MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 83 L-Erbgħa, 2 ta' Lulju, 1997 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 83

L-Erbgħa, 2 ta' Lulju, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.17 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 2 ta' Lulju, 1997

WERREJ MINUTI 133

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 133

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 137

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI DWAR IT-TWAQQIF TAL-KUMMISSJONI NAZZJONALI GĦALL-EDUKAZZJONI 138

AĠĠORNAMENT 163

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 167

MISTOQSIJA GĦAL TWEĠIBA BIL-MIKTUB 179

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 82 li saret fl-1 ta' Lulju, 1997 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

KONSULENZA - HEMMA ANNONSYBR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għall- għoti ta' konsulenza lill-kumpannija Svediża HEMMA Annonsybr - AB, peress illi l-kuntratt hu għal madwar Lm33,000, jista' l-Prim Ministru jgħid jekk inħariġx tender; jekk le għaliex dan ma jmurx kontra r-regolamenti finanzjarji; jekk intalbux kwotazzjonijiet minn kumpanniji oħra u, jekk iva, mingħand min u kemm kienu; u jekk il-Prim Ministru jaqbilx li x-xogħol seta' sar minn kumpanniji u/jew nies Maltin?

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): Kif diġa' għidt waqt is-sensila ta' mistoqsijiet supplimentari li saru għall-mistoqsija parlamentari numru 5084 fl-14 ta' Mejju, 1997 dan ix-xogħol ingħata fuq bażi ta' kwotazzjonijiet li tressqu; waħda mingħand HEMMA Annonsybr - AB u l-oħra mingħand ditta Ġermaniża EPPA Deutschland GMBH.

Dan seta' jsir skond il-proviso tar-regolament 11(b) tar-Regolamenti ta' l-1996 dwar Akkwisti li jsiru mis-Servizz Pubbliku.

Filwaqt li m'għandix dubju mill-kapaċitajiet ta' kumpaniji jew ta' nies Maltin f'dan il-qasam, l-istess bħalma kien ġara fil-Crans Montana Forum, f'dan il-każ inħasset il-ħtieġa ta' kumpanija li għandha dimensjonijiet internazzjonali.

Li ġara huwa li l-Gvern iddeċieda li kien xieraq li fl-okkażjoni tal-Euro-Med Conference ikun hemm kampanja pubbliċitarja fil-media Ewropea biex jiġi pproġettat l- image ta Malta.

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): L-Onor.

Chris Cardona, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CHRIS CARDONA: Madam Speaker, jista' l-Prim Ministru jgħidilna jekk l-amministrazzjoni preċedenti kellhiex jew daħlitx f'kuntratti ta' konsulenzi ta' madwar Lm30,000 mingħajr tender u jekk għadx hemm konsegwenzi li għadhom jinħassu sal-lum?

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Sinjura President, m'għandix id-dettalji jew l- informazzjoni at my finger tips imma minn informazzjoni li kont rajt għandi l-impressjoni li iva, kien hemm ċerti kuntratti ta' dan it-tip.

SEGRETARJU PARLAMENTARI GĦAL GĦAWDEX - PRO

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk teżistix inkompatibilita' bejn ix-xogħol li tagħmel il- PRO tas-Segretarju Parlamentari għal Għawdex u x-xogħol li l-istess persuna tagħmel bħala reporter tal-PBS?

ONOR.

ALFRED SANT: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija numru 5845.

PULIZIJA - PERMESSI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'inhi l-policy rigward il-ħruġ ta' permessi għal fixed hawkers u jekk barra l-permess tal-Pulizija jinħteġux permessi oħra?

ONOR.

ALFRED SANT: Filwaqt li nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 3938, ninsab informat li l- proċedura biex wieħed japplika għal liċenzja ta' fixed hawker hija kif ġej: -

L-ewwelnett trid issir applikazzjoni lill-Planning Authority u lill- Kummissarju ta' l-Artijiet fejn irid jintalab permess biex tintuża art pubblika.

Wara li dawn iż-żewġ awtoritajiet jagħtu l-approvazzjoni tagħhom issir applikazzjoni għand il-Pulizija, Uffiċċju tal-Liċenzji, Kwartieri Ġenerali tal-Pulizija, Floriana.

L-applikazzjoni tiġi riferuta mill- Pulizija lid-dipartimenti tal-gvern ikkonċernati.

Meta t-talba għal permess ta' fixed hawkers tiġi approvata mid-dipartimenti kkonċernati kollha tinħareġ il-liċenzja mill-Kummissarju tal-Pulizija.

Jekk l-approvazzjoni ta' l-applikazzjoni tkun suġġetta għal xi kondizzjonijiet minn xi dipartimenti, dawn il-kondizzjonijiet jiġu nklużi fil-liċenzja maħruġa mill-Pulizija.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tonio Borg, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

TONIO BORG: Madam Speaker, qed nifhem sew li Prim Ministru qed jgħid li l-policies dwar fixed hawkers ma nbidlux mill-elezzjoni 'l hawn?

Qed ngħid hekk għaliex kien hemm policy li tgħid li jistgħu jinħarġu permessi għal fixed hawkers biss fejn hemm approvazzjoni tal-Planning Authority fuq sites diġa' approvati mill-istess Planning Authority u li l- Kummissarju ta' l-Artijiet joħroġ il-permess biss abbażi ta' tender.

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Sinjura President, l-informazzjoni li għandi jien hija li l-policy ma nbidlitx minn dak iż-żmien.

TELEMALTA - AVUKATI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru mingħajr Portafoll fl- Uffiċċju tal-Prim Ministru: Jista' l-Ministru mingħajr Portafoll fl- Uffiċċju tal-Prim Ministru jgħid kemm qed jitħallsu Dr Paul Lia u Dr Edgar Mizzi bħala avukati tat-Telemalta?

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li diġa' tajt għall-mistoqsija parlamentari 5377 fis-Seduta Nru. 76.

PTA - AVUKAT/TABIB

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid min huma l-avukat u t-tabib li ġew maħtura bħala konsulenti ta' l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku, kemm qed jitħallsu u jekk twaqqfux is-servizzi ta' xi avukat jew tabib mill-istess awtorita'?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH (Ministru għat-Trasport u Portijiet): Jiena nformat li l-avukat u t-tabib li l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku qed tagħmel użu mis-servizz tagħhom huma l-Avukat Joe Azzopardi u t-Tabib Patrick Frendo li, peress li l-awtorita' għandha magħha ħaddiema Għawdxin, qabbad bħala rappreżentant tiegħu f'Għawdex lit-Tabib Teddie G. Farrugia.

Dr. Azzopardi nħatar minflok Dr. Noval Desira, filwaqt li Dr. Frendo nħatar minflok l-aġenzija Health Maintenance Organisation.

(HMO)

Dr. Azzopardi qed jitħallas rimunerazzjoni ta' Lm3,000.

It-Tabib Frendo u t-Tabib Farrugia qed jirċievu Lm3 għal kull żjara.

VALLETTA - TRIQ ZEKKA - FOND NRU.

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għas-sejħa għal offerti għal kiri tal-fond 35, Triq Zekka, il-Belt, jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex minnu li dan il- fond ġie illegalment okkupat minn persuna qabel ma nħarġet din is-sejħa u din l-istess persuna minn fuq ingħatat right of first preference fuq l- offerti?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll min hi l-persuna li kellha l- pussess tal-fond b'mod illegali u għaliex ma tteħdux passi bil-pulizija?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Il-proċedura adottata għall-kiri tal-ħanut imsemmi mill- Onor. Interpellant hi proċedura li ilha tiġi wżata sa mill-1955.

F'dan il- każ lanqas kien hemm bżonn li jingħata r-right of first refusal billi kien hemm offerta waħda u din minn dik il-persuna li għamlet il-ftehim ta' l- avvjament ma' l-inkwilin ta' qabel.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tony Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

TONY ABELA: Madam Speaker, la din it-tweġiba qed tikkonferma li hemm bżonn sejħa għal offerti biex tiġi mikrija proprjeta' tal-gvern, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kif proprjeta' fil-Mellieħa ħdejn l- Għadira ngħatat mingħajr talba għal offerti u għaliex id-Dipartiment ta' l- Artijiet għolla l-prezz overnight minn Lm70 għal Lm2,160?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, wieħed irid jivverifika dak li qed jgħid l-Onor.

Interpellant u jekk inħarġitx tender jew le u għalhekk nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant sabiex jagħmel mistoqsija bil-miktub jew inkella jgħaddi l-informazzjoni lill-ministru konċernat ħalli jkun jista' jinvestiga u mbagħad tkun tista' tingħata l-informazzjoni li qed tintalab.

VETTURI PRIVATI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn vetturi privati bil-mutur liċenzjati llum?

Kemm minn dawn huma kummerċjali?

Kemm hawn vetturi li m'għandhomx il-liċenzja tal-vettura mħallsa kif suppost?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li n-numru ta' vetturi liċenzjati sad-9 ta' Ġunju, 1997 huwa kif ġej:-

Vetturi Privati 151,778 Vetturi Kummerċjali 36,501

In-numru ta' vetturi li m'għandhomx il-liċenzja mħallsa kif suppost għall- istess perijodu huwa:-

Vetturi Privati 10,378 Vetturi Kummerċjali 3,707

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tony Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

TONY ABELA: Madam Speaker, f'laqgħa tal-PAC li saret ftit ta' żmien ilu, ir-rappreżentant tal-Kummissarju tal-Pulizija kkonferma li sakemm karozza ma tintużax il-ħlas tal-liċenzja tal-vettura m'huwiex dovut.

Jista' l-Ministru jikkonferma li l-vetturi kollha li m'għandhomx liċenzja mħallsa qegħdin iggaraxxjati u m'humiex qed jintużaw?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Madam Speaker, nista' ngħid li għadna qed nagħmlu l-investigazzjonijiet tagħna dwar kif hemm dan in-numru kbir ta' vetturi li suppost huma reġistrati u fil-fatt m'humiex, u billi issa qed jinbidlu l-pjanċi qed insibu ħafna vetturi li suppost kienu lliċenzjati u fil-fatt qatt ma ħallsu liċenzja.

Lil dawn aħna qed nibagħtu għalihom sabiex jirregolarizzaw il-pożizzjoni tagħhom u fejn sibna li kien hemm abbuż il-Gvern qed jieħu passi.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, xi żmien ilu l-Ministru kien qal li hawn madwar 40,000 vettura li m'humiex liċenzjati.

Mill- investigazzjonijiet li qed isiru jirriżulta li din il-figura hija korretta?

Jekk iva, x'passi qed jittieħdu?

Madam Speaker, ħaġa oħra li rrid ngħid hija li f'laqgħa li saret mar-Rent- a-Car Association, il-Ministru kien qal li hawn numru sostanzjali ta' karozzi tal-kiri li m'humiex liċenzjati.

X'inhu jirriżulta f'dan ir- rigward?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Fil-fatt il-figura li semma l-Onor.

Galea hija korretta u aħna qed nieħdu l-passi meħtieġa sabiex nipprovaw insolvu din il- problema.

Ta' min jgħid li sibna każi fejn is-sid kien qed juża l-istess pjanċa fuq iktar minn karozza waħda.

Fil-fatt sibna anke każi fejn ċerti sidien neħħew il-liċenzja bl-iskuża li m'għadhomx jagħmlu użu mill-karozza, meta fil-fatt jirriżulta li dawn għadhom qed jużawha.

Ħafna minn dawn l- abbużi qed naqtgħuhom permezz tad-Dipartiment tal-Liċenzji u tal-Pulizija u nassigura lill-Onor.

Interpellant li kif jitlesta dan l-eżerċizzju jien niġi hawnhekk u ngħid x'kienu r-riżultati.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Madam Speaker, m'ilux kienet saret liġi li permezz tagħha liċenzja tista' ma tiġix imġedda jekk ikun hemm xi multi li jkunu għadhom pendenti.

Jien jidhirli li din il-liġi għadha ma ġietx in vigore, probabbli minħabba n-nuqqas ta' kordinazzjoni bejn il-Pulizija u d- Dipartiment tal-Liċenzji, u għalhekk nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk hemmx il-ħsieb li tibda ssir din il-kordinazzjoni ħalli l-liċenzji jibdew jiġġeddu biss jekk kemm-il darba wieħed ikun ħallas il-multi lill-gvern.

Madam Speaker, xtaqt nistaqsi wkoll lill-Ministru dwar dak li kien qal ftit taż-żmien ilu rigward il-fatt li wasal iż-żmien li jidħol it-test ta' l-MOT.

Jista' l-Ministru jgħidilna għal liema tip ta' vetturi se jiġi applikat dan it-test u jekk dan huwiex se jsir mill-Maltin jew mill- barranin?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Madam Speaker, fil-fatt il-liġi li semma l-Onor.

Interpellant vera teżisti pero' bħalissa għadhom qed isiru l- konsultazzjonijiet bejn id-Dipartiment tal-Liċenzji u l-Pulizija ħalli din finalment tkun tista' tiġi applikata.

Rigward it-test ta' l-MOT nixtieq ngħid li diġa' għandna d-draft tal-liġi lest u m'aħniex beħsiebna nagħmlu monopolju fuq min jagħmel dan it-test billi ngħidu li dan jistgħu jagħmluh il-Maltin biss jew il-barranin biss.

Dan se jkun jista' jagħmlu kull min hu kapaċi u għandu r-rekwiżiti kollha pero' wara li jsiru t-taħdidiet kemm mal-Pulizija kif ukoll ...

(Interruzzjonjiet) Dan it-test se jsir fuq il-vetturi kollha għaliex aħna m'aħniex se nirraġunaw bil-mod li l-vetturi ġodda huma tajbin u l-vetturi l- qodma huma ħżiena.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Cassar.

ONOR.

JOE CASSAR: Madam Speaker, il-Ministru semma bosta drabi li se jagħmel liġi ġdida li tkun tikkonċerna l-assigurazzjoni.

Jista' jekk jogħġbu jgħidilna jekk dan l-abbozz ta' liġi huwiex se jitressaq quddiem dan il-Parlament fi żmien qasir?

Jien niftakar li l-Ministru kien talab l- għajnuna taż-żewġ naħat sabiex titressaq din il-liġi u għalhekk naħseb li jaf għal liema liġi qed nirriferi.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Madam Speaker, għalkemm kont jien li semmejt din il-liġi rrid ngħid li m'iniex responsabbli minnha jien.

Fil-fatt għaddejjin diversi konsultazzjonijiet mal-ministru konċernat fuq din il- liġi u ż-żewġ naħat tal-Kamra se jkollhom ċans jitkellmu fuqha għaliex din m'hijiex se tkun xi liġi ta' naħa jew oħra imma se tkun liġi tal-poplu Malti kollu.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, jien jidhirli li bejn wieħed u ieħor s'issa ġew mibdula n-number plates ta' 40% tal-vetturi.

Jista' l-Ministru jgħidilna kemm minn dawn instabu li kellhom diffikultajiet minħabba li l- liċenzja ma kenitx imħallsa jew minħabba xi raġuni oħra?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Madam Speaker, jien ma nistax nirrispondi għal din il-mistoqsija off hand, pero' jekk l-Onor.

Interpellant jagħmilli domanda bil-miktub nassigurah li nkun nista' nagħtih risposta f'seduta oħra.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

ALFRED SANT: Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' armi tan-nar reġistrati mal-Pulizija, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 6537.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Informazzjoni dwar safar minn uffiċjali fil-Ministeru ta' l- Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali minn Novembru 1996 sa Ġunju 1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6626.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI DWAR IT-TWAQQIF TAL-KUMMISSJONI NAZZJONALI GĦALL-EDUKAZZJONI

Ikompli mill-1 ta' Lulju, 1997.

MADAM SPEAKER: Hemm aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Nistieden lill- Ministru sabiex jekk jogħġbu jgħaddi għall-winding up.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Madam Speaker, din hija t-tmien seduta li fiha qed niddiskutu l-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni u fil-fatt f'din id-diskussjoni tkellmu kwart tad-deputati ta' din il-Kamra, jiġifieri madwar 17-il deputat.

GĦalhekk jien nixtieq nieħu din l-opportunita' sabiex nirringrazzja lil dawn il-kollegi kollha ta' l-interess li wrew f'din il-mozzjoni u anke tal-kontribut li taw għaliex kollha għamlu punti validi li jimmeritaw riflessjoni serja.

Fil-fatt jien nittama li fost l- affarijiet li tagħmel il-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni fl-ewwel laqgħa tagħha tikkonsidra u tirrifletti dwar il-punti differenti mqajma mid- deputati ta' din il-Kamra waqt id-diskussjoni dwar din il-mozzjoni.

Madam Speaker, jekk ikolli niġbor fil-qosor il-kummenti li saru nsib li fost l-oħrajn saret kritika dwar il-kompożizzjoni ta' din il-kummissjoni nnifisha billi ngħad li setgħet saret konsultazzjoni qabel ma ġiet komposta u li setgħet ġiet komposta b'mod differenti.

Ta' min jgħid ukoll li min- naħa ta' l-Oppożizzjoni kien hemm min qal li t-tfassil ta' din il- kummissjoni huwa pass tajjeb u pożittiv filwaqt li kien hemm oħrajn li qalu li m'hemmx il-ħtieġa ta' kummissjoni bħal din għaliex din se tkun dupplikazzjoni ta' strutturi oħra diġa' eżistenti.

Hawnhekk ta' min wieħed jirrifletti ftit fuq l-aħħar punt li semmejt għaliex jekk se nagħmlu struttura li diġa' hemm bħalha u se tagħmel l-istess xogħol ta' strutturi oħra nkunu qed naħlu l-ħin tan-nies involuti u anke ta' dan il-Parlament.

GĦalhekk din hija xi ħaġa li ta' min jiddiskutiha ħalli naraw hux il-każ jew le.

Kien hemm ukoll il-kritika li fuq din il-kummissjoni messu kien hemm membri differenti minn oqsma differenti.

Jiena naħseb li kieku kellna nilqgħu x-xewqa tad-deputati differenti li xtaqu nies minn oqsma differenti fuq din il-kummissjoni, naħseb li konna nagħmlu kummissjoni li taqbeż il-mitt membru!

Fil-fatt jien u nisma' lill-kollegi jitkellmu fuq x'jistennew minn din il-kummissjoni ftakart fl-istorja Indjana ta' l- iljunfant meta sitt persuni mingħajr dawl messewh f'partijiet differenti u min messlu denbu qal li kien serp, min messlu saqajh qal li kienet siġra, min messlu żaqqu qal li kien ħajt u min messlu widnejh qal li kienet palma.

Kif wieħed jistenna, meta tkun qed tiddiskuti xi ħaġa li tixtieqha sservi għal xi ħaġa kulħadd ikun irid ipoġġi fiha dak li jixtieqha tagħmel.

Huwa impossibbli li l-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni tagħmel dak kollu li ġie espress hawn ġew.

Irridu naraw x'inhuma t-terms of reference ta' din il-kumissjoni ħalli naraw jekk hijiex f'pożizzjoni li tissodisfa dawk il-bżonnijiet kollha.

Tant hemm bżonnijiet differenti fil-qasam ta' l- edukazzjoni li waħda mill-affarijiet li l-kummissjoni se jkollha tagħmel - anke jekk se timxi fuq l-eżempji ta' kummissjonijiet simili f'pajjiżi oħra - hija li tagħmel prijoritajiet fuq xiex għandha l-iktar taħdem bil-mezzi li se jkollha għad-dispożizzjoni tagħha.

Kien hemm min semma anke l-bżonn li Għawdex ikollu iktar leħen fil- kummissjoni - hawnhekk irrid ngħid li diġa' hemm persuna minn Għawdex fuq din il-kummissjoni - u kien hemm ix-xewqa li din il-persuna ma twassalx biss il-leħen tagħha imma sservi anke biex iġġib 'il quddiem l- aspirazzjonijiet u l-bżonnijiet ta' l-edukazzjoni f'Għawdex.

Kif diġa' għidt qabel, kien hawn min wera x-xewqa li fuq din il-kummissjoni messu kien hemm nies mill-qasam sportiv, mill-qasam xjentifiku, mill-qasam kulturali u mill-qasam teknoloġiku.

Il-bieraħ kien hemm min semma wkoll li messu kien hemm rappreżentant mill-qasam tas-saħħa u ssemmiet ukoll li forsi messu kien hemm aktar nies mill-qasam tal-kummerċ u mill-qasam tan- negozju.

Kieku kellhom jiġu sodisfatti dawn ix-xewqat kollha konna nispiċċaw b'kummissjoni li lanqas tkun tista' taħdem għax tant tkun kbira li lanqas tkun manageable.

L-istruttura ta' din il-kummissjoni proprju taħseb għal dawn il-bżonnijiet għax il-qasam ta' l-edukazzjoni tant huwa importanti li ma jagħmel ebda sens li l-edukazzjoni titmexxa f'iżolament minn xi qasam ieħor tal-ħajja.

Għalhekk huwa importanti li min għandu x'jaqsam mat-tfassil ta' pjanijiet strateġiċi għall-edukazzjoni u ma' l- amministrazzjoni ordinarja ta' l-edukazzjoni irid ikollu attitudni li sfortunatament ftit għadha teżisti, ta' integrated resource management, jiġifieri li aħna nġibu flimkien riżorsi li jeżistu f'oqsma differenti u li tradizzjonalment ma tantx jaħdmu flimkien.

Per eżempju, il-bieraħ ħadt gost nisma' lil min jitkellem dwar l- importanza li għandu l-qasam tas-saħħa għall-edukazzjoni u jien ngħid li m'hemmx dubju li dawn iż-żewġ oqsma jridu jaħdmu aktar flimkien.

Normalment, peress li huma żewġ oqsma li jaqgħu taħt ministeri differenti, it-tradizzjoni hi - mhux biss f'Malta imma anke f'pajjiżi oħra inklużi l- pajjiżi tal-Kunsill ta' l-Ewropa - li ma tantx ikun hemm konferenzi bejn dawn iż-żewġ ministeri.

Ħarġu dokumenti fuq is-saħħa tat-tfal u kif għandu jkun hemm integrazzjoni bejn il-qasam tas-saħħa u l-qasam ta' l- edukazzjoni, pero' xorta waħda nsibu li fil-Kunsill ta' l-Ewropa qatt ma kien hemm xi konferenza flimkien bejn il-ministri tas-saħħa u l-ministri ta' l-edukazzjoni sabiex tiġi diskussa din il-problema.

Li jiġri hu li l- konferenzi dwar il-qasam tas-saħħa isiru għalihom, joħorġu dokumenti fuq kemm huwa importanti li jaħdmu flimkien imbagħad lanqas biss jaħdmu flimkien.

Kif diġa' għidt huwa tradizzjonalment diffiċli, anke f'pajjiż żgħir bħal tagħna, biex tiġbor nies - u min għandu esperjenza ministerjali jista' jgħallimni f'din il-ħaġa - minn territorji differenti u tpoġġihom madwar mejda sabiex jaħdmu flimkien, mhux biex jitkellmu flimkien jew biex jgħidu x'għandu jsir, imma biex wara li jippjanaw flimkien u jirriflettu ftit fuq x'għandu jsir jaslu sabiex jaħdmu flimkien.

M'hemmx dubju li waħda mill-affarijiet li din il-kummissjoni se jkollha tagħmel - u żgur li se tagħmel - hi li fost ix-xogħol tagħha tara kif tliet oqsma importanti ħafna, jiġifieri l-qasam ta' l-edukazzjoni, il-qasam tas-saħħa u l-qasam tas-servizzi soċjali jaħdmu flimkien għall-ġid ta' l-edukazzjoni f'pajjiiżna.

Hemm bżonn li dawn it-tliet oqsma jappoġġaw lil xulxin, imma huwa impossibbli li tistenna l-preżenza ta' dawn it-tliet oqsma fil- kummissjoni nnifisha.

Kif diġa' għidt l-istruttura ta' din il-kummissjoni taħseb għal din it- tip ta' ħidma koordinata flimkien ma' oqsma oħra.

Fil-fatt fit-tieni għan ta' din il-Kummisjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni hemm maħsub kif din il- kummissjoni li hija magħmula mis-16-il membru li qed nipproponu hawnhekk - u membru ieħor jekk l-Oppożżizzjoni jogħġobha tressaq lil xi persuna biex tħossha li qed tirrappreżenta l-opinjonijiet tagħha f'din il-kumissjoni - taħdem permezz ta' sotto-kumitati, jiġifieri jitwaqqfu working groups minn din il-kummissjoni fejn fihom ikun hemm preżenti nies minn setturi oħra.

M'hemmx dubju li dawk is-setturi kollha li ssemmew hawn ġew għandu jkollhom post f'dawn il-working groups.

Niftakru li din il-kummissjoni se sservi biex iċċaqlaq l-affarijiet għax ix-xogħol se jkunu qed jagħmluh gruppi oħrajn b'inizjattiva tagħha.

Fil-fatt fit-tieni għan ta' din il- kummissjoni qed jissemma li flimkien ma' edukaturi, riċerkaturi soċjali, amministraturi, ġenituri, studenti u ażjendi kummerċjali u industrijali tiddentifika l-ħteġijiet ta' Malta - u GĦawdex, jekk nilqgħu l-proposta ta' l-Onor.

Anton Tabone - f'kull qasam ta' l-edukazzjoni u taħriġ fl- isfond ta' l-iżvilupp ekonomiku u soċjali f'Malta u f'GĦawdex.

Jiġifieri b'dawn l-għanijiet, il-kummissjoni minnha nnifisha diġa' qed taħseb biex ikollha sensila ta' gruppi li jkunu qed jaħdmu biex iġibu flimkien nies minn oqsma differenti ħalli jiddiskutu u jfasslu proposti u pjan ta' azzjoni dwar oqsma differenti.

Kif diġa' għidt, kummissjonijiet oħra barra minn Malta ħadmu wkoll fuq dan il-mudell, jiġifieri li jkollok nies li huma fil-qalba ta' l-edukazzjoni li qegħdin fil-kummissjoni nnifisha imbagħad huma jiġġeneraw attivita' permezz ta' sotto-kumitati oħrajn sabiex iġibu flimkien nies minn oqsma differenti u li jkollhom opinjonijiet differenti dwar x'għandu jsir fil-qasam edukattiv.

Jien naħseb li jekk din il-kummissjoni taħdem kif għandha taħdem ħadd m'għandu jitħalla barra mix- xogħol tagħha, pero' żgur li ma kenitx tkun ħaġa effiċjenti kieku dawn ir- rappreżentanti kollha kellhom ikunu preżenti fil-kummissjoni nnifisha.

Madam Speaker, issemma ħafna l-Kunsill għall-Edukazzjoni, u hawn ngħid għaliex qed titwaqqaf din il-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni meta hemm strutturi oħra li suppost qed jagħmlu dak ix-xogħol.

Nies li jafu kif ħadem jew kif suppost kellu jaħdem dak il-kunsill, għaliex dak il- kunsill ftit li xejn ħadem, jgħidu - u dawn m'humiex nies ta' xi opinjoni partiġjana favorevoli għall-partit fil-gvern - li waħda mill-affarijiet li kkontribwiet għall-falliment tiegħu - u tkellimt anke mal-predeċessuri tiegħi f'dan il-qasam li raw li l-istruttura ma kenitx effiċjenti minkejja l-intenzjonijiet tajba - kien proprju d-daqs tiegħu għaliex fih kellu xi 40 membru.

Din qed insemmiha mhux biex inċekken ix-xogħol li sar mill- amministrazzjoni ta' qabel.

Jiena fid-diskors tiegħi għamiltha ċara - u nagħmilha ċara kull meta nitkellem - li ma niddejjaqx niċċelebra s-suċċess fl-edukazzjoni, kemm jekk dak is-suċċess ikun ġie b'inizjattiva ta' l- amministrazzjoni preċedenti kif ukoll jekk ikun ġej b'inizjattiva ta' l- amministrazzjoni preżenti.

Fl-edukazzjoni m'għandniex inkunu xħaħ ma' min ikun ikkontribwixxa biex isir żvilupp f'dan il-qasam.

L-edukazzjoni tant hija importanti u tant il-futur jiddependi minnha li nkunu tassew naraw fil-qasir u b'moħħ ċkejken jekk inkunu partiġjani u noqogħdu nżebilħu xi ħaġa għax saret min-naħa l-oħra jew nigglorifikaw xi ħaġa għax saret minn din in-naħa.

L-edukazzjoni - u jien ngħid kull qasam tal-ħajja nazzjonali - m'għandhiex tippermetti dik it-tip ta' mentalita' miskina.

GĦalhekk meta qed nikkritika l-Kunsill għall-Edukazzjoni li twaqqaf fl-1988 bl-Att dwar l-Edukazzjoni, m'iniex qed nagħmel hekk bi spirtu partiġjan jew biex sempliċiment nikkritika u nċekken xi ħaġa tan-naħa l-oħra.

Nerġa' ngħid, li min jaf kif ħadem jew kif suppost ħadem dak il-kunsill, anke min kien strumentali fit-twaqqif tiegħu, jirrikonoxxi li hemm bżonn ta' ċerti bidliet u nażżarda ngħid li kieku reġa' tela' fil-gvern il-Partit Nazzjonalista, fost il-bidliet li kien jagħmel għall-Att dwar l-Edukazzjoni - naf li kien qed isir xogħol biex tinbidel dik il-liġi - naħseb li kien ikun hemm il-proposta sabiex jinbidel il-Kunsill għall-Edukazzjoni għaliex dan twaqqaf b'mod li kellu struttura goffa li ma ħadmitx.

Ħalli issa nagħti daqqa t'għajn lejn ir-record ta' dan il-kunsill u naraw kif u għaliex ma ħadimx.

Madam Speaker, kif diġa' għidt, dan il-kunsill kien kompost minn madwar 40 membru u jien niftakar li meta ġieli attendejt għal xi laqgħat tiegħu konna nkunu qisna f'xi klassi tradizzjonali tal-primarja fejn fuq naħa għandek l-istudenti kwieti u fuq naħa oħra għandek xi ħadd għaref ħafna - jew jaħseb li hu għaref ħafna! - li joqgħod jgħid x'għandu jsir.

Jiġifieri dan la kien forum għal diskussjoni, la kien forum għal konsultazzjoni u żgur li ma kienx forum fejn kien qed jitfassal il-futur ta' l-edukazzjoni.

Li kien jiġri hu li meta l-ministru ta' l-edukazzjoni kien jiġi biex iressaq xi ħaġa fil-Parlament, biex jirrispetta l-formalita' tal-liġi - mhux fis-sustanza jew fl-ispirtu imma fil-kelma - fl-aħħar minuta kien jiftakar li hemm il-Kunsill għall-Edukazzjoni.

Jiġifieri dan il-kunsill kien sar kelb rieqed bla snien.

Il-Ministru kien jiftakar u jordna li l- laqgħa ssir wara nofs inhar f'xi kamra sħuna fl-Universita', imbagħad taparsi kienu jqumu jitkellmu tlieta min-nies fuq dak li kien qed jipproponi l-Ministru u hu mbagħad kien jiġi biha hawnhekk.

Dak kien teatrin u min hu serju jaf li kien teatrin u kieku ridna nkomplu sejrin bih stajna nkomplu.

Meta f'Novembru li għadda l-membri li kien hemm fuq dan il- kunsill issottomettew ir-riżenja tagħhom, jiena mhux biss ma lqajtx ir- riżenja talli lanqas biss erġajt ikkostitwejt dak il-kunsill.

Se nispjega ftit sabiex min qiegħed jismagħna jkun jista' jifhem għalxiex qed nirriferi.

Artiklu 46 ta' l-Att dwar l-Edukazzjoni jgħid li għandu jkun hemm Kunsill għall-Edukazzjoni li jkun kompost mir-rettur ta' l-Universita' li jkun il- president, imbagħad ikun hemm rappreżentant ta' kull skola li għandha kunsill skolastiku u membri li fil-fehma tal-ministru ta' l-edukazzjoni jirrappreżentaw lill-pubbliku in ġenerali u li fosthom ikun hemm membri li jirrappreżentaw lill-iskejjel tal-knisja u skejjel oħra li m'humiex tal- knisja.

Dan kien għadda b'liġi fl-1988 u l-ewwel memo, jiġifieri l-ewwel pass li ttieħed biex jitwaqqaf, kien fis-sena ta' wara, eżattament fit-12 ta' April, 1989.

Dakinhar kien tressaq memo lill-Kabinett fuq kif għandu jkun dan il-Kunsill għall-Edukazzjoni, pero' għaddiet sena oħra u baqa' ma sar xejn fuq dan il-kunsill.

Sadanittant f'Marzu 1990 intbagħtu ittri lil individwi u korpi kostitwiti varji.

Jiġifieri sa dak iż-żmien diġa' kienu għaddew sentejn u kien għadu ma sar xejn dwar il-Kunsill għall-Edukazzjoni.

Fis-27 ta' Lulju, 1990 - sena wara li ntbagħat l-ewwel memo - il-ministru ta' dak iż-żmien bagħat it-tieni memo lill-Kabinett fuq dan il-kunsill, imbagħad reġa' għamel memo ieħor fis-16 ta' Ottubru 1990 u l-Prim Ministru ta' dak iż-żmien kien aċċetta l-proposta kif imfassla u mressqa mill- ministru ta' l-edukazzjoni ta' dak iż-żmien fit-2 ta' Novembru, 1990.

L- ewwel laqgħa ta' dan il-Kunsill għall-Edukazzjoni saret fit-13 ta' Marzu, 1991 jiġifieri tliet snin wara li għaddiet il-liġi u sentejn wara li nkitbet l-ewwel memo lill-Kabinett fuq dan il-kunsill.

Wara din l-ewwel laqgħa l-kunsill ġie aġġornat sine die u kien reġa' ltaqa' fit-19 ta' Jannar 1993, fis-27 ta' April 1993 u fl-10 ta' Ġunju 1994.

Fl-1996 ma saru ebda laqgħat u fil-fatt, meta jien nitlob lill-uffiċjali sabiex jagħtuni informazzjoni fuq ix-xogħol ta' dan il-kunsill ikollhom biċċa xogħol kbira sabiex mill-file joħorġu ftit informazzjoni li hemm bżonn, qisu li hawn kellna kunsill fantażma.

Alla ħares li din il-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni li qed inwaqqfu se taħdem bħall-Kunsill għall- Edukazzjoni għaliex jekk ikun hekk allura nkunu qed nidħku bin-nies u nkunu qed naħlu l-ħin ta' din il-Kamra.

Jiġifieri żgur li l-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni m'hijiex se tkun qed tiddupplika x-xogħol tal- Kunsill għall-Edukazzjoni għaliex dan nerġa' ngħid, kien fantażma, kien struttura goffa li ma ħadmitx.

Żgur li bit-twaqqif tal-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni m'aħniex niddupplikaw struttura li teżisti anzi qed inwaqqfu xi struttura għaliex il-Kunsill għall-Edukazzjoni mwaqqaf bil-liġi ta' l-1988 ma ħadimx.

Madam Speaker, jien m'għandix dubju li dan kien sar b' intenzjonijiet tajba.

Fil-fatt jien tkellimt ma' min ġietu f'rasu li jwaqqaf dan il- Kunsill għall-Edukazzjoni u nista' ngħid li naqbel ma' l-intenzjonijiet tajba tiegħu.

Għalhekk jien qed ngħid dan id-diskors mhux biex numilja lil xi ħadd għax aħna nitgħallmu minn xulxin u mill-esperjenza ta' qabilna u għalhekk biss qed insemmiha.

Nista' ngħid li xi ħadd - m'iniex se noqgħod insemmi ismu - li kellu x'jaqsam ħafna ma' dan il-Kunsill għall-Edukazzjoni qal f'nota li hawn hawnhekk li mhux biss ma sarux laqgħat fl-1996, talli fl- opinjoni tiegħu n-numru kbir ta' membri li jikkostitwixxi dan il-kunsill għamilha diffiċli li dan il-kunsill jiltaqa' regolarment għax huwa fatt li grupp iċken huwa aktar effettiv biex jiddiskuti u jissuġġerixxi bidliet li jistgħu jkunu neċessarji għas-sistema ta' l-edukazzjoni.

Ma rridx insemmi ismijiet biex ma jkunx hawn min jgħid li qiegħed ninqeda b'xi ħadd pero' sinċerament ngħid li min ippreparali dan it-tagħrif fuq il-kunsill ġabu mill-informazzjoni li sab u ma sar bl-ebda spirtu partiġjan.

Il-kunsill ftit li xejn ħadem u jien nawgura li l-Kummissjoni Nazzjonali għall- Edukazzjoni taħdem ħafna aktar minn hekk.

Kif diġa' għidt, skond l- informazzjoni li għandi, dan il-kunsill iltaqa' ħames darbiet u ħafna drabi ltaqa' biex sempliċement jittimbra deċiżjonijiet li jkunu diġa' ttieħdu u li sempliċement għall-formalita' tal-liġi - jew għaliex il-ministru jkun ftakar li l-liġi tobbligah li jagħmel hekk - kienu tressqu quddiemu.

Jien deherli li m'għandniex inkomplu b'ritwal bla sens u li jekk se nwaqqfu xi ħaġa għandna nagħmluha b'mod li tkun effettiva u taħdem.

Kif diġa' għidt jien għamilt dan il-punt għaliex waqt dan id-dibattitu qamet il-kritika li l-kummissjoni qiegħda sempliċement tiddupplika l-Kunsill għall-Edukazzjoni.

Imbagħad saret ukoll il-kritika li jista' jkun li l-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni li qed inwaqqfu għandha xogħol li suppost qed tagħmlu d-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni.

Min jitkellem b'dan il-mod jagħmel hekk jew għaliex ma fehemx x'se jkunu l-għanjiet ta' din il-kummissjoni jew inkella għaliex m'huwiex informat sewwa fuq l-istruttura tad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni.

Ix-xogħol ta' din il-kummissjoni m'huwiex li tamministra xi qasam ta' l-edukazzjoni u lanqas se tieħu xi deċiżjonijiet dwar il-ħajja ta' kuljum fl-iskejjel.

Kieku nagħmlu hekk inkunu qed inwaqqfu struttura li sempliċement tiddupplika d-Diviżjoni ta' l- Edukazzjoni.

Dan assolutament mhux il-każ.

Fil-fatt wieħed mid-difetti li għandna bħala pajjiż u anke fil-qasam ta' l-edukazzjoni huwa li ftit nippjanaw b'mod strateġiku lejn il-futur.

Din forsi hija waħda mill- problemi ta' pajjiż żgħir, ċioe' li nkunu mħabbtin bil-ħajja ta' kuljum biex namministraw dak li nagħmlu.

Għad m'għandniex biżżejjed kultura ta' amministrazzjoni effiċjenti li tippjana, tikkonsulta, tieħu deċiżjonijiet u taħseb fil-futur.

Ħafna drabi nagħmlu tip ta' management li l-Franċiżi jsejħulu bil-fire engine, li jaqbad x'imkien u nitilqu niġru biex nitfgħu l- ilma.

Affarijiet bħal dawn żgur li mhux għaqli li jsiru llum li qegħdin fi tmiem is-seklu 20 u fil-bidu tas-seklu 21.

Waħda mill-affarijiet li fetħuli għajnejja dwarha nies li ilhom fiċ-ċivil - u li m'għandix dubju li jixtiequ ġid lill-edukazzjoni u ġid lill-pajjiż, hi x'inhi l-fehma politika tagħhom - hija n-nuqqas ta' unit li jippjana fit-tul x'għandna bżonn fl- edukazzjoni.

Dan hu l-għan ewlieni ta' din il-Kummissjoni Nazzjonali għall- Edukazzjoni u mhux li ġġorr ir-responsabbilta' u l-piż tat-tmexxija.

Minkejja dan kollu rridu nagħmluha ċara u aħna umani u meta tkun fil-post fejn qed tmexxi - ma ngħidx meta tkun fis-seat tas-sewwieq, għax ma nafx insuq u allura aħjar ma nagħtix eżempju bis-sewqan! - ħafna drabi, mingħajr ma trid, anke jekk tkun żbaljat - dan ngħid bħala awtokritika - l-ewwel reazzjoni tiegħek tkun li tiddefendi dak li qed tagħmel, tajjeb jew ħażin.

Fl-edukazzjoni din hija xi ħaġa perikoluża.

Jien naħseb li għandu jkollna moħħ miftuħ u kritiku u naċċettaw l-opinjonijiet u l-kritika li tasal.

Fl- edukazzjoni l-proċess huwa kontinwu, qatt ma naslu u qatt ma għandna nkunu sodisfatti b'dak li nagħmlu u għalhekk huwa importanti li jkun hemm struttura 'l barra mid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni li xogħolha jkun li tamministra kuljum x'qed jiġri fl-iskejjel biex tagħti ħarsa fit-tul u minn barra lejn dak li qed isir.

Lil din il-kummissjoni aħna għabbejniha b'lista ta' affarijiet li jmessha tagħmel u li lanqas huma umanament impossibbli li tagħmilhom.

Jien ngħid li hemm żewġ għanijiet ewlenin li qegħdin imfassla ċari f'din il-mozzjoni; l-ewwel wieħed huwa li tippjana fit-tul fil-qasam ta' l-edukazzjoni u t-tieni hu li tagħti ħarsa minn barra lejn dak li qed jiġri fl-edukazzjoni u tressaq rapporti anke biex jiġu diskussi fil-Parlament.

Kif diġa' għidt, jien ħadt gost li d-diskussjoni fuq din il-mozzjoni ħadet seba' seduti fejn fihom il-livell tad-dibattitu kien wieħed ta' kwalita' tajba.

Id diskussjoni kellha xejra differenti minn dik tal-budget, għax fil-budget nispiċċaw qisna żewġ timijiet tal-football nipprovaw niskurjaw kontra xulxin.

L-aktar ħaġa importanti fl-edukazzjoni m'hijiex li niskurjaw kontra xulxin imma li niskurjaw favur l-edukazzjoni u favur it- tfal.

Naħseb li f'dan id-dibattitu, għax ma kienx fil-loġika tal- konfrontazzjoni fejn sempliċement nigglorifikaw naħa jew inżebilħu naħa oħra, kellna diskussjoni matura li tagħti sinjali importanti lill-bqija tal- pajjiż.

Jekk fl-edukazzjoni ma jkollniex sforz nazzjonali ma nirnexxux.

Illum kull pajjiż jiddependi mill-edukazzjoni imma pajjiżna minħabba ċ- ċokon tiegħu jiddependi iktar minn pajjiżi oħra mill-edukazzjoni.

Madam Speaker, ftit ilu kont qed naqra intervista li saret ma' Michael Manley, l-ex-Prim Ministru tal-Jamaica li miet ftit ilu u ħadt gost ħafna nsir naf li anke wara li għalaq il-60 sena dan baqa' jitgħallem.

Manley kien wieħed minn dawk il-ġenerazzjoni ta' mexxejja soċjalisti li kienu jaħsbu li l-mod kif tiżviluppa l-pajjiż hu li jkun hemm intervent qawwi mill-gvern biex jimmaniġġja l-ekonomija u l-edukazzjoni; għax b'hekk pajjiż żgħir ikollu xi ftit piż u jagħmel xi ftit ħoss fid-dinja.

Manley ken wieħed minn dawk li kien jeħodha ħafna kontra Ronald Reagan meta dan kien President ta' l-Amerka, pero' meta kien mistieden għall-konferenza ta' Cancun fil-Messiku - wara l-famuża Kummissjoni Brandt - sabiex jiddiskutu dwar kif il-pajjiżi avvanzati għandhom jgħinu lill-pajjiżi inqas żviluppati biex jiżviluppaw, Manley kien qal li, huma kemm huma tajbin l- intenzjonijiet ta' kummissjonijiet bħal dawk fejn jitolbu lis-sinjuri jgħinu lill-fqar, dawn huma intenzjonijiet piji li ftit li xejn iwasslu għar-riżultat mixtieq u qal li jkollu jammetti li Ronald Reagan kellu raġun li l-uniku mod kif pajjiż jibda jiżviluppa hu li jtella' lilu nnifsu u jirbaħ post fl-ekonomija dinjija billi jkollu nies edukati u mħarrġa, li kapaċi jagħmlu prodotti ta' kwalita' tajba, li kapaċi joffru servizzi ta' kwalita' tajba u li kapaċi jkunu ċittadini li jifhmu x'qed jiġri fil-bqija tad-dinja.

B'hekk pajjiż żgħir jista' jiġi 'l quddiem bis-saħħa ta' l- intelliġenza u tal-ħila.

Dan hu l-uniku mod kif pajjiżi żgħar bħal Jamaica - u naħseb anke bħal Malta - jistgħu jimxu 'l quddiem, speċjalment illum.

MADAM SPEAKER: Onorevoli ippermettili ninterrompik għaliex sar il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li tkompli tinstema'.

ONOR.

GUIDO de MARCO: Nipproponi li l-Onor.

Bartolo jkompli jinstema'.

MADAM SPEAKER: Min jissekonda jekk jogħġobkom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Bartolo jkompli bid-diskors tiegħu.

Il-Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-mozzjoni għaddiet nem.con.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Madam Speaker nirringrazzja lill-propononent, lis- sekondant u lill-Kamra kollha talli għoġobha testendili l-ħin.

Kont qed ngħid li llum l-ekonomija qed issir iktar globali u biex inpoġġiha b'mod li wieħed jifhimni, nieħu bħala eżempju dawk il-bejjiegħa li jarmaw fuq il-monti ħdejn xulxin u allura n-nies tkun tista' tqabbel il- prezzijiet u l-kwalita' tal-prodott qabel ma tixtri.

Per eżempju, wieħed jista' jara x'toffri t-Tunisija, x'toffri Malta, x'toffri l-Greċja, x'toffri l-Ungerija u x'joffru l-pajjiżi li qed jikkompetu flimkien.

Ħadd m'hu se jixtri mingħandna għas-sabiħ wiċċna jew għaliex għandna xi ħaġa speċjali.

Illum - u għada iktar mil-lum - l-ebda settur ta' l-ekonomija m'hu se jkollu fejn jistkenn, u din m'għandhiex x'taqsam mal-futur ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Aħna marbutin bir-regolamenti u bil-ftehim ta' l- Organizzazzjoni Kummerċjali Dinjija u ħafna minn dawk ir-regolamenti japplikaw biex jiftħu l-ekonomija u lis-soċjeta' għall-bqija tad-dinja.

Għalhekk l-edukazzjoni saret iktar importanti.

Proprju l-ministru tax- xogħol Amerikan kien qed jgħid li f'ekonomija globali, l-unika ħaġa nazzjonali li baqa' hija s-sistema ta' l-edukazzjoni tal-pajjiż għax - l- unika ħaġa li baqa' huma n-nies li jgħixu f'dak it-territorju u l-uniku mod kif inkabbru u nsaħħu l-valur ta' dak il-pajjiż huwa permezz ta' edukazzjoni u taħriġ għall-istess nies.

Nerġa' ngħid li jien ħadt gost ħafna bl-interess li ntwera fuq din il- mozzjoni dwar il-Kummissjoni Nazzjonali għal Edukazzjoni għaliex dan il- qasam tant kruċjali u importanti jista' jimxi biss 'il quddiem bi sforz nazzjonali.

Fil-fatt ir-raġuni għaliex l-iktar sistemi ta' l-edukazzjoni rnexxew f'pajjiżi bħall-Ġappun, Singapore, il-Korea t'Isfel, it-Taiwan, il- Ġermanja, l-Olanda u l-pajjiżi Skandinavi kienet minħabba l-isforz u l- appoġġ nazzjonali li ngħata dak il-qasam.

L-edukazzjoni huwa qasam fejn trid toqgħod attent kif tbiddel; trid tbiddel b'mod mgħaġġel imma fl-istess ħin bil-mod u bil-ħsieb.

Ma jridx ikollok xi pika stupida li tbiddel biex sempliċement tkun biddilt u għamilt xi ħaġa differenti mill-partit tan- naħa l-oħra imma trid tibni fuq it-tajjeb li jkun hemm.

Għalhekk huwa importanti li f'pajjiżna lkoll kemm aħna - il-partiti politiċi, is-settur privat, is-settur kummerċjali, il-knisja, is-settur kulturali u s-settur xjentifiku - nifhmu li l-edukazzjoni rridu ngħinuha, nagħtuha s-saħħa u nappoġġawha mhux biss bil-kliem imma bil-fatti.

Fejn ma naqblux, nikkritikaw għaliex dak huwa s-sabiħ ta' soċjeta' miftuħa u demokratika.

Jiena nista' ngħid li ħafna drabi nitgħallem mill-kritika li ssir u mhux mit-tifħir għax it-tifħir jistaż jwassal biex idgħajjiflek l-impenn biex tkompli għax taħseb li tkun diġa' wasalt u allura aħjar il-kritika ħalli tkompli tistimulak biex ittejjeb l-affarijiet.

Irridu nifhmu li hemm bżonn li nkomplu nbiddlu għaliex f'dinja li qed tinbidel, l-inqas ħaġa li taffordja li ma tinbidilx hija l-edukazzjoni.

F'dan il-Parlament diġa' ssemma' li għandna aspetti tas-sistema edukattiva tagħna li jdumu biex jinbidlu u li huwa importanti li jinbidlu, pero' nerġa' ngħid, li huwa importanti li jinbidlu b'konsultazzjoni sħiħa għaliex jekk timponi l-bidla forsi tissodisfak fuq l-iskrivanija sakemm tkun iddeċidejtha, imma mbagħad forsi ma tkunx taf x'se jiġri fl-iskejjel u jekk hux se jkollok lill- edukaturi, lill-istudenti u lill-ġenituri jimxu miegħek.

Aħjar nimxu flimkien kilometru milli naħsbu li b'deċiżjoni tlaqna niġru u mxejna 100 kilometru mentri fil-fatt inkunu għadna jumping on the spot.

Għalhekk huwa importanti li dan l-isforz nazzjonali jkompli għaliex il-futur ta' pajjiżna jiddependi kompletament mill-futur u mill-preżent ta' l- edukazzjoni.

Waħda mill-affarijiet li ħadt gost ħafna nisma' hawn ġew miż-żewġ naħat tal-Kamra hija l-bżonn ta' ħolm fl-edukazzjoni.

Waqt li huwa importanti li nkunu b'saqajna fl-art u li l-edukazzjoni tkun qed tissodisfa l-bżonnijiet tagħna u li aħna naslu skond ir-riżorsi li għandna, hawn ġew issemma l- bżonn li jkollna aspirazzjonijiet għoljin għall-edukazzjoni, u importanti wkoll li noħolmu, li jkollna viżjoni ta' fejn irridu naslu.

Huwa importanti li din il-viżjoni ma tkunx tal-gvern tal-ġurnata jew tal- ministru tal-ġurnata imma tkun viżjoni li b'xi mod jew ieħor nkunu fassalniha flimkien, ikollha l-kuluri differenti tal-fehmiet, tendenzi u rikkezzi differenti li għandna f'dan il-pajjiż.

Jien m'għandix dubju li għandna ħafna rikkezza u ħafna talent li mhux dejjem nagħrfu nużawh tajjeb.

Għalhekk huwa importanti li l-viżjoni tal-futur ta' l-edukazzjoni f'pajjiżna nfassluha flimkien.

Nista' ngħid li waħda mill-aktar affarijiet li għandi seba' mitt sena biex nibda naqra huma r-risposti ta' l- għalliema, għaliex madwar xahrejn ilu ktibt lil kull għalliem u għalliema f'Malta u Għawdex u tlabthom jgħiduli fil-fehma tagħhom x'jaħsbu li għandhom ikunu l-ħames għanjiet ewlenin ta' l-edukazzjoni u x'taħsbu li għandna nagħmlu.

Imbagħad tlabthom jgħiduli kif jaħsbu li għandna naslu biex inwettqu dawk l-għanjiet ewlenin u staqsejthom ukoll x'jaħsbu li jistgħu jagħmlu huma biex iwettqu dawn l-għanjiet.

Jiena nieħu gost ngħid li ħafna minn dawn l-għalliema kitbuli personalment u qaluli x'jaħsbu li għandu jkun il-fattur ewlieni ta' l- edukazzjoni f'pajjiżna.

Jiena naħseb li dan huwa l-mod kif għandna naħdmu li għalkemm forsi jista' jidher twil u hemm min jinterpretah bħala nuqqas ta' deċiżjoni jew direzzjoni min-naħa tiegħi, jiena ngħid li l- edukazzjoni m'hijiex proprjeta' privata tiegħi jew tal-gvern tal-ġurnata.

Peress li mill-edukazzjoni jiddependi l-futur tal-pajjiż kollu kemm hu, wieħed m'għandux jieħu sehem biss meta jivvota fl-elezzjoni, darba kull ħames snin, għaliex jiena ngħid li d-differenzi taċ-ċittadini meta jivvotaw fl-elezzjoni ġenerali bl-ebda mod ma għandhom x'jaqsmu, per eżempju, ma' kif jaħsbu dwar l-edukazzjoni.

Jien inħossni grat ħafna lejn in-nies differenti li jaħdmu kemm fil-ministeru kif ukoll fid-Diviżjoni ta' l- Edukazzjoni miegħi, li huma ta' opinjoni politika differenti imma li għandna opinjoni waħda fejn jidħol il-ġid ta' l-edukazzjoni.

Jiena kuntent ħafna li naħdmu b'dan il-mod u rrid nirringrazzja lil dawk l-għalliema kollha li wieġbu għall-ittra tiegħi u qaluli x'jaħsbu li għandhom ikunu l- għanijiet ta' l-edukazzjoni, kif għandna nwettqu dawn l-għanijiet u x'għandu jkun is-sehem ta' kull wieħed u waħda minna biex inwettqu dawn l- għanijiet.

Jiena nittama li 'l quddiem inkunu nistgħu nippubblikaw x'kitbu l-għalliema.

Qed insemmi dan għax fix-xhur li ili li dħalt għal din ir- responsabbilta' terribbli - ngħid dan mingħajr melodrama - li nieħu deċiżjonijiet dwar il-futur ta' eluf ta' tfal u żgħażagħ f'pajjiżna ...

Jiena m'għandix dubju li f'dan il-qasam huwa faċli li wieħed jagħmel ħafna ħsara għaliex jieħu deċiżjoni li tista' tweġġa' l-futur ta' ħafna tfal u żgħażagħ u fl-istess ħin huwa diffiċli li tagħmel il-ġid għaliex il-ġid f'dan il-qasam trid ħafna xogħol u sforz għalih u fil-qasam ta' l- edukazzjoni l-isforz irid ikun kbir u l-ġid idum ma jasal.

Ħalli nagħti eżempju.

Ir-riforma mħabbra fl-Isvezja biex l-edukazzjoni teknoloġika u teknika ssir parti sħiħa mill-edukazzjoni ġenerali - u mhux nispiċċaw qisha l- edukazzjoni teknika hija inferjuri għal dik akkademika u li dawn qishom kontra xulxin - bdiet fis-snin sittin u huwa llum, 30 sena wara, li qed jgħidu li jaħsbu li bdiet tagħti l-frott.

Jiġifieri ara kemm inbidlu ministri - forsi ma tantx inbidlu gvernijiet fl-Isvezja imma ministri ta' l- edukazzjoni nbidlu mhux ħażin.

Jiġifieri Allaħares inkejlu l-aġenda edukattiva tagħna u l-orizzont li fih nistennew ċerti riżultati b'xi kalendarju politiku jew elettorali.

M'iniex qed ngħid dan biex insib l- iskużi jew biex infarfar jew inkella biex ma jitwettqux affarijiet - hemm affarijiet urġenti li jridu jsiru u hemm bżonn isiru u huwa tajjeb li niġi kkritikat jekk ma jsirux - ima biex ma naħsbux li r- riformi fl- edukazzjoni huma bħal meta qed issajjar xi hamburger ta' malajr jew qed tagħmel instant coffee għax jekk jiġri hekk fl-edukazzjoni ssir ħafna ħsara.

Aħjar nagħmlu kif kienet tagħmel il-kafe' n-nanna tiegħi fuq spiritiera ta' bi tlieta, itektek minn filgħodu, milli naħsbu li hemm xi ħadd li għandu soluzzjoni maġika, jitfagħha fil-mug, jitfgħalha ftit misħun fuqha u r-riforma saret.

Assolutament mhux il-każ.

Jekk l-affarijiet isiru bil-mod u jsiru sewwa mbagħad ma jkunx hemm bżonn bidliet.

Din hija waħda mill-affarijiet li importanti li nibnu fuqha.

Jien m'għandix dubju, kif diġa' għidt, li hemm oqsma fejn għandi niġi kkritikat għal xi nuqqas tiegħi fix-xhur li għaddew, imma għallinqas żgur li ma nistax niġi kkritikat li m'iniex nisma' u m'iniex inkun qrib ta' l- edukaturi għax fil-fatt ħafna mill-ħin tiegħi ngħaddih niltaqa' ma' edukaturi minn oqsma differenti, inżur l-iskejjel u nisma' opinjonijiet differenti dwar x'inhi s-sitwazzjoni fl-edukazzjoni u dwar x'għandna nagħmlu.

Jiena aktar nieħu gost indur l-iskejjel u niltaqa' ma' l- edukaturi u niddiskuti magħhom milli nqatta' ħin fl-uffiċċju.

Sakemm nibqa' b'din ir-responsabbilta' kbira jiena beħsiebni nibqa' qrib ta' l- edukaturi, ta' l-istudenti u tal-ġenituri sabiex flimkien infasslu dak li għandu jsir fl-edukazzjoni.

Għalhekk huwa importanti li l-konsultazzjoni tkun waħda sħiħa u kontinwa.

Qed ngħid dan għaliex kien hawn xi kollegi parlamentari li kkritikawni għaliex ma saritx il-konferenza nazzjonali għall-edukazzjoni li ilha s-snin tiġi ppjanata mill-ministri predeċessuri tiegħi.

Jiena m'għandi l-ebda allerġija għall-konferenzi, jiġifieri m'għandix problemi biex norganizzaw konferenzi nazzjonali ta' l-edukazzjoni u nġibu flimkien nies minn oqsma differenti u jgħidu x'jaħsbu li għandu jsir, pero' naħseb li diġa' qed issir konsultazzjoni kontinwa u frankament ħassejt li għalissa ma kienx hemm bżonn ta' din il-konferenza nazzjonali għall-edukazzjoni.

Sadanittant qed isiru konferenzi nazzjonali għall- edukazzjoni - l-MUT organizzat waħda u qed isiru anke minn organizzazzjonijiet differenti - u m'hemm l-ebda raġuni għala l-ministeru jew il-ministru għandu jieħu din l-inizjattiva, almenu għalissa, biex jorganizza konferenza nazzjonali għall-edukazzjoni.

Il-konsultazzjoni li wieħed iġarrab f'konferenza qed issir kuljum mingħajr id-daqq tat-trombi u jiena beħsiebni nkompli f'din it-triq.

Fl-istess ħin nerġa' ngħid li huwa importanti li jkollna viżjoni ta' x'irridu mill-edukazzjoni f'pajjiżna.

Bla dubju ta' xejn irridu edukazzjoni li se tippreparalna n-nies tagħna mhux biss għal ekonomija miftuħa - l-edukazzjoni m'għandhiex tkun soġġetta għall-ekonomija; l-edukazzjoni trid tistimula l-ekonomija li għandha bżonn nies b'ideat ġodda kif jorganizzaw l-affarijiet - imma li tippreparahom wkoll għal soċjeta' miftuħa.

Hemm pajjiżi oħra li - jiddispjaċini ngħid li din aħna għadna lanqas fhimniha f'pajjiżna - lill-adoloxxenti fi skola sekondarja, bniet u subien, diġa' qed jippreparawhom li fis-seklu l-ġdid se jkunu qegħdin jaħdmu f'ekonomija fejn x'aktarx li jkollhom ibiddlu l- impjiegi tagħhom xi seba', tmienja jew disa' darbiet.

Għaliex huwa importanti li ż-żgħażagħ tagħna jifhmuh dan?

Għaliex tradizzjonalment - wieħed ikollu jammettiha din - għad baqa' n-nostalġia għal post fiss u żgur fis-settur pubbliku.

Jiena nsibha tal-biża' li minn eta' ta' 15 jew 16-il sena dak li tkun qed tara għall-futur tiegħek hu li ssib xi rokna fejn taħdem mal-gvern, imma min-naħa l-oħra m'għandniex nikkritikaw liż-żgħażagħ tagħna li jaħsbu hekk jekk fil-proċess edukattiv tagħna m'aħniex nippreparawhom biex ikunu kapaċi jgħumu bl-inizjattiva privata tagħhom.

Għalhekk huwa importanti ħafna li minn naħa waħda lill-istudenti tagħna nippreparawhom għal ekonomija miftuħa fejn ikunu ppreparati jbiddlu l- impjiegi għal aktar minn darba u fl-istess ħin nagħtuhom dik is-sengħa u kultura imprenditorjali li għandhom bżonn sabiex iwaqqfu n-negozju tagħhom u jkunu kapaċi jmexxuh.

Din il-ħaġa hija nieqsa fl-edukazzjoni tagħna.

Jien nieħu gost li anke l-Amministrazzjoni preċedenti ħadet inizjattivi bħal, per eżempju, l-inizjattiva ta' "Scoops" fl-iskejjel tagħna, fejn jattendu skejjel differenti, jgħallmuhom kif iwaqqfu koperativa u kif imexxu n-negozju.

Naħseb li inizjattiva ta' dan it-tip għandha tissaħħaħ u speċjalment lil dawk iż-żgħażagħ li jkunu diġa' qed jiġu ppreparati f'xi skema ta' apprendistat biex isibu xi xogħol, importanti li mhux biss ngħallmuhom ix-xogħlijiet li se jagħmlu imma anke ngħallmuhom kif imexxu negozju, ir-relazzjonijiet mal-banek u kif jagħmlu l-marketing għall- prodott jew għas-servizz li joffru għax b'hekk imbagħad forsi - "forsi", għax dan proċess li jieħu ż-żmien - tonqos din il-kultura li akkost ta' kollox trid impjieg mal-Gvern.

Meta qed nitkellmu fuq il-bżonn ta' ekonomija miftuħa u avvanzata b'input qawwi ta' teknoloġija fis-snin li ġejjin inkunu qed nirriferu għall bżonn li t-tfal u ż-żgħażagħ tagħna jiġu edukati b'mod miftuħ u mifrux.

U dwar dan infaħħar ukoll lill-amministrazzjoni ta' qabel għall-bidliet, per eżempju, li bdiet tintroduċi fl-iskejjel tas-snajja' fejn ma bqajniex nifformaw lit-tfal tagħna minn eta' żgħira għal xogħol wieħed, per eżempju, biex jaħdmu l-injam jew il-ħadid.

Kultant għadni ndur dawn l-iskejjel u niltaqa' ma' min għad għandu nostalġia għaż-żmien ta' qabel il-bidla għaliex igħid li dak iż-żmien studenti ta' 12 jew 13-il sena kienu kapaċi jagħmlu banketta, mejda jew morsa.

Imma jien mhux dak li rrid inkun naf imma x'tip ta' attivita' ekonomika se jkun hawn is-sena li ġejja jew daqs 10 snin oħra.

Niskopri wkoll jekk dik it-tip ta' formazzjoni vokazzjonali kenitx se tkun biżżejjed għalihom.

Jien ngħid li le.

Għalhekk huwa importanti li meta nkunu qegħdin infasslu l-futur ta' l-edukazzjoni naħsbu fuq il-futur ta' l-ekonomija pero' naħsbu wkoll fuq il-futur tas-soċjeta' tagħna.

Huwa importanti li aħna nippreparaw nies li kapaċi jkunu kreattivi, kapaċi jaħdmu u jgħixu ma' l-oħrajn u li kapaċi jkunu wkoll ċittadini kemm jista' jkun attivi, kapaċi, intelliġenti li lesti jieħdu sehem fil-ħajja ta' pajjiżhom.

Is-sena d-dieħla d-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet Umani - ma ngħidx "tal-bniedem" għaliex ma rridx niġi akkużat li jien sessista, speċjalment meta qed nara lill-Onor.

Helena Dalli fil-Kamra! - tagħlaq 50 sena u importanti li din id-dikjarazzjoni ssir parti mill-kultura personali ta' kull tifel u tifla fl-iskejjel tagħna.

Huwa importanti li l-kultura tad- drittijiet umani ssir parti mhux biss mill-kultura personali tagħna u mill- kapaċita' tagħna li nieħdu gost bid-differenzi ta' bejnietna, ta' nies li għandha fehmiet u kulturi differenti, imma anke li nkunu kapaċi ngħixu flimkien u nkunu demokratiċi ma' xulxin.

Jien ma nafx kemm il-membri parlamentari kollha qraw id-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet Umani u huma konxji ta' x'tgħid u allura nistgħu naħsbu l-bqija tal-pajjiż kemm jaf x'inhuma dawn id-drittijiet!

Huwa importanti li nkunu nafu x'inhuma dawn id-drittijiet mhux biss biex inkunu nafuhom iżda biex inkunu kapaċi ngħixuhom.

Jien nittama li s-sena d-dieħla nqassmu din id-dikjarazzjoni b'mod attraenti u b'mod li jinftiehem fost l-istudenti tagħna, bniet u subien, għaliex jien ngħid li l-kwestjoni tad-drittijiet umani għandha anke implikazzjonijiet għall-kontribut li għamlet is-Segretarja Parlamentari Dalli fuq l-avvanz u l-ugwaljanza tan-nisa.

Ħafna drabi aħna ngħabbu lit- tfal b'informazzjoni li mhux bilfors ikollhom bżonnha.

Per eżempju, l- istudji soċjali jitolbu minnhom li jkunu jafu tagħrif li ħafna drabi m'hemmx bżonnu, imbagħad affarijiet bażiċi ta' x'inhuma d-drittijiet umani u kif ngħixu flimkien f'sens ta' paċi u demokrazija mhux dejjem ngħallmuhomlhom.

GĦalhekk jien nittama li s-sena d-dieħla li taħbat il-50 sena mid-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet Umani nferrxu dawn il- valuri fl-iskejjel tagħna pero' mhux biex inkunu nafuhom biss iżda biex ngħixuhom.

Għal dan il-għan aħna rridu nwaqqfu struttura fl-iskejjel tagħna li tkun demokratika kemm fir-relazzjonijiet bejn l-għalliema u l- istudenti, bejn il-kap, l-assistenti kapijiet u l-għalliema, bejn l-iskola u l-ġenituri u bejn id-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni u l-Ministeru ta' l- Edukazzjoni u l-iskejjel.

L-edukazzjoni li nagħtu fl-iskejjel tagħna mhux biss trid tkun demokratika għax ikun hemm il-valuri demokratiċi iżda anke fl-istruttura tagħha trid turi din id-demokrazija.

Fil-kummenti li kien hawn fuq il-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni ssemmiet ukoll il-kwesjoni tar-riċerka u ntqal li din diġa' qiegħda ssir.

Fid-diskors tiegħi jien għamiltha ċara li f'dan qasam fil-pajjiż saret riċerka ta' kwalita' tajba, speċjalment minn uffiċjali tad-Diviżjoni ta' l- Edukazzjoni u hija ħasra li r-riċerka tagħhom ħafna drabi ma tkunx magħrufa għax ma tiġix ippubblikata.

Ħafna drabi anke r-riċerka ta' kwalita' tajba li ssir minn min jgħallem fil-Fakulta' ta' l-Edukazzjoni fl-Universita' tkun ippubblikata jew barra minn Malta jew tkun ippubblikata f'rivisti jew f'kotba speċjalizzati li jaqrawhom biss nies mill-qasam edukattiv.

Fil- fatt ir-riċerka li tkun saret dwar is-sistema edukattiva f'pajjiżna għandha bżonn li tingħata aktar u aktar firxa u tasal għand iktar u iktar nies, mhux biss biex jitqajjem għarfien dwar il-problemi u l-opportunitajiet edukattivi li għandna f'pajjiżna, iżda wkoll - u hawnhekk naħseb iktar importanti - biex min jagħmel din ir-riċerka jieħu sehem fit-tfassil tad- deċiżjonijiet.

Huwa importanti li dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet fl- edukazzjoni mhux biss ikunu kkonsultaw ma' l-oqsma kollha milquta imma jkunu nformaw irwieħhom sew fuq il-bażi tar-riċerka li tkun saret.

GĦalhekk wieħed mill-għanijiet importanti ta' din il-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni huwa li tistudja u tiġbor informazzjoni dwar l- edukazzjoni f'Malta u f'GĦawdex ħalli r-riċerka li diġa' hawn tiġi organizzata b'mod li jistgħu jilħquha aktar nies.

Jien naf li kemm fid- Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni kif ukoll fil-Fakulta' ta' l-Edukazzjoni hemm diġa' riċerka li hija klassifikata u tista' tintuża, imma rridu naraw kif din inwassluha lil iktar nies.

Jien nieħu gost li f'dawn ix-xhur fost l-inizjattivi li rnexxielna nagħmlu flimkien, id-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni u l-Fakulta' ta' l- Edukazzjoni, kien hemm ir-rivista "Edukazzjoni 2000" fejn fiha daħħalna riċerka importanti dwar l-edukazzjoni f'pajjiżna, fosthom kif għandna ngħallmu lit-tfal jiktbu u jaqraw.

Importanti ħafna wkoll li din ir-rivista waslet għand l-għalliema kollha u nieħu gost ukoll ngħid li issa għandha wkoll il-home page tagħha fuq l-internet u b'hekk tista' tasal mhux biss f'aktar djar f'Malta u f'Għawdex stess iżda anke fil-bqija tad-dinja.

Hemm min diġa' wera interess f'riċerka li ssir Malta f'dan il-qasam u galhekk importanti ħafna li nkomplu f'din id-direzzjoni u importanti wkoll li l- Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni stess tgħin sabiex tiffinanzja riċerka li tiffoka fuq aspetti differenti ta' l-edukazzjoni.

L-awgurju tiegħi hu li l-kummissjoni sservi, permezz tal-fondi li nivvotawlha f'dan il-Parlament, biex riċerkaturi - kif jgħid it-tielet għan tal-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni - jistudjaw aspetti differenti tas-sistema edukattiva tagħna u jagħmlu rakkmandazzjonijiet dwar x'għandu jsir biex inkomplu niżviluppaw l-edukazzjoni.

GĦalhekk anke f'dan il-qasam il- kummissjoni mhijiex se tiddupplika dak li qed isir - dak li qed isir merħba bih, għandu jiġi appoġġat u nkoraġġit - imma se tkun hi stess f'pożizzjoni li tiffinanzja riċerka li tħoss li għandha ssir dwar is-sistema edukattiva f'pajjiżna.homhome

Qamet ukoll il-mistoqsija dwar x'se tkun ir-relazzjoni bejn il- Kummissjoni nazzjonali għall-Edukazzjoni u l-bqija tas-sistema edukattiva bħal, per eżempju, id-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni.

Kif diġa' għidt, il- Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni fiha nnifisha m'għandhiex poter eżekuttiv, jiġifieri m'hijiex se tiddeċiedi ċerti affarijiet hi.

Dan m'huwiex xogħolha.

Xogħolha, kif diġa' għidt, huwa li tħares fit-tul lejn il-bżonnijiet tal-ġżejjer tagħna fl-edukazzjoni u anke li tagħti a sympathetic look minn barra - għaliex dawn huma nies li qegħdin fil-qasam ta' l-edukazzjoni - lejn dak li qed isir bil-ħsieb li fejn inkunu sejrin ħażin jiġbdulna l-attenzjoni u fejn inkunu sejrin tajjeb naraw kif insaħħuh u ntejbuh.

GĦalhekk il-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni bl-ebda mod m'hi se tkun qiegħda tikkompeti jew timponi fuq id-Diviżjoni ta' l- Edukazzjoni u l-anqas fuq il-bqija tas-sistema edukattiva tal-pajjiż anke jekk tkun qiegħda tistudja xi aspetti ta' l-universita' jew skola jew oħra.

Din se tkun qiegħda hemm biex tistudja l-affarijiet u tagħmel ir- rakkmandazzjonijiet tagħha u huwa importanti li din nispjegaha għaliex għalkemm in-nies li hemm fuq din il-kummissjoni ġejjin minn oqsma differenti, il-maġġoranza l-kbira tagħhom b'xi mod jew ieħor jaħdmu, kienu jaħdmu jew għadhom attivi ħafna fil-qasam ta' l-edukazzjoni fil-livelli differenti.

Dawn qegħdin jirrappreżentaw l-oqsma li ġejjin minnhom imma mhux bħala xi spokespersons ta' l-istess organizzazzjonijiet għaliex inkella l-kummissjoni ma tkunx tista' taħdem tajjeb.

Il-kummissjoni għandha bżonn li jkollha nies bi spirtu liberu, bi spirtu ta' kritika, u li jħarsu lejn l-affarijiet minn għajnejhom, b'moħħhom, bis- saħħa tar-riċerka u ta' l-opinjonijiet li jiġbru u mhux f'xi forum fejn jiġi diskuss il-qasam ta' l-edukazzjoni u minn rappreżentanti tal- protagonisti ewlenin ta' l-edukazzjoni f'pajjiżna, għalkemm struttura bħal din jista' jkollha skop.

L-iskop tal-Kummissjoni Nazzjonali għall- Edukazzjoni m'huwiex li ġġib flimkien nies minn organizzazzjonijiet differenti biex jiddiskutu l-futur ta' l-edukazzjoni.

Biex kemm jista' jkun din il-kummissjoni tkun libera, dawn il-persuni se jkunu qegħdin hemm b'titlu personali biex dak li jgħidu, dak li jaħsbu u dak li tagħmel il- kummissjoni bl-ebda mod ma jorbot l-organizzazzjonijiet li huma ġejjin minnhom, li jistgħu jkunu l-iskejjel fejn jgħallmu, id-diviżjoni fejn jaħdmu jew l-iskola tal-knisja li jmexxu.

Bl-ebda mod m'għandu jinftiehem li se jkun hekk għaliex inkella nkunu qegħdin inxekklu kemm lil dawn il- persuni kif ukoll ix-xogħol tal-kummissjoni nnifisha.

Kemm jista' jkun il- kummissjoni trid tkun libera mir-responsabbilta' tat-tmexxija u allura m'għandhiex għalfejn ikollha sens ta' responsabbilta', fis-sens li toqgħod taħsibha jekk dak li se tgħid huwiex se jirrifletti ħażin fuq il-ministru jew fuq il-gvern tal-ġurnata.

M'huwiex xogħolha li toqgħod tagħmel dawn il- konsiderazzjonijiet imma għandha titkellem b'mod ċar u dirett dwar dak li qed jiġri u għalhekk in-nies li aċċettaw li jinħatru fuq din il-kummissjoni - u ta' dan jiena nirringrazzjahom - bl-ebda mod m'għandhom iħossuhom marbutin b'xi rabta li jista' jkollhom ma' xi organizzazzjoni jew max- xogħol tagħhom fl-edukazzjoni jew f'xi qasam ieħor.

Kien hemm ukoll min staqsa x'se tkun ir-relazzjoni ta' din il-kummissjoni mal-kumitat li qiegħed jistudja l-bidliet fil-curriculum.

Irrid ngħid li dawn m'humiex se jidduplikaw lil xulxin.

Il-kumitat li qed imexxi r- reviżjoni tal-curriculum għandu x-xogħol tiegħu x'jagħmel u anke fuq dan il- kumitat hemm rappreżentanza wiesgħa, u hemm konsultazzjoni sħiħa għaddejja minn kull qasam, min kull livell, minn kull eta' u ta' kull tip.

Jiġifieri dan ix-xogħol se jibqa' għaddej u l-kummissjoni m'għandha x'taqsam xejn miegħu.

Kif diġa' għidt, il-kummissjoni m'għandha l-ebda poter eżekuttiv u m'hi se tindaħal jew tiddetta lil ħadd.

L-aktar li tista' tagħmel huwa li tressaq rakkmandazzjonijiet f'xi qasam partikolari.

Forsi hawn min jistaqsi: Allura x'tip ta' awtorita' se tkun il-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni?

Din il-kummissjoni trid tibni l-awtorita' tagħha hi stess bil-ħila tax-xogħol li se tagħmel.

L-awtorita' m'hu se jagħtihielha ħadd imma jekk timxi tajjeb u jekk jirnexxielha tagħmel xogħol li jintlaqa' b'rispett u li jitqies serju u mhux xi biċċa xogħol biex togħġob lil xi ħadd, allura hija tikseb din l-awtorita' li jixirqilha skond l-isforz u skond ir-riżultati li tikseb.

L-awtorita' morali fil-ħajja ma jagħtihielek ħadd; la tagħtihielek l-istituzzjoni parlamentari, la tagħtihielek il- Kostituzzjoni, la tagħtihielek il-Kamra tar-Rappreżentanti, la tagħtihielek l-Oppożizzjoni u lanqas jagħtihielek il-Gvern.

Din l-awtorita', kif diġa' għidt, il-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni tiksibha biss bis-saħħa tax-xogħol u bis-serjeta' ta' xogħol li tagħmel u jekk kemm-il darba dak li tagħmel jitqies min-nies li huwa xogħol serju, ta' l-affari tiegħu u li qed iwassal għar-riflessjonijiet li għandha bżonn nagħmlu fir-rigward tad- deċiżjonijiet li għandna bżonn nieħdu fl-edukazzjoni.

Dak li din il- kummissjoni tirrikmanda mhux bilfors li nimxu fuqu u allura l-kummissjoni għandha l-vantaġġ li żgur m'hijiex se titqies responsabbli għal xi affarijiet ħżiena li jsiru fl-edukazzjoni għaliex hija m'hijiex responsabbli għad-deċiżjonijiet li jittieħdu.

Hija tista' tirrikmanda l- affarijiet li għandhom isiru u għalhekk jiena ngħid li għandna ngħożżu din it-tip ta' awtonomija u indipendenza ħalli b'hekk hija tkun tista' taħdem u tibni s-saħħa tagħha fuq ix-xogħol li tagħmel.

Ħafna mix-xogħol ta' din il-kummissjoni se jkun jikkonsisti f'li tisma' lil setturi differenti ta' l-edukazzjoni u jien nittama li din tibda torganizza anke public hearings għaliex sfortunatament f'pajjiżna l-kultura ta' konsultazzjoni teknika ftit nużawha, jiġifieri li protagonisti differenti - dawn jistgħu jkunu kemm ġenituri, kemm studenti kif ukoll persuni oħra - jitkellmu fuq l- esperjenza tagħhom u jesprimu l-opinjoni tagħhom dwar is-suġġett li jkun qed jiġi diskuss.

Kif għidt diġa' din il-kummissjoni tista' wkoll tikkummissjona riċerka u mbagħad tippubblika rapporti.

Kien hemm min qal li huwa ovvju li l-kummissjoni trid tippubblika rapporti imma fil-fatt din m'hijiex xi ħaġa ovvja għax kieku f'Malta aħna veru għandna l-kultura li nippubblikaw ir-rapporti li jsiru ...

Hawn tajjeb li ngħid li din l- amministrazzjoni qed tiġi kkritikata li qed tippubblika ħafna rapporti.

Jien ngħid li aħjar tiġi kkritikata li qed tippubblika ħafna rapporti milli jsir bħalma kien isir taħt l-amministrazzjoni preċedenti, jiġifieri jsiru ħafna rapporti li qatt ma jiġu ppubblikati, fosthom rapporti li għandhom x'jaqsmu ma' l-edukazzjoni.

GĦalhekk huwa tajjeb li l-kummissjoni tkun marbuta li tippubblika r-rapporti li tagħmel.

Waħda mill-affarijiet li ma nistax nifhem u li sibtha daqsxejn stramba imma s'issa għadni ma rnexxilix inbiddel din il-mentalita' minn mindu sirt ministru responsabbli mill-qasam ta' l-edukazzjoni hija li għalkemm meta l- membri tal-kumitat rappreżentattiv jagħmlu ż-żjajjar fl-iskejjel jinnotaw ċerti nuqqasijiet - naturalment dawn jinnotaw affarijiet tajbin ukoll - bħal per eżempju nuqqas ta' ndafa, ħġieġ imkisser, nuqqas fil-qasam tas- sigurta' u fil-qasam saħħa ma jiġux pubblikati rapporti.

Jien stess f'Novembru li għadda għidt lil dawn il-membri li m'huwiex biżżejjed li dawn ir-rapporti jiġu għandi imma għandhom jiġu ppubblikati, pero' kien hemm min qalli li jekk dawn jiġu ppubblikati jistgħu jirriflettu ħażin fuq il- kapijiet ta' l-iskejjel li fuqhom isir ir-rapport, fuq il-ministru u fuq id- Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni.

Imma ngħid jien, f'soċjeta' demokratika fejn l-informazzjoni tista' sservi ta' pressjoni biex jitneħħew in-nuqqasijiet li jkun hemm għaliex ma għandhiex tidħol din il-kultura?

GĦalhekk dan juri li m'hijiex ħaġa ovvja - kif intqal minn xi wħud - li jiġu pubblikati rapporti u hija xi ħaġa pożittiva li l-kummissjoni se tippubblika r- rapporti tagħha fuq aspetti differenti ta' l-edukazzjoni għaliex sfortunatament fis-soċjeta' tagħna għadhom jeżistu oqsma sħaħ li ma jippubblikawx ir-rapporti tagħhom.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Onorevoli ippermettili ninterrompik għaliex reġa' skadielek il-ħin u għandek bżonn Leave of House.

Hawn leave of House?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nirringrazzja lill-Kamra talli reġa' għoġobha testendili l-ħin.

Sur President, kif kont qed ngħid huwa importanti ħafna li din il-kummissjoni se jkollha d-dmir li tippubblika r-rapporti għaliex f'soċjeta' demokratika mhux aċċettabbli li r-rapporti li jsiru fuq oqsma bħal dawn ma jiġux ippubblikati.

Nerġa' ngħid li waħda mir-raġunijiet li għaliha dawn ir-rapporti għandhom jiġu ppubblikati hija sabiex iservu ta' pressjoni fuq l-awtoritajiet ħalli jieħdu l-passi meħtieġa sabiex jineħħew in-nuqqasijiet indikati.

Jekk aħna nħallu dawn in-nuqqasijiet moħbija nkunu qed nidħku bina nfusna għax in-nuqqasijiet jarawhom l-istudenti, l- għalliema u l-ġenituri ta' kuljum u għalhekk li nagħmlu l-affarijiet biex sempliċement inżommuhom moħbija jien ma nifhimhiex.

Sur President, fatt ieħor li ma fhimtx u li kien ixxokkjani imma għallinqas irnexxili nbiddlu kien li meta attendejt għall-jum il- premjazzjoni ġo skola sibt li d-diskors li kien se jagħmel il-kap ta' din l- iskola ġie vetted u ċċensurat mid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni.

Jien lanqas ridt nemmen li fl-1997 kap ta' skola ried jumilja ruħu b'mod li jlesti diskors, jibagħtu lid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni, din probabbli taqtagħlu dawk il-kliem li forsi jkunu se jdejqu lill-ministru li jiġi l-iskola darba fis-sena u joqgħod fl-ewwel filliera ...

Għax ħafna drabi l-kapijiet jieħdu l-okkażjoni - u sewwa jagħmlu - taż-żjara tal-ministru biex jindikawlu n-nuqqasijiet li jkun hemm fl-iskola - jgħidulu li ma għandhomx skrivani biżżejjed, li hemm nuqqas ta' teachers f'ċerti oqsma, li hemm bżonn jinbidlu t-toilets u li l-affarijiet li jkun wegħedhom ikunu għadhom ma waslux - u allura biex il-ministru jitlaq minn dik l-iskola ferħan b'xi bukkett fjuri f'idejh jaqtgħulu mid-diskors il-kritika li ssir lejn in- nuqqasijiet ta' l-iskola!

Dawn l-affarijiet m'humiex aċċettabbli, la f'soċjeta' demokratika u lanqas f'soċjeta' li riesqa għas-seklu 21.

GĦalhekk waħda mill-ewwel affarijiet li għidt lid-Diviżjoni ta' l- Edukazzjoni hekk kif ilħaqt ministru hija biex iħallu lill-kapijiet ta' l- iskejjel jgħidu li jridu bil-liberta' kollha fid-diskorsi tagħhom.

Jien ġejt informat ukoll li jekk fid-diskors tiegħu kap ta' skola kien jgħid li hemm numru kbir ta' tfal li ma jafux jiktbu u jaqraw f'dik l-iskola din il- parti kienet tiġi maqtugħa, qisha billi titneħħa din il-parti mid-diskors tal-kap ta' l-iskola dawn it-tfal se jisparixxu!

GĦalhekk kif għidt diġa' aħna għamilna t-tibdil meħtieġ biex għallinqas illum il-kapijiet ta' l- iskejjel jistgħu jgħidu dak li jħossu.

Dan huwa wieħed mill-passi li għamilna, li qed nagħmlu u li se nkomplu nagħmlu għax biex l-iskejjel tal- gvern jieħdu r-ruħ dawn ma jistgħux jibqgħu jitmexxew bir-remote control mid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni jew mill-ministeru ta' l-edukazzjoni imma kull skola għandha tmexxi lilha nnifisha b'management demokratiku, modern u effiċjenti, jiġifieri fi kliem ieħor b'management parteċipattiv fejn il-kap ta' l-iskola flimkien ma' l-assistenti kapijiet tiegħu, mal-ġenituri, ma' l- istudenti u b'relazzjonijiet tajba mal-lokalita' jmexxu l-iskola 'l quddiem.

L-iskejjel tal-gvern li għandna tajbin mxew 'il quddiem permezz ta' l- inizjattiva u tat-tmexxija għaqlija tal-kapijiet flimkien ma' l-assistenti kapijiet u l-għalliema għax fejn m'hemmx din it-tip ta' relazzjoni dawn ma jmexxux l-iskola b'mod tajjeb.

Jien nieħu gost ngħid li fl-iskejjel pubbliċi tagħna għandna diversi edukaturi li għandhom viżjoni u jafu x'għandhom jagħmlu.

Il-ħasra hi li dawn l-edukaturi m'għandhomx min jiċċelebralhom dan is-suċċess u allura jibqa' l-preġudizzju stupidu li skola pubblika jew hekk imsejħa "tal-gvern" - fil-fatt din m'hi tal-gvern xejn għax hija tal-pajjiż kollu - hija inferjuri għal xi tip ta' skola oħra li ġejja minn xi settur ieħor.

Dan huwa preġudizzju żbaljat u għalhekk irridu nsibu mod kif is-suċċess li jinkiseb fl-iskejjel tagħna jiġi ċċelebrat ħalli lill-edukaturi nagħmlulhom kuraġġ b'xulxin.

Fil-fatt hija ħasra li l-affarijiet tajbin li jagħmlu diversi edukaturi lanqas biss isiru jafu bihom l-edukaturi ta' l-iskejjel ta' l-istess lokalita' jew ta' lokalita' fil-qrib.

Jien nittama li waħda mill-affarijiet li tagħmel il- Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni tkun li tiċċelebra s-suċċess ta' dawk l-iskejjel li jkunu qed jimxu 'l quddiem għax ikunu qed jiġu mmexxija b'mod tajjeb, modern u parteċipattiv.

Huwa tajjeb li nkomplu naħdmu f'dan il-qasam għaliex iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar il-kwalita' ta' l- edukazzjoni se ssir importanti.

Sur President, meta nitkellmu fuq il-bżonn ta' sistema edukattiva demokratika u li l-iskejjel tagħna jkunu miftuħin għal kulħadd aħna bl-ebda mod ma nkunu rridu nfissru li rridu nbaxxu l-kwalita', anzi jekk nagħmlu hekk inkunu qed nidħku bl-istudenti u bil-poplu Malti u GĦawdxi kollu.

F'pajjiżna għandna bżonn ngħollu l-kwalita' ta' l-edukazzjoni billi nagħmlu standards u aspirazzjonijiet għolja għax b'hekk biss nistgħu ntejbu l-qasam ta' edukazzjoni.

Jekk inħallu kollox għaddej nispiċċaw biex ma ntejbu xejn.

Il-futur ta' l-edukazzjoni jkun b'saħħtu jekk ngħidu li m'aħniex sodisfatti b'li għandna.

GĦalhekk aħna għandna ngħollu l-mira u l- aspirazzjoni tagħna u noħolmu b'sistema edukattiva aħjar minn dik li għandna.

Jien ċert li jekk il-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni taqdi dmirha sew tkun qed tgħin biex ikollna aspirazzjonijiet u standards ogħla fis-sistema edukattiva tagħna.

Kif għidt diġa', fost il-kummenti li smajna f'din il-Kamra dwar din il- kummissjoni saret kritika li fil-kompożizzjoni tagħha m'hemmx involuti nies li ġejjin mill-qasam sportiv, mill-qasam tax-xjenza, mill-qasam tas-saħħa, mill-qasam tal-kultura u anke studenti.

Huwa veru li f'din il-kummissjoni m'hemmx nies li ġejjin minn oqsma differenti u huwa veru wkoll li m'hemmx studenti imma t-tieni għan li għandha din il-kummissjoni huwa li fis-sotto- kumitati li jkollha jkun hemm preżenti r-rappreżentanti kollha minn oqsma differenti, fosthom anke l-istudenti.

Sur President, kif għidt diġa' l-kummissjoni ma għandhiex titqies bħala xi struttura magħluqa fiha nnifisha li se tagħmel kollox hi għax din se sservi biss bħala catalyst u ħafna mix-xogħol irid isir minn gruppi differenti li mbagħad twaqqaf hi.

Kif għidt meta kont qed nipproponi l- mozzjoni għal din il-kummissjoni, m'għandniex nippretendu li l-kummissjoni se toffri xi mediċina maġika jew li l-problemi li jeżistu fl-iskejjel u fil- qasam ta' l-edukazzjoni tagħna se jiġu riżolti.

L-effett tal-kummissjoni se jkun jiddependi mix-xogħol li jirnexxilha tagħmel.

In-nuqqasijiet li jeżistu fil-qasam ta' l-edukazzjoni ma għandniex insolvuhom billi nwaqqfu xi kummissjoni imma billi naħdmu bla heda biex nipprovaw insolvu dawn il- problemi.

Ix-xogħol tal-kummissjoni m'huwiex li ssolvi l-problemi li jeżistu fl-iskejjel, bħall-problemi tal-bullying, ta' l-assenteiżmu, ta' tfal li joħorġu mill-iskola ma jafux jiktbu u jaqraw, ta' tfal batuti f'ċerti suġġetti jew inkella li jsibu diffikulta biex jikkomunikaw, biex jippreżentaw irwieħhom u biex jaħsbu u jiddiskutu, għaliex dawn it-tip ta' problemi jridu jiġu solvuti fl-iskejjel tagħna stess.

Sur President, waqt dan id-dibattitu saret ukoll kritika li lil din il- kummissjoni li se nwaqqfu ma tajnihiex viżjoni.

Din hija kontradizzjoni għaliex jekk irridu l-konsultazzjoni u l-parteċipazzjoni ma nistgħux nordnaw lill-kummissjoni x'għandha tagħmel.

Jekk nagħmlu hekk inkunu qed nimponu u fil-qasam ta' l-edukazzjoni l-agħar ħaġa li tista' tagħmel hi li timponi.

GĦalhekk huwa importanti li l-viżjoni ta' l-edukazzjoni f'pajjiżna nfassluha flimkien b'sens ta' direzzjoni ħalli lkoll kemm aħna, għalkemm b'mod differenti, nikkontribwixxu għaliha.

Sur President, waħda mill-affarijiet li din il-kummissjoni se tagħmel hija li se tara l-edukazzjoni - u għalhekk hemm rappreżentanza fuqha minn livelli u minn oqsma differenti - bħala proċess kontinwu.

Waħda mill- affarijiet li titfa' s-sistema edukattiva tagħna lura hija li dawk involuti fil-kindergarten jaħdmu għal rashom, dawk tal-primarja jaħdmu għal rashom, tas-sekondarja jaħdmu għal rashom, tal-post-sekondarja jaħdmu għal rashom u ta' l-universita' jaħdmu għal rashom imbagħad kull stadju ta' wara jwaħħal fl-istadju ta' qabel.

Jekk fis-sekondarja jkun hemm studenti li ma jkunux jafu jiktbu u jaqraw jagħtu t-tort lill-primarja, jekk fil-post-sekondarja jkun hemm studenti batuti fis-suġġetti ta' l-Ingliż u tal-Matematika jagħtu tort lis-sekondarja u jekk fl-universita' jkun hemm studenti batuti fis- suġġetti ta' l-Ingliż, tal-Matematika u tal-Bioloġija jagħtu tort lil tal- post-sekondarja.

Huwa żgur li s-sistema edukattiva tagħna ma tistax tibqa' miexja b'dan il-mod imma trid titqies bħala proċess kontinwu u kull stadju jrid ikun kontinwu ma' ta' qablu.

Qed nispiċċaw f'sitwazzjoni fejn affarijiet li jsiru fil-primarja jerġgħu jiġu ripetuti fis-sekondarja imbagħad dak li jgħidu li hu dgħajjef fil-livell ta' l-universita' jew f'dak post-sekondarju u li hu tort tal-livell sekondarju, ma jiġix irranġat.

Għalhekk huwa importanti ħafna li nitkellmu flimkien; naraw fejn hemm in-nuqqasijiet u fejn hemm esaġerazzjonijiet u nirranġaw livell wara ieħor.

Jiena ħadt gost li fix-xhur li għaddew kellna konsultazzjonijiet wiesgħa ħafna fejn laqqajna għall-ewwel darba lill-għalliema tal-year 4, year 5 u year 6 ta' l-iskejjel primarji u huma direttament qalulna x'hemm x'jiġi rranġat fis-sillabu biex ikun aktar ingranat ma' dak li jistennew fl- eżamijiet tal-Junior Lyceum u bi preparazzjoni aħjar għall-edukazzjoni sekondarja.

Wara li għamilna dawn il-konsultazzjonijiet, l-iskejjel iddiskutew x'għandu jinbidel fis-sillabu u sa Settembru li ġej se jkollna ħafna xogħol lest biex l-affarijiet jibdew jitranġaw.

Proprju fil-bidu ta' din il-ġimgħa fl-universita' bdejna nlaqqgħu - bħalissa jien m'iniex qed nattendi għax qiegħed hawnhekk- lill-form teachers kollha ta' l- iskejjel sekondarji u t-teachers tal-form 5 tas-suġġetti kollha sabiex jiddiskutu mal-Bord tal-Matsec x'hemm fis-sillabu tagħhom li jrid jiġi rranġat.

Dawn huma laqgħat li qed isiru għall-ewwel darba.

Waħda mill- affarijiet ħżiena li għandna f'pajjiżna hija li m'hemmx kordinazzjoni bejn oqsma differenti tas-sistema edukattiva.

M'huwiex aċċettabbli li l-Bord tal-Matsec fl-Universita' qatt - ħlief darba fil-bidu - ma ltaqa' ma' dawk li qed jgħallmu s-suġġetti li jeżamina hu.

Għalhekk din il-ġimgħa qed isiru dawn il-laqgħat fuq kull suġġett sabiex naraw x'hemm x'nirranġaw fis- sillabu u fl-eżamijiet.

Din it-tip ta' konsultazzjoni hija waħda mill- metodi ta' kif intejbu l-edukazzjoni f'pajjiżna u dan qed joħroġ ċar f'dawn il-laqgħat.

Waħda mill-karatteristiċi ta' sistema edukattiva tajba hija li jkun hemm kordinazzjoni sħiħa bejn min jissettja l-karti ta' l-eżamijiet, min igħallem is-suġġetti, min jissettja s-sillabu u min jagħżel il-kotba.

Hemm bżonn li dawn l-affarijiet nġibuhom flimkien u mhux kulħadd jaħdem għal rasu għaliex b'hekk ma nimxux 'il quddiem.

Għalhekk huwa importanti li fis- sistema edukattiva tagħna nkomplu bil-metodu ta' konsultazzjoni u naslu anke għal dokumenti miktubin ċar dwar x'nistennew li jkunu jafu l-istudenti tagħna f'kull sena.

B'hekk ma jkollniex sillabu vast fejn l-għalliema jkollhom jiġru biex ilaħħqu miegħu.

Ħafna drabi għalihom l-aktar importanti huwa li jlaħħqu mas-sillabu u mhux li jistaqsu lilhom infushom x'tgħallmu l- istudenti minn din il-ġirja kollha.

Is-sillabu m'għandux ikun biss riga li biha nkejlu x'għallmu l-għalliema jew x'suppost jgħallmu l-għalliema.

Mistoqsija aktar importanti minn hekk hija: X'tgħallmu l-istudenti?

Deċiżjoni li kienet ittieħdet mill-amminstrazzjoni preċedenti u li naħseb li rridu nirriflettu dwarha hija li l-eżamijiet annwali tal-Form V isiru fi Frar.

Jien ma ngħidx li din id-deċiżjoni kienet ittieħdet b'kapriċċ jew biex toħloq problemi.

Aħna tajniha ż-żmien biex narawha taħdem pero' naħseb li ħolqot problema serja għax f'daqqa waħda s-sena skolastika ċkienet għal erba' jew ħames xhur u allura sillabu li qabel kien mifrux fuq seba' xhur issa f'daqqa waħda jrid jitlaħħaq f'ħames xhur.

Huwa tajjeb li nirriflettu fuq din l-esperjenza ħalli naraw jekk ħadmitx - hemm min qed jgħidilna li ħadmet u hemm min qed jgħidilna li ma ħadmitx - u nieħdu deċiżjoni.

Fl-istess żmien l-amministrazzjoni preċedenti kienet ħadet deċiżjoni tajba li ma tħallix studenti jagħmlu l-eżamijiet minn Form IV.

Jien naf li dak iż-żmien din id-deċiżjoni kienet ġiet ikkritikata minn xi setturi imma fl-opinjoni tiegħi kienet deċiżjoni kuraġġuża.

Jien insellem lill- preċedessur tiegħi li kellu l-kuraġġ, l-għaqal u l-intelliġenza li jieħu dik id-deċiżjoni għaliex b'hekk tawwalna s-snin li t-tfal tagħna jibqgħu fl- edukazzjoni u mhux nibdew inġennuhom minn eta' żgħira u nżidulhom it- tensjoni biex jagħmlu l-eżamijiet malajr kemm jista' jkun.

Għalhekk huwa importanti li aħna nitgħallmu mill-esperjenzi ta' xulxin - mit-tajjeb li nkunu għamilna u mill-iżbalji li nkunu ħadna - pero' hija importanti ħafna l-kordinazzjoni.

Jien nieħu gost li dan ix-xogħol ta' konsultazzjoni qed isir u nwiegħed li se jkompli jsir għaliex huwa biss b'ħidma flimkien li nistgħu ntejbu s-sistema tagħna.

Sur President, jien naħseb li waħda mill-affarijiet li l-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni jkun tajjeb li tidħol fiha - u din issemmiet f'din il-Kamra minn diversi kollegi - hija l-isfond internazzjonali tas- sistema edukattiva tagħna.

Bħalissa aħna qegħdin daqsxejn f'sitwazzjoni perikoluża, liema sitwazzjoni ma nistgħux indumu wisq fiha għaliex inkella se ssirilna ħsara kbira.

F'pajjiżna r-riga internazzjonali biex biha nkejlu x'qed nagħmlu fis-sistema edukattiva tagħna teżisti biss b'mod sistematiku fl-Universita'.

Dan jista' jkun għaliex ikollna gradwati minn tagħna li jmorru jistudjaw barra u ħafna minnhom imorru tajjeb - u nieħdu gost u niftaħru li jmorru tajjeb - u għalhekk juri li mhux biss kapaċi jgħumu f'baħar ta' universitajiet barranin imma ġieli kapaċi anke jirbħu t- tellieqa.

Imbagħad għandna l-kejl l-ieħor fejn jiġu eżaminaturi barranin biex jeżaminaw il-karti ta' l-istudenti tagħna meta jiġu biex jiggradwaw.

Jiġifieri fil-livell terżjarju għandna mod kif inkejlu x'qed jiġri f'pajjiżna meta mqabbel ma' barra, pero' fil-primarja m'għandniex mod kif inkejlu.

Għax huwa importanti li tieħu tifel minn Malta u ieħor minn xi pajjiż ieħor tad-dinja u tikkompara dak li qed nagħmlu fl-iskejjel primarji tagħna ma' x'qed jiġri f'dawn il-pajjiżi.

Kif għidt aktar kmieni x'ħin tkellimt fuq ekonomija globali, irridu nkunu kapaċi nbigħu l-prodotti u s- servizzi tagħna li jkunu ta' kwalita' li jħabbtuha ma' pajjiżi oħra.

Irridu niftakru li, fi żmien 20 sena oħra, dawk it-tfal li llum huma fil- primarja se jkunu qed jikkompetu f'din l-ekonomija globali u jekk mhux se jkollna edukazzjoni primarja b'saħħitha, 'il quddiem se jkun hemm il- problemi.

F'pajjiżna m'għandniex tradizzjoni li nieħdu sehem fi studji internazzjonali dwar is-sistema edukattiva tagħna.

Tul dan id-dibattitu ssemma, per eżempju, it-Third International Maths and Science Study li jqabbel flimkien kif imorru t-tfal f'żewġ etajiet differenti.

Saru żewġ studji - l-ewwel riżultat ħareġ f'Novembru li għadda u l-ieħor ħareġ xi 15- il ġurnata ilu - li wieħed minnhom kien dwar tfal fl-eta' ta' 9 snin u l- ieħor dwar dawk fl-eta' ta' 13-il sena.

Aħna ma ħadniex sehem f'dawn l- istudji - li l-informazzjoni dwarhom bdiet tinġabar fl-1995 u li sintendi jqumu l-flus u jeħdulek ammont ta' ħin għaliex tkun trid tittestja t-tfal f'dawk it-testijiet li jibgħatulek minn barra - u għalhekk naħseb li waħda mill-affarijiet li l-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni għandha tagħmel hi li nieħdu sehem f'dawn l-istudji internazzjonali.

Jien naħseb li lilna jinteressana li nkunu nafu t-tfal tagħna x'kapaċi jagħmlu u fejn jidħlu fil-lista ta' dawk il-41 pajjiż li ħadu sehem, pero' hemm bżonn li nibdew neħduhom mhux fl-Universita' biss jew fil-post-sekondarju biss imma anke mill-primarja u mill-kindergarten.

Għalhekk importanti li s-sistema tagħna niftħuha għal dawn l-aspetti internazzjonali u naraw kif inqabblu lilna nfusna ma' pajjiżi oħra u x'għandna nitgħallmu minn pajjiżi oħra.

Illum dan sar importanti speċjalment minħabba li daħħalna s-sistema tas- Sec u tal-Matsec, fejn qegħdin neżaminaw lit-tfal tagħna b'eżamijiet li qed nagħmlu aħna stess.

Wieħed jifhem li repubblika indipendenti b'sistema edukattiva indipendenti jkollha sistema ta' l-eżamijiet tagħha, imma naħseb li wasal iż-żmien li nirriflettu ftit fuq din l-esperjenza ta' dawn is-snin minn mindu daħlu l-eżamijiet tal-Sec u l-Matsec.

Irridu naraw fejn morna tajjeb, fejn morna ħażin, fejn nistgħu ntejbu u anke x'tip ta' aspetti internazzjonali nistgħu ndaħħlu biex inkunu ċerti li dak li qed nagħmlu huwa ta' livell internazzjonali.

M'għandniex inkunu prużuntużi u nqisu ruħna sodisfati u nibżgħu nkejlu lilna nfsuna ma' pajjiżi oħra.

Pajjiżi oħra li s-sistema ta' l-edukazzjoni tagħhom hija aktar avvanzata minn tagħna jaraw x'jistgħu jitgħallmu mingħand ħaddieħor u jkejlu lilhom infushom ma' pajjiżi oħra.

Il-futur ta' pajjiżna jitlob li l-ħin kollu niftakru li d-dinja hija akbar minn Malta u Għawdex u fil-qasam ta' l-edukazzjoni rridu 'l ħin kollu niżguraw li qed inżommu dan l-aspett internazzjonali f'moħħna.

Jiena nittama li l-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni ma tkunx mgħobbija bl-amministrazzjoni ordinarja ta' l-edukazzjoni u li jkollha l- fondi sabiex tikkummissjona riċerka u tieħu ħsieb li pajjiżna jibda jieħu sehem fi studji komparattivi tal-performance edukattiva dwar kif imorru t- tfal fis-sistemi edukattivi differenti.

Wara li jiġu ppubblikati r- riżultati tas-surveys - f'dan il-każ kienu nvoluti 41 pajjiż - waħda mill- affarijiet li jagħmlu l-awtoritajiet flimkien ma' l-edukaturi hi li jaraw fejn huma dgħajfin, jaraw x'se jbiddlu fis-sillabu, fil-metodu jew fis- sistema biex jirranġaw xi nuqqas.

Jekk aħna ma nagħmlux dan nibqgħu mexjin fid-dlam u nibqgħu sodisfatti bina nfusna.

Għalhekk jien nittama li l- kummissjoni tidħol għal dan ix-xogħol u meta tagħmel hekk żgur li ma tkunx qed tidduplika xi xogħol li sar jew li qed isir minn xi ħadd.

GĦaliex dan it-tip ta' xogħol sfortunatament ħadd m'hu qed jagħmlu.

Fid-diskussjoni dwar din il-mozzjoni kien hawn min semma - kien punt li għamel il-kollega tiegħi l-Onor.

Lino Spiteri - l-iskola fil-futur.

Wieħed mill-istudji li ħarġu dan l-aħħar kien juri li jekk l-iskola m'hijiex se tinbidel hemm ċans li ssir irrilevanti.

Kull istituzzjoni llum, sa ċertu punt - u għada aktar mil-lum - saret istituzzjoni edukattiva.

Illum anke organizzazzjoni volontarja, organizzazzjoni tax-xogħol jew organizzazzjoni kummerċjali, jekk inhi serja, tinvesti ħafna mir-riżorsi tagħha, żgħar jew kbar, fit-taħriġ u fl-edukazzjoni tan-nies li jaħdmu fiha.

Per eżempju l- ġimgħa li għaddiet aħna konna preżenti - nies miż-żewġ naħat tal-Kamra - għall-jum ta' gradwazzjoni li organizzat il-Caritas f'San Blas.

Fost l- aktar aspetti importanti li ġew enfasizzati, u bir-raġun, kienet l- edukazzjoni u t-taħriġ tan-nies li jaħdmu ma nies bil-problema tad-droga sabiex lil dawn jgħinuhom jegħlbu l-problema.

Għalhekk illum qed nitkellmu fuq is-soċjeta' kollha kemm hi bħala soċjeta' edukatriċi, li trid tgħallem u titgħallem.

L-iskola m'għadhiex dak il-post ċentrali - u fil-futur se ssir inqas - fejn isir it-tagħlim u huwa importanti ħafna li l-istituzzjoni ta' l-iskola taġġorna ruħha biex, jekk xejn, isservi bħala dak il-post fejn issir riflessjoni u mhux li tgħallem kontenut bl-amment b'mod li ma tantx huwa attraenti.

Sur President, jekk wieħed imur ġo skola l-Kanada, Singapore, il-Ġermanja jew anke l-Ingilterra u jmur idur il-klassijiet isib li dawn qed jadottaw il-metodu ta' wieħed jismu Edward Debono.

Dan il-bniedem li huwa Malti ħareġ bl-idea tal-lateral thinking u l-bżonn li nitgħallmu t-thinking skills.

Dawk li jmorru fuq dawn iż-żjajjar jiġu mistoqsija x'metodi nużaw minn ta' Debono fis-sistema edukattiva tagħna u b'imbarazzament kbir dawn in-nies jew ma jirrispondux u jaraw kif ibiddlu d-diskors jew inkella jgħidu: Minkejja li f'Malta għandna l-qawl li jgħid li "Malta qatt ma rrifjutat qamħ" jidher li f'dan il-każ irrifjutajna qamħ mhux ħażin, għax il-preżenza ta' Edward Debono fis-sistema edukattiva tagħna tinħass bin- nuqqas tagħha u mhux bil-preżenza tagħha.

L-uniku spazju li lil dan il- proxxmu sibnilu f'pajjiżna huwa li jiġi u jorganizza attivitajiet fl- universita'.

Jiġifieri aħna għandna dan il-proxxmu li jrid jagħti sehmu hawn Malta u li offra s-servizzi tiegħu fis-snin li għaddew, u għal xi raġuni u oħra, qatt ma ġew aċċettati mbagħad imur f'postijiet bħall- Singapore u l-Istati Uniti u jorganizza konferenzi kbar għall-għalliema fejn jgħidha biex minn eta' żgħira ngħallmu lit-tfal jaħsbu u jkunu kreattivi.

F'Settembru li ġej, qabel ma tibda s-sena skolatistika, Edward Debono se jorganizza konferenzi ma' l-għalliema ta' l-iskejjel primarji kollha sabiex jibda jgħaddilhom dan it-thinking skills u l-metodu ta' kif jgħallmu lit-tfal żgħar il-kapaċita' li jkunu kreattivi, li jaħsbu u jsolvu l- problemi.

Dan kollu se jsir b'xejn meta barra minn Malta Edward Debono jiċċarġja miżata mhux ħażin għal konferenzi bħal dawn.

S'issa nammetti u jkolli nistqarr li għandna problemi biex norganizzaw din il-konferenza.

Jien nittama li dawn il-problemi - li żgur m'humiex ġejjin min-naħa tagħna - insolvuhom biex ma nċaħħdux lill-għalliema tagħna minn din il- possibbilta', għaliex dan huwa mod kif nagħtu nifs ġdid u ħajja ġdida lis- sistema edukattiva tagħna u kif l-istituzzjoni edukattiva tinbidel għal waħda aktar miftuħa u moderna.

Għalhekk nittama li l-problemi li għandna jiġu solvuti biex għallinqas jekk mhux f'Settembru, insibu ħin ieħor meta nistgħu norganizzaw din il-konferenza u dawn il-laqgħat ta' Edward Debono ma' l-edukaturi tagħna.

Waħda mill-ikbar problemi li għandna bħalissa - u jien m'għandix dubju li fi studji li se jagħmlu l-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni dan se joħroġ ċar - hija li l-mudell dominanti ta' l-iskola f'Malta u f'Għawdex għadha l-fabbriki tas-seklu 19 u tal-bidu tas-seklu 20 fejn għandek il-mass production; isir prodott wieħed u l-importanti mhux li taqdi lill-klijent jew lil min qed jaħdem hemm ġew, imma li toħroġ prodotti bħal xulxin, produzzjoni ta' massa.

Issa aħna nafu li t-tfal huma kollha individwi differenti bil-karatteristika, abbiltajiet u diżabilitajiet differenti tagħhom u għalhekk waħda mill-ikbar sfidi li s-sistema edukattiva għandha quddiemha f'pajjiżna - din hija waħda mill-ikbar uġigħ ta' ras li għandna u rridu naraw x'se nagħmlu dwarha - hija kif se jirnexxielna noħolqu sistema edukattiva differenzjata għall-qies tat-tfal differenti li jiġu fostna.

Jekk ma nagħmlux dan la nieħdu nifs u lanqas immorru 'l quddiem.

Bħalissa qed noffrulhom menu wieħed, jew l-aktar żewġ menus, u ngħidulhom: Jekk trid u jekk jogħġbok kul u jekk ma jogħġbokx tikolx u tkun imniżżel mal-batuti u mal-falluti.

Jekk inħarsu lejn ir-riżultati ta' l-istudenti li għamlu l-eżamijiet tal- matematika tas-Sec, biex mill-fifth form imorru għas-sixth form, insibu li 25% ta' l-istudenti tagħna fil-livell ordinarju huma unclassified.

Jiġifieri minn dan naraw li hemm xi ħaġa li m'hijiex tajba u mhux bilfors inwaħħlu fit-tfal.

Huwa importanti li jkollna sistema differenzjata u sistema li jkollha sillabi differenti biex it-tfal, bl-abbiltajiet u bid- diżabilitajiet differenti tagħhom, iħossu li hemm spazju għalihom fis- sistema edukattiva.

B'hekk ma jkunx hemm sistema biss għal dawk li jmorru tajjeb u għal dawk li jiġu ppreparati mid-dar biex jitgħallmu.

L-ikbar suċċess li jista' jkollhom l-edukaturi mhuwiex li jgħallmu lil dawk li diġa' għandhom id-dispożizzjoni biex jitgħallmu u lil dawk li diġa' mħajra jitgħallmu imma jgħallmu lil min għandu problemi, lil min għandu żvantaġġi u lil min għandu diffikultajiet biex jitgħallem u li imbagħad tgħin lill- għalliema biex jiffaċċjaw dik is-sitwazzjoni.

L-edukazzjoni trid tkun qiegħda għal kulħadd u twieldet bil-ħolma kbira li dawk li għandhom żvantaġġ fl-ambjent soċjali u fil-familja fejn twieldu tiġi offruta lilhom l-opportunita' biex dak li m'għandhomx id-dar jeħduh fl-iskola.

Huwa falliment tas-sistema edukattiva jekk din tkejjel lilha nnifisha biss b'kemm hi kapaċi tgħallem lil min kapaċi jitgħallem.

Fid-dibattitu li kellna dwar din il-mozzjoni kien hemm min ġibed l- attenzjoni li jien m'għidt xejn fuq il-persuni u t-tfal b'diżabilita' u fuq l-edukazzjoni speċjali.

Jien m'għidt xejn dwar dan mhux bi żvista jew għaliex m'hemmx xi ngħid imma m'għidt xejn fid-dawl tad-diskussjoni pubblika li se jkollna fuq il-white paper dwar opportunitajiet indaqs għal persuni b'diżabilita'.

Ċertament li anke l-kwestjoni tat-tfal b'diżabilita' hija sfida kbira għas-sistema edukattiva tagħna, li trid tinbidel biex fiha jkun hemm diversita' u spazju mhux biss għal tfal b'abiltajiet differenti iżda anke għat-tfal b'diżabilita'.

Jekk irridu soċjeta' li tinkludi lil kulħadd u li ma titfa' lil ħadd fil-ġenb, irid ikollna sistema edukattiva inklussiva u demokratika li toffri spazju għal kulħadd.

Ċertament li dan iġib problemi u diffikultajiet miegħu imma ejjew nipprovaw insolvu dawk il- problemi.

Ma jistax ikollna sistema edukattiva li twarrab minnha lil dawk li m'humiex ta' ħafna abilita' jew dawk li għandhom xi diżabilita'.

Għandna noffru spazju demokratiku għal kulħadd għaliex id-drittijiet li t-tfal b'diżabilita' għandhom fis-sistema edukattiva għandhom jitqiesu bħala drittijiet fundamentali.

Dawn għandhom dritt li jiġu edukati mal-bqija tat- tfal għaliex inkella se jibqa' jkollna soċjeta' li twarrab lin-nies b'diżabilita', li ċertament joħolqilna problemi.

Sur President, jien insellem lill-amministrazzjoni preċedenti għal mod kif daħħlet l-informatika fil-livell primarju.

Din kienet riforma kbira li l-pajjiż kellu bżonn u kienet riforma li ġiet ippjanata tajjeb.

Hawnhekk kien hawn min semma li ma jaqbilx ma' esperimentazzjoni żejda - kliem li fihom infushom m'humiex sbieħ - pero' jien ngħid li għandna bżonn ta' riformi fl-edukazzjoni.

Dawn ir-riformi jridu jkunu maħsubin tajjeb għaliex inkella aktar jagħmlu ħsara u joħolqu iktar problemi milli jsolvu.

Id-dħul ta' l-information technology fil-primarja kien ippjanat b'mod tajjeb - kien hemm biża' li nies ta' ċerta eta' se jsibuha diffiċli li jkollhom jgħallmu l-computer fil-klassi għaliex, kif nafu, ħafna drabi t-tfal jaqbdu dawn l- affarijiet malajr iktar mill-kbar u nispiċċaw li t-tfal jgħallmu lill-kbar - u rnexxa.

Mhux l-istess jista' jingħad dwar kif ġiet imdaħħla l-integrazzjoni tat- tfal b'diżabilita' fl-iskejjel tagħna.

M'huwiex ġost tiegħi li ngħid dan għaliex aħjar li kieku ma sibniex dik il-problema konna nagħmlu affarijiet oħra.

Li sar hu li ntefgħu tfal b'diżabilita' fi skejjel hekk imsejjħa "normali" u magħhom tpoġġa helper jew facilitator.

Lanqas facilitators għad m'għandna għax għadhom ma ġewx imħarrġin dawn.

Mingħajr ma jkun hemm ippjanar sewwa bidla radikali bħal dik toħloq iktar problemi milli ssolvi.

B'daqshekk m'iniex se ngħid li aħna se mmorru lura; aħna rridu edukazzjoni inklussiva.

Jekk irridu soċjeta' fejn hemm spazju għal kulħadd irridu sistema edukattiva li toħloq spazju għal kulħadd, imma l-affarijiet iridu jsiru bis-serjeta' u b'mod tajjeb.

Per eżempju, qatt ma tlaqqgħu flimkien dawk li jkunu qegħdin ma tfal b'diżabilita' u l-għalliema tal-klassi.

Għandna anke każijiet fejn hemm relazzjoni ħażina ħafna bejniethom, ħaġa li toħloq problemi.

Jien nerġa' ngħid li m'għandix dubju li l-intenzjonijiet kienu tajbin anke f'pass bħal dan, imma li you dump and you integrate and hope for the best huwa metodu li ma jaħdimx.

Din il-bidla kbira fis-sistema edukattiva tagħna trid tiġi ppjanata tajjeb.

Waħda mill-ewwel affarijiet li rridu nagħmlu u li se tieħu żmien hi - iktar ikollok problemi meta xi ħaġa tkun diġa' bdiet u trid tirranġaha milli meta se tibda xi ħaġa mill- bidu - li nirranġaw il-problemi li għandna hemmhekk.

Kif diġa' għidt, dawn għadhom qatt ma ltaqgħu taħt l-istess saqaf biex jiddiskutu l-problemi li għandhom.

Jiena attendejt laqgħat ta' għalliema għal rashom fejn ikkritikaw lill-facilitators, iltqajt ma' facilitators li kkritikaw lill- għalliema u ltqajt anke ma' ġenituri li kkritikaw kemm lill-facilitators u kemm lill-għalliema.

Issa dan huwa qasam fejn il-ġenituri, it-tfal, l- għalliema u l-facilitators iridu jaħdmu flimkien, inkella jkollna problemi serji u jkun hemm reazzjoni kontra pass tajjeb bħal dan.

Punt ieħor li ssemma f'dan id-dibattitu anke mis-Segretarju Parlamentari Helena Dalli fid-diskors tajjeb li għamlet fuq il-gender issues u l- kwestjoni tad-drittijiet tan-nisa fl-edukazzjoni - ċertament li f'dan il- qasam għamilna progress imma għad fadal ħafna x'isir, pero' m'iniex se nirrepeti l-punti tajbin ħafna li għamlet hi - huwa li n-nisa ma tantx jitħajru jidħlu fil-qasam tax-xjenza u t-teknoloġija għaliex dan il-qasam għadhom iqisuh ta' l-irġiel.

Dan il-punt kien għamlu tajjeb ħafna anke l- Prof Maurice Cauchi fl-analisi li kien għamel sabiex jinstab għaliex inqas tfal qegħdin jagħżlu l-qasam tax-xjenza u t-teknoloġija, u kien irriżulta li dan kien qed jiġri minħabba l-mod kif kienet qed tiġi mgħallma x-xjenza fl-iskejjel.

Jekk it-tfal jaħsbu li min jitgħallem ix-xjenza huwa dejjaq u huwa nerd, biex nuża l-kelma tagħhom, allura se jgħidu li dak ma jgħoddx għalihom għax huma aktar "tal-life".

Dawn jgħidulek li x-xjenza hija ta' min huwa ffissat fil-kotba u ta' min ma jsegwix lill-iSpice Girls jew lil gruppi varji oħra li m'iniex se nikkummenta dwarhom għaliex fost affarijiet oħra nkun qed ninsulenta l-gosti tat-tfal tiegħi.

GĦalhekk fil-primarja bis-saħħa ta' min jaħdem fil-qasam tax-xjenza - u jiena nittama li din ikollha effett tajjeb ukoll fuq dak li semmiet l-Onor.

Helena Dalli sabiex aktar bniet jitħajru jersqu lejn ix-xjenza - għaddejjin xi attivitajiet li qegħdin iservu tajjeb ħafna.

Minn hawnhekk nirringrazzja lil min jaħdem fil-qasam tax-xjenza fil-primarja għall-kampanja "Science is fun" li qegħdin jorganizzaw fi skejjel primarji differenti fejn f'ġurnata partikolari jmorru fi skola fejn peripatetic teachers jagħmlu attivitajiet differenti lit-tfal u lill-għalliema jiġbruhom flimkien biex jgħallmuhom it- teknika attraenti ta' kif tgħallem ix-xjenza u ta' kif tesperjenza x- xjenza.

GĦalhekk jiena għidt li hija ħasra li ma jkunx hemm reklami dwar dawn l-affarijiet tajbin li jsiru fl-iskejjel tagħna ħlief jekk imur xi ministru u jeħdulu xi ritratt.

Fl-fehma tiegħi din hija ħaġa stupida għaliex iċ-ċelebrazzjoni m'hijiex li l-ministru mar fi skola imma l- kapaċita' ta' l-edukaturi li jentużjażmaw u jispiraw lill-kollegi tagħhom sabiex iressqu x-xjenza b'mod attraenti lit-tfal tagħna minn eta' żgħira.

Fid-diskussjoni li kellna hawnhekk issemma wkoll il-punt tal-programmi ta' l-Unjoni Ewropea fl-edukazzjoni u l-problemi li se jkollna jew li għandna għaliex din l-amministrazzjoni ma komplietx issegwi l-policy li xi darba nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Żgur li sa elezzjoni oħra ma tantx jidher li se jkun hemm membri ġodda fl-Unjoni Ewropea, imma ejja ma nidħlux f'din il-kontroversja.

Kif qed ngħid, sar il-punt li minħabba d-deċiżjoni li ħadna se nkunu qegħdin inċaħħdu lill-studenti tagħna milli jgawdu minn dawn il-programmi.

Fl-istess nifs li kont qed ngħid kemm hu importanti li s- sistema edukattiva tagħna jkollha aspett internazzjonali u li nitgħallmu minn pajjiżi oħra, ċertament ridt ngħid li jien m'iniex kontra dawn il- programmi għax għall-istudenti, għall-għalliema u għal-lecturers tagħna huwa importanti ħafna li jmorru f'pajjiżi oħra u mbagħad jiġu fostna studenti, għalliema u lecturers minn dawn il-pajjiżi.

Fil-fatt aħna ninsabu mpenjati bil-ħidma tagħna biex nibqgħu nibbenefikaw minn dawn il- programmi u sadanittant aħna qed inkomplu nħeġġu u fejn nistgħu ngħinu biex dawn l-iskambji internazzjonali jibqgħu jsiru.

Waħda mill-affarijiet tajbin li qalulna uffiċjali ta' l-Unjoni Ewropea meta ġew iżuruna f'Novembru li għadda hi li sa l-aħħar ta' din is-sena kien jidher li se jkun hemm numru rekord ta' żgħażagħ Maltin li b'xi mod jew ieħor kellhom jagħmlu din l-esperjenza edukattiva barra minn Malta.

Dawn l-uffiċjali qalulna wkoll li nagħmlu tajjeb jekk inkomplu naħdmu biex kemm jista' jkun ingawdu minn dawn il-programmi, pero' nagħmlu tajjeb ukoll jekk ninsistu li nissieħbu fi programmi oħra u nagħtu liż-żgħażagħ u lill-edukaturi tagħna skambji internazzjonali ma' pajjiżi oħra u jien nista' nifhem għaliex kienu jgħidulna hekk.

Sur President, fil-fehma tiegħi hawn Malta jeżistu ħafna misconceptions f'ċerti setturi u ħafna aspettativi esaġerati minn dawn il-programmi ta' l- Unjoni Ewropea li jagħtu wieħed x'jifhem li din l-unjoni hija speċi ta' jackpot li meta tagħfas il-buttuni jibdew joħorġu ħafna flus u minnhom igawdu mijiet u eluf ta' studenti u edukaturi.

Fil-fatt dan m'hu minnu xejn għax il-verita' hi li inqas minn 1% ta' l-istudenti tal-pajjiżi membri jgawdu minn dawn il-programmi.

GĦalkemm jingħad li tingħata għajnuna mill- Unjoni Ewropea qatt ma jissemma x'għajnuna tingħata taħt dan il-programm u għalhekk ikun interessanti jekk wieħed jgħid li minn dokumenti ta' pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea jirriżulta li dawn m'huma sodisfatti xejn bir- riżultati tal-programmi Socrates għax sfortunatament l-Unjoni Ewropea dejjem qieset il-qasam ta' l-edukazzjoni bħala s-cinderella għax għalkemm ħafna flus imorru għall-agrikoltura u għall-oqsma l-oħra, għall-edukazzjoni hemm biss frak.

Dan il-fatt wassal lil wieħed min-nies li ħolom bl-Unjoni Ewropea, Robert Schumann, biex jgħid li kieku jkollu jerġa' jibda jaħdem fuq l-idea tajba li tgħaqqad lil pajjiżi Ewropej biex jaħdmu flimkien minflok ma joqtlu lil xulxin kieku ma jibdiex mill-faħam u l-azzar, kif fil- fatt beda wara l-gwerra, imma mill-edukazzjoni.

Madam Speaker, biżżejjed ngħidu li fil-programm Socrates il-kontribut li jingħata student li jmur jistudja għal sena f'xi universita' huwa ta' Lm22 fix-xahar.

GĦalhekk irridu noqogħdu attenti meta nfaħħru dawn il-programmi ta' studju għax għalkemm Lm22 fix-xahar huma aħjar minn xejn ma għandniex nagħtu l-impressjoni li aħna qed inċaħħdu lill-istudenti tagħna minn xi bonanza ta' flus li qed jaqgħu mis-smewwiet ta' Brussels.

Fil-fatt jekk bħalissa tqis lill-istudenti li qed jistudjaw fil-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea jew li jgawdu minn dawn il-programmi, issib li minn 11-il miljun student qed igawdu biss 80,000 u fi programmi oħra l-iktar li jgawdu huma 316,000, jiġifieri f'istituzzjonijiet għolja minn 11-il miljun student minħabba l-limitazzjoni finanzjarja li hemm ...

Sintendi hemm ċerti limitazzjonijiet u fil-fatt f'dokumenti li ħarġu dan l-aħħar jilmentaw li jekk mhux se jiżdied l-appoġġ finanzjarju għal dawn il-programmi l- aspettativa tiżdied.

(Interruzzjonijiet).

Jekk wieħed janalizza diversi referenda li jsiru f'pajjiżi differenti ta' l-Ewropa jsib li l-ikbar bracket ta' nies li jitkellmu favur il-ħolma sabiħa ta' l-Unjoni Ewropea jkunu l-istudenti żgħażagħ għax bir-raġun dawn ikunu jixtiequ li ma jkunx hemm fruntieri nazzjonali biex jitħalltu ma' żgħażagħ bħalhom minn pajjiżi u minn kulturi differenti u jkunu jistgħu jaqsmu l-esperjenza edukattiva tagħhom f'istituzzjonijiet ta' pajjiżi differenti.

Kif konf qed ngħid qabel, per eżempju, rigward il-programm Comenius biex skola tirċievi l-għajnuna ħalli tkun tista' tieħu sehem f'dan il-programm tingħata biss ECU2,000, jiġifieri kważi Lm1,000.

Ċertament m'hemmx paragun bejn it-tip ta' flus u t-tip ta' proġetti ambizzjużi li suppost joffru dawn il-programmi u għalhekk bir-raġun li anke membri ta' l-Unjoni Ewropea jilmentaw li jekk dawn il-programmi jridu jissaħħu hemm bżonn li din l- unjoni tagħtihom iktar prijorita' meta tiġi biex tqassam il-finanzi tagħha.

Jien m'iniex qed ngħid dan biex nikkonsla liż-żgħażagħ tagħna li s'issa ma jistgħux jibbenefikaw minn dawn il-programmi imma biex ikollna perspettiva u sense of proportion.

L-ewwelnett il-futur ta' l-edukazzjoni tagħna ma jiddependix minn programmi bħal dawn għax kif diġa' għidt, kieku stess aħna diġa' membri, b'universita' li għandha popolazzjoni ta' madwar 7,000 student, inqas minn 70 kienu jistgħu jgawdu minn dawn il-programmi.

(Interruzzjonijiet) Mela aħna nkunu speċjali; għax aħna dejjem speċjali f'kollox!

(Interruzzjonijiet) Inti bħali smajt x'qaltilna l-Olandiża Jessica Larive meta ltqajna fil-Joint Parliamentary Committee, jiġifieri li waħda mill-ikbar kritika li jkollhom hi li japplikaw tant żgħażagħ u l- programmi li jkollhom jissodisfaw biss lil ftit.

Dan jiddependi wkoll mill- prijorita' tal-pajjiż għax per eżempju, waħda mill-affarijiet li ma kontx nieħu gost biha kieku bqajna sejrin b'dawn il-programmi hi li fil-fehma tiegħi m'hemmx ħsieb biżżejjed għall-iskejjel sekondarji, anke mix-xogħol ta' l-amministrazzjoni ta' qabel.

GĦaliex għandha tibqa' tibla' kollox l- Universita'?

Ċertament li l-Universita' għandu jibqa' jkollha sehem kbir fil-programm Socrates imma mbagħad mill-fondi li kienu se jagħmlulna available kien ikun tajjeb li naħsbu wkoll fl-iskejjel primarji, fl-iskejjel sekondarji u f'setturi oħra, anke fis-setturi ta' edukazzjoni vokazzjonali.

Kif diġa' għidt, dan m'iniex qed ngħidu bħala konsolazzjoni għall-fatt li s'issa għadna m'aħniex nibbenefikaw minn dawn il-programmi għaliex fil-fatt se nkomplu naħdmu biex b'xi mod jew ieħor nibbenefikaw minnhom.

Hemm pajjiżi oħra li m'humiex membri fl-Unjoni Ewropea li għandhom xi forma ta' relazzjoni biex iż-żgħażagħ tagħhom jingħataw din l-opportunita'.

Issa hawnhekk irridu nagħmluha ċara li anke meta nkunu qegħdin ingawdu minn dawn il-programmi żgur li dawn mhumiex se jkunu biżżejjed għall-iskambji internazzjonali tagħna u għaldaqstant irridu naħsbu f'inizjattivi oħrajn.

Ċertament ukoll li l-futur ta' l-edukazzjoni f'pajjiżna ma jiddependix biss minn dawn l-iskambji imma jiddependi minn x'kapaċi nagħmlu f'pajjiżna stess; u biex nieħdu sehem fil-komunita' dinjija jiddependi mill-kapaċita' tagħna li nistudjaw lingwi ta' pajjiżi oħra.

Din hija waħda mill- affarijiet li żgur li l-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni naħseb li se tkun qed tħares lejha.

Aħna fil-politika edukattiva tagħna, amministrazzjoni wara oħra, f'ċerti oqsma għallinqas, qegħdin avvanzati aktar minn ċerti pajjiżi oħra ta' l-Ewropa, għal dak li huwa numru ta' lingwi Ewropej li jistgħu jistudjaw l-istudenti tagħna fl-iskejjel għax jistgħu jagħżlu l-Ispanjol, il-Ġermaniż u l-Franċiż, biex ma nsemmux imbagħad l-Ingliż u lingwi oħrajn.

Ċertament li għall-futur se jkun importanti naraw kif dawn il- lingwi qed jiġu mgħallma f'pajjiżna għaliex irridu naraw jekk humiex qed jiġu mgħallma b'mod frisk u serju biżżejjed u b'mod li jagħtihom użu ħaj tal-lingwa.

Bla dubju ta' xejn għandna nkunu kburin u għandna nibqgħu niżviluppaw u nħarsu l-lingwa tagħna għax huwa importanti li nsostnu l- identita' kulturali tagħna, imma huwa kruċjali li ż-żgħażagħ tagħna jkunu jafu jitkellmu b'lingwi oħrajn u jkunu jafu jużaw lingwi oħrajn, fuq kollox l-Ingliż.

Irridu nagħmlu minn kollox biex inkomplu nsaħħu l-użu ta' l-Ingliż f'pajjiżna minħabba li dik hija l-lingwa li biha wieħed jikkomunika bil-fomm u dik hija l-lingwa li wieħed normalment juża biex jinnegozja mal-bqija tad-dinja.

Jekk aħna ma jkollniex dik il-lingwa, la nkunu nistgħu nieħdu sehem fil-kummerċ dinji u lanqas inkunu nistgħu nieħdu sehem fit-tifrix ta' l-għerf dinji, għax ħafna minn dak l-għerf u ħafna minn dik l-informazzjoni u anke kommunikazzjoni ssir bl-Ingliż.

Jien ngħid li rridu nsaħħu l-lingwa Ingliża fil-livelli kollha ta' l- edukazzjoni, fil-primarja, fis-sekondarja, fil-post-sekondarja fit- terzjarja u anke wara.

Sur President, fost punti oħra li tqajmu fid-diskussjoni li kellna f'dawn l-aħħar ġranet issemma wkoll li ma tajniex biżżejjed importanza lill-qasam post-sekondarju u lill-qasam universitarju.

Jien bl-ebda mod meta nagħmel enfasi kbira fuq il-primarja u fuq is-sekondarja ma nkun qed innaqqas l-importanza li għandu jkollha l-Universita' f'pajjiżna.

Imma biex ikollna universita' b'saħħitha u universita' tajba hemm bżonn li jkollna edukazzjoni primarja sekondarja b'saħħithom; u għalhekk meta nagħmel enfasi fuq xi settur ma jfissirx li nkun qed innaqqas mill- importanza ta' xi settur ieħor.

Dak ikun żball għaliex l-edukazzjoni hija proċess kontinwu u ma tista' ċċekken u tnaqqas l-importanza ta' l-ebda settur.

Importanti li jkun proċess kontinwu, proċess jaħdem flimkien u jibni saff fuq ieħor.

Waħda mill-affarijiet li rnexxielna nagħmlu fix- xhur li għaddew kienet ir-relazzjoni bejn

il-qasam post-sekondarju u l-qasam terzjarju.

Waħda mid-deċiżjonijiet, fil-fehma tiegħi żbaljati, li ħadet l-amministrazzjoni preċedenti u li għad irridu nikkoreġu - għadna ma kkoreġejnihiex - hija li biex tidħol l- Universita' trid iġġib żewġ Matsec A Level, tlieta Intermediate u s- Systems of Knowledge u trid iġġibhom f'salt.

Fil-fehma tiegħi dik hija deċiżjoni żbaljata li naħseb li naqset id-dħul għall-Universita' - naturalment għad irridu naraw l-ewwel riżultati proprju fl-eżamijiet li saru dan l-aħħar u rrid nawgura li qed inbassar ħażin.

Dan ifisser li d- dħul għall-Universita' għall-Maltin u l-Għawdxin huwa biss minn dak il-bieb - erħilha li jistgħu jiġu żgħażagħ minn barra l-pajjiż li ma jkunux għaddew mill-eżamijiet ekwivalenti tagħhom fl-istess sezzjoni u nħalluhom jidħlu u allura jingħataw vantaġġ fuq iż-żgħażagħ tagħna - u allura jekk irridu li nkunu tassew moderni u tassew mexjin bil-pass li mexjin bih universitajiet oħra f'pajjiżi avvanzati oħra, irridu niftħu l-aċċess għall- Universita' u rridu niftħu bibien differenti għall-Universita', fosthom anke mill-istituzzjonijiet post-sekondarji li jkunu qabdu studji vokazzjonali.

Sur President, waħda mill-affarijiet tajbin li ġrat fil-laqgħa tal-ministri ta' l-Ewropa li ltaqgħet fi Kristiansund fin-Norveġja l-ġimgħa li għaddiet kienet proprju li fid-dokument finali ssemma li l-edukazzjoni akkademika u l-edukazzjoni vokazzjonali għandhom jingħataw l-istess dinjita' u għandhom jitqiesu ta' l-istess valur anke għal dħul fl-universita'.

M'huwiex sewwa li, per eżempju, żgħażagħ li jagħżlu li jistudjaw studji bankarji, li jagħżlu li jistudjaw studji fl-inġinerija, fl-elettronika industrijali, biex jidħlu fl-universita' minbarra li jistudjaw s-suġġetti tagħhom tal- qasam tagħhom ikollhom ukoll jagħmlu suġġetti akkademiċi, qisu li dawk is- suġġetti li jagħmlu huma m'humiex ta' l-istess livell, ta' l-istess dinjita' u ta' l-istess importanza.

Waħda mill-affarijiet li qed naħdmu fuqha - u se jkollna ċans biżżejjed biex nelaboraw fuq dan il-punt meta niġu biex niddiskutu l-emendi għall-Att dwar l-Edukazzjoni - hija kif naħsbu li għandu jiżviluppa l-qasam universitarju u kif għandna niftħu l- aċċess għall-Universita' anke b'modi oħra mingħajr assolutament ma mmissu l- kwalita' jew inwaqqgħu l-livelli.

Assolutament dik hija xi ħaġa li rridu nieħdu ħsiebha u nissalvagwardawha.

Jien nerġa' ngħid li kont sodisfatt ħafna bil-kontribuzzjonijiet differenti li saru f'din il-Kamra minn kollegi differenti dwar din il- kummissjoni.

Kif diġa' għidt wkoll nittama li din il-kummissjoni tagħti kas ta' l-opinjonijiet differenti li ssemmew, speċjalment biex tibni l- awtorita' morali tagħha, għax biex tassew ikollha dimensjoni nazzjonali trid toqgħod attenta kif taħdem biex tikseb ir-rispett nazzjonali.

Dak jirnexxielha takkwistah mhux għax se ngħaddu mozzjoni minn dan il-Parlament imma takkwistah biss bis-saħħa tax-xogħol li tagħmel u bis-saħħa tal- kapaċitajiet tagħha.

Għalhekk huwa mportanti li tinvolvi nies minn oqsma differenti, b'opinjonijiet differenti u nies li jagħtuha firxa wiesgħa li sservi biex tikkordina flimkien ix-xogħol li rridu nagħmlu f'dan il-qasam tant importanti għal pajjiżna.

Bit-twaqqif ta' din il-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni se nkunu qegħdin inwettqu wegħda oħra minn dawk li għamilna fil-programm elettorali tagħna.

Sintendi issa li waqqafna din il-kummissjoni ma nistgħux noqogħdu b'idejna fuq żaqqna u ngħidu li x-xogħol għamilnih, anzi x-xogħol għadu se jibda.

Qabel l-elezzjoni kont niltaqa' ma' nies li jistaqsuni jekk konniex se nagħlqu l-iskejjel tal-Knisja, jekk kienx se jerġa' jkun hawn il-ġlied u ħafna affarijiet oħra.

Kien hawn ħafna biża' u jien nawgura li aktar ma jgħaddi żmien u dan il-pajjiż jimmatura, il-kampanji elettorali aktar iservu biex nuru u nispjegaw il-proposti differenti tagħna liċ-ċittadini minflok ma noqogħdu nbeżżgħu bil-babaw, qisna liċ-ċittadini qed ngħidulhom biex jivvvotawlna mhux għax għandna xi ħaġa tajba x'noffrulhom imma għax l- oħrajn huma monstri u allura m'għandhomx jafdawhom.

Dik hija xi ħaġa ħażina.

L-importanti hu li aktar ma jgħaddi żmien aktar ikollna politika u kampanji politiċi li jibnu mhux fuq il-biża' min-naħa l-oħra imma fuq il- fiduċja fina nfusna.

Hemm bżonn li aħna noffru soluzzjonijiet jew inressqu proposti biex jiġu solvuti problemi li jkunu jeżistu f'oqsma differenti.

Per eżempju, jien nieħu gost li fost l-aktar affarijiet fejn żgur għamilna biċċa xogħol tajba u ma daqqejniex trombi dwarha hija r-relazzjoni tagħna ma' l-iskejjel tal- knisja.

Dawn mhux talli m'għalaqnihomx talli l-arretrati li l-għalliema kienu ilhom jistennew għal sitt snin sħaħ issa bdew jeħduhom u qed naħsbu biex meta fil-budget nivvotaw il-flus għall-iskejjel tal-knisja nkunu qegħdin nivvotaw somma vera u mhux nivvotaw inqas biex imbagħad idumu x- xhur sakemm jingħatawlhom.

Aħna wegħedna li se nagħmlu sistema edukattiva fejn nagħtu spazju biex l-iskejjel pubbliċi jsiru aktar demokratiċi fis- sens li jitmexxew minn min jaħdem fihom u l-iskejjel tal-Knisja, skejjel privati u dawk tal-fondazzjonijiet tal-ġenituri jkollhom il-liberta' biex jagħmlu x-xogħol tagħhom.

Aħna għandna nitgħallmu mid-diversita' ta' skejjel u sistemi differenti li għandna fil-pajjiż u huwa tajjeb li jkollna mudelli differenti f'pajjiżna, li jkollna skejjel li jimxu fuq linji differenti u li għandhom viżjonijiet u programmi differenti għax b'hekk biss l-iskejjel tagħna jistgħu jieħdu r-ruħ.

Allura d-diversita' li teżisti m'hijiex ta' theddida imma hija opportunita' u rikkezza u huwa tajjeb li nużawha biex insaħħu l-edukazzjoni f'pajjiżna.

Bil-mod kif ġiet maħtura din il-kummissjoni hemm nies minn skejjel privati, minn skejjel tal-knisja u minn skejjel pubbliċi għaliex dawn kollha għandhom sehem x'jagħtu biex l-edukazzjoni f'pajjiżna tissaħħaħ.

GĦadna kemm tkellimna fuq il-programmi ta' l-Unjoni Ewropeja fejn studenti minn skejjel differenti jivvjaġġaw minn pajjiż għal ieħor biex jitgħallmu dwar xulxin.

Dik hija ħaġa tajba u għandna ninkoraġġuha imma kemm għandna ninkoraġġixxu aktar li hawn Malta stess skejjel differenti jsiru jafu lil xulxin!

Din hija xi ħaġa li ma tiġrix u għalhekk huwa mportanti li jkollna aktar skejjel li jitgħallmu minn xulxin u li jimxu fuq it-tajjeb ta' xulxin.

Fost l-affarijiet l-oħra li diġa' rnexxielna nwettqu mingħajr ħafna storbju żejjed kienet li bdejna nattakkaw il-problema kbira li sibna fit- taqsima tal-manutenzjoni ta' l-iskejjel.

Hemmhekk sibna sistema fejn suppost kien hemm 400 ruħ jieħdu ħsieb il-manutenzjoni ta' l-iskejjel imma l-mod kif kienu organizzati u kif kienu jsiru l-affarijiet ma kienx effiċjenti, anzi kien hemm sistema li tagħti lok għal korruzzjoni.

Biżżejjed insemmi li fil-Parlament konna nivvotaw eluf kbar ta' liri biex nirranġaw l-iskejjel imma minn kull Lm5 ta' materjal li kien jinxtara Lm1 biss kienet jispiċċa fl-iskejjel.

Ma naħsibx li hawn xi ħadd minn hawn ġew li jaqbel ma' dawn l-affarijiet jew li jaħseb li dan huwa l-mod kif għandhom isiru l-affarijiet.

Is-sistemi li kien hemm tant kienu korrotti li s-central stores depot kienu jirriferu għalih bħala t-take-away għax 20% biss tal-materjal li kien jinxtara kien jispiċċa fl-iskejjel u l-kumplament nissuspetta li kien jispiċċa fl-appartamenti privati u f'xogħol ieħor privat li l-istess nies kienu jagħmlu waqt il-ħin li kienu mħallsin biex jirranġaw l-iskejjel.

Issa dak huwa l-passat u jien nieħu gost li fl- edukazzjoni għamilna taqliba kbira u kważi ħadd ma nduna.

Ċaqlaqna mijiet ta' nies, għalaqna l-istores u llum meta kap ta' skola jiġi biex jiżbogħ l-iskola mhux bilfors irid jagħmilha safra, qisna kamp tal-militar.

Ma nafx kif it-tfal tagħna jistgħu jieħdu gost imorru f'dawk l-iskejjel.

Illum il-kap ta' l-iskola jista' jitkellem ma' interior designer li jagħtih parir dwar x'kuluri jagħżel.

Tieħu pjaċir li fi skejjel differenti ssib kuluri differenti, kuluri aktar pjaċevoli u mhux dak l-isfar qisu dak li kienu jiżbgħu l-iscammels bih l-Ingliżi qabel ma telqu.

Illum għallinqas il-flus qegħdin għand il-kapijiet u żgur li m'hemmx take-away stores.

Jistgħu jagħżlu li jridu, jixtru l-materjal li jridu u l-flus li ngħaddu minn din il-Kamra jmorru fejn suppost.

Qassamna l-ħaddiema tal-manutenzjoni fi skejjel differenti u ngħid bla tlaqliq ta' xejn li issa rridu nirriflettu ftit biex il-kapijiet jgħidulna kif kienet din l-esperjenza.

Tajnihom ċans jaħdmu, s'intendi fosthom kien hemm min ma ħax gost għax altru tkun wieħed minn 400 u altru tkun wieħed minn tnejn jew tlieta li trid tmur l-iskola u allura jistgħu jindunaw jekk mortx jew le.

Hemm fejn din is-sistema qed taħdem tajjeb u għandna rapporti tajbin mill- kapijiet fejn qalulna li hemm nies ta' l-affari tagħhom u qed jagħmlu x- xogħol tagħhom u jien nieħu gost u ngħidilhom grazzi u prosit tax-xogħol li qegħdin jagħmlu, anke għax b'hekk qegħdin isebbħu u jirranġaw l-iskejjel.

Naħseb li hemm xi problemi li għad irridu naraw kif se nsolvuhom għax aħna bl-ebda mod ma ridna nsolvu l-problemi fiċ-ċentru u nitfgħuhom fuq il- kapijiet.

Minbarra li dawn għandhom biżżejjed ma' xhiex iħabbtu wiċċhom wasal iż-żmien li nirriflettu ftit dwar kif nistgħu nsolvu l-problemi li ħloqna f'ċerti skejjel.

Nista' ngħid li minn dak li jgħiduli l-heads, it- teachers u l-uffiċjali tad-division, kull ministru kien iwiegħed li se jirranġa l-istorja tal-purtinara fl-iskejjel imma baqa' ma sar xejn.

Jien nispera li ma nkunx ieħor fil-lista li qed ngħid li se nirranġa din il- qagħda u nibqa' ma nagħmel xejn dwarha.

Meta t-tfal huma mdorrijin fid- dar b'livelli ta' iġjene u ndafa ta' ċertu tip, m'hijiex aċċettabbli li fl- iskejjel ikollna ċertu ndafa u ċertu iġjene u rridu naraw kif se nkissru rasna biex din il-problema nippruvaw insolvuha u nibdew innaqqsu minnha.

Hemm bżonn ukoll li l-kapijiet jieħdu f'idejhom it-tmexxija ta' l- iskejjel u għalhekk huwa importanti li dawn ikollhom strutturi ta' appoġġ biex l-iskejjel jitmexxew bis-serjeta' u biex il-kap ma jispiċċax bħala foreman jew purchasing officer u mbagħad ma jsibx il-ħin biex jagħmel ix- xogħol edukattiv li għandu bżonn jagħmel.

Għalhekk fix-xhur li ġejjin jien nittama li nkunu qed nagħmlu strutturi ta' appoġġ amministrattiv biex il- kapijiet ikunu jistgħu imexxu l-iskejjel flimkien ma' sħabhom - u din hija importanti ħafna - għaliex hemm kapijiet fejn il-problemi iġibuhom huma stess għax ma jafux jaqsmu r-responsabbilta' ta' tmexxija.

Li lill- assistent kap, ittrenjat u kapaċi, tirrendih jagħmel xogħol ta' photocopying biss huwa umiljanti għalih u huwa management ħażin.

Fost l- affarijiet li rridu nagħmlu mal-mexxejja tagħna fl-iskejjel hemm bżonn ta' management culture u ta' managerial attitudes, per eżempju, kif dawn jagħmlu time-management, kif iqassmu l-ġurnata tagħhom, kif iqassmu x- xogħol, kif jikkonsultaw lil sħabhom u kif imexxu b'sistema parteċipattiva fl-iskejjel tagħhom.

Imma dawn huma xogħlijiet li jieħdu ż-żmien u m'hemmx dubju li rridu naħdmu dwarhom jekk irridu li l-affarijiet jitmexxew bis- serjeta'.

Jiena naħseb ukoll li wieħed mill-oqsma fejn diġa' għamilna ċerti passi 'l quddiem u għad baqa' x'isir huwa fil-qasam ta' l-ischool health service.

Jiena naqbel kompletament li l-qasam ta' l-edukazzjoni u l-qasam tas-saħħa iridu jaħdmu flimkien u diġa' qed nagħmlu sforzi biex, per eżempju, fil- qasam ta' l-edukazzjoni speċjali nġibu jaħdmu flimkien iċ-child development advisory unit, nies mill-qasam ta' l-edukazzjoni, nies mill- qasam tal-welfare u nies mill-qasam tas-saħħa.

Meta niltaqgħu f'dawn il- laqgħat ħafna drabi - u din jiddispjaċini ngħidha u ma ngħidhiex b'gost għax nippreferi nibni fuq l-affarijiet tajbin li diġa' sibt - jgħiduli li din hija l-ewwel darba li qed niltaqgħu flimkien madwar l-istess mejda.

Jiġifieri ara kemm kienu jaħdmu flimkien!

Dawn huma aspetti ta' kordinazzjoni li rridu nibnu fuqhom.

Irridu nitgħallmu naħdmu flimkien għaliex b'hekk u bit-tqassim aħjar tar-riżorsi biss nistgħu nagħmlu x- xogħol tagħna aħjar.

Per eżempju, min-naħa waħda jkollna l-kapijiet igergru li m'għandhomx appoġġ amministrattiv u mbagħad immur nagħmel żjara fi skola - u jiena nistgħaġeb b'dawn l-affarijiet - u nsib li fis-sular ta' fuq hemm skola tal-mużika li tiltaqa' wara nofsinhar biss u hemm education officer jieħu ħsieb ix-xogħol amministrattiv tagħha, u fis-sala t'isfel għandek skola primarja li lanqas biss għandha part-time clerk.

Allura, ngħid jien, ma nistgħux inqassmu x-xogħol amministrattiv aħjar u dak l-EO ikompli jagħmel ix-xogħol ta' l-iSchool of Music u jagħmel ukoll parti mix-xogħol amministrattiv ta' l-iskola primarja?

Jiġifieri rridu naraw li r-riżorsi li għandna jitqassmu aħjar għaliex mhux sewwa li jkollna dawn l-imperi żgħar ineffiċjenti, għax min-naħa waħda jkun hemm min qed igawdi ħafna u min-naħa l-oħra jkun hemm min qed ibati u fl-edukazzjoni, meta jbatu, ma jbatux biss dawk fl-uffiċċju tal-kap imma tbati s-sistema edukattiva kollha kemm hi.

Qabel nagħlaq irrid nerġa' nirringrazzja lill-kollegi kollha ta' din il- Kamra li ħadu sehem f'din id-diskussjoni fuq il-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni, kemm lil dawk li kkritikaw u qalu li hemm xi nuqqasijiet, kif ukoll lil dawk li awguraw lil din il-kummissjoni.

Jiena m'għandix dubju li din il-kummissjoni għandha ħafna xogħol x'tagħmel.

Ir- rispett lejha se ġġibu bix-xogħol li tagħmel u kemm jirnexxielha tifrex u tinvolvi nies minn kull qasam tal-ħajja, nies b'fehmiet differenti u nies min-naħat differenti tal-pajjiż biex tkun qed tħares 'il quddiem lejn x'għandu bżonn pajjiżna fil-qasam ta' l-edukazzjoni kemm fil-futur u kif ukoll biex dak li qed isir bħalissa jiġi osservat u studjat minn barra biex fejn ikun hemm nuqqasijiet nagħmlu minn kollox biex nirranġawhom.

Jiena nerġa' nirringrazzja lill-kollegi kollha tiegħi li ħadu sehem f'dan id- dibattitu parlamentari, lil dawk li aċċettaw li jservu f'din il-kummissjoni u lil dawk li avviċinawni u qaluli: Mela jien ma kontx tajjeb għal dik il- kummissjoni!

Għax ma għażiltnix?

Li hu żgur huwa li hemm ħafna spazju għal ħafna nies minn oqsma differenti biex jieħdu sehem fix-xogħol ta' din il-kummissjoni u jiena nittama li dan il-Parlament jivvota favur li din il- kummissjoni tiġi mwaqqfa, tibda taħdem u tagħti l-ġid li lkoll nixtiequ minnha.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-emenda kif imressqa mill-Onor Anġlu Farrugia fis-seduta tas-17 ta' Ġunju, 1997.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda għaddiet nem. con.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Il-mozzjoni kif emendata għaddiet.

THE DEPUTY SPEAKER: Sar il-ħin.

Il-Ministru Mizzi jekk jogħġbu jressaq l-aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOE MIZZI: Nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal-lejla, l- Erbgħa, 2 ta' Lulju, 1997 fis-6.00 p.m. b'din l-Aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awditur Ġenerali u l-Uffiċċju Nazzjonali tal- Verifika - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Edukazzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jagħmel Provvedimenti Speċjali dwar Proċeduri quddiem Qrati - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jħassar l-Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Pools tal-Gvern Malti fuq il- Logħob - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Lottu Pubbliku - Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 2) - Tieni Qari.

Kumitati Permanenti

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Proprjeta' Industrijali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Condominia - Kumitat Permanenti.

THE DEPUTY SPEAKER: Hemm rimarki?

Il-Ministru Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Sur President, kien hemm żmien meta kien jingħad illi l-isptarijiet tagħna huma sptarijiet unbeatable, kważi m'hemm xejn x'tirranġa fihom u li kollox miexi fuq ir-rubini!

Eżatt wara l-elezzjoni ġenerali li għaddiet verament kellna sptarijiet unbeatable f'dik li hija diżorganizzazzjoni fl-iktar affarijiet bażiċi tat-tmexxija għax waħda mill-affarijiet li d-Dipartiment tas-Saħħa qiegħed jara li ssir hija li, hekk kif qed nersqu lejn it-tielet millenju, is-sistema ta' tmexxija ta' l- isptarijiet tinbidel ħalli tkun iktar effettiva u tkun iktar denja

Il-bżonn tat-tibdil fit-tip ta' management qed jinħass minħabba li ma jagħmilx sens li jinbena sptar kompletament ġdid u jinbidlu l-istrutturi ta' l-isptarijiet b'tali mod li ndaħħlu servizzi ġodda biex imbagħad jitħalla l-istess tip ta' management li għandna bħalissa.

Tul il-proċess bejn issa u tliet snin oħra se jkunu qed jiddaħħlu dawn il-bidliet bil-mod il-mod fl-istrutturi preżenti li għandna fl-isptarijiet, jgħaddu mit-test of fire, ħalli meta mill-management li għandna bħalissa ngħaddu għall- management il-ġdid ikun diġa' għadda mit-testijiet kollha neċessarji u jekk ikun hemm bżonn ta' xi tibdil ikun jista' jsir matul dak il-perijodu meta jkun għaddej dak il-proċess.

Kieku illum xi ħadd kellu jistaqsini jekk iniex kuntent bit-tip ta' management li għandna, ir-risposta tiegħi tkun definittivament "le".

Għalhekk meta konna ħadna d-deċiżjoni fuq l-isptar li qed jinbena f'Tal-Qroqq u għidna li għandu jkun sptar wieħed akut bi 800 sodda, konna għamilniha ċara li t-tip ta' management li għandna bħalissa jrid jinbidel.

Sur President madwar 15-il ġurnata ilu smajna kritika mill-Onor.

Psaila Savona fuq it-testijiet tad-demm li qed isiru fil-polikliniċi.

Tajjeb li wieħed jgħid li ngħatat ordni tul dan l-aħħar xahar li għadda - qabel ma tkellem l-Onor.

Membru - illi l-appuntamenti għat-testijiet tad-demm fil- polikliniċi li jkunu ordnati mit-tobba tal-polikliniċi jew inkella minn tobba privati m'għandhomx jingħataw għal iktar tard minn ġimgħa.

Punt ieħor li ssemma mill-Onor.

Psaila Savona kien jittratta l-mediċini.

Rigward is-supply tal-mediċini kemm-il darba għamiltha ċara - anke ma' min imexxi d-dipartimenti - li għadni m'iniex mija fil-mija kuntent bis- sitwazzjoni, biss min-naħa l-oħra ma nistax ma napprezzax ix-xogħol li għamlu biex kemm jista' jkun il-medical stores inressquhom bil-mod il-mod lejn sitwazzjoni aċċettabbli.

Għax irridu nifhmu li l-perjodu ta' żmien minn meta tibda l-procurement procedure sakemm ikollok is-supply mingħand l- aġenti huwa ta' bejn wieħed u ieħor tmien xhur jew disgħa.

Issa aħna sibna sitwazzjoni fl-istores fejn kien hemm mijiet ta' mediċini neqsin.

Transazzjonijiet kienu jitmexxew mingħajr ledgers u files ma kenux jintużaw.

Kien hemm sitwazzjoni fejn il-management accounts kien wieqaf għal xhur sħaħ u s-sistema tal-computer li kienet qed tintuża ma kenitx qed tkun waħda effettiva u kien fiha diversi problemi u apparti minn hekk la kienet tagħtik il-lot number tal-mediċini u lanqas l-expiry date.

Kellna problemi kbar u verament konna f'sitwazzjoni "unbeatable" bil-problemi li kien hemm!

Minħabba dan kellna noħorġu diversi direct orders biex inkomplu nservu liċ-ċittadini Maltin.

Hawnhekk tajjeb li wieħed jgħid li f'Mejju ta' din is-sena għall-ewwel darba għamilna sistema komputerizzata li mhux biss tagħtik l-ammont ta' mediċini li għandek imma tagħtik ukoll il-lot number, l-expiry date u anke tagħtik il-valur ta' l- istock li għandek.

Permezz ta' din is-sistema saret iktar faċli li procurement action tittieħed in good time.

Fir-rigward ta' l-ispiżeriji tal-polikliniċi - fejn kien hemm sistema li dawn jiġu supplied bi stock ta' mediċina kull tliet xhur, sistema li ma tantx kienet effettiva - ħadna d-deċiżjoni u għamilna unit ta' erba' min- nies ħalli meta jkun hemm domanda għal supply ta' mediċina dan it-team ikun jista' jissupplixxi mill-ewwel lit-tali spiżerija ħalli ma nibqgħux fis-sitwazzjoni li kienet ilha għaddejja għal snin twal fejn l-istess mediċina tkun available mill-isptar u mill-istores u fl-istess ħin nieqsa mill-ispiżeriji tal-polikliniċi.

Niġi issa biex nitkellem dwar każ ieħor li wkoll issemma mill-Onor.

Psaila Savona fl-aħħar diskors tiegħu fil-ħin ta' l-aġġornament.

L-Onor.

Membru semma każ ta' persuna li kienet attendiet id-Dipartiment ta' l- Emerġenza u xi jumejn jew tlett ijiem wara din mietet.

Tajjeb li wieħed jgħid - u dan mingħajr ma noqgħod insemmi min kien it-tabib - li l-persuna in kwestjoni kienet rat tabib fil-11 ta' Frar, 1997 u hu rriferiha l-isptar biex jagħmlulha xi testijiet.

Din il-persuna kienet tbati minn diversi mard ieħor pero' jiena ma nħossx li hawnhekk għandi noqgħod insemmi l-mard li kienet tbati minnu.

Fil-fatt din il-persuna l-għada marret waħedha d- Dipartiment ta' l-Emerġenza, rawha t-tobba ta' l-emerġenza u għamlulha t- testijiet kollha neċessarji u qalulha li ma kellhiex affarijiet tant serji li kellha tiddaħħal l-isptar.

Jidher li fit-13 ta' Frar, 1997 hija kellmet lit-tabib tagħha u qaltlu x'kienu qalulha t-tobba fl-isptar, iżda ġara li aktar tard it-tabib kuranti tagħha ġie informat li din il-persuna mietet.

F'dan il-każ iqumu ħafna mistoqsijiet importanti, speċjalment x'isir meta wieħed jara l-kondizzjoni medika u l-mard l-ieħor li kienet tbati minnu din il-pazjenta.

It-tabib kuranti ta' din il-persuna għażel li fiċ-ċertifikat tal-mewt iniżżel il-kawża tal-mewt tagħha meta kien hemm kondizzjonijiet oħrajn li fil-fatt setgħu wasslu għall-mewt tagħha.

Ta' min jgħid li ma saritx awtopsja għaliex inħass li ma kienx hemm għalfejn.

Tajjeb li jingħad ukoll li minkejja diversi mistoqsijiet li saru xorta waħda seta' - qed nuża l-kelma "seta'" apposta - kien hemm xi forma ta' kondizzjoni li kienet tbati minnha l-pazjenta u li setgħet wasslet għall-mewt tagħha.

Sfortunatament dan id-dubju baqa' hemm minħabba li awtopsja baqgħet ma saritx u dan minkejja li min-naħa ta' l-isptar qalu li ma kellha xejn speċjali.

Sur President, wieħed jista' jkun sensazzjonali billi jikkritika u jkabbar oġġett li jkun hemm imma l-agħar ħaġa hija meta tkun qed tiġi mminata l-amministrazzjoni fil-qasam tas-saħħa.

Hawnhekk se nieħu spunt minn dak li qal l-Onor.

Psaila Savona meta qal li fejn tidħol is-saħħa għandna nimxu id f'id.

Iva, hekk għandu jkun u m'għandux ikun hemm stejjer sensazzjonali li ma jkun fihom xejn verita' jew inkella, agħar minn hekk, ikun hemm nofs verita'.

Għaldaqstant filwaqt li nħeġġeġ lill-impjegati fis-settur tas-saħħa u fis-settur ta' l-anzjani sabiex jagħmlu l-almu tagħhom, inħeġġiġhom ukoll sabiex ma jaqtgħux qalbhom minn kritika inġusta li ħafna drabi tkun qed issirilhom.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Hemm iktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Abela.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Sur President, fil-ftit ħin li baqa' xtaqt li nitkellem ftit fuq il-wirt storiku ta' pajjiżna.

Diversi membri miż-żewġ naħat ta' din il-Kamra kemm-il darba tkellmu fuq l-importanza li nħarsu l- wirt storiku u aktar minn hekk għandna napprezzaw din il-ġawhra li qed ngħixu fiha.

Jiena nqis lil Malta bħala mużew wieħed.

Il-barranin jiskantaw kif fi gżira ta' dan iċ-ċokon għandna dawn it-teżori.

Hawnhekk ta' min wieħed jistaqsi jekk il-poplu Malti huwiex qiegħed japprezza dawn it-teżori għaliex teżor f'idejn min ma japprezzahx ma jiswa xejn.

Wisq nibża' - u llum għadna kemm spiċċajna d-dibattitu dwar l-edukazzjoni - li fis-saffi t'isfel fejn hemm it-tfal ta' l-iskola għadna ftit lura ħdejn pajjiżi oħra meta niġu biex ngħallmu kif nistgħu napprezzaw dan il-wirt, kif nistgħu nieħdu ħsiebu, kif nippreżentawh aħjar u kif finalment nistgħu nbigħuh lit- turist li jiġi jżurna.

Jiena nemmen li s-suġġett ta' l-istorja ta' Malta għadu mhuwiex qiegħed jingħata l-importanza li tixraqlu fil-kurrikulu ta' l- iskola.

Nerġa' ngħid li llum għadna kemm spiċċajna d-dibattitu dwar l-edukazzjoni u kien hemm diversi kelliema li enfasizzaw il-punt li l-istorja ta' Malta għandha tkun wieħed mis-suġġetti li jingħata importanza kbira.

Għaliex?

Għax l-ewwelnett jekk aħna nħarsu lejn il-gżira tagħna nsibu li hija gżira li tiddependi ħafna mit-turiżmu.

Hemm diversi setturi oħra li Malta tiddependi minnhom pero' l-industrija tat-turiżmu hija l-akbar industrija li tħallilna qligħ.

Jekk nieħdu l-fattur turistiku u nħarsu daqsxejn madwarna malajr nindunaw għaliex it-turisti jiġu Malta.

Dawn jiġu minħabba x-xemx u l-baħar u forsi minbabba l-karattru tal-Maltin - li sfortunatament m'għadux dak li kien qabel għax qed insiru indifferenti għall-bżonnijiet ta' ħaddieħor - pero' jiena għandi d-dubji tiegħi kemm Malta qiegħda tiġi marketed barra minn pajjiżna għat-teżori sbieħ li għandha.

Jekk aħna nirriflettu ftit insibu li l-pajjiżi ta' madwarna għandhom bajjiet ferm ikbar minn tagħna u għandhom xemx daqsna u iktar minna wkoll u allura ma naħsibx li b'xi mod nistgħu nikkompetu magħhom fuq dan il-livell.

Jiena nemmen li aħna nistgħu iktar nikkompetu fuq livell ta' kultura u fuq livell ta' wirt storiku li għandna għaliex pajjiżi oħra m'għandhomx dan il-wirt storiku li għandna aħna.

Per eżempju, jekk inqabblu lil Malta mat- Tuneżija, li bħalissa qed toffrilna kompetizzjoni tremenda fit-turiżmu, insibu li Malta hija ricca ħafna iktar mit-Tuneżija f'dak li huwa wirt storiku.

Hawnhekk ikun tajjeb li wieħed jagħmel daqsxejn ta' analisi u jara jekk il-mużewijiet li għandna humiex jikkejterjaw għat-turisti li qed jiġu jżuruna.

L-ewwelnett irridu ngħidu li dawn il-mużewijiet - ħalli ma nitkellimx biss fuq in-naħa negattiva - kultant jagħmlu l-mirakli meta tikkonsidra r- riżorsi li għandhom.

Ir-riżorsi li dawn għandhom huma ftit u l-investiment li jsir fihom mhuwiex dak li wieħed jistenna.

In-nies li qed jieħdu ħsieb dawn il-mużewijiet - ma nixtieq nagħmel riferenza għal ħadd partikolari - m'humiex imħarrġin biżżejjed biex ikunu jistgħu jikkejterjaw għat-turisti li jiġu jżuruna, li kultant ikunu turisti ta' livell għoli li jistgħu jġibu magħhom tip ta' turiżmu differenti.

Jiena nieħu pjaċir ħafna nara li qed ikun hemm investiment privat fejn jidħol il-wirt storiku.

Din hija inizjattiva ta' min ifaħħarha.

Għadni kemm mort rajt is-Sacra Infermeria li huwa post li ġie rrestawrat u ppreżentat b'mod tassew professjonali għax saret ir-riċerka kollha meħtieġa.

Wieħed ta' min isemmi wkoll d-dungeons ta' l-Imdina li wkoll huma attrezzati u ppreżentati b'mod tajjeb lit-turisti.

Dawn huma affarijiet li t-turist jieħu gost jara meta jkun qiegħed jagħmel il-btala tiegħu.

Pero' jekk imbagħad tħares lejn it-tempji preistoriċi tagħna, bħal per eżempju dak ta' Ħaġar Qim, bilfors li jkollok tistaqsi jekk nistgħux nippreżentawhom ftit aħjar lit-turisti.

Kieku, per eżempju, ikollna audio- visuals f'postijiet bħal dawn ma' jkunx aħjar sabiex lIt-turist irridu nagħmlulu l-mawra tiegħu iktar pjaċevoli.

Sur President, hawnhekk ta' min wieħed jirrifletti ftit u jistaqsi jekk it-tfal tagħna aħniex qed ngħallmuhom dwar dawn it-teżori għandna f'dawn it- tempji preistoriċi.

Jien naf li fil-lezzjonijiet isir xi tagħlim dwarhom pero' kemm qed norganizzawlhom ħarġiet kulturali lit-tfal sabiex ikunu jistgħu jżuru dawn is-siti?

Kemm qed ngħallmuhom kontra l-vandaliżmu li kultant issib fuq dawn is-siti?

La qed nitkellem fuq mużewijiet irrid ngħid li huwa tajjeb li nfaħħru l-investiment li sar fuq xi wħud mis-siti preistoriċi uniċi ta' pajjiżna fosthom - din il-ġimgħa anke dehret fuq l- aħbarijiet - ir-restawr ta' l-Ipoġew ta' Ħal-Saflieni.

Din kienet aħbar sabiħa ħafna u intqal li issa li r-restawr fuq dan il-post tlesta dalwaqt ikun miftuħ għall-pubbliku.

L-affarijiet qed jiġu ppreżentati b'mod professjonali tant li anke hemm home page fuq l-internet fejn wieħed ikun jista' jikseb l-informazzjoni b'mod modern.

Hekk għandhom isiru l- affarijiet.

Hekk għandna nippreżentawha lil Malta tagħna.

Imbagħad hemm punt ieħor li xtaqt ngħid xi ħaġa fuqu wkoll u dan jirrigwarda l- fondazzjonijiet li qegħdin jieħdu ħsieb il-wirt storiku ta' pajjiżna.

Jiena kkuntattjajt żewġ għaqdiet li huma dedikati ħafna għal dan ix-xogħol - il-Fondazzjoni Patrimonju Malti u Din l-Art Ħelwa.

Il- Fondazzjoni Patrimonju Malti tispeċjalizza l-iktar fuq wirjiet minn kollezzjonijiet privati ta' teżori artistiċi u trawwem studenti sabiex ikunu kapaċi jirrestawraw.

Din il-fondazzjoni rnexxielha tagħmel diversi wirjiet fosthom waħda ta' oġġetti tal-fidda fejn esebixxiet madwar 1,500 biċċa tal-fidda fil-Palazz tal-Gran'Mastru u f'Marzu tas-sena d-dieħla se jagħmlu wirja oħra tal-kostumi.

Meta kont qed nitkellem maċ-chairman ta' din il-fondazzjoni dan qalli li xi kultant jibdew jaqtgħu qalbhom li ma tantx se jsibu materjal biex itellgħu wirja bħal din u fil-fatt jispiċċaw isibu materjal iktar milli jkunu jridu.

Permezz ta' fondazzjoni bħal din dawn it- teżori li qegħdin għand il-privat jiġu esebiti fil-pubbliku, jingħataw coverage internazzjonali u b'hekk inkunu nistgħu nattiraw turiżmu ta' livell għoli.

Barra minn hekk din il-fondazzjoni toħroġ magazine li huwa ta' livell għoli ħafna u apparti l-Maltin li hemm abbonati fiha hemm ukoll 60 barrani.

Tajjeb ngħidu li l-Gvern jagħti support finanzjarju lil dawn l-għaqdiet, pero' xorta waħda qed isibu diffikultajiet kbar u kieku ma jkunx għall-inizjattiva tal-membri ħabrieka tagħhom kieku dawn l-għaqdiet jisfaxxaw.

L-għaqda l-oħra, jiġifieri Din l-Art Ħelwa, li wkoll hija għaqda dedikata ħafna, rnexxielha tagħmel ħafna restawr fuq siti importanti bħalma huma t- Torri ta' l-Għallies, it-Torri Mamo, Santa Maria Battery, il-Kappella ta' Santu Rokku f'Ħaż-Żebbuġ, it-Torri ta' Wignacourt u oħrajn.

Dan ix-xogħol isir permezz ta' għajnuna mill-gvern u kultant anke b'koperazzjoni mal- kunsilli lokali.

Hawnhekk forsi ta' min wieħed jistaqsi x'support qed isibu għaqdiet bħal dawn?

Ix-xogħlijiet li qed isiru nistgħu ngawduhom aħna l-Maltin u jistgħu jgawduhom ukoll t-turisti li jiġu jżuruna pero' jiena nemmen li għandna teżori oħrajn li ma tantx qegħdin nagħtu kashom u qed nalludi għat-teżori ta' taħt il-baħar.

Hemm bżonn li nagħmlu xi ħaġa sabiex it-teżori li għandna taħt il-baħar insalvawhom.

Tkun ħaġa utli ħafna jekk aħna nwaqqfu għaqda ta' grupp ta' nies professjonali li jkunu jistgħu jtellgħu dawn it-teżori minn qiegħ il- baħar sabiex b'hekk inkunu nistgħu napprezzawhom fil-mużewijiet tagħna.

Hemm bżonn li noqogħdu attenti li dawn it-teżori ma jinsterqulniex minn xi barranin li kultant jiġu għal vaganza f'pajjiżna u jmorru jgawduhom huma f'pajjiżhom.

Il-wirt storiku huwa tagħna u għandna napprezzawh u fl- istess ħin ngħallmu lil uliedna japprezzawh u jindokrawh.

Nirringrazzjak, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal- lejla, 2 ta' Lulju, 1997 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru Mizzi.

Fin-12.30 p. m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MDC - PASSAPORTI DIPLOMATIKU

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħidilna kemm bħalissa rappreżentanti u/jew impjegati ta' l-MDC għandhom passaport diplomatiku u f'liema belt huma residenti; rappreżentanti u/jew impjegati ta' l-Air Malta u f'liema belt huma residenti; rappreżentanti u/jew impjegati ta' l-NTOM u f'liema belt huma residenti; u rappreżentanti u/jew impjegati tal-METCO u f'liema belt huma residenti?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-informazzjoni mitluba qiegħda tinġabar u tingħata f'seduta oħra.

NAZZJONIJIET UNITI - KANDIDATURA TA' MALTA

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: B'riferenza għar-risposta tal-Viċi Prim Ministru għall-mistoqsija parlamentari numru 3370 magħmula minni, jista' jgħid jekk bejn is-27 ta' Ottubru, 1996 u l-15 ta' Ġunju, 1997 Malta ppreżentatx il-kandidatura tagħha jew ta' xi persuna ta' nazzjonalita' Maltija għal xi kariga elettiva f'xi waħda mill-organizzazzjonijiet internazzjonali li tagħha hija membru u, jekk iva, għal-liema kariga, meta u b'liema riżultat; u jekk hux beħsiebu jippreżenta xi kandidatura simili bejn is-16 ta' Ġunju, 1997 u l-31 ta' Marzu, 1998?

ONOR.

GEORGE VELLA: Fis-27 ta' Jannar ta' din is-sena il-Gvern ta' Malta ppreżenta l-kandidatura ta' Dr. Godwin Debono fl-elezzjoni għall- Kummissjoni dwar il-Limiti tal-Blata Kontinentali tal-Liġi tal-Baħar.

L- Elezzjoni nżammet fi New York f'Marzu ta' din is-sena.

Dr. Debono ma ġiex elett.

F'Mejju ta' l-1997, Malta ġiet eletta unanimament bħala membru tal- Kunsill Eżekuttiv ta' l-Organizzazzjoni għall-Projbizzjoni ta' l-Armi Kimiċi.

F'Novembru ta' l-1996, Mr. Carmel Degabriele ġie ri-elett bħala membru tal-Kummissjoni għall-Iżvilupp Soċjali ta' Nazzjonijiet Uniti (United Nations Commission for Social Development).

Il-perjodu ta' din in- nominazzjoni jiddekorri sal-31.12.2000.

AMBAXXATUR TA' MALTA F'ĠINEVRA - RAPPORT

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Peress li fid-diskors tiegħu lill- Commission on Human Rights fit-2 ta' April, 1997, mehmuz mar-risposta li l- Viċi Prim Ministru ta għall-mistoqsija parlamentari numru W551, l- ambaxxatur ta' Malta f'Ġinevra qal: "I am pleased to inform the Commission that Malta Human Rights Association was set up in September 1996", jista' l- Viċi Prim Ministru jgħidilna x'inhu l-istatut ta' din l-assoċjazzjoni; jekk l-assoċjazzjoni hijiex pubblika jew privata; kif jiġu eletti jew maħtura l- uffiċjali tagħha; min huma l-uffiċjali tagħha bħalissa; u għal kemm żmien qegħdin fil-kariga tagħhom?

ONOR.

GEORGE VELLA: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Malta Human Rights Association hija Non Governmental Organisation.

KUMMISSJONI EWROPEA - PROGRAMM TA' AZZJONI

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: In vista tal-fatt li l-Kummissjoni Ewropea adottat proposta għal programm ta' azzjoni f'April li għadda li l- iskop tiegħu hu t-titjib tas-sistema tat-taxxa indiretta u tiġi evitata u eliminata l-frodi f'din is-sistema, u in vista tal-fatt wkoll li dan il- programm li se jkun ta' ħames snin (mill-1.1.98 sal-31.12.2002) se jkun miftuħ wkoll għall-pajjiżi ta' l-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant u għal Ċipru, jaħseb il-Viċi Prim Ministru li Malta għadha titlob sabiex tieħu sehem hi wkoll f'dan il-programm msejjaħ FISCALIS?

ONOR.

GEORGE VELLA: Peress illi l-programm imsejjaħ FISCALIS huwa l-ewwel pass fit-twettiq ta' sistema komuni tal-VAT fl-Ewropa, liema sistema mhix konformi mal-politika tal-Gvern, mhix l-intenzjoni tal-Gvern li jitlob sabiex Malta tieħu sehem fil-programm indikat.

U.E.- RENEWABLE SOURCE OF ENERGY

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: B'riferenza għar-risposta tal- Ministru tal-Finanzi u Kummerċ għall-mistoqsija parlamentari numru 4590 magħmula minni, jista' l-Viċi Prim Ministru jikkonferma li l-programm ġdid ta' ħames snin ta' l-Unjoni Ewropea dwar il-promozzjoni ta' fonti mġedda ta' enerġija (renewable sources of energy) msejjaħ ALTENER II jipprovdi biss għal koperazzjoni mal-pajjiżi ta' l-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant u ma Ċipru, iżda mhux ma Malta?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid ukoll għaliex dan il-programm ma jipprovdix għal koperazzjoni ma' Malta?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk hux biħsiebu jagħmel li jista' sabiex dan il-programm, hekk utili għal Malta, jiġi estiż għal Malta wkoll minkejja l-fatt li waqqafna l-proċess tagħna għas-sħubija fl-Unjoni Ewropea?

ONOR.

GEORGE VELLA: Nixtieq infakkar lill-Onor.

Interpellant li l- programm ta' l-Unjoni Ewropea msejjaħ ALTENER II għadu fil-fażi ta' proposta mill-Kummissjoni Ewropea u għandu jkopri s-snin bejn l-1998 u l- 2002.

Din il-proposta tipprovdi biss għal koperazzjoni mal-pajjiżi ta' l- Ewropa Ċentrali u tal-Lvant u ma' Ċipru peress li dawn il-pajjiżi għandhom pre-accession strategy mal-unjoni.

Madankollu mhux eskluż li, jekk tinħass il-ħtieġa, il-Gvern Malti jitlob sabiex il-koperazzjoni fi ħdan dan il- programm tiġi estiża għal Malta fl-isfond tar-relazzjonijiet mill-qrib li l- Gvern jixtieq mal-unjoni.

HAMRUN - PROVVISTA TA' ILMA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ilhom bla provvista ta' l-ilma residenti li joqogħdu wara l-Knisja ta' San Gejtanu fil-Ħamrun?

Għaliex?

Tista' tingħata provvista ta' ilma mill-aktar fis?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma investigat il-każ imsemmi u rriżulta li bejn it-13 u l-14 ta' Ġunju, 1997 feġġgħet ħsara fuq mejn prinċipali tal-21 pulzier fl-inħawi msemmija.

Fl-20 ta' Ġunju il-korporazzjoni ittestjat il-pressjoni ta' l-ilma fi Triq Dun F. Camilleri u Triq Barbara u rriżulta li l-provvista hija sodisfaċenti.

PATATA FFRIŻATA - IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew importati frozen chips f'pajjiżna matul din is-sena?

ONOR.

LEO BRINCAT: L-importazzjoni ta' patata ffriżata bejn Jannar u Mejju ta' din is-sena hu kif ġej:-

|Pajjiż |Piż |Valur | | | |(Lm) | |Belġju |105451 |24801 | |Franza |156189 |46033 | |Italja |5820 |3794 | | | | | |Olanda |77044 |20103 | |Renju |45614 |27748 | |Unit | | | |Total |390118 |122479 |

SPTAR SAN LUQA - BARIUM ENEMA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinvestiga għaliex Barium Enema (BA ENEMA) jrid aktar minn xahrejn biex isir fl-Isptar San Luqa?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Diġa' ttieħdu l-miżuri neċessarji biex il-waiting time għall-BARIUM ENEMA jinżel għal mhux iżjed minn 30 ġurnata.

Qegħdin ukoll jittieħdu l-passi meħtieġa biex jinġieb apparat ġdid ta' l- iscreening għall-BARIUM ENEMA, ħaġa illi ilu hemm bżonnha diversi snin.

Din hi parti mill-upgrading tad-Dipartiment ta' l-X-Rays.

TARZNA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Peress li s-sitwazzjoni finanzjarja fit-Tarzna kienet aħjar fl-ewwel xhur ta' din is- sena meta mqabbla mal-ewwel xhur tas-sena l-oħra; u peress li daħlu anqas vapuri għat-tiswija fit-Tarzna din is-sena jista' l-Prim Ministru jagħti spjegazzjoni għal din?

ONOR.

ALFRED SANT: Għalkemm daħlu bastimenti ftit inqas mis-sena l-oħra l-valur tal-bastimenti li ssewwew kien aktar minn dak tas-sena l-oħra.

Barra minn hekk iż-żmien stipulat fuq ix-xogħol ta' dawn il-bastimenti inżamm skond il-kuntratt li kien hemm.

U.E. - KUMITAT TAR-REĠJUNI

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Fid-dawl tal-fatt li l-Kumitat tar- Reġjuni ta' l-Unjoni Ewropea ltaqa' ma' madwar 30 sindku mill-pajjiżi ta' l- Ewropa Ċentrali u tal-Lvant u minn Ċipru fis-sessjoni tiegħu tal-11 u 12 ta' Ġunju, 1997, in vista tat-tkabbir ta' l-Unjoni Ewropea lejn dawn il- pajjiżi, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħidilna jekk hemmx possibbilta' li ssir inizjattiva simili għal Malta sabiex ma nitilfux kuntratt hekk siewi għal kunsilli lokali tagħna, minkejja l-fatt li qed nitħallew barra minn dawn l-inizjattivi peress li ffriżajna l-applikazzjoni tagħna għas-sħubija fl-Unjoni Ewropea?

ONOR.

GEORGE VELLA: Jien qed nippreżumi li l-Onor.

Interpellant qiegħed jirriferi għall-Forum Regions and Cities: Cooperation beyond the borders of the Union organizzat mill-Kumitat tar-Reġjuni ta' l-Unjoni Ewropea li sar fil-11 u 12 ta' Ġunju 1997, ġewwa Brussels.

Tajjeb li l-Onor.

Interpellant ikun jaf li, fil-fatt, l-Assoċċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali li tirrappreżenta lill-kunsilli lokali kollha f'kull inizjattiva internazzjonali ta' l-Awtoritajiet tal-Gvern Lokali, inklużi dawk tal-Kumitat tar-Reġjuni ta' l-Unjoni Ewropea, kienet mistiedna biex tattendi għal dan il-Forum.

Jiena nformat li l-assoċċjazzjoni ma setgħetx tattendi mħabba mpenji oħra li hija kellha barra minn Malta konnessi mal-Kunsill ta' l-Ewropa.

Minn dan jirriżulta li l-preokkupazzjonijiet ta' l-Onor.

Interpellant huma bla bażi.

SAĦĦA - INFERMIERA BARRANIN

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn nurses ta' nazzjonalita' barranija jaħdmu fid-Diparitment tas-Saħħa llum?

X'tip ta' nursing duties jagħmlu?

Kemm jiswew lill-Gvern f'paga u allowancs oħra li huma ntitolati għalihom?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: In-numru ta' infermiera ta' nazzjonalita' barranija jaħdmu fid-Dipartiment tas-Saħħa huwa 47 (37 Staff Nurses u 10 Enrolled Nurses).

Dawn jiswew il-Gvern Lm321,477 fis-sena f'pagi u allowances oħra.

Il-maġġoranza tagħhom għandhom l-istess salarju u allowances bħall-infermiera Maltin, iżda fil-bidu tas-sena l-oħra, wara ftehim mal-unions dwar kampanja ta' reklutaġġ ta' infermiera barranin, il- Gvern offra pakkett speċjali għall-infermiera li għandhom esperjenza f'oqsma speċjalizzati bħall-theatre nursing u intensive care.

Il-kuntratt ta' dawn l-infermiera hu wkoll għal sena u l-pakkett ivarja skond is-snin ta' esperjenza fl-ispeċjalizzazzjoni.

PULIZIJA - ARMI TAN-NAR REĠISTRATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hawn armi tan-nar reġistrati mal-Pulizija llum?

(Jiġifieri licenced to keep) Jista' l-Prim Ministru jagħti breakdown ta' x'tip ta' armi huma?

ONOR.

ALFRED SANT: L-informazzjoni mitluba qed titqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

PULIZIJA - LIĊENZJA TA' BIRD RINGERS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hawn persuni li għandhom il-liċenzja ta' bird ringers illum?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi hawn 14 -il persuna li ghandhom licenzja ta' bird ringers.

PULIZIJA - LIĊENZJA TA' ARMI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kienu l-applikazzjonijiet ġodda minn persuni to carry a fire arm for sporting purposes sena b'sena fl-aħħar għaxar snin?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li ma tinzammx statistika ta' l- informazzjoni li qed jitlob l-Onor.

Interpellant.

KAĊĊATURI - LIĊENZJI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' persuni li għaddew mill-eżami ħalli jingħataw liċenzja to carry a fire arm u biex jonsbu sena b'sena minn mindu beda jseħħ dan ir-regolament?

Kemm kien hemm persuni li weħlu minn dan l-eżami?

ONOR.

GEORGE VELLA: Minn meta bdew isiru l-eżamijiet tal-kaċċa mill-1 ta' Settembru 1995 sa l-20 ta' Ġunju 1997 għaddew mill-eżami 1617 persuna.

Dawn huma mqassmin f'dan li ġej:

|Sena |Kaċċa|Nsib | |1995 |181 |66 | |1996 |534 |96 | |1997 |690 |50 |

Peress li l-intenzjoni ta' l-eżami hija waħda edukattiva, kull applikant huwa mistenni li jifhem il-provvedimenti tal-liġi, u fl-aħħar mill-aħħar li jgħaddi mill-eżami.

Xi drabi jkun hemm individwi li ma jkunux għamlu l-istudji meħtieġa biex jirrispondu d-domandi magħmula lilhom li jkunu bbażati fuq materjal li jintbagħat lil kull applikant mid-Dipartiment ta' l-Ambjent għal dan l- iskop.

Dawn il-persuni baqgħu u jibqgħu jingħataw kull ċans biex jergħġu joqogħdu għal eżami ieħor sakemm fl-aħħar jgħaddu.

Għalhekk għalkemm f'xi stadju kien hemm persuni li weħlu mill-eżami, dawn sussegwentement jgħaddu, u s'issa ebda persuna ma tista' tgħid li weħlet.

P.A. - APPLIKAZZJONI GĦALL-WORKSHOP

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk l-Awtorita' ta' l-Ippjanar irċevitx applikazzjonijiet għal workshop ta' mastrudaxxa fi Triq S.Cannataci fis-Swieqi bejn l-1994 u llum?

Jekk iva, kemm kienu dawn l-applikazzjonijiet?

Min applika u meta saret l- applikazzjoni?

F'kull każ fiex wasal il-proċess ta' dawn l- applikazzjonijiet?

ONOR.

GEORGE VELLA: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant illi l- Awtorita' ta' l-Ippjanar irċeviet applikazzjoni waħda għal workshop fi Triq S. Cannataci, l-Ibraġġ bejn l-1992 u llum.

L-applikazzjoni PA 2346/95 saret minn Arthur Cauchi nhar is-7 ta' April, 1995 sabiex jinbidel garaxx għal workshop.

L-iżvilupp propost ġie rifjutat fil-25 ta' Ottubru 1995, u wara talba għal rikonsiderazzjoni tad-deċiżjoni, l-applikazzjoni reġgħet ġiet rifjutata fl-1 ta' Marzu 1996.

FLEUR-DE-LYS - -KUMITAT ĊIVIKU

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk it-talba li qed jagħmel il- Kumitat Ċiviku ta' Fleur-de-Lys sabiex jitwaqqaf kunsill lokali hijiex qed tiġi kkonsidrata attivament mill-awtoritajiet?

Jekk fl-affermattiv, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra fiex waslet din it-talba?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kif diġa' weġibt għall-mistoqsija parlamentari numru 3146 t-talba tal-Kumitat Ċiviku ta' Fleur-de-Lys trid tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra simili u mhux separament.

Dawn it-talbiet għadhom qed jiġu kkonsidrati.

BUĠIBBA/QAWRA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Rigward ix-xogħol kollu li qed isir fl-upgrading ta' Buġibba u l-Qawra, jista' l-Ministru jgħid sal-lum kemm-il direct order ħarġet; il-valur ta' kull direct order; il-lista ta' xogħlijiet ndikati f'kull direct order; lil min ġew awarded dawn id-direct orders; il-valur totali (stima) tad-direct orders; u kemm fil-fatt kien hemm variation fuq kull direct order sal-lum?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

MINISTERU TAL-BIEDJA U SAJD - ACCOUNTANT

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid jekk f'dawn l-aħħar xhur ġietx ingaġġata xi persuna bħala accountant/financial manager/financial controller/financial consultant mal-Water Services Corporation u jekk fl-affermattiv, jgħid jekk inħariġtx call for application, kemm interna jew esterna u meta nħarġet; x'inhuma l-job requirements u s-salarju marbut ma' dan il-job; u min iffirma l-approval ta' l-aċċettazzjoni tan-nomina ta' l-istess applikant (ovvjament min-naħa tal-bord)?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-Water Services Corporation ma taqax taħt ir- responsabbilta' tiegħi u ma tifformax parti mill-Ministeru tal-Biedja u Sajd.

BIĊĊERIJA - PROĠETTI

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jwieġeb għall-mistoqsija parlamentari numru 6422 dwar proġetti fil-Biċċerija?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Kif intqal tajjeb mill-Onor.

Ninu Zammit fil- mistoqsija parlamentari numru 6422, l-Amministrazzjoni Nazzjonalista "kienet ħalliet sitwazzjoni diżastruża" fil-Biċċerija.

L-ikbar negliġenza kienet il-ħmieġ li wieħed seta' jara tista' tgħid kull fejn jiġi pproċessat il-laħam.

Kienet proċedura normali li t-tindif wara li ssir il-qatla, u li tispiċċa għall-ħabta tas-sagħtejn, ma jsirx qabel l-għada fil-għodu bil-konsegwenza li l-intejjen li kien ikun hemm kienu jkunu insapportabbli u fuq kollox bl-ebda mod rakkomandabbli mil-lat ta' iġjene.

Din il-proċedura issa spiċċat billi nbiddlu l-ħinijiet tax-xogħol ta' dawk li jnaddfu biex b'hekk, wara kull qatla, it-tindif isir immedjatament u l-fdalijiet ma jitħallewx jintnu sa l-għada.

Irriżulta wkoll li annimali mejta li jidħlu fil-biċċerija jitħallew ma' l- art għal sigħat twal jitbasktu fix-xemx minn fil-għaxija sa l-għada fis- siegħa ta' wara nofs inhar sabiex jitneħħew.

Traskuraġni bħal din ma għadhiex iżjed ittollerata u qegħdin fil-proċess li nagħmlu skip apposta biex bhejjem mejta jitgħabbew u joħorġu immedjatament barra mill-biċċerija.

Barra minn hekk, stabbilejna proċedura ta' superviżjoni biex naċċertaw rwieħna li bejn il-ħinijiet normali tax-xogħol ikun hemm min hu tassew responsabbli billi jaċċerta ruħu li l-annimali maqtula lesti għall-bejgħ huma miżmuma sewwa u kompletament separati minn annimali oħra li jkunu għadhom ma għaddewx mill-eżami veterinarju.

Illum responsabbli wkoll biex jaraw li l-makkinarju kollu kemm hu jkun qiegħed jiffunzjona kontinwament kif suppost sabiex il-laħam jibqa' dejjem fl-aħjar kondizzjoni.

Dħalna fi ftehim mad-Dipartiment ta' l-Immaniġġjar ta' l-iskart u Implimentazzjoni ta' l-Istrateġija sabiex dawn jiġu l-biċċerija regolarment u jaħslu l-art kollha ta' barra l-kmamar ġewwa l-biċċerija.

Minħabba nuqqas ta' kapaċita' li sibna fil-biċċerija, konna kostretti li nidħlu fi ftehim ġdid ma' l-uniku biċċerija privata li teżisti u li kienet tista' tgħid waqqfet kompletament il-qtil tal-majjal.

Hija tassew allarmanti li l-biċċerija tal-Gvern waslet f'dan l-istat li ma tlaħħaqx mad- domanda.

Bi ftehim mal-Meat Sellers Association, bdejna proċedura li biha l- konsumaturi jkollhom rashom mistrieħa li l-ħanut minn fejn ikunu qegħdin jixtru ċ-ċanga friska jkunu tassew xtraw ċanga friska mill-biċċerija u jkunu jafu wkoll meta ċ-ċanga li għandhom jkunu xtrawha l-aħħar.

Barra minn hekk, f'dawn l-aħħar seba' xhur ġie ffinalizzat ix-xogħol tal- bini tal-laboratorju l-ġdid u li bħalissa qiegħed jitlesta minn ġewwa; tkompla x-xogħol fuq iċ-chillers; sar overhaul tal-power room fuq is- sistemi ta' l-Ammonia u tal-Freon kif ukoll fuq il-Broilers, inkluż re- tubing; u ngħata service neċessarju lill-makkinarju fuq il-linja tal-qatla tal-majjal.

Naturalment fadal ħafna xi jsir u nieħu pjaċir nara li l-Onor. kollega jinteressa ruħu fl-attivita' tagħna biex inwasslu dan il-prodott hekk importanti fl-aħjar kondizzjoni li jixraqlu l-konsumatur.

TOROQ RURALI - ASFALTAR

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'vot għandu allokat għall-asphalting/concreting ta' toroq rurali għas-sena 1997 kif ukoll f'liema toroq rurali se jsir xogħol ta' dan it-tip sa l-aħħar ta' l-1997 fis-segwenti rħula: Għaxaq, Gudja, Marsaxlokk, Safi, Kirkop, Żurrieq, Qrendi, Mqabba, Siġġiewi, Żebbuġ, Rabat, Dingli, Mġarr (plus l-akwati ta' madwarhom)?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nirriferi l-Onor.

Membru għar-risposti li jiena tajt għad-diversi mistoqsijiet dwar l-istess suġġett fosthom il- mistoqsijiet parlamentari numri 3272, 3268, 3267, 3264 u 3259.

WSC - UFFIĊJALI

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jikkonferma l-Ministru li nhar il-Ġimgħa 13/6/97 xi uffiċjali tal-Water Services Corportation telgħu bil-"helicopter" biex jiffilmjaw partijiet tal-pajjiż u jekk fl-affermattiv, jgħid x'kien l-iskop ta' dan l-iffilmjar; min kienu l-uffiċjali; kemm kienet l-ispiża totali ta' din l-operazzjoni; u jekk iffilmjawx xi depressions jew ħofor (għall- skopijiet ta' bini ta' mħażen ta' l-ilma) u, jekk fl-affermattiv, fejn instabu dawn il-ħofor?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma qed tipproduċi l-corporate video tagħha sabiex ikun jista' jintwera f'okkażjonijiet ta' preżentazzjonijiet bħala fieri, konferenzi, seminars, kampanji edukattivi u ta' nformazzjoni, taħriġ għall-impjegati u ħtiġijiet oħra konnessi mar-relazzjonijiet pubbliċi.

F'dan il-filmat kien jenħtieġ li jittieħdu xeni mill-ajru ta' l-assi tal- Koporazzjoni bħal mhuma l-impjanti tar-Reverse Osmosis, ġibjuni, pumping stations, workshops u aspetti oħra konnessi mal-ħarsien ta' l-aquifer.

Sabiex titwettaq din l-attivita' il-missjoni Taljana ġentilment offriet is-servizz ta' helicopter b'xejn lill-Koroporazzjoni għas-Servizzi ta' l- Ilma.

Din hija prova tanġibbli tar-relazzjonijiet tajba li hemm bejn il- koroporazzjoni u l-missjoni Taljana b'riżultat tal-kollaborazzjoni li dejjem kien hemm f'attivitajiet ta' natura ekoloġija bħal tindif ta' widien.

L-uffiċjali li telgħu fuq din it-titjira kienu l-Financial Controller, il- PRO u engineer.

L-uniku spiża kienet ta' Lm72.50 li kien tikkonsisti f'polza ta' assikurazzjoni biex tkopri lill-uffiċjali, il-fotografu u l-cameraman.

Ir-risposta dwar skopijiet ta' bini ta' mħażen ta' l-ilma hija fin- negattiv.

WSC - UFFIĊJALI

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jikkonferma l-Ministru li mill-01.11.96 sal-lum uħud mill- uffiċjali tal-Water Services Corporation li qabel is-26.10.96 kienu Heads ta' diversi branches issa ġew imniżżla għall-grad ta' manager u jekk fl- affermattiv, jgħid ta' liema sezzjonijiet kienu il-Branch Heads affettwati; u jekk dan iċ-ċaqliq jew demotions kellux marbut miegħu tnaqqis fis- salarju u benefiċċji oħra?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

CILIA ONOR.

JOE - AVVENIMENT TAL-JOY PARTY

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'ried ifisser is-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Joe Cilia meta ddeskriva l-avveniment tal-Joy Party bħala magnificent u li dan huwa tip ta' inizjattiva li jaqblu mal-politika tal-gvern għaż-żgħażagħ?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Wara li l-Onor.

Segretarju Parlamentari ddisassoċja ruħu mill-istess avveniment, kull kumment dwar x'sar qabel ikun superfluwu.

JOY PARTY - ORGANIZZATURI

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li għaliha s- Segretarju Parlamentari l-Onor.

Joe Cilia rtira l-appoġġ tal-Ministeru lill- organizzaturi tal-Joy Party?

Fiex kien jikkonsisti dan l-appoġġ?

X'kienu l-kondizzjonijiet, jekk kien hemm, biex ingħata dan l-appoġġ?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: L-Onor.

Segretarju Parlamentari Cilia ddisassoċja ruħu mill-attivita' ndikata mill-Onor.

Interpellant peress illi din kienet waħda 'all night' u ma riedx li jinħoloq preċedent għall-Gvern għal din it- tip t'attivita'.

L-appoġġ imwiegħed oriġinarjament ma kienx wieħed finanzjarju iżda biss li s-Segretarjat Parlamentari għaż-Żgħażagħ, Sport, Kultura u Arti jaċċetta l-partoċinju ta' din l-attivita'.

MINISTERU TAL-BIEDJA U SAJD - KAROZZI TAL-KIRI

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari tiegħi numru 5975, jista' l-Ministru jikkonferma li s-servizz tal-kiri tal-karozzi għadu jingħata mill-istess garage li miegħu kien sar il-kuntratt qabel l- elezzjoni ta' Ottubru, 1996 u li "għadu fis-seħħ"?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-Ministeru tal-Biedja u Sajd għadu jagħmel użu mis-servizz tal-kiri tal-karozzi mingħand l-istess garage li miegħu kien sar il-kuntratt qabel l-elezzjoni ta' Ottubru, 1996.

Dan il-kuntratt għadu fis-seħħ.

BAĦAR IĊ-ĊAGĦAQ - WHITE ROCKS COMPLEX

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm staff li jaħdem fulltime jew part-time fil-White Rocks Complex, f'Baħar iċ-Ċagħaq u x'inhuma l-grades tagħhom?

ONOR.

KARMENU VELLA: Fil-White Rocks Holiday Complex, bhalissa hemm dawn l-istaff:-

FullTime Works Technical Officer 1 Admin/Security Officer 1 (Kazwali) Housekeeper 1 (kazwali) Executive Officer 2 (1 kazwali) Receptionist/Clerk 5 (kazwali) Group D 3 General Hand (Maintenance) 13 General Hand (Security) 6 (4 Kazwali) General Hand (Cleaners) 8 (5 Kazwali)

Part-time

Instructor III, fl-Education Department jagħmel ukoll xogħol part-time bħala Front Office Manager.

SAĦĦA - MEDICAL RECORDS

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid x'uniformi għandhom l-impjegati li jaħdmu fil-Medical Records?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Nixtieq ninformak li l-uniformi ta' l-impjegati tal-Medical Records s'issa hija l-istess bħalma kienet f' l- Amministrazzjoni preċedenti (jiġifieri bla uniformi).

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - UFFIĊJALI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm okkażjonijiet minn Novembru, 1996 sal-lum li uffiċjali fil-Ministeru ta' l-Edukazzjoni siefru fuq xogħol tal-Ministeru?

Min kienu dawn l-uffiċjali, fejn marru u kenux akkumpanjati minn xi uffiċjali oħra tad-Diviżjoni?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra għall-qari aktar kmieni f'din is-seduta.

SKEJJEL - INTERNATIONAL SCHOOL OF ENGLISH

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid min qed imexxi llum l- International School of English?

Xi kwalifiki għandu/għandha min qed imexxiha?

Kemm ilha li ntagħżlet din il-persuna?

Min għażilha?

Taħt liema dipartiment taqa' din l-iskola?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: L-International School of English taqa' taħt id- direzzjoni tad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni.

Il-Kap ta' l-iskola ilu jservi fl-amministrazzjoni tal-iskola mill-1973 u kien intagħżel mid-dipartiment.

Din il-persuna hi s-Sur Charles Chetcuti, Dip.

Sc.

(Hull), Teacher's Cert.

(SMTC), li hu wkoll Kap tal-Liċeo G. Despott, Cottonera.

L-iskola taqa' taħt id-Dipartiment għall-Istudji Ogħla u Edukazzjoni Adulta għal servizzi akkademiċi u taħt id-Dipartiment għas-Servizzi għall- Istudenti u Relazzjonijiet Internazzjonali għal dawk li huma servizzi oħra.

PORT ĦIELES - HEALTH INSURANCE

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l-Industrija: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 5756 u t-tweġiba mogħtija fit-18 ta' Ġunju, jista' l-Ministru jgħid kif u sa fejn l-accident insurance tkopri lill-ħaddiema tal-Malta Freeport Corporation?

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Il-ħaddiema tal-Malta Freeport Corporation huma koperti b`polza ta` assikurazzjoni għall-aċċidenti personali.

L-assikurazzjoni għall-aċċidenti personali tkopri l-pagament ta` benefiċċji assikurati wara korrimenti aċċidentali li ndipendatament minn xi raġunijiet oħra twassal għall-mewt jew immankar.

Benefiċċji:(a) Mewt (b) Mankament permanenti (ċ) Mankament totali temporanju (d) Spejjeż mediċinali

Limiti fuq benefiċċji: Impjegati bis-salarju

(a) 4 x salarju annwali (b) 4 x salarju annwali (c) 100% tas-salarju bi tnaqqis (d) Lm500 ta` ħlasijiet mis-Sigurta' Nazzjonali għal perjodu massimu ta` 104 gimgħat.

Kif kopert: (i) Diretturi, Amministraturi, Eżekuttivi u konsulenti fuq bażi ta` 24 siegħa fid-dinja kollha.(ii) L-impjegati l-oħra kollha fuq aċċidenti tax-xogħol biss inkluż it-tragitt minn u għall-post tax-xogħol u lura.

Il-Freeport huwa wkoll kopert b`Employers Liability Insurance.

Din il-polza tkopri lill-Freeport kontra xi kumpens bil-liġi, spejjeż tal-litigant u spejjeż oħra minħabba korriment jew mard ta` xi impjegat fis-servizz tal- Freeport u tul l-impjieg tagħhom mal-kumpanija.

Limiti: Sa Lm5,000,000 fi ġrajja waħda u bla limiti matul iż-żmien assikurat.

AIR MALTA - LOADERS

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm nies li kienu jirreġistraw fl-ewwel parti tar- reġistru ġew impjegati ma' l-Air Malta bħala loaders minn Novembru sal-lum?

ONOR.

EDWIN GRECH: Minn Novembru 1996 'l hawn in-numru ta' persuni li kienu jirreġistraw fl-ewwel parti tar-reġistru u ġew impjegati ma' l-Air Malta bħala loaders hu ta' 33.

PULIZIJA - REATI F'PACEVILLE

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għall- mistoqsija parlamentari numru 5879 u mistoqsijiet supplimentari li saru fis- seduta tat-18 ta' Ġunju, jista' l-Prim Ministru jgħid jekk f'Paceville il- Pulizija hijiex qiegħda tagħmel xi ħidma speċjali?

ONOR.

ALFRED SANT: Kif wieħed jista' jinnota mit-twegiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6378, il-Pulizija taghti attenzjoni specjali lil din il- lokalita'.

WSC - ĦADDIEMA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jara li dawk il-ħaddiema "group A" li kienu telqu mix-xogħol minħabba l-eta' jew li kienu laħqu mietu meta ngħataw iċ-ċans mill-Water Services Corporation biex jagħmlu xogħol ieħor ('il fuq mill-grad tagħhom) u fil-fatt ingħataw allowance back-dated mill- 1991, jingħataw ukoll l-allowance ta' xogħol li fl-aħħar mill-aħħar kienu diġa' għamlu?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

P.A. - APPLIKAZZJONI BIL-FILE NO.

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-applikant bil-file No. 739/96 dam erba' xhur biex jinħariġlu l-permess tal-bini minn meta ġie approvat u għaliex dam daqstant għand l-istess uffiċjal ta' l-Awtorita' wara li kien ġie approvat mid- D.C.C.?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-Onor.

Interpellant hu mitlub jinnota li l- applikazzjoni kienet oriġinarjament rifjutata mill-kummissjoni Għall- Kontroll ta' l-Iżvilupp fit-12 ta' Lulju, 1996.

Wara talba li saret fil-5 ta' Awwissu, 1996 sabiex id-deċiżjoni tiġi rrikonsidrata, il-permess għall- applikazzjoni għal żvilupp ħareġ fl-14 ta' Frar 1997 b'kondizzjoni li titħallas multa.

Il-multa ġiet ukoll ikkontestata mill-applikant fit-3 ta' Marzu 1997 u l-kummissjoni laqgħat it-talba fit-23 ta' Mejju, 1997.

Il- permess intbagħat lill-applikant fit-12 ta' Ġunju, 1997 jew erbgħa xhur minn meta l-Kummissjoni għall-Kontroll ta' l-Iżvilupp irrikonsidrat id- deċiżjoni oriġinali tagħha ta' Lulju 1996.

Dan ifisser li fil-perjodu ta' erbgħa xhur imsemmija kien hemm il- kontestazzjoni tal-multa u mhux korrett li baqa' għand l-istess individwu.

SPTAR SAN LUQA - ĦALIB TAT-TRABB

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar x'inhi r-raġuni li out-patients fl-Isptar San Luqa u persuni oħra ntitolati għall-ħalib tat-trabb (skimmed) m'humiex qed jingħataw il-ħalib dovut lilhom kif preskritt mit-tobba?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Nixtieq ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li ħalib tat-trab (skimmed) dejjem ingħata lil dawk il-persuni kollha li huma ntitolati għalih, jiġifieri:

(1) Persuni li l-iskimmed milk huwa miktub fuq ix-Schedule V Card.

(2) Lil dawk il-persuni li għandhom Karta Roża u li sottomettew ċertifikat b'rikjesta għall-iskimmed milk iffirmata mill-konsulent.

L-għoti ta' l-iskimmed milk dejjem mexa b'regolarita' lill-pazjenti ntitolati għalih kif imfisser iżjed 'il fuq.

GOZO CHANNEL CO.

LTD. - POLZA TAS-SIGURTA'

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar jekk il-Gozo Channel għandhiex polza tas-sigurta' (assigurazzjoni) li tkopri l-passiġġieri u l-vetturi, f'każ li jkun hemm xi inċident fuq il-vapuri, waqt it-trasport bejn il- gżejjer?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li l-Gozo Channel Company Limited għandha polza ta' sigurta' (assigurazzjoni) li tkopri kemm il-passiġġieri u l-vetturi f'każ ta' xi inċident fuq il-vapuri u waqt trasport bejn il- gżejjer.

PULIZIJA - POLZA TA' ASSIGURAZZJONI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk il-membri tal-Korp tal-Pulizija għandhomx polza ta' assigurazzjoni biex kemm-il darba jiġu nieqsa jew feruti bħala riżultat tax- xogħol tagħhom ikunu jistgħu jiġu kkumpensati l-familjari tagħhom jew huma stess (f'każ ta' feriment)?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi m'għandhomx, izda l-membri tal- Korp huma koperti mill-benefiċċji kollha tas-Sigurta' Nazzjonali bħal bqija ta' l-impjegati fiċ-ċivil.

FORZI ARMATI - MEMBRI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk il-membri tal-Forzi Armati għandhomx polza ta' assigurazzjoni biex kemm-il darba jiġu nieqsa jew feruti (korruti) waqt xogħolhom, ikunu jistgħu jiġu kkumpensati l-familjari tagħhom jew huma stess (f'każ ta' korriment)?

ONOR.

ALFRED SANT: Il-membri tal-Forzi Armati ta' Malta m'għandhomx polza ta' assigurazzjoni, għalkemm huma dejjem għandhom jedd għal ħlasijiet skond l-Iskema tas-Sigurta Nazzjonali kif applikabbli għall- ħaddiema kollha tal-Gvern.

Ta' min jgħid ukoll illi r-Regolamenti ta l-1970 tal-Forzi Armati ta' Malta (Forza Regolari) (Nominazzjonijiet u Kondizzjonijiet tas-Servizz) (Avviz Legali Numru 91 ta l970), it-Tielet Skeda, Taqsimijiet I u II, jipprovdu għal pensjoni lil:

a) membri tal-Forzi Armati ta' Malta li jkunu obbligati jirtiraw mis- Servizz minħabba li jkunu weġgħu waqt id-dmirijiet tagħhom; u

b) lir-romol ta' membri tal-Forzi Armati ta' Malta li jkunu mietu waqt id- dmirijiet tagħhom.

MISTOQSIJA GĦAL TWEĠIBA BIL-MIKTUB

ĊITTADINANZA - APPLIKAZZJONI NRU.

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid fiex waslet l-applikazzjoni tal-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament rigward applikazzjoni għal ċittadinanza Nru. 257/97?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li l-applikazzjoni li dwarha qed jistaqsi l-Onor.

Membru għadha qed tiġi pproċessata u malli tittieħed deċiżjoni dwar din it-talba, l-applikant jiġi mgħarraf biha minnufih.