MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 75 L-Erbgħa, 4 ta' Ġunju, 1997 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 75

L-Erbgħa, 4 ta' Ġunju, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.09 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 4 ta' Ġunju, 1997

WERREJ MINUTI 1028

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 1028

KUMITATI PERMANENTI TALL-KAMRA 1032

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 1033

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AWDITUR ĠENERALI U L-UFFIĊĊJU NAZZJONALI TAL- VERIFIKA

AUDITOR GENERAL AND NATIONAL AUDIT OFFICE BILL (IT-TIENI QARI) 1034

AĠĠORNAMENT 1055

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 1062

MISTOQSIJA GĦAL TWEĠIBA BIL-MIKTUB 1074

MINUTI

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): Il-Minuti jistgħu jiġu kkonfermati?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, nixtieq niġbidlek l-attenzjoni li l- Onor. Edwin Vassallo kien preżenti għas-seduta tal-bieraħ.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru): Madam Speaker, jien ukoll nixtieq niġbidlek l-attenzjoni li s- Segretarju Parlamentari għal Għawdex u l-Ministru tal-Biedja u Sajd ukoll kienu preżenti għas-seduta tal-bieraħ.

MADAM SPEAKER: GĦaldaqstant l-ismijiet ta' l-Onor.

Edwin Vassallo, l- Onor. Anton Refalo u l-Onor.

Noel Farrugia għandhom jinqatgħu mil-lista ta' l-Onor.

Membri li huma indikati bħala assenti.

Il-Minuti issa jistgħu jiġu kkonfermati?

(Onor. Membri: Iva)

Il-Minuti tas-Seduta 74 li saret fit-3 ta' Ġunju, 1997 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

PULIZIJA - KAROZZI MISRUQA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ġew irrapportati karozzi misruqa lill-pulizija sena b'sena fl-aħħar għaxar snin?

Kemm minn dawn instabu?

X'miżuri ttieħdu mill-pulizija fil-kors ta' l-aħħar għaxar snin biex jitrażżan is-serq ta' karozzi f'dawn il-gżejjer?

Kemm tressqu nies quddiem il-qrati, sena b'sena, fuq akkużi ta' serq u kemm minnhom instabu ħatja?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Prim Ministru): Tabella li turi l- informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din il- leġislatura.

Ninsab informat ukoll illi l-pulizija qed tieħu l-passi necessarji biex jitrazzan is-serq ta' karozzi, partikolarment permezz ta' patrols u road blocks.

Għal dan l-iskop fl-1994 twaqqfet skwadra apposta fi ħdan il-Korp tal-Pulizija li se tkompli tiġi msaħħa fil-proċess ta' modernizzazzjoni li qed issir bħalissa fil-korp.

MINISTRU TAT-TURIŻMU - INVESTIMENTI

L-ONOR.

CENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Austin Gatt) staqsa lill- Ministru tat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid jekk jikkonsidrax li l- investimenti li għandu jikkonfliġġu max-xogħol tiegħu ta' ministru u, jekk fl-affermattiv, jista' jgħid x'arranġamenti għamel biex jevita dan il- konflitt?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru tat-Turiżmu): Ir-risposta hija fin- negattiv.

GOZO CHANNEL - BUILDING SCHEDULE

L-ONOR.

CENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Austin Gatt) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l- building schedule għall-bini tat-tliet vapuri ġodda tal-Gozo Channel?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH (Ministru għat-Trasport u Portijiet): L- informazzjoni mitluba hija kif ġej:-

| |Hull |Hull 179|Hull | | |178 | |180 | | Start|Sept |Mar 1998|Sept | |date |1997 | |1998 | | |Feb |Sept |Jun | |Delive|1999 |1999 |2000 | |ry | | | |

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joseph Psaila Savona, mistoqsija supplimentari,

ONOR.

JOSEPH PSAILA SAVONA: Jista' l-Ministru jagħti xi ħjiel dwar x'xogħlijiet hemm fil-Marsa Shipbuilding f'dan il-mument, apparti x-xogħol fuq dawn il-vapuri tal-Gozo Channel?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Madam Speaker, il-Marsa Shipbuilding ma taqax taħt il-ministeru tiegħi u jekk l-Onor.

Membru jagħmel domanda lill- ministru konċernat ikun jista' jingħata tweġiba.

ONOR.

ANTON TABONE: Madam Speaker, jien jidhirli li kienet ħarġet press release u kien tħabbar li twaqqfet task force li kellha tieħu ħsieb il- programm tal-bini tal-vapuri ta' Għawdex.

Jista' l-Ministru jelabora ftit fuq din it-task force u jgħid min huma n-nies involuti u jekk kemm-il darba humiex lesti biex jirrapportaw progress fil-programm imħejji?

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Madam Speaker, aħna sibna taħwid kbir fil- kwestjoni tal-vapuri.

Mhux veru li kien hemm xi kuntratti ffirmati u lanqas kien hemm min kien responsabbli minn dawn il-vapuri.

Ma kien hemm xejn.

Kulma kien hemm kienet firma lejliet l-elezzjoni li se jiġu mibnijin tliet vapuri fil-Malta Shipbuilding.

Kulma sibna kien li l-Gvern Nazzjonalista kien ħallas Lm3 miljun f'depożitu, liema flus kellha tagħmel tajjeb għalihom il-kumpannija u dan meta l-ex-Ministru għal Għawdex kien jaf li l- kumpannija ma kenitx kapaċi li tidħol għal dawn l-ispejjeż.

Wara ħafna taħdidiet il-Gvern Laburista waqqaf tliet kummissjonijiet; waħda biex tara l-finanzjament tal-vapuri, waħda biex tara li x-xogħol ikun miexi u t- tielet waħda, li hija komposta minn ħamsa minn nies u mmexxija mill-Perit Lawrence Mintoff, biex tagħti l-informazzjoni lill-ministru dwar kif ikun miexi x-xogħol.

S'issa sa hawnhekk wasalna.

Sibna ħafna taħwid u biex inġibu kollox floku kellna nagħmlu dawn l- affarijiet.

Il-Gozo Channel Co. Ltd hija kumpannija falluta u qed iżżomm ħajja grazzi għall-intervent tal-Gvern preżenti.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Anton Tabone.

ONOR.

ANTON TABONE: Madam Speaker, jekk il-Ministru jrid li nidħlu f'dibattitu ma niddejjaq xejn, pero' jien għamiltlu domanda sempliċi ħafna u staqsejtu jekk huwiex minnu li kellha titwaqqaf task force li tkun inkarigata li ssegwi l-progress tal-bini tal-vapuri l-ġodda.

In quanto għall-kuntratt, jien għandi nifhem li l-kuntratt kien ġie ffirmat bejn il-Gozo Channel Co. Ltd u l-kumpannija Norveġiża għall-bini ta' dawn il-vapuri.

Dak kien il-kuntratt li kien ġie ffirmat qabel.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Madam Speaker, jien jaqbadni d-daħk nisma' dawn l- affarijiet.

Jekk l-Onor.

Tabone qed jgħid li kien ġie ffirmat kuntratt għall-bini tal-vapuri, għalfejn qed jistaqsi lili jekk għamiltx task force!

Meta sirt ministru jien ħsibt li se nsib din it-task force lesta u kollox lest, bil-flus b'kollox, imma ma sibt xejn minn dan! il-Gvern issa waqqaf it-task force komposta minn tliet kummissjonijiet; waħda magħmula mill- Malta Shipbuilding; l-oħra min-naħa tal-MIMCOL u min-naħa tal-Ministru tal- Finanzi ħalli jara l-flus li se jintnefqu; u dawn iż-żewġ kummissjonijiet imbagħad huma kordinati minn kummissjoni komposta min ħamsa minn nies u chaired mill-Perit Lawrence Mintoff, liema kummissjoni tirrapporta on the day to day running.

Rigward il-kuntratt li l-Onor.

Tabone mingħalih kien hemm m'hemm xejn.

Jekk irid jista' jiġi l-ministeru u jekk isibuli nieħu pjaċir għaliex jien għadni ma sibtux dan il-kuntratt.

Lanqas il-kuntratti tal-Gozo Channel u l- affarijiet bħal finanzi u affarijiet oħra li kellhom x'jaqsmu ma' din il- kumpannija għadna ma sibna.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Anton Tabone.

ONOR.

ANTON TABONE: Jiġifieri l-Minstru qed jikkonferma li teżisti din it- task force, pero' issa jrid ikun konsistenti wkoll.

Il-Gvern diġa' għamel dikjarazzjoni u kkonferma li l-kuntratt kien ġie ffirmat qabel l- elezzjoni.

Jekk kemm-il darba il-Gvern qiegħed on record li kkonferma li l- kuntratt jeżisti dan ifisser li l-kuntratt kien jeżisti.

Il-Gvern ikkonferma - qed nuża din il-kelma għax qed nikkwotaha - il-kuntratt li kien hemm qabel.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: L-Onor.

Tabone qed iħawwad ħaġa ma' oħra.

Meta tlajna fil-gvern u fittixna dawn l-affarijiet, kulma kien hemm kienet biċċa karta ffirmata li turi li l-kumpannija tant kienet sejra tajjeb li mill-24 sal-25 ta' Ottubru, 1996 xtrat shares li ma jeżistux!

F'dan il-kuntratt - li jeżisti f'moħħ l-Onor.

Membru - sibna biss li l-Gozo Channel kienet marbuta li jekk ma tagħmilx dawn il-vapuri, teħel Lm3 miljun.

Ma kienx hemm kuntratt iffirmat u anke meta tkellimt ma' l-ex-Chairman tal-Gozo Channel lili qalli li ma jafx bih.

Il-Gozo Channel ma taf b'xejn u huwa inutli li l-Onor.

Tabone joqgħod jiġi jgħidli li kien hemm kuntratt.

Hu jaf daqsi t-taħwid li kien hemm fil-Gozo Channel u 'l quddiem se ngħidlu kemm sibna taħwid.

Imma m'hemmx għalfejn din l-għaġġla kollha.

Madam Speaker, jien qed ngħid li karti m'għandna xejn.

Jekk l-Onor.

Tabone huwa kapaċi jsibhomli, jġibhom.

Onor. Tabone, int li kont ministru għal Għawdex, taf li l-files ma kenux jinżammu fil-Gozo Channel?

(Interruzzjonijiet).

MADAM SPEAKER: Onor. Debono Grech, jekk jogħġbok indirizza lis-Sedja.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Mela lil min tridni nistaqsi!

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Anton Tabone.

ONOR.

ANTON TABONE: Madam Speaker, jiena nsostni d-domandi li għamilt u nistqarr li ma kellix risposti għalihom.

Ir-risposti li tani l-Ministru ma jissodisfawni xejn.

CATAMARAN - SERVIZZ TA' TRASPORT

L-ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Austin Gatt) staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid jekk interessi privati wrewx interess li joperaw is-servizz ta' trasport bil-catamaran bejn Malta u Għawdex minn Ottubru 1996 'il hawn?

Jekk fl-affermattiv, x'inhi l-pożizzjoni tal-Gvern?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jien informat li f'dawn l-aħħar xhur kien hemm kumpannija li għamlet offerta konkreta biex topera l-Catamaran Victoria Express.

Din l-offerta kienet bil-kondizzjoni li jingħata sussidju sostanzjali mill-Gvern.

Minħabba dan, l-offerta ma ntlaqgħetx mill-Gvern.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Anton Tabone.

ONOR.

ANTON TABONE: Madam Speaker, in vista ta' dikjarazzjonijiet riċenti li kienu qegħdin isiru diskussjonijiet li suppost kellhom iwasslu biex is-servizz tal-catamaran jerġa' jibda jaħdem bejn Malta u Għawdex, u in vista tal-fatt li mbagħad f'daqqa waħda sirna nafu - mingħajr l-ebda dikjarazzjoni uffiċjali - li l-catamaran telaq barra mill-pajjiż biex ibaħħar fl-Adriatiku, jista' l-Ministru jiċċara daqsxejn dawn l-affarijiet?

Jista' jgħidilna min iddispona minn dan il-mezz li kien qiegħed hawn fostna biex jagħti servizz bejn Malta u Għawdex?

Ta' min kienet id-deċiżjoni?

Għaliex ma kienx hemm stqarrija uffiċjali biex tispjega dan kollu?

Sirna nafu li dan il-catamaran m'għadux Malta għaliex qrajna rapport f'gazzetta ta' kuljum.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Madam Speaker, l-ewwelnett saru diskussjonijiet biex noperaw dan is-servizz minn Għawdex għal Malta pero' ma' min tkellimna ried li l-fuel jiġi ssussidjat, mhux biex jaqla' l-Gvern u biex taqla' l- Gozo Channel imma biex niġu f'sitwazzjoni ta' break-even.

Il-catamaran kien qed jiswa lill-kumpannija Lm1,000 kuljum.

Dan kien inġieb biex kulħadd jiġi mgħaġġel minn Għawdex għal Malta!

Kien hemm l-ieħor ukoll u waqqfuh għax ma kienx vjabbli.

Qed nirriferi għall-iSpeedway, jiġifieri ż- żgħir.

(Interruzzjonijiet) Allura l-ieħor bħalma kontu tħaddmuh fix- xitwa, ma stajtux ħaddimtuh qabel Ottubru?

GĦax ma ħaddimtuhx qabel Ottubru?

(Interruzzjonijiet) Meta ġibna l-catamaran, kien hemm il-vapur ukoll.

Mela meta aħna ġibna l-vapur waqaf il-catamaran?

Il-catamaran ma jaħdimx meta r-riħ ikun force 4.

Mela l-ieħor ġibtuh, kif qed tgħidli inti, għas-sajf biss.

Mhux hekk qed tgħidli!

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Indirizza lis-Sedja Onorevoli.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Il-catamaran ma jaħdimx meta r-riħ ikun force 4.

(Interruzzjonijiet).

Issa mhux għal ta' Sqallija qed ngħid imma għal dak li kellha l-Gozo Channel, li lanqas kellhom nies biex iħaddmuh għax kienu jġibu n-nies tal-Virtu' Steamship Co. biex iħaddmuh.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Anton Tabone.

ONOR.

ANTON TABONE: Madam Speaker, aħna qegħdin hawn biex nagħmlu d- domandi.

Jekk jien qed nagħmel domanda fuq suġġett, jien naħseb li l- Ministru huwa obbligat li jirrispondini għad-domanda li nkun għamiltlu.

Id- domanda tiegħi kulħadd sema x'kienet; kienet fuq il-catamaran.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: L-ewwelnett għall-informazzjoni ta' l-Onor.

Tabone, il-catamaran ma begħnihx imma krejnih għaliex il-Gozo Channel ma tiflaħx toħroġ Lm1,000 kuljum.

(Interruzzjonijiet) Le, ma krejniehx lit- Taljani.

Jekk inti l-Gozo Channel ridtha toħroġ Lm1,000 kuljum imissek ħadt ħsiebha.

U 'l quddiem tkun taf aktar dwar il-Gozo Channel.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa skada.

L-Onor.

Alex Sceberras Trigona.

KUMITATI PERMANENTI TALL-KAMRA

ONOR.

ALEX SCEBERRAS TRIGONA (President tal-Kumitat Permanenti dwar l- Affarijiet Soċjali): Madam Speaker, nippreżenta l-minuti konfermati ta' l- ewwel erba' laqgħat li saru x-xahar li għadda u nressaq ir- rakkmandazzjonijiet bħala rapport tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali.

Fil-laqgħat li qed insemmi kkonsidrajna s-suġġett ta' saħħa u sigurta' f'Malta u Għawdex, kemm fuq il-post tax-xogħol kif ukoll fil-ħin ħieles.

Ikkonsidrajna wkoll ir-rapport tal-Kummissjoni għall-Promozzjoni tas-Saħħa u s-Sigurta' fuq il-Post tax-Xogħol għas-sena 1996 li kien imqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra fil-21 ta' Frar 1997 - u dak iż-żmien id-draft Code of Practice for the Building and Construction Industry in Malta 1997 - li kien imħejji mill-istess kummissjoni matul dawn l-aħħar sentejn.

Raddejna ħajr lill-membri kollha tal-kummissjoni għax-xogħol li għamlu.

Kopja tal-Code of Practice for the Building Industry qiegħed inpoġġiha fuq il-Mejda tal-Kamra.

Madam Speaker, fil-kumitat smajna u flejna s-sottomissjonijiet ta' diversi korpi kostitwiti u esperti fis-suġġett, fosthom l-Employers' Association, il-Federation of Industry, il-General Workers' Union, il-Confederation of Malta Trade Unions, l-Unjoni Ħaddiema Magħqudin, il-Malta Council for Economic Development u t-Tabib Ewlieni tal- Gvern.

Rajna l-Konvenzjoni ta' l-International Labour Organisation dwar is- Saħħa u s-Sigurta' ta' l-1998 u l-code of practice dwar is-saħħa u s- sigurta' fil-kostruzzjoni approvat mill-governing body ta' l-ILO fit-250th Session ta' Ġunju 1991 - għalkemm ma dħalniex fil-kwestjoni għaliex Malta għadha ma rratifikathomx.

Qbilna mal-korpi kostitwiti kollha li ġew ikkonsultati li tinħass il-ħtieġa li l-code of practice fl-industrija tal- bini u tal-kostruzzjoni f'Malta u Għawdex jiġi adottat kemm minn min iħaddem kif ukoll mill-ħaddiema u jiġi mwettaq immedjatament mis-settur kollu.

Aħna nqisu l-coverage kontinwu dwar saħħa u sigurta' fuq il-mezzi tax- xandir u quddiem il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali bħala żvilupp pożittiv għall-ħolqien ta' kultura nazzjonali f'din il-materja u nirrikmandaw li l-code of practice jingħata pubbliċita' xierqa u sostnuta mill-mezzi kollha tax-xandir sabiex ikunu jistgħu jonqsu l-inċidenti fuq il- post tax-xogħol.

Fil-fatt aħna ħadna pjaċir ħafna bl-aħbar li l-Ministru tal-Ħarsien Soċjali approva dan il-kodiċi u nixtiequ li dan il-code of practice jingħata l-forza ta' liġi permezz ta' regolamenti legali għal titjib istituzzjonalizzat fil-kondizzjonijiet tas-saħħa u tas-sigurta' fl- industrija tal-kostruzzjoni u tal-bini għax kif nafu eluf ta' ħaddiema jisfaw imweġġa' fuq il-post tax-xogħol, bosta minnhom b'mod fatali.

GĦal dan l-għan nirrikmandaw li malli l-Kummissjoni għall-Promozzjoni tas-Saħħa u s-Sigurta' fuq il-post tax-xogħol tirċievi r-regolamenti legali mfassla mis-sotto-kumitat tagħha - ikun tajjeb jekk dawn jintrabtu li jagħmluh qabel l-aħħar ta' Settembru tas-sena kurrenti - dawn jitressqu quddiem il- Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali ma' l-ewwel opportunita' biex issir diskussjoni dwarhom ħalli finalment l-Eżekuttiv ikun f'pożizzjoni aħjar li jdaħħalhom fis-seħħ.

Madam Speaker, aħna se nibqgħu ngħarblu dan is-suġġett u nirrapportaw lill-Kamra l-iżviluppi li jsiru minn żmien għal żmien.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Mizzi.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

JOE MIZZI: F'isem il-Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 76 ta' l-1997 - Ordni ta' l-1997 dwar Emendi għal Skemi u Tibdil f'Allinjamenti.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT (Ministru tal-Finanzi u Kummerċ): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 75 ta' l-1997 - Regoli ta' l-1997 li jemendaw ir- Regoli dwar it-Taxxa fuq Dokumenti u Trasferimenti.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO (Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l- Industrija): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopji ta' diversi ftehim in konnessjoni mat-trasferimenti ta' l-ishma ta' Med Serv Ltd. u l-ftehim ukoll li għandu x'jaqsam mal-Freeport Corporation.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR (Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' Guidelines for the Establishment of Rehabilitation Projects maħruġ mill-Ministeru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5310.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AWDITUR ĠENERALI U L-UFFIĊĊJU NAZZJONALI TAL- VERIFIKA

AUDITOR GENERAL AND NATIONAL AUDIT OFFICE BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-3 ta' Ġunju, 1997.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Josef Bonnici huwa in possession.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Grazzi, Madam Speaker.

Meta l-bieraħ kont qed nitkellem dwar dan l-abbozz ta' liġi għidt li din in-naħa tal-Kamra taqbel li l-Awditur Ġenerali jkun uffiċjal tal-Parlament u naqblu wkoll li għandu jitwaqqaf in-National Audit Office.

Jien il-bieraħ kont qed nistenna li l- Ministru tal-Finanzi jgħidilna x'differenzi hemm bejn dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna u l-abbozz ta' liġi in draft form li kien tlesta taħt l-amministrazzjoni preċedenti.

Sfortunatament il-Ministru ma taniex indikazzjoni pero' tajjeb li wieħed jagħmel xi osservazzjonijiet b'mod ġenerali.

L-ewwelnett fil-verita' il-Kamra għandha żewġ abbozzi ta' liġi quddiemha għax għandna l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Awditur Ġenerali u l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika - li llum qed niddiskutu u li jittratta dwar id- dmirijiet ta' l-Awditur Ġenerali kif ukoll ta' l-Uffiċċju Nazzjonali tal- Verifika - u għandna l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta, li għadu ma bediex jiġi diskuss u li jittratta dwar emendi biex il- Kostituzzjoni tipprovdi għall-kariga ta' Awditur Ġenerali u Deputat Awditur Ġenerali u dwar it-twaqqif tan-National Audit Office.

L-ewwel rimarka li wieħed irid isemmi hija li fl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna llum hemm riferenza għall-mod ta' kif se tinbidel il-Kostituzzjoni permezz ta' l- abbozz ta' liġi li għadu ma bediex jiġi diskuss.

Jien naħseb li kien ikun iktar għaqli kieku l-ewwel bdejna niddiskutu l-abbozz ta' liġi li jemenda l- Kostituzzjoni, li huwa ta' ċerta importanza.

Jidher li l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna llum bażikament qed jirriproduċi l-klawsoli li kien hemm fid-draft bill li kien sar is-sena l- oħra, liema bill kien ġie mgħoddi lill-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien.

Jirriżulta li dan id-draft bill kien ġie diskuss mill-Kabinett preċedenti u fil-fatt jidher li xi emendi li ġew issuġġeriti ma daħlux f'dan l-abbozz ta' liġi li huwa ta' natura importantissima għaliex, kif nafu, meta jkun se jsir tibdil fil-Kostituzzjoni jkun hemm bżonn maġġoranza ta' żewġ terzi ta' dan il-Parlament.

Naħseb li jkun ferm iktar għaqli li wieħed jikkonsidra dawk l-emendi u forsi l-Ministru fil-winding up ikun jista' jgħidilna għaliex dawn għadhom ma daħlux jew jekk hemmx il-ħsieb li jdaħħalhom.

Dawn l-emendi jittrattaw il-ħatra u t-tneħħija ta' l-Awditur u fl-abbozz ta' liġi li għadna ma ddiskutejniex hemm il-mod kif dan isir u jien għalhekk għidt li dak l-abbozz kellu jiġi diskuss qabel dan.

Din hija xi ħaġa fundamentali.

Issa nixtieq inkompli fejn ħallejt il-bieraħ meta kont qed niddiskuti l- importanza tax-xogħol ta' l-Awditur u hawn ikun tajjeb li wieħed jifhem li madwar 30,000 impjegat li hemm mal-gvern u mal-korpi parastatali jaqgħu taħt l-iskrutinju ta' l-Awditur Ġenerali.

Naturalment l-Awditur jipprovdi mod kif jassigura li l-affarijiet qed isiru sewwa billi filwaqt li jsir iċ- checking u l-auditing meħtieġ isiru wkoll iċ-checks and balances li dan il- Parlament jista' jeżerċita dwar l-infiq tal-gvern.

Huwa fatt interessanti li għalkemm il-Public Accounts Committee twaqqaf matul il-leġislatura li għaddiet - hawn ikun tajjeb jekk wieħed jgħid li kemm il-PAC kif ukoll l- ideat ta' dan l-abbozz ta' liġi kienu ġew ittrattati fil-white paper "Il- Bidla Tkompli" - dan il-Gvern qed ikompli miexi fuq dawn il-passi.

Permezz tal-PAC aħna nafu li llum l-Awditur mhux qed jipprova jiċċekkja kollox imma qiegħed juża sistema ta' sampling biex ikun jista' jevalwa l-kontijiet tal- gvern u l-accounts ta' diversi dipartimenti b'mod li jassigura li jkollu għażla wiesgħa biżżejjed u li allura jkollu wkoll l-abbilta' li jeżerċita dak iċ-checking u l-auditing professjonali li wieħed jistenna minn uffiċċju bħal dan.

Waħda mill-problemi li l-Awditur dejjem jiffaċċja tikkonsisti fil-proċeduri antikwati li għadhom jeżistu.

Problema oħra li dejjem isemmi l-Awditur tittratta dwar l-istocks li għandhom id-dipartimenti, it-tip ta' apparat li għandhom u jekk dan huwiex audited sewwa.

Fil-PAC kemm-il darba ssemmiet il-problema dwar il-mod kif id- dipartimenti tal-gvern jistgħu jeħilsu minn equipment li jkun outdated jew damaged, pero' l-proċeduri eżistenti huma pjuttost antikwati u jirrikjedu li jitwaqqaf bord għal dan l-għan.

Peress li kif għidt diġa' dawn il- proċeduri huma antikwati qegħdin fis-sitwazzjoni redikola li siġġu mkisser jiġi stored għax għad m'hemmx mod effettiv kif wieħed jiddisponi minn din l- għamara u iktar u iktar mill-computers.

U ma ninsewx li computer normalment wara tliet snin ikun irid jinbidel minħabba l-avvanz teknoloġiku li għaddejjin minnu llum.

Allura peress li għad għandna dawn il- proċeduri antikwati, meta wieħed jiġi biex jiġbed rendikont isib li d- dipartimenti tal-gvern huma overburdened b'affarijiet li ma għandhomx użu.

GĦalhekk illum qed tinħass il-ħtieġa li jsir dan it-tibdil fir-regolamenti tal-gvern biex ikun iktar faċli li wieħed jiddisponi minn dawn l-affarijiet ħalli meta jixtri l-materjal li jintuża on a daily basis il-gvern mhux biss ikun qed jieħu value for money imma meta jiġi biex jiddisponi minnu jkollu sistema adegwata u effikaċi kif jagħmel dan.

Madam Speaker, problema oħra li hemm f'dan ir-rigward tittratta dwar ir- recruitment.

Fil-fatt meta dan l-aħħar tkellem dwar ir-riforma fil-Korp tal-Pulizija, il-Prim Ministru qal li fid-dipartimenti tal-gvern hemm problema għax filwaqt li f'ċerti kategoriji hemm overmanning, f'kategoriji oħra - hawn nistgħu nsemmu kategoriji professjonali u maniġerjali - hemm shortage kbir.

Eżempju ta' dan huwa l-Uffiċċju Ċentrali ta' l-Istatistika għax, per eżempju, niftakar li meta fl-1987 tela' l-Gvern Nazzjonalista minn 100 impjegat f'dan l-uffiċċju ma kienx hemm gradwat wieħed biss filwaqt li f'pajjiżi simili għal tagħna, bħal-Lussemburgu, nofs l-impjegati ta' l-uffiċċju ta' l-istatistika mhux talli jkunu gradwati talli jkunu ħadu training speċifiku għax ix-xogħol ta' auditing, ta' l-istatistika, ta' l- economic planning u ta' diversi oqsma oħra huwa xogħol speċjalizzat li jirrikjedi training speċifiku anke wara li wieħed jiggradwa.

Imma llum għall-grazzja t'Alla fl-Uffiċċju Ċentrali ta' l-iStatistika ma għadx għandna dan in-nuqqas kollu għax almenu preżentement hemm 10% ta' l- impjegati li huma gradwati.

L-istess nistgħu ngħidu għall-Economic Planning Division u għall-Uffiċċju tal-Verifika imma madanakollu dejjem hemm id-diffikulta' ta' kif dawn iżommu l-impjegati tagħhom għax naturalment is-settur privat joffri packages iktar attraenti.

GĦalhekk forsi bil-flessibbilta' li qed tiġi ppjanata hawnhekk dwar is-salarji u l-packages li se jiġu offruti wieħed ikun jista' jżomm ċertu livell ta' ħaddiema speċjalizzati u ma jitlifhomx wara xi sentejn, għalkemm realment dawn mhux qed jintilfu għaliex xorta qed jagħtu servizz lill-ekonomija tagħna u huwa importanti li jkollna dan l- ispillover mill-gvern għall-privat, pero' l-ispillover ma jridx isir b'tali b'mod li jdgħajjef l-operat tad-dipartimenti tal-gvern.

Madam Speaker, għalhekk wieħed jista' jgħid li jidher li r-recruitment f'dan l-uffiċċju se jsir b'mod iktar effikaċi u flessibbli għalkemm wieħed irid jaħseb ukoll kif il-Public Service Commission se tinkwadra ruħha f'din l-istruttura li qed naħsbu għaliha.

Forsi hawn ikun tajjeb jekk il-Ministru jagħtina indikazzjoni dwar xi ħsieb għandu l-Gvern fuq dan il-qasam għax għalkemm huwa tajjeb li jkollok il-liġijiet, trid tara kif se jaħdmu fil-prattika u l-prattika s'issa kienet li kien hemm ċerti diffikultajiet biex wieħed ikun jista' joffri xi ħaġa differenti milli offrielna l-Gvern s'issa biex nattiraw specialised skills li huma tant neċessarji biex dan l-uffuċju jopera b'mod effikaċi.

Mix-xogħol li qed isir fil-PAC jidher li l-Uffiċċju ta' l-Awditur sar iktar professjonali u fejn qabel konna f'sitwazzjoni fejn il-PAC ma kienx jeżisti, illum permezz tar-rwol ġdid tiegħu kellna dan l-effett.

F'waħda mill-aħħar laqgħat li kellna tal-PAC konna qed nitkellmu ma' l-Awditur li fir-rapport tiegħu jgħid:

"This office looks to the Public Accounts Committee to be the catalyst for ensuring corrective action".

Naturalment permezz ta dan l-abbozz se nagħtu l-opportunita' lill-Uffiċċju ta' l-Awditur li jkun catalyst hu u mhux jiddependi biss fuq il-PAC, pero' naħseb li dan huwa strument importanti biex wieħed ikun jista' jiżgura li dan l-uffiċċju jkun qed jaħdem b'mod professjonali.

Madam Speaker, ċertament l-Uffiċċju ta' l-Awditur huwa mportanti għal pajjiżna u għall- operat tal-Gvern sabiex ikollna t-trasparenza.

Meta l-Ministru l-bieraħ irrifera għall-PAC fl-aħħar leġislatura donnu ried jgħid li ma kienx hemm trasparenza biżżejjed.

Jien ma nixtieqx inkun polemikuż, pero' nixtieq nikkummenta f'dan ir-rigward għaliex naħseb li hija xi ħaġa żbaljata li wieħed jgħid li ma kienx hemm trasparenza biżżejjed.

Anzi rrid ngħid li donnu li l-Prim Ministru preżenti jaqbel mal-Gvern preċedenti dwar ċerti kwestjonijiet li tqajmu fil-PAC s-sena li għaddiet.

Waħda mill-kwestjonijiet li tqajmet dak iż-żmien kienet dwar kemm għandha tingħata informazzjoni li tista' tkun sensittiva, per eżempju, dwar ir-rimunerazzjoni ta' ċerti konsulenti.

Fil-PAC kien hemm dibattitu sħiħ f'dan ir-rigward u fil-fatt din kienet waħda mill-affarijiet li wasslet għar-riżenja taċ-chairman ta' dak iż-żmien.

Il-kwestjoni kienet li l-Kabinett preċedenti kien deherlu li jekk ċerta informazzjoni ssir pubblika, tista' tagħmel iktar ħsara milli ġid u tista' tkun ta' diffikulta' fl-operat ta' l-istabiliment innifsu.

Dak iż-żmien konna qed niddiskutu l-MSU u fil-fehma tiegħi kien hemm attitudini pjuttost riġida dwar dan il-punt.

Issa donnu li l-Prim Ministru ta' llum qed jaqbel mal- Gvern preċendenti fuq dan il-punt għax hawn nista' nirriferi għall- mistoqsija parlamentari ta' l-Onor.

Austin Gatt lill-Prim Ministru, li kienet tgħid hekk: "Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal- kuntratt definit iffirmat f'Diċembru, 1996 tal-general manager tal- PBS?"

L-Onor.

Alfred Sant irrisponda b'dan il-mod:

"Ma jidhirlix li hu xieraq li l-kuntratt definit tal-general manager ta' kumpannija kummerċjali bħalma hi l-PBS isir pubbliku".

Din hija eżattament il-pożizzjoni li kienet ittieħdet mill-Kabinett preċedenti dwar materja li kienet tidher li hi kummerċjalment sensittiva u li kienet se toħloq diffikultajiet amministrattivi f'każ li wieħed jagħti dettalji ta' ċerti packages li jkunu qegħdin jiġu nnegozjati u anke tal- packages in existence.

Għalhekk jien ngħid li l-kwestjoni li kienet inqalgħet fil-PAC u anke r-riżenzja taċ-chairman ta' dak iż-żmien ma kenitx neċessarja u llum il-Prim Ministru stess qed jagħtina raġun fuq dan.

Għal darba darbtejn il-Prim Ministru preżenti qal li m'hijiex ħaġa xierqa li jippubblika s-salarju tal-general manager tal-PBS għaliex din hija kumpannija b'interessi kummerċjali.

Ċerti pożizzjonijiet li kienu ttieħdu mill-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien - fil-fehma tiegħi dawn ma kenux jagħmlu sens - qegħdin jinbidlu issa li l-Partit Laburista qiegħed fil- gvern.

Ir-risposta li ta l-Prim Ministru titfa' dawl ġdid fuq il- kwestjonijiet li kien hemm dwar il-PAC, liema kwestjonijiet ġew ittrattati b'mod pjuttost partiġjan min-naħa tal-press li kienu trattaw din il-materja b'mod li qisu l-Gvern ta' dak iż-żmien ma riedx trasparenza.

Illum insibu li l-Prim Ministru fil-fatt waqa' għall-istess konklużjoni li, iva, hemm materja li tista' tkun kummerċjalment sensittiva.

Madam Speaker, qabel ma nagħlaq id-diskors tiegħi nerġa' ntenni li hemm qbil ġenerali dwar il-prinċipji ta' dan l-abbozz ta' liġi pero' għad hemm xi punti li jridu jiġu diskussi.

Fil-fehma tagħna l-Abbozz ta' Liġi li qed jemenda l-Kostituzzjoni jmissu ġie diskuss l-ewwel għaliex it-tibdil fil- Kostituzzjoni huwa xi ħaġa li trid tiġi meqjusa.

Jidhrilna wkoll li hemm lok għal diskussjoni dwar ċerti klawsoli u sistemi li jistu jiġu solvuti imma din is-soluzzjoni donnha ma ġietx integrata fl-abbozz ta' liġi.

M'hemmx dubju li l-bidla li bdiet isseħħ fl-amministrazzjoni preċedenti, bidla li seħħet b'ċertu ritmu u li rat it-twaqqif tal-kumitati permanenti tal-Parlament bi qbil miż-żewġ naħat, kien pass 'il quddiem.

Wieħed minn dawn il-kumitati kien proprju l-PAC fejn sfortunatament kien hemm kwestjoni dwar l-interpretazzjoni tal-kliem "informazzjoni sensittiva".

Illum milli jidher din ġiet risolta għaliex il-Prim Ministru attwali jaqbel mal- pożizzjoni li ttieħdet mil-Kabinett preċedenti u allura wieħed irid jgħid li dan l-ispirtu ta' consensus li nagħmlu s-sistema tagħna iktar trasparenti u effiċjenti huwa sinjal tajjeb li dan il-Gvern qed ikompli fuq il-pass li kienet bdiet l-amministrazzjoni preċedenti.

Dan kien ġie deskritt b'mod tajjeb fil-white paper "Il-Bidla Tkompli" u kien inbeda b'mod prattiku bit-twaqqif tad-diversi kumitati, b'mod partikolari bl- operat tal-PAC li wara li fela r-rapport ta' l-awditur issuġġerielu kif jagħmel u jorganizza ċerti affarijiet.

Kif diġa' għidt, ikollu kemm ikollu mpjegati miegħu l-Awditur ma jista' jasal qatt biex jifli kull kont, kull account u kull purchase li tista' toħroġ għaliex barra li jkun overwhelmed ħafna drabi jista' jiġri li he'll miss the wood for the trees.

GĦalhekk ikun ferm iktar għaqli li - kif wara kollox qed jagħmel l-Acting Auditor - isir attentat biex issir analisi aktar xjentifika u effikaċi.

Madam Speaker, jien nawgura li kemm id-diskussjoni dwar dan l-abbozz ta' liġi kif ukoll id-diskussjoni dwar l-abbozz ta' liġi li għandu x'jaqsam mat- tibdil fil-Kostituzzjoni jwasslu għal sitwazzjoni fejn inkunu nistgħu ngħidu li għandna sistema ferm aħjar milli qatt kellna fil-passat u nawgura wkoll li din is-sistema twassal sabiex il-Gvern ikun on it's toes u jkun ċert li f'amministrazzjoni li għandha iktar minn 30,000 impjegat l- affarijiet isiru sewwa.

Ix-xogħol ta' l-Awditur huma importanti ferm għal din l-organizzazzjoni kbira u massiva u l-uffiċċju tiegħu għandu jkun mibni b'mod li l-Awditur ikollu dik il-flessibbilta' li diġa' tkellimt fuqha u li hija ntiża f'dan l-abbozz ta' liġi.

GĦalhekk huwa importanti li nibqgħu mexjin fuq dan il-pass ħalli l-bidla tkun tista' tkompli verament.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Nirringrazzjak.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jose' Herrera.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Madam Speaker, jien naqbel ħafna mal-kollega tiegħi fejn qal li dan l-abbozz ta' liġi għandu jiġi kkonsidrat fl-ambitu' ta' abbozz ta' liġi ieħor li jittratta dwar l-emendi kostituzzjoni u li dalwaqt se jiġi diskuss mill-Parlament.

Fil-fatt għalkemm il-Parlament għandu dritt jgħaddi liġi u jikkrea l-kariga ta' Awditur Ġenerali - jiġifieri m'hemmx bżonn li l-Awditur Ġenerali jkun entrenched fil- Kostituzzjoni u jieħu post id-Direttur tal-Verifika biex tgħaddi din il- liġi - ma jagħmilx sens jekk il-kariga ta' Awditur Ġenerali ma teħux post dik tad-Direttur tal-Verifika.

GĦalhekk hawn bilfors trid teżamina dan l- abbozz ta' liġi fl-ambitu' ta' l-emenda li se nagħmlu għall-Kostituzzjoni għax dawn jimxu flimkien.

Fil-fatt lanqas ma jagħmel sens jekk għall- grazzja ta' l-argument il-Gvern jikkrea l-Uffiċċju ta' Awditur Ġenerali permezz ta' liġi u l-poteri tiegħu ma jkunux protetti mill-Kostituzzjoni daqs dak tad-Director of Audit għax l-iskop ta' dan l-abbozz ta' liġi hu li mill-kariga ta' Director of Audit inwelldu l-kariga ta' Awditur Ġenerali, ħalli filwaqt li nagħtuh definizzjoni iktar ċara tal-funzjonijiet u l- poteri tiegħu nagħtuh iktar għodda biex ikun jista' jaħdem.

Biex tagħmel dan żgur li ma tistax tpoġġih f'pożizzjoni inqas b'saħħitha.

Jiena nemmen li din m'hijiex xi liġi li m'hemmx qbil fuqha u ma nistax nimmaġina kif wieħed jista' ma jaqbilx magħha għaliex hija liġi ntiża biex toħloq aktar trasparenza u biha se jkun ikkontrollat aħjar l-infiq pubbliku u l-infiq li jirrigwardja dipartimenti governativi u entitajiet oħra li b'xi mod għandhom x'jaqsmu ma' fondi pubbliċi.

Kienet xi ħaġa ġdida għal pajjiżna li jkollna din il-kariga ta' Director of Audit imdaħħla fil- Kostituzzjoni tagħna b'ċerti poteri, pero' matul iż-żmien wieħed seta' jinnota li dan ma kienx effettiv biżżejjed.

Dwar dan kienet issir ċerta kritika mill-Oppożizzjoni ta' qabel fejn kien jingħad li d-Director of Audit ħafna drabi jew ma kellux l-għodda jew ma kellux il-poteri biżżejjed biex jagħmel ċerti investigazzjonijiet minħabba l-burokrazija governattiva.

Meta kien jipprova jinvestiga xi ħaġa kien jeħel u allura nħass il-bżonn minn kulħadd li din il-persuna, li issa se nsejħula Awditur Ġenerali, ikollha iktar poteri u makkinarju biex tkun tista' taqdi l-funzjonijiet tagħha.

Madam Speaker, l-inkarigu ta' Director of Audit huwa definit f'Artiklu 108 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, artiklu li huwa magħmul minn tmien subartikli li jiddefinixxu l-funzjonament tad-Director of Audit b'mod mhux dettaljat.

Hawnhekk se jkollna liġi dettaljata bi skedi ta' x'se jkunu l- funzjonijiet tiegħu u kif se jkun iffurmat l-uffiċċju tiegħu.

Apparti minn hekk fi stadju aktar tard se jkollna wkoll emenda għal Artiklu 108 tal- Kostituzzjoni ta' Malta fejn minfloku se jkollna ferm aktar artikli li jiddefinixxu ferm aktar il-poteri ta' l-Awditur Ġenerali.

GĦall-ewwel darba se jkollna Deputat Awditur Ġenerali - kariga li ma kenitx teżisti lanqas remotament - li se jkollu poteri li jiddelegalu l-Awditur Ġenerali.

F'każ li l-Awditur Ġenerali jkun assenti, id-Deputat Awditur Ġenerali joħodlu postu.

L-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna dwar l-Awditur Ġenerali u l- Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika huwa ċertmanet wieħed interessanti.

L- ewwelnett naraw li minn klawsola 1 sa klawsola 6, il-leġislatur jiddefinixxi preċiżament x'inhuma l-funzjonijiet u l-poteri speċjali ta' l- Awditur Ġenerali.

Dan se jkollu l-poteri li jeżamina mhux biss dipartimenti jew bordijiet tal-gvern imma se jkollu poteri wkoll li jinvestiga qualsiasi entita', bord jew awtorita' li għalkemm ma tkunx governattiva jkollha x'taqsam ma' fondi pubbliċi.

Din hija ħaġa ġdida fis- sistema tagħna għax qabel din kienet taqbeż ċerti intrapriżi li jkunu kważi privati.

Jekk dawn b'xi mod qed jgħaddu jew iħaddmu flus tal-gvern jew tal- poplu, l-Awditur għall-ewwel darba se jkollu dritt jinvestiga u jaċċerta ruħu li l-affarijiet mexjin kif suppost.

Klawsoli 5 u 6 jirriferu għall-iskedi u hawn naraw li l-Ħames Skeda tirriferi għall-mod kif l-Awditur Ġenerali jrid jagħmel ir-rapport u x'tip ta' rapport jista' jagħmel.

It-Tieni Skeda imbagħad tirrigwarda r- reklutaġġ tal-personnel u dwar din il-kwestjoni ta' min wieħed jgħid li l- liġi timmira li jkun hemm istituzzjoni totalment indipendenti.

Il- leġislatur tant irid li l-Awditur Ġenerali jkollu funzjonijiet kbar li anke għar-rigward ta' personnel - u hemm ukoll cross reference fl-emenda li se ssir għall-Kostituzzjoni - li ċerti uffiċjali jagħżilhom hu.

Meta wieħed jeżamina din l-iskeda jsib li għandu dritt jistabilixxi s-salarji tagħhom.

Il-hiring and firing ta' dawn in-nies la jaqa' taħt il-Public Service Commission u lanqas taħt l-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

GĦalhekk se jkollok distakk totali bejn dan l-uffiċċju u kif ordinarjament jiffunzjonaw id- dipartimenti tal-gvern.

Il-hiring and firing fid-dipartimenti tal-gvern isir tramite l-Uffiċċju tal-Prim Ministru u l-Public Service Commission, pero' f'dan il-każ mhux hekk se jsir għax f'dan il-każ se jikkontrolla u jiddefinixxi kollox l-Awditur Ġenerali.

Dan kollu huwa mniżżel fit-Tieni Skeda.

Il-liġi qed tipprovdi wkoll għall-mod kif l-Awditur Ġenerali jrid jirrapporta dwar il-ħidma tiegħu - din hija ħaġa teknika u kważi anke akkademika - u tgħid li issa dan irid jibda jirrapporta direttament lill- iSpeaker tal-Kamra tad-Deputati.

Sal-lum id-Direttur tal-Verifika l-ewwel ried jgħaddi r-rapport tiegħu lill-ministru tal-finanzi li mbagħad iqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra skond it-terminu li tipprovdi l-liġi.

Għalkemm ma nistgħux ngħidu li din il-prattika kienet ħażina, kien hemm speċi ta' cross bejn il-Parlament u l-Awditur, fis-sens li l-ministru tal- finanzi qisu seta' jagħmel vetting tar-rapport ta' l-Awditur.

Issa, by definition, l-Awditur Ġenerali huwa uffiċjal tal-Parlament, jiġifieri se jirrispondi direttament lill-Parlament u lill-ebda ministru.

Din hija ħaġa tajba u hija radikalment differenti minn kif kienet sal-lum il-pożizzjoni tad-Director of Audit.

Kif għidt qabel, il-liġi tipproponi żewġ skedi.

L-ewwel skeda tiddefinixxi l-poteri u d-doveri ta' l-Awditur Ġenerali.

Fil-fatt klawsola 8 hija waħda interessanti ħafna u tgħid hekk:

"Kull riferenza li hemm f'xi liġi għad-Direttur ta' Verifika u għall- Uffiċċju tal- Verifika għandhom jitqiesu bħala riferenza għall-Awditur Ġenerali u għall-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika, rispettivament."

Din turi li dan l-uffiċjal qed jassorbi l-poteri kollha li kellu sa issa d- Director of Audit pero' issa qed inżidulu poteri oħrajn.

Per eżempju, issa qegħdin ngħidu li l-Awditur Ġenerali jista' jagħmel rapporti speċjali lil- Kamra tad-Deputati, poter li bħalissa m'għandux id-Director of Audit.

Hawnhekk l-Awditur Ġenerali qed jingħata funzjoni ġdida li jista' jagħmel rapporti speċjali lill-Kamra dwar kwestjonijiet ta' ċerta importanza jew urġenza.

Dan ir-rapport jista' jittratta dwar verifika fuq jekk kienx hemm valur tajjeb li ntnefaq għar-rigwrd ta' l-effiċjenza u l-effettivita' ta' xi dipartiment, uffiċċju jew korp.

Jiġifieri qed inwessgħu l-iskop ta' dak li bħalissa huwa l-Audit Office.

Sa issa l-funzjoni tad-Director of Audit kienet speċi ta' watchdog biex jara jekk kienx hemm xi element ta' korruzzjoni bħal, per eżempju, jekk jgħosfru xi flus.

Bl-emendi li qegħdin nagħmlu qegħdin inżidu l-poteri ta' l-istess uffiċjal u qed nagħtuh poter li jara l-effiċjenza u l-effettivita' ta' dipartiment.

Eżempju ta' dan jista jkun xi head of department li għalkemm ma jkunx qed jabbuża fl- amministrazjoni finanzjarja, fil-verita' ma jkunx qed jagħti kas l-infiq.

L-Awditur se jkollu poter li jekk tinqala' xi ħaġa urġenti jew importanti, jew jekk il-mod kif jintnefqu flus id-dipartiment ma jkunx effikaċi, jista' jagħmel rapport speċjali lill-Kamra tad-Deputati.

GĦandek ukoll it- termini meta dan ir-rapport speċjali jrid jersaq quddiem il-Kamra u jista' anke jiġu dibattut.

Hawnhekk għandek system of checks and balances li ma ssirx biss darba fis-sena, kif kienet il-pożizzjoni s'issa.

Darba fis-sena kien jiġi r-rapport ta' l-awditur, inpoġġuh fuq il-Mejda tal-Kamra u daqshekk.

Kif se tiġi s-sistema l-ġdida, dak ir-rapport annwali se jibqa' jsir bħas-soltu, pero' issa l-Parlament se jkollu kuntatt il-ħin kollu ma' l-Awditur Ġenerali.

L-Awditur Ġenerali se jkollu wkoll dawn il-poteri li meta jħoss li hemm xi ħaġa urġenti, l-Parlament jista' jikkontrolla l- amministrazzjoni matul iż-żmien kollu tas-sena.

Klawsola 9 ta' dan l-abbozz ta' liġi wkoll hija interessanti.

Din titkellem dwar il-poter li se jkollu l-Awditur Ġenerali li jagħmel inkjesta u jirrapporta dwarha.

Il-pożizzjoni qabel kienet li l-Awditur seta' biss jagħmel ir-rapport tiegħu darba fis-sena filwaqt li issa qed ngħidu li jista' jagħmel diversi rapporti.

Issa l-Awditur qed jingħata poter ġdid għal kollox li jaqbad hu stess, ex-officio, u jappunta inkjesta. u wara li jkollu r-riżultati f'idejh ikun jista' jirrapporta lill-Parlament.

U meta jista' jagħmilha din l-inkjesta?

Jista' jew jagħmilha ex-officio, jew bl- inizjattiva tal-ministru tal-finanzi, jew ikollok tliet membri tal-Kumitat Permanenti dwar il-Kontijiet Pubbliċi jew xi kumitat ieħor tal-Kamra tad- Deputati li minn żmien għal żmien jista' jissotitwixxi lil dak il-kumitat.

Jiġifieri hawnhekk se jkollok ukoll feedback għax għandek uffiċċju attrezzat li jista' jagħmel inkjesti hu stess, jagħmel rapport u jippreżentah lill-Parlament.

Klawsola 10 imbagħad tgħid li l-Awditur jista' jagħmel rapport lill- iSpeaker dwar kull persuna, uffiċjali tal-gvern jew qualsiasi awtorita' oħra.

Jista' wkoll jagħmel rapport lill-ministru responsabbli u jirrikkmanda sabiex il-ministru jwaħħal penali lil dik il-persuna li tkun kissret xi dispożizzjoni ta' dan l-Att jew ta' l-Att dwar il-Verifika.

Issa hawnhekk qegħdin f'pożizzjoni fejn l-Awditur se jkollu wkoll il-poter li jagħmel sanctioning ta' l-aġir ta' persuni individwali.

Jekk iħoss li persuna m'hijiex qed tonera l-inkarigu tagħha dwar finanzi, l-Awditur Ġenerali jista' jagħmel rapport fuqu lill-ministru jew lill-Parlament stess jew jista' wkoll iwaħħlu penali.

Jiġfieri issa se jkollna sistema aktar iebsa ta' checks and balances għaliex issa uffiċjali tal-gvern jafu li mhux se jkun hemm rapport darba fis-sena biss imma se jkollna sistema ta' uffiċċju attrezzat taħt il-kontroll tal-Parlament.

Naturalment l-ammont ta' penali li jista' jwaħħal l-Awditur m'huwiex unlimited u fil-fatt fl-istess skeda naraw kemm dan jista' jwaħħal penali li taħt ċerti ċirkostanzi ma jistgħux ikunu aktar minn xahar paga.

Ix- xogħol ta' l-Awditur Ġenerali huwa eżekuttiv u mhux ġudizzjarju, jiġifieri dan qiegħed hemmhekk bħala investigatur u għalhekk min jeħel penali jista' jagħmel ċitazzjoni ċivili kontra l-ministru konċernat biex jikkontesta dik l-istess penali.

Jiena naqbel ma' din il-klawsola u ma naħsibx li kellu jkun hemm xi bord inter-dipartimentali fejn wieħed jappella mid-deċiżjoni ta' l-Awditur.

L-ewwelnett jekk tikkrea bord inter- dipartimentali li jirċievi xi appell minn xi uffiċjal governattiv li weħel penali b'mod indirett tkun qed timmina l-awtorita' assoluta tad-direttur ġenerali għaliex tkun qisek qed iġġib bord dixxiplinarju jew bord ta' appell ġo dipartiment li jista' jagħmel overruling fuq id-deċiżjonijiet stess tad-direttur ġenerali.

Dan m'huwiex l-iskop tal-liġi u ma jagħmilx sens, pero' mill-banda l-oħra jagħmel sens li wieħed ikollu dritt jikkontesta għaliex inti ma tistax timponi multa imbagħad ma tħallix lil dak li jkun jikkontestaha.

Allura li wieħed ikollu rikors għal azzjoni ċivili quddiem il-Prim'Awla tagħmel ħafna sens għaliex għandek l-organu ġudizzjarju indipendenti u min iħoss li jkun ġie mmultat intortament għandu dan it-tip ta' rimedju.

Sal-lum id-Direttur tal-Verifika kellu l-poter li jissindika l-andament ta' l-infiq tal-qrati, tad-dipartimenti, ta' l-Uffiċċju ta' l-Iskrivan tal- Kamra u entitajiet oħra li b'xi mod iħaddmu jew jużaw flus tal-gvern, pero' issa se jkollu poter ieħor, jiġifieri li jissorvelja accounting officers li għandhom x'jaqsmu ma' fondi pubbliċi.

Hawnhekk erġajna żidna poter ieħor li kien alien għal din it-tip ta' sistema.

Issa l-Awditur Ġenerali se jkollu l-poteri li jissindika x-xogħol u l-andament ta' nies li jkunu jaħdmu mal-privat - bħal accountants - pero' li jkunu qed jagħmlu xi xogħol għall-gvern u se jkollu wkoll id-dritt li jissindika l-andament tax- xogħol tagħhom.

Hija ħaġa tajba li jkollok aktar accountabilty minn kull min b'xi mod jagħmel handling tal-flus ta' l-Istat għaliex it-tberbiq ta' flus jew l-abbużi mhux bilfors isiru minn ġewwa b'mod dirett imma jistgħu jsiru anke b'mod indirett minn barra.

Jiġifieri din l-eventwalita' qiegħda tingħalaq ukoll u hija ħaġa tajba.

Qegħdin ngħidu wkoll li l-Awditur Ġenerali se jkollu l-poter li l- ħaddiema fl-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika jagħżilhom hu.

Jiġifieri b'dan wieħed qed japprezza l-indipendenza totali ta' dan l-uffiċċju mill- gvern, li hija xi ħaġa li ma teżisti kważi mkien fis-sistema politika tagħna.

Safejn naf jien, l-uniku persuna li jista' jagħżel lil xi ħadd hu huwa l-President tar-Repubblika li jista' jagħżel l-ADC u s-segretarju tiegħu eċċ. Jiġifieri dan huwa poter li ma jeżisti taħt l-ebda awtorita' għax lanqas il-President tal-Qorti m'għandu dan il-poter.

Din hija ħaġa tajba għaliex b'hekk l-Awditur se jkun indipendenti u allura bl-ebda mod ma jista' jkollu xi ndħil jew favoreġġament politiku u lanqas se jkun hemm xi interess dirett jew indirett ta' min jaħdem f'dan l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika li forsi jkollu too much allegiance għall-gvern tal-ġurnata.

Għalhekk naħseb li din ukoll hija idea tajba ħafna għaliex tkompli tagħti aktar awtonomija u indipendenza lil din il-kariga.

Kif diġa' għidt, is-salarju ta' dawn l-uffiċċjali se jkun ikalkolat, stabilit u mogħti mill-istess Awditur Ġenerali.

Min-naħa l-oħra jekk wieħed jagħmel cross-reference għall-emenda li qegħdin nipproponu għall- Kostituzzjoni isib li dan se jkollu l-istess kariga, l-istess salarju u l- istess fringe benefits li għandu mħallef.

Qegħdin ngħidu wkoll li s- salarju tiegħu se jitħallas mill-Fond Konsolidat u japplika dak l-artiklu tal-Kostituzzjoni fejn jingħad li ma jista' jsir xejn biex is-salarju tiegħu b'xi mod jitnaqqas.

Dan se jinħatar għal ħames snin u wara dawk il- ħames snin jista' jerġa' jiġi maħtur.

F'każ li ma jerġax jiġi maħtur qegħdin ngħidu li jekk qabel kien fiċ-ċivil allura jerġa' jidħol fiċ-ċivil u s-salarju li jieħu, anke jekk qabel kellu l-kariga ta' head I jew head II, jibqa' l-istess għal ħames snin.

Fuq din il-kwestjoni ta' ħames snin forsi wieħed jista' jikkumenta iktar meta niddibattu f'aktar dettall l- emendi kostituzzjonali, pero' jien ma nafx kemm huwa ideali li l-Gvern ikollu d-dritt li jaħtar l-istess persuna wara ħames snin għaliex l-idea hija li dan ikun totalment indipendenti u jekk se jerġa' jiġi maħtur allura ma nafx kemm se tibqa' din l-indipendenza assoluta għaliex dan ikollu dik il-carrot li jista' jiġi re-appointed.

L-idea li anke jekk ma jiġix reappointed tħallilu l-istess salarju hija ntiża biex dak li jkun ma jkollux għalfejn jilgħaq għaliex anke jekk ma jibqax f'dik il-kariga, se jibqa' jgawdi l-istess salarju u l-istess benefiċċji li kien igawdi qabel u allura ma jkollux għalfejn jiggranfa mal-post għaliex il-benefiċċji li jkun akkumula m'huwiex se jitlifhom.

Din hija ħaġa tajba wkoll.

Partita 3 ta' Taqsima II tat-Tieni Skeda tgħid:

"... l-Awditur Ġenerali, u kull uffiċjal awtorizzat ta' l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika, ikollu jedd ta' aċċess ħieles f'kull żmien raġonevoli dwar dik l-informazzjoni mingħand funzjonarji u persunal ieħor ta' dipartimenti u uffiċċji tal-Gvern,... ".

Mela hawnhekk qed nerġgħu naraw li l-Awditur Ġenerali se jkollu aċċess komplet għall-files, għan-notamenti u għal kulma jeżisti fid-dipartimenti governattivi fi qualsiasi entita' u bord li għandhom x'jaqsmu mal-gvern.

Dan se jkollu aċċess liberu għall-files kollha u mhux bilfors hu personalment, għax jekk jawtorizza lil xi ħadd mill-uffiċċju tiegħu biex imur jagħmel vetting jew jiġbor xi files jew notamenti, dawn iridu jiġu made readily available lilu.

Hawnhekk għandna wkoll "f'kull żmien raġonevoli".

Dan ifisser li burokrazija jew mhux burokrazija, hi x'inhi, jekk id-direttur ġenerali jkun irid jikkontrolla ċerti files, notamenti jew reġistri ma jistax ikun hemm xi mottiv ulterjuri biex id-dipartiment jgħatti xi affarijiet, imma dawn il-files iridu jiġu made available kemm jista' jkun malajr.

F'partita 4 ta' l-istess taqsima mbagħad insibu li:

"L-Awditur Ġenerali jista' wkoll jordna li jsiru riċerki, u li jittieħdu estratti, minn kull ktieb, dokument jew record li jkun hemm ...."

mill-uffiċċji kollha li jaqgħu taħtu.

Dan huwa komplimentari għal dak li hemm fil-partita ta' qabel.

L-Awditur jista' jordna li jsiru riċerki, jiġifieri bażikament meta jkun qed jinvestiga jrid ikollu s-civil service at his disposal.

Kif spjegajt qabel, wieħed mid-difetti li kellu d- Director of Audit kien illi teoritikament kellu pożizzjoni sabiħa sanċita fil-Kostituzzjoni - meta konna nistudjaw fuqu fil-Kostituzzjoni konna ngħidu li dan qisu mħallef għax biex tneħħih trid żewġ terzi tal-Parlament - u kellu ħafna poteri, pero' ma kellux il-poteri tiegħu definiti b'liġi u dak li kien il-gwaj.

Allura hawnhekk qed niddefinixxu l-poteri tiegħu u qed ngħidu li trid issir emenda fil-Kostituzzjoni.

Naturalment għal dan irridu l-koperazzjoni ta' l-Oppożizzjoni għalkemm ma naħsibx li se jkun hemm xi diffikulta' fuqha, għaliex il-pożizzjoni tiegħu trid tiġi rinforzata billi tidħol fil-Kostituzzjoni ta' Malta.

Kif tidħol fil- Kostituzzjoni - din nitkellmu aktar fid-dettal fuqha meta nressqu l-emendi - l-affarijiet li qed insemmu se jiġu protetti mill-istess Kostituzzjoni, jiġifieri mhux se ngħidu biss x'inhi l-kariga tiegħu u mbagħad nibdew inneħħu minn hemm u minn hawn u nġibuh fix-xejn.

Meta ssir l-emenda fil- Kostituzzjoni anke l-poteri li qed ngħidu li se jgawdi minnhom permezz ta' din il-liġi se jiġu safeguarded kollha bil-Kostituzzjoni.

Dan ifisser li għada pitgħada l-Parlament ma jistax jgħid li jrid jiddefinixxi ċerti poteri ta' l-Awditur.

Hawnhekk irrid nammetti li naqbel ma' l-Onor.

Josef Bonnici fejn qal li aħjar tkellimna ftit fuq l-emenda kostituzzjonali qabel ma dħalna f'din.

Naħseb li hemmhekk kellu daqsxejn raġun għax il-poteri li għandu issa l-Awditur Ġenerali huma speċi l-iskeletru u dan li qed nagħmlu huwa biex inlaħħmuhom.

Aħna bdejna nitkellmu fuq ħaġa qabel ma tkellimna fuq ħaġa oħra, pero' madanakollu jista' jsir dan it-tip ta' cross-reference fuq dan ir-rigward.

Punt interessanti ieħor li hemm f'Taqsima II ta' din l-istess skeda hija li l-Awditur Ġenerali issa jista' wkoll iħalli uffiċjali tiegħu fid- dipartimenti governattivi.

Per eżempju, jekk dan iħoss li hemm xi dipartiment jaħraq jew hemm xi dipartiment hitting the news fuq xi nfiq, jista' jħalli jew jinkariga wieħed mill-uffiċjali tad-dipartiment tiegħu biex joqgħod hemm permanentement jew għal xi perijodu.

Mela hawnhekk qed nerġgħu nifirxu l-poteri tiegħu iktar u iktar għax qed ngħidu li l-Awditur Ġenerali jista' jkollu l-kontroll u s-sorveljanza permanenti u kontinwa f'ċerti dipartimenti governattivi.

Hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu fuq rapport li jsir darba fis-sena imma fuq action li ssir anke fuq suspett.

Dan l-uffiċjal qed ikollu poteri eżekuttivi diretti, ħaġa li qabel lanqas konna noħolmu biha.

Minħabba n-natura delikata tal-funzjonament li qed jingħata l-Awditur Ġenerali, minħabba li dan se jiddependi mill-ħaddiema tiegħu li se jappuntahom hu u minħabba wkoll li dawn il-ħaddiema u l-uffiċjali se jkollhom aċċess għall-files governattivi kollha, għad-dokumenti kollha u għan-notamenti kollha, il-leġislatur ħass li l-Awditur għandu jingħata l- poteri li jesiġi mill-funzjonarji tiegħu ġurament ta' segretezza.

Għalkemm din hija ħaġa li forsi ma tagħtix kasha meta taraha tifhimha għaliex minħabba l-emendi li qed isiru, ċerti affarijiet ma jistgħux jibqgħu aktar moħbija taħt l-umbrella tal-konfidenzjalita'.

Wieħed ma jistax jaħbi l- verita' minħabba dan l-element jew ma jagħtix, per eżempju, aċċess għal ċerti computers għaliex forsi fis-software tagħhom hemm ċerta informazzjoni.

Wieħed ma jistax iwaqqaf investigazzjoni assoluta f'dak li jirrigwarda l-poteri ta' dan l-uffiċjal u allura minħabba f'hekk huwa importanti li min ikun qed jagħmel dan ix-xogħol delikat ikun marbut li ma jikxifx l-informazzjoni li jkun ingħata fil-qadi ta' dmirijietu.

Ħaġa interessanti oħra hija li l-Awditur, apparti milli jagħżel u jimpjega lill-ħaddiema tiegħu u jiffissalhom is-salarju hu, jista' wkoll jimpjega nies minn barra f'każ li, per eżempju, dipartiment governattiv jew entita' li għandha x'taqsam mal-gvern ikollha l-accountants u l-awdituri tagħha u għal xi raġuni jew oħra l-Awditur Ġenerali ma jkunx persważ bl- audited accounts u bil-mod kif ikunu qed isiru l-affarijiet.

Għalhekk wieħed jista' jimmaġina x'poteri eżekuttivi amministrattivi kbar se jkollu l-Awditur Ġenerali.

Dan għandu l-poter li jagħti pariri, li jikxef fejn ikun hemm affarijiet li m'humiex mexjin kif suppost, fejn ikun hemm sparpaljar tal-flus, fejn ikun hemm korruzzjoni u fejn ikun hemm amministrazzjoni ħażina.

Jiġifieri l-poteri tiegħu huma iktar ġenerali milli kienu qabel u ma jidħolx biss fuq frodi jew sparpaljar ta' flus.

Barra minn hekk din il-liġi qiegħda tagħtih aċċess għad-dipartimenti kollha fejn jista' anke jħalli ħaddiema tiegħu u jista' jimpjega nies minn barra u ma jaċċettax ċerti rapporti.

Waħda mill-wegħdiet li biha l-Partit Laburista rebaħ l-elezzjoni kienet li jkun hawn is-serjeta' u t-trasparenza u jien nemmen li b'dan l-abbozz ta' liġi l-Gvern qiegħed iwettaq din il-wegħda għaliex hija waħda mill- ikbar garanziji ta' trasparenza li jista' jagħti kull gvern.

Ma jistax ikollok istituzzjoni aqwa minn din li tikkontrolla l-infiq, il-finanzjament u l-ekonomija tal-pajjiż.

GĦalhekk nemmen li l-Oppożizzjoni għandha tivvota favur dan l-abbozz ta' liġi.

Jien nemmen ukoll li jrid isir xi rfinar meta naslu fl-istadju ta' Kumitat, pero' żgur li dan huwa abbozz pożittiv u huwa pass ieħor 'il quddiem lejn aktar trasparenza u lejn aktar progress politiku.

Hawnhekk wieħed jista' japprezza wkoll il-maturita' politika għaliex huwa unur għall-Parlament tagħna li jgħaddi liġijiet fejn il-Gvern qed jgħid li jrid aktar checks and balances fuqu, li jrid inaqqas u jirrinunzja għal ċerti poteri li għandu u li jrid kontroll assolut biex ma jkunx hawn abbużi.

GĦalhekk din verament hija liġi ta' min ifaħħarha u hija a feather in the cap tal-partit fil-gvern.

Nirringrazzjak, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Aktar rimarki?

L- Onor.John Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, naturalment wieħed ma jistax jaqbel ma' dak li qal l-Onor.

Herrera waqt li kien qiegħed jispjega t-teknikalita' ta' dan l-abbozz ta' liġi, pero' naqbel miegħu meta qiegħed ifaħħar is-serjeta' u t-trasparenza ta' min għamel din il-liġi u l-ħafna aġġettivi oħra li uża, għaliex fir-realta' abbozz simili għal dan li għandna quddiemna llum kien diġa' ġie ppubblikat qabel l-elezzjoni li għaddiet.

GĦalhekk jien naqbel ma' l-Onor.

Herrera meta jgħid li dan l-abbozz ta' liġi huwa sinjal ta' serjeta', ta' trasparenza u ta' ħafna aġġettivi oħra li semma.

Hija ħaġa tajba li l-Gvern preżenti kompla għaddej b'din il-liġi għaliex jien, li kont responsabbli minn din il-liġi meta konna fil-gvern, kont ħadt il-briga li nara li l-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien kienet taqbel mal-provvedimenti li fiha din il-liġi, biex bħalma għamilna f'liġijiet u inizjattivi oħra li huma ta' interess nazzjonali - bħal, per eżempju, il-liġijiet finanzjarji - f'dan il-Parlament ikollna vuċi waħda meta niġu għal sitwazzjonijiet bħal dawn.

Peress li din il-liġi fiha emenda kostituzzjonali li tirrikjedi l- qbil ta' żewġ terzi ta' din il-Kamra, qabel ma ppubblikajna l-liġi kont aċċertajt ruħi li hemm il-qbil ta' l-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien fuq il- kontenut tagħha.

Aħna naqblu ma' din il-liġi għaliex ipproponejniha aħna, għalkemm naturalment waqt li konna għaddejjin bid-diskussjoni saru xi emendi.

Sur President, illum nixtieq nieħu ftit minuti sabiex inkun spjegattiv aktar milli biex nagħmel polemika.

Żgur li ma nistax inkun polemikuż għaliex it-thrust huwa dak li xtaqna aħna u l-ġenesi ta' din il-liġi hija l- white paper "Il-Bidla Tkompli", li kien ippubblika l-Gvern preċedenti fejn kien hemm sezzjoni speċifika fuq l-Awditur li mbagħad ittrasformat ruħha f'din il-liġi.

X'qegħdin nagħmlu hawnhekk, Sur President?

Mill-esperjenza ngħid li waħda mill-affarijiet li l-Awditur dejjem ilmenta dwarha hija n- nuqqas ta' riżorsi u kull min segwa ftit il-Public Accounts Committee minn kemm ilu jeżisti seta' jirrealizza li dejjem jingħad, anke f'kull rapport li jikteb l-Awditur, li l-uffiċċju tiegħu huwa nieqes mir-riżorsi biex ikun jista' jagħmel dak kollu li hu jħoss li jista' jagħmel biex jissalvagwardja n-nefqa pubblika.

Ħalli naraw x'qegħdin nagħmlu b'dan l- abbozz ta' liġi.

Sur President, b'dawn l-emendi fil-liġi, lill-Awditur qegħdin nagħtuh l- indipendenza; qegħdin nagħmlu Uffiċċju ta' Awditur li m'għadux iktar parti mill-establishment governattiv u burokratiku, jiġifieri m'għadux marbut mal- proċeduri ta' budgeting tal-gvern, mal-wage scales tal-gvern u mas-sistemi ta' ingaġġ ta' nies mal-gvern.

U dan m'aħniex qed nagħmluh għall-gost u lanqas biex ngħidu li issa dan jista' jagħmel li jrid imma qegħdin nagħmluh ħalli min jintgħażel biex jaqdi din il-funzjoni u jingħata din ir- responsabbilta', fl-istess ħin ikun ingħata l-għodda u l-awtorita' li jwettaq din il-funzjoni tajjeb.

Għalhekk issa se jkun l-Awditur Ġenerali nnifsu li jistabilixxi x'organizzazzjoni għandu bżonn u li jiddetermina x'pagi jrid iħallas lin-nies tiegħu sabiex jattira lejn l-uffiċċju tiegħu nies li jkunu kapaċi jaqdu dmirhom tajjeb.

L-Awditur se jiddetermina wkoll x'tip ta' faċilitajiet għandu bżonn, bħal per eżempju sistema komputerizzata li permezz tagħha jkun jista' jiċċekkja s-sistemi komputerizzati ġodda li bil-mod il-mod qed jidħlu anke fis-sistemi governattivi.

B'hekk l-Awditur ingħata l-indipendenza biex ikun jista' jibni l-organizzazzjoni li jħoss li hawn bżonn mingħajr ma jiddependi mill- burokrazija globali governattiva, bħalma hu l-ministeru tal-finanzi, li sal- lum għad għandu l-aħħar kelma dwar x'finanzi jipprovdi lill-Awditur sabiex dan jaqdi dmiru.

F'din il-liġi ħsibna wkoll sabiex ma nħallux lill-Awditur mingħajr checks and balances għaliex min-naħa l-oħra imbagħad lanqas nistgħu nagħtu lill- Awditur l-awtorita' assoluta li jagħmel li jrid.

Dan il-Parlament m'hu se jagħti blank cheque lil ħadd, lanqas lill-Awditur.

Għalhekk anke f'dik li hija indipendenza ta' l-Awditur, qegħdin naħsbu fuq sistema kif jista' jkun hemm il-kontrolli direttament mill-Parlament fuq l-Awditur innifsu.

GĦalhekk qegħdin ngħidu li l-Awditur kull sena jrid jippreżenta l-budget tiegħu quddiem dan il-Parlament sabiex jiġi approvat, bħalma jiġu approvati l-budgets kollha ta' nefqa governattiva minn dan il-Parlament.

Pero' qegħdin ngħidu li minflok ma dan il-budget noqogħdu niddiskutuh fid- dettall f'dan il-Parlament, se jitwaqqaf kumitat apposta li se jkun magħmul mill-ministru responsabbli mill-affarijiet parlamentari, miċ-chairman tal- PAC u minn tliet membri tekniċi, tnejn min-naħa tal-Gvern u wieħed min-naħa ta' l-Oppożizzjoni li se jiflu bir-reqqa - ċerta reqqa li ħafna drabi ma tkunx possibbli li ssir fil-Kumitat tal-Kamra - id-dettalji tal-budget li jippreżenta l-Awditur, imbagħad naturalment il-kumitat jipproponi lill- Parlament x'għandu u m'għandux isir.

Jien nassumi li jekk ma jaqbilx ma' xi affarijiet il-kumitat jiddiskuti ma' l-Awditur sakemm - nisperaw li l- affarijiet isiru b'dan il-mod ċivili - jaqblu ż-żewġ naħat, jiġifieri l- Awditur, li finalment irid iġorr ir-responsabbilta' tar-riżultati, u l- membri tekniċi li jkunu qed jivverifikaw dak l-istatement.

B'hekk l- Awditur ikun jista' jingħata dik l-indipendenza li sal-lum għad m'għandux u fuq dan l-aspett qbilna iż-żewġ naħat tal-Kamra qabel l-elezzjoni u qed nerġgħu naqblu llum.

Sur President, iż-żewġ naħat tal-Kamra jaqblu wkoll fuq il-funzjonijiet li għandu jkollu l-Awditur.

Fid-diskors tiegħu l-Onor.

Jose' Herrera pprova jagħti l-impressjoni li kull klawsola li tinsab f'dan l-abbozz ta' liġi hija xi ħaġa ġdida, pero' fil-fatt dan m'huwiex il-każ għax f'dan l- abbozz ta' liġi hemm ħafna affarijiet li huma traspożizzjoni ta' dak li qed isir illum.

Hawn for the record irrid ngħid li meta dan l-abbozz ta' liġi jirriferi għall-accounting officers ikun qed jirriferi għall-persuna li hija responsabbli mill-finanzi tad-dipartiment li huwa mpjegat fih u mhux kif interpretaha l-Onor.

Herrera, jiġifieri li l-accounting officers huma dawk l-accountants privati li jkunu qed jagħmlu xi xogħol konness mal- gvern.

Fi kliem ieħor, meta dan l-abbozz ta' liġi jsemmi accounting officer ikun qed jirriferi għall-persuna nominata - din ħafna drabi tkun il-kap tad-dipartiment - li tkun responsabbli mill-finanzi tad-dipartiment u li għalhekk tkun trid tagħti l-approval tagħha għal ċertu nfiq u għal ċerti affarijiet oħra.

Min-naħa l-oħra qed ngħidu li l-Awditur għandu jibqa' jagħmel il-financial audits li qed jagħmel illum, irid jibqa' jiċċekkja li l-affarijiet ikunu saru b'dokumentazzjoni vera u reali skond il-proċeduri stabiliti u jrid jivverifika l-kontijiet tal-gvern.

Il-gvern jippubblika l-kontijiet tiegħu darba kull sena u bħal kull awditur ieħor, anke fis-settur privat, l-Awditur tal-gvern għandu r-responsabbilta' li jivverifika li ċ-ċifri li hemm f'dawk il-kontijiet huma tajbin.

Fil-fatt tajjeb ngħidu li l-Awditur minn dejjem kellu din il-funzjoni.

Funzjoni oħra li kellu l-Awditur u li issa qed insaħħuha xi ftit hija dik li tissejjaħ value for money audit.

Dan ifisser li, per eżempju, jekk wieħed jonfoq Lm100, l-Awditur mhux biss ikun irid jara l-irċevuta li turi li dawk il-Lm100 fil-fatt intnefqu bl-approval tal-head of department tiegħu - normalment meta jsir financial audit tintuża din il-proċedura imma meta jagħmel value for money audit l-Awditur ikun irid jidħol xi ftit iktar fil-fond - imma jkun irid jara wkoll jekk dik il-Lm100 ntnefqitx tajjeb, jekk qabel intnefqet sarux ċerti verifiki biex jiġi assigurat li l-prodott jiswa Lm100 verament u jekk setax inxtara prodott irħas u aħjar.

Il-value for money audit jidħol ukoll f'ċerti deċiżjonijiet li jkunu jridu jsiru u minn dawn hemm ħafna.

Dan l-abbozz ta' liġi qed jgħid ġustament li dan ma jfissirx li l-Awditur jista' jagħmel xi mistoqsijiet dwar il-policies tad- dipartimenti għax dan mhux qiegħed hemm biex jiggverna.

Il-policy jagħmilha min jiggverna, jiġifieri l-ministru, u jesegwiha l-kap tad- dipartiment u għalhekk hawn l-Awditur m'hu qed jingħata l-ebda poter li jistaqsi xi ħaġa dwar il-policies tad-dipartiment għax dawn ma jaqgħux taħt ir-responsabbilta` tiegħu.

Sur President, l-Awditur irid jara li d-deċiżjonijiet jaqblu mal-policies tad-dipartiment, li l-policies li jkunu ġew stabiliti jkunu ġew implimentati b'mod li jagħmel sens u li jagħti assigurazzjoni ta' ġudizzju tajjeb.

Aħna qed ngħidu wkoll li l-Awditur jista' jagħmel ċerti rapporti speċjali fejn iħoss li hemm każi li fuqhom hemm bżonn li jsir rapport.

Fil- fatt, fuq każi bħal dawn l-Awditur jista' jagħmel anke inkjesta fuq inizjattiva tiegħu stess, jiġifieri jekk, per eżempju, waqt li jkun qed jiċċekkja ċerti affarijiet ta' xi dipartiment l-Awditur ikollu xamma ta' xi ħaġa, dan jista' jagħmel inkjesta speċifika mingħajr il-bżonn li jiġi mqabbad biex jagħmel dan.

GĦalhekk hawn qed ngħidu li issa l-Awditur għandu wkoll il-poter li jagħmel l-inkjesti.

Sur President, bħalma sar fil-liġijiet ta' qabel, b'dan l-abbozz ta' liġi wkoll il-ministru responsabbli mill-finanzi qed jingħata l-poter li jidderieġi lill-Awditur meta dan ikollu bżonn jagħmel ċerti inkjesti.

Fil- fatt hawn ta' min jgħid li issa dan l-abbozz ta' liġi qed jagħti wkoll il- poter - dan qed nagħmluh biex ikun in line ma' l-iżviluppi li saru f'dan il- Parlament meta twaqqaf il-PAC, liema kumitat huwa nkarigat li jagħmel ċerti verifiki fuq l-infiq u d-dħul tal-gvern - li kif għandna fl-iStanding Orders stess, tliet membri mill-PAC jistgħu jagħtu struzzjonijiet lill- Awditur biex jagħmel ċerti inkjesti.

Dan ma jfissirx li dawn il-membri jkunu jistgħu jagħtu ordnijiet lill-Awditur - fil-fatt din il-prattika teżisti f'diversi parlamenti oħra, fosthom fil-Parlament Ingliż li fuqu aħna nimmudellaw ħafna mill-attivita' tagħna - għaliex imbagħad sta għall- Awditur li jagħżel l-inkjesti li jistħoqqilhom l-ikbar prijorita'.

Jien nimmaġina li l-Awditur jintalab jagħmel ħafna inkjesti u kif għidt diġa' huwa l-Awditur li għandu jagħti l-prijoritajiet u jara kif għandu jmexxi.

Sur President aħna għadna għaddejjin bil-proċess li beda dan il- Parlament sabiex isaħħaħ is-settur tal-verifika.

Kif għidna, dawn huma kollha żviluppi li rridu narawhom flimkien.

Per eżempju, kellna l-iżvilupp tal-PAC li għandu relazzjoni intima ma' l-Awditur, imma issa mhux biss se jkollna relazzjoni intima, iżda se jkollna relazzjoni aktar kordinata għaliex qed ngħidu li l-Awditur irid jintgħażel bejn il-Prim Ministru u ċ- chairman tal-PAC.

Din m'hijiex xi ħaġa vvintata f'din il-liġi imma hija xi ħaġa li meta ġiet ipprattikata f'parlamenti oħrajn ħadmet u jien nispera li hawn Malta taħdem ukoll.

Jekk irridu bis-serjeta' li f'Malta jkollna istituzzjoni li tagħti kontribut lil pajjiżna u tassigura li l-affarijiet isiru sew ...

Mhux billi noqogħdu ngħidu li kollox se jsolvi ruħu għax xorta se jibqa' jkun hawn il-problemi u wara li nkunu tajnih il-fakulta' li jimpjega lil min irid, l-Awditur xorta mhux se jsib nies adattati x'jimpjega.

Fil-prattika din hija r-realta' għaliex hawnhekk ħafna drabi noqogħdu naraw l-affarijiet kemm huma sbieħ u noqogħdu ngħidu kif se nsolvu l-problemi tad-dinja kollha, pero' mbagħad meta naslu għall-prattika jibdew jitfaċċaw il-problemi reali li jrid jiffaċċja l-Awditur anke taħt din il- liġi.

Jiġifieri ma rridux naħsbu li għax se ngħaddu din il-liġi l-problemi se jisfumaw fix-xejn.

Meta għamilna din il-liġi qabel l-elezzjoni għamilniha biex intejbu s-sitwazzjoni u huwa tajjeb li dan il-Gvern qed ikompli jibni fuqha.

Nerġa' ngħid li qabel l-elezzjoni kellna qbil fuq din il-liġi u llum ukoll qed nerġgħu naqblu fuqha.

Naturalment irridu niddiskutu xi dettalji imma m'hemmx affarijiet kbar.

Sur President, huwa importanti li l-affarijiet inwassluhom tajjeb biex dan il-Parlament ikollu consensus fuq din l-istituzzjoni mportanti fil- pajjiż u nkunu vuċi waħda fejn ngħidu li rridu nappoġġaw dan l-istitut u naqblu miegħu lkoll għaliex nemmnu li dan il-pass huwa fid-direzzjoni t- tajba.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Alex Sceberras Trigona.

ONOR.

ALEX SCEBERRAS TRIGONA: Sur President, qed nieħu gost ħafna nara dan l-abbozz ta' liġi quddiem din il-Kamra għaliex qegħdin naraw li fejn hemm bażi fuqhiex wieħed jista' jaħdem flimkien nistgħu naħdmu.

Dan huwa ta' ġid għal pajjiżna għaliex fiċ-ċokon tagħna jekk tkompli taqsam is- saħħa, x'se jibqa' minnha?

U hawnhekk wieħed mill-ewwel jistaqsi: Allura anke x-xogħol ta' l-awditjar f'dan il-pajjiż irridu nagħmluh ping-pong politiku?

Allura aħna se nkunu daqstant irresponsabbli li f'dan l- eżerċizzju fejn niċċekkjaw preċiżament jekk hijiex qiegħda ssir ħela jew huwiex qed isir abbuż fil-pajjiż ikun hawn kontenzjoni jew nuqqas ta' qbil?

Huwa veru li accountants ta' diversi naturi jistgħu ma jaqblux bejniethom fuq l-accounts ta' kumpannija għal sena waħda u huwa veru li accountant jista' jqislek ċerti assets mod, ċertu dħul mod, ċerti piżijiet mod u jiġbidlek konklużjoni li t-tali kumpannija sejra tajjeb u accountant ieħor idawwarha mod ieħor u jgħidlek li dik il-kumpannija sejra tant ħażin li m'hawnx min isalvaha, pero' hemm limitu kemm tista' ġġebbed dik l- interpretazzjoni.

Mela ejja nkunu ftit aktar ċari, loġiċi u rispettosi, anke internazzjonalment, ħalli ċerti standards komuni internazzjonali ta' accountancy nirrispettawhom kif imiss u b'hekk inkunu iktar denji ta' stima mhux biss għall-prestiġju imma nkunu denji ta' stima li tkabbar il- fiduċja anke kummerċjali, ħalli jkun hawn iktar relazzjonijiet ta' kummerċ b'saħħtu, iktar investiment kif jixraq lil dan il-pajjiż u iktar relazzjonijiet ekonomiċi tajbin.

Għalhekk jiena nara li qbil fuq abbozz ta' liġi bħal dan se jkompli jagħti status tajjeb lil Malta fil-qasam internazzjonali.

Wieħed irid mill-ewwel jgħid li x-xogħol ta' l-Awditur se ntellgħuh mhux tarġa waħda u lanqas indana imma se ntellgħuh fuq pedestall bl-emenda li se nagħmlu fil-Kostituzzjoni għax se jkun entrenched b'mod li jkun ħafna u ħafna iktar b'saħħtu bil-varjazzjonijiet li se nkunu qegħdin nintroduċu.

Dan juri li s-serjeta' li se ntellgħuh fuqha se jkollha bżonn riżultat ħafna iktar prolifiku f'areas li s'issa l-Uffiċċju ta' l-Awditur bil-ftit staff li kellu, bil-ftit snien jew kemm kemm nebħa li kellu - għax hawnhekk wieħed malajr jagħmel distinzjoni li qabel l-Awditur bilkemm seta' jagħmel żewġ rimarki fir-rapport annwali li ....

Jiena diġa' kelli l-okkażjoni nsemmi ċerti affarijiet fil-PAC li huma tassew ħaġa ta' l-iskantament u tassew ta' ċertu inkwiet u naħseb li huwa l-waqt li llum nerġa' niċċita lista ta' punti li tqajmu f'diversi kumitati u f'diversi fora ta' osservazzjoni fuq l-andament ekonomiku f'dan il-pajjiż.

Dawn ħarġu mill- Uffiċċju ta' l-Awditur stess, jiġifieri la huma ħerġin mill-uffiċċju ċentrali tal-Malta Labour Party u lanqas mill-uffiċċju ċentrali tal-Partit Nazzjonalista, u malli dawn il-liġijiet ikun tajjeb li l-Awditur, minn fuq il-pedestall il-ġdid li se noħolqu b'dawn il-liġijiet u bl-emenda l-ġdida għall-Kostituzzjoni, jgħarbel u jifli aktar mill-viċin u jieħu ċerti passi anke mingħajr ma jkollu bżonn jirrikorri għand il-ministru tal-finanzi, għaliex din kienet id-dilemma tradizzjonali ta' l-Awditur kif kien imsejjes fil-Kostituzzjoni s'issa.

X'kienet il-problema, Sur President?

Il-problema kienet li r-rapporti ta' l-audit kienu qed jiġu ppubblikati anke sentejn wara l-fatt, u meta wieħed jaqra kumment sentejn wara li jkun ġara l-fatt lanqas ikun jaf għalxiex qed jirriferi u lanqas ikun jaf jekk dik l-okkażżjoni ġietx imsewwija jew inkella ġietx midfuna u allura dak il- kumment ta' l-Awditur ikun nebħa fil-vojt.

Imbagħad b'dik it-time-lag ta' sentejn ir-rapport kien imut fuq ommu, biex ngħidu hekk - lanqas kien ikun hemm okkażżjoni ta' forum ġo dan il-Parlament fejn jiġi diskuss għax kemm kemm jiġi mqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra u daqshekk - għaliex kien sta għall-ministru tal-finanzi ikkonċernat li jkun qed jiġi kkritikat mill- Awditur stess li jieħu l-passi.

Issa jekk il-ministru kien jieħu l-passi u juri li l-gvern tiegħu qisu kien fit-tort konna nerġgħu naqgħu dejjem f'din il-kwestjoni partiġjana li naħa tgħid li n-naħa tagħha qiegħda tagħmel kollox sew u li n-naħa l-oħra qiegħda tagħmel kollox ħażin.

Dan assolutament ma jistax ikun għaliex xi redeeming features irid ikun hemm u xi żbalji jrid ikun hemm ukoll, jiġifieri xi bilanċ bejn it-tnejn huwa aktar verosimile.

U jiena naħseb li dan huwa l-għan ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, jiġifieri li jkollna yardstick ma' xiex inkejlu dak li jkun għaddej tajjeb u dak li jkun għaddej ħażin u għallinqas iż-żewġ naħat - allavolja antagonisti u avversarji, feroċement jew le - b'mod aktar san inkunu nistgħu nikkalkolaw eżatt ma' din il-yardstick dak li jkun għaddej tajjeb u dak li jkun għaddej ħażin.

Ovvjament dik li issa se jkun qed jikkummenta fuqha l-Awditur mhijiex se tkun aktar il-parti li għandha x'tiddefendi at all costs u tgħid li minkejja dak li qed jgħid l-Awditur kollox huwa perfett, loġiku u ideali.

Issa l-Awditur mhux se jkun qiegħed man-naħa tal-gvern imma se jkun fin-nofs, kif inhi s-Sinjorija Tiegħek, Sur President.

Inti, Sur President, għandek ir-rwol - u għandna bżonn ta' dan ir-rwol f'dan il-pajjiż - li jekk xi ħadd ikun qiegħed jeċċedi l-limitu tgħidlu li qed jeċċedi l-limitu.

Żgur li m'hijiex ħaġa tajba li ż-żewġ naħat naħbtu ġo xulxin a skapitu ta' l-interess ta' l-assets ta' dan il- pajjiż - u hawnhekk verament qegħdin nitkellmu fuq l-assets ta' dan il- pajjiż.

Jiġifieri ejja nieħdu ħsieb li l-assets li għandna nkomplu nagħtuhom valur u ċans li jiżviluppaw u fejn inkunu qegħdin ħażin ikollna yardstick ma' xiex inkejlu.

Dan huwa l-improvement.

Li kieku hawnhekk qegħdin nagħmlu dibattitu mingħajr il-President tal-Kamra kieku kulħadd jgħid li għandu raġun u li għandu jitkellem iktar.

Kieku lanqas fuq l- arloġġ ma naqblu għaliex kulħadd jibda jżomm il-ħin fuq l-arloġġ tiegħu!

Aħna li qegħdin hawn ġew noqogħdu għad-direttiva tal-President tal-Kamra u issa aħna, bħala pajjiż kollu, se nibdew noqogħdu għad-direttiva ta' l- Awditur li se jkun taħt ir-responsabbilita' ta' l-Uffiċċju ta' Madam Speaker, fin-nofs ta' din il-Kamra.

Hekk huwa sewwa u xieraq.

GĦalhekk f'dan il-qafas m'aħniex se nibqgħu nitkellmu iktar min-naħa ta' gvern jew oppożizzjoni, donnu huwa l-ping-pong tad-dibattitu ta' hawn ġew.

Forsi din hija l-parti l-ħażina tal-wirt li ħadna minn Westminster.

Qed ngħid dan għaliex ġewwa parlamenti oħra l-membri jpoġġu bil-qiegħda f'forma ta' semi-circle jew f'forma ta' horseshoe biex ikun hemm iktar sens ta' għaqda għall-interess tal-pajjiż milli jkun hemm antagoniżmu, wieħed għall-ieħor, kif qegħdin skjerati s-siġġijiet ġewwa Westminster.

Ħalliha li issa Tony Blair, bir-rebħa kbira li kellu fl-aħħar elezzjoni, okkupa s-siġġijiet fuq in-naħa ta' l-Oppożizzjoni u bir-riżultat numeriku li ġab qed iġibhom għall- istil kontinentali - naturalment fuq il-mod kif qed joqogħdu bil-qiegħda biss u mhux fuq modi oħra!

Xtaqt niġbed l-attenzjoni għar-Rapport ta' l-Awditur li għandna quddiemna bħalissa, jiġifieri r-rapport għas-sena 1995.

Kif kont qed ngħid iktar kmieni, qegħdin fl-1997 u qed nitkellmu fuq rapport għas-sena 1995!

GĦalissa m'iniex se nidħol fid-dettalji ta' dan ir-rapport imma se naqbad biss tliet konklużjonijiet ewlenin li l-Uffiċċju ta' l-Awditur innota li huma suġġetti ta' importanza kbira "that need to be urgently addressed".

Mela s-sitwazzjoni li ninsabu fiha hija li llum, fl-1997, l-Awditur qed jikkummenta fuq l-1995 u qed juża l-kliem "urgently addressed".

Jekk fl- 1995 kellek in-nanna ma tiflaħx, kif tista' tiġi llum, fl-1997 u tgħid li dan huwa każ ta' urġenza!

X'urġenza tibqa' meta jkollok din it-tip ta' sitwazzjoni!

Meta wieħed jibda jara x'inhuma l-kummenti jibda jinkwieta.

Meta tħares lejn l-ewwel punt li jirrigwarda l-effiċjenza fid-dipartimenti tal-gvern - dan huwa sostanzjali meta wieħed jiftakar kemm ġew dedikati riżorsi u investimenti f'din id-direzzjoni - tara li r-Rapport ta' l- Awditur huwa wieħed ta' kundanna u jgħid li hemm l-urġenza.

Imma issa diġa' qegħdin tard b'sentejn biex inqumu u nagħmlu xi ħaġa!!

Fuq dan l- ewwel punt l-Awditur qed jgħid hekk:

"The apparent absence of qualified human resources to perform key functions in departments tasked with the management of essential programmes is contributing to their ineffectiveness and inefficiency.".

Dan qed igħid li d-dipartimenti tal-gvern mhumiex qed ikunu effettivi u effiċjenti; imbagħad qed jagħti r-raġuni għaliex mhux qed ikun hemm qualified human resources biex jagħmlu l-funzjonijiet prinċipali ġewwa d- dipartimenti u anke biex jagħmlu l-programmi essenzjali.

Dan qed nikkwotah minn paġna 30 tar-Rapport ta' l-Awditur.

Din hija serja u qed insemmiha hawnhekk mhux bħala ħarsa lura lejn l-1995 - għax l-1995 u l-1996 għaddew u qegħdin f'nofs l-1997 - imma bħala ħarsa 'l quddiem.

Wieħed jassumi li din is-sitwazzjoni għadha piu o meno l-istess u nittama li l-Awditur Ġenerali, minn fuq il-pedestall il-ġdid li se ntellgħuh fuqu bis-saħħa ta' dan l-abbozz ta' liġi, jifli iktar dawn id-dipartimenti biex din iċ-charge li qed jagħmel l-Awditur fuq is-sitwazzjoni fl-1995 ma tibqax isseħħ illum il-ġurnata, hu min hu fil-gvern.

It-tieni punt li hemm fir-Rapport ta' l-Awditur u li ridt nikellem fuqu huwa:

"The inability of departments to meet programme objectives ..."

- u hawnhekk ġej is-serju -

"... to sustain new information technology systems ..."

- din hija vera ta' inkwiet -

"... and generally improve on customer service initiatives will continue unless there is some macro rationalisation of resources within the public service.".

Mela m'hemmx il-macro rationalisation of resources within the public service u m'hemmx - u din hija ħaġa ta' serjeta' kbira - abilita' biex id- dipartimenti jsostnu s-sistemi l-ġodda ta' l-informatika.

Kemm smajna fuq kemm investew miljuni ta' flus id-dipartimenti tal-gvern fid-disa' snin li għaddew u kemm smajna li konna diġa' dħalna fl-era tat-teknoloġija l-ġdida u smajna li l-computers kollha li kienu qed jinxtraw kienu mill-iktar moderni u li t-training kien mill-aqwa u kulħadd kien ferħan u kuntent f'din l-era ta' teknoloġija ta' informatika kważi tas-seklu li ġej!

F'daqqa waħda konna diġa' qisna iktar 'il quddiem mill-Amerka, imbagħad hawnhekk għandna r-Rapport ta' l-Awditur li qed jgħidilna li d-dipartimenti tal-gvern ma kellhomx l-abilita' "to sustain new information technology systems".

Naħseb li din hija biċċa nkwiet sewwa u allura lill-Awditur il- ġdid fuq il-pedestall li se jkollu bis-saħħa ta' din il-liġi ngħidlu: Ifli u għidilna ftit x'ġara f'dan l-infiq ta' dawn il-computers.

Għal li jista' jkun ma kienx hemm xi riħa ta' xi ħaġa li ma jmisshiex kienet biex sar dan l-infiq kollu fuq computers u flimkien miegħu ma kienx hemm infiq propozjonali biex isir it-training tan-nies li kellhom jużawhom?

GĦaliex hawn din l-inabilta' biex insostnu dawn il-computers ġewwa d-dipartimenti tal-gvern?

GĦaliex kien sar dan l-isparpaljar kollu biex kulma wasalna għalih bħala riżultat huwa l-inabilta' tad-dipartimenti?

Dan mhux kliemi imma kliem l-Awditur.

It-tielet punt - u din ukoll hija ta' inkwiet - huwa li l-Awditur fir- rapport tiegħu għall-1995 jgħid li:

"Departments continue to find it difficult to give the appropriate attention to the safeguarding of public assets by not accounting for all assets and inventories."

Prosit!

Jiġifieri issa li suppost dħalna fl-era fejn kollox huwa komputerizzat u diġitalizzat, lanqas biss għandna l-listi u l-inventarji ta' l-assi fid-dipartimenti tal-gvern!

X'ġara minn dawn il-listi u l- inventarji ta' l-assi?

Sewwa jagħmel l-Awditur li jiġbed l-attenzjoni ta' min suppost ikollu l-lista ta' l-oġġetti li għandu fid-dipartiment.

Żgur li l-ewwel ħaġa li jagħmel prokuratur jew amministratur hija li jagħmel lista ta' x'hemm fil-wirt u x'hemm f'dak li qed jamministra f'isem minorenni jew f'isem xi ħadd interdett.

Dawk l-affarijiet huma essenzjali għal amministrazzjoni tajba, dik li ngħidulha amministrazzjoni ta' bonus pater familias.

Ħalli ma nsemmux il-pater għax issa rridu nkunu gender conscious, u ngħidu buoni genitori, pero' naħseb li l-punt huwa ċar u ż- żewġ naħat tal-Kamra jaqblu li ma nistgħux nitkellmu fuq management tajjeb f'dan il-pajjiż jekk lanqas biss għandna sitwazzjoni fejn l-inventarji huma miġbura quddiemna korrettement.

Kif nistgħu nitkellmu fuq value for money u metodi iktar sofistikati ta' accounting jekk lanqas biss nafu x'inxtara u x'hemm in stock!

Allura aħna qegħdin niffokaw fuq naħa waħda ta' l- accountancy procedure il-value for money, jiġifieri l-exchange ta' flus għall-prodott, imma mbagħad meta l-prodott jitqiegħed fid-dipartiment lanqas għandna lista tiegħu.

Hekk qegħdin fid-dipartimenti!

GĦalhekk issolevajt dawn it-tliet punti kardinali, għax jekk m'aħniex se nibdew niċċekkjaw l-inventarji fid-dipartimenti tal-gvern, fuq xiex se nibdew nitkellmu bħala auditing!

Qed ngħidu li lill-Awditur Ġenerali se nqiegħduh fuq pedestall u se nagħmluh entrenched fil-Kostituzzjoni, imbagħad ir- Rapport ta' l-Awditur stess li ħareġ din is-sena jgħid li fl-1995 lanqas inventarji ma kellna fid-dipartimenti tal-gvern ta' Malta!

Ir-rapport ikompli jgħid hekk:

"Assets of the Goverrnment are therefore susceptible to misuse and theft.".

Mela l-Awditur għandu raġun jasal għal din il-konklużjoni.

Dażgur li jinsterqu jekk ma jkollokx lista ta' l-oġġetti li suppost hemm fid- dipartiment!

Jekk, per eżempju, f''sala suppost li hemm 50 siġġu u jonqsu 10, ħadd m'hu se jkun jaf jekk ma ssirx lista, bħalma jsir fl-iskejjel fejn wara kull bieb ikollhom imniżżel kemm għandhom siġġijiet.

Allura hawnhekk nieħu issue mil-konklużjoni ta' l-Awditur fejn qal:

"It was not within the scope of this year's audit plan to quantify the extent of the problem.".

Jekk lill-Awditur se nagħtuh dan il-poter kollu fejn se jiġi indipendenti u se jkollu l-istaff tiegħu, din il-problema ta' l-inventories fid- dipartimenti għandha tiġi quantified.

Dan issa mhux se jibqa' jiġi influwenzat mill-politika partiġjana kif kien jiġri qabel meta kien qisu qed jiġi sandwiched bejn iż-żewġ naħat.

Forsi ċinikament wieħed jista' jgħid li issa ta' xejn toqgħod tikkwantifika għax la ż-żiemel ħarab għalxejn toqgħod tagħlaqlu l-bieb ta' l-istalla, imma għallinqas issa naraw li ma jġorrilniex il-bieb ta' l-istalla wkoll!

Ejja nagħmluh dan l- imbierek inventarju f'kull dipartiment ħalli jkollna ċerta serjeta' fit- tmexxija ta' l-amministrazzjoni preżenti.

Fir-rapport tiegħu l-Awditur qal ukoll:

"Except that within the limited tests carried out by this Office, it can be stated that the amount could be significant.".

Mela anke l-Awditur innota li l-ammont ta' awditjar li mhux qiegħed jiġi elenkat b'mod normali huwa ta' daqs sinifikattiv u jista' jħalli ċerti konsegwenzi.

Fl-auditing ta' dawn l-affarijiet mhux talli għadna elementari talli għadna primittivi.

Lill-Acting Director of Audit insellimlu minn hawnhekk talli kellu l-kuraġġ iniżżel dawn l-affarijiet bil- miktub fir-rapport tiegħu għas-sena 1995 għaliex huwa ċar li kull wieħed minn dawn it-tliet oqsma li qed insemmu hawnhekk illejla huwa lok ta' inkwiet kbir meta tara li lanqas dan il-primitive accounting ma kien qiegħed isir fid-dipartimenti tal-gvern.

Huwa tajjeb li l-Awditur għamel xogħlu u nnotah dan.

Issa l-Awditur se jkun qiegħed fuq din il-bradella ġdida li se tagħtih din il-liġi u se jkun jista' jwettaq dawn it-tliet tasks b'aktar abilita' personali, b'aktar appoġġ amministrattiv u b'aktar indipendenza minn indħil partiġjan - jekk dan kien jeżisti - u allura l- pajjiż għandu biex igawdi mill-fatt li qed inressqu din il-liġi quddiemna f'dan il-Parlament u l-liġi konsegwenzjali li tieħu ħsieb sabiex dan kollu jkun entrenched fil-Kostituzzjoni.

Niġi issa għal aspett ieħor tar-rapport ta' l-istess Awditur li huwa ta' inkwiet għaliex issa huwa ta' livell aktar sofistikat.

Issa m'iniex se nkompli fuq l-inventarji imma se nitkellem dwar paġna 131 ta' l-istess Rapport ta' l-Awditur għas-sena 1995 fejn intqal li hemm ċerti letters of comfort u ċerti bank guarantees tal-gvern li huma "contingent liabilities which are not included in the financial report".

Meta wieħed jaqra dawn iż- żewġ linji li hemm f'dan ir-rapport jgħid li forsi min-naħa tat-Teżor fil- financial report qabżitilhom li jniżżlu xi letters of comfort, imma meta tara x'inhu t-total ta' dawn il-bank guarantees u ssib li jammontaw għal Lm489 miljun, taf li din m'hijiex xi somma li ssib fuq il-bankina inti u miexi fi Triq ir-Repubblika!

Is-somma totali as on March 30th, 1996 kienet tlaħħaq Lm489,763,914 - a nine digit figure li fir-Rapport ta' l-Awditur hemm query fuqha.

U din iċ-ċkejkna Repubblika ta' Malta kemm tiflaħ ikollha queries fuq nine digit figures ta' kważi Lm500 miljun!

Sur President, dan huwa rapport serju ħafna u hawnhekk wieħed mhux biss jara kemm hija tajba l-forma li se nagħtu lill-Awditur imma wkoll kemm se tkun ħafna u ħafna iktar importanti l-aġenda li huwa se jsegwi.

Din hija aġenda li għamilha huwa stess u dan innotah fl-aħħar rapport imqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra dwar l-1995 b'osservazzjoni daqshekk tajba li hemm ammont ta' Lm489 miljun li ma kienx inkluż fil-financial report ta' dik is-sena!

GĦall-benefiċċju tal-pubbliku li qed isegwi nistgħu ngħidu li din il- figura hija maqsuma fuq 28 kumpannija u ma nafux b'liema kriterju l-Gvern ta' dak iż-żmien kien qed jagħti dawn il-bank guarantees.

Ma nafux jekk dawn kenux qed jingħataw lill-kumpanniji parastatali jew governattivi, lil ditti privati, lil dawk li kienu qegħdin in an expanding phase - u allura kien qed jagħtihom garanzija bankarija biex ikunu jistgħu jikbru għax diġa' kienu mexjin tajjeb - jew lil dawk li kienu sejrin ħażin u allura kien qed jipprova jsalvahom meta suppost kien gvern li ma kienx se jintervjeni fis- suq.

Ovvjament hemm imbagħad l-aspett soċjali bħall-Housing Authority u l- Lohumbus, fejn jidher ċar li kien hemm bank guarantees li ġew mogħtija għal attivita' li dikjaratament hija soċjali, imma hemm ukoll ditti żgħar li wħud minnhom ftit nafu min huma jew x'inhuma.

Hemm ditti bħall- Countertrade, Gantry Manufacturing, Master Antenna, MGI, MIGA, Mediocredit - personalment jiena ma nafx min huma dawn ta' l-aħħar pero' għandhom bank guarantee ta' Lm17 miljun - u l-SGS Thomson.

Jiena ngħid good luck to them all imma naħseb li kull ditta privata f'Malta - kemm jekk għandha investiment Malti u kemm jekk għandha investiment barrani - tippretendi li ladarba l-SGS Thomson għandha bank guarantee ta' Lm5 miljun allura huma wkoll imissu jkollhom bank guarantee għaliex sejrin ħażin, għaliex se jespandu jew għaliex għandhom ċerti pjanijiet għall-futur.

Dan huwa li qed inressaq jiena, u dan huwa x-xogħol li l-Awditur irid joħorġilna malli jitla' fuq il-pedestall li qegħdin nibnulu b'dan l-abbozz ta' liġi: X'inhuma l-kriterji li bihom qegħdin jingħataw dawn il-bank guarantees?

Insibu li l-Air Malta, per eżempju, għandha bank guarantee ta' Lm4 miljun.

Għaliex ingħatat din il-bank guarantee?

Għaliex kienet se tixtri xi ajruplani ġodda?

Għaliex kienet sejra ħażin?

GĦalhekk jiena ma' kull bank guarantee nistenna li jkollna imqar nota ta' sitt linji, kif wara kollox jagħmel kwalunkwe bank, li tgħidilna li l-Air Malta f'dan il-każ tajniha Lm4 miljun għaliex kienet qiegħda turina li sejra tajjeb, kienet se tixtri żewġ ajruplani ġodda u kellha bżonn naqra back-up u rajna li minn kif qed tipproġetta kienet se tkun tista' tifdih over a period of eight years.

GĦaliex allura hawnhekk għandna funzjoni tal-gvern, bħala istituzzjoni ta' kreditu, li qiegħda tikkompeti mal-banek pero' ma nafux b'liema rati dawn il-contingent liabilities qegħdin jingħataw, jew jekk qatt ġewx called upon, u xi jfissru eżattament għal pajjiżna.

Per eżempju, Sur President, nafu li biex il-Freeport Corporation setgħet tieħu loan mill-Amerka ingħatat Lm100 miljun bank guarantee, imma mbagħad naraw li San Lucian Oil Company Ltd. ħadet Lm1 miljun, Posta Limited ħadet Lm2 miljun, il-Medio Credit ħadet Lm17 miljun, l-MGI ħadet Lm14 miljun, il- METCO ħadet Lm3 miljun u l-MDC ħadet Lm5 miljun.

Imma dawn x'inhuma eżattament?

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq total ta' kważi Lm500 miljun f'bank guarantees li l-gvern qed jidħol għalihom, pero' jiena ma nafx kemm dawn huma ssanzjonati bħala prattika aċċettabbli internazzjonalment u għalhekk tajjeb li għall-futur ikollna naqra iktar sustanza fuq kull wieħed minn dawn il-punti li qed insemmi hawnhekk.

Ovvjament hawn ukoll il- korporazzjonijiet il-kbar bħat-Telemalta li għandha bank guarantee ta' Lm29 miljun, l-Enemalta li għandha bank guarantee ta' Lm87 miljun u l-Malta Drydocks li għandha bank guarantee ta' Lm57 miljun.

F'dan il-qafas wieħed irid jibda jara liema huma dawk l-istituzzjonijiet li sejrin tajjeb minn jeddhom u liema huma dawk li sejrin tajjeb bis-saħħa ta' dak li qed jagħtihom il-gvern.

F'din is-sitwazzjoni naħseb bl-iktar rilevanza tqum il-mistoqsija: Veru li dan il-pajjiż kien miexi b'ekonomija ta' free enterprise jew inkella kien miexi f'sitwazzjoni fejn il-Gvern Nazzjonalista kien daħal għal Lm500 miljun back-up, iktar milli kienu qed jagħmlu l-banek kummerċjali f'dan il-pajjiż stess?

Jiena naħseb li din il-mistoqsija titlob risposta, aktar u aktar meta tara li l-Gvern Nazzjonalista kellu wkoll jagħti letter of comfort ta' Lm10,000 għal youth specialisation studies.

Xi tkun din, Sur President?

Il-Gvern ta' Malta jidħol għal letter of comfort ta' Lm10,000 meta hemm dawn il-Lm500 miljun f'bank guarantees!

Mil-liema bord qed jgħaddu dawn?

B'liema kriterji qed jingħataw?

Mela allura Ċikka għandha erbat iqfief u trid issewwihom u tgħidlek: GĦaliex ma tagħtinix letter of comfort!

Kulħadd jixtiequ l- comfort!

Allura dan tal-youth specialisation studies - ma nafx min huwa u m'iniex qed nirriferi għal xi persuna partikolari, pero' din hija l- lista li hawn fir-Rapport ta' l-Awditur - ħa Lm10,000 f'letter of comfort jew bank guarantee.

Kif kont qed ngħid, it-Telemalta għandha bank guarantee ta' Lm29 miljun, imma b'liema kriterji?

Għaliex lanqas huwa ċar jekk dawn jingħatawx fuq il-kriterju ta' jekk kumpannija tkunx pubblika jew inkella privata, jew inkella fuq il-kriterju ta' jekk kumpannija tkunx sejra ħażin jew tajjeb.

F'din il-lista kellna wkoll it-Tarzna li dejjem ngħidu li sejra ħażin.

U ġaladarba l-Awditur għamel daqstant tajjeb li ħareġ din il-lista ta' 28 benefiċjarju li marru daqshekk tajjeb - ħalli nsejħulhom benefiċjarji, m'hemmx kelma aħjar minn hekk kif insejħulhom - naħseb li malli l-Awditur il-ġdid jieħu l-pussess bil-liġi l-ġdida għandu jidħol fihom aktar u jgħidilna x'inhi eżattament il-qagħda tal-pajjiż.

Il- pajjiż qiegħed agħar b'Lm500 miljun oħra dejn, jew mhux?

Mill-bradella l- ġdida li qed nagħtuk, Sur Awditur, għidilna x'inhi s-sitwazzjoni.

Sur President, xtaqt issa nsemmi l-poter ta' l-Awditur li jagħmel inkjesti.

Bil-liġi l-ġdida mhux biss il-ministru tal-finanzi se jkun jista' jqabbad lill-Awditur sabiex jagħmel inkjesta - kif kien sal-lum il- poter tradizzjonali - imma anke ċ-Chairman tal-PAC se jkun jista' jirriferilu każ biex jiġi nvestigat.

Mhux hekk biss imma huwa stess, fid- diskrezzjoni indipendenti tiegħu, jista' minn jeddu jiddeċiedi li jagħmel inkjesta fuq settur jew fuq attivita'.

Dan huwa sewwa għaliex ma jistax ikun li l-Awditur kemm kemm jaħdem ta' robot għaliex kieku lanqas kien ikollna dawk it-tip ta' rapporti li kont qed nikkwota minnhom hawnhekk aktar kmieni llejla.

Hawnhekk forsi tajjeb li wieħed jikkontempla ftit fuq liema kriterji se jkunu qegħdin isiru dawn l-inkjesti.

Hemm il-kriterji tradizzjonali tal-financial purchasing; hemm il-kriterji komparattivament iktar moderni, ta' xi 100 sena, ta' value for money u hemm il-kriterji iktar kontemporanji issa ta' social auditing.

Jekk tippermettili s-Sedja, xtaqt nieqaf ftit fuq dan il-konċett ta' social auditing.

Naħseb li jkun tajjeb li mill-bradella għolja l-ġdida li se jkollu b'din il-liġi, l-Awditur ikun jista' jagħmel inkjesti appożitament ta' natura ta' social auditing.

X'inhu eżattament dan is-social auditing?

Bl-iktar mod sempliċi dan wieħed jista' jispjegah billi jgħid li fejn il-gvern jipprovdi ċerti servizzi soċjali - bħalma huma s-servizz tat-tagħlim fil- qasam ta' l-edukazzjoni, is-servizz tal-housing min-naħa ta' l- akkomodazzjoni soċjali, is-servizz tas-saħħa permezz ta' l-isptarijiet u permezz tat-tobba - jista' jsir awditjar ta' kif qed jingħataw dawk is- servizzi, kif ilhom jingħataw kważi għal medda ta' nofs seklu mindu bdew dawn is-servizzi bir-riformi ta' welfare li seħħew taħt il-Gvernijiet Laburisti ta' l-1947 u ta' l-1955.

Bil-medda taż-żmien dawn is-servizzi soċjali saru parti mill-ġeografija leġislattiva u amministrattiva tal- pajjiż u allura hemm areas ta' anomaliji.

Hemm ċerti kategoriji ta' nies li m'humiex qegħdin jintlaħqu minn dak is-servizz li suppost qed jiġi pprovdut u allura tajjeb li l-Awditur, anke b'din il-forza u yardstick soċjali, ikun jista' jqis jekk dawn is-servizzi soċjali li qed insemmi humiex qegħdin jilħqu lill-pubbliku Malti kif inhu maħsub fil-liġijiet li waqqfuhom u fil-fondi li jiġu vvotati kull sena fil-budget.

Per eżempju, fil-qasam tal-housing, bil-kriterju ta' awditjar soċjali, l- Awditur ikun jista' jkejjel u jgħidilna, per eżempju, għalfejn is-single mothers m'humiex qegħdin jintlaħqu u jekk dan huwiex minħabba li l-kriterji ta' kif qegħdin jitqassmu l-postijiet, is-single mothers m'humiex qed ikollhom biżżejjed punti u allura qegħdin jitħallew barra.

Per eżempju, jista' jgħidilna wkoll jekk familja b'erbat itfal li qiegħda fuq paga minima u tgħix ma' familja oħra hijiex qed titqies b'mod tajjeb u anke jekk bil-punti li qed jingħataw humiex qed jitħallew xi nies lura u x'jista' jsir sabiex dawn jiġu mbuttati 'l quddiem sabiex is-servizz ikun tassew wieħed soċjali.

L-istess jista' jingħad għall-qasam edukattiv.

Jekk hemm min ġej minn familji li huma mkissra u għandhom bżonn aktar għajnuna biex ikunu jistgħu jassorbu l-edukazzjoni, allura dan l-awditjar ikun jista' jurina jekk f'dawk l-oqsma huwiex qed jasal is-servizz ta' edukazzjoni.

Għal dak li jirrigwarda l-qasam tas-saħħa, l-awditjar soċjali jista' jidentifika s-social poverty traps u jara li min ikun fil-kategorija li jkollu dritt għal ċerti mediċini b'xejn, fil-fatt ikun jaf b'dan għaliex inkella ma jkunx jista' jibbenefika.

B'dan l-awditjar soċjali, l-Awditur ikun jista' jurina hawnhekk li nkunu qegħdin naqgħu lura eżattament minn dak li niddikjaraw li qegħdin nagħmlu hawn ġew anke b'consensus nazzjonali wara 50 sena ta' welfare system li ilha mwaqqfa f'dan il-pajjiż.

Issa ħalliha li f'dan il-pajjiż kien hawn diversi dibattiti dwar kif għandhom jitbiddlu dawn il-liġijiet tal-welfare, imma issa in linea di massima hemm qegħdin.

Għamlu 50 sena hawn, emendati għal aktar minn darba, imma hemm qegħdin u hemmhekk donnhom se jibqgħu.

Għalhekk huwa tajjeb li nibdew naraw jekk il-benefiċċji li qegħdin jingħataw humiex qegħdin jingħataw lil min għandu dritt għalihom għaliex hemm dan l-aspetti ta' l-anomaliji, li forsi jkun hemm min ma jixraqlux jieħu kemm ikun qiegħed jieħu.

Jista' jkun hemm min suppost qiegħed jibbenefika minn education, housing u health imma m'huwiex qiegħed jibbenefika u allura b'dan il-kriterju soċjali l-Awditur ikun jista' jiġbdilna l-attenzjoni u jgħidilna li anke ġeografikament, fejn joqogħdu ...

MADAM SPEAKER: Onorevoli, ippermettili ninterrompik għaliex skadielek il- ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li tkompli tinstema'.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Nipproponi li l-Onor.

Sceberras Trigona jkompli jinstema'.

MADAM SPEAKER: Min jissekonda jekk jogħġobkom?

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Sceberras Trigona jkompli jitkellem.

Il-Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

ALEX SCEBERRAS TRIGONA: Nirringrazzja lill-proponent, lis- sekondant u lill-Kamra u nwiegħed li ma ndumx iż-żejjed.

Kif kont qiegħed ngħid, min-naħa dan l-awditjar soċjali jista' jkun eżerċizzju kemm biex inwasslu s-servizzi li aħna marbutin inwasslu lil dawk li mhumiex qed jaslu għandhom, u min-naħa l-oħra biex naraw li dawk li qegħdin jieħdu servizzi doppji tinġibed l-attenzjoni tagħhom sabiex ma jibqax isir dan l-abbuż.

Allura wieħed jista' jitkellem fuq the proper delivery of social services u "proper" ifisser li min-naħa nneħħu n-negattiv, jiġifieri l-abbuż, u min- naħa l-oħra rridu nkunu pożittivi billi nkunu żguri li qegħdin inwasslu dawn is-servizzi lil dawk li suppost jeħduhom.

Hawnhekk wieħed jara kemm, apparti mix-xogħol tradizzjonali tiegħu, l-Awditur il-ġdid se jkun jista' wkoll jagħmel upgrading tax-xogħol tiegħu b'xogħol ġdid ta' awditjar soċjali li bħal pajjiżi oħra pajjiżna tajjeb ukoll li jibda jagħmlu.

Per eżempju, fl-Amerka, fl-Ingilterra u anke fi Franza qegħdin anke jiċċekkjaw kemm ċerti dipartimenti jdumu biex iwieġbu liċ-ċittadini meta jiktbulhom.

Hemmhekk l-auditing soċjali jkun li joħorġu lista tad- dipartimenti kollha li fiha jkun hemm check list, fis-sens li dipartiment wieħed iġib full marks, dipartiment ieħor jġib around 75%, grupp ta' dipartimenti jġibu around 50% u grupp sostanzjali ta' dipartimenti jġibu under 50%.

Allura minn dawn wieħed ikun jista' jgħid li s-sena ta' wara, dawk id-dipartimenti li jkunu ġabu l-inqas marki jridu jibdew jagħtu customer care service ftit aħjar milli kienu qegħdin jagħtu s-sena ta' qabel għaliex wara kollox dawn jitħallsu daqs l-oħrajn.

Madam Speaker, inżid aspett ieħor għall-awditjar soċjali, aspett li dan l-aħħar qed jiġi diskuss u kkonsidrat f'ħafna ċirkoli ta' ċittadini Maltin u jfakkarni f'dik is-sitwazzjoni fl-aħħar tas-snin 60 meta kienet twaqqfet l-Anomalies Commission dwar ir-relattivita' fil-pagi u kull natura ta' fringe benefit li kienu jieħdu l-impjegati f'postijiet tal-gvern, parastatali u azjendi fejn il-gvern kellu kontroll effettiv.

Illum tant varjaw kważi b'mod esaġerat is-salarji u l-fringe benefits li jkun tajjeb li l-Awditur il-ġdid għallinqas jagħmel investigazzjoni tal-fatti.

Niftakar li s-sena li għaddiet fil-PAC kellna problema, anke biex inkunu nafu s-salarji ta' ċerti uffiċjali ta' korpi kostitwiti mill-gvern.

Issa tajjeb li l-Awditur Ġenerali l-ġdid ikun jista' jippreżenta lil dan il- Parlament għallinqas bil-fatti ħalli naraw jekk dak li qed nallega jien - ħalli ngħid "li qed nallega" għax jiena qiegħed nallega li issa l- konċertina nfetħet iż-żejjed - huwiex minnu.

Forsi din l-allegazzjoni m'hijiex minnha, imma fin-nuqqas ta' fatti quddiemna biex inkunu nistgħu ngħidu, per eżempju, fid-dipartimenti tal-gvern in linea di massima "din" hija l-varjazzjoni; fil-parastatali "din" hija l-varjazzjoni għal chief executive, etc., imbagħad fl-azjendi li l-gvern għandu controlling share jew influwenza "din" hija r-range ta' varjazzjoni, għallinqas ejja naraw li fi żmien raġonevolment qasir ikollna dan l-exercise quddiem dan il- Parlament, billi wieħed iqabbel l-40 siegħa xogħol fil-ġimgħa ta' wieħed u ta' ieħor jistaqsi għaliex wieħed għandu ċerta percacci jew fringe benefits u ieħor m'għandux.

Jien naħseb li wasal il-waqt għal dan l-exercise u biex nibdewh l- ewwelnett se jkollna bżonn il-fatti quddiemna u għallinqas ikollna r-range ta' varjazzjonijiet u anke identifikazzjoni tat-tip ta' fringe benefits għax issa saru iktar sofistikati l-fringe benefits.

Min għandu hospital insurance ma' ditta' ta' insurance u min għandu l-mobile phone, min għandu x-chauffeur driven car u min għandu ċertu ammont ta' żmien liberu anke matul il-ġimgħa, eċċ. Jiġifieri ta' min jikkwantifika dawn id- definizzjonijiet ta' fringe benefits sabiex ġo dan il-Parlament inkunu nistgħu nitkellmu fuq is-sitwazzjoni fil-pajjiż għaliex quddiemna lanqas għandna l-matrix tagħha ħalli nkunu nistgħu nanalizzaw l-affarijiet.

Huwa insult għas-suppost sovranita' ta' dan il-Parlament li lanqas il-fatti m'għandna quddiemna!

Għalhekk hija ħaġa tajba issa li dan l-Awditur li se jkollu dan il-complement suppost ħafna iktar effiċjenti jkun jista' jipprovdina bil-fatti.

Ħalli mbagħad aħna u l-partit ta' l-Oppożizzjoni noġġezzjonaw għal xi ħaġa u huma forsi jiddefendu, imma għallinqas ejja nqiegħdu l-fatti f'nofs il-Kamra u mbagħad id-dibattitu ħallih jiffjorixxi.

Kulħadd għandu jkun jaf il-fatti tas-salarji, tal-fringe benefits u tas- sinecures ta' kull min għandu mpjieg mal-gvern għaliex dawn il-fringe benefits huma sinecures kollha kemm huma.

Is-salarji huma evidenti għaliex joħorġu mill-payrolls, allavolja ma jkunux magħrufa f'ċerti każijiet, imma l-fringe benefits huma ħafna u ħafna iktar moħbija.

Hemm jidħol ukoll ċertu ammont ta' awditjar soċjali - biex nerġa' ngħaqqad dak li kont qed ngħid ma' dan li qed ngħid issa - għaliex jekk f'daqqa waħda l-fringe benefits jibdew isiru ta' ċertu persentaġġ tas-salarju imbagħad ma tkunx qed titkellem iżjed fuq mobile phone imma tkun qed titkellem kważi kważi fuq salarju ieħor, barra dak uffiċjali, tant kemm ikun hemm fringe benefits għaddejjin.

Mela ejja nagħmlu auditing b'mod raġonevoli u b'mod soċjali ħalli l-poplu jkun jaf x'inhuma l-fatti u jkun kuntent anke bil- varjazzjonijiet li hemm.

Imbagħad ħalli l-poplu jiddeċiedi jekk il- varjazzjonijet humiex esaġerati, jistgħux jiġu mġebbda iktar jew għandhomx jibdew jiġu mnaqqsa xi naqra wkoll.

Madam Speaker, jien nirringrazzjak u nerġa' nirringrazzja lill-proponent u lis-sekondant ta' l-estensjoni li tawni u kif wegħedthom ma domtx iż- żejjed.

Nirringrazzjak, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Madam Speaker, jien smajt b'attenzjoni dak li qal l- Onor. Sceberras Trigona u għalkemm ma nistax ngħid li naqbel ma' kulma qal naħseb li hemm lok għall-miljorament fil-finanzi tal-gvern u anke għall- qerda ta' anomaliji f'settur pubbliku li qabel kien jinkludi biss is- servizz ċivili u llum hemm ukoll il-korporazzjonijiet pubbliċi, li nofshom twieldu minħabba n-nazzjonalizzazzjoni u n-nofs l-ieħor twieldu sempliċement min kien fil-gvern deherlu li fl-interess tat-titjib fl- amministrazzjoni jkun tajjeb li jkun hemm korporazzjoni pubblika.

Imbagħad hemm dawk il-famużi soċjetajiet li fihom il-gvern għandu maġġoranza ta' ishma - fl-antik kienu jammontaw għal ħafna iktar imma llum xorta għadhom jeżistu - li ħafna nsew li dawn jifformaw parti mis-settur pubbliku u li jsiru collective agreements mal-unions dwarhom.

Il-unions jagħmlu sew li jiġġieldu għad-drittijiet tagħhom pero' fl-aħħar mill-aħħar dawn il-flus dejjem qed joħorġu mill-fondi pubbliċi u għalhekk dan l-abbozz ta' liġi huwa importanti għaliex għall-ewwel darba l-Awditur se jkollu l-poter fuq kull sold li ġej minn fond pubbliku u se jkollu l-poter li jindaga, jivverifika l-accounts u jitlob rapporti fuq kwalunkwe awtorita', korporazzjoni jew kumpannija li fiha l-gvern għandu maġġoranza ta' ishma.

Madam Speaker, qabel ma nkompli nitkellem fuq x'hemm f'dan l-abbozz ta' liġi xtaqt inqajjem il-punt li teżisti ċerta anomalija fid-diskussjoni li qed issir f'dan il-Parlament u se nispjega għaliex.

Fl-aġenda tal-Parlament għandna żewġ abbozzi ta' liġi dwar l-Awditur.

Wieħed huwa dak li qed niddiskutu issa li jittratta dwar id-doveri ta' l- Awditur Ġenerali u dwar kif se nsaħħu l-uffiċċju tiegħu u dwar kif se nagħmlu kumitat parlamentari dwar l-uffiċċju ta' l-audit.

L-ieħor huwa dak l-abbozz ta' liġi li se jemenda l-Kostituzzjoni sabiex inbiddlu l-mod li bih jiġi appuntat u mneħħi l-Awditur Ġenerali.

U jien hawnhekk nistaqsi għaliex bdejna niddiskutu l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qabel ma bdejna niddiskutu l-abbozz l-ieħor li jemenda l-Kostituzzjoni.

GĦalkemm dan huwa punt tekniku huwa importanti ħafna għaliex filwaqt li biex ngħaddu dan l-abbozz ta' liġi kulma għandna bżonn hija sempliċement il-maġġoranza tal-membri preżenti, biex nemendaw il-Kostituzzjoni u nbiddlu l-mod ta' kif jiġi maħtur dak li issa qed insejħulu l-Awditur Ġenerali għandna bżonn maġġoranza ta' żewġ terzi fil-Parlament.

GĦalhekk jien naħseb li kien ikun jagħmel iktar sens kieku l-ewwel bdejna niddiskutu l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni milli dan l-abbozz ta' liġi li jitkellem dwar id- dmirijiet ta' l-uffiċċju ta' l-audit.

Fil-fatt jekk inħarsu lejn klawsola 2 ta' dan l-abbozz ta' liġi li qed niddiskutu nsibu li d-definizzjoni ta' "Awditur Ġenerali" - s'issa għadna nsejħulu Director of Audit, jiġifieri l- fatt li daħħalna t-titlu l-ġdid diġa' qed nassumu li se tgħaddi l-emenda kostituzzjonali - tgħid hekk:

""Awditur Ġenerali" u "Deputat Awditur Ġenerali" ifissru l-Awditur Ġenerali u d-Deputat Awditur Ġenerali maħtura skond l-Artiklu 108 tal- Kostituzzjoni;".

Issa Artiklu 108 tal-Kostituzzjoni kif inhu llum la jsemmi Awditur Ġenerali u lanqas isemmi Deputat Awditur Ġenerali.

Jien qed nagħmel dan il-punt għaliex għalkemm huwa ftit tekniku naħseb li huwa importanti.

(Interruzzjonijiet) Iva, naf li dan il-punt diġa' tqajjem imma qed insemmih ħalli għallinqas issa, wara li fl-opinjoni tiegħi bdejna b'mod zopp billi bdejna niddiskutu l-liġi ordinarja qabel dik li se temenda l- Kostituzzjoni u allura qed nassumu li għaddew l-emendi l-oħrajn - m'iniex qed ngħid li mhux se jiġri hekk, imma qed nassumu hekk - għallinqas għandna naraw li t-Third Reading ta' l-abbozz ta' liġi li jemenda l-Kostituzzjoni għandu jiġi approvat minn dan il-Parlament qabel it-Third Reading ta' l- abbozz ta' liġi li qed niddiskutu llum.

Qed ngħid dan għaliex biex tiġi emendata l-Kostituzzjoni hemm bżonn ta' maġġoranza ta' żewġ terzi meta tiġi biex tgħaddi mit-Third Reading u allura jien naħseb li biex ikun hemm ċerta ordni hekk irid isir.

Pero' ħalli għall-mument inħalli dan l-argument - għaliex l-emendi kostituzzjonali niddiskutuhom meta jkunu fuq l-aġenda - u nkompli ngħid xi ħaġa dwar dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna llum.

Madam Speaker, bi pjaċir ninnota li l-Awditur se jkun uffiċjal tal- Parlament - bħall-Ombudsman - u nittamaw li f'ħafna affarijiet ikun bħall- Ombudsman ukoll.

Għalkemm dawn iż-żewġ uffiċjali m'humiex l-istess għandhom ċerti funzjonijiet li jistgħu jkunu l-istess u allura tajjeb li wieħed jimxi kemm jista' jkun fuq il-proċedura ta' l-Ombudsman.

Hawnhekk xtaqt ngħaddi xi kummenti dwar il-poteri li se jingħataw lill-Awditur Ġenerali u se nsemmi dawn biss għaliex nagħmlu kemm nagħmlu liġijiet, fl- aħħar mill-aħħar dan kollu jirnexxi jew ifalli skond kemm se nkunu kapaċi nsibu nies tajbin li niġbduhom lejn l-Uffiċċju ta' l-Awditur.

L-aktar ħaġa importanti hija li dawn ikunu a force to be reckoned with, mhux nies li jbeżżgħu.

Jien niftakar li meta kont direttur tal-bank konna ngħidu li l- inspector tal-bank li jiġi jdur m'għandux ikun meqjuż bħala l-inkwiżitur li jiġi hemmhekk biex isib l-abbużi, qisna qed nassumi li se jsiru l-abbużi.

U allura f'dan is-sens hija tajba l-prattika - li diġa' bdiet u li hija msemmija f'dan l-abbozz ta' liġi - li kull ministeru jkollu public officer li jkun rappreżentant ta' l-Awditur li jkun impjegat hemmhekk.

Jien niftakar li meta kont ministru ta' l-intern għodwa waħda tfaċċa wieħed li kien mibgħut mid-Director of Audit u ma kienx ġie sempliċement biex jara imbagħad telaq imma baqa' hemmhekk.

Naturalment, bniedem bħal dan għall- bidu kulħadd jibda jarah b'ċertu suspett, pero' man mano wieħed jinnota li tajjeb li persuna bħal din tkun ġewwa d-dipartiment jew ġewwa l-ministeru nnifsu.

Din il-prattika li diġa' bdiet hija prevista wkoll f'dan l-abbozz ta' liġi.

Jien ninnota wkoll li apparti li l-firxa tal-poter ta' l-Awditur issa se tkun fuq is-settur pubbliku kollu u mhux biss fuq parti minnu, u apparti l-fatt li se jkollu dan il-poter li jagħmel rapporti anke fuq rikjesta ta' tliet persuni tal-PAC ...

Hawnhekk jien xtaqt nieqaf ftit fuq żewġ aspetti.

L-ewwel aspett huwa t-twaqqif ta' kumitat parlamentari dwar l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika, liema kumitat qed jipprevedi għalih dan l-abbozz ta' liġi u kien anke jipprevedi għalih l-abbozz ta' liġi li kien ġie ppreżentat f'Lulju li għadda, abbozz li huwa kważi identiku għal dan li għandna quddiemna llum.

Mela mhux biss se jitwaqqaf l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika imma se jitwaqqaf ukoll kumitat parlamentari dwar l-istess Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika.

Dan huwa kumitat parlamentari li se jkun kompost minn dak il-membru tal-Kamra tad-Deputati li għal dak iż-żmien ikun chairman tal-PAC, mill-ministru responsabbli għall-affarijiet tal- parlament u wkoll minn tliet membri tal-Kamra tad-Deputati; tnejn min-naħa tal-Gvern u wieħed min-naħa ta' l-Oppożizzjoni.

MADAM SPEAKER: Onorevoli ppermettili ninterrompik għaliex sar il-ħin għall-Aġġornament.

Tibqa' in possession?

ONOR.

TONIO BORG: Iva, nibqa' in possession.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, nippoponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 9 ta' Ġunju, 1997 fid-9.00 a.m. b'din l-agenda:

Mozzjonijiet

Mozzjoni biex titwaqqaf il-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi biex jagħmel Provvedimenti Speċjali dwar Proċeduri quddiem Qrati - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jħassar l-Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awditur Ġenerali u l-Uffiċċju Nazzjonali tal- Verifika - it-Tieni Qari (Kont); u

Xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Awtorita' Marittima ta' Malta - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Eurocontrol - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Proprjeta' Industrijali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Condominia - Kumitat Permanenti.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, kif naħseb li ħafna mill-Membri miż-żewġ naħat tal-Kamra jafu li meta kont fl-Oppożizzjoni kont inkun informat sew fuq it-Telemalta, aktar u aktar illum li qiegħed fin-naħa tal-Gvern qed inkun informat sew.

Qed ngħid hekk għar-raġuni li l-bieraħ kont naf minn qabel li se jitkellem il-kelliem ta' l-Oppożizzjoni dwar it-Telemalta u kont informat ukoll li se jsemmi lil xi ħadd ħandikappat u se jieħu vantaġġ skandaluż fuq il-każ tiegħu.

Madam Speaker, mhux se nsemmi l-punti kollha li tqajmu l-bieraħ għax fuq ħafna minnhom hemm mistoqsijiet parlamentari li ġew imwieġba b'mod trasparenti għax aħna bis-serjeta' nemmnu fit- trasparenza.

Min-naħa l-oħra l-bieraħ intqalu ħafna banalitajiet pero' kien hemm affarijiet ta' min jistmerrhom.

Saru ħafna insinwazzjonijiet fuq transfers, imma prova waħda ma nġabitx.

U bir-raġun għax m'hemmx provi.

M'hemm l-ebda transfer vendikattiv!

Anzi jiena nfakkar illi meta kont għadni fl-Oppożizzjoni u kont insemmi transfers vendikattivi ma kienx ikolli l-protezzjoni ta' din il-Kamra u kien ikolli nirrikorri għall-kitba fil-gazzetta, fejn kont anke insemmi l-każijiet bil-particulars kollha u ħadd qatt ma ħa passi kontrija fil-qrati.

Imma x'inhu jiġri llum?

Illum biċ-ċaqlieq li sar fit-Telemalta, li sar għall-ġid tat-Telemalta u tal- ħaddiema, il-fatt ta r-riżultat li minn mindu sar dan iċ-ċaqlieq inkisru ħafna records fit-Telemalta.

Illum għandi pjaċir inħabbar record ieħor li nkiser din il-ġimgħa.

Minn kemm ilha mwaqqfa t-Telemalta bħalissa l- waiting list għas-servizz tat-telefon qiegħda fl-inqas livell li qatt kienet.

U dan, nerġa' ngħid, wara li sar dan iċ-ċaqlieq.

Barra dan kien hemm records oħra wara li sar dan iċ-ċaqlieq ta' ħaddiema.

Imma apparti dan!

Meta kienu jingħataw transfers qabel, kienu jsiru b'mod li xi ħadd jitpoġġa f'xi kamra bla telephone jew anke bla siġġu biex jispiċċa jagħtih breakdown.

Dawn l-affarijiet illum ma jsirux għax aħna kulma nagħmlu nagħmluh għall-interess tal-kumpannija u tal-ħaddiema.

Imma issa ħalli ngħaddi għat-transfer li semma l-bieraħ il-kelliem tan- naħa l-oħra, it-transfer ta' persuna ħandikappata.

Minkejja li kont informat li l-bieraħ se jitkellem ħsibt li mhux se jagħmel xi ħaġa daqstant ta' min jistmerrha li jipprova jinqeda bi transfer bħal dan.

Madam Speaker, ħalli naqra affidavit li sar illum fil-qorti, imma m'iniex se nsemmi ismijiet.

L-affidavit jgħid hekk:

"Jiena .... uffiċjal impjegat mat-Telemalta, li naħdem fis-Segretarjat tal-General Manager, niddikjara li xahar ilu l-General Manager avżani li kellu talba mis-Sur ... sabiex isib post adattat għat-tifla tiegħu, tfajla bi bżonnijiet speċjali u li hi mpjegata bħala clerk mat- Telemalta.

Il-General Manager wara li kkonsidra l-każ irrakkommanda li Miss ... tibda taħdem x'imkien f'post li m'hemmx taraġ.

Is-Sur ..., missier din it-tfajla, ġie informat u deher li kien jaqbel mad- deċiżjoni tal-General Manager li kienet, wara li saru l-proċeduri normali, li din it-tfajla ntbagħtet taħdem bħala clerk f'post ...".

- ma nsemmix fejn għalissa biex ma nagħtix dettalji u ma nindikax min hi l- persuna -

"Nhar it-Tnejn, 2 ta' Ġunju, 1997, is-Sur ..., jiġifieri missier din it-tfajla, ċempel fl-uffiċċju u għarraf lil dan li qed jagħmel din l- affidavit li kien ġie avviċinat mis-Sur ..., impjegat tat-Telemalta u wkoll Membru tal-Partit Nazzjonalista, u li l-missier ta' din it- tfajla qallu ....".

- u mhux biss lil din il-persuna li għamlet l-affidavit għax se npoġġi affidavit ieħor magħmul minn persuna oħra illi kienet preżenti wkoll, imma dan l-affidavit mhux se npoġġih illum, għax il-persuna hija indisposta -

"Is-Sur ..., Membru tal-Partit Nazzjonalista..."

- jiġifieri partitarju Nazzjonalista -

"... talbu tagħrif fuq iċ-ċaqlieq tat-tifla tiegħu sabiex il-kelliemi ta' l-Oppożizzjoni Nazzjonalista jkun jista' jibni każ fil-Parlament fuq tfajla ħandikappata.

Dan, missier din it-tfajla, qalli li s-Sur ..., jiġifieri din il-persuna li marret titolbu biex jagħmel każ, qallu li t-tifla kienet kuntenta fil-post il-ġdid u ma riedx li jsir kapital politiku mill-każ tat-tifla tiegħu.".

Dan huwa affidavit minn xi ħadd li jaħdem fl-Uffiċju tal-General Manager.

Se jsir affidavit ieħor minn ħaddiem ieħor fl-Uffiċċju tal-General Manager li ddikjara dan ukoll.

Illum stess, missier din it-tfajla wkoll għamel affidavit fil-qorti li tgħid hekk:

"Fl-Aġġornament tal-Parlament tat-3 ta' Ġunju, 1997 issemma li t-tifla tiegħi, li għandha diżabilita' fiżika, taħdem bħala clerk fit- Telemalta Corporation ..."

- ma ngħidx fejn -

"... qalgħet transfer.

Jiena niċħad li dan it-transfer kien b'xi mottiv vendikattiv jew politiku iżda t-transfer kont tlabtu jien f'isimha, xhur ilu, għall-benefiċċju tat-tifla stess u dan jista' jikkonfermah l-AGM Human Resources."

Madam Speaker, meta tara dawn il-ħniżrijiet fl-ogħla istituzzjoni tal- pajjiż ...

Li xi ħadd jipprova jinqeda b'persuna ħandikappata u jipprova jagħmel gwadann u ħoss politiku fis-sens li qed isiru transfers vendikattivi u jsemmi persuna ħandikappata qisu biex jgħid "ara fiex waslu!", hija xi ħaġa ta' min jistmerrha.

U bir-raġun, Madam Speaker, jien il-bieraħ bqajt nitlob u nsostni biex jinġiebu l-provi.

GĦax ħassejt għafsa ta' qalb meta smajtu jitkellem fuq transfer vendikattiv fil-konfront ta' persuna ħandikappata biex jipprova jinqeda b'din il-persuna.

Madam Speaker, dawn l-affarijiet qed isiru fl-ogħla istituzzjoni tal- pajjiż!

Jien ma nafx kif il-gazzetti u min sema' dak li ntqal f'dan il- Parlament il-bieraħ, ma ħariġx jgħid: Xi ħniżrijiet qed isiru biex wieħed jipprova jagħmel ħoss politiku!

Għaliex kulħadd jaf li t-Telemalta qed tagħmel passi kbar 'il quddiem, anke f'dawn il-ftit xhur li ilna fil-gvern u aktar trid tmur 'il quddiem fil-futur.

Imma jiena ma rridx nitkellem fuq affarijiet oħra llejla, għax qomt nitkellem biss fuq dan il-punt.

Jien naċċerta lil kulħadd li fit-Telemalta ma ngħatawx u m'humiex jingħataw transfers vendikattivi anzi jiena qed nissorvelja biex żgur ma jsirux!

Naċċerta lil kulħadd li dak li qed isir qed isir fl-interess tat-Telemalta, imma mbagħad li ssemmi wkoll lill-Ombudsman biex tipprova tinfluwenza, jew inkella li tipprova żżeffen fil-politika lil xi ħadd li m'għandux jiżżeffen hawnhekk, xi ħadd illi huwa newtrali u għandu jibqa' newtrali ...

Madam Speaker, jien għalhekk żammejt ħalqi magħluq għal ħafna ġranet biex ma ninfluwenzax u biex nagħti dritt lil kulħadd jeżerċita d-drittijiet tiegħu.

Fil-fatt jiena lanqas se nkompli nitkellem biex żgur ma ninfluwenzax imma f'ġieħ is-sewwa ma ninsinwawx!

F'ġieħ is-sewwa ma nużawx lil dawk li forsi huma ftit żvinturati aktar minna biex nippruvaw nieħdu gwadann politiku!

Jiena nerġa' ntenni li mhux veru li ngħataw transfers vendikattivi u nisfida lil kulħadd li jġibli provi ta' xi transfers bħal dawn.

Aħna t- transfers vendikattivi jew politiċi ma nittollerawhomx u li qed isir, nerġa' ngħid, qed isir fl-interess tat-Telemalta u dan iċ-ċaqlieq ta riżultat pożittiv.

Nispera li issa l-kelliem tan-naħa l-oħra joqgħod jaħseb daqsxejn u forsi tniggżu l-kuxjenza.

Nispera li fuq dan nieqfu hawn, imma jekk irid li nkomplu nkabbru l-affarijiet allura jkolli nuri affarijiet oħra.

Ma nixtieqx li jweġġa' xi ħadd imma naċċertak, Madam Speaker, illi kemm ili f'dan il-Parlament meta għidt li se nipprovdi dokumenti dejjem ipprovdejthom u nerġa' ntenni li jekk niġi magħfus nipprovdi dokumenti oħrajn dwar affarijiet oħra u transfers vendikattivi li saru.

S'issa fejn l-Ombudsman iddeċieda li kien hemm każi ta' inġustizzji fit-Telemalta, dawn l-inġustizzji ma sarux issa, imma kienu saru fi żmien il-Gvern Nazzjonalista.

Hemmhekk hemm konferma li saru inġustizzji u vendikazzjonijiet!

Issa 'l quddiem kulħadd ikollu dritt jara jekk sarux vendikazzjonijiet f'dawn l-aħħar xhur.

Naċċertakom li jien personalment bħala l-ministru responsabbli nissorvelja li ma jsirux azzjonijiet bħal dawn u s'issa ma rriżultali qatt li saru.

U żgur li mhux se jirriżultali għax m'hijiex l-intenzjoni tat-Telemalta li jsiru dawn l-affarijiet.

U mela niġu f'dan il-Parlament u mmorru nfittxu n-nies biex nipprovaw nieħdu gwadann politiku minn fuqhom.

Li nżeffnu fin-nofs persuna b'diżabilita' hija xi ħaġa illi kważi ngħid li ma jridx ikollok kuxjenza biex tagħmilha.

Madam Speaker, jiena jkolli mumenti oħrajn biex nitkellem fuq affarijiet oħra li ssemmew imma llum ħassejt li għandi nsemmi dan il-punt biex ċerti affarijiet ma jiskalawx u ma joqogħdux jiżżeffnu ċerti persuni fin-nofs biex ninqdew bihom politikament meta l-każ ma jkun veru xejn, anzi jkun bil- kontra, għax dak li jkun sar ikun fuq bażi umanitarja, biex tingħata għajnuna.

Jiena llum se nieqaf u nerġa' ntenni lill-poplu u lil min qed jisma': "Qed taraw xi Gvern għandkom quddiemkom!

Qed taraw x'Oppożizzjoni għandkom quddiemkom!

Issa araw intom, evalwaw intom!

Araw aħna x'ġara minn mindu għamilna ċ-ċaqlieq fit-Telemalta, kemm marret 'il quddiem it-Telemalta, kemm qed indaħħlu serjeta' fit-Telemalta u araw x'kien qed jiġri qabel.

Araw min qed jinqeda b'nies li forsi huma żvinturati, jekk hux aħna jew in- naħa ta' l-Oppożizzjoni!

Jien se nieqaf hawn u nħalli f'idejn il-poplu.

Ara fiex waslet l-Oppożizzjoni!

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Adrian Vassallo.

ONOR.

ADRIAN VASSALLO: Madam Speaker, illum fil-ħin li baqa' waqt dan l- Aġġornament xtaqt insemmi xi problemi li ta' kuljum qegħdin jaffettwaw lin- nies li jgħixu fid-disa' distrett, id-distrett li minnu ġejt elett jiena.

Nibda biex ngħid li naħseb li kulħadd ħa pjaċir bid-deċiżjoni li ħadet dan l-aħħar l-Awtorita' ta' l-Ippjanar meta din ħarġet direttiva jew policy li ċ-ċentri ta' l-irħula tagħna kemm jista' jkun għandhom ikunu kkonservati.

Dawn iċ-ċentri antiki ta' l-irħula tagħna b'dik l-arkitettura differenti, toroq dojoq, sqaqien kwieti u anke toroq iserrpu joffru serħan tal-moħħ għal dawk in-nies li joqogħdu f'dawn iċ-ċentri, jpaxxu l-għajn ta' dawk li jkunu għaddejjin minn hemm, kif ukoll, jekk inżommuhom fi stat tajjeb, huma ta' attrazzjoni turistika.

Jekk aħna nieħdu r-raħal jew inkella belt - sejjaħlu li trid - li jiena trabbejt fih u naħdem fih ta' kuljum, jiġifieri dak ta' l-Imsida, insibu li dan ukoll għandu ċ-ċentru tiegħu.

L-Imsida nbniet madwar il-knisja ż- żgħira, kif jgħidulha l-Misidjani, jew inkella dik Tal-Kunċizzjoni, kif jafuha oħrajn, u ċ-ċentru ta' l-Imsida huwa dak li qiegħed mibni madwar l- Għajn tal-Ħasselin, jew inkella kif insejħulha aħna l-Misidjani stess, in- naħa ta' ġewwa.

Sa 30 sena ilu, meta ma kienx hemm żvilupp lejn in-naħa ta' l-Universita', l-Imsida kellha popolazzjoni ta' kważi 11,000 ruħ filwaqt li llum, minkejja żvilupp kbir, il-popolazzjoni niżlet għal madwar 8,000 ruħ.

Ir-raġuni għal dan kollu huwa li ċ-ċentru ta' l-Imsida llum jinsab totalment vojt min-nies, jinsab mejjet u l-ftit nies li għadhom joqogħdu hemm joqogħdu fi djar li m'għadhomx tajba għall-abitazzjoni.

Dan jista' jixhdu l-Prim Ministru li ftit qabel l-elezzjoni kien ġie f'dawn l- inħawi u ra b'għajnejh il-problemi li hemm.

Madam Speaker, iċ-ċentru ta' l-Imsida minn dejjem kellu l-problema ta' għarar, ovvjament meta tagħmel ix-xita.

B'konsegwenza ta' dan ħafna djar jimtlew bl-ilma u saħansitra l-ilma jitla' anke minn taħt il-madum.

Ħafna mid-djar li għadhom jeżistu f'dan il-lokal huma żgħar għall-ħteġijiet moderni tal-lum, ħafna minnhom m'għandhomx qatran għaliex huma antiki ħafna u minħabba f'hekk għandhom problema kbira ta' umdita'.

Hemm ukoll il- problema li ħafna mis-soqfa ta' dawn id-djar jinsabu fi stat perikoluż u huwa kollu ta' xejn li wieħed jipprova jirranġa l-bini eżistenti li hemm.

Minħabba dawn il-problemi ħafna nies li kienu joqogħdu f'dan iċ-ċentru telqu minn hemmhekk u dawk li ma setgħux jagħmlu dan, minħabba li l- maġġoranza ta' dawn in-nies huma ħaddiema jew inkella anzjani, ingħataw x'imkien ieħor fejn joqogħdu.

Il-Gvern Laburista fis-sebgħinijiet beda jibni housing estates ġewwa Ta' Xbiex u ħafna Misidjani marru joqogħdu hemmhekk, imbagħad fit-tmeninijiet l- istess Gvern Laburista kompla bl-iżvilupp ta' housing estates fil-Gżira, Tigne', St Andrew's, St George's u St Patrick's fejn marru joqogħdu ħafna Misidjani.

Meta l-Gvern Nazzjonalista ġie elett fl-1987 għamel tajjeb li kompla għaraf din il-problema u kompla ċaqlaq ħafna nies oħra li kienu baqgħu joqogħodu f'dawk l-inħawi fi djar perikolużi u bagħthom fil-housing estate li bena f'Tal Pieta'.

Fl-Imsida, minbarra li beda jwaqqa' ħafna djar li sfaw vojta, għall-ewwel darba beda jibni numru ta' flats proprju wara l-Għajn tal-Ħasselin pero' minkejja li dawn il-flats issa ilhom lesti għal ftit żmien għadhom ma ġewx allokati.

Hemm bżonn li dawn jiġu allokati malajr kemm jista' jkun għaliex diġa' ġew sgassati u ta' kuljum qed ikun hemm xi abbużi.

Nittama wkoll li dawk il-familji li għadhom joqogħdu fl- inħawi ta' madwar dawn il-flats fi djar perikolużi jingħataw attenzjoni xierqa għaliex huwa tajjeb li dawk li twieldu, trabbew u għexu għal żmien twil f'dawn l-inħawi jibqgħu joqogħdu hemmhekk.

Dan għaliex ovvjament ma jagħmilx sens li xxerridhom 'l hawn u 'l hemm meta tista' tipprovdilhom akkomodazzjoni alternattiva fl-istess raħal.

Il-Gvern preżenti se jkompli bit-twaqqiegħ ta' djar perikolużi f'dawn l-inħawi u wara li dan isir se jerġa' jkompli b'bini ta' postijiet ġodda.

Hawnhekk tidħol il-Planning Authority li hija dik l-awtorita' li trid toħroġ il-permessi.

Jiena nittama li l-Planning Authority tagħraf kemm is-sitwazzjoni li qed insemmi hija kerha u kemm jista' jkun tagħti prijorita' lil dan il-proġett ta' slum clearance u bini ta' djar ġodda tal-gvern u b'hekk ikun jista' jitkompla kemm jista' jkun malajr.

B'dan il-mod iċ-ċentru ta' l-Imsida jerġa' jingħata l-ħajja bħalma kien sa ftit żmien ilu pero' din id-darba b'nies joqogħodu fi djar moderni u li jixirqu għall-bniedem kif għandu dritt li jgħix fid-dinja tal-lum.

Din in-naħa ta' l-Imsida, kif inhi llum, wieħed jibża' jgħaddi minnha speċjalment filgħaxija għaliex ma tara lil ħadd.

Din saret qisha ghost town u hija eyesore kemm għall-Maltin li jgħaddu minn hemmhekk kuljum kif ukoll għat-turisti.

Area oħra ta' l-Imsida li aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qegħdin jinħolqu problemi fiha hija l-area ta' Misraħ il-Barrieri ħdejn il-Junior College jew, kif kien magħruf sa ftit ta' żmien ilu, il-Polytechnic.

Minn area kwieta u bla problemi ta' xejn illum saret area fejn hemm problemi kbar.

F'dawn l-inħawi nfetħu diversi stabilimenti ta' divertiment li ovvjament ikunu mballati minn żgħażagħ li jattendu l-Junior College kif ukoll oħrajn li ġew miġbuda hemmhekk minn kull rokna ta' Malta.

Qed jiġri li ħafna studenti minflok jattendu għal-lezzjonijiet jippreferu jibqgħu f'dawn l- istabilimenti li huma speċi ta' kalamita għalihom u b'riżultat ta' dan qed ikun hemm problemi kbar għar-residenti ta' l-inħawi.

Qed ikun hemm storbju l-ħin kollu, mużika qawwija minn dawn l-istabilimenti li ħafna drabi tibqa' sejra anke sa ħinijiet kmieni filgħodu, mużika minn stereos ta' karrozzi, irrejżjar, parking bl-addoċċ, innamrar fuq il-bankini jew fil-bibien tan- nies, ġlied, drogi u kliem ħażin u ħadd ma jista' jkellimhom.

Barra minn hekk, minkejja d-diversi telefonati li jsiru lill-pulizija qatt ma tara pulizija wieħed u meta xi darba jiġi xi wieħed, għal xi raġuni jew oħra t- trouble ikun spiċċa.

GĦalhekk hemm bżonn li ssir xi ħaġa u qabel ma jinħarġu iktar permessi għal postijiet bħal dawn inħoss li r-residenti ta' l-inħawi għandhom jiġi kkonsidrati u jingħataw il-possibilita' li jesprimu l-opinjonijiet tagħhom.

Nerġa' ngħid, dan minn post kwiet f'temp ta' ħames snin ġie trasformat f'wieħed storbjuż u sar qisu speċi ta' mini Paceville ieħor, din id-darba bi nhar.

Ftit 'il fuq minn din il-pjazza, ġewwa Triq is-Snajja', ir-residenti ta' l-inħawi huma nkwetati bi kbir minħabba bowsers tal-fuel li kif nafu huwa materjal fjammabbli li ta' kuljum ikunu pparkjati ġewwa garaxx jew inkella jitħallew barra.

Ovvjament jekk isir xi att vandalu jew xi inċident u wieħed minn dawn it-trakkijiet jieħu n-nar issir disgrazzja kbira u għalhekk wieħed jista' jimmaġina kemm huwa diffiċli li bniedem jgħix lejl u nhar b'bowsers mimlijin b'eluf ta' galluni ta' fuel ipparkjati jew quddiem jew wara d-dar tiegħu.

M'huwiex sewwa li n-nies ta' dawn l-inħawi qed ikollhom jgħixu f'din il-biża'.

Dan issa ilu sejjer għal snin twal u n- nies ipprotestaw, pero' ma ġara xejn.

It-trakkijiet hemm kienu, hemm baqgħu u mhux talli kienu hemm u baqgħu hemm talli żdiedu.

GĦalhekk jien nitlob lill-Kummissarju tal-Pulizija, lill-Enemalta u lil dawk li huma responsabbli mill-protezzjoni ċivili sabiex jaraw jeżistix periklu għan- nies li joqogħdu hemmhekk u jekk inhu hekk allura jieħdu azzjoni mill-aktar fis.

Jekk min-naħa l-oħra, m'hemm periklu ta' xejn allura għandhom imorru jitkellmu man-nies ta' l-inħawi li huma rrabjati ħafna u ovvjament inkwetati u jserrħulhom moħħhom u jagħtuhom ukoll din l-assigurazzjoni bil- miktub ħalli jekk Allaħares qatt tinqala' xi problema, min ikun refa' r- responsabbilta' jispjega għaliex ħa dik ir-responsabbilta'.

Sfortunatament hawn Malta kollox qisu jgħaddi u wara li ssir xi diżgrazzja mbagħad nibdew nibku, nolfqu, nagħmlu funerali u nitkażaw u mbagħad forsi tibda tittieħed azzjoni.

Problema oħra li hemm ġewwa l-Imsida u li qiegħda taffettwa kważi 300 familja li joqogħdu ġewwa l-area l-ġdida tas-Swatar, li hija maqtugħa għal kollox miċ-ċentru ta' l-Imsida, hija n-nuqqas ta' kumditajiet li fiż- żmenijiet tal-lum huma essenzjali.

Fil-fatt fis-Swatar la hemm stationery, la hemm ironmongery u lanqas spiżerija.

Ma' dan wieħed irid iżid ukoll l- area Tal-Qattus fejn hemm xi 300 familja oħra li wkoll għandhom l-istess problema.

Jiena naf li f'din l-area hemm art li hija tal-gvern u għalhekk inħeġġeġ lill-Gvern sabiex jara kif jagħmel u forsi jibni xi erba' ħwienet.

F'din l-area wkoll qegħdin jinbnew xi flats tal-gvern u għalhekk nisperaw li dawn ikunu jistgħu jinkrew ħalli l-abitanti ta' hemmhekk ikunu jistgħu jinqdew aħjar.

Problema oħra li għandhom dawn in-nies hija dik tat- trasport.

Il-karozzi tal-linja jgħaddu 'l bogħod ħafna minn din l-area u allura dawn m'huma moqdija xejn.

Nispera li l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku tindaga fuq din il-kwestjoni u tipprova ssib soluzzjoni kemm jista' jkun mill-aktar fis.

Niġi issa biex nitkellem ftit dwar il-Gżira.

Ovvjament il-Gżirjani kollha ħadu r-ruħ meta semgħu lill-Prim Ministru jgħid li l-faċilitajiet sportivi ta' Manoel Island se jibqgħu hemmhekk, pero' l-ħmieġ u d-drogi ġo din il-lokalita' qegħdin jiżdiedu u għalhekk sakemm il-proġett jibda hemm bżonn ta' aktar sorveljar mill-pulizija.

Madam Speaker, hawnhekk irrid insemmi wkoll il-fatt li madwar l-area ta' Triq Testaferrata n-numru ta' nisa li jitlajjaw għal skopijiet ta' prostituzzjoni kiber.

Ovvjament ġewwa djarhom dawn jistgħu jagħmlu li jridu u ma jista' jżommhom ħadd imma mhux sew li kull min jgħaddi minn din it-triq f'kull ħin tal-ġurnata jara lil dawn in-nisa b'ilbies suġġestiv fit- tieqa, fejn il-bieb ta' l-appartament tagħhom u fuq il-bankina b'tali mod li n-nies partikolarment l-irġiel, ma jistgħux jgħaddu minn hemm li ma jingħatawx fastidju.

GĦalhekk hemm bżonn li madwar din l-area ssir iktar sorveljanza ħalli dawn l-affarijiet ma jibqgħux isiru fil-beraħ.

Madam Speaker, rigward Ta' Xbiex irrid ngħid li dalwaqt se jingħata t- tarmac fl-area tal-housing estate ta' hemmhekk, pero' rrid niġbed l- attenzjoni għall-fatt li peress li l-popolazzjoni ta' dan il-housing estate kulma tmur qiegħda dejjem tixjieħ it-taraġ qiegħed ikun ta' problema għal ħafna mir-residenti.

Il-policy tal-Gvern preżenti hija li meta l- finanzi jippermettu jiġu stallati l-lifts fil-housing estates ħalli r- residenti anzjani ma jibqax ikollhom din il-problema, pero' ovvjament l- ewwel iridu jippermettu l-finanzi.

Madanakollu jien nixtieq nappella biex l-istudju preliminarju għal dan il-proġett li għandu jsir mill-inġiniera u mill-periti jibda minn issa - hawn m'iniex qed nirriferi għall-housing estate ta' Ta' Xbiex biss imma għall-housing estates li jinsabu mxerrdin ma' Malta kollha - ħalli mbagħad meta l-finanzi jkunu jippermettu x-xogħol ikun jista' jibda mingħajr ħela ta' żmien.

Madam Speaker, xtaqt issa nagħmel punt żgħir fuq San Ġwann.

L-iktar ħaġa li qed tinkwieta lir-residenti ta' dan il-post hija li l-problema tad- droga li teżisti hemmhekk kulma tmur qiegħda dejjem tikber, speċjalment fil- ġnien ta' quddiem il-knisja u fl-area ta' Taż-Żwejt.

Hija ħasra li ġo belt bħal din l-għassa li tinsab viċin ta' din l-area tkun magħluqa kważi l-ħin kollu u issa, li saret riforma fil-Korp tal-Pulizija, nispera li jkun hemm aktar pulizija available ħalli din il-problema tkun tista' titrażżan kemm jista' jkun.

Nixtieq ngħid ukoll li Wied Għomor huwa l-uniku wied pittoresk li għad fadal ġewwa d-Disa' Distrett u għalhekk hemm bżonn li nibżgħu għalih għaliex jekk l-affarijiet jibqgħu sejrin kif inhuma sejrin dan se jispiċċa biex jinqered.

Hawnhekk wieħed irid ifaħħar l-isforzi li ħadu diversi kunsilli lokali, speċjalment dawk ta' l-areas ta' madwar, sabiex dan il- wied jiġi kkonservat u minn hawnhekk jiena nixtieq inħeġġeġ lill-Gvern sabiex jieħu azzjoni fuq dan ir-rigward.

Madam Speaker, nerġa' mmur lura għall-problemi li jeżistu fl-Imsida.

Hemmhekk il-Gvern kulma qiegħed jistenna huwa li joħroġ il-permess mill- Planning Authority ħalli jibda jwaqqa' l-postijiet li m'humiex tajbin għall- abitazzjoni u jibni oħrajn minflokhom.

Ovvjament qabel ma joħroġ dan il- permess il-Gvern ma jistax joħroġ lin-nies minn hemm u għalhekk huwa importanti li l-Planning Authority toħroġ dan il-permess kemm jista' jkun malajr.

Biżżejjed ngħid li preżentement dawn in-nies qed jgħixu fi djar koroh u perikolużi - kif diġa' għidt aktar kmieni anke s-soqfa ta' dawn il- postijiet jinsabu fil-periklu - fejn hemm ġrieden u mard.

GĦalhekk iktar ma tittieħed azzjoni malajr f'dan ir-rigward, aktar tiġi solvuta maljar il- problema ta' ħafna residenti.

Madam Speaker, f'dan il-ftit ħin li kelli semmejt diversi problemi li hemm fid-Disa' Distrett u dan għamiltu sabiex il-Gvern ikun jista' jikkonsidrahom u jibda jieħu xi azzjoni dwarhom.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 9 ta' Ġunju, 1997, fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru Mizzi.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

PULIZIJA - KAROZZI MISRUQA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ġew irrapportati karozzi misruq lill-Pulizija sena b'sena fl-aħħar għaxar snin?

Kemm minn dawn instabu?

X'miżuri ttieħdu mill-Pulizija fil-kors ta' l-aħħar għaxar snin biex jitrażżan is-serq ta' karozzi f'dawn il-gżejjer?

Kemm tressqu nies quddiem il-qrati, sena b'sena, fuq akkużi ta' serq u kemm minnhom instabu ħatja?

ONOR.

ALFRED SANT: Tabella li turi l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

Ninsab informat ukoll, illi l-Pulizija qed tieħu l-passi necessarji biex jitrazzan is-serq ta` karozzi partikolarment permezz ta` 'patrols' u 'road blocks'.

Għal dan l- iskop fl-1994 twaqqfet skwadra apposta fi hdan il-Pulizija li ser tkompli tiġi msaħħa fil-proċess ta` modernizzazzjoni li qed isir bħalissa fil-korp.

MINISTRU TAT-TURIŻMU - INVESTIMENTI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid jikkonsidrax li l-investimenti li għandu jikkonfliġġu max- xogħol tiegħu ta' Ministru u jekk fl-affermattiv, jista' jgħid x'arranġamenti għamel biex jevita dan il-konflitt?

ONOR.

KARMENU VELLA: Ir-risposta hija fin-negattiv.

GOZO CHANNEL - BUILDING SCHEDULE

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-"building schedule" għal bini tat-tliet vapuri ġodda tal-Gozo Channel?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat illi l-informazzjoni mitluba hija kif ġej:-

| Hull 178 | |Hull 179 Hull 180 | | | | Start date Sept 1997 | |Mar 1998 Sept 1998 | | Delivery Feb 1999 | |Sept 1999 June 2000 |

KATAMARAN - SERVIZZ TA' TRASPORT

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid jekk interessi privati wrewx interess li joperaw is-servizz ta' trasport bil-Katamaran bejn Malta u Għawdex minn Ottubru 1996 'il hawn?

Jekk fl-affermattiv, x'inhi l-pożizzjoni tal-Gvern?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jien informat li f'dawn l-aħħar xhur kien hemm kumpannija li għamlet offerta konkreta biex topera l-Catamaran Victoria Express.

Din l-offerta kienet bil-kondizzjoni li jingħata sussidju sostanzjali mill-Gvern.

Minħabba dan, l-offerta ma ntlaqatx mill-Gvern.

BUĠIBBA - KUMITAT TA' AZZJONI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid jekk twaqqfux Kumitati ta' Azzjoni simili għal dak ta' Buġibba iżda għal zoni oħra u jekk iva, jgħid għal liema zoni, min huma l- membri ta' kull kumitat, ix-xogħlijiet li mistennija jwettqu kull kumitat, meta mistenni li jitwettqu u l-ispiża prevista għal kull zona?

ONOR.

KARMENU VELLA: Twaqqaf il-kumitat ta' Azzjoni għal Għawdex, il- Kumitat ta' Azzjoni għal Paceville u l-kumitat ta' Azzjoni dwar il-ħarsien tal-Wirt Kulturali.

Il-Kumitat ta' Azzjoni għal Għawdex qed jaħdem biex tingħata dehera aħjar liż-żoni turistiċi fosthom ix-Xlendi u Marsalforn.

Il-Kumitat ta' Azzjoni ta' Paceville qed iħejji pjanijiet sabiex isir titjib f'Paceville u 'l madwar filwaqt li l-kumitat ta' azzjoni dwar il-ħarsien tal-wirt kulturali qed jaħdem biex jikkordina 'l ħarsien tal-wirt kulturali f'pajjiżna.

Fil-Kumitat ta' Azzjoni għal Għawdex hemm rappreżentanza tal-Ministeru tat-Turiżmu, tas-Segretarjat Parlamentari għal Għawdex, tal-kunsilli lokali, kif ukoll tas-settur privat.

Fil-kumitat ta' Azzjoni ta' Paceville hemm rappreżentanza tal-Ministeru tat-Turizmu, Ministeru tax-Xogħlijiet, Awtorita' ta' l-Ippjanar, Paceville Hotels and Restaurants Association, General Retailers and Traders Union, kunsilli Lokali u s-settur kummercjali.

Fil-Kumitat dwar il-ħarsien tal-Wirt Storiku, hemm rappreżentanza tal- Ministeru tat-Turiżmu, tal-Ministeru ta' l-Edukazzjoni u kultura Nazzjonali, tal-Ministeru tax-Xogħlijiet, ta' l-Awtorita ta' l-Ippjanar, Dipartiment tal-Mużewijiet, Għaqdiet kulturali u storiċi u personalitajiet magħrufin tajjeb f'dawn l-oqsma.

KUNSILLI LOKALI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid liema kunsilli lokali rrispondew għat- talba tad-dipartiment biex jibagħtu l-opinjoni tagħhom dwar l-iskema proposta ta' assenjar ta' ħaddiema u jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tagħhom?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll jekk l-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali ssottomettietx il-veduti tagħha u jekk iva, jpoġġi kopja tagħhom fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

CHARLES MANGION: S'issa għad ma saret l-ebda talba mid-Dipartiment tal-Kunsilli Lokali kif qed isemmi l-Onor.Interpellant.

Wara li kelli taħdidiet ma' l-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali ma' delegazzjonijiet tal-General Workers' Union u l-Union Ħaddiema Magħqudin dwar l-iskema ta' assenjar ta' ħaddiema mal-Kunsilli, għandi l-pjaċir ngħid li dawn kollha qablu ma' l-iskema kif ser titħaddem.

Nissuġġerixxi l-Onor.

Interpellant biex jikkonsulta ma' l-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali jekk irid iżjed tagħrif dwar il-pożizzjoni tagħha f'dan ir-rigward.

VALLETTA REHABILITATION COMMITTEE - GUIDELINES

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk tlestiex l-istudju dwar il- "guidelines" ġodda tal-Valletta Rehabilitation Committee u jekk iva, jpoġġi kopja tagħhom fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Kopja tal-guidelines tal-Kumitati tar- Riabilitazzjoni tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra kif mitlub mill-Onor.

Interpellant aktar kmieni f'din is-seduta.

EDUKAZZJONI - EARLY LITERACY PROGRAMME

L-ONOR.

LOUIS GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għall-Early Literacy Programme, jista' l- Ministru jagħti definizzjoni preċiża ta' x'qed jifhem hu bit-terminu Illiteracy?

Qed ifisser li persuna ma tkun taf taqra xejn, taf ftit, jew taf taqra inqas mill-medja?

Ma' xiex qed inkejlu l-illiteratiżmu f'Malta?

Jista' l-Ministru jindika jekk hawnx xi inħawi f'Malta fejn din il-problema hija akbar minn inħawi oħra għal dak li qed jistabbilixxi l-Ministru?

X'inhuma r-raġunijiet li jikkawżaw dan l-iżbilanċ fl-illiteratiżmu f'inħawi differenti ta' Malta?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nikkoreġi lill-Onor.

Deputat li l-enfasi tal- programm huwa wieħed pożittiv u jiffoka fuq 'literacy' mhux 'illiteracy'.

L-iskop huwa li ntejbu l-livelli tal-literatiżmu b'mod ġenerali.

Għaldaqstant nippreferu nitkellmu fuq 'literiżmu' milli 'illiteriżmu'.

Hemm il-ħsieb li jsir 'assessment' tal-livelli ta' litteriżmu fis-snin bikrin tal-primarja.

Dan għandu jagħtina stampa aktar attwali tal-qagħda f'dan ir-rigward.

KURRIKULU MINIMU NAZZJONALI

L-ONOR.

LOUIS GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Fl-eżerċizzju tar-reviżjoni tal-Kurrikulu Nazzjonali, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk hux qed issir jew se ssir xi diskussjoni dwar l-allokazzjoni tal-ħin tat-timetable ta' kull suġġett?

Hemm xi ħsieb li tingħata l-fakulta' lill-iskejjel biex huma wkoll jallokaw l-ħin għas-suġġetti tal-Kurrikulu Minimu Nazzjonali skond il- ħteġijiet ta' l-istudenti ta' l-iskejjel tagħhom?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Fl-eżerċizzju tar-reviżjoni tal-Kurrikulu Minimu Nazzjonali qegħda ssir diskussjoni dwar firxa kbira ta' aspetti li jolqtu t- tagħlim tas-suġġetti varji.

L-istess konsultazzjoni li saret ma' l- istakeholders differenti, ġibdet attenzjoni għal ħafna minn dawn l-aspetti.

Peress li l-proċess tar-reviżjoni għadu għaddej, ikun prematur jekk f'dan l-istadju wieħed jagħti tagħrif dwar xi konklużjonijiet.

EDUKAZZJONI - KORSIJIET POST-SEKONDARJI

L-ONOR.

LOUIS GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' drop- outs minn Ottubru, 1996 'il hawn li kienu qed jagħmlu korsijiet post- sekondarji li jaqgħu taħt id-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni?

Sar xi studju dwar ir-raġuni għaliex kien hemm dawn id-drop-outs?

Jista' jagħti l-figuri tad-drop-outs skola bi skola u kors b'kors?

X'jiġri mit-timetable ta' l- għalliema li jkunu naqsulhom ħafna studenti mill-kors tagħhom kmieni matul is-sena skolastika?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mill-aħħar statistika li ntbagħtet lid- dipartiment fi Frar, l-għadd ta' studenti, li ma komplewx il-kors Post- Sekondarju li jkunu bdew f'Ottubru, huwa kif ġej:-

Skola It-Total ta' studenti li ma komplewx xi wieħed mill-korsijiet Post-Sekondarji

Secretarial School 5 Mill-Ewwel sena tas- Secretarial Course 1 Mit-Tieni sena tas- Secretarial Course

Fellenberg Training 1 Mill-Ewwel sena ta' l-Industrial Centre Electronic Technicial Course 1 Mit-Tieni sena ta' l- Industrial Electronic Technician Course

Gozo (Post-3 Matriculation Certificate Course Secondary Complex) 1 Ordinary Level Course

Arts & Design Course NIL

Nautical School NIL

Technicial Institute 2 Ordinary Technicial Diploma Paola 4 Electrical and Electronics Engineering Course 3 Mechanical Engineering Technician Course 3 Micro Computer Technology Course 1 Refrigeration Technician Course 1 Draughtsmen Course 1 Electrical and Maintenance and Repairs

Paolino Vassallo 17 Matriculation) Minn total Certificate Upper) ta' 20 Klassi Lyceum Course}) 30 Banking Course}

College of NIL Agriculture

Pre-Vocational 5 (Health Care)

School of Hairdre- NIL ssing and Beauty Therapy

Pre-School Education 6

Giovanni Curmi 42 Matriculation Minn Certificate} Total ta' Higher Secondary 34 Klassi Course} 10 Advanced/Ordinary Level Course} 19 Ordinary Level Course} TOTAL 156

Ir-raġuni għaliex l-istudenti ma jkomplux il-kors huwa li jew isibu xi xogħol, (ħafna drabi jkun xogħol relatat mal-kors li jkunu qegħdin jistudjaw) jew inkella għax ikun irnexxielhom iġibu ċ-ċertifikat fis- suġġett li jkunu qegħdin jistudjaw.

Dan joħroġ minn tagħrif li jasal mingħand il-kapijiet ta' l-iskejjel li jkunu jafu fejn ikunu marru l- istudenti.

Kif jidher mill-għadd ta' studenti li naqsu minn fuq il-kotba ta' l- iskejjel Post-Sekondarju, ma jirriżultax li t-timetables tbiddlu.

Dan għaliex l-għadd ta' studenti li jonqos f'kull klassi, meta tqis li dawn ikunu maqsumin klassijiet skond is-suġġetti li jagħżlu, hu żgħir ħafna.

SKEJJEL - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

LOUIS GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex il-Vot Kapitali Construction and adaptation works in Government Schools ma jinkludi xejn dwar Skejjel Speċjali?

Jekk hemm xi ħsieb li jsiru xi xogħlijiet ta' kostruzzjoni f'dawn l-iskejjel, f'liema vot qegħdin u kemm kien hemm maħsub li jintnefqu għal dan l-iskop matul l-1997?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Fondi għal infiq ta' xogħlijiet fl-iskejjel speċjali qegħdin taħt il-cost centre, Student Services and International Relations fis-sub-heading Repair and Upkeap.

Inżid ngħid li xogħlijiet ta' natura kapitali fl-iskejjel speċjali sejrin jitħallsu mill-Vot Kapitali - "Refurbishment and Maintenance in Government Schools", item 8.

SKEJJEL - REMEDIAL TEACHERS

L-ONOR.

LOUIS GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għal artiklu li bħala Ministru ta' l- Edukazzjoni kiteb f'The Times tas-17.3.97: Helping them early, peress li l- Ministru kiteb li In an education like ours, a student's sense of self is tied to the academic performance, u b'riferenza wkoll għal tweġiba ta' mistoqsija parlamentari riċenti, fejn il-Ministru kkonferma li l-Physical Education ukoll se jsir suġġett eżaminabbli, kif iqabbel dawn iż-żewġ stqarrijiet ma' xulxin?

Peress li fl-istess artiklu kiteb li: There are new opportunities for the professional development of mainstream and learning support (remedial) teachers in the detection and remediation of reading and writing difficulties, dan ifisser li la l-Universita' u lanqas id-Diviżjoni ta' l- Edukazzjoni qatt ma għamlu xejn f'dan il-qasam?

Jista' l-Ministru jgħid jekk sarux in-service courses għar-Remedial Teachers matul l-aħħar ħames snin?

Jekk fl-affermattiv, kemm saru?

X'isir fit-taħriġ ta' l-għalliema tal-B.Educ fl-Universita' f'dan il-qasam?

Jekk l-Universita' m'hija qiegħda tagħmel xejn f'dan il-qasam, kif allura issa se tmexxi hi dan il- programm?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Rigward l-ewwel parti tal-mistoqsija, nitlob lill- Onor. Interpellant ikun aktar ċar fil-mistoqsija tiegħu.

Matul l-aħħar ħames snin saru 18 in-service courses għar-Remedial Teachers.

Dawn kienu kif ġej:

Learning support

Drama in support teaching

3.Helping Special Children in the mainstream

Learning Support - Special Education (Dan il-kors sar darbtejn)

Remedial teachers in Primary Schools

The Education of Hearing Impaired Children

Integrating children with disabilities in schools/society

Staff for children with special needs

Drama and Teaching/Learning Support

Children with special needs

Collaborative approach to teaching low attainers

Drama with low achievers

Meeting special educational needs (Dan il-kors sar darbtejn)

Alleviating reading difficulties

The hearing impaired child in your classroom

Reading and writing difficulties - identification and intervention

Teaching approaches

Teaching strategies

Fl-1997, ir-Remedial Teachers ħadmu fuq erba' proġetti li għalihom saru laqgħat regolari.

Dawn il-proġetti kienu:

Teaching Maltese using computers Oracy (listening and speaking) Reading (different approaches) Writing (Self expression and spelling)

Id-dijanjosi ta' diffikultajiet fil-qari u l-kitba normalment kienet issir minn professjonisti b'taħriġ speċjalizzat bħall-educational psychologists.

Fil-B.Ed kienu u għadhom isiru numri ta' korsijiet għall-għalliema ġodda sabiex jiġu ppreparati f'aspetti bażiċi ta' dawn id-diffikultajiet.

Dan it- taħriġ huwa bażiku ħafna u ċertament m'għandux jitqies bħala taħriġ speċjalizzat jew semi-speċjalizzat.

F'dawn l-aħħar snin ma sar l-ebda taħriġ għar-remedial teachers min-naħa tal-fakulta' ta' l-Edukazzjoni.

Issa li għandna numru ta' nies bi speċjalizzazzjoni fil-qasam imsemmi, kemm fil-Fakulta' kif ukoll fid-Diviżjoni, l-Universita' tinsab f'pożizzjoni li tniedi kors għar-remedial teachers.

Dan huwa ppjanat li jibda f'Ottubru li ġej.

SKEJJEL - KOTBA

L-ONOR.

LOUIS GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'passi beħsiebu jieħu biex l-iskejjel ikollhom dawk il-kotba attraenti u stimulanti li huwa semma fl- artiklu tiegħu f'The Times tas-17 ta' Marzu meta kiteb li Of utmost importance is the provision of attractive and stimulating books (fiction and non-fiction)?

Skond l-opinjoni tiegħu, fiex inhuma defiċjenti l-kotba preżenti?

Kemm hu maħsub li jipproduċi kotba l-Ministeru f'dawn il-ħames snin li ġejjin għall-iskop imsemmi hawn fuq?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: F'dawn l-aħħar snin il-libreriji fl-iskejjel primarji tħallew jaqgħu lura.

Kien biss għall-impenn ta' ċerti heads u għalliema li baqgħu jiksbu kotba interessanti għall-iskejjel.

Il-ministeru qed jaħseb li jixtri kwantita' ta' kotba ġodda għall-iskejjel u jibda programm ta' materjal edukattiv ġdid għall-istudenti.

MIA - COMMUNICATOR ASSISTANTS

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm hu n-numru ta' communicator assistants li hemm jaħdmu fl-Airport bħalissa?

Meta sar l-aħħar course fost l-impjegati bi preparazzjoni għal dan it-tip ta' xogħol?

Meta hu mistenni li jsir kors ġdid?

Kemm hu n-numru ta' dawn il-ħaddiema li jwettqu xogħol fir-Runway Control Posts li hemm fl-Airport?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li fid- Dipartiment ta' l-Avjazzjoni Ċivili m'hemmx grad ta' "Communicators Assistant".

Jiena qed nassumi li l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għal grad ta' "Communicator".

Jiena nformat li bħalissa hemm 33 `communicator'.

Ma jinżamm l-ebda kors speċifiku biex jiġu mħarrġa `communicators', u mhux ippjanat li jinżamm kors ta' dan it-tip.

Fl-ajruport hemm "Runway Control Post" wieħed biss u x-xogħol f'dan il-post huwa parti mid-dmirijiet tal- `communicator' u għaldaqstant kull `communicator' huwa obbligat li jagħmel xogħol fi "Runway Control Post" skond skema ta' `roster'.

MINISTERI - TENDERS

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferezna għat-tweġiba li ta għall-mistoqsija parlamentari numru 3853, jista' l-Ministru jgħid min huma l-membri li ħatar biex imexxu l-proċess tat-tenders li joħroġ il-Ministeru?

Jista' jgħid meta ħatarhom u liema tenders itrattaw s'issa?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Bord 'ad hoc' jinħatar għal kull tender skond in- natura tiegħu u mhux neċessarjament ikun kompost mill-istess individwi.

Dan il-bord ikun kompost minn chairman, rappreżentant tal-Ministeru u minn wieħed sa żewġ membri tekniċi.

Barra mir-rappreżentant maħtur mill- Ministeru, il-membri l-oħra tal-bord jinħatru mill-kap tad-dipartiment konċernat.

THE TIMES - ITTRA MIS-SUR ERIC SALIBA

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għall-ittra li ġiet ippubblikata fil- ħarġa ta' nhar il-Ħamis, 1 ta' Mejju, 1997 tal-gazzetta "The Times" bit- titlu Minister geatly misinformed, u li dehret bl-isem tas-Sur Eric Saliba bħala awtur, u billi s-Sur Saliba jaqdi dmirijiet fis-Segretarjat tal- Ministru, jista' l-Ministru jgħid jekk l-ittra tressqitx għall-konjizzjoni tad-Dipartiment ta' l-Informazzjoni qabel intbagħtet lill-gazzetta?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ma tressqitx.

KUMITAT TAL-BIOETIKA - MONS.

CHARLES G. VELLA

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk Mons. Charles G. Vella għadux rappreżentant tal-Gvern Malti fuq il-Kumitat tal-Bioetika tal-Kunsill ta' l-Ewropa?

Jekk fin-negattiv, għaliex m'għadux u min ġie maħtur floku?

ONOR.

GEORGE VELLA: Mons. Charles G. Vella kien wieħed minn numru ta' membri fuq il-Kumitat tal-Bioetika li kienu jirrappreżentaw lil Malta f'laqgħat tal-Kunsill ta' l-Ewropa.

It-terminu ta' dan il-kumitat għalaq fid-9 ta' Mejju, 1997 u għalhekk Mons. Charles G. Vella għalaqlu ż-żmien li għalih kien appuntat.

Dan il-kumitat se jkun rikostitwit fil-futur qarib mill-ministeru konċernat.

Tajjeb li l-Onor.

Richard Muscat jinnota li l-aħħar darba li Mons. Charles G. Vella irrappreżenta lil Malta f'dan il-kumitat kien mil-4 sas-7 ta' Ġunju, 1996.

ISTITUZZJONI SAN RAFFAELE - RELAZZJONIJIET

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'inhuma r-relazzjonijiet tal-Gvern ma' l-Istituzzjoni San Raffaele ta' Milan?

ONOR.

ALFRED SANT: Nitlob lill-Onor.

Membru jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

DITTA SKANSKA - BINI TA' L-ISPTAR SAN RAFFAELE

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'inhuma r-relazzjonijiet attwali mad-Ditta Skanska dwar it- tkomplija tal-bini ta' l-Isptar San Raffaele?

Jista' jgħid jekk ix-xogħol tal-bini huwiex immexxi regolarment jew huwiex wieqaf?

Fil-każ, sakemm mistenni dan il-waqfien u għal liema raġuni waqaf?

ONOR.

ALFRED SANT: Nitlob lill-Onor.

Membru jagħmel din il-mistoqsija lill- Ministru konċernat.

SPTAR SAN RAFFAELE - FINANZJARJAMENT

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk il-finanzjament mill-European Development Fund li kien miftiehem għall-Isptar San Raffaele mill-gvern preċedenti għadux jgħodd ukoll għall-isptar kif qed jipproġettah il-Gvern preżenti?

Jekk fl- affermattiv, jista' jgħid kemm kien l-ammont qabel u kemm hu issa?

ONOR.

ALFRED SANT: Nitlob lill-Onor.

ETC - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm nies li kienu jirreġistraw fl-ewwel parti tar- reġistru sabu xogħol matul Marzu u April 1997?

ONOR.

EDWIN GRECH: In-numru ta' persuni li kienu jirreġistraw u li sabu xogħol matul ix-xhur ta' Marzu u April 1997, hu kif ġej:

| |Malta |Għawdex | |Marzu 1997 |187 |7 | |April 1997 |270 |3 |

RAĦAL ĠDID - ĠNIEN SIR PAUL BOFFA

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jieħu ħsieb li titwettaq ħidma biex il- ġnien Sir Paul Boffa, Raħal Ġdid ma jibqax fi stat ta' żdingar kbir - xi drabi ġej minn vandaliżmu?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Il-manutenzjoni tal-ġnien Sir Paul Boffa f'Raħal Ġdid kienet fdatha b'kuntratt lil min kien imexxi il-kiosk li hemm fl- istess ġnien.

Għalkemm dan il-kuntratt spiċċa, il-gvern qiegħed isib diffikultajiet legali biex jiżvojta dan il-kiosk, ħalli jerġgħu jissejħu l- offerti biex jerġa' jinkera.

Intalbet l-għajnuna tal-Kummissarju tal- Pulizija biex tisserva l-Eviction Order.

Huwa l-ħsieb li l-arranġament imsemmi aktar 'il fuq jitkompla ma' min se jkun il-kerrej il-ġdid ta' dan il-kiosk.

IMPJIEGI - SAĦĦA/SIGURTA' FUQ IL-POST TAX-XOGĦOL

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'ħidma wettqet il-Korporazzjoni li Tippromwovi s- Saħħa u s-Sigurta' fuq il-Post tax-Xogħol meta seħħ ħruq fit-Tarzna fuq vapur Kroat f'Baċir Nru. 6?

ONOR.

EDWIN GRECH: Irrid infakkar lill-Onor.

Membru li l-funzjonijiet tal- Kummissjoni, kif suppost huwa nformat, huma stabbiliti bl-Artiklu Nru. 4 ta' l-Att tal-Kummissjoni għall-Promozzjoni tas-Saħħa u s-Sigurta' fuq il- Post tax-Xogħol.

Bħalma jaf l-Onor.

Membru, mhix il-funzjoni tal-Kummissjoni għall- Promozzjoni tas-Saħħa u tas-Sigurta' fuq il-Post tax-Xogħol li tinvestiga fuq postijiet tax-xogħol.

Anzi nżid ngħid li l-Kummissjoni ma kenitx mgħarrfa bl-inċident li semma l-Onor.

Membru.

BANEK - SELF

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Billi dan l-aħħar ġie rrapportat fil-media li l-Ministru qal li l-banek qed jilqgħu kull talba raġjonevoli għal self u semma ittra li ntbagħtet lilu, jista' l-Ministru jgħid x'somom selfu l-banek matul April 1997?

ONOR.

LEO BRINCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Membru li l-figuri proviżorji juru li s-self totali tal-banek lokali fl-aħħar ta' April 1997 jammonta għal Lm1.619,0 miljuni.

Minn dan l-ammont, is-self lir-residenti lokali jammonta għal Lm1,276.4 miljuni waqt li s-self lir-residenti barranin jammonta għal Lm342.6 miljuni.

Fis-settur lokali, is-self lis-settur tal- manifattura tela' għal Lm223.2 miljuni, is-self lis-settur tal-bejgħ bl- ingrossa u l-imnut jammonta għal Lm216.5 miljuni, is-self lis-settur turistiku tela' għal Lm147.7 miljuni, waqt li s-self lis-settur privat jlaħħaq Lm224.7 miljuni.

ANZJANI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jikkonferma li dak li ġie rrapportat f'l-orizzont tat-22 ta' Mejju (p6) - "L-anzjani qed jieħdu iktar riżorsi" jirriflettix eżatt dak li qal is-Segretarju Parlamentari għall-Kura ta' l-Anzjani fil-kors organizzat mill-INIA?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Iva, u li s-soċjeta trid tagħmel minn kollox biex ikollhom livell ta' għajxien l-aktar xieraq.

REFALO ONOR.

ANTON - LAQGĦA MA' CHARGE' D'AFFAIRES TA' L-ISTATI UNITI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid dwar xiex kienet il-laqgħa bejn is-Segretarju Parlamentari għal Għawdex u ċ-Charge' d'Affaires ta' l-Istati Uniti li saret dan l- aħħar?

ONOR.

ALFRED SANT: Iż-żjara li ghamel ix-Charge' d'Affaires ta' l-Istati Uniti lis-Segretarju Parlamentari għal Għawdex nhar it-Tnejn 19 ta' Mejju 1997 kienet waħda ta' kortesija.

SPTARIJIET/KLINIĊI PRIVATI - SPEZZJONIJIET

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm saru spezzjonijiet ġewwa l-isptarijiet privati kif ukoll kliniċi privati mill-1 ta' Jannar, 1997 sal-lum?

Instabu xi rregolaritajiet u jekk fl-affermattiv, x'passi ttieħdu?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: L-ispezzjonijiet li saru ġewwa l-isptarijiet u kliniċi mill-1 ta' Jannar 1997 sal-lum huma dawn:

17/1/97 - St. Mark's Clinic 22/1/97 - St. Mark's Clinic 28/1/97 - St. James Hospital 4/2/97 - Capua Hospital 7/2/97 - St.Philip Hospital 18/2/97 - Klinika Vella

Dawn l-ispezzjonijiet saru bħala parti mill-proċess għat-tiġdid annwali tal-liċenzji ta' dawn il-postijiet.

Dejjem ikun hemm lok ta' titjib fis- sistemi ta' kura fl-isptarijiet u kliniċi privati.

Id-Dipartiment tas- Saħħa dejjem jagħmel ir-rakkommandazzjonijiet tiegħu biex fi spirtu ta' kollaborazzjoni, il-kwalita' u l-istandards jinżammu u jitjiebu.

SAĦĦA - WARD CLERKS

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm ġew ingaġġati ward clerks mad-Dipartiment tas-Saħħa minn mindu ġie ppubblikat ir-riżultat finali ta' l-għażla?

F'liema sptarijiet bdew jaħdmu?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: In-numru ta' Ward Clerical Assistants li ser jiġu appuntati mad-Dipartiment tas-Saħħa fit-2 ta' Gunju, 1997 huwa 103 u se jitqassmu skond l-esiġenzi tas-servizzi.

Ma' dawn 15 oħra se jibdew fid-Dipartiment tal-Kura ta' l-Anzjani.

SPTAR MONTE CARMELI - CLEANERS

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Peress li preżentement hemm nuqqas ta' cleaners ġewwa l-Isptar Monte Carmeli, għaliex apparentement twaqqfet is- sahra lil dawn il-ħaddiema?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Ma jirriżultax li twaqqfet is-sahra lil dawn il- ħaddiema.

SAĦĦA - SOCIAL WORKERS

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-kamra kemm huwa l-complement preżenti ta' Mental Health Social Workers u ta' Welfare Officers?

X'qiegħed jagħmel il-Gvern biex iħajjar aktar studenti jaqbdu din il-linja?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Ġewwa l-Isptar Mount Carmel hemm (a) żewġ persuna li jipprattikaw ta' social workers mal-Gvern fuq bażi fulltime (b) seba' persuni oħra li jaħdmu mal-Gvern fuq bażi part-time; bħala Casual Social Work Assisstants, u (3) tliet Health Social Officers li huma social workers impjegati fulltime mis-social Welfare Development Programme (SWDP).

Fiċ-Ċentru tas-Saħħa ta' Ħal- Qormi hemm tliet Health Social Officers li jaħdmu fuq bażi part-time bħala social workers fil-komunita'.

Dawn it- tlieta huma mpjegati tas-Social Welfare Development Programme (SWDP).

Permezz tas-Social Welfare Development Unit tal-ministeru, intbagħtu fuljetti attraenti ħafna lill-kull student tas-6th Form jittellgħu stands fil-Carreers Conventions, u tħejjew programmi fuq il-University Radio.

SPTAR MONTE CARMELI - MARD

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: B'riferenza għal domandi preċedenti kemm kien hemm każi ta' diarrhoea ġewwa l-Isptar Monte Carmeli f'dawn l- aħħar xahrejn?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: F'dawn l-aħħar xahrejn kellna 11-il każ ta' diarrhoea ġewwa l-Isptar Monte Carmeli.

MENTAL HEALTH REVIEW TRIBUNAL

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm-il darba ltaqa' l-Mental Health Review Tribunal mis-26.10.96 sal-lum?

Kemm-il każ ġie evalwat?

Min huma l-membri li jikkomponu dan it-tribunal?

Kemm hemm każi pendenti quddiem it-tribunal?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mis-26 t'Ottubru, 1996 il-Mental Health Review Tribunal għadu ma ltaqax.

Il-membri li jikkomponu dan it-tribunal huma:

Chairman: Mr Justice V Caruana Colombo LL.D

Membri: Ms Marika Sacco B.Psych (Hons) Dr Peter Muscat MD, LRCP, MRCS, MRCPsych (UK) (Cons Psych)

Membru Sostitut: Mr Alfred Zammit Montebello BA (Hons) ME & AFB.

Ps.S.C Psych C, Psych UK.

Segretarja: Ms M'Louise Borg

Hemm ħames każi pendenti quddiem dan it-tribunal.

MOBILE KIOSKS - GARANZIJI BANKARJI

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fuq liema kriterju ġew mitluba Lm5,000 bħala garanzija bankarja biex jingħata permess għal mobile kiosk?

Jista' l-Ministru jara li jnaqqas mill-garanzija bankarja għal prezz aktar raġjonevoli?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Il-gvern għandu l-ħsieb li jirregolarizza darba għal dejjem il-pożizzjoni ta' dawn hekk imsejħin mobile kiosks, li għandhom permess ta' użu temporanju ta' biċċa art tal-gvern imam ma jiċċaqalqu qatt.

Hija l-intenzjoni ta' dan il-gvern li din is-sena jagħmel skema li twassal biex is-sidien ta' dawk il-kiosks li din is-sena jkunu koperti bil-permess tad-Dipartiment ta' l-Artijiet jekk ikun possibbli jkollhom biċċa art mogħtija lilhom taħt titlu legali li fuqha jkunu jistgħu jibnu struttura permanenti koperta bil-permessi ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Għal dan il-għan, il-gvern se jwaqqaf kumitat li fih se jkun hemm ukoll rappreżentant tal-Għaqda tas-sidien tal-kiosks biex fi żmien qasir jagħmel ir-rakkomandazzjonijiet tiegħu.

Il-garanzija bankarja msemmija mill-Onor.

Membru se sservi ta' deterrent għal dawk is-sidien ta' kiosks, li b'mod irresponsabbli jiksru l-kondizzjonijiet tal-permess mogħti lilhom din is- sena.

PULIZIJA - NAR TAL-FESTI

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'se jiġri minn nar mixtri jew maħdum għal festa ladarba kien hawn xi festi li fihom ma nħaraqx n-nar u għalhekk issa żgur li jkun maħżun f'stat li jista' jkun perikoluż?

ONOR.

ALFRED SANT: Il-mistoqsija ta' l-Onor.

Interpellant m'hijiex ċara fis-sens li s-sitwazzjoni msemmija minnu ilha tezisti minn dejjem billi hu maghruf li l-ħażna tan-nar għall-festi tkun ilha ssir xhur qabel id-data tal-festa.

MARD KRONIKU - TNAQQIS MIT-TAXXA TA' L-INCOME

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jekk jogħġbu jinformani minn meta beda ma jingħatax tnaqqis mit-taxxa ta' l-income fuq mard kroniku?

ONOR.

LEO BRINCAT: Fil-Budget għas-sena bażi 1996, il-Gvern Nazzjonalista kien waqqaf it-tnaqqis mit-Taxxa ta' l-Income fuq Mard Kroniku.

ORGANIZZAZZJONIJIET FILANTROPIĊI - TAXXA TA' L-INCOME

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jekk jogħġbu jinformani minn meta beda ma jingħatax tnaqqis mit-taxxa ta' l-income fuq donazzjonijiet mogħtija lill- organizzazzjonijiet filantropiċi?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-tnaqqis mit- taxxa ta' l-Income tax fuq donazzjonijiet mogħtija lill-organizzazzjonijiet filantropiċi twaqqaf mill- Gvern Nazzjonalista fil-budget tas-sena bażi 1996.

BUĠIBBA - VENDA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar fejn hu mistenni li jinbena l-bus terminus f'Buġibba?

X'tibdil sar fil-pjanti ta' dan it-terminus matul dawn l-aħħar ġimgħat?

Meta saret l-applikazzjoni għall-bini tiegħu?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li t-terminus il-ġdid ta' Buġibba hu ippjanat li jinbena fuq art tal-Gvern li tinsab bejn Triq il- Konz u Triq Domenico de Nizza.

L-applikazzjoni lill-Awtorita' ta' l- Ippjanar saret fl-24 ta' Marzu 1997 u ġġib in-numru 1504/97.

Jiena nformat ukoll li bħalissa qed isiru diskussjonijiet bejn l-Awtorita' dwar it- Trasport Pubbliku u d-Direttorat tal-Ippjanar dwar modifikazzjoni għall- pjani oriġinali.

PTA - WHITE TAXIS

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar x'inhuma d-drittijiet tal-white taxis fil-konfront tax-chauffer driven?

Il-PTA x'miżuri tieħu biex tiggarantixxi li dawn id-drittijiet jiġu osservati?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li d-drittijiet u d-dmirijiet, tas-sidien/xufiera tat-taxis u ta' dawk li jipprovdu servizz ta' trasport `chauffer driven' huma elenkati fir-Regolamenti dwar il-Vetturi bil-Mutur.

Jiena nformat ukoll li l-miżuri li jittieħdu biex ikun żgurat li dawn id- drittijiet, u dmirijiet, ikunu osservati huma dawk ta' `enforcement'.

BUĠIBBA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar x'tibdil sar fid- daħla ta' Buġibba waqt l-eżekuzzjoni tax-xogħol, meta mqabbel ma' dak approvat?

X'kienet ir-raġuni li nqata' blat imbagħad reġa' ntradam, kif ukoll kien hemm irdim li wara li ntefa' reġa' tneħħa?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Id-daħla ta' Buġibba qiegħda ssir skond il- pjanti approvati.

Persważ li l-Onor.

Membru japprezza li x-xogħol fuq il- proġett ta' Buġibba qiegħed isir, il-biċċa kbira tiegħu minn nies tal-Gvern u li kemm dawn in-nies kif ukoll kull minn hu fuqhom huma kompetenti fix- xogħol tagħhom.

Mhix kompitu tal-Ministru li jindaħal jew ibiddel dawn ix-xogħlijiet għax hemm uffiċjali tad-dipartiment li jaraw u jagħmlu dan, aktar u aktar meta x- xogħol ikun miexi skond pjani approvati.

Jista' jagħti l-każ li dak li deher li rrifera għalih l-Onor.

Membru huwa minnu biss ma naħsibx li kien hemm għalfejn wieħed jagħmel plejtu minn dan aktar u aktar meta kif tindika l-mistoqsija stess setgħa kien żball ġenwin.

Jidher li ħdejn il-komplessita' tax-xogħol dak li rrifera għalih l-Onor.

Membru huwa qatra f'Oċejan.

Nista' nissuġġerixxi lill-Onor.

Membru li jekk għandu xi nformazzjoni oħra fuq dan is-suġġett, jgħaddihieli privatament biex inkun nista' nieħu l- passi neċessarji.

BUĠIBBA - DAWL

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar jekk ħarġux tenders għal-lighting ġewwa Buġibba?

Jekk ħarġet, meta sar dan u meta ġiet awarded?

Lil min?

Kemm ġiet tiswa din it-tender?

Jista' l-Minisru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' din it-tender?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: It-tender li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Membru ħarġet mid-Dipartiment tal-Kuntratti u nitolbu jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

P.A. - XOGĦOL FIL-WIDIEN

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm applikazzjonijiet ta' xogħol fil-widien quddiem il-Planning Authority li saru minn dipartimenti tal-Gvern?

ONOR.

GEORGE VELLA: Jenħtieġ aktar żmien biex tinġabar l-informazzjoni.

MISTOQSIJA GĦAL TWEĠIBA BIL-MIKTUB

DIPARTIMENT TA' L-ARTIJIET - APPLIKAZZJONI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għaliex il-Land Department waqqafx l-applikazzjonijiet tal-persuni li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament biex jixtri l-post tiegħu?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Il-file relattiv qed jiġi pproċessat.