MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 193 L-Erbgħa, 10 ta' Novembru, 1993 Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati Malta Prezz Lm1 Stampat fuq karta riċiklata IS-SEBA' PARLAMENT

Seduta Nru. 193

L-Erbgħa, 10 ta' Novembru, 1993

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.14 p.m.

Talba

Seduta Nru. 193

L-Erbgħa, 10 ta' Novembru, 1993

WERREJ

MINUTI...................................................................... ..............................................680

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI..................................................................680

TQEGHID TA' KARTI FUQ IL- MEJDA................................................................684

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA T-TAXXA FUQ

L-INCOME (EMENDA NRU.

INCOME TAX (AMENDMENT NO.

2) BILL

It-Tinei Qari ............................................................................ ..........................

AĠĠORNAMENT................................................................. ................................712

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL- MIKTUB......................................................

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 192 li saret fid-9 ta' Novembru, 1993 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET

TWEĠIBIET ORALI

FURJANA - ALTERAZZJONIJIET FID-DIPARTIMENT TAX-XOGHLIJIET

L-ONOR.

JOE CILIA (f'isem l-Onor.

Sandro Schemebri Adami) staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Ix-xogħol estensiv li fih saru alterazzjonijiet dan l-aħħar u cioe' fi Block C, Dipartiment tax-Xogħlijiet Furjana, kemm sewa lill-Gvern?

Jista' l-Ministru jagħti breakdown tan-nefqa ta' dan kollu?

ONOR.

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Ambjent): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari numru 12556 (Seduta 176)

MINISTERI - NEFQA F'XOGĦLIJIET

L-ONOR.

JOE CILIA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Kemm kienet in-nefqa globali tax-xogħlijiet li saru fid-diversi Ministeri li se nsemmi:

Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin; Ministeru tal-Ġustizzja; Ministeru tal-Finanzi; u Ministeru tas-Servizzi Soċjali?

Jista' l-Ministru jagħti breakdown tan-nefqa li saret f'kull Ministeru?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li l-ispiża tax-xogħlijiet li saru fl-uffiċċji tal-Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin mid-Dipartiment ta' l- Estate Management tat-Taqsima tax-Xogħlijiet laħqet Lm2,176.

Fil-Ministeru tal-Ġustizzja ntnefqu Lm1,485 għal xogħol ta' tikħil u tibjid.

It-Taqsima tax-Xogħlijiet ma għamlet l-ebda xogħol fil-Ministeri tal- Finanzi u tas-Servizzi Soċjali.

L-ammonti ndikati ma jinkludux xogħlijiet li setgħu ġew ordnati direttament mill-Ministeri.

Barra minn dan sar xogħol ta' servizzi u njam mid-Dipartiment tal- Manifattura u Servizzi tat-Taqsima tax-Xogħlijiet.

L-informazzjoni dwar il-valur ta' dawn għadha qed tinġabar.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT - ALTERAZZJONIJIET

L-ONOR.

JOE CILIA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Kemm kienet in-nefqa globali biex saru xogħlijiet ta' riabilitazzjoni u alterazzjonijiet fil-Ministeru għall- Ambjent biex jospita lis-Segretarju Permanenti fil-Ministeru?

Fiex kien jikkonsisti x-xogħol?

Ħarġu tenders?

Min kien responsabbli għax-xogħol?

Jista' l-Ministru jagħti breakdown tan-nefqa tax-xogħol?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li n-nefqa globali għal xogħlijiet ta' riabilitazzjoni fl-uffiċċju tas-Segretarju Permanenti fil-Ministeru għall-Ambjent kienet ta' Lm86,662.

Ix-xogħlijiet kienu jkopru stallazzjoni ġdida tad-dawl u l-ilma, aperturi ġodda, kisi ta' ħitan, partitions u bibien għall-uffiċini, madum, tapiti u purtieri, soffitti u stallazzjoni ta' air-conditioners.

Fejn kien il-bżonn u l-ħtieġa nħarġu tenders jew quotations biex isiru x- xogħlijiet.

Kien hemm ukoll każi fejn inxtara materjal biss biex il- ħaddiema tat-Taqsima tax-Xogħlijiet setgħu jagħmlu x-xogħol.

Infatti l-ħaddiema tat-Taqsima tax-Xogħlijiet għamlu ħafna mix-xogħlijiet li kien hemm bżonn.

Dawn jinkludu l-istallazzjoni tad-dawl u l-ilma, kisi, tibjid u żebgħa, l-aperturi ta' l-injam kif ukoll l-għamara ta' l- uffiċini u tqegħid ta' madum ta' l-art u tal-ħajt.

L-ispiża ta' l-infiq hi maqsuma hekk:

|Xogħol ta' |Lm12,117| |alterazzjonijiet, | | |żebgħa, tibjid, kisi, | | |madum, irħam | | |Xogħol ta' aperturi u |Lm18,000| |għamara | | |Stallazzjoni tad-dawl u | | |l-ilma | | | ġdida (inklużi |Lm | |l-fittings) |3,200 | |Tapiti, purtieri |Lm | | |5,609 | |Partitions, soffitti u |Lm35,156| |bibien | | |Sistema ġdida |Lm | |tat-telephones |3,000 | |Air-conditioning |Lm 9,580|

Barra x-xogħol li sar fis-sular li fih hemm l-uffiċċju tas-Segretarju Permanenti din l-ispiża tkopri wkoll uffiċini fis-sular t'isfel fejn hemm l- uffiċċji tad-Direttur Ġenerali (Proġetti Speċjali) u parti mill-istaff tal- Ministeru.

TARXIEN - GĦASSA TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

JOE CILIA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm se ddum magħluqa l-għassa ta' Ħal Tarxien?

Billi l-Gvern kien wiegħed li l-għases se jkunu miftuħa l-ħin kollu, jista' l-Ministru jagħti l-ħinijiet u l-ġranet li fihom l-għassa ta' Ħal Tarxien tkun miftuħa?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali): Huwa ttamat li din l-għassa tinfetaħ fuq bażi permanenti u regolari hekk kif jispiċċa l-kors ta' trainees li hemm bħalissa fl-Akkademja u jitqassmu fid- Distretti tal-Pulizija.

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): L-Onor.

Joe Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Din il-famuża għassa ta' Ħal Tarxien ilna nitkellmu dwarha hawnhekk.

Anke fl-elezzjoni li għaddiet tqassmu ħafna fuljetti minn kandidati f'dawk l-inħawi li saħansitra pinġew il-post fejn ġejja din l-għassa u l-aħħar li tkellimna dwarha hawnhekk, għidna li l-post huwa prattikament lest.

Fil-fatt kellu jittieħed wieħed mill-flats tal-Gvern li għadhom kemm inbnew.

Issa jista' almenu jgħidilna kemm se jdum il-kors ta' dawn il-kadetti l-ġodda li se jilħqu?

Għax fit-tweġiba m'hemmx żmien speċifikat.

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-kors li għandna bħalissa huwa maħsub li jispiċċa f'Jannar li ġej u nittama li l-Kummissarju tal-Pulizija jkun f'qagħda li jimplimenta l-informazzjoni li tani biex inwieġeb din il-mistoqsija.

Naħseb li l-Onor.

Membru jifhem li d-deployment tal-membri tal-Korp ma jsirx minni imma jsir mill-Kummissarju tal-Pulizija, fid-diskrezzjoni tiegħu skond kif jara l-esiġenzi tal-Korp tal-Pulizija f'dak il-mument.

Mill-informazzjoni li tani jirriżulta li huwa qiegħed jaħseb biex mill- pulizija li jilħqu wara dan il-kors li għaddej bħalissa jkunu jistgħu jiġu deployed nies għall-iskop imsemmi fil-mistoqsija.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Nixtieq nagħmel mistoqsija supplimentari mhux tant fuq il-ftuħ ta' l-għases imma fuq ir-refurbishment tagħhom, għaliex speċjalment it-turisti l-għases l-ewwel li jfittxu malli jkollhom diffikulta'.

Jien ngħid li rridu nagħtu kas tas-sitwazzjoni li jinsabu fiha ħafna mill-għases, fejn hemm żdingar, traskuraġni u ġieli l-bandiera, per eżempju, tkun nofsha ħamra u nofsha sewda bil-ħmieġ li jkun fiha.

Apparti dan, wasal iż-żmien li jkollna teams żgħar ta' nies biex iduru dawn l-għases regolarment biex jieħdu ħsieb l-upkeep tal-faċċata tagħhom kif ukoll il-furnishings ta' ġewwa.

Jien spiss ikolli ħafna okkażjoni nidħol ġo għases, u assolutament jidher li hemm bżonn isiru ċerti affarijiet għax m'hemmx skrivanija waħda suret nies, il-boards imnittnin, eċċ. Jiġifieri hemm ċertu impressjoni ta' traskuraġni.

Nispera li l-Ministru jieħu dan l-ilment in good part għaliex dan qed nagħmlu peress li malli wieħed jidħol f'dawn l-għases iħosshom jimbottawh.

ONOR.

LOUIS GALEA: Dan li qiegħed jgħid l-Onor.

Membru diġa' ġie nnotat mill-Pulizija nnifisiha u anke mill-Gvern in ġenerali.

Tant inħasset il- ħtieġa li wieħed jikkorreġi din l-image ta' l-għases tal-pulizija u anke s- servizz li jingħata minnhom, illi fil-fatt bħala parti mill-eżerċizzju ta' titjib fis-servizzi li jrid jagħti l-Gvern lill-pubbliku, sar studju fuq l- għases kollha ta' Malta u Għawdex u barra li dan l-istudju sar skond il- bżonnijiet ta' kull għassa, ġie maqbul ukoll x'corporate image għandhom ikollhom l-għases tal-pulizija.

Prattikament l-ewwel xogħol li sar kien fuq l-għassa ta' Tas-Sliema u bħalissa għaddej xogħol fuq l-għases taż- Zurrieq, tas-Siġġiewi u għases oħrajn li qed jirreferi għalihom anke l- Ministru ta' l-Ambjent, bħall-għassa taż-Żurrieq, per eżempju, li minħabba li s-saqaf tagħha kien fi stat perikoluż, qed jirranġawha.

Fil-fatt se jitkompla x-xogħol fuqha, se tinbidlilha l-għamara u se jsirilha xogħol ta tibjid.

Naturalment hemm ukoll il-ħsieb li tidħol it-teknoloġija ta' l- informatika mhux neċessarjament f'kull għassa imma f'kull ċentru tal- Pulizija f'diversi lokalitajiet għall-aħjar servizz tal-pubbliku.

L- ilmenti tiegħek huma lmenti f'waqthom, pero' r-ritmu ta' xogħol f'dan ir- rigward naħseb li issa għaddej b'mod tajjeb u nittama li fis-sentejn li ġejjin inkunu nistgħu nduru l-għases kollha kemm huma.

MR SPEAKER: L-Onor.

Salvu Sant.

ONOR.

SALVU SANT: Mr Speaker, nibqgħu fuq il-kwestjoni ta' l-għassa ta' Ħal Tarxien.

Jiena għamilt mistoqsija kemm lill-Ministru Galea u kemm lill-Ministru ta' l-Ambjent fejn issuġġerejt illi peress li Ħal Tarxien illum espanda mhux ħażin, speċjalment lejn in-naħa taż-Żejtun, u peress li maġenb il-knisja hemm biċċa għalqa li ilha hemm - din qegħda bejn ħafna aħwa - il-Gvern forsi jista' jikkonsidra li jeħodha biex hemmhekk jagħmel l-għassa u allura tkun qrib il-knisja u tintlaħaq tajjeb ukoll l-area tan- naħa ta' Bulebel.

Għax jekk l-għassa se tersaq aktar lejn Raħal Ġdid ma naħsibx li l-iskop tagħha se jkun qed jintlaħaq għall-bżonnijiet ta' Ħal Tarxien.

MR SPEAKER: L-Onor.

Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-ħsieb mhuwiex li l-għassa tal-Ħal Tarxien tibqa' fejn qegħda llum.

Kif qed jgħid l-Onor.

Membru, il-pulizija qegħda tikkonsidra alternattivi oħrajn inkluż il-post li semma hu.

Jekk qed nifhem is-sitwazzjoni tajjeb - pero' din ma ngħidhiex bħala xi deċiżjoni - donnu jidher li l-Pulizija qed ittendi favur is-soluzzjoni li huwa semma, jiġifieri li tieħu dik il-proprjeta' li hemm fejn il-knisja ta' Ħal Tarxien biex tiġi konvertita f'għassa tal-pulizija għax dak il-post huwa aktar ċentrali.

Pero' rrid ngħid li minħabba l-mod kif żviluppa u qed jiżviluppa Ħal Tarxien, hemm ukoll lokalita' oħra li qed tiġi kkonsidrata.

Din tista' ma tiġix meqjusa bħala li hija fiċ-ċentru ta' Ħal Tarxien kif nafuh illum, jiġifieri l-parti l-antika, pero' jekk tieħu Ħal Tarxien kollu kif żviluppa, fil-fatt tiġi taqdi l-bżonnijiet ta' nħawi ġodda illi ġew żviluppati fl-aħħar 15-il sena.

UFFIĊINI - NEFQA FUQ XOGĦLIJIET

L-ONOR.

JOE CILIA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Kemm ġew jiswew ix-xogħlijiet li saru:-

1) fl-uffiċċju tal-Liċenzji tal-Pulizija f'Portes Des Bombes;

2) fl-Akkademja tal-Pulizija f'St. Elmo Barracks;

3) fil-Kon-Kattidral ta' San Gwann (xogħol ta' restawr); 4) f'għases tal-Pulizija?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien infomat li ħafna mix-xogħlijiet fl-uffiċċju tal-Liċenzji tal-Pulizija f'Portes des Bombes u fl-Akkademja tal-Pulizija f'St. Elmo Barracks tħallsu direttament mill-Management System Unit u mill- Pulizija u saru qabel ma twaqqaf l-Estates Management Department fi ħdan it- Taqsima tax-Xogħlijiet.

Pero' riċentement dan id-Dipartiment ħallas Lm800 għal xi xogħlijiet oħra li saru f'dawn iż-żewġ lokalitajiet.

Peress li x-xogħol fuq l-għases tal-Pulizija ta' Tas-Sliema, San Ġiljan, is-Siġġiewi, iż-Żurrieq u l-Gudja għadu ma spiċċax għad ma jistax jingħata dettalji tan-nefqa.

Rigward ix-xogħol ta' restawr fil-Kon-Kattidral ta' San Ġwann, liema xogħol kien eventwalment imħallas mill-Komunita' Ewropea, il-valur tax- xogħol kollu li sar kien Lm455,468,022.

KERREJIET

L-ONOR.

JOE CILIA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta se jibda l- proġett ta' slum clearance fil-Belt Valletta, fil-Hamrun u f'Ħal Tarxien?

Fiex se jikkonsisti?

Meta se jitlesta?

Kemm hu mistenni li jintnefqu għal kull lokalita'?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Il-proġett tas-slum clearance fil-Hamrun beda.

Il- blokk eżistenti twaqqa' u x-xogħol tal-bini l-ġdid inbeda wkoll u għandu jitlesta f'sena.

Dan il-blokk se jkun jikkonsisti fi 11-il appartament u store.

Ix-xogħol tal-Belt hu maqsum f'żewġ siti.

Waħda minnhom fil-kantuniera bejn St. Ursula Street u Old Hospital Street li diġa' twaqqgħet u x-xogħol irid jitlesta fi żmien sena wkoll.

Is-sit l-ieħor hu l-blokk bejn Old Wells Street, St. Nicholas Street u St Ursula Street.

Dan għadu ma twaqqax sakemm jinħarġu r-residenti li fadal fih.

Meta dan isir il-bini l-ġdid - li jinvolvi 38 appartament u 9 garaxxijiet - irid jitlesta f'sena u nofs.

GĦall-istess raġuni - jiġifieri li għad iridu jinħarġu xi nies - ix- xogħol ta' Ħal Tarxien għadu ma bediex.

Dan se jinvolvi l-bini ta' tmint idjar u 18-il appartament u 11-il garage.

L-istima tax-xogħol fuq dawn il-proġetti hija:

|Valletta (St |Lm | |Ursula Street) |38,750 | |Valletta (Old |Lm313,247| |Wells Street) | | |Hamrun |Lm117,534| |Tarxien |Lm272,167|

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Se nerġa' naqbad fuq il-parti li tirrigwarda lil Ħal Tarxien u li dwarha diġa' saret mistoqsija parlamentari; qed ngħid għall- inħawi ta' wara l-knisja.

Fil-fatt it-tweġiba li kont ingħatajt tikkonċerna l-aħħar nies li fadal jgħixu fi djar li huma proprjeta' tagħhom.

Qed nirreferi għall-familja Seguna.

Issa dan inzerta veru mument ħażin għal din il-familja għax il-kap tal-familja qed imut u dawn ingħataw post f'Sta Luċija meta uliedhom u l-familja kollha jgħixu f'Ħal Tarxien u allura qalbhom marbuta m'hemmhekk.

Kif qal il-Ministru, hemmhekk telgħin numru ta' djar.

Allura għaliex m'hijiex policy tal-Gvern li meta tittieħed proprjeta' lil individwu dan ikollu l-ewwel preferenza fuq il-bini ġdid li jkun tiela'?

Dawn ikunu kuntenti anke jekk jingħataw post se jaqa' u jirranġawh huma, l-aqwa li jibqgħu f'Ħal Tarxien.

Pero' dawn se titteħdilhom proprjeta' li hija tagħhom u se jingħataw post band'oħra.

ONOR.

CENSU GALEA (Segretarju Parlamentari): Fil-fatt l-Onor.

Cilia diġa' għamel mistoqsija parlamentari fuq l-aħħar inkwilin li għad fadal f'dan il-post.

Kif jaf l-istess Interpellant, il-familja li ssemmiet, jiġifieri l-familja Seguna, hija familja - safejn naf jien - ta' tnejn min- nies li ġiet offruta flat ġdid li għadu m'okkupah ħadd, biex tmur toqgħod fih.

Dan il-flat huwa f'Sta Lucia, ftit metri 'l bogħod minn fejn joqogħdu fil-preżent.

L-istess familja qegħda tindika post ieħor li huwa tal-privat u rekwiżizzjonat pero' li huwa wkoll okkupat minn persuna oħra.

Il-familja Seguna trid li din il-persuna li qed tokkupa l-post indikat minnha tgħaddi ċ-ċavetta lilha u b'hekk tkun tista' tokkupa dan il-post.

Mr Speaker, mhuwiex possibbli li nħallu arranġamenti ta' dan it-tip jiġru, u dan għal żewġ raġunijiet.

L-ewwelnett mhijiex policy li nies jagħtu ordnijiet lil xulxin, u t-tieni jista' jkun li dan il-post fih ċerti ħsarat u aktar u aktar mhijex policy tagħna lin-nies li noħorġu mill-post tagħhom nagħtuhom post imkisser, anke jekk jgħidu li lesti jirranġawh.

Aħna qegħdin noffru post ġdid lil din il-familja.

Fil-fatt il-familja Seguna ġiet informata li fil-ġranet li ġejjin trid toħroġ għaliex inkella jkollna nieħdu passi; ma nistgħux nibqgħu nistennew il-bonavolonta' tal-familja Seguna li tiddeċiedi hi f'liema mument toħroġ mill-post.

Il-proġett irid jitlesta - anke skond l-insistenza ta' l-istess Onor. Cilia - għax issa ilna numru ta' xhur nistennew.

Lil din il-familja Seguna offrejnielha diversi postijiet u nispera li finalment tifhem li dan qed nagħmluh anke fl- interess ta' l-inħawi.

Lanqas nistgħu nippretendu, kif qed jippretendu xi wħud mill-membri ta' din il-familja, li jekk indumu sena jew sentejn biex nibnu l-postijiet l-ġodda, huma jmorru f'post mingħajr ma jħallsu ebda kera.

Kull min jidħol f'post ġdid irid iħallas l-kera u mhux jippretendi li ma jħallas xejn.

MR SPEAKER; Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali.

TQEGHID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

LOUIS GALEA: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 147 ta' l-1993 - Regolamenti ta' l-1993 li jemendew ir-Regolamenti biex Jinżammu l-Ordni Pubblika u d-Diċenza Pubblika fil- Ħwienet għall-Bejgħ ta' Nbid, Birra jew Likuri Spiritużi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Michael Refalo f'isem l-Onor.

Frendo.

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO (Segretarju Parlamentari)(f'isem il-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Dokument maħruġ mill-Komunita' Ewropea dwar l-isports, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari numru 13599.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA T-TAXXA FUQ L-INCOME (EMENDA NRU.

INCOME TAX (AMENDMENT NO.

2) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mid-9 ta' Novembru, 1993.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni huwa in possession.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, il-bieraħ kelli l-opportunita' li nitkellem dwar in-naħa li għandha x'taqsam ma' l-income tax f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Kelli ċ-ċans ngħid li wieħed mill-vizzji l-kbar tal-mod kif qed jopera l-Ministru tal-Finanzi, l-Onor.

John Dalli u t-team tiegħu huwa li m'għandhom l-ebda mappa wiesgħa u ġenerali ta' fejn sejrin.

Ħafna mill- affarijiet li qed jagħmlu fil-qasam tat-taxxa huma kontradittorji bħal, per eżempju, it-taħwida li daħlu fiha f'dak li għandu x'jaqsam mad-double taxation agreement, vis-a-vis l-inċentivi ta' taxxa li hemm fl-Industrial Development Act u vis-a-vis l-offshore provisions u kif dawn jaffettwaw lid- double taxation agreements.

Kelli ċans ngħid ukoll li hemm kontradizzjoni kbira bejn il-mod kif qed jimxu bl-inċentivi ta' l-income tax u dak li jingħad dwar il-ħtieġa li jkun hemm aktar ħin ta' leisure għall-ħaddiema u għall-impjegati; kontradittorji anke fis-sens li qed indaħħlu forma ta' diskriminazzjoni soċjali bejn min għandu aċċess għal overtime u min m'għandux.

Min għandu aċċess għal overtime jista' jibbenefika mill- inċentivi ta' taxxa li qegħdin jiġu offruti u min m'għandux dan l-aċċess ma jistax jibbenefika minn inċentivi simili.

Imbagħad konna wasalna biex nitkellmu ftit fuq l-għoli tal-ħajja, li kienet xi ħaġa li semma l-Ministru - parti kbira mid-diskors tiegħu kien fuq l-għoli tal-ħajja - u għidt li jien kont nistennih jitkellem aktar fuq it-taxxa tal-VAT li wiegħed għas- sena d-dieħla u fil-fatt mhix se tidħol is-sena d-dieħla, u kont nistennih jitkellem aktar ukoll fuq il-vroma li għamlu hu u t-team tiegħu f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-implimentazzjoni u l-introduzzjoni ta' l-hekk imsejħa capital gains tax.

It-taħwid li kien hemm f'dawn l-aħħar xhur nimmaġina li kienu record anke fl-Amministrazzjoni preżenti.

Allura tajjeb li nħarsu ftit lejn il-problema ta' l-għoli tal-ħajja kif spostaha l- Ministru l-bieraħ u kif qed jipprova jispostaha jew ma jispostahiex l-Gvern innifsu b'mod ġenerali.

M'hemmx dubju, Sur President, li bħalissa għaddejja kampanja sħiħa biex mingħalihom jaljenaw lill-poplu mill-għoli tal-ħajja li qed jippreokkupa lill-maġġoranza kbira taċ-ċittadini f'Malta u GĦawdex.

Mhux veru li l- Partit Laburista qiegħed jipprova jqanqal kuxjenza fuq l-għoli tal-ħajja.

Il-kuxjenza qegħda hemm b'qawwa kbira u tinħass sew.

Jien nazzarda ngħid li kien il-poplu li xewwex lill-Partit Laburista biex jieħu azzjoni fuq din il-problema ta' l-għoli tal-ħajja u mhux bil-maqlub.

Imma l-Gvern għadu lanqas induna x'qed jiġri fil-pajjiż u ntilef f'kampanja ta' sforzi biex mingħalih jaljena lill-poplu mill-problema ta' l-għoli tal-ħajja.

Il- bieraħ kellna parti minn din it-teknika meta wara li ilu sentejn bil- qiegħda fuq l-ewwel parti tar-rapport ta' l-Imħallef Anastasi dwar Mid-Med Bank Ltd, u mbagħad sena bil-qiegħda fuq it-tieni parti ta' dan ir-rapport, u disa' xhur bil-qiegħda fuq it-tielet parti, il-bieraħ il-Prim Ministru għoġbu jiddepożitahom fuq il-Mejda tal-Kamra.

Din hija tattika trasparenti - mingħalih - biex jaljena lill-poplu mill-problema ta' l-għoli tal-ħajja, għax jekk hemm xi ħaġa li jmissha saret, kienet li dawn ir- rapporti jiġu ppubblikati minnufih wara li waslu għand il-Gvern.

Għax jekk rapporti bħal dawn iridu jittieħdu bis-serjeta' u jitqiesu bħala rapporti serji, id-dmir tal-Gvern kien mhux li joqgħod bil-qiegħda kif għamel għal sena u tmien xhur, imma li minnufih iġib dawk ir-rapporti a konjizzjoni tal- poplu.

Jidher ċar li din kienet parti minn tattika ta' aljenazzjoni maħsuba biex mingħalihom jiddevjaw l-attenzjoni tal-poplu minn fuq l-għoli tal-ħajja.

Bl-istess mod tattika oħra li se tintuża hija l-hekk imsejħa diskussjoni irrelevanti li se jipprova jdaħħal il-Gvern fuq it-taparsi tibdil fil-Kostituzzjoni li suppost ġie maħsub u mfassal mill-Partit Nazzjonalista, imma li fil-fatt ġie mfaqqas mill-Management Systems Unit, mill-MSU.

Dan huwa mod kif mingħalihom jispostaw l-attenzjoni u jiddevjaw id-diskussjoni minn fuq din il-problema ta' l-għoli tal-ħajja li hija topika u ċentrali għall-pajjiż.

Ovvjament hemm pjan orkestrat, anke permezz tal-PBS, li huwa x-xandir nazzjonali - jew taparsi nazzjonali - maħsub biex jiddevja l-attenzjoni minn fuq il-problema ta' l-għoli tal- ħajja.

Allura l-Ġimgħa suppost li se jkun hemm konferenza stampa mill- Prim Minstru biex taparsi jispjega x'inhuwa t-tibdil fil-Kostituzzjoni.

Pero' dalgħodu rċevejt taparsi stedina mingħand is-Sur Godfrey Grima, fejn qalli li diġa' jaf li se ssir din il-konferenza stampa mill-Prim Ministru u li, b'għaġeb kbir, se jorganizza parti mill-programm tiegħu "Dahrek mal- Ħajt" tal-ġimgħa d-dieħla, fuq it-tibdil fil-Kostituzzjoni.

Il-ġimgħa li għaddiet ukoll kien hemm dak il-professur l-ieħor, il-Professur Henry Frendo - li xi darba kien eżiljat u issa reġa' ġie lura wara li kien refuġjat - li minn fuq il-mezzi tax-xandir nazzjonali tkellem dwar it- tibdil kostituzzjonali.

Jiġifieri f'daqqa waħda l-media makers tal-Gvern qed joħolqu dawn it-tip ta' xinxilli biex jiddevjaw l-attenzjoni.

U hawn jien nagħmilha ċara ...

(Interruzzjonijiet) L-ewwelnett għandhom raġun ma jagħmlux televiżjoni tagħhom!

Pero' l-aktar bniedem li skantani kien il- ġurnalista Godfrey Grima li jippoża ta' wieħed professjonali u miftuħ għal kulħadd imma jidher ċar li jagħmel front għall-interessi tal-Gvern.

Fi żmien meta qed joqrob il-Budget u fi żmien meta jekk hemm topic li huwa ta' interess għal kulħadd, dan huwa preċiżament it-topic ta' l-għoli tal-ħajja, il-ġurnalista - u din se nibda ngħidhielu issa - taċ-ċomb, Godfrey Grima, minflok jagħti lill-poplu diskussjoni fuq l-għoli tal-ħajja - jekk irid tabilħaqq ipoġġi lil xi ħadd dahru mal-ħajt - jiftaħar fuq topic li għażel il-Gvern biex jaljena lill-poplu.

Dalgħodu meta waslitli l-istedina tas- Sur Godfrey Grima, il-ġurnalista taċ-ċomb, biex nieħu sehem f'dan il- programm "Dahrek mal-Ħajt" fuq il-proposti għal bidliet Kostituzzjonali, jien infqajt nidħak u bgħattlu risposta lura fejn għidtlu: Għax ma tagħmilx il-programm fuq l-għoli tal-ħajja?

Imma s-Sur Godfrey Grima baqa' jinsisti fuq din il-ħaġa u allura għalija kkonferma mill-ġdid li minkejja l- ħafna claims u argumenti li għamel, m'hu qed iservi għal xejn ħlief bħala frontman għall-organizzazzjoni pubbliċitarja tal-Gvern preżenti.

Għalija min jaħdem b'dan il-mod m'huwiex ġurnalista professjonali, kif jikklejmja, imma - u ċertament li hu hekk f'dan il-każ - huwa ġurnalista taċ-ċomb.

Jien qed ngħid minn issa li dan l-isforz biex taparsi jaljenaw l-attenzjoni minn fuq l-għoli tal-ħajja mhux se jirnexxi, għax din m'hijiex xi ħaġa li, kif jippretendi l-Gvern, qed tinbena b'mod artifiċjali, imma bil-maqlub.

Il-problema ta' l-għoli tal-ħajja qed iħossuha n-nies, iċ-ċittadini komuni, il-ħaddiema, l-impjegati, l-anzjani u dawk in-nies li jiddependu mill- assistenza soċjali biex jgħixu.

Jidher ċar li l-Gvern qed jipprova jħares in-naħa l-oħra u lil dawn in-nies taparsi ma jismagħhomx biex jibqa' għaddej fit-triq tiegħu.

Sur President, m'hemmx għalfejn tkun xi għaref mill-kbar jew xi gradwat fl-ekonomija biex tifhem għaliex f'din l-aħħar sena l-għoli tal-ħajja rranka b'dan il-mod.

Ir-raġunijiet qegħdin hemmhekk u l-poplu kollu jifhimhom.

Ir-raġuni bla dubju ta' xejn hija d-deċiżjoni żbaljata li l- Gvern ħa s-sena li għaddiet meta żvaluta l-lira.

Din kienet deċiżjoni żbaljata, mgħaġġla u immatura u deċiżjoni li wasslet għall-effetti li kellha twassal għalihom.

Meta l-bieraħ il-Ministru Dalli beda jitkellem dwar il-kwestjoni tar-riċessjoni, bilfors kelli nidħak għax fis-snin tmenin dan kien wieħed minn dawk li għalihom il-kelma riċessjoni qisha ma kenitx teżisti, qisu dak iż-żmien ir-riċessjoni ma kellha l-ebda impatt fuq l-ekonomija ta' Malta.

Dak iż-żmien, l-Onor.

Dalli kien wieħed minn dawk li jargumentaw li l-Gvern Laburista tas-snin tmenin ma kienx qed jiffaċċja riċessjoni internazzjonali kbira, u allura l-Onor.

John Dalli u sħabu kienu jargumentaw li l-problemi ekonomiċi ta' dak iż-żmien ma kenux tort tar-riċessjoni internazzjonali fuq is-swieq tagħna tat-turiżmu, ta' l- industrija u ta' l-esportazzjoni, imma kienu tort tal-mod kif kien imexxi l- Gvern Laburista.

Dak iż-żmien il-kelma riċessjoni ma kenitx teżisti fil- vokabularju tal-Ministru Dalli.

Imma l-bieraħ ġara bil-maqlub, għax f'daqqa waħda l-Onor.

John Dalli reġa' għamilha ċara kemm hija importanti r- riċessjoni - issa skopra r-riċessjoni - u għalih l-argument kollu favur l- iżvalutar tal-lira ġej mill-eżistenza tar-riċessjoni.

Dan l-argument skond l-istatistika stess tal-Gvern huwa żbaljat għax jekk se naċċettaw l- istatistika tal-Gvern, irridu ngħidu li kemm sas-sena li għaddiet kif ukoll sal-lum, l-istatistika tal-Gvern kienet turi li f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-esportazzjoni Maltija, kemm tat-turiżmu kif ukoll ta' l-industrija, ir-riċessjoni ma kenitx teżisti.

Allura l-eżempju u r-raġuni tar- riċessjoni lili ma jikkonvinċunix, aktar u aktar meta jintużaw minn bniedem bħall-Onor.

John Dalli, li fis-snin tmenin kien parti minn klikka li għaliha r-riċessjoni internazzjonali ma kellha l-ebda tifsira.

Imma din kienet l-ewwel raġuni għaliex il-ħajja għoliet u ż-żieda fil-prezzijiet irrankat, Sur President.

Matul dawn l-aħħar snin, minkejja r-retorika kollha ta' kompetizzjoni ħielsa u suq ħieles, kien hawn ukoll aċċellerazzjoni fil-pajjiż ta' cartelisation, il-ħolqien ta' cartels, jiġifieri ftehim minn taħt bejn azjendi privati li jiftiehmu bejniethom dwar kif effettivament jidħku bil- poplu billi jżommu l-prezzijiet fissi u ma jniżżluhohmx, anzi jekk hemm bżonn itellgħuhom.

Cartel importanti fil-farmarċija, cartel importanti f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-importazzjoni ta' l-ikel u cartel importanti f'dak li għandu x'jaqsam ma' importazzjoni ta' affarijiet bħal spare parts ta' karozzi, huma affarijiet li jolqtu direttament lill-but tal-konsumatur.

Ħaġa bħal din tant hija magħrufa tajjeb illi jekk nieħdu l-farmaċija nsibu eżempji ċari ta' nies li qed jimmanipulaw il-ftehim moħbi bejniethom biex iżommu l-prezzijiet għolja jew biex jgħolluhom.

X'inhi r-rabta mat- tmexxija tal-Gvern f'ħaġa bħal din?

Ir-rabta hija ċara.

Ħafna minn dawn in-nies li huma involuti fil-cartels u fil-camorri huma nies li jagħtu fondi sostanzjali lill-Partit Nazzjonalista jew lil nies li huma attivi fil- Partit Nazzjonalista.

M'hemmx dubji dwar din il-ħaġa.

Dan il-fenomenu ta' cartelisation tant issa jidher ċar fil-pajjiż illi jekk wieħed jaqra between the lines id-diskors li għamel il-bieraħ il-Ministru Dalli jifhem li anke hu qed iħoss din il-ħaġa u jifhem ukoll li jekk ma ssirx xi ħaġa, il-cartelisation tal-pajjiż tkompli tiskredita kompletament kull ħsieb li f'dan il-pajjiż jista' jkun hawn tabilħaqq xi forma ta' kompetizzjoni ħielsa, xi forma ta' kompetizzjoni privata effettiva.

Sur President, aktar minn hekk, il-bieraħ l-Onor.

John Dalli f'daqqa waħda reġa' beda jitkellem - għalija għalhekk tilef ħafna mill- kredibilita' tiegħu kemm teknika kif ukoll professjonali - fuq l-isforz li ried jagħmel biex jissorvelja l-fair trading fil-pajjiż.

Din semmieha fil- Budget is-sena li għaddiet u m'għamel assolutament xejn fuqha.

Issa, sens wara, bdew jidhru xi reklami fil-gazzetti dwar xi seminar li se jsir.

Imma eżattament il-politika ekonomika u finanzjarja tal-pajjiż tista' tibqa' titmexxa b'dan il-mod?

Kollox qed jitħalla għaddej għal rasu u mbagħad meta jqumu l-kriżijiet wieħed jipprova jidħak bil-poplu u jaljenah billi jagħmel dawn l-eżerċizzji fir-relazzjonijiet pubbliċi ħalli taparsi qed issir xi ħaġa.

Ħaġa bħal din ma tistax tibqa' sejra għax il-poplu jinduna li l-Gvern qed jitmejjel bih, aktar u aktar imbagħad meta tidħol it- tielet problema f'dak li għandu x'jaqsam mal-prezzijiet.

U l-poplu jifhem li l-kontrolli li suppost hawn fil-pajjiż fuq il-prezzijiet u li l-Gvern suppost qiegħed jamministra, assolutament ma jeżistux.

Tant ma jeżistux illi ħafna drabi n-nies jiftakru f'dak li qalilhom il-Prim Ministru nnifsu xi xhur ilu: Ħalli jogħlew il-prezzijiet!

Kien hemm min anzi ċapċaplu dak il-ħin meta qal hekk.

Jiġifieri l-mentalita' inflazzjonista li daħħal il- Gvern fil-pajjiż hija underpinned u sostnuta min-nuqqas ta' implimentazzjoni serja tas-sistema ta' kontrolli fuq il-prezzijiet li taparsi u li suppost teżisti, imma effettivament ma teżisti xejn.

Allura jien ma neħodhiex bi kbira li, per eżempju, meta l-ġimgħa li għaddiet il- Ministru Dalli ħareġ l-istqarrija tiegħu biex jgħid kif qegħdin llum il- prezzijiet ta' ċerti prodotti, bħal corned beef, te u affarijiet oħra, dawn ma kienu assolutament xejn il-prezzijiet attwali li l-konsumatur isib meta jmur jixtri fil-ħwienet.

Effettivament jirriżulta illi l-prezzijiet attwali huma mill-anqas minn 15% sa 20% aktar għolja minn dawk li semma l- Ministru Dalli bħala l-prezzijiet attwali.

Ħaġa bħal din minnufih tnaqqas il-kredibilita' tal-Ministru tal-Finanzi u l-Gvern tiegħu, jiġifieri li dawn huma l-prezzijiet tal-lum meta dan mhuwiex veru, anzi l-prezzijiet li qed jiffaċċja l-konsumatur huma ferm ogħla minn hekk.

Il-bieraħ il-Ministru Dalli prova jirrapezza din l-istorja meta qal li aħna qegħdin nitkellmu dwar corned beef Exeter li huwa ta' kwalita' tajba u li ma kienx jinstab fl-1981 u allura l-prezzijiet li ġew ikkwotati huma prezzijiet ta' corned beef ta' livell baxx.

Jiena ngħidlu li l-prezzijiet li kkwota forsi kienu ta' corned beef li seta' xtara bil-kuntrabandu jew ta' corned beef skadut u nista' nassigurah illi l-prezzijiet tal-corned beef li ta għal dak li jirrigwarda l-1981 ma kenux jirreferu għal corned beef skadut jew bil-kuntrabandu imma għal corned beef ta' prima kwalita' li kien jeżisti f'Malta dak iż-żmien; forsi hu ma jafx għax kien imsiefer dak iż-żmien.

Allura meta tara li anke Ministru tal-Finanzi jipprova jirrapezza b'dan il-mod ikollok bilfors tgħid li għandu dahru mal-ħajt u li l-politika tiegħu falliet bil-kbir.

Hemm raġuni oħra, Sur President, għaliex għolew il-prezzijiet u għaliex il-pajjiż jaf li għolew il-prezzijiet.

Din hija li l-Gvern innifsu b'deċiżjoni konxja u b'deċiżjoni deliberata iddeċieda li jżid il- prezzijiet tas-servizzi jew il-prodott li jipprovdi.

Din għamilha b'mod konsistenti u b'mod illi mhuwiex politikament diċenti għax ma ħabbrux minn qabel, fil-Budget kif kien isir fl-imgħoddi, imma għamilha minn taħt u pass pass kif isiru l-affarijiet.

Fil-fatt ġimgħa wara l-oħra u xahar wara l- ieħor, il-poplu kien qiegħed jinduna u kien qiegħed iġarrab prezzijiet li dejjem telgħin f'dak li għandu x'jaqsam ma' permessi, liċenzji, miżati, eżamijiet, telephones, ilma, elettriku u l-bieraħ semmejt ukoll il- prezzijiet taż-żbir tas-siġar.

Rikorrentement, konsistentement darba, ġimgħa wara l-oħra u xahar wara l-ieħor, mingħajr ma jħabbarhom fil-Budget, il-Gvern kien u għadu jżid il-prezzijiet tas-servizzi u l-prodotti li jipprovdi.

Imma l-poplu mhuwiex injorant jew imbeċilli u, jgħid xi jgħid il-Ministru John Dalli, jaf u jara x'inhu jiġri, jifhem x'inhu jiġri, iħoss l-għoli tal-ħajja u tal-prezzijiet fil-ħajja ta' kuljum u allura bilfors li ċ-ċittadin joqmos.

Sur President, diġa' semmejt - nerġa' nsemmihom - ir-raġunijiet għaliex il-ħajja għoliet u ħadd ma jista' jinnega li għoliet.

Dawn huma l- iżvalutar tal-lira, il-mod kif l-ekonomija sfat cartelised f'camorri, il- fatt illi l-kontrolli fuq il-prezzijiet mhumiex jinżammu mill-Gvern u assolutament kollox mar abandon ship f'dawn l-affarijiet.

Il-Gvern innifsu qed iżid il-prezzijiet tas-servizzi u l-prodotti li jipprovdi huwa stess.

Allura dan iġibna għall-mistoqsija li jekk il-ħajja qed togħla, b'kemm qed togħla?

Jekk il-prezzijiet qed jogħlew, b'kemm qed jogħlew?

Dan minnufih iwassalna għall-konsiderazzjoni ta' dak l-indiċi l-aktar skreditat li bħalissa hawn fil-pajjiż, jiġifieri l-indiċi uffiċjali tal-prezzijiet li huwa mħejji mid-Dipartiment ta' l-Istatistika tal-Gvern.

Ħadd m'għadu jemmen f'dan l-indiċi, la l-ħaddiema, la l-impjegati, la l-pensjonanti u lanqas l-anzjani.

Xi xhur ilu tkellimna kontra tiegħu bħala Partit Laburista u qalu li qed nipprovaw inkesksu kontra l-unions.

Imbagħad effettivament kulħadd irrealizza li mhux hekk kien, imma li dak li konna qed naħsbu u ngħidu aħna kienu qed jgħiduh u jaħsbuh l-unions ukoll.

Dawn tkellmu kontra l-indiċi uffiċjali tal-prezzijiet u qalu li ma jitwemmix, u dan mhux il-General Workers' Union biss qalitu imma qaluh l-unions l-oħra wkoll.

Kien hemm rappreżentanti tas-sidien li qalu l-istess ħaġa u saħansitra kien hemm ċerti ministri li taw x'wieħed jifhem li huma wkoll iħossu li l-indiċi uffiċjali tal-prezzijiet mhux qed juri l-ħajja kif inhi realment.

Is-sentiment li l-għoli tal-ħajja qiegħed jaħrab minn idejn il- Gvern u li l-prezzijiet qed jiżdiedu u li ħarbu minn idejn il-Gvern huwa sentiment ġenerali li skatta anke b'mod ċar fl-aħħar Konferenza Ġenerali tal-Partit li hemm fil-gvern meta riedu jaljenaw lid-delegati tagħhom fuq ċerti affarijiet imma d-darsa tuġa' u l-problema ta' l-għoli tal-prezzijiet - minkejja l-isforzi kolli li saru - ħarġet hemmhekk ukoll.

Mr Speaker, x'qed jgħid l-indiċi uffiċjali tal-prezzijiet?

L-indiċi uffiċjali tal-prezzijiet qed jgħid li għalkemm il-ħajja għoliet xi ftit, ċertament li m'għolietx b'rata li hija daqstant qawwija.

Jekk wieħed jieħu l-indiċi uffiċjali tal-prezzijiet minn Settembru tas-sena li għaddiet sa Settembru ta' din is-sena jsib li dan kien jaqra 101.71 filwaqt li l-aħħar indiċi li ħareġ għal Settembru ta' din is-sena jaqra 107.71.

Jiġifieri sena b'sena qed juru qabża ta' sitt punti li jittraduċu ruħhom f'qabża perċentwali ta' 5.9% f'sena waħda.

Jekk imbagħad tikkalkolah fuq il- perjodu bejn Jannar u Settembru ta' din is-sena, issib li l-qabża hija minn 103.12 għal 107.71, jiġifieri qabża ta' madwar 4.8%.

Dawn il-figuri assolutament ma jimpressjonawx lill-poplu għaliex dan iħares lejn kemm il- lira kienet tiswa qabel u kemm tiswa llum.

Il-poplu jagħmel il-kalkoli tiegħu mhux fuq iċ-ċifri imma fuq kemm jonfoq bil-lira li għandu fil-but.

Ċertament li ħadd ma jaqbel li f'din is-sena l-valur tal-lira li għandu fil-but naqas biss b'xi ħames jew sitt ċenteżmi, għaliex fil-fatt il-valur naqas ħafna u ħafna iktar.

Dan in-nies jgħiduhulek b'mod ċar u dettaljat anke meta jitkellmu fuq kemm il-lira qed tlaħħaq jew ma tlaħħaqx meta jiġu biex jixtru prodotti u servizzi li suppost li jipprovdilhom il-Gvern.

Jien ma nistagħġibx li l-indiċi uffiċjali tal-prezzijiet huwa diskreditat bil- mod kif fil-fatt huwa diskreditat u r-raġuni hija li qasam li ħallewh jaqa' u li f'dawn l-aħħar snin ma tawh l-ebda attenzjoni kien preċiżament id-Dipartiment ta' l-Istatistika fejn hemm diżorganizzazzjoni u telqa kbira u fejn assolutament lanqas qed ilaħħqu max-xogħol kurrenti tagħhom.

L-ilment klassiku - anke min-naħa tan-negozjanti u rappreżentanti ta' l- industrijalisti - huwa li l-istatistika uffiċjali f'dak li għandu x'jaqsam ma' kummerċ u ma' affarijiet ta' natura ekonomika qed tiġi pubblikata tard sew, anke sentejn wara u allura meta toħroġ din l-istatistika m'hijiex qed tkun relevanti għall-ħteġijiet kurrenti.

Din it-tip ta' kritika, li hija kritika ġustifikata ħafna, ilna żmien nisimgħuha.

Effettivament id- Dipartiment ta' l-Istatistika tħalla jiżmantella ruħu u ma sar l-ebda ħsieb biex dan id-dipartiment jingħata aktar fondi, staff u attrezzaturi.

Forsi l-unika ħaġa li baqgħet toħroġ regolarment kienet preċiżament l- indiċi uffiċjali tal-prezzijiet, għal raġunijiet politiċi ċari.

Issa meta wieħed ikun jaf kif isir l-indiċi uffiċjali tal-prezzijiet jifhem minnufih kif it-tħejjija u l-implimentazzjoni tiegħu m'humiex serji, u m'humiex serji b'mod konsistenti u b'mod li jdaħħal problemi sistematiċi fil-kejl tal-prezzijiet.

Allura l-indiċi uffiċjali tal-prezzijiet, b'mod regolari u sistematiku qiegħed konsiderevolment lura fuq il-ġibda reali tal- prezzijiet.

M'hemmx dubju li anke l-mod kif tinġabar ċerta informazzjoni m'huwiex korrett imma vizzjat, u dan ma ġarax darba jew darbtejn imma qed jiġri b'mod sistematiku għax m'hemmx kontrolli serji fuq il-mod kif jinġabru l-prezzijiet.

Allura kull darba li joħroġ l-indiċi - meta joħroġ fil-ħin, għax din is-sena kien hemm xhur fejn l-indiċi uffiċjali tal- prezzijiet ħareġ anke erba' xhur tard - jinħass l-ilment li l-indiċi uffiċjali qiegħed jirrapporta dwar il-livell tal-prezzijiet b'mod li m'huwiex konsistenti ma' l-esperjenza tal-poplu.

Din ħarġet ċara għax f'dawn l-aħħar xhur smajna lill-Ministru nnifsu jammetti li l-indiċi uffiċjali m'huwiex adegwat għal dak li qed iħoss il-poplu u qed jinġabu żewġ raġunijiet għal dan.

Jien semmejt l-aktar waħda mportanti cioe' li l- mod kif tinġabar l-informazzjoni mhux serju, mhux xjentifiku u mhux tajjeb għax huwa vizzjat.

Ir-raġuni l-oħra li tissemma u fiha parti mir-raġun, hi li l-indiċi uffiċjali preżenti huwa bbażat fuq il-profil ta' konsum li kien jeżisti daqs ħames snin jew sebgħa ilu u naturalment biż-żmien dan inbidel.

Allura jeħtieġ li l-profil ta' konsum jerġa' jiġi evalwat mill- ġdid qabel ma wieħed ikun jista' jasal għal miżura aktar korretta u preċiża ta' dak li qed iġarrab il-poplu.

Mr Speaker, jien nibqa' ngħid li għalkemm naqbel ma' l-argument li l- profil inbidel - għax huwa veru - inħoss li l-aktar raġuni valida għaliex l-indiċi tal-prezzijiet mhux korrett huwa l-mod vizzjat kif jitmexxa d- Dipartiment ta' l-Istatistika u kif qed tinġabar l-informazzjoni dwar il- prezzijiet, l-informazzjoni reali u mhux dik li toħroġ mill-kotba.

Din tidher ċara wkoll mill-iżball żbaljun li għamel l-istess Minsitru Dalli l- ġimgħa li għaddiet fil-press release li ħareġ, suppost bil-prezzijiet tal- corned beef u prodotti oħra fejn irriżulta ċar li l-informazzjoni kienet skorretta u ma kenitx preċiża.

Jekk wieħed jaqbel li l-indiċi uffiċjali tal-prezzijiet mhux korrett ikollu problema quddiemu għax allura wieħed jistaqsi : X'inhi l-istima li nistgħu nagħmlu?

Kif nistgħu nistmaw b'mod tendenzjali r-rata vera ta' l-għoli tal-prezzijiet?

U hawnhekk qamet il- kontroversja kollha - ħafna minnha artifiċjali - dwar il-pilot study li kkummissjonati l-Fondazzjoni Ġuże' Ellul Mercer.

Il-pilot study kien maħsub biex f'terminu ta' xahrejn jagħti informazzjoni tendenzjali fuq bażi ta' sample żgħir li jagħti indikazzjoni dwar x'inhi r-rata vera ta' l-għoli tal-prezzijiet.

Nixtieq li l-ewwel nibda mil-lat personali għax bħas-soltu l-propaganda tan-naħa tal-Gvern tiddeletta sew li meta jkun hemm problema jew tqum kontroversja, minflok jittekiljaw il-qalba tagħha jipprovaw jiżlogawha u jiżbilanċjawha għal affarijiet personali.

Il-bieraħ ħadt gost - għax għamiltha apposta u l-Ministru Dalli daħal fiha kif stennejt jien - li meta semmejtlu lil ħuh in konnessjoni mal-LIMSUK qam minnufih jitkellem fuqu.

U tan-naħa tal-Gvern għamlu l-istess ħaġa, minflok iffokaw fuq x'qed jgħid l-istudju kummissjonat mill-GEM, minnufih ipprovaw idawru - dażgur li ma daħħaltx whisky! - u jiżlogaw l-istorja fuq il-professjoni u l- involviment ta' ħija f'dan l-istudju.

Hu ma kellux involviment professjonali f'dan l-istudju u allura l-ħafna botti redikoli tas- Segretarju Ġenerali tal-Partit Nazzjonalista Austin Gatt huma assolutament out of place u huma denji tiegħu u ta' ħadd aktar.

Aktar minn hekk, ir- realta' ta' l-istudju hija li dak huwa studju maħdum mhux biex ikun minflok indiċi uffiċjali - kieku indiċi uffiċjali huwa maħdum b'mod serju - imma biex jagħti tendenzi u juri eżattament x'inhuma l-affarijiet li qegħdin tabilħaqq jagħfsu fuq l-għoli tal-ħajja.

B'dan il-mod kellu jiġi kkonsidrat u min joħroġ u jgħid li huwa studju tad-dilettanti għandu risposta ċara quddiemu.

Studju tad-dilettanti huwa studju li ma jsibx l- approvazzjoni tal-poplu meta jasal għar-riżultati.

Jekk il-maġġoranza kbira tal-poplu tifhem li r-riżultati ta' studju bħal dan huma aktar qrib il-ħajja tagħha mill-indiċi uffiċjali tal-prezzijiet li suppost jinħadem b'mod aktar xjentifiku, allura hemm xi ħaġa ħażina u wieħed ikollu jistaqsi liema tabilħaqq huwa x-xogħol ta' dilettant, jekk hux ix-xogħol li jsir fuq l-indiċi uffiċjali tal-prezzijiet bis-suppost riżorsi u bis-suppost inċentiviżmu li għandu l-Gvern, jew inkella l-istudju magħmul bħala pilot study li sar biex jipprova jiskopri x'inhuma t-tendenzi fiċ-ċaqliq tal- prezzijiet attwali, jiġifieri mhux iċ-ċaqliq li jitkellmu dwaru tan-naħa tal-Gvern b'mod żlugat li lanqas ikun jikkorrispondi għar-realta'.

Mr Speaker, ir-risposta tiegħi toħroġ ċara fis-sens li jekk l-indiċi uffiċjali huwa skreditat - u hekk hu - allura x-xogħol dilettantesk wieħed jattribwih lil min hu responsabbli għall-indiċi uffiċjali, f'dan il-każ il- Ministru Dalli u t-team tiegħu, li kif kelli okkażjoni nispjega l-bieraħ, anke fil-qasam tat-taxxi qed imexxu l-politika finanzjarja u ekonomika ta' dan il-Gvern b'mod dilettantesk.

GĦalhekk minflok ma jipprovaw jaraw ftit il-problema eżattament kif inhi u kif tinħass, anke permezz ta' studju pilota - imisshom huma stess għamlu użu minn pilot study f'din il-ħaġa - jipprovaw iwaddbu kollox taħt it-tapit, jipprovaw jaljenaw u jkunu kompliċi ma' sforzi - ngħidilhom jien - oxxeni li jippersonalizzaw u jkunu ta' attakk personali.

Nerġa' ngħid li l-bieraħ apposta semmejt lil ħu l-Onor.

John Dalli fil-LIMSUK ħalli nara kif jirreaġixxi u ħadt gost li rreaġixxa kif irreaġixxa.

Jien ngħidlu li dik ir-reazzjoni turi eżattament x'jiġri meta wieħed jippersonalizza l-affarijiet.

Sur President, issa se nitkellem fuq ir-riżultati tal-pilot study.

Il- pilot study x'għamel?

Ħa sample ta' 24 familja ...

(Interruzzjonijiet) Kieku kien hemm 48 familja kienu jkunu ħafna aktar ...

Ma ngħidilhomx "imbeċilli" lil dawn in-nies, lanqas ma ngħidlu mbeċilli l-mod kif isiru l- affarijiet, għax dawn huma 24 familja li jgħixu f'dan il-pajjiż, li jġarrbu l-ħajja kif jgħixuha l-pensjonanti, il-ħaddiema u l-impjegati f'dan il- pajjiż, u ċertament mhux kif jgħixuha l-ministri.

Allura l-esperjenza ta' 24 familja diġa' tiswa biex wieħed ikollu indikazzjoni ta' kif sejrin l- affarijiet.

Il-pilot study kummissjonat mill-GEM ħares lejn il-basket ta' l-ikel, fejn wara li neħħew minnu l-ħxejjex u l-frott - għax dawn huma staġjonali fl-impatt tagħhom - bir-raġun u b'mod xjentifiku kkonċentraw fuq dik il-parti li ma tvarjax skond l-istaġun biex jaraw li b'mod stabbli kif qed jevolvu l-prezzijiet.

Ir-riżultati li ħarġu jindikaw li t-tendenza hija li ż-żieda fil-livell tal-prezzijiet ta' l-ikel f'din ir-range ta' prodotti li teskludi l-ħxejjex u l-frott staġjonali, hija ta' 13%.

Kif għidt l-ewwel, hemm il-prezz ta' l-oġġetti u l-profil ta' konsum li tagħmel familja fil-ħajja regolari tagħha.

U meta ġie evalwat il-profil ta' konsum ta' dawn il-familji bil-livell ta' prezzijiet li kienu saru, waslu għall-konklużjoni li t-tendenza għall-għoli tal-ħajja fuq l-ikel, apparti l-ħxejjex u l-frott, kienet ta' 15%.

Bħala order of magnitude il- livell tal-prezzijiet ta' l-ikel għola bi 13%, filwaqt li ż-żieda fuq il- kont ta' l-ikel hija ta' 15%.

L-għaref - għax hekk se jkolli ngħidlu - Ministru tal-Finanzi John Dalli, qal li dan kien mod imbeċilli kif tagħmel studju bħal dan.

Forsi qal hekk għax ma qabilx mal-konklużjonijiet; għandu kull dritt jaħseb hekk, imma nista' ngħidlu li l-maġġoranza kbira tal- ħaddiema, impjegati, pensjonanti, anzjani u min jiddependi fuq l-assistenza soċjali fil-pajjiż, ma jqisux ir-riżultati li nkisbu minn dan l-istudju bħala mbeċilli, anzi jaqblu li s'issa dak it-tip ta' studju għalihom huwa aktar korrett fl-indikazzjoni li jagħti dwar l-għoli tal-ħajja mill-indiċi uffiċjali ppreżentat mill-Ministru għaref u mhux imbeċilli John Dalli.

Ħaġa bħal din lill-poplu bilfors tweġġgħu għax spiċċajna f'sitwazzjoni fejn bl-implikazzjonijiet ta' dak li qed jgħid l-għaref u mhux imbeċilli Ministru John Dalli, qed jakkuża lill-poplu Malti u GĦawdxi li huwa poplu mbeċili.

GĦalija din aktar u aktar turi l-mod kif il-Gvern qed jinqata' mill-ħajja tal-poplu kif tabilħaqq qed jgħixha.

L-għaref u mhux imbeċilli Ministru John Dalli qed jingħalaq fil-figuri li jagħtuh u mhux qed jifhem x'inhi l-ħajja li qed jgħix tabilħaqq il-poplu.

Qed jagħmel żball l-għaref u mhux imbeċilli Ministru John Dalli meta jaħseb li l-poplu ma jifhimx dak li jkun qed jiġri, u ma jirealizzax li ċerti tattiċi u metodi kif jiġu ppreżentati l-affarijiet ikunu maħsuba biex jidħku bih u biex mingħalihom idaħħluh f'xi xkora.

Per eżempju, ir-retorika ġdida li ħarġet u smajnieha mingħand il-Ministru mhux imbeċilli John Dalli, kienet dwar il- household budgetary survey.

Il-bieraħ qalilna li hemm bżonn li nagħmlu survey u studju ġdid ħalli naraw kif nistgħu ntejbu u nemendaw l-indiċi uffiċjali.

Il-fatt li hemm bżonn ta' indiċi uffiċjali ġdid ilu jissemma xi sitt xhur, imma għaġeb ta' l-għeġubijiet ir-riklami fuq il-household budgetary survey, fejn se jikkuntattjaw ma nafx kemm-il elf famija, bdew ifaqqsu din il-ġimgħa.

GĦax f'daqqa waħda xi ħadd mill-uffiċjali ta' l-għaref u mhux imbeċilli Ministru John Dalli rrealizza li se ssir dimostrazzjoni nazzjonali ta' protesta konta l-għoli tal-ħajja, u forsi ħasbu li waħda mill-affarijiet li setgħu jsiru biex imewtu l-effetti tagħha kienet proprju li jgħidu li bdew jippreparaw household budgetary survey.

Din hija l-istess bħall-kwestjoni tal-fair trading, fejn wara li ntqal ħafna kliem fuqha, jgħaddi ż-żmien, jibqgħu ma jagħmlu xejn u meta mbagħad jasal iż-żmien biex issir xi ħaġa jkun tard wisq.

Allura biex jirrapezzaw jibdew bir-relazzjonijiet pubbliċi, jiġifieri r-reklami.

Jidhirli li ma' dawn ir-reklami ħarġu wkoll stqarrija li qalet li s-survey se jsir fuq ma nafx kemm-il elf familja, jiġifieri se jsir bis-serjeta' u bil-kbir, u li minn dan is-survey imbagħad jittieħed sample żgħir ta' familji, ħalli jkunu jistgħu jibnu l-indiċi uffiċjali l-ġdid.

Intqal ukoll li biex tinbena l-informazzjoni meħtieġa se jkun hemm bżonn ta' sena xogħol.

Allura jekk ix-xogħol jibda mill-1 ta' Jannar tas-sena d-dieħla, irridu sena sħiħa sakemm tinġabar l- informazzjoni, ħalli jkun jista' jsir il-household budgetary index il-ġdid.

Imma biex din l-informazzjoni tkun tista' tintuża jrid isir aktar xogħol ħalli l-informazzjoni tinbena f'xi forma ta' indiċi li fuqu wieħed ikun jista' jaħdem.

Biex dan isir hemm bżonn ta', mill-inqas, sena xogħol oħra, jiġifieri qed nitkellmu fuq time horizon ta' mill-inqas sentejn biex tinġabar l-informazzjoni ħalli jkun jista' jinbena l-indiċi l-ġdid, u mbagħad ikun hemm perjodu ta' żmien ieħor li matulu jiġi tabilħaqq mibni dan l-indiċi l-ġdid mill-informazzjoni li tkun inġabret.

Sadanittant, x'se jaħseb il-poplu mbeċilli?

Dan se jistaqsi lill-Ministru tal-Finanzi għaref u mhux imbeċilli John Dalli: X'se jiġri in the meantime, waqt li supppost ikun qed isir l-indiċi uffiċjali l-ġdid?

Il-bieraħ stennejt li l-Ministru mhux imbeċilli John Dalli għallinqas jispjegalna ftit il-mod kif se jirrispondi għal din il-problema.

Jiġifieri hemm qbil li l-indiċi uffiċjali preżenti mhux tajjeb u allura qed jingħad li fis-sentejn li ġejjin suppost li jsir sforz biex jinbena indiċi uffiċjali ġdid u aktar serju.

Imma x'se jiġri f'dawk is-sentejn?

Kif se jitkejjel b'mod serju l- għoli tal-ħajja biex il-poplu jista' jaċetta r-riżultat bħala validu?

Hemm ċerti indikazzjonijiet - li se nitkellem dwarhom aktar 'il quddiem - li juru li hemm ċans tajjeb li l-għoli tal-prezzijiet se jkompli jirranka.

Għalhekk fis-sentejn li ġejjin, sakemm isir il-household budgetary survey il-ġdid se jkun hemm bżonn ta' mezz awtentiku u serju li għallinqas ikun maqbul minn kulħadd kif jitkejlu l-prezzijiet Il-bieraħ il-Ministru tal-Finanzi li mhuwiex imbeċilli imma huwa għaref minflok kellimna dwar din il-problema reġa' rrepeta r-retorika li jixtieq li jkun hemm qbil fuq din il-ħaġa, li hemm bżonn li jkun hemm consensus fuq din il- ħaġa u li kulħadd għandu jagħti l-kontribut tiegħu fuq din il-ħaġa, imma fuq il-prattiċita' tagħha, fuq il-metodu ta' kif se jagħmel din il-ħaġa b'mod li ma jkunx imbeċilli ma qalilna assolutament xejn.

Il-poplu li mhuwiex imbeċilli - mhux kif jaħseb il-Ministru - qiegħed jistaqsi kif se jkun imkejjel l-għoli tal-ħajja b'mod awtentiku, b'mod li jkun maqbul u b'mod li jkun aċċettat li tabilħaqq ikun metodu li jagħti l-għoli tal-ħajja veru.

Għalkemm il-Ministru Dalli dam jitkellem ma kellu assolutament xejn xi jgħid f'dan ir-rigward.

Min-naħa l-oħra kellu ħafna xi jgħid fuq l-incomes policy u naħseb li pproġetta ruħu - kif ipprova jagħmel - bħala l-arkitett ta' l-incomes policy.

Ilna ħafna nisimgħu l-kelma "storika" madwar din l- incomes policy, donnu din kienet xi ħaġa storika bħall-Assedju l-Kbir.

Il- problema hija li l-bieraħ il-Ministru m'aċċettax illi l-problema hija li l- incomes policy falla bl-aktar mod xjentifiku.

Meta jkun hemm partners li ma jaċċettawx aktar li jimxu fuq ftehim - storiku kemm hu storiku - bħal dan - u l-unions kollha, mhux il-General Workers' Union, imma anke il-UHM u s-CMTU, mhumiex jaċċettaw li jimxu fuqu għax mhumiex jaċċettaw l-għoli tal-ħajja u ż-żieda fil-pagi li joħorġu mill-implimentazzjoni ta' l- incomes policy - diġa' jkun jidher ċar li l-incomes policy jkun falla.

Issa mhux dawn biss indikaw li l-incomes policy falla f'dan is-sens, anzi dan jidher mill-mod kif jitkellmu ċerti sidien, ċerti negozjanti u ċerti rappreżentanti u kultant anke ċerti Ministri tal-Gvern.

Mela dan l- incomes policy storiku li l-Ministru għaref mhux imbeċilli John Dalli l- bieraħ reġa' deher ċar li jaċċetta l-paternita' tiegħu, falla.

Allura jekk kien tajjeb daqshekk - kif semma l-bieraħ il-Ministru John Dalli - għaliex falla?

Jien naħseb li waħda mir-raġunijiet kardinali għaliex falla hija preċiżament din li għadna kif iddiskutejna, illi l-incomes policy huwa marbut ma' l-indiċi uffiċjali tal-prezzijiet u l-indiċi uffiċjali tal-prezzijiet ma jitwemminx minn kulħadd.

Mela din il-corner- stone ta' l-incomes policy "storika" skond il-Ministru għaref u mhux imbeċilli John Dalli hija mkissra u mxaqqa.

Għalhekk l-incomes policy li huwa marbut magħha se jfalli.

Imma apparti minn din ir-raġuni hemm affarijiet oħra f'dan l-incomes policy li mill-bidu dehru mxaqqa u l- esperjenza wriet li fil-fatt mhumiex iżommu l-piż li qed jitwaddab fuq l- incomes policy storiku.

Per eżempju, il-kejl ta' l-għoli tal-ħajja li fuqu tiġi kkalkolata ż-żieda fil-pagi tas-sena ta' wara kellu jwassal sa Ġunju.

Mela minn Ġunju sa Ġunju jsir il-kejl ta' l-għoli tal-ħajja skond l-indiċi uffiċjali li huwa diġa' vizzjat, u mbagħad iż-żieda fil-pagi taħt l-incomes policy tidħol minn Jannar ta' wara sa Ġunju tas-sena li tkun għaddiet.

Għalhekk hemm żmien ta' sitt xhur li huwa vojt u li l-incomes policy fiż- żieda tal-pagi ma jkoprihx għax l-incomes policy jgħid li l-pagi jiżdiedu minn Jannar biex jirriflettu ż-żieda fil-prezzijiet li tkun seħħet sa Ġunju ta' qabel.

L-unions qajmu din il-biċċa xogħol u qed jinsistu - skond ma qalu pubblikament - li għallinqas iż-żieda fil-pagi għandha tkun marbuta maż-żieda fil-prezzijiet li tkun seħħet sa Settembru ta' qabel.

Issa dan jista' jinħass bħala dettall tekniku importanti speċjalment fi żmien meta tkun qed tirranka l-inflazzjoni.

Pero' marbuta ma' dawn iż-żewġ affarijiet li semmejna s'issa għalija hemm raġuni ħafna aktar importanti.

Din ir-raġuni hija preċiżament li l-Gvern, fl-implimentazzjoni ta' l-incomes policy, ma ħadimx u m'aġixxiex in good faith anzi - u naħseb li għal dan huwa responsabbli l-Ministru tal-Finanzi għaref u mhux imbeċilli John Dalli - uża l-incomes policy b'mod li turi bad faith biex ikun jista' jimplimenta l-politika finanzjarja tiegħu skond kif ried hu.

B'ċertu mod wieħed jista' jgħid li dan daħħal lill-unions u lis- sidien fis-sqaq tiegħu u fl-ixkora, kif ried hu, biex imbagħad ikun jista' jkollu idu ħielsa biex jagħmel ċerti affarijiet.

Ħalli nispjega x'irrid ngħid.

Per eżempju, jien ma nistax nifhem kif tista' tagħmel incomes policy bħal dan mingħajr ma tkun qiegħed tikxef idejk, bħala Gvern, biex tgħid eżattament xi tkun il-fasla ġenerali tal-politika finanzjarja u ekonomika tiegħek.

Meta inti dieħel għal ftehim li bih tgħid x'se tkun iż- żieda fil-pagi għall-għoli tal-ħajja tas-sena d-dieħla - u dan ikun marbut ma' żidiet fil-prezzijiet - għallinqas f'moħħok irid ikollok il- fehma li ż-żieda fil-prezzijiet is-sena d-dieħla se tkun ftit jew wisq żieda raġjonevoli u naturali.

Għalhekk din iż-żieda mhux se tkun provokata mill-politika stess tal-Gvern.

Jekk inti union u lest in good faith li taċċetta incomes policy bħal dan, jiġifieri li torbot il-pagi tas-sena li għaddiet maż-żidiet fil-prezzijiet li tkunu ġraw sa Ġunju jew sa Settembru li jkunu għaddew, la l-Gvern huwa partner f'dan l-incomes policy, għallinaqas f'moħħok irid ikollok il-fiduċja li l-Gvern mhux se jaqbad u jdaħħal miżuri li bihom jaċċellera hu stess ir-rata raġjonevoli u naturali taż-żieda fil-prezzijiet.

Għaliex jekk il-Gvern ikollu dan f'moħħu, allura huwa fid-dover li jikxef il-karti tiegħu mas-sidien, man-negozjanti u mar-rappreżentanti tal-ħaddiema u jgħidilhom x'ikun beħsiebu jaħgmel is- sena ta' wara.

Din imkien ma narawha fl-incomes policy u jiena l-bieraħ stennejt li l-Ministru għaref u mhux imbeċilli John Dalli jispjegalna ftit għaliex uża l-attitudni li uża f'dawn l-aħħar snin meta ġie biex jimplimenta l-politika ta' l-incomes.

Jiena naħseb li kemm min-naħa tan- negozjanti u tas-sidien kif ukoll min-naħa ta' l-unions, matul dawn l-aħħar sentejn jew tlieta ħadmu taħt l-umbrella ta' l-incomes policy b'rieda tajba.

Pero' l-Gvern, jiddispjaċini ngħid, m'għamilx hekk; il-Gvern daħħal lit-tnejn l-oħra fl-incomes policy tiegħu imbagħad ħass li kellu idu libera biex jagħmel dak li jrid.

U nispjega għaliex u nagħti eżempju ta' żewġ każijiet ċari fejn ġrat din il-ħaġa.

L-ewwel każ kien meta ttieħdet id-deċiżjoni ta' l-iżvalutar tal-lira s-sena li għaddiet.

Jekk hemm xi ħaġa li żgur se tipprovoka żieda mhux raġjonevoli u mhux naturali fil- prezzijiet, din hija żgur l-iżvalutar tal-lira.

Meta tiżvaluta l-lira tkun qiegħed bl-istess mod tinjetta fl-ekonomija żieda sostanzjali fil- prezzijiet.

F'ekonomija bħal tagħna, fejn l-importazzjoni tal-prodotti u s-servizzi tammonta għal aktar minn 100% tal-GNP u fejn l-esportazzjoni tal- goods and services f'ħafna każi tammonta għal kważi 90% tal-GNP, ma tistax tikkonċepixxi l-idea li tinjetta żvalutar tal-lira b'10% b'mod li ma jkunx hemm rankatura sostanzjali fil-prezzijiet.

Issa meta qiegħed back to back mal-ftehim ta' l-incomes policy u tagħmel żvalutar tal-lira b'dan il-mod, tkun qed turi bad faith mal-unions u man-negozjanti għaliex l-ewwel tkun qed torbtilhom iż-żieda tal-pagi maż-żieda fil-prezzijiet li ġraw sa Ġunju ta' qabel, imbagħad wara li tkun irbatthom f'daqqa waħda tfaqqgħalhom żvalutar tal-lira ta' 10%.

Fejn hi l-good faith f'ħaġa bħal din?

Issa fil- każ tan-negozjanti din hija problema inqas milli hija fil-każ tal-ħaddiema għaliex il-ħaddiema jkollhom jiffaċċjaw l-għoli tal-ħajja li jirriżulta mill-iżvalutar tal-lira fuq il-bażi ta' pagi li ġew aġġustati skond l- indiċi uffiċjali sa Ġunju tas-sena li tkun għaddiet.

Jiġifieri bħala konsumaturi se jintlaqtu doppjament, se jintlaqtu għaliex dak li mingħalihom ħadu sa Ġunju diġa' tnaqqsilhom b'10% u se jintlaqtu wkoll mill- fatt li l-livell ġenerali tal-prezzijiet, b'deċiżjoni tal-Gvern, se jiżdied b'ritmu li m'għadux aktar naturali u raġjonevoli.

Ara fil-każ tan- negozjanti, l-affarijiet jidhru isbaħ, għax wieħed jista' jibbeniefika minn apprezzament ta' stocks li għandhom, u allura jagħmlu profitti li jissejħu windfall.

Wieħed jista' jagħmel claim li f'termini tal-lira Maltija, d- dħul tagħhom minn barra se jiżdied u allura jagħmlu aktar profitti.

GĦalhekk in-negozjanti m'għand-homx għalfejn igergru daqstant minħabba l- iżvalutar tal-lira Maltija.

L-istess ħaġa ma tistax tingħad għall-ħaddiema u jiena ngħid li dan il-mod kif mexa l-Gvern wera nuqqas ta' fiduċja, betrayal of trust li ftehim bħal dan suppost li huwa mibni fuqha.

Imma dan huwa eżempju wieħed biss ta' x'ġara.

Imbagħad hemm ħaġa oħra li hija aktar lampanti minn hekk, il-mod kif il- Gvern, wara li rabat l-incomes policy b'dan il-mod, beda huwa nnifsu jżid il-prezzijiet ta' servizzi u prodotti essenzjali tiegħu.

Issa wieħed jista' jgħid - u f'dan il-każ ikun żbaljat jekk jgħid hekk - li l-iżvalutar tal-lira tista' tkun emerġenza imma fil-każ tas-sena li għaddiet ma kienx hemm emerġenza.

Barra minn hekk il-Gvern għandu d-dmir li kemm jista' jkun jaħbi kollox u ma jurix l-affarijiet għax żvalutar tal-lira jista' jfisser li jkun hemm nies li jkollhom inside knowledge u japprofettiw ruħhom minn dak li jkun ġej.

Imma fil-każ ta' meta l-Gvern ikun qiegħed iżid il- prezzijiet ta' servizzi u prodotti tiegħu b'mod ċar, il-problema żgur li ma teżistix.

Issa x'inhuwa jiġri, Sur President?

Wara li l-Gvern rabat dan iċ-ċoff ta' l-incomes policy bdew joħorġu żidiet fil-prezzijiet min-naħa tal-Gvern li b'mod ċar u sostanzjali kienu jaffettwaw il-prezzijiet li jkollu jħallas għalihom il-konsumatur.

U dan mhux fuq affarijiet żgħar, iżda fuq it-telefon, fuq l-ilma, l-elettriku u l-posta.

In-nuqqas ta' fiduċja tidher aktar u aktar minn kif bdew isiru dawn iż-żidiet fil- prezzijiet.

L-unions bdew jargumentaw - fl-opinjoni tiegħi korrettement - illi l-kont taż-żieda fil-prezzijiet sa Ġunju mhuwiex aċċettabbli u mhuwiex tajjeb biżżejjed, imma għandu jiġi estiż sa Settembru, jiġifieri flok nieqfu f'Ġunju, nieqfu f'Settembru, u l-Gvern - anke jekk m'aċċettax din il- ħaġa - diġa' beda jieħu l-prekawzjonijiet tiegħu.

U l-Gvern qal li at worst, taħt l-incomes policy kif jista' jkun, is-sena d-dieħla se nibdew norbtu l-għoli tal-pagi maż-żieda fil-prezzijiet tal-prodotti u servizzi tagħna sa Settembru.

U din ħarġet ċara.

Per eżempju, ir-rati tat- telephones meta għolew, Sur President?

Ir-rati tat-telephones għolew mill- 1 ta' Ottubru.

Il-posta meta se togħla?

Mill-1 ta' Jannar.

Meta qed jingħad li se tibda ż-żieda fil-prezz ta' l-ilma?

Mill-1 ta' Jannar, tkun xi tkun iż-żieda.

Din hija tip ta' approach li timmina l-fiduċja fl- incomes policy.

GĦax Gvern li jaf li għandu dan il-ftehim, jaf li se jkun hu li se jżid ir-rata tal-prezzijiet is-sena dieħla permezz ta' deċiżjonijiet tiegħu, u ma jikkomunikahomx minn qabel ħalli wieħed ikun jista' jinfilzahom fil-ftehim aħħari, mhuwiex jidħol fi ftehim bħal dan b'mod li jispira fiduċja.

Minkejja l-kliem sabiħ kollu li qalilna l-bieraħ il-Ministru tal-Finanzi - għaref u mhux imbeċilli - John Dalli, jiddispjaċini ngħidlu, li storiku kemm jippretendi li huwa storiku l-ftehim ta' l-incomes policy, u importanti kemm jippretendi li huwa importanti, li ir-raġuni ewlenija għaliex falla l-incomes policy huwa preċiżament il-mod kif mexxa hu.

Hawnhekk kultant jistema' li huwa ġeneruż u ġentili, imma l- impressjoni li jagħti u anke l-mod kif jaħdem l-affarijiet hija ta' arragonza determinata li tibqa' għaddejja bħal romblu.

U ħaġa bħal din mhux biss turta imma toħloq l-isfiduċja fil-pajjiż u mbagħad kollox jibda jikkrolla u anke r-riżultati juru dan.

GĦal żmien twil il-Ministru għaref u mhux imbeċilli tal-Finanzi ippretenda li ma kellux problemi bl-indiċi uffiċjali tal-prezzijiet u li l-indiċi uffiċjali jagħti stampa ċara ta' kif inhuma l-affarijiet.

Kien il-bieraħ li beda jitkellem fuq il-ħtieġa li dan l-indiċi uffiċjali kellu jinbidel.

MR SPEAKER: Ippermettili, Onorevoli.

Skadielek il-ħin u għandek bżonn extension beix tkompli titkellem.

ONOR.

GEORGE VELLA: Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.

SALVU SANT: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor Alfred Sant ikompli jitkellem.

Il- Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-mozzjoni għaddiet nem.con.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, nixtieq inkun naf kemm beħsiebu jkompli bid-diskors tiegħu.

MR SPEAKER: L-extension li ngħatat hija ta' nofs siegħa.

Imbagħad wara din in-nofs siegħa, jintalab il-leave of House.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Iva, imma jien qed nistaqsi jekk hux beħsiebu jieħu n-nofs siegħa, jew huwiex se jdum aktar.

ONOR.

ALFRED SANT: Nittama li f'nofs siegħa nkun eżawrejt l-argumenti kollha, u għandi ħafna aktar argumenti xi ngħid.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jiġifieri taħseb li tieqaf?

ONOR.

ALFRED SANT: Nittama.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Aħna diġa' tkellimna l-bieraħ u llum fuq is- Second Reading ta' dan l-Abbozz u għalkemm m'hawnx ftehim fuq kemm tieħu d- diskussjoni, xtaqna indikazzjoni ta' kemm se ddum u naraw min se jitkellem min-naħa tagħna.

Galhekk nixtieq li tgħidli jekk hux se tieqaf sa nofs siegħa oħra.

ONOR.

ALFRED SANT: Jiena nittama li sa nofs siegħa oħra nkun lest, pero' nista' nwissik minn issa li hawn ħafna kelliema min-naħa tagħna li jixtiequ jitkellmu.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jekk wara nofs siegħa ma tkunx lest, ikun hawn oġġezzjoni.

Qed ngħidlek biex tirregola ruħek.

ONOR.

ALFRED SANT: Napprezza li dawn l-affarijiet li qed insemmu bilfors issibuhom oġġezzjonabbli għax huma affarijiet delikatissimi għalikom.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nixtieq li ma jagħmilx rimarki bħal dawn.

Naħseb li l-argumenti li qed jagħmel hawn, il-poplu qed jismagħhom ad nauseam bir-rapporti li jaqra fil-ġurnali u kull fejn jitkellem.

GĦandu nofs siegħa oħra mingħajr ma noġġezzjonaw, iżda wara nofs siegħa, noġġezzjonaw.

ONOR.

ALFRED SANT: Bir-rispett kollu, Sur President l-argumenti li smajna l-bieraħ huma argumenti ...

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Dan huwa kollu out of order.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Le, mhux out of order.

Jien nista' nopponi; m'inix nopponi, pero' nista' nopponi.

U l-impressjoni tiegħi hi li qisni ma nistax nopponi.

Kif qed titkellem is-Sinjorija Tiegħek, qisni jien ma nistax nitkellem.

MR SPEAKER: Le, għandek id-dritt kollu li topponi u f'dak il-każ inpoġġi l-mistoqsija.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jiġifieri s-Sinjorija Tiegħek trid tpoġġi l- mistoqsija fis-sens li tara jekk il-Kamra taqbilx.

Jien qomt nitkellem biex ninforma lill-Kamra li se naqbel purche' wara din in-nofs siegħa m'aħniex se nagħtu aktar estensjonijiet.

Jien għandi d-dritt li nagħmel dan.

MR SPEAKER: Hemm estensjoni ta' nofs siegħa.

L-Onor.

Alfred Sant.

ONOR.

ALFRED SANT: L-argumenti li ilu jisma' l-poplu ad nauseam huma l- argumenti dwar incomes policy fallut li l-bieraħ il-Ministru għaref u mhux imbeċilli John Dalli reġa' rrepeta ad nauseam.

Naħseb li l-argumenti jinstemgħu ad nauseam miż-żewġ naħat.

Forsi tajjeb li jekk l-argumenti jkunu dehru ad nauseam fil-gazzetti jiġu repetuti hawn ħalli min għandu r- responsabilita' li jirrispondi għalihom bis-serjeta', jirrispondi bis- serjeta' u jekk mhux lest li jagħmel dan, jidher quddiem il-poplu li fil- fatt mhux lest li jirrispondi għalihom bis-serjeta'.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Waħda mill-affarijiet li jorbtu ma' dan kollu hija preċiżament il- problema ta' fejn sejrin minn hawnhekk.

Il-falliment ta' l-incomes policy attwali ġej mill-fatt li, kif diġa' għidt, l-unions, fost oħrajn, ma jistgħux jaċċettaw li l-indiċi tal-prezzijiet uffiċjali kif inhu bħalissa, jintuża biex ikejjel iż-żieda li suppost tingħata fil-pagi.

Diġa' għidna li l-mistoqsija hija x'kejl se jintuża.

Hawnhekk qed tqum id-dilemma tal- Gvern.

Il-Gvern ma jistax jibqa' jinjora li, ad nauseam kemm huma ad nauseam l-argumenti, il-klima ġenerali fil-pajjiż hija li l-Gvern falla fit- target li l-prezzijiet jibqgħu stabbli.

Il-prezzijiet f'dan il-pajjiż mhumiex stabbli, imma qed jogħlew b'rata ħafna aktar qawwija milli qed jippretendi l-Gvern u milli qed jindika l-indiċi uffiċjali.

Allura ż- żlugatura kollha qegħda fil-mod kif se jiġu mpostati u ffokati l- affarijiet.

GĦax żgur li l-ħaddiema, l-impjegati u nies oħra mhumiex se jaċċettaw żieda li tkun ta' Lm1.50 jew Lm1.25.

Min jipproponi xi żieda bħal din ikun qed jaħseb li jista' jimponi dittatura fil-pajjiż.

U diġa' qed jitqanqlu l-possibilitajiet.

Per eżempju, diġa' jidher li waħda mill- possibilitajiet - u din smajnieha through the grapevine - hija li għal darb'oħra jkun hawn żvalutar tal-lira.

Ara fejn qed inwasslu l-affarijiet!

Issemmiet l-option ta' żvalutar tal-lira ta' bejn 5% u 10%.

Issa ħaġa bħal din mill-ġdid terġa' tirranka u taċċellera l-inflazzjoni.

L-iżvalutar tal-lira, kif wissejna s-sena li għaddiet, wassal għad-diżgwid soċjali li jeżisti bħalissa fit-tmexxija imprenditorjali u azjendali tal-pajjiż u qed tinħoloq mill-ġdid klima ta' spekulazzjoni.

Bħas-sena li għaddiet din il- klima ta' spekulazzjoni qed iżżid ċerta sfiduċja u anke ċerti maniġġi li qed nisimgħu bihom.

Jien nistieden lill-Ministru tal-Finanzi għaref u mhux imbeċilli John Dalli biex jinvestiga informazzjoni li waslitli llum, li l- bieraħ mil-Lombard Bank kien hemm transazzjoni ta' nofs miljun lira fi trasferiment ta' fondi barra minn Malta bħala spekulazzjoni fuq l-iżvalutar tal-lira li qed jissemma.

Nista' ngħidlu wkoll li l-bniedem li huwa konness ma' din it-transazzjoni - mill-ġdid qed nidħol personali - huwa t-tifel ta' Ministru tal-Gvern preżenti.

Jien qed nistieden lill-Ministru jinvestiga din il-ħaġa.

Ħaġa bħal din tindika t- tip ta' inċertezza li deħlin fiha bil-falliment ...

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Point of order.

Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: On a point of order.

Dan li qed jgħid l- Onor. Sant naturalment qed jgħidu bir-responsabilita' kollha.

Jien nista' nagħti garanzija mill-aktar assoluta li m'hi se ssir ebda devaluation u għalhekk issa nitlob lill-Onor.

Alfred Sant jagħtini l-isem ta' din il- persuna biex immedjatament inkun nista' ninvestiga.

L-allegazzjoni li qed jagħmel fuq tifel ta' Ministru u allura tirrifletti fuq il-Ministru - għax l-allegazzjoni hi li x'imkien, jiġifieri fil-Kabinett, qed tiġi diskussa d- devaluation tal-lira, xi ħadd għadda din l-informazzjoni u tifel ta' Ministru approfitta ruħu minnha - irid jissostanzjaha.

Pero' biex nuri kemm id-diskors tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni huwa politikament irresponsabbli, jien hawnhekk niddikjara bl-aktar mod assolut li mhux veru se jkun hawn żvalutar tal-lira.

Inżid ukoll li dan qatt ma ġie diskuss jew maħsub, u l-Gvern bl-ebda mod remot ma kkonsidra l-miżura tad-devaluation.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jien qed nagħti l-informazzjoni lill-Prim Ministru u nistiednu biex jinvestiga t-transazzjoni li saret il-bieraħ għall-valur ta' nofs miljun lira mil-Lombard Bank.

L-ismijiet huma relatati ma' din it- transazzjoni.

(Interruzzjonijiet) Le, m'inix se nsemmi ismijiet pubblikament.

Iċċekkja inti u jekk trid ngħaddilek l-ismijiet privatament.

(Interruzzjonijiet) Ħalli nispiċċa u mbagħad ikompli wara.

(Interruzzjonijiet) Din it-tip ta' spekulazzjoni hija għaddejja bħalissa u naħseb li tkompli tiżdied wara li l-Prim Ministru issa aġixxa bil-mod kif aġixxa.

GĦax dan jindika li se jsolvi l-problemi li qed joħloq il-falliment tal-politika tiegħu bit-teatrini!

U dawn it-tip ta' teatrini, Sur President, m'għadhomx jitwemmnu għax issa għadda ż-żmien minn fuqhom.

Inutili li ndaħħlu lill-poplu, liċ-ċittadini u lill-ħaddiema fi triq li at the end of it jaslu fi proċess li jkollhom ibatu r-riżultati u l- konsegwenzi tad-deċiżjonijiet li jkunu ttieħdu għalihom mill-Gvern; mil-lum għal għada jsir żvalutar tal-lira u mbagħad trid tibqa' ġġorr il-piż tagħha, filwaqt li l-Ministru tal-Finanzi jinsisti li din il-ħaġa mhix qed issir, li l-prezzijiet mhumiex qed jiżdiedu, li mhux qed ikun hemm pressjoni miż-żieda fil-prezzijiet fuq il-ħajja tal-familji!

Hawnhekk irid isir l-isforz min-naħa tal-Gvern; irid juri li mhux bit-teatrini - għax it- teatrini spiċċa żmienhom - imma bir-realta' ta' qbil fuq żieda fil-pagi u żieda fil-benefiċċji soċjali li jkun sostanzjali biżżejjed ħalli jpatti għall-għoli tal-ħajja li qiegħda tiġri fil-pajjiż ...

Hawnhekk fejn toħroġ il-problema kollha, Sur President, għaliex il-klima li dan il-Gvern qed idaħħal fil-pajjiż hija li min hu minn fuq qiegħed tajjeb u min hu minn taħt jispiċċa emarġinat u jkompli jinżel, jitnaqqas u jitbaxxa.

Din hija l- problema.

Qed jitħalla jiżdied id-distakk fil-pajjiż bejn min hu tajjeb u bejn min mhux qiegħed tajjeb u l-logħba kollha qed tkun li min qiegħed 'l isfel jispiċċa politikament emarġinat u allura mhux konsidrat bħala xi ħadd li ta' min isostni u ta' min jikkonsidra aktar.

Din hija xi ħaġa li qed tiġri.

U inutli, per eżempju, nitkellmu fuq il-pagi medji u noqogħdu niftaħru kemm żdiedu.

Il-problema hija li hemm nies li qegħdin ikollhom ibatu sewwa minħabba r-riżultat tal-politika tal-Gvern li mhux qed tikkontrolla l-prezzijiet u li ma ħallietx atmosfera ta' prezzijiet stabbli fil-pajjiż.

U t-teatrini m'għadhomx jikkonvinċu aktar.

Issa jekk il-Gvern telaq fuq din it-triq li hija t-triq ta' ħafna gvernijiet konservattivi fl- Ewropa li jemarġinaw lil min hu minn taħt u jqegħduh fil-ġenb, affari tiegħu imma naħseb li attitudni bħal din tmur kontra s-slogans kollha li smajna dwar solidarjeta' għax preċiżament is-solidarjeta' trid turiha ma' min hu minn taħt mhux ma' min huwa aktar qawwi minnek u aħjar minnek.

U bħalissa dawk li huma minn taħt huma n-nies li qed ikollhom jgħixu fuq l- assistenza soċjali.

Hemm nies li qegħdin jgħixu fuq assistenza soċjali u li qegħdin jibqgħu lura milli jlaħħqu ma' l-għoli tal-ħajja.

Dawn qegħdin jiġu emarġinati u mhumiex ilaħħqu man-nifs ta' l-għoli tal-ħajja.

Dan l- Abbozz ta' Liġi li qegħdin niddiskutu dwar l-income tax fuq l-overtime, lil min se jgħin?

Jien diġa' għidt li se jgħin lil min diġa' għandu aċċess għall-overtime u għall-part-time jobs.

Dan bl-ebda mod m'hu se jgħin lil min ma jħallasx income tax għax qiegħed minn taħt.

Min ma jħallasx income tax mhux se jibbenefika minn dan l-Abbozz ta' Liġi.

Min ma jdaħħalx biżżejjed u allura ma jħallasx income tax, m'hu se jibbenefika assolutament xejn minn dan l-Abbozz.

Allura hawnhekk qegħdin ntkellmu fuq miżuri li se jgħinu lil min diġa' qiegħed ekonomikament tajjeb.

U dan huwa l-pattern kollu ta' dak li qiegħed jingħad.

Biex niffaċċjaw l-għoli tal-ħajja, jew se nikkontrollaw l-għoli tal-ħajja u ma nħallux il-prezzijiet jiżdiedu jew inkella jekk nitilqu fit-triq li telaq fuqha l-Gvern u tabilħaqq nemmnu fis- slogan tas-solidarjeta', irridu nieħdu miżuri attwali u miżuri veri biex nikkumpensaw lill-ħaddiema u lill-pensjonanti li qegħdin fuq l-assistenza soċjali, għall-għoli tal-ħajja li qed ikollhom jiffaċċjaw.

U jien s'issa m'inix qed nara din ir-rieda min-naħa tal-Gvern.

Il-Gvern qiegħed imexxi s- slogan li "I'm alright Jack" u kulħadd qiegħed tajjeb u b'dan il-mod qiegħed inessi lil min mhuwiex qiegħed tajjeb.

Fl-istess ħin, qiegħed jipproklama s-slogans ta' solidarjeta'.

Jekk nidħlu fuq din il-linja, irridu ngħidu li meta nitkellmu fuq żidiet fil-pagi, qed jitqajjem l- argument li l-industriji u l-azjendi privati ma jifilħux ċerti żidiet fil- pagi.

Dan mhux veru.

F'din l-aħħar sena jew sentejn kien hemm tendenza li biha s-sehem tal-profitti fil-kejk nazzjonali żdied.

Iċ-ċifri tal-Bank Ċentrali li semmejt il-bieraħ juru li s-sehem fil-value added ta' l- industrija tal-profitti żdied relattivament ma' dak is-sehem li jmur għall- pagi u għas-salarji.

Fl-Economic Survey li għadu kemm ħareġ għall-ewwel tliet xhur ta' din is-sena minn Jannar sa Marzu, insibu li x-share fil-GDP tal-profitti mit-trading bħala perċentwal żdied fuq is-sena li għaddiet.

Dan jindika mill-ġdid li dan il-ħafna kliem li ċerti azjendi ma jifilħux għal ċerti żidiet huwa kollu kliem maħsub biex jaljena u jbiddel il-fehma tal-poplu.

Waħda mill-affarijiet ta' skantament hija li l-għaref u mhux imbeċilli Ministru tal-Finanzi John Dalli jiġi jgħidilna hawnhekk li għandu qalbu mal-ħaddiema u jġorr qalbu fuq il-pavru tal-ġlekk favur il-ħaddiema u mbagħad meta tanalizza l-outcome u r-riżultat ta' l-operat tiegħu, għall- kuntrarju ssib li l-bilanċ u l-kontroll ta' tqassim tal-ġid maħluq f'dan il- pajjiż qiegħed imur min-naħa tal-ħaddiema lejn min jikkontrolla l-azjendi.

M'hemm xejn ħażin li l-profitti jkunu xierqa u garantiti f'soċjeta' bħal tagħna, imma fi żmien fejn il-konsumatur, il-ħaddiem, qiegħed ikollu jġorr il-piż ta' l-għoli tal-ħajja, ċertament li l-piżijiet iridu jinqasmu ugwalment.

U jekk hemm piż li qed iġorr il-ħaddiem, dan irid jinġarr bl- istess mod min qiegħed jipparteċipa u jieħu l-profitti.

Imma mhux hekk qed jiġri.

Fl-għoli tal-ħajja l-piż qed ikollu jġorru l-ħaddiem, l-impjegat, min qiegħed fuq l-assistenza soċjali, u min jappartjenti fil-profitti mhux qiegħed ikollu jġorr l-istess piż, anzi qiegħed imur aħjar.

U dan taħt it- tmexxija finanzjarja ta' l-għaref u mhux imbeċilli Ministru tal-Finanzi John Dalli!

Issa fl-aħħar il-bieraħ b'kumbinazzjoni ħarġet titkellem il- Federazzjoni ta' l-Industriji fuq din il-ħaġa.

Fl-aħħar il-Federazzjoni ta' l-Industriji sabet il-leħen!

Din ikkritikat lill-Gvern li qiegħed ixerred ottimiżmu żejjed fil-pajjiż u kkritikat lill-Oppożizzjoni li qiegħda żżid l-aspettattiva għal żidiet fil-pagi li mhumiex ġustifikati.

Ħaġa bħal din lili tgħaġġibni għaliex il-Federazzjoni ta' l-Industriji ilha teżisti għal dawn l-aħħar 40 jew 50 sena u ċertament li kienet teżisti f'dawn l-aħħar sena jew sentejn.

U ċertament li bħala Federazzjoni li qiegħda hemm biex tipproteġi 'l-industrija, wieħed kien jistenniha tieħu ċerti pożizzjonijiet pubbliċi li jiftiehmu ċari ma' dak li qed tgħid illum.

Imma mhux hekk ġara.

Meta matul dawn l-aħħar xhur żdiedu ċerti tariffi anke min-naħa tal- Gvern, per eżempju fuq it-telephones, ma smajna assolutament l-ebda żiffa ta' kelma min-naħa tal-Federazzjoni ta' l-Industriji biex tikkummenta fuq dawn l-affarijiet.

Meta kien hemm proposti, per eżempju ...

(Interruzzjonijiet) Hawn min qed jgħid għaliex marru tajjeb fuq l-overseas calls.

Mhux veru.

Bħala bilanċ, hemm setturi kbar ta' l-industrija li marru ħażin miż-żieda tat-tariffi fuq it-telephones.

Mhux kulħadd jagħmel kuntatt regolarment ma' barra.

L-industriji żgħar lokali jużaw it- telephone għal hawn Malta ħafna iktar milli għal barra.

Minflok ma l- Federazzjoni ta' l-Industriji tkellmet fuq dawn l-affarijiet, baqgħet siekta, u baqgħet siekta wkoll fuq affarijiet li qed jidhru madwarna, ngħidu aħna li bil-mod kif il-Ministru tal-Finanzi għaref u mhux imbeċilli John Dalli mexxa ċerti affarijiet, per eżempju fuq il-levies, qed jagħlqu industriji u lanqas tawhom ċans li jaġġustaw b'ċerta serjeta' għal din il- bidla fl-environment.

Per eżempju, hemm theddida kibra fuq kumpannija żgħira ta' l-azzar, il-Hompesh Steel, li f'daqqa waħda se titlef il- protezzjoni li għandha u lil din minflok li tawha ċans tirristruttura ruħha qed jipprovaw jaraw kif ibiddlulha kollox malajr kemm jista' jkun mingħajr ċaqliqa protesta jew ta' diskussjoni pubblika min-naħa tal-Federazzjoni ta' l-Industriji.

Din hija l-istess ħaġa li ġrat fil-każ tal-fabbrika Edible Oil.

Mill-ġdid l-istrutturazzjoni li taparsi kellha ssir fuq bażi ta' pjan, issir mil-lum għal għada u l-Federazzjoni ta' l-Insdustriji ma tgħid assolutament xejn dwar dan.

Allura issa kif tiġi fl-aħħar minuta l- Federazzjoni ta' l-Industriji u tippretendi li titwemmen li qed titkellem b'mod responsabbli u kredibbli fuq dan il-każ?

Fl-opinjoni tiegħi la qiegħda tagħmel ħaġa u lanqas qiegħda tagħmel oħra.

Allura meta dawn jiġu fl-aħħar minuta, lejlet il-Budget, qishom in-nies li jħabbru l-mewt ta' Apollonius jew ta' Hamlet fl-aħħar play ta' Shakespeare, biex jgħidu dawn l-affarijiet, bilfors ma jkunux kredibbli u ma jirriflettux eżattament il- kuxjenza ta' dak li jkun għaddej.

Allura m'hemmx dubju li kollox ma' kollox ninsabu f'sitwazzjoni fejn il-Ministru tal-Finanzi falla fil- politika li kien qiegħed jipproponi f'dawn l-aħħar sentejn jew tlieta.

Jgħid xi jgħid il-Ministru, il-politika tiegħu wasslet għal inflazzjoni reali u huwa l-poplu "imbeċilli" ta' dan il-pajjiż li qed jifhem li għandu problema bl-għoli tal-ħajja.

U quddiem dan it-taħwid li għaddej, il-poplu bilfors ikollu jgħid li hu jrid dak li ħaqqu u li mhux se jaċċetta aktar it-teatrini, ir-retorika u l-istatistika li ħafna drabi hija informazzjoni falluta bħal meta jgħid li l-corned beef iqum "daqshekk" u jkun iqum ħafna iktar.

Sur President, preċiżament dan huwa l-ħsieb u din hija l-intenzjoni wara d-dimostrazzjoni nazzjonali ta' protesta li jrid jorganizza l-Partit Laburista.

Din se nagħmluha b'mod li nuru tabilħaqq x'inhuwa l-polz tal- poplu.

Għalhekk hawn din l-aspettattiva u dawn l-isforzi kollha min-naħa tal-Gvern sabiex jaljenaw lill-poplu b'issues li huma irrelevanti għall- qagħda tal-lum.

Tan-naħa tal-Gvern jafu li l-pressjoni popolari kontra l- għoli tal-ħajja qiegħda hemm u inutli li jużaw il-mezzi ta' propaganda li għandhom, konxji jew le, magħrufa jew le, minn taħt u minn ġewwa, ħalli jipprovaw jiddevjaw l-attenzjoni tal-poplu mill-issue vera li preċiżament hija issue li tirrifletti biċ-ċar fuq il-kredibilita' tal-mod kif imexxi dan il-Gvern, il-kredibilita' tat-targets li jpoġġi 'l quddiem, il- kredibilita' ta' l-informazzjoni li jgħaddi u l-kredibilita' ta' kif dak li jgħid li se jagħmel iwettqu bis-serjeta'.

Qed joħorġu każ wara l-ieħor fejn il-Gvern jgħid li se jagħmel ħaġa, imbagħad mhux talli ma jagħmilhiex, talli jibni madwaru forma ta' relazzjonijiet pubbliċi li taħbi li ma jkun għamel xejn jew li dak li jkun għamel ikun falla.

Jista' jfalli fil- kwestjoni tad-dħul fl-Ewropa, fil-kwestjoni tal-qrati, fil-ġlieda kontra l- korruzzjoni, fit-tmexxija tal-ħabsijiet u dejjem iwaħħal f'ħaddieħor, pero' fl-aħħar mill-aħħar il-problema hija li f'ċerti oqsma ma tistax tibqa' tfalli mingħajr ma tipprovoka r-reazzjoni tal-poplu.

U dan huwa qasam fejn bilfors se jkun hemm ir-reazzjoni tal-poplu jekk se nibqgħu mexjin b'dan il- mod.

Minkejja l-ħafna kliem sabiħ dwar fiduċja, il-mod kif mexxa l- Ministru Dalli ma jaspirax fiduċja, anzi juri li kull ħaġa li saret bejn l- unions, is-sidien u l-Gvern f'dawn l-aħħar snin kienet ibbażata fuq qerq, u fix-xahar ta' Novembru 1993 dan il-qerq, issa wassal għal għoli tal-ħajja li qed jolqot b'mod ħażin ħafna lill-iktar nies li l-inqas jistgħu jissaportuh.

Wasalna f'sitwazzjoni fejn il-politika finanzjarja u ekonomika tal-Gvern tfisser li qed jieħu l-iktar lil min għandu l-inqas u jagħti iktar lil min għandu l-iktar.

Ħaġa bħal din tfisser inġustizzja soċjali minkejja l-ħafna kliem sabiħ ta' solidarjeta', u din hija r-raġuni għaliex għad-dimostrazzjoni nazzjonali ta' protesta ta' nhar il-Ġimgħa fil- Belt jien konvint li l-poplu "imbeċilli" kollu ta' Malta u Għawdex se jara s-sens u t-tifsira ta' dak li qed nagħmlu, se jifhem li l-Ministru għaref u mhux imbeċilli John Dalli qed imexxi politika falluta, u l-poplu se jkunu preżenti l-Belt biex jagħti appoġġ lill-għajta tagħna kontra l-għoli tal-ħajja.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Josef Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, jien mhux se nirreferi għall-Kap ta' l-bħala Oppożizzjoni "għaref" u "mhux imbeċilli" għaliex personalment ma naħsibx li dan huwa diskors parlamentari.

(Interruzzjonijiet) Il-Ministru għall-istudju kien qed jgħid u mhux għall-persuna.

Naħseb li wieħed għandu jiffoka fuq x'inhi l-problema b'mod oġġettiv u jiddispjaċini ngħid li llejla din l-oġġettivita' ma ħarġet imkien, anzi smajt ħafna half truths.

Se nieħu l-każ li semma l-Kap ta' l-Oppożizzjoni dwar il-fatt li l- industrija għandha minn fejn tħallas għaliex il-profitti żdiedu.

Jien fittixt fl-istatistika u ħdimt ftit percentages biex nara din iż- żieda x'kienet u x'qiegħed iberren f'moħħ il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Waqt li kont qed inqalleb il-kotba għaddili minn moħħi li hija pjuttost attitudini marxista li tiffoka fuq ix-share tal-GDP li jmur lejn il- ħaddiema u fuq ix-share tal-GDP li jmur lejn il-profitti.

Jekk toqgħod tanalizza t-ton tad-diskussjoni meta ssemma x-share li jmur lejn l- industrija, u x-share li jmur lejn profitti, issib li hemm kontradizzjoni waħda wara l-oħra u din hija diska li ssibha fil-kitba marxista.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qalilna li fl-aħħar sentejn ix-share ta' l-income tal- ħaddiema as a percentage of the GDP naqas.

Jien fittixt fl-istatistika u sibt li fl-1991 ix-share ta' l-income tal-ħaddiem kien ta' 56.1% u x-share tal-profitti kien ta' 43.9%, filwaqt li fl-1992 ix-share ta' l-income tal- ħaddiema naqas għal 56.0% u x-share tal-profitt tela' għal 44%.

U staqsejt lili nnifsi: Imma possibbli li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jgħid fuq il- gazzetti li la żdied ix-share tal-profitti l-industrijalisti għandhom minn fejn iħallsu?

Possibbli li hawn min huwa rresponsabbli daqshekk f'pajjiżna li jgħid li għandna nagħtu żidiet sostanzjali fil-pagi, imbagħad l-hekk imsejjaħ Labour Party lanqas darba ma jsemmi l-impiegi?

Lanqas biss saret referenza waħda għall-kreazzjoni ta' l-impiegi.

L-iżvalutazzjoni tal-Lira Maltija mhux biss għenet biex nipproteġu l-impiegi imma għenet ukoll biex jiżdiedu l-impiegi.

Infatti fl-ewwel sitt xhur ta' din is-sena żdiedu 1,200 impieg u dawn l-impiegi ma żdiedux fis-settur pubbliku kif kien għamel il-Gvern Soċjalista qabel l-elezzjoni ta' l-1987 meta kkrea 8,000 impieg - għalija kien l-ikbar skandlu - imma ġew ikkreati fis-settur privat.

Is-sena li għaddiet is-settur privat ma kkreax daqshekk impiegi fl- ewwel sitt xhur u kellna problema għaliex l-iżvalutazzjoni tal-Lira Maltija ma saritx b'kapriċċ imma saret għaliex kien hemm taqlib kbir li bilfors kellna nirrispondu għalih.

Komplejt infittex fl-istatistika u sibt li fl-1989 ix-share ta' l-income tal-ħaddiema kien ta' 54.6%, fl-1990 tela' għal 55.4%, fl-1991 baqa tiela' sa 56.1% u kif diġa' għidt fl-1992 nieżel b'0.1%.

Issa il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jgħid fil-gazzetti li l- industrija tiflaħ tħallas għaliex ix-share tal-profitti żdied b' 0.1%.

Pero' x'inhi s-sustanza?

Il-verita' hi li dawn ix-shares ta' l-income tal- ħaddiema jvarjaw skond il-business cycle.

X'irrid ngħid?

Jekk immorru lura għas-sena 1982 meta l-ekonomija kienet maħkuma mir- riċessjoni, dan ix-share tal-ħaddiema kien 60%, imma kellna 10,000 ruħ qegħda.

Allura biex inkunu onesti u niffokaw fuq dawn ix-shares ma nħarsux lejn il-parti li naħseb tinteressa lil l-hekk msejjaħ Partit Laburista u ma nħarsux lejn il-qgħad?

Mhux billi 60% tal-GDP kien qed jgħaddi għand il-ħaddiema, għax fil-verita' l-kejk kien naqas u tant naqas li kellna record ta' 10,000 ruħ qegħda.

Jiena niskanta kif il-Kap ta' l- Oppożizzjoni joħorġilna b'dawn iċ-ċifri mingħajr ma jagħmel naqra analiżi u jqabbel sena m'oħra.

Dan għamel plejtu sħiħ fuq 0.1% u pperikola l- impiegi f'dan il-pajjiż għax meta joħroġ b'dan it-tip ta' diskors ikun hemm min jemmnu u jipprova jitlob żidiet sostanzjali.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni bbaża fuq 0.1% u ma ħarisx 'l bogħod biżżejjed meta taħt Gvern Soċjalista kellna 10,000 ruħ qegħda waqt li 60% tal-GDP kien sejjer għand il- ħaddiema.

Jien irrid ngħid li fil-fatt dawn ix-shares ivarjaw skond jekk għandekx riċessjoni u skond jekk għandekx espansjoni fl-ekonomija.

GĦaliex?

Hemm raġuni ekonomika għaliha din.

Meta inti jkollok riċessjoni hemm tendenza li l-ewwel impatt ikun fuq il-profitti u l- profitti jinżlu sewwa, allura la jinżel x-share tal-profitti jitla' x-share li jmur għand il-ħaddiema.

It-tieni nett ġieli jkun hemm kumpanniji li forsi jżommu ċertu nies impjegati żejda u dawn iżommhom in production fis- sens li kif tespandi l-produzzjoni jistgħu jerġgħu jidħlu lura.

Jekk jitilfu ċertu nies tas-sengħa, il-kumpanniji ma jkunux jistgħu jerġgħu jirrispondu għad-domanda tas-suq.

F'kelma oħra m'għandniex nħarsu biss lejn din il-figura tax-share biex nargumentaw li tista' tingħata żieda sostanzjali mingħajr ma nħarsu aktar fit-tul u 'l hemm mill-ponta ta' imneħirna.

Irridu nħarsu x'ġara fuq medda taż-żmien u irridu noqogħdu attenti jekk l-ekonomija kenitx f'riċessjoni jew le għax din taffettwa l- persentaġġ u l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jaf li taffettwaha għax studja l- ekonomija u għalhekk jien ma nistennix li jkollna dawn it-tip ta' kummenti nejja.

Dan kien kumment nej meta qal li x-share tal-ħaddiema naqas b'0.1% u dak tal-business żdied b'0.1% u allura beda jargumenta li għandu jkun hemm żidiet sostanzjali.

Dan huwa attentat biex is-sistema titlef il-kompetittivita' tagħha.

Jien ngħid li dan l-argument kollu fuq ix-shares huwa argument li ma jixraqx lil dan il-Parlament u lanqas lill-poplu Malti.

Ma jixraqx lill- poplu Malti li jiġi trattat b'dan il-mod dwar il-prezzijiet fuq l-istudju li sar mill-GEM.

Ma jixraqx lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni li jikkwota figuri li huma ħżiena - bil-provi huma ħżiena.

Huwa semma li l-ħajja għoliet b'13%.

Jien il-Ħadd li għadda ktibt fuq dan is-suġġett f'"Il- Mument" u jekk forsi l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma qrahx l-artiklu tiegħi nerġa' nirrepeti l-argument hawnhekk.

Jekk wieħed jara kif ħarġet il- figura ta' 13% isib li dawn ħadu average tal-percentage increases.

Ħalli nispjega ruħi aħjar.

Fl-istudju tal-GEM hemm li l-breadroll għola b'1c - minn 2c għal 3c - jiġifieri jien naħdimha li l-prezz żied b'50% iżda l- istudju għal xi raġuni jgħid li l-prezz żied b'36%.

Imbagħad hemm li per eżempju, oġġett minn Lm1 sar Lm1.10c, jiġifieri flok Lm1 wieħed qed jonfoq 10c aktar u fuq oġġett ta' 2c qed jonfoq 1c aktar, pero' bħala perċentwali għandek wieħed 50% u l-ieħor 10%.

Tagħmel sens li tieħu average ta' dawn iż-żewġ percentages?

Jien ngħid li dan huwa qerq meta wieħed jagħmel din it-tip ta' aritmetika f'dawn l-affarijiet għaliex wieħed ma jistax jagħmel average ta' percentages fuq oġġetti li għandhom valur jew bażi diffferenti.

Jien illum qgħadt attent ħafna biex nara jekk il-Kap ta' l-Oppożizzjoni hux qed juża 13% jew 15%, għaliex hemm parti oħra mill-istudju li tipprova tikkoreġi għal dan id-difett li tieħu l-averages, tgħoddhom u tasal f'konklużjoni li assolutament hija ħażina.

Jien ngħid li l-poplu Malti u l-Parlament ma jistħoqqlux jiġi trattat b'dan il-mod fejn jiġu mpoġġija figuri li naturalment mil-lat tekniku ma jagħmlux sens.

Fuq dan qed nibbażaw din il-kampanja u din is-suppost dimostrazzjoni għal għoli tal- ħajja?!

Niġi issa biex nitkellem fuq il-figura ta' 15% fejn hemm tabella oħra u għaġeb ta' l-għeġubijiet issib li l-istess oġġetti f'tabelli differenti ma jaqblux.

Jien ma nistax nifhem kif jista' jkollok l-istess oġġetti fl- istess studju u minn tabella għall-oħra jkollok diskrepanzi serji.

Per eżempju, skond tabella ssib li l-prezz fuq l-ikel fir-ristoranti żdied minn Lm3.55 għal Lm5 - żieda qawwija - imbagħad fit-tabella l-oħra, li kienet talludi għall-istess ikla - u jekk kellhom 24 ruħ ma nafx kemm-il ikla seta' kellhom - il-prezz żdied minn Lm1.72 għal Lm5.

Allura dan x'logħob hu?

Jien għidt forsi ħadu żball jew kien hemm xi typing error, imma meta ħdimt il-kalkolazzjonijiet kollha sibt li ma ħadux żball għax fil-fatt il- percentages ġew maħduma fuq dawn iċ-ċifri żbaljati.

Nieħdu każ ieħor.

Is-sigaretti għolew din is-sena?

Mela kif f'tabella minnhom insibu li għolew minn 43c għal 49c u f'tabella oħra nsibu li għolew minn 43c għal 50c?

Kif jista' wieħed jieħu bis-serjeta' dan it-tip ta' studju meta jkun hemm dawn id-diskrepanzi?

Jien qed insemmi s-sigaretti għaliex huwa l- iktar oġġett fil-lista li tista' tidentifikah bl-iktar mod ċar u l-iktar mod faċli, imbagħad issib li għandek dawn l-iżbalji.

Hemm każi fejn minflok żdiedu, naqsu f'dawn it-tabelli u naqsu b'mod redikolu.

Din id- darba wkoll ħsibt li hemm xi typing errors u rreġistrajthom fil-computer tiegħi biex nikkalkola l-percentage imma ma deherx li hemm typing error.

F'tabella minnhom issib li t-te' bil-ħalib żdied minn 13c għal 15c, imbagħad f'tabella oħra hemm li dan naqas minn 13c għal 10c.

Imma dan żdied jew naqas!

F'tabella nsibu li l-colas żdiedu minn 10c għal 12c imbagħad f'oħra hemm li dawn naqsu minn 46c għal 13c.

Possibli li min għamel l-editing ta' dan ix-xogħol ma ndunax, għax dan huwa xogħol ta' editur u ta' konsistenza interna.

Jien għadni ma bdejtx nitkellem fuq is- sample u fuq kif użaw il-memorja, imma qed nitkellem fuq ħaġa li tant hija sempliċi għax naħseb xi ħadd b'inqas minn "O" level standard għandu jkun kapaċi jara li żewġ tabelli jaqblu.

Mela aħna għandna dimostrazzjoni ta' l- għoli tal-ħajja fuq dawn it-tip ta' riżultati.

Jien naħseb li rridu noqogħdu attenti kif nippreżentaw l-affarijiet lill- poplu Malti.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni semma' li l-poplu Malti mhux ġifa u li għandu jiġi trattat b'mod iktar matur.

Allura meta f'dan il-Parlament, l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż, jiġu wżati figuri li huma daqshekk ħżiena mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni li għandu academic background, kif jista' jkun li wieħed jieħu dawn l-affarijiet bis-serjeta' meta hu qed jgħidilna li kien hemm żieda fl-għoli tal-ħajja ta' 13% jew 15%?

Ma jistax ikun.

Imbagħad tibda tqalleb il-paġni u ssib li dawn minflok ma għamlu studju kif suppost u raw x'kienu l-prezzijiet f'Jannar u f'Settembru u qabbluhom flimkien, staqsew lil dawn l-24 familja - kif qalu llum stess - x'jiftakru li kienu l-prezzijiet fl-aħħar xahrejn.

Kif tista' tiftakar x'kienu l- prezzijiet!

Forsi pakkett tas-sigaretti tiftakar kemm jiswa, imma anke dan ġabu l-prezz tiegħu ħażin, allura kif jista' jkollok fiduċja li dawn se jiftakru kemm kien il-melħ, il-laħam, it-tonn taż-żejt, it-te' u l-kafe'!

Kif jista' jkun dan!

Dawn qed jipprovaw jgħaddu ż-żmien bin-nies għax hemm inkonsistenza fit-tabelli, hemm dikjarazzjoni li parti mill-affarijiet huma bbażati fuq il-memorja u hemm prezzijiet li huma ħżiena.

Jien se ngħid għaliex huma ħżiena għax qabbadt lin-nies jiċċekkjaw xi prezzijiet inġabru u sibt li f'dan l-istudju hemm tendenza ...

Imma qabel aħjar nispjega daqsxejn xi jfissru dawn iż-żewġ tabelli.

Dik it-tabella li ħarġet bl-għoli ta' 13%, fil-fehma tiegħi hija assolutament garbage, għax ma tistax tieħu average ta' percentages mingħajr ma tagħti l-importanza ta' dik iż-żieda.

Din hija ħrafa.

Jien illum stennejt li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni mhux se jsemmi 13% imma stennejtu li se jsemmi 15%.

Ir-riżultat li ħareġ bih ta' 13% huwa redikolu u ma jistax jiddefendih b'mod tekniku għax m'huwiex riżultat xjentifiku.

Allura jien illum stennejtu se juża 15% li wara kollox ma jaqbillux.

GĦaliex?

GĦax meta taqbad it-tabella ta' 15% issib li tant hemm ereżiji li kellhom raġun tal-Labour Party fir-riklami jagħmlu 13% biss, għax 15% m'hi 15% xejn, meta ssib li għandek il-colas li suppost qed jonqsu minn 46c għal 13c u l-ikla qed tiżdied minn Lm1.72 għal Lm5.00 u li dawn ma jaqblux mar-riżultati l- oħra.

Imma għallinqas dawn fit-tabella pprovaw jieħdu l-importanza ta' l- oġġett kif suppost u jien bdejt inqabbel daqsxejn l-istatistika.

Ridt nara x'jiġri minn din il-famuża 15% jekk insib dawn id-difetti fit-tabella tagħhom u nikkoreġihom.

Per eżempju, sibt li l-prezz tal-beef for broth skond il-GEM tela' minn Lm1.82 għal Lm2.28.

Skond ir-riżultati ta' l- istatistika uffiċjali miġbura minn grupp professjonali taħt bord tripartitiku li jinkludi l-unions u anke l-employers, il-prezz tal-beef for broth minn Lm2.14 tela' għal Lm2.25.

Jiġifieri fl-aħħar prezz m'hemmx differenza kbira, bejn Lm2.28 u Lm2.25.

Pero' bħalma sibt f'oġġetti oħra, il-prezz ta' Jannar skond l-istudju tal-GEM huwa underestimated sewwa.

Allura bilfors li l-figura finali ta' l-għoli tal-ħajja tkun għolja, għaliex l-ewwelnett qed tibbaża fuq il-memorja u kulħadd jaf li ma jistax ikun li wieħed jibbaża fuq il-memorja meta se tikkonsidra 130 oġġett.

Barra minn hekk wieħed irid jara wkoll għaliex ħarġet din il-figura ta' 15%.

Din ħarġet għaliex fil-fatt il-prezzijiet ta' diversi oġġetti f'Jannar kienu ogħla minn dawk ikkonsidrati fl-istudju li sar, u dan qed ngħidu bil-provi.

Per eżempju, insibu li skond il-GEM il-prezz tal-fniek f'Jannar kien ta' Lm2, imma fil-fatt skond l-istatistika tal-Gvern ta' Jannar 1993, il-fniek kienu jinbiegħu bil-prezz ta' Lm2.67.

F'Settembru 1993, skond l-istudju tal-GEM, il-prezz tal-fniek kien ta' Lm2.70, filwaqt li skond l-istatistika tal-Gvern il-prezz kien ta' Lm2.84.

Hawnhekk jidher li m'hemmx diffferenza kbira, jiġifieri d-differenza l- aktar li tispikka hija fil-prezzijiet ta' qabel.

Mela jista' jkun li toqgħod tmur għand xi 24 familja biex tistaqsihom kemm nefqu fuq ċerti oġġetti, jew kemm kien jiswa fenek f'Jannar biex imbagħad tqabbel dak il- prezz mal-prezz ta' Settembru?

Dawn iridu jgħaddu biż-żmien!

Għax jien hekk ikolli nikkonkludi.

Kif jista' jkun li l-affarijiet ma jsirux aktar bis-serjeta'?

Għaliex qed issir din it-tip ta' diskussjoni fil-Parlament?

Għaliex jien għandi niġi hawn u noqgħod ngħid li qed jużaw teknika ħażin u tabelli li fl-istess studju ma jaqblux ma' xulxin u li l-fatt li qed jużaw il-memorja huwa ħażin?

Għax imbagħad x'jibqagħlek mill-istudju?

Ħalli ngħidilkom x'jibqagħlek.

Jien dħalt fid-dettall oġġett oġġett u sibt li kien hemm għaxar oġġetti li deherli li kellhom il-prezz ta' Jannar ħażin, skond kif tindika l- istatistika uffiċjali.

Meta ħadt il-prezzijiet reali kif kienu f'Jannar u dawk ta' Settembru, sibt li l-figura ta' 15% sfumat fix-xejn, u niżlet għal 6.7%.

Jiġifieri meta kkorreġejt il-prezzijiet ta' l-iktar oġġetti prinċipali ta' dan l-istudju tal-GEM, jien sibt li l-figura ta' 15% niżlet għal 6.7%.

Meta mbagħad staqsejt lill-Uffiċċju ta' l-Istatistika kemm żdiedu l-prezzijiet ta' l-ikel, inkluż il-ħxejjex, minn Jannar sa Settembru, ir-risposta kienet li dawn żdiedu b'madwar 6.1% jew 6.2%.

Jiġifieri meta wieħed jikkorreġi dawn l-affarijiet, isib li qiegħed isir ħafna plejtu u għagħa fuq xejn.

Għaliex minkejja li l-Kap ta' l- Oppożizzjoni tant ikkritika l-indiċi tal-prezzijiet, u qal li ma jitwemminx u li huwa ħażin, meta jien ipprovajt nikkorreġi l-iżbalji li għamel l- istudju tal-GEM, minnu ħriġt figura li hija simili għal dik indikata fl- indiċi uffiċjali.

Allura x'tibda taħseb meta ssib ruħek f'din il- pożizzjoni?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jgħid li hu ma jemminx il- prezzijiet tal-Gvern, imma meta tikkorreġi d-difetti li hemm fil- prezzijiet ta' l-istudju tal-GEM, tasal għal figura simili għal dik li ppubblika l-Gvern.

Dawn x'affarijiet huma!

Allura fuq xiex se jkun hemm dimostrazzjoni?

Mr Speaker, jien li forsi għandi background daqsxejn tekniku, dawn l-affarijiet inħosshom ħafna għax inħoss li jekk wieħed għandu jagħmel biċċa xogħol, għandu jagħmilha sewwa u mhux jagħmel ħaġa nejja.

Jien ma kontx qed nistenna lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni - wara li ħafna minn dak li qed ngħid illum ktibtu l-Ħadd li għadda - jiġi hawn u jerġa' joħroġ bl-istess argumenti ta' żieda ta' 13% u 15% fil-prezzijiet għax din hija ħaġa li assolutament ma tagħmilx sens.

Issa ħalli niġi għal ftit fatti li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma semmiex.

Jien diġa' rreferejt għall-kwestjoni ta' l-impiegi u għidt li donnu dan l- argument sparixxa mid-diskors tiegħu.

Jien bil-paċenzja kollha qgħadt nisma' l-ħin kollu, kemm il-bieraħ u anke llum, u nista' ngħid li ma semma xejn fuq l-impiegi u fuq il-fatt li ġew ikkreati impiegi.

Allura l-Labour Party fiex spiċċa?

Spiċċa biex ma jitkellimx fuq iż-żieda fil-labour.

Dawn x'affarijiet huma!

Qed nitkellmu fuq l-għoli tal-ħajja u ma nitkellmux fuq kemm ġew ikkreati mpiegi.

Possibbli waqajna f'dan il- livell, illi l-Labour Party jinjora kompletament il-labour u jħares biss lejn l-għoli tal-ħajja?

Hu semma lill-Konservattivi.

Jien jidhirli li l- Konservattivi jħarsu ħafna lejn l-inflazzjoni; għalihom huwa goal ekonomiku li twaqqa' l-inflazzjoni, anke jekk biex tagħmel hekk tikkrea l-qgħad.

Imma l-Labour Party mhux hekk qed jgħid illum.

Il-Labour Party qed jgħid ...

L-impiegi ma jissemmew xejn!

Qed jgħidu li jridu żieda sostanzjali għaliex ix-share tal-labour naqas b'0.1% .

Kif jista' jkun li wieħed jieħu dawn l-affarijiet bis-serjeta'!

Jien inħobb inħares lejn medda ta' snin għaliex wieħed ma jistax iħares biss minn xahar għal xahar, u dan japplika anke għall-prezzijiet.

Ma tistax tqabbel Jannar ma' Settembru, u din nitkellem fuqha aktar tard.

F'Jannar isir ċertu xiri u f'Settembru jinxtraw affarijiet oħra.

Per eżempju, l-għeneb ma ssibux f'Jannar.

Allura meta tipprova tkejjel l-inflazzjoni trid tqabbel like with like, jiġifieri jekk se tieħu disa' xhur, trid tqabbilhom mad-disa' xhur ta' qabel.

Imma mhux hekk ġara għaliex l-istudju tal-GEM iddeċieda li jqabbel Jannar ma' Settembru minflok ma ħa l-average u qablu ma' l-average ta' qabel.

Kieku sar hekk ir-rata ta' inflazzjoni bejn wieħed u ieħor kienet tkun fuq il-4%, rata iktar realistika.

Iżda biex żgur nesaġerawha - għax donnu l-unika għajta li baqgħalu l-Partit Soċjalista hija l-għajta tal- Konservattivi ta' barra to control inflation almost at all costs ...

Dik hi l-għajta li qed nisma' jien u dwar l-impiegi xejn.

Ħalli nħarsu daqsxejn lejn l-impiegi.

Kif diġa' għidt, fl-ewwel sitt xhur ta' din is-sena, ġew ikkreati 1,200 impieg u fl-ewwel sitt xhur tas-sena li għaddiet ġew ikkreati madwar 30 impieg fis-settur privat.

(Interruzzjonijiet) Dażgur li kellna slowdown.

Jiġifieri meta wieħed iħares lejn l-iżvalutazzjoni jara li din kellha effett fuq l-impiegi.

Kellha effett fuq il-prezzijiet pero' ejja ma nesaġerawhiex u ma noħorġux bi studji nejja għax għada dawn jistgħu jipperikolaw l-iżvilupp ekonomiku tagħna.

Noqogħdu attenti għax din jiena nsejħilha rresponsabilita'.

Jekk wieħed jiġi u jagħtini studju li mhux tajjeb, li nista' nsiblu d-difetti u t-toqob left, right and centre u jibbaża l-kritika tal-partit tiegħu fuq dan l-istudju, jibbaża kampanja sħieħa fuq dan l-istudju u jibbaża talbiet għall-pagi fuq dan l-istudju, talbiet li jkunu esaġerati, allura nkunu qegħdin nikkreaw il-qagħad aħna stess.

Imma din tagħmel sens?

Aħna qatt m'aħna se nikbru f'dan il-pajjiż?

Qatt m'aħna se nkunu f'pożizzjoni li nieħdu sitwazzjoni iktar realistika u oġġettiva?

Donnu l-Kap Soċjalista tant qisu ma jafx fejn se jmur għax fl- incomes policy forsi mhuwiex imdaħħal, manafx, imma ħlief attakk kontra l- incomes policy ...

L-incomes policy kien suċċess għax għall-ewwel darba ġibna it-tlett partijiet soċjali fuq mejda waħda u wara ħafna diskussjonjiet ħriġna b'sistema li twassal għall-tiġdid fil-pagi li jkunu żidiet responsabbli li għandhom link mal-produttivita'.

Jiena waqt li qed inqalleb sibt referenza għall-parir li fl-1955 kien ta Lord Balogh lil ex Prim Ministru Mintoff u nixtieq naqra silta minnu għax naħseb li għandu ħafna relevanza għas-sitwazzjoni tal-lum.

Hemm wieħed x'jogħmod u jitgħallem minnu allavolja kien fl-1955 u naħseb li l-Kap ta' l- Oppożizzjoni llum għandu x'jitgħallem.

Dan kien ġie indirizzat lill-Prim Ministru ta' dak iż-żmien, l-Onor.

Mintoff u jgħid hekk:

"While writing this report we have kept before us the fact that your Government favours integration.

As we know you are aware, fiscal integration and equalisation of wages can only be gradual.

British taxes and social services have been gained by raising productivity.

Malta's moral case is that she should be enabled to do the same, not that she should be given these standards before earning them.

It is far better for Malta that a British contribution to Maltese developments should take the form of a transfer between governments which can be chanelled into sectors which most need it, rather than from immediately increased wages paid by the services which would actually prove a handicap on a developing economy.

Then as productivity rises, successive steps towards fuller economic and financial parity can be taken."

Hawnhekk hawn x'tiżen u hawn x'tiżen ħafna wkoll.

Allavolja kien l-1955, Lord Balogh tana parir tajjeb.

Tawna parir li aħna ma nistgħux b'mod artifiċjali ngħollu l-pagi tagħna, u tan-nies li jaħdmu mas-Servizzi Ingliżi, għax din kienet twassal għal sitwazzjoni fejn we would outprice ourselves mal-produttivita' tagħna, mhux billi hemm baqra tista' taħlibha biex ngħid hekk.

Wieħed irid joqgħod attent għax l-iżvilupp ekonomiku tagħna huwa bbażat fuq bilanċ delikat bejn il-pagi, il-produttivita' u iva, ir-rata tal-kambju għax ir-rata tal-kambju tagħmel impatt kbir fuq kif iħarsu lejna l-investituri barranin.

MR SPEAKER: L-Onor.

Dom Mintoff, bil-permess ta' l-Onor.

Josef Bonnici.

ONOR.

DOM MINTOFF: Ma jiddispjaċikx jekk ninterrompik daqsxejn ħalli inti wkoll tkun tista' tinterpreta aħjar l-istorja ta' Lord Balogh u żmenijietna.

L-ewwelnett kull wieħed li kien jagħti l-pariri lill-Gvern Malti - u kien tajjeb - l-ewwel kien jgħid il-parti tiegħu, aħna konna ngħidu tagħna u mbagħad konna naraw x'għandha tkun it-triq it-tajba.

Imbagħad fl-aħħar, meta jgħaddi ż-żmien, konna naraw morniex tajjeb jew le.

Lord Balogh kien jgħid il-parti tiegħu imma ara ma tmurx taħseb li dak li kien jgħid kien ikun vanġelu għalina.

Lanqas għalih ma kien ikun vanġelu għax kien jibdel l-ideat tiegħu l-għada.

Jiġifieri din ma nafx għaliex qed tikkwotha.

Jista' jkun biex tipprova ssaħħaħ l-argument tiegħek imma l- bqija manafx għalfejn qed tgħidha.

(Interruzzjonijiet) Ippermettili ftit.

Jekk kien hawn bniedem fid-dinja li faħħar lill-Gvern Soċjalista għall- economic policies tiegħu kien Lord Balogh.

Hu lill-Gvern faħħar mhux lilu nnifsu.

Ħalli niġi għall-konklużjoni.

Inti llum qed tipprova tgħid illi l-cost of living ma telgħax.

Fuq kollox mhux x'tgħid inti u x'tgħid il-GEM jgħodd imma x'jgħidu n-nies għax huma joħorġu l-flus.

Issa jekk il-GEM tkun qed tgħid il-verita', in-nies jemmnuha u jekk intom qegħdin tgħidu l-verita' ...

(Interruzzjonijiet) Dan huwa li jgħodd fin-dinja.

MR SPEAKER: L-Onor.

Josef Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Din m'hijiex kwestjoni ta' xjenza.

Jien li nħossni xjenzat ma nistax ...

(Interruzzjonijiet) Int lanqas ħallejtni nispiċċa!

Dażgur li lil Balogh indaħħlu għax dan qed jagħti parir sewwa meta qed jgħid li l-pagi m'għandhomx jiżdiedu aktar mill-produttivita'.

Dak hu li qed jgħid Balogh, li kien ikun żball kieku l-pagi tagħna żdiedu biex ilaħħqu ma' ta' l-Ingliżi f'dik il-cocoon artifiċjali.

(Interruzzjonijet) Hekk kien jiġrilna, tant konna nkunu out-priced li l-politika ta' l- emigrazzjoni konna nżiduha u mhux innaqqsuha.

(Interruzzjonijiet)

Kont qed ngħid li meta tikkorreġi l-iżbalji ta' l-istudju tal-GEM dan jiġi jaqbel ma' l-indiċi tal-Gvern.

Jiġifieri li qed ngħid jien huwa li din hija fantasija jew sħaba.

Jien m'inix se mmur nagħmel voxpop fuq l- għoli tal-ħajja għaliex jekk wieħed jogħġbu jixtri ġlekk tal-ġilda u l- ieħor jogħġbu jixtri ġlekk ordinarju, il-prezzijiet se tqabbilhom flimkien?!

Imma din xjenza?!

Jekk wieħed jagħmel hekk ikun taż-żufjett.

Ikun taż-żufjett li wieħed imur jistaqsi lil xi ħadd xi xtara llum u xi xtara f'Jannar jekk ma jkunx ċert li qed iqabbel like with like.

Aħseb u ara kif wieħed jista' jibbaża fuq 130 oġġett!

Jiġifieri l-kwestjoni ta' l-għoli tal-ħajja jien naraha bħala case closed.

Il-GEM għamlet żball u jekk tikkorreġih issib li r-riżultat jaqbel ma' l-indiċi uffiċjali.

Jiġifieri dan huwa fuss għalxejn.

M'hemmx għalfejn isiru dawn id- dimostrazzjonijiet - naturalment isiru kemm iridu imma għalija huma bla sens.

(Interruzzjonijiet) Jien għandi l-kalkolazzjonijiet kollha u nista' ngħidlek li kkorreġejt l-istudju tal-GEM għal dawn l-iżbalji li fih, li huma ovvji ...

L-indiċi żdied b'6.7%.

Onor. Mintoff, m'intix se tidħak bija u tgħidli li qed ngħid li l-ħajja m'għolietx meta fil-fatt qed ngħid li minn Jannar sa Settembru għoliet b'6.7%.

Imma mhux b'15%.

Jien hawnhekk irrid niġbed l-attenzjoni wkoll għall-fatt li meta tqabbel Jannar ma' Settembru ma tridx tinsa l-istaġjonalita' ta' l-oġġetti għaliex f'Jannar tixtri oġġett u f'Settembru tixtri oġġett ieħor.

Allura int trid tieħu l-average.

(Interruzzjonijiet) Imma mhux int qomt tinterrompini!

Dażgur li lil Balogh indaħħlu.

Hemm lezzjoni importanti ħafna x'jitgħallem il-Kap ta' l-Oppożizzjoni għax allavolja dan il-parir ingħata 40 sena ilu, dan kien parir tajjeb.

(Interruzzjonijiet) GĦollejtu l-pagi?

Daqs ta' l-Ingliżi għollejtuhom?!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, tindirizzawx lil xulxin.

L-Onor.

Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Daqs ta' l-Ingliżi għollejtuhom il-pagi?

Mr Speaker, se nispjega ftit kemm għolew il-pagi f'dawn l-aħħar sitt snin.

(Interruzzjonijiet) Iva, imma fl-1955 ...(GĦajat) GĦax Balogh kien ta parir tajjeb u l-Kap ta' l-Oppożizzjoni llum imissu jimxi ma' dak il- parir.

U jekk int ma smajtx minn dak il-parir għamilt ħażin.

(Interruzzjonijiet) Pero' ħalli nkompli fuq x'għamiltu fl-aħħar Amministrazzjoni.

ONOR.

DOM MINTOFF: Qed tkun prużuntuż minn issa!

ONOR.

JOSEF BONNICI: Qed inkun prużuntuż għax qed nikkwotalek minn studju ndirizzat lilek?!

MR SPEAKER: Onorevoli indirizza lis-Sedja.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, ħalli nsemmi ftit kemm żdiedu l-pagi bejn l-1987 u l-1992.

F'dan il-perjodu l-pagi żdiedu bi kważi Lm20 fil- ġimgħa.

B'kemm żdiedu fis-sitt snin ta' qabel?

Dawn żdiedu b'Lm1.63 fil- ġimgħa!

(Interruzzjonijiet) Jien qed inqabbel sitt snin ma' sitt snin.

(Interruzzjonijiet) U żgur li dan huwa mod xjentifiku; mhux sitt ma' sitt snin trid tqabbel?

Mr Speaker, jien kemm il-bieraħ kif ukoll illum qgħadt bil-paċenzja kollha nisma' lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jitkellem u nippretendi li llum almenu jħalluni nwassal il-messaġġ tiegħi.

(Interruzzjonijiet) Jien ma qed noffendi lil ħadd.

Mr Speaker, l-Onor.

Mintoff ikollu ċans jirrispondi darba oħra.

(Interruzzjonijiet) Jekk dan huwa rapport indirizzat lilek!

Jekk inħarsu lejn kemm żdied id-dħul totali mill-impiegi, insibu li fl- aħħar sitt snin dan żdied b'medja ta' Lm25 miljun fis-sena.

Ejjew nitkellmu fuq kemm hu aħjar il-but tal-ħaddiem, għax huwa importanti li nitkellmu wkoll fuq kemm żdied l-income u ma nitkellmux biss fuq il-fatt li żdiedu xi ftit il-prezzijiet.

Jekk inqabblu din iż-żieda li kien hemm fid- dħul mill-impiegi fl-aħħar sitt snin mas-sitt snin ta' qabel - bilfors irrid nqabbel biex nara jekk il-figura ta' Lm25 miljun fis-sena tikkomparax tajjeb jew ħażin - insibu li qabel kien hemm żieda medja ta' Lm0.7 miljun fis-sena.

Jjiġiferi mhux talli l-impiegi żdiedu b'aktar minn 10,000 fis- settur privat, talli d-dħul tal-ħaddiema żdied b'mod massiv.

Irridu nżommu kollox fil-perspettiva tiegħu, għax kultant nibża' li l-Kap ta' l- Oppożżizzjoni qed jinsa li l-verita' hija li l-ħaddiema marru aħjar u jafu li marru aħjar.

(Onor. Membri: Hear, hear) GĦalkemm veru li jkun hemm xi ftit żieda fil-prezzijiet minħabba l-inflazzjoni, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni - u issa qed ninterpretah fuq dan l-istudju half-baked li diġa' rreferejt għalih - qed jagħmel attentat biex jesaġera ż-żieda fl-għoli tal-ħajja.

U jiena ngħid li dan huwa attentat immatur, għax illum m'għandniex nimxu hekk, m'għandniex nimxu fuq l-impressjonijiet, fuq l-immaġinazzjoni jew inkella ngħixu fis-sħab, iżda rridu nirringrazzjaw 'lAlla li s'issa r- riċessjoni internazzjonali rnexxielna niskapolawha.

GĦalija - u anke għall- Gvern - jkun l-akbar sodisfazzjon jekk jirnexxilna ngħaddu minn din ir- riċessjoni mingħajr ma nsofru l-effetti tagħha.

Mr Speaker, veru li fl-1981 u fl-1982 kien hemm riċessjoni u veru li din kellha impatt fuq l-ekonomija lokali, pero' rridu naraw ukoll li dak iż- żmien minflok ma ttieħdet id-deċiżjoni li suppost ittieħdet u ġiet żvalutata l-lira Maltija, ġew imposti wage freeze u price freeze, filwaqt li l-exchange rate baqgħet dejjem tissaħħaħ u aħna bqajna nitilfu l-impiegi u l-qgħad baqa' tiela' sakemm ilħaqna record ta' 10,000 ruħ qegħda.

Imma llum il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jrid jagħmel dimostrazzjoni meta fil-fatt il- ħaddiem qed jaqla' iktar u hemm record ta' ħaddiema, u dan qed jiġri f'sitwazzjoni ta' riċessjoni internazzjonali!

Jiena ngħid li għandu jkun hemm ċertu bilanċ fil-mod kif wieħed iħares lejn l-affarijiet.

L-interess nazzjonali jirrikjedi li wieħed jieħu pożizzjoni responsabbli u mhux jipprova jitfa' feles fil-ftehim li hemm bejn it-tliet partijiet soċjali billi jesaġera problema u jippreżenta studju żbaljat dwarha, imbagħad jirriżulta li minn dik il-problema esaġerata fil-fatt m'hemm xejn.

Niġi għat-tieni punt prinċipali fejn il-Bill li qed niddiskutu jagħti tnaqqis fit-taxxa.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal li dan it-tnaqqis fit- taxxa qed jingħata lil min hu f'pożizzjoni finanzjarja tajba.

Dan mhuwiex vera għaliex fil-fatt hemm tax credit ta' Lm1.50 fil-ġimgħa għal kulħadd u għal min qiegħed jibbenefika mill-inċentivi li hemm għall-part-time, it- tax credit tiegħu tonqoslu għal Lm1 fil-ġimgħa u jidħol benefiċċju ieħor.

Minn hawn nikkonkludi li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma qrahx sew l-Abbozz għax dan huwa spjegat ċar u tond.

Mhux vera li din iż-żieda ma affettwatx lil kulħadd.

Aħna konna nafu li se jkun hemm xi ftit effett ta' l-inflazzjoni u għalhekk għażilna nnaqqsu t-taxxa biex intaffu dik il- ftit piena li jista' jkun hemm minħabba l-iżvalutazzjoni.

Is- solidarjeta' li semma il-Kap ta' l-Oppożizzjoni imissu jaraha f'dawk l- 1,200 impjegat ġdid li hemm illum u li ma kienx hemm is-sena li għaddiet.

Dik hi s-solidarjeta' u mhux billi noqogħdu nxewwxu u ngħidu li l- prezzijiet splodew meta ma jkun minnu xejn.

Is-solidarjeta' aħna għandna nuruha bil-fatti u bl-eżempji u mhux billi nużaw ħafna affarijiet li mhumiex veri.

Mr Speaker, nkompli ngħid li l-attakk li sar fuq l-incomes policy ma rnexxiex.

Kont qed nħares lejn iċ-ċifri ta' ġranet mitlufa minħabba azzjoni industrijali u sibt li fihom hemm bidla drammatika.

Il-bidla li kien hemm hija tassew impressjonanti għax waqt li fl-1989 kien hemm 6,598 man-days lost minħabba azzjoni industrijali, fl-1990 kien hemm 4,485, fl- 1991kien hemm 459 u fl-1992 kien hemm 99 man-days lost.

Altru li ħadmet l-incomes policy, għax ma kellniex sitwazzjoni fejn kien hemm bżonn industrial unrest iżda kellna industrial peace.

Iż-żidiet fil-pagi ma ġewx mitfugħin darba fis-sena fil-Budget iżda ġew miftehma b'mod responsabbli bejn min iħaddem u l-unions.

B'danakollu żidna l-impiegi b'mod sostanzjali.

Jiġifieri din il-kritika kollha li hawn fuq l-incomes policy jien naħseb li hija misplaced u wieħed għandu jipproċedi bl-istess pass, bl-istess moviment ħalli jkollna ftehim bejn it-tliet partijiet soċjali biex b'hekk jkollna sitwazzjoni ħafna aħjar fil-pajjiż.

Dan nistgħu nuruh bil-prova.

Mr Speaker, jien nixtieq nikkummenta wkoll fuq affarijiet li qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni dwar kif it-tnaqqis fit-taxxa huwa sussidju.

Jien nixtieq inkun naf jekk il-ħaddiema tat-Tarzna jħossux li t-tnaqqis fl- income tax huwiex qed imur għat-Tarzna jew hux qed imur f'buthom.

Nixtieq nistaqsi wkoll lill-ħaddiema l-oħra ta' Malta kollha jekk dak li qed jibbenefikaw hux sejjer f'buthom.

Kemm sejjer sussidju għand l- industrija?

Jien naħseb li jekk wieħed igħid li t-taxxa fuq l-overtime huwa sussidju lill-industrija jkun qed jiżbalja.

Wieħed irid jifhem li l- politika ekonomika tal-Gvern hija li kemm jista' jkun nibqgħu kompetittivi.

Il-fatt li naqqasna l-valur tal-lira ħadem u dan nistgħu narawh mill- impiegi.

Biex itaffi l-effett tagħha l-Gvern naqqas il-piż tat-taxxa għal kull min iħallas it-taxxa u aktar u aktar għal min jagħmel l-overtime biex jippremja lil dawk li qed jaħdmu aktar.

Il-verita' hija li mill-overtime u mill-part-time work hemm element ta' ekonomija moħbija li qed nipprovaw inġibuha fil-beraħ.

Barra minn hekk peress li l-ħaddiema kultant kienu qed isibu li t-taxxa diġa' tkun laħqitilhom il-35% allura ma jkunux daqshekk willing li jibqgħu għaddejjin bl-overtime.

MR SPEAKER: Onor. Bonnici, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi biex tkompli tinstema'.

ONOR.

TONIO BORG: Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.

CHARLES MANGION: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Bonnici jkompli jitkellem.

Il-Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Xi ħadd qalilna li aħna m'għandniex politika ċara.

Imma kemm-il darba se nnaqqsu t-taxxi biex intaffu l-effett fuq il-ħaddiem?

Din il-ħaġa għamilniha xi tliet darbiet u kull darba kellha effett pożittiv għaliex żiedet it-take-home-pay tal-ħaddiema u hemm bżonn li l- ħaddiema jirrealizzaw li dan huwa l-importanti.

Dan kollu żamm il-costs tagħna baxxi u aktar kompetittivi.

Din hija sistema politika ekonomika moderna u l-Gvern qed jużaha biex iżomm lill-pajjiż kompetittiv.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qalilna li mhux veru li kien hemm bżonnha d-devaluation u qal ukoll li l-qagħad ma kienx tiela'.

Allura għandna noqogħdu nistennew li jkollna 10,000 ruħ qegħda qabel ma nieħdu l-passi li għandna bżonn?

Dan ma jkunx aġir responsabbli min-naħa tal-Gvern.

Mr Speaker, l-emenda li għandna quddiemna tipprovdi għal bidla u dan huwa esperiment.

Aħna qed ngħidu li jekk jista' jkun għandna noħorġu n-nies mill-ekonomija moħbija - l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qalilna li din hija diskriminazzjoni - għax fil-fatt min qed jaħdem f'din l-ekonomija moħbija qiegħed jaħdem f'sitwazzjoni li mhijiex protetta mis-social system.

B'dan il-mod wieħed jista' jiġi sfruttat bil-pagi u ma jkunx jista' jirrikorri faċilment għal-liġi u għall-Gvern u lanqas ikun covered b'social security filwaqt li min jaħdem fl-ekonomija aperta jkun qiegħed jipparteċipa f'din is-sistema kollha.

Id-diskriminazzjoni ssir kontra min jaħdem fl-ekonomija moħbija għax jista' jiġi sfruttat mentri meta wieħed jaħdem fl-apert iwassal għal sitwazzjoni li hija aktar aċċettabbli għax ikun qed jagħti kontribut fit-taxxa pero' jkun qiegħed ukoll ...

Per eżempju, fil-qasam tat-turiżmu jista' jkun hemm min ikun irid jaħdem mingħajr ktieb tax-xogħol imma issa dan m'għandux raġuni fiskali għal dan għax it-tax-break li hemm għal min jaħdem dan it-tip ta' xogħol qiegħed jinkoraġġixxi li jsir kollox fil-miftuħ u mhux joqgħod jidħak bih innifsu.

Aħna naħsbu wkoll li in the longer term, din il-miżura se twassal għal żieda fid-dħul tal-Gvern għaliex jekk dawn in-nies kollha li llum qed jaħdmu minn taħt jirrealizzaw li t- taxxa mhijiex daqshekk kiefra joħorġu jaħdmu fil-miftuħ.

Jien naħseb li s-sitwazzjoni tkun aħjar fejn id-dħul mit-taxxa jkun ġdid.

Jien nixtieq nagħlaq billi ngħid li hemm bżonn li jkun hemm aktar responsabbilta' f'ċerti kummenti fuq il-pajjiż; hemm bżonn ukoll li ma nitfgħux stimi bl-addoċċ; hemm bżonn li nirrealizzaw li mill-aspett ekonomiku waqt riċessjoni s-sitwazzjoni hija sitwazzjoni prekarja; hemm bżonn nirrealizzaw li jrid ikun hemm responsabbilta' mill-partijiet kollha u hemm bżonn li niġbdu ħabel wieħed.

Ma jistax ikun li noqogħdu ngħidu li l-ħajja għoliet b'mod li ma jkunx veru.

Jien m'inix ngħid li l-ħajja m'għolietx għax fil-fatt għoliet - għal dan se jkun hemm kumpens - imma l- impiegi żammejnihom.

L-incomes policy jipprovdi wkoll għal dan il-kumpens.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal li hemm ċertu delay meta wieħed jieħu ż- żieda għall-għoli tal-ħajja u meta tiġi mkejla.

Din id-delay kienet ġiet introdotta apposta biex nagħtu ħafna aktar stabbilita' fis-sens li l- industrija tkun qegħda f'pożizzjoni li tista' tippjana aktar bil-quddiem.

Issa qegħda tiġi diskussa u wieħed jara s-sitwazzjoni kif tkun.

Pero' din mhijiex xi ħaġa kbira.

Jien ma nistax nifhem kif wieħed jista' jallega li qed isir xi daħk fil-wiċċ u li l-Gvern qed jipprova jittajmja xi żidiet li jridu jingħataw f'xi korporazjzonijiet biex din jaħrabha.

Mhux xorta tilħqu fl-aħħar?!

Li rrid ngħid huwa li qegħdin nisimgħu ħafna kummenti li mhumiex fondati bħall-prezzijiet tal-ĠEM li sfortunatament mhumiex mibnija b'mod xjentifiku u b'mod tajjeb.

U jekk l-Oppożizzjoni qegħda tibbaża l- kampanja tagħha fuq dawn il-figuri jien ngħidilhom li għandhom għax ikunu diżappuntati għaliex l-istudju tal-ĠEM ma sarx sewwa.

Dan kellu jkun studju xjentifiku u studju li jinvolvi ħafna aktar minn 24 ruħ.

Il-Kap ta' l-Opppożizzjoni semma l-Household Budgetary Survey li llum jinvolvi madwar 6,000 preliminary interviews.

Hawnhekk tajjeb li wieħed jispjega x'qed isir.

Meta jsir Household Budgetary Survey - huwa tajjeb li dan isir kull ħames snin u huwa wkoll pass 'il quddiem minn dak li kien jiġri qabel għaliex l-aħħar Household Budgetary Survey sar fl-1989, dak ta' qablu sar fl-1981 u ta' qablu, jekk m'inix sejjer żball, sar fl-early 70's - waħda mill-problemi li tiltaqa' magħhom hija li ġġiegħel l-familji jipparteċipaw għaliex inkella jkollok sitwazzoni fejn ma jkollokx sample kbir biżżejjed.

Fl-aħħar household budgetary survey kellna madwar 1,300 familja li pparteċipaw.

Din id-darba l-iskop huwa li jkollna 3,000 familja li jipparteċipaw u biex nilħqu dan it-target qed jiġu ntervistati 6,000 familja li ġew magħżula at random.

Issa kien hemm xi gazzetta li l-fatt li l-familji ġew magħżula at random iddeskrivietu bħala li ġew magħżula bl- addoċċ imma dan m'hu veru xejn.

At random tfisser li kull bniedem li jista' jivvota fir-reġistru elettorali għandu an equal chance of being chosen.

Pero' naturalment ġew meħuda in consideration il-lokalitajiet biex ikollna rappreżentanza li tirrifletti l-popolazzjoni tal-lokalita'.

Il- household budgetary survey qiegħed isir għaliex kif qal il-Kap ta' l- Oppożizzjoni, kultant ix-xirja li wieħed jagħmel tinbidel.

Irrid ngħid li d-deċiżjoni li jsir dan il-household budgetary survey ittieħdet f'nofs din is-ena u l-ippjanar għalih beda jsir f'Lulju.

Il-kampanja ta' advertisements li tinkoraġġixxi lin-nies biex jipparteċipaw qed issir issa proprju għaliex aħna rridu nibdew bl-indiċi l-ġdid minn Jannar.

Jiġifieri wieħed irid iżomm f'moħħu wkoll li mis-6,000 familja li qed jiġu ntervistati fuq tliet ġimgħat se jintagħżlu 3,000 li jridu jipparteċipaw u li jaqgħu taħt il-kondizzjonijiet li huma stabbiliti b'mod internazzjonali biex ngħid hekk.

Hemm ukoll il-bord tripartikiku u allura kollox qed isir bil-kunsens tiegħu u - fejn ikun hemm bżonn - ukoll bis- suġġerimenti tiegħu għaliex fuq dan il-bord hemm nies ta' ċertu esperjenza.

Jiġifieri dawn l-interviews qed isiru u ladarba jintagħżlu l-familji jkollok scale fejn l-interview tkun dettaljata fuq it-tip ta' spiża ta' dik il-familja biex b'hekk wieħed ikollu l-basket il-ġdid.

Nista' ngħid li meta wieħed jaqleb il-basket, wieħed ma jridx jinsa ....

L-esperjenza tal- passat tgħallmek li għalkemm ikun hemm bdil, ix-xhare li jkun hemm fl-ikel jonqos.

Per eżempju, mill-Household Budgetary Survey ta' l-1981 għal dak ta' l-1988/89 issib li x-share li kien hemm fl-ikel minn 41% naqas għal madwar 38%.

Jiġifieri kif l-income qed jiżdied, il-porzjon li qed imur għall-ikel qed jonqos.

Din hija xi ħaġa li wieħed jistenniha, issir f'pajjiżi oħrajn u issa qed issir f'Malta wkoll.

Kulma se jagħmel iI-Household Budgetary Survey huwa li se jipprovdi basket ġdid ta' l-affarijiet li l-prezzijiet tagħhom jiġu monitored.

Din hija xi ħaġa importanti llum speċjalment f'ambjent ta' liberalizzazzjoni fejn hawn aktar oġġetti li nistgħu nixtru li ħames snin ilu forsi ma kienx hawn.

Pero' dan ma jfissirx li dawn il-prezzijiet ma kenux qegħdin jinġabru għaliex fil-fatt fil-Household Budgetary Survey preżenti meta nħass il-bżonn, saru brand surveys biex jidentifikaw kemm minn dawn il- brands qegħdin jinxtraw għaliex, per eżempju, jekk inhu te jew kafe issa hemm iżjed minn brand waħda.

Jiġifieri wieħed ma jridx jaqbad u jikkonkludi li l-Household Budgetary Survey preżenti mhuwiex relevanti u allura l-indiċi mhux tajjeb.

Dan m'hu minnu xejn.

Dan qed isir u qed isir b'mod mgħaġġel biex bit-teknoloġija tal-lum isir inputting dirett biex kemm jista' jkun naqtgħu ż-żmien minn meta jsir household budgetary survey għal meta jiġi introdott l-indiċi ġdid.

Din qegħda ssir biex naġġornaw l- indiċi li għandna li fil-fatt jindika l-istess żieda li jien wasalt għaliha skond l-indiċi tal-GEM meta wieħed jikkorreġi l-iżbalji li fih.

Jiġifieri wieħed ma jistax jgħid li l-indiċi li għandna mhuwiex tajjeb u ma jistax jiġi aċċettat.

Jien naħseb li jekk wieħed irid ikun jaf meta l- indiċi tal-prezzijiet żdied b'iktar minn 6 punti f'sena, ikollu jmur lura s- snin meta tneħħiet is-sistema tar-ration u l-prezzijiet flimkien mal-pagi telgħu 'il fuq.

Fil-fatt wara li ġara hekk, kellna l-problema tal-qgħad għaliex jekk m'inix sejjer żball is-sistema tar-ration tneħħiet lejn l- aħħar tas-sebgħinijiet u fil-bidu tat-tmeninijiet kellna żieda sostanzjali fil-qgħad.

U in parti dan ġara għaliex il-pagi żdiedu b'mod qawwi iktar milli kienet tiflaħ l-industrija ta' dak iż-żmien.

Din is-sitwazzjoni ġiet aggravata bir-rata tal-kambju.

Hawnhekk irrid ngħid li l-Household Budgetary Survey se jiġi komplut f'sena minħabba l-istaġjonalita' tal- prodotti, pero' ħadd m'għandu jassumi, kif qed jagħmel il-Kap ta' l- Oppożizzjoni, li se tgħaddi sena oħra biex jinħadem u mbagħad jidħol fis- sena ta' wara.

L-affarijiet ma jsirux b'dan il-mod, imma l-pjan huwa li kif jidħlu n-new items li se jifformaw il-basket il-ġdid, mill-ewwel isir shift fuq dawn l-oġġetti.

Pero' jkun tajjeb li wieħed jgħid li r-Retail Price Section ta' l-Uffiċċju Ċentrali ta' l-Istatistika hija manned minn 16-il operatur li meta jkun hemm bżonn anke jixtru l-prodotti, speċjalment fejn jidħol il-ħaxix u l-frott għaliex dawn il-prodotti mhux kemm taqbad u tieħu l-prezzijiet tagħhom, imma tiddependi ħafna l-kwalita' tagħhom.

Barra minn hekk, qed isir monitoring bis-serjeta' u jien ngħid li mhux sewwa li meta għandna bord tripartitiku li qed imexxi dan ix-xogħol, jiġi l- Kap ta' l-Oppożizzjoni u jagħmel dawn it-tip ta' rimarki qishom mhux qed jagħmlu xogħolhom sewwa.

Jien naf li qed isir xogħol bis-serjeta' u b'mod trasparenti.

Veru li jista' jsir aħjar kieku kien hemm iktar riżorsi, imma qed isir b'mod xjentifiku tajjeb għaliex il-prezzijiet qed jinġabru anke minn xiri dirett u qed naslu għal indiċi li jirrifletti l-għoli tal- ħajja.

Jien nistaqsi: Meta l-indiċi tal-prezzijiet żdied b'iktar minn 6 punti f'sena f'dawn l-aħħar 20 sena?

Jien ngħid li kważi qatt ma żdied b'daqshekk, forsi qabel kien jiċċaqlaq b'inqas, imma llum l-affarijiet qed jittieħdu bis-serjeta' u naħseb li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma kienx fair meta kkritika dan ix-xogħol siewi u tripartitiku li qed isir mill-Uffiċċju Ċentrali ta' l-Istatistika.

Il-Partit Soċjalista qisu qed iħossu left out għaliex mhux qed jipparteċipa f'dawn l-affarijiet.

Imma jien naħseb li r- risposta m'għandhiex tkun li nesaġeraw fl-affarijiet, imma għandha tkun mod ieħor.

Mr Speaker, nixtieq nagħlaq billi ngħid ukoll li meta l-Kap ta' l- Oppożizzjoni semma l-Uffiċċju Ċentrali ta' l-Istatistika qal li xi individwi mill-qasam tal-kummerċ ilmentaw li l-pubblikazzjonijiet ma joħorġux on time.

Jien m'inix se nidħol fil-kwestjoni meta kien hemm żmien li l-istatistika waqgħet lura - għalkemm kien hemm raġunijiet tekniċi - pero' rrid niġbed l-attenzjoni ta' din il-Kamra għall-fatt li f'dawn l-aħħar tliet xhur ġew ippubblikati t-Trade Statistics ta' l-1991 kollha, it-Trade Statistics sa l-ewwel nofs ta' l-1992 u se jiġu ppubblikati wkoll it-Trade Statistics tat-tieni nofs ta' l-1992 u ta' l- ewwel quarter ta' l-1993.

Li ġara huwa li peress li kien hemm bidla mis- sistema l-antika ta' klassifikazzjoni għas-sistema l-ġdida, in-numru ta' items tant sploda li peress li l-Uffiċċju Ċentrali ta' l-Istatistika ma kienx kompjuterizzat sewwa għal dan ix-xogħol, inħoloq ċertu bottleneck.

Fil-fatt bl-assistenza siewja ta' l-MSU irnexxilna niżblukkaw din is- sitwazzjoni u nsibu soluzzjonijiet u llum qed nimxu bi programm fejn l- istatistika tiġi pubblikata b'mod regolari, b'mod effiċjenti u b'sistemi moderni permezz tal-computers, għalkemm niftakar żmien meta kien hawn min jgħid li l-computers m'għandniex bżonnhom.

Meta wieħed jidħol f'sitwazzjoni teknika bħalma hi l-istatistika, wieħed irid jiftakar li fl- 1987, għal raġunijiet li jien qatt ma fhimthom, id-Dipartiment ta' l- Ekonomija ta' l-Universita' ġie magħluq u ma nfetaħx qabel l-1988.

Illum mill-Universita' ħerġin gradwati fl-ekonomija - hawn għatx kbir għalihom - li għandhom xi esperjenza fl-istatistika u fl-ekonometrika.

Huwa veru li għandna nuqqas ta' skills fl-istatistika, pero' ma naħsibx li huwa sewwa li wara li saret din l-ereżija, niġu kkritikati li d-Dipartiment ta' l- Istatistika mhuwiex strutturat b'mod modern meta għal tul ta' żmien aħna konna f'sitwazzjoni fejn ma kienx hemm statistiku wieħed li jifhem sewwa fid-Dipartiment ta' l-Istatistika.

Qed isir ħafna xogħol mill-Istatistika u naħseb li mhux sew li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jitfa' dell ikrah fuq dan id-Dipartiment meta qal li mhumiex effiċjenti.

Qed jaħdmu, qed isir updating u r-riżultat diġa' qed jidher.

Nixtieq ngħid ukoll li huwa veru li ċerti publikazzjonijiet qegħdin lura, pero' jekk wieħed iħares lejn l- Economic Survey, li llum qed joħroġ kull tliet xhur u li fih ġabra ta' l- istatistika kollha ta' l-ekonomija, isib li l-istatistika fondamentali qed tiġi pubblikata bl-iktar mod up to date possibbli milli qatt kien isir qabel.

Jiġifieri naħseb li ma jkunx fair meta wieħed igħid li l- istatistika hija caught behind.

Fl-aħħarnett, Mr Speaker, nixtieq ngħid li b'din il-bidla fl-istruttura tal-taxxa se jiżdiedu wkoll il-pensjonijiet.

Dan ukoll huwa att ta' solidarjeta' għaliex aħna nafu li kemm jista' jkun għandu jiġi protett il-purchasing power tal-pensjonanti.

Fil-fatt l-iżvalutazzjoni affettwat ukoll il-prezz ta' xi mediċini, speċjalment dawk li jiġu minn pajjiżi bħall-Iżvizzera, il-Ġermanja, il-Belġjum u Franza, pajjiżi li l-munita tagħhom għoliet u llum għandhom qgħad ta' 11% u għandhom ekonomija li qed timxi bir-reverse.

Il-verita' hija li għalkemm il-prodotti li jiġu minn dawn il-pajjiżi għolew, se jkun hemm żidiet ukoll fil-pensjonijiet sabiex b'hekk inkunu qed nagħtu kumpens.

Nirringrazzjak, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Cila.

ONOR.

JOE CILIA: Mr Speaker, jien dejjem tgħallimt li l-ekonomija huwa wieħed mill-aktar suġġetti li verament iħalli diverġenzi ta' opinjoni - jista' jikkorreġini s-Segretarju Parlamentari - pero' fil-fatt hawnhekk aktar smajna diskors ta' ekonomista tat-text books milli ta' ekonomista tal-ħajja.

X'inhi d-differenza?

Almenu issa wasalna fl-istat li hawn qbil ġenerali fil-pajjiż li l-ħajja għoliet.

Sa ftit xhur ilu f'dan l-istess Parlament l-attitudni lejn l-Oppożizzjoni bilkemm ma kenitx li aħna qed nitilfu moħħna u li aħna giddibin għax nitkellmu fuq l-għoli tal-ħajja.

Dak iż-żmien kienu jgħidu li din hija biss storja ta' partiġġjaniżmu politiku u llum għandna s-Segretarju Parlamentari li jiġi hawnhekk u jgħidilna li mhux qed jgħid li l-ħajja m'għolietx anzi qed jiftaħar li għoliet b'6%!

Qal li tant huma realistiċi li qed jgħidu li f'dawn l-aħħar 20 sena l-ħajja qatt ma għoliet b'6%.

Ir-realiżmu huwa li tant hija realta' li l-ħajja għoliet anke mill-indiċi tal-Gvern li ma tistax tiġi b'xi żewġ miżuri f'dan il-Parlament, lejlet protesta nazzjonali li se ssir ġewwa l-Belt il-Ġimgħa, biex tipprova tpinġi qagħda bħallikieku l-qasam finanzjarju ta' pajjiżna huwa għaddej mill-aqwa żmenijiet tiegħu.

Forsi fit-text books ta' l-ekonomista hekk jidher imma fit-textbooks tal-poplu Malti għadna ħafna 'l bogħod minn din is-sitwazzjoni li qed nipprovaw inpinġu hawn ġew.

Jiġifieri rridu naraw kollox fl-ambitu tal-qasam finanzjarju ġenerali tal-pajjiż.

Meta l-Ministru introduċa dan l-Abbozz ta' Liġi tkellem fit-tul u fost l- affarijiet li semma fil-qasam tat-taxxi, qal kemm sejrin 'il quddiem.

Qal li neħħejna t-taxxa tas-suċċessjoni, imma ma semmiex li fl-istess seduta li tneħħiet din it-taxxa inħolqot taxxa oħra, il-causa mortis, taxxa li proprju kif jgħid l-isem tagħha bil-Latin, kawża minħabba l-mewt.

Mela llum il-ġurnata jiena ngħid li almenu l-Oppożizzjoni veru hija f'sensiha.

Jien naħseb li l-ikbar sakra li hawn f'dan il-pajjiż bħalissa hija tal- Gvern għaliex mhux qed jirrealizza x'inhu jiġri f'dan il-pajjiż minkejja li l-poplu qed jitkellem kuljum - u hu li jemmen fil-pluraliżmu jista' jiftaħ ir-radjijiet kollha, mhux is-Super 1 biss, u jara l-poplu fuq xiex qed jitkellem - ...

Fl-istess ħin daħħal il-capital gains tax u din ma daħħalhiex bħala taxxa għal dawk li kienu jagħmlu l-qliegħ min-negozju ta' l-artijiet u tal-bini għaliex dawn kienu diġa' taxxabbli bis-sistema li kien hawn - jekk kienx qed jaqbadhom jew le l-Gvern hija kwestjoni oħra - imma daħħalha bħala regola ġenerali għal kulħadd.

Rajna wkoll li dan il- Gvern sar espert fil-qasam tal-levies.

Qabel l-1987 lanqas ħadd qatt ma kien semagħha l-kelma levy; qisha inħolqot kelma ġdida fil-vokabularju Malti u llum kulħadd sar jaf xi tfisser għaliex din daħlet f'kollox, kemm fuq l-ikel - jiġifieri meta bniedem imur jiekol mal-familja tiegħu fi stabbiliment tal-catering - ...

Issa hawnhekk mhux qed nitkellmu fuq xi lussu.

Il-Gvern mhux talli ma naqqasx il-levy għal 5% wara li kien hawn xi għajdut li sejra ħażin, talli għamilha aktar kategorika fuq l- istabbilimenti kollha u b'hekk kompla jagħti daqqa 'l isfel lill-qasam finanzjarju ta' pajjiżna.

Veru li skond l-avis tal-Komunita' Ewropea għandna naqilbu ta' taħt fuq l-ekonomija ta' pajjiżna biex ikollhom ċans jikkonsidrawna, pero' jien ma nafx b'liema serjeta' u responsabilita' jistgħu jitkellmu fuq il-VAT.

Bħal dan iż-żmien sena, eżattament fil-Budget, il-Gvern qal li kellha tiġi ntrodotta l-VAT u f'daqqa waħda sena wara qed jingħad li l-VAT mhijiex tajba.

Fil-fatt il-VAT se tiġi ntrodotta fl-1995 minflok fl-1994.

Issa dan għalfejn?

Minkejja li l-Gvern qed iħoss li bil-miżuri li hu stess qed idaħħal waħda wara l-oħra fil-pajjiż mhux qed jagħti nifs lill-poplu, aktar qed jagħmilha diffiċli lill-ċittadin biex ilaħħaq mal-ħajja ta' kuljum.

Dawn qalu li s-cealing tat-taxxa fuq l-income minn 65% naqqsuh għal 35%.

Issa din mhux lil dawk li jaqgħu taħt kategoriji għoljin laqtet?

Il-ħaddiem li għandu l-average wage x'ibbenefika minn dawn il- miżuri?

Tkellimna ħafna fuq il-cost of living pero' jien ngħid li ma tistax tissepara t-taxxi tal-Gvern, l-indiċi ta' l-inflazzjoni, l-istandard of living u l-għoli tal-ħajja.

Kulħadd jitkellem kif jaqbillu, imma jekk wieħed ipoġġi kollox flimkien, ir-riżultat aħħari jkun ir-realta' ...

Per eżempju, x'jiswa li ngħidu li qed jinħolqu mpiegi ġodda jekk in-nies mhux qed ilaħħqu ma' mpieg wieħed biss?

MR SPEAKER: Onor. Cilia, skadielek il-ħin.

Se tibqa' in possession?

ONOR.

JOE CILIA: Nibqa' in possession.

MR SPEAKER: Aġġornament.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it- Tnejn, 15 ta' Novembru, 1993, fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Mozzjonijiet

Estimi tad-Dħul u Nfiq ta' l-Awtorita' tad-Djar għas-Sena Finanzjarja 1993/1994.

Ordnijiet tal-Gurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Taxxa fuq l-Income (Emenda Nru. 2) - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Qirda tal-Kummerċ fil- Prostituzzjoni - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Edukazzjoni - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iż-Żwieġ - it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi għall-Promozzjoni tas-Saħħa u s-Sigurta' fuq ix-Xogħol - it-Tieni Qari; u Xi agenda oħra li tista' tiġi kommunikata aktar tard.

PERMESS TAL-KAMRA TAĦT ORDNI PERMANENTI NRU 172

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Sur President, f'dan l-istadju rrid nirreferi għal P.L. 866 - samples ta' drogi - li fis-seduta 182 tat-12 ta' Ottubru, 1993, ġew imqiegħda fuq il-Mejda tal-Kamra mill-kollega tagħna l-Onor.

Evarist Bartolo.

Jiena tkellimt ma' l-Onor.

Evarist Bartolo u nitlob il-kunsens tal-Kamra biex a tenur ta' artiklu 172 ta' l-iStanding Orders is-Sinjorija Tiegħek tkun tista' tgħaddi dawn is-samples lill-awtoritajiet konċernati taħt id-debiti salvagwardi.

MR SPEAKER: Hemm il-kunses tal-Kamra?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jien nikkonferma dak li qal il-Leader of the House.

MR SPEAKER: Grazzi.

Mela hemm il-kunsens fit-termini ta' Standing Order Nru. 172.

Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Michael Bonniċi.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, illum ħadt pjaċir bl-istqarrija li ħareġ id-Dipartiment tas-Saħħa li fiha qal li f'Malta ma teżistix dik l- epidemija li qed tissejjaħ influenza meningitis li diżgrazzjatament preżentement hawn ħafna xnigħat fuqha.

Matul din il-ġimgħa bħala paramediku u wkoll għaliex diversi nies jiġu għandi għal xi pariri, jiena ndagajt fuq il-vaccine li tiġi mportata minn barra u x'inhu l-konsum tagħha.

Jiena rajt li din il-vaccine, li hija magħrufa bħala Hib ġiet importata għall-ewwel darba f'Malta f'Ottubru ta' l-1992.

Sa Ġunju li għadda kien hawn biss aġent wieħed lokali li jimportaha u sa Ġunju 1993, din ma kienx hawn domanda kbira għaliha.

Pero' minn Ġunju 'l hawn, wara xi kumment fuq wieħed mill-istazzjonijiet tar-radju li għandna f'Malta, fejn issemmiet din il-vaccination u forsi xi ħadd qal li wieħed għandu joqgħod attent minn din il-marda li jista' jkun hawn f'pajjiżna u rrakkommanda li t- tfal jiġu mlaqqma, id-domanda għal din il-vaccine żdiedet.

Mr Speaker, l- ewwel ħaġa li rrid ngħid hija li wieħed irid joqgħod attent ħafna meta jsiru ċerti kummenti fuq ir-radjijiet.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella, bil-permess ta' l-Onor.

Bonnici.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, nixtieq ngħid xi ħaġa fuq din il- kwestjoni għaliex lilna bħala tobba kissritna.

Ma nixtieqx nieħu ħin minn ta' l-Onor.

Bonnici, pero' huwa importanti li ngħidu dawn l-affarijiet ħalli l-poplu jkun informat.

F'Ġunju stess meta nqala' dan il-każ uniku f'San Tumas, jien ikkuntattjat lis-Sanita' għaliex immedjatement ġew familji li kienu madwar din it-tarbija għaliex it-tabib konċernat allarmahom biex imorru jtaqqbu lit-tfal - u dan ma ntqalx mir-radju - ...

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Pero' sar kumment fuq ir-radju.

ONOR.

GEORGE VELLA: Imma dan il-kumment sar ħafna iktar tard.

Meta kkuntattjajt lis-Sanita', qaluli li ma kienu jafu b'xejn, imma peress li kelli l-interess tal-pazjenti li kienu qed jistaqsuni u ma stajtx nirrispondihom kellimt direttament lill-Ispeċjalista Vassallo Agius li qalli illi li kieku din it-tarbija kellha ħuha taħt l-erba' snin kien ikun hemm ċertu periklu għalih, imma li l-barranin assolutament m'għandhom x'jaqsmu xejn.

Pero' fl-opinjoni tiegħi, baqgħet għaddejja din il-mewġa ta' serq ta' flus f'vaccine lit-tfal u għalhekk din il-ġimgħa ċempilt lil Dr John Cachia tas-Sanita', iddiskutejna din il-kwestjoni qalli li m'għandu l-ebda informazzjoni mingħand il-konsultenti li hemm xi allarm barra dak il-każ uniku ta' Ġunju li kellna bħalu kemm-il darba, u wegħidni li se jiddiskutiha ma' min hu interessat biex jagħmlu dikjarazzjoni.

U llum ħarġet stqarrija f'dan is-sens mis-Sanita'.

Infatti t-Tnejn għamilt parliamentary question lill-Ministru Louis Galea f'dan is-sens biex nikkalmaw lill-poplu u nnaqqsu dan is-serq ta' flus li qed isir.

Nirringrazzjak talli tajtni ċans nitkellem għaliex din il-kwestjoni qed tinkwetani ħafna.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Jien m'inix tabib, u ħadt pjaċir bl-intervent f'waqtu ta' l-Onor.

Vella.

Irrid ngħid li l-ġenituri m'għandhomx għalfejn jallarmaw ruħhom fuq din il-ħaġa.

Infatti nhar it-Tnejn, 8 ta' Novembru, il-Ministru Louis Galea rrisponda mistoqsija ta' l-Onor.

Mario Galea fejn qal:

"Id-Dipartiment tas-Saħħa jikkon-ferma li bħalissa f'Malta m'hawn l- ebda epidemija kaġunata mill-Haemophilios Influenzae u għaldaqstant jixtieq iserraħ ras kulħadd li m'hemm l-ebda periklu għas-saħħa pubblika.".

Jiġifieri m'hemmx għalfejn l-ommijiet kollha jitkellmu fil-ħwienet dwar il- bżonn li jtaqqbu lit-trabi ...

ONOR.

GEORGE VELLA: Jiena minn hawnhekk nassoċja ruħi mal-kummenti ta' l- Onor. Bonnici u nitlob lill-Medical Council sabiex jara x'kien il-każ ta' dawk it-tobba li kienu qegħdin jieħdu l-flus bil-quddiem biex jibbukkjaw l- injections għan-nies.

Insemmi biss inċident wieħed - biex ma neħux aktar mill-ħin ta' l-Onor.

Bonnici - ta' omm li ċemplitli fil-għodu u nofsha mbeżżgħa staqsietni bħal parir għaliex peress li kienet beħsiebha tixtri par żarbun lit-tewmin tagħha biex jekk fil-każ li dak li kienet qed tisma' huwa minnu, minflok tagħmel hekk tmur tagħtihom l-injection.

Dawn huma inċidenti li jdejquk u jġegħluk tistaqsi għaliex qed isir dan il-gwadann ta' flus minn fuq in-nies u għaliex qed jallarmaw lill-poplu fuq ħaġa li hija tant sensittiva.

Aħna nafu li l-poplu Malti jagħmel minn kollox f'każ ta' saħħa speċjalment għall-ulied u jekk ikun hemm bżonn anke jinżgħu id- deheb biex iġibu l-flus.

Dawn l-affarijiet m'għandhomx isiru fil- professjoni medika u minn hawnhekk nappella - u naħseb li l-Onor.

Bonnici jassoċja ruħu miegħi - lill-Medical Council sabiex jitkellem fuq din il- biċċa xogħol u mhux iħalliha teskala b'mod allarmanti.

Jien nista' ngħid li n-naħa ta' fejn noqgħod jien hemm paniku sħiħ.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, jien nista' ngħid li n-naħa tagħna wkoll hemm paniku kbir għaliex l-ommijiet kollha ġġennu fuq din il-ħaġa.

M'hemm l-eba raġuni għal allarm u nispera li l-press release li ħareġ id- Dipartiment tas-Saħħa sserraħ moħħ kulħadd.

Jien ħadt pjaċir ħafna bl- intervent ta' l-Onor.

Vella u jekk irid jagħmel xi intervent ieħor jien lest li nagħtih il-permess sabiex b'hekk inkunu nistgħu nserrħu moħħ il- poplu Malti li m'għandux għalfejn jallarma ruħu.

Jien ċert li fejn jidħlu affarijiet ta' saħħa la hemm politika u lanqas piki; jekk id-Dipartiment tas-Saħħa jara li hemm xi struzzjonijiet, b'mod speċjali minn organizzazzjonijiet dinjija bħall-World Health Organisation, nistgħu nibqgħu ċerti li dan jieħu l-prekawzjonijiet kollha possibbli.

Dan l- istess bħal meta snin ilu kien hawn l-għajta dwar il-cholera; id- Dipartiment kien nefaq ħafna flus biex imbagħad in-nies lanqas biss kienu resqu biex jinjettaw ruħhom kontra l-cholera għaliex il-Gvern kien serrħilhom rashom li qed jieħu l-prekawzjonijiet kollha.

Jiġifieri nerġa' ngħid li m'hawnx bżonn ta' allarm.

Jiena fuq dan l-aktar li ridt nitkellem, pero' nistgħu naraw affarijiet oħra bħal dawn kemm jaffettwaw lill-poplu Malti.

Per eżempju jiena qrajt ir-rapport li sar mill-Onor.

Grech u l-Onor.

Louis Buhagiar dwar is-settur tas-saħħa fl-isptarijiet.

Jiena nifhem li l-kritika għandha ssir u aħna nieħdu pjaċir meta ssir imma hemm bżonn li meta ssir il-kritika, issir b'mod kostruttiv ħafna.

Veru li fl-Isptar San Luqa u fi sptarijiet oħra hemm ħafna x'wieħed jirranġa.

L-isptar mhuwiex xi lukanda imma bħal lukanda jew kwalunkwe post ieħor li jilqgħu n-nies, hemm bżonn li jsirulhom maintenance u kura kontinwament.

Kull kumment żgħir li jsir jagħmel effett kbir fuq il-poplu Malti.

Wieħed għandu kull dritt jagħmel il-kritika tiegħu imma meta mbagħad, per eżempju, jgħidulek li:

"... the main operating theatres are never cleaned.",

wieħed jistaqsi jekk hux possibbli li s-swali ta' l-operazzjonijiet li suppost li jkunu sterili, li anke meta tidħol fihom trid tieħu l- prekawzjonijiet meħtieġa billi tilbes overcoat u xi ħaġa f'rasek, "are never cleaned"?

Jien iċċekkjajt dawn l-affarijiet u nista' nżid li dak li ntqal m'hu veru assolutament xejn.

Kummenti bħal dawn ibeżżgħu lill-poplu, għax dak li jkun sejjer għal xi operazzjoni jibża' jmur meta jisma' li l- kamra fejn isiru l-operazzjonijiet ma tinħasilx.

Dan m'hu veru assolutament xejn.

Imma kif naqbdu u nitfgħu t-tajn b'dan il-mod irresponsabbli meta nafu x'effett jista' jħalli fuq il-poplu Malti?

Per eżempju fir-rapport li semmejt intqal ukoll li:

"... overcrowding is also being caused by a number of chronically ill patients, mostly elderly people who are more in need of rehabilitation but have no place to go to.".

Dan il-fenomenu huwa veru.

Ġewwa l-Isptar San Luqa jmorru nies - ġeneralment ikunu anzjani - li jkollhom xi mard kroniku ħafna u uliedhom jew ir-relatives tagħhom ma jkunux jistgħu b'xi mod jieħdu ħsiebhom kif għandu jkun, b'mod speċjali dawk li jkunu bed-ridden, biex joqogħdu hemm sakemm ikun hemm bżonn li jeħduhom St. Vincent De Paule, Boffa Hospital jew postijiet bħala dawn.

Issa dan mhux dejjem huwa possibbli li jsir.

Veru li kultant l-isptarijiet ikunu overcrowded imma dan m'hu tort ta' ħadd.

Meta hemm St. Vincent De Paule Hospital li huwa mimli sa snienu, modernizzat, sabiħ u organizzat - għad hemm ħafna xi jsir imma qed isir ħafna wkoll - l-Isptar Boffa huwa overcrowded ukoll u mbagħad hemm l- Isptar Zammit Clapp fejn imorru dawk l-anzjani li jkun għad trid issirilhom xi ftit tat-terapija ...

Jien nifhem li dawn l-isptarijiet huma full up u nifhem li din l-ageing society se toħloq ċerti problemi, bħalma huma dawn huma l-problemi li qed insemmi.

Imbagħad jiġu jikkritikaw l-isptar San Raffaele u jgħidu li:

"San Raffaele Hospital will be paid for out of taxpayers' money ..."

- u din hija ovvja -

"... and given to foreigners to run.".

Dan m'hu veru xejn.

Fir-rapport ikompli jingħad hekk:

"It will be run like the Zammit Clapp Hospital, only for those who can afford to pay", said Professor Fenech.".

Dan m'hu veru xejn.

Min imur l-Isptar Zammit Clapp ma jħallasx.

Għaliex ngħidu dawn l-affarijiet?

Għaliex qegħdin nitfgħu t-tajn lejn is-sistema tas-saħħa?

GĦaliex ngħaddu ċerti kummenti, bħal per eżempju li, "at the Out-Patients Department people are made to wait for hours"?

Jien nifhem li kultant ċertu diagnosis li ssir minn professur tieħu fit-tul aktar minn oħrajn u wieħed irid jistenna.

Illum il-ġurnata l-appuntamenti ma jagħtuhomx kollha għat-8.00 a.m. jew għad-9.00 a.m. imma jagħtuk ħin u jgħidulek li qabel 12.00 p.m., per eżempju m'għandekx għalfejn tmur.

Imbagħad intqal ukoll li "equipment and disposable gloves are lacking and everything ends at 2.30 p.m".

Il-ġimgħa l-oħra l-Onor.

Edwin Grech għamel mistoqsija dwar kif inxtraw l-ingwanti disposable, liema tender ħadu u x'costs kien hemm.

Allura kif qed jgħidu li m'hemmx?

Altru li hemm, tant li saret mistoqsija biex jaraw kif inxtraw.

GĦalfejn noqogħdu nitfgħu t- tajn?

Dan ħsara jagħmel.

Mr Speaker, fl-opinjoni tiegħi, fis-saħħa pubblika m'għandhiex tidħol politika għax kulħadd jixtieq li ċ-ċittadini Maltin ikunu aktar b'saħħithom.

Kien għalhekk li l-Gvern għamel appell lill-Oppożizzjoni - u din ma laqgħetux - biex tieħu sehem fil-pjan tar-riforma tal-qasam tas- saħħa.

Aħna jiddispjaċina rigward dan għax ridna li huma wkoll jieħdu parti f'dan il-programm biex nuru kemm il-Gvern li jemmen bid-djalogu, irid li din il-ħaġa tkun above politics u li kulħadd jagħti l-kontribut tiegħu għal dawn l-affarijiet, b'mod speċjali fis-saħħa.

Mr Speaker, jien nagħmel appell lill-Oppożizzjoni, għax għalkemm huwa tard għad għandhom ċans jidħlu fil-programm li qed jagħmel il-Gvern li huwa ta' ġid u li jrid jitkompla.

Anke kieku għada pitgħada jispiċċa l-Gvern Nazzjonalista u jkun hemm Gvern Laburista, dan ikollu jkompli fuq dan il- programm.

Ma rridux noqogħdu nġibu ħafna skużi u argumenti.

Waħda mir- raġunijiet għaliex l-Isptar San Luqa huwa crowded hi proprju minħabba li kienu għalqu ċerti clinics u sptarijiet li kellna fl-imgħoddi.

Mhux billi jgħidu li l-Blue Sisters telqu; huma kienu l-kaġun li keċċewhom u għalhekk illum il-ġurnata ġejna f'sitwazzjoni bħal din.

Forsi tistaqsu: GĦaliex il- Partit Nazzjonalista ma ħasibx malli tela' fil-gvern biex jibni dawn l- isptarijiet?

Jien ngħid li biex tipprogramma sptar trid il-preparamenti; b'sempliċement kelma jew bil-bakketta maġika mhux se jsir sptar, għax dawn l-affarijiet jiedħu tul ta' żmien.

Mr Speaker, jien nittama li l-Oppożizzjoni tifhem dawn l-affarijiet u ma tagħmilx affarijiet bl-addoċċ.

Jien meta kont naħdem fid-Dipartiment tas- Saħħa, anke sħabi stess li huma Nazzjonalisti jew mill-Independence Print ġieli kienu jgħiduli biex nagħtihom l-informazzjoni, imma kont ngħidilhom: "Le, dik hija ħaġa serja.

F'dawn l-affarijiet ma tidħolx politika u ma nistax nagħti ċerta nformazzjoni".

Jien kont nimxi ta' raġel u llum il- ġurnata wkoll hekk nagħmel.

Mhux biex niftaħar bija nnifsi, imma ċerta informazzjoni li kien ikolli - kont wieħed milli kien ikolli ċerta informazzjoni - ma kont ngħaddiha lil ħadd għax meta toħroġ ċerta informazzjoni, ħsara tista' ssir u mhux ġid.

Jien nittama li l-Oppożizzjoni tkun aktar responsabbli f'dak li tgħid u ma tallarmax lill-pubbliku dwar ċerti affarijiet fl-isptar, anzi għandha tagħti l-kontribut tagħha biex dak li għandu jsir isir.

Per eżempju, issemma li hemm xi nemel, cockroach u affarijiet oħra.

Dawn kullimkien issibhom; anke fl-iktar dar nadifa jidħol in-nemel - għax jekk ikollok kullimkien magħluq in-nemel anke mis-switches jgħaddi - u ċerti nsetti oħra.

Dawn m'hemmx kontroll fuqhom b'mod speċjali meta aħna l-Maltin għandna l-vizzju misħut li lin-nies fl-isptar neħdulhom dik il-kwantita' kbira ta' ikel biex jekk l-ikel li jagħtuhom ma jkunx tajjeb ikollhom x'jieklu!

Ġieli jkollhom gaxin sħiħ u ħafna drabi l-aktar li jintrema huwa dak li jġibu l-qraba tal-pazjenti għaliex ftit minn dawk li jkunu l-isptar jieħdu pjaċir jieklu dawk il-borom kollha fniek, tiġieġ, qali, eċċ. Dan m'huwiex ikel adattat għall-pazjenti.

Jekk il-pazjent meta kien id-dar nhar ta' Ħadd forsi kien jiekol hekk mhux bilfors li jiekol l-istess meta jkun l-isptar; hemmhekk hemm bżonn ta' ċerta dieta.

Waħda mill- affarijiet li jikkaġunaw dawn l-insetti hija l-ikel żejjed li jġibu lill- pazjenti.

Mr Speaker, jien nemmen li l-Gvern qed jagħmel il-mezzi kollha possibbli f'dan il-qasam tas-saħħa u ta' kontribut kbir, fost affarijiet oħra biż-żieda fin-numru ta' tobba u paramediċi.

Lill-paramediċi nkoraġġihom kemm bis-salarju li tahom kif ukoll b'inċentivi oħra u jien nittama li għada pitgħada - dan jieħu ftit taż-żmien - jkollna sistema ta' saħħa adegwata għall-bżonnijiet ta' pajjiżna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, jien nixtieq nibda billi nassoċja ruħi mal-kummenti li għamel il-kollega u ħabib tiegħi l-Onor.

Michael Bonnici dwar l-allarm li qed jinħoloq dwar il-Vaccine Haemophilious Influenzae Type B. Fil-fatt il-mistoqsija parlamentari kont għamiltha proprju għaliex għalkemm kien hawn daqshekk domanda għal din il-vaccine, l-aġent kien dannu qed jagħżel li jimporta ammonti żgħar minnha.

Litteralment spiċċajna b'waiting- list ta' nies jistennew din il-vaccine.

Fil-fatt jien ukoll kelli mmur nibbukkjaha minħabba li l-mara tiegħi nħakmet minn dan l- allarm u riedet isserraħ moħħha u tagħti l-vaccine lill-baby tagħna.

GĦalhekk spiċċajna biex immorru nibbukkjawha għand l-ispiżjar.

Pero' wara kollox irriżulta, kemm minn stqarrija ta' l-Onor.

Louis Galea meta wieġeb il-mistoqsija parlamentari tiegħi kif ukoll minn stqarrija li ħarġet illejla mid-Dipartiment tas-Saħħa, li ma kienx hawn lok għal allarm għax ma kienx hemm każi allarmanti ta' dawn it-tip ta' infezzjonijiet.

Pero' huwa interessanti li wieħed ikun jaf, per eżempju, għaliex din il- vaccine kienet qed tiġi mportata f'ammonti daqshekk żgħar.

Intant, Mr Speaker, fil-ftit ħin li fadalli xtaqt li nagħmel ftit kummenti fuq assoċjazzjoni li hawn f'Malta li forsi ftit hawn min jaf biha u li tissejjaħ TAMA, jiġifieri Thalassaemia Awareness Maltese Association.

Teżisti marda, jew aħjar difett, fil-produzzjoni taċ-ċelloli l-ħomor tad-demm li tissejjaħ Thalassaemia.

Dan id-difett ...

Qed nagħmel distinzjoni apposta bejn difett fil-produzzjoni taċ-ċelloli u marda għaliex hemm żewġ tipi ta' Thalassaemia, li huma t-Thalassaemia Minor u Thalassaemia Major.

Min ikollu t-Thalassaemia Minor ma jfissirx li jkun marid, imma jekk koppja li t-tnejn ikollhom Thalassaemia Minor jiżżewġu u jkollhom it-tfal, hemm riskju li xi wħud mit-tfal tagħhom ikollhom Thalassaemia Major, u f'dak il-każ ikollhom komplikazzjonijiet li jistgħu jkunu serji ħafna.

Huwa interessanti l-fatt li din il-marda, jiġifieri t- Thalassaemia, teżisti fil-pajjiżi tal-Mediterran, apparti li teżisti anke fl-Indja u fis-South East Asia; pajjiżi fejn qabel kienet teżisti l-marda tal-malarja, fosthom f'Malta, u t-Thalassaemia teżisti wkoll f'Malta.

Meta f'pajjiżna kien hawn il-malarja, din ma kenitx titfejjaq u fil-fatt ħafna nies kienu jmutu bil-malarja, imma għal raġuni medika, min kellu t- Thalassaemia ma kienx jimrad bil-malarja.

Allura f'dawn il-pajjiżi kien hemm ħafna nies li qabdithom il-marda tal-malarja u mietu u għixu dawk ma setax ikollhom il-malarja għax kellhom it-Thalassaemia.

GĦalhekk f'dawk il- pajjiżi, fosthom Malta, ħafna min-nies li kien fadal kienu dawk li kellhom it-Thalassaemia.

Ftit ilu kont mistieden għal attivita' ta' fund-raising li għamlet din l-assoċjazzjoni TAMA fejn kien hemm numru ta' nurses li talbuni biex ngħid xi ħaġa dwar dan is-suġġett fil-Parlament u b'hekk forsi nkun ta' għajnuna sabiex tiżdied l-awareness dwar din il-marda.

Huwa sinifikattiv il-fatt li waħda minn dawk li qed imexxu l-assoċjazzjoni TAMA, għandha din il-marda u bħalissa tinsab għall-kura fl-Ingilterra, u meta sħabha qalulha li jien kont se nagħmel intervent fil-Parlament, bagħtitli fax mill-Ingilterra biex tagħtini ftit informazzjoni dwar din l-assoċjazzjoni.

Din il-persuna hija nurse miżżewġa u għandha tifla.

Minn hawnhekk irrid nifirħilha għall- ħidma li qed tagħmel b'risq il-pazjenti li għandhom it-Thalassaemia f'Malta, u fl-istess ħin nawguralha fejqan ta' malajr.

Mr. Speaker, l-assoċjazzjoni TAMA tgħid li hawn 4% tal-Maltin li għandhom dan id-difett tat-Thalassaemia.

Fit-Thalassaemia clinic hemm reġistrati biss xi 20 każ, u dan ifisser li jista' jkun li hawn numru ta' nies li għandhom it-Thalassaemia imma they don't go forward għall-kura jew għax ma jafux jew inkella minħabba l-istigma.

Irrid nagħmilha ċara li l-iskop tad- diskors tiegħi assolutament mhuwiex li nallarma lin-nies, far from it.

Kif għidt fil-bidu, min ikollu t-Thalassaemia Minor bl-ebda mod ma jkun marid, u fil-fatt jgħix ħajja normali.

Ir-riskju jeżisti meta tnejn li għandhom it-Thalassaemia Minor jiżżewġu għax meta dawn ikollhom it-tfal, hemm ċans - għax mhux bilfors - li t-tfal ikollhom Thalassaemia Major, u f'dak il-każ jibdew il-problemi.

F'Malta lit-trabi li jitwieldu fl-isptar kif ukoll fil- kliniċi privati qed jagħmlulhom screening tad-demm biex jaraw jekk għandhomx Thalassaemia.

F'Ċipru, fejn hemm ċentru kbir tat-Thalassaemia, jagħmlu screening anke tal-koppji qabel ma jiżżewġu - u jidhirli li huwa bil-liġi li l-koppji jridu joqogħdu għal dan it-test - biex jekk it-tnejn ikollhom Thalassaemia Minor ikunu avżati li hemm il-possibilita' li jekk jiżżewġu, uħud mit-tfal tagħhom ikollhom Thalassaemia Major.

Mr Speaker, hemm bżonn ta' iktar awareness u informazzjoni - u dan hu li qed tipprova tagħmel l-assoċjazzjoni TAMA - imma iktar minn hekk hemm bżonn li ngħinu lil min għandu t-Thalassaemia.

Irrid ngħid li hawn numru ta' Maltin li għandhom it-Thalassaemia Major li l-kura tagħha - u naħseb li ta' min jagħti din l-informazzjoni - hija permezz ta' blood transfusions.

L-iskop tiegħi mhuwiex li b'xi mod nagħti lecture dwar it-Thalassaemia, imma li, kif diġa' għidt, nipprova nagħti dan il-kontribut ċkejken biex kemm jista' jkun ngħinu lill-Assoċjazzjoni TAMA f'din il-ħidma tagħha biex tipprova tqajjem awareness u tinforma aktar liċ-ċittadin f'dan ir-rigward.

F'Malta għandna t-Thalassaemia Clinic li taħdem ukoll f'kordinazzjoni mat- TAMA u bħalissa din l-Assoċazzjoni qed tipprova tagħmel kampanja ta' awareness.

Pajjiżi barra minn Malta joħorġu newsletters apposta għall- pazjenti li għandhom din il-marda, u fost dawn il-pajjiżi nista' nsemmi Ċipru u anke l-Ingilterra fejn il-United Kingdom Thalassaemia Society toħroġ Newsletter Review.

Hawn Malta wkoll rajt xi fuljetti li ħarġu mit- TAMA b'kollaborazzjoni mal-Health Information Unit.

Prattikament hemm bżonn isir aktar u l-ewwelnett hemm bżonn ta' awareness, imma mhux hekk biss; din l-Assoċjazzjoni għandha bżonn l-għajnuna tagħna.

Bħalissa f'diversi ġurnali - u din kienet waħda mir-raġunijiet għaliex qed nagħmel dan id-diskors - qed jidher appell mit-TAMA biex in-nies jikontribwixxu fondi.

Dawn fetħu bank account fejn min irid jista' jiddepożita l- kontribuzzjoni tiegħu ħalli din l-Assoċjazzjoni jkollha l-fondi għal kampanja biex tipprova tgħin lill-pazjenti bit-Thalassaemia.

Nista' ngħid li din l-għaqda talbitni nagħmel appuntament mal-Ministru Galea biex jiġi diskuss xi bżonnijiet għandhom il-pazjenti tat-Thalassaemia - u jidhirli li l-laqgħa se ssir fis-16 ta' Novembru - apparti li l-Onor.

Rizzo Naudi, u qablu anke l-Onor.

Hyzler, ilhom jipprovaw jagħtu l-għajnuna tagħhom għal dan l-iskop.

Nerġa' ngħid li huwa d-dover tagħna lkoll li nipprovaw ngħinu lil din l-Assoċjazzjoni fil-ħidma li qed tipprova twettaq.

Dawn mhux biss għandhom bżonn ta' iktar fondi biex ikunu jistgħu jgħinu lill-pazjenti li jmorru barra għall-kura u lill-qraba tagħhom, imma għandhom bżonn aktar fondi wkoll għaliex huma stess iridu jidħlu sħab mal-Gvern fl-investiment li hemm bżonn isir biex jiżdiedu l-faċilitajiet għall-pazjenti tat- Thalassaemia.

Dawn qed qed jitolbu li jsir xi forma ta' day centre għal dawn il-pazjenti u qed jitlobu li jsir aktar screening biex ikollna aktar informazzjoni dwar min huma l-Maltin li għandhom din il-marda, għax kif għidt, jista' jkun li hawn min għandu t-Thalassaemia Minor u għadu ma jafx.

Din l-Assoċjazzjoni tixtieq li jkun involut ukoll psychologist biex dawn il-pazjenti jingħataw anke kura psikoloġika, għax jista' jkun li hawn min għandu din il-kumplikazzjoni jew difett imma ma jmurx għall-kura għax għad hawn ċertu stigma, qisha hija xi ħaġa tal-mistħija li tmur it-Thalassaemia Clinic.

It-TAMA tixtieq ukoll li kull tant żmien tibda toħroġ rivista għall-pazjenti li jbatu mit-Thalassaemia.

Barra minn Malta joħorġu dawn it- tip ta' rivisti.

Nista' nsemmi, per eżempju, l-"Asthma News" li tintbagħat lill-pazjenti li jbatu mill-ażma u fil-fatt jien nirċeviha għax kont ktibtilhom biex jibdew jibgħatuhieli peress li bħala nurse jinteressani dan is-suġġett.

Issa t-TAMA wkoll tixtieq li tipprova toħroġ gazzetta għall- pazjenti li jbatu bit-Thalassaemia.

Mr Speaker, fil-ftit ħin li kelli pprovajt nagħmel dan l-appell biex ngħinu lil din l-Assoċjazzjoni, li titmexxa fuq bażi volontarja, fost oħrajn minn numru ta' nurses.

Bħalissa qed jiġuni f'moħħi nurses ħabrieka bħal Sharon Martinelli u Louise Grech li wkoll jaħdmu fuq bażi volontarja.

Jien minn hawnhekk nawgura lit-TAMA mhux biss li jkollha suċċess fil- ħidma tagħha imma li ssib l-għajnuna li għandha bżonn kemm min-naħa ta' l- awtoritajiet - u jien konvint li din l-għajnuna ssibha - kif ukoll min-naħa tal-pubbliku.

Grazzi ħafna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 15 ta' Novembru, fis-6.00 p.m. bl-agenda kif kommunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET

IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

RABAT - DJAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Sigurta' Soċjali: B'referenza għall-Interpellanza tiegħi numru 5592 dwar problemi ta' Housing fir-Rabat, jista' l-Ministru jinformani x'ġie mistħarreġ dwar din il-problema?

X'inhuma l-alternattivi tal-Gvern għal din il-problema?

Meta huwa proġettat li jibdew dawn l-iżviluppi?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Il-problemi ta' Housing fir-Rabat qed jigu mistharrga bhal f'kull post iehor.

Meta jitlesta dan l-istharrig inkunu nistghu niehdu l-mizuri necessarji halli jitkompla l-programm ta' bini ta' djar ghall-poplu.

GIRGENTI - PROĠETTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'kienu l-iżviluppi dwar il-proġetti f'Tal- Girgenti?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Diġa' saru numru ta` nterventi u inizjattivi li huma maħsuba fil-proġett tal-Girgenti (eż. Tindif madwar Għar il-Kbir, fl- inħawi ta` Dingli Cliffs etc.)

Bħalissa wkoll id-Dipartiment ta` l-Ambjent qed jaħdem mad-Direttorat ta` l-Ippjanar u b`konsultazzjoni mas-Segretarjat tat-Turiżmu biex jitfasslu numru ta` country walks minn u madwar il- Girgenti u l-Buskett.

Sfortunatament iżda għadu ma kienx possibbli li din il-ħidma tiġi kkordinata b`mod integrat kif maħsub fil-proġett oriġinali.

Il-problema prinċipali hija n-nuqqas ta` riżorsi umani fid-Dipartiment ta` l-Ambjent u l-pressjoni ta` prioritajiet oħra.

Iżda l-pjan oriġinali għadu u jibqa` validu.

SPTAR SAN LUQA - OPERAZZJONIJIET

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: B'referenza għat-tweġiba ta' l-Ministru għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 12786, nixtieq ngħid li meta tlabt għar-rapport annwali tad-Dipartiment ta' l-Ostetriċe u Ġinekoloġija, ir-risposta mill- istess Ministru kienet li dan ir-rapport kien għal użu intern tad- Dipartiment jew l-Isptar, u bqajt mingħajr kopja, għalhekk nitlob l- Ministru biex jirrispondi d-domanda barra minn hekk ir-rapport ma jkunx biżżejjed biex jirrispondi d-domanda tiegħi kif poġġejta jiġifieri "operazzjonijiet magħmul mill-konsulenti fuq bażi individwali"?

ONOR.

LOUIS GALEA: Inkun grat jekk l-Onor.

Membru jirreferini fl-liema tweġiba għidtlu li "ir-rapport kien għal użu intern tad-Dipartiment jew l- Isptar" peress li mill-File tal-mistoqsija parlamentari numru 12786 dan ma jirriżultalix.

L-informazzjoni li ġejt mogħti hi li dan ir-Rapport Annwali għandu disseminazzjoni pjuttost wiesgħa.

DINGLI - TINDIF

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li jsir it-tindif meħtieġ u li tiġi żviluppata s- central strip li hemm fi Triq il-Mediterran, f'Ħad Dingli?

Billi dawn l-inħawi li huma qrib il-ground tal-football tar-raħal ta' Ħad Dingli huma frekwentati regolarment mill-pubbliku, jista' l-Ministru jara li jiġu mdawwla aktar?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Tlabt lid-Dipartiment konċernat jara x`jista` jagħmel dwar l-ilment f`l-ewwel parti tal-mistoqsija.

Minn investigazzjoni li saret instab li hemm bżonn ta` erba` bozoz biex l- inħawi ta` ħdejn il-ground tal-football ta` Ħad Dingli jiġi mdawwal tajjeb.

Din it-talba qed tiġi kkunsidrata flimkien ma` talbiet oħra.

DINGLI: GROUND TAL-FOOTBALL-ĦITAN IKKUNDANNAT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Billi wieħed mill-ħitan tal-ground tal-football f'Ħad Dingli huwa kkundannat, jista' l-Ministru jara li jibdew ix-xogħlijiet meħtieġa mmedjatament qabel tiġri xi traġedja?

Billi jirriżulta wkoll li jeħtieġu diversi manutenzjonijiet oħra f'dan il- ground, jista' l-Ministru jirrimedja bix-xogħlijiet li hemm pendenti?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Tlabt lid-Dipartiment tad-Distretti tat-Taqsima tax-Xogħlijiet biex jinvestiga u jara x`jista` jagħmel dwar l-ilment ta` l- Onor. Interpellant dwar il-ħitan tal-ground imsemmi.

Billi l-faċilitajiet sportivi jaqgħu taħt ir-responsabbilta` tal- Ministeru ta` Kultura u Żgħażagħ l-Onor.

Interpellant hu mitlub jirreferi l- ilment tiegħu lil dan il-Ministeru.

UNIVERSITA' - CERTIFICATE IN NURSING PRACTICE

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jispjega x'wassal biex id-Dipartiment tas- Saħħa ma jibqax jonora l-kondizzjonijiet li l-istess dipartiment kien offra lill-istudenti li bdew il-kors fl-Universita' ta' Certificate in Nursing Practice?

Skond dan il-kuntratt DH/Circular No 68/93 dawk l-istudenti li kienu ġew sponsorjati mid-dipartimenti kellhom jiġu mogħtija Paid Study Leave.

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li l-informazzjoni li għandu l- Onor. Interpellant hija żbaljata.

Id-Dipartiment baqa' jonora l-offerta li kien għamel u fil-fatt dawn l-istudenti dejjem baqgħu jgawdu paid study leave għal dan il-kors.

SPTARIJIET - NUQQAS TA' TIĠIEĠ U BAJD

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jispjega kif in-nuqqas ta' tiġieġ u bajd eżistenti bħalissa qiegħed jaffettwa l-kwalita' ta' l-ikel għal pazjenti fl- Isptarijiet ta' l-Istat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li minkejja xi nuqqas ta' tiġieġ u bajd, l-ikel imqassam lill-pazjenti fid-diversi sptarijiet ma ġie effettwat kważi xejn.

Dan għaliex ġew maħsuba alternattivi adegwati li jkunu skond id-dieta meħtieġa mill-marid.

NUQQAS TA' TIĠIEĠ U BAJD

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid għaliex reġa' jeżisti nuqqas kbir ta' tiġieġ u bajd fil-ħwienet u supermarkets?

L-informazzjoni li għandi hi li t-tiġieġ sparixxew għal kollox u l-bajd issibhom biss bi prezzijiet ferm iktar għola?

X'qiegħed jagħmel il-Ministru biex din is-sitwazzjoni tirranġa?

ONOR.

LAWRENCE GATT: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Membru li l- produzzjoni tal-broilers qegħda tlaħħaq mad-domanda u għalhekk ma tinħasx il-ħtieġa li ssir xi mportazzjoni.

Għar-rigward tal-bajd, il-Ministeru diġa' ta parir lid-Dipartiment tal- Kummerċ biex tiġi mpurtata kwantita' suffiċjenti biex tiġi milqugħa d- domanda.

Diġa' ġew importati fl-aħħar tliet xhur 164,000 tużżana bajd u issa ħarġu liċenzji biex jiġu mpurtati wkoll 135,000 tużżana bajd fi ftit ġranet oħra.

Huwa maħsub li sa nofs Diċembru s-sitwazzjoni tal-bajd terġa' tiġi normali għaliex jibdew ibidu dawk it-tiġieġ li ġew mfaqqsa fl-ewwel ġimgħat ta' Ġunju.

SPTARIJIET - HEALTH ASSISTANTS

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'qed iżomm lill-Gvern li joħroġ l- appointments ta' dawk il-Health Assistants li spiċċaw il-kors u għaddew mill-eżami f'Jannar 1992?

Minn dak inhar 'l hawn madwar 200 minn dawn il- Health Assistants għadhom jitħaddmu bħal casuals.

ONOR.

LOUIS GALEA: Nerġa' nfakkar lill-Onor.

Interpellant li ħatriet mal-Gvern isiru fuq rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku.

Fil-kaz tal-Health Assistants il-Kummissjoni għadha qed tiffinalizza l-proċedura.

UNIVERSITA' - DIPLOMA FIL-MEDICAL & LABORATORY SCIENCE

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Minn informazzjoni li għandi numru sostanzjali ta' studenti weħlu mill-eżami ta' xi suġġetti fit-tieni sena tal-kors għad- Diploma fil-Medical & Laboratory Science.

Milli jidher dawn l-istudenti mhux se jitħallew jkomplu l-kors ta' diploma li issa wasal fit-tielet sena.

Jista' l-Ministru jara x'jista' jsir biex dawn l-istudenti jitħallew ikomplu l-kors?

F'dan il-kors hemm ħafna ilmenti mill-istudenti li l-kors mhux strutturat tajjeb u hemm nuqqas ta kordinazzjoni speċjalment fejn tidħol esperjenza prattika fid-diversi laboratorji.

Hemm studenti li ma ntbagħtu qatt f'xi laboratorju bħal fil-Mikrobioloġija u Biokimika, allura marru ħażin f'dawn is-suġġetti fl-eżami.

Hemm bżonn li l-istudenti f'dan il-kors jingħataw esperjenza prattika fis-sessjonijiet kollha tal- Laboratorju u mhux jitħallew jaħdmu f'laboratorju wieħed għal tul ta żmien.

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Dawn l-istudenti weħlu għat-tielet darba l- eżamijiet annwali tagħhom.

Dan l-eżami huwa wieħed teoretiku u m'għandu x'jaqsam xejn mal-fatt li dawn l-istudenti għamlu jew m'għamlux prattika biżżejjed.

Qed isiru sforzi biex dawn l-istudenti jittrasferixxu għal kors ta' livell ta' certificate.

RABAT - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jirriżulta li Triq Dun Mikiel Callus, ir-Rabat tenħtieġ li tiġi asfaltata?

Billi l-istat tat-triq qed joħloq inkonvenjenza kbira lir-residenti, jista' l-Ministru jirrimedjha bix-xogħlijiet meħtieġa?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li Triq Dun Mikiel Callus, Rabat hija nkluża fil-programm ta` asfaltar ta` toroq ġodda u ssir skond il- prioritajiet ta` xogħol f`toroq f`Malta.

DIPARTIMENT TA' L-ARTIJIET - ITTRA MIBGĦUTA LILL-KUMMISSARJU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: X'kienu l-iżviluppi ta' l-ittra mibgħuta lill-Kummissarju ta' l-Artijiet nhar il-11 ta' Frar, 1992 mill-engineer Joseph Bondin POI dwar F. Mifsud tat-tenent 50454, Vol.

VIII Folio 156?

Meta se jitwettqu x-xogħlijiet li hemm bżonn isiru?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li skond il-kondizzjoni 19 tal- ftehim tal-kera t-tiswijiet kollha relattivi għall-fond huma a karigu ta` l- inkwilin.

KOMUNITA' EWROPEA - EFFETT FUQ L-ISPORTS MALTI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 10884 dwar x'miżuri qed jieħu l-Ministeru għall-preparament għad-dħul ta' Malta fis- Suq Komuni, kif qed jaspira l-Gvern tal-ġurnata?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Il-Ministeru qed isegwi sew l-iżviluppi li qed isiru mill-Komunita f`dan il-qasam biex meta jkun il-waqt ikun jista` jieħu l-passi meħtieġa biex jikkonforma ma' dawn l-iżviluppi.

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 10885 dwar kif hu maħsub li jintlaqat l-isport f'Malta bid-dħul ta' Malta fil-Komunita' Ewropea li għamiltlu fit-30 ta' Mejju, 1993?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Meta Malta tidħol fil-Komunita' Ewropea, l-isport Malti jrid jiġi ambjentat skond regolamenti w liġijiet tal-Komunita'.

Skond l-aħħar dokument maħruġ mill-Komunita', minħabba li l-isport huwa kkonsidrat bħala industrija, diversi aspetti tal-attivitajiet sportivi saru konformi ma` liġijiet tal-Komunita w huma suġġetti għall-istituzzjonijiet legali tal-Komunita'.

Bis-suq individwali, l-innovazzjonijiet radikali proposti huma:

a) Moviment liberu ta` kull individwu;

b) L-għarfien reċiproku ta` kwalifikazzjonijiet minn pajjiżi diversi;

c) L-applikazzjoni ta` regolamenti Ewropej dwar il-kompetizzjoni għal- trasmissjonijiet permezz ta` TV.

Il-Komunita m`għandha l-ebda intenzjoni li tindroduċi regolamenti dettaljati fuq kul aspett ta` l-isport.

Il-prinċipju ta` sussidjarita` japplika f`dan il-qasam.

Dan ifisser li l-Komunita' tieħu passi biss meta jkun jidher meħtieġ li azzjoni fuq livell Komunitarju ikun aktar effettiv milli fuq livell nazzjonali.

Kopja ta` dokument dwar il-suġġett maħruġ mill-Komunita' tpoġġa fuq il- Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

FOOTBALL GROUNDS

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Liema huma dawk il-grounds tal-football f'pajjiżna li mhumiex konformi mar- regoli stabbiliti mill-FIFA?

Għalfejn mhumiex in konformi ma' l-istess regoli dawn il-grounds?

Veru li l-Ministru sarulu rappreżentazzjonijiet ta' grounds tal-football li l-MFRA jew għaqdiet oħrajn tar-referees opponew li jirrefjaw fuqhom minħabba dawn in-nuqqasijiet?

Minn min u għal-liema raġunijiet?

Meta saret din l-osservazzjoni u x'sar dwarhom minn dak iż-żmien 'l hawn?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Safejn hu magħruf ma saru l-ebda rappreżentazzjonijiet kif semma' l-Onor. interpellant.

UNIVERSITY SPORTS HALL - TENDERS

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Kemm intefgħu tenders għall-bini ta' l-University Sports Hall?

Minn min u għal kemm ammonti f'kull każ?

Lil min ġie aġġudikat dan ix-xogħol?

Meta hu marbut il-kuntrattur li jlesti dan il-bini?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jagħmel il- mistoqsija tiegħu lill-Ministru konċernat.

LOGĦOB TAL-PAJJIŻI Ż-ŻGĦAR - VOLLEYBALL PITCHES

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' l-Ministru jwieġeb it-tieni parti tal-mistoqsija parlamentari numru 10940 u 11396 li sal-lum għadu ma weġibx?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Diġa` weġibt għal din il-mistoqsija.

Ma kien hemm l-ebda offerti għal dan ix-xogħol.

Bħalma diġa` għidt din il-kwalita ta` materjal intużat fuq rakkomandazzjoni tal-Kumitat Olimpiku Malti u ngħataw b`direct order bl-approvazzjoni tal-Ministeru tal-Finanzi in vista ta' l- urġenza tal-bżonn kif ukoll billi l-art ġiet tiswa` madwar Lm4,000 anqas mill-istima oriġinali.

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari numru 11619 dwar premises tal- Ministeru fi Triq ir-Repubblika jista' l-Ministru jispjega għalfejn uffiċjali tal-Ministeru tiegħu qed jiltaqgħu ma' nies konnessi ma' l- isports regolarment f'dan l-appartament jekk mhux proprjeta'/allokat lill- Ministeru?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Nixtieq nippreċiża li t-Taqsima ta` l-iSport fi ħdan il-Ministeru tikkonsisti f`żewġ sezzjonijiet: waħda dik ibbażata fil- Kumpless Sportiv tal-Marsa, u l-oħra dik fil-Ministeru.

L-ewwel waħda ma ċċaqalqietx.

Kienet is-sezzjoni li qabel kienet fil-Ministeru, l-Furjana, li ġiet t-trasferita għal Casa Gaspe, fi Triq ir-Repubblika, l-Belt Valletta.

Din id-dar (mhux appartament) ġiet allokata lill-Ministeru tiegħi u fiha hemm ukoll it-Taqsima Kultura, barra dik is-sezzjoni ta` l-isport li diġa semmejt.

SKEJJEL - SERVIZZ TAL-LIBRERIJI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Intqal li l-iSchools Library Service se tibda servizz ta' video tapes għall-iskejjel.

Dan beda?

Fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7118, kien intqal ukoll li trolleys għall-kotba, xkaffar, siġġijiet u mwejjed se jiżdiedu fil- libreriji ta' l-iskejjel.

Kemm tlestew trolleys u xkaffar u f'liema skejjel tqiegħdu?

Beda jopera s-servizz ta' nhar ta' Sibt fil-għodu mill-iSchools Library Service għall-għalliema?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Bdew jinxtraw il-videotapes edukattivi, u s'issa nxtraw madwar 200.

Dawn għad iridu jiġu katalogati u jsir proċessar ieħor.

Il-ħsieb hu li dan is-servizz jibda jiffunzjona mill-estensjoni li qed tinbena meta din tkun lesta.

Is-siġġijiet u l-imwejjed għal-libreriji ta' l-iskejjel inxtraw wara li nħarġet "tender", u tqassmu lit-Teacher Librarians li kienu ordnawhom.

Għamara oħra għadha ma saritx għax l-impjegati tal-"workshop" żgħir tad- Dipartiment tal-Bibljoteki u Arkivji qed jagħmlu xogħol ieħor fl-Arkivju Nazzjonali.

It-tweġiba għat-tielet parti tal-mistoqsija hija fin-negattiv għax l- uffiċjal inkarigat mil-libreriji ta' l-iskejjel għadu ma ssottomettiex rapport dettaljat dwar it-tħejjijiet meħtieġa biex il-laqgħat ta' nhar ta' Sibt għall-għalliema jkunu organizzati tajjeb.

UNIVERSITA' - EŻAMIJIET TAL-MATRIKOLA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' studenti li qagħdu għar-resits tal-Matrikola fl-Universita' f'Settembru li għadda?

Kemm minnhom qagħdu għar-resit fil-:

a) Malti;

b) Ingliż; u

c) Matematika fil-livell Ordinarju u f'dak avvanzat?

Kemm għaddew u kemm ġabu marki minn 1 sa 5, f'kull marka għaliha?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: F'Settembru 1993, 900 student ressqu għall- eżamijiet tal-Matrikola Avanzata u Intermedja.

Fl-istess sessjoni resqu 1,604 student għall-Eżami taċ-Certifikat fl-Edukazzjoni Sekondarja.

It-tweġiba għat-tieni parti tal-mistoqsija tidher hawn taħt: MATRIKOLA AVANZATA

a) Malti - 139 kandidat (2B, 40C, 32D, 23E) b) Ingliż - 53 kandidat (2B, 6C, 17D, 18E) ċ) Matematika - 39 kandidat (1B, 1D, 1E)

Għaddew f'livell ta' SEC:- Ingliż 4, Matematika 8

Weħlu:- Malti 42, Ingliż 6, Matematika 28.

ĊERTIFIKAT FL-EŻAMI TA' L-EDUKAZZJONI SEKONDARJA

a) Malti - 700 kandidat (30 Grad 3, 75 Grad 4, 125 Grad 5, 224 Grad 6, 137 Grad 7.

Mhux klassifikati: 101).

b) Ingliż - 791 kandidat (20 Grad 3, 93 Grad 4, 175 Grad 5, 217 Grad 6, 186 Grad 7.

Mhux klassifikati: 100).

ċ) Matematika - 329 kandidati (3 Grad 3, 8 Grad 4, 33 Grad 5, 104 Grad 6, 108 Grad 7.

Mhux klassifikati: 73).

Nota:- Il-figuri tal-Matematika (Livell Avanzat) jinkludu tliet fergħat tas-suġġett.

F'kull suġġett kien hemm għadd ta' kandidati assenti.

ORGANIZZAZZJONIJIET SPORTIVI - BINI TAL-GVERN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: F'seminar pubbliku dwar l-isports int kont impenjajt ruħek li se tgħaddi lill-Organizzazzjonijiet Sportivi proprjeta' tal-Gvern li huma qed jużaw bla titlu fuqha.

X'sar mill-intenzjoni tiegħek?

Meta beħsiebek tressaq liġi apposta biex il-kliem tiegħek isir fatti?

Liema huma dawk l-organizzazzjonijiet sportivi li qegħdin f'bini tal- gvern bla titlu?

F'liema bini qegħdin f'kull każ?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Risposta tingħata f`seduta oħra

PULIZIJA - KAŻI MHUX SOLVUTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslu l- investigazzjonijiet tal-Pulizija dwar il-mewt ta' Carmel Frendo nhar il-25 ta' Frar, 1990?

X'qed iżomm milli dawn l-investigazzjonijiet jiġu mitmuma?

F'liema stadju waslu l-investigazzjonijiet tal-pulizija dwar:

1) il-qtil tal-Baruni Sant'Cassia;

2) it-tqegħid tal-bomba fil-karozza ta' l-Avukat George Cutajar fi Triq Birkirkara f'San Ġiljan;

3) l-isplużjoni fil-lanċa La Vallette f'Ottubru ta' l-1991; u

4) il-mewt taż-żgħażugħ Eddie Borg f'Villa Bonnici?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li l-istħarriġ tal-Pulizija fil- każijiet imsemmija għadu sejjer.

Fil-każ tal-mewt ta' Carmelo Frendo l- istħarriġ sal-lum eskluda li kien hemm xi terzi persuni nvoluti.

DROGA - EMENDA FIL-LIĠI DWAR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: Jikkonsidra l-Ministru li jsir it-tibdil meħtieġ fil-liġi biex meta tinqabad id-droga mill-pulizija din tinqered wara li:

a) jiġi nformat il-Maġistrat;

b) jittieħdu d-dettalji tad-droga maqbuda;

c) jittieħdu ritratti tad-droga maqbuda;

d) jittieħdu stqarrijiet bil-ġurament; u

e) id-droga in kwestjoni tiġi spezzjonata anke mid-difiża?

Jikkonsidra li jekk l-Uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali jaqbel ma' tibdiliet fil-liġi, ma jkun hemm l-ebda suspett li meta l-każ jiġi għall- ġuri ġieli anke snin wara, ma jkun hemm l-ebda suspett li xi ħaġa intilfet jew li xi droga tista' tinbidel billi bħala eżempju xi eroina issir terra?

Wara li d-droga tiġi kkonfiskata mill-Qorti, din meta tinqered f'liema stadju tal-proċeduri?

Kif tinqered u min ikun preżenti?

Fl-ewwel disa' xhur tas-sena kemm-il droga inqerdet u ta' liema tip kienet?

Dejjem kien hemm preżenti xi ħadd mill-Qorti bħal Maġistrat?

Dejjem kienu sodisfatti li l-ammont maqbud fil-fatt inqered?

ONOR.

JOE FENECH: Kwantu għall-paragrafu enumerati (a) sa (d) diġa' jezistu d-dispozizzjonijiet tal-Kodici Kriminali dwar l-'in genere' u, meta xi persuna tkun giet imressqa l-Qorti u akkuzata, hemm id-dispozizzjonijiet ta' l-Artikolu 22 E tal-Kap.

101 u l-Artikolu 120 (2A) tal-Kap.

31, zewg artikoli dawn li dahlu fl-1986.

Illi kwantu għal paragrafu enumerat (e), hu evidenti li spezzjoni simili mhix appplikabbli fi proceduri dwar l-'in genere' proprju għax f'dawk il-proceduri ma jkunx hemm akkuzat u għalhekk anqas difiza.

Jekk id-dispozizzjonijiet tal-ligi jigu skruplozament osservati m'għandhomx jinbtu s-suspetti li għalihom qed jaccenna l-Onor.

Interpellant.

Għal dak li jirrigwarda l-istadju li fih tinqered id-droga, kif tinqered u min ikun prezenti, m' hemmx regola fissa fi proceduri dwar l-"in genere' peress li hawn il-ligi thalli fil-gudizzju prudenti tal-magistrat inkwirenti.

Meta pero', si tratta ta' proceduri fejn persuna hi akkuzata, japplika l-Artikolu 22E diġa' msemmi.

L-unika droga li nqerdet fl-ewwel disa' xhur ta' din is-sena kienet id- droga esebita fil-guri 'Ir-Repubblika ta' Malta vs Francesco Queroz'.

Kien hemm presenti l-Imhallef bl-istaff tiegħu u l-ispetturi.

Mhux cara l-ahhar mistoqsija għal min qed tirreferi b' 'kienu'.

Kemm il- Magistrat kif ukoll l-Imhallef jiehu l-miżuri kollha u jagħti l- istruzzjonijiet mehtiga sabiex ikun żgurat li l-ammont maqbud jigi kollu meqrud.

ĦANDIKAPPATI - BINI AĊĊESSIBBLI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Mindu saret il-wheelchair cade f'Ġunju li għadda fil-Belt biex titqajjem kuxjenza dwar in-nuqqas ta' aċċessibilita' għall-bini pubbliku fil-Belt Valletta, x'miżuri konkreti ttieħdu biex il-bini pubbliku jsir aktar aċċessibbli għan-nies fil-wheelchair?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Se jsir programm ta` rampi kif intalab.

Fil-fatt l-Uffiċċju tal-Proġett għar-Riabilitazzjoni tal-Belt Valletta diġa' għamel l-ewwel rampa, dik ta` quddiem il-Kon Kattidral ta` San Ġwann u qed jiġu ppjanati numru ta` rampi oħrajn.

Kif jidher sewwa minn dik ta` quddiem il-Kon Kattidral l-istandards internazzjonali jitolbu li r-rampa tkun ta` 1:12 u mhux dejjem faċli li ssir din it-tip ta` rampa fi spazji żgħar.

Ir-rampa li jmiss għandha tkun dik tal-Qorti iżda diġa' instabu diffikultajiet dwar fejn din tista` ssir.

SELF-EMPLOYED - FAMILY ALLOWANCE

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għas-Sigurta' Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm self-employed li jieħdu l-family allowance?

Id-dipartiment jagħmel investigazzjonijiet fuq id- dikjarazzjonijiet li jagħmlu dawn is-self-employed?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Fuq stharrig li sar f'Mejju 1993, irrizulta li 11,398 persuna jiehdu l-Allowance ta' Genitur, li minnhom 2,946 huma persuni li jahdmu ghal rashom.

Illum dan l-istess percentagg ta' 25.85% jaghti n-numru ta' 2,712 persuna fuq l-10,494 li hadu c-cekk f'Ottubru.

Id-Dipartiment kull sena jitlob, lil kull persuna li tircievi dan il- beneficcju, biex taghmel dikjarazzjoni tad-dhul kollu taghha.

PULIZIJA - TAQSIMA TA' L-INFURZAR TAL-LIĠIJIET,TAĦRIKIET

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Billi ma tgħaddix ġurnata waħda li ma taqrax dwar is-suċċessi kontinwi li qed jiġu reġistrati mit-Taqsima ta' l-Infurzar tal-Liġijiet tal- Pulizija, tista' ġentilment tagħti lista ta' kemm ġew imħarrka u mixlija persuni l-Qorti minn din it-Taqsima tal-Pulizija dwar:-

a) ksur ta' regolamenti u liġijiet minn sidien ta' speedboats; b) ksur ta' regolamenti u liġijiet dwar kaċċa u nsib; u c) ksur ta' regolamenti u liġijiet dwar rimi ta' skart, ġarr ta' materjal mikxuf, rimi ta' ħamrija u liġijiet oħra ambjentali?

Tista' tagħti l-figuri ta' l-ewwel disa' xhur ta' din is-sena?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-Taqsima ta' 'Administrative Law Enforcement', tal-Pulizija ressqet dawn il-persuni l-Qorti:

|a) |Ksur ta' regolamenti u |72 | | |liġijiet minn sidien ta' | | | |'speedboats' | | |b) |Ksur ta' regolamenti dwar|17 | | |Kaċċa u Nsib | | |c) |Ksur ta' liġijiet dwar |189| | |l-Ambjent | |

Numru ta' karozzi li tneħħew mit-toroq, fl-istess perjodu kien ta': 293 u n-numru ta' spezzjonijiet rigward ksur tal-liġijiet tal-Ambjent kien ta': 310.

PULIZIJA - TRAFFIC WARDENS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Kommunikazzjoni: Hemm xi ħsieb biex jiġu ntrodotti t-Traffic Wardens f'Malta u Għawdex?

Billi s'issa fejn skejjel li jattendu tfal jintbagħat Pulizija biex jieħu ħsieb it-traffiku, jista' jsir arranġament biex sakemm tiġi studjata l- introduzzjoni ta' Traffic Wardens, l-enforcement officers ma' l-Awtorita' tat-Trasport Pubbliku jibdew jieħdu ħsieb dan ix-xogħol?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Għalissa m'hemmx il-ħsieb li jkunu ntrodotti Traffic Wardens f'Malta u Għawdex.

Pero' din il-possibbilita' se tkun studjata.

In-numru ta' Enforcement Officers diġa' hu wieħed baxx ħafna biex ilaħħaq max-xogħol ta' infurzar tal-liġi fost is-setturi kollha tat-trasport pubbliku u għalhekk hu mpossibbli li dawn jitqabbdu jagħmluha wkoll ta' traffic wardens.

PULIZIJA - DISTRETTI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru ġentilment jagħti lista tad-Distretti tal- Pulizija?

Kif inhuma mqassmin f'diviżjonijiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Id-Distretti u diviżjonijiet tal-Pulizija huma kif se ngħid:

|Dis|Diviż|Lokalitajiet | |tre|jonij| | |tt |iet | | | | | | |1 |A |Valletta, Floriana | | |B |'water' | |2 |C |Qormi | | |D |Żebbuġ, | | | |Siġġiewi,Lapsi | |3 |E |Paola, Fgura,Albert | | | |Town, | | | |Laboratory | | | |Wharf,Corradino | | | |Ind.

Est., Għajn | | | |Dwieli | | |F |Luqa, Tarxien,Santa | | | |Lucia, | | | |Marsa Ind.

Estate | |4 |G |Bormla, | | | |Kalkara,Senglea, | | | | Vittoriosa | | |H |Żabbar, | | | |M'Scala,Xgħajra | |5 |I |Żejtun, Għaxaq, Gudja| | |J |B'Buġia, M'Xlokk | | |K |Żurrieq,Qrendi | | | |Mqabba, | | | |Kirkop, Safi | |6 |L |Sliema, Gżira | | | |Kappara, | | |M |Msida, Pieta', Ta' | | | |Xbiex | | |N |SanĠiljan,Paċeville,S| | | |an Ġwann, | | | |Swieqi,St Andrews, | | | |Ta' l-Ibraġġ, High | | | |Ridge | |7 |P |Ħamrun, Marsa,Santa | | | |Venera, | | | |Gwardamangia | | |Q |Rabat, Dingli, Mdina,| | | |Ta' Qali (minbarra | | | |l-Pitkali) | |8 |R |B'Kara, | | | |Lija,Balzan,Attard | | | |(jinkludi l-Pitkali) | | |S |Naxxar, | | | |Għargħur,Madliena, | | | |Baħar iċ-Ċagħaq | |9 |T |Mosta, Mġarr, | | | |Bidnija,Wardija, | | | |Burmarrad, Għajn | | | |Tuffieħa | | |V |SanPawl | | | |il-Baħar,Buġibba,Qawr| | | |a, | | | |MellieħaCirkewwa, | | | |Marfa, | | | |Manikata | |10 |Z |Għawdex u Kemmuna. |

YACHTS U LANEĊ - REĠISTRAZZJONI BARRA MINN MALTA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Billi hemm diversi sidien Maltin ta' yachts u laneċ lussużi li jirreġistraw il- lanċa jew yacht barra minn Malta u b'hekk jiskappaw l-iskrutinju tad- Dipartiment tat-Taxxi meta jiddikjaraw qligħ baxx, jidhirlu l-Ministru li d- dipartiment għandu jagħmel investigazzjoni issa fix-xitwa meta l-Yacht Marina u berths oħra tal-yachts huma mimlija daqs bajda b'yachts Maltin?

Billi jidher li ħafna minn dawn ma jħallsux taxxa jew iħallsu ftit, ma jidhirlux il-Ministru li wasal iż-żmien li d-dipartiment jibgħat uffiċjali tiegħu biex jieħu lista tal-yachts u ta' min huma u l-ismijiet jiġu mqabbla mad-dikjarazzjonijiet li jagħmlu lid-Dipartiment tat-Taxxi Interni u b'hekk tiżdied l-effiċjenza fil-ġbir tat-taxxa?

Jaf il-Ministru li f'Napli dan l-aħħar uffiċjali tal-Gvern u l-Pulizija għamlu raid kbir fuq sidien ta' yachts reġistrati barra l-Italja u kellhom riżultat pożittiv ħafna fil-qbid ta' dawk li kienu qed jevitaw it-taxxi?

ONOR.

JOHN DALLI: Ċerti miżuri li qed jittiehdu mid-Dipartiment tat-Taxxi Interni, inkluż is-sistema ġdida ta'komputeriżazzjoni, għandhom jgħinu biex minbarra li x-xoghol b'lura jkun aġġornat, xogħol iehor li l-llum qiegħed ikun ta' piż kbir fil-ħidma tad-Dipartiment, jkun jista' jsir b'iżjed effiċenzja b'użu inqas ta' riżorsi umani.

B'hekk id-Dipartiment ikun f'pożizzjoni aħjar li jalloka iżjed uffiċjali ta'riċerka u stħarriġ fid-dettal tal-prospetti tat-taxxa ta' dawk li jkollu d-dipartiment aktarx ma jkunux qed jagħmlu dikjarazzjonijiet eżatti.

Id-dipartiment huwa konxju mill-hidma tal-uffiċjali Taljani f'Napli biex jikkumbattu l-evażjoni tat-taxxi.

Is-suġġeriment magħmul mill-Onor.

Interpellant gie nnotat.

SELF-EMPLOYED - DIKJARAZZJONI TA' QLIGĦ

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għas-Sigurta' Soċjali: Jista' l-Ministru jikkonferma li hemm aktar minn 62% tas-self-employed li jħallsu l-bolla li jiddikjaraw li jaqilgħu anqas minn Lm3000 fis-sena?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Skond l-ahhar statistika migbura mid-Dipartiment dwar il-hlas ta' kontribuzzjonijiet tas-Sigurta' Socjali mis-self- employed f'April 1992, 62.76% tas-self-employed hallsu kontribuzzjonijiet fuq dhul sa Lm1,861 fis-sena ta' qabel, 13.42% hallsu fuq dhul ta' bejn Lm1,861 u Lm2,391 fis-sena ta' qabel u 8.59% hallsu fuq dhul ta' bejn Lm2,391 u Lm2,921 fis-sena ta' qabel.

SELF-EMPLOYED - DIKJARAZZJONI TA' QLIGĦ

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Billi l- Ministru Hyzler iddikjara li 62% tas-self-employed li jħallsu l-bolla jiddikjraw li jaqilgħu anqas minn Lm3000 fis-sena u billi l-Interpellant hu mgħarraf li 25% biss minn dawk is-self-employed li jimlew il-formola tat- taxxa jgħidu li jaqilgħu anqas minn Lm3000 fis-sena, jidhirlu l-Ministru li hemm diskrepanza kbira f'dan il-persentaġġ?

X'koperazzjoni hemm jew se jkun hemm bejn iż-żewġ dipartimenti tax-xogħol u tat-taxxa biex dan il-qerq jinqata'?

ONOR.

JOHN DALLI: Id-dipartiment tat-Taxxi Interni jeżamina il-każi tas- "Self Employed" u hafna drabi l-ammonti ddikjarati jiġu miżjuda bi qbil mat-taxpayer.

F'każi fejn dan il-qbil ma jaslux għalih, id-Dipartiment jistma il-qligħ u joħroġ "best of judgment assessement".

Qed isir studju biex naraw kif, fil-kuntest tal-ligi jista' jsir kordinazzjoni aħjar milli għandna illum bejn iż-żewġ dipartimenti.

COMMONWEALTH - LAQGĦA TAL-PARLAMENTARI NISA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Għaliex Malta ma kenitx rappreżentata fil-laqgħa tal-Parlamentari nisa tal-Commonwealth li saret f'Ċipru f'Settembru li għadda?

Meta Malta għandha Membru Parlamentari waħda mara, ma jaħsibx il- Viċi Prim Ministru li konferenzi bħal dawn għandha tiġi nkoraġġita biex tattendihom?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Bejn is-6 u l-10 ta` Settembru li għadda kien hemm il-laqgha ġenerali annwali tas-CPA f`Ċipru li fiha pparteċipat delegazzjoni parlamentari Maltija.

Id-delegazzjoni Maltija, magħmula mir-rispettivi gruppi parlamentari kienu Dr. L. Gauci Borda, s-Sur L. Cuschieri, u s-Sur Lino Spiteri.

Ma jirrizultalix li kien hemm xi laqgha ad hoc tal-parlamentari nisa tal- Commonwealth f`Cipru f`Settembru li għadda.

UNIVERSITA' - GRECH MAX

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru ġentilment jara għaliex filwaqt li l- istudenti tat-tieni sena tal-B.

Educ intbagħtu jgħallmu kollha Għawdex waqt it-teaching practice, is-Sur Max Grech ġie allokat fl-iskola Sekondarja ta' Raħal Ġdid?

Jekk ir-raġuni hi li s-Sur Grech hu l-uniku wieħed li għandu suġġetti li jiġu mgħallma f'livell Sekondarju, jikkonsidra d-Dipartiment ta' l- Edukazzjoni li għallinqas dan jintbagħat f'post ieħor viċin ir-rotta tat- triq taċ-Ċirkewwa (eż: Mosta) u mhux Raħal Ġdid li hu ħafna 'l bogħod miċ- Ċirkewwa?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-Sur Max Grech ġie allokat fl-iskola sekondarja tal-bniet tal-Mosta għat- teaching practice peress li għandu suġġetti li jiġu mgħallma f'livell sekondarju.

SELF-EMPLOYED - EVAŻJONI TAT-TAXXA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Meta hu magħruf li s-self-employed, li jinkludi l-professjonisti ħallsu biss ftit aktar minn Lm6 miljun f'taxxa tas-sena li għaddiet, ma jidhirlux il- Ministru li dan juri li hemm evażjoni qawwija ta' taxxa minn dawn il- kategoriji?

Meta hemm nies f'ċerti snajja' li jaqilgħu Lm20,000 fis-sena, ċerti professjonisti jaqilgħu Lm500 kuljum u hemm ċerti self-employed li jgħixu life style ta' sinjuruni, x'qed isir mid-Dipartiment tat-Taxxa biex jinqabdu dawk li qed iqarrqu?

ONOR.

JOHN DALLI: Infakkar lill-Onor Interpellant li dak li qiegħed jgħid mhux xi fenominu riċenti.

Id-Dipartiment tat-Taxxi Interni bis- sistema il-ġdida komputeriżżata li issa qiegħed idahhal se jkun f'pożizzjoni biex iġib ix-xogħol li għandu lura aġġornat u biex ikun f'pożizzjoni ahjar biex jikkumbatti l-evażjoni tat-taxxa.

SKEJJEL LI JGĦALLMU L-INGLIŻ - TRATTATTIVI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Billi f'Jannar kont għidt li t-trattattivi dwar il- ħolqien ta' Bord bejn id-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni, it-Turiżmu u l- FELTOM dwar skejjel li jgħallmu l-Ingliż kienu fi stadju avvanzat, xi żviluppi kien hemm tul dawn l-għaxar xhur?

Kemm irċieva ilmenti d-Dipartiment tax-Xogħol dwar allegati abbużi f'dan il-qasam?

Kemm saru prosekuzzjonijiet?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

LUKANDA VERDALA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Billi nhar il-1 ta' Novembru, 1993 inti għidt li eventwalment l-MDC se toħroġ sejħa għat-tenders għal bejgħ tal-lukanda Verdala, x'se jsir dwar is- seba' proposti għax-xiri tal-lukanda li inti kont irreferejt għalihom nhar il-21 ta' Ġunju, 1993 f'mistoqsija parlamentari numru 11156?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Fit-twegiba tiegħi tal-mistoqsija parlamentari numru 13500 għidt li l-MDC qegħda tieħu passi biex tifdi c- cens ta' l-art fejn hemm il-Lukanda Verdala.

Is-sejħa gdida għal-offerti li se ssir mill-MDC ser tkun għall- bejgħ tal-propjeta "freehold".

Għal din ir-raguni kull min ikun interessat għandu jagħmel offerta gdida.

L-ebda waħda minn dawk is-seba offerti ma giet accettata.

SKEJJEL - STUDENTI MINGĦAJR GĦALLIEMA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: It-tfal tal-Primary School Form 6C, Msida li diġa' ilhom xi tliet ġimgħat bla għalliema, kemm se jdumu bla teacher?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: L-għalliema tal-klassi tas-sitt sena Ċ ta' l- Iskola Primarja ta' l-Imsida waqgħet fl-iskola u ħarġet bis-sick leave.

F'lokha fl-4 ta' Novembru intbagħtet għalliema oħra.

IMPIEGI - PART-TIMERS FIL-QASAM TURISTIKU

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 13678?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: L-għadd ta' part-timers li jaħdmu bil-ktieb tax-xogħol fil-qasam turistiku u li huma reġistrati mal-Korporazzjoni huwa ta' 2,645.

It-tip ta' xogħol li jagħmlu hu klassifikat taħt dawn il-kategoriji:-

Consultant Director, Manager, Chief Executive Managers f'restaurants u hotels Shopkeeper General Manager f'restaurants u hotels Engineer, electrical equipment services Medical Doctors Nursing services Accountants Composers, musicians and singers Civil Engineering technicians Electrical engineering technicians Teachers Bookkeepers Musician, street club, singers and dancers Clowns, magicians, acrobats u oħrajn Athletes, sports persons and related assisstant professionals Stenographers and typists Word-processor and related operators Secretaries Accounting and bookkeeping clerks Storekeeper Bus inspectors, transport Clerks, general office clerks Cashiers and ticket clerks Receptionists and information clerks Telephone switchboard operators Housekeepers and related workers Cooks Waiters, Waitresses Barman Child-care workers Hairdressers, barbers, beauticians u oħrajn Protective services Salesman/woman Salesperson, street stall Carpenters and joiners Fitter Musical-instrument makers and tuners Handicraft workers in wood and related material Bakers, pastry-cooks and confectionery makers Sewers, embroiderers and related workers Car, taxi and van drivers Bus drivers Street food vendors Domestic helpers and cleaners Helpers and cleaners in offices, hotels eċċ. Helper, others Hand-launderers and pressers Building caretakers Watchman, security Labourers Assembling labourers Outworkers.

KALKARA - DAWL FIT-TOROQ

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jagħti direttiva sabiex bozza maqtugħa fi Triq Anġlu Agius, il- Kalkara (ħdejn dar JoeRose) tiġi mibdula?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Tlabt li jittieħdu passi dwar l-ilment ta` l-Onor.

Interpellant.

DROGA - TRAFFIKAR TA'

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk kellux xi rapporti li xi membru ta' din il-Kamra kellu xi nvolviment jew konnessjoni ma' nies involuti fit-traffikar tad-drogi?

Hekk ir-risposta hi fl-affermattiv, x'passi ttieħdu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jidhirli li l-Interpellanza tikser l-Ordnijiet Permanenti ta' din il-Kamra.

B'danakollu nagħżel ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-risposta hija fin-negattiv.