MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 70 It-Tlieta, 2 ta' Marzu, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 70

It-Tlieta, 2 ta' Marzu, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.11 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 2 ta' Marzu, 1999

WERREJ MINUTI 478

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI 478

TQEGĦID TA' KARTI 481

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA DWAR SELF LOKALI (STOCK U TITOLI REĠISTRATI)(IT-TIENI QARI) LOCAL LOANS (REGISTERED STOCK AND SECURITIES) (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 482

AĠĠORNAMENT 506

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 510

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 69 li saret fl-1 ta' Marzu, 1999 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI

TARXIEN - VJAL SIMMONS - DAWL

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li titwaħħal lampa fi Vjal Simmons ħdejn dar Nru. 78 f'Ħal Tarxien?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): It-talba ta' l- Onor. Interpellant qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Parnis, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Mr Speaker, xtaqt nistaqsi lill-Ministru x'inhu jsir rigward il-pelican lights li kellhom jitwaħħlu fejn id-daħla ta' Raħal Ġdid, fejn illum hemm il-lights.

Għalkemm twaħħal l-arblu u hemm kollox lest, il-pelican lights għadhom ma twaħħlux.

Xtaqt nistaqsi wkoll lill-Ministru għalfejn il-bozoz li hemm fejn iċ- ċimiterju m'humiex jinxtegħlu.

Nista' ngħidlu li minħabba f'hekk filgħaxija qed ikun hemm min jabbuża mid-droga f'dak il-post.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Rigward il-pelican lights u d-dawl ta' fejn iċ- ċimiterju, nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex iħallili nota ħalli nkun nista' nistaqsi dwarhom.

Rigward il-bozoz li qed jintalbu bħalissa f'Ħal Tarxien nista' ngħid li mill-1 ta' Jannar 'il hawn twaħħlu tmienja; fi Triq il-Fieres, fi triq il- Ġdida, bejn Triq Dun Karm Sant u Triq l-Assedju l-Kbir, fi Triq id-Dejma, fi Triq Annetto Caruana, fi Triq Francesco Crispi, kantuniera ma' Triq Ġużeppi Montebello, u f'żewġ toroq oħra li m'għandix id-dettalji dwarhom.

Jien naħseb li huwa tajjeb li wieħed dejjem jiżgura li fil-lokalitajiet kollha kemm jista' jkun, ikun hemm dawl adegwat.

Jien jirriżultali li fis- snin riċenti, b'mod partikolari s-sena li għaddiet, kien hemm domanda kbira għal bozoz fit-toroq, pero' nista' ngħid li f'dawn il-ftit xhur li ilna fil- gvern, f'Ħal Tarxien waħħalna bozoz kważi tliet darbiet daqs li twaħħlu matul is-sena li għaddiet kollha.

Naħseb li l-Onor.

Interpellant irid japprezza li dan diġa' huwa pass 'il quddiem u jiena nwiegħed li aktar 'il quddiem inkomplu nwaħħlu aktar bozoz.

Naturalment m'huwiex possibbli li jitwaħħlu l-bozoz kollha ta' kullimkien f'daqqa għaliex minbarra l-ispiża hemm ukoll il-fattur li n-numru ta' ħaddiema li jaħdmu fuq it-twaħħil ta' bozoz huwa limitat, u fix-xhur tax- xitwa dawn ikunu mpenjati daqsxejn iżjed minħabba li jkun hemm aktar ħsarat.

Wieħed jittama li nkunu nistgħu naqdu d-domanda kbira li hemm għal bozoz anke f'postijiet oħra, liema domanda fil-fehma tiegħi tirrifletti fuq l-amministrazzjoni preċedenti.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, jista' l-Ministru għallinqas jagħti indikazzjoni dwar meta ħerġin il-kontijiet tad-dawl u l-ilma?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fil-fatt kemm-il darba għidt li ħafna mill- kontijiet tad-dawl u l-ilma ta' l-industrija u tal-lukandi diġa' ħarġu.

Rigward il-kontijiet domestiċi, l-ewwel se joħroġ statement dwar il- pożizzjoni ta' kull household, imbagħad huwa ttamat li għall-aħħar ta' Marzu jew bidu ta' April jibdew joħorġu l-ewwel kontijiet.

Dan id-dewmien ġie kkawżat minħabba komplikazzjonijiet fis-software u minħabba li kellu jsir ċertu tindif tad-data, għaliex it-tibdiliet li kienu qed isiru minn ġimgħa għal ġimgħa kienu qed jikkawżaw ħafna problemi.

Rigward il-metodu ta' pagament irrid ngħid li l-perijodu se jiġi mifrux fuq ċertu tul ta' żmien għall-heavy users, filwaqt li għall-kontijiet domestiċi se nipprovaw inżommu l-perijodu ta' erba' xhur erba' xhur - naturalment wara li joħorġu l-ewwel kontijiet, jiġifieri dawk sa Marzu, 1998 - mingħajr ma ngħabbu lill-konsumatur b'piż li ma jkunx jista' jerfa'.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, jista' l-Ministru jassigurana li dawk li bir-rati kif kienu qabel kellhom roħs fil-kontijiet tagħhom, m'humiex se jiġu mitluba jħallsu d-differenza?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni li għandi jien hija li l-kontijiet raħsu prattikament għall-biċċa l-kbira tal-households, pero' jista' jkun hemm xi każijiet li kienu qed iħallsu għall-meter biss u peress li ċ-charge tal-meter għoliet bi ftit, jista' jkun li fejn hemm postijiet li jkunu magħluqa ċ-charge tal-meter tiġi kemm kemm aktar għolja.

Issa hawnhekk irridu niftakru li ċ-charge tal-meter qiegħda Lm12 fis-sena għall-ilma u Lm12 fis-sena għad-dawl - qabel kienu Lm8.60 għad-dawl u Lm3.60 għall-ilma - u allura jekk wieħed iqabbel iż-żieda li semmejt aktar qabel mar-roħs li se jkollhom bir-rati l-ġodda, mal-ewwel jinduna li l-kont xorta waħda jiġi orħos.

Qed isiru l-isforzi kollha biex kemm jista' jkun dawk li suppost ikollhom tnaqqis, fil-fatt jingħatalhom.

Issa hawnhekk irrid ngħid li d-domestic consumers iridu jiżguraw li jkunu nformaw lill-customer care section tal-water services corporation b'xi bidliet li jkun hemm għaliex jista' jkun li, per eżempju, dak li jkun ikun spiċċa bla xogħol jew ikun hemm xi twelid fil-familja u allura t-tariffa tkun trid tinbidel.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Jekk jippermettili l-Ministru, xtaqt nagħmel domanda oħra relatata ma' dan is-suġġett.

Dan l-aħħar smajna ħafna li hemm il- ħsieb li tiddaħħal xi sistema ta' arloġġi li jaħdmu bil-cards.

Jien nixtieq nistaqsi jekk kemm-il darba dan huwiex minnu, u jekk huwa hekk allura jafx il-ministru bir-rapporti li saru f'pajjiżi oħra fejn ġie evalwat l-impatt soċjali ta' dawn l-arloġġi u ħareġ li kien hemm każi fejn anzjani nstabu mejtin bil-kesħa għaliex ma kellhomx biex iħallsu l-gass u allura ma xegħluhx.

Nixtieq li l-Ministru jgħidilna jekk din il-miżura hijiex se tiġi nforzata fuq kulħadd jew jekk hijiex se tkun optional, fis- sens li jdaħħalha min irid.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, fil-fatt dan huwa punt interessanti ħafna.

Jien sibt li l-bord preċedenti kellu ħsieb li dawn il-meters bil- cards jiġu ntrodotti b'mod wiesa' u allura tkun tista' tittaffa l-problema tal-cash flow pero' nista' ngħid li jien ma qbiltx ma' din is-sistema.

Jien jidhirli li f'każijiet fejn ikun hemm nies - u hemm nies, kemm individwi u anke nies fil-kummerċ - li jkunu qed jabbużaw u ma jħallsux il-kontijiet għal darba wara l-oħra, ikun jagħmel sens li lil dawn ninstallawlhom meter bil-cards.

Is-sistema kif inhi llum qiegħda b'tali mod li jekk dak li jkun ma jħallasx il-kontijiet għal darba wara l-oħra jaqtgħulu s-supply, ħaġa li naturalment tikkaġuna ħafna diffikultajiet.

Issa jien qed ngħid li f'dawk il-każi, id-direzzjoni tal-gvern għandha tkun li jikkonsidra xi sistema li minflok jiġi maqtugħ id-dawl, jitpoġġa meter fejn dak li jkun ikun irid jixtri l-cards minn qabel.

Jien naqbel ma' l-Onor.

Interpellant li din m'hijiex xi ħaġa li għandek bilfors timponiha fuq il-konsumaturi kollha.

Mr Speaker, ħaġa li forsi dak li jkun jistaqsi hija x'jiġri jekk il-card tispiċċa filgħaxija.

Din hija ħaġa li l-Enemalta qed tħares lejha u qed tara kif dawn jista' jkollhom sistema fejn id-dawl ma jinqatax mill-ewwel imma jagħtik iż-żmien neċessarju.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Onorevoli, jien m'iniex qed nirriferi biss għal dawk li tkun spiċċatilhom il-card filgħaxija imma għal dawk il-familji li jkunu f'ċirkostanzi finanzjarji tali li forsi dak il-ħin ma jkollhomx flus f'idejhom - jista' jkun li tkun għada ma waslitx il-paga, jew inkella jkollhom xi spejjeż oħra - u ma jkollhomx biex jixtru l-card.

Dawn huma affarijiet li ġraw barra minn Malta u għalhekk qed insemmihom.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fil-fatt din hija r-raġuni għaliex inħoss li l- meters bil-cards m'għandhomx ikunu r-regola imma l-eċċezzjoni.

L- eċċezzjoni fil-fehma tiegħi għandha tkun li jew għaliex l-individwu jrid hekk - għaliex forsi m'huwiex kapaċi jagħmel budgeting - jew inkella għaliex ikollok defaulter.

Mill-bqija ma naħsibx li għandna jkollna sistema li timponi dan it-tip ta' piż, biex ngħid hekk, li wieħed bilfors irid jixtri l-cards minn qabel inkella ma jkunx qiegħed f'pożizzjoni li jkollu dawl.

Madanakollu jeżistu sistemi li anke jekk tuża l-cards, id- dawl ma jinqatax mal-ewwel imma jagħti ħamest ijiem ċans sakemm jinqata', imbagħad dak li jkun ikun jista' jagħmel arranġament ma' l-Enemalta.

Jien naf b'każijiet ta' individwi li jiġu jkellmuni u jgħiduli li m'għandhomx flus biżżejjed biex iħallsu l-kont.

Allura f'dan il-każ x'tagħmel?

Taqtagħlu d-dawl?

Jien ngħid li għandu jkun hemm arranġament li għallinqas tara x'piż ikun jiflaħ dak li jkun u timxi ma' dak il-programm.

Is- soċjeta' għandha tkun ħanina wkoll b'mod li tifhem dawn is-sitwazzjonijiet mingħajr ma tippermetti l-abbużi.

Ovvjament ikun hemm min jabbuża għaliex jirraġuna bil-mod li l-gvern qatt ma jaqta' l-provvista tad-dawl, ħaġa li m'hijiex minnha għaliex hemm każijiet fejn inqatgħet il-provvista.

Għalhekk jien naħseb li għandha tingħata aktar attenzjoni biex b'hekk ikollna soċjeta' li mhux taqbad u timponi ċerti miżuri, għaliex jista' jagħti l-każ li jkun hemm makni li jkunu relatati mas-saħħa u allura ma tistax taqbad u taqta' d-dawl bl-amment.

Dan li qed ngħid jgħodd ukoll għas-servizz tat-telefon għaliex, per eżempju, f'każ ta' sptar privat trid tħalli xi mezz ta' komunikazzjoni.

Fil- fatt meta ġraw dawn il-każi jien tajt instructions biex dawn l- istituzzjonijiet jiġu ttrattati b'dan il-mod.

Madanakollu xorta waħda naħseb li s-serjeta' titlob li l-kontijiet jitħallsu xi darba.

Jiġifieri jrid ikun hemm arranġament u wieħed iżomm miegħu mingħajr ma noħolqu diffikultajiet bla bżonn.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar fax machines fl-OPM u fid-dikasteru li għalih jien responsabbli, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 3586; u

Kopja ta' ittra mibgħuta mill-administrative secretary lill-kmandant tal-forzi armati fis-6 ta' Jannar 1977, dwar servizz pensjonabbli fil- forzi armati, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5064.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar bordijiet u kumitati li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħi li ġew mibdula bejn il-5 ta' Settembru, 1998 u l-1 ta' Marzu, 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 4649.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

CENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi n-numru ta' karozzi reġistrati f'Malta u Għawdex skond iċ-ċilindraġġ, bejn l-1995 u l-1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 4951;

f'isem il-Ministru tal-Politika Soċjali nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar fax machines fil-ministeru għall-politika soċjali u fid- dikasteru li għalih hu responsabbli l-ministru għall-politika soċjali, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 3584;

f'isem il-Ministru tas-Saħħa nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar spezzjonijiet li saru fi stabilimenti ta' l-ikel bejn il- 5 ta' Settembru 1998 u s-17 ta' Frar 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 4681; u

f'isem il-Ministru għal Għawdex inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar computers fil-ministeru għal Għawdex u fid-dikasteru li għalih hi responsabbli l-ministru għal Għawdex, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 3588.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Kondizzjonijiet dwar liċenzja ta' barriera f'Wied Għomor, Swieqi, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 4435;

Lista li turi l-għadd ta' vetturi u muturi wżati mill-korp tal- pulizija, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5000; u

Tagħrif dwar għasafar maqbuda mill-pulizija jew mid-dwana matul l- 1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5082.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA DWAR SELF LOKALI (STOCK U TITOLI REĠISTRATI)

LOCAL LOANS (REGISTERED STOCK AND SECURITIES) (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-1 ta' Marzu 1999.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat huwa in possession.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, kif kont qed ngħid il-bieraħ, jien naħseb li għandha tittieħed kull opportunita' minn din il-Kamra biex il- qagħda finanzjarja tal-gvern tiġi diskussa, jekk mhux għal ħaġa oħra almenu ħalli jkun hemm a better understanding ta' dak li qed jipprova jagħmel il- gvern innifsu.

Il-bieraħ jien tkellimt ukoll dwar meta kienet ġiet emendata din il-liġi fl-1991 min-Nutar Bonello du Puis.

Infakkar li dakinhar bħala Oppożizzjoni Laburista konna diġa' wissejna li l-Gvern Nazzjonalista kien tefa' l-pajjiż f'pożizzjoni fejn kieku kellu jmur bħala individwu għand il-bankier tiegħu jitolbu biex jisilfu l-flus kien itellqu 'l barra, għaliex f'dawk it-tliet snin u nofs il-qagħda finanzjarja tal- gvern kienet diġa' marret ħażin ħafna.

Din hija xejra li baqgħet tevolvi tul is-snin disgħin.

Dawn fil-fatt huma x-xejriet li wassluna għall-kollass li kellna fil-finanzi pubbliċi fis- sena 1996, meta ssejħet elezzjoni bikrija mill-Gvern Nazzjonalista.

Din hija r-raġuni għaliex l-istrateġiji tal-budget għas-sena li qegħdin fiha bħalissa huma biss eku ta' dak li kien hemm fil-budget tas-sena 1993 - jekk m'iniex sejjer żball dak kien l-ewwel budget li ppreżenta l-Ministru Dalli - budget li l-miri tiegħu dakinhar ma kenux laħqu l-aspirazzjonijiet tagħhom.

U x'kienu l-miri ewlenin dakinhar?

Il-miri ewlenin tal-Gvern Nazzjonalista fl-1993 kienu li jindirizzaw il-problema tad-deficit, il- welfare gap u anke n-nies żejda mal-gvern li kienu ddeterminaw dak iż-żmien kemm kienu żejda jew le.

Dakinhar il-gvern kien moħħu wkoll biex inissel ċerta kultura fost il-poplu biex jixtru kemm jifilħu stocks tal-gvern u tant kien għatxan biex jirnexxilu li kien anke ħareġ bi slogan "Invest for growth", bħallikieku dak li jkun kien qiegħed jinvesti f'xi shares jew ishma ta' xi kumpannija partikolari.

Sur President, aħna nixtiequ li din il-Kamra jkollha aktar okkażjonijiet biex tiddiskuti l-mod kif qed tiġi managed is-sistema finanzjarja bħalissa, għaliex inħossu li hija xi ħaġa rikjesta minn interess nazzjonali iktar minn xi interess partiġġjan tagħna bħala n-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Dan qed ngħidu fis-sens li s-self li qed jagħmel il-gvern, aktar ma jgħaddi ż- żmien aktar qed ikun ta' piż qawwi fuq ir-riżorsi finanzjarji li hawn fil- pajjiż.

U minħabba f'hekk qed ikun hemm dak l-effett, li fis-sistema finanzjarja jissejjaħ il-crowding out effect, li bih minħabba t-talba li jagħmel il-gvern għal-likwidita' tal-banek ikun qiegħed inaqqas l-ispazju li fih is-settur privat produttiv ikun jista' jibbiddja għar-riżorsi finanzjarji li jkunu available fil-pajjiż.

Billi l-crowding-out inaqqas l- ispazju li fih is-settur privat u dak produttiv jista' jibbiddja għar- riżorsi finanzjarji li hawn fil-pajjiż, ovvjament se tiġi sitwazzjoni fejn jixxuttaw il-flus li se jkun hemm available, iktar u iktar meta inti għandek gvern - bħalma huwa l-gvern tal-lum - li huwa committed li jniedi programm - mhux biss intensiv imma estensiv ukoll - ta' privatizzazzjoni.

Iżda anke dwar dan, m'hemm xejn ċar, Sur President.

U ngħid għaliex qed ngħid hekk.

Illum fuq il-privatisation kulma qed nisimgħu huwa biss dak li kultant jidher f'xi artiklu spekulattiv f'"The Malta Independent" u f"The Times", liema informazzjoni ma nafx jekk tkunx leaked jew inkella purament spekulattiva.

Jien ngħid li l-mod kif qed jidhru dawn l-artikli, li ma joffru xejn konkret imma biss spekulazzjoni, fil-fehma tiegħi aktar inisslu inċertezza fil-pajjiż.

Waħda mill-mistoqsijiet li qiegħed jistaqsi kulħadd fuq il-privatisation hija x'inhi l-politika ta' dan il-gvern rigward din l- issue; jekk hijiex l-istess politika li kellu l-Gvern Nazzjonalista fl- imgħoddi meta kien responsabbli mill-finanzi n-Nutar Bonello du Puis, jiġifieri li jimxi fid-direzzjoni ta' l-hekk imsejħa popolarizzazzjoni ta' l-ishma jew jekk huwiex se jagħfas l-aktar fuq alleanzi strateġiċi.

Sur President, qed ngħid dan, għaliex jekk wieħed jaqra sew l-aħħar budget, jara li l-enfasi tal-gvern hija iktar fuq dawk li huma alleanzi strateġiċi.

U jien naħseb li anke għas-settur bankarju wieħed għandu jistaqsi din il- mistoqsija ħalli jkun jaf x'tip ta' tħejjijiet hemm min-naħa tal-gvern f'dan ir-rigward.

Sur President, ftit ilu kont staqsejt lill-ministru tal-finanzi jekk kienx twaqqaf il-privatisation office li kien ġie mwiegħed fil-budget.

Huwa kien qalli li kien għadu ma twaqqafx imma li kien hemm tħejjijiet biex dan isir.

U għalhekk jien nerġa' nistaqsi: Meta se jsir dan?

Minn min se jkun kompost?

Min huma l-barranin li se jiġu nvoluti direttament f'dan il- proċess ta' tħejjija għall-privatizzazzjoni ta' l-industriji jew azjendi tal-pajjiż?

Jien ngħid li dan kollu huwa importanti għaliex hemm bżonn li l-gvern jimxi anqas bil-politika tas-silenzju u tal-ħabi ħalli nkunu nafu kemm fil-fatt qed ikun kongruwenti, konsistenti u anke in line ma' dak li ddikjara li se jagħmel fil-ġejjieni.

Importanti wkoll li s-sistema finanzjarja ma tiżviluppax qisha pressure cooker, fejn tiżdied il-pressjoni filwaqt li l-għatu dejjem jinżamm magħluq.

Hawnhekk nixtieq li nagħmel riferenza għat-treasury clearance funds li kien semma l-ministru fid-diskors tiegħu tal-budget.

L-użu tat-treasury clearance funds għal receipts u transfers temporanji huwa mezz baġitarju normali, użat kostantament mit-teżor u mhux xi manipulazzjoni diabolika kif ipprova jpinġiha l-gvern aktar kmieni din is-sena.

Per eżempju, fl-1995 - l-aħħar sena sħiħa li għamel fil-gvern il-Partit Nazzjonalista - kienu ħarġu bi Lm28 miljun f'advances u daħlu pagamenti ta' Lm11.5 miljun, bil- bilanċ fit-treasury clearance fund advance accounts jitla' minn Lm23.9 miljun għal Lm40.7 miljun fl-istess sena.

U jien nistaqsi: Jekk il-Gvern Nazzjonalista deherlu li kellu jinkludi t-treasury clearance fund advances ta' l-1998 fil-fond konsolidat, għaliex ma kienx għamel l-istess fl-1995 u fis-snin l-oħra ta' qabel meta kien fil-gvern hu stess?

Aħna konna diġa' lmentajna li hemm stonatura, fis-sens li l-ħlas lura tas-self maħruġ mill- gvern illum qed jiġi mniżżel bħala financing minflok bħala revenue, filwaqt li l-ħruġ ta' self ġdid permezz ta' treasury clearance funds m'huwiex imniżżel bħala financing minflok bħala infiq.

Sur President, dwar id-dejn pubbliku nitkellmu meta jkunu jridu tan-naħa l-oħra pero' jgħidu x'jgħidu, ir-record qiegħed f'idejhom għaliex bejn l- 1986 u l-1996 huma kabbru d-dejn pubbliku bi tmien darbiet.

Il-proposta tal-gvern li jwaqqaf l-użu tas-sinking funds fuq self lokali, fil-fehma tiegħi huwa l-apiċe ta' l-imprudenza fl-amministrazzjoni fiskali, għaliex jekk wieħed jara t-track record tal-Partit Nazzjonalista fil-gvern isib li dan dejjem niżżel u ċekken l-importanza ta' dawn il-fondi speċjali.

Fil- fehma tiegħi l-gvern qed jagħmel dan mhux biex jimxi fil-passi ta' l- Ewropej iżda biex jagħmel kif għamel fil-budget ta' din is-sena, jiġifieri jħott is-sinking fund investments bi Lm8 miljun ħalli bihom ikun jista' jiffinanzja n-nefqa kurrenti.

Jien ngħid li għad jiġi żmien fejn ma jkollna ebda riżerva minn fejn inħallsu d-dejn lokali.

U hawnhekk jien nistaqsi: Meta ninsabu lejlet leġislazzjoni oħra li biha l-gvern se jagħti dritt lilu nnifsu li jissellef Lm100 miljun, huwa prudenti li ma jiġix allokat ċenteżmu wieħed biss biex jagħmel tajjeb għall-Lm100 miljun li l- gvern se jawtorizza lilu nnifsu li jissellef minn din il-Kamra?

It- tweġiba, Sur President, inħalliha għall-pubbliku li qed jismagħna jew għal min isegwi x'jiġri f'din il-Kamra mill-ġurnali u l-mezzi l-oħra tal-media.

L-aġir tal-gvern dwar is-sinking funds qed ikun inkonsistenti, anke vis-a- vis il-pożizzjoni pubblika li ħa l-Gvern Nazzjonalista dwar il-pensjonijiet f'dawn l-aħħar ġranet, u ngħid għaliex.

Mela dwar il-pensjonijiet il- gvern qed jgħidilna li rridu nieħdu passi minn issa biex nagħmlu tajjeb għal dak li rridu niffaċċjaw 20 jew 25 sena oħra, filwaqt li fis-sinking funds li jistgħu jagħlqu qabel dak iż-żmien qed jgħid li m'għandniex għalfejn ninkwetaw, m'hemmx għalfejn nipprovdu għalihom minn issa, iżjed u iżjed jekk se jiġu rolled over wara li jagħlaq iż-żmien tagħhom.

Sur President, jekk nanalizzaw il-qagħda finanzjarja tal-gvern tul is- snin insibu li d-deterjorament sar f'nofs is-snin tmenin, kif kien ġie rifless fil-posterity fund.

Il-bilanċ ta' dan il-fond fil-fatt kien tela' 'l fuq b'rata mgħaġġla bejn l-1981 u l-1985, b'nofs il-profitti tal-Bank Ċentrali jiġu ttrasferiti annwalment lil dan il-fond.

Bejn l-1985 u l-1987 dawn il-kontribuzzjonijiet bi qligħ tal-Bank Ċentrali kienu niżlu għal 5%, hekk kif aktar revenue kien qed jiġi allokat biex jirriduċi d- deterjorazzjoni tal-bilanċ tal-fond konsolidat.

Fil-fatt il-posterity fund ġieli ġie utilizzat biex jaffettwa ċerti advances lill-korporazzjonijiet parastatali mingħajr ma jintmiss il-fond konsolidat.

Jekk niflu l-qagħda sew, insibu li l-Gvern Nazzjonalista rrikorra għal debt financing proprju mill-1987 'il quddiem.

Sas-sena 1991 id-dejn f'dawk li huma local development registered stock kien diġa' laħaq xi ħames darbiet il-livell ta' dak li kien fl-1987.

Jekk il-gvern irid imexxi bil-prudenza, irid jimmira li jasal għal sitwazzjoni fejn in-nefqiet rikorrenti jiġu ffinanzjati mid-dħul ordinarju tal-pajjiż, bid-debt financing ma jeċċedix in-nefqiet fuq l-investiment.

Studju li kien sar mill-econometric unit tal-Bank Ċentrali - studju li huwa pubbliku u m'huwiex kunfidenzjali - kien wera li l-capital outlays ma tridx teħodhom superfiċjalment għaliex ħafna drabi dawn ikollhom kontenut ta' nefqa rikorrenti qawwija minħabba l-labour content li jiġi ngaġġat fuq proġetti ta' investiment.

Filwaqt li sa l-1986 il-funding requirement tas-settur pubbliku kien jiġi minn dak li kien ġemma' l-pajjiż, minn dak iż- żmien 'il hawn id-dejn lokali ġie utilizzat bħala s-sors ewlieni għad- deficit financing ta' pajjiżna.

Għalhekk jien naħseb u nemmen li ma jagħmilx sens li wieħed jaħseb li jirrazzjonalizza l-welfare programmes tal- pajjiż meta għad hemm ħafna xi jsir biex ir-riżorsi tas-settur pubbliku jiġu utilizzati b'mod aktar cost-effective, b'użu aktar produttiv ta' l- istess riżorsi.

Effettivament mill-1987, il-gvern induċa lis-settur bankarju biex jissostitwixxi d-deposit assets li kellu mal-Bank Ċentrali bi strumenti marbuta mad-dejn nazzjonali tal-pajjiż.

Jien ngħid li l- gvernijiet, b'mod partikolari dak Nazzjonalista, għadhom ma ntebħux li l- utilizzar effiċjenti tar-riżorsi tas-settur pubbliku għandhom jingħataw prijorita' biex din is-sitwazzjoni ma tibqax tipprevali.

Sur President, il-bieraħ għedt - u dan nerġa' nirripetih illum - li kien kollu għalxejn li l-gvern ħarab mid-dibattitu ekonomiku ta' jumejn propost mill-oppożizzjoni għaliex iddur kemm iddur diffiċli taħrab mir-realta' li tkun qiegħed tgħix fiha.

Dan l-aħħar, bħala partit ta' l-oppożizzjoni, kellna taħdidiet mal-korpi kostitwiti ewlenin, fosthom il-Kamra tal-Kummerċ u l-General Retailers and Traders Union, u nista' ngħid li ilna żmien twil ma naraw tħassib daqstant serju min-naħa tagħhom dwar il-qagħda ekonomika tal-pajjiż.

Nies fin-negozju jgħidulek li ilhom ħafna ma jkollhom ix-xhur ta' Jannar u Frar ebsin daqskemm kienu din is-sena.

Imbagħad jiġi l-Prim Ministru u jgħidlek li għalkemm ir-rota bdiet iddur, forsi m'hijiex qed iddur bl-istess għaġġla li wieħed kien jimmaġina jew jippretendi!

Jew inkella jiġi l-Ministru Dalli u jwaħħal fl-għadd kbir ta' ħwienet li qal li qed jiftħu bħala skuża biex ikun jista' jgħid li din il-kritika hija mibnija fuq perception żbaljata li ġejja minn kompetizzjoni akbar fil- pajjiż!

Sur President, Il-fatti juru ħaġa waħda: In-negozju huwa staġnat, flus fl-idejn m'hawnx, ħadd ma jrid iħallas, l-exposure mal-banek huwa wieħed allarmanti u ħafna negozjanti qed jirrikorru għal-barter u tpartit minflok għal xiri konvenzjonali.

Fil-fatt ir-rapport ta' Moody's ta' ftit ilu wera ċar li dan il-gvern m'għandux ir-riċetta biex ipoġġi l- ekonomija u l-finanzi fuq saqajhom, tant li l-gvern ġie akkużat b'żewġ affarijiet.

Ġie akkużat li qed iqarreb id-dejn lejn 60% tal-cake nazzjonali tal-pajjiż, filwaqt li ntqal ċar u tond li r-riċetta tiegħu tal- budget m'hijiex adegwata biex tindirizza l-problemi finanzjarji tal-pajjiż.

Fir-rapport tagħhom, Moody's urew ukoll ċertu xettiċiżmu dwar il-pjan ta' sitt snin tal-Gvern Nazzjonalista biex iniżżel id-deficit għal livell aċċettabbli.

Jekk imbagħad nieħdu l-avis innifsu ta' l-Unjoni Ewropea, naraw li dan jitkellem dwar id-deficit kważi f'termini identiċi għal dawk ta' l-IMF u juri li anke li kieku kellna nissieħbu fl-Unjoni Ewropea għada, xorta għadna snin 'il bogħod milli nikkwalifikaw għal sħubija fl-għaqda monetarja minħabba l-qagħda finanzjarja ħażina tagħna.

Interessanti li wieħed jinnota wkoll li fl-update ta' l-avis ma jdoqqux il-kantliena tal-Partit Nazzjonalista li l-ħofor nibtu fl-1996 meta tela' l-Gvern Laburista.

Għall- kuntrarju, fl-avis update jintqal li mill-1994 sa l-1997 is-self tal-gvern żdied b'erba' darbiet, filwaqt li meta jitkellmu dwar dejn pubbliku, mingħajr ma jinkludu s-self tal-korporazzjonijiet jgħidu li dan tela' minn 33.2% tal-GDP fl-1993 għal 50.8% fi tmiem l-1997.

Jekk inkomplu nħarsu lejn l-avis update, Sur President, insibu li meta jitkellmu dwar il-kont kurrenti ta' pajjiżna jgħidu ċar li dan qaleb minn bilanċ pożittiv fil-bidu tas-snin disgħin għal deficits kbar ta' madwar 11% fl-1995, jiġifieri dejjem fiż-żmien meta kien hemm Gvern Nazzjonalista fil- poter.

Għalhekk jien ngħid li l-famuża għajta ta' "Ġid, Fiduċja, Direzzjoni" illum spiċċat għajta fid-deżert għaliex ħadd m'għadu jsemmi dawn it-tliet ingredjenti li fuqhom suppost inbniet u ntrebħet il-kampanja elettorali tal-Partit Nazzjonalista.

Il-Gvern Nazzjonalista issa ntebaħ li l-avis update tant impona piżijiet kbar ekonomiċi u soċjali fuq pajjiżna li biex jonora dawn l-obbligi kollha se jkollu jkisser il-wegħdiet elettorali li huwa rebaħ l-elezzjoni ġenerali fuqhom.

Sur President, għalkemm jien niftakar li qabel, tan-naħa l-oħra - kemm fil-gvern kif ukoll fl-oppożizzjoni - kienu jpinġu lill-Unjoni Ewropea bħala club li ma nistgħux naffordjaw li noqogħdu 'l barra minnu, illum il- kelma "club" donnu qed iddejjaqhom għaliex il-poplu jaf li min jidħol fi club mhux jagħmel il-kondizzjonijiet hu iżda jkollu joqgħod għar-regoli kif se jkollu jagħmel il-Gvern Nazzjonalista, kif deher ċar mill-avis update li ħareġ 15-il ġurnata ilu.

Din l-istess bħal tal-fondi strutturali għax l- ewwel kien hemm tellieqa bejn min jonfoħ l-aktar il-fondi strutturali li se nirċievu - kellna lil Dr. Arnold Cassola ta' l-Alternattiva, lil Dr. Simon Busuttil tal-Moviment Ewropew u lill-Onor. de Marco li qabel l- elezzjoni bdew ifajru figuri li varjaw minn Lm65 miljun għal Lm100 miljun - u issa l-avis ħareġ jgħidilna li billi m'għandniex statistika aġġornata għadu kmieni wisq biex wieħed iqis jekk Malta tkunx eleġibbli jew le għal xi fondi strutturali.

U dan minkejja li ftit ilu Dr. Simon Busuttil, waqt seminar organizzat minn Dr. John C. Grech, kien qal li fi żmien ftit jiem, appena joħroġ l-avis update, inkunu nafu kemm kienet se tkun kbira l- għajnuna strutturali li konna se nirċievu.

U biex inkun fidil u leali lejn dak li qal Dr. Simon Busittil waqt dan is-seminar dwar l-integrazzjoni Ewropea - li nerġa' ngħid kien sar madwar tliet ġimgħat qabel ħareġ l-avis update - se nikkwotah eżatt.

Huwa qal dawn il-preċiżi kelmiet:

"A clear picture of the extent to which the European Union will be helping Malta specifically to gear up for membership is only likely to emerge with the publication of the Commission's updated report on Malta.".

U jien inqabbel dan it-tbassir ma' dak li effettivament ħareġ fl-avis update li ma tefa' ebda dawl fuq l-għajnuna strutturali li Malta suppost għandha tkun eleġibbli għaliha.

U la qed nitkellmu fuq l-avis update forsi jkun tajjeb li fil-winding-up tiegħu, il-ministru jgħidilna xi ftit ukoll fuq in-nuqqas ta' indipendenza li l-Unjoni Ewropea tħoss li hemm fit- tmexxija tal-Bank Ċentrali.

Fil-fehma tiegħi, fattur li żgur mhux qed jgħin f'dan ir-rigward huma d- diskorsi fil-pubbliku li kontinwament jagħmel l-Onor.

Josef Bonnici - ovvjament għandu dritt jesprimi ruħu, m'iniex qed ngħid li m'għandux jesprimi ruħu - bħal dak li sar fil-konferenza ta' l-FOI, fejn kompla jisħaq u jgħid li r-rati ta' l-imgħax hemm bżonn jinżlu.

U jien nistaqsi jekk dak li ġara fil-monetary policy committee tal-Bank Ċentrali setax kien influwenzat mill-istatements pubbliċi li kien qed jagħmel il-gvern f'dawn l- aħħar ġimgħat u minn editorjali li nkitbu ripetutament fil-ġurnal "In- Nazzjon" biex jagħmlu pressjoni diretta fuq il-Bank Ċentrali sabiex dan iċaqlaq il-pożizzjoni tiegħu dwar ir-rati ta' l-interessi.

U dan qed ngħidu l-iktar, Sur President, għaliex minn informazzjoni li għandi, filwaqt li l-MPC ħafna drabi jasal għal ċerti deċiżjonijiet tiegħu f'forma ta' kunsens, għandi għaliex nifhem li din id-darba l-MPC inqasmu bejniethom u naqsu li jirreġistraw qbil unanimu meta ġew biex jieħdu pożizzjoni dwar ċaqliq f'rata ta' l-interessi f'dawn l-aħħar jiem.

Jien ngħid li dan kollu, anke l-attitudni u r-reazzjoni - jew in-nuqqas ta' reazzjoni - li kien hemm min-naħa tal-gvern għall-update ta' l-avis, juri li l-gvern jinsab fi stat ta' paniku għaliex hu mingħalih li se jikseb eċċezzjonijiet mill-Unjoni Ewropea saħansitra qabel jibdew in-negozjati, kif qed jittama li jagħmel l-Onor.

Bonnici dwar il-fish farming.

Fl-aħħar joint parliamentary committee meeting - li attendejna għalih ir- rappreżentanti taż-żewġ naħat tal-Kamra - smajna diversi drabi uffiċjali għoljin jgħidulna ċar u tond li ħadd m'għandu jippretendi ħafna derogi u eċċezzjonijiet fin-negozjati li jista' jkun hemm ma' l-Unjoni Ewropea.

Fil- fatt kien hemm pajjiżi li għamlu diversi talbiet speċifiċi u t-tweġiba uffiċjali min-naħa ta' l-Unjoni Ewropea kienet li milli għedna m'hemm xejn.

Sur President, ħaġa oħra li dwarha l-Gvern Nazzjonalista jidher li qiegħed iħalli l-poplu fid-dlam tirrigwarda l-problemi istituzzjonali ta' l- Unjoni Ewropea li għad iridu jintegħlbu qabel it-tkabbir ta' l-Unjoni jista' jittieħed bis-serjeta'.

Irridu nifhmu u nirrealizzaw li mhux bilfors li għaliex tibda tinnegozja jfisser li tkun se tissieħeb fl-għaqda.

Ħalli ngħid għaliex qed ngħid dan.

Fl-istat ta' paraliżi li tinsab fih l-Unjoni Ewopea minħabba l-enlargement problems u anke minħabba l-budgetary problems tagħha, ma trid xejn biex tibda tinnegozja ma' diversi pajjiżi - m'iniex qed nirriferi speċifikament għal Malta imma anke għal pajjiżi oħra - tikkonkludi t-taħdidiet, imbagħad tħallihom għal snin sħaħ imdendlin jistennew fil-queue sakemm tkun komda tiftaħ il-bibien tagħha mill-ġdid.

U jien nidħak, jew nitnikket, meta nisma' nies kompetenti bħall-Onor.

Joe Borg - li nifhem li għandu reading tajba ta' l-inside mechanics ta' l- Unjoni Ewropea - jgħidu li hemm ċans tajjeb li sas-sena 2003 Malta tkun daħlet membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea.

Il-kwestjoni m'hijiex jekk Malta tkunx daħlet jew le imma jekk ikunx fil-fatt daħal xi ħadd, għaliex titkellem ma' min titkellem jgħidlek li l-aktar data realistika għat- tkabbir hija bejn is-snin 2006 u 2008, u ovvjament ħadd m'hu jiggarantixxi li aħna bilfors se nkunu fost ta' l-ewwel.

(Interruzzjonijiet) Sur President, qabel taħseb dwar tkabbir, l-Unjoni għad trid tagħmel konferenza inter-governattiva oħra fejn għandhom jiġu kkonsidrati ir-re-weighting tal- voti fil-Kunsill Ewropew, id-daqs tal-kummissjoni, u anke jekk is-sistema tal-votazzjoni għandhiex issir waħda ta' qualified majority voting biex tinkiser l-arma tal-veto.

Sur President, nixtieq li mingħajr ma ntawwal nikkwota silta qasira minn studju li għadu kif għamel think tank Ingliż li jispeċjalizza dwar studji Ewropej.

Dan qal dawn il-preċiżi kelmiet:

"The renewed application of Malta makes the matter of the representation of micro states in the council pressing.".

U dan għaliex hemm diversi pajjiżi li jħossu li mhux kull pajjiż għandu jkollu dritt għall-presidenza jew dritt għall-kummissarju jew kummissarji fl-Unjoni Ewropea.

Jien kont qed nippretendi wkoll li f'xi stadju ieħor, forsi anke fil-kuntest ta' din id-diskussjoni, il-gvern jagħtina xi ftit ħjiel dwar l-impatt li l-introduzzjoni tal-VAT kellha fuq l-ekonomija tal- pajjiż.

Dan qed ngħidu minħabba li din hija item prominenti li tiġi featured anke fl-avis ta' l-Unjoni Ewropea.

Imma l-gvern mhux talli m'għamel xejn minn dan talli wasalna fl-aħħar ta' Frar u l-ministru għadu jokrob u jgħid pubblikament - u nikkwota minn statements li dehru fl- istampa lokali - li "l-liġi tal-VAT trid tkun inforzata b'mod effiċjenti u diċenti", ammissjoni ndiretta li fl-ewwel xahrejn tal-ħajja tagħha, mill- ġdid dan ma kienx qiegħed isir.

Wieħed mill-argumenti li dan il-gvern iħobb iġib huwa li jsemmi l-pajjiżi li qallbu għas-sistema tal-VAT ġewwa u barra l-Unjoni Ewropea, u l- impressjoni li dejjem jagħtu hija li kulħadd dejjem daħħal il-VAT mingħajr tbatija ta' xejn u ma jafux b'pajjiżi li daħħlu l-VAT u kellhom xi taqlib jew xi konsegwenzi negattivi.

Jiena hawnhekk nitlob il-permess sabiex inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra cutting minn pubblikazzjoni li titkellem proprju dwar dan.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

LEO BRINCAT: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Estratt mill-pubblikazzjoni "Agence France-Presse" dwar l-effett tad- dħul tal-VAT fil-Vietnam.

Din il-cutting minn pubblikazzjoni li ġġib id-data tal-25 ta' Frar, titkellem dwar id-diffikultajiet kbar u l-impatt negattiv li kien hemm fuq il-kummerċ meta l-Vietnam riċentement ġie biex idaħħal is-sistema tal-VAT.

Forsi jkun hawn min jgħid li l-Vietnam huwa pajjiż imbiegħed ħafna minna imma l-Gvern Nazzjonalista jħobb iġib l-eżempju billi jgħid li l-VAT mhux biss daħħluha pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, imma daħħluha wkoll diversi pajjiżi oħra li huma barra l-Unjoni Ewropea.

Għalhekk, Sur President, naħseb li għandna kull dritt li nsemmu eżempji ta' pajjiżi li huma barra l- Unjoni Ewropea wkoll.

(Interruzzjonijiet) Issa semmieha inti fil-winding up tiegħek; għandek kull dritt.

MR SPEAKER: Onorevoli, ippermettili ninterrompik għaliex skadielek il- ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li tkompli tinstema'.

ONOR.

GEORGE VELLA: Nipproponi li l-Onor.

Brincat ikompli bid-diskors tiegħu.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOE CILIA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija li l-Onor.

Brincat ikompli bid-diskors tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

LEO BRINCAT: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra kollha talli għoġobha testendili l-ħin.

Sur President, kont qed ngħid li minkejja l-ħafna ftaħir li l-VAT II kienet se tkun aktar user friendly mill-VAT I, il-poplu issa ntebaħ li ri- introduzzjoni ta' din it-taxxa serva għal għan wieħed biss, biex kompla ġġammja n-negozju fil-pajjiż.

Jien ma nafx b'liema wiċċ jiġi l-Prim Ministru jitkellem - kif tkellem fil-bidu tax-xahar li għadda f'waħda mill- konferenzi bi tħejjija għall-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali - u jgħid li kulma għolew bil-VAT kienu biss ftit oġġetti, u dan għamluh marġinalment għaliex skond hu, ħlief għall-Partit Laburista, kulħadd huwa tal-fehma li l- VAT m'hijiex taxxa inflazzjonarja.

Jien naħseb li trid tkun wiċċek daqsxejn tost biex wara li tkun ilek fil-gvern għal aktar minn sitt xhur tibqa' twaħħal fil-gvern preċedenti għall-inċertezza u n-nuqqas ta' fiduċja li hawn fl-ekonomija tal-pajjiż.

Li jmissu qal l-Onor.

Fenech Adami kien li fil-kampanja elettorali wiegħdu negozju qawwi u ri-attivat u ġid fost il- poplu, u llum ftit xhur wara, il-poplu diġa' ntnebaħ li ġie ngannat.

Sur President, ilna xhur nistennew il-famuża kick start ta' l-ekonomija.

Il-gvern preżenti mingħalih li kapaċi jċaqlaq l-ekonomija b'ħafna rettorika u platitudes li hawn żieda fl-ottimiżmu fil-pajjiż.

U jien nistaqsi: Fejn qiegħed l-ottimiżmu?

Fost in-negozjanti?

Fil-kostruzzjoni?

Fost l- esportaturi?

Fost il-konsumaturi?

Jien niġbed l-attenzjoni tal-ministru għall-editorjal li nkiteb dan l-aħħar f"The Malta Business Weekly" - ġurnal li għalkemm għandu ċerta serjeta' u integrita' ma tistax tgħid li jxaqleb lejn il-Partit Laburista - fejn sar appell lill-gvern sabiex jiftaħ għajnejh.

Dawn qalu lill-gvern li billi jiftaħar dwar ottimiżmu akbar m'huwiex se jċaqlaq l-ekonomija tal-pajjiż.

Aktar minn hekk, dawn komplew wissewh li jekk l-ekonomija m'hijiex se tiċċaqlaq malajr, l- ottimiżmu jista' jinbidel f'pessimiżmu, imbagħad il-possibbilta' li ddur ir- rota u jkun hemm business turnaround issir xi ħaġa aktar remota.

Sur President, jien kont preżenti għal diversi laqgħat li saru bejn il- Partit Laburista u l-Kamra tal-Kummerċ u dejjem iddjalogajna b'mod miftuħ, anke meta ma konniex qed naqblu fuq kollox, iżda qatt ma niftakar laqgħa bħalma kellna ftit ilu, fejn il-President tal-Kamra tal-Kummerċ qalilna, quddiem l-istampa preżenti, li l-ekonomija Maltija kienet qed tiffaċċja defiċjenza kbira u akuta ta' cash in hand u li s-sitwazzjoni x'aktarx li kienet se tmur għall-agħar fix-xhur u fil-ġimgħat li ġejjin.

Huwa qal li kien hemm nuqqas serju ta' likwidita' fil-pajjiż, bl-ekonomija tiffaċċja credit squeeze qawwija.

Jien ngħid li kliem bħal dan għandu jaħsad u għandu jħasseb lil kulħadd u l-gvern jagħmel ħażin jekk jagħżel li jgħaddas rasu fir-ramel u jinjora l-kliem tas-Sur Farrugia u ta' nies oħra li esprimew ruħhom pubblikament dwar dan is-suġġett diversi drabi.

Sur President, ċerti Nazzjonalisti bdew imexxu l-kelma li sakemm jibdew in-negozjati ma' l-Unjoni Ewropea, ċerta inċertezza setgħet tibqa' tipprevali.

Jien nistaqsi: Xi jfisser dan?

Li jekk in-negozjati jdumu ma jinfetħu sar-rebbiegħa tas-sena d-dieħla, allura għandu jibqa' kollox staġnat minn issa sa dakinhar?

L-ekonomija, l-industrija u l-kummerċ żgur ma jistgħux jitpoġġew fuq l-ixkaffa sempliċement għaliex in-negozjati għadhom ma nfetħux.

Jekk il-gvern ma jeħux azzjoni pożittiva, inutli joqgħod jokrob fuq deficits, welfare gap u fuq settur pubbliku over-manned kif spiss qiegħed jagħmel.

Il-fatti juru li l-parlament kien ilu xolt minn Lulju u f'dawn it-tmien xhur lanqas twieled proġett wieħed biss minn dawk li kien fassal u ppjana Gvern Laburista.

Jien nixtieq nikkwota minn ġurnal ieħor, din id-darba minn "The Times" - apposta qiegħed nikkwota minn ġurnali li m'għandhomx simpatija għall-Partit Laburista, sabiex ma nkunx biased fil-kwotazzjonijiet li nkun qiegħed nislet; naħseb li ma nkun qiegħed nikxef l-ebda sigriet jekk ngħid li f'dan il-ġurnal ġieli jgħaddu x-xhur mingħajr ma jkun hemm lanqas editorjal wieħed li jsib xi ħaġa xi jfaħħar dwar il-Partit Laburista - fejn fil-bidu ta' Frar ta' din is-sena kien inkiteb editorjal bl-isem ta' "Radical Surgery Needed", liema editorjal kien baraxx sħiħ kontra l-mod li bih qiegħed imexxi dan il-gvern.

L-editorjal qal li dan il-gvern ma rnexxielux iqajjem l-ekonomija, li taħtu żdied il-qgħad - fil-fatt illum erġajna smajna ċifri ġodda tal-qgħad kif jidher miexi lejn il-figura ta' 8,000 - li l-kostruzzjoni hija wieqfa u li l-konsum iċċattja ruħu.

L-aktar osservazzjoni f'waqtha li għamel dan l-editorjal kienet, li jekk fl-ewwel ftit xhur ta' gvern ġdid lanqas issib traċċi ta' ħeġġa, allura se jkun aktar diffiċli biex l-affarijiet jinbidlu aktar ma jgħaddi ż-żmien, anzi l- probabbilita' hija li l-istaġnar jista' biss jaggrava ruħu.

Dan m'iniex qed ngħidu jien, imma qalitu "The Times", fejn qalet ukoll li wieħed jippretendi li gvern ġdid juri ċertu dinamiżmu, pero' minflok hawn staġnar li jista' biss ikompli jaġġrava ruħu.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, no cross debate.

Kompli, Onor. Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Dan il-gvern illum qiegħed jiġi kkritikat mill-istess alleati tiegħu għan-nuqqas ta' ideat wara li ilu fit-tmun biss ftit xhur.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Onor. Dalli u Onor. Vella jekk jogħġobkom, ħallu lill-Onor.

Brincat ikompli jitkellem.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, jien rajta ferm allarmanti li "The Times" ħarġet issejjaħ għal demm ġdid fl-amministrazzjoni tal-pajjiż wara biss ftit xhur li dawn ilhom fil-gvern.

Jien din rajtha stramba ħafna, iżjed u iżjed meta qed tgħid li hemm bżonn demm ġdid fit-tmun tal-pajjiż meta l-elezzjoni ilha li saret biss ftit xhur ilu.

Jien ngħid li r-raġuni vera hija li l-Partit Nazzjonalista ħataf il-poter f'idejh mingħajr ma kien lest biex jiggverna u l-Prim Ministru kompla ggrava l-problema billi ħatar l-istess team li kien ġie sfiduċjat fl-1996.

Fi kliem ieħor, minflok ma l- Gvern Nazzjonalista offra s-soluzzjoni, irriżulta li kien hu stess il- problema ewlenija li għandu jiffaċċja l-pajjiż.

(Interruzzjonijiet)

Għalhekk jien nikkonkludi, Sur President, billi ngħid li din il-liġi li għandna quddiemna llum se tkompli toħloq l-inċertezza u ddgħajjef il- prospetti li nibdew ingawdu xi qawmien ekonomiku, minħabba fil-messaġġ imtappan li qed tifrex fost is-soċjeta' Maltija, messaġġ li joħloq biss ċpar u jkompli jbiegħed l-iżvolta ġdida li għandna bżonn sabiex in-negozju jibda jiċċaqlaq u l-investiment jibda jinħass.

Grazzi, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Sur President, l-abbozz ta' liġi li qegħdin nitkellmu fuqu llum jirrigwarda emenda għall-Ordinanza dwar Self Lokali.

L-oġġettiv wara din l-emenda - kif mistqarr fl-għanijiet u r-raġunijiet ta' dan l- istess abbozz - huwa sabiex ineħħi l-ħtieġa tat-twaqqif ta' fond ta' ammortizzament għal kull self li jsir taħt il-liġi prinċipali.

Ħalli naraw x'kienet il-pożizzjoni sal-lum il-ġurnata.

Sal-lum artiklu 6 tal-liġi prinċipali jorbot lill-ministru tal-finanzi li kull darba li jiġbor fondi taħt din l-ordinanza, irid jispeċifika b'direttivi pubblikati fil-gazzetta tal-gvern l-ammont li se jissellef, il- metodu tas-self, ir-rata ta' l-imgħaxijiet, id-dati tal-pagamenti ta' l- imgħaxijiet, id-data tal-fidi ta' l-istock jew tat-titoli kkonċernati u jekk l-imgħaxijiet ikunux eżenti minn xi taxxa jew dazji eżistenti.

Dan l- artiklu jirriferi wkoll għar-rata ta' approprjazzjoni mid-dħul tal-gvern bħala kontribuzzjoni lejn is-sinking fund li sal-lum kien jiġi stabilit biex jiġi mifdi s-self.

Din ta' l-aħħar qiegħda tiġi modifikata b'din l- emenda li għandna quddiemna llum billi qed jiddaħħal il-kliem "jekk ikun il- każ".

Hawnhekk naħseb li jkun tajjeb li nispjegaw ftit x'inhuma s-sinking funds b'mod sempliċi u naraw x'inhu l-konċett warajhom ħalli b'hekk kulħadd ikun jista' jifhem.

Il-gvern, bħal kull entita' oħra kummerċjali, jimmira lejn l-istat li jkun self-financing, jiġifieri jara kemm għandu ħruġ biex jekk jista' jkun ikollu l-istess ammont - preferibbilment aktar - bħala dħul ħalli b'hekk ikun jista' jamministra l-pajjiż.

Pero' ħafna drabi fir-realta' dan ma jiġrix u għalhekk il-gvern ikollu jirrikorri lejn self mis-suq, u biex jagħmel tajjeb għal dan is-self u l-imgħaxijiet li jkollu jħallas fuqu, sal- lum kellna l-kunċett ta' fond li fih kull sena jiġu mwarrbin xi ftit mill- flus iġġenerati.

Dan ikun speċi ta' repayment programme, jew kif għażel li jsejjaħlu tant tajjeb il-ministru fl-introduzzjoni tiegħu, karus.

Dan huwa l-karus li kien jintuża sal-lum, u li f'daqqa waħda l-gvern qiegħed jgħid li m'għadx għandna lok għalih bis-sistemi ta' kif qed jitmexxew il-finanzi fil-pajjiż illum.

Pero' jien ngħid li s-sinking fund huwa aktar minn hekk għaliex apparti milli jaħseb b'mod għaqli għall-ħlas lura ta' self u imgħaxijiet fuqu, huwa mezz ta' kif torbot lill-gvern biex jagħmel ċerta awto-dixxiplina.

Mr Speaker, il-gvern qed jagħi l-idea li llum il-flus tista' taqbad u tinvestihom f'affarijiet li jirrendulek aktar.

Din hija idea sabiħa pero' ma naħsibx li fiċ-ċirkostanzi li qed jiffaċċja l-pajjiż illum għandna nagħtu dan l-eżempju lill-poplu tagħna u ngħidulu biex iwarrab il-kunċett tat-tifdil u jmur jinvesti flusu band'oħra.

Jien ngħid li l-istat li tinsab fih l-ekonomija tagħna jitlob differenti.

Jekk il-gvern m'huwiex se jibqa' jfaddal biex ikun jista' jħallas lura d-dejn li għandu, se jkun qed jiffaċċja ċerti perikoli.

Bis-sinking fund il-gvern ikun qed iwarrab sabiex ikun jista' jħallas id-djun li jkun daħal għalihom hu, u issa f'daqqa waħda qegħdin ngħidu li din il-forma ta' awto-dixxiplina fuq il- gvern se tiġi mwarrba.

U jien hawnhekk nistaqsi jekk fis-sitwazzjoni ekonomika u finanzjarja li jinsab fiha pajjiżna llum, huwiex ġustifikat li dan isir.

Jien ngħid li żgur li le u nemmen li l-gvern għandu jkun ta' eżempju fil-miżuri li jieħu, liema miżuri għandhom ikunu għaqlin.

Mr Speaker, wara li tispiċċa d-diskussjoni fit-Tieni Qari ta' dan l- abbozz ta' liġi, se niġu ppreżentati bit-tieni abbozz li jittratta dwar self lokali u li permezz tiegħu l-gvern beħsiebu jissellef madwar Lm100 miljun.

Jiġifieri bħalissa qed niddiskutu dan l-abbozz fejn qed ngħidu li mil-lum 'il quddiem mhux se jkollna l-bżonn aktar sinking funds, imbagħad il-gvern se japplika din il-liġi mill-ewwel u se jressaq abbozz ieħor biex ikun jista' jissellef Lm100 miljun.

Hawnhekk nixtieq intenni l- argument li mhux talli s-sitwazzjoni ekonomika u finanzjarja tal-pajjiż titlob aktar għaqal u serjeta', talli titlob ukoll li ssir diskussjoni - kif tlabna aħna min-naħa ta' l-oppożizzjoni fil-kumitat permanenti dwar ix- xogħol tal-Kamra - miftuħa.

Jien ċert li ħadd minna ma jixtieq jara lil pajjiżna jfalli jew imur għall-agħar, għaliex fl-aħħar mill-aħħar, jekk se nagħmlu xi ħaġa llum se jkollna niffaċċjawha lkoll kemm aħna għada.

Aħna tlabna li jkun hawn dan id-dibattitu għaliex din hija xi ħaġa li qiegħda tinkwieta mhux biss lil din in-naħa tal-Kamra imma lis-settur kummerċjali, lill-unions, lin-negozjanti, lir-rappreżentanti tagħhom u lill-kumplament tal-poplu.

Huwa żgur li meta l-poplu jismagħna nitkellmu fuq il-qagħda finanzjarja u ekonomika mwiegħra li jinsab fiha pajjiżna jkun irid ikun jaf aktar, u b'dibattitu bħal dak li tlabna aħna jkun jista' jsib ir-risposti għad-domandi tiegħu.

Sur President, f'dan id-diskors tiegħi tal-lum nixtieq nillimita ruħi għal punt li jista' josservah kulħadd; cioe' l-bżonn ta' aktar dixxiplina u kontrolli riġidi fuq il-finanzi tal-gvern.

Saret ukoll riferenza għal dan fl-avis update ta' l-Unjoni Ewropea, liema għaqda l-gvern qed jaspira li jdaħħalna fiha.

Il-gvern għandu kull dritt jaspira għal dan pero' jrid ikun realistiku u ma jistax jitlaq mill-punt li ma jikkalkolax aktar dak li qed jiġri fil-pajjiż.

Minkejja li ma ġejniex mogħtija l-opportunita' għal dibattitu bħal dan, aħna se nagħmlu l-aħjar li nistgħu biex fid-dibattiti dwar dawn iż-żewġ abbozzi ta' liġijiet, noħorġu l-argumenti tagħna.

Kif diġa' għedt, anke fl-istess avis update ta' l-Unjoni Ewropea, il-gvern qed jiġi mwissi li s-sitwazzjoni ta' l-iżbilanċ finanzjarju ma' tistax tibqa' sejra kif inhi.

Imma donnu li n-naħa l-oħra tal-Kamra, xi ħaġa li tkun ġejja mill-Oppożizzjoni Laburista jittrattawha b'mod li qisu aħna qed noħolmu, imma meta l-istess ħaġa tiġi minn barra, jeħduha bis-serjeta'.

Jekk naqbdu s-silta ta' l-avis li titkellem dwar l-ekonomija u l-finanzi, naraw li m'hi xejn ħlief ċertifikat lill-Oppożizzjoni Laburista ta' dak li ilha tgħid minn qabel l-1996, sostnietu meta kienet fil-gvern, u qed tkompli tgħidu llum.

Sur President, l-avis update qiegħed jgħid ċar u tond li l-gvern irid jiġbor aktar revenue u fl-istess ħin jara li l-infiq tiegħu jiġi kkontrollat b'ċertu għaqal.

Allura jien nistaqsi lill-gvern: B'dan il-mod se nersqu lejn dawn l-affarijiet, billi nwarrbu s-sinking funds?

Dan il- pajjiż ilu ma jkollu bilanċ favorevoli fil-budget tiegħu 16-il sena u l- gvern preżenti llum qed jirrikonoxxi dan il-fatt.

Jiġifieri li l-iżbilanċ finanzjarju huwa wieħed strutturali qed jiġi aċċettat minn kulħadd, anke minn dawk li sa ftit taż-żmien ilu kienu jagħmlu bħall-ostrich, ideffsu rashom fir-ramel u jgħidu li ma jeżistux problemi.

Sas-sena li għaddiet dan id-deficit strutturali kien tela' għal Lm771 miljun, jew 75% tal-GDP, jiġifieri ta' dak kollu li jipproduċi l-pajjiż, filwaqt li għas-sena li ġejja huwa stmat li se nħallsu madwar Lm50 miljun - li jammonta għal kważi Lm1 miljun fil-ġimgħa - f'imgħaxijiet.

Iddur fejn iddur, din hija r- realta' ekonomika u finanzjarja ta' pajjiżna llum.

Fl-aħħar budget li ġie ppreżentat sar ħafna logħob bil-figuri biex jonfħu l-figura tad-deficit kemm jista' jkun ħalli b'hekk juru kemm kienet ħażina l-qagħda finanzjarja li wirtu mingħand Gvern Laburista.

Minkejja dan kollu - ikollna ċans nitkellmu dwar dan fid-diskussjoni dwar l-abbozz ta' liġi li jmiss - fost figuri oħra ssemmiet il-figura ta' Lm11 miljun li marru għas-sinking fund.

Mr Speaker, jien nerġa' ngħid li l-emenda proposta f'dan l-abbozz ta' liġi m'hija xejn ħlief eżempju ċar ta' nuqqas ta' ppjanar finanzjarju u monetarju serju min-naħa tal-gvern.

Il-gvern qiegħed jieħu miżuri kontradittorji għal dak li jgħid li jrid jasal għalih.

Ħalli naraw x'kienu l-ewwel miżuri li ħa dan il-gvern fl-ewwel ftit xhur ta' l- amministrazzjoni tiegħu.

Mela meta anke fl-avis update qed jingħad li għal dak li għandu x'jaqsam ma' ħlas ta' pagi u salarji għall-ħaddiema tas- servizz pubbliku hemm bżonn li naraw kif nagħmlu biex innaqqsuhom, il-gvern żied is-salarji tal-personnel kollu tal-ministeri u s-segretarjati parlamentari b'mod fenomenali.

Kemm għajruna lilna għaliex wara sena u nofs fil-gvern tajna żieda lis-segretarji privati tal-ministri u tas- segretarji parlamentari!

Jiġifieri l-fatt jibqa' li dan il-gvern jippriedka mod imbagħad jieħu miżuri kompletament bil-kontra.

U dan apparti wkoll iż-żidiet kbar li kien hemm f'infiq ieħor rikorrenti bħalma huwa safar u affarijiet simili.

Sur President, l-appell tiegħi f'dan l-istadju huwa ta' aktar serjeta' min-naħa tal-gvern.

Tgħid x'tgħid in-naħa tal-gvern, il-miżuri li qegħdin jiddaħħlu fil-pajjiż m'huma qed jagħmlu xejn ħlief li jiġġammjaw l- ekonomija.

Kif diġa' qal il-kollega tiegħi l-Onor.

Brincat, il-mod li bih iddaħħlet il-VAT II iġġammja aktar l-ekonomija minflok ma taha l-ħajja li tant għandha bżonn.

Dan il-gvern qed iħalli l-prezzijiet jogħlew bla rażan, qed jintaxxa aktar lill-ħaddiema u fl-istess ħin intrabat mal-karru ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea b'għamad quddiem għajnejh u bil- politika ta' come what may.

Sur President, fis-sitwazzjoni li jinsab fiha pajjiżna llum, il-gvern m'għandux jistenna li din in-naħa tal-Kamra twarrab ir-realtajiet ekonomiċi u finanzjarji ta' pajjiżna minn quddiem għajnejha u tissana miżuri bħal din li għandna quddiemna llejla, liema miżura qed tippermetti aktar laxkar u anqas dixxiplina.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, l-abbozz ta' liġi li qegħdin niddiskutu llum jitkellem dwar id-dejn pubbliku li qiegħed jhedded il-futur ta' dan il-pajjiż.

Jekk wieħed jagħti daqqa t'għajn lejn l-imgħaxijiet li kull sena l-gvern irid iħallas mid-dħul tiegħu, jara kif dawn jinsabu telgħin.

Jekk taqta' s-servizzi soċjali, issib li l-akbar nefqa tal-gvern m'hijiex sejra lejn l-edukazzjoni, jew lejn is-saħħa, jew lejn l-iżvilupp ta' l-infrastruttura fil-pajjiż, jew lejn dak li għandna bżonn sabiex intejbu l-ħajja tagħna f'kull qasam, imma sejra lejn il-ħlas ta' l- imgħaxijiet fuq id-dejn.

Mill-estimi li għamel il-gvern stess għal din is- sena jirriżulta li minn kull lira li se jonfoq mill-inqas 10c se jmorru għal dan il-għan, nefqa li hija akbar anke minn dik li ssir għall- edukazzjoni ta' wliedna.

Ingħad li għar-rigward tal-pensjonijiet resqin lejn sitwazzjoni mhix sostenibbli, aħseb u ara kemm huwa sostenibbli l- ammont li jrid jitħallas kull sena għall-imgħaxijiet fuq id-dejn pubbliku!

Bħalissa l-gvern qed jonfoq 3c minn kull lira fuq pensjonijiet, filwaqt li s-sena d-dieħla, kif diġa' għidt, se jkun qed jonfoq 10c minn kull lira fi ħlas ta' imgħaxijiet fuq id-dejn.

Forsi jkun hawn min jgħid li d-diskussjoni dwar dan l-abbozz ta' liġi għandha tkun waħda qasira għaliex dan huwa sempliċement dettall tekniku li għandu jinteressa biss lil min jara l-kontijiet u jaħdem il-figuri, pero' jien ngħid li din hija diskussjoni marbuta mal-qalba ta' l-għajxien u tal- qasam soċjali u ekonomiku ta' pajjiżna.

Kull lira li l-gvern joħroġ biex iħallas l-imgħaxijiet fuq id-dejn hija lira meħuda minn oqsma oħra u l-fatt li pajjiżna diġa' wasal fi stadju fejn waħda mill-akbar nefqiet tiegħu tmur biex tagħmel tajjeb għall-politika ħażina li mexa biha l-gvern ta' l-Onor.

Fenech Adami bejn l-1987 u l-1996, speċjalment fis-snin disgħin ...

F'dawk is-snin il-Prim Ministru kien derra l-ewwel lill-ministri tiegħu, imbagħad lill-poplu kollu kemm hu, li jista' jonfoq u jonfoq mingħajr ma jagħti kas għaliex xi darba l-flus jiġu minn x'imkien.

B'dik it-tip ta' mentalita' kisser dak kollu li kien inbena u faqa' l-kaxxa tal-pajjiż.

Il-ministru tal-finanzi, li jħobb jirriferi għall-ixkora mtaqqba tat- tarzna u jgħid li l-gvern qed jitfa' l-flus fiha, huwa l-inqas wieħed li jista' jitkellem b'dan il-mod għaliex huwa responsabbli hu wkoll għall- ixkora mtaqqba tal-gvern.

Proprju bil-miżura li qiegħed jieħu b'abbozz ta' liġi bħal dan, qiegħed ineħħi arma u qiegħed ukoll jibgħat sinjali li m'hemmx għalfejn ikollna brejkijiet, għaliex is-sinking funds huma biss għodda ta' management finanzjarju biex tfaddal.

U mhux billi noqogħdu ngħidu li dawn jgħoddu biss għad-dejn li jsir fil-pajjiż għaliex għal dawk ta' barra se nħallu s-sinking funds, għaliex jekk wieħed jara kemm il-gvern jissellef minn barra u kemm jissellef lokalment, mal-ewwel jinduna li ħafna mis-self isir proprju lokalment u mhux minn barra.

Jiġifieri l-gvern qiegħed ineħħi għodda li min imexxi l-finanzi, kemm jekk ikun f'kumpannija privata u kemm jekk ikun f'kumpannija pubblika - anzi aktar u aktar meta dak li jkun suppost li jkun qiegħed jamministra l-ġid tal-pajjiż - iżommha f'idejh biex ikun prudenti u biex dejjem ifakkar lilu nnifsu li hemm id- dejn xi jħallas.

Qed ngħid dan għaliex b'din il-miżura li qiegħed jieħu l- gvern, li jneħħi dan it-tfaddil biex iħallas id-dejn aktar 'il quddiem, qiegħed jgħaddi l-messaġġ li mhux se jkun f'pożizzjoni li jħallas dan id- dejn u meta jasal il-waqt biex jagħlqu sempliċement se jitfgħu għas-snin ta' wara.

Kieku qegħdin nitkellmu fuq dejn li sar b'investiment u li minnu se jgawdu l-ġenerazzjonijiet futuri ma narawhiex bi kbira li dawn jagħtu sehemhom biex jifdu dak id-dejn, imma hawnhekk qed nitkellmu fuq dejn li sar bl-addoċċ minħabba l-mod ta' kif mexa dan il-gvern fis-snin disgħin u kif se jkompli jimxi issa minkejja l-ħafna diskors li jsir fuq serjeta' u fuq il-fatt li rridu noqogħdu attenti kif nonfqu.

Nistennew sa l-aħħar ta' din is-sena meta l-ministru tal-finanzi jerġa' jiġi hawn biex iressaq il-budget għas-sena 2000 u naraw x'se jirraportalna fuq kif sejra n-nefqa tal-gvern.

Qed ngħid dan għaliex is-sitwazzjoni li jinsab fiha l-gvern issa hija tali li jekk jagħmel dak li wiegħed fil-programm elettorali tiegħu jkollu jżid in-nefqa u dan meta suppost qiegħed jieħu miżuri biex jibda jfejjaq il-ferita kbira li fetaħ huwa stess fis-snin disgħin.

L-indikazzjonijiet juru li din il-ferita mhux biss m'hijiex se titfejjaq din is-sena, talli se tkompli tikber.

Fil-fatt l-iktar ħaġa inkwetanti li teżisti fil-pajjiż hija li r-rata li biha qiegħed jiżdied id-dejn hija ikbar minn kemm qiegħed jiżdied il-ġid nazzjonali.

Ix-xejra ta' kif sejjer l-iżvilupp turi li l- ekonomija qed tikber biss bin-nofs tar-rata li qiegħed jiżdied id-dejn.

Sitwazzjoni bħal din, fejn għandek żbilanċ kbir bejn kemm idaħħal il-gvern u kemm joħroġ, hija diġa' ħażina imma mbagħad issir agħar meta l-gvern, biex jipprova jirranġa daqsxejn is-sitwazzjoni, jasal biex jipprivatizza u jbigħ il-ġid tal-pajjiż.

Jekk din is-sena l-gvern se jipprivatizza xi kumpannija pubblika jew xi bank - kif qed jgħid li se jagħmel - u jdaħħal kemm qed jistma li jdaħħal, Lm60 miljun, lanqas biss iservuh biex iħallas l-imgħaxijiet tad-dejn li għandu jagħti, liema imgħaxijiet se jitilgħu għal madwar Lm67 miljun.

Kieku l-gvern qiegħed ibigħ il-kumpanniji pubbliċi biex fost affarijiet oħra l-flus li jdaħħal jerġa' jinvestihom biex il- pajjiż imur aħjar u titjieb il-kwalita' tal-ħajja kieku wieħed jifhimha, imma dan il-bejgħ ta' l-assi m'huwiex qed isir b'dan l-iskop.

Jekk is- sitwazzjoni tibqa' sejra hekk, allura pajjiżna se jiffaċċja żmenijiet koroh ħafna għaliex wara erba' jew ħames snin, il-gvern ma jkollux aktar ishma f'kumpanniji pubbliċi xi jbigħ.

U minflok ma l-gvern jgħaddi l-messaġġ u jgħid li l-livell tad-dejn f'pajjiżna mhux aċċettabbli u li l-pajjiż ma jistax jibqa' sejjer hekk, jiġi hawnhekk u jressaq abbozz biex aktar iħoll it-tmexxija, biex aktar jidher laxk, u biex aktar jagħti l-impressjoni li m'hemmx problemi, messaġġi li kollha jagħmlu ħafna ħsara.

Nerġa' ngħid li sakemm inti qiegħed tiddejjen u fl-istess ħin qiegħed tinvesti sabiex l-ekonomija tal-pajjiż tikber u tkun qed iddaħħal flus biżżejjed biex tkun tista' tħallas lura dak id-dejn allura kollox sew, imma meta inti qiegħed tiekol minn ġewwa biex tħallas dak id-dejn u l-ekonomija tal-pajjiż m'hijiex tikber biżżejjed u għandek ammont limitat ħafna ta' kumpanniji li tista tipprivatizzahom biex iddaħħal il-flus, allura ċertament tkun qiegħed iżżid ħafna u ħafna il-problemi tal-pajiż.

Id-dejn jgħerri il-ġid tal-pajjiż u jċaħħad lill-pajjiż minn investiment f'oqsma soċjali li tant għandu bżonn, pero' l-akbar inkwiet ikun meta l-pajjiż ikun jidher li m'huwiex f'pożizzjoni li jħallas lura b'konsistenza l-imgħaxijiet fuq id-dejn.

Għalhekk dan l-abbozz ta' liġi jkompli jagħmel ħsara fit- tmexxija tal-pajjiż għaliex qed ikompli jmexxi l-mentalita' li kellna fis- snin tmenin u fis-snin disgħin, li tista' tonfoq aktar milli taqla' imbagħad xi darba l-flus jiġu minn x'imkien.

Din hija l-mentalita' li wasslet lil pajjiżna għas-sitwazzjoni li jinsab fiha llum.

Ftit ilu l-Prim Ministru qal li fis-sena 2001 għandu bomba għaliex biss biss il-pagi tal-ħaddiema fis-settur pubbliku se jitilgħulu b'madwar Lm37 miljun.

Bħalikieku l-bomba waqgħet mis-sema jew għamilhielu ħaddieħor, ma kienx jaf biha!

X'serjeta' hi din li minn naħa waħda toħloq allarm u inkwiet fost l-anzjani għaliex tgħid li ma tafx x'se jiġri fil-futur rigward il-pensjonijiet, imbagħad min-naħa l-oħra tieħu passi li jkomplu jgħarrqu s-sitwazzjoni u jkomplu jkissru l-finanzi tal-pajjiż?

Jekk il- gvern iżomm il-wegħdiet li għamel fil-programm elettorali, liema wegħdiet kollha jiswew ħafna flus, se jkompli jkabbar il-problema u se jkompli jagħmel iktar ħsara lill-finanzi u lill-ekonomija tal-pajjiż, speċjalment meta l-gvern jinsab f'pożizzjoni li minn naħa waħda jgħid li jrid jimxi lejn sħubija fl-Unjoni Ewropea u min-naħa l-oħra, bil-passi li jieħu, qed ibiegħed lilu nnifsu minn dik l-għażla.

Sħabi diġa' rriferew għall-problemi fil-finanzi pubbliċi li r-rapport aġġornat ta' l-Unjoni Ewropea nnifsu rrifera għalihom.

Konna ilna sentejn nisimgħu kif il-Partit Laburista fil-gvern kien qiegħed jivvinta l-problemi tal-ħofor, bħallikieku kien xi gost tagħna li ngħidu li sibna problemi finanzjarji kbar li kien ħalla warajh il-Gvern Nazzjonalista.

Sur President, minflok ma l-Partit Nazzjonalista fis-sajf ta' l-1996 ħareġ dawk il-problemi fil-beraħ u qal lill-elettorat u lill-pajjiż kollu x'inhuma, ħeba l-verita' u ħareġ programm elettorali bbażat fuq gideb sistematiku.

Jekk wieħed janalizza l-programm elettorali ta' l-1996 isib li dan huwa mimli gideb sistematiku għaliex filwaqt li minn ġewwa dawn kienu jafu li l-finanzi tal-pajjiż huma mkissrin - fil-fatt il-ministru tal- finanzi nnifsu kien kiteb lil sħabu u qalilhom li s-sitwazzjoni ħarbet mill- kontroll u li l-pajjiż se jispiċċa bi żbilanċ it-triplu ta' dak li kien qiegħed ibassar meta ressaq il-budget għall-1993 ...

Dak iż-żmien l-Onor.

Dalli kien kien għamel diversi tbassir, fosthom li fil-ħames snin ta' wara kellu jżomm l-iżbilanċ taħt it-3% u li l-impjieg fis-settur pubbliku bħala perċentwali tat-total workforce kellu jkun bejn 25% u 30%.

Dan kien tbassir li ma wassal għal xejn u jekk dak li ġara bejn l-1992 u 1996, bit- tbassir kollu li sar, huwa indikazzjoni ta' x'se jiġri wara s-sena 1998/1999 bil-figuri u ċ-ċifri kollha li għandna f'dan il-ktieb, nistgħu nimmaġinaw kif se jkunu l-affarijiet tlieta jew erba' snin oħra!

Mela hemmhekk kellna sitwazzjoni fejn il-Gvern Nazzjonalista kien jaf li għandu żbilanċ qawwi fil-finanzi pubbliċi imma minflok ma ħareġ dik il-verita', sejjaħ elezzjoni u ħareġ bi programm elettorali li ma kien jindirizza xejn u lanqas biss isemmi l-problema ta' l-iżbilanċ u tad-dejn.

Minkejja li kienu jafu li hemm problema, ħarġu bi programm elettorali li kien qed iwiegħed ir-rigali.

Għandna partit li jilgħabha dejjem ta' Father Christmas bil-Milied jiġi kuljum iqassam, iqassam u jkompli jqassam.

L-istess sitwazzjoni rripetiet ruħha fl-1998 għaliex il-programm elettorali ta' l-1998, bħal dak ta' l-1996, huwa bbażat fuq politika ta' onfoq, onfoq u kompli onfoq u wegħdiet oħra li m'humiex sostenibbli f'sitwazzjoni fejn l-ekonomija u l-ġid tal-pajjiż m'huwiex jikber biżżejjed biex jagħmel tajjeb għall-infiq u d-dejn bl-addoċċ u għall-imgħaxijiet li rridu nħallsu.

Dan huwa aktar inkwetanti għaliex aktar ma ngħaddu biex nilliberalizzaw u nneħħu l-kontrolli fuq il-kapitali biex b'hekk in-nies iċaqalqu l-flus minn hawn u jeħduhom x'imkien ieħor - s'issa l-aktar li salva lil dan il-gvern f'dawn ix-xhur li għaddew kien il-fatt li r-rati ta' l-imgħax barra l-pajjiż huma baxxi - aktar se naslu fis-sitwazzjoni li waslu fiha pajjiżi oħra fejn in-nies lanqas jibdew jafdaw aktar id-dejn li jagħmel il-gvern u jibdew jistaqsu jekk il-gvern huwiex se jkun kapaċi jħallas dak id-dejn li qed jagħmel.

Sur President, mill-elezzjoni 'l hawn ħlief tgħajjir u demolizzazzjoni totali tal-mexxej Laburista ma smajniex, ħaġa li tista' tagħmilha biex taħbi l-problemi li jkollok imma li fl-aħħar mill-aħħar ma ssolvi l-ebda problema, anzi tkompli tħammeġ aktar il-klassi politika.

Fis-sitwazzjoni diffiċli li kien sab ruħu fiha l-Gvern Laburista, fejn beda jieħu miżuri diffiċli biex jibda jiffaċċja l-problemi li wiret mingħand il-Gvern Nazzjonalista ta' qablu, il-Partit Nazzjonalista mhux talli qagħad gallerija imma talli kompla jxerred il-politika popolistika li m'hemmx bżonn miżuri iebsa, li konna tlifna l-boxxla u li aħna kattivi, qalbna iebsa u bla kuxjenza soċjali.

U issa rridu naraw il-miżuri li se jieħu l- Gvern Nazzjonalista biex minn naħa waħda jiffaċċja s-sitwazzjoni ta' żbilanċ kbir u dejn pubbliku li qed ikompli jikber, u min-naħa l-oħra jwettaq il-wegħdiet li għamel fil-programm elettorali, wegħdiet li kollha jiswew il-flus.

U allura l-mistoqsija hi: Minn fejn ġejjin dawn il-flus?

Imbagħad hemm ukoll l-obbligi li tpoġġi fuqu l-Kummissjoni Ewropea - jekk irid li akkost ta' kollox jidħol fl-Unjoni - bil-kriterji u l-passi li pajjiżna jkollu jieħu biex jimxi skond ir-regoli ta' l-Unjoni Ewropea.

Inutli tingħata l-impressjoni li l-Unjoni Ewropea se tbiddel ir-regolamenti tagħha biex taddattahom għall-bżonnijiet tagħna għaliex fir-realta' dan ma jsirx.

Fil-fatt lill-pajjiżi applikanti l-oħra, l-Unjoni qed tgħidilhom ċar li huma jafu x'inhuma r-regolamenti tagħha u jridu jkunu huma li jaddattaw ruħhom għalihom.

L-Unjoni Ewropea m'hijiex se tbiddel ir- regolamenti tagħha għal dawk li japplikaw u m'għandniex noqogħdu nagħtu l- impressjoni li qisna se mmorru ninnegozjaw fuq xi monti niġġebbdu fuq il- prezz u fuq il-kondizzjonijiet.

Nerġa' ngħid li fil-miżuri diffiċli li kellu jieħu l-Gvern Laburista, il-Partit Nazzjonalista ma wera l-ebda sens ta' responsabbilta' nazzjonali.

Fil-fatt xi ftit tal-jiem ilu l-ministru tal-finanzi nnifsu qalilna: X'tippretendu, li se nkunu forċina?

(Interruzzjonijiet) Tajjeb li wieħed jirrifletti fuq kliem bħal dan.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): L-Onor.

John Dalli, on a point of order.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, jien noġġezzjona għall-mod kif l- Onor. Bartolo qed jimmiżinterpreta l-kumment li għamilt jien.

Meta jien għamilt dak il-kumment, għamiltu fuq il-problema politika li kellhom u mhux fuq il-miżuri li kienu qed jieħdu.

Li jiġi hawnhekk l-Onor.

Membru u jaqbad u jgħawweġ b'dan il-mod id-diskors tiegħi m'huwiex etiku u mhux sewwa.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, jien nirrepeti u nsostni dak li għedt għaliex dak li qed jgħid il-ministru ma jbiddel xejn minn dak li għedt jien.

ONOR.

JOHN DALLI: Dan ibiddel ħafna minn dak li qal!

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Le, xejn ma jbiddel!

ONOR.

JOHN DALLI: Mhux sew li jieħu kliem out of context.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: U x'out of context!

Kelma waħda kien hemm.

ONOR JOHN DALLI: Dik hija gidba u l-Onor.

Bartolo huwa mdorri jagħmel dawn l-affarijiet.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Dażgur Ii mdorri nagħmilhom!

Issa nerġa' nirrepetiha ħalli tifhimha sewwa!

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, meta tieħu l-kliem out of context tkun qed tigdeb.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Il-ministru tal-finanzi qed jiddispjaċih li qal dak id-diskors għaliex dak huwa diskors li nħaraq fuqu hu stess.

ONOR.

JOHN DALLI: Jien ma jiddispjaċini xejn li għedt dak id-diskors għaliex dak kien intiż biex ngħid lill-oppożizzjoni li fil-froġa politika, fejn ma kellhomx il-ħila jżommu partit magħqud u gvern fi 22 xahar, ma kellhomx jistennew lilna, dak iż-żmien min-naħa ta' l-oppożizzjoni, biex nagħmlulhom forċina u nżommuhom fil-gvern.

THE DEPUTY SPEAKER: Ikompli l-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, dak li qiegħed jgħid il-Ministru Dalli ma jbiddel xejn mis-sens li fih jien kont qed nikkwotah għaliex il- problemi politiċi u t-tensjonijiet fil-Partit Laburista nħolqu minħabba l- miżuri iebsa li konna qed nieħdu.

U l-miżuri iebsa li konna qed nieħdu kienu minħabba d-diżastru finanzjarju li anke l-ministru tal-finanzi, l- Onor. John Dalli, huwa responsabbli għalih, mhux billi jiġi hawnhekk jippoża ta' xi pampalun li se jirranġa l-finanzi pubbliċi.

Kien hu li bejn l-1992 u l-1996 kien responsabbli għall-mod kif il-finanzi pubbliċi tal- pajjiż infaqgħu.

(Interruzzjonijiet) Fqajtuhom intom u ma kellhomx id- diċenza u s-sinċerita' li l-memo li inti bgħatt lil sħabek tqassmuh ma' l- elettorat biex tgħidulhom bid-diżastru li kien jeżisti fil-finanzi pubbliċi!

Minflok ma għamiltu hekk, mortu għall-elezzjoni u ħriġtu bi programm elettorali giddieb, fejn wegħedtu ħafna affarijiet li ma kontux f'pożizzjoni li twettquhom!

U l-istess ġara fl-1998, Sur President.

Dawn telgħu bi programm elettorali li m'humiex f'pożizzjoni li jwettqu, mhux biss minħabba s-sitwazzjoni finanzjarja li ħolqu huma stess fis-snin disgħin imma anke għaliex il-miżuri iebsa li jkollhom jittieħdu biex il- pajjiż jadegwa ruħu għall-kriterji, ir-regolamenti u l-liġijiet ta' l- Unjoni Ewropea se jkunu ħafna iżjed iebsa minn dawk li kellu jagħmel il- Partit Laburista fil-gvern.

Fil-kummenti tagħha, il-kummissjoni mhux biss semmiet il-problema tad-deficit fil-finanzi pubbliċi imma semmiet ukoll il- problema tal-korporazzjonijiet pubbliċi, fejn qalet li huma ineffiċjenti u li dawn iridu jitmexxew qishom kumpanniji privati, jiġifieri jridu jiċċarġjaw prezzijiet kummerċjali u jagħmlu l-qligħ.

U aħna għad irridu naraw xi tkun ir-reazzjoni ta' l-elettorat meta l-Partit Nazzjonalista fil- gvern ikollu l-kuraġġ jieħu dak il-pass li jagħmel il-prezz ta' l-ilma u tad-dawl skond il-prezz tal-produzzjoni u ta' l-amministrazzjoni ta' dawk il-korporazzjonijiet.

Xi mument jew ieħor il-Partit Nazzjonalista fil- gvern se jkollu jiffaċċja din ir-realta' għax ma tistax tkompli tuża kliem sabiħ maċ-ċittadini u tgħajjar lill-avversarji politiċi tiegħek biex issolvi dawn il-problemi.

L-akbar problemi li qed ikollhom jiffaċċjaw ħafna pajjiżi li lliberalizzaw ir-rati u neħħew il-kontrolli, hi li n-nies stess li kienu qed jinvestu f'dawk il-pajjiżi qegħdin iċaqilquhom lejn pajjiżi oħra.

U għalhekk il-gvern għandu r-responsabbilta' kbira li ma jħallix il-klima finanzjarja tiddeterjora, għaliex imbagħad veru nkunu qbadna t-triq għan-niżla aktar milli diġa' qbadnieha.

Biex Gvern Nazzjonalista jibda jieħu l-miżuri li hemm bżonn biex isewwi din is- sitwazzjoni se jkollu bżonn ta' ħafna forċini u appoġġi.

Żgur li fost il- forċini mhux se jsib il-programm elettorali tiegħu stess, għaliex ħafna mill-wegħdiet li hemm fih se jkollhom jinħarqu u minflok b'forċina jispiċċa b'foxxna, jinħaraq u jinxtewa fuqha!

Sur President, il-kapaċita' ma titkejjilx b'kemm tkun taf tiftaħar li se tonfoq flus imma titkejjel billi dawk il-flus tkun taf kif se ġġibhom ħalli b'hekk tkun tista' twettaq il-wegħdiet li tkun għamilt.

Smajna ħafna gideb sistematiku dwar kemm ġejjin flus mill-Unjoni Ewropea - kieku kellhom jiġu dawk il-miljuni kollha probabbli kienet titwettaq it-tbassira ta' Nostradamus li Malta tegħreq - u kif se din se ssolvilna l-problemi kollha, qisha l-Unjoni Ewropea qiegħda hemm biex issolvilna l-problemi finanzjarji tagħna.

Niftakru li fis-16 ta' Awissu li għadda, fil-Fgura, l-Onor. de Marco kien qalilna li ġejjin Lm100 miljun u allura ma kellniex għalfejn ngħollu r-rati tad-dawl u l-ilma u ma kienx hemm għalfejn nieħdu miżuri iebsa.

Dan ma kien xejn ħlief gideb, gideb u gideb u xi darba jew oħra dan il-gideb jisplodi f'wiċċ min ħadmu.

Wieħed kien jistenna li fil-budget għall-1999 insibu dawn il-Lm100 miljun biex il-gvern stess ma kienx ikollu għalfejn jgħolli l-bolla, il-petrol, is-sigaretti u ma kienx ikollu għalfejn jagħfas biex idaħħal aktar flus mill-VAT u mill-income tax.

Dawn il-Lm100 miljun intużaw biss għall-kampanja elettorali biex inkomplu nagħtu idea żbaljata, l-istess idea li għad iddawwar aktar nies kontra l-Unjoni Ewropea.

Mhux sewwa li toqgħod twiegħed xi Eldorado li ma jeżistix.

Biex tidħol fl-Unjoni Ewropea trid turi li għandek ekonomija tajba u avvanzata u li kapaċi tikkompeti fil-first division ta' l-Ewropa.

Pero' aħna qed nagħtu l-idea li aħna xi pajjiż "Oliver Twist", immorru bil-bieqja ġo Brussels biex ngħidulhom "agħtuna ftit ieħor".

Dik hija l-agħar dehra li tista' tagħti, pero' dan il-partit li tant jiftaħar li hu Ewropew qed ikompli jagħti din l-idea terzo mondista li qisu l-pajjiżi avvanzati qegħdin hemm biex iwieżnu u jsolvu l-problemi ta' min ikun qed imexxi fil- pajjiżi l-oħra.

Jien ngħid li jekk m'aħniex se nipprovaw indaħħlu l-mentalita' li l- pajjiż għandu bżonn jibda jonfoq skond kemm jiflaħ, u li spiċċa dak ż-żmien li xi ħadd isolvilek il-problemi tiegħek, allura pajjiżna 'l quddiem se jiffaċċja problemi serji.

Is-soċjeta' u l-ekonomija tagħna għandhom bżonn li jimmodernizzaw imma ma jistax ikun li jibqa' jkollna f'rasna xi twemmin maġiku li xi forza jew xi aġenzija barranija se ssolvilna l-problemi tagħna.

Irid ikollna l-kuraġġ li niffaċċjaw u nsolvu l-problemi tagħna, nibnu fuq il-kapaċita' tagħna, noħolqu klima fejn pajjiżna jkun jista' jiġbed l-investiment, u ndaħħlu l-mentalita' fil-poplu li ħadd m'hu se jiġi hawn sempliċement għaliex inkunu fl-Unjoni Ewropea jew għax inkunu barra mill-Unjoni Ewropea.

Jekk wieħed iħares lejn kif qed jiċċaqlaq l- investiment fl-Unjoni Ewropea, jara li dawk li qabel kienu jinvestu f'ċerti pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, fejn il-cost of production żdied ħafna, bħal per eżempju l-Ġermanja, qed iċaqilquhom lejn Wales u Scotland, u minn hemmhekk, peress li l-cost of production żdied ħafna, diġa' qed iċaqilquhom lejn l-Ungerija u l-Polonja, minħabba li hemmhekk l-ispejjeż tal- produzzjoni huwa kwart ta' dak li għandhom f'Wales u Scotland.

Ma jistax ikun li pajjiżna jibqa' joħlom li xi ħadd se jsolvilu l-problemi tiegħu.

Irridu nkunu aħna li bis-sinċerita' ngħidu x'inhuma l-problemi, niffaċċjawhom, nieħdu l-miżuri li jkun hemm bżonn nieħdu, u ma noqogħdux nidħku bl-elettorat, inwiegħdu kollox lil kulħadd meta nafu li m'aħniex f'pożizzjoni li nwettqu dawk il-wegħdiet.

Sur President, bil-pass li qed jieħu l-gvern b'dan l-abbozz ta' liġi qed ikompli jibgħat l-agħar sinjal li jista' jibgħat għaliex qed ikompli jibgħat il-messaġġ li d-dejn mhux problema għax inkomplu nissellfu u mbagħad xi darba l-problemi jitranġaw waħedhom.

Pajjiżi oħra li mxew f'din it-triq tan-niżla spiċċaw fis-sitwazzjoni fejn mhux biss l-investiment mhux qed jersaq aktar lejhom, talli n-nies li jgħixu f'dak il-pajjiż stess tilfu l-fiduċja tagħhom fil-gvern u qegħdin jiddepożitaw il-ġid tagħhom x'imkien ieħor.

Allaħares pajjiżna jasal f'dik is-sitwazzjoni.

Huwa għalhekk li jien ngħid li għandhom jittieħdu l-miżuri kollha biex ma naslux f'dik is- sitwazzjoni għaliex jekk l-ekonomija ta' pajjiżna ma teħux ir-ruħ u jkompli jikber id-dejn pubbliku, inkomplu nagħmlu s-sitwazzjoni ħafna iktar diffiċli, u dan meta pajjiżna tant għandu bżonn li jinvesti fl-edukazzjoni u fl-oqsma kollha ta' dan il-pajjiż sabiex titjieb il-kwalita' tal-ħajja tagħna speċjalment il-futur tat-tfal u ż-żgħażagħ tagħna.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Josef Bonnici.

ONOR JOSEF BONNICI: Grazzi, Sur President.

Bil-mod kif tkellmu l-parti l-kbira tal-membri ta' l-oppożizzjoni juri biċ-ċar li dawn għadhom qegħdin jipprovaw jiġġustifikaw il-miżuri li ħadu meta kienu fil-gvern.

Illum qed nitkellmu fuq abbozz pjuttost tekniku - il-prattika llum hija li ma tkomplix bis-sistema tas-sinking funds imma tagħmel rolling-over biex timmaniġġa d-dejn aħjar - u ma' l-ewwel dan qed jiġi mpinġi min-naħa l-oħra bħala li qegħdin f'xi xifer jew li qegħdin f'sitwazzjoni orribbli.

Ħalli nibda biex nindirizza xi punti li tqajmu dwar l-ekonomija.

L-Onor.

Bartolo għadu kif qalilna li l-miżuri iebsa li ħa l-Gvern Laburista kienu importanti għaliex b'hekk biss stajna nevitaw diżastru finanzjarju.

Meta jien nisma' diskors bħal dan bilfors li ngħid li sħabna tan-naħa l-oħra m'humiex jifhmu sewwa kif timxi l-ekonomija.

Għaliex meta wieħed jgħid li qed jipprova jiġġustifika l-miżuri ta' l-għoli fit-tariffi tad-dawl u ta' l-ilma, liema miżuri kienu qegħdin jimbottaw is-sistema tal- costs tagħna 'l fuq b'ammonti inkredibbli - saħansitra kien hemm setturi fl-industrija li l-kont tagħhom kien se jiżdied b'1,000% u iktar - bilfors ikollu jgħid li dawn assolutament tilfu t-triq meta kienu qegħdin fil- gvern.

Fl-istess waqt li l-Onor.

Bartolo qed igħid li huwa importanti li l- costs tagħna nżommuhom kompetittivi għaliex inkella jinħolqulna d- diffikultajiet, il-miżuri li ħa l-gvern preċedenti kienu se jagħmlu proprju dan għax kienu se jitfgħu l-ekonomija tagħna fi staġnar għal snin twal.

Intqal ukoll li aħna ma żammejniex il-wegħdiet li għamilna.

Fejn ma żammejniehomx?

Billi rrivedejna t-tariffi ma jfissirx li l-Enemalta marret il-baħar.

Kieku, per eżempju, l-amministrazzjoni preċedenti mxiet b'aktar għaqal fil-mod kif għamlu l-hedging taż-żejt, kieku l-Enemalta llum tinsab f'pożizzjoni ħafna aħjar.

Imma sfortunatament mhux hekk ġara għax il-gvern preċedenti kien beda jieħu deċiżjonijiet mingħajr ma jiżen sewwa l- impatt soċjali u ekonomiku tagħhom.

Konna qisna mexjin out of control f'dawn l-oqsma, dak li jagħmel sens intesa u twarrab u minflok bdew jittieħdu miżuri li komplew inaffru t-tkabbir ekonomiku.

Jien m'iniex qed ngħid dan sempliċement biex nuri kemm konna sejrin ħażin għaliex jekk wieħed iħares lejn l-economic survey li ġie ppreżentat mal-budget jara diversi tabelli li juru għaliex l-ekonomija tagħna staġnat u għaliex trid tieħu ż-żmien sakemm tirkupra.

Kemm l-Onor.

Bartolo kif ukoll l-Onor.

Leo Brincat semmew l-importanza ta' l-investiment - anzi l-Onor.

Bartolo qal li huwa tajjeb li tiddejjen sabiex tinvesti għaliex b'hekk tkun qed tkabbar il-produttivita' tiegħek - imma dawn donnhom li ma rawhx l-economic survey għaliex kieku rawh kienu jifhmu għaliex illum għandna dan it-tip ta' effett fuq l-ekonomija tagħna.

Nista' nirriferi għal paġna 114 ta' l-economic survey - li turi kemm isir investiment fil-manifattura - fejn insibu li filwaqt li fl-1995 kien hemm Lm30.6 miljun u fl-1996 kien hemm Lm31 miljun f'investiment, fl-1997 dan l- investiment naqas kważi bin-nofs u niżel għal Lm16.9 miljun u fl-1998 reġa' niżel għal Lm15.2 miljun.

Mela mhux ta' b'xejn li l-ekonomija staġnat.

Kulħadd jaf li l-investiment li tagħmel tieħu l-frott tiegħu s-sena ta' wara.

U llum qegħdin nieħdu l-frott tan-nuqqas ta' investiment li sar taħt il-gvern preċedenti.

Dawn huma ċifri li ġew ippubblikati taħt l- amministrazzjoni preċedenti, liema ċifri huma prova tal-gwaj ekonomiku li ġab fuqna l-gvern preċedenti.

Il-gvern preċedenti kien ikkrea sitwazzjoni fejn tant naqqas il-fiduċja, li r-reazzjoni ta' diversi setturi ta' l- ekonomija - qed nitkellem dwar il-qasam tal-manifattura - kienet li jnaqqsu l-investiment tagħhom b'mod drammatiku.

U hawnhekk irrid ngħid li l-effett huwa ferm ikbar minn dak li joħroġ minn dawn iċ-ċifri, għaliex il-parti l- kbira ta' l-investiment li kien qed isir - madwar żewġ terzi minnu - kien ġej minn kumpannija waħda.

Jiġifieri l-investiment fil-bqija tal-pajjiż iġġammja.

Fil-fehma tiegħi ġġammja l-ewwelnett għaliex kien hemm ħafna skossi wara xulxin u spiċċajna f'sitwazzjoni fejn, per eżempju, għal dak li jirrigwarda l-kontijiet tad-dawl u l-ilma, l-industrija tagħna kienet se tiffaċċja żidiet astronomiċi, u ġġammja wkoll għaliex ma kienx hemm il- fiduċja.

Mr Speaker, smajna ħafna diskors fis-sens li l-investiment minn barra huwa importanti u jekk ma jkollokx sitwazzjoni ekonomika tajba, il- kapital jaħrab mill-pajjiż.

Imma ħalli naraw x'ġara f'dawn is-sentejn li għaddew.

Jekk inħarsu lejn in-net investment income from abroad insibu li filwaqt li fl-1997 dan kien ta' madwar Lm22 miljun fis-sena, is-sena li għaddiet dan żdied biss b'Lm5.2 miljun, jiġifieri niżel għal kwart ta' dak li kien is-sena ta' qabel.

Jien ċert li dan naqas għaliex kellna outflow ikbar ta' flus mill-pajjiż minħabba l-miżuri żbaljati li ttieħdu mill-Gvern Laburista preċedenti, speċjalment għal dak li għandu x'jaqsam ma' capital assets declaration fejn il-gvern għamel froġa għaliex ħareġ jgħid mod, ipprova jikkoreġieha u fl-aħħar spiċċa ma jistax iwettaq dak li kien qal, bir- riżultat li beżża' lil ħafna nies u ċ-ċifri juru bil-provi li kellna outflow konsiderevoli ta' flus minn pajjiżna.

Jien niftakar lill-Onor.

Spiteri - dak iż-żmien ma kienx ministru tal-finanzi - jikteb u jgħid li dik il-capital assets declaration form kif introdotta mill-gvern preċedenti kienet miżura nejja għal kollox u ħalliet il-ħsara.

Ir-realta' llum hija li issa aħna qegħdin nieħdu l-benefiċċji ta' dik il-ħsara.

Mr Speaker, s'issa tkellimt biss fuq l-investiment tal-manifattura, fejn għidt li dan naqas bin-nofs, pero' issa se nitkellem dwar l-investiment globali ta' l-ekonomija.

Jekk wieħed iħares lejn it-tabella li hemm f'paġna 24 ta' l-economic survey isib li fl-1997 l-investiment totali fl- ekonomija kollha - inkluż it-turiżmu, is-settur finanzjarju, il- manifattura u s-setturi l-oħra kollha, anke dawk tal-kummerċ - naqas fl- b'10.9%, filwaqt li fis-sena ta' wara kompla naqas b'4.1%.

U allura hawnhekk wieħed jibda jara l-istampa ċara li bdiet ħierġa taħt amministrazzjoni preċedenti, stampa ta' staġnar across the board fl- ekonomija tagħna.

L-effett kien li bdejna kull sena ma noħolqux impjiegi biżżejjed, bir- riżultat Ii l-qgħad tela' minn madwar 5,600 għal iktar minn 7,000.

Naturalment biex tirkupra dan it-telf kollu ta' mpjiegi wieħed jistenna li tieħu ż-żmien.

M'hemmx dubju li meta l-investiment iġġamja fis-sentejn preċedenti l-pajjiż ġie f'pożizzjoni fejn il-ġenerazzjoni tal-ġid ixxellfet sewwa.

U importanti li dan nifhmuh u mhux billi issa f'daqqa waħda għaliex qegħdin fl-oppożizzjoni tan-naħa l-oħra joħorġu jgħidu: Qed taraw xi staġnar ekonomiku hawn!

Dażgur, jekk dan huwa l-frott tal-gvern preċedenti!

Sa l-1996, l-investiment kien għadu għaddej b'ritmu qawwi waqt li s-sena ta' wara l-investiment naqas f'kull settur ta' l-ekonomija u reġa' naqas fl-1998 u llum qegħdin f'sitwazzjoni fejn qegħdin naraw il- konsegwenzi ta' dan kollu.

Huwa importanti illi ngħidu wkoll xi tfisser realment din is-sitwazzjoni.

Illum għadhom jiġu nies għandi, fosthom sidien ta' fabbriki li jgħiduli: Isma', aħna konna qed ninvestu, esportajna parti mill-produzzjoni tagħna, suppost ħadna lura d-dazju li ħallasna fuq l-importazzjoni, pero' taħt is- sistema tas-sisa dan ir-refund qatt ma ġie u konsegwenza t'hekk dawn illum kellhom inaqqsu l-investiment tagħhom.

Diversi setturi u oqsma ta' l- ekonomija ġew affettwati b'mod negattiv minħabba s-sistema ta' tassazzjoni żbaljata li ntroduċa l-gvern preċedenti.

Dażgur li l-effett ta dan ikun tnaqqis fl-impjiegi, kif kellna f'dawn l-aħħar sentejn u dażgur li l- ekonomija ma tikbirx bl-istess ritmu!

Dan huwa l-frott u r-riżultat dirett ta' fiscal policies żbaljati u tat-tgħaffiġa li saret bil-capital assets declaration form, li allavolja l-Gvern Laburista spiċċa biex ma applikahiex il-ħsara xorta laħqet saret.

Dawn il-piżijiet kollha, piżijiet ta' l-ilma, tad-dawl u dawn l-affarijiet kollha li qed insemmi wasslu biex il-ġid jitkattar b'ritmu ferm inqas u l-investiment niżel għall- inqas livelli li niftakar, kważi li jistgħu jitqabblu ma' dawk tal-bidu tas-snin tmenin.

Allura bilfors li r-riżultat ikun wieħed negattiv għall- aħħar.

L-oppożizzjoni titkellem ħafna fuq l-EU u hawnhekk, Mr. Speaker, donnhom li huma mħawdin waħda sew għaliex bil-mod kif ipoġġu l-argumenti tagħhom, hija xi ħaġa li tassew ma tixraqx lill-poplu Malti.

L-ewwelnett wieħed għandu jistaqsi x'jgħid ir-rapport ta' l-EU fil-verita?

Dażgur li rridu nagħmlu t-tibdiliet, imma dawn it-tibdiliet kemm huma differenti minn dak li kienet qiegħda tirrikjedi l-free trade area?

Jien niltaqa' spiss mal- constituted bodies u ma' diversi kumpanniji u kollha jgħiduli li l-Ewropej dejjem sostnew bl-iktar mod qawwi li mhux veru dak li kien jgħid l-Onor.

Alfred Sant li s-settur agrikolu kien se jiġi eskluż.

L-istess kien jingħad għas-settur ta' l-ikel.

Dawn kienu jafu li kellhom bżonn jagħmlu xi tibdiliet pero' bi free trade area dawn it-tibdiliet kien se jkollhom jagħmluhom mingħajr ma jkollhom opportunita' għal aċċess akbar.

Ħalli nerġa' nagħti eżempju.

Aħna nipproduċu diversi prodotti bhal margarine, żejt, gallettini, ħut u ħafna affarijiet oħra ta' l-ikel u meta dawn niġu biex nesportawhom lejn l-Ewropa hemm taxxa ta' mill-inqas 15% jew iktar.

Dik hija s-sitwazzjoni reali.

Bi free trade area dawn il-prodotti ma kienx se jkollhom aċċess akbar milli jista' jkollhom bi sħubija.

Anzi issa li erġajna qegħdin on track hemm il-possibbilta' li wieħed jinnegozja ċertu tnaqqis minn qabel, bħalma fil-fatt kien qed isir qabel Ottubru 1996.

Per eżempju, fil-każ tal-fishfarms, li bħalissa qegħdin f'diffikulta', kien hemm diġa' ċertu qbil ma' l-Ewropa li t-taxxa tinżel għal 7%.

Sfortunatament, kif il-gvern preċedenti waqqaf l-applikazzjoni għal sħubija u reġa' daħħal id-dazju, iġġamja kollox.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jirriżultalu l-Ministru li l-industrija lokali ta' l-akwakultura ngħatat parir li ladarba hemm pajjiżi oħra bħall-Iżvizzera, fejn it-taxxa fuq dan it-tip ta' ħut hija ta' 6%, allura l-imprenditur Malti jaqbillu jdawwar l-esportazzjoni tal-ħut lejn dawn is-swieq?

ONOR JOSEF BONNICI: Onor. Farrugia, naf x'qed ngħid għax f'idi għandi d- dokumenti.

ONOR NOEL FARRUGIA: Sur President, dak li qal il-Ministru fuq is-suppost ftehim li l-Ewropej iniżżlu t-taxxa għal 7% huwa kollu duħħan fl-arja, bħal ħafna dħaħen oħra fl-arja li kellhom.

(Interruzzjonijiet) Mela nsejt kemm semmejtu miljuni!

ONOR.

JOSEF BONNICI: Sur President, f'idi għandi dokument, black on white, li jindika li min-naħa ta' l-Unjoni Ewropa kienu lesti jnaqqsu d- dazju fuq l-exports tal-fishfarms għal 7% u intkom din qbadtu u armejtuha għax ħallejtu kollox fil-friża.

(Interruzzjonijiet) Għandi d-dokumenti u wrejthomlkom anke meta intom kontu fil-gvern.

(Interruzzjonijiet) Qegħdin tassew titfixklu f'saqajkom stess!

Is-sitwazzjoni hi li kellna dan l-arranġament u d-dokumenti attinenti li juru dan jien kont poġġejthom fuq il-Mejda tal-Kamra meta kontu daħħaltu s-sistema tas-sisa.

Jien kont għedtilkom: Isma', hawnhekk għandna sitwazzjoni fejn konna qegħdin ninnegozjaw fuq il-birra, fuq il-gallettini u fuq il-ħut u l-commitment kien black on white min-naħa ta' l-Ewropa.

In the first instance it- tariffa kienet se tonqos minn 15% għal 7.5%, sakemm finalment nissieħbu bħala membri.

Dak kollu li konna ħdimna għalih tlifnih minħabba fihom b'dannu kbir għall-fishfarms lokali li ma jistgħux jikkompetu ma' prodotti oħra minn pajjiżi bħall-Greċja.

Din m'hijiex xi ħaġa li qed ngħidha llum għax għedtha meta intom kontu fil-gvern u ma nistennix li llum ikolli din ir-reazzjoni min-naħa taghkom għaliex din hija reazzjoni li ma titwemminx.

This is black on white!

Issa qegħdin nippruvaw nirkupraw is-sitwazzjoni u qegħdin nipprovaw nerġgħu naqbdu t-triq li telliftuna.

Meta wieħed iħares lejn l-Ewropa m'hemmx biss il-pressjoni tal-fishfarms.

Hemm diversi oqsma fl-ekonomija tagħna li għandhom x'jaqsmu, speċjalment dak tas-settur protett ta' l-ikel, u s-sitwazzjoni reali hi li dan is- settur m'għandux aċċess miftuħ għall-Unjoni Ewropea.

Bi free trade area jimponulek sitwazzjoni fejn il-protezzjoni ikollok tibda żżarmaha qabel ma jikkonċedulek aċċess akbar.

Aħna qed ngħidu li jrid ikollna forma ta' protezzjoni b'mod li meta din titnaqqas ikollna wkoll aċċess akbar għas- swieq ta' l-Ewropa.

Dik hi l-pożizzjoni għaqlija li għandna nieħdu fl- interess ta' pajjiżna.

Kulħadd jaf li l-protezzjoni xi darba jew oħra trid tispiċċa u ż-żmien wasal biex nibdew naħsbu mhux biss biex ntejbu s- sitwazzjoni ekonomika imma biex nghinu wkoll is-setturi li bagħtew ħafna.

Bil-paroli wieħed jista' jgħid li jrid iżda meta tħares lejn iċ-ċifri ppubblikati għad-diversi oqsma fl-ekonomija ta' pajjiżna, issib l-istess sitwazzjoni.

Per eżempju, is-settur tal-beverages naqqas il-bejgħ minn Lm29 miljun fl- 1997 għal Lm25 miljun fl-1998 u dan meta wieħed normalment jistenna li minn sena għal oħra f'dan is-settur ikollok tkabbir.

U meta wieħed iħares lejn is-settur domestiku tat-tessuti, jara li anke hawnhekk naqas il-bejgħ għax minn Lm6 miljun niżel għal Lm5.4 miljun.

Inkompli biex insemmi is-settur tal-paper and printing, fejn il-bejgħ niżel minn Lm16 miljun fl-1996 għal Lm14 miljun fl-1997.

Kellna tnaqqis f'kull settur f'dak li huwa local sales u konna ilna ma naraw dan it-tip ta' tnaqqis ghal żmien twil.

Dan it- tnaqqis kien ġej mhux għax il-gvern b'xi mod jew ieħor naqqas id-deficit tiegħu - fil-fatt d-deficit kabbru - imma kien ġej minħabba lack of confidence min-naħa tas-suq lokali u għaliex ġiet introdotta sistema ta' tassazzjoni li kellha effett negattiv fuq l-ekonomija ta' pajjiżna.

Sur President, madanakollu l-iktar li l-Onor.

Membri tan-naħa l-oħra jimmislijdjaw lill-Kamra huwa meta jitkellmu dwar il-fondi mill-Unjoni Ewropea.

Ta' min jgħid illi waqt il-laqgħa tal-joint parliamentary committee li kellna ftit ilu, Van der Linden qal bl-iktar mod ċar illi parti mill-fourth financial protocol ġie estiż għal din is-sena għaliex bil-friża li kien hemm il-programmi kellhom jinbidlu u ma kienx se jkun hemm a fifth financial protocol, jiġifieri mis-sena d-dieħla ma kien se jkun hemm l-ebda arranġament finanzjarju ma' l-Unjoni Ewropea.

L-unika ħaġa li aħna stajna niggwadanjaw taħt il-free trade area minn fondi li jieħdu pajjiżi oħra, speċjalment dawk li huma membri ta' l-Unjoni Ewropea, kienu l-MEDA funds tal-Mediterran.

Issa lilna qalulna li bil-pożizzjoni li qegħdin nieħdu aħna nikkwalifikaw għal pre-accession aid, bħalma jikkwalifikaw għal din l- għajnuna pajjiżi oħra.

Allura b'hekk se nkunu ftaħna bieb ieħor ta' assistenza finanzjarja biex permezz tagħha nkunu nistgħu niżviluppaw l- ekonomija ta' pajjiżna.

Nistgħu nħarsu lejn ċerti pajjiżi li qegħdin fl-istadju tal-pre- accession, bħal ngħidu aħna s-Slovakkja, biex nagħmlu ċerti kalkoli primarji, pero' minħabba li l-Unjoni Ewropea għadha qed tiffinalizza l- programm ta' għajnuna li tingħata lil dawk il-pajjiżi li jkunu għadhom ma daħlux membri fl-Unjoni, wieħed għadu ma jistax jgħid eżattament kemm se tkun iċ-ċifra li se tingħatalna bħala għajnuna.

Li nista' ngħid biss huwa li meta dan l-aħħar kien hawn delegazzjoni Portugiża f'pajjiżna, dawn qalulna li l-għajnuna li kienu jingħataw meta kienu għadhom fl-istadju ta' pre-accession kienet tammonta għal madwar 4% tal-GDP tagħhom.

L-istess nistgħu ngħidu għall-Irlanda, allavolja kien hemm żmien meta dan il-pajjiż kien jingħata 6% tal-GDP.

Issa hawnhekk ta' min jgħid li fil-każ tagħna 6% tal-GDP jammontaw għal somma ta' Lm60 miljun u 4% tal-GDP jammontaw għal aktar minn Lm40 miljun.

Għalhekk filwaqt illi bil-free trade area ma stajniex nikkwalifikaw għal dawn il-fondi, bid-deċiżjoni li aħna ħadna li nirriattivaw l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fl-Unjoni Ewropea se jerġa' jkollna aċċess għal dawn il-fondi.

Kien hemm min ippretenda li mill-għada ta' l-elezzjoni l-Unjoni Ewropea kienet se tagħtina xi Lm60 miljun jew Lm70 miljun pero' min għandu ħjiel dwar kif taħdem l-Unjoni Ewropea jaf li dawn l-affarijiet jieħdu ż-żmien.

Irridu nifhmu li l-għajnuna li tagħti m'hijiex xi switch illi tista' tixegħlu u titfih meta trid.

L-ewwelnett wieħed irid ifassal diversi programmi għax, per eżempju, il-programmi ta' ristrutturazzjoni l sibt imħejjija għall-qasam ta' l-industrija ma kenux adegwati.

Fil-fatt l- Unjoni Ewropea stess qalet li dawn il-programmi ma kenux adegwati u għalhekk aħna kellna nibdew naħdmu fuqhom mill-ġdid biex nirranġawhom għax aħna mhux affarijiet lesti sibna imma ħafna affarijiet fl-arja.

Sur President, ta' min isemmi wkoll li l-aċċessjoni ta' Malta għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea għandha tagħmel lil pajjiżna iktar attraenti għall- iktar ħaġa li falla fiha l-gvern preċedenti, li huwa l-investiment minn barra.

Kif għidt diġa', taħt il-gvern preċedenti kien hemm falliment kbir f'dan il-qasam u konna qed nirriskjaw illi f'pajjiżna jkollna l-istess diżastru ekonomiku li kien sar fl-1980, ukoll taħt Gvern Laburista.

Kif nistgħu ma ngħidux illi f'dak il-perijodu pajjiżna kien għaddej minn diżastru ekonomiku meta l-investiment fil-manifattura, sena wara l-oħra, kien qed jonqos bin-nofs, meta l-investiment globali ta' l-ekonomija naqas b'10% u meta l-investiment finanzjarju ta' pajjiżna naqas b'75%?

Jien kemm-il darba spjegajt kif ir-riattivazzjoni ta' l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fl-Unjoni Ewropea se tagħmel lil pajjiżna iktar attraenti pero' milli jidher kont qed nitkellem mal-ħajt.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, on a point of order.

ONOR JOSEPH CUSCHIERI: Il-Ministru għadu kif qal li ma kien hemm ħadd min-naħa tal-Partit Nazzjonalista li qal illi malli nirriattivaw l- applikazzjoni ta' Malta għall-Ewropa se jiġu xi Lm100 miljun.

Ma jafx li dan id-diskors kien qalu l-Onor. de Marco!

ONOR JOSEF BONNICI: Skużi, imma dan intom qed tgħiduh!

(Interruzzjonijiet) Issa jkollok iċ-ċans kollu titkellem, Onor. Cuschieri, u tista' tuża l-ħin tiegħek biex forsi tgħallimna xi ħaġa!

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Kompli, Onor. Bonnici, għax dan mhux point of order.

(Interruzzjonijiet)

ONOR JOSEF BONNICI: Il-verita' hi li r-riattivazzjoni ta' l- applikazzjoni ta' Malta fetħitilna bieb li qabel kien magħluq, pero' jaħasra Onor. Membri ta' l-oppożizzjoni din ma jridux jifhmuha u jridu biss jintilfu fid-diskors, bħalma ntilfu fid-diskors fuq il-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Jien ma nistax nemmen li llum il-ġurnata sħabna tan-naħa l-oħra għadhom qed jgħidu li d-deċiżjoni li ħa l-Gvern Laburista fuq il-kontijiet tad-dawl u l-ilma kienet waħda tajba meta dik il-miżura kienet se tifga l- qasam ta' l-agrikoltura, kienet se toħnoq l-industrija u kienet se tpoġġi t- turiżmu f'livell inqas kompetittiv, minbarra li ovvjament kienet se ġġib effett negattiv fuq il-konsumaturi.

(Interruzzjonijiet) Jiġifieri intom tridu tiġġustifikaw dik is-sitwazzjoni wkoll!

Illum lill-Onor.

Bartolo, li huwa bniedem illi għandu ċerta pożizzjoni fil-Partit Laburista u huwa viċin ħafna tal-mexxej tal-Partit Laburista, smajtu jgħid illi huwa veru li dawn kienu miżuri iebsa pero' kellhom jittieħdu.

Kif għandhom l-ardir li jipprovaw jiġġustifikaw il-pożizzjoni li ħa l-gvern preċedenti?

(Interruzzjonijiet) Ammettu li għamiltu żball!

Il-kap tagħkom stess ammetta u qal: Isma', ħadna żball għaliex ma messniex żiedna dawn il- kontijiet b'aktar minn 20%.

Allura kif illum bqajna nisimgħu l-istess diskors?

Jien ma nistax nifhem kif wara li żbaljajtu, għamiltu foul kbir u aħna rrivedejna dak l-iżball, intom bqajtu tinsistu li m'aħniex inwettqu l- wegħdi tagħna.

(Interruzzjonijiet) Il-verita' hi li ma tafux x'qed tgħidu, Onor. Cuschieri!

(Interruzzjonijiet) Aħna wettaqna dak li wegħidna billi naqqasna t-tariffi tad-dawl u l-ilma.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom, ma nixtieqx interruzzjonijiet.

Kulħadd għandu ċ-ċans li jitkellem.

ONOR JOSEF BONNICI: Dan juri li dak li qed ngħid jien qed iniggeż, Sur President!

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Kompli, Onor. Bonnici.

ONOR JOSEF BONNICI: Sur President, l-Onor.

Cuschieri qed jgħid li aħna ma wettaqniex dak li wegħidna pero' jien inħalli lill-poplu jiddeċiedi dan.

Din l-intolleranza lili tissorprendini u jkolli nasal għall-konklużjoni li l-Onor.

Membri tan-naħa l-oħra m'għandhomx ma' xiex jiggranfaw.

Jien lill- Onor. Membru tan-naħa l-oħra ngħidlu biex joqgħod jisma' bil-kwiet.

Kif qed jgħid il-Ministru Dalli, jidher li dan in-New Labour m'huwa new xejn imma huwa old hat għax qabel l-istess kien jiġri!

(Interruzzjonijiet) Isimgħuh, issa qed jgħidilna li aħna sfiduċjati mill-poplu!

Sur President, jekk hawn xi ħadd li huwa sfiduċjat mill-poplu dan huwa l-Partit Laburista li wara biss 22 xahar, filwaqt li l-kap tagħhom kien qed jgħid li se jirbħu b'maġġoranza ikbar, fil-fatt ħadu tkaxkira waħda u tajba.

Sur President, għaliex it-triq ta' l-aċċessjoni għal sħubija sħiħa fl- Unjoni Ewropea tipprovdi iktar opportunitajiet?

Per eżempju, wieħed jista' jagħmel diversi argumenti fuq il-valur miżjud għaliex il-kondizzjonijiet tal-valur miżjud fil-qasam tal-manifattura huma ħafna iktar attraenti, tant li għandna kumpanniji li telqu minn Malta minħabba li pajjiżna għadu m'huwiex membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Biżżejjed ngħid illi filwaqt li, per eżempju, il-valur miżjud li jrid jitħallas minn kumpannija tat- televisions li qiegħda f'pajjiż li m'huwiex membru ta' l-Unjoni Ewropea huwa ta' 65%, il-valur miżjud li jrid jitħallas minn kumpannija li tbiegħ l- istess prodott imma li tkun qiegħda f'pajjiż illi huwa membru ta' l-Unjoni huwa ta' 45%.

Illum bit-tendenza li hemm illi wieħed iġib il-prodotti tiegħu minn diversi pajjiżi tad-dinja, inqas ma jkollok constraint għoli fuq il-valur miżjud iktar għandek flessibbilta'.

Aħna għandna eżempju ċar ta' dan li qed ngħid għax, kif għedt diġa', f'pajjiżna kellna kumpannija tat-televisions li kienet tħaddem mijiet ta' nies u kellha titlaq minn hawn u tmur topera fi Spanja, fejn hemm inqas value added bħala imposta min- naħa ta' l-Unjoni Ewropea.

(Interruzzjonijiet) Dan huwa każ ta' black on white u għalhekk jien ma nistax nifhem kif l-Onor.

Membri tan-naħa l-oħra ma jarawhomx dawn l-affarijiet.

Dawn huma każijiet li jidhru bl-iktar mod ċar għal min irid jarahom pero' hawn min jagħżel li jinjorahom kompletament.

Lanqas biss jirrikonoxxu l-argument, qisni qed nitkellem mal- ħajt.

Fuq l-istess argument hemm il-problema ta' l-accumalation tal-value added.

Hemm ċirkostanzi fejn prodott nofsu magħmul it-Tuneżija, ma nistgħux inkomplu nipproċessawh hawnhekk u nesportawh lejn l-Ewropa.

Dan mhux permessibbli bis-sitwazzjoni tal-lum.

Ma nistgħux ngħoddu l-valur miżjud f'pajjiż ieħor mal-valur miżjud hawn Malta biex nesportaw lejn l- Ewropa, mentri pajjiż membru ta' l-Unjoni ma jkollux din id-diffikulta'.

Dawn huma kollha miżuri li jkomplu jżiedu l-investiment u wieħed irid iħares lejn il-kreazzjoni tal-ġid u l-kreazzjoni tal-ġid hija xi ħaġa komplessa.

Wieħed irid jara r-raġunijiet kollha għaliex għandu jiġi kkreat il-ġid u sfortunatament dak Ii għaddejna minnu fl-aħħar sentejn ma serviex biex jikkrea l-ġid, anzi serva biex inaqqas il-kreazzjoni tal-ġid.

Mr Speaker, issa din il-miżura li aħna qed nintroduċu llum permezz ta' dan l-abbozz hija a mere technicality u m'hemmx għalfejn tiġi interpretata bħala xi ħaġa irresponsabbli għaliex m'hijiex.

Hija technicality li aħna qed ngħidu: Isma', id-dejn lokali you can roll over u allura m'għandekx bżonn is-sistema tas-sinking funds.

Allura jkun iktar għaqli biex intejbu s-sitwazzjoni finanzjarja u napplikaw dawk is-sinking funds b'mod li nkunu nistgħu nfejqu s-sitwazzjoni tad-deficit li, iva, hija sitwazzjoni li hija waħda ta' ċertu tħassib, għaliex wieħed irid ikun f'pożizzjoni li kemm jista' jkun inaqqas id-deficit li għandna.

Id-deficit qiegħed f'livelli għoljin u għandna programm fuq diversi snin biex aħna naslu għaċ-ċifri li nixtiequ, ħalli żgur ma jkollniex għalfejn nieħdu azzjoni estrema kif għamel il-gvern preċedenti, li saħansitra spiċċa jintaxxa lil min jieħu l- mediċini b'xejn 50c, biex mingħalih li b'xi mod jiffranka l-flus - jew bħalma għamel, per eżempju, fit-tariffi tal-Gozo Channel li poġġa piż mhux żgħir fuq it-trasport bejn Malta u Għawdex; jew bħalma għamel f'diversi oqsma oħra li beda jżid iċ-charges left, right and centre - għax il- politika tiegħu kienet intaxxa, intaxxa u intaxxa u nesa kif il-ġid jiġi ġġenerat.

Il-ġid jiġi ġġenerat billi wieħed ikollu politika ekonomika stabli, mingħajr ċaqliq bla bżonn, politika ekonomika maħsuba, politika ekonomika li tagħti inċentiv biex jiġi kkreat il-ġid, imbagħad il-gvern ukoll ikun imissu parti minn dak il-ġid li jkun ġie kkreat.

Imma l-gvern preċedenti l-iżball li għamel kien li pprova jieħu kemm jiflaħ.

Tagħtu rasu biex jipprova jieħu kemm jiflah u in the process iġġamja l-iżvilupp ekonomiku.

Din il-politika żbaljata għadna qed insofru minnha u jekk il- Bambin irid inkunu nistgħu negħlbuha wkoll.

Imma naturalment id-dannu li sar huwa wieħed li qiegħed hemm, bil-provi, fiċ-ċifri li ġew pubblikati u li jien ikkwotajt u l-proċess biex insewwuh m'hemmx dubju li jieħu ż-żmien.

Mr Speaker, jien nixtieq nirrispondi għal żewġ punti oħra li ssemmew mill- Onor. Membri tan-naħa l-oħra.

Xi ħadd qal li ma nistgħux nieħdu fondi mill- Ewropa għaliex m'għandniex statistika aġġornata u allura ma nikkwalifikawx.

Hawnhekk reġa' hawn it-taħwid.

L-ewwelnett irrid ngħid illi fl-1996, meta jien kont ministru responsabbli mill-istatistika, kont bdejt eżerċizzju fejn stajna nqabblu ċ-ċifri tagħna tal-GDP ma' ta' ħaddieħor u żviluppajna indiċi, il-purchasing price index.

Sfortunatament dan ix-xogħol ma tkompliex għal diversi raġunijiet, fosthom il-kwestjoni ta' fondi u raġunijiet oħra.

Illum se nerġgħu naqbdu t-triq biex nibnu dan l-indiċi.

L-avis kulma qed jgħid huwa li biex aħna nkunu nistgħu nitqabblu aħjar irid ikollna dan l-indiċi.

Dan l-indiċi konna bdejna naħdmu fuqu imma sfortunatament il-gvern preċedenti ffriża l-applikazzjoni u ma ħarisx b'ċerta importanza lejn dawn l-iżviluppi.

Allura rridu nerġgħu ntaffu l- ħsara li saret u għal darb` oħra nippjanaw kif se negħlbu dawn il-problemi.

Dan l-indiċi jista` jsir u jieħu ż-żmien biex isir għaliex biex toħroġ indiċi bħal dak ma tistax tagħmlu f'xahar jew f'xahrejn imma trid tagħmlu f'perijodu daqsxejn twil biex wieħed ikollu comparability u dan qed naħdmu fuqu.

L-istess meta wieħed jitkellem fuq affarijiet oħra li għandhom x'jaqsmu mal-pass lejn l-Unjoni Ewropea.

Per eżempju, ħalli nsemmi każ ieħor.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni dan l-aħħar beda jitkellem fuq l-SGS, li llum saret l-ST Micro Electronics.

Issa l-Onor.

Sant qed jgħid illi din tkun mhedda fl-Ewropa.

Jien dan ma nistax nifhmu għaliex l-istess kumpannija għandha fabbrika ġewwa Catania li tħaddem 2,000 ruħ - fejn hi din it- theddida li qed isemmi l-Kap ta' l-Oppożizzjoni? - u tieħu Lm50 miljun fi grants mill-Unjoni Ewropea.

Aħna ma nistgħux neħduhom għalissa dawn il- grants.

Mhux hekk biss, għax infakkar jien li kien hemm proġett ta' riċerka - kien se jiġi partially financed mill-Unjoni Ewropea taħt il- fourth financial programme - li tar mar-riħ.

Illum il-kumpannija qed terġa' tistaqsi, bħalma għamlet taħt il-gvern preċedenti - u kemm-il darba kitbet lill-ministru responsabbli - biex dawn il-fondi jerġgħu jiġu riattivati.

Illum il-kumpannija qed terġa' titlob biex jekk jista' jkun tieħu sehem minn dawn il-fondi, li huma allokati mill-Ewropa għall-membri jew għal dawk li se jissieħbu, biex b'hekk tkun tista' tkompli bil-proġett ta' riċerka li kellha ppjanata.

U m'aħniex qed nitkellmu fuq lira jew tnejn imma qed nitkellmu fuq mijiet ta' eluf ta' liri.

Illum qegħdin f'pożizzjoni fejn l-istess kumpannija qed tgħid: Dażgur li jaqbillek tkun fl-Ewropa!

Dawn huma faċilitajiet sinifikanti għalina u bid-deċiżjoni li kien ħa l-gvern preċedenti li jiffriża l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fl-Unjoni Ewropea rnexxielu jiffriża u jistaġna kollox.

Dan huwa eżempju ieħor fejn sfortunatament il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jżerżaq lil din il-fabbrika fin-nofs meta il-messaġġ li jien qed nieħu huwa proprju l- oppost.

L-ST Micro Electronics huma well aware li l-Ewropa toffri benefiċċji li wieħed qatt m`huwa ser ikollu ċans jieħu bit-triq li kien qabad il-gvern preċedenti.

Naturalment, din hija xi ħaġa li tiġi njorata min-naħa l-oħra meta ma jarawx kif ukoll jagħmlu biex iħawdu l-affarijiet.

Ħalli nsemmi każ ieħor, dak ta' l-iżvilupp tal-freeport.

Kull investiment li nagħmlu fil-freeport aħna qed inġorruh fuq spallejna.

Issellifna flus minn barra li jammontaw għall-mijiet ta' miljuni ta' dollari, filwaqt li l-pajjiżi l-oħra li huma kompetituri tagħna ma ssellfux minn barra iżda ngħataw somom ta' madwar Lm30 miljun jew Lm40 miljun biex jinvestuhom.

L-istess jingħad għas-setturi bħal dak ta' l-ilma.

Minħabba l-investiment li kellu jsir u minħabba l-fatt illi llum aħna m'aħniex membri kellna nisselfu u b`hekk qed inġorru ċertu piż biex nipproduċu l- ilma.

Kieku aħna konna membri, ħafna minn dak il-piż kien jiġi ffinanzjat mill-fondi strutturali ta' l-Unjoni Ewropea.

Imma issa tgħajjarx lil dan il-gvern għax ma għolliex l-ilma - jew tiġix tgħidilna li kieku qegħdin fl- Ewropa dan ma nistgħux nagħmluh.

Tassew meta wieħed jargumenta b'dan il- mod ikun qed jaqleb il-loġika ta' taħt fuq.

Onestament, nistieden lil tan- naħa l-oħra biex jikkonsidraw l-affarijiet b'mod oġġettiv.

L-Ewropa toffri l-isfidi u jien ngħid illi dawn m'humiex differenti minn dawk tal- free trade area.

Rigward is-settur ta' l-agrikoltura, nista' ngħid li l- update report ta' l-avis stess jgħid li jridu jinstabu metodi kif il- common agriculture policy tiġi wżata għas-settur agrikolu ta' Malta.

Taħt il-free trade area dan mhux biss ma kienx il-każ imma kienu qed jgħidulna biex inżarmaw il-protezzjoni u li ma nistgħux nieħdu l-benefiċċji tal-common agriculture policy.

Issa min-naħa l-oħra qed jgħidulna li din ma tapplikax għalina għaliex aħna żgħar.

Issa naraw kif pajjiżna jista` jieħu xi ħaġa minn dan.

Naturalment wieħed irid jinnegozja u jittratta skond iċ-ċirkostanzi tagħna pero' minflok ma sar hekk tan-naħa l-oħra qalu li huma jridu free trade area.

Meta ħareġ black on white x'inhi l-free trade area kulħadd beda jinduna illi din it-triq ma twassal imkien.

Mr Speaker, jiena tkellimt fuq dawn il-punti mhux għaliex għandhom x'jaqsmu ma' dan l-abbozz ta' liġi imma għax tqajmu min-naħa l-oħra.

Dan l-abbozz ta' liġi huwa wieħed tekniku u jien ma naħsibx illi wieħed għandu jpoġġi d- diskussjoni bil-mod kif għamlet in-naħa l-oħra.

Ma naħsibx li wieħed għandu jipprova jgħid li din hija irresponsabbilta', kif qal l-Onor.

Evarist Bartolo.

Issa se ngħid xi ħaġa fuq is-sinking funds.

Meta inti għandek rolling-over tad-dejn għandek tipprova timmassimizza r- riżors finanzjarju li għandna u mhux tikkrea sistemi li llum il-ġurnata lanqas għadhom jintużaw f'pajjiżi oħra.

Dak huwa li qed nagħmlu u din mhijiex irresponsabbilita' u lanqas għandha toħloq xi kontroversja.

Illum il-prattika hija illi s-sinking funds ma tużahomx b'dan il-mod imma tużahom bħallikieku qed tpoġġihom f'account.

Aħna konna qed niġu f'pożizzjoni fejn il-gvern kien qed jissellef u parti minn dan is-self kien qed ipoġġih il-bank biex meta jagħlaq iż-żmien suppost iħallas id-dejn li jkun issellef.

Pero' s-sistema aċċettabbli llum il-ġurnata hija li jkollok rolling-over u għalhekk ma jkollokx bżonn toqgħod twarrab il-flus b'dan il- mod.

Dawk il-flus li twarrab tista' tużahom biex tnaqqas id-defiċit u ttaffi l-problema li għandna llum minħabba s-sitwazzjoni finanzjarja li żviluppat.

Mr Speaker, jien se nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid li s-sistema ekonomika hija waħda komplessa.

F'dawn l-aħħar sentejn is-sistema ekonomika tagħna ġiet ixxukkjata u naturalment biex tirkupra sewwa tieħu ż- żmien.

Tan-naħa l-oħra tkellmu rigward il-kummerċ.

Kif nafu lkoll, matul Jannar u Frar il-kummerċ dejjem ikun daqsxejn baxx u wieħed irid jagħti ċans sabiex s-sistema ekonomika terġa' tibda ddur bir-ritmu li aħna konna mdorrijin bih.

Huwa veru li f'dawn l-aħħar sentejn batejna ħafna fejn jidħol ir-ritmu ekonomiku imma bil-mod il-mod, nerġgħu nirpiljaw billi niżviluppaw politika ekonomika tajba u sensibbli.

B`hekk nerġgħu nagħtu l- fiduċja u nerġgħu nżidu r-ritmu ekonomiku għall-ġid ta' kulħadd.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Jose' Herrera.

ONOR JOSE' HERRERA: Qabel ma nitkellem fuq l-abbozz ta' liġi nixtieq nirrispondi għal ftit mill-kummenti li għamel il-kollega tiegħi, il- ministru tal-finanzi.

L-Onor.

Dalli qalilna li dan huwa abbozz ta' liġi tekniku u qal li ħafna mid-diskors li sar minn din in-naħa ma kienx to the point, imbagħad ħela kważi siegħa jirribatti dak li qalu l-kollegi tiegħi ta' din in-naħa.

L-Onor.

Dalli qal ukoll li dan huwa abbozz ta' liġi ta' ftit artikli u ma kienx il-każ li wieħed jifrex id-dibattitu, kif fil-fatt ġara, u li wieħed jiddibatti l-qagħda ekonomika tal-pajjiż.

Pero' nfakkar lill-kollegi tagħna illi okkażjonalment il-Partit Laburista ikollu bilfors japprofitta ruħu mill-okkażjoni.

Qed ngħid dan għaliex?

Meta l-Partit Laburista fil-gvern, ben konxju tal-qagħda ekonomika prekarja u ben konxju tar-responsabbiltajiet li għandu lejn il-poplu in ġenerali, għamel ħiltu kollha biex iressaq dibattitu quddiem dan il- parlament ħalli tiġi diskussa l-qagħda prekarja ta' l-ekonomija tagħna, l- Oppożizzjoni Nazzjonalista ta' dak iż-żmien kienet opponiet.

Aħna pprovajna nressqu d-dibattitu fuq il-qagħda ekonomika tal-pajjiż darbtejn pero' l-Partit Nazzjonalista fil-gvern ma laqax it-talbiet tagħna.

Għalhekk nagħmlu sew li meta f'dan il-parlament ikollna dibattitu fuq materja li tkun se tolqot b'mod dirett jew indirett lill-ekonomija tal- pajjiż nitkellmu b'responsabbilta' kbira għax dak ikun l-uniku ċans li jkollna għax b'hekk inkunu qed inqajmu l-problemi eżorbitanti li qed jiffaċċja dan il-pajjiż mil-lat ekonomiku.

Fil-fatt il-kollegi tiegħi, l- Onor. Evarist Bartolo, l-Onor.

Joe Cilia u l-Onor.

Leo Brincat ħadu l- opportunita' li jgħidu l-verita'.

L-oppożizzjoni ma kellhiex wisq kelliema pero' issa f'daqqa waħda għandha kelliema għaliex meta f'dan il-parlament niddibattu materja li b'xi mod tikkonċerna

In-naħa tal-gvern ma kellhiex wisq kelliema, pero' issa f'daqqa waħda dawn qegħdin jitkellmu għaliex meta hawnhekk niddibattu materja li b'xi mod tikkonċerna finanzi dawn iħobbu jagħmlu kollox minn wara l-kwinti ta' dan il-parlament.

U se ngħid għaliex qed ngħid hekk.

Kull darba li niġu hawnhekk biex nitkellmu dwar affarijiet li jiftħu dibattitu fuq il-qagħda finanzjarja u ekonomika tal-pajjiż bħal, per eżempju, l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju, il-membri tal-gvern jitilqu jiġru qishom żwiemel tat-trott.

Għalhekk aħna l-membri tal-Partit Laburista fl-oppożizzjoni għandna l-obbligu morali li niggranfaw ma' qualsiasi opportunita' li jkollna sabiex niddibattu l-qagħda finanzjarja u prekarja ta' dan il-pajjiż.

Illum ma tantx għad fadal ħin biex nitkellem u allura se nagħmel biss l-introduzzjoni, pero' meta darba oħra nerġgħu niltaqgħu nieħu l-opportunita' - kif fil-fatt għamlu sħabi kollha - li mingħajr ma noħroġ barra mis-suġġett, nitkellem dwar il-qagħda ekonomika u finanzjarja ta' pajjiżna.

Il-membri tal-gvern donnhom qabżu u bdew jitkellmu f'daqqa waħda għaliex semmejna l-kwestjoni ta' l-Ewropa, donnu din hija l-unika ħaġa li tinteressa lill-ministri tan-naħa.

Dawn jaħsbu li ċ-ċirkostanzi kollha tal- pajjiż jevolvu madwar l-Ewropa u qisu s-setturi kollha fil-pajjiż jinsabu weqfin jaraw x'se jiġri minn din l-imbierka applikazzjoni ta' Malta - f'hekk biss huma interessati dawn u saħansitra huma lesti li jbiddlu kollox radikalment, lesti jikkompromettu ruħhom fuq kollox u lesti jċedu fuq kollox purche' din il-ħolma tagħhom issir realta'.

Kif issemmi l-Ewropa jibdew jaqbżu l-kelliema kollha tan-naħa l-oħra, anke l-heavyweights.

Malli l-kollegi tiegħi l-Onor.

Bartolo u l-Onor.

Brincat semmew l-impatt ekonomiku li jista' jkollu dan l-avis update, minħabba ċerti riformi li jrid bilfors jagħmel pajjiżna, ġew hawnhekk il-heavyweights kollha u bdew jipprovaw iċekknu l-problemi manifesti li hemm biex ma jmurx ikun hemm xi ambaxxatur li jaqra xi ħaġa jew inkella tidher xi ħaġa għada fuq il- gazzetti u forsi nħallu xi togħma ħażina.

Din hi l-biża' tagħhom, għalhekk tkellmu (Interruzzjonijiet) Iridu bilfors jikkontrattaw l-argumenti tagħna fuq il-kwestjoni ta' l-Ewropa.

L-iktar ħaġa li ħarqet lill-kollega tiegħi l-Onor.

Josef Bonnici - kelliem abbli ħafna, u being an economist iħobb ikun tekniku ħafna biex jimpressjona ...

L-Onor.

Dalli jħobb jitkellem down to earth pero' l-Onor.

Bonnici jħobb ikun tekniku ħafna meta jiġi biex jispjega ċerti affarijiet, u peress li l-maġġoranza tan-nies m'humiex ekonomisti u ma jifhmux fit-teknikalita' tal-liġi, allura x'aktarx li jimpressjonaw ruħhom bil-figuri u bil-kliem tekniku li jħobbu jsemmu l- ħbieb tiegħi tan-naħa l-oħra, speċjalment dawk li huma ekonomisti.

(Interruzzjonijiet) Mhux inti l-iktar, m'iniex qed immaqdar lilek.

Inti tekniku daqs sieħbek, jekk mhux iktar, pero' hu jħobb ikun tekniku ż- żejjed.

(Interruzzjonijiet) U din hija t-tattika tan-naħa tal-gvern.

Minflok ma pprovaw jispjegaw ir-riperkussjonijiet ta' l-avis update b'mod sempliċi u li jifhmu kulħadd, ibbumbardjaw lin-nies bi statistika kkumplikata, b'riassunti tekniċi u b'rapporti voluminużi li ma jispiċċaw qatt.

L-Onor.

Bonnici l-aktar li għamel plejtu kien fuq kumment li għamel sieħbi l-Onor.

Bartolo fuq il-kwestjoni tar-rati tad-dawl u l-ilma, u pprova jiġġustifika ċerti affarijiet billi qagħad jilgħab bit-teknika.

L- Onor. Bartolo bl-iktar mod sempliċi qal - kif qalu kelliema oħra ta' l- oppożizzjoni - li skond l-avis update, biex issir membru ma jistax ikollok kumpanniji parastatali li l-eżistenza tagħhom tkun tiddependi fuq sussidji governattivi.

Meta aħna - niftakarni li kont ħadt sehem f'dibattitu dwar dan fuq stazzjon tar-radju - konna spjegajna u għidna li l-iskop tal- kumpanniji parastatali kien wieħed kummerċjali, tan-naħa l-oħra kienu jgħidulna li hemm ukoll is-social aspect, u li l-gvern m'huwiex qiegħed hemmhekk biex jagħmel il-flus imma qiegħed hemm biex jibbilanċja.

MR SPEAKER: Onorevoli, ippermettili ninterrompik għaliex sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

JOSE' HERRERA: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru Dalli sabiex jekk jogħġbu jressaq l-aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 3 ta' Marzu 1999 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar Self Lokali (Stock u Titoli Reġistrati) – it-Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar Self Lokali (Nru. 2) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Ħabs - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 3) - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Proprjeta' tal-Għadu - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur (Emenda Nru 2) – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sekwestru u l-Kustodja ta' Minuri - it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - it- Tieni Qari (Kont.).

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Helen D'Amato.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Grazzi, Mr Speaker.

Il-ġimgħa l-oħra ħadt pjaċir nisma' lill-Onor.

Dolores Cristina titkellem dwar in-nisa li hemm fil- faċilita' korrettiva ta' Kordin, fejn semmiet il-bżonnijiet tagħhom, xi jħossu u anke l-mod kif jistgħu jiġu mgħejjuna.

Illum jien ukoll nixtieq nitkellem u nsemmi grupp ieħor ta' nisa li għalkemm m'humiex priġunieri f'xi istituzzjoni bħal dik ta' Kordin, huma priġunieri tas-sitwazzjoni li jsibu ruħhom fiha meta ż-żwieġ tagħhom għal xi raġuni jew oħra jfalli.

Ħafna drabi dawn huma nisa mingħajr vuċi u qed nagħmel enfasi fuq in-nisa għaliex huma normalment in-nisa li jbatu l-konsegwenzi ta' meta żwieġ ifalli.

M'iniex qed ngħid li l-irġiel ma jbatux ukoll imma speċjalment f'dak li jidħol manteniment huma n-nisa li jbatu, anke minħabba li ħafna drabi dawn in-nisa ma jkunux jistgħu jaħdmu għaliex ikun għad għandhom it- tfal żgħar.

Qabel xejn nixtieq ngħid li nemmen bi sħiħ li qabel ma tittieħed id- deċiżjoni minn koppja sabiex tibda l-proċeduri ta' separazzjoni, għandu jkun hemm impenn miż-żewġ naħat biex kemm jista' jkun ma jaslux għal dak il- punt.

Dan l-impenn ma jistax jiġi min-naħa tal-mara biss jew min-naħa tar- raġel biss imma jrid ikun impenn totali min-naħa tat-tnejn.

Aħna nafu li f'ċerti każi jkunu waslu f'ċertu punt li ma jkunx għad fadal triq oħra ħlief li jibdew dawn il-proċeduri fil-qorti.

U qabel ma nidħol fuq l- argument tal-manteniment xtaqt li nagħmel daqsxejn ta' parentesi.

Ħafna drabi nisimgħu jissemmew ċifri ta' kemm hemm każijiet ta' separazzjoni l-qorti pero' jien nemmen li wasal iż-żmien li nagħmlu analisi sew ta' dawn in-numri u naraw eżattament kemm hemm minn dawn il-każijiet li huma rrapportati darbtejn, kemm minnhom huma fitizzji, u kemm minnhom inbdew u ma tkomplewx u anke naraw x'inhi r-raġuni għaliex dawn ma tkomplewx.

Jista' jkun li dawn ma tkomplewx għaliex intlaħaq ftehim bonarju, jew għaliex ikun hemm rikonċiljazzjoni, jew għaliex il-partijiet ikunu qatgħu qalbhom.

U huwa hawnhekk fejn teżisti l-ikbar problema.

Imma ħalli nerġa' lura għall-argument tal-manteniment li xtaqt niddiskuti.

Mr Speaker, ħafna nisa jsibu ruħhom f'diffikultajiet kbar sakemm jiġi stabilit l-ammont li għandu jingħata bħala manteniment u anke sabiex jiġbru l-istess manteniment.

U forsi hawnhekk fejn tidħol l-akbar uġigħ ta' ras.

Imbagħad is-sitwazzjoni tkompli taggrava ruħha meta l-mara jkollha ulied żgħar u jkollha tieħu ħsiebhom u tmantnihom waħedha.

Ħafna drabi dawn in- nisa ma jkunux jaħdmu għaliex meta jkunu żżewġu jkunu għażlu li ma jibqgħux jadħmu u allura ma jkollhomx tifdil fuq isimhom jew dħul ieħor min-naħa tagħhom.

Minħabba f'hekk sakemm ikunu għadhom il-qorti, ikollhom biss l- assistenza soċjali.

Diversi drabi tisma' b'każijiet fejn biex jiġi akkordat dan il- manteniment ikollhom idumu telgħin u neżlin il-qorti għal xhur jekk mhux ukoll snin sħaħ.

Naturalment dan ifisser aktar tbatija għall-mara, għaliex apparti mill-ispejjeż ta' kuljum biex tmanti lil uliedha, ikollha wkoll l-ispejjeż ta' l-avukati u forsi anke l-miżati ta' l-iskejjel tat- tfal jekk dawn ikunu jmorru ġo skola privata.

Imbagħad ikun hemm każi fejn minkejja li l-qorti tordna li jingħata l-manteniment, dan jibqa' ma jingħatax u allura jkun hemm bżonn ta' aktar rikorsi, li jiġbu magħhom aktar spejjeż.

Jien nitkellem ma' nisa li jinsabu f'din is-sitwazzjoni kif ukoll ma' social workers li jieħdu ħsieb nies li jkunu qegħdin f'sitwazzjonijiet bħal dawn, u kollha jgħidulek kemm hu diffiċli biex ir- raġel iħallas il-manteniment, speċjalment meta dan ikun self-employed.

Nafu b'każi fejn il-mara tagħmel rikors wara ieħor għaliex ma jkunx qed jingħatalha l-manteniment, ir-raġel jidher quddiem il-maġistrat, pero' għalkemm jiġi mwissi li jekk jibqa' ma jagħtix il-manteniment se jiġi mitfugħ il-ħabs, dan ħafna drabi ma jiġrix u allura donna qegħdin nagħtu l- messaġġ li dak li jkun jista' jibqa' jagħmel hekk.

Jiena minn hawnhekk inħeġġeġ sabiex il-mekkaniżmu li tista' tuża l-qorti sabiex dan il- manteniment jitħallas, jintuża to the full.

Ikun hemm ukoll każijiet fejn ir-raġel jitlaq l-impjieg li jkollu ħalli jkun jidher li mhux qed jaħdem - ħaġa li l-qorti ftit li xejn tista' tagħmel dwarha - u jkun jista' jgħid li m'għandux minn fejn iħallas il- manteniment.

Tajjeb li niftakru li l-manteniment mhux xi rigal jew pjaċir lill-mara u lill-ulied; il-missier għandu responsabilita' b'mod partikolari fil-konfront ta' l-ulied li huma tiegħu daqskemm huma ta' l-omm.

Id-dmir tal-manteniment ta' l-ulied huwa tar-raġel daqskemm huwa tal-mara iżda ħafna drabi qed tkun il-mara li ġġorr dan il-piż.

U hawnhekk kont preċiża meta wżajt il-kliem "ħafna drabi" għaliex ma rridx ngħid li kulħadd jagħmel hekk, ikun hemm każijiet fejn l-affariijet jimxu kif suppost u b'mod ġust.

Mr Speaker, ħafna drabi sfortunatament jiġri li dawn in-nisa li jkunu għaddejjin minn sitwazzjonijiet bħal dawn jgħejjew u f'ċerti każi jaslu wkoll biex jagħmlu ftehim bonarju fejn iktar iva milli le jispiċċaw jaċċettaw kondizzjonijiet li ma jkunux jaqblu lilhom, sempliċement biex jeħilsu għaliex ma jkunux jifilħu għal aktar.

Imbagħad ikun hemm oħrajn li ma jaslux għal ftehim bonarju u lanqas ma jkomplu l-proċeduri bil-qorti.

Dawn jipprovaw ifendu għal rashom u f'ħafna każi ma jkunux jistgħu jieħdu l- assistenza soċjali u lanqas ikunu jistgħu jibbenefikaw minn skemi, bħal per eżempju, dik tal-housing authority, għaliex la jkollhom proċeduri għaddejjin il-qorti, la jkollhom ftehim bonarju u lanqas ikollhom separazzjoni.

Mr Speaker, il-problemi mbagħad ikomplu jikbru meta dawn in-nisa jkollhom ukoll jitilqu mid-dar matrimonjali minħabba li jkunu qegħdin isofru vjolenza fiżika jew psikoloġika.

Hawn min lil dawn in-nies isejħilhom vittmi pero' jien inħobb insejħilhom survivors għaliex il-mod kif jirnexxilhom irawmu fihom infushom ċerti coping skills huwa inkredibbli.

Ħafna drabi dawn in-nisa jaslu biex jitolbu l-għajnuna, mhux wara l-ewwel xebgħa li jaqilgħu imma wara li jkunu ilhom is-snin isofru fil-kwiet, jipprovaw jaraw kif se jsolvu s-sitwazzjoni tagħhom.

U hawnhekk tajjeb li wieħed jistaqsi jekk huwiex ġust li min qed isawwat jibqa' jgawdi d-dar u min ikun qiegħed jissawwat ikollu jitlaq u jara kif se jfendi għal rasu.

Nixtieq li hawnhekk insemmi każ ta' mara li kellha titlaq mid-dar minħabba l-vjolenza, fiż-żmien meta din kienet tqila.

Sadanittant il-qorti ħarġet il-manteniment ta' l-ewwel wild, pero' sal-lum għadu ma ġiex stabilit il-manteniment għat-tarbija, li llum diġa' għandha sena u nofs.

Jiġifieri wieħed jista' jimmaġina f'liema sitwazzjoni tinsab din il-mara, li la tista' toħroġ taħdem hi minħabba li għad għandha tarbija żgħira u lanqas jingħatalha l-manteniment biex tkun tista' tgħajjixha, anzi għandha aktar spejjeż għaliex għadha l-qorti tiġġieled għalih.

U sadanittant ir- raġel għandu d-drittijiet tiegħu ta' missier, jiġifieri għandu aċċess għat- tfal, inkluż għat-tarbija li għaliha għadu mhux qed iħallas il-manteniment.

Mr Speaker, anke meta joħroġ id-digriet tal-manteniment innifsu, il-qorti għandha toqgħod ferm attenta biex tara li dan ma jkunx diskriminatorju, u se nispjega għaliex qed ngħid hekk.

Jien qrajt digrieti ta' manteniment li jingħata bħala lump sum u ma jagħtix ċans ta' aġġustament awtomatiku f'każ li jkun hemm żidiet għall-għoli tal-ħajja jew żidiet oħra.

Dan ifisser li l-mara jkollha ta' kull darba tagħmel rikors u tidħol fi spejjeż żejda sabiex isir dan l-aġġustament.

Jien personalment naf b'każ ta' koppja anzjana li huma separati - allura l-pensjoni tinħareġ b'mod separat skond id-digriet tal-qorti - li minħabba l-fatt li l-qorti tat lil din il- mara lump sum bħala manteniment, meta jkun hemm żieda fil-pensjoni, din il- mara jkollha tagħmel rikors il-qorti biex tkun tista' tibbenefika minnha.

Naturalment id-digriet jista' joħroġ mod ieħor - u rajt digrieti oħra li ħarġu mod ieħor - fejn tingħata lump sum, imma mbagħad ikun hemm provvediment biex meta jkun hemm żidiet għall-għoli tal-ħajja, il-parti l- oħra tieħu persentaġġ tagħha.

Ħaġa oħra li xtaqt insemmi huwa l-mod kif jinħareġ il-manteniment.

Ħafna nisa li jkunu qegħdin jgħixu bil-manteniment u jkollhom tfal għadhom żgħar, ħafna drabi jkunu qegħdin jgħixu wkoll fuq l-assistenza soċjali.

Issa jekk id-digriet joħroġ somma waħda bħala manteniment mingħajr ma jiġi speċifikat jekk dak l-ammont huwiex tal-mara waħedha, jew tal-mara u ta' l-ulied, jew inkella ta' l-ulied waħedhom, allura dik is-somma tinqata' mill-assistenza soċjali.

Ħalli nagħti eżempju ta' dan li qed ngħid.

Mara b'wild wieħed għandha assistenza soċjali ta' Lm30.63 fil-ġimgħa.

Issa jekk din għandha manteniment ta' Lm20 mingħajr ma jkun speċifikat jekk dan huwiex għaliha jew għal uliedha jew jekk huwiex maqsum bejn it-tnejn, allura dan jinqata' kollu kemm hu mit-Lm30.63 li semmejt u l-familja tispiċċa bi dħul li bih ma tkunx tista' tlaħħaq ma' l-ispejjeż ta' kuljum.

Mr Speaker, nixtieq nagħlaq dan l-intervent tiegħi billi nappella lil kulmin b'xi mod jaħbat ma' dawn in-nies - il-qorti, l-avukati, is-social workers, il-pulizija, l-awtorita' tad-djar, u l-qasam soċjali - sabiex jittrattaw lil dawn in-nisa b'mod mill-aktar uman u bl-inqas inkonvenjent ta' spejjeż.

Dawn in-nies ikunu għaddejjin minn trawma kbira u ma nistgħux nibqgħu nittrattawhom biss bħala numru għal skop ta' statistika għaliex jekk nagħmlu hekk nitilfu kull sens ta' proporzon.

Għandna nittrattawhom bħala individwi bi problemi, u s-soċjeta' għandha tgħinhom f'dan iż-żmien mill-aktar iebes u mhux tfixkilhom.

Dalwaqt reġa' wasal Jum il-Mara u huwa tajjeb li filwaqt li nitkellmu dwar l-achievements u l-qabżiet kbar li għamlu n-nisa tul dawn l-aħħar snin, dwar nisa li rnexxielhom jilħqu l- ogħla postijiet fid-decision-making u fil-business - affarijiet li kollha huma pożittivi u huwa proprju l-empowerment li jieħdu n-nisa li jista' jgħinhom biex anke ma jsibux ruħhom f'diffikultajiet bħalma semmejt illum - insellmu wkoll lil dawk in-nisa li forsi nhar it-Tnejn, 8 ta' Marzu se jkunu qegħdin il-qorti jiġġieldu għall-manteniment tagħhom u ta' wliedhom.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, bħal bieraħ ħames snin dan il- Parlament approva l-Att Nru. VII ta' l-1994 dwar is-saħħa u s-sigurta' fuq il-post tax-xogħol, u huwa tajjeb li wieħed jara x'sar ta' benefiċċju minn dik il-liġi sal-lum.

Naturalment din il-liġi kellha diversi għanijiet, fosthom li tinħatar kummissjoni sabiex tħares kemm jista' jkun il-ħidma ta' dak li għandu jsir sabiex tiġi mħarsa s-saħħa u s-sigurta' fuq il-post tax- xogħol.

Din il-liġi tagħti wkoll il-fakulta' lill-ministru għall-politika soċjali sabiex jaħtar spettorat li l-funzjoni tiegħu hija li jara li jkun hemm dak kollu meħtieġ biex jiġu protetti l-ħaddiema mill-perikli li jista' jkun hemm fuq il-postijiet tax-xogħol u li jieħu dawk l-azzjonijiet li jidhirlu xierqa biex ma tkomplix issir ħsara lill-ħaddiema fuq il-post tax- xogħol tagħhom.

Mr Speaker, din kienet waħda mil-liġijiet li kien introduċa f'pajjiżna l- Gvern Nazzjonalista sabiex tieħu post il-Factories' Ordinance li kienet saret fi żmien gvern kolonjali.

Din l-ordinanza kienet ġiet emendata diversi drabi u fl-aħħar kien Dr. Ugo Mifsud Bonnici, illum President ta' Malta, li ntroduċa din il-liġi speċifika sabiex tħares l-interessi tal- ħaddiema u anke ta' min iħaddem, għaliex minbarra li l-liġi tgħid li min iħaddem għandu jipproteġi lill-ħaddiema li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħu, twissi wkoll lill-employer sabiex jieħu ħsieb tiegħu nnifsu.

Jiġifieri din il-liġi ssemmi l-obbligu tal-ħaddiema, ta' min iħaddem u anke tal-ministru responsabbli li jagħmel ir-regolamenti wara konsultazzjonijiet ma' l-istess kummissjoni maħtura b'din il-liġi.

Tajjeb li wieħed jgħid li matul dawn il-ħames snin ħarġu diversi legal notices li jitkellmu dwar il-kundizzjonijiet ta' mpjiegi, b'mod speċjali, taż-żgħażagħ fejn hemm stipulat il-ħinijiet li fihom għandhom jaħdmu dawk li jkunu għadhom ma għalqux it-18-il sena, u anke dawk l-affarijiet li m'għandhomx jiġu esposti għalihom fuq il-postijiet tax-xogħol.

Mr Speaker, matul dawn il-ħames snin ħarġu wkoll regolamenti li jitkellmu dwar il-kundizzjonijiet tax-xogħol għan-nisa tqal, fosthom li meta mara toħroġ tqila għandha hi stess tavża b'dan lill-employer tagħha b'ċertifikat mediku, u l-employer għandu jipproteġiha minn dawk il-perikli li jista' jkun hemm fuq il-post tax-xogħol.

Ħarġu wkoll regolamenti dwar l-għajnuna medika, u ħareġ ukoll il-code of practice dwar l-industrija tal-bini.

Għalkemm dan għadu code of practice, jiġifieri m'humiex regolamenti, ilhom li ħarġu kważi sena u għalhekk naħseb li wasal iż-żmien li dawn isiru regolamenti.

Hawnhekk tajjeb li wieħed jgħid li għalkemm fil-fabbriki jsiru inċidenti, l-aktar li jsiru inċidenti huwa fl-industrija tal-kostruzzjoni.

Per eżempju, jien għadni nara nies jaħdmu fuq planki ta' l-injam u b'ċertu apparat m'huwiex up to standard.

Aħna nafu li dalwaqt ġejjin f'Malta proġetti kbar ta' bini, u nispera li magħhom ikollhom marbuta l-ħarsien tar-regolamenti dwar perikli fuq il-postijiet tax-xogħol.

Qegħdin nibnu sulari għoljin ħafna u qegħdin nużaw ħafna makkinarju li qabel ma konniex nużawh bħal, per eżempju, cranes u gafef kbar, inġenji moderni li jaħdmu b'tekonoloġija moderna, pero' ma nafx kemm nafu xi protezzjoni għadha tittieħed fl-użu ta' dawn l-inġenji.

Għalhekk jien ngħid li wasal iż-żmien li dan il-code of practice ta' l- industrija tal-bini joħroġ f'forma ta' regolamenti.

Jekk hemm bżonn, bħalma jsiru laqgħat ta' taħriġ għal diversi affarijiet, isiru wkoll laqgħat biex il-ħaddiema f'din l-industrija tal-bini jiġu protetti.

L-avis update ta' l-Unjoni Ewropea li ġie ppreżentat il-ġimgħa l-oħra, ukoll isemmi l-avvanz kbir li għamlet Malta fl-Occupational Health and Safety Promotion Act ta' l-1994, u jgħid dawn il-preċiżi kelmiet:

"The new regulations aim to bring health and safety practice in Malta more into line with relevant EU provisions.".

Għalkemm hawnhekk qed jiġi mfaħħar l-avvanz li għamilna f'din il-materja, jekk wieħed iħares lejn il-kondizzjonijiet ta' l-impjiegi u l-ħarsien tas- saħħa u s-sigurta' fuq il-postijiet tax-xogħol li toħroġ l-Unjoni Ewropea, jara li għadna lura ħafna u rridu naħdmu ħafna aktar għaliex l-istess Unjoni Ewropea għandha regolamenti riġidi ħafna fejn jidħlu l-health and safety tal-ħaddiema f'din l-industrija.

Mr Speaker, jien nikkonsidra l-impjiegi f'Malta bħala maqsumin f'erba'; hemm il-ħaddiema tal-gvern, il-ħaddiema tal-korporazzjonijiet, il-ħaddiema tal-privat, u l-ħaddiema self-employed li jkollhom family business.

Fil- każ ta' dawn ta' l-aħħar, ma tantx nara li tittieħed attenzjoni speċjali għall-ħarsien u s-sigurta' kemm tagħhom infushom bħala self-employed kif ukoll tal-membri tal-familja li jkunu qegħdin iħaddmu.

Jien nagħmel enfasi speċjali fuq il-fatt li dawn in-nies għandhom ikollhom it-tagħrif meħtieġ, jekk hemm bżonn anke jintbagħtilhom id-dar materjal promozzjonali sabiex ikunu jafu d-dmirijiet tagħhom.

Mr Speaker, settur ieħor ta' ħaddiema li naħseb li hemm bżonn li jieħu aktar prekawzjoni waqt ix-xogħol tagħhom huma dawk li jaħdmu fit-toroq.

Għalkemm dawn jagħmlu sinjali għat-traffiku minn ċertu bogħod, ma jilbsux ċerti lbies, bħalma jilbsu l-ħaddiema ta' l-Enemalta, it-Telemalta u anke tal-Melita Cable Television, liema lbies ikun apposta biex speċjalment bil- lejl ikunu jidhru.

Jien minn hawnhekk nappella lid-diretturi responsabbli mill-ħaddiema tat-toroq sabiex dawn jinsistu li jintlibes dan l-ilbies protettiv.

Artiklu 2 ta' din il-liġi jgħid li l-gvern ukoll għandu jħares lill-ħaddiema tiegħu mill-perikli li jista' jkun hemm fuq il-post tax- xogħol tagħhom.

Mr Speaker, l-aħħar ħaġa li xtaqt insemmi tirrigwarda l-abbuż sesswali li qed nisimgħu ħafna bih fuq il-postijiet tax-xogħol.

Dan it-tip ta' abbuż m'huwiex kopert bil-liġi, u jien nispera li ma jdumux ma joħorġu regolamenti dwar dan.

Jien ħallejt dan is-suġġett għall-aħħar sabiex jibqa' f'moħħ dak li jkun ħalli forsi fl-aħħar ikun hawn ukoll xi forma ta' protezzjoni għan-nisa u t-tfal minn dan l-abbuż li qed isir fuq il- postijiet tax-xogħol.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar l- Erbgħa, 3 ta' Marzu 1999 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru Dalli.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

ĦAL TARXIEN - DAWL

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li titwaħħal lampa fi Triq Palma ħdejn dar Nru. 32 f'Ħal Tarxien?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant qed tiġi kkkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

ĦAL TARXIEN - DAWL

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-MInistru jara li tiwaħħal lampa fi Triq Leonardo Abela f'Ħal Tarxien?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

ĦAL TARXIEN - DAWL

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li titwaħħal lampa fi Triq ġdida fi Triq Xintill f'Ħal Tarxien?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

ĦAL TARXIEN - DAWL

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li titwaħħal lampa wara t-Tempji Neolitiċi u l- Kappella ta' l-Erwieħ f'Ħal Tarxien?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

ĦAL TARXIEN - DAWL

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li titwaħħal lampa fi Triq Dun Gwann Barbara ma' Triq N. Caruana Dingli f'Ħal Tarxien?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

FAX MACHINES

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandu fax machines kemm fil-ministeru kif ukoll fid-dipartimenti kollha li jaqgħu fir- responsabbilta' tad-dekasteru tiegħu dipartiment b'dipartiment?

Jista' l- Ministru jgħid x'ditta huma?

Meta nxtraw?

Kemm swew fi spejjeż?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Membru tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

FAX MACHINES

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm għandu fax machines kemm fil-ministeru kif ukoll fid-dipartimenti kollha li jaqgħu fir-responsabbilta' tad-dekasteru tiegħu, dipartiment b'dipartiment?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'ditta huma?

Meta nxtraw?

Kemm swew fi spejjeż?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: L-informazzjoni qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

OPM - FAX MACHINES

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm għandu fax machines kemm fil-ministeru kif ukoll fid- dipartimenti kollha li jaqgħu fir-responsabbilta' tad-dekasteru tiegħu, dipartiment b'dipartiment?

Jista' l-Ministru jgħid x'ditta huma?

Meta nxtraw?

Kemm swew fi spejjeż?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

MINISTERU TAS-SAĦĦA - COMPUTERS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm għandu computers kemm fil-ministeru kif ukoll fid- dipartimenti kollha li jaqgħu fir-responsabbilta' tad-dekasteru tiegħu dipartiment b'dipartiment?

Jista' l-Ministru jgħid x'ditta huma?

Meta nxtraw?

Kemm swew fi spejjeż?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba tirrikjedi ħafna xogħol li l-ministeru ma huwiex f'pożizzjoni li jagħmel għax għandu affarijiet ħafna aktar importanti x'jagħmel.

Jekk l-Onor.Interpellant għandu xi raġuni speċifika għaliex irid ikun informat rigward xi kompjuters partikolari, jagħtini d-dettalji biex imbagħad tinġabar l-informazzjoni mitluba.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - COMPUTERS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm għandha computers fil-ministeru kif ukoll fid- dipartimenti kollha li jaqgħu fir-responsabbilta' tad-dekasteru tagħha, dipartiment b'dipartiment?

Tista' l-Ministru tgħid x'ditta huma?

Meta nxtraw?

Kemm swew fi spejjeż?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nformata li l-Ministeru għal Għawdex għandu b'kollox 201 computers.

13 minnhom jinsabu fis-Segretarjat Privat, 32 fid- Dipartiment għas-Servizzi Korporattivi, 134 fid-Dipartiment tal-Customer Services u 22 fid-Dipartiment tal-Proġetti u Żvilupp.

L-informazzjoni dwarhom hija kif tidher fil-lista li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

MINISTERU TAL-BIEDJA U SAJD - COMPUTERS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandu computers kemm fil-ministeru kif ukoll fid-dipartimenti kollha li jaqgħu fir-responsabbilta' tad- dekasteru tiegħu, dipartiment b'dipartiment?

Jista' l-Ministru jgħid x'ditta huma?

Meta nxtraw?

Kemm swew fi spejjeż?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Computers li għandhom id-dipartimenti li jaqgħu taħt il-Ministeru ta' l-Agrikoltura u Sajd huma dawn: Dipartiment tas-Servizzi Korporattivi:

Ditta Meta nxtraw Kemm swew Hyndai Ġunju 1998 Lm467 Mitac Jannar 1998 Lm420 Mitac Jannar 1998 Lm420 Horizon Ġunju 1998 Lm467 GEM Qabel Jannar 1996 Lion Ottubru 1998 Lm543 Matrix Qabel Jannar 1996 Capital Qabel Jannar 1996 GEM Ġunju 1992 Lm800 Fujitsu Settembru 1998 Lm564 Horizon Ottubru 1998 Lm450 GEM Ġunju 1992 Lm800 Capital Qabel Jannar 1996 Fujitsu Frar 1998 Lm400 Mitac Qabel Jannar 1996 Horizon Lulju 1998 Lm497 CAF Qabel Jannar 1996 Fujitsu Frar 1998 Lm420 Matrix Ottubru 1998 Lm430 Horizon Novembru 1997 Lm435 Capital Qabel Jannar 1996 Horizon Novembru 1997 Lm435 Lion Novembru 1998 Lm430 Horizon Diċembru 1994 Lm682 Matrix Diċembru 1998 Lm420 Horizon Marzu 1995 Lm750 CAF Ġunju 1992 Lm800 Hyndai Qabel Jannar 1996 Dual Group Awwissu 1996 Lm850

Dipartiment ta' l-Agrikoltura: Ditti Horizon Mitac 486DX DFI 386 Horizon 386 IBM 286 Sendom 500 CAF E.C. Mitac Star LC 4521 Star XB 250 DFI Redstone Lucid A600 Capital Citizen Cedar (Notebook) Speedcam Fujitsu Spectrum Lion Pentium Wintech 1433 Escom Lion Zenith 100 Laptop 486 Gem Capital 486 Matrix Pentium Fujitsu Pentium Lion 486 Olivetti Pentium Escom Pentium EX486

In-numru ta' computers li għandu dan id-dipartiment huwa 97.

Dawn il- computers inxtraw bejn is-snin 1992-1998.

L-ispiza ta' 34 computers kienet ta' madwar Lm14,945.35.

(Dawn il-prezzijiet ivarjaw bejn Lm300 u Lm900 kull computer).

63 computers l-oħra inxtraw permezz tal-MITTS (jew MSU).

Dipartiment tas-Sajd u Akwakultura: Ditti 4 Capital 2 Mitac 86DX 1 Fujitsu 3 Horizon 1 Confident 1 NEC (laptop) 1 Bios 1 Reed Professional 1 Fujitsu (laptop)

F'dan id-dipartiment hemm 15-il computer li nxtraw bejn l-1996 u l-1998.

L- ispiża ta' 13 minn dawn il-computers kienet ta' Lm5,630 inkluż il-ħlas lill MITTS.

Il-Computer Bios ġie mogħti bħala donation mill-Malta Mariculture Ltd., il-computer tad-ditta Reed Professional tħallas mill-COPMED.

Dipartiment tas-Servizzi Veterijarji:

Ditta Meta nxtraw Kemm swew Horizon 1997 Lm660 Matrix 1995 Pentium Vision 1995 Lm500 Semio Compro 1997 Lm506 Tatung 1995 Vision 486 1998 Lm990 Mitac Pentium 1998 Lm614 Laptop Star 1995 Laptop Fujitsu 1998 Lm1156 Semio 1997 Lm506 Mitac 1997 Lm990 Capital 1995 Lm550 Matrix 1995 Horizon Genius 1997 Lm660 Tatung 1997 Tatung 1997 Tatung 1995 Lm600 Fujitsu 1995 Lm600 Capital 1996 Lm550 Daewoo 1997 Lm970 Bio Vision 1995 Mitac 1996 Gem 1996 Vegas 1992

Il-ħlas tal-computers l-oħra saru permezz tal-MITTS jew inxtraw ma' oġġetti oħra.

Segretarjat Permanenti: Ditta Meta nxtraw Kemm swew Horizon Pentium 1998 permezz MITTS *Bla ditta *Horizon *Mitac *Capital *CAF *KT Technology

*Dawn il-computers huma antiki u records ta' meta nxtraw u kemm swew ma għandix.

Segretarjat:

Computers ġodda li nxtraw mis-Segretarjat huma ħamsa (5): Ditta Ammont Meta nxtraw Kemm swew Horizon 4 Diċembru 1998 Lm437 Fujitsu(laptop) 1 Diċembru 1998 Lm1590

MĠARR - SITI STORIĊI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hemm siti fir-raħal ta' l- Imġarr, Malta, ta' natura storika li qegħdin f'idejn jew il-Lands Department jew il-Joint Office li huma jew mogħtija għal kirjiet u ċnus jew huma f'idejn l-imsemmija dipartimenti?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 4343 f'Seduta 69.

SENGLEA - SITI STORIĊI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hemm siti fil-Belt ta' Senglea, ta' natura storika, li qegħdin f'idejn jew il-Lands Department jew il-Joint Office li huma jew mogħtija għal kirjiet u ċnus jew huma f'idejn l- imsemmija dipartimenti?

ONOR.

TONIO BORG: NirrIferi lill-Onor.

DIPARTIMENT TA' L-ARTIJIET

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk il-proposta li l-Lands Department ma jibqax aktar ġewwa l-Auberge de Baviere, Valletta hijiex qed tiġi studjata u jekk iva, xi progress sar fuq dan?

ONOR.

TONIO BORG: L-Auberge de Baviere ma jiġborx fih il-Land Department biss, iżda hemm ukoll id-Dipartiment ta' l-Estate Management u l-Uffiċċju tad-Direttur Ġenerali tat-Taqsima ta' l-Artijiet u Kostruzzjoni.

Ma naf bl-ebda proposta biex il-Land Department ma jibqax aktar jopera mill- Auberge de Baviere, Valletta.

DIPARTIMENT TA' L-ARTIJIET

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: In vista tad-dibattitu parlamentari li sar is-sena l-oħra waqt l- approvazzjoni tal-mozzjoni tal-Lands Department, jista' l-Ministru jikkonsidra li jwaqqaf kumitat ad hoc sabiex dan jistudja u jipprepara mozzjoni aħjar u aktar progressiva għas-snin li ġejjin?

ONOR.

TONIO BORG: Is-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant se jiġi kkonsidrat.

TURIŻMU - GWIDI LIĊENZJATI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hemm u kemm kien hemm gwidi liċenzjati matul is-snin 1994, 1995, 1996, 1997 u 1998?

Kemm huma rġiel u kemm nisa?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Ninsab informat li l-għadd ta' gwidi liċenzjati bejn is-snin 1994 u 1998 kien:

Irgiel Nisa Total

1994 146 302 448

1995 158 334 492

1996 153 338 491

1997 159 357 516

1998 157 368 525

TURIŻMU - GWIDI LIĊENZJATI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hemm u kemm kien hemm gwidi liċenzjati fil-lingwa Ġappuniża, Ċiniża, Russa u Fjamminga tul is-snin 1994, 1995, 1996, 1997 u 1998?

Kemm hemm irġiel u kemm nisa?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Ninsab informat li l-għadd ta' gwidi liċenzjati fil-lingwa Ġappuniża, Ċiniża, Russa u Fjamminga fis-snin 1994 sa l-1998, maqsumin bejn irġiel u nisa, kien kif jidher hawn taħt:

SENA LINGWA IRGIEL NISA

1994 Russu 5 3

1995 Russu 5 5 Fjamminga 1 -

1996 Ġappuniż - 1 Russu 4 5 Fjamminga 1 -

1997 Ġappuniż - 2 Russu 5 11 Fjamminga 2 -

1998 Ġappuniż - 2 Russu 5 11 Fjamminga 2 -

SPTAR MONTE CARMELI - MANUTENZJONI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kif inhu organizzat ix-xogħol tal-manutenzjoni fl-Isptar Monte Carmeli?

Kemm hemm ħaddiema?

Kemm hemm min jissorvelja u jorganizza x-xogħol?

X'inhu l-budget għal dan ix-xogħol?

X'inhuma r- riżultati miksuba?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ix-xogħol ta' manutenzjoni fl-Isptar Monte Carmeli huwa mqassam f'ħames sezzjonijiet.

Is-sezzjoni tal-Mastrudaxxi fejn hemm Supervisor u Technical Officer;

Is-sezzjoni taż-Żebbiegħa b'Supervisor u Technical Officer.

Is-sezzjoni tal-Mechanical/Electrical/Upholsterer b'Supervisor.

Il-Boiler House b'Technical Officer.

Is-sezzjoni tal-Blacksmiths b'Supervisor.

In-numru ta' ħaddiema li jaqgħu taħt dawn is-sezzjonijiet huwa 43 minbarra s-Supervisors, it-Technical Officers u s-Senior Technical Officers.

B'dan il-mod il-livell tax-xogħol jinżamm tajjeb kemm jista' jkun.

Il- budget tas-Sezzjoni tal-Manutenzjoni jifforma parti mill-budget ta' l- Isptar Monte Carmeli.

SPTAR MONTE CARMELI - IMPJEGATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jispjega kif fl-Isptar Monte Carmeli t-transport supervisor jidħol jagħmel xogħol overtime ta' telephone operator u l-assistant technical officer jidħol jagħmel xogħol overtime ta' transport supervisor?

Fuq liema bażi jitqassam dan l-overtime?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Minħabba li kien hawn operators bis-sick leave fl- istess żmien, saru arranġamenti proviżorji biex is-servizz jibqa' miexi.

Ta' min jgħid ukoll li preżentament qed jiġu kkonsidrati miżuri addattati biex is-servizz jibqa' jitmexxa mingħajr il-bżonn ta' overtime.

Fl-ambitu ta' dawn il-ħtiġijiet inqalgħet okkażjoni waħda fejn din il-persuna għamlet xogħol ta' overtime ta' Transport Supervisor.

SPTAR MONTE CARMELI - KĊINA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jiżgura li l-kċina ta' l-Isptar Monte Carmeli tinżamm nadifa peress li qed jasluli rapporti li qed ikun hemm il-ħmieġ anke fil-hot trolleys?

Huwa sodisfatt bil-livell ta' l-indafa ma' l-isptar kollu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Fuq l-inkarigu li ngħata lill-FMS, biex tissorvelja l-kwalita' tax-xogħol fil-kċina, isiru rapporti regolari dwar l-istat tal- kċina ta' l-Isptar Monte Carmeli.

L-aħħar rapport jindika għal darb'oħra titjib sostanzjali fl-indafa.

Se jkompli jingħata taħriġ lill-istaff tal- kċina f'forma ta' korsijiet qosra.

Rigward it-trolleys, ninsab informat li se jinbeda programm ta' manutenzjoni fuqhom.

Bħala parti mir-ristrutturar tal-ħaddiema fl-Isptar Monte Carmeli, qed jiġu ndividwati metodi mekkaniċi li permezz tagħhom tkompli titjieb l-indafa.

SKEJJEL - UFFIĊJALI EDUKATTIVI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Waqt li tiġi rispettata l-awtonomija ta' l-iskejjel tal-Knisja, jista' jsir sforz mill-uffiċjali edukattivi kompetenti ma' ċerti skejjel tal-Knisja - l- isem ta' l-iskola qed jintbagħat separatament - peress li huwa kontroproduċenti li fil-ħames klassi tal-primarja, f'eta' daqshekk żgħira, l-istudenti huma mistennija jagħmlu 18-il eżami fil-perijodu ta' bejn is-27 ta' Jannar - 11 ta' Frar?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-Dipartiment, Ippjanar u Żvilupp (li fih jinkorpora t-Taqsima ta' skejjel mhux statali) għamel l-indaġini dwar il- fatti li semma' l-Onor.

Interpellant.

Mill-indaġini ġie konstatat li l- iskola tagħmel tests, u mhux eżami, waqt il-ħin tal-lezzjonijiet tas- suġġett konċernat.

Informat ukoll li n-numru ta' tests jitla' daqshekk għax isiru f'aspetti differenti ta' l-istess suġġett, per eżempju:

Religion 2.

Matematics - (a) Mechanical; (b) Problems; 3.

Maltese - (a) Reading; (b) Dictation; (c) Gramar; (d) Comprehension; (e) Composition 4.

English - (a) Dictation, seen and unseen; (b) Spelling; (c) Grammar; (d) Comprehension (e) Reading; (f) Composition 5.

Science 6.

History 7.

Geography

Jien informat li kull test jieħu lezzjoni (jiġifieri 45 minuta) u, wara, jkompli x-xogħol normali tal-klassi.

SKEJJEL - STUDJI SOĊJALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Peress li wasluli ħafna lmenti dwar l-informazzjoni esaġerata li l- istudenti tal-primarja qed jintalbu li jkunu jafu bl-amment fl-Istudji Soċjali (5 u 6 klassi), jista' jerġa' jsir sforz ma' l-għalliema (tal-gvern u tal-knisja) biex ma jibqgħu joqtlu dan is-suġġett u jgħabbu lill- istudenti bit-tensjoni li jitgħallmu minn testi f'dan is-suġġett li m'humiex tad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fl-isfond tar-reviżjoni tas-sillabu tal- primarja li sar fl-1997, l-għalliema kellhom jikkonċentraw fuq l-iżvilupp tal-ħiliet, tal-fehma u ta' attitudnijiet u valuri u mhux fuq ħafna tagħrif.

L-eżamijiet li saru wara jirriflettu dawn it-tibdiliet.

Għalhekk l-użu ta' testi oħra li m'humiex tad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni huma żejda.

Minn Settembru 1999, l-għalliema tas-Sitt Sena se jibdew jirċievu noti- gwidi uffiċjali dwar il-kontenut tas-Sillabu ta' l-Istudji Soċjali kif kien rivedut fis-sena skolastika l-oħra.

Matul is-sena skolastika 1999-2000, dawn in-noti gwida se jkopru s-sillabu kollu tas-Sitt Sena Primarja.

Il- ħsieb ta' dawn in-noti jkun li jħaffef ix-xogħol, kemm għall-għalliema u aktar u aktar għat-tfal fil-klassi.

Aktar 'il quddiem isiru noti simili għall-Ħames Sena.

Minn Settembru ukoll se jaslu fl-iskejjel tliet programmi fuq CD-ROMS rigward il-Ġeografija fir-Raba', il-Ħames u s-Sitt Sena.

Il-materjal f'dawn is-CD-ROMS se jkun verament fil-livell u għall-gost tat-tfal tagħna f'dawk is-snin.

Dawn se jkunu prodotti mid-Diviżjoni u bl-ebda mod mhu se jkunu kummerċjali.

WIED GĦOMOR - BARRIERA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-kondizzjonijiet li bihom tista' topera l- barriera f'Wied Għomor li qed tinkwieta lir-residenti tas-Swieqi?

X'qed tagħmel l-Awtorita' ta' l-Ippjanar dwar it-talbiet tar-residenti tas-Swieqi li huma mħassbin dwar kif qed tolqotilhom ħajjithom?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-kondizzjonijiet biex topera l- barriera li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant huma kif jidhru fit- tabella li poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

L- Awtorita' ta' l-Ippjanar, fil-limiti tal-poteri mogħtija lilha mill-liġi, tieħu l-passi kollha li huma meħtieġa sabiex tassigura li l-qtugħ tal-blat f'din il-barriera isir b'mod kontrollat.

Fil-fatt l-Awtorita' ta' l-Ippjanar ħadet passi biex jiġi mnaqqas l-ammont ta' splussiv li jintuża għall-qtugħ tal-blat.

Barra minn hekk, kull ħruq ta' splussiv li jsir f'din il-barriera hu moniterjat permezz ta' sismometru biex jiġi stabilit jekk l-esplussiv li qiegħed jintuża jistax jikkawża ħsara għall-bini li jinsab qrib din il- barriera.

Ninsab informat mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar li l-awtorita' qiegħda f'kuntatt mal-Pulizija sabiex il-kondizzjonijiet tal-liċenzja jiġu mħarsa.

BORDIJIET/KUMITATI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk il-bordijiet jew kumitati tat-tmexxija, eċċ tal-gvern u ta' entitajiet oħra pubbliċi li jaqgħu taħt il-Ministeru għat-Trasport u Komunikazzjoni li ġew mibdula mill- 5 ta' Settembru 'il hawn?

Min kienu l-membri qabel ma nbidlu?

Min huma l- membri issa?

X'remunerazzjoni qed jieħdu?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u risposta tingħata f`seduta oħra.

BORDIJIET/KUMITATI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk il-bordijiet jew kumitati tat- tmexxija, eċċ tal-gvern u ta' entitajiet oħra pubbliċi li jaqgħu taħt il- Ministeru għat-Turiżmu li ġew mibdula mill-5 ta' Settembru 'il hawn?

Min kienu l-membri qabel ma nbidlu?

Min huma l-membri issa?

X'remunerazzjoni qed jieħdu?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Filwaqt li nirriferi lill-Onor.

Membru għat- tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 794 fis-Seduta 10, informat li r-remunerazzjoni li l-membri tat-tliet organizzazzjonijiet jieħdu rispettivament hi kif ġej:

L-'Executive Board' tan-'National Tourism Organisation - Malta' 'Chairman' - Lm5,000 fis-sena Membri (ħlief iż-żewġ rappreżentanti ta' l-Air Malta) - Lm1,000 fis-sena

Din hi l-istess rimunerazzjoni li kienet tittieħed qabel il-5 ta' Settembru 1998.

Il-'Hotels and Catering Establishments Board' ---------------------------------------------

Qabel l-1 ta' Jannar 1999: Lm4 kull seduta liċ-'Chairman' u Lm5 lill- Membri.

Wara l-1 ta' Jannar 1999: Lm8 kull seduta liċ-'Chairman' u Lm6 lill- Membri.

L-'Institute and Tourism Studies' ---------------------------------

'Chairman' - Lm750 fis-sena Membri (ħlief dawk maħtura 'ex ufficio) - Lm500 fis-sena

Qabel il-5 ta' Settembru, 1998, iċ-Chairman kellu onorarju ta' Lm1,800 fis-sena u l-Membri (ħlief dawk maħtura ex ufficio) kienu jitħallsu Lm750 fis-sena.

BORDIJIET/KUMITATI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk il-bordijiet jew kumitati tat- tmexxija, eċċ tal-gvern u ta' entitajiet oħra pubbliċi li jaqgħu taħt il- Ministeru għall-Ambjent li ġew mibdula mill-5 ta' Settembru 'il hawn?

Min kienu l-membri qabel ma nbidlu?

Min huma l-membri issa?

X'remunerazzjoni qed jieħdu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li ħlief għal bidla fiċ- Chairman tal-Building Industry Consultative Council ma kien hemm l-ebda tibdil fil-Bordijiet jew Kumitati tat-tmexxija li jaqgħu taħt il-Ministeru għall-Ambjent.

Iċ-Chairman ta' qabel il-5 ta' Settembru, 1998 tal-Building Industry Consultative Council kien il-perit Martin Debono filwaqt li ċ-Chairman il- ġdid huwa l-perit Robert Musumeci.

Ir-remunerazzjoni ta' dan ta' l-aħħar hija l-istess bħalma kienet tal- predeċessur tiegħu.

BORDIJIET/KUMITATI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk il-bordijiet jew kumitati tat- tmexxija, eċċ tal-gvern u ta' entitajiet oħra pubbliċi li jaqgħu taħt il- Ministeru tal-Finanzi li ġew mibdula mill-5 ta' Settembru 'il hawn?

Min kienu l-membri qabel ma nbidlu?

Min huma l-membri issa?

X'remunerazzjoni qed jieħdu?

ONOR.

JOHN DALLI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

BORDIJIET/KUMITATI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk il-bordijiet jew kumitati tat-tmexxija, eċċ tal-gvern u ta' entitajiet oħra pubbliċi li jaqgħu taħt il-Ministeru ta' l-Edukazzjoni li ġew mibdula mill-5 ta' Settembru 'il hawn?

Min kienu l-membri qabel ma nbidlu?

Min huma l-membri issa?

X'remunerazzjoni qed jieħdu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-bordijiet li nħatru s'issa fi ħdan il- Ministeru ta' l-Edukazzjoni mill-aħħar Elezzjoni Ġenerali 'l hawn huma:

* Il-Kumitat Festival tal-Kanzunetta Maltija/Kanzunetta għall-Ewropa

* Il-Bord tal-Commonwealth Scholarships u Fellowhips

* Il-Kumitat ta' Tmexxija tal-Malta Racing Club

Kif weġibt fil-mistoqsija parlamentari numru 791, bid-differenza li s- Segretarju tal-Bord tal-Commonwealth Scholarships u Fellowhips inbidel u ġie maħtur is-Sur Anthony Żammit.

Flimkien ma dawn ġew maħtura wkoll:

* Il-Bord ta' l-Eżamijiet Pubbliċi Lokali

Kompożizzjoni tal-Bord ta' qabel l-aħħar Elezzjoni Ġenerali:

Chairman Dr Victor Borg Grech LL.D. Membri Is-Sur Joseph R. Grima Is-Sinjorina Mary A. Muscat Is-Sur Joe Buhagiar Is-Sur Paul Sultana Segretarju Is-Sur Joe Scerri

Bord kif maħtur fis-17 ta' Frar 1999

Chairman Is-Sur Sebastian Debono Membri Is-Sinjorina Doris Borg Is-Sur John Gatt Is-Sinjorina Frances Sammut Is-Sur Victor Sammut Segretarju Is-Sur Joseph Scerri

Bord tad-Diretturi Public Broadcasting Services Limited

Chairman Is-Sur Maurice Zarb Adami Viċi Chairman Is-Sur Tony Mallia Membri Is-Sur Richard J. Aquilina Is-Sur Michael Fenech Is-Sinjorina Louise Vassallo.

BORDIJIET/KUMITATI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid liema huma dawk il-bordijiet jew kumitati tat-tmexxija, eċċ tal-gvern u ta' entitajiet oħra pubbliċi li jaqgħu taħt l-Uffiċċju tal-Viċi Prim Ministru li ġew mibdula mill-5 ta' Settembru 'il hawn?

Min kienu l-membri qabel ma nbidlu?

Min huma l-membri issa?

X'remunerazzjoni qed jieħdu?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Il-kompożizzjoni ta' l-uniku bord li jaqa' taħt il- ġurisdizzjoni tiegħi, jiġifieri l-Kunsill ta' Amministrazzjoni tal-Voice of the Mediterranean, ma nbidlitx minn wara l-Elezzjoni ta' Settembru, 1998 'il hawn.

Il-Kunsilliera li jservu fuq dan il-Bord ma jirċievu ebda remunerazzjoni għax-xogħol li jagħmlu.

SPTAR SAN LUQA - OPERAZZJONIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' operazzjonijiet li saru fl-Isptar San Luqa matul ix-xahar ta' Jannar u x'kienu l-każijiet?

Kemm fil-fatt huwa n- numru ta' pazjenti li qed jistennew għall-operazzjoni, kas b'kas?

Kemm huwa mistenni li jsiru operazzjonijiet minn fuq il-waiting list?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba qiegħda tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

BEEF INTERVENTION SCHEME

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hu l-prezz tal-Beef Intervention Scheme għal din is-sena 1999?

Kemm-il sejħa ta' offerti ħarġet u kemm kien hemm tenders f'kull sejħa?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Kien hemm żewġ sejħiet għall-offerti iżda ma kienx hemm quoters.

Fil-mument għaddejjin diskussjonijiet mal-proċessuri biex isir arranġament biex il-laħam tal-Beef Intervention Scheme jittieħed bi prezz relatat ma dak tal-laħam importat.

ĊANGA FRISKA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm kien it-tunnellaġġ tal- qatla taċ-ċanga friska fil-Biċċerija matul Diċembru, 1998 u Jannar, 1999?

Kemm minn din iċ-ċanga marret għall-Beef Intervention Scheme u xi prezz inbiegħet?

Jista' l-Ministru jipprovdi l-istess informazzjoni għax-xhur ta' Diċembru, 1997 u Jannar, 1998?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-qatla taċ-ċanga u x-xiri taħt il-Beef Intervention Scheme kien skond it-tabella hawn taħt:

Qatla Beef Intervention Scheme Prezz Diċembru 1997 148,461 kgs 30,961 kgs 65c/kg Jannar 1998 134,617 kgs 36,070 kgs 78c5/kg

Diċembru 1998 118,375 kgs 23,332 kgs 78c5/kg Jannar 1999 120,185 kgs 23,202 kgs Ma sarx bejgħ

SAĦĦA - SPEZZJONIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' spezzjonijet li saru mid-Dipartiment tas-Saħħa fuq stabbilimenti ta' l-ikel mill-5 ta' Settembru 'il hawn, xahar b'xahar?

F'liema lokalitajiet ta' Malta u Għawdex saru dawn l- ispezzjonijiet?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mill-5 ta' Settembru 1998 l'hawn, id-Dipartiment tas-Saħħa għamel 10,679 spezzjoni fi stabbilimenti ta' l-ikel f'Malta u Għawdex imqassmin skond l-informazzjoni li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

Peress li l-Onor.

Interpellant ma speċifikax it-tip ta' stabbiliment ta' l-ikel, l- informazzjoni li qed tingħata tirrigwarda spezzjonijiet f'dawn il- kategoriji ta' stabbilimenti li jipprovdu l-ikel.

Dawn huma:-

fran mtieħen tad-dqiq fabbriki ta' l-għaġin fabbriki tad-tadam ħwienet li jaħdmu u/jew ibiegħu l-ħelu fabbriki tal-laħam fabbriki tal-minerali restaurants u snack bars ħwienet tal-kafe ħwienet tal-laħam fabbrika tal-prodotti tal-ħalib ħwienet tax-xorb irziezet tal-baqar u mogħoż ħwienet tal-merċa cold stores kjoskijiet irziezet għat-trobbija tat-tiġieġ fabbriki tal-inbid biċċeriji tat-tiġieġ bejjiegħa bl-ingrossa vetturi li jġorru l-ħalib vetturi li jġorru l-laħam vetturi li minnhom jinbiegħ il-ħobż bejjiegħa tal-ħaxix ħwienet fejn jinbiegħ tiġieġ u bajd ħwienet tal-ħut

SAFAR MINISTERJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il safra ministerjali saret mill-5 ta' Settembru 'il hawn?

X'kienu l-okkażjonijiet, ma min saru l-laqgħat u xi żviluppi nkisbu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Saret safra ministerjali waħda fl-okkażjoni tal-Green Week Berlin.

Saru laqgħat ta' ntroduzzjoni mal-Kummissarju ta' l-Agrikoltura u Żvilupp Rurali ta' l-Unjoni Ewropea - Franz Fischler, mal-Ministru Federali tal- Ikel, Agrikoltura u Foresti tal-Ġermanja Karl-Heinz Funke u mal-Ministru tal-Politika Agrikola tal-Italja - Paolo di Castro.

Ma dawn ġiet diskussa r-riattivazzjoni tal-applikazzjoni ta' Malta biex tissieħeb fl-Unjoni Ewropea.

It-tlieta wrew il-ħerqa sabiex jibdew id-diskussjonijiet.

Saru laqgħat kordjali ma diversi Ministri oħra fosthom tal-Isvizzera, tas- Slovenja, tal-Estonja, u tal-Indja.

MINISTERU TA' L-AGRIKOLTURA U SAJD - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm hi kkalkolata n-nefqa tax-xogħlijiet li qed isiru fil-bini tal-Ministeru?

Xi programm ta' xogħlijiet twettaq s'issa u kemm kienet in-nefqa?

Kemm tħallas u/jew jonqos li jitħallas overtime lill-ħaddiema tad-Dipartiment ta' l-Agrikoltura li qed jaħdmu dawn ix-xogħlijiet fil-bini tal-Ministeru?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Bħalma jaf wisq tajjeb l-Onor.

Interpellant, l- uffiċini tal-Ministeru ma kienux ta' standard bħall-uffiċini simili.

Biżżejjed jingħad li l-partitions ta' l-aluminium f'Ministeru, l-fatt li diversi soqfa kellhom il-concrete cover ta' taħt ix-xibka li kien qed jinqala' u għaldaqstant kien ta' periklu, l-fatt li la ma kienx hemm segregazzjoni organizzata bejn nies li jaħdmu fil-Ministeru u nies li jiġu bżonn l-istess Ministeru, dawn il-fatturi weħidhom jindikaw il-ħtieġa li l- uffiċini tal-Ministeru jiġu mnaddfa w upgraded kif jixraq għaż-żminijiet tal-lum.

L-Onor.

Interpellant għandu jkun jaf li x-xogħol bħal irranġar ta' soqfa, xogħol ta' plumbing u dawl elettriku, manifattura ta' bibien, xogħol ta' tibjid u żebgħa, u xogħol ieħor relatat ġie maħdum mill-ħaddiema tal- Ministeru.

Bħalissa ma tistax tiġi kwantifikata l-istima peress li għad fadal xogħol li jrid isir mill-ħaddiema tal-Ministeru w allura jfisser li għad iridu jinġabru l-ispejjeż tal-materjal li għad irid jiġi wżat.

PITKALIJA - SECURITY/PULIZIJA

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu x-xogħol tal-pulizija fil-Pitkalija?

X'inhu x-xogħol tas-security fil-Pitkalija?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Xogħol il-Pulizija fil-Pitkalija huwa xogħol normali tal-Pulizija jiġifieri li żżomm il-Bon Ordni.

Xogħol is-security huwa li jara li jiġu osservati l-ħinijiet stipulati tad- dħul u l-ħruġ fil-Pitkalija.

Ħafna drabi għal dan ix-xogħol is-security ikunu assistiti mill-Pulizija.

L-Onor.

Interpellant għandu jkun jaf li fis-sistema ta' restructuring li qed isir fi ħdan il-Ministeru kollu, se tiġi mwaqqfa security section li taħdem fuq roster.

Din is-sistema se telimina l-użu tal-Pulizija f'postijiet li jaqgħu taħt id-dekasteru.

PITKALIJA - XIRI

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-prijoritajiet li jingħataw lill- Għawdxin fis-sajf u fix-xitwa biex jidħlu jixtru qabel ix-xerrejja kollha Maltin fil-Pitkalija?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ix-xerrejja Għawdxin li jiġu jixtru mill-Pitkalija kemm fis-sajf kif ukoll fix-xitwa huma stmati l-istess bħal Maltin.

Fil- każ li jkollna konferma mill-Gozo Channel li l-vapur mhux jaħdem regolari, ix-xerrejja Għawdxin jingħataw l-opportunita' li jixtru qabel il-ħin sabiex jilħqu l-vapur.

PITKALIJA - XIRI

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jaf il-Ministru li fil-ħin tas-1.30 p.m. meta suppost li jinfetħu l-bibien tal-Pitkalija għal vendituri biex jixtru, diġa' jkun hemm xerrejja Maltin bit-trakkijiet mimlija u lesti biex joħorġu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-ilment tiegħek li jista' jkun hemm xi vendituri tal- ħaxix li jidħlu u jixtru l-ħaxix qabel ma' jinfetħu l-bibien tal-pitkalija fis-1.30 p.m. ġie nnotat u qiegħed jiġi nvestigat.

BORMLA - TRIQ SAN ĠWANN

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Peress li x-xogħol ta' slum clearance fi Triq San Ġwann, Bormla issa beda, jista' l-Ministru jikkonferma li dan il- proġett kien diġa' proġettat u mfassal mill-Awtorita' tad-Djar fil-programm tagħha tas-sena l-oħra?

Jikkonferma wkoll il-Ministru li fis-sajf tas-sena 1998 ittellgħet exhibition dwar dan il-proġett mill-Awtorita' tad-Djar fil- Każin tal-Banda San Ġorġ ta' Bormla?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Iva nikkonferma li l-proġett ta' Triq San Gwann, Bormla huwa inkluż fl-estimi ta' l-Awtorita' tas-sena l-oħra kif nikkonferma wkoll li l-esibizzjoni dwaru dehret fil-każin tal-Banda ta' San Ġorġ Bormla fis-Sajf ta' l-1998.

Biss ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ewwel xogħol ta' kejl tal-bini affettwat minn dan il-proġett inbeda fis- Sajf ta' l-1995 u l-pjanti bdew jitħejjew proprju f'dak iż-żmien.

Fil-fatt l-applikazzjoni lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar kienet saret f'Marzu ta' l- 1997, jiġifieri madwar sena u nofs wara.

Dan qed ngħidu biex nuri li dan il-proġett ilu ġej u fil-fatt l-ewwel tħejjijiet saru fil-leġislatura ta' bejn l-1992 u l-1996.

Jibqa' l-fatt li l-proċess għat-twaqqiegħ beda issa, taħt dan il-Gvern, wara ħafna telf ta' żmien bla bżonn matul l- amministrazzjoni Laburista.

Nappella lill-Onor.

Membru biex ma noqgħodux nargumentaw dwar min kellu l-idea oriġinali u nieħu pjaċir ninnota li fuq il-ħtieġa ta' dan it-tip ta' proġetti fil-Kottonera, hemm qbil bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra.

TARZNA TA' MALTA - SUSSIDJU

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kif se jaġixxi l-gvern għat-talbiet tal-EU rigward it-tnaqqis ta' ħaddiema minn mas-Servizz Pubbliku u dwar is-sussidju lit- tarznari tagħna?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Rigward l-ewwel parti tal-mistoqsija, nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li dwar l-amministrazzjoni pubblika, ir- rapport ta' l-Unjoni Ewropea jispeċifika:

'The executive's institutions function smoothly.

The civil service numbers 30,500 employees in central government, which represents approximately 20% of the working population.

There is scope for improving the efficiency and effectiveness of the public administration.'

Għal dak li għandu x'jaqsam mas-sussidju lit-tarznari tagħna, nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 4622.

SAĦĦA - MEDIĊINI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid xi jrid ikun id-dħul sabiex persuna tkun tista' tikkwalifika għall-benefiċċju tal-mediċini b'xejn?

Liema huma l-iskedi li joffri d- Dipartiment tas-Saħħa għall-mediċini b'xejn?

U liema mediċiuna tingħata taħt kull skeda?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ewwel żewg domandi ta' din il-mistoqsija jikkonċernaw il-Ministeru tal-Politika Soċjali u għalhekk il-mistoqsija għandha ssir lill-Onor.

Ministru kkonċernat.

Dwar it-tielet domanda, ninforma l-Onor.

Interpellant li kull pazjent jingħata mediċini addattati skond il-bżonnijiet partikolari tiegħu.

BIRGU FEST

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li jerġa' jsir il-Birgu Fest?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Informat li l-Birgu Fest ma jsirx kull sena u li, skond l-Events Action Plan ta' l-NTOM, edizzjoni oħra tal-Birgu Festival hija ppjanata għal Settembru 2001.

VETTURI - REĠISTRAZZJONI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn karozzi reġistrati f'Malta u Għawdex imqasssma skond iċ-ċilindraġġ, sena b'sena mill-1995 sal- lum?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li n-numru ta` karozzi reġistrati f`Malta u Għawdex imqassma skond iċ-ċillindraġġ, sena b`sena mill-1995 sa l- 1998 huwa kif muri fit-tabella li poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

DJAR - XIRI TA' DJAR

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslet it-talba tal-persuna, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, sabiex tkun tista' tixtri l-appartament li tgħix fih?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien informat li, skond ir-Reġistru Elettorali, il- persuna ndikata mill-Onor.

Membru toqgħod f'appartament ieħor fl-istess inħawi u mhux f'dak imsemmi fid-dettalji mibgħuta separatament mal- mistoqsija.

Ma jirriżultax li saret xi talba għax-xiri ta' din ir-residenza.

FURJANA - SPECIAL EDUCATION CENTRE

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għaliex ħafna drabi ħadd ma jwieġeb it-telephones li hemm fl-iSpecial Education Centre tal-Furjana u wkoll min qed imexxi dan iċ-Ċentru?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li ċ-Ċentru Edukazzjoni Speċjali tal-Furjana għandu żewġ linji tat-telefon (231567 - 233698) u linja oħra għall-fax machine.

Iż-żewġ linji tat-telefon huma mqabda ma' sistema tat-telefon imsejħa EPABX li tqassam dawn il-linji f'sitt extensions oħra.

B'hekk jekk iż-żewġ persuni li jaħdmu f'dan l-uffiċċju jkunu qegħdin jirrispondu t- telefonati, ikun baqa' erba' linji vojta li naturalment ħadd ma jkun jista' jweġibhom.

Mill-bqija tat-telefonati l-oħra kollha, jiġu imwieġba kemm hu umanament possibbli.

Billi dan huwa Ċentru ta' Ħtiġijiet Speċjali, u fuq kollox Dipartiment tal-Gvern, huwa impossibbli li tinjora sejħa għal għajnuna, direzzjoni jew ordni.

Bħalissa dan iċ-ċentru hu mmexxi minn Education Officer u skrivan.

SKEJJEL - ST.

ANDREW'S

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġiet tiswa b'kollox il-hydrotherapy pool li hemm fl-iskola San Miguel, f'St. Andrews u għaliex din il-pool għadha mhux qed tintuża mit-tfal b'diżabilita'?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-flus kollha għal Hydrotherapy Pool inġabru minn Kumitat imwaqqaf apposta msejjaħ Hydrotherapy Pool Committee li ħallsu wkoll il-kontijiet kollha għal dan il-proġett.

Il-Gvern daħal biss biex iwettaq bini strutturali.

Dan ix-xogħol sar mill-istudenti ta' l- iskola tal-Bini, Girolomo Cassar.

Billi dan kien kumitat privat m'għandniex fil-pussess tagħna ċ-ċifri ta' kemm sewa dan il-proġett.

Kien hemm sponsor li ħallas minn butu għat-taraġ li jrid jintuża f'din il- Pool.

Ix-xogħol ma sarx kif mixtieq u jrid jinbidel.

L-istess sponsor qiegħed f'kuntatt mal-kuntratturi biex dan ix-xogħol isir malajr kemm jista' jkun biex fl-inqas żmien possibbli dan il-post jibda jintuża.

SKEJJEL - CASE CONFERENCE

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għaliex il-ġenituri ma jitħallewx jipparteċipaw waqt il-case conference ta' uliedhom li ssir fis-CDAU ta' l-Isptar San Luqa?

U jekk le, għaliex?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li -Ċentru Edukazzjoni Speċjali tal-Furjana mhux f'pożizzjoni li jagħti tweġiba.

Din il-mistoqsija għandha tiġi mgħoddija liċ-Chairperson CDAU, Sptar San Luqa, G'Mangia.

PULIZIJA - VETTURI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm għandu vetturi (light u heavy vehicle) l-Korp tal- Pulizija?

X'ditta u tip ta' vetturi huma u x'inhi s-sena ta' manifattura tagħhom?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi bħalissa l-Korp tal-Pulizija jagħmel użu minn 262 vettura ta' diversi ditti, li fil-maġġor parti tagħhom ġew manifatturati matul dawn l-aħħar 15-il sena.

Dawn il-vetturi jinkludu vannijiet, trakkijiet, jeeps, bowsers, buses u karozzi.

Barra minn dawn, il-Pulizija tagħmel użu minn 74 mutur.

Tabella dwar dawn il-vetturi tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

PULIZIJA - ARMI TAN-NAR

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm hawn bħalissa armi tan-nar liċenzjati fil-pajjiż?

Kemm minn dawn huma shotguns/rifles?

Kemm huma hand guns?

Fil-każ ta' dawn ta' l-aħħar, kemm huma revolvers u kemm automatic/semi automatic?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li fil-25 ta' Frar, 1999, in-numru ta' armi tan-nar liċenzjati kien ta' 54,888 li fosthom 40,635 huma snieter, 2,042 huma rifles, filwaqt li 6,755 huma hand guns.

Minn dawn ta' l-aħħar, 3,386 huma revolvers, 2,699 huma pistoli filwaqt li l-kumplament huma tipi oħra ta' hand guns, bħal flare guns, starting pistols, etc.

WSC - KONTIJIET

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid meta se joħorġu l-kontijiet tad-dawl u l-ilma, kemm dawk ta' azjendi privati u ħwienet kif ukoll dawk privati (tad-djar)?

Kemm se jkun il-perjodu li fuqhom se jinħadmu l-kontijiet?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-kontijiet tal-heavy consumers (industrijali/hotels u kummerċjali) diġa' bdew joħorġu.

Għal dak li jirrigwarda konsumaturi domestiċi, fi ftit ġranet oħra se tintbagħtilhom ittra li fiha jkun spjegat il-kreditu li se jieħdu bħala riżultat tat- tariffi l-ġodda.

Għal bidu ta' April jirċievu kont li jkun għal perjodu ta' xahrejn u nofs.

Dawn ikunu xahrejn u nofs li jmiss wara l-perjodu li għalih nħareġ l-aħħar kont.

Il-kontijiet għall-konsumaturi domestiċi wara dak li jmiss se jibqgħu joħorġu għal perjodu ta' erba' xhur.

Naturalment dawn joħorġu xi ftit aktar spiss minn kull erba' xhur biex jiġi rkuprat iż-żmien li fih ma ntbagħtux kontijiet.

SERVIZZ ĊIVILI - EXECUTIVE OFFICER

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb li joħorġu l-eżamijiet għall-grad ta' Executive Officer fi ħdan is-Servizz Pubbliku fid-dawl tat-talbiet li qed isiru mill-Unions u minħabba l-fatt li dawn l-eżamijiet ilhom ma jsiru għal aktar minn ħames snin?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li ma hemmx il-ħsieb li jsir eżami mmedjat biex jimtlew postijiet ta' Executive Officer.

Għalkemm dan l-eżami ilu ma jsir, minn żmien għal żmien, impjegati fil- gradi ta' Clerk jilħqu Executive Officers skond il-provvedimenti tal-Ftehim dwar il-General Service Grades.

Fl-aħħar ftit xhur saru madwar 50 Executive Officer b'dan il-mod.

SERVIZZ ĊIVILI - POST TA' ASSISTANT DIRECTOR

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il applikazzjoni ntlaqgħet għall-postijiet vakanti ta' Assistant Director fi ħdan is-Servizz Pubbliku?

Kemm-il vakanza teżisti u kemm applikaw għal kull vakanza, waħda waħda?

Jista' l-Prim Ministru jgħid meta, bejn wieħed u ieħor, se jsiru l-intervisti għal postijiet imsemmija hawn fuq?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jiena nformat illi l-informazzjoni li tista' tingħata f'dan l-istadju hija li hemm 135 post vakant ta' Assistenti Diretturi.

Dan minħabba l-fatt li s-sejħa għall-applikazzjonijiet tagħlaq fis-16 ta' Marzu.

Ninsab informat ukoll li bejn wieħed u ieħor l-intervisti mistennija jibdew għall-ħabta ta' April/Mejju.

PULIZIJA - VETTURI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li vetturi tat-tip commercial se togħlilhom il-liċenzja tal-pulizija?

Jekk se tiżdied b'kemm se tiżdied?

Jekk se jkun hemm żieda, din se taffettwa lis-self-employed ukoll, anke dawk li għandhom vettura jew vetturi li jħaddmu n-negozju tagħhom bihom?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi din il- mistoqsija lill-Ministru konċernat.

ŻEJTUN - VILLA DE FREMEAUX

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għal Villa De Fremeaux fi Triq Santa Katarina, fiż-Żejtun, billi kien hemm kawża l-qorti dwar dan il-bini li fiha kien anke imdaħħal il-Kunsill Lokali taż- Żejtun, jista' l-Prim Ministru jgħid jekk il-kunsill ingħatax sodisfazzjoni ta' x'se jsir l-aktar wara l-ħsara li saret fil-faċċata?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li l-Kunsill Lokali Żejtun għadu qed jistenna tweġiba mill-Awtorita` ta` l-Ippjanar għall-protesti li għamlu wara l-ħruġ għall-permessi għall-iżvilupp fil-fond ta` Villa de Fremaux.

KALAXLOKK - ĦADDIEMA

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-ħaddiema tal-Kalaxlokk qed jiġu msejħa sabiex jippreżentaw ruħhom għal medical test dan l-aħħar?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li wara talba tad-Direttur tax-Xogħol lill-kumpanija, xi ħaddiema tal-Kalaxlokk qed jintbagħtu l-Occupational Health and Safety Unit biex isirilhom eżami mediku skond l-Att numru VII ta' l-1994 għall-Promozzjoni tas-Saħħa u s-Sigurta' fuq il-Post tax-Xogħol.

ENEMALTA - PETROLEUM DIVISION

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi pjanijiet li l-Petroleum Division tal-Korporazzjoni Enemalta tiġi ristrutturata jew forsi privatizzata fil- futur?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Għad ma hemm l-ebda pjan dwar ristrutturizzazzjoni jew privatizzazzjoni tal-Petroleum Division ta' l-Enemalta.

SINGLE PARENT FAMILIES - BENEFIĊĊJI

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm se jibbenefikaw single parent families u familji oħra li qed jirċievu ċ-children's allowance permezz taż-żewġ emendi li tressqu fil-budget li ġie ppreżentat tliet xhur ilu, li proprju jikkonċernaw single parent families kif ukoll tibdil fil-liġi taċ-children's allowance?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-istima mill-ġdid ta' kull sena biex jiġi stabilit id-dritt ta' l-allowance tat-Tfal skond id-dħul dikjarat għas-sena 1998 hi mistennija li titlesta għal-ħabta ta' Lulju ta' din is-sena, f'liema xahar jiġi dovut il-pagament li jmiss wara r-reviżjoni msemmija.

Għaldaqstant, l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant ma tkunx tista' tinġabar f'dan l-istadju.

AFFARIJIET BARRANIN - INFIQ TA' FLUS

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm intnefqu flus s'issa fl-uffiċini tal-Ministeru biex jiġu rranġati mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-lum?

Jista' l-Ministru jagħti rendikont itemized dwar l- flus li ntnefqu?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: L-ammont totali li tħallas għal xogħlijiet li saru, jew għal xiri ta' provvisti u materjal li nkiseb bejn il-5 ta' Settembru, 1998 sa l-aħħar ta' Frar, 1999, biex jiġu rranġati u arredati aħjar l-uffiċini tal-Ministeru kien ta' Lm4,538.35.

Sakemm ma ningħatax raġuni valida l-għala qed tintalab din l-informazzjoni, ma nara l-ebda skop li jingħata r-rendikont itemized mitlub fit-tieni parti tal-mistoqsija.

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - INFIQ TA'FLUS

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus s'issa fl-uffiċini tal-Ministeru biex jiġu rranġati mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-lum?

Jista' l-Ministru jagħti rendikont itemized dwar il-flus li ntnefqu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Dwar l-ewwel parti tal-mistoqsijam, nirriferi għat- tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2652.

Dwar it-tieni parti, sakemm ma ningħatax raġuni valida l-għala qed jintalab, ma nara l-ebda skop li jingħata r-rendikont itemized mitlub fit- tieni parti tal-mistoqsija.

MALTACOM - ĦADDIEMA

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jistħarreġ kif il-persuna ex Telemalta employee (id-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament) ilu li spiċċa mix- xogħol għal aktar minn sena u għadu ma ħax il-pensjoni tas-Servizz?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li l-Uffiċċju tal-Personnel tal- Maltacom għadda l-informazzjoni kollha meħtieġa lid-Dipartiment tas- Sigurta' Soċjali fl-14 ta' Jannar, 1998.

PACEVILLE - BINI TA' TORRI

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 4463?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Permezz ta' kuntratt iffirmat fl-20 ta' Ġunju, 1998, Maltacom p.l.c. biegħet l-art li kellha f'San Ġiljan lill-Malta Government Investments Ltd u għaldaqstant kull proġett intiż għal dawk l- inħawi sar proprjeta' tal-Gvern Malti.

Min-naħa tiegħu, il-Gvern huwa marbut li jiddiskuti ma' Maltacom p.l.c. xi proġetti ntiżi fuq din l-art peress li l-kumpannija għad għandha l-Exchange ta' St. George's fuq din l- art.

In kwantu għan-nefqa ta' pjanti u marketing li sar, mhux prudenti li f'dan l-istadju tingħata din l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant minħabba n-natura kummerċjali ta' l-istess informazzjoni.

Madankollu minn dejjem kienet il-policy dikjarata tal-kumpannija, sa minn meta ġie mniedi l- proġett, li din in-nefqa kellu jagħmel tajjeb għaliha il-consortium li finalment jingħata l-inkarigu tal-proġett.

FORZI ARMATI - SULDATI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 4709, jista' l-Prim Ministru jagħti r- raġuni/raġunijiet għaliex iż-żmien li dawn is-suldati għamlu fil-Korp tal- Pijunieri ma jgħoddx fir-rigward ta' pensjoni?

Jista' jgħid ukoll liema liġi jew regolamenti qed jikkwota u jpoġġi kopja tas-silta kkwotata fuq il- Mejda tal-Kamra?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nirrepeti dak li diġa' għidt fit-tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 4709, jiġifieri li s-servizz li suldati kienu taw fil-Korp tal-Pijunieri ma jgħoddx bħala servizz fil-Forza Regolari tal- Forzi Armati għall-fini ta' pensjoni.

Dan skond ir-Regolament Numru 24(2) tar-Regolamenti dwar Nominazzjonijiet u Kondizzjonijiet tas-Servizz (Forza Regolari) ta' l-1970 kif emendat b'diversi Avviżi Legali u kkonfermat mill- Uffiċċju tal-Prim Ministru dak iż-żmien bl-ittra OPM/449/75 tas-6 ta' Jannar 1977, li kopja tagħha tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta għall-konvenjenza tal-Onor.

Membru.

KAĊĊA/INSIB

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Billi fil-programm elettorali tal-partit fil-gvern kien imwiegħed illi r- regolamenti tal-kaċċa u nsib ma kienx hemm għalfejn jitbidlu ladarba l- Partit Nazzjonalista jkun fil-gvern, anzi jekk ikun hemm tibdil dan ikun għall-aħjar, jista' l-Ministru jgħid jekk il-gvern għandux il-ħsieb illi jtejjeb ir-regolamenti li hemm fis-snin li ġejjin?

Kif se jinbidlu għall- aħjar jekk se jsir xi tibdil?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 5076 (Seduta 69).

KAĊĊA/INSIB

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jikkonferma l-Ministru li kemm-il darba l-gvern iċedi għal talbiet ta' l-UE u Malta taddotta r-regolamenti tal-kaċċa u nsib skond Bord Directive, ikollhom isiru tibdiliet kbar fir-regolamenti msemmija fis-sens li: 1) insib għal għasafar ta' l-għana ikollu jieqaf (b'ta' l-għana imfisser għasafar bħall-isponsun, il-ġojjin, il-virdun, taż-żebbuġ, l-apparell u l- gardell); 2) kaċċa f'Marzu, April u Mejju jkollha tieqaf; 3) kaċċatur irid jispara b'senter jew b'taż-żewġ jew inkella jista' jispara sa żewġ tiri u mhux tlieta bħalma għandu llum fuq kull tajra, b'tir fil-kanna u l-ieħor fil-magazine jekk is-senter ikun tat-tip awtomatiku; 4) ikun hemm restrizzjonijiet kbar fuq kaċċa ta' fuq il-baħar?

ONOR.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 5076 (Seduta numru 69).

AZJENDI/KORPORAZZJONIJIET

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk l-azjendi, korporazzjonijiet jew entitajiet fejn il-gvern għandu sehem maġġoritarju li qed jieħdu sussidju mill-istess gvern illum?

Kemm ħadu kull wieħed sena b'sena għal dawn l-aħħar għaxar snin?

Kemm timpjega persuni kull entita' msemmija?

X'se tkun il-policy tal-gvern rigward dawn is-sussidji rigward timeframes biex jitneħħew dawn is-sussidji fid-dawl tar-rapport ta' l-UE fuq Malta?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li risposta tingħata f'xi seduta oħra.

UE - RAPPORT FUQ MALTA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Fid-dawl tar-rapport li għadu kemm ħareġ fuq Malta mill-UE, jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk l-oġġetti mportati li għandhom levy fuqhom illum?

Kemm hi l-levy fuq kull oġġett?

Kif u fuq liema time scale beħsiebu jimxi l-gvern biex dawn il-levies jitneħħew fid-dawl tar-rapport riċenti?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba tinsab fil-Local Manufacturers Promotion Act ta' l-1989 u l-emendi relattivi kif pubblikati fil-Gazzetta tal-Gvern.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija, għadu kmieni biex wieħed jitkellem dwar time scale.

KAĊĊATURI/NASSABA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn kaċċaturi u nassaba liċenzjati llum?

Kemm hawn pendenti?

Kemm ġew milqugħa applikazzjonijiet ġodda kull sena għal dawn l-aħħar għaxar snin?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi bħalissa hawn 11,092 persuna li għandhom liċenzja ta' kaċċa jew insib, filwaqt li n-numru ta' applikazzjonijiet pendenti hu ta' 286.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija, ninsab informat illi din l-istatistika ma tinżammx.

PULIZIJA - GĦASAFAR MAQBUDA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid xi jsir mill-għasafar maqbuda mill-pulizija jew mid- dwana li jinqabdu jiddaħlu llegalment f'pajjiżna?

Kemm inqabdu s-sena l- oħra u x'tip kienu?

Kemm mietu waqt li kienu taħt idejn il-pulizija?

Fejn intelqu dawn l-għasafar, kemm intelqu u x'tip ta' kontroll isir mid- Dipartiment ta' l-Intern biex jiżgura li ħadd ma jabbuża u jieħu għalih minn dawn l-għasafar?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-għasafar maqbuda mill-Pulizija jew mid-Dwana li jkunu ddaħħlu Malta llegalment jistgħu jiġu liberati jew jintbagħtu kwarantina.

Informat ukoll illi matul l-1998 il-Pulizija kienet involuta fil-qbid ta' 2,377 għasfur ta' diversi razez, kif murija fit- tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

Ma tinżammx statistika ta' kemm imutu għasafar waqt li jkunu miżmuma għand il-Pulizija.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija, jien informat illi l-għasafar jintelqu fil-ġonna ta' San Anton jew tal-Buskett jew inkella f'xi ġonna pubbliċi oħra, fil-preżenza tal-perit nominat mill-Qorti u uffiċjali mid-Dipartiment ta' l-Ambjent u d-Dwana.

MALTACOM - PANDER PLACE

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 4465?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 5061.

SAĦĦA - ĦADDIEMA GĦAWDXIN

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-kondizzjonijiet li jirregolaw lill-Għawdxin li jaħdmu fid-Dipartiment tas-Saħħa, li m'humiex mediċi jew paramediċi, rigward ħinijiet ta' tluq lura lejn id-dar tagħhom?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Billi l-kondizzjonijiet li għalihom qed jirriferi l- Onor. Interpellant huma applikabbli għall-ħaddiema kollha fis-Servizz Pubbliku, nitolbu jindirizza l-mistoqsija tiegħu lill-Prim Ministru.

SPTAR SAN LUQA - PAZJENTA

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet ir-raġuni li nhar it-Tnejn, 22 ta' Frar, 1999 fil- għodu, persuna qrib id-90 sena li għandha marda serja tħalliet għal aktar minn tliet sigħat tistenna fil-waiting room tad-Dipartiment ta' l-Emerġenza fl-Isptar San Luqa minkejja li kienet muġugħa u b'nefħa f'saqajha u f'wiċċha u minkejja li ma kienx jidher li hemm emerġenzi qed jiġu ttrattati f'dak il-mument?

Għandi informazzjoni li din il-persuna kellha tittieħed f'post ieħor għax ma setgħetx tissaporti iżjed.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nitlob lill-Onor Interpellant jgħaddili, b'mod kunfidenzjali, aktar dettalji dwar il-każ imsemmi ħalli nkun nista' ninvestiga bid-dettal.

Fil-jum imsemmi marru fid-Dipartiment ta' l- Emerġenza ta' l-Isptar San Luqa 'l fuq minn 359 persuna.

SKEJJEL - TA' L-ISTAT - CANTEENS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid b'liema mod jingħataw il-canteens ta' l-iskejjel ta' l-Istat?

Dawn jingħataw b'direct allocation jew inkella b'sejħa pubblika għall-offerti?

Kull meta jingħataw u liema skejjel bħalissa għandhom bżonn lil xi ħadd biex jimla' canteen li hu vakant?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li hija policy tad-Diviżjoni ta' l- Edukazzjoni li t-tmexxija tat-Tuck Shop tingħata kemm jista' jkun f'idejn il-Kunsill Skolastiku.

Fejn dan ma jkunx possibbli, kull kap ta' skola għandu għażla kif spjegata hawn:

Fuq sistema li nbdiet sentejn ilu, kull skola sekondarja, tas-snajja' u post-sekondarja tiġi mitluba tiddikjara kif se tmexxi t-tuck shop fl-iskola rispettiva.

Kull skola tista' tagħżel li t-tuck shop jitmexxa:

1. mill-Kunsill Skolastiku;

2. b'kuntratt wara sejħa pubblika għall-offerti maħruġa mill-iskola flimkien mal-Kunsill Skolastiku;

3. b'kuntratt wara sejħa pubblika għall-offerti maħruġa mid-Diviżjoni ta' l- Edukazzjoni.

L-offerti għall-canteens jinħarġu darba kull sena skolastika.

Dawn jinħarġu għall-ħabta ta' Lulju.

Bħalissa m'hemm ebda skola li għandha bżonn lil xi ħadd biex jimla canteen li hu vakant.