MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 33 It-Tnejn, 14 ta' Diċembru, 1998 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 33

It-Tnejn, 14 ta' Diċembru, 1998

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.03 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 14 ta' Diċembru, 1998

WERREJ MINUTI 709

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 709

TQEGĦID TA' KARTI 715

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA KUMITAT TA' PROVVISTA ESTIMI ĠENERALI 1999 IS-SEBA' JUM STABBILIT MINISTERU TAS-SAĦĦA 716

AĠĠORNAMENT 751

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 751

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Numru 32 li saret fl-14 ta' Diċembru, 1998 ġew konfermati

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

AGRIKOLTURA - ĦSARAT MILL-MALTEMP

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' bdiewa, raħħala u sajjieda li rrapportaw lid-dipartiment ħsarat ikkawżati mill-maltempata li seħħet tul is-sigħat bikrija ta' nhar il-Ħamis 19 ta' Novembru?

Kemm hija kkalkolata l-ħsara kkawżata f'danni għall-bdiewa?

Jista' l-Ministru jikkonsidra li jingħata xi kumpens sabiex itaffi parti mill-ispejjeż li ġarrbu l-bdiewa, raħħala u sajjieda b'din il-maltempata?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): In-numru ta' bdiewa li rrapportaw ħsarat mill-maltempata ta' nhar il-Ħamis, 19 ta' Novembru, 1998 kien jammonta għal 69.

Din il-ħsara tikkonsisti l-aktar fi tkissir ta' serer, tqattigħ ta' plastic u telf ta' uċuħ tas-serer u tar- raba' u hija maħsuba li tilħaq madwar Lm200,000.

Kumpens xieraq qed jiġi kkonsidrat.

Barra minn hekk, infakkar lill-Onor.

Interpellant li l-gvern preċedenti - li tiegħu kien jifforma parti - ma kien ta l-ebda forma ta' għajnuna finanzjarja lill-operaturi ta' l-industrija tal-biedja li kienu affettwati mill-maltempata matul ix-xitwa li għaddiet.

Infakkar ukoll li l-Onor.

Interpellant kien approprja Lm8,000 mill-fondi li suppost kellhom jintużaw biex itaffu l-piż tal-ħsarat u fil-fatt kien dar għal dawn il-flus biex jipprova jaħbi l-fjask u l-falliment li kellu fl- esportazzjoni tal-ħaxix, suppost frisk lejn l-Ingilterra.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, il-flus li qed isemmi l-Ministru kienu ngħataw bħala għajnuna għall-ħsarat mill-maltemp.

Kif jaf hu, din is-sena fil-bidu tax-xitwa lanqas kellna biżżejjed prodotti biex nissodisfaw id- domanda lokali, tant li kellna nirrikorru għall-importazzjoni ta' ħxejjex minn barra.

Pero' jekk il-Ministru jrid joqgħod jitkellem fuq dawn l- affarijiet, jien inħallilu l-ispazju ħalli jgħid dak li jħoss li għandu jgħid.

Issa apparti dan, il-Ministru ma jħossx li kien f'waqtu li l-gvern preċedenti kien beda diskussjonijiet sabiex jistudja l-possibbilta' li f'pajjiżna jkun hawn assigurazzjoni għas-settur ta' l-agrikoltura, fis-sens li f'ċirkostanzi bħal dawn il-koperattivi u l-bdiewa jkunu koperti b'polza ta' l-assigurazzjoni?

MR SPEAKER: Il-Ministru Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien nerġa' ngħid li kuntrarjament għal dak li qed jgħid sieħbi, dawn it-Lm8,000 ittieħdu minn dak il-fond u ntużaw biex jitgħatta l-falliment li kien hemm fl-esportazzjoni tal-ħxejjex lejn l- Ingilterra.

Fir-rigward tal-possibbilta' ta' polza ta' l-assigurazzjoni, id- dipartiment qiegħed jikkonsidra l-aħjar miżuri li jistgħu jittieħdu biex fil-futur il-bdiewa, ir-raħħala u s-sajjieda jkollhom safeguard għal kontra ħsarat kaġunati mill-maltemp.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, il-Ministru qal li qed jikkonsidra jekk għandux jingħata kumpens imma ma qalx jekk il-kumpens huwiex se jingħata lil kull individwu skond l-applikazzjoni li jkun għamel.

Jew forsi se jkun hemm kumpens għal kulħadd, skond kriterji stabiliti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Kamra li d-dipartiment qiegħed jifli kull applikazzjoni li daħlet u meta jkun lest dan l-eżerċizzju nkun f'pożizzjoni li nagħti risposta aħjar, bid-dettalji kollha, inkluż l- ismijiet ta' nies li se jikkwalifikaw għall-għajnuna.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, il-Ministru qed jgħid li l-gvern qed jara xi proposti jista' jwettaq sabiex il-bdiewa jkunu assigurati permezz ta' polza ta' insurance.

Jista' almenu l-Ministru jinforma lill-Kamra fuq liema linji qed jiddiskuti mal-koperattivi u mal-partijiet konċernati, ħalli forsi xi darba naslu biex f'pajjiżna verament jidħol dan il-konċett hekk importanti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nerġa' ngħid li d-dipartiment qed jistudja l-options kollha available biex il-bdiewa, ir-raħħala u s-sajjieda jkunu koperti b'polza ta' assigurazzjoni bl-aħjar mod u bl-inqas spiża possibbli kontra ħsarat li jistgħu jiġu kkaġunati mill-maltemp.

S'issa għadhom qed jiġu studjati diversi options sabiex tiġi fformolata l-aħjar policy possibbli.

KOPERATTIVI TAL-BDIEWA - LAQGĦAT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra ma' liema koperattivi u għaqdiet tal-bdiewa, raħħala u sajjieda ltaqa' mill-5 ta' Settembru 'l hawn?

X'kienet l-agenda f'kull laqgħa u x'kienu l-iżviluppi milħuqa?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mill-5 ta' Settembru, 1998 'il hawn kelli laqgħat ma' diversi koperattivi u għaqdiet tal-bdiewa, raħħala u sajjieda.

Dawn kienu prinċipalment laqgħat ta' kortesija, għalkemm matulhom ġew imqanqla xi punti komuni bħal, per eżempju, it-tariffi tad-dawl u l-ilma għall-bdiewa u r-raħħala u l-effetti negattivi tas-sistema ta' tassazzjoni tas-CET.

Ċerti żviluppi pożittivi seħħew, bħal fil-każ tar-reviżjoni tat-tariffi tad-dawl u l-ilma, billi tneħħew ir-rati tal-mistħija u katastrofiċi li kienu ġew introdotti minn Gvern Laburista, kif ukoll l-impatt pożittiv li se jkollha fuq din l-industrija ir-ri-introduzzjoni tas-sistema tal-VAT.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Qed nifhem sew li mkien ma ġiet diskussa l- pożizzjoni ta' Malta vis-a-vis t-talba għal sħubija fl-Unjoni Ewropea u l- impatt li din is-sħubija jista' jkollha fuq dawn is-setturi?

MR SPEAKER: Il-Ministru Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, ma nafx kemm mistoqsijiet ta' din in- natura huma in order pero' jiena ma niddejjaqx inweġibhom.

(Interruzzjonijiet)

Ovvjament l-aktar kwestjoni li sa ftit ilu kienet tikkonċerna lill- bdiewa, b'mod partikolari lir-raħħala, kienet il-kwestjoni tat-tariffi ta' l-ilma, li l-gvern preċedenti kien għolla m'ogħla s-smewwiet.

Kwestjoni oħra li dejjem kienet ta' interess għall-bdiewa, ir-raħħal u s- sajjieda hija bla dubju ta' xejn il-kwestjoni tas-sistema ta' tassazzjoni.

Il-verita' hi li dawn in-nies sa ftit ilu kienu magħfusa b'żieda ta' madwar 5% fl-ispejjeż tagħhom minħabba t-taxxa tas-CET.

Il-kwestjoni ta' l-adeżjoni ta' Malta fl-Unjoni Ewropea wkoll hija kwestjoni li tinteressa lill-bdiewa, lis-sajjieda u lir-raħħala.

Kull meta niltaqa' ma' dawn in-nies jien dejjem ngħidilhom li sħubija sħiħa fl-Unjoni għandha tħalli l-ġid.

Wieħed mis-setturi li għandu jmur tajjeb huwa s- settur tal-biedja u sajd, minħabba l-għajnuniet finanzjarji li l-Unjoni Ewropea tagħti lil pajjiżi membri.

Kif għedt il-ġimgħa l-oħra stess, jien qatt ma ħbejt li bit-twaqqif ta' żona ta' kummerċ ħieles, kif kien qed jipproponi l-gvern ta' l-Onor.

Alfred Sant, il-protezzjoni fl-oqsma tal-produzzjoni tal-ħalib, tal-majjal, taċ-ċanga u anke ta' prodotti agrikoli kienet se tispiċċa għal kollox.

Din fuq kollox ammettiha l-istess Alfred Sant f'intervista li ta, li kopja tagħha kont poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, dwar l-aħħar punt li spiċċa bih il- Ministru rrid ngħid li ma nistax nifhem kif filwaqt li dejjem jgħid li b'zona ta' kummerċ ħieles is-setturi lokali ma kenux se jkunu protetti, fl- istess ħin kulħadd jaf bis-sitwazzjoni li teżisti llum taħt dan il-gvern, fejn tidħol il-levy fuq beefburgers importati.

Barra minn hekk, jaf ukoll li l-provisions li kien hemm fl-estimi ta' din is-sena għall-beef intervention scheme ma żdidux, anzi baqgħu kif kien ipproġetta l-gvern preċedenti.

Nixtieq li l-Ministru jgħidli kif beħsiebu jittekilja din is- sitwazzjoni.

Min-naħa l-oħra, in vista tal-fatt li l-WTO qed issostni li sas-sena 2010 l-Unjoni Ewropea trid tnaqqas is-sussidju fuq is-settur tal-biedja u s- sajd - u fil-fatt il-ġimgħa li għaddiet intqal minn Fischer stess li se jkun hemm major cuts - u in vista tal-fatt li min-naħa tal-gvern dejjem nisimgħu li sħubija sħiħa se tkun ta' vantaġġ għas-settur lokali ...

MR SPEAKER: Onorevoli, jekk jogħġbok ejja għall-mistoqsija tiegħek.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: .... jien nara li din il-kwestjoni għandha tkun diskussa mal-koperattivi kollha li jirrappreżentaw lis-settur tal-biedja u sajd.

(Interruzzjonijiet) Mr Speaker, jekk ma tridnix nagħmel mistoqsijiet għidli imma mhux twaqqafni fin-nofs!

MR SPEAKER: Onor. Farrugia, is-Sedja dejjem tipprova tiġbed l- attenzjoni ta' kulmin jagħmel interpellanza li jillimita ruħu għal mistoqsija, bil-għan li mbagħad ir-risposta tkun relatata mal-mistoqsija li tkun saret.

(Interruzzjonijiet) Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, l-Onor.

Membru semma x'qal Fischer dwar is-sussidju.

Jien nista' ngħidlu li s-CAP, il-common agricultural policy, ilha tiġi riformata mill-1993 u se jibqa' jkun hemm żviluppi min dak il-lat.

Rigward il-protezzjoni nerġa' ngħid dak li għedt il-ġimgħa l-oħra, meta poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra intervista li l-Kap ta' l -Oppożizzjoni kien ta lill-gazzetta "The Times", fejn kien qal li bit-twaqqif ta' zona ta' kummerċ ħieles kienet se tispiċċa darba għal dejjem il-protezzjoni fl-oqsma tal-produzzjoni taċ-ċanga, tal-majjal u ta' prodotti agrikoli.

Rigward il-problema tal-levy fuq il-beefburgers, irrid ngħid li llum din hija problema li trid tiġi studjata flimkien ma' problema oħra relatata magħha.

L-Onor.

Membru jaf daqsi u iżjed minni li qed nirriferi għall- problema ta' l-ammont ta' ħalib li jiġi prodott u ovvjament in-numru u t- tip ta' baqar li għandu jkollna, il-feed ratio, jiġifieri l-għalf li tagħti lill-baqar, l-ammont ta' ħalib li tieħu eċċ, eċċ. Nista' ngħid li l- proċess kollu qed jiġi studjat sabiex naslu għal soluzzjoni li tkun tajba għall-partijiet kollha konċernati.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, ġaladarba l-Ministru fit-tweġiba oriġinali tiegħu qal li fit-taħdidiet li kellu mal-bdiewa, raħħala u sajjieda ddiskutew l-effett ħażin tas-CET, dan ifisser li allura l-effett tal-VAT fuq dan is-settur se jkun wieħed pożittiv?

Jista' allura l- Ministru jgħid kif il-VAT se taffettwa pożittivament lill-bdiewa, raħħala u sajjieda?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nieħu gost li l-Onor.

Membru ta' l-Oppożizzjoni qed jagħmel din il-mistoqsija.

L-ewwelnett bil-VAT il-bdiewa, raħħala u sajjieda se jieħdu refund ta' l-ispejjeż, xi ħaġa li ma kenux jieħdu taħt is-CET.

Infakkar ukoll li meta fil-parlament konna qed niddiskutu l-liġi tas-CET, imn'alla konna aħna li ġbidna l-attenzjoni tal-gvern li kif kienet proposta l-liġi tas-CET kulma kienu se jiġu eżentati mill-ħlas ta' l-ETI kienu biss il-muturi tal-ħart u l-fungiċidi, jiġifieri l-mediċina kontra l-fungus.

Kif kienet proposta l-liġi oriġinarjament niftakar li kull oġġett li jiġi importat f'pajjiżna, b'konnessjoni ma' l-industrija tal-biedja, tas-sajd u tar-raħħala, kien se jkun suġġett għal taxxa ta' 15% ETI.

Nerġa' ngħid, imn'alla kienet l-oppożizzjoni dakinhar li ġibdet l- attenzjoni li għandha tidħol emenda, kif fil-fatt daħlet, li bis-saħħa tagħha diversi prodotti oħra setgħu wkoll jiġu eżentati.

Imma kif se jgawdu l-bdiewa, is-sajjieda u r-raħħala bil-liġi tal-VAT?

Kif diġa' għedt, l-ewwel vantaġġ hu li se jkun hemm ir-refunds u allura dawn se jkollhom iktar flus fl-idejn biex jaħdmu bihom.

Meta daħlet il-VAT għall-ewwel darba, il-bidwi, is-sajjied u r-raħħal kienu jieħdu refund tat- taxxa li jħallsu fuq is-servizzi ta' l-electrician, tal-plumber jew ta' nies oħra; waqt li bis-CET, il-bidwi, ir-raħħal u s-sajjied kienu jeħlu t- taxxa mposta fuq is-servizzi.

Issa bil-liġi tal-VAT, nerġa' ngħid, dawn se jerġgħu jibdew jieħdu rifużjoni tat-taxxa li tkun tħallset.

Barra minn hekk, bil-liġi tas-CET kienet daħlet ħafna burokrazija.

Per eżempju, biex bidwi kien ikun jista' jimporta kien irid jidħol f'ħafna burokrazija biex jiġi eżentat mit-taxxa, tant li l-formola ta' l- applikazzjoni kienet tispiċċa għand il-ministru u l-ministru jkollu joqgħod jiffirma biex jagħtih l-eżenzjoni.

Kien qed jiġri wkoll li kienet qed tikber l-evażjoni tat-taxxa, fis-sens li, per eżempju, bidwi li jkollu tmint itmiem raba' kien jimporta trakk sulfat.

Ovvjament dan is-sulfat ma kienx jużah kollu u allura kien qed jiġri li wara li l-bidwi kien jieħu l- eżenzjoni mit-taxxa, imbagħad ikun f'qagħda li jagħmel unfair competition ma' l-aġent li jġib dan il-prodott u jbigħu b'irħas.

B'dan il-mod kienet qed tidħol il-marda ta' l-evażjoni tat-taxxa.

Għalhekk nerġa' nenfasizza li bil-liġi tal-VAT l-oqsma tal-biedja u s- sajd imorru aħjar.

Fuq kollox nerġa' nfakkar li l-liġi tas-CET daħħlet spiża extra across the board ta' madwar 5%.

Bil-liġi tal-VAT din il-5% tisparixxi.

SAN PAWL IL-BAĦAR - BANKINI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Billi fi Triq Piscopo Macedonia, San Pawl il-Baħar u Triq Raddet ir-Roti, Baħrija jonqos li jsiru bankini ma' naħa waħda tat-triq u li jsir tindif tal-ħaxix ħażin, jista' l-Ministru jintervjeni sabiex dawn ix-xogħlijiet pendenti jsiru?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari numru 1758.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Għalkemm quddiemi m'għandix ir-risposta li saret riferenza għaliha, probabbilment ir-risposta kienet tgħid li dawn ix- xogħlijiet jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-kunsilli lokali.

(Interruzzjonijiet) Il-Ministru qed jikkonferma li hekk hu.

Jien napprezza t-tweġiba tal-Ministru pero' dawn huma ċirkostanzi fejn huwa assolutament impossibbli li l-kunsilli lokali jlaħħqu ma' l-ispejjeż li għandhom.

Allura jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra dwar x'kordinament qed isir biex fejn jirriżultaw ċirkostanzi simili, jiġifieri fejn la d-dipartiment u lanqas il-kunsill ma jkunu f'pożizzjoni li jagħmlu xi tip ta' manutenzjoni, dawk ix-xogħlijiet ma jibgħux dejjem pendenti u ħadd ma jkun jaf x'qed jiġri minnhom?

MR SPEAKER: Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien sal-lum iltqajt prattikament mal- kunsilli lokali kollha - forsi jonqos xi ftit li rrid niltaqa' magħhom f'Jannar - u nista' ngħid li mal-kunsill lokali ta' San Pawl il-Baħar diġa' ltqajt.

Naturalment wieħed irid joffri l-kordinazzjoni u l-għajnuna kollha meħtieġa pero' jkun żball jekk il-gvern ċentrali jkun stopgap kull fejn il- kunsill lokali ma jlaħħaqx.

L-ewwelnett gvern ċentrali jkollu budget ukoll u l-kunsilli lokali għandhom funzjonijiet li ovvjament huma jridu jaqdu skond il-kalkoli u l-pjani li jagħmlu huma.

Jekk il-kunsill lokali ta' San Pawl il-Baħar jagħmel talba lill-gvern ċentrali għal xi għajnuna jew kordinazzjoni partikolari, din tkun konsidrata bl-iktar mod pożittiv u fl- istess spirtu ta' koperazzjoni assoluta li teżisti iktar minn qatt qabel bejn il-gvern ċentrali u l-gvern lokali.

Pero' naħseb li għandna naqtgħuha din li fejn il-kunsill lokali ma jlaħħaqx ma' l-ispejjeż allura jidħol il-ministeru għall-ambjent biex jagħmel il-bankina hu, għaliex b'dak il-mod tkun qiegħed tnaqqas il- validita' tal-kunsilli lokali u mhux tkun qed tgħinhom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, billi bħalissa wieħed mill-ilmenti tal- kunsilli lokali ta' spiss ikun dwar il-flooding ikkawżat mill-ilma tax- xita, jista' l-Ministru jgħid x'kordinazzjoni hemm bejn l-istorm water unit li jaqa' taħt il-ministeru għall-ambjent u l-kunsilli lokali?

Jista' jgħid ukoll x'xogħol qed iwettaq l-istorm water unit?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, l-istorm water unit immexxi mis-Sur Joe Farrugia - u minn hawn nirringrazzjah għax-xogħol li jagħmel - jagħmel xogħol utli u siewi ħafna.

Naħseb li dan huwa wieħed mill-iktar units li jkunu f'kuntatt kontinwu mal-kunsilli lokali.

Jekk illum hawn problema li sirna konxji minnha aktar minn qabel, din hija l-problema ta' l- għargħar.

(Interruzzjonijiet) Meta qed ngħid illum qed ninkludi wkoll is- sentejn li għaddew imma naturalment nerfa' r-responsabbilta' minn tliet xhur 'l hawn.

Żgur li l-istorm water unit irid jikkordina ħafna ma' ministeri oħrajn, b'mod partikolari mal-ministeru għat-trasport u komunikazzjoni u mad-dipartiment tat-toroq, speċjalment fejn jidħol ippjanar ta' toroq ġodda u x'interventi jridu jsiru biex ikun hemm sistema tajba ta' drain għall-ilma.

Barra minn hekk, huwa importanti wkoll li jkun hemm kordinazzjoni bejn l- istorm water unit u l-providers tad-diversi utilities li jkunu għaddejjin minn triq partikolari, jiġifieri s-sistema tad-drenaġġ, il-cables tat- telefon u tat-television u s-sistema ta' l-ilma.

Għalhekk huwa kruċjali li l-interventi li jsiru mill-istorm water unit isiru b'kordinazzjoni ma' min jipprovdi dawn l-utilities.

Kif naħseb li jaf kulħadd, il-prioritajiet tad-diversi korporazzjonijiet li jipprovdu utilities ma jkunux dejjem jikkoinċidu.

Jista' jkun li tat-telefon ikollhom bżonn jgħaddu linja malajr għax ikun hemm linji neqsin, pero' ta' l-ilma ma jkollhomx l-istess għaġġla għax is- servizz ikun adegwat u l-kanen ikunu tajbin.

Ċertament li hemm bżonn, speċjalment fejn jidħlu toroq ġodda, li jinsab il-mod korrett kif issir din il-kordinazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Cuschieri, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, peress li Gvern Laburista kien qed jagħti priorita' lil toroq li qatt ma saru, jista' l-Ministru jikkonferma li dan il-gvern għadu miexi fuq l-istess programm li kien beda l-Gvern Laburista?

(Interruzzjonijiet) Ippermettili nagħmel domanda oħra, Mr Speaker.

Peress li fil-prattika l-fondi allokati lill-kunsilli lokali baqgħu fuq l-istess livell minħabba l-introduzzjoni tal-VAT - għax il-fondi li ngħataw żejda se jonqsu awtomatikament ġaladarba trid titħallas il-VAT - jista' l- Ministru jgħid jekk għadux il-ħsieb tal-gvern li jagħmel proġetti kapitali, bħalma kien jagħmel Gvern Laburista, biex ikun qed jgħin lill-kunsilli lokali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Naturalment mistoqsijiet rigward it-toroq għandhom isiru lill-ministru konċernat u m'għandix dubju li l-kollega tiegħi, l-Onor.

Censu Galea, ma jiddejjaq xejn iwieġeb għal din id-domanda.

Rigward il-proġetti kapitali ta' embellishment diġa' tkellimna fit-tul waqt l-estimi u għedna li dawk huma proġetti kapitali marbuta ma' zoni turistiċi.

Il-pjan tagħna huwa li nkomplu mexjin bihom.

Jiġifieri rridu nkomplu dak li kien għad jonqos isir f'Buġibba u x-xogħlijiet mibdija f'Marsascala, Birzebbuga u Marsaxlokk is-sena d-dieħla rridu nagħtuhom spinta ikbar.

Bħala zoni turistiċi kienu indikati l-inħawi ta' Tas- Sliema, San Ġiljan, Paceville u San Ġorġ u nista' ngħid li għal dawn l- inħawi hemm ippjanati embellishment projects oħra.

Rigward titjib f'housing estates, peress li dawn jaqgħu taħt ministeru ieħor, ix-xogħol u t-titjib kollu li jrid isir fihom huwa kordinat minn dak il-ministeru.

Pero' ċertament li l-impenn kapitali f'dan ir-rigward huwa inpenn li sejrin insostnuh.

MR SPEAKER: Il-Ministru Censu Galea.

ONOR.

CENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Mr Speaker, b'riferenza għad-domanda li għamel l-Onor.

Cuschieri, naħseb li tajjeb li wieħed jagħmilha ċara li hija illużjoni li d-dipartiment tat-toroq b'xi mod għandu jew kellu xi pjan dwar kif ifassal u jibni t-toroq.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Membru qed jgħid li jien żbaljat.

Jien ili tliet xhur responsabbli mill-ministeru u assolutament minn imkien ma jirriżulta li hemm xi lista ta' prioritajiet ta' toroq li għandhom isiru u kif għandhom isiru.

Fil-preżent qegħdin nipprovaw infasslu pjan li mbagħad inkunu nistgħu naħdmu fuqu fix-xhur u fis-snin li ġejjin.

MR SPEAKER: L-Onor.

Michael Bonnici, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, dan l-aħħar il-Ministru qal li t- toroq li jdawru l-housing estates se jiġu asfaltati, pero' milli nista' nifhem għad hemm konflitt dwar jekk dawn għandhomx isiru mid-dipartiment tat-toroq jew inkella mid-dipartiment għall-ambjent.

Jien jidhirli li xi ħadd irid jieħu deċiżjoni dwar dan għax din hija kwestjoni li ilha għaddejja xi sentejn jew tlieta.

Nixtieq li l-Ministru jara li tittieħed deċiżjoni ċara fuqha għax mhux sewwa li nibqgħu hekk.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CENSU GALEA: Mr Speaker, din hija waħda mill-problemi li ilha teżisti għal numru ta' snin.

It-toroq madwar il-housing estates ukoll isiru mid-dipartiment tat-toroq imma jsiru mill-vot tal-housing and maintenance and construction, liema vot huwa taħt il-kontroll ta' ministeru ieħor.

(Interruzzjonijiet) Il-vot huwa taħt il-ministeru tal-housing pero' x-xogħol tat-toroq tal-housing estates isir mid-dipartiment tat- toroq.

(Interruzzjonijiet) Jekk matul is-sentejn li għaddew kien qed jiġri hekk, jien nispera li matul il-ħames snin li ġejjin ix-xogħol fil- housing estates isir b'kordinazzjoni bejn il-ministeru għat-trasport u komunikazzjoni u l-ministeru responsabbli mill-housing.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Dan li qed jgħid il-Ministru jfisser li trid tinqata' dik il-burokrazija kollha għax wara kollox mhux qed nitkellmu fuq xogħlijiet kbar.

ONOR.

CENSU GALEA: Mr Speaker, li se nipprovaw nagħmlu huwa li naraw li jkun hemm aktar kordinazzjoni bejn il-ministeru responsabbli mit-toroq u l- ministeru responsabbli mill-housing.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet skada.

Tqegħid ta' Kari.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar każijiet ta' sospensjoni u interdizzjoni quddiem il- Bord tad-Dixxiplina tal-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku bejn l-1992 u l-1998, u każijiet ta' sospensjoni u interdizzjoni fuq akkużi kriminali fil-Qorti għall-istess perjodu, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 1854.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Lawrence Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Avviż Legali Nru 259 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 biex jemendaw ir-Regolamenti dwar l-Imġieba waqt l-Eżamijiet;

Avviż Legali Nru 260 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 tal-Kors għad-Diploma in the Teaching of English as a Foreign Language - Dip.

TEFL; u

Avviż Legali Nru 261 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 tal-Kors għall-Postgraduate Diploma in the Education of the Hearing-Impaired.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Josef Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi) Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar karozzi tal-kiri fid-dikasteru tal-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2528; u

Tagħrif dwar vetturi u nġenji tal-baħar reġistrati fid-dikasteru tal- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2529.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Borg.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern ) Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar vetturi u nġenji tal-baħar reġistrati fid-dikasteru tal- Ministru ta' l-Intern, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2530;

Tagħrif dwar applikazzjonijiet pendenti quddiem l-Awtorita' ta' l- Ippjanar għall-bini ta' skejjel ġodda jew estensjonijiet ta' skejjel, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2546; u

Tabella li tagħti l-għadd ta' reati fuq anzjani bejn il-5 ta' Settembru u l-10 ta' Diċembru 1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2581.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Louis Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:-

Avviż Legali Nru 257 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 dwar Sapuri li Jintużaw fi Ħwejjeġ ta' l-Ikel u Materjali Ewlenin għall- Produzzjoni Tagħhom; u

Avviż Legali Nru 258 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 dwar Ikel Ipproċessat b'Bażi ta' Ċerejali u Ikel Ieħor għat-Trabi u għat-Tfal Żgħar.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 1999

IS-SEBA' JUM STABBILIT

MINISTERU TAS-SAĦĦA

L-ordni għal Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor Carmelo Mifsud Bonnici, Viċi President tal-Kumitati, jippresjedi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 31 tat-3 ta' Diċembru, 1998 il-ħin tad-diskussjoni għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-gvern u kelliema ta' l-oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-gvern.

Il-Ministru tas-Saħħa, jekk jogħġbu, iressaq ir-riżoluzzjonijiet tal- ministeru tiegħu.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nipproponi:

VOT 54 - MINISTERU TAS-SAĦĦA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 51,308,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 54 - Ministeru tas-Saħħa, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

VOT XIII - MINISTERU TAS-SAĦĦA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 12,191,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot XIII - Ministeru tas-Saħħa, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Sur President, nipproponi din l-emenda:

VOT 54 - MINISTERU TAS-SAĦĦA

Personal Emoluments

Item 11 - Holders of Political Office

Ħassar iċ-ċifra "Lm 10,479" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm 10,478".

Delete the figure "Lm 10,479" and substitute therefor the figure "Lm10,478".

THE DEPUTY CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Helena Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Sur President, nixtieq nieħu din l-opportunita' sabiex nagħmel xi kummenti dwar kwestjoni ta' ħajja u mewt.

Qed nirriferi għall-mod kif se nittrattaw il-problema ta' l-inċidenza għolja ta' cancer tas-sider, il-kwestjoni tal-breast screening.

Din il-materja ma tikkonċernax biss lin-nisa għax fil-fatt ikun hemm xi tliet każi fis-sena ta' kanċer tas-sider fl-irġiel, li huwa agħar minn dak fin-nisa għaliex minħabba li s-sider ikun żgħir il-kanċer jinvadi mill-ewwel.

Sur President, fit-tliet xhur li ilu dan il-gvern imkien ma ssemmiet il- problema għajr f'mistoqsijiet parlamentari, li sfortunatament dan l-aħħar lanqas biss kienu qed jiġu mwieġba.

Mhux talli hekk, talli dalgħodu stess ingħatajt risposta għal mistoqsija li jien kont għamilt lill-ministru u fit- tweġiba oriġinali tiegħu kien irrispondieni li l-mistoqsija se tiġi mwieġba f'seduta oħra.

Fil-fatt illum meta ftaħt il-booklet tar-risposti għal mistoqsijiet sibt ir-risposta.

Jien ma nafx x'inhu l-iskop - forsi biex il-ministru jevita li jkollu mistoqsijiet supplimentari - u ma nafx minn xiex qed jiddejjaq il-ministru.

(Interruzzjonijiet) X'għandu x'jaqsam li ma kontx hawn!

Kien biss wara ħafna pressjoni, din id-darba minn barra l- parlament, li l-ġimgħa l-oħra l-ministru tkellem fuq dan is-suġġett u tkellem barra minn dan il-parlament.

L-unika darba li tkellem fil- parlament kien wara pressjoni min-naħa tagħna u kien pprova jirridikolana għax qal li aħna n-nisa qed nitħawdu, anke wara dak li qara fil-British Medical Journal.

Aħna lill-ministru ngħidulu biex ma jinkwetax għax m'aħniex se nitħawdu.

Nitħawdu biss meta nisimgħu li Malta għandha l-ogħla rata tal-kanċer tas-sider.

Ngħidulu wkoll li biex wara li qed jittratta din l-issue b'nofs qalb, ma joqgħodx jinsulenta l-intelliġenza tagħna għax naħseb li dan qed ikun wisq.

Ara meta ta press conference fl-Isptar Boffa, il-ministru dawwar id- diska u r-rotta totalment pero' f'dan il-parlament qatt ma tana sodisfazzjon.

Bdejna nagħmlu l-mistoqsijiet fuq dan is-suġġett xi xahrejn ilu u mbagħad il-pressjoni kompliet minn diversi setturi tas-soċjeta' Maltija.

Per eżempju, kien hemm ir-rapport tal-kummissjoni għall-avvanz tal-mara u l-istess kummissjoni fi stqarrija li ħarġet qalet li d-direttur tal-policy and planning fid-dipartiment tas-saħħa qed jagħmel stqarrijiet żbaljati u qed joħloq ħafna konfużjoni.

Kien hemm ukoll pressjoni mill- breast cancer support group u mill-ex-president tal-MAM.

Hawnhekk kien li bdejna naraw li l-pożizzjoni min-naħa tal-gvern qiegħda tinbidel.

Issa jien ngħid: Għalfejn din il-pika jew suppervja?

Għaliex biex xi ħadd jagħmel xi ħaġa jrid jaġixxi qisu se jerġa' jivvinta r-rota?

Jien sinċerament jiddispjaċini li problema bħal din qed tiġi ttrattata b'dan il- mod.

Sur President, għamilt mistoqsija parlamentari dwar kemm hemm nies jittrejnjaw barra u r-risposta kienet li l-informazzjoni qed tinġabar.

Ma naħsibx li hemm il-mijiet u ma naħsibx li hu daqstant diffiċli li jagħtini tweġiba.

Imbagħad il-vilta' hi li l-għada filgħodu l-ministru jmur jagħti press conference u jgħid li hemm nies li qed jattendu courses speċjalizzati barra minn Malta.

Daqshekk jistmawh lil dan il-parlament dawn in-nies.

Jien kważi ma nafx għalfejn qegħdin hawnhekk biex lanqas nistgħu nagħmlu xogħolna kif nixtiequ u kif għandna nagħmluh.

Kif għedt fil-bidu, il-ministru beda jeħodna bid-dgħajsa.

L-ewwel beda jistaqsi kemm huwa validu li jkollna dan il-programm biex insalvaw ftit ħajjiet biss.

Wara qal li hemm problemi tekniċi biex isir dan l-iscreening u issa qed jgħid li dan il-programm qed jagħti riżultati fqar.

Allura pajjiżi oħra għalfejn ikomplu b'dawn il-programmi?

Aħna kollox speċjali għandna!

F'"The Malta Independent" qrajna li:

"Dr Deguara suggested also that other countries which introduced breast screening were doubting the efficiency and reliability of such tests.

Politicians abroad are retaining cancer screening not to lose popularity and not because it is reliable.

The Maltese Government will go ahead as planned with the breast screening policy."

Lill-ministru ngħidlu: Get real!

Allura int biex ma titlifx il- popolarita' se tintroduċiħ?

Imma temmen jew ma temminx li verament għandna bżonnu?

Il-ministru filli qed jgħid li pajjiżi oħra qed jikkanċellaw dawn il-programmi u filli jgħid li se jibdih.

Jekk int ma temminx fih għaliex issa qed tgħid li se tagħmlu?

Se tagħmlu biex tkun popolari?

Il-ministru għandu jkun ċar fuq din għax hija issue serjissima u huwa importanti li nittekiljawha bis-serjeta'.

Il-world health report ta' l-1998 jgħid ċar u tond li:

"To combat breast cancer mammography is now generally proposed for women over 50 in those countries where the disease has a high incidence."

Sur President, dawn ma għandhomx bżonn voti u ma naħsibx li qed jgħidu hekk għall-popolarita', kif qal il-ministru, jew inkella biex ma jitilfux il-popolarita'.

Hawnhekk qed nikkwota minn rapport ta' din is-sena u l- ministru jagħmel tajjeb jekk flok ma joqgħod jiġġeneralizza u jgħidilna "politicians abroad", jikkwota minn sorsi serji, bħalma hu dan li kkwotajt minnu jien, jiġifieri r-rapport tal-world health organisation.

Mhux billi noqogħdu niġġeneralizzaw u ngħidu li "politicians abroad" mhux qed ineħħu dan l-iscreening programme "not to lose popularity."

Ejjew nitkellmu ftit bis-serjeta'.

Issa f'daqqa waħda d-diskors dar u l-ministru qed jgħid li fi żmien tliet snin se jinbeda screening programme li għalih ikun hemm bżonn ta' seba' speċjalisti.

Aħna staqsejna u nistgħu ngħidu li n-numru ta' speċjalisti li qed jissemma jidher bħala wieħed esaġerat komparat man-numru ta' nisa ta' l-eta' bejn il-50 u 69 sena, aktar u aktar meta anke nafu li mammogram issir kull sentejn jew tlieta, skond liema policy se tiġi adottata.

Jien ngħid li l-ħafna kliem li l-mammography qed tagħti riżultati fqar xejn m'huwa awgurju tajjeb għal programm ta' screening professjonali u serju għan-nisa Maltin, meta nafu li f'Malta r- rata ta' kanċer tas-sider hija għolja ħafna.

Jien anzi nistaqsi lill-ministru: Għalfejn se jdum tliet snin biex jibda dan il-programm meta fil-manpower plan li fih kienu involuti l-istess diretturi tas-saħħa li llum qed jagħtu l-pariri lill-ministru - ngħidulu manpower plan għax hekk kienu sejħulu u aħna ma lħaqniex biddilna l-isem għal human resource plan - jingħad speċifikament li sas-sena 2000 tibda l- ewwel fażi ta' l-screening, jiġifieri għal dawk in-nisa li huma high risk?

Li jgħidu li d-direttur ma jaf b'xejn ma nafx minn fejn ġiet ivvintata.

Sur President, aħna għalfejn qegħdin hawnhekk, biex naħdmu jew biex nimpikaw?

Aħna għedna li għandu jidħol fis-sena 2000 u issa l-ministru qed jgħid li se jidħol tliet snin oħra.

Ejjew inħalluh it-target tas-sena 2000 u naħdmu għalih.

Wara kollox, kif għedt qabel, l-istess diretturi taw il- pariri liż-żewġ ministri differenti.

Dik hi l-istorja u jien naħseb li jeħtieġ li nkomplu naħdmu bis-serjeta'.

Mhux talli hekk, talli naħseb li barra dan il-programm ta' breast screening irridu naħdmu wkoll biex titwaqqaf breast unit, fejn in-nisa kollha li jkunu riferuti l-Isptar San Luqa b'din il-problema jiġu eżaminati minn żewġ surgeons speċjalizzati.

Jekk jirnexxilna nagħmlu dan inkunu qed ngħollu l-livell ta' kura f'dan il-qasam.

Jien naħseb li din hija xi ħaġa li tista' ssir mingħajr spiża kbira.

Issa kif jaf il-ministru - għax huwa tabib - biex wieħed jikseb major expertise irid jara ħafna każi u mhux, per eżempju, 20 persuna jaraw 100 każ.

Ħalli nispjega ruħi aħjar.

Jekk ikollok 100 pazjent li jarawhom żewġ speċjalisti, dejjem aħjar milli jarawhom għaxra għax inkella l-expertise tinqasam bejn għaxra.

Jekk jarawhom tnejn, kull wieħed minnhom jara 50 pazjent.

Din hi kwestjoni ta' critical mass.

Għalhekk jekk nibdew dan il-unit wkoll inkunu għamilna pass ċkejken ieħor 'il quddiem.

Naturalment dan il-unit irid ikun fih oncologists, consultants, patologu, surgeon, nurse-in-charge of mastectomy, counsellor u radiologist, ilkoll b'interess speċjali fil-mammografija.

Għax biex radjologu jara jekk 2,000 jew 3,000 mammogram, jieħu ħafna iktar esperjenza milli jistgħu jieħdu għaxra min-nies li jkunu qegħdin iħarsu lejn l-istess numru ta' mammograms.

Jien ngħid li mhux diffiċli li jitwaqqaf dan il-unit u jekk il-pazjenti riferuti l-Isptar San Luqa minħabba kanċer tas-sider jibdew jiġu riferuti direttament hemmhekk, dan ikun ta' għajnuna għall-unit stess għax ikun hemm aktar focus fuqu u jkun fl-interess ta' min qed imexxi dan il-unit li jara li dan ikun immexxi tajjeb.

Għalhekk nerġa' nappella biex nibdew l-ewwel fażi tal-proġett li diġa' semmejt, imbagħad tul is-snin inkunu nistgħu nestendu l-programm.

Fl-istess ħin jekk għad m'għandniex radjologi biżżejjed biex jagħmlu dan ix-xogħol, m'hemm xejn xi jżommna milli nniedu kampanja ġenerali fuq self- palpation u l-informazzjoni li jeħtieġ li tkun taf il-mara.

M'hemm l-ebda raġuni għaliex m'għandux ikollna a massive propaganda campaign ta' informazzjoni u tagħlim.

Għax jekk ma jkunx hemm informazzjoni u edukazzjoni, inutli li jkollok il-programm għax in-nisa xorta ma jattendux.

Għaliex qed ngħid hekk?

Per eżempju, kemm hemm nisa li jmorru għas- cervical smear test?

Is-servizz jeżisti imma ftit huma dawk li jagħmlu użu minnu.

Hawn nisa li jmutu għax ikollhom massa li tikber imbagħad ikun tard wisq biex titneħħa għal kollox.

Għax ladarba l-growth tkun waslet saħansitra sa ċentimetru, il-problema tkun laħqet daħlet 'il ġewwa.

Din il-kampanja ta' edukazzjoni m'hi se tiswilu xejn lill-gvern għax il-health information set-up li diġa' jeżisti jista' jagħmel kampanji massivi ta' edukazzjoni dwar il-breast cancer.

Hawnhekk irrid nifraħ lill-Ministru Deguara li meta kien Copenhagen dan l-aħħar ġie ppreżentat bl-award għax- xogħol li għamilna aħna din is-sena bejn jum il-mara u l-world health day, meta konna għamilna kampanja edukattiva dwar is-saħħa tal-mara.

Fil-fatt l- għaqda dinjija tas-saħħa rrikonoxxiet din il-ħidma, għalkemm ma tantx smajna biha fil-media.

Pero' s-sodisfazzjon tagħna huwa li x-xogħol għamilnieh sewwa u ġie rrikonoxxut.

Mr Chairman, għedt li jrid ikun hemm aktar konċentrazzjoni fuq l-aspett ta' l-edukazzjoni fil-gazzetti, fuq ir-radios, minn fuq it-televiżjoni u anke fil-health centres.

Hemm bżonn li n-nies jindunaw b'dak li hemm bżonn isir u jkunu jafu anke x'sar f'pajjiżi oħra.

Pero' din trid issir paripassu mat-twaqqif ta' dan il-unit li qed insemmi u fil-ħin propizju, ħalli mbagħad jibda l-iscreening programme.

Meta tkun stabilejt dan tista' tibda twessa' s-servizz waqt li timxi fuq il-linji li mxew fuqhom pajjiżi oħra.

Hemm bżonn li nedukaw lin-nisa Maltin dwar x'inhuma l- obbligazzjonijiet tagħhom lejhom infushom u x'għandu jagħmel l-Istat biex jgħinhom u jipprovdilhom dan is-servizz.

Nagħlaq billi nagħmel l-aħħar appell tiegħi u nistenna li f'dan il- parlament ikollna s-support mhux tan-nisa biss imma ta' l-irġiel ikollha li hawn f'din il-Kamra.

Ma nistgħux nibqgħu siekta quddiem din il-problema għax kif kien jgħid is-slogan ta' l-Unjoni Ewropea fil-ġimgħa Ewropea kontra l-kanċer: Is-skiet huwa l-aqwa ħabib tal-kanċer.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mr Chairman, qabel ngħaddu biex nitkellmu fuq il- voti tas-saħħa, forsi wieħed jista' jagħmel resume' ta' minn fejn bdejna, fejn qegħdin u anke fejn sejrin.

Naħseb li tajjeb li wieħed jibda billi jara x'kienet is-sitwazzjoni fil-qasam tas-saħħa f'Ottubru ta' l-1996.

Kuntrarju għal dak li ħafna drabi jgħidu kelliema min-naħa tal-gvern - din kien bdieha l-Prim Ministru imma mbagħad donnu bdiet tiddakkar - fis- settur tas-saħħa kienet teżisti konfużjoni sħiħa minħabba li fl-istruttura tat-tmexxija tad-dipartimenti tal-gvern - hawn mhux qed nirriferi għad- dipartiment tas-saħħa biss imma kważi għad-dipartimenti kollha tal-gvern - ma kien hemm xejn li kien ordnat.

Kellna sistemi li f'għexieren ta' snin ftit li xejn tbiddlu.

Dan apparti diversi problemi, ngħidu aħna, ta' nuqqas ta' għadd ta' mediċini.

Kellna l-konċett famuż ta' sptar akut maqsum fi tnejn, parti f'Tal-Qroqq u parti fl-Isptar San Luqa.

Konna qed naraw li fl-aħħar snin kien tnaqqas ir-ritmu tax-xiri ta' equipment ġdid u li s-settur privat kien qed jiżviluppa b'pass mgħaġġel iktar minn dak governattiv.

Bdejna naraw li proġetti diġa' mibdija taħt Gvern Laburista ta' qabel l-1987 kienu qed jitpoġġew fuq l-ixkaffa; eżempju ta' dan huwa d- day unit.

Bejn l-1987 u l-1996 kellna staff demoralizzat u waħda mir-raġunijiet għal dan kienu l-għadd ta' transfers li ngħataw.

Per eżempju, ħabib tiegħi, persuna magħrufa - qed nirriferi għal Ray Azzopardi - f'terminu qasir ta' żmien qala' 12, 13 jew 14-il transfer, tant li qata' qalbu jgħoddhom.

Kien hemm anke numru ta' każijiet ta' promozzjonijiet partiġġjani.

Saħansitra wara l-1987 kien hemm każijiet minnhom li għadhom sal-lum għaddejjin fil-qrati u għalhekk m'iniex beħsiebni nidħol aktar fid- dettall fuqhom.

Meta tlajna fil-gvern sibna wkoll ħlasijiet b'lura li jammontaw għal mijiet ta' eluf ta' liri, biex ma ngħidx miljuni ta' liri.

Kollox kien miexi għal riħu u din il-problema tal-finanzi tal-gvern ma kenitx biss fid-dipartiment tas-saħħa imma fid-dipartimenti kollha.

Ħadd ma kien responsabbli għal xejn u accountability ftit li xejn kienet teżisti.

Konna nisimgħu wkoll ħafna paroli fuq komputerizzazzjoni imma kienu jgħidulna li kollox jieħu ż-żmien tiegħu.

Mr Chairman, f'Ottubru ta' l-1996 bdejna l-ħidma tagħna biex insolvu dawn id-diversi problemi.

Ridna nipprovaw insaħħu l-finanzi u l-accountability fis-settur kollu tas-saħħa.

Attakkajna l-problema tal-mediċini u l- problema kbira li sibna ma wiċċna ta' sptar akut maqsum fi tnejn.

Bdejna mill-ewwel biex insaħħu u nirranġaw diversi affarijiet bħal, ngħidu aħna, fejn jiħdol ix-xiri ta' apparat, l-introduzzjoni ta' servizzi ġodda, it- tibdil fit-tmexxija tad-dipartimenti u l-organizzazzjoni ta' l-impjegati fl- isptarijiet kollha - dak li l-Onor.

Helena Dalli sejħitlu l-manpower plan jew inkella l-human resource plan - inkluż San Vinċenz u d-djar ta' l- anzjani, kif ukoll id-dipartimenti kollha fis-settur tas-saħħa u anzjani, inkluż Għawdex.

Fil-fatt, dan it-tip ta' manpower plan kien iwassal għal tqassim aħjar ta' impjegati u opportunitajiet aħjar għal promozzjonijiet u ngaġġ ta' mediċi u paramediċi.

Mr Chairman, nibda biex ngħid xi ħaġa fuq finanzi u accountability fil- qasam tas-saħħa.

Hawnhekk tajjeb li wieħed jgħid li konna mexjin fuq struttura fejn kien qiegħed isir awditjar u programm ta' human resources fl- Isptar Boffa, l-Isptar Monte Carmeli u l-Isptar San Luqa.

Wieħed irid jiftakar li l-budget għas-settur kien jiżdied minn sena għal sena, u sena wara l-oħra d-dipartiment tas-saħħa joħloq strain fuq il-ministeru tal- finanzi.

Fil-fatt l-ewwel analisi li saru wrew li kien hemm nuqqas ta' informazzjoni dettaljata fuq l-infiq ta' kull sptar individwali, kif ukoll fuq l-infiq fejn jidħlu medical supplies, kontrolli, records u tmexxija.

Din l-informazzjoni kienet ineżistenti u dan tefa' lura l-implimentazzjoni ta' miżuri li setgħu jnaqqsu l-piż minn fuq il-finanzi tal-pajjiż.

Bla dubju, qatt ma kienet l-intenzjoni tagħna li jitnaqqas is-servizz imma dejjem ridna li filwaqt li nespandu s-servizz, niskoraġġixxu u nikkontrollaw kemm nistgħu l-ħela, is-serq u l-abbuż fil-finanzi tal- gvern.

Huwa dmir ta' kull gvern li jagħmel il-kontrolli kollha neċessarji f'dak li għandu x'jaqsam mal-fondi pubbliċi.

Dan id-dmir Gvern Nazzjonalista ta' qabel - fil-fatt għal parti mil-leġislatura ma nistax nakkuża lill-Onor.

Louis Deguara għax qabel l-elezzjoni ta' l-1996 dan kulma għamel f'din il-kariga kien xi sena u nofs - ma wettqux.

Kien hemm viżjoni - għax viżjoni kien ikun hemm il-ħin kollu! - imma fil-prattika ma konna qed naraw xejn ta' sustanza.

Din hija waħda mir-responsabbiltajiet politiċi li jrid jerfa' l-Gvern Nazzjonalista ta' qabel Ottubru 1996.

Mr Chairman, aħna bdejna bi proġett fl-Isptar Boffa, li huwa sptar żgħir.

Hemmhekk l-awdituri għamlu brainstorming sessions ma' persuni fil- management fis-settur tas-saħħa biex jiġu identifikati mezzi kif il- kontroll jista' jiġi mtejjeb.

Sar operational manual dwar ir- responsabbilta' ta' l-accountability u t-tip ta' xogħol assenjat lill- impjegati.

Saret ukoll internal control system, sistema ta' kordinament għal bidla fil-proċess tal-management, permezz ta' proġett li jinħadem b'tali mod li ma jtellifx is-servizz.

Fil-fatt kien intgħażel tip ta' programm li permezz tiegħu s-servizz seta' jibqa' jingħata imma l- affarijiet ikunu qed jinbidlu skond il-bżonn.

Kien qed isir ġbir ta' tagħrif biex fuqu tinbena l-bażi ta' informazzjoni neċessarja għall- implimentazzjoni tas-sistema finanzjarja.

Kellu jinxtara l-istationery neċessarju għall-programm li kien qiegħed jiddaħħal, li kien jirrikjedi anke training ta' personnel.

Bdejna ndaħħlu wkoll il-konċett ta' management accounts li flimkien ma' reviżjoni analitika kienu jinkludu, fost affarijiet oħra, balance sheet fit-tmiem tal-perjodu, operating account għall-perjodu li wieħed ikun qiegħed janalizza u analisi ta' l- okkupazzjoni tas-swali u dipartimenti.

Barra minn hekk, kien qed jiġi kkalkolat kemm iqum pazjent kull lejl f'isptar, skond kull sala u dipartiment.

Kienu qegħdin jiġu analizzati wkoll il-pagi, salarji, l- allowances u l-overtime, kif ukoll il-variable and fixed costs ta' kull sala.

Kienet qed issir ukoll rappreżentazzjoni grafika tal-performance indicators, inkluż indikaturi mediċi.

Mr Chairman, din l-informazzjoni pprovdiet lill-management bl-għodda neċessarja biex ikun jista' jiġi kkontrollat u monitored il-prezz għat- tmexxija ta' sptar.

Kien importanti li ssir analisi tar-relazzjoni bejn l- infiq u l-okkupazzjoni skond is-sala u d-dipartiment u preparazzjoni ta' budget li jagħmel sens, skond il-bażi ta' kif marru l-finanzi u l-infiq fil- passat.

B'hekk kien jista' jsir tqabbil bejn l-ispiża attwali u dik budgeted, kif ukoll jiġi monitored l-infiq bejn perjodu u ieħor.

Barra minn hekk kien possibbli wkoll li fil-każ ta' l-Isptar Monte Carmeli jsir ukoll tqassim aħjar tal-pazjenti u deployment aħjar ta' l-istaff.

Fl- Isptar Boffa, bid-deployment ta' l-istaff u bil-kontrolli aħjar li saru, wieħed jista' jgħid li l-ispiża setgħet titnaqqas b'madwar Lm0.33 miljun mingħajr ebda tnaqqis fis-servizz.

Biżżejjed wieħed jgħid li permezz ta' tqassim aħjar ta' l-impjegati u tax-xogħol, bi ftehim mar-rappreżentanti tal-ħaddiema, instab li kien hemm numru ta' ħaddiema li kienu over and above the complement u allura setgħu jiġu utilizzati f'postijiet oħra fejn kien hemm nuqqas.

Fejn jidħol l-Isptar Monte Carmeli, iċ-ċifra ta' savings tidher li hija konsiderevoli u jien persważ li meta jispiċċa l-proġett ta' l-Isptar San Luqa, mingħajr ma jitnaqqas is-servizz, se jkun hemm savings oħra li ovvjament mhux se nwarrbuhom imma se naraw kif nistgħu nutilizzawhom biex nespandu s-servizz.

Mr Chairman, dan qed ngħidu għax meta tara x'ġie rrapportat li qal il- ministru lill-ġurnal "The Times" - f'invervista ma' Natalino Fenech bit- titlu "Minister Speaks of Health Aims" tad-9 ta' Novembru - tara li donnu ried jindika li fi żmienna ma kien hemm xejn strutturat.

Qed ngħid dan kollu biex nuri li dik il-parti ta' l-intervista mal-ministru fiha statements li m'humiex eżatti u fil-fatt il-qarrejja jistgħu jiġu misled.

Nispera li dan kien xi żball ġenwin min-naħa tal-ġurnalist li forsi ma fehemx tajjeb dak li kien qiegħed jingħad peress li dak li hawn miktub jista' jagħti x'wieħed jifhem li ma kenux qed isiru costings tas-swali.

Huwa fatt li kien għadu ma tlestiex il-proġett kollu għax kien għad baqa' l-Isptar San Luqa.

Ix-xogħol fuq l-Istar Boffa kien tlesta u fuq l-Isptar Monte Carmeli kien diġa' sar ħafna xogħol.

Fil-fatt mill-Isptar Boffa lestejna waqt li fl-Isptar Monte Carmeli, għalkemm jidher li mxejna wkoll, għad hemm problema dwar kif se jitqassmu l-pazjenti.

Konna għadna ma ftehemniex mar-rappreżentanti tal-ħaddiema dwar tqassim ta' l-istaff pero' dawn id-diskussjonijiet li kienu bdew fi żmieni għadhom għaddejja anke taħt il-ministru preżenti.

Mr Chairman, kien proprju frott ta' din il-ħidma li din is-sena fil- budget kien possibbli li kull sptar ikollu budget għalih.

Qabel il-vot tad-dipartiment tas-saħħa kien jinkludi l-isptarijiet kollha taħt "director of institutional health."

Pero' bix-xogħol li sar fl-Isptar Boffa u fl- Isptar Monte Carmeli kien possibbli li wara li identifikajna kemm huma l- ispejjeż f'dawn iż-żewġ sptarijiet, naslu għad-differenza li hija kollha spiża ta' l-Isptar San Luqa.

Jiena nispera li dan il-proċess li sar għall- ewwel darba din is-sena jkompli miexi b'ritmu li għandu jwassal għal ċertu accountability, xi ħaġa li hija meħtieġa, nerġa' ngħid, mhux fid- dipartiment tas-saħħa biss imma fid-dipartimenti kollha.

Il-konċett ta' l- accountability jista' jwassal biex mhux jelimina - għax jekk ngħid hekk altru li nkun prużuntuż - imma jnaqqas dejjem aktar is-serq u l-ħela, jikxef l-abbuż u jagħti l-possibbilta' li jittieħdu l-azzjonijiet kollha neċessarji fejn jirriżulta li fil-fatt hemm abbuż.

Mr Chairman, ngħaddi biex nikkummenta fuq il-manpower plan li wera l- bżonn kbir li hemm fid-dipartiment tas-saħħa ta' titjib fil-middle management.

Dan qed nassoċjah max-xogħol finanzjarju li qiegħed isir fl- isptarijiet.

Il-manpower plan kien qed jaħseb li sas-sena 2,000 dan il- faxx ta' middle management hemm bżonn li jissaħħaħ għax b'hekk biss ikun jista' jiġi sorveljat l-accounting process kollu, ikun hemm kontroll fuq expenditure u jkun jista' jsir l-auditing neċessarju tax-xogħol li jkun għaddej, inkluż il-qasam tal-finanzi u aspetti oħra.

Dan kollu huwa l-bidu li wassal għal awtonomija, konċett li għallinqas iż-żewġ partiti jaqblu fuqu.

Wieħed imbagħad irid jara l-gvern x'jifhem b'awtonomija u sa liema stadju ta' awtonomija jrid jasal fejn jidħlu l-isptarijiet.

Mr Chairman, fir-rigward tal-mediċini fl-1996 kien hemm il-problema li ħlasijiet li jammontaw għal miljuni ta' liri kienu waqgħu lura, problema li fil-fatt ħadd ma kien jaf eżatt l-estent tagħha.

Meta tlajna fil-gvern f'Ottubru ta' l-1996 sibna konfużjoni sħiħa fil-medical stores, tant li kienu qed jipprovaw jaraw kif se jerġgħu jqajmu dan id-dipartiment fuq saqajh għax is-sistema komputerizzata kienet falliet u fl-istess ħin xi ħadd kien għoġbu jwaqqaf is-sistema manwali tal-bin cards.

Barra minn hekk, il-management accounts kien wieqaf u allura kien hemm problema kbira fl-istruttura ta' kif kienu qed jitmexxew il-medical stores, bil- konsegwenza li l-ordni għal numru ta' mediċini kienet waqgħet lura, apparti li għadd ta' mediċini kienu neqsin.

Fil-fatt fl-ewwel xhur kellna nixtru b'direct orders ħalli nkunu nistgħu nikkontrollaw il-kriżi li kienet teżisti f'dan ir-rigward.

Għalhekk ipprovajna nsaħħu u ngħaġġlu s-sistema manwali u fil-fatt mill-ewwel bdew isiru għadd ta' ordnijiet ħalli nipprovaw nirranġaw is-sitwazzjoni.

Kif jaf il-ministru, meta tagħmel ordnijiet għal mediċini, il-proċess kollu ma jiħux ġimgħa, ħmistax jew tliet ġimgħat imma s-sistema burokratika tas-settur governattiv tieħu sebgħa, tmienja u anke disa' xhur.

Mr Chairman, bdjena naħdmu fuq is-sistema ta' komputerizzazzjoni ta' l- istores, biex permezz ta' struttura ġdida ndaħħlu aktar kontroll fit- tmexxija ta' l-istores.

Ilħaqna lestejna l-istock module, is-sales order module, is-sales ledger module, il-payments ledger module, il-cash book module u n-nominal ledger module.

Il-commitments module fil-fatt kien għadu ma tlestiex.

Mr Chairman, jiddispjaċini li qed inkun daqsxejn tekniku imma nħoss li wieħed għandu jispjega x'inhuma dawn il-modules.

L- istock module jagħti informazzjoni dwar il-valur u l-kwantita' ta' l- istock, l-items ta' stocks maqsuma skond il-kategoriji differenti, fejn qegħdin dawn l-items, x'items ikunu expired jew waslu biex jiskadu, f'liema livelli ta' stocks għandha ssir ordni mill-ġdid, items li jkunu f'dik il- parti magħrufa bħala kwarantina, irċevuti ta' l-istock, ħruġ ta' mediċini u min qiegħed jużahom, items skond il-batch number, kif ukoll il-mod kif jiġu kkonsmati l-mediċini.

Hawnhekk irrid ngħid ukoll li qabel Ottubru ta' l-1996, fis-sistema komputerizzata la kienet teżisti l-expiry date ta' l- items fis-sistema u lanqas il-batch number tagħhom, aħseb u ara dettalji oħra!

Jiġifieri żgur li s-sistema li kien hemm qabel ma kenitx kompluta, apparti li għal aktar minn raġuni waħda kienet anke difettuża.

Mr Chairman, is-sales order and invoicing jagħtu informazzjoni dwar ordnijiet li jkunu daħlu, ordnijiet li jkunu kompluti, ordnijiet pendenti, ordnijiet ripetuti, lista ta' bejgħ kuljum, invoices maħruġa u dak li jgħidulu accumulative sales report dwar min għandu jagħti u kemm ilu biex iħallas.

Il-payment ledgers jagħtu t-total liability, jiġifieri x'għandna nagħtu lil kull supplier, kemm f'valur lokali kif ukoll f'valur barrani, invoicing sakemm jiġi approvat il-ħlas, ħlasijiet li jkunu qed jinġemgħu, ħlasijiet li jkunu saru lil kull supplier u rapport fuq il-kredituri.

Fil- cash book ledger imbagħad insibu the budgeted recurrent expenditure and actual recurrent expenditure on cash basis, waqt li n-nominal ledger ikun fih l-accounts bid-dħul u l-ħruġ fuq bażi perjodika u key performance indicators.

Sadanittant tħalliet il-ħin kollu s-sistema manwali ħalli ma jsirx l-iżball li kien sar qabel li jekk b'xi mod jew ieħor is-sistema tfalli, ma jkollniex fuq xiex naqgħu.

Mr Chairman, fil-parti ta' l-introduzzjoni tal-budget li l-gvern ressaq għas-sena d-dieħla nsibu li bħala priorita' hemm il-konċett tal-pharmacy-of- your-own-choice jew, kif sejħilha l-gvern, il-community pharmacy scheme.

Wieħed irid jgħid li din l-iskema, skond ftehim li kien hemm maċ-chamber of pharmacists, kif ukoll mal-GRTU, kellha tidħol fis-seħħ f'Ottubru ta' l- 1998 imma sal-lum għadna nisimgħu li ż-żmien qed jiġi estiż.

Minn intervista li saret ftit tal-jiem ilu lill-ministru, joħroġ li għad hemm ċerti question marks dwar fejn jidħlu l-ħlasijiet.

Mr Chairman, hawnhekk għandi executive summary, preżentata f'Settembru ta' l-1994, u minnha nistgħu naraw x'kien qiegħed jiġi rakkomandat lil-Gvern Nazzjonalista f'dan il-kontest.

F'din l-executive summary intqal li:

"As far as government pharmacy services are concerned it is proposed that patients on chronic medication will be offered the option of obtaining their medication from community pharmacists against the payment of a service charge of 25c per item per month, and to maintain adequate records of consumption on a computer system.

This will be regarded as a first phase towards the introduction of comprehensive recording of medicines supplied from public funds.

A system of charges is also being proposed for patients requiring skimmed milk and gluten free preparations."

Fil-qosor, il-gvern kien qiegħed jipproponi li biex wieħed iġib il-mediċini mill-ispiżerji privati, ikun irid iħallas 25c per item u għall-iskimmed milk wieħed ikollu jħallas kemm jiġi jiswa lill-gvern.

Barra minn hekk, diġa' kien hemm ftehim mas-coeliac association biex dawk li jbatu bis- coeliac disease iħallsu għall-gluten free preparations daqskemm jiġu jiswew lill-gvern dawn l-istess prodotti.

Nitlob il-permess tal-Kamra biex inpoġġi din il-parti ta' l-executive summary fuq il-Mejda tal-Kamra.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' memo lill-kabinett datat 6 ta' Settembru, 1994 dwar il- prattika tal-professjoni tal-farmaċija f'Malta.

Mr Chairman, diġa' għedt li kellna l-problema li kien se jkollna sptar maqsum fi tnejn.

Taħt Gvern Nazzjonalista l-Ortesa kienu ngħataw direct order għad- disinji, liema offerta kienet tammonta għal iktar minn Lm1 miljun.

Issa biex jirranġaw id-difetti, id-disinjaturi Ortesa kienu l-ħin kollu qed jitolbu iktar ħlasijiet mingħand il-Gvern Nazzjonalista ta' qabel Ottubru ta' l-1996.

Ta' min jgħid li kienu saru diversi diskussjonijiet ma' l-Isptar San Raffaele u għal diversi drabi kien qed jinbidel il-mod kif kien maħsub li jitmexxa dan l-isptar u kemm se jkun involut l-isptar barrani ta' San Raffaele, jekk kellux ikun kollu f'idejn San Raffaele jew jekk kellux jinbena mill-gvern u jitmexxa min San Raffaele.

Jiġifieri kien hemm konfużjoni sħiħa.

Il-Gvern Nazzjonalista ta' qabel Ottubru ta' l-1996 kien irnexxielu jġib fondi mis-social fund tal-Kunsill ta' l-Ewropa, li jagħti fondi għal proġetti soċjali.

Pero' malli tlajna aħna s-social fund tal-Kunsill ta' l- Ewropa rrealizza li l-pjanti li kellu għad-dispożizzjoni tiegħu kienu differenti minn dak il-qafas li attwalment kien tiela'.

Għax fl-1992/93 il-gvern kien biddel il-pjanti - il-pjanti li kellhom il-Kunsill ta' l- Ewropa f'idejhom kienu ta' sptar forma ta' "S", bi tmien sulari, meta l- isptar attwali kien strutturalment differenti għal kollox - u abbażi ta' hekk kienu ssospendew il-ftehim.

Barra minn hekk, minħabba l-ittardjar fid-disinji nħolqu problemi mal-kuntratturi IRB, li kienu qed jibnu t-toroq li jwasslu għall-isptar f'Tal-Qroqq, problemi li sfortunatament għadhom jeżistu sal-lum.

Minħabba dawn il-problemi f'Ottubru ta' l-1996 ix-xogħol fuq l-isptar kien disa' xhur lura.

Fil-fatt ix-xogħol kien għadu fi stadju tat-tieni livell tal-basement u kien hemm konfużjoni fid-disinji li kienu l-ħin kollu qed jintalbu mingħand Ortesa.

Min-naħa tagħhom id- disinjaturi kienu kull darba jitolbu iktar ħlasijiet biex jirranġaw id- disinji mill-ġdid.

Aħna x'għamilna?

Żgur li ma qgħadniex inħarsu lejn il- problema!

Aħna mill-ewwel qbadna diskussjonijiet mar-rappreżentanti tal- ħaddiema u minn dawn id-diskussjonijiet deher ċar li kollha kemm huma kienu kontra li l-isptar akut jinqasam fi tnejn u stajna nifhmu li kienu favur sptar wieħed ġenerali.

Fl-ewwel ta' April 1997 ittieħdet id-deċiżjoni li jinbena sptar wieħed ġenerali akut.

Jekk wieħed jara r-rapport ta' l-MEU jara li din kienet tagħmel parti mid-diskussjonijiet, u anke l-istudji li kienu qed isiru mal- MAM u ma' persuni oħra fid-dipartiment ħalli naslu għal deċiżjoni dwar jekk l-isptar ġenerali akut f'pajjiżna għandux ikun l-Isptar San Luqa jew inkella l-isptar il-ġdid f'Tal-Qroqq.

L-istudju li sar wera li jkun iktar għaqli li nkomplu fuq l-istruttura diġa' mibdija għall-isptar f'Tal-Qroqq milli nagħmlu t-tibdil neċessarju fl-Isptar San Luqa.

F'laqgħa li saret ftit ġimgħat wara ma' delegazzjoni ta' l-Isptar San Raffaele, kien deher ċar li ma konniex kuntenti bix-xogħol li kien qed isir u li l-preżenza tagħhom fit-tmexxija ta' l-isptar kienet qed toħloq problemi mar- rappreżentanti tal-ħaddiema, b'mod speċjali dwar min se jkollu t-tmexxija ta' l-isptar u kemm se jkun hemm indħil fuq il-professjonalita'.

Kien f'dan il-mument li Don Verze' ħareġ ittra lesta minn ġol-bagalja u tahielna.

Permezz ta' din l-ittra Don Verze' għarrafna li San Raffaele kienu rtiraw mill-proġett.

Sadanittant tkompla l-bini fuq l-istess pjanti li kien hemm u żdied sular u żdiedet wing oħra fil-ward block.

Għalhekk jien ma nafx kif qed jitkellmu fuq tkomplija ta' l-istess pjanti.

Hawnhekk nerġa' nirriferi għall-istess intervista mal-ministru li dehret fil-ġurnal "The Times", fejn l-Onor.

Deguara ġie rapportat li qal:

"The new hospital was being constructed in such a way to resemble St Luke's hospital.

He said the Nationalist Government had originally intended that the hospital be terraced, so it would be naturally lit and offer views, but when the plans where changed by the Labour Government the view from the rooms consisted of walls, like the views from many of the rooms at St. Lukes."

Pero' l-pjanti li fuqhom komplew jinbnew r-raba' sular u anke r-raba' wing ...

Issa dawn attwalment għollew il-parti fejn hemm is-swali.

Allura kif niġu ngħidu lill-ġurnalisti li dan l-isptar ġibnieh jixbaħ lill-Isptar San Luqa?

U kieku stess ġie jixbħu, huma ta' l-Ortesa li ġabuh hekk għax huma għamlu d-disinji!

Mr Chairman, id-dipartiment tas-saħħa kkummissjona medical brief - u minn hawnhekk nirringrazzja lill dawk kollha li ħadu sehem - u nista' ngħid li saru bejn 150 u 200 laqgħa mad-diretturi u diretturi kliniċi tas-setturi paramediċi.

Nistgħu ngħidu li sar ħafna sogħol serju u kulħadd ħa sehem biex jinbena dan il-medical brief, xi ħaġa li kienet pjuttost innovattiva għad-dipartiment tas-saħħa.

Il-laqgħat ma sarux wara li sar l-iddisinjar imma qabel ma sar ix-xogħol.

L-ewwel iddiskutejna mal-ħaddiema mbagħad morna għad-disinji u mhux kif kien sar qabel minn-Ortesa.

Wara diversi konsultazzjonijiet il-medical brief ġie auditied u tlesta r-rapport anke dwar l-użu ta' l-Isptar San Luqa.

Norman and Dawburn, li rebħu t-tender bħala d-disinjaturi ta' l-isptar, intgħażlu strettament fuq bażi ta' professjonalita' u mingħajr indħil politiku.

In-nies tad-dipartiment stess - jekk ma nsewx ukoll, għax għandhom ħabta jinsew! - jistgħu jgħidu x'reputazzjoni jgawdu barra minn Malta l-awdituri u d-disinjaturi li tqabbdu għal dan il-proġett.

Mr Chairman, f'parti oħra mill-intervista li ta l-Ministru lil "The Times", jingħad li l-gvern ta' qabel donnu ma rrealizzax li se jkun hemm bżonn access road oħra minħabba l-estensjoni ta' l-isptar.

Jien nitlob il- permess tal-Kamra sabiex inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra pjanta li turi t- tibdil propost f'Birkirkara Bypass u t-toroq l-oħra fl-area ta' Tal-Qroqq, li jwasslu anke għall-parti li kellha tkun l-estensjoni, minħabba li kellu jkun hemm aċċess differenti għad-dipartiment ta' l-emerġenza.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Pjanta li turi tibdil fit-toroq għal aċċess ieħor għall-isptar minbarra dak preżenti.

Jien ma nafx jekk din il-pjanta urewhielux lill-ministru pero' qed insemmiha għax din irrepetiha l-Prim Ministru stess, bħal meta rrepeta l- kwestjoni li kienu bellgħuh ta' sptar maqsum fi tnejn, xi ħaġa li ma kenitx uffiċjali imma sempliċement opinjoni ta' artikolist.

Mr Chairman, waħda mill-problemi ta' l-Isptar San Luqa kienet li dan tħalla lura u ma kien qed isir xejn ġdid fih.

Nafu li kienet tqabbdet persuna barranija li kienet qed titħallas eluf kbar ta' liri, meta attwalment għandna diretturi Maltin, bħalma daħħalna aħna fi żmienna, li wrew kapaċitajiet u immaġinazzjoni minkejja li forsi l-prioritajiet tagħhom ma kenux jaqblu direttament ma' dawk tal-Gvern Laburista ta' dak iż-żmien.

Wieħed ma jridx iħares lejn l-opinjoni politika ta' dawn in-nies, li forsi mhux dejjem tkun taqbel ma' dik tal-gvern tal-ġurnata, imma għandu jħares lejn il-ħila tagħhom u r-riżultati li jagħtu.

Mr Chairman, ħidma oħra li konna bdejna u li fejn jidħol l-Isptar San Luqa ma konniex ilħaqna spiċċajna, hija dik biex naraw li ssir ġustizzja ma' diversi impjegati.

Sfortunatament f'Ottubru ta' l-l996 sibna ħafna konflitti u diżgwid bejn l-impjegati.

Fl-Isptar Monte Carmeli, per eżempju, konna għamilna ftehim verbali mar-rappreżentanti tal-ħaddiema li min jaħdem fi swali sensittivi bħal ward 10, jekk ikun possibbli ma jdumx hemm aktar minn tliet snin.

Jekk ikun diġa' ħadem hemm qabel u għamel aktar minn tliet snin ma jerġax jintbagħat f'ward 10.

Jiena nistaqsi jekk il-gvern preżenti hux se jibqa' jonora dak il-ftehim jew le.

Minn informazzjoni li għandi jidher li b'ċertu ċaqliq li kien qed jiġi suġġerit li jsir, il-ftehim fil-fatt kien qiegħed jinkiser.

Bil-ħsieb li l-isptarijiet jimxu aħjar aħna konna kkommissjonajna numru ta' rapporti interni ħalli diversi dipartimenti jitmexxew aħjar.

Fost oħrajn nista' nsemmi r-rapport fuq l-out-patients department, fuq it-qassim aħjar ta' pazjenti f'Monte Carmeli u dwar kċina ċentralizzata li konna għadna ma dħalniex f'diskussjonijiet dwarha.

Rigward l-out-patients department kien hemm qbil li għandna nibqgħu mexjin.

Fil-fatt kienet twaqqfet task force biex tibda timplimenta t-tibdil, b'mod speċjali fejn jidħol is-surgical u l-medical out-patients, fejn konna qegħdin nipprovaw indaħħlu sistema ta' appuntamenti bil-ħin u mhux nibqgħu bis-sistema li grupp ikun imsejjaħ fit-8.00 a.m., grupp ieħor fid-9.00 a.m. u grupp ieħor fl-10.00 a.m. Għandu jkollna sistema simili għal dik ipprattikata fil-privat.

Kif għidt, fl-Isptar Monte Carmeli, konna qed naħdmu biex tingħalaq Ward 10 u jkun hemm tqassim aħjar ta' pazjenti b'kondizzjoni akuta u pazjenti b'kondizzjoni kronika.

Dawn sal-lum jinsabu fl-istess sala, xi ħaġa li ma tagħmilx sens, u allura hemm bżonn ta' struttura aħjar għat-tqassim tal- pazjenti.

Fil-fatt konna wasalna għal ftehim f'dan ir-rigward imma, kif diġa' għedt, jekk ma jintlaħaqx qbil ukoll mar-rappreżentanti tal-ħaddiema dwar it-tqassim tal-ħaddiema, ovvjament wieħed ma jkunx jista' jimxi 'l quddiem bit-tibdil propost.

Nispera li dan il-ftehim jintlaħaq ħalli ma ndumux ma naraw il-bidla li hemm bżonn issir fl-Isptar Monte Carmeli.

Matul l-aħħar sentejn inbeda ħafna xogħol fl-isptarijiet.

Per eżempju, fl-1986 kien diġa' beda x-xogħol biex titwaqqaf day surgery unit imma mbagħad kien waqaf kollox.

Jidher li l-gvern preċedenti Nazzjonalista kien beda jitkellem fuq it-twaqqif ta' unit bħal din imma baqa' ma sar xejn.

Wara li rbaħna l-elezzjoni fl-1996 komplejna bix-xogħol sakemm fl-aħħar mill-aħħar din l-imbierka day surgery unit fetħet u qed tagħti bidu għal bidla saħansitra fit-tmexxija ta' l-isptar stess.

Nafu li barra minn Malta kważi nofs l-operazzjonijiet isiru fuq bażi ta' ġurnata, u aħna wkoll hemm bżonn li nimxu f'din id-direzzjoni ħalli jkun hemm inqas ħtieġa ta' utilizzazzjoni ta' ħin u sodod fis-swali tal-kirurġija.

Mr Chairman, ta' min isemmi x-xogħol ta' modernizzar ta' diversi swali fl- Istpar San Luqa, il-kċina, l-istaff quarters tan-nurses, il-medical quarters u anke l-kappella.

Hawnhekk irrid nirringrazzja lill-Fondazzjoni ta' l-Isptar San Luqa u lill-Maltacom talli flimkien ħadmu biex il-kappella tiġi rranġata.

Xhur ilu ħarġet it-tender għall-ewwel fażi tas-sistema tad- drenaġġ fl-isptar imma s'issa għadni ma smajt xejn iktar fuq dan ix-xogħol.

Issa jien naf li kulma kien jonqos kien li l-gvern jindika l-ġurnata meta jistgħu jibdew ix-xogħol, bil-kondizzjoni li x-xogħol għandu jsir dejjem fix-xitwa u mhux fil-perijodu tas-sajf.

Sar ftehim mal-banek biex jiġu stallati l-ATMs fid-daħla ta' l-isptar, ħarġu t-tenders għall-coronary intensive care unit, li huwa l-ITU għall-operazzjonijiet tal-qalb, u sar ix- xogħol fuq il-fever unit.

Dak il-unit illum qiegħed fl-Isptar Boffa imma kellna diversi pariri ta' konsulenti li l-fever unit għandu jkun fi sptar akut u għalhekk kien beda x-xogħol biex jinġieb fl-Isptar San Luqa, sakemm imbagħad ovvjament jittieħed fl-isptar Tal-Qroqq.

Mr Chairman, dan huwa ftit mix-xogħol li sar fis-sentejn li għaddew.

Problema oħra li konna mħasba fuqha kienet dik tal-management, għax tista' tgħid li hi l-ikbar problema li teżisti fl-isptarijiet, apparti dik ta' l-istrutturi finanzjarji.

Għal darb'oħra wara waqfa ta' għaxar snin, il-perjodu ta' Gvern Nazzjonalista, tajna spinta lit-twaqqif mill-ġdid tal- hospital management committee.

Jien m'iniex kuntent bil-mod kif huwa strutturat għax naħseb li jista' jkun hemm ħafna titjib u jista' jagħti aktar leħen liċ-ċittadin, pero' l-hospital management committee jista' jkun il-bażi għall-awtonomija ta' l-Isptar San Luqa, naturalment wara li jsir l-auditing kollu neċessarju.

Fuq bażi temporanja, fl-Isptar Monte Carmeli twaqqaf il-hospital management team li, għalkemm huwa differenti mill-hospital management committee, huwa maħsub li jkun l-ewwel pass li jwassal għal dik id-direzzjoni.

Ladarba qed insemmi l-Isptar Monte Carmeli, ta' min jgħid li hemmhekk sar upgrading ta' diversi swali, twaqqaf iċ-ċentru ta' riabilitazzjoni għall- anzjani, kif ukoll ġie rranġat u mmodernizzat is-social centre.

Fl-Isptar Boffa għamilna post għall-pazjenti fl-ispinal unit, ċentru aħjar u iktar aċċessibbli għal fiżjoterapija.

Sar xogħol ta' mmodernizzar fuq id-dining room għall-impjegati, saru preparamenti għall-makna tal-laser, li tneħħi t- tbajja' mill-wiċċ, u tħejja x-xogħol ħalli jiġi mmodernizzat l-out- patients tad-dipartiment tal-ġilda, li l-pjanti għalih kienu diġa' tlestew.

Mr Chairman, hawnhekk irrid ngħid li kien hemm diskussjoni fuq żewġ binarji dwar x'għandu jsir wara t-trasferiment tal-fever unit għall-Isptar San Luqa, jiġifieri jekk il-hospice movement għandhiex minflok li tingħata biċċa kamra minn fejn taħdem tingħata dik l-area tal-fever unit, jew inkella l-fever unit jiġix estensjoni ta' l-out-patients tad-dipartiment ta' l-onkoloġija.

Fir-rigward taċ-ċentri tas-saħħa konna ffaċċjati b'diversi problemi, kif għadu ffaċċjat anke dan il-gvern.

Waħda mill-akbar problemi kienet dik ta' nuqqas ta' tobba li ttaffiet ftit meta laħqu tobba ġodda ftit xhur ilu u b'hekk numru ta' tobba setgħu jitilqu mill-isptar biex imorru jagħtu servizz fil-komunita'.

Waqqafna kummissjoni ħalli tistudja kif iċ-ċentri tas-saħħa jistgħu jimxu aħjar.

Hawnhekk wieħed jiftakar kemm sar tixwix meta d-dipartiment issuġġerixxa li wħud minn dawn iċ-ċentri għandhom jagħlqu bil-lejl.

Il-pożizzjoni tiegħi fuq dan kienet ċara mill-ewwel.

Iċ-ċentri tas-saħħa għandhom ikunu miftuħin il-ħin kollu fuq bażi ta' 24 siegħa.

Jien ħassejt li kelli r-responsabbilta' politika li nara li dawn iċ-ċentri jkunu miftuħin 24 siegħa kuljum u mhux li nimxi fuq il-parir ta' xi tekniċi li, fost diversi suġġerimenti li għamlu, ipproponew li wħud miċ- ċentri tas-saħħa għandhom jagħlqu bil-lejl.

Mr Chairman, kellu jinxtara apparat għal dawn iċ-ċentri tas-saħħa u sar anke ħafna xogħol fuqhom.

Fost oħrajn, nista' nsemmi ċ-ċentru tas-saħħa ta' B'Kara, fejn kienet se ssir spiżerija biex tnaqqas il-load minn fuq l- ispiżerijia tal-Mosta, li wkoll ġiet irranġata.

Bdiet bidla radikali fiċ- ċentru tas-saħħa ta' Bormla, fejn ukoll kellha ssir spiżerija bil-ħsieb li titnaqqas il-load minn fuq iċ-ċentru ta' Raħal Ġdid.

Apparti minn hekk, kienu qed isiru arranġamenti biex matul l-1999 isiru għadd ta' tibdiliet meħtieġa fiċ-ċentru tas-saħħa ta' Raħal Ġdid.

Ilkoll nafu li sal-lum in- naħa t'isfel ta' Malta għad m'għandhiex ċentru tas-saħħa adegwat.

Fejn tidħol l-informatika mxejna 'l quddiem.

Fil-fatt bnejna ċentru ġdid ta' health information u bdew jiġu implimentati sistemi ta' patient indexing u tracking of files.

Fl-istess ħin diversi ħaddiema ngħataw training fis-sistemi komputerizzati imma baqa' ħafna xi jsir.

Hemm bżonn li titkompla r-riforma f'dan il-qasam u x-xogħol fuq in-network maċ-ċentri tas-saħħa biex bil-mod il-mod inkomplu nespandu dan is-servizz ta' aċċessibbilta' ta' informazzjoni fuq pazjenti, filwaqt li nżommu f'moħħna l- problema tal-konfidenzjalita' u l-protezzjoni ta' l-informazzjoni.

U hawnhekk tidħol l-introduzzjoni tat-telemediċina f'pajjiżna.

Għal dak li għandu x'jaqsam mas-saħħa pubblika, tajjeb li wieħed ifakkar li kien sar ftehim dwar kif kellhom jiġu mqassma l-health inspectors madwar Malta.

Illum jidher li bil-mod il-mod dan il-ftehim qiegħed jiġi żarmat.

Matul is-sentejn li għaddew saħħaħna l-food safety branch, imma issa wkoll jidher li hemm ċertu caqliq ta' nies fin-naħa ta' din is-sezzjoni, b'mod li l-food safety branch diġa' bdiet titlef mis-saħħa tagħha.

Komplejna b'ħidma viċin ma' l-FAO fuq liġi ġdida dwar il-food safety.

Hemm bżonn li d-dipartiment tas-saħħa pubblika jibqa' jissaħħaħ, bħalma għandu jissaħħaħ il-qasam ta' l-ambjent, fost affarijiet oħra permezz ta' iktar liaison mad- dipartiment ta' l-ambjent.

F'dan ir-rigward hemm diversi aspetti li wieħed irid jaħdem aktar fuqhom, ngħidu aħna billi jsiru aktar studji fuq it- tniġġis ta' l-arja, ħalli jkunu jistgħu jittieħdu l-passi neċessarji sabiex għada pitgħada jkollna inqas problemi mediċi kkaġunati minn dan it-tniġġis.

Mr Chairman, ma nistax ma nsemmix xogħol ġdid li nbeda matul is-sentejn li għaddew u li f'ċerti każi ħarġu anke tenders għalihom, għalkemm illum ma nafx f'liema stadju waslu.

Imma forsi l-ministru jkollu ċans jirrispondini.

Kien beda xogħol fuq l-introduzzjoni tat-test ta' urine dynamics, li hija teknika ġdida li tkejjel l-istress u l-flow ta' l-urina u b'hekk ma ssirx ħsara lill-kliewi u l-bużżieqa ta' l-urina, apparti li dawn it-testijiet huma importanti ħafna wara ċerti operazzjonijiet.

Konna bdejna naħdmu ukoll fuq sleep laboratory, fejn jiġi investigat il-waqfien tan-nifs waqt l-irqad.

X'sar fuq il-haemodialysis machines, il-kidney machines, li konna ordnajna numru minnhom?

Il-coronary intensive care unit se jibqa' kif kien ippjanat jew inkella se jkun hemm xi tibdil fih?

Għad hemm il-ħsieb li jinxtara laser biex jingħata kura għall-portwine stains, haemoanginas, tumuri tal-vini u arterji u affarijiet oħra?

Fiex wasal il-proċess għax-xiri ta' sitt liftvans ġodda?

Għadu għaddej il- programm għax il-liftvans li kien hemm kienu kollha mkissrin u setgħu anke jkunu ta' periklu għall-pazjenti?

Diġa' semmejt il-manpower plan u anke tkellimt dwar ċerti punti li nsibu fih, bħalma huma t-tqassim ta' pazjenti u mpjegati u l-ħolqien ta' opportunitajiet.

Ftit taż-żmien ilu jien tlabt apoloġija imma naħseb li għandha ssir apoloġija wkoll lil dawk li tħallew jistennew iktar minn tliet xhur sakemm ħarġu l-applikazzjonijiet fil-gazzetta tal-gvern.

Pero' naħseb li minflok nagħmlu l-apoloġiji, ikun aħjar jekk nibdew naraw kif nistgħu nimplimentaw aħjar ir-riżorsi umani li għandna available.

Nafu li f'ċerti setturi m'għandniex riżorsi umani biżżejjed u għalhekk irridu nkunu għaqlin fl-użu tagħhom, ħalli kemm jista' jkun ma jkollniex postijiet fejn għandna żżejjed u oħrajn bin-nieqes.

Iktar kmieni waqt dan id-dibattitu l- Onor. Helena Dalli semmiet inizjattivi ġodda, bħalma huma l-programmi ta' mammography u breast screening.

Dawn huma inizjattivi rakkmandati f'diversi rapporti u magazines maħruġa minn istituti magħrufin internazzjonalment, bħall-għaqda dinjija tas-saħħa.

Per eżempju, il-world health report 1998 - "Life in the 21st Century: A Vision for All" - maħruġ mill-WHO jitkellem fuq is-cervical cancer, breast canser u prostate cancer u jgħid hekk:

"In terms of prevention, screening for cervical cancer has contributed to steep declines in this disease in many countries."

Illum jidher li s-cervical smear u s-cervical screening iservu ta' ġid fejn tidħol il-prevenzjoni.

L-artiklu jkompli li:

"To combat breast cancer, mammography is now generally proposed for women over 50 in those countries where the disease has a high incidence."

- u f'Malta nzertajna għandna inċidenza għolja ta' kanċer tas-sider -

"Prostate cancer, most common in men over 70 years, also lends itself to to early detection although the value of screening is debatable.".

Jekk m'hemmx oġġezzjoni, Mr Chairman, nixtieq inpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra din il-parti ta' l-artiklu li għadni kemm ikkwotajt minnu, kif ukoll artiklu minn dokument ieħor dwar il-cancer.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn permess biex dawn l-extracts jitqiegħdu fuq il- Mejda tal-Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Estratt minn artiklu li deher f'The World Health Report 1998 dwar il- kanċer; u

Estratt minn dokument "Health for All for the 21st Century – Health Policy for Europe".

L-għaqda dinjija tas-saħħa, fi draft document li ħejjiet - "Health for All for the 21st Century - Health Policy for Europe" - tirriferi għal:

"Countrywide screening programmes for cervical cancer and breast cancer",

u tgħid ukoll li:

"Additional screening procedures for other conditions are likely to be added as new techniques become available".

L-għaqda dinjija tas-saħħa mkien ma titkellem kontra l-iscreening tan- nisa.

Jirriżulta li fil-każ ta' nisa ta' bejn il-50 u 69 sena, bl-għajnuna tal-mammography u l-breast screening, kien hemm improvement fil-mortality rate ta' bejn 25% u 30%.

Jiġifieri altru li flus minfuqa fuq dawn il- programmi m'humiex ħela ta' flus.

Issa skond ċensiment li sar, jidher li f'Malta hawn 38,000 mara ta' bejn il-50 u 69 sena.

Mela kieku kellna ngħidu li t-test isir kull sentejn, nieħdu in konsiderazzjoni l-fatt li normalment mhux kulħadd jipparteċipa u, kif qal il-ministru, ngħidu li kull radjologu jara 6,000 każ fis-sena, allura mhux seba' radjologi jkollna bżonn imma tnejn, l-aktar tlieta.

Mr Chairman, irrid nikkummenta fuq l-Isptar Zammit Clapp, li oriġinarjament kien twaqqaf għal skopijiet ta' riabilitazzjoni imma mbagħad taħt amministrazzjoni Nazzjonalista bdew jiddaħħlu pazjenti għal respite u anke pazjenti b'kondizzjoni akuta.

Aħna erġajna rranġajna l-katina tas- servizzi u l-post reġa' beda jintuża għal pazjenti li jinħtieġu riabilitazzjoni.

F'dak l-isptar għal sena wara oħra kienu jintefqu madwar Lm300,000 iktar minn dak li kien ikun budgeted for.

Qabel Ottubru ta' l- 1996 il-permanent secretary kien ġibed l-attenzjoni tal-gvern li ma jistax ikun li sena wara l-oħra l-ispiża budgeted għall-Isptar Zammit Clapp tibqa' tinqabeż b'dawk l-ammonti.

Matul is-sentejn li għaddew inbidel il- kumitat ta' tmexxija u kif dan beda miexi bis-serjeta', beda t-tixwix tal- ħaddiema.

X'ma qalulhomx?

Li se nkeċċuhom, li se nibagħtu lin-nies id- dar, li se nagħlqu parti jew oħra ta' l-isptar!

Il-ħin kollu kien għaddej it-tixwix Kien għaddej tixwix il-ħin kollu.

Imma aħna mhux talli m'għalaqniex partijiet mill-isptar, talli għamilna ftehim mal-UHM li l-pagi tal-ħaddiema ta' l-Isptar Zammit Clapp jiġu relatati ma' dawk ta' dipartiment tal-gvern, billi fejn jirriżulta li xi pagi kienu inqas dawn jogħlew u fejn kienu aktar - u mill-informazzjoni li kienu tawni jidher li ma kienx hemm każijiet bħal dawn - kellhom jiġu ekwiparati fuq terminu ta' żmien.

Hawn ta' min jgħid li minkejja li fl-1998 il-vot għal dan l-isptar konna naqqasnieħ, fil-fatt l-overspending naqas drastikament u min Lm300,000 niżżilnieħ għal madwar Lm40,000.

Mr Chairman, jaqbdek id-daħk meta tara li l-vot għall-1999 huwa l-istess bħal dak ta' l-1998.

Mela allura l-vot li allokajna qabel kien wieħed pjuttost reali.

Issa hawnhekk wieħed irid jinnota li llum il-ġurnata l- kumitat ta' tmexxija nbidel.

U għaliex inbidel?

Skond informazzjoni mogħtija mill-ministru f'din il-Kamra fit-28 ta' Ottubru, 1998 il-kumitat kellu jinbidel għax kien iddeċieda li jsejjaħ kumitat biex issir il-ħatra ta' matron.

Għalhekk tneħħa l-kumitat ta' Zammit Clapp.

Dan mhux jien għedtu imma ntqal mill-ministru.

Illum qed naraw li fejn jidħol il- kumitat ta' tmexxija, bil-mod il-mod l-affarijiet qed jerġgħu lura għall- mod kif kienu jsiru qabel l-1996.

Qed naraw ukoll li fl-Isptar Zammit Clapp, barra każijiet ta' riabilitazzjoni, qed jerġa' jkun hemm każijiet ta' respite u anke każijiet akuti li mhux għaqli li jiddaħħlu hemmhekk.

Mr Chairman, illum il-ġurnata mill-ministeru tas-saħħa naqas id- dipartiment ta' l-anzjani u naqsitlu wkoll ir-responsabbilta' tar-residenza San Vinċenz, u dan ħoloq problemi loġistiċi.

It-tobba li jaħdmu f'San Vinċenz jaqgħu taħt is-CGMO jew taħt xi direttur fis-settur ta' l-anzjani?

U n-nurses li jaħdmu hemmhekk jaqgħu taħt id-direttriċi tan-nursing jew taħt xi direttur ieħor li jieħu ħsieb id-dipartiment ta' l-anzjani?

Id- direttriċi tan-nursing lejn min hija responsabbli, lejn il-ministru tas- saħħa, lejn il-ministru għall-politika soċjali jew lejn it-tnejn?

F'San Vinċenz de Paule hemm numru konsiderevoli ta' nurses bħalma hemm fi djar oħra ta' l-anzjani, fosthom ta' l-Imtarfa.

Kultant tajjeb li nikkopjaw affarijiet li jsiru f'pajjiżi oħra imma rridu nkunu realistiċi.

Naturalment il-problema li qed insemmi mhux l-Onor.

Louis Deguara ħoloqha imma min qassam il-ministeri.

Hawnhekk irrid insemmi l-ispiżeriji.

Intqal li se tiddaħħal il-postal system li ilha teżisti żmien twil.

Issemmiet il-community pharmacy scheme - din diġa' semmejtha - fejn iltqajna ma problema fejn jidħlu l-ispiżjara, pero' jkun tajjeb li l- community pharmacy scheme tibda taħdem ħalli bil- mod il-mod inkunu nistgħu nibdew nagħmlu użu aktar kliniku ta' l-ispiżerija fis-swali.

Dak hu li kien qed jipproġetta l-manpower plan li kellna pero' dak iż-żmien kienu jgħidulna li għandna konfużjoni u li l-gvern ma kienx jaf x'qed jiġri u ma kienx jaf fejn hu sejjer.

Illum ta' min jistaqsi fiex wasal il-formularju u jekk hux se nibqgħu mexjin fuq ir-rapport ta' l- Iżlandiż Dr. Magnusson dwar is-servizz farmaċewtiku f'Malta.

Miżura li daħlet f'dan il-budget hija li l-prezz tal-petrol bla ċomb jiġi daqs dak biċ-ċomb.

Jien mhux se noqgħod nagħmilha ta' difensur ta' l-ambjent imma meta wieħed iqis id-differenza konsiderevoli li kien hemm fil-prezz bejn il-petrol bla ċomb u l-petrol l-ieħor, u l-fatt li l-petrol bla ċomb għola bejn wieħed u ieħor b'25c-il gallun, wieħed tajjeb li jistaqsi kemm hija għaqlija d-deċiżjoni tal-gvern li jġibhom għall-istess prezz meta nafu li hawn Malta il-livell taċ-ċomb fid-demm huwa relattivament għoli, apparagun ta' dak ta' diversi pajjiżi oħrajn.

Żgur li mil-lat ta' saħħa mhijiex deċiżjoni għaqlija min-naħa tal-gvern.

Jien ngħid li jekk m'hemm xejn aktar x'tikkundanna f'dan il-budget, fuq din żgur li m'għandu jkun hemm l-ebda ġustifikazzjoni għad-deċiżjoni li ħa l- gvern.

Fid-diskors tal-ftuħ tal-parlament intqal li l-gvern se jfittex li tinbeda l-koperazzjoni mas-settur privat.

Imma din il-koperazzjoni kienet diġa' bdiet u li tista' tagħmel issa huwa li tkompli.

Aħna ridna u bdejna din it-tip ta' koperazzjoni mas-settur privat.

Ma konniex naqblu biss max- xiri ta' ċerti servizzi mingħand il-privat li ma joffrux garanzija ta' xogħol għat-tul.

Mr Chairman, meta kont ministru jien kemm-il darba kienet issir il- mistoqsija u anke l-kritika dwar il-fatt li ma nħatarx is-CGMO.

Għalhekk jien stennejt li issa kulħadd se jkun qed itellaq biex jaħtar lil dan l- imbierek CGMO.

Il-fatt hu li sal-lum, wara tliet xhur, is-CGMO għadu ma ġiex appuntat.

U jien għandi ftit mistoqsijiet dwar dan.

Qiegħed jiġi targeted xi ħadd minn barra li forsi għandu għajnejh iktar blu, xi ħadd li forsi bħalissa għadu mhux komdu u allura għadna qed nistennew?

Hemm xi ħadd li forsi għadu qed jistenna li toħroġ call for applications u japplika biex jidħol fis-settur tas-saħħa pubblika?

Nistennew u naraw, iż-żmien jagħtina parir.

F'dan il-budget jien stennejt li kieku jkun hemm xi ħaġa li kienet meqjusa bħala priorita'.

Qed nirriferi għar-rebates tat-taxxa għal dawk li għandhom private health scheme.

Fid-Diskors tal-President intqal li din hija priorita' u għalhekk kont nistenna li se narawha fl-ewwel budget li jitressaq.

Fil-qasam tal-promozzjoni tas-saħħa konna bdejna mexjin 'il quddiem u konna qed niżviluppaw id-dipartiment.

Fil-fatt kien hemm iktar koperazzjoni ma' l-għaqda dinjija tas-saħħa, li kienet bdiet tagħtina anke fondi biex kemm jista' jkun nimxu 'l quddiem.

Sfortunatament dawn il-fondi mill-għaqda dinjija tas-saħħa twaqqfu u x-xogħol li kien sar f'Mejju ntilef għax min kien qed jieħu ħsieb dan ix-xogħol tneħħa.

Tant hu hekk li meta l-ministru preżenti kien Copenhagen, kellu jerġa' jibda kollox mill- ġdid għax ma ħax ħsieb li jkollu miegħu l-persuni li kienu diġa' għamlu l- kuntatti kollha neċessarji.

Wieħed jinnota li l-vot għal health promotion is-sena d-dieħla se jkun Lm10,000 inqas u għalkemm il-vot għal health education and nutrition żdied b'Lm5,000, l-allokazzjoni ta' Lm17,000 għal improvements for family health services - il-parti l-kbira ta' dawn il-flus kienu jintużaw mid-department of health promotion - spiċċat ukoll.

Diversi inizjattivi li kienu ttieħdu mill-Gvern Laburista u li kellhom isiru kull sena wkoll jidher li se jispiċċaw darba għal dejjem, fosthom "festa saħħa".

Hawnhekk ta' min jgħid li għal "festa saħħa" ta' din is-sena, minħabba li kienet issejħet l- elezzjoni, kien hemm ċerti sponsors li rtiraw l-isponsorship u allura ma stajniex nutilizzaw il-fondi kif imwiegħda.

Il-fattur ta' l-elezzjoni kellu effett anke fuq booklet bit-titlu "Smoke-Free Area", li kien ħareġ tard proprju għax l-isponsors, li kienu l-NTOM, kienu talbu li fil-fatt jinħareġ wara l-elezzjoni ħalli ma jidhrux li qed jgħinu f'xi kampanja elettorali.

Inizjattivi oħra li ma nafux x'se jsir minnhom huma "Health in Prisons" u "Healthy Cities".

Ikun tajjeb li wieħed jispjega x'inhuma l- pjanijiet veri għad-dipartiment għall-promozzjoni tas-saħħa u jekk dan huwiex se jieqaf bl-iskuża tal-programm "Youth Health", li prattikament iddupplika x-xogħol tas-Sedqa u tal-health promotion department.

Allura wieħed bilfors li jistaqsi jekk jistax ikun il-każ li hemm xi ħadd li jixtiequh li jiġi aġevolat.

Issa hawnhekk ikun tajjeb jekk ngħid xi ħaġa dwar iż-żieda fil-voti kollha tal-gvern għal dak li għandu x'jaqsam ma' overtime u allowances.

Sur President, l-ewwelnett ikun tajjeb jekk wieħed jgħid li fil-vot ta' dan il-ministeru hemm żieda ta' Lm30,000 f'dawk li huma wages, Lm10,000 f'allowances u Lm6,800 f'overtime.

Ikun xieraq jekk wieħed jispjegalna wkoll kif fil-personal emoluments tal-policy and planning department hemm żieda sostanzjali f'salary and wages, allowances u overtime - fil-fatt f'dak li hu overtime hemm żieda ta' Lm30,000 - u mbagħad hemm tnaqqis fil- pagi u żieda konsiderevoli f'overtime f'diversi direttorati minbarra f'dawk ta' l-isptarijiet.

Ta' min jgħid li parti miż-żieda fis-salarji hija meħuda minħabba li l-ispiżjara ġew imneħħija mill-general public service u mdaħħlin taħt is-settur ta' l-isptarijiet u fil-fatt hemmhekk ukoll insibu żieda konsiderevoli ta' overtime and allowances.

Ta' min isemmi wkoll li fis-settur tal-hospitality qed naraw żieda minn Lm3,000 għal Lm5,000.

Sur President, sfortunatament il-ħin qed jagħfas pero' wieħed irid jgħid, per eżempju, li filwaqt li l-konferenza dwar id-diabete li kienet saret hawn Malta mill-għaqda dinjija tas-saħħa kienet tiswa Lm5,000, il-gvern preċedenti kulma ħareġ kien Lm1,000 għax l-Lm4,000 l-oħra ġew minn sponsors li żammew kelmthom.

Ta' min jgħid ukoll li meta kienet saret safra sa Palermo, apparti l-biljetti ta' l-ajru, tafu kemm kien ħallas il-gvern tal- ġurnata?

Ara dawn l-affarijiet qatt ma jissemmew min-naħa tal- ministeru tas-saħħa.

Hawnhekk jien irrid nistaqsi wkoll kif ħadd m'attenda għall-commonwealth meeting of ministers li kellu jsir f'Novembru ġewwa Barbados.

Mela ta' l-Unjoni Ewropea ma tawx permess li nagħmlu dan?

Jew għandna xi kwestjoni ma' l-Ingliżi wara l-kuntratt ta' Norman & Dawburn?

Ma nafx!

Issa ħalli niġu għall-ispejjeż kapitali.

Sur President, għal dawk li huma spejjeż kapitali, jekk teskludi lill- Isptar San Luqa u l-isptar ta' Tal-Qroqq issib li minn vot kapitali ta' kważi Lm2 miljuni, il-vot naqas bi Lm330,000, jiġifieri għandna vot ta' 30% inqas f'dik li hi modernizzazzjoni ta' l-Isptar San Luqa, ta' l-Isptar Boffa, ta' l-Isptar Monte Carmeli u f'apparat ġdid li jinxtara.

Ftit ilu jien semmejt il-waqfien tal-kuntratt ta' Norman and Dawburn.

Hawnhekk jaqbadni d-daħk għax jien għadni ma nistax nifhem sal-lum kif letter of intent fuq "L-Għarix" tal-Perit Mintoff iqisuha bħala kuntratt, imbagħad jaslu biex iħassru kuntratt ma' ditta internazzjonali serja u rinomata.

(Interruzzjonijiet).

Waħda mill-affarijiet li ntqalet meta twaqqaf il- kuntratt kien li dan ma kienx ta' livell u li kien qed joħloq overcrowding.

Interruzzjonijiet) Imma lili jiskantani kif kien hemm tliet ġurnali li rrapportaw l-istess ħaġa.

Sinjal li kien hemm xi ħadd li tahom l- informazzjoni.

Issa jekk kienx il-gvern, jekk kienx il-ministeru, jekk kenitx l-FMSS, jekk kienx Ċikku jew jekk kienx Peppu, il-fatt hu li xi ħadd temagħhom lil dawn it-tliet ġurnali.

Ikun tajjeb jekk hawnhekk wieħed jgħid ukoll li fl-aħħar ġie kkonfermat li l-isptar ta' Tal-Qroqq se jsir kif ippjanajna aħna u mhux skond dak il-famuż rapport li kien ġie ppreżentat lill-Prim Ministru, dak iż-żmien kap ta' l-oppożizzjoni.

Dan l-aħħar bdejna nisimgħu wkoll li l-proġett se jitlesta fl-2003 u dan meta qabel kien qed jingħad li se jitlesta fl-2001.

Sur President, jien naħseb li hawnhekk ikun xieraq jekk nieħu l- opportunita' biex niċċara xi ħaġa li ntqalet dwari, jiġifieri li jien meta kont ministru kelli tliet mobile phones.

Fil-fatt jien kelli mobile phone wieħed biss u li ġara kien li għal perijodu ta' żmien inbidilli n-numru.

Jien sinċerament ma nafx minn fejn jivvintaw ċerti affarijiet u min irid jista' jikkonferma kemm dan li qed ngħid huwa minnu.

Pero' xi kultant imbasta nirripetu bħall-pappagalli ċerti affarijiet li jkunu ntqalu waqt xi rassenja ta' l-aħbarijiet jew għax ikunu dehru f'xi gazzetta.

Issa ħalli niġi biex nispjega kif se jsir il-kuntratt.

Sur President, l-ewwelnett ta' min jgħid li x-xogħol se jispiċċa f'idejn il-kuntrattur u fil-fatt wieħed mill-punti li żgur m'huwiex aċċettabbli fid- dokument li tqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra bit-titlu "Memorandum of Understanding for New Hospital Project" huwa li l-kuntrattur se jitħallas qabel ma jibda x-xogħol fuq kalkolu li jsir.

Imma dan x'tip ta' ftehim hu?

Assolutament ma jagħmilx sens li tqabbad lil-kuntrattur jieħu ħsieb id- disinji hu, iqabbad id-disinjaturi hu u tħallih idawwar u jkewwes kemm irid.

Fil-fatt xi sena u nofs ilu kienu saru diversi diskussjonijiet fuq jekk il-kuntrattur għandux jieħu ħsieb kollox hu u aħna dan m'aċċettajniehx għax ma ridniex nittradixxu lill-poplu Malti, pero' milli jidher lil dan il- gvern temmgħulu din il-kondizzjoni.

Sur President, jien nixtieq nagħlaq dan id-diskors billi naċċenna għal żewġ punti partikolari, l-ewwelnett fuq il-bżonn kbir li jsiru ċerti liġijiet, speċjalment dawk il-liġijiet li għandhom x'jaqsmu mad-dipartiment tas-saħħa; u t-tieni nett fuq it-transfers li qed isiru kontinwament b'mod sistematiku, l-iktar ta' persuni li ħadmu miegħi fis-segretarjat.

Illum anke lil dawk il-persuni li kienu ilhom jaħdmu hemm għal 33 sena qed narawhom jiċċaqalqu bil-mod il-mod.

Nassigura lil kulħadd li lil dawn il- persuni aħna m'aħniex se ninsewhom, daqskemm m'aħniex se ninsew - u minn hawn jien nieħu l-opportunita' biex nirringrazzjahom - lil dawk kollha li fl-aħħar sentejn ħadmu viċin il-Gvern Laburista, pero' li ma ħadmux għall- Gvern Laburista imma għall-ġid tal-poplu Malti u Għawdxi kollha.

Jien nispera li dawn il-persuni se jkomplu jaħdmu bl-istess ħeġġa u dedikazzjoni taħt dan il-gvern, għax dawn iridu jżommu dejjem quddiem għajnejhom li fejn tidħol is-saħħa m'hemmx gvernijiet imma hemm ċittadini Maltin u Għawdxin.

Għalhekk filwaqt li nsellem u nirringrazzja lill- impjegati kollha tad-dipartiment tas-saħħa, nawgura li Alla jpoġġi jdejh fuqhom u jieħu ħsiebhom fix-xogħol li qegħdin jagħmlu.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

Intemm il-ħin disponibbli għall- oppożizzjoni u l-ħin li fadal huwa kollu għall-gvern.

Rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Sur President, nibda biex ngħid li qabel l-elezzjoni ta' l-1996 il-Partit Laburista kien wiegħed kollox lil kulħadd, prattikament kien ipprova joħloq issue fuq kull ħaġa u, bla ebda dubju, il- qasam tas-saħħa kien jippreżenta issue prinċipali f'dik l-elezzjoni.

Mill- banda l-oħra, aħna konna qed ngħidu kontinwament li lill-Partit Laburista ma tistax tafdah u li kulma kien qed jagħmel kienet kaċċa għal voti.

Ħaġa oħra li konna għidna aħna qabel l-elezzjoni kienet li dak li kien qed joffri l-Partit Laburista lill-poplu Malti u Gawdxi kienu pakketti ta' wegħdi sbieħ li meta tiftaħhom issibhom vojta, u dan għaliex huma ma kellhom l-ebda pjan u l-ebda viżjoni għall-qasam tas-saħħa.

Il-poplu ried jara biex jemmen u wara s-26 ta' Ottubru 1996 il-poplu hekk għamel.

Il- poplu ra u emmen u huwa proprju għalhekk li illum aħna qegħdin fuq il- bankijiet tal-gvern u l-ħbieb tiegħi tan-naħa l-oħra qegħdin fuq il- bankijiet ta' l-oppożizzjoni.

Il-ħabib tiegħi, l-Onor.

Michael Farrugia - u hawn irrid ngħid li l-Onor.

Farrugia huwa ħabib tiegħi fil-veru sens ta' kelma għax ilna ħafna nafu lil xulxin u fil-fatt konna anke naħdmu fil- casualty flimkien; konna anke nilagħbu l-football flimkien; insomma ftit minn kollox, imma dak iż-żmien kien għadu ma laħaqx ministru ...!

(Interruzzjonijiet)

the deputy chairman: onor.

Galea, jekk jogħġbok kompli bid-diskors tiegħek.

ONOR.

MARIO GALEA: Kont qed ngħid li l-Onor.

Farrugia semma l-isptar il- ġdid.

Hawn irrid nirrimarka li deher ċar kemm il-Gvern Laburista ma kienx preparat li jkun fil-gvern għax għamel sena u nofs, addirittura sa lejliet l-elezzjoni ta' Settembru 1998, jesperimenta fit-tmexxija.

L-isptar il- ġdid nistgħu naqsmuh f'żewġ kapitli: Before and After.

Meta l-kap ta' l- oppożizzjoni ta' dak iż-żmien, l-Onor.

Alfred Sant, kif ukoll l-Onor.

Farrugia kienu għadhom fl-oppożizzjoni kienu jgħidu li m'hemmx bżonn li jinbena l-isptar il-ġdid, li dak kien kapriċċ ta' l-Onor.

Fenech Adami u li kien hemm bżonn biss kien li nżidu x-xogħol ta' refurbishment li l- Gvern Nazzjonalista kien beda fl-Isptar San Luqa.

Dak iż-żmien kienu jgħidu wkoll - u forsi din hi l-isbaħ waħda - li aħna qed nibnu sptar biex minnu jistgħanew il-barunijiet.

Għax hawnhekk ta' min ifakkar li dak iż- żmien kien l-era tal-barunijiet.

Fil-fatt minn daqshekk il-kap ta' l- oppożizzjoni huwa ħelu u jgħid dak li jaħbat għal rasu.

Daqqa jiffissa fuq il-barunijiet, u allura kulma jiġri jgħid li dan qed isir minħabba l- barunijiet; daqqa jitlef għaqlu wara xi falkun - jien naħseb li sal-lum kulħadd sema' bl-istorja tal-Forti Sant'Anġlu - u bħalissa weħel ma' rasu l- iSpeaker, imma nsomma din tgħaddi wkoll!

Issa ħalli niġi għal kapitlu "After".

Jien niftakar li hekk kif għaddiet l-elezzjoni t'Ottubru 1996 u tela' fil- gvern il-Partit Laburista, darba minnhom il-ħabib tiegħi, l-ex-Ministru Michael Farrugia, kien mar baxx baxx ħdejn l-isptar mingħajr ma ħa l-press miegħu - fil-fatt, ngħidilkom il-verita', jien ħsibt li kien mar hemm biex iħottu, peress li qabel kienu jgħidu li malli jitilgħu se jżarmawh ...

Imma mbagħad kienu qabbdu perit, li kien kandidat tagħhom, u qalilhom li l- isptar m'hemmx bżonnu u li jistgħu jagħmluh estensjoni ta' l-universita'.

Madanakollu f'April 1997, il-prim ministru ta' dak iż-żmien, l-Onor.

Alfred Sant, fl-opinjoni tiegħi għamel l-ikbar gabrijola li qatt għamel f'ħajtu - milli jidher kien tħalla xi virus f'Kastilja u ħadu l-Onor.

Sant - u f'daqqa waħda l-kapriċċ ta' l-Onor.

Fenech Adami sar il-kapriċċ ta' l-Onor.

Sant ukoll.

Jien għadni niftakar li f'konferenza ta' l-aħbarijiet li għamel l-Onor.

Sant fl-1 t'April - bir-raġun li kien hemm ħafna nies li ħasbu li dik kienet xi ċajta ta' l-1 t'April - kien qal - u hawn se nikkwota - li:

"Il-kostruzzjoni ta' l-isptar il-ġdid hija ġustifikata meta jiġu kkonsidrati l-bżonnijiet kollha fis-settur tas-saħħa."

Dakinhar stess "In-Nazzjon" kienet talbet kumment mingħand il-ministru ta' dak iż-żmien u l-Onor.

Michael Farrugia qal li m'hijiex kwestjoni ta' kapriċċ imma ta' x'hemm bżonn isir għaċ-ċittadini Maltin.

Fil-fatt aħna hekk konna ngħidu qabel l-elezzjoni t'Ottubru 1996, li l-bini ta' l- isptar il-ġdid ma kien kapriċċ xejn imma kien bżonn għall-ħteġijiet tal- poplu Malti - anke aktar tard qalu li kien kapriċċ għax f'Awissu 1998, lejliet l-elezzjoni, l-Onor.

Michael Farrugia reġa' qal li l-bini ta' l- isptar il-ġdid kien kapriċċ tan-Nazzjonalisti u ta' l-Onor.

Fenech Adami - imma jiddispjaċini ngħid li mbagħad huma saru kapriċċużi ħafna iktar minna għax dak il-proġett huma mhux talli ma waqqfuhx u ma żarmawx, kif kienu qalu li se jagħmlu, imma talli f'daqqa waħda ddeċidew li jkabbruh biex minn 800 sodda jiġi jesa' 1,000 sodda.

Allura hawn wieħed jistaqsi: Għaliex ħadu din id-deċiżjoni?

Forsi biex il-barunijiet ikomplu jistgħanew?

Ma naħsibx, allavolja huma hekk kienu jgħidu qabel l-elezzjoni.

(Interruzzjonijiet) Imma m'aħniex se ngħidu hekk għax aħna ftit iktar responsabbli minn tan-naħa l-oħra.

Sur President, x'sar minnu r-refurbishment ta' l-Isptar San Luqa?

Sa qabel l-elezzjoni t'Ottubru ta' l-1996 huma kienu għadhom qed jgħidulna biex inkomplu r-refurbishment minħabba li, skond huma, ma kellniex bżonn sptar ġdid u kulma kellna bżonn nagħmlu kien li nkomplu r-refurbishment ta' l-Isptar San Luqa.

Fil-fatt dak iż-żmien, l-Onor.

Edwin Grech, li kien il- ministru responsabbli mis-sigurta' soċjali fis-sentejn li għaddew, kien qalilna li kulma kien hemm bżonn kien li nibnu extension ta' l-Isptar San Luqa, allavolja ħadd ma kien għadu fehem fejn setgħet issir din l- extension.

Madanakollu f'daqqa waħda r-refurbishment ta' l-Isptar San Luqa waqaf.

Jiġifieri filwaqt li dak li għalihom kien kapriċċ komplew ikabbruh u dak li wegħdu li se jagħmlu ma komplewhx.

Fil-fatt meta ttieħdet id- deċiżjoni li għandu jitkompla l-isptar il-ġdid, bir-raġun kollu l-editorjal ta' "The Sunday Times" tas-6 t'april, 1997, li kien iġib it-titlu "U-turn on San Raffaele", qal hekk:

"This is where the gulf between criticism while in opposition and responsible decision taking when in government has to be confronted.

It is easy to make sweeping statements and catastrophic sounding accusations while sitting pretty on the opposition benches."

Issa, Sur President, se nġib eżempju ieħor biex nissostanzja dak li għidt l- ewwel, jiġifieri li meta l-Partit Laburista tela' fil-gvern ma kellu l-ebda pjan.

Ta' min jgħid li f'Jannar ta' l-1998 il-Gvern Laburista kien ressaq applikazzjoni quddiem l-awtorita' ta' l-ippjanar biex malajr malajr, bla pjanti, bla studji u bla ebda rapporti, jiżdied sular ieħor fuq il-bini ta' San Raffaele.

Waħda mir-raġunijiet li ġabu għal dan quddiem l-awtorita' ta' l-ippjanar kienet li l-kuntrattur spiċċalu x-xogħol u kien se jkeċċi n- nies u allura biex il-kuntrattur ma jispiċċalux ix-xogħol u ma jkeċċix in- nies iddeċidew li s-soluzzjoni hija li jibnu sular ieħor ma' l-isptar il- ġdid, jiġifieri ma' dak li suppost kellhom iwaqqgħu.

Dan jien qed ngħidu biex nikkonferma kemm ma kien hemm pjanijiet ta' xejn taħt l- amministrazzjoni Laburista.

Lil dan l-isptar, li lanqas biss għad għandu isem, jien nistħajlu orfni għax meta konna se nsemmuh San Raffaele m'għoġobhomx, imbagħad taħt il-Gvern Laburista għamel ħabta kien jismu "Sa Nwaqqfuh", imbagħad "Sa Nħottuh", imbagħad "Sa Nkompluh", imbagħad "Sa Nkabbruh" u issa li hemm aħna fil-gvern għandu jismu "Sa Nlestuh"!

L-Onor.

Farrugia xeba' jagħmel mistoqsijiet fuq id-designers Norman and Dawburn biex ikun jaf għaliex waqqafniehom.

Fil-fatt il-Prim Ministru diġa' qal fil-memorandum of agreement ta' l-4 ta' Diċembru li Skanska, li huma l-kuntratturi, qed jagħmlu d-designs ukoll għax, kif kulħadd jaf, qabel kull meta kienet tinqala' xi problema d-disinjaturi kienu jwaħħlu fil- kuntrattur u l-kuntrattur kien iwaħħal fid-disinjaturi.

Hawnhekk ta' min jgħid li f'intervista li kellu fil-gazzetta "il-mument", il-ministru tas- saħħa, l-Onor.

Louis Deguara, qal li t-tip ta' disinji li kienu qed isiru kienu se jagħmlu sptar mudlam, bit-twieqi jħarsu għal ġol-btieħi biss u ħlief ħitan faċċata tiegħek ma tarax.

Jien naħseb li jagħmel sens li wieħed jagħmel xi ftit enfasi fuq id-disinji u fuq il-mod ta' kif se jkun jidher dan l-isptar għax hawnhekk aħna qegħdin nitkellmu fuq wieħed mill- ikbar proġetti li għaddejjin bħalissa fl-Ewropa, liema proġett se jiġi jiswa bejn Lm80 miljun u Lm100 miljun, u aħna rridu li dan l-isptar jinbena kif suppost u mhux isir wieħed mill-ikbar mostri li qatt kien hawn.

Din il- ħeġġa żejda dwar Norman and Dawburn lili tfakkarni f'ċajta li kien qalli ħabib tiegħi.

Qalli li l-Kavallieri kienu se jagħtu falkun lill-Gvern Laburista minħabba li dan kien se jagħtihom Sant'Anġlu.

Qalli Allura tgħid dawn id-disinjaturi kienu se jagħtu lill-Gvern Laburista l-baqra ta' San Luqa?

Dik il-ħeġġa kollha, dawk il-mistoqsijiet kollha u dak id-dispjaċir kollu minħabba li l-gvern iddeċieda bl-iktar mod responsabbli li jbiddel lil min kien qed jagħmel id-disinji ta' l-isptar?

Issa, Sur President, bħala nurse ma jistax jonqos li ngħid kelmtejn dwar dan il-qasam.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Point of order, Sur President.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Farrugia, on a point of order.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Sur President, fil-fatt jien għamilt dan il- point of order sabiex din il-Kamra ma tiġix misled għax il-pjanti li fuqhom kien qed jinbena l-isptar m'humiex ta' Norman and Dawburn imma ta' Ortesa.

Dawn kienu l-istess pjanti li kellu l-Gvern Nazzjonalista.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Ikompli l-Onor.

Galea.

onor. mario galea: Sur President, kont qed ngħid li kien gvern immexxi mil-Partit Nazzjonalista li qabel l-elezzjoni ta' l-1996 għamel riforma sħiħa fil-qasam tan-nursing fejn, fost affarijiet oħra, waqqaf l-institute of health care, għolla l-grad tan-nursing għal grad universitarju u beda kuntatti ma' universitajiet ta' barra.

Hawnhekk wieħed irid ifakkar ukoll fir-riforma li kienet saret għal dak li għandu x'jaqsam mal-kondizzjonijiet tan-nurses, fejn biżżejjed ngħid li permezz ta' din ir-riforma l-paga tan- nurses żdiedet b'68%.

Kien gvern immexxi mil-Partit Nazzjonalista wkoll li introduċa s-supporting staff, bħal nursing aides, ward clerks u paramedic aides u li għamel struttura ta' nursing fejn minn grad ta' servjent, kif kienu jħarsu lejhom in-nies, lin-nurses tahom il-professional status.

Ta' min jgħid ukoll li għall-ewwel darba nħatar direttur tan-nursing, twaqqaf il-grad ta' chief nurse u twaqqfet ukoll struttura ta' management li permezz tagħha d-deċiżjonijiet dwar nurses bdew jeħduhom in-nursing managers.

Sur President, għall-kuntrarju fi żmien l-amministrazzjoni preċedenti mhux biss ma sar xejn biex tittejjeb il-pożizzjoni tan-nursing ...

Fil- fatt skantajt kif illum ġie l-Onor.

Michael Farrugia u qagħad isemmi lid- direttriċi tan-nursing.

Li ma qalx l-Onor.

Farrugia huwa li għal sentejn sħaħ, meta hu kien ministru, id-direttriċi tan-nursing ġiet litteralment imwarrba u kien jidher ċar li ma riduhiex tkompli x-xogħol tagħha.

Biżżejjed ngħid li lil din id-direttriċi, minbarra li lanqas biss tawha uffiċċju, ħallewha weħidha mingħajr segretarja jew supporting staff.

Fil- fatt l-uniku uffiċċju li kienu offrewlha kien hangar ġewwa industrial estate f'Sta.

Venera, fejn qabel kien hemm il-fabbrika Merit (Malta) Ltd., liema hangar lanqas biss tieqa ma fih u ħdejn dan il-post isir spray painting tad-dgħajjes.

Meta din imbagħad qaltilhom li dak ma kienx post fejn jitwaqqaf id-direttorat tan-nursing, għamlulha kamra li għalquhielha b'partition fil-kuritur tad-dipartiment tas-sanita'.

Fil-fatt ta' min jgħid li meta darba marret hemmhekk Dame Betty Kershaw, li hija l-president tar-Royal College of Nursing, litteralment skruplat x'ħin daħlet f'dik il- gabuba.

Wieħed irid jirrimarka wkoll li d-direttur tan-nursing ma kienet tiġi involuta f'xejn, tant li lanqas biss kienet taf x'kien qed jiġri fil- bordijiet tan-nursing u d-deċiżjonijiet kienu jittieħdu minn fuq rasha.

Sur President, biex inkun ġust mal-kollega tiegħi l-Onor.

Farrugia rrid ngħid li forsi d-dnub tiegħu kien li ħalla staff nurse ġewwa d-dipartiment tas-saħħa - u m'iniex se nsemmih b'ismu għax hija l-policy tiegħi li ma nikkritikax nies b'isimhom hawn ġew - li bħalissa jinsab akkużat quddiem il- qorti, li kien jagħmel liema transfers vendikattivi jrid.

Dan tħalla għal xahar wara xahar jagħmel li jrid bil-konsegwenza li ħafna mill-affarijiet li llum qed ikollu jwieġeb għalihom l-Onor.

Farrugia kienu kollha dnubiet ta' din il-persuna.

Sur President, waqt dan id-dibattitu ssemmew ukoll it-transfers.

Hawnhekk irrid ngħid li bejn Novembru ta' l-1996 u Awissu ta' l-1998 saru 244 transfer, li 81 minnhom saru f'ġurnata waħda.

Ta' min isemmi wkoll li minkejja f'"Iċ-Ċittadin l-Ewwel" - u hawn se nikkwota x'wegħdu qabel l- elezzjoni ta' l-1996 għax, kif jgħidu, bejn il-wegħdiet u l-fatti hemm baħar jikkumbatti - kien hemm li:

"Se titwaqqaf sistema ġdida ta' allokazzjoni ta' infermiera u paramediċi biex dawn ma jibqgħux jiddependu mill-ministru u mill-gvern tal-ġurnata u se jkun hemm sistema li se tieħu ħsieb il- konsiderazzjoni ta' kull dipartiment, kif ukoll ix-xewqat, l- esperjenzi u l-kwalifiċi tan-nurses li jkunu ttrasferiti."

Dak iż-żmien minn min kienu jsiru t-transfers?

Kienu jsiru minn dak l- individwu li kellu d-dritt jagħmel li jrid mingħajr ma d-direttriċi tan- nursing kienet tkun taf b'xejn għax kienu sempliċement iċemplulha u jordnawlha biex tinforza dawk it-transfers mingħajr ma jikkonsultawha u jistaqsuha xejn.

Ta' min jgħid ukoll li hekk kif inbidlet l- amministrazzjoni u reġa' sar ministru tas-saħħa l-Onor.

Louis Deguara, dan kien iddeċieda - u jien irrid nikkumplimentah minn hawnhekk fuq din id- deċiżjoni li ħa - li t-transfers u l-allokazzjoni tan-nurses għandhom isiru biss mid-direttur tan-nursing u mhux aktar mil-ministru jew mill-istaff tal- ministeru.

Illum hemm id-direttur tan-nursing u din hija nvoluta f'kull deċiżjoni li tolqot lin-nurses filwaqt li qabel kienet tkun taf mill-media x'inhu jiġri - jien irrid insellmilha minn hawn għaliex sa tliet xhur ilu kienet id-direttur tiegħi - u darba fil-ġimgħa din ġustament qiegħda tiltaqa' man-nurses u tiddiskuti magħhom il-problemi li jinqalgħu.

Għall-ewwel darba f'pajjiżna se jkollna l-ewwel nursing newsletter li se toħroġ proprju minn dan id-direttorat tan-nursing.

F'dawn l-aħħar sentejn il-professjoni tan-nursing mhux biss kienet injorata mill-gvern imma lanqas biss konna nkunu rappreżentati f'konferenzi.

Fil-fatt f'file tal-konferenzi internazzjonali taċ-chief nurses li hemm fid-dipartiment tas-saħħa hemm nota mill-aġent direttur ġenerali fejn tgħid: "No one can attend.".

B'kuntrast ma' dan, is-sena d-dieħla se ssir konferenza hawn Malta tal- European association of nurses in AIDS care.

Din hi d-differenza kbira bejn il-mod kif kien jiġi ttrattat id-direttorat tan-nursing fi żmien il- gvern preċedenti u kif qed jiġi ttrattat issa.

Il-gvern preżenti huwa mpenjat bis-serjeta' biex jgħolli l-livell u l-istatus tan-nursing u l- gvern preċedenti kien jiġi jaqa' u jqum mill-professjoni tan-nurses.

Nixtieq nieqaf fuq dan il-punt, Mr Chairman, biex nagħmel appell, iktar bħala nurse milli bħala membru parlamentari, lill-unions kollha u lin- nurses kollha kollegi tiegħi.

Irridu nibdew naħdmu flimkien u nkunu aktar accountable.

Kulħadd għandu jerfa' r-responsabbilta' tiegħu u aħna n- nurses għandna nkunu minn ta' quddiem li nassumu r-responsabbilta' li l- gvern lest jgħaddielna.

Jien ħadt pjaċir meta l-ġimgħa l-oħra kont qed nitkellem mal-Ministru Deguara u qalli li x-xewqa tiegħu hi li n-nurses jibdew imexxu u jikkmandaw is-sodod li hemm fis-swali u mhux jikkmandawhom il-konsulenti.

Jien nixtieq li n-nurses kollegi tiegħi jibdew jassumu din ir-responsabbilta' u għalhekk wieħed ma jistax jifhem il-plejtu li qed tagħmel bħalissa l-GWU fuq ċertu ċaqliq li jrid isir.

Mr Chairman, f'Ward 10 ta' Mount Carmel hemm nies li ntbagħtu hemm mill- amministrazzjoni preċedenti għal raġuni waħda, għaliex huma Nazzjonalisti.

Allura jiena ngħid li kull ġurnata li l-gvern preżenti qiegħed iħallihom hemmhekk, qiegħed ikompli jagħmel inġustizzja magħhom.

U m'huwiex veru dak li qal l-Onor.

Michael Farrugia li fiċ-ċaqliq li qiegħed jiġi ssuġġerit, nies li kienu hemmhekk se jerġgħu jintbagħtu hemmhekk għaliex il-gvern preżenti se jkompli miexi fuq is-suġġeriment tiegħu.

Jien ma nafx jekk huwa dan is-suġġeriment kienx se jwettqu jew le għax il-Bambin ried li ma jagħmlux iktar minn sentejn fil-gvern.

L-Onor.

Farrugia qal li ma kenux se jħalluhom aktar minn tliet snin f'Ward 10.

Iva, il-gvern preżenti se jagħmel iktar minn sentejn - jien naħseb li nagħmlu mill-inqas ħames snin! - u se jimxi fuq dak il-prinċipju, li ma nħallux lin-nurses aktar minn tliet snin f'Ward 10, minħabba li hija sala ta' stress.

Biss wieħed irid jistaqsi: Fejn kienet il-GWU meta kienu qed isiru t-transfers fi żmien l- amministrazzjoni preċedenti?

Jien ngħid li n-nurses jagħmlu tajjeb li jinsistu għad-drittijiet tagħhom u l-unions jagħmlu sewwa li jiġġieldu għad- drittijiet tagħhom.

Jiena dejjem tkellimt favur in-nurses, dejjem ipprovajt inkun porta vuċi tan-nurses f'dan il-parlament u hekk se nkompli nagħmel taħt l-amministrazzjoni preżenti.

Imma tajjeb li niftakru wkoll li aħna n-nurses, flimkien mal-unions, mad-drittijiet għandna wkoll l-obbligi u rridu nerfgħu r-responsabbiltajiet tagħna biex apparti li nieħdu dak li bi dritt hu tagħna, nagħmlu l-almu kollu biex kemm jista' jkun fix-xogħol tagħna nkunu dejjem aktar professjonali.

Jien skantajt kif l-Onor.

Farrugia kellu l-wiċċ isemmi l-problema ta' l- infiq mid-dipartiment tas-saħħa.

Il-Gvern Laburista, f'''festa saħħa'', meta kienu qalu li ma kienu se jonfqu xejn għax suppost l-ispejjeż kellhom ikunu covered mir-riklami u mill-isponsorships, nefaq ¥16,000.

Għal dik li hija hospitality kellhom vot ta' ¥3,000 u nefqu ¥7,000 u f'mobile phones ħallsu - u din qed insemmiha għax kien hemm mistoqsija parlamentari ta' deputat min-naħa l-oħra - 'l fuq minn ¥6,000.

Jiġifieri b'kollox f'''festa saħħa'' nefqu madwar ¥30,000, u dan ifisser li 60,000 persuna f'Malta u Għawdex ħallsu 50c fuq il-mediċini biex dawn intnefqu mid-dipartiment tas- saħħa f'dawn l-affarijiet!

Mr Chairman, issemmiet ukoll persuna li kienet fil-ministeru u li kienet titħalla tagħmel li trid.

Jiena llum sinċerament jiddispjaċini għall-Onor.

Michael Farrugia għaliex kieku kkontrolla lil din il-persuna kieku llum m'huwiex qiegħed fis-sitwazzjoni li jkollu jwieġeb għal dak li m'għamilx hu imma xi ħadd li kien taħtu.

(Interruzzjonijiet) Imbagħad ngħidlek min hi din il-persuna.

Iva, illum l-allokazzjonijiet tan-nursing ma jindaħalx fihom il-ministru imma huma f'idejn id-direttorat tan-nursing, kif suppost, f'idejn id-direttriċi Nicolina Farrugia, dik li fi żmienek ridtu tagħtuha l- fabbrika tal-Merit, fejn jisprejjaw id-dgħajjes.

(Interruzzjonijiet) Mr Chairman, jiena ma nterrompejtux fis-siegħa u kwart li għamel jitkellem.

(Interruzzjonijiet) Kif diġa' għidt, illum huwa d-direttorat tan-nursing li jieħu ħsieb l-allokazzjonijiet tan-nursing imma trid issir ġustizzja.

(Interruzzjonijiet) Intom tippretendu li dawk li tfajtu f'Ward 10 għax huma Nazzjonalisti għandna nħalluhom hemm?

Din il-persuna li kellha kollox f'idejha fil-ministeru tas-saħħa kienet tieħu ¥1,000 fis-sena talli kienet fil-kumitat tat-tmexxija ta' l-Isptar Zammit Clapp u ¥250 oħra talli kienet registrar tan-nursing and midwifery board, minkejja l-ordni mill-uffiċċju tal-prim ministru f'Novembru ta' l-1997 li kienet tgħid li l-ebda membru ta' segretarjat li jkun f'bord jew f'kumitat m'għandu jirċievi ħlas.

Mr Chairman, qabel nikkonkludi nixtieq nagħmel appell pjuttost pożittiv.

Fl-ambjent li kont imdorri fih, kont prattikament qisni perżuta bejn żewġ tobba, imma kelli l-privileġġ li nkun ma' żewġ tobba li t-tnejn inqishom bħalha ħbieb tiegħi, minkejja li ma' wieħed ma naqbilx politikament.

Imma f'dan il-pajjiż - l-Onor.

Helena Dalli u jiena konna qed nitkellmu fuq hekk qabel bdejna - imdorrijin ninqasmu f'kollox prattikament, għax fuq il- festi niġġieldu, fuq il-baned niġġieldu, fuq il-football niġġieldu u niġġieldu anke fuq il-politika.

Fil-kamp politiku qisna żewġ razez u mhux razza waħda ta' nies li ngħixu fuq din il-gżira żgħira.

Għandna partit li huwa favur il-VAT u partit ieħor li huwa favur is-CET.

Għandna partit li jrid ikun jagħmel parti mill-komunita' Ewropea u għandna partit ieħor li m'huwiex daqstant akkanit għall-Ewropa.

Għalhekk wasal iż-żmien li nibdew infittxu dak li nistgħu naqblu fuqu u għalhekk għandu jsir sforz biex nipprovaw naslu għal politika ta' consensus, fejn jidħol il-qasam tas- saħħa.

Mr Chairman, il-messaġġ pożittiv li rrid ngħaddi lill-poplu huwa li m'hemmx għalfejn niġġieldu jekk naqblu li l-ewwel ħaġa li rridu nagħmlu hi li naraw li ma jibqax ikollna dipartiment tal-mard imma jkollna dipartiment tas-saħħa.

Għalhekk forsi wasal iż-żmien li ssir konferenza nazzjonali dwar is-saħħa, bil-parteċipazzjoni tan-nurses, tat-tobba, tal-unions, tal- partiti politiċi, tal-pazjenti u tal-paramediċi biex ilkoll flimkien nissuġġerixxu, niddiskutu, infasslu u naqblu fuq politika komuni.

Għaliex wara kollox iż-żewġ naħat nixtiequ li l-poplu tagħna jweġġa' inqas, jimrad inqas, ikun iktar b'saħħtu u jingħata l-aħjar kura possibbli.

Dan huwa l- appell sinċier tiegħi, Mr Chairman, u qed nagħmlu bl-akbar onesta'.

Naħseb li l-akbar proġett ta' fejda għall-millennju l-ġdid ikun li ż- żewġ naħat jirsistu ħalli l-qasam tas-saħħa ma jibqax kamp ieħor ta' battalja imma jsir kamp ta' koperazzjoni u sħubija.

Wara kollox fil-mard m'hemmx Nazzjonalisti u Laburisti.

Fil-mard hemm biss tbatija u għalhekk l- appell tiegħi għal politika komuni fil-qasam tas-saħħa ma naħsibx li jammonta għal ħolma fiergħa, ma naħsibx li qed nitkellem biss f'termini ta' possibbilta' imma nemmen li bl-impenn tagħna lkoll dak li qed naspira għalih għad jista jkun realta'.

Grazzi.

THE CHAIRMAN (L-Onor.

Michael Bonnici): Grazzi.

Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Louis Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Chairman, l-Onor.

Michael Farrugia sab ruħu fil- pożizzjoni li kont sibt ruħi fiha jiena fejn kelli nikkritika gvern li kien għadu kemm laħaq - qed nirriferi għal meta f'Jannar ta' l-1997 ġie ppreżentat l-ewwel budget ta' Gvern Laburista u jiena kont ilni shadow spokesman fuq is-saħħa xahrejn biss - u kif għamel illum l-ex-ministru, dakinhar jien għamilt review tax-xogħol li konna għamilna aħna qabel Ottubru 1996.

Pero' jiddispjaċini ngħid li l-Onor.

Farrugia llum qal ħafna affarijiet li m'humiex korretti għall-aħħar.

Ried jagħti l- impressjoni li fis-sentejn ta' Gvern Laburista saru kambjamenti kbar fid- dipartiment tas-saħħa u pprova jieħu l-mertu għal ħafna inizjattivi li semma mingħajr ma attribwihom lil min bdihom.

Imbagħad fuq inizjattivi ġodda li ttieħdu f'dawn is-sentejn ma qal xejn.

L-Onor.

Farrugia, per eżempju, qal li fi żmienu bdew studju dwar kif jitmexxa l-out-patients department.

Imma l-verita' hi li studju bħal dan kien sar qabel l-1996 minn ċertu professur Belġjan.

Qal ukoll li kien hu li fetaħ id-day surgery unit - u hekk hu - imma ġimgħatejn qabel l- elezzjoni ta' l-1996 dak il-unit kien lest u ma konniex ftaħnih għas- sempliċi raġuni li kelli l-parir tad-direttriċi - għax dak iż-żmien konna nisimgħu milli tgħidilna d-direttriċi! - li ma kellniex nurses bizzejjed x'nallokaw u ddeċidejna li ma niftħuhx.

Tant huwa veru, li l-Onor.

Farrugia sabu lest u fetħu xahar biss wara li nbidel il-gvern u wara li hu sar ministru.

Dan jista' jiċċekkjah kulmin imur jara l-irħama li ġġib ismu.

L-istess dwar il-health information centre.

Din kienet lesta u ma nfetħitx għax kienu għad iridu jinxtraw fireproof desks għall-computers.

Ma nafx lanqas kif l-ex-ministru jiġi jistaqsini x'sar mid-drenaġġ meta niftakar li fl-ewwel intervista li ta wara li laħaq ministru kien qal li din kienet l-ikbar priorita' li kellu, li kienu se jivvotaw flus għal dan ix-xogħol, imma għaddew sentejn u fid-drenaġġ ma sar assolutament xejn.

Għalhekk ukoll din id-darba aħna qegħdin nerġgħu nivvotaw ¥150,000.

L-Onor.

Farrugia semma wkoll il-famuż sptar ġdid u minn dak li qal nissuspetta li l-pjanti jew id-disinji li ressqu Norman and Dawburn, hu lanqas qatt rahom għaliex qal li l-veduta kienet se tiġi aħjar b'sular ieħor.

Li ma qalx huwa li s-servizzi ta' dak l-isptar kienu ddisinjati u mibnijin għal sptar ta' 450 sodda u allura bilfors kien ikollok tirduppjawhom, u kien ikollok tirduppjahom fuq wara u mhux fuq quddiem.

Għalhekk qed ngħid li l-ex-ministru dawn il-famużi pjanti qatt ma rahom.

Biss, Mr Chairman, l-Onor.

Farrugia nesa' jsemmi żewġ affarijiet importanti, żewġ ċertifikati ta kif tmexxa d-dipartiment tas-saħħa tul l- aħħar sentejn.

L-ewwelnett kien l-ex-Prim Ministru Alfred Sant stess li fi tliet okkażjonijiet differenti - u dawn ġew anke rrapportati fil-gazzetti - qal li ma kienx kuntent kif kien qiegħed jitmexxa d-dipartiment tas-saħħa.

Pero' iktar importanti minn hekk, l-Onor.

Farrugia ma semmiex li taħt l- amministrazzjoni Laburista kemm il-union tat-tobba kif ukoll il-union tan- nurses kemm-il darba ġibdu l-attenzjoni ta' l-awtoritajiet - u l-awtorita' dak iż-żmien kien l-ex-Ministru Farrugia - li kienu nkwetati serjament bid- demotivazzjoni ta' l-istaff u kienu nkwetati ħafna u ħafna aktar minħabba li kien jidher ċar li l-livell ta' servizz li kien qiegħed jitwassal taħt l- amministrazzjoni Laburista kien mar lura.

Imma issa ħalli nibda d-diskors tiegħi proprja.

Mr Chairman, ftit tal-ġimgħat ilu l-Onor.

Farrugia u jien konna mistednin nipparteċipaw f'diskussjoni fuq l-istazzjon tar-radju RTK.

L-ex- ministru qal li għalihom is-saħħa toqgħod fuq tliet pilastri, l-ewwel l- edukazzjoni u l-promozzjoni favur is-saħħa u kif teduka lill-poplu juża s- servizzi aħjar u ma jabbużax minnhom.

Jekk wieħed iħares lejn x'għidna aħna fil-programm elettorali jsib li aħna wkoll qegħdin ngħidu dan imma minflok pilastri sejjaħnielhom sulari.

Aħna għidna li l-ewwel sular li għandu wkoll importanza ewlenija huwa s-servizz biex jilqa' kontra li wieħed jaqa' f'marda, jiġifieri l-prevenzjoni, u biex iġġib 'il quddiem is- sistema tas-saħħa, jiġifieri l-promozzjoni.

L-ex-ministru mbagħad qal li t-tieni pilastru huwa l-kura primarja u aħna għidna li t-tieni sular huwa dak tal-kura primarja fil-komunita'.

It- tielet pilastru taħt Gvern Soċjalista kienu l-isptarijiet, kif inhu t- tielet sular għalina.

L-Onor.

Farrugia qal ukoll li biex jissaħħaħ dan kollu hemm bżonn li l-istaff ikun motivat professjonalment u kuntent.

Għalhekk dak li qegħdin inwegħdu fil-programm elettorali tagħna u dak li qal l-Onor.

Farrugia huwa l-istess pero' hemm differenza kbira bejnietna, u din hija l-kwestjoni tas-serjeta' u tal-kredibilita'.

Waqt li aħna konsistenti f'dak li nemmnu u nwettqu, huma mhux biss ma kenux konsistenti imma f'ħafna mill-każijiet - anke meta kienu jafu li dawn il-pilastri huma l-pilastri veri - wegħdu ħafna affarijiet u mhux biss ma għamluhomx imma għamlu kompletament il-kontra.

Mr Chairman, aħna nemmnu li vapur mingħajr kaptan ma jistax jaqbad fir- rotta tajba.

Għalhekk niskanta kif l-Onor.

Farrugia jiġi hawn u jistaqsini kif għadna ma ħtarniex lis-CGMO.

Huma damu sentejn u ma ħatruhx!

Min-naħa l-oħra aħna fl-ewwel ġimgħa li tlajna kellna laqgħa ma' l-MPO, fejn għidnielhom ikomplu mexjin bil-proċess ta' l-applikazzjonijiet, jiġifieri jibdew jagħżlu l-persuna allavolja dan il-proċess kien diġa' tlesta fi żmienna.

Barra minn hekk mhu veru xejn dak li pprova jallega l-ex-ministru li hemm xi blue-eyed boys ġejjin minn barra li huma interessati f'din il- ħatra.

L-Onor.

Farrugia jista' jserraħ rasu li l-applikazzjonijiet li se jiġu pproċessati huma dawk l-applikazzjonijiet ta' dawk l-individwi li applikaw għall-aħħar call for applications li ħarġu huma.

Mr Chairman, aħna nemmnu wkoll li kaptan bla vapur ma jistax jimbarka fuq vjaġġ jekk ma jkollux makna effiċjenti, u dan ifisser li jrid ikollu dipartiment serju u motivat u dipartiment fejn kulħadd jiġi kkonsultat u fejn kulħadd iħoss li qiegħed jikkontribwixxi.

U aħna fi żmienna żidna mutur ieħor, żidna l- mutur ta' l-FMSS, u konvinti li din tista' toffri soluzzjonijiet għal problemi li jistgħu jinqalgħu fid-dipartiment.

Imma minħabba l-burokrazija ta' kif taħdem is-sistema taċ-ċivil ma stajniex inkompluha.

Mr Chairman, aħna nemmnu wkoll li kaptan li jmexxi vapur, tajjeb kemm hu tajjeb u għandu kemm għandu makni tajbin, ma jista' jasal imkien jekk qabel ma jistudjax ir-rotta fejn irid imur u fejn irid jasal.

Jekk nerġgħu niġu għall-pilastri jew sulari li tkellimt fuqhom, u nieħdu l-ewwel sular, niftakru li dawn kienu wegħdu li se tingħata spinta lit-tagħlim dwar l- iġjene u l-prevenzjoni tal-mard.

Imma wasal l-ewwel budget ta' Gvern Laburista u rajna li l-vot ta' dan id-dipartiment tnaqqas b'50%.

Rajna flus li kienu vvotati biex jippromwovu s-saħħa fil-ħabs jiġu sparpaljati fuq festi.

Lanqas m'għamlu wieħed miż-żewġ principal health promotion officers, xi ħaġa kruċjali biex tkun tista' titmexxa din ir-riforma.

Barra minn hekk, kif qal l-Onor.

Mario Galea, ħlew ¥16,000 għal festa li suppost ma swiet xejn u kellha tippromwovi s-saħħa, biex imbagħad sirna nafu li waqt din il-festa n-nies setgħu jixtru biss pizez u pastizzi!

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mr Chairman, għal darb'oħra l-minstru qiegħed jimmislijdja lill-Kamra bl-istatement li għadu kif għamel.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Abbandunaw ukoll, Mr Chairman, il-health vision 2000, li kienet verament tippromwovi l-aspett preventiv u kienet tippromovih b'mod partikolari għaliex kienet qed timpenja mhux biss lid- dipartiment tas-saħħa biex jippromwovi l-kunċett favur saħħa u għajxien iktar b'saħħtu, iżda kienet tinvolvi wkoll ħidma inter-dipartimentali.

Aħna ma nemmnux li s-saħħa għandha tkun xi predominju tad-dipartiment tas- saħħa iżda nemmnu li f'ħafna minn dawn l-issues, id-dipartiment ta' l- edukazzjoni, id-dipartiment ta' l-agrikoltura, id-dipartiment tat-trasport u d-dipartiment ta' l-ambjent huma kollha potenzjalment kontributuri serji għal għajxien u saħħa aħjar.

U għaliex aħna nemmnu f'dawn il-kunċetti, minkejja r-restrizzjonijiet finanzjarji li għandna, ma' l-ewwel budget ħassejna li kien hemm il-bżonn li nsaħħu l-vot b'nefqa ta' ¥5,000 oħra.

Bħala l-ewwel pilastru, il-ministru semma wkoll li kellhom jiddaħħlu kunċetti biex in-nies ma jabbużawx mis-saħħa.

Żgur li ħadd ma basar li kienu se jdaħħlu t-taxxa ta' 50c għar-riċetti, minkejja li kellhom pariri anke minn ġewwa li din kienet anti-soċjali.

Din hija xi ħaġa oħra li tmur kontra dak li kien qal l-Onor.

Sant, fejn qabel l-elezzjoni kien wiegħed kemm-il darba li m'huma se jdaħħlu l-ebda miżura ta' ħlas fis-sistema tas- saħħa.

Kienu wegħdu wkoll li qabel ma jdaħħlu miżuri anti-soċjali kellu jsir studju ta' l-impatt soċjali.

Mela mhux biss ma sarux studji iżda daħlet taxxa fuq ir-riċetti li l-iktar li laqtet kienet lil dawk l-iktar fil-bżonn.

Mr Chairman, skond ma kien hemm fil-budget din kellha tiġbor ¥1.3 miljun u fl-ewwel sena li tħaddmet ġabret anqas min ¥0.2 miljun.

Kien hemm nies li ġenwinament raw raġuni wara din il-proposta u kienu qalu u kitbu fil- gazzetti li huwa tajjeb li l-gvern jintroduċi ċerti ħlasijiet.

L-Onor.

Farrugia qal li anke aħna kellna rapport biex nintroduċu ċerti ħlasijiet, imma l-Onor.

Membru jmissu qal li aħna ma noqogħdux biss fuq ir-rapporti.

Aħna gvern b'kuxjenza soċjali u verament naraw l-impatt soċjali u għalkemm veru li kienu qalulna biex indaħħlu riforma bħal dik jew xi forma ta' ħlas, aħna dik qatt ma konna se nagħmluha.

Pero' anke dawk li kienu jemmnu li din kien hemm bżonnha, illum ma jistgħux jibqgħu konvinti bis-serjeta' ta' l-oppożizzjoni meta jaraw li f'''festa saħħa'' ntnefqu ¥6,600 f'telefonati.

Barra minn hekk, kien hemm perijodu fejn l-Onor.

Farrugia kellu tliet mobile phones.

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Għal darb'oħra, Mr Chairman, il-ministru qed jimmiżlijdja lill-Kamra għax qatt ma kelli tliet mobile phones.

It-tliet numri li jidhru kienu tal-perjodu meta n-numru ta' wieħed mil-mobile phones inbidel u aktar tard reġa' nbidel.

Fl-istess karti li poġġa l-ministru fuq il-Mejda tal-Kamra jista' jivverifika li tul il-perjodu meta nbidel in- numru, in numru l-ieħor kien ineżistenti.

Għalhekk nerġa' nirripeti li l- ministru qed jimmiżlijdja lill-Kamra.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Chairman, naħseb li aħjar inkompli.

Huwa żgur li fil-bidu ta' Settembru minkejja li l-Onor.

Farrugia kellu GSM u kien ingħata, bħal kulmin għandu GSM, nofs siegħa talk time mingħajr ħlas, f'ħamest ijiem nefaq ¥124.

Intnefqu wkoll ¥7,600 f'hospitality u diversi mpjegati tal-qalba ħadu somom kbar ta' overtime.

Kien hemm każijiet oħrajn fejn nies li qatt ma kienu ntitolati li jieħdu flus tħallsu ¥1,000 talli poġġew fuq bordijiet.

Illum kulħadd jista' jinduna li gvern li min-naħa jintroduċi taxxa anti-soċjali, li jridu jħallsuha dawk l-aktar fil-bżonn u min-naħa l-oħra jħalli din il-ħela kollha għaddejja, m'huwiex gvern konsisteni.

Meta qed nitkellem fuq il-promozzjoni tas-saħħa, Mr Chairman, ma nistax ma nagħmilx riferenza għal dak li qalet l-Onor.

Helena Dalli.

Kieku l- Onor. Membru qrat "The Times" tal-bieraħ, fejn kien hemm artiklu eċċellenti miktub min Dr Cilia Vinċenti, kienet tinduna kemm il-gvern verament qed jieħu l-problema tal-breast screening bis-serjeta'.

Tant hu hekk li wara xahrejn biss li ilna fil-gvern, id-dipartiment ħareġ breast screening policy.

Jista' jkun pero' li l-Onor.

Dalli ma kenitx hawnhekk meta jien kont ġejt mistoqsi domanda mill-Onor.

Sant u rrispondejtu fit-tul u b'ċertu dettall.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Helena Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Mr Chairman, jien kulma għidt huwa li l-Onor.

Deguara fil-parlament qatt ma kkonferma li se jagħmel dan il-breast screening programme.

U meta jien għamilt set ta' mistoqsijiet u kien hawn ukoll l-intervent min-naħa tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni, l-Onor.

Deguara beda jgħaddina bid-dgħajsa u jgħid li n-nisa huma ''mħawdin''.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Dwar il-validita' tal-breast screening, kif naħseb japprezza kulħadd, diversi esperti għandhom opinjonijiet kontrastanti.

Hawnhekk għandi artiklu miktub mill-British Medical Journal tal-25 ta' April, 1998 - mhux dak li rriferjt għalih - fejn jgħid:

"Women who are screened annually for breast cancer over ten years run the risk of receiving false positive results up to 50% of the time according to a United States study.

This high false positive rate leads to increased health care costs and unnecessary emotional distress.''

Nixtieq nitlob il-permess tal-Kamra biex inpoġġi dan id-dokument fuq il- Mejda tal-Kamra u nagħti wkoll kopja lill-Onor.

Dalli, biex nuriha kemm aħna verament nieħdu l-affarijiet bis-serjeta'.

THE CHAIRMAN: Hawn permess biex l-Onor.

Deguara jpoġġi dan id-dokument fuq il-Mejda tal-Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' artiklu intitolat "High Risk of False Positive Results with Breast Screening" ippubblikat fil-ħarġa tal-British Medical Journal tal-25 ta' April, 1998.

ONOR.

HELENA DALLI: Ma naħsibx li l-ministru qiegħed jirriferi għar- rapport tal-WHO li kkwotajt minnu jien u li naħseb huwa iktar sinifikattiv.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Chairman, ħadt gost ħafna nisma' lill-ex- ministru jgħid li huwa interessat ħafna fl-accountability ġewwa d- dipartiment tas-saħħa.

Fid-diskors li għamel xi sena ilu, l-Onor.

Farrugia kien qal hekk:

"Nista' ngħid li hemm overtime żejjed għal uħud, filwaqt li oħrajn ma kenux jingħataw overtime.

Dawn in-nuqqasijiet aħna qegħdin nindirizzawhom.".

Nikkwota wkoll mir-rapport ta' bord ta' nkjesta li tlesta fid-9 ta' Diċembru, 1998 u li juri eżatt kemm kienu jagħtu kas l-accountability u ma' min kienu jagħtu kasha.

Ħalli nibda bil-customer care service.

Qegħdin nitkellmu fuq żewġ persuni li bejn il-perijodu ta' Novembru 1996 u Settembru 1998 qalgħu bejniethom total ta' ¥40,436 f'salarji, allowances u overtime.

U ngħataw l-allowances minkejja li dawn kienu marbutin ma' nursing duties biss u ħafna drabi dawn iż-żewġ ħaddiema kienu jiċċertifikaw l-overtime ta' xulxin.

Pero' dawn iż-żewġ impjegati kif ġew jaħdmu fil- customer care service?

Skond xiehda li ngħatat dawn kienu appuntati on ministerial instructions.

Imma ħalli nikkwota partijiet ta' dan id- dokument:

"These two nurses had a particular system of reporting overtime.

The first two returns were approved by the two employees themselves.

The procedure was however never queried by anybody."

Meta Dr Sciberras, li kienet in charge mill-customer care service, ġiet intervistata qalet li l-customer care service kien beda fl-1995 u li:

"... no overtime was ever paid.

She stressed that no overtime was in fact required at her section as most of the complaints were created at out-patients departments and from the pharmacies, both of which do not operate on Sundays."

Meta bagħtulha dawn in-nies fuq struzzjonijiet ta' l-ex-ministru, Dr Sciberras kienet staqsiet lis-Sur Mario Azzopardi, segretarju ta' l-ex- ministru, x'inhi l-funzjoni ta' dawn iż-żewġ persuni.

Is-segretarju, li kkonferma li dawn in-nies intbagħtu fuq struzzjonijiet ta' l-ex-ministru, qal li dawn iż-żewġ nurses:

".... were to be considered as forming a new section to be known as "customer II" and that their work was to consist of organising parties and similar activities."

Dawn tant kienu nies speċjali li ngħataw kamra għalihom.

Dr Sciberras f'dan ir-rapport qalet:

".... that in her opinion and experience neither ... nor .... "

- biex ma nsemmix ismijiet -

".... were trained or qualified for the job of caring for customers.

She felt that at the beginning more harm than good was done when these two persons started dealing with customers."

Il-bord ikkonkluda:

"Overtime to run the customer unit during the period under review was not justified.

Moreover it is felt that other personnel in the non- nursing grades could have carried out the duties at the customer care unit."

Nixtieq nitlob il-permess tal-Kamra biex inpoġġi dan id-dokument fuq il- Mejda tal-Kamra.

THE CHAIRMAN: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Chairman, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' rapport datat 9 ta' Diċembru, 1998 mill-bord ta' inkjesta maħtur biex jinvestiga l-għoti ta' overtime fl-Isptar San Luqa;

Ħalli naraw issa x'ġara fil-medical records fejn ġew investigati tnejn min- nies oħra.

Instab li:

"... the two employees, an enrolled nurse and a clerk, earned between them ¥13,400.

Other members of the staff earned much less or nothing."

Dan ir-rapport jibqa' sejjer u jgħid ukoll li waqt li kienu qed jingħataw dan l-overtime, kien hemm perjodi twal fejn:

" ... no overtime was being performed by the staff ....",

ħlief għal dawn it-tnejn.

Wieħed waħdu:

"..... earned ¥5,839 in 1997.

This was the highest amount of overtime paid to anyone person in 1997 at this hospital."

Fin-national blood transfusion department insibu hekk:

" Two employees who earned the highest amount of overtime during the last two years were two staff nurses working at this department.

In a period of 23 months these nurses earned a total of ¥42,000 in salaries, allowances and overtime.

The board has remarked with regard to the nurses that were posted at customer care that ¥10,000 in overtime for two nurses was exorbitant."

Fil-każ tan-national blood transfusion centre waħda min-nurses biss exceeded this amount.

Kellna oħrajn li qalgħu somom fenomenali.

Per eżempju, kellna l-unit tad-demm jitħaddem minn żewġ drivers il-Ħadd, it- tnejn fuq l-overtime, u t-tnejn suppost li qegħdin isuqu t-truck fl-istess ħin.

Il-bord ikkonkluda - u naħseb li dan huwa l-aktar kumment importanti - li:

".... it was obvious that during the preceding two years hidden pressures were made so that certain persons could earn hefty amounts in overtime."

Ħalli niġi issa għat-tieni pilastru u t-tieni sular, dak tar-riforma fil- komunita'.

Wieħed irid jifhem li struttura importanti bħal din ma ssirx billi l- gvern jgħid li se jagħti priorita' lis-saħħa fil-komunita' u li se jkabbar iċ-ċentri tal-kura fil-lokalitajiet.

Dan juri li għalkemm tkellmu u taw ċerta rilevanza lil dan is-settur, fil-fatt ma fehmu xejn.

Imma mhux biss għaliex m'għamlu xejn lanqas u għalhekk tajjeb nistaqsi lill-ex-ministru: Kif trid tibni l-pilastri meta inti għandek il-pedamenti mhux sodi?

Ara aħna, għaliex it-tieni sular nafu x'inhu u nafu kemm hu importanti, għadna fil-livell ta' riforma li hemm bżonn.

L-ikbar problema hija li fiċ-ċentri tas-saħħa rari jkun l-istess tabib li jarak minn darba għall-oħra.

B'hekk il-kura li tingħata tonqos mill-kontinwita' u tonqos ukoll it-tifsira personali u tal-familja li hija essenzjali għall-aħjar kura tal-mard.

Bi ftehim ma' kulħadd aħna se nwettqu riforma li b'xi mod iżżewweġ is-servizz pubbliku u s-servizzi privati.

Kura f'dan il-livell tfisser servizz immirat mhux biss biex jitratta l-mard imma aktar importanti biex jipprevenih.

Biex tasal għal dan, Mr Chairman ̧ trid bilfors il-koperazzjoni tat-tobba.

Aħna dan mhux biss wegħednih fil-programm elettorali imma ġimgħa biss wara l-bidla tal-gvern, id-direttur tal-kura primarja beda diskussjonijet intensivi kemm mal-MAM u kemm mal-college of family doctors biex din ir- riforma verament nibdew inwettquha.

U rridu nwettquha għaliex irridu niżguraw kontinwita' ta' kura u għaliex dan huwa l-uniku mod kif nistgħu ngħollu l-livell.

Li jissaħħaħ dan is-settur ifisser ukoll li nxerrdu l- informazzjoni u l-informatika mhux biss mas-servizz ta' l-isptar imma mas- servizzi kollha.

Tfisser ukoll li aktar speċjalisti jingħataw xogħol fil- komunita', esperiment li konna bdejna aħna qabel l-1996 u li rnexxielu jnaqqas sostanzjalment in-numru ta' nies li jiġu riferuti lejn l-isptar.

Illum nafu li jekk inti għandek il-kura primarja, il-kura fil-komunita' b'saħħitha, 'l fuq minn 80% tan-nies li preżentement qegħdin jiġu riferuti l-isptar jonqsu.

Dan aktar u aktar meta nafu li madwar 30% ta' l-in- patients li għandna fl-isptarijiet huma nies li qegħdin hemmhekk biss għall- investigazzjoni.

Li ssaħħaħ dan il-livell, Mr Chairman, ifisser ukoll li aktar nies li bħalissa jkunu miżmuma l-isptar jistgħu jmorru lejn darhom biex titkomplilhom il-kura hemmhekk.

Tfisser ukoll aktar investigazzjoni fuq out-patients u ħruġ ta' servizzi barra, bħal tad-diabete u ta' l-oftalmija, li konna bdejna aħna.

Naħseb li fuq dan il-kunċett irridu nifhmu li jekk m'aħniex se nagħmlu din ir-riforma f'dan il-livell, il-futur ta' l- isptarijiet ftit hemm ċans li jitbiddel.

Riforma f'dan il-livell tfisser ukoll li tista' twettaq ir-riforma fil-kura tal-mard mentali.

Kien għalhekk - forsi dan kien kunċett li kien promoss ukoll mill-health vision 2000 - li għamilna l-ewwel laqgħat bejn il-ministeru għall-politika soċjali, il-ministeru għal Għawdex u l-ministeru tiegħi biex naraw kif ħafna minn dawn is-servizzi nistgħu inwassluhom b'iktar effikaċja fil- komunita' tagħna.

Nafu li r-riforma li konna nidejna ġewwa l-health centre ta' Ħal Qormi, per eżempju, ma tatx riżultati daqskemm kienu mistennija minħabba l-fatt li meta dħalna biex ningaġġaw support services dawn kienu għadhom neqsin.

Jien nemmen li din ir-riforma verament trid titwettaq bejn iż-żewġ dipartimenti u nemmen ukoll li biex innaqqsu l-istigma tal- pazjenti afflitti bil-mard mentali, dawn iridu jinżammu fl-isptar għall- iqsar żmien possibbli u l-kura għandha titkompla barra mill-isptar.

Gvern Laburista pero' lanqas uża l-affarijiet li konna wżajna aħna.

Per eżempju, l-ex-ministru semma l-Birkirkara health centre u qal li ma fetħuhiex minħabba nuqqas ta' tobba.

Aħna wkoll ma nistgħux niftħuha minħabba li għad m'għandniex tobba biżżejjed, minkejja l-isforzi li għamlu huma u l-isforzi li qed nagħmlu aħna.

Pero' xorta waħda ma ħallejnihiex wieqfa.

Huwa pjaċir tiegħi li nħabbar li fil-bidu tas-sena d-dieħla se tiftaħ l-ispiżerija u l-berġa se titneħħa mill-għassa tal-pulizija ta' Birkirkara u tittieħed hemmhekk biex nibdew nagħtu servizz aħjar.

Naqbel ukoll dwar ir-riforma li riedet issir fil-bereġ kollha imma n-numru ta' talbiet għar-refurbishment li rċevejt mill-bereġ fl-ewwel 15-il ġurnata ta' dan il-gvern urieni biċ-ċar kemm dan is-settur ġie ttraskurat.

Aħna komplejna wkoll b'diskussjonijiet maċ-chamber of family doctors u mal-GRTU biex finalment naslu għall-pharmacist-of-your-choice.

Irrid ngħid li ma kienx fair dak li pprova jgħid l-ex-ministru - u lanqas dak li ġie rrapportat f'gazzetta - li aħna konna ħsibna li se jkun hemm xi ħlas jew xi taxxa.

Meta wieħed jitkellem fuq taxxa, din tfisser flus li jmorru għand il-gvern u, jekk naslu biex nieħdu din id-deċiżjoni, aħna xorta waħda se noffru lill-pazjenti tagħna l-għażla li jistgħu jibqgħu jieħdu s-servizz komplet min-naħa ta' l-isptar.

Imma għal dan is-settur importanti Gvern Laburista vvota biss ¥30,000 filwaqt li aħna, għaliex nemmnu verament fih u nemmnu li dan huwa l-veru pedament ta' riforma, minkejja r-restrizzjonijiet li semmejt diġa fl-ewwel budget, qed nivvotaw ħames darbiet aktar milli vvoutaw huma.

Hawnhekk nixtieq nistaqsi lill- Onor. Farrugia jekk huma jemmnux f'din ir-riforma u jekk jemmnux li din ir- riforma verament trid twassal għal titjib sostanzjali fis-servizzi tas- saħħa.

U jekk jemmnu f'din ir-riforma, allura l-appell tiegħi huwa sabiex nikkollaboraw u naħdmu flimkien.

It-tielet sular jew pilastru huwa dak ta' l-isptarijiet u ovvjament hawnhekk ma nistax ma nsemmix l-isptar il-ġdid.

Dan huwa sptar li sal-lum ħadd għadu ma ddeċieda l-isem tiegħu x'se jkun pero' jekk se nagħtuh isem li jixraqlu dan huwa "l-isptar ''ta' l-aġġettivi".

Beda bħala kunċett fl- 1992 bħala sptar ta' riċerka, ta' tagħlim, ta' eċċellenza u ta' speċjalizzazzjoni.

Dak iż-żmien anke x-shadow minister min-naħa tal-Malta Labour Party kien qabel dwar il-bżonn ta' sptar ġdid.

Fil-fatt il-folja nbidlet meta tfaċċa fix-xena l-Onor.

Alfred Sant.

Dan beda jsejjaħlu ''kapriċċ'', ''ħela'', ''kbir wisq'' u li kien hemm ''xamma wkoll ta' korruzzjoni'' madwaru.

Kien konvint, bħalma kien konvint l-ex-ministru, li stajna nkomplu nkabbru u nirranġaw l-Isptar San Luqa.

Pero' niftakar li fl- aħħar aġġornament ta' qabel l-elezzjoni, kien l-Onor.

Sant li qal li minkejja li fil-bidu kienu kontrih illum jaċċettawh.

Sena u nofs wara l- elezzjoni ta' l-1996 dan l-isptar sar priorita' nazzjonali u kiber għal sptar ġenerali akut, bil-faċilitajiet kollha, u sar proġett ġdid ta' gvern li qabel qatt ma riedu.

Qabel l-aħħar elezzjoni ta' l-1998 iż-żewġ partiti kienu stqarru li kienu se jibnu, jitla' min jitla' fil-gvern, sptar ġenerali akut u ta' tagħlim.

Wara l-elezzjoni dan l-isptar ingħata titlu ieħor u l-Onor.

Farrugia għamel appell f'gazzetta lokali u sejjaħlu ''ġojjell'', kemm għaliex huwa xi ħaġa li jiswa l-flus u wkoll għaliex huwa xi ħaġa li trid tibża' għalih.

Imma ħalli naraw kemm beżgħu għalih dan il- famuż ġojjell.

Mal-bidla tal-gvern aħna bdejna naraw fejn kien wasal għax konna nkwetati b'dak li konna smajna mill-istess membri tal-gvern waqt laqgħa tal-kumitat tal-Kamra.

Naħseb li kulħadd jiftakar ir-rimarki li kienu jagħmlu l-membri tal-gvern lill-istess ministru dwar jekk aħniex kapaċi nżommu n-nefqa rikorrenti ta' dak l-isptar.

Kien hemm min staqsa: Kif jista' jkun li l- isptar jitmexxa b'bejn 800 u 1,000 sodda?

Jew: Kif jista' jkun li nżidu n- numru ta' staff għal dan l-isptar?

Dawn kienu domandi li l-membri tal- Gvern Laburista kienu qed jagħmlu lill-ex-ministru waqt li kien qiegħed imexxi hu.

Waħda mill-affarijiet li għamilt jiena minħabba dan kollu kienet li fl-ewwel ġimgħa sejjaħt lid-diretturi kolla u ltqajt ma' l-FMSS u staqsejt kemm ġew ikkonsultati dwar kif dan il-ġojjell se jirrelata ma' l- iżvilupp tas-servizz tas-saħħa fuq skala nazzjonali.

Jiddispjaċini ngħid pero' li ħadd - u din nenfasizzaha - ma kien għadu tkellem fuq dan l- aspett.

Staqsejthom xi pjanijiet kien hemm għall-migration plan.

Staqsejt dwar il-każ tas-social cases u kif se jiġi solvut.

Staqsejt dwar ir- relazzjoni mas-servizzi fil-komunita'.

Staqsejt ukoll dwar x'se jiġri mill- isptarijiet l-oħra u ovvjament tlabt rapport lill-persuni inkarigati.

Se nikkwota issa ftit minn dan ir-rapport miktub minn persuna serjissima, persuna li kellha l-fiduċja ta' l-ex-ministru - u għandha wkoll il-fiduċja tiegħi - u li kienet tokkupa l-post ta' principal medical officer-in-charge of new hospital Tal-Qroqq.

Ħalli naqra daqsxejn x'qalli.

Staqsejtu:

"Il-bini ta' dan l-isptar kif jirrelata mal-kumplament ta' l-iżvilupp tas-sistema tas-saħħa f'pajjiżna?"

U dan kiteb hekk:

"Furthermore, in the absence of a clear national strategy and policy for the care of psychiatric patients and the elderly and for community services in Malta, it was difficult to identify with precision the future role of St Luke's Hospital and its relationship with other health facilities and services.".

Staqsejtu wkoll:

" X'direzzjoni kienu ngħataw fil-bini ta' dan l-isptar il-ġdid?"

Nerġa' nikkwota:

"As we progressed with the planning process, it became apparent that the plans for the new hospital would have either a direct or an indirect effect upon the rest of the public health service."

U sa wara l-elezzjoni - għaliex dan ir-rapport ġie ppreżentat lili ġimgħa wara l-elezzjoni - qed jgħid li:

"However unfortunately, despite numerous representations by the undersigned, to date there exists no clear framework or structure to bring these issues to the attention of all concerned and to take the necessary decisions across the board.

Therefore ..."

- din hija l-concluding remark -

"... consequently many of these issues have not yet been tackled or dealt with."

Nixtieq nitlob issa l-permess tal-Kamra biex inpoġġi dan id-dokument fuq il- Mejda tal-Kamra.

THE CHAIRMAN: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' briefing pack dwar medical and health facility planning fl- isptar il-ġdid f'Tal-Qroqq.

Sur President, dan juri li ħadd - u nirripeti ħadd - ma kien ingħata l- iċken direzzjoni.

Meta staqsejthom x'direzzjoni kienu ngħataw qaluli li l- unika direzzjoni li kienu ngħataw kienet li jridu jibnu sptar ta' bejn 800 u 1,000 sodda.

Staqsejt, per eżempju, dwar l-implimentazzjoni ta' policies ġodda ta' management u sistemi ta' costings, li rrifera għalihom l-ex- ministru.

U aħna mhux ġojjell sibna imma kobba mħabbla iktar milli qatt konna qegħdin nantiċipaw li se nsibu.

Għalhekk ridna soluzzjoni malajr għaliex verament nemmnu li l-pajjiż għandu bżonn ta' sptar modern biex inġibu l-qabża fil-kwalita' li konna wegħedna lill-poplu tagħna u għaliex konna konvinti li l-professjoni medika, il-professjoni tan-nurses u tal- paramediċi u l-poplu tagħna mhux biss jixirqilhom dan l-isptar imma dan l- isptar kien se jkun l-għodda kif inkunu nistgħu nwasslu dan is-servizz b'mod iktar professjonali.

Għalhekk esplorajna l-aħjar triq biex nimxu 'l quddiem b'pass mgħaġġel u għaqli.

Ħallejna l-options tagħna miftuħin u evalwajna l-konsegwenzi ta' kull waħda minn dawk l-options.

Sur President, l-Onor.

Sant staqsiena jekk ikkonsultajniex mal-MAM, mad- diretturi kliniċi u ma' l-FMSS.

Tajjjeb ngħid li meta konna qed nieħdu dawn id-deċiżjonijiet, il-kumitat tal-MAM kien baqagħlu biss ġimgħa ħajja pero' xorta waħda kkonsultajna miegħu.

Kellimthom u żgurajthom li nagħmlu x'nagħmlu se nżommu l-isptar il-ġdid kif konna wegħedna u kif konna qbilna ż-żewġ partiti qabel l-elezzjoni, li kien se jkun sptar ġenerali, sptar akut bid-dixxiplini kollha, bi skola medika u skola għall-infermiera.

Jiena naħseb illi dan kollu kien jinteressahom għaliex kull meta tkellmu u kull meta ħarġu stqarrijiet qalu li huma jridu l-aħjar sptar possibbli sakemm jippermettu l-finanzi tal-pajjiż; u l-finanzi tal-pajjiż ovvjament ma kenux jiddependu minnhom.

Aħna fehemnihom dwar il-problemi u rrealizzaw kemm kellna raġun li minflok ma nkomplu għaddejjin kif kien għaddej il- gvern ta' qabilna, inpoġġu saqajna fl-art u nerġgħu nevalwaw is- sitwazzjoni.

Iltqajt ukoll mad-diretturi kliniċi u mad-direttriċi ta' l- infermiera u stedinthom biex jibdew jipparteċipaw fil-proċess kollu.

Il- ġimgħa li għaddiet iltqajt ukoll mal-kumitat il-ġdid tal-MAM, bl-istess intenzjoni, u bejn in-naħat kollha sar qbil li fuq bażi regolari ta' mhux iktar tard minn darba kull xahar nibdew niltaqgħu u nikkonsultaw biex niżguraw li bil-parteċipazzjoni ta' kulħadd verament inkunu nistgħu noffru ġojjell lill-poplu Malti.

Sur President, aħna rajna wkoll x'jiġri f'pajjiżi oħra.

Kulħadd qabel li l-aħjar mod li nimxu u l-iżjed mod mhux komplikat fiċ-ċirkostanzi huwa li mmorru għal turnkey project.

Għamilna memorandum of agreement ma' Skanska - minkejja li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni fil-bidu kien qal li meta ngħatat it-tender seta' jxomm riħa ta' korruzzjoni - l-istess ditta li meta l-Onor.

Sant kien kap tal-gvern kien baqa' għaddej magħha b'kuntratt speċifiku, u jkolli ngħid illi kellu raġun.

Skanska hija ditta serja u żgur li ħadd ma jiddubita mis-serjeta' tagħha.

Hija wkoll ditta kbira, tant li l-budget li tonfoq kull sena huwa ikbar mill-budget ta' pajjiżna.

Issa xtaqt nitlob il- permess tal-Kamra biex inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra elenku ta' proġetti li għamlet Skanska biex insostni dan li qed ngħid.

F'dan l-elenku nsibu li Skanska bniet mill-inqas 12-il sptar ġewwa l-Amerka u bniet sptarijiet oħra fl-Isvezja, fin-Norveġja, fil-Libja u fis-Saudi Arabia.

Jiġifieri dwar il-professjonalita' ta' din il-kumpannija żgur li ħadd m'għandu jkollu dubji.

THE CHAIRMAN: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' kuntratti mogħtija lil Skanska għal xogħlijiet fi proġetti ewlenin ta' sptarijiet f'diversi pajjiżi.

Sur President, aħna ftehemna magħhom kif għandna nimxu u llum stess bagħtu numru ta' konsulenti minn barra u kelli l-pjaċir nagħmel l-ewwel laqgħa magħhom fuq il-medical brief li kienet diġa' miftehma.

Jien ċert li dan il- ftehim se jwassal għall-iffinalizzar ta' dak li verament se jkun il-proġett tal-millennju għalija bħala tabib u ministru tas-saħħa.

Pero' qatt ma emminna li dan l-isptar se jsolvi jew jagħmel il-mirakli fis-sistema tas- saħħa.

Aħna fhimna l-problemi eżistenti ġewwa l-Isptar San Luqa u fhimna li m'humiex biss dawk ta' spazju.

Bdejna naħdmu kif se nsolvu, per eżempju, il-problema tas-social cases, b'kollaborazzjoni mal-ministeru għall- politika soċjali.

Għalhekk hawnhekk nerġa' nirriferi, Sur President, għall- konċett ta' kollaborazzjoni bejn id-dipartimenti u l-ministeri, ħaġa li għall-oppożizzjoni sal-ġurnata mqaddsa tal-lum, minkejja li jippridkaw favur it-teamwork u l-kollaborazzjoni bejn il-ministeri, isibuha diffiċli.

Għal dawn hija diffiċli jaraw żewġ ministeri jiftehmu biex jiffaċċjaw problema waħda.

Għalhekk aħna ħtarna kumitat biex nimxu fuq pjan konkret u fit-tul fl-iqsar żmien possibbli.

Komplejna nevolvu wkoll sistemi ta' kif nużaw aħjar is-sodod li għandna llum ġewwa l-Isptar San Luqa u li se jkollna 'l quddiem fl-isptar il-ġdid.

Ta' dan diġa' tajna prova għaliex il- bed occupancy policy li ntroduċejna fl-orthopaedic wards - għalkemm l-ex- ministru qal li din kienet xi ħaġa li vvintawha huma, sabuha lesta u taħdem - għadha taħdem sal-lum u se tiġi żviluppata biex 'il quddiem tkun tkopri l- isptarijiet kollha.

Sur President, rajna wkoll kif l-iżvilupp ta' l-isptar il-ġdid jista' jinfilsa ruħu fil-konċett u fl-integrita' ta' l-iżvilupp tas-settur kollu tas-saħħa, u rajna kif dan is-servizz u n-nuqqasijiet fis-servizzi fil- komunita' qegħdin jinfluwenzaw lis-servizzi ġewwa l-isptarijiet.

Naħseb li l-kollega tiegħi jaf li ġewwa l-Isptar San Luqa llum għandna average ta' tliet swali - u probabbilment fix-xitwa jitilgħu għal erbgħa - illi huma okkupati b'nies li sempliċement qegħdin hemm għaliex is-sistema li tikkurahom barra mill-isptar m'hijiex evoluta biżżejjed.

Kif għidt, aħna sejrin noffru soluzzjonijiet veri imma fil-bidu, kif diġa' stqarr il- Ministru għall-Politika Soċjali, bilfors se jkollna naqgħu fuq il- parteċipazzjoni mal-privat għax żgur li hemm bżonn urġenti li nsibu s- soluzzjonijiet.

Fil-fatt se nintroduċu policies ġodda u huwa pjaċir għalija li nħabbar li minn Marzu li ġej se nwettqu riforma oħra fil- mediċina, riforma dwar kif jiġu ammessi u kif jitqassmu n-nies ġewwa l- isptarijiet tagħna.

Sur President, għall-bidu ta' Marzu se nintroduċu acute admission ward illi se tippermetti li kull pazjent illi jiddaħħal ġewwa l-isptar jiġi investigat fl-iqsar żmien possibbli f'din is-sala qabel ma jipproċedi skond il-kondizzjoni li jkollu.

Dan ifisser ukoll li 'l quddiem irridu niżviluppaw iktar is-sub-specialities, kif kienu ndikawlna u kif ovvjament titlob il-mediċina llum.

Tkellimna ftit ukoll dwar l-Isptar Zammit Clapp.

Dan l-isptar kien wieħed minn dawk l-isptarijiet illi kien mudell ta' kif għandu jitħaddem sptar modern ġewwa pajjiżna.

Kien sptar li kien ingħata awtonomija li tat riżultati pożittivi tant li l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien kienet qablet li dan huwa l-mudell ta' sptar li fuqu rridu nibnu u nipproġettaw l- isptarijiet tagħna fil-futur.

Imma telgħu fil-gvern huma, indunaw li biex ikollok servizz tajjeb trid tonfoq il-flus u beda l-indħil politiku.

Kemm- il darba aħna mill-bankijiet ta' l-oppożizzjoni tlabna lill-ministru jgħidilna x'kienu r-raġunijiet veri li ġiegħlu liċ-chief executive ta' dan l-isptar u lill-matron jitilqu minn posthom.

Illum li qegħdin fil-gvern stajna naraw din il-korrispondenza u nista' ngħid li r-raġuni speċifika li għaliha kienet telqet il-matron ta' dak iż-żmien kienet minħabba nuqqas ta' komunikazzjoni bejn il-management committee u l-istaff stess.

Issa llum, għaliex daħħalna parti mill-management fuq dan il-kumitat, l-Onor.

Farrugia jiġi jgħajjarna li m'aħniex koerenti!.

Nitlob il-permess tal-Kamra biex inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra din il-korrispondenza.

THE CHAIRMAN: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' l-ittra tar-riżenja mill-matron ta' l-Isptar Zammit Clapp mibgħuta lill-acting chairman tal-hospital management committee ta' l- istess sptar fit-23 ta' Lulju, 1998.

Ridt nitkellem ftit ukoll fil-qosor fuq Mount Carmel u kif irridu mmexxuh 'il quddiem.

Ir-riforma vera ġewwa Mount Carmel m'hijiex li tagħmel is- swali u li tagħmlilhom affarijiet ta' xenxil.

Il-vera riforma ġewwa Mount Carmel trid issir u tista' ssir biss meta nkunu f'pożizzjoni li ħafna min- nies li hemm hemmhekk illum inkunu nistgħu nirrintegrawhom fis-soċjeta' u nerġa' nenfasizza li dan m'huwiex pass li jista' jagħmlu d-dipartiment waħdu imma jrid ikollu wkoll koperazzjoni u ħidma intensiva ma' dipartimenti oħra, fosthom dak tal-politika soċjali.

Sur President, wegħdu wkoll li biex torbot it-tliet pilastri li kienu semmew huma - jew it-tliet sulari li qed insemmu aħna - trid bilfors ikollok professjoni li qed tħaddem dawn is-servizzi serja u motivata.

Ħalli naraw x'wegħdu fil-programm elettorali.

Kienu wegħdu li kien hemm bżonn li l-istaff mediku u paramediku jkun kuntent bil-kondizzjonijiet tax- xogħol.

Kienu wegħdu li titwaqqaf sistema ġdida ta' allokazzjoni ta' infermiera u paramediċi biex dawn ma jibqgħux jiddependu mill-ministru u l- gvern tal-ġurnata.

Wegħda oħra kienet li kellha tissaħħaħ id-dixxiplina fil-livelli kollha ta' l-impjegati.

Tafu kif għamlu?

Tafu kif żammewhom kuntenti lill-impjegati?

Billi f'ġurnata waħda biss ingħataw 'il fuq minn 81 transfer.

Kollega ta' l-Onor.

Farrugia għamel domanda parlamentari lilna dwar in-numru ta' transfers li tajna aħna.

Dan aħna weġibnih u għidnielu li l-maġġoranza ta' transfers li tajna tajnihom fuq talba tan- nurses stess.

Oħrajn saru minħabba redeployment.

(Interruzzjonijiet) Kontu għadkom ma sinnejtux snienkom biżżejjed għaliex f'ġurnata waħda tajtu iktar transfers - u dawn ma kenux transfers li talbuhom in-nurses, imma transfers li ġew imposti fuq in-nurses mingħajr l-awtorizzazzjoni tad- direttriċi li tant kienu jiftaħru biha - milli ngħataw transfers s'issa!

B'hekk kienu jżommuhom kuntenti!

(Interruzzjonijiet) Le, ma tajthomlhomx jiena.

Tajthomlhom fuq parir tad-direttriċi, kif suppost isir.

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: Jekk jogħġobkom, m'hemmx iżjed interruzzjonijiet.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Sur President, dawn kienu jżommuhom kuntenti billi l-ex-ministru kien jibgħat nies mhux kwalifikati mis-segretarjat biex jinvestigaw lin-nurses, billi kienu jagħtu transfers li joħorġu direttament fuq struzzjonijiet ta' nies mis-segretarjat u dawk li verament kellhom jagħmlu deployment tan-nurses skond il-bżonnijiet tas-servizz saru biss rubber stamp.

Nista' nsemmi, per eżempju, l-iskandlu tal-paramedics - għalkemm m'iniex se nidħol fid-dettall peress li l-każ qiegħed il-qorti - fejn kienet tpoġġiet persuna illi ovvjament kienet ta' fiduċja kbira ta' l- ex-ministru.

Sur President, il-ministru ried ukoll jagħmel id-dixxiplina fuq kulħadd u jaqbeż għal kulħadd.

Tant jaqbeż għal kulħadd li darba minnhom ħareġ stqarrija - għax dan dilettant ta' l-istqarrijiet - jiddefendi persuna illi ngħatat transfer meta din il-persuna, ukoll ta' fiduċja tiegħu, qabel il- ġurnata li ffirmat li kellha toħroġ mix-xogħol kienet qiegħda l-airport se taqbad ajruplan għall-Kanada!

Diġa' semmejt l-inkjesti li għamilna fuq l- overtime u poġġejt il-karti fuq il-Mejda tal-Kamra, pero' huwa importanti li wieħed jevalwa din l-inkjesta li saret.

Kellna wkoll numru ta' nurses li ma kenux qegħdin jagħmlu nursing duties u din kienet waħda mill- affarijiet li ġiegħlet lill-union tan-nurses u lill-union tat-tobba jgħidu li kienu nkwetati bit-tnaqqis fis-servizz.

Pero' aħna għamilna mirakli għall-professjoni tan-nurses għax jekk wieħed jara biss biss kemm żdiedu l-pagi, jsib li taħt l-amministrazzjoni Nazzjonalista l-pagi żdiedu b'68%.

Għamilna conversion courses, tajnihom struttura ta' awtonomija, iffirmajna l-aħjar collective agreement li qatt kellhom.

Imma li timmotiva lin-nies ma jfissirx li timmotiva lin-nurses biss għax hemm ukoll it-tobba.

Tajjeb ngħid hawnhekk li meta ħriġna l-call for applications għall-post of senior registrar kien l-ex-ministru illi ħareġ stqarrija u qal: Dawk jien għamilthom, tiftaħrux b'rixi!

U qegħdin naraw dawn il-famużi calls for applications illi suppost kellhom jimmotivaw lit-tobba!

Sibna li f'waħda minnhom għandek imniżżel li biex tapplika jrid ikollok kwalifika ogħla ta' wara l-gradwazzjoni fil-kirurġija ġenerali - jiġifieri ċertifikat ta' speċjalista tar-Renju Unit jew ċertifikat ekwivalenti rikonoxxut mill-Unjoni Ewropea - u mill-anqas erba' snin esperjenza fi speċjalita', li minnhom mill-anqas tliet snin iridu jkunu f'livell ta' registrar, jiġifieri ta' wara l-FRCS fir-Renju Unit jew fi status ekwivalenti rikonoxxut mill-Unjoni Ewropea.

B'hekk iridu jimmotivaw it-tobba tagħna illi minflok marru barra biex jaqilgħu l-flus baqgħu Malta biex jagħtu servizz lill-poplu Malti?

Dawn huma nies li minkejja li ma telqux barra minn Malta, kif għamlu sħabhom, biex joffru l-aħjar servizz lill-Maltin spiċċaw li mhux se jkollhom ċans jimxu 'l quddiem fil-karriera tagħhom.

Irrid ngħidu ukoll kif kienu jiġu mmotivati n-nurses taħt l- amministrazzjoni Laburista u se nsemmi każ speċifiku.

Kienu saru interviews to staff nurses interested to work in the renal unit u ġew magħżula sitta min-nies.

L-ewwel wieħed kien ittieħed.

Rigward it-tieni wieħed għandi ittra hawnhekk ta' waħda mill-kontestanti li tgħid:

"The person mentioned above is Mr. ....

According to an official letter handed to me with the results of an interview held on the 4th of March, 1998 this person is not even listed.

My name is second on the list, of which I am sending you a copy."

Jekk irid l-ex-ministru din ukoll nista' npoġġiha fuq il-Mejda tal-Kamra.

Dawn huma eżempji ċari ta' kif kienu jiġu ttrattati n-nurses u professjonijiet oħrajn taħt l-amministrazzjoni Laburista.

Se ngħid xi ħaġa issa fuq il-budget.

Dan kien budget li kkonferma li għall-Partit Nazzjonalista s-servizz tas-saħħa jitqies bħala servizz soċjali ta' importanza kbira, fejn kull miżura li tittieħed tpoġġi lill- persuna fiċ-ċentru tal-ħidma politika tagħha.

Ridna nikkonfermaw ukoll il- fehmiet bażiċi tal-partit dwar is-saħħa, illi dan għandu jkun servizz ta' l- ogħla kwalita' mingħajr ħlas, aċċessibbli għal kulħadd, b'attenzjoni partikolari għal dawk l-inqas ixxurtjati, servizz illi waqt li joffri l- aħjar li jista' joffri l-gvern jippermetti wkoll għażla vera għall-privat.

U naħseb li l-għażla vera għall-privat ma tagħmilhiex billi tpoġġi t-taxxi fuq dawk in-nies illi bi sforz ikunu għażlu illi jieħdu insurance privata.

L-ex-ministru qalilna illi stennejna li se nneħħuha.

Għandna ħames snin sħaħ biex inneħħuha!

Jew inkella issa se nibdew nippretendu li kulma wegħedna fil-programm elettorali li rridu nwettquh f'ħames snin se nagħmluh fl-ewwel tliet xhur!

B'dan il-budget ridna nagħtu direzzjoni ċara għal riforma globali fuq medda ta' żmien.

Dan ifisser li f'kull pass li rridu nieħdu, sew jekk inhu bini ta' sptar ġdid, sew jekk inhu l-funzjoni ta' l- isptar San Luqa, sew jekk hu l-funzjoni ta' l-isptarijiet l-oħrajn, jekk wieħed ma jkollux pjan ċar kif irridu nintegraw dawn l-affarijiet kollha, jekk ma jkollu kunċett ċar ta' kif verament irridu nirriformaw il-kura fil- livell primarju, allura ovvjament ir-riżultati m'humiex se jiġu.

Sur President, aħna enfasizzajna l-importanza tar-riforma bżonjuża fil- komunita' bħala l-pedament tar-riforma kollha u vvotajna, nerġa' ngħid, ħames darbiet aktar milli vvota l-Malta Labour Party.

Aħna nemmnu bil- fatti u mhux bil-kliem, kif għidt fil-bidu.

Aħna ma rridux nagħmlu l- iżball tagħhom li naħsbu li għax sejrin nonfqu u nibnu sptar ta' ¥100 miljun sejrin insolvu l-problemi.

Hawnhekk irrid nagħmel appell.

Qegħdin noffru stedina ċara lill-oppożizzjoni biex ladarba naqblu fuq il-bżonnijiet ta' pedament u ta' sulari, nikkollaboraw biex niżguraw servizz ta' l-ogħla kwalita' lill-poplu Malti kollu, aktar u aktar meta nafu li din ir-riforma trid tieħu fit-tul u m'għandha tkun ta' l-ebda partit politiku imma għandha tkun biss riforma tal-poplu Malti kollu.

Nappellalhom ukoll biex inkunu serju ma jmorrux jgħidu, kif ipprovaw joħorġu fuq il-gazzetta, li naqqasna l-vot tas-saħħa meta llum dan il-vot qiegħed jifrux bejn tliet ministeri.

Il-vot tas-saħħa fil-verita' żdied.

(Interruzzjonijiet) Għalfejn qegħdin tipprovaw tingannaw meta tafu li l-vot ta' l-anzjani issa m'għadux taħt il-vot tas-saħħa?

(Interruzzjonijiet)

Mhux kemm tivvota fondi kapitali jgħodd imma kemm tonfoq minnhom.

Ħalli ngħidlek intom kemm ivvotajtu fondi kapitali u kemm infaqtu.

Intom ivvotajtu Lm30,000 għal equipment għal Mount Carmel Hospital imma taf kemm infaqtu?

Infaqtu biss ¥127.

Fil-health centres ivvotajtu ¥150,000 imma nfaqtu ¥97,000.

Għas-sistema tad-drenaġġ fl-aħħar sena - għax imbagħad din ma baqgħetx priorita' -ivvotajtu ¥50,000 u ma nfaqtu xejn.

Għall- modernizzazzjoni ta' l-Isptar San Luqa vvotajtu ¥600,000 u nfaqtu ¥264,000.

Din is-sena għar-refurbishment ta' San Luqa vvotajna ¥600,000 u vvotajna daqshekk tort tal-kollega tiegħi l-ministru tal-finanzi pero' lanqas hu ma kellu tort għax tant kien ilu jisma' lilek tgħid li lestejt kollox illi allokalna ftit.

Tant kien ilu jisimgħek tgħid li lestejt kollox u li ġibt kollox perfett, illi qal li m'huwiex se jibqa' jonfoq daqshekk.

Pero' meta mbagħad bdejna naraw l-actual expenditure ndunajna li m'għamilt assolutament xejn.

Jiġifieri tipprovawx tgħaddu n-nies bi żmien.

(Interruzzjonijiet)

Sur President, aħna ridna nuru biċ-ċar li allavolja ilna biss tliet xhur fil-gvern u ħadd ma stenna mirakli, ma qgħadniex inħarsu.

Aħna użajna dawn id-90 ġurnata li jissejħu l-honeymoon tal-gvern bil-għaqal.

Poġġejna l-bażi u tajna direzzjoni ta' kif irridu nwettqu l-famuża viżjoni tagħna, xi ħaġa li sfortunatament dejjem kienet nieqsa min-naħa ta' l-oppożizzjoni, viżjoni li m'għandhiex tappartjeni biss lilna imma titlob u tesiġi l- kollaborazzjoni ta' l-oppożizzjoni.

Sur President, jiena diġa' għamilt stedina lill-kollega tiegħi l-Onor.

Farrugia biex fuq ċerti boards jibda jinnomina nies ta' fiduċja jew aħjar membri parlamentari min-naħa tagħhom.

Dan huwa l-ewwel pass li qatt sar biex verament, mhux bil-paroli biss, nuru lill-poplu illi fil-parlament għandna żewġ partiti serji.

Għandna żewġ partiti illi għalkemm jiġġieldu u ma jaqblux fuq ċerti ideat, żgur li l- għan tagħhom huwa li jwasslu l-aħjar servizz lill-poplu tagħna, servizz li kif għidt qabel, irid jieħu t-tul biex jiżviluppa, servizz li mhux se jagħmlu kompletament la partit u lanqas partit ieħor, pero' servizz li għandu jkun il-mira taż-żewġ partit u l-għożża tal-poplu Malti.

Sur President, biex nagħlaq irrid bilfors nirringrazzja lil dawk kollha li taw sehemhom u baqgħu jagħtu servizz tajjeb, lin-nurses, lit-tobba, lill- paramediċi, lill-fisjoterapisti, lill-handymen u speċjalment lill-NGOs li minkejja d-diffikultajiet li ltaqgħu magħhom u li għad jiltaqgħu magħhom taw l-aħjar kontribut li setgħu lill-pazjenti mil-lat uman.

Jiena nemmen illi l-ebda pazjent m'għandu jingħata kulur politiku, nemmen li l-ebda pazjent u lanqas ħaddiem ġewwa l-isptar m'għandu jiġi diskriminat minħabba t-twemmin politiku tiegħu sakemm dik il-persuna taqdi s-servizz li jkun jintalab minnha.

Kien bl-għajnuna ta' ħafna minn dawn il-professjonisti u bid-direzzjoni li taw il-gvernijiet illi llum xorta waħda għandna servizz li jikkompara favorevolment ma' pajjiżi oħra Ewropej ikbar minna.

Jiena ċert pero' li bil-kollaborazzjoni ta' dawn il-professjonisti u paramediċi s- servizz għandu jmur 'il quddiem.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l-emenda kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Michael Farrugia għal Vot 54 tal- ministeru tas-saħħa.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE CHAIRMAN: Skond il-mozzjoni ta' proċedura din id-divison tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

THE CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l-emenda kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Michael Farrugia.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

21 FAVUR: 30 L-Onor.

| | | |Abela Carmelo|Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Attard |Farrugia Noel | |Montalto John| | |Bartolo |Gulia Gavin | |Evarist | | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar |Mangion Charles | |Charles | | |Buhagiar |Mizzi Joe | |Louis | | |Cardona Chris|Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie|Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri |Vassallo Adrian | |Joseph | | |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech |Vella Karmenu | |Joe | |

KONTRA 35 L-Onor.

|Abela Anthony|Galea Louis | |Agius Francis|Galea Mario | |Asciak |Galea Pace | |Michael |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi |Gonzi Lawrence | |Jason | | |Bonnici Josef|Hyzler George | |Bonnici |Mifsud Bonnici | |Michael |Antoine | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond| |Cristina |Muscat Claude | |Dolores | | |Dalli John |Pullicino George| |D'Amato Helen|Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |De Marco |Refalo Michael | |Guido | | |Debono |Vassallo Edwin | |Giovanna | | |Deguara Louis|Vella John | |Farrugia Jean|Zammit Ninu | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Dimech | |Eddie |Francis | |Galea Censu | |

L-Emenda m'għaddietx.

THE CHAIRMAN:.

Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq il-Vot 54 tal-ministeru tas-saħħa.

Il-mistoqsija hi:

VOT 54 - MINISTERU TAS-SAĦĦA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 51,308,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 54 - Ministeru tas-Saħħa, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE CHAIRMAN: Din id-division tittieħed issa stess, dejjem skond l- istess mozzjoni ta' proċedura.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 35 L-Onor.

KONTRA : 30 L-Onor.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 54 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT XIII - MINISTERU TAS-SAĦĦA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 12,191,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot XIII - Ministeru tas-Saħħa, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot XIII għaddiet.

Fid-9.39 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta li l- Voti 54 u XIII kienu ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Il-Ministru għall-Politika Soċjali jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it- Tlieta, 15 ta' Diċembru, 1998 fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 1999

It-Tmien Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru għall-Agrikoltura u Sajd

Fid-9.40 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

XEMXIJA - ASFALTAR TA' TOROQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jinkludi fil-programm tax-xogħlijiet għas-sena d-dieħla, l-għoti ta' asfalt jew tarmac u x-xogħol fuq il-bankini ġodda ta' Triq l-Awwista u Triq il-Pwales, fix-Xemxija?

Billi f'dawn l-aħħar sitt snin għamilt diversi talbiet għan-nom ta' dawn ir-residenti u qatt ma sar xejn, jista' l-Ministru jikkordina din it-talba sabiex ikun assigurat li s-sena d-dieħla x-xogħlijiet isiru verament?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirreferi l-Onorevoli Interpellant għat- tweġiba li tajt għal Mistoqsija Parlamentari numru 1758 (Seduta 31).

SAN PAWL IL-BAĦAR - TRIQ JEAN DE LA VALETTE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jinkludi fl-estimi tal-Budget ta' l-1999 ix-xogħlijiet ta' bankini ġodda u asfaltar jew tarmac ta' Triq Jean De La Valette u l-madwar tagħha f'San Pawl il-Baħar?

Billi t-talba ta' dawn ir-residenti ilha pendenti s-snin, jista' l- Ministru jassigura lill-Kamra li fil-fatt ix-xogħlijiet jsiru vera s-sena d- dieħla?

ONOR.

SAN PAWL IL-BAĦAR - TRIQ IT-TORRI - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Billi r-residenti ta' Triq it-Torri San Pawl il-Baħar, ilhom jistennew is-snin biex tiġi rranġata t-triq residenzjali tagħhom, jista' l-Ministru jikkordina x-xogħlijiet mad-dipartimenti u l-kunsilli lokali konċernati?

Jista' l-Ministru jara li x-xogħlijiet pendenti jsiru s-sena d-dieħla, jiġifieri l-1999?

Jekk iva, meta u jekk le għaliex?

ONOR.

QORTI - PRIĠUNIERI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jara li meta l-pulizija tressaq u takkumpanja lil xi persuna/i fil- qorti ma daħħalhomx mill-bieb prinċipali tal-qorti qisha qed tagħmel xi show bihom?

Dawn jistgħu jidħlu mill-bieb ta' wara li hemm fi Strait Street?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-Onor Interpellant hu mitlub li jagħmel id- domanda lill-Ministru responsabbli għall-Intern.

SEGRETARJATI TAL-MINISTRI/SEGRETARJI PARLAMENTARI - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti lista tal-persumni li qegħdin jaqdu d-dmirijiet tagħhom fis- segretarjati tal-Ministri u s-Segretarji Parlamentari?

Jista' l-Prim Ministru jindika wkoll id-dipartimenti jew azjendi parastatali li ġejjin minnhom, il-grad tagħhom, id-dmirijiet li qegħdin jaqdu issa u x'allowance qegħdin jirċievu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nirreferi lill-Onor Interpellant għat-tweġiba mogħtija minni għall-Mistoqsijiet Parlamentari Numru 81, 290 u 647.

Il-proċess biex jiġu ffirmati l-kuntratti tal-persuni li għandhom jaqdu dmirijiet fis-Segretarjat Privat tiegħi u f'dak tas-Segretarju Parlamentari fil-Ministeru tiegħi issa beda imma għadu ma ġiex konkluż.

Għalhekk, risposta sħiħa għal din il-mistoqsija f'dak li jirrigwarda il-Ministeru tiegħi tingħata f'xi seduta oħra.

Jekk l-Onor Interpellant jixtieq dettalji dwar staff f'Segretarjati Privati oħra, nistiednu jagħmel il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

PULIZIJA - ALE - TNEĦĦIJA TA' KAROZZI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk is-sezzjoni tal-pulizija - l-Administrative Law Enforcement (ALE) - waqfitx milli tkompli tieħu passi biex tneħħi karozzi abbandunati fit-toroq?

Jekk le, kemm ġabret karozzi, xahar b'xahar, minn Jannar 1998 sa Novembru 1998?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi s-sezzjoni ta' l-A.L.E. tal- Pulizija, ma waqfitx milli tneħħi vetturi abbandunati.

Fil-fatt matul din is-sena tneħħew dawn il-vetturi : Jannar 28 Frar 25 Marzu 17 April 23 Mejju 16 Gunju 11 Lulju 17 Awissu 4 Settembru 9 Ottubru 17 Novembru* 15 SERVIZZ ĊIVILI - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ġew sospiżi ħaddiema fis-Servizz Ċivili, sena b'sena mill-1992 'il hawn?

Kemm minn dawn ġie eventwalment terminat l-impjieg tagħhom?

X'kienet ir-raġuni tas-sospensjoni f'kull każ?

Kemm-il persuna sospiża eventwalment kompliet bix-xogħol tagħha fis-Servizz Ċivili?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat illi t-tip ta' każijiet li fihom impjegati tal-Gvern jistgħu jiġu sospiżi u eventwalment jiġu nterdetti huma:

każijiet dwar reati serji ta' dixxiplina li jiġu nvestigati mill-Bord tad-Dixxiplina tal-Kummissjoni dwar is- Servizz Pubbliku; u

każijiet kriminali fil-Qorti li fihom ikunu nvoluti uffiċjali pubbliċi.

It-tagħrif mitlub mill-Onorevoli Interpellant huwa miġbur fit-tabelli li qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN - SPEJJEŻ

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jagħti l-ispejjeż involuti għaż- żjarat li saru fl-14/11/98, fid-29/10/98, fil-05/11/98 u fil-11/11/98 li ma ngħatawx fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 982?

Jista' l- Ministru jinkludi l-ispejjeż tal-biljetti ta' l-ajru fejn dawn ġew esklużi?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Nixtieq ninforma lill-Onorevoli Nterpellant li l- informazzjoni għadha qed tinġabar u għalhekk ir-risposta tingħata f'seduta oħra.

MARSA RACING CLUB

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 898, jista' l-Ministru: (a) jagħti breakdown tad-dejn ta' Lm45,000 li jsemmi fit-tweġiba tiegħu u fiex kien jikkonsisti; (b) jgħid min kienu l-promoturi li għaddew self lill-club li jirriferi għalihom l-istess Ministru fit-tweġiba tiegħu; u (ċ) jgħid liema u kemm huma membri fil-kumitat tal-Marsa Racing Club li mhumiex horse owners?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-dejn ta' Lm45,000 sar meta l-Gvern ried jibni korsa u talab lis-sidien biex jagħtu l-għajnuna finanzjarja tagħhom.

Kienet saret Promoters Association biex setgħet tinġabar din is-somma.

Ħafna minn dawk li offrew l-għajnuna kienu sidien u dilettanti.

Il-flus kienu inġabru bejn l-1980 u l-1981 u kellhom jitħallsu lura fi żmien ħames snin.

Sadanittant il-Club kien qed iħallas imgħax bir-rata ta' 6.5%.

Id- dejn beda jitħallas lura fl-1993.

Jidhirli li l-lista tal-promoturi li għaddew self lill-Club tista' f'dan l- istadju tintwera konfidenzjalment lill-Onor.

Membru.

Il-membri tal-kumitat tal-Marsa Racing Club li m'humiex sidien huma Paul Midolo, Alfred Cinagura, Piju Saliba u Mario Meli.

SIGURTA' SOĊJALI - GĦAJNUNA SOĊJALI

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni ta' nazzjonalita' barranija li qed jirċievu l-għajnuna soċjali?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' persuni ta' nazzjonalita' barranija li qed jirċievu l-Għajnuna Soċjali huwa ta' 103.

SAN VINCENZ DE PAULE - IMPJEGATI

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-ħinijiet uffiċjali tax-xogħol tal-plumbers u electricians li jaħdmu fl-Isptar San Vincenz de Paule?

Kemm hemm ħaddiema li jagħmlu dan it-tip ta' xogħol?

X'inhi l-medja ta' sejħiet għall-maintenance ta' kuljum, kemm għall- plumbers kif ukoll għall-electricians?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fil-Maintenance Section tar-Residenza ta' San Vinċenz hemm sebgħa plumbers u tmin electricians.

Dawn qed jaħdmu fuq shift ta' AOAO.

Il-ħinijiet tax-xogħol huma mis-sebgħa ta' filgħodu sas-sebgħa ta' filgħaxija.

Il-medja tax-xogħol hija ta' tmintax il-sejħa kuljum għall-Plumbers u tnejn u għoxrin għall-electricians.

ETC - ŻJARAT MILL-ISPETTORAT

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jelenka kemm saru żjarat mill-ispettorat ta' l-ETC, sena b'sena f'dawn l-aħħar ħames snin?

Kemm minn dawn ġew solvuti u kemm minnhom għadhom sub judice?

X'inhi l- preskrizzjoni ta' dawk il-każi li għadhom sub judice?

Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li xi każi li għadhom sub judice jiġu xolti qabel ma tgħaddi l-preskrizzjoni minn fuqhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba tingħata f'xi Seduta oħra.

SAN VINCENZ DE PAULE - NURSING AIDE

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Veru li n-nursing aide partikolari ngħata transfer minn San Vinċenz de Paule fejn ġie mibgħut jaħdem fil-laundry bħala supervisor?

Veru li dan l-istess nursing aide għandu l-permess li minflok li juża l-punch clock bħal ħaddiema l-oħra fil-grad tiegħu, qed jitħalla jiffirma?

Veru li n-nursing aide ieħor intbagħat jaħdem l-Isptar San Luqa bħala security guard, u jekk fl-affermattiv, taħt liema kriterji amministrattivi sar dan it-transfer?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mhux veru li Nursing Aide partikulari ngħata transfer għal ġol-Laundry.

Li ġie transferred il-Laundry huwa Health Assistant li bħalu hemm diversi Health Assistants oħra li jaħdmu ġol- Laundry.

Mhux veru wkoll li dan qed jitħalla jiffirma.

Dan qed jippanċja u l-Punch Card No. tiegħu huwa l,202.

Dak li ġie transferred għal mas-Security huwa Health Assistant u mhux Nursing Aide.

SAN VINĊENZ DE PAULE - PAZJENTI

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm pazjenti minn San Vinċenz de Paule mistednin għall-ikla ta' San Martin li għadha kif għaddiet ix-xahar l-ieħor?

Kemm kien hemm membri ta' l-istaff preżenti għal din l-okkażjoni?

Xi gradi kellhom dawn il-membri ta' l- istaff?

X'inhuwa t-total ta' flus li ġew minfuqa fuq din l-attivita'?

Kemm kien hemm privates privati mikrijin għall-istess attivita', u mil- liema garaxx kienu mikrijin?

Kemm hemm patient transporters irreġistrati ma' l-istess Sptar San Vinċenz de Paule?

Kemm dawk li huma proprjeta' tal- gvern u kemm dawk li huma mikrijin mingħand garaxxijiet privati?

X'inhu l- ammont li suppost jonfoq l-entertainment section kull sena?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għall-Festa ta' San Martin li bħal snin oħra ġiet ċelebrata fil-ġonna tal-Buskett nhar il-11 ta' Novembru 1998, attendew b'kollox 210 anzjani li minnhom kien hemm 85 wheel chair cases.

Biex jieħdu ħsieb u jgħinu lil dawn l-anzjani għal din l-okkażżjoni kienu nvoluti 26 staff.

Tlitt coaches bil-lifter, bus u żewġ vannijiet kollha ta' din ir-Residenza, intużaw biex iġorru l-anzjani u l-ikel.

Inkrew tlitt buses mingħand il-Paramount Garage u ġew imħallsa mill-Welfare Committee.

L-ispiża għal din l-okkażżjoni kienet ta' Lm319.

L-entertainment section m'għandiex vot speċifiku ta' kemm għandha tonfoq flus fis-sena.

MINISTERU TAS-SERVIZZI EKONOMIĊI - KIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 1660?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

MINISTERU TAS-SERVIZZI EKONOMIĊI - VETTURI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 1659?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Qed inpoġġi fuq il-mejda tla-Kamra l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

MINISTERU TA' L-INTERN - REĠISTRAZZJONI TA' VETTURI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 1657?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li t-tagħrif mitlub għal-Mistoqsija Parlamentari Nru. 1657 hu kif jidher fit-Tabella li qed inpoġġi fuq il- Mejda tal-Kamra.

KUNSILLI LOKALI - POLICY BIEX MA JSIRX TIPJIP

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 1531?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: B'referenza għall-Mistoqsija Parlamentari Numru 1531, ninsab infurmat li 24 Kunsill addottaw policy biex ma jsirx tipjip fl-uffiċini u s-swali tal-konferenzi tagħhom.

Dawn huma:

Żebbuġ (Malta), Żejtun, Birkirkara, Fgura, Floriana, Għajnsielem, Gharb, Għasri, Għaxaq, Kirkop, Mellieħa, Mġarr, Nadur, Naxxar, Paola, Pembroke, Qrendi, San Ġwann, Santa Luċija, Santa Venera, Ta' Xbiex, Tarxien, Xagħjra, Żurrieq.

MALTACOM - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 474?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li fil-perjodu msemmi saru ħames trasferimenti fil-Maltacom.

Dawn it-trasferimenti saru skond l-esiġenzi tax-xogħol.

Għal dik li jirrigwarda trasferimenti futuri, dawn isiru meta u jekk ikun meħtieġ.

MALTACOM - LINJI ĠODDA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 439?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li fil-perjodu msemmi ġew installati 2105 linji ġodda tat-telephone f'Malta u f'Għawdex.

Dwar il-partijiet l-oħra tal-mistoqsija, jiena nfurmat li l-Maltacom ma żżommx statistika.

SKEJJEL - GROUNDS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'passi konkreti ttieħdu jew se jittieħdu matul din is-sena skolastika biex mill-grounds ta' l-iskejjel jew qrib ħafna tagħhom jitneħħew dawk it-tipi ta' siġar li jikkaġunaw problemi għat-tfal li jbatu bl-asthma u b'mard ieħor respiratorjali?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li ma kienx hemm żmien biżżejjed biex it- tagħrif mitlub jinkiseb, tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PA - APPLIKAZZJONIJIET PENDENTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm applikazzjonijiet pendenti quddiem l- Awtorita' ta' l-Ippjanar għal: (a) bini ta' skejjel ġodda; u (b) estensjoni ta' skejjel eżistenti?

Liema huma dawn l-iskejjel?

F'liema stadju waslu, f'kull każ, dawn l-applikazzjonijiet?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li t-tagħrif mitlub hu kif jidher fit- Tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

SKEJJEL - ŻIDIET FIL-MIŻATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Mill-5 ta' Settembru, 1998 'il hawn kemm kien hemm talbiet għal żidiet fil- miżati minn skejjel privati?

Liema skejjel għamlu dawn it-talbiet u x'kienu t-talbiet f'kull każ tagħhom?

ONOR.

SKEJJEL - TUCK SHOPS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' ħelu u xorb huwa permess li jinbiegħ fit- tuck shops ta' l-iskejjel tal-gvern?

Xi spezzjonijiet saru matul din is-sena skolastika biex isir magħruf il- kwalita' u l-prezz ta' dak li qed jinbiegħ fit-tuck shops?

Min għamel dawn l-ispezzjonijiet?

F'liema skejjel?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fit-Tuck Shops jista jinbiegħ ilma minerali, xarbiet mingħajr zokkor u kemm jista jkun frott frisk magħsur.

Ma jistax jinbiegħ xorb alkoħoliku u birer.

Fir-rigward ta' ħelu, jista jinbiegħ varjeta ta' ful, ċiċri, karawett, ġewż, lewż, qastan eċċ. Ma jistax jinbiegħ 'chewing gum' u ħelu li jeħel mas-snien bħal qubbajt jew toffee.

Id-Direttur tal-Kummerċ intalab biex jagħmel spezzjonijiet rigward il- kontroll tal-prezzijiet.

Id-Dipartiment tas-Saħħa intalab jagħmel spezzjonijiet biex ikunu żgurati l- iġjene fil-post u s-saħħa fil-prodotti għal-bejgħ mit-Tuck Shop.

L-ispezzjonijiet isiru fit-Tuck Shops kollha.

ENTITAJIET SPORTIVI - BORDIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk il-bordijiet li twaqqfu biex imexxu entitajiet sportivi u li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħek li inti personalment iltqajt magħhom mindu dħalt fil-ħatra?

Kemm hemm talbiet pendenti minn dawn l-għaqdiet biex jiltaqgħu miegħek u għadhom qed jistennew tweġiba?

Liema minn dawn il-bordijiet iltaqgħu mas-segretarju parlamentari fl- istess żmien?

Kemm hemm talbiet pendenti għal-laqgħat simili quddiem is-segretarju parlamentari?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li t-tagħrif mitlub dwar it-talbiet pendenti irid jinġabar, tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ORGANIZZAZZJONIJIET PARASTATALI - SPECIAL LEAVE

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid għaliex mill-5 ta' Settembru, 1998 'il hawn ma baqax jingħata special leave bħal qabel lil min ikun se jirrappreżenta lil Malta fl-isports barra l-pajjiż jew bħala player jew bħala referee?

Jista' l-Ministru jara li din il-politika terġa' tiġi lura għalli kienet kemm fil-Korporazzjoni Enemalta kif ukoll fl-organizzazzjonijiet parastatali oħra?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li l-ispecial leave imsemmi għadu jingħata.

Jiena nfurmat ukoll li kill talba li ssir f'dan ir-rigward tiġi kkunisidrata skond il-merti tagħha.

QRATI - PERSUNI MTELLA' L-QORTI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien hawn persuni li ttellgħu l-qorti din is-sena u kien hemm divjett tal-publikazzjoni ta' l-isem?

X'tip ta' reati kienu akkużati f'kull każ?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat li ma tinżammx statistika dwar in-numru ta` persuni li ttellgħu il-Qorti din is-sena.

Dan peress li l- kawżi kriminali għadhom ma ġewx kompjuterizzati.

Lanqas ma tinżamm statistika dwar id-divjett tal-pubblikazzjoni ta` l-isem u dwar it-tip ta` reati li kienu akkużati f'kull każ.

ĦABS ĊIVILI - RELAPSE RATE

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm huwa r-relapse rate ta' persuni li xi darba kienu diġa' skontaw sentenza l-ħabs?

Kemm kien fil-każ ta' persuni li weħlu probation jew sentenza sospiża?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li fl-1997, li hi l-aħħar sena sħiħa li dwara nġabet statistika fir-rigward tas-suġġett tal-Mistoqsija, minn 246 sentenza ta' ħabs li ngħataw, 93 ingħataw lill-persuni li kienu ngħataw sentenza ta' ħabs qabel.

Ninsab infurmat ukoll li d-Dipartiment tas-Servizzi Korrettivi ma jżommx statistika dwar it-tieni parti tal-Mistoqsija.

ĦABS ĊIVILI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' persuni miżmuma fil-ħabs ta' Kordin li nstabu taħt l-effett tad-droga, xahar b'xahar din is-sena?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li n-numru ta' priġunieri li nstabu pożittivi għad-droga, xahar b'xahar, minn Jannar 1998 sa Novembru 1998 kien kif ġej :

|Jannar |9 | |Frar |xejn | |Marzu |xejn | |April |2 | |Mejju |xejn | |Ġunju |xejn | |Lulju |xejn | |Awissu |xejn | |Settembru |xejn | |Ottubru |xejn | |Novembru |1 |

PULIZIJA - ANZJANI VITTMI TA' REATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' anzjani li kienu vittma ta' xi reat mill-5 ta' Settembru sal-lum?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi t-tagħrif mitlub mill-Onorevoli Interpellant hu kif jidher fuq it-Tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra.

PULIZIJA - KAŻI TA' HOLD-UPS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' hold-ups mill-5 ta' Settembru 'l hawn?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li bejn il-5 ta' Settembru, 1998, u d- 9 ta' Diċembru, 1998, il-Pulizija kellha 15 -il-rapport ta' hold-up.

Barra minn dan kien hemm wieħed li rriżulta li kien rapport falz.

Minn dawn 5 ġew solvuti.

Kien hemm rapport ieħor, mhux solvut, ta' tentattiv ta' hold-up li fih ma nsteraq xejn.

FORZI ARMATI - IMPJEGATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hemm persuni membri tal-Forzi Armati llum?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-Forzi Armati ta' Malta hija komposta minn 87 uffiċjal, 1535 suldat regolari, 215 ħaddiema pajżana tal-Gvern u 55 Riservisti Voluntiera, cioe total ta' 1892.

Din kienet il-pożizzjoni fil- 11 ta' Diċembru 1998.

PORT ĦIELES - ĦADDIEMA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħlu nies jaħdmu l-Freeport mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-lum?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

SAĦĦA - CASUAL NURSES

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm casual nurses bħalissa jaħdmu fid-Dipartiment tas- Saħħa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Bhalissa hemm 52 Casual Nurses jahdmu fid-Divizjoni tas-Sahha.

KALAXLOKK - ĦADDIEMA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuwa l-futur tal-ħaddiema tal-Kalaxlokk li bħalissa jinsabu bla xogħol?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 2036.

IMPJIEGI - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm żgħażagħ mill-eta' ta' 16 sal-25 sena jirreġistraw għax-xogħol?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fix-xahar ta' Settembru 1998 kien hemm 2,094 zgħazagħ bejn is-16 u l-24 sena li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol.

SERVIZZ PUBBLIKU - ĦADDIEMA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Ministru jgħid kemm hawn bħalissa konsulenti jaħdmu mal-gvern?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat illi sakemm ġiet miġbura din l- informazzjoni, kien hemm 3 konsulenti mpjegati mal-Gvern fuq kuntratt - tnejn full-time u wieħed part-time.

Hemm ukoll 21 Adviser, 8 full-time u 13 part-time.

Minn dawn l-24 konsulenti/advisers wieħed biss ġie mpjegat mill-5 ta Settembru 'l hawn.

Dawn il-figuri ma jinkludux konsulenti oħra (per eżempju tobba fil- Ministeru tas-Saħħa) li jiġu mpjegati wara proċess differenti li jgħaddi mill-Kummissjoni tas-Servizz Pubbliku.

DIPARTIMENT TA' L-EDUKAZZJONI - GĦALLIEMA FUQ LONG SICK LEAVE

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm bħalissa għalliema li qegħdin fuq long sick leave fid-Dipartment ta' l-Edukazzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li bħalissa hemm 33 għalliem fuq 'long sick leave'fid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni.

VAT - PROTEZZJONI TAL-KONSUMATUR

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inizjattivi ġodda se joffri l-Gvern fir-rigward tal-protezzjoni tal-konsumatur in vista ta' abbużi li jistgħu jseħħu bl-introduzzjoni tal-VAT?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Dwar abbużi li jistgħu jsiru mis-sistemi ta' tassazzjoni, kemm jekk sisa kif ukoll jekk VAT, nitlob lill-Onor.

Interpellant tirreferi l-mistoqsija lill-Ministru tal-Finanzi.

Kif taf, l-Onorevoli Interpellant, id-Dipartiment tal-Konsumatur u d- Dipartiment tal-Kummerċ jinvestigaw kull ilment li jaslilhom u jieħdu l- passi meħtieġa f'dan ir-rigward.

SIGURTA' SOĊJALI - VOT GĦAL PROMOTION TA' HEALTH & SAFETY

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Peress li l-vot għal Promotion tal- Health and Safety tnaqqas bi Lm17,000, jista' l-Ministru jgħid kif id- dipartiment se jkun jista' jiffinanzja t-twaqqif ta' l-Awtorita' għas-Saħħa u s-Sigurta' tal-Ħaddiema meta din titwaqqaf, kif ġie mwiegħed?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għal 1998 is-salarji tas-Safety Trainee Inspectors ittieħdu mill-Vot 19 (Item 4339 - Promotion for Health and Safety).

Għas- sena 1999 din l-ispiża tas-salarji tas-Safety Trainee Inspectors (Lm17,000) ser jittieħed mill-Vot 19 (Item 12 - Staff Salaries and Wages).

Għalhekk, effettivament ma naqsitx l-importanza finanzjarja mogħtija lill- Promotion for Health and Safety.

SIGURTA' SOĊJALI - VOT GĦAL FAMILY THERAPY SUPPORT SERVICES

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Ma jidhirlux il-Ministru li l-vot ta' Lm1,000 għal Family Therapy Support Services huwa ftit wisq għal dan is- servizz tant importanti?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li Tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

SIGURTA' SOĊJALI - VOT TAL-FEJDA PROGRAMME

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid għaliex il- vot tal-Fejda Programme ġie mnaqqas bi Lm22,000?

X'parti mis-servizz se jonqos?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-ammont ivvutat fl-Estimi ta' l-1999 għall- Programm Fejda jirrifletti l-ammont attwalment meħtieġ għat-tmexxija tal- Programm għal dik is-sena.

Dan l-ammont kien ġie propost mill-istess management tal-Programm.

SIGURTA' SOĊJALI - VOT GĦAS-SOCIAL ASSISTANCE

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Peress li l-vot għas-social assistance tnaqqas b'Lm444,000, jista' l-Ministru jidentifika liema assistenza soċjali se titnaqqas?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Minkejja li jidher li hemm xi tnaqqis fil-vot għall-Assistenza Soċjali, fir-realta' m'hemm tnaqqis xejn.

Dan għaliex filwaqt li għas-sena 1998 kien approvat nefqa ta' Lm14,230,000 fuq Assistanza Soċjali, ir-'revised estimates' tad-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali juru li n-nefqa reali ser tkun ta' Lm13,508,000.

Minn dan jidher ċar li għas-sena d-dieħla ġew approvati flus aktar milli fil-fatt intefqu din is-sena u nassigura lill-Onor.

Interpellant li l-ebda Għajnuna Soċjali ma hi ser tiġi mnaqqsa.

SIGURTA' SOĊJALI - VOT TAL-BORD TAL-KOPERATTIVI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Peress li l-vot tal-Bord tal- Koperattivi tnaqqas b'Lm10,000, jista' l-Ministru jgħid minn fejn se jsir dan it-tnaqqis?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li r-risposta hija kif ġejja:

It-tnaqqis ta' Lm10,000 qiegħed isir fuq l-istima għall-1999 mressqa mill- Bord tal-Koperattivi stess.

It-tnaqqis ewlieni huwa dovut għal dawn il-fatturi:

(a) Tnaqqis fl-item 'emoluments of contractual employees' minħabba li kienu jkunu vvutati flus aktar milli hemm bżonn għall-personal ta' l- uffiċċju.

(b) Tnaqqis fl-item 'promotion and development' minħabba kisba ta' 'sponsorship' marbut mal-proġett edukattiv Scoops: Esperjenzi Koperattivi.

(c) Tnaqqis fl-item 'capital expenditure' la darba ntemm ix-xogħol prinċipali marbut mar-'refurbishment' ta' l-uffiċċju l-ġdid tal-Bord tal- Koperattivi fi Triq Melita, il-Belt.

SAĦĦA - PERSUNI BIL-MARD TAD-DIJABETE

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid jekk id-dijabetiċi jibbenefikawx biex jirċievu siringi u sticks mill-isptar?

Konxju l-Ministru li f'pajjiżna għandna ħafna nies li huma dijabetiċi u għalhekk din tolqot ħafna familji?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant qed tingabar.

PTF - IRMIĠĠI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kif ingħataw l-irmiġġi tal-PTF (part-time fisherman) u ta' l-isport fil-Port ta' l-Imsida minn fejn jibda l-mall ħdejn l-iskall (faċċata tal-Lucky Bar) għal mad-dawra ta' quddiem il- Knisja ta' l-Imsida san-naħa l-oħra fejn hemm l-iskall l-ieħor ta' quddiem it-traffic lights?

Taħt liema kondizzjonijiet jew b'liema priferenzi jingħataw dawn l-irmiġġi?

Jista' s-sid ta' l-irmiġġ jislef l-irmiġġ tiegħu jew jippermetti lil xi ħaddieħor biex jorbot fuq l-irmiġġ tiegħu u jekk iva, għal kemm żmien skond il-liġi jista' jislef l-irmiġġ jew jagħti dan il- permess?

Kemm ingħataw permessi għal irmiġġi jew kemm bidlu idejn irmiġġi fl-istess lokalita' (ċioe' Imsida Creek) minn Marzu ta' l-1997 sal-lum?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li meta sar l-iżvillupp tal-Yacht Marina fl-Imsida fl-1989, dawk l-opri kollha li kienu jsorġu fin-nofs tad- Daħla jew mall-molijiet eżistenti, ġew mitluba japplikaw sabiex jingħataw irmiġġ fis-sezzjoni tas-sajjieda, jiġifieri, minn ħdejn l-iskall faċċata tal-Lucky Bar sa ħdejn l-iskall fejn hemm it-Traffic Lights, inkluż il- pontoon it-twil, li ħiereġ minn naħa tal-knisja ta` l-Imsida.

L-applikanti li kienu full-time fishermen, part-time fishermen u sports ġew maqsuma f`kategoriji skond il-qies tal-qoxra tagħhom u wara allokati post bil-polza fis-sezzjonijiet rispettivi skond in-numru ta` postijiet li ġew ikkreati fuq il-pontoon u l-mollijiet.

B`kollox hemm sitt kategoriji differenti ta` qisien ta` dgħajjes.

Ħlas nominali ta` Lm5 fis-sena japplika għal kważi l-opri kollha sorġuti ġewwa l-Imsida taħt din l-iskema.

Peress li l-irmiġġi kollha huma okkupati ma tantx hemm possibilita` li jingħataw irmiġġi ġodda, ħlief f`xi każ rari meta xi ħadd ibiegħ l-opra u din tmur tirmiġġja f`bajja oħra.

L-Awtorita` Marittima ma ssib l-ebda oġġezzjoni li sid ta` irmiġġ iħalli persuna oħra tokkupa l-post tiegħu fuq bażi temporanja waqt li l-opra tas- sid tkun imtella l-art.

Dan ma jfissirx li l-Awtorita` Marittima tippermetti lis-sid li jittrasferixxi l-irmiġġ b`mod permanenti.

Ma hemm l- ebda indikazzjoni ta` żmien dwar l-okkupazzjoni temporanja ta` irmiġġ.

Min Marzu ta` l-1997 sal-lum ġew trasferiti 37 dgħajsa minn sid għall- ieħor li magħhom ġie trasferit ukoll l-irmiġġ ta` l-istess dgħajsa għal fuq is-sid il-ġdid.

SISTEMA TA' TASSAZZJONI

L-ONOR.

CLAUDE MUSCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm esperti ġew ingaġġati mal-Gvern biex jgħinuh ifassal u jdaħħal is-sistema ta' tassazzjoni tad-dazju u sisa fl-1997?

Jista' jgħid kemm kien l-infiq għas-servizzi tagħhom?

ONOR.

JOHN DALLI: L-esperti li ġew ingaġġati mal-Gvern biex jgħinuh ifassal u jdaħħal is-sistema ta` tassazzjoni tad-dazju u sisa fl-1997 kienu:

Muscat Azzopardi, Spiteri & Associates Lm8,050 Prof. Edward Scicluna Lm4,128 Mr David Williams Lm4,706

STOCKS - REFUNDS

L-ONOR.

CLAUDE MUSCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien l-estimate rigward ir-refunds fuq l-istocks għas- snin 1995 u 1996?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li l-estimi tar- refunds fuq il-ħażniet eżistenti fl-aħħar ta` Diċembru 1994 li tħallsu fis- snin 1995 u 1996 kien ta` madwar Lm18-il miljun lira.

STOCKS - REFUNDS

L-ONOR.

CLAUDE MUSCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien l-Actual rigward ir-refunds fuq 45 stocks għas- snin 1995 u 1996?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li l-Actual refunds fuq l-istocks għas-snin 1995 u 1996 huwa kifjidher hawn taħt:

1995 - Lm 5,340,975 1996 - Lm10,094,690

DIPARTIIMENT TAD-DAZJU U SISA - REĠISTRAZZJONI TA' KUMPANNIJI

L-ONOR.

CLAUDE MUSCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm persuni/kumpanniji ġew reġistrati, xahar b'xahar, mad- Dipartiment tad-Dazju u Sisa bejn l-1 ta' Lulju 1997 u t-30 ta' Novembru 1998?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi tweġiba għal din il-mistoqsija tingħata f`xi seduta oħra.

DIPARTIMENT TAL-VAT - REĠISTRAZZJONI TA' KUMPANNIJI

L-ONOR.

CLAUDE MUSCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm persuni/kumpanniji ġew reġistrati, xahar b'xahar, mad- Dipartiment tal-VAT bejn id-9 ta' Awissu, 1994 u t-30 ta' Ġunju, 1997?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.