MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 204 It-Tlieta, 24 ta' Marzu, 1998 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 204

It-Tlieta, 24 ta' Marzu, 1998

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.10 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 24 ta' Marzu, 1998

WERREJ MINUTI 165

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI 165

TQEGĦID TA' KARTI 171

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-LOGĦOB (IT-TIELET QARI) GAMING BILL (THIRD READING) 172 ABBOZZ TA' LIĠI DWAR SERVIZZI TAT-TURIŻMU GĦAL MALTA (IT-TIENI QARI) MALTA TOURISM SERVICES BILL (SECOND READING) 172

AĠĠORNAMENT 194

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 199

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB 212

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 203 li saret fit-23 ta' Marzu, 1998 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI

MINISTERU TA' L-AFFARIJIET EKONOMIĊI - KAROZZI/MOBILE PHONES

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l-Industrija: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu n-numru totali ta' karozzi u mobile phones użati fid-dikasteru li għalih hu responsabbli?

X'kienet l-ispiża għal kull waħda mill-1 ta' Jannar, 1997 sa llum?

Jikkonferma l-Ministru li din l-ispiża għandha titnaqqas b'5% matul l-1998 skond id-direttiva tal-budget?

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO (Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l- Industrija): Qed inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant għall-mistoqsija parlamentari numru 10309.

MINISTERU TA' L-AFFARIJIET EKONOMIĊI - IMPJEGATI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l-Industrija: Riferibbilment għall-perijodu ta' bejn l-1 ta' Lulju, 1997 u l-31 ta' Diċembru, 1997 jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati persuni b'kuntratt indefinit, b'kuntratt definit jew on a casual basis?

Kemm ġew impjegati konsulenti?

Kemm ingħataw transfers fid-dikasteru li għalih hu responsabbli, inkluż segretarjati parlamentari, jekk hemm, entitajiet, statutorji indipendenti u entitajiet, kif ukoll kumpanniji li jaqgħu taħt il-kontroll effettiv tal-gvern, jew li fihom il-gvern għandu mill-anqas nofs l-ishma direttament jew indirettament, u mal-kunsilli lokali?

Jista' l-Ministru jagħti l-informazzjoni skond il-ministeru, dipartiment jew enti konċernata u jindika l-grad li fiha ġew impjegati l- persuni indikati minnu?

Fil-każ tal-persuni li ġew impjegati b'kuntratt definit jew on a casual basis, jista' jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-kuntratt relattiv?

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Qed inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l- informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

IMPJIEGI - REDUNDANCIES

L-ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem l-Onor.

Joe Cassar) staqsa lill- Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm nies mir-raba' distrett elettorali tilfu x-xogħol minħabba redundancies matul l-1997?

ONOR.

EDWIN GRECH (Ministru tal-Ħarsien Soċjali): In-numru ta' nies mir- raba' distrett elettorali li tilfu x-xogħol minħabba redundancies matul l- 1997 kien ta' 352.

|Gudja | 26 | |Marsa | 82 | |Paola |105 | |Santa Luċija| 52 | |Tarxien | 87 |

PBS - KARIGI MANIĠERJALI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jikkonferma li l-PBS qed tħejji tibdil konsiderevoli fil-karigi maniġerjali?

Jista' l-Prim Ministru jgħid fiex jikkonsisti dan it-tibdil u jekk humiex se jinħarġu sejħiet għal promozzjonijiet?

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): Minn żmien għal żmien kull kumpannija kummerċjali tħoss il-bżonn li jsir xi tibdil fil-karigi maniġerjali pero' żgur li ma tista' tingħata l-ebda informazzjoni qabel ma jseħħ dan it- tibdil.

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): L-Onor.

Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jista' l-Prim Ministru jikkonferma li huwa minnu l- għajdut li hawn li bħalissa l-PBS qed tħejji għal ċertu tibdil, għax se tappunta bejn 25 u 30 manager?

Jekk il-Prim Ministru jaf b'dan, ma jidhirlux li l-ammont ta' managers f'kumpannija bħalma hija l-PBS huwa pjuttost esaġerat?

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Jien m'iniex se nikkummenta fuq l-għajdut imma nista' ngħid biss li minn żmien għal żmien kull kumpannija jkollha bżonn tagħmel xi tibdil maniġerjali u ma naħsibx li huwa f'loku li wieħed joqgħod ikejjel dan it-tibdil bl-użin.

PBS - RAPPORT MISCO

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jikkonferma li dan l-aħħar il-PBS ikkummissjonat rapport mingħan il-MISCO?

Jista' l-Prim Ministru jgħid dwar xiex kien dan ir-rapport?

X'kienu l-konklużjonijiet prinċipali tiegħu?

Dawn il-konklużjonijiet se jiġu implimentati mill-PBS?

ONOR.

ALFRED SANT: Bħal kull kumpanija kummerċjali oħra, meta tħoss il- bżonn il-PBS tikkummissjona rapporti li jistgħu jgħinuha fl-operazzjonijiet tagħha.

Pero' ma jidhirlix li għandi nagħti informazzjoni konfidenzjali ta' dan it-tip.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jiġifieri l-Prim Ministru jidhirlu li jkun qed jgħaddielna informazzjoni konfidenzjali jekk jgħidilna x'inhu s-suġġett ta' dan ir-rapport?

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Ċertament!

Illum irridu niftakru li l-PBS għandha ħafna kompetituri kummerċjali u għalhekk m'huwiex xieraq li tingħata informazzjoni kummerċjali dwar ir-rapporti li tikkummissjona din il- kumpannija.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Filwaqt li wieħed japprezza l-istand li qed jieħu l- Prim Ministru llum dwar dak li hu kummerċjali u dak li m'huwiex, ma jidhirlux li din l-istand hija totalment differenti minn dik li kien jieħu meta kien kap ta' l-oppożizzjoni?

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Bir-rispett kollu, jien m'iniex qed nieħu stand differenti milli kont nieħu meta kont kap ta' l-oppożizzjoni għax, kif għidt diġa', ġaladarba hawnhekk qed nitkellmu fuq enti tal-gvern li qed tikkompeti ma' entijiet kummerċjali privati, m'huwiex ġust li tingħata informazzjoni kummerċjali dwar il-pożizzjoni strateġika u kompetittiva tagħha.

Inkella din tista' sservi ta' vantaġġ għall-kompetituri ta' din il- kumpannija, li min-naħa tagħhom m'għandhom l-ebda constraint li jagħtu din l-informazzjoni lill-pubbliku.

PBS - ĦADDIEMA

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk fil-preżent hemmx xi ħaddiema tal-PBS li huma seconded x'imkien ieħor?

Jekk iva, min huma, fejn qed jaħdmu u x'qed jagħmlu?

ONOR.

ALFRED SANT: Jien informat li hemm persuna waħda mill-PBS li bħalissa hi seconded x'imkien ieħor u din il-persuna qed taħdem fl-uffiċċju tal-Ministru mingħajr Portafoll fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

PBS - CHAIRMAN

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti dettalji ta' natura mhux kummerċjali dwar is-safar li sar miċ-chairman tal-PBS mill-1 ta' Novembru, 1996 sa llum?

ONOR.

ALFRED SANT: Jien informat li ċ-chairman tal-PBS attenda bħas- soltu l-assemblea ġenerali ta' kull sena tal-European Broadcasting Union - il-PBS hija membru ta' l-EBU - li s-sena l-oħra nżammet f'Edinburgh.

Ic-chairman tal-PBS attenda wkoll fi Strasbourg bħala mistieden - bl- ispejjeż imħallsa mill-Kunsill ta' l-Ewropa stess - u attenda għal żewġ laqgħat ta' l-istanding committee on trans-frontier television tal-Kunsill ta' l-Ewropa.

PBS - CHAIRMAN

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk minbarra s-salarju, iċ-chairman tal-PBS għandux ukoll allowances jew faċilitajiet oħra?

Jekk iva, x'inhuma?

ONOR.

ALFRED SANT: Jien informat li ċ-chairman tal-PBS m'għandu l-ebda allowance.

Bħala faċilitajiet oħra għandu sewwieq u ħlas tat-telefon (Maltacom u mobile) u tal-liċenzja tat-television.

Hawn ta' min jgħid ukoll li ċ-chairman attwali ma riedx ċerti faċilitajiet li kellhom ta' qablu.

PBS - CHANNEL 12

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-ftehim iffirmat bejn il- PBS u l-Awtorita' tax-Xandir dwar channel 12?

ONOR.

ALFRED SANT: Qed inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-ftehim mitlub.

VALLETTA - FOND FI TRIQ SAN PAWL

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Tonio Borg) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid meta hu maħsub li jinfetaħ l- uffiċċju f'217, Triq San Pawl, Valletta?

Għal-liema skop se jintuża?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li jekk ma jinqalgħux diffikultajiet straordinarji hu maħsub li l-uffiċċju f'217, Triq San Pawl, Valletta jinfetaħ qabel l-aħħar ta' din is-sena.

Ninsab informat ukoll li dan il-post se jkun fih l-uffiċċji tal- passaporti, tar-reġistrazzjoni ċivili u dak tal-probation services.

PULIZIJA - PROBATION OFFICERS

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Tonio Borg) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hawn probation officers?

F'liema snin ġew ingaġġati?

Hemm ħsieb li jiġu ngaġġati iktar?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li n-numru ta' persuni li qed jaħdmu bħala probation officers hu ta' ħamsa.

Wieħed ġie ngaġġat fl-1991, tlieta fl-1996 u waħda fl-1997.

Ninsab informat ukoll li għaddej il-proċess meħtieġ biex jiġu ngaġġati iktar probation officers.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm huwa maħsub li jiġu ngaġġati probation officers?

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Hawn ta' min jgħid li saru diskussjonijiet sħaħ, kemm fuq kemm hemm bżonn probation officers kif ukoll fuq kif dawn jistgħu jiġu mħarrġa, u fil-fatt bħalissa ġewwa l-Universita' għaddej kors ta' taħriġ f'dan ir-rigward.

Jekk niftakar tajjeb matul dawn id-diskussjonijiet intqal li se jiġu ngaġġati inqas minn 14-il probation officer.

Il-problema li qed insibu f'dan ir-rigward hija li qed ikollna ħafna każi fejn wara li persuni jidħlu jaħdmu bħala probation officers dawn itemmu l-impjieg tagħhom.

Ta' min jgħid ukoll li nqalgħet anke problema dwar kif għandu jiġi organizzat il-kors ta' taħriġ tal-probation officers u għalhekk il- mistoqsija m'għandhiex tkun kemm se jiġu ngaġġati probation officers imma kemm se jibqa' probation officers available.

QRATI - SEPARAZZJONIJIET

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Tonio Borg) staqsa lill- Ministru tal-Ġustizzja: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il koppja għamlet rikors fis-Sekond'Awla bejn l-1993 u l-1997?

ONOR.

GAVIN GULIA (Ministru tal-Ġustizzja): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija din li ġejja :

1993 - 1785 (Rikorsi, noti, eċċ.) 1994 - 1740 (Rikorsi, noti, eċċ.) 1995 - 2324 (Rikorsi, noti, eċċ.) 1996 - 2534 (Rikorsi, noti, eċċ.) 1997 - 2688 (Rikorsi, noti, eċċ.)

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jista' l-Ministru jgħid minn fejn ħarġet din l- informazzjoni?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Peress li ndagajt fuq din il-biċċa xogħol jien stess, nista' nikkonferma li din l-informazzjoni ħarġet mir-rikorsi li saru.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, peress li f'din ir-risposta ċ-ċifra ta' separazzjonijiet għall-1997 hija ikbar min-numru ta' żweġijiet li attwalment kellna, il-Ministru ma jidhirlux li f'dawn iċ-ċifri hemm xi ħaġa żbaljata?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GAVIN GULIA: Jekk l-Onor.

Interpellant isegwi r-risposti għall- interpellanzi li jmiss, ikollu tweġiba għall-mistoqsija li qed jagħmilli issa.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Qed nifhem sew li ċ-ċifri li tana l-Ministru ma jinkludux biss ir-rikorsi oriġinali ta' separazzjoni imma kull rikors li jsir konġuntement mill-partijiet - jew anke minn parti waħda - fi proċeduri sussegwenti għall-ewwel rikors?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GAVIN GULIA: L-informazzjoni li għandi quddiemi m'hijiex daqshekk dettaljata pero' nista' ngħid li dawn ir-rikorsi huma relatati ma' kwestjonijiet ta' separazzjoni.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jiġifieri dawn iċ-ċifri jinkludu wkoll ir-rikorsi konġunti li jsiru minħabba manteniment, minħabba varjazzjoni ta' manteniment jew ta' kuntratt, jew inkella minħabba l-affidament tat-tfal?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GAVIN GULIA: Kif għidt diġa', l-informazzjoni li għandi quddiemi m'hijiex daqshekk dettaljata u għalhekk nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel mistoqsija bil-miktub f'dan ir-rigward ħalli jkun jista' jingħata risposta iktar dettaljata.

QRATI - SEPARAZZJONIJIET

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Tonio Borg) staqsa lill- Ministru tal-Ġustizzja: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il koppja għamlet ċitazzjoni fil-Prim'Awla bejn l-1993 u l-1997 għas-separazzjoni?

ONOR.

GAVIN GULIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-kawżi ta' separazzjoni li ġew ippreżentati fil-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili kienu kif ġej :

1993 - 51 1994 - 113 1995 - 116 1996 - 148 1997 - 125

QRATI - SEPARAZZJONIJIET

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Tonio Borg) staqsa lill- Ministru tal-Ġustizzja: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il koppja, bejn l- 1993 u l-1997, għamlet applikazzjoni għal separazzjoni konsenswali?

ONOR.

GAVIN GULIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija din :

1993 - 160 1994 - 223 1995 - 223 1996 - 256 1997 - 280

ĦABS ĊIVILI - TAĦRIĠ

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Tonio Borg) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'qed jagħmel il-Gvern biex ikollu uffiċjali mħarrġa għat-tkomplija tar-riforma fil-ħabs ta' Kordin?

Din is- sena kemm ġew ivvotati flus għal dan l-iskop?

ONOR.

ALFRED SANT: Bħalissa qed isiru diversi taħditiet bejn l- awtoritajiet tal-ħabs u dawk tal-fakulta' ta' l-edukazzjoni ta' l- Universita' sabiex jiġu stabiliti kemm se jsiru korsijiet ta' taħriġ għar- rekluti ġodda u korsijiet ta' taħriġ in-service għall-uffiċjali tal-ħabs.

L-ammont ta' flus li ġie vvotat din is-sena għal dan l-iskop huwa ta' Lm500 u hawn ta' min jgħid li dan l-ammont huwa suffiċjenti u relatat biss ma' ħlasijiet ta' rimunerazzjoni lil-lecturers għax l-organizzazzjoni tal- korsijiet ma tirrikjedix spejjeż addizzjonali, billi din il-biċċa xogħol issir mill-akkademja tal-ġustizzja kriminali f'Sant'Iermu.

WIED IL-QLEJGĦA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar liema xogħol li sar mill-ħaddiema tal- Kalaxlokk fl-inħawi ta' Wied il-Qlejgħa ġie ddikjarat bħala xogħol ħażin?

Jista' l-Ministru jgħid kemm sewa dan ix-xogħol?

Ix-xogħol inqala' u reġa' nbidel?

Jekk iva, min ħallas għalih?

ONOR.

NOEL FARRUGIA (Ministru tal-Biedja u Sajd): Fil-fatt ma kienx hemm xogħol li sar ħażin mill-ħaddiema tal-Kalaxlokk fil-proġett ta' Wied il- Qlejgħa.

Jekk kemm-il darba sar xi xogħol li ma kienx sodisfatt bih il-perit jew id-dipartiment dan ġie rranġat minnufih, kif isir normalment fuq kull proġett.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, jien għamilt din id-domanda wara li l- Prim Ministru ġie rrapportat li qal li l-ħaddiema tal-Kalaxlokk għamlu xogħol ħażin f'Wied il-Qlejgħa.

Forsi l-Ministru jista' jgħidilna liema hi l-verżjoni korretta?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Madam Speaker, bir-rispett kollu naħseb li l-Onor.

Membru qed jinterpreta ħażin dak li qal il-Prim Ministru.

Li naf jien huwa li kienet inqalgħet problema peress li nstab li d-dipartiment kien ħallas iktar flus milli kien oriġinarjament stmat.

(Interruzzjonijiet) Jista' jkun li fil-bidu x-xogħol ma sarx kif wieħed kien jixtieq imma rridu napprezzaw li l-ħaddiema tal-Kalaxlokk ħadmu b'sistema ġdida fuq dan il- proġett u tifhimha li fil-bidu jinqalgħulek ċerti diffikultajiet.

Pero' f'dik li hija sengħa l-ħaddiema għamlu xogħol tajjeb ħafna f'Wied il-Qlejgħa u permezz tagħhom illum dan il-post jista' jitgawda u jiġi apprezzat ħafna iktar, kemm mill-Onor.

Membru kif ukoll mill-pubbliku in ġenerali.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jista' l-Ministru jikkonferma li f'Wied il-Qlejgħa sar xi xogħol mill-ħaddiema tal-Kalaxlokk jew minn xi ħaddiema oħra li kellu jinqala' minħabba li ma sarx skond kif kien intenzjonat li jsir?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Madam Speaker, jien naħseb li m'hemmx bżonn inżid iktar ma' dak li għidt.

Kif għidt diġa', peress li f'dan il-proġett kellha tintuża sistema ġdida, kien hemm ċertu xogħol li kellu jerġa' jsir sakemm finalment il-ħaddiema tal-Kalaxlokk tgħallmu japplikaw din is-sistema ġdida.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Galea huwa perit u għalhekk naħseb li jaf x'jiġifieri.

Ix-xogħol ma kienx qed issir ħażin pero' dan kien xogħol innovattiv u fil-bidu l-ħaddiema tal-Kalaxlokk sabu ċerti diffikultajiet.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għat-Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

ALFRED SANT: Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 85 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 li jemendaw ir- Regolamenti biex jinżamm l-Ordni Pubbliku fil-Grounds ta' l-isports.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-Junior Lyceum Entrance Examinations Report għas-sena 1997.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH (Ministru għat-Trasport u Portijiet): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar ajruplani militari li niżlu Malta bejn l-1 ta' Lulju 1997 u t-28 ta' Frar 1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 13162.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR (Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' rapport datat 23 ta' Marzu, 1998 mill-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma dwar kontaminazzjoni ta' żejt fil-pumping station f'Ta' Kandja, flimkien ma' ritratti rilevanti għall-istess każ.

Madam Speaker, ta' min jgħid li dan ir-rapport jirriferi għall-inċident li seħħ nhar il-Ġimgħa li għaddiet, meta l-ħaddiema tal-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma ndunaw li ġo waħda mill-mini f'Ta' Kandja, dik ta' San Niklaw, instab xi żejt fl-ilma.

Dan kien inċident serju ħafna u li kieku ma tteħdux il-prekawzjonijiet neċessarji mal-ewwel dan kien iwassal biex in- nies li jixorbu minn dan l-ilma jiġu vvalenati.

Naturalment dan l-inċident jurina biċ-ċar il-bżonn li nuru iktar serjeta' fil-mod li bih nittrattaw il-każi ta' boreholes illegali.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI (Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 84 ta' l-1998 - Ordni ta' l-1998 dwar l-Awtorita' tad- Djar (Trasferiment ta' Proprjeta') (Nru 6).

MADAM SPEAKER: Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal- Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-LOGĦOB

GAMING BILL

MADAM SPEAKER: Il-Ministru mingħajr Portafoll, f'isem il-Ministru ta' l- Affarijiet Ekonomiċi u ta' l-Industrija, jekk jogħġbu jressaq it-Tielet Qari.

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll): Madam Speaker, f'isem il- Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l-Industrija nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att sabiex jipprovdi minflok l- Ordinanza dwar il-Kursal għal-liċenzjar ta' Każino', għat-twaqqif ta' Bord dwar il-Logħob u għal għanijiet li għandhom x'jaqsmu ma' dan u li huma anċillari għalih.".

MADAM SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att sabiex jipprovdi minflok l-Ordinanza dwar il-Kursal għal-liċenzjar ta' Każino', għat-twaqqif ta' Bord dwar il-Logħob u għal għanijiet li għandhom x'jaqsmu ma' dan u li huma anċillari għalih" jiġi moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR SERVIZZI TAT-TURIŻMU GĦAL MALTA

MALTA TOURISM SERVICES BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri Ikompli mit-23 ta' Marzu,1998.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Karmenu Vella huwa in possession.

ONOR.

KARMENU VELLA (Ministru tat-Turiżmu): Madam Speaker, il-bieraħ kont qed ngħid li l-introduzzjoni tal-modular credit system mhux biss tatna ċ-ċans li ntejbu l-kwalita' fil-livell edukattiv imma wkoll li nieħdu intake ta' numru ikbar ta' studenti.

Barra minn hekk, permezz ta' din is- sistema aħna stajna nintroduċu korsijiet ġodda fit-tourism studies, kif ukoll craft courses at diploma level fil-food preparation and production u fil-food and beverage services.

Hawn ta' min jgħid ukoll li bis-saħħa tal- modular credit system inbdiet l-extended skills training scheme fil- hospitality trades, u dan seta' jsir biss b'koperazzjoni sħiħa mal- ministeru ta' l-edukazzjoni u kultura nazzjonali u mal-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ.

Madam Speaker, jien nemmen ħafna li student għandu jieħu xi ftit esperjenza fil-qasam li jkun qed jistudja għalih waqt li jkun qed isegwi l- kors, għax inkella jibqa' jiġri kif kien jiġri qabel, jiġifieri li wara li student jagħmel kors ta' xi sentejn jew tlieta fl-ITS, hekk kif finalment jibda x-xogħol jirrealizza li dan ma jgħoddx għalih, l-iktar minħabba l- ħinijiet twal li jirrikjedi dan it-tip ta' xogħol.

Naturalment wieħed ma jistax ilum lil min jiġrilu hekk għax dan filli jkun qed jattendi l-ITS bejn it-8.00 a.m. u l-4.00 p.m., bil-weekends free u jkollu l-vaganzi tal- Milied, ta' l-GĦid u tas-sajf, u filli jsib ruħu jaħdem ħinijiet twal u irregolari bis-Sibtijiet, bil-Ħdud u bil-festi b'kollox.

Fil-fatt hawn ta' min jgħid li minn survey li sar instab li ħafna mill-istudenti li kienu jiggradwaw mill-ITS ma kenux ikomplu jaħdmu fis-settur tat-turiżmu minħabba din ir-raġuni, u dan b'telf kbir ta' riżorsi għax, filwaqt li l-gvern ikun tilef ħafna flus fl-edukazzjoni ta' dak l-istudent, min-naħa l-oħra l- istudent ikun tilef snin sħaħ jitgħallem biex imbagħad din l-industrija ma tieħu xejn minnu.

GĦalhekk minn din is-sena aħna ħsibna biex hekk kif student jibda l-istudju tiegħu fl-ITS, fl-istess waqt jikseb ċerta esperjenza f'din l-industrija.

Nista' ngħid li dan kien pass 'il quddiem għax nemmen li dan huwa r-rwol ta' istituzzjoni li trid tagħti t-training verament.

Dan kollu sar wara ħafna diskussjonijiet ma' l-Universita' ta' Oxford Brookes, li fasslet il-modular credit system flimkien ma' l-ITS u li minn żmien għall-ieħor qed tibqa' żżur lil dan l-istitut biex tara l- istandards li qed jilħqu l-istudenti u b'liema mod qed jiġu mgħallma s- suġġetti.

Dan qed isir sabiex l-ITS ikun jista' jieħu international recognition, mhux biss bħala istitut imma iktar u iktar bħala t-tip ta' student li joħroġ minn hemmhekk.

Ladarba qed nitkellmu fuq l-ITS hawnhekk jien nixtieq nieħu l-okkażjoni li nifraħ lill-istudenti għas-suċċessi li qegħdin jagħmlu mhux biss fl-istudji tagħhom hawn Malta imma wkoll f'dawk li huma kompetizzjonijiet barra minn Malta ma' studenti barranin, għax nista' ngħid li dawn mhux talli ma ħammrulniex wiċċna imma talli qatgħu figura tajba ħafna iktar milli stennejna.

Madam Speaker, punt ieħor li ta' min isemmi huwa x-xogħol li qed jagħmel l-ITS biex ikompli jgħallem u jħarreġ lill-part-timers, għax fortunatament illum l-industrija tat-turiżmu għadha taħdem b'ħafna part-timers.

Għaliex qed ngħid "fortunatament"?

GĦax filwaqt li meta din l-industrija ma jkollhiex ħafna xogħol din tkun tista' tgħaddi mingħajrhom, min-naħa l-oħra meta jiżdied ix-xogħol dawn malajr jerġgħu jidħlu.

Madanakollu huwa importanti li l-part-timers li jaħdmu f'dan is-settur ikollhom ukoll idea ċara dwar is-servizz li għandhom jagħtu lit-turisti u dwar l-istandards li għandhom iżommu għax it-turist jippretendi dejjem servizz tajjeb, kemm jekk ikun qed jiġi moqdi minn full-timer kif ukoll jekk ikun qed jiġi moqdi minn part-timer.

Fil-fatt hawn għandi l-pjaċir ngħid li minn Frar ta' din is- sena bdew jiġu mħarrġa 356 part-timer fl-ITS.

Madam Speaker, sieħbi l-Onor.

Psaila Savona qal li mhux sew li fl-ITS hemm ċerti lezzjonijiet li qed idumu tliet sigħat sħaħ.

Hawn ikolli ngħidlu li m'huwa qed jifhem xejn minn dak li qed jiġri ġewwa dan l-istitut għax huwa l-module li qed idum tliet sigħat u mhux lezzjoni waħda.

Per eżempju, jien niftakar li meta kont nattendi l-iskola sekondarja kien ikollna nofs ta' nhar sħiħ lezzjonijiet u għalkemm ġieli kien ikollna xi double period, jiġifieri kienu jsiru żewġ lezzjonijiet ta' l-istess suġġett wara xulxin, ebda lezzjoni waħda ma kienet iddum erba' sigħat u nofs.

Fil- fatt l-istess ħaġa qed nagħmlu fl-ITS u meta l-Onor.

Psaila Savona semma li hemm lezzjonijiet li qed idumu għal tliet sigħat sħaħ dan kien qed jirriferi għall-modules, li jkunu jikkonsistu f'lectures differenti fejn, per eżempju, fl-ewwel 40 minuta l-lecturer jagħmel l-introduzzjoni tas- suġġett, fl-20 minuta ta' wara l-istudenti jkunu jistgħu jagħmlu l- mistoqsijiet li jkollhom, kif ukoll jiddiskutu is-suġġett bejniethom, matul is-siegħa ta' wara l-lecturer jorganizza a case study jew xi eżerċizzji dwar dak is-suġġett, wara kull student ikollu 40 minuta żmien sabiex jippreżenta x-xogħol li jkun għamel - f'dan il-ħin l-istudent ikun jista' jsegwi dak li jkunu għamlu sħabu wkoll - u mbagħad fl-aħħar 20 minuta tal- module il-lecturer jikkonkludi dak is-suġġett u jagħmel preparazzjoni qasira għall-module li jkun imiss.

Jiġifieri t-tliet sigħat jinqasmu f'diversi modi u wieħed ma jistax jgħid li din hija lezzjoni monotona ta' tliet sigħat.

L-Onor.

Psaila Savona lmenta wkoll min-nuqqas ta' spazju li jeżisti fl- ITS.

Huwa veru li hemm nuqqas ta' spazju f'dan l-istitut, l-iktar issa li minflok ma qed nieħdu intake ta' 60 jew 70 student fis-sena qed nieħdu intake ta' madwar 370 student, pero' n-nuqqas ta' spazju ilu jinħass ħafna.

Anzi hawn ta' min jgħid li permezz ta' dawn il-modules qed nagħmlu użu ħafna aħjar mill-ispazju li hemm fl-ITS għax filwaqt li qabel il-lectures kien jibdew kollha filgħodu u jispiċċaw kollha fit-3.00 p.m., illum f'ċerti każi l-lectures qed jibqgħu sejrin anke sat-8.00 p.m. Hawnhekk ma nistax ma nsemmix il-koperazzjoni li sibt minn sieħbi l-Ministru Evarist Bartolo li aċċetta li jgħaddi l-Martin Luther College lill-ITS.

Madam Speaker, sa llum il-ġurnata meta wieħed jitkellem dwar kemm hemm bżonn ta' ħaddiema fl-industrija tat-turiżmu kulħadd jibda qisu qed itella' t-tombla għax min jgħid li għas-sentejn jew għat-tliet snin li ġejjin hemm bżonn ta' 2,000 ħaddiem u min jgħid li hemm bżonn ta' 2,500 imma mbagħad meta tiġi biex titlobhom il-figuri kulħadd jibdel il-figuri mil-lejl għan- nhar.

Jien deherli li dan m'huwiex mod serju ta' kif immexxu u għalhekk ordnajt li jsir - fil-fatt dan diġa' beda jsir - a human resource audit biex naraw x'inhuma l-bżonnijiet ta' din l-industrija verament.

L-Onor.

Psaila Savona qal ukoll li fl-ITS hemm diversi studenti li ġew sfruttati, li m'humiex qed jiġu ssorveljati u li m'humiex qed jiġu mħarrġa.

Jien ngħid li l-Onor.

Membru m'huwiex qed jagħmel sew li jitfa' t-tajn b'dan il-mod, speċjalment meta naf li hu ilu madwar sena u nofs ma jżur dan l-istitut, għax mhux ħsara lili jew lill-gvern tiegħi qed jagħmel imma lill- ITS u finalment lill-istess studenti.

Dan bħal meta ħarġet xniegħa li l- istudenti ta' l-ITS qed jintalbu jħallsu Lm30 għal kull suġġett li jitgħallmu.

Kif għidt diġa' permezz ta' stqarrija li għamilt, dan m'hu minnu xejn u jien ma nafx x'raġuni jista' jkun hemm għal dawn ix-xnigħat.

Madanakollu ġaladarba qajjimt dan il-punt irrid ngħid li l-istudenti ta' l- ITS baqgħu jieħdu l-istess stipendju li kienu jieħdu qabel.

Jiġifieri mhux talli m'humiex qegħdin iħallsu tal-korsijiet li qed jieħdu imma talli qegħdin jitħallsu huma u għalhekk ma nistax nifhem kif ħarġet din l-istorja li l-istudent qed ikollu jħallas Lm30 għal kull suġġett li jitgħallem.

Madam Speaker, punt ieħor li rrid nagħmel huwa li minbarra li l-ITS joffri diversi korsijiet għall-istudenti u għall-part-timers, illum qed joffri wkoll kors għal dawk in-nies li diġa' qed jaħdmu fl-industrija tat- turiżmu.

(Interruzzjonijiet) Qabel dawn il-korsijiet ma kenux isiru.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tabone.

ONOR.

ANTON TABONE: Jien informat li l-korsijiet għal part-timers ilhom is-snin isiru imma filwaqt li qabel min kien jattendi għal dawn it-tip ta' korsijiet ma kienx iħallas, issa qed ikollu jħallas.

ONOR.

KARMENU VELLA: Le, dan mhux minnu!

(Interruzzjonijiet) Mela naħseb li għandek informazzjoni ħażina.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tabone.

ONOR.

ANTON TABONE: Jiena naħseb li għandi informazzjoni tajba.

Qed nitkellem fuq l-ITS ta' Għawdex imma nimmaġina li fl-ITS ta' Malta tintuża l-istess proċedura.

Jien li naf hu li qabel il-part-timers ma kenux iħallsu għall-korsijiet li kienu jieħdu.

ONOR.

KARMENU VELLA: Imma ma kenux iħallsu għax qabel dawn il-korsijiet ma kenux isiru!

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

MICHAEL REFALO: Dażgur li kienu jsiru fi żmieni!

ONOR.

KARMENU VELLA: Imma, Onor. Refalo, inti trid tiftakar li kien hemm perijodu ieħor minn żmienek għal żmieni.

Jiġifieri ara taħsibx li dak kollu li ħallejt inti sibtu jien!

ONOR.

ANTON TABONE: Madam Speaker, jekk m'iniex sejjer żball - u naħseb li m'iniex sejjer żball - f'Għawdex kien hemm madwar 500 part-timer li ħadu kors mill-ITS u ma kenux iħallsu għalih - issa naturalment dawk il-part- timers li attendew għal iktar minn kors wieħed reġgħu ġew magħduda, jiġifieri realment forsi ma kienx hemm 500 part-timer li attendew għal dan il-kors - pero' minn wara l-elezzjoni 'l hawn in-nies li bdew jattendu għal dawn it-tip ta' korsijiet bdew iħallsu.

Jien qomt nagħmel dan il-punt biex ngħid kif kienu jsiru l-affarijiet qabel u kif qed isiru issa.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

KARMENU VELLA: Jien li nista' ngħid huwa li dawn il-korsijiet li qed isiru mill-ITS huma ġodda u huma indirizzati għal dawk li diġa' qed jaħdmu f'din l-industrija.

(Interruzzjonijiet) Fil-fatt għadni kif ġejt informat li l-korsijiet li qed jirriferu għalihom l-Onor.

Membri tan-naħa l- oħra huma differenti minn dawk li hemm illum.

Meta jien qrajt fuq il- gazzetti li l-istudenti ta' l-ITS qed jiġu ċċarġjati indagajt mal-ewwel biex nara x'qed jiġri verament f'dan l-istitut u mbagħad meta sibt li dak li ntqal fil-gazzetti m'hu minnu xejn, dik il-ġimgħa stess għamilt talba sabiex l-ITS jorganizza an open day għall-press biex dawn ikunu jistgħu jiltaqgħu u jitkellmu ma' l-istudenti, mal-lecturers u ma' l-administrators ħalli kulħadd ikun jaf x'qed jiġri verament.

Fil-fatt il-ħaddiema tal- press għamlu nofs ta' nhar sħiħ f'dan l-istitut u saħansitra kielu hemmhekk.

Ta' min isemmi wkoll li dakinhar fl-ITS inzerta kien hemm ir- rappreżentanti ta' l-Universita' ta' Oxford Brookes, li ġew biex jagħmlu monitoring tal-korsijiet li kienu qed isiru, u għalhekk il-ħaddiema tal- press setgħu jieħdu l-okkażjoni li jitolbu l-kummenti ta' dawn il- monitoring lecturers ukoll.

Madam Speaker, fid-diskors tiegħu l-Onor.

Psaila Savona semma wkoll il- ħafna ntoppi, li skond hu, inqalgħu f'Buġibba.

Fil-fatt ma nafx x'intoppi nqalgħu f'Buġibba.

Anzi l-unika ħaġa li nista' ngħid hija li mhux li kien li Malta kollha tmessha l-istess xorti li messet lil Buġibba!

Il-verita' hi li dan il-Gvern irnexxielu jaqbad il-barri minn qrunu billi jqis il- proġett ta' Buġibba bħala prijorita' u hawnhekk nappella lill-kunsill lokali biex meta ma jirnexxielux jagħmel xi ħaġa jirrikorri għand il-Bugibba action committee.

Kif kulħadd jaf, il- proġett ta' Buġibba rnexxa ħafna u għalhekk issa qed nippjanaw li nagħmlu l- istess tip ta' proġetti fl-area tas-south, fosthom f'Marsascala, Marsaxlokk u Birżebbuġa.

Hawn ta' min jgħid ukoll li din is-sena hemm ippjanat anke li tiġi rranġata t-triq li minn Pembroke tgħaddi għal quddiem il-5-Star hotels ta' San Ġiljan, kif ukoll il-bajja ta' San Ġorġ, ġewwa San Ġiljan stess.

Hawnhekk ta' min isemmi wkoll ix-xogħol li nbeda ġewwa l-Belt Valletta.

Madam Speaker, dak li sar ġewwa Buġibba mhux talli ħalla togħma tajba u mhux talli nistgħu ngħidu li ħadna kummenti tajbin mingħand it-turisti imma talli l-operaturi barranin - illum nofs it-turisti li qed jiġu qed imorru lejn Buġibba - ġew f'pajjiżna sabiex ikunu jistgħu jaraw b'għajnejhom stess l-iżvilupp li sar ġewwa dan il-lokal.

Hawnhekk qed nirriferi partikolarment għall-federation of tour operators Ingliża u għall- international federation of tour operators, li fost l-oħrajn tħaddan fiha operaturi Ġermaniżi, Belġjani, Olandiżi u Ingliżi, liema operaturi ma kellhomx ħlief kliem ta' tifħir għal proġett bħal dan.

Ġaladarba qed nitkellem fuq il-proġett ta' Buġibba ma nistax ma ngħidx li l-ġimgħa l-oħra ġiet launched it-tieni fażi ta' dan il-proġett biex, fost affarijiet oħra, jiġu rranġati xi toroq; u iktar importanti minn hekk f'dak il-perijodu wkoll bdejna x-xogħol fuq in-national park tal-Qawra.

Madam Speaker, punt li semma l-Onor.

Lino Spiteri u li jien naqbel miegħu perfettament huwa dak li aħna m'għandniex inħarsu lejn l-industrija tat- turiżmu biss bħala ħaġa settorjali imma għandna nħarsu lejha fuq bażi nazzjonali.

Jien qbilt ukoll ma' l-Onor.

Membru meta qal li huwa dnub li hemm diversi nies - forsi fosthom aħna l-Membri ta' din il-Kamra - li meta jitkellmu fuq l-industrija tat-turiżmu ma jħarsux 'il bogħod imma jaraw biss sa mneħirhom.

Fil-verita' din l-industrija ma tistax tiġi mmexxija bis-sistema ta' management by crisis, bħal meta nkunu qed nagħmlu a fire- fighting exercise, fejn sakemm inkunu qed nipprovaw nissiltu man-nar li jkun qed jaqbad f'rokna tilħaq tieħu rokna oħra.

GĦall-kuntrarju aħna nemmnu li qabel ma nagħmlu xi ħaġa għal dan is-settur għandna nippjanaw u dan il-pjan għandu jkun maħsub u mirqum bejn il-gvern u l-privat, kif qed jagħmel il-Gvern preżenti.

Wieħed irid jifhem ukoll li meta jkun qed jitkellem fuq dan is-settur ma jistax iħares mil-lenti tiegħu biss imma mil- lenti nazzjonali, ħalli kulħadd jiġbed ħabel wieħed.

Kif qal l-Onor.

Spiteri fid-diskors tiegħu, kultant jiddispjaċik meta tibda tara li ħafna drabi l-kbir qed jipprova jkisser liż-żgħir u ż-żgħir qed jipprova jkisser lill-kbir, l-iktar f'dak li huwa overpricing.

Forsi hawn wieħed jista' jistaqsi: Iż-żgħir kif jista' jkisser lill-kbir?

Hawnhekk jien dejjem ngħid li minkejja li l-investitur Malti jkun investa miljuni ta' liri, jekk tal-gabbana li jkun investa ftit mijiet jew forsi ftit eluf ma jagħtix servizz tajjeb lit-turist, lil dak it-turist mhux se jitilfu tal-gabbana biss imma se jitilfu l-lukandier ukoll.

GĦalhekk aħna għandna noqogħdu attenti wkoll għax ħafna drabi t-tip ta' servizz li jkun qed joffri ż-żgħir huwa importanti daqs is-servizz li jkun qed joffri l-kbir, jekk mhux aktar ukoll.

Madam Speaker, sieħbi l-Onor.

Psaila Savona semma wkoll il-punt li ġewwa pajjiżna għandna diversi 5-Star hotels li m'humiex qed jilħqu l-istandard meħtieġ.

Jien hawnhekk naqbel miegħu imma din aħna m'aħniex qed ngħiduha issa imma għidnieha kemm-il darba, u fil-fatt dak li qed naraw illum jagħtina raġun fuq dak kollu li konna ngħidu l-bieraħ, ċioe' li m'huwiex biżżejjed li nżidu iktar 5-Star hotels għax l-iktar ħaġa importanti hija li l-prodott sħiħ ikun wieħed tajjeb.

Issa hawnhekk jien m'iniex qed ngħid li huwa ħażin li nżidu iktar 5-Star hotels, anzi mn'Alla kellna l-5-Star hotels għax mingħajrhom ma konniex inkunu nistgħu nġibu lejn pajjiżna l- conference and incentive business.

Madanakollu l-conference and incentive business m'huwiex biżżejjed biex jimla l-5-Star hotels kollha u għalhekk illum għandna diversi kategoriji ta' lukandi li qed jikkompetu u jiġġieldu għall-istess turist.

Per eżempju, kif rajna l-bieraħ stess, illum hija xi ħaġa magħrufa ma' kulħadd li kemm it-2-Star, kemm it-3-Star, kemm il-4-Star kif ukoll il-5-Star hotels li għandna f'pajjiżna kollha qegħdin jikkompetu biex jiġbdu lejhom il-holiday packages li, kif rajna l-bieraħ ukoll, jammontaw għal kważi 90% tat-turisti li jiġu Malta.

Dnub kbir li konna għamilna kien meta għamilna żmien li biex nikkonċentraw fuq il-5-Star hotels ittraskurajna t-3-Star hotels kompletament.

Jien nemmen li pajjiżna għad għandu bżonn it-3-Star hotels għax dawn it-tip ta' lukandi kważi għadhom jifformaw is-sinsla tat-turiżmu Malti.

Pero' sfortunatament illum it-3-Star hotels li għandna ġewwa pajjiżna jinsabu fi stat ta' abbandun u għalhekk wieħed għandu jara x'se jagħmel biex jgħolli l-istandard tagħhom.

Jien ma nistax naqbel lanqas ma' min jgħid li mis-sena l-oħra 'l hawn il- 5-Star hotels m'humiex sejrin tajjeb daqskemm sejrin tajjeb il-4-Star u t-3- Star hotels għax biss biss is-sena l-oħra daħlu fis-suq erba' lukandi ġodda 5-Star, li huma r-Radisson SAS Baypoint Hotel, The Westin Dragonara Resort, il-Marina Corinthia Hotel u s-San Ġorġ Corinthia Hotel.

Jiġifieri minkejja li s-sena l-oħra l-numru ta' turisti li ġew f'pajjiżna minħabba conference and incentive business żdied, dawn tqassmu f'numru ħafna ikbar ta' sodod 5- Star.

Fil-fatt biżżejjed ngħidu li bejniethom il-5-Star hotels għandhom madwar 4,700 sodda, jiġifieri nistgħu ngħidu li għandhom bejn 9% u 10% tan- numru totali ta' sodod.

Fortunatament, peress li l-conference and incentive business iktar isir matul ix-xhur tax-xitwa, bil-mod il-mod qed innaqqsu l-problema tas-seasonality.

Per eżempju, biżżejjed ngħidu li preżentament f'pajjiżna għaddejja konferenza li għaliha ġew xi 1,400 delegat.

Hawn ta' min jgħid ukoll li din is-sena se tkun waħda tajba għal dan it- tip ta' turiżmu għax ġejt informat li għall-ewwel darba d-delegati li jkunu jridu jiġu ġewwa pajjiżna biex jattendu għal xi konferenza jew inkella għal xi tip ta' incentive business ieħor qed jibbukkjaw iktar minn sena bil- quddiem u fil-fatt hemm diversi lukandi li diġa' qed jaċċettaw bookings għal konferenzi li se jsiru fl-1999.

Jien qed nieħu pjaċir nara li llum il- 5-star hotels minflok ma qed joqogħdu biss fuq il-promotion li jagħtihom l- operatur qed jidraw jagħmlu promotions għall-hotels tagħhom huma stess u ta' dan l-isforz aħna nwegħduhom is-support kollu tagħna.

Madam Speaker, fid-diskors tiegħu l-Onor.

Lino Spiteri semma wkoll it- target ta' żewġ miljun turist.

Jien naħseb li wieħed ma jistax jitkellem fuq ċifri waħedhom mingħajr ma janalizza ċerti fatturi.

Jien dejjem għidt li meta nitkellmu fuq it-turiżmu, aħjar nitkellmu fuq bednights milli sempliċement fuq numri.

Issa kif nistgħu naslu għal żewġ miljun turist?

Kieku l-50,000 sodda li għandna jkunu okkupati s-sena kollha, b'average stay ta' għaxart ijiem, inkunu kważi lħaqna l-1.8 miljun turist.

Jiġifieri huwa kemmxejn impossibbli li nilħqu ż-żewġ miljun turist, u naħseb li jkun aktar għaqli li qabel ma nibdew inħabblu moħħna kif nistgħu niġbdu iktar turisti lejn pajjiżna naraw x'bedstock għandna u x'inhi l-kondizzjoni tagħhom.

Għandna naraw ukoll kemm tiflaħ iġġorr turisti l-Air Malta, għax ikun inutli li noqogħdu nżidu n-numru ta' sodod u nimmiraw għal aktar turisti jekk l-Air Malta ma tkunx qed taħseb għal żieda fis-seating capacity tagħha.

Madam Speaker, fost affarijiet oħra l-Onor.

Spiteri enfasizza wkoll il- bżonn li nġebbdu r-riżorsi tagħna.

Jien naħseb li kulħadd jaf x'inhi l- qagħda finanzjarja preżenti tal-pajjiż u sfortunatament minħabba din il- qagħda s-settur tat-turiżmu, bħal setturi oħrajn, kellu jbati xi ftit mill- allokazzjoni ta' fondi.

Jien nammetti li llum dan is-settur huwa ssikkat ħafna fil-finanzi u wisq nibża' li jekk ma nagħrfux nutilizzaw il-finanzi li għandna b'mod iktar effiċjenti u effettiv l-industrija tat-turiżmu se tbati.

Madanakollu, kif kemm-il darba sostnejt, jien nemmen li ħafna drabi mhux kemm ikollok flus jgħodd imma kemm il-flus se tħaddimhom bil-għaqal u bl-aħjar mod.

Ħafna drabi malli wieħed ikollu l-flus f'idejh jibda jippjana kif dawn se jqassamhom u mbagħad joqgħod jara kemm se jonfoq minnhom għal reklami fuq it-television, kemm se jonfoq minnhom għal reklami f'magazines jew fil-gazzetti, jekk jaqbilx li dawn ir-reklami jkunu bil- kulur jew inkella black and white, kemm se tikber l-ispiża, jekk dawn ir- reklami jkunux full page jew half page u ħafna affarijiet minn dawn.

Imma għalija l-marketing ma jfissirx dan biss, anzi lil min jaħseb li aħna nagħmlu sempliċement dan it-tip ta' reklamar bil-flus li jiġu allokati għall-marketing ngħidlu li qed nagħmlu ħafna iktar xogħol minn hekk.

Per eżempju, jien nemmen li l-iktar ħaġa li qed tirrendi lil dan is- settur hija l-kuntatt siewi li qed ikollna ma' dawk l-operaturi li fil- passat ftit li xejn kellna kuntatt magħhom u li llum flimkien magħhom qed nipprovaw nilħqu diversi programmi u targets.

Ta' min jgħid ukoll li aħna llum qed nipprovaw inżidu l-fam trips u l-educational travelling billi qed nistiednu lil diversi ġurnalisti u kittieba f'pajjiżna sabiex wara li jżuru Malta jkunu jistgħu jippubblikaw xi artiklu f'xi gazzetta jew f'xi magazine, għax minbarra li jien nemmen li b'din it-tip ta' promozzjoni nieħdu iktar coverage minn sempliċement reklam, din tiġik ferm orħos għax ħafna drabi l-ġurnalisti li nġibu hawn Malta għal dan l-għan inġibuhom bl- għajnuna ta' l-Air Malta, li tagħtina s-seats, bl-għajnuna tal-hoteliers, li jagħtuna l-akkomodazzjoni, kif ukoll bl-għajnuna ta' l-NTOM, li fost affarijiet oħra tipprovdi l-programmi u torganizza l-excursions, il- meetings u ħafna affarijiet simili.

Madam Speaker, jien naħseb li dan is-settur qed jimxi iktar 'il quddiem anke permezz tad-diskussjonijiet li qed ikollna ta' spiss bejn l-NTOM, is- settur privat, l-MHRA u l-Air Malta għax, filwaqt li qabel kien hemm żmien fejn is-settur tat-turiżmu kien jaqdef għalih u l-Air Malta kienet taqdef għaliha, għall-grazzja t'Alla llum il-ġurnata dawn qed joqogħdu bil-qiegħda madwar mejda iktar ta' spiss biex jifformolaw programmi komuni flimkien u jaraw il-bżonnijiet ta' xulxin ħalli joħorġu b'soluzzjonijiet aħjar milli kienu joħorġu bihom qabel, meta kulħadd kien jipprova joħroġ soluzzjoni fuq bażi individwali.

Madam Speaker, jien nemmen li l-ikbar reklam għal Malta jkun meta turist joħroġ sodisfatt bil-prodott li jkun ħa u jmexxi kelma pożittiva fuq pajjiżna ma' qrabatu, ma' sħabu u mal-ġirien.

Jien ngħid li l-uniku mod kif tkabbar ir-repeating business huwa li tagħti prodott tajjeb, ta' ċertu livell u ta' value for money, għax jekk turist joħroġ sodisfatt mill- prodott li nkunu tajnieh mhux biss jerġa' jiġi darb'oħra imma jibgħat lil ħaddieħor ukoll.

Illum pajjiżna qed igawdi minn marketing tajjeb, anke minħabba l-ħidma kontinwa li qed issir bejn diversi ministeri u dipartimenti.

Jien ma nixbax nirringrazzja lil sħabi l-ministri li sa llum kull meta kelli xi problema, kemm f'dawk li huma public works, kemm f'dik li hija agrikoltura, kemm f'dik li hi edukazzjoni, kif ukoll f'dik li hija kultura, dejjem sibt l-appoġġ tagħhom għax ministru ma jistax imexxi dan is- settur 'il quddiem jekk kemm-il darba ma jkollux is-support kontinwu ta' sħabu.

Madam Speaker, wieħed ma jistax jitkellem fuq marketing jekk ma jsemmix il-kontribut li jrid jagħti l-poplu Malti sabiex l-industrija tat-turiżmu timxi 'l quddiem u għalhekk huwa importanti ħafna li ndaħħlu ċerta awareness ħalli kull ċittadin jifhem li kemm direttament, kif ukoll indirettament, huwa milqut pożittivament jew negattivament minn dan is- settur, għax jekk jiżdied ir-revenue mit-turiżmu huwa se jgawdi u jekk jonqos ir-revenue huwa se jbati.

Hawnhekk nixtieq nieħu l-opportunita' billi nirringrazzja lill-Onor.

Psaila Savona, lill-Onor.

Michael Refalo u lis-Sinjuri Joe Grima u Reno Calleja, talli wara stedina li saritilhom, dawn aċċettaw mill-ewwel li jieħdu sehem f'seminar biex, bħala ex-ministri, jgħinuna nqajmu iktar awareness f'dan ir-rigward.

Madam Speaker, l-Onor.

Spiteri semma wkoll li għad hemm xi lukandi li jagħmlu xi żvilupp mingħajr ma joqogħdu jistennew li joħroġ il-permess.

Jien naqbel miegħu li għad hemm xi lukandi li jimxu b'dan il-mod u ma nistax naqbel ma' dawk li jaqbdu u jagħmlu ċertu żvilupp mingħajr ma jistennew il-permess.

Pero' min-naħa l-oħra nixtieq nappella lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar biex ma toqgħodx taqbad mal-lukandiera għalxejn b'xejn.

Jekk l-Awtorita' ta' l-Ippjanar trid toqgħod tfittex il-punto e virgola nista' ngħidilha li minn kull 100 dar li hawn ġo Malta u GĦawdex se ssib 80 li għandhom xi ħaġa fuq xiex tista' taqbad magħhom.

Li qed ngħid jien huwa li l-Awtorita' ta' l-Ippjanar m'għandhiex toħroġ b'gaffa biex toqtol dubbiena.

Per eżempju, jien ma ħadtx gost ninnota li madwar tliet ġimgħat ilu minn Malta kollha l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għażlet li ddur it-tabelli li għandna fl-area tal-5-Star hotels ġewwa San Ġiljan u qabdet u qaċċtet dawk it-tabelli kollha li kienu juru d-direzzjoni għar-Radisson SAS Baypoint Resort u għas-San Ġorġ Corinthia Hotel minħabba li dehrilha li mit- tabelli li hawn ġo Malta kollha dawn it-tabelli biss huma bla permess.

Jien nista' ngħid li għaddejt minn hemmhekk kemm-il darba u sibt li dawn it- tabelli huma magħmulin b'mod professjonali.

Issa hawn ta' min jgħid li meta jien ikkuntattjajt lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar ir-risposta li ngħatatli kienet li dawn ġew maqlugħin minħabba li ma kellhomx permess.

Imma hawn jien ngħid: Daħħalna tant affarijiet li biex tagħmilhom m'hemmx għalfejn toqgħod titlob permess mingħand l-Awtorita' ta' l-Ippjanar!

Allura dawn it-tabelli biss iridu l-permess ta' din l-awtorita'?

U jekk stess dawn it-tabelli saru bla permess, l-Awtorita' ta' l-Ippjanar ma setgħetx daret fuq il-lukandiera u qaltilhom li hija se tħalli dawn it- tabelli fejn huma imma se tagħtihom ċertu żmien sabiex ikunu jistgħu jġibu l-permess meħtieġ?

Għax probabbli issa li se jiġri huwa li dawn il- lukandiera japplikaw għall-permess u wara li jingħatalhom il-permess meħtieġ dawn it-tabelli jerġgħu jsibu ruħhom imwaħħlin fejn kienu.

Jien ngħid li jekk l-Awtorita' ta' l-Ippjanar trid tgħin lis-settur tat-turiżmu verament hemm ħafna affarijiet x'tista' tagħmel.

Fid-diskors tiegħu l-Onor.

Lino Spiteri qajjem ukoll il-punt ta' jekk għandhiex tiddaħħal l-amnestija għar-rigward tal-permessi.

Jien ma rridx nidħol f'dawn l-affarijiet għax filwaqt li nemmen li jekk wieħed qabad u bena lukanda bla permess ma tistax tagħlaq għajnejk u tgħidlu biex jibqa' sejjer qisu qatt ma kien xejn, nemmen li hemm lok fejn wieħed ikun jista' jara dawn l-affarijiet iktar bil-kalma.

Madam Speaker, ġaladarba qed nitkellem fuq l-Awtorita' ta' l-Ippjanar nixtieq nappella wkoll lil din l- awtorita' biex tħaffef il-proċess ta' dawk l-affarijiet li għandhom x'jaqsmu mas-settur tat-turiżmu u li għadhom pendenti quddiem din l- awtorita'.

Per eżempju, hawn ta' min isemmi li fi ħdan is-settur tat-turiżmu waqqafna a beach development unit li l-funzjoni tiegħu se tkun li jiżviluppa bajjiet ġodda u jżid il-faċilitajiet fil-bajjiet eżistenti.

Fil- fatt wieħed mit-targets ta' dan il-unit huwa li forsi xi darba anke nkunu nistgħu napplikaw biex xi waħda mill-bajjiet jew tnejn milli għandna jkunu ta' ċertu standard.

Pero' jiddispjaċini ngħid li qed insibu ħafna problemi meta niġu biex nirrikorru għand l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Issa hawnhekk jien m'iniex qed ngħid li din l-awtorita' ma jkollhiex raġun titlobna ċerti affarijiet imma ħafna drabi ...

Per eżempju, waħda mill-proċeduri ta' l- Awtorita' ta' l-Ippjanar hija li jekk wieħed ikollu bżonn iġorr xi ftit ramel min-naħa għall-oħra, l-ewwel irid jagħmel an environmental impact assessment li tiegħu jeħdulu xi Lm10,000.

U min hu dak il-ħmar li se jmur jagħmel an environmental impact assessment biex iġorr xi għaxar trakkijiet ramel!

Ġaladarba qed nitkellmu fuq beach replenishment ta' min jgħid li meta, per eżempju, nitolbu lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar biex tagħtina permess nieħdu r-ramel minn Birżebbuġa għall-bajja ta' San Ġorġ din tgħidilna li ma tistax tagħtina permess għax ir-ramel ta' Birżebbuġa mhux bilfors jaqbel mar-ramel tal-bajja ta' San Ġorġ, u meta min-naħa l-oħra nitolbuha biex nagħmlu replenishment tar-ramel mill-Għadira għall-Għadira din tiktbilna ittra fejn tgħidilna li minflok ma noqogħdu nużaw id-dredger u naħarqu d- diesel, peress li dan irid jiġi importat, ikun aħjar jekk naqbdu u nimportaw ir-ramel minn barra.

Allura sewwa!

L-Awtorita' ta' l-Ippjanar qed tibża' li r-ramel ta' Birżebbuġa ma jaqbilx ma' dak tal-bajja ta' San Ġorġ u mbagħad biex inġibu r-ramel minn barra ma jimportax.

Imma dawn x'affarijiet huma!

Issa jien hawnhekk m'iniex se noqgħod nidħol fil- kwestjoni ta' jekk l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għandhiex raġun timxi b'dan il-mod pero' jekk kemm-il darba se tibqa' timxi b'dan il-mod we might as well niżmantellaw il-beach development unit għal kollox minkejja l-ħafna sforzi li għamilna biex waqqafna unit bħal dan.

Ħaġa waħda hija ċerta.

Jekk niżmantellaw dan il-unit mhux biss se jbati t-turist u l-operatur imma wkoll l-ekonomija ta' pajjiżna.

Madam Speaker, fid-diskors tiegħu seħibna l-Onor.

Anton Tabone tkellem biss fuq GĦawdex.

Jien personalment ma nistax nifhem dan ir-raġunament għax naħseb li kull wieħed u waħda minna ma jixtieqx jifred Għawdex minn Malta.

Per eżempju, meta jien nitkellem fuq il-bżonn li ntejbu l-prodott tagħna u nagħmlu marketing aħjar bl-ebda mod ma nkun qed nirriferi għal Malta biss imma għal Malta u GĦawdex flimkien.

Wara kollox dan l-abbozz ta' liġi li qed niddiskutu se jsir liġi kemm għal Malta kif ukoll għal GĦawdex u permezz tiegħu se nwaqqfu awtorita' nazzjonali tat-turiżmu waħda għaż-żewġ gżejjer.

Issa jien nispera li dan l-abbozz ta' liġi, ġaladarba jsir liġi, ma jiġrilux bħal ħafna liġijiet oħrajn li jaslu ċ-Ċirkewwa u kif ikunu sejrin lejn GĦawdex jegħrqu fil-biċċa baħar li hemm jifridna!

L- Onor. Tabone qal li la qed ikun partiġjan u lanqas qed ikun parrokkjali fid- diskors tiegħu imma qed ikun reġjonali.

Issa jien emmnuni li d-differenza bejn li tkun partiġjan, li tkun parrokkjali jew li tkun reġjonali ma nifhimhiex.

Jista' jkun li meta wieħed ikun qed jitkellem tiġih it- tentazzjoni li jirriferi iktar għal pajjiżu, pero' jien żgur li ma noħlomhiex li fid-diskors tiegħi nifred Għawdex minn Malta.

Wara kollox aħna m'aħniex niġu hawn sabiex niddiskutu minn hu ġej l-ewwel, jekk hux GĦawdex jew Malta, imma qed niġu hawn biex l-ewwel jiġi t-turiżmu għal Malta u għal Għawdex.

Madam Speaker, fost affarijiet oħra l-Onor.

Tabone qal li l-GĦawdxin iridu iktar say fuq l-awtorita' nazzjonali tat-turiżmu.

Ta' min jgħid li hekk kif jien ilħaqt ministru tat-turiżmu sibt li l-NTOM kellha executive committee, kellha an advisory board - li forsi kien jiltaqa' darbtejn f'sena u minn dawk id-darbtejn ma nafx kemm kien joħroġ sugu minnu - u li kien hemm sotto-kumitat fi ħdan dan l-advisory board, fejn hemmhekk kien hemm rappreżentant GĦawdxi.

Jiġifieri wieħed jista' jobsor x'sinifikat kellu dan is-sotto-kumitat ta' l-advisory board li kien jaqa' taħt il-bord eżekuttiv.

Hawnhekk jien fhimt li GĦawdex għandu jkollu rappreżentanza aħjar fuq l-awtorita' nazzjonali tat-turiżmu u għalhekk, mingħajr ma qgħadna ndoqqu ħafna trumbetti, ħtarna għall-ewwel darba direttur Għawdxi fuq il-bord eżekuttiv ta' l-NTOM.

Jien hawnhekk m'iniex qed ngħid li l- Onor. Tabone m'għandux raġun jgħid li GĦawdex għandu jkollu rappreżentanza aħjar imma qed ngħid li aħna, forsi mingħajr ma jaf l-Onor.

Membru stess, lil Għawdex diġa' tajnieh rappreżentanza diretta għall-ewwel darba fuq il- bord eżekuttiv ta' l-NTOM.

Barra minn hekk, ta' min jgħid ukoll li bħalma hekk kif tlajna fil-gvern aħna waqqafna l-Buġibba action committee u l-action committee tas-south, waqqafna wkoll il-Gozo action committee.

Fil-fatt dan l-action committee diġa' għamel ħafna xogħlijiet u ta bosta riżultati, fosthom fix-Xlendi, f'Marsalforn, kif ukoll f'dawk it-toroq li jagħtu għal-lukandi għax, minkejja l-infrastruttura kollha li tant jitkellmu fuqha l-Onor.

Membri ta' l-Oppożizzjoni, ta' min jgħid x'ħalla f'Għawdex il-Gvern preċedenti.

Issa hawnhekk jien m'iniex qed ngħid li ma sarx xogħol, anzi nista' ngħid li sar ħafna xogħol f'din il-gżira pero' kien għad fadal ħafna x'isir.

Per eżempju, ġewwa x-Xlendi ħallejna d-drenaġġ ħiereġ, ħallejna toroq li jagħtu għal-lukandi mħarbtin tant li wieħed ma kienx jista' jgħaddi minnhom u ħallejna diżorganizzazzjoni sħiħa.

GĦalhekk aħjar milli wieħed joqgħod jgħid li l-gvern tiegħu għamel kollox jgħid li għalkemm il-gvern tiegħu għamel ħafna kien għad fadal ħafna xi jsir.

Jien ma rridx noqgħod nidħol f'ħafna polemiċi pero' jekk l-Onor.

Tabone kien membru tal-Gvern Nazzjonalista meta daħlet il-VAT, dawn ma daħħluhiex għall-Maltin biss u għall-GĦawdxin le!

U meta aħna neħħejna l-VAT, aħna neħħejnieha għall-Maltin biss?

Aħna mhux għall-ġid ta' GĦawdex konna tkellimna kontra l-airstrip?

U jekk aħna niżżilna għall-ewwel darba n-noll tal-vapuri tal-Gozo Channel għat-turisti u għamilnih daqs in-noll għall- Maltin, forsi dan m'għamilniehx għall-ġid tat-turiżmu Għawdxi?

Ngħid għalija, jien żort ħafna pajjiżi, fosthom l-Ingilterra, l-Italja, il- Ġermanja u Franza u mkien ma sibt sistema fejn jekk tkun turist tħallas iktar flus mir-resident tal-lokal.

Għalhekk jien naħseb li meta neħħejna din it-tip ta' diskriminazzjoni bejn il-Maltin u t-turisti konna qed nagħmlu ġid għall-istess turiżmu GĦawdxi.

Madam Speaker, għar-rigward ta' l-awtorita' nazzjonali tat-turiżmu rrid ngħid li jien naqbel perfettament li għandu jkun hemm ir-rappreżentanza ta' l-Għawdxin fuq awtorita' bħal din, pero' aħna mhux se npoġġu Għawdxi għax nibżgħu li jekk il-membri tal-bord ikunu Maltin biss ħadd m'hu se jirrappreżenta lil GĦawdex, u se ngħid għaliex.

Meta l-Malta Hotels and Restaurants Association tpoġġi bniedem fuq l-awtorita' nazzjonali tat- turiżmu, ovvjament dak il-bniedem jirrappreżenta lil-lukandiera Għawdxin daqskemm jirrappreżenta lill-lukandiera Maltin.

Hawn ta' min jgħid ukoll li aħna mhux se npoġġu l-membri ta' din l-awtorita' fuq bażi reġjonali imma fuq bażi settorjali.

Jiġifieri meta l-MHRA tpoġġi bniedem Malti fuq xi bord ta' awtorita', l-GĦawdxin jaħsbu li dak il-bniedem se jirrappreżenta lill-Maltin biss?

Biex niftehmu, jien naħseb li ma fiha xejn ħażin, anzi jista' joħroġ il-ġid jekk l-GĦawdxin ikollhom rappreżentant fil-bord ta' l- awtorita' nazzjonali tat-turiżmu, u din diġa' ddiskutejtha ma' l-Onor.

Anton Refalo.

Pero' ara issa ma mmorrux naħsbu li se nsolvu l-problemi li għandna ġewwa Għawdex għax se jkollna rappreżentant Għawdxi fuq il-bord ta' l-awtorita' nazzjonali tat-turiżmu!

Iktar 'il quddiem jien beħsiebni nidħol ftit fuq id-diffikultajiet li għad għandna ġewwa Għawdex, fosthom fuq dawk li jirrigwardaw it-trasport intern, fuq il-mod li bih jimxu l- gwidi, id-drivers u l-operaturi Maltin u fuq kif l-GĦawdxin iħarsu lejn il- Maltin.

Pero' qabel ma niġi għal dawn l-affarijiet nixtieq nagħmel kumment fuq konċett li qed jinstema' ħafna drabi f'dan il-Parlament, jiġifieri li GĦawdex huwa destinazzjoni distinta.

Madam Speaker, l-ewwelnett irrid ngħid li jien niddejjaq b'min joqgħod jagħmel ħafna logħob bil-kliem u nippreferi li dak li jkun jgħidli x'għandu f'moħħu u niddiskutu xi ħaġa prattika minflok ma noqogħdu nitkellmu fis- sħab.

Safejn naf jien s'issa Għawdex dejjem ifforma parti minn Malta u għalhekk ma nafx kemm jagħmel sens li llum, proprjament meta qed naraw li ħafna gżejjer qed jipprovaw iżommu r-riżorsi tagħhom akkost ta' kollox, din il-gżira se tibda taqdef għal rasha.

Per eżempju, filwaqt li meta l- gżejjer tal-Caribbean kienu qed jaqdfu għal rashom ftit li xejn kienu qed iġibu riżultati, minn mindu ngħaqdu flimkien u bdew jagħmlu promotion tar- reġjun dawn saru b'saħħithom ħafna.

Fil-fatt peress li aħna ġieli naraw lilna nfusna żgħar wisq fir-reġjun tal-Mediterran kemm-il darba għidna li hemm bżonn li l-pajjiżi kollha tal-Mediterran jagħmlu promotion tar-reġjun tal-Mediterran kollu kemm hu.

Allura ġaladarba llum Malta qed tipprova taħdem flimkien ma' Sqallija, mat-Tuneżija u ma' Ċipru biex tipprova tkabbar lilna nnifisha, jagħmel sens li ma taħdimx ma' Għawdex?

Jien naħseb li aħna għandna npoġġu l-affarijiet in the right perspective u filwaqt li nammettu li Malta u GĦawdex huma żewġ destinazzjonijiet differenti u li gżira m'għandhiex tiddependi fuq l-oħra, min-naħa l-oħra m'għandniex immorru fl-estrem l-ieħor.

Jien nemmen li aħna għandna nibqgħu nagħmlu promotion tal-gżejjer Maltin u mbagħad sta għat-turist li jagħżel kemm jagħmel żmien Malta u kemm jagħmel żmien GĦawdex.

Jien dan il-kliem diġa' għidtu waqt laqgħa li kelli ma' l-GĦawdxin.

Jien naf li l-GĦawdxin għandhom karattru ospitabbli ħafna u li għandhom gżira sabiħa ħafna pero' naf ukoll li dawn għandhom id-diffikultajiet tagħhom ukoll u għalhekk matul din il-laqgħa jien ma qgħadtx nikkomplimentahom għall-affarijiet sbieħ li għandhom - dak ix-xogħol għandu jagħmlu t-turist meta jżur din il-gżira - imma għidtilhom biex inpoġġu bilqiegħda madwar mejda u niddiskutu l- problemi li għandhom.

Madam Speaker, fid-diskors tiegħu l-Onor.

Tabone qal li hemm bżonn jidħol iktar il-ministeru tat-turiżmu f'dak li hu trasport bejn iż-żewġ gżejjer.

Lill-Onor.

Membru min qallu li aħna m'aħniex nidħlu f'dan il-qasam?

Min qallu li aħna mhux qed nagħmlu sforz biex nibqgħu noffru s-servizz tal- helicopter?

Min qallu li aħna ma ġġelidniex u ma tħabatniex biex irnexxielna nniżżlu n-noll tat-turist daqs dak ta' Malti, grazzi għall- Onor. Debono Grech?

Ta' min jgħid li hekk kif ilħaqt ministru tat-turiżmu jien sibt li qabel ma' tela' dan il-Gvern kienet ittieħdet deċiżjoni li s- servizz tal-helicopter għandu jieqaf għax għamel ċertu perijodu jaħdem b'telf, pero' wara sforzi kbar li għamilt ħallejt dan is-servizz jibqa' jopera.

Fil-fatt is-sena l-oħra ġie rreġistrat telf ta' Lm170,000 imma llum dan is-servizz baqa' jopera permezz ta' l-għajnuna li qed tagħti l-Air Malta.

Imma hawnhekk wieħed jistaqsi: Kemm hu ġust li tbati t-telf li qed jagħmel dan is-servizz l-Air Malta biss?

GĦax filwaqt li xi drabi aħna ngħidu lill-Air Malta biex taħdem fuq bażi kummerċjali u biex tagħmel biss dak ix-xogħol li jqallagħha l-flus, ikun hemm drabi oħra fejn ngħidulha li din m'għandhiex tħares biss mil-lat kummerċjali imma għandha tkun qisha parti mill-gvern fejn tipprovdi sussidju kull fejn ikun hemm bżonn.

Madam Speaker, hawnhekk jien nixtieq nieħu spunt billi ngħid li wieħed m'għandux iħares lejn Għawdex bħala a smaller Malta għax GĦawdex huwa totalment differenti minn Malta u l-fatt li Għawdex huwa iżolat għandu kemm il-vantaġġi tiegħu kif ukoll l-iżvantaġġi tiegħu.

Huwa fatt li minħabba li GĦawdex huwa iżolat bilfors irid jiddependi fuq it-trasport, u naturalment l-ispejjeż tat-trasport jiġu riflessi fil-prezzijiet tal- prodotti li jiġu kkonsmati f'dik il-gżira.

Min-naħa l-oħra wieħed mill- vantaġġi huwa li l-Għawdxin irnexxielhom iżżommu l-karatteristiċi tagħhom peress li dik il-gżira ma tgħabbietx b'ħafna żvilupp turistiku, żvilupp industrijali u żvilupp residenzjali.

Huwa fatt ukoll li GĦawdex baqa' attraenti għax qagħad attent mill-effetti li jista' jħalli l-iżvilupp, kemm fuq il-qasam ambjentali, kemm fuq il-qasam soċjali kif ukoll fuq dak kulturali, u għalhekk jien nemmen li Għawdex għandu quddiemu futur sabiħ ħafna, speċjalment f'dak li huwa turiżmu.

Jien nemmen ukoll li l-industrija tat-turiżmu f'GĦawdex tagħti kontribut ħafna ikbar lill-ekonomija GĦawdxija milli tagħti lill-ekonomija Maltija għax GĦawdex għandu l-iżvantaġġ li m'għandux bħala riżors is-settur tal- manifattura u setturi oħra.

Madanakollu minkejja li jien nemmen li f'GĦawdex hemm diversi opportunitajiet li f'Malta m'għandhiex, ikollna nammettu wkoll li ma' dawn l-opportunitajiet din il-gżira għandha diversi żvantaġġi wkoll.

GĦalhekk irridu noqogħdu attenti biex ma nħallux rasna tikber, titla' fis-sħab u noqogħdu ngħidu li f'GĦawdex hemm kollox sabiħ, hemm kollox aqwa minn Malta, li t-turist jogħġbu iktar Għawdex milli togħġbu Malta u mbagħad meta niġu għall-fatti nibdew neqirdu li l-operaturi Maltin qed iwaqqfu lit-turist f'Malta u mhux qed iħalluh jiġi GĦawdex, li n- numru ta' turisti li jżuru din il-gżira mhux qed jikber u li GĦawdex mhux qed jagħmel qligħ.

L-aħjar ħaġa li għandna nagħmlu hija li npoġġu saqajna ma' l-art u naraw x'nistgħu nagħmlu biex insolvu l-problemi li għandha din il-gżira ħalli ma jgħaddux xi 20 jew 30 sena u nkunu għadna ma solvejniex il-problemi li qed niltaqgħu magħhom illum.

Imma issa ħalli nibda billi ngħid xi ħaġa fuq l-up-market.

Madam Speaker, illum kulħadd qed jgħid li Għawdex jista' jġib up-market tourism iktar minn Malta.

Bla ebda dubju tkun ħaġa tajba li kieku GĦawdex ikun jista' jagħmel dan pero' ejjew naraw x'inhi r-realta' verament billi nistaqsu: Fil-fatt GĦawdex qed jirnexxielu jġib up-market tourism?

Jien ngħid li le.

Għaliex?

Għax kieku GĦawdex qed jirnexxielu verament iġib l- up-market tourism, kif il-lukandiera qed jeqirdu li turist qed ikollu jonfoq iktar flus biex imur Għawdex minħabba li jrid iħallas Lm1.75 tal- vapur?

Mela biex it-turist li jmur GĦawdex mhux qed ikun jiflaħ iħallas Lm1.75, dan x'up-market hu, iktar u iktar meta dan ma jmurx għal ġurnata imma għal ġimgħa sħiħa!

Allura kieku GĦawdex qed jiġbed l-up-market tourism verament, taħsbu li turist biex ma jonfoqx Lm1.75 aktar biex iżur gżira oħra għal ġimgħa sħiħa, jiddeċiedi li jibqa' Malta?

Dan ma jagħmilx sens.

Lanqas Malta, bil-faċilitajiet u bl-attrazzjonijiet kollha li toffri, għadha ma waslet biex tiġbed l-up-market tourism!

Fil-fatt il- bieraħ stess għidna li xi 80% jew 90% tal-prodott tagħna ġej mill-package holidays.

Allura GĦawdex x'se jagħmel?

Se jirrifjuta lit-turisti li jiġu permezz ta' package holidays biex jimmira għal turist ikbar!

Jien lill- GĦawdxin nagħtihom parir biex jaċċettaw lit-tip ta' turist li jiġi Malta, ħalli mbagħad ma joqogħdux jeqirdu li minkejja li għaddejjin is-snin għadhom ma waslu mkien.

Forsi hawnhekk l-GĦawdxin jistgħu jgħiduli: Imma aħna jixirqilna turist aħjar!

Allura aħna mhux ukoll jixirqilna turist aħjar?

Mhux kulħadd 'l hemm qed jimmira?

Imma issa sakemm jiġi turist aħjar aħna x'se nagħmlu?

Se noqgħodu ma naċċettawx lit-turisti li qed jiġu fil-gżejjer tagħna preżentement?

Biex niftehmu, hawnhekk jien m'iniex qed ngħid li t-turist li qed iżur lill-gżejjer tagħna preżentement huwa ħażin.

Lanqas ma rridu ninsew ukoll li l-lukandi li hemm ġewwa Għawdex qatt ma jistgħu jilħqu l-occupancy rates li hemm ġewwa Malta.

Issa ħalli ngħaddi biex ngħid xi ħaġa fuq is-seasonality.

Madam Speaker, filwaqt li grazzi għax-xogħlijiet li saru f'dawn l-aħħar snin il-problema tas-seasonality f'Malta qiegħda dejjem tonqos, sfortunatament f'GĦawdex din il-problema għadha hemmhekk għax minħabba s- seasonal problems li hemm ġewwa din il-gżira, ħafna mil-lukandi u mir- ristoranti jagħlqu fix-xhur tax-xitwa u jien naħseb li dan il-fatt qed ikompli jaggrava s-sitwazzjoni.

Hawn ta' min jgħid li f'GĦawdex hemm mat- 3,000 sodda għat-turisti, jiġifieri qisu daqskemm hemm sodod għat-turisti f'Marsascala, u s-sodod li hemm ġewwa l-lukandi GĦawdxin lanqas jammontaw għan-nofs is-sodod li hemm ġewwa Għawdex.

L-ikbar numru ta' sodod li hemm f'din il-gżira qegħdin fl-appartamenti, biex ma ngħidx fil-ħafna unlicensed apartments - fil-fatt il-proprjetarji ta' ħafna minn dawn l-unlicensed flats huma l-istess proprjetarji tal-farmhouses, tal-lukandi u tal-vilel - fil-vilel u fil-farmhouses li hemm għat-turisti.

Madam Speaker, f'din id-diskussjoni ssemma wkoll is-servizz li joffri GĦawdex.

L-ewwelnett irrid ngħid li lili ħadd m'hu se jbellagħhieli li s- servizz li joffri Għawdex huwa ħafna aħjar minn dak li toffri Malta.

Ġaladarba llum l-industrija tat-turiżmu GĦawdxija qed taħdem b'iktar part- timers minħabba l-problema tas-seasonality, kif qed ngħidu li Għawdex qed joffri servizz aqwa minn Malta?

L-ewwel tkellimna fuq l-ITS.

Issa hawn ta' min jgħid li meta student Malti jispiċċa kors ta' l-ITS, aħna nagħmlu minn kollox biex nibagħtuh jagħmel ċertu training barra minn Malta, inkluż ġewwa l-Isvizzera, il-Ġermanja u l-Ingilterra.

Pero' ħafna drabi jiġri li meta l-ITS tkun se ġġib lil xi student GĦawdxi Malta ħalli jieħu ċerta prattika minn hawnhekk, ma nafx kemm iċemplu nies jilmentaw minħabba f'hekk.

Allura sewwa!

Aħna lill-istudenti tagħna nibagħtuhom jistudjaw barra minn Malta u intom lanqas biss tridu ġġibu lill-istudenti tagħkom Malta!

Issa ħalli ngħaddi biex ngħid xi ħaġa fuq id-day-trippers.

Madam Speaker, jien nammetti li l-ekonomija GĦawdxija tmur iktar 'il quddiem jekk minflok ma jiżdied in-numru ta' day-trippers jiżdied in-numru ta' turisti li joqogħdu hemmhekk għal xi ġimgħa jew tnejn, pero' żgur li ma nistgħux ngħidu li d-day trippers mhux qed jagħtu kontribut siewi lill- ekonomija GĦawdxija.

Huwa minnu li d-day-trippers mhux se jżommu lil- lukandi pero' huwa minnu wkoll li d-day-trippers qed iżommu lill-ekonomija GĦawdxija, u dawn illum qegħdin dejjem jiżdiedu.

Sfortunatament sa llum għadna m'aħniex inżommu statistika eżatta ta' kemm jitilgħu day-trippers GĦawdex għax l-unika statistika li tinżamm hija ta' kemm jitilgħu coaches b'day-trippers, jiġifieri biex wieħed ikun jaf bejn wieħed u ieħor kemm hu n-numru ta' day-trippers irid jimmoltiplika n-numru ta' coaches by 45.

Fil- fatt quddiemi għandi statistika li tgħid li filwaqt li fi Frar ta' l-1996 telgħu GĦawdex 329 coach bid-day-trippers, fi Frar ta' l-1997 telgħu 372 coach.

Imma jien naħseb li l-fatt li llum għadna nibbażaw id-diskussjoni tagħna dwar GĦawdex fuq statistika antikwata ma tirriflettix serjeta'.

Jien ma nistax nifhem kif l-GĦawdxin donnhom ma jridux iniżżlu lill-Maltin - dan l-aħħar dan stajna narawh ukoll waqt il-programm "Xarabank" meta xandira minnhom kienet iddedikata għall-GĦawdxin - meta mbagħad hekk kif wieħed jibda jitkellem mal-businessman GĦawdxi dan mill-ewwel jgħidlek li t- turist Malti huwa l-aħjar turist għax minnu jieħdu l-ikbar qligħ.

Madam Speaker, wieħed ma jistax ma jsemmix lil GĦawdex mingħajr ma jsemmi l-problema ta' l-overpricing.

F'Malta teżisti l-problema ta' l-overpricing ukoll, pero' mill-ilmenti li nirċievi nista' nifhem li l-problema ta' l- overpricing ġewwa Għawdex ...

Issa jien ma nixtieqx ngħid li l-problema ta' l-overpricing ġewwa GĦawdex hija ikbar minn dik ta' Malta, li ma jmurx ikun hawn xi ħadd li jaħseb li għandi għall-Għawdxin.

Hawnhekk jien irrid nagħmilha ċara li qed ngħid dawn l-affarijiet kontra qalbi għax jien bniedem li nħobb ħafna lil GĦawdex u għandi ħbieb GĦawdxin daqskemm għandi Maltin, pero' xi kultant bilfors ikolli nsemmi dawn l-affarijiet għax inħoss li wasal iż-żmien li xi ħadd ipoġġi madwar mejda u jiddiskuti ma' l- Għawdxin, u dan għaliex sfortunatament dawn mingħalihom li biex imexxu l- industrija tat-turiżmu f'Għawdex 'il quddiem hemm bżonn biss tliet ħwejjeġ, ċioe' li nbaxxu n-noll tas-servizz tal-helicopter, li jinħatar membru GĦawdxi fuq il-bord ta' l-awtorita' nazzjonali tat-turiżmu u li jiżdied in- numru ta' trips li jagħmlu l-vapuri tal-Gozo Channel.

Fil-fatt meta wieħed jipprova jfiehem lill-GĦawdxin li ma' dawn it-tliet problemi hemm disa' oħra u għalhekk irridu niddiskutu flimkien 12-il problema, dawn jgħidulek li jridu jiddiskutu biss dawk it-tliet problemi li semmejt, bil-konsegwenza li llum qed iġibu diversi riżultati ħżiena fuq saqajhom stess.

Madam Speaker, kull meta ssir diskussjoni fuq il-gżira GĦawdxija dejjem tisma' lil min jisħaq fuq il-bżonn li ntejbu t-trasport tal-baħar bejn iż- żewġ gżejjer.

Pero' bla ebda dubju aħna ma nistgħux intejbu t-trasport tal- baħar mingħajr ma l-ewwelnett intejbu t-trasport intern.

GĦaliex qed ngħid dan?

GĦax filwaqt li hawn Malta t-trasport intern qiegħed dejjem jitjieb, l-GĦawdxin lanqas biss iridu jiddiskutu dan is-suġġett u jekk stess niddiskutu u naslu fi qbil imbagħad dak li nkunu qbilna fuqu ma jiġix implimentat.

Per eżempju, hekk kif hawn Malta bdew xi diskussjonijiet sabiex is-sidien tal-coaches li jkunu se jieħdu t-turisti lejn GĦawdex minflok ma jwaqqfuhom iċ-Ċirkewwa - u mbagħad hekk kif it-turisti jaslu f'GĦawdex ikunu jridu jmorru ma' xi coach oħra - l-operatur jikkuntratta coach biex din tieħu lit-turisti GĦawdex u tibqa' ddawwarhom ma' din il- gżira l-istess coach, l-GĦawdxin laqqgħu lis-sidien tal-coaches kollha u ġiegħluhom jiffirmaw biex jagħmlu commitment li ma jaħdmux b'din is- sistema.

Allura dawn kif iridu lill-Maltin jaħdmu iktar magħhom?

Ħalli nispjega x'jiġri meta coach titlaq lit-turisti ċ-Ċirkewwa mingħajr ma tmur GĦawdex magħhom.

Hekk kif l-operatur Malti jiġbor grupp ta' 50 turist biex imorru Għawdex, dan jikkuntratta coach, il-coach twassal lit-turisti saċ-Ċirkewwa - naturalment il-coach terġa' tmur lura vojta u, meta mbagħad it-turisti jerġgħu jirritornaw lejn Malta, il-coach tkun trid terġa' titla' għalihom, jiġifieri hawnhekk l-operatur qed ikollu jeħel spiża żejda darbtejn - u appena dawn jaslu l-Imġarr ikollhom jitqassmu f'żewġ coaches, għax il- coaches li hemm għadhom minn dawk li jesgħu 30 passiġġier biss, jiġifieri ma' dan il-grupp ikun hemm bżonn gwida oħra.

Imbagħad jiġri li hekk kif idoqqu l-11.00 a.m. id-driver ta' coach minnhom ikun sarlu l-ħin biex jagħlef il-bhejjem li għandu fir-razzett u jgħid lit-turisti li jkunu rekbin miegħu li se jerġa' jmur għalihom siegħa wara.

Min-naħa l-oħra d- driver tal-coach l-oħra, minħabba li jkollu xi commission minn xi ħanut ġewwa r-Rabat, lit-turisti li jkollu rekbin miegħu jtellagħhom sat-Tokk, allavolja skond il-programm suppost li jkun ħadhom sal-Qala jew sax-Xlendi jew sa Marsalforn.

Dan biex ma nsemmux li max-xogħol tat-turisti dawn in- nies tal-coaches ikunu jridu jlaħħqu wkoll max-xogħol ta' l-iskejjel u max- xogħol tal-fabbriki.

Tant hu hekk li jekk ikollhom xi vjaġġ ta' l-4.00 p.m. għall-ħaddiema tal-fabbriki, minkejja li suppost li dawn it-turisti jirritornaw lura Malta mal-vapur tal-5.00 p.m. - u naturalment il-coach li tkun se tistenniehom iċ-Ċirkewwa tkun sejra għalihom fil-ħin miftiehem minn qabel - it-turisti jintbagħtu Malta mal-vapur ta' l-4.00 p.m., biex imbagħad ikollhom joqogħdu jistennew siegħa oħra sakemm il-coach titla' għalihom iċ-Ċirkewwa.

Imma għall-GĦawdxin dawn l-affarijiet m'humiex problemi!

Allura x'se nagħmlu?

Dawn il-problemi se nibqgħu ma niddiskutuhomx?

Allura kif tiġu tgħidulna li f'GĦawdex hemm kollox isbaħ u aħjar minn Malta?

Kif tiġu tgħidulna li l-operaturi ma jridux jibagħtu turisti f'GĦawdex?

Lill-operaturi kif triduhom jorganizzaw excursions f'GĦawdex għat-turisti jekk biex jagħmlu dan ikollhom jitgħabbew b'qabda xogħol żejjed?

L-operatur Malti jipprova jżomm lit-turisti dejjem taħtu biex jekk ma jkunx għamel qligħ mil-lukanda almenu jagħmel qligħ mill- excursions.

Imma jekk l-operatur mhux qed jitħalla jaħdem ġo GĦawdex, dan bir-raġun kollu se jagħmel minn kollox biex jiskoraġġixxi lit-turist milli jmur GĦawdex, u jġiblu mitt skuża biex ma jmurx, l-iktar fix-xitwa, għax ikun jista' jgħidlu li l-vapur mhux dejjem jaħdem fil-maltemp.

Madam Speaker, imbagħad xi ngħidu għall-gwidi u għall-couriers Maltin?

GĦal min ma jafx, it-turisti jinġabru għal excursion billi jkun hemm courier li tgħaddi għalihom fil-lukanda li jkunu qed joqogħdu fiha.

Issa peress li l-GĦawdxin ma jridux couriers u gwidi Maltin, jekk per eżempju, operatur ikollu courier li tkun toqgħod iż-Żurrieq, din wara li toqgħod titla' Buġibba biex tiġbor xi 50 turist minn dik l-area u twassalhom iċ- Ċirkewwa jkollha terġa' ddur lura għax imbagħad hekk kif dawn it-turisti jaslu GĦawdex ikollhom gwidi u couriers GĦawdxin.

GĦalhekk jien issuġġerejtilhom biex tibda tintbagħat courier GĦawdxija biex tiġbor lit- turisti hi minn Buġibba għax b'dan il-mod forsi lill-operatur tiġih orħos.

Ta' min jgħid ukoll li xi kultant id-driver tal-coach jew tal-minibus li jkun qed idawwar lit-turisti ma' GĦawdex ma jkunx irid gwida għax ikun irid jagħmilha ta' gwida hu.

Imma naturalment b'hekk l-operatur ma jkun qed jiffranka xejn għax il-flus li jkun se jagħti lill-gwida jkollu jagħtihom lilu, u mbagħad miskin it-turist tas-servizz li jkun ħa!

Madam Speaker, meta nitkellmu fuq l-industrija tat-turiżmu Malta aħna dejjem nisħqu fuq il-bżonn li jkollna iktar attrazzjonijiet u faċilitajiet.

Jekk Malta għandha bżonn iktar attrazzjonijiet u faċilitajiet, GĦawdex kemm għandha bżonn dawn l-affarijiet iktar!

Ħafna mit-turisti li jmorru GĦawdex, speċjalment dawk li jmorru fix-xhur tax-xitwa, jilmentaw mil-fatt li wara s-6.00 p.m. jkollhom imorru jorqdu jew inkella jaraw it-television fil-lukanda tagħhom.

Jien naħseb li f'GĦawdex jistgħu jinħolqu ħafna attrazzjonijiet u faċilitajiet.

Per eżempju, jien nemmen li din il-gżira tista' tieħu spinta 'l quddiem permezz tan-niche market u wieħed mill-modi li bih nistgħu nattiraw lil dan is-suq huwa li jitwaqqaf golf-course ġewwa GĦawdex.

Sabiex jintlaħaq dan l-għan għandna naraw ukoll li jissaħħaħ l- isport tad-diving, li jitjiebu l-berthing facilities u li jitwaqqaf casino ġewwa GĦawdex.

Issa hawnhekk l-istess, sfortunatament waqt li meta tefgħu l-applikazzjoni l-Maltin kollha offrew somma flus għal-liċenzja, l-uniku GĦawdxi li tefa' l-applikazzjoni ma offra xejn.

Jien ma nistax nifhem kif l-GĦawdxin iridu jkunu bħall-Maltin imma ma jridux iħallsu!

Issa hawnhekk jien m'iniex qed ngħid li xi kultant aħna ma nonqsux ukoll.

Per eżempju, l-ikbar problema li kellna aħna kienet li nikkonvinċu lill- Awtorita' ta' l-Ippjanar biex toħroġ il-permess sabiex l-m.v.

Ċittadella jkun jista' jservi ta' diving attraction.

Fil-fatt l-NTOM kienet saħansitra ħarġet xi flus biex isir dan pero' minkejja li għaddew ix-xhur u anke s-snin l-Awtorita' ta' l-Ippjanar baqgħet ma ddeċidietx biex imbagħad dan spiċċa biex inxtara mit-Turkija u qegħdin jużawh għalhekk f'pajjiżhom.

Jiġifieri issa meta jiġu d-divers biex jaraw dan il-vapur qed ikollna nibagħtuhom jgħoddsu t-Turkija minħabba li l-permess biex ngħarrqu l-m.v.

Ċittadella bqajna ma ħadniehx!

Jien nemmen ukoll li l-historical and cultural sites għandhom jingħataw interpretazzjoni ikbar sabiex niġbdu iktar in-niche market u ġaladarba nafu li l-kampanja t'GĦawdex hija sabiħa, lit-turist għandna norganizzawlu iktar programmi fil-kampanja, bħal eco- tourism, trekking u biking.

Fil-fatt il-Ministru Noel Farrugia qed jagħmel minn kollox biex jagħti spinta lill-eco-tourism, anke permezz tal-hands-on farming u l-hands-on fishing.

GĦalhekk kif qed naraw l-ideat hemmhekk qegħdin u bla ebda dubju nieħdu pjaċir ħafna jekk forsi minn xi għaxar ideat li għandna għall-ewwel jirnexxu mqar tnejn u mbagħad inkomplu naħdmu minn hemmhekk.

Madam Speaker, wieħed ma jistax jitkellem fuq GĦawdex mingħajr ma jenfasizza l-bżonn li joħroġ iktar il-karattru Għawdxi kemm fl-ikel li jiġi servut lit-turisti, kemm fil-crafts kif ukoll fil-mod kif jgħixu l- GĦawdxin.

Jien nemmen li t-turist qed jieħu gost ħafna f'GĦawdex għax filwaqt li meta jasal Malta jitla' f'coach u nibdew neħduh minn quddiem monument għal ieħor, minn palazz għal ieħor u minn kattidral għal ieħor, meta jitla' GĦawdex, minħabba n-nuqqas ta' attrazzjonijiet li hemm, jagħmel nofs ta' nhar idur bil-coach biex jara l-attrazzjonijiet li toffri din il- gżira u mbagħad il-kumplament tal-btala jgħaddiha jdur fl-irħula u jiekol u jixrob ma' l-GĦawdxin.

Jien naħseb li aħna jmissna nikkoppjaw lill- GĦawdxin f'dan is-sens u lit-turist ma nibqgħux infasslulu programm fejn ikun irid imur minn excursion għall-oħra.

Madam Speaker, jien naħseb li llum kulħadd jaf bis-suċċess li qed ikollhom l-exhibitions, il-kunċerti, l-opri u l-folk shows li qed jittellgħu ġewwa Għawdex.

Jiġifieri jien m'iniex qed ngħid li f'GĦawdex m'hemm xejn u ma jista' jsir xejn.

Anzi għall-kuntrarju, kif għidt diġa', jekk kemm-il darba npoġġu madwar mejda u nibdew niddiskutu nsibu li hemm ħafna fuq xiex wieħed jista' jaħdem f'din il-gżira.

Fil-fatt minkejja li l- laqgħa li kien hemm il-bieraħ bejn l-MHRA, l-GĦawdxin, il-ministeru u l- NTOM kienet daqsxejn imqanqla, kien hemm qbil li għandna nkomplu b'dawn il- laqgħat sabiex minflok ma noqogħdu niddiskutu problema problema nfasslu pjan apposta għal GĦawdex.

Madanakollu huwa importanti li ma nagħmlux pjan li jkun impossibbli li jitwettaq u jispiċċa jibqa' fuq il-karta imma għandna nagħmlu pjan fattibbli li jkollu timeframe ħalli nkunu nistgħu ngħidu: GĦandna aġenda ta' għaxar, 15 jew 20 biċċa xogħol u rridu nimplimentaw dan kollu f'dan it-tali timeframe.

Madam Speaker, l-istandard ta' l-akkomodazzjoni fil-gżira GĦawdxija huwa tajjeb ħafna pero', sfortunatament jew fortunatament, hemm ħafna turisti li jippreferu jmorru fl-unlicensed flats.

(Interruzzjonijiet) Ġeneralment min ma jkunx qed jagħmel il-flus mil-lukanda jkun qed jagħmel il-flus mill- unlicensed flats imma filwaqt li meta dak li jkun ikun qed imur tajjeb bl- unlicensed flats ma jgħid xejn, min-naħa l-oħra meta ma jkunx qed imur tajjeb taħsibha waqgħet id-dinja u dlonk jeħel il-vapur u l-helicopter.

Hawn ta' min isemmi wkoll il-farmhouses, li qed isiru popolari ħafna mat- turisti barranin, speċjalment ma' dawk Tedeski u Taljani.

Madam Speaker, hawn min jgħidilna li aħna l-GĦawdex m'aħniex nagħmlulu marketing tajjeb.

Imma aħna min aħna biex noqogħdu nagħmlu marketing tal- lukandi li hemm ġewwa GĦawdex?

Aħna lanqas f'Malta ma nagħmlu dan ix- xogħol!

Meta l-gvern imur barra minn Malta dan ma jagħmel marketing ta' l- ebda lukanda u ta' l-ebda kumpless imma jagħmel marketing tal-gżejjer Maltin, u mbagħad sta għall-privat li wara li aħna min-naħa tagħna nkunu għamilna marketing tad-destinazzjoni, hu jibda jagħmel marketing tal- lukandi.

Pero' din l-GĦawdxin donnhom ma jridux jifhmuha għax jaħsbu li minbarra li l-gvern għandu jagħmel marketing tal-gżejjer Maltin għandu jagħmel ukoll marketing ta' xi lukanda partikolari.

Hawnhekk jien lill- GĦawdxin ngħidilhom: Min qed jagħmel nuqqas kbir ta' marketing għal GĦawdex, il-gvern jew il-privat?

GĦax fejn jidħol il-gvern dak li qed isir għal Malta qed isir għal Għawdex ukoll, kemm f'dawk li huma reviews, kemm f'dawk li huma fam trips, kemm f'dawk li huma educationals, kemm f'dawk li huma fieri, kemm f'dawk li huma brochures kif ukoll f'dawk li huma posters.

Imma l-GĦawdxin iqajmu diversi suspetti f'dan ir-rigward, speċjalment fuq il-fieri, għax jgħidulek li fil-fiera ta' Milan jew ta' Berlin, GĦawdex kellu biss biċċa rokna.

Allura jekk se noqogħdu sejrin hekk jekk GĦawdex ħa rokna fil-fiera għax għandu l-fungus rock, iż-Żurrieq, minn fejn ġej jien, għandu jieħu rokna oħra għax għandu l-Blue Grotto!

Imbagħad wara li tagħti rokna lil GĦawdex f'xi fiera, min jiġi biex jirrappreżenta lil Għawdex?

Jew jiġi xi ħadd li jiġi minn dak, jew huwa ħabib ta' l-ieħor, jew tiġi xi nurse ...

Fil-fatt hawn ta' min jgħid li matul l-aħħar fiera li saret f'Milan kien hemm stand sħiħ fuq GĦawdex u t-tema ta' dan l-istand, li kien mimli b'posters kbar, kienet l-azure window.

Jien ħadt gost li għal din il-fiera tela' wkoll l-Onor.

Anton Refalo għax jumejn qabel kien għadu kemm qal f'dan il-Parlament stess li qatt ma jitqassmu brochures fuq GĦawdex u li din il-gżira ma tipparteċipax fil-fieri li jiġu organizzati barra minn Malta.

Fil-fatt imbagħad malli l-Onor.

Membru ra dan l-istand qalli li dik il-lejla stess, hekk kif jinżel Malta, jieħu l-Aġġornament hu u jgħid dak kollu li ra.

Madanakollu jiddispjaċini ngħid li ma sibniex hotelier wieħed biex jirrappreżenta lil GĦawdex f'dawn il-fieri tant li biex jirrappreżenta lil GĦawdex intbagħat wieħed Taljan fejn, wara li rajtu hemmhekk darba filgħodu, fit-tlett ijiem li domt hemmhekk ma rajtux iktar!

Imma ara kieku ġibnielhom Taljan aħna biex jirrappreżenta lil GĦawdex u mbagħad kienu jaraw li ma resaqx 'l hemm iktar, min jaf kemm kienu jgħajruna!

Issa hawnhekk jien bl-ebda mod ma qed ngħid dawn l-affarijiet biex ngħajjar lill-Għawdxin imma biex ngħidilhom li ġewwa GĦawdex hemm il- problemi.

Issa jew se nitfgħuhom taħt it-tapit jew inkella se niddiskutuhom.

Kif jgħidu l-GĦawdxin stess, it-Taljan huwa l-ikbar klijent li jista' jkollu GĦawdex, għax din il-gżira tappella ħafna għat-Taljani, jiġifieri iktar u iktar ma jagħmilx sens li mbagħad ma jitla' l-ebda lukandier GĦawdxi għall-fiera.

Issa hawnhekk jien ma rridx niġġeneralizza għax naf lukandiera li dejjem jiġru minn fiera għal oħra.

Ħaġa oħra li rrid ngħid hija li jien persważ li tliet kwarti tax-xogħol li jsir fil- fieri ma jsirx minn fuq l-istand.

Per eżempju, ibqgħu ċerti li jekk jitilgħu għal xi fiera tliet persuni, wieħed biss se joqgħod fuq l-istand għax l-oħrajn imorru jduru l-istands l-oħra u jiltaqgħu ma' l-operaturi barranin.

Jiġifieri ara ma mmorrux naħsbu li billi jkun hemm wieħed li joqgħod fuq l-istand se jibda ġej ix-xogħol.

Madam Speaker, peress li f'GĦawdex hemm biss lukandiera, mhux bħal Malta li filwaqt li għandha l-lukandiera għandha wkoll l-operaturi u l-aġenti ta' l-ivvjaġġar, il-joint marketing jgħin ħafna lill-industrija tat-turiżmu GĦawdxija, u għalhekk aħna bdejna nipprovaw naraw kif nistgħu ngħinu lil din l-industrija, anke permezz ta' operaturi Maltin.

Aħna pprovajna wkoll ninkoraġġixxu lid-day-trippers biex minflok ma jmorru GĦawdex minn filgħodu sa filgħaxija, imorru f'nofsinhar, jgħaddu l-lejl hemmhekk, iqattgħu n-nofs ta' nhar ta' filgħodu ta' l-għada u mbagħad jirritornaw lura lejn Malta f'nofsinhar.

Bla ebda dubju l-capacity study li qed isir għal Malta għandu jiġi estiż għal GĦawdex ukoll ħalli nkunu nafu kemm din il-gżira tiflaħ turisti u x'tip ta' turist għandu jżur din il-gżira, għax b'hekk inkunu qed nevitaw ħafna problemi minn fuq ir-riżorsi u l-gżejjer tagħna.

Madam Speaker, jien nixtieq ukoll li l-GĦawdxin ma jagħmlux distinzjoni bejn it-turisti li jżuru l-gżira tagħhom, jiġifieri bejn il-Maltin u l- barranin.

Meta l-bieraħ kont qed nitkellem ma' l-Onor.

Michael Refalo, dan qalli li permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi li qed niddiskutu aħna mhux biss se nkunu nistgħu nipproteġu lit-turist li jiġi minn barra imma anke lit- turist Malti.

Wara kollox jekk turist Malti jagħmel weekend f'lukanda ġewwa GĦawdex għaliex m'għandux ikun protett daqskemm ikun protett turist barrani?

Mela t-turist Malti ma ħallasx il-flus ukoll biex qatta' weekend f'dik il-lukanda?

Ġaladarba Ġermaniż li jmur għal weekend f'lukanda ġewwa GĦawdex għandu dritt għal redress jekk kemm-il darba għal xi raġuni jew oħra ma jkunx ħareġ sodisfatt bis-servizz li tkun tatu dik il-lukanda, it- turist Malti għaliex m'għandux ikollu ċans għal redress huwa wkoll?

Madam Speaker, issa nixtieq ngħaddi biex ngħid xi ħaġa żgħira fuq l-infiq li qed isir ġewwa Għawdex.

Wara survey li sar, l-NTOM ikkalkolat li Għawdex qed jirċievi mat-Lm30 miljun fis-sena mit-turiżmu.

Issa hawn ta' min jgħid li bejn wieħed u wieħed Malta tirċievi mal-Lm250 miljun fis-sena mit-turiżmu.

Allura kif qed ngħidu li GĦawdex mhux sejjer tajjeb daqs Malta fit-turiżmu jekk kemm-il darba dan, minkejja li għandu biss 5% tas- sodod kollha li hawn fil-gżejjer Maltin, qed idaħħal 12% tar-revenue li qed idaħħlu dawn iż-żewġ gżejjer?

Jien nammetti li parti sostanzjali mir- revenue li qed ikollu GĦawdex mhux qed imorru fuq l-akkomodazzjoni minħabba li mid-day-trippers jiekol kulħadd minbarra l-lukandier, pero' bla ebda dubju wieħed ma jistax jgħid li s-settur turistiku ta' Għawdex mhux sejjer tajjeb jew, iktar minn hekk, li mhux qed jieħu sehmu.

Madam Speaker, hawn ta' min isemmi li minn survey li sar irriżulta li 70% tat-turisti li jmorru GĦawdex jagħmlu l-arranġamenti biex jibbukkjaw akkomodazzjoni partikolari huma stess u filwaqt li 43% qed imorru fl- appartamenti, 3% qed joqgħodu mal-ħbieb jew ma' xi relatives tagħhom, kważi 9.5% qed imorru f'vilel u f'farmhouses u 3% għandhom proprjeta' tagħhom stess, 24% biss qed imorru f'lukanda.

Minn dan is-survey irriżulta wkoll li t-turist jixtieq li f'GĦawdex ikun hemm iktar attrazzjonijiet u entertainment, jiġifieri dan mhux qed ngħidu jien biss imma t-turist stess.

Ta' min jgħid ukoll li għat-turist, il-main feature ta' Għawdex huwa l- karatteristika tiegħu.

Punt interessanti ieħor li joħroġ minn dan is- survey huwa li ħafna mit-turisti jmorru GĦawdex wara li jirrikmandawlhom din il-btala l-ħbieb, jiġifieri l-marketing u l-promotion ta' GĦawdex m'hijiex qed issir permezz tal-lukandiera jew ta' l-operaturi imma by word of mouth.

Imbagħad ta' min jgħid ukoll li 72% tad-day-trippers imorru GĦawdex fuq tours.

Minn dan is-survey jirriżulta wkoll li l-main sites li jżuru t-turisti huma l-Iġgantija, Ta' Pinu, Ta' Dbiegi u l-Gozo Heritage.

Min-naħa l-oħra mbagħad f'dan is-survey saru xi mistoqsijiet lir-residenti Għawdxin biex jgħidu x'jaħsbu fuq is-settur tat-turiżmu, fejn dawn kważi kollha qalu li dan is-settur huwa importanti, speċjalment għall-ekonomija.

Fil-fatt filwaqt li 77% ta' l-GĦawdxin qalu li jieħdu gost jiltaqgħu u jospitaw lit-turisti, kollha jaħsbu li t-turisti għandhom jiżdiedu, u mbagħad meta l-GĦawdxin ġew mistoqsija jekk humiex sodisfatti mill-ammont ta' flus li jonfoq it-turist, filwaqt li għat-turist barrani kien hemm min wieġeb li dan qed jonfoq ħafna u kien hemm min wieġeb li dan qed jonfoq ftit, kważi kollha qablu li l-Malti jonfoq iktar mit-turist.

L-GĦawdxin jaħsbu wkoll li l-leisure and cultural activities jagħtu kontribut kbir lill-investiment tal-pajjiż imma li ħafna mill-iżvilupp turistiku huwa kkonċentrat fi ftit areas u għalkemm jaħsbu li t-turiżmu għandu jiżdied, min-naħa l-oħra dawn ma jixtiequx li minħabba fih jiġġenera ħafna żvilupp.

Jien nemmen li l-aħjar ħaġa li nistgħu nagħmlu għal GĦawdex hija li nifhmu lil xulxin aħjar u noħorġu b'iktar suġġerimenti dwar kif nistgħu naslu għal soluzzjoni dejjiema u li minflok ma l-GĦawdxin joqogħdu jilmentaw biss jibdew jaqdfu xi ftit għal rashom ukoll.

Madam Speaker, ta' min jgħid ukoll li waqt waħda mid-diskussjonijiet li kellna flimkien ma' l-NTOM, għidt lis-Segretarju Parlamentari għal GĦawdex li aħna lesti li nibagħtu lil xi GĦawdxi jew tnejn l-NTOM għal xi sitt xhur jew sena biex dan ikun jista' jara s-sistema ta' marketing li tuża din l- organizzazzjoni.

Pero' għidtlu wkoll li m'għandux jintbagħat individwu bl- addoċċ għax illum in-nies li hemm jaħdmu fl-NTOM huma kollha ggradwati u għalhekk hemm bżonn li ndaħħlu ċerta serjeta' f'dan ir-rigward.

Issa nispera li ma niġix interpretat li qed nagħmel kritika negattiva fuq Għawdex għax għall-kuntrarju jien qed nagħmel kritika kostruttiva, u tkellimt b'dan il-mod biex l-Għawdxin ma jemmnux lil min imur jgħidilhom li f'pajjiżhom għandhom kollox tajjeb u li t-turisti m'humiex ġejjin tort tal- Maltin.

Jien nissuġerixxi li l-Għawdxin iduru dawra madwarhom ħalli forsi fl-aħħar naslu għal xi soluzzjoni.

Madam Speaker, jiddispjaċini ngħid li d-diskors ta' l-Onor.

Edwin Vassallo ma kienx pożittiv u kostruttiv daqs ta' sħabu, anzi kien negattiv ħafna.

Ikolli nistqarr ukoll li mhux dejjem irnexxieli nifhem x'kien qed jipprova jgħid.

Per eżempju, ma nafx għalfejn qal li aħna qed ngħaddu dan l-abbozz ta' liġi biex inkunu nistgħu nimlew il-ħofor.

Dan x'għandu x'jaqsam!

Ħin minnhom l-Onor.

Membru qal ukoll li bħala gvern m'aħniex naħdmu sew mal-kunsilli lokali.

Ngħid għalija jien dejjem ħdimt id f'id mal-kunsilli lokali.

Hawnhekk nista' nsemmi l-ħidma li għamilt mal-Kunsill Lokali tal-Mosta, fejn ħdimna fuq diversi seminars, u saħansitra tlajna l-Ingilterra biex norganizzaw wirja fuq il-Victoria Lines.

Imbagħad xi ngħidu għax-xogħol li għamilna ma' diversi kunsilli lokali oħra fuq l-action committees, fosthom l-action committee ta' Buġibba, dak ta' Paceville, ta' Marsaxlokk, ta' Birżebbuġa, ta' Marsascala u ta' Għawdex.

F'Għawdex l-aktar li ħdimna kien mal-Kunsill Lokali tax- Xlendi u ma' dak ta' Marsalforn.

Hawn irrid ngħid ukoll li ħadt pjaċir bl- interess li qegħdin juru l-Kunsill Lokali ta' Tas-Sliema li minkejja li kienu jafu li x-xogħol fil-lokal tagħhom m'huwiex se jibda għalissa, dawn qabdu u waqqfu s-Sliema action committee u diġa' bdew jippjanaw ix- xogħlijiet.

Madam Speaker, nieħu l-okkażjoni biex nifraħ lil min hu responsabbli minn din l-inizjattiva.

Madam Speaker, jien lanqas ma nista' nifhem kif l-Onor.

Vassallo qal li konna aħna li qbadna u ddeċidejna x'xogħlijiet għandhom isiru u mbagħad f'nifs wieħed jgħid li kulma għamilna mal-kunsilliera kienet konsultazzjoni għax kull fejn saru xi xogħlijiet, fosthom fil-Mosta u f'Buġibba, kienu l- kunsilli lokali li ħadu l-inizjattiva li jippjanaw u jimplimentaw dawk ix- xogħlijiet u aħna kulma għamilna kien li tajna "a supporting role".

L- Onor. Vassallo qal ukoll li ma jistax jifhem għaliex aħna noqogħdu nduru mal-kunsilli lokali biex dawn min-naħa tagħhom jirranġaw il-lokalitajiet.

Skond l-Onor.

Membru, jista' jkun hemm kunsilli lokali li ma jkunux iridu jirranġaw il-lokal tagħhom biex ma jmorrux turisti hemmhekk.

Imma dan x'raġunament hu!

Mela jekk stess lokal ma jkunx irid turisti mhux xorta jkun irid jiġi rranġat għar-residenti tiegħu?

Mela aħna kulma qed nagħmlu qed nagħmluh għat-turisti?

Jiġifieri aħna rranġajna l-Belt Valletta, li din is-sena ġiet ivvotata bħala l-European cultural city, għat-turisti biss u mhux għall-Maltin ukoll?

Allura l-proġett ta' Buġibba mhux se jgawdu minnu l-Maltin ukoll?

U meta nlestu x-xogħlijiet li se nagħmlu f'Birżebbuġa, f'Marsaxlokk u f'Marsascala se ngħidu li dawn it-tliet postijiet ġew irranġati għat-turisti biss?

Allura jekk issir xi bankina ġdida se ngħidu lill-Maltin biex ma jgħaddux minn fuqha għax din tkun saret għat-turisti biss!

Madam Speaker, fid-diskors tiegħu l-Onor.

Vassallo semma wkoll il-beach cleaners.

Imma qabel ma nwieġeb għal dak li qal l-Onor.

Membru, nixtieq li għall-benefiċċju ta' dawk li qed jisimgħuna nispjega x'kien isir qabel.

Minkejja li l-kunsilli lokali suppost kienu jħallsu lid-dipartiment tat- turiżmu għas-servizz li jagħtu l-beach cleaners, dan l-obbligu la fi żmien il-Gvern preċedenti u lanqas fi żmien il-Gvern preżenti qatt ma wettquh, u l-flus li kienu jkunu allokati għal dan is-servizz il-kunsilli kienu jonfquhom fi ħwejjeġ oħra.

Allura x'kien qed jiġri?

Id-dipartiment kienu jispiċċawlu l-flus imma l-gvern kien jgħidlu li mhux se jagħtih iktar flus għax suppost li għal dak is-servizz kienu qed iħallsuh il-kunsilli lokali.

Ovvjament it-tindif xorta waħda ried jibqa' għaddej imma mbagħad meta kulma jmur is-sitwazzjoni kienet qed tkompli taggrava kien intlaħaq arranġament mal-ministeru responsabbli mill-kunsilli lokali - li dak iż- żmien kien taħt it-tmexxija ta' l-ex-Ministru Charles Mangion - li l-beach cleaners, minkejja li jibqgħu jitħallsu mill-gvern, jgħaddu għal għand il- kunsilli lokali.

Allura l-kunsilli lokali x'iridu iktar minn hekk?

Kien hawn kunsill lokali li ma tantx kien sodisfatt bix-xogħol li qed jagħmlu l-beach cleaners tal-gvern.

Fil-fatt dan kiteb fil-gazzetti li lil dawn ma jridhomx u qal li se joħroġ call for applications sabiex isib lil min inaddaf il-bajjiet li jaqgħu fl-ambitu tiegħu.

Ta' min jgħid li lanqas laħqet għaddiet xitwa waħda, għax bl-istat li jinsabu fih illum dawn ix- xtut wieħed lanqas irid iħares lejhom.

Issa lil dan il-kunsill għidnilu biex bħalma ħareġ jgħid li m'huwiex kuntent bix-xogħol li kienu qed jagħmlu l-beach cleaners, għandu jkun raġel u jgħid ukoll li m'huwiex kuntent bix- xogħol li taw il-ħaddiema tal-privat.

Qed ngħid hekk biex ħadd ma joqgħod imaqdar kulma jsir mill-ħaddiema tal-gvern u jfaħħar dak kollu li jsir mill- privat.

L-Onor.

Vassallo semma' wkoll ix-xogħol li sar mill-Buġibba action committee, qisu ried jistaqsi jekk it-toroq humiex responsabbilta' tal- kunsill lokali jew inkella tal-Buġibba action committee.

Ngħid għalija dan raġunament ħiereġ mit-toqba ta' widintu.

Għaliex qed ngħid hekk?

Għax aħna l-Bugibba action committee ma waqqafnihx biex joqgħod jgħid: Triq Sant'Antin tiegħek, Triq San Filippu tiegħi, Triq Santa Katerina miegħi u Triq Tal-Karmnu ma' l-ieħor!

Dan daħal għax-xogħol u tgħidx kemm irċieva telefonati minħabba li kellu jċaqlaq ċerti kiosks.

Il-Bugibba action committee ma kellu l-ebda skop li jieħu xi toroq mingħand il-kunsill lokali.

GĦalina l-importanti hu li meta jkun hemm ċertu xogħol isir u ma jinteressaniex jekk jagħmlux il-kunsill lokali jew inkella l-Buġibba action committee.

Minħabba n-nuqqas ta' riżorsi li kien hawn f'idejn il- kunsill, l-Onor.

Charles Buhagiar ħalla grupp ta' nies jaħdmu fuq il- maintenance, flimkien mal-Buġibba action committee.

Imma jekk jien niġi nnaddaf id-dar tiegħek, ma jfissirx li d-dar tiegħek se ssir tiegħi wkoll u allura ngħidlek: Ara, la qed neħodlok ħsieb il-faċendi, il-kamra tas-sodda ta' fuq ħudha int, il-kamra tal-pranzu neħodha jien u l-kċina naqsmuha!

Le, id-dar se tibqa' tiegħek kollha kemm hi u l-istess se jiġri bejn il- Bugibba action committe u l-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar.

Buġibba taqa' taħt ir-responsabbilta' tal-kunsill lokali imma ladarba dan ma kellux riżorsi - mhux għax ma kienx kapaċi - kif qatt seta' jagħmel proġett ta' Lm3 miljun!

Bl-istess mod, jekk il-kunsill lokali m'għandux riżorsi biżżejjed għall-maintenance se jibqa' jingħata l-għajnuna mingħand il- Buġibba Action Committee, imma billi dan qed inaddaf u jagħmel xi maintenance f'ċerti toroq ma jfissirx li se jeħodhomlu!

Sur President, issa nixtieq nagħti ħarsa lejn dak li għamilna matul din is-sena biex meta titwaqqaf it-tourism authority tkun tista' tagħmel ix-xogħol tagħha.

Il-ministeru tat-turiżmu li twaqqaf f'Novembru ta' l-1996 mill-ewwel poġġa lista ta' miri u prijoritajiet għas-settur tat-turiżmu.

Dak iż-żmien l-ewwel prijorita' kienet li tieqaf id-downward trend li konna qbadna u jinħoloq proċess turistiku biex minflok is-sistema ta' soluzzjonijiet b'ħafna skossi li konna qed insemmu, jinħolqu guidelines, policies u pjanijiet biex jiġi żviluppat prodott aħjar.

Meta qed ngħid jiġi żviluppat prodott aħjar m'iniex nirriferi biss għall-kwalita', imma huwa importanti li dan jibqa' bi prezz kompetittiv biex fl-aħħar mill-aħħar ikollok value for money aktar għoli u l-prodott ikun marketed u promoted b'metodi aktar effettivi u jkun immirat lejn kwalita' mħallta ta' turist.

Nista' ngħid li matul is-sena li għaddiet ksibna r-riżultati li konna qed nimmiraw għalihom.

Naturalment qatt ma tista' tkun kuntent għax dejjem tkun tixtieq li tibqa' ttejjeb fuq ir-riżultati li tkun ġibt, pero' nista' ngħid li ksibna riżultati aħjar mis-sena ta' qabel, mhux biss fl-ammont ta' turisti imma aktar importanti minn hekk fil-qligħ, fl-impjiegi u fin-nefqa ras għal ras għal kull turist.

Dan seta' jsir għax bit-tneħħija tal-VAT il-prodott turistiku sar aktar kompetittiv u għalhekk ta lok biex is-settur ikun aktar profitabbli.

Biex jitjieb il-prodott tajna bidu għal sistema fejn qed nidentifikaw iż- żoni turistiċi.

S'issa diġa' semmejna Buġibba, semmejna n-naħa t'isfel ta' Malta, semmejna Paceville, Marsascala, il-Belt, il-historical sites, eċċ. u dehrilna li hemm ħafna xi jsir f'dawn iż-żoni.

Mill-ewwel ittieħdu passi u miżuri biex fejn titjieb l-infrastruttura jitjieb ukoll is-servizz, għax huwa inutli li nirranġaw it-toroq, il-bankini u d-dwal jekk imbagħad ma ntejbux is-servizz fil-hotels u fir-restaurants.

Meta ngħidu li għandu jkun hemm titjib f'dawn iż-żoni, dan għandu jkun kemm fl-apparenza u fl- infrastruttura imma aktar importanti minn hekk fl-istandard tas-servizzi li jkunu qegħdin jingħataw.

F'ċerti oqsma dehrilna li kellna nintroduċu ċerta serjeta' u dixxiplina, speċjalment fil-każ tat-taxis, allavolja dawn ma jaqgħux direttament taħt it-turiżmu.

Waħda mill-problemi li kellna fil-każ tat-taxis kien il-ġlied u l- overcharging li kien isir kull meta turist imur biex jaqbad taxi mill- airport.

Qabel it-turist ried joqgħod jirranġa l-prezz hu max-xufier tat- taxi fejn dan kien jitolbu Lm15, it-turist joffrilu Lm10, imbagħad forsi jiftehemu fuq Lm12, qisna qegħdin fuq il-monti!

Aħna dehrilna li dan m'huwiex il-mod ta' kif għandu jitmexxa dan is-settur u allura flimkien mal- ministeru tat-turiżmu u l-public transport authority ftehemna li fl-airport għandhom isiru kiosks fejn jinbiegħu l-biljetti tat-taxis.

Issa meta jiġi turist ikun jista' jmur f'dan il-kiosk u wara li jgħidilhom f'liema destinazzjoni jrid imur, jingħata biljett li mbagħad jagħtih lix-xufier tat- taxi.

Din is-sistema se tiġi ntrodotta wkoll fix-xatt fejn jidħlu l- cruiseliners.

F'Malta u Għawdex nidejna proġetti li naħsbu li jistgħu jtejbu l-prodott turistiku, bħalma huma golf courses, marinas u casinos.

Waqqafna wkoll il- beach development unit li qed jaħdem biex isir improvement fil-bajjiet tagħna, fosthom dawk ta' San Ġorġ, Tas-Sliema, Buġibba u l-Mellieħa.

Eventwalment f'xi waħda minn dawn il-bajjiet se nipprovaw nagħmlu facilities biex jintlaħaq il-blue flag standard.

Flimkien mal-ministeru tat-trasport nidejna l-proġett tas-seaport terminal għax nemmnu li l- business tal-cruiseliners lejn Malta għandu potenzjal qawwi.

Bejn l-1996 u l-1997 il-cruise passengers kważi rdoppjaw għax fl-1996 kellna madwar 56,000 passiġġier u s-sena l-oħra kellna madwar 120,000 passiġġier.

Jien xorta ngħid li dan m'huwiex biżżejjed.

Fil-fatt l-Għawdxin qed jilmentaw li f'dak li hu cruiseliner business qed ikollhom biss day-trippers u f'Malta qed tidħol l-istess sistema, jiġifieri qed jiġu cruiseliners li jieqfu Malta għal ġurnata u jerġgħu isalpaw dak inhar stess.

Aħna nemmnu li Malta għandha toffri l-possibbilta' li l-cruiseliners jibdew il-vjaġġ tagħhom minn pajjiżna għax din il-ħaġa tagħtina ħafna vantaġġi.

L- ewwelnett dan ifisser li kull min ikun se jmur fuq cruiseliner irid jiġi hawn Malta u 80% minn dawn it-turisti se jużaw il-linja nazzjonali tagħna.

Barra minn hekk, ħafna minn dawn in-nies li jmorru fuq cruiseliner ikollhom sistema ta' stay and cruise u allura min ikun se jaqbad il-vapur minn Malta jiġi xi jumejn qabel biex jilħaq idur ftit madwar Malta u meta jirritornaw mill-cruise forsi jerġa' jagħmel xi jumejn oħra hawn Malta.

Lilna dan jagħtina l-possibbilta' li nattiraw aktar turisti lejn pajjiżna.

Rigward ir-relazzjonijiet tagħna mas-settur privat, aħna nemmnu li dawn għandhom ikunu dejjem mill-aħjar.

Nista' ngħid li min-naħa tagħna dawn kabbarnihom sew u qed nagħtu spazju u sehem lill-privat kemm fl-ippjanar u kif ukoll fl-eżekuzzjoni tax-xogħol turistiku.

Dan l-aħħar qed naħdmu flimkien kemm fuq proġetti bħalma hu dak ta' Buġibba, kemm fuq il-pjanijiet li nfasslu, kemm meta jiġu diskussi xi policies u kif ukoll f'affarijiet oħrajn bħalma hu taħriġ eċċ. Nista' ngħid li permezz tat-tourism authority se jkompli jingħata aktar spazju lis-settur privat.

Dan l-aħħar tfassal pjan strateġiku għat-turiżmu biex jgħaqqad il-bosta nteressi ta' l-oqsma f'dan is-settur.

Kif nafu, dan is-settur għandu oqsma b'interessi diversi u allura se nipprovaw inlaqqgħu l-interessi ta' kulħadd sabiex navvanzaw it- turiżmu f'pajjiżna.

Dan il-pjan strateġiku għall-ewwel darba ġie mfassal min-nies li hemm fis-settur għax għandna fiduċja fihom.

Fil-fatt ma qabbadna lil ħadd barrani biex jagħmel pjan għall-Maltin għax nafu li l- Maltin huma kapaċi biżżejjed.

Aħna għamilna dan għax ridna li nkunu aħna stess li nattwaw it-targets tagħna.

L-ewwel pjan li għamilna jeħodna fuq medda ta' sentejn u għandu jiġi rivedut u estiż kull sena.

Dan il-pjan jidentifika l-problemi, iressaq ir- rimedji u jfassal pjan ta' implimentazzjoni dejjem within a timeframe.

Dan il-pjan strateġiku ġie ppreżentat lill-għaqdiet fl-14 ta' Otturbu tas-sena l-oħra u jittratta l-istess ħames oqsma li se jkun hemm fl-awtorita' tat- turiżmu.

Dawn huma l-product development, il-marketing tal-prodott, il- human resources, il-monitoring and enforcement u s-support services.

Minbarra dan il-pjan ta' sentejn tajna bidu għat-tfassil ta' pjan nazzjonali għat-turiżmu.

X'inhi d-differenza bejn l-ewwel u t-tieni pjan?

L-ewwel pjan ta' sentjen hu ndirizzat lejn is-settur turistiku biss u għandu x'jaqsam biss fejn jidħol il-ministeru tat-turiżmu u l-għaqdiet ikkonċernati mat-turiżmu.

It-tieni pjan huwa pjan nazzjonali għat- turiżmu.

Hawn wieħed irid jifhem li t-turiżmu ma jaqax biss taħt ir- responsabbilta' tal-ministeru tat-turiżmu imma huwa responsabbilta' ta' diversi ministeri oħrajn, bħalma huma t-trasport, il-public works, l- ambjent, l-agrikoltura eċċ, li kollha jistgħu jagħtu sehem biex ninforzaw is-settur turistiku.

Aħna qed ngħidu li minbarra l-pjan għall-ministeru tat-turiżmu għandu jkun hemm pjan nazzjonali li jkopri policies ta' koperazzjoni bejn id-diversi ministeri, dipartimenti, awtoritajiet u korporazzjonijiet.

L-NTOM, li issa se tkun inkorporata fit-tourism authority, fis-snin li għaddew kompliet tintensifika l-isforzi tagħha fuq promozzjoni barra minn Malta.

Din qed tagħti attenzjoni speċjali lill-core markets tagħna - jiġifieri l-Ingilterra, il-Ġermanja, l-Italja, Franza u l-Olanda - u kif ukoll lin-niche markets.

Kemm il-Gvern preżenti u kif ukoll il-gvernijiet ta' qabel irsistew biex Malta ma tibqax magħrufa biss bħala destinazzjoni għall-baħar u x-xemx imma ssir destinazzjoni ta' kultura, storja, sport, konferenzi u special interest travel.

Aħna qed inkomplu fuq dak li bdew il- gvernijiet ta' qabel għaliex nemmnu li Malta għandha potenzjal kbir f'dawn in-niche markets.

Bħalissa qed isiru sensiela ta' laqgħat ma' l-operaturi prinċipali barranin.

GĦalkemm il-fieri huma importanti - illum matul is-sena l-NTOM qed tieħu sehem fi 52 fiera - aħna nemmnu li għandna nibqgħu nagħmlu kuntatti kontinwi mal-bosta operaturi prinċipali tagħna.

GĦalhekk ma nistgħux nippermettu li jkollna uffiċju f'pajjiż li jkun qed jagħtina 20,000 jew 30,000 turist u nagħmluh bħala target u nagħmlu l-brochures għalih għax għandu potenzjal għat-turist imbagħad ikollna operatur li jkun qed jagħtina turisti tliet darbiet aktar u ma nagħtuhx l-importanza li jistħoqqlu.

GĦalhekk organizzajna sensiela ta' laqgħat mal-bosta operaturi prinċipali.

Naturalment f'dawn il-laqgħat mhux qed jieħu sehem il- ministeru biss imma qed issir ħidma sħiħa bejn il-ministeru, l-NTOM u l- Airmalta - xi kultant ikun hemm għaqdiet oħrajn bħalma hi l-MHRA - li wasslet sabiex jinfetħu żewġ uffiċini, wieħed fi Vjenna u ieħor fi Stockholm, biex flimkien jaħdmu għal aktar sinerġija fil-preżenza tat-tnejn fl-Amerka.

Is-sena li għadd iet ġew minn barra aktar minn 400 ġurnalist u TV crews u dan sar permezz ta' l-NTOM, l-Airmalta u s-settur privat.

L-Airmalta tat il-biljetti, organizzat l-excursions u ħallset għal xi affarijiet oħrajn u s-settur privat offra l-akkomodazzjoni.

Ta' min jgħid li din is-sena t- target tagħna hu li n-numru ta' fam trips u educationals li se nġibu jitla' għal madwar 600.

Irrid insemmi wkoll li qed nipprovaw nifirxu l-mezzi tal- promozzjoni tagħna mhux biss permezz tar-reklamar u l-gazzetti imma llum hawn diversi mezzi ġodda.

Illum il-mezzi tat-telekomunikazzjoni jagħtuk il- possibbilta' mhux biss li tikkomunika aktar imma wkoll li tagħmel aktar promozzjoni permezz ta' l-internet u tas-CD-Roms - dan diġa' ġie diskuss u ppreżentat minn sieħbi l-Onor.

Joe Mizzi.

L-NTOM mill-ewwel qabżet fuq din il-ħaġa u nista' ngħid li llum din għandha waħda mill-isbaħ websites li għandna f'pajjiżna.

Forsi aktar 'il quddiem wieħed ikun jista' jistudja kif il-website ta' l-NTOM tkun tista' tiġi linked, jew inkella kif jista' jingħata aktar spazju lill-hoteliers u l-associations.

Nista' ngħid li fuq din il-website diġa' bdejna nagħmlu promozzjoni ta' l-events li jkunu qed isiru f'pajjiżna.

Per eżempju, jekk tkun se ssir tiġrija bejn Malta u t- Tuneżija, aħna miftehmin li npoġġu parti minn din il-promozzjoni fuq il- website ta' l-NTOM u l-istess isir fid-diversi events oħrajn.

L-NTOM ta' kull sena baqgħet iżżomm l-appuntament tagħha f'dawk li huma festivals.

Bħala eżempju nista' nsemmi l-choir festivals, il-Birgu Festival, il- Valletta Festival, il-parati ta' l-in guardia u xogħol ieħor bħalma għamlet is-sena l-oħra meta fetħet il-Maltese prehestoric art fiċ-ċentru tal- konferenzi.

Rigward l-HCEB jien nemmen li għalkemm sar ħafna titjib fil-4-Star u l-5- Star hotels għad hemm ħafna xi jsir fil-kategorija tat-3-Star hotels, li għal ħafna snin ġew injorati u ttraskurati.

M'iniex ngħid li dan huwa tort tagħna jew tort tal-Gvern preċedenti imma forsi dan seħħ għax ma kienx hemm profitability biżżejjed biex dawn jagħmlu re-investment ħalli jkunu jistgħu jgħollu l-istandard tagħhom.

F'dan ir-rigward bdiet tiġi studjata skema ta' għajnuna biex tgħin lil dawn it-3-Star hotels u f'dan il-każ l-għajnuna li se tingħata se tkun mhux biss finanzjarja imma anke teknika, fis-sens li l-ministeru u l-NTOM ikunu jistgħu jipprovdu pariri tekniċi mingħand nies li kienu fis-settur u forsi għalkemm illum huma rtirati jkun għad għandhom ħafna esperjenza u kontribut x'jagħtu lis-settur tat-turiżmu, speċjalment fejn jidħlu l-lukandi.

Bil-klassifikazzjoni l-ġdida diġa' qed tingħata aktar importanza mhux biss lid-dehra strutturali tal-hotel imma anke lis-servizz.

Illum il- hotels m'għadhomx jiġux klassifikati biss bin-numru ta' stars imma konna ntroduċejna sistema li hija tajba ħafna fejn dawn qed jiġu kklassifikati bħala gold, bronze u silver.

Illum kważi aktar qed tingħata importanza lill-klassifikazzjoni tas-servizz milli lil dik ta' l-istruttura u l- facilities li jkun hemm fil-hotel.

Per eżempju, jekk wieħed jiġi biex jagħżel bejn 4-Star gold hotel u 5-Star bronze hotel forsi aktar imur għal 4-Star gold hotel għax jaf li se jieħu servizz aħjar milli jieħu ġo 5-Star bronze hotel.

Dan qed nagħtih bħala eżempju għax jidhirli li l-5-Star hotels li għandna huma kollha gold jew de luxe u ma jidhirlix li għandna 5- Star bronze hotel.

Naturalment ħadd m'għandu jifhem li l-hotels ta' kategoriji għolja għandhom joffru servizz tajjeb filwaqt li l-hotels ta' kategoriji baxxi jistgħu joffru servizz inferjuri.

Jien nippretendi - bħalma jippretendu sħabi u kif ukoll it-turist - li fi kwalunkwe kategorija għandu jingħata l- aħjar servizz.

Meta nagħtu l-kategorija ta' 5-Star, 4-Star jew 3-Star ma nkunux irridu nfissru li min jagħżel 5-Star hotel għandu jingħata servizz tajjeb u min jagħżel 3-Star hotel jista' jingħata servizz medjokru, għax it- turist la jkun ħallas se jippretendi servizz tajjeb fi kwalunkwe każ.

Il- kwalita' tas-servizz tista' tvarja mhux f'dak li hu standard imma fis-sens li wieħed joffri servizz silver service u l-ieħor joffri tip ta' servizz ieħor li xorta jkun ta' kwalita' tajba.

L-HCEB hija responsabbli miż-żamma ta' l-istandards u sal-lum il-ġurnata ma kellha l-ebda saħħa legali biex tinforza dan.

Illum jekk l-HCEB trid tieħu passi kontra xi hotel jew catering establishment ikollha tgħaddi minn kalvarju u ġieli lanqas biss tittieħed azzjoni.

Dan sempliċement għaliex m'għandha l-ebda saħħa legali.

Fil-fatt waħda mill-għanijiet tat-tourism authority se tkun li tagħti din is-saħħa legali lill-HCEB ħalli tkun tista' tieħu l-passi meħtieġa.

Ftit tal-ħin ilu semmejt li l-Air Malta hija ċ-ċavetta tas-suċċess jew il- failure tat-turiżmu u ma nistax nimmaġina t-turiżmu f'Malta mingħajr l- għajnuna ta' l-Air Malta.

Fil-bidu dawn dejjem imxew flimkien pero' issa nista' ngħid li l-Air Malta qed tħares bis-serjeta' lejn pjan fejn flimkien mal-ministeru u l-NTOM qed tara kif jista' jkollha żieda fis-seating capacity.

Naħseb li l-Air Malta qed tirrealizza li jekk ma jkunx hemm żieda fis-seating capacity tagħha, se jkun diffiċli ħafna li żżid il- klijenti tagħha.

Jien ngħid li minkejja li l-Airmalta wirtet ċerti deċiżjonijiet li kellhom effett negattiv, kemm fuq il-lat finanzjarju, kemm fuq il-lat amministrattiv u kif ukoll fuq is-settur tat-turiżmu, wieħed jispera li permezz tax-xogħol li qed isir uħud minn dawn id-diffikultajiet jiġu megħluba ħalli l-Air Malta tkun tista' tikkonċentra aktar fuq il-ħidma futura tagħha.

Nista' ngħid li llum l-Air Malta qed taħdem bi sħiħ flimkien ma l-NTOM biex tibda' tagħmel trattamenti ġodda ma' operaturi barranin.

Aħna jidhrilna li r-relazzjoni tagħna ma' l-operaturi barranin m'għandhiex tibqa' sempliċement dik li lukandier jew aġent jaqbad operatur barrani u jibqgħu jaħdmu bejniethom u l-Gvern Malti joqgħod jistenna ħalli jara x'se jiġri, imma f'dan il-lat il-Gvern għandu jilgħab rwol aktar proattiv.

Qabel ma bdejna nikkuntattjaw lil dawn l-operaturi barranin, tkellimna mar-rappreżentanti tagħhom hawn Malta fuq il-possibilita' li nkunu nistgħu naħdmu flimkien.

Naturalment ħafna mil-laqgħat li saru ma' dawn l-operaturi - hawn irrid nirringrazzja lir-rappreżentanti u l-aġenti ta' dawn l-operturi - ma setgħux ikunu possibbli kieku l-NTOM ma ħadmitx ma' l-aġenti u r-rappreżentanti ta' dawn l-operaturi.

Meta bdew dawn il-laqgħat bdejna nieħdu pattern ta' kif se naħdmu u pprovajna niddiskutu ma' kull operatur il-possibbilta' li jkun hemm żieda fil-programmi tiegħu lejn Malta.

Illum operatur kbir lanqas jaqbillu jibgħat 10,000 turist lejn Malta, għax jekk ma jkollux bejn 15,000 u 30,000 ruħ lanqas se jkopri l-ispejjeż tal-printing tal-brochures u l-overheads.

Aħna qed nipprovaw inħajru lil dawn l-operaturi l-kbar biex jilħqu l- critical mass ħalli jserrħu moħħhom li l-operazzjoni tagħhom f'Malta qed tkun profitabbli u sostenibbli.

Per eżempju, nistgħu niffissaw it-target tagħna u nsibu operatur li jkun jixtieq jilħaq dik it-target, imbagħad naraw fuq kemm żmien hu possibbli li nilħquh.

Ladarba niftehmu fuq it- target u t-timeframe irridu naraw x'miżuri se jittieħdu u kulħadd jieħu l- parti tiegħu.

Per eżempju, l-Air Malta, l-NTOM, l-aġent ta' l-operatur, l- operatur fih innifsu u l-lukandier, kollha jridu jagħmlu l-parti tagħhom u minflok ma kulħadd joqgħod jinnegozja ma' l-operatur għal rasu qed nagħmlu sistema ta' pakkett sħiħ u nisperaw li l-affarijiet imorru aħjar.

Naturalment kulħadd jippjana għat-tajjeb imma f'dan il-każ jiġri bħal meta wieħed ikun qed jistad, jara mitt ħuta fil-baħar, jitfa' l-lixka, imbagħad jekk itella' tnejn minnhom ikun ġab l-ikla.

Madam Speaker, qabel ma nagħlaq id-diskors tiegħi nixtieq infakkar li l- iskop prinċipali ta' dan l-abbozz ta' liġi hu li jikkonsolida u jaġġorna l- liġijiet eżistenti li għandhom x'jaqsmu ma' l-industrija tat-turiżmu.

Dan se jagħti lok sabiex titwaqqaf it-tourism authority ħalli nifformaw set-up turistiku aħjar minn dak li kellna sal-lum.

Naturalment, wieħed irid itejjeb ukoll il-proċeduri ta' monitoring and enforcement u jsaħħaħ il- leġislazzjoni f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-akkomodazzjoni u l-liċenzji ta' gwidi, aġenti, operaturi eċċ. It-tourism authority, kif għidna bosta drabi, se taqsam ix-xogħol tagħha f'ħames direttorati u dawn se jkunu l- product development, il-marketing, il-human resources, il-monitoring and enforcement u s-support services.

Din se toħloq ukoll il-bord ta' l-appell biex jekk xi ħadd iħoss li saret xi diskriminazzjoni miegħu jkun jista' jagħmel l-ilmenti tiegħu lil dan il-bord.

Naħseb li t-tourism authority se toħloq il-proċess turistiku li ilna ngħidu ħafna bih, minflok is- soluzzjoni bl-iskossi li konna se nipprovdu qabel.

Nixtieq nirringrazzja lil kull min tkellem fuq dan l-abbozz ta' liġi, speċjalment lil dawk li għamlu suġġerimenti u proposti pożittivi, għax ninsab żgur li meta niġu għall-istadju ta' Kumitat dawn se jittieħdu in konsiderazzjoni.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi għall-promozzjoni tat-turiżmu, biex jirregola s-servizzi u attivitajiet turistiċi, biex titwaqqaf awtorita' b'setgħat għal dak il- għan, u għal ħwejjeġ oħra li għandhom x'jaqsmu magħhom jew li huma inċidentali għalihom" ikun moqri t-tieni darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

KARMENU VELLA: Nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi trattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi maħtur skond il-Mozzjoni Nru 22 tad-9 ta' Diċembru 1996.

MADAM SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

CARMELO ABELA: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Il-mistoqsija hi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi trattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru Mizzi biex, jekk jogħġbu, jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 25 ta' Marzu, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Tribunal għal Talbiet Żgħar - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Brokers fl-Assigurazzjoni u Intermedjarji oħra - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kummerċ ta' l-Assigurazzjoni - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 4) - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Taxxa Speċjali fuq Banek Kummerċjali - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur (Emenda Nru 3) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar it-Telekomunikazzjoni - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ajruportijiet u fl-Avjazzjoni Ċivili - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni Ċivili - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Ħabs - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Forzi tal-Pulizija ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi kontra l-Korruzzjoni - it-Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet - it-Tieni Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni dwar Malta u l-Unjoni Ewropea - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar Servizzi tat-Turiżmu għal Malta - Kumitat Permanenti.

MADAM SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

CARMELO ABELA: Madam Speaker, sfortunatament il-qasam ta' l-anzjani huwa suġġett li rarament jiġi diskuss f'din il-Kamra pero' ċertament dan huwa suġġett importanti ħafna.

GĦalhekk huwa tajjeb li bħala żagħżugħ nibda biex ngħid li aħna għandna nkunu rikonoxxenti lejn l-anzjani għax kieku ma kienx għax-xogħol li għamlu fi żmienhom illum m'għandniex livell ta' ħajja aħjar minn kif kien meta dawn kienu għadhom żgħażagħ bħalna.

Għalhekk huwa tajjeb li nuru sens ta' rikonoxximent lejn min ħadem u ta kontribut sħiħ lejn pajjiżna.

Skond l-aħħar ċensiment li sar fl-1995 jidher ċar li l-age group ta' dawk il-persuni li għandhom minn 65 sena 'l fuq kellu l-akbar percentage growth, dak ta' 2.3% fis-sena.

Fil-fatt f'dan iċ-ċensiment l-age groups tqassmu fi tlieta, jiġifieri minn trabi tat-twelid sa 14-il sena, minn 15 sa 64 sena, u minn 65 sena 'l fuq.

Minn dan iċ-ċensiment ħareġ li l-ewwel age group kellu tnaqqis żgħir, it-tieni age group kellu żieda ta' 0.99%, filwaqt li t-tielet age group kellu żieda ta' 2.3%.

Dan ifisser li għall- futur - u meta nsemmi l-futur ma rridx infisser li dan hu xi żmien 'l bogħod ħafna - bħala pajjiż se jkollna niffaċċjaw problemi soċjo-ekonomiċi minħabba li l-popolazzjoni ta' dawk li huma 'l fuq minn 65 sena qed tikber b'rata dejjem aktar mgħaġġla.

Dan il-fattur ilu jidher ftit taż-żmien mhux ħażin u nsibu li anke fiċ-ċensiment ta' l-1985 kien beda jidher ċar li l-percentage growth ta' dawk li għandhom minn 65 sena 'l fuq kien beda jikber sew.

Waħda mir-raġunijiet għaliex f'dawn l-aħħar snin kellna żieda fis- sezzjoni ta' dawk li għandhom 'l fuq minn 65 sena ċertament hija dik ta' standard of living ogħla.

Fil-passat il-familji kien ikollhom ħafna tfal iżda bosta minnhom kienu jmutu.

Jien naħseb li kienu ħafna dawk il- familji, biex ma ngħidx il-familji kollha, li għaddew minn proċess fejn kien ikun hemm ħafna iktar twelid mil-lum, pero' l-ammont ta' mwiet ta' dawn it-trabi kien ukoll kbir mhux ħażin.

Iżda aktar ma beda jgħaddi ż- żmien il-livell tal-ħajja aktar beda jitjieb u l-imwiet bdew jonqsu wkoll u allura kien inevitabbli li maż-żmien il-persentaġġ tal-popolazzjoni anzjana tikber b'rata ħafna aktar mgħaġġla.

Ninsab ċert li anke l-avvanz li sar fil-qasam tal-mediċina kompla għen sabiex itawwal il-ħajja ta' l-anzjan.

Raġuni oħra li tista' tispjega għalfejn qed ikollna ħafna aktar anzjani f'pajjiżna hija li fl-imgħoddi kien hawn diversi persuni li emigraw lejn pajjiżi bħall-Kanada, l- Ingilterra u l-Awstralja sabiex isibu x-xogħol, imbagħad meta dawn irtiraw mix-xogħol irritornaw lura lejn art twelidhom sabiex iqattgħu l-bqija ta' ħajjithom f'dik l-art li huma tant iħobbu u li kellhom iħallu għal diversi raġunijiet.

Madam Speaker, skond l-aħħar ċensiment li sar insibu li l-persentaġġ tal- popolazzjoni anzjana f'pajjiżna huwa ta' 11.4%, filwaqt li fiċ-ċensiment li sar fl-1985 dan kien ta' 9.9%.

Hawnhekk wieħed jista' jara x'qabża kien hemm f'temp ta' għaxar snin u li l-popolazzjoni anzjana kibret b'rata tant mgħaġġla meta mqabbla ma' l-aħħar żewġ ċensimenti li kienu saru.

Fl-1995 kellna 60,212 persuni li kellhom 'il fuq minn 60 sena u dan ifisser żieda ta' 10,410 persuna, jew inkella 20.9% fuq iċ-ċensiment li sar fl-1985.

Dawn il-figuri bilfors iġegħluna nistudjaw aktar fil-fond kif pajjiżna fis- snin li ġejjin se jieħu ħsieb din is-sitwazzjoni.

Qed ngħid dan mhux biex wieħed jallarma ruħu u jaħseb li se jkollna xi diżastru jew xi ħaġa li ma nixtiequhiex, anzi hija xi ħaġa tajba li qed ngħixu aktar.

Pero' huwa tajjeb li bħala gvern nistudjaw kif pajjiżna jista' jilqa' għal dan il- fenomenu, li f'dawn l-aħħar snin kiber b'rata tant mgħaġġla, ħalli nkunu nistgħu nibqgħu nagħtu s-servizz li jistħoqq lill-anzjan u għandu kull dritt għalih.

Madam Speaker, qed ngħid hekk għaliex dan ifisser li jekk l-affarijiet jibqgħu kif jinsabu illum fejn il-ħajja ta' dawn l-anzjani tiddependi kważi mill-gvern biss, il-gvern se jkollu jżid l-ispiża tiegħu f'aktar pensjonijiet u kontribuzzjonijiet lill-anzjani.

Per eżempju, se tikber l- ispiża fl-għoti tal-mediċini b'xejn u se tikber ukoll il-ħtieġa ta' aktar djar għall-anzjani u day centres f'diversi lokalitajiet.

Barra minn hekk, se tikber l-ispiża tas-servizzi mogħtija b'xejn jew inkella bi prezz issussidjat u fost dawn insibu l-meals on wheels, il-handyman service, it- telecare u diversi servizzi oħrajn.

Madam Speaker, huwa fatt li dawk l-anzjani li qegħdin f'din l-age bracket u li se jiġu bżonn dawn is-servizzi fil-futur se jkompli jikber, għalkemm mhux l-anzjani kollha se jiġu bżonn dawn is-servizzi offruti mill-gvern.

Dan għaliex huwa mistenni li dawk l-anzjani li jkollhom bejn 60 u 74 sena se jkunu jistgħu jipparteċipaw aktar bi sħiħ fil-ħajja soċjali, minħabba li hemm aktar ċans li jkunu f'kondizzjoni mentali u kondizzjoni fiżika tajba, għalkemm hawn żgur ukoll li se jkollok l-eċċezzjonijiet.

L-avvanz li sar u li nittamaw li jibqa' jkollna fil-mediċina u anke fil-mod ta' kif wieħed jgħix - m'hemmx dubju li l-kwalita' ta' l-ikel dejjem qed tkompli togħla - bilfors li jgħin biex 'il quddiem l-anzjan jiġi anqas bżonn tas-servizzi li joffri l-gvern u dan b'xi mod forsi jkun jista' jikkumpensa għall- ispiża tal-gvern.

Madam Speaker, aktar kmieni semmejt id-day centres u staqsejt lili nnifsi jekk dawn humiex bżonn f'pajjiżna jew inkella humiex ħela ta' flus.

Personalment, jien naħseb li huma meħtieġa, speċjalment f'dawk il-bliet u rħula fejn it-tradizzjoni li lill-anzjani ssibhom f'xi każin tal-banda jew każin politiku, jew inkella f'xi bar, m'hijiex daqshekk qawwija.

F'pajjiżna jeżistu rħula fejn l-anzjani jkunu ilhom is-snin jiltaqgħu ma sħabhom fil-każini, imma jeżistu wkoll anzjani oħrajn ta' kultura differenti.

GĦalhekk dawn id-day centres għandhom jiġu żviluppati sabiex l- anzjani jkollhom post fejn jiltaqgħu u jibqgħu jżommu ruħhom attivi.

Huwa importanti li ladarba jispiċċaw mid-dinja tax-xogħol ma jieqfux minn kollox, anzi l-ħajja tkompli u huwa importanti li l-anzjani jħossuhom utli għas-soċjeta'.

Sfortunatament, dan mhux dejjem jiġri, anke minħabba ċertu diskors li jisimgħu min-naħa tagħna ż-żgħażagħ, jew forsi anke mingħand it- tfal tagħhom stess, jew inkella mingħand nies oħrajn li qishom iridu jgħidulhom li għax kibru spiċċa kollox għalihom.

Fil-verita' l-anzjani għandhom ħafna x'joffru lis-soċjeta' tagħna għax għandhom l-esperjenza li aħna ż-żgħażagħ u nies oħrajn m'għaddejniex minnha.

GĦalhekk huwa importanti li dawn jagħtu l-kontribut tagħhom, anke permezz tal-pariri tagħhom, biex fl-istess ħin ma jħossuhomx maqtugħin mis-soċjeta'.

Madam Speaker, għandi ħafna iktar xi ngħid fuq dan is-suġġett pero' huwa tajjeb li nħalli ftit ħin lill-kollega tiegħi.

GĦalhekk nixtieq nagħlaq id- diskors tiegħi billi ngħid li nħoss li l-Istat għandu jassigura li ċ- ċittadini kollha jgħixu ħajja diċenti.

L-Istat jista' jagħmel dan flimkien mas-settur privat, għax aħna m'aħniex ngħidu li għandu jkun il-gvern biss li jagħti dawn is-servizzi liċ-ċittadini tagħna.

Madankollu, il-gvern li jiġi elett mill-poplu se jibqa' jkollu l-obbligu primarju sabiex jara li ċ- ċittadini kollha jgħixu ħajja diċenti, b'mod speċjali l-anzjani, li ċertament jistħoqqilhom kull għajnuna u ringrazzjament għall-kontribut li taw sabiex is-soċjeta' Maltija u GĦawdxija timxi 'l quddiem, għax huwa grazzi għall-ħidma tagħhom li ninsabu fejn ninsabu llum.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Abela.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Madam Speaker, xtaqt nittratta problema soċjali li qed taħkem lis-soċjeta' Maltija u li qed iddaħħalna f'ħafna problemi oħrajn.

Qed nirriferi għall-vizzju tax-xorb u l-abbuż mill-alkoħol.

Ninkwieta ħafna meta nara żgħażagħ li minn eta' żgħira jibdew jitrawmu f'dan il-vizzju, li maż-żmien qed ikompli jsir parti mill-kultura tagħna.

Qed ngħid hekk għax l-abbuż mill-alkoħol, bħal f'ħafna postijiet fid-dinja, f'pajjiżna huwa soċjalment aċċettabbli.

Li tifraħ fil-festi jew tiċċelebra ma' sħabek hija ħaġa sabiħa u ma fiha xejn li tieħu grokk jew tnejn, imma mhux li titlef il-kontroll għax imbagħad trid tħallas il-konsegwenzi.

Fost dawn il-konsegwenzi nsibu l-mard tal-fwied, l-inċidenti tat-traffiku u numru ta' problemi soċjali oħra.

Imma aħna x'qegħdin nagħmlu biex negħlbu din il-problema?

Li nafu huwa li l-importazzjoni ta' xorb alkoħoliku dejjem qed tiżdied u l-introduzzjoni ta' birer barranin dejjem qed tikber u allura ż-żgħażagħ aktar se jkomplu jesperimentaw bix-xorb.

B'konsegwenza ta' dan qed jiżdiedu l-inċidenti tat-traffiku li qed jikkaġunaw aktar imwiet u aktar problemi soċjali.

Ix-xorb iġib il-vjolenza u waħda mill-konsegwenzi li jsemmu ħafna mill- familji mfarrka hija dik ta' l-abbuż mix-xorb.

Ma nistgħux ngħidu li f'pajjiżna m'għandniex min qed jieħu inizjattiva sabiex nipprovaw neliminaw din il-problema.

Hawn nixtieq insemmi l-aġenzija Sedqa li qed tagħmel riklami fuq it-television biex kemm jista' jkun twassal messaġġ liż- żgħażagħ u kif ukoll lill-adulti biex ma jabbużawx mix-xorb.

Fost l- għaqdiet li jaħdmu kontra l-abbuż mill-alkoħol insibu wkoll l-alcoholics anonymous li jagħmlu ħafna xogħol ma' min jaqa' f'dan il-vizzju.

Irrid insemmi wkoll lill-Caritas li għandhom programmi mmirati speċifikament kontra dan l-abbuż.

Pero' minkejja dan kollu jien nemmen li xorta għadna m'aħniex qed nilħqu lil min għandna nilħqu.

Jien nitħallat maż-żgħażagħ u nista' nara li mhux biss f'Paceville imma anke f'diversi pubs oħrajn, l-abbuż mix-xorb huwa spjetat u barra minn hekk ma tiġix rispettata l-eta' ta' min jidħol f'dawn il-lokalitajiet.

Xi kultant tard bil-lejl u fis-sigħat bikrin ta' fil-għodu tara żgħażagħ ta' inqas minn 16-il sena jixorbu l-ispirti.

Allura bilfors li tistaqsi: Fejn hu l-enforcement, speċjalment f'Paceville?

Huwa evidenti li s-sidien tal- pubs jinteressahom biss in-negozju tagħhom u barra minn hekk iż-żgħażagħ kull lira li jkollhom fil-but jaraw kif itajruha.

Diġa' hu biżżejjed li Paceville jinsab invażat bil-makni tal-logħob, li magħhom issib imkaħħlin lil dawn it-tfal - għax jien lanqas ngħidilhom żgħażagħ - imma aktar minn hekk jeżisti wkoll l-abbuż mix-xorb.

Xi kultant tiskanta tara lil dawn iż- żgħażagħ li jkunu taħt l-influwenza ta' l-alkoħol jaqilgħu l-inkwiet fil- pubs.

L-owners tal-pubs huma aware ħafna ta' din is-sitwazzjoni, tant hu hekk li jimpjegaw numru ta' bouncers biex malli jaraw li se tqum xi ġlieda jaqbdu lil dawn iż-żgħażagħ u jitfgħuhom 'il barra.

Dik hi r- responsabbilta' kollha.

Imbagħad jekk ikun xi GĦarbi iktar jużaw vjolenza miegħu!

Allura jien jidhirli li fis-settur tad-divertiment il-gvern għandu joqgħod iktar attent, speċjalment mill-parties li qed isiru.

Per eżempju, fl-aħħar festi tal-Milied saru numru ta' parties li kienu qed joffru open bar u biex jattendu għal dawn il-parties iż-żgħażagħ kellhom iħallsu prezzijiet fenomentali ta' Lm15 jew Lm16.

Peress li sabu open bar dawn iż-żgħażagħ bdew jixorbu kemm iridu, b'tali mod li kulħadd spiċċa fis-sakra u ħadd ma jimportah jekk huwiex qed idejjaq lil ħaddieħor bl-imġieba egoistika tiegħu.

Is-soċjeta' tagħna llum saret magħrufa għal din l-imġieba, fejn kulħadd irid jiddeverti bla ma jimportah minn ħaddieħor.

Liż-żgħażagħ tagħna qegħdin ngħallmuhom kif għandhom jaffrontaw il-problemi?

GĦax jien kultant din l-imġieba naraha bħala ħarba mill- problemi.

Jasal il-weekend u kulħadd imur jiddamdam Paceville jew f'xi pub.

Imma s-solitudni b'hekk se negħlbuha?

Jekk inħarsu lura lejn l- antenati tagħna nsibu li ma kenux jagħmlu hekk imma kienu jirrikorru lejn affarijiet oħra, bħalma huwa x-xogħol.

Kienu jżommu l-valuri quddiem għajnejhom, l-aktar il-valur tal-familja.

Jien nemmen li jekk m'aħniex naslu bħala soċjeta', il-gvern għandu jwassal il-messaġġ tiegħu, speċjalment permezz ta' l-inforzar, ħalli dan l-abbuż almenu ma jkomplix jikber.

Apparti minn hekk, għandna problemi oħrajn li l-gvern stess qed ikollu jħallas għalihom. u hawn qed nirriferi għall-inċidenti tat- traffiku.

Sinjura President, il-pulizija lill-gvern qed tiswieh ħafna, speċjalment fejn jidħlu l-SAG.

L-amministrazzjoni Nazzjonalista preċedenti kienet ħadet l-ewwel pass biex f'pajjiżna jidħol il-breathalyser test.

Issa l-amministrazzjoni preżenti għaddiet il-liġi mill-Parlament u nawguraw li l-istrumenti tal- breathalyser qegħdin f'idejn il-pulizija ħalli jkunu jistgħu jibdew isiru t-testijiet.

B'hekk għallinqas dak li jkun iħossu aktar safe fit-triq, speċjalment fil-weekends, għax wieħed mill-effetti tax-xorb hu li titlef ir- riflessi.

Jien nemmen li ħafna inċidenti tat-traffiku ma jsirux biss b'riżultat ta' l-alkoħol imma huma kkaġunati minn doża qawwija ta' alkoħol, flimkien ma' l-għajja li jkollha dik il-persuna li tibqa' barra sa tard bil-lejl.

Allura jien jidhirli li wieħed għandu joqgħod attent u jaħseb daqsxejn fl-oħrajn.

Il-Gvern Laburista ma qgħadx lura milli jara kif jista' joffri alternattiva għal din il-problema tat-trasport u llum iż- żgħażagħ għandhom is-servizz tat-trasport pubbliku minn Paceville lejn l- irħula kollha.

Dan huwa servizz tajjeb u j'Alla jkompli jitjieb għax b'hekk iż-żgħażagħ jekk iridu jistgħu lanqas jużaw il-karozza tagħhom.

Jien naħseb li din il-problema tax-xorb qiegħda ġo fina bħala soċjeta' u jekk m'aħniex se neħduha bis-serjeta' kulħadd se jbati, speċjalment uliedna.

Il-valuri li rċevejna aħna rridu ngħadduhom lil ta' warajna u dawn la jispiċċaw u lanqas jiqdiemu.

Tinbidel is-soċjeta' tagħna, jinbidlu ċerti affarijiet imma l-valuri ma jinbidlux.

Ċerti kulturi jkunu ilhom resqin lejn pajjiżna bil-mod il-mod u naħseb li l-kultura tax-xorb f'pajjiżna ilha tiġi aċċettata.

Jien, bħala membru parlamentari, meta nżur il-każini xi kultant insib min jirredikolani għax nordna soft drink u ma naċċettax li nieħu xorb alkoħoliku.

Hemm xi ħaġa ġo fina li wieħed bilfors irid jixrob u jien nemmen l-ewwel edukazzjoni għandha tiġi mingħand il-ġenituri tagħna, imbagħad mingħand il-kampanji edukattivi.

Wieħed mir-reklami ta' l- aġenzija Sedqa huwa mmirat proprju lejn il-ġenituri biex lit-tfal tagħna ma jinkoraġġuhomx lejn ix-xorb minn meta jkunu żgħar.

Anzi, bil-kontra, għandna nuruhom il-problemi soċjali li jġib miegħu x-xorb.

GĦaliex?

Aħna llum niġu f'dan il-Parlament u nitkellmu fuq il-problemi tat-traffikar tad- droga u ninsew li x-xorb ukoll huwa tip ta' droga.

X'differenza hemm bejn li taħrab mill-problemi permezz ta' l-alkoħol jew permezz tad-droga?

Meta wieħed jibda jixrob ammont kbir ta' alkoħol, ma jsibhiex bi tqila biex jipprova xi soft drugs li mbagħad iwassluh għal affarijiet oħra.

Kif nafu d- droga twassal għall-kriminalita u l-kriminalita' twassal għal problemi oħra.

Madam Speaker, nixtieq nagħlaq id-diskors tiegħi billi nappella lill- Gvern sabiex isaħħaħ l-inforzar tal-liġijiet.

Dan jista' jsir billi il- pulizija jibdew bit-testijiet tal-breathalyser immedjatament ħalli jkollna kontroll fuq min isuq u nesiġu li min isuq għandu juri ċertu sens ta' dixxiplina, speċjalment lejn ħaddieħor.

Tkun ħaġa tajba wkoll jekk nintensifikaw il-kampanja kontra x-xorb u favur il-limitazzjoni tiegħu.

Fil-messaġġi tagħna għandna nuru li x-xorb ma jsolvix problemi u li dawn jistgħu jiġu solvuti billi wieħed ifittex nies kompetenti li jkunu jistgħu jagħtuh pariri tajbin u billi jpoġġi rasu fuq għonqu u mhux billi jitlef rasu permezz tax-xorb.

Nirringrazzjak, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, l-Erbgħa, 25 ta' Marzu, 1998 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill- Ministru Mizzi.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MINISTERU TA' L-AFFARIJIET EKONOMIĊI U INDUSTRIJA - KAROZZI/MOBILE PHONES

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l-Industrija: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu n-numru totali ta': (a) karozzi; u (b) mobile phones użati fid-dikasteru li għalih hu responsabbli u x'kienet l-ispiża għal kull waħda mill-1 ta' Jannar, 1997 sal-lum?

Jikkonferma l-Ministru li din l-ispiża għandha titnaqqas b'5% matul l-1998 skond id-direttiva tal-Budget?

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 10309 tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

IMPJIEGI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l-Industrija: Referibbilment għall-perijodu 1 ta' Lulju, 1997 sal-31 ta' Diċembru, 1997, jista' l-Ministru jgid kemm ġew impjegati persuni: (a) b'kuntratt indefinit; (b) b'kuntratt definit; (ċ) on casual basis; (d) konsulenti; u (e) kemm ingħataw transfers fid-dikasteru li għalih hu responsabbli, inkluż segretarjati parlamentari, jekk hemm, entitajiet statutorji indipendenti, entitajiet u kumpanniji li jaqgħu taħt il-kontroll effettiv tal-Gvern jew li fihom il-Gvern għandu mill-anqas nofs l-ishma direttament jew indirettament u mal-kunsilli lokali?

Jista' l- Ministru jagħti l-informazzjoni skond il-Ministeru, dipartiment jew enti kkonċernata u jindika l-grad li fiha ġew impjegati l-persuni indikati minnu u fil-każ tal-persuni indikati taħt (b) u (ċ) jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-kuntratt relattiv?

ONOR.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

IMPJIEGI - TELFIEN TA' XOGĦOL MINĦABBA REDUNDANCY

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm nies mir-Raba' Distrett Elettorali tilfu x- xogħol minħabba redundancy matul l-1997?

ONOR.

EDWIN GRECH: In-numru ta' nies mir-raba' distrett li tilfu x- xogħol minħabba redundancy matul l-1997 kien ta' 352.

Gudja 26 Marsa 82 Paola 105 Santa Lucija 52 Tarxien 87 Total 352

PBS - TIBDIL FIL-KARIGI MANIĠERJALI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jikkonferma li l-PBS qed tħejji tibdil konsidervoli fil-karigi maniġerjali, jgħid fiex jikkonsisti t-tibdil u jekk hux se jinħarġu sejħiet għall-promozzjoni?

ONOR.

ALFRED SANT: Minn żmien għal żmien, kull kumpannija kummerċjali tħoss il-bżonn li jsir xi tibdil fil-karigi maniġerjali.

Żgur, izda, li mhux il-każ li tingħata xi nformazzjoni dwaru, almenu qabel ma jseħħ.

BS - RAPPORT LILL-MISCO

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jikkonferma li l-PBS dan l-aħħar ikkumissjonat rapport lill-MISCO?

Jekk fl-affermattiv, jista' l-Prim Ministru jgħid dwar xiex kien ir- rapport, x'kienu l-konklużjonijiet prinċipali tiegħu u jekk dawn il- konklużjonijiet humiex se jiġu implimentati mill-PBS?

ONOR.

ALFRED SANT: Bħal kull kumpannija kummerċjali oħra, meta tħoss il-bżonn, il-PBS tikkummissjona rapporti li jistgħu jgħinuha fl- operazzjonijiet tagħha.

Ma jidhirlix li nformazzjoni kunfidenzjali tat-tip li qed jitlob l-Onor.

Interpellant għandha tingħata.

PBS - ĦADDIEMA

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk fil-preżent hemmx xi ħaddiema tal-PBS li huma seconded x'imkien ieħor u jekk iva, min huma, fejn qed jaħdmu u x'qed jagħmlu?

ONOR.

ALFRED SANT: Jien infurmat li hemm persuna waħda mill-PBS li bħalissa hi seconded x'imkien ieħor.

Din il-persuna qed taħdem fl-uffiċċju tal-Ministru mingħajr Portafoll.

PBS - CHAIRMAN - SAFAR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti dettalji ta' natura mhux kummerċjali dwar is-safar li sar miċ-Chairman tal-PBS mill-1 ta' Novembru, 1996 sal-lum?

ONOR.

ALFRED SANT: Jien infurmat li ċ-Chairman tal-PBS attenda, bħas- soltu, l-Assemblea Ġenerali ta' kull sena tal-European Broadcasting Union (li tagħha l-PBS hija membru u li s-sena l-oħra nżammet f'Edinburgh).

Huwa attenda wkoll fi Strasbourg, bħala mistieden bl-ispejjeż imħallsa mill-Kunsill ta' l-Ewropa stess, żewġ laqgħat ta' Standing Committee on Transfrontier Television tal-Kunsill ta' l-Ewropa.

PBS - CHAIRMAN

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk iċ-Chairman tal-PBS barra s-salarju għandux ukoll allowances jew faċilitajiet oħra u jekk iva, x'inhuma?

ONOR.

ALFRED SANT: Jien informat li ċ-Chairman tal-PBS m'għandu ebda allowance.

Bħala faċilitajiet oħra, għandu sewwieq u ħlas tat-telefon (Maltacom u mobile) u tal-liċenzja tat-T.V. Xi faċilitajiet oħra li kellhom ta' qablu ma ridhomx.

PBS - FTEHIM IFFIRMAT MA' L-AWTORITA' TAX-XANDIR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-ftehim iffirmat bejn il- PBS u l-Awtorita' tax-Xandir dwar Channel 12?

ONOR.

ALFRED SANT: Kopja tal-ftehim mitlub tpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta .

VALLETTA - TRIQ SAN PAWL - FOND NRU.

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid meta hu maħsub li jinfetaħ l-uffiċċju f'217, Triq San Pawl, Valletta?

Għal-liema skop se jintuża?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab infurmat li jekk ma jinqalgħux diffikultajiet straordinarji hu maħsub li l-uffiċċju f'217 Triq San Pawl, il-Belt, jinfetaħ qabel l-aħħar ta' din is-sena.

Ninsab infurmat ukoll li dan il- post ser ikun fih l-uffiċċji tal-Passaporti, tar-Reġistrazzjoni Ċivili u dak tal-Probation Services.

PULIZIJA - PROBATION OFFICERS

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hawn probation officers f'Malta?

F'liema sena/snin ġew ingaġġati?

Hemm il-ħsieb li jiġu ngaġġati iktar?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab infurmat li n-numru ta' persuni li qed jaħdmu bħala Probation Officers hu ta' ħamsa.

Wieħed ġie ngaġġat fl-1991, tlieta fl-1996 u waħda fl-1997.

Ninsab infurmat ukoll li għaddej il-proċess meħtieġ biex jiġu ngaġġati aktar Probation Officers.

QRATI - SEPARAZZJONIJIET

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: Jista' l- Ministru jgħid kemm-il koppja għamlet rikors fis-Sekond Awla bejn l-1993 - 1997 (sena b'sena)?

ONOR.

GAVIN GULIA: Ninforma lil l-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hi din li ġejja :

1993 - 1785 (Rikorsi, noti eċċ) 1994 - 1740 (Rikorsi, noti eċċ) 1995 - 2324 (Rikorsi, noti eċċ) 1996 - 2534 (Rikorsi, noti eċċ) 1997 - 2688 (Rikorsi, noti eċċ)

QRATI - ĊITAZZJONIJIET

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: Jista' l- Ministru jgħid kemm-il koppja għamlet ċitazzjonijiet fil-Prim'Awla bejn l- 1993 - 1997 għas-separazzjoni (sena b'sena)?

ONOR.

GAVIN GULIA: Ninforma lil l-Onor.

Interpellant li kawżi ta` separazzjonijiet ippreżentati fil-Prim Awla tal-Qorti Ċivili huma kif ġej :

1993 - 51 1994 - 113 1995 - 116 1996 - 148 1997 - 125

QRATI - SEPARAZZJONIJIET KONSENSWALI

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: Jista' l- Ministru jgħid kemm-il koppja għamlet applikazzjoni bejn l-1993 - 1997 għal separazzjoni konsenswali (sena b'sena)?

ONOR.

GAVIN GULIA: Ninforma lil l-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija din :

1993 - 160 1994 - 223 1995 - 223 1996 - 256 1997 - 280 ĦABS ĊIVILI - UFFIĊJALI

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'qed jagħmel il-gvern biex ikollu uffiċjali mħarrġa għat- tkomplija tar-riforma fil-Ħabs ta' Kordin?

Kemm ġew ivvotati flus din is- sena għal dan l-iskop?

ONOR.

ALFRED SANT: Bħalissa, qegħdin isiru taħditiet bejn l-awtoritajiet tal-Ħabs u dawk tal-Fakulta' ta' l-Edukazzjoni ta' l-Universita' sabiex jiġu stabbiliti korsijiet ta' taħriġ għar-rekluti ġodda kif ukoll korsijiet ta' taħriġ in-service għall-Uffiċjali tal-Ħabs.

L-ammont ta' flus li din is-sena ġew ivvotati għal dan l-iskop hu ta' Lm500.

Dan l-ammont huwa suffiċjenti u relatat biss ma' ħlasijiet ta' remunerazzjoni lill-lecturers għax bħala organizazzjoni ta' korsijiet, ma jirrikjedux spejjeż addizjonali, billi dawn isiru mill-Akkademja tal- Gustizzja Kriminali f'Sant Iermu.

CHADWICK LAKES - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar liema xogħol li sar mill-ħaddiema tal- Kalaxlokk fl-inħawi taċ-Chadwick Lakes, ġie dikjarat bħala xogħol ħażin?

Jista' l-Ministru jgħid kemm sewa dan ix-xogħol?

Ix-xogħol inqala' u reġa' inbidel?

Jekk iva, min ħallas dan ix-xogħol?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ma' kienx hemm xogħol li sar ħażin mill-ħaddiema tal-Kalaxlokk fil-proġett ta' Wied il-Qlejgħa.

Xi xogħol li seta' sar li ma' kienx għas-sodisfazzjon tal-perit jew tad-Dipartiment ġie rranġat minnufiħ, kif isir normalment fuq kull proġett.

PORTIJIET - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar jekk huwiex se jsir xi xogħol fil-portijiet taċ-Ċirkewwa Malta u ta' l-Imġarr Għawdex?

Jekk iva, x'inhu x-xogħol li se jsir?

Meta hu mistenni li jinbeda dan ix-xogħol?

Meta ħarġu t-tenders għax-xogħol imsemmi?

Min hu mistenni li jagħmel dan ix-xogħol?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nfurmat li hu maħsub li fil-port taċ- Ċirkewwa ser jiġi estiż il-breakwater preżenti b'tul ta' 140 metru, bini ta' moll ġdid fejn ikun jista' jittrakka l-vapur ta' Għawdex u moll ieħor li jifforma parti mill-estenzjoni tal-breakwater.

Ser isir ukoll reclamation ta' art li fuqha ser jinbena terminal ġdid, u sistema ta' overhead gangways biex jiġu segregati l-passiġġieri mill-karozzi.

Fuq in- naħa tal-punent tal-breakwater eżistenti ser jinbena lqugħ biex jiġi protett il-breakwater.

Fl-Imġarr, Għawdex , hu maħsub li jinbena terminal, b'sistema ta' overhead gangways bħal dik taċ-Ċirkewwa tal- moll Nru 1.

Hu mistenni li dan ix- xogħol jibda għall-bidu ta' dan is-sajf.

Jiena nfurmat wkoll li ix-xogħol konness ma dan il-proġett ser jingħata lil Kalaxlokk Ltd, kumpanija li hija kollha kemm hi tal-Gvern.

Kienet saret offerta għat tħammil fiċ- Ċirkewwa iżda il- kuntrattur li- rebaħ l-offerta ma wasalx,għalhekk dan ix-xogħol ingħata lil Kalaxlokk wkoll.

AJRUPLANI MILITARI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm kien in-numru ta' ajruplani militari li niżlu Malta fil-perijodu 1/7/97 - 28/2/98, xahar b'xahar?

Ta' liema pajjiżi kienu dawn l-ajruplani?

X'kienet ir-raġuni għall-inżul tagħhom fl-ajruport ta' Malta?

Kemm damu hawn Malta dawn l- ajruplani?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: L-informażżjoni mitluba mill- Onorevoli Interpellant tpoġġiet fuq il- Mejda tal- Kamra .aktar kmieni f'din is- seduta.

VAPURI - REĠISTRU TAL-BANDIERA MALTIJA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm kien in-numru ta' vapuri li nqatgħu mir-reġistru tal-bandiera Maltija?

Mil-liema pajjiżi huma s-sidien ta' dawn il-vapuri?

X'kienet ir-raġuni li għaliha nqatgħu mir-reġistru Malti?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: L- Onor. Interpellant huwa mitlub jagħti ndikazzjoni għall liema perjodu qiegħed jirreferi.

AVJAZZJONI ĊIVILI - ĦADDIEMA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar x'inhuma l- kondizzjonijiet tax-xogħol li bħalissa qed igawdu l-ħaddiema tas-Civil Aviation u li l-gvern qed jippretendi li jitilfu meta jsiru dipendenti ta' l-MIA?

X'miżuri korrettivi qed jiġu proposti mill-gvern/unions biex dawn il-ħaddiema ma jitilfux mill-benefiċċji li għandhom illum?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nfurmat li l-kundizzjonijiet tax-xogħol tal-ħaddiema fid-Dipartiment ta' l-Avjazzjoni Ċivili jinsabu deskritti f'diversi ftehim milħuqa bejn il-Gvern u l-għaqdiet tal-ħaddiema fl-isfond ta' Riforma tal-gradi tas-Servizz Ċivili.

Hija għal kollox infondata l-allegazzjoni ta' l-Onor.

Membru li l-Gvern qed jippretendi li l-ħaddiema jitilfu xi kundizzjoni tax-xogħol meta jmorru mal-MIA.

Diġa' ġie ddikjarat li l-ħaddiema ma huma ser jitilfu xejn mill- kundizzjonijiet tax-xogħol li għandhom illum.

Infatti l-MIA u l-għaqdiet tal-ħaddiema qed jiddiskutu kif għandu jsir dan it-trasferiment u jiżguraw li dawn il-kundizzjonijiet ma jiġux b'xi mod mittiefsa.

DCC - APPLIKAZZJONIJIET

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti tagħrif dwar kemm fil-perijodu Lulju-Diċembru 1997 kienu l- applikazzjonijiet li dehru quddiem id-DCC b'rakkmandazzjoni ta' approval, iżda mbagħad ġew refused mid-DCC stess?

Kemm minn dawn talbu reconsideration?

Kemm mit-talbiet għal reconsideration għadhom ma telgħux lura quddiem id-DCC?

X'inhi r-raġuni għal dan?

Fil-perijodu Jannar - 15 ta' Marzu 1998, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kienu t-talbiet għall-permess li dehru quddiem id-DCC b'rakkmandazzjoni ta' għoti għall- permess li mbagħad ġew refused mid-DCC stess?

ONOR.

GEORGE VELLA: Jinħtieġ aktar żmien sabiex tinġabar l- informazzjoni.

BIĊĊERIJA - QATLA TAL-MAJJAL

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Fid- dawl tar-risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 12771 dwar il-produzzjoni tal-majjal, jista' l-Ministru jgħid jekk fil-perijodu 01.11.96 sat-28.02.98 ġiex imkabbar in-numru ta' majjaliet tat-trobbija u jekk fl-affermattiv jgħid: (a) in-numru b'kemm ġie miżjud; u (b) lil liema produtturi ġew imqassma l-istess majjaliet?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.Interpellant li filwaqt n-numru tal-majjaliet fuq l-irziezet mill-1.11.96 sat-28.01.98 naqas kien hemm żieda fl-effiċjenza tal-produzzjoni.

PATATA - ESPORTAZZJONI

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' kull quotation li rċieva l-AEMB fir-rigward ta' l-esportazzjoni tal-patata tas-sajf ta' l- istaġun tas-sena d-dieħla (1999)?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll liema quotation rebħet l-imsemmi kuntratt ta' esportazzjoni?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: L-offerti mitfugħa mill-kuntratturi prospettivi dwar is-safar tal-patata tar-rebbiegħa minn Malta l-1999, 2000, u 2001 infetħu taħt is-sorveljanza tad-Direttur tal-Kuntratti fil-preżenza tal- Pubbliku u kopja ta' l-iskeda ta' dawn l-offerti ġiet esponuta fin-notice board, kemm tal-Ministeru tal-Agrikoltura u Sajd, kif ukoll tad-Dipartiment tas-Servizzi Koperattivi tal-istess Ministeru.

Għaldaqstant ma nħossx li għandi npoġġi kopji tal-offerti fuq il-mejda ta' din il-kamra.

Kif jidher mill-iskeda ta' l-offerti, l-iktar waħda vantaggjuża kienet dik ta' Daalimpex BV/Hage' International BV u għaldaqstant qed jiġi abbozzat il- kuntratt ma' dawn id-ditti.

WSC - DĦUL MINN BEJGĦ TA' ILMA

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien id-dħul tal-Water Services Corporation minn bejgħ ta' ilma fil-perijodu bejn 01.11.96 sa 28.02.98 kif ukoll kemm kien l-istess ammont fl-14-il xahar li għalqu fil- 31.10.96?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Id-dħul mill-bejgħ ta' l-ilma tal-Korporazzjoni għall-perjodu mill- 1 ta' Novembru 1996 sat - 28 ta' Frar 1998 ma jistax jingħata minħabba li l-aħħar xahrejn għadhom qegħdin jinħadmu.

Il-figura għal 14-il xahar li għalqu fil-31 t'Ottubru 1996 kien ta' Lm6,706,849.

QASAM TAL-BIEDJA - PRODOTTI

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Fid- dawl tar-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 12761, jista' l- Ministru jgħid kemm kienu dovuti ħlasijiet ta' taxxa tas-sisa fuq il-valuri Lm180,040 u Lm2428 imsemmija fl-istess risposta?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-ħlasijiet dovuti skond il-liġi huma 15% tal- valur.

PATATA - ESPORTAZZJONI

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 12760 ċioe' dwar esportazzjoni tal-patata tas-sajf?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Id-dati rispettivi meta ħarġu s-sejħiet għall- offerti dwar l-esportazzjoni tal-patata ta' Malta mill-1987 sal-lum kienu hekk:

Għall-esportazzjoni tal-1987, saret sejħa għall-offerti fit-13 ta' Frar, 1987.

Għall-esportazzjoni tal-1988, saret sejħa għall-offerti fis-16 ta' Frar, 1988.

Għall-esportazzjoni tal-1989, saret sejħa għall-offerti fl-24 ta' Frar, 1989.

Għall-esportazzjoni tal-1990, saret sejħa għall-offerti fl-20 ta' Frar, 1990.

Għalkemm għall-esportazzjoni tal-1991 kienet saret sejħa għall-offerti fis- 27 ta' Frar, 1991, din ma kenitx ingħatat minħabba prezzijiet ridikoli li kienu offruti, għaldaqstant kemm dik is-sena kif ukoll fl-1992 l- esportazzjoni saret on commission basis.

Għall-esportazzjoni tal-1993/4/5, saret sejħa għall-offerti fl-1 ta' Marzu 1993.

Għall-esportazzjoni tal-1996/7/8, saret sejħa għall-offerti fil-11 t' Awissu, 1995.

Għall-esportazzjoni tal-1999/2000/2001, saret sejħa għall-offerti fit-3 ta' Frar, 1998.

KONSUMATURI - EŻENZJONI MIS-SERVICE CHARGE

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Għall-perijodu mill-5 ta' Novembru, 1997 sal-lum (16.03.98), jista' l- Ministru jgħid: (i) kemm kien in-numru ta' konsumaturi li applikaw biex jiġu eżentati milli jħallsu s-service charge fuq is-servizz ta' l-ilma, drainage charge eċċ; u (ii) kemm minn dawn it-talbiet ikkwalifikaw għall- eżenzjoni msemmija?

ONOR.

EDWIN GRECH: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi minn Novembru 1997, sas-16 ta' Marzu, 1998, id-Dipartiment irċieva 7,800 applikazzjoni għal skont fuq kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Ġew proċessati 2,500 li minnhom, fuq kriterji preżenti, kkwalifikaw 1,500.

DJAR - POST ALTERNATTIV

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'possibbilta' hemm li l-persuna li d- dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, tingħata post alternattiv?

Jaf il-Ministru li din tgħix f'post bil-periklu, u li diġa' esebit ċertifikati tal-perit f'dan ir-rigward?

Xi prijoritajiet jingħataw lil nies f'sitwazzjoni simili?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jien infurmat illi kemm huwa possibbli każi bħal dak indikat jingħataw preferenza, iżda fil-Belt Valletta biss id- Dipartiment għandu 85 każ ieħor ta' periklu.

L-applikanta hi persuna waħeda li qed tapplika biss għal postijiet fil-Belt u l-Furjana, fejn dejjem qed isir diffiċli li jitbattlu postijiet f' kundizzjoni tajba biex jiġu allokati.

PULIZIJA - SNIETER MIŻMUMA

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hemm snieter tal-kaċċa miżmuma mill-pulizija u minn liema sena ilhom?

ONOR.

ALFRED SANT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ENEMALTA - APPRENDISTI

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid meta u kemm beħsiebha ddaħħal apprendisti il- Korporazzjoni Enemalta?

ONOR.

LEO BRINCAT: Normalment id-dħul ta' apprentisti fiż-żewġ skemi ta' l-ESTS u TAS jsiru fil-bidu ta' Ottubru.

Għalissa għadha ma ttieħdet l-ebda deċiżjoni ta' kemm sejrin jiġu ingaġġati apprentisti fil-kors li jmiss.

ENEMALTA - ĊILINDRI TAL-GASS

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm inxtraw ċilindri tal-gass mill-Korporazzjoni Enemalta bejn l-1/1/95 u l-31/1/98 tat-12kgs u tal-25 kg?

ONOR.

LEO BRINCAT: Mill-1 ta' Jannar, 1995 sal-31 ta' Jannar, 1998, il- Korporazzjoni Enemalta xtrat 100,400 ċilindru tat-12-il kilogramma u 1,000 ċilindru ieħor tal-25 kilogramma.

MALTA SOCIETY OF ARTS & COMMERCE - GĦALLIEMA

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 10197, jista' l-Ministru jgħid għaliex filwaqt li r-rati mogħtija fit- tweġiba għolew b'effett mill-1 ta' Jannar, 1996, dawn l-għalliema għadhom jitħallsu bir-rata ta' qabel din id-data u wkoll għaliex għadhom lanqas tħallsu l-arretrati dovuti tad-differenza fir-rata bejn 1996 u 1998?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 10197, jista' l-Ministru jekk jogħġbu jagħti r-raġuni għaliex - filwaqt li qal li l-għalliema klassifikati mad-Dipartiment ta' l- Edukazzjoni bħala akkademiċi tħallsu Lm3.57 is-siegħa fl-1996/97 u 1997/98, fil-fatt bejn Lulju 1997 u Settembru 1997 dawn tħallsu b' Lm2.50 is-siegħa?

ONOR.

TURIŻMU - TURISTI MIĊ-ĊINA

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu u s-Self- Employed: Billi l-Ministru indika li qed isiru xi sforzi biex jinġiebu turisti, miċ-Ċina eventwalment, jista' jagħti dettalji ta' dawn l-isforzi, kif ukoll xi studji qed isiru biex wieħed ikun jaf l-ispending power ta' dan it-tip ta' viżitatur?

ONOR.

KARMENU VELLA: L-Onor.

Membru japprezza li l-pjanijiet għaċ-Ċina għadhom fil-bidu tagħhom għaldaqstant ma hemm l-ebda dettalji li jistgħu jingħataw f'dan l-istadju.

Skond il-World Tourism Organisation, iċ-Ċina se tkun waħda mis-swieq ewlenin tat-turiżmu sas-sena 2020.

NISA GĦAWDXIN - PROBLEMI PARTIKOLARI

L-ONOR.

VICTOR GALEA PACE staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 11478, jista' l-Ministru jgħid kemm se jiġu mpjegati minn dawk li jgħaddu minn dan il-kors u kemm minn dawn se jaħdmu f'Għawdex?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: L-impjieg ta' dawn l-instructors jiddependi fuq il- vakanzi li jkun hemm f'Malta u f'Għawdex meta jsir reklutaġġ ta' instructors.

DIPARTIMENT TAL-PROTEZZJONI ĊIVILI

L-ONOR.

VICTOR GALEA PACE staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kif jitħaddem id-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili, kif u minn min jiġi mħarreġ, x'materjal, makkinarju u tagħmir hemm għad- dispożizzjoni tad-dipartiment, x'inhuma l-fondi allokati u x'inhu l- workforce ta' dan l-istess dipartiment?

ONOR.

ALFRED SANT: Dwar il-workforce tad-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall- mistoqsija parlamentari numru 11657.

Fi ftit żmien ieħor għandhom joħorġu żewg sejħiet għall-applikazzjonijiet - waħda lill-Pulizija u l-oħra lill- impjegati fis-servizz pubbliku - biex jimtlew diversi postijiet ta' Assistance & Rescue Officers fid-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili.

Għandhom ukoll jimtlew żewġ postijiet ta' managers li qegħdin fil-proċess ta' selezzjoni.

L-impjegati li jiġu magħżula bħala Assistance & Rescue Officers mis-Servizz Pubbliku jkunu jridu jagħmlu kors ta' taħriġ ta' bejn tliet xhur u sitt xhur qabel ma jikwalifikaw għall-post.

Il-kors se jiġi organizzat mid-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili.

Bis-saħħa tal-Protocol Finanzjarju Taljan, id-dipartiment għandu 22 vettura ġdida tat-tifi tan-nar, u xtara wkoll ħames vetturi oħra u erba' opri tal-baħar li għandhom jaslu Malta din is-sena għall-istess għan.

L-ammont ta' flus ivvotat lid-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili matul l- 1998 huwa kif jidher hawn taħt :

Voti Rikorrenti - Lm 105,490 Voti Kapitali - Lm1,540,000

ĦAL FAR - GO CART TRACK

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslu t-taħdidiet dwar Go Cart Track f'Ħal Far?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ninsab informat li l-għaqda tal-go carts tinsab fi trattattivi mal-Planning Authority biex jinħarġulha l-permess neċessarju fuq is-sit indikat minnha f'Ħal Far.

TOROQ - ASFALTAR

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jibda x-xogħol ta' tqegħid ta' tarmac ta' toroq fil-Ħamrun: 7 ta' Ġunju 1919; Ġuże' Bajada; Willie Attard; u Dun Frans Camilleri?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

VALLETTA REHABILITATION PROJECT - PJANIJIET

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-pjanijiet tal-Valletta Rehabilitation Project dwar il-King George V playing fields fil-Furjana?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Il-proġett tar-ristruttarazzjoni tal-ġnien KGV huwa ppjanat mill-Kumitat għar-Riabilitazzjoni tal-Belt Valletta fuq medda ta' tliet snin.

F'din l-ewwel sena se jsiru dressing rooms u toilets ġewwa.

Fit-tieni sena se jittejbu l-faċilitajiet sportivi u tal-playing field.

Fit-tielet sena hu mistenni li jsir il-paviment.

PULIZIJA - TĦARRIK TA' ŻGĦAŻAGĦ TAĦT IS-16-IL SENA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm tħarrku żgħażagħ taħt is-16-il sena matul l-1997 talli: kienu f'diskoteki; kienu qed jixorbu xorb alkoħoliku; kienu f'ċinema waqt film li kien ipprojbit għal eta' ta' taħt is-16-il sena mill-Bord taċ- Ċensura; kienu qed jużaw slot machines/gambling machines; kienu qed isuqu vettura; u kienu qed jabbużaw mid-droga?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li n-numru ta' żgħażagħ taħt is-16-il sena li matul l-1997 ġew mħarka dwar ir-reati speċifikati mill-Onor.

Interpellant kien kif ġej: -

Reat Numru Kienu f'diskoteki 9 Kienu qed jixorbu xorb alkoholiku xejn Kienu f'cinema waqt film ipprojbit xejn Kienu jużaw 'gambling machines' xejn Kienu qed isuqu vettura 11 Kienu qed jabbuzaw mid-droga 6

DROGA - RIABILITAZZJONI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni li qed jattendu l- istrutturi differenti għal dak li jirrigwarda kura u/jew riabilitazzjoni mill-abbużi tad-droga?

Kemm minnhom huma żgħażagħ taħt it-30 sena?

ONOR.

EDWIN GRECH: Skond l-informazzjoni mgħoddija lili, mill-aħħar figuri li għandha s-Sedqa dwar dawk il-persuni li attendew għall-kura u/jew riabilitazzjoni mill-abbuż tad-droga matul ix-xahar ta' Frar 1998, in-numru ta' persuni differenti li attendew servizzi differenti, u dawk li minnhom huma taħt it-30 sena, huwa kif ġej:

Attendew Taht it-30 sena

Drug Community Services 96 82 Centru Detox (Out-Patients) 362 253 Dar l-Impenn (In-Patients) 12 6 Stima (Servizz ta' rijabilitazzjoni fil-kommunita') 46 34 Kommunita' Santa Marija 32 27

SAĦĦA - PERSUNI B'HIV POSITIVE

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn persuni HIV positive f'pajjiżna bħalissa?

Kemm minnhom għandhom anqas minn 30 sena?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Huwa diffiċli biex ngħidu kemm huwa n-numru eżatt ta' pazjenti li huma l-HIV positive peress li l-HIV m'hijiex notifikabbli.

Li nistgħu ngħidu hija li mill-pazjenti li jieħu ħsieb il-kura tagħhom id- Dipartiment tas-Saħħa hemm 25 persuni li għandhom inqas minn 30 sena.

TA' QALI - PARK NAZZJONALI - KUMITAT

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jagħti breakdown tad-dħul u l- ħruġ kollu li kellu l-Kumitat li jemxxi l-Park Nazzjonali ta' Ta' Qali matul is-sena 1997?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

MANIFATTURA U ĦRUQ TA' NAR

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kienu l-proposti li rċieva l-Gvern dwar il-white paper għall-Manifattura u l-Ħruq tan-Nar?

Minn min intefgħu dawn il-proposti u x'kienu l-proposti ewlenin li saru?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li b'kollox waslu 15-il ittra minn diversi persuni u għaqdiet li għamlu kummenti dwar il-proposti tal-Gvern biex jiġu amendati l-liġi u r-regolamenti dwar il-manifattura u l-ħruq tan- nar.

Billi fost dawk li għamlu l-kummenti hemm nies fil-ħajja privata, ma nħossx li hu f'loku u xieraq li ngħid x'kienu l-kummenti tagħhom billi din tista' tikser il-konfidenzjalita' li l-Gvern jixtieq li jżomm meta jitlob kummenti mill-pubbliku biex dak li jkun iħossu f'liberta' sħiħa li jgħid dak li jixtieq mingħajr il-biża' li ismu u l-opinjonijiet tiegħu jiġu ppubblikati.

KMAMAR TAN-NAR

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-ittra li ntbagħtet lil dawk li huma liċenzjati biex iżommu l-kmamar tan-nar li ntalbu jiċċaqalqu?

ONOR.

ALFRED SANT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 12531.

SUR PADDY STUBBS - IMPENN FILANTROPIKU

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk hemm xi ħsieb li x-xogħol u l-impenn filantropiku tas- Sur Paddy Stubbs matul dawn it-30 sena ikunx rikonoxxut b'mod pubbliku u uffiċjali kif jixraqlu?

ONOR.

ALFRED SANT: Is-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant ġie nnotat b'mod pożittiv għax hu wieħed tajjeb.

RAĦAL ĠDID - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta huwa ppjanat li jibdew ix-xogħlijiet ta' toroq fit-toroq Salv Imbroll, Carmelo Robenich, Sqaq ix-Xewk, Triq Nazzarenu, Triq Ħal Luqa; Triq Sammat u Triq Tarxien f'Raħal Ġdid?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Hemm il-ħsieb li partijiet minn Triq Nazzarenu, Triq Ħal-Luqa, Triq Sammat u Triq Tarxien se jiġu asfaltati mill-ġdid din is-sena, wara li fihom jinbiddlu s-servizzi peress li dawn ta' l-aħħar huma fi stat ħażin.

It-toroq l-oħra jsiru aktar 'il quddiem.

TARXIEN - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 10537, jista' l-Ministru jgħid meta huwa ppjanat li jsiru x-xogħlijiet tat- toroq: Xintell; Pawlu Schembri; Spiru Spiteri, Dar il-Kejka; Ċikku Saliba, il-Vittmi tal-Gwerra u Joseph Burlo', Tarxien?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Is-servizzi neċessarji tqiegħdu fil-post.

L-asfaltar isir skond il-prijoritajiet ta' xogħol li għandu d- dipartiment.

TA' QALI - VILLAĠĠ TA' SNAJJA'

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l-Industrija: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal ix- xogħol ta' tħejjija ta' Master Plan għall-villaġġ tas-snajja' f'Ta' Qali?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll fiex wasal ix-xogħol ta' allokazzjoni ta' art lid-diversi inkwilini f'dan ir-raħal?

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Kif jaf ben tajjeb l-Onor.

Jesmond Mugliett, din l-Amministrazzjoni ħasbet immedjatament sabiex toħroġ il-villaġġ artiġjanali ta` Ta` Qali mill-abbandun li fih kien tħalla mill- Amministrazzjoni Nazzjonalista.

L-IPSE għadu kif lesta l-fażi ta` Ta` Qali tas-small business survey nazzjonali bl-iskop li jivverifika sew ix-xewqat ta` kull inkwilin fil- villaġġ sew il-possibbilitajiet reali li dawn l-inkwilini jieħdu l-art (li fuqha hemm il-bini li fih qed joperaw bħalissa) b`titolu ta` emfitewżi temporanja biex fuqha jibnu struttura ġdida

Kellhom ukoll jiġu mistħarrġa allegazzjonijiet li numru ta` inkwilini ma kenux qed jużaw il-bini mikri lilhom mill-MDC b`kera għal skopijiet artiġjanali.

Qed jiġu wkoll mistħarrġa soluzzjonijiet li permezz tagħhom ebda inkwilin ġewwa Ta` Qali jigi zvantaġġjat f`dak li huwa exposure għat-turisti li jżuru l-villaġġ.

Din il-ħidma issa prattikament twettqet u din il-gimgħa stess twaqqaf unit biex jimplementa r-ristrutturazzjoni tal-villaġġ.

Dan il-unit jirrispondi direttament lic-Chief Executive ta` l-MDC.

ILMA - TESTIJIET

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm għamlet testijiet fuq il-kwalita' ta' l-ilma il-Water Services Corporation xahar b'xahar is- sena l-oħra u x'tip ta' testijiet kienu u x'kienu r-riżultati?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

NOFSINHAR TA' MALTA - PJAN LOKALI

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra kopja tal-Pjan għan-Nofsinhar ta' Malta li tlesta dan l-aħħar?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il- mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

MOSTA - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid: kemm-il sejħa għal offerti għal għoti ta' tarmac ta' toroq fil-Mosta saret s'issa; liema huma dawn it-toroq fil-lokalita' tal-Mosta li huma msemmija f'dawn l-offerti; u Triq l-Alwetta hija waħda minn dawn it-toroq?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: L-Onor.

Interpellant hu mitlub jirriferi għar- risposta tal-mistoqsija parlamentari numru 13272.

KUNSILLI LOKALI

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal- budget ta' kull kunsill lokali għas-sena 1998?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Nassumi li l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għall-budgets tal-kunsilli lokali li jkopru s-sena finanzjarja li tibda fl- 1 ta' April, 1998 u tagħlaq fil-31 ta' Marzu, 1999.

Bħalma jaf l-Onor Membru, skond l-Artikolu 55 (3) ta' l-Att ta' l-1993 dwar Kunsilli Lokali "L-estimi hekk approvati għandhom mhux aktar tard mill- aħħar jum ta' Marzu f'kull sena kalendarja jintbagħtu lill-Ministru".

Skond ir-regolament 14 (2) tar-regolamenti ta' 1993 dwar Kunsilli Lokali (Finazi) "Kopja tal-budget annwali tal-kunsilli lokali għandha titqiegħed għall-wiri tal-pubbliku fl-uffiċċju amministrattiv tal-kunsill matul il- ħinijiet normali tax-xogħol ta' l-uffiċċju".

Permezz ta' dan l-arranġament, kull min hu interessat għandu aċċess għall- budget annwali ta' kull kunsill.

Għaldaqstant, meta eventwalment jaslu għandi skond kif titlob il-liġi, tkun fid-diskrezzjoni tiegħi jekk, apparti dawn l-arrangamenti, dawn ir- rapporti jitpoġġewx ukoll fuq il-Mejda ta' din il-Kamra.

WIED IL-GĦAJN - SERVIZZ TA' DRENAĠĠ

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li Triq il-Buttar, Wied il-Għajn għalkemm ilu li ntefa' tender għall-estensjoni tad- drenaġġ din baqgħet ma saritx?

Huwa veru li l-vot tad-Dipartiment tad-Drenaġġ diġa' spiċċa?

Jista' l-Ministru jindika kif se jittakkilja problemi rigward tenders u estensjonijiet u bdil ta' katusi aktar tard din is-sena jekk il-vot diġa' spiċċa?

Għaliex id-Dipartiment tad-Drenaġġ baqa' mingħajr direttur u x'se jiġri mill-ħaddiema fl-istess dipartiment?

ONOR.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB

MSIDA - XOGĦOL TA' TELLAR/SPAYER

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Prim Ministru: In vista tal-fatt illi fi Triq l-Irmiġġ, Msida qiegħed isir xogħol ta' tellar u ta' sprayer minn garaxx li jippartjeni lil persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, jista' l-Prim Ministru: jikkonferma li ma jeżistix permess biex isir dan ix-xogħol minn hemm; u jekk ma jeżistix permess jista' jgħidilna x'passi se tieħu l-pulizija ġaladarba jidher li saħansitra hemm refusal ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għal tibdil fl-użu minn storage garage għal garage for washing and polishing cars (appl. no. 5082/97); u jista' in oltre jgħidilna jekk, fi kwalunkwe każ, din il-persuna għandhiex dritt tħalli karozzi barra fi Triq l-Irmiġġ sakemm dawn jissewwew u jekk jistax isirilhom xogħol fuqhom waqt li jkunu qegħdin barra?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi l-persuna li rrifera għaliha l- Onor. Interpellant hija liċenzjata sabiex teżerċita s-sengħa ta' sprayer fil-garage indikat.

Il-garage li dwaru hemm refusal mill-Awtorita' ta' l- Ippjanar huwa garage ieħor li dwaru l-Pulizija ġa ħadet passi bil-Qorti.

Dwar l-ipparkjar ta' vetturi u xogħol fuqhom, ninsab informat illi sakemm il-vetturi ikunu liċenzjati, dawn jistgħu jkunu pparkjati fit-triq basta mhux bi ksur tar-regolamenti tat-traffiku u ma jsirx xogħol fuq dawn il- vetturi.

Ninsab informat ukoll illi l-Pulizija qed tissorvelja dan il-post sabiex ma jkunx hemm ksur tal-liġi.

G'MANGIA - TRAKKIJIET IPPARKJATI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid x'passi ttieħdu s'issa u jekk hu l-każ, meta u minn min kif ukoll x'passi oħra beħsiebhom jibqgħu jittieħdu sakemm żewġ trakkijiet kbar ipparkjati fi Triq l-Ursolini kantuniera ma' Triq Ġuże' Ellul, fi Gwardamangia għal aktar minn għaxart ijiem u f'kantuniera jitneħħew darba għal dejjem u x'azzjoni se tittieħed mill-Pulizija Eżekuttiva?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi l-Pulizija tad-distrett għamlet diversi spezzjonijiet fi ġranet u f'ħinijiet differenti fil-post indikat mill-Onor.

Interpellant pero' ma rriżultax li l-vetturi msemmija fil- mistoqsija kienu pparkjati hemm.

Ninsab informat ukoll li se jibqgħu isiru spezzjonijiet fil-post imsemmi u, jekk tkun qed tinkiser il-liġi, jittieħdu l-passi meħtieġa.