MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 105 L-Erbgħa, 23 ta' Lulju, 1997 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 105

L-Erbgħa, 23 ta' Lulju, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.02 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 23 ta' Lulju, 1997

WERREJ MINUTI 205

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI 205

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 211

.ORDNIJIET TAL-ĠURNATA 212

ABBOZZ TA' LIĠI LI JĦASSAR L-ATT DWAR NOMINI MILL-OPPOŻIZZJONI

OPPOSITION NOMINEES (REPEAL) BILL (IT-TIENI QARI) 212

AĠĠORNAMENT 237

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 243

MISTOQSIJA GĦAL TWEĠIBA BIL-MIKTUB 253

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Numru 104 li saret fit-22 ta' Lulju, 1997 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI

PA - APPLIKAZZJONIJIET TAL-HOUSING

L-ONOR.

CHRIS CARDONA (f'isem l-Onor.

Joe Farrugia) staqsa lill- Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm applikazzjonijiet mill-Housing quddiem il-Planning Authority, maqsumin fi flats, maisonettes u garages?

ONOR.

GEORGE VELLA (Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il- Mejda tal-Kamra.

AMBAXXATURI TA' MALTA

L-ONOR.

HELEN D'AMATO (f'isem l-Onor.

Joe Borg) staqsiet lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent: B'riferenza għar-risposta tiegħu għall-mistoqsija parlamentari numru 3047, fejn qal li m'huwiex il-ħsieb tiegħu li jiffissa eta' massima għall- ambaxxaturi, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħidilna kemm hemm bħalissa ambaxxaturi li qabżu l-75 sena, qabżu s-70 sena, qabżu l-65 sena u qabżu s- 60 sena?

ONOR.

GEORGE VELLA: B'riferenza għat-tweġiba preliminari li tajt lill- Onor. Membru għal din il-mistoqsija aktar kmieni din il-ġimgħa, se nagħtih issa l-informazzjoni li talabni dwar f'liema kategoriji ta' eta' jaqgħu fihom l-ambaxxaturi Maltin li jaqbżu s-60 sena: aktar minn 75 sena - ħadd; aktar minn 70 sena - tnejn; aktar minn 65 sena - tnejn; aktar minn 60 sena - erbgħa.

PA - ĦLAS MILL-KUNSILLI LOKALI

L-ONOR.

HELEN D'AMATO (f'isem l-Onor.

George Pullicino) staqsiet lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l- Ambjent: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ħallsu l-kunsilli lokali f'development permit fees - DPF - u infrastructural services contribution - ISC - f'applikazzjonijiet ġodda bejn Ottubru 1996 u l-aħħar ta' Ġunju, 1997 xahar b'xahar?

ONOR.

GEORGE VELLA: Il-kunsilli lokali ħallsu dawn l-ammonti msemmija hawn taħt f'applikazzjonijiet ġodda bejn Ottubru 1996 u l-aħħar ta' Ġunju 1997:

|XAHAR |DPF |ISC |TOTAL | | | |(Lm)| (Lm) | | |(Lm) | | | |Ottubru 1996| | 540|1,160 | | |620 | | | |Novembru | | -| 150| | |150 | | | |Diċembru | | -| 140| | |140 | | | |Jannar 1997 | | -| 730| | |730 | | | |Frar | | -| 260| | |260 | | | |Marzu | | -| | | |50 | |50 | |April | | -| | | |75 | |75 | |Mejju | | | 350| | |260 |90 | | |Ġunju | | -| 165| | |165 | | | |TOTAL |2,450| 630|3,080 |

MADAM SPEAKER(Onor. Myriam Spiteri Debono): L-Onor.

Censu Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CENSU GALEA: Madam Speaker, peress li sal-lum l-Awtorita' ta' l- Ippjanar għada tadotta l-policy li, fejn ikun hemm applikazzjoni approvata in parti, titlob sottomissjoni ġdida għal dik il-parti li ma tkunx ġiet approvata u għaldaqstant titlob ħlas sħiħ mill-ġdid, jikkonsidrax il- Ministru li jibdel din il-policy biex jiġi evitat ħlas doppju?

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, nieħu gost li l-kollega tiegħi qed jitlob li l-ministru jintervjeni biex jibdel il-policy, għaliex sa ftit ġranet ilu konna qed nisimgħu li l-ministru m'għandux jindaħal f'policies, imma apparentiment hemm bżonn li l-ministru f'dawn l-affarijiet jibda jindaħal għax, kif qed jgħid il-kollega tiegħi, ċerti affarijiet ma jagħmlux sens.

Dawn il-policies ilhom hemmhekk numru ta' snin u minkejja l-protesti u t- tgergir xorta waħda ma sar xejn u naħseb li fl-aħħar ikollu jkun il- ministru li jlaqqa' flimkien il-Planning Authority u l-users li huma interessati - kif se jiġri bil-liġi li se tgħaddi iktar tard matul din il- ġimgħa - ħalli dawn l-anomaliji nirranġawhom.

Jien naħseb li jagħmel ħafna sens dak li qed jgħid il-kollega tiegħi u se tkun waħda mill-policies li sejrin niddiskutu ħalli fil-fatt tiġi rranġata.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

CENSU GALEA: Madam Speaker, hawnhekk ovvjament ma nistax nagħmel interpellanza liċ-Chairman ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar u allura bilfors li d-domanda tiegħi rrid nagħmilha lill-ministru .

Għaldaqstant jien qed nitlob lill-Ministru biex, flimkien mal-Planning Authority, jara li jkun hemm it-tibdil neċessarju f'dan ir-rigward.

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, l-kollega tiegħi m'għandux ikollu dubju li għandi commitment sħiħ, li bi ftehim mal-Planning Authority, mal- users kollha, maċ-ċittadini, mal-Kamra tal-Periti, ma' l-FOI, ma' kull min hu interessat u ma' gruppi ambjentali, eċċ., nagħmlu titjib għall-aħjar għall-ġid tal-komunita'.

PA - LOCAL PLANS - NOFSINHAR TA' MALTA -

L-ONOR.

HELEN D'AMATO (f'isem l-Onor.

Jesmond Mugliett) staqsiet lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l- Ambjent: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk ġiex stabilit time frame sabiex jinbeda u jitlesta x-xogħol ta' tfassil ta' local plans għaċ-ċentru u għan-nofsinhar ta' Malta?

ONOR.

GEORGE VELLA: Huwa maħsub illi jsiru seba' pjani lokali biex ikopru Malta u Għawdex.

Wieħed minn dawn is-seba' tlesta - dak tal-Bajja ta' Marsaxlokk.

Il-pjan lokali għall-Port il-Kbir inħareġ għall-konsultazzjoni pubblika.

L-istess sar għall-pjan ta' azzjoni għal Ta' Qali.

Qed isir xogħol fuq tliet pjani lokali oħra, jiġifieri l-pjan għall-majjistral ta' Malta, il-pjan lokali għall-portijiet tat-tramuntana u l-pjan lokali għal Għawdex u Kemmuna.

Ix-xogħol fuq dan ta' l-aħħar inbeda fl-aħħar xhur.

Wieħed japprezza li dan ix-xogħol jirrikjedi riżorsi umani u minħabba nuqqas ta' riżorsi m'huwiex possibbli li jsir ix-xogħol ta' ippjanar li wieħed jixtieq.

Huwa ttamat li l-Awtorita' ta' l-Ippjanar tkun f'pożizzjoni li tibda x-xogħol fuq il-pjan lokali għan-nofsinhar ta' Malta u l-pjan lokali għaż-żona ċentrali ta' Malta fl-ewwel xhur tas-sena d-dieħla.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Jean Pierre Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Madam Speaker, b'mod ġenerali xtaqt li l- Viċi Prim Ministru jgħid x'inhi l-proċedura meta jkun hemm proposti mill- Awtorita' ta' l-Ippjanar dwar xi local plan.

Per eżempju, jekk tkun proposta ta' natura nazzjonali, kif jittrattaha l-Gvern u liema ministeru jibda jittratta l-ewwel?

Qiegħed nagħmel din id-domanda għax meta għamilt mistoqsijiet dwar proposti fuq il-local plan tal-Grand Harbour area, rriżulta li d-diversi ministeri bdew jirriferu kollox lura lill-Viċi Prim Ministru.

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, m'iniex ċert jekk fhimtx eżatt il- mistoqsija tal-kollega tiegħi.

Jien qed nifhem li huwa qed jgħid li meta kien hemm xi kummenti jew inkella xi proposti fi ħdan il-local plan tal- Port il-Kbir, id-diversi ministeri bdew jirriferu kollox lili?

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Fost l-oħrajn kien hemm proposta mill- Planning Authority rigward il-local plan tal-Grand Harbour area li jsir footbridge fi Triq Sant'Anna, l-Furjana.

Issa min se jaħdem fuq din il- proposta, għax meta lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni għamiltlu din id-domanda hu rriferieni għal għandek.

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, l-Awtorita' ta' l-Ippjanar hija ripożitorju ta' l-information u d-data kollha li tidħol fi kwalunkwe local plan.

L-input irid kollu jerġa' jmur għand il-planning unit li jkun qed jagħmel l-istructure plan u dak kollu li jkun hemm bħala informazzjoni f'dak li jolqot l-urbanistika, f'dak li jolqot l-agrikoltura, f'dak li jolqot it-toroq u l-infrastruttura, bħad-drainage system u affarijiet bħal dawn, ovvjament dan irid imur kollu mbagħad għand il-Planning Authority.

Dan biex fil-planning unit li jkun qed ifassal il-local plans ikun hemm ċertu integrated planning.

Dan irid ovvjament jerġa' jmur hemmhekk ħalli jieħdu r-reazzjoni kemm taċ-ċittadin, kemm ta' l-organizzazzjoni li qed tagħmel ir-rimarki tagħha - li jkunu għaddew jew direttament mill-Planning Authority jew inkella through il-ministeru - u imbagħad jerġgħu jmorru l- Planning Authority.

U għalhekk forsi qed jibgħatuhom għandi ħalli jien nirriferihom ovvjament lill-planning unit biex tikkonsidrahom.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Helen D'Amato, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Meta qed jgħid local plan għan-nofsinhar ta' Malta, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid liema rħula se jiġu nklużi f'dan il-local plan?

Jien qed nitkellem fid-dawl li dan l-aħħar kienet saret dik il-laqgħa fil-Jerma Palace Hotel fejn proprju n-nofsinhar ta' Malta tħalla barra!

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, għidtha kemm-il darba - u nkompli ngħidha anke hawnhekk - li lili tweġġgħani l-idea tan-nofsinhar u tan-north ta' Malta.

Jien ma naħsibx li b'riferenza għal din il-biċċa gżira għandna nibqgħu nitkellmu fuq in-naħa ta' isfel u fuq in-naħa ta' fuq.

Rigward il-laqgħa li semmiet l-Onor.

Membru dwar in-nofsinhar ta' Malta, iva dawk kienu lokalitajiet li kienu definiti minn deskrizzjoni li ħarġet anke mill-istructure plan.

Pero' jien qed nifhem li dan il-pjan jieħu n- nofsinhar ta' Malta - naturalment kif tifhem bih il-Planning Authority - jiġifieri qed naqtgħu linja mill-Kottonera għaż-Żurrieq u tieħu dik il- biċċa ta' isfel kollha.

Pero' m'iniex ċert fuq dan id-dettall, jiġifieri kemm-il darba ssir domanda bil-miktub inkun nista' nkun iktar speċifiku, għaliex ovvjament min-naħa tal-Planning Authority jipprovaw iżommu t- terminoloġija u d-deskrizzjoni b'mod li jkun kompatibbli ma' l-istructure plan.

MADAM SPEAKER: Onor. Francis Agius, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Madam Speaker, nistaqsi lill-Ministru x'relazzjoni se jkun hemm mal-kunsill reġjonali, fis-sens - u hawnhekk naqbel mal-Viċi Prim Ministru - li irridu nħarsu lejn il-pajjiż from a holistic approach.

Peress li għandna numru kbir ta' kunsilli lokali, li kollha ovvjament se jagħmlu l-input tagħhom, se jkollna l-kunsilli reġjonali, għandna ovvjament l-Awtorita' ta' l-Ippjanar, kif jara r-relazzjoni l-Viċi Prim Ministru bejn dawn kollha biex joħroġ local plan?

X'se jkun l-input fuq il- kunsill reġjonali?

Se jkun ikkonsultat?

Se jkollu l-aħħar say?

Kif se jkunu l-affarijiet?

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Jien ma nafx jekk il-kollega tiegħi kienx preżenti għal-laqgħa inawgurali fil-Jerma Palace Hotel.

Infakkar li hemmhekk kien intqal ċar li l-proġett tan-naħa t'isfel ta' Malta żgur li m'huwiex esklussiv għall-Planning Authority pero' din mill-bidu nett kienet involuta f'dan il-programm.

Infatti, jekk niftakar tajjeb, dak inhar il-Planning Authority kienet qiegħda titkellem pjuttost b'mod iktar iffokat fuq dak li huwa physical planning u kif rridu ma' dan l-iżvilupp irridu nintegraw l- ippjanar soċjali, l-ippjanar ta' l-edukazzjoni eċċ.

Fil-fatt bħalissa nista' ngħid - dwar dan jista' jitkellem aktar il- kollega tiegħi l-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali - li minn dak iż- żmien 'l hawn għadha għaddejja l-koperazzjoni.

Il-Planning Authority hija ċertament involuta f'dawn l-inputs u qed isiru laqgħat ħalli jkollna a holistic approach - kif għadu kemm semma' l-Onor.

Agius - u mhux sempliċement permezz ta' physical planning imma jrid ikun hemm anke resource planning.

Wieħed irid jistudja kemm ir-recreational needs tal- post u anke l-bżonnijiet soċjali, jiġifieri dan li se jsir huwa proġett li jmur aktar 'il bogħod minn dak li kienet tagħmel sal-lum il-Planning Authority.

Safejn jien informat, sal-lum hemm kooperazzjoni kompleta u ma nafx li hemm xi affarijiet li m'humiex jaqblu magħhom.

Ovvjament qed tidħol l- informazzjoni kollha ħalli mbagħad ikunu jistgħu joħorġu bil-pjan ġenerali.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

D'Amato.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Madam Speaker, l-ewwelnett nixtieq ngħid li meta għamilt l-ewwel mistoqsija tiegħi bl-ebda mod ma ridt nagħmel xi distinzjoni bejn in-north u s-south.

Fid-dawl tar-risposta li l-Viċi Prim Ministru ta lill-Onor.

Agius - fejn tkellem dwar kemm se jagħti input il- kunsill reġjonali fejn jidħlu l-local plans u dwar il-fatt li f'dan il- kunsill hemm rappreżentanti tal-kunsilli lokali ta' l-irħula li ġew inklużi fil-kunsill reġjonali u ta' oħrajn li se jitqiesu għal-local plan bħaż- Żurrieq, l-Imqabba, il-Qrendi u oħrajn - il-Viċi Prim Ministru jara li għandu jkun hemm ridefinizzjoni tal-kunsill reġjonali biex b'hekk dawn ikunu jistgħu jagħtu l-input tagħhom meta jkun hemm il-local plans li wkoll ikunu rappreżentati fil-kunsill reġjonali?

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, jien għandi l-impressjoni li hemm il- ħsieb li l-eżerċizzju li sar f'partijiet tan-naħa t'isfel ta' Malta se jkun ripetut ukoll għall-parti l-oħra li qiegħda tirriferi għaliha l-kollega tiegħi.

Hawn qed nirreferi għaż-Żurrieq, Ħal Safi, Ħal Kirkop u Ħal Għaxaq, jiġifieri dik l-area li ġiet imħollija barra mill-eżerċizzju.

GĦalhekk 'il quddiem żgur li se jkun hemm eżerċizzju li jkopri dawn l- areas.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: B'riferenza għad-diskussjoni li saret qabel, irrid ngħid li fuq l-order paper tal-lum hemm mistoqsija parlamentari dwar proposta rigwardanti l-pjan lokali tal-Port il-Kbir.

Jien tlabt lill- Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni u anke lill-Ministru għat- Trasport u Portijiet jgħidu x'jaħsbu dwar din il-proposta u huma rriferewni lura għandek.

Dan ifisser li l-ministeri u d-dipartimenti m'humiex qegħdin au courant ma' dak li qed tipproponi l-Awtorita' ta' l-Ippjanar fil- pjanijiet lokali?

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, ma naħsibx li qiegħed f'pożizzjoni li nirrispondi għal dipartimenti oħra.

Li naf hu li meta jkollok draft local plan, malli dan jiġi fformulat jiġi mqassam għall-kummenti.

Jiġifieri għandi nifhem li kull ministeru, kull dipartiment u kull min hu interessat jista' jagħmel il-kummenti tiegħu.

Issa sa fejn huma nformati ministeri differenti, jekk għandek xi każ partikolari staqsi fuqu lill-ministru konċernat u jkun jista' jirrispondik.

Li naf jien hu li hemm draft local plan li hu available u dak li jkun jista' jistudjah u jagħmel il-kummenti tiegħu dwaru, imma beyond that ma nafx x'nista' nirrispondik.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Il-mistoqsija parlamentari numru 7827 diġa' ġiet mgħoddija lil żewġ ministri oħra u dawn it-tnejn, b'mod evażiv, irriferewni lura lejn il-ministru responsabbli mill-Awtorita' ta' l- Ippjanar.

Jiena qed nieħu l-impressjoni li d-dipartimenti li jaqgħu taħt id- diversi ministeri għadhom ma fformulawx idea dwar dawn il-proposti.

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, jien ma nafx nistgħux nirriferu għal mistoqsijiet li għad iridu jiġu fuq l-order paper, pero' ma nsib l-ebda oġġezzjoni jekk kemm-il darba jgħidli liema hi ħalli nkun nista' nara x'inhi r-risposta u mbagħad nara kif nistgħu nirrisponduha.

Ma nafx jekk din il-ħaġa hijiex aċċettabbli għas-Sedqa imma min-naħa tiegħi ma nsibx oġġezzjoni.

MADAM SPEAKER: Bil-permess tal-Kamra nkunu nistgħu nimxu.

Għal liema mistoqsija qed tirriferi, Onor. Farrugia?

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Qed nirriferi għall-mistoqsija parlamentari numru 7827.

MADAM SPEAKER: Hawn il-permess tal-Kamra biex l-Onor.

Jean Pierre Farrugia jkun jista' jagħmel il-mistoqsija parlamentari numru 7827?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

PORT IL-KBIR - PJAN LOKALI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: B'riferenza għall- ewwel parti tal-mistoqsija parlamentari numru 7572 - oriġinarjament kienet saret lill-Ministru tat-Trasport u Portijiet u wara ġiet riferuta lilek - jista' jekk jogħġbu l-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhu l-ħsieb tal-Gvern rigward il-proposta fil-pjan lokali għall-Port il-Kbir - Floriana Policies, GF12 - rigward l-introduzzjoni ta' pedestrian footbridge fi Triq Nazzjonali, il-Furjana, fil-viċinanza ta' Pjazza Robert Sammut, u dwar il- possibbilta' ta' kompetizzjoni internazzjonali sabiex il-pjanti jkunu ta' l- ogħla kwalita'?

ONOR.

GEORGE VELLA: Hawnhekk quddiemi għandni miktub li "r-risposta se tingħata f'seduta oħra" - probabbilment dan minħabba l-volum enormi ta' mistoqsijiet li qed ikollna, li mhux dejjem qed nilħqu nirrisponduhom; l- Onor. Membru ppreżenta d-domanda lill-Iskrivan tal-Kamra fit-18 tax-xahar, proprju ħamest ijiem ilu - iżda ninsab ċert li l-kollega tiegħi jaf li meta jitressaq a draft local plan ikun hemm public hearing, fejn istituzzjonijiet, għaqdiet, NGO's eċċ., ikunu jistgħu jagħmlu s- sottomissjonijiet u s-suġġerimenti tagħhom u dawn kollha jittieħdu into consideration.

Huwa biss wara li ngħaddu minn dan l-istadju ta' konsultazzjoni li mbagħad finalment joħroġ il-local plan.

Sadanittant jien ninsab lest li ninkariga ruħi biex nidħol aktar fid- dettall fuq din il-kwestjoni li qed iqanqal l-Onor.

Membru.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, mhux l-ewwel darba li l-Viċi Prim Ministru qal li l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għandha tiffoka biex tara li jkun hemm żvilupp proprju mil-lat ristrett ta' l-użu ta' l-art.

Ma jidhirlux li l-pjan ta' struttura jmur ferm aktar 'il bogħod mill-użu ta' l- art?

Xtaqt nistaqsi wkoll meta hu mistenni li d-diversi local plans ikunu lesti, biex dak li hemm fil-pjan ta' struttura jkun jista' jiġi applikat fuq livell lokali?

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, naqbel mija fil-mija mal-kollega tiegħi li l-istructure plan huwa xi ħaġa differenti.

Fl-istructure plan għandek madwar 320 policy, li strettament suppost ikopru gamma sħiħa ta' aspetti differenti ta' l-iżvilupp.

Mhux żvilupp fiżiku biss, anzi waħda mill-affarijiet li dejjem ikkritikajna hija li m'għandekx dak li jgħidulu integrated planning fil-veru sens tal-kelma għaliex għandek ħafna physical planning, pero' m'huwiex marbut mar-resource planning u ma' l-economic planning.

Jiġifieri huwa inutli u ma jagħmilx sens li ngħid li rrid nagħmel business park b'Lm24 miljun meta naf li m'għandix flus biex nagħmlu.

Pero' rrid infakkar lill-kollega tiegħi biex jagħmel distinzjoni bejn structure plan u local plans.

Huwa veru li l-local plans suppost iħarsu lejn l-iżvilupp f'dan is-sens, pero' jekk jinnota - ninsab ċert li hu jaqbel miegħi f'din il-kwestjoni - il-local plans huma aktar indirizzati lejn l-aspett fiżiku ta' l-iżvilupp u, għalkemm qegħdin within the policies ta' l-istructure plan b'mod ġenerali, huma aktar intiżi lejn id-development bħala physical planning.

Għalhekk għidt li l-pjan ġenerali tas-south se jkun eżerċizzju li se jissupplimenta dak li hemm fil-local plans ta' Marsaxlokk u Birżebbuġa - li għad irid isir, kif għidt fir-risposta li għadni kemm tajt - u jimlihom bl- aspetti li għadni kif semmejt, jiġifieri aspetti soċjali, educational, recreational u dawn l-affarijiet kollha.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, kif qal tajjeb il-Ministru, il-pjan ta' struttura hu maħsub li jħares lejn l-aspetti kollha tal-ħajja ta' pajjiżna u m'għandix dubju li, anke jekk wieħed iħares lejn l-iffinanzjar tal-proġetti, dan huwa aspett li ma jistax jidħol fih il-pjan ta' struttura għax irid ikun il-gvern li jiddeċiedi l-prijoritajiet.

Madankollu, jekk wieħed jara l-pjani lokali li ġew imfassla sal-lum - dawk li ġew ippubblikati u dawk li huma draft - wieħed malajr jinduna li huma ferm aktar 'il bogħod mill-ippjanar fiżiku ta' l-area partikolari.

Kemm jekk tara l-ewwel local plan li saret, dik ta' Marsaxlokk u Birżebbuġa, kemm jekk tara n-north-west local plan u anke jekk tara d-drafts l-oħrajn tirrealizza li dawn il-pjani jmorru ferm aktar 'il bogħod milli jgħidu jekk jitilgħux żewġ sulari, tliet sulari jew erba' sulari u milli jaraw safejn għandu jasal il-bini.

Il-Viċi Prim Ministru jikkonsidra li fiċ-ċirkostanzi għandna neħilsu kemm jista' jkun malajr il-proġett kollu tal-pjani lokali għal żvilupp aħjar?

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Minsitru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, filwaqt li ma naqsamx eżatt il- ħsebijiet tiegħu fir-rigward ta' kemm imorru 'l bogħod il-pjanijiet lokali, insostni li by far l-aċċent qiegħed aktar fuq il-physical planning għax għad hemm wiesa' fejn isiru aktar studji u perspettivi biex jiġu riflessi fil-local plan.

Hawn qed nirriferi għall-bżonnijiet soċjali, edukattivi, ta' rikreazzjoni u projections għall-popolazzjoni.

Jista' jkun li min ikun qed jagħmel local plan ikollu dan il-materjal at the back of his mind imma ma tantx naħseb li huwa rifless bħalma ma kienx rifless fl-opinjoni tiegħi fl-istructure plan ġenerali, pero' dawn huma ħsebijiet oħra.

Rigward kemm huma mistennija jieħdu żmien biex il-local plans jitlestew jien nixtieq li dawn ikunu lesti għada, jekk dan hu possibbli, pero' bħalma rrispondejt fil-mistoqsija li saritli hemm kwestjoni ta' resource management, jiġifieri m'hemmx nies b'kompetenzi tajbin biżżejjed biex noħorġu b'dawn il-pjanijiet kollha f'daqqa.

Jiena ma nafx x'time frame għandhom f'rashom pero' jekk m'iniex sejjer żball qegħdin jipprospettaw li mill-inqas ikun hemm tliet snin jew erba' snin oħra.

I stand to be corrected u jekk kemm-il darba l-Onor.

Galea jagħmel mistoqsija diretta nkun nista' nagħtih it-time frame għax ninsab ċert li l-Planning Authority ippubblikat xi skeda.

Ma ninsewx li qabel kien se jkun hemm 24 local plans imbagħad ġew ridotti għal 15 u issa niżlu għal sebgħa, jiġifieri qed isir ċertu tnaqqis ħalli jipprovaw jaħdmuhom.

Pero', jekk l-Onor.

Galea jagħmel il-mistoqsija bil- miktub inkun nista' nagħtih it-time frame eżatt ta' kif qed jipprospettaw li jlestu l-local plans.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Qabel ngħaddu għat-Tqegħid ta' Karti nitlob lill-Onor.

Anġlu Farrugia biex jirrapporta progress.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA (Chairman tal-Kumitat Permanenti għall- Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi): Madam Speaker, nippreżenta l-minuti tal-laqgħa Nru. 8 tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi li saret fil-21 ta' Lulju, 1997 u nirrapporta progress fid- diskussjoni fuq l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Condominia.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu issa għat-Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd ta' applikazzjonijiet li rċeviet l-Awtorita' ta' l-Ippjanar minn Ottubru 1996 sa Lulju, 1997 bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 7430.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru): F'isem il-Ministru tal-Finanzi nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-indiċi tal-prezzijiet u r-rata ta' l-inflazzjoni għall-perijodu bejn l-1987 u l-1996, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7789;

Tabella li turi d-dħul tal-gvern mid-dwana u sisa bejn l-1987 u l-1996 u d-dħul mill-VAT għall-perijodu bejn l-1995 u l-1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7792; u

Tabella li turi d-dħul tal-gvern minn lotteriji għall-perijodu bejn l- 1987 u l-1996, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7793; u

f'isem il-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Informazzjoni dwar impjieg ta' persuni b'kuntratt; u trasferimenti li saru f'dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħt id-dikasteru tal- Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja bejn Novembru 1996 u Frar 1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7600; u

f'isem il-Ministru tal-Biedja u Sajd inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Informazzjoni dwar bordijiet li jaqgħu taħt il-Ministeru tal-Biedja u Sajd, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7603.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JĦASSAR L-ATT DWAR NOMINI MILL-OPPOŻIZZJONI

OPPOSITION NOMINEES (REPEAL) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-22 ta' Lulju, 1997.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MADAM SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Madam Speaker, meta l-Abbozz ta' Liġi dwar Nomini mill-Oppożizjoni ġie ppreżentat quddiem dan il-Parlament, il-Partit Laburista, dak iż-żmien fl-oppożizzjoni, ħareġ bl-aktar mod voċiferu kontra tiegħu għaliex seta' jifhem li l-iskop tal-Gvern Nazzjonalista kien biss li jipprova jsewwi l-iżbalji li kien għamel tul il-leġislatura u allura ried jara kif se jagħmel biex isalva wiċċu.

Xejn aktar.

Sa ftit xhur qabel l-aħħar elezzjoni - meta din il-liġi, biex ngħid hekk, kienet għadha ma bdietx tiffunzjona - fit-twettiq tax-xogħol governattiv, in- Nazzjonalisti ma mxewx b'mod li setgħu jkunu kredibbli.

Kieku kien hekk, kieku l-Partit Laburista fl-oppożizzjoni kien jipprova jiddiskuti b'mod konkret u forsi kien jasal f'arranġament dwar din il-liġi pero' mhux hekk ġara.

Fil-fatt jekk wieħed iħares lejn kif kienu jitmexxew il-korporazzjonijiet fi żmien iż-żewġ gvernijiet immexxija mill-Onor.

Fenech Adami jsib li kważi l-parti l-kbira assoluta tal-ħaddiema jekk ma kenux attivisti Nazzjonalisti kienu nies magħrufin għall-kulur politiku tagħhom.

Allura, ngħid jien, ma kienx hemm nies tekniċi Laburisti jew nies serji li setgħu jiġu mpjegati f'korporazzjonijiet bħat-Telemalta u l-Enemalta dawk iż-żmenijiet?

Imbagħad wasalna fl-aħħar ta' l-1996 u ppreżentawlna dan l-abbozz ta' liġi.

Pero' jiena ngħid li inti ma tistax issir kredibbli f'daqqa waħda jekk għal numru ta' snin ma kontx kredibbli.

Kif stajna neħdukom bis-serjeta' meta għal snin sħaħ iżolajtu ħafna nies serji li dehrilkhom li ma kellkomx tagħtuhom fiduċja?

Dan li kien jiġri fi żmien gvernijiet Nazzjonalisti, Madam Speaker.

Dawn għandhom ir-record ta' transfers vendikattivi lill- partitarji Laburisti.

Ara aħna, fl-ewwel xhur ta' Gvern Laburista diġa' qegħdin nagħtu prova kemm l-affarijiet għandhom jitmexxew bl-iktar mod serju, bl-iktar mod b'saħħtu u b'mod ta' kredibbilta' assoluta lejn il-poplu Malti kollu.

Fil- fatt qegħdin naqilgħu kritika mingħand in-nies tagħna stess għaliex nemmnu li min huwa serju, allavolja m'għandux il-kulur politiku tagħna, għandu jingħata dawk ir-responsabbiltajiet biex ikun jista' jaqdi d-doveri tiegħu f'dawn il-korporazzjonijiet.

Nafu wkoll li n-Nazzjonalisti, għar- raġunijiet li jafuhom huma, lil ċerti nies ta' l-affari tagħhom iżolawhom qishom qegħdin f'ħabs fuq skrivanija, sempliċement għaliex għandhom twemmin Laburista.

Kif diġa' għidt, dan seħħ għal snin twal.

Imbagħad niġu fl- 1996 u nitfgħu s-salvauomoI Iżda l-poplu Malti ma emminhomx u seta' jara li din kienet ċajta goffa tal-Partit Nazzjonalista.

Dak inhar mill-Oppożizzjoni konna anke ressaqna emendi sabiex għallinqas wieħed jagħti iktar saħħa liċ-ċittadin.

GĦaliex hawnhekk qegħdin ngħidu li l-korporazzjonijiet, il-Bank Ċentrali, l-Awtorita' tad-Djar, eċċ., għandu jkollhom l-aħjar nies biex jiffunzjonaw b'mod accountable u b'mod b'saħħtu.

Allura din m'hijiex kwestjoni jekk timpjegax Nazzjonalist jew Laburist.

Din hija kwestjoni li jkollok l-aħjar nies fl-interess ta' l-azjenda partikolari u fl-interess ta' pajjiżna.

Diġa' smajna stejjer dwar Posta Ltd. pero' aħna mhux dawk it-tip ta' nies irriduhom imexxu dawn il- korporazzjonijiet.

(Interruzzjonijiet) Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni għamel il-kumment li ma kenitx intalbet division pero' biex inti turi oppożizzjoni mhux bilfors tintalab division u ladarba konna qegħdin fil-minoranza xorta l-istess konna se nibqgħu.

Ċertament pero' li l-Partit Laburista kien kontra l-mod kif il-liġi ġiet ippreżentata.

Il-kwestjoni kollha hija li f'artiklu 3 ta' l-Att dwar Nomini mill- Oppożizzjoni, minkejja dan l-isforz imqanżah min-Nazzjonalisti, insibu li huwa l-Prim Ministru li jaħtar lil dak il-membru li jista' jiġi ndikat lilu mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Mela anke hawnhekk hija zoppa u mqanżħa u tħalli loophole għall-Prim Ministru li jista' ma jaħtarx lil dak il-membru hekk indikat.

Min-naħa l-oħra l-Partit Laburista, Madam Speaker, kien ħafna aktar ċar fl-aħħar elezzjoni.

Aħna għidna li jekk għandu jsir tibdil, allura sabiex żgur ma jkunx hemm riħa ta' korruzzjoni - u meta jidħlu s-suspetti fondati t-tajn jibda jwaħħal .....

L-Oppożizzjoni għamlet sewwa li vvotat favur li l-ħatra ta' l-Awditur Ġenerali tiġi entrenched fil-Kostituzzjoni u huwa sewwa li dak li għandu x'jaqsam ma' finanzi, management u superviżjoni, jekk huwa possibbli, jiġi entrenched fl- ogħla liġi tal-pajjiż.

Dan huwa dak li kien qal il-Partit Laburista sa mill-ewwel xhur tiegħu fil-gvern.

Fil-fatt diġa' ressaqna emendi għall- Kostituzzjoni u minn hawnhekk nerġa' ngħid prosit lill-Oppożizzjoni li qiegħda tinduna li l-affarijiet għandhom ikunu aktar ċari u serji.

Ħalli nkompli issa dwar l-Att ta' l-1996.

Dan l-Att daħal fis-seħħ wara ħafna stejjer u kieku dawn l-istejjer ma nkwetawx lill-Partit Nazzjonalista, naħseb li kienu jgħidu: Tgħid x'tgħid l-Oppożizzjoni hekk irridu nibqgħu mexjin għax dan huwa fl-aħjar interess tal-pajjiż.

Imma x'ġara?

Ġara li l-Partit Nazzjonalista ħassu skomdu ħafna għax kienet riesqa l-elezzjoni - niftakru li dak iż-żmien kien hemm l- għajdut li l-elezzjoni kellha ssir f'Ġunju jew f'Lulju - li mbagħad saret f'Ottubru.

Meta kienet qiegħda tiġi dibattuta din il-liġi, l-Onor.

Spiteri - dan semmih ukoll il-Kap ta' l-Oppożizzjoni - kien qal li inti m'għandekx tara lil liema partit jappartjenu l-membri ta' xi korporazzjoni imma trid tara li n-nies li jinħatru jkunu accountable.

Allura nistaqsi: Inti tara jekk persuna hijiex accountable billi tara jekk hijiex Laburista jew Nazzjonalista bilfors jew inkella tara hijiex accountable fl-eżerċizzju tal-professjoni tagħha fil-korporazzjoni?

GĦalhekk hawnhekk wieħed irid jagħmel distinzjoni.

Din m'hijiex kwestjoni ta' partitokrazija jew jekk aħniex inħaddmu the full levels tad-demokrazija meta jsiru dawn il-ħatriet.

Din x'għandha x'taqsam!

Fil-logħba tad-demokrazija inti trid timxi mar- regoli fil-Kostituzzjoni u l-liġijiet ta' pajjiżna dwar meta jsiru l- elezzjonijiet ġenerali.

Allura din m'hijiex kwestjoni kemm se jinħatru min-naħa u kemm se jinħatru min-naħa l-oħra.

Dan huwa argument li ma jreġix.

Jekk qegħdin nitkellmu fuq id-demokrazija ma nistgħux nitkellmu fuq accountability ta' xi korporazzjoni.

Dan x'taħwid hu!

Ma jagħmilx sens lanqas li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jgħid li bil-mod kif se jsiru dawn il-ħatriet fil-korporazzjoniiet se jkollna l-partitokrazija.

(Interruzzjonijiet) Ippermettili nispjega l-punt tiegħi għaliex forsi ma poġġejtx l-argument eżatt.

Il-kwestjoni kollha hija li l-partit fil-gvern huwa responsabbli u jrid jara li n-nies li jaħtar, irrispettivament mill-kulur politiku tagħhom, ikunu kapaċi jmexxu l-korporazzjoni.

Din m'hijiex kwestjoni ta' eżerċizzju tad-demokrazija u r-responsabbilta' hija dejjem tal-partit li l-poplu tella' biex imexxi fl-aħjar interess ta' pajjiżna.

Allura ngħid jien, x'kienet ir-raġuni li l-Partit Nazzjonalista ma riedx jinkorpora dik l- emenda li konna ressaqna aħna bħala oppożizzjoni sabiex f'dawn il- korporazzjonijiet ikun hemm anke membri mill-kunsilli lokali, mill-għaqdiet tal-konsumaturi eċċ?

Jekk il-Partit Nazzjonalista verament kellu l- intenzjoni li jdaħħal il-firxa kollha taċ-ċittadini f'Malta f'dawn il- korporazzjonijiet għaliex ma aċċettax din l-emenda li, biex ngħid hekk, setgħet issalvalhom wiċċhom?

Jiena ngħid li din ma kienet xejn ħlief xi ħaġa mgħaġġla fiċ-ċirkostanzi li kien jinsab fihom il-Partit Nazzjonalista dak iż-żmien.

Huwa għalhekk li jreġi l-argument li dak li ma sarx f'disa' snin ma setax isir fl-aħħar ġimgħat ta' gvern immexxi mill-Partit Nazzjonalista.

Nistaqsi wkoll: Kemm-il persuna li għandha inklinizzjoni lejn il-Partit Laburista f'dawn id-disa' snin inħatret f'xi korporazzjoni u ġiet mogħtija fiduċja mill-Gvern Nazzjonalista?

Attivisti Nazzjonalisti li nħatru f'dawn il-korporazzjonijiet nista' nsemmi kemm trid pero' wieħed biss kien hemm li ma kienx Nazzjonalist u li ngħata fiduċja mill-Gvern Nazzjonalista billi nħatar fiċ-Ċentru għas-Servizzi Finanzjari ta' Malta.

Il-Kap ta' l- Oppożizzjoni lil dan l-individwu sikwit isemmih u llum huwa chairman ta' bank pero', kif diġa' għidt, kulħadd jaf kemm attivisti Nazzjonalisti li kienu fl-Istamperija Indipendenza u wkoll avukati Nazzjonalisti - mingħajr m'għandi l-ebda dubju dwar il-kapaċitajiet tagħhom - inħatru f'dawn il- korporazzjonijiet.

Għalhekk il-Partit Laburista kien konsistenti fiha din.

Aħna għidna li jekk għandu jsir xi ħaġa biex l-affarijiet jimxu sew, dan irid ikun sanċit bl-aktar mod ċar fil-Kostituzzjoni ta' pajjiżna.

Il- wegħda elettorali tal-Partit Laburista minn dejjem kienet konsistenti.

Aħna ma konniex naqblu ma' din il-liġi u lanqas issa ma naqblu magħha u qed inneħħuha għaliex ma saritx b'mod serju, konvinċenti u fuq kollox kredibbli.

L-Onor.

Zammit Dimech semma l-kwestjoni dwar il-Public Service Commission.

Skond artiklu 109 tal-Kostituzzjoni, il-membri tal-PSC jinħatru mill-Prim Ministru wara li jikkonsulta mal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Allura kif, meta qegħdin nitkellmu dwar korporazzjonijiet, tipprova ddaħħal fin-nofs il-PSC?

Il-Kostituzzjoni titkellem b'mod ċar dwar x'inhuma l-funzjonijiet ta' din il-kummissjoni u allura ma nistgħux ngħidu li rridu ndaħħlu l-Enemalta, it-Telemalta jew il-Bank Ċentrali.

GĦalhekk irridu noqogħdu attenti kif ninterpretaw dak li tgħid il-Kostituzzjoni li kull tibdil fiha jrid isir bi qbil u bl-approvazzjoni ta' żewġ terzi tal- membri ta' din il-Kamra.

Il-Partit Laburista huwa dejjem lest li jara li jsir dak li hu tajjeb għall-poplu Malti.

Pero' dak li huwa tajjeb għall- poplu Malti huwa biss dak li jista' jsir b'mod serju, b'mod ġust u fl- interess tal-pajjiż u mhux għaliex xi ħadd min-naħa ta' l-Oppożizzjoni jrid jara xi files.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal: Imqar ikun hemm xi ħadd li jkun jaf għax dawk huma ċ-checks and balances.

Jien lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni ngħidlu li ċ-checks and balances qegħdin inbuilt fis-sistema parlamentari tagħna u d-dover ta' l-Oppożizzjoni huwa li tara li xogħolha tagħmlu b'mod kostruttiv.

GĦalhekk illum il-makkinarju qiegħed jitwessa' taħt l-istess qafas kostituzzjonali bil-ħatra ta' l-Awditur Ġenerali.

B'hekk jekk wieħed jibda jissuspetta - bħalma konna nissuspettaw aħna pero' ma kellniex dan il-makkinarju ....

L-Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni m'huwa xejn ħlief liġi sforzata, liġi ta' malajr u liġi li fuq kollox il-Partit Laburista wera biċ-ċar mill-bidunett li ma kienx favur tagħha.

GĦalhekk ħadd m'għandu għalfejn jistagħġeb li qegħdin inneħħuha.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal li huwa importanti li wieħed jara li l- affarijiet jimxu bis-serjeta' pero', kif nafu, l-Onor.

Fenech Adami huwa ħati li fl-Employment Commission ma ħatarx persuna minħabba l-kulur politiku tagħha.

U ma kienx hemm xi membru min-naħa ta' l-Oppożizzjoni biss li staqsieh lil min se jaħtar imma kien hemm kummissjoni sħiħa maħtura skond il-Kostituzzjoni li staqsietu dwar dan.

Imbagħad jiġi hawnhekk u jipprova jikkonvinċina meta huwa jaf kif kienet il-pożizzjoni tiegħu vis-a- vis id-deċiżjoni ta' l-Employment Commission!

Inti ma tistax issir kredibbli meta fil-mument tal-prova tiegħek ma kontx kredibbli.

Jiena ma nħobbx insemmi ismjiet pero' hemm biżibilju ta' nies li ngħataw postijiet degradanti u kważi ġew imġiegħla jitilqu mill-posttax-xogħol tagħhom għaliex huma - jew xi ħadd mill-membri tal-familji tagħhom - ma kenux jaqblu mal-Partit Nazzjonalista.

Madam Speaker, il-Partit Nazzjonalista għandu rekord ta' mistħija.

Din il-liġi tressqet fl-1996, proprju ftit ġimgħat qabel il-kampanja elettorali u għaddiet mill-Kamra tar-Rappreżentanti fil-21 ta' Frar, 1996 pero' l- Partit Nazzjonalista ma seta' qatt jipperswadi lill-Oppożizzjoni Laburista li taqbel ma' din il-liġi.

Għalhekk bil-qawwa kollha nerġa' ngħid li dan l- abbozz ta' liġi qiegħed jitressaq biex ineħħi din il-liġi li jiena nsejħilha l-farsa ta' dak iż-żmien.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Lawrence Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Madam Speaker, fl-opinjoni tiegħi - u naħseb fl- opinjoni ta' numru kbir ta' deputati taż-żewġ naħat tal-Kamra - qegħdin nittrattaw liġi li b'sentenza waħda qiegħda tħassar liġi oħra li kien għamel Gvern Nazzjonalista.

Imma ejja nirrealizzaw li dan il-fatt waħdu jirrappreżenta mument serju ħafna fil-mixja demokratika u ta' maturita' politika li dan il- pajjiż ilu li beda għal numru ta' snin.

Tul is-snin li għaddew ittieħdu passi tajbin li ż-żewġ naħat tal-Kamra għandna nkunu kburin li ħadnihom sabiex l-ambjent demokratiku jissaħħaħ, sabiex dan il-Parlament isir aktar effettiv fil-ħidma tiegħu, sabiex tidħol iżjed it-trasparenza, jitneħħew is- suspetti, jingħata s-sodisfazzjon u jkun hemm accountability.

Jekk iż-żewġ naħat inpoġġu bil-qegħda, mhux neċessarjament hawn ġew u mhux neċessarjament fil-preżenza tal-media, jiena naħseb li b'maturita' bejnietna kapaċi nħarsu lura u ngħidu li verament meta ħdimna flimkien ħadna deċiżjonijiet li konna u għadna nemmnu u nagħrfu li kienu ta' ġid għal dan il-pajjiż u li kienu passi serji biex nimmaturaw lkoll flimkien f'dak li għandu x'jaqsam mal-ħajja politika, mas-serjeta' tal-politiċi, mal- fiduċja tal-poplu fil-politiċi u mal-fiduċja tal-poplu in ġenerali fil- politika.

Qed ngħid dan, Madam Speaker, għaliex ir-realta' politika ma tistax taqtagħha mill-argumentazzjoni li wħud jogħġobhom jagħmlu billi jużaw metodi ta' tfigħ ta' tajn permezz ta' kritika li ma tkunx ibbażata fuq fatti imma fuq suspetti jew konvinċimenti morali - kif ġieli ntużat din il- frażi fil-passat - li fl-aħħar mill-aħħar mhux talli jkunu nfondati imma talli l-ħsara li jagħmlu tkun li tiġi mminata l-klassi politika kollha u allura tiġi mminata l-politika vera.

U dalgħodu qegħdin f'mument fejn konna nkunu ferm aktar maturi iż-żewġ naħat flimkien kieku qegħdin nibnu flimkien f'din it-triq.

Żgur li konna nkunu ta' aktar servizz għall-poplu tagħna kieku flimkien qegħdin nivvintaw metodu ieħor biex insaħħu t-trasparenza, kieku flimkien qegħdin nivvintaw mod ieħor biex insaħħu d-demokrazija f'dan il-pajjiż u mhux biex inħottu xi ħaġa li kienet daħlet proprju biex tilħaq dawn l-għanijiet.

Fl-opinjoni tiegħi - u din ngħidha b'rispett lejn iż-żewġ naħat - jiena personalment nemmen li kull liġi jew kull inizjattiva li titressaq fl-aħħar mill-aħħar ikun hemm skop tajjeb warajha.

Jekk kull darba li Gvern Nazzjonalista jew Gvern Laburista jressaq liġi mill-ewwel nassumu li warajha hemm xi intenzjoni ħażina, allura nibdew ma nagħmlux sens u lanqas nibqgħu nitkellmu bis-serjeta' f'din il-Kamra.

Jiena naħseb u nagħmel sforz kbir biex nipprova nifhem x'inhi r-raġuni li jkun hemm wara kull liġi li titressaq, bħalma wkoll kont nipprova nifhem x'sens jew raġuni seta' kien hemm wara kull liġi li Gvern Nazzjonalista ressaq f'dan il-Parlament.

Allura naħseb li l-bidu ta' dibattitu bħal dan, il-bidu ta' l-interventi tagħna lkoll f'din il-Kamra fuq liġi daqshekk xotta, li flok tibni qiegħda żżarma, għandu jkun li din qiegħda żżarma xi ħaġa li kienet mogħtija b'liġi li għaddiet fl-1996 minn Gvern Nazzjonalista, fejn l-Oppożizzjoni - hawnhekk nenfasizza li kien Gvern Nazzjonalista li ta dritt lill- Oppożizzjoni Laburista ta' dak iż-żmien - b'liġi li kienet tibqa' tgħodd għaċ-ċirkostanzi kollha ta' dan il-pajjiż, anke jekk u meta jinbidel il- gvern, kif fil-fatt ġara, ngħatat id-dritt li tinnomina rappreżentanti ta' fiduċja tagħha fuq diversi bordijiet tal-gvern.

F'dan is-sens, l-ewwel mistoqsija li nistaqsi - mhux għax nippretendi li se jqum xi ħadd u jweġibni għalkemm forsi nista' nipprova nweġibha jien - hija: GĦallinqas naqblu bejnietna li l-intenzjoni u l-iskop wara liġi bħal dik ippreżentata f'dan il-Parlament fil-bidu ta' l-1996 żgur kien biex isir sforz flimkien - issa rnexxiex jew le dik hija ħaġa oħra għaliex dan kien esperiment - ħalli nżidu t-trasparenza?

Naqblu jew ma naqblux li, wara li tagħsar kollox u toħroġ dik il-qatra ta' sustanza, l-iskop ta' dik il-liġi meta tressqet quddiem dan il-Parlament mill-Gvern Nazzjonalista kien li l-Oppożizzjoni jkollha membru tagħha preżenti fil-bordijiet ħalli f'isimha jkun jista' isegwi - u mhux jiddetta, għaliex il-bordijiet tal- gvern huma magħmulin anke minn iżjed minn għaxra min-nies u mhux tnejn - b'mod apert u mhux fil-magħluq id-deċiżjonijiet kollha li jkunu qegħdin jinħmew, fil-mument li jkunu qegħdin jinħmew, u jkun jista' jesprimi l- opinjoni tiegħu u jagħti sehemu biex dik id-deċiżjoni tinħema fit-triq kollha tagħha, sakemm fl-aħħar tittieħed id-deċiżjoni finali, tkun xi tkun dik id-deċiżjoni?

B'dan il-mod dak ir-rappreżentant ta' l-Oppożizzjoni jkun jaf l-istorja kollha mill-bidu sat-tmiem tagħha, għaliex u kif ittieħdet dik id-deċiżjoni, x'kienu ċ-ċirkostanzi u jekk xi ħadd jgħid li hawnhekk hawn xi ħaġa li m'hijiex qiegħda tagħmel sens, li hawn xi ħaġa li tinten jew li ma saritx sew, dan ikun jista' jitkellem fuq dak il-punt għax hu kien xhud tal-proċedura kollha mill-bidu sa l-aħħar u allura jista' jgħid jekk l-affarijiet sarux sew jew le, skond iċ-ċirkostanzi.

Imma għallinqas qegħdin naqblu li l-iskop ta' dik il-liġi li kien ippreżenta l-Gvern Nazzjonalista kien proprju biex jagħti iżjed trasparenza?

Jiena naħseb li sħabi d-deputati tan-naħa tal-Gvern jippermettuli nwieġeb jien f'isimhom u t-tweġiba għal din il-mistoqsija bilfors trid tkun li iva naqblu.

Ħadd ma jista' jiġi min-naħa l-oħra u jgħid li din il-liġi saret biex naħbu jew biex inaqqsu t-trasparenza.

Ma jagħmilx sens li tgħid dan għaliex din il-liġi saret bl-intenzjoni u bl-iskop li nżidu t-trasparenza fil-pajjiż.

Huwa veru li jista' jkun hemm xi deputati, bħall-Onor.

Anġlu Farrugia, li jgħidu li din kienet salvauomo u li saret lejliet l-elezzjoni imma jiena ngħidlu: Insa kif taraha inti min-nuċċali tiegħek u kif naraha jiena min-nuċċali tiegħi jekk kenitx salvauomo jew le.

Il-fatt huwa li din il-liġi kienet tagħti dritt lill-Oppożizzjoni li jkollha membru preżenti f'kull bord biex dan il-membru jkun jaf x'qiegħed isir, u dan, fl-opinjoni tiegħi, huwa l-ogħla li tista' tasal biex lil dak li jkun tgħidlu: Isma', jien se naqtalek l-għatx bil-perzut.

Ejja miegħi ħalli tkun taf jien kif qed nirraġuna minn fil-għodu sa fil-għaxija.

GĦalhekk jiena naħseb li l- Onor. Farrugia għandu jaqbel li l-iskop ta' dik il-liġi kien li jżid it- trasparenza.

Ħalli ma naqblux fl-interpretazzjoni tagħha imma jien ngħid li mhux l-iskop biss imma anke l-funzjoni u l-mekkaniżmu kollu kemm hu kien intiż biex tidħol liġi f'dan il-pajjiż, kif fil-fatt daħlet, li tgħid li l- Oppożizzjoni għandha tkun taf, għandha tkun midħla, għandha tkun konxja tal- proċess kollu tad-deċiżjonijiet kollha li jkunu qegħdin jittieħdu fil- bordijiet tal-gvern.

Din il-Kamra taf, bħalma jaf il-poplu Malti u Għawdxi, jekk nitfgħu daqsxejn ix-xena li għandna quddiemna numru ta' xhur lura, kemm is-suġġett tat-trasparenza kien suġġett importanti fl-atmosfera li kollha kemm aħna konna qegħdin ngħixu, speċjalment fix-xhur li kienu qegħdin iressquna lejn elezzjoni ġenerali u kemm kien suġġett fuq ħalq kulħadd.

Meta nifhem dan kollu u nġib quddiem għajnejja kemm kien importanti s-suġġett tat- trasparenza dak iż-żmien - u għadu - meta inġib quddiem għajnejja d- diskors kollu u l-propaganda kollha li kienet titressaq mill-Partit Laburista f'dawk ix-xhur ta' qabel l-elezzjoni ta' l-1996, meta inġib quddiem għajnejja l-argumenti kollha li kienu jsiru min-naħa tal-Partit Laburista li l-Gvern kien qiegħed il-ħin kollu jopera b'mod li jaħbi jew ma jispjegax id-deċiżjonijiet tiegħu u fl-istess nifs inġib quddiem għajnejja din il-liġi li tressqet mill-Gvern Nazzjonalista, nibda ngħid: Imma x'kienet il-pożizzjoni tal-Partit Laburista tul din l-istorja kollha mill- mument li beda d-dibattitu f'dan il-Parlament ftit qabel Frar 1996 biex tgħaddi din il-liġi sal-mument li beda jressaqna viċin l-elezzjoni ġenerali?

Diġa' smajna l-bieraħ lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jispjega li fid- dibattitu li kien sar fil-Parlament meta għaddiet il-liġi oriġinali kienu tkellmu żewġ deputati, l-Onor.

George Vella u l-Onor.

Lino Spiteri.

Jien m'iniex se nirripeti dak li qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni imma ngħid biss li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni diġa' enfasizza li l-pożizzjoni tal-Partit Laburista dak iż-żmien kienet li ma tteħditx division fil-Parlament imma ttieħed vot li kien kontra pero' mhux b'division.

U dan ifisser - jew huwa nterpretat bħal regola miż-żewġ naħat - li bħala Partit Laburista dak iż- żmien l-Oppożizzjoni ma kellha xejn kontra l-prinċipju ta' din il-liġi.

U mhux talli hekk - jekk wieħed jiftakar daqsxejn - talli l-Partit Laburista ried li jwessa' r-rappreżentanza fuq il-bordijiet u allura żgur li l-Partit Laburista ma kellu xejn kontra l-prinċipju ta' din il-liġi.

Meta mbagħad taqbad dan kollu u miegħu żżid x'kienu qalu min-naħa tal-Partit Laburista waqt li konna mexjin lejn l-elezzjoni ġenerali tibda toħroġ stampa ftit aktar ċara.

Jien għandi f'idejja l-programm elettorali ppubblikat mill-Partit Laburista "Iċ-Ċittadin l-Ewwel - Viżjoni għal Malta Moderna", u għandi nifhem li anke l-mod kif inhu maqsum dan id-dokument jagħti ħjiel tal- prijoritajiet għall-Partit Laburista, kif kien qiegħed jarahom dak iż- żmien.

Ninnota li l-ewwel kapitlu ta' dan id-dokument li l-Partit Laburista kien ħejja għall-elezzjoni ġenerali jibda billi jsemmi l- Isvizzera fil-Mediterran.

Imbagħad it-tielet paġna - għax kull paġna hija kapitlu f'dan il-ktieb! - issemmi s-sens ta' identita' nazzjonali u r-raba' paġna - issa dan qabel l-ambjent, qabel l-edukazzjoni, qabel l-ekonomija, qabel il-finanzi, qabel il-VAT u qabel l-għoli tal-ħajja - jisimha "Għal Tmexxija Nadifa".

Allura jiena mill-ewwel nifhem li hawnhekk il-Partit Laburista ried jenfasizza dan il-punt ta' tmexxija nadifa.

Jekk nagħtu daqqa t'għajn lejn dak li nkiteb hawnhekk insibu li f'dan il-programm il- Partit Laburista jgħid:

"Il-Partit Laburista ma jaqbilx li gvern għandu jieħu deċiżjonijiet importanti fil-magħluq u fil-moħbi waqt li jirrifjuta li jagħti spjega ta' deċiżjonijiet dubjużi u ta' għażliet suspettużi dwar persuni u dwar in-nefqa pubblika."

Naturalment dan żgur li huwa punt li kien ittrattat b'din il-liġi li tagħti d-dritt lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni li jinnomina rappreżentant ta' fiduċja tiegħu fuq il-bordijiet għaliex b'dik il-liġi kull deċiżjoni la kienet tibqa' tittieħed fil-magħluq u lanqas fil-moħbi għaliex kien ikun hemm il- persuna ta' fiduċja tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni preżenti u xhud ta' kull deċiżjoni li tkun qiegħda tittieħed.

Fl-istess paġna nsibu:

"Il-Partit Laburista jemmen li Malta moderna jixirqilha wisq aħjar, jixirqilha tmexxija serja li tkun tassew effiċjenti u nadifa.

Dan ma jistax iseħħ jekk it-tmexxija politika u amministrattiva ta' pajjiżna ma tkunx waħda trasparenti u korretta, kemm fuq livell personali u kemm fuq livell istituzzjonali. "

Aktar 'l isfel ikompli jgħid li l-Partit Laburista jibbaża l-politika tiegħu fuq tliet prinċipji, jiġifieri t-trasparenza, l-accountability u l- ġustizzja.

Imbagħad f'dan l-istess programm insibu x'kien qiegħed jipproponi l-Partit Laburista biex tiżdied din it-trasparenza, biex ikun hemm l-accountability u biex l-affarijiet ma jsirux fil-magħluq u fil- moħbi.

Fil-fatt insibu diversi affarijiet li hemm il-qbil u kien hemm il- qbil mill-bidunett dwarhom bejn iż-żewġ partiti; u dawn huma d-dħul ta' l- Awditur Ġenerali, it-tisħiħ tal-Public Accounts Committee, il-Kumitat tal- Verifika u diversi affarijiet oħra.

Pero' jiena f'din il-paġna mkien ma sibt li l-Partit Laburista ried ineħħi l-Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni.

Allura kwestjoni importanti bħal din, liġi li tagħti d-dritt lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni li jinnomina membru ta' fiduċja proprju biex tissaħħaħ it- trasparenza, ma kellhiex tissemma f'dan il-programm elettorali li naturalment tħejja ftit ġimgħat qabel l-elezzjoni, meta l-liġi kienet ilha fis-seħħ mill-inqas tmienja jew disa' xhur?

Imkien ma jissemma hawnhekk li jekk il-Partit Laburista jitla' fil-gvern għandu l-ħsieb li jħassar il- liġi li tagħti d-dritt lill-Oppożizzjoni tinnomina rappreżentanti ta' fiduċja tagħha.

Fl-iktar kapitlu importanti - jew waħda mill-iktar partijiet importanti - intitolat ''GĦal Tmexxija Nadifa'', li jagħfas fuq il-prinċipju li d-deċiżjonijiet m'għandhomx jittieħdu fil-magħluq u m'għandhomx jittieħdu bil-moħbi, ma jissemma mkien li l-Partit Laburista kien qiegħed jippjana li jekk jitla' fil-gvern iħassar l-Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni.

Allura din hija l-mistoqsija li nixtieq li l-Prim Ministru jispjega meta jiġi biex jagħmel l-għeluq ta' dan id-dibattitu.

Nixtieq li jgħidilna għaliex meta hu kien Kap tal-Partit Laburista u Kap ta' l-Oppożizzjoni ma deherlux li fit-twettiq ta' dan id-dokument li jirrappreżenta l-programm elettorali ta' l-istess partit ma ntqal imkien u minn ħadd li din il-liġi - li, nerġa' ngħid, kienet ilha li għaddiet mill- Parlament tmienja jew disa' xhur - kellu f'rasu li jneħħiha.

Anzi jiena mmur iżjed 'l bogħod minn hekk u ngħid: Forsi jista' jagħti l-każ li din il-Partit Laburista ried jaħbiha?

Forsi kellu f'rasu mill-ewwel li jagħmilha u ma ried isemmi xejn dwarha qabel l-elezzjoni?

Qed ngħid dan għaliex huwa interessanti li tinnota li l-mozzjoni għall- Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi li jħassar l-Att dwar Nomini mill- Oppożizzjoni kienet waħda mill-ewwel mozzjonijiet li l-Gvern Laburista ppreżenta quddiem dan il-Parlament ftit wara li ħa l-ġurament.

Mar-radd tas-salib ta' dan il-Parlament, il-Gvern Laburista ġie determinat hawnhekk u ffissat bi tliet affarijiet, jiġifieri li Malta tirtira mill-Partnership for Peace, li jneħħi l-VAT u din tan-nomini ta' l-Oppożizzjoni.

Allura jekk kien hemm din id-determinazzjoni kollha li din il-liġi jidħol għaliha bil-bulldozer u jkaxkarha, ma setgħux jgħidu xi ħaġa qabel l-elezzjoni?

Naħseb li aħna kien ikollna xi ngħidu dwar il-ħsieb tal-Partit Laburista li jekk jitla' fil-gvern jibda jnaqqar minn dawn id-drittijiet li sadanittant kienu bdew jingħataw mill-Gvern Nazzjonalista lill-Oppożizzjoni Laburista fl-amministrazzjoni li għaddiet.

Pero' minn dan kollu, Madam Speaker, ma ntqal assolutament xejn.

L-argumentazzjoni li tressqet min-naħa tal-Gvern biex jipprovaw jiġġustifikaw b'xi mod l-aġir tagħhom f'dan il-Parlament huwa fis-sens li ġew biex iħassru din il-liġi u aħna rridu nipprovaw nifhmu r-raġunijiet tagħhom.

U jiena pprovajt nifhem ir-raġunijiet li qegħdin iġibu min-naħa tal-Gvern u forsi naħseb li l-introduzzjoni li saret mill-Prim Ministru u l- interventi li smajna mill-Onor.

Leo Brincat, kif ukoll mill-Onor.

Farrugia, b'xi mod jew ieħor jagħtuk indikazzjoni b'liema argumenti qegħdin jipprovaw jiġġustifikaw din id-deċiżjoni li jiġu hawn bil-bulldozer u jkaxkru wieħed mid-drittijiet li din l-Oppożizzjoni għandha.

GĦaliex, biex niftiehmu, dan id-dritt huwa tagħna u fuq dan ħadd ma jista' jmerina.

Sa Ottubru li għadda dan id-dritt kien tagħhom fl-oppożizzjoni, tal-Gvern li hemm llum bil-qiegħda fuq dawk il-bankijiet tan-naħa l-oħra, u ngħatalhom minn Gvern Nazzjonalista u qalilhom biex igawduh.

Issa l-fatt li ma ridux igawduh hija affari tagħhom.

Dan bħall-qubbajd fil-festa, jekk trid ixtri jekk ma tridx tixtrix.

Imma għandek dritt.

Dak dritt tiegħek u jekk trid tgawdih.

Issa minn Novembru 'l hawn dak id-dritt baqa' ta' l-Oppożizzjoni pero' sar ta' l-Oppożizzjoni Nazzjonalista.

Issa dan il- Gvern qiegħed jgħidilna li dan id-dritt se jeħodulna iżda jrid jiġġustifika ruħu quddiem il-poplu Malti għaliex qed jagħmel dan.

Bħala gvern trid tiġġustifika ruħek quddiem 48% tal-poplu Malti għaliex ħassejt u qed tħoss il-bżonn li tisraq dritt li hu ta' l-Oppożizzjoni.

GĦaliex din m'hijiex ċajta u għalhekk jiena bdejt l-intervent tiegħi billi għidt li qegħdin f'mument serju f'dan il-Parlament.

Jiena għalhekk għidt li dan il- Parlament u dan il-pajjiż qiegħed f'salib it-toroq għaliex il-fatti ma tistax taħrabhom.

L-Oppożizzjoni qed jinsterqilha dritt li hu tagħha, dritt li tahulha dan il-Parlament b'liġi li issa l-Gvern Laburista jrid jeħodulha.

Din hi l-verita' sagrosanta.

Issa x'inhuma l-argumenti li bihom qegħdin jipprovaw jiġġustifikaw dan il- mod inspjegabbli ta' kif isiru l-affarijiet f'dan il-pajjiż?

X'kienu l- argumenti li nġabu s'issa?

L-ewwelnett il-Prim Ministru enfasizza ħafna d- differenza bejn l-irwol ta' gvern u dak ta' oppożizzjoni.

Illum smajnihom jgħidu wkoll li jridu u jieħdu pjaċir jekk l-Oppożizzjoni tkun oppożizzjoni kostruttiva.

Skużi!

Jien irrid li l-Gvern ikun kostruttiv għaliex ma nistgħux nibqgħu sejrin b'din il-kantaliena.

Qegħdin niddiskutu hawnhekk liġi li tħassar, li żżarma u li tneħħi u allura ħadd ma jista' jiġi jgħid li dan huwa gvern kostruttiv imma gvern distruttiv.

Tajjeb li jiena ngħid li jiena nemmen li l-Oppożizzjoni trid tkun kostruttiva u aħna, fil- ġimgħat li għaddew, tajna xiehda ta' kemm aħna oppożizzjoni kostruttiva fil- mod u fil-kontribut li nagħtu.

Hawnhekk m'iniex qiegħed nirriferi biss għall-kontribut li ngħata f'dan il-Parlament dwar l-Att dwar l-Awditur Ġenerali u l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika, għaliex għalija l-kontribut li l-Oppożizzjoni tat anke fid-dibattiti l-oħrajn kollha, inkluż dak tat- tneħħija tal-VAT, kien kontribut kostruttiv.

GĦaliex inti tkun kostruttiv, Madam Speaker, mhux meta titkellem biex togħġob lill-gvern imma meta titkellem fl-interess tal-pajjiż u meta l-ewwel tfittex l-interess tal- pajjiż.

U jistgħu jdumu jgħajruna li nkunu oppożizzjoni distruttiva għax jekk aħna nfittxu l-ewwel li ngħidu dak li huwa fl-interess tal-pajjiż, hemm inkunu verament oppożizzjoni kostruttiva.

Pero' l-argument x'kien?

Dan l-argument kien id-differenza bejn gvern u oppożizzjoni f'demokrazija parlamentari.

Donnu qiegħed jingħad - u jiena ma nistax nifhem kif - li f'demokrazija b'saħħitha, f'demokrazija moderna u f'demokrazija li qiegħda tfittex it- trasparenza, lill-Oppożizzjoni trid tlibbisha waħda mill-armaturi li għandna fil-kuridur f'dan il-Palazz, biex bilkemm tkun tista' tiċċaqlaq pero' basta toqgħod għassa barra l-bieb ta' din il-Kamra bl-armatura ta' xi kavallier!

Dan se jkun ix-xogħol tagħha?

Mela għandha l-garzella li tiġi hawn u wara li jkunu saru l-affarijiet, tisma' x'ikun sar u toqgħod tikkritika jew tieħu paċenzja għaliex l-affarijiet ikunu diġa' saru.

Donnu qed jingħad ġo dan il-Parlament, bl-aktar mod stramb u bl-aktar mod li jikkontradixxi dak li ntqal fil-passat, li l-Oppożizzjoni għandha xi rwol li tiġi hawn u tisma' biss u ma jkollha x'taqsam assolutament xejn f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-affarijiet li jkunu għaddejjin fl- amministrazzjoni tal-gvern.

Qisu qed jintqal li aħna bħala oppożizzjoni għandna r-rwol tagħna f'dan il-Parlament pero' ma nindaħlux f'dak li jkun qiegħed jiġri fil-korpi tal-gvern.

Qisu l-Partit Laburista qed jgħidilna: Ma tarax!

Jiena qiegħed fil-gvern u l-Enemalta jiena mmexxiha.

Tindaħallix!

GĦaliex l-argument tal-Prim Ministru huwa li r-rwol ta' l- oppożizzjoni m'huwiex li ssegwi u tikkritika dak kollu li jkun qiegħed jiġri fil-korpi, fl-awtoritajiet u fil-kumpanniji kollha li għandna f'dan il-pajjiż as we go along.

Pero' jekk li qed jgħid il-Gvern m'huwiex dan, jekk huwa qed jgħid li għandna d-dritt li nsegwu u li nikkritikaw pero' mhux li jkollna membru fuq il-bord, allura l-argument huwa differenti.

Allura l-argument tal-Gvern huwa li aħna għandna dan ir-rwol li nikkritikaw pero' ma jridx jagħtina l-informazzjoni, ma jridx li nkunu biċċa mill-borma ħalli nkunu nafu x'inhu għaddej u ma jridx jagħtina l-għodda sabiex nikkritikaw sewwa u l-mezz biex verament ikollna l-polz tal-kumpannija u nifhmu għaliex qegħdin jittieħdu - jew mhux qegħdin jittieħdu - ċerti deċiżjonijiet.

Bir-rispett kollu, irrid ngħid li jekk qed jintuża dan it-tip ta' argument allura ma jistax ikun li naqblu għaliex l-argument finali huwa li l- Oppożizzjoni qiegħda hawn biex issegwi u tagħmel skrutinju serju u responsabbli tal-ħidma tal-Gvern u għalhekk trid tingħata l-għodda kollha biex dan tkun tista' tagħmlu.

Issa, meta kien hemm Gvern Nazzjonalista, dan għażel li jagħti d-dritt lill-Oppożizzjoni li jkollha r-rwol u l-piż nazzjonali biex tagħmel dak ir-rwol, li tagħmel skrutinju serju u ta' l- affari tiegħu billi tingħaqad mal-grupp ta' diretturi responsabbli minn dawn il-kumpanniji ħalli tkun taf x'ikun għaddej u b'hekk il-kritika tagħha tkun ibbażata fuq il-fatti u tkun bis-sens.

GĦalhekk, bir-rispett kollu, jiena ma naqbel xejn ma' l-argument li donnu qiegħed jitressaq quddiem din il-Kamra u ċioe' li l-Oppożizzjoni għandha xi garzella li tillimitalha l- funzjoni sempliċement biex issegwi minn barra b'mod kiesaħ u biered dak li jkun qiegħed jiġri minn ġewwa l-Gvern.

Intqal li din hija sistema Anglo-Sassona, sistema li aħna writna jew ikkupjajna mis-sistema Ingliża dwar kif titmexxa d-demokrazija parlamentari f'pajjiżna.

Bir-rispett kollu, jiena nerġa' nirrepeti li s-sistema Anglo- Sassona tara u tpoġġi rwol attiv ta' skrutinju serju mill-oppożizzjoni fuq l-operat tal-gvern.

Issa, x'għodda tagħti lill-oppożizzjoni hija kwestjoni oħra; kull pajjiż ivarja, mhux il-pajjiżi kollha għandhom il-Public Accounts Committee, mhux il-pajjiżi kollha għandhom l-awditur u mhux il- pajjiżi kollha għandhom ir-rappreżentanti ta' l-Oppożizzjoni jew persuna ta' fiduċja fuq ċerti bordijiet.

Pero' jkun hemm pajjiżi li jkollhom varjazzjonijiet ta' dan kollu u s-sistema Anglo-Sassona tpoġġi piż fuq l- oppożizzjoni biex taqdi dan ir-rwol u tagħtiha għodod differenti biex tkun tista' taqdi dan ir-rwol.

In-nomina ta' membri ta' fiduċja ta' l- oppożizzjoni fuq bordijiet tal-gvern hija biċċa minn ħafna għodod li l- pajjiż għoġbu jagħti lill-Oppożizzjoni biex taqdi l-funzjoni tagħha fl- interess tal-pajjiż u dan il-Gvern din l-għodda jrid ineħħihielna.

Il-Prim Ministru uża l-kliem ''divide and rule'', u qal: GĦalfejn lill- Kap ta' l-Oppożizzjoni se nagħtuh dritt li jinnomina membru ta' fiduċja fuq dawn il-bordijiet?

Hekk se taqsamhom, se tittimbra, se jkollok in- Nazzjonalist u l-Laburist.

Imma skużi!

Madam Speaker, taf fejn twassalna din il-loġika?

B'din il-loġika nistgħu nneħħu d-deputy speaker u nistgħu anke ngħidu li ċ-chairman tal-Public Accounts Committee ma jkunx membru mill-Oppożizzjoni.

Din il-loġika tista' twassalna anke biex inkissru kompletament kwalunkwe sistema, set-up jew pass 'il quddiem li għamilna s'issa fejn biex tikber il-fiduċja jkun hemm persuni li jgawdu b'xi mod jew ieħor l-appoġġ ta' l-Oppożizzjoni.

Imma Allaħares nibdew nużaw din il- loġika u din lanqas hija konsistenti min-naħa tal-Gvern.

GĦaliex inti ma tistax illum targumenta mod u għada targumenta mod ieħor.

Qed ngħid dan għaliex ġimgħatejn ilu ġo dan il-Parlament ġie propost minn diversi deputati min-naħa tal-Gvern sabiex fuq il-Kummissjoni Nazzjonali ta' l-Edukazzjoni jkun hemm rappreżentant ta' l-Oppożizzjoni.

Anke fil- Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' hemm rappreżentanti ta' l- Oppożizzjoni u tal-Gvern, jiġifieri n-naħa li għandha l-maġġoranza f'dan il- Parlament.

GĦaliex din hija ħaġa oħra li nitfixklu fiha f'dan il- Parlament.

Aħna ngħidu li għandna gvern u oppożizzjoni pero' teknikament m'huwiex hekk.

Fuq dik in-naħa għandek maġġoranza u fuq din in-naħa għandek minoranza.

Il-gvern jagħmluh il-prim ministru u l-ministri għax il- back-benchers m'humiex parti mill-gvern imma huma deputati bħalma aħna deputati aħna.

Apparti minn dan kollu, hija ħaġa tajba li nħass il-bżonn li fuq kummissjoni nazzjonali mportanti, bħall-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita', jkun hemm rappreżentanti tal-gvern u ta' l-oppożizzjoni.

GĦalhekk l-Oppożizzjoni ntalbet biex tinnomina membru hi u f'dan il-każ ġejt nominat jiena, u dan huwa unur għalija u nieħu pjaċir bħalma m'għandix dubju li huwa unur għalih u jieħu pjaċir anke r-rappreżentant tan-naħa tal- Gvern fuqha.

Imma l-punt m'huwiex dan.

Il-punt huwa: GĦaliex jiena qiegħed fuq il-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' u nominat mill- Oppożizzjoni, allura qegħdin inkissru?

U l-istess fil-każ tal-Kummissjoni Nazzjonali ta' l-Edukazzjoni.

Jekk jiena qiegħed hemm, jiena qiegħed hemm biex insegwi d-diskussjoni li qiegħda ssir, biex nieħu sehem fiha u nkun naf kif inhi sejra u allura nifhem iżjed għaliex wasalna għal ċerta konklużjoni u mhux oħra.

Id-divide and rule huwa argument, Madam Speaker, li huwa perikoluż fl-użu tiegħu għaliex ifisser li se jitfagħna f'direzzjoni li tista' twassalna għal ħafna konklużjonijiet żbaljati oħrajn .

Intuża l-argument tal-partitokrazija u għalkemm napprezza li kulħadd jista' jiżloq daqsxejn u kultant tista' tiġri anke lili ...

Dalgħodu din ġrat lill-Onor.

Anġlu Farrugia li donnu fehem li l-argument tal- partitokrazija ressqu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Fil-fatt l-argument tal- partitokrazija tressaq mill-Prim Ministru, pero' jiena naqbel ma' l- istatement li għamel l-Onor.

Anġlu Farrugia li l-argument tal- partitokrazija m'għandu x'jaqsam xejn ma' din il-liġi.

L-argument tal- partitokrazija ma jidħol xejn għaliex, nerġa' nirrepeti, l-argument tal- Prim Ministru huwa li partit iħokk dahar ieħor.

Tajba din!

Allura jekk ftehemna biex nagħmlu Awditur Ġenerali qed inħokku dahar xulxin.

Jekk ftehemna li naħsbu biex ikollna chairman tal-Public Accounts Committee magħżul mill-Oppożizzjoni qed inħokku dahar xulxin, jew qegħdin infittxu verament x'inhu l-interess ta' dan il-pajjiż?

Kif tista' targumenta li dan kollu huwa partitokrazija meta l-interess ġenwin tagħna t-tnejn - mhux tagħna biss - huwa li lil dan il-pajjiż nimmaturawh politikament?

GĦaliex nużaw dan l-argument li jispiċċa jimmina kulma nagħmlu?

Min-naħa ta' l- Oppożizzjoni aħna niċħdu li din hija kwestjoni ta' partitokrazija.

Din hija kwestjoni li aħna rridu nimxu u nimmaturaw fil-politika f'pajjiżna, irridu s-serjeta' għal pajjiżna, rridu li tidħol it-trasparenza u naqblu ma' kull ħaġa li tista' twassal għal dawn l-għanijiet.

Imbagħad kellna argument gustuż ieħor li ntuża mill-Prim Ministru fejn qal li ladarba daħħalna l-Awditur Ġenerali allura issa m'hemmx il-bżonn li l-Oppożizzjoni tibqa' tinnomina r-rappreżentant tagħha.

Bir-rispett kollu, jiena ma naqbilx ma' dan u għandi suspett qawwi li huwa minħabba f'hekk li kien hemm din l-għaġġla kollha biex titressaq din il-liġi.

GĦaliex tipprova targumenta u tiġġustifika li tisraq dan id-dritt ta' l- Oppożizzjoni billi taħbiha taħt l-umbrella ta' l-Awditur Ġenerali?

Din hi l-għaġġla kollha.

Il-bqija x'qegħdin niddiskutu hawnhekk?

Għad fadlilna x'niddiskutu diversi liġijiet oħrajn.

Irridu nipprovaw nimxu ma' skeda ta' xogħol parlamentari u m'hemm ebda raġuni għaliex din il-liġi rridu ngħadduha daqshekk malajr pero' qegħdin jgħidulna li trid tgħaddi qabel ma naġġornaw għas-sajf.

Bir-rispett kollu, jiena naħseb li ma kien hemm assolutament ebda urġenza wara din il-liġi pero' hemm importanza enormi warajha.

Jiena nistaqsi: GĦaliex il-Gvern iddeċieda li jrid jiddiskutiha malajr?

U r-risposta hija għaliex irid jaħbiha taħt l-umbrella ta' l- Awditur Ġenerali.

Mela għamilna pass tajjeb ħafna 'l quddiem u pass ta' maturita' kbira f'dan l-aspett pero' issa ma nkissruhx u ma nxaqquhx b'pass ieħor lura, qisna qegħdin niżfnu t-tango, pass 'il quddiem u pass lura.

Dan il-pass kien ħolma li kompla kabbar u kattar dak li kien daħal diġa' fi snin li għaddew bil-Kumitati tal-Kamra, b'mod partikolari l- Kumitati tal-Kontijiet Pubbliċi u l-għażla taċ-chairman ta' l-istess kumitat min-naħa ta' l-Oppożizzjoni u issa kompla bil-pass loġiku u naturali li l-awditur issir uffiċjal ta' dan il-Parlament u mhux uffiċjal tal-gvern.

Pero' jonqos pass ieħor x'jittieħed, ma tistax tieqaf hemm.

Jonqos pass ieħor biex iċ-ċirku jingħalaq u dan hu li l-amministrazzjoni ta' dan il-Parlament tinqata' mill-gvern.

Hemmhekk ikun komplut iċ-ċirku, meta finalment l-amministrazzjoni ta' dan il-Parlament, Madam Speaker, issir kompletament indipendenti u ma tibqax tiddependi fuq il-gvern.

GĦaliex s'issa l-Ombudsman u l-Awditur Ġenerali għamilnihom uffiċjali ta' dan il-Parlament pero' kollha kemm aħna nifhmu li s-salarju ta' dawn in- nies, il-pagi, il-kondizzjonijiet u l-ispejjeż huma parti minn dan il- Parlament li fl-aħħar mill-aħħar jibqa' jaqa' taħt il-Gvern.

Kulma jrid jagħmel il-ministru tal-finanzi, Madam Speaker, huwa li jagħlaqlek il-vit finanzjarju u inti mbagħad ikollok tagħlaq il-vit ta' l-Awditur u l-vit ta' l-Ombudsman u jkollok dawn l-effetti kollha.

Mhux qed ngħid li se jsir hekk, imma qed ngħid biss li dan huwa l-argument loġiku li bilfors jġiegħlek tasal għall-għeluq taċ-ċirku sħiħ.

L-amministrazzjoni tal- Parlament trid issir indipendenti mill-gvern u hemmhekk inkunu għamilna proċess importanti ħafna.

Imma la għamilna dan il-pass 'l quddiem tajjeb ħafna ta' l-Awditur, allura kif se nagħmlu dan il-pass lura, kif se nisirqu dan id-dritt li l-Oppożizzjoni għandha u li huwa dritt li m'għandu x'jaqsam xejn ma' l-Awditur?

GĦaliex qed ngħid dan?

Għaliex l-Awditur x'jagħmel?

L-Awditur jivverifika li l-affarijiet qegħdin isiru sew.

U dan id-dritt - u hawn hi d-differenza kbira, u hawn se nkun eku ta' dak li kien jgħid, fost id-diversi deputati f'din il-Kamra, l-Onor.

Lino Spiteri u qalu mhux darba, qalu mijiet ta' drabi f'dan il-Parlament, li l-importanti mhux li tiċċekkja meta l-froġa tkun saret imma li tkun hemm u tivverifika x'qed isir waqt li l-affarijiet mexjin - li l-Oppożizzjoni tinnomina membru fuq il-bordijiet tal-gvern kien biex inti tkun hemm preżenti u tkun taf x'qiegħed isir biex jinqata' l-paroli, biex jinqatgħu s-suspetti u biex titkattar il-fiduċja.

Din hi d-differenza bejn l-Awditur u membru nominat mill-oppożizzjoni fuq il-bordijiet.

Wieħed jidħol meta l-ħaġa tkun saret u l-ieħor jidħol meta l-ħaġa tkun għadha fil-moħħ, meta għadha qed tberren f'moħħna u hemm baħar jaqsam bejniethom it-tnejn.

L-argument ta' l- Awditur ma jidħol xejn f'din il-kwestjoni, Madam Speaker.

Imbagħad ħaġa oħra li ma stajtx nifhem huwa l-argument li ressaq il-Prim Ministru, jekk fhimtu tajjeb.

Jekk le niskuża ruħi u forsi jinterrompini u jgħidli li fhimtu ħażin.

MADAM SPEAKER: Ippermettili ninterrompik Onorevoli għaliex skadilek il- ħin u għandek bżonn extension.

ONOR.

ALFRED SANT: Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.

LOUIS GALEA: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Lawrence Gonzi jkompli jitkellem.

Il-Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill-Kamra, Madam Speaker, u nipprova ma ntawwalx wisq.

Argument ieħor li ressaq il-Prim Ministru - dejjem nirripeti jekk fhimtu tajjeb - hu li l- Oppożizzjoni għandha tipparteċipa fl-oqsma ta' l-ambjent, ta' l-edukazzjoni u fl-affarijiet barranin, pero' f'dak li għandu x'jaqsam ma' amministrazzjoni ta' kumpanniji allura hemmhekk l-Oppożizzjoni m'għandux ikollha r-rappreżentant tagħha.

Semma l-ambjent u allura nġib quddiem għajnejja l-Awtorita' ta' l-Ippjanar u l-kompożizzjoni tal-bord ta' l- awtorita' u r-rappreżentant min-naħa ta' l-Oppożizzjoni nnominat fuq l- Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Fl-ambjent iva, imma x'inhi d-differenza allura?

B'edukazzjoni naħseb li l-Prim Ministru kien qed jifhem il-Kummissjoni Nazzjonali ta' l-Edukazzjoni forsi.

Allura hemmhekk iva, l-Oppożizzjoni tinnomina rappreżentant tagħha.

Fl-affarijiet barranin ma fhimtx fejn, ma fhimt assolutament xejn fejn.

Fil-pulizija iva, l-Oppożizzjoni tinnomina rappreżentant.

Għaliex f'dawn l-affarijiet iva, mbagħad fil-kumpanniji tal- gvern, li huma l-kumpanniji tal-poplu Malti u Għawdxi kollu u mhux ta' 50% jew ta' 51% biss, le.

Dawn huma l-kumpanniji tagħna lkoll, mit-taxxi li jien inħallas u li ftit anqas min-nofs il-poplu Malti li vvota lill-Partit Nazzjonalista jħallas u ftit iżjed min-nofs il-poplu li vvota lill-Partit Laburista jħallas.

Għandna dawk il-kumpanniji u nibbenefikaw minnhom kollha kemm aħna.

Nixgħel is-switch u jkolli d-dawl, bħalma għandu kulħadd.

Jien għandi sehem fl-Enemalta, jien għandi dritt fl-Enemalta u bħali għandhom dawk kollha li b'xi mod jew ieħor igawdu mis-servizzi ta' dawn il-kumpanniji.

Allura x'inhi din li l-Gvern ma jridx li l- Oppożizzjoni jkollha r-rappreżentant wieħed tagħha biex ikun jaf u jkun konxju ta' l-affarijiet kif ikunu għaddejjin?

Imma x'inhi?

Għaliex fl- ambjent iva, fil-pulizija iva, fl-edukazzjoni iva, imma fl-Enemalta jew f'xi kumpannija oħra le?

X'inhi r-raġuni?

U tfittex ir-raġuni u ma ssibhiex, Madam Speaker.

Biex ma ntawwalx se nsemmi xi punti li diġa' saru mill-Kap ta' l- Oppożizzjoni fid-diskors tiegħu l-bieraħ.

Irridu niftakru li r-raġuni ewlenija li għaliha kienet tressqet din il-liġi fi żmien Gvern Nazzjonalista, is-sens li mmottiva lill-Gvern Nazzjonalista biex jagħti dan id-dritt lill-Oppożizzjoni - għaliex ta dritt importanti lill-Oppożizzjoni - kien f'xenarju li ddeskriva l-Kap ta' l-Oppożizzjoni l-bieraħ, xenarju jew ċirkostanzi f'pajjiżna li fihom persuni u ndividwi fil-politika kienu qed jiġu mċappsa, kienu qed jiġu mitfugħin taħt dellijiet, kienu qed jiġi mgħoddija minn ċerti angoli, minn ċerti kuriduri għaliex politikament hekk kien jaqbel.

Kien xenarju li kien jinkludi tfigħ ta' suspetti fuq l-għoti ta' kuntratti, ta' metodi u minn kollox.

Allura x'kien ir-riżultat ta' dan?

Indipendentement mill-vantaġġ politiku jew żvantaġġ politiku li joħroġ, naħseb li għandna naqblu kollha kemm aħna, b'idejna fuq il- kuxjenza, li r-riżultat ta' dan kollu kien li ġiet imminata s-serjeta' tal- politiċi Maltin u Għawdxin.

Intefa' dell fuq is-sistema politika f'pajjiżna u kellu dmir il-Gvern dak iż-żmien li juża pass anke drastiku biex jipprova jsalva dik il-fiduċja li hemm bżonn fil-klassi politika ta' dan il-pajjiż.

U dak il-pass kuraġġuż, ħafna kuraġġuż li ħa l-Gvern Nazzjonalista, kien li jgħid: Ara, jien se nikxef lili nnifsi kompletament.

Intom qed tgħidu li jien rrid naħbi, intom qed tgħidu li nieħdu d- deċiżjonijiet wara l-bibien magħluqin, intom qed tgħidu li nieħdu d- deċiżjonijiet għal barunijiet, intom qed tgħidu dan kollu, kollox sew.

Mela ħa ngħidilkom x'nagħmlu: Ejjew intom u agħmlu parti mill- organizzazzjonijiet, mill-korpi, mill-bordijiet tal-gvern u kienu preżenti ħalli tkunu tafu x'ikun għaddej.

Jien m'għandix x'naħbi, issa xi tridni nagħmlilkom iżjed.

Poġġejt lili nnifsi għarwien quddiemkom.

Hekk qal il- Gvern Nazzjonalista dak iż-żmien quddiem l-Oppożizzjoni u qalilha biex tibgħat rappreżentant tagħha għaliex ma kellu xejn x'jaħbi.

Dik kienet waħda mir-raġunijiet li mmotivat żgur lill-Gvern Nazzjonalista meta wasal biex ħa d-deċiżjoni importanti li jagħti dan id-dritt lill-Oppożizzjoni.

Imma issa, Madam Speaker, il-loġika ta' moħħi targumenta bil-kontra għaliex jekk qabel kellek Gvern li neżza' lilu nnifsu u qal lill- Oppożizzjoni.

Ejja ħa tieħu sehem, ejja ħa nurik, ejja ħalli inti tkun taf x'inhu għaddej, issa skużi, issa għandi gvern li qed jgħidli bil-kontra.

Issa għandi gvern li qed jgħid: Dak id-dritt se nneħħihulek.

Issa għandi gvern li qiegħed jgħid: M'għandekx dritt tieħu parti f'dawn id- deċiżjonijiet.

M'għandekx dritt tinnomina rappreżentant għax dak dritt tiegħi.

Jekk tagħsar ftit iżjed din tfisser xi ħaġa oħra għaliex jekk il- Gvern qiegħed jgħid li l-Oppożizzjoni m'għandhiex id-dritt tinnomina membru ta' fiduċja tagħha, allura dan ifisser li l-Gvern qiegħed jgħidilna li ma jridx Nazzjonalisti fuq il-bordijiet.

Hekk qed jgħid?

Qed jgħid li jrid Laburisti biss?

Hekk qed jgħid?

Għaliex issa rridu nistaqsu lilna nfusna xi tfisser fil-prattika din.

Hu x'qed jgħid?

Fuq il-bord ta' l-Enemalta jrid Laburisti biss jew qiegħed jgħid li: Jien irrid inpoġġi nies li għandi fiduċja fihom jien biss u mhux li għandek fiduċja fihom int. Imma skużi, fil-prattika din xi tfisser meta qed tneħħi dan id-dritt lill- Oppożizzjoni?

Xi tfisser?

Tfisser jew ma tfissirx li inti qed tgħid li ġol-bordijiet trid Laburisti biss u ma tridx Nazzjonalisti?

Din hi mistoqsija leġittima għaliex is-sens komun iwasslek għal din il- konklużjoni.

Jekk inti veru temmen li ma tagħmillekx differenza li jkollok Nazzjonalisti jew Laburisti, basta jkunu kapaċi, jekk veru dak huwa l- kriterju, jinnominahulekx il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jew jinnominahulekx Ċikku l-poplu, x'differenza tagħmilek jekk sadanittant il-persuna tkun kapaċi, teknikament ta' esperjenza u tkun magħrufa li tista' tagħti kontribut?

Għalfejn dan?

Jekk mhux għaliex l-argument hu li ma tridx Nazzjonalisti li jkunu f'dawn il-bordijiet.

Jekk inhu hekk allura aħjar ma noqogħdux ningannaw in-nies u ngħiduha ċara u tonda, Madam Speaker.

Jekk dan id-dritt ta' l-Oppożizzjoni qed jitneħħa għal din ir-raġuni allura aħjar ikun sinċier il-Gvern mal-poplu Malti u jgħid: Iva, jiena ma rridx Nazzjonalisti biex joqogħdu jfixkluni u rrid li dawn il-bordijiet jitmexxew mil-Laburisti biss.

Imbagħad pero' jrid jiġġustifika ruħu kif ikun konsistenti mal-programm elettorali tiegħu u kif jgħid "għal tmexxija nadifa" u kif jgħid li d-"deċiżjonijiet m'għandhomx jittieħdu bil-magħluq u fil-moħbi" u kif allura se nżidu t-trasparenza u l-accountability".

Irid jiġġustifika dawn l-affarijet għaliex ma tistax tikkontradixxi lilek innifsek il-ħin kollu.

Tkun għidt mod tmien xhur, disa' xhur ilu u issa tagħmel mod ieħor.

Madam Speaker, nagħlaq hawn għaliex domt iżjed milli xtaqt.

Nibża' li b'dan il-pass li qiegħed jittieħed f'dan il-mument u f'dawn iċ- ċirkostanzi, dan il-pajjiż mhux se jgawdi u m'hu se jieħu xejn minn din il- liġi.

Suppost li qegħdin niġu hawnhekk biex nagħmlu s-sagrifiċċji tagħna fl-interess ta' dan il-pajjiż.

Kull ħaġa li nipproponu ġo din il-Kamra ssir fl-interess ta' dan il-pajjiż.

X'qed jieħu l-pajjiż minn din il-liġi?

It-tweġiba hi: Xejn.

Il-pajjiż qiegħed jitlef minnha din il-liġi u jien jiddispjaċini ħafna.

Waħda mill-iktar affarijiet li tiffrustrak meta tkun deputat, Madam Speaker - u qed niskopriha bil-mod din - hi li din hija Kamra fejn suppost qegħdin nagħmlu ħilitna biex nikkonvinċu lil xulxin mentri tieħu l-idea li tiġi hawn toqgħod titkellem u jittollerawk titkellem pero' d-deċiżjoni tkun diġa' ttieħdet.

Se nivvotaw pero' d-deċiżjoni ttieħdet u there's no going back.

Għalxejn l-argumenti kollha li tkun ipprovajt tressaq biex tikkonvinċi lil xi ħadd tan-naħa l-oħra li b'din il- liġi pajjiżna m'hu qed jieħu xejn u fil-verita' qed jitlef u mhux qed jirbaħ.

Ma nafx fadalx xaqq ta' dawl, jekk hux 1% tama, li nipprova nikkonvinċi lill-Gvern li jieqaf u jirrifletti ftit iżjed u jgħid: Imma jien x'qed niggwadanja minnha din?

Dak il-1% tama nagħlaq bih bħala l-appell tiegħi f'dan id-diskors, appell indirizzat lill-Prim Ministru biex jistaqsi lilu nnifsu x'qiegħed jieħu l-pajjiż minn liġi li qiegħda tisraq lill- Oppożizzjoni wieħed mid-drittijiet stabiliti tagħha.

U jekk it-tweġiba hi li l-pajjiż m'hu qed jieħu xejn, assolutament xejn, anzi qed jitlef, allura għandu bħala Prim Ministru jfittex l-interessi ta' dan il-pajjiż u jwaqqaf il-kors ta' din il-liġi.

Nirringrazzjak.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Grazzi, Madam Speaker.

Il-bieraħ fid-diskors tal- Kap ta' l-Oppożizzjoni - u anke xi ftit jew wisq fid-diskors ta' l-Onor.

Gonzi - smajna kritika bil-miftuħ għal dan l-Abbozz ta' Liġi li jħassar l- Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni.

Il-bieraħ smajna li dan huwa att ta' arroganza, ta' biża', ta' ħabi, ta' ingann, kliem li drajna nisimgħuh, Madam Speaker.

Jien nemmen li jekk irridu nagħtu isem lil dan l-Att li għandna quddiemna f'dan il-Parlament insejħulu "Att ta' Konsistenza".

U għaliex "Att ta' Konsistenza"?

Kieku l-Partit Laburista mill-bankijiet ta' l-oppożizzjoni kien tkellem mod ieħor meta fil-bidu tas-sena 1996 il-Gvern Nazzjonalista kien ressaq abbozz ta' liġi quddiem din il-Kamra, kieku l- Partit Laburista tkellem b'mod differenti dak inhar ngħid iva, ngħid li l- Oppożizzjoni llum għandha raġun u verament huwa forsi każ ta' biża', ta' arroganza, ta' ħabi u ta' ingann.

Imma meta wieħed jinnota l-konsistenza sħiħa bejn dak li kien jgħid il-Partit Laburista fl-oppożizzjoni u dak li għadu jgħid sal-lum illum li huwa fil-gvern, wieħed ma jistax jaċċetta din il-kritika li saret min-naħa ta' l-Oppożizzjoni.

Il-bieraħ il-Prim Ministru semma' ċar u tond u spjega x'inhu l-irwol ta' Gvern u x'inhu l-irwol ta' l-oppożizzjoni.

Naħseb li aħna rridu nitilqu minn hemmhekk biex wieħed jifhem x'aħna nagħmlu llum hawnhekk.

Ġeneralment kull ħames snin f'pajjiżna tissejjaħ elezzjoni ġenerali fejn il-poplu jintalab jivvota, jagħżel il-membri tiegħu, u mhux biss jagħżel il-membri tiegħu imma jagħżel ukoll lil dak il-partit li jrid imexxih fil-ħames snin li jkunu ġejjin u lill-partit l-ieħor jgħidlu: Isma', inti forsi għadek m'intix ippreparat biżżejjed biex tkun fil-gvern u allura ma nistax nagħtik il-maġġoranza.

U jiena naħseb li dawn id-distinzjonijiet bejn gvern u oppożizzjoni għandhom ikunu ċari.

Għaliex qed ngħid hekk?

L-argument tal-partitokrazija żgur li għandu x'jaqsam ma' l-abbozz ta' liġi li qed inressqu llum għax ejja ngħidu, għall-grazzja ta' l-argument, li l-Onor.

Farrugia ma tantx spjega tajjeb dan il-punt, kif qal l-Onor.

Gonzi, pero' żgur li spjega tajjeb li l-Partit Nazzjonalista fil-gvern sa mil-bidu tiegħu qaċċat lil kulħadd 'il barra u ħlief attivisti u partitarji ma ħatarx fuq bordijiet ta' korporazzjonijiet u ta' bosta kumitati oħrajn, proprju l-kuntrarju ta' x'inhu jiġri llum.

Anke l-Prim Ministru semma' li xi kultant jirċievi kritika min-naħa tal-partitarji, fis-sens li hemm Laburisti li jemmnu li għandna nimitaw lill-Partit Nazzjonalista u naqbdu u nqaċċtu lil kulħadd 'il barra, kif għamlu huma meta telgħu fil-gvern.

Ċertament li llum is-sitwazzjoni mhijiex hekk, Madam Speaker, u jien ngħid li hekk għandu jkun, li għandu jkun hemm taħlita, u l-importanti mhuwiex il-kulur politiku imma kemm inti kapaċi u kemm int tekniku u mhux jekk dak ipproponihx Ċikku jew Peppi, l-importanti li inti kapaċi u inti tekniku.

Dak li għamel Gvern Laburista.

Meta Gvern Laburista jiġi biex jaħtar bordijiet u kumitati ma joqgħodx iħares lejn il-kulur politiku imma jekk intix kapaċi jew le, int ta' liema partit int.

Jien nistaqsi wkoll: X'jiswa li jkollok persuna waħda biss differenti mill-kumplament tal-bord jew kumitat?

Ma jiswa xejn li individwu wieħed, li jkun nominat fuq bord jew kumitat, jgħid il-veduti tiegħu meta l-kumitat kollu huwa kontrih, għaliex ovvjament hemm l-interess tal-gvern fin-nofs.

Allura l-argument li semma' il-bieraħ il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, li qisu l- Gvern irid jikkmanda kollox hu ...

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Jeffrey Pullicino Orlando, bil-permess ta' l- Onor. Abela.

ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO: Il-ħabib tiegħi qed jikkontradixxi lilu nnifsu.

Filli qed jgħid li hemm taħlita kbira - u nixtieq li jippreċiża fejn hi din it-taħlita kbira fil-bordijiet li ġew ikkostitwiti dan l-aħħar - u mbagħad min-naħa l-oħra qed jgħid li jekk ikollna rappreżentant wieħed biss fuq bord ħa jsib lil kulħadd kontrih.

Issa jew hemm taħlita u allura jekk hemm verament din it-taħlita mhux se jkun hemm dan il-konċentrament kontra r-rappreżentant ta' l-Oppożizzjoni, jew inkella din it-taħlita ma teżisti xejn.

U jien nixtieq li l-Onor.

Abela jippreċiża kliemu u jgħidilna fejn qiegħda din l-imbierka taħlita u f'liema bord qiegħda.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Madam Speaker, dak li kont qiegħed ngħid jien irid jiġi nkwadrat fid-dawl tad-diskors li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni għamel il- bieraħ meta qal li l-Gvern preżenti jrid jikkmanda hu biss u jmexxi hu biss.

U jiena staqsejt: X'jiswa li jkollok persuna waħda nominata min- naħa ta' l-oppożizzjoni?

X'jiswa li l-gvern tal-ġurnata jaċċetta n-nomina ta' rappreżentant ta' l-oppożizzjoni?

Fejn hu l-bilanċ li llum ġie maħluq permezz tal-politika ġdida li għoġbu jdaħħal il-Prim Ministru, fejn mhux qed iħares lejn il-kulur politiku?

Għidt ukoll li l-Prim Ministru ħafna drabi jkun ikkritikat għaliex proprju m'għamilx kif għamel il-Partit Nazzjonalista fl-1987 meta xkupa lil kulħadd 'il barra u għażel bordijiet totalment b'attivisti tal-Partit Nazzjonalista.

Jiena m'iniex se nsemmi ismijiet għaliex ma nafhomx bl-amment pero' ċertament li meta wieħed iħares lejn dawn il-bordijiet kif maħtura mill-Gvern Laburista jsib bilanċ mhux abbażi ta' politika partiġġjana imma abbażi ta' kemm inti tajjeb u kemm inti tekniku fil-qasam li għalih ġejt magħżul f'dak il-bord partikolari.

(Interruzzjonijiet) Iva, nirrijafferma li bil-bordijiet maħluqa u maħtura mill-Gvern preżenti il-bilanċ qed jinżamm bil-fatti.

L-ewwel tkellimt f'liema żmien iddaħħlet din il-liġi li llum qed nipproponu li titħassar - dan kien il-bidu ta' l-1996 meta kienet riesqa l- elezzjoni ġenerali fejn ovvjament anke s-sħana ta' l-elezzjoni kienet bdiet riesqa u mhux biss is-sħana tas-sajf - u ċertament li l-kritika ġustifikata li l-Partit Laburista kien qed jagħmel dak iż-żmien bdiet toqros lil partit fil-gvern.

U allura jekk il-partit fil-gvern kien tant jemmen li għandu jkun hemm trasparenza u kien tant jemmen li għandu jkun hemm tmexxija miftuħa, għaliex ma daħħalx din il-liġi qabel l-1996 Kellu żmien kieku ried!

Jien nistaqsi: Għaliex ħass il-ħtieġa li miżura bħal din tidħol fil-bidu tas-1996 meta kien qed jirċievi dik il-kritika kollha mill- Oppożizzjoni Laburista ta' dak iż-żmien?

MADAM SPEAKER: L-Onor.

ONOR.

JEFFREY PULLICONO ORLANDO: Madam Speaker, jiddispjaċini li qed ikolli nerġa' nintervjeni.

Il-ħabib tiegħi qed jerġa' jirripeti insinwazzjonijiet li kienu jsiru qabel l-elezzjoni ta' l-1996.

Kienet speċifikament din ir-raġuni li wasslitna biex nipproponu din il-liġi.

Issa li l-Partit Laburista ilu fil-gvern għal dawn l-aħħar disa' xhur u issa li ġie pprovat li dak li kien jingħad ma kien xejn ħlief sempliċi insinwazzjonijiet - għaliex s'issa mbierek Alla ħadd ma ġie pproċessat u l- ebda prova konkreta ma tressqet - l-Onor.

Abela m'għandux jibqa' għaddej b'din il-kantaliena.

Il-Partit Nazzjonalista fil-gvern ressaq din il-liġi biex dawn l-insinwazzjonijiet li saru qabel l-elezzjoni jisfaw fix-xejn.

ONOR.

CARMELO ABELA: Madam Speaker, jien smajt kemm-il Kap ta' l- Oppożizzjoni u kemm lill-Onor.

Gonzi u għalkemm ma qbiltx ma' ħafna minn dak li qalu, ma ħassejtx li kelli nintervjeni waqt li kienu qed jitkellmu.

Issa jekk jiena qed ngħid xi ħaġa li n-naħa l-oħra ma taqbilx magħha ....

(Interruzzjonijiet) Dan mhux każ li jien ikkwotajt ħażin x'qal l-Onor.

Pullicino Orlando għax jidhirli li għad irid jagħmel id-diskors tiegħu.

Jiena qed nagħti l-veduti tiegħi personali u anke dawk tan-naħa tal-Gvern - jew, kif qal l-Onor.

Gonzi, tan-naħa ta' min għandu l-maġġoranza - pero' ma naħsibx li qed nikkwota xi kliem milli qal l-Onor.

Pullicino Orlando.

Jekk mhux qed jaqbel miegħi għandu kull dritt li jitkellem warajja u jagħti l-veduti tiegħu.

Kont qed ngħid, Madam Speaker, li l-Gvern Nazzjonalista ma kienx ħass il- bżonn li jdaħħal din il-liġi qabel l-1996 meta kellu kull ċans kieku ried.

Waħda mir-raġunijiet kienet li l-bordijiet maħtura, għal kuntrarju tal- lum, kienu kollha ta' tendenza Nazzjonalista u allura inti bilfors tħoss il-bżonn li tilqa' b'xi ħaġa u tgħid: Isma', ejjew nagħmlu nomina għallinqas ta' persuna waħda min-naħa opposta, minn persuni li għandhom tendenzi politiċi differenti mill-gvern tal-ġurnata.

Qalulna wkoll li l-kritika tal-Partit Laburista kienet infondata u kien kollu tfigħ ta' tajn.

Mela allura dan jispjega l-fatt li wieħed għandu jħoss il-bżonn li jaħtar lil xi ħadd maħtur mill-Oppożizzjoni?

Forsi biex wieħed jgħid: Isma', dawn mhux kollha ta' tendenzi favur il-gvern tal- ġurnata imma hemm persuna wkoll maħtura b'fiduċja tal-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

U allura hawnhekk jista' wkoll jidħol element ta' partitokrazija li, għal kuntrarju ta' dak li qal l-Onor.

Gonzi, kien hawn persuni f'dan il-pajjiż li jakkużaw liż-żewġ partit l-kbar li qishom qed iħokku dar xulxin.

Fl-aħħar mill-aħħar il-partiti huma magħmula min-nies u kulħadd hu suġġett għall-iżball, ikollok kemm ikollok fiduċja fih Madam Speaker.

Għalhekk naħseb li hemm il-periklu li l-partitokrazija tirrenja, anke forsi mingħajr ma wieħed ikun irid, imma kif għidt, il-partiti huma magħmulin min-nies u mhux minn xi makna li ma tiżbalja qatt, għax anke l- makni jiżbaljaw.

Argument ieħor li jqum huwa lejn min hi l-lealta' ta' direttur ta' bord jew ta' kumpannija.

Hawn diskussjoni sħiħa jekk id-direttur ħaddiem għandux ikun leali lejn il-ħaddiema jew lejn il-kumpannija.

Għalhekk meta naħtru direttur tal-fiduċja tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni, l-lealta' tiegħu se tkun lejn il-Kap ta' l-Oppożizzjoni biss, jew inkella dan irid iħares anke l-interessi tal-kumpannija?

Kif qal l-Onor.

Gonzi, kulħadd għandu share mill-Enemalta, mit-Telemalta u minn korporazzjonijiet oħrajn, imma għalhekk jien fil-bidu għidt li f'pajjiż demokratiku ssir elezzjoni biex dawk l-istess kumpanniji tal-poplu jitħaddmu skond ix-xewqa tal-poplu li jkun eleġġa partit biex imexxi fl-aħjar interess ta' dawk il-kumpanniji u tan-nazzjon.

Għalhekk il-poplu jafda partit u mhux ieħor fil-gvern.

Kien hemm drabi fejn wera l-fiduċja tiegħu fil-Partit Nazzjonalista u kien hemm drabi oħra, kif ġara fl-aħħar elezzjoni, fejn il-poplu m'għoġbitux it- tmexxija tal-Partit Nazzjonalista u abbażi ta' dak li ppropona l-Partit Laburista biddel biex jafda t-tmexxija tal-pajjiż, inkluż anke tal- korporazzjonijiet, f'idejn il-Partit Laburista.

Jiena nistaqsi jekk fl-1996, meta ddaħħlet din il-liġi, kienx hemm mekkaniżmu sabiex jiġi mħares l-irwol ta' l-oppożizzjoni li tikkontrolla b'mod aħjar l-operat tal-gvern.

Dak iż-żmien kulma kien hemm kien il- Public Accounts Committee u anke hawn wieħed ta' min jiġbed l-attenzjoni kif kien jaħdem dan il-kumitat, fejn anke meta kienet tintalab informazzjoni ma kenitx tingħata kollha.

Meta wieħed jisma' lill-kelliema ta' l-Oppożizzjoni jitkellmu jaħseb li qabel kellna gvern miftuħ u li kien jgħid kollox - ovvjament apparti affarijiet ta' sigurta' li wieħed jifhimha - u li issa dan il-Gvern qed ineħħi xi dritt sagrosant li ma nafx minn fejn ġie - is-Sinjur Alla jaħfirli, qisu ġie mis-sema - u allura l-Oppożizzjoni se tkun imċaħħda minn xi ħaġa.

Jien niskanta kif jibqgħu iwebbsu rashom bi kritika bħal din meta, bis-saħħa taż-żewġ naħat, fl-amministrazzjoni l-oħra kienu twaqqfu l-Kumitati Permanenti tal-Kamra, inkluż il-Public Accounts Commitee, li dan l-aħħar reġa' ġie msaħħaħ permezz ta' l-Att dwar l-Awditur Ġenerali.

Permezz ta' din il-liġi tliet membri mill-Public Accounts Committee jistgħu jitolbu li jsir awditjar jew jinvestigaw xi ħaġa f'xi kumpannija jew korporazzjoni li jħossu li hemm bżonn li tiġi nvestigata.

Għalhekk jien naħseb li jeżisti l-mekkaniżmu biex l-Oppożizzjoni tiċċekkja lill-Gvern għall-kuntrarju ta' meta twaqqfet din il-liġi, minħabba li anke kif qal l-Onor.

Gonzi ż-żewġ partiti issa qablu dwar il-ħatra ta' l-Awditur Ġenerali, kif ukoll fuq l-inforzar u t-tisħiħ ta' l-Uffiċċju ta' l-istess Awditur.

Il-bieraħ il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, fost affarijiet oħra, semma wkoll il- bilanċ fuq it-televiżjoni.

Kumbinazzjoni l-bieraħ dehret aħbar fuq gazzetta lokali fejn intwera biċ-ċar kif kienet qed tiġi rreklamata t-taxxa tal-VAT.

Għal dik il-kritika kien hemm opportunita' fejn il-persuna msemmija tiċħad dawk l-affarijiet pero' sa dalgħodu stess din il-persuna msemmija ma ċaħditx din l-aħbar li dehret il-bieraħ.

Allura wieħed kif jista' - kif għamel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni l-bieraħ - jqabbel id-dħul tal-VAT fi żmien l-amministrazzjoni l-oħra mad-dħul tat-taxxi l-ġodda, meta qal li din ġiet imposta wara li l-Prim Ministru stess għamel daqshekk konsultazzjonijiet?

Żgur li dawn il-konsultazzjonijiet ma sarux mill- amministrazzjoni l-oħra meta ddaħħlet it-taxxa tal-VAT.

Ċertament li wieħed ma jistax jgħid li qed issir xi mpożizzjoni mill-Gvern Laburista meta ftit ilu kellna elezzjoni fejn il-poplu ta mandat ċar u fejn il-Gvern, anke wara l-elezzjoni, kompla għaddej bid-diskussjonijeit tiegħu ma' kull min hu nvolut f'dan is-settur.

Issemma wkoll il-kummerċ ħieles.

Jiena m'iniex ekonomista pero' naħseb li nasal biex nifhem u naċċetta li suppost is-suq jirregola lilu nnifsu.

Pero' kemm hi realta' f'pajjiżna li suq hekk żgħir jirregola lilu nnifsu?

Hawnhekk jorbot l-argument li semma l-Kap ta' l-Oppożizzjoni fejn ta spjegazzjoni ġdida għal meta qal: "Ħa jogħlew il-prezzijiet!"

Jien il- bieraħ smajtha l-ewwel darba din għax kien qed jitkellem fuq kif qed isir il-kontroll u li mhux sew li jixxandru l-ismijiet.

Allura l-Kap ta' l- Oppożizzjoni issa kif jista' f'daqqa waħda jibdel is-sinifikat ta' dak li kien qal u qisu qed iqabbel dak li kien qal ma' dak li qed isir issa, li l- Gvern ixandar l-ismijiet ta' min qed jabbuża mill-prezzijiet xi kultant esaġerati li jkunu qed jieħdu?

Il-Gvern għamilha ċara li jaqbel sakemm ikun hemm dħul ġust.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni l-bieraħ ipprova jsemmi bosta punti li xi kultant ma nafx kif jorbtu eżatt ma' dan li qed nitkellmu fuqu llum, u qal li din ukoll kienet parti mill-white paper "Il-Bidla Tkompli".

Naħseb li wasal iż-żmien li l-bidla tibda imma tibda għall-Partit Nazzjonalista!

Hemm bżonn li jinqata' mill-kritika nġusta, jiftaħ għajnejh u jgħid li l- mekkaniżmu sabiex l-oppożizzjoni tikkontrolla lill-gvern hemm qiegħed.

Ir- rwol tal-gvern hu ċar u r-rwol ta' l-oppożizzjoni hu li tkun ta' watchdog fuq il-gvern, tagħmel updating fil-politika tagħha sabiex meta tersaq elezzjoni ġenerali oħra tkun alternattiva għall-gvern tal-ġurnata.

Jien naħseb li dak għandu jkun ir-rwol ta' l-oppożizzjoni, mhux li tieħu sehem fit-tmexxija diretta tal-korporazzjonijiet u entitajiet oħra tal-gvern, imma ċertament li ssegwi u tara li d-deċiżjonijiet li jieħu l-gvern tal- ġurnata jkunu fl-interess tal-pajjiż kollu.

Issemma wkoll il-punt ta' diċentralizzazzjoni u d-dħul tal-kunsilli lokali.

Nagħmel parentesi żgħira biex ngħid li anke hawn qisna rridu noħolqu gvern u oppożizzjoni fil-kunsilli lokali u dan ċertament ma jagħmilx ġid lill-kunsilli lokali.

GĦalkemm irridu d-diċentralizzazzjoni qegħdin inneħħu l-poter minn fuq il-gvern u qisna rridu nitfgħuh fuq il- partiti.

Jiena naħseb li din m'hijiex xi ħaġa ġusta għax jekk se nneħħu l- poter assolut minn fuq il-gvern hemm bżonn li ċ-ċittadini jkollhom aktar saħħa.

Għalhekk ċertament m'hijiex ħaġa tajba li fil-kunsilli lokali ndaħħlu l-konċett ta' gvern u oppożizzjoni.

Anke f'dawn il-bordijiet - hawnhekk jorbot dan li qed ngħid issa - m'hemmx il-ħtieġa li jinħoloq dan il-battibekk, qisu naħa waħda tħares l-interess ta' l-Oppożizzjoni u naħa oħra l-interess tal-Gvern.

Sur President, il-Gvern Laburista ħa ħsieb li joħloq il-mezzi sabiex l- Oppożizzjoni tkun tista' tikkontrolla anke permezz ta' l-uffiċċju awtonomu ta' l-Awditur Ġenerali u bi qbil bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra l-Awditur Ġenerali ġie entrenched fil-Kostituzzjoni.

Allura m'hemmx il-ħtieġa li l- Oppożizzjoni tkun involuta fit-tmexxija diretta meta r-rwol tagħha hu li tikkritika, tifli u li fl-aħħar mill-aħħar toffri alternattiva oħra għall- gvern tal-ġurnata.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Aktar rimarki?

L- Onor. Jeffrey Pullicino Orlando.

ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO: Sur President, jiena jiddispjaċini nara bniedem ta' integrita' - għax m'għandi l-ebda dubju fl-integrita' tal- kollega tiegħi - jara kif jagħmel biex jiddefendi liġi bħal din li għandna llum quddiemna.

Ħalli nibda biex nikkwota x'intqal ftit xhur ilu fuq l- amministrazzjoni u t-trasparenza, Sur President.

"Malta jixirqilha tmexxija serja li tkun tassew effiċjenti u nadifa.

Dan ma jistax iseħħ jekk it-tmexxija politika u amministrattiva ta' pajjiżna ma tkunx waħda trasparenti u korretta, kemm fuq livell personali u kemm fuq livell istituzzjonali."

Dan mhux kliemi, Sur President.

Din id-dikjarazzjoni nobbli u sabiħa ħadtha mill-programm elettorali tal-Malta Labour Party għall-elezzjoni ġenerali ta' l-1996, intitolat "Iċ-Ċittadin l-Ewwel".

Kliem sabiħ u ideat eċċelenti imma meta l-Malta Labour Party ġie biex mill-kliem jgħaddi għall- fatti sfortunatament mhux baħar x'jaqsam sibna iżda oċean, għax il-fatt li ġejna f'dan il-Parlament biex niddiskutu t-tneħħija tad-dritt li għandha l- Oppożizzjoni li tinnomina persuni tal-fiduċja tagħha fuq bordijiet tal- gvern u tal-kumpanniji parastatali jkompli jagħti xhieda li l-Gvern Laburista, li qed jagħżel li jsejjaħ lilu nnifsu partit ġdid, huwa trasparenti daqs kemm hija trasparenti blokka konkos!

Għalfejn din id- differenza vasta bejn il-partit li kien qiegħed fl-oppożizzjoni sa disa' xhur ilu biss u dak li għandna fil-gvern illum?

Għal min hu dilettant tal- litteratura Ingliża din il-metamorfosi tixbaħ ħafna dak li għadda minnu l- karattru ewlieni fil-ktieb ta' Robert Louis Stevenson "Dr Jekyll and Mr Hyde" li kien jinbidel minn raġel twajjeb għal mostru f'ħakka t'għajn.

Jiena dejjem kont taħt l-impressjoni li x-xogħol ta' dan il-Parlament għandu jkun dirett prinċipalment lejn leġislazzjoni li biha din l-art ħelwa timxi 'l quddiem.

Jista' xi kollega min-naħa tal-Gvern jilluminana eżattament x'se tirrendi din il-mossa rigressiva li qed niddiskutu?

Kif se jiggwadanja minnha l-famuż ċittadin?

Hawn xi ħadd li qed jinduna kemm se naħlu ħin fuq dak li se jxekkel il-proċess demokratiku meta l-istess ħin stajna nutilizzawh biex flimkien naraw kif nistgħu noħorġu lil Malta mill- kriżi li qed tiffaċċa f'ħafna setturi, fosthom dak tax-xogħol, tat-turiżmu, tal-kummerċ u dak soċjali?

Kont iżjed nippreferi li kieku bħalissa qed nitkellem fuq leġislazzjoni li tirrigwarda t-tisħiħ tad-drittijiet tan-nisa jew tat-tfal fis-soċjeta' tagħna milli qiegħed hawn nipprova niddefendi d- dritt li għandna bħala Oppożizzjoni biex nissorveljaw l-operat ta' entijiet pubbliċi lokali.

Hawnhekk ta' min wieħed jgħid għalfejn ġiet introdotta din il-liġi mill-Gvern Nazzjonalista preċedenti.

Dak iż-żmien kellna oppożizzjoni li fil-kilba li kellha biex taħtaf il- poter taħt idejha nfexxet f'attakki personali fuq il-mexxejja tal-Gvern Nazzjonalista ta' dak iż-żmien, liema attakki kienu mmirati biex iħammġu lil dak u lill-ieħor, u issa li qegħdin f'pożizzjoni li jġibu l-provi ta' dak li kienu jallegaw qed naraw li dan ma jistgħux jagħmluh għax kienu allegazzjonijiet infondati għall-aħħar.

Gvern Nazzjonalista t-trasparenza wettaqha fil-prattika permezz ta' dan id-dritt li ta lill-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien u għamel hekk għax ma kellux minn xiex jibża' u ma kellux x'jaħbi.

Mhux hekk qed isir f'din il-leġislatura taħt Gvern Laburista.

Din l-leġislatura se tibqa' mniżżla fil-kotba ta' l-istorja ta' pajjiżna bħala l-ewwel leġislatura Maltija li għaddiet liġi minn dan il-Parlament li biha se jitnaqqsu d-drittijiet ta' l-oppożizzjoni.

Dan huwa għajb għalikom.

Dan hu l-istil maniġerjali li tiftaħru bih!

Veru li hawn managers li jħobbu jżommu l-operat tagħhom mistur, moħbi minn għajn ħaddieħor, anke fid- dinja tax-xogħol, iżda dan mhux għax ikunu managers tajbin iżda għax ikunu nies li ħsiebhom kif jaslu għall-għanijiet illiċiti tagħhom mingħajr ma jinqabdu.

Dawn it-tip ta' nies mhux trasparenti jissejjħu korrotti fid- dinja reali.

Bħala kelliem għall-Oppożizzjoni għall-Korporazzjoni Telemalta, f'dawn ix- xhur li għaddew ipprovajt nissorvelja l-operat ta' din l-ażjenda parastatali mill-qrib kemm jista' jkun għax ħassejt li dak huwa xogħli u ħassejt li nkun qed nonqos li kieku dan ma nagħmlux.

Ikolli nistqarr li f'dan ix-xogħol sibt għajnuna kbira mir-rappreżentant li għandha l- Oppożizzjoni fuq il-bord tat-Telemalta, is-Sur John Camilleri.

Is-Sur Camilleri nzerta li għamel żmien ukoll bħala chairman tat-Telemalta u għalhekk l-esperjenza tiegħu kienet indispensabbli għalija meta ġejt biex nipprova naġġorna ruħi b'mod li nkun nista' naqdi l-inkarigu li ġie fdat lili bl-aħjar mod possibbli.

Is-Sur Camilleri kellu wkoll aċċess dirett għall-informazzjoni rigward l-operat tal-korporazzjoni.

B'daqshekk ma jfissirx li kien xi spjun jew kien qed imexxi l-korporazzjoni hu, għax ta' min wieħed ifakkar lil din il-Kamra li dawn huma ż-żewġ raġunjiet prinċipali li ta l-Prim Ministru għal din il-mossa rigressiva.

Huwa qal li r-rappreżentanti ta' l-Oppożizzjoni kienu spjuni.

Ma nistax nimmaġina x'għandu x'jaħbi Prim Ministru tant trasparenti!

Jiena mhux qed ngħid li għandha tiġi żvelata xi informazzjoni konfidenzjali jew ta' natura kummerċjali, imma billi jiġu esposti ċerti "żbalji" naħseb li ma nkunu qed nitilfu xejn jekk verament nixtiequ li nkunu trasparenti.

Il-Prim Ministru qal ukoll li ma jistax ikollok partit fl-oppożizzjoni jmexxi l-entijiet pubbliċi hu permezz tar-rappreżentanti tiegħu.

Ma nistax nifhem kif bniedem wieħed jista' jisforza bord sħiħ biex jimxi fuq dak li qed jgħid hu.

Jiena m'għandix dubju li ħadd ma jista' jqis lil John Camilleri bħala bniedem li mhux kapaċi li jaqdi d-dmirijiet tiegħu b'ċerta professjonalita' fil-pożizzjoni li kellu.

Jekk wieħed iqis biss l- esperjenza li kellu bħala chairman ikun biżżejjed biex iserraħ rasu fuq dan l-aspett u l-istess nista' ngħid għar-rappreżentanti l-oħra ta' l- Oppożizzjoni fuq il-bordijiet l-oħra.

Dawn kollha huma nies li ġew magħżula għax għandhom ċerti kapaċitjiet fir-rigward tax-xogħol li ngħatalhom.

Mingħajr ma trid jibdew jidħlulek ċerti dubji fir-rigward tal- leġislazzjoni rigressiva li qed niddiskutu u dan id-dubju, ngħid għalija, jiġi msaħħaħ meta nara l-operat tal-korporazzjoni, li jiena nagħmel shadowing tagħha, f'dawn l-aħħar ftit xhur, liema operat stajt nifli aktar mill-qrib, nerġa' ngħid, bl-għajnuna tas-Sur Camilleri.

Fil-fatt kien hemm diversi okkażjonijiet li tlabt l-informazzjoni lill- kollega tiegħi tan- naħa l-oħra, il-Ministru Joe Mizzi, li fost il-ħafna responsabbiltajiet li għandu għandu wkoll il-Korporazzjoni Telemalta, u din l-informazzjoni għal diversi raġunjiet ma ngħatatlix.

Kien hemm okkażjonijiet oħra fejn informazzjoni fittixtha fuq l-istigazzjoni tas-Sur Camilleri li fil- pożizzjoni privileġġata li kellu seta' japprezza l-andament ta' l-operat tal-korporazzjoni ħafna aħjar minn kwalunkwe persuna oħra.

Dik hija l- funzjoni tagħna bħala partit fl-Oppożizzjoni li nissorveljaw l-operat tal- Gvern u fejn ikun hemm bżonn niġbdu l-attenzjoni għal xi nuqqasijiet.

Gvern serju m'għandux minn xiex jibża' b'daqshekk, anzi min hu ġenwin japprezza l-kritika meta tkun mistħoqqa, iżda mhux hekk minn għandu x'jaħbi.

Kien ta' sodisfazzjoni kbir għalija personali li l-anomalija li kienet teżisti fl-għażla ta' karozza lussuża ġdida miċ-Chairman tat-Telemalta, li huwa stess kien iddikjara li l-korporazzjoni kienet f'sitwazzjoni finanzjarja prekarja, ġiet innotata anke minn artikolisti fil-gazzetta "it- torċa".

Kulħadd baqa' mistgħaġeb bl-ipokrezija sfaċċata li ntwerietx f'dan il-każ.

Il-leġislazzjoni negattiva li qed niddiskutu llum se tgħin biex jinħbew ħneżrijiet ta' din il-kwalita'.

Għaliex għandna nserrħu lil min jabbuża?

Li kieku kont is-Sur Meilaq kont nistħi quddiem in-nies b'din il- karozza hekk lussuża li nxtrat minn fuq dahar korporazzjoni li skond hu qiegħda f'sitwazzjoni finanzjarja prekarja.

B'leġislazzjoni bħal din abbużi ta' din il-kwalita' jistgħu jibqgħu moħbija.

Ta' min wieħed jidħol f'ċertu dettall biex jagħraf il-kriterji li ntużaw biex intgħażlet din il-karozza u nibda biex ngħid li żewġ karozzi oħra li ġew offruti kienu ġew irrifjutati u waħda li kienet tiswa Lm10,000 inqas minn dik magħżula ġiet irrifjutata għax kellha makna ta' 1800cc u għalhekk lanqas ġiet ikkonsidrata għax iċ-Chairman ried karozza li għallinqas ikollha makna ta' 2000cc.

Karozza oħra li ġiet irrifjutata kienet se tiġi tiswa Lm9,000 inqas minn dik magħżula, iżda lanqas din ma kienet aċċettabbli.

Tafu għalfejn?

Airbag kellha waħda biss u s-Sur Meilaq ried tnejn!

Is-side mirrors ma kenux jaħdmu bl-elettriku u s-Sur Meilaq ma riedx joqgħod ibati biex jaġġusta l-mirja b'idejh!

Il-headlamps ma kellhomx wipers fuqhom imma s-Sur Meilaq ried li jkollu l-wipers fuq il-headlamps.

Issa l-uniku użu li jista' jkollhom il-wipers fuq il-headlamps ta' karozza huwa li tant jagħmel silġ li d-dwal tal-karozza jiġu mgħottija.

Naħseb li l-wegħda ta' "Svizzera fil-Mediterran" is-Sur Meilaq ħadha bis-serjeta' wisq u llum il-ġurnata qed jibża' mis-silġ jew ra kif għamel biex idaħħal ċerti stipulazzjonijiet sabiex tintgħażel karozza partikolari.

Jiena qed nasal għal din il-konklużjoni għax ma nistax nimmaġina għalfejn is-Sur Meilaq ried il-wipers fuq il-headlamps, sakemm ma riedx jispeċifika x'karozza ried!

Ħaġa oħra essenzjalissima li ma kellhiex din l-imbierka karozza, li kienet tiġi tiswa lit-Telemalta Lm9,000 inqas, kien dashboard tal-ġewż.

Tal-plastic ma kienx biżżejjed għas-Sur Meilaq.

It-Telemalta tista' tagħmel ekonomija imma mhux fejn tolqot lis-Sur Meilaq.

Ftit ġimgħat ilu meta kont tkellimt fuq it-Telemalta kien hawn min iċċalinġjani biex nissostanzja l-argumenti tiegħi.

F'dan il-każ nista' nissostanzjahom.

Kulma jrid jagħmel, min irid li dak li qed ngħid jiġi ssostanzjat, huwa li jħares lejn il-final adjudicating report fuq it-tender TM/T/14/97.

Affarijiet bħal dawn iġiegħluk tirrealizza għalfejn hawn min ma jridx li jiġi espost għall-iskrutinju tar-rappreżentant ta' l-Oppożizzjoni.

Xi ngħidu għall-famuż overstaffing li tant kien ġie kkritikat mis-Sur Meilaq fir-rapport tiegħu intitolat "Strategic Resource Audit"?

Issa addio overstaffing għax meta kellna ħabib li ridna ndaħħluh f'pożizzjoni maniġerjali u ma sibnix post għalih, ħloqna post li qatt ma kien jeżisti qabel u deffisnih minkejja li ma kienx impjegat tat-Telemalta u minkejja li għal dan il-post kienu applikaw ħaddiema tat-Telemalta li kienu ferm u ferm aktar ikkwalifikati minnu.

X'kellu iktar minnhom dan?

Għandu xi kapaċitajiet sopranaturali li ħadd għadu ma nduna bihom ħlief il-bord ta' l- għażla?

U hawn ta' min jgħid li l-membru ewlieni fuq il-bord ta' l-għażla huwa l-istess Sur Meilaq.

Meta rridu - nerġa' ngħid - addio overstaffing.

Meta rridu ndaħħlu driver magħna minn barra l-korporazzjoni biex isuq il- karozza speċjali li kellu bżonn iċ-Chairman.

Fost dawk il-ħafna ħaddiema żejda ma kienx kapaċi jsib wieħed lest li jsuq din l-imbierka karozza.

Kellna bżonn driver speċjali għal karozza speċjali?

Dan l-aħħar bdejna ndaħħlu saħansitra ħaddiema mill-Malta Shipbuilding mat-Telemalta.

Dan ġie kkonfermat mill-Ministru Mizzi din il-ġimgħa stess.

Tant qed imexxi l-korporazzjoni b'mod opppost għar-rakkmandazzjonijiet tiegħu stess, is-Sur Meilaq, li wieħed mingħajr ma jrid ikollu jasal għall- konklużjoni li jew meta kiteb ir-rapport li semmejt ma kienx jaf x'kien qed jikteb - jekk hu hekk, allura dan każ ieħor ta' ħela ta' flus il-poplu mill-amministrazzjoni preżenti fuq eżerċizzji li huma intiżi sempliċement għal skopijiet propagandistiċi - jew inkella huwa bniedem li b'mod sfaċċat qed jimxi kontra l-interessi tal- korporazzjoni, kif espressi minnu stess fir-rapport li diġa' semmejt.

X'hemm aktar x'taħbi fil-korporazzjoni?

Forsi l-fatt li s-Sur Joe Azzopardi, l-general manager l-ġdid, ġie mogħti preferenzi fuq ħaddieħor fl- għażla li saret għall-pożizzjoni tiegħu!

Ta' min wieħed jgħid li dan il- ħaddieħor kien aktar ikkwalifikat u kellu aktar seniority minnu.

Mhux talli hekk, talli lil dan il-general manager tajnih wkoll żieda sostanzjali fil-paga.

Dan ta' ġewwa tafux!

Mhux hekk jixraq!

Martu ddaħħlet ukoll PGPO finance u din ukoll iddaħħlet minn barra l-korporazzjoni.

Il-bord li għażilha kien kompost, fost l-oħrajn, mis-Sur Tony Meilaq.

Kemm aħna sbieħ min jaf jarana!

Wieħed iħokk dahar l-ieħor!

Il-fatt li l-Onor.

Mizzi joħroġ jgħajjarni għax insemmi anomaliji bħal dawn juri li tan-naħa l-oħra lanqas biss għandhom id-diċenza li jżommu fommhom sieket meta jiġu ffaċati b'akkużi pprovati ta' abbuż, aħseb u ara kemm huma lesti li dan l-abbuż ma jħalluhx isir!

Jekk inti wieħed mill-bażużli kollox jagħmlu għalik.

Again, il-project manager l-ġdid fit-Telemalta tajnih żieda ġeneruża ħafna fil-paga għax - din hi r-raġuni li tani l-Onor.

Mizzi - din il- pożizzjoni f'daqqa waħda saret ta' importanza kbira, tremenda u strateġika!

Il-head credit control tajnih performance contract ġdid.

Ditti mmexxijin mill-ħbieb nagħtuhom kuntratti jiswew l-eluf kbar ta' liri bħal, per eżempju, Computime.

Din ingħatat kuntratt u meta staqsejtu preċiżament kemm ser titħallas din id-ditta, l-Onor.

Mizzi qalli li din l-informazzjoni ma setgħetx tingħata għax kienet ta' natura kummerċjali.

Dik hi t- trasparenza!

X'kull waħda wkoll!

B'daqshekk ifisser li ma tgħidilnix kemm qed titħallas?

Allura jekk qed jitħallsu żżejjed, kif ser ikun jaf iċ- ċittadin li qed isiru l-abbużi?

Mhux ta' b'xejn tridu tneħħu r- rappreżentant tagħna minn fuq il-bordijiet!

Minkejja li fir-riformi ippjanati għat-Telemalta kien previst li kien ser ikun hemm bżonn ta' sitt senior principals biss, issa daħħalna 14 biex naġevolaw lil tal-qalba.

Ovvjament din se tinvolvi spiża rikorrenti żejda għall-korporazzjoni li suppost qiegħda f'sitwazzjoni finanzjarja prekarja.

Tnejn minn dawn l-14 ma aċċettawx l-inkarigu l-ġdid - hawnhekk tara r- raġuni għalfejn żdiedu l-ħaddiema - minħabba raġunijiet personali.

Ieħor diġa' kienu tawh promotion u allura dan il-pjaċir żejjed ma kellux bżonnu.

Issa għalhekk baqa' tliet postijiet vojta minn dawk li nħolqu vakanti iżda ħadd ma ntagħżel biex jokkupahom.

Għalfejn?

Forsi min imissu fil- lista ma tiggustawhx!

Forsi għalhekk mhux se ddaħħluh biex jimla' l- postijiet vakanti.

Korporazzjoni serja ġiet ridotta għal sitwazzjoni tal- biki.

Naħseb kulħadd jiftakar kemm saret kritika qawwija kontra l- amministrazzjoni preċedenti meta ġie allegat li uffiċjali pubbliċi żaru l- uffiċċju ta' azjenda barranija li kellha konnessjonijiet kummerċjali ma' pajjiżna - ma kenitx kwestjoni li tirrigwarda l-Korporazzjoni Telemalta imma tal-Partit Laburista kienu qajmu agħa kbira - imma issa l-folja nqalbet.

Issa ma jimpurtax li l-general manager, membru tal-bord tat- Telemalta u l-AGM networks iżuru l-Ericsson, ditta li għandha interessi kummerċjali f'pajjiżna.

Jien minix qed ngħid li qed isir ħażin imma kif mhux qed isir ħażin issa, għaliex fi żmienna kien isir ħażin meta konna nagħmlu affarijiet bħal dawn?

Issa mhux se nġibu kopji tal-biljetti ta' l- ajru fuq il-"KullĦadd" biex nagħmlu propaganda rħisa!

Aħjar taraw it- travu li għandkom f'għajnejkom li qed tippruvaw tgħattu b'nuċċali tax-xemx permezz ta' din il-leġislazzjoni qabel ma taraw in-nitfa li hemm f'għajnejn ħaddieħor!

Il-ħin għad-dispożizzjoni ta' din il-Kamra biex tiddiskuti materja daqstant importanti għal pajjiżna ġie ristrett b'mod sfaċċat - hawnhekk qed intenni dak li qal l-Onor.

Gonzi - meta din bdiet tiġi diskussa ftit jiem biss qabel ma noħorġu għall-vaganzi tas-sajf.

Dan huwa eżempju ieħor tar-rispett li għandha n-naħa tal-Gvern lejn dik li suppost hija l-ogħla istituzzjoni li hawn f'dan il-pajjiż.

Għalhekk xtaqt nikkonkludi billi nwissi lill-Gvern li jkun wisq aħjar li kieku jmidd idejh għall-problemi reali li qed jaffaċċa dan il-pajjiż minħabba l-inċertezza li ħoloq huwa stess flok jaħli żmien dan il-Parlament billi joħloq kwestjonijiet fuq ħwejjeġ li minnhom dan il-pajjiż m'huwa se jieħu assolutament xejn, anzi se jitlef ħafna.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Chris Cardona.

ONOR.

CHRIS CARDONA: Sur President, il-kelliema tan-naħa l-oħra qegħdin jitkellmu fuq kollox barra fuq raġunijiet validi li jistgħu jiġġustifikaw in-nuqqas ta' qbil tagħhom ma' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Joħroġ ċar li ż-żewġ naħat tal-Kamra ma jaqblux flimkien dwar dan l-abbozz għax għandek naħa li trid tibqa' tħaddan sistema antikwata u sterili u naħa oħra li tista' tmexxi b'mod serju, dinamiku u modern.

Meta l-bieraħ filgħodu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni kkwota minn diskorsi li kienu għamlu żewġ Onor. Membri ta' din in-naħa meta l-Partit Laburista kien għadu fl- oppożizzjoni, kkwota biss dak li deherlu hu u għalhekk se nipprova nislet żewġ partijiet qosra biex nagħti daqsxejn idea tal-ħsieb ta' din in-naħa.

Fl-1996 l-Onor.

Lino Spiteri kien qal li jħoss li l-liġi dwar nomini mill- oppożizzjoni hija liġi perikoluża għax jekk inti għandek bżonn sitwazzjoni li tinħtieġ rimedju jew jekk inti għandek ħjiel ta' marda li tinħtieġ mediċina, jekk kemm-il darba l-mediċina ma tkunx dik adatta allura s- sitwazzjoni tkompli taggrava, jiġifieri l-marda mhux talli ma tfejjaqhiex imma tkompli taggravaha.

L-Onor.

George Vella kien tkellem fuq l-istess linja u kien qal li din il-liġi teħodna għal dibattitu dwar x'inhu l-irwol ta' oppożizzjoni f'demokrazija parlamentari.

L-Onor.

Vella qal hekk:

"Naħseb li ngħidu x'ngħidu u nitkellmu kemm nitkellmu fuq żviluppi demokratiċi fis-sistemi parlamentari, jibqa' dejjem il-fatt li l- oppożizzjoni għandha rwol speċifiku, delineat u eżatt x'taqdi f'demokrazija bħal tagħna."

L-Onor.

Vella kompla jgħid hekk:

"Jien ngħid li l-ewwel u qabel kollox l-oppożizzjoni għanda rwol li sservi ta' xi ħaġa li tiskrutinja dak li qed jagħmel il-gvern tal- ġurnata, jiġifieri li tistudja dak li jkun għaddej u żżomm kollox taħt kontroll.

Fost affarijiet oħra l-oppożizzjoni għandha rwol li tikkritika dak li jkun għaddej billi tagħmel kritika kostruttiva li twassal biex jiġu highlighted in-nuqqasijiet, l-iżbalji u l-affarijiet li jkun qed jagħmel il-gvern, kif ukoll tagħmel skrutinju u toffri alternattivi."

Sur President, ikkwotajt u slitt dawn iż-żewġ paragrafi biex nuri l- konsistenza fil-ħsieb li għandu l-Partit Laburista f'dan ir-rigward.

Issa, kważi sentejn wara li l-Gvern Nazzjonalista kien ħareġ bl-idea li l- Oppożizzjoni tinnomina rappreżentant tagħha fuq ċerti bordijiet tal-gvern, il-Gvern Laburista qed iressaq abbozz ta' liġi biex iħassar l-Att ta' l- 1996 dwar Nomini mill-Oppożizzjoni, abbozz li huwa magħmul biss minn tlett artikli iżda li qed joħloq dibattitu nteressanti u anke rilevanti għax qed juri liema naħa f'din il-Kamra trid timxi b'serjeta' u bi trasparenza.

Sur President, x'kienet ir-raġuni li wasslet lill-Gvern Nazzjonalista biex joħroġ bil-proposta tan-nomini mill-oppożizzjoni?

Kienet ir-risposta tal-Gvern Nazzjonalista għall-allegazzjonijiet kontinwi ta' korruzzjoni li kien qed jagħmel bir-raġun kollu l-Partit Laburista dak iż-żmien, allegazzjonijiet ta' korruzzjoni f'kumpanniji parastatali u f'aġenziji tal-gvern li gvern immexxi mill-Partit Nazzjonalista kien qed jara kif sejjer itappan u kif sejjer jiċħad.

Iżda peress li l-Gvern Nazzjonalista ta' dak iż-żmien ma setax ikun kredibbli ħaseb li permezz ta' l-Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni kien se jsolvi l- problemi kollha u li permezz ta' dan l-Att kien se jdaħħal xi livell ogħla ta' trasparenza u accountability.

Għalhekk bir-raġun kollu l-Oppożizzjoni Laburista ta' dak iż-żmien ivvutat kontra din il-miżura redikola u fil-fatt qatt ma ħatret nominees.

L-Oppożizzjoni Laburista ma kenitx lesta li tieħu l-attitudni tal-Gvern Nazzjonalista li nħawdu l-borma flimkien iżda żammet mal-commitments ta' oppożizzjoni f'pajjiż demokratiku, f'pajjiż fejn tirrenja r-rule of law u f'pajjiż fejn għandna s-sistema ta' checks and balances.

Li kieku l-Partit Laburista għażel li jipparteċipa u li jinnomina persuni fuq dawn il-quangos, ir-riżultat kien ikun ta' aktar sfiduċja miċ-ċittadin fil-klassi politika u kieku l-għajta ma kenitx tkun biss ta' korruzzjoni iżda ta' kollużjoni.

Sur President, ix-xogħol ta' l-oppożizzjoni f'dan ir-rigward huwa li tagħmel monitoring u tara li kollox ikun sejjer sew u b'mod legali f'dawn il-boards, permezz tal-Public Accounts Committee, permezz ta' l-Awditur Ġenerali u permezz ta' mezzi oħrajn u mhux permezz ta' rappreżentanti tagħha fuq l-istess boards.

Fil-fatt dan l-Att li se jħassar l-Att ta' l- 1996 dwar Nomini mill-Oppożizzjoni jrid ikun diskuss wkoll fid-dawl tal- commitment elettorali tal-Partit Laburista li jsaħħaħ u jilleġisla fir- rigward ta' l-Awditur Ġenerali - kif diġa' rajna f'dawn il-ġimgħat li għaddew - u wkoll li jikkrea maġistrat inkwerenti li jkollu s-saħħa u r- riżorsi li jindaga u jinvestiga fuq xogħol tal-gvern u tan-nominees tiegħu.

Sur President, kif kien mistenni, fl-istat ta' paniku li tinsab fih, l- Oppożizzjoni Nazzjonalista qed topponi dan l-abbozz bl-iskuża u bil- kantaliena li dan hu xi pass li se jwassal biex tiddgħajjef id-demokrazija.

Qed igħidu li l-Gvern qed juri li ma jridx trasparenza, pero' wieħed jistaqsi: Kemm għandha raġun l-Oppożizzjoni Nazzjonalista f'din il- kantaliena ta' qrid?

Niftakru li meta l-Partit Nazzjonalista kien fil- gvern dejjem aspira fi sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea, li hija unjoni ta' pajjiżi demokratiċi, li kienet u għadha utopja għall-partit fl- Oppożizzjoni.

L-aspirazzjoni tan-naħa l-oħra dejjem kienet li xi darba nkunu membri sħaħ ta' l-Unjoni.

Sur President, kif tispjega l-fatt li f'dawn il-pajjiżi demokratiċi mkien ma ssib leġislazzjoni simili li tirrigwarda nomini mill-oppożizzjoni?

Allura bl-argument li qed tagħmel l- Oppożizzjoni l-konklużjonijiet jistgħu jkunu tnejn ċioe' jew li l-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea m'humiex demokratiċi, mhumiex trasparenti u mhumiex accountable għax m'għandhomx att li jirregola nomini mill-oppożizzjoni; jew inkella li l-argument ta' l-Oppożizzjoni huwa wieħed fallaċi u huwa cover-up li kien sewa biss biex jipprova jtaffi l-allegazzjonijiet ta' korruzzjoni li fnew lill-Gvern Nazzjonalista qabel Ottubru ta' l-1996.

Sur President, il-Gvern Laburista żamm kelmtu u diġa' mplimenta diversi proġetti li kellu sa minn meta kien fl-oppożizzjoni.

F'dan ir-rigward il- Partit Laburista kien jisħaq fuq il-bżonn li ħatriet fuq boards ta' quangos, ta' korporazzjonijiet pubbliċi u kumpanniji, li fihom il-gvern għandu l-ishma, għandhom isiru fuq bażi ta' mertu.

Il-Partit Laburista m'għamilx bħall-Gvern Nazzjonalista li mela l-boards bil-kandidati tal- partit u b'nies li l-affiljazzjoni politika tagħhom tiġi qabel il- kompetenza u qabel il-mertu tagħhom.

Jekk wieħed jagħmel analisi ħafifa ta' ħatriet li saru mill-amministrazzjoni Nazzjonalista fuq dawn il-boards, isib li bl-eċċezzjoni ta' żewġ persuni - qed nirriferi għan-nomina li saret fl-MFSC, li diġa' semma' l-Onor.

Anglu Farrugia, u nomina oħra li saret fl- Employment and Training Corporation - l-ħatriet l-oħra kollha kienu ngħataw lil persuni Nazzjonalisti magħrufa li kienu jew kellhom parti attiva ħafna fil-partit.

Il-Partit Laburista mill-oppożizzjoni ikkritika dan l- atteġġament u ladarba ħa t-tmexxija tal-pajjiż f'idejh ra li ma jagħmilx hekk.

Fil-fatt il-Partit Laburista ma rrepetiex l-istess żball li għamel Gvern Nazzjonalista u għamel sew li appunta nies ikkwalifikati u teknikament kompetenti fuq il-boards u ma tax kas il-fehmiet politiċi ta' dawn il-persuni, anke jekk forsi seta' kien hemm xi diżillużjoni min-naħa ta' xi wħud li stennew li l-Partit Laburista kien effettivament se jimxi fuq il-linja żbaljata li kien adotta l-Partit Nazzjonalista.

Sur President, il-funzjoni ta' diretturi fuq boards, ta' kumpanniji parastatali u ta' aġenziji tal-gvern m'hijiex waħda ta' kelb ta' l-għassa.

Il-bord huwa responsabbli kollettivament biex jara li jkun hemm strateġija ta' negozju f'dak li tkun qed tagħmel il-kumpannija jew l-aġenzija.

F'dan il-kontest l-opinjoni tax-shareholder, li huwa l-gvern, trid tkun ikkonsidrata.

Min-naħa l-oħra m'hemmx dubju li l-elementi ta' trasparenza u ta' accountability jridu jkunu applikati u jridu jingħataw preferenza.

Iżda f'pajjiż demokratiku, fejn għandna s-separazzjoni tal-poteri, fejn għandna r-rule of law u fejn, kif diġa' għidt, għandna sistema bbażata fuq checks and balances, ix-xogħol tal-bord irid jiġi assigurat u assessjat minn xi ħadd minn barra.

Ma rridux li jkollna sitwazzjoni fejn inħawdu l- borma flimkien jew sistema fejn jiena nħokklok dahrek biex imbagħad inti tħokkli dahri.

Għalhekk l-Uffiċċju ta' l-Awditur Ġenerali huwa iżjed adatt biex jagħmel dan it-tip ta' xogħol ta' skrutinju u jara li ma jkunx hemm inkompetenza, korruzzjoni jew abbuż tal-poter fil-kumpanniji parastatali u fl-aġenziji tal-gvern.

Sur President, barra dan l-uffiċċju, li kellna x-xorti nitkellmu dwaru b'mod estensiv fil-ġimgħat li għaddew f'dan il-Parlament stess, għandna wkoll il-Kumitat tal-Kontijiet Pubbliċi, li huwa proprju chaired mill- Oppożizzjoni u li għamel riferenza għalih l-Onor.

Carmelo Abela.

Għaldaqstant l-Oppożizzjoni trid tingħata ċerta saħħa u ċerti riżorsi li permezz tagħhom tkun tista' taqdi dmirha kif suppost, iżda jiddispjaċini ngħid li din ir-responsabbilta' li għandha, din il-parti miċ-ċirku ta' demokrazija li tant huwa mportanti, l-Oppożizzjoni qiegħda konvenjentement jew tinsiha jew inkella ferm agħar qiegħda tabdika minnha.

F'dan il- Parlament għandna bżonn oppożizzjoni serja, oppożizzjoni li tkun lesta li tagħti s-sehem tagħha u oppożizzjoni li tkun kostruttiva, iżda dan ma jsirx permezz ta' l-Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni.

Dan l-Att kien biss cover- up li wżaw tan-naħa l-oħra meta kienu fil-gvern u meta kellna gvern li kien qed jiġi attakkat kontinwament u sfiduċjat b'allegazzjonijiet kontinwi ta' korruzzjoni.

B'dahru mal-ħajt il-Partit Nazzjonalista pprova jagħti l- impressjoni li huwa d-difensur tad-demokrazija u li jħares it-trasparenza akkost ta' kollox minflok indaga u ra kif seta' jsolvi l-problemi li fl- aħħar mill-aħħar wassluh biex jitqies bħala gvern korrott.

L-Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni ma kien xejn ħlief attentat iddisprat biex tissalva l-kredibilita' tal-Gvern Nazzjonalista ta' qabel Ottubru ta' l- 1996 wara li l-quango rats daħħluh fi sqaq ta' ħmieġ politiku.

Sur President, meta l-Partit Laburista kien fl-oppożizzjoni kien wiegħed li jneħħi dan l-Att u llum qed naraw kif dak li għidna qed inwettquh billi nispjegaw id-deċiżjoni bl-aktar mod ċar u nagħtu raġunijiet li m'għandhomx riħa ta' gwadann politiku, kif kellu l-Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni, li se jibqa' mfakkar bħala l-akbar insult għat-trasparenza fl-affarijiet pubbliċi li qatt kellna f'pajjiżna.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Edwin Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Qegħdin niddiskutu liġi li se tneħħi d-dritt li l- Oppożizzjoni jkollha rappreżentant tagħha fil-boards tad-diretturi.

F'dan l-istadju tajjeb li ngħidu x'effett se jkollha din id-deċiżjoni tal-Gvern u fuq min.

Jista' jkun hawn min jgħid li din hija deċiżjoni li se taffettwa l-Oppożizzjoni biss.

Jista' jkun hawn min jgħid li din hija deċiżjoni li l- poplu ma jimpurtahx minnha.

Jista' jkun hawn ukoll min jgħid li din hija deċiżjoni li ħadd m'hu se jagħti kasha.

Allura jista' wkoll ikun hawn min jgħid li dan id-dibattitu m'hu se jservi lil ħadd u l-poplu mhux se jsegwih.

Ejja ngħidu li min jgħid hekk jista' jkollu raġun.

Pero' huwa veru li din hija deċiżjoni li se tolqot l-operat ta' l-Oppożizzjoni biss?

Huwa minnu li din hija liġi ta' ħames kelmiet pero' wara ftit riflessjoni dak li jkun għandu jifhem li din is-sempliċi liġi ta' ħames kelmiet, li tneħħi d-dritt ta' l-Oppożizzjoni li tinnomina persuna li għandha fiduċja fiha fuq boards tal-gvern, se tkun tfisser ħafna aktar minn hekk.

Din il- liġi ma nistgħux niżolawha mill-kumplament ta' l-aġenda ta' dan il-Gvern iżda rridu nikkonsidraw l-effetti tagħha, il-motivazzjoni warajha u l- perijodu ta' żmien li fih qiegħda titressaq.

L-effetti ta' din il-liġi m'humiex marbutin biss ma' l-Oppożizzjoni jew ma' dak li tagħmel l-Oppożizzjoni iżda se jkomplu jolqtu u jaffettwaw il- mod ta' ħajja tal-poplu tagħna.

Nixtieq li f'dan il-ħin nispjega kif dawk li jaħsbu li din il-liġi se tolqot l-operat ta' l-Oppożizzjoni biss m'għandhomx raġun.

L-Oppożizzjoni hija fid-dmir li turi lill-poplu li din il-liġi hija pass ieħor fil-politika ta' dan il-Gvern li jreġġa kollox lura, kif konna qabel l-1987, fejn il-poter ikun iċċentralizzat f'idejn il- gvern.

Din hija liġi li taffettwa wkoll il-livell ta' l-għajxien tal-poplu tagħna.

Din hija liġi li l-messaġġ tagħha li se jasal għand il-poplu tagħna huwa li l-Gvern għandu x'jaħbi.

L-għaġġla wara din il-liġi u ż- żmien li fih qegħdin niddibattuha huwa maħsub biex din il-liġi tgħaddi bla ma tħalli effett fuq l-opinjoni pubblika.

Madam Speaker, hija responsabbilta' tal-Gvern li jara li din il-liġi tgħaddi u jiġġustifika l-motivazzjoni li għandu warajha b'tali mod li tħalli l-inqas impatt negattiv fuq l-opinjoni pubblika.

Wisq probabbli l- Gvern min-naħa tiegħu qed jaqta' fil-qasir dan id-dibattitu fuq din il-liġi u qed jagħmel ħiltu biex juża doża qawwija ta' kliem ħelu li ma jħallix qrusa.

Dan għaliex il-Gvern huwa konxju li permezz ta' din il-liġi qed ineħħi d-dritt li l-Oppożizzjoni tkun preżenti f'boards ta' awtoritajiet tal-gvern.

Pero' huwa wkoll dmir ta' l-Oppożizzjoni li turi lill-poplu x'inhu jiġri f'dan il-Parlament.

Madam Speaker, din il-liġi qegħdin niddiskutuha proprju fl-istess ġranet li fihom qegħdin niddiskutu wkoll il-bidla radikali li qed jipproponi l- gvern fl-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Kellna Awtorita' ta' l-Ippjanar li tirregola l-policies ta' l-ippjanar ta' l-iżvilupp.

Issa l-Gvern irid li jkollna l-ministru li jirregola l-Awtorita' ta' l-Ippjanar u se jkun hu l- awtorita' fuq l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Din id-deċiżjoni hija effett ta' politika Soċjalista ta' ċentralizzazzjoni.

L-istess ftit tal-ġimgħat ilu kellna l-każ ta' Posta Ltd., fejn bl-iskuża ta' qagħda finanzjarja negattiva ġiet xolta din il-kumpannija.

Ħaddiema tkeċċew u oħrajn irċevew ċirkolari li qaltilhom li huma casual workers mal-gvern.

Biex inkomplu nispjegaw f'liema ambjent qegħdin niddiskutu din il-liġi tal-lum, infakkru li meta konna qegħdin niddiskutu l-liġi dwar id-dwana u s- sisa, minkejja li l-korpi kollha konċernati wrew li ma kenux jaqblu magħha, il-Gvern baqa' għaddej u għadda waħda mill-iżjed liġijiet inġusti li xejn m'hija sempliċi.

Bħalissa għaddejjin b'attakk kontinwu mħallas minn flus il-poplu biex il-Gvern jitfa' t-tort tal-falliment tal-liġi dwar id-dwana u s-sisa fuq tal-ħwienet u n-negozjanti.

Qegħdin isiru riklami li permezz tagħhom il-Gvern qed jgħid lil tal-ħwienet li huma ħallelin.

Qegħdin nisimgħu kif qegħdin isiru l-attakki fuq deċiżjonijiet ta' l-Awtorita' tax- Xandir.

Ma rridux ninsew ukoll li minkejja li l-Gvern kien qal ħafna kliem favur il-kunsilli lokali, fil-budget naqqsilhom Lm1 miljun mill-finanzjament tagħhom u mbagħad ħoloq il-Buġibba Action Committee biex jagħmel dak li kellu jagħmel il-kunsill lokali li kieku kellu l-flus.

Dan huwa l-ambjent politiku li ħoloq dan il-Gvern u li fih dan il-Gvern illum qiegħed ukoll iressaq din il-liġi.

Għalhekk ngħid li din hija liġi li se taffettwa l- livell ta' l-għajxien tal-poplu tagħna.

Dan għaliex?

Għax il-politika ċentralizzata dejjem issarrfet f'nuqqas ta' fiduċja fil-gvern u nuqqas ta' fiduċja fil-gvern dejjem irriżultat f'nuqqas ta' inizjattivi privati, inqas inizjattiva għax-xogħol, inqas inizjattiva għall-investiment, inqas xogħol u inqas dħul għall-familji u l-ħaddiema tagħna.

Sinjura President, politika ċentralizzata tkompli tnissel politika li taħkem bil-biża'.

Politika ċentralizzata tfisser nuqqas ta' fiduċja tal- Gvern fil-poplu.

Dan ifisser li l-Gvern qiegħed iressaq din il-liġi għaliex għandu x'jaħbi u f'perijodu fejn pajjiżna għaddej minn diffikultajiet se jkun gwaj għal dan il-Gvern li l-poplu tagħna se jirċievi dan il-messaġġ permezz ta' din il-liġi.

Fi żmien meta pajjiżna diġa' qed jiffaċċa problemi mnissla minn deċiżjonijiet żbaljati nħoss li din hija problema żejda li dan il-Gvern qed joħloq bla bżonn.

GĦalfejn il-Gvern irid jgħaddi din il-liġi li l-Oppożizzjoni ma tkunx taf x'inhu jiġri fil- korporazzjonijiet?

Lill-poplu rridu ngħidulu li dan il-Gvern ma jridx min jindaħallu.

Nixtieq li kieku dan ma kienx il-każ iżda din hija s- sitwazzjoni.

Inħarsu lejn l-iskop li kellu l-Gvern preċedenti bl- introduzzjoni ta' din il-liġi.

Il-kliem "trasparenza, djalogu u demokrazija" kienu, għadhom u donnhom se jibqgħu l-kliem l-iżjed użati fid- dibattitu politiku, sakemm ma nsibux kliem ieħor li allura ż-żmien ibiddel l-użanzi, pero' minn dan il-kliem ridna li niġu għall-fatti.

Il-Gvern tal-Partit Nazzjonalista, mmexxi mill-Onor.

Fenech Adami, ra li għalih hija sfida ta' kull gvern li jkun trasparenti pero' l-isfida hija fil-mod kif se nagħtu l-ħajja lil din l-imbierka trasparenza.

Għall- kuntrarju l-Gvern preżenti, mmexxi mill-Onor.

Alfred Sant, biex jagħti l- ħajja lil din it-trasparenza qed ineħħi dak l-eżerċizzju li l-Gvern preċedenti kien ħoloq.

Il-Gvern preċedenti ried li jħaddan politika trasparenti b'mod li ma jkunx fiha ħabi u maż-żmien f'pajjiżna rajna kif gvern wara l-ieħor ħoloq korpi parastatali, diversi korporazzjonijiet, kif ukoll awtoritajiet bl-intenzjoni li l-gvern jafda t-tmexxija eżekuttiva f'idejn il-bordijiet rispettivi tagħhom.

Dawn il-korpi u entitajiet kellhom skop ta' ħidma fuq livell nazzjonali u kienu ffinanzjati minn flus il-poplu.

F'din is-sitwazzjoni r-responsabbilta' politika bdiet tinxtered.

Il-Gvern kien jiġi akkużat b'nuqqas ta' trasparenza u li l-oppożizzjoni ma tingħatax biżżejjed dettalji.

Kienet issir kritika wkoll kontra xi bord ta' xi korporazzjoni u dan għaliex kull bord tad-diretturi irid ikun accountable għal dak li jagħmel.

L-element ta' trasparenza huwa meħtieġ ħalli min jagħmel il-kritika jkollu sors ta' informazzjoni ġenwina.

Għalhekk il-Gvern Nazzjonalista kien ressaq din il-liġi - li permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi li llum għandna quddiemna l-Gvern Laburista qed jipproponi li jħassar - biex l-oppożizzjoni jkollha membru fuq il-bord li jkun persuna ta' fiduċja tal-Kap ta' l-oppożizzjoni.

Dan kien pass 'il quddiem għax b'hekk dak li kien isir f'dawn il- korporazzjonijiet kien ikun aċċessibbli direttament għall-oppożizzjoni u bis-saħħa t'hekk kienet tkun taf xi jkun qed jiġri waqt li jkunu qed jittieħdu d-deċiżjonijiet u mhux wara, aktar u aktar meta wieħed jistaqsi xi mistoqsija parlamentari u l-ministru jgħidlek li dik ir-risposta jew dik l-informazzjoni ma jistax jagħtihielek.

Issa permezz ta' dan l-abbozz li għandna quddiemna dan kollu se jispiċċa.

Mela din it-trasparenza se titneħħa mill-Bank Ċentrali, mit-Telemalta, mill-Awtorita' tad-Djar, mill- Korporazzjoni Enemalta, mill-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku, mill- Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ, mill-Awtorita' Marittima, mill- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma, minn dawn il-bordijiet li jieħdu deċiżjonijiet l-aktar importanti u li jolqtu l-mod ta' l-għixien tagħna.

Dan id-dritt li bih l-Oppożizzjoni setgħet isserraħ moħħha se jitneħħa.

Bir-rappreżentant tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni f'dawn il-bordijiet il-Gvern ma setax jagħmel dak li jrid.

Veru li wieħed waħdu jikkostitwixxi minoranza, pero' d-deċiżjonijiet iridu jittieħdu quddiem ir-rappreżentant ta' l-Oppożizzjoni f'dak il-bord.

Bir-rappreżentant tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien hemm persuna li l- ħaddiema u l-konsumaturi żgur li kienu jħossuhom protetti għax jafu li fil- bord hemm min qed iħares lejn l-interessi li jkomplu jiżviluppaw il-ħidma ta' dik l-awtorita' jew korporazzjoni.

Dik il-preżenza kienet tfisser li l- bord żgur kien se jżomm ir-regoli tiegħu u b'mod jew ieħor kien ta' serħan tal-moħħ għall-ħaddiema kif ukoll għall-Oppożizzjoni li dmirha huwa li tissorvelja l-ħidma tal-Gvern.

MADAM SPEAKER: Onorevoli, niġbidlek l-attenzjoni li sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Iva, Madam Speaker.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Viċi Prim Ministru jekk jogħġbu jressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, inressaq l-Aġġornament tal-Kamra għal- lum l-Erbgħa, 23 ta' Lulju, 1997 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jħassar l-Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Proprjeta' Industrijali - it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Pools tal-Gvern Malti fuq il- Logħob - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Lottu Pubbliku - it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 2) - it- Tieni Qari.

Infakkar li quddiem il-Kumitat Permanenti tal-liġijiet bħalissa hemm:

Abbozz ta' Liġi dwar il-Condominia;

Abbozz ta' Liġi dwar Garanziji ta' Self lil Impriżi Żgħar; u

Abbozz ta' Liġi biex jagħmel Provvedimenti Speċjali dwar Proċeduri quddiem Qrati.

MADAM SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Jose' Herrera.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Madam Speaker, xi kultant importanti li meta tagħmel diskors ma titkellimx fuq suġġett partikolari jew fuq xi punt ta' politika li tkun għaddejja dak il-mument imma tajjeb li tagħmel riflessjonijiet fuq esperjenzi li inti jkollok ta' dak il-perjodu.

Fil- fatt il-ħabib tiegħi Keith Grech kellu artiklu li kien jippubblika perjodikament fuq "The Times" li kien jismu "Of This and That", jiġifieri kien jagħmel ir-riflessjonijiet tiegħu fuq l-affarijiet ta' interess li jolqtuh f'dak il-mument.

U hekk beħsiebni nagħmel.

L-ewwel ħaġa li ispiratni biex nitkellem illum kien artiklu li deher fuqi u li ġie ppubblikat f'"il-mument" tal-Ħadd ta' qabel.

Din il-gazzetta ppubblikat b'ċertu prominenza esaġerata ittra li jien bgħatt lill-Ministru tad-Djar.

Ma nafx għaliex kellha tiġi ppubblikata dik l-ittra għax kulma kien fiha huwa l-insistenza tiegħi mal-Ministru - kif jagħmlu sħabi kollha u naħseb kif jagħmlu jew kienu jagħmlu l-membri ħbieb tiegħi ta' l- Oppożizzjoni - ma' min għandu l-poter effettiv biex jaqdi l-ilmenti tal- kostitwenti tiegħi.

Meta inti qed taqdi l-ilmenti tal-kostitwenti ma tkunx partiġjan, xejn affattu.

Il-kelma "kostitwenza" jew "kostitwenti" qiegħda dejjem tiġi interpretata b'mod żbaljat.

X'inhi l-funzjoni ta' deputat?

Ħafna nies ma jafux x'inhija l-funzjoni ta' deputat fil-kostitwenza.

Il- funzjoni ta' deputat back-bencher hija li jsegwi l-politika tal-gvern, ikun jaf x'inhu għaddej u jagħmel ir-riflessjonijiet tiegħu fil-Parlament, fi gruppi parlamentari u jipprova juża l-influwenza tiegħu fil-leġislatura biex jimplimenta ċerti ideat li huwa jħoss li huma ta' benefiċċju għas- soċjeta' in ġenerali.

Il-poplu fdah, ġie elett fil-Parlament u huwa juża l- esperjenzi tiegħu ta' kuljum, jew jekk hu professjonista, anke mill- professjoni tiegħu biex jipprova jimplimenta ċerti ideat.

Dak idealment huwa l-politiku pero' huwa aktar minn hekk, speċjalment fis-sistema Maltija u fis-sistema ta' kif isiru l-elezzjonijiet u kif jingħaddu l-voti.

Il-politiku Malta, forsi ferm aktar minn pajjiżi oħra, jrid ikun viċin il- poplu, ma jridx jinqata' minn mal-poplu, irid jitħallat mal-poplu u jrid ikun għas-servizz tal-poplu kontinwament.

F'pajjiżi kbar bħall-Amerka u l- Ingilterra huwa impossibbli li jkollok parlamentari li jdur il-kostitwenza tiegħu jew id-distrett tiegħu kollu door to door jew jiltaqa' magħhom kollha.

Għaliex?

Għax f'ċerti pajjiżi rappreżentant tal-poplu jkun jirrappreżenta popolazzjoni akbar minn ta' Malta kollha.

Pero' f'Malta aħna żgħar, il-kostitwenza hija żgħira - mhux daqskemm wieħed jaħseb pero' hija komparattivament żgħira - u allura l-kostitwenti jippretendu li inti tkun hemm biex taqdihom.

Ħafna min-nies imorru għand deputat b'ilmenti ġenwini - u se nispjega x'inhuma - u oħrajn sfortunatament, jew minħabba l- injoranza jew minħabba ideat jew misconceptions antiki, ir-raġunijiet għalxiex imorru għand id-deputat ma jkunux validi u bil-mod li huma javviċinaw lid-deputat tagħhom juru li m'huma jifhmu xejn xi jfisser deputat.

Ħafna minnhom jaħsbu li deputat għandu ferm aktar poteri milli fil- fatt għandu, jinsew li xogħlu hu biss li jirrappreżentahom u jressaq l- ilmenti tagħhom u jaħsbu li d-deputat għandu xi poteri eżekuttivi.

Hemm min jiġi anke b'intenzjonijiet ħżiena u lil nies bħal dawn trid taqtgħalhom barra għax jirkbuk jew iġibuk fl-inkwiet u jirvinawlek il-good name li jkollok.

Trid tevita ċerti nies u żżomm ċerti nies.

Trid taqdi b'ċerta prudenza, kif fil-fatt qed nipprova nagħmel jien.

Illum se nsemmi xi ilmenti li qed niġi ffaċċat bihom fil-kostitwenza tiegħi.

Jien għamilt id- dover tiegħi bħala deputat tagħhom, ressaqt ir-rappreżentazzjonijiet tagħhom mal-ministri u l-awtoritajiet konċernati u nħoss li llum b'mod ġenerali d-deputat tal-poplu, ir-rappreżentant ta' ċertu settur ta' nies għandu jressaq f'din l-ogħla istituzzjoni l-ilmenti tagħhom.

Madam Speaker, fid-distrett tiegħi prinċipalment hemm erba' ilmenti u qed inqajjimhom hawn biex nipprova nqajjem kuxjenza pubblika fuq dawn l-ilmenti li kultant jiġu ndirizzati b'effiċjenza, kultant daqsxejn iktar bil-mod u kultant anke b'mod traskurat, inneffiċjenti u burokratiku.

Per eżempju, l- ikbar problema li niffaċċaw f'dan id-distrett hija dik tas-social housing.

Kieku l-ministru li għandu x'jaqsam mas-social housing kellu jkun xi kandidat mid-distrett tiegħi kienu jġennuh.

Id-distrett tiegħi jikkonsisti prinċipalment fil-Belt, il-Furjana u l-Ħamrun.

Fil-Belt, per eżempju, l- bini huwa antik, ħafna minnu ma jistax jiġi okkupat, ħafna minnu qatt ma ġie refurbished u l-maġġoranza tan-nies li huma mill-Belt iridu jibqgħu joqogħdu l-Belt u ma jridux imorru post ieħor.

L-istess ngħid għall- Furjaniżi u forsi b'xi daqsxejn inqas din il-problema teżisti wkoll fil- Ħamrun.

Il-Gvern b'għaqal kabbar il-budget minn dak tas-sena ta' qabel f'dak li huwa housing u nemmen li l-ministru se jonfoqhom tajjeb, pero' qed jiġi ffaċċat b'burokrazija interna.

Per eżempju, jkun irid jibni housing estate u l-Planning Authority twaqqfu.

Kien ġie propost li jinbnew xi housing estates imma minħabba l-burokrazija li kien hemm min-naħa tal- Planning Authority - nispera li bl-emendi li qed inressqu l-affarijiet jirranġaw - ċerti proġetti ma setgħux isiru.

Għan-nom tan-nies li nirrappreżenta nitlob lill-ministru jagħti daqsxejn iktar attenzjoni lill- ilmenti li jsiru dwar social housing mill-kostitwenti tad-distrett tiegħi.

GĦalija ma jeżistix kulur politiku.

Ħafna mill-każijiet rajthom jien u naf li huma ġenwini, nies li m'għandhomx fejn joqogħdu.

Ġieli jkun hemm sebgħa jew tmienja min-nies joqogħdu ġo dar waħda.

Hemm djar li qegħdin jaqgħu għax mimlijin bl-umdita' u hemm xjuħ jgħixu fit-tmien sular u m'għandhomx lift.

F'kelma waħda hemm problema kbira ta' social housing.

GĦalhekk nixtieq nappella lill-Ministru Portelli minn dan il-Parlament sabiex jikkonsidra bis-serjeta' din il-problema ta' social housing f'dan id- distrett, kif fil-fatt qed jagħmel pero' forsi b'iktar effiċjenza.

Problemi oħra li hawn fid-distrett huma ta' nies mingħajr xogħol.

Ġieli jkollok bniedem marid li ma jkollux mezz ta' trasport u li b'mod vendikattiv jiġi transferred għal area aktar 'il bogħod minn fejn kien qabel.

Irrid ngħid li f'ċerti każijiet fejn jidher li dak li jkun ikollu raġun qed jiġu moqdija, pero' f'każijiet fejn bniedem jitlob għal transfer b'kapriċċ, biex joqgħod jitgħażżen, dawk lanqas jien ma nressaqhom lill- ministru u dan qed ngħidu pubblikament.

F'każijiet fejn bniedem jiġi transferred b'mod vendikattiv, forsi għax ikun iġġieled mad-direttur tiegħu, jekk ikun jistħoqqlu jiġi transferred f'post ieħor se jsib għajnuna mingħandi, irrispettivament mill-kulur politiku tiegħu.

Jien għandi r- records u min irid nista' nurih li l-ftit transfers li ngħataw, nofshom huma Laburisti u nofshom huma Nazzjonalisti.

M'hu veru xejn li dawn it- transfers qed isiru biex jivvendikaw ruħhom min-Nazzjonalisti, anzi kważi l- oppost.

Jiġifieri jekk issir xi kritika fuq din il-ħaġa tkun verament inġusta.

Mill-esperjenza diretta tiegħi nista' ngħid li l-Gvern qed jimxi bl-iktar mod kawt u leali, mhux lejn in-nies tal-partit tiegħu imma lejn il- poplu Malti.

Imbagħad ikollok ukoll problemi soċjali ta' min iħoss li tkun saret inġustizzja miegħu u jkun iridek tressaq l-ilment tiegħu bħala avukat politiku tiegħu.

Din hija ħaġa normali.

Ikun hemm ukoll min iħoss li l- applikazzjoni tiegħu waqgħet f'bir tas-skieken minħabba xi burokrazija antikwata u ineffiċjenti.

Dawk huma ilmenti ġustifikati u huwa d-dmir tal- politiku tad-distrett li jintervjeni u jressaq ir-rappreżentazzjonijiet tiegħu ma' l-awtoritajiet biex id-dipartimenti tagħna jsiru aktar effiċjenti.

Fil-fatt ikolli ngħid li wieħed mill-ilmenti li jeżistu mhux biss f'dan id-distrett imma naħseb fid-distretti kollha - mhux taħt dan il- Gvern jew taħt il-Gvern l-ieħor imma as a whole - hija n-nuqqas ta' effiċjenza fid-dipartimenti tal-gvern.

Din m'hijiex xi ħaġa li saret b'riżultat politiku u l-politiċi jistgħu jirrimedjawha din, fis-sens li they give the right job to the right people.

Mhux dejjem hekk sar għax ħafna drabi jsir li we give the right job to the person li huwa ħabib tagħna jew li huwa ħabib tal-partit, nonostante li forsi kien hemm xi ħaddieħor li jistħoqqlu dak il-job.

L-istess jiġri fil-Korp tal-Pulizija u fl-Armata.

Hemm min suppost kellu jieħu xi promotion imma ma ħadhiex, eċċ., eċċ. Wieħed kulma jrid jagħmel hu li jara daqsxejn il-lista ta' applikazzjonijiet li hemm quddiem it-Tribunal għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji u mill-ewwel jinduna.

Mela jekk tagħti the right job to the right people se tnaqqas il-burokrazija, filwaqt li jekk tagħti iktar inizzjattivi u iktar encouragement mhux talli tnaqqas il-burokrazija talli żżid l-effiċjenza.

Il-Gvern preżenti, kuntrarjament għal dak li kien jagħmel il-Gvern preċedenti, qed joqgħod attent għal min jiskarta mix-xogħol.

Kulħadd qed igorr imma dawk l-ilmenti jien inħoss li m'humiex ġustifikati.

Issib nies li jkun ilhom ma jmorru għax-xogħol ġimgħat sħaħ imbagħad il-ministri b'lealta' kbira lejn il-pajjiż as a whole u b'maturita' politika - u hija politika tajba li qed jaħdem biha l-Gvern ...

Min jabbuża u min jitħallas bi flus il-poplu u ma jaħdimx ma jistax jiġi ġustifikat.

Hemm tispiċċa l- effiċjenza tal-pajjiż, permezz ta' nies li suppost ikunu fuq il-post tax- xogħol u ma jaħdmux.

Mela wieħed jista' jinduna li x-xogħol tad-deputat fid-distrett illum kiber ħafna għax in-nies saru ferm iktar pretenzjużi u jippretendu li jkollhom servizz.

Il-ministri u s-segretarji parlamentari, kemm tradizzjonalment u anke llum, għandhom is-segretarjati tagħhom biex jieħdu ħsieb il-kostitwenza.

Kull ministru għandu l-backing amministrattiv.

Għandu s-segretarji, għandu min isegwi l-ineffiċjenza tal-burokrazija taċ-ċivil u għandu l-backing ta' uffiċċju amministrattiv.

Mill-esperjenza tiegħi ta' ftit xhur fil-Parlament jien naħseb li wasal iż-żmien li jkun hawn uffiċċju jew segretarjat għad-deputati tad-distrett - mhux għall-membri tal- gvern imma għad-deputati tad-distrett - fejn ikun hemm impjegati li tkun tista' tinqeda permezz tagħhom.

Inkella x'tagħmel?

Ma tmurx taħdem u tispiċċa l-ġurnata kollha fuq it-telephone iċċempel 'l hawn u 'l hemm?

Tiġri inti mad-dipartimenti?

Timpjega n-nies inti?

X'tagħmel?

Ma tistax tara 40 jew 50 ruħ kuljum, kif naraw jien u l-kollegi tiegħi, mingħajr backing amministrattiv.

Jien inħoss li wasal iż-żmien li jiġi kkontemplat serjament il-kreazzjoni ta' uffiċċju simili.

Nirringrazzjak, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Hawn iktar rimarki?

L-Onor.

Anglu Farrugia.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Madam Speaker, ħaġa li dejjem ħsibt fuqha, anke meta ma kontx fil-Parlament - jien għamilt żmien twil fil-Korp tal-Pulizija - hija li meta bniedem jiġi pproċessat u sussegwentement jintbagħat il-ħabs jibqa' jġorr il-piena tul ħajtu kollha.

Xi ħaġa li dejjem kienet tipperturbani hi li speċjalment dawk li jkunu żbaljaw f'eta' żgħira - ġieli jkun għadhom lanqas għalqu 20 sena - il-piena li jkunu sofrew f'dik l-eta' tibqa' fuqhom għal ħafna snin.

Jien nara li hawnhekk għandna inġustizzja soċjali kontinwa fil-konfront ta' dawk li jkunu ngħataw sentenza u jkunu ħallsu l-prezz ta' dik is-sentenza mbagħad meta jiġu biex jerġgħu jintegraw ruħhom fis-soċjeta' jsibu kullimkien magħluq.

Għaliex?

Għax għandek il- labelling.

U hawn Malta, minħabba li aħna pajjiż żgħir, il-labelling huwa qawwi ħafna.

Jekk bniedem tittimbrah li hu kriminali, għax ikun żbalja darba jew darbtejn, dak it-timbru jibqa' miegħu għal ħafna snin.

Madam Speaker, jien li niltaqa' ma' ħafna nies, kemm dawk tad-distrett tiegħi u kemm minħabba l-professjoni tiegħi bħala avukat, inħoss li meta wieħed ikun ħallas il-prezz li kellu jħallas wara li ngħata sentenza ġudizzjarja, meta dan jiġi biex isib job m'għandux ikun sottomess għall- proċeduri daqslikieku qatt ma ħallas xejn.

Fil-kwestjoni ta' l-interviews meta wieħed jiġi biex japplika għax-xogħol għandu jkun hemm sistema ta' leġislazzjoni.

Jien naħseb li 'l quddiem wieħed irid jara kif jagħmel drafting ta' leġislazzjoni soċjali fejn għal kull ammont ta' jobs li jkun hemm, kemm mal-gvern u anke mal-privat - qed ninkludi lill-gvern għax għandu ċerta responsabbilta' - ikun hemm numru żgħir ta' jobs li jiġu offruti lil dawk li jkunu illitterati, jiġifieri dawk li kif tressaqhom biex jagħmlu xi interview se jeħlu, allavolja bħala job ma jkunu qed jitolbu xejn speċjali f'dik li hija edukazzjoni.

Nies bħal dawn wieħed irid jagħtihom a trial period fix-xogħol li jkunu nteressati fih, li matulu min ikun qed iħaddimhom ikun jista' jiddeċiedi jekk iżżommhomx jew le.

Ma tistax taqbad u twarrab bniedem forsi għax huwa illitterat u allura dak li jkun ma jeħux pjaċir bih.

Ovvjament j'Alla kulħadd ikun litterat u akkademiku imma s-soċjeta' għandha responsabbilta' lejn kulħadd, anke lejn dawk li huma ħafna inqas ixxurtjati minna, dawk li b'xi mod ikunu daqu l-ħabs, esperjenza kiefra u ta' piż kbir.

M'hemmx dubju li l-piż ikun kbir meta wieħed isib ruħu l-ħabs iktar u iktar meta joħroġ mill-ħabs u jkun irid jerġa' jintegra ruħu mas-soċjeta', speċjalment dak il-bniedem li jkollu familja.

Nafu li fil-faċilitajiet korrettivi hemm kapijiet ta' familja.

Lil dawn għandna ngħinuhom u fil- fatt għandna obbligu soċjali li nagħmlu dan u dan isir mhux biss billi noqogħdu npaċpċu li rridu ngħinuhom.

Tajjeb li jkun hemm inizjattivi volontarji u importanti li jkun hemm inizjattivi min-naħa tad-dipartimenti tal-gvern ukoll bħal, per eżempju, mill-ETC - fil-fatt dan jien għidtu diversi drabi - biex b'xi mod tipprova torganizza korsijiet għal dawn in- nies li qegħdin ġewwa l-ħabs.

Pero' barra minn hekk hemm bżonn li titfassal leġislazzjoni - forsi iktar 'il quddiem - biex dawn in-nies jiġu mgħejjuna iktar ħalli jkunu jistgħu jintegraw ruħhom fis-soċjeta' mill- ġdid.

Dawn huma nies li għandhom problemi minħabba d-droga - u hawn m'iniex nirriferi għal dawk li jittraffikaw id-droga; nies bħal dawk m'hemmx x'tiddiskuti dwarhom; jekk jaqbdu dik il-linja li jittraffikaw id- droga allura hemm liġijiet iebsin għalihom li allura mbagħad ikunu jridu jħallsu qares - u lil min huwa vittma tad-droga għandna nfejquh u noħorġuh mill-vizzju tad-droga imma mbagħad m'għandniex nitilquh waħdu anzi għandna nagħmlu ħilitna biex dan ma jibqax jiġi labelled?

Madam Speaker, peress li pajjiżna huwa żgħir faċli li dak il-bniedem jiġi labelled.

Għalhekk irridu naraw li bniedem b'ċertu passat jiġi protett mil- labelling għax wara ċertu perijodu ma tistax terġa' tirriferi għalih u tgħidlu: Għax inti kont tieħu d-droga.

Mela jkun tajjeb li fil-futur wieħed jikkonsidra xi tip ta' leġislazzjoni fis-sens li, jekk kemm-il darba jkun hemm min ma jkunx irid iħaddem lil dak il-bniedem li jkun ħareġ mill- problema li kellu, ngħidu aħna wara li jkun skonta sentejn jew forsi tliet snin il-ħabs, employer ikun forsi jista' jinstab ħati ta' xi kontravenzjoni jew crime.

Għaliex qed ngħid dan?

Biex lil dawn nagħtuhom iċ-ċans.

U meta se nagħtuhom iċ-ċans lil dawn in-nies?

Nafu li għandna dawn il-problemi.

Fil-fatt illum ma ssibx familja f'Malta li m'għandihiex lil xi ħadd li b'xi mod jew ieħor kellu x'jaqsam ma' ksur ta' liġi, żgħir jew kbir, jew inkella kellu x'jaqsam mal-problema tad-droga.

Għalhekk qed nagħmel enfasi fuq dan il-ħsieb.

Ċertament il-Pulizija trid tkun serja fix-xogħol tagħha u trid tkun serja l-ħin kollu, jiġifieri m'hemmx ħin allokat fejn tista' tagħmel ċerti affarijiet.

Hawnhekk nieħu l-okkażjoni biex nifraħ lil dawk li llum ġew maħtura spetturi wara kors intensiv li għamlu fl-Akkademja tal-Pulizija.

Jien qed nagħmel enfasi fuq l-ispetturi għaliex jekk hemm żewġ ranks importanti fil- Korp tal-Pulizija huma żgur dak ta' surġent u dak ta' spettur.

Dawn huma ż- żejt tal-makkinarju tal-Korp tal-Pulizija.

Ma rridx ngħid li r-ranks l- oħrajn m'humiex importanti imma l-ispetturi u s-surġenti huma s-sinsla tad- dahar tal-korp tant li jekk din tiġi shirked kollox jibda nieżel, jiġifieri inutli jkollna ħafna xwabel, armi, kuruni u makkinarju ieħor.

Dawn huma żewġ ranks li wieħed irid jieħu ħsiebhom.

Irrid ninkoraġġixxi ħafna lil dawn l-ispetturi l-ġodda li għadhom kemm ħarġu mill-istudju tagħhom u issa daħlu għall-prattika u qegħdin imxerdin mad-distretti u d-dipartimenti li għandu l-korp biex jippromwovu dik li dejjem studjaw fuqha, il-prevenzjoni.

Il-prevenzjoni fis-soċjeta' hija l-aqwa ħaġa li wieħed jista' jagħmel u mhux tara x'tagħmel wara li tkun saret il-froġa, fis-sens li jrid ikun hemm il-prevenzjoni biex dik il-ħaġa ħażina ma ssirx.

Dan l-istess bħas-saħħa, speċjalment bħat-tipjip li kulħadd jaf li dan jagħmel il-ħsara.

(Interruzzjonijiet) Xi naqra jagħmel ħsara - issib ħafna min jitkellem fuq it-tipjip - allura jekk wieħed jista' jevitah ikun aħjar.

Ix-xorb żejjed ukoll jagħmel ħafna ħsara u allura jekk wieħed jixrob inqas ikun aħjar.

L- istess ħaġa hemm bżonn fit-tmexxija tal-Korp tal-Pulizija.

Jiġifieri jekk ma jkunx hemm enfasi fuq prevenzjoni ta' reati - u dan isir bil-mod kif tqassam is-sistema ta' l-organizzazzjoni tal-korp, kif torjenta d-duties u tħaddimhom - ix-xogħol kollu li jsir fl-aħħar mill-aħħar jiswielek suf.

Għax għalkemm dawn ikunu għamlu ċertu studju avvanzat fejn tidħol crime prevention u kif għandhom jorganizzaw in-neighbourhood watches ...

Dan il- konċett żgur li ma nistgħux inħalluh barra.

Kien diġa' beda dieħel sew f'pajjiżna u jien u sħabi konna nieħdu pjaċir nagħmlu dan ix-xogħol.

Konna nieħdu ċerti inizjattivi u din l-idea ta' neighbourhood watches kienet tant in voga u ma nistax nifhem kif illum kważi saret unheard of meta fil-fatt għandna nagħfsu ħafna fuqha.

Ngħid ukoll li jekk il-Korp tal-Pulizija jaħdem flimkien mal-kunsilli lokali jsir ħafna iktar xogħol, bħalma jsir fl-Ingilterra u f'pajjiżi oħra, imma fl-Ingilterra żgur li jsir bl-iktar mod b'saħħtu.

Hemmhekk il-pulizija flimkien mal-kunsilli lokali jagħmlu inizjattivi flimkien f'dawk l- affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' prevenzjoni ta' reati, f'dawk l- affarijiet ta' edukazzjoni għaż-żgħażagħ, bħal seminars biex, per eżempju, jikkumbattu l-problema tad-droga u f'dawk l-affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' l-edukazzjoni dwar it-traffiku, li ċertament hawn Malta teżisti problema f'dan ir-rigward għax qed imutu iktar nies bi traffic accidents milli b'mard serju.

Dawn huma l-iktar affarijiet li dawn l-ispetturi li għadhom friski flimkien man-nies ta' taħthom għandhom jibdew jaħdmu fuqhom.

Il-Korp tal-Pulizija f'għajnejn in-nies huwa kredibbli u għalhekk llum ma nistgħux nittolleraw li xi wħud minn dawn il-pulizija jagħmlu xogħol privat bħal, per eżempju, xogħol ta' barmen, saħansitra ta' waiters, ta' salesmen, ibiegħu oġġetti u jippromwovu l-bejgħ ta' oġġetti, kif kienu jagħmlu fl- amministrazzjoni preċedenti, fejn dak iż-żmien donnu kollox kien jgħaddi.

Illum il-pulizija ma jistax jagħmel dawn l-affarijiet għax jista' jkun li l- ħin ikun f'konflitt max-xogħol proprju tiegħu peress li xogħlu huwa 24 siegħa kuljum.

Dan qed ngħidu biex il-Kummissarju tal-Pulizija u l- uffiċjali l-oħra tal-korp jaraw li min għadu jabbuża jwaqqfuh.

Dawn iridu jieqfu għax huma soġġetti għall-Ordinanza tal-Korp tal-Pulizija.

Madam Speaker, ħaġa oħra li rrid ngħid hija li l-Pulizija għandha tkun iktar effiċjenti għar-rigward l-ipproċessar ta' applikazzjonijiet.

Per eżempju, għaliex għandhom jgħaddu x-xhur biex tiġi pproċessata applikazzjoni għal liċenzja biex wieħed iġib arma tal-kaċċa għall-ewwel darba jew biex wieħed ikollu arma jew senter id-dar.

Illum teżisti sistema fejn kollox ikun jista' jiġi ċċekkjat dwar l-applikant u dan isir b'sempliċement tagħfis ta' ftit buttuni tal-computer u jkun hemm ir- riżultat.

Allura għalfejn għandu jkun hemm dan id-dewmien?

Qed noħolqu ħafna tgergir man-nies minħabba dan id-dewmien, in-nies tiddejjaq tistenna, trid tinqeda malajr u tinqeda f'dak kollu li għandha dritt għalih.

Jiġifieri m'għandniex noħolqu problemi minħabba li forsi s-sistemi m'humiex daqshekk tajbin u fejn nistgħu nirranġaw l-affarijiet għandna nirranġawhom.

Madam Speaker, irrid ngħid ukoll li l-qorti tista' tkun, fl-opinjoni tiegħi, daqsxejn esaġerata fis-sentenzi tagħha.

M'iniex se nikktrika xi sentenza li tagħti l-qorti.

Il-qorti hija qorti, għandha l-funzjonijiet tagħha u assolutament indipendenti minn kulħadd, kemm minn hawnhekk u kemm mill-eżekuttiv.

Imma jista' jkun hemm każijiet li għandhom x'jaqsmu ma' ksur ta' regolamenti tal-liġijiet li jikkonċernaw il-kaċċa u li ma jimmeritawx, per eżempju, li jkun hemm konfiska ta' l-arma in kwestjoni, allavolja l-liġi fiha provvediment miftuħ ħafna - anke bl-emendi li saru din is-sena - kważi an umbrella provision li jdaħħal lil kull min jista' bi ksur ta' din il-liġi ta' l-1993.

Irrid ngħid li jkun hemm każijiet fejn is- sentenza m'għandhieix tkun daqshekk iebsa.

Għalhekk hawn inħeġġeġ biex kemm jista' jkun dan jiġi kkonsidrat.

Issa l-armi li qed jiġu kkonfiskati mill-qorti x'qed isir minnhom?

Jien ma nafx, pero' nixtieq inkun naf x'qed isir minn dawn l-armi?

Naħseb l- aħjar hu li l-Gvern jagħmel auction sale tagħhom u l-flus li jdaħħal minnhom jinvestihom biex jagħmel faċilitajiet aħjar u jeduka lin-nies li qegħdin jeżerċitaw dan it-tip ta' sports.

Per eżempju, kif jista' wieħed ikun jaf jekk dak li qed jikkaċċja fuq il-baħar huwiex żewġ kilometri jew tliet kilometri 'l bogħod mix-xatt?

Għalhekk għandu jkun hawn xi apparat li wieħed ikun jaf dan.

Nissuġġerixxi wkoll li jsiru slipways apposta minn fejn wieħed ikun jista' jniżżel id-dgħajsa tiegħu u l-awtoritajiet għandhom jaraw li r-regolamenti qed jiġu osservati.

Mela jekk il-Pulizija taħdem flimkien ma' l-awtoritajiet l-oħra flimkien mal-kunsilli lokali u flimkien maċ-ċittadini kollha, lil pajjiżna dejjem nistgħu nqarrbuh biex jaħdem aħjar u biex jaħdem b'ċerta armonija għall- ġid tal-komunita' kollha.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lum l- Erbgħa 23 ta' Lulju, 1997 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill- Viċi Prim Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

PJAN TA' STRUTTURA - MONITORING REPORT

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk hux konxju tal-fatt li l-monitoring report tal-Pjan ta' Struttura li qiegħed ikun studjat bħalissa huwa diġa' skadut għax ma jirriflettix il-politika ġdida dwar l-iSptar San Raffaele, il-housing f'Pembroke, xogħlijiet ta' toroq li saru f'Tal-Barrani, eċċ?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid xi ħsebijiet għandu sbiex dawn l- anomaliji ma jkomplux jirripetu ruħhom?

ONOR.

GEORGE VELLA: Hemm bżonn li nagħmlu distinzjoni bejn il-Monitoring Report tal-Pjan ta' Struttura u r-reviżjoni tal-Pjan ta' Struttura.

Ta' l-ewwel huwa studju retrospettiv fejn l-ewwel rapport ikopri l- perjodu 1990-1995 u jeżamina is-setturi msemmija fil-Pjan ta' Struttura mill-għadd ta' l-iżvilupp li ġie approvat f'dawn is-setturi u xogħol ieħor li ġie mwettaq tul dan il-perijodu, fir-rigward tal-policies tal-Pjan ta' Struttura.

Dan ir-rapport tlesta u ġie apporvat mill-Bord tal-PA f'April li għadda.

Ix-xogħol fuq it-tieni Monitoring Report li jkopri snin 1996-1997 beda u dan jeżamina kwalunkwe xogħol u żvilupp li ġie approvat tul dan il-perjodu.

Rigward ir-reviżjoni tal-Pjan ta' Struttura, xogħol beda fuq l-istudji neċessarji biex jiġi rivedut dan il-pjan u naturalment dan il-proċess jagħmel analisi tal-policies eżistenti u oħrajn ġodda tinħass il-ħtieġa tagħhom skond l-istudji u l-konsultazzjonijiet li jkunu saru, fis-setturi kollha.

Skond l-artiklu 22 (2) tad-Development Planning Act (Act 1 tal-1992), dan ta' l-aħħar irid jiġi approvat mill-Parlament.

P.A. - PERMESSI

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm irċeviet applilkazzjonijiet għal permessi l-Awtorita' ta' l- Ippjanar xahar, xahar minn Ottubru sal-lum?

Kemm minn dawn huma applikazzjonijiet ta' tiġdid jew emendi ta' permessi u kemm minnhom huma ta' xorta oħra (renewal or amended applications or others)?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

MOSTA - MISRAĦ GĦONOQ - ŻVILUPP

L-ONOR.

JOE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk area ta' Misraħ Għonoq f'n/s in Pont Rd, il-Mosta, il-Gvern għandux intenzjoni li jagħmel xi żvilupp?

Jekk le, jista' l-Ministru jgħid jekk il-bidwi part-time li kellu r-raba' mqabbla għandu għal aktar minn 20 sena hux se jerġa' jingħata permess biex jaħdem din l-art?

Jista' l-Ministru jgħid jekk id-Dipartiment ta' l-Artijiet hux se jerġa' jikkonsidra li jibda jitħallas tal-qbiela wara li l-bidwi konċernat ġie miżmunm milli jkompli jagħmel dan fl-1995?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Ikun apprezzat jekk jingħataw aktar dettalji biex tkun tista' tiġi ddentifikata l-art in kwestjoni.

KUMMISSJONI EWROPEA - SCHOLARSHIPS

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 7271 u t-tweġiba għaliha; billi minkejja li eżaminajt bir-reqqa d-diversi mistoqsijiet oħra li saru fuq dan is-suġġett, imkien ma sibt il-kawża u r-raġunijiet għall-iffriżar ta' dawn il-Fondi, jista' jekk jogħġbu l-Viċi Prim Ministru jindika għal-liema tweġibiet qed jaċċenna?

Jista' jekk jogħġbu jagħti risposta għal bqija tal-mistoqsija tiegħi ċioe' jekk ġewx iffriżati xi fondi oħra u jekk ġiex ikkonfermat li din is- sitwazzjoni mhijiex se tippersisti?

Jikkonferma l-Viċi Prim Ministru li t- tweġiba li hu ta ma tirrispondiex il-mistoqsija tiegħi, imma tikkonferma li s-sitwazzjoni ta' ffriżar għadha fis-seħħ minkejja li d-diskussjonijiet ma' Van Den Broek ilhom ħafna li saru?

ONOR.

GEORGE VELLA: Nixtieq niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Interpellant li peress li l-Kummissjoni Ewropea ddeċidiet li tirrevedi l-Programm Indikattiv tar-Raba' Protokol Finanzjarju, l-fondi kategorizzati bħala Grants fosthom dawk allokati għal dawn l-ischolarships mhumiex temporanjament utilizzabbli.

Fir-rigward tal-Fondi ta' l-istess Protokol kategorizzati bħala Loans għaddejjin diskussjonijiet bejn il-partijiet interessati bl-għan li jinstabu proġetti sabiex ikunu jistgħu jiġu utiliżżati l-imsemmija fondi.

Kif diġa' ġie enfasizzat fil-mistoqsija parlamentari numru 6830 wara ż-żjara tal-Kummissarju ta' l-Unjoni Ewropea, Hans Van Den Broek, jidher li din is-sitwazzjoni mhux se tippersisti.

Tant illi diġa għaddejjin negozjati mal-kummissjoni sabiex din is-sitwazzjoni tiġi regolarizzata.

Nixtieq niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Interpellant li n-nuqqas ta' konferma li din is-sitwazzjoni mhix se tippersisti, mhux neċessarjament ifisser li din is-sitwazzjoni se tibqa' tippersisti.

Jiena nista' nitkellem fuq fondi li jaqgħu taħt il-ministeru tiegħi.

Peress li l-mistoqsija kienet tirrigwardja l-Unjoni Ewropea, qed nifhem li l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għall-fondi mill-unjoni.

Fl-aħħarnett, l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għat-tul ta' żmien li qed jgħaddi mill-viżita tal-Kummissarju Van Den Broek biex nirrisolvu din il-materja.

Nixtieq niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Interpellant li hija norma fil-kummissjoni fejn problemi jiġu riżolti fiż-żmien tagħhom.

Ma nistax nifhem kif dan id-dewmien issa qed jortha lill-Onor.

Interpellant.

ĦABS ĊIVILI - REWWIEXTA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid meta saret l-aħħar rewwiexta kbira fil-ħabs?

Kemm kien hemm priġunieri nvoluti?

Kemm saret ħsara waqt din ir-rewwiexta?

Kemm damet biex ġiet ikkontrollata?

Kemm kienu nvoluti persuni ta' sigurta' biex din ir-rewwiexta ġiet ikkontrollata?

Kemm weġġgħu priġunieri u membri tas- sigurta'?

Jista' l-Prim MInistru jgħid kemm swiet biex ġiet imsewwija l- ħsara?

Jista' jgħid ukoll ġewx maħruġa files?

X'tip ta' files inħarġu u jekk il-ħruġ ta' dawn il-files wassalx biex is-sigurta' tal-ħabs ġiet b'xi mod kompromessa?

ONOR.

ALFRED SANT: Rigward l-aħħar rewwiexta fil-ħabs li kienet saret fil- 25 ta' Frar, 1993 ninsab informat kif ġej : -

In-numru ta' priġunieri li tressqu l-Qorti fuq akkużi ta' ħsarat u serq waqt ir-rewwiexta kien ta' 18.

Il-ħsarat li saru fil-ħabs ta' Kordin dak in-nhar tar-rewwiexta prinċipalment kienu jinkludu ; (a) Ħsarat f'apparat ta' sigurta' (katnazzi, ħadid);

(b) Ħsarat fil-wires ta' l-elettriku;

(ċ) Ħsarat f'għamara (fis-Central Hall u fiċ-ċellel); u

(d) Tkissir ta' televisions u videos

Ir-rewwiexta ġiet ikkontrolata dak inhar stess li saret.

M'hemmx records ta' kemm kienu nvoluti persuni ta' sigurta' biex din ir- rewwiexta ġiet ikkontrolata.

Ma kien weġġa' l-ebda uffiċjal dak inhar tar-rewwiexta filwaqt li sitt priġunieri ġew riferuti fil-Klinika tas-Saħħa ta' Raħal Ġdid u l-Isptar San Luqa.

L-ammont totali li tħallas biex setgħu jinxtraw l-affarijiet li tkissru u biex tiġi rranġata l-ħsara kien ta' madwar Lm6,000.

Ma' dan l-ammont trid tiżdied is-somma ta' Lm2,533 li tħallset bħala overtime lill-ħaddiema tax- Xogħlijiet u Servizzi.

Ta' min isemmi wkoll li ħafna xogħol sar mill- imjegati tal-ħabs u l-priġunieri nfushom.

Ninsab informat ukoll li l-ebda files ma nħarġu mill-ħabs waqt ir- rewwiexta.

ESTIMI TAL-BUDGET - VOT NRU.6

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm intnefqu mill-Vot 6 Rikorrenti ta' l-Estimi tal-Budget (Armed Forces) għas-sena kurrenti fl-ewwel sitt xhur tas-sena taħt il-voti għal Personal Emoluments (stima għas-sena Lm10,166,000) u Operational and Maintenance Expenses (stima għas-sena Lm1,627,000)?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li fl-ewwel sitt xhur tas-sena kurrenti mill-Vot 6 Rikorrenti ta' l-Estimi tal-Budget (Armed Forces) intnefqu dawn il-flus:

|Personal Emoluments |Lm5,050,93| | |7 | |Operational and |Lm934,925 | |Maintenance Expenses | |

OPM - VOT 4

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm intnefqu mill-Vot 4 Rikorrenti ta' l-Estimi tal-Budget (Uffiċċju tal-Prim Ministru) għas-sena kurrenti fl-ewwel sitt xhur tas-sena taħt il-voti għal Personal Emoluments (stima għas-sena Lm2,053,000) u Operational and Maintenance Expenses (stima għas-sena Lm1,102,000)?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab infurmat li l-ammonti li ntnefqu mill- Vot 4 Rikorrenti (Uffiċċju tal-Prim Ministru) ta l-Estimi għas-sena 1997 fil-perijodu bejn 1 ta' Jannar u 30 ta' Ġunju 1997 kienu kif jidher hawn taħt:

Stima Nfiq

Personal Emoluments Lm2,053,000 Lm964,921

Operational and Maintenance Lm1,102,000 Lm307,268 Expenses

SAĦĦA - IMPJIEGI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jirrispondi l- mistoqsija parlamentari numru W304 li saret f'Marzu 1997?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Tweġiba għal din il-mistoqsija tpoġġew fuq il- Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

KORPORAZZJONIJIET GOVERNATTIVI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jirrispondi l- mistoqsija parlamentari numru W322 li saret f'Marzu 1997?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

KORPORAZZJONIJIET GOVERNATTIVI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru W323 li saret f'Marzu 1997?

ONOR.

EDWIN GRECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi għat-tweġiba li tajt għal-mistoqsija parlamentari bil-miktub numru W323, f`seduta numru 99.

KORPORAZZJONIJIET GOVERNATTIVI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru W325 li saret f'Marzu, 1997?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: L-informazzjoni rigward dawk il-Boards li ġew iffurmati s'issa tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is- seduta

BUĠIBBA - TĦAWWIL TA' SIĠAR

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm kien in-numru ta' siġar li nxtraw biex jitħawlu fl-inħawi ta' Buġibba?

Minn fejn inxtraw dawn is- siġar?

Meta ħarġu t-tenders f'kull każ?

Kemm swew dawn is-siġar lid- dipartiment?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sa l-aħħar ta' Ġunju, 1997 għal proġett ta' Buġibba minbarra s-siġar u arbuxxelli mid-Dipartiment ta' l-Agrikoltura dan id- dipartiment xtara 201 siġar u 150 arbuxxell.

Dawn inxtraw permezz ta' dawn it-tlett offerti pubbliċi:-

a) Offerta numru 8/97 datata 18 ta' Marzu, 1997 għal 64 palma ta' 0.95m-il waħda u sitt palmiet ta' 3.00m il-waħda.

Dawn swew Lm 2,480.

b) Offerta numru 15/97 datata 18 t'April, 1997 għal-42 palma ta' 1.5m u għal 13 palma ta' 3m il-waħda.

Dawn swew Lm 4,885

ċ) Offerta numru 16/97 datata 21 t'April, 1997 għal 150 arbuxxelli.

Dawn swew Lm 573.

Il-kumpannija Piscopo Gardens ħadu l-offerti (a) u (b) waqt li Peter Calamatta Garden Centre ħa l-offerti (c).

76 palma oħrajn inxtraw bl-istess prezz tal-offerta (b) minn għand l-istess kuntrattur Piscopo, permezz ta' direct order peress li tlesta aktar xogħol strutturali mill-Works Division fejn setgħu jiħawlu palm.

Dawn swew Lm3,899.

Saret Direct Order oħra ta' Lm764.20 għal 26 siġra mingħand P.Calamatta Garden Centre minħabba n-natura urġenti tax-xogħlijiet.

WIED TAL-QLEJJA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar liema kuntratturi qed jagħmlu xogħol fil-Wied tal-Qlejja?

Meta ħarġu t-tenders għax-xogħol li qed isir?

Meta mistennija titlesta l-fażi ta' dan ix-xogħol?

Meta ħareġ il-permess tal- Planning Authority?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ix-xogħol ta' riabilitazzjoni ta' Wied il-Qlejja ġie mogħti b'direct order lil Kalaxlokk Co. Ltd., bl-approvazzjoni tal- Ministeru tal-Finanzi.

Ingħataw ukoll biċċtejn xogħol oħra wara li ħarget sejħa għall-offerti lill-żewġ kuntratturi għall-bini ta' ħitan tas-sejjieħ.

Dawn huma:

Mikes Z & J. Ltd.

FGS Construction Ltd.

L-ewwel fażi ta' dan ix-xogħol mistenni jitlesta għal-ħabta ta' l-aħħar ta' Settembru jekk jippermetti t-temp.

Il-permess tal-Planning Authority ħareġ fis-16 ta' Lulju, 1997.

XEMXIJA - ROUNDABOUT

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar x'tip ta' traffic impact assessment sar qabel ma sar ix-xogħol fuq ir-roundabout li tpoġġiet ħdejn il-knisja tal-Kappuċċini u fix-Xemxija?

Meta saret l-applikazzjoni lill-Planning Authority dwar din ir- roundabout?

Meta ħareġ il-permess ta' dan ix-xogħol?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Ninsab informat li skond guidelines interni ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar, żvilupp fit-toroq bħal dak li sar ħdejn il- knisja tal-Kapuċċini hu kkonsidrat bħala development of existing junction u ma jirrendiex traffic impact assessment, u li għalhekk dan ma ġiex mitlub mill-applikant.

TAL-QROQQ - TARMAC

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jieħu l-passi neċessarji biex fejn it- tarmac il-qadim jiltaqa' ma' dak ġdid fejn il-mina ta' Tal-Qroqq fid- direzzjoni ta' St. Andrew's, Msida u viċe versa isiru t-tiswija meħtieġa biex jinqatgħu l-iskossi kbar li hemm, billi din it-triq hi waħda wżata ħafna?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Informat li kienu diġa' ttieħdu passi mid- Dipartiment tat-Toroq biex dan ix-xogħol isir u fil-preżent il-kuntrattur qiegħed jagħmel ix-xogħol preparatorji sabiex waqt ix-xogħol ma jkunx hemm inkonvejent għat-traffiku li jgħaddi minn dawn it-toroq.

ENEMALTA - ARBLI TAD-DAWL

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jieħu l-passi neċessarji biex arbli tad-dawl perikolużi jinqalgħu u jinbidlu ma' oħrajn ġodda?

B'mod speċifiku, jista' l-Ministru jieħu l-passi neċessarji biex arblu tad-dawl perikoluż fi Triq is-Sebħ, Żebbiegħ, Mġarr fil-fatt jinbidel qabel ma joqtol lil xi ħadd?

Kemm inbidlu arbli tad-dawl f'kull wieħed mid-distretti ta' l-Enemalta mill-1/11/96 sal-15/7/97?

ONOR.

LEO BRINCAT: Ix-xogħol meħtieġ biex jinbidlu l-arbli perikolużi jsir kontinwament kull fejn meħtieġ f'kull distrett li għandha l-Enemalta.

L-arblu f'Triq is-Sebħ, Żebbiegħ, Mġarr mhuwiex fi stat perikoluż.

In- numru t'arbli li inbidlu mill-1 ta' Novembru, 1996 sal-15 ta' Lulju, 1997 huma kif ġej:

Buġibba 35 (+30 During Buġibba project which were no deteriorated but redesigned) Mosta 23 Sliema 18 B'Kara 14 Valletta 36 Qormi 26 Luqa 30 Paola 30 Gozo 22

GĦAQDA TAD-DILETTANTI U S-SAJJIEDA - DISKUSSJONIJIET MA' L-AWTORITA' MARITTIMA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar x'tip ta' dikussjonijiet saru bejn l-Awtorita' Marittima u l-"Għaqda għad-dilettanti tad-dgħajjes u s-sajjieda ta' l-Imsida", biex jiġu riżolti numru ta' problemi li dawn id-dilettanti qed jaffaċċjaw f'dawk li huma rmiġġi għad-dgħajjes ta' dawn id-dilettanti?

X'kienu r-riżultati miksuba minn dawn il-laqgħat, jekk seħħu?

X'korrispondenza oħra kien hemm bejn l-awtorita' u l-għaqda?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nfurmat li l-Awtorita' Marittima għaddejja kontinwament b'diskussjonijiet ma' l-Għaqda Dilettanti u Sajjieda ta' l-Imsida dwar l-irmiġġi li hemm l-Imsida u xi problemi li jinqalgħu kultant.

Fejn ikun possibbli it-talbiet ta' l-Għaqda jiġu milqugħa.

Ir- riżultati miksuba f'dawn id-diskussjonijiet dejjem kienu pożittivi.

SAĦĦA - IMPJEGATI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra min hu responsabbli biex jiżgura li ħaddiema tal-maintenance u fattigi ma joħorġux minn fuq il-post tax-xogħol meta suppost ikunu jaħdmu?

X'tip ta' kontroll qiegħed isir?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Nitlob lill-Onor.

Membru jiddentifika għal liema sptar jew ċentru jew djar jew dipartiment qed jirriferi.

SAĦĦA - IMPJEGATI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm impjegati ħarġu bis-sick leave xahar b'xahar mill-1.1.97 sal-lum?

Jista' jipprovdi breakdown skond il-grad u t-tul ta' ġranet ta' sick leave?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant qed tinġabar.

SPTARIJIET - DĦUL/ĦRUĠ

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra x'miżuri jittieħdu biex jikkontrollaw id-dħul u l-ħruġ minn ġewwa l- isptarijiet individwalment?

Isiru spot checks biex jitnaqqas l-abbuż li jinħarġu xi affarijiet minn ġewwa l-isptarijiet mingħajr permess?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: L-informazzjoni għada qed tinġabar.

SPTAR SAN LUQA - PERMESS GĦAL PARKEĠĠ

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra x'inhi l-policy dwar il-ħruġ ta' permess biex wieħed idaħħal u jipparkja karozza ġewwa l-Isptar San Luqa?

Għal liema raġuni ngħata permess li karozza ta' pulizija tiġi pparkjata ġewwa l-isptar?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SPTAR SAN LUQA - PAZJENTI TRASFERITI GĦAL SPTARIJIET PRIVATI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm kien in-numru ta' pazjenti li ġew trasferiti (fuq talba tagħhom) mill- Isptar San Luqa għal sptar privat mill-1.1.97 sal-lum?

Jista' l-Ministru jikkonferma li xi pazjenti ġew irrifjutati jagħmlu dan minħabba l-preżenza tal-MRSA?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Dwar l-ewwel parti tad-domanda statistiċi ma hemmx.

Jista' jiġi kkonfermat li xi sptarijiet privati nformaw lid-dipartiment li skond il-policy tagħhom huma ma jaċċettawx pazjenti infettati jew ikkontaminati mill-mikrobu MRSA.

Ta' min jgħid li minn naħa ta' l-Isptar San Luqa qatt ma waqqaf każi tal- MRSA li ġew mill-isptarijiet privati.

SPTAR SAN LUQA - ĊIRKOLARI MIS-SUPRETENDENT

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra għaliex u min kien responsabbli għat-tneħħija tad-direttiva maħruġa permezz ta' ċirkolari tas-supretendent, li s-security guards iżommu l-particulars u l-ħin ta' l-impjegati li joħorġu mill-Isptar San Luqa waqt il-ħin tax- xogħol?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Is-Security Guards ta' l-Isptar San Luqa qatt ma kellhom xi direttiva biex iżommu l-particulars u l-ħin ta' l-impjegati li joħorġu mill-isptar waqt il-ħin tax-xogħol.

Għalhekk din qatt ma setgħet titneħħa.

RETAIL PRICE INDEX

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet iż-żieda ta' retail price index kull sena minn 1987 sal-lum?

ONOR.

LEO BRINCAT: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-il-Mejda tal- Kamra.aktar kmieni f'din is-seduta

SAĦĦA - KAŻI TA' FOOD POISONING

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hawn każi ta' food poisoning, salmonella sena b'sena f'dawn l-aħħar għaxar snin?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: F'dawn l-aħħar seba' snin sal-lum, in-numru ta' każi ta' avvelanament ta' ikel ikkawżati minn Salmonella kienu:

|SENA |NUMRU TA' | | |KAŻIJIET | |sa 21/7/97 | 56 | |1996 |888 | |1995 |351 | |1994 |364 | |1993 |149 | |1992 |140 | |1991 |429 |

Bejn l-1987 u l-1990, in-numri totali ta' każi ta' avvelenament ta' ikel kien kif ġej:

|SENA |NUMRU TA' | | |KAŻIJIET | |1990 | 77 | |1989 |207 | |1988 |385 | |1987 | 41 |

SAĦĦA - KAŻI TA' HEPATITIS "B" U "C"

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid x'informazzjoni għandu d-dipartiment dwar in-numru ta' każi ta' Hepatitis "B" u "C" li hawn Malta llum?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA:In-numru ta' nies li ttestjaw posittiv għall- hepatitis C mill-1992 sal-lum huwa ta' 458.

In-numru ta' nies li ttestjaw posittiv għall-hepatitis B mill-1988 sal-lum huwa ta' 491.

Hemm distinzjoni bejn carriers u każi attivi.

Mhux possibbli tagħti figuri eżatta ta' nies minħabba li jibqa' ammont konsiderevoli ta' persuni bil- hepatitis B u C li jkunu f'saħħithom għal kollox imma ma jkunux għamlu t- test.

DWANA U SISA - DĦUL

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien id-dħul għal Gvern sena b'sena minn 1987 'il hawn mid-dwana u s-sisa?

Kemm kien id-dħul nett tal-Gvern fl- l995, 1996 u l-1997 mill-VAT?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-tagħrif mitlub tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

LOTTERIJI - DĦUL

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien id-dħul tal-Gvern minn lotteriji sena b'sena fl-aħħar għaxar snin?

ONOR.

SKEJJEL - EŻAMIJIET

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 7058?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari Nru. 7058 mogħtija f'Seduta 104.

SKEJJEL - STUDENTI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 6510?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: In-numru ta' studenti li għalqu l-ħmistax-il sena fid-diversi kategoriji huwa kif se nsemmi:

1) Sixth Form - Gvern 847 2) Sixth Form - Knisja 580 3) Sixth Form - Privati 163 4) Sekondarji - Kinisja 1395 5) Sekondarji - Privati 294 6) Ohrajn a) Post Sekondarji - Gvern 2218 b) Junior College 1971 c) Skejjel Specjali 168 d) Snajja'/Teknici 2031 e) Sekondarji - Gvern 2962

SKEJJEL - PROGRESS TESTS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 7056?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari Nru. 7056 mogħtija f'Seduta 104.

UNIVERSITA' - REVIŻJONI TA' KARTI TA' L-EŻAMI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 7057?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

GĦAQDIET SPORTIVI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 5837?

ONOR.

PORT IL-KBIR - PJAN LOKALI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: B'riferenza għall- ewwel parti tal-mistoqsija parlamentari numru 7572 li oriġinarjament kienet saret lill-Ministru tat-Trasport u Portijiet u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe' tista' jekk jogħġbok tgħid x'inhu l-ħsieb tal-Gvern rigward il- proposta fil-Pjan Lokali għall-Port il-Kbir, Floriana Policies, GF12, rigward l-introduzzjoni ta' pedestrian footbridge fi Triq Nazzjonali fil- viċinanza ta' Pjazza Robert Sammut, fil-Furjana u dwar il-possibbilta' ta' kompetizzjoni internazzjonali sabiex il-pjanti jkunu ta' l-ogħla kwalita'?

ONOR.

GEORGE VELLA: Risposta tingħata f'seduta oħra.

TOROQ

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari tiegħi numru 7462, jista' l-Ministru jgħid kemm-il kunsill lokali taw l-informazzjoni mitluba sal-lum?

Liema kienu dawn il-kunsilli?

Sa meta kienu mitluba jissottomettu din l-informazzjoni?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Il-Kunsilli Lokali kollha taw informazzjoni meħtieġa minnhom u dan sad-data stipulata tas-16 ta' Mejju 1997.

DIPARTIMENT TA' L-ARTIJIET - ENFORCEMENT OFFICERS

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari tiegħi numru 7507, jaf il-Ministru li r-riferenza għall- enforcement officers fid-dipartiment għamilha hu stess fid-diskors tiegħu tal-Budget?

Jista' jgħid jekk kienx hemm xi tibdil minn meta għamel id- diskors tiegħu u issa?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: B'riferenza għat-tweġiba li tajt għal Interpellanza msemmija mill-Onor.

Interpellant l-Gvern qed jara għandux jinħoloq il-Grad ta' Enforcement Officer, jew jekk ix-xogħol relattivi għandux jibqa' jsir, kif ilu jsir għal bosta snin, minn skrivani.

QORTI/ANNEXE - XOGĦOL FUQ IL-PASSAGEWAY

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għat-tweġiba mogħtija għall- mistoqsija parlamentari tiegħi numru 7506, jista l-Ministru jgħid meta saret l-applikazzjoni għall-passageway?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Id-data ta' l-applikazzjoni ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar li tirrigwarda il-passage way tal-Qorti/Annex hija 25 ta' Novembru 1996.

P.A. - POSTIJIET SKEDATI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari tiegħi numru 7465, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid meta hu maħsub li tiġi ppubblikata l-lista tal-postijiet kollha skedati sal-lum?

Meta hu maħsub li dan it-tagħrif jitpoġġa fuq il-website ta' l-awtorita'?

ONOR.

MISTOQSIJA GĦAL TWEĠIBA BIL-MIKTUB

DELEGAZZJONIJIET - XIRI TA' BILJETTI TA' L-AJRU

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Viċi Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Riferibilment għall-perjodu 1 ta' Novembru 1996 sal-31 ta' Marzu 1997 u għad-dikasteru li għalih l-Onor.

Vici Prim Ministru hu responsabbli, jista' jagħti lista ta' aġenziji ta' l-ivvjaġġar li mingħandhom inxtraw biljetti ta' l-ajru għas-safar ta' delegazzjonijiet barra minn Malta u jindika kemm intnefaq ma' kull aġenzija?

ONOR.

GEORGE VELLA: B'riferenza għat-tweġiba preliminari li tajt lill- Onor. Membru fis-6 ta' Ġunju 1997 għal din il-mistoqsija, għandi issa f'idejja l-iformazzjoni kollha biex inkun nista' nwieġbu fid-dettal.

Bejn l-1 ta' Novembru 1996 u l-31 ta' Marzu 1997, il-Ministeru ta' l- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent għamel użu minn dawn l-aġenzjiji ta' l- ivjaġġar għas-safar ta' delegazzjonijiet barra minn Malta:

Air Malta Lm15,690.00 (mingħajr l-iskont li jingħata mill-kumpannija għas- setturi operati mill-Air Malta nnifisha)

- Tristar (CACS Ltd) Lm 623.90 (bookings li ġew orħos biss saru ma' din l-aġenzija)

Fl-istess perijodu, id-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l-Ambjent nefaq Lm1,358.65 għand l-Air Malta biex jaqta' biljetti għal safar uffiċċjali tad- Dipartiment.

L-Awtorita ta' l-Ippjanar ma bagħtet l-ebda delegazzjoni uffiċċjali barra minn Malta, u allura din il-mistoqsija ma kenitx tapplika għaliha.