MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 80 L-Erbgħa, 18 ta' Ġunju, 1997 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 80

L-Erbgħa, 18 ta' Ġunju, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.15 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 18 ta' Ġunju, 1997

WERREJ MINUTI 1314

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI 1314

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 1320

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI LI JKOMPLI JEMENDA L-ATT DWAR DAZJU TAS-SISA (L-EWWEL QARI) 1321

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI DWAR IT-TWAQQIF TAL-KUMMISSJONI NAZZJONALI GĦALL-EDUKAZZJONI 1321

AĠĠORNAMENT 1347

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 1352

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 79 li saret fis-17 ta' Ġunju, 1997 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI

PULIZIJA - REATI F'PACEVILLE

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' reati li saru ġewwa Paceville mill- 1986 'il hawn sena b'sena f'dak li jirrigwarda qtil, attentati ta' qtil, ferimenti ta' natura gravi, ferimenti ta' natura ħafifa, każi konnessi mad- drogi, atti kontra l-morali pubblika, stupru u serq?

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll) (f'isem il-Prim Ministru): Qed inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li turi l-informazzjoni mitluba.

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-pulizija humiex qed jieħdu xi prekawzjonijiet speċjali minħabba li n-numru ta' reati li qed isiru f'dawn l-inħawi huwa xi ftit allarmanti?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-mistoqsija oriġinali titratta n-numru ta' reati li saru ġewwa Paceville mill-1986 'l hawn u allura jien ma narax x'relazzjoni hemm bejn din il-mistoqsija u l-mistoqsija oriġinali.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar.

ONOR.

JOE CASSAR: Peress li mit-tabella li tqiegħdet fuq il-Mejda tal- Kamra jirriżulta li f'dawn l-aħħar snin ġewwa Paceville sar numru mhux ħażin ta' reati, jien nixtieq inkun naf jekk il-pulizija humiex qed jieħdu xi prekawzjonijiet speċjali f'dan ir-rigward.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-pulizija qed jieħdu l-prekawzjonijiet li hemm bżonn u fil-fatt anke twaqqaf kumitat biex jgħin sabiex titjieb is-sitwazzjoni preżenti.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Adrian Vassallo, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ADRIAN VASSALLO: Peress li l-mistoqsija oriġinali kienet tirriferi għall-każijiet li saru ġewwa Paceville mill-1986 'l hawn u peress li jekk wieħed iħares lejn it-tabella li ġiet imqiegħda fuq il-Mejda tal-Kamra jsib li dawn ir-reati dejjem żdiedu sena wara l-oħra, jien nixtieq nistaqsi x'sar f'dawn l-aħħar għaxar snin biex nevitaw is-sitwazzjoni li fil-fatt ninsabu fiha llum?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Jien lill-Onor.

Vassallo ngħidlu li jien ili sitt xhur fuq in-naħa tal-Gvern u għaldaqstant m'iniex f'pożizzjoni li ngħidlu x'ġara matul id-disa' snin u nofs li aħna konna fl-Oppożizzjoni.

QRATI - PERSUNI TAĦT IS-16-IL SENA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' persuni taħt is-16-il sena li ttellgħu il-qorti mill-pulizija minn Jannar ta' l-1996 'l hawn?

Jista' jekk jogħġbu jagħti breakdown ta' l-etajiet tagħhom kif ukoll tar- reati li fuqhom ġew imtellgħin il-qorti?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Prim Ministru): Ninsab informat li minn Jannar 1996 'l hawn tressqu l-qorti 162 il-persuna taħt is-16-il sena.

L- akkużi kienu diversi, fosthom, serq, stupru, kontravenzjonijiet kontra l- ordni pubbliku u kontra l-persuna, pussess ta' droga, pussess ta' armi, ksur tar-regolamenti dwar kaċċa u nsib, ksur tar-regolamenti dwar is-sajd u ksur tar-regolamenti dwar speedboats u skiing fuq il-baħar.

Rigward il-breakdown ta' l-etajiet tagħhom, ninsab informat li ma tinżammx statistika bil-mod kif qed jitlobha l-Onor.

Membru.

SUWIĊIDJI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm jirriżultaw każijiet ta' suwiċidju u kemm minnhom kienu taħt it-30 sena f'dawn l-aħħar 20 sena sena b'sena?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Prim Ministru): Qed inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li turi l-informazzjoni mitluba.

Ninsab informat li qabel l-1981 ma kenitx tinżamm statistika fuq dan ir-rigward.

AIR MALTA - HEALTH INSURANCE

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid jekk l-Air Malta għandhiex skema ta' health insurance u/jew accident insurance għall-ħaddiema tagħha?

Jekk ir-risposta hija fl-affermattiv, jista' jgħid jekk il-premium huwiex kontributorju min-naħa tal-ħaddiema u, jekk hu hekk, dan għal kemm jammonta?

Ma' liema kumpannija ta' assigurazzjoni huma assigurati l-ħaddiema u minn min hi rappreżentata f'Malta?

Meta ħarġet it-tender relattiva?

Min tefa' t-tender u kemm kien kull tender?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru tat-Turiżmu): Skond il-ftehim kollettiv il-kumpannija tipprovdi kemm health kif ukoll accident insurance għall-impjegati kollha tagħha filwaqt li dawn, skond l-istess ftehim, jikkontribwixxu biss il-kwart tal-premium tal-health insurance.

Madwar erba' xhur ilu l-brokers tal-kumpannija - Osprey Insurance - talbu offerti mingħand xi għaxar kumpanniji ta' l-assikurazzjoni u l-ftehim sar mat-tnejn li l-offerti tagħhom kienu l-aktar favorevoli għall- kumpannija, voldieri il-Private Patients Plan (Laferla Insurance Co.) għall- health insurance u l-I.T.T. ta' Londra u Edinburgh għall-accident insurance.

Peress li l-kumplament ta' l-informazzjoni hija ta' natura kummerċjali ngħid biss li l-premium li qed tħallas il-kumpannija għall-polza tal-health insurance hija madwar Lm10,000 fis-sena orħos minn dak li kienet tħallas qabel lill-BUPA, li kien wasal għal ftehim dirett magħha ċ-chairman ta' l- Air Malta li kien hemm dak iż-żmien.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Billi l-Ministru semma l-accident insurance, jista' jgħid jekk din hijiex absolute liability għal min jimpjega?

Jiena ma nistennix li l-Ministru jpoġġi l-polza fuq il-Mejda tal-Kamra pero nixtieq li jgħid x'tip ta' insurance għandha l-Air Malta għall-accident insurance tal-ħaddiema tagħha.

Fil-każ tat-Tarzna din kienet ħaġa pubblika?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Hawnehkk irrid ngħid li l-Ministru tat-Turiżmu m'għandux ir-responsabbilta' li jara jekk hemmx insurance għal kulħadd jew jekk din tridx issir bilfors.

L-Onor.

Membru qed jistaqsi x'policy hemm f'dan ir-rigward u r-risposta ngħatatlu.

Min-naħa l-oħra, jekk l-Onor.

Cassar irid aktar informazzjoni nissuġġerilu jagħmel mistoqsija bil-miktub ħalli nkun nista' niġborlu l-informazzjoni li jixtieq.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Peress li l-Ministru tat-Turiżmu m'huwiex preżenti fil-Kamra, jista' l-Ministru mingħajr Portafoll jgħidilna jekk jafx li ndaħlet xi persuna biex l-insurance ta' l-Air Malta tittieħed minn xi kumpannija partikolari u jafx jekk xi kumpannija li tefgħat it-tender għamlitx rappreżentazzjoni lill-Ministru jew lil xi ħaddieħor fil-Gvern biex isir intervent biex it-tender jingħata lill-kumpannija partikolari?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: L-affarijiet saru kif suppost għandhom isiru.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jekk il-Ministru qed jgħid li l-affarijiet saru kif suppost, allura dan jimplika li hu jaf kif saru l-affarijiet u allura jien nistaqsi: Jista' l-Ministru jikkonferma jew inkella jeskludi b'mod assolut li kien hemm rappreżentazzjonijiet minn kumpannija partikolari lill- ministri tal-Gvern jew lill-Prim Ministru?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jien naċċerta lill-Onor.

Membru li l-affarijiet saru kif suppost kellhom isiru.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jaf il-Ministru jekk kienx hemm intervent minn xi ministru lill-bord ta' l-Air Malta fuq din l-insurance?

ONOR.

JOE MIZZI: Naċċertak li l-affarijiet saru kif suppost.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Dan ifisser li jekk intervjena ministru biex kumpannija partikolari tieħu din l-insurance huwa metodu ta' kif suppost isiru l-affarijiet?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jekk inti qed tinsinwa xi affarijiet li ma sarux, dik hija ħaġa oħra.

Jien li qed ngħid hu li l-affarijiet saru kif suppost.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Ladarba l-Ministru għoġbu jirrispondi għad-domanda u ma qallix biex nagħmel domanda bil-miktub, kif jagħmel is-soltu, u ladarba l-Ministru tat-Turiżmu m'huwiex preżenti fil-Kamra, allura l-Ministru Mizzi issa se jkollu jerfa' r-responsabbilta' ta' din it-tweġiba.

Jien staqsejt domanda sempliċi ħafna u l-Ministru rrispondiha billi qal li l-affarijiet saru kif suppost, liema risposta timplika li huwa jaf kif sar il-proċess kollu.

Jien staqsejt domanda faċli u se nirrepetiha: Il-Ministru jaf jekk xi ministru jew il-Prim Ministru jew il-Viċi Prim Minstru jew xi ħadd mill- Kabinett tkellimx mal-bord ta' l-Air Malta fuq l-għoti ta' din l-insurance.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jien ma għidtx dak li qed jinsinwa l-Onor.

Membru għax li għidt kien li l-affarijiet saru kif suppost.

Madankollu jekk jidhirlu li jien kelli nitolbu biex jagħmel mistoqsija bil-miktub allura biex nikkuntentah ngħidlu li jekk irid aktar informazzjoni jagħmel mistoqsija bil-miktub.

MADAM SPEAKER: L-Onor Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jista' l-Ministru jgħidli għaliex l-aħħar parti tar- risposta tgħid li l-kumplament ta' l-informazzjoni - jiġifieri kemm saru tenders, minn min saru u informazzjoni bħal din - hija kkonsidrata ta' natura kummerċjali meta fil-ħames jew fl-erba' domandi ta' warajha li għandhom l-istess diċitura - inkluż domanda li rrisponda l-istess Ministru Mizzi - din l-informazzjoni fil-fatt ingħatat?

Dan ifisser li l- Gvern m'għandux policy waħda dwar dak li għandu jiġi kkonsidrat bħala kummerċjali u dak li għandu jiġi kkonsidrat bħala mhux kummerċjali?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Ladarba l-informazzjoni mitluba ma ngħatatx, sinjal li din hija ta' natura kummerċjali.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Għaliex fil-każ ta' l-Air Malta din hija informazzjoni ta' natura kummerċjali mentri fil-każ tat-Telemalta, tal- Port Ħieles u ta' l-MSU din m'hijiex ta' natura kummerċjali?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jekk fil-każ tat-Telemalta u fil-każijiet oħrajn ingħatat sinjal li dik l-informazzjoni ma kenitx ta' natura kummerċjali, pero' f'dan il-każ din hija ta' natura kummerċjali għaliex kieku kienet tingħata wkoll.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Il-Ministru jirrealizza li meta tinbidel aġenzija ta' l-insurance fir-rigward tas-saħħa ħafna drabi jispiċċaw ibatu l-ħaddiema għaliex l-insurance li tkun għadha in vigore tkun tinforza iktar, kif naf li ġara f'dan il-każ?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Le, jien ma nafx pero' se nieħu nota ta' dak li qed tgħid.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-Ministru jaf min huma l-brokers tal-kumpannija Osprey Insurance?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jekk l-Onor.

Membru jagħmel mistoqsija bil-miktub inkun nista' niġbor u nagħtih l-informazzjoni mitluba.

Naturalment din l- informazzjni ma ngħatatx għax oriġinarjament ma ntalbitx.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-Ministru jaf jekk l-ITT ta' Londra u Edinburgh, li qed jagħtu l-accident insurance, humiex rappreżentati f'Malta?

Jekk iva, minn min huma rappreżentati?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: M'iniex f'pożizzjoni li ngħidlek min huma.

ENEMALTA - HEALTH INSURANCE

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u l-Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Korporazzjoni Enemalta għandhiex skema ta' health insurance u/jew accident insurance għall-ħaddiema tagħha?

Jekk fl-affermattiv, jista' l-Ministru jgħid jekk il-premium huwiex kontributorju min-naħa tal-ħaddiema, u jekk iva kemm?

Ma' liema kumpannija ta' assigurazzjoni huma assigurati u minn min hi rappreżentata f'Malta?

Meta ħareġet it-tender relattiva?

Min tefa' t-tender u kemm kienet kull tender?

ONOR.

LEO BRINCAT (Ministru tal-Finanzi u l-Kummerċ): Il-Korporazzjoni Enemalta għandha tliet tipi ta' insurance cover għall-ħaddiema tagħha li kollha huma ex-gratia u li huma:

i. group personal accident - li tkopri l-inċidenti fuq ix-xogħol, ii. employee's liability - li tkopri l-inċidenti fuq ix-xogħol jekk hu t- tort tal- korporazzjoni; u iii. private health insurance - li tkopri l-mard tal-ħaddiema.

L-ewwel żewġ policies huma nxurjati ma' Lloyd's li huma rappreżentati f'Malta minn Fogg Limited.

Il-korporazzjoni ilha insured b'dan il-mod minn l-1 ta' Ottubru 1995, jiġifieri minn żmien l-amministrazzjoni l-oħra.

Il-broker (MIB) li kien qiegħed jieħu ħsieb dawn il-policies ried jgħolli l-premium u minħabba li l-istess broker kien qiegħed juża s-servizzi ta' Fogg Limited, il-korporazzjoni dehrilha li hi setgħet tinnegozja direttament ma' Fogg Limited.

Dawn ta' l-aħħar aċċettaw li jżommu l-istess premium bħal qabel għal perijodu ieħor ta' tliet snin jiġifieri bejn l-1 ta' Ottubru 1995 u t-30 ta' Settembru 1998 u, għalhekk il-covers baqgħu ma' l-istess underwriter, jiġifieri ma' Lloyd's, imma ma' broker ieħor.

Il- policies qegħdin jaħdmu ferm aħjar minn qabel minkejja n-nuqqas ta' intermedjarju.

Il-private health scheme baqgħet mal-BUPA sa minn mindu bdiet fl-1 ta' Jannar 1993.

Meta saru n-negozjati fuq ir-rata, kemm il-BUPA u anke l-PPP kellhom l-istess rata li kienet ukoll irħas minn tas-sena l-oħra.

Fl-aħħar ġimgħa tas-sena 1996 il-bord il-qadim kien wasal biex jispiċċa iżda peress li l-policy xorta waħda riedet tiġi mixtrija, iċ-chairman ta' dak iż-żmien deherlu li jkun aħjar li nkomplu ma' l-istess kumpannija ta' assigurazzjoni, jiġifieri mal-BUPA.

M'huwiex kummerċjalment xieraq li l-korporazzjoni tippubblika r-rati għax dan m'huwa fl-ebda interess pubbliku u minbarra hemm dan jista' jkun ta' ħsara għall-istess korporazzjoni.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien qed nifhem sewwa li r-raġuni għaliex ir-rati m'humiex qegħdin jiġu ppubblikati hija għaliex dan m'huwa fl-ebda interess pubbliku li jiġu ppubblikati.

Jien qed nifhem sew li meta jinfetħu t- tenders ikun hemm preżenti t-tenderers interessati kollha li allura jaraw ir-rati ta' xulxin.

Jekk dan huwa hekk allura għaliex il-Ministru qed isostni li m'huwiex fl-interess pubbliku li nkunu nafu x'kienu dawn ir-rati u dan anke in vista ta' dak li għidt qabel, jiġifieri li fir-risposti parlamentari sussegwenti kemm it-Telemalta kif ukoll l-MSU qed jippubblikaw dawn ir-rati?

ONOR.

LEO BRINCAT: Jien ma nsib l-ebda diffikulta' li ngħaddi din l- informazzjoni lill-Onor.

Interpellant privatament.

ONOR.

AUSTIN GATT: Filwaqt li jien napprezza l-offerta tal-Ministru li jgħaddili din l-informazzjoni privatament irrid ngħid li jien hawn qiegħed nirrappreżenta lill-pubbliku kollu u għalhekk ma jidhirlix li din għandi naraha jien biss.

Jekk jien se nara din l-informazzjoni allura għandu jaraha kulħadd u jekk ma narahiex jien allura m'għandu jaraha ħadd.

L- argument tiegħi huwa jekk huwiex possibbli li min għamel id-drafting ta' din ir-risposta qed iġib skuża fuq xi ħaġa li m'hijiex kummerċjali?

Dan għaliex l-iktar nies li fil-fatt huma involuti kummerċjalment diġa' jkunu raw ir-rati ta' xulxin.

Jidher li f'dan il-każ il-Gvern lanqas għandu standard policy għax kif għidt diġa' fid-domanda sussegwenti t-Telemalta qed tippubblika r-rati tagħha.

ONOR.

JOE MIZZI: Point of order!

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Nista' ningħata spjegazzjoni kif il-mistoqsija parlamentari li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Gatt diġa' qiegħda għandu meta din għadha ma dehritx?

Dan qed ngħidu għax jekk għadna ma ġejniex għal din il-mistoqsija parlamentari l-Onor.

Membru mhux suppost irrifera għaliha.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Kif poġġejt bilqiegħda ġabuli r-risposti għall- mistoqsijiet parlamentari u dan mingħajr ma tlabt lil ħadd biex jagħtihomli.

Safejn naf jien il-proċedura dejjem hekk kienet.

Pero' jien ma naħsibx li dan hu l-punt għax li qed nipprova nara jien hu għaliex mhux kulħadd qed jimxi bl-istess mod.

Madam Speaker, jien naħseb li jkun aħjar jekk jirrispondu d-domandi li nagħmlulhom!

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jien għamilt point of order għax l-Onor.

Membru qed jirriferi għal mistoqsija li għadha ma dehritx uffiċjalment.

(Interruzzjonijiet) Ma jistax jirriferi għal risposta għal mistoqsija parlamentari li għadha ma ngħajtietx.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Kif qal l-Onor.

Mizzi, peress li l-mistoqsija parlamentari li qed isemmi l-Onor.

Gatt għadha ma ngħajtietx uffiċjalment allura din il-mistoqsija parlamentari ma tistax issir riferenza għaliha.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mela ħalli nagħmel re-wording tagħha għalkemm naf li l-Ministru diġa' fehemni.

Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Gvern għandux xi policy li permezz tagħha jkun jista' jiddeċiedi x'informazzjoni hi kummerċjali u x'm'hijiex kummerċjali?

X'sens jagħmel li ma tingħatax l- informazzjoni mitluba meta f'dan il-każ il-kumpanniji kummerċjali diġa' jafu l-prezzijiet ta' xulxin?

Fil-fatt hawn ta' min jgħid ukoll li diversi drabi informazzjoni bħal din ingħatat anke lil din il-Kamra wara li din tkun ġiet ippubblikata.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jekk l-Onor.

Interpellant jerġa' jagħmilli din il- mistoqsija parlamentari bil-miktub jien beħsiebni nagħmel l-almu personali tiegħi biex tingħata l-informazzjoni mitluba.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar.

ONOR.

JOE CASSAR: Peress li fir-risposta parlamentari ssemmiet l- accident insurance nixtieq inkun naf jekk l-Enemalta hijiex qed tieħu absolute liability għal dak li qed jiġri lill-ħaddiema?

ONOR.

LEO BRINCAT: Jien għandi nifhem li l-accident insurance tkopri kull tip ta' inċident li jista' jinqala' fuq il-post tax-xogħol.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu issa għat-Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

GEORGE VELLA (Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Kopja tal-mappa ta' l-area Tal-Magħluq, f'Marsaxlokk, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 6376.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 80 ta' l-1997 - Avviż ta' bidu fis-seħħ ta' l-Att ta' l-1997 dwar it-Taxxa tad-Dwana u tas-Sisa.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION (Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport mill-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni tar-riżultat ta' l-investigazzjoni tal-każ Nru 192 - Rapport Nru 101.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' tenderers li tefgħu offerti għall-iskema ta' premium ta' group personal accident u employers' liability fil-Korporazzjoni Telemalta, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5754.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet.

Il- Ministru Brincat.

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI LI JKOMPLI JEMENDA L-ATT DWAR DAZJU TAS-SISA

ONOR.

LEO BRINCAT: Madam Speaker, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-1997 li jkompli jemenda l-Att dwar Dazju tas- Sisa".

MADAM SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

ALFRED PORTELLI (Ministru tad-Djar): Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l- 1997 li jkompli jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa", ikun moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI DWAR IT-TWAQQIF TAL-KUMMISSJONI NAZZJONALI GĦALL-EDUKAZZJONI

Ikompli mis-17 ta' Ġunju, 1997.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joseph Abela huwa in possession.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Madam Speaker, il-bieraħ kont qed ngħid li hemm bżonn li naġġornaw il-materjal tat-tagħlim tat-tfal fejn jidħlu kotba kif ukoll fejn jidħlu metodi kif jagħmlu l-eżerċizzji.

Għidt ukoll li l-kotba li qegħdin jużaw it-tfal fl-iskejjel primarji huma anitkwati u allura hemm bżonn li dawn jinbidlu.

Madam Speaker, ħaġa oħra li hemm bżonn nagħtu kasha hija s-sistema tat- trasport ta' l-istudenti, speċjalment fejn jidħlu l-iskejjel sekondarji.

Dawn l-istudenti ġieli qed jitwasslu l-iskola kmieni ħafna fil-għodu u huwa proprju f'dawn il-ħinijiet li dawn ikunu l-aktar esposti għall-periklu, speċjalment minn min ikun irid jibda jħajjarhom biex jieħdu d-drogi jew biex imorru jilagħbu fil-ħwienet li jkun hemm viċin l-iskejjel.

Barra minn hekk it-tfal qed ikollhom iqumu kmieni ħafna, kultant anke fis-6.00 a.m. biex jaqbdu l-private ta' l-iskola u dan qed jiġri biex jiġu akkomodati s- sidien tal-karozzi.

Xtaqt nitkellem ukoll fuq il-basktijiet tqal li qed ikollhom iġorru t- tfal ta' l-iskola, speċjalment l-studenti fl-iskejjel primarji.

Bħala terapista, nista' ngħid li jekk hawnhekk m'aħniex se noqogħdu attenti se jkun hemm numru ta' tfal li jispiċċaw bi scoliosis.

Dawn it-tfal qed ikollhom basktijiet tqal ħafna b'kotba li kultant lanqas biss jużawhom u milli jidher ħadd m'hu qed jagħti kas ta' dan biex imbagħad ikunu t-tfal u l-ġenituri li jbatu l-konsegwenzi.

GĦalhekk hemm bżonn li nagħtu kas dawn l-affarijiet.

Meta jsiru t-testijiet ta' scoliosis insibu li fl-iskejjel sekondarji hemm ħafna li qed juru sinjali ta' dawn id-difetti.

Allura jien nistaqsi: Għaliex għandna ngħabbu lit-tfal b'ħafna kotba tqal meta dawn ikunu għadhom qed jiżviluppaw meta ċerti kotba nistgħu nżommuhom l-iskola?

Madam Speaker, xtaqt ngħid xi ħaġa wkoll fuq il-homework esaġerat li qed jingħataw l-istudenti u li mhux qed iħalli lit-tfal il-ħin liberu meħtieġ.

Hemm bżonn neżaminaw dawn l-affarijiet bis-serjeta' għax il-homework esaġerat ma jagħmel ġid lil ħadd u jien żgur li dan mhux qed iżid l- intelliġenza tat-tfal.

Kultant il-ġenituri jrabbu l-impressjoni li għalliem huwa bravu u tajjeb skond kemm jagħti homework lit-tfal.

Għalhekk hemm bżonn nedukaw lill-ġenituri fuq dan il-punt għax ġieli smajt li kien hemm għalliema li kien ikollhom xi jgħidu mal-ġenituri għax ma jagħtux homework daqs għalliema oħrajn.

Jien inħoss li homework żejjed jagħmel biss ħsara u pressjoni żejda fuq it-tfal.

Taħt gvernijiet Laburisti fl-iskejjel kienu twaqqfu l-għaqdiet tal- ġenituri u għalkemm taħt l-amministrazzjoni ta' qabel dawn l-għaqdiet baqgħu jeżistu hemm bżonn naraw li r-relazzjonijiet bejn il-ġenituri, l- amministrazzjoni ta' l-iskejjel u l-għalliema jkunu tajbin.

L-ewwelnett hemm bżonn li l-ġenituri jkunu jafu x'inhu jiġri fl-iskola kif ukoll għandu ikollhom moħħhom mistrieħ li meta jkunu l-iskola wliedhom ikunu f'post xieraq.

Għandna bżonn naraw li kemm jista' jkun ma jkunx hemm bullying fl- iskejjel għax inkella nispiċċaw bi tfal abbużati u msawta minn tfal oħrajn.

Il-ġenituri jridu jkunu informati b'dak kollu li jkun qed jiġri fl- iskejjel speċjalment fuq it-tagħlim li qed jieħdu għax irridu nżommu quddiem għajnejna li t-tfal huma t-teżor tal-ġenituri.

Il-kapijiet ta' l- iskejjel iridu jkunu open għall-ilmenti tal-ġenituri għax permezz ta' dan id-djalogu tissaħħaħ ir-relazzjoni bejn il-ġenituri u l-iskola.

Madam Speaker, nixtieq ngħid xi ħaġa dwar is-servizzi li noffru lit-tfal, fosthom il-helpline għal dawk it-tfal abbużati u msawta.

GĦaliex m'għandniex nibdew ninformaw lit-tfal sa mill-iskejjel primarji li jeżisti s-servizz tal-helpline biex jekk dawn jiġu bżonnu jkunu jistgħu jagħmlu użu minnu?

Kif jistgħu jipproteġu lilhom infushom dawn it-tfal jekk lanqas biss jiġu informati fuq is-servizzi li hemm proprju għalihom?

Ilkoll nafu kemm hawn tfal li qed jiġu abbużati għax illum dawn il-każi qed joħorġu iktar fil-miftuħ.

Aħna nafu li meta t-tfal jgħaddu minn dawn l-esperjenzi koroh jgħaddu wkoll minn trauma kbira u allura jien nistaqsi: Għaliex ma nippreparawhomx minn meta jkunu żgħar biex jilqgħu kontra dawn l-abbużi?

Kif spjegajt il-bieraħ, jien inħoss li l-edukazzjoni tat-tfal għandha tkun aktar wiesgħa u għaldaqstant, jekk f'dan il-qasam qed nipproġettaw fit- tul hemm bżonn li nifirxu fuq ċertu tagħlim ieħor bħal, per eżempju, li nirrispettaw l-ambjent, ir-regolamenti tat-traffiku u anke lil saħħitna, għax jekk irridu nibdlu l-mentalita' tal-poplu tagħna hemm bżonn nibdew mit- tfal għax dawn huma s-soċjeta' ta' għada.

GĦaliex il-lezzjonijiet tax- xjenza u tal-bioloġija fiż-żmenijiet tal-lum m'għandhomx ikunu iktar attraenti għat-tfal b'tali mod li dawn ikunu iktar aware ta' kif, per eżempju, jieħdu ħsieb saħħithom?

Jien m'inix nippretendi li l-iskola t- tfal għandhom jitgħallmu jsuqu l-karrozza, imma aħna nafu kif moħħ it-tfal jixrob ċerti affarijiet u allura nistgħu nibdew ngħallmuhom ċerti signs tat- traffiku ħalli jsiru familjari magħhom.

Madam Speaker, jien inħoss li t-tfal nistgħu nimmotivawhom iktar biex japprezzaw il-litteratura, speċjalment dawk li għandhom it-talent tal-proża u tal-poeżija.

Imma qegħdin nikkultivahom dawn it-talenti fit-tfal tagħna?

Jekk m'aħniex allura ma' kull sena skolastika li tgħaddi aħna qegħdin nitilfu ħafna talenti.

Jien nissuġġerixxi li fil-lezzjoni tal-proża minbarra li ngħallmu dwar il-poeti Maltin li huma magħrufa hemm bżonn ndaħħlu wkoll ċertu apprezzament tal-materjal li jippreżentaw l-istess studenti.

Madam Speaker, nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll fuq il-lezzjonijiet ta' l- eżerċizzju fiżiku.

X'jiġifieri t-tfal ma jkollhomx lezzjonijiet ta' eżerċiżżju fiżiku u meta jkollhom dawn l-eżerċċizzji dawn jingħataw qishom xi rigal kbir!

X'jiġifieri li dawn kultant ikollhom xi lezzjoni jew tnejn fil-ġimgħa f'dak li għandu x'jaqsam ma' sports.

Kif nistgħu nrawmu soċjeta' sportiva meta minn meta jkunu fuq il-bankijiet ta' l-iskola lit- tfal tagħna ndarruhom biss bi studju, kotba u privatijiet biex imbagħad l- isports ma nagħtuhx l-importanza li jixraqlu!

Imbagħad bil-wiċċ tost kollu niġu wara xi Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar u ngħidu fil-ġurnali li s-soċjeta' tagħna ma tħobbx l-isports.

Mur obsor!

Permezz ta' l-eżerċizju fiżiku t- tfal jistgħu jesprimu ruħhom b'mod differenti u barra minn hekk bl-isports jistgħu jiżviluppaw il-karratru tagħhom kif ukoll nistgħu napprezzaw fihom ċerti kapaċitajiet u ċerti kwalitajiet bħal, per eżempju, dak ta' leadership.

Ma rridux ninsew li t-tfal huma bħall-pjanti, jiġifieri li iktar ma tagħtihom nutrijenti iktar se jikbru u jissaħħu.

GĦaliex għandna nibdew daqshekk fit-tard biex lit-tfal nibdew nedukawhom fuq l-aspett sesswali?

Jien nemmen li għandna nkunu kawti fuq dan is- suġġett, imma għaliex m'għandniex insaħħu d-djalogu bejn tfal, ġenituri u għalliema fuq problemi li forsi għad ikollhom dawn it-tfal?

Jien ngħid li dwar din il-ħaġa għamilna passi 'l quddiem għax illum it-tfal, speċjalment dawk tas-sekondarja, qed jingħataw edukazzjoni sesswali adegwata.

Ta' min jgħid li llum ħafna mit-tfal id-dar għandhom il-computer u l-internet u nafu x'materjal it-tfal qed jirċievu fuq l-internet u kultant x'jiġri fl- iskejjel.

Jien mhux qed ngħid li dan huwa tort ta' l-għalliema, imma ż- żgħażagħ dejjem żgħażagħ għax jaħsbu b'mod avventuruż u nafu li jekk aħna ċerta edukazzjoni ma nagħtuhielhomx se jagħtihielhom ħaddieħor b'mod manipulat u kif jaqbel lilu.

Jien ngħid allura għaliex ma neħdux l- opportunita' li aħna stess nibdew nedukaw lit-tfal billi nidħlu f'diskussjoni mat-tfal anke fuq dawn it-tip ta' suġġetti minflok ma' nżommu kollox qisu taboo!

Madam Speaker, xtaqt ngħid xi ħaġa wkoll fuq il-bżonn ta' paramediċi fl- iskejjel, speċjalment ta' psychologists u social workers għal, dawk il- każi li semmejt l- ewwel dwar l-abbuż tat-tfal.

Jien kemm-il darba ltqajt ma' għalliema li jindunaw - dawn huma ħbieb tiegħi li għadhom qed jagħmlu l- kors tal-B.Educ. imma li diġa' għandhom esperjenza ta' għalliema fil- klassijiet - bi tfal li jkunu ġew abbużati sesswalment li mbagħad x'aktarx ikollhom problemi oħra anke ma' tfal oħra sħabhom.

GĦaliex fl-iskejjel m'għandux ikollna dawn in-nies speċjalizzati?

Jekk niftakar tajjeb anke min-naħa l-oħra kien hemm enfasi kbira fuq dan il-bżonn.

Jien inħoss li wasal iż-żmien li fl-iskejjel tagħna jibda jkollna ċ-child psychologists kif ukoll li d-Dipartimenti tas-Saħħa u tas-Sigurta' Soċjali jaħdmu f'kordinament mad-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni fuq dawn il-problemi għax hemm bżonn nieħdu azzjoni fost dawk il-familji li għandhom dawn il-problemi u mhux kulħadd jibqa' jaħsel idejh.

Hemm bżonn li niffaċċjaw din il- problema bis-serjeta' għax aħna nafu li t-tfal tal-lum se jkunu s-soċjeta' ta' għada u allura l-ħafna tfal bil-problemi li għandna llum se jkunu l- ħafna irġiel u nisa ta' għada pitgħada li se jibqgħu b'dawn it-tip ta' problemi.

Madam Speaker, qabel ma' għamilt dan id-diskors jien tkellimt ma' head ta' skola u tlabtu jagħtini l-veduti tiegħu dwar x'jaħseb fuq il-mod ta' kif għandha tiġi mmexxija skola.

Apparti l-affarijiet pożittivi li semmieli - jien hawnhekk ma niddejjaqx ngħid ħaġa bħal din għax dak li hu pożittiv irridu nirrikonoxxuh, ċioe' l-awtonomija li ngħatat lill-heads biex imexxu l-iskejjel, li sa ċertu punt tinvolvi wkoll awtonomija finanzjarja għax dawn ingħataw budget biex jipprovdu l-bżonnijiet tagħhom huma stess - pero' mbagħad semmieli li issa għandhom wisq piżijiet fejn tidħol amministrazzjoni, speċjalment fejn jidħlu l-accounts u l-flus.

Dan il-head qalli li huwa qed jkollu jagħmel xi sagħtejn xogħol extra d-dar biex jirranġa l-kontijiet ta' l-iskola.

Fuq dan il-punt jien nixtieq ngħid li jekk il-ħin tal-head suppost qiegħed hemm biex jiddedikah għall- għalliema, għat-tfal u sa ċertu punt anke għall-amministrazzjoni, allura għaliex m'għandniex inħaffulu mill-piż ta' l-amministrazzjoni tiegħu ħalli jkun jista' jiddedika aktar ħin għall-ġenituri, għat-tfal u għall- għalliema.

Jien nemmen li l-kummissjoni għandha tidħol f'din il-kwestjoni.

Madam Speaker, jien inħoss li aħna kultant induru wisq fuq il-barranin biex nieħdu l-ideat biex imbagħad naslu biex ninsew kemm aħna stess għandna ideat validi u li jgħoddu għaċ-ċirkostanzi tagħna.

Veru dawn huma ideat li ġejjin minn nies li jgħixu fuq gżira żgħira u allura jistgħu jkunu xi ftit limitati, imma b'daqshekk ma jfissirx li għandna narmu l-ideat tagħna.

GĦaliex m'għandhomx isiru seminars - il-kelliema ta' qabli diġa' enfasizzaw dwar dan u jien ma nixtieqx nirrepeti dan l-istess punt - għal kapijiet ta' l-iskejjel biex huma stess ikunu jistgħu jaqsmu bejniethom ideat dwar kif għandhom itejbu s-sitwazzjoni fl-iskejjel.

Dawn huma affarijiet li ta' min jikkonsidrahom għax it-talenti li għandna f'din il-gżira kultant ma jiġux apprezzati biżżejjed u għall-pariri spiss nispiċċaw nħarsu lejn esperti barranin u ninsew li fostna stess għandna nies li huma motivati u kreattivi fl-ideat tagħhom.

Jien ħadt gost li fost il-membri tal-kummissjoni hemm rappreżentant mill- iskejjel speċjali u fil-fatt issa nixtieq li nitkellem ftit fuq dawn l- iskejjel.

Meta ġew imwaqqfa l-iskejjel speċjali kienu ingħataw ċertu rwol pero' sfortunatament minn dak inhar 'l hawn dawn baqgħu kif kienu u ma ġewx aġġornati u lanqas ma sar investiment f'in-service training għall-istaff biex issa dawn jinsabu fi stat staġnat.

Illum x'inhi l-konsegwenza ta' dan kollu?

Illum is-sitwazzjoni hija li persuna b'diżabilita' tiġi riferuta fi skejjel speċjali fejn hemmhekk iddum sa xi 23 sena u mhux sa 16-il sena bħalma jdumu l-bqija tat-tfal fl-iskejjel l-oħrajn.

Dan jiġri għax ma jkunx hemm post għalihom fiċ-ċentri u allura dawn jitilqu mill-iskola meta jsibulhom post fiċ-ċentru.

Jien inħoss li llum ma nistgħux nibqgħu naħdmu b'dan il-mod imma rridu naraw kif lil dawn it-tfal u żgħażagħ nintegrawhom ma' l-oħrajn.

Jien m'iniex qed ngħid li l-iskejjel speċjali m'għadx hemm posthom għax fil-fatt jien ngħid li għad hemm posthom għal ċerti każijiet, pero' għandna naraw li fl-iskejjel ikun hemm integrazzjoni ta' dawn it-tfal bi bżonnijiet speċjali mat-tfal l-oħrajn biex b'hekk it-tfal jibdew minn kmieni japprezzaw xi tfisser diżabilita' u xi tfisser solidarjeta' ma' l- oħrajn.

Fuq dan l-aspett diġa' nbeda programm b'kollaborazzjoni ma' l-Eden Foundation u ta' min jgħid li riċentement, għal mistoqsija parlamentari ta' l-Onor.

Michael Bonnici, il-Ministru qal li aħna qegħdin inkomplu fuq il- ftehim li kien hemm f'dan ir-rigward.

Madam Speaker, pero' hawnhekk jeħtieġ nagħmlu pass ieħor minkejja li wieħed japprezza li dan jaf joħloq problema ta' finanzi.

Illum mill-iskejjel speċjali it-tfal qed jispiċċaw fiċ-ċentri li saru qishom day centres għax għalkemm xi ħadd qed jieħu ħsiebhom m'humiex qed jiġu trained.

Dawn suppost huma adult training centres pero' fil-fatt m'huwiex qed isir taħriġ fihom għaliex m'hemmx nies kwalifikati biex jagħtu dan it-taħriġ lil dawn iż-żgħażagħ.

Mill-banda l-oħra, l-Eden Foundation irnexxielha timpjega 40 ruħ f'postijiet kemm mal-privat u kemm mal-gvern.

Jien hawnhekk għandi s-Salamanca Statement li ħareġ mill- konferenza tal-UNESCO fi ħdan il-United Nations, fejn jitkellem fuq "inclusion", jiġifieri l-integrazzjoni ta' dawn it-tfal fl-iskejjel normali.

Meta jien żort xi skejjel tal-gvern kelli l-opportunita' li nara tfal b'diżabilita' mentali - għax aħna l-ewwel fuq dawk li rridu nagħmlu enfasi - mħalltin ma' sħabhom l-oħrajn u nnotajt id-differenza fis-sens li dawn huma rispettati u kemm it-tfal l-oħrajn huma konxji ta' xi tfisser diżabilita' u kemm dawn fil-fatt jaslu biex jgħinu lil dawn it-tfal bi bżonnijiet speċjali.

Issa se nikkwota mis-Salamanca Statement:

"Those with special educational needs must have access to regular schools which should accommodate them within a child centred pedagogy capable of meeting these needs.

Regular schools with this inclusive orientation are the most effective means of combating discriminatory attitudes, creating welcoming communities, building an inclusive society and achieving education for all. Moreover, they provide an effective education to the majority of children and improve the efficiency and ultimately the cost effectiveness of the entire education system."

Dan ifisser li b'sistema fejn nintegraw persuni b'diżabilita' ma' tfal oħrajn inkunu qed naħsbu għall-futur mhux biss għax inkunu qegħdin nagħmlu soċjeta' aktar parteċipattiva u li taċċetta persuni b'diżabilita' imma anke f'termini ta' finanzi għax is-sistema edukattiva tibbenefika mill-cost effectiveness li jirriżulta.

Madam Speaker, imbagħad hemm min jargumenta li minn dawn hemm tfal li forsi ma jistgħu jieħdu xejn minn din is-sistema.

Per eżempju, jien ġieli smajt lil min jgħid dwar persuni b'diżabilita' li bihom u mingħajrhom fil- klassi xorta waħda.

Le mhux l-istess, għax dawn it-tfal jaħsbu, jħossu u jirrispondu għall-messaġġi li nagħtuhom.

GĦaliex m'għandniex nipprovaw, anke jekk għal ftit ħin, inħalltu dawn it-tfal ma' tfal oħra biex b'hekk jieħdu ċerta esperjenza?

Jien ċert li dawn żgur li jibbenefikaw aktar milli meta aħna qed nissegregawhom fi special school.

Jien nixtieq li jekk ma nibdewx xi ħaġa fuq skala kbira, almenu nibdew bi skola waħda li tservi bħala model.

GĦalkemm fi preġett bħal dan wieħed irid jikkonsidra kollox, inkluż il-lat finanzjarju tiegħu, jien konvint li proġett simili jħajjar skejjel oħrajn biex huma wkoll jibdew jaċċettaw tfal b'diżabilita' mentali.

Jien inħoss li b'dan il-mod aktar 'il quddiem insibu inqas problemi meta dawn it-tfal jiġu għas-sekondarja u anke meta niġu biex nippreparawhom għad-dinja tax-xogħol.

Madam Speaker, jien naħdem ma' persuni b'diżabilita' u naf xi problemi nsibu meta niġu biex nagħtu training lil żgħażagħ ta' madwar 24 sena li qabel qatt ma jkunu ħadu training.

Huwa diffiċli ħafna biex tkisser il- mentalita' ta' ġenituri li qatt ma kkomunikaw ma' ġenituri oħrajn li wliedhom imorru fi skejjel normali tal-gvern peress li huma dejjem baqgħu magħluqin ma' ġenituri li bħalhom għandhom persuni b'diżabilita'.

Hemm bżonn li jkollna soċjeta' iktar miftuħa għal dawn il-persuni u jidhirli li issa wasal iż-żmien li nneħħu d-diskriminazzjoni fil-qasam ta' l- edukazzjoni fil-konfront ta' persuni b'diżabilita' mentali.

Madam Speaker, jien nixtieq nagħlaq billi ngħid li din il-kummissjoni li qed iwaqqaf il-Gvern Laburista hija ħaġa ambizzjuża u wieħed jawgura li din il-kummissjoni taħdem bis-serjeta' ħalli jkollna pjan serju għas-sistema edukattiva tagħna.

Aħna nafu li s-sistema edukattiva tagħna hija l-futur tagħna għax minnha joħorġu ż-żgħażagħ u l-irġiel ta' għada.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Helen D'Amato.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Madam Speaker, il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali l-ġimgħa l-oħra spiċċa d-diskors tiegħu billi talab lil din il-Kamra biex tapprova t-twaqqif tal-Kummissjoni Nazzjonali għall- Edukazzjoni ħalli ntejbu l-futur tat-tfal u taż-żgħażagħ tagħna.

F'partijiet oħra tad-diskors tiegħu il-Ministru qal li jekk hawn qasam fejn irridu noqogħdu attenti ħafna dwar x'deċiżjonijiet nieħdu, dan huwa proprju l-qasam ta' l-edukazzjoni.

Qalilna wkoll li ma jaħsibx li għandna nsibu xi diffikulta' biex napprovaw l-għażla ta' l-individwi li huwa għamel fuq din l-ewwel kummissjoni.

Jien m'inix se nidħol fil-mertu jekk dawn l-individwi humiex idonei jew le għaliex ma naħsibx li huwa fair li dawn in-nies jiġu diskussi f'dan il- Parlament, pero' jien naħseb li lanqas huwa ġust fuqna li niġu ffaċċjati b'sitwazzjoni fejn l-affarijiet huma diġa' kkonfermati.

Filwaqt li qed nitkellmu fuq consensus u fuq kif l-affarijiet isiru mingħajr skossi, qed niġu mitluba biex f'dan il-Parlament niddiskutu affarijiet li jidhirli li diġa' dehru fil-Gazzetta tal-Gvern.

Huwa minnu li fil-qasam ta' l- edukazzjoni, b'mod partikolari, għandna nimxu mingħajr skossi iżda dan ma jiddependix biss minn din in-naħa tal-Kamra imma naħseb li dan iktar jiddependi min-naħa tal-Gvern għax huwa jressaq il-proposti.

Irrid ngħid ukoll li donnu sar hawn xi dizzjunarju ġdid għax il-kliem "konsultazzjoni" u "consensus" biddlu t-tifsira tagħhom u saru jfissru rubber-stamping.

Biex jiġġustifika l-affarijiet kien hawn min saħansitra qal li r-reazzjoni tagħna mhijiex waħda ġusta għaliex il-Partit Nazzjonalista fil-gvern għamel l-affarijiet mingħajr konsultazzjoni u bħala eżempju ġabu meta ġie ppreżentat id-dokument "Tomorrow Schools".

Intqal li kienet qamet għagħa sħiħa għaliex ħafna setturi ħassewhom li ma ġewx ikkonsultati f'dan ir-rigward.

Normalment ma tqabbilx like with like żewġ affarijiet li m'humiex l-istess imma l-Onor.

Camilleri jidher li meta għamlet dan il-kumment m'għarfitx id-differenza bejn dawn iż-żewġ ċirkostanzi.

Madam Speaker, illum qed niġu mitluba napprovaw kummissjoni nazzjonali li ntgħażlet unikament mill-Ministru, liema kummissjoni trid taħdem fuq qafas nazzjonali u li wkoll hija mitluba tagħti viżjoni lil dan il-qasam.

Mill- banda l-oħra, dak li pprepara d-dokument "Tomorrow Schools" kien biss kumitat konsultattiv li kellu biċċa xogħol waħda x'jagħmel, ċioe' li jipprepara dokument biex wara ssir konferenza nazzjonali dwaru.

Jiġifieri dan id-dokument ma kienx xi ħaġa ongoing jewi xi blueprint u dan mhux jien qed ngħidu imma qed jgħidu d-dokument "Tomorrow Schools" stess.

Jiġifieri dan ma kienx kumitat fait accomplit xejn imma kien biss kumitat li ħadem bi preparazzjoni għad-diskussjoni li kellha ssir fil-konferenza nazzjonali.

Issa jien se nikkwota eżattament x'jgħid it-test Ingliż ta' dan id-dokument - biex ħadd ma jaħseb li qed nagħmel xi liberal translation - fejn fiċ- chairperson's forward insibu dawn il-preċiżi kelmiet:

"It must be stressed that it is not intended ..."

- hawn qed jirriferi għad-dokument -

"as a blueprint.

It is an instrument for consideration and discussion, a starting point.

It should be passed on for the widest possible consideration and debate.

It should be put in the public sphere where it can be taken up critically by educational leaders, teachers, parents, officials and other interested members of the community.".

Madam Speaker, żgur li ma nistgħux ngħidu li dan kien xi fait accomplit, pero' ma nistgħux ngħidu l-istess għar-rigward tal-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni.

Hawn ta' min jgħid li din il-kummissjoni se tiġi maħtura għal mill-inqas tliet snin, jiġifieri ma nafux eżattament kemm se ddum, u dak li huwa mistenni minnha huwa xi ħaġa kompletament differenti, jiġifieri m'huwiex a one-time job imma huwa xogħol ta' tliet snin jew iktar li fihom din trid tagħti l-viżjoni ta' lejn fejn irid jimxi l-qasam ta' l- edukazzjoni f'pajjiżna.

Almenu jien hekk nispera li jsir u nittama li din il-kummissjoni ma twaqqfitx biex jinħareġ xi rapport darba fis-sena ħalli taparsi jkun qed isir ix-xogħol.

Madam Speaker, il-Ministru qalilna wkoll li l-kummissjoni hija magħmula minn firxa wiesgħa ta' nies u jien ngħid li hija xi ħaġa tajba li l-membri ta' din il-kummissjoni ġejjin minn diversi setturi.

Fil-fatt, ta' min jgħid li f'din il-kummissjoni se jkun hemm kemm kapijiet ta' skejjel tal- gvern, skejjel privati u skejjel tal-knisja - jekk m'iniex sejra żball hemm sitta minn dawn - kemm lecturers ta' l-Universita' - mill-inqas hemm tlieta minnhom - u kemm direttur, assistent direttur, ġenituri, membri ta' l-assoċjazzjoni skolastika kif ukoll wieħed li ġej mill-qasam ta' l- industrija u oħrajn li jaħdmu f'xi trade union.

Hawnhekk jien ma nixtieqx nidħol fil-kriterju ta' x'ideoloġija politika jħaddnu dawn in-nies imma nixtieq nagħmel kumment mill-aspett akkademiku, ċioe' ta' x'hemm nieqes f'din il-firxa kbira ta' nies.

Madam Speaker, qabel ma' nkompli nixtieq nirrimarka għal dak li qal l- Onor. Anġlu Farrugia l-bieraħ dwar l-emenda li ressaq fejn qal li għandu jkun hemm rappreżentant min-naħa ta' l-Oppożizzjoni meta mbagħad fuq l- Ordnijiet tal-Ġurnata insibu li hemm imniżżel "Abbozz ta' Liġi li jħassar l- Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni".

Jien nixtieq inkun naf jekk din hijiex xi gimmick jew inkella xi ċajta biex biha mingħalina niġbdu saqajn xi ħadd u allura jien nispera li l-Onor.

Anġlu Farrugia dak il-ħin kien qed ikun serju fil-konfront tagħna.

Madam Speaker, biex inkompli fuq dak li kont qed ngħid wieħed għandu japprezza li ħafna mill-enfasi fuq ix-xogħol ta' din il-kummissjoni se jiffoka fuq l-iskejjel primarji u sekondarji.

Jien naqbel li ħafna mis- suċċess ta' dawn ir-riformi jiddependi mill-għalliema għax huma jridu jħaddmu s-sistema u għalhekk inħoss li l-għalliema tas-settur primarju u sekondarju ma għandhomx rappreżentanza kbira biżżejjed f'din il- kummissjoni.

L-istess ħaġa tgħodd għall-educational officers li għandhom kuntatt ħaj u dirett ma' l-iskejjel - almenu jien hekk nispera - u li suppost jafu lill-iskejjel tagħna inside out.

Hawn ta' min jgħid ukoll li f'din il-kummissjoni hemm nieqsa wkoll rappreżentanza ta' l-istudenti.

Jien m'iniex qed ngħid li fuq din il-kummissjoni għandu jkun hemm l- istudenti ta' l-iskejjel primarji u sekondarji imma nimmaġina li l- istudenti li qegħdin fil-livell universitarju jistgħu jagħtu kontribut siewi hawnhekk.

Jien għaliex qed inħoss dan in-nuqqas ta' l-għalliema tal- primarji u tas-sekondarji f'din il-kummissjoni?

GĦax kif qablu ħafna kelliema, inkluż il-Ministru, aħna ma rridux sistema piramida, jiġifieri nibdew minn fuq u ninżlu għal isfel, pero' kif inhi komposta din il- kummissjoni jien inħoss li fil-fatt din hija top-heavy.

Madam Speaker, għar-rimarka li se nagħmel issa forsi jkun hawn min jgħidli li jien iffissata fuq dan ir-rigward, pero' jien ma naħsibx li huwa l-każ.

In-numru ta' nisa f'din il-kummissjoni huwa wieħed miżeru għax minn 17-il membru li għandha din il-kummissjoni hemm biss erba' nisa, jiġifieri 23%.

Għalija dan il-fatt jassumi importanza ikbar minħabba li l-Gvern preżenti dejjem jgħid li f'kull awtorita' jrid mill-inqas 30% tar- rappreżentanza trid tkun minn nisa.

Jien naf li l-Onor.

Helena Dalli tħeġġeġ lil min hu responsabbli biex ikun hemm din ir-rappreżentanza, madanakollu f'din il-kummissjoni nazzjonali li tirrigwarda l-qasam ta' l- edukazzjoni hemm biss 23% tal-membri li huma nisa.

Li kieku din kienet xi kummissjoni li tirrigwarda l-qasam tal-ġustizzja dan in-nuqqas ta' rappreżentanti nisa ma kienx jidher daqshekk peress li forsi għad m'hemmx kwantita' kbira ta' avukati nisa, imma hawnhekk qed nitkellmu fuq dipartiment li fih għandu l-ikbar numru ta' nisa u għalhekk jien ma nistax nifhem kif ma nstabux iktar nisa biex iservu bħala membri fuq din il- kummissjoni.

Madam Speaker, jien qed nieħu pjaċir li l-Ministru ftit tal-ħin ilu daħal fil-Kamra għax fil-fatt issa nixtieq nagħmillu xi ftit mistoqsijiet.

X'pożizzjoni se jkollha din il-kummissjoni vis-a-vis d- Dipartiment ta' l-Edukazzjoni?

Lil min se tirrispondi din il-kummissjoni?

Kif se tirrelata mad-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni?

L-id il-leminija se tkun taf x'qed tagħmel l-id ix-xellugija?

Dawn se jaħdmu b'kordinament jew fuq binarji paralleli li, bħalma konna nitgħallmu fil-matematika, jfisser li two parallel lines never meet?

Kif qal il-Ministru din il-kummissjoni veru ma għandhiex rwol eżekuttiv, iżda f'każ ta' konflitt min se jkollu l- aħħar kelma?

F'każ ta' konflitt dawn se jkollhom imorru għand il-Ministru biex dan jaqta' l-kundanna ta' bejniethom?

It-terms of reference ta' kif se taħdem din il-kummissjoni huma biss l-għanijiet li nsibu f'din il- mozzjoni?

Nispera li le.

Madam Speaker, illum l-Onor.

Abela semma lit-tfal bi ħteġijiet speċjali.

Jien rajtha ftit stramba li fid-diskors twil tiegħu l-Ministru lil dawn ma semmiehomx meta llum qed nitkellmu ħafna fuq inclusive education.

Naturalment fid-diskors twil tiegħu l-Ministru ma setax isemmi kollox imma xorta rajtha ftit stramba li f'dan id-diskors twil dawn it-tfal ma ssemmew imkien.

Jien persważa pero' li l-kummissjoni żgur li m'hijiex se tabbanduna lil dawn it-tfal .

Fil-fatt, jeħtieġ li jsiru studji dwar kif is-sistema ta' l-inclusive education qed taħdem ħalli naraw jekk din hijiex qed tkun ta' benefiċċju kemm għall-istudenti bi ħteġijiet speċjali kif ukoll għall-istudenti li ma għandhomx ħteġijiet speċjali.

Hemm bżonn naraw x'diffikultajiet jistgħu jinqalgħu bejn l-istudenti u l-għalliema u kif dawn jistgħu jingħelbu.

Irridu naraw ukoll kif l-iskejjel tal-knisja u dawk privati jagħtu s-servizz ta' inclusive education fis-sistema tagħhom.

Jien ċerta li dawn il-mistoqsijiet u l-konsiderazzjonijiet li semmejt, flimkien ma' oħrajn simili, għandhom u se jiġu ndirizzati minn din il- Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni.

Madam Speaker, issa nixtieq insemmi xi ħaġa dwar ir-riċerka li tant saħaq fuqha l-Ministru fid-diskors tiegħu u li tant qed tingħata importanza f'din il-mozzjoni.

Kif qal tajjeb il-Ministru, f'Malta saru ħafna riċerki mill-għalliema, mill-Universita', mill-istudenti nfushom u saħansitra minn uffiċjali tad- dipartiment, liema riċerki ħafna drabi qed jitħallew jiġbru t-trab ta' fuq l-ixkafef meta dawn għadhom rilevanti sa llum.

Jien naqbel mal-Ministru meta qal li din hija enerġija moħlija u li kieku nagħtu każ dwar x'jiktbu l- istudjużi tagħna fuq ix-xena lokali forsi nkunu jistgħu navvanzaw aktar.

Fid-diskors tiegħu l-Ministru rrifera wkoll għal dawk l-istudji li saru barra minn Malta u għalkemmm dawn l-istudji naturalment ikunu saru fuq pajjiżhom jien ma naħsibx li nagħmlu ħażin jekk nagħmlu comparative analysis ma' dak li jkun qed isir barra minn Malta.

GĦalkemm m'hemmx għalfejn nagħtu l-impressjoni li vvintajna r-rota kull darba li ssir xi ħaġa, pero' mill-banda l-oħra jien lanqas nifhem kif jista' jiġi abbandunat studju li sar riċentement, ċioe' t-"Tomorrow Schools", li kellha ssir konferenza nazzjonali dwaru.

Dan l-istudju jidhirli li ma ssemma imkien fid-diskorsi li saru u l-unika riferenza li saret għalih kienet biss meta ntqal li ma kienx hemm konsultazzjoni dwaru.

Meta l-Ministru kien ġie mistoqsi permezz ta' mistoqsija parlamentari, jidhirli ta' l-Onor.

George Pullicino, jekk il-konferenza nazzjonali kenitx se ssir il-Ministru kien irrisponda xott xott: Le.

Naturalment allura wieħed jassumi li dan id- dokument m'huwiex wieħed validu.

Pero' hawnhekk ta' min jgħid li tnejn mill-għaxar membri li kienu fuq il-kumitat konsultattiv li ppreparaw dan id- dokument huma meqjusa bħala persuni ta' fiduċja mill-Ministru Bartolo għax huma membri tal-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni.

Dawn it-tnejn min-nies mhux biss taw il-kontribut siewi tagħhom iżda qablu fil-prinċipju ta' x'għandu jsir fil-qasam edukattiv.

Allura x-xogħol tagħhom issa se narmuh ukoll?

Dawn iż-żewġ membri ffirmaw id-dokument flimkien ma' ta' sħabhom l-oħra u dan wieħed jista' jarah fl-aħħar paġna tad-dokument.

F'paġna 2 tad-dokument hemm dan li ġej:

"While this report does not necessarily reflect the collective view on each and every issue it would be correct to say that a general consensus as to the definition of a future for Malta's schools was established.".

Għalkemm id-dokument mhux qed jiġi kkwotat jew donnu mhux qed jiġi kkonsidrat, jekk wieħed jaqbad id-diskors li għamel il-Ministru Bartolo, l- mozzjoni u d-dokument "Tomorrow Schools" isib li fihom hemm ħafna punti komuni.

Hawnhekk jien nixtieq inqabbel il-mozzjoni u d-diskors mad- dokument "Tomorrow Schools".

Jien se nikkwota minn dan id-dokument bl- Ingliż ħalli żgur inkun eżatta.

Fl-għan numru 4 tal-mozzjoni nsibu:

"Tagħmel awditjar soċjali regolari dwar kif ikunu qegħdin jitmexxew u jingħataw is-servizzi edukattivi.".

Issa fil-Minister's brief insibu hekk:

"To review and evaluate the education policies currently being followed.".

Għan numru 3 jgħid hekk:

"Tagħmel rakkmandazzjonijiet għal bidliet li jkun hemm bżonn.".

meta mill-banda l-oħra fit-"Tomorrow Schools" insibu hekk:

"To identifiy and prioritise those educational issues which most need to be addressed.".

kif ukoll:

"To recommend what remedial action should be taken.".

Għan numru 2 tal-mozzjoni jgħid: "Flimkien ma' edukaturi, riċerkaturi soċjali, amministraturi, ġenituri, studenti u azjendi kummerċjali u industrijali tidentifika l- ħteġijiet f'Malta f'kull qasam ta' l-edukazzjoni.".

Issa d-dokument jgħid hekk:

"To point the direction which further developments and reform of the education system should aim at during the next decade.".

Aktar 'il quddiem insibu wkoll:

"Provide multiple fora to discuss the reform with as many educational partners and set up a group that represents as many different educational partners as possible to oversee, monitor, evaluate and support the reform.".

Dan kollu juri x-xebħ li hemm bejn il-mozzjoni u dan id-dokument.

L-ewwel u l-ħames għanijiet tal-mozzjoni jgħidu hekk:

"Tistudja u tiġbor informazzjoni dwar l-edukazzjoni f'Malta" u

"Għandha tippubblika rapporti dwar ir-riċerka.".

Issa fid-dokument insibu hekk:

"Set into place, organise and structure evaluation measures and feedback processes with research as one of an ensemble of tools that help make providers, leaders and decision makers responsive to needs.".

Naħseb li min segwa dan kollu nduna bix-xebħ li hawn kif ukoll induna bil- fatt li d-dokument jitkellem iktar fid-dettall dwar rakkmandazzjonijiet ta' x'wieħed jista' jagħmel biex tkun imtejba s-sitwazzjoni ta' l- edukazzjoni f'pajjiżna.

Hawn ta' min jgħid li wħud minn dawn ir- rakkmandazzjonijiet insibuhom ukoll fid-diskors tal-Ministru u fil-fatt jien issa se nagħmel xi rimarki dwarhom.

Madam Speaker, kif qal tajjeb il-Ministru qed tinħass il-ħtieġa li jkun hemm relazzjonjiet mill-qrib bejn is-settur ta' l-edukazzjoni u s-settur privat għax fuq kollox dawn iż-żewġ setturi jiddependu minn xulxin u għalhekk ir-relazzjoni ta' bejniethom għandha tiġi msaħħa u żviluppata aktar.

Jien naqbel mal-Ministru wkoll meta qal li s-sistema edukattiva m'għandhiex tkun l-iskjava tas-sistema ekonomika.

Fil-fatt, ir-rapport ta' dan il-kumitat konsultattiv - eżattament f'paġna 17 - qed jipproponi dan li ġej:

"Twin each school to an industrial or commercial enterprise with the latter being invited to donate a fraction of a percentage of their annual profits to the school they are associated with".

B'dan il-mod is-settur privat ikun qed jikkontribwixxi u fl-istess ħin ikun qed igawdi minn din il-kontribuzzjoni għax l-istudenti ta' din l-iskola għada pitgħada jsiru ħaddiema ta' għada.

Madam Speaker, issa ħalli ngħaddi biex ngħid xi ħaġa dwar l-assenteiżmu.

Hija verament ħasra li numru konsiderevoli ta' studenti, partikolarment dawk li għandhom bejn it-13 u s-16-il sena, qed iħossu li ma għandhomx post fis-sistema edukattiva tagħna.

Kif qal il-Ministru, r-raġunijiet għal dan jistgħu jkunu varji u allura ma għandniex noqogħdu nwaħħlu f'xulxin.

Qed ngħid dan għax ħafna drabi qed jiġri li l-għalliema qed iwaħħlu fl- istudenti jew fis-sistema edukattiva inkella fil-ġenituri, l-istudenti jgħidu li m'humiex qed jaraw rilevanza f'dak li qed jitgħallmu, id- dipartiment iwaħħal fl-għalliema u fit-tobba li qed jagħmlu ċertifikati bl- addoċċ, filwaqt li l-ġenituri jwaħħlu kemm fl-għalliema kif ukoll fis- sistema edukattiva.

Din is-sitwazzjoni ġiet deskritta wkoll f'paġna 8 tad- dokument "Tomorrow Schools" fejn jgħid li wieħed mill-prinċipji li għandu jiġi adottat huwa li niflu jekk is-sistema ta' edukazzjoni li qed nagħtu hijiex qed tkun verament effettiva.

Aħna ma għandniex nagħmlu enfasi għal dak li jkun qed jiġi delivered imma għal dak li jkun actually being learned.

Kif qal tajjeb il-Ministru, fil-każ ta' l-assenteiżmu għandna nieqfu milli nwaħħlu f'xulxin u minflok għandna nassumu responsabbilta' kollettiva biex nipprovdu edukazzjoni ta' kwalita' ħalli l-istudent jiġi mħajjar jibqa' l-iskola u mhux jara kif jagħmel biex ma' l-ewwel ċans li jiġih iparpar 'l barra.

Hawnhekk jien naqbel mal-Ministru wkoll meta qal li għandu jsir studju u jiġu adottati r-rakkmandazzjonijiet ħalli almenu nnaqqsu ftit il-problema ta' l-assenteiżmu fl-iskejjel tagħna għax jekk ngħid li dan jista' jinqata' kompletament naħseb li nkun daqsxejn utopistika.

Jien naqbel ukoll li din il-problema ma tistax tiġi ffaċċjata min-naħa tas-settur edukattiv biss imma fil-kredu rrid ndaħħlu professjonijiet oħra u fil-fatt hawnhekk il-Ministru semma bħala eżempji lill-educational psychologists u lill-physiotherapists kif ukoll irrifera għal din l-istruttura bħala a health education welfare approach.

F'dan id- dokument pero' din ma nsibuhiex imniżżla bħala a health education welfare approach imma bħala a caring school u fil-fatt insibu dan li ġej:

"This support element should be looked into in as holistic and integrated a manner as possible so that teachers of PSC, guidance counsellors, psychologists, spiritual directors, personnel from the medical and education welfare services and teachers work as a team."

GĦaldaqstant, għalkemm din ma għandhiex l-istess isem pero' hija magħmula mill-istess ingredjenti.

Madam Speaker, xi ħaġa oħra li nsibuha kemm fid-diskors tal-ministru kif ukoll f'dan id-dokument hija l-kollaborazzjoni li għandu jkun hemm bejn il- Ministeru, id-Dipartiment ta' l-edukazzjoni u l-Fakulta' ta' l-Edukazzjoni ta' l-Universita'.

Dawn għandhom iqisu x-xogħol tagħhom f'kontest ta' teamwork indispensabbli.

L-istudenti li jkunu ġew imħarrġa fl-Universita' jkunu jridu jadottaw it-tagħlim li jkunu ħadu fil-kontest tad-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni u f'dan ir-rigward ma jagħmilx sens li jkun hemm xi tip ta' konflitt.

Qed ngħid dan għax ħafna drabi jkun hemm studenti li jgħidulek li meta telqu mill-Universita' kellhom idea differenti tat- tagħlim fl-iskejjel u għalhekk isibu ruħhom f'konflitt.

Dan il-konflitt ma għandux jeżisti, anzi jekk verament student ikun tgħallem xi ħaġa f'dik id- degree li jkun ħa jkun irid jipprattikaha fix-xogħol tiegħu.

Hawnhekk jien ma rridx inkun kategorika billi ngħid li l-istudenti kollha li ħerġin mill- Universita' m'humiex qed ikollhom l-attitudni mixtieqa billi, per eżempju, ma jkunux iridu jmorru jgħallmu fl-iskejjel primarji għax fl-iskola fejn kont ngħallem jien kien hemm diversi studenti li jgħallmu u ħadu x-xogħol tagħhom b'impenn kbir, jiġifieri wieħed ma jridx jiġġeneralizza għax dan spiss jiddependi mill-individwu.

Madam Speaker, fil-każ ta' dawk it-tfal li jkunu inqas motivati wieħed irid jagħmel effort akbar u allura ħafna drabi qed jiġri li dawn ma jsibux lil min irid jgħallimhom bil-konsegwenza li jispiċċaw jgħallmuhom il-casual teachers, jiġifieri dawk l-għalliema li jkunu l-inqas kwalifikati.

Hawn jien m'iniex qed ngħid li l-casual teachers m'humiex qed jagħmlu l-effort kollu tagħhom imma jekk dawn ikun għadhom ma ġewx mgħallma kif jirrelataw mat-tfal u kif jadattaw ruħhom għal dawn is-sitwazzjonijiet il-problemi żgur li se jikbru u dawn il-casual teachers spiss jispiċċaw jaqtgħu qalbhom.

Fl-opinjoni tiegħi, it-tfal li huma l-inqas motivati għandu jkollhom l-aħjar għalliema.

Huwa faċli li wieħed jgħallem lil tfal li jkunu motivati.

Madam Speaker, jien naf x'qed ngħid għax jien għallimt kemm tfal motivati kif ukoll tfal mhux motivati u nassigurakom li għalija kien ħafna iktar faċli li ngħallem lil tfal motivati, minkejja li dawn jirrikjedu ħafna xogħol ukoll peress li jixorbu kull nofs ta' kelma li tgħid u peress li l- ħin kollu jkunu jridu iktar tagħlim.

GĦalhekk iktar huwa diffiċli li tipprova tgħallem lil min ma jridx jitgħallem u lil min ma jarax rilevanza f'dak li tkun qed tipprova tgħallmu.

Aħna ma nistgħux naqtgħu qalbna minn dawk it-tfal li m'humiex motivati billi ngħidu li jekk ma jridux jitgħallmu allura affarihom li ma jitgħallmux.

Dan m'huwiex ir-rwol ta' l-għalliem għax kull għalliem irid jifhem li mhux kulħadd jista' jitgħallem, per eżempju, b'kilo tagħlim imma hemm min jiflaħ jitgħallem b'100 grammes biss u allura lil dan aħna għandna nagħtuh b'100 grammes tagħlim.

Fil-fatt hawn ta' min jgħid li f'dan id-dokument insibu dan li ġej ukoll:

"Establish the principle and develop a practice whereby disadvantaged low achieving students are assigned well-qualified, capable and committed teachers".

Dan issemma wkoll fid-diskors tal-Ministru.

Issa jien, kif diġa' għidt, għallimt kemm fl-iskejjel sekondarji fiż-żmien meta kienu għadhom ma twaqqfux il-junior lyceums, għallimt fil-junior lyceums u dan l-aħħar għallimt ukoll fi skejjel primarji.

Pero' hawn irrid ngħid li s- sodisfazzjon kbir li kelli fil-ħajja ta' għalliema kien meta rnexxieli ngħallem tfajla ta' 15-il sena - dan kien fl-1977 jew fl-1978 - tikteb l- indirizz tagħha.

Lil din it-tfajla jien kont ngħallimha l-home economics, jiġifieri ma kontx il-form teacher tagħha u lanqas kont ngħallimha l-Ingliż jew il-Malti, u l-ikbar sodisfazzjon ta' din it-tfajla kien meta ndunat li saret taf tikteb l-indirizz għax meta qabel kienu jistaqsuha l-address din kienet tirrispondi li ma tafx fejn toqgħod.

Dan qed ngħidu mhux b'esaġerazzjoni.

Kultant wieħed jieħu s-sodisfazzjon tiegħu minn kemm it- tfal jgħaddu minn GCEs jew minn kemm jgħaddu għall-junior lyceum.

Naturalment dan huwa ta' sodisfazzjon ukoll speċjalment wara x-xogħol li tkun għamilt matul sena sħiħa, pero' s-sodisfazzjon tista' tieħdu anke minn affarijiet bħal dawn li għadna kif semmejt.

L-edukazzjoni ma tistax tiġi compartmentalised; jekk jien ngħallem l-Ingliż, per eżempju, ma nistax ngħid li jien ngħallem Ingliż biss.

Fi skejjel primarji dan huwa iktar faċli għaliex l-għalliema tkun qegħda mat-tfal il-ġurnata kollha u allura ssir tafhom iktar pero' fl-iskejjel sekondarji s-suġġetti forsi huma iktar compartmentalised u riġidi.

Madam Speaker, nixtieq li kieku nkompli nitkellem fuq dan is-suġġett pero' qed nara li wasal il-ħin biex intemm id- diskors tiegħi.

Qabel nispiċċa nixtieq insemmi l-curriculum development u r- relazzjonijiet bejn il-kap ta' l-iskola, l-għalliema u l-ġenituri fit- tagħlim tal-lingwi.

Huwa ta' awgurju tajjeb li dawn l-affarijiet jissemmew għax ifisser li fil-prinċipju hemm bażi ta' qbil bejn dak li kien qed jiġi propost mill-kumitat konsultattiv li kien waqqaf l-ex-Ministru Michael Falzon u dak li qed jiġi suġġerit mill-Ministru Bartolo.

Dan suppost jawgura wkoll biex ma jkunx hemm skossi.

Madam Speaker, f'ġieħ is-sewwa u t-trasparenza - li tant saru kliem komuni - ejjew nirrikonoxxu l-minjiera ta' rakkmandazzjonijiet li nsibu f'dan id-dokument u ma nitfgħuhx fuq xkaffa, kif qal tajjeb il-Ministru fir- rigward tar-riċerki li għandna.

(Interruzzjonijiet) L-ex-Ministru Falzon ma tefgħux fuq l-ixkaffa għax dwaru kienet għadha se ssir il-konferenza nazzjonali.

Ir-rakkmandazzjonijiet ta' dan id-dokument ma kenux intenzjonati biex jiġu implimentati imma kellhom ikunu l-bażi għal konferenza nazzjonali.

Jekk dan id-dokument fih rakkmandazzjonijiet tajbin allura għandna nużawhom.

Jien inħeġġeġ biex il-konferenza nazzjonali issir għax minnha joħroġ ħafna ġid, mhux għalija jew għall-Ministru, imma għaż- żgħażagħ tagħna.

Jien nemmen li din il-konferenza nazzjonali għandha tissejjaħ mill-iktar fis possibbli biex issir diskussjoni wiesgħa u fonda minn dawk kollha li għandhom interess fl-edukazzjoni ta' pajjiżna.

Jien nagħlaq bl-istess kliem tal-Ministru, jiġifieri biex b'dak li nagħmlu ntejbu l-futur tat-tfal u ż-żgħażagħ tagħna.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Alex Sceberras Trigona.

ONOR.

ALEX SCEBERRAS TRIGONA: Madam Speaker, jien ma kontx se nitkellem fuq dan is-suġġett għax mhux soltu nitkellem fuqu imma jien xtaqt nara ftit kemm din il-kummissjoni se tkun tista' tqabbel u tanalizza x-xogħol li qed isir barra minn Malta ma' dak li qiegħed isir hawn Malta.

F'liema sens qed ngħidu dan?

Għalkemm ċerti patterns li hemm barra minn Malta mhux bilfors se jiġu segwiti hawn Malta pero' t-tests li jintużaw barra huma interessanti għax jgħinuna nifhmu iktar jekk il-flus li qegħdin jintnefqu sena wara l-oħra fuq l-edukazzjoni humiex qegħdin jipproduċu almenu r- riżultat mininu mixtieq miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Ħalliha li jista' jkun li naħa tal-Kamra tixtieq maximum ta' ċertu livell u n-naħa l-oħra tal- Kamra tiddefinixxi l-maximum f'livell ieħor pero' jien naħseb li huwa importanti li jkun hawn qbil nazzjonali dwar il-minimum standard għall- edukazzjoni fil-pajjiż.

Dan għaliex inkella aħna se nkunu f'sitwazzjoni fejn lanqas il-ġenituri, li forsi ma tantx għandhom possibilitajiet li jsegwu sew lit-tfal fil-kors ta' l-istudji tagħhom, ma jkunu jistgħu jaraw, iqisu u jkejlu jekk it-tfal tagħhom humiex qegħdin jilħqu l-istandards li jmisshom jilħqu.

Madam Speaker, jiena naħseb li dan kollu jwassal sabiex din il- Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni li qiegħda tiġi proposta b'din il- mozzjoni tkun tista' tiddefinixxi dawn l-istandards b'mod iktar oġġettiv u kważi kważi b'mod 'l hinn mill-politika partiġjana - ħobbha jew għobodha, din tibqa' tinfesta liż-żewġ naħat tal-Kamra u lis-sostenituri tan-naħat rispettivi - kif fil-fatt għamilna f'din il-Kamra għall-fini tal-kontijiet pubbliċi bit-twaqqif ta' l-Awditur Ġenerali b'mod 'il hinn mill-ġlieda partiġjana.

Dan għalija huwa improvement qawwi ħafna għall-pajjiż, kemm bit-twaqqif u bl-entrenchment fil-Kostituzzjoni ta' l-Awditur Ġenerali kif ukoll bit-twaqqif ta' Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni b'appointees miż-żewġ naħat tal-Kamra għax b'hekk dawn se jkunu qegħdin jaraw tassew l- interess nazzjonali 'l hinn mill-brackets li jkollu gvern.

Dan għaliex jista' jkun li gvern aktar ikun qiegħed iħares lejn x'jista' jwettaq fil- perijodu leġislattiv ta' ħames snin biex b'hekk jipprova jegħleb ir-records ta' gvern preċedenti f'ċerti oqsma u allura fl-istess ħin forsi ma jagħtix daqstant importanza lil ċerti oqsma oħra.

Għalkemm it-tellieqa politika hija tajba għax min-naħa toħloq ċerta dinamiċita' min-naħa l-oħra din għandha ċerti costs li wieħed ma jistax jittraskurahom.

Għalhekk il- Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni se jkollha l-benefiċċju li ma taqax f'dawn it-traps tal-politiċi.

Min-naħa l-oħra pero' huwa veru li din mhux se jkollha dak id-dinamiżmu li s-soltu ssib fil-politiċi, li forsi jħobbu juniversalizzaw wisq l-espressjoni tal-ħsebijiet tagħhom, imma mbagħad inti ma jistax ikollok fl-istess waqt dawn iż-żewġ affarijiet fl- istess istituzzjoni.

GĦalhekk tajjeb li jkun hawn istituzzjoni bħal din li se tkun separata mill-istituzzjoni tal-gvern u li se tagħmel rapporti annwali lil din il-Kamra sabiex iż-żewġ naħat ikunu jistgħu janalizzaw, jiflu u jiddiskutu dawn ir-rapporti.

Fil-fehma tiegħi l-istandards se jkunu l-akbar prodott li jistgħu jagħmlu l-membri ta' din il-kummissjoni nazzjonali.

Qed ngħid dan għaliex jiena għallinqas m'iniex nippretendi li din il-kummissjoni tiġi tgħidli li skola partikolari, fir-raħal numru 22 ta' Malta, qiegħed jiġri hekk, hekk u hekk għax ma nafx kemm dan se jkun fil-kompetenza ta' din il-kummissjoni nazzjonali.

Lanqas ma naf jekk din il-kummissjoni tgħarbilx u tipproċessax hi ċertu tip ta' rapporti jew inkella tgħaddihomx lill-ministeru ta' l- edukazzjoni u kultura nazzjonali biex bħala l-ministeru kompetenti jkun jista' jieħu ħsieb il-complaint speċifiku ta' dak ir-raħal partikolari.

Jiena li nistenna mill-kummissjoni nazzjonali huwa li l-ewwel tibda tiċċekkja u tipprova toħroġ pattern ta' standards li qegħdin jiġu osservati fl-iskejjel u mbagħad tqabbel dak li jirnexxielha tosserva ma' dak li fl- idea tagħha jrid isir għat-titjib tal-livell ta' l-edukazzjoni.

Jiddispjaċini ngħid li f'ħafna setturi l-livelli proprji m'humiex definiti għajr bil-grades ta' l-eżamijiet.

U huwa hawnhekk fejn il-kummissjoni tista' tibda titkellem fuq livelli nazzjonali ta' edukazzjoni li jagħmlu aktar ġieħ lil Malta, liċ-ċittadini tagħha u lit-tfal tagħhom.

Jiġifieri jekk il-kummissjoni tkun tista' - u fil-fehma tiegħi hekk għandha tagħmel - tosserva aktar bir-reqqa l-patterns ta' l-edukazzjoni kif qed tingħata u l- patterns tar-reception ta' edukazzjoni u l-pattern tal-livell milħuq fil- pajjiż u mbagħad tikkummenta fuq dak il-pattern li joħroġ u fl-istess ħin tindika kif dan jista' jiġi mtejjeb, allura bl-annual report ta' din il- kummissjoni dan il-Parlament veru se jibda jkollu input ta' ċertu valur għax lkoll kemm aħna mbagħad inkunu nistgħu nmeru, naqblu, nikkorroboraw, nikkonformaw u nemendaw dawn l-osservazzjonijiet li tkun għamlet din il- kummissjoni fuq l-iskejjel li hemm imxerdin ma' l-irħula u l-ibliet kollha.

GĦaldaqstant imbagħad inkunu nistgħu nitkellmu fuq dak il-gap li dwaru l- kummissjoni tkun qiegħda tirrikkmanda li jsir titjib billi naraw jekk dak il-gap huwiex reali u jekk ikunx realistiku u fattibbli li jitjieb fid-dawl tal-parametri tal-budget ta' dan il-pajjiż u fid-dawl tar-riżosi umani li huma mpjegati f'dan id-dipartiment.

Jien naħseb li b'dan il-mod jista' jkollna dibattitu tassew informat u li jagħti direzzjoni ta' politika nazzjonali fil-qasam ta' l-edukazzoni.

Dan kollu se jgħolli l-livell ta' dan il-Parlament kif ukoll għandu jgħolli l-livell ta' l-edukazzjoni u allura dan għandu jsib l-appoġġ taż-żewġ naħat tal-Kamra.

Meta wieħed jgħid dawn l-affarijiet daqstant sbieħ, mill-banda l-oħra daqstant ieħor huma ta' dieqa l-problemi li għadha tipproduċi s-sistema edukattiva tagħna.

L-illiteracy u anke nuqqas ta' numeracy huma l-problemi li l-aktar li għadni nara ma' wiċċi.

Għalkemm l-illiteracy semmejtha f'diversi okkażjonijiet kemm f'dan il-Parlament u anke f'ta' qabel, l-aktar li rajtha tiżdied kien matul dawn l-aħħar sebgħa jew tmien snin.

Naħseb li din hija problema nazzjonali li, fil-fehma tiegħi, din il-kummissjoni għandha tagħti attenzjoni ewlenija għaliha għax huwa ta' għajb għal pajjiż li għandu sistema ta' compulsory education, fejn wieħed jagħmel 12-il sena jsaħħan il-bank ta' l-iskola tal-gvern, li jinvolvu ħlas għall-bini, għat- teachers u għall-kotba biex imbagħad joħroġ minn hemm u jkun għadu ma jafx jikteb!

Mingħand ċerti studjużi tisma' li bħala illitterati hemm persentaġġi ta' 12% jew 18% u possibbilment anke ta' aktar minn 20% jekk tgħodd lil dawk li jafu biss jiktbu isimhom u kunjomhom għall-firma imma mbagħad m'humiex kapaċi jaqraw gazzetta u lanqas huma kapaċi jiktbu ittra lil min jiġi minnhom barra minn Malta u allura dawn ikunu jridu jqabbdu lil xi ħadd ieħor biex jiktibilhom.

Il-problema tkompli tikber meta tara li dawn għadhom ta' l-eta' ta' 25 sena jew ta' 30 sena.

Kieku jiġi wieħed ta' 80 sena li fi żmienu ma kienx hawn cumpulsory education m'hemmx x'tagħmel għax dan ma kellux l-opportunita' li jmur l-iskola u allura tifihmha li dan forsi kulma jaf hu li jiffirma ismu fuq xi dokument uffiċjali.

Fil- prattika notarili nara żgħażagħ li jiġu jistaqsuni x'jagħmlu għax ma jafux jiktbu ismimhom għax billi ma jkunux għadhom ipprattikati bħall-anzjani ma jgħidulekx li huma jagħmlu salib biss u allura lanqas dik il-fall-back ma hija immediately available għalihom.

Meta tara dan bir-raġun li tibda tinkwieta.

Għandna sistema ta' edukazzjoni li qed tipproduċi lil dawn iż- żgħażagħ li għalkemm suppost jafu jaqraw u jiktbu kif ukoll mgħallma ħafna suġġetti oħrajn - veru li forsi ftit mis-suġġetti huma fancy - lanqas il- basies ma jafu għax numru minnhom m'humiex kapaċi la jiktbu, la jaqraw u lanqas jipproċessaw in-numri.

Jekk din il-Kummissjoni Nazzjonali għall- Edukazzjoni se tiffoka biss fuq it-tip tal-piramida allura din tkun qiegħda tinsa li biex tasal fit-tip tal-piramida trid tibda mill-bażi l-wiesgħa li kulma jmur qiegħda tidjieq.

Jien nispera li dan mhux qed isir għal xi interess monopolistiku u oligopolistiku, jiġifieri biex grupp żgħir jibqa' jirrenja billi ma jkollux kompetizzjoni minn isfel.

Jien nittama li ma jkunx hemm dawn it-tip ta' motivazzjonijiet daqshekk ulterjuri.

Imma jekk wieħed janalizza il-flow tal-ġenerazzjonijiet wieħed jara li l-iskejjel primarji mhux kollha qegħdin jipproduċu literacy u numeracy kif suppost u dan huwa ta' inkwiet għalina għax dan m'huwiex biss xi każ ta' drop-out jew ta' xi wieħed naqra skumnikat jew ta' wieħed li ma jridx jitgħallem, imma qed ikun hemm numru konsiderevoli u allura dan jeħtieġ jiġi tackled sew.

Meta wieħed jgħid dan bilfors irid jissottolinea l-importanza li task force għal-literacy kemm jista' jkun malajr għandha tippreżenta lil din il- kummissjoni rapport analitiku sabiex din il-Kamra jkollha informazzjoni aktar preċiża u mhux tibqa' tiddependi fuq figuri li jkun ħareġ xi soċjologu jew xi riċerkatur li kultant lanqas jaqblu bejniethom.

Għandna bżonn ta' figuri aktar ċari li juruna x'inhi s-sitwazzjoni reali.

Madam Speaker, naħseb tajjeb li wieħed iqabbel dak li jista' joħroġ mir- riċerka tagħna ma' dak li qiegħed joħroġ sena wara sena - issa waslu fit- tielet sena - l-international mathematics and science study, liema studju jqabbel it-training li jsir ġo l-iskejjel primarji ta' diversi pajjiżi.

Li jinteressana hawnhekk m'huwiex eżattament ir-riżultat ta' x'sabu f'Singapore, fl-Istati Uniti ta' l-Amerka, fl-Ingilterra, fil-Kanada u fil- Ġappun, imma l-metodu ta' kif ikejlu.

Dak jinteressana fis-sens li aħna għandna nibdew nużaw l-istess tip ta' kejl ħalli meta mbagħad niġu biex inqabblu malajr inkunu nistgħu naslu għal ċerti konklużjonijiet.

Pero' meta wieħed qed jgħid dan mal-ewwel irid iżid li l-istatistika ta' dawn l- eżerċizzji mhux bilfors tirrifletti li jekk ikun hemm numru inqas allura l- livell huwa inqas jew jekk l-istatistika tipproduċi persentaġġ kbir mhux bilfors il-livell ikun ogħla.

Fil-fatt, dan il-punt iqajjem ħafna kontroversji fil-livell ta' teorija ta' l-edukaturi.

Madam Speaker, issa ħalli nibda nsemmi ftit minn dawn il-kriterji.

Per eżempju, dwar jekk klassi tal-primarja għandhiex tkun kbira jew żgħira u jekk it-tfal għandhomx jaħdmu aktar bħala grupp jew inkella individwalment hemm dibattitu sħiħ għaddej.

Hemm min jgħidlek li fih aktar valur li t-tfal jaħdmu kollha bħala grupp peress li b'hekk jagħmlu ċertu kuraġġ wieħed lill-ieħor, iżda min-naħa l-oħra hemm dawk li jemmnu li t- tfal għandhom jaħdmu individwalment u b'hekk jingħataw aktar attenzjoni individwali mit-teacher, pero' din ta' l-aħħar fiha d-drawback li dak it- tifel - jew tifla - iħoss wisq ruħu espost quddiem it-teacher u jispiċċa biex ma jkunx jista' jagħti l-aħjar tiegħu.

Pero' tajjeb li naraw li skond dan ir-rapport, per eżempju, ġewwa Scotland l-average class size hija ta' 26, filwaqt li fil-Ġappun u f'Singapore l-average class size hija bejn 32 u 39.

Minkejja li s-soltu ngħidu li l-Ġappuniżi għandhom sistema edukattiva tajba, l-average class size hija ta' madwar 40 u mhijiex bħas- sistema Anglo-Sassona, li fuqha jimxu l-Ingilterra, l-Iskozja u l-Istati Uniti ta' l-Amerka, fejn l-average class size hi ta' 28, 26 u 24 rispettivament.

Madam Speaker, jien naħseb li jkun tajjeb li nħarsu ftit lejn is-sitwazzjoni ta' l-iskejjel primarji tagħna biex imbagħad il- Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni tkun tista' tagħtina mhux biss l- istatistika imma wkoll il-value judgement tagħha.

Kif kont qed ngħid, hemm teoriji differenti dwar jekk kejl inqas għandux jiġi nterpretat f'livell inqas jew jekk kejl ogħla għandux jiġi interpretat awtomatikament f'livell ogħla u a case in point huwa fuq l-average class size.

L-istess ħaġa ngħid rigward il-kwestjoni ta' kemm għalliema jagħtu homework lit-tfal.

Issib ġenituri li jgergru għax lit-tfal ikunu qegħdin jagħtuhom ħafna homework għax jgħidulek li dan qed iġenninhom, filwaqt li ssib ġenituri oħrajn li jgergru għax it-teacher hija rieqda u homework tagħtihom darba kull tliet ġimgħat.

Naħseb li l-ewwel kontribuzzjoni oġġettiva ta' din il-kummissjoni trid tkun il-ġbir ta' l-istatistika ta' x'qiegħed jiġri fuq l-għoti tal-homework.

Jien naħseb li tajjeb nkunu nafu x'qiegħed isir fl-iskejjel primarji tal-gvern, tal-privat u tal-knisja.

X'inhi t-trend bħala actual fact?

M'għandniex niġbru x'qegħdin jgħidu d- diretturi tad-dipartimenti meta naraw li minkejja li joħorġu direttiva li jagħtu aktar homework, meta mbagħad tinżel fil-livell issib li fil-fatt m'humiex qegħdin jagħtu homework.

Hawnhekk irridu nerġgħu nirrevedu l- value judgement għax hawn min jgħidlek li ma tistax tifqa' lil dak li jkun b'ħafna homework peress li student għandu limitu kemm jista' jassorbi u kemm jista' jagħmel siegħat twal ta' homework wara homework.

Mill-banda l- oħra hemm min jgħidlek li lill-istudent għandek tħallih josserva s- soċjeta', jgħix il-ħajja tiegħu u tagħtih homework mill-inqas għax b'hekk dan jikber bħala ċittadin sod mhux bħal dak li jkun tgħallem bl-amment u jirrepeti l-affarijiet bħal pappagall.

Naturalment għal kull waħda minn dawn iż-żewġ teoriji hemm il-converse u l-intermediate stages għax filwaqt li wieħed jgħidlek li għandu jsir ħafna homework u li student m'għandekx ittellfu ċ-ċans li jkun jaf it-tagħrif u l-informazzjoni kollha li akkumulat fid-dinja u li fuq kollox l-iskejjel qegħdin hemm biex jgħaddu dak it-tagħrif kollu, imbagħad hemm l-ieħor li jgħidlek li dan il-ħafna homework huwa kollu ħela ta' żmien.

Meta wieħed jara kemm pajjiżi oħra jagħtu homework lill-istudenti jsib li fl-Ungerija jingħata 100% homework, jiġifieri lill-istudenti jagħtuhom il-homework il-ġimgħa kollha, u fl- Olanda jingħata 15% homework f'ġimgħa sħiħa.

Ta' min isemmi wkoll li fi Scotland jingħata 59% homework, fil-United States jingħata 94% homework u fl-Ingilterra jingħata 47% homework, liema persentaġġ huwa wieħed baxx ħafna.

Fil-fatt, dan kien punt ta' gwerra matul id-dibattitu politiku dwar l-edukazzjoni fl-Ingilterra għax hawn ta' min jgħid li fi żmien il- Konservattivi kien hemm it-trend fl-Ingilterra li l-istudenti jitħallew bi ftit homework filwaqt li l-Labour Party kien reġa' beda jenfasizza li għandu jingħata iktar homework.

Il-Labour Party rabat din il-kwestjoni mal- literacy task force li qalet li permezz tal-homework seta' faċilment jiġi ċċekkjat jekk dak li jiġi mgħallem fl-iskejjel hux fil-fatt qed jiġi assorbit mill-istudenti.

Madam Speaker, huwa interessanti wkoll li wieħed isemmi statistika oħra ta' dawk l-istudenti li jitħallew jużaw il-calculators fl-iskejjel.

Ċerti teachers qed iġibu l-argument li llum il-ġurnata dawn f'ħajjithom dejjem se jkollhom calculator available meta jridu jagħmlu kalkolu u barra minn hekk bi ftit soldi wieħed illum jixtri calculator.

Imma mbagħad min-naħa l- oħra hemm teachers tal-maths li qed jgħidu li jekk student ma jkissirx moħħu fil-kalkoli qatt m'hu se jifhem kif taħdem l-aritmetika u allura iktar u iktar mhux se jifhem aspetti ogħla tal-matematika.

Hawn ta' min jgħid li minn studju li sar mit-Third International Study on Science and Mathematics irriżulta li, per eżempju, f'Singapore u fil-Ġappun l-istudenti jitħallew jużaw il-calculator darba fil-ġimgħa biss imma mbagħad min-naħa l- oħra f'postijiet bħall-Ingilterra l-istudenti jitħallew jużaw il-calculator 53% ta' ġimgħa.

Dawn it-tip ta' figuri qanqlu ċerta kritika min-naħa Laburista fl-Ingilterra għax dan l-istudju wera ċertu għażż min-naħa tat- teachers li minflok m'huma qed jgħallmu lill-istudenti eżattament x'inhi l- aritmetika bażika qed iderruhom jaħdmu bil-calculators biex jiffrankaw ix- xogħol bl-iskuża li la jikbru dejjem se jsibu l-calculators available.

Madam Speaker, tgħid x'se tkun l-opinjoni tal-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni fuq dan ir-rigward?

Dan huwa importanti li nkunu nafuh ħalli dan il-Parlament ikun jista' jiddibatti anke mill-esperjenza kollettiva tal-ħafna kostitwenti tagħna li ġieli jkellmuna fuq dan is- suġġett.

B'dan il-mod aħna nkunu nistgħu nifformulaw l-impressjonijiet tagħna biex jekk ma naqblux ma' l-istatistika li toħroġ inkunu f'pożizzjoni li nikkoreġuha jew għallinqas nistaqsu bl-iktar mod inkwiżittiv fuq x'hiex ġew ibbażati dawn l-istatistiċi.

Għalhekk qed nitlob li dan ix-xogħol ta' ġbir ta' statistika jsir b'mod iktar xjentifiku u b'mod aktar analitiku billi jingħataw value judgements skond it-teoriji preżenti dwar id-diversi tipi ta' kejl li hemm għaliex ma jistax ikun li lill-kummissjoni taqbad u tgħidilna dogmatikament li dan it-tip ta' kejl jista' jiġi nterpretat biss b'dan il-mod.

Aħna li nippretendu mill-kummissjoni huwa interpretazzjoni ta' skejjel u ta' teoriji differenti dwar dan il-kejl differenti sabiex imbagħad mhux il-kummissjoni finalment taqtagħha dwar dan is-suġġett imma jkun dan il-Parlament kemm bl-esperjenza li għandu mingħand dawk in-nies kollha li niltaqgħu magħhom kif ukoll bl-input dirett tiegħu f'dak li jkun qiegħed jiġi mressaq quddiemu.

Madam Speaker, l-istess ħaġa tapplika għal kemm-il lezzjoni għandu jkun hemm fil-ġimgħa.

Hemm ħafna teoriji li lit-fal ma tistax tgħabbihom b'ħafna ħin bil-qiegħda jagħmlu l-lezzjonijiet akkademiċi imma trid tagħtihom iktar ċans għal ħajja sportiva, għal ħin qalb in-natura u li tħallihom jiġru ftit 'l hawn u 'l hemm.

Meta wieħed jara dan isib li pajjiż ivarja minn ieħor.

Fil-fatt hemm l-extremes ta' Norway u l-Ġappun li għandhom il-grades ta' 3 u 3.7 hours per week lesson time, li huwa baxx ħafna, meta mbagħad nafu bis-suċċess li hemm fl-iskejjel kemm tan-Norveġja kif ukoll tal-Ġappun.

Mill-banda l-oħra meta tara li fl-Ingilterra għandhom 4.6, li hu għoli u li minkejja dan l-edukazzjoni waqgħet lura, tibda titħasseb kemm fil-fatt ix-sheer lesson time huwa mportanti.

Ta' min jappella lill-kummissjoni sabiex tanalizza kif inhu l-andament ta' l- iskejjel tagħna f'dan ir-rigward għaliex hawn skejjel li qegħdin inaqqsu l- enfasi fuq il-lezzjonijiet u jsaħħu l-enfasi fuq attivitatjiet extra kurrikulari bħal, palk u affarijiet oħra.

X'inhu l-aħjar f'dan ir-rigward narawh biss meta jkollna l-istatisitika ta' x'qed jiġri fil-pajjiż u l- value judgement tal-kummissjoni msejjjes fuq dik l-istatistika kkombinata wkoll mar-riżultati ulterjuri li jġibu l-istudenti ta' skejjel differenti kif ukoll billi jittieħdu anke l-eżamijiet bħala kejl ieħor basta dan ma jkunx kejl dommatiku, esklużiv u tassattiv.

Madam Speaker, hemm ukoll l-argument li ressaqt iktar kmieni dwar jekk it- teacher għandiex tgħallem individwi jew inkella l-klassi sħiħa kollha kemm hi.

Minn dan l-istudju li qed nikkwota għandna l-estrem ta' l-Ingilterra u Scotland fejn it-teacher ftit li xejn tgħallem lill-klassi kollha kemm hi tant li fl-Ingilterra din il-figura tammonta għal 11% u fi Scotland din tammonta għal 3%, imma mbagħad min-naħa l-oħra issib li t-teachers jgħallmu lill-individwu 55% fl-Ingilterra u 44% fi Scotland.

Pero' dan jidher li dan għadu m'huwiex biżżejjed għax imbagħad insibu, per eżempju, li fl- Istati Uniti din l-istatistika tlaħħaq il-55%, fin-Norveġja tlaħħaq il- figura ta' 77% u fl-Ungerija tlaħħaq il-figura ta' 78%.

GĦalhekk meta wieħed jara dawn il-kuntrasti jkun tajjeb jekk wieħed jara wkoll x'qed jiġri f'pajjiżna.

Madam Speaker, jien personalment għadni ma rajtx statistika dwar il-metodi differenti ta' kif isir it-tagħlim f'Malta u naħseb li dawn il-metodi ta' teaching iridu jiġu assessjati sew mill- kummissjoni li fi ħdanha se jkollha diversi nies li jaħdmu f'dan il-qasam.

Ħaġa oħra li wieħed tajjeb jara huwa l-metodi differenti ta' kif l- iskola nnifisha tqis ir-riżultat aħħari tagħha għax, per eżempju, ċerti skejjel jgħidu li l-fatt li l-istudenti fl-eżamijiet iġibu grades għoljin m'għandux valur għoli għax huma jagħtu all round certificate dwar jekk l- istudenti humiex jipparteċipaw b'mod attiv fl-attivitajiet sportivi, fid- drama u fit-teatru, fil-projects, kif ukoll dwar kemm għandhom ħbieb u dwar kemm jgħinu lill-istudenti sħabhom.

GĦalhekk hawn insibu kuntrast ma' dik l-iskola li tkejjel il-livell ta' l-istudenti tagħha skond ir-riżultat ta' l-eżamijiet biss.

Ikun tajjeb jekk din il-kummissjoni tkun tista' tiddistingwielna bejn dik l-iskola li tagħti l-points għall-extra curricular activities u bejn dik l-iskola li tagħti l-points biss fuq il- marki li l-istudenti jġibu fl-eżamijiet.

Il-Kummissjoni Nazzjonali għall- Edukazzjoni għandha tispira lil dan il-Parlament bit-teoriji differenti li hemm fuq dawn iż-żewġ schools of thought ħalli dan ikun f'sitwazzjoni li jiġġudika aħjar is-sitwazzjoni lokali.

Madam Speaker, din il-kummissjoni se jkollha wkoll it-task dwar l- awditjar soċjali.

Jien naħseb li din il-kummissjoni għandha tibni t-tests tagħha billi tanalizza dan il-kejl flimkien ma' oħrajn u mbagħad tagħmel linkage bejn dawn it-tests u bejn l-utilita' aħħarija ta' l-edukazzjoni as a whole.

Fl-opinjoni tiegħi b'hekk biss nistgħu nibdew infasslu kriterji ta' awditjar soċjali għaliex jekk ma jkollniex dak il-qafas li kont qed niddiskrivi fl-ewwel parti ta' l-intervent tiegħi ma nkunux nistgħu naslu għall-macro criteria.

S'issa kont qiegħed insemmi dawk li nistgħu nsejħulhom il-micro criteria ta' l-awditjar ta' dak li jkun għaddej ġewwa l- iskejjel.

Imma meta inti tibda tgħaqqad ir-relazzjoni tal-prodott li qed joħroġ mill-iskejjel tagħna ma' l-andament ġenerali fil-pajjiż, jiġifieri mall-bżonnijiet ta' l-industrija, mall-bżonnijiet fuq il-post tax-xogħol u ma' l-iżvilupp kulturali - dawn fil-fatt huma macro criteria u mhux iktar micro criteria - biex tkun tista' tasal għal-livell ta' kwantifikazzjoni xjentifika, jew kważi xjentifika, allura bilfors irid ikollok il-components ta' micro criteria li kont qed nispjega fl-ewwel parti tad-diskors tiegħi.

Naturalment aħna nilqgħu b'ħafna entużjażmu l-punt numru 4 ta' l-għanijiet tal-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni fejn qed ngħidu li din għandha tagħmel awditjar soċjali regolari dwar kif ikunu qegħdin jitmexxew u jingħataw is-servizzi edukattivi.

Ovvjament ma jistax ikun hemm biss awditjar ta' kif qed jitmexxew u jingħataw is-servizzi edukattivi imma jrid ikun hemm ukoll awditjar ta' kif qegħdin jiġu riċevuti dawn is-servizzi edukattiv.

Meta ngħid "riċevuti" fil-livell macro ma nifhimx biss mill- istudenti imma anke mill-postijiet tax-xogħol, jiġifieri x'inhuma l- kummenti ta' l-employers dwar it-tip ta' personnel li qegħdin isibu biex jimpjegaw u x'inhuma l-kummenti ta' min huwa fil-qasam kulturali li min- naħa tiegħu jista' jiġġudika l-livell ta' l-istudenti tagħna mill-punto di vista kulturali.

Allura s-social auditing ma jkunx biss skond il-mission statement, biex ngħid hekk, li jkun hemm ta' kull sena fil-budget fir- rigward tad-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni għax dan huwa social auditing par excellence fis-sens li qed nivvotaw tant miljuni ta' flus u qed ikollna tant li qegħdin jgħaddu mill-O-levels.

F'dan il-każ se ngħidu, per eżempju, li din is-sena għaddew iktar nies mill-O-levels mis-sena l-oħra u allura kważi kważi dak huwa biss financial auditing fejn qegħdin ngħidu straight value for money imma value defined in narrow terms.

B'kuntrast ma' dan, is-social auditing irid jiftaħ naqra iktar minn hekk u ma jistax iqis biss l-eżamijiet imma għandu jqis iktar u iktar ir-relevanza ta' dak li qed jiġi prodott mat-tkomplija tal-ħajja ta' dak l-istudent kif ukoll ma' fejn se jiġi utlizzat it-talent tiegħu.

Sur President, għaldaqstant fis-sistema edukattiva tagħna l-ewwelnett għandu jkun hemm analiżi bejn il-primarja, is-sekondarja u t-terzjarja.

Ilkoll kemm aħna nafu li hemm fault lines fis-sistema u ta' xejn noqogħdu nistaħbew warajhom u ngħidu li dawn il-fault lines ma jeżistux.

Hemm qabża bejn l-iskola primarja u l-iskola sekondarja u hemm qabża oħra bejn l- iskola sekondarja u dik terzjarja.

Bejn il-primarja u s-sekondarja hemm il- bifurcation għall-iskejjel tas-snajja' u allura f'dawn in-nodal points bilfors irid ikollna xi tip ta' analiżi, imqar fl-ewwel round ta' studju li se jkollha din il-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni.

Ladarba din tkun stabiliet xi trid tibqa' teżamina f'dawn in-nodal points aktar 'il quddiem se jkun hemm lista ta' kriterji ma xhiex tqabbel x'qiegħed jiġri fil-qabża bejn il-primarja u s-sekondarja - kemm għal sekondarja akkademika u anke tas-snajja' - u mbagħad mis-sekondarja għall-Universita', jew inkella minn sekondarja għal dawk il-korsijet li qegħdin jiġu aktar tailor made għall-postijiet tax-xogħol.

Imbagħad trid toħroġ mis-sistema edukattiva kollha kemm hi u kien għalhekk li jien hawnhekk kont inżid mhux biss l-awditjar soċjali regolari li hemm f'numru (iv) ta' l-għanijiet, jiġifieri mhux biss il-mod kif qed jitmexxew u jingħataw is-servizzi edukattivi, imma naraw wkoll il-fault line li hemm bejn is-sistema edukattiva u l-livell kulturali tal-pajjiż u l-manpower resource requirements li għandna bżonn.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

ONOR.

JOE CASSAR: Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.

HELENA DALLI (Segretarju Parlamentari għad-Drittijiet tan-Nisa): Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Sceberreas Trigona jkompli jitkellem.

Il-Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

ALEX SCEBERRAS TRIGONA: Nirringrazzja lill-proponent u lis- sekondant u lill-Kamra u nwiegħed li ma ndumx nitkellem wisq fit-tul.

Kont qiegħed niffoka fuq in-numru (iv) mil-lista ta' għanijiet li għandna quddiemna u kont qed nissuġġerixxi li biex l-awditjar soċjali jkun wieħed tassew soċjali - għaliex inkella se nkunu qegħdin nitkellmu biss fuq awditjar soċjali ta' x'qed jiġri fi classroom jew inkella fuq awditjar soċjali ta' x'qiegħed jiġri fl-istaff room tat-teachers - dan ma jistax ikun limitat għal kif qed jitmexxew u jingħataw is-servizzi edukattivi per se imma se jkollhom jiġu mkejla b'measurement rod li hija barra mis-sistema interna.

Għalhekk jien qed nissuġġerixxi li l-manpower resource requirement flimkien mal-livell kulturali tal-pajjiż għandhom ikun kriterji ta' awditjar soċjali għall-fault line bejn is-sistema edukattiva kollha kemm hi u l-ħajja in ġenerali.

Madam Speaker, f'dan ir-rigward imbagħad se jkollna nagħmlu ċerta analisi soċjali dwar l-income ta' ċerti familji u kemm dak l-income ta' dawk il- familji qiegħed jgħinhom inkella kemm qed iservi ta' piż sabiex it-tfal tagħhom ikunu jistgħu jkomplu bil-karriera edukattiva tagħhom.

Allura l- awditjar soċjali bilfors se jkollu jidħol fl-element ta' x'inhu l-income ta' ċerti ġenituri li t-tfal tagħhom qegħdin iġibu riżultati baxxi fl- eżamijiet u x'inhu l-income ta' ġenituri li t-tfal tagħhom qegħdin imorru aħjar f'ċerti extra curricular activities.

Dawn il-patterns se jkollhom joħorġu fl-istudji tal-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni għaliex inkella ma' x'hiex se jiġi marbut l-awditjar soċjali jekk mhux kif qed nissuġerixxi jien, jiġifieri mal-livell kulturali tal-pajjiż, mal-livell ta' manpower resource requirement tal-pajjiż, ma' income distribution fil- familji ta' l-istudenti u ma' x'se jkun l-income distribution ta' l- istudenti li jiggradwaw u joħorġu minn dawn l-iskejjel.

Hawnhekk x'qegħdin ngħidu?

Qegħdin ngħidu li jekk se nkejlu l-aspett soċjali ta' l- edukazzjoni se jkollhom jintużaw it-tests ta' l-income distribution u t- tests tal-manpower resource requirement.

Issa hawnhekk qed nitkellmu kemm fuq l-income distribution tal-ġenituri tat-tfal li jkunu għadhom l-iskola kif ukoll fuq l-income distribution ta' dawk it-tfal li jilħqu u b'hekk jagħti riflessjoni ex-post facto dwar it-tip ta' edukazzjoni li jkunu ħadu.

Ikun żball jekk dan it-tip ta' awditjar soċjali ma jsirx għaliex inkella se nkunu qegħdin naraw biss l-effetti ta' l-edukazzjoni b'mod intern ħafna.

Għalkemm affarijiet bħal, ngħidu aħna, li nibnu aktar skejjel, li nieħdu ħsieb li naraw li t-toilets kollha jkunu jiffunzjonaw, li naraw li l- iskejjel ikunu mbajdin sew u li l-ħġieġ ma jkunx mkisser huma kollha f'lokhom, pero' l-awditjar soċjali għandu jieħu ħsieb l-istudenti bi bżonnijiet speċjali kif ukoll l-istudenti li għandhom ġenituri bi bżonnijiet speċjali u dan għadu mhuwiex il-policy ta' l-edukazzjoni fil- pajjiż.

Madam Speaker, il-ħames punt ta' kejl ta' awditjar soċjali li qed nissuġġerixxi llejla huwa li nkunu nistgħu naraw dawn l-affarijiet iktar fid-dettall għax bħalissa la għandna statistika u lanqas value jugdements fuq l-istatistika.

Meta jkollna quddiemna combination ta' bżonnijiet speċjali, income distribution trends, manpower resource requirements u livell kulturali fil-pajjiż allura mbagħad tassew inkunu nistgħu ngħidu li qegħdin nistabilixxu check list li magħha se nkunu nistgħu ngħidu jekk skond l-awditjar soċjali ta' dak li qiegħed jiġri fis-sistema edukattiva tagħna aħniex, on the whole, sejrin 'l quddiem jew lura.

Dan għaliex, per eżempju, it-tielet kriterju mhux qed jiġi osservat tajjeb biżżejjed?

Madam Speaker, per eżempju hemm aspett ieħor ta' awditjar soċjali li huwa dwar il-lingwa tagħna.

Veru li l-Malti huwa l-lingwa nazzjonali tal-pajjiż imma meta wieħed ma jkunx kapaċi biżżejjed f'dik il-linja, anke fit-tagħlim ta' xi lingwi oħra, qed ikollna ċerti problemi li fil-fatt qed joħolqu speċi ta' cul-de-sac għal min ikun irid ikompli l-karriera tiegħu f'ċerti direzzjonijiet.

Naħseb li dan huwa effett ta' konsegwenza soċjali li jista' jwaqqaf ċerti gruppi ta' studenti milli jilħqu l-ogħla possibbiltajiet fil-karrieri tagħhom minħabba li l-ġenituri tagħhom ma tantx ikunu qegħdin f'pożizzjoni li jgħallmuhom it-tieni lingwa li forsi tant ikollhom bżonnha fil-karriera tagħhom.

Bil-maqlub għandek ukoll min jitgħallem lingwa barranija u ma jkunx qiegħed jitgħallem il-lingwa Maltija b'mod tajjeb biżżejjed li mbagħad jerġa' jinqabad f'cul-de-sac ieħor li ma jkunx jista' jkompli javvanza f'dan il-pajjiż.

Dawn huma aspetti soċjali li jridu jiġu kkonsidrati partikolarment minħabba l-fatt li issa mhijiex aktar kwestjoni bejn il-Malti u l-Ingliż biss imma bit-tisħiħ tal-lingwa Taljana anke dan sar għandu ċerti effetti soċjali li se jkollhom jittieħdu in konsiderazzjoni.

Madam Speaker, minbarra din il-problema tal-lingwa u kif din taffettwa l- aspetti soċjali kemm ta' l-istudenti, kemm tal-ġenituri tagħhom kif ukoll ta' l-istudenti li joħorġu mill-iskola, fl-eżerċizzju ta' awditjar soċjali wieħed irid jelenka wkoll il-manpower resource requirements, l-income distribution patterns tal-ġenituri ta' l-istudenti u l-income distribution patterns ta' l-istudenti meta joħorġu mill-iskola.

Ovvjament hemm ukoll l- aspett - ħobbu jew għobodu jeżisti f'dan il-pajjiż - ta' min huwa minn ċerta parti ta' Malta u ta' min għandu provenjenza minn parti oħra ta' Malta.

Allavolja għandna pajjiż daqshekk żgħir xorta tistgħaġeb kemm hawn snobbiżmu esaġerat li għandu effett soċjali kemm f'dik li hija sistema edukattiva kif ukoll f'dak li huwa potenzjal fil-karriera ta' l-istudenti tagħna.

GĦalhekk jiena nappella sabiex il-Kummissjoni Nazzjonali għall- Edukazzjoni tanalizza l-aspett tan-north u tas-south f'dan il-pajjiż għaliex f'ċerti rħula tas-south ta' Malta hemm ħafna assenteiżmu mill- iskejjel u hemm ħafna taħwid u inċidenti, kważi kriminali, fl-iskejjel.

Minn dan il-Parlament aħna nittamaw li din il-kummissjoni tagħmel awditjar soċjali bl-ikbar reqqa u tagħmel rakkmandazzjonijiet għal soluzzjonijiet potenzjali li man mano twassalhom lid-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni biex dan ikun jista' jieħu ħsieb aktar dawn il-problemi għaliex fil-fehma tiegħi huma problemi soċjali li qed jitfgħu lin-naħa tas-south iktar lura meta mqabbla man-naħa tan-north ta' Malta.

Dan joħroġ mir-riżultati ta' l- eżamijiet u joħroġ ukoll minn ċerti assessments li jagħmlu diversi soċjoloġi.

GĦalhekk huwa importanti li din il-Kummissjoni Nazzjonali għall- Edukazzjoni fir-rapport annwali dwar il-ħidma tagħha lil dan il-Parlament tkun tista' tressaq dan it-tip ta' analisi u rakkmandazzjonijiet.

B'dan ma rridx ngħid li filwaqt li tkun għaddejja bix-xogħol tagħha din il- kummissjoni m'għandhiex twassal il-kummenti tagħha lid-Dipartiment ta' l- Edukazzjoni biex dan ikun jista' jibda jieħu azzjoni mill-ewwel fuq ir- rakkmandazzjonijiet li tagħmillu u mhux toqgħod tistenna li dan ir-rapport annwali l-ewwel jitressaq quddiem dan il-Parlament.

Hawnhekk forsi jibda jkun hawn min jgħid: Jekk id-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni seba' xhur ilu diġa' kellu dan il-kumment mingħand il-kummissjoni nazzjonali għaliex ma ħax il-passi li rrakkmandat l-istess kummissjoni?

Fil-fehma tiegħi huwa hawnhekk fejn wieħed tassew jibda jara kemm il-kummissjoni nazzjonali se jkollha livell verament nazzjonali u rispettabbli.

Hawnhekk se nibdew naraw kemm id-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni se joqgħod għal dak li tirrikkmanda din il-kummissjoni nazzjonali jew inkella jekk ir- rakkmandazzjonijiet ta' din il-kummissjoni nazzjonali humiex se jibqgħu fuq l-ixkaffa.

Sur President, jien nixtieq nagħlaq billi nawgura lil kull membru, partikolarment liċ-chairman, tal-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni, xogħol tajjeb għax fuq din il-kummissjoni ntefgħet mhux biss ir- responsabbilta' biex tagħmel analisi tal-problemi fil-qasam edukattiv imma anke ċ-challenge li joħorġu policies u rakkmandazzjonijiet għal soluzzjonijiet ta' dawn il-problemi li mbagħad aħna nkunu lesti nappoġġaw f'dan il-Parlament ġaladarba dawn ikunu validi u raġonevoli.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, kull diskussjoni dwar l-edukazzjoni tqajjem ċertu interess għaliex tant tolqot nies li kulħadd ikun jixtieq jgħid tiegħu u kulħadd jibda jippretendi li jifhem f'din il-materja.

Jien naħseb li hekk għandu jkun għaliex l-edukazzjoni, fil-forom differenti tagħha, tolqot lil kulħadd, iktar u iktar f'post żgħir bħalma hija l-gżira tagħna fejn m'għandniex riżorsi naturali u l-unika riżors naturali qawwi li għandna huwa r-riżors uman.

L-idea minn dejjem kienet li ninvestu bis-sħiħ f'dan ir-riżors li għandna ladarba m'għandniex minerali imma kulma għandna huma ħafna xemx, baħar u, fuq kollox, ħafna nies.

Jien naħseb li għad-daqs tiegħu pajjiżna huwa l-iktar wieħed dense f'dik li hija popolazzjoni u dan mhux biss fl-Ewropa imma fid-dinja kollha u allura huwa għaqli li ninvestu fl-edukazzjoni.

Quddiemna llum għandna riżoluzzjoni - forsi ftit li xejn tkellimna dwar ir-riżoluzzjoni nnifisha - fejn b'ċerta pompa l-Gvern qed iħabbrilna li jixtieq iwaqqaf Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni.

Il-Gvern qed jgħid ukoll li hawn qed iwettaq wiegħda elettorali oħra tal-Partit fil- Gvern għax fost il-ħafna kummissjonijiet, istituzzjonijiet u awtoritajiet li kien wiegħed li se jwaqqaf hemm il-Kummissjoni Nazzjonali għall- Edukazzjoni.

Hawnhekk dejjem irridu noqogħdu attenti għax jien nistqarr li għandi ċertu xettiċiżmu meta naħsbu jew inkella meta jkollna l- assigurazzjoni li bit-twaqqif ta' bordijiet u ta' kummissjonijiet aħna se nsolvu ħafna mil-problemi.

Mhux qed ngħid li f'ċerti oqsma dawn m'humiex bżonnjużi, imma meta nvaraw affarijiet bħal dawn irridu noqogħdu attenti biex ma nużawx ċertu kliem bombastiku u trijonfalistiku bħalma smajna f'dan id-dibattitu, għaliex dan imbagħad joħloq aspettativi esaġerati li jġibu d- diżappunti jekk xi ħaġa ma tirnexxix u f'qasam bħal dan iċ-ċans li xi affarijiet ma jirnexxux huwa aktar probabbli u allura malajr nispiċċaw biex minflok ma nagħmlu pass 'il quddiem nagħmlu xi żewġ passi lura.

Sur President, l-ewwel osservazzjoni tiegħi hija li jekk inħarsu lejn il- funzjonijiet u l-għanijiet ta' din il-Kummissjoni Nazzjonali għall- Edukazzjoni nsibu li bażikament din għandha l-istess funzjonijiet tal- Kunsill ta' l-Edukazzjoni li diġa' jeżisti taħt l-Att dwar l-Edukazzjoni.

(Interruzzjonijiet) Jien qed ngħid meta tħares lejn il-liġi u lejn il- funzjonijiet.

Il-Ministru qiegħed jgħid: Mur ara!

Billi hemm il-Kunsill dwar l-Edukazzjoni!

(Interruzzjonijiet) Għallinqas bħalissa hawn xi ħadd li qed jisma' u jirrispondi f'dan il-Parlament.

(Interruzzjonijiet) Dinosawru fis-sens li din hija xi ħaġa antika u li mhux qed tiffunzjona!

Dan il-kunsill mhux qed jiffunzjona tajjeb minħabba l-istruttura tiegħu?

Minkejja li l-Ministru ilu responsabbli għal dan il-qasam tmien xhur kulma se jagħmel hu li jwelldilna dan l-iljunfant!

Naħseb li kieku kellna nwelldu illjunfant ma konniex indumu daqskemm qed indumu biex inwelldu din il-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni!

Jekk il-Ministru jidhirlu li l-kunsill mhux qed jiffunzjona tajjeb jew mhux qed jiltaqa' biżżejjed imissu jara x'jagħmel biex dan il-kunsill jiffunzjona tajjeb jew inkella, kif għandu quddiemu l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Edukazzjoni, jbiddel l-istruttura tiegħu u sabiex ikun leali lejn il-programm elettorali tal-partit tiegħu jsejjaħlu Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni.

What's in a name!

Issa kif tgħaddi din ir-riżoluzzjoni jkollna żewġ kummissjonijiet li jagħtu l-pariri, jiġifieri l-kummissjoni msemmija fil-liġi li hija kappeġġata mir-Rettur ta' l-Universita' u l-kummissjoni l-oħra, li hija iktar maħbuba - jista' jkun li din hija iktar maħbuba minħabba n-nies li se jmexxuha - u li se tiġi mwaqqfa b'sempliċi riżoluzzjoni f'dan il-Parlament.

Għalkemm ir-riżoluzzjoni għandha iktar kliem poetiku, sabiħ u mirqum, bażikament din il-kummissjoni għandha l-istess funzjonijiet tal-kunsill għax l-unika ħaġa li hemm differenti u li faċilment setgħet saret b'emenda għall-Att dwar l-Edukazzjoni hija li se jiġi ppreżentat rapport annwali lil din il-Kamra tad-Deputati.

Jien fittixt ukoll l-Abbozz ta' Liġi li ressaq il-Ministru biex jemenda l-Att dwar l-Edukazzjoni u sibt li l-istatut tal- Kunsill ta' l-Edukazzjoni ma emendahx u li dan se jħallih hemmhekk.

Allura issa se jkollna l-Kunsill ta' l-Edukazzjoni u l-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni, jiġifieri dan daqqa se jieħu parir mingħand wieħed u daqqa se jieħu parir mingħand l-ieħor, pero' hija ħaġa naturali li l- Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni li se jwaqqaf il-Ministru se tkun il-favorita.

Artiklu 46 ta' l-Att dwar l-Edukazzjoni - naħseb li dan iddraftjah xi ħadd li jifhem fl-Ingliż! - jgħid hekk:

"There shall be a Council for Education which shall be composed as follows:"

Imbagħad hawn l-istruttura tiegħu.

Wieħed jista' jikkritika l-istruttura tiegħu billi jgħid li hemm ftit jew ħafna nies.

Wara kollox, fil-każ tal- kummissjoni l-ewwel bdejna ngħidu li għandu jkun hemm 16-il membru u mbagħad, bil-magnanimita' ta' l-Onor.

Farrugia, tressqet emenda f'dan ir- rigward u żidna wieħed.

F'subartikolu 46(2) li jitkellem fuq il-funzjonijiet ta' dan il-Kunsill ta' l-Edukazzjoni nsibu li: "The Council for Education shall have the following functions:

(a) to advise the Minister upon any matter connected with education as it may deem appropriate and upon any such matter referrred to it by the Minister;

(b) to prepare plans for the development of education and for the better integration of educational services in Malta and to submit those plans to the Minister for his approval and for implimentation by him.".

Imbagħad għandna funzjoni interessanti ħafna li kull darba li l-Ministru jrid jemenda l-Liġi dwar l-Edukazzjoni bilfors ikollu jitlob il-parir ta' dan il-Kunsill ta' l-Edukazzjoni u jekk ma jagħmilx hekk ma jistax iressaq emenda quddiem il-Parlament għax il-liġi tgħid:

"...to advise the Minister on any proposed amendments to the provisions of this Act or any proposed law repealing this Act".

Jiġifieri din lanqas hi funzjoni tal-Kummissjoni Nazzjonali għall- Edukazzjoni li se titwaqqaf.

Mela issa ħalli naraw x'inhuma l-funzjonijiet tal-Kunsill ta' l-Edukazzjoni u naraw x'inhi d-differenza bejniethom.

Jien nikkonċedi li seta' kien hemm kliem li jlaħħam ftit iktar dawn il- funzjonijiet, pero' ma ninsewx li waħda hija liġi u l-oħra hija riżoluzzjoni.

Ir-riżoluzzjoni tgħid li:

L-għanijiet tal-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni huma li:

(i) tistudja u tiġbor informazzjoni dwar l-edukazzjoni f'Malta;

(ii) flimkien ma' edukaturi, riċerkaturi soċjali, amministraturi, ġenituri, studenti u azjendi kummerċjali u industrijali tidentifika l-ħtiġijiet ta' Malta f'kull qasam ta' l-edukazzjoni u taħriġ fl- isfond ta' l-iżvilupp ekonomiku u soċjali f'Malta;

(iii) tagħmel rakkmandazzjonijiet għall-bidliet li jkun hemm bżonn biex l-edukazzjoni f'Malta tkun waħda effettiva u tiżgura li l- pajjiż ikollu nies bil-ħila meħtieġa għas-soċjeta' u għall- ekonomija moderna tal-futur;

(iv) tagħmel awditjar soċjali regolari dwar kif ikunu qegħdin jitmexxew u jingħataw is-servizzi edukattivi;

(v) tippubblika rapporti dwar ir-riċerka u r-rakkmandazzjonijiet tagħha;

F'dawn il-funzjonijiet hemm xi ħaġa li m'hijiex koperta bil-kliem tal-liġi li twaqqaf il-Kunsill ta' l-Edukazzjoni?

L-unika ħaġa li nikkonċedi hija li l-Kunsill ta' l-Edukazzjoni ma kienx jissottometti rapport lill- Parlament filwaqt li fir-riżoluzzjoni li l-Ministru qed iressaq quddiem din il-Kamra biex titwaqqaf il-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni - li għaliha hemm ivvotati Lm10,000 u mbagħad naraw b'Lm10,000 x'jista' jsir - hemm li jrid jiġi ppreżentat lill-Parlament rapport annwali dwar l- edukazzjoni.

Din tagħti lok għad-diskussjoni barra mill-ambitu tad- dibattitu fuq il-budget dwar l-edukazzjoni, li minnha nnifisha hija xi ħaġa tajba imma li kieku ried jagħmel dan il-Ministru seta' faċilment ressaq emenda għall-Att dwar l-Edukazzjoni.

Għaliex qed inressqu riżoluzzjoni biex inwaqqfu kummissjoni meta l-unika differenza li qed nara hija li fil- Kunsill ta' l-Edukazzjoni l-Ministru hu marbut bil-liġi li l-president tagħha jrid ikun ir-Rettur ta' l-Universita'?

(Interruzzjonijiet) Il- Kunsill ta' l-Edukazzjoni ma jitrattax biss dwar l-Universita' imma dwar kollox.

(Interruzzjonijiet) Allura għidilhom biex jiltaqgħu jew aqbad in- nies li għandek f'din il-lista u daħħalhom fil-Kunsill ta' l-Edukazzjoni.

(Interruzzjonijiet) Issa billi wieħed ikun jismu Kunsill ta' l-Edukazzjoni u l-oħra Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni mhux l-istess funzjonijiet se jkollhom!

Mela allura dak li qed nagħmlu llum se jiġi eżerċizzju ta' pubbliċita'!

Pero' jekk hawn xi ħadd li jista' jagħmel pubbliċita' fuq l-edukazzjoni hija proprju din in-naħa imma din forsi niġi għaliha aktar tard.

Jien ma nixtieqx nippolitiċizza żżejjed il-kwestjoni ta' l-edukazzjoni imma meta tara l-ismijiet ta' ċerti nies li tant kienu favur ċerti riformi utilitarji u li dak iż-żmien kienu jissemmew kemm fl- Universita' u kemm f'oqsma oħra ta' l-edukazzjoni allura bilfors imbagħad tgħaddi ċerti kummenti.

Li rrid ngħid jien huwa li malli tgħaddi din il- mozzjoni inti se jkollok żewġ kunsilli.

(Interruzzjonijiet) Mela ħassarha jekk ma teżistix!

Intom għadkom kemm ippubblikajtu l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Edukazzjoni li permezz tiegħu minbarra l-Ombudsman "il-kbir" se jkollna ombudsman "iż-żgħir" ta' l-Universita'.

Aħna nieħdu gost li issa dan il- Gvern qed jimxi fuq il-passi tal-Gvern preċedenti għax għalkemm meta qabel kien fil-poter ma kienx waqqaf l-Ombudsman milli jidher issa se jagħmel ombudsman għal diversi affarijiet.

Naturalment dawn l-affarijiet jistgħu jaqgħu kollha taħt l-Uffiċċju ta' l-Ombudsman imma din hija xi ħaġa li jien ma nistax nikkritikaha.

Permezz tal-liġi li tirrigwarda l-Ombudsman illum għandna l-poter li wieħed ikun uffiċjal ta' l-Ombudsman fl-Universita' u jekk se tiġi proposta emenda ta' dan it-tip jien mhux se nsib oġġezzjoni għax ma nħossx xejn ħażin fiha.

Sur President, jekk wieħed jinnota qed jiġi emendat Artiklu 29 ta' l-Att dwar l-Edukazzjoni, qed jiġu emendati wkoll dawk l-artikli dwar il-finanzi u r-rapporti annwali ta' l-Universita, qed jiġi propost l-ombudsman ta' l- Universita' u qed jissemma l-mod li bih għandhom jinħatru l-pro-retturi u l- membri, pero' meta niġu għall-Kunsill ta' l-Universita', li huwa parti ntegrali mill-Att dwar l-Edukazzjoni, insibu li dan qed jitħalla hemmhekk.

GĦaldaqstant kull darba li l-Ministru jressaq emenda dwar l-edukazzjoni dan suppost għandu l-obbligu li jirriferiha lill-Kunsill ta' l-Universita'.

F'dan il-każ jien ma nafx jekk il-Ministru mexiex b'dan il-mod.

Aħna lkoll marbutin bil-liġi, kemm b'dawk il-liġijiet li jogħġbuna kif ukoll b'dawk li ma jogħġbuniex, imma jekk issa l-Gvern qed jagħżel liema liġijiet irid josserva u liema ma jridx josserva allura forsi jixtieq jimmarkalna dawk il- liġijiet li jrid josserva b'asterisk!

Pero' jibqa' l-fatt li llum kull emenda li tiġi proposta għall-Att dwar l- Edukazzjoni għandha tiġi mressqa quddiem il-Kunsill ta' l-Universita' għax waħda mill-funzjonijiet ta' dan il-kunsill hija li jagħti l-pariri tiegħu rigward l-emendi proposti għall-Att dwar l-Edukazzjoni, jiġifieri għallinqas lil dan id-dinosawru, li qed isemmielna l-Ministru, trid tqajmu biex jagħti dawn il-pariri.

Sur President, il-punt tiegħi huwa li kulħadd għandu dritt, anke gvern, li wara li jipproponi ħaġa ftit wara jipproponi ħaġa oħra.

Dan jista' jiġri jew minħabba li xi ħaġa ma tkunx irnexxiet daqskemm xtaq hu ...(Interruzzjonijiet) Mela hawn xi ħadd li għandu xi infallibilita' fil- pjanijiet li jagħmel, partikolarment f'dan il-qasam ta' l-eukazzjoni!

GĦalhekk mil-lat prattiku tqum il-mistoqsija: GĦaliex se nwaqqfu kummissjoni oħra meta bil-liġi diġa' jeżisti kunsill?

Jekk wieħed irid iwaqqaf din il-kummissjoni biex ipoġġi lil xi nies f'ċerti postijiet dan seta' jagħmlu faċilment billi jqiegħdhom fil-Kunsill ta' l-Universita'.

Pero' hawnhekk issa se tinħoloq konfużjoni għax filwaqt li l-kunsill huwa magħmul minn ċertu ammont ta' membri, issa se titwaqqaf kummissjoni li l- membri tagħha se jiġu mibdula wara ċertu perijodu ta' żmien u kull darba li nkunu rridu nibdlu lil xi ħadd minnhom se jkollna niġu f'dan il-Parlament.

Jien jidhirli li l-fatt li għandna tant bordijiet, awtoritajiet u istituzzjonijiet huwa żbaljat f'pajjiż żgħir bħal tagħna u nħoss li kien ikun aħjar li kieku inti, Ministru, waqqaft kunsill bil-mod li trid inti wara diskussjoni f'dan il-Parlament ħalli dan ikun jista' jkollu wkoll is- saħħa ta' liġi.

Ta' min jgħid ukoll li f'dan il-Parlament bħalissa għandna din ir- riżoluzzjoni u mbagħad għandna wkoll vot ta' Lm10,000 li qiegħed fil-budget għal din is-sena.

Jien ma nafx x'se jinkludu dawn l-Lm10,000, pero' skond il-mozzjoni li qed nitkellmu dwarha din il-kummissjoni se jkollha staff permanenti li wieħed minnhom irid ikun uffiċjal eżekuttiv fis-settur pubbliku u allura jien ma nafx jekk huwiex il-każ li fl-ammont ta' Lm10,000 hemm inkluż is-salarju tiegħu.

Jekk inhu hekk, dawn l-Lm10,000 se jispiċċaw jeħduhom xi tliet membri permanenti biss.

Hawn ta' min jgħid ukoll li huwa tajjeb li jista' jsir sussidju mill-fondi privati għax huwa importanti ħafna li wieħed jinvolvi aktar lis-settur privat Dan minkejja li l-esperjenzi tal-passat urewna li filwaqt li s-settur privat dejjem jibki, jikkritika u jgħid li fil-pajjiż m'hawnx nies biżżejjed ta' talent u allura jkollu jġib in-nies minn barra biex jagħmlu ċertu xogħol, meta imbagħad jiġi biex idaħħal idejh fil-but ħalli jikkontribwixxi dik ix-xi ħaġa żgħira biex il-qasam ta' l-edukazzjoni jkun jista' jimxi aktar 'l quddiem jibdew il-ħafna "pero'", il-ħafna "imma" u l-ħafna tlaqliq.

Sur President, dan il-pajjiż għamel passi kbar 'il quddiem fil-qasam ta' l-edukazzjoni imma għad fadal ħafna x'isir u Allaħares wieħed jasal għal xi konklużjoni li diġa' għamilna biżżejjed għax jekk xi darba naslu għal din il-konklużjoni nkunu nistgħu ngħidu li l-edukazzjoni f'pajjiżna tkun mietet.

Minkejja li wieħed jisma' ħafna kritika fuq in-numru ta' nies li ma jafux jiktbu u jaqraw, jien ngħid li by and large jekk jiġi kkonsidrat iċ-ċokon tad-daqs tagħna jsib li l-livell ta' edukazzjoni li għandna huwa wieħed tajjeb.

F'dan il-kontest biżżejjed wieħed jgħid li Ċipru waqqaf l- universita' tiegħu xi tmien snin ilu biss, jiġifieri sa ftit tas-snin ilu wieħed kien ikollu jmur il-Greċja jew f'xi post ieħor viċin biex jistudja f'universita mentri Malta waqqfet l-universita' tagħha, taħt xi forma jew oħra, mijiet ta' snin ilu u nistgħu ngħidu li matul iż-żmien il- popolazzjoni studenteska fl-Universita' baqgħet dejjem tikber.

Fil-fatt, mhux in-numru ta' studenti biss kiber fl-Universita' imma anke l- investiment tal-gvern li dwaru kważi bdiet issir ċerta kritika fis-sens li l-Gvern ta' qabel kien qiegħed jagħti iktar attenzjoni lis-settur ta' l- Universita' milli setturi oħrajn.

Jien naħseb li fuq dan il-punt irridu noqogħdu attenti ħafna ħalli ma naqgħux fl-iżball li nnaqqsu l-attenzjoni tagħna minn fuq l-Universita' minħabba din it-tip ta' kritika li kienet issir.

Sur President, sa ftit tas-snin ilu l-popolazzjoni ta' l-Universita' kienet tammonta għal bejn is-700 u l-1000 student meta llum dan in-numru spara 'l fuq - naturalment dan żied l-ispiża tal-gvern - sakemm wasalna għas-sitwazzjoni preżenti fejn fl-Universita' għandna madwar 6,000 student.

Dan l-iżvilupp m'huwiex importanti ħafna unikament għall-fatt li minħabba li l-livell fl-edukazzjoni għola kif ukoll minħabba ż-żieda fl-investiment tal-gvern kull min għandu l-kwalifiki jista' jidħol fl-Universita' għaliex il-gvern jgħin finanzjarjament biex wieħed jeduka ruħu f'dan il-livell, imma hemm ukoll il-fatt li din iż-żieda fin-numru ta' studenti għall-ewwel darba ġabet magħha sitwazzjoni fejn fl-Universita' hemm iktar studenti nisa milli hemm studenti rġiel.

Din hija ħaġa interessanti u importanti ħafna għaliex għalkemm l-emanċipazzjoni tal-mara man mano li dan il-pajjiż jimxi 'l quddiem iktar qiegħda tissaħħaħ u għalkemm huwa tajjeb ukoll li f'bordijiet u f'istituzzjonijiet governattivi jkun hemm iktar rappreżentanza tan-nisa, fl-opinjoni tiegħi l-vera emanċipazzjoni tan-nisa tidher f'dawn iċ-ċifri li hemm fl-ogħla istituzzjoni edukattiva tal-pajjiż.

Meta qed ngħid li hemm iktar studenti tfajliet minn studenti ġuvintur, dan japplika għal korsijiet differenti u mhux għal xi kors partikolari.

Din tista' tkun riżultat ta' l-investiment fl-edukazzjoni, il-ftuħ ta' ċerti korsijiet li qabel ma kenux jeżistu, iż-żieda tal-lecturers u affarijiet oħra bħal dawn.

Ħaġa li għoġbitni ħafna fl-Universita' f'dawn l-aħħar snin kienet li fir-rigward tal-lecturers filwaqt li qabel dawn kienu xi 100, bl- introduzzjoni ta' lecturers part-time u bl-introduzzjoni ta' korsijiet ġodda illum tajna opportunita' għal numru ikbar ta' nies li t-talenti tagħhom jużawhom biex jgħallmu lill-istudenti ta' l-Universita' għax fil- fatt in-numru tagħhom tela' għal erba' darbiet iktar, jiġifieri għal madwar 400 lecturer li ħafna minnhom huma fuq bażi part-time.

Sur President, spiża kbira oħra kienu l-istipendji ta' l-istudenti li ġew introdotti fl-1987.

Għalkemm jista' jkun li xi studenti ma jaqblux miegħi, dawn kienu stipendji ġenerużi meta wieħed iqis li fl-ewwel sena student jieħu madwar Lm70 fix-xahar u fis-sitt sena tal-kors tal-liġi dan l- istipendju jitla' għal Lm150 fix-xahar, li jfisser li bħala stipendi biss il-Gvern qed jinvesti 'il fuq minn Lm5 miljun.

Barra minn hekk spiċċa n- numerus clausus u konsegwentement il-popolazzjoni fl-Universita' splodiet.

Huwa importanti li ħaġa bħal din tibqa' għax din kienet waħda mir- raġunijiet għaliex inbidlet il-fiżjonomija ta' l-Universita' nnifisha.

Meta fin-nofs tas-snin tmenin il-popolazzjoni ta' l-Universita' bdiet tikber kienet issir ċerta kritika li l-istudenti fl-Universita' kienu qishom sardin.

Veru li kien hemm żmien meta fl-Universita' kien hemm problemi serji ta' spazju imma jien xorta waħda kont ngħid li aħjar ġewwa l- Universita' bħal sardin milli barra mill-Universita' xxamplati.

Għall- grazzja ta' Alla s-sistema tal-parrini u s-sistema ta' l-istudent selection board u s-sistema ta' sitt xhur student u sitt xhur ħaddiem illum spiċċaw u dan ġara kemm għaliex il-Partit Nazzjonalista neħħihom, kif ukoll għaliex il-Partit Laburista aġġorna l-politika tiegħu dwar l-edukazzjoni.

Jien jidhirli li meta l-Partit Laburista kien aġġorna l-politika tiegħu dwar l-edukazzjoni kien qal ukoll li fejn għad fadal dan in-numerus clausus ikun tajjeb li wieħed jara jistax ineħħih.

Jekk m'iniex sejjer żball in-numerus clausus għadu jeżisti fil-kors tal-mediċina u fil-kors tad-dentistrija u jien naħseb li wara għaxar snin li spiċċa n-numerus clausus, tista' tgħid, minn kullimkien u issa li donnu hawn consensus bejn iż-żewġ partiti li kemm jista' jkun m'għandux jerġa' jkun hemm in-numerus clausus, wieħed ta' min jistudja x'nistgħu nagħmlu f'dan ii-rigward.

Jiena mhux se noffri soluzzjonijiiet faċli, speċjalment fil-kors tal-mediċina li huwa l-aktar kors diffiċli biex wieħed jidħol fih.

Illum huwa eħfef biex tidħol fil-kors tal-liġi milli meta dħalt jien jew meta daħal l-Onor.

Sceberras Trigona, għax dak iż-żmien kont trid tliet "C"s biex tidħol fil- kors tal-liġi, mentri llum b'żewġ "C"s u "D" - anke jekk ikollok "D" fl- Ingliż - tista' tidħol, pero' biex tidħol fil-kors tal-mediċina jrid ikollok tliet "A's".

Hemm ħafna nies idonei biex jidħlu fil-kors tal- mediċina u jibqgħu barra.

Jien naf li hemm il-kwestjoni tar-rikonoxximent tal-lawrja tal-mediċina, naf li hemm il-kwestjoni ta' kemm jistgħu jaċċettaw studenti kemm l-Universita' u kemm l-isptar, pero' jien naħseb li issa wasal iż-żmien li din nistudjawha serjament u lill-Ministru naċċertawh li jsib l-appoġġ ta' l-Oppożizzjoni biex tinstab soluzzjoni għal din il- problema.

Problema oħra ta' l-Universita' hija dwar kif isiru l-eżamijiet.

Jien nammetti li jiena magħmul ftit konservattiv f'dawn l-affarijiet u dan għaliex minkejja li moħħi miftuħ għal ideat ġodda jien nemmen li s'issa għadu ma ġiex ivvintat metodu aħjar mill-eżami bil-miktub u l-eżami orali sabiex wieħed jassessja verament jekk student huwiex kapaċi li jitla' minn sena għall-oħra u dan japplika f'kull kamp, pero' b'mod partikolari fil- kamp universitarju.

Għalkemm is-sistema ta' l-assignments hija tajba, bil- computers u bl-internet illum kulħadd jikkopja minn post għall-ieħor u allura meta inti tiġi biex teżamina dak l-assignment ma tistax tgħid jekk ġiex ikkopjat jew le, ġaladarba wieħed qatt ma jkun jaf kollox.

It-test veru, bit-tajjeb u bil-ħażin tiegħu, huwa l-eżami.

Pero' huwa ħażin meta jkollok sistema ta' l-eżami biss għax l-eżami jista' ma jirnexxix għax jista' jiġri li għalkemm tkun studjajt dak inhar ikun inqalagħlek xi ħaġa li ma tkunx ikkonċentrajt biżżejjed u allura tajjeb li jkun hemm sistema ta' eżami orali kif ġie ntrodott ukoll fl-Universita', u dan mhux bħala mezz biex iwaħħlek imma biex jgħinek f'każ li inti tkun mort ħażin fl-eżami bil-miktub.

Jien konvint li l-Ministru se jisma' opinjonijiet differenti dwar dan is-suġġett, pero' nafu li kull meta esperimentajna b'mod radikali ż-żejjed fil-qasam ta' l-eżamijiet dejjem sibna li wara kellna nerġgħu lura għalihom.

Jien ngħid li tajjeb nintroduċu affarijiet ġodda pero' li ma jkunux radikali daqstant li jbiddlu s-sistema tal-lum dwar l-assessment ta' l-istudenti.

Naturalment dan dejjem jekk irridu li l-istudenti li jiggradwaw fl-Universita' ikunu verament lawrjati u kkwalifikati biex jipprattikaw il-lawrja li għandhom.

Irridu noqogħdu attenti li ma nagħmlux żbalji f'dan il-qasam għax f'oqsma oħra l-iżbalji tista' tirranġahom b'xi mod jew ieħor, anke jekk forsi taqa' xi ftit għaċ-ċajt, imma l-iżbalji fl- edukazzjoni ma jitħassrux imma jibqgħu jidhru għal snin twal.

Sur President, l-Onor.

Sceberras Trigona semma l-kwestjoni ta' l- illiteracy.

Imma din kif tista' ssolviha wara ċerta eta'!

Kważi kważi wieħed jista' jgħid li din lanqas tista' ssolviha għax jekk ħaġa tkun bdiet mgħawġa u tkompliet mgħawġa allura din se tibqa' mgħawġa.

Jien mhux qed ngħid li ma tistax tintervjeni, imma l-iżbalji fl-edukazzjoni, kemm dawk voluti u anke b'negliġenza, joħolqu effetti ħżiena li jibqgħu għal tul ta' żmien.

Jien naħseb li wieħed la jrid ikun konservattiv iżżejjed imma fl- istess ħin lanqas għandu jkun avventuruż iżżejjed għax hawnhekk inkunu qegħdin nesperimentaw fuq il-futur ta' ħafna nies.

Sur President, jien naħseb li dak li kelli ngħid dwar din il-kummissjoni għidtu, pero' nixtieq inżid li huwa diffiċli li wieħed jagħti ġudizzju dwar kummissjonijiet fuq il-karta għax il-ġudizzju rridu nagħmluh meta jibda jaħdem il-kunsill ta' l-edukazzjoni jew inkella l-kummissjoni li jrid iwaqqaf il-Ministru.

Bħala light reading jien ġieli naqra "Yes Minister" u anke nara l-video ta' "Yes Minister" u nispera li t-twaqqif ta' din il- kummissjoni m'hijiex xi ploy ta' xi ħadd miċ-ċivil li deherlu li wara tmien xhur fil-gvern aħjar issir xi ħaġa fil-qasam ta' l-edukazzjoni.!

Ir- royal commissions fl-Ingilterra ħafna drabi jitwieldu minn proposti tas- civil servants biex dawn jidhru li qegħdin jagħmlu xi ħaġa.

Issa jekk din ix-xi ħaġa tkunx il-Kunsill ta' l-Edukazzjoni, li se jibqa' ħaj, jew tkunx din il-kummissjoni, li l-Ministru tant għandu fiduċja fiha li ħareġ Lm10,000 biex jiffinanzjaha, għad irridu naraw.

Jien ċertament noġġezzjona ħafna li nużaw kliem, bħalma smajna f'dan id- dibattitu, li ma jagħmilx ġid għall-kummissjoni nnifisha bħal - se nikkwota testwalment - li dan huwa "proġett ambizzjuż tal-Gvern Laburista" jew inkella li din hija "landmark fl-istorja ta' l-edukazzjoni".

Dan m'huwiex kliem li uża l-Ministru imma li wżaw l-Onor.

Membri tan-naħa l-oħra.

Jien naħseb li jekk nibdew nemmnu dan it-tip ta' diskors trijonfalistiku jista' jiġi żmien li dan ikun il-kundanna tal-kummissjoni billi l-aspettattivi tant jogħlew li nibdew naħsbu li b'din il-kummissjoni solvejna l-problemi kollha fil-qasam ta' l-edukazzjoni u allura kull problema li tinqala' tibda tiġi attribwita lill-Kummissjoni Nazzjonali dwar l-Edukazzjoni.

Għalkemm jekk jiġri hekk dan jista' jagħti vantaġġ lill-Oppożizzjoni, din in-naħa trid li minkejja li se jkollna opinjonijiet differenti dwar il-qasam edukattiv, kif kellna fil-passat, hemm bżonn naħdmu flimkien u bil-għaqal fil-qasam ta' l-edukazzjoni.

Dan għaliex aħna verament nixtiequ li din il- gżira żgħira, li m'għandhiex riżorsi naturali, tiżviluppa r-riżors uman tagħha u dan kemm jista' jkun għandu jsir bl-għajnuna u l-assistenza tal- gvern.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Hawn iktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, iż-żmien li l-istudenti jgħaddu fil- qasam ta' l-edukazzjoni huwa żmien importanti ħafna għax ikopri l-parti kbira miż-żgħożija tagħhom.

Għalhekk din il-materja li qed nitkellmu fuqha għandha tittieħed bl-ikbar serjeta' u dwarha hemm bżonn diskussjoni wiesa'.

Kif diġa' smajna, aħna m'għandniex ħlief ir-riżors uman u biex pajjiżna jimxi 'l quddiem hemm bżonn li dan ir-riżors niżviluppawh aktar.

Fil-manifest elettorali tiegħu l-Partit Laburista wiegħed li se jkun impenjat bis-sħiħ sabiex jagħti nifs lill-edukazzjoni u biex dan isir hemm bżonn ta' sforz kollettiv mhux biss min-naħa tal-gvern imma wkoll mill- edukaturi, studenti, ġenituri kif ukoll mill-forzi soċjali, ekonomiċi u kulturali tal-pajjż.

Aħna ma nistgħux nibqgħu nserrħu biss fuq dak li jagħmel ħaddieħor għalina fis-sens li dejjem nippuntaw subgħajna lejn ħaddieħor - normalment dak ikun lejn il-gvern tal-ġurnata - mentri aħna noqogħdu bil-qiegħda u ma nagħmlu xejn.

Il-qasam ta' l-edukazzjoni ċertament huwa ta' interess għal kulħadd, l-aktar għall-ġenituri u għall- istudenti, u għalhekk ikun tajjeb li naraw aktar involviment min-naħa tal- ġenituri fil-qasam ta' l-edukazzjoni.

Sur President, mill-edukazzjoni kulħadd jista' jibbenefika u allura kulħadd irid jagħti d-daqqa t'id.

Wieħed irid jinnota li fl-ewwel budget tiegħu l-Gvern Laburista żied sostanzjalment in-nefqa għal dan il-qasam u għalhekk din tikkonferma l- impenn sħiħ li l-Gvern preżenti għandu favur l-edukazzjoni.

Jien inħoss li hemm bżonn tliet affarijiet sabiex il-qasam ta' l-edukazzjoni jimxi 'l quddiem.

L-ewwel ħaġa nħoss li t-talenti tat-tfal u ż-żgħażagħ tagħna hemm bżonn li jiġu żviluppati bis-serjeta' għax ma jistax ikun li l-iskejjel jibqgħu qishom fabbriki ta' l-eżamijiet.

L-iskejjel tagħna qed iservu biex it-tfal jagħmlu ammont ta' snin jistudjaw biex imbagħad ikollhom biċċa ċertifikat li għada pitgħada jista' jservihom sabiex isibu mpjieg.

Din hija ħaġa negattiva għax b'hekk it-tfal u ż-żgħażagħ tagħna m'humiex qed jiżviluppaw il-personalita' sħiħa tagħhom tant li ħafna drabi l-istudenti qed joħorġu mill-iskola b'ħafna ċertifikati imma bi ftit tagħlim għall- ħajja ta' kuljum.

Jien naħseb li fiż-żmenijiet tal-lum qegħdin inħossu wkoll in-nuqqas ta' leaders fost it-tfal u ż-żgħażagħ tagħna għax issib min ġieli jgħidlek li qabel kien ikun hawn iktar tfal li jieħdu ċerta inizjattiva u li eventwalment saru leaders ta' bosta għaqdiet, u dan kemm fil-qasam politiku, soċjali u anke reliġjuż.

GĦalhekk jien naħseb li fi żmien tal-lum l-iskejjel tagħna qegħdin jipproduċu tfal u żgħażagħ b'ħafna ċertifikati pero' li mbagħad m'humiex ikunu mrawmin f'persuni sħaħ.

It-tieni punt li naħseb li hemm bżonn jiġi żviluppat fil-qasam ta' l- edukazzjoni jikkonċerna d-diċentralizzazzjoni tal-poter.

Ma jistax ikun li persuna jew persuni, normalment il-ministru jew in-nies ta' madwaru, jibqgħu jieħdu d-deċiżjonijiet kollha mingħajr konsultazzjoni ma' dawk kollha konċernati.

Hemm bżonn - kif fil-fatt sar - li l-head teachers ta' kull skola jingħataw aktar poteri ħalli jkunu jistgħu jmexxu aħjar l- iskejjel tagħhom.

Sur President, biex nagħlaq għal-lum nixtieq ngħid li hemm bżonn li waqt li jkunu qegħdin jistudjaw, it-tfal u ż-żgħażagħ tagħna jibdew jirċievu wkoll ċerta preparazzjoni għall-ħajja.

Barra minn hekk hemm bżonn li dawn jibdew iħossuhom bħala l-protagonisti u mhux biss bħala spettaturi li sempliċement jisimgħu dak kollu li jgħidilhom ħaddieħor.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Onorevoli, sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

CARMELO ABELA: Iva, nibqa' in possession.

THE DEPUTY SPEAKER: Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GEORGE VELLA: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it- Tnejn, 30 ta' Ġunju 1997 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:-

Mozzjoni biex titwaqqaf il-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi biex jagħmel Provvedimenti Speċjali dwar Proċeduri quddiem Qrati - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awditur Ġenerali u l-Uffiċċju Nazzjonali tal- Verifika - it-Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jħassar l-Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni- it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Edukazzjoni - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Lottu Pubbliku - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Pools tal-Gvern Malti fuq il- Logħob - it-Tieni Qari; u

Xi aġenda oħra li tista' tkun komunikata aktar tard. ---------------------------------

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Proprjeta' Industrijali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Condominia - Kumitat Permanenti.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Ninu Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, f'dawn il-ftit minuti li għandi nixtieq nagħmel ftit rimarki dwar dak li qal il-Ministru tal-Biedja u Sajd nhar il-Ħadd fil-laqgħa li kellu mar-raħħala.

Bħas-soltu, il-Ministru Noel Farrugia reġa' ħareġ bl-għajta tal-babaw biex iwerwer lill-bdiewa, lis- sajjieda u lir-raħħala fir-rigward tas-sħubija - li jekk Alla jrid isseħħ - ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, għax dan mingħalih li jkun qed jitkellem mat- tfal iż-żgħar.

Pero' minn dak li smajt mingħand ir-raħħala li kienu preżenti għall-istess laqgħa, jiena nista' niggarantilu li dawk li kienu quddiemu tbissmu għaliex jafu li l-uniku futur għall-oqsma tal-biedja u s- sajd tagħna huwa proprju fis-suq ta' l-Unjoni Ewropea.

Sur President, kulma għandhom bżonn l-oqsma tal-biedja u s-sajd huma l- inċentivi u l-għajnuna, bħal dawk li kien jagħti l-Gvern Nazzjonalista bħal, ngħidu aħna, meta kien ta lura lill-bdiewa, lis-sajjieda u lir- raħħala nofs il-ħlas tal-bolla.

Barra minn hekk kien hemm diversi għajnuniet finanzjarji li l-Gvern Nazzjonalista kien jagħti lil dawn l- oqsma bil-għan li tiżdied l-effiċjenza u tikber il-produzzjoni.

Ladarba inti tkabbar il-produzzjoni għaliex tkun kabbart l-effiċjenza allura huwa ovvju li jkollok bżonn suq akbar u f'dan ir-rigward kulħadd jaf li s-suq Ewropew huwa l-elf darba akbar mis-suq tagħna.

Il-bidwi ma jridx jerġa' jiġi fis-sitwazzjoni li kien fiha fix-xitwa li għaddiet fejn kien qiegħed jitħallas ħames ċenteżmi għal kull kilo patata li kien qed idaħħal fil- Pitkalija.

Il-bidwi ma jridx li jerġa' jiġi staġun ieħor fejn il-kaboċċi u l-pastard jiġu mormija u mogħtija lill-bhejjem.

Fi kliem ieħor il-bidwi ma jridx ikompli jara l-qligħ tiegħu jonqos xahar wara l-ieħor.

Dan għaliex jekk nieħdu l-qligħ globali li l-bdiewa kellhom fl-ewwel tliet xhur ta' din is-sena u nqabbluh mal-qligħ globati li kellhom fl-istess xhur tas-sena ta' qabel insibu li l-bdiewa daħħlu mat-28% inqas.

Dan huwa inkwiet serju għall-bdiewa għaliex dawn jgħaddu minn ħafna tbatija u jkunu nvestew flus kbar biex itejbu l-effiċjenza u jkabbru l-produzzjoni tagħhom u allura ma jridux jiġu f'sitwazzjoni fejn jitħallsu inqas tal-prodotti li qegħdin jipprovdu għas-suq lokali.

Nerġa' nirrepeti li fl-ewwel tliet xhur ta' din is-sena l-bdiewa daħħlu 28% inqas minn dak li daħħlu fl-istess perijodu ta' l-1996.

Imbagħad nhar il-Ħadd il-Ministru Farruġia - jiena m'iniex nikkritika lilu personalment imma qiegħed nikkritika lill-ministeru tal- biedja u sajd - kompla jbeżża' bil-babaw ta' l-Ewropa!

Infakkar lill-poplu li din is-sena l-bdiewa kellhom esportazzjoni tajba ta' patata lejn l-Olanda u dan ġara għax minbarra li t-temp iffavoriena u minbarra l-ħidma kbira li wettqu l-bdiewa stess kien hemm fattur ieħor importanti, jiġifieri li fl-Unjoni Ewropea tneħħew il-levies li kienu jħallsu l-istess pajjiżi fuq l-importazzjoni ta' patata minn Malta.

Sa l- 1988, aġenti fil-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea kienu jħallsu ma' l-14% fuq l- importazzjoni ta' patata minn Malta u bis-saħħa tat-tieni ftehim ta' assoċjazzjoni li l-Gvern Nazzjonalista kien iffirma proprju fl-1988, il- Gvern Nazzjonalista kien witta t-triq biex dawn il-levies jitneħħew u fil- fatt dawn il-levies tneħħew fl-1992-93.

Bit-tneħħijja ta' dawn il-levies il-prezz tal-patata tagħna sar iżjed kompetittiv fis-swieq Ewropej u allura dan kien fattur importanti sabiex ikun hemm daqshekk esportazzjoni lejn l- Ewropa.

Barra minn hekk, taħt dan it-tieni ftehim ta' assoċjazzjoni ġie mtawwal iż-żmien mill-aħħar ta' April sa l-aħħar ta' Mejju li fih l-patata minn Malta setgħet tiġi esportata lejn pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, b'mod partikolari lejn l-Olanda.

Fil-qasam tal-patata - u hawn m'iniex se ngħid xi sigriet - aħna għandna biex niftaħru, fis-sens li għandna prodott bikri u tajjeb għaliex għandna klima favorevoli u allura l-patata li tiġi esportata lejn l-Unjoni Eworepa tista' sservi ta' kampjun mhux biss għal pajjiżna imma wkoll għall-patata oħra li tkun se tiġi importata minn pajjiżi oħra.

Il-Ministru Farruġia għamel aċċenn ukoll għall-industrija tal-produzzjoni tal-majjal.

Hawnhekk irrid infakkar kif sa ftit xhur ilu dan l-istess Ministru kien jgħajjat li bis-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropeja din l- industrija kienet se tmut.

Nixtieq infakkar lir-raħħala kollha li qegħdin jisimgħuna li mhux talli s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropeja ma toqtolx l-industrija tal-produzzjoni tal-majjal, anzi f'dawn l-aħħar ġimgħat intlaħaq ftehim biex anke l-majjal jibda jiġi esportat lejn l-Ewropa u dan ġara minħabba ċerti ċirkostanzi li ġraw fl-industrija tal-bhejjem fl-Unjoni Ewropeja.

Madam Speaker, il-Ministru Farrugia tkellem ukoll dwar il-laħam frisk fejn qal li se jiggarantixxi prezz ta' Lm80 kull qantar għall-baqar li jitniżżlu l-biċċerija u prezz ta' Lm126 kull qantar għall-għoġġiela li jitniżżlu l- biċċerija.

Dan qalu qisu se jagħmel xi ħaġa kbira pero' hawn irrid infakkar li kulma qed jagħmel il-Ministru hu li qed iġedded l-agreement li kien sar minn Gvern Nazzjonalista u meta l-Ministru qed jgħid li dan l- aħħar dan il-ftehim ma kienx qed jiġi garantit allura dan ifisser li hu stess qed jammetti li falla f'dawn it-tmien xhur li ilu jmexxi dawn l-oqsma għax bl-aġir tiegħu wasal f'sitwazzjoni fejn il-Gvern tal-lum lanqas kien kapaċi jiggarantixxi dawn il-prezzijiet li għadni kif semmejt.

Il-Ministru semma wkoll ċerti ħniżrijiet li qegħdin isiru fil-biċċerija, pero' hawnhekk rrid ngħid li n-nies li jaħdmu fil-biċċerija huma nies onesti, ħawtiela u li jafu x-xogħol tagħhom.

Ladarba l-Ministru semma dawn il-ħniżrijiet nixtiequ jgħidilna - u nispera li jagħtini tweġiba sodisfaċenti - fiex jikkonsistu l-ħniżrijiet li qegħdin isiru fil-biċċerija u x'passi se jieħu biex jirranġahom.

Madam Speaker, l-aħħar punt li rrid nittratta hu dwar il-ħalib peress li dan l-aħħar bdiet iċċaqċaq fil-widnejn li l-provvista tal-ħalib fil- fliexken u fil-kartun se togħla fil-prezz.

Mistoqsija li xtaqu jistaqsuh ħafna raħħala li kienu preżenti nhar il-Ħadd imma li ma kellhomx iċ-ċans jistaqsuhielu hija jekk huma humiex se jieħdu parti miż-żieda li se jkun hemm fuq il-bejgħ tal-ħalib.

Jien nixtieq li l-Ministru jirrispondihom dwar dan ladarba se jkun hemm żieda fil-prezz tal-ħalib lill-konsumatur.

Nirringrazzjak

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Francis Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Madam Speaker, ġimgħa oħra l-Gvern preżenti jkun għalaq tmien xhur minn mindu ġie elett u wieħed jiskanta kif fi żmien daqshekk qasir tibda tisma' min-naħa tal-Gvern u tibda tara bħala fatti l- oppost ta' ħafna minn dak kollu li konna nisimgħu qabel l-elezzjoni.

Illum nixtieq nagħti eżempju dwar dan fir-rigward ta' dak li kien jingħad mill- Partit Laburista meta kien fl-oppożizzjoni fejn jidħol l-overrunning tal- costs, jiġifieri fejn proġett ikun ippjanat li se jiswa tant u fil-fatt jispiċċa biex jiswa iktar mill-istima oriġinali.

Madam Speaker, jien m'għandi l-ebda dubju li kemm il-Partit Laburista u kemm il-poplu jiftakru kemm konna nisimgħu argumenti għar-rigward ta' l-air terminal, tal-power station u tal-freeport.

Nista' nsemmi wkoll l-argumenti li kienu jsiru għar-rigward tal-proġett tal-bini ta' l-iSptar San Raffaele.

Fl-ewwel proġett li nistgħu nattribwixxu lill-Gvern preżenti, jiġifieri fuq l-ewwel fażi tal-proġett ta' Buġibba, proġett li huwa bżonnjuż u li kien meħtieġ li jsir - naturalment hawnhekk qed nitkellem fuq skala ferm iżgħar minn kwalunkwe proġett li rriferejt għalihom s'issa - naraw li l- Gvern overran the costs by Lm1 million, jiġifieri fuq nefqa ta' Lm2.5 miljun il-Gvern għandu Lm1 miljun iżjed mill-istima oriġinali.

Hawnhekk l- argument hu li jekk il-loġika li kienet tikkonvinċi lill-Partit Laburista fl-oppożizzjoni hi l-istess loġika li tikkonvinċih bħala partit fil-gvern, allura dan se jagħmel l-istess argument fuqu nnifsu?

L-istess partit se jgħid li dan huwa abbuż u li jirrikjedi l-inkjesti?

L-istess partit se jgħid li dan huwa eżempju fejn ma jingħatawx il-fatti kollha lill-poplu jew fejn jinħbew iċ-ċifri reali ta' dak li kien ippjanat?

Il-Partit Laburista se jgħid li għal skop ta' propaganda l-Gvern ma tax każ tan-nefqa finali?

Madam Speaker, il-mistoqsijiet kollha li qed nagħmel huma mistoqsijiet identiċi, li b'qawwa u b'akkużi marbuta magħhom, kienu jsiru lill-Gvern preċedenti fformat mill-Partit Nazzjonalista kull meta l-Partit Laburista kien jara li hemm nefqa aktar minn dak li oriġinarjament ikun ġie stmat.

Fatt interessanti huwa li minflok ma smajna mistoqsijiet li kienu jsiru qabel, smajna argument speċi ta' skuża għaliex kien hemm dan l-overrunning.

Tafu x'kienet l-iskuża li ngħatat?

L-iskuża kienet li jekk tħares lejn l- ammont ta' flus li ntnefqu fuq xogħol kuntrattat 'il barra mill-gvern issib li din iċ-ċifra kienet ta' Lm1.6 miljun, li hija viċin l-istima famuża ta' Lm1.5 miljun li kien ta l-Gvern.

Il-Gvern qalilna, mhux between the lines imma bl-iktar mod ċar, li din iż-żieda m'hijiex xi ħaġa li tista' tikkalkolaha fi prezz preċiż imma huwa l-ammont ta' flus li tħallas f'direct labour.

Dan l-argument għal kollox oriġinali jfisser li dawn il- madwar Lm1 miljun żejda huma flus li l-Gvern nefaq biex iħallas lill- ħaddiema tiegħu u biex jagħmlu tajjeb għal spejjeż oħra li għamel direttament.

Pero' jekk inħarsu lejn dak kollu li l-Gvern qal fil-bidu ta' dan il-proġett, naħseb li l-argument għandu jsir bil-maqlub.

L-argument huwa li dan il-cost overrun huwa l-ammont ta' flus li ntefaq mhux fuq il- ħaddiema tal-gvern jew fuq spejjeż li l-gvern għamel direttament imma huwa l-ammont kollu li ntefaq fuq il-kuntratti li ngħataw, kemm jekk huma diretti u anke jekk huma bl-offerti.

Qed ngħid dan għaliex il-ftaħir li kien isir fil-bidu dwar kemm il-Gvern se jagħti prova li kapaċi jagħmel xogħol bħal dan kollu bin-nies tiegħu issa sfuma fix-xejn.

Mela niġu nisimgħu li dak li ntefaq fuq xogħol ikkuntrattat 'il barra mis-servizz tal-gvern għanda nikkalkolawh filwaqt li dak li sar bħala spiża direttament tal-gvern m'għandniex nikkalkolawh!

Bir-rispett kollu jien ngħid li dan huwa l-oppost ta' l-argumenti li kienu jsiru min-naħa l-oħra rigward ta' kif iridu jimxu kemm b'mod ġenerali u anke b'riferenza partikolari għal dan il-proġett.

Madam Speaker, meta nisma' dan jien nibda nistaqsi wkoll jekk aħna smajniex iċ-ċifra finali ta' dan il-proġett.

Qed ngħid dan għaliex fi tweġiba li ngħatat riċentement smajna li għad m'għandniex il-prezz finali ta' dan il-proġett għax għad jonqos fażijiet oħra.

Din hija r-raġuni li qed tingħata għalfejn m'għandniex il-prezz finali ta' l-ewwel fażi.

Jien ngħid li l-argument li proġett ta' l-entita' ta' Buġibba jsir f'fażijiet differenti huwa wieħed li jista' jifhmu kulħadd, imma li ma nistgħux ningħata il-prezz finali ta' l-ewwel fażi minħabba li għad fadal fażijiet oħra huwa argument li jien żgur ma nifhmux.

Madam Speaker, hawn tqum il- mistoqsija: GĦaliex il-kliem li kien jgħid il-Partit Laburista meta kien fl-oppożizzjoni huwa differenti minn dak li qed jgħid illum?

Il-fatt li sa biss tmien xhur ilu dan il-kliem kien ikun differenti jfisser li dan kien parti minn strateġija ta' ingann politiku fit-twettieq ta' kampanja elettorali!

Jien naħseb li meta l-poplu Malti jħares lejn il-fatti kollha żgur li jsib tweġiba għal dan meta jibda jara d-differenza bejn il-kliem li kien isir qabel u l-fatti li qed jiġru llum.

Il-poplu jistaqsi: It-tama ta' qabel dwar it-tneħħija tal-cash registers taqbel ma' skema ta' snowball biex żgur jinżammu l-cash registers?

Il-wegħda li titneħħa l-VAT taqbel ma' l-introduzzjoni ta' taxxi ġodda li apparti l-konfużjoni jinkorporaw l- istess ingredjenti tal-VAT?

Il-wegħda li jkun hemm gvern trasparenti taqbel ma' sistema ta' gvern li fi tmien xhur diġa' bdiet turi li hi kkaratterizzata mat-teħid minn fuq nett u wara bibien magħluqa tad- deċiżjonijiet importanti kollha?

Dan jaqbel mat-tweġibiet li qed jingħataw f'dan il-Parlament fejn qed nerġgħu nużaw il-frażi "mhux fl-interess tal- poplu" li tingħata ċerta informazzjoni?

Il-wegħda ta' gvern miftuħ li saret tmien xhur ilu taqbel ma' sistema ta' gvern li ta' kuljum qed tidher aktar ċara bħala sistema mill-iktar arroganti?

Dak li ġie mwiegħed jaqbel ma' sistema fejn qed naraw flus il-poplu jintużaw għal eżerċizzji ta' propaganda frenetika?

Allura meta wieħed jagħmel dawn il-paraguni ovvji wieħed ma jistax ma jappellax għall-prinċipju fundamentali tal-ħajja politika u għal dak il-prinċipju fundamentali li l-Partit Laburista ma jistax jinjora, jiġifieri li s-suċċess fil-karrieri politiċi, fil-ħajja politika u fil-ħajja pubblika ma jistax ma jintrabatx ħlief mal-prinċipju tas-sinċerita' u ma' l-istorja li dejjem kienet hi li tat l-aħjar ġudizzju fuq min kien sinċier.

L-aġir ta' partit fil-gvern niġġudikawh b'kuntrast bejn il-kliem li jkun qal qabel mat-track record tiegħu.

Madam Speaker, it-track record tal-Partit Laburista fl-ewwel tmien xhur tiegħu żgur li la huwa ta' awgurju tajjeb għall-pajjiż u lanqas għalih innifsu.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Tony Abela.

ONOR.

TONY ABELA: Madam Speaker, jien nixtieq ngħid xi ħaġa dwar is- sajd, li wkoll jidħol fil-parametri tad-dikasteru tal-Ministru Noel Farrugia.

Din il-ġimgħa qrajna rapport li tħejja minn diversi nies midħla sew fis-sajd f'Malta fejn intqal li jekk fi żmien qasir mhux se jittieħdu passi biex ma jibqax isir sajd għat-ton bix-xibka minn pajjiżi viċin tagħna hemm iċ-ċans li fis-sentejn li ġejjn it-ton ma jibqax jikber fil- Mediterran ċentrali.

Madam Speaker, is-sajjieda tagħna m'humiex qegħdin biex ninqdew bihom meta niġu biex nieħdu r-ritratti magħhom waqt li jkunu qed jirranġaw in- nases u l-konzijiet tagħhom, jew biex noqogħdu nuruhom lit-turisti.

Dawn huma nies li xogħolhom verament għandna napprezzaw - għax jipprovdulna ħut bnin għas-suq lokali.

Is-sajjieda jonfqu flejjes kbar biex ikollhom bastimenti tajbin li permezz tagħhom ikunu jistgħu jilqgħu għall-isfidi tad- dinja tal-lum biex b'hekk jiżguraw l-għajxien tagħhom ta' kuljum.

Minkejja l-isforzi li jsiru mis-sajjieda biex jieħdu xi ftit għajnuna mingħand il- gvern, dawn qed jiġu ffaċċjati b'sitwazzjoni fejn ma jistgħux ikomplu jissieltu kontra s-sistema li minkejja li ġiet ikkundannata minn diversi pajjiżi, milli jidher il-Gvern preżenti ta l-barka tiegħu biex tibqa tiġi pprattikata.

Jien qed insemmi l-fatt li għandna sajjieda Taljani - u minn pajjiżi oħra tal-Mediterran - li bi xbieki li jwasslu sa seba' jew tmien kilometri, b'fond mhux ta' seba' jew għaxar piedi, kif suppost, imma anke ta' għoxrin u tletin qama - qama tfisser seba' piedi u min jifhem fis-sajf jaf x'irrid infisser - qegħdin litteralment jagħlqu parti mill-Baħar Mediterran biex b'hekk jaqbdu kulma jgħaddi.

Il-Gvern preżenti, li tant iħobb it-trasparenza, qed jagħti permess lil dawn is-sajjieda barranin li qegħdin jistadu f'ibħra internazzjonali, ftit 'il barra minn pajjiżna, biex il-qabda tagħhom jiġu jbiegħuha hawn Malta għall-export u dan b'detriment kbir għas-sajjieda tagħna li qegħdin jaħdmu b'mezzi aċċettati minn kullimkien billi jistadu għat-ton u l-pixxispad permezz tal-konz.

Madam Speaker, meta s-sajjied tagħna joħroġ jistad qed iħallas għad- diesel kif ukoll għall-kavalli li jistad bihom u mill-qabda tiegħu qed jiġbor flus biżżejjed biex jgħajjex lill-familja tiegħu.

Pero' issa qed jiġri li kull fejn jipprova jitfa' konz b'tul ta' 500, 800 jew 1,000 sunnara, ħin jew ieħor qed ikollu jaqsam ix-xibka ta' dawn in-nies li litteralment qed taqsam il-baħar biex imbagħad meta huwa jiġi biex itella' l-konz tiegħu jispiċċa jqattgħu u jispiċċa jitlef il-ħut.

Dan qed jiġri għaliex din ix-xibka hi maħduma b'mod li teqred mhux biss il-ħut kollu li jipprova jgħaddi minnha imma anke mezzi oħrajn tas-sajd.

U biex is- sajjieda barranin mingħalihom iżommu lis-sajjieda tagħna kwieti qed jagħtuhom sitta jew seba' tonniet biex b'hekk jaqilgħu xi ħaġa.

F'dan ir- rigward qisna morna lura għal żmien il-fewdu fejn l-imgħallem tad-dar kien jagħti lin-nies dik in-naqra ċejċa biex kemm kemm jitrejqu.

Din hi s- sistema li qed tintuża llum u għan-nom ta' kull sajjied kif ukoll f'ġieħ l- ekonomija tagħna, nitlob lill-Ministru biex ma jagħtix iktar permessi lin- nies barranin biex jiġu jbigħu il-ħut għall-export minn hawnhekk.

Dan għaliex jekk wieħed imur il-Pixkerija fis-siegħat bikrin ta' fil-għodu wieħed jagħraf il-ħut li jinqabad bil-konz u l-ħut li jinqabad bix-xibka, għax il-ħut maqbud bix-xibka jkun kollu misluħ - peress li l-ħuta tibqa' tiġġieled biex tipprova tgħaddi minn dan il-ħajt sakemm finalment idawruha u jaqbduha tilħaq kważi tmut u titqatta' - filwaqt li l-ħuta maqbuda bil- konz tibqa' sħiħa.

F'dan il-kontest il-ministeru għandu jieħu dawk il- passi meħtieġa biex ma jibqgħux jiġru dawn l-affarijiet.

Madam Speaker, it-tieni punt li xtaqt insemmi jirrigwardja diversi domandi li għamilt malli fetaħ il-Parlament li mbagħad sostnejthom b'domandi oħra, pero' r-riżultati baqgħu ma ġewx.

Haenhekk jien qed nitkellem fuq it-talba tiegħi lill-Onor.

Buhagiar sabiex l-inħawi viċin il- Manikata jingħataw wiċċ ġdid billi jsirilhom total refurbishment.

Hemmhekk m'hemmx xogħol daqskemm sar f'Buġibba, anzi lanqas wieħed minn għaxra ta' dak li sar f'Buġibba, għax kulma hemm jumejn xogħol jekk imorru n-nies tal- gvern kollha li kien hemm jaħdmu Buġibba.

Il-Gvern Nazzjonalista kien għadda l-katusi tad-drenaġġ u l-cables li kien hemm bżonn - jiġifieri aħna lestejnielu l-cake u issa kulma jonqos li jsir huwa l-icing - jiġifieri jonqos ftit lanscaping fit-triq magħrufa bħala t-Triq l-Knisja l-Qadima, ftit tranġar fit-Triq San Ġużepp u ħdejn il-knisja u mbagħad jingħata t- tarmac.

Madam Speaker, tlabt ukoll li t-triq li min-naħa t'isfel ta' Manikata Road tagħti għal Triq il-Majjiesa tingħata t-tarmac, pero' għal xi raġuni l-Ministru qalilna li din it-triq hija steep wisq, pero' mbagħad meta wieħed din jikkonfrontaha mat-telgħa li minn taħt il-Manikata tieħu għal fuq ir-riħ ta' wara tal-Mellieħa jsib li dan mhux minnu.

Fil-fatt dik it- triq li llum titla' x-xarabank minnha mill-Manikata għall-Mellieħa hija bil- wisq iżjed steep minn dik li kienet diġa' pproġettata u saħansitra anke mdaħħla fil-pjanti ta' żvilupp tal-Gvern.

Madam Speaker, il-mod kif qed jiġu ttraskurati ċerti areas qegħdin jagħtu lill-poplu x'jifhem li minkejja li l-Gvern qabel kien dejjem igerger għax għandhom isiru ċerti xogħlijiet illum dawn xorta ġew ittraskurati.

L- unika ħaġa li naf li se ssir fid-distrett tagħna - u nispera li l-Ministru Farrugia jibqa' sejjer fuqha bl-istess ħeġġa li wera s'issa - huwa x-xogħol taċ-Chadwick Lakes.

Pero' l-Ministru hawnhekk nesa jgħid lill-poplu li x- xogħol taċ-Chadwick Lakes se jsir bil-flus li ntalbu mill-protokoll li għandna mat-Taljani u li sar mill-Gvern Nazzjonalista.

J'Alla dan jsir għax hemm bżonnu u j'Alla mhux dawk il-flus biss jinġiebu imma ħafna iktar għax jien qed ninnota li meta tagħsar ma ssibx proġetti ġodda.

Madam Speaker, it-triq tal-Baħrija, t-triq ta' l-Imtaħleb u t-toroq tal- kampanja mhumiex qegħdin isiru u dan mhux fil-kampanja ta' barra r-Rabat biss imma anke ta' Ħal Safi, taż-Żurrieq u ta' nħawi oħra.

Il-bidwi mhux qed jiġi megħjun f'dan ir-rigward.

Bir-rispett kollu lejn il-Ministru Buhagiar ngħid li Buġibba sar xogħol tajjeb ħafna - min jaf forsi sejjer joqgħod Buġibba! - pero' mbagħad hija ħasra li ġiet ittraskurata l-bqija kollha ta' Malta.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 30 ta' Ġunju, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif ikkommunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

TELEMALTA - HEALTH INSURANCE

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru mingħajr Portafoll fl- Uffiċċju tal-Prim Ministru: Jista' l-Ministru Mingħajr Portafoll jgħid jekk l-Korporazzjoni Telemalta għandhiex skema ta' health insurance u/jew accident insurance għall-ħaddiema tagħha u jekk fl-affermattiv, jista' l- Ministru Mingħajr Portafoll jgħid jekk il-premium hux kontributorju min- naħa tal-ħaddiema u jekk iva kemm, ma' liema kumpannija ta' assigurazzjoni huma assigurati u minn min hi rappreżentata Malta, meta ħareġ it-tender relattiv, min tefa' t-tender u kemm kien kull tender?

ONOR.

JOE MIZZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Korporazzjoni Telemalta għandha skema ta' group Personal Accident u Employers Liability għall-ħaddiema tagħha.

Minbarra dawn iż-żewġ tipi ta' assigurazzjoni, il-korporazzjoni għandha wkoll il-Healthcare Scheme.

Group Personal Accident u Employers Liability

Il-premium tal-Group Personal Accident u l-Employers Liability huwa ta' Lm2,675 u Lm 3,625 rispettivament.

Dan il-premium mhux kontributorju minn naħa tal-ħaddiema.

Il-kumpannija ta' l-assigurazzjoni hija Thos.C.Smith Insurance Services Limited li kienet rebħet is-sejħa tal-offerti li għalqet fis-17 ta' Marzu, 1993.

Għal din is-sejħa tal-offerti kien hemm għaxar kumpanniji li tefgħu l- offerta tagħhom.

L-offerta ta' Thos.C.Smith Insurance Services Limited kienet l-aħjar offerta u l-aktar waħda vantaġġjuża.

Thos.C.Smith Insurance Services Limited huma r-rappreżentanti uffiċjali tal-kumpannija tal-assigurazzjoni U.A.P., L-Union Des Assurances De Paris.

Lista tal-offerti tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is- seduta.

Healthcare Scheme

Wara sejħa ta' offerti li għalqet fit-28 ta' Ġunju, 1994 il-kumpannija BUPA Malta Private Clinic rebħet din is-sejħa ta' offerta għall-perijodu ta' sentejn.

Bħal fil-każ taż-żewġ poloz msemmija aktar 'il fuq, il-premium mhux kontributorju minn naħa tal-ħaddiem.

Għal din is-sejħa kien hemm offerta oħra mingħand Laferla Insurance Agency Limited, iżda dik tal-BUPA kienet l-aktar waħda vantaġġjuża.

MIA/POSTA LTD - HEALTH INSURANCE

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-MIA u Posta Ltd għandhomx skema ta' health insurance u/jew accident insurance għall-ħaddiema tagħhom u jekk fl- affermattiv, jista' jgħid jekk il-premium hux kontributorju min-naħa tal- ħaddiema u jekk iva, kemm, ma' liema kumpannija ta' assigurazzjoni huma assigurati u minn min hi rappreżentata Malta, meta ħareġ it-tender relattiv, min tefa' t-tender u kemm kien kull tender?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li l-MIA għandha Health Insurance u Group Personal Accident Insurance, li fit-tnejn li huma ma hemmx kontribuzzjoni minn naħa tal-ħaddiema.

Posta Limited ma għandhiex skemi ta' Health Insurance u Accident Insurance.

PORT ĦIELES - HEALTH INSURANCE

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l-Industrija: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Freeport għandhiex skema ta' health insurance u/jew accident insurance għall-ħaddiema tagħha u jekk fl-affermattiv, jista' l-Ministru jgħid jekk il-premium hux kontributorju min-naħa tal-ħaddiema u jekk iva, kemm, ma' liema kumpannija ta' assigurazzjoni huma assigurati u minn min hi rappreżentata Malta, meta ħareġ it-tender relattiv, min tefa' t-tender u kemm kien kull tender?

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Iva, l-Malta Freeport Corporation għandha skema kemm ta` health insurance kif ukoll skema ta` accident insurance għall-ħaddiema tagħha.

Il-premium għal dawn l-iskemi mhux kontributorju minn naħa tal-ħaddiema

Il-kumpanniji Assiguratriċi huma:-

(a) Health Scheme - BUPA (b) Group General Accident - Assitalia - (Citadel Ins.

Services Ltd) Middle Sea Insurance Co Ltd

Malta Freeport Corporation:-

It-tender ħareġ f`Ottubru 1994.

Tefgħu t-tender:-

(a) PPP Healthcarre - (Laferla Insurance) (b) BUPA Agencies (Malta) Limited

Il-kwotazzjonijiet kienu hekk:-

(a) PPP Healthcare - Lm24 kull impjegat (b) BUPA Agencies - Lm26 kull impjegat

Il-Kumitat ta` l-Għażla ddeċieda li l-aħjar offerta kienet tal-BUPA.

Freeport Terminal (Malta) Limited:-

Is-sejħa għal sealed quotations rigward il-Health Insurance ħarġet fit-28 ta` Jannar, 1997 lil:-

(a) Guardian Royal Exchange - (Formosa & Camilleri - Ta` Xbiex)

(b) PPP Healthcare - (Laferla Insurance - Valletta)

(c) BUPA Agencies - (BUPA (Malta) Ltd)

Il-kwotazzjonijiet kienu hekk:-

(a) Guardian Royal Exchange - Lm17.08 kull impjegat

(b) PPP Healthcare - Lm20.00 kull impjegat

(c) BUPA Agencies - Lm19.50 kull impjegat

Il-polza tal-Group Personal Accident ġiet mixtrija wara li nġabu l-aħjar kwotazzjonijiet u benefiċċji possibbli mill-brokers tal-Freeport.

MSU - HEALTH INSURANCE

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk l-MSU għandhiex skema ta' health insurance u/jew accident insurance għall-ħaddiema tagħha u jekk fl-affermattiv, jista' l- Prim Ministru jgħid jekk il-premium hux kontributorju min-naħa tal-ħaddiema u jekk iva kemm, ma' liema kumpannija ta' assigurazzjoni huma assigurati u minn min hi rappreżentata Malta, meta ħareġ it-tender relattiv, min tefa' t- tender u kemm kien kull tender?

ONOR.

ALFRED SANT: Jien informat li l-MSU għanda skema ta' health insurance għall-ħaddiema tagħha mal-kumpannija British United Provident Association, rappreżentata Malta minn BUPA Agencies Ltd.

Din l-iskema ma tinkludix accident insurance.

Il-premium mhuwiex kontributorju min-naħa tal-ħaddiema għax jiġi mħallas kollu mill-kumpannija.

L-iskema ilha b'seħħ mill-1990 u tifforma parti mill-benefiċċji standard għall-impjegati kollha tal-MSU u ġiet innegozjata direttament mal-kumpannija mhux permezz ta' tender.

ŻGĦAŻAGĦ - ĊENTRU TAL-MEDITERRAN

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferena għat-tweġiba li ta għall-mistoqsija parlamentari numru 5174, jista' l-Ministru issa jagħti l-informazzjoni mitluba dwar iċ-Ċentru tal-Mediterran għaż-Żgħażagħ?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 5174 f'Seduta Nru. 68.

ŻGĦAŻAGĦ - SKAMBJI

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għat-tweġiba li ta għall-mistoqsija parlamentari numru 5175, jista' l-Ministru issa jagħti l-informazzjoni mitluba dwar l-iskambji taż-żgħażagħ li se jsiru din is-sena?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 5175 f'Seduta Nru. 68.

KAMPJONAT TAT-TROTT

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għat-tweġiba li ta għall-mistoqsija parlamentari numru 5256, jista' l-Ministru issa jagħti l-informazzjoni mitluba dwar il-Kampjonat tat-Trott għall-professjonisti?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 5256 f'Seduta Nru. 70.

EDUKAZZJONI - IMPJEGATI FIS-SEGRETARJAT PRIVAT

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għat-tweġiba li ta għall-mistoqsija parlamentari numru 5176, jista' l-Ministru jgħid jekk in-nomenklatura uffiċjali tal-persuna li isimha qed jintbagħat separatament li jaħdem fis- Segretarjat tiegħu hijiex ta' Segretarju Privat jew ta' Assistent Personali?

Billi, fost il-kuntratti li poġġa kopja tagħhom fuq il-Mejda tal-Kamra mat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru W70 ma kienx hemm dak ta' din il-persuna, jista' l-Ministru issa jqiegħed kopja ta' dak il- kuntratt fuq il-Mejda?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fit-twiġiba għall-mistoqsija parlamenari numru W70, mkien ma ntqal li l-persuna ndikata minnu hija mpjegata b'kuntratt.

Għaldaqstant, nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant jerġa' jara sew kemm il- mistoqsija kif ukoll it-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru W70.

ŻGĦAŻAGĦ - ĊENTRU

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għat-tweġiba li ta għall-mistoqsija parlamentari numru 4490 li l-Ministru wieġeb fis-7 ta' Mejju li għadda, jista' l-Ministru jgħid kiema miż-żjarat li għamel fiċ-ċentru taż-żgħażagħ is-Segretarju Parlamentari taż-Żgħażagħ, Sport, Kultura u Arti seħħet wara stedina minn min imexxi ċ-ċentri?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dawn imsemmija kif ġej kienu ż-żjarat li s-Segretarju Parlamentari għaż-Żgħażagħ, Sport, Kultura u Arti, l-Onor.

Joe Cilia għamel wara stedina li saritlu minn min imexxi ċ-Ċentri -

Ċentru tal-Kunsill Nazzjonali taż-Żgħażagħ

Skola Paolino Vassallo - Paola Youth Encounter

Osanna Pia - Ċentru tas-Sależjani f'Tas-Sliema

Inawgurazzjoni Mejda ta' l-Appostli minn żgħażagħ - Żebbuġ

Żjara lill-Youth Studies fl-Universita'

Torball Marathon - BJ's Paceville

Vittoriosa Talent Group

Hockey Complex Kordin - University Sports Club

Athletics Track Marsa

De La Salle College

JUM DINJI TAL-KTIEB

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għat-tweġiba li ta għall-mistoqsija parlamentari numru 5118, jista' l-Ministru jagħti l-informazzjoni mitluba dwar il-Jum Dinji tal-Ktieb?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 4923 mogħtija f'Seduta Nru. 78.

WIDIEN - TINDIF

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm-il applikazzjoni għal tindif tal- widien hemm pendenti quddiem l-Awtorita' ta' l-Ippjanar?

Meta ġew sottomessi kull waħda minn dawn l-applikazzjonijiet?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: S'issa d-Dipartiment ta' l-Agrikoltura għandu applikazzjoni waħda pendenti quddiem l-Awtorita ta' l-Ippjanar għal tindif ta' widien.

L-applikazzjoni formali saret fil-11 ta' Ġunju, 1997.

DJAR

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jagħti tagħrif dwar f'kemm-il lokal f'Malta u f'Għawdex inbeda xogħol ta' housing li ma kienx applikat għal permessi qabel l-1 ta' Novembru, 1996?

Liema huma dawn il-lokalitajiet?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Mill-1 ta' Novembru, 1996 l-Awtorita' tad-Djar bdiet xogħol fuq għaxar siti.

Fl-istess perijodu ġew sottomessi għaxar applikazzjonijiet għal proġetti ġodda, waħda mill-awtorita' u d-disa' l- oħra mid-Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar li x-xogħol fuqhom mistenni jibda s-sena d-dieħla hekk kif ikunu ħarġu permessi meħtieġa.

DJAR - ALLOKAZZJONIJIET

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jagħti tagħrif dwar kemm kien in-numru ta' appartamenti, djar, maisonettes u plots li ħarġu għal-pubbliku l-ewwel darba mill-1.11.96 sal- lum?

Kemm minnhom ġew allokati sal-lum?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Għall-finijiet ta' propaganda partiġjana, il-Gvern preċedenti, permezz ta' l-Awtorita' tad-Djar, qabad u ħareġ f'Mejju tas- sena l-oħra ħafna postijiet li kienu għadhom 'il bogħod ħafna biex ikunu lesti u għalhekk mill-1 ta' Novembru, 1996 'il hawn l-awtorita' kompliet tlesti dawk il-postijiet li kienu għadhom lura ħafna fl-amministrazzjoni ta' qabel u bdiet tibni oħrajn ġodda li wħud minnhom ħerġin għall-pubbliku, ċioe' madwar 70, fi ftit ġimgħat oħra.

AIR MALTA - LOADERS

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jagħti tagħrif dwar kemm loaders part-time ġew impjegati ma' l-Air Malta mill-1.11.96 sas-6.6.1997?

X'kondizzjonijiet tax-xogħol għandhom dawn il-loaders?

X'tip ta' żieda kellhom matul il-ġimgħat li għaddew?

ONOR.

KARMENU VELLA: Matul il-perijodu indikat mill-Onor.

Interpellant ġew impjegati 33 part-time loaders ma l-Air Malta b'kondizzjonijiet ta' xogħol tas-soltu, ħlief li l-part-timers kollha rega' ngħataw ukoll il- benefiċċju tas-Sunday u holiday premium fil-każ ta' xogħol f'dawn il- ġranet.

BORMLA - TRIQ SAN GWANN - BINI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jagħti tagħrif dwar meta sar il-kejl tal-bini maħsub li jinbidel fl-inħawi ta' Triq San Ġwann, Bormla l-ewwel darba?

Meta saru l-pjanti għal dan il-bini?

Meta ġew sottomessi lill-awtorita' ta' l-Ippjanar u x'diskussjonijiet saru ma' l-awtorita' ta' l-Ippjanar qabel fil-fatt ġew sottomessi l-istess applikazzjonijiet?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Il-kejl tal-bini involut sar fl-aħħar sitt xhur ta' l-1995 waqt li diversi diskussjonijiet saru ma' uffiċċjali ta' l- Awtorita' ta' l-Ippjanar u mal-konsulenti tal-Kunsill Lokali ta' Bormla matul l-1996.

Il-pjanti nbdew fis-sajf ta' l-1996 u tlestew fi Frar ta' l- 1997.

Fil-fatt l-applikazzjoni ġiet sottomessa lill-Awtorita' ta' l- Ippjanar fl-24 ta' Marzu, 1997.

Ngħarraf ukoll lill-Onor.

Interpellant illi meta jiena kont kelliem tal- Partit Laburista fl-Oppożizzjoni dwar il-housing, ħabta ta' Mejju u Ġunju tal-1993 kont żort ħafna toroq fil-Kottonera fejn hemm inħawi ta' bini ħażin, fosthom din in-naħa msemmija bil-ħsieb li jekk jiġini ċ-ċans nieħu ħsiebhom, kif fil-fatt qed nagħmel.

Kont żorthom flimkien mal-Perit Stefan Buontempo, u konna ltqajna ma' diversi Kumitati fil-Kottonera, fosthom mal- Kumitat tal-Għaqda Residenti tal-Kottonera.

DJAR - XOGĦOL TAL-KUMMISSJONI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jagħti tagħrif dwar fiex wasal ix-xogħol tal-kummissjoni mmexxija minn Dr Karmenu Mifsud Bonnici mwaqqfa fil-Ministeru tad-Djar?

Kemm-il lok ġdid instab biex jiġi użat għall-housing?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 4778

IMPJIEGI - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm nies li kienu qed jirreġistraw fit-tielet parti tar-Reġistru sabu xogħol ieħor matul ix-xhur ta' Novembru, 1996 u April, 1997?

ONOR.

EDWIN GRECH: Kien hemm 12-il persuna li bejn Novembru 1996 u April 1997 kienu qed jirreġistraw fuq it-Tielet Parti tar-Reġistru u sabu xogħol.

EDUKAZZJONI - KORS TAL-PGCE

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex il-kors tal-PGCE ta' fil- għaxija twaqqaf u qed isir fil-għodu biss, b'inkonvenjent għal dawk li diġa' qed jaħdmu?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

EDUKAZZJONI - INSTRUCTORS

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex instructors mad-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni li għamlu sena kors dwar Pedagoġija ma' l-istess dipartiment u għandhom ukoll grad mill-Universita' ta' Malta, jenħtiġilhom jagħmlu wkoll il-PGCE fl-Universita' ta' Malta biex jieħdu l-warrant ta' għalliema?

ONOR.

DIPARTIMENT TAL-MUŻEWIJIET -KATAKOMBI TA' SANT'AGATA

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet is-sejba li għamel id- Dipartiment tal-Mużewijiet fir-Rabat, qrib il-Katakombi ta' Sant'Agata dan l-aħħar?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: F'Mejju li għadda d-Dipartiment tal-Mużewijiet irċieva rapport li kienu qed isiru xogħlijiet ta' kostruzzjoni fid-distrett magħruf bħala Taċ-Ċagħqi, ir-Rabat, li għandu potenzjal arkeoloġiku qawwi.

Jien informat, li l-investigazzjoni li saret fuq il-post mill-Mużew ta' l- Arkeoloġija wara dan ir-rapport, irriżultat fl-identifikazzjoni ta' katakombi palaeo-Kristjan.

L-istħarriġ fuq dan is-sit qed jitkompla, u qed jittieħdu wkoll passi biex jiġu assikurati l-preservazzjoni u l-protezzjoni ta' dan il-katakombi.

ETC - "XAHAR TA' TAĦRIĠ U IMPJIEGI"

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid f'liema belt/raħal se tittella' t-tieni attivita' mill-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ dwar "Xahar ta' Taħriġ u Impjiegi"?

ONOR.

EDWIN GRECH: Fil-mument għadha ma tteħditx deċiżjoni finali dwar fejn u meta se tittella' t-tieni attivita' "Xahar ta' Taħriġ u Impjiegi".

BAĦAR IĊ-ĊAGĦAQ - DOLPHINARIUM

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'evalwazzjoni xjentifika u ambjentali saret fuq id-dolphinarium li nfetaħ dan l-aħħar f'Baħar iċ-Ċagħaq?

ONOR.

GEORGE VELLA: Id-dolphinarium li nbena f'Baħar iċ-Ċagħaq jikkonforma ma' standards xjentifiċi u ambjentali internazzjonali sabiex jinżammu d-dniefel.

Dawn l-istandards internazzjonali kienu ġew identifikati lill-operaturi mid-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l-Ambjent li wkoll aċċerta li ġew osservati.

SNIETER - IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' snieter importati s-sena l-oħra?

Kemm kien in-numru ta' air guns importati s-sena l-oħra?

Kemm kien in-numru ta' dawn l-armi mportati s'issa din is-sena?

ONOR.

LEO BRINCAT: Matul is-sena li għaddiet u fl-ewwel erba' xhur ta' din is-sena ġew importati dawn l-armi:

|Tip ta' |1996 |1996 |1997 |1997 | |Arma | | | | | | |Kwanti|Valur|Kwanti|Valur| | |ta' | |ta' | | | | |(Lm) | |(Lm) | |Snieter u | | | | | |armi | | | | | |oħra ta' | | | | | |sport | | | | | |jew kaċċa |7,069 |398,0|606 |112,5| | | |99 | |10 | |Armi oħra | | | | | |nklużi | | | | | |air-guns |7,736 |166,3|2,623 |39,72| | | |00 | |8 |

P.A. - GARAXXIJIET GĦAL UŻU TA' SPRAY

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk l-Awtorita' ta' l-Ippjanar hijiex toħroġ permessi fil-preżent għall-garaxxijiet biex ġo fihom jiġu sprejjati karozzi?

ONOR.

GEORGE VELLA: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant illi applikazzjonijiet ta' dan it-tip jiġu rrakkmandati lill-Kummissjoni għall- Kontroll ta' l-Iżvilupp b'mod favorevoli f'dawk il-każi fejn il-kriterji skond il-Pjan ta' Struttura jkunu milħuqa.

MARSAXLOKK - "TAL-MAGĦLUQ" - RIŻERVA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-mappa ta' l-area Tal-Magħluq, f'Marsaxlokk u jindika fiha fejn eżattament hija r-riżerva?

ONOR.

GEORGE VELLA: Kopja tal-mappa mitluba qiegħda tiġi mogħtija lill- Onor. Interpellant.

DJAR SUBSTANDARD

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid jekk dawk in-nies li joqogħdu ġewwa djar substandard, ġo Triq l-Ispiżjar Sciberras, fl-Imsida, humiex se jiġu kkonsidrati fiċ-ċaqliq li se jsir?

Dawn id-djar qegħdin jiġu kkonsidrati fl-iskema ta' slum clearance?

Jekk iva, meta hemm il-ħsieb li din l-area titwaqqa'?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Mhuwiex previst li d-djar inidikati mill-Onor.

Interpellant jitwaqqgħu fil-programm ta' din il-leġislatura.

Madankollu mhix eskluża l-possibbilita' li kif jitlestew it-tliet fażijiet tal-proġett ta' Valley Road, jista' jsir xogħol simili wkoll fl-area ta' Triq l- Ispiżjar Sciberras.

PULIZIJA - XOGĦOL F'PACEVILLE

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' pulizija fuq xogħol f'Paceville, ġurnata b'ġurnata f'dawn l-aħħar ġimgħatejn?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi Paceville jifforma parti mid- Divizjoni ta' San Giljan u għalhekk il-Pulizija li jkunu xogħol f`din id- diviżjoni jkopru wkoll Paceville.

Pero' fil-weekends, matul il-lejl, jiġu ddettaljati numru ta' Pulizija speċifikament għal Paceville.

Fil-perijodu msemmi mill-Onor.

Interpellant dawn kienu hekk :

Il-Gimgha - 30 ta' Mejju - 19 Is-Sibt - 31 ta' Mejju - 17 Il-Hadd - 1 ta' Gunju - 19

Il-Gimgha - 6 ta' Gunju - 21 Is-Sibt - 7 ta' Gunju - 19 Il-Hadd - 8 ta' Gunju - 19

Ma' dawn wieħed irid izid ukoll numru ta' Pulizija mill-Iskwadra ta' kontra d-Droga u l-Mobile Squad.

PULIZIJA - PERSUNI MRESSQA L-QORTI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' persuni mressqa l-Qorti mill- Pulizija għal reati li allegatament twettqu f'Paceville, sena b'sena, għal dawn l-aħħar għaxar snin?

Kemm minn dawn kellhom 16-il sena jew anqas, sena b'sena, fl-istess perijodu?

ONOR.

ALFRED SANT: L-informazzjoni mitluba qiegħda tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

DIPARTIMENT TAX-XOGĦOL - RAPPORT

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra r-rapport dwar id-Dipartiment tax-Xogħol li rrifera għalih fis-Seduta tas-16 ta' Diċembru, 1996 ladarba dan ir-rapport għadu mhux lest (Seduta Nru. 77)?

ONOR.

EDWIN GRECH: Ir-risposta ngħatat għall-mistoqsija parlamentari numru 6237.

SLIEMA - MERA TA' TRAFFIKU

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jitlob lill-Pulizija tirrikonsidra li tweħħel mera tat- traffiku fil-kantuniera bejn Triq it-Torri u Triq il-Kulleġġ l-Antik, f'Tas- Sliema sabiex jiġu evitati inċidenti ta' sewwieqa fuq pedestrians li sikwiet jaqsmu Triq il-Kulleġġ l-Antik proprju ftit 'il fuq?

Qed nibgħatlek separatament sketch sempliċi li juri fejn qed jintalab li titwaħħal din il-mera.

ONOR.

ALFRED SANT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi din il- mistoqsija lill-Ministru konċernat.