MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 348 Il-Ġimgħa, 25 ta' Novembru, 1994 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati Malta Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 348

Il-Ġimgħa, 25 ta' Novembru, 1994

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.12 p.m.

Talba

Seduta Nru. 348

Il-Ġimgħa, 25 ta' Novembru, 1994

WERREJ

MINUTI 356

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 356

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 360

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI BIEX JIĠU APPROVATI L-ESTIMI 1994/95 TA' L-AWTORITA' TAD-DJAR 361

AĠĠORNAMENT 385

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 390

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 347 li saret fil-25 ta' Novembru, 1994, ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

PULIZIJA - VETTURI MITLUQA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Fl-ewwel għaxar xhur ta' l-1994 kemm-il vettura mitluqa fit-toroq tneħħiet mill-Pulizija?

Jista' l-Ministru jagħti l-figuri xahar b'xahar?

Fl-istess żmien kien hemm xi ostakoli oħra li tneħħew mill-pulizija?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali): Informat li bejn Jannar u Ottubru ta' din is-sena ġew miġbura mill-Pulizija 271 vettura mitluqa fit-toroq.

Dawn kienu mqassmin kif ser ngħid:

Jannar 57 Frar 23 Marzu 26 April 21 Mejju 20 Ġunju 21 Lulju 23 Awissu 27 Settembru 26 Ottubru 27

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ma nafx jekk il-Ministru għandux xi żviluppi x'jirrapporta dwar l-iscrapyard ta' Pembroke.

Xi xhur ilu ntqal li din l- iscrapyard se titneħħa minn hemmhekk u ma nafx jekk dan sarx.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jien m'inix informat dwar xi żviluppi seta' kien hemm fuq dan ir-rigward.

Fil-każ nivverifika u nagħti risposta għal xi domanda li jkolli fuq dan is-suġġett jew billi ninforma lill-Onor.

Membru.

MR SPEAKER: L-Onor.

Alfred Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Il-Ministru jista' jgħidilna kemm kien hemm sidien li marru lura biex jiġbru dawn il-vetturi u jekk kemm-il darba kienx hemm xi karozzi misruqa u abbandunati li ġew miġbura mill-Pulizija?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jien m'inix informat b'dan.

GĦalhekk nitlob lill- Onor. Membru jagħmilli mistoqsija biex tkun tista' tinġabar din l- informazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Salvu Sant.

ONOR.

SALVU SANT: Il-Ministru jista' jgħid x'passi ttieħdu kontra l- iscrapyards li hawn mingħajr il-permess tal-Pulizija?

Aħna konna għamilna diversi mistoqsijiet biex ningħataw din l-informazzjoni imma l-Ministru kull darba beda jgħidilna li ma kienx f'pożizzjoni li jirrispondi.

GĦalhekk issa l-Ministru jista' jagħtina din l-informazzjoni?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jekk niftakar tajjeb, jien ma kontx qed inwieġeb li m'inix f'pożizzjoni li nirrispondi, imma tajt it-tagħrif li kienu tawni d- dipartimenti.

Niftakar li f'xi okkażjonijiet kont anke tajt risposti dwar il-passi li ttieħdu f'dan ir-rigward fil-Qorti.

Imma jien inkun irrid nitlob l-informazzjoni meħtieġa mingħand il-Pulizija u l-awtoritajiet l- oħra qabel ma nkun nista' nwieġeb il-mistoqsija li għamiltli rigward l- iscrapyards li m'humiex liċenzjati u dwar postijiet li qed jintużaw għal dan l-iskop mingħajr il-permess meħtieġ.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, xi sentejn ilu, l-Parlament kien ivvota somma ta' flus għax-xiri ta' van-lifter għaċ-Ċentru ta' Diżabilita' fl- Imtarfa.

Ovvjament minħabba li l-ħtieġa għal dan il-van-lifter dejjem qed tiżdied, jien jidhirli li l-Ministru għandu jinforma lill-Kamra jekk kienx hemm xi żviluppi għax tajjeb li wieħed ikun jaf għaliex dan il-van-lifter għadu ma nxtarax.

Ġaladarba kien hemm il-flus ivvotati għal dan il-van- lifter, jien inħoss li dan għandu jinxtara.

Dan il-van-lifter hu bżonnjuż ħafna għal dan iċ-ċentru għax b'hekk ikun jista' jilqa' t-talbiet pendenti li għandu.

Jien jidhirli li hemm xi erba' talbiet pendenti minn persuni b'diżabbilita' għax dawn għandhom bżonn dan il-van-lifter biex ikunu jistgħu jattendu ċ-Ċentru ta' Diżabilita' ta' l-Imtarfa.

Ovvjament minħabba n-natura tal-problema ċ-ċentru ma jistax jilqagħhom.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Ma jkollix it-tagħrif hawnhekk biex inkun nista' ninforma lill-Kamra.

L-Onor.

Membru japprezza li din il-materja tappartjeni għal suġġett totalment differenti mill-mistoqsija, u allura m'hijiex xi ħaġa li dwarha nkun naf l-aħħar żviluppi.

SAN ĠILJAN - TRIQ BIRKIRKARA - TNEĦĦIJA TA' VETTURA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jara li titneħħa vettura - van żgħir - li ilha ġimgħat sħaħ mingħajr numru u mimlija skart fi Triq Birkirkara, f'San Ġiljan eżatt ħdejn it-taraġ ta' Triq il-Qalb Imqaddsa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li din il-vettura tneħħiet mill- Pulizija mill-lokalita' msemmija.

ILMA - KONTROLL FUQ ILMA TAX-XORB

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'kontrolli qed isiru biex ikun żgurat li l-ilma li jużaw dawk li jipproduċu l-ilma għax-xorb fil-fliexken ma jkunx imniġġeż bħalma ġieli jkun dak ta' l-ispieri?

Matul dawn l-aħħar għaxar xhur, kemm saru testijiet fuq kampjuni ta' ilma tal-fliexken prodott f'Malta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li l-produtturi ta' l-ilma għax- xorb jiġu kkontrollati billi jsiru spezzjonijiet regolari u jittieħdu kampjuni ta' l-ilma, kemm tal-prodott li jinbiegħ lill-pubbliku kif ukoll mill-postijiet minn fejn jittella dan l-ilma.

Dawn il-kontrolli jsiru regolarment mill-Ispetturi tas-Saħħa tal-lokalitajiet fejn jinsabu dawn il- produtturi.

Mill-1 ta' Jannar sad-9 ta' Novembru, 1994 ittieħdu u ġew eżaminati 516- il kampjun.

SPTAR SAN LUQA : REFURBISHMENT COMMITTEE - CHAIRMAN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Iċ-Chairman tar-Refurbishment Committee ta' l-Isptar San Luqa għadu s-Sur Philip Rizzo?

Philip Rizzo kellu jinħatar Chairman eżekuttiv ta' l-Isptar San Luqa?

Kemm jitħallas Rizzo u kemm talab li jitħallas bħala Chairman tar- Refurbishment Committee ta' l-Isptar San Luqa?

Jista' l-Ministru jikkonferma li r-raġuni għaliex Rizzo ma nħatarx chairman tal-Management Committee ta' l-Isptar San Luqa m'hijiex għax kixef li l-Inġinier Emanuel Farrugia vvjaġġa ma' ta' l-Elbros meta hu kien fil- proġett ta' San Raffaele u li din il-kumpannija kienet interessata titfa' offerta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Is-Sur Philip Rizzo, li għadu Chairman tal-Kumitat imsemmi, la qatt talab u fil-fatt qatt ma rċieva l-ebda ħlas għal din il- kariga.

Għadha ma ttieħdet l-ebda deċiżjoni fuq il-membri tal-Management Committee ta' l-Isptar San Luqa.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jista' l-Ministru jgħidilna x'inhi l-pożizzjoni eżatt li jokkupa bħalissa s-Sur Philip Rizzo fil-proġett San Raffaele?

ONOR.

LOUIS GALEA: Is-Sur Rizzo huwa Direttur Ġenerali tal-Fondazzjoni għal Servizzi u Xjenzi Mediċi.

ONOR.

ALFRED SANT: Fil-kontest tal-proġett San Raffaele, is-Sur Rizzo għandu poteri u funzjonijiet eżekuttivi?

ONOR.

LOUIS GALEA: GĦandu l-poteri li huma mogħtija taħt l-istatut tal- Fondazzjoni u fil-kariga tiegħu ta' Direttur Ġenerali jinkludu wkoll poteri eżekuttivi fuq diversi aspetti.

ONOR.

ALFRED SANT: Fir-rigward ta' l-ideazzjoni tat-tmexxija 'l quddiem tal-proġett San Raffaele, x'inhuma l-funzjonijiet speċifiċi tas-Sur Rizzo?

ONOR.

LOUIS GALEA: M'għandux funzjoni partikolari.

ONOR.

ALFRED SANT: Is-Sur Rizzo huwa nvolut f'deċiżjonijiet li għandhom x'jaqsmu ma' kif se jiġi implimentat il-proġett meta tingħata t-tender?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-Fondazzjoni kollha kemm hi, flimkien mad-diversi awtoritajiet oħrajn fil-pajjiż, hija responsabbli dwar kif jiġi implimentat il-proġett.

Rigward ir-responsabilitajiet tiegħu fil-Fondazzjoni, is-Sur Rizzo jrid jaqdi wkoll id-doveri dwar l-implimentazzjoni tal-proġett.

Jiddependi wkoll wieħed x'jifhem, fis-sens li l-Fondazzjoni nnifisha qed taġixxi għan-nom tad-Dipartiment tas-Saħħa mingħajr ma dan jitbiegħed mill- interess dirett fil-proġett u naturalment il-Fondazzjoni issegwi l- iżviluppi f'diversi stadji li jrid jgħaddi minnhom proġett bħal dan.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Hemm xi ħsieb li l-Fondazzjoni msemmija toħroġ xi rapport pubbliku biex tispjega x'kienu s'issa l-fatturi u x'inhu l-progress li għamlet fuq il-proġett ta' l-Isptar San Raffaele?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jien naħseb li ħafna mill-informazzjoni diġa' ġiet magħmula pubblika, fis-sens li l-affarijiet li saru huma magħrufin b'mod ġenerali.

Il-Kamra taf li dan il-proġett qiegħed fl-istadju ta' evalwazzjoni tat-tenders mitfugħa u naħseb li t-tagħrif pubbliku li jkun irid jingħata, jingħata wara li jiġi finalizzat dan il-proċess.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Il-Ministru huwa fil-pożizzjoni li jagħmel pubbliku xi rapport tal-Fondazzjoni li ħareġ jew li ġie ffinalizzat s'issa dwar il- ħidmiet tagħha fuq bażi annwali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: F'dan l-istadju m'inix f'din il-pożizzjoni, Mr Speaker.

Il-Fondazzjoni għandha diversi mansjonijiet u diversi responsabbiltajiet.

Hija l-Fondazzjoni li hija responsabbli għat-tmexxija ta' l-Isptar Zammit Clapp u hija l-Fondazzjoni li tat kontribut anke permezz ta' ċertu support fix-xogħol li qed isir dwar ir-riforma tas-saħħa mentali.

L-akbar proġett tagħha kien l-iżvilupp tar-riforma fil-qasam ta' l-isptarijiet pubbliċi tagħna u allura b'mod partikolari l-kontribut tagħha għall-iżvilupp ta' l-isptar il-ġdid.

Hija wkoll il-Fondazzjoni li tat kontribut dwar it-tiġdid ta' l-Isptar San Luqa permezz ta' ċertu expertise li setgħat iġġib biex jaħdem fuq dan il-proġett u llum il- ġurnata bħala korp li għandu personalita' ġuridika separata ngħatat l- inkariġu li taħtha jitmexxa l-proġett ta' l-aġenzija eżekuttiva SEDQA dejjem bi ftehim li huma dettaljati bejn id-Dipartiment tal-Gvern u l- istess Fondazzjoni.

Ħsibna wkoll li nbidlu ċertu ideali ta' din il- Fondazzjoni sabiex tkun tista' tidħol għal ċertu xogħol ieħor konness ma' żviluppi ta' strutturi fil-qasam ta' l-assistenza soċjali.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Din il-Fondazzjoni għandha s-sena finanzjarja tagħha?

Jekk iva, minn meta sa meta hi s-sena finanzjarja?

Kemm-il sena finanzjarja għaddiet minn fuqha kemm ilha mwaqqfa u kemm ilha topera?

Ġew pubblikati, anke internament, xi forma ta' rapporti finanzjarji dwar l- operat tagħha?

MR SPEAKER: Il-Ministru

ONOR.

LOUIS GALEA: Jekk m'inix sejjer żball is-sena finanzjarja tagħha hija s-sena kalendarja, pero' fuq dan nitlob lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jippermettili nivverifika fitt ma' l-Istatut biex inkun ċert jekk f'dan il- każ konniex adottajna s-sistemi li għandhom korpi kostitwiti oħrajn li għandhom sena finanzjarja li tispiċċa f'Settembru.

Rapporti interni dwar il-fondi ta' din il-Fondazzjoni li mhumiex ta' xi entita' kbira jsiru regolarment, jiġu vverifikati, ppreżentati lill-Bord u jiġu aċċettati.

Il-proċedura hi normali.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Inkun korrett jekk ngħid li l-Fondazzjoni hi unika fil-kamp tas-settur pubbliku peress li hija mwaqqfa permezz ta' skrittura notarili?

Din il-Fondazzjoni hi differenti mill-korpi l-oħra għax dawn huma mwaqqfa taħt il-Liġi tal-Kumpanniji.

X'inhuwa l-vantaġġ li korp bħal dan jitwaqqaf b'att notarili meta b'dan il-mod it-trasparenza tintilef għal kollox, kif qed tintilef fil-każ ta' din il-Fondazzjoni?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jien jidhirli li l-fondazzjonijiet kollha jitwaqqfu b'att notarili u mingħalija hawn fondazzjonijiet oħra li għandhom skopijiet ta' natura pubblika.

Ma naqbilx mal-Kap ta' l-Oppożizzjoni li x-xogħol ta' din il-Fondazzjoni b'xi mod hu nieqes mit-trasparenza li jgawdu l-korpi l- oħra li huma mwaqqfa b'liġi.

Il-Gvern jixtieq li fil-Parlament iġib leġislazzjoni li tippermetti l-ħolqien ta' strutturi oħra - ta' aġenziji jew affarijiet oħra simili - li jkunu jistgħu jassumu xogħol pubbliku, speċjalment f'dak li hu għoti ta' servizzi.

Din il-Fondazzjoni hi korp awtonomu li għandha l-personalita' ġuridika tagħha u b'hekk tista' taġixxi bħalma taġixxi kumpannija jew xi korporazzjoni partikolari.

Minħabba li din il-Fondazzjoni hi fondata minn fondi pubbliċi li jivvota għalihom il- Parlament, hija soġġetta għall-iskrutinji kollha tal-mistoqsijiet parlamentari, ta' l-Awditur tal-Gvern jew ta' kwalunkwe' awtorita' oħra li teżisti fil-pajjiż.

L-iskop tal-Fondazzjoni hu li tiffaċilita ċertu proċess ta' bidla li jrid iwassal biex jibda jkun hemm distinzjoni bejn l- irwol regolatorju ta' dipartiment u l-għoti tas-servizzi fil-qasam pubbliku jien inqis li hu essenzjali li ċerti affarijiet għandhom isiru minn dipartiment tal-Gvern.

Pero' l-esperjenza turi li l-għoti ta' ċerti servizzi fil-qasam tas-saħħa, fil-qasam ta' l-assistenza soċjali u f'xi oqsma oħra mhux neċessarjament jingħata minn strutturi li huma dipartimenti pubbliċi.

Jien m'inix ngħid li ma għandhomx japplikaw l-istess kontrolli u metodi ta' verifika li jeżistu f'affarijiet fejn hemm in-nefqa pubblika, pero' l-esperjenza turi biċ-ċar - anke jekk wieħed iħares lejn l-Isptar Zammit Clapp u lejn kif qed tiżviluppa s-SEDQA - li hemm ħafna vantaġġi x'wieħed jikseb favur iċ-ċittadin jekk id-dipartiment governattiv ikollu l- irwol li jirregola, jagħmel monitoring, jikkordina, jagħmel il-policy, jieħu ħsieb il-kontroll tal-finanzjament pubbliku u jistabbilixxi l- prioritajiet f'dak il-qasam filwaqt li s-servizz jingħata direttament minn enti li għandha l-liberta' li taġixxi favur il-pazjent u l-klijent b'mod iktar flessibli, li taħdem b'mod li jkun hemm interphasing ma' għaqdiet voluntarji u ma' korpi oħra b'aktar faċilita' milli hu permess li jista' jagħmel dipartiment tal-Gvern.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Il-Ministru jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra - ma' l-ewwel opportunita' li jkollu kopja tal-kontijiet tal-Fondazzjoni, jekk hu possibbli vverifikati, mill-bidu sal-lum kif ukoll kopja tar- rapporti annwali li nimmaġina li jagħmel il-Bord tal-Fondazzjoni?

MR SPEAKER: Il-Ministru Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Ma nsib l-ebda oġġezzjoni li npoġġi l-kontijiet tal- Fondazzjoni kif ukoll ir-rapport li jiġbor il-ħidma li għamlet il- Fondazzjoni kemm ilha mwaqqfa, jiġifieri minn Diċembru ta' l-1990 'l hawn.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' Karti.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

MR SPEAKER: Il-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 169 ta' l-1994 - Ordni ta' l-1994 dwar Dikjarazzjoni ta' post bħala sptar.

MR SPEAKER: Il-Ministru għall-Ambjent.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Rapport Annwali ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għas-sena 1994.

Kopja ta' dan ir-rapport se titqassam lill-Onor.

Membri.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI BIEX JIĠU APPROVATI L-ESTIMI 1994/95 TA' L-AWTORITA' TAD-DJAR

Ikompli mill-25 ta' Novembru, 1994.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Skond il-ftehim milħuq fis-seduta ta' dalgħodu, il-ħin disponibbli għal din id-diskussjoni għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema ta' l-Oppożizzjoni, bil-winding up għall-Gvern.

L- ewwel nofs tas-seduta se jittieħed mill-kelliema ta' l-Oppożizzjoni u t- tieni nofs se jittieħed mill-kelliema tal-Gvern.

Nixtieq infakkarkom ukoll illi jekk tissejjaħ division, din tittieħed wara ħames minuti.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Mr Speaker, għal darb'oħra qed nitkellmu fuq qasam soċjali li aħna nqisuh li hu importanti ħafna.

Jien se nieħu din l- opportunita' biex inwessa' ftit id-diskussjoni li kellna s'issa dwar l- Awtorita' tad-Djar, fis-sens li se nidħol ukoll f'dawk l-aspetti li naħseb li jaffettwaw il-ħidma u l-performance tagħha.

Tajjeb li l-ewwelnett nibda biex inħares lejn dawk li huma l-attivitajiet li l-Awtorita' tad-Djar hija nkarigata li tagħmel.

Dawn insibuhom pubblikati fl-ewwel paġna ta' l- Accounts fejn insibu li l-attivitajiet prinċipali ta' l-Awtorita' huma:

"Li tiżviluppa l-art billi tippermetti jew iġġiegħel li jsir fuqha bini ta' djar u flats jew permezz tad-Dipartiment tax-Xogħlijiet Pubbliċi jew billi jingħataw kuntratti għax-xogħlijiet lill- kuntratturi;

Li tittrasferixxi djar jew appartamenti li jkunu ġew mgħoddija lilha permezz ta' ordni tal-President;

Li talloka plots lil individwi ħalli dawn ikunu jistgħu jiżviluppawhom bħala djar u tiġbor iċ-ċnus fuqhom;

Li tissussidja lis-sidien ta' l-artijiet u tal-flats li jixtiequ jibnu fuq art tal-Gvern jew inkella jixtru djar jew artijiet mingħand il-Gvern;

Li talloka lill-pubbliku appartamenti jew djar skond il-policies tal- Gvern; u

Li tqassam grants u sussidji lin-nies li jkunu taħt waħda mill-iskemi li għamel il-Gvern għall-home ownership.".

Jekk naraw dawn is-sitt attivitajiet li għandha l-Awtorita' - u jien għalhekk qrajthom kollha - wieħed jara li bażikament dawn ikopru l-oqsma kollha li l-Gvern għandu fejn jidħlu policies ta' djar.

L-uniku ħaġa li l- Awtorita' tad-Djar ma tkoprix hija dawk id-djar jew appartamenti li l- President ma jkunx għadu għadda f'idejha.

Dawn huma dawk il-proprjetajiet li sal-lum, jekk m'iniex sejjer żball, għadhom amministrati mid-Dipartiment tad-Djar - hu li jieħu ħsieb li jamministra l-appartamenti u djar li għandu l-Gvern - u mid-Dipartiment ta' l-Artijiet li jiġbor il-kera ta' l-istess proprjetajiet.

L-argument tiegħi huwa li forsi wasal iż-żmien li f'pajjiż bħal tagħna fejn ir-riżorsi huma ftit u fejn ir-riżorsi tajbin huma ħafna inqas, ċertu attivitajiet li jsiru mid-diversi dipartimenti tal-Gvern, jiġu kkonsolidati f'dipartiment wieħed, ossia fl-Awtorita' tad-Djar.

Jien nifhem għalfejn fil-bidu l-Awtorita' ma kenitx tikkonċerna ruħha minn proprjeta' li tkun ġiet għand il-Gvern b'xi requisition order u minn appartamenti u djar li telgħu ħafna snin ilu, pero' naħseb li huwa importanti li bil-mod il-mod din l-Awtorita' tieħu fuqha l-inkarigu ta' din il-proprjeta' li għandu l-Gvern.

Dan huwa mportanti għax b'hekk il-housing stock li għandu f'idejh il-Gvern ikun amministrat aħjar.

Huwa veru li d- Dipartiment tad-Djar għamel diversi xogħlijiet tajbin.

Fost oħrajn nafu li spezzjona r-requisitions kollha li kienu ħarġu maż-żmenijiet u minn 53,000 requisition jidhirli li niżlu għal 28,000.

Pero', xorta waħda ngħid li tkun ħafna aktar effiċjenti kieku l-proprjeta' li għandu f'idejh il-Gvern - speċjalment l-appartamenti li nbnew xi ftit tas-snin ilu, kif ukoll id- djar - tirriverti f'idejn l-Awtorita' tad-Djar permezz ta' ordni tal- President.

Issa nispjega għaliex fl-opinjoni tiegħi għandu jsir hekk.

Nixtieq nagħti daqqa' t'għajn ukoll lejn dawk l-oqsma li huma intimament konċernati ma' l-attivita' tal-Housing Authority.

Jekk hemm żewġ oqsma li huma konnessi intimament mal-performance tal- Housing Authority huma l-industrija tal-bini u s-suq tal-proprjeta'.

Kif rajt fl-attivitajiet li jaqgħu taħt il-Housing Authority, żgur li l- industrija tal-bini għandha effett mhux żgħir fuq il-performance ta' din l- Awtorita' u hija sfortuna li din l-industrija fis-sena li ġejja se tgħaddi minn taqliba kbira.

Jien ma nistax nifhem kif f'rapport li ħareġ dan l- aħħar mill-Bank Ċentrali, ir-rapporteur wasal għall-konklużjoni li l- industrija tal-bini f'dan il-pajjiż għandha prospetti sbieħ għall-ġejjieni.

Skond dan ir-rapport, din il-konlużjoni hija bbażata fuq tliet affarijiet.

L-ewwelnett minħabba l-fatt li n-nuqqas ta' persuni li jaħdmu fl- industrija tal-bini issa waqaf u stabilizza ruħu, it-tieni raġuni hija l- fatt li nħarġu permessi tal-bini aktar mis-sena ta' qabel u t-tielet minħabba l-fatt li s-sena li ġejja suppost li għandhom jibdew diversi proġetti industrijali.

Jien se nagħti ħarsa fuq fuq lejn dawn it-tliet fatturi li ssemmew, imbagħad ngħid għaliex ma naqbilx ma' din il- konklużjoni u allura għaliex l-Awtorita' tad-Djar se tgħaddi minn ċerti problemi.

L-ewwel raġuni li ngħatat kienet li n-numru ta' impiegi fis-settur ta' l- industrija tal-bini stabbilizza ruħu fis-sens li qabel kien qed jonqos ftit ftit u issa m'għadux jonqos.

Minnu nnifsu dan ma jfisser xejn għax meta l-impiegi f'settur ma jibqgħux jonqsu jista' jfisser jew li se jerġgħu jiżdiedu jew inkella li wara ftit se jerġgħu jibdew neżlin, jiġifieri jekk teħodha on its own merits ma jkunx argument biżżejjed biex jiġġustifika li l-industrija tal-bini b'xi mod qegħda terġa' tiffjorixxi.

It-tieni argument li sar imbagħad huwa aktar fallaċi.

Dan jgħid li l- industrija tal-bini għandha potenzjal li aktar 'il quddiem se tiżviluppa għall-fatt li l-permessi tal-bini żdiedu.

Issa min jaf l-affarijiet tiegħu sewwa jaf għalfejn il-permessi tal-bini f'din l-aħħar sena żdiedu.

Jiena ma rridx nidħol fil-mertu ta' l-applikazzjonijiet tal-bini għaliex se jkollna debate ieħor fuq dawn l-affarijiet, pero' rrid infakkar li minn mindu saru s-sistemi l-ġodda tal-permessi tal-bini, fejn qabel ċertu affarijiet ma kienx ikollok bżonn permess għalihom bħal biex tagħmel satellite dish fuq il-bejt jew biex tagħmel advertisement jew biex tagħmel renewal tal-permess tal-bini, issa trid permess.

Mela dawn qegħdin jgħidu li ladarba għandek aktar applikazzjonijiet deħlin bilfors li hemm aktar permessi ħerġin.

Imma dan ma jfissirx li għaliex hemm aktar permessi ħerġin l-industrija tal-bini b'xi mod għandha aktar xogħol x'tagħmel!

Anzi darb'oħra jien nidħol aktar fil-fond f'din il-ħaġa u nuri li fil-fatt qed jiġri l-kontra, jiġifieri minkejja li qed joħorġu aktar permessi tal-bini, il-bini li qed jintalab permess għalih huwa ta' valur anqas minn dak li kien isir qabel meta l-applikazzjonijiet kienu anqas - imma dan m'huwiex l- argument tal-lum.

It-tielet raġuni li ngħatat kienet li s-sena d-dieħla se jingħata bidu għal diversi proġetti infrastrutturali kbar.

GĦal darb'oħra, din ma naħsibx li hija raġuni valida ħafna għas-sempliċi raġuni li kulħadd jaf li meta tkun riesqa l-elezzjoni t-tentazzjoni tal-Gvern hija li f'daqqa waħda jibda proġetti infrastrutturali biex jippompja l-flus fl-ekonomija, pero' din tkun xi ħaġa li tkun short-term u hekk kif tgħaddi l-elezzjoni normalment jieqaf kollox u ma jibqax ikun hemm l-effett tagħha.

Fil- verita' l-industrija tal-bini - u din se taffettwa l-Housing Authority - is-sena d-dieħla se tkun mgħobbija b'piż kbir ġid, jiġifieri l-VAT.

Il-VAT se tolqotha ħażin ħafna lil din l-industrija u b'mod dirett se tolqot ħażin ħafna wkoll ix-xogħol li tagħmel l-Awtorita' tad-Djar.

GĦaliex?

Sal-lum il-ġurnata l-Awtorita' tad-Djar kienet tqabbad il-kuntratturi u fuq ix- xogħol li kienu jagħmlu ma kienet titħallas l-ebda VAT.

Mill-1 ta' Jannar ix-xogħlijiet kollha li se jsiru fi ħdan l-industrija tal-bini se tibda titħallas il-VAT fuqhom, ibda mill-periti u ibqa' sejjer bil-bennejja, il- materjal li jinxtara, il-ħaddiema fil-bini bħal tal-crane, tal-konkos u dak li jġib il-makna biex jgħaddi l-ġebel u kif ukoll is-snajja' l-oħra nvoluti.

Dawn kollha se jsiru VATable.

Dan ifisser li fl-aħħar mill- aħħar il-kontijiet ta' dan ix-xogħol kollu se jkollu jiżdied bi 15%.

Bħala awtorita', l-Awtorita' tad-Djar m'hijiex a VAT registered entity u ma tistax tkun VAT registered l-istess kif property developer ma jistax ikun VAT registered.

Kif qiegħda s-sistema tal-VAT u kif tħabbar fid-Diskors tal-Budget li se jingħataw il-benefiċċji lil min jixtri dar, din is-sistema ta' benefiċċju li l-individwu jieħu lura l-ħlas tal-VAT m'hux se tapplika għal min hu developer u m'hux se tapplika għall-Awtorita' tad-Djar, għaliex fl-aħħar mill-aħħar l-Awtorita' hija developer in its own right.

X'ifisser dan, Mr Speaker?

Dan ifisser li meta l-Awtorita' tiġi biex tagħmel ix-xogħlijiet tagħha, meta tiġi biex tibni l-appartamenti tagħha, hi se jkollha tħallas il-VAT fuq il-kontijiet tal-bennejja tagħha u ta' dawk in-nies kollha li jaħdmu sabiex isir il-bini.

Meta mbagħad tiġi biex tagħmel l-istima ta' kemm dawn se jinkrew, ma jistax ikun li ma teħux in konsiderazzjoni l-VAT.

U jiena nimmaġina li meta jsiru l-istimi tar-rati tal-kiri, dawn isiru abbażi ta' l-ispejjeż li tkun għamlet sabiex tibni dawn l-appartamenti.

Mela ġaladarba l-Awtorita' ma tistax tieħu l-VAT lura hi nnifisha, dan ifisser li l-kera ta' l-appartamenti tal-Gvern li se jinbnew bilfors trid togħla b'madwar 15% jekk l-Awtorita' mhux se timxi b'sistemi differenti minn dawk li qed timxi bihom bħalissa.

Dan huwa l- ewwel punt.

Ukoll meta l-Awtorita' tiġi biex tbiegħ l-appartamenti jew djar li tkun bniet, din ma tistax tgħid li min jixtri l-appartament se jieħu l-VAT lura.

GĦallinqas skond dak li qal il-Ministru Dalli, se jieħdu l-VAT lura dawk biss li jkunu bnew id-dar huma.

Il-bqija min jixtri mingħand developer, ma jistax jieħu l-VAT lura għas-sempliċi raġuni li huwa diffiċli ħafna biex taħdem kemm hija l-VAT fuq appartament partikolari, u biex tieħu l-VAT lura l-Awtorita' trid tkun a VAT registered entity, inkella ma tistax teħodha.

Safejn naf jien - u forsi l-Ministru din jista' jiċċaraha - l- Awtorita' tad-Djar m'hijiex reġistrata għall-fini tal-VAT u allura min jixtri mingħandha ma jistax jikklejmja l-VAT.

Biex inti tikklejmja l-VAT, trid tixtri mingħand xi ħadd li jkun ħallasha diġa'.

Din hija xi ħaġa li rridu nagħtuha ħafna attenzjoni għax minkejja dak li qal il-Ministru jien ngħid li dan il-benefiċċju li tieħu l-VAT lura m'hux se japplika għal kulħadd.

Aktar 'il quddiem nispjega għalfejn dan m'hux se jkun japplika għal kulħadd imma l-fatt li l-industrija tal-bini se tkun affettwata mill- VAT żgur li se jkollu effett mhux żgħir fuq il-performance u fuq ix-xogħol li qegħda tagħmel l-Awtorita' tad-Djar.

Minkejja li f'dawn l-Estimi nsibu li l-Awtortia' se ddaħħal ammont ta' flus lura li tkun ħarġet għall-VAT, nixtieq li l-Ministru jispjega kif se jsir dan, għax jien ngħid li ma jistax isir jekk għallinqas ma jsirux regolamenti speċjali biex jeżentaw l- Awtorita' tad-Djar.

F'dak il-każ iva, imma skond kif inhi l-liġi llum u skond dak li qal il-Ministru fil-Budget Speech, dan ma jistax isir.

Mr Speaker, l-Awtorita' tad-Djar qed tagħmel ukoll provision biex tagħti sussidju lil dawk l-inkwilini li jixtiequ jirranġaw id-dar tagħhom.

Sa fejn naf jien, din is-sistema qabel kienet - jekk se jżommu l-istess sistema - li meta bniedem jagħmel request biex jirranġa d-dar tiegħu, dan iqabbad il-perit biex jagħmillu stima, imbagħad wara li tiġi approvata jagħti l-irċevuti lill-Awtorita' tad-Djar biex tapprovohom.

Jien ninsab ċert li issa fejn tidħol manutenzjoni tad-djar il-VAT se tibda tapplika wkoll, jiġifieri jekk bniedem se jonfoq ċertu ammont ta' flus biex jibdel is-saqaf u qabel dan kien jidħol taħt l-iskema biex wieħed jameljora d-dar li għandu, issa se jkollu jħallas il-VAT.

GĦalhekk meta dan jippreżenta l- irċevuti lill-Awtorita' tad-Djar għall-ħlas tax-xogħlijiet li jkun għamel, dawn se jinkludu wkoll il-VAT.

Allura dan ifisser li l-Awtorita' hija marbuta li apparti li trid tħallas lil dak li jkun l-ammont li jkun nefaq sabiex jirranġa d-dar tiegħu, trid tħallsu wkoll tal-VAT li jkun nefaq fuq dik is-somma?

GĦax jien nifhem li jekk verament trid tissussidja l- affarijiet, trid tissussidjahom fit-totalita' tagħhom u tispiċċa tħallas il- VAT ta' ħaddieħor.

Jekk dan huwa l-każ jien ngħid li l-budget li għandha l- Awtorita' tad-Djar għal dan ix-xogħol se jitnaqqas b'mod sostanzjali, jiġifieri bi 15%.

Naħseb li dawn huma żewġ eżempji - kemm fuq il-bini u kemm fuq l-irranġar tad-djar - li kif diġa' għidt se jaffettwaw mhux ftit il-performance u x-xogħol ta' l-Awtorita' tad-Djar għas-sena d-dieħla.

U hawnhekk jien nistaqsi lill-Ministru - forsi fil-winding up jitkellem ftit fuqha - x'konsiderazzjoni ħadet l-Awtorita' tad-Djar fl-ipprogrammar tagħha għas-sena d-dieħla, rigward l-effett li se jkollu l-VAT fuq il-performance tagħha?

GĦax għalkemm din hija msemmija fl-Estimi li għandna quddiemna, xorta waħda m'hi relatata bl-ebda mod max-xogħlijiet li huma previsti li se tagħmel l-Awtorita'.

It-tielet punt tiegħi hu li l-performance u x-xogħol ta' l-Awtorita' huma konnessi ħafna mas-suq tal-proprjeta' f'Malta u r-raġuni hija waħda sempliċi.

Aktar ma s-suq tal-proprjeta' f'Malta jkun tali li l-proprjeta' jogħlielha l-prezz, aktar ikun hemm nies li jaqgħu fuq il-Gvern u fuq l- Awtorita' sabiex jipprovdulhom akkomodazzjoni.

Issa aħna nafu li mill-bidu tas-sena d-dieħla - biex ma ngħidx minn issa - minħabba l-introduzzjoni tal- VAT f'dan il-pajjiż se jkollna konfużjoni sħiħa fis-suq tal-proprjeta'.

GĦaliex?

GĦax mis-sena d-dieħla l-proprjeta' se jkollha tliet prezzijiet - il-prezz ta' proprjeta' li nbniet matul din is-sena jew fis-snin mgħoddija meta ma kienx hemm VAT; il-prezz ta' proprjeta' li bdiet tinbena din is- sena u ma tlestietx, li allura parti minnha se titħallas il-VAT fuqha; u l- prezz tal-proprjeta' li tinbena kollha kemm hi s-sena d-dieħla, li allura se tkun iċċarġjata l-VAT fuq kollox - fil-fatt dan jiġi l-aktar prezz għoli.

X'se jirriżulta minn dan kollu?

Jirriżulta li meta jkollok tliet prezzijiet għall-istess oġġett, wara ftit taż-żmien - jien ngħid ftit ħafna - il-prezz ta' l-oġġett se jistabbilixxi ruħu u jiġi prezz wieħed, kemm jekk hemm il-VAT u anke jekk m'hemmx.

Allura se jiġri li malli tibda s- sena d-dieħla, il-prezz tal-proprjeta' f'dan il-pajjiż se jiżdied b'mod dirett mill-inqas b'15%.

Qed ngħid mill-inqas għax jien naħseb li apparti l-VAT li titħallas b'mod dirett, ħafna kuntratturi li jagħmlu x-xogħlijiet se japprofittaw ruħhom billi jgħollu l-fees fuq is-servizz li jagħtu biex ikunu jistgħu jkopru l-ispejjeż li għandhom minħabba l-VAT.

Allura jien ngħid li l-probabbilta' hi li l-għoli fil-prezzijiet mhux se jkun riżultat ta' 15% imma se jkun viċin l-20% jew aktar.

Mela wieħed jista' jibqa' ċert li s-sena d-dieħla l-valur tal-proprjeta' f'dan il-pajjiż se jogħla b'20%.

Mr Speaker, nerġa' niġi għall-argument li għamilt qabel.

Veru li l- Ministru qal li min jibni l-ewwel darba se jieħu l-flus lura ta' dak li jkun nefaq minħabba l-VAT, imma jien nistaqsi min huma n-nies li llum qegħdin jibnu l-proprjeta' tagħhom?

Min huma n-nies li llum jaffordjaw jixtru biċċa art b'xi Lm17,000 u jibnu l-proprjeta' tagħhom fuqha?

Dawn huma ftit li xejn.

Illum jekk tara l-applikazzjonijiet għall-permessi tal- bini ssib li l-uniċi nies li jibnu l-proprjeta' tagħhom huma jew dawk in- nies li jieħdu l-plots tal-HOS - s-sena d-dieħla ma tantx se joħorġu minnhom - jew inkella dawk li jaffordjaw jixtru biċċa art biex jibnu l- villa.

Mela l-benefiċċju li tħabbar mill-Ministru Dalli fil-Budget Speech, fejn qal li min se jibni proprjeta' se jkun ivvantaġġjat għax se jieħu l- VAT lura, se jkollu effett żgħir ħafna u peress li l-proprjeta' se togħla, id-domanda fuq il-ħidma ta' l-Awtorita' u fuq il-ħidma tal-Gvern sabiex jipprovdi l-akkomodazzjoni aktar se tiżdied.

Fl-istess ħin din qed timmilita kontra ċerti prinċipji li donnha trid twettaq l-istess Awtorita'.

Per eżempju, l-Awtorita' tagħti l-flus sabiex isiru xogħlijiet fid-djar tan-nies ħalli jiġu rranġati u b'hekk is-sidien ma jmorrux joqogħdu f'post ieħor.

Din hi idea tajba għax kemm jista' jkun aħna għandna nirrestrinġu milli jsir żvilupp iktar ġdid u minflok nużaw l-iżvilupp li għandna diġa'.

Imma jekk ikun hemm xi ħadd li jixtri dar qadima u jkun irid jirranġaha - xogħol ta' maintenance ma jkunx jikkonsisti biss f'tibjid jew f'istallazzjoni ta' dawl u ilma, imma dawn jistgħu jkunu xogħolijiet strutturali kbar - dan jista' ma jagħmilx xogħol żgħir fiha għax ikabbarha, jżid il-kmamar u ħafna affarijiet oħra.

Ta' min isemmi li dan it-tip ta' xogħol mhux se jkun VAT exempt.

GĦalhekk meta wieħed jagħmel il-kalkoli, jista' jirraġuna li hu ma jaqbillux jirranġa dar qadima u jkun aħjar jekk jibni post ġdid għax jekk jibni post ġdid għallinqas jieħu l-VAT exemption, mhux bħal meta jirranġa post qadim.

Jekk wieħed jagħmel il-kalkoli kollha jsib li jkun jaqbillu jekk jibni post ġdid.

GĦallinqas jien hekk nifhimha.

Pero' jekk dan huwa l-każ, dan jimmilita ħaġa kontra l-oħra għax minn banda, l-Awtorita' qed tgħid biex nużaw u nirranġaw il-housing stock li għandna u mill-banda l-oħra l-VAT se taħdem kontra dan il-prinċipju.

Jien naħseb li minħabba din ir-raġuni, anke hawnhekk se tinħoloq ċerta ambigwita' fix-xogħol li se tagħmel l-Awtorita' tad-Djar is-sena d-dieħla.

Is-suq tal-bini f'pajjiżna huwa tali illi minħabba diversi fatturi, speċjalment minħabba l-Liġi tal-Kera kif inhi bħalissa...

Smajna ħafna drabi li f'dan il-Parlament se nressqu abbozz ta' liġi biex tinbidel din il- liġi, imma sal-lum għadna bl-istess liġi.

Minħabba l-Liġi tal-Kera li għandna, minħabba ammont sostanzjali ta' proprjetajiet rekwiżizzjonati u minħabba ċ-ċokon tas-suq tagħna, is-suq tal-proprjeta' f'pajjiżna huwa suq pjuttost artifiċjali.

Is-suq tal-proprjeta' lanqas għandu kera u minnu nnifsu ma jagħtix lok għal ċerti varjazzjonijiet ta' prezzijiet.

GĦalhekk minħabba f'hekk ħafna drabi ssib li ftit huma dawk in-nies li jitħajru jbiddlu l-post fejn joqogħdu.

Fi kliem ieħor, meta familja tkun toqgħod f'post fejn jabitaw ħamsa min-nies u jiżżewġulha t-tfal, dawn jibqgħu joqogħdu fl-istess dar li biss biss ikun fiha tlett ikmamar tas-sodda, meta dawn għandhom bżonn kamra tas-sodda waħda biss.

Dawn ma jitħajrux ibiddlu l-proprjeta' tagħhom ma' waħda iżgħar minħabba l-mod ta' kif inhu strutturat is-suq tal-proprjeta' fil-pajjiż.

Mr Speaker, lanqas fejn tidħol proprjeta' tal-Gvern ma hemm mekkaniżmu sempliċi biex min ikun jixtieq ibiddel il-proprjeta' li għandu ma' proprjeta' oħra - tal-Gvern stess - jkun jista' jagħmel dan.

Illum kulħadd jitkellem fuq is-social housing.

Din hi ħaġa tajba, imma l-housing għandu jkollu l-aspett soċjali tiegħu skond il-kobor tal-familja.

Jekk ikun hemm familja ta' tmienja min-nies ma jistax ikun tpoġġiha f'appartament ta' żewġt ikmamar tas-sodda bħalma sar il-Furjana quddiem id-Depot tal- Pulizija.

F'Conservatory Street hemm familji ta' tmien persuni joqogħdu f'two bedroomed appartment.

Imbagħad fl-estates il-qodma ssib familji li llum ħafna mit-tfal tagħhom iżżewġu u baqgħu l-missier u l-omm biss - jekk fadal it-tnejn - jokkupaw appartamenti kbar ħafna.

Jekk irridu nkunu ġusti mas-soċjeta' tagħna bl-assets li għandu l-Gvern, bil-proprjeta' tal-Gvern li għandha valur soċjali - kulħadd jaqbel fuqu dan - rridu nagħmlu monitoring tal-proprjeta' ma' min qed joqgħod fiha.

Ma jistax ikun nibqgħu f'sitwazzjoni fejn ikollna familji kbar jokkupaw flats żgħar tal-Gvern u familji ta' xi tnejn min-nies jokkupaw flats kbar għax hekk ma nkunux effiċjenti fl-użu tal-proprjeta'.

Imma s-sitwazzjoni hija ħafna agħar meta jkollok requests mingħand familji li n-numru tagħhom ċkien u jixtiequ jbiddlu minn xi flat ta' three bedrooms biex imorru ġo flat ta' bedroom waħda jew tnejn, basta jkun fis-sular t'isfel.

Sal-lum għad m'hemmx mekkaniżmu fi ħdan id-dipartimenti tal-Gvern li kapaċi jagħmel dan it-tip ta' tibdil b'mod effiċjenti u malajr; dan għadu ma jeżistix għax għad hemm ħafna burokrazija.

GĦalhekk jien ngħid illi f'dan is-sens hemm bżonn li l-Awtorita' tad-Djar taħdem b'aktar effiċjenza.

Hemm bżonn li r-riżorsi li għandu l-Gvern fil- qasam li jikkontrolla d-djar jiġu kkonsolidati.

Huwa importanti li l-Gvern jara kif se jikkonsolida l-ħidma tiegħu b'mod ġenerali f'dan il-qasam tant importanti.

Jekk mhux se nagħmlu hekk il-qasam tad-djar se jiffaċċja piżijiet kbar fis-snin li ġejjin minħabba ċirkostanzi li ġejjin fuqna u jekk il-Gvern mhux se jimxi b'mod effiċjenti filwaqt li l-ammont ta' social cases li qed jaqgħu fuq il-Gvern sabiex jipprovdilhom l-akkomodazzjoni aktar se jikber, fl-istess waqt mhux se jkun hemm il-kapaċita' biex dawn insolvuhom.

L-appell tiegħi llum huwa li l-Awtorita' tad-Djar u min-naħa l- oħra l-Housing Department li jaqa' wkoll taħt l-istess Ministeru jikkonsolidaw aħjar il-ħidma tagħhom fl-interess soċjali tal-pajjiż kollu.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, dalgħodu l-Ministru responsabbli mill- Awtorita' tad-Djar ikkummenta dwar il-kritika illi tagħmel l-Oppożizzjoni u qal li kultant ma tkunx kritika kostruttiva u ma tkunx maħsuba biex veru twassal l-ilmenti taċ-ċittadin.

Imma jekk tiftaħ id-dokument li għandna quddiemna llum ħlief ritratti ta' bini u skemi ma ssibx.

Allura x'hemm ġdid minn mindu twaqqfet l-Awtorita' tad-Djar, mill-1976 'l hawn?

Qed ngħid dan għaliex illum l-ilmenti li jagħmel iċ-ċittadin u li kull darba aħna, minn din in-naħa, niġu hawnhekk u npoġġuhom quddiem il-Kamra għall- attenzjoni tal-Ministru, m'hemmx ħjiel li jiġu rimedjati.

Dawn huma l- problemi tal-permessi tal-bini fejn jieħdu plots jew appartamenti tal- Gvern.

Dan meta għandna awtorita' suppost immexxija b'mod amministrattivament daqstant accountable iċ-ċittadin jistenna li jsir ċertu kordinament serju.

Filwaqt li huwa interessanti li taqra u li tisma' kemm se jingħataw plots, kemm se jinbnew djar u kemm se jitneħħew slums, daqstant ieħor wieħed irid jirrifletti kif se jegħleb dawn il-ħafna problemi li llum qed jiffaċċja ċ-ċittadin.

F'dokument bħal dan ma nafx għaliex, per eżempju, l-Awtorita' ma tagħtix programm jew skeda ta' liema huma dawk il-housing estates li fis-sena d-dieħla se tikkordina mal- Ministeru għal-Ambjent u mal-kunsilli lokali sabiex isir l-upgrading u manutenzjoni li hemm bżonn.

Se nsemmi każ fil-Mellieħa li jaf bih il- Ministru.

F'Ta' Braġġ, fejn huwa propost li jsiru ġonna ħalli joħolqu ambjent ta' housing aħjar f'dik l-area, kien hemm anke flus ivvotati sena wara l-oħra u baqgħu ma sarux.

Ħalli ma nikkritikax dak li diġa' kkritikajna, imma wasal iż-żmien illi awtorita' li veru tħares id-dritt taċ-ċittadin tara kif tipprogramma ruħha biex tegħleb dawn il-problemi.

Forsi xi ħadd jistaqsi jekk fl-Awtorita' hemmx nies kapaċi u dedikati.

Ħafna uffiċjali ta' l- Awtorita' nafhom bħala persuni dedikati u ta' kredibilita'.

Jien ngħid li r- raġuni hija għax m'hemmx direzzjoni serja minn min imexxi lil dawn l- uffiċjali jew minħabba l-politika tal-Gvern li m'hijiex daqstant matura u m'hemmx sens ta' responsabbilta' biżżejjed lejn il-ħteġijiet taċ-ċittadin.

Mr Speaker, jien niskanta kif ma tiġix kkonsidrata għajnuna lil dawk il- familji li llum il-ġurnata għandhom tlett itfal jew aktar u jgħixu bil- minimum wage, biex dawn ikollhom għajnuna li jagħmlu l-manutenzjoni fid- djarhom.

Nafu li ħafna minnhom jiktbu lill-Awtorita' tad-Djar biex jinformawha b'ċerti ċirkostanzi u dawn sempliċement jirċievu acknowledgement mingħajr ma ħadd jipprova jikkonsultahom u jifhem iċ- ċirkostanzi veri tagħhom.

Fiż-żmenijiet tal-lum meta nitkellmu fuq problemi soċjali, kif ħadd ma jħoss ir-responsabbilta' li jara kif isib soluzzjoni għat-tbatijiet li qed jiffaċċjaw uħud mill-familji tagħna inkluż dawk li qegħdin ibatu minħabba accidents jew problemi temporanji ta' xi diżabbilta' għal xi sena jew tnejn!

Jien naf b'każijiet fejn familji jibku għax sfortunatament it-tifel tagħhom kellu inċident u joqogħdu fit-tielet sular u ma jsibux għajnuna la mill-Awtorita' u mingħand ħadd biex forsi sakemm tgħaddi dik il-burraxka li sabu ruħhom fiha jipprovaw isibu ambjent xieraq u jevitaw ħafna mill-problemi li ġġib magħha dik id-diżabbilta'.

Jekk għandna Awtorita' li tikkrea ideat sostenibbli, li hija responsabbli biex tara kif bl-aħjar mod flessibbli tkun tista' tilħaq dawn il-problemi, għaliex għandha taħrabhom?

Jekk wieħed ikollu jivverifika t-talbiet li għandha l-Awtorita' jsib ftit mijiet, ma nimmaġinax li qed nitkellmu fuq eluf ta' familji li jkunu f'dawn iċ-ċirkostanzi.

Per eżempju, naf anzjani li huma morda li forsi kisru saqajhom u jkollhom problemi kbar biex jitilgħu erba' sulari taraġ.

Ovvjament dan għaliex f'ċerti housing estates li nbnew fl-imgħoddi ma ħasbux għal dawn il-faċilitajiet ta' lifts li fid-dinja moderna aħna mdorrijin bihom.

Imma dawn huma affarijiet li l- Awtorita' ma tagħtix kashom!

Dawn huma affarijiet li qed naħlu ż-żmien taċ- ċittadin u tal-Kamra?!

Dawn huma ħwejjeġ li aħna bilfors irridu nagħmlu evalwazzjoni tagħhom.

Veru huma f'minoranza u joħolqu problemi ħafna iktar milli taqbad u twaqqa' post u tibnih, imma dawn id-drittijiet taċ-ċittadin għaliex ma nsibuhomx ukoll f'dawn il-paġni tar-Rapport ta' l-Awtorita' tad- Djar?

Mr Speaker, imbagħad għandna problemi oħrajn bħalma huma taċ-ċens.

Nafu b'każi fejn jew mhux jiġi aċċettat il-ħlas taċ-ċens jew min irid jifdi ċ- ċens għal raġunijiet li l-Gvern għadu m'għamilx ċerti arranġamenti minħabba li xtara l-proprjeta' tal-Knisja, dawn ma jistax jagħmlu.

Per eżempju, meta jmorru biex jissellfu xi flus jew jagħmlu xi garanzija mal-bank dawn il-familji jgħidulhom li sal-lum m'għandhomx titolu legali fuq il- proprjeta' tagħhom.

Jekk aħna rridu nkunu responsabbli minn dmirijietna għaliex dawn l-affarijiet dejjem jitpoġġew fuq l-ixkaffa?

Deċiżjonijiet oħra neħduhom mgħaġġla u se nġib eżempju jien: L-Awtorita' malajr iddeċidiet li jekk ikun hemm xi ċittadin li għandu proprjeta' tal-Gvern u japplika għall-permess ta' negozju tiċċarġjah Lm1,000, hux hekk?

(Interruzzjonijiet) Jien qed insemmi l-flus.

Jiġifieri l-Awtorita' taf tieħu deċiżjonijiet mgħaġġla u taf tara kif twettaq azzjoni biex tilħaq l- iskop tagħha.

Allura hekk għandha tagħmel fiċ-ċirkostanzi taċ-ċittadini li issa ilhom sena wara l-oħra jilmentaw.

Meta għandna gvern li dejjem jitkellem fuq accountability, jekk irridu naraw amministrazzjoni serja ma jistax ikun li f'seba' snin l-Awtorita' għadha qatt ma stabbilixxiet kif tikkordina mqar permezz ta' bini li joħroġ għall-plots li hija stess tagħti liċ-ċittadin.

Ħafna drabi tistħi tisma' ċerti kummenti.

Meta ċ-ċittadini huma esposti għal daqstant prezzijiet għoljin, taxxi u żieda fil-permessi tal-bini, għaliex ma jkunx hemm dak l-appoġġ u dik l-inizjattiva mill- istess Awtorita' biex tipprova tameljora dawn l-affarijiet u tagħti l- attenzjoni għall-housing cases li jkollha?

Mr Speaker, issa niġi għall-proġett ta' l-Imtarfa illi nifhem illi huwa l- iktar wieħed ambizzjuż.

L-Awtorita' qed tagħmel ħażin li ma tipproġettax target date.

Hemmhekk il-familji qed jgħixu f' diffiċli ħafna.

It-tfal ilhom igħixu fit-trab għax ma jeżistux faċilitajiet għal numru ta' snin, mhux għal sena jew tnejn.

Illum qegħdin fi tmien l-1994 u dan il-proġett beda fl-1988.

GĦaliex għandek tmur f'belt ġdida u taf meta twaħħlet l- irħama imma meta se jispiċċa l-iżvilupp ta' din il-belt ma tafx.

Il- Ministru bħali jżur hemmhekk u jara n-nuqqasijiet, jaf li la teżisti għassa tal-pulizija, la jeżistu ħwienet u lanqas faċilitajiet oħra.

Aħna dawn l- affarijiet veru ma żviluppajnihomx, imma n-numru ta' residenti li kienu joqogħdu fl-Imtarfa matul il-Leġislatura Laburista huwa l-istess numru ta' residenti li hemm illum?

Imbagħad għaliex għabbejna piżijiet fuq il- familji ġodda li marru joqogħdu hemmhekk?

Dan apparti piżijiet li qed naħarbu minhom ta' familji li l-bini tagħhom kien tas-Servizzi Ingliżi, pero' dwar il-kwestjoni nitkellem aktar tard, għalkemm l-ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi huwa limitat.

Dawk li ħadu cluster houses ħallsu flus għal ċerti servizzi li suppost kien hemm pero' dawn ma sabuhomx.

Ħafna residenti lmentaw li, għalkemm fil-kuntratt kellhom imniżżlin ċerti servizzi bħal, per eżempju, l-garbage chutes dawn ma kenux hemm.

Jien nixtieq li l-Ministru jgħidli jekk hemmx xi garbage chute taħdem.

Din m'hi xejn ħlief li ndividwu jitfa' l-iskart tiegħu minn fuq għal isfel u suppost li jkun hemm bħal skip li jaqa' fiha.

Basta imlejnielhom rashom li se jkollhom ħafna servizzi u se jkollhom l-aktar appartamenti lussużi u allura fost l-aktar bini modern li hawn fil-pajjiż, pero' mbagħad meta' ġejna għar-realta' sibna li lanqas pressa fil-vit m'għandhom u kellhom jidħlu f'ruxxmata spejjeż biex jagħmlu l-pompi ħalli l-ilma jasal sa fuq il-bjut.

Dawn l-affarijiet wieħed irid jikkonsidrahom bis-serjeta' u minflok li l-Ministru joqgħod jgħidli li dan mhux minnu jien ngħidlu biex ikun responsabbli u jmur iżur lil dawn il-familji ħalli jara x'għandhom bżonn.

Per eżempju, hemm ċirkostanzi fejn tara ħitan u bibien ta' l- aluminium u tgħid....

Jien missier ta' tlett itfal u naf x'jiġifieri.

Allura familja li għamlet daqstant sagrifiċċji, ħadmet u applikat ħalli forsi tieħu dar tal-Gvern, l-Awtorita' tad-Djar kif qed tipprovdi appartamenti li m'humiex skond ir-regolamenti?

Bl-iskuża li għandhom veduta jintalbu jħallsu prezz għoli, imbagħad isibu li lanqas siġra m'hemm quddiemhom għax ħlief bini m'hemmx.

Per eżempju għandna l-każ tad-dry areas.

Kollox sew dan kien hemm xi perit u ġietu l-idea li peress li Malta trid tidħol fl-Unjoni Ewropea , iktar 'il quddiem f'dan il-Parlament għad trid tiġi liġi biex ħadd ma jonxor barra; għalhekk qabdu u qalu issa l-ħwejjeġ ta' "X" jiġu minxura quddiem il-ħwejjeġ ta' "Y", għax inzertaw joqgħodu fl-istess appartament.

Imma dan x'ġenn hu!

Din x'loġika hi!

Imbagħad meta tmur titkellem u ġenwinament tipprova tressaq dawn l-ilmenti jaqbdu jidħku bik.

Pero' dawn l-affarijiet veru qed jiġru.

Sfortunatament ikolli ngħid li saru pjanijiet mgħaġġla li ma kenux maħsuba biex veru jilħqu l-ħteġijiet ta' housing modern u sostenibbli għal pajjiżna.

GĦalhekk wieħed għandu jħares lejn il-ħtieġa li jagħmel target date għal dan il-proġett ta' l-Imtarfa.

Mr Speaker, il-Whip għadu kemm ġibidli l-attenzjoni biex nikkonkludi minħabba li hawn Membri oħra li jridu jkomplu jitkellmu, pero' qabel ma nagħlaq xtaqt insemmi li nbiegħu garaxxijiet bi Lm3,000 lill-familji li diġa' għandhom il-piż ta' proprjeta' ġdida.

Veru li l-Awtorita' trid tagħmel qliegħ, pero' meta għandek ċirkostanzi fejn taf li hemm familji li għadhom kemm tgħabbew bi spejjeż kbar peress li jkunu għadhom kemm xtraw appartament u li forsi għadhom qed iħallsuh, imbagħad ma tirrispettax il- fatt li dawn il-familji għandhom b'xi mod jew ieħor ikollhom, mhux prezz sussidjat imma prezz bilanċjat.

Jien ngħid li d-deċiżjoni li ħadet l- Awtorita' li tbiegħ il-garaxxijiet b'medja ta' Lm3,000 kienet waħda immatura u li mhux veru qed tkun ta' kontribut biex ikollna social housing iktar matur u li jilħaq mal-ħteġijiet tal-poplu tagħna.

Mr Speaker, nagħlaq billi nsemmi il-ground li qed jinbena.

Dalgħodu l- Ministru qal li fl-Imtarfa qed jinbena sports complex.

Safejn naf jien, l- uniku ground storiku li kellna fl-istorja tal-football ġewwa l-Imtarfa ġie spostjat.

Veru li kien hemm pjan biex isir sports complex li fih ikun hemm tennis court, basketball court, BMX zone u affarijiet li diġa' kienu jipprattikaw it-tfal kemm ta' l-Imtarfa kif ukoll tal-komunita' Rabtija.

Pero' għal xi raġuni jew oħra dan il-proġett ġie limitat għal sempliċi ground u żewġ tennis courts meta seta' jsir sports complex, li biex ngħid hekk tabilħaqq kien ikun wieħed mill-uniċi li għandna fin-naħa ta' fuq ta' Malta.

Dan li qed ngħid għandu għaliex jinkwieta lill-Ministru li kellu opportunita', kellu petizzjonijiet, kellu opinjonijiet minn periti bħalu biex f'din il-belt ġdida jiġi żviluppat sports complex xieraq għall-ġid tal-komunita', imma warrab kollox.

Dan se jibqa' r-rikordju tiegħu għax hu kellu l-opportunita', kellu min kien onest u sinċier u kellu minn ħareġ rasu biex jagħtih l-ideat kif verament għandu jiżviluppa faċilitajiet sportivi f'belt ġdida ħalli b'hekk tkun tista' tinqeda l- komunita' kollha tan-naħa ta' fuq ta' Malta.

GĦal raġunijiet, biex insejħilhom hekk, banali l-Ministru webbes rasu u evita li jipproċedi favur dak li kienet qed tgħid il-maġġoranza kemm tal-komunita' Rabtija kif ukoll tal-bqija tas-soċjeta'.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Sandro Schembri Adami.

ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI: Mr Speaker, hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar l-Awtorita' tad-Djar li jien bħala nutar naħdem qrib tagħha minħabba l- kuntratti li jkolli.

Jien naf li l-persuni li jaħdmu hemmhekk huma nies li jixirqilhom l-apprezzament għall-ħidma li jwettqu b'għaqal u b'impenn.

Pero' issa l-Awtorita' rridu nħarsu lejha bħala enti li hija vestita b'poteri li joħorġu mill-istess liġi tat-twaqqif tagħha u niddistingwuhom - ma rridx naqa' fin-nassa ta' min seta' diġa' waqa' fiha - minn dawk li huma l-poteri u l-funzjonijiet tad-Dipartiment ta' l-Akkomodazzjoni Soċjali.

GĦalkemm jien nemmen li wasal iż-żmien li jista' jiġi kkonsidrat li jkun hemm fużjoni ta' l-Awtorita' tad-Djar u tad-Dipartiment - dejjem soġġett għall-kritika u għal min jista' ma jaqbilx ma' dan għax ma nixtieqx naqa' fin-nassa u ngħid dak li wieħed jista' jgħid biex jikkritika l-qasam ta' akkomodazzjoni soċjali - ma rridux ninsew l- iżvilupp li sar matul is-snin l-imgħoddija.

GĦalhekk kont nistenna li jkollna pjan li jkun iktar komprensiv u li jara, per eżempju, kif f'pajjiżna il-birth rate tiġi kkonsidrata fimkien ma' fatturi tas-single parents u flimkien mal-fatt li s-suq tad-djar illum qed jogħla.

Dawn huma fatturi komplessi li jimmilitaw biex ilkoll ngħidu li hemm bżonn li nagħmlu pjan tajjeb u naraw li jsir assessment preċiż - l-ewwel ħaġa li temerġi minn Artiklu 4 (1) tal-liġi viġenti huwa proprju dan il-punt - u naraw kif il-funzjonijiet l-oħra ta' l-Awtorita' tad-Djar ikunu jistgħu jiġu verament implimentati.

Mr Speaker, tqajjem il-punt u nixtieq li nagħmel mistoqsija jekk wasalx il-mument li nibqgħu ngħidu li l-Awtorita' hija waħda kummerċjali.

Huwa ġust li nibqgħu ngħidu li l-Awtorita' kummerċjali?

Il-fatti jgħiduli li, forsi fil-qasam soċjali, l-Awtorita' setgħet turi iktar impenn, ħeġġa u għaqal.

Meta nara li minn Ottubru ta' l-1992 sa Settembru ta' l-1993 inħarġu 51 appartament f'Malta u f'GĦawdex u nħarġu kollha b'sistema ta' xiri u ma nħareġ l-ebda wieħed b'sistema ta' kera, irrid nistaqsi jekk l- Awtorita' hijiex kummerċjali jew le.

Meta nara każijiet ta' postijiet tal-Gvern li qed jogħlew u li s-sussidju, minħabba ż-żidiet fil-pagi, qed jiġi rivedut b'mod li l-kera qed togħla, nixtieq nistaqsi jekk l- Awtorita' hijiex waħda kummerċjali jew le.

Jien irrid nissokta nażżarda u ngħid li matul is-sena l-oħra l-Awtorita' tad-Djar għamlet, jidhirli, żbilanċ finanzjarju.

Biex tibbilanċja d-dħul u l-ħruġ, l- Awtorita' kellha tbiegħ proprjetajiet li d-dħul tagħhom ammonta għal ma nafx kemm-il lira.

Ta' min isemmi li dawn il-plots li ħarġu bl-offerta kellhom prezzijiet għoljin ħafna.

Allura to what extent għandna nħarsu lejha bħala awtorita' b'impenn soċjali?

Prova oħra ta' kummerċjalita' fi ħdan l-Awtorita' hija d-differenza bejn l-ammont ta' dħul minn bejgħ ta' proprjeta' tal-Gvern li kien hemm għas-sena 1992/1993 u dak tas-sena l- oħra fejn il-profitt kien ta' ma nafx kemm-il miljun iktar.

Allura l- istess din hi awtorita' kummerċjali jew le?

Jien m'għandi l-ebda dubju li l-Awtorita' għandha poteri li jagħtuha d- dritt li tħares lejn politika ta' housing u drittijiet tal-bniedem.

Il- bniedem twieled biex jgħix u tgħix billi jkollok saqaf fuq rasek u allura int għandek id-dritt li jkollok mhux a "house" imma a "home" - kif iħobb jgħid il-Ministru Censu Galea.

Housing adegwat ifisser privacy adegwata, spazju adegwat, sigurta' adegwata, dawl u ventilazzjoni adegwati u infrastruttura bażika ta' l-area.

Per eżempju, qabel in-nies kellhom l- idea li kienu jmorru jgħixu f'Bormla sempliċement għax hi qrib ix-xogħol tagħhom - id-Dockyard.

Jiġifieri l-planning tal-housing għandu jirrifletti s-sitwazzjoni tal-bniedem, id-drittijet tal-ħaddiem u affarijiet bħal dawn.

Dawn huma fatti li jkun importanti li nitkellmu dwarhom.

Mr Speaker, punt li ħareġ mid-debate kien dwar il-plots.

Jien ma nixtieqx li nkun kontenzjuż.

Il-Partit Laburista għandu pożizzjoni u l- Parti Nazzjonalista għandu pożizzjoni oħra.

Qed naqblu li l-art ma tistax tibqa' tiżviluppa, allura l-idea tal-plots għadha valida jew le?

Nistgħu niddiskutu dwarhom?

Validu li ngħidu li f'Lulju ta' l-1993 inħarġu 244 plot meta kien hemm tant applikanti?

GĦaliex inħarġu plots?

Dan sar għaliex kien l-iktar mezz effikaċi biex bniedem jingħata forma ta' akkomodazzjoni.

Tajjeb jew le, dan hu fatt fih innifsu li meta tieħu plot u bi prezz irħis ....

Dalgħodu ddiskutejtha ma' ħbiebi li jekk saru abbużi taħt il-Partit Laburista jew taħt il-Gvern Nazzjonalista dejjem kien ħażin jekk eventwalment il-plots innegozjawhom.

Veru li hemm min ma jaqbilx li jingħataw plots imma l-kwestjoni hi li l-Gvern jagħtik xi ħaġa u eventwalment dik int tista' tibniha, tinvesti fiha u tagħmilha tiegħek.

Darba l-Ministru Galea ta intervista lill-"The Times" u kien qal li billi tagħti plot lill-applikant ma tkunx qed issolvilu l-problemi finanzjari, anzi ħafna drabi iktar iżidhomlu.

Pero' aħna għandna nkunu realistiċi fis-sitwazzjoni attwali ta' pajjiżna.

Kulħadd jaf li ż-żgħażagħ ikunu jridu jixtru postijiet biex jiżżewġu u dan huwa wieħed mill-passi li jittieħed fil-ħajja.

Mr Speaker, x'inhija s-sitwazzjoni attwali ta' pajjiżna?

(Interruzzjonijiet) Aħna nieħdu gost li l-Awtorita' tinsisti li jingħata sussidju.

Jien irrid ngħid li jekk għandi bżonn li ningħata l- għajnuna, allura jkolli dritt li napplika.

Kien hemm diversi skemi li kienu tajbin imma mbagħad waqfu, pero' nixtieq inkun naf liema minnhom reġgħu ġew ntrodotti u kif se jaħdmu.

Jien naf żgur li kien se jkun hemm rethinking fuq dawn l-iskemi u aktar ma jsir malajr aktar aħjar għaliex ikun fl-aħjar interess ta' kulħadd.

Isemmew ukoll il-proġetti ta' l-Imtarfa u anke ta' Tigne u ma naħsibx li għandi ċ-ċans li nidħol fihom.

Punt ieħor li xtaqt insemmi dwar il-qasam tal-housing huwa dak tas-single parent families u tan-nies b'diżabilita'.

Fil-fatt ma naħsibx li sar ħafna.

Kienu saru mistoqsijiet parlamentari fuq is-single parent families u jidher li lanqas kienet inżammet xi statistika ta' dawn is-single parent families biex inkunu nafu fejn qegħdin.

Għalhekk tajjeb kieku din is-sitwazzjoni tiġi b'xi mod ameljorata.

Kien hemm postijiet f'Malta, bħal Valletta, Cottonera u Msida fejn kien se jibda l-proċess ta' twaqqiegħ u rranġar ta' kerrejjiet imbagħad nbnew blokki ġodda.

Fil-fatt dawn il-każijiet spiċċaw fil-Qorti u anke każijiet ta' postijiet battala.

Per eżempju, ħafna minn dawn il-postijiet huma fil- Belt għaliex għandhom l-kwestjoni tas-suċċessjoni u għadhom miżmuma mill- Qorti.

Il-Gvern imissu jara kif jagħmel xi tip ta' ftehim bħal per eżempju, jagħmel xi inċentiv u jagħti somma ta' flus lil dak is-sid biex ikun jista' joħroġ mill-post tiegħu, għaliex dan se jkun fl-aħjar interess ta' kulħadd.

Bażikament, dawn huma l-affarijiet li rridu naraw.

Aħna, li wasalna għal seklu ġdid, ma rridux inħarsu lejn is-sistema tal- housing kif ħarisna lejha għaxar snin ilu, anzi rridu nieħdu a proactive stand.

Per eżempju, tajjeb li jinħatar kumitat biex jara kif jingħataw il- kuntratti, kif qed jinxtraw il-postijiet, kif għandha taħdem koperattiva, eċċ. Jiġifieri dawn huma ideat li nistgħu neħduhom minn barra.

Għandna naraw ukoll li tiġi emendata l-Liġi tal-Kera ħalli wieħed ikun jista' jsir sid ta' l-istess dar fejn joqgħod.

Jiġifieri ma rridux lil dak li jkun jissallab, imma l-Liġi tal-Kera għandha tkun b'mod li bejn l-interessi tas- sid u ta' l-inkwilin ikun hemm bilanċ.

Din hija ħaġa fost ħafna affarijiet oħra li nistgħu nagħmlu.

L-isfidi li għandha l-Awtorita' għas- sena li ġejja għandha tilqagħhom u jien ċert li hija lesta li tagħmel dan b'responsabilita'.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mr Speaker, waħda mill-affarijiet li wieħed għandu jara, speċjalment iktar ma jgħaddi ż-żmien u iktar ma qed jieħdlu ċerti vizzjijiet, hija li proġetti ġodda ta' bini tal-Gvern jinkorporaw ċentri ta' rikreazzjoni b'mod speċjali għaż-żgħażagħ u għat-tfal ta' eta' żgħira.

Hemm ħafna lokalitajiet li qed jintlew b'ħafna bini u ftit li xejn fadal fejn ikun hemm wiesa' għal postijiet ta' rikreazzjoni.

Wasalna fi stat fejn żgħażagħ qed jispiċċaw fi ħwienet u fejn ħafna drabi wkoll jispiċċaw jaqgħu fil-periklu tal-droga.

Il-lokalita' li nixtieq insemmi issa - skużawni li se jkun daqsxejn parrokkjali hawn - hija is-Sagħjtar tan-Naxxar.

Irrid ngħid li l-uniku playing field li hemm ġewwa n-Naxxar se tispiċċa roundabout, fis-sens li issa se ssir kollha mdawra bil-karozzi, u allura skond kif inhuwa ppjanat dan il-post se jispiċċa b'periklu għat-tfal żgħar u għall-ommijiet tagħhom.

Iktar 'l isfel mis-Sagħjtar hemm areas partikolari fejn wieħed jista' joħloq ċentri ta' rikreazzjoni li allura kemm żgħażagħ - dawn ikunu jistgħu jiġu mbiegħda minn ċerti vizzjijiet - kif ukoll adulti jkunu jistgħu jedhew hemmhekk.

Imma x'se jiġri, Mr Speaker?

Se jiġri li fil-fatt hemmhekk se jkun ikkonċentrat għal aktar bini ta' flats.

Huwa veru li l-artijiet huma limitati u wieħed irid jara x'jagħmel dwar dan.

Pero', barra minn hekk, i- riżorsi jitolbu wkoll li jkun hemm postijiet ta' rikreazzjoni.

Fil-fatt naraw li din il-problema teżisti mhux biss fin-Naxxar imma anke postijiet oħra f'Malta.

Per eżempju, għalkemm il-Mosta espandiet fil-wisa' pero' ftit li xejn insibu postijiet ta' rikreazzjoni, ħlief area żgħira f'Santa Margherita u area oħra fin-naħa ta' wara tal-Knisja tal-Mosta.

Allura hawn nerġa' niġi għall-istess mistoqsija ta' fejn se jirrikrejaw ruħom iż- żgħażagħ tagħna.

Din il-problema tinstab ma' Malta kollha u anke Għawdex.

Għalhekk waħda mill-affarijiet li rridu ninsistu fuqha hija li għal pjanijiet futuri jkun hemm mhux biss postijiet fejn wieħed jgħid li jkollu saqaf fuq rasu imma wkoll li jkun hemm positijiet ta' rikreazzjoni.

Issa nħarsu ftit lejn dak li qed jagħmel il-Gvern rigward l- applikazzjonijiet li hemm għall-bejgħ ta' bini.

Insibu li ħafna min-nies li japplikaw mhux qed jieħdu post u allura qed ikollhom bilfors jaqgħu għal dak privat.

Issa l-privat jaf li teżisti din is-sitwazzjoni u allura qed jgħollu l-prezzijiet tal-bini tagħhom.

Din hija ħaġa ovvja, anke mil-lat ta' ekonomija, li kull meta jkun hemm nuqqas ta' prodott, awtomatikament dak il-prezz ta' dak il-prodott se jitla' għax ikun hemm iktar domanda għalih.

U l-istess qed jiġri f'dan il-każ għax fejn hemm in-nuqqas ta' plots u bini għal bejgħ min-naħa tal-Gvern awtomatikament se jkun hemm art u bini tal-privat bi prezzijiet għolja.

Allura se niġu f'sitwazzjoni fejn ikun impossibli li ċertu strata kbira tas-soċjeta' jkollha dar fejn toqgħod.

Hemm problemi oħra - fil-fatt rigward dan, għal mistoqsija li kont għamilt tawni risposta llum - li jirrigwardaw il-kuntratti ta' ċerti postijiet f'Malta u Għawdex li għadhom ma ġewx iffinalizzati.

Il- permessi ta' dawn il-postijiet ingħataw bejn erba' u sittax-il sena ilu.

Allura hawnhekk wieħed jgħid li ħafna minnhom saru taħt Gvern Laburista, fis-sens li kien hemm xi problema meta dawn l-artijiet kienu ttieħdu biex jingħtataw bħala plots u issa jridu joħorġu l-kuntratti fuqhom.

Pero' meta pprovajt nifli dawn il-problemi, sibt li anke taħt din l-Amministrazzjoni preżenti hemm il-problema li jiġu ffinalizzati dawn il-kuntratti.

Insibu li min-naħa tad-Dipartiment kien hemm Lm0.5 miljun ivvotati għas-sena 1993/1994 imma fil-fatt intnefqu biss Lm140,000.

Għas-sena li ġejja reġgħu ġew ivvotati Lm0.5 miljun ieħor u issa nispera li ma jintużawx biss Lm140,000 imma jutilizzawhom kollha.

Anzi ngħid li jista' jkun li l- Awtorita' jkollha titlob iktar flus biex jiġu ffinalizzati dawn il- kutratti kollha speċjalment dawk li ilhom 16-il sena ħalli b'hekk dawk in- nies li għalqu għaxar snin f'dar ikun jistgħu jmorru f'dar oħra jekk forsi jkunu fi stadju li jagħmlu dan finanzjarjament.

Hawnhekk tajjeb li wieħed jara wkoll id-diskrepanza bejn il-ħruġ tal-VAT mill-Awtorita' tad-Djar li skond l-Estimi tlaħħaq mal-Lm1 miljun u l-ammont li se jiġi reimbursed - li huwa stmat li se jkun ta' madwar Lm0.8 miljun.

Hawn il-Ministru qed jgħid li kien hemm xi delay.

Nispera li issa ma naqgħux fis-sitwazzjoni fejn il-VAT tolqot ukoll lill-Awtorita' tad-Djar.

Dan qed ngħidu għaliex jista' jkun li l-Awtorita' jkollha bżonn tagħmel ċertu maintenance u tqabbad nies privati minflok tad-Dipartiment u hemm allura tidħol il-VAT.

Għalhekk nispera li din id-diskrepanza ma tinvolvix ukoll lill-Awtorita' tad-Djar.

Ladarba semmejt il-maintenance, tajjeb li ngħid ukoll li hemm diversi difetti fid-djar u fil-flats li qed jinbnew - fil-fatt sieħbi diġa' semma diversi ħsarat ta' konsenturi u affarijiet oħra bħal dawn li hemm fil-bini li tiela' fl-Imtarfa.

Insibu wkoll li ħafna drabi, meta jitmermru xi aperturi jiġu rranġati mill-istess inkliwini li joqogħdu f'dawn il- postijiet, fis-sens li jeħlu bl-ispejjeż huma stess.

U dan jagħmluh biex ma joqogħdux itawlu l-problema.

Irrid infakkar li Gvern Laburista kien daħħal is-sistema tal-Lohombus hawn Malta u kien beda jagħti self għall-kategoriji kollha, inkluż il- privat.

Jekk wieħed jifli l-kotba min sena għal sena, isib li s-ceiling tar-rati tas-self m'għoliex, anke fi żmien il-Gvern Laburista m'għoliex.

Pero' r-raġuni kienet sempliċi għaliex ma għoliex dak iż-żmien u din kienet għaliex kien hemm il-wage freeze u s'intendi lanqas is-ceiling ma kien iċċaqlaq.

Il-Gvern Nazzjonlista ftaħar ħafna biż-żidiet li ta, imma xorta baqa' ma ċaqlaqx is-ceiling u ħallih kif kien.

Fil-fatt ħafna nies qed jispiċċaw ikollhom iħallsu b'ċertu persentaġġ għas-sempliċi raġuni li dan is-ceiling qatt ma ċċaqlaq.

(Interruzzjonijiet) Pero' ta' l-income tax iċċaqlaq!

Allura għaliex f'dan il-każ fejn tidħol ukoll il-kwestjoni tal- Lohombus is-ceiling baqa' ma ċċaqlaqx.

Mr Speaker, nikkonkludi d-diskors tiegħi billi nawgura li din il-problema fejn numru ta' nies qed jitolbu biex ikollhom dar fejn joqogħdu tiġi solvuta malajr kemm jista' jkun ħalli ż-żgħażagħ li qed jilħqu llum ma jiġux misruqa meta jmorru biex jixtru plots mingħand il-privat.

Grazzi.

MR SPEAKER: Il-ħin li fadal huwa għad-dispożizzjoni tal-Gvern.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, smajna diversi kummenti fuq il- ħidma ta' l-Awtorita' tad-Djar, pero' nixtieq nibda d-diskors tiegħi billi ngħid xi ħaġa pożittiva.

L-ewwelnett nixtieq nagħti prosit lill-Awtorita' għall-pjanti li qed jiġu esebiti f'dan ir-rapport.

Milli jidher dawn il- pjanti qed jiġu aċċettati mill-poplu, għax qed juru lill-poplu dak li qed isir mill-Awtorita' tad-Djar fir-rigward tal-housing estates il-ġodda.

Nittama li dan ix-xogħol jibqa' sejjer hekk, għax żgur li qed iħalli effett tajjeb fost il-poplu.

Probabbilment 'il quddiem se jkun hemm min jagħti prosit lill-Awtorita' għall-fatt li llum qed taħseb f'dawn l-affarijiet.

Fil-fatt wieħed jara kuntrast kbir bejn il-housing estates li qed jiġu ppjanati llum, ma' housing estates oħra li nbnew żmenijiet ilu.

Ta' min jinkoraġġixxi lil dawk li qed jieħdu l-inzjattiva li jippjanaw dan il-bini b'mod daqstant attraenti.

Jien dawn il-pjanti rajthom meta ġew esebiti għall-pubbliku u rajt reazzjoni favorevoli ħafna fost il-pubbliku.

Nixtieq nieħu din l-okkażjoni biex nissuġġerixxi li l-Awtorita' tad-Djar għandu jkollha rappreżentant uffiċjali fil-Planning Authority, għax ma jistax ikun li l-Awtorita' tippjana bini ta' djar u flats mingħajr ma jkollha rappreżentant fil-Planning Authority.

Jien naħseb li din tkun xi ħaġa ta' ġid, anke għall-Awtorita' tad-Djar stess.

Ħaġa oħra li nixtieq insemmi hija li hemm progress fil-mod kif qed timxi l-Awtorita' tad-Djar flimkien mal-Housing Authority.

Fil-Programm Elettorali tal-Malta Labour Party li kien ħareġ fl-1992, sibt li kien qal hekk fuq il-qasam tad-djar:

"Il-Partit mal-ewwel ireġġa' lura l-applikazzjonijiet u l-każi li kien hemm pendenti qabel ma l-Gvern Nazzjonalista, taħt l-iskuża tal- computers, ħassar kull każ.".

Jien ngħid li din ma kenitx kwestjoni ta' tħassir.

Kienet saret review ta' l-applikazzjonijiet kollha li kien hemm għal post alternattiv.

Mr Speaker, ma jistax ikun li ma tiġix analizzata kull applikazzjoni għal post alternattiv.

Jien dort ir-rapport li kien għamel l-Onor.

Galea, meta kien għadu Segretarju Parlamentari responsabbli minn dan il-qasam u sibt li saret analiżi tajba ta' l-applikazzjonijiet li kien hemm pendenti.

Kien jingħad li kien hemm madwar 6,000 applikazzjoni għal post alternattiv.

Fil- fatt meta bdew jiġu analizzati bil-computer sabu li kien hemm persuna li, per eżempju, għandha tliet applikazzjonijiet f'isimha u allura għandha tliet numri differenti.

Kien hemm oħrajn li għalkemm kien ilhom żmien li sabu post, ma kkanċellawx l-applikazzjoni tagħħom.

Allura billi għamilna hekk, ifisser li qtajna barra dawn il-każijiet, bħalma kien akkużana l- Partit Soċjalista?

Dażgur li mhux hekk.

Minn analiżi li għamilt bejn dan ir-Rapport u l-ieħor li ħareġ il-Ministeru dwar It-Tieni Sena ta' Ħidma ta' Gvern - illum bil-computer tista' tieħu ħafna informazzjoni li tkun tista' timxi fuqha - jirriżulta li l-aktar numru ta' applikazzjonijiet għall-postijiet alternattivi ġejjin minn densely populated areas.

Fil-Belt hemm 314-il persuna li qed ifittxu post alternattiv, f'Bormla hemm 210, f'Birkirkara hemm 161, f'Ħal Qormi hemm 120, fil-Ħamrun hemm 154, fl-Isla hemm 111, fil-Furjana hemm kważi 100, fil-Birgu hemm 70, f'Tas Sliema hemm 114 u fil-Gżira hemm 126.

Hawnhekk qed naraw li l-akbar domanda ġejja mid- densely populated areas fejn ovvjament m'hemmx fejn tibni jew tikri iktar.

Dan jista' jkun ġej mill-fatt li jew għax hemm ħafna postijiet antiki jew sub-standard, peress li dawn il-postijiet inbnew qabel irħula oħrajn.

Mhux hekk biss talli ħareġ ukoll, kontra dak li qal l-Onor.

Sandro Schembri Adami, x'kategoriji hemm ta' persuni li qed jitolbu post alternattiv.

Per eżempju, dawk li għandhom sub-standard houses tefgħu 623 applikazzjoni; dawk li qed joqogħdu ma' ħaddieħor u jridu l-indipendenza tal-familja tagħhom huma 707; minħabba raġunijiet mediċi hemm 513-il applikazzjoni - din għandi r-riżervi tiegħi fuqha; veru li għandi fiduċja fit-tobba u għandna tobba li huma verament responsabbli, pero' mhux sewwa li kulħadd ifajjar iċ-ċertifikat kif ġieb u laħaq u għandu jkun hemm aktar attenzjoni u verifika dwar ċerti ċertifikati - dawk li joqogħdu f'bini li qiegħed fi stat perikoluż huma 475; hemm 32 applikazzjoni minn xebbiet li huma ommijiet u minn dawk li ma għarafx ifittex l-Onor.

Schembri Adami, jiġifieri koppji separati, hemm 72 applikazzjoni.

Minn hawn wieħed jara għalxiex iridu jippjanaw l-Awtorita' u d-Dipartiment tad-Djar.

Meta tiġi biex tipproġetta ma tkunx qed tipproġetta biss għall-plots, għax illum il-ġurnata qabel ma wieħed jagħti plot irid jara jekk minnha jkunx jista' joħroġ żewġ postijiet, wieħed fuq u l-ieħor isfel - dan huma possibbli u jista' jsir.

Allaħares nibqgħu sejrin bl-iżvilupp li konna sejrin bih li nifthu l-irħula u l-ibliet tagħna b'mod li għada pitgħada jingħaqdu ma' xulxin.

Dan imur kontra l-Pjan ta' Struttura li jgħid:

"If urbanisation continues according to the present trends the likely consequence is the progressive linking of the different built-up areas with the loss of the distinct character of existing urban centres.".

Hawnhekk wieħed jifhem li ma nistgħux nibqgħu niftħu ħafna imma rridu nutilizzaw dawk il-postijiet vakanti li jista' jkollna fil-villaġġi.

Per eżempju, wieħed isib li f'Malta summer residences hawn 36.4%.

Issa dawn id- djar mhux għalkemm taqbad u tagħmilhom abitazzjonijiet normali għaliex id- daqs tagħhom ma jkunx kapaċi jżomm familja ta' xi tnejn jew tlieta min- nies.

Qed ngħid hekk għax ġeneralment dawn id-djar ikollhom kamra tas- sodda waħda, jew l-aktar tnejn u ma jkollhomx il-kumdita' biex trabbi familja kif suppost.

Per eżempju, għandna 5.5% tad-djar vojta li qegħdin fi stat ta' tiswija.

Jien nispera li dan in-numru jiġu nkoraġġit biex jikber aktar ħalli dawn id-djar jiġu utilizzati.

Għandna wkoll 7.4% tal-housing stock kollu f'Malta li huwa abbandunat.

Hawnhekk jien nixtieq nitlob li bħalma l-Awtorita' tad-Djar qed twaqqa' s- slum areas fil-Belt, fil-Kottonera u f'postijiet oħra bħal Ħaż-Żebbuġ, il- Ħamrun u l-Imsida għandha wkoll titfa' għajnejha fuq dawk id-djar li ilhom żmien abbandunati.

Per eżempju, l-Gvern għandu joħroġ requisition orders jew jagħmel expropriation fuq dawk id-djar abbandunati li qed jaqgħu biċċiet u li jeżistu diffikultajiet legali fuqhom biex jiġu utilizzati għal dawk li sfortunatament m'għandhomx il-kumdita' fejn joqogħdu.

Ma ninsewx li hawn Malta m'għandna lil ħadd li jorqod fuq iz-zuntier tal- knisja jew taħt l-arkati tal-Furjana u m'għandna lil ħadd li jorqod barra kif issib barra minn Malta.

Ir-Rapport jgħid li 22% tal-vacant dwellings ilhom minn sena sa ħames snin vojta u 6% minnhom ilhom vojta iktar minn ħames snin.

Dawn qed jispiċċaw u jitmermru u kull min idur daqsxejn fl- irħula, b'mod speċjali, jara ħafna djar kbar abbandunati li ħafna drabi jistgħu jiġu żviluppati.

Jien nappella biex il-Gvern, mingħajr ma joħloq kontroversji, jilħaq ftehim mas-sidien - dejjem jekk dawn jinstabu għax hawn ħafna djar li s-sid taghom huwa unknown - biex dawn id-djar ikunu jistgħu jiġu utilizzati.

Issemmiet ukoll il-kwestjoni tal-kera.

Jien naf li l-Ministru responsabbli miI-Liġi tal-Kera qiegħed jaħdem bis-sħiħ fuq din il-liġi u nittama li tiġi ppubblikata ma ddumx.

Għalkemm il-Gvern qiegħed jagħmel il- mezzi tiegħu kollha possibbli fis-sens li qed jagħti dak is-sussidju kollu fuq l-imgħax u qed jibni hu bi spejjeż kbar, naħseb li din il-liġi sserraħ ras kulħadd u ssolvi ħafna mill-problemi li għandna għax mhux kulħadd jiflaħ jixtri d-dar.

Is-sussidju li qed joħroġ kważi jlaħħaq mal-41%.

Jien nittama li l-Liġi tal-Kera l-ġdida toħroġ b'ideat ġodda, moderni u prattiċi ħalli wieħed ikun ikollu ċans isib jikri, imqarr b'ċens.

Jekk wieħed jagħti daqqa ta' għajn ħafifa lejn il-mod ta' kif inhuma mikrijin id-djar tagħna bilfors tiġih ftit ħniena.

Per eżempju, għandna 41% ta' dawk li għandhom id-dar mikrija għandhom iħallsu anqas minn Lm30 fis-sena, 18% għandhom bejn Lm30 u Lm50 kera fis-sena, 29% għandhom kera jew ċens bejn Lm50 u Lm100, imbagħad il-kumplament għandhom 'il fuq minn Lm100.

Jien nara li għandu jkun hemm inkoraġġiment sħiħ dwar din il- materja.

Naf u nerġa' nirrepeti li l-Ministru qed jaħdem bis-sħiħ fuq il- Liġi tal-Kera u huwa determinat li jippubblika abbozz f'qasir żmien ħalli jinstab rimedju.

Jien nittama li dawk li l-għajxien tagħhom jew parti l- kbira mill-għajxien tagħhom jiddependi minn fuq dawn il-kirjiet, jiġu sollevati mingħajr ma jinħolqu problemi oħra biex huma jkunu jistgħu jgħixu b'mod diċenti u min jgħix f'dawn id-djar ma jkunx qiegħed jiskapriċċa lil dak li jkun imma jkun qed iħallas b'mod xieraq għal dak l-investiment li jkun sar.

Hemm ħafna affarijiet x'wieħed jgħid dwar is-sussidju.

Illum il-ġurnata hija l-policy tal-Gvern li kulħadd isir sid ta' daru.

Per eżempju, mis-640 applikazzjoni għal sussidju ġew approvati 629 talba biex wieħed jixtri daru.

Dan huwa ta' inkoraġġiment kbir ħafna u wieħed ma jarax kif ifaħħar l-Awtorita' ta' l-Ippjanar li qed tipproċessa dawn il-proġetti b'mod l- aktar effiċjenti.

Nista' ngħid li m'hemm l-ebda tnikkir anzi l-proċess jibda mill-ewwel.

Ma rridx ngħid li hemm xi burokrazija żejda imma wieħed jista' jieħu dan is-sussidju fl-inqas żmien possibbli.

L-aħħar ħaġa li rrid ngħid hija li l-iskema ma tappartjenix għall- Awtorita' tad-Djar imma tappartjeni lill-Housing Department u kienet ġiet introdotta bin-numru ta' 15A biex wieħed jirranġa daru.

Jista' jkun li wieħed ikollu bżonn kamra tal-banju jew forsi jkun jixtieq isebbaħ id-dar qadima tiegħu u għalhekk għandna ninkoraġġixxu din il-ħaġa.

Din l-iskema kienet għalqet fl-1992 u jien nagħmel appell lill-Ministru biex jerġa' jiftaħha.

Għalkemm l-għotja ta' Lm500 mhijiex suffiċjenti biżżejjed lil dak li jkun tagħmillu kuraġġ biex jirranġa d-dar tiegħu; aħna l-Maltin inħobbuhom ħafna d-djar tagħna, nafu ngħixu fihom u nafu nirranġawhom tant li l-barranin jiskantaw bina u wieħed jista' jibqa' ċert li għalkemm aħna nagħtu għotja żgħira dak li jkun jonfoq id-doppju u ġieli anke iżjed - imma għallinqas qed nagħtu inċentivi biex in-nies jirranġaw id-djar qodma tagħhom ħalli jkunu jistgħu jgħixu fihom f'iktar kumdita'.

Dan ir-Rapport huwa ta' min verament ifaħħru.

Nirringrazzja lill- Awtorita' tad-Djar li qed tagħmel il-mezzi kollha possibbli biex tipproċessa t-talbiet tal-home owners u ta' l-inkwilini bl-iktar mod skrupluż u onest.

Illum il-ġurnata ħadd m'għadu jgħid li saru xi preferenzi.

Fl-imgħoddi kellna każijiet fejn konna nisimgħu b'inċidenti li ġraw fejn anke ġġieldu waqt it-tlugħ jew l-għoti tal-plots.

Illum il- ġurnata din il-ħaġa ma teżistix għax kulħadd qed jimxi bi trasparenza kbira u l-plots jitilgħu quddiem in-nies bl-aktar fairness possibbli.

L-aħħar ħaġa li nixtieq ngħid u li se nagħlaq biha hija li nitlob li minbarra li l-Awtorita' tad-Djar tkun rappreżentata fuq il-Planning Authority, għandha tagħmel suġġerimenti, fejn hu possibbli, biex ikollna t- three-storey buildings.

Qed ngħid dan għax hawn Malta l-area hija żgħira ħafna u ma nistgħux inwessgħu iktar miċ-ċirkonferenza ta' l-irħula u l- ibliet tagħna għax inkella jaħbtu ma' xulxin, kif diġa' għidt.

L-Awtorita' tad-Djar għandha każ serju ħafna x'tippreżenta lill-Awtorita' ta' l- Ippjanar u t-three-storey buildings jagħmlu ħafna sens għax ikomplu jżidu l-housing stock li tant għandna bżonn.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Borda.

ONOR.

MANUEL BORDA: Mr Speaker, jien nemmen li kieku l-problemi li għandha quddiemha l-Awtorita' tad-Djar huma limitati għal dak li qalu ż- żewġ kelliema ta' l-Oppożizzjoni, jiġifieri dwar il-VAT u dwar l-Imtarfa, kieku ngħid li l-Awtorita' tad-Djar verament m'għandhiex problemi.

Qed ngħid dan għax il-problema tad-djar hija aktar ikkonċentrata lejn in-naħa ta' isfel ta' Malta speċjlament fl-ibliet antiki.

Issa tant hawn bini u tant inbnew appartamenti li wasalna fi stadju li l-Awtorita' ma tistax tibni aktar jekk almenu ma titlax 'il fuq.

Jien naħseb li wasal iż-żmien li l-Awtorita' tad-Djar tibda tikkonsidra din il-proposta.

Kif qal tajjeb kelliem ta' l-Oppożizzjoni, filwaqt li nibnu l- appartamenti u d-djar għan-nies tagħna għandu jkollna spazji u postijiet għar-rikreazzjoni.

Aħna ma nistgħux naqgħu fil-kontradizzjoni li nkomplu nagħtu plots, appartamenti, maisonettes u terraced houses li dejjem qed jieklu mill-art available li għandna u fl-istess ħin ikollna aktar spazju għar-rikreazzjoni.

Dan ma jistax ikun.

Wasal iż-żmien li nagħmlu stock ta' l-affarijiet u kemm jista' jkun m'għandniex nibqgħu nferrxu l- postijiet imma għandna nitilgħu 'l fuq.

Illum għall-grazzja ta' Alla għandna ħafna faċilitajiet u nistgħu nużaw il-lifts biex nevitaw ħafna tbatija.

Jien nemmen li dawn il-lifts għandhom jintużaw.

M'għandniex nibqgħu bl-idea li nibnu żewġ sulari jew tlieta imma nistgħu nibnu aktar mingħajr ma nħassru l-landscape.

B'hekk in-nies nagħtuhom area aħjar.

Din il-ġimgħa, bħalma taf inti, Mr Speaker, f'Bormla sar il-pellegrinaġġ tal-Kunċizzjoni u b'kumbinazzjoni kelli okkażjoni li nara li ħafna mill- problemi tad-djar li għandha quddiemha l-Awtorita' tad-Djar ġejja min- nuqqas ta' ħsieb li sar fil-passat.

Wieħed jista' jgħid: X'għandu x'jaqsam il-pellegrinaġġ tal-Kunċizzjoni.

Ir-raġuni hija li proprju b'riħet dan il- pellegrinaġġ smajna kif id-djar tal-Kottonera waqgħu, speċjalment f'Bormla.

Sfortunatament il-Kottonera nbniet bla ħsieb ta' ħarsa 'l quddiem, bla immaġinazzjoni, bl-istess stil kif kienet qabel, b'nuqqas ta' faċilitajiet u b'nuqqas ta' ħsieb tal-mod kif l-aspettattivi u l-aspirazzjonijiet tan- nies kellhom ikunu.

Issa aħna li qed ngħixu llum wara 50 sena qed nindunaw xi problemi kbar għandna b'dawk l-areas ta' sub-standard housing fejn hemm djar li huma neqsin minn ħafna faċilitajiet, djar li għandhom bżonn maintenance kontinwa li kważi kważi aktar jaqbillek twaqqagħhom milli tirranġahom.

Proprju dan li qed tagħmel l-Awtorita' tad-Djar.

F'Bormla twaqqgħet area mhux ħażin u fiha qed jinbnew id-djar.

Jien nawgura li dawn ma tantx idumu ma jkunu lesti biex in-nies ikunu jistgħu jiġu akkomodati f'dak il-post.

Pero' naħseb li mhux din biss hija l-akbar problema li għandha l-Awtorita' tad-Djar.

L-Awtorita' tad-Djar qed tipprovdi l-mezzi biex in-nies japplikaw u hawnhekk qegħda l-problema.

Jien nemmen u nsostni li dawk in-nies li verament għandhom bżonn l-għajnuna m'għandhomx aċċess għall-informazzjoni.

Jien nemmen li dawk in-nies li jafu kif taħdem is-sistema għandhom vantaġġ kbir li jistgħu jakkwistaw post fejn joqgħodu mill-Awtorita' tad-Djar, mentri l-oħrajn li forsi jkunu illitterati u minsija mis-soċjeta' forsi m'għandhomx wiċċ biżżejjed biex imorru jittalbu jew inkella biex iressqu l- każ tagħhom għax ma jkunux jafu.

Allura għad għandna nies li għadhom jgħixu fil-kantini, fis-swar u fi kmamar mingħajr il-mezzi neċessarji.

Għalhekk jien nemmen li l-Awtorita' tad-Djar m'għandhiex tkun biss trasparenti.

Hemm bżonn li dawn in-nies ikunu f'qagħda aċċessibbli għal faċilitajiet li l-Awtorita' qed tipprovdi.

Dan qed ngħidu għax jien nemmen li l-housing huwa servizz soċjali li l-Gvern jipprovdi.

Issa jekk dan huwa servizz soċjali rridu nfittxu lil dawk in-nies li l-aktar li għandhom bżonn mhux l-aktar li jridu dar għax se jiżżewġu.

Jien nemmen li ż-żgħażagħ għandhom problema, imma jekk il-housing huwa servizz soċjali dan għandu jiġu provdut lil dawk in-nies u l-familji li l-aktar li għandhom bżonn.

U min huma dawk il-familji li l-aktar li għandhom bżonn?

Dawn huma dawk in- nies li għandhom l-anqas aċċess għall-informazzjoni, għad-dettalji u għall- attivitajiet li tagħmel l-Awtorita' tad-Djar.

Għalhekk nemmen li bħala servizz soċjali anke l-kera u x-xiri għandu jkollhom kejl.

M'għandniex nibqgħu marbutin biss mar-return ta' kemm wieħed jaqla' imma għandna naraw ukoll il-kompożizzjoni tal-familja u l-bidliet li jsiru fil-familja.

Jista' jkun li llum familja tkun kbira u nieqsa mill-mezzi pero' meta jikbrulha t-tfal l-istampa tinbidel.

Huwa importanti li naraw li din hija sitwazzjoni dinamika imma bilfors li jkollna nużaw għodda li tirrispondi għat-tibdil kontinwu li jkun hemm fl-istruttura u fil-kompożizzjoni ta' familji.

Id-diffikulta' hija li meta inti qed talloka post jew dar lil familja fil- bżonn, huwa diffiċli biex din toħroġ minn fejn tkun u m'hemmx dik il- mobbilita' bħalma meta hemm f'każ ta' servizzi soċjali għaliex jeżistu ċerti problemi psikoloġiċi u soċjali.

Ma tistax taqbad u teħodlu l-post għaliex familja m'għadhiex aktar kbira jew għax il-familja xjieħet jew inkella għax wieħed mar f'dar ta' l-anzjani.

Għadna ma wasalniex f'dak l- istadju.

Allura x'qed jiġri?

Qed jiġri li qed nispiċċaw li dar jew post jingħata għal dejjem u minkejja li tkun saret bidla sħiħa fil-familja - bidla sħiħa mhux biss fin-numru tal-familja imma anke fil-mezzi - dak li jkun jiġi trattat bħal meta jkun ħa l-post l-ewwel darba.

Hawnhekk qed immorru kontra l-prinċipji tas-servizzi soċjali.

Għaliex?

Jekk il-fortuna ta' dik il-familja tbiddlet u tjiebet, għaliex għandha tibqa' tiġi trattata bħal meta kienet batuta?

Jien nemmen li għandna nsibu mezz biex naraw li l- għajnuna qed tittieħed l-aktar minn dawk il-familji li l-aktar li huma fil- bżonn u mhux dik il-familja li m'għadhiex fil-bżonn tibqa' tibbenifika minn sussidju għal kera baxxa li ħadet meta kellha bżonn l-għajnuna 20 sena qabel.

Irridu nagħmlu monitoring ta' kif jiżviluppaw dawn il-problemi.

Din hija sistema dinamika u rridu għodda adegwata biex nirrispondu għaliha.

Punt ieħor importanti hu li jekk jien dan se nqisu bħala servizz soċjali, kif ħafna drabi nispiċċaw biex familja tingħata d-dar u tiġi mitluqa għal riħħha?

Jien nemmen li wasal iż-żmien biex l-Awtorita' u d-Dipartiment tad- Djar jingħaqdu, għax id-Dipartiment qed jonqos anke bħala complement u l- Awtorita' tad-Djar qed iżżid fil-funzjoni tagħha u allura dawn imisshom jingħaqdu ħalli jkunu aktar effettivi, effiċjenti u effikaċi.

Kellna każi ta' nies li intbagħtu f'post u ħadd ma kien jaf bihom, lanqas il-ġirien, għax kienu minsija u miltuqa.

Jien nemmen li wasal iż-żmien ukoll biex l- Awtorita' tad-Djar tikkonsidra li jkollha social workers li jieħdu ħsieb dawk il-familji li jieħdu dar u jkunu fil-bżonn.

Jekk dawn il-persuni ikunu talbu biex jingħataw servizz soċjali, il-bżonn tagħhom ma jkunx biss li jingħataw id-dar imma jkollhom problemi oħra li wieħed irid isegwihom biex jara li jkunu milħuqa u b'hekk dan is-servizz ikun soċjali f'kull rispett.

Dawn huma problemi li ta' min jidħol fihom.

Jien nista' ngħid li wasalna fi żmien meta l-pattern tal-familja qed jinbidel u l-familja m'għadhiex titqies biss bħala r-raġel, l-omm u l-ulied maqgħudin flimkien għax ġejna f'sitwazzjoni ta' nies separati, divorzjati, unmarried mothers, single parents u daħlet anke moda oħra ta' żgħażagħ li jitilqu mid-dar tal- ġenituri.

Dawn kollha jaqgħu f'idejn il-Housing Authority biex jingħataw post fejn joqogħdu, u għalhekk irid ikollha l-għodda adegwata biex tirrispondi għal dawn it-tibdiliet kbar li qed iseħħu fis-soċjeta', inkella se nispiċċaw f'sitwazzjoni fejn nużaw dik l-għodda antikwata li ma tirrispondix biżżejjed għall-ħteġijiet tal-lum.

Problema l-oħra hi l-kwestjoni tal-kirjiet.

Ilum il-kirjiet mhux l- Awtorita' tad-Djar tamministrahom imma l-Lands Department.

Jien naħseb li ma jistax ikun li l-funzjoni ta' Awtorita' jeħodha dipartiment ieħor.

Hemm każi fejn l-Awtorita' tad-Djar tawtorizza li familja għandha tieħu post, imbagħad tispiċċa li minħabba li jkun hemm xi problemi mal-kerrej li jkun qed joqgħod f'dak il-post, għalkemm il-Housing Department ikun qallu biex joħroġ minnu sabiex tmur toqgħod fih familja oħra, hu ma jkunx jista' joħroġ minn dan il-post għax ikollu xi kera mhux imħallsa u għax id- Dipartiment tal-Lands ma jkunx ġabar dik il-kera.

GĦalhekk biex jaċċerta ruħu li dan se jħallas il-kera jħallih f'dak il-post bil-konsegwenza li l- familja l-oħra tkun qed tbati.

Din hija inġustizzja kbira.

GĦalhekk issa wasal iż-żmien li l-kera u l-allokazzjoni tad-djar ikunu taħt l-istess dipartiment.

Jien nixtieq immur pass iktar 'il quddiem.

Naħseb li wasal iż-żmien li jkun hemm dipartiment apposta li jieħu ħsieb il-flus kollha li huma dovuti lill-Gvern.

Din l-idea diġa' ttieħdet - bil-computers nistgħu nagħmluha faċilment - mid-Dipartiment tat-Taxxi Interni li qed jiġbru l-flus tas- social services.

GĦalhekk b'dan il-mod meta bniedem iħallas it-taxxa awtomatikament ikun qed iħallas ukoll il-kontribuzzjoni tas-social services.

GĦaliex ma nipprovawx insibu sistema biex nagħmlu dipartiment wieħed anke għar-rigward tal-kirjiet u permezz tal-computer, dan id- dipartiment ikun jiġbor kollox għal dawk li huma djar tal-Gvern?

Dan id- dipartiment ikun iservi biex ikun hemm iktar monitoring u b'hekk ma niġu qatt f'sitwazzjoni li għax bniedem ikun irresponsabbli jew għax ma jkunx jista' jħallas il-kera, minħabba n-nuqqas jew il-kapriċċ tiegħu familja oħra tkun qed tbati għax ma jkollhiex opportunita' biex tieħu post jew tagħmel exchange?

(Interruzzjonijiet)

Mr Speaker, l-Awtorita' tad-Djar għamlet ħafna xogħol siewi u għamlet effett kbir fuq pajjiżna, pero' issa wasal iż-żmien li nbiddlulha l-għodda.

Ma rridux nibqgħu nħarsu mill-lenti l-qadima, imma minflok għandna naraw x'inhuma l-bżonnijiet tagħna tal-lum.

GĦandna nifhmu wkoll li din hi sitwazzjoni dinamika u għalhekk bilfors irid ikollna l-għodda adegwata biex tkun tista' tirrispondi għall-ħtiġijiet tal-lum.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Nistieden lill-Onor.

Ċensu Galea biex jgħaddi għall-winding-up.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, mill-1987 sal-lum, din hija t-tmien darba li qed nisma' dibattitu rigward l-Awtorita' tad-Djar f'dan il- Parlament.

Jien nistqarr li d-dibattitu tal-lum qed inqisu bħala l-iktar wieħed kwiet għax kif taf is-Sinjorija tiegħek - kif jafu wkoll numru ta' Membri minn din il-Kamra - diversi drabi fil-passat id-dibattitu dwar l- Awtorita' ġieli wasal f'livelli iktar għolja, mhux bħala parteċipazzjoni imma bħala storbju u għajjat!

GĦalhekk inħoss li din hija indikazzjoni tajba għax-xogħol li għamlet l-Awtorita' u għall-mod ta' kif taħdem fejn mhux biss irnexxielha twassal il-messaġġ tagħha barra minn din il-Kamra, imma wkoll f'din il-Kamra.

Nispera li kull wieħed minna - mhux qed nirreferi biss għal din in-naħa li qiegħda tamministra l-pajjiż imma wkoll għan-naħa l-oħra - beda japprezza x-xogħlijiet differenti li għamlet, li qiegħda tagħmel u li għandha pproġettati l-Awtorita' għas-snin li ġejjin.

Dan qed ngħidu għax jekk wieħed jara l-kritika li saret għal din is- sezzjoni, fil-parti l-kbira tagħha din ma kenitx kritika li b'xi mod wasslet għat-tip ta' kritika li kienet tinstema' fil-passat.

Kif għidt dalgħodu - jiddispjaċini li l-Onor.

Buhagiar ma kienx hawnhekk waqt il-ħin ta' l-introduzzjoni għax ħafna mid-domandi li għamel hu ġew imwieġba fl-introduzzjoni, li kważi stajt inqisha bħala l-winding-up ta' dan id-debate - issa wasal iż-żmien li ma nibqgħux inħarsu biss lejn l- Awtorita' u lejn id-Dipartiment tad-Djar, imma min-naħa tagħna rridu nieħdu diversi passi biex nintegraw dawn iż-żewġ entitajiet differenti ħalli verament ikollna awtorita' u bord wieħed li jamministra l-proprjeta' kollha li hija amministrata mill-Gvern.

Ikun tajjeb jekk wieħed jibda jifhem - kif donnhom fehmu ż-żewġ naħat tal-Kamra - li wasal iż-żmien li dan li għidt nibdew nagħmluh.

Dan ma rridux nagħmluh biss bil-kliem imma anke bil- fatti.

Matul is-sena li għaddiet l-Awtorita' tad-Djar ħadmet b'kollaborazzjoni u ħadet over ċerti xogħlijiet li kienu jsiru mid- Dipartiment tad-Djar fis-snin li għaddew.

Matul is-sena li ġejja, l- Awtorita' se tkompli taħdem u tieħu over responsabbilitajiet li kellu d- Dipartiment tad-Djar sabiex il-proprjeta' li għandu l-Gvern tiġi amministrata b'mod aħjar.

Dan huwa importanti li nifhmuh għax fl-aħħar mill-aħħar is-sistema preżenti ma wasslitx biss biex ikun hemm xogħol idduplikat, imma wasslet ukoll lil dawn iż-żewġ organizzazzjonijiet jikkompetu bejniethom b'sistemi differenti bl-għan li jipprovaw jgħinu lill- Maltin.

Eżempju ta' dan hu s-sussidju fuq l-imgħax li wieħed jieħu meta jissellef mill-Lohombus.

Hemm sistema li hija amministrata mid-Dipartiment tad-Djar u hemm sistema oħra li hija amministrata mill-Awtorita' tad-Djar.

Dawn iż-żewġ sistemi t-tnejn li huma għandhom l-intenzjoni li jgħinu lil dak li jixtri jew jibni d-dar tiegħu għax jagħtuh sussidju fuq l-imgħax li għandu jagħti lill-Lohombus.

Madankollu dawn iż-żewġ skemi ma kenux u m'humiex l-istess.

GĦalhekk issa wasal iż-żmien li x-xogħol kollu li għandu x'jaqsam ma' dan id-Dipartiment ikun ikkonċernat u amministrat mill- istess Awtorita'.

Kif għidt fl-introduzzjoni dalgħodu, il-Vot li sas-sena li għaddiet kien amministrat minn dipartiment ieħor, mis-sena d-dieħla dan se jiġi ntegrat fil-parti tal-kostruzzjoni mal-Vot ta' l-Awtorita' tad-Djar bl-iskop ewlieni li minn issa 'l quddiem, l-Awtorita' tkun tista' tamministra l- kostruzzjoni kollha ta' bini ġdid li tkun qed tagħmel.

Nixtieq ngħid ukoll li l-iskop soċjali ta' l-Awtorita' mhux biss qed iwassal biex tinħoloq kuxjenza fost in-nies li jridu jibbenifikaw mill-iskemi ta' l-istess Awtorita', imma qed iwassal ukoll biex tinħoloq kuxjenza min-naħa ta' l- Oppożizzjoni dwar dan is-suġġett.

Minflok ma noqogħdu ngħidu x'qassamna lill-poplu Malti fil-passat ikun aħjar jekk b'mod reali naraw x'diffikultajiet jistgħu jinqalgħu fil-futur ħalli nkunu nistgħu nsibu s- soluzzjonijiet tagħhom minn issa.

Hemm bżonn li lil dan is-settur naqtgħuh mill-politika partiġġjana biex kull min jipparteċipa fil-politika f'dan il- pajjiż ikollu l-unur jgħid li hu qed jipparteċipa bl-iskop uniku li jgħin verament lil dawk li l-aktar għandhom bżonn.

Mr Speaker, hi indikazzjoni tajba li qed naraw li l-parti l-kbira tal- kelliema ta' l-Oppożizzjoni jaqblu mad-direzzjoni li qiegħda tingħata lill- Awtorita' tad-Djar.

Dan jidher ċar għax jekk wieħed jara x' kienet il- kritika tan-naħa ta' l-Oppożizzjoni, b'mod speċjali dik tal-lejla, isib li iktar kien hemm kritika lejn awtoritajiet oħra - bħall-Awtorita' ta' l- Ippjanar - milli kritika ndirizzata lejn l-Awtorita' tad-Djar.

Din hi indikazzjoni pożittiva għax turi biċ-ċar li l-Oppożizzjoni bdiet tifhem ukoll li x-xogħol ta' l-Awtorita' miexi mhux biss b'mod trasparenti u tajjeb, imma wkoll b'mod li kull min b'xi mod ikollu kuntatt ma' l- Awtorita' tad-Djar jibda japprezzah.

Sinjal tajjeb ħafna huwa l-fatt li llum ma baqax iktar allegazzjonijiet dwar xi taħwid li jsir mill-Awtorita' tad-Djar - kif kien isir qabel - ma baqax iktar allegazzjonijiet dwar jekk wieħed kellux dritt jew le li jieħu jew li ma jeħux xi ħaġa mingħand l- Awtorita', imma minflok quddiemna għandna sitwazzjoni fejn kulħadd qed jitkellem dwar x'għandu bżonn isir u x'għandha tkun il-funzjoni ta' l- Awtorita' tad-Djar għas-snin li ġejjin.

Ikun tajjeb jekk dan nifhmuh ilkoll kemm aħna għax flimkien ikollna iżjed kuraġġ li naffrontaw din il- problema li tolqot lil settur tal-poplu Malti.

Mr Speaker, kull darba li tkellimt f'dan il-Parlament, jien dejjem għidt li żgur li mhux se nkun jien illi ngħid li ma baqagħlniex problemi fil- qasam tad-djar.

Lanqas m'hu se nkun jien illi ngħid li d-diffikultajiet fil-qasam tad-djar spiċċaw u ma għadx fadal nies Maltin li huma fil-bżonn f'dan ir-rigward.

Il-qagħda tal-lum hija differenti għal kollox mill- qagħda li konna fiha fis-snin l-imgħoddija, b'mod partikolari fiż-żmien meta l-Oppożizzjoni tal-lum kienet fil-Gvern.

F'dawn is-snin kollha ħadd ma qal u nispera li ħadd m'hu se jkollu l-ardir li jgħid li l-problema fil- qasam tad-djar spiċċat.

M'hux se nagħmlu bħalma sar fil-passat meta kien ingħad li d-diffikultajiet fil-qasam tad-djar spiċċaw u ma kellniex bżonn nagħmlu iktar investimenti.

Ikun tajjeb ukoll jekk wieħed iħares lejn il- figuri li kkwota dalgħodu l-Onor.

Portelli għall-kumment tiegħi dwar il- paragun fl-infiq ta' din is-sena fil-qasam soċjali ma' dak ta' l-1986/87.

Dan il-Membru qal li dak li għidt jien hu kollu minnu, jiġifieri li fl-1993 kellna nefqa li kienet 100 darba iktar minn ta' l-1986.

Imbagħad l-Onor.

Portelli qagħad jgħid x'ġara bejn l-1971 u l-1981.

Jien ma rridx nagħmel paraguni b'dan il-mod, madankollu huwa tajjeb li wieħed jagħmel riflessjoni żgħira.

Dak iż-żmien il-Partit Laburista li kien fil-Gvern kien qal li ma għadx fadal bżonn ta' iktar appartamenti.

Kien qal ukoll li kien wasal iż-żmien li naqtgħu l-bini ta' appartamenti.

Filwaqt li huwa veru li sa l-1981/82 kien hemm investiment pjuttost qawwi fil-kostruzzjoni ta' appartamenti, bejn l-1982 u l-1987 prattikament ma kien sar l-ebda bini ieħor ħlief ir- riabilitazzjoni ta' ftit appartamenti li kienu tas-Servizzi.

Dawn l- appartamenti kienu ġew f'idejn il-Gvern wara l-1979 u għalhekk il-Gvern ta' dak iż-żmien kien ipprova jagħmel użu minnhom bil-mod li deherlu hu.

Infatti ż-żmien ta' wara wriena li l-Gvern ta' dak iż-żmien kien żbalja meta dawn l-appartamenti qassamhom bil-mod li qassamhom.

Jien mhux qed ngħid dan mill-lat ta' jekk dawn l-appartamenti ħaduhomx dawk in-nies li verament kien ħaqqhom, imma mil-lat li seta' sar użu aħjar minn dawn l- appartamenti.

Dan l-iżball uriehulna ż-żmien ta' wara.

Madankollu huwa fatt li ħadd ma jista' jkun jaf x'se jiġri fil-futur u għalhekk forsi dak iż-żmien l-Oppożizzjoni ta' llum kienet għamlet sewwa li qassmet dawn l- appartamenti għal skopijiet ta' abitazzjoni.

Naturalment kull Membru ta' din il-Kamra jrid jerfa' r-responsabilita' tiegħu fil-konfront tad-diffikultajiet differenti li jistgħu jinqalgħu.

Setgħet kienet ħaġa tajba li numru ta' snin ilu kienu ngħataw numru ta' appartamenti bil-mod li ngħataw, għax kif qal sewwa l-Onor.

Schembri Adami, aħna rridu nifhmu li ċ-ċirkostanzi ta' għaxar snin huma differenti minn dawk tal-lum.

Jien irrid ngħid ukoll li ċ-ċirkostanzi fil-qasam tad-djar ta' llum se jkunu differenti minn dawk ta' għaxar snin oħra għax aħna mhux qed nitkellmu dwar qasam mejjet li fih se npoġġu l-kadavri, imma qed nitkellmu dwar qasam li fih se jabitaw nies bi problemi u b'aspirazzjonijiet differenti.

F'din il-Kamra hawn 65 Membru u kull wieħed minna, bħall-bnedmin ta' din id-dinja, għandu d-diffikultajiet tiegħu.

Kull wieħed minna lill-familja tiegħu jrid jieħu ħsiebha b'mod differenti għax aħna ma nistgħux inqisu lilna nfusna bħala oġġetti li ninġarru min- naħa għall-oħra.

Bl-istess mod, in-nies li qed nitkellmu fuqhom għandhom ukoll id-drittijiet tagħhom għax dawn huma wkoll persuni ħajjin bid- diffikultajiet tagħhom.

GĦalhekk irridu nkunu aħna li naġġustaw rwieħna.

Infatti dan hu li qed tagħmel l-Awtorita' tad-Djar.

Fis-snin l-imgħoddija l-Awtorita' tad-Djar kienet toqgħod il-ħin kollu attenta għat-tibdiliet differenti li jkunu qed iseħħu fis-soċjeta' tagħna u kien proprju għalhekk li l-Awtorita' issa qed tħares b'mod differenti lejn il-problemi li għandna fil-qasam tal-housing milli kienet tħares lejhom fis- snin l-imgħoddija.

L-Awtorita' kienet toqgħod attenta għal dawn it- tibdiliet biex tipprepara ruħha li meta jkun hemm bżonn tbiddel il-politika tagħha.

Anke fil-qasam soċjali tad-djar, aħna rridu politika dinamika li verament twassal biex jiġu solvuti l-problemi li jistgħu jinħolqu minn żmien għall-ieħor.

Tkun diżgrazzja jekk fil-ħsibijiet tagħha l-Awtorita' tad-Djar tibqa' tħares lejn ix-xogħol li sar fil-passat biex tkun tista' twettaq dawk il-ħsibijiet dinamiċi u tajbin għall-futur.

Jien mhux se nitkellem dwar il-mod ta' kif tqassmu l-postijiet fil-passat imma se nitkellem dwar kienx hemm xi ħaġa li diversi nies jitkellmu dwarha.

Madankollu jibqa' l-fatt li l-Awtorita' tad-Djar għandha problemi li huma wirt tal-passat għalkemm, bħalma qalu tajjeb diversi kelliema mill- Oppożizzjoni, għaddew seba' snin minn mindu l-Partit Nazzjonalista tela' fil-Gvern.

Veru li għaddew seba' snin - u ftit iktar - imma aħna rridu napprezzaw ukoll ix-xogħol u t-tibdiliet li għamlet l-Awtorita' tad-Djar.

Permezz tat-tibdiliet li għamlet almenu nħolqot kuxjenza tad-diffikultajiet li kien hemm fl-amministrazzjoni ta' kuljum ta' l-istess Awtorita'.

Mr Speaker, issemmew ukoll ir-requisition orders.

Anke f'dan il-qasam aħna konna qed ngħixu f'illużjoni u minkejja dan, il-gvernijiet ta' pajjiżna kienu kuntenti li taparsi konna qed nallokaw proprjeta' lin-nies mingħajr ma naraw verament x'kienet il-proprjeta' li konna qed nirrekwiżizzjonaw u nqassmu lil ħaddieħor.

Ikun tajjeb jekk wieħed jgħid li fost il-proprjetajiet li għandu x'jamministra ta' kuljum id-Dipartiment tad-Djar għandu fabbriki - li żgur m'humiex intenzjonati għal abitazzjoni - u postijiet oħra li huma ddikjarati bħala ħwienet u pig sty fil-Marsa.

Id- Dipartiment tad-Djar żgur li ma għandux il-funzjoni li jieħu ħsieb stalla tal-majjali imma madankollu dan id-Dipartiment għandu quddiemu rekwiżizzjonat post bl-isem "pig sty".

Dan l-eżempju li għadni kif semmejt jurina kemm verament id-Dipartiment tad-Djar ma kienx jaf x'kienet il- funzjoni tiegħu u x'direzzjoni ried jagħti lilu nnifsu.

Dan qed ngħidu għaliex biex wieħed japprezza x-xogħol li sar fis-snin l-imgħoddija mid- Dipartiment u mill-Awtorita' tad-Djar irid ikun għexu, mar fih u ra x'inhuma d-diffikultajiet reali li kellhom.

Illum se nitkellem dwar dawn iż-żewġ organizzazzjonijiet għaliex wasal iż-żmien li jingħaqdu.

Huwa permezz tal-ħidma li saret mill-Awtorita' u mid-Dipartiment tad-Djar li issa qed joqrob iż-żmien biex dan ikun possibbli.

Qed ngħid li qed joqrob iż-żmien għaliex baqagħlna numru sostanzjali ta' problemi fl-amministrazzjoni ta' kuljum, speċjalment fid-Dipartiment tad- Djar, u ma rridux li meta ngħaddu l-proprjeta' kollha f'idejn l-Awtorita' tad-Djar ngħaddulha ruxxmata ta' problemi li Dipartiment tad-Djar ilu jiffaċċja għal 40 sena.

Irridu li din tkun tista' tamministra verament u tkun taf kemm għandha postijiet li tista' tużahom biex bihom taqdi lid- diversi persuni li jkunu applikaw għalihom.

Huwa tajjeb li nagħmlu referenzi għad-diversi kategoriji ta' nies u nitkellmu dwar il-bżonn li jkollna applikanti f'kategoriji differenti.

Dan hu li għamel id- Dipartiment tad-Djar b'mod speċjali fit-tliet snin li għaddew u li pprova jagħmel ukoll fis-snin ta' qabel.

Hu ried li verament ikun konxju ta' x'inhuma l-problemi billi jpoġġi s-swaba fuq il-ferita.

U llum wieħed jista' jgħid li l-ferita' ddentifikajniha b'mod ġenerali, allura nistgħu nibdew nitkellmu dwar il-kura tagħha.

Huwa tajjeb li nitkellmu fuq il- ferita, fuq il-problema u fuq id-diffikulta' mingħajr ma niddejqu, għaliex dak li ma jindunax li huwa marid ma jistax jibda jieħu l-kura tiegħu nnifsu billi jmur għand it-tabib biex jagħmel operazzjoni jew għand l-ispiżjar biex jixtri l-mediċina.

Id-Dipartiment u l-Awtorita' tad-Djar indunaw li kellhom bżonn il-mediċina, it-tabib u l-operazzjoni.

L-Awtorita' tad-Djar din l-operazzjoni diġa' għamilha f'ċerta partijiet u qed tagħti l- indikazzjoni li se tkompli tagħmilha fejn hemm bżonn.

Dan huwa mportanti biex verament inkunu nistgħu nitkellmu dwar l-oqsma soċjali f'dan il-qasam.

Meta tara l-konfużjoni li kien hemm fl-amministrazzjoni tad-Dipartiment tad-Djar, ma teħodhiex bi kbira li jkun hemm riżultati differenti, diffikultajiet diversi, kif ukoll taħwid fl-istess files individwali bejn proprjeta' u oħra.

L-Onor.

Portelli staqsa x'policy qed tintuża biex sid ta' dar jieħu daru lura jekk kemm-il darba jkun iridha.

Illum il-policy hija waħda ċara.

Jekk verament persuna li hija sid ta' post rekwiżizzjonat, għandha bżonnu għaliha nfisha, għal uliedha jew inkella għall-familja tagħha u tipprova li m'għandhiex proprjeta' oħra fejn joqgħod, dik il-proprjeta' teħodha.

Wasalna f'pożizzjoni delikata għaliex kulħadd jippretendi li jieħu lura l- proprjeta' rekwiżizzjonata over the years b'diversi allegazzjonijiet ta' vendikazzjoni.

Illum għandna sitwazzjoni fejn kulħadd jippretendi li jieħu din il-proprjeta' lura.

Illum għad fadal 26,000 proprjeta' f'idejn id- Dipartiment tad-Djar u kulħadd qed jippretendi li għandu jieħodha lura, anke jekk f'dak il-post għad hemm l-inkwilin jew il-persuna residenti.

Aħna stajna nkunu irresponsabbli billi niddeċiedu li nidderekwiżizzjonaw il- proprjeta' kollha u nagħtuha lil sidha, imma nafu wkoll li kienet tkun kawża ta' konfużjoni kbira u ta' diżastru kbir, għaliex fl-aħħar mill-aħħar in-nies kollha li qegħdin jgħixu fi proprjeta' rekwiżizzjonata, tal-privat jew tal-Gvern, anke jekk daħlu hemm b'mod abbużiv għandhom id-dritt li jkollhom post fejn joqogħdu.

Kemm jien kif ukoll il-Gvern konna nkunu irresponsabbli kieku ddeċidejna li nneħħu r-rekwiżizzjoniijet kollha u nitfgħu lil dawn in-nies 'il barra, aktar u aktar meta nafu li m'għandniex proprjeta' oħra fejn nistgħu inqiegħdu lil dawn il-famiji.

F'dan is-settur saret rivoluzzjoni oħra fejn l-affarijiet qed nagħmluhom mhux biss bis-serjeta', imma b'mod li jidhru li huma serji u li huma fl- interess tan-nies kollha li, b'xi mod jew ieħor, qegħdin jibbenifikaw minn dawn l-istess djar.

Qegħdin f'sitwazzjoni fejn irridu li jkollna Awtorita' waħda u Bord wieħed li jaministra kollox.

U hawnhekk saret referenza għal diversi proprjetajiet li l-istess Awtorita' qassmet fis-snin l-imgħoddija.

Smajna diversi drabi, kemm dalgħodu u anke llejla, lil min jistaqsi kif l- Awtorita' tad-Djar wara dawn is-snin kollha ma kenitx f'pożizzjoni li tirranġa d-diffikultajiet li kellha fuq il-proprjeta' li ħadet.

L-Onor.

Michael Farrugia qal li l-Awtorita' għandha f'idejha proprjeta' li tqassmet lil diversi persuni f'dawn l-aħħar 16-il sena imma li fuqhom ma jistax isir kuntratt.

GĦidt diversi drabi li dawn il-persuni għandhom il-garanzija ta' l-istess Awtorita' li huma m'għandhom l-ebda nkwiet fuq il-proprjeta' tagħhom, imma fl-istess ħin irrid ngħid mhux biss lil dawn il-persuni imma anke lil din il-Kamra u lill-poplu Malti, li għad baqgħalna problemi li huma marbuta mar-requisition ta' l-art li fuqha huma mqassmin il-plots, mhux biss f'dawk li huma plots imma wkoll - kif diġa' għidt dalgħodu - f'dak li hu bini ta' appartamenti.

Fil-passat bnew appartamenti fuq proprjeta' li skond il-liġi ma kenitx acquired u għalkemm din kienet meħuda għal skop ta' bini, kienu għadhom ma sarux il-proċeduri legali kollha li permezz tagħhom seta' jsir it-trasferiment.

Hawn membri ta' l-Awtorita' li ta' kuljum ikunu f'kuntatti mal-persuni li jgħixu fil-proprjeta' u jitolbu biex jixtruha, imma kontra qalbhom ikollhom jgħidulhom li l-proprjeta' tagħhom għall-mument ma tistax tinxtara jew tiġi trasferita għas-sempliċi raġuni li dik l-art għadha m'hijiex f'idejn il-Lands Department.

Dalgħodu spjegajt - din tkellem dwarha wkoll l-Onor.

Michael Farrugia - għaliex l-Lm0.5 miljun li kellha vvotati l-Awtorita' tad-Djar is-sena li għaddiet biex tagħti kumpens lil dawn is-sidien ma rnexxilniex nonfquhom kollha.

Nista' nassigura lil din il-Kamra li, kif jaf is-Segretarju tal- Bord ta' l-Awtorita', kull ġimgħa l-Awtorita' tad-Djar tkun f'kuntatt mad- Dipartiment ta' l-Artijiet, bl-iskop preċiż li jsiru l-proċessi kollha li hemm bżonn ħalli din il-art titħallas u tkun tista' tiġi trasferita lid- diversi nies li bbenifikaw minnha matul is-snin li għaddew.

Jinħolqu ħafna diffikultajiet u intriċċi legali fi proprjeta' li ilha meħuda numru kbir ta' snin għax illum jidħlu l-werrieta ta' min itteħditlu l-art u n- nies li jiġu mis-sid oriġinali, għalhekk jinħolqu problemi ta' kategoriji differenti bejn is-sidien oriġinali u dawk li huma l-werrieta tagħhom.

Din hija xi ħaġa li meta tipprova tidħol fid-dettall tagħha taħrab tiġri għax tibża' mid-diffikultajiet kollha li jkun hemm, imma madankollu permezz tal- perseveranza u l-ħidma kontinwa tagħha, l-Awtorita' tad-Djar baqgħet f'kuntatti kontinwi mad-Dipartiment ta' l-Artijiet biex kemm jista' jkun inħarsu l-proprjeta' li ttieħdet numru ta' snin ilu.

Mr Speaker, jien ukoll bħall-Onor.

Farrugia nagħmel l-awgurju li mhux biss nonfqu l-Lm0.5 miljun li hemm ivvotati għal din is-sena, imma li b'xi mod jew ieħor ikollna nġibu flus oħrajn ħalli nħallsu dik il-proprjeta' u b'hekk nibdew naqtgħu id-diffikultajiet li kellna u nnaqqsu l-problemi li writna.

Jien ma nħobbx ngħid li meta l-partit l-ieħor kien fil-Gvern għamel kollox ħażin, qatt ma tkellimt b'dak il-mod u lanqas se nitkellem b'dan il-mod fuq dan il-qasam.

Madankollu irridu nkunu rġiel u onesti magħna nfusna u fejn minkejja t-tentattivi kollha li saru fis-snin li għaddew kien hemm diffikultajiet u problemi li għadna ma rnexxilniex insolvuhom, irridu ngħidu għad baqgħalna problemi u diffikultajiet f'numru ta' areas f'dan il-qasam li biex insolvuhom għad iridu jgħaddu numru ta' snin oħrajn.

GĦad baqgħalna problemi li forsi xi darba nkunu nistgħu ngħidu li solvejnihom u mbagħad biss inkunu nistgħu nħarsu lura u ngħidu b'sodisfazzjon li wasalna.

Fl-aħħar mill-aħħar jekk immorru lura lejn id- diversi rapporti li kienet tagħmel l-Awtorita' tad-Djar fis-snin li ilha mwaqqfa nsibu li ma kenitx titkellem dwarhom.

Kien is-sena l-oħra li għall- ewwel darba l-Bord ta' l-Awtorita' tad-Djar ħass ir-responsabilita' tiegħu biex hu wkoll jibda jerfa' parti mill-piż ta' l-artijiet li tqassmu matul is-snin.

Fil-passat kien hemm l-idea li l-Awtorita' tieħu l-proprjeta' mingħand il-Lands Department u jekk irid jieħu ħsiebha hu.

Din l-idea bil- ħidma ta' l-Awtorita' u tal-Bord preżenti issa spiċċat u llum lanqas għadha teżisti.

Il-Bord u l-Awtorita' tal-lum iridu verament jaħdmu ħalli jsolvu l-problemi mhux biss fl-akkwist ta' l-art mill-Kurja jew mill-privat, imma wkoll f'diversi kwestjonijiet oħrajn li hemm fuq dik il-proprjeta' li tqassmet snin ilu.

Dawn iridu jsibu s-soluzzjoni għaliha għaliex fl-aħħar mill-aħħar in-nies li qegħdin ibatu - forsi bl-eċċezzjoni ta' individwi li jista' jkollhom plot u qegħdin f'din is-sitwazzjoni - u li jinsabu għaddejjin minn diffikultajiet psikoloġiċi li ssemmew hawnhekk, minħabba li ma jistgħux jagħmlu kuntratti, ma jistgħux jissellfu u ma jistgħux jagħmlu negozji fuq l-art li għandhom, fis-sens ta' garanzija mal-banek, m'humiex aħna li qegħdin f'din il-Kamra imma huma l-istess nies li bbenefikaw.

Mr Speaker nista' nassigura lil din il-Kamra li mhux wieħed jew tnejn ġew ikellmuni dwar din il-problema u marru jkellmu wkoll lill-uffiċjali ta' l- Awtorita' fuq id-diffikulta' li għandhom dwar dak li hu t-trasferiment tal- proprjeta'.

Minkejja x-xogħol li sar u minkejja l-fatt li mxejna 'l quddiem u naqqasna numru minn dawk il-proprjetajiet b'diffikultajiet pendenti, jibqa' l-fatt li għad għandna xi 2,000 ruħ li għad għandhom diffikulta' għax l-art li għandhom f'idejhom - bil-post tagħhom mibni fuqha - għadna ma nistgħux nittrasferuha fuqhom.

Din hija sitwazzjoni li jekk ikollok kuxjenza bilfors tinkwetak.

U lill-Bord ta' l-Awtorita' tad-Djar illum din is-sitwazzjoni qegħda tinkwetah u se jkompli jagħmel ħiltu kollha biex inaqqas id-diffikultajiet eżistenti ta' nies li qegħdin ibatu b'konsegwenza ta' din is-sitwazzjoni.

Wieħed jista' jħares ukoll lejn is-sitwazzjoni fl-appartamenti li qed jiġu mqassma mill-Awtorita' tad-Djar fejn għandna l-istess tip ta' diffikultajiet.

Huwa tajjeb illi llum niġu hawnhekk u nisimgħu kritika lill- Awtorita' tad-Djar dwar l-open spaces li hemm fil-housing estates ta' pajjiżna.

L-ewwelnett irridu nifhmu li kieku għamilna użu tajjeb ta' dawn il-housing estates f'dan il-pajjiż, kieku l-1,700,000 metru kwadru ta' proprjeta' wżajnieha b'mod iktar ekonomiku - lanqas hemm għalfejn nibnu tliet sulari jew erbgħa - kieku llum flok għandna 8,000 familja jgħixu f'din il-proprjeta', konna nkunu nistgħu nakkommodaw darbtejn u nofs iktar.

Jien niskanta kif il-mexxejja ta' dan il-pajjiż ma rrealizzawx minn żmien ilu li f'dan il-pajjiż żgħir tagħna hemm bżonn nekonomizzaw fl-użu tal- proprjeta'.

Naħseb li lkoll kemm aħna rridu verament inħarsu lejn din il- problema b'mod onest.

Mr Speaker, intqal li diversi areas pubbliċi kienu mwegħdin u għadhom ma sarux.

Ir-realta hija li fil-passat fil-pjanti kienu jiġu indikati spazji intenzjonati għal użu pubbliku, ngħidu aħna biex isiru playing-fields, jew ġonna pubbliċi, imbagħad sempliċement jitħallew fuq il-karta biss u jibqgħu ma jsirux.

Matul is-sena li għaddiet l-Awtorita' tad-Djar, permezz tad- Dipartiment tal-Bini u Tiswija tad-Djar fil-Ministeru ta' l-Ambjent, ħadet passi biex jinbdew numru ta' public areas.

Jekk inkunu onesti u nitkellmu dwar difett li jeżisti mil-lat ta' ppjanar tal-housing estates f'dan il- pajjiż, ikollna nammettu li l-ikbar difett li kellhom il-housing estates - difett li kien, għadu u jibqa' jeżisti, sfortunatament, għax ma nistgħux inwaqqgħu d-djar tan-nies biex nagħmlu open spaces - kien il-fatt illi ġew ippjanati biss spazji għall-bini tad-djar.

Ħadd ma kien ħaseb fl-ambjent ta' madwar dawn id-djar.

Tant hu hekk, li fil-parti l-kbira tal-housing estates - anke dawk li huma pjuttost kbar - m'hemm l-ebda ċentru tal- ħwienet, l-ebda post li wieħed jista' jqisu bħala l-fulcrum ta' l- attivita'.

Filwaqt li huwa tajjeb illi llum nitkellmu dwar il-bżonnijiet li baqgħalhom dawn il-housing estates, irridu nkunu onesti u ngħidu illi dawn huma problemi li qed jinħassu llum minħabba li għal snin twal ma tajniex kashom u ma ħadniex il-passi neċessarji biex din il-problema tingħeleb.

Mr Speaker, illum huwa tajjeb ukoll li nitkellmu dwar il-bżonn li nieħdu ħsieb il-manutenzjoni tal-housing estates u l-flats li għandna mibnija f'pajjiżna.

Jien naqbel li għandna bżonn ninvestu ħalli l-housing estates ikunu fi stat aħjar.

Fir-realta', minn sentejn ilu 'l hawn il-Vot tal- maintenance fil-housing estates minn Lm30,000 kif kien fis-snin ta' qabel sar Lm0.25 miljun s-sena li għaddiet u għas-sena li ġejja huwa budgeted li jkollna Lm350,000.

Jien ngħid li jeħtieġ ninvestu iktar flus bl-iskop li nagħmlu maintenance aħjar tal-housing estates.

Id-deċiżjoni politika ittieħdet biex nagħmlu maintenance sura ta' nies f'dan il-qasam għax minn Lm30,000 għal Lm350,000 hemm differenza ta' 'l fuq minn ħdax-il darba iktar.

Issa hawn min forsi jgħid li Lm350,000 fis-sena mhux biżżejjed, imma għandna bżonn ħafna aktar, fejn naf, Lm8 miljun f'sena waħda.

Nistgħu nirraġunaw b'dan il-mod, imma jidhirli li ħadna pass fid-direzzjoni ttajba biex verament ikun hemm maintenance aħjar li jwassal biex kulħadd ikollu dar aħjar milli għandu.

Mr Speaker, issemmew ukoll il-persuni b'diżabilita'.

Tajjeb li wieħed jitkellem dwar dan is-settur għaliex l-Awtorita' bdiet taħseb bis-serjeta' - anke jekk fil-limiti ta' bini ġdid għax ma setgħetx tmur lura u titkellem fuq bini li kien diġa' mibni - biex il-bini kollu li jkollha l-Awtorita' tad-Djar ikun skond il-bżonnijiet ta' persuni li jista' jkollhom xi diżabilita'.

Illum il-bini qed nippjanawh b'mod illi jkun hemm l-aċċessi kollha neċessarji biex ikunu available mhux biss għall-persuni li ħafna drabi jissejħu normali - kultant ma jkunu normali xejn! - imma jkunu aċċessibbli wkoll għal dawk in-nies li jużaw wheelchair.

Tajjeb nitkellmu wkoll dwar il-bżonnijiet ta' l-anzjani li għadhom jgħixu fi proprjeta' mikrija li għandha f'idejha l-Awtorita' tad-Djar u li jħallsu l-kera lid-Dipartiment ta' l-Artijiet.

Ħafna minn dawn l-anzjani ma jkunux iridu jbiddlu l-flat jew l-appartament tagħhom ma' post illi huwa iżgħar.

Diversi drabi jkollok il-problema li tipprova tispjega lill-koppja anzjana li huwa tajjeb li jinstabilhom post isfel, madankollu huwa diffiċli biex issib post ieħor tal-Gvern li qiegħed fis-sular t'isfel għax min ikun joqgħod f'post bħal dan ma jkunx irid jitlaq minnu.

Imbagħad għandek id- diffikulta' l-oħra li jekk issib appartament bil-faċilitajiet kollha li qiegħed fis-sular t'isfel - llum qegħdin jinbnew two-bedroomed u anke one- bedroomed apposta - l-anzjani jibdew joħolqu d-diffikultajiet u jibdew jirreżistu u ħafna drabi jsemmulek dik l-imbierka għamara li jkunu ġabru matul ħajjithom!

GĦalhekk l-Awtorita' u d-Dipartiment tad-Djar qegħdin kontinwament f'kuntatti biex jaraw x'inhuma d-diffikultajiet ta' l-anzjani.

(Interruzzjonijiet) Jekk ma jkollokx proprjeta' li hija available u li qegħda fis-sular t'isfel, ma tista' taqdi lil ħadd.

Safejn naf jien ma nistgħux indaħħlu żewġ familji jew aktar fl-istess appartament!

Dan kollu huwa importanti fir-rigward tal-politika tagħna dwar il-qasam tal-housing.

Il-kelliema ta' l-Oppożizzjoni tkellmu dwar diversi aspetti oħra tal- qasam tal-housing.

Fl-opinjoni tiegħi, l-Imtarfa ssemmiet b'mod li ma jagħmilx ġustizzja għax-xogħol li qed isir.

Ix-xogħol fl-Imtarfa ilu li nbeda ħames snin u m'hux tmien snin kif intqal.

It-tabella li saret referenza għaliha tikkommemora l-25 anniversarju .....

Veru li dan il- proġett kien intenzjonat li jitlesta fi żmien ħames snin imma jekk irridu nkunu onesti magħna nfusna, irridu ngħidu li proprju f'dawn il-ħames snin sar minn kollox biex dan il-proġett ma jinbediex.

Avolja ma kontx responsabbli minn dan il-qasam, niftakar meta saru xi protesti u meta l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien tela' l-Imtarfa, qabad xi trakkijiet, imlijhom bil-materjal u niżel bihom quddiem il-bieb ta' l-Awtorita' tad- Djar proprju bl-iskop li ma jkunx jista' jitkompla x-xogħol.

GĦall- grazzja t'Alla llum in-nies li jgħixu hemmhekk għalkemm veru jgergru mit- trabijiet u minn problemi ta' sites ta' kostruzzjoni, huma kuntenti bix- xogħol u bit-tibdil li qed isir fl-ambjent li hemm madwarhom.

Jien ukoll ingerger kieku jkolli post qed jinbena u madwar il-post ikun hemm ħafna trab.

Madankollu dawn in-nies qed japprezzaw ix-xogħol li qed isir għax kontinwament bl-iktar mod ċar - għax wieħed jista' jarah kuljum - iħossu l- bidla li qed issir madwarhom.

Dawn qed jaraw li permezz ta' din il- kostruzzjoni kontinwa se jgawdu huma, uliedhom u l-komunita' kollha li qiegħda u li għad trid tmur toqgħod hemm.

F'din il-Kamra issemma wkoll il-fatt li qed isir ground tal-football - mhux sports complex jew affarijiet oħra kif intqal hawnhekk.

(Interruzzjonijiet) Madankollu kultant nieħu l-impressjoni li f'din il- Kamra hawn xi nies li verament għandhom memorja qasira.

Donnu nsejna li għal numru ta' snin kien hemm insistenza biex f'dan il-ground ma jsir xejn iktar.

Din id-deċiżjoni la hi kwestjoni ta' ras iebsa u lanqas ta' responsabilita'.

Qed ngħid dan għax intuża l-kliem "hemm bżonn li l- Ministru jkun responsabbli".

Jien ilni responsabbli għal dan il-qasam mit- 28 ta' Frar, 1992 u minn dakinhar ili responsabbli mill-iżvilupp li seħħ, li qed iseħħ u li se jkompli jseħħ ġewwa l-Imtarfa.

Jien naf mil-liema tip ta' problemi - speċjalment fl-ewwel xhur - kelli ngħaddi biex verament inkun nista' nara dan il-proġett jitlesta.

Kollox jindika li fix-xhur li ġejjin mhux talli inkunu mxejna fix-xogħol imma talli verament inkunu qrobna biex inlestu dan il-proġett.

Meta dan il-proġett jitlesta vera se jkun monument.

Dan il-monument mhux se jfakkar lill-Onor.

Ċensu Galea - bħalma qal l-Onor.

Noel Farrugia - imma se jfakkar l-impenn ta' l-Awtorita' tad-Djar u anke tal-Gvern li jagħmel l-affarijiet bis-serjeta' mingħajr ma jiddejjaq bil-kritika li jista' jkun hemm f'mumenti partikolari.

L- affarijiet li jkun hemm bżonn isiru dan il-Gvern jibdiehom, ikomplihom u jlestihom.

F'ħin minnhom hawnhekk issemmew id-dry areas u ssemmew ukoll postijiet oħra simili.

Jien ma naħsibx li għandi għalfejn inkompli nitkellem dwar il- proġett ta' l-Imtarfa.

Madankollu jien nemmen li jekk verament irridu nkunu onesti magħna nfusna, ikun tajjeb jekk nitkellmu dwar is-sussidji soċjali li dalgħodu għamel referenza għalihom b'mod tajjeb l-Onor.

Freddie Portelli.

Forsi l-Onor.

Membru seta' jikkompara s-somom ta' x'kienu l- aħħar ċifri - għalkemm naqqasna u żidna in between - pero' l-iktar ċifri importanti li għandna f'dan il-qasam u li huma marbutin man-nefqa soċjali f'sussidji li qed tagħmel l-Awtorita' u li qed jagħmel dan il-Gvern, donnu ma rahomx jew insihom, inkella ma ftakarx fihom apposta.

Ir-realta' hi li l-Awtorita' tad-Djar, f'dak li hu bini ġdid, tat sussidju ta' 41%; dan ifisser li għal kull Lm10 li tonfoq għall-bini tad-djar qed iddaħħal Lm6 biss.

Din hi s-sitwazzjoni, imbagħad niġu nitkellmu fuq żbilanċi ta' pagamenti!

F'dan ir-rigward iridu jiddeċiedu, għax jew se nitkellmu dwar il-bżonn li nagħtu s-sussidju u li nagħtu għajnuna lin-nies li jgħixu f'dawn il-postijiet, inkella se nitkellmu dwar żbilanċi.

Jekk jogħlew is- sussidji bilfors ikun hemm żbilanċi ikbar.

L-istess jista' jingħad għal dik li hija proprjeta' okkupata mill- inkwilini.

Hawnhekk is-sussidju m'huwiex ta' 40% imma ta' 70%.

Matul is- sena li għaddiet, l-average tas-sussidju li ngħata lill-inkwilini li xtraw post tal-Gvern wassal għal 70% u dan ifisser li għal kull Lm10 dawn ħallsu biss Lm3.

U jekk dan ma jissejjaħx qasam soċjali u sussidju soċjali ma nafx xi jrid jissejjaħ.

Din hija sitwazzjoni fejn kull wieħed minna jrid jagħraf ikompli x-xogħlijiet li għandu.

Kull wieħed minna jrid jerfa' r- responsabilita' ta' dak li jkun qed jagħmel.

B'wiċċi minn quddiem irrid ngħid li fis-snin li għaddew l-Awtorita' tad-Djar mhux biss refgħet ir- responsabilita' tagħha għal dak inhar, għall-futur immedjat jew għal pjanijiet short-term, imma din illum qed terfa' kontinwament ir- responsabilita' li tħares lura lejn dak li sar b'mod żbaljat, għalkemm mhux b'intenzjoni, bl-iskop uniku li tkun tista' tħares verament l-interessi tan-nies li jgħixu f'dawn il-postijiet.

Mr Speaker, filwaqt li għal mument ħsibt li l-VAT mhux se tissemma din issemmiet diversi drabi, kemm il-lejla u anke dalgħodu, bħala babaw ġdid fil-qasam soċjali tal-housing.

Nhar l-Erbgħa li għaddew il-Ministru tal- Finanzi qal li rridu nkunu konsistenti magħna nfusna kif ukoll mal-politika kontinwa tagħna, anke f'dan il-qasam, sabiex dawk il-koppji li se jibnu jew jixtru darhom ...

Ma rridx ngħid li l-Onor.

Buhagiar ipprova jimmislidja l- Kamra, imma ma nafx għalfejn ipprova jdaħħal id-dubju li min se jixtri post ġdid mhux se jkun intitolat ukoll għal din l-għajnuna.

Mr Speaker, anke f'dan ir-rigward konna konsistenti u b'mod iktar qawwi tajna l-għajnuna billi tajna kumpens ikbar fil-VAT lil dawk li se jirranġaw il-proprjeta' qadima tagħhom.

Aħna qegħdin kontinwament inħarsu lejn politika li m'hijiex iktar maqsuma f'dak li huwa housing, f'dik li hija agrikoltura u f'dawk li huma setturi differenti imma qegħdin inħarsu b'mod totali lejn is- setturi differenti ta' ħajjitna, lejn il-politika ġenerali u lejn il- bżonnijiet ġenerali tagħna lkoll.

Din hija d-direzzjoni li tat l-Awtorita' u li qed tippjani li tkompli fuqha matul is-sena li ġejja.

Jiena ċert li r- riżultati li nkisbu matul is-sena li għaddiet se jkunu ripetuti b'suċċess akbar fis-snin li ġejjin.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-Estimi ta' Dħul u Nfiq ta' l- Awtorita' tad-Djar għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru, 1994 sat-30 ta' Settembru, 1995, skond l-Att XV ta' l-1976 dwar l-Awtorita' tad-Djar ikunu approvati.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRI: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra skond il-ftehim milħuq fis-seduta ta' dalgħodu.

Billi ntalbet votazzjoni, fid-9.00 p.m. il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet fid-9.05 p.m.

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hija li l- Estimi ta' Dħul u Nfiq ta' l-Awtorita' tad-Djar għas-sena finanzjarja mill- 1 ta' Ottubru, 1993 sat-30 ta' Settembru, 1995, skond l-Att XV ta' l-1976 dwar l-Awtorita' tad-Djar ikunu approvati.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRI: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 31

L-Onor.

|Asciak Michael |Galea Mario | |Bonello du Puis|Gatt Lawrence | |George | | |Bonnici Michael|Hyzler George | |Borda Manuel |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Tonio |Muscat Claude | |Cassar Joe |Muscat Richard | |Cuschieri Louis|Psaila Savona | | |Joseph | |Debono Giovanna|Refalo Louis | |Deguara Louis |Refalo Michael | | |Angelo | |Demarco Guido |Spiteri Carm | | |Lino | |Falzon Michael |Tabone Anton | |Fenech Adami |Vella John | |Eddie | | |Fenech Joe |Zammit Ninu | |Frendo Michael |Zammit Stanley | |Galea Ċensu |Zammit Dimech | | |Francis | |Galea Louis | |

KONTRA : 29

L-Onor.

|Abela Wistin |Micallef Freddie| |Attard |Mifsud Bonnici | |Montalto John |Karmenu | |Bartolo |Mintoff Dom | |Evarist | | |Borg Carmel |Mizzi Joe | |Brincat Joseph|Moran Vincent C.| |Buhagiar |Muscat Philip | |Charles | | |Buhagiar Louis|Nicholl Tony | |Calleja Reno |Portelli Alfred | |Cilia Joe |Refalo Anton | |Debono Grech |Sant Alfred | |Joe | | |Farrugia |Sant Salvu | |Michael | | |Farrugia Noel |Schembri Adami | | |Sandro | |Gatt George |Vella George | |Grech Edwin S.|Vella Karmenu | |Mangion | | |Charles | |

Il-mozzjoni għaddieti.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Il-Viċi Prim Ministru, jekk jogħġbu, iressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 28 ta' Novembru, fid-9.00 b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kompetizzjoni - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Ordinanza dwar il-Privileġġi u s-Setgħat tal-Kamra tad-Deputati - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Reġistrazzjoni ta' Artijiet - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Tribunal għal Talbiet Żgħar - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iż-Żwieġ - it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Edukazzjoni - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Servizzi ta' Impieg u Taħriġ - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Korporazzjoni għall-Iżvilupp ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar l-GĦajnuna lill-Industriji - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Ligi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Massa Frumentarja - it- Tieni Qari

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kummissarji għall-Ġustizzja - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Arbitraġġ - it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar Kumpanniji Kontrollati (Proċedura ta' Likwidazzjoni) - it-Tieni Qari.

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Joe Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Mr Speaker, fis-17 ta' Frar ta' din is-sena kont ktibt artiklu lil "The Times" dwar il-famuża Dar ta' Kejka li hemm f'Ħal Tarxien.

Dan il-bini storiku kien qed jaqa' biċċiet u jinsteraq ġebla, ġebla.

Min jaf dik l-arkitettura tant sabiħa fejn spiċċat, forsi f'xi ġnien ta' xi dilettant!

Pero' sfortunatament, minn dak iż-żmien 'l hawn - ma nafx għal-liema raġuni - dan l-artiklu baqa' ma deher qatt.

Ma naħsibx li kien xi artiklu politiċizzat, anzi jien jidhirli li bih kont qed nagħti l-kontribut tiegħi għall-ħarsien tal-wirt kulturali tagħna.

GĦalhekk naħseb li, proprju f'dawn il-jiem meta qed nitkellmu dwar il-Jum Internazzjonali dedikat lill-Wirt Storiku, ikun tajjeb li nitkellem dwar dan is-suġġett.

Dwar il-wirt kulturali ta' pajjiżna smajna ħafna u kemm-il darba rajna r-responsabilita' tiegħu ddur minn Ministeru għal ieħor, qishom qed jilagħbu l-ping-pong mingħajr ħadd ma jieħu f'idejh din ir- responsabilita' b'ċerta serjeta'.

Saru diversi mistoqsijiet parlamentari dwar id-Dar ta' Kejka li llum tinsab fi stat imġarraf.

Din hija simbolu ta' l-ineffiċjenza tal-Gvern f'dan il-qasam.

Bħal dan il-każ nista' nsemmi postijiet oħra f'pajjiżna li juru telqa u żdingar totali fil-qasam tal-wirt storiku ta' pajjiżna.

Per eżempju, ingħataw kuntratti ta' Lm300,000 sabiex is-swar isirilhom il- floodlighting.

Veru li jidhru sbieħ imdawlin, pero' hija ħasra li meta jinxtegħlu dawn il-floodlights wieħed ikun jista' jara s-swar mimlijin ħaxix ħażin u konsenturi għax qatt ma jiġu restawrati.

Minkejja l-ħafna kliem sabiħ li jingħad rigward il-wirt storiku ta' pajjiżna, ma jistax ikun li jibqa' jkun hawn din in-negliġenza u t-telqa kollha.

Bħalma jgħid il- qawl Ingliż, "Easy words but more easy to make promises", għax finalment hu faċli li twiegħed, imma li twettaq dak li tkun wegħedt hija xi ħaġa ferm differenti.

Postijiet oħra fejn din it-telqa hija evidenti huma d-diversi kappelli żgħar li fortunatament pajjiżna għandu mxerrdin fl-irħula u fil-kampanja.

Dawn il-kappelli żgħar huma marbutin mal-fidi ta' pajjiżna.

Meta staqsejt jekk humiex se jiġu restawrati dawn il-kappelli, it-tweġiba li ngħatajt kienet li ġeneralment dawn huma responsabilita' tal-Knisja.

Imma, fil- fehma tiegħ, il-wirt kulturali huwa tagħna lkoll u għalhekk hija responsabilita' tagħna li naraw kif naslu għal xi forma ta' ftehim ħalli l- pitturi f'dawn il-knejjes - li jiswew eluf ta' liri - ma jiġux ransacked jew jibqgħu mitluqin.

L-istess nistgħu ngħidu għall-bini monumentali ta' pajjiżna.

Dawn minflok li qed jiġu mħarsa biex ikunu wirt storiku għal uliedna u fl-istess ħin jintużaw għal skopijiet turistiċi, qed jiġu abbandunati għal kollox.

Dan il-bini rridu nieħdu ħsiebu għax infittxuh u ma nsibuhx.

Hemm tliet fażijiet għall-ħarsien tal-wirt storiku ta' pajjiżna ma jibqax abbandunat.

L-ewwel fażi hija proprjament l-identifikazzjoni ta' proprjeta' li hija wirt storiku u ta' ċertu valur għall-pajjiż.

Meta nitkellmu fuq wirt storiku, jista' jkun li l-ewwel ħsieb li jiġina huwa ta' xi ħadd li jħalli xi borża flus bħala wirt, imma f'dan il-kontest mhux qed nitkellmu fuq wirt individwali.

Il-wirt storiku ta' pajjiżna huwa tal-poplu tagħna kollu, indipendentament mit-twemmin politiku tiegħu.

Dan huwa wirt ta' ġenerazzjonijiet sħaħ, inkluż ġenerazzjonijiet li għad iridu jiġu warajna u għalhekk iktar għandna r-responsabilita' li nieħdu ħsiebhom.

Mela l-ewwel fażi u forsi l-iktar waħda sempliċi hi dik li nidentifikaw dawn is-siti.

F'pajjiżna ħafna drabi lanqas biss isir dan l-eżerċizzju.

GĦalkemm dan il- Gvern ilu jmexxi lil pajjiżna seba' snin, l-iktar fażi faċli in konnessjoni mal-wirt storiku għadha sejra.

Kultant il-Planning Authority tippubblika ritratti ta' xi bini antik biex tindika li t-tali area hi preservata u taqa' taħt it-tali parti ta' l-iStructure Plan.

Pero' għadha ma teżistix identifikazzjoni adegwata tal-proprjetajiet li huma meqjusa bħala l-wirt storiku tagħna.

Ħafna drabi meta niġu għal din l-identifikazzjoni jista' jkun hemm interessi konfliġġenti.

Sfortunatament aħna pajjiż żgħir u ċ- ċokon tagħna joħolqilna ċerti limitazzjonijiet.

Ġieli ma jkunx faċli li żżomm sit milli jiżviluppa għax ikun hemm xi monument jew bini storiku fih.

Għalhekk huwa importanti li ssir l-identifikazzjoni minn qabel.

Meta jkollok interessi konfliġġenti rridu naraw li fejn hu possibbli jipprevali l-interess tal-wirt patrimonjali tal-pajjiż u, jekk jista' jkun, jinstabu siti alternattivi fejn jistgħu jitqiegħdu monumenti u affarijiet storiċi li jkollhom jiġu mċaqilqa minħabba xi żvilupp.

Każ tipiku fejn kien hemm nuqqas ta' ppjanar huwa f'Ħal Tarxien fejn inbena bank - bil-permessi kollha neċessarji - b'mod li l-famuż Salib tad- Dejma ġie eżattament quddiem il-bieb.

Wara li nbena l-bank indunaw b'din il-problema u għalhekk ċaqilqu s-salib minn hemm.

Preferibbilment f'każijiet bħal dawn l-ewwel għandu jsir l-ippjanar, u qabel ma joħorġu l- permessi jaraw li ma jkunx hemm xi bini storiku f'dak is-sit partikolari.

Imbagħad isir feasibility study u jekk ikun hemm bżonn, niżnu l-interessi.

Pero' għandna naraw li ma nkunux aħna li nagħmlu dawn l-interessi konfliġġenti.

It-tieni fażi fil-ħarsien tal-wirt storiku hija r-restawr ta' dawn il- postijiet fejn ikun hemm bżonn.

Illum issib bini storiku li huwa beyond repair għax tant ġie traskurat illi llum huwa impossibbli li tirrestawrah.

Imbagħad hemm każijiet oħrajn fejn jista' jsir restawr u riabilitazzjoni tas-sit, imma sfortunatament għadna ndawru wiċċna, qishom dawn huma affarijiet li nistgħu ngħaddu mingħajrhom, m'humiex importanti, y nistgħu niddeċiedu li dak li wasal għandna tul il-mijiet u eluf tas-snin jibqa' mingħajr l-attenzjoni li tixraqlu!

Wara li tkun saret l-identifikazzjoni tas-siti storiċi u anke jkun sar ir- restawr kollu possibbli ta' dawn is-siti, li minnhom għandna diversi f'dan il-pajjiż, għandu jkun hemm it-tielet fażi, li ngħidulha continual vigilance.

Jiġifieri m'hux biżżejjed li nirranġaw oġġett u mbagħad ma nagħtux kasu biex wara erbat ijiem jerġa' jispiċċa mitluq u traskurat.

Jekk nirrestawraw xi ħaġa, imbagħad irridu naraw li tingħata attenzjoni u ssir superviżjoni regolari biex dawn il-monumenti u siti tassew jibqgħu restawrati u f'kondizzjoni tajba għall-ġenerazzjonijiet futuri.

Ovvjament hemm ċirkostanzi naturali li minħabba fihom issir ħsara lil dan il-wirt storiku; per eżempju biż-żmien u bil-weather erosion jistgħu jispiċċaw biex jitmermru jew xi ħadd aċċidentalment jidħol b'karozza f'xi bini storiku.

Imma proprju għalhekk għandu jkun hemm viġilanza u superviżjoni kontinwa biex il-wirt storiku li għandna jiġi kkurat u ma jerġax jiġi fl-istat ħażin li kien fih qabel ma jkun ġie restawrat.

Il-vandaliżmu huwa xi ħaġa kundannabbli fil-pajjiż.

Sfortunatament dan jista' jkun riżultat ta' xi ħadd li jkun irid jiżvoga u ma jsibx mod ieħor.

Għandna nagħmlu l-almu tagħna kollu biex almenu kull sit storiku jiġi identifikat b'mod li kulħadd ikun jaf li dak huwa bini ta' ċertu valur u mhux sempliċement bini li qed jaqa'.

Għalhekk għandna naraw li jsiru xi barrikati - jiġifieri mhux qed nitkellmu fuq affarijiet ta' spejjeż fenominali - li jindikaw li t-tali post huwa sit ta' wirt storiku għall- pajjiż.

Hawnhekk jidħol ukoll l-element tal-kuxjenza pubblika li l-Gvern ftit li xejn qed jagħmel biex isawwar f'uliedna.

Mhux sewwa li ħafna drabi meta n-nies jaraw bini antik jaħsbu li huwa bini żdingat li jkun aħjar jekk jitwaqqa'.

B'sempliċement tabella jew billboard li jindikaw id-data ta' meta twaqqaf xi bini storiku partikolari jew li jiddeskrivu għal xiex kien iservi qabel dak il-bini, tkun tista' tikber din il-kuxjenza fost il-poplu.

Barra minn hekk fuq dawn it-tabelli għandu jitniżżel li dik hija proprjeta' tan-nazzjon Malti.

Għalkemm pajjiżna huwa żgħir, żgur li huwa għani ħafna fil-kultura.

Per eżempju, meta ftit ilu kont l-Amerika nnotajt li l-Amerikani jgħiru għal pajjiż ċkejken bħal tagħna, għaliex huma ma jistgħux jiftaħru li għandhom storja li tmur lura bħal ta' pajjiżna.

Din hija xi ħaġa li tagħtina identita', pero' sfortunatament m'aħniex qed nieħdu ħsiebha.

Mr Speaker, irrid ngħid xi ħaġa dwar is-sehem ta' l-għaqdiet volontarji f'dan il-qasam.

Veru li kien hemm eċċezzjonijiet fejn intalbet l-għajnuna ta' għaqdiet volontarji li jħobbu l-kultura u li jaħdmu favur il-kultura.

Per eżempju naf li l-għaqda Din l-Art Ħelwa għamlet ħafna ġid, pero' jien ċert li hemm ħafna għaqdiet oħrajn li lesti li jidħlu għar- responsabilitajiet li jistgħu jiġu fdati lilhom, basta jingħataw il- faċilitajiet, l-għajnuna u l-inkoraġġiment biex ikunu jistgħu jerfgħu parti minn dan il-piż li jġorr il-pajjiż sabiex għada pitgħada lil uliedna ma nġegħluhomx jistħu għaliex illum ħallejna din il-parti mill-kultura ta' pajjiżna tiddeterjora.

Kif għidt aktar kmieni, jiena ktibt lil ''The Times" mhux għaliex għandi xi simpatija speċjali lejn dan il-ġurnal, imma għaliex jien il-kelliem tal-Partit Laburista dwar il-kultura, l-isports u ż- żgħażagħ.

Jidhirli li b'rispett lejn il-kultura ta' pajjiżna - mhux b'rispett lejja personali - il-ġurnali għandhom funzjoni importanti x'jaqdu f'dan ir-rigward; għandhom jgħinu sabiex tikber il-kuxjenza fil-pajjiż u ma jħarsux lejn dawn l-affarijiet skond min jikteb dwarhom.

Dawn huma affarijiet nazzjonali, huma parti mill-patrimonju tagħna u huma 'l fuq mill-politika.

Aħna għandna r-responsabilita' li narawhom jiġu mħarsa.

Illum dan il-wirt storiku jaqa' taħt l-istess Ministeru li huwa responsabbli miż-żgħażagħ u l-kultura u għalhekk m'hemm l-ebda skuża biex jintlagħab il-ping-pong bihom billi r-responsabilita' għalihom tiġi mfarfra minn Ministeru għal ieħor.

Jeħtieġ li issa ngħaddu biex nieħdu passi xierqa u konkreti li jagħmlu ġieħ lil pajjiżna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, huwa fatt li ma jista' jinnegah ħadd li l-isports f'pajjiżna għandu bżonn jissaħħaħ ferm aktar mill-aspett edukattiv, fiżiku, tkeniku u xjentifiku sabiex quddiem l-isfidi u l- aġġornamenti li jridu jwettqu l-isportivi Maltin u GĦawdxin, jilħqu livelli aħjar ta' preparazzjoni u parteċipazzjoni fid-dixxiplini sportivi tagħhom.

Sfortunatament il-Gvern m'hux qed ikun daqstant tekniku u aġġornat ma' din ir-realta' li qed jiffaċċja l-kamp sportiv Malti.

Konferma ta' din ir- realta' huwa l-fatt li matul dawn l-aħħar seba' snin qatt ma ġie mwaqqaf il- Kunsill Nazzjonali għall-Isports, qatt ma tressqet l-ebda liġi li tħares u tirrispetta lill-għaqdiet nazzjonali u lill-clubs individwali li għandhom x'jaqsmu ma' l-isports.

Kieku ssir liġi bħal din, tkun tista' tiġi regolata aħjar l-ordni sportiva, bil-għan li f'pajjiżna kemm jista' jkun tiġi evitata l-korruzzjoni fl-isport.

Naħseb li llum għandhom jiġu regolati l-aspetti kummerċjali fl-isport, li sfortunament qed joħolqu żbilanċ u firda bejn klassi u oħra sportiva, kif ukoll għandha tingħata għajnuna ġusta skond il-mertu ta' l-għaqdiet nazzjonali biex jitnaqqsu l- inġustizzji u l-preferenzi li jsiru kemm fil-livell amministrattiv, ta' l- Istat, kif ukoll minn għaqdiet li jkollhom saħħa meta paragunati ma' għaqdiet li jirrappreżentaw dixxiplini sportivi żgħar.

Liġi bħal din tista' torbot b'responsabilitajiet ferm akbar lill-atleti u lill-uffiċjali ta' l-isport u anke tara li jiġu regolati u upgraded il-kumplessi sportivi li jeżistu, kif ukoll taħseb għal oħrajn ġodda li jistgħu jsiru.

Permezz ta' liġi bħal din jiġi enfasizzat id-dritt liċ-ċittadini kollha li jipprattikaw dixxiplina sportiva, għaliex sal-lum f'pajjiżna hawn ħafna ċittadini li minħabba n-nuqqas ta' sorveljanza ftit li xejn jistgħu jintegraw fil-kamp sportiv.

Nixtieq li fi żmien qasir tkun tista' titwettaq inizjattiva bħal din, jiġifieri li tersaq liġi f'dan ir-rigward biex tkun tista' tħares dan il-qasam f'pajjiżna u, kif għidt diġa', tħalli ħafna spazju lis-soċjeta' biex toħloq aktar opportunitajiet f'dan il-qasam, tipproteġi lil min hu involut u tirregola l-aspett mediku fl-isport.

B'hekk ikun jista' jinbena aktar sens ta' kultura sportiva fil-livell ta' kondizzjoni fiżika, teknika u xjentifika ħalli l-isportivi jħossuhom aktar b'saħħithom minn kull lat.

Għalkemm nifhem li l-Gvern ma kienx negattiv għal kollox f'dak li għamel, żgur li fl-aspett legali u dak amministrattiv fil-qasam ta' l-isport, il-Gvern kellu falliment, minkejja l-fatt li l- Gvern Nazzjonalista dejjem kellu nies bi professjoni legali bħala ministri jew segretarji parlamentari responsabbli mill-isport.

Issa nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar it-taxxa tal-VAT.

Jien inħoss li għandu jsir sforz mill-Ministru tal-Finanzi u l-Ministru għall-Ambjent sabiex l-inġustizzja li se ssir mad-developers tal-bini tiġi rimedjata, fis- sens li billi minn Jannar tas-sena d-dieħla se tiġi introdotta t-taxxa tal- VAT, id-developers li japplikaw għall-permessi tal-bini matul l-1994 u anke qabel, se jkollhom iħallsu din it-taxxa innoċentement.

Għaldaqstant tkun deċiżjoni matura li bħalma suppost li kien kompitu ta' l-Awtorita' ta' l- Ippjanar li toħroġ il-permess fi żmien tmien ġimgħat - xi ħaġa li ma twettqitx - u f'ċertu sens din ġiet eżentata minn dan l-obbligu, hekk ukoll dawn id-developers għandhom ikunu eżentati minn kull ħlas ta' VAT dovuta għal xogħlijiet li jridu jsiru fuq bini, ngħidu aħna l-fees għall-permessi.

Jiena nifhem li tkun qed issir inġustizzja mad-developer jekk jeħel din it-taxxa sempliċement għax ma laħaqx inħareġ il-permess fiż-żmien stipulat, minkejja li jkun ilu żmien li applika.

Aħna nafu li minkejja l-Awtorita' ta' l-Ippjanar trid twettaq ċerti riformi, fiha nnifisha għandha ċerti problemi amministrativi, u għalkemm il-Gvern ilu s-snin jgħid li għamel ħafna preparamenti f'dan il-qasam u minkejja li din l-Awtorita' kellha tkun mudell ta' kif awtorita' moderna għandha tiffunzjona b'mod prattiku u tekniku, għad hemm ċerti problemi u dak li kien ippjanat għadu mhux qed isir.

Biżżejjed insemmi li meta l-Awtorita' ġiet trasferita minn bini għal ieħor, inħela ħafna żmien, ħafna files ġew spostjati u ħafna drabi ċittadin li kienu jersqu quddiem l-Awtorita' biex jitolbu xi forma ta' informazzjoni, ġew imċaħħda minn dik l-informazzjoni.

Dalgħodu stess iltqajt ma' nies li għalkemm ma jiġux mid-distrett tiegħi - fil-fatt huma mill-Gżira - wassalthom hawnhekk biex jispjegaw lill-Ministru li għall- aħħar ta' Frar kienu applikaw għal change of use ta' xi proprjeta', u għal xi raġuni jew oħra għadhom qatt ma ngħataw informazzjoni dwar x'ġara mil- file jew x'qed jiġri.

Issa jekk il-permess mhux se jinħareġ din is-sena, dawn in-nies is-sena d-dieħla se jkollhom jidħlu f'ħafna spejjeż żejda inoċentement.

GĦaldaqstant jekk aħna verament nemmnu li ċ-ċittadin jiġi l- ewwel u jekk verament irridu nerfgħu r-responsabilitajiet tagħna, ma nistgħux naħslu jdejna minn ċirkostanzi bħal dawn, għax inkella nkunu qed nonqsu mir-responsabilita' tagħna.

Jien nappella kemm lill-Ministru tal- Finanzi kif ukoll lill-Ministru għall-Ambjent biex jifhmu l-importanza tal- fatt li jekk f'pajjiżna rridu nwettqu ġustizzja u noħolqu kultura ta' ambjent fejn iċ-ċittadin jiġi rispettat, allura m'għandniex noqogħdu lura minn din ir-responsabilita'.

Nikkonkludi billi ngħid li ġejt informat li jeżistu ċirkostanzi fiċ- Ċentru għal Persuni b'Diżabilita' fl-Imtarfa fejn hemm persuni li huma interessati li jibdew jesperjenzaw attivita' f'dan iċ-Ċentru, imma ċ-Ċentru mhux qed isib għajnuna f'dak li għandu x'jaqsam ma' trasport, bil- konsegwenza li dawn il-persuni qed jiġu mċaħħda milli jesperjenzaw il-ħidma ta' dan iċ-Ċentru.

Jiena jidhirli li l-flus biex jinxtara van lifter għal dan iċ-Ċentru kienu ġew approvati snin ilu.

Minkejja li din il-problema ġiet għall-attenzjoni tal-Ministru kemm-il darba u minkejja li waqt il- question time ta' dalgħodu l-Ministru qal li ma jafx biha, inħoss li kien qed jipprova jevitaha.

Nifhem li dan iċ-Ċentru tassew għandu bżonn ta' van lifter biex jiġi megħjuna mhux biss il-persuni li jiffrekwentaw dan iċ- Ċentru llum, imma anke persuni b'diżabilita' li jixtiequ jibdew jesperjenzaw ħidma f'dan iċ-Ċentru.

Għalhekk għandha tittieħed l- inizjativa biex f'dawn il-jiem li ġejjin, meta pajjiżna jingħaqad mal-bqija tal-pajjiżi tad-dinja biex jiċċelebra l-Jum Dinji għal Persuni b'Diżabilita', dan iċ-Ċentru jiġi provdut bil-fondi neċessarji ħalli jkun jista' jipprovdi dan is-servizz meħtieġ.

Dan qed ngħidu għax huwa importanti li aħna f'din il-Kamra nibdew nirriflettu dwar fejn inqasna amministrattivament jew teknikament f'ċirkostanzi bħal dawn.

Nixtieq nagħmel referenza wkoll għall-problema li nħolqot meta pajjiżna kien qed jospita mijiet ta' atleti sportivi f'Paceville.

Jiddispjaċini ngħid li nnotajt li ma saret ebda ħidma biex isiru r-rampi meħtieġa ħalli dawn il-persuni b'diżabilita' jkunu jistgħu jgawdu l-iktar post popolari maż-żgħażagħ f'pajjiżna.

Jiena ħassejt li kellha ssir ħidma minn ħaddiema tal-Gvern, inkluż mill-Ministru responsabbli, biex dawn l-affarijiet isiru.

Fl-opinjoni tiegħi, mhux sewwa li lanqas quddiem il-Park Hotel fejn kienu ospitati dawn l-isportivi ma kien hemm rampi għall-bankini.

Jekk fost il- poplu tagħna rridu nibnu kultura ta' kuxjenza dwar l-importanza ta' l- għajnuna, is-solidarjeta' u l-appoġġ li għandna nagħtu 24 siegħa kuljum lil dawn il-persuni, dawn l-affarijiet għandhom jinġiebu għall-attenzjoni ta' min hu responsabbli.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it- Tnejn, 28 ta' Ovembru, fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif kommunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.38 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

LADY OLGA MAITLAND

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Għal-liema raġuni li f'Lulju li għadda l-Gvern Malti ffinanzja lejl fil-Lukanda Phoenicia għal Lady Olga Maitland (Konservattiva mill-kostitwenza ta' Sutton u Cheam) u magħha ffinanzja wkoll lejl għar-raġel tagħha, binha u ħabib ta' l-iskola?

Kemm ġie jiswa b'kollox dan il-ġest?

Mill-1992 sal-lum min kienu dawk il-barranin li bħal Lady Olga Maitland u l-entourage tagħha kienu mistiednin tal-Gvern Malti f'Malta?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Lady Olga Maitland, il-Vice Chairman ta' l-All party Malta Group tal-House of Commons, ġiet mogħtija ospitalita' in konnessjoni mat-taħdidiet li kellha mal-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin dwar ir-relazzjonijiet bejn Malta u l-Ingilterra.

Il-Gvern jagħti ospitalita' f'dawk iċ-ċirkostanzi li jidhirlu li huma ta' utilita' u interess għal Malta u dan kif minn dejjem sar anke taħt amministrazzjonijiet preċedenti.

GĦAWDEX - KUMPLESS MIKELANĠ REFALO

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid mindu bdiet din is-sena skolastika min kien maħtur Kap tal-Kumpless Mikelanġ Refalo ta' Għawdex?

Kemm attenda xogħol mindu ħa l-ħatra?

X'passi se jittieħdu biex dak il-Kumpless post-sekondarju jkollu kap?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Is-Sur Michael Cassar kien inħatar Kap tal- Kumpless Mikelanġ Refalo ta' Għawdex fil-bidu tas-sena skolastika, meta l- kap ta' l-iskola ta' qabel kien għadu kemm ħa ħatra fi skola oħra.

Is-Sur Cassar kien assenti fuq sick leave mid-data tal-ħatra tiegħu sad- data meta ġie assenjat dmirijiet fi skola primarja - trasferiment li jidher li fejqu mill-mard.

Għalhekk ma attenda qatt bħala Kap tal-Kumpless Mikelanġ Refalo.

Ittieħdu passi biex ikun assenjat Assistent Kap ieħor fil-Kumpless Mikelanġ Refalo u minnufih ma ħassux tajjeb l-Assistent Kap li kien qed imexxi l-iskola waħdu, tant li dan ħareġ bis-sick leave għal xi żmien.

Qed jittieħdu passi biex ikunu maħtura kapijiet ta' skejjel biex id- Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni tkun f'pożizzjoni tassenja kap għal din l- iskola.

Nispera li min jinħatar u jkun assenjat f'din l-iskola ma taqbdux xi marda hu wkoll.

Inżid ngħid li nispera li l-Onor.

Interpellant jaqbel li mhux sewwa li min jieħu ħatriet jippretendi li jkun hu li jiddeċiedi fejn ikun assenjat meta d-Diviżjoni u l-Ministeru huma responsabbli biex jaqdu mhux ix-xewqat personali ta' l-impjegati iżda l-bżonnijiet tal-pajjiż.

Nispera wkoll li għaldaqstant l-Onor.

Interpellant ma jimpressjonax ruħu wisq bi pressjonijiet li jsiru, inklużi petizzjonijiet b'talbiet ta' ġenituri kif donnu għamel meta staqsa l-mistoqsija parlamentari numru 22304 li għaliha tajt tweġiba fis-Seduta 346.

FRANCISCO DE ASSIS QUEIROZ - MAĦFRA PRESIDENZJALI

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru wara li ra l-kundanna tal-poplu kollu dwar il-maħfra Presidenzjali tal-priġunier Francisco de Assis Queiroz hux beħsiebu jressaq il-każ tiegħu quddiem il-Kummissjoni ta' Kontra l-Korruzzjoni biex jiġi nvestigat?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jekk l-Onor Membru għandu provi li jħoss li għandhom jitressqu quddiem il-Kummissjoni Permanenti Kontra l-Korruzzjoni jista' jagħmel dan minn jeddu.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - NUQQAS TA' MEDIĊINI U APPARAT MEDIKU

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jikkonferma li n-nuqqas ta' mediċini u apparat mediku li jeżistu bħalissa huwa dovut minn skarsezza akuta ta' fondi fid-Dipartiment tas-Saħħa?

X'inhi r-reazzjoni tal-Ministru għad-dikjarazzjoni magħmula mill- importaturi u ppubblikati fl-ewwel faċċata ta' "The Malta Independent" tat- 13/11/94, fejn l-importaturi qalu li n-nuqqas ta' flus fid-Dipartiment tas- Saħħa huwa riżultat ta' "mismanagement, overspending u lack of funds"?

ONOR.

LOUIS GALEA: Din is-sena 1994, ġew allokati Lm5.6 miljun għax- xiri ta' mediċini u apparat mediku, li hu iktar milli qatt ġew ivvotati s'issa.

Ix-xiri jsir fuq bażi ta' sentejn 'stock & on order'.

Xi nuqqas temporanju li jista' jkun hemm ta' mediċini u apparat mediku m'huwiex dovut għal skarsezza ta' fondi fid-Diviżjoni tas-Saħħa, imma għall- fatturi oħra bħalma huma żieda imprevedibbli fil-konsum ta' xi mediċini, domanda għal 'disposables' u apparat ieħor li qed dejjem tikber, kif ukoll ittardjar ta' xi konsenji.

F'każijiet bħal dawn, id-Diviżjoni tagħmel mill- aħjar biex tixtri l-ammonti meħtieġa ħalli jlaħħaq ma' dan il-konsum.

M'huwiex dejjem possibbli li tinstab kwantita' biżżejjed mis-suq lokali jew li l-ordnijiet minbarra jaslu malajr.

Għat-tieni parti tal-mistoqsija nirreferi lill-Onor.

Interpellant għall- mistoqsija parlamentari numru 22668.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - ĦLAS LILL-IMPORTATURI

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jikkonferma l-istorja fl-ewwel faċċata ta' "The Malta Independent" tat-13 ta' Novembru, 1994 li d-Dipartiment tas- Saħħa spiċċawlu l-flus biex iħallas l-importaturi tal-mediċini u apparat mediku ieħor?

Veru li dawn l-importaturi għadhom ma tħallsux għal dawk il- provvedimenti li għamlu mill-ewwel ta' Ġunju ta' din is-sena?

Veru li dawn l-ispejjeż jridu jitħallsu mill-Budget tas-sena d-dieħla?

ONOR.

LOUIS GALEA: Fl-artiklu li għalih qed jirreferi l-Onor.

Interpellant minkejja dak li ġie ppublikat, id-Diviżjoni kompla jipproċessa kontijiet għall konsenji ta' mediċini u apparat mediku li kienu ordnati u, sa l-aħħar ta' Awissu, il-pagamenti f'dan ir-rigward kienu jammontaw għal madwar Lm600,000 kull xahar.

Kif normalment jiġri lejn l-aħħar tas-sena finanzjarja, din is-sena wkoll il-pagamenti ma baqgħux sostenuti bl-istess ritmu.

Mill-bilanċ li fadlilha, id-Diviżjoni baqgħet tuża l-mezzi kollha possibbli biex jiġu mħallsa kontijiet pendenti li numru ferm żgħir minnhom biss kienu għall-konsenji li waslu lid-Diviżjoni f'Novembru tas-sena l- oħra.

Id-Diviżjoni tikkonferma li l-parti l-kbira tal-kontijiet għall-konsenji li waslu sa Ġunju kif ukoll xi oħrajn li waslu sa Lulju ta' din is-sena u li kienu iċċertifikati li jistgħu jitħallsu, fil-fatt ġew issetiljati.

Ta' min isemmi li f'ċerti każi kontijiet idumu ma jitħallsu minħabba nuqqasijiet min-naħa ta' l-aġenti fosthom dawk li ma jibgħatux id-dokumenti mitluba jew minħabba dokumenti bl-informazzjoni inkompleta jew żbaljata.

Kull sena jkun hemm 'spill over' għas-sena ta' wara, jiġifieri li l- konsenji li jkunu ordnati matul is-sena korrenti jew jaslu fl-aħħar xahrejn tas-sena u ma jilħqux isiru l-pagamenti tagħhom jew inkella jaslu fil-bidu tas-sena ta' wara.

Fiż-żewġ każi, l-pagamenti jitħallsu mill-fondi li jkunu ġew ivvotati għas-sena finanzjarja l-ġdida, f'dan il-każ tkun dik ta' l-1995.

Dan m'huwiex 'mismanagement' jew 'overspending' imma ħafna drabi konsegwenza ta' dewmien fl-'award' ta' 'tenders' jew proċeduri li jieħdu fit-tul sabiex kollox isir bit-trasparenza, u li għalhekk id-Diviżjoni ma tistax toqgħod lura milli tagħmel ordnijiet għaliex inkella tista' tispiċċa sprovvista minn mediċini u apparat mediku li jeħtieġu l-pazjenti.

MOSTA - POLIKLINIKA TAL-GVERN

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jinvestiga għaliex iċ-ċwievet ta' l-istore fil-poliklinika tal-Mosta ma jkunux disponibbli meta n-Nursing Officer tkun off duty?

Peress li ħafna drabi jkun hemm il-bżonn ta' xi affarijiet li jinżammu fl-istore, imma l-istaff li jkun "on duty" ma jkunux jistgħu joħorġu dawn l-affarijiet billi ċ-ċavetta ma tkunx disponibbli għalihom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li meta n-'Nursing Officer' fiċ- Ċentru tas-Saħħa tal-Mosta ma tkunx 'duty', iċ-ċwievet li ma jkunux disponibbli huma dawk li jagħtu għall-'istore' prinċipali fejn hemm maħżuna primarjament strumenti 'spare' u affarijiet bħal 'fans' u 'heaters'.

Hemm ukoll maħzuna l-'istocks' goffi.

Minbarra dan l-'istore' hemm 'sub-store' li fih ikun hemm maħżuna provvista ta' affarijiet għal dak li jista' jinqala' u ċ-ċwievet għal dan ikunu disponibbli.

Dan minn barra l-ammont li jkun hemm maħruġ fit-'Treatment Room'.

In-'Nursing Officer' ta' kuljum tiżgura li jkun hemm affarijiet disponibbli biex ma jkunx hemm ħtieġa li jinfetħu l-'istores'.

Din il-proċedura tintuża f'Ċentri tas-Saħħa oħra u rari ħafna jinqalgħu problemi tan-natura li rrefera għalihom l-Onor.

Interpellant.

ĊENTRI TAS-SAĦĦA - NUQQAS TA' AFFARIJIET MEDIĊI

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jinvestiga għaliex fil-polikliniċi hemm nuqqas kbir ta' affarijiet li jintużaw ta' sikwit, bħal elastoplast, butterfly sutures u suture packs sterilizzati meta ħafna drabi il-materjal għas-suturi li jkun hemm mhux addattat għax-xogħol li normalment jinqala' f'dawn il-kliniċi?

Minħabba in-nuqqas ta' suture packs sterilizzati l- istrumenti li jintużaw għas-suturi ikollhom jinżammu fis-Cidex, metodu li mhux suppost għadu jintuża minħabba r-riskju ta' infettivita'?

Jista' l- Ministru jara li dan in-nuqqas jiġi rimedjat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li l-unika oġġett li bħalissa jinsab 'out of stock' huma l-'butterfly sutures' li ċertament mhumiex xi ħaġa indispensabbli fil-kura tal-pazjenti.

Dan ċertament ma jissejjaħx nuqqas kbir.

Għalkemm kien hemm xi żmien fejn kien hemm xi nuqqas ta' 'elastoplast' dan issa ġie regolarizzat.

Qatt ma kien hemm nuqqas ta' materjal għas-suturi.

Jista' pero' jagħti l- każ li xi tabib jitlob xi tip ta' materjal li minnu ma jkunx hemm 'stock' fiċ-Ċentru tas-Saħħa.

L-Onor.

Interpellant jifhem li kull tabib għandu l- preferenzi individwali tiegħu u mhux possibbli li tissodisfa lil kull tabib.

Għar-rigward tas-'suture packs', għalkemm kien hemm xi żmien fejn l- ammonti li kienu jintbagħtu mis-(CSSD) 'Central Sterile Supply Department' fl-Isptar kien baxx, ma kien hemm l-ebda problema bil-provvista ta' dawn f'dawn l-aħħar xhur.

Ic-'Cidex' jintuża biss f'każi fejn minħabba li jkun hemm xogħol iżjed minn normal matul il-lejl u jkun fadal biss 'suture pack' wieħed, l-'istaff' jitfa' l-affarijiet fis-'Cidex' bi prekawzjoni biex jekk jinqala' aktar minn każ wieħed, ikun hemm strumenti biżżejjed.

Irrid nerġa' ngħid li din hija l-eċċezzjoni u mhux ir-regola.

Barra minn hekk jekk dan in-nuqqas, minħabba pressjoni qawwija ta' xogħol jinqala filgħaxija, l-istrumenti jiġu sterilizzati fl-'autoclaves' li hemm fid- 'Dental Clinics'.

MOSTA - POLIKLINIKA TAL-GVERN

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jara hux possibbli li jiġi stallat lift fil- poliklinika tal-Mosta, billi ilu jinħass il-bżonn għal dan?

ONOR.

LOUIS GALEA: Id-Dipartiment għall-Kura Primarja inkluda l- proposta għall-installazzjoni ta' 'lift' fiċ-Ċentru tas-Saħħa tal-Mosta fil- 'Business Plan' tiegħu għal 1995/96/97.

Id-deċiżjoni dwar l-allokazzjoni ta' flus għal dan il-proġett trid tittieħed mill-Gvern skond il- prioritajiet tal-Pajjiż.

SPTAR SAN RAFFAELE

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jikkonferma li parti mill-Isptar San Raffaele se tkun tikketerja għall-pazjenti privati?

Jista' l-Ministru jikkonferma li l-intenzjoni tal-Gvern hi li jiċċarġja Lm90 kuljum tas-sodda biss għal kull pazjent privat li juża dan l-isptar?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 22240 li tajt f'Seduta numru 343

KLINIĊI PRIVATI - PAZJENTI KKURATI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Kemm kienu l-pazjenti li ġew ikkurati fi kliniċi privati f'dawn l-aħħar ħames snin li spiċċaw l-isptar minħabba kumplikazzjonijiet li nqalgħu wara li għamlu operazzjonijiet jew ġew ikkurati fi kliniċi privati?

Mil-liema kliniċi ġew dawn il-pazjenti?

Jista' l-Ministru jagħtini din l- istatistika għal dawn l-aħħar ħames snin sena b'sena?

Meta numru ta' pazjenti qed jispiċċaw l-isptar għax qed jinqalgħulhom kumplikazzjonijiet wara li jiġu operati fi kliniċi privati, ma jidhirlux il- Ministru li d-Dipartiment tas-Saħħa għandu jesiġi livelli aktar għolja minn dawn il-kliniċi?

ONOR.

LOUIS GALEA: S'issa ma tinżammx statistika fl-Isptar San Luqa dwar każijiet ta' dan it-tip.

Id-Diviżjoni tas-Saħħa tagħmel spezzjonijiet f'dawn il-kliniċi biex tassigura l-livell u l-kwalita' ta' l-attrezzament li dawn għandhom f'dawn il-kliniċi.

POLIKLINIĊI PRIVATI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Meta beħsiebu l-Ministru jġib l-emendi għal Liġi li tirregola l- kliniċi privati?

Meta skond il-liġi l-kliniċi privati mhux suppost li jżommu pazjenti overnight wara operazzjonijiet, jaf li ħafna kliniċi qed jagħmluha din, jiġifieri li jżommu lill-pazjenti fil-kliniċi għal granet sħaħ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ir-Regolamenti preżenti kienu saru f'ċirkostanzi ferm differenti minn dawk li għandna llum.

F'dawk ir-Regolamenti kien hemm provvedimenti għall-kliniċi li joffru 'day-care' u ma kienx permess illi pazjent jinżamm matul il-lejl.

Il-Gvern iddikjara pubblikament illi se jkun permess li jinżamm pazjent matul il-lejl fir-Regolamenti l-Ġodda.

Nispera li nkun f'pożizzjoni li nippubblika dawn ir-Regolamenti fi żmien qasir.

SPTARIJIET PRIVATI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: X'kontroll se jagħmel il-Gvern fuq l-isptarijiet privati li se jiftħu dalwaqt, fis-sens ta' prezzijiet mitluba?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-Gvern joffri servizzi b'xejn liċ-ċittadini kollha.

Huwa dmir tal-Gvern li jiżgura illi s-servizzi li joffri jkunu ta' l-ogħla kwalita' possibbli u skond l-aqwa 'standards' tax-xjenza medika.

Biex nilħqu dan l-iskop qed isir tiġdied b'investiment qawwi ta' l- Isptarijiet pubbliċi.

Huwa dmir ukoll tal-Gvern li jiżgura li s-servizzi li joffru l- Isptarijiet Privati jkunu tal-kwalita' li jiżguraw is-sigurta' tal-pazjenti skond l-aħjar 'standards' mediċi.

Dawk iċ-ċittadini li jridu jħallsu għas-servizzi privati ta' sptar, issa se jerġa' jkollhom l-għażla li jagħmlu dan f'pajjiżhom.

Għandi nifhem li l- prezzijiet għas-servizzi f'dawn l-Isptarijiet privati se jkunu raġjonevoli u kompetittivi.

Barra minn dan kollu wieħed irid iħares lejn il-kwestjoni mqanqla fil- kwadru tal-Leġislazzjoni tal-Pajjiż.

SPTARIJIET - KONSULTI PRIVATI MINN PROFESSURI U KONSULENTI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jibda jżomm record ta' kemm konsulti jagħmlu privatament il-professuri u l-konsulenti li jaħdmu fl-isptarijiet tal- Gvern?

Jista' jitlob bil-liġi li dawn jagħtu rendikont ta' kemm-il operazzjoni jagħmlu privatament?

ONOR.

LOUIS GALEA: Mhix il-'policy' ta' dan il-Gvern li jagħmel kontrolli ta' dan it-tip.

QRATI - IMĦALLEF DEPASQUALE

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux veru li l-Imħallef Depasquale qed iħossu skomdu biex jaċċetta l-emendi li għaddew mill-Parlament li jitolbu lill-Imħallfin biex l-ewwel jeħilsu l-kawżi qodma li hemm quddiemhom?

Jekk hu hekk, jaħseb il-Ministru li dan qed itellef lil dan l-Imħallef milli jagħmel xogħolu sewwa?

Il-Ministru jista' jiltaqa' ma' l-Imħallef imsemmi biex tiġi riżolta din il-kwestjoni?

ONOR.

JOE FENECH: L-Onor. nterpellant ma taax indikazjoni għal-liema Imħallef Depasquale qed jirreferi, biex tingħatalu risposta.

VALLETTA - PROĠETT TA' MATTIA PRETI SQUARE

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Meta se jitlesta l-proġett ta' Mattia Preti Square, Valletta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Dan ix-xogħol mistenni li jitlesta sa l- aħħar ta' Jannar 1995.

PARLAMENT - KOMMEMORAZZ-JONIJIET TA' NIES LI MIETU

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Kemm saru kommemorazzjonijiet ta' mejtin fis-seduti tal-Parlament tul is-snin 1992-1994 u ta' min kienu dawn il-kommemorazzjonijiet?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Peress li din il-mistoqsija hija bbażata fuq informazzjoni pubblika nahseb li l-Onor.

Interpellant jezentani milli nirrispondiha.

PARLAMENT - DIVISIONS

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Kemm saru divisions tul il-perjodu ta' l-1987-1994, sena b'sena?

Kemm minnhom issejħu waqt id-diskussjoni ta' l-Estimi Ġenerali, sena b'sena?

ONOR.

HAMRUN - TRIQ DANNY CREMONA - PROĠETT

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jagħti d-dettalji dwar il-proġett li qed isir fi Triq Danny Cremona, il-Ħamrun?

Huwa minnu li se jinbena "Shopping Centre"?

Ix-xogħol li qed isir, għandu l-permessi kollha meħtieġa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MQABBA - PERMESSI TAL-BINI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk dawk iż-żewġ aħwa li bnew Villa f'Wied Costa, limiti ta' Kandja fl-Imqabba, għandhomx il-permessi kollha tal-bini?

Jekk le, kif u għaliex diġa' ingħataw id-dawl u l-ilma ?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħti aktar informazzjoni dwar l-isem taż-żewġt aħwa, l-isem tal-Villa kif ukoll l-allokazzjoni iktar preċiża ta' din il-villa.

PARLAMENT - STQARRIJIET MINISTERJALI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Kemm saru stqarrijiet ministerjali tul is-snin 1981 sal-lum sena b'sena?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Peress li din il-mistoqsija hija bbażata fuq informazzjoni pubblika, nahseb li l-Onor.

Interpellant jeżentani milli nirrispondiha.

DIPARTIMENT TAT-TAXXI INTERNI - INCOME TAX RETURNS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Skond ir-records tad-Dipartiment tat-Taxxi Interni kemm huma f'numru dawk il- persuni/kumpanniji li għadhom ma bagħtux ir-return ta' l-Income għall- prospetti tas-sena 1990-1994, kemm huma n-numru ta' oġġezzjonijiet li saru fl-istess perjodu?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li qiegħed isir eżerċizzju biex jinqatgħu mir-records ta' l-Inland Revenue il-kumpanniji u azjendi u persuni li ma kellhomx għalfejn jibgħatu r-return tagħhom.

Għalhekk mhux possibbli għalissa tingħata risposta għall-ewwel parti tal- mistoqsija.

L-oġġezzjonijiet li daħlu kienu dawn:

SENA KUMPANIJI INDIVIDWI 1990 1812 8188 1991 452 6676 1993 449 6259 1994 472 5479 (Sa Ottubru)

KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TA' L-ILMA - KONTIJIET TAD-DAWL U ILMA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Billi l-persuna li għandha in-numru tal-kont 925 38991 (tad-dawl u ilma) qed tilmenta li l-kont qed jiġi għoli, jista' d-Dipartiment jara li jirrimedja l-pożizzjoni biex tinstab soluzzjoni?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma investigat il-każ imsemmi u rriżulta li f'erba' okkażjonijiet il-meter reader sab ir-residenza magħluqa u għaldaqstant il-kontijiet kellhom jinħadmu fuq stima.

Sabiex dan il-kont jiġi aġġustat ikun opportun li l-konsumatur jikkomunika mas-sezzjoni tal-qari tal-meters sabiex jittieħdu l-qari attwali tal-meters tad-dawl u ilma.

AWTORITA' TA' L-IPPJANAR -APPLIKAZZJONI NRU.

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: X'kienu l-iżviluppi wara l-ittra li ntbgħatet lill-applikant Nru.1285/94 ta' l-4 ta' Ġunju, li għandha r-referenza PA/1985/94/AKM?

X'qiegħed jikkawża d-dewmien tal-Planning Authority għal dan il-permess ta' "Butcher Shop"?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ir-rapport minn naħa tad-Direttorat ta' l- Ippjanar issa tlesta, u l-applikazzjoni waslet fl-aħħar stadju, ċioe', illi tiġi eżaminata mis-Sanitary Engineer Officer u tiġi approvata jew rifjutata mill-Kummissjoni għall-Kontroll ta' l-Iżvilupp.

KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TA' L-ILMA - NEFQA KAPITALI

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'kien il-valur tan-nefqa kapitali magħmula mill- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma matul is-sena finanzjarja 1993/1994?

Kif kienet maqsuma din in-nefqa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-audited accounts tal-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma għas-sena finanzjarja 1993/94 qiegħdin jinħadmu.

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 22784 u ċioe' jista' jgħid għaliex matul dawn l-aħħar sentejn il-koppja residenti f'Ta' Duna Court 3, Triq San Pawl, Sqaq 1, Rabat qatt ma rċevew kont tad-dawl u l- ilma?

Ma jħossx il-Ministru li dawn huma nkonvenjent bla bżonn għar-residenti?

Jista' l-Ministru jara li jiġu regolati l-proċeduri meħtieġa sabiex jiġu regolati dawn il-kontijiet?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-konsumatur konċernat huwa reġistrat fuq indirizz "care of" li hu 67 Doni Street, Rabat.

F'każ li l-konsumatur jixtieq jibda jirċievi l-kont tad-dawl u ilma fl- indirizz imsemmi, huwa għandu jinforma lill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma mill-aktar fis possibli.

TELEPHONES - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Minkejja l-effiċjenza li l-Korporazzjoni Telemalta tgħid li għandha fl-exchange tal-Mellieħa, it-trasferiment tat- telephone numru 521175 għadu pendenti, meta dan huwa meħtieġ għar- raġunijiet ta' saħħa, tista' l-korporazzjoni tara li tirrimedja bis-servizz immedjatament?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li l-applikazzjoni għat- trasferiment tat-telefon bin-numru 521175, li ġġib id-data tad-9 ta' Frar 1994, ġiet ipproċessata fl-4 ta' Novembru 1994 wara li saru estensjonijiet ta' cables fl-area ġdida magħrufa bħala Qasam Barrani fejn qiegħed jiġi mitlub it-trasferiment.

Fit-18 ta' Novembru l-abbonat ġie nformat sabiex imur is-Sales Office tal-Korporazzjoni Telemalta sabiex jiffirma l- kuntratt.

Is-servizz mistenni jingħata fi żmien qarib.

DINGLI: TRIQ ĊENSA SPITERI - ESTENSJONI TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' d-dipartiment jara li jsiru x-xogħlijiet ta' estensjoni tad-drenaġġ fi Triq Ċensa Spiteri, f'Ħad Dingli?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tlabt lid-Dipartiment tad-Drenaġġ tat- Taqsima tax-Xogħlijiet biex jispezzjona din it-triq biex tkun tista' toħroġ offerta għal dan ix-xogħol.

GOZO CHANNEL - VAPURI LI KKAWŻAW KORRIMENT LILL-PASSIĠĠIERI

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'kienu l-kawżi f'żewġ okkażjonijiet li l-vapuri tal-Gozo Channel ikkawżaw korriment lill- passiġġieri li kien hemm fuqhom?

Kemm weġġgħu nies u x'kienet il-gravita' ta' dawk li weġġgħu?

Kien hemm xi każi li ġew irreferiti l-isptar għal kura?

Jekk fl- affermattiv, x'kien il-perjodu ta' dawn il-passiġġieri fl-isptar?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Il-Ħamis 3 ta' Novembru, 1994 l-M.V. Ċittadella żviluppawlu ħsarat tekniċi u ħabat mall-moll ta' l-Imġarr, bil- konsegwenza li passiġġier waqa' x'ħin kien nieżel it-taraġ.

Is-Sibt 19 ta' Novembru, 1994 waqt li l-M.V. Calypso kien ħiereġ miċ- Ċirkewwa, mara li dak il-ħin kienet qed tixrob mal-Bar, waqgħet x'ħin il- vapur irrolja kaġun ta' 'swell' konsiderevoli li kienet qed taħkem l- 'area' taċ-Ċirkewwa.

L-unika okkazjoni li fiha passiġġier iddaħħal l-isptar kienet dik tat-3 ta' Novembru, fejn il-passiġġier sofra 'slight injuries' u nżamm l-Isptar Ġenerali ta' Għawdex taħt osservazzjoni għal jumejn.

Fit-tieni każ, kien irrapportat li l-passiġġiera kienet kissret in- nuċċali.

POWER STATION - MARSA

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jagħti din l-informazzjoni:

i) Meta ġew stallati t-turbini "second-hand" li kienu nġiebu għal Enemalta minn Palermo u Little Barford fl-Ingilterra?

ii) Min għamel ix-xogħol ta' dismantling u "erection"?

iii) Xi ħsarat kellhom dawn it-turbini kemm ilhom jaħdmu fil-Power Station tal-Marsa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni mitluba hi kif ġej:

1.It-turbina Nru. 5 (Palermo) - ġiet installata fl-1982

It-turbina Nru. 6 (Palermo) - ġiet installata fl-1983

It-turbina Nru. 7 (Palermo) - ġiet installata fl-1984

It-turbina Nru. 8 (Little Barford) - ġiet installata fl-1982

2.Ix-xogħol tad-dismantling u erection sar minn ħaddiema tal-Malta Drydocks u l-Enemalta b'superviżjoni minn erectors tal-makers, ħlief fit- turbina Nru 7 fejn l-erection saret mill-kumpannija Ansaldo-Medserv.

3.Il-ħsarat kienu dawk li wieħed jistenna minn turbini ta' dik l-eta'.

Ħsarat maġġuri kienu tube leakages fuq il-condensers li wasslu għal retubing fil-condensers Nru. 5 u 8, xogħol estensiv fuq feed pumps u circulating water pumps, inklużi pompi u muturi ġodda, ħsara fil-gearbox Nru. 8, dħul ta' żejt fil-casing tal-generator Nru. 8 eċċ.

Fl-ispezzjoni tat-turbina Nru 5 fl-1993 kellhom jinbidlu partijiet maġġuri bħal diaphragms.

Fit-turbina Nru. 7, li qed tiġi spezzjonata issa, instabu wkoll ħsarat estensivi fid-diaphragms u l-isteam casing li għalkemm saru tiswijiet fuqhom, juru li l-magna qed toqrob lejn tmien ħajjitha.

L-istess jingħad għat-turbina Nru 8, li billi kellha ħsarat fil-partijiet fejn it-temperatura hi għolja, ġie deċiż li jsir kuntratt mal-makers biex isir refurbishment li jinkludi bdil ta' partijiet maġġuri biex il-ħajja tagħha tiġi estiża.

Dan ix-xogħol se jqum Lm2.9 miljuni.

It-turbini Nri 5,6 u 7 ukoll qed joqorbu lejn tmiem il-ħajja tagħhom u fi ftit snin iridu jinbidlu jew isiru fuqhom xogħlijiet maġġuri bħalma se jsir fuq in-Nru.

ĦOBŻ - ĦOBŻ TAL-MALTI

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jagħti l-informazzjoni dwar il-mistoqsija parlamentari numru 22608 u ċioe' kemm suppost li tiżen grammi ħobża magħrufa bħala ħobża ta' ratal u kemm suppost li tinbiegħ?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ħobża tal-Malti għandha tiżen mhux anqas minn 600 gramma u mhux iżjed minn 850 gramma u għandha tinbiegħ bil-prezz ta' 11-il ċenteżmu.

PORT ĦIELES - TENDER TA' TANKIJIET

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid:

i) Kif u meta nħarġet it-tender tat-tankijiet ta' ħażna tal-fuel fil- Freeport?

ii) Min ħa t-tender u kemm kien il-valur ta' dan it-tender?

iii) Veru dak li qed jingħad li xi tank minnhom diġa' niżel mill-livell li kien fih?

Hekk hu hekk, x'kienet ir-raġuni ta' dan id-difett?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Fuq l-ewwel u t-tieni parti tad-domanda nirreferi lill-Onor.

Membru għar-risposta li tajt għal-mistoqsija parlamentari numru 21804.

Għar-rigward tat-tielet parti, jien informat li minn mindu gew kommissjonati ma jirrizultax li kien hemm xi tank li niżel mil-livell li kien fih.

KORPORAZZJONI GĦAX-XOGĦOL U TAĦRIĠ - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien l-għadd ta' nies jirreġistraw għax-xogħol sa l-aħħar ta' Ottubru 1994 xahar b'xahar għax- xhur ta' din is-sena?

Kemm hemm fuq Part I u kemm hemm fuq Part II xahar b'xahar matul l-1994?

Kemm minn dawk jirreġistraw għax-xogħol f'Ottubru, 1994 kienu rġiel u kemm nisa?

Kemm hemm ta' eta' 'l fuq minn 55 sena?

Kemm hemm ta' eta' minn 25 sena 'l isfel?

Kemm minn dawk ta' Ottubru qed jirreġistraw għal xogħol klerikali u industrijali rispettivament?

Għal-liema kategorija ta' xogħol hemm nies li l-iktar li qed jirreġistraw għaliha, fil-klerikali u fl-industrijali rispettivament?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li l-għadd ta' persuni li rreġistraw għax-xogħol minn Jannar sa Settembru ta' din is-sena kienu hekk:

Part I Part II

Jannar 6,202 664 Frar 6,275 725 Marzu 6,181 611 April 5,804 619 Mejju 5,761 731 Gunju 5,562 800 Lulju 5,716 769 Awissu 5,685 694 Settembru 5,502 763

Minn dawk jirreġistraw għax-xogħol f'Settembru 1994 kien hemm:

F'Malta: Irġiel - 4,455 F'Għawdex: Irġiel - 407 Nisa - 528 Nisa - 112

Minn dawn, 'il fuq minn 55 sena kien hemm:

F'Malta: Irġiel - 234 F'Għawdex: Irġiel - 20 Nisa - 11 Nisa - 5

Taħt il-25 sena kien hemm:

F'Malta: Irġiel - 939 F'Għawdex: Irġiel - 73 Nisa - 206 Nisa - 19

Il-persuni li jirreġistraw għax-xogħol huma klassifikati bħala Manwali u Mhux Manwali:

Persuni klassifikati bħala Mhux Manwali huma:

- Clerical and Related Workers - Supervisory - Technological and Professional - Miscellaneous Non-Manual

F'din il-kategorija, l-għadd ta' nies jirreġistraw f'Settembru 1994 kien ta' 945.

Persuni klassifikati bħala Manwali huma:

- Construction - Metal Working - Woodworking - Printing - Textiles - Miscellaneous - Catering - Other Service Workers - Labouring - Agriculture

F'din il-kategorija, l-għadd ta' nies jirreġistraw f'Settembru 1994 kien ta' 4,557.

DIPARTIMENT TAT-TAXXI INTERNI - TAX PAYERS

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: B'referenza għall-mistoqsijiet parlamentari tiegħi numri 22170, 22339 ċioe' fis-sena bażi 1992 u fis-sena bażi 1993 rispettivament kemm kien hemm tax payers li ddikjaraw dħul ta' aktar minn Lm20,000, Lm10,000, Lm8,000, Lm5,000 u inqas minn Lm5,000 rispettivament?

Kemm hemm tax payers li jħallsu l-ogħla rata ta' taxxa ċioe' bil-35%, bl- 20% u bl-10% u b'inqas minn 10% rispettivament għas-sena bażi 1992 u s-sena bażi 1993, rispettivament?

Tista' tagħtini informazzjoni li għandek?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li b'żieda mar- risposta mogħtija fis-seduta 335, l-informazzjoni mitluba għas-sena 1992 hija din:

Income Bracket Numru ta' Taxpayers

0 - 5000 55075 5001 - 8000 4276 8001 - 10000 598 10001 - 20000 371 Aktar minn 20000 211 L-Istatistika mogħtija tirrifletti biss dawk l-individwi li diġa' sarilhom l-assessment għas-sena ta' stima' 1993 (sena bażi 1992).

Rigward it-tieni parti tad-domanda l-informazzjoni li tista' tingħata hija kif tidher hawn taħt ibbażata fuq it-taxxa totali qabel tnaqqis tar- Rebates tar-rati eżistenti għall-miżżewġin u persuni waħedhom rispettivament.

Rata tat-Taxxa Numru ta'Taxpayers

10% 502 18% 9805 20% 8014 25% 24132 30% 10852 35% 7226

ŻEJTUN: TAL-GARDELL - ASFALTAR

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jistgħu d-dipartimenti konċernati jieħdu ħsieb jirranġaw u jasfaltaw l-isqaq għall-bdiewa li hemm fl-inħawi magħrufa bħala "Tal-Gardell", fiż-Żejtun (in-naħa ta' bejn Triq id-Daħla ta' San Tumas u Triq Xrobb l-Għaġin) għax ġarrab ħafna ħsara bix-xita u l-bdiewa jkissru vann biex jidħlu u jgħaddu għar-raba' tagħhom?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Se nara x'jista' jsir fil-każ imsemmi.

ZABBAR: TRIQ IL-MINA TA' HOMPESCH - ZEBRA CROSSING

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku jagħmel zebra crossing fi Triq il-Mina Hompesch qrib il-Qasam tad-Djar f'Ħaż Żabbar?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 22627 fis-Seduta numru 340.

ŻABBAR: TRIQ IL-MINA TA' HOMPESCH - ZEBRA CROSSING

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: B'referenza għall-mistoqsijiet parlamentari li jiena għamilt qabel u dwar suġġerimenti li jien għamilt fil- ħin tal-mistoqsijiet parlamentari fil-Parlament rigward zebra crossing u tqassim ta' traffiku aħjar fi Triq il-Mina ta' Hompesch f'Ħaż Żabbar u dwar id-dħul u l-ħruġ mill-"main entrance" tal-Housing Estate dwar it-traffiku (u li saħansitra f'okkażjoni minnhom fil-ħin tal-mistoqsijiet parlamentari wara li jien ressaqt dan il-każ tkellmu fuqu l-Onor.

Louis Galea u l-Onor Ugo Mifsud Bonnici meta kien Ministru li ma dehrux kontra s-suġġerimenti tiegħi f'dan ir-rigward) sarx xi pjan mill-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku u l-Ministeri konċernati?

F'każ li hemm xi pjan dan x'inhu għax hemm ħtieġa kbira li nnaqqsu l- periklu minn din in-naħa?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li fil-laqgħa li kellu l-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku fl-1 ta' Ottubru, 1992, it-talba ta' l-Onor.

Interpellant, rigward tqassim tat-traffiku aħjar fi Triq il-Mina ta' Hompesch f'Ħaż-Żabbar u dwar id-dħul u l-ħruġ mill-"main entrance" tal- Housing Estate, l-Bord ma qabilx li jsiru xi arranġamenti oħra għat- traffiku peress li dawn setgħu jfixklu t-traffiku li jkun għaddej minn Cospicua Road.

Rigward iż-zebra crossing nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġieba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 22627 fis-Seduta 340.

QRATI - FRANCISCO DE ASSIS QUEIROZ

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: Huwa minnu li hemm partijiet tal-file dwar il-każ tat-traffikant tad-drogi Brażiljan Queiroz li huma mmarkati "Confidential"?

Għaliex?

X'fihom?

ONOR.

JOE FENECH: Hi ħaġa normali li f'files tal-Gvern issib ittri mmarkati Confidential, dan għaliex ikunu jirrigwardaw suġġetti li ma jkunx prudenti li jarahom kulħadd.

Il-file tal-Ministeru fuq Queiroz hemm żewġ ittri biss li huma mmarkati confidential.

Waħda li ġġib d-data tad-29 ta' Lulju 1994, kienet mibgħuta lill- Ministeru mid-Dipartiment tas-Saħħa u kienet dwar l-infettivita tal-marda li kien dak biha Queiroz u kif din il-marda tista' tinxtered.

L-ittra l-oħra datata 28 ta' Awissu intbagħtet mill-Ministru tiegħi lis- Segretarju Permanenti, Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin fejn dan ġie mitlub biex isiru arranġamenti urġenti ma' l-Awtoritajiet Brażiljani biex Queiroz ikun jista' jkompli jservi s-Sentenza fil-Brażil.

TARZNA TA' MALTA - TIMBER VESSELS RUSSI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid x'inhuma l-aħħar żviluppi dwar il-każ tat-timber vessels Russi li nbnew mill-Malta Shipbuilding?

Jista' l-Ministru jagħti lista kronoloġika tat-taħdidiet li saru dwar dan is-suġġett mill-1992 sal-lum u ta' l-eżitu tagħhom?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li saru taħdidiet il- ġimgħa l-oħra ma'delegazzjoni Russa li ġiet apposta.

Dawn ma ġewx konklużi b'mod sodisfaċenti u hu ttamat li ssir laqgħa oħra qabel l-aħħar tas-sena li għandha tkun konklussiva.

Mill-1992 saru ħafna taħdidiet fuq is-suġġett kemm mal-P.M.Russu, mal-Ministeru tal-Finanzi Russu u mal-Ministeru tat- Trasport Russu u mal-Bank Ewropew għall-Iżvilupp u Rikostruzzjoni.

BEJJIEGĦA - ĦRUĠ TA' RIĊEVUTI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Apparti mill-official fiscal receipts dawk il-bejjiegħa li joħorġu riċevuti simili jkunu jridu joħorġu wkoll riċevuta normali ta' l-azjenda tagħhom?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skond il-liġi tal- VAT bejjiegħ li għandu joħrog official fiscal receipt m'għandux joħroġ riċevuti ta' l-azjenda tiegħu.

FORZI ARMATI - MEMBRI GĦASSA FIL-ĦABS ĊIVILI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li minn din il-ġimgħa l- membri tal-Banda tal-Forzi Armati qed jintbagħtu għassa fuq ġewwa fil-Ħabs ta' Kordin?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li l-Armata kienet tipprovdi għassa fil-Faċilita' Korretiva ta' Kordin sa ftit xhur ilu.

Din reġgħet inbdiet biex tagħmel tajjeb għan-nuqqas ta' staff fil-Faċilita'.

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li minn din il-ġimgħa l-membri tal-Banda fil- Forzi Armati qed jintbagħtu għassa fuq ġewwa fil-Ħabs ta' Kordin?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-membri tal-Banda tal-forzi Armati huma primarjament suldati, u għaldaqstant suġġetti li jagħmlu kull xogħol meħtieġ mill-membri tal-Forzi Armati ta' Malta.

F'dan il-kuntest tajjeb wieħed jinnota l-kondizzjonijiet tas-servizz applikabbli għall-bandisti fis- sejħiet għall-applikazzjonijiet fil-Gazzetti tal-Gvern Nru 13978 tat-13 ta' April 1982 u Nru 14664 tal-31 ta' Ottubru 1986.

Fil-fatt din mhux l-ewwel darba li membri tal-Banda gew impjegati fuq dmirijiet konnessi mal-Faċilita' Korrettiva ta' Kordin.

Nirreferi lill-Onor Membru wkoll għar-risposta li taħ il-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali għall-mistoqsija parlamentari numru 22998.

GŻIRA - FOOTBALL GROUND

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-aħħar żviluppi dwar in-Nicholls Ground, il-Gżira?

Jista' l-Ministru jgħid kategorikament jekk dan għadux se jintlaqat jew le mill-proġett ta' Manoel Island?

X'inhi r-raġuni li bħalissa dan il-ground jinsab fi stat ta' abbandun?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Minħabba l-lokalita` li jinsab fiha, Nicholls Ground jaqa` taħt il-proġett ta` Manoel Island.

Nassigura lill- Onor. Interpellant li l-Ministeru tiegħi qed jaħdem biex jara li l-għaqdiet tal-Gzira li bħalissa qed jużaw dan il-ground ikollhom post alternattiv.

Dan l-aħħar rappreżentanti tal-Gzira United Football Club informawni li l- ground ma kienx fi stat tajjeb.

Bagħat lil min jara x`jonqos immedjatament u ġejt informat bil-ħteġijiet.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - BEAUTICIANS

L-ONOR.

JOHN VELLA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'kontroll jeżerċita d-Dipartiment tas- Saħħa fuq "beauticians"?

Jaf il-Ministru li ċerti "beauticians" jagħtu pariri, anke fuq mezzi tax- Xandir rigward dieta, mediċini, inklużi pilloli u kremi li m'għandhomx jingħataw jekk mhux fuq parir tat-tabib?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li rigward l-ewwel parti tal-mistoqsija, id-Diviżjoni tas-Saħħa tagħmel spezzjonijiet ta' rutina biex tassigura li ma tkunx qed issir prattika li tmur kontra l- Ordinanza tal-Professjonijiet Mediċi.

Dawn l-ispezzjonijiet isiru b'mod regolari flimkien ma' doveri oħra mill- Ispettur tas-Saħħa, skond l-esiġenzi tad-distretti partikolari u skond kif jippermettu ċ-ċirkostanzi.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija, nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant biex jekk għandu xi nformazzjoni dwar xi każ partikolari jgħaddiha lili anke' b'mod konfidenzjali, biex ikunu jistgħu jsiru l- investigazzjonijiet neċessarji.

GZIRA: TRIQ RUE D'ARGENS - SINJALI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

JOHN VELLA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux possibbli li jsiru "traffic lights" f'Rue D'Argens kanutniera ma' Sliema Rd, Gzira minħabba l-volum kbir ta' traffiku li jkun jrid jidħol minn triq għal oħra u t-tfal li jridu jaqsmu biex jaslu l-iskola?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-mistoqsija għandha ssir lill-Ministru għat- Trasport, Kommunikazzjoni u Teknoloġija.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - CHIROPRACTORS

L-ONOR.

JOHN VELLA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kif isir il-kontroll fuq nies li jsejjħu lilhom infushom "Chiropractors" sew jekk huma kwalifikati u sew jekk m'humiex?

Jaf il-Ministru li kemm minn minnhom isejjaħ lilu nnifsu tabib u jitħallas ta' speċjalista?

ONOR.

LOUIS GALEA: M'hu qed isir l-ebda kontroll ta' rutina fuq nies li jsejjħu lilhom infushom Chiropractors.

Din il-professjoni, bħalma huma masseurs, accupuncturists, osteopaths, u ħafna oħra ta' din ix-xorta, huma regolati biss bil-liġi komuni.

Mhux eskluż illi wara li dawn jiġu aktar stabbiliti bħala professjoni, jinħolqu dawk l-istrutturi, inkluż dawk legali, biex jiġu regolati b'aktar attenzjoni.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija, nitlob lill-Onor.

Interpellant jgħaddili l-informazzjoni li għandu dwar dan il-każ partikolari, ħalli jkunu jistgħu jsiru l-investigazzjonijiet kollha meħtieġa.

KORPORAZZJONI TELEMALTA - IMPJEGATI KOPERTI B'POLZA TA' ASSIGURAZZJONI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħidli jekk l- impjegati tal-Korporazzjoni Telemalta humiex koperti minn insurance privata?

Jekk iva, jista' l-Ministru jgħidli kif dawn huma koperti?

Liema hija din l-insurance?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li l-ħaddiema kollha tal- Korporazzjoni Telemalta huma koperti b'polza ta' Assigurazzjoni kontra inċidenti li jistgħu jsofru waqt il-qadi ta' dmirijiethom u li jistgħu jirriżultaw f'inkapaċita għax-xogħol parzjali jew totali, jew li jirriżultaw f'fatalita' (anke b'mod indirett)

Ħaddiema li jintbgħatu b'xogħol jew fuq taħriġ barra minn Malta huma koperti b'assigurazzjoni fuq bażi ta' 24 siegħa kuljum.

Sabiex ikunu protetti l-interessi tal-ħaddiema, il-Welfare Officer tal- Korporazzjoni għal kull każ irrapportat ta' korriment fuq ix-xogħol, imexxi claim mal-kumpannija Assiguratriċi.

Il-Korporazzjoni qiegħda fil-proċess li tistabilixxi "a non-contributory comprehensive Local Health Care Scheme"

ĦABS ĊIVILI - ĊIMITERJU

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħidli jekk iċ-ċimiterju fil-Faċilita' Korrettiva ta' Kordin għadux ikun miftuħ għall-pubbliku?

Jekk iva, jista' l-Ministru jagħti l-ġranet u l-ħinijiet?

Jekk le, għaliex?

ONOR.

LOUIS GALEA: Din is-sena ċ-Ċimiterju tal-Ħabs infetaħ għall- tliet ijiem biss mill-1 sat-3 ta' Novembru bejn is-2.00pm u t-3.45pm.

Normalment dan kien jinfetaħ għax-xahar kollu ta' Novembru, iżda fuq deċiżjoni marbuta mas-sigurta' din is-sena ġiet ristretta għal dawn il- ġranet biss.

Jien qed niġi mogħti parir mid-diriġenti tal-Ħabs li 'l quddiem il-ftuħ taċ-Ċimiterju għall-viżitaturi għandu jiġi ristrett għall-ġurnata waħda biss, jiġifieri l-1 ta' Novembru.

QORMI - KAXXA TA' L-ITTRI

L-ONOR.

LINO SPITERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazz-joni u Teknologija: Jista' l-Ministru jara li titwaħħal malajr kemm jista' jkun kaxxa ta' l-ittri qrib "L-Erbgħa Qaddisin", Ħal Qormi billi r-residenti ta' hemm qed iħossu ħtieġa għaliha?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li peress li fl-inħawi ta' l- Erbgħa Qaddisin, Ħal Qormi jeżistu tlett kaxxi ta' l-ittri li qegħdin rispettivament fi Triq K Debono kantuniera ma' Triq Kanun, Triq Spiteri Fremond kantuniera ma' Triq lil-Ġnien u fi Triq il Kus, u peress li din hija area ndustrijali bi ftit residenti, ma tinħassx il-ħtieġa li titwaħħal kaxxa ta' l-ittri kif propost mill-Onor.

Interpellant.