MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 204 Il-Ħamis, 9 ta' Diċembru, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 204

Il-Ħamis, 9 ta' Diċembru, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.10 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ħamis, 9 ta' Diċembru, 1999

WERREJ MINUTI 126

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 126

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR RESPONSABBILTA' ĊIVILI U KUMPENS GĦAL

TINĠIS MIŻ-ŻEJT (KONSIDERAZZJONI MILL-ĠDID FIL-KUMITAT U TIELET QARI)

OIL POLLUTION (LIABILITY AND COMPENSATION) BILL

(COMMITTEE STAGE RECONSIDERATION AND THIRD READING) 131

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2000

IS-SEBA' JUM STABBILIT

MINISTERU GĦALL-AMBJENT 133

AĠĠORNAMENT 165

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MITKUB 166

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 203 li saret fis-7 ta' Diċembru, 1999 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SAN PAWL IL-BAĦAR - TARMAK

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk ix- xogħol ta' tarmak fi Triq San Pawl f'San Pawl il-Baħar huwiex lest?

Jekk m'huwiex lest jista' jgħid meta se jitkompla?

X'fadal xi jsir u meta se jitlesta?

Jekk ix-xogħol huwa lest, jista' l-Ministru jgħid x'passi ittieħdu biex ix-xogħol ħażin li sar jerġa' jsir mill-ġdid?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien informat li x-xogħol li għad irid isir fi Triq San Pawl f'San Pawl il-Baħar jikkonsisti f'bdil ta' parti mill-main tad-drenaġġ u tqegħid ta' wearing course.

Dan ix-xogħol se jsir wara li tiġi allokata t-tender għax-xogħol, kif dehret fil-gazzetta tal-gvern.

Ix-xogħol mistenni li jibda wara l- festi tal-Milied u l-Ewwel tas-Sena.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Kif jaf il-Ministru, hemm triq li mill-Kalkara tagħti għall-Birgu, li effettivament inġarret mill-baħar bil-maltemp u, għalkemm fil-gazzetti qrajt li din it-triq se terġa' ssir mill-kunsill lokali, ma nafx kemm huwa possibbli għall-kunsill li jagħmel dan ix-xogħol.

Jista' l-Ministru jispjega eżattament x'se jiġri u jekk ix-xogħol hux qed jitqies bħala wieħed urġenti?

Qed nistaqsi għaliex jekk allaħares qatt tiġri xi disgrazzja xi naħa jew oħra, nispiċċaw li ma nkunux nistgħu nidħlu jew noħorġu minn hemm!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Fil-fatt jien ukoll qrajt fil-gazzetti li x- xogħol se jsir mill-kunsill lokali tal-Birgu.

(Interruzzjonijiet) Le, ma mortx fuq il-post biex nara l-ħsara li saret imma mir-ritratti li rajt naħseb li jrid isir bini anke mal-baħar, u wisq nibża' li l-kunsill lokali m'huwiex attrezzat biżżejjed biex jagħmel dan it-tip ta' xogħol.

Fil-fatt irrid nitkellem mad-direttur tad-dipartiment tat-toroq ħalli flimkien mal-marine section ta' l-awtorita' marittima jsir dan ix-xogħol, għaliex ma naħsibx li huwa xogħol li jista' jagħmlu l-kunsill lokali, peress li l-major works tkissru għal kollox u allura jrid ikun il-gvern ċentrali li jidħol responsabbli għal dan ix-xogħol.

GŻIRA - RAZZETT

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk bini f'forma ta' razzett li jinsab fi Triq Sliema, Gżira kantuniera ma' Triq Reġjonali - eżattament quddiem ir-ristorant Papa' Mario - huwiex proprjeta' tal-gvern?

Jekk huwa proprjeta' tal-gvern, jista' l-Ministru jgħid kemm ilu okkupat u min qed jokkupah preżentement?

B'liema mod il-proprjeta' msemmija għaddiet għand l-inkwilin preżenti?

Kemm qed titħallas kera kull sena?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern) : Ninsab informat li skond ir- records tad-dipartiment għat-tmexxija ta' proprjeta' tal-gvern, ir-razzett li qed jirriferi għalih l-Onor.

Interpellant m'huwiex proprjeta' tal- gvern.

SANTA VENERA: PALAZZ L-AĦMAR - MANUTENZJONI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jieħu l-passi meħtieġa u immedjati biex isir tibjid fil-komun, issir il-manutenzjoni tal-bieb ta' barra u jsir il-madum fl-entratura ta' block B tal-Palazz l-Aħmar, bini tal-gvern, Santa Venera?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lid-dipartiment tal- bini u tiswija ta' djar għall-azzjoni meħtieġa.

VAT - SPEZZJONIJIET

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm mill-1 ta' Jannar, 1999 saru spezzjonijiet minn spetturi tal-VAT għall-evażjoni ta' l-istess taxxa?

Kemm minnhom saru lill-professjonisti, kemm minnhom saru lill- ħwienet u kemm minnhom saru fuq konsumaturi?

Kemm inqabdu jabbużaw u kemm ittellgħu l-qorti jew ittieħdu xi forma oħra ta' passi kontrihom?

F'liema lokalitajiet saru dawn l-ispezzjonijiet?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi) (f'isem il- Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li mill-1 ta' Jannar sal-10 ta' Novembru 1999 saru 6,498 spezzjoni mill-ispetturi tal- VAT, li minnhom 5,898 saru lil tal-ħwienet u 141 lill-professjonisti.

L- ispetturi tal-VAT ma jagħmlux spezzjonijiet lill-konsumaturi għax dawn ta' l-aħħar ma jaqgħux fl-iskop tal-liġi tal-VAT f'dan ir-rigward.

Fl-istess perijodu kien hemm 1,005 każ li ġew rapportati b'abbuż tal- liġi, li erbgħa minnhom kienu ta' professjonisti.

Minn dawn il-każi ttieħdu passi bil-qorti kontra 73 persuna reġistrata, 546 ġew mitluba jħallsu compromise fine ta' Lm50 u għad iridu jittieħdu passi kontra 386.

Kien hemm ukoll 553 każ ieħor li qed jiġu investigati biex tinħarġilhom stima ta' taxxa, 94 minnhom professjonisti.

Il-lokalitajiet f'Malta u f'Għawdex li fihom saru l-ispezzjonijiet jidhru fil-lista mehmuża u mmarkata Dok.

A.

QRATI - AMNESTIJI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw amnestiji mit-12 ta' Mejju, 1987 'il hawn?

Jista' jgħid f'kull każ x'kienet l-okkażjoni u kemm kien it-tnaqqis?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): L-Onor.

Interpellant hu mitlub jagħmel id-domanda tiegħu lill-ministru ta' l- intern peress li jien informat li r-records relattivi jinżammu mill- awtoritajiet tal-ħabs.

PRIĠUNIERI - AMNESTIJI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu u min kienu l- priġunieri li gawdew minn amnestiji mit-12 ta' Mejju, 1987 'l hawn?

Jista' jgħid f'kull każ kemm tnaqqsu ġranet lil kull priġunier?

ONOR.

TONIO BORG: Wieħed jifhem li m'huwiex prudenti li jingħataw l- ismijiet ta' individwi li jinsabu fil-ħabs.

Lanqas m'huwa prattikabbli li jiġu eżamati madwar 8,000 file sabiex jiġi stabilit kemm-il ġurnata ta' priġunerija inħafru b'kollox lil kull priġunier.

Dwar il-bqija tad-domanda, nagħmel riferenza għall-informazzjoni simili li ngħatat fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 11774, fejn fuq il-Mejda tal-Kamra tqiegħdu l-amnestiji kollha li ngħataw mill-1971 'l hawn.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li m'huwiex possibbli li wieħed jirriferi issa għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 11774, jista' l-Ministru jgħidilna kemm-il amnestja ngħatat?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mill-memorja niftakar li kienet saritli domanda mill- Onor. Mario Galea, simili għad-domanda preċedenti li rrisponda l-ministru tal-ġustizzja, bid-differenza li l-Onor.

Galea talab kemm ingħataw amnestiji mill-1971 u l-Onor.

Cuschieri talab mill-1987, u jien qbadt u tajthom kollha.

Jekk m'iniex sejjer żball kienu ngħataw minn 15 sa 20 amnestija pero' naf li l-amnestiji kienu jvarjaw.

L-ewwel amnestija li ngħatat fl-1971 kienet minħabba bidla fil-gvern - u kien hemm lista ta' individwi mal-proklama - u ngħatat amnestija oħra meta sar l-Isqof ta' Għawdex; ingħataw żewġ amnestiji meta laħaq President tar-Repubblika; u ngħatat amnestija oħra meta sar tibdil fil- Kostituzzjoni fuq in-newtralita' u l-indħil barrani f'Jannar ta' l-1987.

Xi wħud minnhom kienu xahar għal kull sena priġunerija, oħrajn kienu xahar flat rate lil kulħadd u l-aħħar waħda li ngħatat kienet fit-12 ta' Diċembru, 1996.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Kif jaf il-Ministru, bħalissa għaddejjin diskussjonijiet jekk għandhiex tingħata amnestija minħabba l-millennju - s'intendi jien diġa' għamilt l-opinjoni tiegħi pubblika - u nixtieq inkun naf x'inhi l-pożizzjoni tal-gvern?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, ma rridx naħrab id-domanda pero' jien m'iniex responsabbli għall-għoti ta' l-amnestiji.

Irrispondejt id-domanda fuq l-amnestiji għaliex meta joħorġu amnestiji jinżamm record fil-ħabs u allura kien iktar faċli għalija milli għall-ministru tal-ġustizzja li nagħti din l-informazzjoni, peress li l-awtoritajiet tal-ħabs jirċievu l- warrant tal-President tar-Repubblika bl-amnestija vera u proprja u dawk l- amnestiji jiġu reġistrati kollha l-ħabs.

Pero' jien m'għandix il-poter kostituzzjonali li nagħmel rakkomandazzjoni lill-President tar-Repubblika għall-għoti ta' xi amnestija.

Infakkar lill-Onor.

Interpellant li l-proċedura li dejjem ġiet segwita minn gvernijiet differenti hija li għar-rigward ta' amnestiji normali l- parir jingħata mill-ministru tal-ġustizzja u għar-rigward ta' amnestiji ġenerali, fejn ikunu nvoluti reati konnessi mad-droga, ġeneralment id- deċiżjoni tittieħed mill-kabinett.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jien ma nistax nifhem kif il-ministru tal-ġustizzja tefagħha fuqek u issa int erġajt tfajtha fuq il-ministru tal-ġustizzja, qiskom qed tilagħbu l-ping-pong!

(Interruzzjonijiet) Naf li l-ministru ta' l-intern ikollu aċċess għal ċerta informazzjoni pero' ma jidhirlix li l- ministru tal-ġustizzja kellu jirrispondi bil-mod kif irrisponda.

Għalhekk issa nixtieq nistaqsi lill-ministru tal-ġustizzja - żgur li qiegħed f'pożizzjoni li jgħid x'inhi l-opinjoni tal-gvern dwar dawn l-amnestiji - jekk itteħditx xi deċiżjoni dwar l-amnestija għall-millennju u, jekk għadha ma tteħditx deċiżjoni, jaħsibx hux se jmexxi 'l quddiem l-għoti ta' din l-amnestija?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Naħseb li l-Onor.

Mizzi jaf x'inhi l-opinjoni tiegħi mhux biss dwar l-amnestija għall-millennju imma anke dwar l- amnestiji in ġenerali għaliex stqarrejtha pubblikament.

Amnestijia ġenerali tiġi mogħtija tradizzjonalment mill-kabinett u m'hijiex deċiżjoni ta' xi ministru partikolari.

Ma jidhirlix li hija l-prattika li wieħed jitkellem hawnhekk dwar xi jkun qed jiġri fil-Kabinett pero' nista' ngħid li s'issa m'hemm l-ebda deċiżjoni li tingħata amnestija ġenerali għaliex ovvjament kieku ġiet imħabbra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Veru li d-deċiżjoni tittieħed mill-kabinett pero' jkun hemm rakkomandazzjoni mill-ministru responsabbli favur jew kontra.

F'dan il-każ, x'inhi r-rakkomandazzjoni tal-ministru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Ma naqbilx mal-premessa li qed jagħmel l-Onor.

Interpellant.

Safejn naf jien - issa jista' jkun li l-prattiċi jkunu differenti - l-amnestiji ġenerali jingħataw b'deċiżjoni tal-kabinett u ma naħsibx li kwalunkwe ministru jista' jressaq il-proposta tiegħu.

Fil- prattika, il-proċedura fil-każ ta' l-amnestiji partikolari hija li jekk priġunier jitlob amnestija fuq sentenza li ma jkollhiex x'taqsam ma' drogi, id-deċiżjoni finali tkun tal-ministru partikolari.

F'każ li s- sentenza mogħtija lill-priġunier ikollha x'taqsam mad-droga, il-ministru tal-ġustizzja jressaq il-proposta tiegħu lill-kabinett li jiddeċiedi fuq rakkomandazzjoni tiegħu.

Fil-każ ta' amnestiji ġenerali, fejn mhux qed nitkellmu fuq l-użu tal-prerogative of mercy partikolari u allura ma jkunux jaqgħu taħt il-maħfra tal-piena, issir diskussjoni ġenerali fil- kabinett u mhux fuq rakkomandazzjoni ta' xi ħadd.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-Ministru jgħidli f'każ ta' amnestija partikolari, kif jidħol bħala ministru tal-ġustizzja u x'say għandu f'dawn l-affarijiet?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Fil-każ ta' amnestija partikolari ssir petition lill- President tar-Repubblika, li min-naħa tiegħu jirriferi dik il-petition lill-ministru tal-ġustizzja.

Wara li kien sar ir-rapport minn Dr Edgar Mizzi - fil-każ li kien inqala' ta' l-Onor.

Charles Mangion - kienet ġiet stabilita ċerta proċedura għand min tmur, u normalment din il-petition tmur għar-rakkomandazzjoni tal-ministru ta' l-intern, tmur għand il- pulizija, jekk tkun involuta importazzjoni ta' xi affarijiet illegali tmur għand id-dipartimenti konċernati li kollha jagħtu l-parir tagħhom u fl- aħħar tmur għand l-attorney general għall-parir finali.

Wara li l- attorney general jagħti l-parir tiegħu tmur għand il-permanent secretary li jagħti l-parir tiegħu wkoll u l-file jitla' għand il-ministru tal- ġustizzja.

F'każ li s-sentenza ma jkollhiex x'taqsam mad-drogi, id- deċiżjoni finali jeħodha l-ministru li jagħmel ir-rakkomandazzjoni tiegħu lill-President u mbagħad il-President jiddeċiedi fuq il-parir li jkun ingħata.

F'każ li l-petition tkun tirrigwarda każ fejn il-priġunier ikun ġie misjub ħati ta' xi reat konness mad-drogi, il-ministru huwa marbut li jmur quddiem il-kabinett bir-rakkomandazzjoni tiegħu.

SKEJJEL - VOT KAPITALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fuq liema skejjel u bini ieħor huma mistennija li jintnefqu ż-Lm2.6 miljun ivvotati bħala nefqa kapitali għas-sena 2000?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Id-dettalji mitluba jkunu jistgħu jitħabbru wara aktar verifiki.

EDUKAZZJONI - COMPUTERS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Meta tqis li d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni għandha 3,500 mis-7,500 computer li hemm fid-dipartimenti tal-gvern, jista' l-Ministru jgħid meta se jingħataw IT facilitators lid-diviżjoni ta' l- edukazzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li saru diversi talbiet sabiex jingħataw IT facilitators għad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni.

Il-kwestjoni qed tiġi diskussa mal-MITTS u fil-futur għandha tittieħed azzjoni f'dan ir-rigward.

VETTURI IMPRESSED

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 11821 - oriġinarjament kienet saret lill-Prim Ministru - u jgħid x'inhu n-numru ta' nies impjegati bħala impressed mal-gvern?

Kemm hemm vetturi li huma kkalkolati bħala impressed?

Kemm intuża fuel, petrol u diesel matul dawn l-ewwel 11-il xahar?

X'kontrolli hemm biex jiġi żgurat li jintuża biss dak il-fuel li jkun hemm bżonn?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Skond l-informazzjoni li għandu dan il-ministeru, fl-aħħar ta' Ottubru ta' l-1998 kien hemm 724 vettura impressed bis-sewwieq f'numru ta' ministeri u dipartimenti tal-gvern kif ukoll f'numru ta' organizzazzjonijiet parastatali.

M'huwiex il-kompitu ta' dan il-ministeru li jżomm record dwar kemm jintuża fuel, iżda nista' ngħid li l-fuel jiddependi mid-daqs tal-makna tal- vettura u mill-ammont ta' mili li tkun għamlet il-vettura għal vjaġġi uffiċjali.

Kull impressed driver huwa obbligat li jżomm logbook li fuqu jiġi reġistrat kull vjaġġ li jsir u li jiġi ffirmat mill-uffiċjal li jkun qed jinqeda.

MR SPEAKER: L-Onor.

Buhagiar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Jista' l-Ministru jagħti breakdown ta' dawn is- 724 vettura impressed, fis-sens li jgħid kemm minnhom huma trakkijiet, kemm minnhom huma vejikoli żgħar u kemm minnhom huma vannijiet?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, m'għandix din l-informazzjoni hawnhekk u jekk l-Onor.

Interpellant jogħġbu jagħmilli mistoqsija speċifika bil-miktub inkun nista' nwieġbu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Jista' l-Ministru jikkummenta fuq il-pjani li kien ħabbar il-Partit Nazzjonalista fil-programm elettorali tiegħu, meta qal li xufiera impressed kienu se jsiru tal-post?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar- risposta li ta l-Prim Ministru fis-seduta ta' nhar it-Tlieta li għaddew filgħaxija, meta kien qiegħed wieġeb għall-mistoqsijiet supplimentari u spjega l-pożizzjoni kif inhi s'issa, cioe' li hemm rapport li għadu kif tlesta u ġie ppreżentat issa.

Jiġifieri għall-mument naħseb li m'hemm xejn x'inżid ma' dak li ġie rrapportat lill-Kamra fl-aħħar seduta li kellna.

FINANZI - KIRI TA' KAROZZA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet ir-risposta li ta l-ministeru tal-finanzi lill-awditur ġenerali dwar il-mistoqsijiet imqajma fir-rapport għall-1998 li l-kiri tal-karozza tal-ministru se tqum Lm25,678 u għaliex ġiet mikrija flok mixtrija?

ONOR.

JOSEF BONNICI (f'isem il-Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill- Onor. Interpellant li tweġiba għal din il-mistoqsija tingħata f'xi tweġiba oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, jien kont għamilt mistoqsija dwar dan il- każ u ma nafx għalfejn domt ma ngħatajt tweġiba.

Issa li l-awditur ġenerali ġibed l-attenzjoni dwar dan l-ammont, ma jidhirlux il-Ministru li l-mistoqsija li għamilt jien dak inhar ma saritx għalxejn, kif kien ġie nsinwat?

Ma jidhirlux il-Ministru li jien għamilt sew li għamilt dik il- mistoqsija meta issa anke nġibdet l-attenzjoni ta' l-awditur dwar dan il- każ?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, onestament ma niftakarx x'ingħad dakinhar.

Li naf huwa li l-informazzjoni kienet għadha qed tinġabar u naturalment ir-risposta ngħatat meta setgħet tingħata.

Ma nistax nikkumenta iktar fuq din il-problema għaliex ma niftakarx eżattament x'kienu l-issues.

Irrid ngħid ukoll li l-mistoqsija qed tirriferi għal-leasing tal-karozzi mill-ministeru tal-finanzi u għalhekk naturalment wieħed irid jikkonsidra l- economics tagħhom.

Din hija xi ħaġa li l-ministeru tal-finanzi jħares lejha u jeżamina x'ikun jaqbel u allura hija xi ħaġa li naturalment jrid jittratta wkoll ma' l-awditur, kif tqajjem fir-rapport ta' l-awditur, għal sistema daqsxejn differenti minn dik tradizzjonali.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR RESPONSABBILTA' ĊIVILI U KUMPENS GĦAL TINĠIS MIŻ-ŻEJT

OIL POLLUTION (LIABILITY AND COMPENSATION) BILL

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, qabel ma ngħaddu għall-ewwel item ta' l-aġenda, nixtieq nitlob il-permess tal-Kamra biex l-Abbozz ta' Liġi dwar Responsabbilta' Ċivili u Kumpens għal tinġis miż-Żejt - Abbozz Nru. 25, li ġie rapportat lill-Kamra wara li tlesta x-xogħol fuqu fil-Kumitat għall- Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi - jiġi kkonsidrat mill-ġdid, din id- darba mill-Kumitat tal-Kamra kollha, għal xi emenda żgħira li hemm bżonn issir.

Mr Speaker, nista' nikkonferma li għandi l-kelma tal-Whip ta' l- oppożizzjoni li m'għandux ikun hemm diffikulta' dwar din it-talba.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

MR SPEAKER: Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nipproponi li l-Kamra tikkonsidra mill-ġdid fi stadju ta' Kumitat Klawsola 9 ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar Responsabbilta' Ċivili u Kumpens għal Tinġis miż-Żejt.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi r-rikondizzjoni ta' klawsola 9 ta' l-Abbozz ta' liġi dwar Responsabbilta' Ċivili u Kumpens għal Tinġis miż-Żejt.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem-con.

FIL-KUMITAT

L-ordni għal Kumitat ġie moqri

L-Onor Michael Bonnici, President tal-Kumitati, j ippresjedi.

Klawsola 9 - Tħassir ta' l-Att Nru. XV ta' l-1991

Clause 9 - Repeal of Act No. XV of 1991

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, fi klawsola 9 fil-fatt kellna żball, fis-sens illi t-translation mill-Malti għall-Ingliż ma kenitx kompleta u għalhekk se nipproponi din l-emenda:

"B" Fit-test Ingliż tas-subklawsola 2 ta' klawsola 9 wara l-kliem "of the said Convention" għandu jiżdied il-kliem "and occurring before the coming into force of this Act,".

"B" In the English text of subclause 2 of clause 9, after the words "of the said Convention" there shall be added the words "and occurring before the coming into force of this Act,".

THE CHAIRMAN: Rimarki?

(Onor. Membri: No)

Il-mistoqsija hi l-emenda "B" imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "B" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 9, kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 9, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta klawsola 9 mgħoddija b'emenda.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Bil-permess tal-Kamra, nitlob li ngħaddu għat-Tielet Qari ta' dan l-Abbozz ta' Liġi.

MR SPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar Responsabilita' Ċivili u Kumpens għal Tinġiz miż-Żejt.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi biex Malta taċċedi għall-Protokoll ta' l-1992 li jemenda l- Konvenzjoni Internazzjonali ta' l-1969 dwar Responsabbilta' Ċivili għal Ħsara mit-Tinġis biż-Żejt, u l-Protokoll ta' l-1992 li jemenda l- Konvenzjoni Internazzjonali ta' l-1971 dwar it-Twaqqif ta' Fond Internazzjonali għal Kumpens għal Ħsara mit-Tinġis biż-Żejt, u għall- implimentazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta' dawn il-Protokolli", ikun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2000

IS-SEBA' JUM STABBILIT

MinisterU għall-Ambjent

L-ordni għal Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

THE CHAIRMAN: Nixtieq ninforma lill-Kumitat li skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 111 tas-17 ta' Novembru, 1999 il-ħin tad-diskussjoni għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-gvern u kelliema ta' l-oppożizzjoni, bl- aħħar nofs għan-naħa tal-gvern.

Nitlob issa lill-Ministru għall-Ambjent biex iressaq ir-riżoluzzjonijiet tiegħu.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Nipproponi:

VOT 30 - MINISTERU GĦALL-AMBJENT

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm20,868,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 30 - Ministeru għall-Ambjent, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

VOT 31 - AMBJENT

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm1,631,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 31 - Ambjent, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

VOT V - MINISTERU GĦALL-AMBJENT

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm7,965,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot V - Ministeru għall-Ambjent, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Charles Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Mr Chairman, nipproponi din l-emenda:

VOT 30 - MINISTERU GĦALL-AMBJENT Personal Emoluments

Item 11 - Holders of political office

Ħassar iċ-ċifra "Lm 10,531" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm 10,530".

Delete the figure "Lm 10,531" and substitute therefor the figure "Lm 10,530".

Mr Chairman, illum quddiemna għandna estimi ta' ministeru li bla dubju ta' xejn l-ħidma tiegħu hija mmirata sabiex ittejjeb l-ambjent fiżiku ta' pajjiżna, billi l-ewwelnett jieħu ħsieb li l-ambjent ma jitħammiġx la bl- iskart likwidu u lanqas bl-iskart solidu, u t-tieni nett billi jsebbaħ l- ambjent billi nwettqu proġetti ta' tisbiħ u ta' tisħiħ għall-infrastruttura ta' pajjiżna.

Fil-fatt fl-introduzzjoni tad-diskors li kien għamel il- ministru s-sena li għaddiet kien ikkonferma dan li qed ngħid jien meta qal li:

"Nimmaġina li naqblu li dan huwa ministeru li jolqot bl-aktar mod viżibbli l-ħajja f'pajjiżna u anke jekk mhux dejjem naqblu fuq l- inizjattivi li jittieħdu, naħseb naqblu li l-ministeru għall-ambjent irid ikun fulcrum ta' attivita' u ta' mpenn."

Sur President, fil-fatt se nagħmel id-diskors tiegħi fuq dawn il-parametri li l-ministru ssettja għall-ministeru tiegħu.

Sfortunatament ħafna drabi l-ambjent fiżiku ta' pajjiżna tiġrilux ħsara mhux biss mill-atti tal-bniedem imma anke mill-elementi tan-natura.

Wieħed minn dawn l-elementi li żgur jagħmel ħsara lill-ambjent fiżiku ta' pajjiżna huwa l-istormwater.

F'dan il-pajjiż ilna żmien twil nitkellmu fuq il-bżonn li jsir xi ħaġa ħalli nillimitaw il-ħsarat, l-inkonvenjenzi u xi kultant anke l-imwiet u l-inċidenti traġiċi li jiġru meta tagħmel ħafna xita.

Pero' rrid ngħid li kien gvern preċedenti Laburista li kien ħa ħsieb li jagħti bidu għal inizjattiva ppjanata biex jittekilja din il- problema u fost l-affarijiet l-aktar importanti kien ta bidu għall- formulazzjoni ta' national stormwater master plan u kien waqqaf l- istormwater systems management unit sabiex jieħu ħsieb din il-problema partikolari.

Apparti dan kollu bħalma trid tagħmel f'ħafna affarijiet oħrajn, konna pprovdejna wkoll fondi sabiex din il-problema tibda tiġi tackled u bi pjaċir ninnota illi din l-istruttura li kienet frott il- ħidma ta' gvern Laburista bdiet tagħti ċerti riżultati, kif fil-fatt se naraw aktar 'il quddiem.

Naturalment il-Ministru Zammit Dimech huwa konxju mill-problema li joħloq l-ilma tax-xita f'pajjiżna u fil-fatt waqt żjara li kien qiegħed jagħmel lill-kunsill lokali ta' l-Iklin meta laħaq ministru, kien qalilhom li fil-każ tagħhom huwa jorbot l-problema ta' l-ilma tax-xita ma' problema akbar li hemm f'Birkirkara għaliex kif kulħadd jaf meta tagħmel ħafna xita l-wied ta' Birkirkara jegħreq.

Waħda mill-kawżi ta' din il-problema hija li hemm żewġt idjar mibnijin proprju fil-wied li huma ta' obstruction għall- flow ta' l-ilma u fil-fatt gvern Laburista kien beda proċedura biex dawn iż-żewġt idjar jiġu esproprjati u eventwalment jitwaqqgħu.

Se nikkwota dak li qal il-ministru lill-kunsill lokali ta' l-Iklin, skond kif rapportat minn "The Times" tal-5 ta' Diċembru, 1998:

"The buildings obstruct the flow of stormwater and are holding back plans to embark on the stormwater programme in the area.

Work on the Birkirkara stormwater plan was expected to start early next year, he said.".

Jiġifieri l-ministru kien qal lill-kunsill lokali ta' l-Iklin li fil-bidu ta' din is-sena kellu jieħu ħsieb sabiex dawn id-djar jitwaqqgħu, ħalli b'hekk jingħata bidu għall-pjan li ried isir.

Effettivament dawn id-djar għadhom hemm sal-lum u għalkemm ma kellniex inċidenti traġiċi f'dik l- area, saret ħerba sħiħa fil-wied ta' Birkirkara bix-xita li għamlet xi ġimgħatejn ilu.

Ċertament li l-Ministru Zammit Dimech qatt ma naqas li jitkellem fuq din il-problema.

Per eżempju, fit-2 ta' Frar, 1999 il-ministru kien żar xogħol li kien ippjanat minn gvern Laburista preċedenti ħdejn ir-roundabout ta' fejn il- fabbrika Lowenbreau - u għamel sewwa gvern Nazzjonalista li kompla jaħdem fuq dan ix-xogħol - fejn it-triq kellha togħla ħalli jkun hemm iktar spazju taħt it-triq u l-ilma tax-xita jgħaddi b'iktar faċilita'.

Sfortunatament l-uffiċjali li kienu nkarigati minn dan ix-xogħol ma ndunawx li meta għollew ir-roundabout ħolqu benniena għall-ilma li jkun ġej min-naħa tal-posta u fil-fatt bix-xita li għamlet dan l-aħħar waqaf ħafna ilma hemmhekk u hemm bżonn li ssir culvert ħalli dak l-ilma li hemm mar- roundabout jitneħħa.

Imma nieħu pjaċir li dan ix-xogħol sar għaliex għallinqas il-problema li kien hemm fit-tarf tal-wied ta' Ħal Qormi ġiet solvuta.

Meta l-ministru kien qiegħed fuq dan il-lant tax-xogħol, hemmhekk ġie rapportat minn "in-nazzjon" li qal hekk:

"Qed jittieħdu passi biex jitkompla l-proġett ta' l-Imsida u biex jingħataw prijorita' x-xogħlijiet f'Għajn Tuffieħa u f'Burmarrad.".

Jien naħseb li għalxejn nistaqsi lill-ministru x'għamlu fl-Imsida, f'Burmarrad u f'Għajn Tuffieħa biex isolvu l-problema ta' l-ilma tax-xita għax, apparti li tkomplew xi ftit xogħlijiet li kienu proposti minn qabel, effettivament ftit li xejn sar xogħol sabiex tissolva din il-problema; u jiddispjaċini ngħid li matul din is-sena anke dawk ix-xogħlijiet li kienu ħarġu tenders għalihom taħt l-amministrazzjoni preċedenti baqgħu ma sarux.

Per eżempju, nista' nsemmi l-proġett kbir li kien għamel gvern Laburista għall-bini ta' żewġ pontijiet ġewwa Wied is-Sewda u kulħadd jiftakar kif kien tnaddaf dan il-wied min-naħa ta' Wied Inċita sa Ħal Qormi biex titkabbar ir-retention capacity ta' dan il-wied u jżomm aktar ilma.

Fil- fatt dawn iż-żewġ pontijiet kellhom jinbnew wieħed ħdejn farmhouse privata u l-ieħor ħdejn il-pumping station tal-water services corporation f'Tal- Ħlas u għalkemm ħarġet it-tender ħafna xhur ilu dawn il-pontijiet għadhom ma nbnewx.

Meta tara li xogħol propost ma tkompliex jew ix-xogħol propost ma jsirx b'mod tajjeb jew inkella ma jingħatax l-attenzjoni li tkun tistħoqqlu, allura tibda tistaqsi kemm huwa mpenjat bis-serjeta' dan il- gvern biex jagħmel dawn ix-xogħlijiet.

Jien naf li l-ministru kapaċi jagħmel ħafna diskors sabiħ li naqlagħlu l-kappell għall-mod ottimist kif iħobb jitkellem fuq dawn l-affarijiet - u dejjem jgħid li kollox miexi 'l quddiem imma effettivament mid-diskors għall-fatti hemm qabża kbira.

Wara l-ewwel xita li laqtet lil pajjiżna f'Novembru, skond kif ġie rapportat minn "The Times", il-ministru qal:

"Nevertheless, averting flooding in the roads is a priority for the government and we are doing our best to deal with it."

Issa jien ma nafx xi tfisser "we are doing our best to deal with it", imma jekk tfisser li m'intom tagħmlu xejn, allura you're doing your damn best għax verament m'intom qed tagħmlu xejn biex issolvu l-problema!

Imbagħad bilkemm ma riedx jieħu l-mertu li kellna inqas problemi minkejja x-xita qawwija li għamlet dakinhar minħabba x-xogħlijiet li twettqu kemm kien ilu ministru hu!

Dan m'hu veru xejn u biżżejjed wieħed jara l- mistoqsijiet parlamentari li saru f'din il-Kamra biex ikun jaf effettivament x'sar matul din is-sena.

Issa rrid infakkar li jeżisti stormwater management unit, immexxi mis-Sur Joe Farrugia, wieħed mill-iktar ħaddiema kapaċi li hemm fid-dipartiment tax-xogħlijiet pubbliċi u li għandu ħeġġa għax-xogħol.

Il-ministru sab struttura lesta biex jaħdem u allura ma kellux skuża li ma setax jaħdem.

Pero' x'għamel b'dawn in-nies?

Sa Ġunju li għadda lanqas ried jaċċettahom miegħu u riedhom jerġgħu jmorru mar-roads department, imbagħad minn Lulju 'l hawn indunaw li dawn in-nies għandhom potenzjal u bdew jagħtuhom xi ftit xogħlijiet x'jagħmlu 'l hemm u 'l hawn.

Sa Novembru li għadda kulma għamlu dawn in-nies kienu li naddfu erba' ġibjuni, wieħed il- Furjana, tnejn l-Imsida u wieħed iż-Żejtun u bnew tul ta' 568 metru ta' culvert ġdid.

Dan ifisser li matul din is-sena ma sarux biżżejjed xogħlijiet biex tissolva l-problema ta' l-istormwater.

Niftakar li s-sena li għaddiet lill-ministru kont għedtlu li b'Lm60,000 li kienu ġew allokati fil-budget għal din is-sena biex jintnefqu fuq dan ix-xogħol ma setax jaħdem.

Dakinhar il-ministru kien qalli li kien beħsiebu jara minn fejn se jġib iktar fondi biex iżidhom ma' dawn is-Lm60,000.

Pero' milli jidher dawn il-fondi ma ġabhomx għaliex kieku wettaq ħafna iktar xogħol.

Irrid infakkar ukoll li fi żmien gvern Laburista, taħt is-Sur Joe Farrugia, fi żmien 12-il xahar ntnefqu iktar minn Lm1.5 miljun f'xogħol ta' culverts u tindif ta' widien.

Fil-fatt saru kilometri sħaħ ta' culverts ġodda, sar tindif f'ħafna ġibjuni li qatt ma kienu tnaddfu jew kienu ilhom ħafna żmien ma jitnaddfu u kienet kważi tlestiet l-ewwel fażi tat-tindif ta' Wied is-Sewda.

Dan juri biċ-ċar l-impenn li kellu gvern Laburista biex isolvi din il-problema.

Irridu nammettu li l-problema ta' l-ilma tax-xita taffettwana b'mod ħażin pero' inutli li jkun biss il-ministeru għall-ambjent li jimpenja ruħu biex isolvi din il-problema għaliex il-ministeri l-oħra wkoll jistgħu jagħtu sehemhom.

Għalhekk hemm bżonn li jitkompla l-istormwater master plan - għaliex milli jidher dan waqaf - mill-water services corporation, il- planning authority trid tibqa' tinsisti li f'kull bini ġdid irid ikun hemm ħażna għall-ilma tax-xita li jaqa' fuqu u l-kunsilli lokali għandhom jimpenjaw ruħhom li jnaddfu l-culverts u l-ġibjuni fil-lokalitajiet tagħhom.

Forsi xi ħadd jgħidli li l-kunsilli lokali m'għandhomx fondi biżżejjed biex jagħmlu dan ix-xogħol imma jekk ma jimpenjawx ruħhom bis- serjeta' li jnaddfuhom l-ilma tax-xita li jaqa' fuq dak il-lokal partikolari jibqa' sejjer għat-toroq arterjali u jispiċċa f'lokalitajiet oħrajn.

Fi żmien gvern Laburista, is-Sur Farrugia kien idur il-lokalitajiet kollha ta' Malta flimkien mal-kunsilli lokali biex jara s-sistema ta' culverts u ġibjuni li li kellhom għax il-gvern ma kellux records ta' dawn l-affarijiet.

U hawnhekk verament nixtieq nappella lill-ministru biex mid-diskors jgħaddi għall-fatti ħalli xi darba nsolvu din il-problema ta' l-ilma tax-xita.

Pero' jiddispjaċini ngħid li b'Lm70,000 li qed jiġu vvotati din is-sena ftit li xejn jista' jsir xogħol f'dan il-qasam.

Jekk verament nemmnu li rridu nipprovdu soluzzjonijiet fit-tul għal dan il- qasam, irridu nagħmlu investiment aktar qawwi imma bil-fondi li ġew budgeted għal dan il-qasam ir-rota - il-kelma li ntużat mill-ministru fid- diskors tal-budget għal din is-sena - minflok se ndawruha 'l quddiem se ndawruha lura!

Mr Chairman, it-tieni problema li nixtieq nitkellem fuqha u li tikkonċerna wkoll lil dan il-ministeru hija l-problema kbira ta' l-iskart.

Apparti li l-problema ta' l-iskart taffettwa l-ambjent, hija marbuta f'ċertu sens ukoll mal-problema ta' l-istormwater għax ħafna drabi l- iskart li jintefa' b'mod irresponsabbli fit-toroq, fl-areas pubbliċi u fil- widien tagħna jispiċċa joħnoq il-widien u l-culverts u meta tagħmel ix-xita dawn ma jkunux jistgħu jaħdmu sewwa.

Fil-fatt il-ministru huwa wkoll konxju minn din il-problema tant li f'wieħed mill-ewwel diskorsi li għamel kien qal li se jagħmel:

"... launching of a national clean-up campaign so that by mid-December government will have carried out a general clean-up of the whole country".

Issa Diċembru 1998 ġie u mar u minn dakinhar 'l hawn ħmieġ kellna fit- toroq u ħmieġ għad hawn!

Imbagħad skond kif rapportat mill-ġurnal "in- nazzjon" għaxart ijiem wara l-ministru reġa' tkellem fuq l-istess ħaġa u reġa' qal li:

"fi żmien qasir kellha tibda kampanja nazzjonali ta' tindif li kienet se tkun fuq bażi permanenti u waħda sostnuta."

Sur President, għaddiet is-sena 1998, dħalna fl-1999 u f'daqqa waħda l- ministru rrealizza li dak li kien wiegħed ma twettaqx u kellu jerġa' jagħmel launching ta' kampanja oħra, din id-darba flimkien mal-ministru responsabbli mit-toroq.

Fil-fatt fis-27 ta' Awissu ta' din is-sena waqt żjara fil-post fejn kienet qed issir din il-kampanja ġdida ta' tindif, il-ministru reġa' rripeta d-diskors li kien għamel sena qabel, fejn reġa' qal li din il- kampanja kienet se tkun waħda permanenti u kellha sservi ta' eżerċizzju biex innaddfu lil pajjiżna.

Jien ngħid li inutli noqogħdu ngħidu ħafna diskors sabiħ li se nagħmlu ħilitna biex innaddfu pajjiżna imbagħad fl- istess ħin ma nkunu qegħdin nagħmlu xejn biex inwaqqfu l-istrutturi li hemm bżonn sabiex isir dan ix-xogħol.

Issa l-ministru biex forsi jasal biex iwettaq din il-wegħda li għamel għat-tieni darba f'temp ta' sena, ħa lis-Sur Joe Farrugia, li kien qed jieħu ħsieb l-istormwater systems management unit u tefgħu fuq it-tindif ta' Malta.

Jien naf li s-Sur Farrugia huwa bniedem kapaċi ħafna pero' ma naqbilx li kellha tiżżarma knisja li kienet bdiet tiffunzjona mhux ħażin biex tinbena oħra, u fl- opinjoni tiegħi, il-ministru ma kellux jirrikorri għal dan il-mezz jekk ried iwaqqaf struttura għat-tindif f'pajjiżna.

Fil-fatt anke l-editorjal ta' "The Times" tas-6 ta' Ottubru ta' din is-sena - żgur li m'hijiex il- portavoce tal-Partit Laburista - meta kien qed jikkummenta fuq dak li ried iwettaq il-ministru b'dan il-unit ġdid ta' tindif ta' areas pubbliċi, qal hekk:

"Is it not really sad for government to have to announce that a unit has been set up to clean up main areas?

We need to move from words to deeds!"

Dan il-ġurnal qed jistaqsi lill-ministru kemm se jdum jagħti dealines li se nnaddfu lill-pajjiż u jibqa' ma jsir xejn.

Aħna naqblu li hemm bżonn titwaqqaf din l-istruttura pero', apparti minn hekk, trid issir leġislazzjoni li ma tippermettix lil min huwa irresponsabbli li jerġa' jħammeġ fejn ikun tnaddaf, u iktar importanti minn hekk, dik il-leġislazzjoni trid tiġi enforced.

Jien ngħid li l- enforcement li għandna bħalissa fuq ir-rimi ta' skart f'areas pubbliċi huwa tad-daħk.

Tant hu hekk, li skond domanda parlamentari fl-aħħar ħames snin tressqu biss 69 persuna l-qorti fuq rimi ta' skart barra u wara li nstabu ħatja weħlu biss Lm10!

Issa meta wieħed iqis l-ammont ta' skart li jintrema' barra jirrealizza li 69 persuna f'ħames snin m'huma xejn.

Aħna ngħidu li apparti li rridu nieħdu ħsieb li nnadddfu pajjiżna, irridu nagħmlu enforcement li effettivament ikun ta' deterrent għal min iħammeġ.

Issa wieħed irid iqis ukoll x'se tagħmel bl-iskart li jinġabar f'pajjiżna, flimkien ma' skart ieħor li jinġabar mill-koperattiva għall-indafa pubblika.

M'iniex se noqgħod nidħol fil-kwestjoni li kien hemm din is-sena bejn il- koperattiva għall-indafa pubblika u l-gvern fuq il-ġbir ta' skart, pero' nagħmel parentesi żgħira u ngħid li l-gvern dam ħafna biex irreaġixxa għal dik is-sitwazzjoni, tant li kien qed jipperikola li f'pajjiżna jkun hawn xi epidemija meta tqis l-ammont ta' skart li tħalla jinġema'.

Fid-19 ta' Lulju l-ministru f'wieħed mid-diskorsi li jħobb jagħmel qalilna li kien qed isir pjan ta' strateġija dwar l-immanniġġjar ta' l-iskart u pjan ta' implimentazzjoni ta' l-istess strateġija.

U jien nistaqsi: Kien hemm għalfejn isir pjan ta' strateġija meta taħt il-ministeru għall-ambjent ta' qabel kien diġa' tħejja pjan ta' x'għandu jsir u kienu bdew jiġi implimentati wkoll ċerti soluzzjonijiet, uħud minnhom on a short term u oħrajn li kienu on a long term.

Per eżempju, waħda mill-problemi li kellna kienet li l-impjant ta' composting ma kienx jintuża għax kien jarma ħafna riħa qawwija u aħna dehrilna - u naħseb li fuq dan jeżisti qbil bejn kulħadd - li l-iskart organiku fil-pajjiż, kemm dak domestiku u kif ukoll dak li jiġi mis-siġar u mill-ħaxix li jinqata', għandu jiġi composted.

L- impjant li kien inbena minn gvern Nazzjonalista preċedenti ma setax jintuża u allura sibna soluzzjoni, l-hekk imsejħa ecopod, li permezz tagħha għelibna din il-problema.

Aħna dehrilna li ladarba kienet instabet soluzzjoni, is-sistema kellha titwessa' ħalli jekk jista' jkun l-iskart domestiku li għandna f'Malta jiġi trattat b'din is-sistema li kienet qed tagħti riżultati tajbin.

Minn hawnhekk irrid nirringrazzja lil dak li kien id-direttur tad- dipartiment u li għadu d-direttur sal-lum, is-Sur Vince Magri, li tant ħa interess sabiex dawn l-affarijiet jimxu 'l quddiem.

Jien ċert li ma kienx daparti tiegħu li s-sistema ma ġietx estiża ħalli tkopri l-iskart kollu li nipproduċu f'pajjiżna.

Minkejja li l-proċess tal-composting ilu jaħdem għal kważi sentejn mingħajr ma jrewwaħ, sal-lum għadna nittrattaw biss 20% ta' l-iskart domestiku f'pajjiżna.

Għalhekk nerġa' nistaqsi: Kien hemm għalfejn li tagħmel strateġija fuq l-iskart biex testendi din is- sistema u tagħmilha tajba biżżejjed biex tikkejterja għall-iskart domestiku kollu li nipproduċu f'pajjiżna?

Jien nista' ngħid ukoll li saru tentattivi mid-direttur li rnexxew biex parti mill-iskart jiġi riċiklat.

Fil-fatt kienu ħarġu tenders ħalli mhux biss il-karti, il- ħġieġ u l-metall, imma ħafna partijiet oħrajn mill-iskart jiġu riċiklati!

Li jrid isir huwa li dak il-pilot project ta' riċiklaġġ jitwessa' ħalli jiħħendilja aktar materjal.

Mr Chairman, irrid ngħid ukoll li aħna konna bdejna nagħmlu xi ħaġa wkoll fuq il-problema tal-Magħtab.

Kif kulħadd jaf, il-landfill f'Tal-Magħtab minnha nnifisha qed toħloq ħafna problemi għaliex dalwaqt tilħaq il-capacity tagħha u dan ifisser li minbarra li trid tingħalaq u jinstabu sistemi alternattivi ta' x'irridu nagħmlu bl-iskart li jiddaħħal hemm, irridu nikkontrollawha.

Wieħed mill- mezzi ta' kontroll li konna daħħalna fi żmienna kien il-polluter pays principle - xi ħaġa li pprova jagħmel gvern Nazzjonalista ta' qabel l-1996 imma ma rnexxilux - fejn għidna li min ikun irid idaħħal l-iskart fil- Magħtab irid iħallas 35c fuq kull tunnellata skart, għaliex ridna ndaħħlu ċerta mentalita' fl-imħuħ tan-nies li jekk se tħammeġ lill-pajjiż, trid tħallas.

Fil-fatt fl-istate of the environment report - m'iniex se nikkummenta fuqu għax naħseb li se jitkellem fuqu l-kollega tiegħi l-Onor.

Joe Mizzi - lill-ministru qalulu li s-soluzzjonijiet għall-problemi ambjentali jridu jkunu bbażati fuq il-polluter pays principle.

Pero' jidher li għallinqas s'issa l-ministru għadu ma għamel xejn, anzi qiegħed jittratta l-kwestjoni tal-Magħtab b'velvet gloves.

Ta' min ifakkar li fl-aħħar 12-il xahar daħlu 'l fuq minn 1,125,000 tunnellata ta' skart fil-Magħtab u sa Ottubru li għadda l-gvern kellu jieħu Lm432,000 mingħand il-kuntratturi li daħlu l-iskart fil-Magħtab.

Issa jien ma nistax nifhem kif fil-budget ta' din is-sena l-ministru tal-finanzi kkalkola li d-dħul tal-gvern mill-Magħtab se jkun Lm150,000 meta sa Ottubru ta' din is-sena kellu jiġbor Lm432,000.

Dan ifisser li l-gvern m'huwiex se jimpenja ruħu biex dak li kellu tiġbor sa Ottubru li għadda, jipprova jiġbru?

Jien inħoss li jekk il-gvern għandu jiġborhom dawn il-flus jekk verament irid jagħmel xi ħaġa oħra biex l-iskart f'pajjiżna jibda jiġi ttrattat.

Jiena ċert li jekk jiġbor dawn il- Lm432,000, is-sistema ta' composting bl-ecopod tkun tista' faċilment tiġi estiża għall-iskart domestiku ta' Malta kollha.

Ma nistax nifhem kif il-ministru tal-finanzi dejjem jinsisti li dak kollu li huwa dovut lill-gvern irid jinġabar imbagħad f'dan il-każ ma jagħmilx ħiltu kollha biex jiġbor dawn il-mijiet ta' eluf kbar ta' liri!

Mr Chairman, irrid nirrimarka wkoll li l-ministru l-ewwel qal li l-pjan fuq il-waste management se jkun lest sa Novembru u issa qed jgħid li se jitlesta sa l-aħħar ta' din is-sena.

Nittama li jkun lest sa l-aħħar ta' din is-sena għaliex sadanittant l-iskart qed ikompli joħolqilna problema u bħalma qallu tajjeb Dr. Johnson tal-Greenpeace meta ġie Malta, fil- Magħtab għandna a toxic time bomb li tista' tikkawża ħafna danni.

Jien niskanta kif dan il-gvern li qed jippretendi li jidħol fl-Unjoni Ewropea ma jieħu l-ebda azzjoni fuq il-kwestjoni ta' l-iskart f'pajjiżna!

M'iniex se noqgħod nitkellem fuq il-proċess ta' screening li sar dan l-aħħar ma' l- Unjoni fuq kwestjonijiet ambjentali, pero' Dr. Johnson meta żar lill- ministru qallu li "anyone who runs a dump like that - kien qed jirriferi għall-miżbla tal-Magħtab - is heading on a collision course with the European Commission.".

Pero' minkejja li jafu dawn l-affarijiet kollha, fil-budget għas-sena d-dieħla ma nsibu xejn li b'xi mod jista' jagħti indikazzjoni li se jibdew jittekiljaw din il-problema bis-serjeta', ħlief li l-ministru qiegħed jgħid li dan il-pjan ta' waste managment hemm bżonn jitlesta sa l-aħħar tas-sena.

Mr Chairman, kif diġa' għidt aħna mplimentajna l-polluter pays principle ġewwa l-Magħtab meta għamilna fee ta' 35c fuq kull tunnellata ta' skart li jidħol hemmhekk imma konna se ndaħħlu wkoll dan il-prinċipju fuq l-iskart likwidu li jitwaddab fis-sistemi ta' pajjiżna.

U forsi tajjeb li wieħed jerġa' jsemmi l-istorja tas-sewage tariffs li saru fil-pajjiż għaliex għalija dak li ġara fuq l-istorja ta' dawn it-tariffi kien l-iktar att irresponsabbli li qatt sar fl-istorja politika ta' pajjiżna u rrid ninkwadrah fl-ispeech tiegħi għax bla dubju f'dan l-att kien involut ħafna il-ministru.

Fil-fatt fid-debate fuq l-estimi ta' l-1998 meta jien kont ministru tal-public works, l-Onor.

Zammit Dimech meta kien qed jitkellem fuq il-funds li l-gvern kellu jieħu mill-European Investment Bank, kien qal dawn il-preċiżi kelmiet:

"Naturalment il-gvern japprezza jekk xejn il-fattur li aħna konna nnegozjajna faċiltajiet finanzjarji tajbin ma' l-EIB aktar minn ECU40 miljun li llum jista' jibbenefika minnhom il-gvern preżenti, bħalma konna nibbenefikaw minnhom aħna.".

Aħna konna apprezzajna l-fatt li kienu ġew negozjati dawn il-fondi pero' rrid ngħid li parti minn dawn il-fondi ġew negozjati sabiex jintużaw speċifikament ħalli f'pajjiżna jinbnew l-impjanti għat-trattament tad- drenaġġ.

Dawn l-impjanti kienu neċessarji mhux biss għaliex aħna firmatarji tal-Barcelona convention - konvenzjoni li dan l-aħħar irratifikajna xi erba' protokolli oħra tagħha - imma għax konna nemmnu li kien hemm bżonnhom biex f'pajjiżna jsir użu mis-second class water li nipproduċu.

Jiġifieri mid-dehra gvern Nazzjonalista kien jemmen f'dan ukoll għax fil-fatt ried jibnihom dawn l-impjanti u dak li kien ministru ta' l-affarijiet barranin kien innegozja f'isem il-Gvern Malti ma' l-EIB u, kif kulħadd jaf, meta tieħu loan mingħand bank dan jagħmillek il- kondizzjonijiet u jekk tieħu loan mill-EIB, li hija istituzzjoni ta' l- Unjoni Ewropea, dawn se jagħmlulek il-kondizzjonijiet tagħhom ukoll.

U x'kienu dawn il-kondizzjonijiet?

Waħda mill-kondizzjonijiet kienet tgħid li d-dipartiment tad-drenaġġ kellu jiġi nkorporat fil-water services corporation u l-kondizzjoni l-oħra kienet li kellha tiddaħħal tariffa fuq id-drenaġġ.

Nittama li issa l- ministru ma jiġix jgħid li hu ma kienx jaqbel magħha għaliex jiena hawnhekk għandi ittra tas-17 ta' Novembru, 1995 iffirmata mill-permanent secretary tal-Ministru Zammit Dimech, is-Sur John A. Bonnici, indirizzata lill-ministeru tal-finanzi, li tgħid hekk:

"With reference to your letter dated 27th October ..."

- li nkitbet mill-finanzi fuq dan is-suġġett tal-fondi -

"... may I inform you that the proposed outlines by the European Investment Bank are acceptable as they are in line with the policy of the ministry of the environment.".

Dan ifisser li f'Novembru ta' l-1995, il-Ministru Zammit Dimech, kien jaqbel li kellhom jidħlu t-tariffi fuq id-drenaġġ.

Fil-fatt ġew negozjati b'dan il-mod u ġie ffirmat il-ftehim!

Aħna ridna nkomplu fuq il- proġett li kien nbeda minn gvern Nazzjonalista preċedenti għaliex aħna qatt ma għedna li dak li kien qed isir tajjeb ma konniex se nkomplu fuqu u meta morna biex ninnegozjaw mal-EIB qalulna li l-Gvern Malti kien intrabat li sa Ġunju 1998 jiddaħħlu dawn it-tariffi.

Għalhekk ma kellniex triq oħra x'nagħżlu ħlief li naraw il-pożizzjoni tal-gvern kif kienet sa dakinhar, rajna li l-pożizzjoni ma kenitx tajba, konna nafu li dawn kienu fondi b'rata ta' imgħax tajba - għaliex dawn l-ECU30 miljun kienu bit-3% bħala self fuq perijodu twil ta' żmien - u allura dehrilna li kellna nagħmlu użu minnhom.

Bħala parti minn dan il-ftehim riedu jiddaħħlu t- tariffi u effettivament it-tariffi ddaħħlu - u kemm intqal diskors fuq dawn it-tariffi tad-drenaġġ u li aħna anti-soċjali pero' nittama li l- Partit Nazzjonalista ma jibqax għaddej b'dan id-diskors - u kien hemm anke flus x'jitħallsu.

X'kienu dawn il-fees?

Konna qed nitkellmu fuq Lm3 fis-sena għal min jaħli ftit ilma, Lm9 fis- sena għal min jaħli ilma kemm suppost u Lm24 fis-sena għal min irid jaħli l-ilma.

Pero' l-Partit Nazzjonalista għoġbu joħloq kapital politiku minn din il-kwestjoni u beda jgħid li aħna anti-soċjali!

Fil-fatt qabel l- elezzjoni ta' l-1998 il-Partit Nazzjonalista kien wiegħed li jekk jitla' fil-gvern kien se jneħħi dawn it-tariffi - u fil-fatt din kienet waħda mill-wegħdiet elettorali li wettqu n-Nazzjonalisti għaliex dawn il-fees tad- drenaġġ neħħewhom - imma b'konsegwenza t'hekk tilfu loan ta' ECU30 miljun mill-EIB.

U għalhekk jien ngħid li dan kien att mill-iktar irresponsabbli għaliex il-Partit Nazzjonalista kien jaf xi ftehim kellu ma' l-EIB u kien jaf li jekk ineħħi t-tariffi se jitlef din il-loan.

Issa llum il-ministru tal-finanzi qed imur jissellef bis-6% u bis-7% minn Malta stess biex jagħmel il-proġetti kapitali!

Allura din m'hijiex irresponsabbilta' kbira min-naħa tal-gvern?

Mr Chairman, dawn ħasbu li wara l-elezzjoni se jmorru għand l-EIB u jgħidulhom li la wiegħdu lill-poplu Malti li se jneħħu dawn it-tariffi se jkollhom ineħħuhom, pero' l-EIB ma tidħolx f'dawn l- affarijiet u għalhekk irtirat is-self li suppost tat lil pajjiżna.

Mr Chairman, dawn huma n-nies li jridu jmorru jinnegozjaw ma' l-Ewropa f'isem pajjiżna!

Il-bieraħt lura smajna lill-Ministru Josef Bonnici f'dan il- parlament jgħid li se jiġu ħafna miljuni mill-Ewropa meta lanqas il- miljuni li ftehmu fuqhom ma rnexxilhom iġibu!

Il-Ministru Joe Borg f'risposta għal domanda parlamentari li saritlu qal li b'effett mid-data tas-sħubija fl-Unjoni Ewropea, Malta tkun intitolata għall-fondi sostanzjalment akbar, bħala fondi strutturali, fondi oħra bħala grant u fondi mill-EIB f'forma ta' self.

Allura meta kellhom iċ- ċans li jieħdu self mill-bank Ewropew ma ħaduhx u issa jridu jidħlu fl- Ewropa biex jieħdu s-self!

Dawn x'affarijiet huma!

Il-Partit Nazzjonalista ma setax ikun iktar irresponsabbli minn hekk għaliex kien jaf li meta kien qed jagħmel din it-tip ta' wegħda kien se jagħmel ħsara lill-pajjiż.

Issa spiċċajna f'sitwazzjoni li m'għandniex flus biex nagħmlu dawn l- impjanti għat-trattament tad-drenaġġ.

Il-Ministru Zammit Dimech f'wieħed mill-ħafna diskorsi li jagħmel qal li fi żmien sitt snin mhux se nibqgħu nippumpjaw ilma mill-baħar li ma jkunx ittrattat.

Pero' jien nixtieq inkun naf minn fejn ġejjin il-flus għaliex skond l-estimi li l-Ministru Dalli ppreżenta b'ħafna pompa din is-sena, se jintnefqu Lm3 miljun biex nagħmlu sistema aħjar tad-drenaġġ meta fis-sentejn ta' ammistrazzjoni Laburista ntnefqu Lm3.7 miljun kull sena, u mbagħad fl-1999 li kienet l-ewwel sena ta' gvern Nazzjonalista reġgħu naqqsu l-budget għal Lm3.1 miljun u din is- sena qed jivvotaw Lm3 miljun.

B'min irid jipprova jidħak il-Ministru Dalli?

Trid issolvi l-problema tad-drenaġġ u tivvota inqas flus mis-sena ta' qabel!

Kif se jinbnew l-impjanti għat-trattament tad-drenaġġ?

Jien nerġa' nisħaq li l-ebda diskors sabiħ m'hu se jgħinna nsolvu l-problemi li għandna u meta l-gvern jagħmel dawn it-tip ta' affarijiet, ikun qed juri kemm huwa irresponsabbli.

Mr Chairman, nixtieq nitkellem issa fuq il-qasam tat-tisbiħ ta' pajjiżna, li wkoll jaqa' taħt dan il-ministeru.

Irrid infakkar li waħda mill-affarijiet li kien għamel gvern Laburista kif tela' fil-poter kienet li ta bidu għall-proġetti ta' tisbiħ u ta' titjib f'areas turistiċi u fil- fatt konna waqqafna action committees, l-ewwel wieħed għal Buġibba - għax dan kien l-iktar post li kellu bżonn attenzjoni - imbagħad konna waqqafna action committee ieħor għan-naħa t'isfel tal-pajjiż, cioe' għal Wied il- Għajn, Marsaxlokk u Birżebbuġa u kellna l-ħsieb ukoll li nwaqqfu action committee għal San Ġiljan, Tas-Sliema u Paceville.

Il-Partit Nazzjonalista fil-manifest elettorali tiegħu kien qal li se jkompli b'dawn l-action committees ħalli nkomplu nsebbħu lill-pajjiż.

Pero' ta' min ifakkar ukoll li l-Partit Nazzjonalista fl-oppożizzjoni pprova jagħmel li seta' biex ixekkel lill-gvern Laburista ta' dakinhar fix-xogħol li kien qiegħed jagħmel u saħansitra ġejna akkużati mill-Onor.

Zammit Dimech li konna qegħdin nagħmlu xogħol mingħajr il-permessi ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar!

Imbagħad din is-sena, meta l-Ministru Zammit Dimech mar jiitkellem fuq l- awtorita' ta' l-ippjanar, f'seminar li sar mill-building industry consultative council qal hekk - u se nikkwota -

"Dr. Zammit Dimech said the PA should understand that government was not a property speculator.

The projects that government carried out had the community's interests at heart.".

Jiġifieri l-ministru lill-awtorita' lill-ippjanar qed jgħidilha li l-gvern m'huwiex spekulatur u għandha tħallih jaħdem!

Allura dak iż-żmien il- gvern Laburista kien spekulatur, bid-definizzjoni tiegħu, u issa l-gvern Nazzjonalista m'għadux spekulatur!

Imma apparti dan, il-gvern Nazzjonalista ried jimxi fuq dak li kien sar mill-gvern preċedenti.

U jiena nieħu pjaċir li matul ix-xhur li għaddew gvern Nazzjonalista kompla bix-xogħlijiet li kienu qegħdin isiru ġewwa Wied il-Għajn, Marsaxlokk u Birżebbuġa u tkomplew ukoll xi xogħlijiet ġewwa Buġibba.

Imma jiddispjaċini ninnota nuqqas ta' mpenn u nuqqas ta' ħeġġa fuq dawn ix-xogħlijiet!

Fil-fatt jekk tħares lejn il-flus ivvotati għal dawn il-proġetti faċli tinduna li m'hemmx impenn serju biex jitkomplew.

Per eżempju, fl-ewwel fażi tal-proġett ta' Buġibba, il-public works department waħdu - jiġifieri m'iniex ninkludi d-dipartiment tat-toroq u l-utilities - nefaq madwar Lm2 miljun fuq l-ewwel fażi tal-proġett ta' Buġibba u fuq l- upgrading tat-tieni fażi tal-proġett ta' Buġibba u l-bidu tal-proġett għas- south ta' Malta nefaq Lm1.5 miljun oħra.

F'din is-sena li qegħdin fiha l- ministru ftaħar meta mar iżur il-proġetti tas-south li se jkunu ntnefqu iktar minn Lm1 miljun.

Dan ifisser li fuq tliet lokalitajiet il-gvern Nazzjonalista se jkun nefaq Lm1 miljun u l-gvern Laburista fuq l-ewwel fażi ta' lokalita' waħda kien nefaq Lm2 miljun!

Sur President, x'insibu f'dan il-budget?

Minkejja li l-gvern jgħid li jemmen li dan ix-xogħol irid isir, f'dan il- budget insibu li fuq tliet proġetti, cioe' ta' Buġibba, ta' Wied il- Għajn, Marsaxlokk u Birżebbuġa u ta' Tas-Sliema u San Ġiljan se jintnefqu Lm900,000.

Qbadna t-triq għan-niżla u r-rotta ddur bil-kontra qiegħda u mhux fid-direzzjoni t-tajba!

Ta' min jinnota wkoll kif tqassmu dawn il- flus: Fuq Buġibba se jintnefqu Lm200,000 - u skond il-breakdown li għandi hawnhekk dawn se jintnefqu biex jitħallsu xogħlijiet li diġa' saru u mhux biex isir xogħol għas-sena d-dieħla - fuq Wied il-Għajn, Marsaxlokk u Birżebbuġa se jintnefqu Lm200,000 oħra u fuq il-proġett ta' Tas-Sliema se jintnefqu Lm500,000.

Issa meta kont qiegħed nara x'sar matul din is- sena laqatni l-fatt li l-action committees bdew jissejħu embellishment committees u għedt li bilfors li hemm xi spjegazzjoni warajha u fil-fatt malajr sirt naf x'inhi r-raġuni għaliex meta rajt x-xogħol propost għas- sena d-dieħla ndunajt li m'huwiex xogħol biex jiġu ġġenerati mill-ġdid dawk l-areas partikolari imma huwa xogħol purament ta' tisbiħ.

Ħalli nispjega iktar ruħi.

Meta aħna għamilna l-proġett ta' Buġibba, m'għamilniex biss il-promenade sabiħ bir-railings, bil-madum u bis-siġar imma rajna x'inhuma l-problemi li kien hemm f'Buġibba, fosthom it-traffic management biex tidħol ġo Buġibba u għamilna intersections ġodda, għamilna triq ġdida għal ġol-Qawra, għamilna parking areas ġodda biex noħolqu barrier fiżiku bejn in-nies u l-karozzi, ħalli n-nies jkunu jistgħu jgawdu iktar il-post, ħadna ħsieb l-ilma tax- xita u l-problemi li joħloq hemmhekk u dawn l-affarijiet kollha.

Il- proġett ta' Buġibba kien proġett ħolistiku u bl-istess mod ttekkiljajna Marsaxlokk, Wied il-Għajn u Birżebbuġa fejn, minbarra l-promenade, f'Birżebbuġa saru ħafna toroq residenzjali u ħafna affarijiet oħrajn.

Imma sfortunatament is-sena d-dieħla se jsir biss xogħol kosmetiku biex insebbħu l-post.

Issa s-sens komun jiddettalek li jekk se tagħmel xogħol kosmetiku għallinqas tagħmlu fejn l-aktar hemm bżonn.

Jien ma nsib l- ebda diffikulta' li jsir xogħol kosmetiku f'Tas-Sliema imma ċerti li hemm bżonn li jsir aktar xogħol, per eżempju, fil-bajja ta' San Ġorġ, ġewwa Paceville, għaliex li kieku ma kienx għat-triq il-ġdida li għamilna aħna kieku lanqas tista' tidħol.

Jien naħseb li l-problemi kbar li hemm ġewwa Paceville jistħoqqilhom attenzjoni ħafna aktar milli jistħoqqilha Tas-Sliema għax Tas-Sliema kif inhi tgħaddi imma Paceville ma jgħaddix.

Jiġifieri f'dan il-każ mhux talli tħawdu l-prijoritajiet, talli l-konċett li bdejna bih intilef totalment għax fejn qabel konna qed nitkellmu fuq proġetti biex insolvu problemi b'mod ħolistiku, issa l-gvern qed jitkellmu biss fuq proġetti ta' facelifts lill-promenades.

Aħna ma nistgħux naqblu ma' dawn l-affarijiet għaliex jidhrilna li dawn il-proġetti li kienu jagħmlu sens għal pajjiżna jridu jsiru bis-serjeta'.

Aħna jidhrilna wkoll li dan m'huwiex mod serju kif tittratta dawn il-postijiet li huma tant imfittxija kemm mill-Maltin u kif ukoll mit-turisti.

Għaldaqstant għal darb'oħra jidher biċ-ċar li tlifna t- triq u d-direzzjoni għaliex anke dak li ġie mwiegħed m'huwiex qiegħed jitwettaq.

Per eżempju, waħda mill-affarijiet li aħna konna niġu kkritikati ħafna fuqha - u forsi bir-raġun ukoll - kienet li ċerti xogħlijiet li kienu jitkomplew matul l-istaġun tas-sajf kienu joħolqu inkonvenjenzi lit-turisti u lin-nies li jużaw dawn l-areas.

Għalhekk il-gvern Nazzjonalista ħareġ bl- idea tajba li fix-xhur tas-sajf ma jsirx xogħol ta' kostruzzjoni fis-siti li huma magħrufa bħala areas turistiċi u fost l-oħrajn dawn kellhom ikunu Buġibba, il-Qawra, San Pawl, Paceville, Tas-Sliema, San Ġiljan, Wied il- Għajn, Birżebbuġa, Marsaxlokk u ġewwa Għawdex.

Pero' minkejja li kien hemm ċirkolari tal-kabinett li kienet tgħid li ma setgħux isiru dawn ix- xogħlijiet, xorta baqgħu għaddejjin bix-xogħlijiet ta' l-embellishment li kienu nbdew mill-gvern ta' qabel matul is-sajf kollu.

Mr Chairman, nixtieq nitkellem issa fuq il-proġetti kapitali li huma tant għal qalb il- Ministru Zammit Dimech u fuq dawn hemm ħafna x'wieħed jgħid.

L-ewwelnett irrid ngħid li kienet għaqlija d-deċiżjoni ta' gvern Nazzjonalista li jkompli fuq pjani għall-proġetti kapitali li kien ħalla warajh gvern Laburista.

Fil-fatt illum qed naraw li l-proġetti kapitali li kienu nbdew minn gvern Laburista preċedenti qed jitkomplew minn dan il- gvern bid-differenza li xi wħud minnhom inbidlu xi ftit, fosthom il-proġett tal-Kottonera li nitkellem fuqu iktar tard.

Il-ministru jħoss li s- suċċess li għandu jkollu fil-ministeru tiegħu jiddependi jekk dawn il- proġetti kapitali jsirux jew le u fil-fatt jitkellem ħafna fuqhom fil- pubbliku.

Illum jien lill-ministru qed niġġudikah fuq dak li qal u mhux fuq dak li għamel.

Per eżempju, fis-27 ta' Ottubru, 1998, f'intervista li kien ta lil "The Times", qal hekk:

"We have made great progress with the MIDI consortium. "

- kien qed jirriferi għall-proġett ta' Manoel Island -

"Discussions are at a very advanced stage and it is possible to sign an agreement by the end of December.".

Jiġifieri l-ftehim kellu jiġi ffirmat sa Diċembru tas-sena li għaddiet pero' kulħadd jaf li għad irridu nagħmlu dibattitu fil-parlament dwar dan is-suġġett.

Dwar il-proġett tal-cruise passenger terminal intqal hekk:

"If this schedule is maintained, Dr. Zammit Dimech said that Government expects to sign an agreement with the selected consortium by the first half of January".

Pero' Jannar ta' din is-sena ġie u għadda u l-ftehim ma ġiex iffirmat dak inhar kif kien imwiegħed.

Fl-istess ġurnata, din id-darba f'"in-nazzjon" fuq il-proġett tal- Kottonera l-ministru ġie rapportat li qal li:

"Il-gvern jinsab impenjat li sa l-aħħar tas-sena jew sa nofs Jannar li ġej ikun iffinalizza l-ftehim dwar il-proġett ta' Manoel Island u ta' l-iżvilupp integrat tax-xogħol fil-Kottonera.".

Jiġifieri dan kellu jsir f'Jannar li għadda u l-ministru tant kien ferħan bil-proġett li f'artiklu li kiteb f'"The Times" fit-28 ta' Diċembru, 1998 li semmih "Projects 1999", kien qal hekk:

"1999 will be the year of commencement of these projects".

Jiġifieri l-proġetti tal-Kottonera, ta' Manoel Island, tal-cruise passenger terminal u tal-connection kollha kellhom jindew din is-sena.

F'dan l-istess artiklu, b'riferenza għal St. James Cavalier qal li:

"We must see that the first phase of the art centre is completed by the end of 1999.".

Qal ukoll li x-xogħol fuq il-proġett ta' Manoel Island kellu jibda qabel is- sajf ta' din is-sena.

Fl-1 ta' Jannar, 1999 reġa' deher artiklu ieħor tal-ministru f'"The Times" intitolat "Malta in 1999" li kien jgħid hekk:

"By March we should have evaluated the ''Connections'' proposal meant to create horizontal and vertical links within and between Sliema, Valletta and Cottonera.".

Nixtieq inkun naf x'sar minnu dan il-proġett għax donnu ntesa!

Imma f'dan l-istess artiklu dwar St. James Cavalier qal ukoll:

"While the Pompidou Centre will have a massive re-opening party of its own on December 31st, we are aiming for the inauguration of St. James Cavalier as a cultural hub, enjoined to visit and participate in the events that will unfold.".

ll-ministru qed jgħidilna li għall-aħħar tas-sena għandu jinfetaħ St. James Cavalier.

Nittama li jitlesta u jinfetaħ u mhux isir biss xi soft opening għaliex jiena naf bix-xogħol li qed isir hemmhekk!

X'qal aktar?

Fit-13 ta' Lulju ta' din is-sena, meta kien qed jitkellem mal-GRTU, il- Ministru Zammit Dimech qal li l-proġett taċ-ċentru nazzjonali ta' l-arti se jkun ukoll il-proġett tal-millennju tal-gvern u qal li x-xogħol f'St. James Cavalier miexi b'ritmu mgħaġġel u li din il-fażi mistennija tkun inawgurata fl-aħħar jum ta' din is-sena.

Fit-3 ta' Awissu ta' din is-sena reġa' ġie rrapportat f'"The Times" li qal hekk:

"The first phase of the arts centre should be open by end of the year."

Fl-1 ta' Novembru li għadda ġie rrapportat mill-ġurnal "in-nazzjon" li qal hekk:

"LiIl-Ministru Zammit Dimech staqsejnih ukoll dwar il-proġett ta' St. James Cavalier u qal li riċentement kellu laqgħa mal-kuntratturi kollha li qegħdin jaħdmu fuq dan il-proġett u f'dik il-laqgħa enfasizza li dak il-proġett irid jitlesta sa l-aħħar tas-sena, għax dan huwa rigal kulturali li l-gvern se jgħaddi lill-poplu Malti u Għawdxi fl-okkażjoni tal-bidu tat-tielet millennju.".

Imbagħad jien għamilt domanda lill-ministru jekk il-proġett ta' St. James Cavalier huwiex se jitlesta u jekk dak li se jitlesta huwiex se jintuża fil- ċelebrazzjonijiet tal-millennju.

Ir-risposta li ngħatajt mill-ministru fit- 22 ta' Novembru li għadda kienet tgħid hekk:

"St. James Cavalier m'huwiex se jintuża għaċ-ċelebrazzjonijiet tal- millennju imma se jkun ir-rigal tal-gvern lill-poplu Malti fil-bidu tal-millennju l-ġdid.".

Mr Chairman, irrid nammetti Ii l-ministru rnexxielu jħawwadni għaliex ma nafx x'qed jgħid u nixtieq li jgħidilna jekk hux se jitlesta jew le!

Mir- risposta li tana qisu qed jgħid li se jitlesta għall-bidu tal-millennju l- ġdid imma m'huwiex se jitlesta sal-millennju!

Jekk m'huwiex se jitlesta sal-millennju ma jkun ġara xejn ħlief li l-ministru jkun għamel wegħda oħra u ma twettqitx!

Imma nappellalu biex ma jipprovax jgħaġġel lill- kuntratturi biex jgħid li lesta fil-ħin għaliex jistgħu jagħmlu ħafna xogħol ħażin - u jien naf x'jiġifieri meta tgħaġġel lill-kuntratturi għaliex għaddejt minnha - u z-zalza tiġi ogħla mill-ħut!

Il-kuntratturi għandhom jitħallew jaħdmu bil-ħin tagħhom u jlestu kif għandhom ilestu u mhux joqogħdu jgħaġġluhom biex taparsi jlestu u jagħmlu soft opening f'St. James Cavalier!

Imma minn kif fhimt ir-risposta li ta l-ministru, donnu li l-proġett ta' St. James Cavalier intefa' lura.

La qed nitkellmu fuq St. James Cavalier ma nistax ma norbotx dan il- proġett mal-masterplan ta' city gate li jinkludi wkoll l-opera house, il- bus terminus u city gate nnifisha.

Hawnhekk irrid ngħid li l-ministru b'ħafna pompa ħabbar li dan il-proġett se jiswa Lm30 miljun u fl-istess nifs ħabbar li ħatar perit partikolari li tah f'idejh id-disinn tal- proġett.

Dan ifisser li dan il-perit partikolari, li huwa ħabib tal- ministru, ingħata direct order ta' Lm2 miljun!

L-affarijiet ma jistgħux isiru b'dan il-mod u saħansitra l-kamra tal-periti qalet lill-ministru li trid issir kompetizzjoni għad-disinn ta' dan il-proġett u mhux jingħataw b'Lm2 miljun xogħol f'direct order lil perit li jfettillu jagħżel il- ministru!

Dawn huma affarijiet sewwa?

Nixtieq li l-ministru jgħidilna wkoll fiex wasal il-proġett tal-''Connections'' li għalkemm għamel żmien jikteb fuqu donnu li f'dawn l-aħħar disa' xhur intesa!

Dan il-proġett se jsir jew m'huwiex se jsir?

Intgħażel min għandu jagħmel dan il-proġett?

Mr Chairman, il-ministru kien wieħed minn dawk li l-aktar ikkritikaw il- proġett tal-Kottonera meta kienu fl-oppożizzjoni għaliex skond hu ma kienx se jkun proġett tajjeb.

Għalkemm kien għamel dik il-kritika kollha, lanqas laħaq daħal fil-gvern li ma bediex jimpenja ruħu fuqu u fil-fatt fil- 11 ta' Novembru tas-sena li għaddiet qalilna li kien qed jiltaqa' mal- consortium u mal-kunsilli lokali - allavolja meta aħna staqsejna lill- kunsilli lokali qalulna li l-ministru ltaqa' darba waħda biss magħhom dwar dan il-proġett - u kien qal li dan il-proġett kien se jkun tliet darbiet ikbar minn dak li kien se jsir fi żmien gvern Laburista.

Fid-19 ta' Diċembru ġie rapportat minn "The Times" li qal hekk:

"Cottonera project to cost Lm20 million.".

Imbagħad sa l-10 ta' Jannar ta' wara, skond kif ġie rapportat mill-ġurnal "il-mument", il-ministru ħareġ jgħid li dan il-proġett kien se jiswa madwar Lm14-il miljun.

Fit-13 ta' Lulju beda jitkellem fuq it-timeframes ta' dan il-proġett u fil-frattemp saret id-diskussjoni fuq dan il-proġett fil-parlament u għadda.

Meta tkellem mal-GRTU l-ministru qal li l-mira tal-gvern kienet li sa l-aħħar ta' din s-sena jkun inbeda x-xogħol fuq dan il-proġett u meta kiteb artiklu dwar il-laqgħa li kellu mal-GRTU l-ministru qal hekk:

"Dwar dan il-proġett żgur li mhux qed nitkellmu aktar fuq dak li nixtiequ naraw li jsir imma fuq kif se naraw bl-aktar mod konkret il- bidu tax-xogħlijiet fuq il-post probabbilment sa l-aħħar tas-sena.".

Jiġifieri x-xogħol fuq il-proġett tal-Kottonera kellu jibda sa l-aħħar ta' din is-sena.

X'qal aktar fuq dan il-proġett?

Fil-31 ta' Lulju qal hekk:

"If the process with the planning authority is speeded up, we expect to start works by the end of the year.".

Il-ministru baqa' jagħti commitments ġurnata wara l-oħra dwar meta kellu jinbeda l-proġett tal-Kottonera, pero' l-isbaħ waħda ntqalet fil-25 ta' Ottubru, 1999 meta kien qed jikkummenta fuq min kien involut f'dan il- proġett.

Aħna konna kkritikajna ħafna lill-gvern li f'dan il-proġett ma kienx hemm investiment barrani.

Il-gvern qalilna li l-investiment barrani kien se jiġi u li kien sar ftehim mal-Cottonera waterfront group li kien se jkun iffirmat minn rappreżentanti ta' Camper & Nicholsons sabiex dawn jidħlu fil-proġett, pero' qatt ma smajna xejn aktar fuq din l-istorja u ma nafux jekk daħlux jew le fil-proġett.

Issa l-aħħar waħda li qal il- ministru hija li x-xogħol fuq il-proġett tal-Kottonera forsi jibda sa Ġunju li ġej.

Pero' jien, li bħal sieħbi l-Onor.

Joe Mizzi rajt is-submissions li saru lill-planning authority, b'mod partikolari mill-Cottonera waterfront group, nista' nassigura lill-ministru li l-awtorita' ta' l- ippjanar lanqas f'sentejn m'hi se tagħtihom permess għaliex tant huma ħżiena u ta' livell baxx - fil-fatt jien qatt ma rajt submission agħar minn dik - li għamluha ċara li jekk m'humiex se jkunu konformi mal- kondizzjonijiet tal-kuntratt, il-planning authority qatt m'hu se tasal biex toħroġ il-permessi.

Trid tkun miġnuna l-planning authority biex tagħti permessi fuq is-submissions li għamlu!

Imma dawk jarawh huma għaliex dik mhux affari tiegħi.

Issa l-ministru ġie jiftaħar li kabbar il-proġett imma jiddispjaċini ngħidlu li kien hemm ħaġa li ma tax kasha.

Meta konna qed nitkellmu fuq dan il-proġett tal-Kottonera, aħna konna qed narawh bħala an urban regeneration exercise biex permezz ta' l- investiment li jsir fil-lokalita' nqajmu mill-ġdid l-ħajja u l-jobs f'dik l- area.

Fid-diskussjoni tal-budget tas-sena li li għaddiet il-ministru ftaħar li fit-tkabbir ta' dan il-proġett, inkludew ukoll il-Kalkara.

U x'se jsir fil-Kalkara?

Mr Chairman, fil-Kalkara se tinbenda boat repair yard!

Il-proġett tant ġie mkabbar li se jwassal għal over-development hemmhekk u l-ministru jrid jiftakar li hemmhekk għandek parametri li minnhom infushom jillimitaw, bħat-traffiku, il-parking u d-densita' eżistenti tan-nies li joqogħdu hemmhekk.

Il-ministru mingħalih li għaliex se jinbnew xi 110 appartament - għalkemm issa diġa' telgħu għal xi 200 - se jkollu proġett aħjar.

Dan m'hu veru xejn għax il-proġett ma tikkalkolahx fuq id-daqs tiegħu imma tikkalkolah fuq l-impatt soċjali li jista' jkollu!

Jien ngħid li l-impatt soċjali li se jkollu l-proġett tal-Kottonera kif propost mill-ministru, se jkun ħażin ħafna.

U ż-żmien għad jagħtina parir.

Mr Chairman, il-ministru kien qal ukoll li l-ftehim fuq il-proġett ta' Manoel Island kellu jiġi ffirmat sa l-aħħar tas-sena li għaddiet u f'Novembru ta' l-1998 kien qal:

"Manoel Island works to begin next year.".

Jiġifieri din is-sena suppost beda x-xogħol fuq Manoel Island.

Mr Chairman, għandi ruxxmata ta' kwotazzjonijiet mid-diskorsi u mill-kitba li jħobb jagħmel il-ministru fejn dejjem iwiegħed imma minn dak li jwiegħed ftit li xejn jissuċċedi.

U hawnhekk nixtieq insemmi l-affarijiet li ġew imwiegħda fuq ir-rehabilitation project tal-Belt li kien inbeda minn gvern Laburista u li suppost kellu jitkompla taħt dan il-gvern.

Skond il- ministru, l-aħħar fażi ta' dan il-proġett li kellu jkun id-dawl, kellu jsir sa Frar ta' din s-sena.

Pero' wara li għamiltlu domanda parlamentari, ġejt informat li lanqas it-tender kienet għadha ma ġiet aġġudikata, aħseb u ara kemm sar ix-xogħol.

Nixtieq insemmi xi ħaġa oħra li tikkonċerna wkoll il-kumitat għar-riabilitazzjoni tal-Belt Valletta.

Jekk hemm ħaġa li tkerrah lil Belt bla dubju ta' xejn huma l-wires tat- telephones imdendlin ma' kullimkien!

Issa gvern Nazzjonalista preċedenti korrettement kien laħaq ftehim ma' l-European Union biex jingħata għotja ta' ECU2 miljun sabiex isir il-proġett tat-tneħħija tal-wires tat-telephone mill-Belt Valletta.

Kif tlajna aħna fil-gvern sibna din il-ħaġa u jien personali ltqajt diversi drabi ma' sieħbi l-Onor.

Joe Mizzi li kien responsabbli mill-Maltacom sabiex inwettqu dan il-proġett.

Pero' dan il- proġett mhux talli ma twettaqx talli issa tajna anke l-permess lill- Melita Cable biex jimlew kullimkien bil-cables u bil-kaxxi tagħhom.

Irridu jew ma rridux innaddfuha l-Belt Valletta?

Meta jien staqsejt x'ġara minn dak il-proġett li kellna flus allokati għalih mill-European Union, il- Ministru Josef Bonnici rrispondieni li dawk il-flus tlifnihom għax ma użajnihomx!

Prosit!

Dawn huma n-nies li jridu jidħlu fl-Ewropa, li jridu jġibu l-flus lejn il-pajjiż u mbagħad il-flus li jkollhom f'idejhom jitilfuhom!

L-ewwel tlifna self ta' ECU30 miljun mill-EIB għax ma riedux jikkonformaw mal-kondizzjonijiet li għamlulna u issa tilfu għotja ta' ECU2 miljun mill-European Union minħabba l-ineffiċjenza li wrew fil-proġett tat- tneħħija tal-wires tal-Belt Valletta.

Jiddispjaċini ngħid li b'dan it-tip ta' aġir min-naħa tal-gvern ma nafx fejn irridu naslu.

Sur President, għandi ħafna aktar xi ngħid fuq dan il-ministeru pero' qed jagħmluli s- sinjali li sarli l-ħin u allura jkolli nagħlaq.

Ngħid biss li meta tqabbel il-performance ta' dan il-ministru ma' l- affarijiet li qal huwa stess, bla dubju ta' xejn jkolli ngħid li dan il- ministru falla skond il-kejl tiegħu stess għax it-targets li huwa ssettja lilu nnifsu ma laħaqhomx.

Pero' l-aktar ħaġa li tinkwetani mhux li dan il- ministru falla fit-targets li huwa għamel fuqu nnifsu, imma meta tara l- budget li għandna għal din is-sena, ir-rota m'aħniex se ndawruha 'l quddiem għaliex f'ħafna mill-każi fejn kien hemm bżonn ta' finanzjament jew ma sarx il-finanzjament jew inkella tnaqqas u dan ifisser li żgur m'aħniex se nixmu fid-direzzjoni t-tajba.

Jien nixtieq nagħti parir lill-ministru, bħala kollega ħabib tiegħi, biex jiddedika inqas ħin lill-kitba ta' l- artikli u lid-diskorsi sbieħ li jagħmel u juża l-ħin tiegħu b'mod aktar għaqli biex jipprova jsib soluzzjonijiet għall-problemi kbar li għandu pajjiżna minħabba l-isfidi u l-progress li qed inħabbtu wiċċna magħhom.

Grazzi, Sur President.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, id-diskors tal-budget preżentat mill- Ministru Dalli jagħmel riferenza ċara għall-fatt li l-Unjoni Ewropea tidħol sewwa fejn jidħol l-ambjent.

Għalhekk bir-raġun kollu kelli seba' mitt sena biex inkun naf kemm se jieħu l-ambjent mill-Lm100 miljun miljun li kellhom jiġu mill-Ewropa appena nirrattivaw l-applikazzjoni għal sħubija fl-Unjoni, pero' nista' ngħidlek li ma sibt xejn dwar dawn il- Lm100 miljun!

Imbagħad kien hemm min ġab l-iskuża li ma ħadniex dawn il- fondi għaliex gvern Laburista kien iffriża l-proċess biex Malta tidħol fl- Unjoni.

Veru li jiena smajt din l-iskuża min-naħa tal-gvern imma jiena nista' ngħid ukoll li kont preżenti meta sar diskors uffiċjali mill- ministru ta' l-affarijiet barranin waqt konferenza ta' l-iSpeakers mill- pajjiżi li qed jistennew biex jissieħbu fl-Unjoni, fejn iddikjara li l- friża li kien għamel gvern Laburista ma affettwat bl-ebda mod negattiv.

Din hija kummiedja u huma affarijiet li ma jitwemmnux!

Irrid ngħid ukoll li waqt diskussjoni li saret dwar l-ambjent f'dan il- parlament jien kont għamiltha ċara li nidħlu jew ma nidħlux fl-Ewropa, l- ambjent xorta rridu nieħdu ħsiebu pero' l-Onor.

Zammit Dimech ippersista li bilfors irridu nidħlu fl-Unjoni biex nirranġaw l-ambjent.

Pero' fid- diskors tiegħu stess ikkontradixxa lilu nnifsu għaliex l-ewwel qal li l- Unjoni tidħol fil-kuntest ta' l-ambjent u mbagħad qal li m'hijiex se ġġegħilna nagħmlu xi tibdil li ma jkunx fl-interess tagħna.

Qal ukoll li jekk nidħlu fl-Unjoni jkun hemm aktar għassa fuq l-ambjent pero' dak li hemm bżonn isir irid isir għaliex ikun jaqbel lil pajjiżna u mhux biex nogħġbu lil xi barranin.

Allura lill-poplu Malti qed tgħidlu li m'huwiex kapaċi jieħu ħsieb l-ambjent ta' pajjiżu tant li rridu nidħlu fl-Unjoni jekk irridu ntejbu l-ambjent!

Barra minn hekk, lill-poplu Malti qed jipprovaw ibellgħuhielu li l-effett tal-proċess li bdejna biex nidħlu fl- Unjoni diġa' qed jidher għaliex l-ambjent qed jitjieb.

Imma dawn l- affarijiet qed jgħidhom biss il-Partit Nazzjonalista għaliex il-poplu Malti jaf li meta l-ministru qal li se jingħata wiċċ ġdid lil Malta, kien qiegħed jgħid il-ħmerijiet.

Saħansitra partitarji Nazzjonalisti qed jiktbu fil-gazzetti li qatt ma kien hawn daqshekk ħmieġ fil-pajjiż daqs illum, pero' l-ministru jibqa' jgħaddas rasu fir-ramel u jibqa' jgħid l-istess affarijiet.

Inutli li l-ministru joqgħod jgħid li aħna ppreparati sewwa fil- qasam ta' l-ambjent biex nidħlu fl-Unjoni għaliex hawn għandi rapport quddiemi maħruġ mill-istess Unjoni li jgħid hekk:

"No progress has been made on nature protection nor has there been much progress on water protection, air quality, waste management, industrial pollution, control and risk management.".

Pero' l-ministru jibqa' jsostni li l-proċess għal sħubija sħiħa fl-Unjoni miexi sewwa!

Dan m'huwiex sewwa.

Jiena naf illi d-direzzjoni tal-gvern Nazzjonalista għadha l-istess bħalma kienet qabel l-elezzjoni, pero' l- poplu qed jiġi ngannat għax jgħidulu mod u jagħmlu mod ieħor.

Fil-fatt l- istess Unjoni Ewropea qalet lill-kontinġent kbir li ntbagħat għall- iscreening li fil-qasam ta' l-ambjent għadna 'l bogħod.

Insemmi, per eżempju, l-immaniġġjar ta' l-iskart.

Jien nista' nikkonferma li meta kienet qed issir id-diskussjoni dwar l- ambjent fil-Belt, il-ministru wiegħed li sa Novembru kellu jkun lest ir- rapport dwar l-immaniġġjar ta' l-iskart u li kien se jkun hemm programm fuqxiex nimxu.

Din hija s-sistema tal-Partit Nazzjonalista li jgħid ħafna affarijiet pero' meta jiġi għall-fatti ma jagħmel xejn!

U jekk il-gvern jaħseb li l-poplu huwa daqshekk kretin li jibla' kollox, sejjer żball għaliex il-poplu qed jiżen x'inhu jsir.

Jien nista' ngħid li fi żmien sena u tmien xhur ta' gvern Laburista sar wisq iktar xogħol għall- immaniġġjar ta' l-iskart milli qatt sar fl-għaxar snin li dam fil-gvern il- Partit Nazzjonalista qabel l-1996 u f'din is-sena li ilhom fil-gvern.

Il- gvern qed jaġixxi b'mod irresponsabbli f'dan il-qasam u lill-poplu jipprova jagħtih x'jifhem illi l-ambjent għandu x'jaqsam biss mas-siġar u man-natura u ma' l-indafa u affarijiet sempliċi bħal dawn, meta jaf li l- ambjent ikopri ħafna affarijiet iktar importanti minn hekk bħal, per eżempju, l-effett tal-ħsejjes fuq l-ambjent u l-air pollution.

X'sar dwar dawn l-oqsma fid-disa' snin li għamiltu fil-gvern?

Tant ma sar xejn li min kien responsabbli fid-dipartiment ta' l-ambjent illi suppost kellu jara x'ried isir biex inkunu nafu t-tinġis fl-arja kien jostakola kull darba biex ma joħorġux it-tenders għal xiri ta' apparat li jkejjel it-tinġis fl-arja.

Issa kulħadd jaf li kien hemm min ried jagħtina l-flus biex nagħmlu dawn l-affarijiet pero' għal snin sħaħ baqa' ma sar xejn!

Meta tela' l-Partit Laburista fil-gvern mill-ewwel qabad il-barri minn qrunu u ra x'inhu jżomm u min qed iżomm!

U dawn l-affarijiet nistgħu nuruhom bil-fatti u l-ministru tant jaf għal min qed nirriferi li qed iħares lejn individwu li jaf min kien responsabbli u qed jidħak!

Jiġifieri qed jikkonferma dak li qed ngħid jien!

Mr Chairman, aħna konna ġibna speċjalisti biex isir it-tendering għal dan l-equipment għaliex aħna nemmnu li biex l-affarijiet isiru bis-serjeta' jrid ikun hemm ippjanar tajjeb.

Fil- fatt l-ewwel ħaġa li għamilna kienet li tlabna biex isir state of the environment report għaliex ridna nkunu nafu f'liema stat ambjentali kien jinsab pajjiżna ħalli nkunu nafu x'hemm bżonn isir u dan ir-rapport kien kważi lest meta konna għadna fil-gvern.

Pero' malli tela' l-Partit Nazzjonalista fil-gvern minflok irringrazzja lil dawk in-nies li taw sehemhom biex isir dan ir-rapport, tajjarhom minn hemm.

(Interruzzjonijiet) Dak huwa l-grazzi li tajtuhom!

Nista' nġiblek il- provi.

Imbagħad fid-diskussjoni li saret ġewwa l-Belt dwar l-ambjent il- ministru ġie jiftaħar li dan ir-rapport dalwaqt se jiġi ppubblikat.

Jekk il-ministru verament għandu għal qalbu l-ambjent imissu ilu li ppubblikah għaliex dan ir-rapport ilu lest.

Aħna naqblu illi rridu nagħtu kas ukoll u naraw kif se nsolvu l-problemi ambjentali li jinħolqu minn proġetti li jkunu ilhom li saru pero' fl-istess ħin trid tħares 'il quddiem u tara li l- proġetti li jkunu se jsiru fil-futur ma jħallux impatt ambjentali negattiv u, bħal eżempju, nista' nsemmi l-proġett tat-tħaffir tal-bir taż-żejt ġewwa Għawdex.

L-ewwel ħaġa li għamel il-gvern Laburista kien li biddel l-istil tal-kuntratti għat-tħaffir taż-żejt biex ikun aktar iebes fejn jidħol l- ambjent.

Fil-fatt il-kondizzjonijiet tant kienu stretti li l-istat ambjentali f'din il-lokalita' f'Għawdex reġa' għall-istat naturali li kien qabel ma beda l-proġett.

Dak huwa l-ippjanar serju!

Issa aħna ma konniex qed inħarsu lejn is-sħubija fl-Unjoni Ewropea pero' l-affarijiet xorta għamilnihom bis-serjeta'.

Proġett ieħor li nixtieq insemmi huwa dak tal-protezzjoni ċivili.

Issa l-ministru jaf daqsi li l-Unjoni Ewropea tagħmilha ċara li hemm konnessjoni diretta bejn l-ambjent u l-protezzjoni ċivili.

Fil-fatt aħna mill-ewwel ippjanajna li nġibu opri tal-baħar li jkunu jistgħu jikkejterjaw għal xi diżastru li jinqala' fuq il-baħar - bħal, per eżempju, jekk ikun hemm xi bastiment li qed iġorr iż-żejt u jinqasam - li jkunu kapaċi joħorġu f'kull maltemp, li jkunu attrezzati biex jitfu ħruq li jista' jinqala' fuq bastimenti tal-passiġġieri fil-port u jekk bastiment jinqalagħlu xi ħaġa huwa u dieħel fil-port jkunu jistgħu jagħtu l- ewwel għajnuna ħalli l-port ma jingħalaqx u ma jinħolqux problemi oħra.

Dawn huma l-pjani serji illi għamel gvern Laburista li kien iħares lejn l- interessi ta' pajjiżna u mhux lejn id-dħul ta' pajjiżna fl-Unjoni.

Il- ministru jaf illi għad fadal ħafna xi jsir biex il-liġijiet ta' pajjiżna nġibuhom in line ma' dak li titlob l-Unjoni u inutli li tingħata l- impressjoni li m'hemmx x'isir għaliex iridu jsiru ħafna affarijiet u għandna bżonn il-flus biex nimplimentaw ċerti affarijiet.

Qed isiru ċerti restrizzjonijiet illi pajjiżna għadu m'huwiex preparat għalihom u dawn l-affarijiet li jridu jsiru jpoġġu lill-industrija ta' pajjiżna fi kriżi bil-konsegwenza li jista' jkollna ħafna nies li jispiċċaw bla xogħol.

Jien ngħid li pajjiżna ma jiflaħx għal dawk l-ispejjeż kbar li jridu jsiru biex niġu in line ma' dak li titlob l-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt dan ma japplikax biss għal pajjiżna imma skond artiklu li deher dwar il-laqgħa li għadha kemm saret, dawk il-pajjiżi li qed iħarsu biex jidħlu membri fl-Unjoni jridu jonfqu biljuni kbar ta' liri biex jiġu in line ma' dak li qed titlob l-Unjoni u t-tibdil kbir li jrid isir fil- liġijiet irid iż-żmien biex isir.

Imbagħad forsi jiġi xi ħadd min-naħa tal- gvern u jgħid li ma jkun ġara xejn billi nitilfu xi ftit impjiegi, affarijiet li ma jitwemmnux!

Naħseb li n-naħa l-oħra nsiet meta kienet tgħid li l-Kostituzzjoni ta' pajjiżna hija mibnija fuq ix-xogħol.

Jekk bniedem jispiċċa bla xogħol, se jiġi affettwat ukoll l-ambjent li fih jgħix għaliex ma jistax jibqa' jgħix bl-istess mod kif kien jgħix qabel u allura jista' jibda jħares lejn il-ħajja b'mod differenti minħabba l-pożizzjoni li jkun sab ruħu fiha.

Għalhekk huwa importanti li naraw li l-interess ta' pajjiżna jiġi l-ewwel.

Meta gvern Laburista kien jgħid li hemm bżonn nieħdu passi biex nibdew insolvu l-problemi li kellu l-pajjiż quddiemu, waqt li l-Partit Nazzjonalista kien jgħid li mhux veru jeżistu l-ħofor għaliex għalihom l-Unjoni hija s-soluzzjoni ta' kollox.

Il-gvern Nazzjonalista qed iħares biss lejn l-Unjoni meta hemm alternativa oħra li ma toħloqx dawn il-problemi għal pajjiżna.

Mr Chairman, xtaqt li tkellimt ħafna iktar fid-dettall dwar l-ambjent pero' l-ħin ma jippermettilix u għalhekk ikolli ngħaddi għal punt ieħor li huwa importanti wkoll għaliex jikkonċerna parti sostanzjali mill- popolazzjoni tagħna - qed nirriferi għall-kaċċa u l-insib.

Fil-fatt f'pajjiżna għandna madwar 32,000 persuna li għandhom liċenzja għall-kaċċa u 11,000 persuna oħra li għandhom liċenzja għall-insib.

Issa t- tradizzjoni ta' l-insib u l-kaċċa hija parti mill-kultura ta' pajjiżna - u jien ngħid li jekk bniedem ikun okkupat b'xi ħaġa jkollu inqas ċans li jaqa' f'xi vizzju - imma apparti hekk, huwa importanti li nitkellmu fuq x'konsegwenzi jista' jkollhom il-kaċċa u l-insib fuq l-ambjent.

Meta l- Partit Laburista kien fl-oppożizzjoni kien għamel diskussjonijiet ma' kulħadd biex jara kif jista' jinstab bilanċ bejn it-tradizzjoni u l-aspett ambjentali u kien wiegħed pubblikament x'kellhom ikunu r-regolamenti tal- kaċċa u l-insib jekk jitla' fil-gvern.

Fil-fatt meta tela' fil-gvern żamm kelmtu u dak li wiegħed għamlu.

Imma x'għamel il-Partit Nazzjonalista?

Qabel l-elezzjoni ta' l-1992 l-Onor.

Eddie Fenech Adami kien qal li l-kaċċa u l-insib ma kenux se jintmissu pero' wara li tela' fil-gvern bidel ir- regolamenti.

Imbagħad qabel l-elezzjoni li għaddiet qal li r-regolamenti li kien daħħal il-gvern Laburista kien se jżommhom - jiġifieri qabel magħna li aħna konna kapaċi nżommu bilanċ bejn l-aspett ambjentali u t- tradizzjoni - imma qal ukoll li jekk niġu biex nidħlu fl-Unjoni t-tibdil li jkun irid isir ikun għall-aħjar.

Irrid ngħid ukoll li l-wegħda li saret lill-għaqdiet tal-kaċċa u l-insib li jkunu mdaħħlin fid- diskussjonijiet importanti ma nżammetx għax safejn naf jien dawn ma kenux inklużi fil-kontinġent li ntbagħat biex jiddiskuti l-proċess ta' screening fil-qasam ta' l-ambjent.

(Interruzzjonijiet) Mela issa spjegali.

Fil- MEUSAC ħalluhom jieħdu sehem imma fejn jidħlu deċiżjonijiet iktar importanti m'għandhomx ċans jidħlu!

Ta' min ifakkar ukoll li l-Unjoni Ewropea stess fis-second avis kienet qalet li:

"It is important that Malta fully transposes the acquis communautaire as far as the birds directive is concerned."

Fil-fatt wieħed mill-esperti li tqabbdu biex jagħmlu l-iscreening, is-Sur Busuttil, waqt diskussjoni tal-GWU qal ċar u tond li mhux se jkun hemm derogi.

Dawn l-affarijiet qalhom bniedem li huwa partitarju tan-naħa l- oħra u mbagħad jipprovaw idendlu l-karotta lill-kaċċaturi li dawn l- affarijiet m'humiex problema.

Fil-fatt fl-10 ta' Novembru l-għaqda tal- kaċċaturi ħarġet stqarrija fejn staqsiet jekk fid-dawl ta' dak li qed jiġri, il-wegħda li r-regolamenti tal-kaċċa u l-insib jinbidlu biss għall- aħjar hijiex se tinżamm.

Pero' ma ngħataw l-ebda risposta u kulma ntqal kien li Malta hija konformi mal-konvenzjoni ta' Berna - bħal dak li qallu ma nafux li Malta hija konformi mal-konvenzjoni ta' Bern - biex ikomplu jħawdu u jingannaw.

Jidher ċar li dak li qed jgħid il-gvern Nazzjonalista li biex intejbu l-ambjent irridu nkunu membri sħaħ ta' l- Unjoni, m'hi xejn ħlief kummiedja u twaqqa' għar-redikolu lill-poplu Malti u Għawdxi, bħallikieku l-poplu Malti u Għawdxi m'huwiex kapaċi jirranġa l- ambjent ta' pajjiżu!

Jekk il-gvern Nazzjonalista m'huwiex kapaċi għandu jieħu t-tort hu imma mhux jipprova jwaħħal fil-poplu Malti li m'huwiex kapaċi jtejjeb l-ambjent ta' pajjiżna.

Issa wara li l-gvern qal dan id-diskors, fl-istess diskors tal-budget - jekk m'iniex sejjer żball f'paġna 2 - qed jiddikjara li biex tbiddel u tgħaddi l-liġijiet biex tirranġa l-ambjent m'hemmx għalfejn nkunu membri fl- Unjoni.

Allura dak li ilu jgħid il-Partit Labuirsta huwa korrett u qed jiġi kkonfermat fid-diskors tal-budget stess!

Nappella lin-naħa l-oħra biex ma tkomplix tinganna lill-poplu u fejn jidħol il-qasam ta' l-ambjent għandna nkunu magħqudin għaliex ma jagħmilx sens li qasam sensittiv bħal dan jiġi ppolitiċċizzat billi ngħidu li l-ambjent jittjieb jekk nidħlu fl- Unjoni Ewropea għaliex dan m'hu veru xejn.

F'dan il-qasam irid jagħti sehmu kulħadd u nappella lin-naħa l-oħra biex ma tużax il-propaganda biex tinganna għaliex il-poplu għandu dritt ikun jaf il-verita'.

Jiddispjaċini ngħid li t-taħwid fejn jidħol l-ambjent huwa fenominali u qabel nagħlaq nixtieq insemmi biss is-sitwazzjoni li jinsab fiha l-PCCU - tista' tgħid li m'huwiex jiffunzjona - u allaħares kellha tinqala' xi diżgrazzja bħalissa fil-portijiet tagħna.

Din hija s-serjeta' li biha tridu tmexxu lill- pajjiż?

Dawn huma l-affarijiet li għandu jkun jaf il-poplu Malti.

Nispera li l-poplu Malti u Għawdxi joqgħod jirrifletti ftit mhux biss fuq il-kwestjoni ta' l-ambjent imma fuq il-kwestjonijiet kolha tal-pajjiż u jara jekk dak li għedt jien huwiex minnu jew le.

Sfortunatament il-gvern Nazzjonalista lill-poplu Malti qed jurih id-debba u jqabbiżlu l-ħmara għaliex b'dak li qed jagħmel qed jikkuljuna l-intelliġenza tal-poplu Malti u Għawdxi.

Grazzi, Mr Chairman.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Il-ħin għad-dispożizzjoni ta' l- oppożizzjoni issa skada u l-ħin kollu li għad fadal huwa għan-naħa tal- gvern.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Francis Agius.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Mr Chairman, meta wieħed jiġi biex jitkellem fuq il-qasam ta' l-ambjent, li huwa qasam pjuttost vast, irid jipprepara ruħu minn qabel x'ikun se jgħid.

Pero' wara li smajt b'attenzjoni kbira x'kellha xi tgħid in-naħa l-oħra, ma nafx ikollix nikkummenta li dak li smajt dalgħodu juri li għandna oppożizzjoni li l-kritika tagħha hija tal- biki.

Qed ngħid hekk għax ma nistax nifhem kif ċerti kwestjonijiet li jolqtu dan il-qasam baqgħu ma ssemmewx u nispjega aktar 'il quddiem x'qed nipprova ngħid.

Il-qasam ta' l-ambjent ma jikkonċernax biss dan id- dipartiment imma jikkonċerna l-attivita' kollha fil-ħajja tal-bniedem.

Ħafna drabi l-effett fuq l-ambjent ikun iktar ġej minn industriji oħrajn, kemm dawk governattivi u kif ukoll dawk privati, u biex nuri kemm il-gvern Nazzjonalista jieħu ħsieb l-ambjent se nsemmi l-kwestjoni tas-simenterija, xi ħaġa li ma ssemmietx miż-żewġ kelliema ta' l-oppożizzjoni fis-siegħa u nofs li damu jitkellmu.

(Interruzzjonijiet)

Jien ma nibżax insemmi din il-kwestjoni u nħoss li l-ambjent li dejjem joħloq il-Partit Nazjonalista f'dan il-pajjiż huwa li ma joħnoqx il- parteċipazzjoni tal-pubbliku kollu, fosthom anke tal-kunsilli lokali, li twaqqfu mill-Partit Nazzjonalista bi pjan serju biex jagħtu l-kontribut tagħhom fl-oqsma kollha.

F'qasam bħal dan il-gvern ma jistax jimponi id tal-ħadid għax għandek ħafna fatturi li jaħdmu kontra xulxin, fosthom il- fattur ta' l-iżvilupp u l-progress fil-pajjiż.

Fil-fatt l-Onor Charles Buhagiar spiċċa d-diskors tiegħu billi qal li l-Partit Nazzjonalista fil- gvern irid jieħu ħsieb u jrid joqgħod attent għall-isfidi kbar u l-progress kbir li ġej fil-pajjiż.

Allura x'għandna fil-pajjiż, staġnar jew progress?

Qed nagħtu kas jew m'aħniex nagħtu kas ta' l-ambjent?

Għadna ta' l- oppożizzjoni jridu jiddeċiedu kif se jagħmlu l-kritika tagħhom għaliex meta tagħsarha din tista' tpoġġiha fi ftit kliem, cioe' li m'aħniex nagħmlu biżżejjed.

Imma fl-istess ħin kritika bħal din hija ġustifikazzjoni tax- xogħol li qed isir f'dan il-qasam.

Mr Chairman, bdejt id-diskors tiegħi u għedt li quddiemna għandna oppożizzjoni tal-biki għar-raġuni li l-problema tiegħi hija li tant hawn attivitajiet għaddejjin - u jiena ċert li bħali tan-naħa l-oħra għandhom kopja tar-rapport annwali ta' dan id-dipartiment; veru li ħafna minnhom huma laqgħat u konsultazzjonijiet, imma dawn huma wkoll parti mill-proċess tax-xogħol li jrid iwettaq dan id-dipartiment - li f'din in-nofs siegħa ta' diskors mhux biss se jkolli ngħaġġel imma se jkolli naqbeż sezzjonijiet sħaħ ta' xogħol li qed isir minn dan id-dipartiment.

Pero' dawn l-affarijiet ma ssemmewx min-naħa l-oħra u l-kelliema ta' l- oppożizzjoni pprovaw jaqbdu l-linja tal-kap tagħhom u ddefendew x'għamel gvern Laburista f'kull qasam fit-22 xahar li għamlu fil-gvern.

M'iniex qed ngħid li huwa ħażin li wieħed jiddefendi dak li jkun għamel, imma ċertament aħna qegħdin ngħixu llum bl-isfidi tal-lum u bl-isfidi li ġejjin quddiemna.

Mr Chairman, dan il-ministeru huwa responsabbli mix-xogħlijiet ta' infrastruttura u l-proġetti u jrid jara wkoll kif se jsolvi l-problema ta' waste management, li ċertament hija waħda mill-problemi li dan il-pajjiż se jkompli jiffaċċja, bħalma jiffaċċjaw pajjiżi oħrajn, minħabba d-densita' għolja tal-popolazzjoni u minħabba l-progress fil-qasam industrijali u fil- qasam turistiku, li ċertament it-tnejn li huma jiġġeneraw iżjed waste.

F'paġna 100 tad-diskors tiegħu l-ministru tal-finanzi għamel enfasi fuq il- proġetti kapitali, fosthom dawk tal-Kottonera, ta' Manoel Island u Tigne', il-cruiseliner terminal u t-Lm3 miljun li se jintnefqu fuq il- proġett għat-trattament tad-drenaġġ.

Barra minn hekk, jissemmew il- promenades turistiċi fin-naħa t'isfel ta' Malta - cioe' Marsascala, Birżebbuġa u Marsaxlokk - ta' Buġibba u l-bidu tal-proġett f'Tas-Sliema u San Ġiljan.

Kif diġa' għedt, dawn it-tip ta' proġetti mhux biss juru rabta ma' l-ambjent imma għandhom ukoll rabta mat-turiżmu, kemm dak li ġej minn barra u kif ukoll dak lokali, għax aħna lkoll nixtiequ li jkollna l- aħjar ambjent.

U hawnehkk jien irrid nagħmel enfasi li ma narax differenzi kbar fil-policies li ġew adottati mill-Partit Laburista meta kien fil-gvern u dawk li qed jiġu adottati mill-gvern Nazzjonalista.

Huwa tajjeb li f'dan il-qasam ikun hemm politika ta' kontinwita' għax anke minn dak li rajt fir-rapport jidher ċar li dan huwa dipartiment li qed jikber u jiżviluppa b'ħeffa kbira u għandu bżonn ta' tibdil fl-istrutturi.

Fil- fatt ħafna mill-istrutturi f'dan id-dipartiment għadhom qed jibdew jiżviluppaw u x'imkien fir-rapport qrajt li d-dipartiment kellu xi diffikulta' għax ma kellux in-nutar tiegħu.

Ċertament li dawn huma affarijiet li wieħed irid isemmihom biex juri kemm dan huwa dipartiment dinamiku, li qed jirrispondi għall-ħteġijiet tal-pajjiż minn ġurnata għal oħra, minn xahar għal ieħor u minn sena għal oħra.

In-naħa l-oħra għamlet riferenza bl-iktar mod derogatorju dwar il- pożizzjoni tal-partit fil-gvern li jrid jidħol fl-Unjoni Ewropea vis-a-vis l-ambjent, pero' fuq dan l-aspett nitkellem iktar 'il quddiem.

Se nibda mill-aspett legali, x'sar u x'naħseb li jista' jsir iktar f'dan il-qasam matul is-snin li ġejjin.

Huwa veru li wieħed jista' jitkellem fuq l- investiment, in kwantu ta' flus, pero' ħafna drabi nafu li m'humiex il- flus biss li jtejbu l-kwalita' ta' l-ambjent imma hija l-kordinazzjoni li l-id ix-xellugija tkun taf x'inhi tagħmel l-id il-leminija.

Aħna dejjem ngħidu li r-riżorsi ta' pajjiżna huma limitati imma jien nista' ngħid li f'kull qasam li ħdimt dejjem kellna r-riżorsi u fejn m'għandniex ir-riżorsi għandna l-kuntatti internazzjonali.

Il-ġimgħa l-oħra kelli l-okkażjoni li nkun Franza fuq delegazzjoni tal-Kunsill ta' l-Ewropa, flimkien mal-kollega tiegħi min-naħa l-oħra, l-Onor.

Debono Grech, fejn rajna wieħed miċ-ċentri li qed jikkalabora mat-taqsima ta' l-ambjent, is-CEDRE ta' Franza.

Jiena ngħid li r-riżorsi tagħna m'għandhomx ikunu limitati speċjalment fejn jidħlu riżorsi ta' consultancy u riżorsi ta' state-of-the-art technology għax illum għandna l-kuntatti u rridu nużawhom tajjeb.

Mr Chairman, il- biża' tiegħi hi li ma nkunux kapaċi nagħmlu t-talbiet tagħna kif suppost ma' l-Unjoni Ewropea.

Ħafna drabi meta nitkellem man-nies tal-finanzi jgħiduli li ċerti dipartimenti ma jkunux nefqu il-budget li jingħatalhom għaliex ma jkunux kapaċi jagħmlu t-talbiet tagħhom kif suppost u kif jitlob il-protokoll.

U din hija waħda mill-isfidi ta' l-uffiċjali fid- dipartimenti governattivi.

Jien nemmen li l-impenn politiku żgur qiegħed hemmhekk u jgħidu x'jgħidu tan-naħa l-oħra, id-direzzjoni hija ċara għaliex aħna rridu li pajjiżna jkollu l-aħjar ambjent.

Għaliex?

Inutli li noqogħdu ngħidu li għandna economic growth u li għandna żieda fil-produzzjoni industrijali jekk meta niġu biex nieħdu l-mistrieħ tagħna fl-ambjent ta' madwarna - kemm l- ambjent fuq l-art u kif ukoll l-ambjent fuq il-baħar - ma nsibu xejn ħlief tkissir u tifrik.

Għalhekk huwa fl-interess tal-kwalita' tal-ħajja taċ- ċittadini tagħna li aħna nimxu f'din it-triq u fid-direzzjoni li qed jagħti l-gvern.

Fil-bidu tad-diskors tiegħi semmejt il-proġett tas-simenterija għaliex jien nemmen li dan m'huwiex adattat għal pajjiżna.

Għalkemm nemmen li llum iż-żewġ partiti jimpenjaw ruħhom favur l-ambjent pero' rrid ngħid ukoll li fuq il-każ tas-simenterija l-partiti politiċi damu ftit ma ħadu stand li jkunu favur l-ambjent u rrid nammetti li kienu diversi pressure groups fil-pajjiż u diversi individwi li wrew sensittivita' lejn l-ambjent globali billi ressqu l-issues tagħhom favur l-ambjent.

L-oppożizzjoni qalet li l-gvern Nazzjonalista jrid jinganna lin-nies pero' dan m'hu veru xejn għaliex il-gvern irid juri x'inhuwa l-bilanċ bejn l-iżvilupp u l-ħarsien ta' l-ambjent.

Fil-fatt għad hemm diversi proġetti li jissemmew f'dan ir-rapport annwali li għadhom ma sarux u niddubita kemm se jsiru minħabba l-pożizzjoni li jista' jieħu d-dipartiment ta' l-ambjent u ma jkun fiha xejn ħażin li ma jintlaħaqx qbil fuq ċerti miżuri ta' xi proġett partikolari.

Naħseb li l-iktar ħaġa importanti hija li jkun hemm diskussjoni b'saħħitha u intelliġenti fuq x'inhu l-aħjar u x'mhuwiex l-aħjar u fl-aħħar mill-aħħar jirbaħ il-metodu demokratiku ta' l-iktar opinjoni valida.

Wieħed ma jiskantax li f'dan il-qasam tinqala' kontroversja u fil-fatt nisimgħu diversi opinjonijiet mill-istess xjenzati li jkunu jifhmu fil- qasam tagħhom.

Per eżempju, dwar it-teknoloġija li għandha tintuża fl- immaniġġjar ta' l-iskart organiku kien hemm diversi opinjonijiet u ħafna drabi d-deċiżjonijiet jittieħdu skond l-aħħar teknoloġiji li jkunu available u jiddependi ħafna mit-tibdil li jkun qed isir.

L-importanti huwa li aħna li qegħdin fil-politika nkunu sensittivi lejn dan it-tibdil u nimplimentaw dawk il-proċeduri li jkunu xjentifikament ipprovati u li jagħtu riżultat effiċjenti anke mil-lat finanzjarju.

Mr Chairman, din is-sena wegħda elettorali oħra meta daħal fis-seħħ ir- regolament dwar l-insurance fuq l-armi.

Ir-rapport annwali jsemmi l-clean air technology centre u jgħid li wieħed irid ikompli jevolvi n-national waste management strategy.

Fil-fatt matul din is-sena stess saru avvanzi favur l-ambjent fejn jidħol l-iskart ta' l-isptarijiet u saret spiża kbira biex iċ-ċumnija fl-Isptar San Luqa ma tibqax tagħmel ħsara lill-ambjent.

Dawn m'humiex affarijiet faċli li wieħed jista' jagħmilhom mil-lum għal għada, kemm minħabba ċerti practices u kif ukoll minħabba li tkun trid toffri alternattiva suret in-nies għat-tibdil li tkun qiegħed tagħmel, pero' mexjin fil-linja li nnaqqsu ċertu skart partikolari fl-isptarijiet li jitlob soluzzjonijiet partikolari.

Mr Chairman, irrid ngħid ukoll li huwa importanti li jsir updating tal- liġijiet tagħna.

Huwa veru li dan it-tibdil ma jridx isir biss għaliex irridu nidħlu fl-Unjoni Ewropea imma jien inqis li huwa ta' vantaġġ li tkun qed tagħmel dan it-tibdil fil-liġijiet tagħna biex tilħaq l-għan li tissieħeb fil-qafas ta' l-Unjoni.

Meta wieħed ikun qed jipprepara ruħu għal xi eżami jkun qed jirriforma ruħu waqt li jkun qed jistudja u meta jgħaddi mill-eżami sempliċiment ikollu konferma tax-xogħol li jkun għamel.

L-istess ħaġa pajjiżna għaddej minn dan il-proċess ta' screening tal- liġijiet biex meta nidħlu membri nkunu nistgħu nħarsu lura lejn dan il- proċess b'sodisfazzjon.

Mr Chairman, m'għandix ċans li nidħol fil-qasam tal-bio-diversita' u liema huma l-ispeċi protetti pero' huwa importanti li l-poplu tagħna jkun mgħarraf fuq il-wirt naturali ta' pajjiżna u m'huwiex biżżejjed li lit-tfal tagħna ngħallmuhom fuq il-ġiraffi, l-iljunfanti u l-annimali l-kbar għaliex aħna għandna wkoll siġar, pjanti, annimali u ħut li għandna bżonn nieħdu ħsiebhom.

Jien nemmen li meta tkun tifhem fuq xi ħaġa u tkun mgħarraf fuqha tkun tista' tapprezzaha iktar u għalhekk inħeġġeġ lil dan id- dipartiment biex jagħmel dokumentarji u affarijiet oħra li jistgħu jilħqu l-maġġoranza tal-poplu ħalli l-poplu iktar konxju mill-ambjent ta' madwaru u jkun jista' japprezzah iktar.

Huwa veru li l-figura ta' xummiemu hija importanti ħafna għat-tfal tagħna pero' rridu noħolqu iktar metodi effettivi ħalli wieħed verament jibda jifhem u jibda jaċċetta għaliex ċerti affarijiet m'għandhomx isiru, sija jekk ikun proġetti fuq l- art u sija jekk ikunu proġetti fil-baħar.

Kif kont qed ngħid, huwa importanti li l-liġijiet tagħna jiġu updated biex ikunu in line mal-massa tal-liġijiet li għandha l-Unjoni Ewropea, li żgur m'għamlithomx b'kapriċċ.

Nafu li ċerti pajjiżi, speċjalment dawk tan- naħa ta' fuq ta' l-Ewropa, għandhom rispett kbir lejn in-natura.

Forsi xi ħadd jgħidli li l-aspett naturali f'dawn il-pajjiżi huwa ħafna ikbar minn dak li nsibu f'pajjiżna u hawnhekk forsi fejn naqbel ftit mal-linja li kultant tieħu l-oppożizzjoni meta tgħid li l-ewwel irridu naraw l-interessi tagħna.

Huwa veru li aħna ma nistgħux inwarrbu ħafna tradizzjonijiet li għandna f'pajjiżna imma jekk nibdew minn issa nedukaw lit-tfal tagħna - per eżempju, m'huwiex sewwa li jinqabdu ċerti għasafar għax dawn għandhom il-pattern tal-migration tagħhom; anke ċerti annimali li jkunu fi stat ta' riproduzzjoni m'għandhomx jinqabdu f'dak iż-żmien - inkunu qed nagħmlu ġid kbir lill-ambjent ta' pajjiżna.

Naħseb li meta wieħed ifiehem u jispjega, jiġbed lejh dik is-sezzjoni li tkun qed turi reżistenza u li tħares lejn ċerti konvenzjonijiet bħala xkiel.

Irridu nifhmu li ċerti konvenzjonijiet, bħalma hija l-konvenzjoni ta' Berna, jiġu ffirmati għall-ġid tal-fawna u l- flora, ħalli l-ambjent naturali jkompli jitgawda minn uliedna.

Barra minn hekk, illum nafu kemm qed isiru studji fuq il-ġenetika għaliex ma nafux x'potenzjal jistgħu jkollhom dawn l-ispeċi.

Kull speċi li tiġi estinta tintilef darba għal dejjem u jista' jkun li jkun hemm xi speċi ta' pjanti jew annimali li jistgħu jservu lill-bniedem fil-ġlieda tiegħu kontra l- mard u problemi oħra relatati mas- saħħa u allura rridu nifhmu iktar kemm għandna bżonn nieħdu ħsieb dan il-wirt.

Wieħed mill-oqsma li dan id-dipartiment iħares lejh b'mod iktar ħolistiku huwa l-qasam tar-riservi naturali, siti naturali u l-habitat.

Id- dipartiment ta' l-ambjent juri ċertu sensittivita' favur l-ambjent meta jkunu qed isiru ċerta attivitajiet fil-pajjiż, bħalma huwa l-filming, li jista' jkollu impatt fuq l-ambjent.

Fil-fatt meta jkun qed jinġibed xi film hawn Malta jsiru inspections min-naħa ta' l-ambjent biex ma ssirx ħsara fuq l-ambjent u f'ċerti każi anke ttieħdu ċerti miżuri waqt il- filming proper.

Aħna nixtiequ li l-industrija tal-films tkompli tiżviluppa, għaliex b'hekk inkunu qegħdin nirreklamaw l-ambjent permezz taċ- ċinema, pero' huwa wkoll fl-interess ta' l-istess industrija tal-films li l- ambjent jibqa' sabiħ u għalhekk wieħed irid jara li jkun hemm simbiosi bejn iż-żewġ attivitajiet u mhux waħda taħdem kontra l-oħra.

Naħseb li din hija d-direzzjoni li trid tingħata minn fuq pero' huwa importanti wkoll li wieħed jara x'ikun mixtieq mil-partijiet involuti għaliex, kif diġa' għedt, għalkemm ħafna drabi l-parir tekniku huwa importanti - u nneħħi l- kappell lil min hu tekniku f'dan il-qasam u rrid nisma' l-veduti ta' kulħadd b'attenzjoni kbira - irridu naraw min se jintlaqat minn attivitajiet bħal dawn u kif se jiġi affettwat l-ambjent.

Mr Chairman, f'dan ir-rapport jissemma wkoll l-eco-tourism.

Huwa veru li m'għandniex foresti u muntanji imma ċertament li t-turist li jżur pajjiżna jista' jsib xi ħaġa li tinteressah f'din iż-żona Mediterranja.

Tissemma wkoll il-land desertification u l-land degradation li qed issir mal-Mediterran kollu, u peress li parti sostanzjali ta' l-art f'Malta hija diġa' mibnija, jagħmel tajjeb id-dipartiment li jkompli jħares ambjenti speċifiċi, speċjalment il-widien li jissemmew f'dan ir-rapport, bħal Wied Ħażrun, Wied Għollieq, Wied Blandun, Borg in-Nadur f'Birżebbuġa, il-Balluta f'Marsaxlokk u l-visitors centre fis-Simar.

Nieħu pjaċir ninnota wkoll li qed isir ħafna xogħol biex diversi speċi ta' siġar, pjanti u annimali jerġgħu jiġu integrati fl-ambjent naturali ta' pajjiżna għaliex ħafna minnhom huma endemiċi għal pajjiżna.

Jien naqbel ukoll li kemm jista' jkun nibdew proċess biex inneħħu dak li m'huwiex parti mill-flora u l-fawna Maltija għax la m'huwiex parti minn dak l-ambjent ekoloġikament ma jagħmilx sens u ħafna drabi jista' jagħmel anke ħsara.

Din hija d-direzzjoni li għandu jagħti l-gvern f'dan il-qasam.

Nixtieq nara iktar siġar jitħawlu għax nemmen li dawn mhux biss isebbħu l- pajjiż imma jaffettwaw il-livell ta' ilma li jinżamm fil-ħamrija u inqas ħamrija tinġarr fil-baħar.

Nixtieq li d-dipartiment ta' l-ambjent, flimkien mad-dipartiment ta' l-agrikoltura, ikollu iktar saħħa fi ħdan il- kabinett ħalli jkun jista' jwettaq din il-ħidma.

Meta insemmi dawn l- affarijiet dejjem jiġini f'moħħi l-Israel li rnexxilu jdawwar id-desert tan- Negev f'art għammiela.

Aħna n'għandniex għalfejn noqogħdu ngergru li għandna ftit art jew li m'għandniex ħamrija għaliex ħamrija u ilma għandna, u kif għedt iktar kmieni fid-diskors tiegħi, nistgħu nġibu konsulenza mill-Unjoni Ewropea biex ir-riżorsi li għandna jintużaw b'mod aħjar.

Mr Chairman, qed isir ukoll ħafna xogħol fuq pollution control u qegħdin naħdmu ma' ċentru fi Franza - li huwa kważi uniku anke f'dak il- pajjiż enormi - li lest jgħinna nagħmlu pooling tar-riżorsi tagħna.

Jien nemmen ukoll li jista' jsir użu aħjar mir-riżorsi fl-universita', fid- dipartimenti u f'entitajiet mhux governattivi u volontarji, li ħafna drabi ma jkollhomx il-finanzi imma jkollhom nies li jistgħu jagħtu l-ħin tagħhom.

F'dan ir-rapport tissemma wkoll bħala waħda mill-prijoritajiet il- ħidma li qed issir biex titnaqqas l-air pollution.

Ma niddejjaqx ngħid, allavolja minn din in-naħa tal-Kamra, li kont diżappuntat li f'dan il- budget ma saritx diskriminazzjoni pożittiva dwar l-użu tal-petrol mingħajr ċomb.

Nafu li l-petrol biċ-ċomb huwa sors ta' inkwinament li jista' jagħmel ħsara lis-saħħa tal-bniedem billi jżidlu l-livell ta' ċomb fid-demm u nispera li 'l quddiem jinstab rimedju għal dan.

Jien nixtieq nara li fejn jidħol l-ambjent ikollna politika nazzjonali li tintlaħaq b'consensus bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra għaliex fejn jidħol l-ambjent la jeżisti gvern blu u lanqas gvern aħmar.

Huwa importanti li f'dan il-qasam ikun hemm programmi fit-tul - m'iniex qed ngħid li x-short-term jew medium-term plans m'humiex bżonjużi wkoll - għaliex pajjiżna wasal fi stat ta' żvilupp avvanzat ħafna u naħseb li issa wasal iż-żmien li nroddu lura lill- ambjent dak li ħadnilu għal tant snin.

Qabel nagħlaq nixtieq insemmi wkoll il-countryside, fejn insibu l-ħitan tas-sejjieħ li jien inqishom wieħed mir-riżorsi verament sbieħ ta' pajjiżna.

Fil-fatt bi pjaċir ninnota li mal-gvern ġie rikonoxxut il-grad ta' bennej f'dan il-qasam għaliex il-bini tal-ħitan tas-sejjieħ mhux biss iservi biex isebbaħ l-ambjent imma huwa mod prattiku ta' kif nistgħu nutilizzaw ir-riżors tal-ġebla tal-gagazza, li tifforma l-ħajt tas- sejjieħ, li huwa tant tipiku għal pajjiżna.

Jien naħseb li jekk nippreservaw u nżidu l-bini tal-ħitan tas-sejjieħ u nkomplu nħawlu siġar Maltin, bħall-ballut, iż-żnuber, il-ħarrub, ir-rummien, il-lewż u siġar oħrajn, l-ambjent f'pajjiżna jkompli jisbieħ.

Grazzi, Mr Chairman.

THE CHAIRMAN: Grazzi. aktar rimarki?

Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Chairman, l-ewwelnett irrid nirringrazzja lill-membri miż-żewġ naħat tal-Kamra li ħadu sehem f'dan id- dibattitu fuq qasam li jidher li lkoll naqblu li huwa wieħed kruċjali għal pajjiżna.

Ilkoll nifhmu li r-responsabbiltajiet tal-ministeru għall- ambjent jestendu 'l hinn minn dak kollu li jolqotna fil-ħajja tagħna ta' kuljum, kemm jekk nieħdu d-definizzjoni ta' ambjent b'mod limitat, kif jaffettwalna l-kwalita' tal-ħajja tagħna, u kif ukoll jekk inħarsu lejn id- definizzjoni tal-ministeru bir-responsabbiltajiet li għandu, li jinkludu t- taqsima tax-xogħlijiet pubbliċi u l-proġetti kapitali.

Imma ħalli nibda billi nirrispondi għall-kummenti li saru mill-Onor.

Buhagiar u l-Onor.

Mizzi.

Irrid ngħid li apprezzajt ukoll il-kummenti ta' l-Onor.

Agius, b'mod partikolari fuq il-qasam ambjentali.

L-Onor.

Buhagiar qasam l-intervent tiegħu f'ħames oqsma u beda biex irrifera għall-istormwater.

Naħseb li huwa evidenti li dan il-qasam jeħtieġ impenn totali mid-diversi players li huma nvoluti f'dan il-qasam.

L-Onor.

Buhagiar fost l-oħrajn semma l-kunsilli lokali u l-awtorita' ta' l- ippjanar.

Naturalment bil-liġi li waqqfet il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma u anke b'regolamenti taħt dik l-istess liġi, illum player importanti ħafna fuq l-istormwater management bilfors trid tkun il- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma.

Jekk irridu li fil-pajjiż mhux biss nipprovaw niddevjaw l-ilma mit-toroq tagħna biex ma jkollniex flooding fit- toroq, imma nipprovaw li f'xi każi jsir anke użu mill-ilma li jinġabar b'dan il-mod, naturalment il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma għandha rwol kbir f'dan is-sens.

Fil-fatt dan ix-xogħol mill-korporazzjoni kien isir fi żmien gvern Laburista preċedenti u għadu jsir issa permezz ta' l- istess konsulent għat-tfassil ta' l-istormwater masterplan.

Skond avviżi riċenti li dehru fil-gazzetti nafu wkoll li l-korporazzjoni beħsiebha jkollha anke konsulenzi akbar f'dan is-settur.

U hawnhekk irrid ngħid li jien ma naqbilx mal-kumment li għamel l-Onor.

Buhagiar meta b'riferenza għas-Sur Joe Farrugia qal li żarmajna knisja biex poġġejnih f'oħra meta neħħejnih mill-istormwater systems management unit u bgħatnih fis-sezzjoni tat-tindif għaliex fil-fatt dan ma kienx il- każ.

Meta twaqqfet is-sezzjoni għal ambjent iktar nadif, aħna dehrilna li kien jagħmel sens li tiġbor f'post wieħed il-ħaddiema li kienu responsabbli mill-istormwater u titfa' magħhom nies oħra li jkunu aktar fuq xogħol ta' tindif taħt id-direzzjoni ta' l-istess persuna.

Jien naħseb li l-Onor.

Buhagiar żgur jara li jagħmel sens li jkollok din ir- rabta bejn in-nies li huma responsabbli mit-tindif madwar il-pajjiż kollu u n-nies li huma responsabbli mill-manutenzjoni tas-sistemi li għandna madwar il-pajjiż kollu, bħal culverts, għaliex meta dawn is-sistemi jkunu miżmuma tajjeb ifissru ambjent iktar nadif.

Pero' huwa importanti li nagħrfu li f'dan il-qasam irid ikun hawn ownership ċar u ma nistgħux nibqgħu naħsbu li n-nies ta' dan il-unit jistgħu jirriżolvu kull problema ta' flooding immaġinabbli.

Kultant issir ċerta kritika fis-sens li jkun hawn min jassumi li f'pajjiżna jkollna dak it-tip ta' temp li kellna dan l-aħħar matul l- istaġun tax-xitwa kollha u allura jibda jgħid li suppost għandna xi sistema ta' mini taħt it-toroq tagħna kollha biex il-volum ta' ilma tax- xita jinġabar mill-ewwel u preferibbilment jintuża għal xi sistema ta' second-class water mingħajr ma jinħela xejn u kollox isir b'mod awtomatiku!

Bir-rispett kollu, jien ngħid li meta jkollok t-tip ta' maltemp li kellna dan l-aħħar - u hawnhekk nixtieq nuri l-apprezzament tiegħi għax-xogħol li wettqu l-ħaddiema tal-unit għall-ambjent nadif għax naf b'liema impenn personali ħadmu u d-diffikultajiet li ħadmu fihom fis- sigħat twal ta' fil-għaxija fejn taw l-għajnuna tagħhom anke waqt il- maltemp - trid tintervjeni kif tista' f'dawk iċ-ċirkostanzi u ma tistax tgħid li tagħmel kemm tagħmel xita anke jekk tagħmel b'mod straordinarju, aħna se nkunu iktar bravi mid-dinja kollha u dak l-ilma se niġbruh mill- ewwel.

Naħseb li l-aħbarijiet ta' barra lkoll kemm aħna narawhom u naraw l-effett tal-maltemp fuq pajjiżi oħrajn u nafu li f'pajjiżna nieħdu ħafna miżuri biex nagħtu r-rimedji kollha li nistgħu.

Naturalment wieħed irid jiddistingwi bejn maltemp straordinarju u maltemp regolari li jkollok skond il-klima tagħna u nifhem li wieħed irid jippjana b'dak il-mod pero' wieħed irid jagħmel ukoll il-pjani tiegħu fuq bażi ta' ppjanar serju u realistiku.

F'dan l-istadju partikolari nixtieq nirriferi wkoll għad-dipartiment tad- drenaġġ, li ssemma mill-oppożizzjoni b'mod partikolari, minħabba l-famuża taxxa ta' Lm24 sena li kien għamel il-gvern ta' qabel u li kienet se tolqot il-parti l-kbira tal-familji Maltin u mhux kif intqal li ħafna mill- familji kienu se jħallsu bir-rata ta' Lm3 jew Lm9 fis-sena għax dawk kienu verament numru żgħir.

Donnha li l-oppożizzjoni qed jiddispjaċiha li aħna neħħejna din it-taxxa anti-soċjali minn fuq il-familji Maltin.

Pero' f'dan l-istadju rrid nagħmel riferenza għad-dipartiment tad-drenaġġ f'sens ieħor għaliex f'dan il-pajjiż għandna fattur ieħor li jmur kontra r-regolamenti u l-liġijiet ta' pajjiżna fejn għalkemm is-sistema tad-drains li tiġbor l- ilma tax-xita minn fuq il-bjut tagħna jew anke f'partijiet oħra tal-bini tagħna suppost hija komunikata direttament għat-triq jew komunikata b'mod differenti anke b'overflow tal-bjar, issa daħlet it-tendenza li kulħadd jikkomunika mas-sistema tad-drenaġġ u allura s-sistema tad-drenaġġ fil- pajjiż mhux biss qed tkopri l-flow normali tad-drenaġġ skond in-numru ta' units fit-triq, f'belt jew raħal u skond l-iżvilupp li jkun qed isir - għaliex jekk jiżdied il-bini, jekk jiżdiedu l-lukandi, jekk jiżdiedu ristoranti u faċilitajiet oħra, trid tagħmel l-upgrading tas-sistema - imma donnu hawn il-mentalita' li din is-sistema trid tiġbor l-ilma kollu tax-xita mill-bjut, dak li jfur mill-bjar u kollox irid imur f'sistema waħda.

Ħalli nagħti eżempju sempliċi.

Jekk tkun qed tgħaddi ilma f'reċipjent li jkollu drain għalih bħalma huwa sink fid-dar u f'daqqa waħda tibda tiftaħ il-viti kollha għal ġo fih, se jkollok overflow għas-sempliċi raġuni li d-drain tiegħu ma jkunx jista' jlaħħaq mal-volum ta' ilma li jkun ġej.

Issa kull sistema taħdem b'dan il-mod u għalhekk huwa importanti li nirrikonoxxu li ma nistgħux nirriżolvu anke dak li qed isir kontra r- regolamenti fil-pajjiż.

Mr Chairman, apparti li l-unit għal ambjent aħjar baqa' jagħmel xogħol ta' manutenzjoni ta' culverts, xogħol ta' manutenzjoni fit-toroq arterjali u inħawi oħra pubbliċi, inklużi xogħlijiet konnessi mas-sistemi ta' l-ilma tax-xita, irrid niftaħar li bl-iskop li nipprovdu servizz ta' indafa dan il-unit ġdid twaqqaf b'mod permanenti.

L-esperjenza ta' l- ewwel xhur ta' dan il-gvern, li naħseb hija wkoll l-esperjenza ta' l- Onor. Buhagiar, turina li hemm bżonn bidla fil-mentalita' tal-poplu tagħna għaliex ma jistax ikun li nipprovaw innaddfu l-pajjiż biex jidher aħjar u kif appena jitlesta x-xogħol ta' tindif f'temp ta' ftit sigħat ikun hemm min b'irresponsabilita' kbira minflok iċempel għas-servizz b'xejn tal-bulk refuse jaqbad u jitfa' saqqijiet u bċejjeċ ta' għamara f'postijiet li jkunu għadhom kemm ġew imnaddfa, boroż ta' l-iskart jintefgħu 'l hemm u 'l hawn meta hemm ħinijiet speċifiċi meta dawn jinġabru u skart ta' terrapien u materjal ieħor ta' kostruzzjoni minflok jittieħed il-Magħtab jintrema fi bnadi oħra.

Aħna naqblu li hemm bżonn leġislazzjoni iktar iebsa u iktar enforcement u fil-fatt jien kelli laqgħat ma' uffiċjali tal-pulizija f'dan is-sens.

Irrid ngħid li ħafna drabi qed ikun hemm uffiċjali tal-pulizija jassistu lin-nies tal-unit għal ambjent nadif fil-ħidma tagħhom fil-għaxija għaliex donnu li jekk tibda tinforza dak li huwa l-iktar elementari f'daqqa waħda xi ħadd jaħseb li qisek qed tagħmel xi ħaġa ħażina.

Ħalli nispjega iktar ruħi.

Jekk xi ħadd ikun se jorganizza disco jew xi ħadd ikun irid jipprovdi xi servizz isib postijiet pubbliċi bħalma huwa t- tunnels ta' Santa Venera u jaqbad u jwaħħal l-avviżi u jagħmel free advertising mingħajr ma jimportah li qed iħammeġ l-ambjent!

Se nirrakkonta każ ieħor fejn żewġ persuni, kompetituri ta' xulxin kienu jwaħħlu reklami dwar xi servizz ta' ħitan fuq il-fil u naturalment in- nies tagħna kienu jmorru fil-għaxija bi pressure bowsers biex jaqilgħu dawn ir-reklami.

Fil-fatt kieku l-pulizija ma ntervjenitx fil-ħin biex tieħu passi kontra min ried jippersisti b'dan l-abbuż il-każ seta' ħa xejriet iktar serji għaliex mid-dehra dawn iż-żewġ kompetituri bdew jaħsbu li l- azzjoni kienet qed issir minnhom stess billi wieħed jaqla' l-posters ta' l- ieħor!

Din il-mentalita' trid tinqata' pero' biex tinqata', il-ħidma tagħna trid tkun kontinwa.

Dan il-unit għal ambjent nadif twaqqaf bl-iskop li jaħdem b'mod regolari speċjalment fit-toroq prinċipali tagħna, f'toroq ta' importanza u ta' interess turistiku, jiġifieri m'hijiex se tkun a one-off campaign.

Minn hawn nixtieq insellem lil dan il-unit li jħaddan fih iktar minn 200 ħaddiem għax-xogħol li qiegħed jagħmel pero' ma jistax ikun li jkollok lil dawn il- ħaddiema qed inaddfu lil pajjiż u mbagħad il-kumplament tal-pajjiż qiegħed hemm biex iħammeġ!

Jien ngħid li l-involviment tal-kunsilli lokali huwa importanti u naqbel ukoll li jekk hemm bżonn ta' leġislazzjoni iktar stretta ssir ukoll pero' l-liġijiet eżistenti jridu jiġu inforzati.

Kien hemm uffiċjali tal-pulizija li tkellmu miegħu b'mod frank - u m'iniex se ngħid dawn l-affarijiet biex nitfa' xi dell ikrah fuq xi ħadd jew biex ngħid li huwa tort tal-korp tal-pulizija imma din hija mentalita' li ilha teżisti f'pajjiżna - u qaluli li l-Litter Act l-iktar li tiġi inforzata meta jkun hemm xi pulizija tat-traffic li jagħti xi ticket lil xi driver għaliex ikun kiser ir-regoli tat-traffiku u min-naħa tiegħu d-driver jissupervja ma' l-uffiċjal tal-pulizija u jwaddab il-karta ma' l-art u l- pulizija jerġa' jagħmillu ċitazzjoni għaliex ikun kiser il-Litter Act, forsi iktar għaliex ikun affettwalu s-sens ta' irġulija tiegħu.

Qed ngħid dawn l-affarijiet mhux biex innaqqas b'xi mod mill-importanza tagħhom imma biex nenfasizza li l-inforzar tal-liġijiet eżistenti jrid isir u rridu nagħtu s-sehem tagħna b'mod nazzjonali jekk irridu nsolvu din il-problema u rridu li dan il-unit ikompli bil-ħidma tiegħu.

Fost xogħol ieħor, il-unit għal ambjent nadif naddaf 12-il kilometru ta' culverts u se jibqa' jipprovdi dan is-servizz anke lill-kunsilli lokali pero', kif qal anke l-Onor.

Buhagiar stess, il-kunsilli lokali ma jistgħux jassumu li dan m'huwiex xogħol tagħhom imma għandhom jagħtu l- lista lil dan il-unit li jagħmel il-prijoritajiet tax-xogħol li jkun irid isir u jekk ikun hemm xi spejjeż, il-kunsilli lokali jħallsu biex issir il-manutenzjoni minn dan il-unit.

Barra minn hekk, dan il-unit biddel 350 slab, sewwa u naddaf 1,421pit, neħħa ħaxix ħażin minn 85 kilometru tul ta' toroq, naddaf bl-idejn 90 kilometru tul ta' toroq u b'makkinarju mekkaniku naddaf 52 kilometru tul ta' toroq, b'kordinazzjoni mad- dipartiment tat-toroq għamel 118-il kilometru ta' sinjali tat-toroq bl- użu ta' makkinarju, sewwa 166 central strip, mela 1,206 ħofra - iktar tard nitkellem fuq il-ħofra ekonomika - u fil-jiem li għaddew sewwa ħsarat ikkaġunati mill-maltemp li laqat lil pajjiżna.

U minn hawnhekk jien nixtieq nirringrazzja lil dawk il-ħaddiema li marru taħt pontijiet strateġiċi f'Ħal Qormi, il-Marsa, l-Imsida u f'toroq oħra biex neħħew materjal li kien qed joħloq inkonvenjent għat-traffiku, neħħew min-nofs ġebel ta' ħitan ta' sejjieħ li twaqqgħu bil-maltemp u saħansitra f'każ minnhom kellhom jintervjenu biex ineħħu karozza li kienet maqbuda taħt wieħed minn dawn il-ħitan tas-sejjieħ li waqgħu.

Barra minn hekk, matul din is-sena dan il-unit kompla jagħmel xogħol marbut ma' stormwater fi Pjazza San Ġakbu f'Ħaż-Żabbar, għamel sistemi simili fi Triq Santa Liena u fi Triq San Franġisk f'Tas-Sliema, f'Kennedy Drive fis-Salina, fi Triq Sant'Anna f'Wied il-Għajn u fi Triq l-Erba' Mwieżeb fil-Qawra u se jibda wkoll it-tieni fażi ta' tħaffir ta' mina għall- ilma tax-xita bejn Triq Birkirkara u t-Telgħa ta' Birkirkara f'San Ġiljan.

Irrid ngħid ukoll li dan il-unit jikkalkola li qala' madwar 1,200 posters u streamers li twaħħlu minn nies irresponsabbli.

Jien naqbel ma' l-Onor.

Buhagiar meta qal li hemm bżonn iktar enforcement u dak kien l-appell tiegħi lill-uffiċjali tal-pulizija pero' lanqas nippretendi li Malta ssir police state b'pulizija f'kull kantuniera biex jara li ħadd ma jarmi l- iskart barra jew li ħadd ma jwaħħal posters fejn mhux suppost.

Jien nittama li meta jibdew jiffunzjonaw il-local wardens li se jkunu miġbura b'mod reġjonali l-enforcement jiżdied iktar.

Fil-fatt il-penali li se jinġabru taħt din is-sistema ta' inforzar taħt il-Litter Act se jgħaddu għand l-istess kunsilli lokali permezz ta' tribunali li se jitwaqqfu s-sena d-dieħla.

Mr Chairman, saritli domanda dwar il-proġett ta' Ħal Qormi.

Jien ninsab informat li ħarġet tender biex isir culvert fir-roundabout u crossing iktar 'il fuq biex l-ilma ma jasalx sar-roundabout.

Rigward il- proġett ta' l-istormwater f'Birkirkara, irrid ngħid li waħda mid-djar kienet twaqqgħet u mhux tħallew it-tnejn kif intqal mill-Onor.

Buhagiar u d-dar l-oħra għadha ma twaqqgħetx għaliex il-pjanti dwar x'se jiġri minn dan il-bini li saru mill-kunsill lokali ta' Birkirkara bil-kollaborazzjoni tat-taqsima xogħlijiet flimkien ma' l-awtorita' tad-djar qegħdin għall- approvazzjoni ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar.

Fil-fatt dan il-proġett jipproponi li l-bini li jitwaqqa' jkun sostitwit b'bini ieħor għal skop residenzjali pero' li jkun kostruwit b'mod li l-flow ta' l-ilma tibqa' għaddejja u l-problema tiġi eliminata.

Huwa veru li dan il-proġett forsi m'huwiex se jsir fit-terminu oriġinali kif kien ippjanat pero' nafu wkoll li ċertu xogħol ma jistax isir mingħajr il-permess ta' l-awtorita' ta' l- ippjanar.

U hawnhekk irrid nagħmel parentesi żgħira u ngħid li b'riferenza għal dak li qal l-Onor.

Buhagiar fuq il-proġett ta' embellishment f'Buġibba jien qatt m'għidt li m'għandniex nagħmlu l-isforzi kollha biex il-proċess ta' l-ippjanar ikun wieħed iktar mgħaġġel u naħseb li għada fid-diskussjoni ta' l-estimi ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar żgur se jissemma li l-gvern qed jieħu miżuri konkreti f'dan ir-rigward.

Mr Chairman, se ngħaddi issa biex nitkellem fuq il-problema ta' l-iskart f'pajjiżna.

L-ewwelnett ma nistax naċċetta li nibqa' nisma' l-istess kritika min- naħa ta' l-oppożizzjoni, li żgur m'hijiex ġustifikata, li meta sar l- istrajk mill-koperattiva ta' l-indafa pubblika, il-gvern dam ma rreaġixxa.

Dan assolutament m'huwiex minnu.

Il-gvern kien ħa azzjoni mill-ewwel minkejja li mingħajr ebda spjegazzjoni ta' xejn - u fil-fatt sal-lum għadna ma nafux x'kienet ir-raġuni u forsi jekk tingħata fil-futur nipprova nifhimha - f'daqqa waħda l-GWU tat direttiva lin-nies li huma impjegati biex jiġbru l-iskart biex ma joħorġux bħala strike-breakers!

Imbagħad donnha tħajret ukoll il-UĦM u tat direttiva lill-impressed drivers pero' minkejja dan kollu b'għajnuna ta' ħaddiema li fehmu li f'dak kien il-mument kellhom jagħtu sehemhom favur il-pajjiż, f'qilla ta' sajf li kieku ma ħadniex il-miżuri li ħadna seta' jkun hawn problemi gravi għal pajjiżna, bl- għajnuna tal-membri tal-forzi armati ta' Malta u bl-għajnuna tal-membri tal- pulizija li taw is-sehem sħiħ tagħhom - u llum minn hawnhekk irrid nirringrazzja lil dawn il-ħaddiema kollha - il-gvern mhux biss ta rimedju għall-ġbir ta' l-iskart imma ironikament matul l-istrajk inġabar iktar milli jinġabar meta ma jkunx hemm strajk.

Forsi r-raġuni għal dan kien li l-ħaddiema taw sehemhom bis-serjeta' jew forsi għaliex waqt l-istrajk kien hemm elementi fil-pajjiż - m'iniex qed nitfa' lil kulħadd f'borża waħda - li minflok ħarġu inqas skart ħarġu iżjed!

Pero' ħalli nkompli issa fuq il-kwestjoni ta' l-istrateġija kollha ta' l-immaniġġjar ta' l- iskart.

Bir-rispett kollu lejn l-Onor.

Buhagiar, jien ma nistax naqbel miegħu meta jgħid li jien l-pjan kien tlesta fi żmien il-gvern preċedenti u kulma kelli nagħmel kien li nimxi fuqu għaliex assolutament dan ma kienx il-każ.

Per eżempju, dwar il-problemi ta' l-irwejjaħ li kienu joħorġu mill- impjant ta' riċiklaġġ ta' Sant'Antnin waqt il-proċess tal-fermentazzjoni kien ġie deċiż li waqt dan il-proċess jinġabar l-iskart u jitpoġġa f'boroż issiġġilati tawwalin u l-problema ta' l-irwejjaħ f'ċertu sens nistgħu ngħidu li tiġi ttrattata b'dan il-mod.

Jiena ma ngħidx li hija riżolta b'mod komplut b'dan il-mod għax naħseb li l-Onor.

Buhagiar jaqbel miegħi li għall-pajjiż b'mod nazzjonali jeżistu sistemi industrijali iktar avvanzati, li l-unit cost tagħhom huma aħjar u sistemi li jużaw inqas spazju għaliex issa spiċċajna li b'dawn il-boroż imlejna l-area kollha ta' l-impjant ta' Sant'Antnin u kellna nqiegħdu wħud minnhom f'Wied Fulija u fil-Magħtab.

M'iniex qed ngħid li bħala miżura temporanja hija ħażina u naturalment aħna se nkomplu b'din is-sistema.

Pero' ma jagħmilx sens li l- Onor. Buhagiar jiġi jgħid li jien ma kelli xejn x'nagħmel għax sibt il- boroż ta' l-ecopod u għax beda jsir il-pjan biex jintużaw xi barrieri - għalkemm ma semmihiex direttament imma nifhem li din kellu f'moħħu - għat- tfigħ ta' terrapien għaliex nafu li fil-prattika ma ġara xejn minħabba li qamu ħafna kwestjonijiet dwar min għandu jagħmel il-management ta' tfigħ ta' terrapien fil-barrieri, fosthom jekk dan għandux isir mis-sid tal- barriera u jekk isir minnu, f'liema spiża amministrativa jrid jidħol u kemm irid per unit biex jagħmlu u jekk iridx ikun hemm xi sorveljanza fuqu.

Faċli li tgħid li t-80% ta' l-iskart fil-pajjiż li ġej mis-settur tal- kostruzzjoni - u s-sena li għaddiet kellna iżjed li ġie minn dak is-settur u dan jirrifletti li kien hemm iktar attivita' fis-settur tal-kostruzzjoni - jintefa' fil-barrieri li ma jintużawx u tispera li xi darba jiġu riabilitati.

Dan jagħmel sens biss jekk verament it-terrapien jibqa' biss terrapien u ma jintefax miegħu materjal ieħor bħal fridges jew materjal ta' xi sistema ta' dawl li jinqala' meta jitwaqqa' xi bini għaliex f'dak il- każ għandek ir-ram jew xi prodotti oħrajn li qed jitħalltu mat-terrapien - anke jekk dan ma jsirx b'xi intenzjoni malizzjuża - u l-barriera ma tibqax tajba għax kif jaf l-Onor.

Buhagiar ħafna mill-barrieri tagħna qegħdin fuq il-livell tal-water-table tal-pajjiż u allura jistgħu jinħolqu problemi kbar.

Allura trid tiddeċiedi jew li din il-barriera tkun kontrollata b'mod assolut u jekk jista' jkun b'sorveljana mill-gvern jew inkella tkun landfill sanitarja li għaliex tkun lined il-materjal mħallat ma joħloqx problemi.

Issa l-esperjenza li kellu l-gvern preċedenti, li ma rnexxilux jattwa dan il-pjan, u l-esperjenza ta' dan il-gvern urewna li dan il-proġett ma jistax isir mis-sidien tal-barrieri waħedhom, anke jekk ikun hemm l-iktar intenzjonijiet tajba immaġinabbli u allura llum aħna qed nipproponu lis-sidien tal-barrieri li l-landfill tkun kontrollata min-nies tal-gvern u allura l-unit rate irid jonqos għax issa m'għandhomx għalfejn jirkupraw l-ispejjeż ta' l-amministrazzjoni biex jagħmlu użu mill-barriera u b'dak il-mod xorta jitħallsu ta' l-użu ta' dik il-barriera u meta l- barriera timtela u tiġi riabilitata billi jsir ġnien fuqha jew xi ħaġa oħra naturalment il-proprjeta' tibqa' tas-sid tal-barriera.

Fil-fatt qed nipprovaw naħdmu dan il-pjan ma' l-awtorita' ta' l-ippjanar biex din l- istrateġija titwettaq, pero' s-soluzzzjoni m'hijiex biss li sempliċement inkomplu nsibu l-boroż biex nisiġġilaw l-iskart domestiku li jidħol fl- impjant ta' Sant'Antnin, parti mit-terrapien nkomplu nitfgħuh fil-barrieri u nżidu l-fee biex indaħħlu xi forma ta' polluter pays principle għaliex dawn huma biss sintomi żgħar minn issue li hija ferm iktar komplessa.

Bħalma ngħid fid-diversi laqgħat li jkolli - u forsi jixraq li għall- ewwel darba nirripeti l-argument hawn ġew - meta nitkellmu fuq strateġija ta' l-iskart irridu nammettu li din hija strateġija fejn għandek sensiela ta' components u qabel ma narawhom interrelated ma' xulxin u l-istrateġija verament tkun waħda integrata, m'aħniex se nirriżolvu l-problema.

Ħalli nagħti ftit eżempji għax anke jien li nagħmel diversi laqgħat fuq dan is- suġġett nirriskja li ninsa xi ħaġa u nibda billi nsemmi s-sistema tal-ġbir ta' l-iskart mid-djar.

Is-sistema li għandna f'pajjiżna hija tajba?

Għandu jkun hemm separation ta' l-iskart fil-livell tal-household?

Jekk se ssir din is-separation fil-livell tal-household, se ssir bil-ġranet biss jew se ssir b'sistema ta' boroż mogħtijin mid-dipartiment li jkollhom colour coding biex forsi xi darba ndaħħlu mentalita' favur il-ħarsien ta' l-ambjent?

Kif jista' jitħaddem b'mod iktar effiċjenti l-ġarr ta' dan l- iskar ladarba jkun separat?

U l-kumplament ta' l-iskart x'se jiġri minnu?

Se jmur kollu l-Magħtab?

U l-landfill tal-Magħtab se tibqa' kif inhi jew se nnaqqsuha biex xi darba tingħalaq għal kollox?

U minflok il- Magħtab x'se nagħmlu?

Dawn huma l-components kollha ta' din l-istrateġija.

Ir-recycling se nagħmluh biss għall-compost jew se naraw xi prodotti oħra bħal ħġieġ u karta nistgħu nirriċiklaw f'Malta u nagħmlu by-products minnhom?

L-Onor.

Buhagiar qal li l-ammont ta' skart li mistenni jidħol il- Magħtab sa l-aħħar tas-sena se jaqbeż il-1,200,000 tunnellata pero' jien nixtieq nagħti breakdown tiegħu u ngħid li minn dawn il-1,200,000 tunnellata, għandek 152,000 tunnellata ta' skart ta' djar u lukandi, 93,000 tunnellata ta' skart ta' industrija u skart ieħor imħallat, 950,000 tunnellata skart ta' l-industrija tal-kostruzzjoni u diġa' daħlu 140,000 vettura fil-Magħtab.

X'inhuma r-rimedji li se nagħtu għal dan kollu?

Għalhekk qed nitkellmu fuq pjan ta' strateġija għall-immaniġġjar ta' l- iskart għaliex illum diversi ditti li huma speċjalizzati internazzjonalment kollha jmorru għand il-gvern, ikun min ikun, u jgħidulu li l-problema ta' l-iskart mhux biss tista' tiġi riżolta imma l-iskart huwa opportunita' ekonomika għax illum issib materjal minnu li jista' jiġi riċiklat u allura hemm il-flus involuti, tista' tagħmel by-products oħra, per eżempju, mit-terrapien tista' tagħmel materjal iktar iebes bħala bażi għat-toroq u jekk tuża ċerti sistemi tista' toħroġ sors ta' ilma jew enerġija.

Naturalment m'huwiex faċli biex pajjiż jagħżel minn dawn l- options kollha u għalhekk trid tkun dħalt f'dawn il-komponenti kollha qabel ma tasal biex ikollok strateġija għall-immaniġġjar ta' l-iskart.

Għalkemm il-gvern kien qal li din l-istrateġija kellha tkun lesta sa l- aħħar tas-sena pero' nispera li sa Jannar tas-sena d-dieħla nkunu nistgħu nagħtu dawn il-guidelines kollha.

Illum ditti kummerċjali li huma serji mil-lat ambjentali lesti li jagħmlu l-management ta' l-iskart, speċjalment il-parti tar-riċiklaġġ u anke parti mit-terrapien, inaqqsu jew jeliminaw l-użu tal-Magħtab u jgħidu x'użu alternattiv jista' jsir mill-Magħtab u mbagħad jew ikun hemm gain ekonomiku għal min jagħmel l-iżvilupp għaliex ikollok siti li jistgħu jintużaw għal żvilupp kummerċjali ieħor, mhux l-inqas is-sit tal-Magħtab, jew inkella minflok ma l-Gvern jidħol fi spiża kapitali jidħol fi spiża rikorrenti billi, per eżempju, iħallas għal kull tunnellata ta' skart li tkun ġiet handled jew trasformata f'compost jew fi prodotti oħra.

Fil- fatt ma nkun qed nikxef l-ebda sigriet jekk ngħid li kien hemm interess minn diversi ditti Maltin u ntwera anke interess minn ditti Amerikani, Ingliżi, Taljani u Franċiżi li ġew u għamlu preżentazzjonijiet ripetuti u għalhekk se nibdew b'dokument ta' konsultazzjoni għax aħna ma jinteressaniex biss l-aspett kummerċjali imma rridu nkunu nafu x'inhuma l- opinjonijiet tal-NGOs u għaqdiet ambjentali oħra u wara li d-dokument ikun finalizzat, ikun hemm il-proċess ta' tendering internazzjonali għal għażla ta' min irid jagħmel is-sistema kollha jew components differenti minnha pero' li jkunu magħqudin fi strateġija waħda.

Dan hu l-impenn tagħna għas- sena l-ġdida u naħseb li jixraq li nibdew il-millennju f'dan is-sens.

Kif diġa' għidt, huwa intenzjonat li dan id-dokument ikun lest għall- aħħar ta' Jannar tas-sena l-ġdida pero' rrid ngħid ukoll li internament fid-dipartiment diġa' għandna dokumenti fit-tul dwar kif irridu nimxu f'dan ir-rigward u għandna wkoll linji gwida dwar it-tip ta' proċess li rridu nsegwu għaliex il-preferenzi tagħna huma li l-miżbla tal-Magħtab tingħalaq kemm jista' jkun malajr, tinħoloq miżbla ġdida li tkun fuq prinċipji jew ta' control landfill jew sanitary landfill u li dan il-pjan iħares ukoll lejn il-persentaġġi ta' l-iskart domestiku u dak li m'huwiex domestiku.

Jiena tlabt lid-direttur ġenerali biex flimkien ma' diretturi oħra fit-taqsima xogħlijiet u anke ma' nies oħra li jaħdmu fil-qasam ta' l- ambjent - meta jkunu flimkien ġieli ngħidilhom it-tliet Vinces, għaliex huma Vince Magri, Vince Cassar u Vince Gauci - jaraw x'inhuma l-punti prinċipali li dan il-pjan irid jindirizza.

Mr Chairman, nixtieq nitlob il-permess tal-Kamra biex inqiegħed kopja ta' dan il-pjan fuq il-Mejda tal- Kamra anke bħala impenn ċar tal-gvern f'din id-direzzjoni.

THE CHAIRMAN: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Chairman, inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Pjan għall-immaniġjar ta' l-iskart (Solid waste management plan).

Mr Chairman, qabel ngħaddi biex nirrispondi għall-kummenti li saru mill- Onor. Buhagiar dwar il-qasam tad-drenaġġ nixtieq nagħmel riferenza qasira għall-kummenti li saru minn Dr. Johnson tal-Greenpeace.

Jien nirrispetta l-background xjentifiku tiegħu pero' rridu nifhmu fuq xiex inkunu qed nitkellmu.

Wara l-avveniment ta' l-abseiling li l-Greenpeace għamlu mal- lukanda fejn kienet qed issir il-konferenza tal-ministri tal-littoral states tal-Mediterran u tal-contracting parties tal-Barcelona Convention, stednuni fuq ir-Rainbow Warrior tagħhom biex niddiskutu diversi suġġetti u jien mort - ma nafx jekk kenux qed jippretendu li mmur wara l-abseiling event - bil-qalb kollha u waqt id-diskussjoni fejn konna pjuttost franki ma' xulxin beda jagħtini l-perċentwali ta' kontaminazzjoni fil-miżbla tal- Magħtab apparagun man-normal u jien għidtlu li ma nistax nifhem kif tista' tipparaguna r-ratio ta' kontaminazzjoni ġewwa miżbla ma' park nazzjonali mimli bis-siġar u tlabtu jgħidli f'pajjiżi oħra madwar id-dinja x'inhu l- perċentwali ta' kontaminazzjoni fid-dumps tagħhom u mhux x'inhu r-ratio mal- foresti tagħhom ħalli nkun nista' nqabbel like with like.

Ħalli nagħti eżempju iktar faċli.

Jien ma nistax nidħol f'dar ta' xi ħadd u nippretendi li l-livell tal- kontaminazzjoni fil-living room li ħafna drabi tinżamm nadifa jew fis- salott li dejjem jinżamm magħluq jew mgħotti u fid-dustbin ikunu l-istess għax il-livell ta' kontaminazzjoni fid-dustbin hija mitt darba iktar milli jkun hemm fil-kumplament tad-dar.

Li rrid ngħid, Mr Chairman, huwa li r- ratios iridu jinħadmu bis-serjeta' u rridu naraw ukoll fejn jittieħed il- kampjun għax ironikament sakemm jibqa' jmur perċentwali għoli ta' terrapien lejn il-Magħtab, il-livell ta' kontaminazzjoni jkun inqas.

Ħalli nagħti eżempju ieħor.

Jekk wieħed jaqbad ftit wire tar-ram fil-bitħa tiegħu u jaħarqu m'huwiex se jkollu l-istess riżultati ta' kontaminazzjoni li jkollu minn skart iieħor, jiġifieri rridu naraw preċiżament fuqxiex inkunu qed nitkellmu.

Mr Chairman, m'iniex qed nipprova niminimizza l-problema tal-Magħtab li issa ilha magħna madwar 30 sena, anzi aħna rridu nirriżolvuha bis-serjeta' tant li se nagħmlu dawn is-sejħiet, anke b'għajnuna teknika li qed toffrilna l-Unjoni Ewropea.

Meta sar l-iscreening ma' l-Unjoni Ewropea fil-ġranet li għaddew ġewwa Brussels qalulna li Malta għamlet progressi kbar fil-qasam tal-liquid waste management pero' għadha lura fis-solid waste management.

Jien m'iniex se niġi hawn u ngħid mod ieħor għaliex l- iscreening isir b'mod miftuħ, b'mod trasparenti u joħorġu l-istqarrijiet kemm min-naħa tal-Kummissjoni Ewropea u kif ukoll min-naħa Maltija.

Din hija l-isfida li għandna quddiemna bħalissa u għalhekk irridu li tkun indirizzata permezz ta' pjan ta' strateġija ċar li jħares lejn l-aspetti kollha.

Mr Chairman, se nitkellem issa fuq l-aspett tad-drenaġġ.

L-Onor.

Buhagiar ddeskriva l-aġir tal-gvern preżenti meta neħħa t- taxxa ta' Lm24 fis-sena li kienet se tolqot numri kbir ta' familji f'pajjiżna bħala l-ikbar att irresponsabbli tiegħu - u għamel riferenza partikolari għalija - u għalhekk jien bilfors ikolli ngħid li din id-darba l-oppożizzjoni ddeċidiet li fil-budget tagħmlilna ħafna kumplimenti sbieħ.

Pero' li nisma' li tlifna l-fondi tal-loan mill-EIB għax neħħejna din it- tariffa, ma naċċettahiex għaliex dan assolutament m'hu minnu xejn.

Id- diffikulta' prinċipali li qamet ma' l-EIB ma kenitx minħabba li aħna neħħejna t-tariffa għax l-EIB jagħmel sistemi differenti ta' cost recovery u hawnhekk irrid ngħid ukoll li meta l-Onor.

Buhagiar ikkwota x'għidt jien mill-Oppożizzjoni meta huwa kien ministru ma qarax id-diskors kollu tiegħi għaliex kieku kien isib li dak inhar jien kont ikkwotajt minn rapport li sar mill-Prof.

Edward Scicluna biex nuri li l-gvern Laburista mhux veru kellu idejh marbuta u ma seta' jagħmel xejn ħlief din it-tariffa, anzi kellu options differenti ta' kif jagħmel cost recovery mingħajr ma jgħabbi lill-pajjiż b'taxxa anti-soċjali bħal dik.

Allura l-problema ma kenitx it- tneħħija tat-taxxa in kwestjoni, imma t-timelimits li kien għad- disbursements ta' dawn il-loan funds għaliex meta taqbiżhom il-bank ma jkunx jista' jagħtik disbursement.

Fil-fatt l-ewwel loan agreement li aħna sibna meta tlajna fil-gvern kien jistipola li l-iktar data 'l bogħod biex isiru disbursements kienet id-9 ta' Diċembru 1998 u wara ma setax jibqa' jagħmel iktar disbursements ta' fondi jekk il-proġett ma jkunx mexa bir-ritmu taż- żmien li kien ippjanat.

Issa aħna ħadna l-ġurament tal- karigi tagħna fit-8 ta' Settembru u fi żmien xahrejn jiena ma stajtx inpatti għaż-żmien li nħela fi żmien il-gvern Laburista li daħħal dik it- tariffa anti-soċjali pero' ma żammx ir-ritmu tax-xogħlijiet tal-masterplan tad-drenaġġ li kien miftiehem u li taħtu ried jitlob disbursements lill- EIB.

Għalhekk dak il-kuntratt partikolari kellu jiġi kkanċellat.

Naturalment aħna m'aħniex qed neskludu li nħarsu lejn agreements oħra fil-futur meta naraw ukoll x'investiment ikun jista' jsir u fil-fatt kellna konferma anke mill-EIB li għad nistgħu ninnegozjaw agreements sussegwenti biex wieħed ikopri l-kumplament tat-twettiq ta' dan il- masterplan.

Aħna disposti li niddiskutu loan agreements sussegwenti pero' aħna m'hu se naċċettaw qatt li xi ħadd jimponi fuqna, kif fil-fatt aħna qatt ma aċċettajna, li ndaħħlu tariffa anti-soċjali kif għamel gvern Laburista.

Qabel l-elezzjoni aħna wegħidna li nneħħu din it-tariffa għaliex konna konxji li kapaċi nwettquha u fil-fatt dak li ġara.

Il- masterplan għas-sistema tad-drenaġġ se jitkompla u l-għan tagħna huwa li sas-sena 2004 is-sistema ta' l-outflows tas-sistema tad-drenaġġ fil-baħar tkun sistema ttrattata.

Irrid ngħid ukoll li matul is-sena l-oħra kienet konkluża l-konsulenza dwar l-impjant tat-tisfija tad-drenaġġ fit-tramuntana ta' Malta u x-xahar li għadda ngħatat it-tender dwar il-konsulenza għall- impjant fin-nofsinhar ta' Malta.

Matul is-sena d-dieħla għandhom jitlestew id-disinji dettaljati ta' l-impjant li se jsir fit-tramuntana ta' Malta u tingħata wkoll it-tender biex isiru x-xogħlijiet.

Sadanittant mistennija tittieħed deċiżjoni dwar fejn se jinbena impjant simili f'Ras il-Ħobż f'Għawdex u d-disinji dettaljati u l-għoti tat-tender għall-bini ta' dan l- impjant mistennija jsiru matul is-sena d-dieħla.

Barra minn hekk, huwa ppjanat li s-sena d-dieħla jsiru madwar 10 kilometri oħra ta' estensjonijiet, apparti l-11-il kilometru li saru s-sena li għaddiet.

Fil- fatt fuq dawn l-affarijiet ma tantx kelli domandi u allura nassumi li l- Onor. Buhagiar huwa b'mod ġenerali sodisfatt bil-performance tad-diversi dipartimenti tat-taqsima xogħlijiet u dan huwa kumpliment ukoll għad- diretturi u heads of unit li hawn preżenti għaliex l-Onor.

Buhagiar irringrazzjahom b'mod prattiku ħafna.

Niġi issa għall-kwestjoni ta' l- embellishment.

L-Onor.

Buhagiar qal li fi żmien gvern Laburista ntnefqu b'kollox Lm2.7 miljun fuq il-proġett ta' Buġibba u mbagħad staqsieni għaliex se nibdew minn Tas-Sliema qabel Paceville.

Issa l-gvern preċedenti kien dejjem isemmi l-ħofor b'riferenza għad-deficit nazzjonali pero' rrid infakkar ukoll li kien hu stess li fuq medda ta' sentejn żied is-self nazzjonali b'Lm250 miljun u nixtieq inkun naf x'sar b'mod konkret b'dan id-dejn kollu għaliex kieku ma kenux għal dawn il-kważi Lm3 miljun li ntnefqu fuq il-proġett ta' Buġibba kieku l-gvern Laburista verament jista' jgħid li m'għandu xejn x'juri.

Din hija r-realta'.

Għalkemm għad hemm lok għal iktar tisbiħ f'dan il-proġett u fil-fatt aħna neħħejna anke l-ħajt li kien sar li kien qisu l-ħajt ta' Berlin pero' b'mod ġenerali nistgħu ngħidu li dak il- proġett kien tajjeb u se nkomplu naħdmu fuqu pero' rridu nkomplu embellishments oħra f'tourist areas oħra.

Fil-fatt aħna komplejna bl- istess order of priorities li kellu l-gvern preċedenti li wara Buġibba mmorru għas-south ta' Malta, jiġifieri Marsaxlokk, Wied il-Għajn u Birżebbuġa u wara nibdew il-proġett ta' embellishment f'Tas-Sliema u San Ġiljan.

B'riferenza għal dak li qal l-Onor.

Buhagiar li jmissna nagħtu iktar attenzjoni lil Paceville milli lil Tas-Sliema, irrid ngħid li l- gvern preżenti żgur m'huwiex se jibni torri ta' 65 sular biex jikkompeti mal-Chrysler building fi New York pero' se jindirizza l-problemi ta' Paceville wkoll.

Irrid ngħid ukoll li l-flus budgeted għas-sena d-dieħla huma biżżejjed biex nagħmlu x-xogħlijiet li jkollna nħallsu għalihom is- sena d-dieħla għaliex m'għandi l-ebda dubju li skond l-istaggering ta' l- ippjanar ikun hemm ċerti xogħlijiet li jitkomplew fis-sena ta' wara u għalhekk il- pagament tagħhom isir ukoll fis-sena ta' wara.

Jiġifieri għalina dawn huma proġetti importanti ħafna u beħsiebna nagħtuhom il- prijorita' li tixirqilhom.

Mr Chairman, l-Onor.

Buhagiar kkritikana wkoll għaliex xi xogħlijiet - u nassumi li kien qed jirriferi għal Marsaxlokk - tkomplew matul l-istaġun tas-sajf.

Issa kif diġa' rrispondejnih kemm jien u kif ukoll il-ministru tat-turiżmu, ix-xogħol f'Marsaxlokk tkompla fuq talba tan-nies stess tal- lokal għaliex kif qalulna huma l-attivita' kummerċjali f'Marsaxlokk hija iktar qawwija fix-xitwa billi huwa villaġġ marbut mas-sajd u għandu l- karetteristiċi partikolari tiegħu u allura ma kienx jagħmel sens kieku x- xogħlijiet ma tkomplewx fis-sajf.

Naturalment anke fejn waqqafna x-xogħol għaliex konna qed nistennew il-proċess ta' l-ippjanar in-naħa l-oħra tal- Kamra ma qagħditx lura milli tikkritikana pero' aħna naġixxu billi nagħmlu dak li jidhrilna li hemm bżonn biex il-proġetti ta' tisbiħ fil-pajjiż flimkien ma' titijib fit-traffic management, titjib fis-sistema ta' l-ilma u titjib fis-sistema tal-parking ikomplu jsiru.

Fil-fatt dak li se jkompli jsir f'Marsaxlokk, Birżebbuġa u Wied il-Għajn u f'Tas-Sliema, San Ġiljan u Paceville, dejjem fil-limiti tar-riżorsi tal-pajjiż.

(Interruzzjonijiet) Aħna m'aħniex se nagħmlu bħall-gvern preċedenti li flok il-ħofra beda jagħlaqha, intefa fiha u ħaffirha iżjed!

(Interruzzjonijiet) Il-gvern preċedenti kien agħar mill-maltemp li kellna l-ġimgħa li għaddiet għaliex minflok ipprova jirranġa l-ħofra nazzjonali, kompla jkabbarha billi żied id-dejn u għabba lill-pajjiż b'taxxi anti- soċjali!

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY CHAIRMAN: Jekk jogħġobkom, żommu l-ordni.

Onor. Zammit Dimech, jekk jogħġbok, indirizza lis-Sedja.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Imbagħad jiġu quddiem dan il-Parlament u jipprovaw jiġġustifikaw x'kienu qed jagħmlu.

U hawnhekk nixtieq nibda nsemmi l-proġetti kapitali.

L-ewwelnett irrid ngħid li huwa veru li ġieli ndikajt termini ta' żmien li llum irriżultaw f'termini itwal u se nibda billi nirriferi għall-proġett ta' Manoel Island.

Naturalment id-data li kont tajt meta kkalkolajt li stajna nikkonkludu fiż-żmien li kont semmejt oriġinarjament ma kenitx data preċiża pero' rrid ngħid hawn ukoll li kieku kelli noqgħod fuq l-espressjonijiet tan-naħa l-oħra tal-Kamra li qabel l- elezzjoni kienu tgħid li tlaqna u wasalna - fil-fatt l-Onor.

Sant kien iħobb juża l-espressjoni "tlaqna, tlaqna, tlaqna" - ....

Jien nappella lill-media indipendenti u lill-pubbliku in ġenerali biex jaraw x'sar mill- gvern Laburista fi 22 xahar li għamel fil-gvern qabel ma nkalja il- Kottonera fejn inħela jagħmel ir-rapporti fuq il-ħofra tad-dejn nazzjonali u fuq il-ħofor ta' l-entitajiet pubbliċi fil-pajjiż u jqabblu ma' dak li sar f'dawn il-15-il xahar li għaddew ta' gvern Nazzjonalista.

(Interruzzjonijiet) Saħansitra fil-kampanja elettorali l-Partit Laburista kien jgħid li l-proġett ta' Manoel Island kien lest għall-firma.

Għalhekk kif tlajna fil-gvern jien mort nara d-draft tal-kuntratt u għidt li la dan il-proġett kien lest għall-firma jien kelli nimpenja ruħi biex fl-ewwel tliet xhur tal-gvern il-ġdid nirriżolvu dak li kien fadal.

Jien ma stajtx nifhem xi ħlewwa ta' qalb qabdithom fl-aħħar meta kulma kien jonqoshom kien li jiffirmawh.

Mr Chairman, l-ikbar problema fil-proġett ta' Manoel Island u Tigne' kienet il-kwestjoni tat-80 familja li kienu joqogħdu f'Tigne'.

(Interruzzjonijiet) Le, fadal ħin, naħseb li l-Onor.

Vella ma jafx li tawwalna ftit il-ħin.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Kompli, Onorevoli, inżomm il-ħin jien.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Qabel l-1996 jien kont ftehimt ma' 71 familja minnhom u kien fadal li jinlaħaq ftehim mad-disa' l-oħra.

Meta erġajna tlajna fil-gvern fl-1998 jien ippretendejt li almenu kien laħqu ftehim ma' xi wħud minnhom pero' r-risposta li kelli kienet li fi 22 xahar il-gvern Laburista ma kien laħaq ftehim ma' l-ebda familja minn dawk id- disa' li kien għad fadal!

(Interruzzjonijiet)

Ħalli niġi issa għall-proġett tal-Kottonera.

L-ewwelnett irrid nagħmilha ċara li jien ma niġix hawn biex niddefendi xi pjanti jissottomettu l- consortia imma niddefendi l-kuntratt ta' Lm16 miljun li sar minn dan il- gvern għall-proġett ta' riġenerazzjoni vera għall-area tal-Kottonera.

L- ewwelnett d-developers kollha fil-bidu jipprovaw jagħmlu applikazzjonijiet - li aħna nistgħu ma naqblux magħhom - to test the waters, pero' fil- laqgħat li kelli mar-rappreżentanti ta' kull konsorzju, ma' l-uffiċjali ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar u ma' l-uffiċjali tat-taqsima xogħlijiet il- messaġġ kien wieħed ċar, cioe' li l-obbligu tagħhom kien illi jiltaqgħu bejniethom biex jirriżolvu dak li kien hemm bżonn isir għall-Kottonera u lil min se jagħmel il-proġett aħna għidnilhom li jridu jagħmlu t-titjib kollu meħtieġ biex isir proġett li jixraq lill-estetika u lill-valur storiku u artitisku ta' l-inħawi kollha tal-Kottonera.

Mr Chairman, jien kburi li dawn il-laqgħat bdew isiru.

Id-data ta' l-għeluq għas- sottomissjonijiet ta' l-outlines kienet it-8 ta' Settembru u llum li diġa' għaddew xahrejn saru diversi laqgħat.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY CHAIRMAN: Nistiednek tikkonkludi, Onorevoli.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Parti mir-responsabilita' tal-planning authority hi li tiltaqa' ma' dawn il-consortia u tgħidilhom fejn ma taqbilx u fejn irid isir titjib.

Il-gvern preċedenti pprova jorbot lill-awtorita' ta' l-ippjanar li tgħid iva għal kollox, mentri aħna ma rbatna lil ħadd għaliex l-awtorita' ta' l-ippjanar trid tagħmel dak li hemm bżonn.

(Interruzzjonijiet).

Mr Chairman, nikkonkludi dan id-diskors tiegħi billi nirriferi għall- proġett ta' St. James Cavalier.

(Interruzzjonijiet) Aħna wegħidna li fl-aħħar tas-sena se ninawguraw dan il-bini u mhux niftħuh għaliex hemm differenza u din m'hijiex kwestjoni ta' soft opening kif implika l-Onor.

Buhagiar għaliex irridu li dan ikun ir-rigal kulturali tal-gvern lill- poplu Malti.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Onor. Zammit Dimech, jekk jogħġbok ikkonkludi.

(Interruzzjonijiet) Onor. Mizzi, ma rridx iżjed interruzzjonijiet.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Se ninawguraw dan il-bini għall-bidu tal- millennju pero' fil-bidu tas-sena l-ġdida se jitkompla x-xogħol fuq partijiet oħra.

Aħna kburin li għall-bidu tal-millennju se nagħtu rigal lill-poplu Malti li se jkun sewa kważi Lm4 miljun - il-gvern preċedenti kien nefaq biss Lm30,000 f'dan il-proġett - u kburin ukoll li kellu jkun il- gvern preżenti biex jaqbad ix-xogħol bir-ritmu li jixraq ħalli nagħtu r- rigal li jixraq tassew lill-poplu Malti.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

Skada l-ħin tad-diskussjoni fil- kumitat ta' provvista.

Il-mistoqsija hi l-emenda għall-Vot 30 imressqa mill-Onor.

Charles Buhagiar.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Skond il-Mozzjoni Nru. 111 tas-17 ta' Novembru, 1999 din il-votazzjoni tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Billi fin-12.34 p.m. intalbet votazzjoni, il-Kumitat ġie sospiż u rriżuma ħames minuti wara.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Charles Buhagiar.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 30 L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Attard Montalto |Farrugia Noel | |John | | |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar Charles |Mangion Charles | |Buhagiar Louis |Mizzi Joe | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vassallo Adrian | |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech Joe |Vella Karmenu |

KONTRA: 33 L-Onor | | | |Abela Anthony |Galea Mario | |Agius Francis |Galea Pace | | |Victor | |Asciak Michael |Gatt Austin | |Azzopardi |Gonzi Lawrence | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Hyzler George | |Bonnici Josef |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Joe |Mugliett Jesmond| |Borg Tonio |Muscat Claude | |Cristina Dolores |Pullicino George| |D'Amato Helen |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Debono Giovanna |Refalo Michael | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Farrugia Jean |Vella John | |Pierre | | |Frendo Michael |Zammit Ninu | |Galea Censu |Zammit Dimech | | |Francis | |Galea Louis | |

L-emenda m'għaddietx.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Issa se nqoġġi l-mistoqsija fuq ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 30 - Ministeru għall-Ambjent.

VOT 30 - MINISTERU GĦALL-AMBJENT

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm20,868,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 30 - Ministeru għall-Ambjent, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division

THE DEPUTY CHAIRMAN: Din id-division tittieħed issa stess.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 33

L-Onor. | | | |Abela Anthony |Galea Mario | |Agius Francis |Galea Pace | | |Victor | |Asciak Michael |Gatt Austin | |Azzopardi |Gonzi Lawrence | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Hyzler George | |Bonnici Josef |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Joe |Mugliett Jesmond| |Borg Tonio |Muscat Claude | |Cristina Dolores |Pullicino George| |D'Amato Helen |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Debono Giovanna |Refalo Michael | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Farrugia Jean |Vella John | |Pierre | | |Frendo Michael |Zammit Ninu | |Galea Censu |Zammit Dimech | | |Francis | |Galea Louis | |

KONTRA : 30 L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Attard Montalto |Farrugia Noel | |John | | |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar Charles |Mangion Charles | |Buhagiar Louis |Mizzi Joe | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vassallo Adrian | |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech Joe |Vella Karmenu |

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 30 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Se npoġġi l-mistoqsija fuq ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 31.

VOT 31 - AMBJENT

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm1,631,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 31 - Ambjent, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 31 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN:

VOT V - MINISTERU GĦALL-AMBJENT

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm7,965,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot V - Ministeru għall-Ambjent, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot V għaddiet.

Il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta li r- Riżoluzzjonijiet taħt Voti 30, 31 u V taħt il-Ministeru għall-Ambjent ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali biex iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar il-Ġimgħa, 10 ta' Diċembru, 1999 fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

L-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Tarzna ta' Malta; u

Estimi ta' dħul u nfiq ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għas-1999/2000.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar Opportunitajiet Indaqs għal Persuni b'Diżabilita' – Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att ta' l-1993 dwar Sanzjonijiet tal-Kunsill tas-Sigurezza tan-Nazzjonijiet Uniti – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju – it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 2) – it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jemenda Diversi Liġijiet dwar Servizzi fl-Ajruport – it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Tismija ta' Ministri f'Diversi Liġijiet – it-Tieni Qari; --------------------------

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi – Kumitat Permanenti.

L-arranġament għad-dibattitu ta' għada dwar l-awtorita' ta' l-ippjanar huwa bħas-soltu, jiġifieri li l-ħin jinqasam indaqs bejn iż-żewġ naħat tal- Kamra bl-introduzzjoni tal-gvern u l-għeluq min-naħa tal-gvern u bil- votazzjoni li tissejjaħ f'nofsinhar.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, il-Ġimgħa, 10 ta' Diċembru, 1999 bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fis-12.44 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MITKUB

RAPPORT TA' L-AWDITUR ĠENERALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għar-rapport ta' l-awditur ġenerali għall-1998, paġna 60 u 61, fejn u għand min instabu ż-żewġ oġġetti - glazed vase and a mahogany table- li kienu nieqsa u nstabu?

X'sar mis-sitt oġġetti l-oħra nieqsa?

Fejn waslet l-investigazzjoni dwarhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ġejt informat li l-glazed vase instab fl-uffiċċju ta' l-awdituri interni, filwaqt li l-mahagony table instabet fl-uffiċċju tas- segretarju permanenti.

Informat ukoll li s'issa għadhom ma ġewx misjuba s- sitt oġġetti l-oħra nieqsa.

MELLIEĦA - FERGĦA TAL-POSTA ĠDIDA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux qed jiġi kkonsidrat li tinfetaħ fergħa tal-posta fil-Mellieħa?

Meta?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Wieħed mill-għanijiet fil-pjan strateġiku tal- Maltapost huwa l-immodernizzar ta' l-uffiċini tal-posta madwar Malta.

Naturalment il-pjan jinkludi żieda fin-numru ta' fergħat skond il-ħtieġa u l-fondi ppjanati.

Huwa l-ħsieb tal-kumpanija li tiftaħ fergħa ġdida fil- Mellieħa.