MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 218 Il-Ġimgħa, 22 ta' Mejju, 1998 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 218

Il-Ġimgħa, 22 ta' Mejju, 1998

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.13 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ġimgħa, 22 ta' Mejju, 1998

WERREJ MINUTI 962

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI 962

TQEGĦID TA' KARTI 967

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR TRIBUNAL GĦAL TALBIET ŻGĦAR (IT-TIENI QARI) SMALL CLAIMS TRIBUNAL (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 968 ABBOZZ TA' LIĠI DWAR SELF LOKALI (IT-TIENI QARI) LOCAL LOAN BILL (SECOND READING) 969 RULING 1002 ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR DAZJU TAS-SISA (EMENDA NRU.

4) (IT-TIENI QARI) EXCISE DUTY (AMENDMENT) (NO.

4) BILL (SECOND READING) 1057

AĠĠORNAMENT 1060

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 1065

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB 1098

MINUTI

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): Il-Minuti jistgħu jiġu kkonfermati?

L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, niġbed l-attenzjoni tas-Sedja li l- Onor. Jean Pierre Farrugia kien preżenti għas-seduta ta' nhar l-Erbgħa, 13 ta' Mejju, 1998.

MADAM SPEAKER: Hemm xi korrezzjoni oħra?

Il-minuti jistgħu jiġu kkonfermati?

(Onor. Membri: Iva)

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 217 li saret fit-13 ta' Mejju, 1998 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU - SAFAR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm siefru delegazzjonijiet fid-dikasteru li għalih hu responsabbli mill-1 ta' Mejju sal-31 ta' Ottubru, 1997?

X'kien l-iskop ta' kull safra?

Minn min kienet komposta d-delegazzjoni għal kull safra?

Kemm intnefaq għal kull safra?

Jista' l-Prim Ministru jgħid ukoll mingħand liema aġenziji ta' l-ivvjaġġar ittieħdu l-biljetti ta' l-ajru u kemm tħallas lil kull aġenzija?

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): Se nqiegħed t-tagħrif mitlub fuq il- Mejda tal-Kamra.

PA - RESTAWR TA' SWAR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 11457 li saret lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni< u ċioe' peress li x-xogħol involut fuq is-swar kien jinvolvi tibdil ta' ammont sostanzjali ta' ġebel, jista' l-Viċi Prim Ministru jikkonferma li skond ir-regolamenti tal-Planning Authority ma kienx meħtieġ permess mingħandha?

ONOR.

ALFRED SANT (f'isem il-Viċi Prim Ministru, Ministru ta' l- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): L-Awtorita` ta' l-Ippjanar kienet ġiet informata permezz ta' ittra mill-building and maintenance unit li se jsir xogħol ta' restawr.

Dan fil-fatt sar u x-xogħlijiet saru tajjeb.

Kieku kien hemm bżonn permessi l-Awtorita` ta' l-Ippjanar kienet tgħid hekk u tieħu l-passi neċessarji biex l-affarijiet ikunu konformi mal-liġi.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tonio Borg, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

TONIO BORG: Madam Speaker, it-tweġiba hija xi ftit stramba.

Jien għadni nisma' lil min jgħid li biex anzjana tagħmel xi vireg fit-tieqa - ħalli forsi ma jidħlulhiex ħallelin - għandha bżonn il-permess ta' l- Awtorita` ta' l-Ippjanar.

Allura biex xi ħadd jaqla' l-ġebel tas-sur u jagħmel ġebel ieħor ġdid, m'hemmx bżonn il-permess ta' l-Awtorita` ta' l- Ippjanar?

Possibbli li din hija s-sitwazzjoni!

Jien qed naraha ftit stramba, anke bħala kontroll, irrispettivament minn jekk sarx tajjeb jew ħażin ix-xogħol.

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Bħalma qal wieħed mill-karattri ta' William Shakespeare, f'dawn l-affarijiet hemm ħafna affarijiet aktar strambi milli jidhru fl-għajn, speċjalment f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-Awtorita` ta' l- Ippjanar!

Jiġifieri nifhem il-punt li għamel l-Onor.

Membru imma dik hija s-sitwazzjoni.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jiġifieri l-Prim Ministru qed jgħid li xogħol bħal dan jista' jsir mingħajr permess?

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Le, ħalli nerġa' nirripeti r-risposta għax forsi l- Onor. Membru ma kienx qiegħed isegwi eżattament.

Il-punt huwa li l- Awtorita` ta' l-Ippjanar kienet ġiet informata bix-xogħol li qiegħed isir biex ikollha ċ-ċans li tagħmel ir-rappreżentazzjonijiet kollha li kellha d- dritt tagħmel.

Fil-fatt m'għamlithomx u jirriżulta li ma kellhiex għalfejn tagħmilhom.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Madam Speaker, f'Lulju li għadda jidhirli li ħarġet GDO li tgħid li ċerti xogħlijiet jistgħu jsiru mingħajr permess iżda xorta waħda dak li jkun irid jinforma lill-Awtorita` ta' l-Ippjanar bix-xogħol li jkun se jagħmel.

Jekk imbagħad l-Awtorita' ta' l-Ippjanar jidrilha li dak l-iżvilupp jikser xi policy, allura tkun tista' żżommu milli jkompli għaddej bix-xogħol.

Issa dan li qed jgħid il-Prim Ministru jfisser li xogħol ta' tibdil fis-swar tal-Belt jaqa' taħt din it-tieni klassi?

Jekk huwa hekk naħseb li hemm lok li tinbidel din il-ħaġa għax inkella nistgħu nbiddlu l-ġebel tas-swar u mbagħad jekk ikun sar ħażin ninformaw lill- Awtorita` ta' l-Ippjanar biex jiġu jarawh.

Imbagħad mur aqilgħu!

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Ma tantx naqbel li nkomplu ntaqqlu l-proċeduri li bihom taħdem l-Awtorita` ta' l-Ippjanar.

Biżżejjed huma tqal u biżżejjed qed joħolqu problemi għaż-żgħażagħ u għall-familji tagħna, aktar u aktar f'dawk l-oqsma li huma ta' ċerta importanza.

Ċertament ma narax il-lok li noqogħdu nissuġġerixxu aktar modi kif intaqqlu l-proċeduri li bihom taħdem l-Awtorita` ta' l-Ippjanar.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Madam Speaker, nifhem il-punt li qiegħed jagħmel il- Prim Ministru.

Pero' waqt li wieħed jifhem li għandna nnaqqsu t-toqol tal- proċeduri fejn jidħol bini ta' djar u xogħol ieħor ordinarju, speċjalment fil-każ ta' koppji li se jiżżewwġu, naħseb li rridu nkunu ħafna iktar attenti fejn jidħol il-heritage kulturali.

Din hija t-tieni domanda li qed nagħmel fuq il-maintenance tas-swar, mhux għax tbiddlet ġebla waħda jew tnejn u tneħħa xi ftit ħaxix imma għax kien hemm maintenance pjuttost sostanzjali, u għalkemm m'iniex kompetenti biex niġġudika, hemm opinjonijiet li din il-maintenance ma tantx saret b'ċerta skill.

Jiġifieri l-punt li qed nagħmlu minn din in-naħa tal-Kamra huwa li waqt li napprezzaw u naqblu perfettament li l-proċeduri burokratiċi ta' l- Awtorita` ta' l-Ippjanar għandhom jitnaqqsu fejn jidħlu bdil ta' twieqi, bibien u dawn il-ħafna affarijiet, aħna preokkupati li fejn jidħol il- heritage kulturali jidher li m'hemmx bżonn is-sorveljanza u l-permess ta' l- Awtorita` ta' l-Ippjanar.

Jekk il-pożizzjoni odierna hija li fejn jidħol il-cultural heritage m'hemmx bżonn dawn il-permessi, jidhirlu l-Prim Ministru li hemm bżonn emendi fir-regolamenti jew fil-liġi?

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Madam Speaker, kieku l-maintenance se tkun tat-tip li saret fuq l-istatwa tal-Granmastru De Vilhena nemmen li għandu jkun hemm intervent min-naħa ta' l-Awtorita` ta' l-Ippjanar.

Ċertament li l- proċedura li qed tiġi segwita tagħti din il-possibbilta` fejn l-Awtorita' ta' l-Ippjanar jidhrilha li l-affarijiet ikunu sejrin oltre milli għandhom isiru, f'dak li għandu x'jaqsam ma' maintenance regolari, imma żgur li ma naqbilx ma' proċedura li kull maintenance regolari ta' strutturi li b'xi mod jew ieħor huma relatati mal-wirt storiku għandha tkun il-ħin kollu dipendenti fuq proċeduri burokratiċi li, kif nafu, għandhom tendenza, speċjalment bl-Awtorita` ta' l-Ippjanar preżenti, li jsiru proċeduri tal- waħx.

Minflok li huma proċeduri ħfief u alerti għal dak li għaddej huma proċeduri li jtaqqlu u jwaqqfu kollox.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, jiena napprezza wħud mill-kummenti li qiegħed jagħmel il-Prim Ministru pero' fl-istess ħin naħseb li naqblu li jekk hemm ħaġa li timmerita ordni ta' konservazzjoni - min jaf kemm il- ordni ta' dan it-tip ħarġet l-Awtorita` ta' l-Ippjanar over the years! - żgur li huma s-swar.

Jekk tneħħi t-tempji li għandna ta' żmenijiet eqdem, naħseb li f'pajjiżna ftit huma l-binjiet li huma eqdem minn dawn il- postijiet.

Allura kif jispjega l-Prim Ministru li fuq postijiet li għandhom 50 sena hemm ordni ta' konservazzjoni, imbagħad fuq swar u fuq bini li għandu ma nafx kemm-il-mitt sena m'hemm l-ebda ordni u m'hemm bżonn ta' l-ebda permess?

Din żgur hija kontradizzjoni qawwija.

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Madam Speaker, ma naħsibx li din hija l-issue.

Hawnhekk l-issue hija jekk għandux ikun hemm proċedura sempliċi li biha l- gvern u l-awtoritajiet li għandhom x'jaqsmu mar-restawr ta' postijiet arkitettoniċi u storiċi jkunu jistgħu jagħmlu maintenance mingħajr ma jkun hemm dewmien esaġerat imma b'kontrolli adegwati.

Minkejja ċerti botti li ntefgħu, ma jirriżultax li l-maintenance li sar kien b'xi mod jew ieħor żgarrat, anzi bil-maqlub u jien nemmen li l-proċedura li għandna quddiemna hija effiċjenti fil-kontest attwali.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

George Pullicino, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Madam Speaker, jekk l-Awtorita` ta' l-Ippjanar ġiet notifikata, jista' l-Prim Ministru jgħidilna jekk in-notifikazzjoni biex l-awtorita` tmur tiċċekkja kenitx waħda verbali jew bil-miktub?

U jekk kienet bil-miktub jista' jpoġġi kopja tagħha fuq il-Mejda tal-Kamra?

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Madam Speaker, mill-file li għandi quddiemi ma jirriżultalix kenitx verbali jew le.

Jien nassumi li kienet in writing.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Pullicino.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Madam Speaker, jekk saret bil-miktub il-Prim Ministru qed jaċċetta li jpoġġi kopja ta' dik it-talba fuq il-Mejda tal- Kamra?

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Jien diġa` għidt li qed nassumi li saret bil-miktub għax m'għandi l-ebda indikazzjoni fil-file.

Fil-każ li saret bil-miktub naħseb li m'għandu jkun hemm l-ebda problemi biex titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Madam Speaker, jista' l-Prim Ministru jgħidilna kif ix- xogħol ta' restawr huwa maqsum bejn il-ministeru tax-xogħlijiet pubbliċi u l-ministeru ta' l-edukazzjoni u kultura nazzjonal?

Jirriżulta li hawn affarijiet li jieħu ħsiebhom ministeru u affarijiet oħra li jieħu ħsiebhom ministeru ieħor imma naħseb li huwa fl-interess ta' kulħadd li nkunu nafu.

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Iva, din hija problema sempiterna fit-tmexxija tal- gvern, li ċerti responsabilitajiet ikunu maqsuma bejn ministeri differenti, u ma tkunx taf eżattament fejn jibda wieħed u fejn jispiċċa l-ieħor.

Per eżempju, fejn tidħol il-manutenzjoni, ċerti ħaddiema industrijali jitqassmu ma' diversi dipartimenti, għax parti mill-job tkun taħt id-dipartiment ta' l-ambjent, parti oħra tkun taħt id-dipartiment tal-biedja, parti taħt id- dipartiment ta' l-edukazzjoni u parti oħra taħt id-dipartiment tal-public works.

F'dan il-qasam hemm ħafna overlaps u waħda mill-affarijiet li qed nipprovaw nagħmlu hija li nirrazzjonalizzaw ix-xogħol kif isir u taħt liema dekasteru jaqa'.

Il-problema qed tkun li ħafna mill-jobs ikunu ntirtu.

Kultant ikollok ukoll storja ta' wirt politiku, ta' meta nbidlu d-dekasteri taħt l- amministrazzjoni preċedenti u allura pocket ta' xogħol jibqa' taħt ministeru partikolari, għax il-ministru ta' ħames snin jew tmien snin ilu kien tiegħu dak iż-żmien.

Allura ma neskludix li anke f'dan il-qasam wieħed irid jara ir-razzjonalizzazzjoni li għandha ssir.

Jien nemmen li l-aħjar razzjonalizzazzjoni għandha tibda mid-dipartiment ta' l-ambjent, id-dipartiment tal-public works u d-dipartiment tal-biedja fuq nies li għandhom x'jaqsmu ma' manutenzjoni ta' postijiet storiċi u ta' wirt kulturali.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Jean Pierre Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Madam Speaker, dwar il-kwestjoni tar-restawr tal-monument De Vilhena, li semma l-Prim Ministru, jirriżulta li anke f'dan il-qasam hemm nuqqas ta' ftehim bejn dawk li huma responsabbiltajiet bejn gvern lokali u gvern ċentrali.

Per eżempju, minkejja li l-kunsill lokali m'huwiex responsabbli għal dan il-monument, li huwa wieħed mis-siti li baqa' f'idejn il-gvern ċentrali, xorta waħda jidher li l-kunsill lokali qed jieħu inizjattiva iktar mill-gvern ċentrali biex dan il-monument jiġi rrestawrat.

Issa d-domanda tiegħi hija din: Hemm xi applikazzjoni quddiem l-Awtorita` ta' l-Ippjanar għar-restawr ta' dan il-momument, jekk fil-fatt hemm ħtieġa għal dan?

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Infakkar lill-Onor.

Interpellant li r-restawr fuq dan il-monument sar taħt il-Gvern preċedenti, li kien wieħed mid-diżastri li kien responsabbli għalihom dak il-gvern, għax l-istatwa ta' De Vilhena spiċċat b'kulur kompletament żnaturat, miskina!

Hemm ukoll il-mistoqsija dwar fejn għandu jitpoġġa dak il-monument.

Veru li b'ċerta responsabbilta` serja, il-Kunsill Lokali tal-Furjana, speċjalment taħt is-Sindku preċedenti, is-Sur Publius Agius, kien qajjem kuxjenza dwar din il-problema.

Safejn naf jien għadhom ma tteħdux inizjattivi mill-gvern ċentrali dwar din il-ħaġa imma jekk l-Onor.

Interpellant jogħġbu jagħmel mistoqsija bil-miktub inkunu nistgħu nweġbuh fid-dettall.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Madam Speaker, skużani li se nerġa' mmur lura fuq is- swar imma jidhirli li għadna mingħajr risposta sodisfaċenti.

Jekk il-Prim Ministru huwa u ħiereġ mill-Belt iħares lejn is-swar, fit-Telgħa tal- Kurċifiss jara li hemm ċappa kbira ta' ġebel ġdid tal-franka mwaħħal mas- swar.

Jekk il-Prim Ministru se jibqa' jinsisti li huwa kuntent b'din is- sitwazzjoni, se niġu f'pożizzjoni li kulmin irid jista' jaqbad u jwaħħal ġebel tal-franka fuq is-swar tal-Belt.

(Interruzzjonijiet) Mela għaliex kienet hekk għandha tibqa' hekk!

Jekk kienet hekk kienet ħażin, x'nista' ngħid!

Issa intom qegħdin fil-gvern u toqogħdux tistaħbew wara l-Awtorita` ta' l- Ippjanar.

Intom għandkom il-poter li jekk tridu tbiddlu l-ordni ta' l- iżvilupp u jekk din kienet taqa' taħt l-ordni ta' l-iżvilupp li m'għandhiex bżonn permess, tinbidel dik l-ordni.

Skużani, imma toqogħdux tistaħbew wara l-Awtorita` ta' l-Ippjanar!

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Madam Speaker, jien m'għandi l-ebda raġuni għaliex niskużah.

L-Onor.

Interpellant jista' jitkellem kemm irid fuq is-swar u nfakkru li waħda mir-raġunijiet għaliex qed nitkellmu fuq is-swar hija għax dan il-Gvern ħa r-responsabbilta` li jibda jagħmel manutenzjoni tas-swar, ħaġa li ma kenitx tiġri taħt l-amministrazzjoni ta' qabel.

Jitkellem kemm irid fuq is-swar, nieħu gost li jagħmel hekk u nkunu iktar milli lesti biex nagħtuh l-ispjegi neċessarji.

Jien ma naqbilx li għandna ndaħħlu l-proċedura li qed isemmi l-Onor.

Tonio Borg għaliex mid-dehra din il-proċedura tiddependi mill-fatt li jgħaddi deputat ta' naħa jew oħra, jara ċ-ċapap tal-franka li ma jogħġbuhx u allura jqajjem is-suġġett bi protesta lill-Awtorita` ta' l-Ippjanar.

Bir- rispett kollu lejn l-Awtorita` ta' l-Ippjanar, jien nerġa' ngħid li m'iniex konvint li din se tkun watchdog li tassew issegwi jew iżżomm l-affarijiet aħjar milli jista' jżomm proċeduri serji u trasparenti l-gvern.

Madam Speaker, ħalli nagħtik eżempju.

Is-sena li għaddiet meta konna qed nagħmlu l-esplanade ta' Buġibba, waħda mill-affarijiet li nsistiet fuqha l-Awtorita` ta' l-Ippjanar kienet li pjazza minnhom inħalluha vojta ħalli jkun hemm parking space.

Aħna ma stajniex nifhmuha din imma la qalet hekk l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għamilnieha u issa qed insir naf jien li l-Awtorita` ta' l-Ippjanar qed tagħti permess biex ikun hemm lunapark fuq dak il-parking space, li skond hi kienet meħtieġa biex joqogħdu l-karozzi ħalli ma jkunx hemm overflow tat- traffiku.

Allura kif nista' mbagħad naċċetta l-premessa ta' l-Onor.

Borg li jekk nagħmlu proċeduri aktar tqal, fuq ħaġa bħal din se jkun hemm xi kontrolli jew xi safeguards aħjar?

Assolutament ma naqbilx mal-premessa u nemmen li l-proċedura li qed tiġi segwita, jiġifieri li jkun hemm informazzjoni lill-Awtorita` ta' l-Ippjanar biex tkun tista' tintervjeni hi proċedura effikaċi, effiċjenti u tajba.

Ċertament nerġa' nsostni li din il-kwestjoni kollha qed tqum għax dan il- Gvern ħa r-responsabbilta` li jibda jagħmel maintenance tas-swar.

Allura tajjeb li jqum il-punt u niddiskutu s-swar.

Tajjeb li nirrekordjaw il-punt li kien hemm bżonn li s-swar jiġu rranġati u tlaqna għax-xogħol li nirranġaw is-swar.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Borg, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO BORG: Madam Speaker, nixtieq nistaqsi lill-Prim Ministru, l-ewwelnett jekk kienx hemm xi suġġerimenti min-naħa ta' l-Oppożizzjoni biex minflok materjal jintuża materjal ieħor fir-restawr.

Nistaqsi wkoll jekk hijiex il-proċedura kurrenti, għaliex safejn naf jien il-proċedura hija li jitranġa bl-istess materjal li kien hemm, u huwa diffiċli li ssib materjal qadim ta' dak id-daqs.

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġobkom.

Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Madam Speaker, ma kelli l-ebda suġġeriment fis-sens li qed jgħid l-Onor. kollega tiegħi.

L-unika intervent li kelli min-naħa ta' l-Oppożizzjoni kien dwar xi inċident li kellu hu Għawdex ma' l- Awtorita` ta' l-Ippjanar.

Imma mbagħad fl-istess ħin stennejt li se jkun hemm l-istess tip ta' intervent min-naħa ta' l-Oppożizzjoni fir-rigward ta' l-Onor.

Michael Bonnici, li għamel xi ħaġa li bħala Deputy Speaker wieħed jista' jqajjimha bħala mod kif tirrispetta l-Awtorita` ta' l-Ippjanar u l- permessi!

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Madam Speaker, dak li qed jgħid il-Prim Ministru m'għandu x'jaqsam xejn.

Hemm differenza kbira bejn dak li għamel l-Onor.

Carmelo Borg u dak li għamilt jien.

Hemmhekk ma kienx hemm permess.

Hu fixkel xogħol leġittimu ta' l-Awtorita` ta' l-Ippjanar u jien indħalt fejn ma kienx hemm permess biex jitqaċċtu s-siġar.

(Interruzzjonijiet) Ma kienx hemm permess.

Mhux veru.

Imissek tistħi!

Int bojja tas-siġar!

(Interruzzjonijiet) Int bojja tas-siġar!

ONOR.

MEMBRU: Irtiraha.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Ma nirtira xejn.

Imissek tistħi!

Ma kellek l- ebda bażi biex tqaċċathom.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Madam Speaker, qed nerġgħu nikkonfermaw li għan-naħa ta' l-Oppożizzjoni ma jgħoddx il-qawl Ingliż li what's sauce for the goose is sauce for the gander.

Għax jien inħoss li l-interventi li saru min-naħa ta' l-Oppożizzjoni dwar dak li għandu x'jaqsam ma' l-Awtorita` ta' l- Ippjanar, limitatament għall-operat ta' l-Onor.

Carmelo Borg, kien imisshom saru wkoll bl-istess qawwa, jekk mhux iktar, fir-rigward ta' l- operat ta' l-Onor.

Bonnici.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

ALFRED SANT: Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 128 ta' l-1998 - Avviż dwar bidu fis-seħħ ta' l-Att ta' l-1998 li jemenda l-Ordinanza dwar ir-Regolament tat-Traffiku (Att Nru VI ta' l-1998);

Avviż Legali Nru 129 ta' l-1998 – Regolamenti ta' l-1998 dwar Testijiet tan-Nifs (Strumenti u Laboratorji);

Avviż Legali Nru 130 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 li jemendaw ir-Regolamenti dwar in-Nomini u l-Kondizzjonijiet tas-Servizz tal- Forza Regolari tal-Forzi Armati ta' Malta;

Tagħrif dwar kuntratti ta' xogħol mogħtija minn entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru li għalih hu responsabbli l-Prim Ministru lil kumpanniji jew partnerships ta' awdituri/accountants bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 14655; u

Tabella li turi l-għadd ta' impjegati mid-diversi ministeri li ngħataw parental leave minn April 1996, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 14673.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 133 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 li jemendaw ir-Regolamenti dwar Kundizzjonijiet Minimi Nazzjonali għal Skejjel li Jgħallmu l-Ingliż bħala Lsien Barrani.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT (Ministru tal-Finanzi u Kummerċ): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 131 ta' l-1998 – Regolamenti ta' l-1998 li jemendaw ir-Regolamenti dwar il-Lottu Pubbliku;

Avviż Legali Nru 132 ta' l-1998 – Direttiva mill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ għall-Bdil f'Lm10,000,000 7.2% Stock tal-Gvern ta' Malta (Bdil) 2008 (L-Ewwel Ħruġ) minn Lm10,000,000 6% Stock tal-Gvern ta' Malta 1998 (Il-Ħames Ħruġ); u

Tabella li turi l-infiq fuq manutenzjoni mill-Electricity Division bejn l-1987 u l-1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 14627;

Tagħrif dwar dħul minn bejgħ fit-Taqsima tal-Gass u t-Taqsima tal- Petroleum matul il-perijodu bejn l-1 ta' Jannar u April/Mejju 1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 14650.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI (Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 127 ta' l-1998 – Regolamenti ta' l-1998 dwar Kunsilli Lokali (Riżorsi Umani); u

K.L.B.L. Nru 55/1/98 – Bye-laws ta' l-1998 dwar Reklami fuq Għamara tat-Toroq (Kunsill Lokali San Pawl il-Baħar).

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR TRIBUNAL GĦAL TALBIET ŻGĦAR

SMALL CLAIMS TRIBUNAL (AMENDMENT) BILL

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA (Ministru tal-Ġustizzja): Madam Speaker, nipproponi t- Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Tribunal għal Talbiet Żgħar.

MADAM SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH (Ministru għat-Trasport u Portijiet): Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar Tribunal għal Talbiet Żgħar" ikun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR SELF LOKALI

LOCAL LOAN BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet Ikompli mit-13 ta' Mejju, 1998

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Anton Tabone huwa in possession.

ONOR.

ANTON TABONE: Grazzi, Madam Speaker.

Nagħmel daqsxejn ta' rikapitulazzjoni ta' dak li għidt il-ġimgħa li għaddiet.

Kont qed ngħid li jekk il-Gvern kien qiegħed jaħseb li l-issues ewlenin li ddominaw ix- xena politika Maltija għal dawn l-aħħar tliet snin, cioe' l-adeżjoni ta' Malta fl-Unjoni Ewropea u s-sistema tat-tassazzjoni, kienu sejrin jitbiegħdu u l-poplu se jitkellem inqas fuqhom, u li meta l-Parlament ikollu okkażjoni bħal din tal-lum il-kelliema ta' din in-naħa ma kenux se jġibu d-diskors mill-ġdid fuq dawn iż-żewġ issues, naħseb li dan il-Gvern qiegħed jiżbalja bl-ikrah u verament m'għadux iħoss il-polz tal-poplu.

Dan għaliex dawn iż-żewġ issues huma ddestinati li jibqgħu l-aktar kwestjonijiet importanti sa l-elezzjoni li jmiss.

Nerġa' ngħid li jekk il- Gvern qed jaħseb li ż-żmien sejjer ifejjaq il-pjagi tal-konsegwenzi tal- politika tiegħu qiegħed jiżbalja bl-ikrah.

Imma l-agħar ħaġa hi li qiegħed jiżbalja b'konsegwenzi għall-ekonomija tal-pajjiż li f'dawn l-aħħar tmintax-il xahar staġnat u m'għadx hemm dik il- fiduċja li kien hemm qabel.

L-iżvilupp m'għadux għaddej u allura l- konsegwenzi qegħdin fuq il-Maltin u fuq l-Għawdxin kollha.

Dawn iż-żewġ issues huma intrinsikament marbutin ma' l-ekonomija tal-pajjiż u ma tistax tifridhom.

Fid-dibattitu ta' dan l-abbozz ta' liġi, fejn il-Parlament qiegħed jiġi mitlub jawtorizza lill-Gvern biex ikun jista' jissellef Lm110 miljun, żgur li se jkun hemm riferenza għal dawn iż-żewġ issues ewlenin, kif ġara l-ġimgħa li għaddiet u kif se jkompli jiġri matul il-kors tal- ġurnata tal-lum.

Dan ukoll iġibni għall-punt li, kif jaf kulħadd, il-Gvern qed jipprova bl- aktar mod oxxen jevita li jitkompla d-dibattitu li kien beda f'Ottubru li għadda dwar il-mozzjoni ta' l-Oppożizzjoni fuq ir-relazzjoni ta' Malta ma' l-Unjoni Ewropea, fl-isfond ta' sħubija sħiħa.

Dan il-Gvern qiegħed jipprova jaħrab milli jġib dik l-issue għal dibattitu, anke meta jaf li minn Ottubru 'l hawn il-klima fil-pajjiż hija dejjem aktar indirizzata favur li Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea, u favur is-sistema ta' tassazzjoni introdotta mill-Gvern Nazzjonalista.

Illum il-ġurnata aktar nies qegħdin jifhmu li dik is-sistema kienet aktar effettiva, aktar effikaċi u aktar ġusta.

Allura żgur li dan il-Gvern ma jistax jibqa' għaddej qisu din l-atmosfera ma teżistix fil-pajjiż, qishom m'humiex qegħdin jitkellmu fuq dawn iż-żewġ issues in-nies li huma fil-constituted bodies, li għandhom rilevanza kbira fil-ħajja ekonomika u soċjali ta' pajjiżna.

L-istess nies li għandu fi ħdanu l-Gvern ukoll qed jgħidu ċertu diskors fejn juru li ma jaqblux mal-policy li jrid jibqa' għaddej biha.

Meta tisma' nies minn ċerti nħawi jitkellmu b'ċertu mod, iċ-challenge għall- Gvern hija fuq policy.

M'hijiex kwestjoni li bniedem m'għandux simpatija ma' bniedem ieħor imma hija kwestjoni fundamentali ta' policy.

Jekk wieħed qed iħares b'mod differenti lejn dawn iż-żewġ aspetti mill-aktar importanti fil-ħajja tal-pajjiż, jista' jkun li biddel il-fehma tiegħu u jista' jkun li mill-bidu nett kien qed jaraha b'mod differenti milli kien qed jaraha l- istess Gvern.

Allura ċertament li dan huwa mument ta' pawsa biex wieħed ikun jista' jirrifletti fuq is- sitwazzjoni attwali u jaġġorna l-approach tiegħu ma' l-Oppożizzjoni, kif ukoll mal-forzi li jikkomponu l-istrutturi ta' l-ekonomija tal-pajjiż.

Pero' dan il-Gvern qed jibqa' stinat u qed jibqa' miexi b'ċertu mod arroganti - għax l-aġir li qed juża ma tista' ssejjaħlu xejn ħlief arroganti - li qiegħed jipperikola l-atmosfera demokratika li kien hawn kemm fil-pajjiż, kif ukoll fl-istess Parlament.

Illum dan il-Parlament qed iħossu mċaħħad milli jesprimi l-fehmiet tad- deputati tiegħu fuq żewġ issues ewlenin li, kif għidt diġa', huma ddestinati li jibqgħu l-iktar żewġ issues importanti sa l-elezzjoni li jmiss, irid x'irid u jixtieq x'jixtieq il-Gvern.

Dan l-istat ta' fatt jirrikonoxxieh kulħadd minbarra l-Gvern.

Anzi jien ngħid li l-Gvern jirrikonoxxieh ukoll fl-intern tiegħu imma ma jesprimix dan l-istat ta' fatt għax jippreokkupah minħabba li jaf li l-maġġoranza tal-poplu mhux qed tifhem kif qed ikompli jostina rasu u kif qed ikompli miexi qisu fil-pajjiż m'hu qed jiġri xejn, qisu fil-pajjiż m'hawnx reżistenza għall-politika tiegħu u għall-mod kif huwa qed iħares lejn dawn iż-żewġ issues mill-iktar importanti.

Illum fil-pajjiż bdew jidhru wkoll il-konsegwenzi ta' dan kollu għax peress li l-ekonomija m'hijiex qed tagħti r-riżultati mixtieqa qed jinħolqu diversi problemi, kemm fil-qasam tax-xogħol, kemm fl- investiment, kif ukoll fi żvilupp ieħor.

Madam Speaker, irridu niftakru li sa sentejn ilu, jiġifieri sa qabel l- elezzjoni li għaddiet, dan il-pajjiż kien jippreżenta stampa ħafna iktar differenti minn dik li qed jippreżenta llum.

Biżżejjed ngħid li sa sentejn ilu għalkemm pajjiżna kien żgħir fir-riżorsi tiegħu, fid-daqs tiegħu u fil- popolazzjoni tiegħu, kien kbir bil-ħila li kien kapaċi jiġġenera permezz tal-kunfidenza li kellu, liema kunfidenza bniet proġetti infrastrutturali kbar, li llum il-ġurnata qegħdin hemm biex isostnu l-istess ekonomija tal- pajjiż u l-Gvern preżenti, li wisq nibża' li ħafna drabi tant ikun mehdi jiftaħar bl-affarijiet li jista' jagħmel li jinsa li dawk l-affarijiet seta' jagħmilhom biss minħabba li teżisti l-infrastruttura li kienet inbniet fi żmien il-Gvern Nazzjonalista.

Hawn irrid infakkar lill-poplu wkoll fil-kritika li kien jagħmel il-Partit Laburista meta kien għadu fl- oppożizzjoni għal dik l-infrastruttura li kien bena l-Gvern Nazzjonalista, pero' llum dan irrealizza li Allaħares ma kellux dik l-infrastruttura lesta għax kieku llum il-ġurnata ma kienx ikun jista' jiftaħar bil- privatizzazzjoni u bl-iżvilupp kbir li sar fil-qasam tat-telekomunikazzjoni ta' pajjiżna, liema żvilupp imbagħad jiġġenera żvilupp ieħor.

Kif qed naraw illum dan il-Gvern inqabad f'kontradizzjoni għax filwaqt li qiegħed dejjem jattakkana li aħna konna nonfqu żżejjed, fl-istess ħin qiegħed dejjem jiftaħar b'dak li laħaq intnefaq u għalhekk is-sitwazzjoni preżenti xejn m'hi ċara.

Il-messaġġi li qed iwassal dan il-Gvern qed joħolqu iktar inċertezzi, tant li minkejja li issa għaddew sena u nofs minn mindu l-Partit Laburista tela' fil-gvern, wieħed għadu mhux f'pożizzjoni li jara d-dawl at the end of the tunnel biex ikun jista' jgħid li fil-pajjiż inħolqot sitwazzjoni ġdida, jew li hawn consensus ġdid li rridu nibnu fuqu biex l-ekonomija tal-pajjiż tkun tista' tikber, titkattar u tissaħħaħ.

Illum pajjiżna jinsab f'din is-sitwazzjoni u bla ebda dubju mhux se nqumu minn din is-sitwazzjoni qabel ma jkun hemm soluzzjoni finali rigward l- adeżjoni ta' Malta fl-Unjoni Ewropea u rigward l-aħjar sistema ta' tassazzjoni.

Issa hawnhekk jien xtaqt ngħid xi ħaġa fuq Għawdex għax l-Onor.

Membri tal-Gvern, partikolarment il-Prim Ministru, iħobbu jargumentaw li jekk Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea l-iktar li se jbatu huma l-GĦawdxin.

Sfortunatament meta jien nistaqsi għaliex qed jgħidu dan, qatt ma ningħata raġuni u qatt ma jinġabu l-provi pero' huwa fatt li l-Onor.

Membri tal- Gvern ilhom żmien jipprovaw ipinġu lill-Unjoni Ewropea bħala xi ħaġa li tmur kontra l-interessi tagħna.

U kemm jieħdu pjaċir ibeżżgħu lill-Maltin u 'l-Għawdxin, speċjalment lil dawk li jaħdmu fis-setturi tal-biedja u sajd!

Jien naħseb li llum wasal iż-żmien li xi ħadd iqum u jmeri lill- Gvern billi jgħidlu: Għaliex qiegħed kull darba tagħmel dan id-diskors fieragħ?

Għaliex qed tinqeda b'GĦawdex biex tpinġi r-relazzjoni ta' Malta ma' l-Unjoni Ewropea fil-kontest ta' sħubija sħiħa kerha?

Jien ngħid bil-maqlub, ċioe' li jekk Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea GĦawdex igawdi on two fronts, għax minbarra li jgawdi minn dak li tgawdi Malta minħabba li Malta u GĦawdex huma pajjiż wieħed, Għawdex igawdi għal darb'oħra għax l-Unjoni Ewropea għandha pakketti ta' għajnuna li huma mmirati speċifikament lejn dawk iż-żoni li jkunu qegħdin fil-periferija.

Hawn ta' min jirrimarka wkoll li peress li l-Unjoni Ewropea toffri għajnuna speċifika għal dawk iż-żoni li għandhom agrikoltura iktar attiva mill-medja nazzjonali, GĦawdex ikun jista' jibbenefika minn dan ukoll.

Sur President, għalhekk l-argument li qed iġib il-Gvern, partikolarment il-Prim Ministru, ċioe' li huma l-GĦawdxin li l-iktar li se jbatu mill-adeżjoni ta' Malta fl- Unjoni Ewropea, hija biss ħrafa li u bla ebda dubju dan l-argument qed jinġieb għal propaganda rħisa għax huwa pprovat li s-sitwazzjoni hija proprjament il-kuntarju, ċioe' li jekk kemm-il darba Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea GĦawdex igawdi darbtejn, darba għaliex jifforma parti minn Malta u darb'oħra għaliex huwa żona fil-periferija tal-pajjiż.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Onor. Tabone, skadielek il- ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Membru jkompli jinstema.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Tabone jkompli jinstema'.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

ANTON TABONE: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra.

Sur President, wara li għamilt l-introduzzjoni tiegħi dwar is- sitwazzjoni fir-rigward ta' l-Unjoni Ewropea, se ngħaddi biex nitkellem ftit fuq il-finanzjament ta' l-amministrazzjoni fil-pajjiż.

F'dan il-Parlament aħna qegħdin niġu mitluba napprovaw li l-Gvern jissellef Lm110 miljun għall-finanzjament ta' l-amministrazzjoni tiegħu.

Allura jien naħseb li nkun qiegħed in order ħafna jekk nagħmel xi kummenti rigward il- finanzjament ta' l-amministrazzjoni fir-rigward tal-gżira ta' GĦawdex.

Jien inħossni preokkupat għaliex qed jirriżultali li donnu qed ikun hemm two weights and two measures f'ċerti setturi bejn Malta u GĦawdex.

Aħna konna ngħidu - u hekk hu, m'hemmx l-iċken dubju - li aħna pajjiż wieħed u naturalment is-servizzi li jingħataw għandhom ikunu ugwali, bl-istess ammonti, għaliex dan huwa l-mod kif fil-pajjiż in-nies jistgħu jibdew jgħixu bl-istess mod u manjiera.

Pero' aktar ma jgħaddi ż-żmien qed jirriżulta li l-poplu qed jiġi mitlub mhux biex jiggwadanja iktar b'inqas - għax il-buzz-word tal-Gvern preżenti hi li rridu nakkwistaw iktar b'inqas - imma biex iħallas iktar ta' servizz inqas.

Il-poplu llum qed iħallas prezz ogħla ta' servizz li qed jonqos u dan jirriżulta kullimkien, b'mod ġenerali fil-gżira ta' GĦawdex, fejn l-affarijiet qegħdin isiru ħafna agħar minn hekk.

Dan issa ilu jiġri għal numru ta' xhur u kieku ġara f'okkażjoni waħda kont ngħid li hija xi ħaġa li trid titranġa, għax seta' sar xi żball ġenwin jew kien hemm xi diffikulta`, imma issa qed joħroġ dejjem iktar fid- dawl tax-xemx li din il-proċedura donnha qed tiżviluppa u iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar qed ikun hemm oqsma li jaqgħu taħt din is-sitwazzjoni, jiġifieri li f'GĦawdex is-servizzi qed jiġu mnaqqsa iktar milli f'Malta.

Li tnaqqas servizz huwa dejjem ħażin imma li tnaqqsu f'GĦawdex iktar milli f'Malta huwa ħafna iktar ħażin.

Ċertament din hija xi ħaġa li ma nistgħux nittollerawha għaliex din hija diskriminazzjoni, u nispjega xi rrid ngħid iktar 'il quddiem.

Meta l-Gvern preżenti kien fl-oppożizzjoni, in-nies tiegħu kienu jitkellmu differenti mill-mod kif qed jaġixxu llum.

Per eżempju, jien niftakar lill-Onor.

Alfred Sant jakkuża lili b'mod partikolari, lill- ministeru tiegħi u lill-Gvern Nazzjonalista li f'GĦawdex ma kienx qed jinvesti l-perċentwali li għandu jinvesti, f'dik li hija nefqa kapitali.

Per eżempju, kien jgħidilna li rigward GĦawdex trid tagħmel eżerċizzju ħalli tara kemm hija l-popolazzjoni u kemm hija d-dimensjoni ħalli mbagħad meta tiġi biex tagħmel il-kalkoli tieħu in konsiderazzjoni dawn iż-żewġ elementi ewlenin.

Jekk m'iniex sejjer żball, f'okkażjoni minnhom kien qal li l-popolazzjoni GĦawdxija tammonta għal 7% tal-popolazzjoni totali u li d- dimensjoni ta' GĦawdex u Kemmuna flimkien jammontaw għal 22% tat-territorju nazzjonali.

Hu kien qal li allura meta tiġi biex talloka fondi għal investiment kapitali trid tieħu dawk iż-żewġ persentaġġi ħalli b'xi mod u manjiera toqrob lejhom - għalkemm ma spjegax kif - u tkun tista' tasal b'mod ekwu għal x'għandha tkun l-ispiża kapitali tal-gvern.

Imma issa x'inhu jiġri?

Mhux talli dan kollu ma ġarax, mhux talli l-qasam kapitali mar lura a paragun tal-mod kif tkellem dak inhar, talli fl-investiment rikorrenti sejrin lura wkoll.

Jiġifieri issa din m'għadhiex kwestjoni ta' capital expenditure biss - nirrepeti li din marret lura kemm ilu fil-gvern il-Partit Laburista, jekk wieħed jagħmel paragun mas-snin ta' qabel - imma issa dħalna wkoll fir-recurrent expenditure.

Jien għandi serje ta' items li rrid nitkellem fuqhom sabiex nuri u nipprova dan li qed ngħid u dan se nagħmlu fl-isfond tad-dikjarazzjoni li kien għamel l-Onor.

Sant, meta kien Kap ta' l-Oppożizzjoni, fir-rigward ta' kif għandu jsir il-capital expenditure għal GĦawdex.

Jien ngħidlu li kemm ilu fil-gvern mhux biss naqqas il-capital expenditure għal GĦawdex imma issa għandna problemi dwar kif se jitħallsu n-nies.

U se nagħti ftit eżempji.

Per eżempju, jirriżultali li fil-qasam ta' l-anzjani s-servizz li jingħata mis-CSAs f'GĦawdex naqas b'40%.

Ninsab informat ukoll li għalkemm f'Malta kien hawn tnaqqis, ma jirriżultax li kien hemm tnaqqis ta' 40%.

Issa jien għamilt domanda għal darba, darbtejn, tlieta dwar x'inhi s- sitwazzjoni.

Pero' hawn irrid ngħid li d-domandi li jsiru f'dan il-Parlament ma jiġux imwieġba mill-ewwel u trid terġa' tagħmel l-istess domanda għat-tieni u għat-tielet darba.

Imbagħad meta jirrisponduk jagħtuk tweġiba għal parti mill-mistoqsija u allura trid terġa' tagħmel domanda oħra biex titlob l- informazzjoni l-oħra U sadanittant jilħaq jgħaddi xi xahar u nofs minn meta tkun għamilt id-domanda oriġinali.

Allura dik l-informazzjoni li jkollok bżonn tiġbor, biex tkun iktar korrett fil-kummenti tiegħek u biex tkun kapaċi tagħmel bilanċ aħjar tas-sitwazzjoni, tilħaq titlef l- importanza tagħha għax iż-żmien idaħħal issues oħra fin-nofs u allura ma tibqax tiffoka fuq dik il-kwestjoni partikolari, kif għandek id-dmir li tagħmel u kif kull ministru u dan il-Parlament huwa fid-dmir li jforni dik l-informazzjoni fil-mument li jkun mitlub.

Allura jien ġustifikat li nemmen dak li smajt, li s-servizz ta' l-anzjani fil-każ ta' GĦawdex naqas b'40%, filwaqt li f'Malta ma naqasx b'40%.

Hija ħaġa tal-mistħija li servizz bħal dan jinqata' f'Għawdex aktar milli jinqata' ġo Malta.

Dan huwa servizz ta' importanza massima, kien iddaħħal fi żmien Gvern Nazzjonalista u kien qabad ma' Malta u Għawdex kollu.

U allura jien nibda ngħid: Imma x'inhu jiġri fil-finanzjament tal-gvern fil-gżira ta' Għawdex?

Issa jien qed nagħti eżempju wieħed, għaliex diskors kontinwu li ilu għaddej għal dawn l-aħħar xhur f'Għawdex hu li d-dipartimenti tal-gvern m'għandhomx flus.

Il-vetturi m'għadhomx joħorġu fuq servizz għax m'għandhomx flus għall-petrol.

Sur President, dawn huma affarijiet li qatt ma smajthom kemm ili membru ta' dan il-Parlament.

X'inhu jiġri mill- finanzjament pubbliku, fejn tidħol l-amministrazzjoni t'Għawdex?

Jien kont nistenna, kif kien jistenna kulħadd bi dritt, li sena wara l-oħra inti jkollok progress f'servizzi li jkunu daħlu fil-pajjiż.

Jekk inti llum qed taqdi 800 ruħ, tistenna li s-sena ta' wara taqdi 850 jew 900 ruħ.

U għalhekk is-servizz soċjali u l-kuxjenza soċjali hija mill-iktar ħaġa importanti.

Agħar minn hekk, illum fil-pajjiż hawn din il-kwalita' ta' two weights and two measures, jiġifieri li inti għandek aktar minn kejl wieħed ta' kif tagħti servizz.

Huwa xorta ħażin li s-servizz jonqos imma jekk jonqos għal Għawdex biss dik imbagħad tiġi diskriminazzjoni.

Din is- sitwazzjoni m'hijiex tollerabbli u ċertament l-affari m'hijiex se tieqaf hawn.

Ma jistax ikun li jkollna sitwazzjoni fejn f'Għawdex tbati aktar il- konsegwenzi tal-politika ta' dan il-Gvern.

Issa l-investiment kapitali u rikorrenti, imma l-aktar kapitali, f'GĦawdex qatt ma kien xi wieħed li kien qed iżomm lill-gvern milli jkun jista' jagħmel xi żvilupp ieħor.

L-ammont huwa dak li hu, jiġifieri żgur li m'hemmx minn fejn tnaqqas imma hemm biss fejn iżżid.

U jekk nagħmel bridge ma' dak li kien qal l-Onor.

Alfred Sant meta kien Kap ta' l-Oppożizzjoni, allura aktar u aktar nasal għall- konklużjoni li inti trid tgħolli u mhux tnaqqas dawn is-servizzi.

Jien informat ukoll - la qegħdin nitkellmu fuq finanzjament - li teachers Għawdxin f'Għawdex, Sur President, ma tħallsux l-allowance tal-mid-day break u ta' l-evening classes, u l-ħaddiema fid-dipartiment ta' l- edukazzjoni ma tħallsux tal-watching duties li huma impjegati biex jagħmlu.

Din ukoll hija xi ħaġa li meta tismagħha ma temminhiex.

Meta nisma' xi ħaġa hekk, bħala regola nagħmel domanda fil-Parlament biex nara nistax nikkonferma dak li nkun smajt.

U l-istess hawnhekk, l-ewwel risposta li tani l-Ministru ta' l-Edukazzjoni kienet: Nagħtik risposta f'seduta oħra.

Mela nerġa' nagħmillu l-istess domanda u għat-tieni darba jerġa' jgħidli li se jirrispondini f'xi seduta oħra.

U x'taħsbu li qalli mat-tielet darba li għamiltlu l-istess domanda?

Qalli: Għamel id-domanda lill-ministru konċernat.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq allowance li jirċievu l-ħaddiema tal-gvern, ta' l-istess gvern u ta' l-istess pajjiż, fejn il-ħaddiema ta' Malta jirċievu l-allowance tal-mid-day break, ta' l-evening classes u tal- watching duties.

Issa meta jiġri xi ħaġa hekk ma toħroġ ebda stqarrija.

Dan ħadd ma jgħidlek li din id-darba ġara hekk u next time round se jieħdu d-differenza.

Le, dan qisu qatt ma ġara xejn.

U hawn jien nistaqsi daqsxejn, Sur President.

Li kieku ġara hekk ġo Malta x'kienet tkun ir- reazzjoni?

Naħseb li r-reazzjoni kienet tkun waħda fejn l-unions kienu jitkellmu u l- Onor. Membri ta' din il-Kamra, b'mod kollettiv, kienu jagħmlu l-pożizzjoni tagħhom ċara.

Fil-każ ta' GĦawdex dan ma jiġrix.

Meta jkunu milqutin ċittadini residenti f'Għawdex ma jkunx hemm l-istess reazzjoni imma qisu ma jkun ġara xejn.

Jiena nikkundanna ħaġa bħal din.

Kieku dan li smajt kien biss għajdut, ma naħsibx li l-Ministru kien se jgħidli li risposta tingħata f'xi seduta oħra imma kien mill-ewwel jiċċara l-pożizzjoni.

U la minn dan kollu m'għamel xejn allura jien nasal għall-konklużjoni li veru ġara dan.

Jien nerġa nistaqsi: X'inhu jiġri bil-finanzjament tal-gvern fil-gżira ta' Għawdex, Sur President?

Żgur li ma nistgħux naċċettaw sitwazzjoni diskriminatorja fejn jiġru dawn l-affarijiet.

U nista' nibqa' għaddej għaliex għandi lista li ma tispiċċax.

Fl-isptar, per eżempju, għandek sitwazzjoni fejn il-mechanical engineer irriżenja f'April tas-sena l-oħra, jiġifieri sena ilu, u l-electrical engineer irriżenja f'Lulju tas-sena l-oħra.

Proprju f'dawn il-ġranet għamilt domanda biex nara ftit fejn waslu l-proċeduri biex dawn iż-żewġ postijiet jimtlew.

Li kieku dawn il-postijiet ta' mechanical engineer u electrical engineer ma kenux jeżistu, kien ikun id-dover ta' kull gvern li jara li ġo sptar ikun hemm nies kwalifikati f'dan il-qasam.

Sal-lum ir- risposta kienet li għadhom qegħdin jittieħdu l-proċeduri biex dawn iż-żewġ postijiet jimtlew.

Imma din xi kwalita' ta' risposta hi, Sur President?

Nerġa' ngħid dan għax Għawdex?

Li kieku dawn irriżenjaw minn St. Luke's, m'għandix l-iċken dubju li kien ikun hemm il-pressjoni kollha biex joħorġu l-applikazzjonijiet mill-aktar fis possibbli ħalli dawn il-postijiet jimtlew għax dawn huma postijiet ta' importanza mhux żgħira.

Hawnhekk ukoll jien jidħolli s-suspett li qed issir diskriminazzjoni bejn post u ieħor fl- istess pajjiż.

U ċertament din hija xi ħaġa li ma tistax tittolleraha.

Hija xi ħaġa tal-mistħija u ċertament huwa d-dover tagħna, min-naħa ta' l- Oppożizzjoni, li noħorġu dawn l-affarijiet fid-dawl tax-xemx.

Hemm ħafna affarijiet oħra x'wieħed igħid f'dan il-kontest.

Nista' ngħid, per eżempju, li minn dejjem kien hemm perit tal-public works f'Għawdex.

Meta l-perit ma kienx Għawdxi kien jintbagħat wieħed minn Malta residenti f'Għawdex.

Din il-ħaġa ilni niftakarha hekk għal żmien twil.

L-istess, dan irriżenja xi sena ilu u ma ħarġet l-ebda applikazzjoni biex jimtela' dan il-post.

Allura int tasal għall-konklużjoni li qed issir ekonomija biex il-gvern jiffranka minn fuq Għawdex.

Aħna qegħdin hawn biex intejbu s-sitwazzjoni tan-nies li jgħixu f'dan il-pajjiż.

Dak hu xogħolna.

Issa meta inti għandek diġa' servizz ta' perit mal-public works u servizz ta' mechanical engineer u electrical engineer fl-isptar, u dawn irriżenjaw, almenu int għandek toħroġ l-applikazzjonijiet.

Jien nifhem li dawn mhux se ssibhom fuq l-ixkaffa imma ċertament ma tistax ma toħroġx l- applikazzjonijiet.

Almenu għandek toħroġ l-applikazzjonijiet biex inti turi li lest taċċetta li jkun hemm dawn il-postijiet.

Dawk huma postijiet approvati, kienu jeżistu u inti ma tistax taqlagħhom mill-budget u tgħid li dawn m'għadhomx jeżistu.

U allura x'inhi l-konklużjoni ta' dan kollu?

F'dan il-pajjiż qegħdin dejjem inħallsu aktar għal servizzi li naqsu.

Li kieku inti tagħti servizz li huwa upgraded ukoll trid toqgħod attent kif tgħolli u lil min tolqot, imma għallinqas ikun hemm prinċipju fundamentali fin-nofs, li tkun qed titħallas aktar ta' servizz aħjar.

Imma jekk inti tnaqqas servizz kif tippretendi li tgħolli l-prezz tiegħu?

Anke jekk inti tibqa' bl-istess ħlasijiet, jekk servizz naqas, inti tkun qed taġixxi kontra l-interess tal-konsumatur.

U nistgħu nibqgħu sejrin, Sur President.

Jien diġa' kelli okkażjoni nsemmi l-każ fejn kien hemm Lm100,000 vvotati għall-akkwist ta' aktar tagħmir għall-isptar u intnefqu biss Lm49,000 u l-Lm50,000 l-oħra marru f'dipartimenti oħra.

Issa kif jaf kulħadd, tixtri kemm tixtri apparat għal sptar dan qatt m'hu biżżejjed u allura wieħed ikun irid dejjem joħroġ aktar flus biex dejjem jixtri iktar.

Ma jistax jiġi aċċettat il-fatt li inti jkollok diġa' somma vvotata fuq tagħmir għal sptar u ma tonfoqhiex kollha.

Jiena naħseb li din il-ħaġa turi li m'hemmx amministrazzjoni effiċjenti, Sur President.

Ridt ukoll insemmi xi ħaġa fuq il-verifika tas-sick leave.

F'Għawdex għandek sistema u f'Malta għandek sistema differenti ta' kif tabib imur jagħmel verifika tas-sick leave ta' l-impjegati tal-gvern.

Imma aħna mhux pajjiż wieħed?

Allura kif hemmhekk tagħmel mod u hawnhekk tagħmel mod ieħor?

Jiġifieri x'inhu jiġri sewwa sew, Sur President?

Din hi d-domanda li jiena qiegħed nagħmel u li nkompli nagħmel.

L-istess, x'inhu jiġri fil-qasam tax-xogħol?

Dan il-qasam ukoll huwa marbut ma' l-abbozz li għandna quddiemna għaliex l-iżvilupp ekonomiku tal- pajjiż jirrikjedi li jkun hemm l-investiment meħtieġ ħalli noħolqu postijiet tax-xogħol fil-pajjiż kollu.

Jien qed nitkellem fuq il-gżira ta' Għawdex.

Il-problemi hemmhekk huma akbar minn tal-kumplament tal-pajjiż u allura inti jrid ikollok aktar konċentrazzjoni ta' x'tista' tagħmel biex toħloq il-postijiet tax-xogħol.

U x'insibu, Sur President?

Insibu, per eżempju, li kien hemm domanda dan l-aħħar tal-ħabib tiegħi, l-Onor.

Joe Cassar, fejn jirriżulta li fl-1997 intilfu 199 post tax-xogħol f'Għawdex.

Issa jekk niġu biex ngħidu kemm inqatgħu minn fuq ir-reġistru tax-xogħol, fl-ewwel erba' xhur ta' din is-sena nqatgħu 89 ruħ u s-sena l-oħra inqatgħu 145 ruħ, u hemm mijiet li minn jeddhom ma komplewx imorru jirreġistraw.

Issa hawnhekk xi ħadd jista' jgħid li sar il-kontroll.

Imma inti x'qed tagħmel biex toħloq ix-xogħol?

Mela fl-1997 minn Għawdex intilfu 200 post tax-xogħol.

Issa dawn m'humiex ftit, a paragun tal-popolazzjoni ta' Malta.

Huwa ċertament numru li jallarmak, Sur President, u allura wieħed jistaqsi wkoll x'inhu jiġri fil-qasam tax-xogħol.

Per eżempju, wieħed forsi seta' jaħseb li l-Gozo Division, li ddaħħlet fl-aħħar estimi ta' l-ETC, kienet sejra toħloq xi sitwazzjoni ġdida ta' kif wieħed iħares lejn il-qasam tax-xogħol f'Għawdex.

Imma fil-verita' x'insibu?

Insibu li l-applikazzjonijiet li ħarġu biex jimtlew żewġ postijiet f'Għawdex, cioe' ta' senior manager u manager, eventwalment ġew suppressed.

Il-Ministru Grech qalli li għamlu eżerċizzju mill-ġdid u b'riżultat ta' hekk il-Gozo Division issa ġiet taqa' taħt ic-chief executive u allura dawn il-postijiet m'humiex se jimtlew aktar.

Jiġifieri fil-Gazzetta tal-Gvern ħarġu żewġ postijiet importanti ta' senior manager u ta' manager u dawn issa m'humiex se jimtlew, Sur President.

Jien ngħid: Imma dan għax Għawdex?

Ħalli nitkellem fuq il-ward clerks ġo l-isptar t'Għawdex.

F'Ottubru ta' l-1997 ħareġ ir-riżultat ta' eżami li kien sar għal ward clerks biex jibdew jaħdmu fl-isptar ta' Għawdex - fil-fatt dan ġie ppubblikat wara ħafna żmien - u lil dawn baqgħu ma għajtulhomx.

Minħabba f'hekk fl-isptar għandek sitwazzjoni fejn l-infermiera, barra x-xogħol ta' nursing iridu jagħmlu wkoll xogħol klerikali.

Issa fl-isptarijiet statali f'Malta hemm mijiet minn dawn il-ward clerks.

Hawn ukoll nistaqsi: Dan qed jiġri hekk għaliex GĦawdex?

U nista' nibqa' nsemmi sitwazzjonijiet simili.

Kont għamilt domandi fil-Parlament dwar promotions ta' supervisors fil- public cleansing department, fejn hemm xi 140 ruħ.

Kienu ħarġu applikazzjonijiet għal supervisors, saru l-eżamijiet u baqgħu ma ġewx appuntati.

Imbagħad ħarġet applikazzjoni għal supervisor fir-rodent control, fejn hemm seba' impjegati biss.

Allura bilfors tibda tistaqsi x'inhu jiġri hawn.

THE DEPUTY SPEAKER: Onorevoli, niġbidlek l-attenzjoni li skadielek il- ħin u għandek bżonn leave of House.

Hawn permess?

(Onor. Membri: No).

Il-permess ma ngħatax.

THE DEPUTY SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Alex Sceberras Trigona.

ONOR.

ALEX SCEBERRAS TRIGONA: Sur President, jien xtaqt nibda billi nqiegħed dan l-abbozz ta' liġi fil-kontest ta' l-iskema ta' self ġenerali li l-gvern għandu dan il-mument fil-pajjiż.

Veru li hemm il-letteratura kollha available għax hemm l-estimi ġenerali, hemm is-survey, hemm pubblikazzjonijiet differenti li jsemmu kemm jammonta s-self tal-gvern u tal-korpi parastatali u kemm jammontaw f'sussidju l-letters of comfort, imma meta jitressaq abbozz bħal dan naħseb li għandha ssir bħala prattika li titressaq skeda biex wieħed juri li din hija miżura eċċezzjonali ta' self u mhux xi ħaġa li se ssir drawwa.

GĦandha tingħata l-informazzjoni dwar is-self preżenti tal-gvern u tal-korpi parastatali, u dwar kemm jammontaw il-letters of comfort li bihom il-gvern qed jiggarantixxi b'modi differenti - għax għandek is-sovereign loan, tat-tip li ħadet il-Freeport, li m'hi xejn ħlief letter of comfort iktar ħafifa - ħalli ditti parastatali jkunu jistgħu jissellfu.

Kieku wieħed ikollu quddiemu din l-iskeda bħala annex ta' faċċata waħda, ta' kemm huwa dan is-self, kemm hemm imgħax fuq dan is-self differenti u x'inhuwa l-perijodu biex jitħallas lura dan is- self, u forsi xi tip ta' skeda tas-snin kif huwa maħsub li jitħallas lura s- self kollu li għandu l-gvern u l-parastatali fuq medda ta' 30 sena minn issa, ovvjament wieħed ikun jista' jara fuq liema snin se jaqgħu l-aktar piżijiet qawwijin biex jintradd lura ċertu ammont ta' self.

B'hekk wieħed ikun jista' jara anke fuq liema sena qed jiġi propost li jintradd lura l- bulk tas-self.

Naħseb li jkun min ikun fil-gvern, din it-tip ta' skeda għandha ssir bħala prattika ta' preżentazzjoni ġewwa l-Parlament.

GĦandu jkun hemm din il-fact sheet ħalli kulħadd ikun jaf il-fatti.

Nixtieq nagħmel it-tieni suġġeriment li forsi huwa iktar bold u allura aktar diffiċli biex jitwettaq.

Meta gvern jippreżenta proposta biex jissellef - u hawnhekk mhux qed jippreżenta proposta biex jissellef Lm10,000 imma Lm110 miljun - naħseb li jkun xieraq ukoll li jqiegħed quddiem il-Parlament il-possibbiltajiet l-oħra ta' self, b'liema imgħax u f'liema ammont ta' snin għandu jintradd lura dak is-self u imgħax, kemm minn sorsi lokali kif ukoll minn sorsi barranin.

Tajjeb li jkollna quddiemna, per eżempju, l-informazzjoni li l-World Bank qiegħed isellef b'xi 9.5% jew 10% lil Malta, u tajjeb li l-poplu Malti jkun jaf li s-self li se jsir minn hawn Malta se jsir b'inqas imgħax, jiġifieri l-poplu Malti stess se jiggwadanja dik id-differenza fl-imgħax.

Hemm ukoll l- International Monetary Fund, li tagħti ċertu self b'ċerti imgħaxijiet għolja wkoll.

Ta' min ikun jaf b'kemm imgħax u fuq kemm medda ta' snin Malta jkollha trodd lura dawn il-flus.

Kulħadd għandu jkun jaf x'inhuma l- possibbiltajiet internazzjonali ta' self.

Fil-ftit li nikteb fil-gazzetti jien semmejt il-Council of Europe Social Development Fund.

Minn hawn konna ilna mill-1972 nissellfu biex nibnu l- housing estates f'kull belt u raħal ta' Malta.

Issa bqajna nużaw dan l- aċċess u nnotajt li mill-1993 kien hemm Lm10 miljun available li għadhom ma ntużawx.

Hemm possibbiltajiet li mill-Council of Europe Social Development Fund jew nieħdu self dirett b'imgħax baxx jew nużaw is-selective trust account tas-Social Development Fund bħala collateral jekk irridu nissellfu mill-World Bank jew mill-International Monetary Fund.

Allura tajjeb li jkollna quddiemna din il-fact sheet li tgħid li aħna qegħdin nissellfu mingħand il-poplu Malti b'dan l-imgħax u b'dan l-ammont ta' żmien biex inroddu lura dan il-kapital.

Ejja nqiegħdu din l-informazzjoni b'mod sempliċi.

Tajjeb li jkollna din l-informazzjoni għax hawn Malta stess anke ż-żgħażagħ jgħallmuna llum.

Qabel ma jissellfu dawn jaraw minn fejn jaqblilhom jisselfu.

Imorru l- Bank of Valletta, il-Mid-Med, il-Lohombus u l-APS.

Jaraw ukoll jekk jaqblilhomx jissellfu mill-idejn, mingħand tal-familja jew mingħand min qiegħed fin-negozju li jsellef, li ovvjament isellef ħafna aktar mill- banek.

Min għandu bżonn jissellef jagħmel dak li jgħidulu shopping around.

Allura tajjeb li nqiegħdu dan is-self li għandna quddiemna f'kontest ta' loan shopping u naraw il-kondizzjonijiet differenti ta' loans potenzjali li jista' jkollha Malta.

GĦandu jkollna matrix sħiħa li tgħid li dawn il- Lm110 miljun stajna ssellifnihom mingħand it-tali bank, mingħand it-tali fond b'tant imgħax iktar jew inqas, b'tant żmien iktar jew inqas, imma mbagħad fil-kolonna tar-rimarki nuru li ċerti banek internazzjonali jagħmlu tant kondizzjonijiet li ma jkunux aċċettabbli għal Malta.

Mela allura wieħed qed jgħid li wara li qabbilna, rajna li jaqbel illi din il-proposta tal-Gvern tiġi mressqa lil dan il-Parlament biex nisselfu mingħand il-Maltin.

B'hekk ikun hawn ċertu raġunar loġiku, kalm u sensibbli.

Dawn l-affarijiet kulħadd irid jittrattahom kważi apolitikament.

Wieħed irid jara dak li l-aktar jaqbel għal Malta.

Jekk ikun hemm qisu tie, għandu jkun hemm diskussjoni fejn wieħed jgħid: Isma' imgħax b'imgħax, kondizzjoni ta' żmien ma' kondizzjoni ta' żmien jaqblu, għaliex ma neħdux Lm55 miljun minn hemm u Lm55 miljun minn hemm?

GĦandu jkollna anke diskussjoni teknika u naraw ukoll l-aspett ta' value for money.

Ikun xieraq ukoll illi dan il-punt inqajmuh anke fil-Public Accounts Committee.

Fl-istorja riċenti ta' Malta kien hemm loans li nkitbu u loans li ma nkitbux ukoll ma' pajjiżi barranin.

Ta' min wieħed jerġa' jqabbel anke dawn il-loans partikolari.

Per eżempju, f'parti mill- protokoll finanzjarju ma' l-EU jew ma' l-Italja hemm element ta' self.

Dawn il-possibbiltajiet ġew investigati, Sur President?

Illum wasalna fir- raba' protokoll fl-istorja ta' Malta, kemm ma' l-Unjoni Ewropea kif ukoll ma' l-Italja.

Qegħdin resqin biex infasslu l-ħames protokoll, kemm ma' wieħed kif ukoll ma' l-ieħor, u tajjeb li f'din l-iskeda ta' faċċata waħda wieħed ikollu informazzjoni dwar il-kondizzjonijiet ta' dawn il-loans.

Linja wara linja ġo faċċata waħda wieħed għandu joħroġ il-possibbiltajiet illi jeżistu internazzjonalment biex Malta tagħmel is-self tagħha.

Ta' min hawnhekk wieħed isemmi wkoll is-self li Malta kellha maċ-Ċina u mal-Libja.

Dawn ġew esplorati?

Tista' titressaq quddiemna informazzjoni li tgħid li per eżempju minn taħdidiet mal-Gvern Ċiniż ma jirriżultax illi jista' jsir self rakkommandabbli minħabba ċerti kondizzjonijiet?

Mal-Libja ġie eżaminat jekk jistax isir self ta' Lm110 miljun bl-istess imgħax u fl- istess perijodu ta' żmien biex jintradd lura?

Ġie eżaminat jekk ma dan il- pajjiż jistax isir self b'imgħax aktar kompetittiv, jew inkella biż-żmien li jintradd lura aktar kompetittiv?

Dawn huma l-affarijiet li jiena nixtieq nissottometti.

Dawn il-punti għandhom ikunu fl-introduzzjoni ta' proposta biex gvern jissellef.

L-ewwel ħaġa rridu naraw x'inhuma l-possibbiltajiet fis-suq internazzjonali wkoll, jekk humiex aktar jew anqas kompetittivi mis- suq lokali.

Ovvjament l-ekonomisti se jagħmlu l-kummenti tagħhom biex iqabblu d- differenza bejn il-piż ta' self internazzjonali fuq ekonomija Maltija mal- piż lokali u konsegwenzi lokali meta inti qiegħed tixrob il-flus mill- ekonomija Maltija biex jissellef il-gvern.

U hemm argumenti favur u kontra dwar dan.

Hemm min se jgħidlek li int qisek se tiġbed 'il barra Lm110 miljun mill-ekonomija Maltija li se jmorru kompletament għas-settur pubbliku u qisek qed tiċħadhom lis-settur privat.

Hemm element ta' crowding-out ta' finanzi fis-settur privat ġo l-ekonomija Maltija?

Mill- banda l-oħra, wieħed irid jara x'kondizzjonijiet hemm li jorbtu lill-Gvern Malti jekk jieħu loans mis-settur internazzjonali .

Jiġifieri wieħed irid ikollu wkoll il-kummenti umani wara li ssir b'matrix klinika, għax xejn ma jopera b'mod assolutament kliniku.

Ejja nibdew billi nagħmlu l-framework.

Tajjeb li jkollok il-kumment ta' l- ekonomisti - ovvjament anke dak wieħed jieħdu with a pinch of salt għax kull ekonomist għandu l-value judgements tiegħu, li m'humiex totalment indipendenti - imma tajjeb bħala introduzzjoni li jibda jkollna din it-tip ta' skema quddiemna ħalli nkunu nafu preċiż x'inhuwa l-homework kollu li sar qabel ma ġejna biex niddiskutu u nikkonsidraw hawnhekk din il-proposta biex il-Gvern jissellef dan l-ammont ta' flus.

Illejla fil-Public Accounts Committee se nkunu qegħdin neżaminaw l-iżball li hemm fejn kien hemm diskrepanza ta' circa Lm20 miljun bejn dak li kien hemm fil-budget u dak li deher fl-estimi.

Wieħed irid jara jekk ma dawn il- Lm110 miljun itteħditx into consideration din id-diskrepanza ta' Lm20 miljun.

Tajjeb li din tkun espliċita' u tajjeb li nagħmlu dovetailing ta' dawn iż-żewġ ċifri biex ikun hawn a consolidated picture tal-qagħda finanzjarja.

Jekk wieħed jieħu in consideration dawn il-punti li semmejt, imbagħad tinfetaħ area ta' dibattitu ħafna aktar imqanqal u tip ta' diskussjoni ħafna aktar serja u responsabbli.

Ovvjament jiena qed nirriferi għad- dibattitu li għaddej il-ħin kollu f'dan il-Parlament u anke fil-gazzetti u fuq il-media.

Dawn jgħidu li kieku Malta daħlet membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea konna ngawdu Lm100 miljun fis-sena u allura l-loan tal-lum lanqas kien ikun hemm bżonnha.

Din tinstema' daqsxejn esaġerata.

Imbagħad tisma' min jgħidlek Lm80 miljun, oħrajn jgħidu li kienu ħadmu analisi li tiġi għal Lm25 miljun u hemm min jgħidlek Lm40 miljun.

Hawn m'aħniex qed nitkellmu fuq banek b'tant imgħax u b'tant medda ta' żmien biex tirritorna lura self imma qisna qed nitkellmu fuq Father Christmas b'borża kbira u fuq ir-realm ta' Christmas-land.

Allura tajjeb li dan it-tip ta' kliem dwar kemm Malta tieħu mill-EU jekk issir membru sħiħ isir iktar responsabbli.

Forsi sa l- aħħar ta' din is-sena nagħmlu anke seduta fuq l-aspett finanzjarju u jkollna opportunita' li jkollna diskussjoni responsabbli.

Naħseb li jkun ħela ta' ħin jekk noqogħdu ngħidu li rridu nidħlu fl-EU ħalli jkollna Father Christmas jagħtina Lm100 miljun fis-sena.

Hawn ħafna nies kompetenti f'dan il-Parlament u tajjeb li jerġa' jitlesta studju ġdid fuq l-effetti finanzjarji.

Ovvjament l-effetti finanzjarji m'humiex distakkati mill-effetti, per eżempju, fuq l-area ta' l-employment, li tkun l-ewwel area li tintlaqat.

Allura hawnhekk wieħed ukoll ikun irid jiżen.

Tajjeb li jkollna Lm25 miljun fis-sena imma jkollna wkoll 3,000 persuna li jispiċċaw barra?

X'tagħmel Malta b'Lm25 miljun u bi 3,000 persuna qegħda fis-sena?

Qed tmur għall- aħjar jew għall-agħar?

Membership fl-EU m'hijiex xi mediċina għal kull tip ta' deficit finanzjarju.

Barra minn hekk jidher ċar ukoll li sas-sena 2002/2003, il-parteċipazzjoni fl-EMU se tkun parti integra mill-acquis communautaire.

Aħna ma konniex membri fid-diskussjoni preliminari, kif kienet l-Ingilterra fl-1991/92, meta żammet riżerva.

Biex xi darba aħna nidħlu fl-EU, ma jistax ikun li jkollna dejn pubbliku li jaqbeż ċertu livell.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, niġbed l-attenzjoni tas-Sedja li m'hawnx quorum.

THE DEPUTY SPEAKER: Is-Seduta hija sospiża minħabba nuqqas ta' quorum.

Is-Seduta ġiet sospiża fl-10.40 a.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Sceberras Trigona jista' jkompli.

ONOR.

SCEBERRAS TRIGONA: Grazzi, Madam Speaker.

Kont qed ngħid li l- flus li jingħataw iridu jitqabblu ma kemm jiġu affetwati l-impjiegi fil- pajjiż, u li dik ir-relazzjoni s'issa għadha ftit li xejn ġiet eżaminata klinikament.

Fuq kollox wieħed irid jara kif niġu affettwati jekk titneħħa l-friża fuq l-applikazzjoni għad-dħul u nsiru parti mill-acquis communautaire ta' l-Unjoni Ewropea, għar-rigward tal-mod kif jitmexxew il- finanzi pubbliċi f'pajjiż applikant.

Ovvjament hawnhekk jidħlu tliet kriterji importanti ħafna.

L-ewwel jidħol il-kriterju ta' l-inflazzjoni, u hawn wieħed irid jara kemm l-għoli tal-ħajja qed jiġi mrażżan jew le.

It- tieni jidħol il-proporzjon bejn il-budget deficit u l-gross national product, li ma jistax ikun iktar min 3%.

It-tielet jidħol il-kriterju tal- public sector borrowing requirement bħala proporzjon tal-gross national product, li ma jistax ikun iktar minn 60%.

Għal-lum qed nikkonċentraw l- aktar fuq it-tielet waħda, l-aspett tal-borrowing requirement bħala proporzjon tal-GNP.

Issa wara s-sovereign loan tal-Freeport, b'ammonti kważi d-doppju, iktar u iktar wieħed irid jara kemm qegħdin nersqu iktar lejn Lm1000 miljun exposure, inklużi l-letters of comfort, fuq GNP fis- sena ta' Lm1,200 miljun.

Jekk taħdem il-proporzjon din tiġi ċirka 85%, jiġifieri qed immorru żmerċ b'25% mis-60% li jgħidulna minn Brussels li jrid ikollna bħala self pubbliku.

L-istess ħaġa ngħid għall-budget deficit.

Kif nafu dan ma jistax ikun aktar min 3% u jekk dan se jitla' iktar - allavolja issa bl-iżball ta' l- Lm20 miljun erġajna morna lura - meta wieħed jibda jikkalkola l-imgħax fuq ċertu self li se jkollna fis-snin li ġejjin jinduna li l-imgħax stess se jdaħħalna fi problema ta' deficit ikbar, għax sakemm dan ma jitnaqqasx minn x'imkien ieħor se nkunu qegħdin 'l hemm mit-3% li huma rikjesti.

Allura naraw li din id-diskussjoni fuq l-Unjoni Ewropea fl-aħħar mill-aħħar se terġa' ddur fuq il-finanzi pubbliċi u issa l-Oppożizzjoni, wara li f'disa' snin u nofs lanqas biss ġabet penny addizzjonali mingħand l-Unjoni Ewropea, qed tipprova tpinġiha bħala dik ix-xi ħaġa li se tagħmel il-magic tal- Christmas hawn Malta.

GĦalhekk ejjew naraw b'mod iktar serju, sensibbli u raġonevoli r-risposti għall-mistoqsijiet li qed inqiegħed quddiem din il- Kamra.

Issa ladarba l-ewwel intake ta' membri ġodda ġie pospost għas- sena 2002 jew 2003 - sa dak iż-żmien it-trattati ta' Maastricht u ta' Amsterdam se jilħqu jsiru parti mill-acquis communautaire u allura fil-EMU ikollna nosservaw ir-regoli ta' Maastricht - l-ewwel mistoqsija li tqum hija: Kif jista' jkun li wieħed jitkellem fuq dħul immedjat - anke jekk fl- elezzjoni li jmiss ikun hemm bidla fil-gvern - jekk il-qagħda tagħna tal- finanzi pubbliċi ma tkunx issewwiet?

L-istess ħaġa tapplika kemm għas-self li l-gvern qiegħed jagħmel u kif ukoll għad-deficit strutturali tal-budget.

Is-self sar strutturali għaliex dan m'huwiex one-off, biex jinxtraw l- ajruplani ta' l-Air Malta l-ewwel darba, li mbagħad se jifdu all the way.

Hawnhekk hawn problemi strutturali u kroniċi, allura fil-medda taż-żmien bejn issa u s-sena 2002 - m'hijiex xi medda ta' żmien fenomenali u m'hawnx xi proposti sabiex wieħed ikun jista' jirranġa l-ekonomija b'mod li dawn il- problemi fil-finanzi pubbliċi jissewwew u allura Malta tkun eliġibbli għal xi dħul jekk ikun hemm bidla fil-gvern - ta' min jikkontempla b'mod aktar serju l-problemi tal-finanzi pubbliċi għaliex minn hemm ġejja l-problema ewlenija.

Il-problemi qegħdin 'l bogħod wisq għaliex huma mutually repulsive u mhux mutually attractive, kif qed tipprova tpinġihom in-naħa ta' l-Oppożizzjoni.

Din b'mod simplistiku qed tgħid li hemm bżonnu dan is- self imma kieku konna membri jew konna mexjin lejn sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea dan is-self ma kienx ikun hemm bżonnu għaliex kienu se jaqgħu mijiet ta' miljuni ta' liri mis-sema!

Madam Speaker, li qed nipprova nfiehem hu li dan bħala argument mhux biss huwa ħażin imma huwa dijametrikament u dinamikament oppost għar-realta' tal- fatti għaliex aktar ma l-finanzi pubbliċi jmorru ħażin, aktar jitbiegħdu ċ- chances ta' membership minħabba l-acquis communautaire.

Allura aktar ma l- Oppożizzjoni Nazzjonalista tipprova tippreżenta soluzzjoni għas-sitwazzjoni tal-membership b'mod faċli, aktar u aktar ma japplikax u m'huwiex aċċettabbli għaliex waħda ma tingħaqadx ma' l-oħra, anzi waħda tgerrex lill- oħra.

Aktar ma jkun hawn dejn, self u deficit fil-budget aktar ingerrxu l- possibbilta' ta' membership immedjat.

Mela ejjew naraw x'kuntrast hawn bejn min b'mod pious u qaddis iż-żejjed qed jgħid: Isma', ejjew napplikaw ħalli nidħlu immedjatament u nġibu tant flus li dawn l-affarijiet kollha nkunu nistgħu ntajruhom min-nofs, u min-naħa l-oħra nsibu l-punt li iktar ma għandna l-finanzi pubbliċi f'sitwazzjoni ħażina, iktar qegħdin ingerrxu l-possibbilta' li jkun hemm applikazzjoni ta' membership milqugħa serjament minn Brussels.

Ovvjament hemm calculus aktar fin ta' dan kollu li qiegħed inressaq hawn dalgħodu u l-ewwel varjazzjoni hija li kieku kien hemm l-applikazzjoni għaddejja u kieku Malta setgħet tapplika għal ċerti fondi - hawnhekk ta' min jagħmel footnote żgħira u jgħid li f'disa' snin u nofs dawn il-fondi lanqas kien hemm xeħta tagħhom ġejjin lejn Malta, allura anke issa din il- possibbilta' hija totalment ġdida - u kieku kellna nneħħu l-friża minn fuq l-applikazzjoni għall-Unjoni Ewropea u nibdew nitħaddtu man mano li qisu ma' kull taħdita jew fażi ta' taħdidiet jiġi riċevut hawn Malta ċertu ammont ta' flus għar-ristrutturazzjoni, hemmhekk forsi wieħed jibda jara li nistgħu nimxu pass 'il quddiem.

U hawnhekk wieħed jgħid: Mela jekk se nagħmlu minn ħamsa sa seba' snin niġbdu l-flus mingħajr commitment ...

Għax jekk se ndumu għaxar snin u mbagħad wara nsibu x'imkien aħjar ma' fejn nankraw nistgħu nankraw band'oħra wkoll, imma lanqas din m'hi qed tiġi proposta b'mod raġonevoli.

Fid-disa' snin u nofs li għaddew din lanqas biss ġiet imressqa u lanqas ġew secured xi additional financial returns taħt titlu ta' loan jew grant mill-Unjoni Ewropea u allura qegħdin nitkellmu fuq diskors totalment ġdid.

Madam Speaker, ejjew inkunu ċari.

Id-dokument Agenda 2000 jitkellem l-iktar fuq il-pajjiżi taċ-Ċentru u tal- Lvant ta' l-Ewropa u, għalkemm tissemma Ċipru, isemmi l-iktar dawk il- problemi li l-Unjoni Ewropea bħala policy trid teħles minnhom, bħalma huma l-impjanti nukleari li kienet ħalliet warajha l-Unjoni Sovjetika qabel ma nħallet.

Ovvjament għall-Unjoni Ewropea problemi bħal dawn għandhom prijorita', anke jekk tgħin bi flus sabiex tirranġahom.

Imma hawn Malta x'impjanti nukleari għandna biex immorru nitolbu lill-Unjoni Ewropea tagħtina l-flus biex nirranġawhom, jew nagħlquhom b'mod safe jew inkomplu nħaddmuhom b'mod li jkun totalment safe għal kulħadd?

Allura naraw li dak it-tip ta' diskors tal-Lm100 miljun nieżel mis-sema' m'huwiex diskors li jixraq lil dan il-Parlament.

Għalhekk naħseb li wieħed ta' min iħares lejn possibbiltajiet usa ta' free trade, abbażi ta' dak li ppropona l-Gvern Malti.

Issa hemm proposta u aċċettazzjoni ta' free trade area u ħadd m'għandu għalfejn jistaqsi lejn liema naħa qegħdin ninnavigaw.

Qegħdin ninnavigaw lejn free trade area bejn Malta u l-Unjoni Ewropea.

L-effett ta' dan irid jiġi eżaminat kemm fuq l-ekonomija Maltija in ġenerali, kemm għall-mod kif se jintlaqat il-konsumatur, li teoritikament se jkollu godiment ta' iktar prodotti available u forsi anke b'inqas prezz, u kif ukoll għall-mod kif se jiġu affettwati l-finanzi pubbliċi.

Allura wieħed irid jara kif se jkompli dan id-diskors.

Kif diġa' tennejt f'diversi mezzi tax-xandir aħna se mmorru għal free trade zone waħda, imma għaliex ma neżaminawx il-possibbiltajiet ta' free trade zones oħra?

Għaliex qed ngħid dan?

Ħalli nagħti eżempju.

Jekk pinna importata mill-Ewropa tinbiegħ Lm5 hawn Malta u din l-istess pinna meta tiġi mportata min-North American Free Trade Area - qed neħodha bħala ipotesi li Malta jkollha free trade zone anke man-NAFTA - tista' tinbiegħ lill-konsumatur b'Lm4, allura wieħed ma jistax jara overlap ta' free trade zones li jkunu ta' benefiċċju għall-konsumatur Malti?

Jekk f'diversi setturi Malta tista' testendi dawn il-free trade zones mhux biss ma' l-Ewropa imma anke man-NAFTA - fil-fatt hemm diversi proposti biex ikun hemm transatlantic free trade area, kemm mingħand Sir Leon Brittan, Kummissarju ta' l-Unjoni Ewropea, kemm min-naħa Kanadiża ma' l-Unjoni Ewropea, u anke min-naħa ta' ċerti pajjiżi Ewropej ma' l-Istati Uniti ta' l- Ewropa - b'hekk ma nkunu qed nagħmlu xejn ħażin fid-dawl tal-World Trade Organisation, anzi nkunu qegħdin nuru li aħna mhux biss irridu nidħlu fi free trade zone, li hija l-eċċezzjoni għal free trade globali, imma jkollna saqajna f'żewġ free trade zones li għandhom irendu iktar għall-konsumatur Malti.

B'hekk lill-konsumatur Malti mhux biss inkunu qegħdin nagħtuh l- għażla ta' kwalita' u prezz minn suq li għalkemm huwa kbir huwa wieħed biss imma nkunu qegħdin nagħtuh l-għażla għal swieq akbar.

Aħna nafu li n-NAFTA qiegħda tikber konsiderevolment u allura naħseb li minn dik in-naħa wieħed irid jeżamina kull possibbilta' li lill-konsumatur Malti nagħtuh a better deal.

Meta wieħed jibda jara dawn il-possibbiltajiet jibda jara inqas u inqas il-valur tal-ftit flus li jistgħu jiġu min-naħa ta' l-Unjoni Ewropea, a paragun mal-potenzjal ta' investiment li jista' jsir hawn Malta min-naħa ta' l-Amerka, biex ikun hawn investiment anke għas-suq Ewropew, u kif ukoll min-naħa ta' dawk li jridu jinvestu fil-viċin biex jaslu għal direzzjoni Amerikana.

Madam Speaker, allura hawn wieħed jibda jara ċerti possibbilitajiet oħra li qegħdin jinfetħu permezz tal-free trade zone - din diġa' hija aċċettata min-naħa ta' l-Unjoni Ewropea - li jistgħu jagħtu prodott iktar ta' valur għall-konsumatur Malti.

Fl-aħħar mill-aħħar hija l-ekonomija Maltija in ġenerali li rridu naraw meta nkunu qed nikkonsidraw din il-proposta ta' self li l-gvern qed jipproponi lil dan l-Parlament, għaliex fl-aħħar mill- aħħar il-gvern irid irendi servizz f'ekonomija usa u mhux biss fil-finanzi pubbliċi, kif qed iħaddanhom hu stess.

Allura wieħed jara li hemm il- possibbilta' li jekk aħna, anke b'mod iktar agressiv u b'mod iktar dinamiku, nidħlu fil-kwestjoni kollha tan-non-tariff barriers se jkun hemm ħafna iktar x'wieħed jottjeni minn hemmhekk milli meta jsir ħafna ppriedkar fuq il-full membership b'mod superfiċjali żżejjed.

Is-single market li hemm fl-Unjoni Ewropea fih ruxxmata non-tariff barriers u jekk ma nirrikonoxxux dan inkunu qegħdin nitkellmu biss fuq il-gloss - is-soltu l- affarijiet is-sbieħ jissemmew fil-qoxra tal-ktieb imbagħad ġewwa jkun hemm il-kondizzjonijiet.

Kemm hemm każi ta' ditti li meta jipprovaw jesportaw isibu barriers fejn tad-dwana jgħidulhom li l-labels ta' ċertu prodott iridu jkunu b'lingwa oħra, jew inkella li m'hemmx health conditions biżżejjed fuq dik il-produzzjoni, u allura b'dak il-mod ikunu qegħdin jikkompetu unfairly.

Insibu ditti Maltin li għalkemm taħt l-Association Agreement bejn Malta u l-Unjoni Ewropea suppost għandhom aċċess liberu għall-Ewropa, meta jkunu qed jesportaw lejn l-Ewropa ġieli jiffaċċjaw problemi fejn jgħidulhom li l-labels ta' dak il-prodott ma jridux ikunu bl- Ingliż biss u jġiegħluhom ibiddluhom u jagħmluhom bl-Ingliż, bit-Taljan u bil-Ġermaniż, naturalment a spejjeż tagħhom.

Inkella ġieli jgħidulhom li l- mod kif inhu fformolat ċertu prodott ma josservax il-health and safety regulations tal-pajjiż destinatarju, mhux ta' l-Unjoni Ewropea in ġenerali imma ta' pajjiż partikolari, għax bil-prinċipju ta' sussidarjeta' kull pajjiż għandu d-dritt li joġġezzjona meta prodott ma jkunx skond il-health and safety regulations tiegħu.

Mela ejjew naraw kif f'dan il-Parlament nistgħu nagħtu appoġġ b'mod iktar serju lil dawk l-industriji li qegħdin jipprovaw jesportaw il-prodott tagħhom lejn l-Ewropa u qed isibu dan it-tfixkil, ħalli ngħinuhom jegħlbu dawk l-ostakli u jkunu jistgħu jimpjegaw iktar nies hawn Malta.

Min-naħa l- oħra, anke aħna nistgħu nilagħbu din l-istess logħba li jilagħbu l-Ewropej u allura jekk jidħlu xi affarijiet min-naħa ta' ċerti pajjiżi Ewropej lejn Malta, jekk hemm bżonn għandna naraw x'non-tariff barriers nistgħu nagħmlu bil-kwiet.

Forsi hawn min jgħidli: Bil-kwiet meta qed tgħidha pubblikament!

Imma jien din qed ngħidha bejnietna.

Fl-Ewropa tant ikun hemm rapporti miktubin fuq non-tariff barriers u jqassmuhom baxx baxx, li ta' min ikun jaf kif l-Ewropej jilagħbu dan il-logħob.

Jekk hemm bżonn nistgħu nagħmlu n-non-tariff barriers u ngħidu li fl-istess ħin se nidħlu fil-free trade area.

Imma b'dan l-istess mod nistgħu nagħmlu free trade area man-NAFTA u l-pajjiż ikun jista' jiggwadanja minn kull naħa.

Madam Speaker, jien naħseb li rridu nikkonsidraw iktar fil-fond kif nistgħu ngħinu l-ekonomija tagħna u għalhekk meta niddibattu fuq l-Unjoni Ewropea jrid ikun dibattitu bis-serjeta' u ma jkunx wieħed mgħobbi biss b'ideoloġija - suppost illum lanqas għad fadal ideoloġija! - imma jkun mgħobbi wkoll b'ċertu commitment.

Irridu nidħlu ħafna iktar fir-raġunijiet minn taħt u mhux nidħlu fi Christmas-land.

Grazzi ħafna, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Ninu Zammitt.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Madam Speaker, ħadt gost nisma' lill-aħħar kelliem min-naħa tal-Gvern, li b'mod ipotetiku għamel diskors biex b'xi mod jipprova jiġġustifika l-fatt li l-Gvern ġie jitlob lil dan il-Parlament japprovalu s-self ta' Lm110 miljun ħalli jkopri d-deficit tas-sena li għaddiet.

L-Onor.

Membru semma l-kelma "kieku", u rrid ngħid li jien personali din il-kelma ma tantx nużaha, għax hawn m'aħniex nitkellmu fuq affarijiet li qegħdin fis-sħab.

Hawn qegħdin nitkellmu fuq kriżi finanzjajrja u rrid nenfasizza li din il-kriżi ġabha b'idejh dan il-Gvern.

Kulħadd jaf li l-mediċina li għandu l-Gvern għal din il-kriżi hija x-xita ta' taxxi li l-poplu beda jduq mill-aħħar elezzjoni 'l hawn.

Biżżejjed ngħid li huwa kkalkolat li minn Ottubru ta' l-1996 sal-lum ġew introdotti madwar 55 forma ta' taxxa ġdida, u nixtieq li aktar 'il quddiem nitkellem daqsxejn iktar fit-tul fuq uħud minn dawn it-taxxi.

Madam Speaker, kif kont qed ngħid sa ftit ġimgħat ilu - biex ma ngħidx sa xahar jew xahrejn ilu - il-Gvern kien qed jgħidilna li d-deficit għas-sena l-oħra kellu jkun ta' Lm125 miljun.

F'daqqa' waħda b'sorpriża qalulna li minn Lm125 miljun dan id-deficit niżel għal Lm102 miljun.

Jien ħadt gost pero' naħseb li f'din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż għandna ningħataw spjegazzjoni ta' kif il-Gvern tal-lum għamel propaganda sħiħa u mela ras kulħadd li d-deficit għas-sena li għaddiet kellu jkun ta' Lm125 miljun - mhux tort tal-poplu imma tort tal-mismanagement tal-Gvern stess - u issa f'daqqa' waħda dan niżel bi Lm23 miljun għal Lm102 miljun.

Jien m'iniex xi tekniku jew xi accountant u ma nifhimx fil-finanzi u se nitkellem mill-mod kif the man in the street jara s-sitwazzjoni.

L-ewwel mistoqsija li rrid nagħmel hija: Għaliex dan il-Gvern kellu jiġi quddiem din il-Kamra b'talba biex ikun jista' jissellef Lm110 miljun sabiex jagħmel tajjeb għad-deficit ta' sena waħda biss?

Hawnhekk ta' min jgħid li l-Gvern preżenti matul is-sena l-oħra m'għamel l-ebda investiment kapitali maġġuri.

Per eżempju, dan m'għamilx capital investment fl-infrastruttura.

Kif nistgħu naraw, dan il-Gvern mhux qed jissellef Lm110 miljun biex jibni xi power station jew biex jibni xi distribution centre imma qed jissellef dawn il-Lm110 miljun minkejja l-fatt li mill-aħħar elezzjoni sal-lum dan ma nefaqx ċenteżmu wieħed bħala investiment fuq il-provvista ta' l-ilma fil- pajjiż.

L-istess, jekk inħarsu lejn it-telephones insibu li ma sar l-ebda capital investment mill-1996 sal-lum fuq is-sistema tat-telephones.

Dan il- Gvern lanqas m'għamel capital investment f'bini ta' xi airport ġdid.

Mela nista' ngħid li dan il-Gvern sab dawn l-affarijiet kollha lesti, b'mod partikolari fl-infrastruttura, u allura se jissellef dawn il-Lm110 miljun għas-sempliċi raġuni li falla.

Allura ġie jissellef biex jgħatti l-iżbalji li ġew ikkaġunati mill-miżuri politiċi żbaljati li l-istess Gvern ħa minn Ottubru ta' l-1996 'l hawn.

Madam Speaker, bil-Malti ngħidu li dak li tiżra' taħsad u s-sitwazzjoni li qegħdin fiha fil-preżent toriġina minn qabel l-aħħar elezzjoni.

Titkellem ma' min titkellem kulħadd jgħidlek li l-Gvern preżenti rebaħ l- elezzjoni f'Ottubru ta' l-1996 meta ħadd ma kien jemmen li kellu ċans jirbaħha, anke wħud mill-membri tal-Gvern qegħdin jistqarru dan pubblikament.

Ħadd ma kien jemmen li l-Partit Laburista kellu xi nitfa ċans li jirbaħ il-poter f'Ottubru ta' l-1996.

Aħna nafu li qabel l- elezzjoni l-Partit Laburista wiegħed fuq li wiegħed bi skop wieħed, mhux biex jirbaħ l-elezzjoni imma biex inaqqas il-maġġoranza li kellu l-Partit Nazzjonalista.

U igdeb minn hawn u igdeb minn hemm, u wiegħed minn hawn u wiegħed minn hemm ...

X'ma wegħdux?

Wegħdu li se jneħħu l-VAT u beżżgħu lill-poplu bil-babaw ta' l-Ewropa.

Ma nafx x'ma qalux kontra l-Ewropa!

Bħala sommarju rrid ngħid li dawn ingannaw lill-poplu f'kull qasam u peress li kien hemm min bela' l-lixka ta' l-ingann tal-propaganda tagħhom, il- Partit Laburista rebaħ l-elezzjoni u ħa l-poter f'idejh.

B'hekk f'Ottubru ta' l-1996 spiċċajna bi gvern li ma kienx ippreparat biex jirbaħ l- elezzjoni u allura kellna gvern bla pjan.

U x'ġara mbagħad?

Kulħadd jiftakar li wara l-elezzjoni ta' l-1996 bdew ħerġin il-ħrejjef tal-ħofor u bil-mod il-mod kollox beda jiġġammja.

Illum, kif jaf il-poplu Malti u GĦawdxi kollu, pajjiżna jinsab iġġammjat.

Min ma jafx x'ġara fl- unemployment fil-pajjiż?

Min ma jafx li l-qgħad tiela' kontinwament - dan ilu tiela' minn Ottubru ta' l-1996 - b'ritmu allarmanti?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sinjura President, niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

MADAM SPEAKER: Is-Seduta hija sospiża minħabba nuqqas ta' quorum.

Is-Seduta kienet sospiża fl-11.15 a.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ninu Zammit jista' jkompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Madam Speaker, irrid infakkar li immedjatament wara l- elezzjoni bdejna nisimgħu ħafna ħrejjef ta' ħofor u mhux ħofor, bil- konsegwenza li kollox beda jiġġammja bil-mod il-mod.

Illum meta titkellem man-nies jgħidulek li diżgrazzjatament qegħdin f'pożizzjoni fejn kulħadd jiġri biex ifittex ix-xogħol, iżda xogħol m'hawnx u l-qgħad dejjem tiela'.

Kulħadd jaf li l-flus sparixxew mill-idejn.

Titkellem ma' min titkellem fl- industrija tal-bini jgħidlek li flus m'hawnx u minflok daħal it-tpartit.

F'kelma waħda dan ifisser li l-investiment prattikament waqaf u allura ġejna qisna ta' l-istorja.

Fl-istorja nisimgħu dwar bniedem li kien jarmi l-għaks, dejjem jeqred li huwa fallut u li għandu d-dejn u ovvjament ma' kull min jiltaqa' kien dejjem jitkarrab.

Bil-Malti ngħidu li min jarmi l-għaks, għaks isib.

Insibu li din il-persuna darba minnhom ġiet f'pożizzjoni li kellha bżonn min jissieħeb magħha biex tagħmel proġett, pero' peress li kellha l-fama li ħlief għaks ma tarmix u ħlief fallimenti ma ssemmix, ma sabitx min jissieħeb magħha biex tagħmel il-proġett li kellha f'moħħha.

L-istess ġralu l-Gvern preżenti, li mill-elezzjoni 'l hawn tant qal stejjer fuq ħofor u mhux ħofor li llum il-ġurnata ma baqax jiġi fdat, u dawn il-fatturi kollha ġabuna fi kriżi finanzjarja.

Kif diġa' għidt, il-mediċina tal-Gvern preżenti hija xita ta' taxxi li l-poplu issa beda jirrealizza l-impatt u l- guffaġni tagħhom.

Dan hu li qed iżomm lin-nies lura milli jonfqu għaliex bit-taxxi li ntroduċa dan il-Gvern - u milli nistgħu nifhmu aktar ġejjin - trid veru toqgħod attent kif tonfoq flusek.

Madam Speaker, nerġa' mmur għall-ewwel punt.

Wieħed mill-fatturi prinċipali li ġabu din il-kriżi finanzjarja fil- pajjiż kienet it-tneħħija tal-VAT.

Irrid infakkar li qabel l-elezzjoni l- Partit Laburista kien wiegħed u bellagħha lin-nies li se jneħħi l-VAT u wħud mill-operaturi tan-negozju belgħuha li jekk jitla' l-Partit Laburista fil-gvern kien se jneħħi l-cash registers.

Fil-fatt il-Partit Laburista tela' fil-gvern imma l-cash registers għadhom hemm.

L-Onor.

Alfred Sant kien wiegħed solennement li jekk kemm-il darba ma jirnexxilux ineħħi l-VAT ma jibqax fil-politika.

Fil-fatt fl-1 ta'Lulju ta' l-1997 il-Gvern ta' l- Onor Sant neħħa l-VAT u daħħal is-CET.

Minn din in-naħa tal-Kamra aħna għidnilu li t-taxxa tas-CET kienet se tnaqqas sostanzjalment ir-revenue tal- gvern.

Għadda ż-żmien, bdew ħerġin iċ-ċifri u kulħadd ra li kellna raġun aħna għaliex miċ-ċifri li ppubblika l-Gvern stess jidher ċar daqs il- kristall li d-dħul mis-CET meta pparagunat mad-dħul bil-VAT naqas sostanzjalment.

Aħna nafu li minkejja l-ħafna kliem fieragħ li qed issir biex napprovaw is-self ta' Lm110 miljun, madwar Lm1 miljun intnefqu mill- Gvern bħala parti minn eżerċizzju propagandistiku fil-bdil tas-sistema ta' tassazzjoni.

Nafu wkoll li biex il-Gvern preżenti jwaqqaf żona ta' kummerċ ħieles ma' l-Unjoni Ewropea se jkollu jerġa' jdaħħal sistema ta' tassazzjoni li tixbaħ il-VAT, biex ma ngħidx li hi photocopy tagħha.

Sinjura President, kif kont qed ngħid il-liġi tas-CET fgat diversi oqsma ta' l-ekonomija ta' pajjiżna.

Per eżempju, jekk nieħdu l-qasam tal-biedja u s-sajd insibu li fil-preżent l-operaturi kull sitt xhur qed ikollhom jonfqu madwar Lm300,000 iżjed f'taxxa ta' l-ETS.

Hawn nixtieq infakkar li l-ammont ta' VAT li kienu jħallsu l-bdiewa, is-sajjieda u r-raħħala fuq is- servizzi kienu jeħduh lura.

Dak kien ġust għax permezz ta' hekk lil dawn l- operaturi tajnihom iċ-ċans li jkomplu jkabbru u jsaħħu l-industrija tagħhom.

Illum għandna l-konferma li l-Gvern preżenti għamel żball meta neħħa l-VAT u daħħal is-CET.

Dan mhux aħna biss qed ngħiduh imma qed jammettuh uħud min-nies ewlenin fil-Partit Laburista, li stqarrew pubblikament u kitbu iswed fuq l-abjad li l-VAT hija aħjar mis-CET, kemm f'dak li huwa revenue għall-pajjiż u anke fejn tidħol il-moralita' fiskali.

Sinjura President, niġi għat-tieni żball li għamel il-Gvern preżenti, ċioe' l-iffriżar ta' l-applikazzjoni għas-sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Titkellem ma' min titkellem tinduna li l-poplu kollu jaf li ilna mexjin fil-baħħ għal dawn l-aħħar 18-il xahar għax dan huwa gvern bla direzzjoni.

L-investiment f'pajjiżna naqas u prattikament sparixxa u hawn ta' min jagħmel xi ftit paraguni ta' x'qed jiġri f'pajjiżi oħra.

Per eżempju, dan l-aħħar f'din il-Kamra ssemma l-mod li bih qed jiżviluppaw pajjiżi oħra, bħalma huma l-Irlanda, l-Portugall u Spanja, bl-għajnuna finanzjarja li qed tagħtihom l-Unjoni Ewropea.

Jien m'iniex se ngħid li l-Gvern preżenti huwa mingħajr boxxla imma se ngħid xi ħaġa agħar minn hekk.

Illum lil pajjiżna qed inxebbħu ma' vapur bla makna, li jimxi bil-qlugħ, dak li jgħidulu xini, bid-differenza li x-xini tagħna lanqas għandu qlugħ u allura jinsab f'nofs ta' baħar jiġġerra kull fejn jieħdu l-kurrent.

Naturalment, min hu f'sensih m'huwiex se jissogra jirkeb fuq dan il-vapur għax qatt ma jista' jkun jaf fejn hu sejjer.

L-istess ġralna aħna.

Peress li pajjiżna spiċċa bla direzzjoni, ħadd ma jissogra jinvesti u dan wassal għall-istaġnar li hawn fil-pajjiż.

Sinjura President, dalgħodu qgħadt nisma' lill-Onor.

Sceberras Trigona jsemmi ħafna ċifri ta' miljuni, qisu qed itella' l-lotterija.

Hawnhekk ta' min ipoġġi saqajh fl-art u jirraġuna l-affarijiet.

Jekk se nibqgħu mexjin fit-triq għal zona ta' kummerċ ħieles u mhux dik ta' sħubija sħiħa ma' l- Unjoni Ewropea, se nitilfu l-vantaġġi kollha.

Nhar il-Ħadd li għadda l-Kap tal-Partit Nazzjonalista, l-Onor.

Eddie Fenech Adami, għamel laqgħa fir- Rabat għall-bdiewa, s-sajjieda u r-raħħala, fejn spjega l-vantaġġi li jista' jakkwista pajjiżna, b'mod partikolari fl-oqsma tal-biedja u s-sajd, permezz ta' sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Hu spjegalna wkoll x'piżijiet se jkollhom jerfgħu dawn l-oqsma jekk kemm-il darba pajjiżna jibqa' miexi fit- triq lejn it-twaqqif ta' żona ta' kummerċ ħieles.

Il-Ministru tal-Biedja u Sajd, l-Onor.

Noel Farrugia, ħareġ press release li titratta dwar dak li qal l-Onor.

Fenech Adami u din meta taqraha mhux tidħak imma jaqbiżlek id- dmugħ.

Per eżempju, il-Ministru Farrugia qal li aħna għidna li jekk nissieħbu fl-Unjoni Ewropea din tagħtina l-fondi biex l-ambjent rurali nkunu nistgħu nirranġawh.

Il-Ministru kkonferma dan imma mbagħad għoġbu jżid li:

"Dan diġa' qed isir f'Malta u f'GĦawdex, bħalma juru ċerti proġetti.".

Dawn huma affarijiet tad-daħk.

Aħna ilna sena u nofs nistaqsu lill- Ministru Farrugia meta se jinvesti ċenteżmu biex jirranġa t-trejqiet li jagħtu għar-raba' u biex jinbnew ħitan tas-sejjieħ u r-risposta li ħadna mingħand il-Ministru kienet li m'għandux fondi.

Sinjura President, aħna għidna wkoll li bis-saħħa tal-common agricultural policy, l-Unjoni Ewropea tipprovdi għajnuna finanzjarja biex ir-raħħala u l- bdiewa jkunu jistgħu jixtru makkinarju ġdid u iktar effiċjenti.

Fl- istqarrija li ħareġ nhar il-Ħadd li għadda, il-Ministru Farrugia qalilna li dan diġa' qed isir f'Malta u GĦawdex permezz ta' skemi ta' għajnuna mill- banek.

Allura hawn jien għandi mistoqsija għall-Ministru.

Il-Gvern kemm ta għajnuna lill-bdiewa u lir-raħħala tul dawn l-aħħar sena u nofs biex ikunu jistgħu jixtru makkinarju modern u effiċjenti?

Bħalma jaf kulħadd ir- risposta hija zero għax fil-fatt tul dawn l-aħħar 18-il-xahar ma ngħatat l- ebda għajnuna bħalma kien isir fil-passat.

Madam Speaker, nhar il-Ħadd li għadda aħna għidna li bil-fondi ta' l- Unjoni Ewropea jistgħu jinbnew impjanti ta' tisfija ta' drenaġġ u sistemi ta' provvista ta' ilma second class għat-tisqija ta' l-uċuh tar-raba'.

Fl- istqarrija għall-istampa l-Ministru Farrugia qalilna li dan diġa' qed isir.

Pero' fil-fatt dan m'hu minnu xejn, u dan meta l-iktar ħaġa importanti biex il-biedja tikber u tifjorixxi hu li jkollna provvista adegwata ta' ilma.

Issa aħna nafu li biex ikun jista' jintlaħaq dan l-għan - fil-fatt il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma kienet qed timxi fuq dan il-ħsieb - bejn wieħed u ieħor l-ammont ta' drenaġġ irid ikun ilaħħaq l-20 miljun gallun kuljum.

Hawn ta' min jgħid li meta jissaffew dawn l-20 miljun gallun ta' drenaġġ, ikunu jistgħu jiġu utilizzati għaxar miljun gallun.

Dak kien il-ħsieb tagħna, li ngħaddu dan is-second class water lill-bdiewa għat-tisqija.

Dan il-proġett seta' jsir biss bl-għajnuna ta' l-Unjoni Ewropea u aħna konna nikkwalifikaw għal din it-tip ta' għajnuna.

Pero' aħna ma konniex se nwettqu l-proġett tat-tisfija tad-drenaġġ biss, għax ma ridniex li jiġri bħalma ġara fil-każ ta' l-Impjant ta' Sant'Antnin.

GĦaliex qed ngħid dan?

Kif jaf kulħadd, minkejja li fl-Impjant ta' Sant Antnin id-drenaġġ jiġi msaffi, dan ma jistax jitwassal għand il-bdiewa kollha li hemm fl-area ta' Ħaż-Żabbar.

Hemmhekk hemm sistema ta' open channel, u b'din is-sistema wieħed ma jkunx jista' jippressa u jippompja l-ilma biex iwasslu fejn irid.

Aħna kellna l-ħsieb li nwettqu dan il-proġett tat-tisfija tad-drenaġġ skond il-Konvenzjoni ta' Barcelona u li nġibu l-fondi mill-Unjoni Ewropea biex nagħmlu sistema ta' network fl-areas agrikoli kollha ta' pajjiżna biex b'hekk tikber il-produzzjoni u tiżdied l-effiċjenza f'dan il-qasam.

Imma sfortunatament illum, kif nafu, dan il-Gvern għażel li jiskarta l-idea li jġib il-fondi billi jissieħeb fl-Unjoni Ewropea u minflok qed jaħdem fuq żona ta' kummerċ ħieles, u l-fatti nafuhom.

Madam Speaker, il-Gvern preżenti x'għamel biex isir dan il-proġett ta' tisfija tad-drenaġġ?

Dan daħħal taxxa fuq id-drenaġġ li minnha se jiġbor Lm4 miljun fis-sena.

U min se jħallas dawn il-flus?

L-Unjoni Ewropea żgur li m'hijiex se tħallashom - għax issa qed ngħidu li se nwaqqfu żona ta' kummerċ ħieles - u allura se jħallashom il-ħaddiem Malti.

GĦalhekk hawn għal darb'oħra qed naraw lill-Gvern Laburista jkompli jnaqqar minn but il- ħaddiem ħalli jkun jista' jkollu l-mezzi u l-finanzjament neċessarju biex jagħmel dan l-impjant ta' tisfija tad-drenaġġ.

Issa, kif għidt diġa', permezz ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea aħna stajna nġibu dawn il-fondi faċilment mingħajr il-bżonn li ndaħħlu taxxa inġusta, katastrofika u diżastruża, u hawn nixtieq nerġa' nfakkar lill-Onor.

Alfred Sant li b'din it-taxxa huwa se jisloħ minn fuq dahar il-poplu madwar Lm4 miljun fis- sena.

Madam Speaker, nhar il-Ħadd aħna għidna wkoll li bi sħubija sħiħa, il- qasam tas-sajd kien se jingħata spinta 'l quddiem u fil-fatt l-Unjoni kienet se tagħtina wkoll fondi biex il-qasam ta' l-akwakultura jkun jista' jkompli jissaħħaħ u jikber.

Ta' min jgħid ukoll li permezz ta' sħubija sħiħa, il-qasam tas-sajd kien se jkun jista' jesporta ħut kemm irid lejn l- Ewropa.

Fil-fatt illum l-operaturi tal-qasam tas-sajd jinsabu fi żvantaġġ għax jafu li meta s-sajjieda jesportaw il-ħut, kemm dak maqbud mill-ibħra ta' madwarna, kif ukoll dawk prodotti mill-fish-farms, qed ikollhom iħallsu taxxa ta' 15%.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, niġbidlek l-attenzjoni li għal darb'oħra m'hawnx quorum.

MADAM SPEAKER: Is-Seduta hija sospiża minħabba nuqqas ta' quorum.

Is-Seduta ġiet sospiża f'11.40 a.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MADAM SPEAKER: L-Onor Zammit jista' jkompli.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Madam Speaker, qabel ma nkompli bid-diskors tiegħi nixtieq infakkar li jien kont qed nirriferi għall-vantaġġi li konna nakkwistaw permezz ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea u kont qed ngħid li pajjiżna kien jibbenefika minn ammont kbir ta' fondi biex, fost affarijiet oħra, jiġi mtejjeb l-ambjent rurali u jinxtara makkinarju ġdid li jkun iżjed effiċjenti, ħalli l-oqsma tal-biedja u sajd isiru iktar produttivi.

MADAM SPEAKER: Onor. Zammit, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Membru jkompli bid-diskors tiegħu

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Zammit ikompli jitkellem.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra.

Sinjura President, kif kont qed ngħid, permezz ta' sħubija sħiħa fl- Unjoni Ewropea pajjiżna kien se jibbenefika wkoll minn fondi biex filwaqt li jinbnew impjanti ta' tisfija tad-drenaġġ, issir sistema ta' network fl- areas agrikoli kollha ħalli l-ilma second class ikun jista' jintuża għat- tisqija ta' l-uċuh tar-raba', u l-qasam ta' l-akwakultura kien se jiġi msaħħaħ u mkabbar ukoll.

Imma bit-twaqqif ta' żona ta' kummerċ ħieles dawn il-benefiċċji kollha jisparixxu u għal dan l-investiment kollu se jkollu jagħmel tajjeb il-poplu Malti mit-taxxi li jħallas.

Fil-fatt ta' min jgħid li huwa kkalkolat li pajjiżna kien se jgawdi mat- Lm80 miljun fis-sena f'dawk li huma enlargement funds li kieku Malta ssieħbet fl-Unjoni Ewropea.

Jien ma naqbilx ma' l-Onor.

Sceberras Trigona li qal li l-Unjoni Ewropea tagħtik il-fondi biex tagħmel tajjeb għad- deficit Dan mhuwiex il-każ.

Issa għal min ma jafx Lm80 miljun jsarrfu daqs l-investiment kollu li għamilna fil-power station ta' Delimara, bil- phase I, bil-phase IIA u bil-phase IIB b'kollox.

Fi kliem ieħor l- investiment li għamilna f'Delimara bejn l-1987 u l-1996 biex irdoppjajna l- kapaċita' tal-ġenerazzjoni ta' l-elettriku, kienet se tagħtihulna l-Unjoni Ewropea f'sena waħda biex tkun tista' tissaħħaħ l-infrastruttura tal- pajjiż.

Madam Speaker, s'issa semmejt żewġ żbalji li wettaq dan il-Gvern, liema żbalji wassluh biex jitlob lill-Parlament japprova s-self ta' Lm110 miljun.

Imma fil-fatt il-Gvern wettaq żball ieħor, dik li ilu minn Ottubru ta' l- 1996 itambar fuq il-ħofor, għax dawn il-ħafna ħrejjef tal-ħofor ġabu inċertezza kbira fil-pajjiż.

Fil-fatt illum din l-inċertezza qed tinħass minn kulħadd, bil-konsegwenza li ninsabu f'sitwazzjoni fejn ħadd ma jaf fejn hu sejjer.

Imma l-verita' x'inhi?

Li dan il-Gvern sab il-ħofor?

Jew li kien daqstant fortunat li prattikament sab l-industrija kollha taħdem?

GĦax il-Gvern f'liema qasam sab il-ħofor?

Fil-qasam ta' l-ilma?

Ħalli nfakkar f'liema sitwazzjoni kien jinsab dan il-qasam matul l-1996.

Il- qtugħ ta' l-ilma kien ikun programmat, jiġifieri daqqa kien imessha li tinqata' l-provvista ta' l-ilma taż-Żurrieq, daqqa kien imessha li tinqata' l-provvista ta' l-ilma tan-Naxxar, daqqa kien imessha li tinqata' l- provvista' ta' l-ilma ta' Ħal Qormi ...

Allura aħna ħallejna l-ħofor meta f'disa' snin u nofs investejna għexieren ta' miljuni ta' liri f'dan il- qasam biex irdoppjajna l-kapaċita' tal-produzzjoni ta' l-ilma u kabbarna s- sistema tad-distribuzzjoni?

Jien dalgħodu ħadt pjaċir naqra fuq il-gazzetti li l-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma ngħatat l-ISO 9002, pero' jien persważ li dan iċ- ċertifikat ma seta' qatt jingħata fl-1986 għax dak iż-żmien il-pajjiż kien għaddej minn kriżi serja ta' nuqqas ta' ilma.

Illum, permezz ta' l- investiment kollu li għamilna, il-qasam ta' l-ilma ġibnieh f'sitwazzjoni fejn għandna saħansitra spare production capacity imma, bħalma qal is-Sur Mifsud fir-rapport li qabbdu jagħmel il-Prim Ministru, minkejja l- investiment kollu ta' għexieren ta' miljuni ta' liri li għamilna biex seta' jkollna provvista adegwata ta' ilma, il-Gvern Nazzjonalista lill-poplu Malti qatt ma daħħallu tariffi anti-soċjali fuq il-konsum ta' l-ilma.

Fil- fatt l-istess nistgħu ngħidu għall-qasam ta' l-elettriku.

Madam Speaker, bħalma taf is-Sinjorija Tiegħek, bħala GĦawdxija, sa qabel l-elezzjoni ta' l-1987 meta wieħed kien imur GĦawdex u jżur l-irħula ta' din il-gżira kien jaħseb li wasal il-Milied għax id-dwal tat-toroq kienu kollha jteptpu, qishom xi christmas tree.

Imma hekk kif tela' fil-gvern il- Partit Nazzjonalista kabbarna l-kapaċita' tad-distribution centres b'madwar ħames darbiet, u dan l-investiment sewa mijiet ta' miljuni ta' liri.

Din hi l-ħofra li ħalla l-Gvern Nazzjonalista bħala wirt lill-partit ta' l- Onor. Alfred Sant!

Nista' nibqa' nsemmi l-affarijiet li ħalla l-Gvern Nazzjonalista lill- Gvern preżenti.

Per eżempju, nista' nsemmi l-iżvilupp li sar fis-sistema tat-telephone, fejn mill-iStrowger morna għal waħda mill-iktar sistemi moderni li jeżistu f'dan il-qasam.

Allura kif nistgħu ngħidu li l-Gvern Nazzjonalista kien fallut meta ħalla dan il-ġid kollu fil-pajjiż?

Issa hawn jien ma kontx se noqgħod insemmi l-ħafna djar ta' l-anzjani li bnejna, it-tkabbir li sar fl-Universita' u l-bini ta' l-airport.

Dawn l-affarijiet jafhom kulħadd.

Madam Speaker, kif għidt diġa', it-tneħħija tal-VAT, l-iffriżar ta' l- applikazzjoni għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea u l-ħrejjef tal-ħofor ġabu f'pajjiżna barriera ta' kriżi finanzjarja u minħabba f'hekk illum il- Gvern qed jiġi kostrett jissellef Lm110 miljun biex jgħatti r-running costs ta' sena waħda biss.

U x'inhi l-mediċina ta' dan il-Gvern għal dan id- deficit?

Taxxi, taxxi u taxxi!

U dan kollu ġie kkaġunat mill-policies diżastrużi li ħa l-Gvern Laburista.

Fil-fatt jekk wieħed jibda jsemmi t- taxxi li ddaħħlu minn Ottubru ta' l-1996 sa llum, ma jkunx jaf minn fejn irid jibda u jispiċċa għax tant iddaħħlu taxxi matul dan il-perijodu li wieħed bilfors jinsa xi wħud minnhom.

Per eżempju, iddaħħlu taxxi fuq il- petrol u fuq id-diesel, u filwaqt li qabel biex tidħol il-Belt kont tħallas b'kollox Lm65 illum trid tħallas Lm95.

Imbagħad xi ngħidu għall-kaċċaturi?

Kemm kien jgħidilna qabel il-Partit Laburista biex inħalluhom jisparaw fil-kwiet!

Imma llum dan il-Gvern qatgħalhom il-kaċċa - u mhux billi taparsi jagħmel leġislazzjoni f'dan ir- rigward - għax il-liċenzja tas-senter għamililhom Lm19, bir-riżultat li llum ftit huma dawk li għadhom jaffordjaw imorru għall-kaċċa.

(Interruzzjonijiet) Imma llum tant hemm pulizija serja taħtek, Onor. Mizzi, li m'għadx baqa' serq!

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Kompli, Onor. Zammit.

(Interruzzjonijiet) Onor. Mizzi, jekk jogħġbok tinterrompix.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Madam Speaker, l-Onor.

Mizzi qed jirriferi għall- pompa tal-petrol t'Għawdex.

Jien irrid ngħid lill-Onor.

Membru, ħalli forsi xi darba jitgħallem, li dwar dak il-każ hemm kawża fil-qorti.

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġobkom żommu l-ordni.

Ħadd minnkom m'hu qed jinstema'.

(Interruzzjonijiet) Dan il-każ m'huwiex parti mid-debate għax jinsab quddiem il-qorti.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

NINU ZAMMIT: Madam Speaker, fil-fatt mhux huma tellgħuni l-qorti imma jien tellajt lill-Partit Laburista l-qorti.

Taf għaliex, Onor. Mizzi?

GĦax m'għandix faħam miblul.

Jien tellajtkom il-qorti għax m'għandix faħam miblul.

U jekk jogħġbok, nhar it-Tnejn kun preżenti waqt il-kontro-eżami, biex forsi titgħallem xi ħaġa!

MADAM SPEAKER: Onor. Zammit, jekk jogħġbok indirizza lis-Sedja.

(Interruzzjonijiet) Onor. Mizzi, poġġi bil-qiegħda.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Dawn kif iridu jerġgħu jaqbdu mal-pompa tal-petrol meta dwar dan diġa' kien hemm kawża fil-qorti u nqatgħet?

(Interruzzjonijiet) Madam Speaker, għax xi ħadd bagħat pakkett u jien ma kontx korrott u bgħatt dak il-pakkett lura, għamlu plejtu sħiħ.

Mur ara kieku jien ħriġt xi biċċa green area u żammejt il-qalba għalija!

Dak huwa serq żgur!

(Interruzzjonijiet) Istħi li inti wieħed minn dawk tal-green area!

(Interruzzjonijiet) Jien l-art li xtrajt, xtrajtha qabel ma dħalt hawn ġew.

(Interruzzjonijiet) Dan irid idaħħak, Madam Speaker.

(Interruzzjonijiet) Inti għalhekk tajjeb, biex iddaħħak!

(Interruzzjonijiet) ONOR.

JOE MIZZI: Almenu jien tajjeb għal xi ħaġa, mhux bħalek!

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien kont tajjeb biex tajtek l-ilma u dejjem żammejtek nadif, minn kollox!

ONOR.

NINU ZAMMIT: Imma huwa tajjeb li jkun hawn l-interjections għax dak li jkun jisħon daqsxejn.

Issa ħalli nerġa' niġi għall-punt li kont qed nagħmel, Madam Speaker.

Kif kont qed ngħid il-Gvern wettaq tliet żbalji kardinali, jiġifieri t- tneħħija tal-VAT, l-iffriżar ta' l-applikazzjoni għal sħubija fl-Unjoni Ewropea u l-istejjer tal-ħofor.

Dawn il-kawżi wasslu biex inħolqot kriżi finanzjarja fil-pajjiż u minħabba f'hekk il-Ministru Mizzi llum kellu jiġi jqatta' ġurnata sħiħa hawnhekk biex il-Gvern tiegħu jkun jista' jitlob approvazzjoni għas-self ta' Lm110 miljun, ħalli almenu jkun jista' jgħatti d-deficit ta' l-1997.

(Interruzzjonijiet) U ibqa' hawnhekk sa nofs il- lejl biex tkun tista' tivvota u b'hekk tgħatti l-iżball ta' Lm110 miljun deficit f'sena waħda.

Imissek tistħi!

Issa ħalli nkompli, Sinjura President.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Onor. Mizzi, jekk jogħġbok tinterrompix.

Kompli, Onor. Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Madam Speaker, kont qed ngħid li minħabba dan id- diżastru - donnu li l-Onor.

Mizzi qed jieħu pjaċir bih! - il-Gvern preżenti kellu bilfors idaħħal xita ta' taxxi u dawn komplew jgħollu l-ħajja.

Kellna taxxi fuq il fuel, żidiet fil-liċenzji tal-karozzi, żidiet fil- liċenzji tas-snieter, żidiet fuq kollox.

U x'ma għoliex!

L-arja biss għadha ma għolietx għaliex dik jagħtihielna l-Bambin!

Madam Speaker, ma nistax nispiċċa dan id-diskors mingħajr ma nsemmi t- tariffi inġusti, anti-soċjali, katastrofiċi u disastrużi li daħħal dan il- Gvern fuq il-konsum ta' l-ilma u ta' l-elettriku u fuq is-servizz tad- drenaġġ.

Hawn ta' min jaċċenna wkoll għall-fatt li minkejja li dan il- Gvern daħħal dawn it-taxxi kollha fuq id-dawl, l-ilma u d-drenaġġ matul dawn l-aħħar 18-il xahar, lanqas għamel b'sold investiment fuq dawn l-oqsma ta' infrastruttura.

Ħaġa oħra li rrid ngħid hija li minkejja li fis-27 t'April li għadda l- Gvern ħareġ it-tariffi l-ġodda fuq il-konsum domestiku - li mbagħad immodifika xi ftit - jiddispjaċini ngħid li l-kontijiet tad-dawl u l-ilma għal kull familja Maltija se jirdoppjaw.

Jiġifieri min qabel kien jirċievi kont ta' Lm50 kull erba' xhur issa se jibda jirċievi kont ta' Lm100 u min qabel kien jirċievi kont ta' Lm40 kull erba' xhur issa se jibda jirċievi kont ta' Lm80.

GĦalhekk, kif qalu xi wħud mill-Onor.

Membri tan-naħa tal- Gvern stess, b'dawn it-tariffi l-iktar li se jintlaqat huwa ż-żgħir u l- batut.

Imma dan il-Gvern ma messx biss it-tariffi tal-konsum domestiku iżda ta' kull qasam.

Pero' qabel ma ngħaddi biex nispjega kif dan il-pass se jfarrak il-qasam ta' l-industrija, nixtieq nagħmel punt li nispera li kulħadd idaħħlu f'moħħu, anke l-Onor.

Membri tan-naħa l-oħra.

Jekk wieħed iħares lejn il-ktejjeb ''Iċ-Ċittadin l-Ewwel'', li kien ħareġ il-Partit Laburista matul il-kampanja elettorali, isib li hemm miktub li l-Gvern Nazzjonalista kien għolla d-dawl u l-ilma.

Issa hawnhekk irrid nagħmilha ċara li minkejja l-investiment kbir ta' miljuni ta' liri Maltin li sar fil-qasam ta' l-enerġija matul l-1987 u l-1996, il-Gvern Nazzjonalista qatt m'għolla t-tariffa ta' l-elettriku.

Ta' min jgħid ukoll li wara li aħna nfaqna għexieren ta' miljuni ta' liri fil-qasam ta' l-ilma u bdejna nipprovdu sistema ta' provvista adegwata ta' l-ilma mal-pajjiż kollu, konna ċaqlaqna ftit it-tariffa domestika - aħna konna ċaqlaqna it- tariffa b'farka, tant li naħseb li lanqas ħaqq il-karti li konna ħlejna dak iż-żmien - u t-tariffa ta' l-ilma fuq oqsma oħra, fosthom it-turiżmu, l- industrija u l-kummerċ ma missejniehiex.

Imbagħad fl-aħħar budget il-Gvern ta' l-Onor.

Alfred Sant għoġbu jdaħħlilna l-mistħija ta' tariffi ta' l-ilma u d-dawl li se jfarrku lil kull persuna li tgħix f'Malta għax, kif għidt diġa', il-kontijiet tad-dawl u ta' l-ilma għal erba' persuni fil-qasam domestiku se jirdoppjaw minn Lm50 għal Lm100.

Madam Speaker, jekk imbagħad wieħed iħares lejn it-tariffi tal-konsum ta' l-ilma fil-qasam industrijali jsib ġenn sħiħ u wieħed jirrealizza mill- ewwel li l-Gvern qed taqbdu ferneżija biex jiġbor il-flus ħalli jgħatti d- deficit tiegħu akkost ta' kollox.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Madam Speaker, niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

MADAM SPEAKER: Is-Seduta hija sospiża minħabba nuqas ta' quorum.

Is-Seduta ġiet sospiża f'12.05 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Zammit jista' jkompli.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Madam Speaker, kont se nibda nagħti xi eżempji biex nuri kemm se jkun goff, diżastruż u katastrofiku l-impatt tat-tariffi l- ġodda fil-qasam industrijali.

Hawnhekk ukoll se jintlaqat l-aktar l- industrijalist iż-żgħir, partikolarment ir-raħħal.

Biżżejjed ngħid li industrijalist li qabel kien jirċievi kont ta' Lm5.10 kull erba' xhur issa għall-istess perijodu se jibda jirċievi kont ta' Lm168, u industrijalist li qabel kien jirċievi kont ta' Lm40 issa se jibda jirċievi kont ta' Lm1,131.

Jien qed nagħti dawn l-eżempji għax naħseb li xi wħud min-nies għadhom sa llum m'humiex qed jobsru li se jkun hawn din il-guffaġni u dan il-ġenn ta' kontijiet.

Dawn huma żidiet goffi u nġusti, li bla ebda dubju se jkomplu jgħollu l-ħajja u se jkomplu jkabbru l-ferita tal-qgħad.

Jien smajt li din il-ġimgħa l-assoċjazzjoni tal-lukandiera ħarġet stqarrija fejn qalet li hi qatt ma ppretendiet li ż-żidiet fil-kontijiet ta' l-ilma ta' dawk il-postijiet li jaqgħu taħt is-settur tat-turiżmu li ġew imħabbra fil-budget kienu se jseħħu tassew.

Pero' minkejja li għaddew sitt xhur sakemm dawn ġew riveduti, it-tariffi li ħarġu għall-qasam industrijali xorta żdiedu minn 57% sa 90% iktar.

Industrijalist li qabel kien jirċievi kont ta' l-ilma ta' Lm3,000 kull erba' xhur, issa se jibda jirċievi kont ta' madwar Lm5,500.

Madam Speaker, ma xtaqtx intawwal imma bilfors kelli nirriferi għal dawn iċ-ċifri għax il-Gvern għandu jagħmel tajjeb għal dan il-mismanagement tiegħu.

MADAM SPEAKER: Onor. Zammit, għandek bżonn leave of House biex tkompli tinstema'.

Hawn permess?

(Onor. Membri: No)

Il-permess ma ngħatax.

MADAM SPEAKER: Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

John Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI: Madam Speaker, illum b'din l-extended session ġejna biex inqattgħu daqs ħames seduti biex niddiskutu dan l-abbozz ta' liġi, li huwa qasir fil-format tiegħu imma twil fil-portata tiegħu.

L-ewwelnett ta' min jgħid li permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi l-Gvern se jissellef Lm110 miljun.

Fil-fatt se jissellef Lm30 miljun biex ikopri l-iżbilanċ li għad baqagħlu għall-1997 - naturalment l-iżbilanċ ta' l-1997 ma kienx ta' Lm30 miljun imma matul dik is-sena kien diġa' ssellef biex ikopri l-ispejjeż li kellu - u se jissellef Lm80 miljun bil-quddiem għal din is-sena.

Issa meta qed ngħidu li l-Gvern se jissellef Lm80 miljun għal din is-sena rridu nassumu li l-projections li għamel il-Gvern għas-sena 1998 huma realistiċi għax ma rridux li jkun hemm xi żball ieħor u l-Gvern isib li jkun issellef iktar milli għandu bżonn.

Jien qed ngħid dan għax rajna diverġenzi sostanzjali fiċ-ċifri, liema ċifri rajnihom jiżgarraw b'ammont sostanzjali, u l-analisi ta' dan l-iżgarr għandha tkun waħda interessanti.

Jien nispera li matul il-laqgħa tal-Kumitat dwar il-Kontijiet Pubbliċi li għandna llejla, li għaliha se jkun hemm preżenti l-Gvernatur tal-Bank Ċentrali - li ġie kkwotat fuq it-televiżjoni li sab dan l-iżball - u d- direttur ġenerali tad-dipartiment tal-finanzi, niddiskutu bir-reqqa l- movimenti li kien hemm f'dawn iċ-ċifri, u nispera wkoll li aħna l-membri ta' dan il-Kumitat ma nkunux involuti fis-seduta tal-Kamra, ħalli din il- laqgħa tkun tista' ssir.

Pero' fuq dan ikolli ċ-ċans nitkellem minn hawn u ftit ieħor.

Madam Speaker, matul id-dibattitu ntqalu ħafna affarijiet fuq l-andament ekonomiku.

Fir-realta' kif sejra l-ekonomija u dan il-Gvern li tela' fl- 1996 x'sab?

Huwa minnu dak li qal il-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ, meta kien qed jiftaħ id-diskussjoni fuq dan l-abbozz ta' liġi, li fi żmien l- amministrazzjoni preċedenti pajjiżna kien miexi fuq ekonomija tat-tajjar?

Huwa veru li kif ipprova jipperswadina l-Ministru mill-qabda statistika li beda jikkwota minnha, li pajjiżna dak iż-żmien kellu ekonomija fantażma?

Madam Speaker, il-poplu Malti jafha r-risposta għal dawn il-mistoqsijiet u bla ebda dubju hawnhekk aħna m'aħniex qed inbellgħulu xi eżerċizzju ta' marketing.

Il-poplu Malti jaf li l-pajjiż kien miexi 'l quddiem b'ritmu mgħaġġel u li l-Gvern kien qed jipproġetta li jkompli jsaħħaħ l- infrastruttura ta' pajjiżna biex jifforma l-bażi li fuqha s-settur privat jista' jaħdem.

Il-poplu Malti jaf li l-ġid kien qed jitqassam bl-iktar mod ġust u li aħna konna qtajna ħafna u ħafna eluf milli jibqgħu lura, bir- riżultat li kulħadd beda miexi 'l quddiem.

Aħna għamilna minn kollox biex mhux biss inkunu nistgħu ngħidu kemm ġew eluf jew saħansitra miljuni ta' turisti f'pajjiżna, biex mhux biss inkunu nistgħu ngħidu kemm esportajna miljuni minn pajjiżna, biex mhux biss inkunu nistgħu nsemmu l-kumpanniji li qed jingħataw servizz finanzjarju minn pajjiżna, biex mhux biss inkunu nistgħu nitkellmu fuq dan is-sħab ta' statistika, li daqqa tista' tinterpretaha mod u daqqa tista' tinterpretaha mod ieħor, imma biex il- ħaddiem Malti jkollu xogħol u dħul diċenti, biex il-pensjonant Malti jkollu pensjonijiet diċenti, biex it-tfal Maltin ikollhom edukazzjoni tajba u teknoloġikament avvanzata, ħalli dan il-pajjiż jimxi 'l quddiem bil-fatti fid-dinja moderna li diġa' konna dħalna fiha, u jkun preparat bis-serjeta' għall-isfidi, u preċiżament biex nippreparaw lil pajjiżna għad-dħul fl- Unjoni Ewropea.

Madam Speaker, bil-ħafna paroli vojt ta' marketing li nisimgħu llum m'aħna se naslu mkien.

Il-fatti juru li aħna konna qed immexxu l-ekonomija tagħna b'mod gradwali u konna qed ngħadduha minn tibdil kontinwu, biex naqilgħuha mill-istaġnar ekonomiku li sibna fl-1987.

Dik kienet ħofra żgur!

Fl-1987 aħna konna sibna pajjiż magħluq, mitluq u mifni.

Dak iż-żmien madwarna kien hawn swar ta' protezzjoni ma' kullimkien, u wieħed ma setax jitmattar għax kien isib lil min iżommu.

Ma setax jaħseb jew jieħu inizjattiva għax il-burokrazija kienet twaqqfu.

Hekk kien il-pajjiż fl-1987.

GĦal kull ħaġa u għal kull nifs li tieħu kellek bżonn liċenzja mingħand il-gvern, ibda minn gomma u spiċċa f'li trid.

Biżżejjed ngħid li meta dipartiment tal-gvern ried idaħħal computer kellu jdaħħlu bil-moħbi.

Dik kienet is-sitwazzjoni li sibna aħna dak iż-żmien.

Jekk dipartiment tal-gvern kien japplika biex idaħħal computer, dan fl-applikazzjoni kien jurih bħala an accounting machine għax inkella ma kenux jagħtuh permess.

Dan biex ma nsemmix ukoll li meta wieħed kien japplika biex jixtri ZX80 - dawn kienu l-ewwel computers li daħlu f'Malta - kien ikun irid jiffirma karta li m'hu se jkeċċi lil ħadd mill-impjegati tiegħu.

Jien għadni niftakar li hekk kif irbaħna l-elezzjoni u kont għadni kemm dħalt fil-ministeru ta' l- industrija, għall-ewwel darba bgħatt għal xi uffiċjali tal-Malta Development Corporation u meta staqsejthom x'investiment kellna fil- pipeline, dawn irrispondewni: X'pipeline hu!

Dik kienet ħofra!

Dak iż- żmien aħna konna qtajna qalbna li jiġi l-investiment lejn Malta..

F'din is- sitwazzjoni kien jinsab pajjiżna dak iż-żmien, Madam Speaker.

Aħna konna pajjiż mitluq, pajjiż bla dawl, pajjiż bla ilma, pajjiż bis- sistema ta' telekomunikazzjoni antikwata ta' l-iStrowger, li kienet twaqqagħna għaż-żufjett ma' kull min kien jiġi f'pajjiżna, liema sistema kienet waħda mill-ikbar brakes li kellha l-ekonomija biex timxi 'l quddiem.

Mur ġib li għadna b'dik it-tip ta' sistema llum, Madam Speaker!

Mur ġibna nipprovaw nagħmlu l-financial services centre b'dik it-tip ta' teknoloġija li writtna u li tant konna ġejna mgħajrin għaliex bdilniha!

Mur ġibna llum nagħmlu floating ta' l-isħma tal-Maltacom fuq l-istock exchange b'dik it-teknoloġija!

Dik ħofra!

Pajjiżna kien pariah, kien mifni, kellna isem ħażin fil-qasam internazzjonali u meta kont tmur taffronta sidrek biex tħajjar l-investiment, kont tiġi ssuttat b'ħafna mistoqsijiet minħabba r-rekord ħażin li kellna fil-qasam internazzjonali.

Hekk konna sa Mejju ta' l-1987.

Kien pajjiż mifni bil-qgħad, fejn il-ħaddiem Malti ma kienx jista' jsib xogħol.

Kien pajjiż li fih il-ħaddiem kien jiġi mjassar biex jieħu l-paga u kien jiġi mjassar fid-Dejma - u din hija l-vilta' - fejn il-gvern bħala policy kien iħaddem nies mingħajr id-dritt li jidħlu f'union.

Dak l- employer li suppost għandu jservi ta' mudell fejn jidħol it-trattament tal- ħaddiem, kien iħaddem nies fid-Dejma mingħajr ma jagħtihom id-dritt li jissieħbu f'union.

U dan għalfejn?

Halli jħallashom inqas u sabiex jassigura ruħu li għandu strike-breakers fid-dipartimenti kollha tiegħu, biex jekk xi darba l-ħaddiema regolari jazzardaw jistrajkjawlu jkollu lil tad-Dejma - dawn kienu jaqgħu taħt dixxiplina militari wkoll - lesti biex jeħdulhom posthom.

Dak iż-żmien pajjiżna kien mifni bil-friża, mhux biss fl-investiment imma f'kollox, fosthom fin-negozju, fil-pagi u fil-pensjonijiet.

Dik ħofra!

Dak iż-żmien pajjiżna kien mifni bl-umiljazzjoni għax biex jixtri l- ħteġijiet tiegħu, il-poplu Malti kien ikollu jaqbad il-vapur u litteralment jagħmel raid fi Sqallija.

F'din is-sitwazzjoni kien pajjiżna fl-1987!

Dak iż-żmien kellna pajjiż mifni b'eluf ta' ħaddiema mpjegati bl-addoċċ qabel l- elezzjoni, li swew lil pajjiżna miljuni ta' liri fis-sena.

Dik kienet ħofra, Madam Speaker!

U jien inħobb infakkar dawn l-affarijiet ħalli ż- żewġ naħat tal-Kamra jifhmu f'liema sitwazzjoni kien jinsab pajjiżna fl- 1987.

Madam Speaker, minkejja li meta tela' fil-gvern sab dan id-diżastru kollu, il-Partit Nazzjonalista ma qagħadx jintilef jibki, jixher u jqatta' xagħru fuq dawn il-ħofor u fuq x'sibna f'Sant'Anġlu, f'Kalaxlokk, f'Lapsi Quarry u ma nafx fejn aktar.

Kemm kien ikollna għalfejn nibku u ntambru fuq il-ħofor kieku qgħadna nintilfu fuq dawn l-affarijiet!

Imma aħna ma kellniex inferiority complex għax konna nemmnu fil-ħila tagħna u ma kellniex għalfejn noqogħdu niġġieldu r-record li kellu l-Gvern Laburista.

GĦax il-Gvern Laburista x'record kellu fl-1987?

Kellu record ta' diżastru.

GĦalhekk aħna ma kellniex għalfejn noqogħdu naħlu ż-żmien infasslu eżerċizzju ta' marketing biex nipprovaw niskreditaw lill-Partit Laburista - u fil-fatt il-poplu kien diġa' skredita lil dan il-partit - u minflok bdejna mill-ewwel ġurnata li tlajna' fil-gvern naħdmu fuq linja pożittiva biex noħolqu l-ġid.

U għaliex konna kapaċi nagħmlu dan?

Għax konna ppreparati u kellna programm sħiħ ta' dak li għandna nagħmlu, jiġifieri konna ħsibna minn qabel kif dan il-pajjiż għandu jiġi ggvernat.

Madam Speaker, jien qed ngħid dan il-kliem biex il-poplu - inklużi xi ġurnalisti li jħobbu jiktbu ħafna - jibda jifhem id-differenza li hemm bejn partit u partit, u għaliex kif tela' l-Partit Nazzjonalista fil-gvern dan il-pajjiż beda jingrana 'l quddiem b'mixja ma taqta' qatt imma kif tela' l-Partit Laburista waqa' kollox għal patattu.

Il-verita' hi li l-Gvern Nazzjonalista kien preparat, kien jaf x'għandu jagħmel u beda jaħdem mill- ewwel ġurnata fuq programm preċiż biex joħloq il-ġid u jimmotiva l- industrija.

Issa ara ma taħsbux li aħna ma ltqajniex ma' problemi!

Aħna bdejna nħabbtu wiċċna mal-problemi mal-ewwel.

Per eżempju, jien niftakar li lanqas kienu laħqu għaddew xahrejn minn mindu tlajna fil-gvern li Thomson, li kien amalgama ma' l-SGS, ma kienx se jitlaq minn Malta minħabba li beda jinsisti li jżomm il-fabbrika fil-francophone countries, peress li hemmhekk huwa kellu iktar kontroll, imma bl-għaqal tagħna mhux biss irnexxielna nipperswaduhom jibqgħu imma pperswadejnihom ikabbru wkoll.

Permezz tal- Freeport, permezz tas-setturi tal-kummerċ u tat-turiżmu, kif ukoll permezz tal-ħidma tal-ministri kollha tal-Gvern Nazzjonalista, bil-mod il-mod pajjiżna beda jirnexxielu jimxi 'l quddiem.

Pero' aħna qatt ma qgħadna nħambqu fuq dak li sibna, lanqas fuq it-8,000 ruħ li sibna mpjegati bl- addoċċ, u qatt ma qgħadna nieqfu biex naraw x'se nagħmlu u x'mhux se nagħmlu.

Fhimna mill-ewwel li s-soluzzjoni għal pajjiżna m'hijiex li toqgħod teqred imma li taħdem ħalli toħloq il-ġid.

GĦalhekk aħna middejna għonqna għax-xogħol biex nibdew noħolqu l-ġid u fi ftit żmien irnexxielna nibdew noħolqu l-ġid u nsolvu l-problemi.

Meta konna fil-gvern, uħud mill-Maltin u mill-GĦawdxin kienu jgħajruna li m'għaġġilniex biżżejjed u li messna keċċejna qabda ħaddiema minn mal-gvern biex b'hekk we reduce goverment.

Kemm kienu jikkritikawna fuq hekk.

Aħna mhux biss konna nafu x'qed nagħmlu ekonomikament imma bħala partit kellna wkoll kuxjenza soċjali u riedna li r-riforma fl-ekonomija ssir b'mod li l- poplu Malti ma jbatix u jkun protett mill-inkubi tas-sensji, mill-inkubi tal-qgħad u mill-inkubi tal-friża li kien darriena bihom il-Partit Laburista.

Aħna bnejna ekonomija li kienet qed turi bil-provi li miexja 'l quddiem u l-poplu Malti fehem x'konna qed nagħmlu u ħadem fuq li ħadem biex ikompli jtejjeb il-pożizzjoni tiegħu.

Il-poplu Malti fehem ukoll li l- mutur tal-pjan tal-Gvern Nazzjonalista kien hu, u aħna min-naħa tagħna tajnieh l-għodda kollha u tajnieh il-fiduċja fih innifsu biex dan il-mutur ikun jista' jaħdem tajjeb.

Jien inħares lejn dak iż-żmien b'sodisfazzjon u persważ li huma ħafna l-Maltin u l-Għawdxin li ilhom għal dawn l-aħħar sena u nofs iħarsu bi stennija ġdida li jerġa' jiġi dak iż-żmien għax dak kien żmien fejn l-ideat setgħu jitwettqu, fejn wieħed seta' jaħseb u jippjana għal quddiem u fejn wieħed seta' jkun jaf li hu u l-familja tiegħu qegħdin fiż-żgur.

Illum il-Gvern qed iħossu debboli u assedjat minn kullimkien, mhux biss bil-kritika ta' l-Oppożizzjoni, mhux biss bl-opinjoni pubblika li qed tikber kontrieh kuljum imma wkoll bid-dissens u bid-diżgwid fuq policies, fuq tattika u fuq personalitajiet li għandu fil-partit u fil-gvern.

Illum dan il-Gvern lanqas biss għad baqagħlu fiduċja fih innifsu, aħseb u ara kemm jista' joħloq fiduċja fil-poplu!

Ovvjament dak li m'għandux hu ma jistax jgħaddih lil ħaddieħor.

U jekk huwa m'għandux fiduċja fih innifsu, kif jista' jipperswadi lill-poplu Malti biex ikollu fiduċja fih?

Dan il- Gvern kellu bilfors jaqa' fin-nassa li jipprova jiskredita lil din in-naħa tal-Kamra u, kif seta' jara l-poplu Malti u Għawdxi kollu permezz tat- television u ta' mezzi oħra, għamel kampanja sħiħa biex jipprova jipperswadi lill-poplu li fi żmienna kulħadd kien qed jgħix ħolma, bħal xi storja tal-fatat.

Dan bħal meta jidhirlek fatat, jgħidlek li għandek il- flus f'xi toqba fil-ħajt u mbagħad meta tmur tfittixhom minflok flus issib bebbux jew tajjar!

Hekk kontu tipprovaw tipperswaduh lill-poplu intom u kontu tgħidulu: Hija illużjoni li fi żmien il-Gvern Nazzjonalista intom kontu tgħumu fil-ġid; hija illużjoni li fi żmien il-Gvern Nazzjonalista intom kellkom il-flus fil-but; hija illużjoni li fi żmien il-Gvern Nazzjonalista l-kwalita' tal-ħajja kienet tiela'.

Madam Speaker, imma l- poplu Malti qed iqabbel dak li kellu ma' dak li għandu llum, u jaf li fil- fatt huwa dak li kien jgħidlu l-Partit Laburista li kien illużjoni.

Kif tistgħu tgħidu li fi żmienna l-poplu Malti kien qed jgħix illużjoni meta huwa stess seta' jara b'għajnejh kif telgħu l-pagi tal-ħaddiem Malti mill- 1987 sa l-1996?

Kif tistgħu tgħidu li fi żmienna l-poplu Malti kien qed jgħix illużjoni meta huwa stess seta' jara b'għajnejh lill-employers jiġru wara l-ħaddiem Malti biex jaħdem?

Imma llum kemm tbiddlu l-affarijiet!

Illum il-ħaddiem jinsab fil-ħofra għax mhux biss qed jintilfu eluf ta' mpjiegi fulltime imma qed jintilfu wkoll għexieren ta' eluf ta' mpjiegi part-time.

Din hi r-realta'.

Dawn huma l-fatti.

Kif tistgħu tgħidu li fi żmienna l-poplu Malti kien qed jgħix illużjoni meta huwa stess seta' jara b'għajnejh kif kienu l-pensjonijiet fl-1987 u kif ħallejnihom aħna fl-1996?

Biżżejjed ngħid li filwaqt li fl-1987 il- gvern nefaq Lm70 miljun f'pensjonijiet, fl-1996 aħna nfaqna Lm192 miljun.

Dik ħofra!

(Onor. Membri: Hear, hear) F'sena waħda l-gvern ħallas Lm122 miljun iktar mill-1987 f'pensjonijiet biss!

Oqogħdu għajruna!

Ftit ilu kont qed nitkellem ma' industrijalist u d-diskors waqa' fuq id-deficit tal- gvern.

Ġibtlu bħala eżempju dan li għadni kif għidt fuq il-pensjonijiet u tlabtu jgħidli jekk hu, bħala industrijalist, iħossx li aħna għollejna l- pensjonijiet iżżejjed u jekk il-pensjonanti tagħna għandhomx pensjonijiet eċċessivi.

Illum jien lill-Onor.

Membri tan-naħa l-oħra ngħidilhom l- istess ħaġa.

GĦidulna li llum il-pensjonanti għandhom pensjonijiet għoljin wisq!

Għajruna għax aħna żiedna l-pensjonijiet għal Lm122 miljun fis-sena minn fuq dahar il-gvern!

Għajruna b'dan il-fatt, ma jimpurtax!

Pero' għidu wkoll li mill-friża li ħallejtuhom intom, meta kontu fil-gvern fl- 1987, aħna lill-pensjonanti ġibniehom f'sitwazzjoni li jistgħu jgħixu ħajja diċenti, ħajja ta' nies.

Madam Speaker, kif tistgħu tgħidu li fi żmienna l-poplu Malti kien qed jgħix illużjoni meta hu stess seta' jara b'għajnejh kif telgħu l-profitti ta' l-azjendi f'kull settur bejn l-1987 u l-1996, saħansitra fis-settur li kien jimmanifattura għal-lokal?

Din kif tistgħu ssejħulha illużjoni?

II- Ministru, biex jikkonferma t-teżi tiegħu, beda jikkwotalna xi ċifri pero' jiddispjaċini ngħidlu li huwa kkwota dawn iċ-ċifri ħażin ħafna.

Issa jien lill-Ministru se nagħtih il-benefiċċju tad-dubju, fis-sens li nixtieq nemmen li ma kkwotax dawn iċ-ċifri biex iqarraq, pero' nixtieq inwissih biex meta jitimgħuh xi ċifri joqgħod attent li jidħol fihom, li jifhimhom u jara x'ifissru verament, għax jekk iċ-ċifri jiġu nterpretati ħażin jittieħdu qabda deċiżjonijiet bl-addoċċ.

Per eżempju, il-Ministru fid- diskors tiegħu semma r-riżervi u spjegalna kif dawn waqgħu matul l-1995 u l- 1996, pero' ma spjegalniex kif dawn telgħu m'ogħla s-smewwiet u b'mod straordinarju matul l-1994.

U matul l-1994 ir-riżervi ma telgħux m'ogħla s- smewwiet u b'mod straordinarju għax sar xi miraklu mal-Gvern Nazzjonalista tafux imma għax, kif jaf kulħadd, dak iż-żmien is-sistema ta' tassazzjoni indiretta kienet qed tinbidel, id-dazji li fuq xi wħud mill-prodotti kienu straordinarjament għoljin kienu se jitneħħew, u l-grossisti u l-importaturi lokali ma xtaqux ikabbru l-ħażna qabel l-1995 - għax sfortunatament l- investiment ta' ħafna negozjanti Maltin huwa l-istock, u qed ngħid "sfortunatament" għax meta jsir hekk ikun hemm vested interest fl- inflazzjoni - u minħabba dan il-fatt fl-1994, meta tista' tgħid li l- importazzjoni kienet waqfet, ir-riżervi tal-pajjiż splodew 'il fuq.

Imma mbagħad peress li dak li ma nxtarax fl-1994 inxtara fl-1995, jekk wieħed jikkompara r-riżervi li kellu l-pajjiż matul l-1995 u l-1996 ma' l-1994 isib li dawn naqsu.

Allura l-Ministru kif jiġi hawn jgħidilna li matul l- 1995 u l-1996 kellna diżastru fir-riżervi tal-pajjiż!

Ejjew nifhmu ċ-ċifri qabel ma nparlaw u nifhmu x'ikun qed jiġri.

Fir-realta' dan ir-riżultat kien kaġunat minn proċess ta' riaġġustament fl-ekonomija ta' pajjiżna, liema proċess kien wieħed naturali u bilfors kellu jsir fiċ-ċirkostanzi li kien għaddej minnhom pajjiżna.

GĦalhekk hawn jien irrid nerġa' nappella lill-Ministru biex joqgħod attent qabel ma jikkwota xi ċifri għax min jaf jaqra ċ-ċifri verament isib li dawn jgħidu storja.

GĦalhekk għandna noqogħdu attenti li nħallu ċ-ċifri jgħidu l-istorja tagħhom u mhux noqogħdu nagħmlu l-cut-offs u nagħmlu l-paraguni kif jaqblilna.

Ara jien, iċ-ċifri nzertajt naf naqrahom!

Din bħal meta llum, per eżempju, qed niftaħru bid-dħul li qed ikollna mill-oqsma tat-turiżmu u ta' l-esportazzjoni, allavolja llum l- esportazzjoni naqset xi ftit.

Jekk kemm-il darba ma nifhmux l-effett ta' l- iżvalutar tal-lira Maltija kontra muniti barranin inkunu qed nimmiżinterpretaw l-istatistika.

Aħna ma nistgħux nieħdu l-istatistika at face value.

Fil-fatt jekk wieħed jaqra l-istatistika sew isib li għalkemm illum in-numru ta' turisti żdied, in real terms id-dħul mit-turiżmu baqa' l- istess.

Anzi biex ngħid hekk illum fortunati għax l-isterlina ġiet issarraf ħafna iktar f'liri Maltin, imma ma rridux ninsew li għolew l- ispejjeż ta' l-importazzjoni u l-ispejjeż biex dawn it-turisti jiġu ssapportjati.

U mela noqogħdu ngħidu li t-turist nefaq iktar!

Ir-realta' hi dik li qed ngħid jien.

Issa jien m'iniex qed ngħid dan għax ma nixtieqx li t-turiżmu jiżdied.

J'Alla jiżdied u j'Alla dan il-pajjiż jimxi 'l quddiem u joħloq il-ġid.

Fil-fatt aħna qed nagħmlu din il-kritika biex f'pajjiżna jerġa' jibda jinħoloq il-ġid għax ma nixtequx li meta minn hawn u ftit snin oħra nerġgħu nkunu fil-gvern nerġgħu nsibu d-diżastru li sibna fl-1987.

Imma hemm bżonn li ngħidu l-affarijiet kif inhuma u mhux noqogħdu nagħmlu qabda kummenti bl-addoċċ.

Madam Speaker, dan huwa gvern ta' l- addoċċ!

Illum għandna ekonomija staġnata u fil-fatt jien skantajt kif fil-bidu ta' din id-diskussjoni l-Ministru qalilna li l-ekonomija sejra tajjeb, għax jekk verament jaħseb hekk bilfors li qed jgħix bejnu u bejn ruħu.

Ngħid għalija ma ngħaddix minn triq - u llum għall-grazzja t'Alla għandi ċans ngħaddi mit-toroq! - li ma jwaqqfunix in-nies u jgħiduli x'diżastru hawn f'kull settur, kemm fis-settur tar-restoranti, kemm fis-settur tal- manifatturi żgħar - għax is-settur tal-bini m'hemmx bżonn insemmuh - kemm fil-bejgħ taż-żraben, kemm fil-bejgħ tal-ħwejjeġ, kemm fil-bejgħ tal- purtieri, kemm fil-bejgħ tat-twapet.

Il-bieraħ stess waqt laqgħa li kelli qaluli li l-bejgħ ta' l-aluminium u ta' l-għamara spiċċa.

Kollox baħħ!

Kollox wieqaf!

Allura kif jiġi l-Ministru u jgħidilna li miexi kollox sew!

Ma jistax ikun li nibqgħu f'sitwazzjoni fejn il-poplu jaf li miexi f'direzzjoni ħażina u l-Gvern, għar-raġunijiet tiegħu, jibqa' jgħidlu li miexi fid-direzzjoni t-tajba.

Jien m'iniex niskanta li din is-sena ġejna ffaċċjati b'dawn il-problemi fil-budget.

Lanqas ma jien qed niskanta li qegħdin nisimgħu lill-Gvernatur tal-Bank Ċentrali jgħidilna minn fuq it- television li kienu sejrin għall-printing u fil-ħin u l-mument skoprew żball ta' Lm20 miljun u kellhom iwaqqfu l-printing kollu.

Issa nisperaw li llejla l-Gvernatur tal-Bank Ċentrali jgħidilna kif skoprieh dan l-iżball!

(Interruzzjonijiet) Din ta' l-iżball mhux jien ivvintajtha imma qalha l- Gvernatur tal-Bank Ċentrali stess.

Madam Speaker, meta wieħed jibda jara ċ- ċifri u jidħol fihom fid-dettall jistaqsi: Imma hawn x'inhu jiġri?

Meta jien qabbilt - għax jien inħobb nagħmel il-paraguni - il-budget u r- revised estimates ta' l-1997 ma' dawk ta' l-1996 sibt shifts kbar bejn id- dħul attwali ta' l-1996 u d-dħul attwali ta' l-1997, liema dħul imbagħad m'huwiex ripetut għall-1998.

Jekk wieħed iħares lejn l-1997 isib li f'dik is-sena daħlet muntanja ta' flus għall-gvern, u dan sar minħabba li d-dħul mid-dwana żdied bi Lm12 miljun, id-dħul mit-taxxi interni żdied bi Lm17 miljun u d-dħul mis-sigurta' soċjali żdied b'Lm16 miljun.

Jien nifhem li fid-dwana ġie kkaġunat dan it-tibdil għax, kif jaf kulħadd, il-liġijiet tal- pajjiż inbidlu u minkejja li l-GRTU ma tniffsitx u ħafna nies bilkemm qed jindunaw, id-dazju f'pajjiżna żdied b'medja ta' 8% fuq l-affarijiet importati minn barra l-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt dan kien l-ewwel attentat li għamilna biex nipprovaw nipperswadu lill-Ewropej li aħna għadna ħbieb għax dawk il-prodotti li qed jiġu importati minn barra l-Unjoni Ewropea qegħdin jeħlu dazju ogħla, imma xorta waħda they sent them packing.

Min-naħa l-oħra, wieħed kif jista' jispjega żieda ta' Lm17-il miljun fl- income tax?

Jien naf nagħti spjegazzjoni kif b'mod ta' l-għeġubijiet, minkejja li matul l-1996 kien ipproġettat li ndaħħlu Lm105 miljun mill- income tax, hawnhekk jirriżulta li d-dħul kien jammonta għal Lm93 miljun.

Milli jidher issa t-trapan beda jdur u jagħmel il-ħofra!

Dawn l-affarijiet jissejħu cut-off dates.

Issa llum qed jingħad li s-sena d-dieħla se jkun hemm żieda ta' Lm1 miljun fl-income tax.

Hawnhekk huwa ċar li m'hawnx konsistenza u, kif għidt diġa', issa t-trapan qed jagħmel il-ħofor.

Fil- qasam tas-sigurta' soċjali ġrat l-istess storja għax f'daqqa waħda kellna dħul aktar ta' Lm16 miljun waqt li din is-sena qed jiġi stmat li se jkun hemm tnaqqis ta' Lm5 miljun.

Mela allura fl-1997 x'ġara?

It-trapan beda jagħmel il-ħofor!

Hawn wieħed ma jistax ma jsemmix ukoll l-eżerċizzju tal-Malta Drydocks, liema eżerċizzju jammonta għal Lm24.6 miljun.

X'ma jitlax deficit ta' Lm100 miljun jekk isiru dawn l-affarijiet!

Fil-fatt dan l-eżerċizzju kellu jsir fl-1996 u ma sarx, u mbagħad minkejja li fil-budget qalulna li dan se jsir fl-1997, ir-revised estimates ma wrewx li dan se jsir fl-1997.

Dawn xi praspar huma!

Jien għalissa se nieqaf hawn fuq dan is-suġġett pero' nispera li llejla waqt il-Kumitat dwar il-Kontijiet Pubbliċi ningħataw risposta fuq dawn l-affarijiet.

Madam Speaker, issa hawn irrid insemmi wkoll l-iżball kbir tal-capital asset declaration - dan l-iżball fenomenali sar minħabba l-ebusija tar-ras u minħabba policy li saret bl-addoċċ - liema żball tellef il-fiduċja ta' ħafna nies li huma nvoluti fil-qasam ta' l-investiment.

Min jaf kemm għidnielu u ftaħnielu għajnejh lill-Gvern li qed jagħmel żball u kemm tajtu eżempji jien biex nurih li din ma tistax taħdem fil-prattika!

Imma meta għidnielu hekk, il-Prim Ministru qagħad jidħak bina biex imbagħad kellu jibla' kollox għax fil-fatt din is-sistema veru ma ħadmitx.

Fil-fatt illum ninsabu f'sitwazzjoni fejn minkejja li ninsabu f'Mejju ta' l-1998, pajjiżna għadu qed jiddiskuti l-budget ta' l-1997.

Dan hu l-mod maniġerjali u modern ta' kif għandna mmexxu pajjiż!

Illum suppost il-Ministru qed jagħmel id-drafting tal-budget ta' l-1998 u suppost li aħna m'għadniex imwaħħlin biil-budget li għadda.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Dalli, niġbidlek l-attenzjoni li skadielek il- ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Membru jkompli jinstema?

ONOR.

TONY ABELA: Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.

JOE CASSAR: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

John Dalli jkompli jitkellem.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

JOHN DALLI: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra.

Il-Gvern inqabad f'paniku għax qed jagħmel ħafna proġetti biex jipprova jagħti kick-start lill-ekonomija.

Bħalma kont għidt f'dan il- Parlament, dan il-Gvern lill-ekonomija kicks taha kemm trid imma start lanqas waħda ma taha!

Issa bdejna nagħmlu l-proġetti li għalihom ħarġu t- tenders malajr malajr, ingħata perijodu qasir ħafna biex jintefgħu it- tenders, u qed ngħidu li min jintagħżel irid ilesti l-proġett malajr.

Issa bdejna l-proġett tal-Kottonera u filwaqt li l-Viċi Prim Ministru ġie hawnhekk jagħmel stqarrija li l-kumitat li ħatar għal dan il-proġett għażel it-tender ta' Ċikku, imbagħad smajna li dan il-proġett se jagħmlu Peppu.

Imma dawn x'affarijiet huma!

Almenu l-Prim Ministru messu reġa' ġie f'dan il-Parlament u spjegalna għaliex f'daqqa waħda l-kumitat biddel id- deċiżjoni tiegħu għax, bħalma ġie hawnhekk jagħmel stqarrija li ntgħażel Ċikku, il-Gvern messu ġie hawnhekk jispjegalna għaliex issa minflok Ċikku ntgħażel Peppu.

Issa jien la għandi interess li jintgħażel Ċikku u lanqas Peppu imma aħna rridu nkunu nafu x'qed jiġri għax hemm ħafna mistoqsijiet li għandhom jiġu mwieġba.

Sur President, imbagħad xi ngħidu għall-proġett tat-teatru, dan il- machismo kollu, bil-Gvern ta' l-Onor.

Sant jgħidilna li se jagħmel dak li ħadd ma rnexxielu jagħmel f'50 sena!

Imma wara li ħarġu t-tenders malajr malajr - fid-diskussjoni tal-budget kont għidt li llum għandna gvern ta' Ġaħan u llum dan iktar qed nikkonfermah, għax Ġaħan kien jagħmel hekk! - x'sibna?

Wara li tant ftaħarna li dan huwa l-proġett fenomenali tal- millennju u ma nafx kemm spazju ħadna mill-gazzetti biex nuru kemm aħna bravi u kemm aħna kbar, jien skantajt kif id-direttur tal-kuntratti niżżel fuq il-lista uffiċjali żewġ offerti.

Biex għamel hekk dan kiser ir- regolamenti approvati mill-Kamra, li jgħidu li meta jintefgħu offerti l- ewwel għandhom jinfetħu b'ċerta ordni pakketti tad-dokumentazzjoni speċifiċi.

GĦalhekk meta qrajt fil-gazzetti li waħda mit-tenders ma kellhiex bid bond, skantajt u tnixxift għax ir-regolamenti jgħidu li f'dak il-każ it-tender ma kellhiex tkompli tinfetaħ.

(Onor. Membri: Hear, hear) Allura din it-tender għaliex kompliet tinfetaħ?

Biex ngħidu li għandna żewġ offerti jew biex nibdew ninnegozjaw?

Imbagħad fil-gazzetti qrajna wkoll li l-offerta fiha ħafna kondizzjonijiet.

Jekk dan huwa veru, id- direttur tal-kuntratti ma kellux jaċċettaha.

(Onor. Membri: Hear, hear) (Interruzzjonijiet) Kieku konna nispiċċaw mingħajr l-ebda offerta.

Issa jien ma nafx għalfejn id-direttur tal-kuntratti għamel dawn l-affarijiet jew jekk ġiegħlux jagħmilhom xi ħadd, imma li qed ngħid hu li mhux sew li niftħu t-tender documents fuq ċerta bażi u mbagħad meta niġu biex nikkonsidraw offerta naqbdu u nibdlu l-kondizzjonijiet minn rajna.

Ċertament li jekk jiġu aċċettati kondizzjonijiet ġodda dan għandna nagħmluh pubbliku, ħalli jekk wieħed jidhirlu li dawk il-kondizzjonijiet ikunu jgħoddu għalih ikun jista' jitfa' t-tender.

Pero' l-Gvern staħa jgħid li m'għandux offerta valida waħda fuq il-proġett tat-teatru.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Sur President, diżgrazzjatament dan il-Gvern tela' fuq ħafna wegħdiet bl- addoċċ u l-ħafna wegħdiet bl-addoċċ iwassluk biex tiggverna bl-addoċċ.

Dan il-Gvern jinsab maqbud f'morsa għax filwaqt li jaf preċiżament x'ma jridx, min-naħa l-oħra m'għandu l-ebda idea xi jrid.

Fil-fatt din hi d-dilemma li għandu pajjiżna llum.

GĦandna gvern li jaf preċiżament x'ma jridx.

Ma jridx dak li bih seraq tant eluf ta' voti, bit-tpespis fil-widnejn fil- kampanja elettorali li għamlu fi djar in-nies, għax ma kenux kapaċi dak iż- żmien jiddiskutuh fl-apert.

Aħna nafu li l-Gvern ma jridx il-VAT, pero' min-naħa l-oħra x'irid?

Ma jafx xi jrid, u huwa proprju għalhekk li filwaqt li għadna kemm rajna l-farsa tal-konċepiment tas-CET, minn hawn u ftit żmien ieħor se naraw il-mewt ta' din is-sistema ta' tassazzjoni.

M'ilux wisq li kellna l-opportunita' li naraw din is-soap opera tiżviluppa fuq it-television, bil-Prim Ministru jipprova jwieġeb għad-domandi li jsirulu billi jaqbad u jagħmel il-policies dak il-ħin stess, on two feet - iqum xi ħadd mill-platea u jpoġġi l-każ tiegħu, u mbagħad il-Prim Ministru jirrispondih u jgħidlu: Int hekk trid?

Mela issa narawhielek din, ta'!

U lill-ieħor jgħidlu: Int hekk trid?

Issa narawhielek ukoll!

Hekk saret is- CET - u allura bilfors li s-CET ġabet it-taħwid.

X'ma toħloqx taħwid!

X'ma toħloqx din l-emorraġija fuq id-dħul tal-gvern!

X'ma tpoġġix il-Gvern f'pożizzjoni li llum ikollu jiġi hawnhekk biex jitlob l-awtorizzazzjoni tal- Parlament ħalli jissellef Lm110 miljun!

(Onor. Membri: Hear, hear) Mela ejjew ngħidu l-fatti kif inhuma.

Illum dawn għalhekk qed jiġu jitolbu lil dan il-Parlament awtorizzazzjoni għal self ta' Lm110 miljun, għax ma jafux xi jridu u ma jafux kif jiggvernaw.

Dan huwa gvern inkompetenti f'dak kollu li qed jagħmel.

Pero' ħalli nkompli nittratta l-kwestjoni tal-VAT għaliex issa qed naraw li għandhom change of heart - naturalment imġegħlin ikollhom change of heart - u qed nisimgħu li deħlin taxxi ġodda.

(Interruzzjonijiet) Iva, x'taxxi ġodda deħlin qed nisimgħu, u qed nisimgħu wkoll li l-prodott lokali se jiġi ntaxxat daqs il-prodott ta' barra.

Mela din m'hi xejn ħlief value added tax pura.

Allura għaliex ma ngħidux li se nerġgħu ndaħħlu l-VAT!

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

MEMBRU: Mhux value added tax imma tax on value added!

ONOR.

JOHN DALLI: What's in a name!

(Interruzzjonijiet) Imma xorta ma jkollux joħroġ għal elezzjoni oħra, biex niftehemu, isemmiha x'isemmiha.

(Onor. Membri: Hear, hear) (Interruzzjonijiet) Dak fiex jifhem!

Dak lanqas portafoll m'għandu miskin!

ONOR.

MEMBRU: Kemm għandkom x'iddumu mdejqin taħt dan il-Gvern!

ONOR.

JOHN DALLI: Imdejjaq il-poplu, mhux aħna!

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom żommu l-ordni.

L-Onor.

Dalli għandu dritt ikompli d-diskors tiegħu mingħajr ma jiġi nterrott.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, li l-Gvern se jdaħħal taxxi ġodda qed nisimgħu imma fuq refunds x'aħna nisimgħu?

Xejn!

Allura jien nistaqsi: Jekk issa n-negozjant Malti se jibda jiġi ntaxxat fuq il-prodott lokali daqskemm jiġi ntaxxat fuq prodott ta' barra, se jingħata refund bħalma jingħata l-manifattur barrani f'pajjiżu?

Iva jew le?

ONOR.

MEMBRU: GĦadhom ma jafux!

ONOR.

JOHN DALLI: Veru għadhom ma jafux.

Jekk m'aħniex se nagħmlu hekk, il-povru manifattur bilfors li se jkun uncompetitive għal kollox.

Jekk se nintaxxaw lill-manifattur lokali u mhux se nagħtuh refund fuq l-input li jagħmel, bħalma jirċievi l-manifattur barrani, dan kif jista' jikkompeti!

Spjegawlna ftit x'se tagħmlu u ma tagħmlux.

Sur President, ħaġa'oħra li l-Onor.

Membri tal-Gvern ma jridux hija li pajjiżna jissieħeb fl-Unjoni Ewropea, u hawnhekk se jkolli nitkellem fuq l- Unjoni Ewropea, allavolja probabbilment miniex in order, peress li għad għandna mozzjoni li għadha ma ġietx diskussa f'dan il-Parlament minħabba r- ras iebsa tan-naħa tal-Gvern.

Illum aħna ninsabu f'pożizzjoni li ma nistgħux niddiskutu l-Unjoni Ewropea, imma xorta waħda jien se nittratta din il-materja Sur President.

Tan-naħa l-oħra qegħdin iġibuna f'pożizzjoni li biex aħna ngħidu dak li għandna ngħidu jkollna niksru r-regolamenti tal- Kamra!

(Interruzzjonijiet).

Jiġifieri l-Onor.

Membru qed joġġezzjona għaliex qed nitkellem?

THE DEPUTY SPEAKER: Kompli, Onor. Dalli.

Jien qed nagħtik il-kelma biex tkompli.

ONOR.

JOHN DALLI: Jien kulma qed nagħmel hu li qed ngħid il-fatti kif inhuma u qed nispjega f'liema pożizzjoni ġibtu lil dan il-Parlament.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Dalli, jekk jogħġbok indirizza lis-Sedja.

ONOR.

JOHN DALLI: Iva, jien biex nitkellem fuq l-Unjoni Ewropea qed ikolli nikser ir-regolamenti tal-Kamra!

F'din il-pożizzjoni ġibtuna pero' nħoss li xorta waħda għandi nitkellem fuq l-Unjoni Ewropea.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Mizzi u Onor. Abela, jekk jogħġobkom żommu l- ordni.

(Interruzzjonijiet) Kompli, Onor. Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, kif kont qed ngħid, in-naħa l-oħra ma tridx li pajjiżna jissieħeb fl-Unjoni Ewropea, u anke hawnhekk qed naraw il- politika bl-addoċċ li għandu dan il-Gvern.

Issa hawn jien irrid infakkar li din il-politika ġiet skreditata għax il-Gvern m'għandux l-appoġġ tal- Parlament għall-politika tiegħu.

(Onor. Membri: Hear, hear) Din hija l- verita', Sur President.

Il-Gvern ġie sfiduċjat.

Għalhekk qed jibża' jressaq il-mozzjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Vleġġa 'l hawn, vleġġa 'l hemm, kumment 'l hawn u kumment 'l hemm, fl-aħħar tiżvina!

Anke hawn qed naraw il-politika ta' l-addoċċ ta' dan il-Gvern.

Il-Gvern beda f'pożizzjoni mhux definita u beda jitkellem fuq industrial free trade, kompla jħawwad u jgħaffeġ sakemm fl-aħħar ġie mkaxkar - u fil-fatt ġie imkaxkar fil-veru sens tal-kelma - mill-Unjoni Ewropea biex jadotta pożizzjoni kif riedu l-Ewropej.

Kemm kienu jgħajruna lilna li dak li konna qed nagħmlu konna qed nagħmluh biex nogħġbu lill-Unjoni Ewropea.

Imma lilhom kaxkruhom u qalulhom: Mhux kif tridu intom imma kif ngħidulkom aħna!

Sur President, dan l-aħħar qed nisimgħu li se jsir restructuring fil- qasam tal-manifattura?

X'jiġifieri!

X'qegħdin ngħidulhom lil dawk li jagħmlu l-għamara?

Għidulna ftit!

Intom kontu xxewxuhom tant għalina!

GĦidulna x'qed tgħidulhom lil dawn il-ħaddiema!

X'se jagħmlu dawk li jagħmlu l-għamara, dawk li jagħmlu l-aluminium u dawk li jagħmlu tant affarijiet oħra?

Ta' l-Ewropa qalulhom li r-restructuring irid isir fi tliet snin.

Biex mingħalih ikun għamel xi avvanz, il-Gvern qalilhom li jrid jagħmilha f'seba' snin.

Meta marru hemmhekk ta' l-Ewropa qalulhom li din trid issir fi tliet snin.

Allura s-soluzzjoni x'inhi?

Is-soluzzjoni hi li ntawlu u nieħdu erba' snin biex niftehemu!

Dik soluzzjoni!

Soluzzjoni ta' Ġaħan, Sur President!

Jiġifieri se nagħmlu erba' snin fil-limbu biex l- Ewropa tgħaddi tagħha u Alfred Sant tgħaddi tiegħu u qisu ma ġara xejn!

Dan huwa gvern ta' l-addoċċ.

Se nagħmlu erba' snin ninnegozjaw u ngħaddu ż- żmien b'xulxin biex imbagħad dawn l-erba' snin magħduda mat-tlieta ta' l- Ewropa jiġu seba' snin.

Ara daqsxejn xi ħmerijiet!

Nieħdu l-agrikoltura.

L-agrikoltura x'se jiġri minnha?

Staqsu lil min tridu x'se jiġri mill- agrikoltura u r-risposta tkun: Ma nafx!

Il-Gvern ma jafx x'se jiġri fl- agrikoltura.

L-Unjoni Ewropea qaltilhom li l-agrikoltura se tkun inkluża fl- agreement u mbagħad wara nibdew niddiskutu l-eċċezzjonijiet.

Nieħdu t-turiżmu.

Smajna hawnhekk li huwa ta' ġid għat-turiżmu li aħna ma nkunux fil-Euro.

Imma dawn ħmerijiet, Sur President!

L-effett li se jkollha l-Euro fuq il membri tagħha kollha huwa li din se tnaqqas b'mod straordinarju l-ispejjeż tat-transazzjonijiet kollha li jsiru f'munita barranija.

Illum il-kompetituri tagħna kollha mhux se jkollhom problema meta jirċievu turisti mill-Ewropa.

Imbagħad hemm vantaġġ ieħor għall- operaturi kompetituri tagħna fil-Portugall, fi Spanja u f'pajjiżi oħra, għax billi jrid ikun hemm conversion fl-imgħaxijiet tal-bank, dawn se jkunu baxxi ħafna.

Hawnhekk għandna sitwazzjoni fejn ir-rati ta' l-imgħax f'pajjiżna telgħin u fl-Ewropa, anke minħabba l-Euro, neżlin.

Issa jekk hemm settur li huwa heavily geared u highly capitalised dan huwa s-settur tat-turiżmu, fejn trid kapital enormi biex tibda, għax tkun trid tibni l- lukanda u tagħmel il-furnishing tagħha qabel ma tkun għadek lanqas biss daħħalt sitt ħabbiet.

Dan jagħti lok għal dak li jgħidulu heavy gearing, fejn il-kapital a proporzjon tas-self ikun baxx u s-self ikun għoli.

Allura l-inċidenza ta' l-imgħaxijiet fuq l-azjendi f'dan is-settur huwa ta' importanza kbira, bħalma hi l-inċidenza tal-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Bħala spejjeż fuq dawl u l-ilma, bejn wieħed u ieħor, dawn jonfqu l- ekwivalenti ta' 6% tat-turnover tagħhom.

Mela jekk tagħmel kalkolu ssib li bit-tariffi l-ġodda l-ispejjeż se jiżdidulhom b'4%.

Allura, Madam Speaker, kemm kienet daħka fil-wiċċ meta għidnilhom li naqqasnilhom ir-rata tal-VAT minn 10% għal 5%!

Kemm kienet daħka fil-wiċċ li lil dawn għidnilhom li se nnaqqsulhom ir-rata tas-service tax - jew aħjar is-CET - minn 10% għal 5%!

Issa dawn ma kenux jafu x'qed jiġri għax ħadd ma qalilhom kif se jsir il- kalkolu.

Dawn kellhom moħħhom mistrieħ.

Jien kont staqsejthom dwar kif se jkunu milquta bir-rati l-ġodda u qaluli li l-effett se jkun marġinali ħafna.

Kemm qalu aħħ!

Kemm weġġgħu meta rċevew il-kontijiet!

Ħadd ma kien qalilhom kif se jikkalkolawha din.

Ħallewhom kwieti u għamlulhom ir-rati bil-moħbi, li ma jmorrux jirvellaw f'dak iż-żmien li Malta kollha kienet qed tiddiskuti l-kwestjoni tat-tariffi ta' l-ilma u d-drenaġġ.

Għalhekk il- Gvern dak iż-żmien seta' jgħid li tal-hotels ma tkellmux.

Imma issa tkellmu tal-hotels!

Dażgur li jitkellmu tal-hotels!

Mela dan l-isfreġju xi ħadd jista' jaċċettah fuq pajjiżna?

Smajna lill-Onor.

Sceberras Trigona jitkellem fuq Father Christmas.

Jien inserraħ ras l-Onor.

Membru li aħna ma stennejna lill-ebda Father Christmas.

Aħna mill-1987 għamilna wegħda magħna nfusna li dan il-pajjiż mhux se jibqa' tallab ta' ħadd.

Fl-1987 għamilna wegħda magħna nfusna li l- ġid li se nqassmu bejnietna se noħolquh aħna.

Spiċċa ż-żmien li mmorru bil- kopp mad-dinja kollha nitkarrbu għall-flus.

Id-dħul fl-Ewropa kien jagħmilha possibbli għalina bħala pajjiż li nieħdu fondi mill-Ewropa bi dritt, Sur President.

Konna neħduhom bi dritt u mhux imur il-Ministru Vella u jitlobhom jagħmlulna pjaċir u jdaħħluna fi protokoll ieħor u biex jagħtuna xi ħaġa milli se jagħtu lil ħaddieħor.

Aħna l-pożizzjoni tagħna differenti.

It-triq tagħna kienet tfisser li l-fondi mill-Ewropa konna neħduhom bi dritt.

Il-konċett Ewropew hu li jkun hemm level playing-field għal kulħadd.

Din tagħraf l-iżvantaġġi li għandu pajjiżna f'ħafna setturi, tagħraf li pajjiżna huwa żgħir, tagħraf il-problemi li għandna b'ħafna riżorsi naturali, bħall-ilma, tagħraf il-livell ta' żvilupp li għandna u li rridu mmexxuh kemm jista' jkun malajr bil-ġirja biex nilħqu l-average Ewropew.

U biex tgħinna nagħmlu dan, mhux bħal Father Christmas imma bi dritt, konna se ningħataw fondi biex inkunu nistgħu ninvestu fl- infrastruttura ta' pajjiżna.

Dawn il-fondi kieku kien ikollna niġbruhom mingħand il-poplu Malti.

Aħna qatt ma ngħidu li dawn se jagħtuna xi Lm30 miljun biex jagħmlu tajjeb għall-budget.

Mhux dak il-konċett u min jitkellem hekk ma jkun fehem xejn.

Dawn jiffinanzjaw proġetti li l-pajjiż ikollu bżonn u li kieku ma jiffinanzjawhomx huma, il-pajjiż ikollu jiffinanzjahom mit-taxxi li jiċċarġja lill-poplu.

Allura l-Ewropa tkun qed tħallas minflok it-taxxi tal-poplu u forsi ma kienx ikollna għalfejn nagħmlu dawn ir-rati krudili tad-dawl u l-ilma, kif saru minn dan il- Gvern.

Sur President, din in-naħa tal-Kamra se tivvota kontra dan is-self li se jagħmel il-Gvern.

Nafu li l-Gvern għandu bżonnhom dawn il-flus pero' aħna nafu wkoll li dan il-bżonn ħolqu hu minħabba l-politika bl-addoċċ li qed isegwi, minħabba n-nuqqas ta' foresight li għandu u minħabba l-mod kif mhux kapaċi jiġbor ir-revenue li suppost jiġbor kieku jagħmel politika fiskali li tagħmel sens.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki.

L-Onor.

Lawrence Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, naħseb li wara li smajna dawn l- interventi kollha s'issa - u żgur li għad irridu nisimgħu aktar interventi minn din in-naħa, u ma nafx jekk hux ukoll mill-kollegi tagħna tan-naħa l- oħra tal-Kamra - wieħed mill-ewwel jinduna li l-Oppożizzjoni qed tħares lejn dan l-abbozz ta' liġi b'mod li joffrilna l-opportunita' li għal darba oħra, bħalma għamlna matul dawn ix-xhur kollha li għaddew, nipprovaw bi sforz ġenwin ieħor infittxu l-aħjar triq għal pajjiżna.

Qegħdin nitkellmu dwar abbozz ta' liġi li l-Gvern ressaq quddiem din il-Kamra biex ikun jista' jissellef Lm110 miljun ħalli jagħmel tajjeb għad-deficit tas-sena li għaddiet.

F'dibattitu bħal dan, il-Kamra qed tingħata l-opportunita' illi għal darb'oħra tipprova tiftaħ għajnejn il-Gvern u tispjegalu bil-kalma illi l-politika li qiegħed jadotta u jimplimenta hi s-sors tal-problemi kollha li pajjiżna bħalissa jinsab fihom.

Konsistentement tul ix-xhur li għaddew l-Oppożizzjoni ippruvat bil- prudenza kollha tiftaħ għajnejn il-Gvern u kemm-il darba sejħet għal consensus, ħalli b'mod kostruttiv nippruvaw insibu dak li hu l-aħjar interess tal-poplu tagħna.

Sfortunatament għalina, u b'mod speċjali sfortunatament għal dan il-poplu, wara 18-il xahar ta' Gvern Laburista, l- unika reazzjoni li rajna min-naħa l-oħra ta' din il-Kamra hija reazzjoni ta' għebusija tar-ras, reazzjoni ta' pika tat-tfal iż-żgħar u reazzjoni illi ma tagħtikx fiduċja illi ġenwinament nistgħu flimkien infittxu dak li hu fl-aħjar interess ta' pajjiżna.

Għaliex qed ngħid hekk?

Għax nerġa' nirrepeti li hawn għandna proposta biex dan il-Parlament jawtorizza lill- Gvern jissellef Lm110 miljun għad-deficit tas-sena l-oħra u huwa inevitabbli li aħna nduru fuq il-Gvern u nistaqsuh dwar kif ġie dan id- deficit.

Wara xhur sħaħ li ilu jiggverna u jimplimenta deċiżjonijiet - deċiżjonijiet li ħa hu u mhux ħadhom il-Gvern Nazzjonalista - ir-riżultat hu li l-Gvern ta' l-Onor.

Alfred Sant spiċċa b'dan id-deficit inkredibbli.

Jiena m'għandi l-ebda intenzjoni li noqgħod nirrepeti l-punti li diġa' saru matul dan id-dibattitu - dibattitu li mmatura u għad jonqsu biex jimmatura, għax issa ilu għaddej fuq tliet seduti jew erbgħa - pero' kieku kellek tfittex tinduna li l-argumenti kollha kemm huma jduru madwar il- kwestjoni tas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

U bilfors ikun hekk għax din il-kwestjoni hija kardinali għal pajjiżna.

Madwarha jdur id-destin ta' pajjiżna.

Madwarha jdur id-destin ta' dawn ix-xhur li qed ngħixu, tas- snin li għandna quddiemna, kif ukoll tas-snin li ġejjin anke fit-tul.

Dan huwa l-fattur komuni u forsi l-aktar memorja friska li għandna f'rasna ta' kemm dan l-argument hu fattur komuni bejn id-diskorsi kollha li smajna huma d-diskorsi ta' dalgħodu.

Dalgħodu tkellem l-Onor.

Anton Tabone, li kien in possession fil-bidu ta' din is-seduta, u l-argument tiegħu, iffokat speċjalment fuq Għawdex, kien mibni fuq il-kwestjoni tas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Tkellem l- Onor. Ninu Zammit, li jsegwi l-qasam tal-biedja u sajd, li għamel diskors mibni madwar il-kwestjoni tas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Tkellem ukoll l-Onor.

Alex Sceberras Trigona, min-naħa l-oħra tal-Kamra, illi rrisponda u bbaża d-diskors sħiħ tiegħu fuq ir-relazzjonijiet ta' Malta ma' l-Unjoni Ewropea.

Issa, f'diskors tassew tajjeb, wara li ta ħarsa dwar x'wassal lil pajjiżna għas-sitwazzjoni preżenti u x'wassal lil dan il-Gvern biex jiġi quddiem dan il-Parlament u jitlob il-karita', jitlob il-permess biex jissellef Lm110 miljuni oħra, barra l-miljuni li diġa' awtorizzajnih jissellef, l-Onor.

John Dalli bena l-argument tiegħu madwar il-fatt illi dan kollu hu marbut ukoll mal-kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea.

U ġejna f'din is-sitwazzjoni stramba u skomda għad-deputati f'dan il-Parlament, illi kull diskors, jekk irridu veru nfittxu dejjem l-interess ta' pajjżna, bilfors jeħodna lura għall-kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea.

Dan inevitabbli.

Madam Speaker, waqt l-intervent tiegħu l-Onor.

Dalli qal li qegħdin f'sitwazzjoni daqsxejn antipatika, fejn qegħdin nabbużaw mir-regoli tal- Kamra.

Għaliex qal hekk l-Onor.

Membru?

Għax l-aħħar item fuq l-aġenda għal din is-seduta maratona - stil ta' kif dan il-Gvern imexxi x-xogħol fil-Parlament - hija t-tkomplija tad-diskussjoni tar-riżoluzzjoni li kien ressaq il-Kap ta' l-Oppożizzjoni fit-12 ta' Ottubru tas-sena li għaddiet, u li minn dak inhar sal-lum dan il-Gvern baqa' jirrifjuta u baqa' jwebbes rasu u ma jħallix lil dan il-Parlament iġib għall-għeluq tagħha.

Dan il- Parlament ma jiġix hawn biex jiddibatti biss, ma niġux hawn biex noqogħdu nitkellmu fil-vojt biss, għax kieku nistgħu mmorru nieħdu kafe' għand Cordina u noqogħdu niddibattu kemm irridu!

L-iskop ta' dan il-Parlament m'huwiex biss li jiddibatti imma hu li jiddibatti biex iwassal għal deċiżjoni.

Huwa ħażin li fuq l-aġenda tħalli item imdendla u ma tippermettix lil dan il-Parlament iwassalha għall-konklużjoni tagħha, wara li jkunu ġew esposti l-argumenti kollha.

Allura spiċċajna f'din is- sitwazzjoni stramba li għandna item fuq l-aġenda, ċioe' il-kontinwazzjoni tad-diskussjoni fuq ir-riżoluzzjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni li l-Gvern ma jridx iħallina niddiskutu, pero' fl-istess ħin għandna l-ewwel item ta' din l-istess aġenda li proprju ddur madwar il-kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea.

Mela spiċċajna fis-sitwazzjoni stramba li biex niddibattu dan l- abbozz dwar is-self bis-serjeta' rridu bilfors nidħlu fil-kwestjoni ta' l- Unjoni Ewropea.

Issa hawnhekk qegħdin marbutin b'regolament li jgħid li ma nistgħux nitkellmu fuq item ieħor li jkun qiegħed fuq l-aġenda.

Waqt l-intervent tiegħu, l-Onor.

Dalli f'mument minnhom dar fuq min kien qed jippresjedi din il-Kamra u qallu li teknikament qed jinkisru r-regoli tal-Kamra għax mhux suppost jiġi ttrattat item ieħor ta' l-aġenda.

(Interruzzjonijiet) Dak il- ħin l-Onor.

Mizzi kien se jqajjem point of order pero' reġa' ħasibha għax li kieku qajjem il-point of order hekk kien jiġri.

Jekk min qed jippresjedi jrid jimxi verament mar-regoli ta' din il-Kamra, irid idur fuq l-Onor.

Dalli u jgħidlu li fuq l-Unjoni Ewropea ma jistax jitkellem.

Hekk suppost li jsir.

Jiġifieri qed ngħixu ħajja ftit stramba f'dan il- Parlament.

Kieku xi ħadd f'din il-Kamra jdur fuq is-Sedja u jitlob li jiġu mplimentati r-regoli, ikun ifisser li ma nistgħux nitkellmu fuq l-Unjoni Ewropea.

Bħalissa pajjiżna għandu Parlament b'item imdendla u teknikament hawnhekk ma nistgħux niddiskutu l-kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea sakemm il- Gvern, bil-bona grazzja tiegħu, ma jasalx biex jippermetti lil dan il- Parlament jiddiskutu dan is-suġġett.

Meta niġu biex nivvotaw irridu niddeċiedu bejnietna jekk dan il-Parlament għandux jagħti l-permess lill-Gvern biex jissellef dawn il-Lm110 miljun, u aħna qed ngħidulu li ma nistgħux niddivorzjaw il-kwestjoni tas-self mill- kwestjoni dwar l-Unjoni Ewropea.

Dawn huma miżżewġin ma' xulxin, żewġ affarijiet magħqudin intimament ma' xulxin u aħna ma nistgħux nisseparawhom minn xulxin.

Dawn huma żewġ affarijiet li llum imorru flimkien u se jkomplu jmorru flimkien, u mhux biss fuq dan l-item ta' l-aġenda.

Il- kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea tant hija importanti għal pajjiżna li tista' tgħid torbot ma' l-aġenda sħiħa li għandna quddiemna llum.

Allura wieħed irid jirrifletti ftit.

Qed ngħidu li qabel jiġi biex jivvota, deputat irid l-ewwel ikun espona l-argument kollu dwar is-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Allura jien bilfors nasal biex ngħid, Madam Speaker, li f'dan l- istadju l-iktar ħaġa sensibbli hi li nieqfu mid-diskussjoni dwar dan l- abbozz ta' liġi, biex qabel ma nieħdu d-deċiżjoni jekk għandniex nawtorizzaw lill-Gvern biex jissellef Lm110 miljun - ħalli jagħmel tajjeb għad-deficit li hu ġab b'idejh is-sena li għaddiet - niddiskutu l- pożizzjoni tal-Gvern dwar l-Unjoni Ewropea u dwar x'inhi l-aħjar triq biex dan il-Gvern ikun jista' jevita li s-sena d-dieħla jerġa' jiġi quddiemna u jerġa' jitlob li jissellef Lm110 miljun oħra.

Irridu l-ewwel niddiskutu u niddeċiedu f'dan il-Parlament jekk hijiex l-aħjar triq li mmorru għal sħubija sħiħa, jew inkella hijiex l-aħjar triq li mmorru għaż-żona ta' kummerċ ħieles li għażel il-Gvern, qabel ma niddeċiedu jekk nagħtux il- permess lill-Gvern biex jissellef il-Lm110 miljun.

L-affarijiet hekk jagħmlu sens.

Madam Speaker, meta wieħed iħares lejn dak li jirregola lil dan il- Parlament u parlamenti oħrajn isib regolament li jippermetti li aħna nagħżlu dik it-triq, u jien naħseb li ta' min iħares lejh dan ir- regolament.

Jeżisti mod kif aħna nistgħu nipproponu lil dan il-Parlament biex nipposponu din l-item biex niddiskutu item ieħor.

Qed nirriferi għar- Regolamenti 14 u 15, li jippermettu li Membru ta' din il-Kamra li jkun in possession waqt li tkun qed tiġi dibattuta liġi, iressaq mozzjoni biex id- diskussjoni fuq l-abbozz ta' liġi tiġi sospiża.

Fil-fatt hi mozzjoni għall- aġġornament tad-diskussjoni li tkun għaddejja.

Madam Speaker, jien tajt daqqa t'għajn lejn dan ir-regolament u tajt daqqa t'għajn lejn x'jgħid Erskine May, biex nara jekk hux kull Membru jista' jagħmilha jew jekk hux ministru biss jista' jagħmilha, pero' din id- darba hija ċara daqs il-kristall - u wieħed żgur ma jistax jaħrab minnha - kemm fir-regolamenti tagħna u aktar u aktar f'Erskine May, li l-Membru li jkun in possession jista' jressaq mozzjoni f'dan is-sens.

Fil-fatt Erskine May f'paġna 339 jgħidlek li:

"During debate upon a question any Member may move, 'That this House do now adjourn ..."

- li m'huwiex dak li qed nipproponi jien -

""... or that the debate be now adjourned".

Imbagħad ikompli jgħid:

"He does so not by way of amendment to the original question but as a distinct question which interrupts and supersedes that already under consideration".

Erskine May qed jgħid li huwa possibbli li Membru li jkun qed jitkellem iressaq dan ħalli jkun jista' jaġġorna d-diskussjoni.

"The use of the motion for the adjournment of the House to supersede another question must be distinguished from its use as a substantive motion, i.e. before or between the Orders of the Day ...".

- jiġifieri dan qed jagħmel distinzjoni bejn item ta' l-aġenda li tkun magħluqa u item oħra ta' l-aġenda li nkunu deħlin fiha; hemmhekk ukoll wieħed jista' jressaq il-mozzjoni biex jaġġorna s-seduta -

"...when it can be moved only by a Member of the Government."

Jiġifieri f'dik is-sitwazzjoni Membru tal-Gvern biss jista' jressaqha.

Jiġifieri Erskine May qed jagħmilha ċara li Membru li jkun fil-pussess waqt li jkun qiegħed jidibatti liġi jista' jressaq mozzjoni f'dak is-sens.

Naturalment, Madam Speaker, hemm ċertu ammont ta' diskrezzjoni li s-Sedja għandha mogħtija lilha mir-regolamenti tal-Kamra biex tiddeċiedi.

X'inhi din id-diskrezzjoni?

Diskrezzjoni li toħroġ mill-iStanding Order Nru. 15 tar-regolamenti tagħna tgħidlek li

"Jekk l-iSpeaker jew il-President ta' Kumitat tal-Kamra kollha jkun tal-fehma illi mozzjoni għall-aġġornament ta' diskussjoni, jew tas- seduta matul xi diskussjoni, jew li l-President jirrapporta progress jew li jħalli postu, tkun abbuż tar-regoli tal-Kamra, jista' minnufih iqiegħed il-proposta għall-voti dwar hekk minn postu, jew jista' jiċħad milli jaċċetta dik il-mozzjoni."

Jiġifieri is-Sedja għandha d-diskrezzjoni li tiddeċiedi jekk meta nressaq din il-proposta quddiem din il-Kamra nkunx qiegħed nabbuża mir-regoli tal- Kamra.

Issa jiena, Madam Speaker, nixtieq l-ewwelnett ngħid li wisq nibża' li l- verita' sagrosanta hi li jekk ma nagħmlux hekk inkunu qed nabbużaw mir- regoli tal-Kamra.

Kif għidt diġa', għandna item ta' l-aġenda li ma nistgħux niddiskutuh u proprjament bħalissa qegħdin nabbużaw.

Allura l-proposta tiegħi lis-Sedja hija biex inneħħu dan l-abbuż u biex inneħħu din l- irregolarita'.

Jiġifieri fil-konsiderazzjoni tas-Sedja dwar il-proposta tiegħi li nissospendu din id-diskussjoni, is-Sedja trid tirrifletti dwar din il-kwestjoni.

Għandna sitwazzjoni ta' abbuż u jiena qed nipproponi li din il-qagħda nirradrizzawha billi nieqfu mid-diskussjoni fuq dan l-abbozz ta' liġi u niddiskutu l-kwestjoni tar-riżoluzzjoni fuq l-Unjoni Ewropeja.

Madam Speaker, jien nissottometti li m'inix qiegħed nabbuża min xi regola tal-Kamra.

Jien nixtieq nenfasizza li mhux talli m'inix qed nabbuża mill- ebda regola tal-Kamra, talli l-proposta qed nagħmilha biex proprju niġu in regola.

Madam Speaker, irrid ngħid ukoll li l-Ordni Permanenti 13 - u nagħmel riferenza partikolari għal dan - jippermetti lil kull deputat ta' din il- Kamra li jqajjem kwestjoni urġenti li jkollha bżonn tiġi diskussa f'din il- Kamra.

Sub-paragrafu (4) ta' dan l-Ordni Permanenti jgħid hekk:

" Ebda diskussjoni ma tista' titqanqal b'dan il-mezz dwar ħwejjeġ li jkunu avżati għad-diskussjoni jew li jkunu mniżżla bħala ordni tal- ġurnata jew dwar kwistjoni ta' privileġġ, jew dwar ħaġa li ma tistax tiġi diskussa ħlief wara mozzjoni speċifika."

Dan ifisser li membru ta' din il-Kamra ma jistax jirriferi għall-Ordni Permanenti 13, lanqas jekk tinqala kwestjoni ta' urġenza kbira dwar l- Unjoni Ewropea, ladarba fl-aġenda hemm ir-riżoluzzjoni tal-Kap ta' l- Oppożizzjoni dwar sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropeja.

Dan mhux sempliċement abbuż mir-regoli tal-Kamra imma huwa abbuż mill-interessi veri ta' pajjiżna.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Fl-opinjoni tiegħi m'għandna nħallu l-ebda ċirkostanza li tisvolġi ruħha b'mod li Membru f'dan il-Parlament ma jkunx jista' jqajjem kwestjoni ta' serjeta' u ta' urġenza minħabba l-għebusija ta' ras il-Gvern, li b'pika bla sens ipoġġi item fuq l-aġenda u jħalliha mdendla għal seba' xhur sħaħ, allavolja konsistentement ikollu Oppożizzjoni li l-ħin kollu qed tgħidlu bil-kelma t-tajba biex inkomplu din id-diskussjoni għax hija fl-interess ta' pajjiżna.

M'huwiex fl-interess ta' l-Oppożizzjoni imma huwa fl-interess ta' pajjiżna li nkomplu din id-diskussjoni.

Għalhekk mhux talli mhux qed nipproponi din il-mozzjoni b'abbuż talli nsostni li jekk inħallu s- sitwazzjoni kif inhi nkunu qed inħallu abbuż, u formalment qed inressaq mozzjoni - li għandha bżonn tiġi ssekondata minn Membru ieħor ta' din il- Kamra - li l-Kamra tissospendi, taġġorna d-diskussjoni fuq dan l-abbozz ta' liġi biex inkunu f'pożizzjoni li nkomplu bid-diskussjoni dwar l-Unjoni Ewropea.

Irrid mill-ewwel niġbed l-attenzjoni ta' din il-Kamra li mozzjoni bħal din m'għandhiex bżonn avviż.

L-Ordni Permanenti 35(2) jgħid li m'hemmx għalfejn avviż meta titressaq mozzjoni li tipproponi l-aġġornament għal diskussjoni.

Irrid ngħid ukoll li dan li qed nipproponi jien ma jikkonsistix fi proposta li tbiddel l-ordni ta' l-ordnijiet tal-Ġurnata imma hija proposta biex aħna nwaqqfu l-abbuż li bħalissa qed ngħixu flimkien, u donnu kulħadd qed jagħlaq għajnejh għalih, u nġibu s- sitwazzjoni tagħna in regola.

(Onor. Membri: Hear, hear).

MADAM SPEAKER: Is-Seduta hija sospiża sakemm is-Sedja tikkonsidra t- talba ta' l-Onor.

Gonzi.

Fis-1.52 p.m is-Seduta ġiet sospiża u rrizumiet fl-3.49 pm.

RULING

MADAM SPEAKER: Is-Sedja semgħet it-tape u eżaminat it-transcript - li dam ftit mhux ħażin biex jiġi ttajpjat - u jirriżulta li t-talba formali li għamel l-Onor.

Gonzi kienet:

''li l-Kamra tissospendi, taġġorna d-diskussjoni fuq dan l-abbozz ta' liġi biex inkunu f'pożizzjoni li nkomplu bid-diskussjoni dwar l-Unjoni Ewropea''.

Is-Sedja tissolleva dan li ġej:

Il-fatt li matul mhux biss id-dibattitu dwar dan l-abbozz ta' liġi iżda anke matul dibattiti oħra l-Membri tal-Parlament diversi drabi rriferew għar-relazzjoni ta' Malta ma' l-Unjoni Ewropea, bl-ebda mod ma jirriżulta f'abbuż ġeneriku ta' l-Ordni Permanenti tal-Kamra - kif ipprova jindika l-Onor.

Gonzi - u dan peress li l-Mozzjoni tal-Kap ta' l- Oppożizzjoni dwar l-Unjoni Ewropea kienet tipproponi eżitu speċifiku li minnufih ma jiġix mimsus billi jsiru osservazzjonijiet ġenerali dwar ir- relazzjonijiet bejn Malta u l-Unjoni Ewropea.

Illi l-Ordni Permanenti 14 jittratta l-mozzjoni għall-aġġornament tad- diskussjoni u skond Erskine May, paġna 340, hekk jiddefinixxi din il- mozzjoni:

"A motion for the adjournment of the debate, if carried, merely defers the decision of the House...".

U wkoll fl-istess paġna 340:

"In order to supersede a question, the motion for the adjournment must be simply that the House do now adjourn (or that the debate be now adjourned) and cannot be coupled with any prefatory words.".

Hawnhekk il-kelma "prefatory" ġejja minn nom ''preface'', li jfisser ''lead up to, make preliminary remarks'' (Concise Oxford Dictionary).

Għaldaqstant it-talba ta' l-Onor.

Lawrence Gonzi ma taqax f'dawn il-parametri.

Is-Sedja, anke minn dak li għadda f'din il-Kamra f'dawn l-aħħar ġranet u seduti, tħoss li għandha tirrileva li fil-mozzjoni ta' l-Onor.

Fenech Adami - li għamel skond l-Ordni Permanenti 62 - kien hemm riferenza illi anke meta jsir rikors għall-Ordni Permanenti 197 trid tittieħed konsiderazzjoni xierqa għan-natura speċjali tal-Kostituzzjoni.

Dan qed isir għaliex qegħda ssir riferenza, anke fil-punti mqajma llum mill-Onor.

Gonzi, u anke minn deputati oħra f'dibattiti oħra - għalkemm mhux dejjem qiegħda ssir b'mod ċar - għad-dritt tal-liberta' ta' l-espressjoni.

Is- Sedja rat ukoll il-Kostituzzjoni ta' Malta, artiklu 41, "Protezzjoni tal- Liberta' ta' l-Espressjoni" u tfakkar li f'artiklu 41(2) il-priveleġġi tal- Parlament bl-ebda mod m'għandhom jitqiesu bħala ksur jew inkonsistenti ma' artiklu 41(1).

Dan għandu jingħad mal-fatt li l-Kamra tista' tirregola l- proċeduri tagħha skond l-istess Kostituzzjoni.

Fil-kwestjoni ta' l-aġġornament ta' dibattitu teżisti wkoll ir-regola ta' antiċipazzjoni u skond din ir-regola ta' antiċipazzjoni - Erskine May paġna 334 u 335 - l-iSpeaker trid tara l-probabbilita' li l-materja in kwestjoni tiġi quddiem il-Kamra fi żmien raġonevoli.

F'dan il-mument kull Deputat jaf li s-Sedja, f'komunikat liż-żewġ naħat, għadha qed tistenna li llum tiġi maqbula data u ħin għal-laqgħa tal-Kumitat Permamenti dwar ix- Xogħol tal-Kamra, fejn taħt l-item "Andament tax-Xogħol tal-Kamra" mistenni li jitqajjem il-punt tal-kontinwazzjoni tad-dibattitu fuq il-mozzjoni ta' Ottubru tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Għaldaqstant għal dawn ir-raġunijiet, is-Sedja m'hijiex qed taċċetta t- talba.

Is-Sedja qegħda tirrepeti illi intransiġenzi u nuqqas ta' spirtu ta' komprensjoni tal-pożizzjoni ta' xulxin jista' jwassal biex ifixkel serjament l-andament tax-xogħol ta' din il-Kamra.

Nistgħu nkomplu bid-dibattitu.

Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Madam Speaker, nixtieq nagħmel punt ta' spjegazzjoni.

Assolutament nirrespinġi minn din in-naħa tal-Kamra li hemm xi linkage bejn il-kwestjonijiet li għandhom x'jaqsmu ma' l-Unjoni Ewropea u s-self li qed niddiskutu.

Jekk wieħed janalizza d-diskors ta' l-Onor.

Gonzi - kif għamilt jien - isib li kollox huwa marbut ma' dan il-punt politiku, li huwa punt politiku partiġjan, li din in-naħa tal-Kamra qed tirrispinġi mija fil- mija.

Fit-talba ta' self li hemm quddiem din il-Kamra m'hemm l-ebda rabta, la ekonomika, la politika u lanqas amministrattiva mal-kwestjonijiet li għandhom x'jaqsmu ma' l-Unjoni Ewropea.

MADAM SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Jeffrey Pullicino Orlando.

ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO: Madam Speaker, ir-raġuni prinċipali għala qegħdin hawn illum hija biex niddiskutu din il-leġislazzjoni li ressaq il-Gvern, fejn ftit xhur biss wara li ħa t-tmun f'idejh ħass il- bżonn li jissellef minħabba diffikultajiet finanzjarji kbar li sab ruħu fihom.

Din in-naħa tal-Kamra se tibqa' ssostni li dawn id-diffikultajiet huma kkawżati minn politika żbaljata f'diversi oqsma, primarjament fil- qasam fiskali, u aktar u aktar fil-qasam tar-relazzjonijiet ta' Malta ma' l- Unjoni Ewropea.

Kulħadd jaf li r-relazzjonijiet ma' l-Unjoni jinsabu fi stat ta' friża.

Dan żgur li qed jikkontribwixxi għall-fatt li pajjiżna llum il-ġurnata qiegħed fi stat ta' inċertezza li qed toqtol l-ispirtu ta' investiment, il-karatteristika ewlenija tul id-disa' snin ta' amministrazzjoni Nazzjonalista.

Madam Speaker, m'hemmx dubbju wkoll li l-politika fiskali ta' dan il- Gvern wasslet biex l-introjtu tal-gvern naqas sostanzjalment, b'tali mod u manjiera li l-Gvern qed ikollu jirrikorri għal dan it-tip ta' self sena wara sena.

Mhux hekk biss imma nafu li apparti mill-fatt li qed ikollu jaqa' fuq self, il-Gvern qed ikollu jaqa' wkoll fuq dak li l-Ingliżi jsejħu selling of the family jewels.

Per eżempju, fil-qasam tat- telekomunikazzjoni nafu li l-Partit Nazzjonalista fil-gvern ġab bidla totali.

Illum li l-Gvern tneżża' minn kull idea dwar kif se jegħleb id- diffikultajiet finanzjarji, iddeċieda li jipprivatizza l-Korporazzjoni Telemalta biex ikollu l-fondi.

U mhux billi l-Onor.

Membri tan-naħa tal- Gvern joqogħdu jiftaħru b'din il-miżura - li tista' tgħid li hi l-unika miżura pożittiva li ttieħdet fil-budget ta' Novembru - u jgħidu li huma jemmnu fiha bis-sħiħ.

Għax meta wieħed jara dak li kien jgħid l-Onor.

Alfred Sant fir-rigward tal-privatizzazzjoni ma naħsibx li jieħu żmien wisq biex jagħraf li l-Prim Ministru kien kompletament kontra l-privatizzazzjoni u li kien juża l-konċett tal-privatizzazzjoni biex ibeżża' lill-ħaddiema f'diversi setturi.

L-Onor Alfred Sant kien regolarment ibeżża' lill- ħaddiema tal-Korporazzjoni Telemalta bil-possibbilta' li t-Telemalta tiġi pprivatizzata jekk Malta ssir membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Kien wiegħed ukoll li kieku dan kellu jseħħ, il-Partit Laburista kien se jagħmel kruċjata sħiħa kontra l-Gvern Nazzjonalista.

Punt ieħor sorprendenti huwa l-fatt li korporazzjoni, li ftit ġimgħat biss wara l-elezzjoni qalulna li kienet ''f'sitwazzjoni finanzjarja prekarja,'' issa li għaddew ftit xhur biss din tant issodat u tant ħadet spinta 'l quddiem - forsi bl-interċessjoni ta' xi qaddis, għaliex kważi kważi t-taqliba li kien hemm fl-aspettattiva li kellha Telemalta m'hija xejn anqas minn mirakuluża - li l-Gvern Laburista ħass ruħu f'pożizzjoni li joffri lit-Telemalta għal privatizzazzjoni parzjali.

Mhux hekk biss imma l- inizjattiva tal-privatizzazzjoni l-Gvern Laburista kompla firixha wkoll għall-MIA, inizjattiva li hija primarjament ta' l-amministrazzjoni Nazzjonalista, li tant konna smajna kritika fuqha meta l-Partit Laburista kien għadu fl-oppożizzjoni.

Meta wieħed jara kif il-Gvern Laburista biddel ir-rotta kompletament f'dak li jemmen fir-rigward tal-privatizzazzjoni, wieħed jagħmel appell għall-ġid ta' din Malta tagħna li anke jibdel ir- rotta f'setturi oħra, li tant qed jagħmlu ħsara lil pajjiżna, u li qed iwasslu lill-Gvern biex iressaq leġislazzjoni ħalli jerġa' jagħmel self sabiex ipatti għad-deficit finanzjarju.

Madam Speaker, dan huwa deficit finanzjarju li pprovaw iwaddbu l-ħtija tiegħu fuq il-Partit Nazzjonalista, dak iż-żmien fil-gvern, imma li nafu li llum il-ġurnata qed jilħaq rata fenomenali minħabba r-rotta tal-biki, ta' mistħija u t-triq ħażina li qabbadna fiha l-Gvern Laburista.

Din it-triq narawha f'diversi setturi.

Bħala l-kelliem ta' l-Oppożizzjoni għas-settur tat-telekomunikazzjoni, jien inħares lejn ir-rapport li kien ħejja dak li llum huwa ċ-Chairman tal- Maltacom bħala kontribuzzjoni denja biex tinħoloq il-ħofra, għaliex dak ir- rapport kien verament ħela ta' flus monumentali.

F'dak ir-rapport wieħed jara kontradizzjonijiet bejn dak li ntqal u dak li qed iseħħ.

Dak ma kien xejn ħlief eżerċizzju ieħor biex insibu ħofra oħra fost il-ħafna ħofor li kienu qed jinstabu immedjatament wara l-elezzjoni ta' Ottubru ta' l-1996.

Dak kien attentat iddisprat mill-Partit Laburista li forsi b'sorpriża għalih innifsu rebaħ l-elezzjoni minħabba l-ħafna wegħdiet fiergħa li kien għamel.

Il-Partit Laburista fil-gvern għaraf li dawn il-wegħdiet ma setax iwettaqhom u allura pprova jwaħħal fl-amministrazzjoni preċedenti, fuq il- fatt li ma setax iwettaq dawk il-wegħdiet li tant qarraq lill-poplu Malti bihom.

Madam Speaker, jekk wieħed iħares lejn l-iStrategic Resource Audit, ir- rapport li kkummissjona l-Prim Ministru ftit ġimgħat wara l-elezzjoni ta' l- 1996, isib kritika qawwija fir-rigward ta' l-isparpaljar ta' flus fil- Korporazzjoni Telemalta.

Imma mbagħad x'naraw?

Naraw li ftit ta' żmien wara li ċ-Chairman tal-Maltacom, is-Sur Tony Mejlaq, l-istess bniedem li kien ħejja r-rapport li qed nagħmel riferenza għalih, f'waħda mill-ewwel azzjonijiet li ħa għażel karozza li kienet Lm9,000 ogħla minn karozza oħra li kellha l-istess specifications, bid-differenza li l-karozza li għażel hu kellha dashboard tal-ġewż u wipers mal-headlamps.

Is-Sur Mejlaq, li fir- rapport tiegħu kien qal li fi żmien l-amministrazzjoni Nazzjonalista tant kien hemm sparpaljar ta' flus, xorta għażel karozza għall-użu personali tiegħu li kienet tiswa Lm9,000 iktar.

Dak il-veru sparpaljar ta' flus, mera ta' dak li qed jiġri f'ħafna setturi oħrajn, li allura qed ikompli jwassalna f'sitwazzjoni li llum il-ġurnata Gvern Laburista kellu jiġi hawn jitlob il-leave ta' dan il-Parlament biex jissellef miljuni kbar ta' liri biex ipatti għad-deficit li qed jirriżulta mill-politika żbaljata tiegħu.

Madam Speaker, fir-rapport tiegħu s-Sur Mejlaq kien ikkritika bis-sħiħ l- isponsorships li kienu jingħataw mill-Korporazzjoni Telemalta, u anke kellu l-ardir jgħid li dawn kienu sempliċement ħela ta' flus.

Imbagħad wieħed jara li l-isponsorships f'dawn l-aħħar xhur minn mindu laħaq is-Sur Mejlaq ...

Hawnhekk ta' min jgħid li kważi kważi dan il-bniedem huwa sempliċement front għaliex illum il-ġurnata mhux chairman tal-Maltacom għandna imma ministru mingħajr portafoll li sab il-portafoll tiegħu f'dik li kienet it- Telemata.

Fil-verita' l-Ministru mingħajr Portafoll qed juża l-Maltacom bħala okkażjoni għal naqra public relations min-naħa tiegħu.

Jekk wieħed jiftaħ "The Times" tal-lum jara ritratt ta' l-Onor.

Joe Mizzi fin-nofs, bejn is-Sur Mejlaq u persuna oħra, qisu l-Arkanġlu Gabriel ibierek il- ftehim li sar bejn l-Ericsson u l-Maltacom!

Wieħed jiskanta għalfejn irid ikun hemm din il-preżenza kontinwa ta' l-Onor.

Mizzi fil-Maltacom, qisu mingħajr il-barka tiegħu ma jista' jsir xejn.

Dan għaliex?

Forsi għaliex ma jafdax liċ-chairman il-ġdid!

Ma nagħtihx tort fil-każ li hu hekk għaliex dan qed jagħmel preċiżament il-kontra ta' dak li ssuġġerixxa fl- iStrategic Resource Audit, li kien ikkummissjona l-Prim Ministru.

Jekk wieħed iħares lejn l-isponsorships jara li hemm bosta ta' interess partikolari, fosthom sponsorship li ngħata direttament lill-Malta Labour Party biex jiġi organizzat il-festival ''Iljieli Mediterranji''.

Illum il- ġurnata l-isponsorships m'għadhomx jitqiesu bħala ħela ta' flus imma bħala ħaġa essenzjalissima.

Qed isibha utli ħafna l-Onor.

Mizzi għall-image tiegħu li, nerġa' ngħid, sab il-portafoll tiegħu f'dik li llum hija l- Maltacom.

Fir-rapport tiegħu, is-Sur Mejlaq, tkellem ħafna u bis-sħiħ fuq l- overstaffing li kien hemm fil-Korporazzjoni Telemalta.

Imbagħad x'naraw?

Waħda mill-ewwel affarijiet li għamel is-Sur Mejlaq kienet li mpjega acquaintance personali tiegħu bħala xufier, meta huwa stess kien jaf li f'dik is-sezzjoni ta' ħaddiema kien hemm overstaffing.

Il-verita' hi li ħloqna pożizzjonijiet għan-nies tal-qalba, saħansitra dawk li lanqas kienu mpjegati mat-Telemalta.

(Interruzzjonijiet) Tridu tammettu li l- korporazzjoni ngħatat f'idejn dan il-Gvern minn amministrazzjoni Nazzjonalista fi stat tant b'saħħtu li ftit xhur biss wara l-elezzjoni l- Gvern Laburista ħass ruħu f'pożizzjoni li jista' jipprivatizzaha biex ikun jista' jiġbor il-fondi.

Din hija d-direzzjoni li qed tieħu din il- korporazzjoni, li llum il-ġurnata hija public liability company, li jien insostni hija mera ta' dak li qed jiġri f'ħafna setturi oħra f'dan il- pajjiż, u hija mera tar-raġunijiet li qed iwasslu lil dan il-pajjiż f'dawn id-diffikultajiet kollha.

Madam Speaker, fir-rapport tas-Sur Mejlaq wieħed isib li saret ħafna kritika fuq ħlasijiet żejda ta' overtime u fuq shifts żejda.

Fil-fatt illum nafu f'liema estremita` waslet il-Maltacom għaliex saħansitra wasalna biex nipprovaw inbiddlu ix-shifts tal-ħaddiema - kien hemm anke rapport f'gazzetta lokali fuq dan - fuq karta falsifikata li kienet tindika x-shifts li kellu jkun hemm fil-customer service unit tal-Maltacom.

Anke protesta min-naħa tal-GWU kien hemm għal din il-forgery imma għal din l- isfaċċataġni ma kien hemm l-ebda risposta s'issa mill-Maltacom.

Dawn ipprovaw ibiddlu x-shifts biex jipprovaw jiffrankaw mill-ħlasijiet tal- ħaddiema.

Il-Partit tal-Ħaddiema jipprova jiffranka fuq il-ħaddiem iż- żgħir!

Imbagħad meta nipprovaw nimpjegaw nies tal-qalba, ħbieb tagħna, saħansitra nimpjegaw nies minn barra l-kumpannija u nagħtuhom l-eluf kbar tal-liri.

Aħna għandna informazzjoni li dan l-aħħar ġew impjegati xi nies tal-qalba f'pożizzjonijiet għoljin ħafna u ngħataw paga fenomenali.

Ma nipprovawx niffrankaw u nagħmlu ekonomija fejn jidħlu l-ħbieb imma nipprovaw niffrankaw biss minn fuq il-ħlasijiet ta' l-overtime u minn fuq ix-shift allowance.

Madam Speaker, issa niġi għall-famuż proġett tal-millennju li għandha fi ħsiebha l-Maltacom.

Fil-fatt kien hemm il-ħsieb li l-istess sit f'Paceville jiġi żviluppat mill-amministrazzjoni preċedenti bħala regional training centre, u kien ikun ħafna iktar adattat li kieku ġie żviluppat hekk.

Illum il-ġurnata r-regional training centre qiegħed f'post kompletament maqtugħ, qiegħed f'post li kellu jsir ħafna arm-twisting fuq l- Awtorita` ta' l-Ippjanar biex jingħataw il-permessi u issa minfloku qed naraw li se jsir il-famuż proġett tal-millennju.

Tant qed tinħela enerġija fuq dan il-proġett li hemm il-biża' li l-Maltacom titlef id-direzzjoni primarja li dejjem għandu jkollha, li żżomm ruħha abreast ma' l-iżviluppi kontinwi fis-settur tat-telekomunikazzjoni.

Ta' min isemmi li biex iseħħ dan il-proġett se jkollu jinbena torri mostruż fuq bini skedat.

Ovvjament issa l-persuna li għandha influwenza kbira min-naħa tal-Maltacom se terġa' ddur fuq l-Awtorita` ta' l-Ippjanar u forsi jerġa' jkun hemm naqra bending of the rules, nilwulha naqra jdejha ħalli forsi taċċetta li l- bini skedat jitwaqqa' u minfloku jinbena skyscraper.

Madam Speaker, jien inħoss li r-raġuni primarja għalfejn dan il-proġett tant hemm min hu ħerqan li jarah jitwettaq ġejja sempliċement minn attentat biex niġġeneraw naqra xogħol f'ekonomija mħarbta wara dak il-ħafna għajat fuq ħofor u mhux ħofor.

Tgħidu li hemm il-ħtieġa assoluta għall- iskyscraper, li se jkun parti essenzjali mill-proġett tal-millennju, minħabba l-fatt li fuqu se jkun hemm communications tower, li jrid ikun ogħla mill-ikbar point li hawn f'pajjiżna.

Issa jekk inti trid tmur fl- ogħla punt li hawn f'pajjiżna, il-common sense jgħidlek li ma tmurx at sea level imma tagħżel sit li min-natura tiegħu jinsab fl-għoli u tipprova tagħmel communications tower hemm.

Imma le, aħna rridu noħolqu dawn il- proġetti, li ħafna minnhom huma bla bżonn, partikolarment dan il-proġett, biex kemm jista' jkun nagħtu kick-start lill-ekonomija ta' pajjiżna.

L- entrepreneurs li diġa` nvestew eluf kbar ta' liri fiż-żona ta' Paceville jgħidu li diġa` hemm over-concentration ta' negozji f'din iż-żona.

Allura wieħed jistaqsi: Għalfejn qed isir dan il-proġett, jekk mhux biex niġġeneraw naqra xogħol biex forsi nagħtu l-impressjoni li r-rota reġgħet bdiet iddur?

Madam Speaker, il-logo tal-Maltacom jinkludi fih il-Morse code.

Il-logo tas-settur tat-telekomunikazzjoni, li suppost huwa l-iktar settur futuristiku, qed jinkorpora ħaġa li llum il-ġurnata jiftakruha n-nanniet tagħna.

Dan il-logo juri r-rabta tremenda, forsi rabta sentimentali wkoll, li għandu l-Onor.

Mizzi mal-Morse code.

Dan huwa logo sinifikattiv ħafna għaliex juri r-rabta assoluta li għandu l-Partit Laburista mal-passat - fil-fatt il-Morse Code spiċċa mat-Titanic - u qed jindikalna t-triq li se jaqbad dan il-pajjiż fil-futur, li minflok se twassalna għall-millennju l- ġdid se tibgħatna lura għas-seklu li għadda.

Nirringrazzjak, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Madam Speaker, jien rajtu ftit stramb il-mod kif beda jiżvolġi ruħu dan id-dibattitu dwar l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna li l-iskop tiegħu huwa, li l-Parlament jawtorizza lill-Gvern li jiġbor b'self somma ta' flus li tkopri nefqa rikorrenti u nefqa kapitali dejjem akbar.

Meta tisma' lill-Onor.

Dalli, lill-Onor.

Pullicino Orlando u lill-Onor.

Membri l-oħra ta' l-Oppożizzjoni jitkellmu fuq ċifri, fuq il- Morse code u fuq elf ħaġa oħra - saħansitra l-Onor.

Dalli daħħlielna l- fatati fin-nofs - tibda timmaġina li l-Partit Laburista fil-gvern sab kollox nadif u kollox preċiż, speċi ta' kemm ikompli fuq dak li sab.

Allura forsi jkun hawn min jistaqsi: Imma f'din is-sena u nofs x'għamel il- Partit Laburista?

GĦaliex qegħdin illum niddiskutu dan l-abbozz ta' liġi?

Il-fiduċja fil-Partit Laburista ma tlabnihiex mingħand il-Partit Nazzjonalista imma mingħand il-poplu, li fl-aħħar elezzjoni qal lill-Gvern ta' l-Onor.

Eddie Fenech Adami li ma setax jibqa' jmexxi b'tali manjiera li mingħalih kellu l-fiduċja kollha, u sena wara sena dejjem żied id-dejn, tant li qatt ma kellna problema finanzjarja daqskemm wiret il-Gvern Laburista wara l-aħħar elezzjoni.

Il-gravita' tal-problema li ħalla warajh Gvern Nazzjonalista kienet shocking.

Il-verita` hija li llum aħna qed nitolbu lill-Parlament biex jawtorizza li tinġabar somma ta' flus b'self f'Malta biex tagħmel tajjeb għall-problemi kbar finanzjarji li aħna writna mingħand il-Gvern Nazzjonalista.

Dik hi l-verita`.

Din bħal kawża fil- qorti.

Wieħed li għandu liability fuqu ma jistax imur il-qorti u jgħid li m'għandux x'jaqsam wara li jinstemgħu l-provi ta' l-attur u l-konvenut.

Fid-dibattitu hawnhekk għandna Gvern u Oppożizzjoni, l-attur u l-konvenut.

L-imħallef, jew aħjar il-poplu Malti, qed jinduna li ħafna mil-liabilities li l-Gvern għandu huma legacy tal-Partit Nazzjonalista fid-disa' snin li kien ilu fil-gvern.

Din hija l-problema strutturali tal-finanzi.

Ovvjament jiena m'iniex finanzier imma ċ-ċifri kulħadd jaf jaqrahom u minn hawn toħroġ il-fiduċja.

Madam Speaker, aktar kmieni f'dan id-dibattitu l-Onor.

Dalli qal li l- Gvern Laburista mhux qed jispira fiduċja.

Imma nimmaġina li l-Onor.

Membru qrah ir-rapport tas-Central Bank, fejn f'paġna 27 hemm spjegat kif baqa' tiela' l-GDP.

Fil-fatt insibu li fl-1996 ma waqafniex jew morna lura - kieku ġara hekk wieħed kien ikun ġustifikat li jgħid li wara sena u nofs ta' tmexxija Gvern Laburista mhux qed jispira fiduċja fil-pajjiż - imma morna 'l quddiem.

Hawnhekk kellna żieda ta' aktar minn Lm50 miljun.

Dawn ġew hekk?

Allura din m'hijiex fiduċja?

L-exports ukoll baqgħu telgħin.

Allura jsejħulha sfiduċja li l-esportazzjoni minn Malta baqgħet tiżdied b'mod sostanzjali?

Anzi għall-ewwel darba qed ikollna riżultat li anke l- gap tal-balance of payments ċkienet b'iktar minn Lm20 miljun.

Din m'hijiex fiduċja, Onor. Membri ta' l-Oppożizzjoni?

In-negozju fil-Borsa ta' Malta, negozju organizzat b'mod professjonali, fejn wieħed ibigħ u l-ieħor jixtri, ma naħsibx li kien jiżdied kieku ma kienx hemm fiduċja sħiħa.

L-Onor.

Dalli qal ukoll li għexieren ta' ħaddiema tilfu x-xogħol u kien hemm ħafna part-timers li tilfu ħobżhom.

Ħalli naraw kif inhuma l-affarijiet illum verament.

Qalulna li meta l-Partit Nazzjonalista tela' fil-gvern fl-1987 sab diżastru fil-pajjiż.

Issa allaħares tieħu għalihom, għax in-Nazzjonalisti jitkellmu b'mod li wieħed jista' jaħseb li huma anġli!

Dawn kieku għalihom, wara disa' snin ta' tmexxija ħallew sitwazzjoni fejn ma kellna għalfejn inċaqalqu xejn.

Ejjew naraw daqsxejn kif kienet il-pożizzjoni meta telqu f'Ottubru ta' l-1996, wara li l-Onor.

Fenech Adami ħass li kellu jmur għall-ġudizzju tal-poplu.

F'Otubru 1996 kien hemm kważi 13,000 impjegat li kellhom full-time job u part-time job.

Fl-aħħar ta' l-1997 dawn żdiedu għal iktar minn 14,500.

Allura din m'hijiex fiduċja?

Jekk inħarsu wkoll lejn l-istatistika tal-gainfully occupied insibu li wara li tneħħiet it-taxxa tal-VAT - skossi kien hawn imma mhux daqs kemm meta n- Nazzjonalisti daħħlu t-taxxa tal-VAT - id-decline fin-numru tas-self- employed bdiet tonqos.

Dik hi l-verita`.

Din ukoll hija fiduċja fit- tmexxija tal-Partit Laburista f'dawn l-aħħar sena u nofs.

Meta wieħed jara x'kienet il-figura totali sa Diċembru 1996 u kif inhi llum, isib li hemm żieda ta' aktar minn 2,000 ruħ bħala gainfully occupied.

Skond l- aħħar statistika ta' l-1996 li għandi quddiemi - qed nikkwota mis-Central Bank report - kien hawn 136,800 ħaddiem li kienu gainfully occupied u dan in-numru tela' għal madwar 138,000.

Dik hija l-verita`.

Għax ma ngħidux li l-ħofor finanzjarji li l-pajjiż wiret tant kienu kbar li allaħares ma ħadniex il-miżuri li ħadna u li se nkomplu nieħdu biex inrażżnu d-deficit!

Mhux se nsolvu din il-problema malajr, għax fi tmexxija ta' disa' snin id-dnub Nazzjonalista tant kien kbir li biex jinħafer iridu jgħaddu s-snin.

U jiddispjaċini ngħid imma se jkun il- Partit Laburista li se jaħfirulhom.

Bħala partit serju u bir- responsabbilta` kollha kellna nieħdu ċerti deċiżjonijiet, anke fuq il- politika ta' l-Ewropa.

Dalgħodu ħadt pjaċir nisma' lill-Onor.

Sceberras Trigona jispjega punti saljenti, fejn qal li m'għandniex inħarsu lejn l-Ewropa biss.

Nagħmlu sewwa li niddiskutu magħhom dwar il-free trade zone, għax hemm ħafna x'nagħmlu għall-ġid ta' pajjiżna.

Jekk, per eżempju, il-laħam jew il-qamħ huwa irħas mill-Amerka jew mill-pajjiżi tan-NAFTA - malajr jaħsbuna li qed nitkellmu fuq iż-żejt tal-vapuri! - allura m'għandniex inkunu ħielsa li nagħmlu trattati mal-pajjiżi li jaq/għu taħt in-North American Free Trade Area biex nieħdu l-aħjar għall-ġid ta' Malta?

Aħna responsabbli bħala Partit Laburista li dak kollu li nagħmlu nagħmluh għall-ġid ta' pajjiżna u mhux b'għajnejna magħluqa u ma naslu mkien.

Kien ilhom jiddibattu għal iktar minn disa' snin fuq l-Ewropa u qatt ma waslu mkien.

Imma meta aħna għidna lill-poplu Malti li se mmorru għal free trade zone, bdejna naħdmu fuq dik il-linja u llum qed naslu.

Illum it-taħdidiet mexjin ma' l-Ewropa u wasalna biex ikollna ftehim.

Għadda ż-żmien li niddieħku bina nfusna, kif kienu jagħmlu n-Nazzjonalisti meta kienu jgħidu li qegħdin iħabbtu buq il-bieb ta' l-Ewropa, li dalwaqt jiftħulhom, jew li baqgħalhom tarġa waħda biss x'jitilgħu.

Il-Partit Laburista huwa partit li dak li jwiegħed jagħmlu.

Madam Speaker, meta nitkellmu fuq is-sovranita` ta' pajjiżna, barra l- ħelsien li tant ħdimna għalih u li żgur m'hemmx għalfejn niddiskutuh għaliex huwa anke entrenched fil-Kostituzzjoni, irridu ninkludu wkoll il- munita tagħna.

Dan l-aħħar tkellimt ma' persuna importanti fil-European Union, persuna ġejja minn Holland, pajjiż żgħir a paragun tal-Ġermanja u l- Ingilterra.

Dawn għandhom problema għax il-guilder Olandiż huwa b'saħħtu ma' muniti oħra, bħal-lira Taljana, il-peseta Spanjola, id-drachma Griega.

Imma ma tantx hemm x'tagħmel għaliex, kif intqal dalgħodu, ċerti affarijiet fi ħdan l-Unjoni Ewropea l-ewwel tisma' bihom fil-kurituri tal-palazz, imbagħad joħorġu baxx baxx u jkollok tiblagħhom, trid u ma tridx, għaliex inti membru ta' l-Unjoni.

Tajjeb li l-poplu Malti jkun jafhom dawn l- affarijiet għaliex meta inti titlaq is-sovranita' fuq il-munita tiegħek tkun qed titlaq ukoll il-kontroll ta' l-istess munita, għaliex imbagħad is- Central Bank ma jibqalux l-istess saħħa.

M'hemmx dubju li l-monetary union lill-Olanda se tiswiha ħafna.

Issa jien ġibt l-eżempju ta' l-Olanda u tajjeb li min jixtieq jidħol fl-Unjoni Ewropea jirrifletti naqra fuq dawn l- affarijiet.

(Interruzzjonijiet) Issa aħna nifilħu nagħmlu dawn l- affarijiet proprju meta għandna kriżi finanzjarja, wirt Nazzjonalista drakonjan, li meta tħares lejh u tirrifletti fuq dawn l-ideat tgħid: Jien fejn se mmur?

Aħna ma rridux nagħmlu l-affarijiet mingħajr ma noqogħdu nagħtu kas tal- konsegwenzi li jista' jkollna.

Il-commitment hu li nrażżnu kemm jista' jkun dik il-fiscal problem li għandu pajjiżna.

Meta l-Oppożizzjoni tiġi titkellem fuq ir-responsabbilta` trid tkun serja, għax allaħares nibda ngħid x'ħallew warajhom!

Qed jiġu hawnhekk jitkażaw għaliex ġejna nitolbu l-approvazzjoni biex nissellfu Lm110 miljun, meta jekk inħarsu lura nsibu li dawn huma l-problemi li writna mingħandhom.

Kieku kellna a clean slate, u kieku ma kellna l-ebda problema fiskali, konna nistgħu mmexxu mingħajr problemi.

Gvernijiet Laburisti ta' l-imgħoddi ma ħallewx problemi finanzjarji warajhom, dejjem ħallew il-flus fil-Kaxxa ta' Malta, anke fl- 1987.

Jiġifieri minn meta telgħu n-Nazzjonalisti fl-1987 sakemm niżlu fl- 1996 kellhom sitwazzjoni finanzjarja li setgħu kieku riedu jmexxu biha.

Madam Speaker, Gvern Nazzjonalista li tant kien jiftaħar li hu modern fit- tmexxija tiegħu u xempju ideali ta' good management, kien jixraqlu li jagħmel vendikazzjonijiet regolari fuq nies innoċenti?

X'inhuma dawn is- sentenzi li qed ikollna fil-qorti, li jitkellmu fuq vendikazzjonijiet fuq ħutna Maltin, Laburisti u m'humiex?

Billi tkun Laburist taħt Gvern Nazzjonalista - din parti mit-tmexxija tal-gvern - kif tista' tiġġustifika li ma tħallix lil min jipproduċi, kif kien jipproduċi bit-talenti tiegħu, u tneħħih, jew inkella tagħtih transfer bla raġuni.

Fil-qorti kellna każ ta' ħaddiem li f'ġurnata waħda ngħata ħames transfers.

Dan sar taħt Gvern Nazzjonalista, gvern li tela' bl-għajta ta' solidarjeta` u ġustizzja.

Din hija t-tmexxija?

Gvern Nazzjonalista kien jaqbad u jagħti l-flus bl-addoċċ lil kull min kien jinkarigah b'xi biċċa xogħol.

Dan huwa l-wirt ta' Gvern Nazzjonalista u aħna llum irridu naraw kif nagħmlu biex nirranġaw sitwazzjoni xejn sabiħa.

Meta tlajna aħna fil-gvern m'għamilniex dawn l- affarijiet, anke fil-każ ta' dawk il-ħaddiema li ħadmu b'mod fin fil- kampanja elettorali kontra l-Partit Laburista - u nafuhom dawn - u ħallejniehom jaħdmu fil-postijiet tax-xogħol tagħhom, għaliex aħna gvern tal-Maltin u l-Għawdxin kollha, u aħna gvern responsabbli f'dak kollu li għandu x'jaqsam mat-tmexxija.

Madam Speaker, il-mutur ekonomiku għaddej bis-saħħa u m'għandix dubju li se jżid ir-ritmu, naturalment bl-isforzi tagħna lkoll.

Imma huwa evidenti li l-mutur Nazzjonalista qata' nifsu u tant għejja li f'Ottubru ta' l-1996 il-poplu Malti ta sentenza tiegħu mingħajr ekwivoċi iżda sfortunatament tan- naħa l-oħra għadhom ma jistgħux iniżżluha, tant li għadhom anke joħolqulna problemi fil-Parlament biex aħna ma mmexxux.

Ma jafux dawn li aħna bħala partit qatt ma qtajna qalbna minn ħadd?

Fl-antik mhux dawn biss kellna problemi.

Fis-sebgħinijiet u fit-tmenijiet il-poplu Malti kellu kriżijiet, problemi mal-barranin u ħafna problemi oħra, u l-Partit Laburista kollha sab tarfhom, bħalma se jsib tarf il-wirt ikrah li sab.

Din bħal meta persuna li jmutilha xi ħadd minn tal-familja u tmur tara x'ħallielha missierha, issib li aħjar tiżvesti ruħha b'rikors ta' l-inventarju milli tiret għax ikun aħjar għaliha li ma tipprovax tidħol fiż-żarbun tal-mejjet.

Pero' meta jkollok transfer minn gvern għal gvern ma jistax isir hekk.

Aħna rridu nkomplu fuq dak li sibna, dejjem nipprovaw nirranġaw, ħalli nġibu our house in order.

F'wieħed mis-seminars li kien hemm din il-ġimgħa l-Prim Ministru qal li l- affarijiet bdew ġejjin in order, u rridu nkomplu nżidu l-enerġiji tagħna, nilqgħu ċ-challenges, speċjalment dawk l-external challenges, biex insaħħu l-exports, ħalli fl-1998 nilħqu l-expectations tagħna u fil-millennju l- ġdid - ħallik minn dak it-torri, mhux dak l-importanti, Onor. Pullicino Orlando - inkunu qegħdin diġa` stradati tajjeb ħalli dan il-pajjiż ikompli miexi 'l quddiem fil-paċi u l-progress.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Tony Abela.

ONOR.

TONY ABELA: Madam Speaker, x'ħin smajt lill-Onor.

Farrugia jitkellem kważi bdejt nemmen li qed ngħix f'dinja oħra.

Pero' x'jgħid the man in the street meta jara l-mod kif qiegħed imexxi dan il-Gvern, li issa wasal biex jerġa' jissellef Lm110 miljun oħra.

Jekk aħna naraw kemm beħsiebu jissellef f'dawn is-sentejn, sal-budget li jmiss, insibu li bejn wieħed u ieħor se jkun eċċeda s-somma ta' Lm250 miljun, jew aħjar kwart ta' biljun lira.

Meta nqisu li hawn 280,000 votant, dan ifisser li fuq kull ras il-Gvern ta' l-Onor.

Alfred Sant qed ipoġġi piż ta' Lm900.

Ftit ilu smajna lill-Onor.

Membri tan-naħa l-oħra jgħajru lilna dwar il-miljuni li l-Gvern Laburista qed ikollu joħroġ biex iħallas l-imgħaxijiet fuq self li kien għamel il-Gvern Nazzjonalista, li skond huma sar f'ambjent ta' ħela.

Issa b'dan li qed jissellef il-Gvern tal-lum irid kważi Lm20 miljun - għax l-imgħax ħiereġ bis-7.2% - biex iħallas l-imgħaxijiet fuq Lm260 miljun, li se jkun issellef f'dan il-perijodu ta' sentejn.

Madam Speaker, għaliex kien issellef il-Gvern ta' qabel?

Il-Gvern preċedenti kien issellef biex jagħmel xogħol infrastrutturali - biex illum paxxejna lill-Gvern Laburista ħalli jkun jista' jbigħ shares fil- Malta International Airport u ħalli jkun jista' jbigħ shares tal-Maltacom lill-privat! - u rranġa l-infrastruttura b'mod li mhux biss ħoloq xogħol, mhux biss aġġorna ruħu, mhux biss ġabna fuq quddiem fis-sistema tat- telekomunikazzjoni imma rrenda biżżejjed sabiex seta' jbigħ ix-shares.

Qalulna li f'inqas minn sena - għax fil-5 ta' Novembru tas-sena li għaddiet tressaq il-budget - tant issodat it-Telemalta u tant issodat l-MIA li l- Gvern issa jista' jbigħ ix-shares u jiġbor il-miljuni minnhom, u wara li jiġbor il-miljuni tax-shares imbagħad jerġa' jiġbor it-taxxa u b'hekk dawn jibqgħu jirrendu lill-Gvern.

Dak li verament kellu bżonn il-poplu Malti.

(Interruzzjonijiet)

Issa jien ma nafx kif il-Ministru tal-Finanzi - biex ma ngħidx il-Prim Ministru - ma qabadx lill-Gvernatur tal-Bank Ċentrali u tah erba' kotba oħra biex jippubblikahom, forsi on the way kien isib Lm23 miljun oħra kull darba - u mela jiġi jgħidilna li ma jafx kif f'daqqa waħda sab li kien hemm dħul ta' Lm23 miljun! - u konna niffrankaw din il-maratona ta' diskussjoni u konna anke nagħmlu monument lis-Sur Ellul.

Pero' jekk veru li fl-ogħla istituzzjoni monetarja u finanzjarju ta' Malta ħarbitilhom biċċa xogħol ta' Lm23 miljun, allura bħalma naraw f'pajjiżi oħrajn u bħalma rajna lill-Onor.

Charles Mangion jieħu r-responsabbilta` u joffri r-riżenja tiegħu wara żball jew ineżattezza ta' ħaddieħor, nippretendi li waqt il- laqgħa tal-Public Accounts Committee - li tibda minn hawn u ftit ieħor - il- Gvernatur tal-Bank Ċentrali għandu u ħaqqu jippreżenta r-riżenja tiegħu, għax dan kollu juri ineffiċjenza totali.

M'aħniex qegħdin nitkellmu fuq Lm100, fuq Lm1000 jew fuq ċifra żgħira li setgħet marret ħażin imma qegħdin nitkellmu fuq ċifra kbira.

Min suppost qed jikkontrolla b'kemm tipproduċi Malta, min suppost qed jikkontrolla l- Fond Konsoldat, min qed jikkontrolla l-ħruġ u d-dħul mill u fil-Kaxxa ta' Malta mhux żball gravi għamel imma żball kważi sagrileġġ.

U jien ngħid li bħalma għamel żball hemm, jista' jkun li għamel żball ukoll fir-rapport dwar kemm qed jipproduċi l-pajjiż.

Jista' jkun ukoll li dan għamel żball fiċ-ċifra li niżżel ta' kemm qegħdin jaqilgħlu il-lukandi, ta' kemm qed jonfqu t-turisti u ta' kemm qed idaħħal il-Gvern mill-income tax.

U x'ħin wieħed joqgħod jaħseb verament li l-Bank Ċentrali - li suppost jamministra budget ta Lm500 miljun f'sena - jagħmillek żball ta' 5%, allura naraw kemm veru m'hemmx preparazzjoni serja u kemm min hu responsabbli ma ħaqqux li qiegħed fil-pożizzjoni li qiegħed.

Pero' ma nixtieqx li jgħidu li ġejt hawn biex nagħmel attakk fuq il-Gvernatur tal-Bank Ċentrali.

X'ħin jorqod għandu l-kuxjenza tiegħu u jara hu jekk huwiex dehen li jibqa' hemmhekk jew joffri r-riżenja lil min suppost, imbagħad jekk għandhomx jaċċetawha dik tkun ħaġa oħra.

Madam Speaker, għaliex qegħdin nissellfu Lm110 miljun?

Qegħdin nissellfu dawn il-miljuni kollha biex nissodisfaw ir-rigal ta' Lm3 miljun li l-Labour Party ingħata mingħand il-Gvern ta' l-Onor.

Alfred Sant fuq proprjeta' f'Pembroke.

Għax l-art ta' Pembroke għandha valur ta' Lm3 miljun, bil-mod kif ġie skontat mil-Lands fir-rigal li tawhom, u minkejja t-turija biċ-ċar ta' kif ġraw l-affarijiet, l-illustrissimi Onor. Membri tal-Gvern ta' quddiemna għoġobhom xorta japprovaw.

Il-Gvern qiegħed jissellef Lm110 miljun sabiex jagħmel tajjeb għan-nuqqas ta' dħul mit-taxxa - għidilha VAT, TAV jew ETS - u għan-nuqqas ta' dħul kaġunat minn nuqqas ta' ġenerazzjoni ta' kummerċ.

Dawk li huma fil- professjoni notarili, kemm aħna kif ukoll tan-naħa l-oħra, jiltaqgħu ma' nies li qegħdin fil-kummerċ, ma' tal-lukandi, ma' tal-bini u ma' nies li qegħdin jaqilgħuha u jiekluha.

Niltaqgħu ma' nies li qabel kienu jiġu għandna b'wiċċ daħkan għax ir-rota kienet iddur u dawn in-nies illum jiġu għandna nkwetati.

Dak tal-lukanda jiġi nkwetat mhux għaliex sal-ġimgħa l- oħra ma kienx kompetittiv imma għaliex minkejja li l-Ministru tat-Turiżmu ħoloq l-awtorita` nazzjonali tat-turiżmu, din l-industrija ħadet gambetta - li qrajna dwarha fil-gazzetti l-ġimgħa l-oħra - meta l-operaturi li f'ħafna xhur fis-sena joperaw on a break-even basis biex ma jżommux il- lukandi tagħhom vojta, illum għollewlhom is-servizz tad-dawl, ta' l-ilma u tad-drenaġġ b'mod li min kien iħallas Lm10,000 issa se jkollu jħallas Lm16,000, u min kien iħallas Lm20,000 issa se jaqbeż it-Lm30,000.

Madam Speaker, ċerti kuntratturi żgħar jippreferu jsibu xi biċċa xogħol, jagħmluha u jitħallsu tagħha milli jieħdu xi tender tal-gvern, għax iħossu li m'humiex kbar biżżejjed biex jidħlu għal ċertu xogħol.

Illum insibu li ħafna negozjanti qegħdin jaħdmu bi tpartit - għax imbagħad dak li jkun jista' jerġa' ipartat ma' tal-konkos u ma' tal-barriera - biex għallinqas ikun qed iħaddem in-nies.

Illum il-first-time buyers jinsabu mdejqin minħabba l-istat li tinsab fih l-ekonomija.

Bil-pass imgħaġġel li qabel kienet għaddejja bih l-ekonomija, meta dawn kienu jixtru l-proprjeta' kienu jikkalkolaw id-dħul li kien se jkollhom mill-overtime, imma llum peress li x-xogħol naqas dawn ikollhom jgħaddu bil-paga biss, sakemm ma taqrax f'xi gazzetta li xi kumpanija kellha tnaqqas in-nies minħabba nuqqas ta' xogħol.

Jiġifieri n-nies li qabel kellhom garanzija ta' standard of living għoli llum qed ikollhom jgħaddu bil-paga minima.

Madam Speaker, għaliex taħseb li l-Gvern qed jitlob biex jissellef Lm110 miljun?

Għaliex filwaqt li qabel l-elezzjoni l-Onor.

Alfred Sant kien wiegħed li se jkun kapaċi jsolvi l-problemi tat-tarznari, illum wara sena u nofs baqa' ma solva xejn u lit-tarznari tahom Lm24.6 miljun biex jaqtgħu l- kontijiet li għandhom u mhux biex jinvestu f'xogħol ġdid li jkun jista' jrendi.

U hawn hu l-ħażin.

Il-Gvern mhux qed jitlobna l-flus biex jinvesti f'xi ħaġa ħalli b'dak li jaqla' jkun jista' jħallas l-imgħax imma qed jitlobna l-flus ħalli jkun jista' jżomm f'wiċċ l-ilma.

Meta bniedem imur il-bank biex jissellef l-ewwel jistaqsuh jekk għandux x'jagħmel tajjeb - illum fuq self ta' ammonti żgħar il-bank ma jinsistix għal garanzija bankarja jew għal garanzija ipotekarja fuq propjeta' jew fi flus - imma iktar minn hekk jimportahom jekk huwiex kapaċi jħallashom lura.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Francis Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Madam Speaker, niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

MADAM SPEAKER: Is-Seduta hija sospiża minħabba nuqqas ta' quorum.

Is-Seduta kienet sospiża fl-4.50 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MADAM SPEAKER: Nitlob lill-Onor.

Abela sabiex ikompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

TONY ABELA: Madam Speaker, kont qed ngħid li meta bniedem imur il- bank biex jissellef, waħda mill-affarijiet li jistaqsuh tkun jekk huwiex kapaċi jħallas lura mhux biss l-imgħax imma l-kapital li jkun issellef.

Issa f'dan il-każ il-Gvern m'hu qed jipproponi l-ebda mezz dwar kif se jagħti lura l-ammont li se jissellef.

Allura llum min se jerġa' jinvesti Lm110 miljun fil-Gvern jekk mhux dak il-bank li fih il-Gvern għandu maġġoranza ta' l-ishma u li faċilment joħroġlu direttiva u l-bank ikollu jsellfu?

Pero' self wara self il-likwidita' tal-bank se tonqos sostanzjalment u allura l-qligħ u d-dividends se jonqsu wkoll - nafu, per eżempju, li l-Mid-Med Bank dan l-aħħar ħabbar il-qligħ għall-ewwel sitt xhur ta' din is-sena u dan kien ħafna inqas minn dak tas-soltu - u żgur li l-bank mhuwiex f'pożizzjoni li jinvesti ammont sostanzjali kif qed jitlob il-Gvern.

Madam Speaker, raġuni oħra għala l-Gvern qed jitlob li jagħmel dan is- self hi biex jagħmel il-proġett ta' l-akkwarju li għall-ewwel kien ġej f'Marsascala imbagħad f'daqqa l-Gvern iddeċieda li jiżviluppah x'imkien ieħor.

Huwa veru li f'Marsascala se jirranġalhom il-bankini pero' naħseb li kieku dan l-akkwarju kellu jsir f'Marsascala kien iressaq iżjed opportunitajiet ta' negozju lejn dik il-lokalita'.

Għall-grazzja t'Alla, fit-tramuntana ta' Malta diġa' hemm investiment biżżejjed, pero' hawn xniegħa li dan il-proġett se jsir fil-Qawra, in-naħa ta' Fra Ben.

Hemm ukoll indikazzjonijiet li ċerti xogħlijiet li saru fuq il-famuż proġett ta' embellishment ta' Buġibba u l-Qawra se jitneħħew biex jagħmlu post għal dan l-akkwarju.

Madam Speaker, il-Gvern tal-lum qed jissellef Lm110 miljun għal xogħlijiet infrastrutturali u qed jgħid li m'għandux mezzi biex iħallashom matul din is-sena.

Kif jafu l-Onor.

Membri tan-naħa l-oħra, pajjiżi oħrajn li għażlu li jidħlu fl-Unjoni Ewropea għal proġetti infrastrutturali bħal dawn qed jingħataw ħafna għajnuna fi flus.

Dan l-aħħar smajna li l-Water Services Corporation għandha bżonn il-miljuni sabiex tkun tista' twassal prodott aħjar lill-konsumatur u għaldaqstant din qed isibuha bħala skuża għat-tariffi l-ġodda li għamlu.

Issa kieku konna membri fl-Unjoni, il-flus għal dan il-proġett u għal diversi proġetti oħrajn konna nġibuhom permezz ta' għotja.

L-istess nista' ngħid fil-każ tal-biedja, Madam Speaker.

Il-Ministru tal-Biedja u Sajd jaf sew li kieku Malta kellha ssegwi din it- triq, il-bidwi Malti kien ikollu prezz garantit għall-prodott tiegħu u ma kienx ikollu l-ħtieġa li bħalma għamel f'dawn l-aħħar snin, kemm taħt Gvern Laburista u kif ukoll taħt Gvern Nazzjonalista, jitlob l-għajnuna u s- sussidju mingħand il-gvern.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA (Ministru tal-Biedja u Sajd): Madam Speaker, ma nafx jekk l-Onor.

Abela jixtieqx jgħidilna kemm għandu jkun dan il-prezz garantit.

Nitolbu jkun iktar ċar fid-diskors tiegħu ħalli l-bdiewa jkunu jafu x'qed jingħad.

ONOR.

TONY ABELA: Madam Speaker, il-Ministru jaf li 60% tal-flus li l- Unjoni Ewropea toħroġ bħala assistenza jmorru b'risq l-agrikoltura.

Dan is- settur ta' l-ekonomija Maltija m'huwiex daqstant kbir f'termini ta' GDP imma huwa settur li kapaċi jżommna self-sufficient fejn jidħlu l-ħxejjex.

Nixtieq nappella biex inkunu b'saqajna ma' l-art u mhux l-ewwel inwiegħdu lill-bdiewa li se jesportaw imbagħad ma niftħulhomx il-bibien biżżejjed biex ikunu jistgħu jagħmlu dan.

Raġuni oħra għaliex il-Gvern qed jitlob li jissellef Lm110 miljun hija biex jagħmel plaza oħra fil-Belt bħala l-proġett tal-millennju.

Madam Speaker, waqt li inti kont qiegħda tiddelibera dwar it-talba ta' l-Onor.

Gonzi, jien kont qed nitkellem ma' Onor. Membru tan-naħa l-oħra u ma' l- Onor. Guido de Marco u għidna li kien jagħmel aktar sens għal pajjiżna li kieku l-proġett tal-millennju kellu jkun il-bini ta' belt ġdida f'xi post fejn la għandek għalfejn tħassar l-ambjent u lanqas issir ħsara lil pajjiżna jekk jittellgħu high-rise buildings.

(Interruzzjonijiet) J'Alla tagħmlu, jekk tagħmlu nneħħilek il-kappell!

Il-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali qed jgħid li beħsiebu jagħmel proġett bħal dan fil-Gudja.

Aħna konna qed naħsbu li iżjed jista' jsir lejn Baħar iċ-Ċagħaq.

(Interruzzjonijiet) Le, mhux tgħolli s-sulari.

Naħseb li kien ikun utli kieku sibna area bħal dik li hemm taħt il-Għargħur, in-naħa ta' Baħar iċ- Ċagħaq, fejn l-art hija proprjeta' tal-gvern u għalhekk m'hemmx il-problema li l-Lands irid jakkwista titlu fuq dik l-art.

F'din l-area il-gvern ikun jista' jibni appartamenti biex jinbiegħu jew jinkrew, u fl-istess ħin m'hi se ssir l-ebda ħsara għax fil-post li qed insemmi hemm art moxa.

B'hekk inkunu nistgħu nersqu viċin mhux biss biex nagħtu kick-start lill- ekonomija imma anke nkunu qed nagħtu kontribut siewi biex intejbu l-qagħda soċjali ta' ħutna l-Maltin.

M'iniex ngħid li b'hekk se nsolvu l-problema tal-housing totalment, għaliex sfortunatament din tant kibret li kważi ma tista' ssolviha qatt.

Nerġa' ngħid li peress li l-art hija tal-gvern, il- postijiet li jkollu l-gvern ikun jista' jbiegħhom bi prezz baxx u ma jkollux għalfejn jissellef biex joħroġ aktar sussidju għax-xiri ta' housing units.

Madam Speaker, ħaġa oħra għaliex il-Gvern qiegħed jitlob li jissellef dawn il-flus hija sabiex ikun jista' jgħolli aktar sulari fuq bini eżistenti.

Hija ħasra li l-gvern f'ħafna blokki qed jgħolli sular biss għax għal sular wieħed qed ikollu jidħol f'ħafna spejjeż, fosthom li jestendi l-lift, jaqla' l-kontrabejt, jerġa' jgħaddi s-sistemi tal-katusi ta' l-ilma u tad-drenaġġ, u l-ispiża se tiġih daqslikieku bena tliet sulari fuq art verġni.

Sfortunatament il-ħela ta' flus tiġi minħabba nuqqas ta' ħsieb.

Illum jekk tibni erba' sulari, in-nies jippretendu li jkollhom lift u biex tagħmel lift sura ta' nies jaf jiswik madwar Lm10,000.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Alfred Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Qed nieħu gost nisma' lill-kollega tiegħi jitkellem fuq il-housing għax jien nikkonsidra kull suġġeriment li jsir, jiġi minn liema naħa jiġi, pero' nixtieq infakkru li aħna qed ngħollu s- sulari fuq bini eżistenti biex niffrankaw mill-art.

L-eħfef ħaġa hija li tifrex u tieħu l-art imma aħna kemm jista' jkun qed nipprovaw insalvaw l- art.

Ċertament li nieħu pjaċir nisma' lill-kollega tiegħi jgħid li jaqbel ma' l-idea tal-Gvern li jgħolli s-sulari fuq bini eżistenti.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

TONY ABELA: Minn dak il-lat naqbel ma' l-Onor.

Membru pero' min- naħa l-oħra naf li f'ċerti lokalitajiet - anke lokalitajiet li nirrappreżenta jien stess, fir-Rabat, per eżempju - se jkollna l-problemi malli nibnu sular ieħor għaliex il-pedamenti ma jifilħux.

(Interruzzjonijiet) Mela aħjar tiċċekkjaw l-affarijiet sew għax il-permess tal-bini diġa' ħareġ u mhux tiġi tgħid li għad tridu tivverifikaw jekk strutturalment il-pedamenti eżistenti jifilħux għal aktar piż.

(Interruzzjonijiet) Jiddispjaċini ngħidlek li jew ma sarx sew jew min informak ma nformakx sew.

Għalhekk nista' ngħid li mingħajr ma joqgħod jissellef, il-Gvern jista' jasal biex jagħti dan is-servizz ta' social housing billi jipproġetta ċerti areas ġodda għal bini high-rise u b'hekk jevita milli juża ħafna art.

Madam Speaker, raġuni oħra għala l-Gvern qiegħed jitlob li jissellef hija sabiex iħallas kontijiet li, skond hu, ma kienx ħaseb għalihom.

Jien naħseb li kien ħaseb għalihom imma forsi ma għaddielux minn rasu li d-dħul minn ċerti setturi kien se jkun miljuni ta' liri inqas minn dak previst.

Għaliex?

Għax hemm slowdown fl-ekonomija.

Allura x'hemm bżonn isir?

Per eżempju, nixtieq nissuġġerixxi lill-Ministru Portelli li jekk jiġi biex jibni l-postijiet li qed insemmilu - nipprova nlaqqa' ħaġa ma' l-oħra biex forsi b'ġebla waħda nkun nista' nolqot żewġ għasafar - juża kuntratturi żgħar li ma jifilħux jibnu belt sħiħa jew jiżviluppaw areas kbar, u ma jifilħux jagħmlu l-bid bonds li talabhom jagħmlu l-Gvern għall-proġett tal- millennju - jiddispjaċini ngħid li f'dan il-każ il-Gvern ma tantx ħareġ b'suċċess fit-tenders li ntefgħu għax lanqas waħda m'hemm skond l- ispecifications li ntalbu - imma ċertament li huma kapaċi jibnu taħt id- direzzjoni ta' periti tajbin.

Dik tkun verament kick-start oħra għall- ekonomija għax il-Gvern ikun qed joħloq xogħol għal dawk li jaħdmu fil- ġebel, għall-kuntratturi, għall-bajjada, għal dawk li jqiegħdu l-madum, għal min jgħaddi l-elettriku, għall-plumbers eċċ. u r-rota tibda ddur.

B'dan il-mod il-prezzijiet ma jkunux għoljin u l-Gvern ma jkollux għalfejn jissussidjahom.

Jekk il-Gvern jagħżel it-triq tan-nofs f'dak li huwa finishing, m'għandux għalfejn jonfoq iktar minn Lm15,000 jew Lm16,000 biex jipprovdi flat komdu għal familja mdaqqsa.

B'hekk ikun jista' jsolvi wkoll il-problema ta' dawk l-anzjani li jkunu jridu xi appartament żgħir biex imorru joqogħdu fih.

(Interruzzjonijiet) Il-privat trid tikkalkula l- qligħ tiegħu qabel ma tixtri mingħandu.

Madam Speaker, jien m'iniex qed nitkellem fl-isfond li qed jitkellem il-Ministru imma fl-isfond li l-Gvern m'għandux għalfejn jiġi jissellef il-flus biex jissussidja l-housing.

Il-Gvern għandu f'idejh areas li jekk jinbnew ma jagħmlux ħsara lill- ambjent.

Il-Ministru jaf daqsi li aktar ma titla' 'l fuq aktar jonqsu l- ispejjeż - apparti li trid tidħol fi spejjeż addizzjonali biex tistalla lift - għaliex mhux se jkollok terġa' tagħmel pedamenti ġodda.

(Interruzzjonijiet) Dan hu l-għaqal li qegħdin naraw illum fil-konfront tal- millennju l-ġdid li ninsabu resqin lejh?

Aħna nixtiequ li l-millennju l- ġdid ifisser radd ġdid tas-salib għal Malta kollha, fejn nibdew naffrontaw il-problemi bis-serjeta', kif hemm bżonn li naffrontawhom.

Fil-fatt ċerti problemi diġa' qed jiġu affrontati fil-Kumitati Permanenti tal-Kamra.

Jien ngħid li bażikament fuq ħafna setturi nistgħu naqblu bejnietna, fis-sens li f'pajjiżna m'għandniex ġlied dwar kif għandha tmur l-ekonomija tal-biedja, tas-sajd, tat-turiżmu, tal-bini u ta' l-assistenza soċjali.

MADAM SPEAKER: Onorevoli, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi biex l-Onor.

Ministru jkompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

ALEX SCEBERRAS TRIGONA: Nipproponi li l-Onor.

Tony Abela jkompli jinstema'.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Abela jkompli bid-diskors tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

TONY ABELA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra.

Madam Speaker, il-Gvern qed jissellef mhux biss biex iħallas il- kontijiet imma wkoll biex jaħbi n-nuqqas ta' qligħ.

Ċerti ministri qatt ma tawna indikazzjoni ta' kemm hemm barranin li jinsabu lesti biex jinvestu f'pajjiżna.

Aħna nippretendu li l-Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l-Industrija jgħidilna li t-tali mprenditur jew it-tali kumpannija se jagħmlu investiment sostanzjali hawn Malta, liema investiment se jwassal biex jinħoloq ċertu ammont ta' xogħol u li permezz tiegħu se jkollna ċertu ammont ta' qligħ, biex il-poplu ma jkollux iħallas iżjed milli qed iħallas bħalissa.

Madam Speaker, milli jidher it-taxxi li għamel dan il-Gvern la servew biex jimla' l-ħofor li qal li sab u wisq inqas biex jibda jagħmel xi filata fil-barriera li ħoloq hu stess!

Għaldaqstant inħoss li l-poplu mhux biss m'għandux jafda lill-Gvern fis-self ta' flus iżda għandu wkoll ikun assigurat li flusu nvestiti fil-banek ma jintużawx għal skop li l-Gvern sal- lum għad m'għandux idea konkreta minn fejn se jinġiebu sabiex jitħallsu lura.

Insibu li 15% minn dan is-self se jmur biex jissodisfa l-ħruġ ta' government stock li kien hemm qabel, imbagħad il-85% l-oħra nefaqhom mingħajr ma jaf kif se jroddhom lura.

Biex dan ikun jista' jsir il-Gvern irid jew jiekol difrejh, jew jigdem subgħajh, jew inkella jkompli jneżża' lill-poplu Malti minn dak li tah Gvern Nazzjonalista.

Nirringrazzjak, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Francis Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Madam Speaker, għandna quddiemna diskussjoni dwar jekk il-Parlament jawtorizzax jew le lill-Gvern ta' l- Onor. Alfred Sant sabiex jissellef Lm110 miljun oħra.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tony Ablea.

ONOR.

TONY ABELA: Madam Speaker, nimmaġina li l-Onor.

Zammit Dimech se jagħmel diskors tajjeb u allura nippretendi li għandu jkun hawn quorum!

Bħalissa ma naħsibx li hawn quorum.

MADAM SPEAKER: Is-Seduta hija sospiża minħabba nuqqas ta' quorum.

Is-Seduta kienet sospiża fil-5.22 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Zammit Dimech jista' jkompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Madam Speaker, nirringrazzja lid- diversi Onor. Membri li daħlu fil-Kamra, anke jekk temporanjament, biex ikomplu jsegwu din id-diskussjoni dwar dan is-suġġett.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, ikolli niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

Is-Seduta kienet sospiża fil-5.28 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, għal darba oħra niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

Milli jidher in-naħa ta' l-Oppożizzjoni ma tridx tisma' dak li se jgħid l-Onor.

Zammit Dimech!

MADAM SPEAKER: Għal darb'oħra s-Seduta hija sospiża minħabba nuqqas ta' quorum.

Is-Seduta kienet sospiża fil-5.33 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, niskuża ruħi li kelli niġbed l- attenzjoni tas-Sedja għal nuqqas ta' quorum imma rridu niftakru li l- Oppożizzjoni ddikjarat li d-diskussjoni tal-lum hija importanti u li se tieħu sehem fiha - saħansitra uħud mill-Onor.

Membri tan-naħa l-oħra fil- ħerqa tagħhom marru kontra r-regolamenti u tkellmu fuq l-Unjoni Ewropea - u tant jidher li għandhom ħerqa l-Onor.

Membri kollegi tagħna li ħlief tlieta minnhom m'hawnx fil-Kamra.

Dan qed ngħidu ħalli l-poplu Malti u Għawdxi jkun jaf b'liema ipokrezija qed timxi l-Oppożizzjoni fil-Parlament.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MADAM SPEAKER: L-Onor.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Madam Speaker, naħseb li huwa evidenti li r-responsabbilta' għall-quorum hija tal-Gvern u tal-Membri tal-Gvern.

Li l- Onor. Membri tal-Gvern jilagħbu b'dan il-mod mal-Parlament huwa ta' disprezz lejn il-Kamra u lejn aġir uman korrett li nistenna mingħand kull deputat.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOE MIZZI: M'hawn ħadd min-naħa tagħkom!

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Madam Speaker, il-Membri ta' din il-Kamra qed jaqdu d-doveri tagħhom f'ċirkostanzi diffiċli f'dan il-Parlament.

Huma l-Membri tal-Gvern li għandhom jaraw li jkun hawn quorum.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Onor. Zammit Dimech, kompli bid-diskors tiegħek fuq is- suġġett li għandna quddiemna.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Madam Speaker, huma l-Membri tal-Gvern li qed jonqsu mir-rispett tal-Parlament.

Naturalment l-ikbar nuqqas ta' rispett ġej mill-fatt li n-naħa tal-Gvern m'hijiex lesta li tħalli lill- Parlament jiddiskuti l-mozzjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni dwar l-Unjoni Ewropea.

(Għajat u storbju)

MADAM SPEAKER: Il-Kamra hija sospiża minħabba diżordni.

Is-seduta kienet sospiża fil-5.38 p.m. u rriżumiet erba' minuti wara.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Zammit Dimech jista' ikompli bid-diskors tiegħu fuq l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Madam Speaker, dan il-Parlament qed jikkonsidra jekk japprovax jew le li l-Gvern jissellef Lm110 miljun oħra.

Hawnhekk naħseb li l-ewwel ħaġa li rridu ngħidu hi li dan li qed jagħmel il- Gvern ifisser li f'sena u nofs se jkun talab l-approvazzjoni ta' dan il- Parlament għal self ta' Lm300 miljun, aktar mit-total kollu ta' self li kien talab il-gvern ifformat mill-Partit Nazzjonalista matul disa' snin, u dan meta suppost li bid-dikjarar għandna gvern modern, effiċjenti u trasparenti.

Fil-fatt sas-sena 1995, l-amministrazzjoni Nazzjonalista kienet ġiet quddiem dan il-Parlament u talbet approvazzjoni għal aggregate sum ta' Lm235.8 miljun f'self.

L-ewwel self li talab il-Gvern ta' l-Onor.

Alfred Sant kien ta' Lm70 miljun.

Naturalment wieħed jista' jargumenta li billi kien gvern ġdid, parti mis-self ta' Lm70 miljun li sar fl-aħħar tas-sena 1996 kien ippjanat mill-amministrazzjoni preċedenti.

Iżda meta wieħed jara l-projections li kien hemm mill-amministrazzjoni preċedenti jsib li fil-fatt ma kienx ipproġettat li jkun hemm self ta' iktar minn Lm35 miljun.

Allura mis-somma ta' Lm70 miljun li l-Gvern preżenti ssellef fl-aħħar ta' l-1996, wieħed irid jattribwixxi s-somma ta' Lm35 miljun lill-amminstrazzjoni preżenti u Lm35 miljun oħra lill-amministrazzjoni preċedenti.

F'Mejju tas-sena li għaddiet, jiġifieri fl-1997, il-Gvern preżenti talab l-approvazzjoni ta' din il-Kamra sabiex jissellef Lm72.4 miljun.

Aktar tard talab sabiex jissellef Lm25 miljun oħra għat-Tarzna u mbagħad f'Novembru reġa' talab biex jissellef Lm95 miljun - fil-fatt l-approvazzjoni kienet għal Lm100 miljun imma jekk wieħed iħares lejn iċ-ċifri kif jidhru fl-estimi din hija mniżżla bħala Lm95 miljun - u allura, anke jekk ma ngħodd xejn mill-ewwel self ta' Lm70 miljun, wieħed malajr jirrealizza li qabel ma saret id- diskussjoni tal-lum il-Gvern preżenti kien diġa' talab biex jissellef Lm200 miljun.

Issa għandna talba għal approvazzjoni ta' Lm110 miljun oħra, u dan ifisser li qed naqbżu Lm300 miljun b'kollox.

Meta wieħed iqabbel dan is- self mas-self totali ta' l-amministrazzjoni preċedenti jsib li qegħdin nipparagunaw self ta' aktar minn Lm300 miljun f'sena u nofs ma' self ta' Lm236 miljun f'aktar minn disa' snin.

Dan kollu fi sfond li l-Partit Laburista, li mill-oppożizzjoni kien jitkellem kontra s-self u l-konċett ta' dejn, u kien jgħid li wieħed m'għandux jiġi quddiem il-Parlament għal self bħal dan, issa qed jgħdilna: Araw kemm aħna effiċjenti, kemm aħna moderni u kemm aħna trasparenti!

Aħna għandna l-vapur miexi full steam ahead, u anything you can do we can do better!

Aħna f'sena u nofs ġejna quddiem il-Parlament għal self akbar minn dak kollu li intom għamiltu f'aktar minn disa' snin.

Naħseb li mbagħad irridu nirriflettu ftit xi jfisser dan, anke bħala konsengwenza fuq is-sistema ta' kif jitmexxew il- finanzi tal-pajjiż.

Qed ngħid hekk, Madam Speaker, għaliex f'dan il-Parlament kemm-il darba kien hawn diskussjoni dwar self biex jagħmel tajjeb għad-deficit fil-budget nazzjonali.

Anke fi żmien l-amministrazzjoni preċedenti kien ikun hawn numru ta' interventi li apparti li kienu jirriferu għal aspetti differenti tal-politika li kien qed isegwi l-Gvern Nazzjonalista - kif inhu normali li jsir fil-ħajja ta' parlament meta wieħed ikun qed jiddiskuti money bill - kien ikollna wkoll interventi li jitkellmu dwar x'inhu s-sinifikat ta' dan kollu, mil-lat ta' kif jolqot il-mod kif ikun qed jitmexxa l-pajjiż, u xi tkun tfisser preċiżament il-qagħda tal-finanzi tiegħu.

F'dan ir-rigward nixtieq nirriferi għal diskors li kien għamel l-Onor.

Lino Spiteri f'dan il- Parlament.

Din id-darba m'iniex se nikkwota minn artikli tiegħu fil- gazzetti jew minn intervisti riċenti dwar aspetti fuq il-politika tal-Gvern preżenti li hu ma jaqbilx magħhom imma se nikkwota minn intervent li hu kien għamel f'din il-Kamra fl-aħħar ta' Mejju ta' l-1995, meta l-Kamra kienet qed tiddiskuti mhux biex il-Gvern Nazzjonalista jissellef Lm110 miljun imma biex jissellef Lm34.5 miljun.

Qed nirriferi għal din iċ-ċifra għaliex huwa interessanti wkoll li wieħed jifhem li meta nħarsu lejn iċ-ċifri kollha li l-gvern għal sena wara l-oħra jiġi quddiem dan il-Parlament biex jissellef, insibu li l-average ta' l-amministrazzjoni preċedenti huwa ta' madwar Lm33 miljun fis-sena.

Jiġifieri jekk taħt l-amministrazzjoni preżenti f'sena u nofs diġa' kellna talba għal self ta' Lm300 miljun - qed nassumi li sa l-aħħar tas-sena l- Gvern ma jiġix jitlob għal self ieħor - meta dan nipparagunawh mas-self ta' Lm33 miljun li sar fid-disa' snin ta' l-amministrazzjoni preċedenti, allura nkunu qed nitkellmu fuq average li qed jaqbeż il-Lm150 miljun fis-sena.

Meta fid-29 ta' Mejju ta' l-1995 kien hawn talba biex dan il-Parlament jawtorizza lill-Gvern ta' l-Onor.

Fenech Adami self ta' Lm34.5 miljun, x'kienu l-kummenti ta' l-Onor.

Spiteri, bħala l-kelliem uffiċjali ta' l- Oppożizzjoni Laburista fuq il-finanzi u l-ekonomija?

L-Onor.

Membru qalilna li huwa kruċjali li l-ekonomisti ma jibqgħux iħarsu l-ewwel lejn l-aspett politiku u mbagħad lejn l-aspett professjonali, u appella biex inħarsu oġġettivament lejn is-self li jagħmel il-gvern u lejn l-effetti li jħalli s-self fuq l-ekonomija.

Dakinhar fid-diskors tiegħu l-Onor.

Membru qalilna wkoll li meta l-gvern joħroġ self permezz ta' treasury bills, wieħed irid jagħmel kalkolu biex jara kemm mis-self isir mill-poplu u kemm isir mill-banek jew mill-Bank Ċentrali, u dakinhar stess ingħatat tweġiba dwar dak li kien għaddej fil- Parlament, għax f'''The Times" l-Onor.

Spiteri ġie rrapportat li qal li m'għandniex inħarsu biss lejn l-ammont ta' self.

Fil-fatt qalilna hekk:

"When a central bank loans money to government it will be creating money out of nothing because more bills are printed thus galvanising the inflationary process."

Jiġifieri fi ftit kliem l-argument ta' l-Onor.

Spiteri kien li jekk il- gvern jiġi quddiem il-Parlament jitlob l-awtorizzazzjoni għas-self u mbagħad il-parti l-kbira ta' dak is-self jispiċċa jerfgħu l-Bank Ċentrali ta' Malta u mhux il-poplu Malti, b'mod ġenerali kulma jkun qed jiġri hu li l-Bank Ċentrali jkun qed jistampa iktar flus.

GĦalhekk m'hu veru xejn li b'hekk inkunu qed immexxu l-ekonomija 'l quddiem bil-parteċipazzjoni ġenerali tal-poplu imma nkunu qegħdin inżidu l-inflazzjoni, jiġifieri nkunu qed inżidu l-proċess ta' l-għoli tal-ħajja.

Dan huwa l-qofol tad-diskors li kien għamel l-Onor.

Spiteri.

Fil-fatt matul l-istess seduta l-Onor.

Membru kien saħansitra għamel suġġerimenti biex meta joħorġu t-treasury bills dawn ikunu iktar attraenti għall-pubbliku, forsi nibdew naraw parteċipazzjoni ikbar mill-pubbliku f'dawn is-sistemi.

Issa hawn wieħed irid iżomm quddiem għajnejh li l-Onor.

Spiteri kien qal dan meta dak iż-żmien konna qed nitkellmu fuq self totali ta' Lm34.5 miljun u meta l-parteċipazzjoni tal-pubbliku f'issues bħal dawn kienet inkoraġġanti ħafna.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Madam Speaker, niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

MADAM SPEAKER: Il-Kamra hija sospiża għal ħames minuti minħabba nuqqas ta' quorum.

Is-Seduta ġiet sospiża fis-5.55 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Zammit Dimech jista' jkompli d-diskors tiegħu.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Madam Speaker, kont qed ngħid li l-Onor.

Spiteri kien issuġġerixxa li meta gvern jiġi biex jissellef, l-ewwel ħaġa li għandna nagħmlu hija li naraw kemm qed jissellef mingħand il-pubbliku u kemm qed jissellef mill-banek.

Imbagħad, skond l-Onor.

Membru, għandna naraw x'inhu s-servicing ta' dawn il-loans ħalli nkunu nafu kemm il-pajjiż ikun qed joħroġ ta' kull sena sabiex iħallas l-imgħaxijiet, kif ukoll b'kemm ikun qed jikber dan l-ammont.

Għalhekk illum li resqin lejn it- tmiem tad-diskussjoni fuq dan l-abbozz ta' liġi se nipproponi immedjatament biex dan il-Parlament jistaqsi lilu nnifsu b'mod oġġettiv: Jekk wieħed jimxi fuq iż-żewġ suġġerimenti li kien għamel l-Onor.

Spiteri f'Mejju ta' l- 1995, liema suġġerimenti huma interessanti ħafna jekk teħodhom mil-lat xjentifiku, lil pajjiżna f'liema sitwazzjoni jsibu llum?

Issa hawnhekk, meta qed nistaqsi f'liema sitwazzjoni jinsab pajjiżna llum, m'iniex qed nirriferi biss għall-ammont li se jissellef il-Gvern - għax jien naħseb li f'dan ir-rigward diġa' spjegajna b'mod ċar lil kull min irid jifhem li dan il-Gvern dejjem jgħajjar lil ħaddieħor fuq il-ħofor u fuq id-dejn u fil-fatt f'sena u nofs se jkun issellef iktar milli ssellef il-Gvern Nazzjonalista f'disa' snin u nofs - imma qed nistaqsi dwar l- impatt tad-debt servicing u qed nistaqsi kemm mis-self li noħorġu qed jittieħed mill-pubbliku u kemm qed jittieħed mill-banek?

Ħalli nibdew biex naraw x'inhu l-impatt tad-debt servicing, kif issuġġerielna l-Onor.

Spiteri.

Madam Speaker, fl-aħħar sena ta' amministrazzjoni Nazzjonalista d-debt servicing tela' għal Lm24.7 miljun.

Issa ta' min jgħid li jekk inħarsu lejn il-budget insibu li s-servicing tal-loans fis-sena li qegħdin fiha se jitla' għal iktar mid-doppju għax se jitla' għal Lm54.5 miljun.

Ir-raġuni għal dan hija evidenti, għax ġaladarba minn medja ta' Lm33 miljun self fis- sena fi żmien l-amministrazzjoni preċedenti issa diġa' qbiżna l-medja ta' Lm150 miljun, bilfors li l-imgħax li l-pajjiż ikun qed iħallas fuq is-self li jkun qed jagħmel jikber b'mod astronomiku.

Issa ħalli niġu biex nagħmlu l-kejl l-ieħor li rrikkmanda l-Onor.

Spiteri.

Madam Speaker, meta joħorġu t-treasury bills kemm jieħu minnhom il-poplu Malti - issa meta fil-gazzetti naqraw li ħarġu dawn it-treasury bills bilkemm ma jagħtukx l-impressjoni li dawn ittieħdu kollha u baqa' ħafna nies fil-queue biex jieħdu iżjed! - u kemm jieħdu minnhom il-banek?

L- ewwelnett ħalli naraw x'ġara b'mod fattwali s-sena li għaddiet, li kienet sena sħiħa ta' amministrazzjoni Laburista.

Issa qabel ma naraw x'ġara wieħed irid jirrimarka li l-ammont totali ta' dawn it-treasury bills ikun ikbar mis-self li l-gvern ikun għamel għax filwaqt li persentaġġ minnhom joħorġu bħala self ġdid, ikun hemm persentaġġ ieħor li joħorġu biex jissostitwixxu treasury bills li jkunu waslu biex jiskadu minn snin preċedenti.

Hawn ta' min jgħid li matul is-sena li għaddiet il-Gvern darbtejn ħareġ treasury bills, darba f'April u darb'oħra f'Settembru.

F'April tas-sena l-oħra l-Gvern ta' l-Onor.

Sant ħareġ b'Lm150.6 miljun treasury bills, li minnhom is-sistema bankarja ta' pajjiżna refgħet il-piż ta' Lm126 miljun, u l-pubbliku ħa Lm24.6 miljun.

Ta' min jgħid ukoll li f'Settembru tas-sena l-oħra l-Gvern ħareġ Lm140.4 miljun fi treasury bills, li minnhom Lm107.2 miljun ittieħdu mill-Bank Ċentrali u minn banek oħrajn, u l-pubbliku ħa Lm33.2 miljun.

Madam Speaker, dawn huma r-riżultati tal-kejl li l-Onor.

Spiteri kien issuġġerielna li nagħmlu qabel l-elezzjoni li għaddiet.

Imma issa li l- Partit Laburista għamel qabża mill-oppożizzjoni għall-gvern u qed jara d- differenza li hemm bejn dak li tgħid matul kampanja elettorali - u anke fis- snin ta' qabel meta tkun fl-oppożizzjoni - u bejn dak li tagħmel bħala gvern ...

MADAM SPEAKER: Onor. Zammit Dimech, niġbidlek l-attenzjoni li skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Membru jkomplu jinstema'.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.

CHARLES MANGION: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Zammit Dimech ikompli bid-diskors tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill-Kamra.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, on a point of order.

Naħseb li l- Onor. Zammit Dimech kien għad baqagħlu iktar ħin għad-dispożizzjoni tiegħu għax l-40 minuta kienu għadhom m'għaddewx.

Ma nistax nifhem għaliex is- Sedja talbet għal extension.

MADAM SPEAKER: |I-ħin li ntilef kull darba li ssejjaħ quorum intilef mill-ħin ta' l-Onor.

Zammit Dimech.

Ninsab informata li f'din il-Kamra dejjem hekk kienet il-prassi.

L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, mill-esperjenza tiegħi naf li s-Sedja mhux dejjem imxiet b'dan il-mod, saħansitra llum stess, u għalhekk nitlob ruling f'dan ir-rigward.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Madam Speaker, jekk in-naħa l-oħra qed issib oġġezzjoni li aħna nitkellmu għandha tgħidilna.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġobkom, m'hemmx interruzzjonijiet.

ONOR.

AUSTIN GATT: Aħna għadna kemm approvajna li l-Onor.

Zammit Dimech jingħata extension.

Issa jekk qed toġġezzjonaw għal din l-extension, nitlob lis-Sedja biex tagħti ruling.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Nitlobkom tpoġġu bil-qiegħda.

L-extension ingħatat u l- Onor. Zammit Dimech jista' jkompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, skond l-Ordni Permanenti Nru. 49 kull kelliem għandu dritt jitkellem għal 40 minuta.

Issa jien insostni li l- Onor. Zammit Dimech ma damx daqshekk jitkellem - biss biss kien hawn erba' talbiet għal quorum, b'kull waħda tieħu ħames minuti - u m'hemm imkien fl- iStanding Orders li jgħid li l-ħin mitluf għandu jitnaqqas mill-ħin ta' l- Onor. Membru li jkun in possession.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Madam Speaker, kif qal l-Onor.

Galea, il-proċedura dejjem kienet li meta jissejjaħ quorum u s-seduta tiġi sospiża, il-ħin li jinħela ma jitteħidx mill-ħin tal-kelliem.

Tant hu hekk li l-Ordnijiet Permanenti jgħidu li meta l-Kamra tkun sospiża, anke jekk tkun sospiża għal division, dawk l-20 minuta jingħaddu mas-seduta, u b'hekk il-ħin tal- kelliem jibqa' intatt.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Onor. Mizzi, tinterrompix.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mill-kummenti li qed jagħmel l-Onor.

Mizzi donnu jidher li l-Gvern qed jaqbel magħna li meta l-Kamra tkun sospiża, dak il- ħin ma jintilifx imma jiżdied mal-ħin normali tas-seduta.

ONOR.

JOE MIZZI: Jien mhux għall-ħin tal-quorum qed ngħid imma għall-ħin tad-division!

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Onor. Mizzi, jekk jogħġbok tinterrompix.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jiġifieri issa f'dan il-Parlament spiċċajna lanqas nistgħu nitkellmu!

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Madam Speaker, ir-regoli li joħorġu mill-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra jgħidu li l-ħin tas-sospensjoni tal-Kamra jiżdied mal- ħin tas-seduta.

Konsegwenzjalment jekk il-Kamra hi sospiża għal ħames minuti minħabba sejħa għal quorum, dawk il-ħames minuti ma jintilfux mill- 40 minuta tal-kelliem.

(Interruzzjonijiet) Ħalli nifhmu l- implikazzjonijiet ta' l-affarijiet li qed nagħmlu u mhux nagħmlu bħat-tfal iż-żgħar.

Jekk aħna rridu nirriduċu lil dan il-Parlament allura ejjew nirriduċuh, imma dak ikun ifisser li meta jkun qed jitkellem l-Onor.

Joe Mizzi - jew xi Onor. Membru ieħor ta' kwalunkwe naħa - nistgħu noqogħdu nsejħu quorum kull ħames minuti biex nieklulu l-40 minuta, ħalli żgur li ma jkollux ċans jitkellem.

Imma ma narawx li dan ma jagħmilx sens!

Madam Speaker, hemm ir-regoli u aħna għandna nimxu mar-regoli.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Karmenu Vella.

ONOR.

KARMENU VELLA: Madam Speaker, l-Onor.

Gonzi qal x'jgħidu l- Ordnijiet tal-Kamra meta tissejjaħ division u qal li f'dak il-każ is-seduta għandha titwal b'20 minuta.

Kull meta seduta ġiet sospiża għal nofs siegħa, għal tliet kwarti jew għal siegħa sħiħa, din dejjem waqfet fid-9.00 p.m. xorta waħda.

Issa jekk l-Onor.

Membru jixtieq li meta jkunu qed jitkellmu sħabu ħadd ma jgħajjat għal quorum għandu javżahom biex ikunu preżenti f'din il-Kamra, għax minn ġurnata sħiħa ħlief tnejn ma kienx hawn preżenti min-naħa l-oħra u ħadd minna m'għajjat għal quorum.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Dawn it-tip ta' kummenti m'humiex aċċettabbli, Madam Speaker.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Kulħadd bil-qiegħda.

Ħadd m'hu qed jiġi rrekordjat.

Onor. Vella, jekk jogħġbok żomm l-ordni.

L-Onor.

Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Madam Speaker, il-prinċipju huwa li meta jkollok is-sospensjoni tal-Kamra, il-ħin għad-dispożizzjoni tal-kelliem, ċioe' l-40 minuta, jibqgħu sħaħ, u ma jistax ikun li l-40 minuta jitnaqqsu għax inkella nkunu qed innaqqsulu mill-ħin.

Għalhekk ninsisti li jingħata ruling .

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Madam Speaker, ma nistax nifhem kif l-Onor.

Membri ta' l-Oppożizzjoni qed jgħidulna li aħna qed nipprovaw ma nħalluhomx jitkellmu meta kull darba li ntalbet extension dejjem konna aħna stess li pproponejna jew issekondajna l-mozzjoni.

(Onor. Membri: Hear, hear) MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Madam Speaker, ma nafx fejn kien l-Onor.

Portelli għax fil-fatt kull extension li ngħatat kienet proposta min-naħa tagħna.

(Interruzzjonijiet) Minn mindu beda jitkellem l-Onor.

Anton Tabone, l- Onor. Membri tal-Gvern oġġezzjonaw li din in-naħa titkellem.

Imma nixtieq li l-Ministru Vella jqum jgħidilna eżattament għal liema artiklu u għal liema subartiklu ta' l-Ordnijiet Permanenti kien qed jirriferi meta tkellem f'dan ir-rigward.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, kif qalu huma stess huma kienu qed jiksru r-regolamenti ta' dan il-Parlament, li hija l-ogħla istituzzjoni tal- pajjiż, meta tkellmu fuq suġġett li qiegħed fuq l-aġenda.

(Interruzzjonijiet) Iva, dak il-ħin kien qed jippresjedi d-Deputy Speaker u kien hawn min iddikjara li kien qed imur kontra r-regolamenti.

(Interruzzjonijiet) Nimxu ma' l-iStanding Orders.

MADAM SPEAKER: Se jkolli nissospendi biex nikkonsidra l-point of order li tqajjem mill-Onor.

Ċensu Galea u nagħti ruling fuqu.

Fis-6.15 p.m. is-Seduta ġiet sospiża u rriżumiet 40 minuta wara.

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġobkom sibu postkom.

L-Onor.

Fenech Adami.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Madam Speaker, niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

MADAM SPEAKER: Il-Kamra hija sospiża għal ħames minuti minħabba nuqqas ta' quorum.

Fis-6.55 p.m. is-Seduta ġiet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara.

MADAM SPEAKER: Fuq il-point of order imqajjem mill-Onor.

Ċensu Galea s- Sedja kkonsidrat: 1.

Il-prassi sal-lum imxiet fuq il-premessa illi kieku l-iStanding Orders kienu maħsuba biex jagħmlu allowance għal żieda tal-ħin meħud għal quorum, dan kien ikun speċifikat bħalma hu speċifikat fil-każ ta' division fl-Ordni Permanenti Nru 84.

L-Ordni Permanenti Nru. 49 jgħid illi ebda Membru m'għandu jitkellem għal iżjed minn 40 minuta f'ħin wieħed u għalhekk prima facie dan jista' jagħti lok għall-interpretazzjoni illi Membru li jkun imsejjaħ biex jitkellem irid litteralment jitħalla jitkellem għal 40 minuta, skond l-istess Ordni Permanenti.

Jekk wieħed iħares lejn l-Ordni Permanenti Nru. 11, li jirregola l- quorum, u jikkonsidra illi kemm-il darba dan ma jseħħx f'intervall ta' ħames minuti l-Kamra għandha tiġi aġġornata bla votazzjoni sal-ġurnata tas-seduta ta' wara, joħroġ illi l-ħames minuti sospensjoni tal-quorum huma parti mill-ħin normalment allokat għas-seduta, għax jagħtu ċans li jinġabar in-numru ta' membri neċessarju sabiex is-seduta tkun tista' tkompli, u huwa biss kemm-il darba ma jinġabarx illi s-seduta tieqaf.

Għaldaqstant anke fil-konfront tal-Membru li jkun in possession il-ħin ikun għaddej.

Is-Sedja tapprezza l-punt imressaq mill-Onor Gonzi illi l- interpretazzjoni kif qed tiġi mogħtija mis-Sedja fil-paragrafu preċedenti tista' tagħti lok għal abbuż fil-konfront tad-dritt ta' kull Membru li jitkellem.

Iżda s-Sedja jidhrilha li l-privileġġ tal- liberta' tal-kelma fil-Parlament m'huwiex biss privileġġ ta' kull Membru individwali iżda huwa wkoll privileġġ tal-Kamra kollettivament, u s-Sedja tikkondividi dak li hemm espress f'Erskine May, paġna 84, fejn dwar il-privileġġ tal-liberta' tal-kelma jingħad:

"It becomes the duty of each Member to refrain from any course of action prejudicial to the privilege which he enjoys".

L-Onor Membri kollha jafu x'inhu rikjest minnhom u kif għandhom jirregolaw ruħhom jekk iridu li sejħiet għal quorum ma jkunx hemm bżonnhom.

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Madam Speaker, naħseb li wara dan ir-ruling, l-Onor.

Zammit Dimech ma jistax ikompli bid-diskors tiegħu mingħajr leave of House.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Madam Speaker, safejn naf jien qabel ma tqajjem il- point of order mill-Onor.

Ċensu Galea, l-Onor.

Zammit Dimech ingħata extension biex ikun jista' jkompli jitkellem.

Jiġifieri ma naħsibx li hemm għalfejn li l-Onor.

Zammit Dimech jingħata leave of House għax għad fadallu l-ħin ta' l-extension.

Madanakollu, fi kwalunkwe każ, jien ma nafx jekk il-ħin li fih il-Kamra ġiet sospiża biex is-Sedja tagħti ruling għandux jiġi magħdud mal-ħin li għandu l-Onor.

Zammit Dimech biex jitkellem.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt għandu raġun.

L-extension ingħatat u l- Onor. Zammit Dimech baqagħlu 20 minuta għad-dispożizzjoni tiegħu, li jibdew issa.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Imma għaliex għandi 20 minuta u mhux 30 minuta?

Safejn naf jien meta tingħata extension il-kelliem jingħata 30 minuta u mhux 20 minuta.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Madam Speaker, hemm bżonn li niċċaraw il- pożizzjoni.

X'jiġifieri fadallu 20 minuta meta l-Ordnijiet Permanenti stess jgħidu li l-ewwel estensjoni hija ta' 30 minuta?

Jimporta xi ħadd jispjegali b'liema kriterju qed nagħmlu distinzjoni bejn sospensjoni għal quorum, bejn sospensjoni għal ruling u bejn sospensjoni għal division?

Madam Speaker, jekk kemm-il darba l-ħin li fih is-seduta tkun sospiża se jitnaqqas mill-ħin tal-kelliem, hekk ukoll se jiġri fil-ħin li fih is- Sinjorija Tiegħek tkun qed tiddelibera.

Mela jista' jkun li r-regoli ta' din il-Kamra noqogħdu ngħawwġuhom qishom biċċa għaġina?

Issa wara li għadu kif ingħata ruling li l-ħin li fih is-seduta tkun sospiża jittieħed mill- ħin tal-kelliem - u aħna nirrispettawh dak ir-ruling u noqogħdu għalih, bil- konsegwenzi kollha li dan ir-ruling se jfisser għal din il-Kamra - jimporta xi ħadd jispjegali kif l-extension, li s-soltu tkun ta' 30 minuta, saret 20 minuta?

Ma jistax ikun li nibqgħu sejrin hekk!

MADAM SPEAKER: Intom tafu daqsi li meta jkun hemm sejħiet għal quorum is- seduta qatt ma ddum iktar mil-ħin stabilit.

Issa jien se nitlob lill-Onor.

Zammit Dimech biex ikompli bid-diskors tiegħu u in the meantime l- uffiċjali tal-Parlament se jiċċekkjaw kemm kien hemm sejħiet għal quorum minn meta l-Onor.

Membru ngħata l-extension.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Madam Speaker, jiddispjaċini imma l-affarijiet ma jistgħux jibqgħu mexjin hekk.

Kif għidt diġa', jien nirrispetta r-ruling li għadha kemm tat is-Sinjorija Tiegħek u noqgħod għalih.

Pero' issa nixtieq li jingħata ruling dwar jekk il-ħin li fadallu l-Onor.

Zammit Dimech huwiex ta' 30 minuta jew huwiex ta' 20 minuta, u dwar jekk il-ħin li fih is-seduta tkun sospiża minħabba li s-Sedja tkun qed tikkonsidra r- ruling tagħha huwiex se jitnaqqas mill-ħin tal-kelliem.

MADAM SPEAKER: Kif għidt diġa', l-Onor.

Zammit Dimech għandu jibda jitkellem ħalli in the meantime l-uffiċjali tal-Parlament ikunu jistgħu jiċċekkjaw jekk kienx hemm xi sejħiet għal quorum minn meta l-Kamra approvat l-extension.

Onor. Gonzi, rigward it-talba tiegħek għar-ruling nista' ngħidlek li peress li l-mozzjoni għall-extension għaddiet nem. con., ma naħsibx li l- punt li qajjimt huwa rilevanti.

Ma jistax ikun li hawnhekk nibqgħu nimxu b'abbuż u b'tiġbid ta' l-Ordnijiet Permanenti biex niksbu vantaġġ tal- mument.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Fenech Adami.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-esperjenza ta' dan il-Parlament hi - u hawn numru kbir ta' deputati li ilhom ħafna f'dan il-Parlament - li għall-ewwel extension li tingħata wara li l-kelliem jgħaddulu l-40 minuta li jkollu għad-dispożizzjoni tiegħu, tiddeċiedi l-Kamra.

Jekk imbagħad xi ħadd jopponi għal dik l-extension, allura s-Sinjorija Tiegħek għandha tistaqsi kemm hemm in favour u kemm hemm against u jekk il-mozzjoni ma tgħaddix wieħed għandu dritt jitlob division.

Hawnhekk irrid nerġa' nenfasizza l- fatt li għall-ewwel extension ta' 30 minuta tiddeċiedi l-Kamra.

Huwa biss wara li jgħaddu dawk it-30 minuta li kelliem jiġi bżonn il-permess tal- Kamra biex ikun jista' jibqa' għaddej bid-diskors tiegħu.

GĦalhekk ejja ma nħawdux iktar!

Madam Speaker, jien jiddispjaċini li qed ikolli ngħid dan imma huwa evidenti li l-każ ta' jekk għandux jitnaqqas il-ħin tas-sospensjoni tal- Kamra minħabba quorum qam meta s-Sinjorija Tiegħek qalet lill-Onor.

Zammit Dimech li skadielu l-ħin u għandu bżonn extension.

Fil-fatt dak il-ħin stess l-Onor.

Galea qajjem point of order minħabba li l-Onor.

Zammit Dimech kien għad fadallu l-ħin għad-dispożizzjoni tiegħu.

Dwar dan m'hemmx x'niċċekkjaw għax minn mindu ngħatat l-extension għadu ħadd ma tkellem.

Jiġifieri l-Onor.

Zammit Dimech, skond l-Ordnijiet Permanenti, u bil-grazzja ta' ħadd minn hawn ġew, għandu dritt jitkellem għal 30 minuta oħra.

Din hija l-pożizzjoni, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Onor. Fenech Adami, l-ewwelnett nitolbok tirtira l-kliem fejn għidt li f'din il-Kamra hawn it-taħwid, għax jekk f'din il-Kamra hawn it-taħwid dan ilu żmien isir.

Fil-fatt qabel ma tingħata extension aħna dejjem rajna li jkun hemm proponent u sekondant.

Inti kont korrett meta għidt li jekk xi ħadd jopponi l-extension suppost li s-Sedja tistaqsi min hu in favour u min hu against, imma għidli meta saret din il-proċedura s'issa f'dan il-Parlament!

Issa hawnhekk nixtieq li niċċaraw xi ħaġa.

Aħna kif se nimxu hawn ġew, b'ċertu element ta' koperazzjoni u ta' camaraderie, kif dejjem imxiet biha din il-Kamra, jew se nimxu mod ieħor?

L-Onor.

Fenech Adami.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Huwa veru li llum kien hawn xi ftit tal- kommozzjoni f'din il-Kamra pero' l-punt tiegħi huwa ċar u ma naħsibx li hawn kwestjonijiet dwaru.

Kif għidt l-ewwel, biex kelliem jingħata extension irid ikun hemm proponent u sekondant, u jekk ikun hemm bżonn jittieħed vot ukoll.

Skond l-Ordnijiet Permanenti, meta tiskadi l-ewwel extension ta' 30 minuta wieħed jista' jitlob li jkompli jinstema', pero' biex it-talba tiegħu tintlaqa' jrid ikun hemm l-unanimita' tal-Kamra.

Jiġifieri jekk xi ħadd joġġezzjona allura dan ma jkunx jista' jkompli.

Din hija l-prassi li dejjem ġiet segwita u jien ma jidhirlix li għandna bżonn rulings fuq din il-kwestjoni għax l-Ordnijiet Permanenti huma ċari daqs il- kristall.

Issa f'dan il-mument qegħdin f'pożizzjoni fejn l-Onor.

Zammit Dimech, skond ir-ruling li tat is-Sinjorija Tiegħek - u aħna noqogħdu għal dan ir- ruling għax dik hija l-proċedura - skadewlu l-40 minuta u ngħata extension ta' 30 minuta.

Jekk meta jiskadu t-30 minuta l-Onor.

Zammit Dimech ikun irid ikompli jitkellem imbagħad ikollu bżonn il-leave of House.

Jien ma nistax nifhem x'inhi l-problema li qed insibu hawnhekk.

MADAM SPEAKER: L-extension ingħatat u għalhekk nistieden lill-Onor.

Zammit Dimech biex ikompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Madam Speaker, forsi jixraq li nerġa' nsemmi li l-Gvern qed ifalli minħabba tliet affarijiet.

F'sena u nofs il-Gvern ġie quddiem il-Parlament biex jissellef iktar minn Lm300 miljun meta t- total ta' self li għamlet l-amministrazzjoni preċedenti f'disa' snin u nofs kien ta' Lm236 miljun.

Imma rrid ngħid ukoll li l-Gvern naqas milli jagħmel dak li kien ippropona b'mod oġġettiv l-Onor.

Spiteri f'Mejju 1995 meta kien qal li għandna naraw x'inhu l-impatt tas-self fuq id-debt servicing u għandna naraw ukoll kemm minn dak is-self li nkunu qed nawtorizzaw jittieħed mill-pubbliku u kemm jittieħed mil-banek għax jekk dan jittieħed mill-banek, kulma nkunu qed nagħmlu huwa li nġiegħlu lill- Bank Ċentrali jistampa iktar flus u nżidu l-għoli tal-ħajja, bil- konsegwenza li fil-pajjiż tiżdied l-inflazzjoni.

Fil-fatt dan il-Gvern m'huwiex qed iwettaq dak li kien jgħid meta kien fuq il-bankijiet ta' l- oppożizzjoni - tant hu hekk li fil-budget ta' din is-sena l-Gvern qed jagħmel provvediment li bih se jgħolli l-imgħaxijiet minn Lm24.7 miljun għal Lm54.5 miljun - u l-ewwel spjegajt ukoll li l-parti l-kbira tat- treasury bills li ħarġu s-sena li għaddiet ma tteħdux mill-poplu Malti imma mill-banek Maltin, għax f'April minn Lm150.6 miljun il-banek ħadu Lm126 miljun, u f'Settembru minn Lm140.4 miljun il-banek ħadu Lm107.2 miljun.

Wieħed jista' jagħmel diversi argumenti oħra f'dan ir-rigward għax irridu naraw ukoll għalfejn ikun qed isir is-self.

Per eżempju, jekk inħarsu lejn id-disa' snin u nofs ta' amministrazzjoni Nazzjonalista nsibu li qabel pajjiżna kellu gvern li kien qiegħed imexxi biex jagħti struttura lil pajjiżna verament, kemm f'dak li huwa bini tal-freeport, kemm f'dak li huwa bini ta' l-air terminal - fil-fatt hawn ikun tajjeb jekk ngħidu li dan il-Gvern se jbigħ l-ishma ta' l-MIA - kemm f'dik li hija sistema ta' telekomunikazzjoni - ħalli jekk il-Prim Ministru ma jkollux xi aħbarijiet oħra x'jagħti jkun jista' jirrikorri għand il-Borża ta' Malta u joqgħod jgħid kemm hu kuntent li se jmur Londra biex jassisti għal-launching tax- shares tal-Maltacom fuq il-London Stock Exchange - kemm f'dawk li huma l- impjanti l-ġodda tar-reverse osmosis, kif ukoll f'dik li hi l-power station il-ġdida, li qed tuża l-flus biex tagħti lill-pajjiż l-infrastruttura totali li hemm bżonn ħalli pajjiżna jkun jista' jimxi 'l quddiem verament.

Madam Speaker, apparti l-fatt li ħafna drabi s-self jieħdu l-Bank Ċentrali, ġaladarba qed nitkellmu dwar proġetti, ta' min jara eżattament x'jiġri verament meta l-Gvern iħabbar ċerti proġetti bil-ħsieb li jipparteċipa fihom is-settur privat.

Illum għandna quddiemna l-esperjenza tal-ġranet li għaddew fejn il-Gvern ġie jgħid f'din il-Kamra li se jsir il- proġett tal-millennju l-ġdid, liema proġett jikkonsisti fil-bini tas-sit tat-Teatru Rjal, imma kif nafu mhux se jerġa' jinbena t-Teatru Rjal imma se jinbena shopping arcade.

Ġaladarba qed insemmi l-millennju, ta' min jgħid ukoll li dan il-Gvern qed iħabbar proġett ieħor għall-millennju, li huwa l- famuż torri ta' 70 sular f'Paceville.

Imma fil-fatt x'inhi r-realta' għar- rigward ta' dawn iż-żewġ proġetti kbar li huma ndikati mill-Gvern bħala l- proġetti tal-millennju, liema proġetti jridu jservu bħala t-termometru tal- fiduċja u ta' inizjattivi ġodda?

Ħalli nibda biex nitkellem fuq il-proġett tal-bini tas-sit tat-Teatru Rjal.

Madam Speaker, forsi l-Onor.

Membri tal-Kamra jiftakru li fit-2 ta' Marzu, 1998 il-Prim Ministru kien għamel stqarrija f'din il-Kamra fejn fost affarijiet oħra qal hekk:

"Se tinħareġ sejħa għal offerti għall-proġett kollu li b'mod trasparenti jkun jippermetti li tintgħażel l-aktar offerta vantaġġuża fuq kriterji ta' preġju arkitettoniku u ta' interess finanzjarju.".

Fil-fatt veru kienet trasparenti din is-sejħa għax tant ma ntefgħux offerti li ma tantx hemm x'tara!

Dakinhar il-Prim Ministru qalilna wkoll f'din il-Kamra li:

"Qed jinħatar kumitat tal-Kabinett biex ikun responsabbli mit-tmexxija ġenerali ta' dan il-proġett.

Il-membri ta' dan il-kumitat, li se jkun presedut minni, huma l-Viċi Prim Ministru, l-Onor.

George Vella, il- Ministru Evarist Bartolo, il-Ministru Charles Buhagiar, il-Ministru Karmenu Vella u Dr. George Abela.".

Issa jien għandi nifhem li Dr George Abela, minħabba li rriżenja mill- kariga tiegħu bħala konsulent personali tal-Prim Ministru u mis-sotto- kumitati kollha tal-Kabinett, m'għadux jifforma parti minn dan il-kumitat, u għalhekk dan il-kumitat se jkun presedut mill-Prim Ministru u se jkollu erba' ministri bħala membri tiegħu.

Sur President, dan x'ifisser fid-dawl ta' kif intefgħu l-offerti?

Li kieku kelli naċċetta l-argument li hemm żewġ offerti, liema argument jien żgur li ma naċċettahx għax jeżisti dubju serju dwar il-validita' taż-żewġ offerti li huma, nistgħu ngħidu li hawnhekk hawn kumitat presedut mill-Prim Ministru, b'erba' ministri fih plus one, Dr. George Abela, li issa m'għadux hemm.

Issa din m'hijiex il- five plus one ta' l-Unjoni Ewropea imma hija l-five plus one tal-Kabinett tal-Gvern preżenti!

Madanakollu llum il-plus one spiċċa minus one biex fadal il-Prim Ministru u erba' ministri, jiġiferi fadal il-Prim Ministru u żewġ ministri għal kull offerta.

Mela dawn veru huma żewġ offerti speċjali.

Din hija s-sitwazzjoni li għandna bħalissa fil-pajjiż.

Hawn ta' min jgħid ukoll li dakinhar il-Prim Ministru spiċċa l- istqarrija tiegħu b'dan il-kliem:

"Fuq kollox dan il-proġett għandu jagħti xhieda ta' rieda moderna u progressiva tal-poplu Malti biex iħares lejn il-futur b'fiduċja sħiħa fil-ħila u fit-talenti tiegħu.".

Dak inhar hekk smajna u l-Onor.

Membri tal-Gvern hekk baqgħu jgħidulna matul il-konferenzi ta' l-aħbarijiet.

Fil-fatt indikawlna wkoll - din ħarġet anke minn risposta parlamentari - li l-Gvern se jkollu esperti mill- Italja biex jgħinuh fl-aġġudikazzjoni ta' Malta 2000, liema esperti kienu qalu li dan il-proġett se jirrikjedi bid bond ta' Lm2.5 miljun.

Imma llum x'inhi s-sitwazzjoni reali, liema sitwazzjoni kellha tkun l-Oppożizzjoni li tindikaha lill-poplu Malti u GĦawdxi?

Illum is-sitwazzjoni hija li ntefgħu żewġ offerti, li waħda minnhom hija mingħajr bid bond - u kif spjega l- Onor. Dalli, suppost lanqas kompliet tinfetaħ għax b'hekk inkisru r- regolamenti finanzjarji - u l-oħra minflok ma l-Gvern għamlilha l- kondizzjonijiet hu għamlithomlu hi.

Illum il-Gvern tant sab ruħu dahru mal- ħajt u tant m'huwiex jispira viżjoni u fiduċja f'dan il-pajjiż li min jitfa' dawn it-tip ta' offerti qed jgħidlu: Jekk trid li nagħmillek dak il- proġett, allura inti trid toqgħod għall-kondizzjonijiet li nagħmillek jien u mhux inti tgħid lili x'kondizzjonijiet trid timponi fuqi.

Illum aħna nistaqsu jekk il-wegħda li dawn il-proġetti jkunu lesti sal- ħarifa tas-sena 2000 għadhiex valida.

Fis-sitwazzjoni li llum jinsab fiha l-pajjiż, il-Gvern preżenti se jagħti lill-poplu Malti u GĦawdxi dak li indika f'din il-Kamra?

Bla ebda dubju dak li l-Gvern indika f'din il-Kamra m'huwiex dak li jixraq lil pajjiżna għax kieku l-Gvern kien responsabbli verament kien iġorr ir-responsabbilta' li refgħet l-amministrazzjoni preċedenti, liema amministrazzjoni kienet qalet li l-proġett tal-millennju għal pajjiżna għandu jkun il-proġett li Malta jkollha ċentru nazzjonali ta' l-arti, li jkompli ma' dak li diġa' qed isir f'St. James Cavalier, jiġifieri li fis-sit tat-Teatru Rjal jerġa' jinbena teatru u mhux l-ewwel nipproponu li f'dak is-sit jinbena shopping arcade u niftaħru kemm se jkollna queues ta' nies bl-offerti, biex imbagħad spiċċajna f'din is- sitwazzjoni tal-mistħija!

Sur President, kif għidt diġa' l-Onor.

Membri tal-Gvern kienu semmewlna proġett ieħor għall-millennju l-ġdid, il-proġett tat-torri.

Meta l-Onor.

Mizzi kien mar jagħmel il-launching ta' dan il-proġett fis-27 ta' Novembru, liema proġett se tkun responsabbli minnu l-Maltacom - għalkemm meta tħabbar kien għad hemm il-Korporazzjoni Telemalta - il-Ministru qal li issa s- sitwazzjoni m'għadhiex waħda sostenibbli għax f'pajjiżna hawn element qawwi ta' debt servicing li jammonta għal Lm54 miljun - din hija ċ-ċifra tal- budget ta' l-1998 - u dan id-debt servicing ma jistax ikompli jitla'.

Issa l-Ministru m'għandux raġun hawnhekk għax bis-self li se jagħmel il-Gvern se jkollu iktar imgħaxijiet x'iħallas u mhux inqas.

Hawn ikun tajjeb jekk ngħid li l-Ministru dakinhar qal dan il-kliem - issa hawnhekk m'iniex se nidħol fil-mertu ta' l-Ingliż li ġie wżat imma se nikkwota eżattament il- kliem li ntqal - ukoll:

"The road ahead is long but the wheels have started turning.

We would like to see such initatives multiply."

Min sema' lill-Ministru jgħid dan il-kliem, jiġifieri li dawn l-inizjattivi se jimmoltiplikaw, żgur li beda jistħajlu jirrakkonta l-ktieb tal-Ġenesi!.

Imma fil-fatt x'immoltiplika f'pajjiżna minn dakinhar tal-launching 'il quddiem?

Il-qgħad, in-numru ta' Maltin u GĦawdxin li ma jistgħux ilaħħqu ma' l-għoli tal-ħajja, minħabba l-miżuri li ħa dan il-Gvern, u n-nuqqas ta' viżjoni tal-Gvern preżenti.

Ta' min jgħid ukoll li waqt il-launching il- Ministru Mizzi qal ukoll li: "The Malta millennium project is a case in point."

Sur President, x'ġara iktar matul dak il-launching?

L-ewwel ħaġa li qalilhom il-konsulent Bill Whitney li qabbad il-Gvern kienet li:

"The final date for submission by candidates is January 27, 1998".

Jista' l-Gvern jgħidilna sa dik id-data, li hu kkonferma wkoll b'avviż fil- gazzetti lokali, kemm kellu offerti serji?

Tant kien fiduċjuż il- konsulent tal-Gvern li kien se jkun hemm xi queue twil ta' applikanti li joffru biex jidħlu għal dan il-proġett, li dan qal:

"We will then invite the finalists ...".

- kienu qed jimmaġinaw li kien se jkun hemm xi tellieqa preliminari bejn Jannar u Mejju -

"... to prepare a detailed submission based upon the development brief for the property which is currently being prepared by the local Planning Authority".

Qalilhom li dan irid ikun finalizzat sa l-aħħar ta' Frar.

Ġara dan jew ma ġarax?

Dan kollu li qed nikkwota ntqal waqt il-launching fil-preżenza tal- Ministru mingħajr Portafoll fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru, l-Onor.

Joe Mizzi.

"After the finalist developers receive the development brief, they will independently prepare their own market and financial studies over the next few months, say during the period March to May 1998",

u bis-"say" bqajna għax assolutament ma ġara xejn minn dan kollu.

Imma ħalli nkompli nitkellem aktar dwar l-ottimiżmu ta' dakinhar.

"Please note that the losing teams ..."

- tant kien se jkun hemm min jiddejjaq li jitlef! -

"... will be returned their deposits and receive a modest stipend for their efforts".

Jiġifieri fiż-żmien li dawn kienu qed jagħtu d-daqqa finali lill-istudenti u naqqsulhom l-istipendju, kienu qed jitkellmu fuq stipendju ieħor.

Qalulhom biex jipparteċipaw u mbagħad jagħżlu erba' finalisti, u dawk li ma jkunux fil-final m'għandhomx għalfejn jinkwetaw għax barra li jingħataw id- depożitu lura, jingħataw ukoll speċi ta' rigal żgħir talli jkunu għamlu l- pjanti, il-market studies u l-feasibility studies.

Fuq kollox kienu se jingħataw dan id-diskors fil-preżenza ta' l-Onor.

Mizzi fis-27 ta' Mejju!

Jekk wieħed isegwi r-rapporti sussegwenti fil-gazzetti jara li kien hemm numru żgħir ta' ditti li indikaw interess sa l-aħħar ta' Frar, imma m'hemm ebda paragun ma' dak li l-Gvern stenna.

Illum għadna fil-baħħ.

F'dan il-każ fil-veru sens tal-kelma sparaw għall-ajru u ma laqtu xejn!

Qed insemmi dawn iż-żewġ provi minn diskors tal-Gvern stess għaliex il- Gvern, bil-pompa, bl-eżerċizzji ta' propaganda, bl-użu ta' dan il-kliem kollu jgħid li se jkollna multiplikazzjoni ta' inizjattivi ġodda imma fir- realta' bejn il-kliem u bejn dak li jiġri għandek il-baħħ.

Mela issa mhux biss il-baħħ tat-teatru bħala teatru, issa l-baħħ ukoll ta' offerti li jimxu ma' dak li talab il-Gvern, għaliex kumpannija għamlet offerta bla bid bond u l-oħra, flok tgħid lill-Gvern li se timxi mal-kondizzjonijiet li jrid hu, tgħidlu bil-maqlub.

Sur President, għandna l-proġett l-ieħor tas-sebgħin sular f'Paceville, liema proġett kien ġie launched fis-27 ta' Novembru, 1997.

Bil-kliem intqal li se ssir l-għażla finali bejn l-erba' finalisti sa Mejju.

Tant kien se jkun hemm nies li jikkonkorru li saħansitra kienu se joqogħdu jħallsuhom lura ta' l-ispejjeż u jagħtuhom id-depożitu lura u stipend miegħu!

U llum x'inhi s-sitwazzjoni?

Dan hu t-termometru issa, apparti l-kejl li semmejt qabel, li qed jipproponi l-Gvern preżenti bl-eżerċizzji ta' propaganda tiegħu biex nippruvaw nikkalkolaw x'qed jiġri.

Hawnhekk għandna riżultat ċar għal min irid jarah.

Naturalment wieħed jista' jirriferi għal proġetti oħrajn.

Saret riferenza għall-proġett tal-Kottonera, fejn kellna stqarrija mill- Viċi Prim Ministru li ġie magħżul consortium biex imexxi l-proġett - saħansitra l-consortium ġie indikat b'ismu hawn ġew fil-Parlament - imma mbagħad qrajna li l-Gvern kien reġa' bdielu.

Hemm ukoll domandi serji li qed isiru f'dan ir-rigward, u min għamel l-istqarrija fil-Parlament biex jinformana preċiżament x'suppost se jiġri ma ħassx is-sens tad-diċenza u s- sens tas-serjeta' li ġaladarba hemm tibdil, jerġa' jiġi fil-Parlament u jgħid x'inhu t-tibdil ħalli aħna nagħmlu l-mistoqsijiet li hemm bżonn isiru u li qed isiru fil-pajjiż f'dan ir-rigward.

Hemm ukoll il-proġett ta' Manoel Island.

Dwar dan il-proġett diġa' kien hemm diskussjoni ma' l-amministrazzjoni preċedenti.

Nafu wkoll li l-Gvern indika li hu dispost jagħti l-art b'titlu ta' ċens perpetwu u l-unika kjarifika li għamel il-Gvern kienet fejn qal li dan iċ-ċens ma jinkludix is- siti purament storiċi li hemm fuq dik l-art.

Dan ifisser li l-Gvern qed jikkonferma li l-kumplament ta' l-art irid jagħtiha b'ċens perpetwu.

Hawn ukoll m'għandna l-ebda indikazzjoni f'dan il-Parlament dwar liema direzzjoni sejjer jaqbad il-Gvern.

Mela jekk nieħdu l-kejl ta' proġetti li qed jagħmel il-Gvern biex isaħħaħ l-infrastruttura, żgur m'hemm l-ebda paragun ma' proġetti li saru bejn l- 1987 u l-1996.

Dawk il-proġetti kienu saru biex verament ir-roti ta' pajjiżna jibdew iduru.

Pajjiżna kellu problema ta' ilma fil-vit u saru proġetti biex ikollna l-ilma li hemm bżonn.

Sar il-proġett tal-power station biex pajjiżna, li jrid jattira lill-industrija, ma jgħidx lill- industrijalist li jiġi hawn li ma jistax iqabbad il-makni għaliex ma jistax jiggarantilu kemm se jkollu dawl elettriku.

Għat-turisti aħna rajna li dawn ikollhom air terminal diċenti li jilqagħhom mingħajr ma jkollhom għalfejn jgħaddu min martirju biex jiġbru l-bagalji tagħhom.

Dawn barra li rranġajna s-settur tat-telekomunikazzjoni u s-settur bankarju.

Dak kien l- investiment u taħt dan il-kejl il-Gvern qed ifalli b'mod assolut.

Hawnhekk naturalment wieħed jirriferi wkoll għal diversi argumenti li saru fuq id-direzzjoni ta' pajjiżna fil-qasam tal-politika barranija u rigward il-ħtieġa li Malta tkompli bin-negozjati għal sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Jiena jiddispjaċini nisma' kliem li llum ma nafx fejn għadek tisimgħu.

Jidhirli li fl-intervent tiegħu l-Onor.

Anġlu Farrugia qal li jekk aħna nissieħbu fl-Unjoni nitilfu s-sovranita' tagħna.

(Interruzzjonijiet) Veru li aħna żgħar imma l-iżgħar pajjiż fl-Unjoni Ewropea huwa l-Lussemburgu imma huwa l-aktar pajjiż sinjur.

Dak hu l- eżempju li l-Gvern preżenti messu ta kieku kellu l-viżjoni u l-kuraġġ.

Illum qegħdin fis-sitwazzjoni li pajjiż bħas-Slovakkja - issa dawn kienu jgħidulna "prosit" għal dak li għamilna u kienu talbuna biex jiġu hawn ħalli jimxu fuq l-eżempju tagħna - ntefa' qabilna u aħna ma nafux fejn qegħdin.

Issa mhux il-five plus one tal-Kabinett li semmejt qabel imma l- five plus one li se jidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Minn pajjiż li kien fl- ewwel post għall-ewwel tkabbir ta' l-Unjoni spiċċajna f'limbu.

Meta għandek sitwazzjoni bħal din, possibbli l-Gvern ma jagħrafx is-sens ta' responsabbilta' tiegħu?

Responsabbilta' oħra lejn din il-Kamra hi l-mozzjoni tal-Kap ta' l- Oppożizzjoni, li ilha pendenti seba' xhur, sabiex il-Gvern almenu jkollu d- diċenza li jaħtar kummissjoni ta' l-għażla tiegħu biex tirrapporta lura lilu b'mod oġġettiv dwar x'inhuma l-għażliet serji quddiem pajjiżna bħalissa.

GĦal din il-mozzjoni l-Gvern kien ressaq emenda sostanzjali.

Allura possibbli li gvern serju ma jsibx il-ħin biex il-Parlament ikompli jiddiskuti u jieħu l-vot fuq din il-mozzjoni u fuq l-emenda li ressaq għaliha l-Prim Ministru!?

Dan il-Gvern qed jipprova forsi jimpressjonana li l-Parlament m'għandux ħin?

Dan il-Gvern lill-Parlament ġiegħlu jiltaqa' b'sistema li żgur m'hijiex l-aktar waħda li tirrispetta b'mod serju l-mod kif wieħed jiltaqa' u jiddiskuti imma żgur żied l-għażliet kollha immaġinabbli ta' kemm jagħmel seduti.

Bil-mozzjonijiet ta' proċedura li ġab quddiem din il-Kamra għandu l-possibbilta' li jlaqqa' l-Parlament fil- għaxija mis-6.00 p.m. sad-9.30 p.m., għandu l-possibbilta' li din jagħmilha kuljum, għandu l-possibbilta' li jagħmel tliet seduti matul il-ġurnata, mid- 9.00 a.m. san-12.30 p.m., mis-2.00 p.m. sal-5.30 p.m. u mis-6.00 p.m. sad- 9.30 p.m. u għandu l-possibbilta', bħal-lum, li jiġi hawn fid-9.00 a.m. u jgħid li s-seduta tkompli sa nofs il-lejl.

Dan hu l-mod kif il-Gvern qed jitratta lil dan il-Parlament?

Allura kif jista' jkun li l-Gvern jgħid li m'għandux ħin biex titkompla d-diskussjoni fuq mozzjoni li ilha pendenti minn Ottubru?

Il-Parlament suppost huwa parti minn sistema ta' checks and balances.

Għandek il-gvern, li hu l-eżekuttiv, li jrid jagħmel il-programm tal-liġijiet tiegħu.

Imma hemm ukoll il-Parlament, li gvern irid jirrapporta lilu, u l-Gvern jaf li l-Parlament jista' jagħti direzzjoni lill-eżekuttivi meta dan ma jaqbilx miegħu.

Għax inkella għalfejn jiltaqa' l-Parlament?

Issa minn sistema ta' checks and balances donnu li qegħdin naqilbu għal sistema fejn il-Prim Ministru iqis lil min ma jaqbilx miegħu bħala wiċċ tost, dak li bl-Ingliż jgħidulu cheek - forsi jista' jkun l-Onor.

Spiteri, l-Onor.

Mintoff, deputati oħrajn jew l-Onor.

Membri ta' l-Oppożizzjoni - u l-Gvern ma jagħtihx l-ispazju biex jitkellem bil-liberta' kollha.

Imma din serjeta'?

Din il-ħaġa tista' titħalla tiġri f'Parlament li jitmexxa b'mod modern, b'mod demokratiku u b'mod serju?

U hawn il-mistoqsija kruċjali.

Għaliex ladarba ngħixu lkoll f'pajjiż wieħed, ikun x'ikun l-eżerċizzju ta' propaganda min-naħa tal-Gvern, fl-aħħar mill-aħħar hemm ċertu veritajiet li l-Gvern ma jistax jaħrab minnhom.

U l-veritajiet f'dan il-każ x'inhuma?

L- ewwel u l-akbar verita' hi li l-Gvern, fl-istat attwali, m'għandux id- deputati kollha fuq in-naħa tiegħu stess jaqblu miegħu.

Kellna lill-ex-Prim Ministru, ex-Mexxej tal-Partit Laburista, li tkellem f'dan is-sens f'dan il- Parlament; u kellna lill-Onor.

Spiteri li filwaqt li wiegħed lill-Gvern li jivvota miegħu, għamel l-argumenti kollha favur is-sħubija fl-Unjoni.

Il- Gvern jaf li m'għandux l-appoġġ ta' l-Oppożizzjoni u m'għandux id-deputati tiegħu kollha warajh.

U din il-Gvern jafha mhux biss mill-interventi li saru imma jafha wkoll għaliex meta hu talab il-fiduċja tal-Parlament fuq il- politika tiegħu preżenti vis-a-vis l-Unjoni Ewropea, il-Parlament din ma tahielux.

U dak kien vot li rrifletta preċiżament din is-sitwazzjoni.

Mela l-Gvern qiegħed jibża' għax ma jridx il-kontinwazzjoni tad-dibattitu fuq dik il-mozzjoni.

Issa mhuwiex biss gvern ta' checks and cheeks imma huwa gvern ta' checks, cheeks and chickens!

Huwa gvern li qed jibża' mill- kontinwazzjoni ta' dibattitu għax jaf li m'għandux l-appoġġ tal-Parlament.

Imma dan x'messaġġ jagħti mil-lat finanzjarju?

X'messaġġ jagħti mil-lat ta' stabilita' favur pajjiżna?

X'messaġġ jagħti lill-investitur li jħares lejn Malta bħala pajjiż fejn irid jiġi bl-investiment tiegħu?

Dan jagħti messaġġ ta' gvern li għaliex m'għandux il-maġġoranza tad-deputati warajh fuq politika fundamentali tiegħu li hi l-politika fuq l-Unjoni Ewropea qed jipprova jsib il-metodi kif ma jħallix lill-Parlament jiddiskuti.

Din hi l-verita'.

M'hemmx fejn taħrab mill-argument.

U għalxejn l-Onor.

Mizzi jagħmel l-argument li l-mozzjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni skadiet.

L- ewwelnett ma skadiet xejn, għaliex il-ħtieġa li tinħatar kummissjoni għal pajjiżna u li tagħti l-għażliet tagħha bis-serjeta' għall-futur għadha rilevanti.

Tajba din!

Issa l-Gvern jipprova jaħrab mill-mozzjonijiet li hu ma jkunx irid jiddiskuti, jipprova jsib il-metodu kif id-diskussjoni ma tkomplix, jipprova jillimita d-diskussjoni għal seduta waħda - li tfisser li jkun hemm limitu fuq min jitkellem u jkun hemm direzzjoni fuq min ma jitkellimx; hekk tfisser li tillimita għal seduta waħda; ma tfisser xejn inqas u xejn iżjed - u mbagħad wara dawn il-manuvri kollha jiġi jgħidilna li l-mozzjoni skadiet.

Jiena smajt ukoll lill-Onor.

Anġlu Farrugia jirrepeti l-cliche li issa Malta m'għadhiex tħabbat fuq il-bieb ta' l-EU, għax issa kollox ċar magħna.

Dażgur li m'għadhomx iħabbtu fuq il-bieb!

Dan ifakkarni f'argument li ġieli smajt min-naħa l-oħra, meta jgħidu li huma ma jridux ikunu bħal dik l- għarusa li ssib il-bieb magħluq.

X'għarusa hi, Sur President!

Dawn bagħtu risposta lill-għarus - se nipprova nagħmilha bi kliem pulit - li huma ma jridu l-ebda drittijiet pero' jridu l-kondizzjonijiet kollha.

Dawn imsieken kuntenti bil-kondizzjonijiet li għamlulhom u jifirħu u jaqbżu kemm huma kuntenti bihom.

THE DEPUTY SPEAKER: Onorevoli, nixtieq niġbidlek l-attenzjoni li skadielek il-ħin u għandek bżonn leave of House biex tkompli tinstema'.

Hawn permess?

(Onor. Membri: No)

Il-permess ma ngħatax.

THE DEPUTY SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Frendo.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Sur President din il-Kamra qed tintalab li tagħti l-approvazzjoni tagħha biex il-Gvern jagħmel self ta' somma sostanzjali biex skond hu jkun jista' temporanjament ifejjaq id-deficit li qiegħed jiffaċċja.

Issa l-Gvern ilu għal aktar minn sena u nofs jgħidilna li hawn problemi kbar ta' finanzi, li hawn ħafna ħofor u li pajjiżna għandu problemi kbar ta' dejn.

Dan il-kliem minnu nnifsu diġa' huwa ta' dannu enormi.

L-ewwelnett irridu ngħidu li dan huwa gvern immexxi b'aġenda ta' propaganda u ta' kif irid joħloq perception fost il-poplu Malti ta' kif inhi r-realta', u jidher ċar li m'huwa kapaċi jitmexxa minn xejn aktar.

Malli ħa l-gvern f'idejh il-Malta Labour Party ma ppruvax jibni fuq il- ġid li kien hawn fil-pajjiż, kif stennieh li jagħmel il-poplu Malti.

Il- Gvern ta' l-Onor.

Alfred Sant ma

kompliex bir-ritmu ta' ekonomija li kienet ħajja u attiva meta spiċċa l- gvern immexxi mill-Partit Nazzjonalista imma għażel li l-ewwel jagħmel eżerċizzju ta' tifrik biex jagħti l-impressjoni li n-Nazzjonalisti fil- gvern kulma għamlu kien li berbqu l-flus, objective ta' propaganda li l- Malta Labour Party għamel għalih innifsu, u dan għamlu biex jiskredita' x- xogħol kollu li kien għamel il-Partit Nazzjonalista fil-gvern.

Ħaseb li billi jagħmel hekk għandu jsibha aktar komda biex jiggverna għax ikun ikkondizzjona lil kulħadd li Malta għandha ħafna dejn u allura f'dawk iċ- ċirkostanzi wieħed m'għandux għalfejn jistenna ħafna affarijiet.

Dak kien eżerċizzju rresponsabbli għall-aħħar.

Kien eżerċizzju indirizzat biss biex il-Malta Labour Party jipprova jieħu vantaġġ politiku mhux ġustifikat u biex jilħaq l-iskopijiet tiegħu ta' propaganda.

U jiena naħseb li għal ċertu żmien in-nies li kienu qed jisimgħu dik il-qanpiena - u forsi għal ċertu żmien semgħu biss dik il-qanpiena, għaliex il-Partit Nazzjonalista kien għadu kif ħareġ minn telfa elettorali - bdew ukoll jistaqsu lilhom infushom jekk dak li kienu qed jisimgħu kienx veru jew le.

Aktar ma għadda ż-żmien aktar in-nies bdew jifhmu u jikkonvinċu ruħhom illi dak kien biss eżerċizzju ta' propaganda.

Dak li kien qed jagħmel il-Gvern Soċjalista kien jikkontradixxi l-istatements li għamlu huma stess u jien se nieħu biss żewġ eżempji - hemm ħafna eżempji li nista' nieħu imma se nieħu tnejn biss - dak tal-Maltacom u tal-Malta International Airport.

Wieħed mill-ewwel statements illi għamel l-Onor.

Alfred Sant malli ħa l- gvern f'idejh kien li t-Telemalta Corporation u l-Malta International Airport kienu żewġ kumpanniji f'diffikultajiet finanzjarji kbar.

Kellna anke rapporti dwar dan - ma ninsewx li dak kien iż-żmien meta l-Gvern Laburista kien jieħu pjaċir iqabbad nies biex jagħmlulu r-rapporti - u naturalment rapporti b'riżultati negattivi, b'affarijiet kompletament irrilevanti u affarijiet illi meta taqrahom taqbad tidħak.

Per eżempju, fir-rapport dwar it-Telemalta kien issemma' li l-korporazzjoni kellha GSM żejjed.

Xi skandlu!

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Niġbed l-attenzjoni tas-Sedja li m'hawnx quorum.

THE DEPUTY SPEAKER: Is-Seduta hija sospiża għal ħames minuti minħabba nuqqas ta' quorum.

Is-Seduta ġiet sospiża fit-7.48 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Michael Frendo jista' jkompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Kont qed nitkellem dwar l-iskoperta "skandaluża" ta' GSM żejjed.

Dan insemmih biss bħala eżempju ta' waħda mill-banalitajiet li rriżultaw minn dawk ir-rapporti.

Kulħadd kien ikun jaf x'se tkun il- konklużjoni ta' kull rapport, minn qabel ma jinkiteb, għaliex il-pattern mill-ewwel ħareġ u faċilment stajna nantiċipaw l-eżitu imma forsi ma kienx daqshekk faċli li naraw minn qabel l-effett ta' dan kollu.

Din l-għajta tal-ħofor spiċċat biex kellha side effects ħafna aktar serji għall-pajjiż minn dawk illi bl-aktar mod ċar kien qed jipprova jilħaq il-Gvern Laburista.

Ċertament illi l-istrateġija politika u propagandeska tal-Malta Labour Party, bil-ħafna diskors fuq il-ħofor, ma kenitx biss biex jikkondizzjonaw lill-poplu imma għamluha wkoll biex jikkondizzjonaw lill- unions biex it-talbiet tagħhom ikunu ħafna inqas milli setgħu jkunu meta kien hemm Gvern Nazzjonalista, fejn kien hawn ekonomija attiva immensament u vibranti għall-aħħar, b'investiment għaddej mingħajr ma jaqta' xejn.

Lill-poplu l-Gvern Laburista pprova jagħtih l-impressjoni li kienu disa' snin u nofs fejn ma sar xejn ħlief li nħlew il-flus.

Dik kienet assurdita' mostruża u aktar ma bdew jikkalmaw l-imħuħ wara l-elezzjoni aktar in-nies bdew jifhmu li dak li għamel Gvern Nazzjonalista kienu bidliet dejjiema illi lil dan il-pajjiż tawh livell ta' ħajja kompletament differenti minn dak li kienu jgawdu qabel.

Sfortunatament għal pajjiżna - naħseb li anke l- Malta Labour Party irrealizza dan imma forsi tard wisq - il-makkinarju ta' propaganda qatel il-fiduċja kollha illi kien hawn f'pajjiżna.

Ngħid li qatel il-fiduċja kollha għaliex meta inti ddur u titkellem ma' l-operaturi ekonomiċi - huma ta' liema opinjoni politika huma, humiex operaturi żgħar jew operaturi kbar - dawn ilkoll jitkellmu kif majnat il-fiduċja u kif kollox huwa mwaħħal mingħajr ma jidher illi hemm xi sinjali li l- affarijiet jistgħu jieħdu r-ruħ.

Dawn ilkoll jagħmlu riferenza għall- perijodu twil ta' propaganda li għamel il-Malta Labour Party meta ħa l- gvern f'idejh bid-diskors fuq il-ħofor, ħafna minnhom ineżistenti.

Imma d- dannu kien laħaq sar, dannu li fil-fatt dar fuq il-Gvern Laburista bħal boomerang.

Din il-propaganda kkontribwiet ukoll biex quddiem din il-Kamra tersaq din il-liġi li llum għandna quddiemna.

Il-Gvern Laburista għandu r- responsabblita' li għal żmien ikkontribwixxa bl-aktar mod serju biex kompla jikber id-deficit.

Din hija xi ħaġa li ċ-ċittadini Maltin illum qegħdin jirrealiżżaw.

Eżattament x'qed jagħmel il-Gvern li qiegħed fil-poter?

X'għamel f'din is-sena u nofs illi ilu fil-gvern?

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Joe Debono Grech, jekk jogħġbok m'hemmx interruzzjonijiet.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Li għamel dan il-Gvern kien li fil-fatt kompla jkabbar il-ħofor.

Din hi xi ħaġa li forsi lill-Onor.

Debono Grech ma togħġbux imma hija r-realta'.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: X'ma jogħġobnix lili?

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Debono Grech, oqgħod bil-qegħda.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Lill-Onor.

Debono Grech jien qatt ma nterrompejtu u ma nippretendihx li għandu jinterrompini.

Għandi d-dritt li nitkellem hawnhekk għax lili tellagħni l-poplu daqs kemm tella' lilu.

(Agħjat) L- Onor.Debono Grech irid jiddeċiedi li jekk hu jrid ikun membru għandu jġib ruħu sew meta jitkellmu membri parlamentari oħrajn.

(Interruzzjonijiet) Issawwatnix lili int!

Issawwatnix lili u ifhimni x'qed ngħidlek.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Debono Grech, ġib ruħek aħjar.

Kompli Onor. Frendo, għandek il-protezzjoni tas-Sedja.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Sur President, kont qed ngħid li x-xhur twal ta' propaganda li għamlu issa daru kontra tagħhom.

Dik hija r-realta' tal- ħofor, biex ma nsemmix ukoll it-trawma tal-bidla mill-VAT għas-CET.

U din ukoll kellha effetti kbar fuq l-ekonomija għaliex kompliet ittawwal l- inċertezza illi kien hawn fil-pajjiż.

Din l-inċertezza għadha magħna u sfortunatament tiżdied tista' bid-diskors dwar il-free-trade area u bil- possibbilta' - jew aħjar probabbilta' - ta' aktar bidliet fir-reġim fiskali.

Dawn m'humiex affarijiet li jagħmlu ġid lil pajjiżna.

Dawn huma affarijiet illi lil pajjiżna joħolqulu effett ta' inċertezza kbira u din hija waħda mir-raġunijiet għaliex l-ekonomija taħt dan il-Gvern simply has not taken off.

Id-deċiżjonijiet politiċi tal-Gvern iġġammjaw l-ekonomija.

Ħafna nies qegħdin jistaqsu x'inhi d-direzzjoni u l-programm politiku ta' dan il-Gvern.

Ħafna nies qegħdin jaraw li fil-fatt dan huwa gvern li qed jiġġestixxi l-poter pero' li m'għandux direzzjoni ċara ta' fejn irid imur.

U dan diġa' tkellmu fuqu anke sħabi hawnhekk.

Hemm bżonn ta' diskors ċar dwar l-Unjoni Ewropea u diskors ċar dwar kif għandna nfittxu li nagħtu direzzjoni lil dan il-pajjiż, għaliex mingħajr direzzjoni ċara n-nies ma jistgħux jinvestu.

Jekk ma jkunx hawn direzzjoni ċara l-problema tad- deficit se tibqa' magħna wkoll.

Jekk ma jkunx hawn direzzjoni ċara l- ekonomija tagħna mhux se tikber, u jekk l-ekonomija ma tikbirx il-Gvern se jibqa' jkollu l-problemi tiegħu ta' likwidita'.

Dawn il-problemi ma tistax issolvihom sempliċement billi żżid it-taxxi.

Trid issolvihom billi tkun kreattiv u billi tipprova toħloq ix-xogħol u toħloq attivita' ekonomika aktar mifruxa.

X'qed jagħmel il-Gvern dwar dan?

Waħda mill-affarijiet li qed jagħmel il-Gvern hija l-privatizzazzjoni.

Din hija waħda mill-affarijiet li l-Gvern qiegħed jaħdem fuqha u qiegħed jenfasizza ħafna fuqha.

Naturalment jiena diġa' tkellimt f'din il-Kamra fejn għidt li ħafna nies skantaw illi l-Malta Labour Party telaq fuq din il- linja bil-ġirja meta qabel l-elezzjoni l-partit kien kompletament kontra tagħha.

Naħseb li hemm ukoll min qed jistaqsi jekk l-affarijiet sarux bil- ġirja wisq u hux qegħdin nagħmlu l-privatizzazzjoni in a panic.

Ejja nieħdu l-Maltacom, kumpannija li qiegħda fi stadju li tiġi pprivatizzata.

Aħna diġa' ppronunzjajna ruħna f'dan il-Parlament favur din it-tip ta' privatizzazzjoni.

Il-Maltacom, kumpannija li suppost kienet falluta, se tinbiegħ u issa naraw jekk hux veru li kienet falluta.

Nisperaw li dan l- eżerċizzju jkun ta' ġid għal pajjiżna, għax aħna rridu biss il-ġid ta' pajjiżna, inkunux fil-gvern jew fl-oppożizzjoni.

Madankollu rridu ngħidu ċerti affarijiet ukoll.

Irridu ngħidu, per eżempju, li dan huwa gvern li jiġri biex jagħmel l-affarijiet u jista' ma jkunx qed jieħu l-aqwa benefiċċju mill-affarijiet minħabba l-panic li għandu, għaliex m'huwiex kapaċi li joħloq il-ġid, għaliex m'huwiex kapaċi jkun kreattiv u jqajjem attivita' ekonomika.

Dan il-Gvern qiegħed ibigħ il-family silver u issa qed ibigħ 40% tal-Maltacom.

Sur President, jekk wieħed iħares lejn kif isiru l-privatizzazzjonijiet ta' ħafna kumpanniji tat-telekomunikazzjoni - mhux qed ngħid għal kollha, għaliex kull pajjiż għandu l-istil u d-deċiżjonijiet tiegħu x'jagħmel - jiskopri illi min mexa' bil-għaqal ma biegħx 40% ta' l-ishma ta' kumpannija li tkun kibret ħafna.

F'pajjiżi oħrajn, min ikun bil-għaqal ibigħ 10%, 15%, 20% jew forsi 25% ta' l-ishma ta' soċjeta' li tkun il-main carrier, kif inhi l-Maltacom.

Min ikun bil-għaqal jieqaf hemmhekk u fit-tieni stadju jerġa jbigħ biċċa oħra minn dak l-istock illi jkun baqagħlu.

Ħafna pajjiżi li għamlu hekk irriżultalhom illi fit-tieni stadju l-pajjiż jaqla' ħafna aktar milli jaqla' fl-ewwel stadju.

Imma dan il-pajjiż, bil-politika tal- Malta Labour Party, huwa pajjiż illi qed ibigħ in a panic.

Huwa pajjiż li jrid ibigħ bilfors għaliex mhuwiex kapaċi joħloq ix-xogħol, mhuwiex kapaċi jqajjem l-ekonomija u allura jrid ibigħ dawk l-affarijiet li żviluppaw, ssaħħew u kibru meta l-Partit Nazzjonalista kien fil-gvern.

Jista' jkun illi l-Gvern se jdaħħal ammont sostanzjali f'miljuni ta' liri - u aħna nisperaw li jkunu ħafna dawk li jinvestu f'kumpanniji bħal dawn - imma kieku wieħed mexa' b'aktar għaqal seta' jkollu ħafna aktar.

Din il-kritika qed nagħmilha għax qed nitkellmu fuq sitwazzjoni ta' deficit u allura huwa aktar ħażin illi nbiegħu l-affarijiet in a panic.

L-affarijiet iridu jkunu pprivatizzati imma pprivatizzati b'aktar studju, b'aktar sens u b'inqas għaġġla.

Din hija xi ħaġa li fir-realta' tkun ta' telf għall-poplu Malti jekk wieħed ma jdaħħalx daqskemm suppost idaħħal.

Investiment f'dan il- pajjiż sar ħafna u hemm bżonn li ċerti setturi jiġu żviluppati aktar, b'mod li ma jkollniex bilfors nitfgħu burden dejjem akbar fuq it-taxpayer, b'mod li nkunu kapaċi noħolqu x-xogħol u noħolqu attivita' ekonomika bl-ideat u bil-kreattivita' tagħna.

Jiddispjaċini ngħid li bħalissa l-kreattivita' hija nieqsa għall-aħħar.

Jiena skantajt meta ġie ppreżentat il-proġett tal-Kottonera biex nibnu yacht marina fil-Port il-Kbir.

Skantajt għax meta ġie ppreżentat dak ir- rapport ingħatat l-idea li dan kien xi rapport li sar fi żmien dan il- Gvern.

Il-verita' hi li dak ir-rapport kien tlesta mill-Partit Nazzjonalista fil-gvern u kien parti mill-istudji illi kienu saru wkoll in conjunction mal-Planning Authority biex jintgħażel l-aħjar sit għal yacht marina oħra.

Jien ma rridx ngħid li l-ideat huma xi monopolju ta' xi ħadd imma b'umilta' ngħid li l-kreattivita' fi żmien Gvern Nazzjonalista kienet ħafna aktar qawwija u kontinwa.

F'dan il-pajjiż in-nies kienu jgorru li kienu qed isiru wisq affarijiet malajr.

Illum is-sitwazzjoni hi bil-maqlub.

Illum il-Gvern għandu l-problema li jrid joqgħod idur fuq il-poplu biex jiġbor il-flus, għaliex il-Gvern m'għandux l-ideat u m'għandux il- kreattivita' neċessarja biex lil dan il-pajjiż jagħtih postu u jagħtih l- iżvilupp neċessarju ekonomiku.

U fejn għandu xi ftit ideat, dawn huma ideat li kienu għadhom ma twettqux mill-Gvern Nazzjonalista.

Jagħmel sew illi dawk l-ideat jeħodhom, imexxihom u jkabbarhom, u eżempju ta' dan hija l- idea tal-cruise liners.

Fil-fatt l-idea tal-cruise liners hija idea importanti ħafna illi ssegwi l-idea ta' kif wieħed għandu jiżviluppa l-Port il-Kbir, għaliex il-proġett tal-Kottonera huwa marbut mal-funzjoni tal-Port il-Kbir ukoll.

Huwa imporanti ħafna li ma nitilfux iċ-ċans f'dan il-pajjiż illi nagħmlu x- xogħol biex inkabbru l-kummerċ li jiġi mill-cruise liners.

Dwar dan issemma' ħafna minn dan il-Gvern imma fil-verita' din hija idea li ħaduha mill-Gvern ta' qabel, idea tajba, u tajjeb li wieħed jiżviluppaha.

Il-ħażin hu li wara l-elezzjoni, malli ħadu l-gvern f'idejhom, il-Malta Maritime Authority kellhom jattendu konferenza fuq il-cruise liners u naf li dik il- konferenza ma marrux għaliha għax xi ħadd qal li ma ridhomx jonfqu flus fix-xejn.

Dan huwa ħażin għax biex jieħu ħsieb id-deficit il-Gvern m'għandux jaħseb b'dan il-mod.

Li qed jiġri f'dan il-pajjiż huwa li mhux talli l-ekonomija m'hijiex qed tespandi, talli l-ekonomija qiegħda kontinwament dejjem aktar tirrestrinġi ruħha u l-mentalita' li biha miexi l- Gvern hija mentalita' li l-ekonomija jagħmilha aktar ristretta milli hi llum.

U dan huwa ta' periklu enormi f'pajjiż żgħir li m'għandux riżorsi naturali.

Pajjiż bħal tagħna jrid ikollu mentalita' li jespandi kemm jiflaħ l-ekonomija tiegħu biex din tkun waħda vibranti, bħalma kienet meta kien hemm il-Partit Nazzjonalista fil-gvern.

Ma jagħmilx sens li wieħed jieħu atteġġament illi biex jiffranka li jmur konferenza, jirriskja illi jitlef l- opportunita' li jkabbar il-business tal-cruise liners.

Qed nitkellmu fuq business li fil-Mediterran huwa ntiż li f'dawn is-snin li ġejjin jikber għal madwar xi 6 miljuni, u Malta trid tipparteċipa fih.

Din m'hijiex kwestjoni li tieħu parti sempliċement għaliex jinkluduk fir- rotot tagħhom jew inkella ma tieħu xejn jew tieħu ftit.

Baqa' ħafna xi jsir f'dan is-settur biex inkunu nistgħu noħolqu l-ġid u ma niġux aktar f'din is-sitwazzjoni fejn il-Gvern m'huwiex kapaċi li jdaħħal il-fondi neċessarji biex imexxi l-affarijiet tiegħu.

Dan settur li ġie managed mill- Gvern Nazzjonalista b'mod li mhux talli kabbarnih talli anke għamilna taxxa ta' Lm4 fuq kull ras għal kull min jiġi fuq cruise.

U minkejja li wara l-elezzjoni ma tantx ingħataw girlandi lil min imexxi u jaħdem fil- Malta Maritime Authority, nistgħu ngħidu li din l-organizzazzjoni għamlet ħafna ġid u sena wara sena sena għaddiet flus lill-Erarju.

Fil-fatt din tat anke sa Lm2 miljun mill-qligħ tagħha u kkontribwiet għad-dħul tal-gvern, apparti naturalment mill-kontribut tagħha biex tkompli tkabbar dan is- settur.

Dan li għandna quddiemna llum huwa dak li jirriżulta meta jkollok gvern illi jħares lejn il-politika bħala eżerċizzju ta' propaganda u ma jagħtix kas assolutament ta' l-effett ta' l -istess propaganda fuq il- pajjiż.

Kif diġa' għidt, din qed taġixxi bħal boomerang u qed tolqot lill- Gvern stess.

Sfortunatament meta tolqot lilu stess din tkun qed tolqot ukoll il-ħajja ta' kull wieħed u waħda minna.

Kien hawn ukoll diskors fuq l-Unjoni Ewropea u fuq il-free trade zone.

Bla dubju ta' xejn dan huwa diskors importanti u huwa diskors rilevanti ħafna għal dak li qed niddibattu llum.

Huwa diskors li għandu x'jaqsam ma' kif inħarsu lejn l-iżvilupp ekonomiku ta' pajjiżna u kif irridu li aħna niffinanzjaw dak l-iżvilupp.

Hija xi ħaġa magħrufa minn kulħadd illi l- akbar kontribut li l-Unjoni Ewropea tagħti, partikolarment lil dawk il- pajjiżi membri illi ma jilħqux it-threshold ta' ġid li l-Unjoni Ewropea tippretendi, huwa għall-iżvilupp ta' l-infrastruttura.

L-aktar nefqiet kbar li għandu bżonn jagħmel pajjiżna huwa proprjament f'dan is-settur.

Hemm min jagħmel kalkoli li dawn kienu se jagħtuna xi Lm80 miljun.

Jiena ngħid illi huwa diffiċli li tasal għal kalkolu preċiż imma meta tara kif ħadmu f'pajjiżi oħrajn, ma tistax ma tgħidx li Malta se titlef ħafna.

Diġa' qed nitilfu u hemm iċ-ċans li nkomplu nitilfu għal żmien twil.

Meta nirriferi għall-infrastruttura nkun qed nirriferi għal kif tipproduċi l- ilma u d-dawl, għal kif tibni t-toroq u kif tibni l-mollijiet, u nkun qed nirriferi għal dawk l-affarijiet li għandhom x'jaqsmu mat-trasport u t- telekomunikazzjoni.

Dawn kollha huma affarijiet li huma fil-qalba ta' l- ekonomija ta' kull pajjiż imma aktar u aktar fil-bażi ta' pajjiż żgħir li jrid iżomm l-ekonomija tiegħu miftuħa għall-kompetittivita' ma' pajjiżi oħrajn fuq livell internazzjonali.

Huwa ferm importanti li pajjiż bħalma hu tagħna jsaħħaħ l-infrastruttura tiegħu kontinwament.

Pajjiżna m'għandux riżorsi naturali u allura jrid jikkompeti permezz ta' infrastruttura mill- aqwa u mhux permezz ta' infrastruttura medjokri.

Pajjiżna ma jistax jaffordja li jkollu infrastruttura medjokri għax dik tista' taffetwah b'mod illi ma tħallihx jikkompeti internazzjonalment; u jekk Malta ma tidħolx fl- Unjoni Ewropea se titlef immensament mill-għajnuna li tingħata.

Il-prova ta' dan tinsab anke fl-istorja ta' kif ġraw l-affarijiet.

Per eżempju, l-Irlanda bniet l-infrastruttura tagħha b'għajnuna kbira mill-Unjoni Ewropea, b'mod illi llum min imur hemm jgħidlek li dak huwa pajjiż li ma tagħrfux minn kif kien qabel.

Qed nitkellmu fuq pajjiż li wkoll m'għandux riżorsi naturali kbar.

Huwa pajjiż li għadda minn faqar kbir fl-istorja tiegħu, li qiegħed fil-periferija ta' l-Ewropa u jrid jaħdem biex jiġbed dik l-attivita' ekonomika li l-qalba ta' l-Ewropa teħodha for granted.

Qed nitkellmu fuq pajjiż li qiegħed fl-Unjoni Ewropea u għandu wkoll setturi ta' servizzi finanzjarji, pajjiż li jikkompeti direttament magħna, imma pajjiż li għandu din l-għajnuna dieħla u aħna m'għandniex.

U l-aktar ħaġa li l-poplu Malti qed jistaqsi llum hija: Għaliex aħna rrinunzjajna għall-vantaġġ li kellna fir-relazzjonijiet tagħna ma' l-Unjoni Ewropea?

Konna fuq quddiem nett biex nidħlu membri u mingħajr ma nnegozjajna t-termini tagħna u mingħajr ma rajna eżattament din x'se tfisser punt punt, qbadna u ffriżajna l-applikazzjoni.

THE DEPUTY SPEAKER: Onorevoli, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nixtieq niġbed l-attenzjoni tas-Sedja li m'hawnx quorum.

THE DEPUTY SPEAKER: Is-Seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Is-Seduta ġiet sospiża fit-8.22 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, qabel ma ssospendejna kien hawn talba għal extension u jiena għajjat għal quorum.

It-talba għal extension għadha ma ġietx proposta u ssekondata.

THE DEPUTY SPEAKER: Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Frendo jkompli jinstema'.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR ĊENSU GALEA: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Frendo jkompli jitkellem.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra kollha.

Kont qiegħed ngħid li huwa importanti li l-kwestjoni ta' l- Unjoni Ewropea u l-kwestjoni tal-free trade area tiġi ttrattata bl-aktar mod serju, anke fid-diskussjoni fuq din il-liġi.

Din il-kwestjoni għandha rilevanza diretta għal dak li qed niddiskutu llum.

Għaliex dan il-pajjiż għandu jiġi ffaċċat b'liġi ta' din il-kwalita' mingħajr ma naraw x'alternattivi seta' jkollu kieku kompla għaddej fit-triq li kien qabad?

Dik kienet triq tajba, triq li kienet tagħmel ħafna sens għar-rigward tal- futur ta' pajjiżna u t-triq li Malta għandha ssegwi.

Aħna qatt m'għidna hekk sempliċement b'emozzjoni jew għax irridu nkunu Ewropej aktar mill- Ewropej.

Qatt m'għidna hekk sempliċement għaliex dak huwa xi konċett li taqra fuqu fil-kotba imma għidna hekk biss għaliex dejjem emminna li dik hija t-triq fl-aħjar interess ta' pajjiżna.

Sur President, meta jaraw dawn il-problemi ekonomiċI kollha n-nies ġustament jistaqsu: Għaliex Malta ma baqgħetx għaddejja f'din it-triq li setgħet tgħin finanzjarjament lil pajjiżna?

M'hi qed tingħata l-ebda spjegazzjoni għaliex il-Gvern Laburista qed jagħżel il-free trade area.

Il-Gvern mhuwiex qed jagħmel l- ispjegazzjonijiet ta' x'inhuma l-vantaġġi ta' din il-free trade area.

Il- pubbliku u l-membri ta' dan il-Parlament għandhom dritt jistaqsu x'inhuma l- vantaġġi ta' free trade area ma' l-Unjoni Ewropea.

Għaliex din tkun aħjar milli kieku nkunu sħab?

Jew għaliex għandu jkun aħjar illi ma jkollok l- ebda relazzjoni ma' l-Unjoni Ewropea?

U x'sar minnha l-industrial free trade zone li konna nisimgħu biha qabel l-elezzjoni u li issa f'daqqa waħda saret free trade zone?

Dawn kollha huma affarijiet li sfortunatament f'dan il-pajjiż għadhom qed joħolqu konfużjoni u inċertezza kbira.

Minn mindu l- Malta Labour Party ħa l-gvern f'idejh, inħolqot inċertezza illi bħala pajjiż bl-ebda mod ma nistgħu neħilsu minnha.

Dawn huma problemi li l- Gvern għandu r-responsabbilta' li jindirizza u għandu jindirizzahom jekk irid li jerġa' jqajjem l-attivita' ekonomika f'dan il-pajjiż.

Meta l-Partit Nazzjonalista kien fil-gvern, l-Onor.

Fenech Adami kien qal li jekk l- għażla ta' Malta li tidħol fl-Unjoni Ewropea tiġi b'xi mod questioned, se jkollna problemi ekonomiċI kbar.

Fil-fatt dik hija r-realta'.

Għaliex hija dik ir-realta'?

Irridu nammettu, Sur President, li dik il-parti tas-soċjeta' tagħna li hija magħmula minn nies ta' inizjattiva ekonomika, nies ta' inizjattiva li biha jieħdu r-riskji, nies li jagħtu l-kontribut tagħhom biex Malta timxi 'l quddiem, iridu jkunu jafu x'inhija d-direzzjoni.

Din m'hijiex xi ħaġa kbira imma hija xi ħaġa importantissima u hija xi ħaġa li tolqot b'mod dirett dak li għandna quddiemna llum bħala Parlament.

Per eżempju, nafu li pajjiżi illi għażlu li jsiru membri ta' l-Unjoni Ewropea, bħal Spanja u l- Portugall, attiraw aktar investiment minn barra l-Unjoni Ewropea, bħalma huwa investiment Ġappuniż u investiment minn pajjiżi oħrajn.

Barra minn hekk, malli saru membri, il-Portugall u Spanja kellhom influss konsiderevoli ta' investiment mill-pajjiżi li kienu diġa' membri ta' l- Unjoni, jiġifieri kien hemm moviment ta' investiment ukoll fi ħdan l-Unjoni stess.

Dan huwa t-tip ta' investiment illi huwa importanti għalina.

Għal min jistaqsi x'inhi d-differenza bejn li tkun membru u li ma tkunx, essenzjalment id-differenza hija li min forsi ma jafekx daqshekk mill-viċin ikun jaf li inti għandek it-timbru ta' pajjiż stabbli u pajjiż li jagħmel parti minn suq kbir.

Int ikollok timbru ta' pajjiż li meta tinvesti fih ma tistenniex li r-regolamenti jinbidlu minn ġurnata għall-oħra u pajjiż li jimxi b'mod sinkronizzat mal-bqija ta' l-ekonomija Ewropea.

Fuq kollox ikollok timbru ta' pajjiż li jifforma parti mill-aktar area ekonomika b'saħħitha illi hawn fid-dinja tal-lum.

Huwa importanti ħafna illi wieħed jikkonsidraha din għaliex il-fatt li dan il-Gvern għamel l-għażla illi ma jidħolx qed jitfa' lil pajjiżna lura.

Ma ngħidx illi kien effett tremend illi l-Gvern għamel l-għażla li Malta ma tidħolx fil-Partnership for Peace.

Dan kien wiegħed li jagħmel hekk qabel ma tela' u kienet deċiżjoni li ħadha appena tela' - forsi wieħed għad irid janalizza għalfejn kien daqshekk fidil ma' kulma qal għar-rigward ta' dik id-deċiżjoni, meta ma kienx daqstant fidil fir-rigward ta' affarijiet oħra li kien qal qabel l-elezzjoni - iżda jekk dik id-deċiżjoni kenitx ġusta jew le tgħallimna l-istorja.

Biss jien ngħid li filwaqt li t- tneħħija ta' Malta mill-Partnership for Peace kien sinjal negattiv, ma naħsibx li wieħed irid jorbot magħha konsegwenzi kbar.

Imma m'għandix dubju li l-għażla li l-Gvern Malti jiffriża l-applikazzjoni tagħna għal sħubija fl-Unjoni Ewropea kellha konsegwenzi kbar u dik hija parti mill- kontribut li dan il-Gvern ta biex tkompli tikber il-ħofra u biex jiġi quddiem dan il-Parlament u jitlob ukoll illi jkollna diskussjoni fuq liġi bħal din.

Naħseb li issa wieħed irid jgħid ukoll x'inhuma l-vantaġġi ta' free trade area u kif din tista' tikkontribwixxi biex il-problemi finanzjarji li qed jiġi ffaċċat bihom pajjiżna jiġu solvuti.

M'għandix dubju li waħda mit- telfiet kbar li l-free trade area ġġib magħha huwa t-telf ta' appoġġ finanzjarju u tekniku u appoġġ ta' għajnuna biex isiru joint ventures - dan l-appoġġ u din l-għajuna l-Unjoni Ewropea tagħtihom waqt li tkun qed issir ristrutturazzjoni ta' l-ekonomija ta' pajjiż li jkun daħal jew se jidħol membru - u dan barra t-telf ta' għajnuna diretta li tingħata mill- Unjoni Ewropea meta pajjiż ikun bl-aktar mod ċar fit-triq li jsir membru.

Aħna konna wasalna biex nagħmlu l-ewwel pass f'din it-triq pero' f'daqqa waħda għalaqna l-bieb f'wiċċna.

Ejja ma ngħidux li nstabat il-bieb f'wiċċ il-poplu Malti imma ngħidu li sfortunatament il-Gvern Malti għalaq il-bieb f'wiċċu stess.

Bil-free trade area bla dubju ta' xejn mhux se jkun possibbli li jsir dan kollu.

Il-free trade area tfisser illi l-Gvern irid bilfors ifittex fondi minn x'imkien ieħor biex ikun jista' b'xi mod jgħin b'mod sostanzjali lill-industriji - kif inhuwa d-dmir tiegħu - biex jirristrutturaw biex ikunu kapaċi jikkompetu u jagħtu l-kontribut tagħhom lejn l-Istat.

Illum qegħdin f'sitwazzjoni fejn għandna negozji li qed jitħabtu biex jgħaddu l-kontributi li huma obbligati jgħaddu lill-Istat.

Illum għandna ekonomija li qed tirristrinġi ruħha minn ħin għall-ieħor, għandna diffikultajiet ta' nuqqas ta' attivita' ekonomika u fl-istess ħin għandna gvern li qiegħed jagħfas dejjem aktar bit-taxxi.

Veru li l-gvern irid jara li jiġbor it-taxxi imma dan qed jagħmlu f'mument diffiċli ħafna għan- negozju u minħabba f'hekk is-sitwazzjoni qed tkompli taggrava ruħha.

Min qiegħed fin-negozju qed jiġi magħsur minn kull angolu u qed jiġi magħsur minn kull deċiżjoni u minn kull aġir tal-gvern.

Qed jiġi magħsur ukoll mill- fatt li qiegħed jopera f'suq mejjet.

Minħabba f'hekk anke r- ristrutturazzjoni se tkun aktar u aktar diffiċli.

U rridu naraw dan x'effett se jkollu wkoll fuq il-ħaddiema.

Il-fatt huwa li bl-għażla li għamel il-Gvern Laburista pajjiżna rrinunzja għall-għajnuna mill-Unjoni Ewropea u l-Gvern ġie kostrett ibigħ il-family silver in a panic u issa qed jgħid li se jaqbad persentaġġ mid-dħul u jerġa' jippumpjah lura fl- industrija biex jgħinha fir-ristrutturazzjoni.

Din m'hijiex xi ħaġa li aħna qegħdin ngħidu li m'għandhiex il-validita' tagħha imma hija xi ħaġa li l-Gvern ġab fuqu huwa stess meta għamel l-għażla li ma jidħolx fl-Unjoni Ewropea.

Il-poplu jinsab konfuż u huwa għatxan biex isir jaf x'se jiġri bil-free trade area u xi tfisser din għar-rigward ta' kif l-ekonomija tagħna tista' tirkupra, biex ma jkollniex bżonn li niġu f'dan il-Parlament u ngħaddu liġijiet bħal dawn.

In-nies qegħdin jistaqsu x'se jkunu l-konsegwenzi ta' free trade zone u x'se jfisser dan għan-negozji ż-żgħar.

Il-pubbliku qed jistaqsi wkoll x'se jfisser li ma jkunx hemm aktar protezzjoni għall- industrija Maltija.

Kif se ndawru l-industrija lokali li għandha diffikulta' biex issir aktar kompetittiva?

X'se tfisser il-free trade area, li l-industriji Maltin ikunu aktar kapaċi jsibu swieq oħra?

Meta wieħed janalizza din is-sitwazzjoni jara wkoll li ħafna mill-kritika li kien jagħmel il-Malta Labour Party lill-Partit Nazzjonalista għall-għażla tiegħu li jidħol fl-Unjoni Ewropea kienet kritika li fil-fatt issib ruħha fil-mudell tal-free trade area.

L-affarijiet li kienu jikkritikawna bihom issa huma għamluhom il-politika tagħhom.

Minħabba f'hekk in-nies jinsabu aktar konfużi minn qatt qabel.

Il-poplu għamel żmien jistenna biex jara x'se jiġri mid-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Il-poplu għamel żmien jistenna biex jara x'se jiġri mill-VAT u mis-CET.

Il-poplu għamel żmien jistenna biex jara kif se taġixxi l-ekonomija u jara jekk dan il-Gvern hux se jsib id-direzzjoni tiegħu biex ikun kapaċi joħloq il-ġid.

Il-poplu issa qed jistenna wkoll biex jara x'se jkunu l-effetti tal-kontijiet tad- dawl u l-ilma illi ħerġin.

Qegħdin f'sitwazzjoni fejn ħadd ma hu qed jieħu deċiżjoni issa imma kulħadd qed iħalli għal aktar tard.

Din hija ħaġa ta' detriment kbir għall-pajjiż.

Issa jiena nemmen li l-kompetizzjoni hija xi ħaġa tajba u li għandna ninkoraġġuha.

Fiha nfisha l-kompetizzjoni ġġiegħel lil kulħadd ikun aktar produttiv u aktar effiċjenti.

Meta jkollok kompetizzjoni serja tista' wkoll tkabbar is-suq.

Din hija żgur waħda mill-aspetti tal-politika li wieħed għandu jinkoraġġixxi, iżda x'qegħdin naraw?

Qegħdin naraw l-affarijiet isiru bil-maqlub.

Tajjeb li ssaħħaħ ċerti industriji imma rridu nistaqsu lilna nfusna jekk hux qed noħolqu monoliths li flok ikabbru l-kompetizzjoni jnaqqsuha u flok iżidu l-attivita' ekonomika jċekknuha jew ma jkabbruhiex biżżejjed.

Qed nirriferi għal dak li qed jiġri bħalissa fil-qasam tat- telekomunikazzjoni.

Per eżempju, il-Maltacom xtrat internet provider meta diġa' kellha minority stake fiha.

Issa meta oriġinarjament it-Telemalta kienet ġiet biex tieħu stake żgħira fiha kien qam għagħa kbir minn fost l- internet providers kollha f'pajjiżna u lkoll qalu: X'għarukaża li t- Telemalta se jkollha stake ta' 20% f'dan l-internet provider!

Imma mbagħad?

Inbidel il-gvern u ħaġa ta' l-għeġubijiet kulħadd baqa' sieket.

Ħadd mill-internet providers ma għolla mqar leħen żgħir meta l-Maltanet flok żammet imqar 20% tat-Terranet, xtratha kollha.

Jiġifieri llum għandna l-main provider li għandu monopolju u li wkoll issa għandu kumpannija ta' l- internet li hija tiegħu kompletament.

Mela dan qed jikkompeti f'settur li m'huwiex monopolizzat waqt li ħaddieħor ma jistax jikkompeti fis-settur tiegħu fejn għandu l-monopolju.

Dawn huma affarijiet li żgur ma jkabbrux l- attivita' ekonomika imma huma affarijiet li lil ċerti nies ipoġġuhom aktar komdi milli kienu qabel u żgur m'għandhomx dak l-inċentiv biex ikomplu jkabbru dan is-settur, għax hija l-kompetizzjoni li ħafna drabi tkabbar l- attivita' ekonomika.

Issa qed nisimgħu wkoll li għandu mnejn li l- Maltacom tixtri l-Vodafone ukoll.

B'hekk se noħolqu dan il-monolith u flok se ndaħħlu aktar operaturi f'dan is-settur se nispiċċaw ikollna operatur wieħed biss.

Dawn huma mudelli li żgur m'humiex mudelli tas-suq modern.

Dawn huma mudelli antiki li b'xi mod qed nerġgħu narawhom jiżviluppaw.

Dawn m'humiex il-mudelli li bihom issolvi l-problemi ekonomiċi imma mudelli li joħolqu sitwazzjoni fejn ikun hemm min jiddomina b'mod assolut f'settur partikolari.

Sur President, f'dan id-diskors diġa' rriferejt għall-problema tal- kreattivita', ħaġa li dan il-Gvern ftit jaf x'inhi.

Dan huwa gvern illi tela' għaliex kien kapaċi jkisser l-ideat, ikisser il-perception u jkisser kulma sab quddiemu, iżda meta ħa r-responsabbilta' vera u proprja fuq spallejh imbagħad rajna storja oħra.

Biex tkisser u tirkeb fuq dahar ħaddieħor u tieħu l-poter hija storja imma biex tmexxi l-pajjiż hija storja oħra.

Illum il-poplu Malti qiegħed jgħix l-istorja l-oħra u l-istorja l- oħra hija spoof ta' kif kienet l-istorja meta l-Partit Nazzjonalista kien fil-gvern.

Dak kien il-film veru u issa għandna parodija.

Illum għandna gvern going through the motions, taparsi huwa in control ta' l-affarijiet u fil-fatt huwa gvern li ma ħoloq xejn, li ma kabbarx l-ekonomija u li ma ġabx investiment.

Huwa gvern li ma tax direzzjoni lill-pajjiż.

Huwa gvern li rnexxielu jwaqqaf ir-ritmu ta' żvilupp ekonomiku li kien hawn u ngħid li rnexxielu jwaqqfu bl-aktar mod irresponsabbli.

Kien ċar li min kien qed jinvesti meta nbidel il-gvern kien lest li jkompli jinvesti f'dan il-pajjiż u għal ċertu żmien kien ċar illi l-investituri kienu se jibqgħu jagħtu l- kontribut tagħhom.

Wara kollox m'għandux jieqaf ir-ritmu ekonomiku għaliex jinbidel il-gvern, jinbidlu l-persuni, jinbidlu l-ideat, jinbidlu l- policies, anzi l-kuntrarju għax bidla fil-gvern għandha tagħti aktar saħħa u aktar attivita' ekonomika lill-pajjiż.

Hekk ġara per eżempju fl- 1987.

Meta fl-1987 tela' l-Partit Nazzjonalista fil-gvern ġara eżattament kif qed ngħid jien.

L-ekonomija bdiet tiżviluppa, l-attivitajiet bdew jikbru, kien hawn vibrancy enormi fl-ekonomija tagħna, kien hawn investiment, fiduċja u kulħadd kien qed jaħdem biex jagħmel futur aħjar għalih u għal uliedu.

Fl-1996 ġara l-kuntrarju u ma kellux għalfejn isir dan.

Parti minnu dan ġara minħabba d-diskorsi ma jaqtgħu xejn fuq il- ħofor, diskors insensat illi minnu nnifsu ġab ħafna ħofor u ġab nuqqas ta' fiduċja.

Ġara wkoll li tela' gvern li biddel id-direzzjoni ta' Malta vis-a-vis l- Unjoni Ewropea.

Dak li konna qegħdin naħdmu għalih meta konna fuq il- bankijiet tal-gvern, li pajjiżna jieħu postu madwar il-mejda mal-pajjiżi l- oħra Ewropej fuq livell ugwali, bid-drittijiet kollha li tagħtina sħubija fl-Unjoni Ewropea, u b'mod li l-poplu tagħna jiġi rikonoxxut bħala poplu sovran u poplu illi kapaċi jagħti kontribut għall-Iżvilupp mhux biss ta' pajjiżu imma għall-iżvilupp ta' l-Ewropea wkoll, dan kollu tar mar-riħ u minflok smajna fuq il-ħofor u smajna li se nitilqu mill-Unjoni Ewropea.

Anzi l-Prim Ministru issa qalilna li allaħares qatt li xi darba Malta tkun membru ta' l-Unjoni.

Jien ma nafx x'irid igħid biha din għax kulma rajna s'issa kien gvern li ma jafx eżattament x'irid.

Sal-lum ma nafux x'inhija l- free trade area għax mhux qed jagħtuna d-dettalji eżatti.

Aħna rridu nkunu nafu aktar dettalji ta' fiex eżattament tikkonsisti din il-free trade area u x'inhuma l-vantaġġi u għalfejn il-Gvern għażel free trade area u ma kompliex fit-triq għal sħubija.

Il-Gvern ta' l-Onor.

Alfred Sant irid jerfa' r-responsabbilta' ta' dan kollu u jrid jispjega dan ukoll.

Dawn huma kollha affarijiet illi għamlu deni kbir, ġabu ħafna sfiduċja fil-pajjiż, b'mod illi s-soluzzjonijiet li hemm bżonn m'humiex sempliċement li nkomplu niġbru l-flus bil-mod kif qed niġbruhom jew billi ngħaddu liġijiet bħal dawn, imma li nsibu gvern li jkun kreattiv u li jkun kapaċi joħloq il-ġid.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Niġbed l-attenzjoni tas-Sedja li m'hawnx quorum.

THE DEPUTY SPEAKER: Is-Seduta hija sospiża minħabba nuqqas ta' quorum.

Is-Seduta ġiet sospiża fit-8.57 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

THE DEPUTY SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Francis Agius.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Sur President, jagħtini pjaċir li nista' nitkellem fuq is-suġġett li għandna quddiemna llum għax l-argument tal-psikoloġija tas-self intuża bil-goff kontra l-Partit Nazzjonalista.

Niftakru anke fis- sittinijiet kif waħda mill-issues ta' l-elezzjoni ta' l-1971 kienet proprju d-dejn li kien akkumula l-Gvern ta' Dr Ġorġ Borg Olivier.

Jiena niftakar li fit-Telgħa tas-Saqqajja - kont għadni tifel żgħir dak iż-żmien - kont tara ċ-ċifra ta' Lm43 miljun miktuba mal-ħitan.

Tambar illum, tambar għada, ċerti affarijiet jidħlu f'imħuħ in-nies - l-istess bħal meta b'insistenza kbira riedu jbellgħuha li l-Partit Laburista huwa assoċjat mas-social services u mas-social security benefits - imma llum qegħdin naraw li l- affarijiet daru kompletament.

Kif diġa' ntqal, f'inqas minn sentejn dan il-Gvern reġa' talab l- approvazzjoni ta' din il-Kamra biex ikun jista' jissellef somma li taqbeż sewwa s-somma totali illi kien issellef il-Partit Nazzjonalista f'disa snin u nofs, u għalkemm intqal ħafna dwar kif issarraf dak is-self - aktar 'il quddiem se nelabora fuq kif dan is-self issarraf - imma naħseb illi fuq l- aspett tal-psikoloġija għad hemm ħafna x'jingħad.

Kemm smajna argumenti illi d-dejn illi għamel il-Partit Nazzjonalista jridu jħallsuh iż-żgħażagħ tal-lum!

Kemm twerwru n-nies għaliex inxterdet l-idea illi l-Gvern Nazzjonalista kien gvern irresponsabbli, li kien jonfoq bl-addoċċ u li jissellef bl-addoċċ!

Għalhekk, Sur President, waħda mill-aktar mistoqsijiet li nixtieq nagħmel enfasi fuqha hija proprju għal xiex se jintuża dan is-self.

Milli smajna u milli qrajna jidher li a paragun ma' dak li sar fid-disa' snin u nofs ta' amminstrazzjoni Nazzjonalista, ftit li xejn hemm proġetti.

Jien naf li meta tissellef l-ewwelnett se tidħol fi spejjeż ta' servicing u nispera li l-Ministru jgħidilna eżattament x'inhuma l-projections, għaliex minn Novembru sal-lum għadna nitkellmu fuq il-budget li għadda u dalwaqt se jkun qed joqrob budget ieħor.

L-investiment b'xi mod jew ieħor għandu jirrendi in the medium and in the long term u s'issa ma rajna l-ebda argument li jiġġustifika somma bħal din.

Il-Gvern s'issa għamel eżerċizzju li pprova jpinġi s-sitwazzjoni finanzjarja tal-pajjiż bħala kollu tort tal-Gvern Nazzjonalista.

Il-Gvern qed igħid li meta kien fl-oppożizzjoni kien jaħseb mod u llum irriżultalu mod ieħor dwar is-sitwazzjoni finanzjarja - ħalliha li hemm ruxxmata kontradizzjonijiet f'diversi oqsma! - iżda bl-istess argument jiena ngħid li fil-każ tagħna wkoll hemm element li aħna m'aħniex nifhmu eżattament x'inhu jiġri fil-finanzi tal-pajjiż illum, u allura iktar u iktar se jkollna nagħmlu oppożizzjoni għal dan it-tip ta' self.

Fid-dinja kulħadd jaf li kull pajjiż ikollu ammont ta' self imma jkollu wkoll ammont ta' riżorsi sew naturali, sew umani kif ukoll finanzjarji.

Jien ċert li pajjiżna żgħir kemm hu żgħir - ħalli ma nużawx il-kelma ċkejken - għandu minn dawn ir-riżorsi, u jekk aħna verament nemmnu li l-interess nazzjonali jiġi l-ewwel u qabel kollox, iċ-challenge tagħna lkoll huwa li f'kull mument nużaw dawn ir-riżorsi bl-aħjar mezz.

Huwa veru li jeżistu konverġenzi bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra pero' naħseb li hemm bżonn naraw bis-serjeta' x'inhija l-pożizzjoni tal-finanzi tal-pajjiż u nieħdu stand reali u mhux wieħed partiġjan li jaqbel lilna.

Issa waħda mill-isfortuni li jkollu kull partit hija li jkun hemm kurrenti li jkunu jipprevalu f'dak il-mument bl-ideat ekonomiċi tagħhom.

Aħna nafu li t-teoriji fl-ekonomija huma aktar ibbażati fuq opinjoni milli fuq xjenza, għalkemm wieħed jixtieq li kull deċiżjoni tittieħed aktar abbażi ta' xjenza.

Nafu wkoll x'tip ta' statistika teżisti fil-pajjiż, statistika limitata li ħafna drabi ma tkunx available fil-mument li tkun tixtieqha.

Fuq kollox ikun hemm fatturi politiċi li ħafna drabi jegħlbu kull deċiżjoni li wieħed jista' jieħu fuq bażi xjentifika.

Per eżempju, nafu li l-Partit Laburista ddeċieda li Malta tibqa' barra minn sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea u mingħalih il-Prim Ministru seta' jaffordja li nneħħu l-VAT.

Fl-istess ħin jirriżulta bl-iktar mod ċar li l-Gvern m'għandux ideat ġodda u allura wieħed jistaqsi għaliex qed isir dan is- self.

Almenu fi żmien l-amministrazzjoni Nazzjonalista kien hemm x'juri fejn intnefqu l-flus.

Il-poplu għajnejh f'wiċċu u jista' jara l-power station, jista' jara li għandna l-ilma - xi ħaġa li neħduha for granted - u jara ħafna affarijiet oħrajn li fi żmenijiet oħra ma kenux available.

Imma llum x'għandna?

Illum għandna - u nixtieq nitkellem ftit fuq din l-issue għax hija issue attwali, relatata ħafna mad-deficit tal-gvern - żieda fir- rati tad-dawl u l-ilma.

Jien naħseb li għall-Gvern din kienet triq faċli li jieħu.

Veru li ma kenitx triq tant popolari pero' f'termini tekniċi din kienet miżura faċli, aktar u aktar għax il-Partit Nazzjonalista fil-gvern laħaq irranġa s- sitwazzjoni tad-dawl u l-ilma b'sodisfazzjon għal kulħadd.

Illum provvista adegwata ta' ilma hawn u allura l-ilma tista' tgħollih; illum hawn dawl u tista' tgħollih ukoll imma kieku ma jkollokx dawn l-affarijiet ma tantx tista' tgħollihom.

Issa l-effett ta' dawn it-tariffi mostrużi għad irid jinħass.

Jidher li l-Gvern ried jolqot lil kulħadd pero' żgur li b'dan il- mod mhux se jolqot lil kulħadd l-istess u l-effett se jkun li ċerti azjendi, speċjalment dawk żgħar, mhux se jkunu jifilħu għal din id-daqqa qawwija li dan il-Gvern fajjar b'din il-miżura.

Prova ta' dan li qed ngħid hija d-diskussjoni qawwija li ma naqsitx minn Novembru 'l hawn u l- inċertezza - bilfors ikolli nuża din il-kelma - dwar x'qed jiġri f'dan il- qasam meta jibdew jintbagħtu il-kontijiet tad-dawl u l-ilma, u dawn se jintbagħtu din il-ġimgħa stess.

Għalhekk jien inħoss li flok li mexa fuq xi ħaġa xjentifika li wrietu kif għandu jimxi, il-Gvern mexa aktar fuq dik li aħna ngħidulha knee-jerk reaction, jiġifieri tagħtih daqqa u jfajjar oħra.

Il-Gvern ħass li ried jagħmel tajjeb għad-deficit minn x'imkien u rnexxielu jagħmel dan fil-każ ta' l-Enemalta u fil-każ tal-Water Services Corporation.

Irrid ngħid ukoll li wieħed mill-parametri li bih tkejjel l-andament ta' l-ekonomija huwa ċertament ix-xogħol produttiv, xogħol sostenibbli, xogħol li mhux biss jagħtik sodisfazzjon imma li jkun jista' jitkompla, xogħol li għandu ħajja twila kemm jista' jkun u xogħol li jrendi lill-ħaddiem, lill- familja tiegħu u lill-pajjiż.

F'dawn l-aħħar sena u nofs il-pajjiż għadu kważi ma ra assolutament xejn minn dan ix-xogħol.

Kellna ħafna wegħdiet li se jkun hawn dan ix-xogħol pero' s'issa dan għadu ma bediex jimmaterjalizza.

Imbagħad jiġu jgħidulna li jekk nidħlu fl-Unjoni Ewropea jintilef ix-xogħol u minn fuq jgħajruna li aħna laqgħin ta' l-Ewropej.

Jien din nirribattiha bl-iktar mod assolut u nixtieq li meta jasal il-mument li ninnegozjaw il-kondizzjonijiet tad-dħul ningħaqdu biex niġbdu ħabel wieħed biex il-poplu tagħna jkollu l-aħjar kondizzjonijiet.

Pero' - u għalhekk semmejtha din f'dan l-istadju - jien nemmen ukoll li għandna bżonn nammettu hawnhekk that we have to put our house in order qabel ma nibdew niddiskutu l-fażi li jmiss.

Hawnhekk hu fejn il-Partit Nazzjonalista, jgħidu xi jgħidu tan-naħa l-oħra, was so near and yet so far fuq din ta' l-Ewropa u hemm il- provi li qed juruna dan.

Kulħadd jaf li dan huwa proċess twil u jekk tmur lura fl-istorja ta' l-Unjoni Ewropea tara li anke pajjiżi b'saħħithom u pajjiżi kbar kellhom jistennew u kellhom ukoll jagħmlu snin twal ta' diskussjoni interna.

Jien nemmen li fuq din il-kwestjoni għandna nibqgħu with an open mind.

Bħala rappreżentanti tal-poplu għandna responsabbilta' lejn din il-ġenerazzjoni u lejn ġenerazzjonijiet oħrajn.

Dawn huma deċiżjonijiet li jiġu darba kull għexieren ta' snin għal pajjiż u ma għandniex neħduhom lightly.

Kwestjoni bħal din m'għandiex tibqa' fl-14 il- post fuq l-aġenda tal-Parlament.

L-Oppożizzjoni ipprovat iddaħħal dan l-ispirtu ta' diskussjoni, fejn naraw bis-serjeta' x'inhuma l-vantaġġi u x'inhuma l-iżvantaġġi, u kif nistgħu ntaffu l-problemi li aħna identifikajna.

Aħna lkoll kapaċi nidentifikaw x'inhuma l-problemi li għandna fil-pajjiż u lkoll kapaċi noffru soluzzjonijiet.

Għaliex il-poplu m'għandux jieħu l-aħjar soluzzjonijiet fil-mument li għandu jeħodhom u mhux irridu nistennew snin twal?

Għaliex għandna nitilfu opportunita' meta tiġi quddiemna?

Sfortunatament wara l-elezzjoni ta' l-1996 dan il-Gvern - u għalhekk għidt yet so far - wassal lill-pajjiż 'il bogħod ħafna aktar mill-problemi li kellha l-amministrazzjoni ta' qabel sabiex issir membru sħiħ.

Il-Gvern ħadna 'l bogħod mhux biss fl-isfera internazzjonali imma anke internament.

Bħalissa l-pajjiż għaddej minn sitwazzjoni li qed toħloq mhux biss inċertezza ekonomika u domestika imma litteralment għal ħafna nies hemm halt u kollox jinsab wieqaf.

Issa anke anke jekk titlef ġurnata waħda biss tkun mort lura, aħseb u ara jekk tieqaf għal dan iż-żmien twil.

Id- deċiżjonijiet li ma teħux f'ġurnata jkunu tefgħuk lura.

Waħda mill-preokkupazzjonijiet kbar li jien nixtieq nesprimi f'din il- Kamra hija xi prospetti hemm għall-budgets li ġejjin.

X'se jsib gvern ieħor, ikun min ikun?

X'se niffaċċjaw fil-qagħda finanzjarja tal-pajjiż meta diġa' għandna dawn il-mijiet ta' miljuni f'dejn?

Jien ma rridx inkun allarmista pero' verament nixtieq li fil-winding-up tiegħu l-Ministru - u forsi anke il-Prim Ministru aktar 'il quddiem - jipprova jurina kif dawn il- flus li se jintnefqu se jkunu ta' benefiċċju għall-pajjiż biex dan irendi aħjar.

II-fatt huwa li l-problema reali għall-finanzi tal-pajjiż se tkun permezz ta' dawn il-miżuri li se jaffettwaw ir-rata ta' l-inflazzjoni.

Aktar kmieni jien semmejt ir-riżorsi u dan il-Gvern, taħt il-vesti tal- Partit Laburista, għandu vantaġġ kbir fejn jidħlu r-relazzjonijiet industrijali.

Nieħdu, per eżempju, l-kwestjoni tat-Tarzna.

Il-Gvern għandu s-saħħa politika f'dan il-qasam.

Eżempju ieħor hu li minħabba l-pożizzjoni ta' waħda mill-unions il-kbar, il-Gvern jista' jagħmel ċerti affarijiet li jkunu ta' vantaġġ għalih fl-operat tiegħu bħala gvern.

Jien nista' nantiċipa wkoll x'se tkun il-kritika tan-naħa l-oħra għal dak kollu li ntqal u nimmaġina li dawn se jgħidulna li aħna qegħdin innewħu fuq l-Ewropa u li qed nagħmlu plejtu sħiħ fuq id-dejn tal-Gvern Laburista, imma apparti din it-tip ta' kritika nispera illi issa jkollna wkoll risposti għal mistoqsijiet serji li saru.

Naħseb li ttieħed political mileage biżżejjed u għalhekk m'għandniex inkomplu nisimgħu d-diska tal- ħofor li jgħidu li ħalla Gvern Nazzjonalista.

Issa t-Telemalta saret Maltacom - hawn diskors li l-Enemalta, l-MIA u entitajiet oħra wkoll se jkunu pprivatizzati - u naħseb li l-poplu nduna li din id-diska m'għadhiex in voga u li wara kollox is-sitwazzjoni li ħalla Gvern Nazzjonalista meta telaq il-poter ma kenitx daqshekk allarmanti.

Nixtieq ukoll nistaqsi liema setturi se jindirizza dan il-Gvern għaliex ħlief forsi għat-turiżmu ma jidhirx illi verament irid jindirizza xi problema partikolari f'xi settur partikolari.

Huwa riskjuż li l-ekonomija ta' pajjiżna tkun tiddependi fuq settur wieħed.

Jekk ikun hemm maltempati u gwaj f'dan il-qasam, żgur illi l-ekonomija tagħna se tħoss ħafna iżjed l- effett minħabba li m'għandniex dik il-firxa wiesgħa li tiggarantilna stabilita'.

Pajjiżna huwa fraġili, pajjiżna qiegħed f'tarf ta' kontinent u f'tarf ta' kontinent ieħor.

Għalkemm aħna dejjem ngħidu li qegħdin fiċ- ċentru, pajjiżna qiegħed fi crossroads ta' kulturi differenti, pero' wkoll għandu vantaġġi illi jidhirli illi m'aħniex nutilizzaw biżżejjed.

Per eżempju, bħal Ċipru u Ġibilta', we are an English speaking country f'dinja illi l-lingwa Ingliża hija lingwa tant u tant importanti.

Jiena naħseb li dan ir-riżors, li huwa riżors illi l-istorja tagħna ħallitilna, m'għandna bl-ebda mod nitrasskurawh anzi għandna nisfruttawh għall-ġid ta' l- ekonomija tagħna.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum THE DEPUTY SPEAKER: Is-Seduta hija sospiża minħabba nuqqas ta' quorum.

Is-Seduta ġiet sospiża fit-9.25 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Agius jista' jkompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Kont qed ngħid illi l-pajjiż huwa pajjiż fraġili u jiddependi bilfors fuq ħafna fatturi internazzjonali u għandna nirikonoxxu u nirrispettaw dan il-fatt.

Qegħdin ngħixu dejjem aktar fi global village u dak li jiġri fil-Lvant Imbiegħed mhuwiex daqshekk imbiegħed minna, la politikament u wisq anqas ekonomikament.

Anke jekk nagħmlu ċerti għażliet politiċi, żgur li ma nistgħux ninjoraw dak li qed jiġri madwarna, speċjalment meta nafu li hemm pajjiżi kbar li minn hawn u ftit żmien ieħor se jkollhom munita waħda.

Dawn huma realtajiet illi dan il-pajjiż irid jieħu konjizzjoni tagħhom u jara kif se jolqtuh illum, iżda iktar u iktar fil-ġejjieni.

Id-deċiżjonijiet li nieħdu llum iridu jkunu pass wara pass deċiżjonijiet tajbin u mhux deċiżjonijiet ħżiena.

Fl-opinjoni tagħna - u għalhekk aħna qegħdin nopponu dan is-self - id-deċiżjonijiet li ttieħdu s'issa u li hemm ippjanat li jittieħdu lanqas biss għandhom direzzjoni, kemm f'dik li hija politika barranija u anki f'dak li qed jiġi indirizzat bħala politika nterna.

Il-kelma "friża" fiha nnifisha hija kelma pjuttost negattiva.

Normalment meta wieħed jitkellem fuq friża jitkellem fuq ħaġa kważi mejta, xi ħaġa li mhijiex attiva, li mhijiex dinamika u ma fihiex ħajja, u mhux biss metaforikament.

Jiena semmejt illi biex tidħol fl- Unjoni trid taħdem bis-sħiħ, sena wara sena u gvern wara gvern.

B'din l- applikazzjoni fil-friża aħna qegħdin litteralment nitilfu ż-żmien.

Minn mistoqsija parlamentari li dehret illum, fejn staqsejt għaliex ma tħallasx overtime, il-Ministru Noel Farrugia rrisponda li m'hemmx flus ivvotati għal dan il-għan u qalli li l-ħlas isir hekk kif jiġu vvotati l- flus.

Kull fejn tħares il-Gvern għandu problema ta' ħlas.

Għandna l-każ ta' Żammit Clapp, għandna l-każ ta' l-overtime fid-dipartimenti kollha, hemm problemi reali fl-oqsma kollha u huwa evidenti li ħafna minn dan is- self huwa intiż biex ikopri dawn ir-recurrent costs.

Dawn l-affarijiet bilfors li jħasbuni għax jekk mhux se jsir xi miraklu, is-sena d-dieħla se nerġgħu niġu ffaċċati bl-istess talba.

Nixtieq li l-Ministru jmerini jew jurini mod ieħor minn fejn se jiġu, għaliex jekk int tinvesti f'xi proġett kapitali nista' nifhem li xi darba dan se jibda jirrendi imma jekk se nkomplu nissellfu biex inkopru r-recurrent costs bilfors li dan il-Gvern qiegħed finanzjarjament dahru mal-ħajt.

Issa aħna nafu li meta jonqos l- infiq kapitali l-gvern ma' jkunx jista jintroduċi l-avvanzi teknoloġiċi li jseħħu ta' kuljum.

Malta trid tibbenefika minn kull avvanz teknoloġiku li jseħħ fid-dinja u għalhekk irid ikun hemm investiment biżżejjed biex aħna ma naqgħux lura.

Tkellimna anke fuq dak li aħna nħossu li hija tbatija bla bżonn għax il- miżuri li ħa dan il-Gvern se jgħabbu piż finanzjarju fuq il-pajjiż.

Qed naraw sitwazzjoni differenti u rridu naġġustaw anke l-policy tagħna għas- sitwazzjoni ġdida li nħolqot f'dawn it-18-il xahar, fejn il-Gvern qed jirrikorri għal self biex ikopri l-ispejjeż tiegħu.

Aħna nħossu li l- miżuri li daħħal dan il-Gvern, speċjalment fejn jidħlu t-tariffi tad-dawl u l-ilma, se jolqtu b'mod selvaġġ lill-middle u l-low income earners aktar minn kulħadd.

Ma naħsibx li nistgħu ninsew il-miżuri l-oħra li laqtu lill- pensjonanti u lill-istudenti.

Hawnhekk nixtieq nagħmel enfasi li iktar ma l- Gvern isib ruħu f'sitwazzjoni finanzjarja diffiċli aktar se jkollna problemi soċjali, problemi fil-qasam tas-saħħa, problemi fl-edukazzjoni, għaliex dawn huma proprju s-setturi li jixorbu mid-dħul tal-pajjiż.

Għalhekk il-pern ta' l-ekonomija tal-pajjiż huwa l-investiment u huwa x- xogħol li, kif għidt aktar qabel, irid ikun produttiv u mhux xogħol taparsi.

Sur President, nagħmel enfasi li huwa importanti li x-xogħol ikun produttiv u li jekk jista' jkun iġibilna wkoll foreign currency.

Ix-xogħol irid jiggarantixxi l-futur tal-ħaddiem Maltin u jkun kompetittiv.

U hawnhekk il-pajjiż ikun qiegħed jissogra bil-kbir jekk jibqa' barra mill- Unjoni Ewropea.

Wara kollox, pajjiż li jixbaħ ħafna lil Malta, li għandu storja relattivament tixbaħ lil tagħna u pajjiż gżira li jiddependi fuq it- turiżmu, ukoll se jkun membru qabilna jekk nibqgħu sejrin f'din id- direzzjoni.

Ċipru veru għandu l-problemi partikolari tiegħu imma ċertament li Malta se tibqa' iktar u iktar iżolata fl-ideat tagħha, iżolata f'dak li se tipprova tagħmel u aktar iżolata fit-triq li dan il-Gvern qiegħed ikompli jimxi fuqha.

Bħala partit aħna kommessi għal dan il-għan li pajjiżna jkun membru sħiħ u huwa ovvju wkoll li l-maġġoranza tad-deputati f'dan il-Parlament - li allura tirrappreżenta l-maġġoranza tal-poplu Malti - hija favur li Malta tidħol fl-Ewropa.

Dan huwa ċar daqs il-kristall.

Issa x'jiġi vvotat hawn ġew hija xi ħaġa oħra għaliex id-deputati jivvotaw skond id-dixxiplina tal-partit.

Huwa veru li l-Gvern għandu l-mandat ta' l- elettorat wara l-elezzjoni ta' l-1996, imma issa aħna qegħdin fl-1998.

Fl- opinjoni tiegħi qegħdin ngħixu parodija għaliex l-interess veru ta' Malta mhux qed ikun garantit minn dan il-Parlament.

Jien dan inħossu ħafna għaliex iċ-ċirkostanzi juru li l-maġġoranza tad-deputati huma favur li Malta tikkonsidra almenu li tkompli fit-triq ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Sur President, inkiteb li jekk il-Partit Laburista jbiddel id- deċiżjoni tiegħu dwar l-Unjoni Ewropea, dan ifisser li se jneżża għarwien lill-Oppożizzjoni Nazzjonalista u jneħħilha waħda mill-armi tagħha.

Għal dak li huwa interess nazzjonali l-Oppożizzjoni mhux se tkun għarwiena imma se tkun lesta li tilqa' dan iċ-challenge, jiġifieri li flimkien nibdew niddiskutu verament id-dħul ta' Malta bħala sħab sħiħ fl-Unjoni Ewropea.

Sur President, jien m'inix xi espert fl-industrija imma xorta ninnota li għandna ħafna industrija żgħira fil-pajjiż li fil-preżent verament qed tintlaqat ħażin.

Ġaladarba jagħlqu ta' l-aluminium u l-ħwienet iż-żgħar, se nkomplu nkabbru l-pjaga minħabba l-gelgul ta' liri li jkollna noħorġu taħt forma ta' social security benefits.

Dan huwa effett soċjali kruċjali li diġa' bdejna nħossuh għax ħafna minn dawn l-industriji ż-żgħar m'humiex qegħdin ilaħħqu ma' l-ispejjeż kif miżjuda bil-miżuri introdotti permezz ta' l-aħħar żewġ budgets, li kien responsabbli għalihom dan il-Gvern.

Il- kontribut li jagħtu s-self-employed huwa enormi, kemm ekonomikament u kemm soċjalment.

Dawn minn jeddhom għażlu li ma jmorrux ifittxu xogħol mal- gvern, kif sfortunatament hija l-mentalita'.

Bil-miżuri li ħa u li qed jieħu dan il-Gvern lil dawn qed joqtolhom u ftit ftit qed jispiċċaw; u la darba toqtolhom mhux se jerġgħu jqumu għax biex tibda trid taħli ċerta enerġija u trid tagħmel ċerti spejjeż.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Agius, niġbidlek l-attenzjoni li skadielek il- ħin.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Membru jkompli jinstema'.

ONOR.

LOUIS GALEA: Nipproponi li l-Onor.

Francis Agius ikompli jinstema'.

ONOR.

JOE PSAILA SAVONA: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Francis Agius ikompli bid- diskors tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra kollha.

Dawn huma industriji żgħar li jħaddmu ftit nies u bil-miżuri li ħa dan il-Gvern il-mewt tagħhom waslet fil-qrib.

Ħafna minnhom diġa' qegħdin jagħlqu, oħrajn qegħdin inaqqsu x-xogħol tagħhom u ċertament li qed tinħoloq problema kbira għal dawn in-nies.

Sur President, issemmew ukoll għadd ta' proġetti assoċjati mal-millennju l-ġdid.

Li jkollna proġett x'nassoċjaw mas-sena 2000 huwa importanti imma noqogħdu attenti għax il-qawl Malti jgħid li qattusa għaġġelija friegħ għomja tagħmel.

Wisq nibża' li dawn il-proġetti, anke milli smajna llum - u konna nafu dan diġa' din il-ġimgħa - saru bil-għaġġla għaliex il-Gvern jaf li qed jaqa' lura fl-aġenda tiegħu li jrendi u jagħti dak li wiegħed fl- elezzjoni.

Ftit xhur oħra tibda t-triq tan-niżla, tibda l-ġirja għall- elezzjoni u l-Gvern huwa konxju minn dan u diġa' qiegħed fi stat ta' paniku biex joħloq xi forma ta' xogħol jew xi forma ta' proġett ħalli tiċċaqlaq l- industrija tal-kostruzzjoni u b'hekk jiċċaqalqu l-industriji l-oħrajn assoċjati magħha.

Imma l-mod ta' kif qed isiru l-affarijiet ma tantx jawgura tajjeb.

Sfortunatament jidher li l-flus li se jintefqu se jkunu flus thrown down the drain.

U hawnhekk żgur li tkun traġedja għall-pajjiż għaliex dawn il-flus li se nisselfu m'humiex se jissarrfu f'ġid għall- poplu.

Int tissellef biex tagħmel xi ħaġa li tirrendi.

Ma tissellifx fuq ħaġa li ma tirrendix imbagħad ikollok tara minn fejn iġġib il-flus biex tagħmel servicing ta' dak is-self.

Kieku aħna ma ssellifniex biex nagħmlu l- power station kieku hemm numru ta' affarijiet oħrajn li ma jistgħux isiru.

Il-power station ma saritx sempliċement biex ikollna d-dawl id-dar imma saret ukoll biex tikber l-industrija.

Hemm per eżempju l-isptar il-ġdid u kieku dan ma kellux is-substations tiegħu, kieku ma kienx jinbena.

Dik waħda mill-ikbar problemi li kellna fl-ippjanar ta' l-isptar il-ġdid.

Jiġifieri ħaġa torbot ma' oħra pero' huwa punt kardinali li meta tissellef il-flus trid tara li jkollok return minnhom.

Dan huwa self kbir u sostanzjali.

Veru li llum ħadna ġurnata sħiħa imma l-poplu Malti jrid jingħata rendikont tas-somma kbira - barra ammonti kbar oħra li l-Gvern diġa' ssellef u oħrajn li għad irid jisselluf - li l-Gvern irid jissellef.

Il-Gvern bilfors f'dik id-direzzjoni jrid iħabbat rasu u dawn il-fatti lilna jinkwetawna.

Jinkwetawna għaliex m'aħniex naraw kif dawn se jirrendu f'investiment.

M'aħniex naraw dik id-direzzjoni li għandha tittieħed, kemm lokali u kemm estera, biex aħna nkunu nistgħu verament nimxu 'l quddiem.

Sur President, nikkonkludi billi ngħid li l-oġġezzjoni tagħna prinċipali hija sempliċi.

Aħna m'aħniex konvinti li dan id-dejn se jkun ta' benefiċċju għal pajjiżna.

Dan id-dejn huwa biss soluzzjoni temporanja għal problema li l-maġġorparti tagħha ġabha l-Gvern stess.

U għalhekk hemm dan id- dissens, għaliex id-direzzjoni li qed jieħu dan il-Gvern hija direzzjoni żbaljata.

Għalkemm nafu li din il-liġi se tgħaddi u li dan id-dejn se jsir, aħna xorta konxji li dan mhux se jkun ta' vantaġġ għall-poplu tagħna u għalhekk, Sur President, aħna se nkomplu nopponu għal dan it-tip ta' self.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Psaila Savona.

ONOR.

JOE PSAILA SAVONA: Sur President, illum din il-Kamra għandha quddiemha talba għal self ta' Lm110 miljun ħalli l-Gvern ta' l-Onor.

Alfred Sant ikun jista' jkompli bix-xogħol tiegħu.

Din m'hijiex l-ewwel darba li dan il-Gvern - jew gvernijiet oħra - resaq quddiem din il-Kamra biex ikun awtorizzat jissellef.

Ħafna drabi r-raġuni għaliex gvern jissellef tkun waħda ekonomika, li ġieli tkun tajba u ċerti drabi ma tkunx.

Mill- konklużjonijiet li wasalt għalihom naħseb li din id-darba r-raġuni għal dan is-self m'hijiex waħda valida.

Per eżempju, niftakar ben tajjeb li l-ewwel Gvern ta' l-Onor.

Fenech Adami wkoll kien ħass il-ħtieġa li jissellef.

M'iniex se noqgħod nidħol fis- sitwazzjoni li konna sibna dak iż-żmien - naħseb li kulħadd għadu jiftakar fiex konna - imma ma nistax ma nsemmix dawk it-8,000 ħaddiem li kienu daħlu mal-gvern fl-aħħar ġimgħat ta' qabel l-elezzjoni ta' Mejju 1987.

Jekk nikkalkolaw kemm jieħu paga kull wieħed minn dawk it-8,000 ħaddiema nsibu li hemm ammont sostanzjali x'jitħallas f'pagi.

Gvern Nazzjonalista tgħabba b'dan il-piż għal sena wara l-oħra iżda xorta waħda ħass li jrid jibqa' miexi 'l quddiem u jħares pożittivament lejn iċ-ċans li l-livell ta' għajxien tal-poplu Malti jitjieb.

Allura wieħed malajr jifhem li l-Gvern ta' l-Onor.

Fenech Adami kellu jagħmel diversi talbiet lil din il-Kamra għal self biex seta' jwettaq proġetti kbar li taw il-ħajja lil dan il- pajjiż.

Kieku dawk il-proġetti ma sarux konna nibqgħu marking time fil- baħħ li kien jeżisti dak iż-żmien.

Fil-fatt permezz ta' dak is-self saru proġetti siewja, fosthom il-power station ta' Delimara, li tat il-ħajja lil ħafna lokalitajiet.

Kien ukoll permezz ta' Gvern Nazzjonalista li l-qasam tat-telekomunikazzjoni f'pajjiżna ħa xejra ġdida.

Dak iż-żmien kellna wkoll il-problema ta' l-ilma u naħseb li kulħadd jiftakar kemm dik is-sitwazzjoni kienet ta' għajb għal pajjiżna.

Aħna niftakru meta kemm il-Maltin u anke t-turisti riedu joqogħdu jimlew il- bramel mill-baħar, minħabba li ħafna drabi ma kienx ikollhom ilma fil-vit.

Huwa fatt li Gvern Nazzjonalista tefa' ħarstu 'l quddiem u nvesta fir- reverse osmosis plants, li permezz tagħhom seta' jissodisfa l-ħteġijiet tal- pajjiż kollu.

Jien niftakar lill-Oppożizzjoni Laburista dak iż-żmien tgħajjarna li r-reverse osmosis plants qamulna ħafna flus u li kienet għarukaża għall-Gvern Nazzjonalista li daħal għal spejjeż bħal dawk.

Imma l-Gvern Nazzjonalista kien qed iħares 'il quddiem għax kien jaf minn liema triq kellu jgħaddi biex ikun jista' jgħolli l-livell ta' l-għajxien tal- poplu Malti.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Billi l-Gvern llum għoġbu jagħmel seduta mid-9.00 a.m. sa nofs il-lejl, u billi jidher li l-Ministru tal-Finanzi biss għoġbu jkun preżenti għad-diskors ta' l-Onor.

Psaila Savona, nixtieq niġbidlek l- attenzjoni Sur President, li m'hawnx quorum.

THE DEPUTY SPEAKER: Is-Seduta hija sospiża minħabba nuqqas ta' quorum.

Is-Seduta ġiet sospiża fid-9.49 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Psaila Savona jista' jkompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

JOE PSAILA SAVONA: Sur President, kif kont qed ngħid m'hemm xejn ħażin meta gvern jissellef, basta r-raġuni tkun waħda tajba u valida.

Aħna niftakru li l-Partit Laburista fl-oppożizzjoni dejjem għamel propaganda li s-self huwa dejn imma llum il-ġurnata qed jibla' dak kollu li qal għaliex għal darba, darbtejn u tlieta ġie jitlob lil din il-Kamra l-awtorizzazzjoni sabiex ikun jista' jissellef.

Kif diġa' għidt, is-self m'huwiex ħażin jekk ikun proġettat sabiex jgħolli l-livell ta' għajxien tal-poplu Malti.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, kif tista' tara b'għajnejk stess m'hawnx in-numru meħtieġ biex iż-żewġ naħat flimkien ngħaqqdu quorum.

Is-Seduta ġiet sospiża fid-9.55 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

ONOR.

JOE PSAILA SAVONA: Sur President, nirringrazzjak u nitlob lill- Onor. Membri tal-Gvern sabiex jibqgħu hawnhekk.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, niġbidlek l-attenzjoni li għal darba oħra reġa' m'hawnx quorum.

Is-Seduta ġiet sospiża fl-10.02 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

(Interruzzjonijiet).

ONOR.

JOE PSAILA SAVONA: Sur President, jekk l-Onor.

Mizzi se jibqa' jinterrompini se jkolli nqajjem każ ta' ksur ta' privileġġ.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

MEMBRU: Qajmu!

THE DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom, ġibu rispett lejn xulxin.

(Interruzzjonijiet) (Għajat)

Is-Seduta hija sospiża minħabba diżordni.

Is-Seduta ġiet sospiża fl-10.09 p.m. u rriżumiet tliet minuti wara.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Psaila Savona.

ONOR.

JOE PSAILA SAVONA: Sur President, kont qed ngħid li m'hemm xejn ħażin li ssir talba għal self sakemm dan is-self jintuża biex jgħolli l- livell ta' l-għajxien tal-poplu, pero' jekk ma jkunx għal dan l-iskop inħoss li talba għal self ta' ammont konsiderevoli bħal dan tkun xi ħaġa ħażina.

Kont qed ngħid ukoll li meta Gvern Nazzjonalista għamel talbiet għal self kien utilizza dawk il-flejjes fi proġetti kbar li taw ħajja lit- turiżmu u lill-industrija u għollew bil-bosta l-livell ta' l-għajxien tal- poplu Malti.

Dan seta' jseħħ permezz tal-proġetti tal-power station, tar- reverse osmosis, ta' l-ajruport, tat-telekomunikazzjoni u oħrajn simili.

Imma llum qiegħed isir hekk?

Meta għandna talba għal dawn il-flejjes, għandna idea jekk il-livell ta' l-għajxien tal-poplu Malti huwiex se jogħla?

Se jkun hawn ħolqien ta' xogħol?

M'hemm l-ebda dubju li matul dawn it-18-il xahar ħadd minna ma kien qed jistenna l-kwantita' ta' nies li sabu ruħhom bla xogħol, filwaqt li n-numru ta' persuni li jfittxu x-xogħol u ma jsibuhx kiber.

Tista' timmaġina x'livell ta' għajxien għandha persuna bla xogħol, jew inkella persuna li qabel kienet taħdem u issa qed ikollha tgħix fuq ir-relief!

Per eżempju, kieku s-self qiegħed isir biex jinħoloq xogħol full-time jew inkella part-time, kont ngħid li tkun ħaġa tajba li dan isir.

Resqin lejn is-sajf u minħabba ż-żieda li jkun hawn fit-turiżmu, suppost li jkun hawn talba kbira għal xogħol part-time pero' nsibu li bħalissa dan naqas bil- bosta.

Jien għidt li forsi b'dan it-tip ta' self se jkun hemm iktar ħeġġa għax-xogħol u allura se jiżdied l-overtime għall-ħaddiema fis-settur pubbliku, li mbagħad joħloq multiplier effect fis-settur privat u f'setturi oħra.

(Interruzzjonijiet) GĦalkemm dan il-Gvern ħatar il-ministeru għas- self-employed, naħseb li s-self-employed qatt ma kien batut daqskemm kien matul dawn it-18-il xahar!

L-istess, kieku dan is-self qiegħed isir sabiex itaffi mid-dwejjaq li hemm fis-settur li naħdem fih jien, ma kontx se nopponi għalih lanqas.

Hija ħaġa tajba li lil min hu l-iktar batut fis-soċjeta', speċjalment min hu marid, intaffulu d-dwejjaq li jkollu.

Imma hekk sar matul dawn it-18-il xahar?

Numru ta' pazjenti jiġu jgorru miegħi minħabba d-dewmien li qed ikun hemm għall-għoti ta' mediċini, kemm fl-Isptar San Luqa u anke f'postijiet oħra minn fejn jistgħu jġibu dawn il-mediċini, xi ħaġa li qatt ma kellna esperjenza tagħha qabel.

(Interruzzjonijiet) Forsi qiegħda ssir apposta!

Jiġu jgħiduli li meta jmorru għall-mediċini jagħtuhom numru li jkun jaqbeż il-100 u naturalment sa nofsinhar ikunu għadhom ma nqdewx u jkollhom jerġgħu jmorru darb'oħra, dejjem jekk il-mediċini jkunu available.

Qed ngħid dan għaliex saret drawwa ġenerali li ħafna mill-mediċini li jiġu preskritti mit-tobba, speċjalment dawk li huma ta' ċertu valur, ħafna drabi jkunu neqsin.

Għadu m'għaddiex xahar wieħed matul dawn l-aħħar 18-il xahar li ma kienx hemm ammont sostanzjali ta' mediċini neqsin mill-isptarijiet tagħna u, kif għidt, dejjem jinzertaw dawk il-mediċini li jiswew l-iktar flus.

Mediċini li jiswew ftit flus kważi dejjem ikunu available imma oħrajn li jiswew il-flus sew qed ikunu neqsin b'ċerta regolarita' u allura l-pazjent ikollu jixtrihom hu għaliex ma jkunx jista' joqgħod mingħajrhom.

Kieku jassigurawni li dan is-self se jintuża biex itaffi d-dwejjaq tal- pazjenti, kont ngħid li sewwa se jagħmel il-Gvern għaliex b'hekk ikun qed jgħolli l-livell ta' għajxien tal-poplu tagħna u ta' min hu batut.

Kemm-il darba kien hemm talba sabiex iktar pazjenti jibbenefikaw minn iktar mediċini.

Għandna ħafna pazjenti li jbatu b'ċertu mard kroniku u huwa veru li mhux dejjem tkun tista' tagħtihom mediċini b'xejn għall-mard li jkollhom.

Pero' nippretendi - u hekk kien qiegħed isir - li iktar ma jgħaddi ż-żmien dawk li jbatu b'mard kroniku iktar jibbenefikaw minn mediċini b'xejn, imma fil-verita' iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar qed ikun hawn nuqqas ta' dawn il-mediċini fl-ispiżeriji tal-gvern.

Per eżempju, kieku dawn il-flus se jintużaw biex meta pazjent jagħmel appuntament fl-Isptar San Luqa ma jkollux għalfejn idum jistenna xi sitt ġimgħat sakemm jinqeda kont nifhimha, imma iktar ma jgħaddi ż-żmien l- appuntamenti aktar qegħdin isiru fit-tul.

Dalgħodu stess kont qed inżur pazjent u sibt li l-appuntament li kien imissu biex jattendi l-out-patients clinic fl-isptar kien għall-aħħar ta' Ġunju, sitt ġimgħat oħra.

Dawn l- affarijiet imissu jindirizza dan il-Gvern.

Il-livell ta' l-għajxien tal- marid mar lura ħafna u hawn għadni ma semmejt xejn dwar min ikollu bżonn jagħmel xi operazzjoni.

Meta jkollok pazjent li jkollu bżonn ta' xi operazzjoni, wara li tkun qlajt fwiedek biex tagħmillu appuntament fi żmien raġonevoli, jerġa' jitpoġġa fuq il-waiting list.

Jien ma nippretendix li malli tidħol l-isptar għandek tinqeda u ma jimpurtax billi l-pazjent ikollu jistenna xi ftit - aħna konna qegħdin nimmiraw li naslu għas-sitwazzjoni li malli pazjent ikollu bżonn xi ħaġa jeħodha kważi immedjatament - imma li tgħaddi sena u bniedem li jkollu bżonn jagħmel operazzjoni jkun għadu ma nqediex ma nistax nittolleraha.

Hawn m'iniex nirriferi għall-bniedem li jkollu bżonn ta' operazzjoni akuta, għaliex dan illum m'huwiex il-każ, imma li jkollok bniedem li jkollu bżonn ta' cold surgery u wara sena jkunu għadhom ma bagħtux għalih, naħseb li hawnhekk qegħdin nidħlu fir-redikolu.

Meta ftaħna l-Isptar Zammit Clapp konna għamilnih bħala benchmark ta' kif nixtiequ li jkunu l-isptarijiet l-oħra - naturalment biex tirranġa sptar bħalma hu l-Isptar San Luqa hija xi ħaġa differenti - fejn urejna x'kienet il-mira tagħna.

Kulħadd jaf li x-xogħol li kien isir fl-Isptar Zammit Clapp kien apprezzat mill-poplu Malti kollu.

Jien naf b'nies, li l- familjari tagħhom mietu f'dan l-isptar, li għalkemm ikunu ġarrbu n-nuqqas tagħhom jgħidulek li jinsabu kkonfortati li għexu l-aħħar xhur ta' ħajjithom f'ambjent dinjituż.

Imma llum il-ġurnata nistgħu ngħidu l-istess ħaġa għall-Isptar Zammit Clapp?

Sfortunatament matul dawn l-aħħar 18-il xahar ħlief fuq flejjes ma tkellimniex.

L-ewwel iddiskutejna kif se nneħħu l-VAT u x'tip ta' tassazzjoni se tidħol minflokha, imbagħad bdejna niddiskutu fuq is-sisa, u dejjem għaddejjin niddiskutu kif se nraqqgħu l- pannu bil-qargħa aħmar.

Affarijiet oħra li huma ta' prijorita' bħalma huma l-edukazzjoni, il-kultura, it-turiżmu u s-saħħa ftit li xejn ġew diskussi f'dan il-Parlament.

Kif qegħdin taraw, bl-iskuża li l-Gvern ma jistax ikompli jsostni finanzjarjament l-Isptar Zammit Clapp, ġurnata wara l-oħra l-faċilitajiet li kien joffri dan l-isptar qegħdin jitnaqqru.

Madam Speaker, dan jista' jingħad għal ħafna setturi oħra.

Biżżejjed ngħid li kieku ma kienx għall-pika li kellna fuq l-Isptar San Raffaele kieku llum il-ġurnata diġa' bdejna ngawdu mill-faċilitajiet li joffri dan l- isptar, imma l-verita' hi li għad m'hemm l-ebda ħjiel dwar meta se jkun lest.

Kieku dan is-self kien se jiġi utilizzat għal affarijiet siewja ta' din il-kwalita', din il-Kamra kienet tagħti l-appoġġ tagħha.

Dan nista' ngħidu għal kwalunkwe proġett ġdid li ħoloq u li qed jimmira għalih dan il- Gvern.

Jien m'iniex se noqgħod nidħol fil-kwestjoni ta' jekk dawn il- proġetti kenux ġew preparati mill-amministrazzjoni preċedenti - dik m'hijiex l-idea tal-messaġġ tiegħi tal-lum - imma rrid ngħid li fil-każ tal- proġetti li qed jiġu proposti l-Gvern m'huwiex qed jiffinanzjahom hu.

Dan nistgħu narawh mill-farsa li kellna tal-proġett tal-millennju.

Jien m'għandix dubju li l-Gvern se jaċċetta li dan il-proġett ikun wieħed kulturali li jilqa' fih dak li kellna qabel - għax ma nemminx li dan il- Gvern irid li jkollna auditorium ta' 200 siġġu, qisu għandna l-auditorium tar-Reġina Angelorum - u ninsab ċert li dan il-Gvern jixtieq li jkollu teatru nazzjonali b'capacity ta' mill-inqas 1,000 siġġu.

Imma minflok ma qiegħed jiġi quddiem din il-Kamra biex jissellef ħalli jkun jista' jiffinanzja proġett ta' din il-kwalita', qiegħed jerħi kollox f'idejn l- imprendituri.

Allura, kif rajna f'dawn il-ġranet, qed jiġri li minflok ma jagħmel dak li jixtieq jagħmel hu, qed ikollu jagħmel dak li jixtiequ l- imprendituri u dan mhux dejjem ikun immirat biex jgħolli l-livell ta' l- għajxien tal-poplu Malti.

Dak li jimportah l-imprenditur hu jekk dak li jkun se jagħmel huwiex se jħallilu profitt.

Lill-imprenditur privat ma nagħtihx tort għaliex hu se joħroġ il-flus u allura jrid jara li jkollu profitt fuq il-flejjes li se joħroġ, imma d-dover tal-gvern hu li jara x'inhu ta' ġid għall-poplu Malti.

MADAM SPEAKER: Onorevoli, niġbidlek l-attenzjoni li skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Psaila Savona jkompli jinstema.

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi li l-Onor.

Psaila Savona jkompli jinstema'.

ONOR.

CARMELO ABELA: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Psaila Savona jkompli jitkellem.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

JOE PSAILA SAVONA: Nirringrazzja lill-Kamra ta' l-estensjoni li tatni imma ma nafx jekk din tinkludix l-interruzzjonijiet kollha li saru matul id-diskors tiegħi.

Nittama li meta niġi għal estensjoni oħra tingħatali!

Madam Speaker, il-messaġġ tiegħi llum hu li nixtieq nara l-livell ta' l- għajxien ta' dan il-poplu jogħla imma wisq nibża' li we have been standing still minn Ottubru ta' l-1996 'il hawn.

Mill-ġurnata ta' l-elezzjoni sal- lum dan il-poplu, ħalli ma ngħidx li mar lura, m'għamel l-ebda pass 'il quddiem f'dak li huwa l-livell ta' l-għajxien.

Hawn ħafna nies li tilfu l- job jew il-part-time job li kellhom u hawn oħrajn li tilfu l-overtime.

Kif kont qed ngħid, fejn jidħlu affarijiet ta' mard sar iktar diffiċli biex tinqeda u fil-każ ta' min ikollu bżonn jagħmel operazzjoni sar iktar diffiċli biex jagħmilha malajr jekk ma jħallasx il-belli liri f'xi sptar privat.

Bħalissa qed tiġini f'moħħi l-edukazzjoni u nixtieq infakkar li qabel l-aħħar elezzjoni kien hemm għajta qawwija f'dan is-sens.

(Interruzzjonijiet) Veru li fil-ġranet tas-sajf rajna ħafna skejjel jiġu rranġati u saritilhom il-manutenzjoni meħtieġa, imma għal dan kienet tirriferi l-għajta ta' l-Oppożizzjoni Laburista qabel l-aħħar l-elezzjoni?

Jew kien hemm ħafna affarijiet oħra li kienu qegħdin jimmiraw għalihom u li sal-lum għadhom ma sarux?

Jien naħseb li minħabba t-tnaqqis li kien hemm fl-istipendju ta' l-istudenti universitarji, min verament għandu l- kwalifiki akkademiċi mhux dejjem qed ikun jista' jidħol l-Universita'.

(Interruzzjonijiet) Jien ma nistax nimmaġina kif l-Onor.

Bartolo jista' jisma' dak li nkun qed ngħid jien filwaqt li joqgħod jaqra l-gazzetta!

(Interruzzjonijiet) Madam Speaker, jien għandi rispett kbir lejn l-Onor.

Bartolo imma kieku jkun daqsxejn umli u jipprova jifhem dak li nkun qed ngħid, forsi ma jerġax joħroġ b'interruzzjoni bħal din.

Nixtieq li ma jeħux għalih imma jew joqgħod attent għal dak li nkun qed ngħid jew inkella ma jinterrompinix.

Imma ħalli niġi għal punt iktar serju li forsi lill- Onor. Bartolo ma jolqtux.

Kulħadd jaf li hawn din il-biża' għax għadna ma rċevejniex il-kontijiet tal-dawl u l-ilma bir-rati l-ġodda.

Xi wħud mill-hoteliers irċevewhom imma aħna għandna ma rċevejnihomx.

Minħabba l-biża' li kien hawn matul dawn l- aħħar xhur għax għadna ma nafux x'se jkunu il-kontijiet, il-mod kif kull persuna qed tagħmel biex tqanċeċ fil-konsum tad-dawl u l-ilma hija sitwazzjoni patetika.

Hija ħaġa tajba li wieħed ma jaħlix imma li bniedem jaħsibha darba darbtejn jekk jeħux banju, u jekk jieħu banju jrid jara li warajh jinħaslu t-tfal, u mbagħad jerġa' jara kif jutilizza dak l-ilma għal affarijiet oħra, hija sitwazzjoni tal-biki.

(Interruzzjonijiet) Forsi din nikkonċediha b'element ta' ċajta imma meta xjuħ ta' 80 sena jgħidulek li qed ikollhom joqogħdu jġorru l-bramel biex inaqqsu l-konsum ta' l-ilma hija xi ħaġa li jekk ma tiġix wiċċ imb'wiċċ magħha ma tasalx biex tifhimha.

Forsi l-Ministru Bartolo ma jiġix wiċċ imb'wiċċ ma' dawn l-affarijiet bħalma nagħmel jien.

(Interruzzjonijiet)

Madam Speaker, nixtieq li dan il-Gvern jieħu bis-serjeta' l-mod kif inhu sejjer lura l-livell ta' l-għajxien tal-poplu Malti mhux biss fl-affarijiet domestiċi li jolqtuh mill-viċin imma anke f'affarijiet oħra.

Nistgħu ġenwinament ngħidu li l-livell ta' tindif tat-toroq għadu jsir bħalma kien isir qabel?

Nistgħu ngħidu li d-distretti tal-kampanja għadhom jiġu milħuqa bħalma kienu jiġu milħuqa qabel?

Dan jien nista' ngħidu għax ngħix fil-kampanja.

Dan l-aħħar ġew inaddfu post li kien ilu xhur sħaħ abbandunat, tant li bilkemm setgħu jgħaddu l-karozzi minħabba l-ħaxix li tela' u l-iskart mormi hemm.

L-istess ħaġa nista' ngħid għall-iżdingar li hemm fix-xtajtiet għax qatt ma rajna żdingar ta' din il-kwalita'.

Huwa veru li l-mira tal-Gvern preżenti hi li nagħmlu iktar b'inqas imma bix-xejn m'aħna qegħdin nagħmlu assolutament xejn!

Dalwaqt jibda Ġunju u f'pajjiżna nibdew naraw l-influx tat-turiżmu u madankollu l-kwantita' ta' alka li hemm f'kull beach li hawn min-north sas-south ta' Malta hija xi ħaġa ta' l- għaġeb, u din m'hijiex se titneħħa f'ġurnata.

Madam Speaker, qabel l-elezzjoni l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien kienu jgħajruna bl-istat tat-toroq u kienu jgħidulna li huma uniċi fid-dinja għall-mod kif inhuma miżmuma.

Issa d-domanda tiegħi hija din: Matul dawn it-18-il xahar sar xi ħaġa sabiex dawn jiġu rranġati?

Ġie utilizzat xi ammont mill-flus li dan il-Gvern issellef drabi oħra sabiex jiġu rranġati t- toroq prinċipali u dawk arterjali?

Il-ftit xogħol li sar fit-toroq sar mill-kunsilli lokali u dan minkejja li tnaqqsulhom il-fondi.

Jiġifieri dan il-Gvern bil-wiċċ tost kollu qed jiġi jitlob lil din il-Kamra sabiex tapprovalu s-self ta' somma bħal din meta l-ebda sold minnhom m'hu se jiġi utilizzat għal dawn is-setturi.

Il-kunsilli lokali tnaqqsulhom il-fondi u allura fejn qabel kienu jgħinu lill-gvern ċentrali f'xogħlijiet żgħar li jolqtu lid-distrett tagħhom, illum naraw li m'humiex qed jirnexxilhom jagħmlu iktar b'inqas.

Madam Speaker, qabel l-aħħar elezzjoni kellna ħafna għajat kontra l- kriminalita', bil-Partit Laburista mill-oppożizzjoni jagħmel heyday bit- tixrid tad-droga u bl-attakki fuq l-anzjani.

Imma nistgħu ngħidu verament li d-droga naqset matul dawn it-18-il xahar?

Il-kriminalita' naqset?

Is- swat fuq l-anzjani naqas taħt Gvern Laburista?

Jien naħseb li ħadd ma jista' jgħid li dawn naqsu, speċjalment meta nafu x'kondizzjonijiet ġew mogħtija l-pulizija bir-revamp tagħhom.

Din on paper tista' tgħid ħafna affarijiet tajbin fuqha imma meta titkellem ma xi kuntistabbli jew xi uffiċjal tal-pulizija, mill-ewwel jgħidlek li qatt ma missu xejn minn dan is-self li qed jagħmel il-Gvern għal darba wara l-oħra.

Dan l-aħħar f'Malta daħlet kriminalita' ġdida, li nispera li ma tiżdiedx - qed nirriferi għall-kriminalita' fuq it-tfal - u nixtieq li dan il-pajjiż jinnota kemm il-Partit Nazzjonalista fl-oppożizzjoni ma approfittax ruħu minn din il-mewġa ta' kriminalita' ġdida biex jattakka lill-Gvern.

Jien naħseb li kieku din ġrat fi żmien meta l-Partit Laburista kien fl- oppożizzjoni, bħalma attakkaw lill-Gvern preċedenti fuq id-drogi, fuq il- kriminalita' u fuq is-swat ta' l-anzjani, kienu jaraw kif jagħmlu biex jitfgħu dell ikrah wara bieb il-gvern.

Imma għall-grazzja t'Alla l- Oppożizzjoni Nazzjonalista ma waqgħetx għal din it-tip ta' propaganda baxxa.

Ftit taż-żmien ilu konna wasalna fi stat meta l-livell ta' l-għajxien tant kien qiegħed jogħla li kienet qamet public debate rigward jekk għadx hawn faqar.

Fil-fatt min kien qal li għad hawn faqar u min kien qal li l- faqar f'pajjiżna m'għadux jeżisti.

Kieku llum il-ġurnata nqanqlu debate ta' din il-kwalita' u niġu biex nistaqsu jekk għadx hawn faqar f'Malta, naħseb li n-nies li huma bla xogħol u li huma morda jidħku meta tistaqsihom jekk għadx hawn faqar għaliex m'hemm l-ebda dubju li llum il-ġurnata hawn sezzjoni kbira tal-poplu Malti li qed tbati l-faqar.

Madam Speaker, ma rridx intawwal imma nixtieq nirrimarka li hawn min qal li hija l-inkompetenza li qed twassal lill-Gvern biex jerġa' jitlob lil din il-Kamra l-approvazzjoni għal aktar self.

Meta nqis kollox ma kollox ma ngħidx li huwa tort ta' l-inkompetenza għaliex tista' targumenta li mhux kulħadd għandu d-don tal-kapaċita'.

Kieku huwa tort ta' l-inkompetenza lanqas kont nagħti tort lil dan il-Gvern.

Jien ngħid li dan huwa Gvern dilettant li qed jipprova jsolvi l-problemi ekonomiċi b'mod dilettantesk u fl-istess ħin qed jagħti dahru lill-Unjoni Ewropea.

Jien kont immexxi d- delegazzjoni Maltija għall-Kunsill ta' l-Ewropa u għadni niftakar li meta konna fuq quddiem biex nidħlu fl-Unjoni konna naraw pajjiżi oħra, speċjalment Ċipru, dejjem jiġġerrew warajna u jaraw x'se nagħmlu aħna biex jipprovaw jikkupjawna.

Qabel aħna konna dejjem fuq quddiem u dawn il- pajjiżi kienu jimxu fid-dell tagħna.

Għalhekk illum il-ġurnata hija għafsa ta' qalb għalija li nara lil pajjiżna jispiċċa jimxi fid-dell ta' ħaddieħor.

Madam Speaker, nappella lill-Gvern biex dan is-self li se jagħmel jutilizzah tajjeb u ma jagħti dahru lil ħadd.

Nappellalu wkoll sabiex ineħħi l-arroganza u s-suppervja li għandu dwar deċiżjonijiet ħżiena li ttieħdu qabel ħalli l-poplu Malti jkun jista' jerġa' jibda jgawdi dak il- livell ta' għajxien li matul dawn l-aħħar 18-il xahar ma kienx jaf x'inhu.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Jekk m'hawnx aktar rimarki nistieden lill-Ministru Leo Brincat biex jgħaddi għall-winding-up.

ONOR.

LEO BRINCAT: Naħseb li wieħed jista' jgħid ħafna affarijiet fuq id-dibattitu li kellna f'dawn l-aħħar ġranet fuq dan is-suġġett imma ninsab żgur li ħadd ma jista' jakkużana li b'xi mod ippruvajna noħonqu l-liberta' ta' l-espressjoni, kif qed jippruvaw jagħtu l-impressjoni l-kelliema tan- naħa l-oħra f'diversi fora pubbliċi.

Xtaqt nibda, Madam Speaker, billi nirreaġixxi għal ċerta kritika li saret għad-diskors tal-ftuħ tiegħi, fejn qalu li ippruvajt nagħti l-impressjoni li kollox miexi fuq ir-rubini.

Nenfasizza li fl-ebda waqt ta' l-intervent tiegħi m'għamilt dan.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Madam Speaker, nixtieq niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

MADAM SPEAKER: Is-Seduta hija sospiża minħabba nuqqas ta' quorum.

Is-Seduta ġiet sospiża fl-10.41 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Brincat jista' jkompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

LEO BRINCAT: Madam Speaker, kont qed ngħid li saret kritika min- naħa ta' l-Oppożizzjoni għaliex aktar kmieni jien għidt li jidher li hemm xi xaqq ta' dawl.

Talli għidt hekk saret l-akkuża lin-naħa tagħna li konna qed noħolqu sens falz ta' sigurta' u għalhekk se nwieġeb għal dan il- kumment b'mistoqsija: Allura biex tkun oġġettiv trid tkun allarmista, kif kienu diversi kelliema ta' l-Oppożizzjoni matul dan id-dibattitu maratona li kellna?

Jien niċħad li f'xi waqt ippruvajt inpinġi li kollox ward u żahar fl-ekonomija.

Fakkart biss kif ir-rota bdiet iddur f'ċeri oqsma u x'titjib qed isir f'ċerti setturi, b'kuntrast ma' l-istaġnar li kellna fl- 1996 meta l-pajjiż kien qed joqrob u fil-fatt għadda minn elezzjoni ġenerali, kif għamel f'Ottubru ta' dik is-sena.

Madam Speaker, xtaqt nagħti eżempju ta' wieħed mill-argumenti li saru min- naħa ta' l-Oppożizzjoni, b'riferenza għal dak li semmejt jien fl- introduzzjoni tiegħi dwar rata għolja ta' savings.

Skond l-Oppożizzjoni, in-nies qed iġġemma aktar għax kulħadd huwa ppreokkupat minħabba l- kontijiet tad-dawl u l-ilma.

L-ewwelnett l-istatistika turi li l-pajjiż kellu a higher savings rate matul ix-xhur kollha ta' l-1997.

Jiġifieri dan żgur li ma jirrispekkjax l-argumenti li ġabet l-Oppożizzjoni, li l-higher savings li għandu l-pajjiż huma attribwibbli għall-miżuri kkontemplati fil- budget li tressaq f'Novembru 1997.

Saret kritika wkoll għall-fatt li jien tkellimt fuq il-politika monetarja tal-Bank Ċentrali u saritli l-akkuża li meta tkellimt fuq dan is-suġġett ma kontx oġġettiv.

Modestia a parte naħseb li jien kont oġġettiv għaliex kuntrarju għall-attitudni li ħadet l-Oppożizzjoni, min-naħa tiegħi urejt ċerti riżervi dwar il-Bank Ċentrali u għidt li stennejt li f'ċerti każi setgħu kienu aktar liberali fit-tħaddim tal-politika monetarja tagħhom.

Jien sħaqt ukoll - u nerġa' nisħaq illum - li nemmen li l-Bank Ċentrali għandu l-awtonomija tiegħu u din għandha tiġi rrispettata miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Għidt ukoll li fhimt x'kien qed jimbotta lill-Bank Ċentrali 'l quddiem mingħajr ma qbilt mija fil-mija ma' dak li kien qed jingħad min- naħa tagħhom.

Għalhekk jien ngħid li hija rresponsabbilta' kbira min-naħa ta' l-Oppożizzjoni li qed tpinġi dak kollu li għaddej fil-pajjiż bħala xenarju fejn kollox qed jaqa' biċċiet, fejn ninsabu lejliet kriżijiet kbar u fejn anke kellna l-akkuża li ninsabu lejliet riċessjoni.

Jien ngħid li dan it-tip ta' diskors ifakkarna fl-Oppożizzjoni Nazzjonalista fin-nofs tas- snin sebgħin meta l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ta' dak inhar kien għadu kif laħaq mexxej tal-partit.

Jien naħseb li dan kollu jirrifletti b'mod negattiv fuq it-tmexxija tal-Partit Nazzjonalista minħabba l-fatt li dawn mill-elezzjoni sal-lum mhux talli ma kenux kapaċi joħorġu b'ideat ġodda, mhux talli ma kenux kapaċi jmexxu b'politika alternattiva, talli kellhom jaqgħu lura għall-ideat immoffati li forsi ħadmu f'nofs is-snin sebgħin imma li żgur huma antikwati għas-snin li ninsabu fihom illum, 22 jew 23 sena wara dan it-tibdil li kien hemm fit-tmexxija tal-Partit Nazzjonalista.

Madam Speaker, wieħed mis-setturi fejn in-naħa ta' l-Oppożizzjoni m'aċċettatx il-punti li għamilna aħna kien dak tat-turiżmu.

Huma qalu li t- tnaqqis li kellna fl-1995 u l-1996 kien rifless anke f'ċerti pajjiżi oħra tal-Mediterran; imbagħad qalulna li l-fatt li morna daqsxejn aħjar fl-1997 kien riżultat ta' titjib fir-rata ta' l-isterlina.

L-Onor.

Refalo qalilna wkoll li meta nitkellmu fuq it-turiżmu rridu nitkellmu fuq guest-nights u mhux biss fuq arrivals.

Jiena naqbel miegħu dwar dan pero' għandna nitkellmu wkoll fuq employment in the tourist-related accommodation sector.

Dan qed ngħidu għaliex bejn l-1996 u l-1997, wara li kellna l-bidla fil- gvern, kellna żieda proprju fl-employment in the tourist-related accommodation sector, għax insibu li fl-1996 kellna 8,457 impjieg u fis- sena ta' wara kellna 9,078 impjieg.

Din ix-xejra pożittiva baqgħet tiġi sostnuta anke fl-ewwel xhur ta' l-1998, kemm f'termini ta' arrivals kif ukoll f'termini ta' employment.

L-Oppożizzjoni ddaħħaqni għaliex fejn jaqblilha tagħmel paraguni ma' barra u fejn jaqblilha tiddistakka ruħha kompletament.

Jekk aħna se noqogħdu nkejlu kollox mal-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, allura rridu bilfors insemmu anke l-qgħad strutturali li hemm fl- Unjoni.

Nisimgħu fuq ħafna aspetti ta' l-Unjoni imma ma ssir l-ebda riflessjoni min-naħa ta' l-Oppożizzjoni Nazzjonalista fuq il-qgħad strutturali li għandhom.

Sur President, intqal ukoll li l-proċess ta' ristrutturazzjoni qed jaqta' nifs is-settur lokali.

Jiena naħseb li rridu nitkellmu b'ċertu sens ta' serjeta` għaliex fil-fehma tiegħi l-proċess serju ta' ristrutturazzjoni għadu lanqas biss beda.

U jekk se jsir se jsir b'mod ippjanat, b'konsultazzjoni mal-korpi kostitwiti, kif rifless mill-andament pożittiv tal-laqgħat li qed ikun hemm f'livell tat-task forces.

Jiena napprezza l- fatt li fi ħdan il-korpi kostitwiti, anke fuq livell settorali, se ssib nies li għandhom attitudni differenti fuq il-protezzjoniżmu.

Se jkollok nies li jippreferu li jekk jista' jkun il-protectionism ma titneħħa qatt, lanqas ma titneħħa fuq perijodu twil ta' żmien.

Imma jekk nieħdu l- andament ta' dawn it-task forces li qed jiltaqgħu fuq livell tekniku nsibu li dawn sejrin tajjeb u qed ikun hemm attitudni kostruttiva mill-forzi kollha preżenti fi ħdanhom.

Tajjeb wieħed isemmi wkoll il-programm ta' privatizzazzjoni li għandu l- Gvern, li fil-fehma tiegħi għandu jnissel iktar fiduċja fl-image li jipproġetta pajjiżna barra mill-pajjiż, anke fl-image ta' liberalizzazzjoni li jipproġetta 'l hinn minn xtutna.

Dan it-tip ta' feedback ħassejtu jien stess meta dan l-aħħar kont imsiefer, mhux biss fl- Ingilterra imma anke fl-Istati Uniti.

Dan il-programm min-naħa tal-Gvern ġie kkonsidrat bħala programm realistiku, programm gradwali imma li fl- istess ħin juri ċertu ftuħ fl-ekonomija tal-pajjiż.

Saret kritika wkoll fuq il-kwestjoni tad-dejn, jekk aħniex qed naħdmu b'mod programmat jew le.

Tajjeb wieħed jgħid li aħna qed naħdmu fuq internal projections li qed jiġu mgħarbla u diskussi internament fit-tul, mhux biss fi ħdan il-ministeru tal-finanzi imma anke fi ħdan is-sub- committee tal-Kabinett, li huwa chaired mill-Prim Ministru nnifsu, li jiltaqa' fuq bażi regolari u fil-fehma tiegħi qed jagħmel xogħol siewi ħafna, għalkemm huwa xogħol ta' wara l-kwinti u xogħol li mhuwiex ta' glorja, biex ngħid hekk.

Kont qed insemmi l-privatizzazzjoni u for the record irrid naċċerta lil kulħadd li mhux se jkun hemm clashing fil-ħruġ ta' self u x-shares li se jkunu available għall-pubbliku in ġenerali.

Aħna nistgħu nserrħu ras il- pubbliku li se jkun hemm skedar serju proprju biex il-programm ta' privatizzazzjoni ma jaħbatx mal-ħruġ ta' bonds min-naħa tal-Gvern.

F'dan ir-rigward aħna għamilna l-konsultazzjonijiet kollha neċessarji fuq livell tekniku biex inkunu żguri minn dak li qed nagħmlu u minn dak li qegħdin infasslu.

Ftit ilu f'okkażjoni pubblika kont aċċennajt li konna kkummissjonajna studju min-naħa ta' konsulent li ġie mill-Bank Ċentrali Irlandiż li kien jikkonċerna proprju l-public debt management.

Wara li aħna għarbilna r-rakkmandazzjonijiet ta' dan l-istudju dehrilna li filwaqt li d-dejn pubbliku qabel kien jiġi managed internament u strettament mill- ministeru tal-finanzi, kien jagħmel sens kieku aħna nibdew nagħmlu kif jagħmlu ċerti pajjiżi progressivi oħrajn, li nwaqqfu kumitat apposta li ma jkunx kompost strettament min-nies tal-ministeru tal-finanzi biex jissorvelja u jimmaniġġja l-kwestjoni tal-public debt biex ikollna iktar ftuħ u iktar cross-fertilization ta' ideat.

Għandi pjaċir ngħid li proprju llum ħtarna public debt management consultative committee li se jkollu bħala chairman lill-Permanent Secretary fil-Ministeru tal-Finanzi, is-Sur Joseph P. Portelli, u bħala membri se jkollu lis-Sur Alfred Mifsud, lil Dr. Reno Borg, lis-Sur Paul Spiteri, General Manager tal-Malta Stock Exchange, lis-Sur Vincent Grech, Direttur Ġenerali fil-Ministeru tal-Finanzi, lis-Sur Saviour Grixti, li huwa l-Accountant General u lis-Sur Paul Zahra, li huwa in charge ta' l-Economic Planning.

U b'hekk ħassejna li se jkollna firxa wiesgħa li permezz tagħha tkun tista' ssir il-konsultazzjoni neċessarja dwar dak li huwa l-immaniġġjar tal-public debt tal-pajjiż.

Jiena nawgura li dan il-kumitat jagħmel xogħol fejjiedi u persważ li se jagħmlu.

ONOR.

AUSTIN GATT: Niġbed l-attenzjoni tas-Sedja li m'hawnx quorum.

THE DEPUTY SPEAKER: Is-Seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Is-Seduta ġiet sospiża fl-10.58 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Brincat jista' jkompli.

ONOR.

LEO BRINCAT: Xi ħadd min-naħa ta' l-Oppożizzjoni - jekk m'iniex sejjer żball l-Onor.

Josef Bonnici - qal li l-unions ingħataw ħjiel min- naħa tal-Prim Ministru li mhux se jkun hemm aġġustamenti aktar kull meta jkun hemm ċaqliq fil-cost of living.

Jiena kont preżenti fil-laqgħat li l- Prim Ministru kellu mal-unions u nikkonferma li fl-ebda stadju l-Prim Ministru ma ta xi ħjiel f'dan ir-rigward li mhux se jkun hemm aġġustament tal-cost of living meta jkun il-waqt.

Saru mbagħad mistoqsijiet min-naħa ta' l-Oppożizzjoni, l-ewwelnett dwar l- effett tal-budget fuq l-indiċi tal-prezzijiet, dwar kemm id-deficit jista' jkun dovut għal xi slowdown ekonomiku fil-pajjiż u anke l-kwestjoni tal- value added fis-settur tal-manifattura.

L-ewwelnett naħseb li jekk se nitkellmu fuq is-settur tal-manifattura, tajjeb li wieħed jirrikonoxxi l- fatt li l-manifattura f'dawn l-aħħar għaxar snin qabdet id-downward trend bħala kontribuzzjoni għall-kejk nazzjonali, u dan primarjament huwa rifless kemm minħabba t-tibdil strutturali fl-ekonomija tal-pajjiż kif ukoll minħabba x-shift ekonomiku lejn is-settur tas-servizzi.

Apparti minn hekk, wieħed irid jirrikonoxxi l-fatt li f'dan is-settur għandek a lower level of employment.

Dan ġej mill-fatt li filwaqt li għandek xi setturi li qegħdin jagħtu performance tajba, għandek subsectors oħrajn li bilfors ikollhom jagħmlu ċertu job shedding minħabba ċerta ristrutturazzjoni li jkunu għadejjin minnha.

Xi ħaġa oħra li għenet biex ikun hemm drop fil-GDP fil-kontribuzzjoni tas- settur tal-manifattura huma l-lower overtime payments f'ċerti setturi - per eżempju, fil-każ tax-ship repairing u tax-shipbuilding, fejn ħadna miżuri biex jiġu contained il-costs ta' l-industrija, biex stajna nżommu ċerta kompetittivita` li ma nistgħux naffordjaw li nitilfu, jekk irridu nżommu wiċċna 'l fuq a paragun ma' pajjiżi oħra - u tnaqqis fil-profitability, l- iktar fis-subsector ta' l-electrical machinery.

Imma naħseb li anke meta nitkellmu fuq dan it-tnaqqis, wieħed irid iħares lejn dan kollu fil-kontest tal-konsistenza u l-espansjoni sinifikattiva li kien hemm f'dan is-settur tul diversi snin fl-imgħoddi.

GĦalhekk wieħed irid iżomm f'moħħu li jekk inħallu barra dan is-subsector li għadni kif semmejt, naraw li fil-fatt il- profitability tal-manufacturing industry, anke bħala component tal-GDP, wera ċertu titjib tul l-1997 u mhux tnaqqis.

Sur President, naħseb li fattur ieħor li kkontribwixxa għal ċerti mutamenti li kien hemm fil-figuri kien il-fatt li fuq bażi komparattiva ta' sena b'sena kien hemm ċerti distortions f'dawk li kienu payments of wage and salary arrears in the public sector.

Fil-parti l-kbira tagħhom dawk tħallsu tul l-1996 u ovvjament fis-sena ta' wara ma reġgħux dehru.

Saru sforzi wkoll min-naħa tad-dipartimenti governattivi biex jitnaqqas iktar l-overtime biex inkunu ċerti li fis-settur pubbliku jkun hemm iktar value for money.

Naf li kulħadd jieħu gost jaqla' l-overtime imma fl- istess ħin naħseb li huwa importanti li l-overtime jinħadem meta jkun hemm bżonn.

Żgur li m'għandniex inħarsu lejh bħala parti awtomatika mill-paga miżjuda, għax jekk m'hemmx ħtieġa ta' overtime x'sens jagħmel li nipperpetrawh?

Mistoqsija oħra kienet dwar kemm mid-deficit attwali huwa dovut għall- economic slow-down.

Staqsewna wkoll għaliex ma nikkonsultawx lin-nies ta' l-Economic Planning Office?

L-ewwelnett jiena niċħad bil-qawwa kollha li aħna lil dan id-dipartiment ma nikkonsultawhx.

Mhux talli nikkonsultawh fuq bażi regolari talli nużaw lin-nies li hemm f'dan id-dipartiment fl- iktar mod produttiv; talli min qiegħed imexxi dan id-dipartiment qiegħed saħansitra anke fuq sotto-kumitat tal-Kabinett - wieħed mit-tliet sotto- kumitati li kont irriferejt għalih fid-diskors tal-ftuħ tiegħi.

Biss, jibqa' l-fatt li meta l-economic planning department ġew biex jevalwaw kemm mill-current deficit huwa dovut għall-economic slow-down, sabuha diffiċli anke huma biex jikkwantifikawh f'termini reali.

Wieħed irid ukoll jirrikonoxxi l-fatt li normalment meta jkollok a lower level ta' employment income dan suppost jaffettwa r-revenue li jkun miġbur min-naħa tal-gvern f'dak li huwa income tax kif ukoll f'dawk li huma kontribuzzjonijiet tas- sigurta` soċjali.

Imma minħabba d-drive intensiva li qed ikun hemm min- naħa tal-gvern biex jiġbor it-taxxa, fil-fatt jekk naraw id-dħul ta' l- income tax insibu li dan id-dħul minflok naqas żdied, għaliex id- dipartiment - u għad baqagħlu ħafna x'jaqdef - xammar mhux ħażin paragun ma' dak li kien għaddej fis-snin ta' qabel, u qed jagħti riżultati ferm aktar sodisfaċenti milli kienu qabel, għalkemm ir-riżultati jistgħu jkunu ferm u ferm aktar sodisfaċenti b'mod partikolari fejn tidħol l-evażjoni tat- taxxa.

In-naħa l-oħra tal-Kamra għamlet diversi punti fl-interventi tagħha.

Jiena smajt b'attenzjoni kważi l-maġġoranza tad-diskorsi li saru, bl- eċċezzjoni ta' xi ftit minuti li kont nieqes minn din il-Kamra, imma skantajt kif ħadd mill-kelliema tan-naħa ta' l-Oppożizzjoni ma ndenja ruħu jagħmel riferenza għall-fatt li d-deficit li wirtet l-amministrazzjoni Laburista huwa effettivament deficit strutturali - ħaġa li l-Oppożizzjoni għadha sal-lum ma tammettihiex.

Intqal ukoll li l-qasam tal-manifattura, jekk m'huwiex f'riċessjoni, jista' jinstab lejliet riċessjoni.

L-ewwelnett id-drop kienet ta' Lm3.1 million, li f'termini ta' persentaġġi tiġi għal ċirka 1.2%.

U dan huwa dovut prinċipalment għas-subsector ta' machinery, transport equipment u anke għal dak li huwa printed matter.

Ħafna drabi dan huwa dovut għall- fatt li hemm kompetizzjoni tremenda fil-qasam ta' l-istampar.

Pero' ma ssemmewx is-subsectors fejn qed ikun hemm titjib, li jinkludu s-settur ta' l-ikel, tal-beverages, tat-tabakk, tal-clothing, ta' l-għamara, taż- żraben, items ta' ġojjellerija, ġugarelli u anke toys and games.

U la qed insemmu dawn is-setturi nixtieq nitkellem ftit fuq settur wieħed partikolari, għaliex fil-pajjiż hemm żewġ tipi ta' ristrutturazzjoni.

Hemm ir-ristrutturazzjoni li tiġi mbuttata mill-gvern, kif il-Gvern Laburista għandu intenzjoni li jagħmel, b'kordinazzjoni sfieqa mal-korpi kostitwiti fil-ġimgħat u x-xhur li ġejjin; imbagħad għandek ċerta ristrutturazzjoni li jgħaddu minnha ċerti kumpanniji minn rajhom to survive, għaliex huma konxji mill-fatt li jekk ma jagħmlux ristrutturazzjoni ma jibqgħux kompetittivi u jiġu edged out kompletament mis-suq.

Jiena naħseb li f'ċerti każi s-settur tal-clothing għamel din it-tip ta' ristrutturazzjoni minn rajh, u llum qed naraw ċerti fabbriki mexjin minn items tal-mass production u items sensittivi ħafna f'dak li huwa prezz, għal faxx differenti u għal prodott ta' kwalita` ogħla, u dan qed jagħtihom edge kompetittiva importanti.

Din ix-shift f'dan is-settur partikolarment sensittiv hija importanti ħafna għaliex tevita li tħalli dan is-settur suġġett għal dawk li huma pressures ta' cheap labour economies, kif kien jiġri fis-snin l-imgħoddija, meta s- settur tal-manifattura tat-tessuti kien ikkonsidrat bħala a cheap labour sector fil-pajjiż.

THE DEPUTY SPEAKER: Ippermettili, Onorevoli, skadielek il-ħin u għandek bżonn leave of House.

Hawn il-permess tal-Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

LEO BRINCAT: Nirringrazzja lill-Kamra għal dan il-permess.

Ta' min isemmi wkoll settur li forsi ma ġiex ittrattat fid-diskussjoni li kellna.

Saret kritika fuqu imma ma jidhirlix li ġew sollevati l-avvanzi li kien hemm fis-settur tal-biedja u l-kontribuzzjoni li dan is-settur għamel għall-GDP.

Għalkemm mhuwiex kbir daqs it-turiżmu u daqs il-manifattura, huwa settur strateġiku u importanti ħafna.

Fl-idea tiegħi nkunu qed nonqsu lill-operaturi kollha f'dan is-settur jekk aħna ma nirrikonoxxux l- avvanzi li saru fih tul dawn l-aħħar xhur.

Sur President, punt ieħor li ssemma minn diversi kelliema huwa l-aspett tal-moralita` fiskali u anke l-ħidma tal-Kumissjoni tal-Moralita' Fiskali.

L-ewwelnett tajjeb wieħed jgħid li din il-kummissjoni, kif aħna marbutin li nagħmlu, fl-ebda mod ma ndħalnilha fl-operat tagħha u żgur li m'għandna l- ebda intenzjoni li nagħmlu dan fil-ġejjieni qarib.

Biss jekk nista' ngħaddi osservazzjoni iktar milli kritika, kien hemm it-tendenza - jekk wieħed jara anke r-rapport ta' ħidma tagħha tul l-aħħar sena - li l- kummissjoni iktar qisha enfasizzat x'm'għandux isir milli x'għandu jsir b'mod speċifiku sabiex negħlbu problemi bħalma huma l-evażjoni tat-taxxa.

Infatti kien hemm ħafna każi fejn qalu biex wieħed ma jagħmilx "hekk" u ma jagħmilx "hekk" - niftakar li meta kienet qed tiġi ntrodotta s-CET kienu ħaduha kontra l-istand li kien ħa l-Prim Ministru, meta ta avviż pubbliku li kien lest li jsemmi lil min kien qed jabbuża mill-prezzijiet - imma jekk naraw is-suġġerimenti konkreti li ħarġu min-naħa ta' din il-kummissjoni biex tingħeleb l-evażjoni tat-taxxa, wieħed kien jistenna output iktar effettiv.

U jiena nawgura li fis-snin li ġejjin dan il-kumitat ikompli jaħdem b'mod effiċjenti - bl-ebda mod ma rrid innaqqas l-effiċjenza li biha ħadem dan il-kumitat - u forsi jkun f'qagħda aħjar milli kien fl-imgħoddi li jagħti suġġerimenti konkreti lill-amministrazzjoni tal-ġurnata, tkun liema amministrazzjoni tkun, sabiex tissaħħaħ il-ġlieda kontra l-evażjoni tat-taxxa.

Min-naħa ta' l-Oppożizzjoni kien hemm min qal li l-income tax hija bużżieqa ta' Alfred Sant!

Hekk kienet l-espressjoni.

Jien ngħid li l- kwestjoni ta' l-income tax hija nuffata ta' l-Oppożizzjoni, mhux bużżieqa ta' Alfred Sant!

U ngħid għaliex.

Jekk naraw ir-riferenzi li saru għall- income tax fl-istampa Nazzjonalista f'dawn l-aħħar ġranet, mhux f'dawn l- aħħar snin, u nipparagunahom ma' dak li kien qed jintqal pubblikament min- naħa tal-kelliema Nazzjonalisti, naraw kuntrast kbir u inkonsistenza kbira f'dak li qed tgħid u tagħmel l-Oppożizzjoni.

Per eżempju, xi ftit ġimgħat ilu f'editorjal qalu li fl-1996 kien hemm inqas dħul mill-income tax għaliex kien hemm bidla fil-gvern -donnhom riedu jimplikaw li d-dħul ta' l- income tax naqas għaliex tela' l-Partit Laburista fil-gvern - imbagħad kellna diskors mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni li sar jumejn wara dan l- editorjal, fejn qal: Aħna stajna naffordjaw ċertu tnaqqis fl-income tax għaliex konna fiduċjużi li l-VAT kienet se tirrendi biżżejjed biex tpatti għal dak it-tnaqqis.

Meta jargumenta b'dan il-mod mhux qed ikun konsistenti u realistiku għax jekk naraw l-aħħar sena tal-Partit Nazzjonalista fil-gvern - u inutli joqogħdu jwaħħlu fil-Partit Laburista għax dik is-sena kulma għamel kien ftit iżjed minn xahrejn fil-poter - insibu li fl-1996 id-dħul naqas miż-żewġ sorsi, kemm mill-VAT innifisha u kemm mill-income tax, figuri li jitkellmu waħedhom.

Kritika oħra li għamilna aħna dakinhar, u nibqgħu nagħmluha llum, kienet li jekk dakinhar l- ekonomija kienet għaddejja b'ċertu ritmu, din kienet marbuta mal-konsum fil- pajjiż u mhux marbuta mal-produzzjoni li wieħed kien qed jippretendi.

Sur President, id-deficit li għandu l-pajjiż, bħala amministrazzjoni lilna mbuttana biex infasslu ċerti bidliet strateġiċi bħala parti mill- ippjanar tagħna għall-futur ta' pajjiżna.

U għalhekk iktar kmieni jien semmejt il-proċess tal-privatizzazzjoni li bagħat messaġġi pożittivi mhux biss lokalment imma anke barra l-pajjiż.

Dan il-proċess wera that we mean business bħala amministrazzjoni, wera li nemmnu fi swieq liberalizzati u fl- istess ħin wera s-serjeta` min-naħa tagħna li flok aħna qed nimxu b'xi mod ideoloġiku, kif jagħmlu ċerti gvernijiet, qed nimxu f'direzzjoni ta' privatizzazzjoni li hija parzjali, gradwali u li se ssir b'mod ippjanat.

Sur President, saret ħafna kritika għall-budget, li parti minnha setgħet kienet ġustifikata iżda parti oħra żgur li ma kenitx.

Naħseb li l-aħħar wieħed li għandi niddefendi din il-kritika huwa jien imma rrid nammetti li kien hemm ċerti rough edges fil-budget li forsi setgħu kienu llimati aħjar.

Biss ejja wkoll nammettu li l-budget innifsu offra bidla direzzjonali lill-pajjiż u għall-ewwel darba daħħal fil-mentalita` tal-poplu Malti l- idea li ma nistgħux nibqgħu niddependu fuq is-sussidji bħala handouts perpetwi min-naħa tal-gvern u bħala xi għejjun li ma jispiċċaw qatt.

Naf li din hija xi ħaġa li lilna ta' din in-naħa m'għamlitniex popolari imma min-naħa l-oħra din l-amministrazzjoni wriet kuraġġ, determinazzjoni u onesta` għaliex aħna l-ewwel inpoġġu l-interess nazzjonali flok l-interess partiġjan.

Fil-fehma tiegħi, minkejja li jista' jkun hemm ċertu disgruntlement għal ċerti policies li qed tagħmel l-amministrazzjoni għax ikunu policies ebsin, fl-istess ħin rajna li meta l-Oppożizzjoni ppruvat timmobilizza ċerti setturi fil-build-up li tan-naħa l-oħra ppruvaw jagħmlu għall-festa ta' l-1 ta' Mejju, rajna li kellhom attendenza fqira għal- laqgħat li għamlu għal diversi setturi.

Dan qed ngħidu a bażi tal-press coverage li kien hemm fil-media tagħhom stess u a bażi tar-ritratti li rajna fl-istess ġurnali tal-Partit Nazzjonalista.

U dan kien rifless fil- laqgħat li kellhom ma' tal-manifattura, ma' tat-turiżmu, ma' tas-servizzi u f'laqgħat oħra li kienu ntiżi bħala parti mill-build-up għall-festi ta' l-1 ta' Mejju.

Sur President, ġejt mistoqsi wkoll fuq l-impatt inflazzjonarju tal- budget.

Jiena naħseb li min għamel din il-mistoqsija jaf li dan kien rifless primarjament f'Novembru u naħseb li din l-osservazzjoni kienet barra minn lokha għaliex ir-risposta toħroġ waħedha u m'hemmx bżonn li tiġi ndirizzata lejn in-naħa tagħna.

Jiena ngħid biss li l-miżuri li qed nieħdu aħna jistgħu ma jkunux popolari imma f'għajnejn min hu serju, anke f'għajnejn għejjun barranin, juru li aħna qed nieħdu miżuri ta' ċertu kuraġġ, impenn u miżuri ta' ċerta serjeta`.

Ma naqasx li jkollna fehmiet kontrastanti bejn l-Onor.

Membri ta' l- Oppożizzjoni stess fl-atitudini li ħadu fil-kritika tagħhom tul dawn l- aħħar ġranet fuq dan is-suġġett.

Kellna min kien negattiv għall-aħħar, imbagħad kellna anke min ħa gost bil-ġid ipproġettat u kien hemm anke min awgura li forsi l-affarijiet isiru aħjar milli qed isiru bit-tama li jkun hemm eżitu pożittiv ta' dawn l-affarijiet.

Ma setax jonqos li f'dan id- dibattitu ma tiżżeffinx fin-nofs is-CET u l-iktar li żżeffnet fin-nofs kienet fil-kontest ta' l-effett tagħha fuq il-manifattura, għalkemm ma żżeffnitx fin-nofs forsi daqskemm iżżeffnet il-kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea.

Tajjeb li wieħed jagħmel żewġ rimarki partikolari fuq is-CET fir- rigward tas-settur tal-manifattura.

L-ewwelnett irrid ngħid li flok sistema ta' refunds ibbażati fuq deferred payments għall-esportazzjoni, aħna daħħalna sistema li tgħin mhux ftit il- cash flow għaliex hija essenzjalment xi ħaġa at source.

Apparti minn hekk, hemm l-equipment kapitali li ma jħallsu xejn fuqu flok joqogħdu jistennew ir-refunds.

Hemm ħafna materjal għas-suq lokali li huwa eżenti u għandek ovvjament ir-raw materials li huma eżenti.

Jekk inħarsu lejn dak li huwa dħul tas-CET insibu li fl-ewwel erba' xhur qegħdin pari f'dak li sejjer fil- Fond Konsolidat bejn il-VAT u s-CET - at par ifisser li qed ninkludi r- refunds ta' l-input tax on stock - iżda meta wieħed jikkonsidra li l-VAT kienet tinkorpora l-contributions tal-Korporazzjoni Enemalta u tal- Korporazzjoni Telemalta, wieħed jista' jgħid li anke qegħdin at par f'dak li huwa net revenue.

Naħseb li wieħed irid jirrikonoxxi l-fatt li għalkemm ir-rata tat-tkabbir forsi naqset, illum fil-pajjiż għandna livell ferm iktar sostenibbli milli kellna qabel il-bidla fil-gvern.

L- amministrazzjoni tal-lum qed turi li kapaċi timmaniġġja l-problemi inerenti fl-ekonomija billi tindirizza żewġ problemi partikolari, li jien insejħilhom dual deficits, ċioe' d-deficit f'dak li huwa finanzjament pubbliku u d-deficit li jirrigwarda l-bilanċ tal-pagamenti.

Sur President, għalkemm kien hemm diġa` min tkellem fuq ir- ristrutturazzjoni, jien irrid nuri l-apprezzament tiegħi għall-fatt li r- ristrutturazzjoni mhux biss qed issir b'konsultazzjoni mal-partijiet kollha imma t-taħdidiet li qed isiru juru li se jkun hemm parteċipazzjoni sħiħa f'dan il-proċess għall-ġejjieni.

U għalhekk tajjeb li wieħed ifaħħar l- isforzi li qed isiru kemm min-naħa ta' l-IPSE u anke min-naħa tal-korpi kostitwiti, għaliex dan jikkontrastja bil-kbir mal-mod heavy-handed u unilaterali li bih mexa l-Gvern Nazzjonalista meta qabad u ddeċieda li jneħħi 400 levy mingħajr ma għamel ebda konsultazzjoni ma' l-FOI fi żmien opportun.

Jiena persważ li dan il-proċess ta' konsultazzjoni se jissaħħaħ u fix-xhur li ġejjin se jkun hemm momentum ġdid f'dan il-proċess ta' konsultazzjoni.

U għalhekk nerġa' ngħid li aħna nawguraw mhux biss li jkun hemm konsultazzjoni imma jkun hemm parteċipazzjoni u anke tisħib.

Sur President, laqatni wieħed mill-punti li għamel l-Onor.

Louis Galea fl- intervent tiegħu meta qal li ħass li kellu jagħmel ammissjoni li l-partit tiegħu ma rnexxilux ifisser il-politika Ewropea lill-poplu Malti qabel l- aħħar elezzjoni.

Jiena mhux se noqgħod nidħol fil-kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea imma ngħid li jekk il-Partit Nazzjonalista mingħalih li se jirnexxilu jikkonvinċi lill-poplu Malti kif m'għamilx qabel l-elezzjoni ta' l-1996 b'dak il-leaflet li bagħtu fid-djar, jiena ngħid li għad baqgħalhom ħafna u ħafna x'jagħmlu biex isaħħu l-argumenti tagħhom.

Fil-fehma tiegħi, kien leaflet infantili ħafna u spikka fih iktar dak li ma ntqalx milli dak li ntqal dwar id-dibattitu sħiħ li għaddej dwar il-kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea.

Osservazzjoni oħra li għamel l-Onor.

Louis Galea li nħoss li għandha tiġi mwieġba hija meta qal li bil-pożizzjoni li kien ħa l-Partit Laburista fuq il-VAT aħna kkorrompejna u mminajna l-moralita` fiskali, anzi qal li din kienet ġiet imminata meta konna fl-oppożizzjoni għaliex aħna konna għamilna appell lin-nies biex ma jħallsux il-kontijiet tad-dawl.

Il-Partit Laburista in retrospect kien ammetta li dik setgħet kienet miżura żbaljata imma tajjeb li l-Onor.

Galea l-ewwelnett jgħid x'inhuwa t-thinking illum min-naħa tal-Partit Nazzjonalista stess.

Għaliex meta ftit ilu l-Kap ta' l- Oppożizzjoni kien qed jitkellem f'waħda mil-laqgħat tiegħu ta' nhar ta' Ħadd, kien hu stess li ndika u intima li l-Partit Nazzjonalista jista' jagħti direttivi lin-nies biex ma jħallsux il-kontijiet tad-dawl.

U għalhekk jiena ngħid li qabel ma l-Onor.

Galea joqgħod jgħid li l-Partit Laburista kkorrompa u mmina l-moralita` fiskali, imissu jagħmel ċaħda kategorika ta' dak li seta' implika u dak li seta' issuġġerixxa by inference l-istess kap tal-partit tiegħu.

L-Onor.

Louis Galea qalilna wkoll li aħna wegħedna li nneħħu l-cash registers.

U jien hawnhekk speċifikament nistieden lill-Onor.

Membru biex isemmilna fejn xi ħadd mill-kelliema tal-Partit Laburista, b'mod partikolari l-Kap tal-Partit Laburista stess, li mexxa l-kampanja elettorali, għamel xi dikjarazzjoni li l-Partit Laburista kien se jneħħi l- cash registers.

Pero' biex insemmi l-pożittiv ukoll, ħadt gost b'aspett wieħed fejn l-Onor.

Galea tkellem dwar is-settur pubbliku.

Hu ammetta li hemm ċerti ineffiċjenzi fis-settur pubbliku u tkellem ukoll dwar il-ħtieġa li jekk se nagħmlu ristrutturazzjoni ssir ċerta ristrutturazzjoni anke fis- settur pubbliku nnifsu.

Dan huwa diskors importanti u interessanti għaliex hija tematika li tmur kontra għal dak li qalu kelliema oħrajn tal-Partit Nazzjonalista.

Jekk wieħed jieħu, per eżempju, id-diskors li għamel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni meta l-ġimgħa li għaddiet indirizza l-Konferenza Ġenerali Annwali tal-UĦM, wieħed isib li dakinhar ħa linja, fil-fehma tiegħi, opportunistika u kważi kważi għamel glossing over tal-problemi li hemm fis-settur pubbliku u ta ad intendere li l-miżuri li qed jieħu l-Gvern Laburista huma kontro-produċenti u barra minn lokhom għal kollox.

Punt li xtaqt nitkellem fuqu fil-qosor huwa l-bżonn ta' titjib f'dak li huwa management u kontroll tal-finanzi pubbliċi.

Dan qed ngħidu mhux bi kritika għall-amministrazzjoni ta' qabel - forsi bi kritika għal diversi amministrazzjonijiet - imma qed ngħidu iktar biex nenfasizza dak li hemm bżonn isir milli dak li forsi seta' sar ħażin fl-imgħoddi u għadu jsir ħażin sal-lum.

L-ewwelnett jiena naħseb li l-ikbar difett li hemm fis- sistema governattiva finanzjarja, anke fil-budget innifsu, hija li l-budget huwa dak li l-Ingliżi jsejħu a cashflow statement.

Allura meta inti jkollok statement bħal dan, mingħajr ma trid ikollok sitwazzjoni fejn ħafna mill-fondi jkunu ta' natura storika, speċjalment dawk li huma accruals u arretrati ta' revenue.

Sistema bħal din ma toffrix management control adegwat, b'mod partikolari meta inti jkollok scenarios qed jinbidlu b'rata mgħaġġla minn xahar għal xahar.

Naħseb li dan japplika b'mod partikolari anke għad-deficit strutturali li dan il-pajjiż kellu f'dawn l-aħħar snin.

L-amministrazzjoni tal-lum wirtet sistema ta' finanzjament pubbliku li kienet miexja fuq dik li l-Ingliżi jsejħu hand-to-mouth.

U din is-sistema ovvjament tfisser biss li jkun hemm ineżistenza ta' ippjanar strateġiku fit- tul, li huwa importanti ħafna li jsir b'ċerta serjeta`.

Hemm bżonn li l- budget exercise jibda jsir b'mod differenti.

Ma nistgħux nibqgħu bis- sistema l-antika li l-eżerċizzju tal-budget ikun xi ħaġa li ssir biss f'nofs is-sajf, meta donnhom jistenbħu d-dipartiment tal-finanzi u jibdew jindirizzaw il-ħteġijiet tad-dipartimenti varji konċernati, imbagħad jibda l-bargaining mal-ministeri rispettivi a bażi tal-performance tagħhom tas- sena ta' qabel.

Huwa veru li l-amministrazzjoni l-oħra kienet daħħlet il- konċett dipartimentali tat-three-year business plans, jiġifieri business plans fuq firxa ta' tliet snin, iżda dawn qatt ma kienu ġew ikkonsidrati serjament għall-finijiet ta' budgeting.

U kien għalhekk li din il-prattika ġiet kważi mwarrba jew skartata, jekk mhux uffiċjalment, inuffiċjalment.

Għal dan l-istess għan bħalissa qegħdin naħdmu dwar il-ħtieġa li jkollna a three-year rolling budget li jiġi ppjanat f'mod li jgħinna nippjanaw u nimmaniġjaw b'mod iktar razzjonali l-finanzi pubbliċi.

Jekk nieħdu l- estimi ta' l-1998, anke fis-sorvelja li qed issir dwarhom, kemm fuq livell tal-ministeru tal-finanzi u kemm anke fil-kumitat tal-Kabinett, wieħed jara li hemmhekk l-estimi ta' l-1998 ġew ikkonvertiti f'estimi fuq bażi ta' xahar b'xahar, ħalli l-kontroll ikun jista' jsir f'mod iktar effettiv u iktar effikaċi.

B'dan il-mod il-varjanzi negattivi li jkun hemm bejn dak li jkun attwali u dak li jkun budgeted ikun jista' jiġi monitored b'mod iktar effettiv u fejn ikun meħtieġ li tittieħed azzjoni korrettiva, din ovvjament tittieħed fi żmien opportun.

Dan japplika, Madam Speaker, kemm għall-qasam tar-revenue u kemm għall-qasam ta' l-expenditure.

Min-naħa l-oħra rrid ngħid ukoll li l-konċett ta' l-accruals fuq l- expenditure qed jiġi segwit f'dawk li jissejħu l-ispending ministries.

L- ispending ministries huma dawk il-ministeri li l-iktar jikkonsmaw fondi għaliex huma l-iktar ministeri li jkollhom budget outlay kbir.

Bħal f'kull pajjiż ieħor, it-tliet spending ministies ewlenin tal-pajjiż huma s-settur tas-saħħa, is-settur ta' l-edukazzjoni u s-settur tax-xogħlijiet.

Dan qed nagħmluh bit-tir li naslu f'sitwazzjoni fejn il-finanzi pubbliċi tal- pajjiż, jekk mhux għada jew pitgħada imma għallinqas fil-ġejjieni qarib, ikunu jistgħu jibdew jiġu bbażati fuq sistema ta' accruals, ħalli b'hekk kemm l-ippjanar u anke l-kontroll isir b'mod iktar effettiv u effikaċi.

Jekk aħna jkollna l-monitoring ta' l-accruals u nibqgħu nżommu mal-politika dikjarata tagħna li kien hemm fil-budget, li aħna ma nirrikorrux għall- estimi supplimentari, jiena nemmen li nkunu qegħdin mhux biss insaħħu l- effiċjenza fl-operat tal-finanzi pubbliċi imma nkunu qegħdin inkabbru anke d-dixxiplina fuqna nfusna u d-dixxiplina interna fuq id-dipartimenti kkonċernati.

Ma rrid lil ħadd jikkwotani ħażin fuq dan li qed ngħid.

Biex inkun oġġettiv, irrid nuri li għad baqa' ħafna xogħol xi jsir f'dan ir- rigward, forsi għadu l-bidu ta' dan il-proċess u jien naħseb li dan jirrikjedi ċertu ammont ta' żmien sakemm inkunu nistgħu nittraduċu dawn l- għanijiet f'management u kontroll effettiv tal-finanzi pubbliċi bil-livell professjonali li wieħed jippretendi bi dritt fis-snin li qegħdin ngħixu fihom.

Madam Speaker, il-finanzi pubbliċi huwa qasam estensiv u l- management tiegħu huwa mferrex f'ħafna dipartimenti, li f'ċerti każi għandhom know-how limitat ta' accounting, kemm mill-aspett finanzjarju u anke mill-aspett ta' dak li huwa management accounting.

Aħna m'għandna l- ebda intenzjoni li napplikaw shock treatment għal sistema arkajka, imma beħsiebna nintroduċu dawn il-bidliet f'mod gradwali sakemm naslu biex verament inkunu nistgħu ngħidu li f'pajjiżna għandna sistema professjonali ta' accounting u sistema professjonali ta' dak li huwa management finanzjarju.

Jiena hawnhekk irrid nirringrazzja mhux biss l-isforzi li qegħdin isiru fuq livell dipartimentali imma anke l-isforzi li qegħdin isiru, forsi minn wara l-kwinti, min-naħa tal-forum għal ekonomija aħjar li forsi mhuwiex kbir f'dak li huwa manpower, imma bħala outputs, għalkemm forsi output li ma jidhirx, qed jagħtu kontribut validu ħafna u nixtieq nirringrazzjahom għall-isforzi tagħhom.

Xtaqt nagħmel xi osservazzjonijiet oħra, Madam Speaker.

Jekk m'iniex sejjer żball l-Onor.

Sceberras Trigona staqsa għaliex ma kellniex nirrikorru jew nikkonsidraw - biex inkun fair ma' dak li ntqal - għall- finanzjament minn barra l-pajjiż, forsi minn pajjiżi bħaċ-Ċina u pajjiżi oħrajn.

Illum meta titkellem ma' gvernijiet bħall-Gvern Ċiniż, jagħmluhielek ċara li spiċċaw dawk iż-żmenijiet li huma jgħinu bil- finanzjament dirett proġetti pubbliċi u proġetti infrastrutturali, kif seta' kien isir fiż-żmien tas-snin sebgħin u forsi ftit iktar tard minnhom.

Illum iċ-Ċina qed tħaddem ekonomija tas-suq u meta tiġi biex titkellem dwar investiment titkellem dwar investiment li jkun imsejjes fuq studji ta' fattibilita` ħalli tiżgura li l-affarijiet isiru fl-iktar mod effiċjenti.

U għalhekk aħna ma nistgħux nibqgħu nikkonsidraw li napplikaw l-istess metodi li forsi kienu tħaddmu fis-snin sebgħin b'ċertu suċċess u b'ċertu benefiċċju għall-ekonomija Maltija.

Jiena naħseb li nistgħu nargumentaw fit-tul bejnietna dwar id-deficits tal-pajjiż u dwar is-self li għandna bżonn fil-pajjiż, imma ħaġa li naqblu fuqha hija li kbir kemm hu kbir l- ammont ta' self għall-pajjiż, id-dipendenza tagħna fuq self barrani hija waħda negliġibbli u minima ħafna.

Naħseb li dan huwa aspett pożittiv li għandna nenfasizzawh.

Xtaqt li nitkellem fuq punt li tqajjem fil-kontest tat-turiżmu u dan qed ngħidu bla ebda animu għall-kollegi tagħna li hemm fil-kunsilli responsabbli għall-operat fis-settur privat tat-turiżmu.

Fl-Istampa ntqal u anke f'laqgħat li kellna qalulna li aħna ntroduċejna xi taxxi ġodda.

Aħna ma ntroduċejna l-ebda taxxi ġodda.

Jekk wieħed jara l-budget isib li f'paġna 80 hemm riferenza speċifika għal dawk li huma konsumaturi oħrajn lil hinn minn dawk domestiċi.

U tant kien minnu dak li aħna applikajna fil- budget permezz tal-Water Services Corporation, li meta l-għada tal-budget xi ditti ta' l-awditjar lokali għamlu summary tal-budget biex jibagħtuh lill-corporate clients tagħhom, kif isir anke barra l-pajjiż, kemm id-ditta MSD Consulting u kemm id-ditta J.N. Tabone & Co., meta tkellmu dwar turiżmu applikaw rati li huma l-istess rati li ġew applikati mill-Water Services Corporation il-ġimgħa li għaddiet, meta bagħtet il-kontijiet lis-settur turistiku.

Aħna kellna round ta' konsultazzjonijiet mar-rappreżentanti tas- settur turistiku li se nerġgħu niltaqgħu magħhom u għalhekk ma nħossx li f'dan l-istadju għandi nikkummenta iżjed, imma nippreferixxu li jkollna one- on-one consultations magħhom kif aħna wegħedna li jkollna l-ġimgħa d- dieħla.

Saret mistoqsija ipotetika, jekk m'iniex sejjer żball, mill-Onor.

Dalli, fejn qal: X'jiġri jekk il-Gvern jissellef aktar milli għandu bżonn?

Naħseb li tajjeb li wieħed iħares lejn il-liġi nnifisha għaliex kieku l- figuri ta' l-1998 ivarjaw, il-liġi tipprovdi li jekk id-deficit jikber is- self ma jistax jeċċedi l-ammont provdut fil-liġi.

U jekk id-deficit jonqos, jew il-gvern jissellef inqas addirittura jew jekk jissellef kemm tipprovdilu l-liġi, l-ammont extra bejn id-deficit u s-self jiġi misluf inqas is-sena d-dieħla.

Nixtieq nagħmel osservazzjoni fuq il-Euro.

Qed naqbeż minn suġġett għall- ieħor għax dawn huma punti li tqajmu minn diversi kelliema u nħoss li nkun qed nonqos jekk ma nagħmilx riferenza għalihom.

Xi ħadd, mingħalija l- Onor. Michael Refalo, staqsa: Xi tħejjija qed ikun hemm min-naħa tal-Gvern fuq il-kwestjoni tal-Euro?

Jiena nista' ngħid li l-Bank Ċentrali ilu jsegwi l-kwestjoni tar-relazzjonijiet ma' l-Unjoni Ewropea - ħa nkun fair u ngħid li kienet qed tiġi segwita anke taħt l-amministrazzjoni l-oħra, meta s-sħubija fl-Unjoni Ewropea kienet fuq l-aġenda tal-Gvern ta' dak inhar - imma nista' ngħid li dan il-kumitat ma ġiex xolt, sempliċement għax l- amministrazzjoni tal-lum ma taqbilx ma' sħubija sħiħa.

Anzi nista' ngħid li l-Bank Ċentrali għandu advisory committee fuq l-affarijiet ta' l-Unjoni Ewropea, li jiġi chaired fuq bażi regolari mill-gvernatur innifsu.

Il- brief ta' dan il-kumitat huwa li jagħmel monitoring ta' l-iżviluppi kollha relatati ma' l-Euro nnifisha u jassessjaw kull azzjoni li jista' jkun hemm bżonn li tittieħed fir-rigward ta' pajjiżna.

Apparti minn hekk, tajjeb li wieħed jgħid li l-Bank Ċentrali waqqaf diversi task forces biex jaraw x'miżuri hemm bżonn jiġu implimentati qabel Jannar 1999 fl-areas relatati ma' l-exchange rate basket tal-lira Maltija, l-aspetti legali, l-aspetti tal-correspondent banking, l-aspetti tas-sistemi ta' pagamenti internazzjonali, ir-ridenominazzjoni ta' l-assi u liabilities ta' pajjiżna u anke ċerti aspetti li għandhom x'jaqsmu ma' l-IT.

Min-naħa l-oħra l-Bank Ċentrali, permezz ta' l-investments policy committee tiegħu li huwa wkoll chaired mill-gvernatur, qed jassessja l-implikazzjonijiet ta' dan kollu fuq dak li huwa reserve management u diġa` ġew implimentati xi miżuri min-naħa tagħhom.

Apparti minn hekk imbagħad hemm working group ieħor tal-banek fuq l-EU matters li huwa chaired mid-deputy general manager (international) market tas-Central Bank u li qed iħares lejn l-areas kollha li għandhom jiġu indirizzati, rigward dawk li huma servizzi bankarji li qegħdin jiġu offruti.

Saret riferenza wkoll għall-kwistjoni tal-pagamenti li kienu saru mill- Malta Drydocks, u hawnhekk tajjeb li wieħed jenfasizza - għalkemm dan il- punt tqajjem anke fil-Public Accounts Committee - illi l-varjazzjonijiet bejn l-1997 u l-1998 fir-revenue kienu dovuti anke għall-once-only payment tal-Malta Drydocks u dan kien ġej mill-fatt illi għall-income tax kellek kontribuzzjoni ta' ¥7.8 miljun, social security kellek ¥6 miljun u mbagħad kellek State contribution ta' ¥3 miljun, li b'kollox iġibu ¥16.8 miljun.

Dawn kienu nklużi fl-approved estimates ta' din is-sena u fil-fatt l- expenditure loan lill-Malta Drydocks ta' ¥24.6 miljun kienet ġiet approprjata anke fis-supplementary estimates ta' l-1997.

Saret riferenza min-naħa ta' kelliemi ieħor ta' l-oppożizzjoni dwar in- nefqiet kapitali.

Huwa staqsa: GĦaliex dan is-self kollu meta l-pajjiż mhu qed jagħmel ebda investiment maġġuri kapitali?

MADAM SPEAKER: Ippermettili, Onorevoli, imma reġa' skadielek il-ħin u għandek bżonn leave of House.

Hawn il-permess tal-Kamra biex l-Onor.

Brincat ikun jista' jkompli bid-diskors tiegħu?

(Onor. Membri: No)

Il-permess ma ngħatax.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l-abbozz tal- liġi msejjaħ ''Att biex jawtorizza li somma ta' mhux iżjed minn mija u għaxar miljun lira Maltija tinġabar b'self f'Malta sabiex tkopri nefqa ikbar mid-dħul fil-Fond Konsolidat matul is-sena 1997 u n-nefqa li hi mistennija sseħħ matul is-sena 1998'', ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MADAM SPEAKER: Din id-division tittieħed fis-seduta li jmiss fuq dan l- Abbozz ta' Liġi skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 60 tat-12 ta' Mejju 1997.

Il-Ministru Brincat.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR DAZJU TAS-SISA (EMENDA NRU.

EXCISE DUTY (AMENDMENT) (NO.

4) BILL

ONOR.

LEO BRINCAT: Madam Speaker għandi messaġġ tal-President.

MADAM SPEAKER: Se naqra l-messaġġ tal-President:

UGO MIFSUD BONNICI PRESIDENT

Il-President wara li kien informat dwar is-suġġett ta' l-Abbozz ta' Liġi "biex ikompli jemenda l-Att ta' l-1995 dwar Dazju tas-Sisa", jirrakkomandah għall-konsiderazzjoni tal-Kamra.

2 ta' Jannar 1998

Il-Ministru Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Madam Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex ikompli jemenda l-Att ta' l-1995 dwar Dazju tas- Sisa.".

MADAM SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

JOE CILIA: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Madam Speaker, fl-aħħar diskors tal-budget kien tħabbar illi mil-1 ta' Jannar 1998 kellha tidħol taxxa tas-sisa fuq l-inbid ta' 5c kull litru.

Fil-fatt din it-taxxa titħallas fuq inbejjed importati u anke fuq inbejjed prodotti lokalment, bħalma jiġri fil-każ ta' oġġetti oħra soġġetti għat-taxxa tas-sisa, ngħidu aħna s-sigaretti u l-birra.

Tajjeb illi wieħed jispjega - għalkemm issa għadda ċertu żmien - illi ftit jiem wara li kien tħabbar il-budget kienet saret laqgħa bejn l- awtoritajiet tad-dwana u produtturi lokali ewlenin, fi ħdan il-Federazzjoni ta' l-Industrija, propju dwar l-introduzzjoni ta' din it-taxxa.

Huwa stmat illi dawn il-produtturi bejniethom jipproduċu madwar 80% ta' l-inbid għall- konsum lokali, 10% jiġi prodott minn produtturi kummerċjali żgħar, waqt li 10% tas-suq jittieħed minn inbejjed importati.

Matul din il-laqgħa kien ġie spjegat illi waqt li d-dwana ma kellha l-ebda ħsieb li toħloq tfixkil żejjed għall-kummerċ, id-dipartiment ried jimplimenta sistema li tipprovdi kontroll adegwat kemm għal dak li huwa ġbir ta' taxxa u anke kontra l- evażjoni tagħha.

Fil-fatt issemmew diversi metodi ta' kontroll, bħal banderoles jew immarkar ta' tappijiet, iżda minħabba l-użu ta' diversi sistemi ta' ppakkeġġjar, li jvarjaw minn fliexken, tetra packs u damiġġjani ta' qisien differenti, inħass illi fiċ-ċirkostanzi kien aħjar illi l- kontroll ikun bbażat fuq records ta' produzzjoni u anke fuq accounts awditjati, bħalma huwa fil-każ tal-birra.

Wieħed irid jiftakar ukoll, Madam Speaker, illi l-produtturi huma obbligati illi jżommu dawn ir-records illi titlob il-liġi tat-taxxa tad- dwana u sisa, ħalli wieħed ikun jista' jqabbel ċerti figuri meta jiġi biex jagħmel il-verifiki meħtieġa.

Naturalment id-dwana żżomm record ta' l- għeneb importat waqt li dwar għeneb lokali hemm dispożizjonijiet fl-Att dwar l-Inbid, liema liġi hija amministrata mid-dipartiment ta' l- agrikultura, u dawn l-għodda jkomplu jgħinu biex isaħħu l-kontrolli u l- verifiki neċessarji.

Wieħed irid jgħid ukoll illi minn ċerti analisi li jistgħu jsiru fuq il-prodott tkun tista' tasal għall-figuri ta' produzzjoni, u dan kollu fl-interess tal-ġbir ġust tat-taxxa.

Huwa rilevanti wkoll li jingħad illi l-Att dwar l-Inbid jipprovdi għar- regolamentazzjoni tal-produzzjoni, ta' l-importazzjoni u tal-bejgħ tal- inbid u jimponi ċerti ħteġijiet u parametri fuq min irid jipproduċi l- inbid, fosthom il-ħruġ ta' liċenzja mid-dipartiment ta' l-agrikoltura.

Għalhekk id-dispożizzjonijiet f'dan l-abbozz ta' liġi huma b'żieda u mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet ta' Kap 211 tal-Liġijiet ta' Malta.

L-abbozz preżenti, Madam Speaker, jieħu ħsieb illi jemenda l-Att ta' l- 1995 dwar Dazju tas-Sisa billi fl-Ewwel Skeda tiegħu jiżdiedu "inbejjed, minbarra most tal-għeneb" mal-lista ta' oġġetti dazjabbli; tiżdied skeda ġdida biex jiġi speċifikat id-dazju tas-sisa li għandu jitħallas fuq l- inbejjed li huma deskritti fl-Ewwel Skeda; u wara t-Taqsima E tas-Seba' Skeda, li s'issa tidher bħala s-Sitt Skeda iżda li qed tiġi enumerata mill- ġdid, daħlet it-Taqsima F li titkellem dwar ir-Regolamenti tal-1997 dwar l- Inbid.

Bħalma hu l-każ ta' l-oġġetti l-oħra dazjabbli, dawn ir-regolamenti waqt li huma speċifiċi għall-inbejjed, ikomplu jorbtu mar-Regolamenti ta' l- 1995 dwar Oġġetti Dazjabbli illi jidhru fit-Taqsima A fl-istess skeda.

Il- fatt li dawn id-dispożizzjonijiet qed jiddaħħlu permezz ta' regolamenti jippermetti illi xi tibdil fihom li tiegħu jista' fil-futur tinħass il- ħtieġa, ikun jista' jsir permezz ta' avviż legali f'inqas żmien minn dak li jitlob proċess parlamentari fejn jidħlu emendi għal-liġijiet.

Madam Speaker, għalkemm quddiemi għandi aktar notamenti rigward tibdil ta' natura teknika li qegħdin nipproponu, naħseb illi jkun aħjar li dan inħalluh għall-istadju ta' kumitat u fl-istess ħin ma ntawwalx wisq.

Iżda osservazzjoni li nħoss li għandi nagħmel hija illi l-akbar sfida li se jkollu s-settur tal-inbid fil-ġejjieni huwa kemm se jkun kapaċi jkabbar għeneb lokalment.

L-inbid importat minn barra jeħtieġ proċeduri speċjalizzati ta' handling li huma għaljin.

Nafu pero' li kieku kellu jiġi intensifikat it-tkabbir ta' l-għenba Maltija jintgħelbu l-problemi ta' ħafna spejjeż tat-trasport.

Fil-fehma tal-prodotturi nfushom, Madam Speaker, dan jista' jwassal għal kontroll tal-kwalita' aħjar, kemm qabel u anke waqt il-harvesting innifsu.

Fil-fatt inbid prodott mill-għenba lokali jagħmilha aktar faċli biex produtturi lokali jesportaw il-prodotti tagħhom barra l-pajjiż.

Hawnhekk niftaħ parentesi żgħira u nsellem lill-prodotturi ta' l-inbid Malti għat-titjib illi kien hemm fil-prodott tagħhom tul is- snin, speċjalment meta wieħed jipparagunah mal-livell ferm iktar inferjuri ta' inbid illi kellna għaxra jew 15-il sena ilu.

Qed nitkellem b'mod ġeneriku imma naħseb li kull konsumatur jista' jara titjib sostanzjali fil- livell ta' l-inbid li ġie prodott riċentement ġewwa pajjiżna.

Naħseb iżda illi xorta jrid jibqa' jiġi diskuss il-fatt jekk għandniex nikkonsidraw dan il-prodott bħala prodott strateġiku jew le għaliex hemm min jgħid illi dan huwa prodott strateġiku u hemm min ma jaqbilx ma' din l- interpretazzjoni.

Jiena naħseb illi l-iktar illi jinġab l-argument li dan huwa prodott strateġiku huwa ovvjament minn min jixtieq li jibqa' jgawdi l- protezzjoni tal-levy għal żmien indefinit jew inkella sakemm pajjiżna jsir awto-suffiċjenti f'dik li hija vitikultura, li naħseb li hija xi ħaġa pjuttost 'il bogħod biex naspiraw għaliha.

Pero' dan is-settur, l-istess ma' setturi oħrajn, se jkun settur illi se jiġi diskuss mal-korpi kostitwiti u l-korpi relattivi meta nkunu qegħdin nitkellmu dwar il-pjani ta' ristrutturazzjoni u se nkunu qed nagħtu widen u konsiderazzjoni xierqa għall-problemi li qed jiffaċċa dan is-settur bl-iktar mod realistiku mingħajr ma nxellfu l-bilanċ ta' l-interessi u tal-problemi li għandhom setturi oħrajn.

F'dan l-istadju, Madam Speaker, nagħlaq hawnhekk u nħalli l-ispazju għall- kollegi tiegħi.

MADAM SPEAKER: Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Josef Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Madam Speaker, nixtieq l-ewwelnett nibda biex nistaqsi jekk dan il-Gvern jafx x'inhu jagħmel.

Qed ngħid dan għaliex propju f'Lulju tas-sena li għaddiet, b'ħafna daqq ta' trombi, il-Gvern qal li bis-sistema tas-CET se jraħħas xi prodotti.

Fil-fatt intnefqu mijiet ta' eluf ta' liri biex sar advertising u ntbagħtu leaflets fid-djar mhux dwar il-prodotti li għolew imma dwar dawk li jew ma nbidilx il-prezz tagħhom jew inkella roħsu.

Fost l-items li kien hemm li roħsu kien hemm propju l-inbid.

Mela f'nofs is-sena li għaddiet kellna roħs fil-prezz ta' l-inbid meta neħħejna l-VAT u daħħalna s-CET, u f'Novembru l-istess Gvern u l-istess Ministru tal-Finanzi żied it-taxxa fuq l-inbid!

Allura bilfors ikolli ngħid li hawnhekk għandna inkonsistenza grassa.

GĦalija ma jagħmilx sens li wieħed l-ewwel iraħħas prodott u jibgħat jinforma b'dan lill-Maltin u l-Għawdxin kollha bieb bieb u mbagħad jiġi l-budget u l-istess prodott jerġa' jgħollih!

Jekk il-Gvern kien se jagħmel hekk, ma setax għamel hekk mill-ewwel?

Għalhekk qed nistaqsi wkoll jekk dan il-Gvern jafx x'inhu jagħmel.

Jekk fhimtu tajjem il-Ministru qal li żied it-taxxa fuq l-inbid biex iżid id-dħul.

Allura jekk kellu bżonn iżid id-dħul f'Novembru, ma kellux bżonn iżid id-dħul f'Lulju ta' l-istess sena?

U allura mhux bilfors ikolli ngħid, kif qal Onor. Membru ta' din il-Kamra, li tlifna l-boxxla!

Bil-mod kif tkellem il-Ministru llum għall-ewwel ħsibt li kien qed jitkellem fuq il-ftehim li qed isir ma' l-Unjoni Ewropea, pero' m'inix ċar għal kollox.

Għaliex?

Qalilna illi dan is-settur se jiġi ristrutturat.

Sadanittant il-Prim Ministru diversi drabi qal illi s-settur ta' l-ikel huwa excluded mil-free trade agreement.

Issa dan is-settur jinkludi wkoll il-beverages u prodotti li għandhom link dirett ma' l-agrikoltura.

GĦalhekk nistaqsi: Il-levy fuq l-inbid se tibqa' jew le?

Ir- ristrutturazzjoni li qed jitkellem fuqha l-Gvern se tapplika għas-settur ta' l-inbid?

Jekk inhu hekk dan ifisser li s-settur ta' l-ikel, kuntrarju għal kif ġew informati l-Federazzjoni ta' l-Industrija u l-korpi kostitwiti ftit tal-ġimgħat ilu, m'huwiex excluded mill-free trade agreement, li allura jikkonferma dak li qalet l-Unjoni Ewropea fir-rapport tagħha meta qalet illi l-free trade agreement irid ikopri s-setturi kollha.

(Interruzzjonijiet) Nerġa' ngħid li jien hekk fhimtu jgħid lill-Ministru.

Madam Speaker, huwa importanti illi nkunu nafu sewwa kif se nimxu f'dan is-settur għaliex waqt illi hija x-xewqa ta' kulħadd f'pajjiżna illi nipproduċu aktar għeneb u għeneb ta' kwalita' - fil-fatt qegħdin isiru ċerti esperimenti f'dan is-sens - nafu wkoll li wieħed irid jimxi b'ċerta kawtela u jrid ikun jaf x'inhuma l-long-term indications.

Mill- introduzzjoni tal-Ministru llum ma ħadt l-ebda indikazzjoni dwar dan.

Il- Ministru ma tkellimx dwar x'se jiġri u dwar kif nistgħu nistimulaw dan is- settur.

Ma semma xejn b'mod speċifiku ħlief li hemm diskussjonijiet għaddejjin dwar ristrutturazzjoni illi tinvolvi wkoll is-settur ta' l- inbid.

Lanqas qalilna xejn il-Ministru dwar l-oġġezzjoni min-naħa ta' l- Unjoni Ewropea li meta daħlet it-taxxa tas-CET f'Lulju ta' l-1997 il- prodott Malti ġie vvantaġġat vis-a-vis il-prodott mill-Unjoni Ewropea.

Kif konna għidna li se jiġri, dan qajjem problemi anke fis-settur ta' l- inbid.

Effettivament il-Gvern kellu jċedi għall-pressjoni ta' l-Unjoni Ewropea u naqqas il-protezzjoni fuq l-inbid għaliex l-ETI ma ġietx applikata aktar.

Dan ifisser li l-Gvern naqqas bi ftit il-protezzjoni fuq l-inbid mingħajr ma ggwadanja xejn mil-lat ta' esportazzjoni ta' l-istess prodott.

Issa skond dik il-famuża ittra li l-Ministru Brincat sfortunatament għadu jkaxkar saqajh biex ipoġġiha fuq il-Mejda tal-Kamra - jiena għadni ma nistax nifhem għalfejn qed jagħmel hekk - li tgħid li se jkun hemm bżonn ta'

"a gradual introduction of a tax on value added of manufacturing activity aimed for the local market at a rate equivalent to the present one levied at Customs",

is-settur ta' l-inbid se jkun hemm taxxa addizjonali fuqu, a tax on value added, li hija taxxa simili għall-VAT.

GĦax m'hu veru xejn li l-value added tax u t-tax on value added huma żewġ affarijiet differenti, u wara li naqqas il-protezzjoni fuq l-inbid u wara li ħareġ jiftaħar li l-prezz raħas, dan il-Gvern issa qed jerġa' jżid it-taxxa fuqu, taxxa simili għal dik it-taxxa li tant ħadem u tant nefaq flus f'riklamar biex ineħħi.

MADAM SPEAKER: Ippermettili Onorevoli għax sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Nistieden lill-Ministru Mizzi, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, niproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 25 ta' Mejju, 1998 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

L-Ewwel Qari ta' Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Promozzjoni ta' Prodotti Lokali.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar Self Lokali – it-Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 4) - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Taxxa Speċjali fuq Banek Kummerċjali - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur (Emenda Nru 3) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni Ċivili - it-Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Ħabs - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda diversi ligijiet dwar Servizzi fl-Ajruport - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Forzi tal-Pulizija ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi kontra l-Korruzzjoni - it-Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar Servizzi tat-Turiżmu għal Malta - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kummerċ ta' l-Assigurazzjoni - Kumitat (Kont.); Riżoluzzjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni dwar Malta u l-Unjoni Ewropea - Kontinwazzjoni; u

xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi dwar Brokers fl-Assigurazzjoni u Intermedjarji oħra - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar it-Telekomunikazzjoni - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ajruportijiet u fl-Avjazzjoni Ċivili - Kumitat Permanenti.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Madam Speaker, matul dawn l-aħħar ġimgħat kien hemm diversi allegazzjonijiet dwar il-miżuri li d-dipartiment ta' l-agrikoltura kien qed jieħu sabiex jitneħħew is-siġar tal-każwarina f'Misraħ l-Isptar, Ħaż-Żebbuġ, ħalli minflokhom jitħawlu siġar oħra.

Intqal li dawn il-miżuri li ttieħdu ma kenux skond dak li riedet l-Awtorita` ta' l-Ippjanar u li ma kien hemm l-ebda talba min-naħa tad-dipartiment ta' l-agrikoltura lill- Awtorita` ta' l-Ippjanar.

Bil-permess tiegħek, Madam Speaker, xtaqt inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra t-talba li għamel id-dipartiment ta' l- agrikoltura u r-risposta pożittiva ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar sabiex ix- xogħol ikun jista' jsir.

MADAM SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' ittra mibgħuta fis-17 ta' Marzu 1997 mill-Ministeru tal- Biedja u Sajd liċ-chairman ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar dwar tneħħija ta' siġar minn Misraħ l-Isptar, Ħaż-Żebbuġ; u

Kopja ta' ittra mibgħuta mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar lid-Dipartiment ta' l-Agrikoltura fit-8 ta' Mejju 1998 dwar tneħħija ta' siġar minn Misraħ l-Isptar, Ħaż-Żebbuġ.

Tajjeb ngħid ukoll li dawn ix-xogħlijiet saru sabiex ikunu akkomodati l- ħteġijiet tar-residenti u allura niskanta kif sieħbi l-Onor.

Michael Bonnici għamel plejtu sħiħ - forsi minħabba xi pika ta' natura personali - meta kien hu stess li fi snin mhux 'il bogħod kien aċċetta li jingħaqad mar- residenti ta' Triq il-Kbira f'Ħaż-Żebbuġ, li kienu talbu biex jitneħħew is- siġar li kienu qed joħolqu ħafna inkonvenjent u anke kienu qed jagħmlu l- ħsara.

L-Onor.

Membru tan-naħa l-oħra ma kellux għalfejn idaħħal piki bla bżonn fost ir-residenti tal-lokalita` li jikkontesta fiha hu u joħloq ċerti diffikultajiet lill-ħaddiema tad-dipartiment ta' l-agrikoltura waqt il-qadi ta' dmirijiethom.

GĦaldaqstant bl-akbar lealta` nistiednu sabiex ikun responsabbli biżżejjed u jirtira l-allegazzjoni li għamel li aħna ħadna xi miżuri li kienu kontra dak li riedet l-Awtorita' ta' l-Ippjanar, jew inkella li ħadna xi miżuri li kienu kontra dak li riedu r-residenti nfushom.

Madam Speaker, tajjeb li wieħed jgħid li mhux talli d-dipartiment ta' l- agrikoltura m'huwiex il-bojja tas-siġar f'pajjiżna talli taħt l- amminstrazzjoni Laburista matul dawn l-aħħar xhur saru numru ta' xogħlijiet.

Per eżempju, waqqafna l-urban and rural landscaping unit sabiex ikollna direzzjoni sostenibbli fi ħdan id-dipartiment ta' l- agrikoltura u l-ħaddiema tagħna jifhmu l-isfidi tal-futur, jiġifieri li mhux biss nitkellmu fuq afforestazzjoni imma rridu nitkellmu b'mod nazzjonali dwar kif se nsebbħu t-toroq tagħna fl-ibliet, fl-irħula f'żoni urbani u rurali.

F'dan il-qafas mal-ewwel ħadna l-miżuri meħtieġa ħalli filwaqt li għaddejjin b'dawn l-iżviluppi min-naħa tad-dipartiment ta' l- agrikoltura, fl-istess ħin l-ambjent intejbuh dejjem aktar ħalli pajjiżna jkun jista' jiġbed dak l-investiment sostennibbli li tant għandna bżonn.

Per eżempju, din l-amminstrazzjoni qed taħdem sabiex tkompli żżid in- numru ta' turisti li jiġu f'pajjiżna u għalhekk bilfors irridu nagħmlu ċerti xogħlijiet fil-landscaping urban u rurali.

Pajjiżna diġa` ra bidla f'dan l-aspett għax rajna żbir ta' numru ta' siġar li għal għexieren ta' snin qatt ma kienu nżabru u mhux talli tħawlu siġar ġodda talli qed jittieħdu inizjattivi ġodda biex l-istudenti wkoll jifhmu l-importanza tas- siġar.

Għal dan il-għan fil-farm sperimentali bdejna proġetti bħalma huwa hands-on farming, fejn it-tfal li jattendu qed iħawlu numru ta' siġar ta' l-għargħar, li hija s-siġra nazzjonali Maltija, ħalli fil-ġejjieni qarib mhux biss insebbħu l-landscape imma nkunu qed inġibu 'l quddiem is-siġar tipikament Maltin.

Madam Speaker, tajjeb li wieħed jirriferi wkoll għall-bidliet li qed isiru fil-mixtla tal-gvern f'Wied Inċita fejn il-ħaddiema b'tant għaqal u b'tant kapaċita` qegħdin jagħtu servizz professjonali sabiex tiżdied il- produzzjoni tas-siġar u l-arbuxelli ħalli jsostnu l-pjanijiet ta' l-urban and rural landscaping unit li, kif qed ngħid, kollha huma intenzjonati biex f'pajjiżna jkun hawn iktar ħdura u ambjent sabiħ, kemm għall-pubbliku in ġenerali Malti u Għawdxi kif ukoll għat-turisti li jiġu jżuruna.

Illum f'Wied Inċita mhux biss hemm is-sehem tal-gvern u tal-kunsilli lokali imma bi pjaċir ngħid li matul dawn l-aħħar xhur intlaħqu arranġamenti ma' l-APS Bank sabiex f'Wied Inċita jkollna serra li fiha nkabbru siġar standard ħalli fil-ġejjieni qarib inkunu nistgħu nagħtu numru ta' siġar imlaħħqa lill-kunsilli lokali bil-għan li 'l quddiem jiżviluppa l-council green belt.

Matul din is-sena bejn dwieli u siġar tal-frott tħawlu 'l fuq minn 50,000 siġra li huma bżonjużi mhux biss biex nagħtu dehra isbaħ lil pajjiżna imma wkoll biex ikollna produzzjoni akbar ta' frott.

Irrid ngħid ukoll li permezz tal-kordinazzjoni bejn il-kunsilli lokali u l-urban and rural landcaping unit tad-dipartiment ta' l-agrikoltura, illum qed titwassal fid-djar informazzjoni utli biex il-landscaping ikun sostnut kemm fil-front gardens u kemm fil-back gardens ta' djar privati.

B'dan il-mod inkunu qed nagħtu servizz biex ikunu mħarsa iktar il-pjanti f'kull livell u nkunu qed nagħtu kontribut sabiex dejjem jonqos il-mard u tiżdied il- koltivazzjoni tas-siġar.

Matul dawn l-aħħar xhur bdejna l-proġett ta' riabilitazzjoni ta' Wied il- Qlejgħa, fejn il-Gvern mhux biss ħoloq teknika ġdida dwar kif jistgħu jiġu riabilitati l-widien imma wera kif tista' tiġi rrispettata l-flora u l- fawna biex ma tkomplix issir qerda tal-pjanti endemiċi Maltin, li huma parti mill-patrimoju ta' pajjiżna u jsebbħu ħafna l-kampanja.

Dawn l- inizjattivi kollha li bdew iseħħu matul dawn l-aħħar xhur jikkonfermaw kemm hija inġusta u irresponsabbli l-kritika ta' l-Onor.

Michael Bonnici meta qal li d-dipartiment - u ma nafx jekk kienx qed jirriferi għalija wkoll - huwa bojja tas-siġar.

Għalkemm f'dan il-Parlament ikollna d-differenzi ta' bejnietna, huwa importanti li qatt ma naslu biex inwarrbu l-interess nazzjonali.

Fl-opinjoni tiegħi, Madam Speaker, il-kollega tiegħi l-Onor.

Bonnici b'sentimenti irresponsabbli jew forsi b'nuqqas ta' ħsieb ħoloq umiljazzjoni bla bżonn għall-ħaddiema tad-dipartiment ta' l-agrikoltura, li tant jagħtu kontribut fil-qasam tas-siġar u l-pjanti.

Madam Speaker, matul dawn l-aħħar ġimgħat kellna numru ta' diskussjonijiet oħra sabiex inġibu 'l quddiem diversi inizjattivi konnessi mas-settur tal-biedja u s-sajd.

Wara ħafna sforzi rnexxielna nagħmlu arranġamenti li ssodisfaw lis-sajjieda u l-koperattivi tagħhom, kif ukoll lill-kumpannija Ġappuniża li ntrabtet li tixtri t-tonn tas-sajjieda Maltin.

Ovvjament dan huwa kuntratt privat imma aħna tlabna biex nintervjenu ħalli jaslu għal soluzzjoni, u jien minn qalbi nixtieq nifraħ lis-sajjieda għall- kontribut tagħhom u nawguralhom li jkollhom staġun ta' suċċess bħalma kellhom fis-sena li għaddiet.

Minkejja l-affarijiet li l-Oppożizzjoni tipprova dejjem tinsinwa, għal darba oħra s-sajjieda tagħna reġgħu akkwistaw prezzijiet record għat-tonn li jaqbdu.

Illum is-sajjieda għandhom prezz ta' Lm2.10-il kilo għal grad A, Lm2.00-il kilo għal grad B u Lm1.70-il kilo għal grad Ċ, u min hu fil-mestier jaf li dawn huma prezzijiet tajbin għas-sajjieda.

F'pajjiżna minn dejjem kien hemm l-idea li għandna nagħrfu l-importanza ta' l-industrija tat-tonn u nieħu gost li l- kumpannija Ġappuniża li diġa` għamlet ftehim mal-koperattivi tas-sajd hija interessata sabiex fil-ġejjieni qarib tkompli tinnegozja magħhom kif ukoll ma' bank privat li qed juri l-interess li jinvesti f'din l-industrija.

Jien nawgura li jkomplu jikkordinaw ħidmiethom ħalli l-industrija tat-tonn tkompli tikber.

Madam Speaker, meta l-Partit Laburista kien fl-oppożizzjoni kien jgħid li huwa żball li ma jitteħdux inizjattivi sabiex jgħinu lis-sajjieda jinvestu fl-akwakultura.

Aħna qed nappoġġaw kontinwament lill-koperattivi tas-sajjieda u lis-settur privat fil-proġett biex jitkabbar it-tonn fil- pennings, jiġifieri jinqabad fl-ixbiek meta jkun żgħir u mbagħad jibqa' jgħix fl-istess xibka sakemm jikber u tasal il-ġurnata tas-suq li l- kumpannija partikolari tkun tista' tinnegozjah.

Aħna nemmnu li dawn l- inizjattivi se jkomplu jiġu diskussi bejn il-koperattivi u l-kumpannija Ġappuniża li għadha kemm għamlet l-arranġamenti tagħha għall-esportazzjoni tat-tonn ta' din is-sena.

Matul dawn l-aħħar xhur saru negozjati ma' Aquaculture Vaccines Ltd ta' l- Ingilterra sabiex issir ir-riċerka tal-pasteurellosis - li hija bacteria li tinsab fl-industrija tal-fish farming Mediterranja - fiċ-ċentru nazzjonali ta' l-akwakultura ta' Malta biex inżommu l-kuntatti mas-suq Brittaniku.

Jien nawgura lill-ħaddiema, lit-tekniċi u lill-konsulenti taċ-ċentru flimkien mal-kumpannija Aquaculture Vaccines Ltd li jkollhom suċċess għaliex, għalkemm Malta m'għandhiex din il-problema fl-industrija tal-fish farming tagħha, bla dubju din ir-riċerka tista' twassal sabiex fi ftit xhur oħra tinstab il-kura u jinħoloq il-vaċċin biex ma jkunx hemm iktar imwiet ta' ħut kawża ta' din il-pasteurellosis.

Jien nifhem li impenn bħal dan se jkompli jżid il-kredibilita` li diġa` kellu u għad għandu ċ-ċentru nazzjonali ta' l-akwakultura u se jkompli jservi biex aktar żgħażagħ mir- reġjun tal-Mediterran, partikolament minn pajjiżi Għarab u Afrikani, ikomplu l-istudji tagħhom hawnhekk.

Jien informat li bis-saħħa tal-protokoll li kien ġie ffirmat bejn Malta u l-Libja għar-rigward ta' attivita` fis-setturi tal-biedja u sajd, matul din is-sena mistennija li jkun hemm numru ta' studenti Libjani jitħarrġu fl- esperimentazzjoni u fit-teknika ta' l-industrija tal-fish farming, u anke se jkun hemm numru ta' Maltin li se jmorru hemmhekk u jsewwu opri tal-baħar tas-sajjieda Libjani.

Iktar ma jinħolqu rabtiet bħal dawn iktar jitjiebu r- relazzjonijiiet kummerċjali u ekonomiċi bejn il-poplu Libjan u l-poplu Malti.

Aħna konvinti li permezz tat-tarznari tagħna nistgħu noffru mhux biss is-servizzi ta' tiswija ta' vapuri imma anke servizzi ta' manutenzjoni ta' opri tal-baħar lil pajjiżi ġirien tagħna bħal-Libja.

Din it-tip ta' attivita` mhux biss toħloq attivita` ekonomika imma tkun qed tħares is- saħħa kemm tas-sajjieda Maltin kif ukoll Libjani f'dan il-każ, għax bla dubju l-manutenzjoni ta' l-opri tal-baħar hija parti mill-mestier.

Wieħed irid dejjem jirrispetta l-fatt li dawn ikunu bejn sema u ilma biex jaqilgħu l-ħobża tagħhom u biex jitimgħu l-ġnus tagħhom u għaldaqstant bħalma wieħed għandu jagħti s-sussidju biex jinxtraw opri ġodda daqstant ieħor wieħed għandu jara li l-manutenzjoni ssir bl-iktar mod korrett ħalli jiġu evitati traġedji.

Madam Speaker, aħna nawguraw ukoll li fix-xhur li ġejjien ikollna aktar diskussjonijiet ma' l-awtoritajiet tal-biedja u s-sajd Libjani, inkluż il- ministri konċernati, ħalli nsostnu l-ħtiġijiet tal-bdiewa tagħna.

Fil-fatt matul dawn l-aħħar 16-il xahar il-poplu Libjan bagħat lil pajjiżna 'l fuq minn 10,000 siġra tal-frott u taż-żebbuġ sabiex dawn jinbidlu ma' oħrajn li kienu qodma jew mietu.

Għal numru ta' snin l-attivita` f'dan ir-rigward kienet limitata ħafna bejn il-poplu tagħna u l-poplu Libjan u aħna nifhmu li b'dan il-protokoll ir-relazzjonijiet se jespandu b'mod li jkunu ta' benefiċċju għaż-żewġ pajjiżi.

Madam Speaker, fil-ftit ħin li baqagħli se nitkellem dwar il-miżuri l-oħra li se jittieħdu mid-dipartiment ta' l- agrikoltura sabiex fil-ġejjieni qarib jibda jiffunzjona l-uffiċċju ċentrali ta' l-extension services.

Ovvjament fil-pitkalija ċentrali f'Ta' Qali jidħol l-ikbar numru ta' bdiewa għaliex it-Tnejn u l-Ħamis jieħdu l-prodotti tagħhom hemmhekk.

Qabel il-bdiewa kien ikollhom imorru fl-uffiċċju ċentrali tagħhom jew fil- farm sperimentali fl-Għammieri biex jieħdu xi pariri tekniċi.

Dan kien inkonvenjent li ovvjament il-bdiewa kienu ilhom jilmentaw dwaru għal numru ta' snin.

Fis-snin imgħoddija l-kelliema ta' l-Oppożizzjoni bħall-Onor.

Joe Debono Grech u s-sur Freddie Micallef, kienu jitkellmu dwar l- importanza li noħolqu mekkaniżmu biex dan is-servizz jintlaħaq iktar mill- bidwi.

Matul dawn ix-xhur kien hemm diskussjoni bejn id-direttur u l- uffiċjali sabiex naraw kif noffru dan is-servizz b'mod effiċjenti.

Madam Speaker, irrid nieħu l-okkażjoni hawnhekk biex nirringrazzja lil Dr Emil Moukarzel li għalkemm m'huwiex ta' ċittadinanza Maltija - huwa Lebaniż - ħadem bi sħiħ sabiex mill-kapaċitajiet tiegħu jfiehem lili, kif ukoll lill-ħaddiema tad-dipartiment, it-tibdiliet li hemm bżonn iseħħu sabiex il- bdiewa jibdew jingħataw aktar pariri tekniċi u professjonali dwar problemi li jiffaċċjaw.

Bl-assistenza ta' Dr Moukarzel stabbilejna li hemm bżonn li d-dipartiment ta' l-agrikoltura jaġġorna ħafna iktar id-data tiegħu dwar is- settur tal-biedja.

Huwa importanti li llum il-bdiewa li għandhom raba' saqwi, raba' bagħli jew raba' moxa jinformaw lid-dipartiment ta' l- agrikoltura x'tip ta' investiment għamlu jew għandhom bżonn jagħmlu għall- futur.

Huwa importanti wkoll li jgħarrfu lid-dipartiment ta' l-agrikoltura x'inhuma l-problemi tagħhom u x'tip ta' produzzjoni ħadu s'issa mill-uċuh tar-raba'.

L-extension services se jkunu ta' kontribut biex il-produzzjoni tagħna tkompli tiżdied, tkun ta' kwalita` għolja.

Se jkun hemm iktar ħidma mill- uffiċjali tad-dipartiment sabiex il-bexx u l-użu tal-kimika fuq l-uċuh tar- raba' jkompli jinqata'.

B'dan is-servizz il-bdiewa tagħna se jkunu aktar aġġornati ma' l-iżviluppi tal-lum għax, minkejja li l-Oppożizzjoni Nazzjonalista tant kienet titkellem dwarhom biex tipprova timpressjona kemmi kienet qed tagħti direzzjoni lis-settur tal-biedja biex Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea, instab li kienu tħallew barra numru ta' inizjattivi li setgħu jaġġornaw lill-bdiewa tagħna fil-management ta' l-uċuh tar-raba' tagħhom.

Nieħdu gost ngħidu li llum għandna studenti li qed jagħmlu survey agri- ekoloġiku biex jistudjaw il-karatteristiċi tal-ħamrija u l-livelli ta' l- ilma.

B'dan il-mod il-bidwi jkun jaf il-karatteristiċi ta' l-uċuh tiegħu u x'inhuma l-livelli ta' l-umdita` u allura jkun jista' jikkordina t-tkabbir ta' l-uċuh biex irendulu iktar u jevita li jonfoq ħafna spejjeż żejda li sal-lum jolqtu ħażin lill-bdiewa tagħna.

Jien nawgura li dawn l-eżerċizzji jsolvu ħafna mill-problemi li l-bdiewa dejjem jiffaċċjaw.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it- Tnejn, 25 ta' Mejju, 1998, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru Mizzi.

Fin-12.30 a.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

VALLETTA/FURJANA - RESTAWR TA' SWAR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 11457 li saret lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni u ċioe' peress illi x-xogħol involut fuq is-swar kien jinvolvi tibdil ta' ammont sostanzjali ta' ġebel, jista' l-Viċi Prim Ministru jikkonferma li skond ir-regolamenti tal-Planning Authority ma kienx meħtieġ permess minn għandha?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-Awtorita' ta' l-Ippjanar kienet ġiet informata, permezz ta' ittra mil-Building and Maintenance Unit, illi se jsir xogħol ta' restawrar.

Dan fil-fatt sar u x-xogħlijiet saru tajjeb.

Kieku kien hemm bżonn permessi l-Awtorita' ta' l-Ippjanar kienet tgħid hekk u tieħu l-passi neċessarji biex l-affarijiet ikunu konformi mal-liġi.

TURIŻMU - TURISTI LI JŻURU MALTA

L-ONOR.

MICHAEL REFALO staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu u s-Self- Employed: Jista' l-Ministru jagħti n-numru ta' turisti li żaru Malta fix- xahar ta' Jannar, 1998 suq b'suq?

ONOR.

KARMENU VELLA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

ATT DWAR L-IPPJANAR TA' L-IŻVILUPP

L-ONOR.

LAWRENCE GONZI staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Rigward l-emenda li saret f'Awissu, 1997 għall-klawsola 36 ta' l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid min hu l-uffiċjal jew organu li jiddeċiedi jekk applikazzjoni tikkonformax mal-policies approvati fis-sens li ċerti klawsoli tal-Pjan ta' Struttura (bħal Policy BEN 1) jistgħu jiġu interpretati li teknikament kwalsiasi applikazzjoni ma tikkonformax ma' xi approved policy?

ONOR.

GEORGE VELLA: Fl-aħħar mill-aħħar ir-responsabbilta' dwar jekk applikazzjoni tikkonformax mal-policies jew le hija ta' l-Awtorita' ta' l- Ippjanar.

Definittivament fejn l-indikazzjonijiet, permezz ta' rakkomandazzjoni fid-Development Permit Application Report, diġa' ikunu ndikaw li applikazzjoni ma tikkonformax mal-policies ta' Pjan ta' Struttura, il-pożizzjoni tkun skond dik ir-rakkomandazzjoni.

WSC - QARI TAL-METER

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jikkonferma li l-persuna, li isimha qed jintbagħat separatament, ilha 20 sena ma jinqralha l-meter ta' l-ilma u d-dawl, anzi kull meta l-meter reader jipprova jagħmel dan ix-xogħol, ma fetħulux il-bieb, jew b'xi mod jew ieħor qatt ma tħalla jidħol biex jinqara?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma nvestigat il-każ u rriżulta li mill-1990 'l hawn il-qari ta' l-arloġġi ta' l-ilma u dawl dejjem ittieħdu u konsegwentement il-kontijiet inħarġu fuq qari attwali.

Għaldaqstant, l-informazzjoni ta' dan ir-rapport hija nkoretta ŻURRIEQ - ĠIBJUN TRIQ BUBAQRA

L-ONOR.

HELEN D'AMATO staqsiet lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: B'riferenza għal talba li kien għamel il-Kunsill Lokali taż-Żurrieq biex zona magħrufa bħala Il- Ġibjun, Triq Bubaqra, Żurrieq tkun mibdula bħala public open space f'zona residenzjali fejn m'hemmx żvog ieħor għar-residenti, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid għaliex: a) il-Lands fl-20 ta' Novembru, 1995 kien qal li ma jsibx oġġezzjoni li din l-area tkun imsebbħa sakemm ma jintmessux is- siġar u l-ġibjun li hemm f'din l-area (Dok A); b) issa inbidel kompletament il-ħsieb oriġinali u se jitqaċċtu s-siġar biex jagħmlu spazju għal terraced houses skond ittra mibgħuta lill-Kunsill Lokali Żurrieq fil- 21 ta' Jannar, 1997 mill-Planning Authority (Dok.B)?

Jidhirlu l-Viċi Prim Ministru li f'zona residenzjali fejn m'hemmx public open space, u fejn l-area indikata mhijiex ta' daqs kbir din għandha tkun żviluppata bħala public open space għal benefiċċju tar-residenti?

Dokumenti A, B u mappa qed jintbagħtu separatament.

ONOR.

GEORGE VELLA: Filwaqt li napprezza x-xewqa ta' l-Onor.

Interpellant biex ikun hemm aktar spazju ta' ftuħ f'din iż-zona, din l-art kienet ilha ndikata għal żvilupp sa mill-1988.

Ir-rifjut li nħareġ fil-21 ta' Jannar 1997 kien jindika r-raġuni għaliex l-iżvilupp propost ma setax jingħata u cioe' illi reviżjoni ta' l-iskemi ta' żvilupp b'dan il-mod setgħu isiru biss permezz ta' pjan lokali.

L-ittra tad-dipartiment ta' l-artijiet ma daħlet fl-ebda konsiderazzjoni ta' l-iskemi ta' żvilupp in vigore, iżda li bħala dipartiment ma kienx isib oġġezzjoni.

PA - PERMESSI

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Wara li dan l-aħħar ingħataw permessi għal żvilupp barra mill-iskemi tal-bini, jiġifieri il- permess għat-training centre f'Tas-Swatar, Ħad-Dingli u l-bini ta' garaxxijiet f'Ħal Għaxaq, jista' l-Ministru jgħid jekk għandux xi ħsieb li jagħti xi direttiva lill-bord ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar dwar kif għandha taġixxi fil-każ ta' applikazzjonijiet simili?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-indipendenza fid-deċiżjonijiet dwar għoti ta' permessi ta' żvilupp mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar hija rispettata u l- istess Awtorita' hija obbligata li tikkonforma mal-liġi.

OPM - SURVEYS

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il survey ta' l-opinjoni pubblika jew surveys oħra ġew ikkummissjonati mid-dikasteru tiegħu bejn l-1992 u l-1996?

ONOR.

ALFRED SANT: Jien informat li bejn l-1992 u l-1996 saru dawn in- numru ta' surveys ta' l-opinjoni:

Ufficcju tal-Prim Ministru 14 Awtorita tax-Xandir 5 Public Broadcasting Services Ltd 4 MITTS 9 Korporazzjoni Telemalta 1

P.A. - BINI TA' GARAXXIJIET

L-ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Wara l-wegħda li għamel il-Viċi Prim Ministru fil-Parlament fis-seduta tas-27 ta' April, 1998, jista' l-Viċi Prim Ministru jinforma lill-Kamra lil min ħatar biex imexxi l-inkjesta rigward l-għoti ta' permess fuq green area għall-bini ta' garaxxijiet mill-Garden of Eden, x'terminu ta biex din l-inkjesta tkun konkluża u huwiex beħsiebu jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra r-rapport ta' l- istess inkjesta?

ONOR.

GEORGE VELLA: Qiegħed nipprova naħtar Imħallef biex imexxi l- inkjesta li wegħedt dwar il-każ tal-garaxxijiet tal-Garden of Eden f'Ħal- Għaxaq.

Avviċinajt Imħallef irtirat, u meta kelli niddiskuti miegħu t-terms of reference qalli li xtaq ma jieħux l-inkarigu għal raġunijiet personali mhux relatati mal-każ.

Flimkien miegħu għarbilna lil min nista' nitlob jagħmilli din l-inkjesta.

L-Imħallef indikat huwa wieħed sedenti, u peress li kellu jsiefer għandi premessa li jagħtini risposta jieħux l-inkarigu jew le nhar l-Erbgħa, 13 ta' Mejju 1998, meta jirritorna Malta.

P.A. - KAŻ 1855

L-ONOR.

ANĠLU FARRUGIA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhu jżomm il-Planning Authority milli jimplimentaw r- rakkomandazzjonijiet ta' l-Ombudsman dwar il-każ 1855 fil-konfront ta' persuna, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, fejn ir- rakkomandazzjoni ta' l-Ombudsman fil-konfront ta' l-inġustizzja li sofra dan il-ħaddiem hija ċara u manifesta?

ONOR.

GEORGE VELLA: Il-Bord ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar iddeċieda sabiex ma jimplimentax id-deċiżjoni meħudha mill-Ombudsman.

WSC - XOGĦOL TA' REKLAMAR

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-WSC għandhiex xi ditta/kumpannija li tagħmel xogħol ta' reklamar għall-istess WSC u jekk fl- affermattiv: 1) min hi din il-kumpannija; 2) meta ġie awarded il-kuntratt; 3) x'inhu l-valur annwali ta' dan il-kuntratt; 4) min huma d-diretturi ta' din il-kumpannija; 5) jekk din il-kumpannija ġietx magħżula wara sejħa pubblika u, jekk fl-affermattiv, min kienu d-ditti l-oħra li pparteċipaw kif ukoll il-valur ta' kull offerta?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Għal dan is-servizz kienet ħarġet sejħa pubblika li għalqet fl-20 ta' Marzu 1997.

Ikkonkorrew għal din is-sejħa 17- il kumpannija.

Il-kumpannija Visual Trends intgħażlet fuq kuntratt ta' sena b'effett mis- 17 ta' Ġunju 1997, għas-somma ta' Lm10,000.

Dan il-kuntratt huwa suġġett li jiġġedded wara sena.

Dwar min huma d-diretturi, dawn jistgħu jinbiddlu.

Għaldaqstant din l- informazzjoni tinkiseb mill-uffiċċju tar-Reġistratur tal-kumpanniji.

GĦAWDEX - MARSALFORN - RIABILITAZZJONI TAX-XTAJTA

L-ONOR.

ANTON TABONE staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9118, jista' l-Ministru jgħid jekk kienx ġie kkummissjonat l-EIA fuq il-proġett ta' submerged breakwater f'Marsalforn u jekk fl-affermattiv, x'kien l-eżitu tar-rapport?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Għadu ma ġiex ikkummissjonat l-EIA fuq il- proġett ta' submerged breakwater f'Marsalforn.

GĦAWDEX - PERIT INKARIGAT MIX-XOGĦLIJIET TAL-GVERN

L-ONOR.

ANTON TABONE staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8797 minn fejn jirriżulta li l-Perit residenti f'Għawdex inkarigat mix-Xogħlijiet Pubbliċi ilu li rriżenja mis-servizz minn Lulju tas-sena l- oħra, jista' l-Ministru jgħid jekk humiex ħerġin applikazzjonijiet għall- mili tal-post vakat biex il-Gvern ikollu għad-dispożizzjoni tiegħu is- servizz ta' Perit residenti f'Għawdex kif kien hemm minn dejjem?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Huwa maħsub li 'l-quddiem joħorġu applikazzjonijiet għall-mili ta' post ta' Perit f'Għawdex.

ŻEJTUN - TRIQ IL-LABOUR

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk inħarġitx tender sabiex isir xogħol neċessarju konness mas-sistema ta' drenaġġ fi Triq il-Labour, Żejtun?

Jekk iva, ġie magħżul xi ħadd sabiex jagħmel ix-xogħlijiet meħtieġa?

Meta se jibda x-xogħol u meta hemm il-ħsieb li jkun lest?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Inħarġu tenders biex isir dan ix-xogħol u l- kuntratturi ġew magħżula.

Ix-xogħol mistenni jsir fil-futur qarib.

QAWRA - ROSITA COURT

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid meta saret l-applikazzjoni għall-bini ta' Rosita Court fi Triq Cassarino il- Qawra, meta ġiet pubblikata skond il-liġi, meta ġiet approvata, meta nħareġ il-permess, min kien l-applikant, x'bini talab li jtella' l-applikant u x'approvat l-Awtorita' ta' l-Ippjanar?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-applikazzjoni għall-bini ta' Rosita Court fi Triq Cassarino il-Qawra u Triq il-Bilbel PA 8122/94 saret mis-Sur Spiridione Mifsud għal kostruzzjoni ta' basement/ground floor garages, 4 floors flats and penthouse fis-27 ta' Diċembru 1994.

Din l-applikazzjoni ġiet irreġistrata bħala valida fit-8 ta' Ġunju 1995, u l-avviż ta' l-istess applikazzjoni sar fit-18 ta' Ġunju 1995.

L-applikazzjoni ġiet approvata fl-10 ta' Novembru 1995,u l-permess ġie mpustat lill-applikant fid-29 ta' l-istess xahar.

DIPARTIMENT TAT-TAXXI INTERNI - SPEZZJONIJIET

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid jekk id-Dipartiment tat-Taxxi Interni qattx bagħat perit biex jagħmel valutazzjoni ta' xi wieħed mill-fondi u garaxxijiet mibjugħa min Rosita Ltd, relattivament għal korp ta' bini magħruf bħala Rosita Court fi Triq Cassarino il-Qawra, liema fondi b'diversi kuntratti huma kollha insinwati fl-1997 u jġibu n-numri insinwa 174,175,345,4314,5538,3973,7410,7466,11932,17908 u 18112?

ONOR.

LEO BRINCAT: In-numru ta' spezzjonijiet mill-periti tad- Dipartiment tat-Taxxi Interni fuq il-bejgħ ta' fondi minn Rosita Limited relattivament għall-korp ta' bini magħruf bħala Rosita Court fi Triq Cassarino, il-Qawra, trasferimenti kienu insinwati matul l-1997 bin-numru 174, 175, 345, 4314, 5538, 3973, 7410, 7466, 11932, 17908 u 18112, kien ta' għaxra (10) minn ħdax-il trasferiment.

SEGRETARJAT GĦAŻ-ŻGĦAŻAGĦ - PARKS

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex korrett li flus li dan il-Parlament ivvota għall-użu tal-parks intużaw biex jitħallsu spejjeż li saru fl- organizzazzjoni ta' kunċert mis-Segretarjat għaż-Żgħażagħ, Kultura u Sports?

Jista' l-Ministru jgħid jekk intalbietx xi awtorizzazzjoni minn qabel lid-Dipartiment tal-Finanzi u jekk din ingħatatx?

Jekk mhux korrett li dan isir, jista' l-Ministru jgħid x'passi ttieħdu?

ONOR.

LEO BRINCAT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jgħarrafni għal liema kunċert speċifiku qed jirriferi.

KAROZZI - LIĊENZJI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid kemm karozzi ġew liċenzjati biex joħorġu fit-triq kull sena bejn l-1993 u l-1998 u jagħti l-informazzjoni tiegħu skond il-marka tal-karozza (Alfa, Fiat, eċċ)?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant ma tistax tingħata billi hija kkonsidrata ta' natura kummerċjali.

Ma nsib l-ebda oġġezzjoni li din il-mistoqsija tagħmilha lill- aġenti konċernati.

DJAR - INSPECTORS

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari tiegħi numru W1,382 u ċioe' għar-rigward tal-każ tal-persuna, li d-dettalji tagħha diġa' intbagħtu separatament, jista' l-Ministru jgħid jekk intbagħatx l-inspector?

Jekk fl-affermattiv, meta?

Jekk fin-negattiv, għaliex ma ntbagħatx?

U jekk hu l-każ, meta se jintbagħat?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: M'għandi xejn iżjed xi nżid mat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija bil-miktub W 1,382.

DJAR - FIDI TA' ĊENS

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari tiegħi numru W1,381 u ċioe' jista' jgħid x'inhi r-raġuni li persuni bħal dik, li d-dettalji tagħha diġa' intbagħtu separatament, ma jistgħux jifdu ċ- ċens ta' fondi li mill-Knisja għaddew lill-Joint Office?

Min hu responsabbli biex issir xi forma ta' policy ħalli dawn il-fidjiet ikunu jistgħu isiru u jirrendu flus lill-istess dipartiment?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: M'għandi xejn iżjed xi nżid mat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija bil-miktub W1,381.

DJAR - INSPECTORS

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari tiegħi numru W1,380 u ċioe' għar-rigward tal-każ tal-persuna, li d-dettalji tagħha diġa' intbagħtu separatament, jista' l-Ministru jgħid jekk intbagħatx inspector?

Jekk fl-affermattiv, meta?

U jekk hu l-każ, meta se jintbagħat?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: M'għandi xejn iżjed xi nżid mat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari bil-miktub numru W1,380.

DJAR - INSPECTORS

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari tiegħi numru W1,379 u ċioe għar-rigward tal-każ tal-persuna, li d-dettalji tagħha diġa' intbagħtu separatament, jista' l-Ministru jgħid jekk intbagħatx inspector?

Jekk fl-affermattiv, meta?

U jekk hu l-każ, meta se jintbagħat?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: M'għandi xejn iżjed xi nżid mat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari bil-miktub numru W1,379.

DJAR - INSPECTORS

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari tiegħi numru W1,378 u ċioe' għar-rigward tal-każ tal-persuna, li d-dettalji tagħha diġa' intbagħtu separatament, jista' l-Ministru jgħid jekk intbagħatx inspector?

Jekk fl-affermattiv meta?

Jekk fin-negattiv għaliex ma ntbagħatx?

U jekk hu l-każ, meta se jintbagħat?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: M'għandi xejn iżjed xi nżid mat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari bil-miktub numru W1,378.

DJAR - INSPECTORS

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari tiegħi numru W1,377 u ċioe' għar-rigward tal-każ tal-persuna, li d-dettalji tagħha diġa' intbagħtu separatament, jista' l-Ministru jgħid jekk intbagħatx inspector?

Jekk fl-affermattiv, meta?

U jekk hu l-każ, meta se jintbagħat?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: M'għandi xejn iżjed xi nżid mat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari bil-miktub numru W1,377.

SEGRETARJAT GĦAŻ-ŻGĦAŻAGĦ - KIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk is-Segretarjat għaż- Żgħażagħ, Sports u Kultura mill-1 ta' Novembru, 1996 sal-lum keriex karozzi mingħand Delcarm Ltd; Da Salvina Ltd; Victor Chetcuti; jew Rose Portelli u jekk fl-affermattiv, jista' jgħid x'inkera u kemm tħallas?

Għal kull kirja, jista' l-Ministru jgħid meta bdiet u meta ntemmet, jekk intemmet, min ikkwota u kemm kienet kull quote, min effettivament ħa d-deċiżjoni li ssir il-kirja u min iffirma l-kuntratt tal-kirja?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għar-risposti mogħtijin għall-mistoqsijiet parlamentari numri W1238, 4197, 6037, 6333, 9630, 10300 u 13427.

SKOLA SPORTS - TRACK SUITS

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb għad-domand bil-miktub li għamilt fit-3 ta' Frar, 1998 u ċioe' jista' jekk jikkonfermax li s- Segretarjat għaż-Żgħażagħ, Kultura u Sports ordnax track suits għall-Iskola Sports, kemm ġew jiswew, kemm ġew ordnati, inħarġitx tender jew ingħatax direct order, min ikkwota u kemm kienet kull kwotazzjoni?

Jista' l- Ministru jgħid ukoll jekk il-ġenituri tat-tfal intalbux iħallsu xi ħaġa għat-track suits u jekk iva, kemm, meta ħallsuhom u meta ħadu t-track suits?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll għaliex kien hemm bżonn daqstant żmien biex tingħata risposta?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nirriferik għar-risposta li tajtek għall-mistoqsija parlamentari bil-miktub numru W1,235.

Domt daqshekk ma tajtek risposta għax l-ewwel stennejt l- investigazzjonijiet dwar ix-xiri ta' T-Shirts (Polo Shirts) minn Skolasport bejn l-1995 u l-1996.

GĦAWDEX - TRIQ DIĊEMBRU 13

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid għal-liema raġuni Triq Diċembru 13 ġewwa n-Nadur, Għawdex li kienet saret one-way traffic issa reġgħet saret two-way traffic?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Bħalma jaf l-Onor.

Interpellant, il-kunsilli lokali huma korpi statutorji ta' Gvern lokali u fil-qadi tal-funzjonijiet tagħhom jaġixxu skond il-prijoritajiet, esiġenzi u l-mezzi tagħhom.

Għaldaqstant nissuġġerixxi l-Onor.

Membru li jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-kunsill tal-lokalita' billi l-funzjoni li qed jirriferi għalih, fil-fatt hija waħda mir-responsabbiltajiet tal-kunsilli.

FGURA - NUGRUFUN

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'qiegħed jikkawża l-kwantita' kbira ta' nugrufun li qed jaqa' fuq il- Fgura u l-postijiet ta' madwarha?

ONOR.

GEORGE VELLA: In-nugrufun li jaqa' fuq il-Fgura u l-postijiet ta' madwarha jista' jkun li ġej mill-Power Station tal-Marsa.

Qed isiru diversi laqgħat bejn il-Bord tal-Konsultazzjoni u Pariri dwar l- Ambjent, il-Korporazzjoni Enemalta u l-kunsilli lokali ta' l-inħawi biex jitnaqqas dan l-inkonvenjent.

ĦAL FARRUĠ - BEJGĦ/KIRI TA' GARAXXIJIET

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid meta se toħroġ l-offerta għall-bejgħ jew kiri tal-garaxxijiet li hemm ġewwa Ħal Farruġ?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: L-Awtorita' tad-Djar diġa' nformat lill- Kummissarju ta' l-Art biex toħroġ uħud minn dawn il-garaxxijiet għall-bejgħ b'offerti.

Il-proċeduri ta' bejgħ b' offerti jsiru mid-Dipartiment ta' l-Artijiet u dan għan-nom ta' l-Awtorita' tad-Djar.

ĦAL FARRUG - TOROQ

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jitranġaw it- toroq ħdejn il-flats il-ġodda li hemm ġewwa Ħal Farruġ?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Billi dawn it-toroq jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-kunsill lokali, l-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru konċernat.

GĦAXAQ - TRIQ TELLERITU

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta r-residenti ta' Triq Telleritu, Għaxaq li ilhom madwar 11-il sena jużaw il-fossa, se jkollhom is-sistema tad-drenaġġ?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: L-area in kwestjoni qegħda f'livell baxx ħafna u jenħtieġ li tinbena pumping station għal dawk l-inħawi.

Qed isiru l- preparamenti meħtieġa sabiex tkun tista' tinbena din il-pumping station u huwa ttamat li x-xogħol ikun jista' jinbeda s-sena d-dieħla.

MINISTERU TAX-XOGĦLIJIET - SURVEYS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il survey ta' l- opinjoni pubblika jew surveys oħra ġew ikkummissjonati mid-dikasteru tiegħu bejn l-1992 u l-1996?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Ma sar ebda survey ta' opinjoni pubblika matul is- snin 1992 sal-1996.

RIĊETTI - ĦLAS TA' 50Ċ

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kif u fuq liema kalkoli d-dipartiment tiegħu wasal għall-konklużjoni li se jdaħħal Lm1.3 miljun mill-ħlas ta' 50ċ fuq kull riċetta kif hemm imniżżel fil-budget 1998?

ONOR.

LEO BRINCAT: Meta l-Gvern, permezz tal-Ministeru tal-Finanzi, ikun se jintroduċi u jkun qed jippjana u jfassal miżura ġdida bħal din, ma jiġborx l-informazzjoni eżatta u fid-dettalji tagħha kollha mis-sorsi involuti biex jevita l-possibbilta' ta' spekulazzjonijiet u l-possibbilta' li l-miżura toħroġ fil-beraħ, meta forsi tispiċċa, fl-aħħar mill-aħħar, anqas tkun tifforma parti mill-pakkett aħħari kif jitħabbar fil-budget.

OMBUDSMAN - KAŻI LI JINVOLVU IMPJEGATI TAĊ-ĊIVIL

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hemm każi fil-preżent quddiem l-Ombudsman li jikkonċernaw impjegati taċ-Ċivil?

Minn liema dipartimenti huma dawn l- impjegati?

Jista' l-Prim Ministru jagħti breakdown ta' dawn it-talbiet?

ONOR.

ALFRED SANT: Nitlob lill-Onor.

Membru biex jistaqsi għal din l- informazzjoni direttament lill-Ombudsman.

MINISTRI/SEGRETARJI PARLAMENTARI - KODIĊI TA' ETIKA

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid f'liema stadju waslu t-tibdiliet li kien semma fil-bidu ta' din il-leġislatura mmirati biex isaħħu u jtejbu l-Kodiċi ta' Etika tal- Ministri u s-Segretarji Parlamentari?

ONOR.

ALFRED SANT: M'għandi xejn x'inżid mat-tweġiba li tajt għall- mistoqsija parlamentari numru 230 ħlief li nirrimarka li min-naħa tal- Membri ta' l-Oppożizzjoni ma sar l-ebda suġġeriment għal titjib mixtieq biex dawn jiġu miflijin mill-Gvern bl-akbar interess u attenzjoni.

PULIZIJA - REATI TA' URBAN THEFT

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'kienet iċ-ċifra ta' reati urban theft irrapportati lill- pulizija matul Frar, 1998?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi, matul Frar, 1998, kien hemm 315 rapport ta' serq minn żoni residenzjali.

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - RAPPORT TA' ĦIDMA

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru, issa li wasalna f'Mejju 1998, ipoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra ir-rapport ta' ħidma għas-sena 1997?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

MINISTERU TAL-ĦARSIEN SOĊJALI - RAPPORT TA' ĦIDMA

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru, issa li wasalna f'Mejju 1998, ipoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra, ir-rapport ta' ħidma għas-sena 1997?

ONOR.

EDWIN GRECH: Ninforma lill-Onor.

Membru li r-rapport indikat kien tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra fis-Seduta Nru. 178 tat-28 ta' Jannar,1998.

PULIZIJA - FIRE FIGHTING SECTION

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jikkonferma li dawk il-pulizija li jintgħażlu għal Fire Fighting Section fi ħdan id-Dipartiment Protezzjoni Ċivili, wara s-sena attachment, jekk jagħżlu li jibqgħu ma' l-istess dipartiment, ma jibqgħux igawdu mill- pensjoni wara 25 sena servizz kif inhuma llum?

ONOR.

ALFRED SANT: Nirriferi lill-Onor.Interpellant għat-tweġiba tal- mistoqsija parlamentari numru 10681 f'Seduta Nru. 171.

SAĦĦA - TRATTATI INTERNAZZJONALI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: B'riferenza għat-tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 12344, jista' l-Ministru jgħidilna jekk il- proċeduri tekniċi lokali issa ġewx kompluti?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Preżentament id-dokumenti kollha qegħdin jiġu analizzati u fiż-żmien qarib għandhom jkunu kompluti l-proċeduri tekniċi kollha.

TA QALI - PARK NAZZJONALI - KUMITAT

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 13304, jista' l-Ministru jagħti breakdown dettaljat ta' kull item ta' ħruġ u dħul li kellu l-Kumitat li jmexxi l-Park Nazzjonali?

Min tħallas, meta tħallas u għal-liema materjal jew servizzi tħallas?

Min ħallas lill-kumitat, għal liema servizzi ħallas lill-kumitat u meta saru l- ħlasijiet?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

PA - DĦUL

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'kien id-dħul ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar minn ħlasijiet ta' DPF u ISC għall-applikazzjonijiet ġodda f'Jannar, Frar, Marzu u April 1998?

ONOR.

GEORGE VELLA: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

B'KARA - ĊENTRU TAS-SAĦĦA

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jwieġeb il- mistoqsija parlamentari numru 12453 li saret fil-25 ta' Frar 1998 rigward il-Berġa tas-Saħħa f'Birkirkara?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab informat li bħalissa għaddejjin xogħlijiet ta' refurbishment fil-klinika ta' Birkirkara.

Dan huwa xogħol ta' manutenzjoni li jsir bħala rutina fid-diversi kliniċi li għandu l-Gvern fid- diversi bliet u rħula.

Ma nafx fuq liema xkaffa qed titkellem.

L-ispejjeż kapitali għal kull Ċentru tas-Saħħa fl-1996 u fl-1997 kienu hekk:-

1996 B'Kara Lm5,937 Qormi Lm 805 Floriana Lm 615

1997 B'Kara Lm8,010 Cospicua Lm8,705 Mosta Lm4,005 Paola Lm 998 Qormi Lm 998 Gzira Lm 998 Rabat Lm 998

Rigward l-aħħar mistoqsija, il-pożizzjoni għada ma tbiddlitx minn dik mogħtija fis-Seduta Nru. 132 għall-mistoqsija numru 9188 tal-Onor.

Louis Deguara.

KUNSILL MALTI GĦAX-XJENZA U TEKNOLOĠIJA

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jispjega kif wasal biex qal li l- Ġimgħa għax-Xjenza u Teknoloġija ta' l-1996 qamet aktar minn Lm60,000 fir- risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 11419?

Jista' jagħti breakdown li juri dan l-infiq?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

ŻURRIEQ: TRIQ SAN MARTIN - GARAXX

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 14240, jista' l-Ministru jgħid meta saret l-ispezzjoni mill-uffiċjal tat-Taqsima ta' l-Infurzar ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-ispezzjoni saret fit-28 ta' April, 1998.

DIPARTIMENT TAL-PROTEZZJONI ĊIVILI

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid meta ġew ikkonsenjati lid-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili t-turntable ladder; control unit; 2 multi-roll type vehicles FLF/1000; 6 compact tank pumper TLF 20/10; 5 ranger tank pumper FLF 4000; u 4 small rescue vehicles RV 4 li kellhom jitħallsu mill-protokoll finanzjarju Taljan?

Kemm tħallsu tagħhom?

ONOR.

ALFRED SANT: L-informazzjoni mitluba hi s-segwenti :-

|Vettura |Prezz|Data | | | |ta' | | | |Kunsinn| | | |a | |1 Turntable |Lm |17/07/9| |Ladder(37m) |191,0|7 | | |00 | | |1 Turntable |Lm |09/02/9| |Ladder(24m) |154,0|8 | | |00 | | |1 Control Unit|Lm |07/01/9| | |32,00|8 | | |0 | | |2 Multi-Roll |Lm |09/02/9| |Vehicles FLF |108,0|8 | |1000 |00 | | |6 Compact Tank|Lm238|07/01/9| |Pumper |,000 |8 | |TLF20/10 | | | |5 Ranger Tank |Lm |05/03/9| |Pumpers FLF |287,0|8 | |4000 |00 | | |4 Small Rescue|Lm |05/03/9| |Vehicles RV4 |129,0|8 | | |00 | |

Ta' min jgħid li s-sitwazzjoni fit-Taqsima tat-Tifi tan-Nar, qabel ma nġibu dawn il-vetturi kienet waħda diżastruża.

Uħud minn dawn l-inġenji tat- tifi tan-nar kienu ilhom jintużaw minn madwar 30 sena ilu.

Ir-rapport magħmul mill-esperti Taljani hu xhieda ta' din is-sitwazzjoni.

Il-parti l- kbira tal-vetturi li kellha għad-dispożizzjoni din it-taqsima kienu jinsabu fi stat ħażin ħafna filwaqt li xi wħud ma kienux jiffunzjonaw.

Il-gvern ħa ħsieb li jinġiebu malajr kemm jista' jkun dawn il-vetturi ġodda filwaqt li ġew identifikati siti oħrajn mferrxin mal-pajjiż fejn ikunu stazzjonati dawn l-inġenji.

B'hekk ikun żgurat illi f'każ ta' inċidenti l-għajnuna tkun tista' tingħata fl-anqas ħin possibbli.

PULIZIJA - PASSI KONTRA ŻEWĠ MEMBRI

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għall- mistoqsija parlamentari numru 14204, jista' l-Prim Ministru jgħid x'kien ir- riżultat tal-passi dixxiplinarji?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi ż-żewġ kuntistabbli nvoluti ġew mogħtija piena ta' żamma ta' jumejn mistrieħ kull wieħed.

PEMBROKE - TRAFFIC IMPACT STATEMENT

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk it-Traffic Impact Statement ta' Pembroke tlestiex?

Jekk le, jista' l-Ministru jgħid għalfejn dan l-istudju qiegħed jieħu daqshekk fit-tul sabiex jitlesta?

Jista' l-Ministru jagħti d- data ta' meta hu ppjanat li jitlesta dan l-Impact Assessment?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta tal- mistoqsija parlamentari numru 13329

PEMBROKE - KORPORAZZJONI GĦALL-IŻVILUPP

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal ix-xogħol tat-twaqqif tal- Korporazzjoni għall-Iżvilupp ta' Pembroke?

Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm kumpanniji privati li esprimew interess jissieħbu f'din il-korporazzjoni?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: M'għandix x'inżid mat-tweġiba li tajt lill-Onor.

Membru għall-mistoqsijiet parlamentari numri 11,963; 11,964; 11,965.

DJAR - OQSMA TAL-GVERN

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Issa li nħarġu xi permessi għaż-żieda ta' sular addizjonali fuq blokki ta' flats fl-oqsma tad-djar tal-Gvern, jista' l-Ministru jgħid xi pjanijiet konkreti tfasslu sabiex tiżdied il-provvista ta' parking f'dawk l- oqsma fejn kienu approvati sulari addizjonali?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorita' ta' l-Ippjanar qabel toħrog il-permess tal-bini għall-proġetti ta' sulari qed tinsisti li tintbagħtilhom pjanta li turi fejn se jiżdied il-parking meħtieġ għar-residenti l-ġodda.

Fil-fatt ħafna minn dawn saru u ntbagħtu lill-awtorita.

Il-kriterju li ntuża hu li jiżdied in-numru ta' parkeġġ bl- istess numru ta' units żejda li se jinbnew (jiġifieri spazju ta' karozza għall kull familja, l-istess standard li tuża l-awtorita' għal bini ġdid).

L-awtorita' qed tinkludi dawn il-pjanti fil-permess u tesiġi li jsir dan ix- xogħol li jinvolvi l-użu ta' spazji moħlija u ċaqlieq fil-landscaping eżistenti.

BINI - REGOLAMENTI

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-ħsieb tal- Ministeru rigward il-ħtieġa ta' aġġornament fuq ir-regolamenti tal-bini?

Jista' l-Ministru jgħid x'xogħol twettaq minn Ottubru 1996 sal-lum fuq l- aġġornament ta' dawn ir-regolamenti?

Ma jaħsibx il-Ministru li meta t-tfassil ta' dawn ir-regolamenti kien tlesta kollu, għadda biżżejjed żmien sabiex jibda l-proċess ta' diskussjoni fuqhom sabiex jidħlu fis-seħħ kemm jista' jkun malajr?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Il-Ministeru jħoss li għandu jsir aġġornament fir- regolamenti tal-bini u qiegħed jipprepara biex dawn ir-regolamenti ġodda jidħlu fis-seħħ fi ftit żmien ieħor.

Minn Ottubru tal-1996 'l hawn, saru diversi overviews minn entitajiet u esperti barranin u lokali fejn saru l-emendi neċessarji.

Sar ukoll xogħol amministrattiv biex titwaqqaf sezzjoni fid-Dipartiment ta' l-Industrija tal- Bini li tkun responsabbli mit-tmexxija u l-infurzar ta' dawn ir- regolamenti.

Il-proċess ta' diskussjoni fuq dawn ir-regolamenti diġa' nbeda, tant, li fl- aħħar gimgħat, il-Kunsill Konsultattiv ta' l-industrija tal-Bini (BICC) waqqaf working group kompost minn membri ta' kull organiżżazzjoni professjonali, għaqdiet li jirrapreżentaw nies b'interess fl-industrija tal- bini w entitajiet governattivi.

Dawn iddiskutew dawn ir-regolamenti u għamlu suġġerimenti siewja.

Il-konklużżjonijiet ta' dan il-working group kienu ppreżentati f'Forum pubbliku organizzat riċentiment.

Hu ppjanat li jsiru aktar laqgħat simili rigward dawn ir-regolamenti.

PA - APPLIKAZZJONIJIET PENDENTI

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm mill-applikazzjonijiet li kien hemm pendenti quddiem l-Awtorita' ta' l-Ippjanar qabel l-14 ta' Awissu, 1997 kienu proċessati xahar xahar sa April 1998?

ONOR.

GEORGE VELLA: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

PA - DIRETTUR TAL-PROĊEDURI

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk hux se jkun maħtur direttur tal-proċeduri fl-Awtorita' ta' l- Ippjanar skond kif tipprovdi il-Liġi ta' l-Ippjanar li kienet emendata f'Lulju tas-sena l-oħra?

ONOR.

DIPARTIMENT GĦALL-AVJAZZJONI ĊIVILI - TIBDIL

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar jekk it-tibdil li mistenni jseħħ fid-Dipartiment għall-Avjazzjoni Ċivili hux b'xi mod marbut mal-ħteġijiet tal-Joint Aviation Authority?

Jekk iva, liema huma l-bidliet li se jseħħu kawża tal-JAA?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li t-tibdil li seħħ reċentament fil-funzjonijiet tad-Dipartiment tal-Avjazzjoni Ċivili kien sostanzjalment dak ta' separazzjoni tal-funzjonijiet ta' regolatur minn dawk tal- funzjonijiet operattivi.

Infakkar li l-eżerċizzju li wassal għal dan it- tibdil qatt ma kien marbut mal-ħteġijiet tal-Joint Aviation Authority.

Fil- fatt ninsab informat li jeżistu amministrazzjonijiet ta' l-avjazzjoni ċivili f'xi Stati membri tal-JAA u li għandhom kemm funzjonijiet operattivi kif ukoll regolatorji.

VETTURI LIĊENZJATI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm kien hemm vetturi liċenzjati li l-liċenzja tagħhom għalqet fix-xhur Jannar - April 1998 u li ma ġeddewx il-liċenzja tagħhom għas-sena d-dieħla, xahar b'xahar?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li n-numru ta' vetturi li l-liċenzja tagħhom għalqet fix-xhur Jannar - April 1998 u li ma ġewx imġedda għas-sena d-dieħla huwa kif jidher hawn taħt:-

Jannar 2,087 Frar 2,246 Marzu 2,680 April 3,812 TOTAL 10,825

Tlabt lid-dipartiment jara kif jista' jiġi kkontrollat aktar il-ħlas tal- liċenzji fi żmien dovuti.

DIPARTIMENT GĦALL-AVJAZZJONI ĊIVILI - SEZZJONIJIET

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti indikazzjoni dwar liema sezzjonijiet tad-Dipartiment għall-Avjazzjoni Ċivili se jiġu trasferiti għall-bini ta' l- MIA?

Jekk hemm minn dawn is-sezzjonijiet, meta se jseħħ it-transfer għal dan il-bini?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Dwar l-ewwel parti tad-domanda nirriferi lill- Onor. Interpellant għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12940.

Jiena nformat li s-sezzjonijiet tad-Dipartiment ta' l-Avjazzjoni Ċivili li ġew trasferiti lill-MIA baqgħu joperaw mill-istess bini li kienu joperaw minn qabel it-trasferiment tagħha fl-ewwel ta' Mejju 1998.

It-trasferiment kien jinkludi kemm in-nies kif ukoll dan il-bini.

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Billi fit-28 ta' Frar, 1998 kien hemm indikazzjoni li se jkun hemm tibdil fid-Dipartiment għall-Avjazzjoni Ċivili, jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar jekk dan it-tibdil hux se jġib miegħu bdil fir- responsabbilta' bid-Direttur għall-Avjazzjoni Ċivili?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li d-Dipartiment ta' l-Avjazzjoni Ċivili qabel l-ewwel ta' Mejju 1998 kellu responsabbilitajiet regolatorji kif ukoll responsabbilitajiet ta' operazzjonijiet f'materji li għandhom x'jaqsmu mal-avjazzjoni ċivili.

Wara l-ewwel ta' Mejju id-Direttur ta' l- Avjazzjoni Ċivili baqa' jżomm ir-responsabbilitajiet regolatorji kollha li kellu inklużi responsabbilitajiet regolatorji fuq operazzjonijiet konnessi ma' l-avjazzjoni ċivili li issa waqa' taħt il-MIA.

MALTA/GĦAWDEX - PASSIĠĠIERI/VETTURI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar in-numru ta' passiġġieri/vetturi li qasmu bejn Malta u Għawdex fix-xhur Jannar/Frar/Marzu u April 1998?

Kemm mill-vetturi kienu kummerċjali?

Kemm kienu privati?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li l-informazzjoni mitluba mill- Onor. Interpellant huwa kif ġej:-

|1998 |Passigg|Karoz|Karozzi | | |ieri |zi |Kummercj| | | |Priva|ali | | | |ti | | |JANNAR|139973 |32596|1497 | |FRAR |161260 |35922|1635 | |MARZU |195651 |39238|1722 | |APRIL |262188 |50810|2048 |

DCA - RIŻORSI UMANI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar jekk id-DCA għandux riżorsi, inkluż ir-riżorsi umani, biex permezz tagħhom illum jista' josserva t-talbiet meħtieġa mill-JAA?

Meta hu mistenni li d-DCA jkun f'qagħda li jkun membru sħiħ tal-JAA?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li t-talbiet tal-JAA biex id- Dipartiment ta' l-Avjazzjoni Ċivili jissieħeb ma' din l-organizzazzjoni kienu prinċipalment ta' żieda fir-riżorsi umani.

Lejn l-aħħar ta' l-1997 id-dipartiment ħa passi biex jiġu reklutati nies ġodda, xi wħud minn dawn bdew anke jiġu ttrenjati.

Hu maħsub ukoll li jiġu impjegati aktar nies ta' livell professjonali.

Jiena nformat ukoll li s-sħubija sħiħa ta' Malta fil-JAA tiddependi minn meta l-JAA tkun tista' tagħmel l-aħħar valutazzjoni ta' l-organizzazzjoni tad-DCA.

Id-dipartiment mistenna jkun lest għal dan l-eżerċizzju għall- aħħar ta' din is-sena.

SAĦĦA - PARAMEDIC AIDES

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid meta se jinħatru l-Paramedic Aides il-ġodda?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: M'għandix x'inżid mar-risposta tiegħi għall- mistoqsija parlamentari numru 11606.

SPIŻERIJI ĠODDA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid meta u fejn se joħorġu liċenzji għal spiżeriji ġodda?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Nixtieq ninforma lil Onor. Membru li qiegħed issir eżerċizju f'dan ir-rigward.

Fil-preżent m'iniex f'pożizzjoni li nista ngħid meta u fejn se joħorġu liċenzji għall-spiżeriji ġodda.

SPTAR BOFFA - TRANSFERIMENT

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid għaliex baqa' fis-seħħ it-transfer mill-Isptar Boffa, il-Furjana fejn joqgħod għall- Isptar Monte Carmeli tal-health assistant b'diżabilita' li ismu qed jintbagħat under separate cover?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: M'għandix x'inżid mar-risposta li tajt għall- mistoqsija parlamentari numru 12207.

SPTAR KAREN GRECH - TWELID TA' TRABI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm twieldu trabi fl-Isptar San Luqa/Karen Grech fl-ewwel erba' xhur ta' l- 1998?

Kemm minnhom kienu qed jiġu breast fed sakemm ħarġu mill-isptar?

Qed jiġi rispettat il-code of marketing of breast milk substitutes tal-WHO ta' l-1981?

Jekk fin-negattiv, jista' jibda jsir dan jew inkella jibda jiġi addottat kodiċi nazzjonali bl-istess skop?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: In-numru ta' trabi li twieldu fl-Isptar San Luqa/Karen Grech bejn Jannar u April 1998 hu ta' 1244.

Minn 876 twelid irrapportati bejn Jannar u Marzu 1998, 54% kienu breast fed biss; 8% oħra kienu breast fed u artificially fed, fil-waqt li 38% kienu artificially fed biss.

Dwar il-268 tarbija li twieldu f'April 1998, għadha ma ġietx finalizzata l-istatistika ta' dawk li kienu breast fed sakemm ħarġu mill-isptar.

Il-Code of Marketing of Breast Feeding Substitutes tal-WHO 1981 qiegħda tiġi rispettata.

KOTTONERA - PROĠETT TAL-MAĊINA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li jsir il-proġett tal-Maċina fil-Kottonera?

Jekk fl-affermattiv, meta u humiex se jiġu mogħtija akkomodazzjoni alternattiva dawk li huma residenti hemm?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: M'hemm l-ebda pjanijiet fil-preżent fir-rigward tal-proġett imsemmi mill-Onor.

Interpellant.

MOTOR NEURONE DISEASE - MYOTROPHON

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: B'riferenza għat-tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 14217, peress li d-ditti Cephalon Inc. u Chiron Corporation qed jirreklamaw fl-internet li pazjenti bl-Amyotrophic Lateral Sclerosis, li f'pajjiżna huma anqas minn għaxra fin-numru, jistgħu jipparteċipaw f'trials tal-prodott Myotrophin jekk il-konsulent jikkomunika magħhom, jaqbel il-Ministru li għandu jsir dan id-Dipartiment tan-Neurology fl-Isptar San Luqa?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Din hija deċiżjoni klinika u għalhekk hija prerogattiva tal-konsulent wara li dan ikollu rikjesta mingħand pazjent li jkun jixtieq jipparteċipa f'xi clinical trial.

TARXIEN - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid xi prijoritajiet għandu d- Dipartiment tax-Xogħlijiet dwar għoti ta' tarmak u asfalt ta' toroq f'Ħal Tarxien?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 10537 fir rigward tat-toroq f'Ħal Tarxien.

PROĠETTI TA' RESTAWR

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema proġetti ta' restawr se jibdew fil-ġejjieni qarib f'Malta; u f'Għawdex?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Minbarra l-proġetti ta' restawr għaddejjin bħalissa, hu maħsub li fil-ġejjieni qarib jinbdew il-proġetti taħt superviżjoni tar-Restoration Unit, BED.

a) f'Malta

- Auberge de Baviere - Auberge d'Italie (tindif faċċata) - Robert Sammut Hall (Floriana) - Żabbar Gate (Birgu) - Bighi Complex, Unit 8 (Kalkara) - Monte di Pieta' (Valletta) - 15, Pjazza E.S. Tonna (Floriana) Kunsill Lokali Floriana - Arbitration Centre (Valletta) - Paper Restoration Laboratory (Valletta) - Restawr tal-volti tar-resevoir fi Pjazza 8 ta' Settembru (Valletta)

b) f'Għawdex

- It-Torri ta' Mġarr ix-Xini - Kappella ta' Santa Ċeċilja (Għajnsielem) - Banca Giuratale (Rabat)

IMPJIEGI - REDUNDANCY

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm nies minn Għawdex tilfu x-xogħol minħabba redundancy matul l-ewwel tliet xhur ta' din is-sena?

ONOR.

EDWIN GRECH: In-numru ta' nies Għawdxin li tilfu xogħolhom minħabba redundancy matul l-ewwel tlett xhur ta' din is-sena, kien kif ġej:

Jannar 21 Frar 8 Marzu 11

MARSAXLOKK - ĊENTRU TA' L-ENERĠIJA SOLARI

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid x'qed isir fiċ-ċentru ta' Marsaxlokk rigward l- enerġija solari?

ONOR.

LEO BRINCAT: Iċ-Ċentru ta' l-Enerġija Solari f'Marsaxlokk fil- preżent hu mmexxi mill-Institute for Energy Technology ta' l-Universita' ta' Malta.

Għalhekk, nitlob lill-Onor.

Membru jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill- Ministru kkonċernat.

ELECTRICITY DIVISION - MANUTENZJONI

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus fuq maintenance fl-Electricty Division bejn l-1987 u l-1997, sena b'sena?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-tagħrif mitlub mill-Onor.

Membru tpoġġa fuq il- Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

ENEMALTA - SERQ TA' DAWL

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm tressqu u kemm instabu ħatja ta' reati ta' serq ta' dawl jew tbagħbis fil-meter tad-dawl matul l-1996 u l-1997?

ONOR.

LEO BRINCAT: Il-Korporazzjoni Enemalta ressqet 85 każ fl-1996 u 86 każ fl-1997.

Fl-istess snin - 1996 u 1997 - il-Qorti ddeċidiet 71 u 48 każ rispettivament li kienu jirriferu għas-snin preċedenti.

Minn dawn il-każi 66 persuna instabet ħatja fl-1996 u 41 oħra fl-1997.

POWER STATION - MARSA

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jindaga xi ħsara qed issir lit-tfal u għalliema ta' l- iskola viċin il-Power Station tal-Marsa u x'rimedji qed tieħu l- Korporazzjoni Enemalta?

ONOR.

LEO BRINCAT: Fl-1 ta' Frar, 1998 kien irrapportat li student fl- iskola tal-Marsa ntbagħat id-dar minħabba attakk ta' l-asthma li allegatament ġie attivat minn gass li ħareġ miċ-ċmieni.

Wara dan l- inċident, l-istudenti l-oħrajn għamlu protesta.

Protesta oħra saret mill- għalliema.

Waqt li jiena konxju ta' din il-problema li taffettwa nies li huma sensittivi, din ma tistax tissolva ħlief li titneħħa l-power station jew isiru tibdiliet kbar fiha.

MINISTERU TAS-SAĦĦA - PROMOZZJONIJIET

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: B'riferenza għal għoti ta' promozzjonijiet li riċentement ingħataw il-ħatra fil-Ministeru tas-Saħħa, jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li kien hemm spiżjar wieħed biss li ħa l-appointment?

Skond il-mistoqsija parlamentari numru 10986 imwieġba minnek fl-4 ta' Marzu, 1998, dan kien l-uniku complement approvat mill-MPO?

Jista' l-Ministru jagħti dettalji dwar il-pożizzjoni ta' Casual Pharmacists relatati mal-ħtieġa ta' pharmacists li jenħtieġu fl-isptarijiet u kliniċi fis-servizz tas-saħħa pubbliku?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: In-numru ta' Spiżjara li jieħdu l-appointment ikunu skond il-compliment approvat mill-MPO.

Il-Casual Pharmacists fl-isptarijiet u kliniċi fis-servizz tas-saħħa pubblika jingħataw l-appointment kif ikun hemm postijiet battala skond il- compliment approvat mill-MPO.

PA - REF.

L-ONOR.

JOE FARRUGIA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 14391 li oriġinarjament kienet saret lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe,' tista' tieħu passi biex tittieħed azzjoni immedjata mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar fi Triq il-Mitħna, iż-Żurrieq bir- riferenza ECF1396/96/ENMU/NENF peress li f'dan il-lokal ingħalaq sqaq pubbliku u saret scrapyard mingħajr permess, għad-detriment tar-residenti ta' l-inħawi u minkejja li l-Awtorita' ta' l-Ippjanar irriferiet il-każ għad-Direct Action baqa' ma sar xejn?

ONOR.

GEORGE VELLA: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

DJAR - AKKOMODAZZJONI SOĊJALI

L-ONOR.

JOE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm applikazzjonijiet għal akkomodazzjoni soċjali fiż-Żurrieq mir-residenti ta' l-istess lokal?

Id- Dipartiment tad-Djar kemm għandu f'idejh postijiet li jistgħu jiġu allokati?

Xi prospetti hemm li jinbnew aktar flats fiż-Żurrieq minbarra s- sulari żejda pproġettati?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jien informat illi hemm 20 applikazzjoni għal akkomodazzjoni minn residenti fiż-Żurrieq li jixtiequ jibqgħu joqogħdu ż- Żurrieq.

Id-Dipartiment m'għandu l-ebda post vojt f'idejh f'dan il-lokal.

Hemm prospetti tajbin illi f'dan il-lokal jinbnew numru ta' postijiet oħra minbarra dawk proġettati fis-sulari żejda.

GĦAWDEX - BANKINI

L-ONOR.

VICTOR GALEA PACE staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm saru bankini fir-Rabat, Għawdex matul l-1997 u sa l-aħħar ta' April ta' din is-sena?

Kemm inħela materjal għalihom, f'liema toroq saru dawn il-bankini, jeżistix xi kwalita' ta' stock control?

Kemm swew dawn il-bankini?

Jista' l-Prim Ministru jagħti wkoll breakdown ta kemm saru bankini u f'liema toroq?

ONOR.

ALFRED SANT: Risposta tinghata f'xi seduta ohra.

PULIZIJA - SNIETER MAQBUDA

L-ONOR.

VICTOR GALEA PACE staqsa lill-Prim Ministru: Fir- rigward ta' snieter maqbuda fejn il-kawża tinqata' li l-arma tiġi konfiskata, jista' l-Prim Ministru jikkonsidra proċeduri fejn is-sid ikollu dritt li jixtri lura l-arma mingħajr kontestazzjoni fejn il-prezz jiġi ffissat minn espert ballistiku?

ONOR.

ALFRED SANT: Jien qed ningħata parir li s-suġġeriment ta` l-Onor.

Interpellant m`għandux jiġi kkonsidrat favorevolment.

Il-fatt li persuna taf li l-arma użata fit-twettiq ta` reat hi soġġetta għall-konfiska għandu jibqa' bħala parti mid-deterrent għat-twettiq ta` dak ir-reat, u mgħandix tingħata l-opportunita' li terġa' takkwista b`xi mod dik l-arma.

BIDNIJA - INDOOR RANGE TA' L-ISPARAR

L-ONOR.

VICTOR GALEA PACE staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid meta ħareġ il-permess ta' l- Indoor Range ta' l-isparar tal-Bidnija; inħatarx it-Target Shooting Board; kif ġew magħżula l-membri ta' dan il-bord; hemmx statut eżistenti u jekk iva, jista' l-Ministru jpoġġi kopja fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Rigward l-ewwel parti tal-mistoqsija, nirriferi l- Onor. Interpellant għall-Ministru kkonċernat.

It-Target Shooting Board ġie maħtur u jikkonsisti minn rappreżentanti tal-Federazzjoni ta' l-isparar, tal-pulizija, tal-forzi armati u għaqdiet oħra interessati fl-isport ta' l- isparar.

Il-Bord m'għandux statut iżda jaġixxi skond il-ħtiġijiet ta' l-isport ikkonċernat.

SNIETER/AIR GUNS

L-ONOR.

VICTOR GALEA PACE staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 2613 rigward applikazzjoni għal xiri ta' snieter u air guns, jista' l-Prim Ministru jgħid kif inhuma maqsumin il-505 pendenti, kif inhi fil-preżent is-sitwazzjoni ta' l- applikazzjonijiet, il-breakdown għal xiri ta' snieter kif inhi, kemm hemm persuni liċenzjati biex iġorru snieter, x'tip ta' snieter għandhom u kemm hemm persuni liċenzjati biex ikollhom air guns?

Jista' l-Prim Ministru jgħid ukoll kemm minn dawk li għandhom snieter għandhom ukoll air gun?

ONOR.

ALFRED SANT: L-informazzjoni mitluba qiegħda tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra

WTO - COURSES IN TOURISM & HOTEL MANAGEMENT

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu u s-Self- Employed: Billi bl-istess definizzjoni tagħha ċirkolari għandha tiġi ċċirkolata, jista' l-Ministru jekk jogħġbu jinvestiga għaliex it-talba għal applikazzjonijiet għal boroż ta' studju għal Courses in Tourism & Hotel Management offerti mill-World Tourism Organization ma ġietx iċċirkolata ma' l-istaff ta' l-ITS kollu?

ONOR.

KARMENU VELLA: Il-borża ta' studju li qed jirriferi għaliha l- Onor. Interpellant ma kenitx offruta mill-Gvern Malti, dehret fil-Gazzetta tal-Gvern u fil-press lokali iżda mhux permezz ta' ċirkolari.

Madankollu, kopja ta' dan l-avviż twaħħal fuq in-notice board ta' l-Istitut ta' l- Istudji Turistiċi bl-iskop li jinġieb għall-konjizzjoni ta' dawk li setgħu jkunu nteressati japplikaw.

ANZJANI - GĦAJNUNA FID-DAR

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu kkalkolat li hu t-tul ta' żmien li jgħaddi mill-applikazzjoni biex anzjan ikollu l-għajnuna fid-dar minn CSA għad-data attwali li dan is-servizz jibda jingħata?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mid-data ta' l-applikazzjoni sakemm jingħata s- servizz tal-home help iridu jgħaddu diversi ġimgħat sakemm il-proċeduri kollha jiġu esegwiti.

Dawn il-proċeduri jinkludu li ssir żjara fid-dar ta' l-anzjan/a mis-supervisor, jinkiteb rapport, il-każ jitressaq quddiem bord u finalment jiġi allokat is-servizz.

Dan kollu jiddependi wkoll mill-availability ta' assistenti soċjali każwali li fil-preżent jinsabu kollha okkupati.

ITS - STABBILIMENT THE PALMS

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu u s-Self- Employed: Billi l-Palms ta' l-ITS m'għandu jkun xejn anqas minn stabbilimenti ta' ikel oħra, anzi għandu jkun ta' eżempju, jista' l-Bord ta' Tmexxija f'dan l-Istitut jinvestiga ilmenti ta' servizz ħażin, dewmien fis-servizz, atteġament ħażin u kwalita' ta' ikel fqira li saru regolarment f'dan il-lokal?

ONOR.

KARMENU VELLA: L-Onor.

Interpellant huwa żbaljat meta jqis il- Palms Restaurant fl-ITS bħala stabbiliment ta' l-ikel peress li l-Palms huwa training laboratory li jipprovdi lill-istudenti l-iżjed kors bażiku fil-catering.

Għall-ewwel darba studenti li jattendu dan il-kors qed joqogħdu għall-eżami.

Għadu kemm sar investiment billi tjiebu l-faċilitajiet billi tkabbret il- kċina, u nxtraw pizza counter kif ukoll imwejjed u bankijiet ġodda.

Jirriżulta wkoll li sar titjib sostanzjali fuq is-servizz li kien jingħata fis-snin ta' qabel.

Saru diskussjonijiet mal-Kunsill ta' l-Istudenti u dawn fehemu li l- istudenti tal-Palms huma studenti bħalhom u jagħmlu żbalji bħalma jagħmlu studenti f'korsijiet bażiċi oħra.

Infatti l-Kunsill qiegħed jagħti appoġġ sħiħ sabiex ikompli jitjieb l-ambjent f'dan il-lokal.

NTOM - TOUR OPERATOR SUPPORT

L-ONOR.

MICHAEL REFALO staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu u s-Self- Employed: Jista' l-Ministru jgħid x'politika qed issegwi l-NTOM fil- qasam ta' Tour Operator Support?

Apparti milli jsemmi l-irjus u jsemmi n- nefqa taħt kull ras u għal kull suq, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista sħiħa bl-isem, l-ammont, l-iskop u x-xorta ta' Tour Operator li ngħata fl-1997 kif ukoll fl-ewwel erba' xhur ta' l-1998?

ONOR.

KARMENU VELLA: Huwa fatt magħruf li matul l-aħħar sena l-lira sterlina għoliet fil-valur meta mqabbla ma' muniti oħra Ewropej.

Barra minn hekk trid tingħata konsiderazzjoni għall-imġieba ta' valuti tal- pajjiżi kompetituri, bħal Spanja, it-Turkija, il-Greċja u t-Tuniżija u fl- istess waqt wieħed iżomm f'moħħu li dawn il-pajjiżi bejniethom jospitaw aktar minn disa' miljun turist Ingliż.

Tajjeb, li wieħed jinnota, li l-muniti ta'dawn il-pajjiżi naqsu sostanzjalment fil-valur tagħhom fil-konfront tal-lira sterlina matul l- aħħar 18-il xahar, filwaqt li l-lira Maltija baqgħet f'saħħitha.

Għaldaqstant, it-tisħiħ ta' l-isterlina kien aktar qawwi fil-konfront tal- muniti aktar dgħajjfa tal-pajjiżi kompetituri tagħna, bil-konsegwenza li l- prezzijiet tal-btala f'dawn id-destinazzjonijiet sar aktar kompetittiv.

Għaldaqstant, l-awtoritajiet turistiċi Maltin, sabiex jirribattu dawn l- iżviluppi offrew firxa ta' inċentivi fiskali lill-operaturi turistiċi Ingliżi.

Barra minn dan, flimkien ma' l-Air Malta bdew jaħdmu fuq inizjattivi promozzjonali ma' Tour Operators ewlenin.

Riżultat ta' dan kollu huwa rifless fiż-żieda ta' 5% mis-Suq Ingliż fuq l- 1997.

Hemm il-ħsieb li jittieħdu inizjattivi oħrajn lejn l-aħħar tas-Sajf 1998 sabiex jiżdied in-negozju fix-Xitwa 1998/9.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija, l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hija ta' natura kummerċjali u konfidenzjali.

SISTEMA TAT-TOSS - TIBDIL

L-ONOR.

MICHAEL REFALO staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu u s-Self- Employed: B'riferenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 14382, jista' l-Ministru jagħti d-dettalji ta' l-irfinar fit-tħaddim fis-sistema li semma fir-risposta?

ONOR.

KARMENU VELLA: Ma għandi xejn aktar xi nżid mar-risposta li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 14382.

DAR IL-MEDITERRAN GĦALL-KONFERENZI

L-ONOR.

MICHAEL REFALO staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu u s-Self- Employed: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk il-ftehim li kellu jsir dwar it-tmexxija ta' Dar il-Mediterran għall-Konferenzi mal-kumpannija ntlaħaqx?

Jekk fl-affermattiv, ġie ffirmat u f'dan il-każ, jista' l- Ministru jpoġġi kopja tiegħu fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

KARMENU VELLA: Ir-risposta hija fin-negattiv.

ŻEJTUN - TRIQ IL-GĦADAM

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġie jiswa x-xogħol komplut li sar fi Triq il-Għadam, fiż-Żejtun mid-Dipartiment tad-Drenaġġ?

Kemm residenzi bbenefikaw minn dan ix-xogħol?

Kif ingħatat u minn min prijorita' lil dan ix-xogħol f'din it-triq u ma sarx ukoll xogħol ieħor f'postijiet oħra fiż-Żejtun fejn ilu snin jiġi mitlub dan ix-xogħol u huwa urġenti?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Fix-xogħol li sar ġewwa Bir id-Deheb u Triq il- Għadam, Żejtun irriżultaw diffikultajiet tekniċi li minħabba fihom kellha titwal ir-rotta u ssir devjazzjoni.

Barra minn hekk ix-xogħol kien jinvolvi tħaffir fil-fond ħafna li naturalment kompla jżid fl-ispiża li qorbot l-Lm10,000.

Bix-xogħol li sar qed jinqdew 'il fuq minn 25 household.

Qiegħed isir kull sforz biex xogħol ieħor li hemm bżonn isir kemm jista' jkun malajr.

KORDIN - DAWL

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l-Industrija: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 12734 magħmula minni u għar-risposta mogħtija mill-Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l-Industrija fejn qal li d-dawl fl-Industrial Estate ta' Kordin kellu jibda jinxtegħel f'April, jista' l-Ministru jispjegalna għaliex sal-lum dan għadu ma seħħx?

Jista' l-Ministru jikkonferma jew jiċħad li l-Korporazzjoni Maltija għal Żvilupp fil-fatt lanqas biss għadha applikat biex isir dan id-dawl?

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Kif jaf l-Onor.

Interpellant, l-Industrial Estate ta` Kordin qiegħed jiġi upgraded ghal livell għoli.

Saru xogħlijiet ta` toroq, bankini, landscaping u sigurta`.

Sal-lum id-dawl fil-qasam pubbliku għadu ma nxtegħelx għaliex inqagħlu xi problemi mal-kuntrattur involut, fosthom li ċertu apparat dam ma wasal Malta u li xi cables li kellhom jintużaw biex jingħalaq is-circuit tad-dawl insterqu mingħand il- kuntrattur.

Madankollu, il-Korporazzjoni Maltija għal Żvilupp għamlet arranġamenti sabiex ix-xogħol preparatorju li fadal, jiġifieri li jingħalaq is-circuit tad-dawl jitkompla u jitlesta dan ix-xahar.

L-applikazzjoni biex il-Korporazzjoni Enemalta tissuplixxi d-dawl tista` ssir biss malli x-xogħol hawn fuq imsemmi jitlesta.

KUNSILLI LOKALI - SINDKI

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Peress illi s-sindku huwa meqjus bħala uffiċjal part-time bil-liġi tal- kunsilli lokali, jista' l-Ministru jgħid għaliex l-allowance li jingħataw is-sindki qed tiġi ntaxxata bl-20% minflok bil-15% kif jiġi ntaxxat xogħol part-time?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Peress li t-taxxa fuq l-allowance tas-Sindku tinħadem fuq il-liġi tat-Taxxa fuq id-Dħul (Income Tax Act), nitlob lill- Onor. Interpellant biex jirriferi l-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

AVVIŻ LEGALI 86

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex bl-avviż legali numru 86 ta' l-1998 il- kelma "Mejju" li tidher fl-Avviż Legali numru 153 ta' l-1994 ġiet sostitwita bil-kelma "Settembru"?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-emenda bl- Avviz Legali numru 86 ta' l-1998 saret wara rizoluzzjoni li għaddiet unanimament mill-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali li l-għan tagħha kien li l-elezzjonijiet għall-ħatra ta' l-imsemmija Assoċjazzjoni ma jaħbtux fl- istess żmien li jkunu jridu jsiru n-nominazzjonijiet għall-parteċipazzjoni fil-laqgħat tal-Kungress tal-C.L.R.A.E. (Congress of Local and Regional Authorities of Europe) li ġeneralment isiru bejn Mejju u Ġunju ta' kull sena.

NAZZJONIJIET UNITI - DELEGATI MALTIN

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid: a) min kienu d-delegati ta' Malta għall-42nd Session of the Commission on the Status of Women tan-Nazzjonijiet Uniti li saret fi New York bejn it-2 u t-13 ta' Marzu 1998; b) jgħid x'inhi l-funzjoni tagħhom u jekk dawn humiex mill-Uffiċċju tas-Segretarju Parlamentari għad-Drittijiet tan-Nisa; u c) ipoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra d-diskorsi li saru f'isem Malta f'din l- okkażjoni?

ONOR.

GEORGE VELLA: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

MTARFA - BINJA BUQANA - LIFTIJIET

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex fi Block A, Binja Buqana, fl- Imtarfa iż-żewġ liftijiet li hemm ma jaħdmux u ilhom hekk diversi ġimgħat, peress li wħud mir-residenti jridu jitilgħu sitt sulari bit-taraġ u jiena mgħarraf li fost ir-residenti hemm ukoll nisa tqal?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Miż-żewġ lifts li hemm stallati fi Blokk A Binja Buqana:-

Lift numru 1 għandu transformer maħruq u ġie ordnat ieħor maħdum speċjalment mill-manufatturi ta' dan il-lift.

Dan it-transformer mistenni jasal f'qasir żmien.

Lift numru 2:- Ir-residenti nkarigaw engineer biex jagħmel rapport fuq il-lift.

Ġie rakkomandat li dan il-lift jitwaqqaf sakemm isiru xi tiswijiet meħtieġa.

Għalkemm dawn tlestew, ir-residenti ma jixtiequx li l-lift jitħaddem sakemm igibu l-engineer tagħhom biex jiċċertifikah.

Ta' min isemmi li kien hemm okkazjonijiet fejn ir-residenti stess inqabdu jtellgħu oġġetti tqal u materjali ta' bini permezz tal-lift u anke jzommu l- bieb miftuħ għall-perjodu ta' ħin.

B'dan il-mod il-lift ikun maltrattat u jkunu kkaġunati ħsarat li għalihom huma responsabbli r-residenti stess.

Għaldaqstant nieħu l-opportunita' li nagħmel appell biex kull min juża l- lifts jużahom bil-galbu għalih innifsu u għall-għajru.

ĦAMRUN - PJAZZA KAPPILLAN MUSCAT

L-ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Billi fir-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 11707 fis-Seduta 179 intqal li: "It-tenders għall- proġett ta' Pjazza Kappillan Muscat issa tlestew u s-sejħa għall-offerti se tinħareġ fil-ġimgħat li ġejjin, jista' l-Ministru jgħid jekk: a) is-sejħa għall-offerti ħarġitx; b) jekk ħarġet u għalaq iż-żmien ta' l-offerti saritx aġġudikazzjoni ta' dawn l-offerti; u c) jekk sar hekk, jista' l- Ministru jgħid meta x-xogħol fuq din il-pjazza se jibda u kemm se jieħu żmien biex jitlesta?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Jien informat li s-sejħa għall-offerti għadha ma ħarġitx.

ENEMALTA

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħħlet flus il-Korporazzjoni Enemalta minn bejgħ fis-Sezzjoni tal-gass; u 2) fil-Petroleum Divison mill-1/1/98 sal- lum?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-tagħrif mitlub tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

XOGĦLIJIET PUBBLIĊI - ĦLAS LILL-ĦADDIEMA

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 14527 li oriġinarjament kienet indirizzata lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni u li issa ġiet riferuta lilu u ċioe' jista' jgħid meta se jsir il-ħlas dovut lill-ħaddiema (Security Officers fi ħdan il-PWD) li wettqu sahra bejn Awissu u Ottubru 1997 fil-ġnien taċ-Ċiniżi f'Sta.

Luċija?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Billi d-dipartiment ma ġiex ivvotat flus għal dan il-għan, il-ħlas isir hekk kif jiġu vvotati l-flus.

DIRGĦAJN IL-MALTIN - EX-IMPJEGATI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid x'differenza tgħaddi minn grupp ta' nies li kienu jaħdmu fid-Dirgħajn il-Maltin li nofshom ġew intitolati għal commuted pension and gratuity u n-nofs l-ieħor, madwar 14,000 familja, ma kienux intitolati?

ONOR.

LEO BRINCAT: Billi s-servizz fid-Dirgħajn il-Maltin ma kienx meqjus bħala servizz mal-Gvern għall-fini ta' l-Ordinanza tal-Pensjonijiet, dawk il-membri biss li laħqu appointment regolari mal-Gvern qabel il-15 ta' Jannar, 1979 saru eliġibbli għall-commuted pension u gratuity.

MISCO - ĦLAS

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 14266, jista' l-Ministru jgħid x'kien il-ħlas li ħadet il-kumpannija MISCO?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Il-ħlas li ħadet il-kumpanija kien ta' Lm12,800.

UNIVERSITA' - SKRIVANI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 14244, jista' l-Ministru jagħti l-ismijiet ta' l-iskrivani ġewwa l-Universita' ta' Malta u taħt liema sejħa għall-applikazzjoni daħlet kull waħda minnhom?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

OPM - KUMPANNIJI/PARTNERSHIPS

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm kienu l-kumpanniji jew partnership ta' Awdituri/Accountants li ngħataw kuntratti bejn Mejju 1987 u Ottubru 1996 mill-Ministeru tiegħu?

ONOR.

ALFRED SANT: It-tagħrif mitlub tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

MINISTERU TA' L-AFFARIJIET BARRANIN - KUMPANNIJI/PARTNERSHIPS

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsiet lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kienu l-kumpanniji jew partnership ta' Awdituri/Accountants li ngħataw kuntratti bejn Mejju 1987 u Ottubru 1996 mill-Ministeru tiegħu?

ONOR.

GEORGE VELLA: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - KUMPANNIJI/PARTNERSHIPS

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu l-kumpanniji jew partnership ta' Awdituri/Accountants li ngħataw kuntratti bejn Mejju 1987 u Ottubru 1996 mill-Ministeru tiegħu?

ONOR.

MINISTERU TAL-FINANZI - KUMPANNIJI/PARTNERSHIPS

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsiet lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu l-kumpanniji jew partnership ta' Awdituri/Accountants li ngħataw kuntratti bejn Mejju 1987 u Ottubru 1996 mill-Ministeru tiegħu?

ONOR.

LEO BRINCAT: Il-Kumpanniji jew partnerships ta' Awdituri/Accountants li ngħataw kuntratti bejn Mejju 1987 u Ottubru 1996 fid-dikasteru tiegħi kienu 17.

MINISTERU TAT-TURIŻMU - KUMPANNIJI/PARTNERSHIPS

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsiet lill-Ministru tat-Turiżmu u s-Self- Employed: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu l-kumpanniji jew partnership ta' Awdituri/Accountants li ngħataw kuntratti bejn Mejju 1987 u Ottubru 1996 mill-Ministeru tiegħu?

ONOR.

KARMENU VELLA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant qed tinġabar.

MINISTERU TA' L-INDUSTRIJA - KUMPANNIJI/PARTNERSHIPS

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsiet lill-Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l-Industrija: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu l- kumpanniji jew partnership ta' Awdituri/Accountants li ngħataw kuntratti bejn Mejju 1987 u Ottubru 1996 mill-Ministeru tiegħu?

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Risposta tingħata f`xi seduta oħra.

ŻEJTUN - TRIQ HECTOR DALLI/SERAFIN XUEREB

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Filwaqt li nirringrazzja lill-Ministru għar-riferenza li għamilli għall-mistoqsija parlamentari numru W1,119 li jien kont rajt, peress li t-tweġiba li kien ta għal dik l-interpellanza iġġib id-data tad- 19.1.98, jista' l-Ministru jara li, issa erba' xhur wara, is-sitwazzjoni tiġi rrimedjata?

ONOR.

LEO BRINCAT: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 14393 nixtieq ngħid li huwa mistenni li jinstab rimedju, bil-koperazzjoni ta' kulħadd, għal din is-sitwazzjoni.

WSC - MAINS TA' L-ILMA

L-ONOR.

HELEN D'AMATO staqsiet lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l- Water Services Corporation m'għamlitx mains ta' l-ilma permanenti fi Triq Maria Farrugia (N/S in St. Mary Street) f'Bubaqra, Żurrieq u dan in vista tal-fatt li: (i) ir-residenti ta' din it-triq kienu mwiegħda li se jsirilhom main permanenti meta x-xogħol isir f'St. Mary Street, u issa dan ix-xogħol sar; u (ii) li dawn ir-residenti għadhom jinqdew b'kanna dejqa u li saret b'mod temporanju b'distanza ta' 60 metru?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Peress li fiż-Żurrieq hemm ħafna xogħol ta' tqegħid ta' mains xi jsir dawn inqassmu f'fażijiet.

L-ewwel xogħol li kellu jsir huwa fuq dawk il-mains li huma l-akbar kawża ta' problemi ta' ħsarat u ta' provvista ta' l-ilma ristretta lin-nies.

Għal din ir-raġuni sar ix-xogħol fi Triq Santa Marija u l-main permanenti fi Triq Maria Farrugia se jsir aktar tard jew kmieni s-sena d-dieħla.

OPM - PARENTAL LEAVE

L-ONOR.

HELEN D'AMATO staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 14210 u ċioe' jgħid kemm kienu dawk il-ġenituri li applikaw u ngħataw il-Parental Leave minn mindu daħlet fis-seħħ f'April 1996?

Kemm minnhom kienu nisa u kemm irġiel u minn liema dipartimenti jew ministeri kienu ġejjin?

ONOR.

ALFRED SANT: Wara li fis-Seduta Nru. 212 kont tajt tweġiba temporanja għall-mistoqsija parlamentari numru 14210 ta' l-Onor Membru, aktar kmieni f'din is-Seduta poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li turi t-tagħrif mitlub fil-mistoqsijiet parlamentari numri 14210 u 14673.

KALKARA - ĊENTRU TA' ĦARSIEN IT-TFAL

L-ONOR.

HELEN D'AMATO staqsiet lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsijiet parlamentari numri 14211 u 14509 u r- risposta li ta l-Ministru, jista' l-Ministru jispeċifika aktar kif se jinħadem is-sussidju għal dawk li se jagħmlu użu taċ-Ċentru għall-Ħarsien it-Tfal fil-Kalkara?

Jista' l-Ministru jgħid fuq liema dħul se jingħata s- sussidju ta' Lm8 għal wild wieħed u s-segwenti rati ta' sussidju sa l-inqas sussidju ta' Lm1.50?

Jista' l-Ministru jinkorpora wkoll f'każ ta' żewġ ulied?

ONOR.

EDWIN GRECH: Is-sussidju għal dawk il-ġenituri li japplikaw biex jagħmlu użu miċ-Ċentru ta' Ħarsien it-Tfal se jkun ibbażat fuq l-istess test tal-mezzi li jintuża għall-allowance tat-tfal u jinħadem permezz ta' persentaġġi, kif spjegat aktar il-quddiem, fuq id-differenza ta' bejn Lm5,500 (l-ogħla dħul li fuqu jingħata s-sussidju meta mal-Lm5,000 dħul tal- familja tgħodd il-bonus u l-income supplement) u dħul dikjarat għal skop ta' l-allowance tat-tfal.

Fejn id-dħul ikun anqas minn Lm2,692, l-ammont ta' sussidju jinħadem daqs li kieku d-dħul kien ta' Lm 2,692.

Minn Lm4,880 il-fuq, is-sussidju se jibqa' b'rata fissa ta' Lm2 f'każ ta' wild waħda/wieħed u ta' Lm4.40ċ f'każ ta' żewġ ulied.

Il-persentaġġi huma: 16.7% għal familja b'wild waħda/wieħed tattendi/jattendi ċ-Ċentru

37% għal familja b'żewġ ulied jattendu ċ-Ċentru.

ŻURRIEQ - TRIQ BUBAQRA - "IL-ĠIBJUN"

L-ONOR.

HELEN D'AMATO staqsiet lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 14216 u ċioe' b'riferenza għat- talba li kien għamel il-Kunsill Lokali taż-Żurrieq biex zona magħrufa bħala Il-Ġibjum, fi Triq Bubaqra, fiż-Żurrieq tkun mibdula bħala public open space f'zona residenzjali fejn m'hemmx żvog ieħor għar-residenti?

Jista' l- Viċi Prim Ministru jgħid għaliex: (a) il-Lands fl-20 ta' Novembru, 1995 kien qal li ma jsibx oġġezzjoni li din l-area tkun imsebbħa sakemm ma jintmessux is-siġar u l-ġibjun li hemm f'din l-area (Dok.

A); u (b) issa inbidel kompletament il-ħsieb oriġinali u se jitqaċċtu s-siġar biex jagħmel spazju għal terraced houses skond ittra mibgħuta lill-Kunsill Lokali taż- Żurrieq fil-21 ta' Jannar, 1997 mill-Planning Authority (Dok.

B)?

Jidhirlu l-Viċi Prim Ministru li f'zona residenzjali fejn m'hemmx public open space, u fejn area indikata m'hijiex ta' daqs kbir din għandha tkun żviluppata bħala public open space għall-benefiċċju tar-residenti?

Dokument A, B u mappa diġa' ntbagħtu separatament.

ONOR.

GEORGE VELLA: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

ŻURRIEQ - BEBBUX 1 - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

HELEN D'AMATO staqsiet lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 14512 u ċioe' b'riferenza għar-risposta tal- mistoqsijiet parlamentari numri 14205 u 14214, jista' l-Ministru jgħid fiex wasal l-istudju li qed tagħmel il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma fil-każ tal-culvert f'Tal-Bebbux 1 fiż-Żurrieq?

X'sar minnhom it-tenders li kienu nħarġu fis-sajf ta' l-1997?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Ix-xogħol biex jinġabar l-ilma tax-xita li jaqa' fl-inħawi tal-Bebbux, Żurrieq, se jsir kif ippjanat.

SAĦĦA - POST TA' CONSULTANT PHYSICIAN

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien hemm applikazzjonijiet għall-mili ta' post ta' consultant physician fid-Dipartiment tas-Saħħa f'Għawdex li kien avżat fil- Gazzetta tal-Gvern tat-30 ta' Mejju, 1997?

Fiex waslu l-proċeduri biex il- post jimtela'?

ONOR.

ALFRED SANT: Kien hemm erbgħa applikazzjonijiet ghall-mili tal- post ta' Consultant Physician fl-Isptar Generali ta' Ghawdex kif avzat fil- Gazzetta tal-Gvern tat-30 ta' Mejju 1997.

Il-kandidat gie magħżul u mistenni jibda x-xoghol fl-20 ta' Ġunju 1998.

CIVIL AVIATION DIVISION - DIRETTUR

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: B'riferenza għat-talba għal post ta' direttur fis-Civil Aviation Division li se jkollu responsabbilta' lejn il-finanzi u l- amministrazzjoni ta' l-Avjazzjoni Ċivili, jista' l-Ministru jgħid kemm applikaw għal din il-vacancy?

Għaliex ladarba d-dipartiment kellu 500 persuna kien jitmexxa minn director general u director operations, issa li d-dipartiment ġie ridott għal wieħed regolatorju bi staff inqas ta' 50 persuna, se jiżdiedlu direttur ġdid biex issa se jkollu tliet diretturi?

Fid-dawl ta' dan, din il-vacancy hija ġustifikata?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li billi l-applikanti għall-post ta' Direttur (Finanzi u Amministrazzjoni) fid-Dipartiment ta' l-Avjazzjoni Ċivili kellhom jibgħatu l-applikazzjonijiet tagħhom lis-Segretarju Permanenti ta' l-Uffiċċju tal-Prim Ministru, d-Dipartiment mhux qiegħed f'pożizzjoni li jwieġeb għad-domanda ta' kemm kien hemm applikanti.

Jiena nformat ukoll li l-ħtieġa ta' dan il-post ta' Direttur mhux marbuta man-numru ta' nies li jimpjega d-dipartiment iżda man-natura tax-xogħol li jrid isir.

SKEJJEL - SKOLA TA' L-ART AND DESIGN

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex fl-Iskola ta' l-Art and Design, id-diploma tal-kors ta' l-Industrial Design, li jieħu erba' snin, tintbagħat bil-posta u l-prize day ma ssirx?

Jista' l-Ministru jieħu passi biex l-istudenti li ħadmu għal dawn l-aħħar erbgħa snin tingħatalhom id- diploma fi prize day?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: L-Art and Design Centre kien ippjana l- organizzazzjoni ta' jum il-gradwazzjoni u esibizzjoni għall-5 ta' Marzu 1998.

Dawn l-attivitajiet kellhom jiġu posposti wara li d-Diviżjoni ħarġet ċirkolari fuq parir tad-Dipartiment tas-Saħħa, biex ma jsirux attivitajiet fil-magħluq sabiex jiġi evitat it-tixrid ta' mard li jittieħed min-nifs.

Din iċ-ċerimonja kellha tiġi posposta għal darba oħra wara li ċ-ċirkolari tat-13 ta' Marzu 1998 maħruġa mid-Diviżjoni fakkret li l-istruzzjonijiet dwar l-attivitajiet fil-magħluq kienu għandhom iseħħu.

L-iskola qiegħda tfittex post u żmien addattat biex din iċ-ċerimonja tista' issir.

KUNSILLI LOKALI - EXTRA FUNDS

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu u s-Self- Employed: Jista' l-Ministru jgħid jekk għandux informazzjoni mogħtija lilu mid-Dipartiment tal-Kunsilli Lokali rigward kemm ġew mogħtija extra funds lill-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar sabiex issir il-manutenzjoni meħtieġa fejn sar il-proġett mill-Buġibba Action Committee?

Skond l-istqarrija maħruġa fit-12 ta' Mejju, jista' l-Ministru jgħid għal- liema raġuni l-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar m'huwiex meqjus bħala a professional resort management?

ONOR.

KARMENU VELLA: Il-Ministeru m'għandu l-ebda informazzjoni li tindika li l-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar ingħatawlu fondi extra għall-manutenzjoni fejn sar il-proġett ta' Buġibba.

Iżda l-Ministeru tax- Xogħlijiet Pubbliċi ddedika numru ta' nies għal dawn l-inħawi li qed iwettqu xogħol ta' manutenzjoni kif ikun meħtieġ, liema xogħolijiet qed jitħallsu mill-fond tal-Ministeru tax-Xogħlijiet u Kostruzzjoni.

Wieħed irid jgħid li fil-parti l-kbira tax-xogħolijiet li saru f'Buġibba, l- ispejjez tal-manutenzjoni għandhom ikunu anqas mis-snin ta'qabel, għaliex ħafna mix-xogħlijiet bħal toroq, bankini, u xogħlijiet oħra saru ġodda u ma jirrikjedux il-manutenzjoni ntensiva li kien jinħtieġ qabel.

Il-lokalita' ta' Buġibba hija waħda partikolari ħafna, u hija resort ewlieni turistiku li jeħtieġ tmexxija professjonali u speċjalizzata, li tħares l-interessi ta' l-industrija turistika flimkien ma' dawk residenzjali.

Il-kunsill mhux kompost biex jilħaq dan il-għan kif fil-fatt rajna diversi drabi.

ILO - UMPIRE

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: B'riferenza għar-risposta tal- Ministru tal-Ħarsien Soċjali għall-mistoqsija parlamentari numru 14539 magħmula minni fejn talabni nressaq din il-mistoqsija lill-Viċi Prim Ministru, jista' l-Viċi Prim Ministru jikkonferma li l-Gvern Malti talab li jinħatar umpire mill-ILO biex jiddeċiedi fuq differenzi bejn il-Gvern ta' Malta u dak tal-Libja dwar materji ta' social security; u jgħid ukoll x'inhuma dawn id-differenzi u jekk inħatar dan l-umpire, jgħid min huwa u x'inhuma l-kwalifiki tiegħu?

ONOR.

GEORGE VELLA: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

UE - ZONA TA' KUMMERĊ ĦIELES

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid xi studji saru s'issa mill-Ministeru tiegħu jew minn kwalunkwe korporazzjoni jew entita' oħra pubblika li għaliha huwa responsabbli li janalizza jaqbilx għall-ministeru tiegħu jew għall- korporazzjoni jew entita' pubblika kkonċernata li Malta tissieħeb f'zona ta' kummerċ ħieles biss ma' l-Unjoni Ewropea; u dwar x'se jkun l-impatt fuq il-ministeru tiegħu jew fuq kwalunkwe korporazzjoni jew entita' oħra pubblika li għaliha inti responsabbli?

Fi kwalunkwe każ, jista' l-Prim Ministru jindika x'inhuma l-benefiċċji kollha għall-ministeru tiegħu u għal kwalunkwe korporazzjoni jew entita' oħra pubblika li għaliha huwa responsabbli, li jinkisbu b'zona ta' kummerċ ħieles u li ma jinkisbux bi sħubija fl-Unjoni Ewropea?

ONOR.

ALFRED SANT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

KUMMISSJONI TAL-MORALITA' FISKALI - RAPPORT

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid għaliex ma poġġix fuq il-Mejda tal-Kamra rapport li ġie mogħti lilu wara li hu stess talab għalih lill-Kummissjoni tal-Moralita' Fiskali dwar l-issue ta' l-invasion of privacy vis-a-vis poteri investigattivi tal-gvern fl-ambitu ta' sistema ta' random sampling prevista mil-liġi tad-Dwana u s-Sisa?

Jista' issa l-Prim Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra dan ir- rapport li hu stess talab għalih u li ntbagħat lilu fl-20 ta' Awissu, 1997?

ONOR.

ALFRED SANT: Nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 14516 f'seduta 217.

TAXXI INTERNI - ARRETRATI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jara li l-persuna, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, jingħata s-somma ta' madwar Lm450 li għandu jingħata bħala arretrati mill-Inland Revenue Department?

ONOR.

LEO BRINCAT: Ma naħsibx li għandi nagħti tagħrif konfidenzjali.

Jekk l-Onor.

Membru jkun awtorizzat mit-taxpayer, nagħti tweġiba lilu privatament.

PA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm ħaddiema jaħdmu fil-Planning Authority, f'liema gradi u xi kwalifiki għandhom?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jindika wkoll min jagħmel użu minn karozza pprovduta mill-awtorita', b'riferenza għal parti mit-tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 10299?

ONOR.

FORZI ARMATI - MAĠĠUR JOSEPH BRINCAT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'kienet ir-raġuni li l-kirurgu Maġġur Joseph Brincat M.D., iritira mis-servizz tal-Forzi Regolari tal-Forzi Armati ta' Malta b'seħħ mit-18 ta' Frar, 1998?

ONOR.

ALFRED SANT: Il-Kirurgu Maġġur Joseph Brincat, MD irtira mis- Servizz tal-Forza Regolari tal-Forzi Armati ta' Malta minħabba raġuni ta' saħħa.

KAĊĊA - SKRATAĊ

L-ONOR.

VICTOR GALEA PACE staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm ġew importati skrataċ għall-kaċċa matul 1996, 1997 u sa l-aħħar t'April ta' din is-sena?

Kif kien il-breakdown bin-numru taċ- ċomb u minn fejn ġew importati?

ONOR.

ALFRED SANT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi din il- mistoqsija lill-Ministru konċernat.

ARMI TAN-NAR - IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

VICTOR GALEA PACE staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 514, jaf il-Prim Ministru li l-kondizzjoni ta' snieter semi-automatic fir-realta' mhux qed tiġi osservata?

Jaf li t-terminu slug barrel ma jfisser xejn għaliex snieter normali xorta waħda jistgħu jisperaw slug shots?

Ma jidhirlux l-Prim Ministru li sabiex persuna tottjeni liċenzja għal ġarr ta' arma tan-nar għandu jkun hemm test aktar riġidu, bħal per eżempju, li jiġi assigurat li wieħed jkun jaf għal xiex jista' jispara?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi jiġu rilaxxati mid-Dwana biss, snieter semi automatic li jkunu mgħammra b'magazine plug insert li jagħmilhom kapaċi li jesgħu żewġ skrataċ fil-magazine u ieħor fiċ-chamber.

Dawk il-persuni li jinqabdu bi snieter li ma jikkonformawx ma dan, jittellgħu l-Qorti.

Dwar it-terminu slug barrel, jien infurmat, li dan ifisser kanna li tkun cylinder bored u twila bejn 470mm u 508mm, filwaqt li kanna ta' senter tal-kaċċa ma tkunx iqsar minn 600mm.

Wieħed dejjem jista' jispara slug shot minn senter tal-kaċċa, pero, kull kaċċatur jaf li jkun qed jagħmel dan b'riskju .

Barra minn hekk, iż-żamma ta' slug shots hija projbita.

Ninsab informat ukoll li l-liċenzja għall-kaċċa tingħata wara li l-persuna konċernata tkun għaddiet minn eżami sabiex ikun magħruf, fost l-oħrajn, kemm taf tagħraf l-għasafar u xi jgħidu r-regolamenti għall-ħarsien tal- fawna.

SKEJJEL - GĦALLIEMA GĦAWDXIN

L-ONOR.

ANTON TABONE staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru issa jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 14528 u jgħid jekk inżammitx l-allowance lill-għalliema Għawdxin tal-mid-day supervision u ta' oħrajn li jgħallmu f'evening classes fl-iskejjel tal-Gvern f'Għawdex, kif ukoll lil min jagħmel watching duties fl-istess Dipartiment ta' l-Edukazzjoni dejjem f'Għawdex?

Jekk fl- affermattiv, x'kienet ir-raġuni li dawk konċernati naqsu li jitħallsu?

Kemm kien in-numru ta' dawk li nltaqtu f'kull kategorija?

Dawn il-miżuri tteħdu biss f'Għawdex u x'passi ħa l-Ministru biex jinstab rimedju bla dewmien?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il- mistoqsija lill-Ministru konċernat.

GĦAWDEX - ETC

L-ONOR.

ANTON TABONE staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 14530 u għat-tweġiba mogħtija, jista' l-Ministru jwieġeb ukoll għall-ewwel parti tal-mistoqsija parlamentari, u ċioe' jgħid meta l-ETC fetħet għall-ewwel darba l-bibien tagħha f'Għawdex u jwieġeb għall-aħħar parti billi jgħid fiex jikkonsistu r- riżultati konkreti għall-ġid ta' Għawdex li nbdew jinkisbu mill-aġġornament organizzattiv?

ONOR.

EDWIN GRECH: It-tweġiba mitluba għal din il-mistoqsija tingħata f'xi seduta oħra.

GĦAWDEX - WIED TA' MARSALFORN - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

ANTON TABONE staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għall-mistosija parlamentari numru W912, jista' l-Ministru jgħid minn fejn jirriżulta li kienu qegħdin jitfasslu disinji kif ukoll jitħejjew dokumenti relattivi għall-pubblikazzjoni ta' tender għat-tkomplija ta' xogħlijiet f'Wied ta' Marsalforn mill-car park lejn il- baħar?

Jista' jgħid fiex wasal dan kollu peress li skond it-tweġiba msemmija dan ix-xogħol kellu jkun lest sas-sajf li ġej?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

GĦAWDEX - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

ANTON TABONE staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 14307, jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' persuni li appellaw mid-deċiżjoni li jinqatgħu mir-reġistrazzjoni tax-xogħol?

ONOR.

EDWIN GRECH: In-numru ta' persuni li appellaw mid-deċiżjoni li jinqatgħu mir-reġistrazzjoni tax-xogħol hu hekk:

JANNAR 1998 - 8 (tmienja) FRAR 1998 - 6 (sitta) MARZU 1998 - 18 (tmintax) APRIL 1998 - 9 (disgħa).

KUMITAT TAT-TRASPORT TAL-MERKANZIJA - LAQGĦAT

L-ONOR.

ANTON TABONE staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu u s-Self- Employed: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 14309 u mistoqsijiet preċedenti, jista' l-Ministru jgħid meta kienet l- aħħar laqgħa tal-Kumitat tat-Trasport tal-Merkanzija Sa Maison/Mġarr u jekk ir-rapport kienx iffirmat miċ-Chairman u Membri qabel tpoġġa fuq il- Mejda tal-Kamra?

ONOR.

KARMENU VELLA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi l- mistoqsija tiegħu lill-Ministeru konċernat.

PULIZIJA - PERSUNA REINSTATED

L-ONOR.

ANĠLU FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'inhi r-raġuni għaliex il-persuna, li isimha qed jintbagħat separatament, li ġie reinstated fil-korp tal-Pulizija wara deċiżjoni tat- Tribunal għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji, qed jieħu salarju ferm inqas minn dawk bħalu fil-korp meta dan kien diġa' intitolat għall-full pay fl-1989?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li l-persuna li qed issir riferenza għaliha kienet telqet mill-Korp tal-Pulizija f'April 1990, meta kienet fuq salarju massimu ta' skala 44.

Skond il-Ftehim tar-Riorganizzazzjoni tal-Korp iffirmat fl-1993, b'effett mill-1 ta' Jannar 1991, il-membri tal-Korp li kienu jokkupaw l-istess grad tal-persuna konċernata tqiegħdu fi skala 10.

Meta din il-persuna reġgħet daħlet fil-Korp f'Marzu ta' din is-sena, bdiet tirċievi salarju fuq skala 10, step 3, jiġifieri Lm4,347 fis-sena.

Din il- persuna m'għandiex tagħmel paragun tas-salarju tagħha ma' dak ta' oħrajn fl- istess grad għas-sempliċi raġuni li dawn ikunu ħadu aktar increments li ħadmu għalihom.

GĦARGĦUR - VJAL IR-REPUBBLIKA

L-ONOR.

ANĠLU FARRUGIA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'qed iżomm biex titneħħa siġra li tinstab quddiem il-garaxx proprjeta' ta' Salvu Spiteri ta' Di D'Amour, fi Vjal ir-Repubblika, fil- Għargħur liema siġra qed tagħmel ħsara fis-sistema tad-dawl tas-sid?

ONOR.

GEORGE VELLA: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

DJAR - MOSTA - SULARI ADDIZZJONALI

L-ONOR.

ANĠLU FARRUGIA staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jara li l-policy attwali fejn hemm propost li jsiru sulari addizzjonali fil-Housing Estate fil-Mosta tiġi riveduta u dan qabel ma jiġu kkonsidrati l-problemi li jiġu kkaġunati lill-istess okkupanti tal-fondi fil-blokki tal-flats ta' dan il-Housing Estate?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Nassigura lill-Onor.

Membru li fi fteħim li jista' jintlaħaq ma' l-Awtorita' ta' l-Ippjannar fuq il-proposta li jsiru sulari addizzjonali fil-Housing Estate tal-Mosta, l-ewwel ma jiġu kkonsidrati huma d-diffikultajiet li jista' jkollhom l-okkupanti preżenti.

Dan fil-fatt diġa' sar u qed isir fl-inħawi l-oħra fejn dan il-proġett se jitwettaq.

PATATA - ESPORTAZZJONI

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Peress li dan l-aħħar intqal li l-patata tas-sajf qed tiġi esportata f'jumbo bags minflok fi xkejjer, jista' l-Ministru jgħid kemm hija l-ispiża totali ta' ppakkjar kull tunnellata metrika f'każ ta': (i) ippakkjar f'jumbo bags, inkluż ix-xiri tal-jumbo bags; u (ii) ippakkjar fi xkejjer, inkluż l-ispiża ta' l-ixkejjer?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Din is-sena l-jumbo bags ġew ipprovduti b'xejn mill- importatur Olandiż u s-sensala aċċettaw li jimlewhom bl-istess rata ta' l- ixkejjer.

L-ippakkjar fl-ixkejjer sar mis-sensala bħas-soltu jiġifieri b'30ċ kull xkora.

L-ixkejjer iqumu 12ċ8 il-waħda.

WSC - BEJGĦ TA' ILMA

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħħlet flus il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma fuq bejgħ ta' ilma tax-xorb mill-15 ta' Frar, 1997 sad-29 ta' April, 1997?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: L-ammont li rreġistrat il-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma mill-bejgħ ta' ilma tax-xorb mill-15 ta' Frar 1997 sad- 29 ta' April 1997 kien ta' Lml,ll0,510.00.

ENEMALTA - BEJGĦ TA' ELETTRIKU

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħħlet flus il-Korporazzjoni Enemalta minn bejgħ ta' elettriku bejn il-15 ta' Frar, 1997 sad-29 ta' April, 1997?

ONOR.

LEO BRINCAT: Bejn il-15 ta' Frar, 1997 u d-29 ta' April 1997 il- Korporazzjoni Enemalta daħħlet Lm7,321,037 minn bejgħ ta' l-elettriku.

PATATA - ESPORTAZZJONI

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Rigward l-esportazzjoni tal-patata tas-sajf ta' l-istaġun 1998, jista' l- Ministru jgħid sal-lum: (i) kull meta saret kull esportazzjoni; (ii) l- ammont (kg) ta' kull esportazzjoni; u (ii) meta waslet kull esportazzjoni msemmija f'(i) fl-Olanda?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: L-informazzjoni qiegħda tinġabar u risposta tingħata f' seduta oħra.

PATATA - KUNTRATT REBBIEĦ

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Peress li f'din il-Kamra tal-Parlament ġieli anke ġew ppreżentati Adjudication Reports bid-dettalji kollha ta' kull tenderer fuq diversi tenders, jista' l-Ministru allura jpoġġi kopja tal-kuntratt rebbieħ li permezz tiegħu l-patata ta' l-istaġun tas-sajf tiġi esportata lejn l- Olanda?

(Re.

PQ 14378)

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nirroferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta għad- domanda parlamentari numru 14378.

ENEMALTA - ELECTRICITY DIVISION

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Fid-dawl tar-risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 14375, jista' l-Ministru jgħid: (i) x'kienu r-raġunijiet li l-unaccounted for units ta' l-Electricity Division tal-Korporazzjoni Enemalta telgħu minn 8.2% (għas-sitt xhur li għalqu f'31/03/97) għall-18.77% fis-sitt xhur li għalqu fit-30.09.97; u (ii) jispjega r-raġunijiet għaliex l-istess persentaġġi żdiedu minn 11.74% (sitt xhur li għalqu fit-30/09/96 għal 18.77% (sitt xhur li għalqu fit-30/09/97)?

ONOR.

LEO BRINCAT: Kif diġa' għidt fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 14375, il-figuri mogħtija kienu għadhom suġġetti għall- verifika.

Meta jkollna din il-verifika nagħtu tweġiba definita.

WSC - KONTIJIET TAD-DAWL U L-ILMA

L-ONOR.

JOHN VELLA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se joħorġu l-kontijiet tad-dawl u l-ilma sabiex tinqata' darba għal dejjem l-ansjeta' u l-inċertezza tal- poplu?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Il-kontijiet tal-lukandiera ntbgħatu fil-bidu ta' din il-ġimgħa.

Il-kontijiet tal-konsumaturi domestiċi mistenni li jibdew jintbgħatu għall- ewwel ġimgħa ta' Ġunju.

KUMPANNIJI PRIVATI/PARASTATALI

L-ONOR.

JOHN VELLA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Peress li xhur ilu l-Viċi Prim Ministru kien ta' x'wieħed jifhem li diversi kumpanniji privati u parastatali kienu se jieħdu lura miljuni ta' liri mil-Libja li kienu ilhom dovuti lilhom żmien twil, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk dan sarx?

U jekk le, jew mhux għal kollox, kemm hu stmat li tammonta din is-somma?

ONOR.

GEORGE VELLA: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

SKEJJEL - STUDENTI LI RRIPETEW IL-FORM V

L-ONOR.

JOHN VELLA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' tfal li kienu għalqu s-16-il sena li minn jeddhom irripetew il-Form V fis-snin 1995, 1996 u 1997?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: In-numru ta' tfal li rripetew il-Form V fis-snin 1995, 1996 u 1997 kien:

SENA NUMRU TA' TFAL

1995 36 1996 10 1997 28

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB

DJAR - FILE NO.

H 14303

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju ta' ipproċessar wasal il-każ tal-persuna, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament?

Intbagħat inspector?

Jekk iva, x'kien l-eżitu tar-rapport?

Jekk intbagħat, xi gravita' anqas minn ta' ħaddieħor qed iwassal biex dak li rrakkomanda l-inspector ma jiġix segwit?

X'inhi r-raġuni li meta din il- persuna ċemplet għal appuntament mad-Direttur xi tliet xhur ilu qalulha li ma jarax nies u l-appuntament ma sarilhiex?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li jien informat illi spezzjoni tal-fond ta' l-applikant saret fl-14 ta' Novembru 1997 u l- applikazzjoni qed tkun ikkonsidrata wara dak li rrapporta l-inspector.

Pero' dan irid isir ukoll fid-dawl ta' 25 applikazzjoni oħra mill-istess lokal ta' nies li jgħixu fil-periklu u tan-numru limitat ta' postijiet tajba li jitbattlu.

Id-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali għandu nies apposta biex jaraw il-pubbliku u la hemm il-ħtieġa u lanqas hu possibbli li d-direttur jagħti appuntamenti lill-applikanti kollha li għandu d-Dipartiment.

DJAR - XIRI TA' DJAR MILL-INKWILINI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru ġentilment jgħidli meta l-persuna, li d- dettalji tagħha qedjintbagħtu separatament, se tkun tista' tagħmel il- kuntratt tax-xiri tal-post fejn preżentement qed tirrisjedi?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Il-persuna ndikata ffirma l-konvenju fuq il-post governattiv tiegħu fl-20 ta' Jannar 1998.

Fit-22 ta' Jannar 1998 l- Awtorita' tad-Djar kitbet lill-Kummissarju ta' l-Art biex iforniha bil- provenjenza tal-proprjeta' ħalli tkun tista' tiġi ppubblikata l-President's Order fil-Gazzetta tal-Gvern u wara ikun jista' isir il-kuntratt tat- trasferiment.

Sallum din l-informazzjoni għada ma waslitx.

VALLETTA: TRIQ SAN KRISTOFRU - FOND NRU.

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li għal aktar minn ġimgħatejn il-fond Nru. 127, St. Christopher Street, Valletta li hu bini tal-gvern qed ikollu l-partijiet komuni fid-dlam minħabba xogħol li ma sarx minkejja talbiet ġustifikati u ripetuti?

Meta se jsir ix-xogħol?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: GĦaddejt it-talba lill-Onor.

Interpellant lid- Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar għall-azzjoni meħtieġa.

Jiena informat li t-talba saret biss ftit ġranet ilu u x-xogħol ġie approvat u għandu jsir fil-ġranet li ġejjin.

HOUSING CONSTRUCTION & MAINTENANCE DEPARTMENT

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid: 1) kemm, fil-fatt, hu l-ammont ta' flus (disponibbli) għad-Dipartiment tal-Housing Construction & Maintenance biex tul l-1998 konformament ma' dak li hemm imfisser fl- Estimi 1998, paġna 319, dan id-dipartiment ikun jista' jissaħħaħ f'dak li hu "embellishment of public areas & the development of recreational facilities in housing estates? 2) Liema huma: 1) il-public areas; 2) recreational facilities; u 3) housing estates li għalihom qed issir referenza? 3) Meta hu ttamat li dan jinbeda?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Ninforma lill-Onor.Interpellant li l-flus ivvotati għall-iskop ta' żvilupp ta' ġnien pubbliku f'oqsma ta' djar huma vvotati taħt Item Nru 4, Road Formation u għall-1998 hemm ivvotati Lm250,000.

Fil- programm ta' l-1998 hemm proġettat li jitlestew il-ġonna pubbliċi ta' Sta.

Luċija (Ħdejn il-Knisja), Haż-Żabbar/Xgħajra (San Pietru) u Ġnien Żgħir f'Bighi, il-Kalkara.

Sadanittant, inbdew ix-xogħlijiet ġodda fuq żewġ proġetti il-Furjana (Binja Vilhena u Tal-Kappuċċini), Tal-Pieta', Hal- Għaxaq (Hal Dmikki) u l-Gudja (Tax-Xlejli).

F'dawn il-każijiet it-tenders kollha ngħataw u qed isir iċċekjar mal-Co-Ordination Unit tat-Taqsima tax- Xogħlijiet biex jiġu vverifikati l-pożizzjoni ta' servizzi eżistenti qabel jibdew ix-xogħlijiet tal-ġonna proprja.

F'żewġ każijiet minnhom, f'Tal- Pieta' u l-Furjana se jinbidlu l-kanen ta' l-ilma eżistenti qabel ix-xogħol ta' pavimentar meħtieġ.

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'bidliet fil-policy eżistenti li nkiteb mill-amministrazzjoni preċedenti huma ttamati li jsiru, jekk se jsiru, f'dik li hija policy li biha qed jimxi d-Dipartiment tal-Housing Construction & Maintenance fejn jidħlu ħsarat f'postijiet tal-gvern u dan konformi ma' dak li hemm imfisser fl-Estimi 1998, paġna 319 (Housing)?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Ninforma lilll-Onor.

Interpellant li kif spjegajt fid-diskors tal-Budget u kif habbart pubblikament ftit tal-granet ilu, ġiet ippubblikata skema ta' l-Awtorita tad-Djar biex tgħin inkwilini bi dhul baxx jagħmlu tiswijiet mill-bieb il-gewwa f'postijiet tal-Gvern.

Dawn ix- Xogħlijiet ser jithallsu mill-fondi tad-Dipartiment Bini u tiswija ta Djar izda l-iskema ser tkun amministrata mill-Awtorita ta Djar.

B'hekk għalkemm il-policy tat-tiswijiet se tibqa' dik li hi, jigifieri li d-Dipartiment jagħmel biss tiswijiet fil-komun u oħrajn ta' natura strutturali fil- postijiet proprja, f'dawk il-kazijiet fejn l-inkwilini m'għandhomx il-mezzi biex jagħmlu certu tiswijiet bhal ta madum, aperturi, ecc, dawn se jkunu jistgħu jibbenifikaw proprju minn din l-iskema l-gdida li semmejt.

ESTIMI ĠENERALI 1998

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jispjega, f'miżura ta' dettall u b'mod kronoloġiku b'referenza għal paġna 322 ta' l-Estimi 1998, l-estimate għas- sena kurrenti għall-items: 1) rent 2) transport; 3) travel; 4) training; 5) hospitality, 6) incidental expenses; 6) contractual services; 7) information services; u għal kull każ, jagħti breakdown dwar kif kienu jintnefqu l-flus stmati u kif twasslu għal dawk il-figuri?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Id-dettalji għall-estimi għas-sena kurrenti għall- items indikati f'paġna 322 ta' l-Estimi 1998 jinsabu f'paġna 324 ta' l- istess Estimi.

Rigward breakdown ta' kif kienu jintnefqu l-flus stmati, l-istess estimi u l-estimi tas-snin precedenti jagħtu dettalji ta' l-ispiza attwali u dik approvata għas-snin ta qabel.

ESTIMI ĠENERALI 1998

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: B'riferenza għall-Vot 50 rikorrenti ta' l-Estimi 1998 (Housing), paġna 322, jista' l-Ministru jagħti breakdown sewwa sew tal-flus kif se jintnefqu taħt dawn l-items, wieħed wieħed u li jaqgħu taħt personal emoluments u ċioe': 1) holders of political office; 2) staff - salaries and wages; 3) bonus; 4) income supplement; 5) social security contributions; 6) allowances; u 7) overtime?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Ħlief ghar-remunerazzjoni tal-Ministru (item 11), l-infiq taħt personal emoluments f'Vot Nru. 50 huwa bbażat fuq l-istaff in post fil-15 ta' Settembru 1997 kif joħroġ minn Appendix L, paġna 389, ta' l- Estimi ta' l-1998.

UFFIĊĊJU KONĠUNT - KERA

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu l-ammont ta' kera f'terminu ta' flus li l-Joint Office daħħal bejn is-snin 1995 - 1998, sena b'sena?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Ninsab informat li l-ammonti ta' kera li daħħal l- Uffiċċju Konġunt bejn Jannar 1995 sas-17 ta' Frar 1998, huwa kif jidher hawn taħt

1995 Lm 337,161 1996 Lm 314,619 1997 Lm 355,819 1998 (mill-1 ta'Jannar sas-17 ta'Frar) Lm 50,891

ATT DWAR IL-KUNSILLI LOKALI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jikkonsidra l-Ministru s-suġġeriment tiegħi għall-emenda għall-Att dwar il-Kunsilli Lokali biex persuna li tkun se tiġi nominata biex tikkontesta għall-kunsill ta' lokalita' partikolari ma tkunx nominata minn "mill-anqas 50 votant f'dik il-lokalita' li għaliha se jikkontesta" iżda minn persentaġġ għal kull lokalita', għax b'50 votant bħal ngħidu aħna l-Imdina, din tkun aktar diffiċli biex iġġibhom biex jiġi nominat u anke jista' jkollna possibilita' ta' manupulazzjoni aktar?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi s- suġġeriment tiegħu jista' jiġi kkonsidrat fil-kontest ta' l-eżercizzju li qed isir biex jiġi emendat l-Att ta' l-1993 dwar Kunsilli Lokali.

DJAR - KUMMISSJONI GĦALL-IDENTIFIKAZZJONI TA' ART

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid: 1) x'kien sewwasew ix-xogħol siewi li sar s'issa mill-Kummissjoni għall-Identifikazzjoni ta' Art għal skop ta' housing; 2) liema kienu s-siti li ġew identifikati s'issa; u 3) meta hu ttamat li jibdew jiġu implimentati r-rakkomandazzjonijiet tal- Kummissjoni?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għall- mistoqsija parlamentari numru 4778.

ESTIMI ĠENERALI 1998

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: B'riferenza għal paġna 322 ta' l-Estimi 1998 partikolarment għal Vot 50, item 25, taħt "Operational and Maintenance Expenses" u b'mod aktar preċiż għall-item titolat "International Memberships", fejn taħt Actual Expenditure 1996, Approved Estimate 1997 u Estimate 1998 ma hemmx figuri ċitati, jista' l-Ministru jispjega r- raġunijiet li wasslu għall-provvediment ta' dan l-item?

Jista' jkun li l- Ministeru qed ifittex "international memberships"?

Jekk fl-affermattiv, x'sar f'dan ir-rigward u allura għaliex għal din is-sena ma ġewx stmati flus?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: L-item ta' International Memberships huwa wieħed standard li jidher fil-voti tal-Ministeri kollha tal-Gvern - kemm dawk li għandhom nefqa attwali u/ jew proġettata u kemm dawk li m'għandhomx.

ESTIMI ĠENERALI 1998

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Fid-dawl ta' dak li hemm imfisser fl-Estimi 1998 partikolarment f'paġna 319, jista' l-Ministru jispjega, f'miżura ta' dettall u b'mod kronoloġiku, liema huma l-iskemi mhux updated fl-1997 li din is-sena, b'kollaborazzjoni ma' l-Awtorita' tad-Djar, id-dipartiment se jara li jitjibu u sekondarjament jista' jispjega minn se jibbenefika minnhom u meta se jidħlu fis-seħħ?

X'inċentivi, oltre dawn, se jiġu ntrodotti f'din is-sena 1998 li jistgħu jkunu aktar relevanti għad- direzzjoni ta' policy fis-Settur tal-Housing?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: L-iskema fir-rigward ta' persuni b'dizabilita li qabel kienet taħt id-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Socjali ġiet magħluqa u flokha nħarġet fl-1997 waħda ġdida mill-Awtorita tad-Djar magħrufa bħala Skema 1.

Fir-rigward tal-iskemi l-oħra tad-Dipartimenti għall-akkomodazzjoni socjali cioe dik tas-sussidju fuq il-kera u dik fuq ir-rata tal-imgħax ta' self għax-xiri ta proprjeta' privata, qed isir studju fuqhom biex jinħarġu oħrajn minflokhom.

UFFIĊĊJU KONĠUNT - BEJGĦ TA' PROPRJETA'

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' proprjeta' li nbiegħet mill-Joint Office mill-1996 sa l-1998, sena b'sena?

Kemm inqalgħu flus bejn l-istess snin 1996 - 1998, sena b'sena?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jien informat li n-numru ta' proprjeta li nbiegħet mill-Uffiċċju Konġunt mill-1996 sa l-1998 kien kif ġej

Numru Dħul ta'

1996 13 Lm 29,945 1997 310 Lm 801,089 1998 16 Lm 32,797

VALLETTA - TRIQ PAPA PIJU V

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi ħsieb li tiġi rriżervata parti mit-triq għar-residenti ta' Triq Papa Piju V, fil-Belt Valletta biex din tintuża bħala parking area?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Bħalma jaf l-Onor.

Interpellant, il-kunsilli lokali huma korpi statutorji ta' gvern lokali u fil-qadi tal-funzjonijiet tagħhom jaġixxu skond il-prijoritajiet, l-esiġenzi u l-mezz tagħhom.

GĦaldaqstant nissuġġerixxi lill-Onor.

Membru jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-kunsill tal-lokalita', billi l-funzjoni li qed jirriferi għaliha fil- fatt hija waħda mir-responsabbiltajiet tal-kunsilli.

ESTIMI ĠENERALI 1998 - AWTORITA' TAD-DJAR

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jispjega l-Lm20,000 li jidhru f'Appendiċi F, paġna 351 ta' l-Estimi 1998, taħt Housing Authority, partikolarment taħt l-item "Preliminary Studies for Housing Projects"?

X'inhu l-iskop għall-provvista għalihom u jekk fil-fatt intnefqux?

Jekk fl- affermattiv, lil min u speċifikament għal liema housing projects?

Jista' l-Parlament ikollu kopji ta' dawn l-istudji preliminari u kopja mgħoddija lili?

Min ħejja dawn l-istudji u kemm tħallas?

Meta se jsiru l-istudji mhux preliminari?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Il-Preliminary studies huma ntiżi għall-proġett ta Pembroke.

Fil-fatt ġie kkommissjonat Traffic Impact Assessment ghal din iż- zona u l-ħlasijiet huma mistennija li jsiru iktar tard din is-sena.

DJAR - FILE NO.

H 13921

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid: 1) fiex wasal il-każ tal- persuna, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, bil-File No. H 13921 mal-Housing Department; 2) intbagħat inspector u jekk fl-affermattiv, meta?

Jekk fin-negattiv, għaliex ma ntbagħatx u meta hu ttamat li jintbagħat; 3) kemm żdiedet il-possibbilta' li dan jingħata akkommodazzjoni alternattiva fid-dawl tal-każ tiegħu li jkompli jiggrava ruħu u ċioe' li l- għarusa tiegħu kienet ħarġet pregnant u li m'għandhomx flus bix jixtru u dan huwa każ ġenwin?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jien informat illi skond il-policy tad-Dipartiment GĦall-Akkomodazzjoni Soċjali, l-applikazzjoni ndikata ġiet ikkanċellata billi kienet mingħand persuna li qed tapplika taħt kategorija ta' l- għarajjes.

L-istess applikant kien ġie nformat b'dan.

DJAR - FILE NO.

H 13839

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid: 1) fiex wasal il-każ tal- familja, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, bil-File No. H 13839 mal-Housing Department; 2) intbagħat inspector u jekk fl-affermattiv, meta?

Jekk fin-negattiv, għaliex ma ntbagħatx u meta hu ttamat li jintbagħat; 3) kemm żdiedet il-possibbilita' li dawn jingħataw akkomodazzojni alternattiva fid-dawl tal-każ tiegħu li jkompli jiggrava ruħu u ċioe' li dawn għandhom il-post perikoluż wara li waqgħulhom ix- xorok?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jien informat illi l-każ li għalih qed tirreferi l- mistoqsija qed jiġi kkonsidrat u saret spezzjoni fil-21 ta' Ottubbru 1996.

L-applikanti jridu jmorru l-Ħamrun biss u postijiet f'dan il-lokal huma skarsi.

DJAR - SOCIAL CASES

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' każijiet li qed jiġu ttrattati mid-Dipartiment ta' l-Akkomodazzjoni Soċjali bħala social cases?

Xi proċedura qed tiġi segwita fit-tentattiv biex jiġu solvuti dawn il- każi u kif qed jiġu nvoluti s-social welfare officers?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Il-każi kollha tad-Dipartiment għall- Akkomodazzjoni Soċjali huma ta' każi soċjali.

Id-Dipartiment jagħmel użu minn żewġ impjegati mħarrġin apposta li jisimgħu u jagħtu pariri dwar il- każi l-aktar fil-bżonn.

Barra minn hekk jiltaqa' il-Housing Advocacy Board darba fix-xahar, liema bord hu magħmul minn diversi ħaddiema soċjali mill- oqsma differenti.

Kull membru ta' dan il-bord iressaq quddiem sħabu l- każijiet li jidhirlu aktar fil-bżonn u l-bord stess jirrikmanda lid- dipartiment permess ta' l-uffiċjal li wkoll jattendi għal-laqgħat.

DJAR - AKKOMODAZZJONI SOĊJALI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Għar-rigward tal-persuna minn San Ġwann, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, jista' l-Ministru jgħid u jikkonferma li d-dipartiment irċieva d-dokumenti kollha meħtieġa għall-ipproċessar tal- każ ta' akkomodazzjoni soċjali?

X'qiegħed iżomm milli dan il-każ jiġi ffinalizzat f'dak li hu trattament tiegħu?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jien informat illi d-dipartiment għandu d-dokumenti kollha meħtieġa tal-persuna li dwarha qed issir il-mistoqsija.

Jonqos biss issa li jitbattal xi post addattat għalih, pjan terran f'Tas-Sliema biss, kif jixtieq, u li għalih ma jkunx hemm xi ħadd bi bżonn ikbar.

DJAR - INSPECTORS

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Għar-rigward tal-każ tal-persuna mill-Belt, li d- dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, jista' l-Ministru jgħid jekk intbagħatx inspector?

Jekk fl-affermattiv, meta?

Jekk fin-negattiv, għaliex ma ntbagħatx?

U jekk hu l-każ, meta se jintbagħat?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jien informat illi l-persuna li dwarha qed issir il-mistoqsija m'għandix applikazzjoni mad-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali.

DJAR - KAŻ TA' HOUSING

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Għar-rigward tal-persuna mill-Birgu, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, li għandha l-madum ta' l-art kollu mtajjar, tgħix bir-relief u ma tistax tagħmlu hi, jista' l-Ministru jgħid meta se tinqeda fid-dawl tal-fatt li meta marret il-Housing qalulha li ma jistgħu jagħmlulha xejn?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Kif jaf l-Onor.

Interpellant, jekk il-persuna li qed isemmi tgħix bir-relief hi tista' tibbenefika mill-iskema għal tiswijiet imħabbra fil-Gazzetta tal-Gvern ta' l-14 ta' April 1998.

GĦalhekk nagħtiha parir timla' l-formola apposta li tikseb mill-Awtorita tad-Djar u tapplika għal għajnuna li tista' tilħaq sa Lm500 u tgħodd għal min id-dħul tiegħu ma jaqbiżx l-Lm2,600.

DJAR - INSPECTORS

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Għar-rigward tal-każ tal-persuna minn Tas-Sliema, li d- dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, jista' l-Ministru jgħid jekk intbagħatx inspector?

Jekk fl-affermattiv, meta?

U jekk hu l-każ, meta se jintbagħat?

ONOR.

ALRFED PORTELLI: Jien informat illi l-fond fejn toqgħod il-persuna li dwarha qed issir il-mistoqsija u li hi l-istess persuna msemmija fil- mistoqsija parlamentari numru W1375, ġie spezzjonat fit-18 ta' Lulju 1996.

DJAR- AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Għar-rigward tal-persuna minn Tas-Sliema, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, jista' l-Ministru jgħid u jikkonferma li d-dipartiment irċieva d-dokumenti kollha meħtieġa għall-ipproċessar tal- każ ta' akkomodazzjoni soċjali?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jien informat illi d-dipartiment għandu d- dokumenti kollha meħtieġa tal-persuna li dwarha qed issir il-mistoqsija.

Jonqos biss issa li jitbattal xi post adattat għalih, b'anqas minn ħamest ikmamar fin-naħat ta Tas-Sliema u li għalih ma jkunx hemm xi ħadd bi bżonn ikbar.

DJAR- AKKOMODAZZJONI SOĊJALI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Għar-rigward tal-persuna, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separtament, jista' l-Ministru jgħid u jikkonferma li d- dipartiment irċieva d-dokumenti kollha meħtieġa għall-ipproċessar tal-każ ta' akkomodazzjoni soċjali?

ONOR.

DJAR - INSPECTORS

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Għar-rigward tal-każ tal-persuna, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, jista' l-Ministru jgħid jekk intbagħatx inspector?

Jekk fl-affermattiv, meta?

U jekk hu l-każ, meta se jintbagħat?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jien informat illi l-persuna li dwarha qed issir il-mistoqsija ilu li nqeda minn Mejju 1997.

DJAR - INSPECTORS

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Għar-rigward tal-każ tal-persuna, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separtament, jista' l-Ministru jgħid jekk intbagħatx inspector?

Jekk fl-affermattiv, meta?

U jekk hu l-każ, meta se jintbagħat?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jien informat illi l-applikazzjoni tal-persuna li dwarha qed issir il-mistoqsija ġiet ikkanċellata peress li ma rrisponditx għall-kwestjonarju li ntbagħtilha.

DJAR - INSPECTORS

L-ONOR.

Jekk fl-affermattiv, meta?

U jekk hu l-każ, meta se jintbagħat?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jien informat illi l-fond fejn toqgħod il-persuna li dwarha qed issir il-mistoqsija ġie spezzjonat fid-19 ta' April 1993.

DJAR - INSPECTORS

L-ONOR.

Jekk fl-affermattiv, meta?

U jekk hu l-każ, meta se jintbagħat?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jien informat illi l-fond fejn toqgħod il-persuna li dwarha qed issir il-mistoqsija ġie spezzjonat fis-26 ta' Jannar 1998.

DJAR - FIDI TA' ĊENS

L-ONOR.

SANDRO SCHEMRBI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li persuni bħal dik, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separtament, ma jisgħux jifdu ċ- ċens ta' fondi li mill-Knisja għaddew lill-Joint Office?

Min hu responsabbli biex issir xi forma ta' policy ħalli dawn il-fidjiet ikunu jistgħu isiru u jirrendu flus lill-istess dipartiment?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jien informat li minn stħarriġ li għamel l- Uffiċċju Konġunt jirriżulta li l-persuna ndikata kitbet lid-dipartiment dwar il-fidi taċ-ċens tagħha u, peress li ma bagħtitx l-kopja tal-kuntratt, ingħatat parir biex tkellem Nutar.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija, ninforma lill-Onor.

Membru li kif kien sar fir-rigward tal-policies dwar il-fidi ta' ċnus li għalqu f'Diċembru, 1996, il-Ministeru, minn żmien għal żmien, ifassal policies li jridu jiġu aċċettati mill-Gvern u finalment approvati b'riżoluzzjoni tal-Parlament.

DJAR - INSPECTORS

L-ONOR.

SANDRO SCHEMRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Għar-rigward tal-każ tal-persuna, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, jista' l-Ministru jgħid jekk intbagħatx l- inspector?

Jekk fl-affermattiv, meta?

Jekk fin-negattiv, għaliex ma ntbagħatx?

U jekk hu l-każ, meta se jintbagħat?

ONOR.

DJAR - KAŻI TA' HOUSING

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l-Ministru jara li l-file No. H 14728 u l-file No. H 14729 jiġu ppproċessati, jirrapporta dwarhom u jgħid kif baqa' l-każ tagħhom li kien qed jiġi trattat?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Id-Dipartiment gall-Akkomodazzjoni Soċjali jagħti preferenza fl-allokazzjonijiet lil dawk li għandhom dħul taħt l-Lm4,000, u wieħed minn dawk li qed jitolbu l-bdil imsemmi fil-mistoqsija għandu dħul ta' aktar minn hekk.

VALLETTA - TRIQ SANT'ANDRIJA

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni għaliex xogħol li kellu jsir mid-Dipartiment tal-Housing & Maintenance Tenement Sector (Ministeru tad-Djar) f'12/3, St. Andrew's Street Valletta, għadu ma sarx?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jien informat li l-kuntrattur kien talab lid- dipartiment li jlaqqa' dan ix-xogħol ma' xogħol ieħor fi Strada Stretta il- Belt stess iżda meta dan ta' l-aħħar ma setgħex isir minħabba xi problemi bl-inkwilini, baqa' imwaħħal ix-xogħol ta' St.Andrews Street ukoll.

Jien informat li l-kuntrattur ġie mogħti struzzjoni biex ilesti x-xogħol ta' 12/3 St.Andrew's Street minnufih.

DJAR - XIRI TA' DJAR MILL-INKWILINI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju waslet l- applikazzjoni (acknowledgement A.D. 290/98) (Reg.

No. 2743/98) biex il- persuna mill-Furjana, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, ikun jista' jixtri l-post okkupat minnu?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Il-persuna ndikata applikat biex tixtri r- residenza tagħha fid-9 ta' April, 1998.

Fl-14 ta' April, 1998 l-Awtorita' tad-Djar talbet l-awtorizzazzjoni tal-Kummissarju ta' l-Art biex din l- applikazzjoni tkun tista' tiġi pproċessata.

Sal-lum din ir-risposta għadha ma ġietx.

DJAR - ĦLAS TA' KERA

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni għaliex Anthony Portelli li joqgħod fil-Housing Estate, fil-Furjana qed jirċievi l-karti mill-Housing Authority biex iħallas il-kera meta l-post xtrah b'kuntratt ippubblikat minn nutar pubbliku xhur ilu?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Is-Sur Portelli xtara mingħand l-Awtorita' tad- Djar ir-residenza tiegħu fit-28 ta' Novembru 1997.

Fis-16 ta' Diċembru 1997, l-Awtorita' tad-Djar bagħtet lid-Dipartiment ta' l-Artijiet kopja tal- kuntratt tax-xiri biex b'hekk jieqaf il-ħlas tal-kera.

Peress li t-talba għall-ħlas tal-kera ssir mid-Dipartiment ta' l-Art, il- mistoqsija l-aħjar issir lill-Ministru responsabbli mid-Dipartiment ta' l- Art.

BUĠIBBA - TRIQ SANT'ANTNIN

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru W1,621 li oriġinarjament saret lill-Prim Ministru, u ċioe' jista' l- Ministru jgħidli għar-rigward ta' Triq Sant'Antnin, f'Buġibba fuq liema bażi ngħata l-permess biex din it-triq tiġi magħluqa meta din hi triq abitata minn ħafna nies li wrew l-għadab tagħhom għal din id-deċiżjoni li ttieħdet?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Qabel ma saret l-applikazzjoni biex tiġi estiża parti żgħira oħra tat-triq bħala pedestrian area, din il-proposta ġiet diskussa mal-partijiet kollha konċernati inkluż il-kunsill lokali, li kien favur din il-proposta.

Id-disinn ġie modifikat minn dak oriġinarjament propost biex jakkomoda t-talbiet tar-residenti.

Dan il-permess ġie approvat dawn l-aħħar ġranet.

VAT - KUNTRATT TA' REKLAMAR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-rapport ta' l-inkjesta li hu ordna li ssir dwar l-għoti tal-kuntratt ta' reklamar għat-tneħħija tal- VAT u l-introduzzjoni tas-CET?

ONOR.

ALFRED SANT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 12232.

BUĠIBBA - TRIQ SANT'ANTNIN

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru W1,629 u ċioe b'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru W1,621 li oriġinarjament saret lill-Prim Ministru, u ċioe' jista' l-Ministru jgħidli għar-rigward ta' Triq Sant'Antnin, f'Buġibba fuq liema bażi ngħata l-permess biex din it-triq tiġi magħluqa meta din hi triq abitata minn ħafna nies li wrew l-għadab tagħhom għal din id-deċiżjoni li ttieħdet?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt f'mistoqsija parlamentari numru W1,629.

CITY AND GUILDS OF LONDON INSTITUTE - LOGO

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid meta nbidel il- logo tas-City and Guilds of London Institute?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: L-ewwel korrispondenza li d-diviżjoni għandha bil- logo il-ġdid ta' City & Guilds hi datata Marzu 1996.

Is-City & Guilds informaw lil Malta uffiċjalment bil-bidla fil-logo waqt żjara ta' rappreżentant tagħhom f'Mejju ta' l-1996.

DJAR - APPLIKAZZJONIJIET

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l-Ministru jgħid meta nbeda u ntemm l-ivvetjar ta' l-eluf ta' applikazzjonijiet mal-Housing fid-dawl ta' mwiet, ta' min kien akkwist post eċċ?

Kemm hu reali n-numru ta' applikazzjonijiet pendenti?

Risposta preċiża tkun apprezzata.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li f'Diċembru 1997 id-dipartiment beda jinvestiga permess tal-Common Data Base min minn dawk li għandhom applikazzjoni jidher li sab post ieħor u ma nformax lid- dipartiment.

Issa dan l-eżerċizzju tlesta u dawk li rriżultaw hekk se jiġu avżati b'dan u isimhom jinqata' mil-lista.

Hu maħsub li 'il fuq minn 800 applikant qed joqogħdu f'post ieħor.

DIPARTIMENT GĦALL-AKKOMODAZZJONI SOĊJALI - APPLIKAZZJONIJIET

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l-Ministru jgħid kemm naqsu l-applikazzjonijiet mid-Dipartiment ta' l-Akkomodazzjoni Soċjali għall-akkomodazzjoni alternattiva b'riżultat ta' l- offerti ta' skemi diversi li toffri l-Housing Authority bejn is-snin 1995 - 1997 sena b'sena?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Bejn is-snin 1995-1997 naqsu 176 applikazzjoni mid- Dipartiment GĦall-Akkomodazzjoni Soċjali maqsuma kif ġejjin:-

SENA TOTAL

1995 3 1996 1 1997 172.

DJAR - APPLIKAZZJONIJIET

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jidhirlu l-Ministru li għandha ssir lista waħda ta' applikazzjonijiet (Housing Authority) biex flok tinħareġ call for applications għal kull ħarġa, jkun hemm lista waħda ppubblikata li jintefgħu u min ikun fuq nett f'kull kategorija u skond il-punti jingħata post lil dawk li jkunu qed jibnu?

Sistema bħal din tħaffef l-allokazzjonijiet?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Is-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant ġie nnotat.