MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 252 It-Tlieta, 29 ta' Frar, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 252

It-Tlieta, 29 ta' Frar, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.09 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 29 ta' Frar, 2000

WERREJ MINUTI 484

KUNSENS GĦAL ATTI 484

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 484

TQEGĦID TA' KARTI 490

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA DIVERSI LIĠIJIET (IT-TIENI QARI) BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL (SECOND READING) 491

AĠĠORNAMENT 512

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 516

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 251 li saret fid-29 ta' Frar, 2000 ġew konfermati.

KUNSENS GĦAL ATTI

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Nixtieq ninforma lill-Kamra li l- President ta' Malta għoġbu jagħti l-kunsens tiegħu għal:

Att Nru VIII ta' l-2000 - Att ta' l-2000 dwar Drittijiet dwar Proprjeta' Intellettwali (Miżuri Intrakonfini).

Ninforma wkoll lill-Kamra li s-Sedja rċeviet rapport mill-Awditur Ġenerali dwar kunċerti organizzati f'Ta' Qali fl-1998 u se nqiegħdu fuq il- Mejda tal-Kamra:-

Kopja tal-follow-up audit report on concerts organised in 1998 li saru mill-Uffiċċju ta' l-Awditur Ġenerali kif mitlub mill-Kumitat Permanenti dwar il-Kontijiet Pubbliċi fil-21 ta' Lulju 1999.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

ELEZZJONI ĠENERALI (1987) - CORRUPT PRACTICES

L-ONOR.

HELEN D'AMATO (f'isem l-Onor.

Mario Galea) staqsiet lill- Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid meta bdiet il-kawża dwar corrupt practices fl-elezzjoni ta' Mejju 1987 in konnessjoni ma' partitarji Nazzjonalisti li ssawtu jew ma tħallewx jivvutaw minn partitarji Laburisti?

Kemm-il seduta saret?

Min kien l-imħallef jew il- maġistrat?

Meta nqatgħet is-sentenza?

Kemm kien hemm akkużati?

Kemm instabu ħatja?

Kemm issejħu xhieda mid-difiża u mill-prosekuzzjoni separatament?

Għal kemm-il darba d-difiża sejħet lill-istess xhud biex jixhed?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Ninforma lill- Onor. Interpellant li l-kawza dwar corrupt practices li seħħew fl-elezzjoni ta` Mejju 1987 bdiet b`kumpilazzjoni fl-10 ta` Ġunju, 1987 quddiem il- Magistrat Michael Mallia u ġiet deċiza fl-24 ta` Gunju, 1997.

F`dan il- perijodu saret 139-il seduta.

L-akkuzati kienu ħdax, għaxra minnhom ġew misjuba ħatja u wieħed ġie lliberat.

Issejħu 92 xhud mill-prosekuzzjoni u 24 xhud mid-difiża.

Mix-xhieda tad- difiża kien hemm żewġ xhieda li xehdu fi tliet seduti differenti u żewġ xhieda oħra li xehdu f`żewġ seduti differenti.

Id-deċizjoni tal-Magistrat ġiet appellata minn tnejn mill-akkuzati li kellhom sentenza ta` priġunerija.

Dan l-appell, Nru. 214/97, ġie appuntat għas-27 ta` Ottubru, 1997 mill-Imħallef Victor Caruana Colombo, li mbagħad ġie assenjat lill-Imħallef Patrick Vella wara li l-ewwel Imħallef irtira bl- eta`.

B`kollox saru seba` seduti fl-appell li ġie deċiż fit-3 ta` Settembru, 1998.

Il-Qorti ta` l-Appell bidlet id-deċizjoni ta` l-ewwel qorti minn waħda karċerarja għal waħda ta` multa.

QRATI - SALARJI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Maire Louise Colerio) staqsa lill- Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar is-salarji ta' l-imħallfin, tal-maġistrati u ta' l-avukat ġenerali mill-1990 sa l-2000 sena b'sena?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien informat illi s-salarji ta` l-imħallfin u tal- maġistrati għas-snin 1990-2000 huma kif jidhru hawn taħt:

|Sena |Prim |Imħall|Maġistr| | |Imħallef|ef |at | |Jan` 90 |5985 |5107 |4306 | |Jan` 91 |7462 |6451 |5387 | |Jan` 92 |8953 |7750 |6481 | |Jan` 93 |10423 |9023 |7554 | |Jan` 94 |10501 |9101 |7632 | |Jan` 95 |10618 |9218 |7749 | |Jan` 96 |10722 |9322 |7920 | |Jan` 97 |10800 |9400 |7990 | |Mar` 97 |10813 |9413 |8001 | |Jan` 98 |10891 |9491 |8067 | |Jan` 99 |10982 |9582 |8184 | |Jan` |11034 |9634 |8236 | |2000 | | | |

Mill-1 ta` Jannar, 1996 ma' dan is-salarju hija mħallsa wkoll expense allowance ta` LM1,000 u allowance oħra ekwivalenti għal 15% tas-salarju flok bonus u benefiċċji oħra li huma gawduti minn uffiċjali pubbliċi li huma fuq performance agreement.

Ninsab informat ukoll li s-salarju ta' l-avukat ġenerali għas-snin 1990- 2000 huma kif jidhru hawn taħt:

|Sena |Ammont (Lm) | |1990 |4951 (plus Lm156 salary | | |increase) | |1991 |6386 (plus Lm65 salary | | |increase) | |1992 |7750 | |1993 |9023 | |1994 |9101 | |1995 |9218 | |1996 |9322 | |1997 |9400 (up to end of | | |March) | | |9413 (as from 1st April)| |1998 |9491 | |1999 |9582 (plus Lm156 per | | |annum cash payment) | |2000 |9634 (plus Lm156 per | | |annum cash payment) |

MR SPEAKER: L-Onor.

Evarist Bartolo, domanda supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Qed jingħad li mis-sena d-dieħla s-salarji ta' l- imħallfin se jitilgħu għal Lm20,000 fis-sena.

Il-Ministru jista' jikkonferma dan?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Is-sena d-dieħla s-salarji ta' l-imħallfin, bħas- salarji l-oħra kollha ta' l-impjegati tal-gvern, jiġu riveduti skond l- agreement li sar ma' l-union dwar ir-relativities.

Jiena ma nafx preċiż kemm jitilgħu pero' fl-1 ta' Jannar, 2001 għandu jsir relativity exercise u tiġi riveduta r-relattivita' bejn l-inqas salarji u l-ogħla salarji.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li l-Ministru semmilna r-rappreżentanza ta' l- union, jista' jgħidli liema union tirrappreżenta l-maġistrati u l- imħallfin?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Naħseb li l-Onor.

Mizzi m'għandux x'jagħmel illejla!

Jiena ma semmejtx il-union li tirrappreżenta lill-imħallfin imma għedt "skond l-agreement li sar ma' l-union dwar ir-relativities".

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li l-imħallfin m'għandhomx union tirrappreżentahom, jista' l-Ministru jgħidilna jekk hemmx xi diskussjoni dwar dak li staqsa l-kollega tiegħi l-Onor.

Evarist Bartolo?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, l-Onor.

Mizzi kien ministru wkoll u suppost jaf li s-salarji ta' l-imħallfin huma marbutin ma' salary scale partikolari, u ċioe' ma' salary scale 1, u li meta jsir l-agreement dwar ir-relativities, dan jiġi awtomatikament rivedut.

Daqshekk sempliċi!

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: L-uffiċjali fis-segretarjat privat tal-ministri kienu wkoll assimilati ma' ċerti gradi, imma meta nbidel il-gvern xi ħadd għoġbu jibdel kollox u lil dawn għollielhom is-salarju.

Jiena għalhekk għamilt din il-mistoqsija biex inkun naf jekk hux se jiġri l-istess.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, jekk se nkomplu b'dan l-argument, allura l-Onor.

Mizzi jmissu jirrifjuta li jieħu ż-żieda li se tingħatalu fl-1 ta' Jannar minħabba l-eżerċizzju dwar ir-relativities.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: M'għandi ebda ħsieb nirrifjuta li nieħu ż-żieda pero' nistiedenn lill-Ministru biex jinvestiga dwar dak kollu li għandi jien, jara kif għamilthom - għax il-poplu mhux fuq dawn l-affarijiet jitkellem imma fuq min jipprova jaħrab it-taxxa - u jinvestiga wkoll dwar dak li għandu hu, kemm idaħħal flus u kemm jiddikjara fl-income tax return tiegħu, u mbagħad jibqa' sejjer fuq sħabu u jibqa' sejjer fuq avukati bħalu.

(Interruzzjonijiet) Ħalli naraw issa jekk hux se jilqa' din l-istedina!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, aħna ma niġux hawn biex noqogħdu nagħmlu dawn il-battibekki fuq ħmerijiet.

Meta l-Onor.

Membru kien ministru kellu sentejn sħaħ biex jinvestiga mhux biss lili imma lil kulħadd.

(Interruzzjonijiet) L-unika ħaġa li ma smajtux jgħid hi li wara li jinvestiga lilna ta' din in-naħa, ikompli fuq sħabu tan-naħa l-oħra!

ONOR.

JOE MIZZI: Dik m'għedthiex għax naf li hu l-ewwel ma jinvestiga u jakkuża lil din in-naħa u mhux lil sħabu!

MR SPEAKER: Infakkarkom li bħalissa qegħdin fil-ħin tal-mistoqsijiet.

QORTI - SIGURTA'

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid għala mijiet ta' nies jitħallew kuljum jidħlu l-qorti mingħajr sigurta' ta' xejn minkejja li fl-entratura tal- qorti hemm makna apposta?

Japprezza l-Ministru li meta din il-makna ddoqq in-nies xorta jitħallew jidħlu, avolja jkun hemm żewġ uffiċjali tas- sigurta' u pulizija preżenti u allura faċli li dak li jkun idaħħal arma miegħu?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien informat li minn ħin għall-ieħor isiru spot checks mill-amministrazzjoni tal-qorti f`sezzjonijiet differenti tad- dipartiment, inkluz fejn is-security guards, bl-iskop li tiġi kkontrollata s-sitwazzjoni lamentata mill-Onor.

Membru.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Peress li f'din il-mistoqsija hemm riferenza għall-entratura tal-qorti, allura ġewwa l-qorti hemm xi ħadd inkarigat biex jagħmel ċertu ċċekjar, bħalma jsir fl-ajruport, u jara li ma jkunx hemm affarijiet ta' periklu, peress li dan il-post huwa sensittiv daqskemm huwa l-ajruport?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Ovvjament nista' nirrispondi b'mod ġenerali għax hawnhekk m'għandix id-dettalji.

Is-security guards m'humiex addetti biss għall-entratura imma xogħolhom jinkludi wkoll l-edifiċċju tal-qorti.

Barra minn hekk, il-marixxalli u l-uffiċjali eżekuttivi l-oħra għandhom l-istess poteri daqs il-pulizija fl-edifiċċju tal-qorti u allura l-kontroll jista' jsir minnhom.

Issa jekk ix-xogħol isirx b'mod adegwat jew le hija kwestjoni oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Apparti li fil-qorti jkun hemm pulizija biex jagħtu x-xiehda tagħhom u biex imexxu l-prosekuzzjoni, ikun hemm numru ta' pulzija oħrajn lesti għal xi inċidenti li jistgħu jinqalgħu biex iżommu s- sigurta'?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Naħseb li ma jkunx hemm numru dettaljat ta' pulizija ħlief f'xi każi eċċezzjonali - mill-esperjenza qed nitkellem aktar milli mill-pożizzjoni tiegħi ta' ministru - pero' nassigura lill-Onor.

Interpellant li kif jafu l-avukati hawn preżenti, in-numu ta' pulizija li jkun hemm huwa altru minn biżżejjed.

Kieku kellna nżidu n-numru ta' nies fil-qorti nkunu qed nikkomplikaw aktar l-affarijiet milli nħaffuhom.

KUNSILLI LOKALI - LOCAL WARDENS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jibdew jaħdmu l-local wardens mal-kunsilli lokali?

Kemm ħarġu permessi ta' local wardens s'issa?

Kemm-il applikazzjoni kellha l-ETC mingħand persuni li jirreġistraw għax-xogħol biex jibdew jieħdu taħriġ li jwassalhom għal local wardens?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab informat li sal-lum il-kummissarju tal- pulizija ħareġ 95 liċenzja biex persuni jkunu jistgħu jaħdmu bħala gwardjani lokali, skond kif stipulat fl-Att Nru XIII ta` l-1996.

L-ETC irċeviet 315-il applikazzjoni mingħand persuni li jirreġistraw għax-xogħol biex jieħdu taħriġ li jwassalhom għal gwardjani lokali.

Hu maħsub li l-ewwel gwardjani lokali jibdew fil-25 ta` Frar, 2000.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo, domanda supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Naf li l-local wardens għadhom bilkemm għamlu l- magħmudija jew forsi l-quċċija.

Il-Ministru għandu xi ħjiel dwar kif dawn operaw fl-ewwel jiem tagħhom u kif ġew milqugħa miċ-ċittadini?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Skond ir-rapporti li għandi s-sistema per se qiegħda taħdem tajjeb.

Fil-bidu kien hemm xi problemi mil-lat ta' software u management system - ovvjament wieħed jistennihom dawn l-affarijiet - u għad jista' jkun hemm problemi għax s'issa qed naħdmu biss f'area waħda.

Jiġifieri ma rridx niddikjara ruħi dwar is-sistema qabel ma jkollna almenu tliet distretti qegħdin jaħdmu pero' s'issa l-problemi kienu minimi.

Mil-lat ta' kif ġew milqugħa tisma' ftit minn kollox; tisma' lil min jgħidlek li mxew tajjeb miegħu, tisma' min jgħidlek li kienu puliti miegħu meta wissewh, tisma' min jgħidlek li ma kienx imissna daħħalnihom qabel ma pprovdejna l-carparks, tisma' min jgħidlek li għoġbuh l-uniformijiet, tisma' min jgħidlek li m'għoġbuhx, jiġifieri all in all hemm ċertu ċaqliq fis-sistema li wieħed irid jassorbi bil-mod, il-mod pero' biex tibbilanċja naħa ma' oħra hija daqsxejn diffiċli.

Jiena naħseb li dik il-ġimgħa fejn il-gwardjani lokali taw it-twissijiet mingħajr ma ħarġu ċ-ċitazzjonijiet kienet idea tajba ħafna u s'issa l- average ta' twissijiet hu ta' għaxra għal kull warden fis-siegħa, jiġifieri huwa pjuttost għoli.

Dan ifisser li għandna irregolaritajiet mhux ħażin u hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq area pjuttost żgħira.

Veru li dan jista' jkun l-entużjasmu tal-bidu pero' dawn ilhom biss erbat ijiem jiffunzjonaw.

S'issa nista' ngħid li l-presenza tagħhom qiegħda tgħin u forsi wieħed għad baqagħlu biex ikun jista' jagħti l-ġudizzju tiegħu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jiena nesprimi l-preokkupazzjoni tiegħi dwar dak li smajt mingħand ċerti sindki.

Qed nifhem li għallinqas fl-ewwel sena ta' l-operat tagħhom il-gwardjani lokali se jiġu ffinanzjati mill-flus tal- fines li jagħmlu- jista' jkun li fhimt ħażin - u wieħed qed jistenna li wara sena l-ammont ta' fines jinżel u magħhom jinżel l-ammont ta' finanzjament għal-local wardens.

Allura mbagħad il-finanzjament ta' dan is- servizz huwa mistenni li jipprovduh il-kunsilli lokali?

U jekk se jagħmlu hekk, se jiżdied il-budget jew se jkollhom inaqqsu minn oqsma oħra?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: F'dan l-istadju ma nistax nagħti risposta preċiża għal din id-domanda.

Li nista' ngħid hu biss li mill-prezzijiet ċċarġjati minn diversi kumpanniji li ttenderjaw, inkluż l-overheads li għandek fis- sistema, jekk kull warden kull siegħa joħroġ ċitazzjoni waħda, jiġi rkuprat il-cost kollu u bħalissa qed joħorġu għaxra kull siegħa.

Jiġifieri anke jekk dak jiġi 10% is-sena d-dieħla, ukoll niġu breakeven.

S'issa almenu qed inħares lejha b'ottika naqra differenti u mbagħad naraw meta naslu għaliha s-sena d-dieħla.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Rigward l-avviż legali li ħareġ riċentement, għandek lokalitajiet fejn il-local wardens diġa' bdew joperaw, għandek oħrajn fejn hemm id-dati li fihom se jibdew joperaw u mbagħad għandek lokalitajiet oħrajn fejn għadu m'huwiex magħruf meta se jibdew joperaw.

X'inhu jsir rigward dan u f'liema stadju waslu l-preparazzjonijiet biex f'dawn il-lokalitajiet jibdew joperaw ukoll il-local wardens?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Min-naħa tal-gvern il-preparazzjonijiet huma kollha lesti.

Dawn li qed isemmi l-Onor.

Interpellant huma każi fejn il-kunsilli lokali sabu diffikulta' biex jagħtu t-tender għal wardens.

F'ċerti lokalitajiet - ma nafx jekk hux iż-Żejtun jew Ħal Qormi - iddeċidew li jerġgħu joħorġu t-tender.

Xi grupp ieħor iddeċieda li ma jaċċettax it- tender għal authorised officer u se jerġgħu joħorġuha u allura l- implementation tagħha kellha tiġi delayed.

Huma f'dawn il-każi li m'għandniex data meta se jibdew jiffunzjonaw il-local wardens.

Rigward każi oħrajn, kemm il-gvern kif ukoll il-kunsilli lokali lestew il- preparamenti pero' qed nistennew id-data meta nistgħu ngħaddu d- devoluzzjoni.

KUNSILLI LOKALI - QORMI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Mangion) staqsa lill- Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Peress li l-kunsill lokali ta' Ħal Qormi uża fondi pubbliċi biex jalloka kuntratt ta' computing, u peress li jidher li l-ebda public call for tender ma saret mill-istess kunsill, jista' l-Ministru jinvestiga jekk il-proċeduri finanzjarji u l-proċeduri normali ġewx esegwiti?

Jekk le, dan il-proċess se jitwaqqaf?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab informat li l-kunsill lokali ta' Ħal Qormi kkonsidra tliet talbiet mingħand għalliema tal-computers u għażel l-aktar waħda vantaġġuza bl-irħas rati għar-residenti.

Ninsab informat ukoll li l-kunsill ma użax fondi pubbliċi biex jorganizza korsijiet ta` computing.

INDUSTRIJA - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000 lill-ħaddiema tad-dipartiment ta' l- industrija?

Jista' jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti?

Jista' jgħid hemmx il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni) (f'isem il- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Jien informat li bejn is-16 ta` Settembru, 1999 u l-4 ta` Jannar, 2000 sar trasferiment ta` żewġ ħaddiema fid-dipartiment ta` l-industrija wara li saret talba mill-ħaddiema nfushom.

Jekk fil-futur il-ħteġijiet tad-dipartiment jitolbu li jkun hemm trasferimenti ta` ħaddiema, allura dawn isiru.

SPORTS - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000 lill-ħaddiema tad-dipartiment ta' l-isports?

Jista' l- Ministru jgħid hemmx il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li bejn is-16 ta' Settembru, 1999 u l-4 ta' Jannar, 2000 ma sar ebda trasferiment lill- ħaddiema tad-dipartiment ta' l-isports.

SAĦĦA - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000 lill-ħaddiema tad-dipartiment tas-saħħa?

Jista' jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000 saru 264-il trasferiment lill-ħaddiema tad-diviżjoni tas-saħħa.

60 minn dawn it-trasferimenti ntalbu mill-impjegati stess filwaqt li l-oħrajn saru u jibqgħu isiru skond l-esiġenzi tas-servizz.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: F'perijodu u relattivament daqshekk qasir, jista' l-Ministru jispjega jekk dawn it-trasferimenti sarux bħala parti minn xi strateġija jew parti minn programm ta' riforma fil-qasam ta' kif jiġu assenjati l-ħaddiema?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Naħseb li l-indikazzjoni kienet ċara meta għedt li l-bqija tat-trasferimenti saru u jibqgħu jsiru skond l-esiġenzi tas- servizz.

Il-perijodu li talab l-Onor.

Interpellant kien ukoll ikopri l- perijodu meta ġiet introdotta r-riforma tal-cleaning.

Fil-fatt kien hemm numru sostanzjali ta' nies li ċċaqilqu - skond il-job description tagħhom - biex ikunu jistgħu jieħdu sehem f'din ir-riforma u minflokhom intbagħtu nies oħra.

Meta wieħed ineħħi s-60 transfer li sar wara talba mill- impjegati stess, faċli tikkonkludi li l-200 l-oħra saru minħabba r-riforma tal-cleaning services.

Kien intenzjonat li din ir-riforma tkun tinvolvi 'l fuq minn 100 ħaddiem.

Dawn inħarġu minn ċerti postijiet biex ikunu jistgħu jagħmlu dan ix-xogħol u ġew replaced minn nies oħrajn.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Peress li kważi terz ta' dawk li sarilhom trasferiment kienu huma stess li talbu li jiġu ttrasferiti, jista' l- Ministru jgħid xi kriterji jintużaw f'dan il-każ, x'inhuma l-kriterji li d- dipartiment iqis u x'raġunijiet jinġabu biex dawn jiġu ttrasferiti?

Il- fatt li jkunu talbu huma stess, ikun qiegħed b'xi mod itellef lid- dipartiment mill-operat tiegħu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-aktar ħaġa importanti meta ħaddiem jitlob għal trasferiment minn post għal ieħor hi li tara jekk dak it-trasferiment ikunx se jkun ta' dannu għas-servizz.

Ovvjament jekk dan ikun il-każ, it- trasferiment ma jiġix aċċettat.

Min-naħa l-oħra jkollok każi ġenwini fejn, ngħidu aħna, żewġ nurses li jaħdmu fi swali differenti jiftehmu bejniethom biex jibdlu l-post minħabba kwestjoni ta' roster eċċ. Talbiet bħal dawn ovvjament jiġu akkomodati.

Pero' nerġa' ngħid li l-importanti hu li ma jkunx hemm tnaqqis fil-kwalita' tas-servizz u li dan ma jkunx ta' detriment għall-impjegati stess.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar każi ta' serq minn mużewijiet rapportati matul l-1999 u f'Jannar 2000, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 14318.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA DIVERSI LIĠIJIET

BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mid-29 ta' Frar, 2000.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Karmenu Vella.

ONOR.

KARMENU VELLA: Mr Speaker, hija xi ħaġa naturali li meta nkunu qed niddiskutu l-miżuri tal-budget niffokaw fuq il-qasam ekonomiku u jien naħseb illi llum kulħadd jaqbel miegħi meta ngħid illi f'dan il-qasam teżisti problema kbira.

Nibda mal-ewwel biex ngħid lill-gvern Nazzjonalista li m'hu se jsolvi xejn billi joqgħod jipprova jitfa' l-ħtija fuq ħaddieħor u jgħid illi din il-problema nħolqot matul is-sentejn li dam fil-gvern il-partit Laburista.

Qed ngħid dan għaliex xi wħud mill-membri tan-naħa l-oħra bilkemm ma nsinwawx li din il-problema ġiet ikkaġunata minħabba l-fatt illi l-gvern Laburista preċedenti mpjega xi ħaddiema mal- gvern.

Jien persważ li wħud mill-membri tal-Partit Nazzjonalista ilhom żmien twil konxji ta' din il-problema finanzjarja, pero` hemm oħrajn li tant kienu qed jgħixu fis-sħab li lanqas biss indunaw li konna wasalna f'xifer l- irdum.

Jew almenu hekk għamlu ta' bir-ruħhom, għaliex il-Ministru Dalli f'amministrazzjoni preċedenti lil sħabu kien wissihom fuq din il-problema pero` donnu ħadd ma ried jagħti kasu.

Fil-fatt meta l-Partit Laburista fil- gvern kien ipprova jiftaħ għajnejn kulħadd dwar il-ħofra finanzjarja li għandu l-pajjiż, il-membri tan-naħa l-oħra kienu jgħidu lill-poplu li l- ħofra li konna qed insemmu aħna ma kienet xejn għajr ħrafa, pero` llum huma biddluha din id-diska u qed jitkellmu mod ieħor.

Issa hawnhekk nixtieq infakkar ftit x'sab il-Partit Laburista meta tela' fil-gvern, ħalli b'hekk nuri kemm għandna raġun aħna ngħidu li ħadd ma jista' jipponta subgħajh lejna għall-problema finanzjarja li għandu l-pajjiż.

Għax ta' min isemmi li meta fl-1996 il-Partit Laburista tela' fil-gvern kien sab cake li minn ġewwa kien vojt, u dan minkejja l-ħafna ftaħir u pożi li kellu l-gvern Nazzjonalista.

Erba' snin ilu l-gvern Laburista wiret qagħda finanzjarja mkissra u qagħda ekonomika staġnata u filwaqt li kulħadd kien jitkellem fuq id- deficit u fuq id-djun, ħadd ma ħa l-briga li jolqot il-musmar fuq rasu u jagħti l-figuri kif verament kienu.

Biex wieħed jifhem iktar fuq xiex qed nitkellem irrid insemmi l-fatt illi bejn l-1987 u l-1996, jiġifieri matul kważi għaxar snin ta' amministrazzjoni Nazzjonalista, id-dejn nazzjonali tela' minn Lm57 miljun għal Lm514-il miljun, tmien darbiet aktar, u terġa' hawnhekk qed ninkludi biss id-dejn nazzjonali li għandu x'jaqsam mal-gvern għaliex, kif jaf kulħadd, dak iż-żmien il-gvern kien qabad u tefa' partita dejn fuq il-korporazzjonijiet.

Ġaladarba qed insemmi d-dejn tal- korporazzjonijiet naħseb ikun tajjeb jekk ngħid ukoll illi bejn l-1990 u l- 1996, ċioe` matul l-aħħar sitt snin ta' gvern Nazzjonalista, id-dejn tela' minn Lm146 miljun għal Lm462 miljun, jiġifieri tela' għal erba' darbiet iktar.

Għalhekk wieħed jista' jgħid bla tlaqliq illi matul għaxar snin t'amministrazzjoni Nazzjonalista d-dejn tal-pajjiż tela' minn Lm57 miljun għal Lm976 miljun, sittax il-darba iktar milli kien oriġinarjament.

Veru li llum kulħadd jitkellem fuq id-deficit li għandu l-pajjiż, pero` minkejja dan kollu l-membri tan-naħa l-oħra qatt ma jsemmu l-fatt illi filwaqt li hekk kif il-Partit Laburista tela' fil-gvern ma' wiċċu kien sab deficit ta' Lm110 miljun, li kien jammonta għal 10% tal-GDP fis-sentejn li għamilna fil-gvern irnexxielna nniżżlu dan id-deficit għal 6% tal-GDP.

Il-membri tan-naħa l-oħra lanqas ma jsemmu l-fatt illi matul is-sentejn li l-Partit Laburista għamel fil-gvern, ir-riżervi tal-pajjiż żdiedu b'Lm84 miljun.

Possibbli wkoll li l-membri tan-naħa l-oħra nsew illi fi żmien gvern Nazzjonalista, speċjalment fl-aħħar ħames snin, l-investiment tant kien majna li bħala investiment barrani kien hemm biss Lm31 miljun, filwaqt li matul is-sentejn li aħna domna fil-poter irnexxielna niġbdu lejn Malta b'Lm60 miljun investiment barrani?

Possibbli li l-membri tan- naħa l-oħra nsew ukoll li matul is-sentejn ta' gvern Laburista d-depożiti fil-banek telgħu bi kważi 30%?

Hawn ta' min jgħid ukoll illi hekk kif tlajna fil-gvern sibna ma' wiċċna problema kbira oħra, dik illi ħafna drabi l-gvern Nazzjonalista ma kienx iħallas lill-kuntratturi għax- xogħlijiet li kien jordna u għalhekk il-gvern Laburista kellu jħallas lil dawn il-kuntratturi hu.

Imbagħad xi ngħidu għall-qasam ta' l- esportazzjoni?

Kulħadd jaf li fl-aħħar snin ta' gvern Nazzjonalista l- esportazzjoni kienet niżlet b'madwar Lm36 miljun, imma mbagħad fi żmien sentejn ta' gvern Laburista din reġgħet telgħet bi 12%.

L-istess ġara fil- qasam tal-kummerċ għaliex filwaqt li fi żmien gvern Nazzjonalista dan kien beda jistaġna, taħt gvern Laburista reġa' beda tiela' sew.

Dwar il-qasam tat-turiżmu se jkolli ċans nitkellem iktar 'il quddiem, pero` hawn ta' min ifakkar fil-fatt illi fejn taħt gvern Nazzjonalista matul sena waħda biss in-numru ta' cruise liner passengers kien niżel b'10%, matul l-ewwel sena ta' gvern Laburista dan in-numru tela' b'iktar minn 80%.

Anke t-tourist arrivals, filwaqt li matul sentejn ta' gvern Nazzjonalista dawn niżlu b'10%, matul is-sentejn li għamel fil-gvern il-Partit Laburista dawn telgħu bi 12%.

Forsi hawnhekk jista' jkun hawn min iġib l-argument illi matul l- amministrazzjoni Laburista d-dejn żdied ukoll, pero` wieħed irid jevalwa anke r-raġunijiet li għalihom dan kellu jsir.

Per eżempju, biżżejjed insemmi li Lm216 miljun mid-dejn totali li sar taħt l-amministrazzjoni Laburista marru kif se nsemmi,; cioe' Lm72 miljun marru biex jagħmlu tajjeb għall-outstanding deficit li kien għamel il-gvern Nazzjonalista bejn l-1990 u l-1996; Lm45 miljun marru f'imgħaxijiet fuq id-dejn li kien għamel il- gvern Nazzjonalista; Lm37 miljun marru biex ġie mġedded id-dejn f'conversion stocks; Lm83 miljun marru biex dawn jitnaqqsu mit-treasury bills; Lm24 miljun marru f'self lid-dockyard; tħallsu Lm9 miljun b'lura għal mediċini li l-isptarijiet tagħna kienu xtraw u ma ħallsux; tħallsu Lm13 miljun b'lura għal xogħlijiet ta' toroq u kostruzzjoni li kienu għamlu l-kuntratturi u li ma tħallsux tagħhom, u ma nafx kemm-il miljun lira oħra tħallsu bħala ħlas b'lura għal proġetti li kienu saru u li l-kuntratturi kienu baqgħu ma tħallsux tagħhom.

Mr Speaker, darba xi ħadd mill-membri tan-naħa l-oħra qal li fis-sentejn li dam fil-gvern il-Partit Laburista d-dejn kien jammonta għal Lm134,000 kuljum.

Fil-fatt meta jien ġbart id-dejn nazzjonali li kellu l-gvern Nazzjonalista matul għaxar snin u d-dejn li kellu l-istess gvern f'korporazzjonijiet matul ħames snin sibt illi d-dejn kien jammonta għal Lm567,000 kuljum.

Hawnhekk ma rridx ninsa nsemmi wkoll li dak iż-żmien il- Partit Nazzjonalista kien nefaq mal-Lm170 miljun oħra minn ġewwa għaliex biss biss kien nefaq Lm70 miljun mill-posterity fund, kien nefaq Lm7 miljun mill-price stabilisation fund u kien biegħ parti mix-shares tal-Lombard bank, tal-Bank of Valletta, tal-Mid-Med Bank u tal-Melita Bank.

Il-membri tan-naħa l-oħra joqogħdu jgħidulna li huma ħallsu għal ħafna proġetti b'dak id-dejn li għamlu, pero` fil-verita` dan m'hu minnu xejn għax għal dawk il- proġetti ta' infrastruttura li saru fi żmien il-gvern Nazzjonalista kien qed isir self mill-korporazzjonijiet.

Per eżempju, l-Enemalta kienet issellfet mal-Lm100 miljun biex tibni l-power station il-ġdida, it- Telemalta kienet issellfet xi flus biex issir Maltacom u l-freeport kien issellef xi Lm100 miljun oħra wkoll .

Mr Speaker, jidher ċar li l-gvern Nazzjonalista llum għadu moħħu biex jara minn fejn jista' jissellef u jġib iktar fondi lejn pajjiżna, u moħħu tant għadu hemm illi qed iħares lejn l-Unjoni Ewropea bħala xi fond li minnu tista' ġġib dejjem iktar u iktar flus.

Fil-fatt il-gvern Nazzjonalista qed jipprova jagħti l-impressjoni li ħafna mill-flus li jiġu mill-Unjoni ma jkunux self imma grants, u din hija perception ħażina ħafna.

Bħalissa qed niftakar f'fatt ieħor, dak illi filwaqt li fl-1987, jiġifieri meta ħa over il-Partit Nazzjonalista, l-assi tal-pajjiż kienu jammontaw għad-doppju tad-dejn li kellu l-istess pajjiż, fl-1996 il- pożizzjoni nqalbet totalment u d-dejn tal-pajjiż ġie jammonta għad-doppju ta' l-assi.

Jekk illum hawn min qed jibqa' jgħid illi din m'hijiex ħofra finanzjarja, jien nistaqsi: Mela ħofra finanzjarja xi tkun?

Hekk kif il- Partit Laburista tela' fil-gvern fl-1996, il-mira tiegħu kienet illi jtejjeb il-qagħda finanzjarja billi jrażżan l-infiq pubbliku - għaliex aħna konna nemmnu li kellu jkun hemm iktar serjeta` fl-infiq tal-gvern - u jtejjeb ukoll il-qagħda ekonomika tal-pajjiż, u dan il-gvern tagħna kien irnexxielu jagħmlu billi xpruna lil diversi setturi, fosthom dawk ta' l- industrija, tat-turiżmu u tal-manifattura, żied il-kummerċ, żied l- esportazzjoni u daħal f'xi proġetti bi sħab mal-privat.

Aħna pprovajna anke ntejbu l-qagħda finanzjarja u dik ekonomika mingħajr ma ngħabbu b'ċerti piżijiet lill-gvern u lill-poplu.

Ċertament li l-gvern Laburista kien iħaddem politika totalment differenti minn dik li qed iħaddem il-gvern Nazzjonalista llum.

Il-gvern Laburista ried joħloq attivitajiet ekonomiċi ġodda biex b'hekk ikunu jistgħu jinħolqu iktar impjiegi, u kemm jista' jkun aħna riedna li dawn l-attivitajiet ma jinħolqux bl-investiment tal-gvern - bħalma kien qed isir fi żmien il-gvernijiet Nazzjonalisti, fejn l-ekonomija tant kienet staġnata li kien ikollu jkun il-gvern stess li jippompja l-flus għal dawn it-tip t'attivitajiet - għaliex ovvjament imbagħad il-gvern ikun irid iġibhom minn x'imkien dawn il-flus u għalhekk ikollu jintaxxa iktar lill- poplu, kif qed jagħmel illum il-gvern Nazzjonalista.

Nixtieq nenfasizza wkoll il-fatt illi l-proġetti li għamel il-Partit Laburista kemm f'Malta kif ukoll f'Għawdex, għamilhom għaliex kienu ta' interess nazzjonali u mhux għaliex kienu ta' interess għal xi canvassers tagħna jew għal xi pampaluni oħra.

Aħna xtaqna wkoll li permezz ta' dawn il-proġetti nagħtu nifs ġdid lil diversi areas li taħt amministrazzjonijiet Nazzjonalisti kienu tħallew depressed, u fost dawn nistgħu nsemmu Buġibba u l-Kottonera.

Kif jaf kulħadd, meta aħna konna nwegħdu lill-poplu li t-tali proġett se jitlesta fit-tali data, din il-wegħda aħna dejjem konna nżommuha, minkejja li dak iż- żmien kellna oppożizzjoni distruttiva ħafna.

Sfortunatament l-oppożizzjoni distruttiva ta' dakinhar illum issarrfet fi gvern ineffiċjenti, u biex wieħed jifhem kemm dan li qed ngħid huwa minnu biżżejjed insemmi l-marina li konna pproġettajna għall-Kottonera, liema marina llum iddawret fi proġett spekulattiv t'appartamenti.

Jien nemmen illi l-proġett tal-Kottonera la qed isir mill-gvern Nazzjonalista fl-interess tal-Kottonera u wisq inqas nemmen li qed isir fl- interess nazzjonali.

Imbagħad xi ngħidu għall-proġett tat-Teatru Rjal?

Il- membri tan-naħa l-oħra għamlu żmien twil jgħidu li dan kien se jkun il- proġett tal-millennju, pero` għalkemm il-millennju l-ġdid issa ilu ftit mhux ħażin li beda ma bqajna nisimgħu xejn iktar fuqu.

Fil-fatt il-proġett tal-millennju spiċċa biss f'qabda xinxilli ta' dwal f'St James Cavalier, li damu jixegħlu inqas milli damu jitkellmu fuq il-proġett tal-millennju xi wħud mill-membri ta' din il-Kamra!

Gvern Laburista kien fassal proġetti anke għal San Ġiljan u Tas-Sliema.

Veru li llum beda proġett fuq Tas- Sliema, pero` dan jinsab għaddej b'pass kajman ħafna u s'issa għadni ma nafx x'qed isir eżattament f'dan il-proġett għaliex skond periti li jafu dik l-area sew, kulma qed isir huwa li qed jinqala' u jerġa' jitwaħħal dak li kien hemm qabel.

Illum lanqas għadna nisimgħu bil-proġett tal-casino jew tal-golf-course t'Għawdex imma bqajna nisimgħu biss bil-proġett ta' l- airstrip fil-gżira Għawdxija.

Hawn irrid ngħid ukoll illi minkejja li konna aħna li mexxejna 'l quddiem il-proġett ta' cruise liner passenger terminal, sal-lum kulma sirna nafu dwar dan il-proġett huwa li l-agreement għadu kemm ġie ffirmat issa.

Aħna konna qed naħdmu wkoll fuq il-proġett ta' Manoel Island.

Illum kulħadd jaf li issa dan il-proġett se jsir fuq medda ta' 20 sena, pero` l- iktar parti attraenti ta' dan il-proġett kollu m'hix se ssir f'Manoel Island imma fil-prime site ta' Tigne`, liema prime site se tiġi żviluppata l-iktar f'appartamenti għall-Maltin u għall-barranin.

Hawn ta' min isemmi wkoll il-proġett "connections", liema proġett kien se jgħaqqad Tas-Sliema u l-Belt ma' l-area tal-Kottonera kollha.

Safejn naf jien dan il-proġett kien wasal biex jiġi awarded, pero` minkejja li issa għaddew xi sena u nofs minn dakinhar 'l hawn bqajna ma smajniex iktar bih.

Ta' min jgħid ukoll li kien hemm il-ħsieb illi hekk kif isiru x-xogħlijiet li kellhom isiru fuq il- proġett tal-Birgu, kellhom jibdew xi xogħlijiet fuq in-no.

1 dock, pero` safejn naf jien issa dan il-ħsieb sfuma fix-xejn.

Konna nisimgħu ħafna anke dwar il-proġett tal-ferry terminal taċ-Ċirkewwa, pero` lanqas dwar dan il-proġett ma smajna xejn iktar u llum li qed nisimgħu huwa biss b'vapur li minkejja li diġa' ġie inawgurat darbtejn, dan għadu jniżżel lill- passiġġieri minn fejn iniżżel il-karozzi għax ix-xogħol li kellu jsir għadu ma sarx kif suppost.

Il-gvern Laburista kien qed jipprova wkoll jidħol bi sħab mas-settur privat biex itejjeb il-livell ta' siti storiċi u kulturali, u fil-fatt dan kien diġa' ta bidu għal proġett fuq wieħed mis-siti storiċi ta' Ħal Tarxien.

Aħna konna wkoll ftaħna l-applikazzjonijiet għal proġetti fuq il-beaches, pero` sfortunatament anke f'dan il-każ reġa' tar kollox mar- riħ u l-uniku proġett li smajna bih s'issa huwa l-proġett tal-white rocks, li fuqu għad iridu jitkellmu ħafna awtoritajiet.

Mr Speaker, naħseb kulħadd jaqbel miegħi li llum qed jerġa' jidher l- istess tip ta' staġnar li kien jeżisti taħt il-gvern Nazzjonalista li spiċċa fl-1996, u jgħid x'jgħid il-gvern u tgħid x'tgħid l-istatistika l- verita` tibqa waħda, li titkellem ma min titkellem, sew jekk huma nisa tad- dar, sew jekk huma self-employed, sew jekk huma professjonisti kif ukoll jekk huma għaqdiet tal-kummerċ, kulħadd jgħidlek illi llum kollox jinsab mejjet.

Qabel konna ngħidu li fil-pajjiż hawn slowdown ekonomiku pero` llum donnha l-makna ġġammjat kompletament.

Biżżejjed inħarsu lejn il-qasam tax-xogħol.

Ħadd ma jista' jinnega l-fatt illi llum m'hawnx xogħol u l- ftit xogħol li hawn ħadd m'hu qed jitħallas għalih u iktar qed isir bi tpartit.

Jien nixtieq inkun naf jekk il-Prim Ministru u sħabu tan-naħa l- oħra ilhomx ma jduru n-negozji u l-ħwienet matul dawn l-aħħar ġimgħat u xhur, bħalma kienu jagħmlu qabel l-elezzjoni li għaddiet meta kienu jgħidu li ħafna min-negozjanti kienu jirrimarkawlhom li se jżarmaw.

Żgur illi kulħadd jiftakar kemm kien hemm self-employed u negozjanti li kienu se jżarmaw fl-aħħar snin ta' gvern Nazzjonalista preċedenti.

Fil-fatt kien matul is-sentejn ta' gvern Laburista li dan il-qasam reġa' beda jirkupra pero`, kif għedt diġa', jiddispjaċini ngħid li llum qed naraw l-istess tip ta' staġnar li kien hemm matul l-aħħar snin ta' gvern Nazzjonalista.

Meta titkellem man-negozjanti u mas-self-employed, dawn kollha jgħidulek li ma jagħlqux minħabba li ma jeżistux opportunitajiet aħjar, pero` għal darb'oħra l-membri tal-gvern Nazzjonalista m'huma qed jaraw xejn minn dan kollu għax, kif jiġri dejjem, donnhom qed jgħixu qrib l-istilel.

Mr Speaker, illum il-poplu Malti u Għawdxi m'hux qed igerger biss minħabba li qed jiġi intaxxat iktar minn qatt qabel imma anke minħabba l- fatt illi l-kontijiet li qed jirċievi huma maħdumin bl-addoċċ, u hawn m'iniex qed nirriferi biss għall-kontijiet tad-dawl u l-ilma u għall- kontijiet tat-telephones.

Per eżempju, iltqajt ma' diversi każi ta' negozjanti u self-employed li għalkemm ikunu ilhom li għalqu n-negozji tagħhom xi sitt xhur jew aktar, sal-lum għadhom jirċievu l-kontijiet tal- VAT.

Imbagħad xi ngħidu għall-karti li qed jirċievu l-pensjonanti dwar kemm se jinqabdu b'taxxa?

Qabel qatt ma konna nisimgħu li l-pensjonanti qed jintbagħtulhom xi karti biex jiġu informati dwar kemm se jinqabdu.

L- ewwel ħaġa li rrid ngħid dwar il-kontijiet tad-dawl u l-ilma hija li jekk dan il-gvern qed jaħseb li t-tariffi tal-kontijiet tad-dawl u l-ilma reġa' ġabhom għal dawk li kienu qabel, jiddispjaċini ngħidlu li mhux fis-sħab qed jgħix imma ħafna iktar 'il fuq.

Imma għall-mument ħalli nitkellem dwar dawn il-kontijiet mingħajr ma ndaħħal l-aspett politiku f'din il-kwestjoni għaliex fir-realta` l-kwestjoni dwar it-tariffi tal-kontijiet tad-dawl u l- ilma nħolqot mit-tekniċi tagħna stess, liema tekniċi kienu hemm fi żmien il- gvern Nazzjonalista preċedenti, baqgħu hemm fi żmien il-gvern Laburista u reġgħu tħallew hemmhekk illum.

Nibda biex nispjega li l-idea oriġinali tal-gvern Laburista rigward il- kontijiet tad-dawl u l-ilma kienet illi dawn jitilgħu b'10%, jiġifieri l- ħsieb kien li permezz tar-rati l-ġodda fejn qabel kont kien jiġi jammonta għal Lm100, jibda jiġi jammonta għal Lm110.

Issa jien naħseb illi kulħadd jaqbel miegħi li meta titkellem fuq żieda ta' 10% ma tkunx qed titkellem fuq xi żieda esaġerata.

Fil-fatt tant kien dan il-ħsieb tal-gvern Laburista li kien irnexxielna saħansitra naslu fi ftehim ma' l-unions biex din iż-żieda ta' 10% titqassam fuq tliet snin, ħalli b'hekk jitħalla l- inqas effett possibbli fuq il-poplu Malti u Għawdxi, u din kienet xi ħaġa li ġiet maqbula u aċċettata minn kulħadd.

Dan ifisser li jekk wieħed normalment jirċievi kont tad-dawl u l-ilma ta' Lm100, fl-ewwel sena dan kien se jiġih Lm103, fit-tieni sena kien se jiġih Lm106 u fit-tielet sena kien se jiġih Lm110.

Veru li effettivament wara li saret din ir-reviżjoni tat-tariffi u bdew ħerġin il-kontijiet dawn kienu esaġerati pero`, kif għedt diġa', dan ma kienx il-ħsieb tal-gvern Laburista.

Fil-fatt l-istess ħaġa qed tiġri llum, u huwa inutli li l-gvern preżenti joqgħod jgħid li ġab it-tariffi tal-kontijiet tad-dawl u l-ilma għal dawk li kienu qabel l-1996 għax dan m'hu minnu xejn, anzi jien ngħid li l-kontijiet tad-dawl u l-ilma li qed jinħarġu llum huma ħafna iktar esaġerati minn dawk li kienu jinħarġu fi żmien il-gvern Laburista.

Ħalli nitkellem fuq il-kontijiet li rċevejt jien personalment ħalli wieħed jifhem iktar x'qed ngħid.

F'Ġunju ta' l-1998 jien irċevejt kont tad-dawl u l-ilma li kien jammonta għal Lm1529.

Fil-fatt niftakar li dak iż-żmien kont tkellimt anke ma' xi tekniċi fuq dan il-kont għaliex meta rajt li fuq appartament intbagħat kont ta' Lm1529, liema kont kien ikopri biss perijodu ta' xahrejn u nofs, mal- ewwel indunajt li dan kien żball.

Jien naħseb illi kieku kelli nħalli dan l-appartament kollu mixgħul u nħaddem l-appliances u l-oġġetti kollha ta' l- elettriku li hemm fih għal xahrejn u nofs sħaħ, lanqas kien jitlagħli daqshekk.

Li kieku kelli nħallas kont tad-dawl u l-ilma ta' Lm1529 kull xahrejn u nofs fuq dan l-appartament, wara biss ftit xhur dawn il-kontijiet kienu jiġu jiswewni daqs l-appartament, jiġifieri kien jidher ċar li dan kien żball.

F'Lulju tas-sena l-oħra, jiġifieri taħt gvern Nazzjonalista, reġa' ħareġ kont tad-dawl u l-ilma ieħor fuq dan l-appartament, u din id- darba mill-Lm1529 inqatgħuli Lm1360 minnhom u nqatgħuli Lm264 oħra bħala riżultat tar-reviżjoni li saret fit-tariffi.

Fil-fatt meta rajt li filli kelli nagħti Lm1529 u filli spiċċajt f'pożizzjoni fejn kelli nieħu Lm54 jien ikkonkludejt li huwa veru li l-gvern Nazzjonalista kien raħħas it- tariffi tal-kontijiet tad-dawl u l-ilma, pero` meta mbagħad irċevejt it- tieni kont maħruġ taħt gvern Nazzjonalista sibt li dan kien jammonta għal Lm1723.

U mbagħad niġu nisimgħu lill-membri tan-naħa l-oħra jgħidulna li huma raħħsu l-kontijiet tad-dawl u l-ilma u ġabuhom għal dawk li kienu qabel l-1996!

Jien ngħidilhom: Jekk tridu ibqgħu għixu fis-sħab imma almenu lill-poplu għidulu li intom iddeċidejtu li se tibqgħu tgħixu fis- sħab!

Jien irrakkontajt l-esperjenza personali li kelli jien stess f'dan ir-rigward, jiġifieri ma semmejtx każi li smajthom mingħand ħaddieħor u ġejt ngħidhom hawnhekk mingħajr ma vverifikajthom.

Mr Speaker, filwaqt li fi żmien il-gvern Laburista l-membri tan-naħa l- oħra kienu jagħtu l-impressjoni li jafu x'qed jagħmlu u li għandhom is- soluzzjonijiet għal kollox, illum meta nkunu qed niddiskutu xi ħaġa u jkollna opinjonijiet differenti dwar xi materja partikolari, dawn iduru fuqna u jgħidulna: Ma tridux li jsir hekk?

Mela għidulna x'għandna nagħmlu u jsir dak li tridu intom!

Imma skużi, l-għorrief li kellna sentejn ilu u li kienu qalu li għandhom is-soluzzjonijiet għal kollox, fejn marru llum?

Għalfejn qed iduru kull darba fuq il-membri ta' din in-naħa u jitolbuna biex ngħidulhom aħna x'għandhom jagħmlu?

Aħna kemm-il darba pprovajna nuruhom kif għandhom isiru l-affarijiet, u dan kulħadd jafu, kemm the man in the street kif ukoll l-għaqdiet, fosthom dawk li jirrappreżentaw lill-kummerċjanti, lin-negozjanti, lill-enterpreneurs, lil min iħaddem u lis-settur tat-turiżmu.

Fil-fatt jien naħseb illi kulħadd jaqbel miegħi meta ngħid illi l-gvern Laburista kien wera lil kulħadd id-direzzjoni t- tajba u li kieku ngħata ċans li jmexxi lill-pajjiż ftit żmien ieħor kien juri riżultati aħjar.

Illum ninsabu f'sitwazzjoni fejn il-gvern li qed imexxi għandu aġenda moħbija.

Ara sentejn ilu, meta kienu jsiru dawk il- kummiedji kollha f'dan il-parlament, ħadd mill-membri tan-naħa l-oħra ma kellu aġenda moħbija!

Imma ma jimportax, jien persważ li l-istorja għad trid tivvendika ruħha mill-ħneżrijiet li saru dak iż-żmien.

Kont qed ngħid illi llum il-membri tal-gvern qed iduru fuq il-membri ta' l-oppożizzjoni u qed jgħidulna: Aħna nafu li għandna problema u nitolbukom tgħidulna x'se nagħmlu.

Aħna ma nistgħux ngħidulhom x'għandhom jagħmlu imma nistgħu ngħidulhom x'għamilna aħna, pero` l-gvern Nazzjonalista ma jistax jikkopja dak li għamilna aħna, lanqas jekk irid, għaliex filwaqt li l-gvern Laburista kien qed jiffoka fuq il-bżonnijiet ta' Malta u għalhekk ħareġ b'soluzzjonijiet tajba għall-problemi li kellu pajjiżna, il-gvern Nazzjonalista qed jiffoka fuq il-bżonnijiet ta' l-Unjoni Ewropea u għalhekk ma jistax joħroġ b'soluzzjonijiet tajba għall-problemi li għandu pajjiżna.

Għax ejjew ngħiduha kif inhi, kif tista' ssib soluzzjonijiet tajba għall- problemi li għandu pajjiżna jekk kemm-il darba tibqa' tiffoka fuq il- bżonnijiet ta' l-Unjoni Ewropea?

Min irid isolvi l-problemi li għandu pajjiżna jrid jiffoka fuq il-bżonnijiet ta' Malta, u fil-fatt jien għalhekk qed ngħid li l-Partit Nazzjonalista m'huwiex qed jindirizza l-problemi li għandu pajjiżna b'mod tajjeb.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Vella, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi biex tkun tista' tkompli tinstema'.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.

LEO BRINCAT: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Vella jkompli jitkellem.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

KARMENU VELLA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra.

Sur President, jien diġa' semmejt kemm il-gvern Laburista rnexxielu jnaqqas id-deficit, iżid l-esportazzjoni u jmexxi d-diversi setturi 'l quddiem, speċjalment is-settur tat-turiżmu u dak tal-manifattura.

Fil-fatt is-soluzzjonijiet li sab il-gvern Laburista kienu diġa' bdew jagħtu l-frott u jwasslu għal fejqan finanzjarju, tisħiħ ekonomiku u titjib soċjali pero`, kif għadni kemm spjegajt, peress li s-soluzzjonijiet li qed isib il-gvern Nazzjonalista jħarsu biss lejn sħubija sħiħa fl-Unjoni, dawn qed ikissru l- qasam ekonomiku u jbaxxu l-livell soċjali ta' pajjiżna.

Issa ħalli nispjega kif il-gvern Laburista rnexxielu jġib l-oqsma finanzjarji, ekonomiċi u soċjali ta' pajjiżna 'l quddiem.

Rigward il-qasam finanzjarju nibda biex ngħid li l-mira tal-gvern Laburista kienet li jitnaqqsu d-djun u d-deficits u li lGDP jiżdied għal 3%, pero` ma riedx jagħmel dan billi jżid it-taxxi lill-poplu imma billi jelimina l-isparpaljar u l-abbużi li kienu qed isiru matul l-għaxar snin ta' qabel.

Ara l-gvern Nazzjonalista m'għażilx din it-triq imma għażel li jintaxxa liż-żgħir.

Veru li t-triq li għażel il-gvern Nazzjonalista hija l- iktar waħda faċli, pero` din la tagħti l-ebda direzzjoni ċara u lanqas tgħin biex il-qasam ekonomiku ta' pajjiżna jissaħħaħ.

Illum spiċċajna f'sitwazzjoni fejn mhux fil-budget biss qed jitħabbru taxxi ġodda imma matul is-sena kollha.

Kieku almenu l-gvern Nazzjonalista qed jimponi t- taxxi fuq il-poplu u hemm xi ħadd mill-membri tiegħu li qed jgħid li l- problema finanzjarja li għandu l-pajjiż qed tiġi solvuta fiha u ma fihiex, pero` ħadd m'hu qed jazzarda jgħid li qed timtela l-ħofra għaliex fil- verita` taħt dik il-ħofra hemm ħofra oħra kbira, dik li l-gvern Nazzjonalista m'għandux quddiemu biss il-problema tad-deficit imma għandu diversi problemi oħrajn u għalhekk it-taxxi li qed jimponi dan il-gvern m'humiex qed jiġu indirizzati biex jitnaqqas id-deficit.

Per eżempju, peress li l-Unjoni Ewropea qed tgħid lill-gvern Nazzjonalista biex ineħħi l- levies, qed ikollu jobdi dik l-ordni, anke jekk jaf li jekk jagħmel hekk se jitlef Lm120 miljun.

Issa jien nistaqsi lill-gvern: Biex se tissostitwihom il-levies?

M'hemmx dubju li dawn bilfors irid jissostitwihom b'xi ħaġa għaliex ma jistax ikun li biex jipprova jġib il- qagħda finanzjarja 'l quddiem jibqa' jintaxxa lill-ħaddiem iż-żgħir u dak medju għal dejjem, bħallikieku din hi l-unika soluzzjoni li teżisti.

Veru li l-ebda gvern ma jista' jneħħi t-taxxi, pero` bilfors irid ikollu affarijiet oħrajn li jikkumplimentaw it-taxxi biex jirnexxielu jnaqqas id- djun u d-deficits, u meta qed ngħid "affarijiet oħrajn" qed nirriferi għal investimenti lokali, għal investimenti barranin u għal proġetti.

Huwa importanti wkoll li l-gvern jaħdem bis-sħiħ biex ikabbar is-setturi ekonomiċi tal-pajjiż u jġiegħel lil kulmin ikun qed iħallas it-taxxi jħossu fiduċjuż li t-taxxi li qed iħallas ikunu qed jintużaw b'mod tajjeb u ma jkunux qed jinħlew fit-tberbiq tal-flus.

Pero` sfortunatament il-gvern preżenti m'hu qed jagħmel xejn minn dan li semmejt, anzi llum kulħadd qed jgħid li filwaqt li qed jiżdiedu t-taxxi qed jonqsu s-servizzi u setturi diversi dejjem sejrin lura.

Biżżejjed insemmu l-qasam ta' l-edukazzjoni, il-qasam tas-saħħa u l-qasam tat-toroq.

Kif semmew sħabi diġa', l-uniċi toroq li ġew irranġati huma dawk li se jgħaddi minnhom Prodi.

Fil-fatt nistgħu nsejħulhom bħala l-Prodi routes!

Issa jien persważ li meta Prodi jerġa' jmur lura l-Ewropa, dan se jgħid lil kulħadd li f'Malta ma teżisti l- ebda problema fit-toroq u li dawn huma ta' standard għoli ħafna!

Sur President, rigward il-qasam ekonomiku l-ewwelnett nibda biex ngħid illi l-gvern Laburista kellu strateġija tajba ħafna li bdiet tmexxi lil dan il-qasam 'il quddiem, u din hi dik li l-proġetti l-ġodda ma jibqgħux isiru dejjem mill-gvern imma jibdew isiru anke mis-settur privat.

Ta' min jgħid ukoll li fi żmien il-gvern Laburista kienet qed tingħata attenzjoni stretta lis-setturi tat-turiżmu, tal-manifattura u ta' l-esportazzjoni.

Għall- kuntrarju, jiddispjaċini ngħid li mill-istrateġija tal-gvern Nazzjonalista m'hu qed joħroġ xejn għaliex dan il-gvern moħħu biex iħambaq fuq figuri sbieħ imma l-problemi kummerċjali li jeżistu fil-qasam industrijali m'hu qed jindirizzahom qatt.

Fil-fatt anke l-ilmenti li qed jagħmlu lill-gvern il-federation of industry, il-general retailers and traders union, iċ- chamber of commerce u t-trade unions qed jaqgħu fuq widnejn torox, u dan meta dawn kienu qed jistennew li l-gvern kien se jagħtihom xi forma ta' għajnuna biex is-setturi li huma responsabbli minnhom jerġgħu jkunu jistgħu jieqfu fuq saqajhom.

Issa ħalli ngħaddi biex nitkellem fuq il-qasam soċjali.

Sur President, illum huwa fatt magħruf minn kulħadd li huwa l-ħaddiem iż- żgħir u l-medju li jrid iħallas għall-ineffiċjenza u għall-ħela tal-gvern.

Fil-fatt bħalissa qed naraw li filwaqt li pajjiżna għandu gvern li qed iberbaq il-flus tal-poplu f'safar, f'pagi esaġerati ta' ħafna bażużli minn tiegħu, fil-bejgħ b'xejn tal-Mid-Med Bank u fil-maħfra li ta għall-miljuni ta' liri fuq diversi proġetti, il-ħaddiem iż-żgħir u l-medju qed ikollu jġorr iż-żidiet fuq il-ħobż, fuq il-petrol, fuq is-sigaretti, fuq il-bolla u qed ikollu joqgħod b'paga jew b'pensjoni mnaqqra.

Terġa' llum il- ħaddiem, minkejja li qed ikollu jġorr dawn il-piżijiet kollha, lanqas qed jingħata ċans jitkellem u jipprotesta għaliex, skond il-gvern, biex titkellem u tipprotesta trid tkun qed tmut bil-ġuħ.

Lili l-politika għallmitni ħaġa, li kull meta nkunu fil-poter aħna l-politiċi għandna ħabta ninqatgħu mir-realta`, ma nħarsux lejn minn xiex ikun għaddej verament il- poplu u nisimgħu biss minn dak li jgħidulna l-esperti li nqabbdu, li ħafna drabi jgħidulna l-affarijiet kif jaqblilhom biex jiġġustifikaw ix-xogħol li jkunu qed jagħmlu huma.

Jien naħseb li jkun ferm aħjar jekk nagħtu widen lil dawk li jkunu qed jiġu affettwati direttament u indirettament mid- deċiżjonijiet tagħna.

Issa ħalli niġi biex nitkellem ftit fuq il-qasam tat- turiżmu.

Sur President, jien m'iniex beħsiebni noqgħod naħli ħafna ħin nispjega dwar kif l-aħħar budget indirizza l-qasam tat-turiżmu imma se nagħmel enfasi qawwija biex kull gvern, ikun min ikun, jaħdem bis-sħiħ ħalli jġib il-qasam tat-turiżmu 'l quddiem għaliex dan il-qasam dejjem ta kontribut siewi lill-ekonomija ta' pajjiżna.

Biżżejjed insemmi l-fatt li s-sena l- oħra kien hawn 9,000 ruħ jaħdmu f'dan il-qasam u żaru lil pajjiżna 1.2 miljun turist u 187,000 cruise liner passenger, li bejniethom nefqu iktar minn Lm240 miljun.

Wieħed irid jieħu in konsiderazzjoni wkoll li l-qasam tat-turiżmu qed jgħin diversi oqsma oħra b'mod indirett, fosthom l-oqsma tar-retailing, tat-trasport, tal-manifattura u ta' l-inland revenue, u ġaladarba dawn l-oqsma ma tantx sejrin tajjeb, iktar u iktar tikber l- importanza li l-qasam tat-turiżmu jingħata iktar attenzjoni.

Filwaqt li kull gvern jaf il-miri li rridu nilħqu fil-qasam tat-turiżmu, ċioe` dawk li nżidu t-turisti, li nżidu l-bed-nights, li nżidu l-kwalita` tat-turist, li nżidu l-impjiegi u li dan il-qasam iħalli l-qligħ, mhux kull gvern għandu l- istess strateġija, u ovvjament strateġiji differenti jġibu magħhom riżultati differenti.

Fil-fatt jiddispjaċini ngħid illi ma nemminx li l- istrateġija ta' dan il-gvern - u hawn m'iniex qed nirriferi biss għal dan il-ministeru imma qed nirriferi għall-gvern in ġenerali - se tagħtina riżultati tajbin iktar 'il quddiem, u infatti r-riżultati li rajna s'issa diġa' qed jindikawlna li hemm bżonn li dan il-qasam jingħata ħafna iktar attenzjoni.

Sur President, il-budgets li fasslu l-gvernijiet Laburisti preċedenti dejjem indirizzaw lill-qasam turistiku bil-mira li jittejjeb il-prodott turistiku Malti, isir iktar kompetittiv, jinħolqu iktar inċentivi u jiżdied il-qligħ għal min jaħdem f'dan il-qasam, pero` sfortunatament ma nistgħux ngħidu l-istess għall-aħħar budget li fassal il-gvern Nazzjonalista.

Per eżempju, ma tridx tkun għaref wisq biex tinduna li bil-miżuri li ttieħdu f'dan il-budget, se tonqos il-kompetittivita` f'dan il-qasam.

Biżżejjed insemmu ż-żieda li kien hemm fil-bolla, fil-petrol u fid-diesel.

Naturalment dawn iż-żidiet fl-aħħar mill-aħħar se jiġu mgħoddija fuq it- turist, u bla ebda dubju dan se joħloq riperkussjonijiet negattivi fuq il- qasam tat-turiżmu.

Imbagħad xi ngħidu għaż-żidiet li kien hemm fit- telephone rates?

Biżżejjed ngħid li filwaqt li telefonata mill-Ingilterra għal Malta tqum xi 50p, telefonata minn Malta għall-Ingilterra tqum xi erba' darbiet jew ħames darbiet iktar.

Għalhekk jien nappella lit-trade unions kollha ta' pajjiżna biex ma jonqsux milli jiddefendu wkoll l- interessi tal-ħaddiema li jaħdmu fil-qasam tat-turiżmu għaliex uħud mill- miżuri li tħabbru fil-budget se joħolqu pressjoni kbira fuq dawk li jaħdmu f'dan il-qasam.

Sur President, ma nistgħux ma nsemmux ukoll l-impatt negattiv li qed tħalli s-sistema ta' tassazzjoni tal-VAT fuq il-qasam tat-turiżmu.

Fi żmien il-gvern Laburista dan il-qasam kien ħeles minn din l-imbierka VAT, pero` llum erġajna qed naraw inċertezza kbira fil-qasam tat-turiżmu minħabba din is-sistema ta' tassazzjoni.

F'Diċembru li għadda kont staqsejt lill-ministru jekk hux veru li hemm l-intenzjoni li r-rata tal-VAT titla' għal 7.5%, pero` sal-lum għadni ma ħadt l-ebda risposta f'dan ir- rigward.

Il-fatt li kemm ilu li tela' l-gvern Nazzjonalista l-qasam tat- turiżmu sar inqas kompetittiv mhux jien biss qed ngħidu imma qed jgħiduh dawk kollha li jaħdmu fil-qasam tat-turiżmu, u dan għaliex peress li dan il- qasam qed ikollu jġorr ħafna żidiet u taxxi bil-miżuri li ttieħdu fil- budget, il-lukandiera, is-self-employed u dawk kollha li jaħdmu f'dan il- qasam qed ikollhom jgħollu l-prezzijiet lit-turist.

Fil-fatt sieħbi l- Onor. Noel Farrugia dam jisħaq ħafna f'din il-Kamra li anke ż-żieda li qed ikun hemm fil-prezzijiet tal-prodotti agrikoli se tkompli tnaqqas il- kompetittivita` ta' dan il-qasam, imma madanakollu l-ebda waħda minn dawn il-problemi li semmejt m'hi qed tiġi indirizzata bis-serjeta` mill-gvern preżenti.

L-istess nistgħu ngħidu għall-airport charges.

Filwaqt li sa Marzu ta' l-1999 l-airport charge kienet tammonta għal Lm4, ftit wara din żdiedet għal Lm5 u issa qed jingħad li minn April ta' din is-sena x'aktarx li se tiżdied għal Lm6.

Imma għaliex qed nieħdu dawn it-tip ta' miżuri?

Biex imbagħad niġu hawnhekk u noqogħdu niftaħru li l-MIA għamlet Lm2 miljun profitt mingħajr ma nkunu qed nieħdu in konsiderazzjoni l-fatt li biex għamlet dan il-profitt ġabet il-qasam tat-turiżmu uncompetitive?

Sur President, meta f'Diċembru li għadda ddiskutejna kif mar il-qasam tat- turiżmu matul l-1999 stajna nitkellmu biss fuq l-ewwel disa' xhur tas-sena, pero` issa li għandna l-figuri ta' dik is-sena sħiħa għandna stampa ħafna iktar ċara milli kellna f'Diċembru.

Nibda biex ngħid li filwaqt li fl-1997 u fl-1998 kellna żieda ta' 5% u 6.5% rispettivament f'dawk li huma turisti, matul is-sena li għaddiet din iż-żieda kienet biss ta' 2.7%.

Jiġifieri għalkemm matul l-1999 il-positive trend baqgħet hemmhekk, ir-ritmu tlifnieh għax iż-żieda kienet biss terz taż-żieda li kellna matul is-snin ta' qabel.

Min-naħa l-oħra jekk naraw kif kienu l-quarterly increases, insibu li filwaqt li fl-ewwel quarter, jiġifieri matul Jannar, Frar u Marzu, kien hemm żieda ta' 13% - għax sa l- ewwel quarter iż-żieda kienet għadha għaddejja bl-istess rankatura ta' qabel - fit-tieni quarter, jiġifieri matul April, Mejju u Ġunju, din iż- żieda kienet ta' 0.5%, fit-tielet quarter, jiġifieri matul Lulju, Awissu u Settembru, iż-żieda kienet tammonta għal 1.7% u fl-aħħar quarter, jiġifieri matul Ottubru, Novembru u Diċembru, għall-ewwel darba fi tliet snin kellna tnaqqis ta' 0.1%.

Fil-fatt kif għedt diġa', ir-riżultat aħħari matul l- 1999 f'dik li hija żieda fin-numru ta' turisti kienet biss ta' 2.7%, u dan minkejja li matul l-istess sena n-numru ta' turisti li marru t-Turkija naqas, ħafna mill-pajjiżi ta' madwarna kellhom diversi problemi interni, fl- aħħar quarter ta' l-1999 tneħħa l-embargo minn fuq il-Libja, bir-riżultat li ġew ħafna iktar Libjani lejn Malta u l-lira sterlina ssaħħet ma' dik Maltija.

Min-naħa l-oħra ta' min jgħid ukoll li matul l-1999 kien hemm żieda fis- suq Ġermaniż - għalkemm matul din is-sena ġiet reġistrata żieda li qatt ma kienet żgħira daqshekk f'dan is-suq - fis-suq Olandiż, fis-suq Libjan u fis- suq Belġjan, u filwaqt li matul din is-sena s-suq Awstrijak mar bħas-sena l-oħra, is-swieq ta' l-Isvizzera, tal-Fillandja u tar-Russja marru ħażin.

Fil-fatt is-sena l-oħra s-suq Svizzeru naqqas 5% miż-żieda ta' 38% li kellu fl-1998, is-suq Russu żdied ħafna fl-1997 u fl-1998 iżda s-sena li għaddiet naqqas b'31%, is-suq Franċiż żdied b'16% fl-1997 u fl-1998 u din is-sena żdied biss b'1% u s-suq Amerikan, filwaqt li fl-1997 u fl-1998 żdied b'24% u 18% rispettivament, din is-sena żdied biss b'5%.

Hawnhekk wieħed ma jistax ma jirrimarkax ukoll li għalkemm il-potenzjal li għandu s-suq Taljan huwa kbir, donnhom it-Taljani qatt ma raw lil Malta bħala d-destinazzjoni favorita tagħhom u għalkemm iktar ma jgħaddi ż-żmien dan is-suq iktar qed jikber, il-verita' hi li qed jikber b'ritmu kajman.

Madanakollu jibqa' l- fatt li l-agħar suq li mar din is-sena huwa s-suq Ingliż, li wara li tjieb għal sentejn wara xulxin, din is-sena naqas b'6% u b'hekk tlifna madwar 27,000 turist.

Hija verament ħasra li minn April sa Diċembru li għadda ma rnexxielniex inżidu l-bed-nights, u dan juri li l-passi li għandhom jittieħdu fil-qasam tat-turiżmu messhom ilhom li bdew jittieħdu.

Sur President, kif għadni kemm għedt, in-numru ta' turisti Ingliżi f'pajjiżna naqas, u dan minkejja li iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar qed jiżdiedu l-Ingliżi li jmorru għal vaganza barra minn pajjiżhom.

Għax ta' min jgħid ukoll li filwaqt li f'pajjiżna s-suq Ingliż naqas b'6%, f'Ċipru l- istess suq kiber bi 12%, u fil-fatt il-bookings għal din is-sena mill- Ingliżi għal Ċipru diġa' żdiedu bi 23% fuq is-sena l-oħra.

Dan minkejja li s-suq Ingliż għandu s-sussidju tat-tour operator support scheme u l-forward buying rate, u għalhekk jien naħseb li iktar milli nitkellmu fuq x'se jiġri u x'ma jiġrix mit-TOSS u mill-FBR ikun aħjar jekk naħdmu biex inneħħu l- inċertezza li teżisti fis-suq Ingliż.

Dan l-aħħar diġa' rajna lit-travel trade gazette tistaqsi jekk il-prezzijiet lejn Malta humiex se jkomplu jogħlew u tieħu xi kummenti mingħand il-ministru tat-turiżmu u, jekk m'iniex sejjer żball, mingħand il-marketing director tal-Malta tourism authority f'dan ir-rigward.

Fil-fatt dawn ikkummentaw li t-turist Ingliż qed iqumilna tliet darbiet iktar minn kwalukwe turist ieħor għax qed jiswiena ma' LStg 6 miljun.

Huma qalu wkoll li aħna nistgħu nużaw il-flus li qed imorru lejn is-suq Ingliż f'forward buying rate aħjar u li għandna nerġgħu nirrivedu t-TOSS.

Madanakollu jien nemmen li l-affarijiet li jkun hemm bżonn isiru aħjar taqbad u tagħmilhom milli toqgħod issemmihom biss mingħajr ma tagħmel xejn fuqhom għaliex xorta tkun qed tagħmel il-ħsara.

Jien naħseb li l-ewwel ħaġa li għandna nagħmlu f'dan ir-rigward hija li naraw x'qed jgħidu t-turisti u l-operaturi Ingliżi fuq pajjiżna.

Sur President, fil-fatt ħafna mill-operaturi Ingliżi qed jgħidu li aħna l- Maltin għandna żewġ żvantaġġ, l-ewwelnett li m'aħniex qed inkunu kompetittivi fil-prezzijiet u t-tieni nett li qed isiru ħafna lmenti mit- turisti Ingliżi fuq Malta.

Issa jien irrid ngħid li huwa veru li forsi m'aħniex qed inkunu kompetittivi fil-prezzijiet, pero` aħna m'aħniex qed nagħmlu dan biex inkabbru l-profitti tagħna imma għaliex billi, per eżempju, filwaqt li fi 3-star hotel hawn Malta jkollha madwar 150 sodda, it- 3-star hotels li għandhom pajjiżi oħra, bħalma huma Tuneż u Spanja, ikollhom xi 1500 sodda u għalhekk huma jkunu jistgħu jżommu l-costs baxxi ħafna.

Issa hawnhekk jien m'iniex qed ngħid li t-turisti Ingliżi li jiġu Malta joqogħdu fi 3-star hotels biss pero` huwa fatt li l-iktar ma jfittxu t-turisti Ingliżi huma t-3-star hotels.

Jien nispera li m'għadx hawn min baqa' jaħseb li t-turist Ingliż jikkuntenta b'kollox u li ma jilmenta fuq xejn għaliex dan m'huwiex minnu.

Huwa veru li forsi t-turist Ingliż ma jgergirx sakemm ikun hawn Malta, pero` jkun hemm drabi fejn dan jiddeċiedi li mhux biss jaħlef li ma jerġax jiġi hu imma jgħaddi wkoll kelma ħażina fuq Malta ma' sħabu.

Jien jiddispjaċini ngħid li s-suq Ingliż ilu sejjer lura minn Mejju u ma nafx x'inhi r-raġuni li ma ħadniex il-passi neċessarji mal-ewwel.

Huwa maħsub li din is-sena n-numru ta' Ingliżi li se jżuru xi pajjiż ieħor se jiżdied b'xi 10%, jiġifieri se jivvjaġġaw iktar mis-snin ta' qabel, u allura aħna għandna nagħmlu minn kollox biex napprofittaw ruħna mill-aħjar li nistgħu minn din l-opportunita`.

Mejju, Settembru u Diċembru tas-sena l- oħra kienu l-agħar xhur għal pajjiżna f'dak li għandu x'jaqsam mas-suq Ingliż għaliex f'Mejju dan is-suq naqas bi 15%, f'Settembru naqas bi 13% u f'Diċembru naqas bi 11%.

Jien nispera li l-ħafna reklamar li qed isir fuq it-television Ingliż għal Malta jkollu response tajjeb, anke għaliex skond informazzjoni li ngħatatli, it-tour operators il-kbar ma tantx qed jirreġistraw żieda f'dawk li huma turisti Ingliżi, għalkemm jien wieħed minn dawk li nemmen li ma tistax tkabbar il-qasam tat-turiżmu Malti billi sempliċement toħroġ il-flus għar-reklamar għaliex l-iktar ħaġa importanti hija li tistinka biex ittejjeb il-prodott u tagħmlu iktar kompetittiv.

Sur President, jidher ċar li għad għandna konfużjoni sħiħa f'dawk li huma lukandi, u dan għaliex filwaqt li l-istatistika qed turina ċerti indikazzjonijiet, min jaħdem f'dan is-settur qed jagħtina indikazzjonijiet oħra.

Jien iddispjaċini ħafna meta smajt x'riżultati ħarġu mill-questionnaires li għamlet id-Deloitte & Touche Services Ltd., u l-Malta hoteliers and restaurants association, bir-raġun kollu, uriet tħassib serju fuq l- occupancy rates, fuq ir-rati tal-prezzijiet, fuq il-profitti u fuq il- bookings għal dawn it-tliet xhur li ġejjin.

Jien nemmen li l-lukandi għandhom jingħataw l-għajnuna kollha neċessarja biex jinqata' ħafna minn dan it-taqtigħ ta' qalb.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Vella, għandek bżonn leave of House biex tkun tista' tkompli bl-intervent tiegħek.

Hawn leave of House?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

KARMENU VELLA: Ovvjament peress li s-sena l-oħra s-suq Ingliż mar ħażin, dawk il-lukandi li jiddependu ħafna minn dan is-suq marru ħażin huma wkoll, pero` min-naħa l-oħra dawk il-lukandi li jiddependu ħafna mis-suq kontinentali marru tajjeb.

Sur President, lili jippreokkupani ħafna l-fatt li ż-żieda fis-sodod qiegħda tikber b'rata ħafna ogħla miż-żieda ta' turisti, u dan għaliex jekk, per eżempju, f'lukanda jmorru 100 turist u jkun hemm 110 sodod u mbagħad is-sena ta' wara din il-lukanda żżid is-sodod għal 150 u jerġgħu jmorrulha 100 turist, l-occupancy rate bilfors li se tonqos.

Fil-fatt dan hu li qed jiġri f'dan il-qasam.

Jekk inħarsu lejn l-1998 u l-1999 insibu li filwaqt li s-sodod fil-lukandi żdiedu għal 4.3%, f'bed-nights kien hemm biss żieda ta' 1.5%.

Wisq nibża' li din il-problema se tkompli taggrava matul is-snin li ġejjin għaliex ovvjament iktar ma jgħaddi ż-żmien, iktar se jinfetħu lukandi ġodda u allura n-numru ta' sodod fis-settur turistiku iktar se jiżdied.

Inutli wkoll li noqogħdu naraw kemm ġejjin turisti lejn Malta u kemm dawn se jimlew lukandi jekk kemm-il darba ma nidħlux fil-fond u naraw xi prezzijiet qed ikollhom iħallsu t-turisti biex joqogħdu f'dawn il-lukandi.

Qed ngħid dan għaliex huwa fatt innegabbli li l-costs jinsabu dejjem telgħin, allavolja l-operaturi qed jagħmlu minn kollox biex jipprovaw iraħħsuhom.

Suppost kellhom jittieħdu numru ta' inċentivi fuq it- 3-star hotels pero` sal-lum għadu ma tħabbar xejn, bħalma għadu ma tħabbar xejn ukoll jekk l-inċentivi li ttieħdu fis-settur tal-manifattura humiex se jittieħdu anke fis-settur turistiku, kif kien ingħad li se jsir.

Issa ħalli ngħaddi biex nitkellem fuq problema oħra li ilha magħna għal ħafna u ħafna snin, dik ta' l-unlicensed accomodation.

Sur President, jien jiddispjaċini ħafna meta nara li filwaqt li l-gvern qed idur dejjem fuq il-ħaddiem biex inaqqas il-problema finanzjarja tiegħu, min-naħa l-oħra m'huwiex qed jieħu miżuri serji sabiex jiġbor il-ħlasijiet kollha li għandu jiġbor mil-liċenzji għall-akkomodazzjoni.

Issa l-MTA ilha mhux ħażin imwaqqfa pero` sfortunatament ftit rajna ħerġin riżultati minn din l-awtorita` u kulħadd stenna xi ħaġa aħjar minnha.

Meta twaqqfet l-MTA jien għedt li f'din l-awtorita` hemm nies li jistgħu jagħtu kontribut kbir lill-qasam tat-turiżmu, u din hija xi ħaġa li għadni nemminha bis-sħiħ, pero` sfortunatament jidher li hemm nuqqas ta' kordinazzjoni, jew aħjar m'hemmx dik il-kordinazzjoni li wieħed jixtieq u, għalkemm qed nisimgħu ħafna kliem sabiħ dwar din l-awtorita`, ftit li xejn qed narawha tagħti riżultati lill-qasam tat-turiżmu.

Wisq nibża' li minn meta nbidlet l- amministrazzjoni hemm min qed jipprova jbiddel il-politika li kellu l-gvern Laburista għal dan il-qasam u minkejja li llum qed nisimgħu b'ħafna pjani, dawn m'huma qed jiġu attwati qatt.

Jien nemmen li huwa importanti ħafna li tippjana pero` mbagħad huwa iktar importanti li tibda timplimenta dak li tkun ippjanajt.

Issa jekk hawn xi ħadd li ma jħobbx joqgħod idaħħal il-politika partiġjana fin-nofs meta jkun qed jitkellem fuq il-qasam tat-turiżmu huwa jien, pero` jiddispjaċini ngħid li wisq nissuspetta li qed terġa' tidħol il- mentalita` qadima li ndeffsu fuq quddiem lin-nies tal-kulur tagħna, anke jekk inkunu nafu li dawn m'humiex l-iktar nies kapaċi.

Qed ngħid dan għaliex naf li sar ħafna ċaqliq u saru ħafna ħatriet ġodda li, fl-opinjoni tiegħi, ma sarux fl-aħjar interess ta' dan il-qasam.

Pero` m'iniex beħsiebni noqgħod nidħol fid-dettall fuq dawn l-affarijiet għaliex inkella iktar inkun qed nagħmel ħsara milli ġid.

Hekk jew hekk ninsab persważ li kulmin jaħdem f'dan il-qasam qed jifhem x'irrid ngħid.

Issa dan m'hux sew għaliex jew se nattwaw dak li ngħidu, jiġifieri li meta nkunu qed nitkellmu u naħdmu fuq il-qasam tat-turiżmu m'għandniex indaħħlu l-politika partiġjana, jew inkella din se ngħiduha fejn jaqblilna u mbagħad meta niġu għall-fatti nagħmlu kollox bil-kontra.

Sur President, jien nemmen illi l-value for money tal-prodott Malti jiġi billi ngħollu l-livell tal-prodott u mhux billi nbaxxu l-prezzijiet.

Sfortunatament iktar ma se ndumu ma ngħollu l-livell tal-prodott tagħna iktar se jkollna nkomplu nbaxxu l-prezzijiet, u din hija xi ħaġa li qed tkisser lill-qasam tat-turiżmu.

Il-prodott turistiku Malti huwa prodott matur u, bħal kull prodott ieħor, dan irid jinbidel u jiġġedded minn żmien għal żmien.

Wara kollox issa naħseb li ilna ngħidu ħafna fuq il-prodott turistiku u wasal iż-żmien li dan jiġġedded ħalli b'hekk ikun jista' jaqdi l-ħteġijiet tat-turist tal-lum.

Hija mentalita` qadima li nippretendu li t- turist jadatta ruħu għall-prodott tagħna għaliex fil-verita` jrid jiġri bil- kontra, jiġifieri li nadattaw il-prodott tagħna għat-turist.

Illum spiċċa ż-żmien fejn il-marketing jiffoka fuq il-prodott imma min irid jikkompeti għandu jiffoka l-marketing tiegħu fuq il-klijent, u f'dan il-każ il-klijent tagħna huwa t-turist.

Per eżempju, ma nistax nippretendi li l-klijent se jogħġbu bilfors il-prodott li nkun qed inbigħ jien u li m'għandux għalfejn ikollu d-dritt ta' l-għażla.

Irridu nifhmu li mhux kulħadd għandu l-istess gosti u bżonnijiet, u għalhekk jekk ma nagħrfux noħolqu għażla lit-turist għandna ċans kbir li l- prodott turistiku tagħna se jibqa' ma' wiċċna.

Min irid iġib il-qasam tat- turiżmu Malti 'l quddiem bis-serjeta` mhux biss irid jara x'inhi l- aspettattiva tat-turist, ħalli jkun jista' jipprovdielu prodott li jissodisfah, imma jrid ikun jaf ukoll ma' min se jikkompeti u f'liema suq irid jidħol bil-prodott tiegħu, dak li aħna ngħidulu l-positioning, pero` milli jidher ftit li xejn qed isir minn dan kollu.

Spiss nisimgħu li hemm bżonn li ntejbu l-prodott tagħna ħalli b'hekk inkunu nistgħu nagħmlulu repositioning, pero` nemmen li dan ma jistax isir sakemm ikollna prodott skadut u għalhekk l-ewwel ma rridu nagħmlu huwa upgrading fil-prodott tagħna.

Il-mira prinċipali tagħna m'għandhiex tkun ibbażata fuq kemm se nġibu turisti lejn Malta imma fuq kemm inkunu qed nagħtu sodisfazzjon lil kull turist li jagħżel li jieħu l-btala tiegħu f'pajjiżna, dak li aħna nsejħulu customer satisfaction index.

Hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi żgħira u nerġa' nsemmi r-reklamar għaliex inħoss li għandha ssir enfasi fuq il-fatt li aħna għandna nirreklamaw aħjar il-prodott tagħna u mhux nirreklamaw il-prodott tagħna aħjar għaliex jekk nagħmlu hekk hemm ċans kbir li t-turist ma jeħux il-kwalita` ta' servizz li jkun ġie mogħti l- impressjoni li se jieħu fir-reklam u għalhekk joħroġ diżappuntat.

Sur President, kemm fis-seminars li jiġu organizzati dwar il-qasam tat- turiżmu kif ukoll fl-annual general meeting ta' l-MTA issemma li se titfassal strateġija għal dan il-qasam.

Issa hawnhekk jien ma nistax ma nsemmix kemm huwa importanti li min ifassal u min jimplimenta din l- istrateġija jaħdmu flimkien mill-bidu nett.

Madanakollu skond l- informazzjoni li għandi, m'hemmx il-komunikazzjoni u l-koordinazzjoni li wieħed jixtieq fit-tfassil ta' din l-istrateġija u kulħadd qed jitħalla fid- dlam dwar din il-ħaġa biex fl-aħħar nispiċċaw induru fuq xi konsulent ħabib tagħna u nitolbuh jagħmlilna kollox hu, fejn naturalment ta' lira jitħallas tnejn.

Jien nistaqsi hawnhekk: Imma kif ma drajniex li jekk jien inqabbad konsulent biex jagħtini l-ħin, dan l-ewwel li se jagħmel huwa li jdur fuqi, jieħu l-arloġġ tiegħi, jgħidli l-ħin minn fuq l-arloġġ tiegħi u mbagħad talli jkun għamel hekk ikolli nħallsu l-belli liri?!

Jien m'iniex qed ngħid li f'kull konsulenza jiġri dan, pero` jiddispjaċini ngħid li fid-90% tal-konsulenzi li jsiru hekk jiġri.

Sur President, ilna ħafna nisimgħu kemm huwa importanti li noħolqu iktar attrazzjonijiet f'pajjiżna għat-turist, pero` fil-budget li għadda ma rajna xejn minn dan kollu, anzi xi kultant nibża' li min qed joħroġ b'xi idea ta' kif nistgħu noħolqu iktar attrazzjonijiet f'pajjiżna, dan qed jiġi mgerrex.

Għaliex qed ngħid dan?

Għaliex, per eżempju, jekk nitkellmu fuq is- seaquarium dan aħna kellna lil min irid jagħmlu imma gerrixnieh, jekk nitkellmu fuq il-golf-courses dawn aħna kellna lil min irid jagħmilhom imma minkejja li issa għaddew xi tliet snin minn mindu kien hemm min ħa dan l- interess bqajna mingħajrhom, jekk nitkellmu fuq il-proġetti tal-marinas illum qed naraw li dawn servew iktar ta' ħsara milli ta' ġid għaliex qed jiddawwru fi proġetti ta' spekulazzjoni, u l-istess nistgħu ngħidu għall- beach replenishments u għall-proġett tal-Connections.

Anke għal dak li huwa cultural heritage, minkejja li jkollna ħafna lip-service f'dan ir- rigward, illum it-turisti għadhom qed jibqgħu ddiżgustati bil-mod mitluq li għadna qed nippreżentaw il-wirt storiku u arkeoloġiku tagħna.

Issa hawnhekk ma rridx lil min jifhimni ħażin għaliex jien m'iniex qed ngħid li għandna nibżgħu iktar għall-wirt storiku u arkeoloġiku tagħna minħabba t- turist imma dan għandna nagħmluh għalina stess bħala Maltin, anzi nemmen li dan huwa ħafna iktar importanti li jsir għalina milli għat-turist.

Jien li ma nistax nifhem hu kif noqogħdu nagħmlu dawk l-istudji, il-pjani u d- diskussjonijiet kollha u mbagħad nieqfu hemm, pero` forsi xi darba għad nitgħallmu u naslu wkoll.

Issa nixtieq nitkellem ftit dwar kif inhu sejjer it-turiżmu f'Għawdex.

Sur President, l-istatistika turi li s-sena li għaddiet in-numru ta' day- trippers f'Għawdex naqas bi kważi 9,500, jiġifieri kien hemm tnaqqis ta' 3% fuq is-sena ta' qabel, u dan huwa fatt inkwetanti għaliex meta ngħidu li n- numru ta' day-trippers li marru Għawdex fl-1999 lanqas biss qabeż it- 30,000, inkunu qed ngħidu li lanqas kwart mit-turisti li jżuru lil Malta ma jmorru Għawdex bħala day-trippers.

Għalhekk huwa importanti li t-turisti li jiġu jżuru lil Malta jiġu mħajrin iktar biex iżuru wkoll il-gżira Għawdxija, imqar għal ġurnata waħda biss.

Punt li ma rridx ninsa nsemmi huwa dak li kull min jaħdem fit-turiżmu Għawdxi għandu jagħti iktar attenzjoni lid-day-tripper Malti għaliex dan iħalli ħafna iktar flus minn day-tripper barrani, u dan jista' jsir anke bl-għajnuna ta' l-Għawdxin stess.

Il-Ministeru għal Għawdex ħareġ ukoll statistika ta' dawk it-turisti li jżuru lil Għawdex, imma mhux bħala day-trippers.

Fil-fatt din turi li n- numru ta' turisti li joqogħdu Għawdex għal xi ftit jiem żdied bi kważi 23% u anke l-occupancy rate tal-lukandi ġewwa l-gżira Għawdxija żdiedet, pero` sfortunatament xorta waħda għadha baxxa ħafna.

Għaliex qed ngħid dan?

Għaliex bla ebda dubju meta tgħid li l-occupancy rate tal-lukandi ġewwa Għawdex hija biss ta' 25% ma tkunx qed turi xi stampa sabiħa, iktar u iktar meta tikkonsidra l-fatt li l-occupancy rate tal-lukandi ġewwa Malta telgħet għal 65%, 70% u anke għal 75%.

Mill-istess statistika jirriżulta li l- length of stay hija ta' 4.3 ġranet għal kull turist, u din għadha baxxa wkoll għaliex meta tara li n-numru ta' bed nights ġewwa Għawdex huwa ta' kważi 190,000, dan ifisser li bħala bed nights Għawdex qed jieħu biss 1.7%.

M'hemmx dubju li minn dawn iż-żewġ statistiċi li semmejt joħroġ ċar li trid issir ħafna iktar promozzjoni biex it-turiżmu f'Għawdex jikber.

Fil- fatt ta' min jgħid li n-niche market tad-diving qiegħed jattira turisti daqskemm qiegħda tattira turisti l-gżira Għawdxija, u l-istess nistgħu ngħidu għan-niche market tal-language schools għaliex anke dan, kważi qed jattira turisti daqskemm qiegħed jattira turisti Għawdex.

Għalhekk naħseb kulħadd jaqbel miegħi meta ngħid li t-turiżmu f'Għawdex għad baqgħalu potenzjal li jikber.

Dan l-aħħar smajna li l-Gozo tourism association se taħtar - jekk mhux diġa' ħatrithom - xi konsulenti li m'humiex Għawdxin biex jagħmlu pjan għal Għawdex.

Issa din hija xi ħaġa li jien personalment ma nifhimhiex għaliex ġaladarba fil-gżira Għawdxija jgħixu nies li jafu l-mod kif jaħdem is- settur turistiku Għawdxi u jafu wkoll il-problemi u l-bżonnijiet li għandu Għawdex inside out, għaliex dan il-pjan m'għandux isir mill-Għawdxin stess?

Issa ħalli ngħaddi biex nitkellem ftit dwar l-institute of tourism studies.

Sur President, jiddispjaċini ngħid li minkejja li l-ITS huwa element importanti ħafna għall-qasam tat-turiżmu, dan m'huwiex qed jittieħed bis- serjeta` li tixraqlu mill-gvern preżenti.

Biżżejjed insemmi l-ħafna tibdiliet li qed isiru, liema tibdiliet qed iħallu inċertezza kbira fost l- istudenti.

Jien lanqas ma togħġobni s-sistema li bdiet titħaddem fil- workphase ta' week-in week-out għaliex issa f'sena l-istudenti qed jagħmlu t-tliet xhur tas-sajf biss bħala prattika.

Fil-fatt minn meta bdiet titħaddem din is-sistema, il-hoteliers ma baqgħux iħarsu lejn din l-iskema bħala waħda li tista' tkun ta' għajnuna għalihom u bilkemm ma ngħidx li dawn qed jaraw lill-istudenti bħala nies żejda li qegħdin jiġru mas-saqajn bil-konsegwenza li m'humiex qed jagħtuhom l-attenzjoni li għandhom jagħtuhom.

Jien ilni ħafna nħambaq dwar il-bżonn li l-universita` tagħna tibda tagħti a first degree course fit-turiżmu, u fil-fatt dan l-aħħar sirt naf li għaddejjin xi diskussjonijiet f'dan ir-rigward, pero` ddispjaċini ħafna meta smajt li l-istudenti ta' l-ITS qed jiġu esklużi minn dawn id- diskussjonijiet.

Xi ħaġa oħra importanti ħafna li ssir hija l-human resource audit, u fil-fatt aħna konna diġa' bdejna nagħmlu dan ix-xogħol ta' auditing għaliex fhimna li b'hekk biss nistgħu nippjanaw il-mod kif għandu jaħdem l-ITS.

Ma jistax ikun li jibqa' jitħaddem il-kriterju li ġaladarba l-klassi tal-management studies tesa' 20 student, allura nistgħu ndaħħlu 20 student għal dan il-kors għaliex l-ewwel għandna naraw x'riżorsi umani għandha bżonn l-industrija tat-turiżmu u mbagħad nirreklutaw l- istudenti skond il-bżonn.

Jien f'kull diskors li nagħmel f'din il-Kamra nitlob biex dan l-imbierek human resource audit jiġi ppubblikat u ppreżentat lil din il-Kamra, pero` s'issa għadu ma sar xejn minn dan.

Sur President, ma nistax nitkellem fuq l-ITS mingħajr ma nsellem lid- direttur Pinchbeck għax-xogħol siewi li għamel, li qed jagħmel u li nispera li se jibqa' jagħmel fl-ITS, liema direttur illum twarrab biex minfloku jiġi direttur Svizzeru.

Fil-fatt dan id-direttur Svizzeru diġa' ġie hawn Malta għal ftit żmien, pero` reġa' telaq lura bil-konsegwenza li sal-lum l- ITS għadu bil-post ta' direttur vojt.

Kulma naf hu li riċentement lil dan l-Isvizzeru saritlu offerta ta' Lm35,000 sabiex jieħu l-post ta' direttur fl-ITS.

Issa anke f'dan il-każ, jien nistaqsi: Imma possibbli li aħna m'aħniex kapaċi nħarrġu bniedem Malti għal sena, sentejn, tlieta u mbagħad meta jiġi lura nagħtuh il-kariga ta' direttur fl-ITS?

Ħaġa oħra li ma nifhimhiex hija li hemm min qed jibqa' jinsisti li l-ħaddiema tat-trade m'għandhomx jitħalltu ma' l-istudenti ta' l-ITS.

Anzi jien nemmen illi l- cross-fertilisation bejn l-istudenti ta' l-ITS u bejn dawk li diġa' qed jaħdmu fis-settur turistiku hija xi ħaġa importanti ħafna li jista' jiggwadanja minnha kulħadd.

Issa fuq l-ITS hemm bord ta' 14-il membru, li l-Bambin biss jaf kif intgħażlu.

Jien m'għandi xejn personali kontra dawn l-14-il membru, pero` meta tara x'esperjenza għandhom dawn fis-settur tat- turiżmu bilfors ikollok tikkonkludi li dawn ġew magħżula għaliex huma ġew f'moħħ il-ministru dak il-ħin.

M'għandix dubju li dawn il-membri kollha huma kapaċi fix-xogħol tagħhom, pero` l-problema hi li x-xogħol tagħhom m'huwiex relatat mal-qasam tat-turiżmu.

Sur President, illum il-language schools saru importanti ħafna għall- ekonomija ta' pajjiżna.

Biżżejjed ngħid li llum f'pajjiżna għandna 30 language school liċenzjati, li bejniethom qed iġibu mat-30,000 student, qed jiġġeneraw mas-Lm7 jew Lm8 miljun fis-sena u qed jipprovdu ċertu revenue lil 1,500 familja talli jżommu lill-istudenti f'darhom.

Fil-fatt il- kompetizzjoni għal Malta f'dan is-settur qed tikber ukoll għaliex illum il- language schools m'għadekx issibhom fl-Ingilterra u f'Malta biss imma qed issibhom f'kull pajjiż li jrid jattira lit-turisti lejh, u għalhekk iktar tikber l-importanza li nagħtu iżjed attenzjoni lil dan is-settur milli tajnieh sal-lum.

Ġustament dan l-aħħar il-president tal-FELTOM qal li l- istandards ta' dan is-settur qed jitbaxxew.

Għal min ma jafx il-FELTOM hija għaqda li tirrappreżenta madwar 11 mit-30 skola li jgħallmu l-Ingliż lill-istudenti barranin.

Ta' min jgħid li din il-kritika dehret ukoll fuq il-gazzetti lokali u fuq dawk barranin fejn fihom inkitbu saħansitra ittri mill-istudenti u mill-familjari tagħhom dwar din il-ħaġa.

Dan l-aħħar waqt il-ħin ta' l-aġġornament anke l-Onor.

Dolores Cristina għamlet din il- kritika u, fl-opinjoni tiegħi, l-Onor.

Membru tkellmet bis-sens ħafna fuq dan is-suġġett.

Kif wieħed seta' jobsor, din il-kritika xejn ma ntlaqgħet tajjeb mill-awtoritajiet Nazzjonalisti pero` din hija l-verita`, irrispettivament minn jekk dak li jkun jilqagħhiex jew le, u fil-fatt jien nixtieq ningħaqad magħha billi anke jien inwassal il-kritika tiegħi rigward l-istandards li qed iżommu l-language schools li għandna f'pajjiżna.

Illum jien m'iniex se nirriferi għat-tagħlim li qed jingħata f'dawn l-iskejjel imma se nirriferi biss għat-tip ta' akkomodazzjoni li qed jingħataw l- istudenti barranin għaliex huwa dwar dan li l-iktar jiġu ġġenerati complaints.

Nibda biex ngħid li dan is-settur beda jittieħed verament bis-serjeta` minn gvern Laburista, u fil-fatt kull min kien jaħdem f'dan is-settur kien jieħu r-ruħ meta kien jara lili u lill-Onor.

Evarist Bartolo - dak iż-żmien kien ministru ta' l-edukazzjoni - niddiskutu dwar kif nistgħu nsolvu l- problemi li jeżistu f'dan is-settur.

Bi pjaċir ngħid li jien u l-Onor.

Bartolo dejjem konna konsistenti u dejjem qbilna fuq kull ħaġa li għamilna flimkien għal dan is-settur.

Biżżejjed insemmi l-monitoring board li waqqafna fi ħdan il-ministeru ta' l-edukazzjoni biex dan jagħmel l- inspections u l-monitoring li hemm bżonn.

Insemmi l-assoċjazzjoni tal-host families li waqqafna sabiex kull meta nkunu rridu niddiskutu din il- materja, ikollna point of reference.

Insemmi l-field officers li ħtarna sabiex jinvestigaw ir-rapporti li jsiru dwar ksur tal-liġijiet jew tar- regolamenti li jeżistu fil-qasam ta' l-akkomodazzjoni.

Ħafna mill-familji li jospitaw studenti barranin huma serji pero` sfortunatament jeżistu wkoll familji li m'humiex, bħalma jeżistu studenti serji u oħrajn li m'humiex.

Madanakollu jidher li anke fil-qasam ta' l-akkomodazzjoni, l-istandards ta' dan is-settur sejrin il-baħar.

Per eżempju, għalkemm in-numru tal-familji li jospitaw studenti barranin f'darhom li m'humiex serji huma ftit, xorta jibqa' l-fatt li qed ikun hemm min jabbuża mill-istudenti u jiċċarġjahom iżżejjed meta dawn jiġu biex jagħmlulhom xi ħaġa żgħira bħal, per eżempju, jaħslulhom xi ħaġa tal- ħwejjeġ.

Fil-fatt l-Onor.

Cristina semmiet anke każi ta' studenti li meta talbu lill-familja li kienet qed tospitahom xi pilloli għall-uġigħ ta' ras jew għall-influwenza, dawn ġew iċċarġjati prezzijiet esaġerati.

Qed ikun hemm ukoll familji li qed joffru kwalita` fqira ta' ikel u ma jeħdux ħsieb il-ħin tad-dħul ta' l-istudent.

Ta' min jgħid ukoll li xi wħud mill- familji li qed jospitaw lil dawn l-istudenti lanqas biss jafu jitkellmu bl- Ingliż, aħseb u ara kemm se jħarrġu lill-istudenti fl-Ingliż.

Qed ngħid dan għaliex oriġinarjament l-idea li l-istudenti jmorru jgħixu f'dar ta' familja Maltija kienet sabiex dak li jkunu tgħallmu ġewwa l-klassi jipprattikawh fid-djar ta' dawn il-familji.

Madanakollu jien nara li l-ikbar abbuż li qed isir fil-qasam ta' l- akkomodazzjoni huwa dak illi filwaqt li suppost li l-host families ma jżommux iktar minn erba' studenti f'kull dar, ġieli dawn jabbużaw u jżommu anke tmienja, għaxar u tnax-il student għaliex jieħdu erbgħa minn skola, erbgħa minn skola u erbgħa minn skola oħra.

Mhux ta' b'xejn li qed jitbaxxew l-istandards f'dan il-qasam!

Imbagħad ħafna drabi meta lil dawn il-familji tistaqsihom għaliex ikunu wettqu dan l-abbuż, jgħidulek li jekk iżommu ġo darhom erba' studenti biss ma jkunux qed jitħallsu tajjeb.

Imma skużi, jekk dawn iħossu li m'humiex imħallsin tajjeb għandhom jitkellmu u jiddiskutu ma' l-awtoritajiet konċernati u mhux jipprovaw jirranġaw is- sitwazzjoni finanzjarja tagħhom billi jiksru r-regolamenti u l-liġijiet li jeżistu f'dan il-qasam!

Il-ministeru għat-turiżmu ma jistax jibqa' jżomm għajnejh magħluqa għal dawn l-affarijiet u għalkemm huwa veru li din hija xi ħaġa li taqa' taħt il-MTA, ġaladarba din m'hijiex qed tagħmel xogħolha l- ministeru għandu jiġbed l-attenzjoni hu fuq din il-ħaġa.

Fi żmienna disa' field officers lanqas kienu jkunu jistgħu jlaħħqu sabiex jinvestigaw ir-rapporti kollha li jsiru dwar ksur tal-liġijiet jew tar- regolamenti li jeżistu fil-qasam ta' l-akkomodazzjoni, pero` llum in-numru ta' field officers naqas għal ħamsa, li jridu jlaħħqu mal-50,000 sodda tal- lukandi, mar-restaurants, mal-postijiet ta' entertainment u mal-host families kollha li għandna.

Jien ma nafx ma' xiex se jlaħħqu dawn il-field officers u, kif għedt diġa', mhux ta' b'xejn li m'humiex qed jiġu monitored l-istandards.

Issa għal ġiehna d-direttur li għadu kif inħatar fl-MTA għamel sena jaħdem ma' l-HCEB, jiġifieri suppost jaf sew xi bżonnijiet għandu dan il-qasam.

Imma biex nerġa' ndur għall-host families, ma nistax ma nirrimarkax dwar il-fatt li ġieli għalkemm l-iskejjel ikunu jafu li wħud mill-host families ikollhom iktar minn erba' studenti, dawn xorta waħda jħalluhom jieħdu iktar studenti, bil-għan li mbagħad forsi jitolbuhom biex jiċċarġjawhom xi ħaġa inqas għall-istudenti li jkunu qed iżommu f'darhom.

Jien nifhem li bħalma jista' jkollok studenti u host families li ma jkunux serji, jista' jkollok ukoll skejjel li ma jkunux serji.

Pero` xorta waħda jinkwetani l-fatt li fil-qasam ta' l-akkomodazzjoni ddaħħal dan iċ-ċirku vizzjuż.

Sur President, meta konna qed niddiskutu l-budget ma kellix ċans nitkellem fuq l-Air Malta għax ma kellix biżżejjed ħin għad-dispożizzjoni tiegħi biex nagħmel dan u għalhekk issa nixtieq nagħmel kelmtejn dwar din il-kumpannija.

Nibda biex ngħid li filwaqt li fis-sena 1996/1997 l-Air Malta għamlet telf, fis-sena 1997/98 għamlet token profit u fis-sena 1998/99 għamlet pre-tax profit ta' Lm6 miljun.

Jien ma nistax nifhem kif għalkemm il-gazzetti kollha ħabbru l-profitt li għamlet l-Air Malta fis- sena 1998/99, ħadd minnhom ma qal li dan ir-riżultat kien frott il-ħidma tal-Partit Laburista fil-gvern, għaliex ma rridux ninsew li għall-Air Malta s-sena 1998/99 għalqet f'Marzu ta' l-1999.

Hawn ta' min ifakkar f'meta l- Ministru Josef Bonnici kien ġie f'din il-Kamra u qabad jgħajjat u jiddilirja li hu kien tela' l-Libja u rnexxielu jsolvi l-problema ta' l-Air Malta, pero` meta jien ivverifikajt biex nara jekk dak li qal il-ministru kienx minnu sibt li din il-problema ma ġiet riżolta xejn, anzi fil-verita` l-Air Malta setgħet għamlet profitt ta' Lm2.3 miljun iktar li kieku l- ministru ma daħalx jgħajjat hawnhekk li kien solva kollox.

Ġaladarba qed nitkellem fuq l-Air Malta, lill-kumpannija nazzjonali ta' l-ajru ma nistax ma nifirħilhiex għall-ftehim li rnexxielha tilħaq mad-WTA.

Fil-fatt fi żmien il-gvern Laburista aħna konna ħdimna ħafna biex jintlaħaq dan il- ftehim, għaliex nemmnu li dan m'hux se jservi biss biex jitjieb il-business ta' l-Air Malta imma wkoll biex jikber il-business bejn Malta u l-Amerika.

Sur President, jien m'iniex beħsiebni noqgħod insemmi x'biċċa uġigħ ta' ras kellha l-Air Malta biex iddawwar id-diżastru ta' l-Azzurra Air fi proġett tajjeb u vijabbli, pero` se ngħid biss illi naħseb li din is-sena, għall-ewwel darba, b'riżultat tal-ħidma li twettqet mill-gvern Laburista preċedenti, l-Azzurra Air se tkun tista' turi l-ewwel profitti tagħha, allavolja ma naħsibx li dawn se jkunu xi profitti kbar.

Dnub li ċerti individwi fl-Air Malta qed jgħollu rashom u jimxu b'mod partiġjan.

Kulħadd jaf li jien qatt ma daħħalt il-politika partiġjana waqt il-qadi ta' dmirijieti u għalhekk ma nafx għalfejn għandu jimxi b'dan il-mod ħaddieħor.

Issa hawnhekk jien m'iniex qed nirriferi għall-ministru, biex inkunu ċari, u kif għedt diġa' qed nirriferi għal ċerti individwi fl-Air Malta, pero` dwar dan se nitkellem ma' l-ewwel okkażjoni li nsib.

Sur President, jien ħriġt press release fuq il-proġett tal-White Rocks, fejn fiha għedt li qed ninnota nuqqas ta' professjonalita` fil-proċedura ta' l-għażla tal-consortia għal dan il-proġett, u anke rrimarkajt li l- ministru għat-turiżmu ma tax biżżejjed informazzjoni dwar il-metodu u l- criteria ta' din l-għażla.

F'din il-press release jien tlabt ukoll biex xi ħadd jagħtini spjegazzjoni għaliex l-għażla tal-consortia ma saritx minn kumitat maħtur apposta imma spiċċat saret mill-kabinett u tlabt lill- ministru jiċċarali għaliex kien il-kabinett, li ħa d-deċiżjoni finali u fuq liema bażi u criteria l-kabinett għamel dan.

Fl-aħħarnett jien tlabt lill- ministru anke biex jagħti l-informazzjoni pertinenti kollha u jippubblika r- rapport finali tal-kumitat li ġie maħtur apposta, imma madanakollu sal-lum għadni ma ngħatajt l-ebda risposta.

Jien jiddispjaċini meta nara li din il- Kamra qed tiġi stmata inqas mill-media, u qed ngħid dan għaliex almenu minn fuq il-media ssir taf x'inhu jsir f'dan il-proġett u x'inkiteb fir-rapport li sar mill-kumitat maħtur apposta, pero` aħna l-membri ta' din il-Kamra ma ngħatajna l-ebda sodisfazzjon dwar dan kollu.

Imma għalkemm il-ministru baqa' ma qiegħedx ir-rapport li tlabtu biex iqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra, jien irnexxieli nakkwista kopja ta' dan ir-rapport u fil-fatt fl- aħħar tad-diskors tiegħi nixtieq inqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra.

Sur President, fil-bidu tad-diskors tiegħi jien għedt li għalkemm il- gvern preżenti qiegħed iġiegħel lill-poplu Malti u Għawdxi iħallas dejjem iktar taxxi, dan ma tantx qed jara riżultati pożittivi fl-operat tal-gvern, u eżempju ta' dan huwa l-proġett ta' l-Auberge d'Italie għaliex minkejja li issa dan il-proġett ilu li nbeda sena u nofs - liema proġett huwa involut fih il-ministeru għat-turiżmu - sal-lum għadu ma tlestiex.

Jien nixtieq li jkun hemm xi ħadd li jgħarrafna kemm ġie jiswa s'issa dan il-proġett għaliex probabbli li bil-flus li ntnefqu s'issa fuq dan il-proġett kienu jsiru xi żewġ proġetti jew tlieta oħra.

Kull meta nitkellmu fuq il-qasam tat-turiżmu f'din il-Kamra, filwaqt li l- kliem spiss jaqa' fuq il-lukandi, fuq il-hoteliers, fuq it-turisti, fuq il- prodott Malti u fuq kull ħaġa oħra li għandha konnessjoni ma' dan il-qasam, ftit li xejn nitkellmu fuq il-kondizzjonijiet tax-xogħol li għandhom il- ħaddiema ta' dan il-qasam.

Issa hawnhekk jien m'iniex qed inwaħħal fil- membri tal-gvern preżenti - għax fil-fatt lanqas fi żmien il-gvern Laburista ma konna nidħlu fil-fond tal-problemi li jiltaqgħu magħhom dawn il-ħaddiema - madanakollu iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar qed nirrealizza kemm għandna nagħtu iktar importanza lill-ħaddiema li jaħdmu fil-qasam tat- turiżmu għaliex spiss qed nisimgħu lmenti mingħandhom, fosthom minn barmen, minn waiters u minn oħrajn li għandhom x'jaqsmu mat-trasport.

Fil-fatt il- kollegi tiegħi, l-Onor.

Karl Chircop u l-Onor.

Marie Louise Coleiro, diġa' semmew xi ħaġa f'dan ir-rigward, pero` jien nemmen li issa wasal iż-żmien li anke nagħmlu social impact assessment bis-serjeta` fuq din il-ħaġa, ħalli mhux biss inkunu nafu b'mod ċar kif il-ħaddiema li jaħdmu fil-qasam tat-turiżmu qed jiġu affettwati mill-istess turiżmu imma wkoll nipparagunaw il-kondizzjonijiet li għandhom dawn il-ħaddiema ma' ħaddiema oħra li jaħdmu f'oqsma differenti.

F'Novembru li għadda jien kont għedt illi dak li kien maħsub li se jiġri fil-qasam tat-turiżmu għall-millennju l-ġdid kien se jisfaxxa fix-xejn, u fil-fatt dakinhar ma kontx mort żmerċ għax biss biss ir-riżultati ta' Diċembru juru vroma fit-turiżmu, fejn kellna tnaqqis ta' 10%.

Ovvjament jien jiddispjaċini ħafna meta nara dawn ir-riżultati u jiddispjaċini ħafna iktar minn hekk meta nara li l-gvern preżenti ilu kważi sena u nofs miexi bla tmun.

Jien ma nixtieqx nikkummenta iktar dwar dan pero` nixtieq li kulħadd jiżvela l-ideat tiegħu għall-qasam tat-turiżmu forsi jirnexxielna nwaqqfuh min-niżla li qabad.

Sur President, fl-aħħarnett nitlob il-permess biex inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra r-rapport li għamilt riferenza għalih matul id-diskors tiegħi u nistieden lil kulħadd, speċjalment lill-press, li jgħarbluh u jgħaddu l- kummenti tagħhom fuqu.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

THE DEPUTY SPEAKER: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Report on the evaluation of proposals maħruġ mill-kumitat ta' l-għażla dwar l-iżvilupp tal-White Rocks holiday complex.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Sur President, meta wieħed jara ċerti figuri bilfors ikollu jikkonkludi li bejn l-1987 u l-1996 id-deficit tal-pajjiż mhux biss baqa' dejjem tiela' 'l fuq imma saħansitra ħarab minn idejn il- gvern ta' dak iż-żmien.

Madanakollu matul din id-diskussjoni rajna lill- membri tan-naħa tal-gvern jipprovaw jiġġustifikaw it-tmexxija ħażina li kellu pajjiżna matul dak il-perijodu billi bdew jakkużaw lill-gvern Laburista li hu l-kaġun tal-problema finanzjarja li qed iħabbat wiċċha magħha llum il-pajjiż, u dan għaliex qabel l-elezzjoni ta' l-1987 kien impjega 8,000 ruħ mal-gvern.

Mur ġib li kieku minflok impjega 8,000 ruħ keċċa 8,000 ruħ minn mal-gvern x'kienu jgħidu!

Il-verita` hija li l-gvern Nazzjonalista ta' bejn l-1987 u l-1996, minkejja li beda jara d-dejn dejjem tiela' - tant li kif qal sieħbi l-Oor.

Karmenu Vella, minn Lm57 miljun spara 'l fuq għal Lm514 miljun - u minkejja li lejliet l-elezzjoni ta' l-1996 il-Ministru Dalli kien ta warning f'dan ir-rigward - għax dak iż-żmien mhux aħna biss konna nwissu lill-gvern rigward l-infiq li kien jonfoq bla rażan imma anke l-Ministru Dalli kien qal għal iktar minn darba li jeħtieġ illi l-gvern joqgħod iktar attent fl- infiq tiegħu - il-gvern ta' dak iż-żmien kien baqa' għaddej bil-ħela u bit- tberbiq ta' flus xorta waħda.

Issa jekk il-warning li ta l-Ministru Dalli dak iż-żmien kienx finta ma nafx imma ma naħsibx.

Għalhekk jien ma nistax nifhem għal liema raġuni l-gvern ma qalx lill-poplu Malti u Għawdxi li hemm bżonn jittieħdu ċerti miżuri biex b'xi mod jiġi mrażżan il-mostru ikrah tad- deficit tal-pajjiż.

Ġieli wħud mill-membri tal-gvern jipprovaw iġibu wkoll l-argument li anke l-Partit Laburista, fis-sentejn li għamel fil-gver, għamel ċertu dejn.

Imma skużi, allura għax aħna kellna bilfors nieħdu ċerti miżuri biex nipprovaw insolvu l-problemi finanzjarji li ħoloq ħaddieħor fil-pajjiż, se titfgħu t-tort fuqna wkoll?

Sur President, filwaqt li sa l-1998 il-Partit Nazzjonalista kien qed jiddejjaq jiżvela l-fatt li pajjiżna għandu problema finanzjarja, illum qed jammettiha u lilna l-membri ta' l-oppożizzjoni qed jgħidilna: Isma', din hija problema kbira tafux!

Ejjew naraw x'se nagħmlu flimkien għax wara kollox din hija problema nazzjonali!

Imma aħna, min-naħa tagħna, lill- gvern ngħidulu: Issa qed tgħid li hi problema nazzjonali?

Qabel l-1998, Sur Prim Ministru, inti kont dejjem għaddej bid-diska ta' money no problem u kont twiegħed lill-poplu Malti u Għawdxi li intom ma kellkom l-ebda ħsieb li żżidu t-taxxi!

Madanakollu llum qed naraw illi l-politika li kellu l- Partit Nazzjonalista qabel ma' tela' fil-gvern qed iħaddimha bir-reverse, bil-konsegwenza li fejn qabel kien għad hawn min qed jifhem lill-Partit Nazzjonalista, illum ħadd ma jista' jifhmu aktar.

Il-verita` hi li llum il- gvern Nazzjonalista qabdu paniku sħiħ u jrid jara x'jista' jagħmel mill- iktar fis possibbli biex isib soluzzjoni għall-baħar ta' nkwiet li ħoloq hu stess.

Partit serju ma jħossux responsabbli għall-problemi tal-pajjiż meta jkun fil-gvern biss imma anke meta jkun fl-oppożizzjoni, u żgur li kulħadd jiftakar kemm kien irresponsabbli l-Partit Nazzjonalista meta kien fuq il- bankijiet ta' l-oppożizzjoni.

Li kieku kien partit responsabbli almenu żgur li kien jipprova jidentifika l-problemi tal-pajjiż, li kienu ċari daqs il-kristall u li llum qed jgħid li huma problemi nazzjonali.

Ara llum, għaliex qiegħed fil-gvern u għaliex qed iħoss il-piż ta' l-amministrazzjoni tal-pajjiż qed jidentifikahom dawn il-problemi, pero` qabel mhux talli ma kienx jidentifikahom imma talli kien jagħmel minn kollox biex jipprova jostakola l-ħidma tal-gvern Laburista f'dan ir-rigward.

Għalhekk illum il-poplu Malti u Għawdxi għandu raġun li qiegħed jgħid lill-gvern preżenti: Issa kif trid lil kulħadd jifhmek meta minkejja li kont taf bil-problemi finanzjarji ta' pajjiżna, qatt ma ridt tifhem?

U għaliex issa qed tħaddem il-politika li kellek qabel l-elezzjoni bir-reverse?

Fil-fatt hemm diversi raġunijiet għaliex illum il-gvern Nazzjonalista qed iħaddem il-politika li kellu qabel l-elezzjoni bir-reverse, u bla dubju ta' xejn waħda mir- raġunijiet hija l-Unjoni Ewropea.

Sur President, illum il-membri tal- Partit Nazzjonalista qed jgħidulna li aħna biss għadna m'aħniex qed naqblu li pajjiżna għandu jsir membru sħiħ ta' l-Unjoni.

Pero` jien ngħidilhom li għad jiġi żmien fejn, anke f'dan il-każ, ikollhom jagħtuna raġun għaliex żgur li l-aħjar politika għal pajjiżna m'hijiex dik li nintefgħu b'ruħna u ġisimna fl-Unjoni, jiġifieri lock, stock and barrel.

Hawnhekk ta' min jenfasizza l-fatt li ġaladarba nidħlu fl-Unjoni, ikollna noqogħdu għall-ordnijiet li tagħtina hi u ma nkunux nistgħu nadattaw il-policies tagħha għal pajjiżna.

Meta ġieli nkun qed nitkellem ma' nies li huma Nazzjonalisti fuq din il-ħaġa, huma stess jgħiduli li l- ossessjoni li għandu l-Partit Nazzjonalista fuq l-Unjoni hija inkredibbli u kważi ma jifhmuhiex.

Naturalment dawn in-nies jaslu biex jammettu dan il- fatt għaliex anke huma qed jaraw li wara biss sena u nofs taħt it-tmexxija ta' gvern Nazzjonalista, il-pajjiż għandu d-dawl aħmar jixgħel kullimkien u qed jieħu skossi kbar.

Per eżempju, sieħbi l-Onor.

Karmenu Vella għadu kemm qal li llum anke l-qasam tat-turiżmu m'hux qed jibqa' kompetittiv u qed ikollu jiffaċċja ċerti problemi.

Jien nappella lill-gvern biex jagħmel xi ħaġa għal dan il-qasam għax Allaħares tfallilna wkoll l-industrija tat- turiżmu, li hija waħda mill-iktar industriji li tagħti kontribut finanzjarju kbir lil pajjiżna.

L-istess nistgħu ngħidu għall-ismall and medium sized industries għaliex anke dawn m'humiex qed jirnexxielhom jibqgħu kompetittivi.

Verament ma nafx f'liema sitwazzjoni se nispiċċaw jekk l-Onor.

Fenech Adami u sħabu se jibqgħu għaddejjin bir-rankatura li għaddejjin biha fir-rigward ta' l-Unjoni.

Nistaqsi jien, Sur President: Veru li jekk kemm-il darba l-problema li qed iħabbtu wiċċhom magħha s-small and medium sized industries se tibqa' ma tiġix indirizzata, u jekk se tibqa' ma tingħatax xi forma ta' għajnuna sabiex dawn jibqgħu kompetittivi ma' l-istess tip ta' industriji li jeżistu fl-Ewropa, fis-snin li ġejjin l-unemployment rate se titla' għal 12% jew 13%, irrispettivament minn jekk nidħlux fl-Unjoni jew le?

Veru li sal-lum għadu ma sar l-ebda studju serju dwar l-impatt li l-politika tal-gvern Nazzjonalista se tħalli fuq il-qasam industrijali, tant li dan il-qasam lanqas biss se jkun jista' jibqa' kompetittiv mal-qasam industrijali ta' l- Italja?

Il-bieraħ smajna lis-Sur Victor Scicluna, li huwa wieħed mill- uffiċjali ta' l-MEA, jgħid illi l-industriji tagħna diġa' mhux qed jirnexxielhom jibqgħu kompetittivi bil-politika tal-Partit Nazzjonalista, u esprima l-biża' tiegħu li l-politika ta' l-Unjoni iktar se titfa' dan il- qasam lura milli 'l quddiem.

Dan huwa kollu dawl aħmar li qed jinxtegħel fil-konfront tal-Partit Nazzjonalista.

Il-ħasra hi li llum dan id-dawl aħmar qed jinxtegħel ukoll fil-konfront ta' pajjiżna, minħabba li llum għandna gvern li ma jridx jisma' u għandu sempliċement timetable li jrid jattwaha akkost ta' kollox.

Fil-fatt jien ma nafx kemm qed jagħmel negozjati ma' l-Unjoni l-gvern Nazzjonalista għaliex jien iktar naħseb li qiegħed sempliċement joqgħod għal dak li jgħidulu u ħafna drabi lanqas biss qed jagħtuh ċans jogħmod dak li jordnawlu.

Bħala konsegwenza ta' dan kollu, kif għedt diġa', illum il-gvern Nazzjonalista qabdu paniku sħiħ u biex ifittex isolvi l-problemi finanzjarji li għandu qiegħed idur fuq il- klassi baxxa u medja.

Sur President, huwa fatt magħruf minn kulħadd li huwa grazzi għall- gvernijiet Laburisti tas-snin sebgħinijiet li llum ħafna Maltin jaqgħu fil- klassi medja għaliex qabel il-maġġoranza l-kbira tas-soċjeta` tagħna kienu jaqgħu fil-klassi baxxa, u dan il-gvernijiet Laburisti rnexxielhom jagħmluh billi ħadu diversi miżuri pożittivi fil-konfront tal-ħaddiema, fosthom billi ħarġu numru ta' skemi li permezz tagħhom kulħadd seta' jkollu d-dar tiegħu u billi ħolqu d-dritt li kull ħaddiem għandu jingħata mill-inqas il- minimum wage.

Madanakollu issa l-gvern Nazzjonalista qed jerġa' jeqred il- klassi medja, u dan billi, kif għedt diġa', qed jipprova jsolvi l-problemi finanzjarji tiegħu minn fuq dahar il-klassi l-medja u l-klassi l-baxxa.

Pero` dawn in-nies m'humiex se jinsew x'għamlilhom il-gvern Nazzjonalista, Sur President, u ma' l-ewwel ċans żgur li se jpattuhielu.

Wara kollox Allaħares ma jkunx hekk!

Għalhekk il-gvern Nazzjonalista m'għandux għalfejn jieħu għalih minħabba l-fatt li llum il-poplu Malti u Għawdxi qed joħroġ fit-toroq jipprotesta, u lanqas għandu jieħu għalih minħabba l-fatt li l-GWU qed torganizza l-meetings bħala protesta għall-politika li qed imexxi lill-pajjiż biha.

Anzi jien ngħidlu li iktar ma jkompli miexi b'din il-politika l-poplu iktar se jipprotesta, u dan bir-raġun għaliex ovvjament il-poplu, partikolarment dawk li jaqgħu fil-klassi medja u baxxa, bilfors li jirreaġġixxu meta jaraw li dak li rnexxielhom jibnu taħt gvernijiet Laburisti llum il-gvern Nazzjonalista qed iħottulhom kollu.

Il-gvern ta' Fenech Adami messu jobsor li llum il-poplu m'hux se jgħidlu "grazzi" talli qed jgħabbih bil-problemi li wara kollox ħoloq huwa stess.

U mela jiġi jgħid lit-trade unions li l-miżuri li ħa fil-budget m'humiex negozjabbli!

Kollox għandu jkun negozjabbli!

Kulma jridu t-trade unions huwa li l-gvern jgħabbi l-iżjed lil min jiflaħ l-iktar u mhux lil min jiflaħ l-inqas, ħalli b'hekk jitnaqqsu t-tbatijiet li qed ikollhom jgħaddu minnhom il-ħaddiema Maltin u Għawdxin.

Ara lil min hu b'saħħtu l-gvern ma żiedlux piż, u huwa għalhekk li llum ħiereġ id-demm mis-soċjeta` Maltija.

Allaħares naslu fl-estremita` li nibdew naraw lin-nies imutu bil-ġuħ ukoll issa!

Wisq nibża' li jekk il-gvern jibqa' miexi bl-istess politika li miexi biha, se nerġgħu nibdew naraw ħafna Maltin u Għawdxin jemigraw.

Fil- fatt l-emigrazzjoni minn dejjem kienet sinonima mal-Partit Nazzjonalista, għaliex kien dejjem taħt gvernijiet Nazzjonalisti li emigraw l-ikbar numru ta' nies minn pajjiżna, u din hija xi ħaġa nkwetanti.

Sur President, minkejja li qabel l-elezzjoni l-Partit Nazzjonalista kien jiftaħar ħafna li jekk kemm-il darba jitla' fil-gvern kien se joħloq arja ta' fiduċja għall-investiment, illum qed naraw li sa Diċembru li għadda ż- żieda reġistrata ta' self-employed kienet ta' 19.

Dan qed ngħidu biex inkunu nistgħu napprezzaw il-fiduċja kbira li ħoloq il-Partit Nazzjonalista fil-gvern!

Imma din iż-żieda żgħira hija ġustifikata għall-gvern preżenti għaliex issa, bħalma jaf kulħadd, irridu noqogħdu għal dak li qed jiddettawilna minn Brussels.

Dan ifisser illi llum il-gvern Nazzjonalista qed jiżvesti ruħu milli jkompli jkun responsabbli għat-tmexxija ta' pajjiżu, bil-konsegwenza li qed jeqred l-istandard of living li l-poplu Malti u Għawdxi kien wasal għalih.

Biżżejjed ngħid li sal-lum pajjiżna kien meqjus bħala wieħed mill-iktar pajjiżi minn fost il-pajjiżi Ewropej li għandu persentaġġ għoli ta' ċittadini li għandhom il-proprjeta` tagħhom, u bis-saħħa tal-fiduċja li kellhom f'min kien qed imexxi pajjiżhom dawn daħlu saħansitra f'loans biex ikunu jistgħu jissupplixxu finanzjament tajjeb għall-proprjeta` tagħhom.

Madanakollu jiddispjaċini ngħid li llum diġa' għandna diversi koppji li minħabba d-diffikultajiet li qed jinħolqu fil- klima ekonomika ta' pajjiżna llum spiċċaw tilfu l-job, il-part-time job jew inkella l-overtime, u anke min ma tilef xejn minn dan kollu xorta qed jirċievi l-paga mnaqqsa bil-miżuri li ttieħdu fil-budget li għadda.

Jenħtieġ li l-gvern preżenti jifhem illi pajjiżna jista' jimxi ħafna iktar 'il quddiem meta r-riedni jkun f'idejna stess milli meta jkun f'idejn il-barranin.

Illum min għandu industrija żgħira qed ikollu jżarma ġaladarba l-gvern għoġbu jneħħielu l-levies malajr biex infittxu nidħlu fl- Unjoni, u biex dan jerġa' jibda mill-bidu jrid isib xi opportunita`.

Imma jien ngħid: Min jaf meta se terġa' tiġih din l-opportunita`!

Għaliex żgur li mhux se jagħtuh din l-opportunita` l-kumpanniji li qegħdin fil-pajjiżi ta' l-Unjoni, li tant huma kompetittivi bejniethom li l-ħin kollu moħħhom biex jeqirdu lil xulxin.

Fil-fatt meta ġieli titkellem ma' xi wħud li pprovaw jittantaw xortihom barra minn Malta, jgħidulek li kif tmur tiċċassa bil-kompetittivita` li teżisti barra, u jispiċċaw biex idawru denbhom u jiġu lura Malta.

Allura kif issa aħna se nitfgħu lis-self-employed qalb dawn l-iljuni?

Wisq nibża' li b'din it-tip ta' politika m'aħniex sejrin wisq 'il quddiem.

Sur President, il-miżuri li ttieħdu fil-budget li għadda ma tteħdux biss minħabba l-problemi finanzjarji li għandu l-pajjiż imma anke biex nagħmlu dak li qed tordnalna l-Unjoni.

Fil-fatt biex nuri kemm il-Prim Ministru m'hu qed jara xejn ħlief l-istilel ta' l-Ewropa, ikun tajjeb jekk ngħid li meta mar l-Isvezja biex jiftaħ xi ambaxxata hemmhekk tafu x'qal pubblikament?

Minkejja li sal-lum għadna lanqas biss irnexxielna nidħlu fl- Unjoni, il-Prim Ministru ta' Malta mar jgħidilhom li hu jemmen illi sas- sena 2003 pajjiżna se jkun lest biex nidħlu fil-European Monetary Union, u dan meta nafu li hemm pajjiżi b'saħħithom, bħall-Ingilterra u d-Danimarka, u pajjiżi inqas b'saħħithom, bħall-Greċja, li jidhrilhom li m'għandhomx jidħlu fl-EMU, u dan għal diversi raġunijiet.

Jien nistaqsi lill-Prim Ministru: Għaliex statement bħal dan mort tagħmlu barra minn Malta?

U fuq liema pretensjonijiet għamiltu?

Lill-Prim Ministru qed nagħmillu din id- domanda għaliex suppost hu jaf li biex pajjiżna jidħol fl-EMU, id-deficit ma jridx ikun iktar minn 3% jew 4% tal-GDP, u jaf ukoll li ġaladarba għadna ma lħaqniex dan it-target l-ewwel irridu nirregolarizzaw il-pożizzjoni tagħna.

Lill-Prim Ministru nistaqsih ukoll: X'miżuri beħsiebek tieħu ġaladarba sa l-2003 pajjiżna jrid ikun lest biex jidħol fl-EMU?

U jekk kemm-il darba għall-grazzja ta' l-argument aħna sa l-2003 inkunu lesti biex nidħlu fl-EMU, l-ewwel se naraw jaqblilniex nidħlu jew le?

Sur Prim Ministru, qabel ma mort l-Isvezja u għamilt l-istatement li għamilt, rajt jekk sarx xi studju f'dan ir-rigward?

Pajjiżi oħra, li huma iktar intelliġenti minna, l-ewwel għamlu diversi domandi u studji qabel ma qalu "iva" jew "le", u kulħadd jaf li min minnhom qal "iva" m'għamilx xi headway kbira bil-euro.

Sur President, ikun tajjeb jekk wieħed ikun jaf li meta pajjiż jidħol fl- EMU jkun irid iqabbel ir-rata ta' inflazzjoni tiegħu ma' dik tal-Ġermanja.

Fil-fatt kien għalhekk li l-Ingliżi ħadu għalihom, u bir-raġun!

Il-ħsieb li jkollok currency waħda għall-pajjiżi kollha ta' l-Unjoni Ewropea huwa tajjeb, u aħna nafu li wara dan il-ħsieb kien hemm il-gvern demokristjan tal-Ġermanja, bħalma nafu wkoll fejn spiċċa sieħeb l-Onor.

Fenech Adami, Helmut Kohl.

Nerġa' nirripeti li biex tgħaddi mit-test ħalli tkun tista' tissieħeb fl-EMU, l-ewwel trid tara jekk ir-rata ta' inflazzjoni hijiex ogħla minn dik tal-Ġermanja.

Allura jrid iġibna f'din is-sitwazzjoni l- gvern Nazzjonalista?

Aħna nafu jekk il-GDP tagħna huwiex above average jew le, paragunat ma' dak ta' pajjiżi membri oħra fl-Unjoni Ewropea?

L-Onor.

Fenech Adami għamilhom dawn l-istudji qabel ma mar l-Isvezja u ħareġ bi statement bħal dak?

Per eżempju, l-Ingilterra baqgħet tinsisti li ma tisseħibx fl-EMU minħabba li rat illi jekk kemm-il darba tidħol ma kienx se jkun jaqblilha meta tiġi biex tesporta.

Allura jien nistaqsi: Sar xi studju biex naraw jekk ikunx jaqbel għall-qasam ta' l-esportazzjoni li nidħlu fl-EMU?

Sur Prim Ministru, jekk kemm-il darba inti qed terfa' r-responsabbilta` li għandek fit-tmexxija tal-pajjiż - dejjem jekk qed terfagħha din ir- responsabbilta`, għaliex jien naħseb li m'inti qed terfa' xejn! - għaliex mort l-Isvezja b'ilsien minn hawn sa dik il-mejda biex tgħidilhom kemm hi sabiħa l-Unjoni Ewropea għal Malta u li anke l-currency lest li tbiddel?

Kif għadna lanqas biss dħalna fl-Unjoni Ewropea u diġa' trid li nidħlu fl- EMU?

Inti taf, Sur Prim Ministru, li filwaqt li llum huwa l-bank ċentrali ta' pajjiżna li jistabilixxi r-rati ta' l-imgħax, jekk kemm-il darba nidħlu fl-EMU dawn m'hux se jibqa' jissettjahom il-bank ċentrali imma se jibdew jissettjawhom minn Brussels?

Jekk kemm-il darba l-Prim Ministru jaf b'dan kollu u xorta waħda jibqa' jinsisti li sa l-2003 pajjiżna se jkun preparat biex jidħol fl-EMU, jiddispjaċini ngħid li ma nafx b'liema responsabbilta` qed jitmexxa pajjiżna.

Sur President, għalkemm il-GRTU m'hijiex xi union tal-ħaddiema, illum din ukoll qed issemma leħinha għall-miżuri ebsin li ħa l-gvern Nazzjonalista fil-budget li għadda fil-konfront tal-ħaddiema Maltin u Għawdxin.

M'iniex se ngħid li fil-GRTU m'hemmx Laburisti, pero` kulħadd jaf li l-maġġoranza ta' dawk li huma mdaħħlin fil-business huma Nazzjonalisti.

Jien ma nistax nifhem għaliex lanqas biss tridu tiddiskutuhom il-miżuri li ħadtu fil- budget li għadda, u laħaq ġie Prodi u telaq biex lill-GWU tajtuhom appuntament biex jitkellmu magħkom.

Dan biex ma nsemmix anke d- dimostrazzjonijiet u l-meetings li organizzaw il-ħaddiema minħabba t- tbatijiet li għaddejjin minnhom.

Lill-Prim Ministru nistaqsih ukoll: Ġaladarba qabel l-1996, meta kont qed tmexxi l-pajjiż, inti kont taf bil- problemi finanzjarji li kien hemm, liema problemi ħloqthom inti stess, għaliex ma bdejtx tieħu l-miżuri minn dakinhar?

Għaliex kieku bdejt tieħu ċerti miżuri b'mod gradwali qabel l-elezzjoni ta' l-1996 jien l-ewwel wieħed li kont ngħidlek "prosit", u anke l-elettorat żgur li kien jgħidlek "grazzi", irrispettivament minn jekk kienx jivvota lilek jew le.

Ara l- elettorat illum mhux "grazzi" qed jgħidek imma: "X'għamilt b'idejja!", għaliex għalkemm huwa veru li aħna konna għollejna t-tariffi tad-dawl u l- ilma, intom komplejtu tgħolluhom, allavolja pprovajtu tagħtu l-impressjoni li erġajtu ġibtu t-tariffi għal dawk li kienu qabel l-1996.

Fil-fatt, bħalma jaf kulħadd, intom mhux it-tariffi tad-dawl u l-ilma biss għollejtu imma ħafna affarijiet oħra, pero` dwar dan diġa' tkellmu sħabi l-Onor.

Marie Louise Coleiro, l-Onor.

Helena Dalli u l-Onor.

Karl Chircop.

Mr Speaker, il-fatt hu li llum li l-gvern tal-lum tant huwa irresponsabbli li qiegħed jilgħab bil-figuri, u jien wisq nibża' li se nispiċċaw nilagħbu bil-figuri a la Italiana.

Aħna lkoll nafu x'jagħmlu t- Taljani meta jilagħbu bil-figuri għax minkejja li bil-figuri li jagħtu jibdew jagħtu l-impressjoni li qed jirranġaw kollox, fil-verita` ma jkunu qed jirranġaw xejn anzi l-problema tkun qiegħda dejjem tikber.

Sfortunatament illum peress li naqset il-kredibilita` tal-gvern, naqset ukoll is-saħħa ta' l-istess gvern, u lili jinkwetanti ħafna l-fatt li persuna li tirrappreżenta l-MEA qalet li llum ma tantx għad baqa' min għandu fiduċja li jinvesti f'pajjiżna u li l-investiment barrani f'pajjiżna xxotta.

Jien ngħid bejni u bejn ruħi: Mela aħseb u ara x'se jiġri jekk kemm-il darba nkomplu nobdu d-direttivi li qed jagħtuna ta' Brussels b'għajnejna magħluqa!

Mr Speaker, illum waqt li l-gvern Nazzjonalista qiegħed iżid it-taxxi u joħloq dejjem iktar tbatijiet lill-ħaddiema Maltin u Għawdxin, qiegħed jitlob lilna l-membri ta' l-oppożizzjoni biex nikkoperaw miegħu ħalli nsolvu l-problema finanzjarja tal-pajjiż flimkien.

Aħna ngħidulhom: Mela qatt nistgħu naqblu mal-politika tagħkom?

Meta aħna konna qed nipprovaw nindirizzaw il-problema finanzjarja li għandu l-pajjiż, li llum il-membri tal-gvern Nazzjonalista qed isejħulha "problema nazzjonali", mhux talli ma riedux jifhmuna imma talli għamlu minn kollox biex jiksrulna saqajna.

Allura llum nistaqsihom: Kif nistgħu naqblu magħkom jekk kemm-il darba intom qed tindirizzaw il-problema finanzjarja tal-pajjiż billi qed tgħabbu lil min jiflaħ l-inqas!

Kuntrarjament għal dak li qed jiġri llum, fis- sentejn li għamel fil-gvern il-Partit Laburista l-esportazzjoni żdiedet u f'sena waħda l-GDP żdied bi 11% u kien diġa' beda jieħu ruħ.

Fil-fatt matul dawk is-sentejn bdejna naraw anke investiment ġej lejn pajjiżna, pero` llum li l-pajjiż qed jitmexxa minn gvern li moħħu biss f'ħaġa waħda, cioe' l-Unjoni Ewropea, spiċċajna f'sitwazzjoni fejn jekk tidħol f'ħanut, tixtri qmis u kif toħroġ barra mill-bieb ta' dak il-ħanut tirrealizza li ma tiġikx, il-bejjiegħ m'għadux jaffordja li jirrifondik lura imma minflok sar jagħtik voucher biex ikollok tixtri xi ħaġa mingħandu bilfors!

Staqsuhom lil tal-ħwienet u lill-konsumaturi kif inhu sejjer il-kummerċ illum minħabba li m'għadx hawn fiduċja fil-pajjiż!

Mr Speaker, nixtieq nikkonkludi dan id-diskors billi ngħid lill-gvern Nazzjonalista li jekk irid iwebbes rasu u jibqa' miexi bil-politika li miexi biha affari tiegħu, pero` mbagħad m'għandux jippretendi li l- oppożizzjoni Laburista se tikkopera miegħu għax aħna qatt ma nistgħu naqblu mal-politika li qed iħaddem hu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Sar il-ħin.

Issa nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada, l-Ergbħa, l-1 ta' Marzu, fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda diversi Liġijiet – Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ix-Xandir - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jemenda Diversi Liġijiet dwar Servizzi fl-Ajruport – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju – Tieni Qari (Kont.); u

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks – Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi dwar it-Tismija ta' Ministri f'Diversi Liġijiet – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Forzi Armati ta' Malta - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rifuġjati - Kumitat Permanenti.

MR.

SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Helen D'Amato.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Fl-aġġornament ta' dalgħodu, deputat Laburista akkużana li qed nonfħu l-att kodard tal-ħruq tal-bandiera ta' l-Unjoni Ewropeja biex naljenaw lill-poplu.

Il-każ tal-ħruq tal-bandiera ma nkwetax biss lilna imma nkwieta lil kull Malti u Għawdxi li ma jixtieqx jara li pajjiżna jkun proġettat bħala pajjiż fundamentalista.

Huwa minnu li meta tiftaħ il-mezzi tax-xandir din ix-xena narawha ta' spiss, pero' żgur li ma nixtiequx naraw xeni fundamentalisti ta' dan it-tip f'pajjiżna.

Mr. Speaker, dan l-att inkwieta lil kulmin idejquh l-atti fundamentalisti, vandali u terroristiċi, anke jekk jarahom iseħħu f'pajjiżi oħra fejn il- fundamentaliżmu huwa the order of the day.

Mr Speaker, ħaġa inkwetanti wkoll hi li att bħal dan seħħ waqt attivita' li ma kellha x'taqsam xejn ma' l-Unjoni Ewropea.

Safejn naf jien l- attivita' tal-GWU kienet attivita' li tittratta biss il-miżuri tal-budget - għandhom kull dritt jagħmlu attivitajiet simili - u jiena għadni ma nistax nifhem x'kellha x'taqsam il-bandiera ta' l-Unjoni.

Lanqas ma nista' nifhem għalfejn qed jgħidulna li qed nippruvaw naljenaw lill-poplu.

Forsi għax qed nikkundannaw att kodard li seħħ minn xi ħadd li suppost kien qiegħed fuq il-post tax-xogħol imma li kien qiegħed f'attivita' ta' GWU li kienet qed tipprotesta dwar suġġett li ma kellu x'jaqsam xejn ma' l-Unjoni?

Qed naljenaw lill-poplu għax nippretendu li l-GWU tikkundanna dan l-att li sar minn persuna li għattiet wiċċha u nqdiet bl-attivita' tal-union, li nerġa ngħid ma kellha x'taqsam xejn ma' l-Unjoni Ewropea?

Allura issa sirna li jekk tikkundanna att bħal dan - żgur ħadd m'hu qed jgħid li hu tajjeb - tkun ittimbrat li qed taljena lill-poplu?

Bħala att fih innifsu dan mhux aċċettabbli għax bandiera hija simbolu ta' pajjiż u tagħti identita'.

Anke l-każini tagħna għandhom bandiera li tagħtihom identita' u f'pajjiżi demokratiċi bandiera ma tinħaraqx b'sinjal ta' disprezz.

Mr Speaker, dan l-att irridu nqegħduh f'kuntest.

X'kienu l-fatti u għalfejn il-poplu Malti qed jippretendi li l-GWU tikkundanna dan l-aġir?

Il- GWU mhux qegħda fi gwerra ma' l-Unjoni Ewropea, u l-GWU stess tgħid li għad m'għandhiex pożizzjoni u trid tistenna n-negozjati qabel ma tieħu pożizzjoni.

Dan jien ngħidlu pass għaqli.

Il-pajjiż mhux qiegħed fi gwerra ma' l-Unjoni, u hawn qbil unanimu li għandu jkollna relazzjoni tajba ma' l- Ewropea.

Nisimgħu diversi kelliema jgħidu li l-Unjoni kienet strumentali għall-paċi u l-iżvilupp fl-Ewropa, pero' għandna naħa li tgħid li għandna mmorru għal sħubija u n-naħa l-oħra tgħid li għandu jkollna relazzjoni mill- qrib.

Jiġifieri żgur li l-ebda naħa m'hi qed titkellem kontra l-Unjoni, u l- ħruq tal-bandiera kif deher fil-media, anke dik barranija, żgur m'għandux ikun att aċċettabbli, la għal min irid sħubija u lanqas għal min irid relazzjoni mill-qrib.

Barra minn hekk il-GWU hija waħda mill-partners soċjali li tħalli impatt fuq il-ħajja tal-poplu Malti u allura ma tistax taffordja li tidher li hija parteċipi ma' atti bħal dawn.

Ma tistax taffordja li waqt attivita' tagħha tħalli lil xi ħadd b'wiċċu mgħotti jaħraq bandiera.

Jiena nemminhom lid- diriġenti tal-GWU li qalu li ma kenux huma li ġiegħlu lil dik il-persuna biex taħraq il-bandiera, imma dan m'huwiex biżżejjed.

Mhux biżżejjed li tgħid li ma kellhiex kontroll.

Meta int torganizza attivita' ta' massa għandu jkun hemm il-kontroll u biex il-GWU tkun kredibbli jeħtieġ li tikkundanna dan l-att.

Union tal-kalibru tal-GWU ma tistax taħrab mir- responsabbilta'.

Min jorganizza attivita' pubblika għandu r-responsabbilta' li dawk li jattendu għal dik l-attivita' ma jwettqux atti kodardi u għandu jkun fl-interess ta' l-istess GWU li mhux biss tiddisassoċja ruħha imma li wkoll tikkundanna dan l-att fih innifsu.

Mhux talli l-GWU m'għamlitx dan imma llum fuq il-mezzi tax-xandir smajna l-aħħar reazzjoni, ċioe' li lesta tikkundanna dan il-att basta l-gvern jikkundanna l-atti tal-pulizija li saru f'Awissu li għadda.

Din hi s-serjeta'?

Dawn huma żewġ affarijiet kompletament differenti u, ngħidu x'ngħidu, din m'hijiex serjeta'.

Il-poplu Malti jaf xi tfisser demokrazija u qed jistenna kundanna netta mill-GWU.

Mr Speaker, nixtieq issa ngħid xi ħaġa dwar il-kunsilli lokali in ġenerali.

Jien waħda li mill-ewwel emmint fil-kunsilli lokali u fl-1993 u fl'1996 ikkontestajthom.

Emmint fihom bħall-partit li jien inħaddan il- valuri tiegħu, u għadni nemmen fihom sal-lum.

Nemmen li l-kunsilli lokali qed jagħtu identita' lill kull belt jew raħal u jagħtu wkoll żvilupp lis- servizzi tagħhom.

Huwa importanti għal kull bniedem li jħossu parti mill- komunita' fejn jgħix, jaħdem u jqatta il-ħin ħieles tiegħu, u l-kunsilli lokali għandhom jaħdmu biex jibnu din il-komunita'.

Fost dawk li jaħdmu u jagħtu sehemhom biex il-komunita' ġġib il-livell ta' ħajja il-quddiem hemm il-kunsilliera nfushom.

Dawn jagħtu ħafna mill-ħin personali tagħhom biex jaraw dan l-iżvilupp iseħħ u l-ħidma tagħhom flimkien għandha ttejjeb il- livell tal-ħajja f'dawn il-lokalitajiet.

Insemmi wkoll is-sehem tal-mara fil-kunsilli lokali għax fihom jittieħdu deċiżjonijiet li jolqtu l-ħajja ta' kuljum ta' kull persuna li tgħix fil-lokalita'.

Sehem il-mara m'għandux ikun biss bħala votant imma wkoll bħala persuna li qegħda tgħin u tipparteċipa fid-deċiżjonijiet li qed jittieħdu ta' kuljum.

Sena ilu l- kabinett adotta l-kunċett fejn wieħed jara kif kull deċiżjoni li tittieħed se tħalli impatt mhux biss ġenerali imma anke speċifiku fuq ir-raġel, fuq il-mara u fuq iż-żagħżagħ mhux biss bħala gender mainstreaming imma bħala society mainstreaming.

Mr. Speaker, nistgħu ngħidu li rajna żvilupp pożittiv ħafna f'sehem il- mara fil-kunsilli, li b'xorti tajba ġew fi żmien meta ma kellhomx background ta' male domination imma meta kien hemm ħafna awareness li l- parteċipazzjoni tal-mara hija meħtieġa fit-teħid tad-deċiżjonijiet, u jiena se nikkwota statistika dwar kif żviluppat il-parteċipazzjoni tal-mara fil- kunsilli lokali fil-lokalitajiet li qed jikkontestaw l-elezzjonijiet ta' din is-sena.

Fl-1993 u l-1994, 17% ta' dawk li kkontestaw kienu nisa; fl- 1997 dan il-persentaġġ tela' għal 18%.

Din hija statistika across the board, jiġifieri mhux qed nirriferi għal kunsilliera Nazzjonalisti jew indipendenti imma qed nieħu n-nisa bħala grupp wieħed.

Jekk naraw il- persentaġġ din is-sena nsibu li dan tela għal 23%.

Dan ifisser li n-nisa li pparteċipaw fl-ewwel kunsilli lokali servew ta' role models pożittivi biex nisa oħra jiddeċiedu biex joħorġu għall-kunsilli lokali.

Din is-sena wkoll hemm 27% ta' kandidati nisa li qed jipparteċipaw f'isem il-Partit Nazzjonalista.

Fl-1994 dan il-persentaġġ kien ta' 21% u fl- 1997 kien ta' 22%, jiġifieri r-rata ta' pateċipazzjoni qegħda dejjem tiżdied.

Għalkemm m'inix se ngħid li kuntenta għax ilħaqna xi ċifra li nista' nserraħ rasi biha, pero' nixtieq nikkummenta wkoll li l- parteċipazzjoni tal-mara fil-kunsilli lokali qiegħda dejjem tiżdied, u dan huwa sinjal pożittiv għax nemmen li aktar ma jipparteċipaw nisa bħala kandidati aktar ikollna kunsilliera nisa fil-kunsilli lokali.

Jekk wieħed jara s-success rate ta' l-irġiel u tan-nisa fil-kunsilli lokali wieħed isib li hija kważi l-istess.

Il-mara u r-raġel għandhom l-istess ċans li jitilgħu fil-kunsilli lokali.

Jekk naraw is-success rate tas-sena l-oħra, tan-nisa kienet 60% u ta' l-irġiel kienet 62%; u jekk tara s-success rate tad-darba ta' qabel tan-nisa kienet 40% u ta' l-irġiel 44%; jiġifieri bħala success rate qegħdin ħafna qrib xulxin.

Nagħlaq billi nawgura lill-kandidati nisa kollha fejn hemm il-votazzjoni nhar il-11 ta' Marzu kull suċċess li jiġu eletti u nawgura ukoll li dawk in- nisa li ma jitilgħux fil-kunsill lokali jsibu wkoll post fil-kumitati li jorganizzaw il-kunsilli lokali.

Grazzi.

MR.

SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Tony Abela.

ONOR.

TONY ABELA: Mr. Speaker, bilfors li wieħed ikollu jkompli jitkellem fuq dak li qed jiġri preżentement fil-kunsilli lokali.

Jekk wieħed jinnota l-listi tal-kandidati ppreżentati għall-elezzjonijiet tal-11 ta' Marzu jsib li, ħlief għal xi eċċezzjoni, il-medja ta' l-eta' tal-kandidati li qed jikkontestaw hija iżjed baxxa minn dik ta' snin oħra.

Dan juri li l-poplu sar aktar ċiviku u qed jirrealizza minn eta' iżgħar il-bżonn li wieħed jiġġestixxi l-affarijiet fil-belt jew raħal tiegħu.

Din li wieħed minn eta' iżgħar jibda jipprepara ruħu fuq skala lokali tista' qed issir ukoll bl- iskop li aktar il-quddiem dak li jkun jikkontesta fuq skala nazzjonali.

Fil-lokalitajiet fejn se jsiru l-elezzjonijiet din se tkun it-tielet darba li grupp ta' nies qed jippreżentaw irwieħhom biex jiffurmaw kunsill lokali.

Ta' min jgħid ukoll li bil-mod il-mod dawn il-kunsilli qed jiżviluppaw fi gvernijiet lokali, u l-ammont ta' xogħol li qed ikopru huwa bil-wisq akbar minn dak li strettament tesiġi minnhom il-liġi.

Wieħed ma jistax ma jsemmix l-inizjattivi tal-kunsilli lokali li tul dawn is-snin kienu kapaċi jimmaturaw u jiżviluppaw l-ideat tagħhom.

Kienu wkoll kapaċi jikkostitwixxu kumitati fi ħdanhom sabiex jieħdu ħsieb setturi differenti u qed jgħinu wkoll aktar lin-nies f'dak li jkollhom bżonn.

Hawnhekk jiena nsellem lill-kunsilliera kollha - mhux biss il-kandidati nisa imma anke il- kandidati rġiel, ta' kull partit - għax dawn kollha lesti li joffru l-ħin tagħhom biex il-lokalita' tagħhom tkun dejjem aħjar milli kienet sal-lum, partikolarment jekk ikunu addestrati f'management skills.

L-impressjoni li qed nieħu hija li din id-darba se jikkontestaw nies li għandhom dawn l- skills.

Huwa fatt rikonoxxut li jekk l-istess kunsilli jkunu magħmula minn nies skilled dawn jaħlu anqas ħin biex jagħmlu d-doveri tagħhom u żgur li l-miri tagħhom jilħquhom aktar minn dak il-kunsill li ma jkunx ifformat minn nies li għandhom dawn l-iskills.

Mr. Speaker, wieħed irid ifakkar ukoll li għal xi raġuni l-kummissjoni elettorali għoġobha ċċaħħad kandidata Nazzjonalista fuq il-lokalita ta' l- Imdina milli tikkontesta.

Il-kummissjoni pprovat tgħid li l-prokura ġenerali li s-Sinjura Jane Attard kienet tat lil binha biex jirrapreżentaha fl-elezzjoni tal-kunsill ma kellhiex tkun valida meta din kellha r- rekwiżiti kollha tal-liġi.

Dan kien abbuż daparti tan-nies li jifformaw il- kummissjoni elettorali għax minn imkien ma jirriżulta li tali prokura trid tkun magħmula b'mod speċifiku.

F'dan ir-rigward nafu li l-qorti ddeċidiet kontra l-passi li ħadet il-kummissjoni elettorali u nisperaw li din ma tkunx xi ħaġa li tiġi abbużivament ripetuta fis-snin li ġejjin.

Mr. Speaker, filwaqt li wieħed ma jistax ma jtennix l-importanza tal- kunsilli lokali, ma jistax ma jsemmix ukoll l-inċident li nqala' l-ġimgħa li għaddiet.

Qed nirriferi għal dak li semmiet il-kelliema ta' qabli, il- ħruq tal-bandiera ta' istituzzjoni internazzjonali.

Dan huwa pajjiż li l- mexxejja taż-żewġ partiti ewlenin tiegħu jiftaħru li huma jridu jaslu bil- kelma t-tajba u permezz ta' diskussjoni.

Imma mbagħad ikollok nies li jimmilitaw minn ta' quddiem fi ħdan il-partit u ma ċerti kandidati - u issa rajna r-ritratti tagħhom fuq il-gażżetti - li sfortunatament jidhru qed jipparteċipaw fil-ħruq ta' bandiera li tirrappreżenta għaqda tant importanti, bħalma hija l-Unjoni Ewropea.

Iż-żewġ parteċipanti li ħadu parti f'din il-biċċa xogħol m'għamlu xejn ħlief waqqgħu l-kelma "demokrazija" għall-livell ta' l-azzjonijiet li naraw f'pajjiżi bħall- Palestina, l-Iran u l-Iraq, fejn biex jipprotestaw dawn jinfexxu fil-ħruq tal-bandiera ta' xi pajjiż ieħor.

Jiena nħoss li dan l-aġir huwa għajb għad- demokrazija Maltija, għajb għal min ippermetta li jiġru dawn l-affarijiet u għajb akbar għal min mar fuq il-post u ma ppruvax jitfi immedjatament dak li kien qiegħed jiġri fil-preżenza tiegħu.

M'hijiex skuża li entita' li tippretendi li għandha l-maġġoranza tal- ħaddiema jkollha tnejn mill-membri tagħha jiżbaljaw u tkompli tinjora dak li ġara.

Il-GWU messha ddiżassoċjat ruħha totalment minn dak li ġara u ħadet il-passi biex atti bħal dawn ma jsirux fil-preżenza tagħha.

Iż-żewġ partiti l-bieraħ kellhom laqgħa ma' rappreżentant ta' l-EU, fejn it-tnejn ammettejna li l-pajjiż in ġenerali hu favur l-Unjoni Ewropea, assoċjazzjoni li m'hi xejn għajr għaqda ta' pajjiżi li jaħdmu flimkien għall-ġid komuni.

Ma nistax nikkonċepixxi kif xi ħadd mill-poplu Malti, kwalukwe bniedem, hu min hu, għandu jaħraq bandiera ta' l-Unjoni.

Wara kollox iż-żewġ partiti naqblu dwar l-Unjoni Ewropea, bid-differenza li aħna ngħidu li għandna nissieħbu f'dik il-għaqda u tan-naħa l-oħra jgħidu li ma' l-Unjoni jridu legami mill-aktar qrib.

Mr. Speaker, wieħed irid ifakkar fil-vjolenza u fit-theddid li seħħ fit- tmeninijiet.

Ftit ilu fil-qorti erġajna smajna l-istejjer li kienu jiġru dak iż-żmien.

Anke meta l-Partit Laburista kien fl-oppożizzjoni, wara l- elezzjoni ta' l-1987, kellna okkażjonijiet fejn ippruvaw ibeżżgħu lin-nies bil-forza tas-saħħa u b'ħafna bullying - bħal meta ppruvaw jagħlqu l-port u ma jħallux vapuri jidħlu - iżda meta fl-1992 l-Onor.

Alfred Sant sar kap tal-partit pprova juri ritratt ġdid tal-Partit Laburista, li suppost kien tgħallem mill-iżbalji tiegħu, bħalma l-Partit Nazzjonalista tgħallem minn tip ieħor ta' żbalji wara l-elezzjoni ta' l-1996.

L-Onor.

Sant kien kapaċi jibda jikkonvinċi lill-poplu Malti li dik il-wing vjolenti ma kienx għad baqgħalha post f'dak il-partit.

Pero' meta tara dak li sar il-ġimgħa li għaddiet, u meta tara li la l-partit u lanqas il- union ma ħarġu jikkundannaw dak l-aġir, allura wieħed jibda jistaqsi jekk hux veru nbidlet l-attitudni.

Wieħed jibda jistaqsi jekk tan-naħa l-oħra humiex qed juruna ħaġa meta jafu li wara l-ħajt għad hemm dak li kien hemm qabel.

L-affarijiet inbidlu jew għadhom l-istess?

Wieħed jibża' x'ħin jibda jaħseb li għandna settur tal-poplu Malti li lest li jimmilita sabiex jiggwadanja dak li jrid.

Hija ħasra li, per eżempju, min-naħa tal-gvern qed isir minn kollox biex ix-shipyard tieħu r-ruħ u tqum fuq saqajha, imbagħad jibqgħu joħorġulek in-nies waqt il-ħin tax-xogħol - wara kollox dawn huma nies imħallsin bi flus li jinġabru mit-taxxi - u jappoġġjaw lil min għamel dak il-pass infami l-ġimgħa l-oħra.

Jien nagħlaq billi nitlob għas-sens komun ta' dawn in-nies.

Nappellalhom biex huma jgħinu lil pajjiżna u mhux iweġġgħuh, bħalma sar il-ġimgħa l- oħra.

Grazzi.

MR.

SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, l- Erbgħa, 1 ta' Marzu fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

DIPARTIMENT TAL-LIĊENZJI - ĦADDIEMA ĠODDA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda fid-dipartiment tal-liċenzji mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000?

Jista' jgħid ukoll jekk ġewx impjegati ħaddiema ġodda meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal dawn l-impjieġi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr applikazzjonijiet, jista' jgħid kemm dawk impjegati kien ilhom li applikaw?

Jekk jirriżulta li lanqas kienu applikaw, jista' jgħid xi kriterji ntużaw biex dawn ingħataw l-impjieg?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li ma ġewx impjegati ħaddiema ġodda fid-dipartiment tal-liċenzji fil-perijodu msemmi mill-Onor.

Interpellant.

REĠISTRU TA' L-ARTIJIET - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000 lill-ħaddiema tad-dipartiment tar-reġistru ta' l-artijiet?

Jista' jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti?

Jista' jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li fil-perijodu speċifikat fil- mistoqsija ma ngħata l-ebda transfer fir-reġistru ta` l-artijet.

FREEPORT - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mal- Freeport mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000?

Jista' jgħid ukoll jekk ġewx impjegati ħaddiema ġodda meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li lanqas kienu applikaw, jista' jgħid xi kriterji ntużaw biex dawn ingħataw l-impjieg in kwestjoni?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li matul il-perijodu li għalih qed issir riferenza 17-il persuna ġew ingaġġati mal-Malta Freeport.

Hdax minnhom intagħżlu minn fost numru ta` persuni li kienu ġew riferuti lill- kumpanija mill-korporazzjoni tax-xogħol u taħriġ.

Is-sitta l-oħra ġew ingaġġati wara li kienu saru avviżi fil-gazzetti.

DIPARTIMENT TAX-XOGĦOL - ĦADDIEMA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'qed jagħmel id-diparitment tax-xogħol fir-rigward ta' ħaddiema li għandhom kondizzjonijiet tax-xogħol mill-agħar u li ma jirriflettux dak li titlob il- liġi, bħal fil-każ ta' ħaddiema li jaħdmu fil-qasam tat-tindif, tas- sewwieqa tal-coaches u minibuses privati, eċċ?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-uffiċjali tad-dipartiment tar-relazzjonijiet industrijali u ta' impjieg jinfurzaw il-kondizzjonijiet ta' l-impjieg skond il-liġi u dak li jipprovdi l-att li jirregola l-kondizzjonijiet ta' l- impjiegi (Cap 135).

Kulmin jinqabad jikser din il-liġi jiġi mtella quddiem l-Qorti Kriminali.

Bħalissa għaddejja serje ta' spezzjonijiet mill-uffiċjali tad-dipartiment tar-relazzjonijiet industrijali u ta' impjieg fis-settur tat-trasport - sewwieqa tal-coaches u minibuses - biex isegwi l-kondizzjonijiet ta' dawn il-ħaddiema.

Rigward il-ħaddiema fil-qasam tas-servizzi privati ta' tindif, s'issa dawn ma kenux regolati bil-kunsill tal-pagi.

Bħala rimedju, dan l-aħħar ġie mwaqqaf il-kunsill tal-pagi għas-settur li jipprovdi servizzi ta' tindif.

Dan il-kunsill tal-pagi se jaħdem għall-impjegati kollha li jaħdmu ma' ditti li jipprovdu servizzi ta' tindif u qiegħed jiltaqa' regolarment biex finalment jistabilixxi ħinijiet massimi ta' xogħol, rati ta' overtime, leave għall-mard, leave għall-korriment, leave għat-twelid ta' tarbija, leave għal-luttu, eċċ. li jkun applikabbli għal dawn il-ħaddiema.

QORMI - TRIQ IL-ĦELSIEN - INĊIDENTI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew irrapportati inċidenti tat-traffiku fi Triq il-Ħelsien, Qormi sena b'sena mill-1994?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li statistika bid-dettalji hekk kif mitluba mill-Onor.

Interpellanti bdiet tinżamm mill-pulizija minn Jannar, 1998.

It-tagħrif hu kif ġej: Sena Numru

1998 14 1999 13 2000* 2

*Sa l-20 ta` Frar.

WIED IĊ-ĊAWSLI - TINDIF

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta se jitnaddaf Wied iċ-Ċawsli, minn Għar Ħanżir sa tarf il-Marsa, minħabba li ilu ma jitnaddaf is-snin u mimli terrapien, u l-arkati tan-naħa tal-Marsa jinsabu miżdudin?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 9757 f'seduta 175.

QORMI - ILMA TAX-XITA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jispjega x'qiegħed isir eżatt, permezz tax-xogħlijiet li saru u li għadhom isiru, biex jinqabad l-ilma tax-xita li jaqa' mit-triq ta' Ħal-Luqa għal Mdina Road, Ħal Qormi?

ONOR.

SAĦĦA - ARTHRITE - INGWENT

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid għaliex l-ingwent ta' l-arthrite, Wintergreen iintment, ilu madwar sena ma jingħata mill-ispiżerija tal-gvern tan-Naxxar?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Jien infurmat li dan il-prodott qed jiġi rtirat mill-manifatturi minħabba li hu antik u llum hawn mediċini aħjar.

Għaldaqstant inbeda proċess mid-drugs & therapeutic committee (DTC) biex jinqata' wkoll mill-formularju Malti.

SAĦĦA - BRONCHITE KRONIKA - TESTIJIET

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid għaliex testijiet mediċi relatati ma' bronchite kronika damu sitt xhur biex isiru?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Id-domanda hija vaga ħafna u ma nistax nagħti risposta.

Imma jekk l-Onor.

Membru għandha xi każ partikolari, tista' tgħaddili l-informazzjoni skond kif indikajt fit-tweġiba għal-mistoqsija parlamentari numru 13567 f'seduta 235.

NPAA - AMBJENT

L-ONOR.

GEORGE VELLA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jidhirlu l-Ministru li miżura li hija msemmija li għandha tittieħed taħt short term priorities (2000), fil-parti li għandha x'taqsam ma' l-ambjent, fl-NPAA, jiġifieri (a) taħt is-subartikolu civil protection li tgħid eżattament:"limiting the emergency telephone number to the police authorities", hija miżura amministrativa tant żgħira u mistennija b'mod loġiku u naturali f'kull pjan ta' azzjon f'każ ta' l-protezzjoni ċivili li huwa ridikolu u assurd li din issib ruħha fi pjan nazzjonali għall- adozzjoni ta' l-acquis u għandha titneħħħa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Għalkemm din hija miżura amministrattiva żgħira, xorta waħda trid tiġi implimentata.

AGRIKOLTURA U SAJD - VIŻTI MINN TOBBA

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Wara li ġiet riveduta l-iskema ta' viżti mit-tobba għall-impjegati fis- servizz pubbliku li jkunu ma jifilħux, jista' l-Ministru jinformana kemm u min huma t-tobba li ġew ingaġġati għal dan l-inkarigu fid-dekasteru li jaqa' taħtu?

Jista' jgħid kemm qed jitħallsu t-tobba konċernati għal kull żjara?

Jekk hemm xi forma ta' kuntratt bejn il-ministeru u t-tobba, jista' jitpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra?

Jista' jgħid kemm-il viżta/żjara għamlu għand il-ħaddiema sa l-aħħar ta' Jannar, 2000?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ma ġewx ingaġġati tobba fuq bażi regolari biex jagħmlu viżti lill-impjegati fil-ministeru għall-agrikoltura u sajd.

Meta jinħass il-bżonn li jsiru dawn il-viżti, jiġu mqabbda tobba mis-St.

James clinic, Żabbar bir-rata ta' Lm4 għal kull żjara.

M'hemm ebda forma ta' kuntratt bejn il-ministeru u t-tobba.

Sa l-aħħar ta' Jannar, 2000 saru tmien viżti.

VAT - REĠISTRAZZJONI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid bħaliss kemm hemm persuni rreġistrati mal-VAT department bħala exempt persons?

Kemm minn dawn huma: tobba; avukati; periti; u nutara, separatament?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta` persuni reġistrati mad-dipartiment bħala persuni eżenti hu ta' 12,929.

Minn dawn 133 huma tobba, 143 avukati u nutara u 146 huma periti.

UE - ĦALIB FRISK

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-aġġornament tal-politika tal-biedja lokali ma' dik ta' l-Unjoni Ewropea, il-CAP, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra l-position paper li tirrigwardja l-industrija lokali tal-ħalib frisk, u b'mod partikolari jindika fejn Malta għandha kapaċita' li tallenja ruħha u/jew tkun konformi ma' l-acquis communautaire?

Liema huma dawk il-punti li dwarhom għad trid issir diskussjoni ma' l-Unjoni Ewropea?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-position paper dwar id-diversi setturi ta' l- agrikoltura ġew preżentati fil-laqgħa tal-MEUSAC.

L-oppożizzjoni għażlet li ma tipparteċipax f'dan il-kumitat u għaldaqstant tilfet l-opportunita', kemm li tkun informata kif ukoll li tissuġerixi xi meljorament fl-interess tan-nazzjon.

UE - ĊANĠA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-aġġornament tal-politika tal-biedja lokali ma' dik ta' l-Unjoni Ewropea, il-CAP, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra l-position paper li tirrigwardja l-industrija lokali taċ-ċanga, u b'mod partikolari jindika fejn Malta għandha kapaċita' li tallenja ruħha u/jew tkun konformi ma' l-acquis communautaire?

ONOR.

L-oppożizzjoni għażlet li ma tipparteċipax f'dan il-kumitat u għaldaqstant tilfet l-opportunita, kemm li tkun infurmata kif ukoll li tissuġġerixxi xi meljorament fl- interess tan-nazzjon.

UE - BAJD FRISK

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-aġġornament tal-politika tal-biedja lokali ma' dik ta' l-Unjoni Ewropea, il-CAP, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra l-position paper li tirrigwardja l-industrija lokali tal-bajd frisk, u b'mod partikolari jindika fejn Malta għandha kapaċita' li tallenja ruħha u/jew tkun konformi ma' l-acquis communautaire?

ONOR.

L-oppożizzjoni għażlet li ma tipparteċipax f'dan il-kumitat u għaldaqstant tilfet l-opportunita', kemm li tkun infurmata kif ukoll li tissuġerixxi xi meljorament fl-interess tan-nazzjon.

UE - LAĦAM ABJAD

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-aġġornament tal-politika tal-biedja lokali ma' dik ta' l-Unjoni Ewropea, il-CAP, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra l-position paper li tirrigwardja l-industrija lokali tal-laħam abjad, u b'mod partikolari jindika fejn Malta għandha kapaċita' li tallenja ruħha u/jew tkun konformi ma' l-acquis communautaire?

ONOR.

UE - FNIEK

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-aġġornament tal-politika tal-biedja lokali ma' dik ta' l-Unjoni Ewropea, il-CAP, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra l-position paper li tirrigwardja l-industrija lokali tal-fniek, u b'mod partikolari jindika fejn Malta għandha kapaċita' li tallenja ruħha u/jew tkun konformi ma' l-acquis communautaire?

ONOR.

L-oppożizzjoni għażlet li ma tipparteċipax f'dan il-kumitat, u għaldaqstant tilfet l- opportunita', kemm li tkun infurmata kif ukoll li tissuġerixxi xi meljorament fl-interess tan-nazzjon.

UE - ĠBEJNIET FRISKI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-aġġornament tal-politika tal-biedja lokali ma' dik ta' l-Unjon Ewropea, il-CAP, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra l-position paper li tirrigwardja l-industrija lokali tal-ġbejniet friski, u b'mod partikolari jindika fejn Malta għandha kapaċita' li tallenja ruħha u/jew tkun konformi ma' l-acquis communautaire?

ONOR.

L-oppożizzjoni għażlet li ma tipparteċipax f'dan il-kumitat u għaldaqstant tilfet l-opportunita' kemm li tkun infurmata kif ukoll li tissuġerixxi xi meljorament fl-interess tan-nazzjon.

KONKUBINAĠĠ

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid meta beħsiebu l-gvern iwettaq il-wegħda elettorali tiegħu li jgħaddi liġi dwar il- konkubinaġġ?

Qed isiru diskussjonijiet mal-Knisja fuq din il-kwestjoni?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Peress li l-kliem 'ligi dwar il-konkubinaġġ' f'din il-mistoqsija tista' tagħti interpretazzjoni ħażina ta' dak li ppropona l- gvern fil-programm elettorali tiegħu, tajjeb li nfakkar lill-Onor.

Membru dak li ntqal fil-programm elettorali u cioe':

'Bla preġudizzju għad-drittijiet u obbliġi li joħorġu minn żwieġ validu, jiġu stabbiliti b'liġi l-obbligi u drittijiet li jitnisslu bejn raġel u mara li jkunu ssieħbu f'koabitazzjoni.

B'mod partikolari jitħarsu l- interessi ta' l-ulied li joħorġu minn din ir-relazzjoni.

Dawn m'għandhomx ibatu bla bżonn minħabba ċirkostanzi li għalihom huma m'għandhom ebda ħtija.

Il-liġi tqis li tħares lil kull persuna minn kull sfruttament.'

Naċċerta lill-Onor.

Membru li l-gvern bi ħsiebu jwettaq il-proposti elettorali tiegħu meta jkun il-waqt u li, fejn dan ikun meħtieġ, issir konsultazzjoni mal-partijiet kollha interessati.

CHILD ABUSE

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien hemm każi ta' child abuse għas-snin 1996, 1997, 1998 u 1999?

Kemm persuni ttellgħu l-qorti fuq akkuża ta' child abuse?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Numru ta' każi riferuti lit-taqsima għall-ħarsien tat-tfal, tal-programm ħidma soċjali fl-1996, 1997, 1998 u 1999:

1996 382 1997 362 1998 348 1999 570

It-taqsima għall-ħarsien tat-tfal ma tressaqx persuna l-qorti għaliex dan huwa l-kompitu tal-pulizija.

Għaldaqstant m'għandniex rekord ta' kemm persuni ttellgħu l-qorti fuq akkuża ta' child abuse.

VAT - ACCOUNTANTS/AUDITORS

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm accountants, awdituri jew kumpanniji ta' awdituri u accountants li huma reġistrati għal fini tal-liġi tal-VAT?

Kemm ħallsu VAT dawn l-accountants is-sena li għaddiet?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta` accountants, awdituri u kumpanniji ta` awdituri u accountants reġistrati mad-dipartiment tal-VAT għall-fini tat-taxxa 371.

Minn dawn, 145 huma reġistrati bħala persuni eżenti għax id-dħul tagħhom ma jaqbiżx is-Lm6,000 fis-sena.

Il-kumplament (226) ħallsu bejniethom is-somma ta` Lm354,956.74 matul l-1999.

VAT - TOBBA

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm tobba li huma reġistrati għal fini tal-liġi tal- VAT?

Kemm kien l-ammont ta' dħul li ddikjaraw bħala medja?

Tista' l- informazzjoni tinqasam f'żewġ kategoriji, tobba li huma family doctors u tobba li huma speċjalisti?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta` tobba reġistrati mad-dipartiment tal-VAT għall-fini tat-taxxa hu ta` 617.

Sal-15 ta` Jannar, 2000 kienu laħqu bgħatu d-denunzja tat-taxxa 464.

Il-medja ta` dħul, valur tal-provvista tas-servizzi mogħtija minnhom, li ddikjaraw kien ta` Lm6,873.40.

Mhux possibli li l-informazzjoni tinqasam f`żewġ kategoriji - tobba u speċjalisti.

Ta` min ifikkar li s-servizz ta` tobba ma fihx VAT fuqu.

VAT - AVUKATI/NUTARA

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm avukati u nutara reġistrati għal fini tal-liġi tal-VAT?

Kemm ħallsu VAT dawn l-avukati u nutara s-sena li għaddiet?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta` avukati u nutara reġistrati mad-dipartiment tal-VAT għall-fini tat-taxxa hu ta` 433.

Sa Diċembru, 1999 kienu laħqu bgħatu d-denunzja tat-taxxa 326.

Minn dawn 121 huma reġistrati bħala persuni eżenti għax id-dħul tagħhom ma jaqbiżx is-Lm6,000 fis-sena.

Il-kumplament (205) ħallsu bejniethom is-somma ta` Lm148,432.65 matul l-1999.

KUMMISSJONI GĦAR-RIFORMA TAL-WELFARE - LAQGĦAT

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-minuti tal-laqgħat tal-kummissjoni għar-riforma tal-welfare?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fil-kumplessita' tal-materja in kwestjoni ma jidhirlix li huwa opportun f'dan l-istadju li jixxandru l-minuti tal- laqgħat tal-kummissjoni għar-riforma tal-welfare.

WSC - KONTIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm ilmenti, bil-miktub jew personalment, dwar il-kontijiet tad-dawl u l-ilma li ħarġu ftit jiem ilu għal perijodu Novembru 1998/Marzu 1999 dwar żieda kbira fil-kont minn dak ta' qabel?

Jikkonferma li wara dawn l-ilmenti hemm xi kontijiet li tnaqqsu b'mod sostanzjali minħabba li ntqal li saru xi żbalji?

Jaf il-Ministru li kien hemm xi kontijiet li kważi rdoppjaw minn dak ta' qabel?

Kemm kienet iż-żieda fuq dawl u ilma li kien daħħal dan il-gvern fil- budget ta' l-1998 li bdew jgħoddu mill-1 ta' Jannar, 1999?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li kull meta l-korporazzjoni għas- servizzi ta`l-ilma toħroġ il-kontijiet tad-dawl u l-ilma, numru ta` konsumaturi jilmentaw dwarhom.

Uħud minn dawn l-ilmenti jkunu ġustifikati waqt li oħrajn ma jkunux.

Ta` min iżomm quddiem għajnejħ li l-kontijiet għall-perijodu msemmi inħarġu fi żmien ħmistax-il ġurnata minflok fi żmien ħames ġimgħat kif kien isir is-soltu.

Għaldaqstant wieħed malajr jifhem għaliex in-numru ta` konsumaturi li kellhom ilment dwar il-kont kien jidher xi ftit akbar mis-soltu u dan għaliex iż-żmien li fih intbagħtu l-kontijiet kien iqsar mis-soltu.

Ma jidhirx li kien hemm xi numru straordinarju ta` żbalji fil-kontijiet.

In-numru ta` żbalji umani li kien hemm din id-darba jikkompara sew ma` dawk magħmula f`kontijiet maħruġa qabel.

L-element ta` l-iżball man mhux facli li jigi eliminat.

Kif għedt fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 14269, magħmula mill-istess Onor. Interpellant, il-kont tad-dawl u ta` l-ilma jiddependi minn-numru ta` units ikkunsmati - aktar ma` jiżdied il-konsum aktar jiżdied il-kont.

Madanakollu ta` min ifakkar li t-tariffi kif riveduti mill-amministrazzjoni preżenti jaħsbu biex kull konsumatur domestiku jkollu l-użu ta` ammont ta` units b`rata sussidjata.

Kuntrarjament għal dak li qed jallega l-Onor.

Interpellant fl-aħħar parti tal-mistoqsija, il-gvern preżenti ma daħħal ebda żieda fit-tariffi tad-dawl u l-ilma.

Għal darba oħra nfakkar li l-amministrazzjoni preżenti, kif kienet wegħdet, irrevediet t-tariffi li kien impona l-gvern Laburista fuq il-poplu, irrispettivament mid-dħul ta` kull persuna.

Meta l-gvern preżenti rriveda dawn it-tariffi kien qal mill-ewwel li fejn jidħlu r-rebates, biex jinżamm distakk mis-sistema li l-gvern preċedenti kellu ħsieb idaħħal, f`xi snin ta` wara kellu jkun hemm żieda fihom u kien fil- fatt ħabbar kemm kellha tkun din iż-żieda.

SAĦĦA - MENINGITE

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il każ ta' meningite ġie rapportat matul l-1999 u f'dawn l-ewwel ġimgħat ta' din is-sena?

Kemm kien hemm imwiet?

Id-dipartiment tas-saħħa jibgħat ċirkolari fl-iskejjel kollha f'Malta u f'Għawdex biex javża kif għandhom jimxu l-għalliema fil-klassi biex jiġi evitat mard fost l-istudenti?

F'din l-aħħar sena u ftit ġimgħat meta ntbagħtu fl-iskejjel?

Dawn kienu jinkludu l-iskejjel indipendenti u tal- Knisja?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Jien infurmat li mill-1 ta' Jannar, 1999 sal-lum ġew rapportati 32 każ ta' mard kaġunat mill-mikrobu tal-meningococcus.

Minn dawn mietu sebgħa.

Min-naħa tad-dipartiment tas-saħħa pubblika, meta jkun hemm każ anki jekk suspettuż ta' meningococcus fi skola ta' l-Istat, tal-Knisja jew indipendenti, jintbagħat fuljett informattiv dwar din il-marda lill-kap ta' l-iskola.

KAROZZI TAL-LINJA - BILJETTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Issa li għaddew sitt xhur minn mindu daħlu fis-seħħ il- prezzijiet ġodda tal-biljetti tal-karozzi tal-linja, jista' l-Ministru jgħid x'titjib sar fis-servizz li bbenefikaw minnu l-passiġġieri?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li l-awtorita` dwar it-trasport pubbliku f`dawn l-aħħar sitt xhur żiedet l'enforcement u anke l-kontroll fuq id-despatching.

Barra minn hekk, wieħed jista` jgħid li min-naħa tagħha l-assoċjazzjoni tat-trasport pubbliku wkoll żiedet fis-sorveljanza fuq in-nies tagħha permezz ta` l-inspectors tagħha.

Dak kollu msemmi hawn fuq huwa kkomplimentat b`informazzjoni ta` ħinijiet ta` rotot li jinstabu f`diversi lokalitajiet fuq notice boards, liema informazzjoni hemm il-ħsieb li tiġi estiża f`aktar lokalitajiet ma` Malta u Għawdex.

Fuq talbiet tal-kunsilli lokali, in-numru ta` laqgħat triangulari bejn l- awtorita`, l-assoċjazzjoni u kunsilli lokali żdiedu konsiderevolment għall- għan li dejjem jitjieb is-servizz tat-trasport pubbliku.

KAROZZI TAL-LINJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu n-numru ta' karozzi tal- linja li bħalissa huma liċenzjati biex joperaw f'Malta u f'Għawdex?

Kemm kien hemm nies li wżaw is-servizz tal-karozzi tal-linja mill-1 ta' Settembru minn mindu għolew in-nollijiet?

Kif jikkompara ma' l-istess żmien tas-sena li għaddiet?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Waqt li nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6197, jien infurmat li n-numru totali ta` nies li wżaw is-servizz tal-karozzi tal-linja mill-1 ta` Settembru, 1999 sa l-24 ta` Frar, 2000 huwa 13,755,270 jew 77,713 passiġġier kuljum.

Fl-istess perijodu fl-1998 sal-25 ta` Frar, 1999 kien hemm 14,367,980 passiġġier jew 80,718 passiġġier kuljum, waqt li bejn l-1 ta` Settembru, 1997 u t-23 ta` Frar, 1998 kien hemm 14,953,710 passiġġier jew 84,964 passiġġier kuljum.

VRT TEST

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux kulħadd irid jagħmel il- VRT test jew dawk li jibagħtu għalihom l-awtoritajiet?

Kemm saru testijiet tal-VRT mindu din ġiet introdotta?

Kemm kien hemm li għamluh u l-vettura tagħhom m'għaddietx it-test?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Dawk is-sidien li l-vetturi tagħhom imisshom jagħmlu l-VRT test qed jiġu nfurmati b`dan mid-dipartiment tal-liċenzji u t- testijiet.

Minn mindu ġie ntrodott il-VRT test sal-31 ta` Jannar, 2000 kien hemm 26,531 vettura li għamluh.

Fl-istess perijodu weħlu 4,230 vetturi.

MUŻEWIJIET - SERQ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew rapportati każi ta' serq f'mużewijiet u f'siti storiċi, każ każ u post b'post, u f'kull każ jgħid x'insteraq fil- perijodu bejn l-1 ta' Jannar, 1999 u t-30 ta' Jannar, 2000?

X'passi ttieħdu f'kull każ u x'riżultati taw s'issa?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra iktar kmieni f'din is-seduta.

SKEJJEL - GUDJA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għall-ittra ffirmata li dehret fuq il-ħarġa tal-ġurnal ta' "In- Nazzjon" f'paġna 10, tal-Ġimgħa 18 ta' Frar, 2000 - iffirmata mis-Sur Karmenu Dalli, Gudja - fejn ġie allegat li nhar il-Ħamis 3 ta' Frar il- Gudja PTA ta' l-iskola primarja tal-gvern organizzat coffee morning f'lukanda fejn ġew mistiedna biss kandidati għall-elezzjoni tal-kunsilli lokali mal-partit Laburista u fil-preżenza tas-surmast infurmaw lill- udjenza li kienu se jikkontestaw l-elezzjoni tal-kunsill lokali mal-MLP, u saħansitra talbuhom jgħinuhom fil-kampanja elettorali u biex jivvotawlhom bħala kandidati tal-MLP, billi din kienet ittra pubblika iffirmata - kopja tagħha qed tintbagħat separatament - jista' l-Ministru, jew id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni tinvestiga l-kontenut tagħha?

Billi din kienet attivita' tal-PTA ta' l-iskola tal-gvern u li fiha allegatament kien preżenti s-surmast ta' l-iskola primarja tal-Gudja, jaħseb il-Ministru li hu inaċċettabbli li din tinbidel f'waħda purament politika?

Jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' investigazzjonijiet għamlet id- diviżjoni ta' l-edukazzjoni, min għamilhom, x'irriżultalu, lil min kellmu, ħadu statement bil-miktub jew verbalment, x'passi ttieħdu, kontra min ttieħdu, u fiex kienu jikkonsistu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Jidhirli li l-fatti ndikati mill-Onor.

Membru jagħtu lok għal nuqqas ta' stima u kredibbilta` tal-kunsill ta' l-iskola, anke jekk id-deċiżjoni dwar id-dettalji ma tkunx ittieħdet formalment mill- kunsill.

Barra minn hekk, informat li l-kap ta' l-iskola ma kienx preżenti għal laqgħa.

Dakinhar kien qed jattendi sessjoni ta' taħriġ fi programm tal- computer.

Il-kap ta' l-iskola ġie mitlub mid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni jagħmel statement u nforma li l-laqgħa msemmija ġiet organizzata mill-ġenituri membri tal-kunsill skolastiku.

Se nkompli nsegwi l-każ biex infiehem li dawn il-ħwejjeġ ma jagħmlux ġid lill-edukazzjoni.

TRAFFIC CONTROL BOARD - ZABBAR

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Possibbli li t-traffic control board jara għaliex tneħħew id-double yellow lines minn Sqaq San Ġużepp, Zabbar?

Jista' l- Ministru jinnota li konsegwenza ta' dan persuna li hija nieqsa għal kollox mid-dawl saret ma tistax tgħaddi minn dan l-isqaq biex tmur il-quddies?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li l-bord għall-kontroll tat-traffiku m`għandu l-ebda rekord li approva biex isiru jew jitneħħew double yellow lines ġo Sqaq San Guzepp, Ħaż Żabbar.