MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 154 Il-Ħamis, 27 ta' Novembru, 1997 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 154

Il-Ħamis, 27 ta' Novembru, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.09 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ħamis, 27 ta' Novembru, 1997

WERREJ MINUTI 551

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI 551

TQEGĦID TA' KARTI 560

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA KUMITAT TA' PROVVISTA ESTIMI ĠENERALI 1998 IL-ĦDAX-IL JUM STABBILIT MINISTERU TAL-FINANZI U KUMMERĊ 560

AĠĠORNAMENT 597

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 597

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 153 li saret fis-26 ta' Novembru, 1997 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI

MANUFACTURING AND SERVICES DEPARTMENT - PROĠETTI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Jesmond Mugliett) staqsa lill- Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema proġetti kienu mwettqa mill-manufacturing and services department din is-sena u kemm kien id-dħul u l-ħruġ fuq kull proġett?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR (Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Id-dipartiment tal-manifattura u servizzi ma' jagħmilx proġetti imma jagħmel xogħlijiet partikolari.

In-numru ta' jobs li nfetħu minn Jannar sa Ottubru ta' din is-sena kien ta' 6,099 u minnhom tlestew 4,316.

L-ammont ta' xogħol li tlesta kien ta' Lm971,486.

Jekk l-Onor.

Interpellant irid xi informazzjoni fuq xi job partikolari nitolbu jkun aktar speċifiku.

MOSTA - ALLEY 3 IN MAIN STREET

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Anġlu Farrugia) staqsa lill- Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jara jekk Alley 3, in Main Street, Mosta huwiex iddikjarat bħala aċċess pubbliku jew privat?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Skond in-normi adottati mid-dipartiment ta' l- artijiet l-isqaq hu privat.

LIĊENZJI - VETTURI KUMMERĊJALI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar xi ħlas sar mis-sidien tal-vetturi differenti f'dak li hu ħlas ta' liċenzji għall-vetturi kummerċjali fil-perijodu bejn l-1 ta' Jannar, 1997 u l-31 ta' Ottubru, 1997?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH (Ministru għat-Trasport u Portijiet): Jiena nformat li fil-perijodu bejn l-1 ta' Jannar, 1997 u l-31 ta' Ottubru, 1997 l-ammont imħallas f'liċenzji mis-sidien tal-vetturi kummerċjali kien ta' Lm 1,047,651.

Jiena nformat ukoll li din l-informazzjoni ma tinżammx skond vetturi differenti.

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): L-Onor.

Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jekk kif qed jgħid il-Ministru l-informazzjoni ma tinżammx kategorija b'kategorija, jista' forsi jqabbad lil min jiġborlu dan it-tagħrif?

Naħseb li 'l quddiem ikun tajjeb li din l-informazzjoni tibda tinġabar regolarment.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Madam Speaker, se nipprova niġborlu l- informazzjoni.

Nieħu nota wkoll tas-suġġeriment li qed jagħmel l-Onor.

Interpellant u nista' ngħidlu li jien hekk nixtieq ukoll għax ħafna mill- vetturi kummerċjali m'huma kummerċjali xejn.

Din irridu nagħmluha ċara u tonda u allura se nibdew niġbru lista ta' dawk il-vetturi li huma verament kummerċjali u lista oħra ta' dawk li m'humiex, għalkemm ikunu reġistrati as such.

FORUM GĦAL EKONOMIJA AĦJAR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: B'riferenza għall-paġni 61 u 62 tad-diskors tal-budget, jista' l-Ministru jgħid min huma l-membri tal-Forum għal Ekonomija Aħjar u ta' l-advisory council tiegħu?

ONOR.

LEO BRINCAT (Ministru tal-Finanzi u Kummerċ): It-tagħrif mitlub qed jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

AMMINISTRAZZJONI ĠENERALI - CENTRAL MONITORING UNIT

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: B'riferenza għall-paġna 63 tad-diskors tal-budget, jista' l-Ministru jgħid min se jkunu l-membri tas-central monitoring unit u meta hu maħsub li jitwaqqaf?

ONOR.

LEO BRINCAT: Id-dettalji dwar is-central monitoring unit, kif ukoll dwar it-termini ta' riferenza u l-mekkaniżmu meħtieġ biex jissorvelja l-infiq pubbliku u jinforza rimedji, jitħabbru aktar tard.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-Ministru għandu time frame bejn wieħed u ieħor meta jaħseb li dan se jsir?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: M'għandix data eżatta imma nassigurah li se jsir fil- ġejjieni qarib ħafna.

ENERĠIJA SOLARI - INĊENTIVI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: B'riferenza għall-paġna 69 tad-diskors tal-budget, jista' l-Ministru jgħid kemm hu maħsub li jkun l-inċentiv għal enerġija solari?

ONOR.

LEO BRINCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-iskema ta' inċentiv taħt forma ta' self bankarju b'rati baxxi ta' imgħax - li jistgħu jvarjaw minn bank għal ieħor - għad trid titfassal mal-banek kummerċjali.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jiġifieri qed nifhem sew li l-inċentivi maħsuba mhux se jkunu direttament mill-gvern iżda mill-banek kummerċjali nfushom?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Ikunu soft loans jew subsidised loans.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-gvern imbagħad iħallas xi ħaġa lura lill-banek kummerċjali jew ma' jidħol fiha xejn?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: Le, ma jidhirlix li jkun il-każ.

Diġa' saru xi taħditiet preliminari mal-banek u jidher li l-banek huma nteressati f'din l- iskema mingħajr ma' jkun hemm kontribut dirett min-naħa tal-gvern.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Il-banek se jibdew jisilfu kwalunkwe kapital jew l- ammont se jkun limitat?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: Naħseb li l-ammont irid ikun in line ma' l-istandard rates li bihom jinxtara l-apparat ta' solar energy.

Biss f'dan l-istadju għadna ma tkellimniex fuq dettalji ta' limits ta' self.

KONDIZZJONIJIET TAX-XOGĦOL - FLEXITIME

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: B'riferenza għall-paġna 71 tad-diskors tal-budget, jista' l-Ministru jgħid x'miżuri konkreti beħsiebu jintroduċi l-Gvern biex jinkoraġġixxi l- flexitime?

ONOR.

LEO BRINCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-Gvern se jniedi ma jdumx taħditiet mal-partijiet konċernati dwar l-implimentazzjoni ta' dawn il-miżuri.

DAWL U ILMA - TARIFFI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: B'riferenza għall-paġni 74 sa 83 tad-diskors tal-budget, jista' l-Ministru jgħid kemm se jħallsu għall-ilma, dawl u drenaġġ il-familji ndikati f'kolonna A li llum iħallsu dak indikat f'kolonna B?

Kolonna A Kolonna B

5 persuni Lm 8.00 ilma Lm20.00 dawl

5 persuni Lm15.00 ilma Lm40.00 dawl

4 persuni Lm 7.00 ilma Lm18.00 dawl

4 persuni Lm 7.00 ilma Lm40.00 dawl

3 persuni Lm 6.00 ilma Lm15.00 dawl

3 persuni Lm20.00 ilma Lm50.00 dawl

2 persuni Lm 5.00 ilma Lm10.00 dawl

2 persuni Lm19.00 ilma Lm38.00 dawl

ONOR.

LEO BRINCAT: It-tagħrif mitlub mill-Onor.

Membru għal dak li għandu x'jaqsam mal-konsum tad-dawl qed jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

Nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant biex jitlob id-dettalji l-oħra, dwar ilma u drenaġġ, lill-ministeru konċernat.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jista' l-Ministru jgħid jekk qabel ma ħa d-deċiżjoni finali tal-budget, il-Korporazzjoni Enemalta għamletx simulation exercise biex tapplika r-rati l-ġodda biex tkun taf l-effett soċjali li se jkollhom dawn iż-żidiet?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jekk niftakar tajjeb il-Korporazzjoni Enemalta għamlet żewġ eżerċizzji.

L-ewwel kellha rapport ta' konsulenza li kien jitratta xi erba' scenarios differenti u mbagħad wara li saru dawn il- workings, sar eżerċizzju intern piu' o meno fuq il-linji ndikati mill-Onor.

Interpellant.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-bord tal-Korporazzjoni Enemalta kien ġie kkonsultat qabel ma' tħabbru r-rati l-ġodda fil-budget?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: F'dan l-istadju m'iniex f'pożizzjoni li nikkonferma jekk il-bord tal-Korporazzjoni Enemalta ġiex ikkonsultat jew le f'dak li huwa dettall pero' nista' nikkonferma li kien ġie kkonsultat dwar iż-żidiet fir-rati.

Għal dak li huwa simulation exercise li sar minn konsulenza privata, nista' nikkonferma wkoll li kienet anke saret presentation għaliex kont għamilt mezz li nattendi għaliha jiena stess.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: La l-Ministru semma' konsulenza privata, jista' jgħidilna min għamel il-konsulenza?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: Din saret mill-MSD consulting group.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Qabel ma l-Ministru, bħala ministru responsabbli mill- finanzi, iddeċieda li jaqleb il-meter charge ta' l-ilma, kif ukoll it- tariffi ta' l-ilma, ġie ppreżentat b'simulation exercise mill-Water Services Corporation?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: Min-naħa tagħna le pero' saru eżerċizzji dettaljati li ssodisfaw lit-tekniċi tagħna fil-ministeru tal-finanzi u saru wkoll diversi laqgħat ta' konsultazzjoni.

Jiġifieri mhux sempliċement ippreżentaw paper u ħadniha bħala fait accompli.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jekk qed nifhem sew, il-Ministru qed jikkonferma li simulation exercises formali min-naħa tal-Water Services Corporation ma sarux b'mod kif normalment u professjonalment isir meta jinbidlu tariffi bħal dawn.

Ġeneralment dan isir billi tqassam il-kontijiet f'ċerti kategoriji, tara x'qed iħallsu n-nies għal dawn is-servizzi, imbagħad tapplika r-rati l-ġodda.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: F'dan l-istadju m'iniex f'pożizzjoni li nikkonferma dwar il-Water Services Corporation pero' rigward is-servizz tad-dawl hekk qegħdin nagħmlu; qed naqsmu l-konsum kull erba' xhur, nieħdu l-kontijiet bir-rata l-antika u l-kontijiet bir-rata l-ġdida, naraw iż-żieda f'kull ġimgħa fuq medda ta' 17-il ġimgħa, nagħmlu kalkolu ta' l-iskont ta' 3% jekk jiġi applikat u żieda fil-ġimgħa fuq bażi ta' 17-il ġimgħa bl-iskont.

(Interruzzjonijiet) Ovvjament trid tara l-ammont ta' konsum.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Madam Speaker, jiena qed nistaqsi jekk id-deċiżjoni li wasal għaliha l-Ministru kenitx ibbażata fuq simulation exercises professjonali, li normalment isiru mill-accountants u kif saru diversi drabi f'affarijiet oħra.

(Interruzzjonijiet) Normalment dawn jiġu ppreżentati minn qabel biex wieħed ikun jaf l-effett soċjali x'se jkun.

Forsi dawn l-exercises qed isiru issa?

Skond l-informazzjoni li għandi, f'dak li jirrigwarda l-Water Services Corporation, il-Ministru ma' kellux simulation exercises available f'idejh biex jiddeċiedi.

Il-Ministru jikkonfermah dan?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: Madam Speaker, jien nistax inwieġeb għal dak li jirrigwarda ministeru ieħor, pero' nista' ngħid li fil-każ tad-dawl, dan l- eżerċizzju sar.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Madam Speaker, jien m'iniex qed nistaqsi fuq ministeru wieħed imma qed nistaqsi jekk il-Ministru, qua ministru tal- finanzi, li ultimament irid jieħu d-deċiżjoni dwar jekk jgħollix it- tariffi ta' l-ilma jew le - mhux il-Water Services Corporation - ġiex ippreżentat b'simulation exercises mill-Water Services Corporation jew mill- ministeru biex ikun jista' jifforma deċiżjoni bbażata fuq ċifri u eżerċizzji serji u professjonali.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: Nerġa' ngħid li jien ma niftakarx li kien hemm simulation exercises dettaljati, pero' I stand to be corrected fuq dan il- punt.

MADAM SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Għar-rigward ta' l- industrija, il-Ministru jista' jikkonferma jekk qabel ma' tħabbru l-miżuri sarx eżerċizzju dwar kif ir-rati l-ġodda ta' l-ilma u l-elettriku se jaffettwaw lill-industrija?

Qed ngħid dan għax fil-ġurnali dehru ħafna kummenti, fosthom li min kien qed iħallas kont ta' Lm1,000 issa se jibda jħallas Lm60,000 jew żidiet oħra stratosferiċi.

Jista' l-Ministru jgħidilna jekk ħax in konsiderazzjoni kif dawn iż-żidiet se jaffettwaw lill- industrija?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: Qabel ma' ttieħdet id-deċiżjoni finali - qed nitkellmu għal xhur qabel il-budget innifsu - sar eżerċizzju tat-tip li qed jindika l-Kap ta' l-Oppożizzjoni u fil-fatt sar liaison anke mal- korporazzjonijiet konċernati.

Ġiet anke involuta l-MDC min-naħa tagħha u, jekk m'iniex sejjer żball, saret xi ħaġa simili anke fir-rigward ta' l- agrikoltura - għar-rati ta' l-ilma aktar minn tad-dawl - għall-impact li kien se jkollhom fuq dak is-settur.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-Gvern huwa konxju li r-rati ta' l-ilma se jolqtu lir-raħħala b'ammont verament fenomenali?

Il-Ministru konxju mill- effetti li se jkollu l-budget?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: Din kienet deċiżjoni korrettiva tal-Kabinett li ttieħdet fid-dawl tar-realtajiet ekonomiċi tal-pajjiż.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jekk poġġa r-realtajiet ekonomiċi quddiemu u ħa d-deċiżjonijiet opportuni, allura għandi nifhem illi l-Gvern huwa konxju perfettament ta' l-impatt tal-miżuri li ħa fil-qasam domestiku, fil-qasam ta' l-industrija u fil-qasam ta' l-agrikoltura?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: Ovvjament il-Gvern huwa konxju tal-miżuri kollha li ttieħdu, pero' nixtieq intenni dak li qal pubblikament għal aktar minn darba il-Prim Ministru, jiġifieri li wieħed irid jara l-impatt soċjali ta' dawn il-miżuri fuq medda ta' żmien u jekk ikun hemm bżonn il-Gvern jieħu miżuri korrettivi.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Madam Speaker, jiena ma nistax nifhem kif il- Ministru qed jgħid li wieħed għad irid jara l-impatt soċjali fuq medda ta' żmien għax dawn huma kalkoli.

L-impatt soċjali mill-ewwel joħroġ jekk il- Water Services Corporation jew il-Korporazzjoni Enemalta jaqbdu l-kontijiet u jqabblu r-rati l-antiki mar-rati l-ġodda.

Dan huwa eżerċizzju sempliċi ħafna u m'hemmx għalfejn jgħaddu l-ġimgħat jew ix-xhur biex wieħed jara l- effett x'se jkun.

L-effett huwa matematiku u nafu x'inhu.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: Naħseb li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni nnifsu japprezza li hemm differenza bejn impatt matematiku u impatt soċjali.

Wieħed jista' jevalwa l-impatt matematiku anke qabel il-budget innifsu filwaqt li l- impatt soċjali wieħed irid jarah fuq medda ta' snin.

Skond kummenti li dehru dalgħodu stess fil-gazzetti jidher li anke ċerti trade unions qed jifhmuh dan.

MADAM SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Qed ngħid li l-impatt huwa evidenti għax tista' taħdmu bil-quddiem.

Jekk familja normali se tħallas Lm4 jew Lm5 aktar fil-ġimgħa bir-rati l-ġodda, nifhmu li l-impatt soċjali fuq din il- familja se jkun ta' Lm4 jew Lm5 tnaqqis mid-dħul tagħha u allura se jkun hemm tnaqqis fil-livell ta' l-għejxien.

L-impatt soċjali huwa marbut fuq l-impatt taż-żieda li l-Gvern żgur kien jaf x'inhi u ma nafx x'irid jgħid biha l-Ministru meta qed jgħid li jrid jistenna biex jara l-impatt soċjali x'se jkun.

L-impatt soċjali huwa ż- żieda li jimponu dawn it-tariffi.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jiena ma rridx nagħmilha ta' difensur ta' xi trade union pero', kif għidt aktar kmieni, anke wħud mit-trade unions illum stess qalu fil-gazzetti li għal dak li huwa impatt soċjali jrid jgħaddi ċertu żmien biex jaraw kif se jiġu effettwati l-membri tagħhom.

Matematikament l- eżerċizzju sar qabel il-budget, pero' naħseb li hemm differenza kbira bejn il-mathematical workings u s-social impact tal-miżuri li ttieħdu.

F'dan l- istadju m'għandix xi nżid aktar.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra il-mathematical workings li kellu fl-aspetti kollha taż-żidiet illi tħabbru fil-budget?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: Hawnhekk m'għandix available, biss inwiegħdu li ma' l- ewwel opportunita' li jkolli nqegħedhom fuq il-Mejda tal-Kamra.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Helen D'Amato, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Jista' l-Ministru jikkonferma li fil-ġimgħa li bdiet fit-22 ta' Settembru kien hawn rappreżentant tal-konsulenti barranin Arthur Andersen hawn Malta?

Dawn kellhom x'jaqsmu mar-rati tad-dawl u l- ilma?

Għamlu xi xogħol ta' konsulenza f'dan ir-rigward?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: Safejn niftakar sewwa Arthur Andersen huma l-foreign partners rappreżentati mid-ditta MSD Consulting, li semmejt aktar kmieni, biss id-dealings tagħna kienu strettament mal-konsulenti lokali.

Jiġifieri għalkemm l-MSD Consulting jirrappreżentaw lid-ditta internazzjonali li semmiet l-Onor.

Interpellant, ma' kellniex konsultazzjonijiet ma' konsulenti barranin f'dan ir-rigward.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

D'Amato.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Kemm ittieħed mill-konsulenza li tat id-ditta Arthur Andersen lill-MSD Consulting biex jiġu stabbiliti r-rati tad-dawl u l-ilma?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: Ma jidhirlix li aħna aċċettajna s-scenarios tagħhom għax dehrilna li wħud minnhom kellhom impatt soċjali aktar qawwi minn dak li konna qed nipproponu aħna.

Din qed ngħidha subject to correction.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

D'Amato.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Jista' l-Ministru jgħidilna x'kienu r-rapporti ta' konsulenza li għamlet id-ditta Arthur Andersen, x'ħadu minnhom u x'ma ħadux, u kif affettwaw ir-rapporti ta' l-MSD dwar ir-rati tad-dawl u ta' l- ilma?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: L-eħfef ħaġa li nista' nagħmel huwa li fil-ġejjieni qarib nippreżenta r-rapport tagħhom, li jinsab ippubblikat, biex kulħadd ikun jista' jasal għall-konklużonijiet tiegħu.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Jista' l-Ministru jgħidilna kemm qamet din il- konsulenza lill-Gvern Malti?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: M'għandix il-figuri hawnhekk, pero' jekk l-ONor.

Interpellant jerġa' jagħmilli l-mistoqsija bil-miktub ma' nsib l-ebda diffikulta' li nwieġbu.

LIĊENZJI TAL-GVERN

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: B'riferenza għal paġna 86 tad-Diskors tal-Budget, jista' l-Ministru jgħid liema huma b'mod speċifiku s-servizzi u liċenzji tal-gvern li se jiżdiedu, kemm kienu qabel u kemm se jkunu issa?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Madam Speaker, fil-budget kien hemm dikjarazzjoni ċara - jekk niftakar sew kien hemm paragrafu sħiħ - illi tindika li bejn wieħed u ieħor 20 jew 25 servizz se jiżdiedu u li minbarra dawn hemm oħrajn.

Jiena ma nistax nifhem kif il-Gvern, tliet ġimgħat wara l-budget, għadu m'huwiex f'pożizzjoni li jgħid liema huma s-servizzi li se jogħlew meta nafu li, per eżempju, biex tagħmel ċertifikat tat-twelid qabel kont tħallas Lm2 u issa trid tħallas Lm5.

Kif jiġġustifika l-Onor.

Brincat, bħala ministru tal-finanzi, li hu għadu m'huwiex ċar dwar liema servizzi se jogħlew u b'kemm se jogħlew, speċjalment in vista tal-fatt illi fl-istess budget hemm kemm se jdaħħal aktar il-gvern?

Jiena nifhem li meta tiġi stabbilita' ċifra ta' kemm se ddaħħal aktar, dan jista' jsir biss fuq eżerċizzju akkurat u speċifiku u mhux tinxteħet ċifra bl-addoċċ.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: Madam Speaker, jien nifhem l-intervent ta' l-Onor.

Interpellant u naħseb li naqbel daqsxejn miegħu ukoll.

Se nagħmel mezz biex forsi f'waħda mis-seduti tal-lum niżgura li jkolli d-data kollha u nqegħedha fuq il-Mejda tal-Kamra.

ĊITTADINANZA - ĊITTADINANZA MALTIJA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

George Pullicino) staqsa lill- Prim Ministru: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9356, jista' l-Prim Ministru jgħid x'ċittadinanza kellhom l-applikanti sal- ġurnata ta' l-applikazzjoni tagħhom għal ċittadinanza Maltija li dawn għamlu minn Jannar 1997 'il hawn?

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru Mingħajr Portafoll fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru) (f'isem il-Prim Ministru): L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Membru tinsab fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

KUNSILLI LOKALI - KALKARA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

George Pullicino) staqsa lill- Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema bini jew artijiet għaddew lill-Kunsill Lokali tal-Kalkara matul l-aħħar sena?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: S'issa għadu m'għadda xejn imma qed isiru trattati biex tgħaddi parti mill-bini li qabel kien l-Isptar ta' Bighi.

CREATIVE THINKING

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

George Pullicino) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għat- tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9346, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra dokumenti li juru bl-offerta li kienet saret mill- Prof. De Bono lill-amministrazzjoni preċedenti?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Il-Prof.

Edward De Bono stess qalli bl-offerta li kien għamel lill-amministrazzjoni preċedenti u li din l-offerta kienet ġiet irrifjutata.

TELEMALTA - SERVIZZ TAL-153

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

George Pullicino) staqsa lill- Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid meta hu maħsub li s-servizz tal-153 jerġa' jiġi fis-seħħ?

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat- tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari nru.

PA - DĦUL

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

George Pullicino) staqsa lill- Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'kien id-dħul ta' l-Awtorita' ta' l- Ippjanar minn ħlasijiet ta' DPF u ISC għal applikazzjonijiet ġodda f'Ottubru 1997?

ONOR.

GEORGE VELLA (Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): Risposta tingħata f'seduta oħra għax il-materjal għadu qed jinġabar.

VOCATIONAL COLLEGE

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

George Pullicino) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għall- mistoqsija parlamentari numru 8433, jista' l-Ministru jgħid lil min ġiet iċċirkolata d-discussion paper dwar it-twaqqif ta' kulleġġ li jkun jiġbor fih numru akbar ta' korsijiet vokazzjonali?

Jista' l-Ministru jgħid jekk għandux ħsieb li jippubblika white paper dwar dan is-suġġett?

Jista' l- Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tad-discussion paper li rrifera għaliha?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

FAĊILITAJIET SPORTIVI - ĊENS

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Jean Pierre Farrugia) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid liema għaqdiet sportivi rrifjutaw li l-faċilita' sportiva li jutilizzaw tingħatalhom b'ċens?

X'kienet ir-raġuni f'kull każ?

ONOR.

VALLETTA - BDIL TA' BOZOZ

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Jean Pierre Farrugia) staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il bozza maqtugħa ġiet mibdula fil-Belt Valletta f'dawn l-aħħar tliet ġimgħat?

Kemm kien ilu li sar rapport lill-Korporazzjoni Enemalta f'kull każ?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-tagħrif mitlub qed jitqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra.

FLORIANA - TRIQ SANT'ANNA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Jean Pierre Farrugia) staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jinbeda x-xogħol ta' upgrading ta' Triq Sant'Anna fil- Furjana?

X'inhuma x-xogħlijiet li se jsiru?

Se jkun hemm l-introduzzjoni ta' street furniture f'din it-triq ewlenija?

It-triq hi ppjanata li tibqa' arterja prinċipali tat-traffiku?

Jekk fl-affermattiv, huwa l-każ li jkun hemm street furniture taħt il-loġoġ?

Il-loġoġ se jiġu mnaddfa minn barra u minn ġewwa?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Kif ġie mħabbar, l-upgrading ta' Triq Sant'Anna se jkun is-suġġett ta' urban design competition, bħalma sar għal Triq ir- Repubblika, Valletta.

Meta jkun il-waqt jitħabbru d-dettalji.

Diġa' hemm qbil bejn il-Kumitat għar-Riabilitazzjoni tal-Belt Valletta u l-Kunsill Lokali tal-Floriana dwar dan il-proġett.

VALLETTA - TRIQ ŻAKKARIJA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Jean Pierre Farrugia) staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta hu maħsub li jitlesta x-xogħol fi Triq Żakkarija l-Belt?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Qiegħed isir dak kollu possibbli biex ix-xogħol jitlesta kif imwiegħed qabel il-Milied.

Id-dewmien kien kaġun ta' ħruġ mill-ġdid ta' offerti minħabba xi teknikalitajiet.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddi issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Mangion.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

CHARLES MANGION (Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Memorandum u rapport dwar l-effiċjenza milħuqa mill-kunsilli lokali bejn Lulju u Settembru 1997.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Karmenu Vella.

ONOR.

KARMENU VELLA (Ministru tat-Turiżmu): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-Memorandum and Articles of Association tal-kumpannija Air Malta;

Explanatory Note to the new Memorandum and Articles of Association tal- kumpannija Air Malta; u

Kopja tal-Minuti tal-Laqgħa Ġenerali Straordinarja tal-kumpannija Air Malta li saret fis-26 ta' Novembru 1997.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 1998

IL-ĦDAX-IL JUM STABBILIT

MINISTERU TAL-FINANZI U KUMMERĊ

L-ordni għal Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

THE CHAIRMAN : Illum il-Kumitat għandu quddiemu biex jiġu diskussi l- voti tal-Ministeru tal-Finanzi u Kummerċ.

Nixtieq ninforma lill-Kumitat li skond il-Mozzjoni Nru. 98 ta' l-10 ta' Novembru, 1997 il-ħin tad-diskussjoni tal-lum għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema ta' l-Oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall- Gvern.

Il-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ, jekk jogħġbu jressaq ir- riżoluzzjonijiet tiegħu.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, nipproponi:

VOT 20 - MINISTERU TAL-FINANZI U KUMMERĊ

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,296,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 20 - Ministeru tal-Finanzi u Kummerċ, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 1998.

VOT 21 - TEŻOR

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 5,205,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 21 - Teżor, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

VOT 22 - PENSJONIJIET

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 735,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 22 - Pensjonijiet, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

VOT 23 - TAXXI INTERNI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 5,596,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 23 - Taxxi Interni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

VOT 24 - DWANA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 4,446,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 24 - Dwana, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

VOT 25 - TAXXA TAD-DWANA U TAS-SISA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 2,862,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 25 - Taxxa tad-Dwana u tas-Sisa, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

VOT 26 - STATISTIKA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 598,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 26 - Statistika, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

VOT 27 - KUNTRATTI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 327,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 27 - Kuntratti, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

VOT 28 - KUMMERĊ

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 514,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 28 - Kummerċ, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

VOT 29 - IMPORTAZZJONI U KUMMERĊ DOMESTIKU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 3,943,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 29 - Importazzjoni u Kummerċ Domestiku, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

VOT IV - MINISTERU TAL-FINANZI U KUMMERĊ

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 2,857,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot IV - Ministeru tal-Finanzi u Kummerċ, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 1998.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Michael Frendo.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Mr Chairman, nipproponi din l-emenda:

Personal Emoluments

Item 11 - Ministru

Ħassar iċ-ċifra "Lm 10,388" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm10,387".

Delete the figure "Lm 10,388" and substitute therefor the figure "Lm 10,387".

Mr Chairman, għaddiet sena minn mindu l-Partit Laburista tela' fil-gvern u fil-qasam tal-kummerċ Malta għadha għaddejja minn kriżi għall-oħra.

Dan il-qasam baqa' mifni b'inċertezza u b'instabilita' u baqa' jbati mill- politika li għażel li jagħmel dan il-Gvern.

Dan jixhdu kull min jgħix f'dan il-pajjiż u jixhduh ukoll il-figuri.

L-istess Economic Survey, imqassam mad-diskors tal-budget, jgħid li għall- perijodu bejn Jannar u Settembru ta' l-1997 l-importazzjoni kienet ta' Lm22 miljun inqas minn dik ta' l-istess perijodu ta' l-1996 u Lm29 miljun inqas minn dik ta' l-istess perijodu ta' l-1995.

Meta tanalizza dawn il-figuri tiskopri li parti kbira minn dan kien dovut ukoll għan-nuqqas ta' importazzjoni marbut ma' investiment għall-industriji f'pajjiżna.

L- esportazzjoni domestika żdiedet minimament b'Lm2 miljun fl-1997 meta kkomparata ma' l-istess perijodu ta' l-1996 u naqset b'Lm27 miljun apparagun ta' l-istess perijodu ta' l-1995.

Dawn huma biss pinzellati u figuri li jagħtu indikazzjonijiet imma jixhdu staġnar u tnaqqis fl- attivita' ekonomika li għandu jinkwieta lil kull min josserva l-andament kummerċjali f'dan il-pajjiż.

Mr Chairman, dawn huma assessments li jrid jagħmel il-Partit Laburista fil-gvern u anke l-Ministru li huwa responsabbli minn qasam bħal dan.

Meta titkellem ma' kull operatur ekonomiku f'pajjiżna - sew jekk inhu importatur, sew jekk inhu industrijalist, sew jekk inhu kummerċjant bl- imnut, kif ukoll kull tip ta' kummerċjant - issib li l-vitalita' ta' l- ekonomija tkissret u tfarrket għall-aħħar.

Naturalment din hija xi ħaġa li l-poplu għandu d-dritt jistaqsi u li l-Oppożizzjoni għandha d-dover li tistaqsi għax dan huwa x-xogħol tal-Parlament.

Min-naħa l-oħra huwa dover ħafna akbar tal-Gvern li jistaqsi għaliex dan qed isir u x'hemm bżonn isir biex din id-drop titwaqqaf u biex dan il-pajjiż jerġa' jieħu r-ruħ f'dan il- qasam tant importanti għall-ħolqien tax-xogħol, għall-ħolqien tal-ġid u għal-livell ta' għejxien li għandhom il-Maltin u l-GĦawdxin.

Mr Chairman, għaddiet sena u r-risposti għall-mistoqsijiet li qed isiru lill-Gvern jindikaw bl-iktar mod ċar li l-mamma tal-problema li qed jiffaċċja l-pajjiż hija l-politika li għażel dan il-Gvern.

L-istaġnar fl- ekonomija u fil-kummerċ huwa fil-parti l-kbira tiegħu government induced u dan huwa dovut prinċipalment għal tliet raġunijiet.

L-ewwel raġuni hija l-kwestjoni tal-famużi ħofor.

GĦal sena sħiħa l-Gvern m'għamel xejn ħlief tkellem fuq il-ħofor.

Qal li kollox huwa fallut, li kollox huwa moribond u li għandu diffikultajiet kbar.

B'dan kollu l-Gvern kien qed ifittex li b'effett ta' dan - kemm politikament kif ukoll bħala mezz ta' propaganda - jitfa' t-tort fuq l-amministrazzjoni ta' qabel.

Fil-fatt dan huwa l- oġġettiv politiku ta' dak li qed jagħmel imma l-effett ta' dan kien ukoll li bla dubju ta' xejn il-Gvern ħoloq inċertezza u nuqqas ta' fiduċja kbira fil-pajjiż.

Dan huwa r-riżultat ta' kif il-Gvern iddeċieda, bil-mod li għażel hu, li jieħu ħsieb il-problemi li normalment kull pajjiż ikollu quddiemu meta jkun fil-mixja ta' l-iżvilupp.

Iżda anke meta dan il-Gvern jitkellem fuq il-ħofor, fl-istess waqt jitkellem fuq il-bejgħ ta' parti mill-ishma ta' ċerti kumpanniji jew korporazzjonijiet li malli tela' fil-gvern mill-ewwel għamel rapporti u pprova jbella' lill-pubbliku Malti li kienu falluti jew f'diffikultajiet finanzjarji kbar.

Hawnhekk qed nirriferi b'mod partikolari għall-Malta International Airport u għat-Telemalta - żewġ kumpanniji li fil-fatt kienu taħt ir-responsabbilta' tiegħi fil-leġislatura ta' qabel din - li issa mirakolożament, wara li t-tnejn ġew pinġuti bħala kumpanniji falluti, jinsabu lesti - għallinqas parti minnhom - għall-bejgħ.

Din hija osservazzjoni li the man in the street ma jistax ma jagħmilx.

Kif jista' jkun li l-Gvern, wara li tant tkellem fuq dawn il-ħofor, issa sejjer ibigħ il-ħofor lill-investituri?

Kif issa se jsib investituri li lesti jitfgħu l- flus tagħhom f'kumpanniji li l-Gvern qal li sejrin ħażin ħafna u li qegħdin f'tarf il-falliment?

Ir-raġuni hi li dawn il-kumpanniji li qed nirriferi għalihom fil-fatt ma kienu f'ħofor xejn imma kienu u għadhom b'saħħithom biżżejjed biex iħallsu d-diversi impenji kbar li kellhom u huma b'saħħithom biżżejjed biex ikunu ta' attrazzjoni għall-investituri internazzjonali.

Dan il-punt qed insemmih biss f'dan il-kontest għax jixhed ukoll kemm din l-issue tal-ħofor, meta tikkonfrontaha mal-fatt li żewġ kumpanniji prinċipali bħal dawn qegħdin jiġu offruti biex l-ishma tagħhom jew parti mill-ishma tagħhom jinbiegħu, ma kienet xejn ħlief kliem fieragħ, kliem bla sugu, kliem bla bażi u kliem ta' propaganda immirat biex jippreżentalna l- anno zero fil-bidu ta' leġislatura ta' gvern tal-Labour, kliem li sfortunatament għamel ħafna ħsara u ħoloq inċertezza u nuqqas ta' fiduċja kbira mhux biss fost in-negozjanti imma anke fost dawk li n-negozjanti jiddependu minnhom, jiġifieri l-konsumaturi, li malli tela' dan il-Gvern mill-ewwel ħadu atteġġament ta' wait and see għax ġew kkonfrontati b'sitwazzjoni bħal din.

Fil-fatt din is-sena l-poplu għamilha jistenna.

L-ewwel kien qed jistenna l-bidla proposta mill-Gvern, jiġifieri l-bidla fis-sistema tat- taxxa; imbagħad baqa' jistenna biex jara x'kien se jiġri minn dawn il-ħofor li kienu qed jissemgħu; u mbagħad wara li tressaq il-budget spiċċajna biex minflok il-Gvern għamel xogħlu u ħoloq klima ta' investiment sabiex il- kummerċ jiġi nkoraġġit u jsir bl-iktar mod liberu u ħieles, inħolqot klima eżattament bil-maqlub.

Jiena m'għandix dubju li l-ministru responsabbli mill-kummerċ għandu problema enormi għax dan is-settur qala' daqqa tajba, anke minħabba dan il-kliem li sar.

Mr Chairman, meta wieħed ikun fil- gvern irid joqgħod attent ħafna x'messaġġi jibgħat lill-pajjiż.

Jidher li dan il-Gvern fl-interess tal-propaganda tiegħu ma jikkalkolax l-effett ekonomiku ta' dak li jkun qiegħed politikament jipprova jkollu riżultat għalih.

Hekk ġara eżattament bil-kampanja sħiħa ta' aktar minn sena fuq il-ħofor; din ħolqot problema kbira ta' sfiduċja li laqtet u li għadha tolqot lis-settur kummerċjali.

Forsi l-ewwel miżura li wkoll tat effett drammatikament ħażin f'dan is- settur kienet il-bidla fit-tassazzjoni li għamel dan il-Gvern, jiġifieri l- bidla mill-VAT għas-CET, li wkoll ħolqot problemi ta' government induced costs.

Il-VAT ma kenitx xi sistema perfetta għaliex f'din id-dinja ħadd u xejn m'hu perfett, la jien, la l-Ministru u l-ebda politika ta' ebda partit.

Kull politika għandha d-diffetti tagħha u kulħadd jagħmel l- iżbalji pero' hija ħaġa tajba li min jagħmel xi żball jieħu l-okkażjoni biex jirrikonoxxih u jagħmel kull mezz biex isolvih.

Din il-bidlma mill- VAT għas-CET fil-konfront ta' dan il-Gvern kienet ukoll żball u jkun tajjeb li jirranġah.

Huwa importanti li l-Gvern iħares lejn dawn ix-xhur li għaddew fir- rigward ta' kif qed taħdem is-CET u jieħu l-miżuri biex din ma tkomplix tkun ta' piż fuq il-qasam tal-kummerċ.

Bis-sistema l-ġdida l-kummerċjant ma jistax jieħu refunds u allura qegħdin jinħolqu costs ġodda fil-qasam tal-kummerċ.

Jidher li din is-sistema m'hijiex waħda li tinkoraġġixxi l- iżvilupp ta' dan il-qasam, għax naturalment biex tagħmel hekk irid ikollok ċerta umilta' fil-politika u din m'hijiex xi ħaġa dejjem komuni.

Waħda mill-affarijiet li qed tiddistingwi lil dan il-partit fil-gvern hija eżattament l-oppost, jiġifieri s-suppervja intelletwali, illi meta jgħid ħaġa jwebbes rasu fuqha, ma jisma' minn ħadd u jkompli għaddej fit-triq tiegħu minkejja li jkun jidher ċar li din se tkun ta' rovina għall-pajjiż.

Fil-fatt ħadd ma qabel mas-sistema fiskali li daħħal il-Partit Laburista, lanqas l-istess nies li riedu li titneħħa l-VAT, għax effettivament din qed tintaxxa l-business, ma fiha l-ebda provision ta' refunds u allura qed timponi government induced costs fuq il-qasam tal-kummerċ.

Din hija waħda mill-affarijiet li mal-bidla fil-gvern il-poplu Malti u l-operaturi ekonomiċi għamlu żmien twil jistennew ħalli jaraw x'se jiġri minnha, imbagħad stennew biex jaraw x'se jiġri mil-ħofor u wara dik stennew biex jaraw x'se jiġri mil-budget.

GĦalhekk aktar kmieni jien għidt li din kienet sena fejn kulħadd qagħad jistenna, fejn kulħadd kien mitluf fi problemi ta' inċertezza u fejn kulħadd kien qed jipprova jara kif dan il- Gvern kien se jmexxi l-politika tiegħu.

Dan kien u għadu gvern li l- politika jagħmilha waqt li jkun għaddej, mingħajr pjanifikazzjoni u mingħajr ma jħares lejn l-effetti reali tal-miżuri li jkun qiegħed jieħu.

Għal darb'oħra din kienet miżura li kellha effett negattiv ħafna fil-qasam tal-kummerċ u fuq in-nies tal-business għax hija sistema li minflok tagħti n-nifs lil min jopera f'dan il-qasam, tintaxxah u ma tagħtihx il- possibbilta' li jiġbor flusu lura bħalma kienet tagħmel il-VAT.

Minkejja r-rappreżentazzjonijiet u d-diskussjonijiet twal li saru minn prattikament l-għaqdiet kollha nvoluti fil-qasam tal-kummerċ, il-Gvern xorta baqa' għaddej b'dak li kien iddeċieda li jagħmel għalkemm ħadd ma qabel mas-sistema li daħħal.

Din il-ħaġa tista' tiġi kkonstatata anke mir- reazzjonijiet tad-diversi għaqdiet rappreżentattivi tan-nies f'dan il- qasam.

Imbagħad, biex ngħaqdu l-mija u biex inkomplu għaddejjin b'din il- politika ħażina ta' Gvern Laburista, li bl-effett tagħha dan is-settur kompla jaqla' daqqa ta' ħarta, kien hemm u għad hemm il-politika barranija ta' dan il-Gvern, li prattikament neħħa l-viżjoni li kellu pajjiżna.

Il- politika barranija ta' dan il-Gvern ġegħlitu jiffriża l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Min ma jafx ir-realtajiet ta' pajjiżna u ma jafx kif il-kumdita' jew l-opportuniżmu elettorali jistgħu jaħdmu fis-sistema tagħna, ma jkunx jista' jifhem kif pajjiżna, li kien wasal fit-tarf nett tat-triq li kien qabad u li kien fuq nett fuq il-lista tal-pajjiżi li kellhom isiru membri, f'daqqa waħda rtira u tefa' kollox ġewwa l-friża filwaqt li pajjiżi oħra Ewropej qed jitqatlu bejniethom biex ikunu minn ta' l-ewwel li jidħlu membri fl-Unjoni Ewropea.

Għalhekk jiena ma nlumx lil min ma jistax jifhem l-intriċċi tal-politika Maltija u l- isfond li fih saru ħafna wegħdiet elettorali mill-Partit Laburista.

Il-viżjoni li Malta tkun parti mill-Unjoni Ewropea kienet tat ħajja ġdida lis-settur kummerċjali li kien qed jaħdem u jżomm ruħu biex ikun jista' jilħaq l-isfidi li tagħtih għażla bħal din.

Fil-fatt, kif semma' diversi drabi l-Kap ta' l-Oppożizzjoni, l-iżvilupp u d-dinamiżmu fl-ekonomija li kien hawn fis-snin meta l-Partit Nazzjonalista kien fil-gvern, kien ukoll fuelled milf-fatt li kulħadd kellu viżjoni ċara ta' fejn Malta kienet sejra.

Illum din tneħħiet minn dan il-Gvern għax dan mhux biss m'għandux viżjoni ċara, talli qed jipproponi viżjoni konfużjonarja għall-aħħar għar- relazzjoni ta' Malta ma' l-Unjoni Ewropea.

Dan ukoll qed ikollu effett fuq il-qasam kummerċjali għax id-deċiżjonijiet li n-nies lesti jieħdu qed jerġgħu jipposponuhom, qed jerġgħu jaħsbu dwarhom u qed jistennew biex jaraw x'se jiġri.

Din hija l-istorja tas-settur kummerċjali f'pajjiżna matul din is-sena li ilu fil-gvern il-Malta Labour Party.

L-aktar ħaġa li kkaratterizzat dan is-settur hija l-istennija ta' x'se jiġri; l-ewwelnett għaliex m'hemmx viżjoni ċara ta' x'jista' jiġri, u t- tieni nett għaliex il-Gvern kontinwament qed jibgħat messaġġi ta' nuqqas ta' fiduċja f'dan is-settur, liema messaġġi qed imorru kontra t-tkabbir tal-kummerċ.

Fil-fatt illum għandna gvern griż, bla kulur u bla viżjoni u li nistgħu ngħidu li ġab il-mewt tal-politika għax assolutament ma jpoġġix dak li qed jagħmel f'qafas ta' programm b'viżjoni ċara imma minflok ħoloq ħafna inċertezzi u dubji dwar fejn sejjer mil-lum għal għada.

Jien naħseb li din hija xi ħaġa li tagħmel ħafna ħsara.

Żgur li dawn il-policies m'humiex se jkabbru l-qasam tal-kummerċ u probabbilment lanqas m'huma se jnaqqsu d-deficit, anzi qegħdin ipoġġuna f'sitwazzjoni fejn probbabilment id-deficit se jkompli jikber u l-istaġnar ta' l-ekonomija se jkompli jagħfas.

Minflok ma l-Gvern qed juża t-tkabbir ta' l-ekonomija bħala mutur biex l-għejxien ikun aħjar, qed jispiċċa biex itellef lil pajjiżna s-sens kollu ta' fiduċja fih innifsu u qed jimxi b'politika ta' wait and see, politika li tneħħi d-dinamiżmu mill-ekonomija li ġġib magħha konsegwenzi ekonomiċi u soċjali kbar u serji.

Mr Chairman, meta wieħed iħares lejn il-qasam fiskali jinduna li wara li l-Gvern biddel it-taxxa tal-VAT għas-CET, bla dubju ta' xejn kellu l-biżgħa li l-bidla li għamel ma kenitx se tagħtih il-finanzji neċessarji biex ikun jista' jamministra u jmexxi l-programmi tiegħu bħala gvern.

GĦalhekk dan il-budget ra taxxi ġodda li huma wkoll parti mill-government induced costs f'dan il-qasam tal-kummerċ, mhux taxxi marbutin mad-dħul u mat-tkabbir tal- kunsum fl-ekonomija bħal fil-każ tal-VAT imma taxxi li jimpinġu direttament fuq ir-riżorsi neċessarji għall-għejxien tal-bniedem.

Dawn it-taxxi jimpinġu direttament ukoll fuq il-ħolqien tal-ġid ekonomiku għax huma taxxi fuq dawl, ilma u affarijiet neċessarji oħra u allura fuq l-iżvilupp ekonomiku ta' pajjiżna.

Din hija xi ħaġa li l-Gvern daħal fiha għax beda jbagħbas is-sistema fiskali li kienet tagħmel sens u minħabba f'hekk spiċċa biex tħabbel fil-ħabel tiegħu stess u kellu bilfors joħloq taxxi oħrajn biex jagħmel tajjeb għan-nuqqas ta' dħul li ġie minn għażla ħażina politika li għamel fil-qasam fiskali.

Huwa kompla jgħaffeġ din il-froġa u issa għamel taxxi li jimpinġu direttament fuq min irid joħloq il-ġid ekonomiku.

Dawk in-nies li bilfors iridu jużaw l-elettriku fix-xogħol tagħhom, se jkollhom problemi enormi meta jiġu biex iħallsu l-kontijiet u għalhekk għad irridu naraw x'se jkun ir-riżultat ta' dan kollu.

Bħalissa qegħdin f'sitwazzjoni fejn hawn għafsa kbira fuq il-kummerċ u allura l-operaturi kummerċjali qed jagħmlu minn kollox biex f'din il-klima jippruvaw ma jmutux u jirrestrinġu l-ispejjeż li għandhom, pero' aktar ma jgħaddi ż-żmien irridu naraw mhux biss x'se jkun l-effett fuq il-kummerċ imma wkoll x'se jkun l-effett inflazzjonarju ta' dawn it-taxxi li qed jiġu ppreżentati lil dawn is-setturi li żgur ma kellhomx bżonn min jagħtihom daqqa oħra daqshekk qawwija meta diġa' jinsabu għaddejjin minn diffikultajiet kbar.

Biex ikompli jsaħħaħ l-atmosfera ta' fiduċja u l-atmosfera fejn l- industrijalist u l-businessman iħoss ruħu komdu li jopera u jżid l- investiment tiegħu, dan il-budget qed jippreżentalna vroma oħra ta' l- introduzzjoni tad-dikjarazzjoni ta' l-assi kapitali, li tagħtik impressjoni ta' old Labour in new bottles u mhux ta' new Labour.

Kif qal wieħed mill- membri min-naħa tal-Gvern f'artiklu li kiteb - qed nirriferi għall-Onor.

Lino Spiteri - din il-miżura ma kenitx neċessarja, anzi kienet żejda u fil- fatt ħsara biss tista' tagħmel u ftit tista' tagħmel ġid.

Ċertament li dan il-pass stajna għaddejna mingħajru għax ngħid għalija dan huwa żball li jkompli joħloq l-inċertezza u jkompli jdaħħal il-flieles f'ras in-nies.

Tagħna hija ekonomija partikolari u dan huwa pajjiż żgħir fejn kull deċiżjoni li jieħu l-gvern ikollha effett qawwi fuq kif il-pajjiż jaġixxi ekonomikament.

Huwa importanti li kull gvern joqgħod attent għal kull deċiżjoni li jieħu għaliex kull deċiżjoni li jagħmel, kemm jekk hija suġġerita minnu, kemm jekk hija suġġerita mill-burokrati, kif ukoll jekk hija suġġerita mill-ħassieba politika, ikollha effett immedjat u ħafna drabi tkun ta' ħsara dejjiema.

Mr Chairman, biex inkomplu nżidu ma' atmosfera bħal din kien jonqos the cherry on the cake.

Din kienet li f'sena waħda dan il-Gvern irnexxielu, to top it all, iġib instabbilta' politika f'dan il-pajjiż bil-ġlied u l- litigar li qed isir apertament bejnu u deputat tiegħu stess.

Wara li stennejna biex naraw x'se jiġri mill-ħofor, wara li stennejna x'se jiġri mis-CET u wara li stennejna l-budget, issa l-qasam kummerċjali qed jistenna wkoll biex jara x'se jiġri minn din l-istorja ta' instabbilta' politika.

Dawn huma kollha żbalji politiċi li ċ-ċittadin qed iħallas prezz wisq għoli tagħhom u l-Gvern għandu jagħmel minn kollox biex ibiddilhom u jegħlibhom.

Il-kummerċ sab il-mewt fi żmien qasir ħafna u l-kummerċjanti kollha jinsabu nkwetati u nċerti dwar il-futur tagħhom għax kull qasam staġna b'mod mill- aktar drammatiku fi żmien record.

Sabiex pajjiżna jimxi 'l quddiem huwa mportanti li jkollna stabbilta' politika u li l-ġlieda li għaddejja bħalissa tirrisolva malajr.

Illum, wara sena, il-poplu qiegħed jipponta subgħajh lejn dan il-Gvern u qiegħed prattikament jgħidlu li s-sitwazzjoni li ninsabu fiha hija ċertament bil-maqlub ta' dak li kien wiegħed fil-programm elettorali "Iċ- Ċittadin l-Ewwel".

Waħda mill-affarijiet li l-Partit Laburista kien wiegħed fil-programm elettorali kienet li t-taxxi ndiretti ma kenux se jolqtu l-konsum essenzjali.

Din hija xi ħaġa li ddaħqek meta tiftakar fit- taxxi li għażel li jagħmel dan il-Gvern.

Meta tiġi biex tagħmel politika fiskali ikollok diversi għażliet u dan il-Gvern għażel li jolqot il-konsum essenzjali li jaffettwa l-ħajja personali tan-nies.

Dan inaqqas mil- likwidita' li għandhom il-households u jaffetwa wkoll il-qasam kummerċjali direttament għax iżid il-government induced costs għal kull min jopera f'dan is-settur.

Din il-politika hija riżultat ta' l-għażliet ħżiena ta' dan il-Gvern u hemm bżonn li tieqaf għaliex qed tagħmel ħsara kbira lil pajjiżna.

Il-Gvern m'għandux ikompli miexi fit-triq tas-suppervja intelletwali li saret tiddistingwih imma għandu mill-aktar fis jirranġa dawn l-iżbalji li għamel.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Francis Agius.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Mr Chairman, ftit tal-ġimgħat ilu tkellimna fuq il- Korporazzjoni Enemalta - fil-fatt din kienet l-unika korporazzjoni li lħaqna ddiskutejna qabel il-budget - u biex ma nirrepetix dak li diġa' ntqal se nitkellem dwar l-iżviluppi li seħħew f'dawn l-aħħar ġranet.

Se nitkellem fuq dak li żgur huwa l-aktar attwali u li jinteressa lil kulħadd, jiġifieri l-mod li bih dan il-Gvern irid isolvi l-problemi finanzjarji ġenerali li għandu, speċjalment dawk li għandha l-Korporazzjoni Enemalta, billi jgħaddi l-kontijiet fuq il-poplu kollu mingħajr ebda distinzjoni ta' xejn.

F'Ottubru li għadda jien kont staqsejt x'deċiżjoni kien beħsiebu jieħu l- Gvern rigward it-tariffi tad-dawl.

Dakinhar emmint ir-risposta li tani l- Ministru fejn qal li jekk jiġu aċċettati r-rati l-ġodda, l-impatt fuq l- oqsma kollha tas-soċjeta' Maltija jkun l-inqas possibbli.

Żgur li statement bħal dan illum ma jistax jitwemmen.

Saru kalkoli minn ħafna sorsi differenti, fosthom nies li m'għandhomx bias politiku, jiġifieri dawk li ma jxaqilbu lejn l-ebda naħa, u nstab li anke l-aktar rati konservattivi jindikaw żieda ta' 50% u dan biex ma nsemmix dawk li qed ikunu kkalkolati bħala żidiet ta' 2,000%.

Żgur li fit-totalita' taż- żidiet, plus dawk ta' l-ilma u tad-drenaġġ, hawn kor ta' tgergir liema bħalu.

Hawn għagħa kbira, kemm barra kif ukoll ġewwa l-Parlament.

Anzi nasal biex ngħid li hawn maġġoranza eletta li ma taqbilx mat-tariffi kif suġġeriti mil-Gvern.

Proprju din iż-żieda fl-elettriku serviet ta' kurrent li xegħel il-miċċa tas-sitwazzjoni esplussiva li għandna fil-pajjiż.

Il- kliem li ingħad f'dawn il-ġranet, mhux fil-gazzetti u fil-media biss imma anke fost il-ħaddiema - kulħadd jaf li jien naħdem f'distrett fejn il- Partit Laburista hu l-aktar segwit - kien li l-budget kissirna, farrakna u se jaħleb iż-żgħir, li m'għandu mkien mnejn jiskappa.

Huwa f'dan is-sens li dan il-budget m'huwiex aċċettabbli għall-poplu Malti kollu u nispera li f'din il-Kamra jkun hawn il-maġġoranza ta' deputati eletti li jdawru l-kors ta' dan il-budget, u m'iniex qed nirreferi biss għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-Enemalta.

Meta wieħed iħares lejn id-deficit nazzjonali tal-gvern, tkun xi tkun il- problema, ma jistax iħares biss lejn korporazzjoni jew dipartiment tal- gvern waħdu.

Fl-opinjoni tiegħi dan huwa l-ewwel żball li qed jagħmel dan il-Gvern għax hu spara għal saqajh meta ried jiġri u issa lanqas jimxi ma jista'.

Kif tista' ssolvi l-problema tad-deficit meta neħħejt il-VAT li kienet bdiet tindara u daħħalt is-CET minflokha?

Kif tista' ssolvi l- problema finanzjarja billi tagħmel sena sħiħa tibki xortik li tlajt fil- gvern, twaħħal biss f'ta' qablek, titkellem b'lingwa negattiva u ħlief ħofor 'l hawn u 'l hinn ma ssemmix?

Min iħares lura jista' jimxi 'l quddiem?

Jekk il-VAT kienet taxxa nġusta u bla bżonn, mela x'inhuma dawn it-taxxi fuq in-natura tagħna lkoll?

Qed nirriferi għad-dawl, ilma u drenaġġ.

Taħsbu li dawn huma l-aktar taxxi ġusti?

M'hemmx alternattivi għalihom?

Dan huwa l-bidu ta' nuqqas ta' kwalita' tal-ħajja fil-livelli kollha.

Dan il-budget huwa lotterija ġdida negattiva, snowball ġdida, fejn se jkun hemm l-effett domino u fejn aktar nies li jiddependu fuq is- servizzi soċjali se jġorru l-piż finanzjarju b'dawn it-taxxi diretti li se jkollhom effett fuq l-għoli tal-ħajja.

L-ilma, id-dawl u d-drenaġġ m'humiex essenzjali għall-ħajja?

X'hemm aqwa minn dawn is-servizzi?

Issa nagħmlu taxxa fuq l-arja wkoll!

Dan mhux għoli tal-ħajja par excellence?

Ħalli ngħaddi issa biex nitkellem dwar xi kalkoli li ħadd għadu ma merihom.

Mr Chairman, it-tariffi l-ġodda se jissarfu f'żidiet sostanzjali għall- familji tagħna u jien ħdimthom fuq kontijiet attwali.

Nieħdu, per eżempju, familja ta' erba' persuni li llum qed tikkonsma 1,000 unit ta' elettriku u tħallas Lm23 kull erba' xhur.

Dan se jsir prezz "modern" ta' Lm34 - u dan mingħajr ma nieħdu in konsiderazzjoni ż-żieda fuq il-meter - jiġifieri żieda ta' 50%.

Jekk din il-familja llum tikkonsma 2,700 unit ta' elettriku, jiġifieri aktar mid-doppju li tikkonsma l-ewwel familja li semmejt, waqt li llum din tħallas Lm64 kull erba' xhur, il-prezz "modern" se jitla' għal Lm117, jiġifieri żieda ta' 80%.

Tajt dan l-eżempju għax anke f'dan il-każ jidher ċar li ż-żgħir proporzjonalment se jġorr aktar minn dak li jikkonsma iżjed, jiġifieri kull naqra dawl żejda li jikkonsma min jiflaħ iħallas tiswa' inqas minn dik in-naqra dawl żejda li jaħli min jikkonsma inqas dawl u li x'aktarx ikollu dħul inqas.

Din m'hijiex ġustizzja soċjali għax din hija taxxa diretta fuq servizz li ħadd ma jista' jgħaddi mingħajru, inkluż il-pensjonant.

Jekk nieħdu koppja anzjana li qiegħda fuq l-għajnuna soċjali u naraw x'ħallset qabel il-5 ta' Novembru u x'se tħallas issa bil-miżuri tal-budget insibu li jekk qabel kienet tirċievi kont ta' Lm9 għal 500 unit, issa dan se jsir Lm12.50, żieda ta' aktar minn 40%.

Jekk qabel il-kont kien ta' Lm11 għal 600 unit, dan issa se jsir aktar minn Lm15, żieda ta' 43%.

Filwaqt li kont li qabel kien ta' Lm13 għal 700 unit ta' elettriku, issa se jsir Lm19, żieda ta' 'l fuq minn 45%.

X'ingħidu mbagħad għall-industrija li ġiet milquta bil-goff, b'żieda ta' 14% fir-rati tad-dawl.

Id-differenza bejn it-tariffa ta' bil-lejl u dik ta' bi nhar għall-industrija hija biss ta' żewġ milleżmi u dan żgur li m'huwiex inċentiv biżżejjed biex iħajjar bis-serjeta' lill-industrija biex topera bil-lejl.

Jiena ma naqbilx li m'hemmx alternattiva għal dan kollu.

Dawn ir-rati setgħu ma kenux għoljin daqshekk u l-Gvern seta' ntaxxa servizzi u oġġetti mhux daqstant essenzjali fuq il-prinċipju ta' tassazzjoni fuq il-konsum, b'tali mod li jolqot l-aktar lil min jiflaħ u li jista' jinġabar b'aktar mod prattiku.

Jekk inħarsu lejn l-estimi ta' l-Enemalta nsibu li għas-sena finanzjarja li għalqet f'Settembru 1997 - 11-il xahar minnhom taħt il-Gvern Laburista preżenti - id-dħul kien ta' Lm117 miljun u n-nefqa rikorrenti kienet ta' Lm127 miljun, jiġifieri żbilanċ ta' Lm10 miljun.

Jekk dan tqabblu mas-sena finanzjarja li għalqet f'Settembru ta' l-1996, li kienet l-aħħar sena ta' Gvern Nazzjonalista, issib li l-iżbilanċ kien ta' Lm5 miljun.

X'ġara, Mr Chairman?

Jien nixtieq nistaqsi lill-Ministru xi spjega jagħti għal dawn il-figuri.

Dawn mhux jien ivvintajthom imma joħorġu minn paġna 350 ta' l- estimi ta' din is-sena u minn paġna 346 ta' l-estimi tas-sena l-oħra.

Għaliex id-deficit fuq ir-rikorrent fl-ewwel sena taħt Gvern Laburista rdoppja minn Lm5 miljun għal Lm10 miljun?

Dan huwa riżultat ta' effiċjenza u ta' tmexxija moderna u trasparenti?

Fuq liema kriterji nħaddmu r-rati l-ġodda tat-tariffi?

X'kienu l-konsiderazjonijiet soċjali u ndustrijali?

Mr Chairman, jien naħseb li jekk aħna nagħmlu environment impact assessment biex naraw kif se jintlaqtu l-pjanti, il-ġebel, is-siti arkeoloġiċi, il-bebbux u annimali oħrajn, għandna naraw minn qabel x'se jkun l-impatt fuq Ċikku l-poplu minħabba din iż-żieda fir-rati tad-dawl.

Fl-aħħarnett, biex żgur nitfgħu l-melħ fuq il-ferita, il-Prim Ministru qalilna li xorta m'aħniex se nsolvu d-deficit, anzi qalilna li dan se jiżdied u f'dan ir-rigward il-Ministru responsabbli mill-Enemalta tana stampa mill-aktar ħażina għat-tliet snin li ġejjin.

Nafu x'aħna ngħidu?

Nafu x'aħna nagħmlu?

Dak li rriferejt għalih japplika bl-istess qawwa ta' l-argument għall-gass, għall-pitrolju u piżijiet oħra fil-qasam ta' l- enerġija.

Nixtieq li l-Ministru jispjega r-raġuni għal ħafna kontradizzjonijiet li jinsabu fl-Enemalta.

Kif niftaħru li l-Enemalta naqqasnilha dawk il-miljuni kollha li kienet iddaħħal mill-VAT u li l- unaccounted for losses niżlu minn 17% fl-1995 għal 8% din is-sena meta mbagħad mhux talli ma naqqasniex id-deficit f'din l-intrapriża parastatali talli dan se jkompli tiela'?

Kif qed nipproteġuh lill-konsumatur?

S'issa jidher li l-Enemalta qed tagħti lip service biss.

Skond ir-rapport ta' l-Ombudsman, dan ix-xahar stess il-konsumatur xorta waħda se jibqa' minn taħt meta jiġi biex jieħu l- kumpens wara li ssirlu ħsara fl-apparat elettroniku tiegħu meta jkun hemm voltage surge.

Jiddispjaċini ngħid li s-suġġeriment li hemm fil-budget rigward l-użu ta' l-enerġija solari jammonta għal gimmick ħadra - naturalment f'sens ekoloġiku - għax jidhirli li ma saret l-ebda konsultazzjoni serja ma' min jifhem f'din il-materja u s-suġġerimenti li ilhom isiru għal bosta snin lanqas biss ġew ikkonsidrati.

Dan ġie wkoll irrapportat f'"The Sunday Times" tas-16 ta' Novembru.

Fl-opinjoni tiegħi dan il-budget għamel farsa bis-slogan "Iċ-Ċittadin l- Ewwel", li bih il-Malta Labour Party rebaħ l-elezzjoni.

Dan is-slogan fih żewġ kelmiet, l-ewwel kelma "iċ-ċittadin" u t-tieni kelma "l-ewwel", u proprju dan li ġara għax qegħdin jinqalbu l-prijoritajiet.

Il-Gvern qed jgħid li l-ewwel prijorita' tiegħu hi li jissana l-finanzi pubbliċi meta bil-kejl tiegħu stess diġa' qed jgħid li mhux se jasal.

Dan il-budget se jiftaħ beraħ is-saffi tan-nofs u t'isfel tas-soċjeta' Maltija, se jitfa' lura eluf ta' familji Maltin li f'disa' snin u nofs taħt Gvern Nazzjonalista kienu ntrefgħu xi ftit 'il fuq lejn il-klassi tan-nofs, almenu f'dak li huwa income.

Pass wara pass, Gvern Laburista ġdid daħħalna f'impass mhux biss minħabba l-kriżi politika u l-mod kif qed jiġi mgħoddi dan il-budget li huwa forma ta' force feeding, imma fuq l-istess ideat u ħsebijiet ta' kif pajjiżna jista' u għandu jerġa' jieħu r-ruħ, inkluża dik soċjali.

Jekk noqogħdu nistennew biex naraw kif in-nies se jintlaqtu bit-tariffi l-ġodda - bħaż- żarmar fin-negozju minħabba żieda fl-ispejjeż, nuqqas ta' kummerċ, instabbilta' politika, qgħad u għoli tal-ħajja - se nkunu qisna qed nesperimentaw fuq il-fniek ta' l-Indi.

Hekk qed jiġi ttrattat iċ-ċittadin li suppost jiġi l-ewwel, bħall-fniek ta' l-Indi!

L-ewwel naraw kemm se jgorr u mbagħad immelsuh wara s-swat li jkun qala'.

Sur President, xogħol l-Oppożizzjoni huwa li tiftaħ l-għajnejn, turi x'qed jiġri u tipprova tantiċipa x'se jiġri.

Jekk il-Gvern dan isejjaħlu tixwix u ma jeħdux bħala kritika analitika u kostruttiva, allura aħna se nkomplu nxewxu basta ngħidu l-verita'.

Fl-aħħar iż-żejt jitla' f'wiċċ l-ilma.

L-importanti hu li jkollok iż-żejt u li jibqagħlek l-ilma!

Fid-dinja moderna u trasparenti li qed jibnulna tan-naħa l-oħra xejn ma tista' tieħu for granted!

Grazzi, Mr Chairman.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

George Hyzler.

ONOR.

GEORGE M. HYZLER: Mr Chairman, quddiemna llum għandna dibattitu dwar il-budget tal-kuraġġ.

Il-Prim Ministru fl-intervent tiegħu fil- mozzjoni biex ngħaddu għal Kumitat ta' Provvista, iddeskriva dan il-budget bħala wieħed ta' kuraġġ.

Din qed jirrepetiha kull fejn imur u kważi wasalna biex nibdew nemmnuh.

Qabel xejn jien nixtieq li nifhmu x'inhu dan l-att kuraġġuż għaliex aħna nassumu li meta wieħed jitkellem fuq kuraġġ ikun qed jagħmel atti li jwassluh x'imkien.

Per eżempju, jekk jiena nara karozza ġejja lejja u biex nitkessah naqbeż quddiemha, min jarani jgħid li jien miġnun u mhux kuraġġuż.

Jekk min-naħa l-oħra jiena nara xi tarbija f'nofs ta' triq u naqbeż quddiem il-karozza biex insalvaha, dak ikun att ta' kuraġġ.

Pero' ta' min wieħed jara jekk dan il-budget huwiex att ta' kuraġġ, jew forsi xi ħaġa oħra.

Fil-kontest ta' l-ekonomija f'pajjiżna għas-snin li ġejjin, il-Gvern qed jiddeskrivi lilu nnifsu kuraġġuż għax se jikkumbatti d-deficit b'metodi u b'mezzi li jweġġgħu.

Nafu wkoll li jeżisti dan il-famuż mostru - li bħall- Erskine May qiegħed fuq fomm kulħadd - li jgħidulu deficit u qed nagħmlu minn kollox biex nikkumbattuh.

Naturalment m'hijiex l-intenzjoni tiegħi li nittratta l-qerq ta' din l-allegazzjoni għax jiena ċert li l-Onor.

Dalli - li se jitkellem warajja - kif ukoll xi ħadd min-naħa l-oħra jaslu biex jitkellmu bl-istess mod, pero' nixtieq, anke għall-istorja, niċċara xi tliet punti.

L-ewwelnett nixtieq ngħid li d-deficit li wiret il-Partit Nazzjonalista fl-1987 kien ta' Lm42 miljun - jew 7.7% tal-GDP - u dan fi żmien meta l- ekonomija kienet agunija.

It-tieni nett, matul l-amministrazzjoni Nazzjonalista, ħlief fl-aħħar sena, dan id-deficit dejjem inżamm within manageable limits ta' bejn Lm30 miljun u Lm40 miljun, jiġifieri inqas minn kif kien sabu l-Partit Nazzjonalista meta ħa l-gvern f'idejh fl-1987 u kien biss proprju fl-1996, is-sena ta' l-elezzjoni meta deffes siequ l-Partit Laburista, li d-deficit sploda.

Ir-raġunijiet għal dawn ġew ittrattati diversi drabi minn kelliema ta' din in-naħa u naħseb li l-Onor.

Dalli jgħid xi ħaġa fuqha wkoll.

Jiġifieri l-argument kollu li l-Partit Nazzjonalista fil-gvern kien jonfoq u jberbaq il-flus ma jagħmilx sens u ma jsegwix.

Irid jingħad ukoll li f'dan il-perijodu, jiġifieri ta' amministrazzjoni Nazzjonalista, Malta nbniet prattikament mill-ġdid.

L- infiq fl-infrastruttura kien enormi u allura anke l-infiq għandu jiġi eżaminat fil-kontest ta' dan.

Naturalment minn dan gawda kulħadd, partikolarment is-settur privat, bl-investimenti li saru fl-infrastruttura, bil-politika ta' liberalizzazzjoni u bil-paċi industrijali u ċ-ċertezza li kien hawn.

Imbagħad inbidel il-gvern u għall-ewwel darba l-gvern tal- ġurnata - l-istess gvern li għandu l-marda li jara l-ħofor - qed jissellef il-flus biex iħallas l-ispejjeż rikorrenti tiegħu.

Dan qatt ma kellu għalfejn jiġri.

L-ebda gvern qatt m'għamilha din.

Il-gvern dejjem ġabar flus biżżejjed biex iħallas l-ispejjeż rikorrenti tiegħu, dawk l-ispejjeż li jżommu l-pajjiż għaddej kuljum.

Mhux hekk biss, talli jekk ma niżbaljax, f'sena waħda ssellef daqs kemm issellef il-Gvern Nazzjonalista tul l-amministrazzjoni kollha tiegħu.

Ħalli naraw xi jfisser dan għan- negozjanti.

L-ewwelnett ifisser li l-Gvern qed jagħti sinjali ċari li m'huwiex f'pożizzjoni jew m'huwiex kapaċi jlaħħaq ma' l-ispiża ta' kuljum u qed jaqta' qalbu.

Dan iwassal messaġġ fl-imħuħ tan-negozjanti li l-Gvern qed ifalli.

Mhux biss, iżda l-argument tal-ħofor jikkontribwixxi bi sħiħ għall- istaġnar li hawn fl-ekonomija.

Wieħed kien jistenna li wara li għamel sena sħiħa jeqred fuq il-ħofor, fejn seta' jara' b'għajnejh il-ħsara li ġab hu stess bid-diskors fil-vojt, il-Gvern kellu joħroġ budget li jnissel fiduċja fil-pajjiż, fin-negozjant, f'min jaħdem għal rasu u fil-konsumatur.

Iżda l- Gvern baqa' għaddej joħlom bil-ħofor li bil-mod il-mod kulħadd sar jifhem li dawn ħoloqhom hu stess.

Is-settur privat in ġenerali u dawk li jaħdmu għal rashom in partikolari, bħala l-mutur ta' l-ekonomija rikonoxxut miż- żewġ naħat ta' din il-Kamra, jiddependu fuq l-inċentivi tal-gvern u jistennew il-budget għax huwa strument importanti li l-gvern għandu f'idejh biex jixxpruna l-ekonomija.

Iżda x'ġara?

Ġara li ġie ppreżentat budget kattiv li għakkes lil kulħadd, partikolarment liż-żgħir.

Fir- responsabbilta' tiegħi ta' kelliem għas-self-employed u għan-negozjanti ż- żgħar, ma nistax ma nikkummentax fuq l-effett negattiv li l-miżuri mħabbra se jkollhom fuq in-negozju.

Illum għandna sitwazzjoni ta' staġnar - għadu kemm iddiskreviha b'mod tajjeb l-Onor.

Frendo - fejn il-konsumatur qed jibża' jonfoq, l-investitur qed jibża' jinvesti u s-self mill-banek qed isir partikolarment għal restructuring ta' loans u mhux għal investimenti ġodda.

Ma rridux ninsew li dan kollu qed isir fi żmien meta s-settur privat ħa dan il-famuż nifs ġdid.

Mr Chairman, meta jiena qabel l-elezzjoni kont rajt dik l-istampa ħelwa ta' kopja żagħżugħa b'bukkett fjuri f'idejhom, bin-nannu quddiemhom u bil- kliem "nifs ġdid għas-settur privat", frankament ma fhimtx xi tfisser u għadni sal-lum ma nafx xi tfisser.

Fejn qatt kont nobsor li dak il-messaġġ ma kienx ħlief wieħed minn sensila ta' qerq ta' partit li kien qed jipprova minn kollox biex jirbaħ il-voti!

Aħna kuljum qed niltaqgħu ma' nies li waqgħu għall-propaganda u jgħidulna li ħadu nifs ġdid, pero' xtaqu li ma ħaduhx, jew inkella jekk dan huwa nifs ġdid ippreferew li jkollhom l- ażżma, bħalma ntqal lill-Onor.

Brincat fil-programm "Xarabank" fuq it- televiżjoni.

X'għamel dan il-budget għas-settur privat, partikolarment għaż-żgħir?

GĦamel ħafna.

Għabba lil kull negozjant, lil kull professjonist u lil kull min jaħdem għal rasu b'piżijiet li ma jiflaħx għalihom.

Iż-żiediet fir-rati tal-kontijiet tad-dawl u ta' l-ilma splodew b'mod li ma jitwemminx.

GĦan-negozjanti dan huwa piż li se jiġi rifless neċessarjament fil-prezzijiet tal-prodotti u servizzi u dan ibatih ukoll il- konsumatur, kif se jbati wkoll l-impożizzjoni ta' tariffa fuq id-drenaġġ, fuq liċenzji tal-vetturi, ħlasijiet ta' reġistrazzjoni u żidiet fil- premiums ta' assigurazzjoni fuq il-vjaġġi, fuq il-pitrolju u fuq l- ispirti.

Dawn huma kollha piż fuq in-negozju daqskemm huwa piż insopportabbli għar-romol, għan-nisa tad-dar u għall-fqir.

Mr Chairman, fl-aħħar mill-aħħar dan is-settur faqqruh.

GĦaliex il-Gvern reġa' ħolom bid-dikjarazzjoni ta' l-assi kapitali jekk mhux biex inaffar lill-investituri u lil kull min wieġeb għas-sejħa tal-Gvern Nazzjonalista li jġib flusu minn barra?

GĦalfejn saret it-taxxa ta' 15% fuq il-profitti tal-banek, meta fl-istess nifs il-Gvern qed iħajjar għal xi tip ta' privatizzazzjoni?

Dan kollu għalfejn?

Biex timlew il-ħofor?

Din hija ħrafa oħra ta' min hu dilettant jikteb il-ħrejjef!

Il-ħofra taħt dan il- Gvern - dan jgħidulna hu stess - se tikber għal Lm130 miljun.

Allura tafu x'qegħdin tagħmlu!

Hawnhekk niġi għall-eżempju li bdejt bih fil-bidu.

Jien ma naħsibx li dan il-budget għandu jiġi deskritt bħala att ta' kuraġġ għaliex att li ma jwasslek imkien, anzi jwasslek biex tweġġa' biss, huwa att ta' ġenn u mhux ta' kuraġġ.

Dawn huma miżuri ta' gvern li ma jafx minn fejn hu ġej u lanqas fejn hu sejjer, li ċaħad l-oriġini tiegħu, biegħ ruħu għal stil psewdo-maniġerjali u psewdo-modern u ma għarafx li bl-iskossi u bil-piżijiet tat-taxxi l-ekonomija mhux talli ma tfieqx talli tiċkien u tistaġna.

Ħalli nsemmilkom xi wħud mill-inċentivi li lill-business se jqajmuh mir-raqda li qiegħed fiha bħall-bewsa tal-prinċep fi "Sleeping Beauty".

Ejja nieħdu l-inċentiv favur l-użu ta' l-enerġija solari.

Rajnih dan l-inċentiv?

L-argument tal-Ministru kien li la issa għollejna l- kontijiet tad-dawl vale la pena li nixtru l-apparat għal enerġija solari.

Ħalli nsemmi l-korporazzjoni għal-iżvilupp urban ta' Pembroke jew "the charity begins at home corporation".

Irrid nispjega - għal min forsi xi darba jkun qed jaqra' dawn id-debates - li ftit tal-ġimgħat ilu qam kjass fil-pajjiż għax il-Malta Labour Party fil-gvern ta lilu nnifsu xi vantaġġi u ċeda d-drittijiet tal-gvern biex ikun jista' jinnegozja biċċa art f'Pembroke.

Bħala inizjattiva għal dan fil-budget insibu li "se jiġi assigurat b'mod aktar realistiku l-prezz ta' l-art."

Ovvjament il-prezz ta' l-art jinkludi kemm dik l-art li se jittrasferixxi l-Malta Labour Party kif ukoll dik li għadu ma trasferixxiex.

X'inizjattivi iżjed hemm?

Qegħdin isemmulna "a one-stop shop informative service" għas-self-employed.

Waqt li l-Onor.

Gulia kien qed jitkellem fil-budget debate ta' Jannar, qal li s-segretarjat għas-self-employed twaqqaf biex ikun a one-stop shop.

Kull problema li kellu jkollhom is-self-employed kellha tiġi ndirizzata lil dan is-segretarjat.

Issa dan il-one-stop shop secretariat waqqaf a one- stop shop informative service.

Jekk is-segretarjat kien il-one-stop shop imwiegħed, allura x'qed nagħmlu f'dan il-budget?

Għalfejn one-stop shop ieħor?

Kemm-il one-stop shop se nwaqqfu?

Kemm se ndumu ntellgħu bżieżaq tas-sapun?

Bil-pompa kollha qed inħabbru t-twaqqif ta' one-stop shop informative service li jibagħtek fil-one-stop shop parliamentary secretariat biex idawrek non stop mad-dipartimenti tal-gvern and to stop the shop!

Fil-verita' aħjar naraw x'qed jagħmel dan is-segretarjat biex jiġġustifika l-eżistenza tiegħu.

Is-segretarjat ħabbar xi rakkmandazzjonijiet ta' waħda mill-eluf ta' kummissjonijiet li twaqqfu taħt din l-amministrazzjoni.

F'dawn ir- rakkmandazzjonijiet m'hemmx wisq x'tikkritika ħlief, fost l-oħrajn, waħda minnhom li ħawdet id-definizzjoni ta' "self-employed" billi rriferiet għalihom bħala "benestanti".

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Gulia qed jagħmilli sinjal li mhux hekk pero' jiena nirriferih għall-istqarrija li ħareġ hu stess.

(Interruzzjonijiet) Jekk il-liġi tgħid hekk, allura s- segretarju parlamentari għas-self-employed kien imissu ġie msejjaħ "is- segretarju parlamentari għall-benestanti" u jekk il-liġi se ssir hekk għandu jinbidel l-isem.

Meta lill-Prim Ministru kont staqsejtu x'inhi r- raġuni li dan is-segretarjat ingħatalu isem bl-Ingliż, qalli li għax l-isem huwa eleganti.

Frankament ma nafx liema huwa l-aktar isem eleganti jekk hux "benestanti" jew "self-employed", pero' it-tnejn huma kliem importati f'pajjiżna u forsi wieħed jista' jagħmel xi tip ta' dibattitu dwar liema hu l-aktar isem eleganti.

B'pompa kbira dan il-Gvern ħabbar ukoll skema ta' garanzija għal dawk in- negozji li ma jingħatawx self mill-banek minħabba li ma jkollhomx x'jagħmel tajjeb.

Naturalment jiena kelli l-okkażjoni li nikkummenta dwar din l- iskema anke meta ġiet dibattuta f'dan il-Parlament u issa se ngħid biss li din ovvjament hija skema ta' l-MDC u mhux strettament tas-segretarjat; allura forsi m'huwiex il-lok li niddiskutuha hawnhekk.

L-istess jista' jingħad għall-kwestjoni ta' l-għotjiet ta' l-artijiet għal garage industries u l-kwestjoni ta' l-IPSE, l-institute for the promotion of small enterprises, li huma proġetti li b'xi mod jew ieħor daħlu taħt dan is- segretarjat pero' huma ta' l-MDC u naturalment tal-ministeru ta' l- industrija.

Proprjament x'qed jagħmel dan is-segretarjat?

Tant hu minnu s-suspett li daħalli li dan is-segretarjat ma tantx għandu x'jagħmel, naturalment oltre l-propaganda, li fil-mission statement - f'paġna 148 ta' l-Estimi - mar-responsabbiltajiet tiegħu żiedulu l-funzjoni ta' watchdog fuq il-konsumatur.

Fil-fatt fil-budget speech insibu dan il- kliem:

"... to create awareness among consumers on how to exercise their rights and educate and inform them how to obtain value for money".

Jien frankament nistqarr li din għadni ma ħsibtx biżżejjed dwarha - jista' jkun li qed nantiċipa u forsi ma nkunx korrett - u nifhem li fit-teorija forsi jista' jkun hemm vantaġġi li jkollok persuna li tibbilanċja l- interessi tas-self-employed ma' l-interessi tal-konsumatur, imma fil- verita' se jintlaħaq l-iskop propagandistiku li għalih twaqqaf is- segretarjat?

Naħseb li huwa diffiċli li tipproġetta lilek innifsek bħala l- bully tas-self-employed u fl-istess ħin tkun il-bully tal-konsumatur.

Din proprjament m'hijiex biċċa tiegħi u forsi jkun aħjar kieku wieħed kellu jirriferiha lil Phil Noble, jekk kemm-il darba dan jerġa' jiġi mistieden biex jippjana l-kampanja li jmiss għall-partit fil-gvern.

Jekk jiġri hekk nawguralu biex apparti li jippjana kif tista' tirbaħ l-elezzjoni bil-qerq u tbellagħha lin-nies, jippjana wkoll kif wieħed għandu jiggverna għax frankament naħseb li korrejna bl-ikrah.

Mr Chairman, lanqas fl-agħar żmenijiet tas-snin sebgħin u tmenin taħt amministrazzjoni Laburista ma rajna daqshekk taqtigħ il-qalb fost il- kummerċjanti, in-negozjanti u min jaħdem għal rasu.

Dawn belgħu nifs ħażin u qed isibuha diffiċli biex jirkupraw minnu.

Ma jidhirx li hemm tama qawwija għalihom u - kif inħobb ngħid jien - ma tantx jidher li hemm light at the end of the tunnel.

Dawn qed jaqtgħu qalbhom.

Il-pantomina u l- farsa li assistejna għaliha bil-bdil mill-VAT għas-CET għamlet il-ħsara u d- diskors interminabbli tal-ħofor ukoll għamel il-ħsara.

Minbarra hekk, qisu ma saritx ħsara biżżejjed, il-Prim Ministru qed jitkellem dwar elezzjoni "dalwaqt".

Jiena ngħid lill-Gvern biex ma jużax it-theddida ta' elezzjoni fil-vojt għax din se tkompli żżid l-inċertezza.

Jekk għandu l-ġlied intern m'għandux jgħabbi lill-pajjiż bih għal skopijiet tiegħu għax il-pajjiż ma jiflaħx għal iżjed inċertezza.

Jekk il-Prim Ministru jixtieq jieħu t-triq ta' l-elezzjoni għal raġunijiet tiegħu, bi privileġġ tiegħu, bi prerogattiva tiegħu, j'Alla jagħmilha, j'Alla jeżerċitaha, imma m'għandux joqgħod jhedded biha għax dak huwa perikoluż.

J'Alla l-Prim Ministru jifhem li qabad ir-rotta żbaljata u j'Alla jitlaqha mill-aktar fis.

Id-diżastru tal-Metalfond assorbejnih fil-ħofor li wiret il-Partit Nazzjonalista fl-1987 imma ma nafx kemm il-pajjiż jiflaħ jassorbi l-ħofor li qed jiġu kkreati taħt din l-amministrazzjoni.

Grazzi, Mr Chairman.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

L-Onor.

John Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Chairman, irridu nikkonċedu li dan il-Gvern ibbrilla f'ħaġa waħda għax kiser ir-record fil-ħolqien tal-kriżijiet li l- ebda gvern ma rnexxielu jagħmel f'daqshekk żmien qasir.

Fl-ewwel sena tiegħu l-Gvern Laburista rnexxielu joħloq kriżi finanzjarja, kriżi politika, kriżi ta' identita' u direzzjoni u issa qed tlum fuq ix-xefaq kriżi ndustrijali.

Dan il-Gvern mexa' fuq l-istess passi ta' gvernijiet Soċjalisti antiki u rnexxielu jgħaġġel it-taħbit tal-qalb tal-poplu Malti mhux kaġun ta' mħabba imma kaġun ta' l-inkwiet u l-frustrazzjoni li ġab fil- pajjiż.

Erġajna ġejna f'sitwazzjoni fejn meta jiġu jżuruna n-nies minn barra jistaqsuna: Mela l-poplu Malti m'għadux jitbissem?

U aħna bilfors ikollna ngħidulhom: Mela ma tafux li f'Malta reġa' għandna Gvern Soċjalista!

Illum erġajna ġejna f'sitwazzjoni fejn il-pajjiż m'huwiex miexi u jinsab preokkupat ħafna - bħalma kien 10 snin ilu - kif se jissalvagwardja l-pożizzjoni li jinsab fiha u ma jitlifx milli għandu.

Dan il-pajjiż ma jafx kif għandu jikkarga u jingrana biex joħloq il-ġid u jkun jista' jimxi 'l quddiem u jagħti passi ta' ġgant lejn is-snin li ġejjin għax għandu kriżi ta' identita' u direzzjoni.

Fejn hu post il-poplu Malti llum, meta l-popli l-oħra ta' madwarna qegħdin jiskjeraw ruħhom fi blokki biex jissalvagwardjaw l-identita' tagħhom, is-swieq tagħhom u lilhom infushom?

GĦandna gvern li qed jgħid lill-poplu Malti li postu m'hu mkien ħlief li jibqa' jxammem wara l-bieb ta' l-Ewropa.

Dan wara li l-Gvern Nazzjonalista, b'ħafna taħbit, b'ħafna ostakli - mhux l-inqas minħabba ħafna dikjarazzjonijiet li kienu jsiru f'dan il-pajjiż - u b'ħafna problemi, irnexxielu jġib lil Malta f'pożizzjoni li bid-dritt tkun tista' l-ewwel waħda tibda tinnegozja fit- tkabbir il-ġdid li se jkun hemm fl-Ewropa.

Illum għandna gvern li bl-aktar mod irresponsabbli, minħabba l-esiġenzi politiċi u elettorali tiegħu, qed jinsa x'inhu l-veru futur ta' pajjiżna u qed jinsa x'inhi verament l- istrateġija loġistika, ekonomika u politika li jrid juża u jagħmel għas- snin li ġejjin.

Hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu fuq kif se nirbħu l- elezzjoni ħames snin oħra imma qed nitkellmu fuq kif se jgħix il-poplu Malti ħamsin sena oħra.

GĦandna bżonn nies kapaċi li jiddeċiedu aktar 'il bogħod mill-kaxxa tal-vot, li kapaċi jiddeċiedu 'l quddiem u jkollhom viżjoni ta' fejn irid imur dan il-pajjiż.

Il-poplu Malti spiċċa mingħajr għan, mingħajr riga ta' kejl, ma jafx kif għandu jorganizza lilu nnfisu u l-azjendi tiegħu.

Jinsab indeċiż dwar ċerti spejjeż li jrid jassumi biex itejjeb il-kwalita' ta' servizzi, ta' standards u ta' makkinarju, biex ikompli jimbotta bħalma kien jagħmel fl- aħħar snin sabiex l-azjenda tiegħu tiġi identifikata bħala waħda ta' kwalita', bl-ISO 9000 u bl-ISO 9002.

Fi żmienna kulħadd kien tellieqa waħda biex ikollu ċ-ċertifikat ta' kwalita' għax kien jaf li bid-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea kienu se jinfetħulna l-bibien beraħ għal suq ta' 300 miljun ruħ minflok suq ta' 300,000 ruħ.

Il-poplu m'għadx għandu targets.

Fiex jista' jsir l-investiment f'pajjiżna?

Basta noqogħdu b'ħafna clichès u b'ħafna kliem mitfugħ bl-adoċċ li se jiġi aktar investiment u li l-investituri qed iħarsu aktar lejna għax Malta issa qiegħda barra l-Ewropa!

Jien nisfida lil xi ħadd sabiex jgħidli x'investiment ġej lejn Malta għax m'aħniex fl-Ewropa.

Dawk li riedu jiġu Malta għax m'aħniex fl-Ewropa setgħu ġew ħafna snin ilu u setgħu jiġu sal- lum.

Min ġej biex jagħmel prodott jew jagħti servizz f'Malta għax m'aħniex fl-Ewropa?

F'pajjiżna hawn kriżi politika li ma nħolqitx b'kumbinazzjoni iżda bir-ras iebsa u b'kumpless Narċisista li jkollu bniedem li jrid jeqred lil kull min jheddidlu l-pożizzjoni tiegħu u li ma jittollera lil ħadd li jikkompetilu għas-supremazija.

Kif spjega tajjeb sieħbi l-Onor.

George Hyzler, is-sitwazzjoni ta' mishandling min-naħa tal- Gvern ħolqot kriżi kbira u żammet lura kull ħsieb ta' progress f'pajjiżna.

Il-Partit Soċjalista fil-gvern m'hux kapaċi jimmaniġġja lilu nnifsu u jsolvi l-problemi nterni tiegħu u allura dawn mill-ewwel jiżbruffahom u jgħabbihom fuq il-poplu bl-effetti negattivi li jġibu magħhom.

Donnu li dan il-Gvern ma jimpurtahx mill-effetti negattivi u fil-verita' ma nafx kemm jinteressah u kemm jagħti kas ta' xi tfisser li toħloq kriżi politika fil-pajjiż.

M'iniex qed nirriferi għall-problema li l-pajjiż jinsab għaddej minnha llum - kulħadd jaf li n-nies qed jaħsbuha jekk fil-Milied li ġej jonfqux tant flus kif imdorrijin jagħmlu f'rigali - imma għall-fatt li l-Gvern illum poġġa fi kriżi l-eżistenza ta' dan il-pajjiż.

Jien niftakarni għal bosta snin inbigħ lil pajjiżna għal investiment barrani u waħda mill-problemi kienet tkun jekk il-gvern tagħna, b'maġġoranza ta' wieħed, kienx wieħed stabbli.

Dażgur li kien stabbli!

Ara kemm-il gvern kellna b'maġġoranza ta' wieħed!

Ara kemm-il gvern għamel ħames snin b'maġġoranza ta' wieħed!

Mur għidha llum din wara dawn it- teatrini fil-Parlament u wara dan il-ħafna kliem fil-vojt li qed ikollna fil-pajjiż!

Tlifna din il-possibbilta' u għarraqna ħafna aktar il- possibbilta' ta' investiment f'pajjiżna.

Din hi r-realta'.

Ħloqna kriżi finanzjarja; anzi mingħajr tlaqliq ngħid li ħolqu kriżi finanzjarja u issa drajnihom iparlaw fil-vojt fuqha.

Kemm se jdumu jinħbew wara parventi!

Kull problema li jkun hawn fil-pajjiż m'hijiex tagħhom.

Daqqa jwaħħlu f'dak u daqqa jwaħħlu fl-ieħor, daqqa tort ta' nies minn Malta u daqqa tort ta' nies minn barra.

Iqabbdu lil xi ħadd jagħmel rapport u jinħbew warajh biex taparsi qegħdin jagħmlu l-affarijiet li qed jgħidilhom hu.

Alla jbierek qatt m'hu tort tagħhom!

M'humiex kapaċi jerfgħu r-responsabbilta' ta' l-ebda deċiżjoni għax jafu li m'humiex kapaċi jiggvernaw, m'humiex kapaċi jmexxu fl-ebda sitwazzjoni u issa li qegħdin fil-gvern irrealizzaw li l-pajjiż ma tmexxihx billi toqgħod tiċċassa lejn il-problemi.

Il- problemi għandek tidentifikahom, tanaliżżahom u ssolvihom waħda wara l- oħra.

M'għandniex noqogħdu niskantaw għax ikollna xi problema.

Il-ħajja ta' kuljum tibda bil-problemi, minn mindu jisbaħ!

Dażgur li jkollok il- problemi meta tiġi biex tmexxi pajjiż!

Pero' irid ikollok l-istoffa li tkun kapaċi teqfilhom u tirbaħhom.

Huwa dan il-Gvern li ħoloq kriżi finanzjarja.

Jiena kemm-il darba għidt li fl-ewwel budget tiegħu dan il-Gvern iffabbrika deficit ta' Lm110 miljun għax fl-1996 kien hemm dħul li ma wrewhx biex ikunu jistgħu juruh fis-sena ta' wara.

Kienet deċiżjoni tal- Gvern li jagħmel budget insostenibbli b'deficit ta' Lm110 miljun.

Fil- verita' dak il-budget ma kellux ikollu deficit ta' aktar minn Lm50 miljun u dan għal raġunijiet ta' darba.

Nista' ngħid li konna wasalna fl-aħħar tal- proċess aġġustamenti fis-salarji u fil-pensjonijiet - fil-fatt kienu ħafna dawk li bbenefikaw minn dawn l-aġġustamenti - u huwa għalhekk li dak il- budget kien tela' daqshekk u hawn nista' nikkonferma li konna diġa' bil- ħsieb tal-miżuri li kellhom jittieħdu.

Għal finijiet politiċi tiegħu dan il-Gvern għażel li jitfa' lill-pajjiż fi kriżi finanzjarja u din għadu ma ħariġx minnha.

Għaliex qed ngħid hekk?

Għax issa qegħdin naraw li d- deficit sena wara l-oħra qiegħed dejjem jikber.

Mela s-sena l-oħra bdew bi programm ta' tliet snin biex il-budget itaffuh u issa qegħdin naraw li din is-sena se jkollna deficit ta' Lm125 miljun, u waqt li dejjem jgħidulna li jridu jtaffu din il-problema, qegħdin jgħidulna li d-deficit għas-sena d- dieħla se jkun ta' Lm134 miljun!

Fil-budget hemm ċerti affarijiet li jiena ma nistax nifhimhom, fosthom dwar x'ġara mill-Malta Shipbuilding u għalhekk nixtieq nistaqsi lill- Ministru x'ġara hemmhekk.

Aħna konna nagħmlu budgeting ta' bejn l-Lm4 miljun u Lm6 miljun f'sussidju għall-Malta Shipbuilding.

Dawn x'sar minnhom?

Il-Malta Shipbuilding sparixxiet?

Le ma sparixxietx għax jekk tfittex issib li waqt li qegħdin ngħidu li għal din is-sena li ġejja lill- Malta Shipbuilding m'aħna qed nipprovdulha xejn mill-budget, fil-verita' se niffinanzjawha minn fond ieħor tal-gvern, dak li nsejħulu below the line.

Kulma qegħdin nagħmlu huwa li qegħdin nitfgħu dawn l-Lm4 miljun f'below the line account - biex ma jidhrux bħala parti mid-deficit li għandu l-Gvern - u qed ngħidu li se nistennew ħalli naraw kif se jmorru l-affarijiet.

Il-Ministru responsabbli mill-finanzi issa ħabbar miżura oħra brillanti fejn qal li tant huma serji li m'humiex se jagħmlu supplementary estimates aktar.

Mur obsor!

Ara s-supplementary estimates huwiex sempliċement eżerċizzju amministrattiv li kull ċifra li tidher fih riedet qabel l- approvazzjoni tal-ministeru tal-finanzi!

Minflok ġie hawnhekk idoqq it- trumbetti u jipprova jbellagħha lin-nies kemm il-Gvern tiegħu huwa serju u kemm se jikkontrolla l-affarijiet, seta' faċilment qal lin-nies fil- ministeru tal-finanzi li m'hemmx aktar virements li ma kenux budgeted.

GĦaliex qed ngħid hekk?

Għax il-Gvern se jiġi f'pożizzjoni li bilfors ikollu jagħmel virements.

X'se jagħmel il-Prim Ministru jekk il-Malta Shipbuilding se jkollha bżonn il-flus?

Se jgħidilha biex tagħlaq għax hu laħaq qal li m'hemmx supplementary estimates?

Se nerġgħu niġu għall- istess stejjer antiki ta' meta konna nagħmlu l-liġijiet, naraw b'liema rati se nissellfu u mmorru għand in-nies u ngħidulhom li minħabba dak li tgħid il-liġi ma nistgħux nissellfu aktar minn 3%?

Imbagħad in-nies got wise to it u darba qalulu: Mhux int għamiltha l-liġi, neħħiha!

Din hija r- realta' tal-gimmicks li qed ikollna.

Tkellmu ħafna fuq il-ħofor.

Jiena mhux fuq il-ħofor nixtieq nitkellem imma fuq id-dagħbien li kien sab Gvern Nazzjonalista fil-kwalita' tal-ħajja tal-poplu Malti.

Niftakruh il-vit bla ilma?

Niftakruhom it-toroq mudlama?

Niftakruhom l-ixkafef vojta?

Niftakruhom in-nies bla xogħol?

Niftakruh ix-xogħol b'dixxiplina militari u b'nofs paga?

Niftakruh ix-xogħol b'nofs ġimgħa?

Niftakruhom l-iskejjel ma jiftħux?

Niftakruha s-sistema tat- telekomunikazzjoni bl-iStrouger li kienet tħammrilna wiċċna mad-dinja kollha?

Niftakruha vojta l-Universita'?

Dawk kienu ħofor, ħofor fil- kwalita' tal-ħajja tal-poplu Malti!

Il-Gvern Nazzjonalista ħa l-pass kuraġġuż tar-riskju.

Dak hu l-kuraġġ, mela li tgħaddi l-problemi tiegħek lil ħaddieħor!

Il-kuraġġ huwa li tieħu d-deċiżjoni u tgħid: Jiena rrid pajjiż ta' kwalita', li fih il-poplu Malti se jgħix komdu u se jgħix fuq l- istess livelli ta' pajjiżi u popli oħra żviluppati.

Għalhekk aħna fil-bidu bdejna b'tama u b'fiduċja sħiħa fil-poplu Malti u għidna li l-pagi se jiżdiedu għax il-ħaddiem Malti ma setax ikompli bil-friża sfurzata tort il- falliment ta' gvernijiet Soċjalisti ta' qabel.

U l-pagi żdiedu.

Wieħed jista' jara li l-pagi tal-ħaddiema tal-gvern biss żdiedu b'madwar Lm70 miljun fis-sena - qed taraw fejn berbaqnihom il-flus! - u jekk ma' dawn ngħoddu kumpanniji parastatali nsibu li din iċ-ċifra titla' għal Lm100 miljun fis-sena.

Issa ma naħsibx li hawn xi ħadd li jista' jgħid li l- ħaddiema tal-gvern huma mħallsin iżżejjed.

Ma naħsibx li hawn xi ħadd li jista' jgħid li l-ħaddiema tal-gvern, mill-kbir saż-żgħir, meta tikkomparahom ma' l-impjegati fis-settur privat - u llum erġajt ġejt aġġornat bil-pagi li jieħdu - huma mħallsin iżżejjed.

Mur ġibhom jieħdu n- nofs ta' dak li llum qed jieħdu, kif fil-fatt kienu jitħallsu qabel m'għamilna r-riformi li għamilna fis-settur pubbliku!

Dak huwa t-tberbiq li jakkużawna bih!

Aħna għidna li l-pensjonanti ma jistgħux jibqgħu lura u għalhekk żidna l- pensjonjiet b'Lm122 miljun fis-sena.

Dak kien it-tberbiq ta' Gvern Nazzjonalista!

Mela aħna lill-pensjonanti tagħna se nħalluhom fil-friża, bħalma diġa' daħħalhom dan il-Gvern?

Il-pensjonanti tagħna se nħalluhom ma jistgħux ilaħħqu mal-ħajja u ma jistgħux jgħixu b'mod diċenti?

Ir-risposta hija: Le.

Il-Gvern Nazzjonalista kien qal li ħadd m'hu se jibqa' lura f'dan il-pajjiż u għax emmen dak li qal u wettaq dak li emmen, tella' lil kulħadd 'il quddiem u ma qagħadx joqgħod ibellgħalhom il-mibgħeda u l- għira.

Il-Gvern Nazzjonalista tella' liż-żgħir 'il fuq mingħajr ma niżżel 'l isfel lil ta' fuq.

Aħna ridna li lill-poplu nagħtuh il-kumdita' li tixraqlu u erfajna l-piż u m'għaddejnihx lil ħaddieħor, bħalma qegħdin jagħmlu l-Onor.

Alfred Sant u sħabu.

Aħna erfajna l-piż, mexxejnih 'il quddiem u ma kellniex u lanqas kien se jkollna d-diżastru li għandhom illum.

Id-diżastru ġabuh b'idejhom minħabba l-mod kif farrku l-bażi tat- tassazzjoni f'pajjiżna.

Kieku ma neħħewx it-taxxa tal-VAT kienu jiġbru Lm50 miljun oħra fuq l- ammont li ġabru mis-CET fl-1997.

Dawn il-Lm50 miljun tilfuhom b'kapriċċ u issa qed jipprovaw jissostitwixxuhom bl-aktar taxxi insolenti, kattivi u bla qalb li wieħed jista' jaħseb, b'taxxi li ma nistax nifhem kif politiku li jkun jaf x'qed jagħmel jista' qatt jagħmilhom.

Il-Prim Ministru jħobb jagħmel ċerta osservazzjoni u jgħid: Allura qed tgħidulna li lill-poplu ffrankajnilu Lm50 miljun f'taxxi?

Lill-Prim Ministru ngħidlu: Dażgur!

Intom li tiftaħru li intom il-partit taż-żgħir għamiltu viljakkerija billi neħħejtu t-taxxi minn fuq min jiflaħ jonfoq u issa tridu bilfors tgħabbuhom fuq min ma jiflaħx jonfoq.

Jekk ridtu aktar dħul, kellkom għalfejn iżżidu r-rati tad-dawl u ta' l-ilma?

Forsi dak m'hux dritt bażiku taċ-ċittadin li jkollu d-dawl u l-ilma fid-dar tiegħu?

GĦalfejn iż-żieda tagħmilha fuq l- arloġġ?

GĦamilha fuq il-konsum.

Taħsbu li meta konna fil-gvern ma kenux jiġu l-burokratiċi u jgħidulna biex nagħmlu dawn it-tip ta' taxxi?

Lil dawn aħna dejjem għidnilhom li għandna nintaxxaw il-konsum.

Dak hu il- kuraġġ.

Araw kif se żżidu l-effiċjenza u mhux taqbdu u tintaxxaw kull arloġġ u toqogħdu kwieti l-aqwa li ddaħlu l-flus!

Dak li għamiltu intom, għax biex issolvu l-problemi tagħkom ma ddejjaqtux tgħabbu bl-aktar mod miżerabbli liż-żgħir.

Hawnhekk tibda tifhem id-diskors tax-xitan għax anke Faust mar għand ix-xitan u biegħ ruħu!

Mr Chairman, kull deputat tan-naħa l-oħra li qiegħed jivvota favur dawn il-miżuri qed ibigħ ruħu u qed ibigħ kull ħaġa li taparsi jemmen fiha biex jibqa' fil-poter.

Imma x'jiswa l-poter jekk inti tkun maqbud fih, jekk inti tkun mixtri minnu u jekk inti tkun tridu akkost ta' kollox?

Dan ma jiswa xejn.

Meta tkun qed tmexxi gvern mhux bħal meta tkun qed tmexxi xi kumpannija u tikkmanda 'l hemm u 'l hawn.

Jiena kelli l-okkażjoni li mmexxi kumpannija u kelli wkoll l-opportunita' li nieħu sehem fit-tmexxija ta' gvern u lill-Prim Ministru nista' ngħidlu li dawn huma differenti minn xulxin.

Jekk mingħalih li hu se jmexxi lill-pajjiż bl-istess mod qisu xi chief executive li qed imexxi xi ntrapriża kbira ngħidlu li qed jiżbalja bil-goff.

Min forsi jaħseb li l-Prim Ministru huwa xi bravu għax jieħu d- deċiżjonijiet malajr u jagħmel l-affarijiet kif ifettillu malajr, ngħidlu li anke Ġaħan kien jieħu deċiżjonijiet ta' malajr!

Il-problema hija kif tieħu deċiżjonijiet tajba malajr u mhux kif tagħmel deċiżjonijiet malajr!

Din hija r-realta' tal-ħajja.

Dan x'budget hu!

Dan huwa budget ta' Ġaħan!

Meta għamlu dan il-budget ma kenux jafu x'qed jagħmlu u riedu jaraw kif se jpaċu ħaġa ma' oħra.

Raw il-ħofra li ħolqu bit-tibdil fit-taxxi u dak huwa l-babaw illi issa qed jiġri warajhom.

Dak kien il-fantażma li qed jiġri warajhom.

Bit-tibdil li għamlu mhux biss kellhom nuqqas ta' dħul mill-VAT, talli kellhom nuqqas ta' dħul mill-bolla, mill-income tax u minn kull ħaġa li tirrendi lill-gvern u ħolqu sitwazzjoni li qed iġġib kriżi fil- pajjiż.

In-nies qegħdin joqogħdu lura milli jonfqu għax ma jafux x'se jiġri għada.

Il-poplu jaf li l-kontijiet li ġejjin irid iħallashom bilfors, anke jekk ma jkunx f'pożizzjoni li jagħmel dan, inkella jeħel l- interessi fuqhom.

Hawn ħafna aktar affarijiet fuqhiex wieħed jista' jitkellem bħal, per eżempju, il-capital assets declaration, li hija l-akbar ħmerija li tista' qatt terġa' ssir, pero' din forsi jkollna ċ-ċans nitkellmu aktar dwarha f'okkażjonijiet oħrajn.

Dan il-budget qiegħed juri kemm dan il-Gvern ma' baqagħlux ruħ.

U meta bniedem tneħħilu r-ruħ, xi jsir?

Isir Frankenstein.

Meta bniedem tneħħilu r-ruħ ma' jibqagħlu xejn għax ma jkollux viżjoni ta' xi jrid.

Jibqa' biss jikkalkola kif se jibqa' jeżisti u ma' jimpurtahx minn affarijiet oħra.

Imma aħna għalfejn qegħdin fil-politika?

M'aħniex fil-politika biex ngħidu li aħna ministri jew li qegħdin fuq in-naħa tal- lemin flok fuq in-naħa tax-xellug ta' l-iSpeaker imma qegħdin fil-politika għax nemmnu f'xi ħaġa.

Lill-sħabi tan-naħa l-oħra nistaqsihom fiex jemmnu llum u jekk jemmnux fiż-żgħir.

Jekk inhu veru li l-Partit Soċjalista kien l-uniku partit f'Malta li jieħu ħsieb iż-żgħir, allura jien ngħid li ż- żgħir illum huwa iltim għax il-Partit Soċjalista ċaħdu u tefgħu quddiem ir- rixtellu ta' l-Ursolini!

Il-Partit Soċjalista fil-gvern imissu jistħi għall-mod kif għamel dan il-budget u lil kull min qed jivvota favur dan il- budget ngħidlu li hu biegħ ruħu.

Gvern li jaf x'inhu jsir u x'inhu jagħmel ma jistax jagħmel dawn l-affarijiet apposta.

Sur President, jien nagħlaq billi ngħid illi l-irresponsabbilta' tal- Gvern ma toħroġx biss mill-mod kif għamel dawn it-taxxi imma agħar minn hekk toħroġ mill-fatt li donnu ma jimpurtahx kif dawn it-taxxi se jaffettwaw liż-żgħir.

Jumejn biss qabel ma tkellem - mhux jumejn qabel il- budget - il-Prim Ministru staqsa lil min hu nkarigat mill-Korporazzjoni Enemalta u mill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma kif dawn it-taxxi se jaffettwaw liż-żgħir.

Imissu jistħi jagħmel statement bħal dan!

Imissu jistħi jara l-impatt li se jkun hemm fuq iż-żgħir!

Issa qed jgħid hekk għax qed issirlu kritika minn kullimkien?

Imissu ra l-impatt li se jkollhom dawn il-miżuri u kkorreġih qabel ma għamel il-froġa!

Allura wieħed jista' jlum lil-leaders tal-ħaddiema li qegħdin jgħidu li ma jistgħux jibqgħu sejrin hekk u li dan il-budget m'huwiex aċċettabbli?

U issa ġejna aħjar għax anke ħloqna kriżi ndustrijali f'pajjżna.

Grazzi ħafna.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Il-ħin disponibbli għall-Oppożizzjoni issa spiċċa u l-ħin li fadal huwa għan-naħa tal-Gvern.

L-Onor.

Gavin Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA (Segretarju Parlamentari għas-Self-Employed): Mr Chairman, kellna l-opportunita' nisimgħu lin-naħa ta' l-Oppożizzjoni tagħmel l-apprezzament tagħha fuq dan il-vot u bħas-soltu smajna ħafna kummenti voċiferi rigward il-qagħda tal-kummerċ fil-pajjiż, rigward il- qagħda tas-self-employed u rigward il-finanzi.

Smajna lill-kelliema ta' l- Oppożizzjoni jenfasizzaw li hawn xi apokalissi jew xi Sodoma u Gomorra fil- kummerċ.

Dawn joqogħdu jgħidu li aħna nitkellmu fuq il-ħofor u li b'hekk qegħdin nagħmlu ħafna ħsara lill-ekonomija u lill-kummerċ fil-pajjiż, imbagħad huma għadhom kemm għamlu siegħa u nofs jitkellmu fuq il-ħofor, fuq sitwazzjonijiet imnawra u fuq sitwazzjoni negattiva fis-settur kummerċjali u fis-settur finanzjarju.

Din turi ċerta nkonsistenza u ipokrezija min- naħa ta' l-Oppożizzjoni.

Pero' ħalli mmur direttament għas-settur li tiegħu jiena responsabbli.

Jiena tpaxxejt nisma' lill-Onor.

George Hyzler jagħmel il-kritika tiegħu dwar is-settur tas-self-employed u tpaxxejt mhux għax naqbel mal-kritika li għamel hu - ma naqbilx miegħu imma għandu r-raġunijiet tiegħu għalfejn jikkritika lil dan il-Gvern fuq il-performance rigward is-self-employed - imma għax bis-saħħa ta' Gvern Laburista għall-ewwel darba f'din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż hawn ħin allokat sabiex jiġi diskuss dan is-settur.

Jiena smajt diversi kummenti u qrajt diversi stqarrijiet illi għamlet l- Oppożizzjoni dwar kemm kien eżerċizzju ta' propaganda l-ħolqien ta' segretarjat parlamentari għas-self-employed, pero' li ma rrealizzax il- ħabib tiegħi huwa li bis-saħħa ta' dan il-Gvern illum kellu ħin disponibbli għalih biex jagħmel il-kritika tiegħu dwar dan is-settur.

Bis-saħħa tal- ħolqien tas-segretarjat parlamentari għas-self-employed hemm spokesman għas- self-employed fuq in-naħa ta' l-Oppożizzjoni, ħaġa li fl-istorja politika ta' Malta qatt ma' eżistiet.

L-Oppożizzjoni setgħet, kieku riedet, tirriferi għas-self-employed - b'mod indirett naturalment - bħala "ħalliel", kif fil-fatt għamlet matul is-snin kollha li kienet fil-gvern.

Mr Chairman, id-differenza kbira li seħħet matul din l-aħħar sena hija li għall-ewwel darba, deputati miż-żewġ naħat tal-Kamra jistgħu jieħdu aġġornament biex jitkellmu fuq is-settur tas-self-employed, anke jekk iridu jagħmlu l-kritika tagħhom, għax permezz ta' l-inizjattiva ta' dan il-Gvern inħolqot awareness dwar dan is-settur.

Allura għandi nenfasizza mill-bidu nett illi Gvern Laburista għolla lis-self-employed mill-istatus ta' dak li n-naħa l-oħra sejħet ''ħalliel'' għal status ta' rappreżentant tal-poplu u rappreżentant tal-komunita' kummerċjali.

Dan huwa ċertifikat sabiħ ħafna li bih dan il-Gvern qed jagħti kredibbilta' lis-settur tas-self-employed.

Ma nafx jekk il-ħabib tiegħi l-Onor.

George Hyzler jaħsibx illi dan li qed nagħmlu llum huwiex eżerċizzju ta' propaganda.

Jekk inhu hekk jiddispjaċini ngħid li kull min jitkellem min- naħa l-oħra allura, inkluż il-ħabib tiegħi l-Onor.

Hyzler, qiegħed ikun kompliċi f'eżerċizzju ta' propaganda.

In-naħa l-oħra jafu li dan m'huwiex minnu.

Huma ddispjaċihom illi din l-innovazzjoni li għamel Gvern Laburista għas-settur tas-self- employed m'għaddietilhomx minn moħħhom li jagħmluha huma, aktar u aktar meta dejjem ħasbu li kellhom is-support ta' dan is-settur.

Din hija l- politika ta' l-għira tal-Partit Nazzjonalista rigward is-settur tas-self- employed.

Naturalment għall-Oppożizzjoni Nazzjonalista any bad news dwar dan is-settur is good news.

Jiena niftakar meta għall-ħabta ta' Jannar ta' din is-sena bdew ifaqqsu l- istatistiċi dwar it-tnaqqis fis-settur tas-self-employed u dak li bdew jgħidu kien element qawwi ta' hyperbole.

Jien kont ngħid: Imma dawn kif jafu aktar minna fuq it-tnaqqis tan-numru tas-self-employed?

Daqqa taqra fuq ''In-Nazzjon'' li n-numru tas-self-employed naqas b'200 ruħ, daqqa jkun hemm xi artikolista li fuq l-istess ġurnal jikteb illi dan is-settur naqas b'100 ruħ, imbagħad f'daqqa waħda toħroġ stqarrija li tgħid li s-self- employed naqsu b'400 ruħ.

U dawn qed jieħdu pjaċir jogħrku jdejhom u jgħidu: Ara mbierek Alla kif inhu l-istat tas-self-employed taħt Gvern Laburista!

Imbagħad erġajna smajna li s-self-employed l-ewwel naqsu b'600 ruħ u mbagħad naqsu b'800 ruħ.

U marru fuq il-fosos u qalu: Ara x'għarukaża!

U għaddewna ġuri.

Dan l-aħħar reġgħu qalu li n-numru tas- self-employed kien naqas b'1,000 ruħ u mbagħad reġgħu qalu li naqas b'900 ruħ.

Voldieri lanqas huma stess m'huma ċerti fuq l-istatistiċi.

Li ma jgħidux u li qatt ma qalu kien illi dejjem jikkonċentraw fuq statistiċi li qed jiġu ppubblikati wara Ottubru ta' l-1996.

Għalhekk jien iddeċidejt li nagħmel naqra investigazzjoni dwar ċifri ta' qabel l-1996.

Bil-viżjoni ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea, li suppost tkattar il- fiduċja fil-kummerċ, u bl-impressjoni li l-VAT hija l-aqwa taxxa tad-dinja u li hija ħabiba tan-negozjant - għax in-negozjanti kienu qed jieħdu r- refunds u dan kollu - spokrejna li mill-1992 'l quddiem, bil-Partit Nazzjonalista fil-gvern, kien hemm tnaqqis konsistenti fis-settur tas-self- employed, sena wara l-oħra; in-numru tas-self-employed mill-1992 għall- 1993 naqas, mill-1993 għall-1994 naqas u mill-1994 għall-1995 reġa' naqas.

Skond ċifri ppubblikati bis-sistema l-antika u bl-inizjattiva li s- settur privat kien se jfur bix-xogħol u li kienu se jinħolqu ħafna opportunitajiet, is-self-employed naqas għal 1,650 ruħ taħt Gvern Nazzjonalista.

Imbagħad jiġu tan-naħa l-oħra jibku d-dmugħ tal-kukkudrilli u jgħidu li taħt Gvern Laburista n-numru ta' self-employed naqas b'200 ruħ, imbagħad b'500 ruħ u mbagħad b'1,000 ruħ u dan kollu!

Wara li saret reviżjoni, skond l-economic survey li ġie ppreżentat fil- budget - u din jafu biha għax kienu bdewha huma - irriżulta li fil-fatt fis- settur tas-self-employed ma kienx hemm tnaqqis ta' 1,000 ruħ f'sena ta' Gvern Laburista imma li fl-aħħar ta' Settembru kien hemm tnaqqis ta' 296 ruħ u li mill-bidu ta' Novembu sal-ġurnata tal-lum kien hemm tnaqqis ta' 183 ruħ f'sena sħiħa.

Mela għalfejn b'ħafna biki u theżżiż ta' snien bdew isemmu tnaqqis ta' 1,000 ruħ meta fil-fatt skoprejna li dan m'huwiex minnu u li ma teżisti l-ebda kriżi f'dan is-settur?

Anke mir-reviżjoni ta' l- istatistika ...

(Interruzzjonijiet) Issa nippreżentahom, tinkwetax!

Mir- reviżjoni ta' l-istatistika rriżulta li matul l-1996, taħt Gvern Nazzjonalista, in-numru tas-self-employed kien naqas b'215-il ruħ.

Skond statistika riveduta rriżulta li taħt Gvern Laburista r-ritmu tat-tnaqqis tbaxxa.

Fil-fatt ma kienx hemm it-tnaqqis li kienu qed jgħidu tan-naħa l- oħra u dan kienu jafuh.

Filwaqt li huma kienu qegħdin jirkbu fuq il-karru ta' l-istatistika l-qadima - dawk iċ-ċifri li kienu qed jiġu ppubblikati għax fuqhom kellhom jimxu - kienu jafu li kien għaddej eżerċizzju intern mill-Employment and Training Corporation għax it was an open secret li ċ- ċifri ma kenux qed jirriflettu r-realta'.

Tant kienu jafuh dan li ġew f'idejja dokumenti li aktar 'il quddiem nixtieq inpoġġihom fuq il-Mejda tal- Kamra biex nikkonferma dan li qed ngħid u nirringrazzja lill-Ministru Edwin Grech talli għoġbu jgħaddihomli.

(Interruzzjonijiet) Nifhem li tagħtuni permess!

ONOR.

JOHN DALLI: Ikun hawn permess jekk jiggarantielna li ċ-ċifri li qed jipprova jsawwatna bihom huma tajbin għax dawn huma stess ippreżentawhom.

ONOR.

GAVIN GULIA: Nassigura lill-Onor.

Membru li huma tajbin.

Mr Chairman, sabiex niġġustifika dak li għidt qabel, jiġifieri li kienu jafu li kien għaddej dan l-eżerċizzju, se naqra ittra, datata 30 ta' Jannar, 1997 miktuba mis-Sur Lawrence Zammit, l-ex-chairman ta' l-ETC, u ndirizzata lill-Onor.

Edwin Grech, liema ittra tgħid hekk:

"Hon.

Minister,

The Employment and Training Corporation and the Economic Planning Division of the Ministry for Economic Services and Finance has been working for the last four years at having as accurate as possible a database of persons in employment.

We are conducting an exercise in order to revise the gainfully occupied figures from 1980 till 1995 so as to incorporate changes due to data misclassifications arising from untimely reporting by employers and input errors.".

Mela hawn qed jikkonferma l-fatt li l-ETC kienet ilha erba' snin għaddejja b'dan l-eżerċizzju.

Ara xi traskuraġni kien hemm!

Dak li setgħu jagħmlu huma f'erba' snin aħna għamilnih f'sena.

Mr Chairman, nixtieq naqra wkoll ittra oħra.

(Interruzzjonijiet) Onor. Dalli, toqgħodx tinterrompini għaliex jien ma nterrompejtekx.

THE CHAIRMAN: Onor. Gulia, jekk jogħġbok indirizza lis-Sedja.

ONOR.

GAVIN GULIA: Fl-20 ta' Settembru ta' l-1996, l-istess Lawrence Zammit ta' l-ETC kien kiteb lill-ex-Ministru Michael Falzon, li kien responsabbli mill-korporazzjoni u qallu hekk:

"Hon.

Minister,

The Employment and Training Corporation and the Economic Planning Division of the Ministry of Finance has been working over the last three years on having an accurate database as possible of persons in employment.

We have identified areas which require amendments in both the private and public sector.

It is advisable that any amendments to publish data be effected in December 1996 and where possible backdated to previous years".

M'ilux kien hawn l-Onor.

Josef Bonnici li qalilna li għamilnihom backdated.

Mhux bilfors kellna nagħmlu hekk jekk kontu intom stess li kontu bdejtu tagħmlu eżerċizzju li jmur lura s-snin!

L-ex-chairman ta' l-ETC qed jgħid lill-ex-Ministru Falzon li "it is advisable" li jkunu backdated.

Hekk bdejtu intom u hekk komplejna aħna.

Aktar 'il quddiem nixtieq ukoll inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra dokumenti li juru l-published figures tas- self-employed kif kienu qed jiġu ppublikati u r-revised figures li saru dan l-aħħar mill-Employment and Training Corporation.

Dan kollu juri li d- decline fin-numru tas-self-employed qiegħed jonqos u li fil-fatt aktar naqas fl-1996 taħt Gvern Nazzjonalista milli din is-sena taħt Gvern Laburista.

Mr Chairman, niġi issa għall-kwestjoni ta' l-istat ġenerali tal- business fil-pajjiż.

Jien diġa' kkummentajt dwar il-fatt li l-Oppożizzjoni Nazzjonalista ssemmi l-istaġnar u d-diżastri li hawn, pero' kulħadd jaf li din is- slowdown li qed nitkellmu fuqha ma bdietx fis-27 t'Ottubru ta' l-1996 imma bdiet għall-ħabta ta' l-1994 u 1995 u inċidentalment - issa se ngħid inċidentalment - bdiet ma' l-introduzzjoni tal-VAT.

Smajna stqarrija magħmula mis-Sur Winston Zahra fejn qal li l-VAT kienet ir-raġuni għala t- turiżmu ħa daqqa 'l isfel.

Issa kulħadd jaf li t-turiżmu huwa settur importanti ħafna fin-negozju tal-pajjiż u għalhekk huwa tajjeb li dan il- punt nenfasizzah għax jekk hawn xi slowdown, dan kollu ġej minn żmien Gvern Nazzjonalista.

Irrid ngħid ukoll li matul din is-sena l- importazzjoni ta' l-affarijiet għall-konsum żdiedet b'Lm10 miljun u mhux naqset kif qalu huma.

Hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu fuq il-mediċini li semma l-aħħar darba l-Onor.

Josef Bonnici imma fuq il-white goods, il- ħwejjeġ, l-ikel, eċċ.

Mr Chairman, qalu wkoll li l-businesses iż-żgħar se jitkissru għax ma jifilħux għar-rati l-ġodda ta' l-ilma u ta' l-elettriku.

Imma kemm jifilħu jkunu ipokriti!

Ftit tax-xhur ilu Gvern Nazzjonalista kien ħareġ legal notice fejn għolla t-trading licences ta' nies li jaħdmu għal rashom b'rati sostanzjali.

Qed nirriferi għal importers and wholesalers, chemists, hairdressing salons, real estate agents, jewellery shops, electrical and mechanical equipment, etc. Dawn minn Lm150 għolew għal Lm200 u minn Lm200 għolew għal Lm250.

(Interruzzjonijiet) Intom qed tgħidu li aħna lit- tallara żidnilhom il-liċenzji minn Lm30 għal Lm40 meta intom żidtuhomlhom b'Lm50!

(Interruzzjonijiet) Aħna kellna l-kortesija li dawn l-affarijiet insemmuhom fil-budget u ma nafx kif għandkom il-wiċċ tgħajru lilna b'ingann!

Fil-budget speech ta' l-1993, fejn l-Onor.

Dalli kien qed jipprepara u jwitti t-triq għal dawn iż-żidiet li għadni kemm semmejt, ma ntqal xejn dwar iż-żieda fit-trading licences tas-self-employed.

Allura dan m'huwiex qerq?

Tajjeb!

Mela dawn jippreżentaw budget li jgħidu li huwa accounting exercise u mbagħad lis-self-employed jtellagħulhom l- ispejjeż across the board.

Mr Chairman, jien ma tantx fadalli ħin għad-dispożizzjoni tiegħi, pero' nixtieq ngħid lill-Onor.

Hyzler li aħna m'għamilniex rakkmandazzjoni biex is-self-employed jissejjaħ "benestant".

Il-liġi tgħid li s-self-employed huwa dak l-individwu li la huwa mpjegat u lanqas jaħdem għal rasu imma dak li jgħix minn fuq il-kirjiet.

Din hija anomalija legali u saret rakkmandazzjoni - mhux minni imma minn nies li jaħdmu għal rashom u li qegħdin fil-commission - fejn intqal li dan huwa ħażin u allura hemm bżonn li ssir reviżjoni għaliha.

Persuna self-employed hija dik il-persuna li taħdem għal rasha.

Min jaf x'kienet tgħid l-Oppożizzjoni kieku r- rakkmandazzjonijiet tas-self-employed fil-fatt ma ntlaqgħux.

Dan xahar u nofs biss wara li ġew ippubblikati!

Għandna l-pjaċir u s-sodisfazzjon li din il-kummissjoni ngħatat kredibbilta' għax fil-fatt għamlet rakkmandazzjoni biex jiġu mplimentati xi miżuri - sia rigward l-injury benefit tas-self-employed u anke għall-casual social assistants - u b'hekk ħafna nies se jieħdu l-benefiċċju din is-sena.

Mr Chairman, jien ma fadallix aktar ħin biex inkun nista' nkompli nestendi l-argumenti tiegħi biss irrid ngħid li s-segretarjat tiegħi huwa impenjat f'xogħol ieħor, bħal dak tal-unit dwar ir-relazzjonijiet industrijali li se titwaqqaf dalwaqt.

Din il-ġimgħa stess ħabbarna l- pubblikazzjoni tar-rapport tal-kumitat, sar ukoll kodiċi ta' prattika għad- diretturi eletti mill-ħaddiema u din is-sena wkoll se titwaqqaf awtorita' dwar il-kompetizzjoni ġusta u l-ombudsman għall-konsumatur.

Dawn huma żviluppi importanti ħafna fejn is-segretarjat parlamentari se jkun involut f'xogħol dinamiku u f'ħidma intensiva għall-benefiċċju ta' dan is-settur.

Mr Chairman, qabel nagħlaq nixtieq nitlob il-permess sabiex inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra d-dokumenti li rriferejt għalihom aktar kmieni.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

GAVIN GULIA: inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' ittra datata 30 ta' Jannar 1997 mibgħuta miċ-Chairman tal-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali dwar statistika ta' nies jaħdmu bi qliegħ;

Kopja ta' ittra datata 20 ta' Settembru 1996 mibgħuta miċ- Chairman tal-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani; U

Tagħrif u statistika dwar il-popolazzjoni ta' gainfully occupied.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

L-Onor.

Dom Mintoff.

ONOR.

DOM MINTOFF: Mr Chairman, jiena ħadt pjaċir nisma' lill-Onor.

Gulia juri tant entużjażmu biex jaqdi u jtejjeb il-kondizzjonijiet tas-self- employed u nifraħlu għax il-kondizzjonijiet li ħadem fihom kemm ilu segretarju parlamentari m'humiex tant sbieħ li jistgħu jinkoraġġuh biex jibqa' sejjer fil-linja tiegħu.

Meta tipprova tirranġa l-kondizzjonijiet ta' settur mingħajr ma tipprova tirranġa sewwa l-kondizzjoni ġenerali ...

Ħalli nagħti eżempju.

Jekk wieħed ikollu dieħes u fl-istess ħin għandu qalbu batuta, ikun tajjeb li tfejjaqlu d-dieħes imma l-ewwel għandek tfejjaqlu qalbu u mhux tfejjaqlu d-dieħes u titraskuralu qalbu!

Naħseb li l-Onor.

Gulia qed jifhem x'irrid infisser u għalhekk qed ngħid li m'għandniex nibqgħu nippruvaw nirranġaw id-dieħes qabel ma nirranġaw is- sitwazzjoni ġenerali.

Kieku l-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ indenja ruħu jkellimni qabel dwar din is-sitwazzjoni konna niffrankaw dan kollu.

Imma peress li ma sar xejn minn dan jien qed nieħu ftit mill-ħin tiegħu biex ngħid dak li għandi ngħid.

Barra minn hekk hu daħal kompliċi fl-istorja li qegħdin ixerrdu, jiġifieri li jien għamilt hekk biex tgħaddi ta' rasi, biex nidher sabiħ u għall-glorja tiegħi personali, pero' jiena ma nagħtix kas ta' dan.

Fl- għeluq il-ħamsin sena mill-anniversarju tal-Parlament Malti, meta jiena kont ġejt mistieden biex nippresta ruħi u mmur għaċ-ċerimonji qisni xi statwa - din l-istedina ma kontx ilqajtha u kont tajt ir-raġunijiet tiegħi għala ma lqajthiex - kont għidt liż-żewġ naħat tal-Kamra li jien ir- rispett ma rridux taparsi, qisni mejjet u qed joħorġuli s-santi, għax kont sabiħ jew beatu, imma rridu jien għax nippretendi li jekk bniedem ikun irid jagħmel xi ħaġa għandek tagħtih iċ-ċans li jagħmilha.

Dan hu r-rispett kollu li rrid u ma rridx rispett mod ieħor!

Jiena ma kontx kellimtu qabel lill-Ministru responsabbli mill-finanzi u dak inhar ridt inkellmu għax indunajt - skond ma smajt - li l-affarijiet ma kenux se jsiru b'mod tajjeb u li bihom ma konniex se naslu.

X'ħasbu li ridt jiena?

Ħasbu li ridt inkun naf id-dettalji tal-budget biex immur nagħmel xi negozju?

Possibbli l-Kabinett ħaseb li jien daqshekk kriminali li nasal biex nagħmel dan il- blackmail?

Din kienet gidba u meta mbagħad tikkuntrastjaha ma' l-eloġju li għamel fuqi l-Prim Ministru fl-okkażjoni li għadni kemm semmejt tibda' tinduna li dan huwa prim ministru mingħajr boxla għax illum jaħsibha mod u għada jaħsibha mod ieħor.

Jiena ma rridx li jkolli kuntatti personali qabel ma' l-affarijiet jirranġaw għax anke meta dawn ma jkunux personali jdawruhom kif iridu!

Possibbli dawn emmnu li jien ridt nara d-dettalji tal- budget, li suppost ikunu sigrieti, biex napprofitta ruħi minnhom u b'korruzzjoni nagħmel profitt għalija nnifsi?

Allura ħadd minnhom ma kellu l-ħila jiġi jgħidli x'kienet ir-risposta u li jekk din kienet il-verita' ma kienx se jkellimni ħalli ma jkunx kompliċi miegħi?

Possibbli ħadd ma kellu l-kuraġġ jgħidli dawn l-affarijiet!

Imbagħad il-Prim Ministru aktar wera li l-boxla marritlu meta mar quddiem il-konferenza ġenerali u ħela ż-żmien jiġġieled ma' l-ombra tiegħu nnifsu minflok ma ra kif se jikkumbatti l-għawġ li għandu fil-pajjiż, aktar u aktar meta qal - skond xniegħat li hawn u li qed ibeżżgħu lill-poplu - li jista' jaqbad u jagħmel elezzjoni ġdida.

Il-Prim Ministru jmissu jaf li qabel ma jitkellem b'dan il-mod għandu almenu jikkonsulta ruħu mal-Membri tal-Kabinett.

Qed ngħid hekk għax din għandha implikazzjoni kbira kemm fuq il-finanzi kif ukoll fuq is-sitwazzjoni tal-pajjiż u żgur li ħadd ma jixtieq li jkun hawn elezzjoni bħalissa.

Jien nafhom ir-regolamenti u naf li meta xi ħadd ikun fil-Kabinett ma jistax jistaqsi dwar dak li sar, pero' għandu d-dmir li jkun jaf x'ma sarx.

Jekk wieħed jikkommetti ruħu li jagħti pajjiżu lill-barranin u din il-proposta ma jressaqhiex quddiem il- Kabinett, ikun qed jerfa' ir-responsabbilta' personali għalih u jekk ma jsibx qbil dwarha xejn m'għandu jagħmel ħlief jaqbad u jirriżenja.

Qed ngħid hekk biex wieħed ikun jaf kif għandu jimxi dan il-Parlament.

Jien m'iniex qed ngħid li l-grupp parlamentari jew il-konferenza ġenerali tal- partit għandhom jiġu kkonsultati biss jekk ikun hemm iż-żmien imma għandhom jiġu kkonsultati b'urġenza jekk il-prim ministru jkun serju u l-boxla ma tkunx marritlu.

Skond l-informazzjoni li għandi dawn il-konsultazzjonijiet ma sarux u jiena ma nixtieqx li nibqgħu sejrin b'din l-istorja.

Jien sal-lum għadni ma nistax nifhem kif malli tela' Gvern Laburista ma qalx mill-ewwel x'sab u ma sabx u ma ħax il-passi meħtieġa dak inhar stess.

Issa diġa' għaddiet sena u milli jidher trid tgħaddi sena oħra qabel ma jittieħdu passi serji għax il-passi li qed jittieħdu m'humiex serji biżżejjed u jridu jgħaddu sentejn jew tlieta biex infiequ minn din il- marda.

Jekk tgħid li l-passi li qegħdin jittieħdu huma serji tkun qed tidħaq bik innifsek u bil-poplu.

Nispera f'Alla li ma tkunx qed tidħaq bik innifsek tant li taħseb li għada se taqa' l-manna mis-sema u li m'hemmx għalfejn jittieħdu miżuri aktar ħorox bħallikieku wrejna l-kuraġġ tagħna kollu għax urejna li l-pajjiż jinsab marid!

Jiena ktibt dwar dan snin ilu u għalkemm dak inhar kont tajt is-sehem tiegħi ma kontx għamilt biżżejjed.

Dan kien id-dnub li għamilt u nistqarru hawn.

Jiena ma jmissnix smajt minn ta' madwari u ħriġt għall-elezzjoni għax kont nagħmel aktar ġid minn barra milli minn ġewwa imma issa ladarba qiegħed ġewwa ma nistax nerġa' nreġġa' l-arloġġ lura.

Dak id-dnub tiegħi.

Id-dnub tiegħi kien li dakinhar imissni għamiltha ....

Għamiltha jien waħdi fid-distrett, jiġifieri d-dnub b'xi mod pattejt għalih, imma mhux qed ngħid li jien infallibbli.

Kemm qalu dwar l-elezzjonijiet fl-imgħoddi u kemm ippruvaw isibu karti u affarijiet bħal dawn!

Irrid nammetti wkoll li jien fl-imgħoddi għamilt żball ieħor - dan ammettejtu ma' kulħadd - meta tajt il- backing tiegħi lill-Karmenu Mifsud Bonnici, bniedem qaddis kemm tridu imma l-inqas wieħed li kien suitable biex imexxi l-partit u l-pajjiż.

Dan kien żball imma minn dak inhar m'erġajtx għamiltu dan l-iżball għax qatt ma erġajt tajt backing lil ħaddieħor.

Issa ħalli nitkellem dwar elezzjonijiet għax dan is-suġġett huwa importantissimu.

Waħda mir-raġunijiet għala rriżenjajt minn prim ministru - din ma ridtx ngħidha dakinhar u kważi anke llum qed ngħidha b'nofs kedda - kien il-fatt li meta dak iż-żmien ridt nagħmel elezzjoni mingħajr ma noqgħod nistenna ħames snin, il-membri kollha tal-Kabinett ma kenux qablu miegħi.

(Interruzzjonijiet) Safejn naf jien kollha kienu.

Jista' jkun li l-Onor.

Lino Spiteri kien qabel miegħi - jiġifieri wieħed kien hemm li qabel miegħi, imma b'wieħed m'hu se tagħmel xejn! - u qed ngħid "jista' jkun" għax meta ċċekkjajt ma' nies oħra qaluli li l-Onor.

Spiteri nesa x'kien verament ġara.

Il-kwestjoni hi li din kienet waħda mir-raġunijiet għalfejn jiena kont tlaqt.

Jien ma kontx għidt li jridu jew ma jridux il-membri tal- Kabinett, kont se nagħmel elezzjoni ġdida.

Legalment kellhom raġun, kostituzzjonalment kellhom raġun u seta' kellhom raġun ukoll anke għall- interessi tal-pajjiż, għax il-kampanja moqżieża li kienet qed tagħmel l- Oppożizzjoni Nazzjonalista ta' dak iż-żmien - li aħna dittatorjat u ħafna affarijiet minn dawn - allarmat lil kulħadd, inkluża l-Ewropa, u dawn ma tantx kienu ċirkostanzi sbieħ biex tagħmel elezzjoni.

Għalhekk jiena kont baxxejt rasi.

Sur President, qed ngħid hekk biex nuri li mhux veru li dejjem għaddiet tiegħi, kif qed jgħidu huma, u nista' nsemmi ħafna każijiet u ċirkostanzi oħra f'għomri fejn mhux dejjem għaddiet tiegħi.

Allura dan il-ħafna gideb għalfejn qed isir?

X'rebħet il-konferenza ġenerali dakinhar li minflok ma ammettiet li din hija sitwazzjoni serja, li jiena mhux veru rrid inwaqqa' l- gvern u li b'xi mod rrid nagħmel ħsara lill-partit imma nagħmel il-ġid irrid ...

Ma taħsbux li konna nimxu aktar 'il quddiem kieku dawn qalu: Ejja naraw x'qed jgħid.

Ejja niddiskutu dwar dak li qed jgħid, forsi aħna nagħmlu aħjar minn hekk.

Jiena jiddispjaċini għal dak li ġara, mhux għalija, għax anke lili jfaħħruni għalkemm fl-istess ħin jgħidu li żmagajt u allura jriduni nitlaq.

Imma min hu żmagat ma jkunx jaf li żmaga u jridu jgħidulu biex ikun jaf!

Forsi din ukoll hija verita' pero' jekk żmagajt tridu tgħiduli fiex żmagajt għax inkella ngħid li m'għandkomx kuraġġ biżżejjed.

Ħalli nammetti li ma wasaltx fejn ridt nasal u li rrid naħdem aktar.

Imma issa ejja naraw f'liema sitwazzjoni ninsabu llum.

Jiena għadni ma nistax nifhem kif nistgħu ngħidu li sa sentejn jew tliet snin oħra se naslu, għax aktar ma terfa' piż inqas ikollok saħħa.

Meta għadek ħiereġ għat-tiġrija tgħid: Issa jien biex nilħaq il-post l-ieħor, li qiegħed ħames mili 'l bogħod, se nimxi ħames piedi f'sena mbagħad il- kurrent se jibgħatni għaxra lura.

Se nimxi ħamsa u l-kurrent se jibgħatni għaxra lura.

Il-budget qed jgħid li se nagħmlu ħames miżuri ħarxa ħafna - ħarxa fuq iż-żgħir, għaliex fuq il-kbir m'għamilna xejn - u nafu li l- kurrent se jitfagħna lura aktar milli kien qed jitfagħna qabel, għax id- dejn li konna qegħdin nagħmlu se jikber.

Allura kif se naslu?

Dan se nirranġawh billi nsibu scapegoat jismu Mintoff u ngħidu li dan ġie hawn biex jagħmlilna l-vleġeġ ta' San Bastjan?

Qed tgħidu li tfajt il-vleġeġ għax middejt għonqi minflok m'għidt li jiena għandi 83 sena u ninsab marid u ma bgħattkomx tixxejru?

Tfajt il-vleġeġ ta' San Bastjan għax għidtilkom x'għandu jsir u m'għandux isir, u intom lanqas biss irrispondejtuni, qisu ma ġara xejn, għax kellkom l-ordni li tagħmlu hekk?

Dan x'parlament hu!

Lanqas il-veduti tagħkom ma tridu tagħtu.

Is-soltu wieħed jagħti l-veduti tiegħu, l-ieħor jirrispondih u mbagħad wieħed jikkommetti ruħu wara.

Mhux wasalna f'din il-ħrafa fejn lanqas biss nirrispondu għal dak li jkun intqal!

Fost l-affarijiet li semmejt, x'inhi l-aktar waħda fundamentali li tista' tfejjaqna bħalissa u tiftaħ in-negozju?

Jien ma nafx min għandu raġun għax min jgħid li l-kummerċ waqaf u min jgħid li ma waqafx.

Jiena nibża' nħares lejn l-istatistika għax din kulħadd jilgħab biha kif irid.

Din mid-dehra l- ewwel lagħbu biha ta' qabilna u issa rridu noqogħdu attenti li ma jkunx hemm xi ħadd li biex jingħoġob joqgħod jilgħab biha hu wkoll!

Il-verita' tinduna biha meta ddaħħal idejk fil-but biex mingħalik se tiġbor xi Lm200 u, mhux talli ma ssib xejn, talli tinduna li jkollok id-dejn u allura tibda' tikkonfondi x'se taqbad tagħmel.

Din hi l-pożizzjoni li jinsabu fiha ż-żewġ naħat tal-Kamra llum u n-naħa l-oħra tinsab aktar fil-qamar minna għax m'għandhiex aktar ir-responsabbilta' u allura m'għandha xejn x'tagħmel ħlief tistenna sakemm il-poplu jiddejjaq minna u jtella' lilha.

Din is-sitwazzjoni bl-ebda mod ma tista' tferraħna lilna.

Dawn huma l- alternattivi li għandna f'dan il-pajjiż.

Imma dan tajjeb għal pajjiżna?

Tridu li jiġrilna bħall-Amerka, fejn 46% biss tal-poplu jivvotaw għall- president għax il-kotra tal-poplu m'għandhiex fiduċja fid-demokrazija kif inhi mħaddma?

Hekk irriduh lil pajjiżna?

Hekk irridu li jiġrilna, bħall- Amerka, fejn il-president jgħid li ħiereġ b'ċertu programm u mbagħad wara li jgħaddu erba' xhur jagħmel kollox bil-kontra?

U hekk qed nagħmlu wkoll aħna issa jekk qed tgħidu li dan kien il-programm tagħkom.

Ara l-programm tiegħi ma kienx hekk.

Waħda mill-kondizzjonijiet li għamilt jien kienet li nitkellem fid- distrett tiegħi.

Issa jien din m'għamilthiex biex nidher għax kieku dort bieb bieb kont nagħmel l-istess effett.

Din għamiltha biex nuri l-veduti tiegħi u biex min ma riedx jivvutali ma jivvutalix.

Lili vvutali min kien qed jismagħni ngħid li sagrifiċċju rridu nagħmlu u jekk dan ma nagħmluhx malajr iż-żgħir se jbati aktar.

GĦaliex qed ngħid hekk?

GĦax il-kbir jista' joħroġ il-flus barra l-pajjiż imma ma jistax joħroġ l-art li għandu.

Il-president ta' l-FOI ħareġ jgħid li diġa' hemm ħafna li ħarġu l-flus.

Jiena ngħidlu biex ma joqgħodx jikkonfondi għax dawk li setgħu joħorġu l-flus diġa' ħarġuhom u mhux qed jistennew biex jaraw x'se nagħmlu u ma nagħmlux!

Allura inti ma tistax tafda fuq dak li hemm barra.

U mhux talli ma tafdax fuq dak li hemm barra, talli trid tipprova tagħmel miżuri fejn dak li hemm barra taġevolah, allavolja meta qegħdin nissikkaw iċ-ċintorin, tissikkah biex iġibhom dawn.

Għax issa ħarbu u ladarba telqu ....

Basta ridna nkunu bħal nazzjonijiet oħrajn u għaġġilna biex inneħħu l-exchange control, biex inkunu moderni u nixbħu lill-Amerikani.

Imma xi ġralna?

Ġralna bħalma ġralhom Thailand, Malaysia u postijiet oħra li kienu mirakolużi f'din l-eta' moderna u issa f'daqqa waħda waqgħu żorba, spiċċaw fix-xejn u jridu jaraw kif jagħmlu biex jerġgħu jqajmu l-ekonomija tagħhom.

Qed ngħid hekk biex ma noqogħdux insemmu s-social market.

F'Londra hemm foundation ta' social market u kultant ikun hemm xi ħadd bħal Brown li jinduna li ma jistax jimxi bit-teorija tiegħu mingħajr ma jaħseb fiż-żgħir u joqgħod jikkwota l-foundation ...

X'inhi din il-foundation?

Lanqas ħadd ma jifhem.

Meta inti f'daqqa waħda tara li n-nies tkun għafasthom iż- żejjed tibda tara kif se tbenġilha tikka.

Din hi s-social market kollha!

Din hi filosofija soċjali!

Din hi xi ħaġa ġdida!

Kulħadd hekk jagħmel.

Anke fi żmien l-ilsira, meta xi ħadd kien jinduna li l-ilsir se jmut, kien jara kif jagħmel biex iżommu u jkun jistgħu jbigħu.

Allura dan kellu s- social market dak inhar?

Jew qed nitkellmu fuq is-social market biex taparsi vvintajna xi ħaġa?

GĦalhekk l-aħħar darba tkellimt dwar dan.

Sur President, issa nkompli fuq waħda mill-miżuri l-kbar li jmissu jagħmel, apparti mid-dover tiegħu lejn il-konferenza, li dawn il-miżuri li ssemmew hawnhekk jiġu diskussi fil-konferenza tal-partit, ħalli l-partit ikun jaf lil xiex qed jagħti backing.

Dak id-dover tiegħu u minnufih, malajr.

Jekk verament iriduni nivvota favur il-Gvern u ma mmurx kontra l- kuxjenza tiegħi, iridu jagħmlu dawn l-affarijiet.

Huma jafu li jiena ma nibżax jekk naslu f'sitwazzjoni fejn dan il-Gvern minflok ma jagħmel affarijiet soċjalisti ...

Għax aħna Partit Soċjalista u jien ma nibżax ngħid li jien Soċjalista, bħalma jagħmel l-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ.

Dak hu t-twemmin tagħna, anke meta minn aħmar ħafna nagħmluh pink, xorta jibqa' Soċjalista u ma tistax tgħidlu partit kapitalista.

Dak għandu d- dover li jagħmlu u jien qed nagħtih notice li jekk dan ma jsirx ma jibqax jistenna li jien se nkompli ngħin f'dan il-Parlament.

Din qed ngħidhielu hawnhekk bħalma qed ngħidlu li waħda mir-riformi l-aktar urġenti li hemm bżonn li ssir u li taffettwalu l-finanzi kollha tal-pajjiż, hija s- suġġeriment li għamilt jien dwar ir-riforma fuq l-art.

Din hija importantissima.

Jien għamiltlu suġġeriment li bih ma jbati ħadd, lanqas l-ispekulaturi, u jinfetaħ il-kummerċ u jagħmel flus biżżejjed biex inaqqas minn dan il-piż li għandna biex Malta verament tkun tista' timxi 'l quddiem mill-użu ta' l- art.

Jekk aħna se nibqgħu ffossilizzati fuq l-idea bażwija, kerha, mhux vera u miġnuna ...

Meta Malta u Għawdex kellna art kollha maħduma bis- siġar, ma kienx hawn isbaħ minnha u għalhekk kienu jsejħulha "Malta piccolo fior del mondo" għax anke kellna landscape mill-isbaħ.

Malta kienet ġnien sħiħ u dawn l-affarijiet inqerrdu.

Għandna ħafna art moxa għal raġunijiet finanzjarji u spekulattivi.

Biss jekk m'aħniex se nieħdu deċiżjoni biex din il-fissazzjoni nneħuha u dik l-art li m'hi tagħmel xejn inħaddmuha, m'aħna se naslu mkien.

Din hija waħda mill-affarijiet fundamentali u strutturali.

Aħna għandna gżira li m'hi qed tagħmel xejn - qed nirriferi għal Filfla - għax fuqha hemm il-merill.

Anke qabel kien hemm il-merill u kienet tinħadem.

Din hija waħda mill-bravuri li għamel il-President li għandna u qal li biex ngħammru l-merill m'hu se jsir xejn fuq Filfla.

Imma x'inhi r- raġuni vera?

Biex ma niġġieldux ma' l-Ingliżi u nneħħu dawk il-balal li hemm fiq Filfla waħħalna fil-merill.

Min jaf il-balal x'se jagħmlulu lill- merill!

Jiġifieri l-merill jiddejjaq jekk naħdmu l-ħamrija imma ma jiddejjaqx li hemm il-balal!

Issa dawn kienu żmenijiet meta konna aħna fl- oppożizzjoni u dawk in-nies li llum ħatfu l-partit f'idejhom għax għandhom il-media f'idejhom - tafu għal min qed ngħid imma issa ma rridux noqogħdu noħorġu ħafna ħmieġ fil-pubbliku - jaħsbu li lill-partit se jmexxuh minn imnieħru.

Dawk dak iż-żmien kienu jagħmlu l-istess ħaġa.

Meta xi ħadd mill-oppożizzjoni kien jagħmel xi kritika qawwija ħafna fuq din in-naħa, kienu jduru fuqu - għadhom hawn dawk li kienu jagħmlu hekk u kollha jistgħu jaħilfu - u jgħidulu: Le mhux hekk trid tagħmel għax aħna moderni.

Ara tan- naħa l-oħra kemm huma moderni issa!

Issa spiċċat il-modernita'?

Meta aħna konna dik in-naħa kienu jgħidu li huma ċivili, moderni u dawn l- affarijiet.

Allura jien issa qed ngħid li din Filfla rridu nużawha għal ħafna raġunijiet għax m''għandniex art biżżejjed.

Kieku nistgħu nixtru biċċa art minn ta' ħaddieħor u nżiduha ma' tagħna, imma min se jagħtik l- art?

Lanqas jekk l-art ma tkun qed tagħmel xejn, ħadd m'hu se jagħtik minn tiegħu!

Min jaf il-ftit gżejjer li għandha l-Italja kemm iqumulha flus - dan mhux qed ngħidu biex nilgħab bil-kliem imma biex inkunu nafu xi tfisser ''sovranita'' - biex iżżommhom!

Waħda mir-raġunijiet għalfejn l-Italja tagħtina xi ħaġa lilna hija li ma tridx li Malta tiġi f'idejn ħaddieħor.

Ħalli tkun f'idejna.

Jekk jista' jkun tkun f'idejha għax dan l-interess tagħha.

Jekk jista' jkun Malta tkun ma' l-Ewropa għax dan l-interess tagħha.

Imma jekk aħna ngħidulha: Le sieħeb, mhux l-interess tagħna dan li nagħmlu hekk ....

L-Italja jaqblilha tibża' għalina wkoll.

Mur ara tixtrix xi biċċa art minn ta' l-Italja ħalli żżidha ma' tagħna għax qegħdin nikbru u m'għandniex fejn nespandu!

Jekk ma nistgħux nakkwistaw mingħand ħaddieħor, aktar u aktar irridu nużaw bis-serjeta' dak li għandna u rridu naraw x'għandna nagħmlu u ma nagħmlux.

Jiena dak inhar tajt is-suġġeriment tiegħi u dan jista' jinbidel għax hemm elf mod kif tilħaqhom l-affarijiet.

L-uniċi nies li għal bidu jibżgħu huma dawk li jridu jispekulaw ħafna mhux ftit.

Illum kulħadd jaf li jekk għandek art moxa u għada se jiġik il-permess, inti mhux 10% jew 100% se taqla' imma 600%.

Pero' mbagħad sakemm jiġik il-permess jidħlu fatturi oħrajn, fatturi umani, fatturi ekonomiċi, b'wieħed jipprova jikkorrompi lill-ieħor u affarijiet bħal dawn.

U aktar ma wieħed ikun kbir akbar ikunu d-dnubiet!

Dan bħal meta wieħed ikollu dnubiet sesswali daqsxejn koroh u allura jrid iħallas aktar.

Biex ma noqgħodx issa ....!

Dak aħna ftit hawn fid-dinja.

Dak se jdur kontra tagħna, mela ma jdurx.

Dak diġa' huwa kontra tagħna mhux billi ngħidulu: Aħna taċ-ċittadin!

Jekk aħna se naħsbu fil-ħaddiem, dak bilfors ikun kontra tagħna u għalhekk m'għandniex ngħidu dan il-ħafna kliem fil-vojt ta' ċittadin u mhux ċittadin.

M'għandniex nibżgħu ngħidu li aħna partit tal-ħaddiema.

Veru li għandna niddefinixxu l-frażi "tal-ħaddiema".

Aħna ma rridux ngħidu li dawk li jaqgħu taħt din id-definizzjoni huma dawk biss li ma jafux jaqraw, dawk li ma jafux jiktbu, jew dawk li għandhom il-minimum wage.

Lil dawn għandna ngħinuhom u l-komunita' għandha terfa' l-piż tagħhom.

Imma l- ħaddiema m'humiex dawk biss imma dawk kollha li qegħdin fl-istat ta' taħt.

Lil dawn in-nies aħna għollejnihom imma xorta ħaddiema għadhom.

Kulħadd huwa ċittadin.

Aħna lil dawk rridu nimmiraw li nolqtu għax huma s-sisien fuqhiex nistgħu nibnu kemm bħala nazzjon kif ukoll bħala partit.

In-naħa l- oħra moħħhom mistrieħ għaliex hawn aħna naqbżu għalihom u huma għandhom spazju fil-klassijiet l-oħrajn.

L-aħħar darba jiena semmejt l-Arċisqof u kien hemm ħafna li qalu li erġajna morna lura għall-antik meta kont niġġieled mal-Knisja.

Kif tista' tgħid li rrid niġġieled mingħajr ma l-ewwel tara jekk dik hijiex xi ħaġa li l-Knisja tridx tagħmilha?

Min jaqbad u jagħmel dawn l-affarijiet mingħajr ma tgħidlu inti?

X'tippretendu li l-Knisja tiġi tgħidilna li għandha ħafna flus f'idejha għax kien hemm min kien ġeneruż ħafna magħha u issa se tagħtihomlna lura?

Dan huwa antikwat?

Mela kollox huwa antikwat għaliex kull ħaġa ġiet pruvata xi darba fid-dinja.

Mela għiduli intom x'inhu modern u dawn l-affarijiet tgħiduhomlix hawn biss imma meta jogħġobkom tkellmuni għiduhomli fil-partit u fil-konferenza ġenerali.

Jiena għandi ħafna aktar xi ngħid dwar dan pero' ma nixtieqx nieħu żmien aktar għax irid jitkellem il-Ministru.

Sur President, jien la kelli u lanqas għandi ebda interess li nwaqqa' lil ħadd u se nivvota favur.

Imma dan ma jfissirx li jiġri x'jiġri u nagħmlu x'nagħmlu biex nħammġu lill-partit, jiena se nibqa' f'din il- pożizzjoni.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Il-Ministru Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Mr Chairman, jien se nipprova nillimita ruħi għall- ħidma tad-dipartimenti li jidhirli li huma ewlenin u li jaqgħu taħt id- dikasteru tiegħi u huwa mportanti li fil-ħin li għandna available min-naħa tagħna niffokaw fuqhom.

Naħseb li l-kritika li saret miż-żewġ naħat tal- Kamra, anke f'okkażjonijiet oħra, dwar id-Dipartiment tat-Taxxi Interni, kienet ġustifikata.

Jekk hemm dipartiment li nħoss li għandu jirrendi ħafna aktar u li fih aħna bħala gvern għandna l-impenn li nsaħħu l-isforzi tagħna, huwa bla dubju ta' xejn d-Dipartiment tat-Taxxi Interni, b'mod partikolari meta naraw l-ammont sostanzjali ta' flus li dan id-dipartiment irid jiġbor u li ilhom jakkumulaw għal bosta snin.

Il-biżgħa tiegħi hi li dan id-dipartiment ġie watered down tul is-snin u din m'hijiex konsolazzjoni għalina bħala gvern.

Il-ħidma tagħna fix-xhur li ġejjin trid tiġi ntensifikata f'dan ir-rigward għaliex dan huwa a revenue collecting source li huwa l-life blood ta' kull amministrazzjoni, hu x'inhu l-istil ta' tmexxija jew ideoloġija li biha qed jitmexxa l- pajjiż.

Bħalissa għaddej proċess ta' ristrutturazzjoni biex dan id- dipartiment isir aktar effiċjenti, aktar cost effective - jekk hux se naslu jew le ż-żmien biss jagħtina parir - u t-taqsima ta' l- investigazzjoni u ta' l-auditing flimkien mat-taqsimiet tal-kumpanniji u tal-business se jissaħħu.

Kif ħabbarna fil-budget, se jitwaqqaf unit tekniku legali, simili għal dak li għandhom l-Uffiċċju tac-CET - li kien l- Uffiċċju tal-VAT - biex ikun aktar faċli li jsir infurzar fil-ġbir ta' taxxa.

Jien nittama li b'din l-istruttura d-Dipartiment tat-Taxxi Interni jkun f'pożizzjoni li jiġbor fil-ħin aktar mit-taxxa dovuta u jara li t-taxxa verament titħallas minn kulħadd.

Fil-fatt diġa' saru xi passi f'din id- direzzjoni.

Jiena wieħed minn dawk li ma nħobbx noqgħod niftaħar, anzi dejjem ngħid li aktar ma jsir aktar ikun irid isir sforz intensiv.

Mill- aspett pożittiv irrid ngħid li matul Settembru u Ottubru ta' din is-sena sar eżerċizzju biex jinġabru l-arretrati tat-taxxa li hija dovuta lid- dipartiment u minn dan l-eżerċizzju sar madwar 12,000-il ftehim mad- dipartiment biex jitħallsu l-arretrati tat-taxxa fuq medda ta' sena għall- kumpanniji u entitajiet kummerċjali u fuq perijodu ta' sentejn għall- ħaddiema u pensjonanti.

Kif jistgħu jixhdu l-uffiċjali għoljin ta' dan id-dipartiment, aħna kellna meetings intensivi magħhom u qed nesiġu li fir-rigward ta' dawk li ġew jaqgħu u jqumu u lanqas biss ħassew il-ħtieġa li jagħmlu ftehim simili mad-Dipartiment tat-Taxxi Interni, il-liġi tiġi applikata bil-forza kollha.

Kif diġa' ġie indikat f'okkażjonijiet oħra, biex jitħares aħjar l-interess tal-gvern fil-ġbir ta' taxxa u kontribuzzjonijiet tas-sigurta' soċjali, se jingħaqdu r-riżorsi li hemm fid-Dipartiment tat-Taxxi Interni u d- Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali ħalli jsir infurzar singolari u nittamaw li f'dan il-ġbir ikollna riżultati aktar mgħaġġlin, aktar effiċjenti u aktar effikaċi.

Qegħdin nagħmlu wkoll pressjoni fuq l-MPO biex mad-Dipartiment tat-Taxxi Interni jerġgħu jinġiebu lura nies li kienu diġa' jaħdmu f'dan id- dipartiment biex jiżdiedu n-nies għax għal dak li nixtiequ nagħmlu la għandna r-riżorsi fuq livell kwalitattiv u lanqas fuq livell kwantitattiv.

Barra minn hekk għandna l-problema ta' chain of command fejn għandek uffiċjali għoljin li waslu biex joħorġu bil-pensjoni u oħrajn li għadhom kif ħarġu bil-pensjoni.

Huwa mportanti li jkun hemm a management team ġdid, irrispettivament mill-eta' li jista' jkollu, li jkun jista' japplika ruħu b'ċertu dinamiżmu għall-isfidi kbar u importanti li għandu quddiemu d- Dipartiment tat-Taxxi Interni.

Ma nistax ma nsellimx ukoll lid-Dipartiment tad-Dwana, liema dipartiment għen ħafna meta ġejna biex nintroduċu t-taxxa tas-CET - taqbel magħha jew ma taqbilx huwa immaterjali - u għamlu xogħol fejjiedi ħafna.

Li kieku d- Dipartiment tad-Dwana m'għamilx l-input qawwi li għamel meta ġiet introdotta s-sistema ġdida ta' tassazzjoni, il-Gvern lanqas biss kien jirnexxielu jdaħħalha fil-pront, fil-ħemda u mingħajr skossi kif fil-fatt għamel.

Fil-fatt id-Dipartiment tad-Dwana pprovda wkoll statistika minn fuq is-sistema ta' l-ASYCUDA li serviet bħala bażi importanti biex jittieħdu ħafna deċiżjonijiet u ġiet ippreparata u ppubblikata tariffa ġdida tad-dwana li fiha nnifisha hija biċċa xogħol kbira u voluminuża.

La qed nitkellem fuq id-dwana rrid nuri l-apprezzament tiegħi għal kif ċertu re-deployment li sar dan l-aħħar - għalkemm għall-bidu dan kien ġie kritikat - wera li kabbar il-motivazzjoni tan-nies u saħħaħ l-effiċjenza ta' l-operat tad-dipartiment.

Dan m'iniex qed ngħidu jien biss bħala ministru responsabbli imma jgħiduh ukoll ir-riżultati li kellna f'dawn l- aħħar xhur f'dik li hija l-ġlieda kontra d-droga.

Din hija ġlieda bla tmiem, qatt ma għandna nikkunslaw bil-kisbiet li nkunu għamilna imma rridu bħala apprezzament, jekk mhux għall-gvern għall-ħaddiema nnifishom, nuru l- impenn kbir li kien hemm mill-ħaddiema tad-Dipartiment tad-Dwana biex irnexxielna nagħmlu ċerti qabdiet kbar ta' eroina, biex isir surveillance aħjar fil-port u biex nintensifikaw il-ġlieda kontra l-kontrabandu tas- sigaretti għax din hija problema li għadha tifni sew lil pajjiżna.

Il-miri ewlenin tad-Dipartiment tas-CET se jibqgħu li jispezzjonaw u jinvestigaw fuq operaturi tan-negozju, kif ukoll l-introduzzjoni tas- sistema ta' verifikazzjoni professjonali bbażata fuq random sampling biex jikkumbattu l-evażjoni tat-taxxa.

Għalkemm ħafna kienu ddieħqu biha, inħoss li anke l-introduzzjoni tas-sistema ta' lotteriji li ntroduċejna, b'mod partikolari issa li estendejniha anke għall-irċevuti manwali, qed tgħin ukoll b'mod prattiku il-moralita' fiskali fil-pajjiż billi żiedet l- importanza li l-konsumatur jibda jitlob bi dritt l-irċevuta.

Iżda naħseb li huwa tajjeb li fil-ħin li għandi nindirizzaw xi ftit mill-kritika li ġiet immirata lejn it-taxxa l-ġdida tas-CET mhux biss dik li saret fid- dibattitu tal-lum imma anke dik li saret f'okkażjonijiet oħrajn fejn kien hemm exchanges bejn gvern u oppożizzjoni.

Tajjeb li wieħed jindirizza l- kritika ewlenija li saret min-naħa ta' l-Oppożizzjoni għal din it-taxxa tas- CET.

L-ewwel kritika kienet illi l-istima tad-dħul ta' Lm78 miljun mis-sistema tas-CET li ngħatat għas-sena ġdida li għandna quddiemna hija ammissjoni li l-Gvern se jdaħħal inqas mis-sistema tas-CET milli kien idaħħal mis-sistema tal-VAT, it-tieni kritika hija li r-rata tad-dħul mis-sistema tas-CET fl- ewwel erba' xhur tagħha kien ferm inqas minn kemm kien id-dħul tal-VAT fl- istess perijodu s-sena l-oħra jew fl-ewwel sitt xhur ta' din is-sena; u t- tielet kritika kienet li l-iżbilanċ finanzjarju tal-Gvern huwa tort tas- sistema tas-CET.

Fl-aħħarnett kien hemm ukoll akkużi oħrajn li bis-sistema ġdida tas-CET żdiedet l-evażjoni tat-taxxa, se jintilef l-audit trail, kif ukoll naqset il-possibbilta' li tiġi nforzata l-liġi.

Ħalli issa nindirizza ftit ftit din il-kritika.

Mr Chairman, l-aktar kritika forceful li ppruvat tagħmel l-Oppożizzjoni kienet illi l-istima tad-dħul ta' Lm78 miljun mis-sistema tas-CET li ngħatat fil-budget hija ammissjoni li l-Gvern se jdaħħal inqas mis-CET milli kien idaħħal mis-sistema tal-VAT.

Tajjeb li nieħu ftit ħin ta' din il-Kamra biex nuri kemm din l-allegazzjoni fil-fatt hija nfondata.

Fl-1996 il-Gvern Nazzjonalista kien ikkalkula mis-sistema tal-VAT kien se jdaħħal Lm110 miljun.

Fil-fatt spiċċa biex daħħal Lm78.6 miljun, jiġifieri tnaqqis ta' Lm31.4 miljun jew 28.5%.

Għas-sena kurrenti l-Gvern Laburista kien stima li jdaħħal Lm90 miljun bejn VAT u CET.

Din il-figura ġiet riveduta għal Lm80 miljun peress illi ammont ta' taxxa li qabel il-gvern kien idaħħal bħala VAT mhux se jdaħħalha bħala CET kif kien maħsub meta kienet għadha qed titfassal il-liġi tas-CET nnifisha, iżda se jdaħħalha, kif diġa' kellna l-okkażjoni li nispjegaw, taħt forom oħra ta' taxxi, speċjalment bħala excise duty u anke dik li hija import duty.

L-indikazzjonijiet huma li dan l-ammont ta' Lm80 miljun se jinġabar kollu u hemm ċans tajjeb li se jinqabeż ukoll.

Dan ifisser li minkejja li s-sistema tas-CET għadha lanqas biss bdiet taħdem sew, l-ammont ta' taxxa bejn VAT u CET għal din is- sena se jaqbeż sew dak tas-sena li għaddiet.

Fil-fatt sa l-aħħar ta' Ottubru 1997, id-dħul mill-VAT kien ta' Lm 51.1 miljun u dak mis-CET kien ta' Lm16 miljun.

Għas-sena d-dieħla l-Gvern qed jikkalkula li se jdaħħal Lm78 miljun li minnhom Lm75 miljun se jkunu CET u Lm3 miljuni se jkunu VAT.

Din iċ-ċifra hija kwazi daqs kemm il-gvern daħħal kull sena mill-1995 sal- 1997 mis-sistema tal-VAT.

Barra minn hekk din iċ-ċifra ma tinkludix ammont sostanzjali ta' taxxi li l-Gvern neħħihom mis-sistema tas-CET u se jdaħħalhom taħt forom oħra ta' taxxi.

B'kollox dan l-ammont ilaħħaq għal madwar Lm6.8 miljuni u huma mqassmin f'diversi modi.

Li kieku dawn l- ammonti kollha - m'għandix il-ħin li nidħol fihom fid-dettall - kellhom jibqgħu jinġabru bħala CET, kif kien jiġri taħt is-sistema tal-VAT, id-dħul globali mis-CET kien ilaħħaq għal madwar Lm92.8 miljuni jew kważi 18% aktar mill-ogħla ammont li l-gvern qatt daħħal f'sena waħda mill-VAT.

It-tieni kritika li kellna hija li l-rata tad-dħul mis-sistema tas-CET fl- ewwel erba' xhur tas-sena kien ferm inqas minn kemm kien id-dħul tal-VAT fl- istess żmien is-sena l-oħra jew fl-ewwel sitt xhur ta' din is-sena.

L- ewwelnett irrid nispjega li, s-sistema tas-CET, partikolarment fejn jirrigwarda l-ETP u l-ETS, għadha mhijiex fully operational u għaldaqstant wieħed ma jistax jikkompara r-rata tad-dħul mis-CET fl-ewwel erba' xhur, minn mindu daħlet, mar-rata tad-dħul mill-VAT fl-istess perijodu ta' żmien meta s-sistema tal-VAT kienet diġa' ilha taħdem għal sena u nofs.

Lanqas ma jista' wieħed jikkompara r-rata tad-dħul mill-ETI li tinġabar mid- Dipartiment tad-Dwana mar-rata tal-VAT li kien jiġbor l-istess dipartiment taħt is-sistema ta' qabel, l-ewwelnett għaliex il-VAT li kienet tinġabar mid-Dipartiment tad-Dwana kienet tinkludi fiha element qawwi ta' refunds, u dan prattikament ma jgħoddx aktar fil-każ ta' l-ETI għax l-ammont ta' refunds li jista' jingħata lura huwa żgħir ħafna meta mqabbel mar-refunds tal-VAT, u t-tieni nett għaliex taħt is-sistema tas-CET ħafna mill-prodotti huma eżentati milli jħallsu t-taxxa at source.

Dan jgħodd prinċipalment għall-materjal industrijali u makkinarju li taħt is-sistema tal-VAT kien soġġett għat-taxxa.

Madanakollu l-indikazzjonijiet huma ċari li bis- sistema tas-CET il-Gvern se jirnexxielu jiġbor daqs kemm ġabar mis-sistema tal-VAT jew aktar.

Jekk nieħdu x-xahar ta' Ottubru, minkejja li s-sistema tas-CET għadha mhijiex fully operational, id-dħul mis-CET biss kien ta' madwar Lm6.8 miljuni li huwa aktar mill-medja fix-xahar li l-gvern daħħal mis-sistema tal-VAT minn mindu bdiet taħdem fl-1995.

Kemm verament irrendiet is- sistema tal-VAT wieħed għad irid jara għax wieħed jista' jkun jaf biss wara li jkunu tħallsu r-refunds kollha li suppost jitħallsu taħt din is-sistema.

Irrid nagħmilha ċara li jekk wieħed jifli kemm il-gvern daħħal taxxa gross kull sena mit-taxxa tal-VAT u kemm ħareġ f'refunds isib li r-rata tar- refunds żdiedet kull sena u kollox juri li se tkompli tiżdied aktar ma s- sistema tal-VAT toqrob lejn it-tmiem tagħha.

Wieħed isib illi fl-1995 għal kull lira li daħħalna bħala VAT il-gvern kellu joħroġ 16-il centeżmu refund.

Fl-1996, għal kull lira li daħħal kellu joħroġ 29 ċenteżmu u din is- sena sa issa, il-gvern kellu joħroġ 'il fuq minn 25 ċenteżmu għal kull lira li daħħal mill-VAT.

Din iċ-ċifra ta' l-aħħar mistennija tikber aktar ma s- sistema tal-VAT toqrob lejn it-tmiem tagħha.

Fil-fatt matul l-aħħar erba' xhur ir-rata ta' refunds telgħet għal 35 ċenteżmu għal kull lira li l-Gvern daħħal bħala VAT.

Għaldaqstant huwa inutli li wieħed isemmi kemm daħħal il- Gvern bħala taxxa tal-VAT u jipprova jqabbel dan ma' kemm il-gvern irnexxielu jdaħħal taxxa tas-CET għax għad hemm ammonti kbar ta' refunds tal-VAT li għad iridu jitħallsu lura lit-taxpayers.

Bis-sistema tas-CET il-problema ta' refunds spiċċat u ċ-ċifri tad-dħul tal-gvern minn din t- taxxa huma reali uwieħed jista' joqgħod fuqhom.

L-aħħar punt li rrid nagħmel hu li l-iżbilanċ finanzjarju tal-Gvern huwa tort tas-sistema tas-CET.

Kulħadd jaf li l-liġi tas-CET daħlet fis-seħħ fl- 1 ta' Lulju, 1997 u għaldaqstant wieħed ma jistax jgħid li l-iżbilanċ tal- Gvern huwa tort tas-sistema l-ġdida ta' tassazzjoni meta dan l-iżbilanċ ilu ġej minn qabel l-1995 u meta s-sistema tas-CET għadha bil-kemm hija fully operational.

Tant hu hekk li filwaqt li s-sistema ta' l-ETI bdiet taħdem f'Lulju, is-sistemi ta' l-ETP u l-ETS bdew jaħdmu xahrejn ilu biss, jiġifieri f'Settembru u lanqas bdew jaħdmu għal kollox.

Filwaqt li mad- Dipartiment tas-CET b'kollox hemm madwar 48,000 persuna reġistrata għal skop ta' taxxa, s'issa madwar 22,000 minnhom biss kien imisshom iħallsu xi ammont ta' taxxa ta' l-ETP jew ta' l-ETS.

Irrid ngħid ukoll li filwaqt li kull sena persuna reġistrata u li topera 'l fuq mit-threshold trid tħallas l-ETP jew l-ETS fuq il-valur ta' l-attivita' ekonomika li tagħmel matul is- sena kollha, madwar 10,000 ruħ ħallsu t-taxxa dovuta fuq xahar wieħed biss filwaqt li madwar 12,000 ħallsu fuq xahrejn biss.

Imbagħad hemm il-punt l-ieħor importanti li filwaqt li d-Dipartiment tas- CET jaqsam in-numru ta' taxpayers fi 12-il stagger, s'issa ħallsu t-taxxa żewġ staggers ta' taxpayers, wieħed f'Settembru u l-ieħor f'Ottubru.

Għaldaqstant jekk wieħed isarraf it-taxxa dovuta mill-ETP u l-ETS f'disa' xhur, isib li t-taxxa li l-Gvern ġabar s'issa hija ta' madwar 27% biss ta' l-ammont attwali ta' taxxa li l-Gvern suppost ġabar f'dawn l-erba' xhur minn kemm ilha taħdem is-sistema tas-CET li kieku s-sistema ta' l-ETP u ta' l-ETS kienu fully operational.

Jiena xtaqt nitkellem aktar fuq dan is- suġġett imma forsi jkolli din l-opportunita' darb'oħra.

Jiena rrid ninnota l-isforzi li qed isiru fid-Dipartiment tat-Teżor sabiex dan itejjeb aktar l-operat tiegħu permezz ta' taħriġ ta' staff, ta' espansjoni ta' sistemi kompjuterizzati kif ukoll permezz ta' reviżjoni ta' proċeduri eżistenti bil-ħsieb li d-dipartiment jilħaq bl-aħjar mod possibbli l-funzjonijiet kollha tiegħu.

Żewġ problemi li hemm bżonn li jiġu rimedjati minnufih huma n-nuqqas ta' staff f'dan id-dipartiment kif ukoll l-inadegwatezza tal-bini.

Appena sirt ministru kont mort hemmhekk u ġejt milqut b'mod negattiv mill-qagħda mwera ħafna ta' dan id-dipartiment.

Għalhekk jien kont tajt struzzjonijiet sabiex din il-problema tiġi rimedjata, pero' kif jaf kulħadd li fiċ-ċivil l-affarijiet jimxu b'pass ta' nemla wisq u jekk ma timmbuttahomx tispiċċa biex ma tasal imkien.

Dipartiment ieħor li għandu ċerta importanza bħala revenue raising huwa dak tal-Lottu Pubbliku.

Fil-budget qed ngħidu li l-fondi ta' dan id- dipartiment għandhom imorru għall-proġetti speċifiċi marbutin ma' l- edukazzjoni, mas-saħħa, ma' l-abbuż mid-droga, ma' l-alkoħol u mal-kultura.

Wieħed irid jinnota li dan id-dipartiment mexa b'ċertu ritmu kif rifless miż-żieda fin-net profit tiegħu ta' dan l-aħħar.

Bħalissa qed nemendaw ċerti liġijiet - għadna fi stadju ta' Kumitat - u daħħalna l-element ta' preżunzjoni biex fl-istess ħin jagħmilha aktar diffiċli għall-organizzaturi tal-logħob illegali li jkomplu bil-prattika tagħhom.

Hawnhekk ta' min jinnota s-sehem attiv li qed jagħtu l-uffiċjali tad-Dipartiment tal-Lottu Pubbliku, anke f'fora internazzjonali, li permezz tiegħu qed jiġu esposti għal aktar ideat moderni dwar dak li jkun għaddej fil-qasam tal-lottu u tal- lotteriji ġewwa l-Ewropa.

Hawnhekk irrid insellem l-għażla ta' l-Awditur Ġenerali li dwarha qablu iż-żewġ naħat tal-Kamra.

Huwa veru li llum l-Awditur Ġenerali ma jaqax taħt ir-responsabbilta' ta' dan il-ministeru, iżda rrid nuri l-apprezzament tiegħi għall-kunsens li kien intlaħaq bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra biex l- Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika jsir entita' awtonoma responsabbli lejn il- Parlament.

Illum l-Awditur Ġenerali għandu s-setgħa li jagħmel rapporti speċjali lill-Kamra dwar l-effiċjenza, l-ekonomija u l-effettivita' ta' l- operat tal-gvern, u aħna nawguraw li huwa stess, bil-fondi addizzjonali li ġew ivvotati mill-Gvern f'dan il-budget, ikollu l-għodda neċessarja biex ikun jista' jaqdi dmiru bl-aktar mod effikaċi possibbli.

Irrid insellem ukoll lid-Dipartiment ta' l-Uffiċċju Ċentrali ta' l- Istatistika li l-ewwelnett għamel xogħol fejjiedi ħafna fuq l-iżvilupp ta' leġislazzjoni ġdida li taħseb għat-twaqqif ta' l-Istitut Nazzjonali ta' l- Istatistika.

Fil-fatt, il-ġimgħa d-dieħla se nwaqqfu Statistics Board - dwaru nagħtu aktar informazzjoni lill-pubbliku fil-mument opportun - li se jkollu lis-Sur Reno Camilleri bħala chairman.

Dan il-board se jieħu ħsieb it-tranżizzjoni mis-sistema preżenti ta' l-istatistika għal waħda aktar awtonoma u jkun responsabbli mhux biss lejja bħala ministru imma anke lejn dan il-Parlament kif diġa' għamilna fil-każ ta' l-Awditur Ġenerali.

Nittamaw li anke fuq dan jirnexxielna nsibu l-kunsens ta' l-Oppożizzjoni.

Bla dubju ta' xejn l-akbar sforz tad-Dipartiment tal-Kuntratti kien biex jiġu ppubblikati u aġġudikati numru ta' kuntratti li se jiġu ffinanzjati taħt il-Protokoll Finanzjarju bejn Malta u l-Italja fi żmien stipulat mill- istess Protokoll biex il-finanzjament Taljan ma jintilifx.

Mr Chairman, xtaqt issa ngħid kelmtejn fuq dipartiment li ħafna nies bilkemm jafu li jeżisti imma li jaqdi funzjoni mportanti ħafna u nħoss li qed jirsisti ħafna anke f'dik li hija termini ta' effiċjenza.

Qed nirriferi għall-Uffiċċju tal-Proprjeta' Industrijali.

Fil-fatt bħalissa għaddej xogħol fuq l-abbozz ta' liġi ġdid rigward it-trademarks.

Dan qed jitfassal skond il-livelli internazzjonali kemm tal-WIPO, l-għaqda dinjija dwar proprjeta' intellettwali, u l-WTO u huwa mistenni li jitlesta sa Ġunju tas-sena d-dieħla.

Fil-fatt saru konsultazzjonijiet mal-WIPO biex tidentifika dawk is-setturi li jistgħu jingħataw aktar għajnuna teknika u wara li l-liġijiet proposti jgħaddu mill-Parlament, il-Gvern jittama li jkun jista' jinnegozja kondizzjonijiet biex Malta effettivament taderixxi għat-trattati u l-konvenzjonijiet internazzjonali dwar dik li hija proprjeta' intellettwali.

Dwar il-Borża ta' Malta, irrid ngħid li n-negozju tagħha matul l-ewwel tmien xhur ta' din is-sena kien ħames darbiet aktar mis-somma tas-sena l- oħra.

Din is-sena l-Borża ħejjiet programmi edukattivi ġodda fuq it- televiżjoni, fuq ir-radju u anke fuq il-gazzetti u hemm il-ħsieb ukoll illi jiġu ntrodotti sistemi elettroniċi li jippermettu lill-brokers li jagħmlu negozju mill-uffiċċju tagħhom stess u li s-sezzjonijiet tan-negozju jibdew isiru kuljum.

Dan għandu jgħin sabiex l-investitur ikun moqdi aħjar u biex tiżdied il-likwidita' fis-suq.

Il-Borża sa fl-aħħar qed taħseb biex timplimenta deċiżjoni li kellha tieħu żmien ilu biex tmur f'bini ġdid fejn illum hemm is-Central Mail Room.

F'April ta' din is-sena rajna r-Reġistru tal-Kumpanniji jiġi ntegrat fiċ- Ċentru għas-Servizzi Finanzjarji u l-aktar punt li nixtieq nisħaq fuqu huwa l-fatt illi dan iċ-ċentru mpenja ruħu bis-sħiħ biex isaħħaħ l-operat tiegħu.

Aħna nafu li l-leġislazzjoni li kien hemm kienet maqbula bejn iż- żewġ naħat tal-Kamra u għalkemm il-kummissjoni ta' Dr. Mario Felice ippreżentat formalment ir-rapporti tagħha l-bieraħ, fejn fis-sustanza aktar qed jitkellmu fuq interpretazzjoni milli fuq tibdil ta' liġijiet - nittama li wara din il-laqgħa nkun nista' ngħaddi kopja konfidenzjali lill-kelliemi ta' l-Oppożizzjoni dwar il-finanzi - hemm xi modifiki żgħar għal-liġijiet infushom u aħna nwiegħdu li dawn il-liġijiet jiġu modifikati biss jekk jirnexxielna nilħqu qbil ma' l-Oppożizzjoni, ħalli nżommu t-tradizzjoni li ġiet stabbilita tul is-snin li f'dak li għandu x'jaqsam ma' financial services mhux biss ikun hemm kontinwinita' imma jkun hemm bipartisan support ta' din il-leġislazzjoni, ħalli nagħtu lill-barrani l-messaġġ ta' stabbilita' illi jixraq lil dan is-settur.

Qegħdin nagħtu l-impenn tagħna wkoll sabiex malli jippermetti l- parliamentary business tagħna, ngħaddu l-Insurance Business Act - nafu li din il-liġi ilha ġejja taħt diversi amministrazzjonijiet imma issa jidher li kollox huwa finalizzat fuqha - u bħal-leġislazzjonijiet l-oħra li kienu saru taħt l-amministrazzjoni l-oħra li kienu mmudellati fuq l-EU directives, aħna se niżguraw li minkejja li għandna pożizzjoni differenti ma' l-Unjoni Ewropea, l-Insurance Business Act tkun immudellata fuq il- European Union directives anke f'dan ir-rigward għall-kontinwita'.

Qabel ma ngħaddi għal xi ħaġa oħra nixtieq insellem lill-uffiċjali ewlenin li huma responsabbli mill-Bank Ċentrali, mill-MFSC u mill-iStock Exchange u dan qed ngħidu bla ebda riflessjoni fuq l-individwi kompetenti li kienu jokkupaw dawn il-karigi qabel.

Waħda mill-complaints li kont nirċievi malli dħalt fil-ministeru tiegħi kienet illi donnu ma kienx hemm sinerġija bejn dawn it-tliet istituzzjonijiet ewlenin, anzi kultant kien jgħaddi ż-żmien qabel ma dawn in-nies jiltaqgħu u jiddiskutu bejniethom il- marketing plans, il-marketing strategies u l-ħidma tagħhom għall-ġejjieni.

Aħna pajjiż ċkejken b'riżorsi limitati u huwa importanti ħafna li istituzzjonijiet bħal dawn ikollhom sinerġija effettiva bejniethom.

Qed nieħu gost illi twaqqaf standing committee bejn il-Bank Ċentrali, il-Malta Financial Services Centre u l-iStock Exchange ħalli b'hekk ikun hemm liaison aktar effettiv u aktar bdil ta' informazzjoni bejniethom.

Nixtieq nirriferi wkoll għall-fatt li Malta bħalissa għandha ħeġġa kbira li taderixxi mal-Financial Action Task Force on Money Laundering, FATF, illi diġa' għandu 26 pajjiż firmatarju għalih.

Aħna nemmnu li wara li nkunu evalwajna l-40 rakkmandazzjoni li tressqu għall-konsiderazzjoni tagħna, jekk aħna naslu biex naderixxu għall-FATF, inkunu qed inżidu aktar il-prestiġju ta' Malta bħala ċentru li mhux biss jemmen fis-servizzi finanzjarji imma huwa wkoll kontra l-money laundering fil-prattika u mhux fit-teorija biss.

Ħalli niġu issa għal METCO.

Għalkemm il-ħin li baqagħli biex nitkellem fuq il-METCO huwa limitat, dan bl-ebda mod ma jirrifletti xi nuqqas ta' importanza min-naħa tagħna lejn din l-organizzazzjoni, anzi għax aħna nħossu li l-METCO dejjem qdiet funzjoni importanti taħt iż-żewġ amministrazzjonijiet.

Kuntrarju għal dak li ġara qabel, fejn il-METCO dejjem kienet tiġi mwiegħda awment fis-subvention tagħha u qatt ma ġie rrealizzat xejn, din is-sena, minkejja l-constraints finanzjarji, aħna żidna s-subvention b'Lm150,000.

Din forsi m'hijiex somma kbira imma meta wieħed jipparagunaha mal-budget tal-METCO isib li dan huwa ammont proporzjonalment sodisfaċenti u l-feedback li għandi huwa li d-diriġenti tal-METCO huma sodisfatti b'din iż-żieda għax ħassewha bħala għarfien tar- rwol importanti li din l-organizzazzjoni għandha fil-promozzjoni tal- kummerċ barrani.

Huwa ironiku li gvernijiet oħrajn qatt ma żiedu dan il- vot minkejja talbiet ripetuti li kienu jsirulhom ta' kull sena.

Rigward kummerċ barrani, ma nistax ma nsemmix il-ftehim milħuq mar- Repubblika Ċiniża u qed nittamaw li l-Joint Committee kummerċjali bejn iż- żewġ pajjiżi jiltaqa' fiż-żmien il-Għid ġewwa ċ-Ċina.

Irridu nirrikonoxxu li ċ-Ċina dejjem kellha l-aqwa relazzjonijiet ma' gvernijiet Maltin għalkemm ovvjament il-breakthrough kienet saret taħt Gvern Laburista u aħna qegħdin nittamaw li nkomplu nibnu fuq il-pedamenti sodi li kienu saru fir- relazzjonijiet bejn Malta u dan il-pajjiż li għalkemm huwa mbiegħed, huwa ħabib ħafna tagħna.

Niġu issa għall-istrateġija ġenerali tal-budget.

Li ma semmewx tan-naħa l-oħra huwa li din id-darba għandna target li l-ispiża rikorrenti, jekk ma nżidux magħha l-public debt servicing, għandha tkun aktar baxxa mid-dħul ordinarju.

Fil-fatt inħoss li jekk nilħqu dan l-oġġettiv inkunu diġa' għamilna pass żgħir imma importanti 'l quddiem.

Kien hemm min qalilna li l-budget ma kien fih xejn biex ikattar it-tkabbir ekonomiku.

Jiena ngħid li min hu serju jirrikonoxxi l-fatt illi l-aġġustamenti strutturali li qegħdin nimmiraw lejhom huma fihom infushom inċentiv għall-investiment.

Jekk naraw x'qed jiġri fl-emerging economies ta' l-Ewropa Ċentrali kif ukoll tal-Lvant, u f'ċerti pajjiżi tan-North Africa bħall-Marokk u t- Tuneżija li mexjin sew lejn market economy, insibu li l-għan ewlieni tagħhom huwa li l-ewwel jindirizzaw il-fundamentals ewlenin u jġibu ċertu ordni fid-dar tagħhom.

Dak huwa proprju li qegħdin nagħmlu aħna min-naħa tagħna u dak huwa l-messaġġ li għaddejna lill-IMF meta kellna konsultazzjonijiet magħhom ġewwa Hong Kong.

Meta kellimnihom f'Settembru dawn ma setgħux ma jaqblux ma' dawn il-parametri.

Issa nittama li ma jerġax jiġi l-Onor.

Dalli u jitkellem kif tkellem ftit ilu fuq it- televiżjoni waqt dibattitu politiku.

F'din l-okkazjoni l-Onor.

Dalli qal li l-IMF qiegħda hemmhekk biss biex tagħtik parir u daqshekk.

Lill-Onor.

Dalli ngħidlu li hu jitkellem hekk għax pajjiżna għadu sal-lum ma ġiex dipendenti fuq din l-organizzazzjoni għax kieku kien ikollu jbiddel id-diska minnufih.

Aħna tkellimna ma' ekonomisti u l-ewwel reazzjoni tagħhom kienet illi l-miżuri li fih il- budget huma deflationary u mhux miżuri inflationary kif ipprovaw ipinġuhom tan-naħa l-oħra fid-diversi interventi li għamlu f'dawn l-aħħar jiem.

Xtaqt issa ngħid xi ħaġa fil-qosor fuq it-taxxa fuq il-banek u l- introduzzjoni tal-capital assets declaration.

Fuq it-taxxa tal-banek, apparti milli nenfasizza l-fatt illi din hija a one-off tax, intenni dak li diġa' tennejt pubblikament, illi aħna moralment ħassejna ruħna ġustifikati li nagħmlu dak li għamilna iżjed u iżjed meta ż-żewġ banek ewlenin kienu talbu lura madwar ¥5 miljun f'dawk li huma VAT refunds f'dawn l-aħħar sentejn u nofs billi sfruttaw loophole fit-tassazzjoni tal-VAT.

Issa, jekk din kenitx tax avoidance flok tax evasion hija kwestjoni ta' semantika, imma nħossu li moralment kellna raġun f'dak li għamilna.

Fuq il-kwestjoni tad-dikjarazzjoni ta' l-assi kapitali, għalkemm aħna naċċettaw il-kritika mingħand kulħadd u nagħtuha l-weight illi jixirqilha, inħoss li kien hemm xi ħadd partikolari li kien iebes iż-żejjed magħna meta tkellem fuq din it-taxxa - qed nirriferi għaċ-chairman ta' l-FOI - u pprova jdaħħal suspetti żejda u bla bażi.

Aħna ħassejna li minkejja l-kjarifika li għamilna min-naħa tagħna, xorta waħda baqa' jtambar fuq dawn is- suspetti, anzi beda jgħid illi l-Gvern għamel backtracking exercise.

Dan m'hu minnu xejn għaliex backtracking exercise ma jfisser xejn ħlief li tkun daqqejt l-irtirata.

Jiena kulma kont għamilt huwa li elaborajt fuq dak li kien diġa' ċar fil-budget, u dan m'għamiltux għax kellna nbiddlu xi ħaġa mill-pożizzjoni tagħna imma għax ħassejt li minħabba t-ton allarmista li bih ħareġ min sa ftit ilu kien qed jgħidilna li hemm bżonn nattakkaw l- evażjoni tat-taxxa bil-mezzi kollha, kelli nagħmel din l-ispjegazzjoni.

Sar ħafna paroli li b'riżultat ta' din il-miżura mill-budget 'l hawn kellna flight of capital, pero' jiena vverifikajt ma' l-awtoritajiet tal-Bank Ċentrali dwar dan u dawn ikkonfermawli li ma kien hemm l-ebda flight of capital evidenti f'dan ir-rigward.

Mr Chairman, ħalli naqbad punt ieħor li ta' min wieħed jitkellem fuqu.

F'okkażjoni minnhom Onor. Dalli qal illi fl-1996, li kieku ma kienx għall- flus li ħarġu fi qmuħ, arretrati ta' pagi u pensjonijiet, kieku d-deficit kien ikun ta' ¥50 miljun minflok ta' ¥110 miljun.

Aħna rajna x'ħareġ fi qmuħ u x'ħareġ f'arretrati, u sibna li d-differenza kienet biss ta' ¥11 miljun u mhux ta' ¥60 miljun kif allega l-Onor.

Dalli.

Naħseb li kien ikun aktar għaqli kieku din il-Kamra ingħatat spjegazzjoni ta' kif id-deficit kien ittrippla f'sena waħda biss taħt l-amministrazzjoni l-oħra.

Fil-fatt dik is-sena l-bilanċ kurrenti kien qaleb għan-negattiv bil-borrowing requirement tal-pajjiż jeċċedi n-nefqa kapitali nnifisha.

Fil-fehma tiegħi, l-akbar żball u l-akbar qerq politiku min-naħa ta' l- Oppożizzjoni sar meta din ippruvat tagħti l-impressjoni li d-deficit ta' l- 1996 kien riżultat ta' żviluppi li seħħew matul dik is-sena biss.

Min jifhem jintebaħ mill-ewwel li kien hemm build-up ta' diversi fatturi li kien ilu għaddej tul is-snin u li wassal għal din is-sitwazzjoni.

Jien ma nistax nifhem għalfejn tan-naħa l-oħra qegħdin jitkażaw bil-bejgħ ta' l-ishma li qegħdin nipproponu, meta parti mid-dħul tagħhom tul is-snin kien proprju bbażat minn sale of assets.

In-naħa l-oħra jmissha spjegat ukoll kif tul is-snin l-ispiża tal-gvern kibret b'rata aktar mgħaġġla mid- dħul tiegħu, bix-shift minn tassazzjoni diretta għal dik indiretta tonqos milli żżomm it-tkabbir fir-revenue tal-gvern tas-snin ta' qabel.

L-agħar aspett kien li t-tkabbir fl-ispiża tal-gvern kien infieq rikorrenti, karatteristika li ntweriet u kibret tul is-snin disgħin.

Jekk min-naħa l- oħra nħarsu lejn l-ispiża kapitali, insibu li din baqgħet relattivament waħda stabbli.

Daqstant ieħor huwa preokkupanti l-fatt, u anke l-mod, illi bih kiber id-debt servicing ta' pajjiżna tant li llum sar komponent sinifikanti ta' l-ispiża rikorrenti tal-gvern.

Filwaqt li fl-1988 dan kien biss ta' ¥7 miljun, fl-1996 kien diġa' tela' għal ¥29.9 miljun.

Imbagħad mill-1996 'il quddiem il-fiscal deficit eċċeda saħansitra n-nefqa kapitali tal-gvern filwaqt li s-self tal-gvern eċċeda l-fondi li kienu qegħdin jiġu deployed għall-akkwist u għall-formazzjoni ta' assi ġodda.

Ta' min jiġbed l-attenzjoni tal-Kamra wkoll li tul dawn l-aħħar snin il-Gvern Nazzjonalista kellu 'l fuq minn ¥43 miljun f'dawk li huma sale of assets u ma naħsibx li huwa għamel dan għal raġunijiet ideoloġiċi biss.

Punt ieħor li n-naħa l-oħra naqset milli ssemmi kien il-fatt li kien hemm tnaqqis fir-revenue tal-gvern proprju minħabba fit-tnaqqis ta' qliegħ ta' korporazzjonijiet fis-settur pubbliku.

Dan l-aħħar ġbart informazzjoni dwar il-budgetary performance tal-Gvern Nazzjonalista tul l-1996, l-aktar billi dawn taw l-impressjoni li l-affarijiet marru l-baħar fl-ewwel xahrejn ta' Gvern Laburista.

Fil-fatt ta' min wieħed isemmi li għalkemm it-target tagħhom kien deficit ta' 3.2% b'paragun mal-GDP, fl-ewwel quarter bejn Jannar u Marzu dan kien diġa' tela' għal 9.2%, fis-sitt xhur bejn Jannar u Ġunju tela' għal 10.3% filwaqt li sa Settembru dan kien tela' għal 12.4%.

Kien biss il-fatt li l-affarijiet stabbilizzaw ruħhom xi ftit fl-aħħar tliet xhur li dan kien niżel għal 9.1%.

Jiġifieri meta saret l-elezzjoni l- persentaġġ kien saħansitra akbar milli sibnih aħna fl-aħħar ta' din is- sena.

Dan juri li sa Marzu ta' l-1996 is-sitwazzjoni kienet diġa' ħarbitlu sew lill-Gvern Nazzjonalista.

Mr Chairman, bil-permess tiegħek, fil-ħin limitat li bagħaqli nixtieq nirriferi għall-famuża memo - li ssemmiet spiss - ta' l-Onor.

Dalli lill- Kabinett Nazzjonalista u li l-kontenut tagħha qatt ma ġie żvelat lil din il- Kamra jew lil hinn minnha.

Il-Ministru Dalli ħejja din il-memo f'nofs Lulju ta' l-1996 li setgħat waslet għand il-Prim Ministru u għand il- Priorities and Planning Sub-Committee iżda milli jidher qatt ma resqet quddiem il-Kabinett kollu.

Tajjeb li ngħidu li din il-memo ħadet bħala punt tat-tluq tagħha l-budgetary deficit ta' ¥39 miljun li suppost kellu l- Gvern Nazzjonalista fl-1996.

Hekk kif żviluppat is-sena finanzjarja, l-ex- Ministru tal-Finanzi beda jara li ċerti income targets ta' revenue sources ma kenux se jintlaħqu.

Fil-fatt fil-memo bassar tnaqqis nett ta' ¥25 miljun fid-dħul primarjament minħabba l-VAT f'dak li huwa sejjaħ bħala the result of a hefty downturn in VAT receipts.

Min-naħa l-oħra l-Ministru Dalli kien qed jara li filwaqt li l-ispiża kapitali kienet se taqbeż ¥2.5 miljun mis-somma approvata, dik rikorrenti kienet se tiżdied b'¥25 miljun.

Fil-fatt f'Lulju l-Onor.

Dalli kien diġa' qed jara quddiemu deficit ta' mill-inqas ¥86 miljun.

Għalkemm skond il- memo tal-Ministru Dalli, il-Gvern ried jissellef aktar, dan ma kienx possibbli għaliex kien hemm shortage qawwija ta' flus fuq is-supply side.

Fil-fatt, l-Onor.

Dalli dak inhar mal-memo tiegħu kien għemeż comparative statement tal-cash flow movements ta' l-1995 u ta' l-1996.

Il-partit li llum qed jgħajjar lilna bil-bejgħ ta' l-assi għaliex qed jgħid li qed nagħmlu dan għaliex għandna bżonn il-flus, kien irraġuna li kien hemm bżonn li ċerti dħul minn bejgħ ta' assi jimmaterjalizzaw jekk il- Gvern ried itejjeb il-qagħda finanzjarja tiegħu.

Dak inhar, kulħadd jaf li l-focus tagħhom kien fuq il-White Rocks Complex, fuq l-ex-proprjeta' tal- Knisja u fuq l-ishma tal-Mid-Med Bank.

Huwa tajjeb li meta tkellem dwar il- VAT compliance, il-Ministru Dalli kien ammetta li anqas nies kienu qegħdin jagħmlu dan.

Fil-fatt fil-memo tiegħu kien qal li "VAT compliance seems to be decreasing".

Huwa ta' min jinnota li f'din il-famuża memo, fost il- miżuri li l-Gvern kien qed jikkonsidra, kien hemm inċentiv lill-konsumatur biex jibda jitlob l-irċevuta fiskali permezz ta' lotterija.

Għalkemm l- Onor. Dalli dejjem kien isostni li l-infieq huwa diffiċli biex tikkontrollah, meta kien ministru, fil-memo tiegħu lill-Kabinett, kien qal dawn il-preċiżi kelmiet:

"In an effort to correct an escalating budget deficit, some corrective action needs to be considered also from an expenditure point of view.".

Għalkemm ma tantx baqagħli ħin għad-dispożizzjoni tiegħi nixtieq nikkwota biċċa oħra minn dak li qal l-Onor.

Dalli.

Ftit ilu f'artiklu f'"The Times", l-Onor.

Dalli ta x'jifhem li d-deficit kien problema primarja ta' l- 1996 biss iżda fil-memo tiegħu lill-Kabinett huwa kien qal hekk:

"This unhappy situation does not appear to be limited to 1996 but is expected to recur in 1997, even though VAT revenue is being estimated to go up to ¥100 million."

Dan kollu juri l-istat ta' fatt li meta l-ministri tal-Partit Nazzjonalista kienu fil-gvern, ikkonfermaw l-element strutturali ta' dak li ħallew warajhom.

Nixtieq li qabel nagħlaq ngħid kelmtejn fuq il-Korporazzjoni Enemalta għaliex inħossni fid-dmir li nitkellem dwarha.

Irrid nispjega l-fatt li dak li għamilna dwar id-dawl ma sarx b'xi sens ta' kapriċċ min-naħa tagħna biex nippenalizzaw liċ-ċittadini Maltin.

Quddiemi għandi l-Enemalta Corporation Financial Projections għat-tliet snin ending 30th September 2000 - li 'l quddiem se npoġġih fuq il-Mejda tal-Kamra - liema dokument jgħid hekk:

"The situation holds true also in the case of electricity tariff rates which have not been revised upwards for the past 16 years.

This despite the extensive capital investment incurred to be able to increase generation/distribution capacity in these last years or so.".

Li hawn inkwetanti huwa li kieku l-Enemalta ma żiditx it-tariffi tagħha kif għamlet din id-darba, kienet se tibqa' tikser il-Liġi ta' l-Enemalta nnifisha, u se nispjega għaliex.

It-tielet paragrafu ta' artiklu 20 tal- Liġi dwar l-Enemalta jistipola li l-korporazzjoni għandha tiżgura li l- prezzijiet ta' l-elettriku għandhom dejjem jipprovdu li l-Enemalta jkollha sufficient revenue biex tkopri l-operating expenses tagħha inklużi t-taxxi, id-depreciation, u l-interest costs, li jkollha flus biżżejjed biex tilqa' l-loan repayments tagħha u jkollha flus biżżejjed biex ikollha riżervi biex tiffinanzja parti sostanzjali mill-cost ta' l-operazzjonijiet kollha tagħha.

Dan kollu juri li meta aħna ħadna l-miżuri li ħadna ma kellna l- ebda alternattiva u li dak li sar ovvjament ma sarx b'xi sens ta' kapriċċ biex nippenalizzaw lil xi ħadd, la kbir u lanqas żgħir, fost is-soċjeta' Maltija.

Mr Chairman, fil-ftit ħin li fadalli nixtieq inrodd ħajr lill-Kumpannija LIMSUK għax-xogħol li għamlet matul din is-sena.

Illum dawn m'għadhomx joperaw mill-post li kellhom li kien mikri b'kera għolja mingħand ħu ex- Ministru Nazzjonalista imma qegħdin joperaw mit-Trade Centre fejn hemm il- METCO u l-MIMCOL u minn Jannar sa Settembru ta' din is-sena huma esportaw lejn il-Libja 247 container li jammontaw għal total ta' US$13.6 miljun, u li huma kollha prodotti li ġejjin b'kollox minn 41 kumpanniji tat-tessuti li gawdew minn din ix-xirja.

L-aħħar kumment tiegħi huwa fuq l-MOBC li kellha performance tajba ħafna matul din is-sena u nixtieq nitkellem ukoll dwar il-pjan ta' żvilupp ekonomiku kif imsemmi fid-Diskors tal-Budget.

Ix-xogħol fuq dan il-pjan miexi tajjeb ħafna u nittamaw li wara li jkollu l-inputs neċessarji fih mid- diversi sorsi differenti u li wara li jsiru l-konsultazzjonijiet neċessarji mal-korpi kollha kostitwiti, sal-ħabta ta' Marzu 1998 inkunu f'pożizzjoni li nippubblikaw dan il-pjan b'mod uffiċjali għall-benefiċċju tas-soċjeta' Maltija in ġenerali.

Nagħlaq b'punt ta' kjarifika għal xi ħaġa li staqsa l-Onor.

Dalli fl- intervent tiegħu.

L-Onor.

Dalli staqsa kif il-Malta Shipbuilding ma tissemma imkien fil-budget.

Jiena nikkonferma li l-Malta Shipbuilding din is-sena se tingħata treasury clearance advance ta' ¥4 miljun, u dan qed nagħmluh għax aħna nemmnu li billi dan huwa loan b'kondizzjonijiet speċifiċi, m'għandhiex tibqa' d-drawwa ta' l-imgħoddi li dan joħroġ min- naħa tal-Fond Konsolidat.

Bħall-kelliema l-oħra, jiena wkoll kelli ħafna iktar xi ngħid, pero' intenni biss li aħna nħossu li l-budget li għamilna huwa wieħed li qed jitfa' l-ekonomija Maltija fid-direzzjoni tajba, huwa budget li għandu jwassal għall-ewwel passi tal-qawmien ekonomiku u finanzjarju ta' pajjiżna u huwa budget li aħna nemmnu sinċerament li għandu jibda jindirizza l- problema tad-deficit ta' dan il-pajjiż b'mod effettiv.

Nixtieq issa nitlob il-permess tal-kumitat sabiex inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tad-dokument li semmejt aktar kmieni fid-diskors tiegħi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

LEO BRINCAT: Mr Chairman, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Financial Projections tal-Korporazzjoni Enemalta għat-tliet snin li jagħlqu fit-30 ta' Settembru 2000, maħruġ fl-14 ta' Awissu 1997.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Skada l-ħin tad-diskussjoni fil-Kumitat ta' Provvista.

Il-mistoqsija hi l-emenda għal Vot 20 imressqa mill-Onor.

Michael Frendo.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Skond il-Mozzjoni Nru. 98 ta' l-10 ta' Novembru, 1997 din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuta oħra.

Billi ntalbet votazzjoni l-Kumitat ġie sospiż fin-12.30 p.m. u rriżuma ħames minuti wara.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l- emenda għal Vot 20.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR: 34

L-Onor

Abela Tony Galea Pace Victor Agius Francis Gatt Austin Bonnici Josef Gonzi Lawrence Bonnici Michael Hyzler George Borg Joe Mifsud Bonnici Antoine Borg Tonio Mugliett Jesmond Cassar Joe Muscat Claude Dalli John Muscat Richard D'Amato Helen Psaila Savona Joe De Marco Guido Pullicino George Debono Giovanna Pullicino Orlando Jeffrey Deguara Louis Refalo Michael Farrugia Jean Pierre Tabone Anton Fenech Adami Eddie Vassallo Edwin Frendo Michael Vella John Galea Censu Zammit Ninu Galea Louis Zammit Dimech Francis

KONTRA : 35

L-Onor.

Abela Carmelo Farrugia Noel Abela Joseph Grech Edwin Agius Chris Gulia Gavin Attard Montalto John Herrera Jose' Bartolo Evarist Mangion Charles Borg Karmenu Mintoff Dom Brincat Leo Mizzi Joe Buhagiar Charles Pace Bertu Buhagiar Louis Portelli Alfred Camilleri Maria Refalo Anton Cardona Chris Sant Alfred Chircop Karl Sceberras Trigona Alex Cilia Joe Schembri Adami Sandro Dalli Helena Spiteri Lino Debono Grech Joe Vassallo Adrian Farrugia Anglu Vella George Farrugia Joe Vella Karmenu Farrugia Michael

L-emenda m'għaddietx.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq il-voti kollha tal- Ministeru tal-Finanzi u Kummerċ waħda wara l-oħra.

Il-mistoqsija hi:

VOT 20 - MINISTERU TAL-FINANZI U KUMMERĊ

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,296,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 20 - Ministeru tal-Finanzi u Kummerċ, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 1998.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 98 ta' l-10 ta' Novembru 1997 din id-division tittieħed issa stess.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 35

L-Onor.

KONTRA : 34

L-Onor.

Ir-riżoluzzjoni taħt il-Vot 20 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 21 - TEŻOR

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 5,205,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 21 - Teżor, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried

Ir-riżoluzzjoni taħt il-Vot 21 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 22 - PENSJONIJIET

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 735,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 22 - Pensjonijiet, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried

Ir-riżoluzzjoni taħt il-Vot 22 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 23 - TAXXI INTERNI Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 5,596,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 23 - Taxxi Interni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried

Ir-riżoluzzjoni taħt il-Vot 23 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 24 - DWANA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 4,446,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 24 - Dwana, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried

Ir-riżoluzzjoni taħt il-Vot 24 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 25 - TAXXA TAD-DWANA U TAS-SISA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 2,862,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 25 - Taxxa tad-Dwana u tas-Sisa, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried

Ir-riżoluzzjonijiet taħt il-Vot 25 għaddiet

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 26 - STATISTIKA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 598,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 26 - Statistika, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried

Ir-riżoluzzjonijiet taħt il-Vot 26 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 27 - KUNTRATTI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 327,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 27 - Kuntratti, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried

Ir-riżoluzzjonijiet taħt il-Vot 27 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 28 - KUMMERĊ

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 514,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 28 - Kummerċ, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried

Ir-riżoluzzjonijiet taħt il-Vot 28 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 29 - IMPORTAZZJONI U KUMMERĊ DOMESTIKU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 3,943,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 29 - Importazzjoni u Kummerċ Domestiku, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried

Ir-riżoluzzjonijiet taħt il-Vot 29 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT IV - MINISTERU TAL-FINANZI U KUMMERĊ

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 2,857,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot IV - Ministeru tal-Finanzi u Kummerċ, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 1998.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried

Ir-riżoluzzjoni taħt il-Vot IV għaddiet.

Fis-12.40 p.m. il-Kamra rriużmiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta li l-Voti 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29 u IV tal-Ministeru tal- Finanzi u Kummerċ kienu ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Ministru Mizzi, jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal- lum il-Ħamis, 27 ta' Novembru, 1997 fis-2.00 p.m. b'din l-agenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 1998

It-Tnax-il Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent

MADAM SPEAKER: Skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 98 ta' l-10 ta' Novembru, 1997 il-Kamra hija aġġornata għal-lum il-Ħamis, 27 ta' Novembru, 1997 fis-2.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-Ministru Mizzi.

Fin-12.42 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

TOROQ - PROĠETTI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 9878, jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar taħt liema vot se jsir ix- xogħol ta' kisi ta' asfalt/tarmac, fl-inħawi tal-Belleview (numru sew ta' toroq) kif wkoll ix-xogħol konness ma' Triq San Pawl, San Pawl il-Baħar?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Xogħol li jsir f'diversi lokalitajiet tat-tip imsemmi mill-Onor.

Interpellant isir taħt wieħed minn dawn it-tliet voti:

Vote IX Capital

Item 23 - Sundry road improvements Item 24 - Hot and cold asphalt programme Item 25 - Levelling and asphalting of private streets

PA - PERMESSI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti risposta għall-mistoqsijiet parlamentari numri 9891, 9893 u 9894?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

SAĦĦA - ANTIBIOTIĊI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jirrispondi għall- mistoqsija parlamentari tiegħi numru 9938?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: L-informazzjoni għadha qed tinġabar u għalhekk it- tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PULIZIJA - ĦLAS TA' SAHRA

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid, globalment, kemm tħallas overtime matul l-1997 lill-membri tal-Korp tal-Pulizija?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li l-ħlas globali li sar lill-membri tal-Korp tal-Pulizija fir-rigward ta' overtime minn Jannar sa Ottubru 1997, kien ta' Lm595,558.

PULIZIJA - KAŻI TA' SERQ

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Xahar b'xahar, mill-1.1.97, jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il reat ta' serq ġie rapportat lill-Pulizija?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li n-numru ta' każijiet ta' serq irrapportati lill-Pulizija, xahar b'xahar, bejn Jannar u Ottubru 1997 kien kif jidher hawn taħt :

|Jannar |477 | |Frar |415 | |Marzu |568 | |April |677 | |Mejju |667 | |Gunju |577 | |Lulju |682 | |Awissu |805 | |Settembru |728 | |Ottubru |656 | |TOTAL |6252 |

TASK FORCES

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il task force ġiet maħtura minnu fl-oqsma differenti tad-dipartimenti li jaqgħu taħtu?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SKEJJEL - TFAL FUQ IL-MINI BUSES

L-ONOR.

VICTOR GALEA PACE staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 3979, jista' l-Ministru jara illi l-proċeduri normali jiġu mibdula, meta dan in-numru huwa esaġerat u jista' jkun ta' periklu, kif diġa' kellna każ riċentement?

Peress li filwaqt li l-adulti huma bil-liġi obbligati li jilbsu s-seat belts, għat-tfal tagħna m'hemm xejn li jirregolarizza dan, jistgħu jittieħdu xi miżuri f'dan ir-rigward?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

TOROQ - DAWL FIT-TOROQ

L-ONOR.

VICTOR GALEA PACE staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 4102, jista' l- Ministru jgħid x'diskussjonijiet saru mal-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali?

Jekk saru, x'kienu l-konklużjonijiet?

ONOR.

LEO BRINCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-Korporazzjoni Enemalta kellha diskussjonijiet mal-Ministeru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali dwar is-servizzi ta' dwal fit-toroq, iżda, minħabba li dawn id- diskussjonijiet ma kinux konklussivi, ma nħossx li għandi nagħti tagħrif ieħor għalissa.

GĦAWDEX - BINI TA' SEGRETERIJA

L-ONOR.

VICTOR GALEA PACE staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 7725, jista' l-Prim Ministru jgħid, issa li spiċċa x-xogħol ta' l-irranġar fuq l-imsemmija segreterija, kemm huwa l-ammont totali ta' flus li ħarġu għal dan ix-xogħol kollu?

Jista' jgħid meta s-segreterija se tkun miftuħa għal pubbliku?

ONOR.

ALFRED SANT: L-informazzjoni tingħata f'xi seduta oħra.

GĦAWDEX - ĠIBJUNI

L-ONOR.

VICTOR GALEA PACE staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta u jekk hux se jissewwew il-ġibjuni li jinsabu bil-ħsara ġewwa l-Għasri?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

GĦAWDEX - OPERATURI TAL-LANEĊ

L-ONOR.

VICTOR GALEA PACE staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid għaliex operaturi tal-laneċ li jġorru t-turisti ma jitħallewx jorbtu l-laneċ tagħhom ġewwa l-Menqa f'Marsalforn biex iniżżlu lit-turisti sabiex iduru l-ħwienet kif ukoll biex jieklu?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li mhux minnu li "operaturi tal- laneċ" li jġorru t-turisti ma jitħallewx jorbtu l-laneċ tagħhom ġewwa l- Menqa f'Marsalforn biex iniżżlu t-turisti.

Tant hu hekk li man-naħa ta' ġewwa tal-moll ta' Marsalforn, l-Awtorita' Marittima waħlet tabella li tindika li l-moll jista' jintuża biss biex jinżlu u jitilgħu il- passiġġieri.

Wieħed għandu jżomm f'moħħu li l-Menqa ta' Marsalforn hija zgħira u jrid ikun hemm kooperazzjoni mill-istess operaturi tal-laneċ biex kulħadd ikun jista' jopera.

GĦAWDEX - VILLA RUNDLE

L-ONOR.

VICTOR GALEA PACE staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 4694, jista' l-Prim Ministru jispjega għaliex issa li għaddew seba' xhur, għadu lanqas biss inbeda x-xogħol?

ONOR.

ALFRED SANT: Ix-xogħol ta' pavimentar f'Villa Rundle jinbeda meta jitlestew ix-xogħlijiet ta' l-istallazzjoni tad-dawl.