu bil- konnessjonijiet u l-ħbiberija li għandu ma' kriminal bħal Żeppi l-Ħafi u ġiegħel lil sħabu, bil-backbenchers b'kollox, isiru kompliċi miegħu.

Jekk tahomx iċ-ċans jiddiskutuha fil-grupp parlamentari dik affari tagħhom x'għamlu, pero' hawnhekk ilkoll kemm huma tawh spallejhom u refgħu miegħu r- responsabbilta' tal-konnessjonijiet tal-politiċi ma' nies ta' din il- kwalita'.

Sur President, dan ngħidu b'wiċċi minn quddiem.

Jiena niftaħar illi ħdimt biex naddafna l-partit u niftaħar li għandi record li qatt ma kelli dawn in-nies miegħi.

Jien nista' ngħid li qatt ma kelli konnessjoni mal-kriminali u ħadd mhu se jħammiġni la d-DOI, la Fenech Adami u l-ebda Nazzjonalist m'hu se jħammġuni billi jgħidu li mmexxi l-folol.

U neħduh is-sodisfazzjon tagħna għax għandna dritt u għandna raġun.

Għalhekk nieħdu d-dritt tagħna aħna.

L-ewwel jimbarazza lill-partit tiegħu mbagħad nibdew nipprovaw inbidlu l-aċċent u kuljum naraw ħerġin press releases u tgħidx kemm jivvintaw affarijiet.

L-ewwel ma qalet din il-famuża Sharon Spiteri: "When the case was called the room was inundated with Labour officials".

Issa fl-awla fejn kienet qed tinstema' l-kawża kien hemm biss żewġ bankijiet fejn joqogħdu bil- qiegħda erba' min-nies fuq kull wieħed.

Kif tista' din il-kamra tiġi inundated, Sinjorina jew Sinjura Sharon Spiteri?

Jien kont hemm l-ewwel wieħed għax meta dħalt jien fil-qorti ma kien għad hemm ħadd u meta mort nittawwal fl-awla, il-pulizija qalli li ma kien għadu daħal ħadd u bqajt nistenna barra.

Jien rajt lill-Prim Ministru u lil Glenn Bedingfield ġejjin flimkien ma' l-avukati.

Meta kienet se tibda tinstema' l-kawża l- Onor. Marie Louise Coleiro qaltli li se tmur tgħid lin-nies li kien hemm fl- awla biex jekk jogħġobhom iwarbulna ħalli nkunu nistgħu nidħlu nisimgħu għax aħna kien jinteressana li nisimgħu.

Iva, jinteressana, għax in-nies tagħna aħna nirrispettawhom.

Ma naħarquhomx lin-nies tagħna aħna, nirrispettawhom.

Għalhekk morna biex nisimgħu x'inhu għaddej u nsegwu u nagħtuh l-appoġġ.

Meta l-Onor.

Coleiro talbithom joħorġu dawn qamu bl- edukazzjoni kollha u telqu 'l barra.

Allura biex kienet inundated l-awla?

Jiena nitolbu lill-Maġistrat jgħid jekk rax xi mod ta' diżordni u jekk kienx hemm xi forza biex aħna dħalna fl-awla.

Nista' nitlob anke lill- pulizija li kien għassa jgħid jekk l-affarijiet sarux bil-korrettezza kollha kif għandhom isiru.

Nistieden lil kulħadd jgħid ħalli jkunu jafu jekk hux veru dak li qed ngħid jien.

Imbagħad qalu li ridna ninfluwenzaw lill-qorti.

Fil-gazzetti tagħhom qalulna: Dawn x'marru jagħmlu hemm meta dawn m'humiex avukati?

Jien nistaqsi: Minn meta 'l hawn l-qorti sar ta' l-avukati biss?

Minn meta?

Mela l-pubbliku m'għandux dritt jmur jisma' x'inhu għaddej fil-qorti?

Paċenzja dak li jsir minn taħt imma lanqas il-proċeduri normali ma triduna nisimgħu, Sur Prim Ministru, inti li tiftaħar tant bid-demokrazija?

Għax mhux avukat m'għandix dritt immur il-qorti!

Min qalha din?

Eddie Fenech Adami qalha!

Min hu dan biex jgħid dawn l-affarijiet?

Veru li hu l-Prim Ministru ta' Malta imma ma jistax jgħid dawn l-affarijiet.

Qal li ridna ninfluwenzaw il-qorti.

Ara dawk li jiktbu dawn l-artikli ma jgħidux li meta kien hemm il-każ tal-kummissjoni ta' l-impjiegi, il-Prim Ministru tal- lum kien qal li jekk tinqata' kontra tiegħu jirriżenja.

Dik kienet pressjoni fuq il-maġistrat li ried jaqta' is-sentenza - jew min kien ġudikant - imma dik ma nsemmuhiex.

Lanqas isemmu l-każ ta' meta mitt avukat daħlu ġo kamra - dawk verament kienu inondaw il-kamra Sinjorina jew Sinjura Spiteri! - quddiem prim imħallef biex jagħmlu pressjoni morali fuqu ħalli jaqta' is-sentenza kif kien jidhrilhom huma.

Dawn huma l-atti li kienu jagħmlu u għadhom jagħmlu n-Nazzjonalisti, Sur President.

Imbagħad qalulna wkoll - u ħareġ id-DOI jirrepeti bħal pappagall dak li qal il-Partit Nazzjonalista - illi d-deputati Laburisti mexxew il-folla.

Jekk wieħed jaqra il-press release isib li dan jgħid:

"Barra l-qorti dalgħodu kien hemm folla li għajret lill-Prim Ministru u qalet kliem oxxen fil-konfront tiegħu, insulentatu u għamlet ġesti oxxeni lejh."

Kompliet tgħid:

"Imexxu l-folla kien hemm uffiċjali għolja tal-Partit Laburista, fosthom id-Deputat Mexxej George Vella u Jimmy Magro.

Fil-ġurnal "In-Nazzjon" ingħad ukoll:

"Deputati Laburisti jmexxu l-folla ostili lejn il-Prim Ministru."

Sur President, meta konna fl-awla - xi ħaġa li qal il-Prim Ministru stess, għax il-Prim Ministru qed jammetti li aħna konna preżenti fiżikament fl- awla - ma stajniex ninċitaw il-folla għax konna qegħdin ġewwa.

Meta ħriġna - u hu ħareġ qabilna - aħna nqbadna warajh u allura ma naħsibx li konna qed inxewxu l-folla lanqas.

Barra minn hekk, fil-press release tad-DOI ingħad li meta l-Prim Ministru stedinna biex nidhru miegħu, għar- raġunijiet tiegħu, aħna ma ridniex u minflok qgħadna nistaħbew.

Mela jiena nistaħba u ninċita l-folla fl-istess ħin!

Dawn jinqabdu f'kontradizzjonijiet għax Alla ma ma jaħmilhomx dawn l-affarijiet.

Kif nista' jien ninċita l-folla u nistaħba?

Jien nistaqsi lid-DOI: Min kien mill-Partit Nazzjonalista li bellagħlu dawn l-affarijiet?.

Mela ħriġna warajh u nqbadna fil-portiku tal-qorti.

Meta dar fuqna sabna hemm u beda jġebbed fil-ġlekkijiet tagħna.

Mela ma konniex mal-folla, ninċitaw il- folla, konna warajh.

Jiena nifhimha li l-Partit Nazzjonalista jagħmel minn kollox biex isalva wiċċ il-Prim Ministru, li waqa' tant għar-redikolu f'din l-okkażjoni, imma allura d-DOI, li huwa uffiċjal pubbliku, imħallas biex joħroġ informazzjoni korretta lill-pubbliku, jagħmel dawn il- ħneżrijiet għax jibża' għar-rasu?

Jiena wissejtu darbtejn lid-DOI u ċempiltlu u għedtlu biex jgħidli min hu responsabbli fuqu ħalli nkellem lilu, iżda ma riedx jgħidli.

Issa meta d-DOI, imbuttat mill-makna propagandistika tal-Partit Nazzjonalista, kiteb dawn it-tip ta' affarijiet lilna kien qed jakkużana b'reat kriminali ta' attruppament għax dawn qalu li jien mexxejt il-folla u qgħadt ninċitaha u li min-naħa tal-folla ntqal ħafna kliem oxxen u affarijiet bħal dawn kontra l-Prim Ministru.

Kieku l-kummissarju tal- pulizija huwa konvint u ċert minn dawn il-fatti, żgur li jiġi jiġri u jarrestani.

Imma ma ġiex il-kummissarju għax lanqas hu ma emmen lid-DOI u lanqas ma emmen lill-Partit Nazzjonalista fil-gideb li qed jiffabbrika.

M'għamel xejn il-kummissarju għax ma kellux fuqhiex.

Dan kellu biss filmat tan-NET Television.

Naf min kien hemm jiġbed u min kien qed jieħu r- rapport, Stagno Navarra.

Tkellimt fuqu u naf kemm għandu kredibilita' dan, imma dik storja oħra.

Allura x'għamlu dawn?

Meta mmanipulaw il-filmat ġabu ritratt tiegħi minn wara qalb in-nies - u nintgħaraf sew mill-qargħa jien! - miexi lejn in-naħa t'isfel ta' Triq ir-Repubblika, lejn il-Palazz.

Għaliex?

Għax meta kont wara l-Prim Ministru, bħalma spjegajt, dar u sabni hemmhekk għax bqajt nistenna sakemm ġew tal-media biex għamilt ftit rimarki li kelli nagħmel.

Sadanitant il-Prim Ministru kien telaq u meta spiċċajt ma kontx se niftaħ camp bed u noqgħod taħt il-portiku tal-qorti.

Ridt immur id-dar.

Inżilt, ġejt fit-triq, kien fadal in-nies, ġew ikellmuni u għedtilhom biex imorru d-dar bil-kwiet u tlaqt bir-rotta lejn il-karozza li kelli fuq il-pjazza tal-Palazz.

Meta ġab il-filmat bid-diskors fejn ingħad li aħna qegħdin inxewxu l-folla, x'faqqa fuq l-iscreen ta' NET television?

Jien qalb in-nies!

Jien onestament nitħassar lin-Nazzjonalisti ġenwini - għandhom it-twemmin tagħhom u nirrispetthom, bħalma nippretendi li jirrispettaw it-twemmin tiegħi - li jibilgħu din il-propaganda nażista ħierġa kontinwament mingħand in-NET television u mill-gazzetti li jappoġġawhom.

(Onor. Membri: Hear, hear) Imbagħad l-għada jkollna kor sħiħ ta' gazzetti igħidu li l-mexxejja Laburisti jmexxu folla ostili kontra l-Prim Ministru.

Bħalma kulħadd jaf, jien tlabt lill-Dr Joe Brincat ħalli jieħu passi kontra l-uffiċjali tad-DOI.

Issa l-gazzetti tagħhom jistgħu jgħidu li aħna skandalizzajna ruħna għax il-Prim Ministru ħa passi kontra min immalafamah u aħna qed naqgħu fl-istess nassa.

Dan mhu veru xejn.

Dak huwa ġurnalista li l-Prim Ministru, bħalma għedt fil-bidu, qed jikkontesta dak li investiga u dak li rriżultalu, imma jiena qed nieħu passi kontra uffiċjal għoli tal- gvern imħallas minn flus il-poplu li f'dan il-każ sar diska tal-Partit Nazzjonalista u qed jgħid eżatt dak li qalulu jgħid il-Partit Nazzjonalista.

Hemm differenza enormi.

Lil Glenn Bedingfield mhux qed iħallsu l-poplu imma l-uffiċjali tad-DOI qed iħallashom il-poplu.

Sur President, x'qed jippretendi allura l-Prim Ministru?

Jagħmel sarima ma' ħalq il-Laburisti ħalli ma jitkellmux?

Qed jippretendi li minn fejn jgħaddi hu, bħal fi żmien il faragħun, ninżlu għarkobbtejna u nbusu l-art u ma nħarsux għax għaddej ir-re xemx?

Dak fi żmien Luiġi XIV kienu jagħmluhom dawn l-affarijiet u fi żmien Ramases ġewwa l-Eġittu.

Sur President, meta l-Partit Nazzjonalista isib ruħu dahru mal-ħajt jagħmel bħal qattus jew bħal ġurdien u jaqbeż għal fuqek u għalhekk dan il- ħafna għajjat fuq marmalja u jipprovaw ifakkru x'kien il-Partit Laburista.

Jekk irridu mmorru lura aħna nafu nibdew insemmu lil Terinu, id-dnub il- mejjet u ħafna affarijiet oħra.

Nistgħu jekk irridu.

Mela ma nistgħux!

Ħasbu li ż-żgħażagħ jiftakru ta' għaxar snin ilu biss u għalhekk japprofittaw ruħhom.

Imma ara ta' żmien iktar 'il bogħod, tat-tletinijiet u l-erbgħinijiet meta kellhom il-gazzetti tagħhom li kienu ffinanzjati minn u pparteċipaw fihom ta' Mussolini ma jsemmuhx.

Ara l-kulur iswed tal- bandiera tagħhom ħadd ma jgħidilhom minn fejn ġej.

Ħadd ma jgħidilhom li dak il-kulur huwa l-kulur tal-faxxisti.

Fuq dawn l-affarijiet għad ikollna ċans nitkellmu.

Pero' bħalma għedt fil-bidu il-Prim Ministru jinsab bil- problemi tal-politika falluta tiegħu, tal-problemi li ma jistax iwettaq dak li wiegħed u bil-problemi li għandu li daqqa jgħid fuq valuri imbagħad jinqabad li m'hemmx valuri.

Jekk inti dejjem tippriedka lil ta' quddiemek biex jitnaddaf u mbagħad tinduna li inti ilek ma tinħasel dak iż-żmien kollu, ma tantx tagħmel ġid lilek innifsek meta tinduna li inti nies bħal Żeppi l-Ħafi ilek ħabib magħhom dawn is-snin kollha u saħansitra jorqdu wara biebek.

Għalhekk jinsab imħawwad il-Prim Ministru u jinsab mifxul għax inkixef u x'għad irid jinkixef fil-każ ta' Żeppi l-Ħafi inħalliha in suspense ħalli l-poplu fl-aħħar mill-aħar ikun jaf l-affarijiet kif inhuma.

Pero' dan kollu jwassal ...

(Interruzzjonijiet) Jekk qed iweġġgħek tkomplix tisma'!

Il-Partit Nazzjonalista qiegħed jaħseb li jista' jasal x'imkien billi issa wkoll qed jimmonta kampanja personali - mhux iktar partit fuq partit - ta' ħmieġ fuq NET television u Radio 101.

Diġa' spjegajt kemm hu oxxen il- filmat li ġab il-Partit Nazzjonaista u llum qed nisfida, bħalma sfidajt fil- press release li ħriġna, jekk hemmx xi ħadd kapaċi jipprova jġib ritratt jew filmat li bih jipprovaw li kien hemm dak li qegħdin jallegaw, jiġifieri li konna qegħdin inxewxu l-folla u li aħna għamilna xi ħaġa kontra l-liġi.

Barra minnhekk, Sur President, biex lin-Nazzjonalisti ġenwini ngħidilhom il-qerq tal-Partit Nazzjonalista irrid ngħid li dan sa anke wasal biex permezz ta' Radio 101 iwassal gideb u jgħid li missieri, raġel ta' 83 sena, kien il-Belt.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Ippermettili, Onor. Vella.

L-Onor.

Tony Abela, on a point of order.

ONOR.

TONY ABELA: Mr Speaker, niġbidlek l-attenzjoni li sar il-ħin u għandek twaqqaf il-Kamra.

MR SPEAKER: Jekk jogħġbok, Onor. Vella, ikkonkludi.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, diġa' għedt x'tip ta' gideb ivvintaw biex mingħalihom jimpressjonaw.

Nerġa' ngħid li qalu li raw lil missieri, raġel ta' 83 sena, l-Belt.

Missieri żgur ma kienx il-Belt nhar il-Ġimgħa.

Imbagħad infexxew f'attakk personali u buffu ta' Radio 101 tkellem ukoll fuq il-kompetenzi tiegħi bħala tabib.

Fuqi bħala tabib jitkellmu l-eluf kbar ta' pazjenti li mas-snin kollha kelli l-unur u s-sodisfazzjon li jagħtuni ċ-ċans li naqdihom u nirringrazzjahom minn qiegħ qalbi.

Dan il- bniedem mhux l-ewwel darba li jgħid li jkollu jgħid bl-ikbar irresponsabbilita' u n-nies li jmexxu l-Partit Nazzjonalista huma irresponsabbli daqsu.

Illum nafu li l-broadcasting authority ġibditlu l- attenzjoni biex jagħmel apoloġija ta' dak li qal u jekk ma jagħmilhiex se jkun hemm passi kriminali kontra tiegħu.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 29 ta' Settembru 1999 fis- 6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.35 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MOBC - VAPUIR MT.

ST ELMO

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid f'liema kundizzjonijiet jinsab il- vapur MT.

St. Elmo tal-kumpannija MOBC meta pparagunat mal-kundizzjonijiet li kien jinsab fihom fl-1995?

Jekk jinstab li l-imsemmi vapur jinsab f'kundizzjonijiet ħżiena, jista' l-Ministru jagħti r-raġunijiet x'wassal għal dan?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li l-kundizzjoni li jinsab fiha l- vapur St. Elmo hija waħda normali, meta wieħed jikkunsidra l-operat tiegħu u li dan jintuża għall-operazzjonijiet ta' bunkering.

F'dawn l-aħħar ftit xhur ċertu spejjeż ġew limitati peress li jekk ikun vijabbli qed jiġi kkunsidrat li jsirlu xi drydocking.

Ta' min josserva li matul dawn l-aħħar erba' snin intefqet medja ta' Lm112,000 kull sena fuq drydocking, spare parts u manutenzjoni ta' dan il-vapur.

MOBC - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-grad tax-xogħol u x-xogħol li qed tagħmel il-persuna, li isimha qed jintbagħat separatament, fl- MOBC?

Jista' l-Ministru jikkonferma jekk huwiex veru jew le li l-imsemmi ħaddiem qiegħed jagħmel xogħol ta' supretendent fuq il-vapuri meta dan suppost jagħmel xogħol ta' chief engineer?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li l-persuna li għaliha qed issir referenza tokkupa l-grad ta' supretendent/chief engineer mal-Kumpanija Sant'Iermu Shipping.

Din il-persuna għandha l-permess tax-xogħol għal dan il-grad maħruġ mid-Dipartiment taċ-Ċittadinanza u anke huwa reġistrat mal- Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ.

Din il-persuna hija wkoll responsabbli għall-management taż-żewġ vapuri li għandha l-kumpanija.

SAN ĠILJAN - BIRKIRKARA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal il-proġett kontra l-għargħar ta' Triq Birkirkara, San Ġiljan?

Jista' l-Ministru jgħid meta huwa maħsub li jitlesta x-xogħol tal-culverts f'din it-triq?

Jista' l-Ministru jgħid allura meta huwa maħsub li jsir ix-xogħol ta' tarmac ġdid f'din it-triq?

Jista' l-Ministru jgħid min huwa maħsub li jħallas l-ispejjeż tat-tarmac f'din it-triq, jekk huwiex il-Kunsill Lokali ta' San Ġiljan jew inkella l- gvern ċentrali?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li l-kostruzzjoni ta' culvert biss fit-triq imsemmija ma jsolvix il-problema ta' l-għargħar f'dawn l-inħawi.

L-estensjoni tal-mina minn fejn waslet l-ewwel fażi sa l- area tat-traffic lights hija wkoll neċessarja li ssir sabiex nirriżolvu din il-problema.

Tender għal dan ix-xogħol ġiet ippreparata u mistennija tiġi pubblikata fil-jiem li ġejjin.

PULIZIJA - ROADBLOCKS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru roadblocks mill-pulizija mill-5 ta' Settembru, 1998 sat-30 ta' Ġunju, 1999, ġimgħa b'ġimgħa?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li statistika tat-tagħrif mitlub mill- Onor. Interpellant tinżamm fuq bażi ta' xahar b'xahar u li fil-perijodu speċifikat fil-mistoqsija dan kien kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmieni f'din is-Seduta.

KAMPANJA - TNEĦĦIJA TA' TANKIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' tankijiet li tneħħew mill-kampanja bejn Jannar u Ġunju ta' din is-sena?

Minn fejn tneħħew u meta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Id-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l-Ambjent ma jżommx records ta' kemm tneħħew tankijiet minn fuq il-ħitan tas-sejjieħ.

Id-dipartiment normalment jillimita ruħu li jikkuntattja lis-sid ta' l-art u javżah biex ineħħi t-tankijiet hu stess.

Is-sidien, fil-maġġoranza kbira tagħhom, jikkollaboraw.

Ġieli jkunu l-kunsilli lokali li jneħħu t-tankijiet u wara li jiġbruhom f'post wieħed u jikkuntattjaw id-dipartiment, id-dipartiment għandu arranġamenti ma' kuntrattur li jneħħi t-tankijiet u jirriċiklahom.

Dan sar f'lokalitajiet bħal Ħal-Luqa, l-Imġarr, il-Fgura, il-Mosta, is-Siġġiewi, il- Qrendi u ż-Żurrieq.

AIR MALTA - TITJIRIET LEJN IL-LIBJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' titjiriet li l-Air Malta għamlet lejn il-Libja f'dawn l-aħħar ġimgħat?

Kemm hu n-numru ta' passiġġieri li wżaw dan is-servizz?

X'diskussjonijiet qed ikollha l-Air Malta għal titjiriet aktar bejn Malta u l-Libja u/jew titjiriet oħra?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li minn mindu reġgħu bdew it- titjiriet lejn il-Libja sa l-aħħar ta' Ġunju, l-Air Malta għamlet 118-il round għal Tripli u Benghasi.

Matul dawn il-vjaġġi l-kumpanija ġarret 21,123 passiġġier.

Ma naħsibx li jkun fl-aħjar interess kummerċjali tal- kumpanija li f'dan l-istadju nagħti iżjed dettalji.

PULIZIJA - INĊIDENTI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 8093, jista' l-Ministru jgħid kemm mill-114 pedestrians li ttajru kienu tfal taħt l-għaxar snin, bejn l-għaxar u l-14-il sena u kemm kienu anzjani?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll kemm minn dawn il-każijiet qed jiġu trattati quddiem il-qrati?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li mill-114 pedestrians li ttajru, in- numru ta' tfal taħt l-għaxar snin kien ta' 11, dawk bejn l-għaxar u l-14-il sena kien ta' disgħa, filwaqt li n-numru ta' anzjani minn 60 sena 'l fuq kien ta' 23.

Ninsab informat ukoll li mill-114 każ, 30 minnhom qed jiġu trattati quddiem il-qorti.

ĦUT - ĦUT ESPORTAT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru ġentilment jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 8091?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-valuri fi flus ta' ħut esportat bejn Jannar u Mejju għal kull sena, 1997, 1998 1999 huma:

Jan-May 1997 Lm155,803 1998 Lm136,658

Din is-sena sa l-aħħar ta' Gunju ġie esportat b'kemm jiswew Lm162,074 ħut.

MINISTERU TAT-TRASPORT - DELEGAZZJONIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jkompli jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 8090?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall- mistoqsija parlamentari numru 8217.

RABAT - BYPASS - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għat-talbiet tar-residenti tar-Rabat sabiex il-bypass ta' l-Imtarfa tingħata t-tarmac u d-diversi interpellanzi tiegħi u t-tweġibiet tal-Ministru f'dawn l-aħħar għaxar xhur, jista' l-Ministru jinformana bl-iżviluppi, cioe' meta se ssir side way għall-pedestrians sabiex ikollhom aċċess biex jippassiġġaw u meta se tingħata t-tarmac li jiena f'isem ir-residenti ta' l-Imtarfa tlabt kemm-il darba?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li bħala parti mix-xogħol biex din it- triq li kienet mibnija ħażin mill-bidunett li saret id-dipartiment ser jieħu l-passi biex wara li jitlesta x-xogħol fid-direzzjoni Rabat Ta` Qali, isir ukoll ix-xogħol fid-direzzjoni l-oħra.

LAQGĦA TA' ESPERTI - RAKKMANDAZZJONIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma r-rakkmandazzjonijiet ewlenin li ħarġu mil- laqgħa ta' esperti tal-konservazzjoni msejħa mill-ministeru bejn l-24 u s- 27 ta' Mejju, 1999?

X'riżorsi umani u finanzjarji hemm bżonn biex jitwettqu dawn ir-rakkmandazzjonijiet?

Liema prioritajiet intgħażlu fil-limitu tar-riżorsi disponibbli għat- tliet snin li ġejjin?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ir-rakkmandazzjonijiet ewlenin li ħarġu mil-laqgħa ta' esperti tal-konservazzjoni msejħa mill-Ministeru ta' l-Edukazzjoni f'Mejju 1999 huma dawn: 1.

Li jinħoloq team tekniku fi ħdan it-taqsima għall-ħarsien tas-siti arkeoloġiċi, li tagħmel parti mid-Dipartiment tal-Mużewijiet, sabiex jaħdem esklussivament fuq il-konservazzjoni tat-tempji.

Dan it-team tekniku għandu jikkonsisti f'perit u fi tliet assistenti u għandu jikkollabora wkoll ma' riċerkaturi u studenti mill-Universita` ta' Malta li qed jispeċjalizzaw f'dan il-qasam.

Li jitwaqqaf kumitat kompost minn speċjalisti Maltin u barranin, sabiex jagħti pariri fuq kif għandu jsir ix-xogħol u sabiex ifassal strateġija fit- tul għall-ħarsien ta' dawn is-siti.

Li jinġabru l-istudju kollu u d-dokumentazzjoni kollha li qatt saret fuq il-konservazzjoni ta' dawn is-siti, sabiex dan ix-xogħol ikun faċilment aċċessibbli għall-qadi ta' riċerkaturi oħra.

Li minnufih isir studju tal-kondizzjoni preżenti ta' dawn is-siti, sabiex jiġu ddentifikati il-postijiet fejn l-aktar hemm periklu ta' ħsara.

Li dawn il-postijiet minaċċjati jiġu protetti permezz ta' miżuri protettivi mill-aktar fis possibbli.

Ir-riżorsi umani meħtieġa sabiex jitwettaq dan ix-xogħol l-aktar importanti huma dawk imsemmija f'dawn ir-rakkomandazzjonijiet.

Fil-fatt ħarġet sejħa fil-Gazzetta tal-Gvern sabiex jiġi impjegat perit mad- Dipartiment tal-Mużewijiet skond ir-rakkomandazzjoni numri 1.

Din is-sejħa tagħlaq fil-15 t'Ottubru.

Minħabba li x-xogħol li jrid jitwettaq kemm jista' jkun kmieni huwa estensiv, saret ukoll sejħa għall-għajnuna teknika minn periti speċjalizzati fl-istrutturi, li dehret fil-Gazzetta tal-Gvern fit-22 ta' Ġunju, 1999.

Intagħżel l-Uffiċċju ta' TBA Periti biex jagħtu għajnuna speċjalizzata sas-sena d-dieħla, sabiex jitwettqu r-rakkomandazzjonijiet numru 4 u 5.

'Il quddiem huwa antiċipat ukoll li minn fost in-nies li se jibdew jitħarrġu fil-konservazzjoni fiċ-Ċentru ġdid għar-Restawr, ikun hemm min jispeċjalizza f'din il-linja.

Rigward rakkomandazzjoni numru 3, dan ix-xogħol inbeda mir-Restoration Unit fi ħdan it-Taqsima tax-Xogħlijiet, kif ukoll minn studenta ta' l- Arkeoloġija f'kollaborazzjoni mad-Dipartiment tal-Mużewijiet.

Rigward riżorsi finanzjarji, f'Diċembru li għadda il-Kumitat għall- Patrimonju Dinji tal-UNESCO approva li Malta tingħata $72,000 għall-ħarsien ta' Ħaġar Qim, li minnhom diġa nxtara apparat sofistikat ħafna għall- konservazzjoni u monitoring tat-tempji, li jinkludi endoskopju u apparat biex jirreġistra il-kondizzjonijiet klimatiċi.

F'April li għadda, il-World Monuments Watch preżentat $50,000 mogħtija mill-American Express, għall- konservazzjoni ta' l-Imnajdra.

B'din l-għajnuna, il-fondi tad-dipartiment għandhom ikopru l-ispejjeż li ser isiru sas-sena d-dieħla.

Fil-futur qarib pero', jenħtieġ jinstabu l- finanzi għal impenn aktar serju sabiex dan il-wirt ta' importanza mondjali jiġi mħares kif jixraq.

Id-dettalji ta' kif dan għandu jitwettaq fit-tliet snin li ġejjin għandhom jiġu ppreċiżati meta tkun tfasslet l-istrateġija fit-tul għall-ħarsien ta' dawn is-siti, imsemmija fit-tieni rakkomandazzjoni.

MELLIEĦA - RESTAWR TAT-TORRI L-AĦMAR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-oġġezzjonjiet li qed jagħmel l-Estates Management Division għar-restawr tat-Torri l-Aħmar tal-Mellieħa minn Din l- Art Ħelwa?

Tifhem li aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar se ssir ħsara lill-bini fejn diġa' ġġarrfet turretta u hemm xquq kbar fi tlieta mill-ħitan?

ONOR.

LOUIS GALEA: Filwaqt li nissuġġerixxi l-Onor.

Interpellant jirriferi din il-mistoqsija lill-ministeru responsabbli għall-Estates Management Division, informat li d-Dipartiment tal-Mużewijiet issa ilu li ta l-permess meħtieġ għar-restawr u informa b'dan lill-Awtorita` ta' l- Ippjanar.

TORRI MAMO

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għal-liema raġunijiet l-Estates Management Division qed takkuża lill-Għaqda Din l-Art Ħelwa li qed tuża Torri Mamo għal skopijiet kummerċjali?

Huwa dan il-mod li bih il-gvern jgħid grazzi lil għaqda li tant taħdem favur il-wirt storiku u kulturali f'pajjiżna?

ONOR.

LOUIS GALEA: Filwaqt li nirriferi għat-tweġiba għall-mistoqsija preċedenti, nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant biex jirriferi din il- mistoqsija lill-ministeru responsabbli għall-Estates Management Division.

SITI STORIĊI - RESTAWR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid fejn wasal ix-xogħol biex titwaqqaf trust biex tirrestawra u timmaniġġja siti storiċi?

Min se jkun irrappreżentat f'din it-trust u kif se tkun iffinanzjata?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s`issa m`għandi xejn x`inżid mat-tweġiba li nghatat ghall-mistoqsija parlamentari numru 5915.

UNIVERSITA' - KORSIJIET

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni żgħażagħ li qegħdin jagħmlu korsijiet l-Universita' mil-lokalita' ta' Ħal Tarxien?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li hemm 157 student mil-lokalita` ta' Ħal Tarxien li qed isegwu kors l-Universita`.

L-Universita` ma tiddistingwix bejn studenti żgħażagħ u studenti oħra.

ĊENTRU DETOX - PERSUNI B'OVERDOSE

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għall-mistoqsijiet parlamentari numri 8926 u 9153, jista' l-Ministru jgħid kemm iddaħħlu nies minn Raħal Ġdid b'overdose fl-emerġenza ta' l-Isptar San Luqa fis-snin 1995, 1996, 1997, 1998 1999?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il- mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

ETC - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Miisntru jgħid kemm hemm żgħażagħ minn 16 sa 25 sena minn Ħal Tarxien li qed jirreġistraw għax- xogħol?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' żgħażagħ minn 16 sa 24 sena, minn Ħal Tarxien li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol fl-aħħar ta' Mejju 1999 kien jammonta għal 37 persuna.

KUMMISSJONI KONTRA L-ABBUŻ TA' DROGA U ALKOĦOL - MEMORANDUM

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru W26?

ONOR.

TONIO BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru W26 ingħatat f'Seduta Nru. 144 fit-28 ta' Lulju, 1999.

ATTARD: WIED IS-SEWDA - XATBIET

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari numru 9162, jista' l-Ministru jgħid jekk il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l- Ilma hux se tkompli bix-xogħol ta' sorveljanza kontra l-abbuż minn wardens f'Wied is-Sewda?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PA - PERMESSI GĦAL PIPES F'ĦAL TARXIEN

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx permess biex isiru pipes għall-kannizzata fuq bankina f'Ħal Tarxien quddiem ir-residenza li d-dettalji qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-Awtorita' ta' l-Ippjanar ħadet il- passi neċessarji dwar il-fond li rrifera għalih l-Onor.

Interpellant u ħarġet Enforcement Notice ECF 660/99 fit-30 ta' Lulju, 1999.

Is-sid tal- fond in kwestjoni ġie nformat u dan obbliga ruħu li se jneħħi l-ingombru.

Fin-nuqqas ta' dan, l-awtorita' tieħu l-passi biex tneħħi hija stess dan l- ingombru a spejjeż tas-sid.

TARXIEN - TRIQ IL-FIERES - SKIP

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid għaliex qed jintefa' skart u tpoġġiet skip fi plot fi Triq Fieres, Tarxien?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 7285 (Seduta Nru. 110).

GĦAQDIET SPORTIVI - TAXXA TAL-VAT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk l-attivitajiet li fihom huma nvoluti l-għaqdiet sportivi fejn għandha tinġabar it-taxxa tal-VAT?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll fil-laqgħa li kien hemm mal-Ministru tal- Finanzi liema sport ġie msemmi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant jirriferi l- mistoqsija lill-Ministru konċernat.

Nissuġġerixxi jirriferi wkoll għat- tweġibiet relevanti mogħtija għall-mistoqsijiet parlamentari numri 7868, 8615 u 8820.

ETC - RAPPORT DWAR L-UE

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk l-ETC għamlitx xi studju dwar il-prospetti ta' xogħol kemm-il darba Malta ssir membru ta' l-Unjoni Ewropea?

Jekk iva, jista' jpoġġi dan l- istudju/rapport/working paper fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-Korporazzjoni Għax-Xogħol u Taħriġ twaqqfet bil- għan li tipprovdi servizzi indirizzati lejn dawk li qegħdin ifittxu x- xogħol billi tħarreġ fejn ikun hemm il-bżonn ta' taħriġ u billi tiddentifika l-opportunitajiet tax-xogħol adattati għal dawk li jkunu jridu jaħdmu jew inkella jkunu jridu jbiddlu x-xogħol tagħhom.

Biex dawn l-għanijiet jintlaħqu, l-ETC żżomm kuntatt kontinwu mal- imsieħba soċjali biex flimkien magħhom tidentifika l-bżonnijiet preżenti u futuri ta' l-ekonomija Maltija.

Fil-fatt, l-imsieħba soċjali huma rappreżentati fuq il-Bord tal-ETC stess.

L-ETC għandha l-istrutturi interni tagħha stess li jippermettulha tanalizza l-qagħda fil-qasam tax-xogħol f'pajjiżna u tidentifika x-xejriet li jkunu qiegħdin jirriżultaw.

Id-deċiżjonijiet jittieħdu skond x'jirriżulta minn din l-analisi u mid-domanda fis-suq tax-xogħol.

Għalhekk, din ma tistax tkun kwistjoni ta' rapport wieħed li janalizza l- prospetti tax-xogħol meta Malta ssir membru ta' l-Unjoni Ewropea, iżda hi kwestjoni ferm aktar fonda u dettaljata minn daqshekk, anke għaliex pajjiżna qiegħed jiffaċċja r-realtajiet ta' l-iżviluppi teknologiċi li qedgħdin jġibu magħhom tibdiliet kbar.

M'hemmx dubju li s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea ġġib magħha opportunitajiet kbar għal pajjiżna.

Dwar dan, jaqblu wkoll diversi Korpi Kostitwiti kif stqarrew pubblikament f'numru ta' okkażjonijiet tul is-snin li għaddew.

L-isfida hi li jkollna ħaddiema mħarrġa biżżejjed biex jaħtfu dawn l-opportunitajiet.

Huwa proprju għalhekk, li l-ETC qiegħda taħdem fil- viċin ħafna mal-Ministeru ta' l-Edukazzjoni biex pajjiżna jkollu ħaddiema preparati speċjalment fil-qasam vokazzjonali.

AJRUPLANI RJ 70

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 9180?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hija ta' natura kummerċjali u jidhirli li ma jkunx fl-aħjar interess tal- kumpannija li tixxandar.

PULIZIJA - ATTIVITA' F'TA' QALI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu stmat li attendew nies għall-attivita' li nżammet f'Ta' Qali fis-6 ta' Ġunju, 1999?

Kemm kien hemm pulizija waqt l-istess attivita'?

X'miżuri ta' sigurta' ġew meħuda?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li fl-attivita' li rrifera għaliha l- Onor. Interpellant hu stmat li attendew madwar 4,000 persuna.

In-numru ta' pulizija u l-miżuri ta' sigurta' meħuda kienu adegwati u kif jirrikjedu tali attivitajiet.

CSAs

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid meta se tiġi mwettqa l-wegħda elettorali tal-Partit Nazzjonalista li s-CSAs ma jibqgħux jiġu kkonsidrati bħala self-employed imma jiġu kkonsidrati bħala part-time employees?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-wegħda elettorali tal-Partit Nazzjonalista li s- CSAs jiġu kkonsidrati bħala impjegati part-time tiġi mwettqa fil-mument opportun u għal dan il-għan qegħdin isiru l-preparamenti meħtieġa.

SAN VINĊENZ DE PAULE - REFURBISHING

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jekk jogħġbu jgħidilna eżatt kemm ġiet tqum lill-Kaxxa ta' Malta, ir-refurbishing ta' l-uffiċċju tal- Medical Administrator fir-Residenza San Vinċenz de Paule?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ir-refurbishment tal-uffiċċju tas-Supretendent Mediku fl-SVPR kien jinkludi l-ftuħ tal-Customer Care Unit biswit l-uffiċċju w l- irranġar tal-kuridur u l-kamra tas-segretarji.

B'hekk sar refurbishing globali li jagħti dehra iktar moderna.

Ir-refurbishing kien jikkonsisti f'tibdil ta' skrivaniji u filing cabinets, tibdil tal-art tal-uffiċċju u l-kuridur kif ukoll xiri ta' airconditioner.

L-iskrivaniji u l-filing cabinets ittieħdu għal użu tas-segretarji u l- Customer Care Unit li ma swewx spejjeż extra.

Il-panelling tal-injam li kien hemm fl-uffiċċju tas-supretendent u l-kuridur inqalgħu u hemm il-ħsieb li jintużaw f'post ieħor.

Inqala' ukoll is-suffett li ntuża f'post ieħor fir-residenza u ma ġiex replaced.

L-ispejjeż globali kienu ta' madwar Lm1,700.

FGURA: TRIQ SAN GWANN - TARMAK

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se tingħata kisja tarmak Triq San Gwann, fil-Fgura?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 9403 li tapplika wkoll f`dan il-każ.

BORMLA - DAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'tip ta' xogħlijiet jonqos sabiex id-dar għall-anzjani ta' Bormla tkun lesta?

Jista' l- Ministru jgħid meta jaħseb li se tkun tista' tilqa' fiha l-ewwel anzjani?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sabiex id-dar ta' l-anzjani f'Bormla tkun lesta, fadal jitkomplew dawn ix-xogħolijiet: xi tikħil u tibjid, soffitti, madum u twaħħil ta' kmamar tal-banju, għamara, bibien, purtieri, il-canopy li se tgħatti il-bitħa ċentrali, apparat tal-laundry u tal-kċina u tas-sistema ta' ventilazzjoni, handrails, lifts u xogħol finali ta' mekkanika u elettriku.

Ħafna minn dawn ix-xogħlijiet huma fi stadju avvanzat.

Din id-dar tkun tista' tilqa fiha l-ewwel anzjani fi ftit xhur oħra.

BORMLA - DAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti lista, lokal b'lokal, tal-persuni li applikaw biex jidħlu fid-dar għall-anzjani ta' Bormla?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Lista li turi lokal b'lokal tal-persuni li applikaw biex jidħlu fid-Dar għall-Anzjani ta' Bormla tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

Ma' dawn hemm ħames persuni oħra li jgħixu fid-djar ta' l-anzjani u jixtiequ jiġu trasferiti fid-dar għall- Anzjani ta' Bormla.

ĊENTRI SPORTIVI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra, informazzjoni (bħal sit fejn se jkun, x'tip ta' courts se jkun hemm, x'kobor ta' area se tintuża) dwar iż-żewġ ċentri sportivi li hemm il-ħsieb li jinbnew?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li s-sit identifikat għall-kumpless tal- Kottonera huwa parti mill-art li tinsab quddiem il-Kulleġġ ta' De La Salle.

Rigward is-sit għall-kumpless ta' Safi/Kirkop għadhom għaddejin xi taħditiet ma' sidien attwali ta' l-art u għalhekk mhux opportun li tingħata aktar informazzjoni f'dan l-istadju.

F'dawn l-aħħar xhur tlesta design brief għall-kumpless tal-Kottonera li kien mgħoddi lill-Periti tad-Dipartiment tax-Xogħlijiet sabiex jibdew jitfasslu l-pjanti.

Huwa għalhekk kmieni li wieħed jgħid x'kobor ta' art ser tintuża, jew il-faċilitajiet kollha li se jinkorpora dan il-kumpless.

PORT ĦIELES - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati nies, lokal b'lokal, mit-8 ta' Settembru, 1998 sat-8 ta' Settembru, 1999 fil-Freeport Corporation?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Matul il-perjodu msemmi, 13-il persuna daħlu jaħdmu mal-Korporazzjoni tal-Port Ħieles li ġejjin minn dawn il-lokalitajiet

Dingli persuna Gżira persuna

Wied il-Għajn persuna

Paola 3 persuni

Qormi persuna

Qrendi persuna

Sliema persuna

Valletta 3 persuni

Żebbuġ persuna

AIR MALTA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati nies, lokal b'lokal mit-8 ta' Settembru 1998 sat-8 ta' Settembru, 1999, fl-Air Malta?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

KUNSILL LOKALI - TINDIF

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista'l-Ministru jgħid liema kunsill se jkun responsabbli għal wardens, żamma ta' toroq fi stat tajjeb, żamma ta' bankini fi stat tajjeb u ġbir ta' l-iskart minn ġewwa Manoel Island u Tigne' ġaladarba dawn jgħaddu għand il-kumpannija MIDI?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ir-responsabbilta` tal-funzjonijiet mgħoddija lill- kunsilli lokali hija diġa stabbilita bl-Artikolu 33 ta` l-Att ta` l-1993 dwar Kunsilli Lokali.

Nagħmel riferenza ukoll għat-tweġiba mogħtija lill- Onor. Interpellant għall-mistoqsija parlamentari tiegħu numru 9614.

KUNSILLI LOKALI - PROĠETT TA' MANOEL ISLAND/TIGNE'

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru laqgħat ta' konsultazzjoni mal- kunsilli lokali tal-Gżira, ta' Ta' Xbiex u ta' Tas-Sliema fuq il-proġett ta' Manoel Island u Tigne' bejn il-gvern u l-kunsilli u bejn il-MIDI u l- kunsilli?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-proġett ta` Manoel Island u Tigne' ma jaqax taħt id-dekasteru tiegħi.

MANOEL ISLAND/TIGNE' - PROĠETT

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Billi huwa ċar illi jekk tinbena triq li tgħaqqad Regional Road minn ħdejn it-tela' tat-tankijiet tal-gass sa ħdejn ix-xatt tal-Gżira, it-traffiku se jiġi mgħoddi minn toroq differenti minn fejn jgħaddu llum, jista' l- Ministru jgħid jekk dawk il-ħwienet u negozji oħra li se jiġu direttament milquta humiex se jirċievu xi forma ta' kumpens jew mill-gvern u jew mill- kumpannija MIDI?

Jekk iva, kemm?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Bħalma jaf l-Onor.

Interpellant, dawn il- kriterji ta' kumpens qatt ma ġew applikati meta jsir żvilupp ta' din ix- xorta u allura lanqas għandhom jiġu applikati f'dan il-każ.

MANOEL ISLAND/TIGNE' - PROĠETT

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jserraħ ras ir-residenti ta' Testaferrata Street, Ta' Xbiex, kif ukoll in-negozjanti li għandhom negozji ġo dik it-triq, illi Testaferrata Street se tibqa' two-way b'karozzi li jkunu liberalment jistgħu jgħaddu u jidħlu mill-Imsida u mill- Gżira kif jgħaddu llum?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li fil-mument, il-bord għall-Kontroll tat-Traffiku m`għandu ebda ħsieb li jibdel is-sistema tat-traffiku fi Triq Testaferata, Ta` Xbiex, minn dik li teżisti llum.

PULIZIJA - TA' XBIEX/GŻIRA - LIĊENZJI TA' ĦWIENET

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm ħwienet u/jew negozji oħra liċenzjati ġo: (a) Testaferrata Street, Ta' Xbiex; (b) Msida Road, Gżira; (c) Gżira Road, Gżira; (d) Sliema Road, Gżira; (e) St Georges Street, Gżira; (f) Manna Street, Gżira bejn Gżira Road u Ponsomby Street?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif ġej:

|Lokalita|Triq |Numru ta'| |' | |postijiet| | | |liċenzjat| | | |i | |Msida |Triq |38 | | |Testaferrata | | |Gżira |Triq l-Imsida |28 | |Gżira |Triq il-Gżira |12 | |Gżira |Triq tas-Sliema|28 | |Gżira |Triq San Ġorġ |Xejn | |Gżira |Triq ix-Xatt | | | |(bejn Triq | | | |il-Gżira u Triq|41 | | |Ponsonby) | |

MANOEL ISLAND/TIGNE' - PROĠETT

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk sarx xi ftehim mal-MIDI dwar ħlasijiet ta' kumpens li jista' jingħata lil sidien ta' ħwienet u negozji illi se jintilfu x-xogħol minħabba xogħol konness mal-proġett ta' Tigne'/Manoel Island?

Jekk iva, xi ftehim intlaħaq u kemm se jkun dan il-kumpens?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-gvern m'għandu l-ebda informazzjoni konkreta illi se jintilef xi negozju jew xogħol minħabba l-proġett.

Aħna tkellimna ma' kulmin kien qiegħed jopera xi negozju f'Manoel Island u Tigne' u nista' ngħid illi lħaqna ftehim prattikament ma' kulħadd.

Aktar dettalji jistgħu jingħataw fid-diskussjoni rigward il-kuntratt li se jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.