MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 499 It-Tlieta, 16 ta' Jannar, 1996 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati Malta Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 499

It-Tlieta, 16 ta' Jannar, 1996

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament il-Palazz, il-Belt Valletta fis-6.05p.m.

Talba Seduta Nru. 499

It-Tlieta, 16 ta' Jannar, 1996

WERREJ MINUTI 894

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 894

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 900

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IR-REFERENDI

REFERENDA (AMENDMENT) BILL (IT-TIENI QARI) 901

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR NOMINI MILL-OPPOŻIZZJONI

OPPOSITION NOMINEES BILL(IT-TIENI QARI) 908

AĠĠORNAMENT 925

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 932

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 498 li saret fil-15 ta' Jannar, 1996 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

DUNDJANI - IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

FREDDIE MICALLEF staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm inħarġu liċenzji għall- importazzjoni ta' dundjani s-sena li għaddiet u għal kemm-il tunnellata kienu jammontaw?

Kemm huwa kkalkolat li jiġu kkonsmati dundjani (tunnellati) f'Malta u Għawdex kull sena?

Jista' l-Ministru jgħid x'kien l-ammont ta' dundjani li ġew importati kull sena f'dawn l-aħħar 15-il sena?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): L-informazzjoni għall-ewwel parti tal-mistoqsija parlamentari numru 30359 li kienet ġiet riferuta mis-Seduta Nru. 495 għal-lum, issa nġabret u tgħid hekk:

Matul l-1995 inħarġu 14-il liċenzja għal 2,906 tunnellati dundjani sħaħ.

Inħarġu wkoll 6 liċenzji għal 410 tunnellati laħam tad-dundjani għal skopijiet ta` proċessar.

Mhux possibbli, f`dan l-istadju, li jingħad kemm fil-fatt ġiet utilizzata kwantita' minn dawn il-liċenzji.

Rigward it-tieni u t-tielet parti tal-mistoqsija nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għar-risposta li ngħatat fis-seduta Nru. 495.

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): L-Onor.

Micallef.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Jekk qed nifhem sew qegħdin nitkellmu rigward importazzjoni ta' 3,300 tunnellata dundjani meta wieħed iżid l-410 tunnellati ta' laħam tad-dundjani.

Issa l-fatt li tneħħiet jew tbaxxiet il- levy u milli jidher m'għandniex idea x'ġie kkonsmat, xi protezzjoni se jkollhom il-bdiewa Maltin li għal din is-sena jridu jrabbu d-dundjani?

Kif se jinżamm il-kontroll u kif se jkunu protetti l-bdiewa?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, f'dan l-istadju wieħed ma jistax jgħid kemm fil-fatt ġie mportat minn dawn il-liċenzji li nħarġu għaliex hemm it- tendenza li wieħed jagħmillek liċenzja għal ammont għoli u mbagħad fir- realta' iġib ammont ferm inqas.

Allura f'dan l-istadju assolutament wieħed ma jistax jikkalkola xi stocks ta' dundjani hawn.

Li wieħed jista' jgħid huwa illi l-levy raħset minn 80c għal 40c u kien hemm min qal illi ma misshiex raħset daqshekk u min qal li missha raħset iktar.

Aħna għażilna t- triq tan-nofs biex nipprovdu l-prodott għall-konsumatur li ma jkollux taxxa iebsa wisq fuqu u fl-istess ħin jagħti protezzjoni għas-settur ukoll.

Wieħed irid jara x'jista' jiġri fil-futur.

Bħalissa l-levy qiegħda 80c u naqset għal 40c proprju għaliex inzerta li din is-sena kien hemm indikazzjonijiet ċari ferm illi l-produzzjoni ma kenitx se tkun biżżejjed, jiġifieri wieħed irid jimxi skond kif tkun il- produzzjoni.

Din is-sena ħarġet exemption għal xahar wieħed biss u domna nistennew daqsxejn biex inkunu żguri li ċ-ċirkostanzi kienu jindikaw illi l- produzzjoni ma tlaħħaqx.

Naturalment l-iskop tal-levy kien li nipproteġu s- settur, pero' meta ma jkollokx produzzjoni biżżejjed f'dak is-settur naturalment ma tkunx tista' tipproteġi wisq f'dawk iċ- ċirkostanzi.

Għalhekk wieħed irid jistenna u jara.

Din hija r-risposta li nista' nagħti f'dan l-istadju.

MR SPEAKER: L-Onor.

Freddie Micallef.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Mr Speaker, jista' l-Ministru jgħidli x'inhi r- raġuni li dwar it-tielet parti tal-mistoqsija fejn jien staqsejt:

"Jista' l-Ministru jgħid x'kien l-ammont ta' dundjani li ġew importati kull sena f'dawn l-aħħar 15-il sena?",

qiegħed jirrispondini fuq dak li daħal is-sena li għaddiet?

Ara daqsxejn kif qiegħdin!

Allura jien bilfors irrid nieħu Aġġornament biex nitkellem fuq il-mod li bih qed jiġu mwieġba l-mistoqsijiet parlamentari tagħna, b'mod speċjali fejn jidħol l-ambjent, it-trasport eċċ?

X'inhi r-raġuni li l-Ministru rrispondieni dwar x'daħal is-sena li għaddiet, u mbagħad meta staqsejtu dwar x'daħal matul l-aħħar 15-il sena ma rrispondinix lanqas fuq sena minnhom, imma rriferieni għal għand ministru ieħor?

X'inhi r-raġuni?

Kieku l-Ministru qalli mill-ewwel li ma setax jirrispondini għal kollox forsi kont nifhimha, imma li jirrispondini dwar sena waħda imbagħad dwar is-snin l-oħrajn jirriferini għand ministru ieħor ma nifhimhiex.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, li ġara kien li saret mistoqsija parlamentari fuq din il-materja lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd .

Din hija mistoqsija parlamentari Nru. 30,130 li tirriferi għall- importazzjoni tad-dundjani fuq diversi snin pero' ma tmurx lura 15-il sena għax meta ċċekkjajna sibna li hija ħaġa diffiċli li wieħed jispeċifika eżattament kemm kienet l-importazzjoni minn ċertu numru ta' snin lura.

Ir- risposta kienet mill-inqas fuq erba' jew ħames snin ...

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Point of order, l-Onor.

Micallef.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: On a point of order, Mr Speaker.

Jien mhux dan li staqsejt u issa li daħal fil-Kamra il-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd m'għandux jgħaddilu r-risposta.

Jien staqsejt x'inhi r-raġuni li l- Ministru Josef Bonnici rrispondieni dwar sena waħda u fuq importazzjoni għal snin oħra rriferieni għand ministru ieħor.

Din id-domanda li qiegħda quddiemi hawnhekk qsamtha fi tnejn għar-raġuni li ma ġietx imwieġba l- ewwel darba.

Fil-fatt jien kont diġa' għamiltha darb'oħra din id-domanda u kont għamiltha bl-istess mod u kien qam il-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali u kien irrispondieni hekk:

"Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għall-ewwel parti tal-mistoqsija qed tinġabar u dettalji jingħataw f'seduta oħra.

Rigward it-tieni u t-tielet parti tad-domanda l-Onor.

Interpellant ġentilment mitlub jirriferi għar-risposta li ngħatat ..."

Issa jien erġajt għamilt id-domanda u kont konformi ma' dak li talab il- Ministru u għamilt parti lilu u parti lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd.

Imma apparti minn dan kollu, x'inhi r-raġuni li għal sena waħda qed jirrispondini l-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi u għas-snin l-oħra le?

Din hija d-domanda tiegħi.

Għaliex aħna għandna niġu mżeffna b'dan il- mod?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien m'iniex għal kollox ċar fuq dan il-punt li qed iqajjem l-Onor.

Micallef għaliex jekk mistoqsija parlamentari tiġi mwieġba f'seduta oħra, safejn naf jien li wieħed jagħmel riferenza għaliha hija prattika normali.

L-ewwelnett jien m'iniex nifhem għal kollox x'kien il- point of order u t-tieni nett m'iniex għal kollox ċar.

Filwaqt li ħadna x- xogħol kollu neċessarju biex nirrispondu mill-iktar fis possibbli bid- dettalji kollha, għalfejn għandi noqgħod nirrepeti l-istess informazzjoni jekk ikun hemm informazzjoni f'mistoqsija oħra?

Jien nista' naqralek ir- risposta l-oħra li kellna.

Fil-fatt in-nota li għaddieli l-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd qiegħda wkoll fuq il-file li jirriferi għall-mistoqsija parlamentari numru 30130 u li kienet magħmula lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Mr Speaker, id-domanda tiegħi hija din: Kieku jien ma qsamtx il-domanda li għaliha qalli biex nirriferik lil ministru ieħor u allura jien ħadt l-inkarigu nagħmel żewġ domandi, kieku llum kien ikolli risposta għall-ewwel parti tad-domanda u kien ikolli l-istess risposta bħalma ngħatajt għat-tieni parti tad-domanda.

Il-fatt li llum il- Ministru qed jagħti l-informazzjoni f'domanda oħra ma jfissirx li għamel xi xogħol li ma kellux jagħmlu.

Irrid ngħid li dik l-informazzjoni ġabha mingħand il-ministru l-ieħor u jien għamilt l-istess domanda llum ħalli nieħu l-informazzjoni li hu bagħatni nġib mingħandu.

Jiġifieri mhux suppost qed jirrispondi hawn.

(Interruzzjonijiet) Mhux hekk qal Onor. Carmlino Spiteri.

Illum reġa' bagħatni għand ministru ieħor.

X'inhija r- raġuni li fuq sena waħda rrispondieni hu dwar l-importazzjoni u fuq is- snin l-oħra ma rrispondiniex?

Dak li qed ngħid.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Ippermettuli ftit.

Naħseb li hemm xi misunderstanding.

(Interruzzjonijiet) Onor. Micallef, erġa' aqra l-aħħar paragrafu tat- tweġiba għax naħseb li ma nftehmitx.

L-aħħar paragrafu tat-tweġiba jgħid hekk:

"Rigward it-tieni u t-tielet parti tal-mistoqsija nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għar-risposta li ngħatat fis-Seduta 495.".

Dan ifisser li mhux qed jirriferi għal ministru ieħor imma qiegħed jirriferi għar-risposta li ngħatat fis-Seduta 495.

Naħseb li ma nftehmitx sewwa waqt li kienet qed tinqara r-risposta.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Kieku ma saritx id-domanda kont inġib l- informazzjoni u nagħtihielek hawnhekk, imma diġa' kien hemm ir-risposta.

(Interruzzjonijiet) Tajna l-informazzjoni kif stajna.

MR SPEAKER: Ministru, naħseb li t-tweġiba nftehmet li kont qed titlob lill-Onor.

Micallef biex jirriferi l-mistoqsija lil ministru ieħor.

Naħseb li nftehmet hekk, pero' m'hijiex miktuba b'dak il-mod.

L-Onor.

Micallef.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Meta saret il-mistoqsija oriġinali, jiġifieri l- ewwel waħda, fejn jien tlabt informazzjoni rigward l-importazzjoni tad- dundjani għas-snin li għaddew jien ġejt riferut għand ministru ieħor.

Issa jien qed nistaqsi x'inhija r-raġuni li għall-ewwel parti tad-domanda tani l-informazzjoni dwar x'ġie mportat - hawn qed nitkellem bil-Malti - u għall-oħrajn bagħatni għand ministru ieħor.

Jekk is-sena li għaddiet kien responsabbli l-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi mill-importazzjoni tad- dundjani, allura kif ġejt mibgħut għand ministru ieħor li llum huwa responsabbli għall-agrikoltura rigward l-importazzjoni tad-dundjani tas- snin ta' qabel?

Dan li xtaqt nistaqsi.

MR SPEAKER: Il-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd.

ONOR.

CENSU GALEA: Mr Speaker, hemm raġuni sempliċi ħafna għaliex parti mir-risposta ngħatat mill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd u l-parti l-oħra ngħatat mill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi.

Sa l-ewwel tas-sena 1995 il-kontroll tal-liċenzji kien kollu f'idejn is-servizz veterinarju tal- gvern; jiġifieri l-liċenzji ta' l-importazzjoni kienu qed jingħataw direttament mil-veterinarju tal-gvern u l-importazzjoni kienet taħt il- kontroll tad-Dipartiment ta' l-Agrikoltura.

Kif taf din il-Kamra u kif jaf kull min qiegħed jismagħna, mill-1 ta' Jannar 1995 daħlet sistema ġdida għal kollox fejn il-kontroll ta' l-importazzjoni f'pajjiżna - jiġifieri importazzjoni ta' prodotti agrikoli u affarijiet oħrajn - minflok beda jsir bil-mod ta' liċenzjar mid-Dipartiment tas-Servizz Veterinarju beda jsir permezz ta' ħlasijiet imposti bil-levy.

Din hija ħaġa importanti li nżommuha quddiem għajnejna.

Ir-risposta li ngħatat illum mill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi dwar liċenzjar għall-importazzjoni ta' 2,906 tunnellata ta' dundjani plus 410 tunnellata laħam tad-dundjani - li m'huwiex f'forma ta' dundjan imma huwa l-laħam tiegħu - kienet ċara biżżejjed.

Mr Speaker, l-Onor.

Micallef qal li ġew importati 'l fuq minn 3,000 tunnellata laħam tad-dundjan u staqsiena x'tip ta' protezzjoni se jingħataw il-bdiewa Maltin din is-sena u x'garanzija se jkollhom biex ikollhom moħħhom mistrieħ li jkunu jistgħu jrabbu d-dundjani għall-1996.

L- ewwelnett lill-Onor.

Micallef irrid ngħidlu li hemm differenza kbira bejn liċenzjar u importazzjoni attwali.

Fil-verita' l-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi għad m'għandux l-informazzjoni preċiża dwar kemm effettivament daħlu dundjani fil-ġimgħat li għaddew.

Madankollu ma rridux ninsew x'kienet il-pożizzjoni ftit ġimgħat ilu - xi wħud kienu kontinwament qed itambru fil-gazzetti li hija għarukaża li l-Gvern impona levy ta' 80ċ; wara wkoll kien hemm min qal li hija għarukaża li l-Gvern naqqas il-levy minn 80ċ għal 40ċ - għax kellna sitwazzjoni fejn ma kienx hawn dundjani biżżejjed f'pajjiżna; almenu hekk kienu jgħidu l-ġurnali.

Din hija sitwazzjoni li m'ilhiex li għaddiet xi mitt sena imma ftit ġimgħat ilu, eżattament m'għeluq is-sena 1995.

Mr Speaker, ċertament irrid infakkar ħaġa oħra wkoll.

Li kieku kellna nieħdu li dundjan on average jiżen għaxar kilos, insibu li 2,906 tunnellati jġibu 290,000 dundjan.

Meta dan il-konsum jiġi mqabbel mal- konsum tas-snin li għaddew dan ikun ifisser konsum ta' sitta jew seba' snin.

Ċertament li min jimporta d-dundjani ma jimportax din il-kwantita' kollha, allura huwa evidenti li l-importaturi pprovaw jieħdu liċenzja kbira kemm jista' jkun.

Issa l-ilmenti li kellna ma kenux fis-sens li kien hawn ħafna dundjani iżda li kien hawn nuqqas ta' dundjani fis-suq.

MR SPEAKER: On a point of order, l-Onor.

Micallef.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Point of order, Mr Speaker.

Nixtieq infakkar li konna qegħdin neżawrixxu d-domanda tiegħi dwar x'inhi r-raġuni li jien ġejt riferut lill-ministru ieħor; issa din ħadna r-risposta tagħha.

Id- domanda ta' qabel dwar xi protezzjoni għandu min ikabbar id-dundjani lokali eżawrejniha wkoll.

Allura jidhirli li meta jiġri hekk il-Ministru aħjar isib il-ħin biex jagħmel statement ħalli jserraħ l-imħuħ u mhux jistenna l- ħin tal-mistoqsijiet parlamentari biex jagħmel dawn id-dikjarazzjonijiet.

MR SPEAKER: Għandna nibqgħu mat-tweġiba.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru ta' l-Ikel, Agrikoltura u Sajd): Mr Speaker, jien se nkompli nitkellem fuq id-domanda li kien hawn illum, fuq id-domanda li saret fis-seduta Nru. 495 - li hija rrapportata fid-debate, f'paġna 714 - u fuq ir-risposta partikolari li ngħatat fil-11 ta' Diċembru, 1995.

MR SPEAKER: Pero' issa qed issir it-tweġiba għall-mistoqsija supplimentari li għadu kif għamel l-Onor.

Micallef.

Għalhekk ma ntawlux iżżejjed ħalli nkomplu bil-mistoqsijiet.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, is-suġġett partikolari li għandna quddiemna qed jingħata tweġiba kif jixraq u min qed jismagħna, b'mod partikolari l-bdiewa ta' pajjiżna .għandhom dritt ikunu jafu kif qegħdin l- affarijiet.

(Interruzzjonijiet) Mhux billi jkun hawn min jipprova jkeskisna mal-bdiewa.

Ir-realtajiet tal-ħajja f'pajjiżna huma illi l-bidwi Malti wkoll għandu l-protezzjoni u jkun tajjeb ferm illi jifhem x'tip ta' protezzjoni għandu.

Ma nistgħux ngħidu lill-bidwi Malti li lliċenzjajna u mportajna 3,000 tunnellata ta' dundjani.

Din mhix ir-realta' għax f'pajjiżna bejn wieħed u ieħor dan ikun ifisser konsum ta' tmien snin.

Hemm differenza kbira bejn il-kwantita' li tidher fuq il-liċenzja għall- importazzjoni u dak li effettivament jiġi mportat.

Dan hu l-punt li rridu nagħmlu ċar mal-bdiewa Maltin u l-poplu Malti.

MR SPEAKER: Mistoqsija supplimentari.

L-Onor.

Freddie Micallef.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Mr Speaker, kieku ġie mportat għall-konsum l- ammont kollu tal-liċenzji li ngħataw kieku hawn konsum għal sitta jew seba' snin.

Jien dan għidtu l-ġimgħa l-oħra meta l-Onor.

Josef Bonnici ressaq l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Promozzjoni ta' Prodotti Lokali u konna qed nitkellmu dwar il-protezzjoni li suppost jingħataw ir-raħħal u l-bidwi Malti.

Dak inhar kien id-dover tal-Ministru responsabbli mill-biedja li jidħol u jgħid dak li qed jgħid illejla.

Dan li qal illejla għidtu jien u ġie ppubblikat fil-ġurnali li bil-liċenzji li ħarġu, kieku ġew importati kollha, f'Malta hawn biżżejjed dundjani għal ħamsa, sitta, seba' snin.

Jien hawnhekk għandi li daħlu madwar 400 tunnellata f'Diċembru biss.

Dak inhar lill-Ministru Josef Bonnici jien għamiltlu domanda u ma setax jirrispondini għax mhux il-qasam tiegħu u ma nagħtihx tort.

Id-domanda kienet: X'garanzija għandna li dawn ġew ikkonsmati u x'garanzija għandna li mhux se nsibuhom ma' wiċċna matul is-sena sal-Milied li ġej u allura nieklu laħam li nqatel is-sena li għaddiet?

X'inhi r-raġuni li ħarġu dawn il-liċenzji kollha?

Bħalma għadu kemm ikkonferma l-Ministru responsabbli għall-agrikoltura, ħarġu liċenzji għall-importazzjoni illi kieku daħlu kollha kienu jservu għal sitta, seba' u anke tmien snin.

Allura x'inhi r- raġuni li bqajna nimportaw id-dundjani permezz ta' dawn il-liċenzji sa l- aħħar tas-sena li għaddiet - din irridu jirrispondi l-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd li daħal issa.

Meta nafu li minn fejn ġejjin parti mid- dundjani, il-Belġju, l-Olanda, eċċ., mill-bidu ta' Diċembru 1995, kien hemm in-Newcastle Disease?

Dan kulħadd kien jafu għax kulħadd seta' jarah fuq it-teletext.

Allura x'inhi r-raġuni li kellna dawn il-liċenzji kollha maħruġin u bqajna nħallu jidħlu dundjani sa l-aħħar tas-sena li għaddiet meta nafu li kien hemm in-Newcastle Disease bil-kbir fil-pajjiżi ta' l-Ewropa?

Kien biss lejn l-aħħar ta' Diċembru 1995 - jidhirli li kien is-27 jew it-28 ta' Diċembru - li l-Ministeru għall-Ikel Agrikoltura u Sajd, permezz tal-veterinarji tiegħu, ipprojbixxa d-dħul tat-tjur, bajd tat- tifqis u flieles tal-ġurnata.

Jista' l-Ministru jgħidilna x'inhi r-raġuni li meta kien jaf bil-marda ħalla dawn id-dundjani, li huma tjur bħall- oħrajn, jidħlu hawn Malta fiż-żmien li setgħu jġibu, jew jerġgħu jġibu, il- marda tan-Newcastle Disease?

MR SPEAKER: Il-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, nista' nikkonferma li l-Onor.

Membru għamilli interpellanza speċifikament fuq dan l-istess suġġett.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Tiddibattux bejnietkom.

L-Onor.

Freddie Micallef.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: GĦamilt domanda bil-miktub għax kull darba hekk niġu mitluba nagħmlu.

Naf li ma neħdux il-vera spjegazzjoni, imma jekk hemm domanda bil-miktub ifisser li l-Ministru suppost huwa ppreparat aktar milli kieku su due piedi staqsejtu din id-domanda issa.

MR SPEAKER: Tiddibattux bejnietkom.

ONOR.

CENSU GALEA: Mr Speaker, l-ewwelnett irrid nagħmilha ċara li r- risposti li nagħtu jinkludu l-informazzjoni kollha li tkun f'idejn il- ministru u li tkun għaddiet minn idejn l-uffiċjali.

Il-kumment li għadda l-Onor.

Membru li ma nagħtux l-informazzjoni kollha mhuwiex aċċettabbli.

Kull ministru jgħaddi l-informazzjoni li jkollu għax dak hu d-dover tiegħu.

Li huwa żgur huwa li f'okkażjoni bħal tal-lum jekk xi ministru ma kellux l-informazzjoni f'idejh ma ħariġx jgħid li mhux fl-interess tan- nazzjon li jagħti risposta, imma qal: Nagħti risposta f'seduta oħra.

U effettivament qeda d-dover tiegħu, ġie hawnhekk u ftit ġranet wara ta l- informazzjoni li laħaq ġabar.

Jekk niġu għall-parti tad-domanda fuq in-Newcastle Disease, nista' ngħid li f'risposta li għad trid tingħata f'xi seduta tal-ġimgħa d-dieħla jew xi ġurnata oħra - kif imiss skond l-order paper - hemm l-informazzjoni li talab l-Onor.

Interpellant u r-risposta għal dik id-domanda hi li hekk kif id-Dipartiment tas-Servizz Veterinarju u d-Dipartiment ta' l-Agrikoltura ġew informati li kien hawn xi mard bħan-Newcastle Disease jew inkella xi marda oħra li setgħet ġiet importata f'pajjiżna, ħadu l-passi neċessarji kif kien id-dover tagħhom li jagħmlu biex l-importazzjoni kollha tieqaf immedjatament.

Fil-fatt tajjeb li wieħed jgħid li huwa fl-interess ta' pajjiżna, fl-interess tal-bdiewa u fl-interess tad-Dipartiment ta' l- Agrikoltura li jekk ikollna xi suspett li hawn il-mard, iva l- importazzjoni nwaqqfuha.

Kien proprju għalhekk, Mr Speaker, li waqqafna l-importazzjoni hekk kif konna informati li kien hemm xi tip ta' mard.

Aħna ħassejna l-bżonn li nwaqqfu l-importazzjoni ta' dawn il-prodotti li kien hemm riferenza għalihom li huma prodotti ta' tjur kemm f'forma ħajja u kemm f'forma mejta.

Dan bilfors kellna nagħmluh għaliex ma ridniex ngħaddu mill-esperjenza li diġa' għadda minnha pajjiżna drabi oħra.

Safejn naf jien l-Onor.

Micallef innifsu almenu fuq xi radju nstema' jgħid li għamel sewwa d-Dipartiment ta' l-Agrikoltura li ħa l-passi neċessarji biex waqqaf l-importazzjoni.

Jien dakinhar stess li ġie d-Direttur tas-Servizz Veterinarju u qalli li għandu informazzjoni li hemm il-possibilita' li barra minn xtutna hemm il-mard - u ssemmew numru ta' pajjiżi - li jista' jkollu effett fuq pajjiżna, jien għidtlu biex immedjatament iwaqqaf l-importazzjoni ħalli nkunu nistgħu ninvestigaw u jekk kemm-il darba jkun il-każ iva nerġgħu niftħu.

Hawnhekk ta' min jgħid li l-importazzjoni miż-żewġ pajjiżi li l-aktar kienu milquta bil-mard ilna aktar minn sena li waqqafniha; tliet pajjiżi oħrajn prattikament ma ssir l-ebda importazzjoni minn għandhom, u l-uniku pajjiż li seta' sar xi importazzjoni minnu aħna wkoll ħadna l-passi biex inwaqqfu l-importazzjoni.

MR SPEAKER: L-aħħar mistoqsija supplimentari, l-Onor.

Freddie Micallef.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Jiġifieri l-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd qed jgħid li Malta ġiet informata li hemm in-Newcastle Disease fl- Ewropa fl-aħħar ġranet ta' Diċembru.

Meta ħareġ l-istatement, Ministru?

Mingħalija ħareġ fis-27 jew fit-28 ta' Diċembru.

(Interruzzjonijiet) Ma tafx?

Kif ma tafx?

Qed tgħid li dakinhar li qalulek li hemm il-mard ....

Mingħalija kien il-Ġimgħa, jumejn qabel l-aħħar tas-sena.

Jiġifieri wara xahar li konna ilna nafu li kien hemm in- Newcastle Disease, il-Ministeru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd sar jaf biss b'din il-marda fl-aħħar ġranet ta' Diċembru.

MR SPEAKER: Tweġiba fil-qosor għax sar il-ħin.

ONOR.

CENSU GALEA: Mr Speaker, qed inkun ċar fir-risposta li qed nagħti.

Fil-ġurnata li jien sirt naf li hemm xi possibilita' ta' mard f'dawn il- pajjiżi konċernati jien kellimt lid-Direttur tas-Servizz Veterinarju u għidtlu biex iwaqqaf l-importazzjoni kollha minn dawn il-pajjiżi.

Issa jekk kienx fis-27, fis-26 jew inkella fil-25 jew xi ġurnata oħra ma niftakarx.

Imma fl-istess ġurnata li jien ġejt mgħarraf b'din l- informazzjoni tajt l-ordni li tieqaf l-importazzjoni kollha ta' dawn il- prodotti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Point of order.

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Xtaqt nistaqsi lis-Sedja jekk huwiex dekor ta' din il- Kamra u huwiex sewwa li jitniżżlu fir-records ta' din il-Kamra tweġibiet bħat-tweġiba li hemm għall-mistoqsija parlamentari numru 30,491 ta' l-Onor.

Edwin S. Grech fejn il-Ministru Louis Galea qed jattribwixxi motivi lil min qed jistaqsi u safejn naf jien dawn it-tip ta' allegazzjonijiet qatt ma saru hawn ġew.

Dan qed jgħid ċar:

"Peress li l-Onor.

Membru wera biċ-ċar li m'għandu ebda interess ġenwin ikun informat bil-fatti .....".

Jista' l-Ministru jattribwixxi dawn il-motivi lil Membru ta' din in-naħa, Mr Speaker?

GĦaliex din l-arroganza fil-mod kif jiġu risposti l- mistoqsijet?

Mhux imbilli qed jidħak!

Jiena lilek qed nistaqsik, Mr Speaker, jekk nistgħux nittolleraw din it-tip ta' arroganza kif jiġu risposti l-mistoqsijiet li nagħmlu hawn ġew.

Jekk huwiex ġenwin jew le, jiddeċiedi l-poplu.

Dan għaliex din hi mistoqsija li fuqha, skond il- Ministru, il-kollega tiegħi l-Onor.

Grech "ħareġ stqarrija distruttiva u partiġġjana".

Jekk hemm partiġġjaniżmu li niftakru, nafu kif inhu l- partiġġjaniżmu.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Mela se toqgħod tgħidilna int meta nitkellmu wkoll issa?!

Se joqgħod jgħidilna l-Onor.

Galea meta nitkellmu wkoll!

(Interruzzjonijiet) Mela x'qed tagħmel?!

Dawn it-tip ta' risposti oxxeni hawn ġew!

Min taħsbu li intom?!

Hawn arroganza oxxena hawn ġew.

ONOR.

GEORGE VELLA: Jista' Ministru jgħid lil Membru ta' din in-naħa li m'għandux "interess ġenwin" li jkun informat bil-fatti?

Jiena qed nitlob il-protezzjoni tas-Sedja għal dawn it-tip ta' risposti.

MR SPEAKER: Skond ir-regolamenti kwalunkwe Membru ma jistax jattribwixxi motivi ulterjuri lil Membru ieħor.

ONOR.

GEORGE VELLA: Allura jiena nitlob lis-Sedja titlob lill-Ministru jirtira din it-tip ta' risposta.

Irid jirtira r-risposta.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Ippermettuli ftit, jimporta?

Irrid nagħti ruling.

Skond ir- regolament tal-Kamra Membru ma jistax jattribwixxi motivi ulterjuri.

Ippermettuli ftit.

(Interruzzjonijiet) Iva, imma s-Sedja trid tingħata l- opportunita' li tesprimi ruħha.

(Interruzzjonijiet) Ippermettuli ftit.

Skond ir-regolamenti ħadd ma jista' jattribwixxi motivi ulterjuri lil Membru ieħor.

Li rrid nara huwa jekk id-diskors li hawn f'din it-tweġiba jmurx kontra dan ir-regolament partikolari, cioe' jekk huwiex qed jattribwixxi motivi ulterjuri lill-Onor.

Membru.

Issa li Membru jgħid lil xi ħadd ieħor li "m'għandu ebda interess ġenwin li jkun informat bil- fatti", wieħed jista' ma jaqbilx ma' dan l-istatement pero' m'hux qed jattribwixxi ebda motivi ulterjuri.

(Interruzzjonijiet) Ippermettuli.

Jekk se toqogħdu tikkummentaw m'aħna se naslu mkien.

(Interruzzjonijiet)

L-Onor.

Vella qed jitlob ruling u jien nirriserva d-dritt li nagħti ruling fuq dan il-punt.

Jien se nistudja t-tweġiba li ngħatat u nagħti ruling skond ir-regolamenti tal-Kamra u skond il-preċedenti li hemm.

Ngħaddu issa għal tqegħid ta' karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra .....

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru għall-Iżvilupp Soċjali): U tgħidx ħmerijiet!

MR SPEAKER: Qegħdin out of order kollha kemm intom.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

GEORGE VELLA: Imisskom tistħu!

MR SPEAKER: Onor. George Vella u Onor. Alfred Sant, jekk jogħġobkom m'hemmx iżjed interruzzjonijiet.

Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Kemm huma nkwetati llum, Mr Speaker?!

Dan l- inkwiet kollu għalfejn?!

Xi ġralkom?!

ONOR.

GEORGE VELLA: Meta l-pazjenti fl-isptar li qegħdin hemmhekk biex jiġu operati jaraw li jibagħtu l-mara tagħhom id-dar iġġib il-kutri u l- investi, bilfors tkun inkwetat.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Kumbinazzjoni jien immur l-isptar spiss!

MR SPEAKER: Qegħdin kollha out of order.

Bħalissa qegħdin fl-istadju tat-tqegħid ta' karti.

Il-Prim Ministru.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ma nistax nifhem xi ġralu l-Onor.

George Vella llum!

Jimporta nkomplu bit-tqegħid ta' karti?

MR SPEAKER: Qegħdin kompletament out of order.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, jiena nħoss li għandi dritt nirrispondi għall-kummenti li qed jagħmel il-Prim Ministru.

MR SPEAKER: Dawn il-kummenti huma kollha out of order.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, jien għandi l-kelma u kont qed inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

"Lista li turi l-ilmenti li saru minn kunsilli lokali dwar proġetti, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 30261.".

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, jien qed ngħidlu li nagħtih l-isem u l- kunjom tal-pazjent u jmur jiċċekkja jekk huwiex veru li lill-mara tiegħu bagħtuha ġġib il-kutri.

U jistaqsi lis-supretendent .....

GĦax qal li m'għandniex wisa'!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Ejja nżommu ftit ordni.

Il-Ministru għall-Ambjent.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

"Skeda li tagħti informazzjoni dwar tenders għall-fażi 2B tal-Power Station ta' Delimara, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 30535.".

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

(Interruzzjonijiet)

Fis-6.38 p.m. il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet fis-6.47 p.m.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IR-REFERENDI

REFERENDA (AMENDMENT) BILL

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-15 ta' Jannar, 1996.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni huwa in possession.

ONOR.

ALFRED SANT: Kif kont qed ngħid il-bieraħ, Sur President, il- prinċipju tar-referendum huwa prinċipju progressiv, modern u adattat għal kif qiegħda tiżviluppa d-demokrazija moderna, jiġifieri fejn il-politika tinħadem aktar ma jgħaddi ż-żmien ukoll fuq bażi ta' issues li jqanqlu diskussjoni, kontroversja u anke qsim bejn iċ-ċittadini mhux fuq bażi neċessarjament ta' ideoloġija jew partit imma fuq bażi ta' kif jaraw ċerti issues speċifiċi.

Allura hija ħaġa tajba li l-prinċipju tar-referendum jiġi aċċettat u rikonoxxut, imma ċertament mhux bil-mod li qiegħed jitpoġġa quddiemna llum.

Il-bieraħ għidt u llum nerġa' nsostni li huwa importanti li l-prinċipju tar-referendum f'pajjiżna jidħol b'mod li jikkumplimenta bil- kbir il-prinċipju ta' demokrazija rappreżentattiva parlamentari kif hija mħaddma f'pajjiżna, liema istituzzjoni fl-opinjoni tiegħi hemm bżonn li anke f'dak li għandna eżistenti nsaħħuh, insostnuh u nagħtuh aktar sustanza.

Il-mod kif il-Gvern qiegħed jintroduċi l-prinċipju tar-referendum, jiġifieri b'mod abrogattiv u b'mod li ma jeħux kont ta' kif titħaddem is- sistema rappreżentattiva parlamentari huwa vvizjat, anke mill-fatt stess li mbagħad il-Gvern qiegħed idaħħal ħafna eċċezzjonijiet sostanzjali għat- tħaddim ta' dan il-prinċipju li jwassal biex il-prinċipju nnifsu kif qed jitħaddem m'għandux is-sustanza li wieħed jistenna minnu.

Fil-fatt il- Partit Laburista - u l-bieraħ jiena ressaqt emenda relattiva - qiegħed jgħid li l-prinċipju tar-referendum f'pajjiżna għandu jkun komplementari mas-sistema ta' kif titħaddem id-demokrazija parlamentari f'pajjiżna bbażata fuq parlamentari li jridu jirrappreżentaw il-fehma tal-poplu b'mandat elettorali tal-partiti politiċi li jirrappreżentawhom u li qegħdin fihom ħalli jwettqu programm ta' Gvern.

Allura hemm bżonn li r-referendum ikun ibbażat fuq żewġ prinċipji.

L-ewwel wieħed huwa li l-prinċipju abrogattiv jitħaddem meta l-ġvern tal-ġurnata jdaħħal miżuri fil-pajjiż li ma jkunux dehru fil-programm ta' gvern tiegħu li bih ikun resaq quddiem l- elettorat u ngħata mandat fl-elezzjoni li tkun għaddiet.

Ġibt eżempju ta' kif fl-aħħar elezzjoni l-Partit Nazzjonalista kellu mandat biex idaħħal il- kunsilli lokali u allura mhijiex idea tajba li jkun hemm prinċipju ta' referendum abrogattiv fuq miżura li kellu mandat biex idaħħalha.

Imma min- naħa l-oħra l-Partit Nazzjonalista fl-1992 meta rebaħ l-elezzjoni ta' dik is-sena ma kellux mandat u ma kienx ippropona li jdaħħal lil Malta bħala membru sħiħ tal-Partnership for Peace u allura hemmhekk iċ-ċittadin għandu jingħata d-dritt ta' referendum abrogattiv fuq miżuri li ma jkunux dehru fil-programm elettorali tal-gvern tal-ġurnata.

Fejn il-gvern tal-ġuranta jkun wera u jkun qal minn qabel x'inhuma l-miżuri li se jdaħħal, dawk il- miżuri jkollu mandat biex idaħħalhom u allura m'għandhomx ikunu kontestati permezz ta' referendum abrogattiv.

Fejn ma jkunx qal minn qabel x'miżuri se jdaħħal u jkun daħħal dawk il-miżuri, allura aħna qegħdin ngħidu li dawk il-miżuri għandhom ikunu suġġetti għal referendum abrogattiv jekk iċ- ċittadin iħossu li għandhom iressquh.

Min-naħa l-oħra qed ngħidu wkoll li l-pożizzjoni tal-Gvern fuq referendum propożittiv - jekk fhimt tajjeb il-pożizzjoni tal-Gvern, din hija li pajjiżna, id-demokrazija tagħna, is-soċjeta' tagħna għadhom mhumiex maturi biżżejjed biex iħaddnu fihom ir-referendum propożittiv - hija pożizzjoni li hija arbitrarja u ma ġietx spjegata tajjeb.

Aħna nħossu li r-referendum propożittiv għandu jidħol la qed indaħħlu l-prinċipju ta' referendum min- naħa taċ-ċittadini u għandu jidħol fil-qasam ta' miżuri li ma jkunux dehru jew tfaċċaw fil-programm ta' gvern tal-partit li jkun ingħata mandat elettorali.

Allura qegħdin ngħidu - u l-proposta li se nressqu fil-Committee Stage tmur f'dan is-sens - li għandu jiġi maqbul ir-referendum propożittiv fuq dawk il-miżuri li gvern tal-ġurnata ma jkunx ippropona fil-manifest elettorali u fil-programm ta' gvern tiegħu.

Din hija l-pożizzjoni tal-Partit Laburista u naħseb li hija koerenti mar- rimarki li għamilt f'dak li għandu x'jaqsam ma' kif biex tagħmel sens, biex tkun kostruttiva, l-element u l-prinċipju ta' referendum irid ikun komplementari u jrid jinbena fuq it-tmexxija tas-sistema tar-rappreżentanza parlamentari u tad-demokrazija parlamentari li għandna f'pajjiżna.

Nerġa' ninsisti fuq il-punt li l-proposta tal-Gvern ma tersaqx lejn dan il-punt imma ddaħħal il-prinċipju ta' referendum abrogattiv mingħajr ma torbotha b'mod koerenti mal-mod kif aħna mmexxu d-demokrazija tagħna fuq bażi ta' rappreżentanza parlamentari.

Allura jien ngħid li hemm bżonn li anke l- Gvern nnifsu jirrifletti fuq il-proposti li qed jagħmel.

Min-naħa tagħna jekk il-Gvern jibqa' jinsisti fuq il-proposti tiegħu se nivvotaw kontra mingħajr division fis-Second Reading u at a later stage, fl-istadju ta' Kumitat, se nressqu l-emendi afferenti għalihom - cioe', li jkun hawn referendum kemm abrogattiv fuq miżuri li l-gvern tal-ġurnata jdaħħal meta ma kienx ikollu mandat għalihom elettorali u kemm propożittiv fuq miżuri ġodda li ma jidhrux fil-proposti u fil-mandat elettorali tal-gvern tal- ġurnata - liema emendi aħna se nivvotaw fuqhom b'division.

Nixtieq nagħmel rimarka ta' natura personali fl-aħħar ta' dan kollu.

Jien inħoss li l-prinċipju tar-referendum irid jintuża b'ċertu sens ta' maturita' demokratika, fis-sens li r-referendum xi kultant jista' jservi jekk ma nużawhx tajjeb anke bħala element ta' mobilizzazzjoni emotiva.

Jien l-ewwel wieħed ma nħossx li r-referendum huwa strument tajjeb meta nkunu qed niddiskutu kwestjoni ta' valuri, kwestjoni li jittrattaw ma' kif in-nies iġġib ruħha fil-ħajja privata tagħha, fil-mod kif tħaddem l-valuri personali, privati u anke xi kultant soċjali tagħha.

Għaliex, Sur President?

Referedum li b'xi mod jew ieħor jkollu d-dimensjoni qawwija fuq valuri huwa referendum li se jispiċċa li l-valuri tal-maġġoranza se jkunu qed jgħaffġu, se jippredominaw, se jieħdu d-dritta fuq il-valuri tal- minoranza.

Allura jien l-ewwel wieħed ma nħossx li referendum, nagħmlu mod, fuq id-divorzju f'pajjiżna hija xi ħaġa ta' min iħares lejha.

Għax tkun xi tkun l-outcome tagħha, tkun xi tkun d-deċiżjoni finali fuq xi ħaġa bħal din li tirrifletti mill-qrib il-valuri ta' kull ċittadin fil-ħajja personali u familjari tiegħu, se tispiċċa impożizzjoni tal-valuri tal- maġġoranza fuq il-bqija tal-minoranza.

Dan imur kontra l-iżviluppi fl- Ewropa moderna, ta' soċjeta' pluralista fejn id-demokrazija jrid ikollha spazju mbagħad għall-valuri pluralistiċi taċ-ċittadini tagħha f'ċerti normi li jkunu prattikati minn kulħadd.

Huwa minnu li l-valuri huma element li żviluppaw over the years.

Jekk, per eżempju, inħarsu lejn il- valuri tas-soċjeta' kristjana Ewropea daqs 600 sena ilu, naraw li l- iskjavitu' kienet mitqiesa bħala xi ħaġa li ma turtax il-valuri personali u soċjali taċ-ċittadin u tas-soċjeta', kemm fl-Ewropa kristjana u kemm f'soċjetajiet oħra.

Iċ-ċirkostanzi storiċi żviluppaw u l-valuri tagħna fuq din it-tip ta' relazzjoni nbidlu b'mod pożittiv, anke dawk il-valuri li kien ikollhom 400 jew 500 sena ilu fuq ir-relazzjoni bejn is-sessi u fuq id-drittijiet bejn in-nisa u l-irġiel li ovvjament m'għadhomx il-valuri li nħaddnu llum.

Huwa veru li l-valuri huma xi ħaġa li storikament jevolvu matul is-snin imma meta nkunu qegħdin fil-preżent li qed ngħixu fih il-valuri li rridu nirrispettaw huma dawk li l-ewwelnett iżommu sħaħ is-sentimenti ta' soċjeta' ċivili u miftuħa lejn il-futur, imma fl-istess ħin iridu jkunu wkoll valuri jew sistemi li jaċċettaw valuri pluralistiċi.

Allura li timponi referendum fuq din it-tip ta' problema naħseb li huwa żball.

Issa se tgħidli li l-proposti tal-Gvern ma jidħlux f'din il-ħaġa u lanqas il- proposti ta' l-Oppożizzjoni.

Veru, il-proposti li qed nagħmlu aħna jinkorporaw il-possibilta' li ċ- ċittadini jressqu referendum li jitratta suġġetti ta' valuri.

Il-problema hija li wieħed ma jistax jara li hu possibbli - għallinqas jiena ma nistax naraha - li at this stage jeskludi jew jagħmel definizzjoni rigoruża ta' din il-problema b'mod li teskludi li l-valuri jkunu suġġetti ta' referendum u naħseb li hemm bżonn ta' aktar ħsieb fuq din il-ħaġa.

Allura fuq dan il- punt li qed inqajjem jiena la l-proposta tal-Gvern u lanqas il-proposta ta' l-Oppożizzjoni m'għandhom xi forma ta' trattament imma jibqa' l-fatt li - nixtieq nenfasizza fuqu - jekk f'sitwazzjoni ta' soċjeta' demokratika Ewropea moderna nippruvaw nirrisolvu problemi ta' valuri - hemm ħafna valuri oħra li jistgħu jitqajmu b'dan il-mod bħalma huma l-każi ta' disseminazzjoni artifiċjali għat-twelid ta' ulied - billi jiġu ffaċjati permezz ta' mekkaniżmu ta' referendum, jiena l-ewwel wieħed inħossni uncomfortable ħafna għax inħoss li l-mekkaniżmu ta' rappreżentanza parlamentari huwa ħafna iktar matur u ħafna iktar adattat biex suġġetti bħal dawn jekk se ikun hemm leġislazzjoni fuqhom jiġu ffaċjati b'mod matur u permezz ta' konsultazzjoni wiesgħa.

Dawn il-każi ġraw u nsemmu per eżempju d-dħul tad-divorzju fl-Irlanda u l-fatt li issa daħal permezz ta' referendum.

Qasam bħal dan huwa mekkaniżmu li mhux biss huwa delikat imma li fl-opinjoni tiegħi jgħaffeġ il-kuxjenza taċ-ċittadini.

Allura referendum - din se nagħlaq fuqha - huwa miżura li għandna naqblu magħha, naċċettawha u nwessgħuha kif qed tagħmel l-Oppożizzjoni mhux biss b'sens abrogattiv li qed jgħid il-Gvern imma wkoll b'sens propożittiv li tagħti aktar ċans liċ-ċttadini li jkollhom sehem dirett fit-tmexxija ta' ċerti deċiżjonijiet.

Din irridu norbtuha - dan huwa l-punt ewlieni u essenzjali - mal-ħtieġa li r-rappreżentanza u t-tmexxija parlamentari permezz ta' deputati eletti demokratikament biex jirrapreżentaw liċ-ċittadini nżommulha l-funzjoni ewlenija tagħha fid-demokrazija tagħna aktar u aktar meta wieħed jirrifletti fuq il-ħtieġa illi kwestjonijet ta' valuri għandhom jiġu trattati mhux permezz ta' giljottina li tgħid li r-rieda tal-maġġoranza għandha timxi fuq il-valuri imma permezz ta' sistemi iktar konsultattivi, partiċipattivi u wiesa' li għandhom jikkulminaw imbagħad meta qed nitkellmu dwar valuri fi ħdan dan il-Parlament.

Nirringrazzjak Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hemm aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) La m'hawnx iktar rimarki nistieden lill-Prim Ministru jgħaddi għall-winding up.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, nieħu pjaċir illi fuq il-punt ta' prinċipju li fil-pajjiż indaħħlu d-dritt ta' referendum hawn qbil f'din il- Kamra.

Kif għidt fl-introduzzjoni ta' dan id-dibattitu sal-lum id-dritt ta' referendum jeżisti fil-liġi biss jekk din il-Kamra tad-Deputati tapprova riżoluzzjoni u hija stess tiddeċiedi li tissottometti dik id- deċiżjoni tagħha għal referendum, minbarra l-każ li semmejt fejn hemm kontemplat il-bżonn ta' referendum għal emendi kostituzzjonali.

Huwa punt pożittiv li hawn dan il-qbil għaliex iż-żewġ naħat qegħdin ngħidu li effettivament bil-proposta tal-liġi - almenu fil-prinċipju tagħha - qegħdin nagħtu aktar vuċi lill-elettorat tagħna.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien kritiku għad-dettall tal-proposta tal- Gvern u qed jgħid li ma jaqbilx li m'għandux ikun hemm il-possibilta' ta' referendum propożittiv.

Huwa għamel rimarki għax mid-dehra fehemni li jiena għidt li ma nagħmlux il-proposta ta' referendum propożittiv għax il- poplu tagħna m'huwiex matur.

Jiena ma rajtx it-transcript tal-kliem li għidt jiena stess pero' ċertament m'huwiex dak li kelli f'rasi.

Li kelli f'rasi huwa illi l-liġijiet kollha li jgħaddu minn dan il-Parlament għandhom b'xi mod ikunu rifless tan-neċessitajiet li jkun qiegħed iħoss il- poplu fil-mument partikolari.

Il-liġijiet jew il-maġġoranza kbira tagħhom ma jsirux fl-astratt fuq xi prinċipji ġenerali, imma anke jekk ikunu fuq prinċipji għandhom jirriflettu 'l bżonnijiet tas-soċjeta' f'dak il-mument.

Jiena qed ngħid illi l-bżonn li jinterpreta l-Gvern f'dan il-mument ta' żvilupp tas-soċjeta' tagħna huwa li nżidu dan id-dritt ta' referendum abrogattiv.

Kif qal tajjeb ħafna l-Kap ta' l-Oppożizzjoni aħna bil- Kostituzzjoni tagħna għandna sistema ta' demokrazija parlamentari u meta ngħid "demokrazija parlamentari" ifisser li l-poteri leġislattivi tal- pajjiż huma vestiti fil-Parlament.

Hija notorja d-differenza bejn id- diversi poteri ta' l-Istat u l-Istat Malti bil-Kostituzzjoni ta' pajjiżna li timponilna d-demokrazija Parlamentari u allura tagħti lill-Parlament il- poteri leġislattivi.

Aħna jidhrilna li r-referendum għandu jkun possibbli fis-sens illi għalkemm il-poter leġislattiv kien u jibqa' f'idejn il-Kamra tad-Deputati l- poplu tagħna jista' jkollu ċ-ċirkostanzi fejn jekk liġi li tkun għaddiet b'maġġoranza minn dan il-Parlament jidhirlu li ma tibqax iktar utli għall- pajjiżna nagħtuh id-dritt, bis-sovranita' popolari tiegħu, li jabbroga din il-liġi.

Jekk lill-poplu tagħna ngħidulu li għandu dritt jilleġisla - jiena għidt li m'iniex espert fil-materja u ftit hawn pajjiżi fejn dan il- poter jeżisti għax joħloq diffikultajiet li huma mdaħħlin fil-konċett kostituzzjonali ta' pajjiżna - u jekk ngħidu li se nagħtu l-poter ta' referendum propożittiv, x'jiġi propost?

Tiġi proposta liġi sħiħa li ma jkollhiex bżonn id-dibattitu fil-Parlament?

Tiġi proposta idea li mbagħad trid tiġi żviluppata f'liġi?

Xi kwalita' ta' proposta jista' jagħmel il- poplu f'referendum biex imbagħad dik issir liġi?

Jiena ma nafx kif taħdem is-sistema ta' l-Isvizzera fid-dettall tagħha pero' żgur li m'hux komunement aċċettabbli li f'sistema ta' demokrazija parlamentari bħal tagħna jkun hemm il-possibilita' ta' referendum propożittiv.

Jista' jkun hemm xi referendum - u dan jista' jsir anke kif inhi l-liġi llum - fuq proposta li jagħmlu d-deputati f'dan il-Parlament u dik il-proposta tiġi sottomessa għall-vot indikattiv tal-poplu tagħna f'forma ta' riżoluzzjoni, fis-sens li l-poplu jafferma u jgħid li dak li qed jiddelibera l-Parlament hu jaqbel miegħu.

Hawnhekk nixtieq nagħmel daqsxejn kumment fuq it-test ta' l-emenda li l- Kap ta' l-Oppożizzjoni beħsiebu jipproponi għal klawsola 3 li, jekk m'iniex sejjer żball, diġa' qassam lill-istampa u tpoġġiet ukoll kopja tagħha fuq il-Mejda tal-Kamra.

Jien nixtieq li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni joqgħod attent għaliex b'din l-emenda qed jagħmel xi ħaġa li jien naħseb li hu stess ma jaqbilx magħha.

Il-liġi kif inhi llum tgħid espliċitament li r- referendum jista' jsir fuq proposta li tkun qed tiġi proposta b'riżoluzzjoni mill-Kamra tad-Deputati.

Fl-emenda li qed jipproponi l-Kap ta' l-Oppożizzjoni din il-possibilita' neħħiha.

Effettivament il-Kap ta' l- Oppożizzjoni bl-emenda tiegħu, dejjem jekk jipproponiha kif kitibha, se jeksludi l-possibilita' li l-Parlament jiddeċiedi xi ħaġa u hu stess jgħid li din se jissottomettha għal referendum.

Dan huwa l-każ klassiku ta' ħafna pajjiżi meta jsiru membri ta' l-Unjoni Ewropea.

F'ħafna pajjiżi hemm l-obbligu ta' referendum popolari u f'oħrajn m'hemmx dan l-obbligu, pero' xorta waħda qabel ma ssir ir-ratifika ta' l-att ta' sħubija sħiħa isir referendum.

Jiena bħala Prim Ministru kull darba li ġejt mistoqsi jekk il- Gvern huwiex beħsiebu jissottometti l-proposta ta' sħubija fl-Unjoni Ewropea għal referendum dejjem insistejt li m'hemmx neċessita' kostituzzjoniali pero' ma nintrabatx x'se nagħmel.

Jiġifieri jista' jkun li jkun opportun li 'l quddiem il-Gvern jissottometti riżoluzzjoni approvata minn dan il-Parlament biex Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea għal referendum.

Hawnhekk nixtieq nattira l-attenzjoni tal-Kap ta' l- Oppożizzjoni li kieku dan il-Parlament jadotta l-emenda tiegħu għal klawsola 3 dan ma jkunx jista' jsir.

GĦaliex, Mr Speaker?

GĦaliex il-Kap ta' l-Oppożizzoni qed jgħid li flok subklawsola 3 (1) kif inhi poposta fl- Abbozz ta' Liġi għandhom jidħlu dawn il-kliem:

"Persuni li jkollhom dritt li jivvotaw f'referendum skond dan l-Att jiġu mitluba biex jiddikjaraw:

(a) jekk japprovawx li jitressqu quddiem u jgħaddu mill-Kamra, miżuri leġislattivi, jew riżoluzzjonijiet, dwar ħwejjeġ li ma jkunux ġew esklużi speċifikament fil-programm elettorali tal-Partit fil- gvern, qabel l-aħħar Elezzjoni Ġenerali; jew".

Mr Speaker, hawn qed jgħid l-inizjattiva trid tiġi min-nies li jitolbu r- referendum.

Huwa magħruf li l-gvern stess jista' jipproponi - kif inhi l- liġi llum u kif qed tiġi wkoll emendata - li tinżamm dik il-kwalita' ta' referendum.

L-emenda tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni tneħħi din il- possibilita'.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal li huwa naturali u loġiku li ladarba se ndaħħlu l-prinċipju ta' referendum għandu jkun hemm il- possibilita' ta' referendum propożittiv u proprju f'din l-emenda għall- klawsola li għadni kif qrajt hu jitkellem fuq hekk.

Jien bir-rispett kollu ngħid li l-konċett sħiħ li qed jagħmel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni fl-emendi tiegħu m'huwiex aċċettabbli.

Nerġa' naqra x'inhi l-proposta tiegħu.

Hu qed jgħid li fir-referendum "il-votanti jiġu mitluba jekk japprovawx li jitressqu quddiem u jgħaddu mill-Kamra miżuri leġislattivi jew riżoluzzjonijiet dwar ħwejjeġ li ma jkunux ġew esklużi speċifikament fil-programm elettorali tal-partit fil- gvern qabel l-aħħar elezzjoni".

Għalija din hija kontro-sens komplet għad- dritt li se nagħtu lill-poplu tagħna.

Hekk kif torbot id-dritt ta' referendum ma' programm tal-partit fil-gvern inti fil-fatt tkun qiegħed ixxejjen fin-natura tiegħu stess dan id-dritt tar-referendum.

Jekk inti torbot il-volonta' tal-poplu li jrid jagħmel referendum ma' programm elettorali l-ewwelnett tidħol f'diffikultajiet u f'mare magnum li żgur ma jispiċċa qatt.

Il-programmi elettorali nafu x'ikun fihom; kultant ikunu dettaljati ħafna, kultant jitkellmu biss fuq prinċipji, kultant jitkellmu fuq ideat bl-iktar mod vag u kultant jitkellmu fuq aspirazzjonijiet.

Allura kif jista' wieħed jorbot id-dritt tar-referendum li qed jipproponi l- Kap ta' l-Oppożizzjoni ma' dak li ma ġiex eskluż speċifikament fil-programm elettorali tal-partit fil-gvern?

Naturalment l-inferenza hi li jekk ikun hemm xi ħaġa li ġiet speċifikatament imniżżla fil-programm tal-partit tal- gvern allura ma jistax isir referendum.

Hawn naraw il-limitazzjonijiet li qed jagħmel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni fuq id-dritt tar-referendum.

Naħseb li bil-mod li l-Gvern qed jipproponi r-referendum mhijiex differenti mill-pożizzjoni fid-dinja kollha kull fejn hemm id-dritt tar-referendum u m'hijiex limitata għal-leġislazzjoni li jagħmel Parlament wieħed fit-terminu tal-leġislatura tiegħu għax donnu l- konċett tal-Kap ta' l-Oppożizjzoni hu marbut mal-ħames snin li partit ikun fil-gvern u f'dawk il-ħames snin hemm affarijiet li huma fil-programm elettorali u allura l-poplu m'għandu dritt jagħmel xejn fuqhom għax ladarba msemmijin fil-programm elettorali huwa dritt sagrosant tal-Gvern li jilleġisla skond dak il-programm elettorali u l-poplu ma jibqagħlu ebda dritt li jesprimi ruħu kontra dak li jilleġisla l-Gvern.

Nerġa' ngħid li bil-maqlub il-Kap ta' l-Oppożizzjoni imbagħad qed jgħid: "Dak li ma jkunx imsemmi fil-programm elettorali ta' l-aħħar elezzjoni ..."

Għalija li torbot il-konċett biss kif espress mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni bil-miktub fl-emenda tiegħu ma' programm elettorali huwa xi ħaġa li assolutament ma tagħmilx sens.

Mr Speaker, huwa veru li aħna pajjiż fortunat li għandna Gvern u Oppożizzjoni u għandna żewġ partiti li bejniethom għal ħafna snin ifformaw iż-żewġ naħat tal-Kamra, pero' l-Kap ta' l-Oppożizzjoni m'għandu ebda garanzija li din is-sitwazzjoni se tibqa' hekk għal dejjem.

Jien nistaqsi lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni x'se jiġri jekk ikollna gvern ta' koalizzjoni kif kellna fis-snin ħamsin?

Liema hu l-programm li fuqu jista' jsir referendum u programm li fuqu ma jistax isir referendum, il-programmi taż- żewġ partiti jew iktar li jkunu f'koalizzjoni?

Fil-fehma tiegħi, l-idea stess, l-bażi, l-konċett, l-pedament, l-fundament li fuqu qed jibni t- teorija tiegħu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni biex jipproponi d-dħul ta' referendum - li qed isejjaħlu propożittiv - assolutament ma jagħmilx sens.

Subartiklu (2) tal-klawsola 3, kif qed jipproponi li jemendah il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, jgħid li fir-referendum l-elettorat jiġi mitlub

"jekk jaqblux li xi miżura leġislattiva jew riżoluzzjoni, proposta lill-, jew mgħoddija mill-Kamra, dwar ħwejjeġ li ma ġewx imwegħda fil- programm elettorali tal-partit fil-gvern qabel l-aħħar elezzjoni ġenerali, għandha tiġi mwarrba jew abrogata."

Nerġa' nagħmel l-eżempju ta' l-Unjoni Ewropa.

Dan il-Gvern għandu l-mandat li jfittex li jsieħeb lil Malta fl-Unjoni Ewropea.

Fil-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista hemm dan imniżżel bl-iktar mod ċar.

Ladarba dan huwa mniżżel fil-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista ma jistax isir referendum biex il-poplu ngħidulu: Taqbel jew ma taqbilx li Malta ssir membru ta' l-Unjoni Ewropea?

Hija kontradizzjoni tal-Kap ta' l- Oppożizzjoni li f'dan l-istadju joħroġilna bi proposta bħal din fejn jgħid li ladarba xi ħaġa tkun ġiet imwiegħda u proposta fil-programm elettorali ma jistax isir referendum fuqha.

Dan huwa n-negazzjoni tad-dritt tar- referendum li min-natura tiegħu huwa eżattament li jpoġġi l-poter tal- poplu, li aħna d-deputati tiegħu, f'idejh stess u minkejja li nkunu ddeċidejna aħna jew parlamenti ta' qabilna jew kull min kellu d-dritt jilleġisla f'pajjiżna qabilna, dak ikun jista' jbiddlu.

Nerġa' ngħid, Mr Speaker, li dan huwa każ ieħor ta' l-Oppożizzjoni fejn bil-kliem jagħtu lip service u jgħidu: Iva, aħna naqblu mar-referendum, pero' imbagħad bil-proposta miktuba li diġa' għandna quddiemna l-Kap ta' l- Oppożizzjoni jidher li effettivament ma jaqbilx ma dak li qegħdin ngħidu għaliex il-proposta tiegħu hija proposta li ma tistax tiġi implimentata, hija proposta li żgur ma tagħtix d-dritt lill-elettorat li jbiddel xi liġi li l-gvern tal-ġurnata jkun għamel in forza tal-programm elettorali tiegħu.

Mr Speaker, naħseb li hawn għandna diverġenza ta' importanza kbira u jien nitlob lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni li jerġa' jirrikonsidra bis-serjeta' u bil-għaqal il-proposta ta' emenda li għamel.

Jekk irid jagħmel xi proposta ta' emenda li fiha aktar sustanza reali allura wieħed jiddiskutiha, pero' nista' ngħidlu minn issa stess li l-emendi proposti minnu assolutament m'humiex aċċettabbli u jmorru kontra l-prinċipju fundamentali tar-referendum kif qegħdin nikkonċepuh bil-liġi li qed jipproponi l-Gvern.

Mr Speaker, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni għamel rimarki oħra fejn qal li jidhirlu li mhux sewwa li jiġu esklużi liġijiet fiskali mill-possibilita li jiġu abrogati b'referendum u jekk m'inix sejjer żball semmielna l-każ ta' California.

Jien m'inix espert fuq California u ma nafx x'jgħidu l- liġijiet ta' California, pero' żgur nista' ngħid li fil-maġġoranza stragranti tal-pajjiżi moderni fejn hemm id-dritt tar-referendum abrogattiv huma dejjem esklużi - jew kważi dejjem - proposti biex jitbiddlu l-liġijiet fiskali.

Per eżempju, nista' nikkwota artiklu 75 tal-Kostituzzjoni Taljana li jgħid li mhux ammess referendum fuq liġijiet tributarji u tal-bilanċ, jiġifieri fuq liġijiet fiskali, naturalment għal raġunijiet li huma ovvji għaliex inti ma tistax tissoġġetta sistema jew rata ta' tassazzjoni għall- vot popolari għax allura tkun qiegħed mhux tfittex dak li huwa l-ġid nazzjonali, almenu mhux neċessarjament il-ġid nazzjonali, imma faċilment ikun hemm manuvrar biex il-liġijiet ikunu jaqblu għal ċerti sezzjonijiet li jiġu vantaġġati.

Mr Speaker, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal ukoll li hu ma jaqbilx li għandhom jiġu esklużi liġijiet għar-rigward ta' ftehim ta' trattati internazzjonali li l-Istat Malti jagħmel ma' stati oħrajn.

Hawn ukoll, din m'hijiex xi idea oriġinali li qed jipproponi l-Gvern imma l-istess jingħad fl-artiklu 75 tal-Kostituzzjoni Taljana għar-rigward tat-trattati internazzjonali.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni fl-aħħar tad-diskors tiegħu għamel rimarka u qal li hija rimarka personali - ma nafx x'ried ifisser eżattament bil-kelma "personali"; għandi nifhem li jrid jgħid għall-fehma tiegħu, pero' mhux neċessarjament tal-partit tiegħu - fejn qal li hu ma jaqbilx li għandu jkun hemm xi kwalita' ta' referendum li b'xi mod jimplika valuri morali.

Jien naqbel miegħu fil-valutazzjoni li għamel li wieħed irid joqgħod attent ħafna li ma jimponix rieda ta' maġġoranza fuq rieda ta' minoranza imma għandu jħalli l-liberta' sħiħa tal-valuri morali li kull wieħed minna għandu dritt għalihom, pero' naħseb li jkun żball jekk tgħid per prinċipju li għandek teskludi l-possibilita' tar-referendum abrogattiv anke meta xi liġi jkollha riflessi morali.

Jien nista' nagħti eżempju li f'pajjiżna ma kellniex bżonn ngħaddu minnu pero' kieku l-liġijiet kriminali ta' pajjiżna baqgħu li kienu bil-liġi li qed nagħmlu llum kien ikun jista' jsir referendum.

Qed ngħid li sa ftit tas-snin ilu - bejn wieħed u ieħor madwar 15-il sena - f'Malta kien għad hawn id-delitt kriminali ta' l- adulterju u d-delitt kriminali ta' l-omosesswalita', anke bejn adulti.

Dik illum m'għadhiex parti mil-liġijiet tagħna u hija żgur kwestjoni ta' valuri morali.

(Interruzzjonijiet) Jien qed ngħid li kieku dik il-liġi ma nbidlitx naħseb li ma kien ikun xejn ħażin li jkun hawn moviment f'pajjiżna li kien jitlob li dawk iż-żewġ dispożizzjonijiet tal-liġi kriminali jiġu abrogati, minkejja li ovvjament warajhom hemm kwestjoni ta' valuri morali.

Għalkemm nifhem x'kien qed jgħid il-Kap ta' l-Oppożizzjoni meta esprima din l-opinjoni personali tiegħu - u j'Alla qatt ma jkollna l- bżonn f'pajjiżna li nistaqsu min hu favur u min hu kontra d-divorzju; (Interruzzjonijiet) dan naturalment ma jistax ikun qabel ma jidħol ir- referendum propożittiv - ma naħsibx li għandna nilleġislaw a bażi ta' maġġoranza u minoranza, imma għandna nilleġislaw skond il-bżonnijiet soċjali ta' pajjiżna.

Kif għidt kemm-il darba u nerġa' nirrepeti f'din l- okkażjoni, fil-fehma tiegħi jkun gwaj kbir għal pajjiżna jekk issir neċessita' soċjali li f'pajjiżna jidħol id-divorzju.

Mr Speaker, naħseb li dawn huma l-punti kollha li ttratta l-Kap ta' l- Oppożizzjoni u allura wieħed jassumi b'mod ġenerali li hemm qbil fil- prinċipju fuq il-punti l-oħra tal-liġi, jiġifieri dwar kif isir il-proċess biex jinġabru l-firem, dwar l-ammont ta' firem li jrid ikun hemm biex ikun jista' jsir referendum u dwar il-validita' ta' referendum, jiġifieri li jrid ikun hemm almenu 50% ta' l-elettorat li jmur jivvota u fost dawk li jivvotaw ikun hemm maġġoranza favur il-proposta li tiġi sottomessa għal referendum.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar ir-Referendi; Kap 237" ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, nipproponi li l-Abbozz ta' Liġi dwar ir-Referendi jiġi trattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi maħtur skond il-Mozzjoni Nru. 215 tat-3 ta' Mejju, 1995.

MR SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi dwar ir-Referendi jiġi riferut lill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Il-mozzjoni għaddiet.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR NOMINI MILL-OPPOŻIZZJONI

OPPOSITION NOMINEES BILL

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-1995 dwar Nomini mill-Oppożizzjoni."

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOE CASSAR (Segretarju Parlamentari): Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki, jekk jogħġobkom?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, il-bieraħ għamilt riferenza għad- dokument "Il-Bidla Tkompli" li kien ġie ppubblikat fil-11 ta' Novembru 1993.

Bħalma għidt il-bieraħ, dan id-dokument kien intiż biex inkomplu l- eżerċizzju ta' bidliet sostanzjali li bihom niżguraw għal pajjiżna dak li hemm ikkwotat fil-programm elettorali ta' l-aħħar elezzjoni tal-Partit Nazzjonalista.

Se nsemmi l-kliem li kkwotajt il-bieraħ, jiġifieri li t- trasparenza tkun prinċipju li naħdmu bla heda biex inwettquh.

Il-kelma "trasparenza", bħal kelma "djalogu", u l-kelma "demokrazija" u bħal ħafna kliem sabiħ ieħor saret parti mill-jargon, saret parti mill-kliem komuni, u kif jgħidu l-Ingliżi, saret a household word li sirna nużaw kontinwament.

Fil-pajjiż kontinwament ngħidu li dak kollu li jagħmel b'mod partikolari l- Gvern - u jiena ngħid mhux il-Gvern biss - għandu jagħmlu b'mod trasparenti, jiġifieri b'mod li jidher, u meta ngħidu jidher inkunu qed ngħidu b'mod li jiftiehem, b'mod li ma jħallix suspetti u b'mod li kemm jista' jkun ikun jista' jiġbor il-kunsens tal-maġġoranza tal-poplu tagħna warajh.

Kien proprju dan il-ħsieb li ġiegħel lill-Gvern jipproponi dan l- Abbozz ta' Liġi.

Jekk immorru lura ftit ta' snin lura nsibu li l-amministrazzjoni kollha ta' pajjiżna kienet konċentrata bl-iktar mod assolut f'idejn l-eżekuttiv, b'mod li l-eżekuttiv kien jaġixxi permezz ta' numru ta' persuni pjuttost limitat.

Il-Kostituzzjoni tagħti l-poter eżekuttiv ta' pajjiżna lill- Gvern.

Tul is-snin sittin, sebgħin u tmenin beda jinħass il-bżonn li f'ċerti oqsma li min-natura ta' l-amministrazzjoni tagħhom għandhom importanza nazzjonali, l-eżekuttiv jiddelega, jagħti l-poteri tiegħu lil numru ta' nies responsabbli, u b'hekk bdejna l-proċess li noħolqu dawk li llum insejħulhom korpi parastatali, id-diversi korporazzjonijiet.

Jekk inħarsu lejn is-snin sittin insibu li twaqqfu l-Korporazzjoni għall- Iżvilupp ta' Malta u l-Bank Ċentrali ta' Malta.

Jekk inħarsu lejn is-snin sebgħin insibu li twaqqfu l-Korporazzjoni Telemalta, il-Korporazzjoni Enemalta u l-Awtorita' tad-Djar u jekk nersqu iktar viċin lejn is-snin tmenin u disgħin insibu li twaqqfu ċ-Ċentru għal Servizzi Finanzjarji, l- Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku, il-Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ, l-Awtorita' Marittima u l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma.

Mr Speaker, apparti l-kritika pożittiva u negattiva li tista' ssir fuq kif jaħdmu u jitħaddmu dawn il-korpi kollha, naħseb li hawn qbil fil-pajjiż li kien tajjeb li l-poter ma baqax vestit biss f'eżekuttiv limitat personalizzat fil-persuni tal-ministri, imma permezz ta' liġijiet inħolqu dawn id-diversi korporazzjonijiet li għandhom mhux biss identita' u personalita' tagħhom imma għandhom ukoll mission statement li jridu jaqdu fil-funzjonijiet tagħhom.

Jekk naraw il-Korporazzjoni għall-Iżvilupp ta' Malta li ilha taħdem iktar minn 25 sena nsibu li tul dawn is-snin kollha r- riżultati kienu pożittivi u f'ċerti perijodi iktar pożittivi minn perijodi oħrajn, imma m'hemmx dubju li l-Korporazzjoni għall-Iżvilupp ta' Malta serviet biex tippreżenta dehra ta' Malta bħala pajjiż li fih tista' tinvesti, tista' twaqqaf industriji u li fih hemm żona ta' attivita' li warajha tista' tgħid li hemm il-kunsens ta' l-elettorat tas-soċjeta' Maltija.

Naħseb li l-esperjenza, minkejja d-difetti u l-iżbalji li kultant isiru, kienet esperjenza pożittiva.

In-natura stess tal-Korporazzjoni għall-Iżvilupp ta' Malta kienet, għadha u tibqa' tirrikjedi li d- deċiżjonijiet jittieħdu fuq prinċipji li jkunu konformi mal-politika tal- gvern tal-ġurnata, imma l-amministrazzjoni ta' kif tiġi attwata dik il- politika tal-gvern tal-ġurnata trid issir bl-iktar mod indipendenti, professjonali, effiċjenti u bl-iktar mod li jwassal biex jitkattar il-ġid fil-pajjiż.

Qed ngħid hekk għal din il-korporazzjoni - kif se ngħid għal korporazzjonijiet l-oħra li se nsemmu - għax jidhrilna li f'dawn il- korporazzjonijiet, f'dawn l-enti parastatali, hemm element li huwa komuni, jiġifieri għandhom skop u finalita' nazzjonali.

Skond min ikun fil-gvern f'mument partikolari jista' jkun hemm diverġenza, pero' l-finalita' ta' kull waħda minn dawn il-korporazzjonijiet tibqa' dejjem l-istess.

Mr Speaker, aħna nitkellmu fuq trasparenza u bħalissa għaddejjin minn żmien meta kontinwament isiru attakki li m'hemmx biżżejjed trasparenza u ma jingħatawx biżżejjed dettalji ta' kif jaħdmu d-diversi enti parastatali fil-pajjiż.

Illum nistgħu ngħidu li għaddejjin f'perijodu fejn ħafna minn dawn il-korporazzjonijiet li semmejt qegħdin jinvestu miljuni kbar ta' flus b'mod ġenerali fl-infrastruttura ta' pajjiżna, u allura dawn il- korporazzjonijiet qed ikollhom deċiżjonijiet x'jieħdu ta' importanza nazzjonali.

Kull gvern irid jerfa' r-responsabilita' finali ta' l- amministrazzjoni tal-pajjiż, anke jekk dik l-amministrazzjoni hija delegata b'xi liġi lil xi korporazzjoni li twaqqfet b'liġi approvata minn dan il- Parlament.

Dak li hu tajjeb f'dawn il-korporazzjonijiet huwa li kull waħda minnhom għandha l-bord ta' diretturi tagħha li huma accountable u li jridu jagħtu rendikont ta' l-aġir tagħhom.

Kif għidt, illum għaddejjin minn perijodu ta' żvilupp kbir fejn qed jintnefqu miljuni kbar partikolarment fl- infrastruttura ta' pajjiżna.

L-esperjenza ta' dawn is-snin kienet u għadha li jitqajjmu ħafna suspetti u ssir ħafna kritika, li kieku wieħed ikun jaf il-fatti, żgur li ma jkunx ġustifikat li jqajjimhom.

L-element ta' trasparenza għandu jkun l-element li permezz tiegħu wieħed ikun jaf iktar meta għandu jagħmel kritika u kritika qawwija u meta ma jkunx hemm għalfejn li jinħolqu suspetti bla bżonn.

Naturalment, nerġa' ngħid, ir- responsabilta' tad-deċiżjonijiet kollha tibqa' ta' kull bord ta' diretturi li jeħodhom u tibqa' wkoll ir-responsabilta' ministerjali fejn hemm responsabilta' ministerjali.

Aħna dehrilna li jkun pass 'il quddiem ħafna jekk f'dawn il-korporazzjonijiet li għandhom funzjoni nazzjonali l- Oppożizzjoni jkollha mhux rappreżentant tagħha għaliex min jiġi nominat fuq il-bord tal-korporazzjonijiet ma jirrappreżenta lil ħadd ħlief l-interess ta' dik il-korporazzjoni.

Jiġifieri l-obbligu tiegħu hu li jaħdem biss biex jintlaħqu l-għanijiet li għalihom tkun twaqqfet dik il-korporazzjoni.

Aħna jidhrilna li jkun tajjeb li fuq dawn il-bordijiet, nerġa ngħid, ikun hemm mhux rappreżentant imma persuna ta' fiduċja ta' l-Oppożizzjoni li tieħu parti fid-deliberazzjonijiet kollha li jsiru fil-bord tad-diretturi ta' dawn il-korporazzjonijiet.

Mr Speaker, ikun hawn min jgħid li b'hekk forsi nistgħu nkunu qegħdin inħawdu l-rwol tal-Gvern mar-rwol ta' l-Oppożizzjoni.

Jien ma naqbilx ma' dan l-argument u għandi l-Kostituzzjoni stess ta' pajjiżna bħala sostenn ta' l-argument favur din il-proposta tal-Gvern.

Il-Kostituzzjoni ta' pajjiżna titkellem fuq numru ta' kummissjonijiet u dawk il-kummissjonijiet jiġu nominati mill-President ta' Malta fuq parir tal-Prim Ministru wara konsultazzjoni mal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Il-Kamra taf li għandha quddiema emendi li qed jipproponi l-Gvern biex dawn il-kummissjonijiet kostituzzjonali jkollhom sinifikat akbar billi n-nies li jiġu nominati fuqhom ikunu tabilħaqq jirrapreżentaw mhux il-veduti imma l-fiduċja jew aħjar ikollhom il-fiduċja ta' min jipproponihom.

Mr Speaker, qed nagħmlu l-istess prinċipju wkoll tal-kummissjonijiet kostituzzjonali billi nestenduh għall-boards ta' l-enti parastatali.

Aħna jidhrilna li huwa tajjeb li fuq il-boards ta' dawn l-enti parastatali li bejniethom jamministraw miljuni ta' liri ta' flus tal-poplu tagħna jkun hemm persuna, almenu waħda, li tkun ta' fiduċja tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Allura l-konċett li qegħdin naddottaw huwa li fil-boards tad-diretturi ta' dawn il-korporazzjonijiet kollha jkun hemm persuna li tiġi nominata minn min għandu l-awtorita' skond il-liġi - aktar f'ħafna minnhom huwa l-Prim Ministru - wara li l-Prim Ministru jkun talab lill-Kap ta' l-Oppożizjzoni biex huwa jagħżel persuna ta' fiduċja tiegħu biex titqiegħed fil-bord tad- diretturi.

Mr Speaker, insistejt jiena stess - mhux għax kelli bżonn ninsisti għaliex konna persważi - fis-sens li kelli premura li din il-liġi tiġi proposta lil dan il-Parlament għaliex il-mod kif tabilħaqq nuru li dawn l- enti parastatali kollha lesti li jaħdmu kif qegħdin jaħdmu bit-trasparenza, huwa billi nagħtu kull possibilta' li dak kollu li jsir f'dawn il- korporazzjonijiet isir b'mod li jkun aċċessibbli direttament għal persuna li tkun ta' fiduċja wkoll tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

(Interruzzjonijiet) Mr Speaker, l-Onor.

Mizzi qed jgħidilna li fit-Telemalta lanqas iċ-Chairman stess ma jkun jaf kif isiru l-affarijiet!

Naturalment l-Onor.

Mizzi għandu l-esperjenzi tiegħu, pero' jien nassigurah li ħażin ħafna jekk iċ-Chairman tat-Telemalta joqgħod jindaħal fl-affarijiet iż-żgħar ta' l- amministrazzjoni, kif ħafna drabi kien isir qabel u jdaħħal imnieħru fejn ma jesgħux!

Pero' li ċ-Chairman tat-Telemalta jkun jaf x'inhuma l- policies, x'inhuma d-deċiżjonijiet il-kbar, kif inhi miexja l- amministrazzjoni jien nassigurah li ċ-Chairman preżenti tat-Telemalta, u jien persważ iċ-chairmen kollha ta' qabel, dan id-dmir tagħhom qdewh u qdewh b'lealta'.

Il-ħażin huwa jekk ikun hemm xi chairman jew bord tad- diretturi li jħoss li xogħolu jkun li jagħmel transfer lil xi ħadd minn hawn għal hemm jew joqgħod jara min jiġi impjegat għax nemmen li dak ikun qed jeżorbita mid-doveri taċ-chairman u tal-bord.

Iċ-chairman tal-bord u l- bord iridu jiżguraw illi dawn l-affarijiet li ssemmew isiru b'serjeta', b'oġġettivita' u mingħajr diskriminazzjoni, imma mhux joqgħod jidħol fid- dettalji kollha ta' l-amministrazzjoni tal-ġurnata.

Infatti dawn il- korporazzjonijiet kollha li hawn imsemmijin għandhom l-istruttura ta' bord ta' diretturi, imbagħad taħt il-bord tad-diretturi għandhom l-istrutturi li tirrikjedi kull amministrazzjoni billi jkun hemm general manager jew chief executive u naturalment persuni oħra li jkollhom ir-responsabbilta' lineali, minn fuq għal isfel.

Nerġa' ngħid illi din il-liġi turi kif dan il-Gvern irid li jkun hemm it-trasparenza sħiħa mhux biss fl-aġir tiegħu li jiġi skrutinat minn dan il-Parlament - u llum għandna wkoll il-Public Accounts Committee li qed jagħmel ħafna xogħol utili wkoll - imma rridu wkoll li fl-amministrazzjoni ta' dawn il-korpi jkun hemm direttament, kontinwament u b'mod permanenti t-trasparenza li lkoll nitkellmu dwarha.

Mr Speaker, kien hemm ċerta diffikulta' dwar liema enti parastatali kellna ndaħħlu f'din il-liġi.

Per eżempju, kien hemm id-diffikulta' illi jekk għandna korporazzjoni li magħrufa b'dak l-isem illi għandha t-Tarzna u li għandha sistema ta' awtoġestjoni mill-ħaddiema, jekk wasalx iż-żmien illi ngħidu illi filwaqt li trid tibqa' dik l-awtoġestjoni, għall-grazzja tat-trasparenza għandu jkun hemm fuq dak il-bord ukoll persuna ta' fiduċja ta' l-Oppożizzjoni u f'dan il-każ forsi wkoll - anzi mingħajr il-"forsi" - persuna ta' fiduċja min-naħa tal-Gvern.

Dehrilna li l-każ tad-Drydocks huwa każ partikolari u f'dan l-istadju ma jidhrilniex li għandna ninkludu d- Drydocks f'din il-lista ta' korporazzjonijiet illi fihom ikun hemm rappreżentanza ta' persuna ta' fiduċja tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Pero' ddistingwejna wkoll u għidna li jista' jkun hemm attivitajiet li huma purament kummerċjali jew attivitajiet li jiġu ġestiti biss b'mod kummerċjali għalkemm ikun hemm interess nazzjonali.

Imbagħad hemm attivitajiet oħra li minbarra li huma wkoll għandhom xi element kummerċjali pero' l-enfasi tagħhom huwa s-servizz nazzjonali.

Wieħed seta' jikkonsidra u jistaqsi: Il-bord tal-kumpannija ta' l-ajru Air Malta għandu jibqa' jiġi magħmul kif inhu jew għandu jkun hemm fih element ta' inserzjoni ta' nies li jkollhom il-fiduċja tal-politiċi fil-pajjiż?

Mr Speaker, aħna deherilna li m'għandniex ninkludu kumpannija li għandha l-obbligu li timxi b'mod purament kummerċjali.

Ġejna imbagħad għall-Bank Ċentrali ta' Malta.

Hawnhekk ukoll dan inkludejnih għaliex deherilna li għalkemm il-Bank Ċentrali għandu pożizzjoni ta' importanza primarja fil-politika monetarja u ekonomika li jimxi biha l-gvern tal-ġurnata, huwa tajjeb li kif tgħid il-Kostituzzjoni stess - il-liġi stess li twaqqaf il-Bank Ċentrali - il-Gvernatur u l-Bord tal-Bank Ċentrali ikollhom kemm jista' jkun awtonomija.

Aħna deherilna li peress li l-funzjoni tal-Bank Ċentrali hija funzjoni li għandha rifless nazzjonali f'dak li jiġi deċiż mill-Bord tal-Bank Ċentrali, jkun tajjeb li fost il-Bord tal-Bank Ċentrali jkun hemm ukoll persuna li hija ta' fiduċja tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Dan naturalment ma jfissirx li l-persuna li tkun ġiet nominata biex tkun f'dan il-bord trid taqbel fuq dak kollu li jiġi deċiż f'dak il-bord imma żgur trid tkun persuna ta' integrita', onesta' u kapaċita' li tista' tikkontribwixxi meta jkun hemm il-proċess ta' deliberazzjoni fuq deċiżjonijiet li jridu jittieħdu mill-Bank Ċentrali.

Mr Speaker, il-korporazzjoni li tissemma fl-iskeda li għaliha tagħmel riferenza l-liġi hija t-Telemalta.

It-Telemalta wkoll inqisuha bħala li għandha funzjoni nazzjonali, qegħdin fil-proċess - kif inhu magħruf - li niddistingwu bejn il-funzjonijiet regolatorji li llum għandha t-Telemalta u l-funzjonijiet l-oħra li huma l-funzjonijiet kummerċjali u funzjonijiet li tagħti servizz.

Fl-istadju ta' l-affarijiet kif inhuma llum jidhrilna li huwa sewwa li jkun hemm ukoll fil-Bord tat-Telemalta persuna ta' fiduċja tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Wara imbagħad tissemma' l-Awtorita' tad-Djar.

M'hemmx dubju, Mr Speaker, li l-politika dwar id-djar kienet u għadha importanti ħafna għal pajjiżna.

Aħna nafu li s-sitwazzjoni tad-djar f'pajjiżna tjiebet matul is-snin, qiegħda tkompli titjieb anke llum, pero' huwa tajjeb li jkun hemm awtorita' li taħseb biex jiġu provduti djar u l-għajnuna meħtieġa biex jekk jista' jkun kulħadd ikollu dar diċenti.

M'hemmx dubju li l-politika ta' l- Awtorita' tad-Djar tvarja skond min ikun fil-gvern; gvern jista' jagħmel enfasi mod u gvern ieħor jista' jagħmel enfasi mod ieħor.

Pero' l-funzjoni hija qawwija biżżejjed għas-soċjeta', hija ta' natura nazzjonali biżżejjed li aħna jidhrilna li hawn ukoll il-Kap ta' l- Oppożizzjoni għandu jinnomina persuna ta' fiduċja biex tkun fuq il-Bord ta' l-Awtorita' tad-Djar.

Għandna mbagħad il-Korporazzjoni Enemalta.

Din il-korporazzjoni wkoll għandha l-monopolju għall-provvista ta' l-enerġija f'pajjiżna u għandha dan il-monopolju biex teżegwih fl-aħjar interess ta' pajjiżna.

Jien naħseb li għandna nqisu din il-korporazzjoni bħala li għandha funzjoni ta' natura nazzjonali, il-politika tagħha għandha tkun politika li ma tħarisx l- interessi dojoq ta' xi partit imma għandha tħares l-interessi nazzjonali.

Il-Korporazzjoni Enemalta hija wkoll korporazzjoni li qed tipprovdi servizzi ta' infrastruttura essenzjali għal pajjiżna, għaddiet diġa' u għadha għaddejja minn investimenti kbar ta' miljuni ta' liri u ħażin li kull azzjoni ta' l-Enemalta tibqa' tiġi skrutinata b'mod li jitqajmu suspetti bla bżonn li jsiru ħafna allegazzjonijiet u allura tajjeb li fl- Enemalta wkoll ikun hemm l-aqwa trasparenza u jidhirlna li dan huwa li qed joffri l-Gvern: l-aqwa trasparenza billi l-Oppożizzjoni tkun taf li għandha persuna tal-fiduċja tagħha li tieħu parti, nerġa' ngħid, fid-deċiżjonijiet li tieħu l-Enemalta.

Wara l-Enemalta, l-iskeda li hemm fil-liġi ssemmi ċ-Ċentru għas-Servizzi Finanzjarji.

Dan iċ-ċentru twaqqaf b'leġislazzjoni li għaddiet minn dan il- Parlament u li l-Parlament għal darb'oħra wera li meta qegħdin nitkellmu fuq suġġetti li żgur huma ta' interess għal pajjiżna - jiġifieri mhux b'mod li jifridna politikament - il-Parlament ikun dispost li jagħti l-appoġġ sħiħ tiegħu.

U niftakru li l-ħafna liġijiet li għaddew minn dan il- Parlament fl-1994 kellhom dibattitu qawwi li pero' kien dibattitu li permezz tiegħu nista' ngħid li rriżulta ftehim bażiku fuq il-liġijiet kollha li tressqu.

U allura jidhrilna li huwa sewwa li fil-Bord ta' Gvernaturi - kif jissejħu - li għandu ċ-Ċentru għas-Servizzi Finanzjarji f'pajjiżna, l-Oppożizzjoni wkoll ikollha persuna tal-fiduċja tagħha.

Niġu mbagħad għal korporazzjoni oħra - din id-darba tissejjaħ awtorita' - li hija l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku.

Meta nirriferu għas-servizz tax-char-a-bancs, veru huwa servizz li jissejjaħ pubbliku għaliex huwa pubbliku pero' huwa servizz li huwa kollu privat għaliex l-owners tal-buses tagħna huma kollha individwi jew kumpanniji u m'humiex il-gvern, m'humiex l- Istat.

Dan il-Gvern ħaseb biex iwaqqaf l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku għaliex deherilna li s-servizz li kien qed jingħata ma kienx sodisfaċenti u kien hemm bżonn ta' riformi radikali fih.

Huwa diffiċli ħafna li wieħed iwettaq ir-riformi f'dan is-settur pero' bil-mod il-mod jidher li qed naslu biex dawn ir-riformi jiġu aċċettati u fil-fatt isiru.

L-awtorita' ma titkellimx biss fuq it-trasport pubbliku tal-buses għax għandha funzjoni x'taqdi dwar it-trasport kollu ta' pajjiżna.

Jien naħseb li kulħadd għandu jaqbel li l-funzjoni ta' l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku hija wkoll waħda nazzjonali għax bażikament taqdi l-bżonnijiet tal- poplu tagħna kollu.

Aħna jidhrilna li l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku għandha timxi b'mod trasparenti biex kemm jista' jkun ikun hemm kunsens wiesgħa u għalhekk qed nipproponu li membru tal-bord ta' din l- awtorita' jkun persuna ta' fiduċja tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni wkoll.

Mr Speaker, korporazzjoni ġdida relattivament f'pajjiżna hija l- Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ li bil-mod il-mod dejjem qed tieħu funzjoni iktar importanti.

Illum m'għadx għandna biss il-Labour Office fejn imorru jirreġistraw in-nies bla xogħol imma għandna wkoll korporazzjoni li qed taqdi dik il-funzjoni li qabel kienet tal-Labour Office, bid-differenza li din għandha mansjoni ħafna iktar wiesgħa.

GĦalkemm illum f'pajjiżna niftaħru li għall-grazzja t'Alla għandna dak li nistgħu nsejħulu full employment, għad għandna bżonn ta' matching ta' skills li jkollhom il-ħaddiema mad-domanda li jista' jkun hemm għall- impjiegi tal-ħaddiema.

Fil-fatt fost affarijiet oħra l-funzjoni ta' din il- korporazzjoni hi eżattament dik li żżomm quddiem għajnejha x'inhuma l- bżonnijiet li jinħolqu minn żmien għal żmien u li tipprova tagħmel il- matching tal-ħaddiema li jkun hemm bżonn li jinstabu biex jieħdu l- postijiet tax-xogħol li jinħolqu.

Jien naħseb li l-Korporazzjoni tax- Xogħol u Taħriġ qiegħda tagħmel funzjoni tajba fl-analisi li tagħmel kull xahar fir-rapporti tagħha.

Per eżempju, ir-rapport ta' Diċembru ta' din il- korporazzjoni - fil-fatt dan tawhuli llum - jsemmi l-moviment li jkun qed isir fil-qasam tax-xogħol.

Fenomenu ta' dawn l-aħħar snin f'pajjiżna huwa t-tkabbir tal-mobbilita' fuq il-postijiet tax-xogħol għax ħafna nies kull sena qed ibiddlu x-xogħol tagħhom.

F'dan ir-rapport li tagħmel kontinwament il-korporazzjoni qed tagħmel analisi ta' min huma dawk li jiġu jirreġistraw għax m'għandhomx xogħol, tara xi skills għandhom, tipprova tiġbed mingħand l-employers il-bżonnijiet tagħhom u kif diġa' għidt kemm jista' jkun tagħmel matching bejn dawk li jfittxu x-xogħol u dawk li jipprovdu x-xogħol.

Jien naħseb li l-Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ għandha funzjoni importanti ħafna f'pajjiżna wkoll imma hemm bżonn li l-mod kif taħdem ikun mifhum iktar minn kulħadd u kulħadd ikun iktar konvint mill- mod trasparenti ta' kif taħdem.

GĦalhekk qed nipproponu wkoll li fil-bord ta' din il-korporazzjoni jkun hemm persuna ta' fiduċja tal-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

Mr Speaker, awtorita' oħra li twaqqfet ftit tas-snin ilu hija l-Awtorita' Marittima ta' Malta.

Din l-awtorita' tkopri zona ta' xogħol wiesa', mifrux u adatt ħafna għal pajjiżna.

Aħna ġżira li nistgħu ngħidu li ħafna drabi għexna - jekk wieħed jagħmel l-analiżi ta' l-istorja soċjali u ekonomika ta' pajjiżna - permezz tal-qligħ li nieħdu mill-portijiet tagħna.

Il-fatt li aħna gżira jispjega ħafna mill-ħajja soċjali u ekonomika ta' pajjiżna.

L-Awtorita' Marittima ridna niġbru taħtha dak kollu li għandu x'jaqsam ma' l-operazzjonijiet, max-xogħol u ma' l-attivitajiet li għandhom x'jaqsmu mal-baħar.

L-Awtorita' Marittima għandha wkoll funzjoni ta' importanza nazzjonali u għalhekk qed nipproponu li fit-tmexxija tagħha jkun hemm persuna li tkun ta' fiduċja tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

L-aħħar korporazzjoni li tissemma fl-iskeda hija l-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma.

Għal ħafna snin l-ilma kien ta' problema kbira għal pajjiżna.

Il-provvista ta' l-ilma hija xi ħaġa essenzjali u llum din il- korporazzjoni rnexxielha li almenu tilħaq l-għan prinċipali tagħha li tipprovdi biżżejjed ilma skond it-talba li jkun hawn fil-pajjiż.

Pero' nistgħu ngħidu li dan qed tagħmlu mhux mingħajr sagrifiċċji għal pajjiżna anzi qed tagħmlu b'piż kbir.

Għalhekk hemm bżonn li din il-korporazzjoni tidher li qed taħdem bl-aħjar mod għas-servizz tal-poplu tagħna.

Issir ħafna kritika - biċċa minnha ġustifikata u oħra li ma tkunx - pero' hu żgur li din il-korporazzjoni hemm bżonn li takkwista aktar il-fiduċja tal- poplu tagħna.

Irridu nifhmu li jekk qed jirnexxilna li nilħqu l-bżonnijiet tagħna ta' konsum ta' ilma dan qed isir bi spejjeż kbar u b'investimenti kbar.

Investimenti kapitali f'infrastruttura u investimenti rikorrenti wkoll kbar għall-provvista ta' l-ilma.

Għalhekk kemm jista' jkun lil din il-korporazzjoni mhux irridu li naqtgħuha mill-kontroversja politika għax il-kontroversja politika fiha nnifisha jien inqisha bħalha xi ħaġa pożittiva, pero' rridu nagħmlu mod li l-kontroversja li jista' jkun hemm dwar din il-korporazzjoni tkun waħda oġġettiva.

Aħna rridu li matul il- ġranet kollha tas-sena jkun hemm it-trasparenza li tkun qiegħda ġewwa s- sistema stess ta' kif taħdem il-korporazzjoni.

Metodu li mhux perfett imma li żgur li għandu jgħin fil-fehma tal-gvern hu eżattament li fil-bord tal- korporazzjoni jkun hemm persuna ta' fiduċja tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Mr Speaker, il-liġi ssemmi liema huma l-korporazzjonijiet - issa semmejthom waħda waħda - li għalihom se tapplika l-liġi.

Pero' l-liġi tgħid ukoll li l-lista li hemm fl-Ewwel Skeda tista' tinbidel billi magħha jiżdiedu attivitajiet oħra li jista' jkollu l-gvern tal-ġurnata u dan jista' jsir b'pubblikazzjoni fil-Gazzetta tal-Gvern fuq ordni tal-Prim Ministru.

Dan qed ngħidu għaliex naħseb li huwa prevedibbli li s-sistema li biha jaħdem il-Gvern tkompli tiġi deċentralizzata u kemm jista' jkun jikber in-numru ta' attivitajiet li jistgħu jiġu identifikati b'mod ċar u jaħdmu b'mod awtonomu fis-sens illi jkollhom kostituzzjoni għalihom ta' kif jaħdmu.

Allura l-liġi qed tagħti l-possibilita' li ma jkunx hemm il-ħtieġa illi kull darba niġu quddiem dan il-Parlament u nibdlu l-liġi, imma jekk ikun il-każ u naqblu, jew il-gvern tal-ġurnata jiddeċiedi, jew ikun hemm proposti li l-Gvern jaċċetta illi xi attivitajiet oħra li huma tan-natura li semmejt jaqgħu taħt din il-liġi, allura nkunu nistgħu nbiddlu l-Iskeda kif ikun hemm bżonn.

Mr Speaker, naturalment il-liġi titkellem fuq il-mekkaniżmu ta' kif isiru n-nomini.

Waħda mill-affarijiet li ġiet ikkonsidrata mill-Gvern kienet jekk inbiddlux kull liġi li waqqfet dawn il-korporazzjonijiet u fiha ndaħħlu dan l-element ġdid ta' nomini ta' persuna ta' fiduċja tal-Kap ta' l- Oppożizzjoni jew inkella nħallux il-boards kollha kostitwiti kif inhuma u ngħidu li wieħed mill-persuni li jkunu f'dan il-bord skond il-liġi jrid jkun ta' fiduċja tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Il-liġi titkellem fid-dettall dwar dan u tgħid kif il-Prim Ministru għandu bil-miktub jitlob lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jekk jixtieqx jinnomina persuna ta' fiduċja tiegħu biex toqgħod fuq dawn il-boards u hemm il-proċedura kif dan isir.

Tajjeb li ngħid illi għalkemm il-Prim Ministru jkollu l-obbligu illi jitlob lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni biex dan jagħmel il-proposti tiegħu għamilna r-riżerva li mhux bilfors tiġi aċċettata l-persuna indikata mill-Kap ta' l- Oppożizzjoni .

F'subklawsola 4(2) qed ngħidu illi:

"Il-Prim Ministru jista' jirrifjuta li jaħtar lil xi persuna nominata li isimha jkun ingħata kif imsemmi qabel meta:

(a) il-persuna nominata tkun skwalifikata milli hekk tinħatar bis- saħħa tal-liġi li tistabbilixxi l-Korporazzjoni; jew

(b) il-persuna nominata tkun fil-fehma tal-Prim Ministru b'mod ċar għal kollox mhux idonea għal dik il-ħatra."

Jiġifieri għalkemm qegħdin nagħmlu r-riżerva li l-Prim Ministru ma jaċċettax nomina li ssir mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni l-liġi timponi parametri preċiżi meta dan ikun jista' jsir u tgħid ukoll xi jkollu jagħmel il-Prim Ministru.

Effettivament tgħid li għandu jikkommunika bil-miktub lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni r-raġunijiet għaliex hu ma jkunx qed jaċċetta n- nomina tal-persuna proposta mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Mr Speaker, jien għadni ma nafx ir-reazzjoni ta' l-Oppożizzjoni x'se tkun għal dan il-Bill.

L-impressjoni li ħadt hija li l-Oppożizzjoni m'hijiex favorevoli.

Smajt argumenti illi b'dan il-mod li qed jipproponi l-Gvern, jekk taċċetta l-proposta l-Oppożizzjoni titlef parti mill-funzjoni tagħha li topponi - naturalment li topponi fil-miżura tal-loġika u ta' Oppożizzjoni kostruttiva.

Jien diġa' għidt li dan ma naqbilx miegħu.

Min ikun fuq bord l-unika probattiva, dover u oneru li jkollu huwa li jiddeċiedi fl-interess ta' dik il-korporazzjoni.

Mr Speaker, dan il-Gvern imkien ma jimponi r-rieda tiegħu b'mod li jgħid li din hi d-deċiżjoni tiegħu u allura l-bord irid jobdi dik id- deċiżjoni, naturalment ħlief meta jkun hemm materja ta' policy li jrid jiddeċiedi l-Gvern.

Jekk il-Gvern ikollu parir kostanti, ngħidu aħna bħalma kellu fl-1987 fil-każ ta' Enemalta meta din qaltlu li kien urġenti li tinbena power station ġdida, naturalment ikollu hu stess jieħu deċiżjoni, jaqbel jew ma jaqbilx, u jgħid li veru trid tinbena power station ġdida.

L-istess nista' ngħid għal-lum meta qegħdin f'perijodu fejn is-sitwazzjoni hi tali li l-konsum ta' l-enerġija f'pajjiżna tant qed jiżdied minn sena għal oħra li minkejja li l-kapaċita' ta' ġenerazzjoni żdiedet b'mod enormi f'dawn l-aħħar tmien snin, kważi reġa' sar urġenti li ngħaddu għal parti oħra ta' żvilupp billi nkabbru l-generating power tal- power station tagħna.

Naturalment dawn huma deċiżjonijiet fejn il-Gvern irid jieħu r-responsabbilta' għalihom, pero' mbagħad l-esekuzzjoni tagħhom u min ikun fuq il-bord taħt dan il-Gvern ikollu l-ikbar liberta' u awtonomija.

Fl-istess ħin dan ma jfissirx li l-Gvern ikun qiegħed jirrinunzja għar-responsabbiltajiet tiegħu imma jkun qed jgħid li qed jiżgura li fil-bord ta' dawn il-korporazzjonijiet ikun hemm nies kompetenti, nies ta' fiduċja u nies li jista' jafdahom.

Naturalment taħt il-mant tal-policy ġenerali tal-Gvern dawn ikunu mistennija li jagħmlu d-doveri tagħhom.

Dan qed ngħidu għaliex il-fatt li jkun hemm persuna ta' fiduċja tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni, kif diġa' għidt fil-bidu, ma jfissirx li dan se jkun rappreżentant tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni u ma jfissirx li għandu jieħu l-istruzzjonijiet tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni imma għandu jkun persuna li b'mod responsabbli jara x'inhu l-aħjar interess tal- korporazzjoni u naturalment quddiemu jkollu wkoll il-veduti u l-policies tal-persuna li tkun nominatu.

Mr Speaker, irrid nerġa' ngħid li din il-liġi qed tiġi proposta bħala parti mill-bidla li dan il-Gvern qed jipproponi, bħala bidla fundamentali kif jitmexxa l-pajjiż biex ikollna iktar demokrazija, aktar trasparenza u iktar accountabilty.

Jien naħseb li l-Gvern bil-provi qed jgħid li huwa m'għandux x'jaħbi, m'għandux minn xiex jistħi u m'għandux għalfejn jiddeċiedi affarijiet b'mod li l-Oppożizzjoni ma tkunx kompletament au courant tagħhom u għalhekk qed nagħtu din l-opportunita' lill-Oppożizzjoni tal-lum u lill-oppożizzjoni ta' għada - ikun min ikun fil-gvern u jkun min ikun fl-oppożizzjoni - li f'dawk li huma attivitajiet ta' natura nazzjonali jkun hemm rappreżentanza fis-sens ta' nies ta' fiduċja tal-Kap ta' l- Oppożizzjoni wkoll.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, jien mhux se noqgħod indur il- korporazzjonijiet kollha li semma l-Prim Ministru biex ngħid jekk kemm-il darba l-Oppożizzjoni għandhiex tpoġġi membru hemmhekk jew le, pero' jien se nittratta l-liġi b'mod ġenerali.

Nibda biex ngħid li wara din il-liġi jien ma nara xejn ħlief eżerċizzju ta' propaganda ieħor, li dan il-Gvern huwa professur għalihom, biex jagħti l-impressjoni li tant m'għandux x'jaħbi, tant l-affarijiet mexjin tajjeb, tant hemm kollox above board li jrid ikollok Membru ta' l-Oppożizzjoni fuq il-bordijiet ta' dawn l- organizzazzjonijiet parastatali jew governattivi.

Jien ngħid li taħt dan il-Gvern f'dan il-pajjiż diġa' saret distinzjoni kbira bejn dawk il- corporations li baqgħu taħt il-kappa tal-Gvern u li għalihom allura ċerti ministri jirrispondu u oħrajn li kien konvenjenti li l-Gvern jeħles minnhom, jagħtihom ċertu grad ta' awtonomija u jinħolqu dawk li huma msejħin barra bħala quangos li huma kważi tal-Gvern pero' mhux tal-Gvern u ġo fihom isir dak li għandu jsir u jkunu mmexxjin minn magħżulin tal-gvern tal-ġurnata biex dawn imexxu fl-aħjar interess ma' nafx ta' min.

Jien qed ngħid li din il-liġi strettament għandha teħodna għad-dibattitu li jinżel fil-fond, li janalizza x'inhu r-rwol u x-xogħol ta' oppożizzjoni f'demokrazija parlamentari.

Jekk wieħed jieħu at face value dak li qal l- Onor. Eddie Fenech Adami li speċi qed jgħidulna: Ejjew fuq il-bordijiet magħna tal-corporations tal-Gvern, tkunu hemmhekk, tkunu tafu x'inhu jiġri, tkunu tafu x'inhu għaddej u allura ma jkollkomx għalfejn trabbu dubji u għalfejn toqogħdu tissuspettaw.

Jien se nitkellem bħala indivdwu u bħala Membru ta' din il-Kamra li għandi l-esperjenza li qiegħed fuq bord ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar u forsi se jidher anomalu li jien li qiegħed nirrappreżenta l-Oppożizzjoni fuq dan il-bord se nitkellem bil-mod li se nitkellem.

Dan se ngħidu bl- iktar konvinzjoni minħabba l-esperjenza li akkwistatjt f'dawk is-snin.

Jien nista' ngħid li kienet esperjenza pożittiva, ma nistax ngħid li ma kenitx pożittiva pero' qed ngħid x'wieħed jista' jakkwista minn pożizzjonijiet bħal dawn.

Għalkemm jiena membru fuq il-bord ta' l- Awtorita' ta' l-Ippjanar li m'għandu x'jaqsam xejn mal-bord ta' diretturi li titkellem fuqu din il-liġi, bla ebda mod ma nista' ngħid li jien għandi xi aċċess għall-informazzjoni kollha għax hemm informazzjoni li meta ma jridux jagħtuhielek ma jagħtuhielekx; bl-ebda mod ma nista' ngħid li għax qiegħed hemm għandi mezz kif nara l-irkejjen kollha tat-tmexxija ta' dik l- awtorita' li qiegħed fuqha; u fl-istess ħin ma qiegħed bl-ebda mod f'funzjoni eżekuttiva ta' għotja ta' permessi għax dik hija funzjoni ta' bord ieħor ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Dan qed ngħidu biex ma jkunx hemm il-kritika li of all people membru li qiegħed fuq il-Bord ta' l- Awtorita' ta' l-Ippjanar qed jitkellem kontra din il-liġi.

Mela qed tagħmel din id-distinzjoni, biex mill-bidu nagħmilha ċara li din ma tapplikax.

Meta jisma' lill-Prim Ministru jitkellem fuq invit bħal dan - fil-bidu jien għalhekk għidt li dan huwa parti mill-eżerċizzju propagandastiku tan-naħa tal-Gvern - il-poplu Malti jgħid li dan irid li l- Oppożizzjoni tkun rappreżentata fuq dawn il-bordijiet ukoll biex il-Gvern u r-rappreżentanza ta' l-Oppożizzjoni jkunu qed imexxu dawn l- organizzazzjonijiet flimkien.

Dan hu l-messaġġ li qed jipprova jagħti l- Prim Ministru.

Issa ħalli ntajru min-nofs mill-ewwel ħaġa li tistona ħafna f'din il-liġi; il-fatt li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jiġi mistieden mill- Prim Ministru biex jinnomina persuna fuq dawn il-korporazzjonijiet.

Il-liġi qed tgħid ċar li fl-aħħar mill-aħħar id-deċiżjoni finali dwar jekk dik il-persuna ta' fiduċja li jagħżel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni tiġix nominata jew le hija tal-Prim Ministru.

Huwa veru li l-liġi tirriferi għal meta l-persuna nominata mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni tkun fil-fehma tal-Prim Ministru mhux "idonea għal din il-ħatra b'mod ċar għal kollox", imma din hija xi ħaġa soġġettiva ħafna li tista' tiġi interpretata b'mod wiesgħa ħafna li żgur ifisser li fl-aħħar mill-aħħar jekk il-Prim Ministru ma jkunx kuntent b'dik il-persuna li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jidhirlu li għandu fiduċja fiha, jista' joġġezzjona.

Din ma tapplikax fil-każ tal-bord li semmejt - li qiegħed fih jien - jiġifieri dak ta' l-Awtorita' ta' l- Ippjanar għax din il-klawsola ma teżistix.

Din qed tidħol hawnhekk ħalli l- Prim Ministru, minkejja d-diskors kollu ta' rikonċiljazzjoni, ta' parteċipazzjoni, ta' trasparenza u affarijiet bħal dawn, fl-aħħar mill- aħħar ikollu ċ-ċavetta li jekk kemm-il darba m'għandux grazzja ma' bniedem ...

(Interruzzjonijiet) Ir-raġunijiet faċli biex issibhom u tgħid għaliex ma tridx individwu hemmhekk.

Tant hu hekk li mbagħad il-liġi tipprovdi biex wara li l-Prim Ministru jgħarraf lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni x'inhuma r-raġunijiet tar-rifjut, dan jitolbu biex jinnomina persuna oħra.

Jien qed ngħid dan kollu biex inneħħu dawn l-affarijiet min-nofs.

Mr Speaker, kif għidt din il-liġi teħodna għal dibattitu dwar x'inhu r- rwol ta' oppożizzjoni f'demokrazija parlamentari.

Jien naħseb li ngħidu x'ngħidu u nitkellmu kemm nitkellmu fuq żviluppi demokratiċi fis-sistemi parlamentari jibqa' dejjem il-fatt li l-oppożizzjoni għandha rwol speċifiku, delinjat u eżatt x'taqdi f'demokrazija bħal tagħna.

Jien ngħid li l-ewwel u qabel kollox l-oppożizzjoni għandha r-rwol li sservi ta' xi ħaġa li tiskrutinja dak li qed jagħmel gvern tal-ġurnata, jiġifieri li tistudja dak li jkun għaddej u żżomm kollox taħt kontroll.

Fost affarijiet oħra, l-Oppożizzjoni għandha r-rwol li tikkritika dak li jkun għaddej billi tagħmel kritika kostruttiva li twassal biex jiġu highlighted in- nuqqasijiet, l-iżbalji u l-affarijiet li jkun qed jagħmel il-Gvern kif ukoll tagħmel skrutinju u toffri l-alternattivi.

Is-sistema parlamentari li sa llum dejjem tħaddmet f'dan il-pajjiż - dan huwa provdut fir- regolamenti ta' din il-Kamra u anke f'testi oħra ta' tħaddim ta' demokrazija parlamentari - hija li l-Oppożizzjoni jkollha mezzi kif takkwista l-informazzjoni għax jekk l-Oppożizzjoni ma tkunx informata b'dak li jkun għaddej allura la tkun tista' tagħmel l-iskrutinju tagħha, la tkun tista' tagħmel il-kritika tagħha u lanqas tkun tista' toffri l- alternattivi.

Wieħed mill-mezzi li bihom l-Oppożizzjoni hija mistennija tislet li takkwista l-informazzjoni mingħand il-Gvern m'huwiex billi ssib xi rapport f'xi waste-paper basket jew inkella fuq l-iskrivanija imma billi tagħmel domandi parlamentari.

Mr Speaker, meta nisma' dan id-diskors kollu fejn jissemma l-mod paċifiku kif irridu nkunu miftuħin, jien ngħid: Dan kif jista' jkun li jitwemmen meta wieħed għaddej proprjament mill-esperjenza, b'mod partikolari f'din il- leġislatura, li l-iktar mezz importanti li għandha l-Oppożizzjoni biex takkwista l-informazzjoni li għandha bżonn ħalli tagħmel il-kritika u tevalwa x-xogħol tal-Gvern, jiġifieri l-mistoqsijiet parlamentari li jsiru f'dan il-Parlament, jiġu risposti bil-mod kif qed jiġu risposti?

Jien ma rridx nerġa' nfakkar l-inċident li għadu kemm ġara għax dan huwa xhieda ta' kif l-Oppożizzjoni li bid-dritt kollu qed titlob l-informazzjoni li hija leġittimament id-dritt tagħha li takkwista qed tiġi mċaħħda minnha.

Huwa importanti li wieħed jgħid ukoll li meta qed ikun hemm okkażjonijiet fejn f'demokrazija parlamentari l-Oppożizzjoni hija mistennija tikkontribwixxi b'dibattitu u bi kritika f'dan il-Parlament, dawn l-okkażjonijiet qed jitwarrbu kemm jista' jkun minn din il-Kamra.

Ħalli niċċita każ wieħed biss ta' dan li qed ngħid biex inġib eżempju billi nsemmi proprjament xi ħaġa li ġrat il-bieraħ meta l-impjieg ta' 35 ruħ ġie terminat ħesrem.

Hawnhekk qed nalludi għall-każ ta' Deutsche Welle.

Jien m'iniex se nidħol fil-mertu ta' jekk il-Gvern kellux raġun, jekk id-Deutsche Welle kellhomx raġun jew jekk kellux interess jew le, imma nippretendi li għallinqas dan il-Parlament kellu jisma' stqarrija hawnhekk stess mingħand il-Prim Ministru fuq x'wassal għad-deċiżjoni tiegħu li jiġi terminat dan il-kuntratt u kif titlob is-sistema demokratika parlamentari jkun hemm mistoqsijiet u kontro-mistoqsijiet għar-risposti li jingħataw fuq l-inċident, u mhux niġu mogħtija dikjarazzjoni li ħarġet mid-DOI proprjament il-bieraħ biex naqrawha, qisu dan il-Parlament qiegħed hawn biex jisma' biss u ma jitkellimx.

Qed insemmi dan il-każ bħala eżempju ta' kemm jien ma nistax nemmen lil min qed jipprova jillixka lill-Oppożizzjoni biex tinnomina persuna fuq l-awtoritajiet ħalli għal għajn in-nies ikun hemm koperazzjoni u ngħidu li hemm it-trasparenza.

Jien ngħid li għandna ħafna sistemi viġenti li jista' jagħmel il-Gvern jekk irid ikun trasparenti u jekk veru jrid jagħti l-impressjoni illi hawnhekk hawn kollox above board u m'għandniex x'naħbu.

Pero' mill-mod kif jitħaddmu l-affarijiet jien ma nistax nemmen li hemm intenzjonijiet tajbin wara din il-liġi għaliex kieku qed jimxi mod ieħor il-Gvern tal-lum allura kieku wieħed forsi jirraġuna b'mod differenti.

Ngħid ukoll illi ħadilna sentejn u nofs, bħalma taf is-Sinjorija Tiegħek, biex f'dan il-Parlament waqqafna - u nirringrazzja lil kull min ikkopera, u jien kuntent u kburi li wasalna - il-Public Accounts Committee.

Din in- naħa nsistiet fuqu għaliex riedet li jkun hemm it-trasparenza, l- accountability u riedet tkun ċerta li ma jkunx hemm sparpaljar u flus li ma jkunux accounted for.

Ħalli nkun onest.

Mhux qed ngħid li n-naħa l-oħra ma kkoperatx, pero' kien hemm ftit tkaxkir tas-saqajn, kien hemm ftit nuqqas ta' ħeġġa għaliex ma kienx hemm dak il-commitment - u jien niftakarni niddikjara ċar u nibqa' nintrabat u nżomm din in-naħa marbuta b'dak il-commitment - illi la jkun hemm tibdil fil-gvern dawk ir- regolamenti li hemm illum jibqgħu hemmhekk ħalli 'l quddiem gvern Laburista ikun skrutinat u mgħarbul mill-oppożizzjoni.

Il-poplu dan li jrid jara, mhux figureheads, mhux taparsi rappreżentanza fuq il-bordijiet tal- korporazzjonijiet, mhux taparsi hemm membru qiegħed hemm biex għan-numru jkun wieħed minn 14 jew 15 biex ngħidu li hemm l-oppożizzjoni fuq il-bord!

Jien naħseb li din assolutament ma tidħolx u qed ngħid illi l-mezzi jeżistu llum, li jonqos huwa li nħaddmuhom u li nkunu fidili għar-regolamenti ta' din il-Kamra u lejn l-obbligi kemm bħala naħa ta' gvern u kemm bħala naħa ta' oppożizzjoni ħalli jkun hemm it-trasparenza u l-informazzjoni li tintalab tingħata.

Jien mhux se noqgħod nirrimarka fuq dak li qal il-Prim Minmistru li huwa kuntent li l-bordijiet qed jagħmlilhom it-trasparenza.

Hu qal li mhux qegħdin hemmhekk biex jagħmlu t-transfers jew inkella biex jiġi impjegat xi ħadd.

Jien jiddispjaċini ngħidlu li maqtugħ mir-realta' l-Prim Ministru għaliex jekk għandu moħħu mistrieħ illi dawn l-affarijiet ta' transfers u ta' impiegi u nepotiżmu ma jeżistux, jew irid ibella' lill-poplu li hawn ġenna ta' l-art jew inkella qed jgħaddas rasu fir-ramel u ma jridx iħares lejn il-verita'.

L-allegazzjonijiet li jsiru minn din in-naħa u l- mistoqsijiet fuq ħafna affarijiet li jsiru jiġu miknusa bħala tixwix, bħala qlajja u bħala affarijiet li m'humiex veru.

Jiena naħseb li waħda mill- funzjonijiet prinċipali li f'kull demokrazija parlamentari taqra fuqha u taraha hija t-twaqqif ta' kummissjonijiet ta' inkjesta parlamentari.

F'dan il-Parlament kemm-il darba talbnihom u sakemm niftakar jien - għallinqas f'dawn it-tliet snin u nofs - ma saru qatt.

Hemm huwa r-rwol tal-membru parlamentari tan-naħa ta' l-Oppożizzjoni: li jara fuq każ speċifiku li fuqu jkun hemm dubji u jkun hemm il-bżonn li wieħed jindaga.

U hemmhekk fejn l-Oppożizzjoni tħoss li għandha tkun rappreżentata ħalli imbagħad tirrapporta lura lill-Parlament ħalli dak li jkun seħħ ikun jaf bih il- Parlament kollu.

Imma din hija miżura oħra li minkejja d-diskors kollu fuq it-trasparenza u minkejja d-diskors kollu li rridu li jkun hemm ekwita' fit-tmexxija ta' dan il-pajjiż, kemm-il darba smajt talbiet biex ikun hemm inkjesta parlamentari fuq ħafna affarijiet u sal-lum dawn għadhom ma sarux.

Jekk wieħed jara l-ftit dettalji li rnexxielna b'xi mod nagħsru mingħand il-Gvern permezz ta' sħabi ...

Jien m'iniex dilettant wisq tal- parliamentary questions, anzi jien wieħed milli ftit nagħmel domandi parlamentari, pero' hemm ħafna minn sħabi - ġustament jagħmlu hekk - li jkollhom xamma u jibqgħu mexjin biha.

Pero' anke meta imbagħad dik ix- xamma twassalhom x'imkien, anke meta imbagħad joħorġu dettalji ta' xi spiża, per eżempju, ta' Lm78,000 għal delegazzjoni ta' tlett ijiem jew inkella xi infiq ta' eluf ta' liri biex jinġab il-laħam u l-ġobon għal party tat-Telemalta ...

Per eżempju, l-Prim Ministru beda jfaħħar lit- Telemalta.

Jiena nixtieq li kont daqshekk kuntent li flus il-poplu li huma amministrati minn dawn in-nies huma amministrati verament b'daqshekk ġustizzja, imma sfortunatament m'iniex sodisfatt.

Mr Speaker, qed ngħid dan bil-kuxjenza kollha u għaliex veru juri nuqqas ta' responsabilita' minn min faħħar lil min hemm tant question marks fuq il-mod kif qed jopera.

U ejja ngħidu kollox.

Dik il-ftit informazzjoni li niksbu mill-parliamentary questions hija biss il-ponta ta' l-iceberg, il-ponta ta' fuq li wieħed ikun jaf biha għaliex m'hemmx dubju li min ikun għaqli jaħbi ħafna mill- affarijiet li jagħmel u tinduna biss jekk ikollok tarf u tipprova tibda tiġbdu.

Imma anke meta naslu li jkollna nfiq sparpaljat, ikollok visa card u tibda tonfoq Lm6,000 jew Lm7,000 f'temp ta' sitta jew seba' ġimgħat ...

Dan proprju ġara fit-Telemalta u ħadd ma tana spjegazzjoni jew breakdown ta' dawn l-ispejjeż u jiena nittama li l-kollega tiegħi l-Onor.

Lino Spiteri jagħmel minn kollox permezz tal-Public Accounts Committee - jekk inhu possibbli - biex nindagaw dawn l-abbużi u dan is-serq u r-rimi ta' flus il-poplu li jweġġa' iktar u iktar - bħalma għidna iktar kmieni - meta imbagħad naraw li affarijiet essenzjali, li jinvolvu affarijiet li huma assolutament neċessarji fis-sistema edukattiva u fis-sistema tas- saħħa, ma ssibhomx.

Kieku l-finanzi tal-Gvern ikunu marru tant ħażin li jidher li qed ikun hemm ekonomija f'kollox u kullimkien ngħid paċenzja u nagħdru, imma li nagħmlu ekonomija jew inkella jkun hemm nuqqas ta' bżonnijiet ipprovduti f'ċerti setturi imbagħad nafu li f'setturi oħra qed jagħmlu ħafna sparpaljar ...

Per eżempju, fil-festi nistiednu l-canvassers, insajru fl-isptarijiet tal- Gvern u nġorru kollox bil-karozzi tal-Gvern.

Dawn huma l-inkjesti parlamentari li din in-naħa tal-Kamra tixtieq li tkun involuta fihom ħalli toħroġ il-verita'.

Wara kollox min hu tant moħħu mistrieħ li huwa nadif u li hemm l-affarijiet above-board għalfejn jibża' jagħmel l- inkjesti?

Għaliex jibża' li jitwaqqfu proċeduri investigattivi?

Dan bħal meta semmejna u allegajna fuq bażi li nafu x'aħna ngħidu li involviment ta' ċerti membri fil-Korp tal-Pulizija huwa high up fiċ-ċirku tad-drogi.

Aħna tlabna ripetutament lill-Prim Ministru biex jippermetti illi jkun hemm inkjesta parlamentari ħalli naraw jekk dan huwiex veru jew le.

Jekk huwa moħħu mistrieħ li dan m'huwiex veru jien m'iniex.

Bħalissa għandna l-kwestjoni ta' kif wieħed minn dawn il-quangos - hawnhekk qed nirriferi għal Posta Ltd; taparsi ħlisna mill-posta ħalli nkunu nistgħu ngħidu li naqqasna n-numru ta' l-impjegati tal-gvern u b'hekk lill-Ewropej inkunu nistgħu nuruhom li n-numru ta' impjegati li jaħdmu mal- gvern niżżilnieh minn 43% għal 42% u li ftit ftit qed noqorbu għall-figura ta' 25%, imma dik storja oħra - jixtri biċċa art b'Lm1.9 miljun, kważi Lm2 miljun.

Issa dan m'hu responsabbli lejn ħadd għax jgħid li huwa indipendenti u meta niġu biex nipprovaw nagħmlu l-investigazzjonijiet tagħna nibdew insibu ħafna diffikultajiet.

Għalfejn qed ngħid dan?

Qed ngħid dan ħalli wieħed jiżen kif sejrin l-affarijiet illum taħt min qed jgħid li jrid it-trasparenza.

L-argument tiegħi hu li min irid it- trasparenza u min irid li l-Oppożizzjoni tkun kuntenta li l-affarijiet mexjin sew għandu l-mezzi għax illum dawn jeżistu.

Jien nixtieq nistaqsi: Għaliex qed inċaħħdu u ma nħaddmux tajjeb il-mezzi li jeżistu llum li tagħtina s-sistema parlamentari li ilna nħaddmu mill- 1921 u ngħidu li rridu nagħmlu sistemi ġodda jlellxu f'għajnejn il-poplu, li aħna trasparenti u li aħna rridu nkunu dritti?

Jien ngħid illi dan id- diskors fuq it-trasparenza u fuq id-diċentralizzazzjoni ta' poteri u mhux poteri huwa paraventu u dan diġa' rajnih.

Din hija replika u kontinwazzjoni tal-mod kif il-Gvern tal-lum biegħ l-idea tad- diċentralizzazzjoni meta ħoloq il-kunsilli lokali.

X'qegħdin naraw illum, Mr Speaker?

Qegħdin naraw li dawk ir-responsabbiltajiet li normalment jispettaw lill-Gvern u suppost jirrispondi għalihom hu, konvenjentement il- Gvern qiegħed jaħrab minnhom u jgħid: Dawn mhux jien nirrispondi għalihom.

It-toroq?

Kellmu lill-kunsilli lokali.

L-indafa?

Kellmu lill-kunsilli lokali.

Il-ħofor fit-toroq?

Kellmu lill-kunsilli lokali.

GĦaliex dan?

Imma mbagħad għaċ-ċerimonja - u din għidtha kemm-il darba - jmur il- Ministru!

Pero' din hija storja oħra għaliex trid issib il-mod kif tidher fuq it-television!

Jiena qed ngħid li qegħdin ngħammxu lin-nies b'dak li jlellex imma meta tmur biex taqbdu ma ssib xejn, issib biss il-mod "intelliġenti" kif il-Prim Ministru u l-Gvern qegħdin jipprovaw jagħtu l- impressjoni li rridu nkunu moderni u miftuħin.

Fil-fatt meta wieħed jagħsar isib li dak li kien għaddej għadu għaddej, li d-dubji qegħdin jikbru u li l-affarijiet qegħdin isiru fid-dlam.

Taħt dan il-mantell il-Prim Ministru u l-Gvern - jien għalhekk ninkwieta l-aktar, meta nara Prim Ministru u Ministru li jista' jkun li jemmnu li l- affarijiet mexjin sewwa, u hawnhekk qed nitkellem b'sinċerita' - qegħdin jagħtu aktar ċans lil min qiegħed jagħmel l-affarijiet b'mod li m'huwiex sewwa f'dawn il-corporations li jagħmel aktar għaliex moħħu mistrieħ li ta' fuqu mingħalih li kollox miexi sewwa.

Fl-opinjoni tiegħi, hawnhekk indirettament - biex ma ngħidx direttament - inkunu qegħdin ngħinu l- korruzzjoni u ngħinu l-moffa tikber fid-dlam.

Aktar ma l-affarijiet ikunu moħbijin, aktar tikber il-moffa u mbagħad meta tibda ħierġa r-riħa ta' l- umdita' u ta' l-intejjen forsi nindunaw, imma mbagħad ikun tard wisq.

Jiena nemmen li filwaqt li din il-proposta tista' tidher li hija tajba, kif għidt, hemm raġuni serja ħafna għaliex ma naċċettawx din il-proposta, u din hija proprju li ma rridux nidħlu f'din il-logħba politika partiġġjana tan-naħa l-oħra.

Din in-naħa tkellmet drabi oħra u qalet: Jekk trid, Sur Gvern, li t-tħaddim ta' l-awtoritajiet tiegħek ikunu miftuħin, trasparenti u verament ikunu biex jarahom il-poplu kollu, għaliex qed tistenna l- Oppożizzjoni li tiġi fuq dawk il-bordijiet meta għandek setturi oħra u entitajiet oħra li - nuża l-kelma "idonea" li hemm fil-liġi - jkunu hemmhekk għaliex jinteressahom ikunu hemmhekk?

Aħna għidna kemm-il darba li l-ħaddiema ta' dawn il-corporations għandhom id-dritt u għandhom l-interess li jkunu jafu x'inhu għaddej fl-azjenda.

Il- Prim Ministru semma l-liġijiet ta' l-Unjoni Ewropea u nafu li llum qiegħda tiżviluppa aktar l-idea li l-ħaddiema għandhom ikunu parteċipi tad- deċiżjonijiet, li jkunu mgħarrfin bl-andament tal-kumpannija, tal-fabbrika - hi x'inhi l-organizzazzjoni li jaħdmu fiha - u mhux ikunu mgħarrfin fl- aħħar meta l-affarijiet ikunu spiċċaw biex imorru l-baħar jew meta jiġri xi ħaġa.

Jiġifieri f'dan il-kontest ukoll jien ngħid li jekk hemm settur li l- Prim Ministru ried jinkludih ħalli jkun hemm aktar demokrazija u aktar trasparenza dan huwa s-settur tal-ħaddiema.

Dan huwa settur li fl-opinjoni tagħna għandu jkun rappreżentat fuq dawn il-corporations.

Biċċiet minnhom diġa' huma rappreżentati pero' nixtiequ li l-ħaddiema bħala ħaddiema tal- corporations ikunu rappreżentati b'mod ta' dritt.

Il-konsumatur huwa wkoll settur tal-poplu li huwa effetwat direttament minn dak li jiġri mid-deċiżjoni tal-korporazzjoni.

Il-Prim Ministru semma l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma - ma nafx għaliex, pero' jien ħassejt li għamel ċertu enfasi fuqha b'mod partikolari - u qal li mhux sewwa li ssir kritika mhux eżatta u mhux onesta fuqha.

Jien ma nafx għaliex silet proprju din il-korporazzjoni għax jekk kemm-il darba kien hemm u għad hemm dubji kbar fuq l-operat - jien semmejt il-Korporazzjoni Telemalta - u fuq kemm huma "ġusti" d-deċiżjonijiet li ttieħdu hija proprju l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma.

Jien ma rridx ndurhom kollha għax kieku fuq kollha għandi xi ngħid imma ma nixtieqx li ntawwal.

Huwa proprju hemmhekk fejn il-konsumatur qiegħed jiġi mġiegħel iħallas għad- deċiżjonijiet żbaljati tal-korporazzjoni li hemm illum u forsi anke ta' dawk li saru qabel, pero' ejjew nitkellmu fuq tal-lum.

Proprju hemmhekk il-konsumatur qed jingħadlu: Sur konsumatur, aħna ma konniex kapaċi nsibu mezz u kontroll tal-ħela ta' fejn qed imur l-ilma - qalulna li sabu xi biċċa 'l hemm u 'l hawn - allura jien se ntella' l-prezz biex int tħallas u tagħmel tajjeb għal din il-ħela.

Pero' dan argument ieħor.

Imma jien x'qed ngħid hawnhekk?

Il-konsumatur li għandu interess dirett għaliex huwa se jħallas u se jagħmel tajjeb għal dak li tiddeċiedi l-korporazzjoni, aħna nħossu li għandu jkollu wkoll id-dritt li jkun rappreżentat fil-bord ta' korporazzjonijiet bħal din.

Il-Liġi tal-Konsumatur kieku ilha ħafna fuq l-ixkaffa, imma ma nafx għaliex qed ngħaddu ħafna liġijiet minn dan il- Parlament u din il-liġi m'hemmx li tibda tiġi attwata ħalli l-konsumatur u ċ-ċittadin - wara kollox kulħadd huwa konsumatur - jibda jieħu d-drittijiet li suppost joħorġu minn din il-liġi.

Imbagħad hemm ukoll xi ħaġa li l-Gvern ftaħar biha, jiġifieri li għamel diċentralizzazzjoni, pero' meta mbagħad niġu biex lil dawn in-nies li qed niftaħru li tajnihom ċertu poteri ndaħħluhom f'dawn l-istrutturi, hemmhekk le - hawnhekk qed ngħid għall-kunsilli lokali.

Aħna għidna drabi oħra li rappreżentanti tal-kunsilli lokali għandhom ikunu, per eżempju, f'kumitati u f'bordijiet bħall-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Għaliex le?

Mela lil dawn ridna ndaħħluhom fl-istruttura li tagħżel president, ovvjament għal raġunijiet politiċi, imma mbagħad ħadd ma tkellem li lil dawn indaħħluhom biex jirrappreżentaw lilhom infushom u l-interessi ta' min eleġġihom f'dawn il-kunsilli, f'korporazzjonijiet jew f'organizzazjonijiet tal- gvern.

Il-Gvern din ma jgħidx "iva" għaliha meta fil-fatt dik hija l- proprja rappreżentanza jekk irridu nimxu b'din l-idea għax dawn huwa rappreżentanti lokali li jkollhom rwol x'jilagħbu fil-korporazzjonijiet, imma hawnhekk il-Gvern ma semma xejn!

Mela minbarra li jien qed nuri li l- Gvern qed juża din is-sistema bħala propaganda għaliex filwaqt li għandu l- mezzi li jeżistu mhux qed iħaddimhom irid jagħti l-impressjoni li jrid ikun modern u rivoluzzjonarju u jagħmel l-affarijiet li għall-ewwel jidhru li huma tajbin, fl-istess ħin qed iċaħħad jew forsi lanqas qed jaħseb - ħalli ngħidu "mhux qed jaħseb" u jekk forsi l-Prim Ministru waqt il-winding up irid jikkummenta fuqha nieħu gost nisma' l-kummenti tiegħu - biex, kif semmejt, il-ħaddiema, il-konsumaturi u r-rappreżentanti tal-kunsilli lokali jkollhom din ir-rappreżentanza f'dawn il-corporations.

Jien ngħid li jekk inti m'għandekx x'taħbi, jekk inti qiegħed miftuħ tista' tiftaħ għal kulħadd.

Jekk jien m'għandix affarijiet li nistħi nurihom jekk jarahom il- Kap ta' l-Oppożizzjoni, membru ta' l-Oppożizzjoni, sindku jew konsumatur kieku għalija ma nsibx oġġezzjoni għaliex jekk jien rett qiegħed rett f'kollox u mhux biss ikolli rappreżentant wieħed għan-numru, biex ngħid li qiegħed hemm, imbagħad ikolli x-xogħol kollu għaddej minn taħt!

Fl- opinjoni tiegħi jrid ikun hemm rappreżentanza li tkun ġusta, proporzjonali sa ċertu punt u jkollha ċertu weight li tkun tista' tinfluwixxi anke fuq deċiżjonijiet, inkella għalfejn tkun qiegħed hemmhekk?!

Inkella agħmel statwa ġo niċċa u ħalliha hemmhekk biex taparsi għandek il-qaddis miegħek, imma qiegħed hemm tat-tafal u ma jitkellimx!

Jekk inti se jkollok wieħed minn numru ta' nies li lanqas ikollu ċans jagħmel ċerti affarijiet dan ikun sempliċement tibjida bil-ġir abjad biex tipprova tgħatti u dak li jkun jgħid: Ara kemm hawn indafa, mentri fil-fatt tkun qed tgħatti l-affarijiet l-oħra kollha!

Ħalli nkunu onesti, jien mhux qed ngħid illi wieħed ma jaħsibx fuq din l- idea u li kieku taħt ċirkostanzi differenti ma fihiex il-valuri tagħha, pero' meta mbagħad tinżel fil-fond u tanalizza eżatt xi tfisser fiċ- ċirkostanzi attwali tagħna - aħna dan li rridu nagħmlu, mhux x'qed isir fi New Guinea jew fl-Amerika - nerġa' ngħid illi din ma treġix.

Din hija biss stedina b'ton u b'intenzjoni propagandistika u l-Oppożizzjoni mhux talli mhux se taqa' għal din l-istedina, mhux talli mhix se tibla' din il-lixka talli tieħu l-okkażjoni biex ittenni lill-Gvern: Sur Gvern, jekk inti trid tkun trasparenti kif qed tgħid li trid tkun u jekk int trid tkun miftuħ kif qed tgħid li trid tkun għandek il-mezzi u ħaddimhom!

F'dan il-Parlament hemm kif l-Oppożizzjoni takkwista l-informazzjoni; hemm kif l-Oppożizzjoni tingħata ċ-ċans li tagħti l-kontribut tagħha biex tissuġġerixxi ċerti affarijiet, hemm kif għandhom isiru stqarrijiet ħalli jiġu mgħarbula, miflija u diskussi minn dan il-Parlament, imma dan kollu mhux qed isir.

La dan mhux qed isir huwa prova illi dan id-diskors kollu fuq it-trasparenza mhux diskors sinċier imma diskors immirat biex issir propaganda minnu għal skop ta' voti.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Lino Spiteri.

ONOR.

LINO SPITERI: Grazzi, Mr Speaker.

Din il-liġi mhux biss hija waħda li l-Oppożizzjoni qiegħda tgħid li ma taqbilx magħha għar-raġunijiet diġa' elaborati mill-kollega tiegħi l-Onor.

George Vella, imma nħoss li hija saħansitra liġi perikoluża.

Għaliex hija perikoluża?

Għax jekk inti għandek bżonn sitwazzjoni li teħtieġ rimedju, jekk int għandek ħjiel ta' marda li teħtieġ mediċina u jekk kemm-il darba l-mediċina ma tkunx dik addattata, allura s-sitwazzjoni tkompli taggrava.

Jiġifieri l-marda mhux talli ma tfejjaqhiex talli tkompli taggravaha.

Issa hemm sitwazzjoni li teħtieġ tiġi indirizzata?

Hemm ħtieġa ta' rimedju għas-sitwazzjoni li għandna f'dan is-settur?

Jiġifieri huwa parti mis-settur pubbliku għaliex ikunu mdaħħlin flus il-poplu imma fl-istess ħin m'huwiex parti mill-Gvern għax m'hemmx l-accountability jew ir-rendikont li aħna nistennew li jagħtu l-ministri tal-ġurnata.

Jien ngħid li din il-ħtieġa ta' rimedju qiegħda hemm.

Jien ngħid li din is-sitwazzjoni li titlob għarbiel, skrutinju dettaljat qiegħda hemmhekk.

U għaliex qiegħda hemmhekk?

Qiegħda hemmhekk għaliex jekk nieħdu l-elenku ta' organizzazzjonijiet parastatali u tas-settur pubbliku li ta l-Prim Ministru li ddettaljahom waħda waħda - niddupplikahom jekk jien noqgħod nagħmel l-istess - issib li dawn l-organizzazzjonijiet u dawn l-entitajiet li qed nitkellmu dwarhom m'humiex kollha ta' l-istess natura.

Hemm uħud li twaqqfu miż-żewġ amministrazzjonijiet preċedenti, sew taħt il-Gvern Nazzjonalista u sew taħt il-Gvern Laburista fis-sittinijiet, u dawn kienu parti mill-infrastruttura amministattiva tal-pajjiż.

Jiġifieri dawn kienu meħtieġa u hawn qed ngħid għad-Development Corporation u anke għall-Bank Ċentrali; imbagħad kien hemm l-iżvilupp tas-settur hekk imsejjaħ parastatali u twaqqfet l-Enemalta Corporation li f'dak iż-żmien kienet l-Electricity Board, u din kienet twaqqfet minħabba l-loan li ttieħdet mill-World Bank mingħalija, li mbagħad saret l-Enemalta Corporation b'funzjonijiet iżjed wiesgħa.

Kien hemm ukoll it-Telemalta Corporation meta ġew lokalizzati attivitajiet li qabel kienu f'idjen il-barranin.

Kien hemm l-iżvilupp ta' korporazzjonijiet u awtoritajiet li huma meħtieġa biex imexxu setturi ta' l- ekonomija u li jissejjħu monopolji naturali imma fl-istess ħin kienu jkunu iżjed xieraq li ma jitmexxewx mid-dipartiment tal-gvern imma jitmexxew minn xi organizzazzjoni li at one remove min-naħa tal-Gvern tkun tista' tapplika kriterji li jagħtu kont ta' l-isfond soċjali li jenħtieġ jinżamm imma fl- istess ħin ma jkunux taħt id-direzzjoni diretta ta' xi ministru.

Imbagħad kien hemm l-iżvilupp ta' settur ieħor u dan huwa s-settur kummerċjali li qiegħed fil-qasam tal-kompetizzjoni u li allura m'huwiex monopolju naturali.

Dan ukoll żviluppa tul dawn l-aħħar 25 jew 30 sena.

F'dawn l-aħħar snin, taħt din l-amministrazzjoni kien hemm proliferazzjoni, żieda qawwi ta' dawn it-tip ta' attivitajiet li waqt li setgħu bl-akbar liberta' jitħallew taħt it-tmexxija ta' dipartiment tal-gvern li allura kien ikun hemm dik l-accountability u dik it-trasparenza li saħaq dwarha korrettement il-Prim Ministru fl-introduzzjoni tiegħu, jiġifieri minflok ma tħallew bħala dipartimenti tal-Gvern u ngħataw kriterji ta' effiċjenza, ta' amministrazzjoni serja ta' kif għandhom jimxu, ta' miri li għandhom jipprovaw jilħqu, tqiegħdu taħt awtoritajiet.

Il-Ministru stess semma' l- Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku u din bħalissa is in the eye of the storm bħala waħda mill-iżjed kontroversjali li twaqqfu.

Meta tħares lejhom kollha, bla ma toqgħod tagħmel allegazzjonijiet u bla ma toqgħod tgħid li qed isir hekk jew mhux qed isir hekk - jien ma noqgħodx ngħid hekk - u tħares lejhom bħala struttura, allura tgħid iva, hemm bżonn li jkun hemm iffokar iżjed fuqhom dwar kif għandhom ikunu iżjed accountable lejn il- poplu u lejn dan il-Parlament.

Hemm bżonn li naraw jekk humiex tassew qed ikunu trasparenti u hemm bżonn li naraw il-prinċipji tad-demokrazija - dawn issemmew ukoll mill-Prim Ministru u hawn ngħid li sewwa għamel.

Imma dawn it-tliet bżonnijiet id-demokrazija, it-trasparenza u l-accountability se nsolvuhom billi lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jingħata d-dritt jinnomina membru - jew gvernatur fil-każ tal-Financial Services Centre kif semma l- Prim Ministru - imbagħad il-prim ministru tal-ġurnata jara jaċċettahx jew le?

Hawn ngħid li jien dejjem nagħti l-fiduċja lil dak li jkun.

Il-prim ministru tal-ġurnata kemm tal-lum u kemm ta' għada, ikun minn liema naħa jkun, irid jimxi b'mod li iva, jaċċetta n-nomina ġustifikata tal-kap ta' l- oppożizzjoni tal-ġurnata li żgur jinnomina lil xi ħadd li jkun idoneu.

Jiġifieri jkun iblah jekk se jinnomina lil xi ħadd li ma jidhirx idoneu.

Mela ejja ngħidu li jaċċettah.

Allura jekk jaċċettah dan l-iffokar li huwa meħtieġ biex jiġu assigurati iżjed it-trasparenza, l-accountability u d- demokrazija, se jiġi sodisfatt?

Jiġifieri għax ikun hemm wieħed nominat mill-Oppożizzjoni - il-bord ġieli jkun ta' tlieta min-nies, ta' sitta u anke ta' 15 f'dawn l-entijiet li semmejna - li se jaġixxi kif qal il-Prim Ministru mhux bħala delegat tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni - naqbel li hekk għandu jaġixxi - imma b'mod korrett, allura b'daqshekk dan l-iffokar li qed ngħidu li għandu jsir se jkun sar?

Jien ma ngħidx li se jkun sar, anzi jkun sar bil-maqlub.

Jiġifieri għax tkun ittieħdet din il-miżura, allura tkun ingħatat l-impressjoni li hemm iżjed parteċipazzjoni, trasparenza, accountability u demokrazija, mentri minn dan ma jkun hemm xejn imma jkun hemm biss l-inseriment politiku fejn il-politika m'għandix tkun.

Hawnhekk għandu jkun il-qofol ta' l-analiżi li wieħed għandu jagħmel meta jħares lejn dan is-settur.

Fl-Ingilterra, kif semma sieħbi l-Onor.

George Vella, dan jgħidulu quango u jgħidulu hekk għaliex huwa awtorita' mbiegħda mill- gvern attwali u mill-Parlament, fis-sens li ma jaqax taħt il-kontroll tal- Parlament.

Jiġifieri għal din ir-raġuni jgħidulhom quangos fit-tifsira ta' paraventi għal uħud minnhom; mhux għalihom kollha imma għal uħud minnhom għal dik ir-raġuni jgħidulhom hekk.

Mela jekk kemm-il darba ndaħħlu bniedem politiku fis-sens li huwa nominat minn politiku li huwa l-Kap ta' l- Oppożizzjoni biex flimkiem ma' dawk nominati mill-Ministru jew mill-Prim Ministru li allura wkoll huma nominazzjonijiet politiċi, anke jekk isiru bl- aħjar mod maħsub, allura b'daqshekk ma nkunu solvejna xejn imma nkunu tajna l-impressjoni li għamilna xi ħaġa mingħajr ma veru qegħdna subgħajna fuq il- musmar li rridu nsammru fuqu.

Iva, jeħtieġ li nsammru fuq dan il-musmar u jeħtieġ li nsammru lil dak li hemm fil-gvern, hu min hu, u nsammru f'kostest mhux politiku.

Għaliex huwa meħtieġ, Mr Speaker?

Dan huwa meħtieġ għaliex dawn huma organizzazzjonijiet li qegħdin jamministraw flus il-poplu.

Dawn qed jamministraw jew għax qed jiġbru flus għax għandhom status ta' monopolju u allura huma mgħotijin status u poteri mill-Istat f'isem il-poplu, jew inkella huma ffinanzjati attwalment mill- flus li jinġabru permezz ta' taxxi - tiddiskrivihom kif tiddiskrivihom dawn huma taxxi.

Mela allura l-ħtieġa li jkunu accountable u trasparenti hija fin-natura tagħhom u m'hemmx għalfejn nistennew biex ikun hemm wieħed nominat mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni biex naraw li jridu jkunu trasparenti u accountable għax suppost li issa dawn hekk huma.

Il-problema hi li issa m'humiex hekk.

Issa għandna sitwazzjoni - meta ngħid "issa" nkun qed nirriferi għal-lum u forsi anke għall-bierah, forsi mhux dejjem to the same extent imma jien nieħu span fuq iż-żewġ amministrazzjonijiet, imma llum żgur li għandna issa min irid isemmi l-bierah jista' jsemmi l-bierah - fejn dawn qegħdin hemmhekk mhux diskussi f'dan il-Parlament ħlief meta jersaq - għal dawk minnhom li jersqu - ir-rapport tagħhom u jsir dibattitu ta' ġurnata jew ta' jumejn li ma jkunx biżżejjed biex isir skrutinju.

Issa għandna sitwazzjoni li saret riferenza għaliha - niddejjaq nagħmel riferenza jien ukoll għax bħalissa jien Chairman ta' dan il-Kumitat - fejn għandna l-Public Accounts Committee li għandu d-dritt u qed jeżerċitah li jeżamina r-rapporti ta' dawn l-entijiet imma jeżaminah ex-post, sena wara li l-attivita' tkun saret, u jeżaminah f'kontest li kif inhu l-Parlament tagħna u kif inhi l-kompożizzjoni - jien nifhimha għaliex - tal-Public Accounts Committee u kif inhu r-rwol tagħna l-Membri Parlamentari - sew jekk aħna back benchers kif ukoll jekk aħna spokesmen u ministri - bilfors ma tantx tista' tagħmel iktar minn seduta waħda jew forsi żżid seduta oħra u allura tiġi b'żewġ seduti fil-ġimgħa waqt li l-Parlament qiegħed sitting u allura qed tagħmel eżami li huwa aħjar milli kien hemm fl- imgħoddi, imma jkun qed jiżbalja min jaħseb li permezz t'hekk bilfors qed jiġi assigurat trasparenza u accountabilty.

Ikun qed jiżbalja minn jaħseb b'dan il-mod.

Daħal id-deterrent, daħal l-ispazju u twessa' l-ispazju, imma araw li ma jkunx hemm xi ħadd li jaħseb li permezz t'hekk ikkolonizzajna dak l-ispazju b'mod li issa hemm is-sigurta' li wieħed jixtieq biex ikun hemm trasparenza u accountabilty.

Jien bl-awtorita' tiegħi personali - mhux bl-awtorita' imma bir-reading tiegħi personali - u bil-ftit esperjenza li s'issa kelli f'dan il-rwol li dan il-Parlament għaddieli biex nagħmel għall-ħajja li baqa' ta' dan il- Parlament - naturalment jekk inwassal s'hemmhekk - nista' niddikjara minn issa li hemm mistenni ħafna iktar milli attwalment jista' jwettaq il-Public Accounts Committee.

It-trasparenza u l-accountability iridu jiġu mod ieħor.

Iridu jiġu fl-operat innifsu ta' dawn l-organizzazzjonijiet flimkien ma' organizzazzjonijiet li ħadu sura kummerċjali, sura ta' kumpannija with limited liability.

It-trasparenza u l-accountability jridu jiġu minn ġo fihom - hemm min hemm fihom - u mhux noqogħdu nistennew li jkun hemm membru nominat mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni biex ngħidu kemm il-gvern tal-ġurnata qiegħed juri li mhux jiddejjaq li jkun hemm min jeżamina dak li jkun qed jiġri f'parti mill-operat tas-settur pubbliku.

Le, dak mhux biżżejjed.

Trid tibda tħares lejn kif qed jitmexxew dawn.

Issa billi jkun hemm membru u bħala eżempju - mhux se nidħol fil-kontroversja; s'issa għadni ma dħaltx fiha u sakemm nara iżjed affarijiet ma nidħolx fiha - nieħdu l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku u nieħu statement wieħed milli ntqal; għaliex il-Ministru Michael Frendo

ma nafx fejn kellu jmur ...

GĦaliex kien se jmur hemmhekk?

Hu qal li ċ- Chairman ta' l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku nsista miegħu li jmur.

Hawn diġa' għandek eżempju ta' kif m'għandhomx jitmexxew dawn l- awtoritajiet.

Il-Ministru minflok ma qagħad at one remove, at two removes, kif jixtieq li jsir il-Prim Ministru tal-ġurnata u l-Prim Ministru t'għada, ġie jgħid li mar hemmhekk jew li kien se jmur għax insista miegħu li jmur iċ-Chairman ta' l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku.

Ejja nieħdu eżempju ieħor li huwa iżjed banali imma iżjed illustrattiv.

GĦandek dawn l-awtoritajiet li suppost huma indipendenti - naturalment hemm il-policy tal-Gvern li jagħtuh il-parir kif jifformolawha imma mbagħad huma obbligati li jimplimentawha, imma mbagħad huma indipendenti - imbagħad kull okkażjoni li jkun hemm biex ministru jidher fuq it-television biex jieħu sound byte - biex nużaw il-jargon tal-lum - jaħtafha.

Minn hemmhekk tibda tara kemm m'humiex iservu l-iskop tagħhom u kemm hu meħtieġ li l-iffokar li jrid ikun hemm fuqhom ikun differenti.

L-iffokar li qed jipproponi l-Prim Ministru f'isem il-Gvern tiegħu huwa iffokar li jkolli nibża' u jkolli ngħid jien ukoll li qed iservi biex bħalma oriġina minn dokument tal-Partit Nazzjonalista hekk ukoll jerġa' jiġi wżat mill-Partit Nazzjonalista bħala: Ara aħna kemm aħna demokratiċi għaliex ipproponejna li l-Oppożizzjoni tinnomina membru fuq dawn il-korpi, fuq dawn il-bordijiet!

U hekk se jsir, u jaf il-Prim Ministru li hekk se jsir, u hekk qiegħed isir diġa', u r-reazzjoni ta' l-Oppożizzjoni antiċipawha.

Mhux billi meta ressaq l- Abbozz ta' Liġi l-Ministru qal li għadu ma jafx x'inhi r-reazzjoni ta' l- Oppożizzjoni.

Aħna ilna li ndikajniha r-reazzjoni tagħna u r-reazzjoni tagħna ma tistax tkun mod ieħor għax jekk kemm-il darba aħna naċċettaw li napplikaw is-soluzzjoni żbaljata għal sitwazzjoni li iva teħtieġ iżjed iffokar fuqha, aħna stess inkunu qegħdin nikkontribwixxu biex naggravaw is- sitwazzjoni.

Jien ma niskantax li l-Oppożizzjoni tieħu din il-qagħda li tgħid: Ejja niffokaw fuqhom ħalli nirranġaw l-accountability u t-transparancy tagħhom.

Jien niskanta kif fil-pajjiż illum il-ġurnata dawk li tant kienu jgħannu ftit snin ilu issa waqgħu fil-muta.

Dawn ma ntlaqtux mill-kaċċaturi.

Dawn il-poeti u l-intellettwali li kellna u li wħud minnhom jiena kont inħokk daqsxejn waħda spallejja magħhom bħala a very junior member of that class, illum il-ġurnata waqgħu fil-muta.

Spiċċa d-diskors fuq il-partitokrazija, spiċċa t-tlablib li l-partiti jħalltu u jaqsmu, għaliex kieku tassew kienu qegħdin iħarsu lejn x'qed jiġri dawn kienu jagħmlu din il-kritika, kienu jgħidu: Isma, mela se jkollna bordijiet li fil-maġġoranza se jkunu nominati min-naħa tal-Gvern tal-ġurnata, imbagħad se jkun hemm din in- nomina ta' minoranza min-naħa ta' l-Oppożizzjoni.

Mhux din tiġi l- partitokrazija?

Imbagħad kienu jkomplu jgħidu: Jekk kemm-il darba għandek din is-sistema kif tista' ma titkellimx dwar kompliċita' bejn iż-żewġ naħat?

U jekk kemm-il darba tieħu n-naħa l-oħra tal-munita, jekk mhux kompliċita', kif tista' ma titkellimx dwar politiċizzar ta' xi ħaġa li għandha tkun ammministrazzjoni serja ta' qasam importanti tal-pajjiż?

GĦax mhux billi noqogħdu noħolqu l-awtoritajiet u l-organizzazzjonijiet, ħoloqhom min ħoloqhom.

Nerġa' ngħid ħoloqhom min ħoloqhom u mhux billi noqogħdu noħolquhom għax il-punt huwa xi jkun qed jiġri biex jitmexxew tajjeb.

Hawnhekk tidħol il-ħtieġa ta' iżjed riflessjoni.

Issa hawn ngħid li l-Partit Laburista kien għaqli meta fl-update of policy tiegħu li bdieh madwar sentejn u nofs ilu ffoka fuq din il-problema tas-settur pubbliku u ta' kif tħares lejn dawn l-organizzazzjonijiet fis- settur pubbliku.

L-update of policy li kont responsabbli minnha jien f'isem il-partit u li mbagħad ġiet approvata mill-bqija tal-partit hija indirizzata lejn dik il-qagħda - ma rridx insejħilha problema.

Din il- qagħda hija ndirizzata u kif indirizzajnieha, Mr Chairman?

Din indirizzajnieha billi għidna ċar li jekk qed titkellem fuq settur fejn għandek monopolju naturali, l-ewwel ħaġa li għandek tagħmel huwa charter tad-drittijiet taċ-ċittadini ħalli ċ-ċittadin - 'il quddiem nikteb iżjed fuq din ...

Din hija ereżija li kelliema ewlenin min-naħa tan- Nazzjonalisti jgħidulna li qed nużaw gergo komunista meta qed nirriferu għaċ-ċittadin.

Dawn x'banalitajiet huma li ħarġu minn min għamel din l- osservazzjoni l-bieraħ u li ġew irrapportat fuq ir-Radio 101!

Aħna, l- ewwel ħaġa li ngħidu hija li jkun hemm charter taċ-ċittadin.

Għalex?

Għaliex iċ-ċittadin huwa konsumatur li qiegħed wiċċ imb'wiċċ ma' monopolji naturali u bħala konsumatur wiċċ imb'wiċċ ma' monopolju m'għandux is-saħħa li naturalment għandu dak il-monopolju u allura jkun jeħtieġ ħarsien istituzzjonalizzat ħalli ma jkunx qiegħed isir abbuż minnu.

Allura l-ewwel ħaġa li għidna hija li għandu jkun hemm charter tad-drittijiet taċ-ċittadin f'dawn l-oqsma.

Din trid tkun l-ewwel ħaġa u dan il-Gvern ma ndirizzahiex.

It-tieni ħaġa li għidna kienet li dawn l-entitajiet meta jiġu nominati diretturi fuqhom jew gvernaturi - ikunu xi jkunu - in-nomina trid issir fuq il-bażi tal-merti tekniċi tagħhom fir-relevanza ta' dak li teħtieġ l- awtorita', il-korporazzjoni jew l-entita' li tkun.

Jiġifieri sħaqnieh dan.

M'għandhomx isiru nomini politiċi kif saru matul is-snin miż-żewġ partiti fil-gvern.

Din inbniet fis-sittinijiet - m'iniex se nsemmi ismijiet - u dan narawh jekk inħarsu lejn il-membri li kien hemm fuq l-Electricity Board.

Imbagħad komplejna mexjin 'l hawn u daqqa jkollok ex-parlamentari, daqqa kandidat u daqqa oħra jkollok ex-ministru u bqajna sejrin sal-ġurnata tal-lum u dan kien fuq span ta' xi 30 sena, anzi kważi 34 sena.

Jiġifieri kellna din is-sitwazzjoni fejn kull darba ssib nomini li jkunu politiċi li allura tibda tgħid: Imma jaħasra dawn il-politiċi waqt li wieħed irid jagħraf il-kontribut tagħhom - dażgur li l-politiku jagħti kontribut lill- pajjiż u lid-demokrazija u allura dan wieħed irid jagħrfu ...

Jiġifieri dan trid tagħrfu billi tagħtih sinecure u tqiegħdu direttur fuq xi wieħed minn dawn il-bordijiet?

Imbagħad tħares lejn nies li jiġu nominati u ssib li wħud min-nies ikunu teknikament kompetenti u oħrajn ikunu nominati sempliċement għall-kulur politiku tagħhom.

Issa jekk stess ikunu teknikament kompetenti, xorta waħda tkun mistennija li fl-operat tagħhom jew fir-rwol li jwettqu f'din il-parti tas-settur pubbliku joqogħdu jilbsu wkoll il-mantell politiku skond il-ministru li jkun qiegħed jieħu ħsieb dak is-settur.

Mr Speaker, apposta m'iniex qiegħed ngħid taħt Gvern Nazzjonalista biss u anke qiegħed nindika tul dawn l-aħħar 34 sena għaliex din il-marda kienet u għadha teżisti f'pajjiżna.

Li qed jgħid il-Partit Laburista fl-update of policy tiegħu f'dan il-qasam hija li meta tinnomina nies hemmhekk trid tara li jkunu nominati fuq il-merti tekniċi tagħhom; m'iniex qed noqgħod ngħid kwalifiċi, kwalifiċi wkoll jekk jista' jkun imma fuq il-merti tekniċi tagħhom; jistgħu jkunu b'esperjenza li kellhom, jistgħu jkunu bil-kwalifiċi li kisbu jew inkella b'taħlita tat-tnejn.

It-tielet punt li qegħdin ngħidu huwa li l-ħaddiem ta' l-intrapriża li tkun għandu jkun rappreżentat fil-bord tat-tmexxija.

Dak li qed jgħid il- Prim Ministru hawnhekk li qed joffrih lill-Leader of the Opposition aħna qegħdin ngħidu: Le, agħtih lill-ħaddiem ta' dak tal-post.

Hawn ċerti postijiet fejn diġa' għandhom diretturi/ħaddiema imma hawn ħafna awtoritajiet - il-parti l-kbira ta' l-awtoritajiet u entijiet li semma l- Prim Ministru fl-introduzzjoni tiegħu - li m'għandhomx din il-fakulta'.

Agħtihielhom.

U għalfejn tagħtihielhom?

Għaliex permezz ta' hekk se tkun irrivoluzzjonajt dik l-organizzazzjoni?

Le, imma permezz ta' hekk tkun daħħalt l-interess dirett tal-ħaddiema.

U naħseb li hi x'inhi l-ideoloġija politika tagħna jew it-twemmin politiku tagħna, it-tnejn naqblu li f'kull intrapriża, partikolarment f'dawn l-intrapriżi li qegħdin insemmu, għandek l-interess pubbliku u għandek l-interess tal-ħaddiema li qegħdin jaħdmu biex iwettqu dak li hu meħtieġ biex jiġi sodisfatt dak l-interess pubbliku.

Imbagħad ir-raba' punt li qegħdin ngħidu huwa: Agħti rappreżentanza hemmhekk lill-għaqdiet tal-konsumaturi.

Għaliex?

Għaliex il-konsumatur huwa a captive peress li bosta mill-oqsma li qed nitkellmu dwarhom huma monopolji naturali.

Ara daqsxejn, Mr Speaker, kemm l-alternattiva laburista tagħmel iżjed sens u hija, mhux inqas perikoluża imma hija l-kura li tenħtieġ is-sitwazzjoni.

U din qegħdin nagħmluha mhux biex inkunu kontroversjali imma qegħdin nagħmluha biex insibu t-triq - f'qasam li huwa delikat u importanti - li tabilħaqq tissodisfa dak li hu meħtieġ li jkun sodisfatt; li naraw li flus il-poplu jintnefqu tajjeb, li flus miġbura f'isem il-poplu jinġabru tajjeb u li dan it-tajjeb iseħħ billi jkun hemm it-trasparenza u l-accountability u billi jkun hemm fuq dawn il-bordijiet proprju nies li jkunu qegħdin hemmhekk biex iwettqu xogħlhom u mhux biex iwettqu ż-żifna li jdoqqilhom il-gvern tal-ġurnata jew bil-ħelu jew inkella bid-daqqiet tal-frosta.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Spiteri kkonkluda d-diskors tiegħu.

Sar il- ħin għall-aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GUIDO DE MARCO (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Barranin): Sur President, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal għada l- Erbgħa, 17 ta' Jannar, 1996 fis-6.00p.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi dwar Nomini mill-Oppożizzjoni - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Arbitraġġ - it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Elezzjonijiet Ġenerali - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Istampa - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 1) - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Taxxa fuq l-Income (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Reġistrazzjoni ta' Artijiet (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Pensjoni tal-Membri tal-Parlament - it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa - it-Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi li jħassar l-Att dwar it-Taxxa tad-Divertimenti - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Referendi - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Hemm rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Mr Speaker, nixtieq nibda d-diskors tiegħi billi nagħmel riferenza għal problema li primarjament qed tolqot lid-distrett tiegħi, liema problema qed tolqot numru konsiderevoli ta' familji fil-wied ta' Ħal Qormi.

Din il-problema ilha ġejja snin twal għax kemm matul ix- xitwa kif ukoll matul is-sajf tista' tgħid kontinwament jgħaddi l-ilma minn ġot-triq, ilma li ħafna drabi jkun imħallat bid-drenaġġ b'mod li r- residenti ta' dik il-lokalita' bilkemm ikollhom aċċess biex jaqsmu min-nofs it-triq tant li ħafna minnhom - jekk wieħed jinżel s'hemmhekk din għandu jinnotaha - jispiċċaw jagħmlu katina ta' knaten f'nofs it-triq biex ikunu jistgħu jaqsmu min-naħa għall-oħra.

Ċertament dan huwa inkonvenjent li ilu jippersisti ħafna u huwa importanti li l-Gvern jikkonsidra li jagħmel l- infrastruttura neċessarja ħalli din il-problema tirriżolvi ruħha darba għal dejjem.

Jista' jkun li t-tarmac li ġie mqiegħed xi żmien ilu taffa l- problema momentarjament, pero' l-problema għadha hemm u r-residenti ta' dik il-lokalita' għadhom imdejqin minħabba dan l-inkonvenjent, l-iktar meta kif jibda joqrob l-istaġun tas-sajf - issa r-rebbiegħa dalwaqt tkun magħna - jiżbroffa d-drenaġġ bil-konsegwenza li dan il-post ikun inċanat bin-nemus li jitrabba fl-ilma mħallat bid-drenaġġ li jkun għaddej minn hemm.

Din m'hijiex xi problema faċli li tista' ssolviha b'xi soluzzjoni, b'xi stop- gap temporanju u għalhekk naħseb li trid tiġi kkonsidrata sew.

GĦalkemm naf li għamel xi sottomissjonijiet, hawnhekk jien inħeġġeġ lill-Kunsill Lokali ta' Ħal Qormi biex jidħol fil-problema sew billi jagħmel is- suġġerimenti tiegħu lid-dipartiment konċernat.

Nispera li l-appell tiegħi ma jaqax fuq widnejn torox u ma jiġix injorat bħalma jiġri ħafna drabi mis- suġġerimenti li jsiru minn din in-naħa għax huwa importanti li din l- problema li għandhom ir-residenti ta' din il-lokalita' tiġi tackled bis- serjeta' billi jsir proġett vijabbli li verament isolvi l-problema.

Mr Speaker, punt ieħor li xtaqt nagħmel riferenza għalih jittratta dwar il-fondi speċjali lill-kunsilli lokali.

Tajjeb li l-poplu li qed jismagħna jkun jaf li l- kunsill lokali ta' kull lokalita' jagħmel sottomissjonijiet lill-Gvern għal xogħol - ħafna drabi ta' infrastruttura - li jkun hemm bżonn li jsir fil- lokal u nafu li t-talbiet komplessivi tal-kunsilli lokali f'Malta u Għawdex qabżu Lm12 miljun.

Nifhem li forsi bl-entużjażmu li jkollhom il-kunsilli lokali t-talbiet tagħhom jaqbżu ċertu limitu, imma ċertament meta wieħed jikkonsidra li komplessivament it-talbiet kienu jlaħħqu madwar Lm12 miljun jew aktar u effittivament il-Gvern alloka anqas minn Lm900,000, m'hemmx għalfejn wieħed ikun għaref biex jirrealizza kemm dawn il-bżonnijiet ta' titjib u ta' tisħiħ fl-infrastruttura li għandhom il-kunsilli lokali fil- lokalita' tagħhom huma 'l bogħod milli jkunu sodisfaċenti.

Fil-fatt naraw li mill-kunsilli lokali li bbenefikaw minn dawn il-fondi ħlief il-Kunsill Lokali ta' l-Iklin ma esprimiex is-sodisfazzjon tiegħu filwaqt li l- kunsilli lokali l-oħrajn kollha gergru, kollha pprotestaw u qalu li dawn l- għotjiet m'huma xejn ħlief ftit bżar fl-għajnejn għax bihom m'huma se jkunu kapaċi jagħmlu xejn u minn dak kollu li ġew imwegħdin ir-residenti tal- lokalitajiet m'hu se jsir xejn.

Għalhekk l-inkonvenjent ta' toroq imħarbtin, ta' drenaġġ mhux imwassal, ta' spjaġġi nofshom kompluti jew imfarrkin, ta' recreational areas li jew ma jeżistux jew inkella huma mħarbtin u ta' ambjenti mill-aktar traskurati fil-housing estates, se jibqgħu effettivament jipprevalu u minn dak li jkun ġie mwiegħed mill-Gvern ma' jiġi rrealizzat xejn.

M'hux sewwa li l-kunsilli lokali jiġu wżati bħala paraventu mill-Gvern.

Dan diġa' għidnih u nerġgħu ntennuh.

Anke l- ministri konċernati f'risposti li jagħtu għall-mistoqsijiet parlamentari jagħmlu riferenza speċifika illi x-xogħol konċernat li dwaru tkun saret id- domanda huwa responsabbilta' tal-kunsilli.

Meta mbagħad tagħmel riferenza lill-kunsilli dawn jgħidulek li jkunu għamlu t-talba tagħhom u din ħadd ma jkun kkonsidraha u li lanqas għandhom il-fondi neċessarji biex ix-xogħol isir.

Dan m'huwiex mezz kif niddiċentralizzaw l-amministrazzjoni tal-pajjiż u kif nirrenduha aktar effiċjenti.

Huwa importanti li tkun aktar effiċjenti għax l-infiq fuq l-amministrazzjoni pubblika minn sena għal sena qiegħed jiżdied u dan l-infiq ifisser il-flus u t-taxxi li jħallas kull wieħed u kull waħda minna.

Jekk irridu verament ikollna pajjiż progressiv irid ikun pajjiż li jara li l-infiq pubbliku jkun magħmul b'mod u manjiera li verament jagħti riżultat u jaqdi l-bżonnijiet ta' kull wieħed u kull waħda minna.

Huwa inutli li noqogħdu noħolqu dawn il-paraventi u ngħidu li bit-twaqqif tal- kunsilli lokali donnu skoprejna l-Amerika u donnu sar xi miraklu fil-pajjiż meta mbagħad l-istruttura neċessarja - dan ilna nistħqu fuqu żmien twil - u l-fondi verament neċessarji biex ix-xogħolijiet isiru bl-ebda mod ma jingħataw.

Li kieku l-Gvern qabad biss il-prijorita' ta' kull lokalita' u alloka l-fondi neċessarji biex ta' l-inqas proġett wieħed minn dak li kien suġġerit isir, kieku ta' l-inqas iċ-ċittadin jgħid li dak li proġett sar u għalhekk jista' jaħseb għat-tieni wieħed.

Imma meta naraw li l-fondi, ikollna rapport fuq il-Mejda ta' din il-Kamra u mbagħad naraw xi jfisser fir-realta'.

Dan jirriżulta mhux biss mill-kritika li nagħmlu aħna ġustament - huwa r-rwol tagħna bħala Oppożizzjoni li nikkritikaw b'mod kostruttiv jekk irridu li l-affarijiet isiru aħjar - imma anke mill-kritika li ssir mill-istess kunsilli lokali.

Jekk verament irridu mmexxu l-pajjiż lejn it-triq ta' diċentralizzazzjoni, lejn it-triq ta' amministrazzjoni aħjar, jekk irridu li fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali li reġgħu waslu biex jibdew iċ-ċittadin juri fiduċja fil-kunsilliera - jien iltqajt magħhom individwalment u nemmen u nħoss li fil-parti l-kbira tagħhom qegħdin jipparteċipaw għax jixtiequ jagħmlu l-ġid u jixtiequ jtejbu is-sitwazzjoni fil-lokalita' tagħhom - mhux sew li dawk l-individwi li volontarjament u senza interessi - għax minbarra s-sindku ħadd ma jitħallas - jiddedikaw sigħat twal biex jaqdu dmirhom sew u biex dak li huma wegħdu leġittimament liċ-ċittadini li vvotawlhom ikunu jistgħu jwettquh jaraw ix-xewqiet ġustifikati tagħhom jiġu frustrati għax il-Gvern l-ewwel jiġi b'ħafna paroli u mbagħad dak kollu li jissuġġerixxi ma jkun xejn ħlief gimmicks u politikament kollox jibqa' f'idejn il-ministru konċernat.

Dan jirriżulta mill-fatt li xi kultant fejn ikun hemm numru ta' ministri f'lokalita' tara xi ħaġa ssir, bħalma hu xi ġnien jew xi post rikreattiv, imma imbagħad tara wkoll li f'lokalitajiet oħra li m'għandhomx ir-rappreżentanza ta xi ministru - għax il-ministru konċernat ma joħroġx fuq dik il-lokalita' - din tkun minsija kompletament.

Jien nisfida lill-membri tal-Gvern, lill-Prim Ministru jew lill-uffiċjali tad-dipartiment tiegħu sabiex immorru f'ċerti lokalitajiet ħalli jaraw dawn il-fatti u jisimgħu kif jaħsbuha l- kunsillieri u ċ-ċittadini.

Jekk dan l-esperiment tal-kunsilli lokali rridu mmexxuh 'il quddiem u rriduh jiżviluppa - aħna ngħidu li għandu jiżviluppa fl-interess tal-pajjiż stess - hemm bżonn li kull ċittadin u kull individwu jkollu l-fiduċja li dan huwa esperiment li fil-futur se jagħti riżultat pożittiv.

L-aħħar ħaġa li nixtieq nitkellem dwarha hija l-Pulizija.

Xi żmien ilu kien intqal f'dan il-Parlament, kemm fil-ħin tal-mistoqsijiet kif ukoll waqt xi stqarrija tal-Ministru - jekk m'inix sejjer żball - li l-Pulizija Maltija kienet għamlet kuntatti ma' Scotland Yard biex issolvi xi omiċidji jew xi każijiet oħra simili li sal-lum għadhom m'humiex solvuti.

Riċentement kellna stqarrija mis-Sur Sant Cassia - il-bieraħ smajtu fuq ir- radju - fejn qal li għandu konferma bil-miktub minn mistoqsija parlamentari li ma kien sar l-ebda kuntatt min-naħa tal-Pulizija Maltija f'dan ir- rigward.

Din hija xi ħaġa li trid tiċċara ruħha għar-raġuni sempliċi li l- ewwelnett hemm bżonn li jkun hemm koperazzjoni bejn Korpi tal-Pulizija tal- pajjiżi kollha, mhux qed ngħid Malta u l-Ingilterra jew Malta u Franza imma l-pajjiżi bilaterali b'mod internazzjonali għax affarijiet importanti fil-ġlieda kontra l-kriminalita' kemm dik internazzjonali kif ukoll ta' ċerti tipi ta' delitti li jidhru misterjużi.

It-tieni, jekk issemma li kien sar dan l-approach lejn Scotland Yard - għalkemm min-naħa l-oħra rriżulta li ma kien minnu xejn - jiena nistaqsi għaliex allura ħarġet stqarrija ta' dan it-tip..

Jekk aħna rridu nkabbru l- fiduċja tal-poplu kollu fil-Korp tal-Pulizija huwa importanti li ma jkollniex dawn it-tip ta' dubji għax huwa importanti li l-Pulizija tirbaħ il-fiduċja tal-poplu.

Il-koperazzjoni tal-poplu huwa wieħed mill-aktar elementi importanti, imma huwa importanti li jekk nirbħu l-fiduċja nuru li l-affarijiet li jiġu dikjarati ma jiġux iddikjarati għall-gallarija biss imma jkunu qegħdin isiru fil-verita'.

Huwa minn dan l-aspett li qed ngħid li dan il-punt għandu jiġi ċċarat għax safejn naf jien - forsi qed inkun żbaljat - għalkemm saret din il-kritika ma ngħatat l-ebda risposta mill- Ministru jew mill-Kummissarju tal-Pulizija.

Mr Speaker, se nagħlaq hawnhekk għax sar il-ħin imma huwa importanti li dan il-punt jiġi kkjarat u ċċarat sabiex il-poplu jirbaħ u jsaħħaħ il- fiduċja tiegħu fil-Korp tal-Pulizija.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Freddie Micallef.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Mr Speaker, l-ewwelnett se nitkellem fuq il- Mosta.

Fl-ewwel xhur tas-sena l-oħra bdew isiru planters jew dawk li nsibuhom bħala konki f'waħda mill-isbaħ toroq li għandna fil-Mosta.

Din it- triq kienet inbniet fi żmien Lord Strickland u ħafna xjuħ min-naħa tagħna kienu Striklandjani għax kienu jsibuh b'raġel serju immens għax kien iżomm sod.

Naħseb li ftit hawn toroq li żammew mar-regola kif kien żamm hu dak iż-żmien biex għamel Triq il-Kostituzzjoni ġol-Mosta.

Ftit ilu beda jsir dan ix-xogħol li semmejt f'dan il-lokal u mall-ewwel konki li saru jiena kont ġbidt l-attenzjoni tal-PRO tal-Kunsill Lokali tal-Mosta u bl-akbar prudenza ersaqt lejh u staqsejtu jekk kellhomx il-go ahead u l-permess biex dan ix-xogħol isir għax fl-opinjoni tiegħi - kont naf dan minħabba li għamilt snin bħala shadow minister responsabli mit-trasport - kont ċert li dan ma kienx qed isir skond ir-regolamenti.

Dan qalli li kollox kien qed isir skond ir-regolamenti u talabni biex nagħtuhom ftit ċans sakemm ix- xogħol jitlesta.

Jiena għidtlu li ladarba kellhom il-go ahead u l-permess kollox sewwa.

Għaddew erba' xhur jew ħamsa u kellna l-okkażjoni li jkollna laqgħa mal-membri tal-Kunsill Lokali tal-Mosta fejn kien hemm preżenti tliet ministri u xi erba' Membri tal-Parlament miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Jiena kont l-ewwel wieħed li tkellimt u erġajt semmejt dan ix-xogħol u għidtilhom: Imma possibbli li dan ix-xogħol għandkom il-permess għalih?

Is-Sindku, li għandu l-istess kunjom Vassallo bħall-PRO, qal li kellhom il-permess u li kellhom proġett sħiħ li ta' min wieħed jarah meta jkun lest.

Irriżulta li dawn ma kellhom l-ebda go ahead u l-ebda permess biex dan ix-xogħol isir u dan qed ngħidu b'dispjaċir kbir.

Hija ħasra għax f'din l-aħħar sena dehru numru kbir ta' ittri u saru diversi diskorsi minn kollegi tiegħi ta' din in-naħa tal-Kamra rigward il- periklu li ħolqu dawn il-planters, konki jew ħwat, sejħilhom li trid.

Kien hemm anke inċidenti fejn it-traffiku kellu jieqaf u jien ma nistax nifhem kif meta qabel konna nsibu li kull kantuniera jkollha splay, illum hemm dawn il-konki li qed jostakolaw it-traffiku.

Insibu li anke jekk container kbir ikun irid idur il-kantuniera ma jkunx jista' jagħmel dan minħabba fihom, ħaġa li ma titwemminx, imma minkejja dan kollu u minkejja t-tgergir li sar il-kunsill - jew is-Sindku, min hu responsabbli - baqa' ma għamel xejn.

Sa fejn naf jien il-kunsill kien maqsum dwar dan u ċerti kunsilliera ma kenux informati dwar dak li kien qiegħed isir.

Biex ma ntawwalx dwar storja li tafha Malta kollha - mhux il-Mostin biss, għax kulħadd qed ibati minn dan il-periklu u l-inkonvenjent - deherli li għandi nirrikorri lejn il-Prim Ministru billi taħtu jaqgħu l-kunsilli lokali u għamilt mistoqsija parlamentari fejn staqsejtu x'ġara mir-rapport li kien ġie ppreparat minn esperti kompetenti barranin rigward il-planters li nbnew is-sena li għaddiet fi Triq il-Kostituzzjoni l-Mosta - qed nirriferi għad-domanda parlamentari numru 30403 li dehret fis-seduta tal- bieraħ u nixtieq li tidher fid-diskors li qed nagħmel - u r-risposta li tani l-Prim Ministru tgħid hekk:

"Jiena iżda informat li fuq talba tal-Ministru tat-Trasport, it- Traffic Control Board bagħat kopja tar-Rapport fuq studju li sar mit- Transport Research Laboratory ta' l-Ingilterra, kemm lill-Kummissarju tal-Pulizija, kif ukoll lill-Kunsill Lokali tal-Mosta.

Il-Kunsill Lokali tal-Mosta nforma lit-Traffic Control Board, fil- 5 ta' Diċembru 1995, li kien se jeżamina fid-dettall ir-rapport li sar biex jesprimi l-veduti tiegħu.".

Dan ir-rapport ilu lest biżżejjed għax iġib id-data ta' Settembru, 1995.

Tant hu hekk li jien akkwistajt kopja tiegħu u fih hemm spjegat fid-dettall il-perikli u l-inkonvenjent li qegħdin joħolqu dawn il-konki.

Jien jidhirli li mhux sewwa li wara r-reazzjoni li saret mill-poplu u wara li l- kelliema ta' din in-naħa, inkluż jiena, għamilna minn kollox biex l- affarijiet isiru sewwa, apparti li hemm dan il-periklu u l-inkonvenjent kollu intnefqu flus li setgħu jintużaw aħjar.

Pero' dan jien inħallih għal min hu responsabbli; affari tiegħu.

Mr Speaker, bil-permess tiegħek nixtieq inpoġġi dan ir-rapport fuq il- Mejda tal-Kamra sabiex il-ġurnalisti u dawk kollha li jarawh jindunaw li hemm periklu kontinwu u li dan il-periklu ġie mħolli għal dawn ix-xhur kollha.

Jirriżultali li anke meta dan ir-rapport kien lest ix-xogħol xorta kompla sejjer minkejja li fih kien hemm riferenza għal kull kantuniera u għal kull triq li taqsam minn Triq il-Kostituzzjoni l-Mosta kif ukoll għall- periklu u l-inkonvenjent li qegħdin joħolqu dawn il-ħwat.

Formalment nitlob il-permess sabiex inqiegħed dan ir-rapport fuq il-Mejda tal-Kamra biex kulħadd ikun jista' jara fhiex wasalna llum f'dan il-pajjiż u kif il- Gvern ifarfar mir-responsabilita' tiegħu anke f'dak li għandu x'jaqsam ma' perikli u ma' inkonvenjenzi li jiltaqa' magħhom il-poplu.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport ikkommisjonat mill-Ministeru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknoloġija ntitolat "Mosta Traffic Calming Scheme - Road Safety Audit".

Mr Speaker, ħalli issa ngħaddi għat-toroq.

Jekk wieħed iħares lejn l-areas taż-Żokrija, Ta' Mliet, ta' Santa Margerita u lejn Triq il-Ħtajriet li kollha jinsabu l-Mosta - u mhux it-toroq tal-Mosta biss ....

Biżżejjed ngħid li fejn noqgħod jien hemm ħofra li ili ħafna nirrapportaha lill- pulizija u anke ġbidt l-attenzjoni tal-Ministru Michael Falzon waqt li konna qegħdin nieħdu drink ma' tal-kunsill lokali fil-Milied li għadda.

Il- main road li tagħti għaż-Żebbiegħ tant tinsab fi stat ħażin li 36 persuna qasmu t-tyre tal-karozza tagħhom; bħal din it-triq hawn eluf għaliex it- toroq ikkollassaw ma' kullimkien.

Min jgħaddi mit-triq li mill-Mosta tieħu għar-Rabat jaf li hemmhekk mhux biss it-tyre tal-karozza taqsam imma jinżel it-tyre kollu u saħansitra tħokk il-qiegħ tal-karozza.

Min imur jara t- triq taż-Żebbiegħ ix-xitwa kollha ...

Imma jien għalfejn qed ngħid hekk?

Kemm bqajt lura?

Għaliex qed nitmasħan hekk u nagħmel dawn id-domandi kollha meta inti, Mr Speaker, il-President tar-Repubblika, il-Prim Ministru u kull wieħed minna jgħaddi minn Old Bakery Street - bilfors minn hemmhekk irridu ngħaddu biex niġu hawn - u kulħadd jaf l-istat li tinsab fiha din it- triq?

Nieħu gost narak tniżżel rasek, Mr Speaker - forsi jniżżlu rashom huma wkoll - għaliex bilfors trid tgħaddi mill-ħofor peress li din it-triq ikollha karozzi pparkjati fuq iż-żewġ naħat u hemm ħafna ħofor - biċċa minnha għamluha illum wara li ilha hekk ix-xhur; sal-lejla stess għadha friska - li biex tikser għal Old Theatre Street bilfors trid tgħaddi minnha.

Min jaf kemm-il darba inti, Mr Speaker, u kull ministru tgħaddu minn ħofor bħal dawn - m'iniex qed ngħid għat-toroq tal-Belt biss imma għat- torq ta' Malta kollha.

U jien l-lejla għidt lili nnifsi: Imma x'inhi r- raġuni li nitmasħan b'dan il-mod u nagħmel dawn id-domandi meta dawn in- nies tant huma bla demm u rresponsabbli.

Meta konna qegħdin niddiskutu l- budget xhur ilu, dik il-ħofra hemm kienet u llum kompliet tikber.

Bħal din il-ħofra li qed insemmi, ħdejn il-bini tal-General Workers' Union kien hemm 30 oħra u biex tinżel qisek għaddej minn xagħra.

Issa din hija triq li minnha jgħaddi l-President tar-Repubblika, il-Prim Ministru, is- Sinjorija Tiegħek u kulħadd u xorta jibqgħu ma jiċċaqalqux fuqha.

Għaliex?

Għaliex illum għandna Gvern irresponsabbli.

Ir-risposta għal domanda li għamilt fl-4 ta' April tas-sena l-oħra dwar l- istess suġġett kienet li dawn issa huma responsabilita' tal-kunsilli.

U dawn saru responsabilita' tal-kunsilli mill-1 ta' l-istess xahar ta' April ta' l-istess sena.

Jiġifieri erbat ijiem wara li dawn għaddew ir- responsabilita' ta' ċerti toroq lill-kunsilli lokali, il-Ministru qalli li dawn saru responsabilita' tal-kunsilli!

U l-kunsilli m'għandhomx biex jaħdmu.

U jien nistaqsi f'isem il-poplu: X'sar minnhom l-eluf ta' nies li kien hemm iżommu t-toroq tagħna?

Dawn kienu jżommuhom mhux ħażin.

Sparixxew f'daqqa waħda?

Qiegħed xi ħadd jara li l-kuntrattur jew kuntratturi - ma nafx min huma - responsabbli mix-xogħlijiet qegħdin jagħtu lura lill-poplu l-value for money?

Min ivvinta din tal-cold tarmac jew cold asphalt, sejjaħlu li trid?

Min qed jagħmel it-testijiet ta' dan?

Min qiegħed imur jara l-qatran u jittestjah kif kienu jagħmlu qabel ħalli l- poplu ma jibqax jagħmel il-ħsara, mhux lill-karozza tiegħu biss jew lit- tyre tal-karozza iżda lill-saħtu ...?

Il-lejla kien hawn min qalli li anke s-seat ta' taħtu qasam bil-ħofra li sab.

Meta ma tkunx ix-xita ħofra forsi tista' tara kif tevitaha imma meta tagħmel ix-xita dak li jkun ma jkunx jista' jevita l-ħofor kollha li hawn fit-toroq.

Quddiemi f'xahar 36 persuna nzertajt ibiddlu t-tyre għax joqorsuh u jinqasam.

Dawn li qed insemmi m'humiex ħofor żgħar!

Nerġa' ntenni, kieku kellna mmorru nkejlu l-ħofra li hemm ġewwa Old Bakery Street insibu li din fiha pied fond jew terz ta' metru tul.

Dawn il-ħofor ilna x-xhur għaddejjin minnhom.

Mr Speaker, araw ftit x'irresponsabbilta' teżisti.

Il-ġimgħa li għaddiet attendejt funeral ta' anzjana miż-Żejtun li wara sirt naf li kienet ittajret minn karozza waqt li kienet qed taqsam minn fuq iz-zebra crossing li ma' tidhirx.

La jeżistu sinjali, la jeżistu dwal u ma jeżisti xejn.

Mela issa anke dwar affarijiet li qed jikkaġunaw imwiet ta' nies m'hu qed jiċċaqlaq ħadd!

Nibqgħu nitfgħu kollox fuq il-kunsilli lokali li dawn min-naħa tagħhom igergru bil-burokrazija li hawn u li m'għandhomx biex jaħdmu.

Jien dawn l-affarijiet ma nistax nifhimhom!

Imbagħad x'ħin tgħidilhom li dan mhux mod kif għandhom jirrispondu għall-mistoqisjiet parlamentari li nagħmlu jieħdu għalihom.

Mr Speaker, per eżempju, nista' ngħid li jien kont għamilt domanda u kont ġbidt l-attenzjoni tiegħek dwara fuq Wied is-Sir ġewwa l-Mosta.

Il- Ministru Zammit Dimech - kont kellimtu int dwarha - kien qalli li għandi nagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

Issa jien żgur li parti minn din id-domanda kienet taqa' taħt il-Ministeru tiegħu; hekk kont tajt ruling inti, Mr Speaker.

Għamiltha lill-Ministru Frendo u fir- risposta qalli li kien talab lid-Dipartiment tat-Toroq biex jinvestiga dan l-ilment.

Issa ta' min jgħid li hemmhekk qed jegħrqu d-djar ta' kuljum, kaptelli neżlin u t-trakkijiet jinżlu....

Il-bierah, 15 ta' Jannar irrispondieni hekk:

"Jien informat li d-Dipartiment tat-Toroq għamel l-investigazzjonijiet u sab li l-ilma żdied bl-iżvilupp li sar fl-inħawi.

It-triq imsemmija mill-Onor.

Interpellant hija asfaltata, b'konsegwenza li taqa' taħt il-kunsill lokali."

Jiġifieri jinżlu trakkijiet, nies ma jistgħux jidħlu fi djarhom u Alla jbierek bil-kalma kollha ta' nies irresponsabbli li huma ......

Fuq kollox minn dawn id-domandi jeżistu mijiet kemm li għamilt jien stess kif ukoll dawk li għamlu sħabi u jiġu jgħidulna li dawn l-affarijiet jaqgħu taħt il- kunsilli lokali!

Mela allura għandna raġun meta ngħidu li qed jużaw lill- kunsilli lokali bħala paraventu.

Mr Speaker, mhux se nkompli fuq dan is-suġġett imma se nirriferi għal mistoqsija parlamentari oħra li kont għamilt - dan qed nagħmlu ħalli nagħlaq is-seduta kif bdejtha llejla waqt l-ħin tad-domandi meta kien hawn l-Onor.

Zammit Dimech.

Fl-4 ta' April 1995 - araw ftit x'irresponsabbilta' ta' ministri! - għamilt domanda dwar ħlas ta' overtime li qed jingħata mill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma lil xi nies li għandhom x'jaqsmu b'xi mod mal-ġibjun li hemm f'Ta' Qali.

Dak inhar, jiġifieri fl-4 ta' April 1995, il-Ministru weġibni: "Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra".

Billi din it-tweġiba qatt ma waslet erġajt għamilt l- istess domanda fejn irriferejtu għall-ewwel domanda.

Pero' l-bierah, għaxar xhur wara, tafu x'reġa' rrisponda?

"L-informazzjoni mitluba qed tinġabar".

Kemm-il mistoqsija parlamentari għandna bħal din!

Għalhekk aħna minn din in-naħa nqumu u nirrabbjaw u ngħidu li m'aħniex qed niġu trattati kif suppost u b'hekk illejla d-Deputy Leader tagħna, l-Onor.

George Vella, talab lis-Sinjorija Tiegħek biex ma tkomplix tħalli dan l- aġir rigward il-mod li bih qed jingħataw ir-risposti.

Filwaqt li f'din il-Kamra qed nitolbu l-koperazzjoni ta' xulxin - dan sar illejla stess bil- liġijiet li kellna quddiemna għad-diskussjoni - meta mbagħad Membri ta' din il-Kamra jressqu lmenti li minħabba fihom qegħdin anke jiġu kkaġunati mwiet ningħataw risposti ta' din ix-xorta!

Kif jista' jibqa' r-rispett reċiproku meta jittrattaw lil din in-naħa b'dan il-mod!

Dawn id-domandi ma nagħmluhomx biex nieħdu xi ħaġa aħna imma biex naraw li l-poplu jkollu il- value for money tat-taxxi li qed iħallas.

Fuq kollox ta' min jgħid li kien l-istess Prim Ministru li erba' snin ilu kien qal li l-liċenzji tal- karozzi qed jogħlew ħalli jkollna fondi biżżejjed biex inkunu nistgħu nieħdu ħsieb it-toroq.

Mr Speaker, id-domanda tiegħi li biha nixtieq nagħlaq hi din: It-toroq ma' Malta kollha qegħdin aħjar milli kienu erba' snin ilu jew le?

Jien inħalli f'idejn il-poplu u f'idejn is-sewwieqa ħalli issa jgħidu flimkien ma' xiex qed jiltaqgħu fi kwalunkwe triq, mhux li hemm fil-Mosta biss imma li hawn ma' Malta u Għawdex.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar l- Erbgħa, 17 ta' Jannar 1996 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

AWTORITA' TA' L-IPPJANAR - BINI LLEGALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 30030 dwar il-bini llegali li twaqqa' mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar fl-ewwel 11-il xahar ta' l- 1995?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li dwar bini llegali li twaqqa' mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar fl-ewwel 11-il xahar ta' l-1995 irid jingħad dan li ġej:

Ma jirriżultax li kien hemm twaqqigħ ta' partijiet ta' lukandi, guesthouses jew estensjonijiet tagħhom.

Irriżulta li twaqqgħet parti minn flat fil-Mosta.

Twaqqa' garaxx f'Marsaxlokk kif ukoll tliet garaxxijiet fl-Armier.

Twaqqgħu ukoll dawn li ġejjin:

Fil-Marfa twaqqgħu 55 boathouse,

Mit-Torri l-Abjad tneħħew seba' boathouses kif ukoll tliet maisonettes bil- garages b'kollox,

Fl-Imġarr twaqqa' kumpless privat li jinkludi ħitan ta' ġebel rustiku, garage kif ukoll swimming pool,

F'Ħal Għaxaq twaqqgħu diversi boundary walls,

F'Pembroke twaqqgħet farmhouse, Fix-Xlendi Għawdex twaqqgħet parti minn restaurant, F'San Lawrenz, fil-Qala, f'Santa Luċija u fix-Xagħra Għawdex twaqqgħu diversi boundary walls.

Irid jingħad ukoll li numru sostanzjali ta' postijiet illegali oħra twaqqgħu direttament mis-sidien infushom wara li nħarġilhom Avviż ta' Twettieq mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

QRATI - INKJESTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura: B'riferenza għall-mistoqsijiet parlamentari numri 30081 u 29551 li kienu saru lill-Ministru ta' l-Intern u ċioe' mil-lista mogħtija dwar każijiet li seħħew mill-1985 'l hawn u li għadhom pendenti, jista' l- Ministru jgħid min hu l-Maġistrat f'kull inkjesta?Hemm xi raġuni għaliex dawn l-inkjesti għadhom pendenti, uħud minnhom għal tmien (8) snin?

Minbarra dawk li hemm f'din il-lista, jista' l-Ministru jgħid liema huma l- inkjesti l-oħra dwar qtil mill-1985 'l hawn li mhumiex imsemmija fil-lista mogħtija fit-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari numru 29551, li qed jiġu nvestigati?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: B'riferenza għad-domanda ta' l-Onor.

Interpellant qed nirriproduċi lista ta' maġistrati u ta' vittmi kif ukoll tagħrif dwar jekk l-inkjesta maġisterjali ingħalqetx jew le:

|Data |Vittma |Magistrat |Rimark| | | | |i | | | | | | |09.08.|Grezzju |Silvio |Maghlu| |94 |Cini |Meli |qa | |26.10.|Abrahim | | | |95 |Ali | | | | |Shaweshi | | | | |(Fethi | | | | |Sqaqi) |'' |Penden| | | | |ti | |30.01.|Charles |Noel |Maghlu| |87 |Fenech |Cuschieri |qa | |27.10.|Francis |Carol |Penden| |88 |Sant |Peralta |ti | | |Cassia | | | |27.09.|Joseph |Antonio |Penden| |90 |Borg |Mizzi |ti | |21.01.|Antonia u |Carol |Penden| |91 |Joseph |Peralta |ti | | |Briffa | | | |13.01.|Vittorio |'' |Penden| |93 |Cassone | |ti | |11.04.|Godwin |J.Apap |Maghlu| |93 |Cutajar |Bologna |qa | |21.07.|Peter |Carol |Penden| |93 |Cilia |Peralta |ti |

Dwar it-tieni u t-tielet mistoqsijiet ta' l-Onor.

Interpellant ma tistax tingħata risposta peress li l-informazzjoni mitluba hija koperta bis- sigriet professjonali.

KUNSILLI LOKALI - PROĠETTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb għat-tieni parti tal-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 29833 dwar ilmenti minn kunsilli lokali lid-dipartiment responsabbli talli ma saret ebda konsultazzjoni dwar xi proġett?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Lista bit-tagħrif mitlub mill-Onor Membru fit- tieni parti tal-mistoqsija tiegħu numru 29833 tqegħdet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

BURMARRAD - ILMA TAX-XITA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknologija: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 30028 li kienet saret lill-Ministru għall-Ambjent dwar l-ilma tax- xita f'Burmarrad, jista' l-Ministru jgħid xi studju jista' jsir biex ma jkunx hemm diżastru kull meta tagħmel ix-xita?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Il-problema li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant hija kkawżata mill-fatt li għandek triq prinċipali taqsam wied.

Jiena nformat li din is-sena għandu jinbeda studju, mill-Ministeru għall- Ambjent, biex jinstabu metodi kif jinġabar l-ilma tax-xita u wieħed irid jara, minn dan l-istudju li se jsir, jekk il-problema li semma l-Onor.

Interpellant, tiġix solvuta jew almenu tonqos sewwa.

REFUĠJATI - PERMESSI TA' XOGĦOL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 29272 li oriġinarjament saret lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani dwar kemm-il permess ta' xogħol temporanju inħareġ lir-refuġjati li qegħdin jgħixu fil-gżejjer tagħna?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nirriferi lill-Onor Membru għat-tweġiba li tajtu għall-mistoqsija parlamentari numru 29843.

ALKOHOL - ABBUŻ TA' ALKOĦOL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 29756, jista' l-Ministru jgħid kemm-il persuna talbet għajnuna medika matul din is-sena minħabba abbuż ta' l-alkoħol?

Kemm-il persuna talbet din l-għajnuna aktar minn darba?

Jista' l-Ministru jgħid fejn jinżammu dawk li jkollhom bżonn ma jibqgħux fil-komunita' għal xi żmien?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li għal dawk il-persuni li jkollhom bżonn ma jibqgħux fil-komunita' għal xi żmien minħabba abbuż ta' alkoħol id- Dipartiment tas-Saħħa joffri servizzi fix-Short Stay Psychiatric Unit ta' l- Isptar San Luqa jew fl-Admission Wards ta' l-Isptar Monte Carmeli.

Mill-1 ta' Jannar, 1995 sat-23 ta' Novembru, 1995 fl-Isptar Monte Carmeli kien hemm 84 ammissjonijiet (69 irġiel u 15 nisa).

Dawn l-ammissjonijiet kienu jinvolvu 68 persuna (54 irġiel u 14 nisa), peress li xi wħud minnhom kienu ammessi ġo dan l-isptar iżjed minn darba matul dan il-perijodu.

Dawn kienu mqassmin hekk:

55 persuna kellhom ammissjoni waħda 11-il persuna kellhom żewġ ammissjonijiet, persuna kellha tliet ammissjonijiet, persuna kellha erba' ammissjonijiet

Dwar ix-Short Stay Psychiatric Unit ta' l-Isptar San Luqa, il-figuri ta' l-1994 juru li 17 minn 330 ammissjoni (5%) kienu minħabba problemi ta' alkoħol.

Ma' dawn wieħed irid iżid lil dawk li rrikorrew għal għajnuna fl-Out- patients tal-Psikjatrija li tagħhom m'għandniex figuri.

Ninsab informat ukoll li jingħata servizz mill-Aġenzija SEDQA mid-Dar Żerniq li hija maqsuma f'żewġ kategoriji: Is-Servizz tal-Komunita' fejn il- klijenti jattendu pero' ma joqogħdux hemm u l-parti residenzjali.

Minn mindu fetħet Dar Żerniq ġewwa l-Furjana, jiġifieri mit-23 ta' Jannar, 1994 sa l-aħħar ta' Novembru, n-numru ta' persuni li użaw is-Servizz ta' Komunita' ta' Dar Żerniq kien:

Jan Frar Mar Apr Mej Ġun Lul Awi Set Ott Nov 12 6 25 25 23 18 22 17 18 23 20

In-numru ta' persuni li kienu residenti f'Dar Żerniq kien dan:

Jan Frar Mar Apr Mej Ġun Lul Awi Set Ott Nov 10 12 11 11 14 13 13 15 14 9 10

Barra dawn isiru laqgħat fejn fihom jattendu kemm persuni bi problema ta' xorb kif ukoll nies oħra li jinkludu l-familjari tagħhom jew ħbieb.

In- numru ta' persuni li jattendu l-laqgħat huwa hekk:

Persuni bi problemi ta' xorb li attendew:

Jan Frar Mar Apr Mej Ġun Lul Awi Set Ott Nov 6 15 6 16 19 28 34 31 28 39 33

Persuni oħra li jattendu għal laqgħat:

Jan Frar Mar Apr Mej Ġun Lul Awi Set Ott Nov 11 16 19 18 26 26 28 32 25 25 23

WELFARE OFFICERS

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' każi li ttrattaw il-welfare officers tul is-snin 1990 - 1995, sena b'sena, u jekk jogħġbu jindika in-numru ta' każi ta' appoġġ familjari; edukazzjoni; sheltered workshops; tfal li għandhom bżonn kura; probation; social enquiries; każi mixxellanji, (u dan sena b'sena mill-1990 - 1995) għal kull wieħed minn dawn?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li n-numru ta' każi li ttrattaw il- welfare officers (social workers) tad-Dipartiment tas-Servizzi għat-Tfal u għall-Familja tul is-snin 1990 - 1995 huwa kif ġej:

Sena 1990 1991 1992 1993 1994 1995

Appogg Familjari 242 293 226 242 268 258

Każijiet ta' tfal bi bżonn ta' kura kien hemm:

|Sena |1990|1991|199|199|1994|199| | | | |2 |3 | |5 | | | | | | | | | |Hrug ta' |5 |22 |13 |13 |4 |12 | |care | | | | | | | |orders | | | | | | | |Minuri fi|364 |417 |364|365|337 |341| |djar | | | | | | | |tat-tfal | | | | | | | |Adozzjoni|20 |135 |36 |25 |12 |31 | |jiet | | | | | | | |Kura u | | | | | | | |Kustodja | | | | | | | |('fosteri|1 |- |2 |21 |15 |6 | |ng') | | | | | | |

|Sena |1990|199|1992|199|1994|199| | | |1 | |3 | |5 | | | | | | | | | |Kazijiet|39 |25 |32 |54 |75 |25 | |ta' | | | | | | | |Probatio| | | | | | | |n | | | | | | | |Delikwen|71 |59 |58 |38 |59 |51 | |za | | | | | | | |taz-Zgha| | | | | | | |zagh * | | | | | | |

* Dawn il-każijiet jinvolvu l-intervent tal-Puluzija Esekuttiva u proċeduri quddiem il-Qorti tal-Minorenni.

|Sena |1990|199|199|199|199|199| | | |1 |2 |3 |4 |5 | | | | | | | | | |Kazijiet | | | | | | | |ta' | | | | | | | |talbiet | | | | | | | |ghal | | | | | | | |servizzi |56 |61 |17 |8 |13 |33 | |varji ta'| | | | | | | |Welfare | | | | | | |

|Sena |1990|199|1992|199|199|1995| | | |1 | |3 |4 | | |Talbiet | | | | | | | |ghal dar| | | | | | | |ghal | | | | | | | |persuni | | | | | | | |f'diffik| | | | | | | |ultajiet| | | | | | | |jew ghal| | | | | | | |fini ta'| | | | | | | |riabilit|46 |67 |8 |17 |50 |59 | |azzjoni | | | | | | | |Ghajnuna|27 |50 |56 |22 |19 |27 | |finanzja| | | | | | | |rja | | | | | | |

|Sena |1990|199|1992|199|1994|199| | | |1 | |3 | |5 | |Kazi li | | | | | | | |gew | | | | | | | |trattati| | | | | | | |fic- | | | | | | | |Centri | | | | | | | |tat-Tahr| | | | | | | |ig | | | | | | | |(Shelter|23 |35 |50 |64 |91 |123| |ed | | | | | | | |Workshop| | | | | | | |s) | | | | | | |

Dwar l-edukazzjoni informazzjoni relattiva tinġabar mid-dipartiment konċernat.

Il-figuri msemmija ma jinkludux servizzi ta' kuljum lill-persuni li jattendu d-dipartiment u li l-għajnuna mitluba tkun tikkonsisti f'servizz b'intervent relattivament mhux fit-tul.

CHILD CARE CENTRES

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' Child Care Centres f'Malta u fejn jinsabu dawn iċ-ċentri?

X'funzjoni għandhom dawn iċ-ċentri u x'diffikultajiet - jekk hemm - wieħed isib biex dawn il-funzjonijiet jitwettqu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li hawn numru ta' Child Care Centres f'Malta għal tfal taħt it-tliet snin.

Dawn iċ-ċentri huma mmexxija b'inizjattiva privata.

Jissejħu wkoll nurseries jew play schools.

L-iskop tagħhom huwa li tfal jiltaqgħu fi gruppi f'ambjent protett, jissoċjaliżżaw u jirrikreaw flimkien.

Dawn iċ-ċentri huma utli ħafna mhux biss għat-tfal imma ukoll għal ġenituri bi mpjieg.

Hemm maħsub li l-pożizzjoni tagħhom tkun regolarizzata b'regolamenti apposta.

IMPJIEGI - KONDIZZJONIJIET

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Billi naf li qed jiġu mħejjija emendi għall- Att li Jirregola l-Kondizzjonijiet tax-Xogħol dwar reklamar għall-impjiegi l-aktar fejn jittrattaw in-nisa Maltin li jistgħu jiġu diskriminati minħabba s-sess, jista' l-Ministru jgħid meta dawn se jitressqu għall- konsiderazzjoni fil-Parlament u ma' liema interested groups saret konsultazzjoni?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Fost l-emendi għall-Att li jirregola l- Kondizzjonijiet ta' l-Impjieg li hemm il-ħsieb li jitressqu fil-futur, hemm proposti biex jipproteġu lill-impjegati kontra diskriminazzjoni fuq sess.

Il-Kummissjoni għall-Avvanz tal-Mara kienet konsultata dwar dawn l- emendi.

GĦAQDIET VOLONTARJI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid liema huma l-għaqdiet volontarji li qed jagħtu l-aħjar servizzi lil persuni b'diżabilita' f'Malta?

Apparti l- esekuzzjoni mal-ħlas ta' taxxa, kif qed jiġu megħjuna dawn l- organizzazzjonijiet?

X'protezzjoni leġislattiva aktar għandhom jingħataw dawn l-organizzazzjonijiet volontarji?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li fost l-għaqdiet volontarji li qed jagħtu servizzi lill-persuni b'diżabilita' f'Malta, wieħed għandu jsib dawn in-Non-Government Organisations' - Dar il-Wens, Dar il-Kaptan, Dar Nazzaret, Fondazzjoni Eden, Fondazzjoni Trasport għall-Ħajja Indipendenti u l-Grupp tal-Muscular Dystrophy.

Matul is-sena l-oħra, dan il-ministeru xtara parti mis-servizz li huma jagħtu lill-persuni b'diżabilita' għas- somma ta' Lm126,152.

Rigward il-protezzjoni leġislattiva, dan il-Ministeru qiegħed jaħdem ukoll sabiex matul din is-sena (1996) jiġi ppubblikat l- Abbozz ta' Liġi dwar il-Volontarjat biex, fost affarijiet oħra, jiġu ddentifikati d-dmirijiet tal-Gvern lejn dawk l-NGOs kollha li jkunu rreġistrati f'pajjiżna.

PERSUNI B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' djar residenzjali għall-persuni b'diżabilta' f'Malta?

Fejn hu ttamat li jinbnew aktar?

Kif u minn min qed jitmexxew?

Kif ħadmet ir-Respite Care Home for the Disabled u kif qed jintuża l-post li l-Awtorita' tad-Djar għadha kif allokat għall- persuni b'diżabilita' fl-Imtarfa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat kif ġej:

Fil-preżent id-djar residenzjali għall-persuni b'diżabilita' huma:

Dar tal-Providenza, s-Siġġiewi mmexxija mill-Knisja Maltija

Dar il-Wens, Raħal Ġdid immexxi minn Bord tas-Sorveljanza maħtur mill- Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' u l-Għaqda Żgħażagħ b'Diżabilita'

Dar Nazaret, ż-Żejtun, immexxija minn Bord maħtur apposta għal dan il-għan

Dar il-Kaptan, l-Imtarfa immexxija mill-Fondazzjoni Servizzi ta' Respite Care.

Din id-dar hi residenzjali għal perjodi qosra biss u biex iservu ta' respite.

Barra minn dawn il-Gvern joffri servizzi residenzjali għall-persuni b'diżabilita' kemm fl-Isptar Monte Carmeli kif ukol fl-Isptar San Vincenz de Paule.

Il-politika preżenti tal-Gvern hi li kemm jista' jkun ma jibqax idaħħal persuni b'diżabilita' f'dawn l-istituzzjonijiet billi (a) jipprovdi servizzi fil-komunita' bħalma huma servizzi ta' respite care, home help care, telecare, servizz ta' handyman, servizz dwar l-inkontinenza, servizzi tal-MMDNA u oħrajn (b) jinkoraġġixxi u jgħin, anke finanzjarjament, il- ħolqien ta' djar residenzjali żgħar fil-komunita'.

Hu ttamat li Villa Chelsea f'B'Kara tinfetaħ bħala half way house għall- persuni b'mard mentali.

Barra minn hekk il-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita', matul l- 1996 qed tippjana li tifformola policy nazzjonali dwar servizzi fil- komunita' għall-persuni b'diżabilita' mentali inkluz servizzi residenzjali.

Meta din il-politika tiġi adottata mill-Gvern bi qbil mal-forzi kollha involuti b'dan il-qasam, jibda l-proċess tal-implimentazzjoni ta' din il- policy.

Fir-rigward ta' diżabilita' fiżika, il-Kummissjoni hi tal-fehma li għandhom jiġu żviluppati servizzi fil-komunita' inkluz programmi ta' assistenza personali biex dawn jibqgħu jgħixu fil-familji tagħhom.

Din il-parti hi mwieġba fl-ewwel parti ta' din it-tweġiba.

Is-servizzi tar-respite bdew jiġu pprovduti mill-1990 meta l-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' u l-Għaqda Ġenituri ta' Persuni b'Diżabilita' waqqfu l-Fondazzjoni għall-Servizzi ta' Respite Care.

F'dawn is-snin din il-Fondazzjoni pprovdiet servizzi ta' respite minn Dar il- Kaptan, l-Imtarfa liema servizzi ġew iffinanzjati primarjament minn fondi mgħoddija mill-Gvern lil din il-fondazzjoni, flimkien ma' ħlas nominali minn dawk li jirċievu s-servizz u ġbir ta' fondi oħra.

Fil-preżent din il-fondazzjoni qed tiżviluppa servizz ġdid li hu l-Family Link.

Dan is-servizz jikkonsisti li familji b'persuni b'diżabilita' jkollhom r-respite li għandhom bżonn minn familji oħra li joffru li jagħmlu dan is-servizz.

Naturalment dawn il-familji jkollhom is-support professjonali kollha li jkollhom bżonn mill-fondazzjoni.

Il-bini ta' Dar il-Kaptan ingħata mill-Awtorita' tad-Djar lill- Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' li min naħa tagħha poġġiet dan il-post għad-dispożizzjoni ta' din il-Fondazzjoni.

Fil-preżent jinsabu għaddejjin taħdidiet biex il-post jinkera formalment mill-Kummissjoni lil din il-fondazzjoni.

L-unika post li ġie allokat mill-Awtorita tad-Djar għall-użu ta' persuni b'diżabilita' hi Dar il-Kaptan kif spjegat fir-raba' taqsima ta' din it- tweġiba.

PERSUNI B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi sewwa sew il-ħidma tal-Kummissjoni Persuni b'Diżabilita' fejn tidħol il-parteċipazzjoni tagħhom f'attivitajiet sportivi u kulturali?

Meta u għal-liema okkażjonijiet tat ċertifikat ta' meritu lil nies fost dawn il-persuni b'diżabilita'?

F'liema kompetizzjonijiet u anke dawk mondjali ipparteċipaw dawn il-persuni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li l-għanijiet li għalihom twaqqfet il- Kummissjoni huma dawn li:

Tara li jitwettaq il-programm tal-Gvern fil-qasam li jolqot jew jinteressa lill-persuni b'diżabilita'.

Tassigura l-ko-ordinament tal-ħidma tad-dipartimenti konċernati fit-twettiq ta' kull miżura maħsuba fil-programm tal-Gvern jew miżuri oħrajn li l- Kummissjoni tipproponi minn żmien għal żmien.

Iżżomm kuntatt dirett u kontinwu mal-għaqdiet volontarji, l-aktar permezz tal-Federazzjoni tal-Għaqdiet għall-Ħandikappati, kif ukoll ma' gruppi jew persuni oħra skond il-ħtieġa.

Tiddentifika l-ħtiġijiet tal-persuni b'diżabilita' u tal-għaqdiet volontarji konċernati u tieħu dawk il-miżuri li jistgħu jkunu meħtieġa fiċ- ċirkostanzi sabiex dawk il-ħtiġijiet jiġu sodisfatti kemm jista' jkun.

Tassigura li jkunu pprovduti dawk is-servizzi ċentralizzati li jistgħu jkunu meħtieġa għat-twettiq ta' dawn il-funzjonijiet.

Il-kompitu tal-Kummissjoni hu li tinkoraġġixxi b'kull mod possibbli kull attivita' li tgħin lill-persuna b'diżabilita' jkollhom opportunitajiet indaqs fis-Soċjeta'.

Naturalment dan jinkludi ukoll attivitajiet sportivi u kulturali.

F'dan il-qasam il-Kummissjoni ħadet żewġ inizjattivi:

Meta saru l-Olimpjadi fi Spanja f'Settembru, 1992 l-Ispanjoli organizzaw għall-ewwel darba paraolimpjadi għall-persuni b'diżabilita' f'Madrid.

L- ispejjeż kollha ta' din il-parteċipazzjoni barra l-biljetti ta' l-ajru kienu mħallas kollha mill-organiżaturi.

Peress li f'dak iż-żmien ma kien hemm l-ebda organizzazzjoni li tieħu ħsieb dan il-qasam, il-Kummissjoni ħadet l-iniżjattiva li twaqqaf kumitat biex jieħu ħsieb il-parteċipazzjoni Maltija għal din l-attivita'.

Il-lum dan il-Kumitat sar wieħed permanenti u volontarju jismu ISWA (In Search of Wants and Abilities).

F'Diċembru 1989, l-iSpeaker tal-Kamra tar-Rappreżentanti, li hu ukoll il- President tal-Kummissjoni laqqa' l-parteċipanti li f'dik is-sena ħadu sehem b'suċċess fil-Logħob Internazzjonali fi Stoke Mandeville, l-Ingilterra.

Peress li f'dik is-sena l-parteċipanti Maltin kienu għamlu suċċess notevoli, il-Kummissjoni kienet tathom ċertifikat ta' mertu.

SPTAR ST.

PHILIP'S - PAZJENTI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu l-każi ta' pazjenti li ġew operati jew ikkurati fi sptarijiet privati bħal St Philip, li kellhom jmorru għal kura speċjalizzata f'St Luke's, wara li ġew operati f'dan l-isptar privat jew xi sptar ieħor privat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li kien hemm tliet pazjenti li ġew riferuti mill-Isptar St. Philip's għall-Isptar San Luqa minn nofs Novembru sa l-aħħar tas-sena 1995.

ETC - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

FREDDIE MICALLEF staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid minn meta 'l hawn l-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ daħlet il-prattika li għax persuna li jkun ilha tirreġistra għax-xogħol u tkun ta' eta avvanzata, jitneħħa isimha minn fuq l-Ewwel Parti tar-Reġistru għax-Xogħol, filwaqt li tibqa' tingħata l- għajnuna soċjali bħal fil-każ tal-persuna b'ID No. 512936(M)?

Kemm kien in-numru ta' każi simili għal dan f'dawn l-aħħar sentejn 1994- 1995?

Jidhirlu l-Ministru li persuni bħal dawn kellhom jintbagħtu quddiem Bord ta' l-Invalidita' ġaladarba m'huma tajbin għall-ebda xogħol għax b'din is- sistema qegħdin jitilfu ammont ta' flus?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li l-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ m'għandha l-ebda prattika li għax persuna li tkun ilha tirreġistra għax-xogħol, u tkun ta' eta' avvanzata, jitneħħa isimha minn fuq l-Ewwel Parti tar-Reġistru għax-Xogħol.

Fil-fatt, fil-preżent hemm 50 persuna li huma 'l fuq minn 60 sena u qed jirreġistraw.

Il-każ li qiegħed jirriferi għalih l-Onor.

Interpellant, huwa differenti.

Rapport ta' l-Uffiċjal Mediku tal-Korporazzjoni datat 21 ta' April, 1995 li jgħid li din il-persuna mhux tajba għax-xogħol.

Il-korporazzjoni b'ittra tagħha ta' 8 ta' Mejju, 1995 informat lid-Dipartiment tas-Servizzi Soċjali bil-każ biex dan l-individwu ikun jista' jibqa' jingħata l-għajnuna soċjali dovuta mingħajr il-bżonn li jirreġistra.

Dan għaliex biex bniedem jirreġistra jrid ikun jista' u lest li jmur jaħdem.

Fil-fatt din il-persuna ilha tieħu kemm social assistance kif ukoll medical assistance mis-16 ta' Mejju, 1995.

Biż-żidiet mħabbra fl-aħħar budget, il-pagament taħt iż-żewġ skemi jammonta għal Lm42.29,0 fil-ġimgħa b'effett minn Jannar 1996.

BENEFIĊĊJI SOĊJALI

L-ONOR.

FREDDIE MICALLEF staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' rġiel u nista li qed jirċievu xi forma ta' benefiċċju soċjali u li għalkemm għadhom ta' eta' li jistgħu jirreġistraw għax-xogħol qatt ma resqu quddiem il-Bord Mediku għall-Invalidita'?

ONOR.

LOUIS GALEA: Id-deċiżjoni dwar jekk persuna tkunx reġistrata fuq l-ewwel parti tar-reġistru bħala persuna li qed tfittex ix-xogħol, hi tal- Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ.

Jekk persuna tkun qed tirreġistra fuq l- ewwel parti tar-reġistru, hi tista' tkun intitolata għall-Benefiċċju tal- Qagħad, u/jew għall-Għajnuna Soċjali.

Persuni li huma taħt l-eta' tal- pensjoni li m'humiex jirreġistraw taħt l-ewwel parti tar-reġistru jistgħu jiġu ntitolati għall-għajnuna soċjali jekk ikunu qegħda minħabba mard.

Fil- każ tal-pensjoni għall-Invalidita', trid issir talba għal din il-pensjoni mill-applikant, u l-għoti ta' din il-pensjoni ma jiddependix biss fuq l- aspett mediku, iżda wkoll fuq il-kondizzjonijiet tal-kontribuzzjonijiet.

Minn dan jidher ċar li mhux possibbli li tinżamm statistika bil-mod li qed jitlob l-Onor.

Interpellant.

MOGĦOŻ

L-ONOR.

FREDDIE MICALLEF staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-aħħar parti tat-tweġiba għall- mistoqsija parlamentari tiegħi numru 23738 tas-6 ta' Jannar, 1995, fejn kien intqal li "sfortunatament mogħoż Maltin puri fadal ftit wisq u sforzi qegħdin isiru sabiex din il-problema tiġi megħluba", jista' l-Ministru jgħid xi progress sar f'dan ir-rigward?

ONOR.

CENSU GALEA: Jien informat li d-dipartiment xtara numru ta' mogħoż ta' xeħta Maltija u dawn ġew mħallta ma' dawk li kellna l-Għammieri sabiex issa qiegħed ikollna gidien viċin ħafna dawk puri.

Sal-lum ma sarx xiri ta' dawn il-mogħoż minn barra minn Malta għaliex il-prezzijiet mitluba kienu għoljin.

Id-dipartiment beħsiebu jagħmel sforz ieħor sabiex jinġiebu minn dawn il-mogħoż minn barra ħalli jissaħħaħ id-demm tagħhom lokalment u din il-mogħża terġa tiġi stabilita f'pajjiżna.

IKEL, AGRIKOLTURA U SAJD - PRODUTTURI

L-ONOR.

FREDDIE MICALLEF staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 25737, jista' l-Ministru jispjega kif il-produttur jieħu s- sussidju li suppost jieħu meta l-Gvern jixtri l-intervention beef direttament mingħand il-middlemen?

Jista' l-Ministru jispjega wkoll kif il-produtturi tħallew jiġu misruqa għal snin sħaħ qabel ma' l-Onor.

Interpellant ġibed l-attenzjoni għal dan, b'mod speċjali waqt id-dibattitu ta' l-Estimi tad-Dipartiment ta' l- Agrikoltura għas-sena li għaddiet li żgur kien ir-raġuni li wassal għal ftehim li l-produttur ikollu garanzija għall-prezz minimu?

ONOR.

CENSU GALEA: Jien informat li l-mira tal-beef guidance and guarantee scheme hija li tiggarantixxi prezz minimu lill-produttur.

Din l-iskema hija attwata fuq żewġ binari:

Il-Ko-operattiva tal-ħalib torganizza qatla kull ġimgħa għal dawk l- annimali żejda fuq id-domanda u għal dawk l-annimali li ma jiġbrux il- minimu ggarantit.

Il-flus ta' dan l-intervent imur dirett għand il- produttur;

Il-management tal-biċċerija jixtri bi prezz fiss dawk il-partijiet ta' karkassi li ma jkunux sabu suq.

Il-flus ta' dan l-intervent imur għand il- biċċier li jkun qiegħed jgħaddihom lill-produttur biex dan żgur jieħu l- prezz minimu.

Jien informat ukoll li l-prezz minimu ilu miftiehem għal numru ta' snin.

Minbarra hekk ir-rappreżentanti tar-raħħala huma n-nies li waħedhom jistgħu jixhdu li l-ftehim tal-prezz kien intlaħaq qabel il-perjodu msemmi mill- Onor. Interpellant.

Ninsab ukoll informat li fil-preżent ir-raħħala qegħdin jieħdu prezz li hu għola minn dak garantit.

MOSTA - MAIN TA' L-ILMA

L-ONOR.

FREDDIE MICALLEF staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 23767 tad-9 ta' Jannar, 1995, jista' l-Ministru jgħid għaliex issa wara li għaddiet sena minn meta għoġbu jgħaddi l-ilment tiegħi lill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma kollox għadu l-istess?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li s-sena l-oħra il- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma kienet diġa' ħejjiet pjan ta' bdil u estensjoni tal-main permanenti ta' l-ilma għall-inħawi imsemmija.

Dan il-pjan kellu jiġi pospost minħabba diffikultajiet li nqalgħu fl- ingaġġ ta' kuntratturi privati għal xogħlijiet ta' tħaffir ta' trinek.

MOSTA - DAWL

L-ONOR.

FREDDIE MICALLEF staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid għaliex minkejja l-ħtieġa kbira li tiġi mdawla Triq Durumblat, il-Mosta x-xogħol meħtieġ baqa' ma sarx?

Jidhirlu l-Ministru li l-Korporazzjoni Enemalta għandha d-dover li ddawwal din it-triq tant frekwentata minn mijiet ta' nisa u rġiel li joħorġu jimxu kuljum, speċjalment meta kienet l-istess Korporazzjoni Enemalta li matul dawn l-aħħar snin għamlet tant ħsara f'din l-istess triq bil-kanali esaġerati li tħaffru?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant biex tiġi mdawwla Triq Durumblat, il-Mosta għadha qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

ŻURRIEQ - TRIQ ĦAL MILLIERI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknologija: B'riferenza għall-mistoqsijiet parlamentari numri 27872 u 28732, dwar il-kanal ta' l-ilma fi Triq Ħal Millieri f'Tal-Bebbux Housing Estate, iż-Żurrieq, jaf il-Ministru li nhar il-Ħamis, 4 ta' Jannar, 1996 reġa' beda x-xogħol u l-ħaddiema waqfu ħesrem?

Għaliex sar dan?

Jaf li dan ix-xogħol ilu ġej is-snin?

Ma jidhirlux il- Ministru li r-residenti batew biżżejjed bl-ilma tax-xita li jidħlilhom ġo darhom għax l-ilma m'għandux fejn jimxi?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: L-Onor.

Interpellant jaf bid-diffikulta' biex isir dan ix-xogħol f'dan il-post partikolari minħabba x-xita, iżda jien informat li bħalissa x-xogħol jinsab miexi.

ŻURRIEQ - ILMA TAX-XITA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknologija: Nirriferi l-Ministru dwar id-diversi mistoqsijiet li għamilt fuq Triq Valletta, iż-Żurrieq, fejn meta tagħmel ix- xita it-triq titla' u qed ikun hemm periklu kbir għas-sewwieqa minħabba l- kaptelli tat-toqob tad-drenaġġ u minħabba li t-triq tisfronda kull darba.

Jista' l-Ministru jgħid meta se tinstab soluzzjoni permanenti għal din il- problema li ilha tkarkar is-snin?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: M'għandi xejn x'inżid mar-risposta li tajt għall- mistoqsija parlamentari numru 28251 fit-23 ta' Ottubru, 1995, Seduta Nru. 462.

MARSAXLOKK - TOROQ

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknologija: Jaf il-Ministru li t-toroq kollha ta' Marsaxlokk huma fi stat diżastruż?

Jaf li hemm ħofor u toqob f'kull triq?

Hemm xi problemi bejn il-kunsill u d-Dipartiment tat-Toroq biex ix-xogħol li l-kunsill hu suppost responsabbli għalih isir?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Il-manutenzjoni tat-toroq fil-lokal ta' Marsaxlokk hija responsabbilta' tal-kunsill lokali bħal kull lokal ieħor.

Jiena nformat li ma jidhirx li hemm xi problemi bejn il-kunsill lokali u d- Dipartiment tat-Toroq.

Mhuwiex id-Dipartiment tat-Toroq li jagħmel manutenzjoni ta' toroq għall-kunsilli lokali.

Huwa l-Ministeru għall- Ambjent li hu nkarigat b'dan.

WIRELESS TELEGRAPHY - LIĊENZJI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Ministru jispjega kif il-liċenzja tal-VHF għad-dilettanti tal-baħar saret Lm20 minn din is-sena?

Jista' jikkonferma li din għoliet wara l-budget?

Jekk le, meta għoliet u għaliex?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien informat li ma kien hemm l-ebda żieda fil- liċenzji tal-Wireless Telegraphy mill-aħħar budget 'il hawn.

L-aħħar darba li ġew riveduti l-liċenzji kien fit-28 ta' Frar, 1995 permezz ta' l-Avviż Legali Numru 26 ta' l-1995 u dan bil-għan li kemm jista' jkun id- Dipartiment tal-Wireless Telegraphy jibbilanċja l-ispiża għas-servizzi mogħtija.

ŻURRIEQ - TRIQ ĦAL MILLIERI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jaf il- Ministru li hemm arbli tad-dawl fi Triq Ħal-Millieri f'Tal-Bebbux Housing Estate, iż-Żurrieq li waqgħu u qed joħolqu periklu?

Jista' l-Ministru jgħid x'inhu dak ix-xogħol li sar dan l-aħħar biex jitwaħħlu aktar arbli u jingħata d-dawl individwu li għandu r-razzett faċċata ta' din it-triq?

Min ħallas għal dan ix-xogħol?

Kemm qam dan ix-xogħol biex dan l-individwu jingħata d-dawl?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li żewġ arbli fi Triq Ħal Millieri f'Tal-Bebbux Housing Estate iż-Żurrieq waqgħu peress li individwu li għadu mhux magħruf ħaffer trinka mal-pedamenti ta' l-arbli in kwestjoni u per konsegwenza dawn l-arbli waqgħu.

L-arbli kienu qed iġorru linja ta' l- elettriku li tissupplixxi razzett.

Biex isiru t-tiswijiet kien neċessarju li jiżdied arblu ieħor minħabba t-trinka li saret.

Ix-xogħol ta' tiswija ammonta għal xi Lm700 u l-Korporazzjoni Enemalta għamlet rapport mal- Pulizija biex jiġi ddentifikat min ikkaġuna l-ħsara biex jagħmel tajjeb għall-ispejjeż.

INCOME TAX - WITHOLDING TAX

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid fid-dawl ta' l-aġġustamenti fl-income tax, il-witholding tax ta' 15% tad-depożiti tal-banek se tiġi riveduta?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lil Onor. Interpellant li kull min qiegħed fi bracket ta' income li ma jħallasx taxxa, għandu jikteb lil min iħallsu l- interessi, biex ma jnaqqaslux aktar Witholding Tax.

SPTAR KAREN GRECH - ĠINEKOLOĠIJA

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jikkonferma li nofs is-swali tal-Ġinekoloġija fl-Isptar Karen Grech ġew magħluqa minħabba il-kriżi kkaġunata minn nuqqas ta' infermiera?

Jista' l-Ministru jgħid min kien responsabbli għal din id-deċiżjoni u kif din se tolqot is-servizz normalment mogħti minn dawn is-swali?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li l-Onor.

Membru wera biċ-ċar li m'għandu ebda interess ġenwin ikun informat bil-fatti, u minflok stenna tweġiba għal din il-mistoqsija ħareġ stqarrija distruttiva u partiġjana fit-12 tax- xahar, inħoss li m'għandi xejn x'inżid mat-tweġiba pubblika li tajt għal dik l-istqarrija.

CAPT.

O. F. GOLLCHER ART & ARCHEOLOGICAL FOUNDATION

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif fuq min kienu l-persuni li attivament mill-1987 sal-lum irrapreżentaw lill-Gvern Malti fl-andament tat- tmexxija tal-Captain O.F.Gollcher Art & Archeological Foundation?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Capt.

O. F. Gollcher Art and Archeological Foundation kienet imwaqqfa bħala Trust mill-imsemmi Capt.

Gollcher permezz ta' testment tiegħu magħmul fl-1962, atti nutar Dottor P. Pullicino.

Fl-artiklu numru 7 ta' l-istess testment il-fundatur tat-Trust jispeċifika illi this Trust shall be independent of any Government control or interference.

Fl-istess ħin speċifika li t-Trust ikun immexxi minn Board illi tiegħu d-Direttur tal-Mużewijiet ikun iċ- Chairman, assistit mill-Kuraturi tas-Sezzjonijiet ta' l-Arti w l- Arkeoloġija.

Mal-membri l-oħra tal-Bord għandu jkun hemm ukoll id-Direttur tal-Public Works, waqt li l-kontijiet anwali tat-Trust għandhom ikunu verifikati mill-Uffiċċju ta' l-Awditur tal-Gvern.

Il-membri li servew fuq il-Bord ta' din il-Fondazzjoni matul is-snin bejn l-1986 u l-1996 huma dawn li ġejjin:

Fr. Marius Zerafa (Direttur tal-Mużewijiet sal-1990) Dr. Tancred Gouder (Kuratur tas-Sezzjoni ta' l-Arkeoloġija w sussegwentement Direttur tal-Mużewijiet) Is-Sur Dominic Cutajar (Kuratur tas-Sezzjoni ta' l-Arti) Is-Sur Anthony Pace (Kuratur tas-Sezzjoni ta' l-Arkeoloġija) Il-Perit Joseph Mizzi (Direttur, u wara Direttur Ġenerali tal-Public Works) Is-Sur A. V. Cauchi (Esekutur testamentari) Il-Perit Konrad Buhagiar L-Avukat Dr. Vincenzo Depasquale It-Tabib Dr. Victor Captur.

CAPT.

O.F. GOLLCHER ART AND ARCHEOLOGICAL FOUNDATION

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru rapporti ta' l-Awditur tal- Gvern mill-1987 sal-lum rigward l-andament ta' dħul, ta' spejjeż u ta' l- assi tal-Fondazzjoni ta' l-Arti u Arkeoloġika tal-Captain O.F. Gollcher?

Dawn ir-rapporti fejn jinsabu arkivjati?

Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopji ta' dawn ir- rapporti fl-aħħar ħames snin?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Jien informat li r-rapporti finanzjarji kollha tal-Capt.

O. F. Gollcher Art and Archeological Foundation, mill-1987 sa l-1994 kienu ppreżentati lill-Awditur tal-Gvern u ġew kollha vverifikati mill-istess awditur.

Dawn ir-rapporti jinsabu arkivjati kemm fir-records tal-Fondazzjoni nfisha, kif ukoll fl-uffiċċju ta' l-Awditur tal-Gvern.

Billi skond id-dispożizzjonijiet tal-fundatur - kif diġa' spjegat fit- tweġiba tiegħi għall-mistoqsija parlamentari numru 30492 - il-Fondazzjoni hija indipendenti mill-kontroll tal-Gvern, jidhirli li nkun qed nikser dawn id-dispożizzjonijiet jekk inpoġġi r-rapporti li qed jitlob l-Onor.

Interpellant fuq il-Mejda tal-Kamra.

Madankollu, jien informat miċ-Chairman tal-Fondazzjoni, li ma jkun hemm ebda diffikulta li l-Onor.

Interpellant jinagħta aċċess għall-dawn ir- rapporti.

CAPT.

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid liema kienu l-oġġetti li d-Dipartiment tal-Mużewijiet xtara mill-1987 sal-lum bi flus u fondi rikavati mill- Captain O.F. Gollcher Art and Archeological Foundation, fejn jinsabu merfugħa u jekk dawn ġewx kollha reġistrati fl-elenku definittiv ta' l- Arkivju tad-Dipartiment tal-Mużewijiet?

Studjużi li huma interessati jistgħu jaraw dawn l-akkwisti?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Nippreżumi li l-Onor.

Interpellant qiegħed jirriferi għall-oġġetti li l-Capt.

O. F. Gollcher Art and Archeological Foundation xtrat, u ppreżentat lid-Dipartiment tal-Mużewijiet mill-1986 sal- lum.

Dawn l-oġġetti, elenkati hawn taħt, huma merfugħa fid-Dipartiment tal- Mużewijiet, u kollha huma reġistrati fl-inventarju tad-dipartiment.

Inżid ukoll li dawn l-akwisti huma aċċessibbli għall-istudjużi.

05.12.1986 Pittura (Veduta interna; nisa jaħdmu l-malja) impinġija min Adriano Cecioni - Nru. ta' l-inventarju 4423

31.05.1988 Akwarell (Veduta tax-xatt tal-Birgu) impinġi min John Martin Borg - Nru. ta' l-inventarju 4597

08.02.1989 Gesso (Ritratt ta' Giuseppe Briffa) maħdum min G. Spiteri Sacco - Nru. ta' l-inventarju 5313

03.05.1989 Skultura Ċeramika (Maho) maħduma min Gabriel Caruana - Nru. ta' l-inventarju 4599 17.08.1989 Pittura (Ritratt ta' ġentlom) impinġija min Chev. H. Zarb - Nru. ta' l-inventarju 4587

04.10.1989 Skultura Ċeramika (bla titlu) maħduma min Tony Briffa - Nru. ta' l-inventarju 4615

30.10.1991 Pittura (l'intern tal-Ko-Katridral ta' San Gwann) impinġija min Gianni Vella - Nru. ta' l-inventarju 4323

21.06.1992 Akwarell (Natura morta; ħut) impinġija min Emm.

Farrugia - Nru. ta' l-inventarju 6373

21.06.1992 Inċiżjoni (Pjazza u knisja tal-Kalkara) magħmula min Emm.

Farrugia - Nru. ta' l-inventarju 6375

08.10.1993 Pittura (Ritratt ta' kampanjola Maltija) Anonimu. seklu 17 - Nru. ta' l-inventarju 8243

06.07.1994 Pittura (Hombre) impinġija min Salvu Mallia Nru. ta' l- inventarju 8537

15.01.1995 6 Akwarelli (Veduti; portijiet ta' Malta) impinġija min Giacomo de Moro. seklu 18, - Nru. ta' l-inventarju 9993, 9995,9997,9999, 11501,11503.

CAPT.

O.F. GOLLCHER ART AND ARCHEOLOGICAL FOUNDATION

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura: Jista' l-Ministru jagħti ħjiel ta' liema hija l-proprjeta' mmobbli li r-Repubblika ta' Malta tgawdi minnha bħalissa permezz tal- Captain O.F. Gollcher Art and Archeological Foundation?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Nippreżumi li l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għall-proprjeta' mmobiljari tal-Capt.

O.F. Gollcher Art and Archeological Foundation, imħollija lil dan it-Trust mill-fundatur.

Għall-istess raġunijiet spjegati fit-tweġibiet tiegħi għall-mistoqsijiet parlamentari numru 30492 u 30493, ma jidhirlix li huwa xieraq li ngħati nformazzjoni dwar il-proprjeta' mmobiljari ta' din il-Fondazzjoni.

Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant, li ġejt assigurat miċ-Chairman ta' l- istess Fondazzjoni li ma jkun hemm ebda oġġezzjoni li tingħatalu l- informazzjoni li qed jitlob.

CAPTAIN O.F. GOLLCHER ART AND ARCHEOLOGICAL FOUNDATION

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid hux korrett li l-fond magħruf bħala Villa Burnswick jagħmel parti mill-assi tal-Fondazzjoni ta' l-Arti u Arkeoloġika tal-Captain O.F. Gollcher?

Jekk fl-affermattiv, huwa korrett li din il-Villa Brunswick qiegħed jużufruwixxi l-użu tagħha persuna li mhix Maltija u li ma għandha ebda titolu tagħmel dan permezz tal-Fondazzjoni?

Fil-każ li ġara dan, minn meta sar dan?

Min hi l-persuna li qed tokkupa din il-villa u taħt liema kondizzjonijiet din il-persuna gawdiet jew għadha tgawdi dan l-użufrutt?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Informat li l-fond magħruf bl-isem ta' Villa Burnswich f'Sir Harry Luke Street, l-Imġarr, hija parti mill-assi tal-Capt.

O. F. Gollcher Art and Archeological Foundation.

Informat ukoll li billi l-imsemmija villa hija proprjeta' tal-Fondazzjoni Gollcher, din l-istess Fondazzjoni għandha kull dritt li tikriha lil terzi persuni.

Din il-kirja saret f'Settembru ta' l-1990 għal somma annwali konsiderevoli, u bil-patt li jsiru ċerti ammeljoramenti għas-spejjeż ta' l- inkwilin, bħal l-istallazzjoni għall-ilma u dwal elettriku, il-bini ta' garage, u spejjeż oħrajn.

Din il-kirja kienet saret wara rakkomandazzjoni qawwija mill-uffiċċju ta' l-Awditur tal-Gvern fl-10 ta' Ġunju, 1987 bl- iskop li jiżdied id-dħul finanzjarju tal-Fondazzjoni.

Il-villa hija mikrija lill-Dame Franciose Tempra għall-perjodu ta' għaxar snin.

Din hija kirja normali, u nformat li bl-ebda mod ma japplika l- kunċett legali ta' użufrutt.

GĦAWDEX - KAROZZI MIKRIJA

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Nagħmel riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 29949 Seduta Nru. 493, tat-12 ta' Diċembru, 1995.

Jista' l-Ministru jgħid jekk il-karozzi numru X-4597 u X-4729 ingħatawx lura lil tal-garage minn fejn inkrew qabel it-12 ta' Diċembru, 1995?

Min qiegħed jagħmel użu miż-żewġ karozzi li nxtraw?

Kemm inxtrat kull karozza?

Mingħand min inxtraw dawn il-karozzi u min għażel id-dealer u d-ditta tal- karozzi?

ONOR.

ANTON TABONE: Nixtieq ngħarraf lill-Onor Interpellant li l-karozzi numri X-4597 u X-4729 kienu rritornati lill-garages rispettivi fit-28 ta' Novembru, 1995 u fl-4 ta' Jannar 1996.

Il-Ministeru xtara żewġ karozzi speċifikament għall-użu tad-Direttur tal- Proġetti u Żvilupp u tad-Direttur tal-Corporate Services bil-prezz ta' Lm4491-il waħda.

Filwaqt li waħda minnhom qegħda tintuża mid-Direttur tal- Corporate Services l-oħra mhix qegħda tintuża preżentament peress li d- Direttur tal-Proġetti u Żvilupp qiegħed bis-sick leave.

Saret talba għal kwotazzjonijiet mingħand sitt aġenti tal-karozzi f'Għawdex li erba' minnhom għamlu 13-il offerta.

Il-Bord aġġudikatorju eżamina l-kwotazzjonijiet kollha u rrakkomanda l-għażla ta' l-orħos waħda, dik għal KIA Mentor SLX model magħmula minn Galea General Services Ltd.

Ntalbet u nkisbet l-approvazzjoni tal-Ministeru tal-Finanzi għal din l- għażla u x-xiri taż-żewġ karozzi.

SIGURTA' SOĊJALI - MRS.

CALLEJA

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Jista' l-Ministru jgħid kif sar it-transfer tas-Sinjura Calleja, l-mara tad- Direttur għall-Corporate Services, is-Sur Mario Calleja li mid-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali ġiet trasferita għal mal-beach cleaners?

Jista' l-Ministru jgħid jekk kienx hemm talbiet oħra bil-miktub jew bil- fomm biex f'dan il-post imur xi ħadd ieħor?

Jista' jgħid liema direttur jew liema uffiċjal fil-Ministeru tiegħu approva dan it-transfer?

Għaliex sar dan it-transfer?

ONOR.

ANTON TABONE: Jiena nformat li t-trasferiment tas-Sinjura Calleja sar għax l-Uffiċċju tal-Beach Cleaning kien jenħtieġ uffiċjal eżekuttiv sabiex tieħu r-responsabbilita' tax-xogħol amministrattiv ta' dan l- Uffiċċju inkluż l-accounts u personnel billi l-uniku uffiċjal fil-gradi tas- Servizz Ġenerali assenjat lil dan l-uffiċċju kien clerical assistant.

Jiena nformat li kien hemm talbiet minn tliet uffiċjali biex imorru jaħdmu fl-Uffiċċju tal-Beach Cleaning.

Fil-fatt persuna minn dawn kienet għamlet żewġ talbiet biex tkun trasferita għal dan l-uffiċċju u f'dipartiment ieħor rispettivament u din marret taħdem f'dan ta' l-aħħar li kien ukoll jenħtieġ uffiċjal fil-grad taghħa.

Mill-banda l-oħra persuna oħra li kienet għamlet talba simili sussegwentement bidlet il-ħsieb taghħa li tkun trasferita għal dan il-post u għalhekk baqgħet taħdem fejn kienet.

It-trasferiment tas-Sinjura Calleja kien approvat mill-Management and Personnel Office.

DAZJI - REFUNDS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm tħallsu refunds ta' dazji (xahar b'xahar) lill- importaturi tul l-1995?

Kemm għad hemm refunds pendenti?

Meta u f'liema xhur tas-sena l-ġdida mistennija jitħallsu?

Se jsir xi offsetting kontra pagamenti tal-VAT dovuti lill-Gvern?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lil Onor. Interpellant li n-numru ta' applikazzjonijiet li ħadu l-ħlas lura ta' dazju ta' importazzjoni fuq ħażniet kummerċjali matul is-sena 1995( xahar b'xahar) huwa kif ġej:

|Awissu |238 | |Settembru |209 | |Ottubru |338 | |Novembru |207 | |Diċembru |242 | |Total |1234 |

Minn dawn kien hemm 309 importaturi.

Refunds x'jitħallsu għad baqa' 1570 (f'Jannar se jitħallsu 296)

Skond Avviż Legali 190/94 subartiklu (10) il-pagamenti jsiru meta l- applikazzjoni tkun mimlija kif suppost.

Għal dawk l-applikazzjonijiet li huma pendenti, l-pagament isir meta l-informazzjoni tkun kompluta.

B'hekk il-ħlas lura ta' dazju ta' importazzjoni fuq ħażniet kummerċjali ma jiddependix mid-dipartiment biss iżda mill-applikant ukoll billi jagħti l- informazzjoni meħtieġa.

Ma jista' jsir l-ebda offsetting kontra pagamenti tal-VAT dovuti lill- Gvern.

Il-ħlas lura ta' Dazji ta' l-Importazzjoni fuq ħazniet kummerċjali huwa rregolat permezz ta' l-Avviż Legali 190/94 u l-Avviż Legali 41/95.

RAĦAL ĠDID - TRIQ BORMLA

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jinvestiga għaliex żewġ talbiet identiċi għal bdil minn gallariji ta' l-injam għal dawk ta' l-aluminium f'każ wieħed (PA 6125/94/DCRE ma ngħatax permess u fil-każ l-ieħor (PA 4032/93/DC 09 ġie mogħti?

Ta' min isemmi li ż-żewġ talbiet saru fl-istess triq, jiġifieri f'Cospicua Road, Raħal Ġdid b'distanza ta' 200 metru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li ż-żewġ każijiet imsemmija huma differenti minn xulxin.

Dwar l-applikazzjoni Nru. PA 4032/93 li ġiet aċċettata, il-post in kwestjoni qiegħed fiż-żona kummerċjali ta' Triq Bormla, Raħal Ġdid, filwaqt li dwar l-applikazzjoni Nru. PA 6125/94 li ġiet rifjutata, il-post jinsab f'żona oħra fl-istess triq, li jekk isir xi tibdil jaffettwa l-estetika tal- bini madwaru.

PENSJONI TA' L-IRTIRAR

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk impjegata wara li tkun ħadmet sa l-1980 u wara tagħmel ukoll xi żmien taħdem sakemm tasal għall-eta' ta' 60 sena hijiex intitolata għal xi forma ta' pensjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li persuna tkun intitolata għall- pensjoni meta tilħaq l-eta' ta' 60 sena jekk ta' l-anqas ikollha medja ta' 20 kontribuzzjoni mħallsa jew akkreditati, minn sena għal sena, mill-1956 jew mill-1965 'l hawn, skond kif ikun applikabbli fil-każ tagħha.

Fil-każ li qed isemmi l-Onor Interpellant mhux qed jiġi ndikat kemm-il sena din il- persuna ħadmet.

ENEMALTA - IMPJEGATI

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 30275 li oriġinarjament kienet saret lill-Ministru għall-Ambjent, ċioe' jista' l- Ministru jgħid x'żieda kien hemm ta' nies ma' l-Enemalta matul din l-aħħar sena?

F'liema kategoriji ddaħħlu dawn in-nies u fejn kienu jaħdmu qabel?

Jekk kienu jirreġistraw x'perijodu ta' żmien kienu ilhom jagħmlu dan?

Tista' tingħata risposta għat-tieni parti tal-mistoqsija kif suġġerit mill-istess Ministru?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li l-Korporazzjoni Enemalta, matul l- 1995, impjegat 88 persuna, mqassma hekk:

Tmien impjegati kienu jaħdmu ma' azjendi privati; għaxar impjegati kienu jaħdmu ma' korpi parastatali; tliet impjegati kienu jaħdmu ma' dipartimenti governattivi; 45 impjegati kienu jirreġistraw għax-xogħol; żewġ impjegati li la kienu jaħdmu u lanqas jirreġistraw għax-xogħol; 20 impjegati li ġew reġistrati bħala apprendisti (ESTS) mill-ETC.

Dawn l-apprendisti kienu ġejjin minn skejjel tas-snajja'.

* Nota: impjegat wieħed huwa apprendist - TAS li fl-ewwel sena kien impjegat mad-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni.

Il-perjodu li kienu ilhom jirreġistraw dawk il-45 impjegat li kienu jirreġistraw għax-xogħol kien hekk:

|NUMRU |XHUR | |1 |16-il xahar| |1 |12-il xahar| |1 |7 xhur | |2 |3 xhur | |40 |xahrejn | | | | |TOTAL: |45 |

POWER STATION - DELIMARA

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 30272 ċioe' imbilli ġie rrapportat li l-Enemalta qed tipproċessa l-offerti għal fażi 2B tal- Power Station ta' Delimara, jista' l-Ministru jagħti l-lista tat-tenderers kollha kif ukoll l-ammont ta' kull tender flimkien ma' dik ta' l-aġenti lokali jew barranin?

Jista' l-Ministru jagħtini l-informazzjoni li diġa' ġiet ippubblikata?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Kopja tax-schedule mitluba li kollha diġa' ġiet ippublikata tqegħdet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

AWTORITA' TA' L-IPPJANAR - PA 3739/93

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'sar mill-applikazzjoni li saret lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar PA 3739/93?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tlabt lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar tinvestiga.

AWTORITA' TA' L-IPPJANAR - PA 3523/89

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju wasal l-ipproċessar ta' l- applikazzjoni PA 3523/89 mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-ipproċessar ta' l- applikazzjoni PA 3523/89 wasal fi stadju avvanzat.

Bħalissa qed jinħadmu l- kontijiet tal-kontribuzzjoni u l-permit charges, li jintbagħtu lill- applikant.

Wara li dawn jiġu mħallsa, il-permess ikun jista' jinħareġ.

PENSJONIJIET - SINJURA AQUILINA

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jivverifika jekk il-pensjoni li qegħda tingħata lis-Sinjura Aquilina (ID No. 248131(M) ta' l-ivalidita' hijiex korretta peress li tidher li fiha xi nuqqas?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li l-persuna li għaliha qed jirriferi, ġiet nformata mid-dipartiment diversi drabi li qed tirċievi rata ta' pensjoni korretta, jiġifieri fil-każ tagħha pensjoni mnaqqsa għaliex għandha medja ta' kontribuzzjonijiet mħallsa jew akkreditati li hi anqas minn 50.