MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 688 L-Erbgħa, 30 ta' Jannar, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 688

L-Erbgħa, 30 ta' Jannar, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.00 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 30 ta' Jannar, 2002

WERREJ

MINUTI 270

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 270

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KUNSILL NAZZJONALI GĦALL-KULTURA U L-ARTI (KUMITAT)

NATIONAL COUNCIL FOR CULTURE AND THE ARTS BILL (COMMITTEE STAGE) 275

AĠĠORNAMENT 290

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 294

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 687 li saret fid-29 ta' Jannar, 2002 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jara l-possibbilta` li jiġi rimedjat il-każ H/17278, peress li l-familja tenħtieġ akkomodazzjoni alternattiva urġentement?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Jien informat li l-każ qed jiġi kkonsidrat flimkien ma' oħrajn simili.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Qegħdin jiġu nvestigati l-aħħar ilmenti li tqajjmu mill-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabbilita` u għaqdiet oħra dwar etika rispettabbli li għandha tintuża fil-konfront ta' dawn il-persuni meta jsir ġbir għalihom?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Meta l-gvern waqqaf il-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabbilta` permezz ta' l-Att Nru. 1 ta' l-2000, l-iskop kien li din il-kummissjoni ssegwi l-iżviluppi fis-soċjeta` Maltija f'dak li għandu x'jaqsam mal-qasam tal-persuni b'diżabbilta` u tkun proattiva f'dak li għandu x'jaqsam mal-messaġġ li joħroġ minn inizjattivi differenti.

Dan għandu jkun messaġġ pożittiv u jenfasizza l-abbilta` aktar milli d- diżabbilta` u dan huwa preċiżament dak li qed tagħmel il-kummissjoni.

SUSSIDJU - DAWL U ILMA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa l-ammont ta' flus f'sussidju fuq il- konsum tad-dawl u l-ilma li se jitneħħa u jispiċċa matul din is-sena?

Kemm huwa n-numru ta' familji li se jiġu effettwati b'din il-miżura?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Tajjeb jingħad li mhux il-każ li se jitneħħa xi sussidju fuq il-konsum ta' l-ilma.

Dan se jibqa' kif jidher fuq il-kontijiet li toħroġ il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma.

Minn din is-sena skadew ir-rebates li kienu tħabbru fl-aħħar ta' l-1998 – infakkar li dawn minn tliet snin ġew imġedda għal erbgħa snin - flimkien mat-tariffa eżistenti għall-konsum domestiku ta' l-elettriku u l- ilma.

Ir-rebates li kienu japplikaw għall-konsum ta' l-elettriku u l-ilma matul is-sena 2001 u li issa mhux se jibqgħu hekk, huma kif ġej:

Elettriku – 62 ċenteżmu kull persuna kull erba' xhur

Ilma – 60 ċenteżmu kull persuna aktar minn erbgħa fl-istess residenza kull erba' xhur.

Rigward l-elettriku, dan ir-roħs kien fuq il-kontijiet kollha tal-konsum domestiku, filwaqt li għar-rigward ta' l-ilma, in-numru ta' residenzi b'aktar minn erba' persuni li se jiġu effettwati hu ta' 18,664.

Waħda mir-raġunijiet prinċipali li kellha din is-sistema ta' rebates fuq tliet snin – imbagħad ġew imġedda għal erba' snin – hi li t-tariffi li kien introduċa l-gvern preċedenti permezz ta' dan il-Parlament kienu 80% u aktar minn dawk tal-lum u wkoll kienu fuq medda ta' tliet snin.

Aħna żammejna d- distakk minn dawn it-tariffi kostanti kemm jista' jkun.

Tagħna għolew ukoll fuq tliet snin u minħabba xi negozjati li kien hemm is-sena li għaddiet, b'mod partikolari mal-UĦM, dawn ġew estiżi b'sena aktar.

Jiġifieri m'huwiex ġust li wieħed jipprova jagħti informazzjoni li m'hijiex korretta rigward din il-materja għax dan kollu ġie ċċarat tliet snin ilu meta ġew ippubblikati t-tariffi u r-raġunijiet għax huma strutturati kif inhuma.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nixtieq nagħmel riferenza għall-impjiegi tal- ħaddiema u tas-self-employed fl-industrija lokali tax-xorb u l-ikel li tinvolvi wkoll is-sors ta' l-ilma.

Jirriżulta li l-prezzijiet ta' materja prima li jużaw fl-Unjoni Ewropea pparagunati ma' dawk lokali huma ferm ogħla u jirriżulta wkoll li s-supply measures li l-gvern qed jinnegozja ma' l-Unjoni Ewropea sabiex ikun fil-liberta` u bla kontrolli li jimporta dawn is-sorsi ta' materja prima minn fejn irid, se jkunu jkopru biss il-kalkolu li dawn l-istess industriji tax-xorb u ta' l-ikel użaw fl-aħħar tliet snin.

Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kif dawn se jmorru aħjar bi sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea?

Kif se jkun possibbli li dawn jikkompetu f'dawn is-swieq peress li hemm indikazzjoni ċara - anke fid-dawl ta' dak li ntqal min-negozjatur ewlieni tal-gvern fl-aħħar jiem - li pajjiżna se jibda jibbenefika minn sussidji sħaħ relatati taħt il-politika komuni tal-biedja għal dawn l-industriji wara għaxar snin li jkun ilu membru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, forsi tajjeb li nfakkar lill-Onor.

Interpellant kemm kienu se jintlaqtu ħażin l-industriji tax-xorb u ta' l- ikel minħabba t-tariffi li gvern preċedenti kien għadda minn dan il- Parlament peress li dawn kienu se jimponu kontijiet anke għaxar darbiet aktar.

Hawnhekk qed nirriferi għal proċessuri tat-tadam, għal dawk l- industriji kollha li għandhom x'jaqsmu ma' l-ikel u għal dawk li għandhom x'jaqsmu mal-beverages.

Dan ifisser li jekk ċerta kumpannija kienet tħallas Lm5,000, skond ir-rati l-ġodda ta' l-ilma din kienet se tibda tħallas Lm50,000.

U meta l-Onor.

Membru tan-naħa l-oħra jistaqsi x'se jiġri dwar iz-zokkor ngħidlu li dawn il-kondizzjonijiet kienu tali li kienu se jagħmlu ħerba sħiħa mill-cost structure ta' l-industriji tagħna, speċjalment dawk li għandhom x'jaqsmu ma' l-ipproċessar ta' l-ikel, tal- beverages u oħrajn li għandhom x'jaqsmu ma' materja prima.

Niġu għal dan l-interess li qed juru l-Onor.

Membri tan-naħa l-oħra fil- cost structure ta' l-industrija għax filwaqt li dak iż-żmien donnu ma kienx hemm sensittivita` għall-cost structure, issa hemm din is-sensittivita` kollha u qegħdin jgħidu li jekk aħna nsiru membri jista' jkollna żieda fil- prezz ta' xi materja prima bħaz-zokkor.

L-ewwelnett irrid infakkar li llum m'huwiex faċli li aħna nesportaw lejn l-Ewropa ċerti prodotti bħal galettini, soft drinks u prodotti oħra li għandhom ċertu ammont ta' zokkor.

Madanakollu bħala parti min-negozjati qegħdin nitolbu wkoll li ċerta kwantita` ta' zokkor li l-industrija tagħna tuża - qed nieħdu bħala medja l- average plus an extra percentage ta' l-aħħar tliet snin - xorta waħda nkunu nistgħu nimportawha bil-prezz tas-suq internazzjonali li fil-preżent huwa irħas u 'l quddiem jibda jqarreb ukoll lejn il-prezz li tuża l-Unjoni Ewropea għax il-politika tagħha hija li tbiddel u tirriforma din il-policy li taffettwa l-prezz taz-zokkor.

Kif jaf l-Onor.

Interpellant, din hija materja li qegħdin ninnegozjaw fuqha u jekk jirnexxielna jkollna suċċess fiha, ikollna aktar flessibbilta` milli għandna llum.

Allura wieħed irid jistenna biex jara l-eżitu tan-negozjati, pero` nista' ngħid li wieħed qiegħed jipprova jagħmel dak kollu li jista' biex l-industrija tal-beverages u l-industrija ta' l-ipproċessar li tuża z- zokkor, ma tiġix effettwata b'mod negattiv, anzi l-possibbilta` hi li tiġi effettwata b'mod pożittiv minħabba li se jkollha aktar flessibbilta` li tkun tista' topera fis-suq ta' l-Ewropa.

Għax illum biex nesportaw prodotti li għandhom iz-zokkor fihom għandna restrizzjonijiet kbar u allura wieħed irid jistenna l-eżitu tan-negozjati biex jekk il-Bambin irid ikollna sitwazzjoni li tippromwovi l-industrija 'l quddiem, kif jien żgur li l- membri tan-naħa l-oħra jridu jagħmlu wkoll.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiġifieri l-gvern qed jinnegozja ma' l-Unjoni Ewropea special supply measures 'il hinn mill-ammont li pajjiżna uża bħala materja prima?

Jien m'iniex qed nirriferi għaz-zokkor biss imma anke għaċ- ċereali, għall-qmuħ u għall-għalf ta' l-industrija tat-tjur u l-bhejjem li kif irriżulta fil-processed price comparison li għamel id-dipartiment tas- servizz veterinarju, huma ħafna orħos meta pparagunati mal-prezzijiet ta' l- Unjoni Ewropea.

Allura l-Ministru qed jindika li qed jitlob supply measure mhux biss marbuta mal-kondizzjonijiet u l-parametri ta' l-Unjoni Ewropea, jiġifieri li tiggarantixxi din is-supply measure għall-ammont ta' produzzjoni li aħna mportajna bħala materja prima matul dawn l-aħħar tliet snin?

Il-Ministru qed jispjega li pajjiżna għandu kontrolli biex jesporta lejn l- Unjoni Ewropea pero` imbagħad qal ukoll li dawn il-kontrolli se jispiċċaw.

Jista' jispjega ftit dwar dan ħalli wieħed ikun jista' jkompli dan id- dibattitu b'interess?

Għax irid japprezza li din in-naħa tal-Kamra għandha interess tara li l-impjiegi tal-ħaddiema, inkluż ta' eluf ta' self- employed, ikunu assigurati u ma jkunux f'inċertezza kif sfortunatament jinsabu llum.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-ewwelnett nieħu pjaċir nisma' li l-Onor.

Membri tan-naħa l-oħra huma nteressati li jkollhom dan id-dettall biex ikunu jistgħu jikkontribwixxu għal dan it-tip ta' dibattitu, pero` żgur li dan kien isir aħjar kieku ipparteċipaw fil-MEUSAC, bħalma għamlu l- organizzazzjonijiet kollha li jistgħu jkunu effettwati fid-diskussjonijiet.

Għax naturalment huwa ferm aktar propizzju li wieħed jagħti kontribut fl- istadju tad-diskussjoni tal-pożizzjoni tal-gvern milli fi stadju ta' questions and answers fil-Parlament.

Imma la l-Onor.

Membri sfortunatament iddeċidew li ma jipparteċipawx, jibqa' l-mezz tal-Parlament fejn allura jkollna nidħlu f'ċerti rqaqat u dettalji li ħafna nies isibuhom daqsxejn tedjanti.

Ħalli niġi għat-tieni argument li qajjem l-Onor.

Membru u cioe` li llum għandna ċertu xkiel u restrizzjonijiet biex nesportaw prodotti li għandhom ċertu kontenut ta' zokkor lejn l-Unjoni Ewropea.

Dawn it-tip ta' restrizzjonijiet se jispiċċaw.

Aħna qegħdin nitolbu għal ammont ta' special supply measures biex kemm jista' jkun ma jkunx hemm bidliet radikali f'dak li għandu x'jaqsam ma' dawn il-prodotti.

Din ġiet iffissata fuq historical data, plus xi persentaġġ li qiegħed hemmhekk biex jagħti ċertu safeguard.

Naturalment dan huwa l-mod kif isiru l-argumenti serji meta wieħed qed jinnegozja ma' l-Unjoni Ewropea.

Iċ-ċifri ma tistax taqbad u you pull them out of a hat imma trid tibbażhom fuq ċerti records.

Aħna qegħdin nibbażaw fuq dak li konna qegħdin nimportaw f'dawn l-aħħar tliet snin plus ċertu persentaġġ ta' allowance biex inkunu żguri li qed inkopru biżżejjed.

Fil-preżent ma nistax ngħid aktar minn hekk għax wieħed irid jistenna l-eżitu ta' dawn id- diskussjonijiet biex ikun jista' jippronunzja eżattament kif is-sitwazzjoni se tiżviluppa wara s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Allura x'hemm ħażin fil-prinċipju li Malta jkollha politika li mingħajr ma tkun ikkontrollata dwar kemm tista' timporta sorsi ta' materja prima – m'iniex qed nirriferi biss għaz-zokkor imma anke għaċ- ċereali, il-qmuħ, l-għalf u dak kollu li wieħed jinkorpora fl-industriji tal-beverages u ta' l-ikel - meta tispiċċa 'l hekk imsejħa protezzjoni quddiem l-isfidi tal-gobalizzazzjoni, Malta tibqa' tgawdi d-dritt li għandha llum, u cioe` li timporta kemm trid għall-isfidi tal-futur biex tesporta mhux biss lejn l-Unjoni Ewropea imma anke lejn il-bqija tad-dinja?

X'inhi d-differenza fil-prinċipju li dan il-gvern jaqbel li d-dritt li għandha Malta llum li timporta kemm trid, fi x'ħin trid u minn fejn trid, jiġi limitat biss għall-isfidi ta' globalizzazzjoni?

Il-gvern qed jgħid li l-protezzjoni se tispiċċa u aħna min-naħa tagħna qegħdin ngħidu li dan huwa ħażin.

Jien nemmen li dan huwa tekniku u importanti għall-iżvilupp soċjo- ekonomiku tal-poplu tagħna.

Fejn hu allura l-vantaġġ li pajjiżna se jkollu meta quddiem dawn l-isfidi se jillimita ruħu biss b'kundizzjoni ma' l- Unjoni Ewropea li jimporta s-sorsi ta' materja prima kemm ta' l-ikel kif ukoll ta' l-industrija tax-xorb fuq dak li aħna mportajna matul l-aħħar tliet snin meta nafu li l-isfidi tagħna huma li nikbru fi swieq internazzjonali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, l-għan tal-gvern huwa proprju li nikbru fis-swieq internazzjonali.

S'issa qed nitkellmu fuq dak il-materjal li huwa wżat primarjament għas-suq lokali - għalkemm hemm parti li hija esportata wkoll – pero` s-suq globali huwa maqsum fi tnejn.

Għandek is-suq li huwa barra l-Unjoni Ewropea u allura hemmhekk m'għandekx diffikulta` għax l-Unjoni Ewropea għandha sistema ta' li tikkompensa lill- pajjiżi membri meta huma jkunu qed jesportaw barra mill-Unjoni Ewropea - din hija s-sistema ta' l-Unjoni Ewropea li tagħti protezzjoni u assistenza lill-bdiewa tagħha – u t-tieni, meta inti qed tesporta għall-Unjoni Ewropea, din tara li kemm jista' jkun ikollok a level playing field.

Ejja nieħdu l-eżempju ta' l-Irlanda.

Meta dawn jagħmlu l-galettini, jużaw zokkor ta' ċertu prezz u biex aħna nikkompetu magħhom irridu nużaw zokkor li huwa bbażat fuq l-istess prinċipju.

Dik tiggarantixxi a level playing field fis-suq intern ta' l-Unjoni Ewropea.

Pero` din m'hijiex se tibqa' hekk għal dejjem għax l-Unjoni Ewropea rrealizzat – fil-fatt din is-sistema qed tiġi riformata kemm fil-każ taz-zokkor kif ukoll f'każijiet oħra - li trid timxi aktar lejn prezzijiet internazzjonali.

Allura jidher li sa għaxar snin oħra dawn it-tip ta' distortions li hemm bejn is-suq ta' l-Ewropa - għax ħafna drabi qed tipproteġi proċessuri jew interessi tagħha u allura tippermetti sistema li jkollha prezzijiet ogħla – u s-sistema fejn għandek a world price, se jikkonċiedu aktar u aktar viċin xulxin.

Din hjia xi ħaġa li f'ċerti oqsma miexja bil-mod il-mod, f'oħrajn aktar mgħaġġla u allura meta wieħed iħares lejn horizon li huwa aktar 'il bogħod mill-ftit snin li ġejjin, jara li din il-problema se tkun solvuta minn dan l-aspett billi jkun hemm prezz dinji għal kulħadd.

Naħseb li din hija sitwazzjoni raġjonevoli għall-konsumaturi u l-produtturi ta' kullimkien.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-Ministru ma jħossx li l-fatt li pajjiżna se jkun intitolat għal ftit sussidji li hu applikabbli għalihom permezz tal- politika komuni tal-biedja ta' l-Unjoni Ewropea, wara għaxar snin li pajjiżna jkun ilu membru, se jiżvantaġġa dan li qed jgħid u allura se joħloq inċertezza mhux biss fuq l-industrija ta' l-ikel imma anke fuq dawk l-industriji li jipproduċu l-minerali, il-juices, il-galettini u forom oħra ta' prodotti li huma kompetittivi llum fis-suq lokali u anke fis-swieq ta' esportazzjoni lejn l-Unjoni Ewropea u anke barra l-Unjoni Ewropea?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, dan huwa punt interessanti wkoll għax sa ftit ġimgħat ilu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien jargumenta li l-aktar raġuni fundamentali għaliex il-Partit Laburista ma jaqbilx mas-sħubija hi li l-common agricultural policy u l-benefiċċji minnha ma tistax tapplikahom bl-istess mod u bl-istess intensita` għal Malta.

Ir-raġuni li jġib hi li għaliex aħna ma nkabbrux qamħ daqs pajjiżi oħra, ma nkabbrux daqshekk baqar u ma nkabbrux daqshekk prodotti li hemm ħafna sussidji fuqhom, allura mhux se jmissna daqshekk.

L-ewwelnett il-common agricultural policy qiegħda dejjem tiġi modifikata u wieħed irid jara liema parti nistgħu nutilizzaw minnha għall-ħteġijiet tagħna bl-aktar mod tajjeb, pero` barra minn hekk, taħt l-assistenza li tagħti l-Unjoni Ewropea hemm dak li nsejħulu r-rural development, jiġifieri biex wieħed ikun jista' jtejjeb is-sitwazzjoni tal-bdiewa mill-mod kif jaħdmu l-għelieqi, mill-art li qed tinħadem għall-ħitan tas-sejjieħ, għall-mod kif wieħed jissapportja l-infrastruttura ta' l-agrikoltura u naħsbu li huwa qasam li se jkun aktar applikabbli għalina għax huwa aktar konsistenti mal-bżonnijiet tas-settur agrikolu tagħna.

Jiġifieri li wieħed jgħid li jekk fil-common agricultural policy se jkun hemm xi limitazzjonijiet għall-membri kollha ġodda, din se tagħti xi żvantaġġ, naħseb li jkun qed ipoġġi the cart before the horse għax wieħed irid jara sewwa sew kif is-sistema se tiżviluppa u ma jippruvax jiġġudika l- issues li hemm.

L-iżball li qed tagħmel l-oppożizizjoni hu li qed tipprova tiġġudika kif se tkun Malta mit-teorija u nispiċċaw b'eżerċizzju akkademiku.

Sfortunatament, meta l-Membri ta' l-Oppożizzjoni kellhom l- opportunita` li jipparteċipaw fil-MEUSAC u jkunu jafu aktar id-dettalji u l- argumenti ma' l-uffiċjali konċernati u jiddiskutu l-issues involved u kif wieħed iħares lejn il-futur, iddeċidew li ma jipparteċipawx.

U allura jispiċċaw joqogħdu fuq informazzjoi bbażata fuq dak li jitniżżel mill- websites u li jinqara fil-kotba.

Imma r-realta` m'hijiex hekk.

Huwa fatt li l-aktar persuni li jiggwadanjaw mill-Unjoni Ewropea huma proprju l-bdiewa - min għax qed ikabbar ħafna, min għax għandu problemi rurali u min għax għandu problemi oħra ta' support – u b'mod predominanti dan is-settur jieħu madwar 60% tal-budget ta' l-Unjoni Ewropea.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq biljuni kbar ta' flus.

U allura wieħed irid jifhem li aħna rridu nkunu għaqlin biżżejjed biex naraw kif nutilizzaw ir-riżorsi li l-Unjoni Ewropea tagħti lill-membri tagħha biss biex aħna wkoll inkunu nistgħu nieħdu vantaġġ.

Issa l-problemi tagħna huma ta' daqs pjuttost frammentat - kemm minħabba d- daqs ta' pajjiżna kif ukoll minħabba l-klima tagħna - u allura jidhrilna li nistgħu nsibu sistemi u miżuri li jistgħu jibbenefikaw minnhom il-bdiewa tagħna.

L-argumenti li nisimgħu fuq dan is-settur, li se jibbenfika bil- kbir, huma sfortunatament ta' doom and gloom, teoretiċi u ma jissarrfux fir- realta`.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-Ministru qed isemmi l-miljuni u l-biljuni ta' liri f'sussidju.

Kif jispjega l-fatt li la l-Lm100 miljun għadhom ma ġew mill-Unjoni Ewropea u barra minn hekk se noħorġu Lm8 miljuni mill-kaxxa ta' Malta biex taparsi nirristrutturaw lill-biedja?

Għax dawn la huma mniżżlin fil-website u lanqas ma jidħlu fit-teoriji imma joħorġu mill-fatti li esperjenzaw il-Maltin u l-Għawdin f'dawn l-aħħar tliet snin.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, din hija l-mistoqsija li jirrepetu kontinwament tan-naħa l-oħra u għalhekk irridu nifhmu eżattament x'ġara.

Fl-1997, meta l-Unjoni Ewropea kienet qiegħda tagħmel programm għall- pajjiżi applikanti u l-Onor.

Alfred Sant għoġbu jiffriża l-applikazzjoni tagħna, kien hemm pajjiżi li ras għal ras dak iż-żmien kien qed jiġi kkalkolat li qegħdin jieħdu ċertu ammont.

Kieku aħna konna qegħdin ninnegozjaw dak iż-żmien, kien imissna wkoll ammont simili.

Il-verita` hi li dawn il-pajjiżi rnexxielhom jieħdu assistenza massiċċa, speċjalment l-Ewropa Ċentrali u l-Ewropa tal-Lvant, u aħna bqajna nsaffru u bqajna barra nħossu l-bard.

Meta mbagħad irnexxielna nerġgħu nirrijattivaw l-applikazzjoni, we had missed the bus, tort tal-labour party.

Tan-naħa l- oħra dejjem jippruvaw jitfgħu l-iżbalji tagħhom fuqna imma l-verita` hi li minħabba r-ras iebsa li għandhom, b'mod partikolari tal-Kap ta' l- Oppożizzjoni li għoġbu jiffriża l-applikazzjoni għas-sħubija, tellfu ħafna u ħafna riżorsi lil pajjiżna!

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KUNSILL NAZZJONALI GĦALL-KULTURA U L-ARTI

NATIONAL COUNCIL FOR CULTURE AND THE ARTS BILL

L-Ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

Klawsola 2 – Tifsir

Clause 2 – Interpretation

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Sur President, nagħtu bidu ta' l-eżami fid-dettal ta' abbozz ta' liġi li l-ħsieb tiegħu hu li tinħoloq struttura differenti minn dik li għandna llum biex inkunu f'qagħda – nittama jien - iktar attiva u pro-attiva biex nippromwovu l- arti, l-kultura u l-apprezzament tagħha fil-fergħat kollha.

Qed nippromwovu l-ħidma kulturali u li jkollna struttura li permezz tagħha l-gvern tal- ġurnata jkun jista' jagħti l-għajnuna u l-appoġġ biex l-artisti tagħna f' kull settur iħossuhom appoġġjati, stmati w rikonoxxuti.

Permezz ta' din l- istruttura rridu naslu wkoll biex ikollna apprezzament iktar wiesa', mxettel u radikat fil-programmi soċjali kollha tagħna.

Hawnhekk qed nirreferi għall-kultura tagħna bħala poplu u nistaqsi x'inhi l-identita`u l- kreattivita` tagħna.

F'dan il-kamp ma rridux inkunu pajjiż li jingħalaq fih innifsu imma li jkun miftuħ għal kultura w arti ta' popli oħrajn.

Kemm jista' jkun irridu nagħarfu dawn il-kulturi differenti u anke niskambjawhom.

Fl-istadju tat- tieni qari ta' l-abbozz ta' liġi kellna ċertu nuqqas ta' qbil dwar liema linja naddottaw biex inġibu 'l quddiem dan is-settur.

Jien nirrispetta bl- iktar mod sħiħ l-opinjoni ta' sħabi f'din il-Kamra li jistgħu jaraw triq differenti ta' kif il-gvern għandu jieħu sehem f'dan il-proċess kulturali u ta' arti fil-pajjiż.

Minkejja dan naħseb li darba dak l-abbozz ta' liġi ġie approvat minn din il-Kamra fl-istadju tat-tieni qari jkun utli jekk wieħed iħares lejn din il-liġi b'mod kostruttiv u objettiv biex naraw li almenu fid-dettal tagħha u fejn hemm bżonn li nirfinawha, isiru l-arranġamenti meħtieġa.

Jien inħossni miftuħ għal tibdil li ma jbiddilx il-fondament tagħha, fis-sens li ma nispiċċawx niktbu xi liġi ġdida għal kollox.

Nemmen li għandna nżommu l-qafas tagħha u nittama li jkollna diskussjoni dettaljata li tkun tista' ttejjeb dan l-abbozz ta' liġi.

Sur President, din il-liġi għandha l-importanza tagħha għalkemm m'għandhiex il-kumplikazzjoni u r-ramifikazzjonijiet li għandha l-liġi l-oħra li tittratta l-patrimonju kulturali.

Nittama allura li għalkemm hija liġi li tixbaħha rridu nirrepetu ċerti kunċetti għaliex huma fil-forma legali tagħha u ta' x'qed nipprovaw noħolqu hawn.

Għandna affarijiet li jixxieħbu ħafna pero` m'hemmx il-kumplikazzjonijiet li jġib miegħu l-patrimonju kulturali u nittama li jkollna inqas kumplikazzjonijiet milli kellna meta konna qed nagħmlu l-liġi l-oħra.

Biex nibda nidħol fi ftit dettall, Sur President, il-klawsola li titkellem dwar it-tifsir qed tagħti definizzjonijiet mhux sostantivi.

F'ċertu sens m'aħniex qed ngħidu x'definizzjoni se nagħtu għall-kultura.

Ma dħalniex fid- dettal ta' xi jfisser il-kliem "kultura" u "arti" fil-kuntest ta' dan l- abbozz ta' liġi.

Ma dħalniex f'dan id-dettal għaliex ma naħsibx li hu l- każ li niddelineaw b'mod dejjaq id-definizzjonijiet ta' dawn iż-żewġ kelmiet.

Dan hu kliem li għandu jitħalla jkollu l-iktar interpretazzjoni wiesa' possibbli.

Il-liġi dwar il-patrimonju kulturali timponi obbligi u tagħti drittijiet reali kemm lill-istat kif ukoll lill-individwi u istituzzjonijiet f'Malta.

Hi liġi li taħseb ukoll għad-dimensjoni penali tagħha fis-sens li l-ksur tagħha jimporta penalitajiet taħt il-liġi kriminali.

Hemmhekk bilfors ridna li s-suġġett ta' l-azzjoni legali li tipproponi dik il-liġi jiġi definit għax hu ma' din id-definizjoni li jintrabtu s-sanzjonijiet tagħha.

Dan l- abbożż, f'dan il-kuntest hu differenti.

M'huwiex il-ħsieb tagħna li fil- qasam ta' l-arti u l-kultura l-istat jidħol biex ikun protagonist li jissanzjona.

L-iskop tagħha hu l-promozzjoni mhux l-impożizzjoni.

Hawnhekk l-istat ma jiddettax u l-gvern m'huwiex il-protagonist ewlieni.

L-iskop tal-liġi hu li l-gvern ikun wieħed mill-protagonisti li hawn fil-pajjiż u li jkun patrun li l-iskop tiegħu hu li jimbotta, jippromwovi w jinkoraġġixxi mhux li jissanzjona.

Minħabba f'hekk it-tip ta' frażijiet li qed niddefinixxu f'din it-tip ta' liġi għandhom ir-rabta tagħhom mal- provedimenti li hawn fil-liġi stess.

Ir-rabta tagħhom hi marbuta ma' l- istruttura.

Klawsola 2 tgħid x'qed nifhmu bil-frażi "direttur eżekuttiv".

Fil-kors tal- liġi se nsibu diversi drabi fejn nirreferu għal din il-frażi li tfisser persuna li hi maħtura taħt klawsola 5(1).

Illum għandna kap ta' dipartiment u ġieli jirreferu għalih bl-ingliż bħala chief executive.

Hawnhekk qed nużaw executive director bħala dak l-uffiċċjal li jinħatar taħt klawsola 5.

Se tkun persuna fuq bażi full time, ingaġġata mill-kunsill.

Dan biex tkun tista' tmexxi dan il-kunsill Malti u nkunu nistgħu nankraw madwarha n-nisġa ta' servizzi biex jintlaħqu l-iskopijiet tiegħu.

Meta qegħdin nitkellmu fuq "impjegat" il-liġi mhux qed tirreferi għal impjegat tal-gvern jew ta' xi ħaddieħor.

Din il-kelma tirreferi għal persuna li hi mpjegata mill-kunsill.

Meta nsemmu l-kelma "kunsill" f'dan l-abbozz inkunu qed nirreferu għall- kunsill malti għall-kultura u l-arti.

Hawnhekk nixtieq nippreżenta emenda biex jinbidel l-isem minn kunsill nazzjonali għall-kultura u l-arti għal kunsill Malti għal kultura u l-arti.

Dan qed nagħmlu wara kummenti u riflessjonijiet li kelli.

Hi bidla li tgħinna biex nidentifikaw lil dan il- kunsill meta nkunu barra l-pajjiż.

Meta wieħed jara l-letterheads ta' dan il-kunsill mill-ewwel ikun jista' jidentifika ta' liema pajjiż hu.

Iktar tard nissuġġerixxi emenda li l-isem jinbidel biex jinkludi dan is-sens.

Qed nagħtu wkoll tifsira lill-kelma "kuntrattur" li hi msemmija fi klawsola 5.

Il-ministru li se jkun responsabbli minn din il-liġi hu dak li fid- dekasteru tiegħu jkollu l-qasam tal-kultura.

Nafu li l-kultura kienet tagħmel mal-ministru tas-servizzi soċjali u ġieli kienet mal-ministru tal- ġustizzja jew mal-ministru ta' l-edukazzjoni.

Dan ivarja minn żmien għal żmien skond l-esiġenzi li l-prim minsitru tal-ġurnata jkun qed jiffaċċja meta jkun qed jifforma l-kabinett.

Il-kelma "president" ma tirreferix għall- president ta' Malta iżda għall-president tal-kunsill.

Hawn riferenza speċifika għal viċi president jew dik il-persuna li għal mument ikollha r- responsabbilta` li taġixxi ta' president.

Qegħdin niddefenixxu wkoll il-kelma "preskritt".

F'diversi provvedimenti ta' dan l-abbozz niltaqgħu magħha fil-kuntest ta' "kif ikun preskritt mill- ministru".

Preskrizzjoni ma ssirx bil-fomm, b'sempliċiment ittra jew memorandum.

Din issir permezz ta' regolamenti magħmulin apposta taħt id- dispożizzjonijiet ta' dan l-att.

Is-sena finanzjarja għall-attivita` ta' din il-liġi hi sena finanzjarja ta' 12-il xahar li tintemm fit-30 ta' Settembru.

F'ċertu sens aħna għandna żewġ snin finanzjarji u t-tnejn huma ta' 12-il xahar - waħda hi s-sena finanzjarja nazzjonali kalendarja li tibda f'Jannar u tagħlaq fil-31 ta' Diċembru.

Il-budget tal-pajjiż hu marbut mas-sena finanzjarja kalendarja pero` għandna diversi korporazzjonijiet, awtoritajiet u istituzzjonijiet oħra li s-sena finanzjarja tagħhom tibda fl-1 ta' Ottubru u tagħlaq fit-30 ta' Settembru.

Minħabba diversi riferenzi li jkun hawn għas-sena finanzjarja qed jiġi speċifikat li s-sena finanzjarja tagħlaq fit-30 ta' Settembru.

Naturalment l-ewwel sena finanzjarja tal-kunsill tibda meta jidħol fis-seħħ dan l-Att, u tintemm fit-30 ta' Settembru tas-sena' li tiġi minnufih wara.

Jekk din il- liġi tgħaddi mill-parlament sa nofs is-sena u nkunu waqqafna dan il-kunsill malti f'Ġunju, s-sena' finanzjarja tiegħu ma tispiċċax f'Settembru ta' din is-sena iżda tas-sena ta' wara.

Jiġri hekk biex fil-fażi ta' tranżizzjoni jkun hawn sena finanzjarja itwal minn 12-il xahar u għalhekk jibda r-ritmu regolari ta' sena ta' 12-il xahar li tagħlaq fit-30 ta' Settembru.

L-aħħar tifsira li għandna f'din il-klawsola hi dik ta' "uffiċjal pubbliku".

Hi tifsira li nsibu fil-biċċa l-kbira ta' liġijiet li għandhom x'jaqsmu ma' l- attivita` pubblika.

Din hi t-tifsira kif mogħtija f'Artiklu 124 tal-Kostituzzjoni ta' Malta.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq dak li popolarment ngħidulu l-impjegat tal-gvern - dik il-persuna li tkun ġiet ingaġġata bil-proċeduri li tipprovdi l- Kostituzzjoni tagħna permezz tal-kumissjoni dwar is-servizz pubbliku.

Naħseb li f'dan l-istadju dan hu li għandi xi ngħid fuq din il-klawsola u allura nistgħu nibdew id-diskussjoni akkurata tagħha.

Sur President, nipproponi din l-emenda għal klawsola 2:

"A" Minflok dak li hemm mill-kelmiet ""kunsill tfisser" sa "bl- artikolu 3 ta' dan l-Att;" għandu jidħol dan li ġej:-

""kunsill" tfisser il-kunsill malti għall-kultura u l-arti mwaqqaf bl- artikolu 3 ta' dan l-Att;".

"A" For the words from ""Council means" to "by article 3 of this Act" there shall be substituted the following:-

""Council" means the Malta council for culture and the arts established by article 3 of this Act;".

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki (Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l-emenda kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-Emenda "A" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 2 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membru: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 2, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 3 - Twaqqif, Funzjonijiet u Tmexxija ta' l-Affarijiet tal-Kunsill.

Clause 3 - Establishment and composition of the National Council for culture and the Arts.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, din il-klawsola fiha tmien paragrafi u tiftah it-tieni taqsima ta' din il-liġi.

Hi l-klawsola li toħloq u twaqqaf il-kunsill.

Hawnhekk qed nipproponu li jkun hawn kunsill li jkollu personalita` ġuridika u li jkollha funzjonijiet kif se nispjegaw anke fir- raba' klawsola li niġu għaliha iktar tard.

Naturalment issa se nibdew nirriferu għalih bħala l-kunsill Malti għall-kultura u l-arti u xtaqt nistaqsi, Sur President, jekk huwiex possibbli li kull fejn ikun hemm kunsill nazzjonali għall-kultura u l-arti fit-test nawtorizzaw lill- iskrivan tal-Kamra biex jadotta l-isem kif propost fi klawsola 2 fid- definizzjoni.

Dan minflok ma noqgħod irressaq l-emenda kull darba.

Ma nafx jekk il-Kamra taqbilx.

THE CHAIRMAN: Bis-saħħa ta' din l-emenda approvata konsegwentement kull fejn ikun hemm "kunsill nazzjonali" jiġi emendat awtomatikament.

ONOR.

LOUIS GALEA: Grazzi, Sur President, u grazzi lill-Membri tal-Kamra.

Hawnhekk il-klawsola qed tgħidilna li dan il-kunsill se jkun korp fil- personalita` legali tiegħu u li se jkun magħmul mill-president u mhux inqas minn erba' u mhux iżjed minn tmien membri oħra.

Wieħed mill-membri jkun maħtur mill-ministru responsabbli għal Għawdex.

Il-membri tal-kunsill kif jiġri fil-proċedura normali ta' dawn l-istrutturi li joħloq il-gvern ikunu maħtura mill-ministru.

Qed ngħidu li dawn ikunu maħtura għal tliet snin pero` meta jiskadi t- terminu l-membri li jkunu qegħdin iservu fuq dak il-kunsill jistgħu jerġgħu jiġu maħtura mill-ministru.

Il-perijodu ta' tliet snin inħossu li hu wieħed tajjeb għax jispeċifika t-term of office u jagħti ċerta stabilita` lil min ikun qed iservi f'dan il-kunsill.

Naħsbu li tliet snin hu perijodu tajjeb biex kunsill ikun jista' jfassal pjan, jibda jwettqu u jara l-frott tiegħu.

B'hekk nittamaw li ma nħallux instabbilita' billi daqqa ninnominaw għal sena, daqqa għal sentejn u daqqa għal tliet snin.

Meta jinħatar dan il-kunsill il-ministru jrid mhux biss jindika min hu l- president imma wkoll persuna oħra li tkun viċi president biex ikollu l- funzjonijiet kollha ta' president meta l-president ma jkunx jista' jattendi jew ikun inkapaċi jaġixxi ta' president.

Barra minn hekk tista' tinħatar persuna oħra f'każ li kemm-il president kif ukoll il-viċi president ikunu assenti jew ma jkunux jistgħu jaqdu l-funzjoni tagħhom.

Din il-klawsola mhux dejjem tinkiteb daqshekk fid-dettal pero` hawnhekk qed nipprovdu biex il-kunsill dejjem ikollu persuna li tmexxih.

Qed ngħidu wkoll min huma l-persuni li naħsbu li m'għandhomx ikunu nominati bħala membri ta' dan il-kunsill.

Ħassejna li jkun għaqli li wieħed jipproponi li membri tal-Kamra tar-Rappreżentanti, ministri, segretarji parlamentari, imħallfin u maġistrati ma jkunux eliġibbli biex iservu fuq dan il-kunsill.

Huma esklużi wkoll persuni - u dan hu espliċitu fil-liġi - li jista' jkollhom xi interess finanzjarju jew xi interess ieħor f'xi intrapriża jew f'xi attivita` li tista' taffettwa l-qadi tad-dmirijiet bħala membri tal-kunsill.

Naturalment fil-pajjiż għandna diversi persuni li huma kompetenti li diġa` jkunu attivi fil-kamp u li jkollhom interessi finanzjarji jew interess ieħor f'xi intrapriża li jagħtu servizzi f'dan il-kuntest u l-liġi taħseb mill-bidu nett biex kemm jista' jkun tnaqqas il-possibbilta` li jkun hemm membri li jiżvilupaw minħabba l-attivita` personali jew kummerċjali tagħhom.

Hawnhekk ikun hemm kunflitt ta' nteress li jista' joħloq diżgwid u diffikultajiet lill-kunsill.

Dan ma jfissirx li persuna li jista' jkollha xi nteress hi eskluża b'mod assolut kif inhuma esklużi b'mod assolut il- kategoriji li semmejna qabel.

Persuna tista' sservi fil-kunsill jekk tiddikjara minn qabel li jkollha dak l-interess u wara li l-istess interess ikun ġie ppubblikat fil-gazzetta tal-gvern jista' jkun hemm persuna li l- interess ġenerali jitlob li tiġi nominata biex isservi f'dan il-kunsill.

Min-naħa l-oħra din jista' jkollha xi interess finanzjarju w jekk il-gvern tal-ġurnata jħoss li meta jitfa' kollox fil-miżien, ixaqleb iktar favur il- persuna tiġi aċċettata bħala membru tal-kunsill.

Jista' jkun hemm persuna li għalkemm għandha nteress finanzjarju jew xi interess ieħor, l-integrita` tagħha tkun indubbja u l-kompetenza tagħha valida.

Jekk ikun ta' ġid li din tkun membru tal-kunsill wieħed m'għandux jiskarta lil dik il-persuna minħabba dak l-interess finanzjarju jew interess ieħor sakemm dan ikun ġie ddikjarat u ppubblikat fil-gazzetta tal-gvern biex jekk ikun hemm xi informazzjoni nieqsa, l-pubbliku jkun jista' joġġezzjona jew jagħti dik l- informazzjoni.

Paragrafu 5 tal-klawsola jitkellem dwar meta l-kunsill ikun ġie ffurmat u l- membri nominati w maħtura.

Dan jitkellem fuq x'jiġri kif issir vakanti kariga ta' membru.

Il-liġi tipprefiġġi li min jiġi maħtur jagħmel hekk mill- ġurnata tal-ħatra sakemm jispiċċa t-terminu.

Persuna tista' tiġi nominata bħala membru fil-kunsill u wara sena' jew sentejn tikkontesta l-elezzjoni u ssir membru ta' din il-Kamra jew imħallef jew maġistrat.

Dawn huma affarijiet li jiġru u f'dan il-każ il-membru jiddekadi mis-sħubija tiegħu fil-kunsill għax il-liġi tgħid li jekk ikun hemm ċirkostanzi li huma simili għal dawk ta' meta persuna ma tkunx membru irid jiddekadi ruħu.

Il-paragrafu 6 jitkellem dwar x'jiġri jekk membru ma jkunx idonew li jibqa' jew ma jkunx baqa' kapaċi li jaqdi dmirijietu kif imissu.

Dawn huma frażijiet wiesa' u li jiġu nterpretati mill-ministru responsabbli tal- ġurnata.

Wieħed bilfors irid ikollu l-fiduċja li l-ministru mhux se jaġixxi kapriċċjożament jew b'mod diskriminatorju.

Il-ministru mhux se jaġixxi abużivament imma se jkun fil-pożizzjoni li jiġġustifika d-deċiżjoni li jneħħi membru mill-kunsill għal raġunijiet mill-iktar fondati u mill-iktar serji.

Dawn ikunu raġunijiet li jittrattaw l-idoneita` u l-kapaċita` biex wieħed ikompli jaqdi d-dmirijiet tiegħu bħala membru.

Paragrafu 7 jitkellem dwar x'jiġri meta jirriżenja membru u tinħoloq vakanza fil-kunsill.

F'dan il-każ il-ministru jista' jaħtar persuna oħra temporanjament sakemm tinstab persuna oħra jew il-membru li kien temporanjament inkapaċi jirritorna lura.

Hawnhekk qegħdin noffru din il- manjiera ta' kif wieħed jista' jimla din il-vakanza.

Paragrafu 8 jerġa' jitkellem dwar kunflitt ta' nteress tal-membru u x'jiġri jekk membru tal-kunsill ma jiddikjarax dan l-interess minn qabel.

Il- klawsola tgħid li membru tal-kunsill li jkollu xi nteress dirett jew indirett f'xi kuntratt magħmul jew propost mill-kunsill, irid jiddikjara l- interess u jekk ma jagħmilx hekk jiġi skwalifikat milli jibqa' membru.

Jista' jkun interess li jiżviluppa wara li dik il-persuna tkun saret membru tal-kunsill jew jiżviluppa ad hoc minħabba ċirkostanza partikolari.

Jekk dan il-membru jkollu dan l-interess ikun obbligat jiżvelah fl-ewwel seduta tal-kunsill wara li jkun sar jaf bil-fatti rilevanti.

Dak il-kxif għandu jiġi reġistrat fil-minuti tal-kunsill u l-membru li jkollu l-interess irid jirtira minn kull seduta li fiha jiġi diskuss dak il-kuntratt.

Il-liġi tgħid ukoll li meta jkun hemm dan it-tip ta' dikjarazzjonijiet fil-kunsill, il-ministru għandu jiġi nformat mingħajr dewmien u meta l-interess tal- membru jkun tali li jiskwalifikah milli jibqa' membru, il-fatti għandhom jiġu jiġu rapportati lill-ministru u l-membru huwa obbligat li jirriżenzja mill-kunsill.

S'issa tkellimna fuq il-klawsola li twaqqaf il-kunsill u titkellem dwar il-kompożizzjoni tiegħu.

Naturalment hawn klawsoli oħrajn li jidħlu f'ċertu dettal tal-funzjonijiet u jitkellmu dwar kif jitmexxew l- affarijiet ta' dan il-kunsill.

Dawn nistgħu nidħlu fihom iktar tard.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Chairman, issa bdejna nidħlu fil-qalba ta' dan l-abbozz ta' liġi u nixtieq infakkar ftit fl-oġġezzjoni ewlenija li sibna aħna meta l-ministru ressaq dan l-abbozz.

Dwar din diġa' tkellimna fl- istadju tat-tieni qari.

L-oġġezzjoni prinċipali tagħna għal dan l-abbozz - u nitkellem f'isem l-oppożizzjoni laburista - m'hijiex fuq l-għanijiet.

M'hemmx dubju li l-Partit Laburista sa mit-twaqqif tiegħu iktar minn 80 sena ilu kien protagonist ewlieni fl-iżvilupp kulturali ta' pajjiżna u fost l-esponenti ewlenin tiegħu dejjem kellu nies mill-qasam tal-kitba, tat- teatru u ta' l-arti li taw sehem kbir għall-iżvilupp kulturali ta' dan il- pajjiż.

Fl-istadju tat-tieni qari kelli ċ-ċans ngħid li fil-każ ta' pajjiż bħal tagħna r-ruħ u l-ispirtu kulturali huma importanti ħafna iżjed minn ta' pajjiżi ikbar minna għax pajjiżna m'għandux is-saħħa ekonomika u militari.

Pajjiżna m'għandux il-preżenza fix-xena internazzjonali li ġejja mis-saħħa tad-daqs u tar-riżorsi tiegħu u għalhekk hija kruċjali ħafna l- integrita` w l-identita` kulturali tiegħu.

Meta pajjiż ċkejken jitlef anke din ikun tilef kollox għax ħafna drabi huwa propju l-iżvilupp tar-ruħ kulturali tiegħu li jsalvah.

Fid-dinja tal-globalizzazzjoni tallum fejn il-pajjiżi jinfetħu għal xulxin jista' jkun hemm perikli kbar ukoll.

Dawn il-perikli qegħdin taħt il-kelma sabiħa ta' globalizzazzjoni.

Allaħares id-dinja ssir gżira waħda b'kulur wieħed fejn dawk b'saħħithom jimponu fuq dawk inqas b'saħħithom.

Wieħed mill-perikli ta' kif sejrin l-affarijiet hi li l-globaliżżazzjoni m'hijiex tlaqqa' d-diversita' iżda li t-traffiku jsir aktar one way u li l-pajjiżi l- kbar jiddominaw lill-pajjiżi iżgħar minnhom u jiddettawlhom kif jagħmlu l- affarijiet.

Illum biex tiddetta m'hemmx għalfejn tibgħat armi, jew invażjonijiet, ajruplani w vapuri.

Illum tista' tagħmel din it-tip ta' omoġenizzazzjoni tal-kultura propju permezz tal-moda w tax-xejriet fil- qasam kulturali.

M'hijiex kumbinazzjoni li d-dominju u reġemonija kulturali qegħda għand il- pajjiżi iktar b'saħħithom u allura pajjiż żgħir bħal tagħna jieħu dawk il- passi li jidhirlu xierqa biex jiżviluppa l-personalita` tiegħu b'kuraġġ fih innifsu u bi ftuħ lejn il-bqija tad-dinja.

Dan jagħmlu mhux f'sens difensiv, iżolista, jew insulari imma biex juri li għandu personalita' u identita.

Minħabba dan naqbel mal-passi li qed nieħdu.

Meta jkolli ċans nagħmel il-kumment li l-kuxjenza nazzjonali f'pajjiżi kbar tista' tkun ta' theddida għall- pajjiżi l-oħra għax huma kbar.

Dawn jistgħu jimponu l- kuxjenza nazzjonali fuq pajjiżi żgħar.

Fil-każ ta' pajjiżi bħal Malta l- kuxjenza nazzjonali qegħda għas-salvazzjoni għax bl-ebda mod ma tista' timmaġina li n-nazzjonaliżmu malti jista' jhedded lil xi pajjiżi oħra.

In- nazzjonaliżmu Malti jfisser identita' u personalita'.

Fl-ebda każ m'hu se jkollna żvilupp ta' nazzjonaliżmu Malti li jgħaffeġ lil pajjiżi oħrajn kif qed jiġri.

Hawnhekk mhux se nsemmi pajjiżi.

In-nazzjonalizmu Malti huwa nazzjonalizmu ta' salvazzjoni u mhux nazzjonaliżmu xovinista u magħluq fih innifsu.

M'huwiex nazzjonaliżmu kontra d-diversita` kulturali jew kontra l- kuntatt ħaj ma' pajjiżi oħra.

L-oġġezzjoni prinċipali tagħna għal dan l-abbozz ta' liġi hija mistoqsija.

Irrid nistaqsi jekk biex niżviluppaw il-qasam kulturali tagħna hemmx bżonn inwaqqfu din l-istruttura amministrattiva ġdida jew nistgħux inġeddu u nsaħħu dak li għandna.

Il-problema f'pajjiżna m'hijiex biex insibu l- ismijiet li nagħtu lill-istrutturi li nwaqqfu iżda jekk l-istrutturi li qegħdin inwaqqfu jaħdmux jew le.

Għedtha kemm-il darba - u nerġa' nirrepetiha hawnhekk – li suppost li fl- aħħar 14-il sena min jaf kemm ir-riforma taċ-ċivil ġiet imħabbra.

Min jaf kemm-il rapport taċ-ċivil ħareġ u kemm saru press conferences u ġew organizzati photo opportunities biex inħabbru l-qabżiet tal-kwalita` fil- makkinarju tal-gvern u taċ-ċivil.

Saru ħafna ċelebrazzjonijiet u ċerimonji biex inħabbru bidliet kbar.

Bil-mod il-mod id-diska bdiet tinbidel u beda ħiereġ l-argument li l-makkinarju tal-gvern u d-dipartimenti tal-gvern huma ineffiċjenti, bihom ma tasalx, ir-regolamenti jxekkluk u li għandna bżonn nagħmlu sensiela ta' operazzjonijiet tal-bypass biex niżblukkaw is- sitwazzjoni u nwaqqfu strutturi li jkunu effiċjenti.

Wara mewġa ta' ħafna riformi kbar li kienu qed isiru fiċ-ċivil bdew jaslu mewġiet differenti ta' twaqqif t'awtoritajiet, fondazzjonijiet, kunsilli u kummissjonijiet għax għedna li d-dipartimenti tal-gvern u l-istrutturi tiegħu ma jaħdmux u ma ħadmux.

Minkejja li ftit taż-żmien ilu l-ministru tal-finanzi nnifsu ammetta li twaqqfu ħafna minn dawn l-istrutturi, dawn kellhom isolvu l-problemi amministrattivi tad-dipartimenti u ħafna drabi dawn il-kunsilli, fondazzjonijiet, kummissjonijiet u awtoritajiet spiċċaw taw lilhom infushom kondizzjonijiet ħafna aħjar mill-uffiċjali tad- dipartimenti tal-gvern.

Naħseb li għandna d-dritt nistaqsu jekk ir- riżultati kinux aħjar.

Din kienet l-oġġezzjoni tagħna.

Aħna naqblu ma' l- għanijiet ta' dan l-abbozz iżda nemmnu li hemm għanijiet oħra.

Wieħed jista' jirfina l-għanijiet li hawn u l-oġġezzjoni prinċipali tagħna kienet ta' natura organizzativa w amministrattiva.

Ix-xejra li qed jieħu l-gvern bħalissa hija nkwetanti ħafna għax irid jara kif se jnaqqas id-deficit u d- dejn nazzjonali.

Il-gvern qed jara kif se joħroġ il-flus għall-edukazzjoni, s-saħħa w il- politika soċjali w qed joħroġ iktar minn Lm70 miljun fis-sena biex iħallas l-imgħaxijiet.

Dan huwa piż kbir fuq pajjiżna w fuq iċ-ċittadini tagħna li jaħdmu ta' kuljum u li jagħmlu sagrifiċċji biex qed jaraw parti ikbar mill- pagi u mis-salarji tagħhom imorru f'taxxi biex jagħmlu tajjeb għan-nefqa tal-gvern.

Parti minn dik in-nefqa qed tmur biex inħallsu lura l- imgħaxijiet tad-dejn li sar għax il-flus ma ġewx amministrati tajjeb.

Parti minn dawn it-taxxi qed imorru fuq dawn it-tip ta' strutturi li qed niddiskutu hawnhekk u għalhekk aħna nħossu li għandna r-responsabilta` li nqajjmu l-oġġezzjoni tagħna u naraw kemm jagħmel sens li nwaqqfu saffi amministrattivi ġodda li se jiswew il-flus.

M'hemmx dubju li dawn se jiswew il-flus u m'hu qed ngħid xejn ġdid u ta' barra minn hawn.

Jidher li minkejja li nisimgħu fuq l-importanza tal-value for money, il-flus li l- gvern jiġbor minn fuq iċ-ċittadini hemm bżonn jintefqu sew lira b'lira.

Minkejja li ngħidu li fiż-żmenijiet issikati tal-llum irridu noqogħdu attenti li ma jkunx hawn ħela, ma jidhirx li l-gvern qed jagħmel dan.

Din qed ngħidha mhux għax jien ġej mill-oppożizzjoni.

Qed ngħid dan kollu lil hinn minn kull perspettiva partiġġjana.

Jinkwetana l-fatt li qed jintefqu miljuni ta' liri f'dawn l-istrutturi għax dan ifisser li l-flus se jonqsu mill-qasam innifsu.

Il-budget tal-kultura f'pajjiżna diġa` huwa limitat u limitat ħafna minħabba l-limitazzjonijet tagħna bħala pajjiż.

Iktar kemm minn dak il- budget imur fl-istonku amministrattiv inqas se jkollok flus x'tonfoq direttament fil-qasam innifsu u din qed tkun ix-xejra ġenerali ta' kif qed jintefqu l-flus f'dan il-pajjiż.

Diġa` għandna problema kbira strutturali meta naraw in-nefqa tal-gvern.

Ħafna u ħafna minnha tmur fuq il-pagi u fuq is-salarji tal-ħaddiema tal-gvern.

Wara li tnaqqas il-pagi tibda tistaqsi kemm jibqa' flus biex naħdmu fil-qasam partikolari.

Dan qed ngħidu għax sinċerament min-naħa tal-gvern m'hemm l-ebda sensitivita` lejn din il- problema.

Fl-abbozz ta' liġi għedna li wieħed mill-membri li se jinħatar għal dan il- kunsill se jkun mill-ministeru responsabbli għal Għawdex.

Tajjeb li jkollna lill-Għawdex rappreżentat fl-istrutturi fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet.

Minkejja dan stagħġibt meta smajt it-tweġiba li tat il-ministru għal Għawdex għall-mistoqsija 31030 li kien għamel l-Onor Leo Brincat.

Kelli naqraha darbtejn biex nibda nemmen.

Ir-risposta kienet li hemm 14-il konsulent li kollha jaħdmu mad-dipartiment tal-customer services u s- salarju bażiku tagħhom huwa ta' Lm9,621 fis-sena.

Nistaqsi jekk hux possibbli hemm bżonn li nonfqu Lm144,000 fis-sena' fuq 14-il konsulent.

Żgur li l-vot tal-kultura għal Għawdex ma jitlax Lm144,000 u magħhom inżid konsulent ieħor fl-istess dipartiment li s-salarju tiegħu jgħolli dik iċ- ċifra għal iktar minn Lm152,000.

Fuq l-iskejjel żgur li ma nonfqux daqshekk f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-iżvilupp, u xogħol li jrid isir.

Huwa veru li mhux qed nieħu s-salarji, imma meta nara dawn it-tip ta' flejjes li qed imorru fuq spejjeż amministrattivi tibda tistaqsi x'riżultati qed joħorġu minn dawn l-istrutturi.

Minkejja piżijiet finanzjarji kbar u minkejja t-taxxi li jinġabru minn fuq iċ-ċittadini minflok nippruvaw naraw kif bil-limitazzjonijiet li għandna nieħdu l-aħjar riżultat qed noħolqu dawn l-istrutturi.

Faċli wieħed iwaqqa' l-argument u jgħid li allura nibqgħu kif aħna.

Jien ma rridx li jiġri hekk iżda r-riformi ma jfissrux li timmoltiplika w tfaqqas l-istrutturi bħal faqqiegħ u tonfoq ħafna flejjes fuqhom biex tispiċċa bla riżorsi w flus biżżejjed għall-qasam innifsu.

L-oġġezzjoni prinċipali tagħna kienet u għada li filwaqt li aħna naqblu perfettament ma' l-għan prinċipali ta' dan il-kunsill biex jinkoraġġixxi u jippromwovi l-kultura f'perspettiva wiesa' ta' attivita` soċjo-ekonomika, ma naħsbux li dan huwa l-mod kif dawn l-għanijiet jistgħu jintlaħqu.

Mhux l- ewwel darba li nitkellem ma' nies mill-qasam ta' l-iskultura, ta' l-arti, tal-letteratura w mużika u ma' żgħażagħ li għandhom ħafna talent u ħafna xewqa biex jiżviluppaw il-ħiliet tagħhom.

Biex dawn in-nies juru t-talent tagħhom ikunu jixtiequ l-għajnuna u ma jsibuhiex għax ma jinftehmux.

Jien nemmen li bdiet dieħla mentalita` ġdida li l-għajnuna li jistennew ma tinftihemx sempliċement f'perspettiva assistenzjalista billi ma jagħmlu xejn u jmorru jħabbtu l-bieb tal-ministru u jgħidulu biex jagħtihom xi ħaġa.

Jien nemmen li għad hemm min hu hekk imma llum tiltaqa' ma' nies li għandhom ix-xewqa u r-rieda li jfittxu r-riżorsi biex mhux sempliċement ikunu tallaba għall-fondi pubbliċi biex joħorġu CD iżda biex ikollhom iż- żerriegħa biex ikabbru l-pjanta tat-talent.

Il-mistoqsija tagħna kienet jekk il-ftit flejjes li għandna hux aħjar immorru direttament fil-qasam partikolari u f'dan il-każ qed nitkellmu fuq il-kultura.

Nemmnu li aħjar ikollna linear structures u strutturi amministrattivi iktar ħfief, b'inqas nies fihom biex ir-riżorsi nitfugħhom proprju fil-qasam fejn irid isir ix- xogħol.

Se nispiċċaw f'sitwazzjoni kif diġa' ġara f'ċerti dipartimenti fejn ikollna l-flus għall-pagi imma sa Frar lanqas ikollhom biex jixtru l- materjal biex jaħdmu x-xogħol li jitħallsu għalih.

Dawn joqogħdu jħarsu u jgħidu li m'għandhomx materjal biex jaħdmu.

Sakemm f'pajjiżna mhux se nfejqu din is-sitwazzjoni - u mhux faċli li tfejjaqha - aħna nħossu li bit-twaqqif u bit-tfaqqis ta' iktar u iktar strutturi s-sitwazzjoni qed nagħmluha agħar u xi darba jew oħra se jkollna niffaċċjaw il-konsegwenzi ta' dak li qed nagħmlu.

Aħna nafu li huwa iktar faċli li titkellem dwarha u tikkritikaha milli li tagħmel xi ħaġa fuqha.

Xtaqt nagħmel din l-ispjegazzjoni biex waqt li nerġa' nafferma li aħna naqblu ma' l-għanijiet u ma' l-oġġettivi ta' dan il-kunsill, l-oġġezzjoni tagħna hija fid-dawl ta' dak li spjegajt.

Mill-bqija l-punti l-oħra li hawn hawnhekk huma x'wieħed jistenna meta jwaqqaf struttura bħal din.

Ovvjament wara nkompli d-diskussjoni anke fuq l-aspetti l-oħra ta' din l- abbozz ta' liġi.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, dawn huma kummenti rilevanti u naħseb li għamel tajjeb l-Onor.

Bartolo li reġa' fakkarhomlna mill-espożizzjoni li saret min-naħa ta' l-oppożizzjoni fl-istadju tat-tieni qari għaliex tajjeb li ngħaddu ftit ħin ningaġġaw f'din il-kwalita` ta' diskors li jirrigwarda r-ristrutturazzjoni tas-servizz pubbliku.

Jien naħseb li kieku l-oppożizzjoni tal-lum kellha ddum aktar fil-gvern dan it-tip ta' diskors kien ikun differenti.

Ir-raġunijiet kienu jkunu ħafna iktar spjegati.

Il-mistoqsija tal-oppożizzjoni hija għaliex qed nagħmlu strutturi ġodda meta għandna dipartimenti li jistgħu jagħmlu x-xogħol u jiġu ammeljorati.

L-oppożizzjoni kellha tħassib ukoll fuq l-infieq fuq dawn l-istrutturi meta qed nippruvaw naraw kif innaqsu l-ispiża pubblika.

Il- kelliem staqsa wkoll kif hu possibbli li fi 15-il sena ma rnexxilniex nagħmlu din ir-riforma fis-servizz pubbliku.

Sur President, jien naħseb li hawn ċertu misconceptions fuq il-mod kif għandna nħarsu lejn l-organizzazzjoni tas-servizz pubbliku u naħseb li hawn ukoll misconception dwar x'inhuma l-istrateġiji tal-gvern biex iwettaq ir-riforma għaliex l-oppożizzjoni tgħid li ladarba l-gvern qed joħloq dawn l-istrutturi ġodda hemm ammissjoni min-naħa tal-gvern li qata' qalbu li se jagħmel riforma fis-servizz pubbliku w fid-dipartimenti tal- gvern.

Jien naħseb li l-oppożizzjoni m'hijiex qed tapprezza u tifhem il-kontenut tar-riforma tas-servizz pubbliku.

Jekk wieħed jeżamina l-istorja ta' x'ġara f'dawn l-aħħar snin taħt l-amministrazzjonijiet tal-partit nazzjonalista, fil-qasam tar-riforma tas-servizz pubbliku jsib li sar tibdil sostanzjali w titjib f'diversi oqsma fejn is-servizz tjieb ukoll.

Hemm funzjonijiet tal-gvern li huma regolatorji.

Dawn huma funzjonijiet ta' dipartimenti tal-gvern li għandhom x'jaqsmu mal-kontroll u ma' l- istabbiliment ta' standards li għandhom x'jaqsmu ma' ċerta sorveljanza fuq il-kwalita' tas-servizz.

Dawn għandhom x'jaqsmu ma' l-inforzar tal-liġijiet għaliex iridu jirrispettaw lill-organu pubbliku kif inhu dipartiment tal- gvern kif definit taħt il-Kostituzzjoni ta' pajjiżna.

Min-naħa l-oħra hemm il-funzjonijiet fis-settur pubbliku li kellhom x'jaqsmu ma' l-għoti ta' servizz.

Hawnhekk nirreferu għal meta wieħed jaqdi fi sptar, fi skola jew f'qasam finanzjarju.

Hawnhekk qed ngħidu li s-servizz għandu jingħata minn entitajiet li huma differenti minn regolatur u għalhekk qed nagħmlu din id- distinzjoni.

Sur President, sal-lum għandna ċirkostanzi fejn min jagħti s-servizz hu wkoll ir-regolatur.

Dan iġibna fl-istess sitwazzjoni fejn wieħed ikun il- prosekutur, id-difensur u l-imħallef ta' l-istess sitwazzjoni.

Id- dipartiment tal-edukazzjoni suppost jara li hawn it-tagħlim u l-edukazzjoni fil-pajjiż.

Hu d-dipartiment responsabbli li jara li dan it-tagħlim u l- edukazzjoni jsiru skond ċerta kwalita' u standards u li suppost jilħqu ċerti miri u objettivi nazzjonali.

Hu d-dipartiment li suppost qiegħed hemm biex jara li l-għalliema għandhom warrant biex ikollhom ċerta kompetenza u ċerti kwalifiki.

Suppost qiegħed jara x'qed jiġri fl-iskejjel tagħna u li jara li kwestjonijiet ta' saħħa w sigurta' ikunu segwiti.

L-iskejjel u l- għalliema huma tad-dipartiment u jagħżilhom id-dipartiment.

Finalment x'jiġri ġo l-iskejjel u matul il-ġurnata teknikament qiegħed iwettqu fil- prattika d-dipartiment.

Nafu li fil-qasam ta' l-edukazzjoni għandna defiċjenza u ċerta dgħufija għaliex m'għandniex dipartiment ta' l-edukazzjoni regolatur li hu kompetenti biżżejjed li għandu l-istruttura u l-ħin biex ikun jista' jassigura li dak li qed isir fl-iskejjel hu ta' kwalita' kommensurata għan- nefqa pubblika li qed nagħmlu, Sur President.

Wieħed jistaqsi għax ma nsaħħux id-dipartiment innifsu.

Naħseb li l- mistoqsija m'hijiex il-mistoqsija t-tajba meta nitkellmu fuq ir-riforma tas- servizz pubbliku.

Id-direzzjoni ma nistgħux neħduha minn din il-mistoqsija għaliex irridu nidħlu iktar fl-għeruq tal-problema li tirrigwarda l-għoti tas-servizz pubbliku.

Għandna dipartiment u diviżjoni tas-saħħa li hu l- proprjetarju ta' l-isptarijiet pubbliċi u hu l-operatur li jagħti servizzi mediċi, servizzi ta' l-ikel u servizzi ta' l-indafa fl-isptarijiet tagħna.

Hu wkoll id-dipartiment li suppost jara li l-istandards u l-etika qed jiġu segwiti u li jara xi kwalita' ta' servizz qiegħed jingħata.

Dan suppost huwa d-dipartiment li jikkontrolla l-iskejjel privati, l-isptarijiet privati u l-iskejjel tal-knisja fil-każ ta' l-edukazzjoni.

Hu wkoll l- operatur li f'ċertu sens qiegħed f'kompetizzjoni ma' l-operaturi privati l- oħra.

Dan id-diskors, Sur President irid isir għaliex meta noħolqu struttura ġdida li m'hijiex se tidduplika irridu nkunu konxji ta' ħafna affarijiet.

Anke hawn kultant nagħtu l-impressjoni li se nidduplikaw.

L-iskop mhux li niddupplikaw iżda li nevolvu, nissottistiwixxu w nużaw l-istess finanzi li llum qegħdin niddedikaw lid-dipartiment tal-kultura.

Hemm tentattiv biex il- finanzi pubbliċi li l-parlament qed jivvota jiġu utilizzati b'mod ħafna iktar effettiv milli rnexxielna sal-lum u r-riżultati se jkunu aħjar minn dawk li qed nakkwistaw sal-lum.

Jien ma naqbilx meta l-oppożizzjoni tgħid li l-gvern Nazzjonalista qata' qalbu mir-riforma tas-servizz pubbliku.

Jien nemmen l-oppost.

Dan hu l- gvern li qiegħed jixpruna dan it-tibdil u dawn ir-riformi.

Wieħed jista' jgħid li fi ħmistax-il sena seta' kien hemm oqsma fejn stajna għamilna avvanzi iktar.

Dan nikkonċedieh.

Hemm liġijiet li ma jistgħux jinbidlu b'maġġoranza sempliċi għaliex biex tibdilhom trid il-kunsens jekk jista' jkun tal-Kamra kollha jew mhux inqas minn kunsens ta' żewġ terzi ta' din il-Kamra.

Meta wieħed iħares lejn il-qafas kollu u jara s-servizz pubbliku u d-dipartimenti tal-gvern kif evolvew f'dawn l-aħħar ħmistax-il sena jsib li t-triq hija twila.

Madankollu jkun inġust min jgħid li s-servizz ċivili ma tejjibx is-servizz f'ċerti oqsma u li l-poplu ma jħossx il-kwalita' aħjar tas-servizz.

Iktar m'għadda żmien iktar ħareġ il-kunċett ta' diviżjoni bejn ir-regolatur u l- operatur.

L-ewwelnett l-idea li jinħolqu strutturi differenti minn dipartimenti tal-gvern ma bdihiex gvern nazzjonalista.

Jekk immorru għas- snin 70 insibu li kienu nħolqu ċerti korporazzjonijiet u awtoritajiet.

Kien il-gvern laburista li qatel xi dipartimenti tal-gvern u ħoloq korporazzjonijiet.

Dak iż-żmien il-gvern Laburista m'għażilx it-triq li jagħti ċerti servizzi fi ħdan id-dipartimenti governativi.

Hawnhekk irridu nispjegaw.

(Interruzzjonijiet) Nitlob il-permess biex il-Kumitat jiġi sospiż għal ftit minuti

THE CHAIRMAN: Hawn qbil li l-Kumitat jiġi sospiż għal ftit minuti?

(Onor. Membri: Iva)

Fl-10.52 a.m. il-Kumitat kien sospiż u rriżuma fil-11.02 a.m.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni jekk jogħġbu jkompli bid- diskors tiegħu.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Chairman, konna qegħdin nipprovaw infissru t-tip ta' direzzjoni li qiegħda tieħu r-riforma tas-servizz pubbliku.

Naturalment anke fejn jidħol dan it-titlu m'aħniex nirrestrinġu għas-servizz ċivili biss.

Mhux qed ngħidu li r-riforma hi strettament tas-servizz ċivili imma tas-servizz pubbliku wkoll.

Waħda mill-karatteristiċi ta' din ir-riforma sa mill-bidunett kienet li noqorbu dejjem iktar lejn distinzjoni iktar ċara u iktar effettiva bejn servizzi pubbliċi li l-iskop tagħhom hu regolatorju u dawk is-servizzi li l-iskop tagħhom hu ta' operazzjoni.

Naħseb li r-riforma tas-servizz publiku f'dan is-settur għamlet passi kbar ħafna 'l quddiem.

Meta tqis il-kultura, l-mentalita`, l-liġijiet tagħna, il-prattika amministrattiva, iċ-ċokon ta' pajjiżna u r-riżorsi limitati li għandna issib li kien hawn kataliżżar ta' inizjattivi li qed joħolqu dawn l- istrutturi regolatorji li l-effett tagħhom se nħossuh żgur.

M'aħniex se nħossuh immedjatament imma iktar ma dawn l-istrutturi jirristrutturaw is- servizz minn fejn qed joħorġu u jieħdu magħhom mill-uffiċċjali pubbliċi li jaħdmu f'dan il-kamp biex jużaw ir-riżorsi regolatorji aktar naħseb li l- poplu malti se jkollu sistema ħafna iktar b'saħħitha u li tagħtih garanzija aħjar ta' drittijiet salvagwardati u servizzi effiċjenti li jiġġustifikaw it-taxxi li jkun ħallas.

Nerġa' ngħid li rrid nersaq lejn dak il-mument meta anke fil-qasam edukattiv naslu f'sitwazzjoni fejn ikollna kwalita' aħjar u aktar sigurta'.

B'hekk id-dipartiment ikun ħafna iktar moħħu fuq l- istandards u fuq l-imġiba ta' l-istudenti, tal-ġenituri u ta' l-għalliema.

Id-dipartiment ikun ħafna iktar moħħu biex ikejjel il-performance ta' kulmin hu nvolut f'dan il-kamp.

Sal-lum id-dipartiment ta' l-edukazzjoni hu mgħobbi ħafna u jagħti ħafna ħin għal dik li hi operazzjoni.

Jekk qed topera l-iskejjel trid tqassam l- għalliema, tara li qegħdin f'posthom, li qed jitħallsu u tagħmel tajjeb għall-bżonnijiet tagħhom.

Fl-istess ħin ma tistax tagħmel din ir- regolamentazzjoni.

Dan m'huwiex proċess li se jibda imma li beda snin ilu meta bil-mod il-mod bdejna t-transizzjoni minn skejjel operati ċentralment għal skejjel li qed iżidu fl-awtonomija tagħhom.

Diġa` se jkunu għaddew madwar sitta jew seba' snin minn meta bdejniha u għadna ma wasalniex fejn nixtiequ jiġifieri li din ir-riforma tagħti lok biex id-dipartiment isib iktar ħin għall-ċerta verifika, kontroll u assigurazzjoni ta' kwalita`.

Ngħid li l-mekkaniżmi għadhom dgħajfa u uħud mill-mekkaniżmi għad iridu jinħolqu.

Għad iridu jinħolqu formuli w modi ta' kif teżamina l-affarijiet.

Kull pass li tagħmel jirrikjedi sensila ta' diskussjonijiet u ftehim ma' dak u ma' l-ieħor u mhux faċli taqbad u tiġri bihom.

Nerġa' ngħid li m'huwiex ġust il-kumment li l-gvern mhux qed jirnexxielu jagħmel ir-riforma fis-servizz pubbliku.

Il-gvern qed jirnexxielu bil-mod iżda b'ċertu ritmu kostanti u nafu li hemm fatturi li għad hawn skuntentezza dwarhom.

Hemm kwestjonijiet ta' dixxiplina u ta' kontroll fuq l-impjegati pubbliċi.

Biex inwieġeb il-mistoqsija għaliex qed nagħmlu strutturi ġodda u mhux insaħħu li għandna rrid ngħid li fejn hemm bżonn id-dipartiment qed jissaħħaħ.

Nafu li hemm bżonn insaħħu l-infurzar tal-liġi fid-dipartiment tal-edukazzjoni u nafu li rridu nagħtu spinta lill-funzjoni regolatorja tiegħu.

Għaddej ukoll proċess ieħor fejn id-dipartimenti governattivi li jagħtu servizz ta' operazzjoni bħal skejjel, sptarijiet u servizzi kulturali qed inħarsu lejhom mil-lenti funzjonarja.

Il-mistoqsija trid tkun jekk dipartiment governattiv huwiex l-iktar struttura idonea biex jagħti dak is- servizz.

Infakkar li qabel l-1987 diġa` kellna sensiela t'esperjenzi fejn il-gvern Laburista kien iddeċieda li servizz aħjar jista' jingħata minn korporazzjoni jew minn entita` mwaqqfa apposta.

Wara l-1987 komplejna nesploraw, Sur President.

Irridu nħarsu lejn x'riżultati nkisbu u nqabbluhom man-nefqa li saret f'dak is-serttur.

Hawnhekk, Sur President, naħseb li l-analiżi ma tridx tkun f'termini sempliċi.

Il-korporazzjoni tax-xogħol u taħriġ issostitwiet numru ta' funzjonijiet li kellu d-dipartiment tax-xogħol sa l-1989.

L-analiżi ma tistax tkun li nistaqsu għaliex id-dipartiment tax-xogħol 15-il sena ilu kien jiswa terz ta' miljun lira u llum il-korporazzjoni tax-xogħol u taħriġ qed tiswa miljun lira - tliet darbiet iktar.

Jekk wieħed iħares lejha f'dawn it-termini sempliċi malajr jista' jgħid li huma affarijiet ta' barra minn hawn għax infaqna t-tripplu.

Ir-riforma tas- servizz pubbliku ma tfissirx biss servizz li hu iktar effettiv, effiċjenti u ta' kwalita' aħjar.

Il-ħsieb tar-riforma m'huwiex biss li tagħti greater value for money, imma wkoll li ttejjeb is-servizzi w tevolvihom.

Jibqa' punt ta' dibattitu jekk l-ETC tistax tiswa inqas, tagħmilx l-affarijiet b'mod perfett jew tistax tkun iktar cost-effective.

Ma naħsibx li għadu punt dibattitibbli jekk l-ETC ġabitx qabża ta' kwalita' u jekk permezz tagħha l-istat għandu strument tas-suq tax-xogħol li jista' jirregola u jagħti servizz aħjar lil dawk li qed ifittxu x-xogħol, Sur President.

Hawn xi ħadd li jimmaġina li dak li tagħmel l-ETC illum seta' jagħmlu d- dipartiment tax-xogħol bir-regoli li kellu.

Jien mhux qed inlum lid- dipartiment tax-xogħol jew lill-kapijiet tad-dipartiment tax-xogħol ta' dak iż-żmien jekk dawn kienu marbuta b'ċerti regolamenti tas-servizz pubbliku li ma kenux idonei għal għoti ta' servizz ta' dak it-tip.

Il-gvern il-ħin kollu jagħmel sforzi biex jikkontjeni l-ispiża pubblika, Sur President.

Kull min ikun qiegħed imexxi inkluż il-ministri kollha jafu r- restrizzjonijiet kbar li għandhom kif kellhom il-ministri ta' l- amministrazzjoni laburista preċedenti.

Kulħadd jaf bir-restrizzjonijiet fil- manjiera ta' kif jiġu allokati l-fondi lill-ministeri tagħhom għall- inizjattivi li jkunu jridu jwettqu.

Ħafna minnhom huma inizjattivi li l- gvern ikun impenjat favur tagħhom.

Ma rridux nitkellmu biss fuq jekk hux qegħdin nonfqu inqas.

Ma rridux inħalltu l-issue tan-nefqa ma' l-issue tas-sustanza.

L-issue tan-nefqa fiċ- ċirkostanzi ta' pajjiżna llum hi issue kbira, Sur President.

Il-konteniment tad-deficit u tad-dejn nazzjonali u li wieħed jagħmel l-akbar kontrolli possibbli biex ma nżidux in-nefqa huma mportanti.

Li wieħed irid jipprijoritizza aħjar biex dak li hu inqas importanti nagħmluh meta nkunu nistgħu, hi issue kbira ta' dibattitu nazzjonali kbir bejn il-partijiet soċjali kollha.

Madankollu rrid ngħid li dan hu differenti mis-servizzi li għalihom qed niddedikaw miljuni ta' liri.

Hawnhekk insemmi l-isptarijiet u l-iskejjel pubbliċi.

Fuq dawn qed naqblu u m'aħniex qegħdin niġu hawnhekk u ngħidu li rridu nżidu n-nefqa tas-servizz ta' l-isptarijiet pubbliċi jew ta' l- iskejjel pubbliċi tagħna.

Naturalment in-nefqa tagħhom tiżdied minn sena għal oħra inkrementalment għax ikunu żdiedu l-prezzijiet, is-salarji u l- ispejjeż ta' operazzjonijiet oħrajn.

Kultant jiżdiedu għaliex jidħlu programmi u inizjattivi li huma ġodda u li m'humiex b'xejn.

L-importanti hawnhekk m'huwiex l-infieq iżjed jew inqas.

M'aħniex ngħidu li fil-qasam tal-kultura se nonfqu miljun lira iżjed biex nagħmlu din l-istruttura.

Meta wieħed jara l-estimi li għaddejna ftit ġimgħat ilu minn dan il-parlament u jħares lejn il-vot tad-dipartiment tal-kultura u l-arti jsib li hu Lm1.4 miljun.

M'aħniex qegħdin ngħidu li issa se nagħmlu din l-istruttura u allura għandna bżonn iktar flus għax kieku rridu niġġustifikaw għaliex qed nitolbu aktar.

M'iniex qed nitlob iktar flus, Sur President.

Aħna qegħdin ngħidu li hawn struttura li se tieħu post id-dipartiment tal-kultura li trid taħdem bl-istess ammont ta' flus u qed nippretendu li għax hi struttura mgħonija b'setgħat differenti u bi flessibilita' aħjar il-fondi jintefqu aħjar.

L-issue ma rridux inħarsu lejha biss mill-angolu ta' x'qed tiswa.

Meta l-affarijiet jiswew aktar inkunu rridu nagħmlu analiżi tas- servizz.

Kieku l-ETC baqgħet tagħti l-istess kwalita' ta' servizz tad- dipartiment tax-xogħol kienet tkun altru ġustifikata l-kritika li għad- dipartiment tax-xogħol konna qed nonfqu Lm300,000 u issa qed nonfqu iktar minn Lm1 miljun.

M'hawn ħadd li jiddubita li s-servizz ta' l-employment service ħa qabża kbira ta' kwalita' li llum jipparaguna ruħu ma' l-aħjar employment services li hawn ġo l-Ewropa.

Nerġa' niġi għall-kwestjoni ta' l-isptarijiet.

Ħalli nieħu Zammit Clapp Hospital biex nagħti eżempju.

Jekk nistaqsu lis- supretendenti ta' l-isptarijiet pubbliċi u lis-supretendenti ta' l-isptar Zammit Clapp insibu li dawn it-tnejn huma finanzjati mill-fondi pubbliċi.

Madankollu wieħed jgħidlek li għandu l-management tools li għandu bżonn u l- ieħor m'għandux.

Fl-edukazzjoni, Sur President, illum għandna għandna skejjel pubbliċi u skejjel privati tal-knisja u t-tnejn huma finanzjati mill-fondi pubbliċi.

Jekk wieħed imur ikellem kap ta' skola tal-gvern u kap ta' skola tal-knisja isib management tools differenti.

Il-management tal-iskejjel tal-knisja għalkemm finanzjati mill-gvern, jingaġġaw in-nies, jagħmlu r-regoli tad- dixxiplina u affarijiet oħrajn awtonomi.

Għandna numru ta' skejjel, Sur President, li għandhom bżonn purtinar part-time.

Ilna x-xhur niddiskutu biex naraw kif se nġibu dawn il-purtinari part-time.

Skola privata għandha l-budget approvat kull sena u taf li ma tistax teċċedih.

Huwa budget li tahulha dan il-parlament distribwit mill-ministeru ta' l-edukazzjoni u mis- segretarjat għall-edukazzjoni kattolika.

Ladarba għandha dak il-budget, tħaddmu u toperah hi.

Mela f'dan il-każ huma għandhom dan il-budget u l- kap ta' l-iskola pubblika jrid toqgħod isaffar b'idejh fuq żaqqu jistenna l- awtorizzazzjonijiet ġejjin.

Meta nitkellmu fuq din it-tip ta' riforma, dawn huma t-tip ta' diskussjoni li għandna nidħlu fihom.

Jien naħseb li qatt ma ddibattejna bis-serjeta` din ir-riforma tas-servizz pubbliku kif għandha ssir.

L-aħħar darba kien hawn l-Onor.

Bartolo u l-kap ta' l-oppożizzjoni u tqanqal l-argument ta' kif timla' vakanza ta' kap ta' skola jew t'assistant direttur.

L- awtoritajiet ikunu jafu li se tinħoloq din il-vakanza kultant anke minn sentejn qabel.

Ġieli kellna każi fejn xi ħadd jimrad ħabta w sabta.

Kellna wkoll imwiet.

Madankollu fil-kors normali ta' l-affarijiet dawn jirtiraw ma' l-eta' ta' l-irtirar.

Jien ngħid li anke jekk xi ħadd imut ħabta w sabta għandu jkolli l-mezzi biex nissostitwixxih aħseb u ara meta nkun naf li persuna se tirtira mis-servizz.

Irrid ngħid xi jżomm li wieħed ikollu maħżuna proċessi mibdijin fil-ħin biex it-tranżizzjoni bejn kap u ieħor issir kif għandha ssir bla skossi u b'handover suriet in-nies.

Huwa perijodu ta' addestrament fejn bniedem li se jieħu skola f'idu jagħmel żmien li fih ikun designate head.

Sal-lum skola privata tista' tagħmel dawn l-affarijiet u skola pubblika ma tistax.

Nispera li jiġi żmien fejn din tinbidel.

Hawn m'aħniex qed ngħidu li se nagħmlu struttura privata għax din hi struttura pubblika.

Hija struttura pubblika li minħabba li l-funzjoni tagħha mhix regolatorja imma tagħti servizz, se jkollha regoli li jirregolaw l-operazzjoni w l- amministrazzjoni tagħha b'mod differenti minn taċ-ċivil, Sur President.

Wieħed jistaqsi nistgħux inġeddu d-dipartiment.

Din hija għażla u mhux kwestjoni ta' bilfors.

Din hija għażla li qiegħda ssir fid-dawl ta' l- esperjenza u ta' kif trid timxi r-riforma tas-servizz pubbliku.

Din hi parti integra u essenzjali mir-riforma tas-servizz pubbliku mhux għaliex l- ingredjenti tar-riforma tas-servizz pubbliku fallew.

Ir-riforma tas-servizz pubbliku mkien ma qalet li m'għandhomx jinħolqu dawn l-istrutturi w mill- bidu nett bdiet tgħid li hemm bżonn nersqu lejn sitwazzjoni fejn ikollna distinzjoni bejn strutturi li jirregolaw u strutturi li joperaw u li jagħtu s-servizz.

Aħna qegħdin nagħmlu assessment frott t'esperjenza u f'ċertu sens frott t' analiżi tal-loġika ta' kif jaħdmu r-regolamenti, l-liġijiet u ta' kif taħdem il-kostituzzjoni ta' pajjiżna.

Qed ngħidu li se nkomplu nonfqu Lm1.4 miljun fil-qasam tal-kultura u l-arti u nagħsru minnhom.

Naħsbu li dan nagħmluh aħjar jekk minflok id-dipartiment, nagħmlu l-kunsill malti għall- arti u l-kultura.

Tajjeb li nfakkar, Sur President li fil-programm elettorali ta' l-1996 anke l-Partit Laburista kien qiegħed jaħseb li hawn bżonn kunsill Malti ta' l- arti u l-kultura u pproponih fil-programm elettorali tiegħu.

L-argument li jkun hawn kunsill malti ta' l-arti u kultura ilu jirrikorri fil-programm elettorali tal-Partiti Laburista sa mill-1971 kostantement.

Ma naħsibx li sar programm elettorali wieħed li fih ma dehrx dan.

Ma neskludix li l- partit laburista seta' qal li jien għandi nżomm id-dipartiment pero' se jiggwidah il-kunsill malti ta' l-arti u l-kultura.

Irrid nerġa' nfakkar li meta nħolqu l-korporazzjonijiet u entitajiet oħrajn taħt gvernijiet Laburisti ma kellhomx eżattament l-istess kundizzjonijiet li kellhom l- impjegati tal-gvern.

Kien hemm mumenti meta kien iktar vantaġġjuż li tingħaqad ma' dawn il-korporazzjonijiet milli tingaġġa ma' dipartiment tal- gvern.

Nammetti li ħafna affarijiet fadlilhom lok ta' titjib.

Hemm min fadallu ħafna u min fadallu ftit imma meta nqabbel is-servizzi li qed jingħataw u l-potenzjal ta' kif jistgħu jiżviluppaw ma' dak li kien qed isir bl-istruttura ta' qabel nara potenzjal ħafna ikbar.

Il-kap ta' l- oppożizzjoni jħobb jgħidli li jien wieħed minn dawk li nfittex l-iżbokk f'dawn l-istrutturi.

Nistqarr li huwa veru, imma dan mhux b'kapriċċ jew għaliex għandi xi fissazzjoni.

Meta tkun qed tiffaċċja settur li qed jagħti ċerti servizzi trid tagħmel xi ħaġa.

Fl-1992 jew ftit qabel il-pajjiż kien qed jiffaċċja sitwazzjoni kera fil-qasam ta' l-abbuż tad-droga fejn konna prattikament għarwenien.

Kien hawn il-Caritas - il-Bambin jagħtihom kull saħħa - li bdew joħolqu kuxjenza.

Il-gvern ġie wara li nħolqot din il-kuxjenza u bdejna nippruvaw ninqdew bid-dipartiment tas-saħħa u bid-dipartiment ta' l-edukazzjoni.

Konna waqqafna kummissjoni li fiha kien hemm anke rappreżentant tal-partit laburista u li kienet ippreseduta mill-Maġistrat Silvio Meli.

Din għamlet sensiela ta' proposti fosthom li tinħoloq aġenzija għas-servizzi tal-kura, riabilitazzjoni u prevenzjoni fil-kamp ta' l-abbuż tad-droga.

Għedna li dawn m'għandhomx jingħataw minn dipartiment tal-gvern.

Ir-rapport kien daħal biex jara jekk għandux ikun dipartiment tal-gvern.

Dawn ikkonkludew li dawn is-servizzi jingħataw b'mod aħjar u iktar effettiv jekk titwaqqaf aġenzija u għalhekk twaqqfet is-sedqa.

Nerġa' ngħid li jibqa' punt ta' diskussjoni jekk huwiex qed isir kollox kif suppost ma naħsibx li hawn xi ħadd li jiddubita li l-preżenza ta' l-aġenzija sedqa f'Malta ġabet titjib fl-għoti tas-servizz ta' kura tar-riabilitazzjoni w prevenzjoni fil- kamp ta' l-abbuż tad-droga.

Hawnhekk konna żidna wkoll l-alkoħol.

L-istess ngħid fl-għoti ta' ċerti servizzi ta' ħidma soċjali meta waqqafna l- programm tas-social welfare development programme li llum sar l-Appoġġ.

Hawnhekk ma qtajniex qalbna mir-riforma tas-servizz pubbliku u ma tlaqniex ir-riedni tar-riforma.

Aħna qed ngħidu li dan hu l-mod it-tajjeb jekk irridu nirriformaw is-servizz pubbliku.

Mr Chairman, jien wieħed min dawk li nsostni li din it-triq qed insegwuha bil-mod wisq.

L-esperjenza, bil-manjiera lenta li ntroduċejniha biha diġa` tat riżultati għaliex dawn l-istrutturi - miftuma mir-regolamenti tad- dipartiment governattiv - jistgħu japplikaw iktar il-kultura, il- mentalita`, r-regolamenti u l-prattika tal-privat.

Hawnhekk nerġa' nsemmi l- ETC.

Ma nafx hawnx xi ħadd jiddubita li l-ETC m'hijiex iktar effiċjenti w iktar effettiva fejn jidħol assenteiżmu, skartar u mġieba ta' impjegati meta mqabbla ma' x'jista' jagħmel dipartiment governattiv.

Din bdiet mill- bidunett tuża' l-management tools tad-dixxiplina u d-dipartimenti tal- gvern issa qed jibdew ikollhom din il-management tool.

Il-kapijiet tad- dipartimenti governativvi filli kienu jfarfru kollox - għax kollox kien imur quddiem il-public service commission - u issa jridu jkunu huma li jwettqu d-dixxiplina ta' kuljum bi dritt t'appell quddiem il-public service commission.

Din il-mentalita' għadha ġdida w dieħla issa.

Dan qed ngħidu biex insaħħaħ l-argument li struttura ġdida ma ssirx b'kapriċċ iżda hi għażla strateġika li nemmnu li tħalli l-frott u l-ġid dejjem jekk nikkonċepuha, insegwuha u nwettquha tajjeb.

Wieħed diġa` jrid jistaqsi ftit affarijiet.

Irid isir l-ikbar sforz biex in- nies li ningaġġaw jifhmu l-ħtieġa li jagħtu l-ġurnata tax-xogħol tagħhom b'mod effettiv u tajjeb u li nġibu tmexxija iktar maniġerjalment tajba minn dik li konna qed nużaw sal-lum.

Meta nanalizza l-approach ta' l- oppożizzjoni, filwaqt li mad-daqqa t'għajn nara validita, nikkonkludi u ngħid li l-argument mhux validu jekk wieħed jidħol iktar fil-fond.

Nikkontesta l-argument li l-istruttura l-ġdida se tibla' l-fondi li se jitnaqqru mill-istonku tal-programm.

Dan l-istatement m'huwiex veru u kieku kien, kont nibda nħokk rasi.

M'huwiex veru għax nemmnu li l-programmi li għandna rridu nsostnuhom.

Aħna m'aħniex se naqbdu l-fondi biex ninvestuhom ħalli jkollna dan il-kunsill.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq sitt membri.

Illum hemm regoli stabiliti tar-renumerazzjoni li jieħdu l-membri għal kull laqgħa.

Wieħed jipprova jsib internament chief executive tajjeb u ma naħsibx li s-somma għandha titla'.

Jien ma rridx norbot il-kunsill li bilfors isibu minn ġewwa iżda j'Alla naqblu li jkun persuna idonea u tajba li tkun katalista u li jkollha ħeġġa mhux biss ta' management imma ta' kif tinseġ ir-rabtiet ma' l-artisti, man- nies tal-kultura, mal-poplu w ma' l-iskejjel biex l-attivita` kulturali w artistika fil-pajjiż tkompli tikber.

Naħseb li hu hawnhekk fejn irridu nkomplu niddiskutu.

Nerġa' ngħid li ma naħsibx li qatt iddiskutejna b'mod oġġettiv u kostruttiv u qatt ma poġġejna bil-qiegħda sew.

Daqqa dan il- gvern jagħmel rapport ta' riforma tas-servizz pubbliku u daqqa jagħmlu l- gvern l-ieħor iżda qatt ma poġġejna verament ras imb' ras flimkien bin-nies li għandna miż-żewġ naħat u li għandhom esperjenza ta' kif jaħdem is- servizz pubbliku biex naraw x'qed iżomm lis-sistema tagħna biex tiċċaqlaq u li għall-flejjes kollha li jħallas il-poplu malti ntejbu s-servizz.

Tibqa' leġittima l-kritika li jista' jkollna skejjel, sptarijiet, toroq u servizzi aħjar.

Jiena ngħid li aħna qegħdin nagħmlu ħilitna kollha biex dan is-servizz ntejbuh u f'ħafna oqsma jidher li tjieb.

Xorta waħda fadal ħafna x'nixtiequ.

Ma nistgħux ninsew li f'din il-komplessita` kollha hemm dak li tgħid il-Kostituzzjoni ta' l-indipendenza u l-awtonomija tal-public service commission.

Hemm il-kostituzzjoni tar-regolamenti tad-dixxiplina, tar- reklutaġġ, tal-kontrolli finanzjarji u tal-work practices li nbnew matul dawn l-aħħar 50 sena.

Hemm ukoll il-preżenza u s-saħħa tat-trade unions u tal-mentalita` li akkumulat matul is-snin f'dan il-kamp li jkopri 30,000 impjegat tal-gvern u li minkejja l-isforzi u t-tentattivi kontinwi jibqa' elużiv.

L-objettiv hu li naraw li wieħed jagħmel li jista'.

Ma naqbilx lanqas ma' kelliema tan-naħa tagħna li kultant jgħidu li jmorru fl-10:00 a.m. u ma jsibu lil ħadd fid-dipartimenti.

Naħseb li dik hi stqarrija kompletament ġeneraliżżata.

Jekk tmur fl-10.00a.m. fl-iskejjel, sptarijiet u ħafna dipartimenti ssib lin-nies hemm.

Ngħid li kieku wieħed kellu jagħmel roll-call fl-10:00 a.m. jista' jkun li jsibu lil xi ħadd mhux hemm imma li niġġeneraliżaw huwa żbaljat.

Meta ngħidu li s-servizz tad- dipartimenti hu ħażin b'mod ġenerali, naħseb li nkunu qed niżbaljaw.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Wieħed jiffaċċja dawn il-mistoqsijiet u għandu jkun b'moħħ miftuħ.

Wieħed jista' jħares lejn l-esperjenza u hawn nieħu żewġ karattri t'orjentament idealoġika differenti.

Naħseb li dawn il- kwestjonijiet m'għandniex narawhom minn perspettiva ideoloġika.

Jien nemmen li għandna nkunu result oriented.

Is-siġra tingħaraf mill-frott tagħha u ma nistgħux noqogħdu niddibattu fuq iz-zkuk u fuq il-weraq u l-kulur tagħhom.

Jien niftakar żewġ karattri storiċi kbar li bil-modi tagħhom taw kontribut kbir għal pajjiżhom.

Nirreferi għal Giulio Andreotti li kien jgħid li meta l-mara x-xiħa jinqatalha d-dawl, meta jiġi l-kont ma toqgħodx tħares lejn min ipprovdihula.

Il-mara ma tħarisx lejn jekk l-entita' li pprovditilha d- dawl kenitx privata jew pubblika iżda jekk sabitx dawl jew le u kemm tkun ħallset.

Mao Tse Tung min-naħa tiegħu ukoll kien result oriented, għallinqas kif esprima ruħu f'ċerti affarijiet.

Kien jgħid li l-importanti mhux il-kulur tal-qattusa iżda jekk il-qattusa taqbadx ġrieden jew le.

Kien hemm dibattitu sħiħ jekk hijiex qattusa ħamra jew hijiex qattusa sewda.

Jien naħseb li għandu jkollna dan it-tip ta' result oriented approach fl- istrutturi tagħna.

Irridu nħarsu lejn ir-riżultati u naraw jekk hux qed jinkisbu.

Fl-esperjenza limitata tiegħi ngħid li għandna bżonn ta' tip ta' public expenditure review li jsir biex jiġġustifika l-budget u l-infieq fl- istrutturi.

Ċertament hemm fejn twaqqfu strutturi ġodda w ħadmu u jien nemmen li għandna naraw każ każ.

Jien nemmen li hemm fejn hu ġustifikat li twaqqaf strutturi ġodda u hemm fejn mhux ġustifikat.

Xorta ngħid li għandna sitwazzjoni fejn qed nagħfsu lin-nies biex iħallsu iżjed taxxi u oqsma fejn qed jintefqu wisq flus fuq strutturi u fuq salarji ta' konsulenti.

Ngħid ukoll li m'aħniex nieħdu l-aħjar riżultati minnhom u naħseb li m'hemmx lokhom.

Naqbel mal-Ministru li għandna nħarsu lejn ir-riżultati u lejn sistemi ta' kif nilħqu riżultati kif naqbel miegħu li l-iskejjel tal-gvern tagħna mhux se jieħdu r-ruħ jekk is-sistema ta' budgeting u ta' l-iffinanzjar tagħhom ma tasalx biex tkun bħall-iskejjel tal-knisja.

Aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar se tkun ċara u jien ngħid li wieħed jista' jużaha anke għal organizzazzjonijiet oħra.

Illum ma jgħoddx min hu l-proprjetarju ta' l- organizzazzjoni u ma jgħoddx jekk ikunx sid pubbliku jew sid privat.

Li tagħmel differenza hi l-klima tas-sistema li fiha tgħix dik l- organizzazzjoni kemm jekk hija privata u jekk pubblika jew imħallta.

L- ingredjenti li jagħmlu differenza huma t-tmexxija, r-riżorsi umani u l- livell ta' ħiliet li għandhom, ir-relazzjonijiet li rnexxielhom joħolqu flimkien u kif jaħdmu flimkien bħala organizzazzjoni.

Hemmhekk naraw ir- riżultati.

Ċerti ineffiċjenzi, ħela, sparpaljar u diżorganizzazzjoni li nsibu fis- settur pubbliku insibuh ukoll fis-settur privat.

Kif aħna bir-raġun hemm oqsma ta' l-amministrazzjoni pubblika li nilmentaw mill-insensittivita' tagħhom, nilmentaw dwar entitajiet privati.

Din naħseb twassalna għal riflessjoni li rridu nagħmlu - li fl-aħħar mill-aħħar ċerti vizzji, mġieba li m'hijiex tajba, insensittivita' ta' kif naħdmu flimkien u ta' kif inħarsu lejn dawk in-nies li suppost naqdu tkun teżisti fil-pajjiż kollu kemm hu - kemm fis-sistema privata kif ukoll fis-sistema pubblika.

Jien naħseb li veru għandu jkollna l-moħħ miftuħ biex x'ħin niġu biex inwaqqfu strutturi ma nitilqux minn xi pożizzjoni dommatika ideoloġika fejn ngħidu li hemm mod wieħed.

Jien naħseb li għandu jkollna moħħ miftuħ biex ngħidu x'inhuma l-problemi li qed niffaċċjaw, kif se nippruvaw insolvuhom u x'għandna nagħmlu.

Wieħed ovvjament irid jara l-implikazzjonijiet baġitarji w finanzjarji meta jkollu sitwazzjoni bħal din.

Nistaqsi x'ikunu l- implikazzjonijiet kieku wieħed jagħmel eżerċizzju - bħal-guidelines li l- Ministru poġġa fuq il-mejda tal-Kamra – fejn jara kif jiġu finanzjati l- iskejjel tal-knisja u x'jiġri kieku tintuża l-istess teknika u l-istess budget għall-iskejjel tal-gvern, skola bi skola.

Naħseb li għandu jkollna kuraġġ li nistaqsu dawn it-tip ta' mistoqsijiet u li nagħmlu dawn it-tip ta' eżerċizzji mhux biex inkunu għamilnihom iżda biex nanaliżżaw u nistaqsu bis-serjeta'.

Irridu nistaqsu x'tip ta' qafas għandna bżonn mhux għall- accounting jew għall-fini ta' budget finanzjarju imma biex naraw x'inhuma l- ingredjenti u l-klima istituzzjonali biex dawn l-istrutturi jirnexxu.

Nemmen li hawnhekk irridu nimxu każ każ.

Ma jimpurtax jekk ma naqblux fuq ċerti punti.

Irridu naraw jekk dan huwiex l-aħjar mod li nimxu bih fil- qasam tal-kultura.

Il-Ministru bir-raġun semma diversi każi fejn anke l- Partit Laburista fil-programm elettorali tiegħu semma l-bżonn ta' twaqqif tal-kunsill ta' l-arti w il-kultura.

Dan hu veru pero' ma naħsibx li konna qed naħsbu f'xi kunsill tal-kultura w l-arti li jkollu din it-tip ta' organizzazzjoni li qed jipproponi l-ministru li aħna kkritikajna u għedna li hi top heavy.

Il-Ministru qed jgħid li din se taħdem fl-istess limitazzjoni finanzjarja tal-istess budget li qed iħaddem bħalissa d- dipartiment.

F'ħafna każi l-esperjenza wriet li mhux hekk qed jiġri.

Sintendi l-Ministru min-naħa tiegħu jista' jgħidli biex ma nippreġudikax minn issa s- sitwazzjoni.

Ngħidlu biex jara l-esperjenza u jiġġudika wara li jagħmel hekk.

Fil-manifest elettorali tal-1996 u fil-programmi elettorali ta' qabel semmejna l-kunsill tal-kultura u l-arti.

Aħna ma konniex qed naħsbu fuq din it-tip ta' struttura imma fuq struttura li tagħti direzzjoni strateġika li tikkoordina u tfassal ċerta direzzjoni.

Aħna ma konniex qed naħsbu li se jkollha dawn it-tip ta' uffiċjali u impjegati li semma' dan l-abbozz ta' liġi li s'intendi se jkollna ċans niddiskutu meta naslu għall-klawsoli relevanti.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 3.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 3 għaddiet nem con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta progress u talab il- permess sabiex il-Kumitat jerġa' jiltaqa'.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob il-Ministru ta' l-Edukazzjoni sabiex jekk jogħġbu jressaq l-aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr. Speaker, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 30 ta' Jannar 2002, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Kostituzzjoni tal-Kariga ta' Avukat Ġenerali u dik ta' Avukat tar-Repubblika - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Patrimonju Kulturali - Kumitat (Kont.);

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ibħra Territorjali u ż-Żona Kontigwa - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Probation - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali - Kumitat Permanenti

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ikel - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Edwin Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO (Segretarju Parlamentari): Grazzi.

Mr Speaker, f'dan l-aġġornament nixtieq naqsam ma' din il-Kamra esperjenza li għaddejna minna matul il-proċess ta' preparazzjoni li l-pajjiż għaddej minnu għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Is-suġġett tad-diskors mhux se jkun tant fuq l- Unjoni Ewropea iżda iżjed fuq l-isforzi li qegħdin isiru biex grazzi għal dan l-eżerċizzju ta' preparazzjoni nagħmlu ċerti bidliet u norganizzaw aħjar il-ħidma tagħna bħala gvern.

Qed nitkellem anke fil-konfront tas- servizz lis-settur tan-negozji ż-żgħar u ma naħsibx li nkun żbaljat li ħafna drabi jkolli ngħid li ċertu progress li jkun qiegħed isir, anke fil- burokrazija interna tal-gvern, ikun grazzi għal din l-imbuttatura anke mill- istess Unjoni Ewropea.

Fi kliem ieħor, nista' ngħid ukoll li diversi emendi li saru fis-sistema burokratika u fil-mod ta' kif inħarsu lejn ċerti prijoritajiet jistgħu ikunu r-riżultat ta' mentalita` ġdida kemm-il darba rridu naraw li l-liġijiet u l-proċeduri tagħna jkunu kompattibbli ma' dawk tal-pajjiżi diġa` msieħba fl-Unjoni Ewropea.

Meta ġejt mogħti r-responsabbilta` ta' segretarju parlamentari kważi tliet snin ilu, meta bdejna biex norganizzaw aħjar il-qasam burokratiku biex ikun kapaċi joffri iktar servizz lil min hu self-employed u lil min hu żgħir fis- suq konna qegħdin niffaċċjaw ċertu diffikultajiet.

Ħafna drabi f'dan il- qasam ikollna bżonn minn nies oħrajn bħal ma jafu s-segretarji u l-ministri ta' qabli.

Minħabba f'hekk il-proposti jaqgħu lura u ma jsirux.

Naħseb li maż-żmien kellna diversi talbiet li kienu qegħdin isiru minn diversi organizzazzjonijiet tan-negozju - fosthom il-GRTU, il-Kamra tal-Kummerċ u l- FOI - biex il-gvernijiet tal-passat jemendaw ċerti proċeduri u jaraw kif jistabilixxuhom ħalli n-negozjant Malti jkun mgħejjun biex jaħdem f'ċirkostanzi aħjar.

Ma ngħidx li dawn it-tip ta' talbiet waqgħu fuq widnejn torox, pero` donnu qatt ma kien hemm klima tajba biżżejjed biex dik is-siġra tagħti l-frott.

Niftakar li meta Malta, bħala pajjiż, irċeviet konferma li l-applikazzjoni tagħha għall-isħubija fl-Unjoni Ewropea kienet ġiet milqugħa, l-affarijiet donnhom bdewn jinbidlu u bdejna nirċievu informazzjoni ta' l-standards li l- proċeduri governattivi jridu jilħqu.

Jiena nħobb nispjega li l-Unjoni Ewropea m'hijiex xi eżerċizzju ta' kolonjaliżmu fejn xi ħadd se jkun sovran fuq xi ħadd ieħor.

Nista' nxebbaħ l-eżerċizzju ta' sħubija fl-Unjoni Ewropea ma' dak li tagħmel fabbrika jew azjenda fil-manifattura.

Hawnhekk irridu nistabilixxu l-kriterji ta' l-istandards tal-kwalita` u allura din l- azjenda tagħżel l-ISO - biex inkunu sempliċi - u tibda tikkomunika ma' din l-organizzazzjoni biex tagħmlilha audit biex tiċċekja x'inhu l-livell ta' kwalita`.

Ladarba jintlaħaq iridu jaraw x'għandhom ikunu l-proċeduri biex dak il-livell ta' kwalita` fil-manifattura jibqa' jinżamm.

Dan kien l- eżerċizzju li kellna ngħaddu minnu.

L-eżerċizzju li bdejna naħdmu fuqu meta pajjiżna beda l-proċess ta' sħubija ġiegħlna nħarsu lejna nfusna u lejn dawk il-ħafna talbiet li l-gvern kien jirċievi maż-żmien.

Dan l-eżerċizzju mhux qed isir m' azjendi w korpi kostitwiti biss iżda hu eżerċizzju li jrid jilħaq l-istandards tal-ewropa.

Il-gvern Malti kellu wkoll jibda jisma' u jifhem li barra minn xtutna hemm element ta' effiċjenza u ta' kif nistgħu intejbu s-servizz burokratiku biex nilħqu ċertu standards ta' kwalita`.

Jien ġieli tkellimt f'dan il-parlament u wżajt is-similitudni ta' vapur li filli kelli r-riħ jimbuttah 'l hemm jew 'l hawn u kultant ikun bla kontroll.

Meta beda l-proċess ta' sħubija, ir- riħ impoppa għaliex il-vapur beda miexi u miexi sew lejn il-port u lejn dik is-sitwazzjoni li fl-aħħar mill-aħħar kulmin hu fin-negozju beda jixtieq li jkollu.

Mr Speaker, bdiet din l-esperjenza fejn bdejna niġu megħjuna u nifhmu b'liema attenzjoni għandna nirrispondu u nneħħu l-preġudizzju li wieħed jista' jkollu kontra min hu żgħir fin-negozju biex inħarsu lejn il-ħtieġa ta' edukazzjoni għall-imprenditorija.

Min qiegħed fin-negozju mhux qiegħed fin-negozju għaliex ma kienx kapaċi jagħmel ħaġa oħra, imma għaliex hemm ċertu sfidi li jrid jidħol għalihom u jeħtieġ jiġi mgħallem kif jilqa' għal dawk l-isfidi.

Ridna nifhmu wkoll x'inhu l-bżonn li jkollna min iħaddem u kif jifhem li għandu jkollu kundizzjonijiet aħjar tax-xogħol għall-impjegati tiegħu u għaliex kundizzjonijiet aħjar tax-xogħol għall-impjegati hu patt ta' sħubija biex dik l-intrapriża timxi aħjar.

Ridna nifhmu kemm hu importanti li nissimplifikaw il-proċeduri u ma nħallux il-burokrazija tagħmel il-ħajja ftit iktar diffiċli.

Inqas ma negozjant jirċievi karti d-dar iktar aħjar.

Ridna naraw kif nistgħu naraw li jkollna politika imprenditorjali li tkun qed toffri lil dak il-pajjiż u lil dak il-poplu dik it-tip ta' klima fejn min hu fil-kummerċ, żgħir kemm hu żgħir, iħossu komdu u jħoss li għandu gvern li qed jifhmu u li qed jaħdem għalih.

Iżjed ma nagħmluha faċli u komda biex min hu żgħir fin-negozju jikber, iżjed se nkunu qegħdin ngħinu biex l-iżvilupp ekonomiku f'dan il-pajjiż ikompli jiġġenera x-xogħol u l- impjiegi.

Hekk għedt f'diskors li għamilt il-ġimgħa li għaddiet f'konferenza organizzata mill-awtorita' tat-turiżmu u li kienet tajba fuq l-iġene ta' l- ikel u s-saħħa.

Bħala burokrazija, f'min qiegħed fin-negozju rridu naraw sieħeb ewlieni mhux xi ħadd li hu kontra tagħna jew xi ħadd li m'għandniex fiduċja fih.

Kulmin hu fin-negozju hu s-sieħeb ewlieni tal-gvern għaliex qed joħloq l-impjieg.

Jekk hawn xi ħadd li rridu ngħinu f'dan il-pajjiż hu lil min qiegħed fin-negozju.

Irridu ngħinu lil min qiegħed iħaddem wieħed għaliex kapaċi jħaddem ieħor.

Dawk huma l-prijoritajiet fl-attenzjoni tal- burokrazija tagħna, u xi darba jrid jasal il-waqt li l-burokrazija governattiva tibda timxi id f'id ma' min qiegħed fin-negozju u nispiċċaw minn din l-era li konna fiha u li rridu noħorġu minnha, fejn bil-kuntrarju kulmin qiegħed fin-negozju jara fil-burokrazija xi ħadd li ma jistax jafda.

Bdejna bl-eżerċizzju li kien qiegħed jissejjaħ CCBEST, li tfisser candidate countries business environment simplification taskforce.

L-idea m'hijiex li xi ħadd ikollu monopolju tal-ministeru tiegħu jew tas-segretarjat tiegħi.

Din trid tkun il-prijorita` ta' kull ministeru u kull dipartiment li b'mod jew ieħor qed jirregola l-ħidma tal-kummerċjat.

Kull min jemmen fl-ewropa jemmen li aħna nissimplifikaw il-proċeduri li qed jirregolaw in-negozju.

Qiegħed jgħid, "Viva l-business environment simplification task" - ħalli ma nsejħiliex taskforce.

Dan l-impenn irid ikaxkar u ma jistax ikun impenn tan- negozjati jew tan-negozjaturi li nniżluh fuq il-karta u mbagħad fir-realta` ma jkunx hekk.

Mr Speaker dan hu eżerċizzju li mill-uffiċċju tiegħi kellna l-kordinazzjoni tiegħu u konna qegħdin nieħdu sehem fih.

Kellna din it-tip ta' taskforce, mal-pajjiżi kandidati għal sħubija fl-unjoni ewropea.

Dan l- eżerċizzju kien qiegħed isir biex kull pajjiż kandidat jitpoġġa bilqiegħda mal-pajjiżi diġa` membri u hemmhekk niġu mgħejjuna nifhmu iktar li jekk irridu nieħdu sehem f'dan l-eżerċizzju li jissejjaħ Unjoni Ewropea irridu ntejbu l-proċeduri burokratiċi tagħna b'tali mod li nagħmluhom sempliċi iktar ħalli noħolqu klima iktar komda fejn in-negozju ż-żgħir jista' jaħdem.

Konna qegħdin niġu wkoll megħjuna biex intejbu mmedjatament il-proċeduri tagħna biex nuru li aħna mhux bid-diskors biss irridu nissieħbu imma bil- fatti.

Kull pajjiż kien qiegħed jagħmel dan l-eżerċizzju li permezz tiegħu kien qiegħed itejjeb immedjatament il-burokrazija li kien qiegħed joħloq mill-ġdid ħalli jkun aħjar fil-konfront mas-settur imprenditorjali, u minn dan l-eżerċizju, ikkordinat mill-enterprise agency fl-enterprise directorate fl-organizzazzjoni ta' l-Unjoni Ewropea, beda jagħżel minn kull pajjiż x'kienu dawk l-eżerċizzji li kellhom jiġu magħrufa anke għal pajjiżi oħrajn u meqjusa bħala best practice.

Dan il-business environment simplification task jaħdem fuq dawk il-prattiċi tajbin.

Konna f'din it-tip ta' esperjenza - u ma ngħidilhiex kompetizzjoni - fejn kellu joħroġ rapport f'din il-kummissjoni ta' l-unjoni ewropea u ħarġet proprju l-commissions ta' working paper - report on the candidate countries' measures to promote enterpreneurship and competitiveness.

Permezz ta' dan ir-rapport l-Unjoni tkellmet fuq kull pajjiż applikant fosthom il-Polonja, t-Turkija u oħrajn.

Hawnhekk wieħed isib rapport fuq it-Turkija, Slovenja, Slovakja, Rumanija, Polonja, Malta, Litwanja, Latvia, Ungerija, Estonia, Republika Ċeka, Ċipru u l-Bulgarija.

Ma dawn kollha li kienu qegħdin jieħdu sehem f'dan l- eżerċizzju ġew magħżula żewġ best practices li għandhom ikunu ta' eżempju għall-pajjiżi, kemm kandidati kif ukoll pajjiżi li diġa` huma membri.

Għal pajjiżna, bil-pjaċir u s-sodisfazzjon kollu, ġew magħżula żewġ best practices.

Ġie magħżul l-ismall business efficiency unit - dak id- dipartiment il-ġdid li aħna waqqafna bħala parti mid-diviżjoni għall- kummerċ.

Ġie magħżul ukoll l-eżerċizzju li jagħmel l-MFSC meta jirreġistra kumpanija f'24 siegħa.

Imkien fl-Unjoni Ewropea m'hawnx uffiċċju li jirreġistra kumpannija kummerċjali f'24 siegħa.

Dan ittieħed bħala eżempju għal pajjiżi oħrajn.

B'din il-working paper hemm proprju dan it-tip ta' best practices li kull pajjiż għandu u li għandhom ikunu l-mera u l-mira ta' pajjiżi oħra.

Dan is-servizz burokratiku effiċjenti ġie magħżul bħala best practice minn din il-kummissjoni li kienet qed tmexxi s-CCBEST.

Miegħu ukoll ġie magħżul dak id-dipartiment li waqqafna u li jġib l-isem ta' small business efficiency unit.

Dik it-tip ta' proċedura għandha tkun ta' eżempju kemm għall-pajjiżi applikanti kif ukoll għall-pajjiżi membri.

Xi ħadd għandu x'jitgħallem minna.

Aħna għandna ħafna x'nitgħallmu minn ħaddieħor.

Din hija l-esperjenza li xtaqt nitkellem fuqha u nixtieq li fil-ġranet li ġejjin nieħdu spunti ħalli nkomplu naqsmu mas-settur imprenditorjali dawn l- esperjenzi u nitgħallmu x'qegħdin joffru tajjeb pajjiżi oħrajn biex inkomplu ntejbu s-servizz burokratiku tagħna.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki.

L-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Grazzi, Mr Speaker.

Dalgħodu l-Ministru għall- Ambjent, l-Onor.

Francis Zammit Dimech, żar il-King George V playing fields fil-Furjana biex ikun xhud tax-xogħol sostanzjali ta' embellishment qawwi li qed isir f'dawn il-ġonna f'dawn l-aħħar xhur.

Dawn il-ġonna huma responsabbilta` tal-kunsill lokali u x-xogħol ta' embellishment fi kliem il-ministru stess iwassal għal spiża ta' Lm100,000 li ma tinkludix salarji u pagi ta' ħaddiema tal-gvern stess li qed iwettqu dan ix-xogħol.

Dan huwa xogħol sostanzjali ħafna li qiegħed ikompli jsebbaħ is-swar u l-madwar tan- naħa tal-Furjana fuq il-Port il-Kbir.

Tajjeb li wieħed ifakkar li diġa` kien sar titjib sostanzjali fl-istess inħawi l-iktar 'il fuq ħdejn il-flats fi Triq Sir Luigi Preziosi Furjana.

Irrid ngħid, Mr Speaker, li huwa nteressanti li dan ix-xogħol sar mill- ħaddiema tal-gvern ta' l-uffiċċju ċentrali ta' distretti fi ħdan il- ministeru għall-ambjent, kif ukoll mid-dipartiment tal-manifattura u servizzi.

Dan qed ikun responsabbli mit-tagħmir ġdid tal-logħob, bħal bandli, li se jitqiegħdu f'parti prominenti ta' dan il-ġnien li fil-fatt tqassam f'żewġ partijiet.

Hemm parti minnu li hija iktar marbuta ma' attivita`, allura wieħed isib tennis courts, football pitch u l-area tal- bandli.

Hemm il-parti l-oħra li hija iktar rikreattiva fejn hemm inqas storbju w anke fencing biex jissepara ż-żewġ naħat.

Hemm ukoll il-faċilita` ta' kiosk li jkompli jagħti inċentiv lil min jaqla' l-għajxien tiegħu minn hemmhekk sabiex jieħu ħsieb il-madwar.

Tajjeb li wieħed jgħid, Mr Speaker, li filwaqt li fis-snin li għaddew kien sar ftit xogħol fl-ewwel u t-tieni sena, kif kien proprju ppjanat, f'din is- sena x-xogħol jilħaq il-qofol tiegħu u jiġi fi tmiemu lejn l-aħħar ta' Marzu.

Proprju nhar il-Ħadd l-istess il-ministru ta' l-ambjent, flimkien mas- segretarju parlamentari għall-isport u l-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali li ħa interess kbir fil-proġett, kien hemm l-għoti ta' wiċċ ta' turf artifiċjali fis-Salinos il-Belt.

Dan ikompli jikkonferma l-impenn ta' dan il-gvern f'dawn l-inħawi u li meta wieħed iqis anke r-responsabbilta` tal- kunsilli lokali, jibda jifhem kemm dawn il-kunsilli għamlu differenza.

Huwa minnu li membri parlamentari minn din il-Kamra jagħmlu l-pressjoni tagħhom, pero` m'hemmx dubju li mill-ħolqien tal-kunsill lokali mill-1993 'l hawn, dawn il-proġetti ngħataw ħafna iktar importanza mill-kunsilli u ħafna drabi dan sar b'kollaborazzjoni mal-gvern ċentrali.

Kif għedt diġa' fuq il-każ tal-bandli l-Furjana u fil-każ tas-Salinos football ground fil-Belt hemm mal-Lm100,000 li ħarġu mis-segretarjat parlamentari għall-isports, taħt il-ministeru ta' l-edukazzjoni u mas- Lm60,000 li ħarġu mill-Valletta rehabilitation project.

Il-Valletta rehabilitation project ilu mwaqqaf mill-1987 'l hawn meta kien hemm amministrazzjoni ġdida nazzjonalista.

Kont staqsejt mistoqsija 28167 dwar kif intnefqu l-flus tal-Valletta rehabilitation prjoect matul is-snin.

Wieħed isib li fil-fatt kien hemm ħafna proġetti li saru u jekk wieħed iħares ftit lejn l-istatistika jsib li bejn l-1987 u s-sena 2000 intefqu ma' l-Lm4 miljuni fi żmien amministrazzjoni nazzjonalista.

Bejn l-1987 u l- 1996 u fl-1999 u s-sena 2001 intefqu mat-Lm3.5 miljuni u minn dawn wieħed isib li kien hemm Lm1 miljun li ntefqu fuq wirt storiku.

Kien hemm man- Lm0.5 miljun li ntefqu biss fuq il-konkatidral ta' San Ġwann fuq ir- riabilitazzjoni u r-restawr tal-konkatidral ta' San Ġwann.

Kien hemm mal- Lm260,000 li ntefqu fuq knejjes oħra fil-Belt u fil-Furjana.

Kien hemm ukoll mal-Lm200,000 li ntefqu fuq bini ieħor importanti, bħalma huwa dan l- istess bini li qegħdin fih bħalissa - proprju l-palazz tal-President, fejn hawn ukoll il-parlament.

Tajjeb li wieħed jgħid li barra dawn il-Lm1 miljun li ntnefqu fuq wirt storiku kien hemm ukoll mal-Lm250,000 li ntefqu fuq embellishments ta' pjazzez u ġonna u hawn mhux qed ninkludi tqegħid ta' madum, pavimentar u affarijiet simili.

L- embellishment ta' ġonna u pjazzez jammonta għal madwar Lm250,000.

Fil-fatt meta wieħed jara kif ġew imdawwra s-swar ta' madwar il-Belt isib li swew mal-Lm230,000 tul is-snin - bejn l-1987 u s- sena 2000.

Forsi wieħed jinnota anke minn dawn il-figuri li semmejt, li hemm mal-Lm1 miljun għar-restawr ta' wirt storiku.

Hemm mal-Lm230,000 oħra għall-illuminazzjoni tas-swar u mal-Lm250,000 għal dak li jirrigwardja embellishment ta' pjazzez u ġonna.

Nerġa' ngħid li mhux qed ninkludi dan l-ammont ta' flus għax din diffiċli torbotha ma' ħaġa partikolari għaliex pavimentar jista' jkun sew għal wirt storiku jew għal embellishment.

Jista' jkun li l-figura titla' iktar, imma xorta l-ammont ta' flus li ntefqu għall-ġonna huwa pjuttost baxx.

Dan jispjega għaliex l-ombudsman proprju fis-16 ta' Novembru tas-sena li għaddiet kien għamel "report by the parliamentary ombudsman, about the main public gardens in Valletta."

Hawnhekk fil-fatt kien sar rapport dwar il- ġonna tal-Barraka ta' Fuq u l-Barraka t'Isfel, kif ukoll dwar il-Ġnien ta' Hastings.

L-ombudsman kien ikkonkluda li jeħtieġ li jkun hemm iktar kordinazzjoni bejn il-Valletta rehabilitation committee u l-kunsilli lokali rispettivi.

Ta' min jgħid hawnhekk li anke fuq il-Ġonna ta' l-Argotti l- Furjana u l-Ġnien tal-Mall beda wkoll ċertu xogħol li huwa importanti.

Meta wieħed jara r-rapport ta' l-ombudsman isib li hemm bżonn ta' iktar kordinazzjoni bejn il-Valletta rehabilitation committee, il-kunsilli lokali, u d-dipartiment ta' l-agrikoltura.

Nista' ngħid li fil-Mall sar ħafna xogħol ta' trinek għall-irrigazzjoni mingħajr ma stennew biex ikunu jafu minn fejn se jgħaddu l-infrastruttura għall-floodlighting.

Bla dubju f'dawn il-ġonna hemm bżonn iktar kordinazzjoni bejn il-VRC, il-kunsilli, d-departiment tal-agrikultura u tax- xogħolijiet.

L-ombudsman kien anke rrakomanda li jkun hemm manager wieħed diżinjat bħala supretendent jew kuratur fuq dawn il-proġetti.

Dan ovvjament ikun megħjun minn ħaddiema tal-gvern li jkunu jistgħu jagħmlu dan ix-xogħol.

Mr Speaker, biex nikkonkludi nasal biex ngħid li proprju għax fil- King George V grounds fil-Furjana kien hemm dipartiment wieħed li jagħmel ix- xogħol, kien hemm iktar kordinazzjoni u allura iktar effiċjenza fix-xogħol.

Tajjeb li wieħed ifakkar li primarjament dan ix-xogħol sar mill-ħaddiema tal-gvern, ħlief għall-pavimentar.

Iktar minn hekk wieħed jista' jara kemm it-titjib tal-ġonna fl-inħawi tal-Belt u l-Furjana jista' jwassal biex ikollna ambjent ħafna isbaħ li fih nistgħu ngħixu.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla l- Erbgħa, 30 ta' Jannar 2002 fis-6:00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

ENEMALTA – DAWL FL-IMTARFA BY-PASS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jinfurmani bil-progress tal-talba tiegħi cioe sabiex tiddawal aktar u aħjar il-By Pass ta' l-Imtarfa?

Meta fil-fatt se jsiru dawn ix-xogħlijiet?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-tweġiba li tajt meta rrispondejt il-mistoqsija parlamentari nru.

30796 waqt is-Seduta nru.

676 tapplika għal din il- mistoqsija wkoll.

PITKALIJA – BDIEWA FULL-TIME/PART-TIME

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' bdiewa full-time u part-time li daħlu l-biegħa/prodott tagħhom fil-Pitkalija Ċentrali is-sena li għaddiet?

Kemm kienet il-kwantita' ta' ħxejjex u frott separatament?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Matul is-sena 2001 daħlu fil-Pitkalija Ċentrali 28,651,667 kgs ħaxix u 1,852,476 kgs frott.

L-istatistika rigward in-numru ta' bdiewa nvoluti qed tinġabar.

PERMESSI ĠODDA – ĦOFOR TA' L-ILMA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' persuni ġodda li ngħataw permessi għall-ħofor ta' l-ilma matul is-sena li għaddiet?

F'liema lokalitajiet ta' Malta ingħataw?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li matul is-sena li għaddiet il- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma ma ħarġet ebda permessi biex jitħaffru boreholes.

SEA MALTA - TUNELLAĠĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien it-tunellaġġ li ġarret is-Sea Malta matul Ottubru, Novembru u Diċembru 2001?

X'kienet is-sitwazzjoni għall-istess perjodu fil-ħames snin li għaddew sena b'sena?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li matul l-aħħar tlitt xhur kull sena, għal dawn l-aħħar ħames snin, il-kumpanija Sea Malta ġarret it- tunnellaġġ kif indikat

|SENA |TUNNELLATI | | |KUBI | |1997 |94,040 | |1998 |104,317 | |1999 |114,702 | |2000 |114,278 | |2001 |100,398 |

MFSC - XIRI TA' ART

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm, meta u mingħand min inxtrat l-art li hemm qrib l-MFSC mċ-Ċentru għas-Servizzi Finanzjarji nnifsu?

Kemm kienet tiswa din l-art meta l-MFSC oriġinarjament daħlu f'dan il-post?

Kemm kienet inxtrat l-art li l-MFSC operat fuqha f'dawn l-aħħar snin?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li l-informazzjoni mitluba minnu tinsab regolarment rekordjata fir-Reġistru Pubbliku, kif trid il-liġi.

APPLIKAZZJONIJIET - POSTIJIET TA' TRADESMEN/SENIOR TRADESMEN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm applikanti għall-postijiet vakanti ta' tradesmen u senior tradesmen mad-Dipartiment ta' l-Agrikoltura li ġew irriklamati permess taċ-ċirkulari MPO/ 35/2001?

Kemm kien hemm postijiet vakanti?

Dawn il-karigi imtlew u jekk iva, meta?

L-applikazzjonijiet kienu kollha eliġibbli għall-dawn il-postijiet?

X'inhi ir-raġuni li ċerti applikanti lanqas biss ġew mgħarrfa il-postijiet imtlewx jew le?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-Applikanti għall-kariga ta' Tradesman (Mason) u Senior Tradesman (Mason) fid-Dipartiment ta' l-Agrikoltura li ġiet irriklamata permezz taċ-Ċirkulari MPO/35/2001 kienu sittax (16).

Kien hemm vakanza waħda.

Mir-rapport li ġie sottomess lill-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku jirriżulta li ħadd mis-sittax-il applikant ma kien jissodisfa l- eliġibilita` mitluba f'paragrafu 5 tas-sejħa għal applikazzjonijiet.

Għaldaqstant ħadd mill-applikanti ma ġie maħtur għal din il-kariga, li għalhekk baqgħet vakanti.

Jien infurmat li l-kandidati ser jiġu nfurmati bir-raġuni li għaliha ma nstabux eliġibbli.

HOUSING – XIRI TA' FOND

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Wara li l- familja li d-dettlaji dwarha qed jintbagħtu separatament xtraw il-fond ta' missier il-mara indikat under separate cover wkoll.

Dawn jkunu eliġibbli biex jiġu ikkunsidrati għal garage tal-missier indikat under separte cover wkoll jekk jiġi nieqes?

Huma interessati li jekk hemm bżonn jixtru dan il- garage?

ONOR.

TONIO BORG: Garaxx, bħal kull proprjeta` oħra ta` Gvern li m`hiex residenzjali, jista` jinbiegħ biss skond id-disposizzjonijiet ta` l-Att li jirregola it-Trasferiment ta` Artijiet tal-Gvern (Kapitolu 268).

M`hemm l-ebda regola fissa dwar il-bejgħ ta` garaxxijiet jew xi proprjeta` oħra, imma kull każ jiġi ikkunsidrat fuq il-merti tiegħu.

F`każ ta` garaxx, il-policy approvata mill-Gvern preżenti tgħid li l-kirja tista` ddur fuq il-werrieta wara l-mewt ta` l-inkwilin.

Dan b`żieda fil-kera ta` għaxra (10%) fil-mija għal kull għaxar snin (jew parti minnhom) minn meta ġiet stabbilita il-kirja oriġinali.

MFSC - STAFF COMPLEMENT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid x'inhuwa l-istaff complement tal-MFSC bħalissa?

Kemm ġew impjegati mill-Bank Ċentrali?

F'liema gradi huma?

Kemm għad baqa' postijiet vakanti x'jimtlew minħabba r-rwol il-ġdid li assuma ċ-ċentru?

F'liema karigi huma?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li n-numru ta' ħaddiema mpjegati ġewwa l-MFSC (fil-21 ta Jannar 2002) huwa ta' 93 li huma full time, waqt li 4 huma part time.

Sbatax il-impjegat full time minnhom ġew mill-Bank Ċentrali reċentement wara r-rwol ġdid li assumiet l-MFSC mill-1 ta'Jannar 2002.

Dawn l-impjegati jokkupaw gradi diversi skond ir-responsabbiltajiet mogħtija lilhom kif jokkupaw impjegati fil-Units Regolatorji oħrajn li għandha l-MFSC.

Bħal ma tagħmel dejjem, ukoll issa li assumiet rwol ġdid, l-MFSC, minn żmien għal żmien tevalwa l-pożizzjoni tagħha fir-rigward ta' postijiet vakanti li jista' jkun hemm.

Jekk jinħass il-bżonn, dawn jimtlew skond il- provvedimenti stabbiliti mill-liġijiet relevanti u l-proċeduri relatati magħhom.

Infatti, fil-preżent, iċ-Ċentru qiegħed fil-proċess li jkompli jsaħħah dan il-Unit ġdid permezz ta' sejħa għal numru ta' managers, kif jidher anke minn sejħa pubblika għal applikazzjoniniet li saret dan l-aħħar jiem fil- gazzetti lokali.

PROGRAM XARABANK – SPONSORSHIP TA' L-AIR MALTA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-valur ta' l-isponsorship tal-program Xarabank mill-Air Malta u minn ażjendi parastatali oħrajn?

Dan it-tagħrif qed jintalab f'ġieh it-trasparenza ta' l-operat ta' dawn il-kumpaniji iffinanzjati minn fondi publiċi?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirreferi lill-Onorevoli Interpellant għat- tweġibiet li tajt għall-mistoqsija parlamentari nru 31004 waqt is-Seduta numru 682 u għall-mistoqsija parlamentari nru 31149 waqt is-Seduta nru 686.

MALTA TOURISM AUTHORITY

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid x'arranġament kummerċjali hemm bejn il-Malta Tourism Authority u Where's Everybody?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Infurmat li f'Jannar 2001 il-kumpanija Where's Everybody rebħet tender għall-produzzjoni ta' erba' slots publicitarji in konnessjoni mal-kampanja ta' għarfien li l-Awtorita' tagħmel fil-media lokali.