MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 109 It-Tnejn, 28 ta' Lulju, 1997 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 109

It-Tnejn, 28 ta' Lulju, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.01 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 28 ta' Lulju, 1997

WERREJ MINUTI 412

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 412

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 417

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-IPPJANAR TA' L-IŻVILUP

DEVELOPMENT PLANNING (AMENDMENT) BILL (IT-TIENI QARI) 417

ABBOZZ TA' LIĠI LI JĦASSAR L-ATT DWAR NOMINI MILL-OPPOŻIZZJONI

OPPOSITION NOMINEES (REPEAL) BILL(IT-TIENI QARI) 426

DEVELOPMENT PLANNING (AMENDMENT) BILL (IT-TIENI QARI) 442

AĠĠORNAMENT 444

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 450

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 108 li saret fil-25 ta' Lulju, 1997 ġew ikkonfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

MDC - FABBRIKI

L-ONOR.

JOE CASSAR (f'isem l-Onor.

Tony Abela) staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l-Industrija: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra fejn jinsabu l-fabbriki allokati jew mikrija mill-MDC?

Lil min huma mikrija?

Kemm hija mikrija kull waħda?

Meta tagħlaq il-kirja preżenti?

Kemm hemm arretrati fil-kera f'kull każ u ta' liema perijodu?

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO (Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l- Industrija): Il-fabbriki allokati jew mikrija mill-MDC jinsabu f'dawn l- oqsma industrijali ta' Ħ'Attard, Bulebel, Corradino, Ħal Far, Ħal Luqa, il- Marsa, l-Imrieħel, ir-Ricasoli, San Ġwann, Ta` Qali, il-Mosta Technopark u x-Xewkija f'Ta' Dbiegi.

Hemm ukoll xi fabbriki li huma sparpaljati li m'humiex fl-oqsma industrijali imma l-istess huma ta' l-MDC.

It-tieni parti tad-domanda dwar lil min huma mikrija, kemm hija mikrija kull waħda u meta tagħlaq il-kirja preżenti titratta informazzjoni ta' natura konfidenzjali li hija koperta mill-konfidenzjalita` taħt l-Att dwar l-Iżvilupp Industrijali 1988.

Jiġifieri li wieħed joqgħod jgħid li "X" għandu kera ta' Lm "Y" hija koperta mil-liġi, imma jekk l-Onor.

Interpellant jixtieq xi informazzjoni għal xi skop partikolari jien ma naħsibx li jekk imur l-MDC ma jagħtuhielux.

Jista' anke jiġi għandi bħala ministru u naraw jekk hemmx xi skop għal dik id-domanda.

Nista' ngħid li parti sostanzjali ta` l-allokazzjonijiet saret wara li daħal in vigore l-Att dwar l-Iżvilupp Industrijali.

Ir-rati skond dan l- Att huma Lm1.75 kull metru kwadru għall-ewwel tliet snin u Lm 3.00 kull metru kwadru għas-snin sussegwenti, fil-każ ta` fabbriki.

Fil-każ ta` siti, ir-rata ta` ċens annwali hija ta` 23c kull metru kwadru għal siti ta` anqas minn 1,000 metru kwadru u 50c kull metru kwadru għal siti akbar.

Informazzjoni aktar iddettaljata ma tistax tiġi ppubblikata minħabba l- istess kondizzjonijiet ta` konfidenzjalita`.

Nista' nżid ma' dan, li jien tajt direzzjoni ġenerali sabiex, kemm għal dawk li għandhom x'jaqsmu ma' kirjiet, kif ukoll għal dawk li għandhom x'jaqsmu ma' għotija ta' ċens temporanju, ikun hemm formola li tapplika għal kulħadd.

Dawk li huma export oriented - u l-persentaġġ ħallejtu f'idejhom, imma jien naħseb li għandu jkun mhux inqas minn 75% - igawdu minn rati more or less kif qegħdin fil-preżent.

Iżda kien hemm diffikultajiet kbar biex azjenda li ma tkunx export oriented tkun tista' tieħu post mingħajr ma tinkiser il-liġi għax, kif jaf kulħadd, fil-passat ġew mogħtija ħafna u ħafna fabbriki li m'humiex export oriented.

Peress li wieħed irid isib soluzzjoni għal dawk li jkollhom parti mill-prodott export oriented u anke parti għas-suq lokali, issuġġerejt li l-kera għandha tkun marbuta mal-value added, fis-sens li aktar ma jkun il-value added anqas għandha tkun il-kera.

Esperti u nies oħra min-naħa ta' l-MDC lestew dawn il-proposti li issa se jgħaddu għall-konsiderazzjoni tal-bord ta' l-MDC.

L- idea hija biex ma jkunx hemm distinzjoni bejn industrijalist u ieħor fl- għoti taċ-ċnus u tal-kirjiet u biex l-allokazzjonijiet jingħataw on terms li huma fair u l-istess għal kulħadd.

L-aħħar domanda hija kemm hemm arretrati fil-kera f'kull każ u ta' liema perijodu.

Riċentement fil-gazzetti ntqal li kien hemm ċertu ammont ta' arretrati ta' l-MDC u ħadt pjaċir li saritli din id-domanda għaliex nista' nagħti informazzjoni aktar preċiża dwarha.

L-arretrati fit-30 ta` Ġunju 1997 kienu jammontaw għal Lm 3.198,000.

Issa wieħed għandu jara kif inhuma maqsuma.

Arretrati ta` nies li huma ex-tenants, jiġifieri għalqu u ma komplewx bl- azjenda tagħhom - li minnhom hemm anke arretrati ta' 15-il sena - huma ta' Lm969,754.

Hawnhekk ċertament għandna problema li writniha għax dawn il- flus m'humiex faċli li tirkuprahom.

Arretrati għal perjodu ta` inqas minn sena, jiġifieri minn mindu sirt ministru jien kważi, jammontaw għal Lm560,571.

Jiġifieri mill-ammont ta' kirjiet li għandha l-MDC, li jaqbeż bejn wieħed u ieħor Lm2 miljun fis- sena - daqshekk iddaħħal, ftit iktar jew ftit inqas minn Lm2 miljun - hemm arretrati ta' Lm560,000 fuq dan il-perijodu.

Naħseb li dan ma jikkomparax ħażin ma' perijodi oħrajn - m'iniex sodisfatt ovvjament - fejn jidher li kienet tinġabar nofs il-kirja, jiġifieri l-arretrati kienu jkunu ta' 50% u mhux 25%.

Imma ovvjament wieħed irid jara li kemm jista' jkun dawn jinġabru.

Imbagħad hemm arretrati ta' aktar minn sena li jammontaw għal Lm1,668,000 ta` nies li għadhom jaħdmu.

Wieħed għandu japprezza li hawn Malta l-fabbriki ma jingħatawx b'kirjiet kummerċjali.

Kulħadd jaf li l-kera kummerċjali ta' l-art hija bejn wieħed u ieħor Lm15 per square metre.

Illum qed nagħtu fabbriki b'kera mhux kummerċjali fejn għall-ewwel żmien tkun bil-Lm1.75 u mbagħad togħla għal Lm3.

Din hija l-aktar ħaġa li tattira lill-industriji barranin f'pajjiżna għaliex ħafna drabi f'pajjiżi oħrajn jagħtuhom l-art u somma flus u jkollhom jibnu l-fabbrika huma, waqt li hawn Malta bniedem jista' jiġi u jingħata fabbrika b'rata ssussidjata.

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Jekk il-Ministru għandu dan it-tagħrif hawn, jista' jgħid kemm għandna fabbriki vojta?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Din hija waħda mill-problemi li sibt kif sirt minstru.

Meta jien staqsejt din id-domanda ma stajtx ningħata a straight answer.

Jien ippretendejt li għallinqas fl-MDC għandu jkun hemm cadastre li jindika ċar u tond fejn huma l-fabbriki, ta' min huma, kemm huma mikrija, liema huma vojta u liema huma underutilized.

Dawn m'humiex xi affarijiet biex iġġib xi SGS oħra minn barra.

Dawn huma basic things of getting your house in order.

Dan ma kienx jeżisti u llum għadna qed naħdmu biex naraw kemm kienet gravi u kbira l-problema - fabbriki li jingħataw lil ħaddieħor, fabbriki li jintużaw biex fihom ipoġġu l-yachts, oħrajn ipoġġu l-għamara u oħrajn flok jintużaw bħala post fejn issir il- manifattura spiċċaw jintużaw bħala warehouse.

Hemm teams qed iduru industrial estate wara l-ieħor, jimmarkaw fabbrika fabbrika, u mhux biss qegħdin jaraw lil min hi mikrija u kemm hi mikrija il-fabbrika - għax dik suppost toħroġ min-naħa ta' l-accounts - iżda min hemm verament physically ġo fiha.

Tlabt ukoll li l-fabbriki jiġu graded according to their present structure u l-grades jingħatawlhom fuq bażi minn "A" il fuq - sa għaxar postijiet - u qed jingħata l-grading lil kull industrial estate ukoll.

Qabel kellna l-istess grading għal fabbrika li qiegħda t-Technopark u fabbrika oħra li qiegħda r-Ricasoli jew Ħal Far.

Dan huwa ħażin għaliex il-faċilitajiet li wieħed għandu f'ċerti postijiet huma totalment differenti mill-faċilitajiet li għandhom f'postijiet oħrajn.

Jien deherli li biex dan l-eżerċizzju li tlabtni int ikun komprensiv, l-ewwelnett irid isir studju fabbrika fabbrika bir-ritratti u bil-pjanti kif amministratur ta' l-affari tiegħu - l-MDC hija l-amministratur - għandu jagħmel.

Dan qed jagħmluh u nista' ngħid ukoll kif qed isir biex nagħtik aktar informazzjoni.

Sfortunatament fl-MDC kien kollox iċċentralizzat u jien deherli li dan kien ħażin.

Il-pożizzjoni tal-ministru dwar l-MDC hija ftit anomala għax dan ma jistax jikkmanda imma jista' jagħti indikazzjonijiet ġenerali u bħala ministru jien tajt indikazzjoni ġenerali kif għandha ssir u l-industrial estates ġew maqsuma f'erba' zoni prinċipali.

F'kull zona prinċipali għandu jkun hemm uffiċċju f'wieħed mill-industrial estates.

Per eżempju, Bulebel ikun responsabbli għal Bulebel u tlieta oħra; jekk l-uffiċċju jkun fit-Technopark ikun responsabbli għal hemm u tlieta oħra.

Fid-district offices ikun hemm il-perit u l-istaff tiegħu preżenti biex l-ewwelnett ikollu aktar kontroll x'qed isir fl-industrial estates infushom; u t-tieni nett biex ikun aktar effiċjenti għall- affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' maintenance u general cleaning ta' l- industrial estates, li ma jiena sodisfatt assolutament xejn bil-metodu li qed jintuża minkejja l-isforzi kbar li qed nagħmlu min-naħa tagħna.

Jiena naħseb li sa l-aħħar tas-sajf inkunu f'pożizzjoni li mhux biss inkunu nafu n-numru ta' fabbriki li huma verament vojta - għax verament vojta on paper hemm bejn 35 u 40; għax hemm minn wieħed sa tlieta li ddepożitaw il-kera imma għadhom ma bdewx jimmanifatturaw - u nkunu nafu liema huma dawk il- fabbriki li għandhom bżonn ħafna inqas spazju milli għandhom għad- dispożizzjoni tagħhom.

Nista' ngħid li l-MDC issib ħafna ostakli minn ex-tenants biex tieħu lura l-premises li ma jibqgħux jintużaw għall-manifattura.

Din hija xi ħaġa verament egoista għax wara li l-Istat ikun ipprovda fabbrika b'sussidju kbir lill-industrijalist, meta dan jispiċċa jimmanifattura l- inqas ħaġa li wieħed jippretendi huwa li jirritorna ċ-ċavetta lill-MDC mingħajr inkwiet ta' xejn!

Għandna wkoll numru kbir ta' fabbriki li huma underutilized jew inkella not utilized at all. Jiena din nistmerrha għax meta mbagħad għandek nies li verament huma fil-manifattura u għandhom bżonn premises, insibu din il-problema ta' fabbriki.

In-numru ta' applikazzjonijiet li għandna għal investiment lokali huwa kważi kważi daqs in-numru ta' fabbriki li għandna vojta.

Jiġifieri wieħed jista' jara kemm is-sitwazzjoni hija prekarja.

Jiena lill-MDC tajtha ordni - jista' jkun min ikun - biex jekk il-fabbrika ma tkunx qed tintuża għall-manifattura jagħmlu proċeduri u jiżgumbraw.

Fil-fatt, diġa' bdew għax imbagħad kif isir żgombru kulħadd jibda jċempel u kulħadd jibda jara kif se jagħmel.

Din is-sitwazzjoni hija ntollerabbli.

Anke ma' dawk l-industrijalisti li m'humiex qed jutilizzaw il-fabbrika għall-manifattura, kif inhi mogħtija lilhom, u qed jużaw parti żgħira tal- fabbrika, qed ikolli nkun iebes ħafna fl-instructions tiegħi għax għandna bżonn il-fabbriki.

Għandna lista kbira ta' nies li jixtiequ fabbrika u mhux barranin biss imma anke nies li jistgħu jipproduċu parti għall- esportazzjoni u parti kbira għal-lokal.

Naħseb li fuq dan hemm qbil għaliex huwa l-mod ġust kif wieħed għandu jimxi.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Josef Bonnici, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jekk fhimt sew, il-Ministru qal li qed jippjana biex il-bord jirrivedi r-rati tal-kera tal-fabbriki li se jkunu bbażati fuq il-kriterju tal-valur miżjud, jiġifieri iktar m'għandek valur miżjud inqas se tkun il-kera.

Jidhirlu l-Ministru li wieħed irid iħares lejn affarijiet oħra wkoll u mhux biss il-valur miżjud?

Per eżempju, nafu li f'ċerti kuntratti li l-SGS kellha ma' l-IBM, il-parti tal-valur miżjud kien baxx ħafna pero' l-volum tax-xogħol kien enormi.

Meta tan-naħa l-oħra kienu għadhom fl-oppożizzjoni u kienu jikkritikawna proprju għaliex il-valur miżjud ma kienx għoli biżżejjed, jiena dejjem kont ngħid li wieħed irid iħares lejn il-kwadru kollu.

Allura jidhirlux il-Ministru li, meta se jirrivedi l-kera b'dan il-mod, jista' joħloq diffikultajiet u għalhekk wieħed ma jridx biss iħares lejn dan il-kriterju - għalkemm huwa tajjeb li tħares lejn il-valur miżjud - imma jrid ikun hemm pakkett ta' kriterji oħra, kwadru iktar wiesa' biex wieħed ikun jista' jara sewwa sew il- kontribut ta' dak is-settur?

Kultant ukoll jiġri bil-maqlub, fis-sens li jkollok fwieħa għolja li tiġi mportata bil-prezz ta' Lm1 u tinbiegħ bil-prezz ta' Lm5.

Jidhirlu l- Ministru li f'dan il-każ, li sempliċement titfa' din il-fwieħa fi fliexken, għalkemm l-operazzjoni tkun tidher li għandha valur miżjud għoli imma fil- fatt ma tkunx qed tagħti kontribut lill-ekonomija tagħna, m'għandux jiġi ssussidjat b'din il-formola li qed jgħid?

Jidhirlu l-Ministru li allura wieħed irid iħares lejn xi ħaġa ferm iktar wiesgħa biex tkun tista' toħroġ kriterju ġust, li jimbotta l-iżvilupp ekonomiku ta' pajjiżna?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Naħseb li x-shadow minister jew ma fehemnix għax ma spjegajtx ruħi tajjeb jew forsi ma semagħnix waqt li kien dieħel fil-Kamra.

Il-bażi tagħha hija maqsuma fi tnejn.

L-ewwel benchmark huwa l- esportazzjoni.

Jekk fabbrika se tesporta aktar minn 75% - jidhirli li m'għandux ikun inqas minn 75% - jew anke jekk tkun qed tagħmel sourcing out - jiġifieri meta fabbrika tkun qed tipproduċi affarijiet għal fabbrika oħra li tibgħat xogħol barra - dik għandha tiġi kkonsidrata bħala export oriented.

Ir-raġuni hija biex inti dejjem tħajjar l-investiment li huwa barrani jew tħajjar ukoll lill-Maltin biex ikunu aktar export oriented.

F'dak il-każ il-fabbrika se tieħu s-sussidju massimu tal-kirjiet, li bejn wieħed u ieħor se jibqa' kif inhu.

L-unika differenza li se jkun hemm hija li se jkun hemm distinzjoni bejn l-industrial estate u l-istate of the factory.

Kif diġa' spjegajt, jekk illum tieħu fabbrika fl-aqwa industrial estate ta' Malta - id-de luxe industrial estate, it-Technopark - u fabbrika fl- agħar industrial estate ta' Malta - ma nsemmix waħda mill-agħar għax inkella min qiegħed hemm iħossu inferjuri! - bejn wieħed u ieħor għandhom l- istess regoli.

Illum fabbrika li hija fi pristine condition jew fabbrika li trid tagħmlilha ħafna u ħafna spejjeż biex tagħmilha upgrading teħodha bl-istess kera.

Jien ma jidhirlix li dan huwa sewwa.

Irid ikun hemm grading tal-fabbriki u grading ta' l-industrial estates - dan ta' l-aħħar diġa' sar.

Imma l-periti ta' l-MDC għamlu l-valur tal-fabbrika u ta' l- artijiet at the going rate - li jvarja minn Lm15 'il fuq kull square metre - imma s-sussidju se jingħata biex il-kirjiet ta' dawk li huma export oriented jibqgħu bejn wieħed u ieħor Lm3 u Lm4, kif inhuma llum.

Kif diġa' spjegajt, kien hawn problema għax fil-każ ta' industrija li mhijiex export oriented - mhux qed nitkellmu fuq huts jew fuq plots, dawn niġu għalihom aktar tard - ma kienx faċli li l-MDC tagħtiha fabbrika.

Kif tista' l-MDC tagħti ċerta għajnuna lill-industrijalist lokali meta ma tistax tagħtih il-fabbrika għax li għandha trid iżżommhom għal min ġej minn barra jew għal min jesporta?

Allura ħloqna sistema fejn għalkemm se tinkoraġġixxi biex wieħed jipproduċi, min-naħa l-oħra trid toqgħod attent li ma tagħmilx distinzjoni kbira għax imbagħad kull min għandu post joħroġ minnu biex imur ġo post ta' l-MDC għax hemmhekk il-kirja tkun totalment issussidjata.

L-MDC m'hijiex f'pożizzjoni finanzjarja li tagħmel hekk allavolja qiegħda hemm biex tgħin lill-industrija.

Ħarġu b'diversi suġġerimenti li għandhom jittieħdu into consideration għall-kirjiet.

Kollha għandhom it-tajjeb u l-ħażin - bħall-eżempju tal- fwieħa li semma l-Onor.

Bonnici - pero' l-iżjed wieħed li jien rajt ġust kien dak marbut ma' l-export u mal-value added, almenu sal-lum, sakemm forsi inti ma tissuġġerixxilix xi ħaġa oħra.

I am always open to suggestions.

L-unika ħaġa li nista' nżid hija li aktar ma tesporta aktar jista' jkollok sussidju fuq il-kera.

Aħna rridu ngħinu lill-industrijalist tagħna biex jesporta.

Forsi din tista' tiġi wkoll estiża jekk grupp ta' kumpanniji jingħaqdu flimkien f'suġġett jew oġġett wieħed.

Ħaġa li xtaqt inżid hija dwar il-kwestjoni taċ-ċens.

Fl-imgħoddi l-MDC kienet tagħti fabbriki b'ċens.

Jiena ma nafx kemm dan kien legali - ħa nkun onest - għax mil-liġi li kien hemm qabel jidher li din kienet marbuta aktar ma' l-industrija ż-żgħira, ma' huts jew crafts.

Allura biddilniha biex nirregolarizzaw dak li sar fl-imgħoddi ħalli naraw jekk, fil-każ ta' ċerti azjendi li ħadu b'ċens postijiet li kienu mmirati għall-industrija l- kbira, ħaduhomx b'mod li seta' jsir, għalkemm jiena naf li l-ministru kien ġie advised li dan seta' jsir - jiġifieri bl-ebda mod ma jien ngħid li kienet xi ħaġa ministerjali imma kienet xi ħaġa amministrattiva - skond it-teknika tal-liġi.

Allura ridna nirregolarizzaw il-pożizzjoni u aktar minn hekk ridna nneħħu kull dubju fuq min forsi nvesta flus kbar - anke miljuni - biex seta' jibni l-fabbrika.

Fejn għandu x'jaqsam iċ-ċens, l-ewwelnett għandek il-problema ta' fuq liema bażi u fuq liema kriterji se tagħtih.

Għandek tagħtih bis-sistema tal-bargaining?

Qabel l-MDC kienet tevalwa fabbrika, isir bargaining, innaqqas minn hawn u nġebbed minn hemm u dak ikun il-premium u mbagħad jingħata ċens ta' 23c per square metre.

Jiena deherli li l-bargaining system għandha tinqata'.

Jekk imur perit u jistma fabbrika dak għandu jkun il-premium u jekk industrijalist mhux lest li joffri dak il-premium, il- persentaġġ tad-differenza jrid jeħodha bl-istess rata, bħallikieku ħadha b'kera.

Jiġifieri jekk għandek post fejn industrijalist offra Lm200,000 għandu jħallas il-ground rent tagħha, li għalija m'għandhiex tkun inqas minn Lm1 kull metru kwadru għax kienet redikola kif kienet.

Biex wieħed jieħu idea, f'Ħ'Attard hemm fabbrika ta' bejn 3,000 u 4,000 metru kwadru li kienet mogħtija b'ċens ta' 23c bla premium, jekk m'iniex sejjer żball, u din tħaddem għaxar impjegati.

Hija underutilized u meta l-MDC talbet biex tieħu dik il-fabbrika lura min hemm ġo fiha talab somma li toqrob Lm0.75 miljun, biex tara b'liema mod kienu jsiru ċerti affarijiet!

Biex dan jinqata' għamilna sistema li tapplika għal kulħadd mingħajr distinzjoni.

M'hemmx bargaining u mhux se jkun hemm każi fejn fabbrika li tkun tiswa Lm300,000 jiġi wieħed u joffri Lm200,000 u mbagħad ngħadduha bord.

That has to stop.

L-MDC m'hijiex qiegħda hemm biex tagħmel bargaining.

Jekk l- industrijalist lest joffri Lm200,000 fair enough, imma l-Lm100,000 l-oħra trid tiġi meqjusa bħala kera jew inkella jeħodha b'ċens temporanju b'rata differenti li tkun ekwivalenti għal Lm4 jew Lm5-il metru kwadru, mhux bi 23c.

Irrid ngħid ukoll li l-crafts u l-huts bqajna nissussidjawhom bl-aktar mod heavy għax aħna jidhrilna li l-industrija ċ-ċkejkna għandha tingħata l- għajnuna kollha possibbli biex huma jiġġeneraw in-negozju tagħhom.

Nistgħu ngħidu li se jkollhom rati ogħla imma b'differenza minn kif kien isir fl- imgħoddi.

X'inhi din id-differenza?

Kulħadd jaf li kien hemm min jieħu hut imbagħad jagħtih lil ħaddieħor u jieħu l-premium hu u kien isir negozju bil-huts, bil-postijiet u bl-artijiet li jingħataw.

Allura l-indikazzjoni ġenerali li tajthom hija li meta wieħed se jieħu art jew fabbrika b'rata ssussidjata, jekk din tiġi ttrasferita outside the family, lid- dixxendenti, lit-tifel jew inkella lill-kumpannija li jkollha l-maġġoranza tax-shareholding jew inkella l-kontroll ta' l-istess kumpannija, għal dak il-kera tkun mingħajr sussidju ta' xejn.

Imbagħad minn 23c togħla kemm għandha togħla skond il-formola li hija wżata.

Dan sabiex wieħed ma jinnegozjax artijiet, huts jew fabbriki ta' l-MDC.

Dik kienet ir-raġuni għaliex għamilt hekk.

Dwar l-artijiet dan il-Gvern għandu policy qawwija li jiftaħ parks għall- industrija ż-żgħira.

Bħalissa d-diffikultajiet li għandna m'humiex biex niżviluppaw l-idea jew biex insibu n-nies biex jieħdu l-plots imma biex jiġu ddentifikati aktar postijiet.

Aħna ma nemmnux li kulħadd għandu jmur f'post wieħed - jekk inti mir-Rabat tmur Ta' Qali; jekk inti mix-Xewkija tmur f'post ieħor Għawdex - imma għandu jkun hemm diversi tradesman parks f'postijiet differenti ta' Malta.

Għax jekk wieħed għandu l-custom tiegħu l-Ħamrun mhux se jmur Ħal Far, irid ikun post viċin.

Waħda mir-raġunijiet hija l-ambjent - għax aħna nafu l-istorbju u r-riħa li toħroġ minn ċerti ndustriji - kif ukoll biex wieħed jagħti għajnuna lil min għandu enterprising spirit.

Identifikajna erbgħa jew ħamsa - Ħal Far, Kordin, ir- Ricasoli u dak li kien hemm qabel Ħal Luqa u l-parti tiegħu li issa ġiet irridisinjata biex inkunu nistgħu nakkomodaw aktar nies għaliex Ħal Luqa, allavolja hija garage area, hemm tliet fabbriki kbar, hemm il-batching plant u hemm tnejn jew tliet fabbriki ta' l-għamara - u l-idea hija proprju biex fit-tradesman parks ikun hemm l-industriji ż-żgħar.

Imma, nerġa' nirripeti, li f'dan il-każ aħna se nagħtu s-sussidju sħiħ.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il- Ministru Mizzi.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru Mingħajr Portafoll fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru): Madam Speaker, f'isem il-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-welfare gap matul il-perijodu bejn l-1987 u l-1996, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7812.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Edwin Grech.

ONOR.

EDWIN GRECH (Ministru tal-Ħarsien Soċjali): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista li turi l-għadd ta' persuni li ma baqgħux jirreġistraw għax- xogħol minn jeddhom bejn l-1 ta' Ottubru 1994 u t-30 ta' Ġunju 1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7702.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

Il-Viċi Prim Ministru.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-IPPJANAR TA' L-IŻVILUPP

DEVELOPMENT PLANNING (AMENDMENT) BILL

It-Tieni Qari ġie moqri Ikompli mill-25 ta' Lulju, 1997 Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

ONOR.

GEORGE VELLA (Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): Madam Speaker, fl-aħħar seduta li kellna fuq dan is-suġġett kont bdejt nagħmel il-winding up tad-debate rigward l-emendi fil-liġi tal-Planning Authority u llum nispera li ma ndumx ħalli nagħlaq dan id-dibattitu.

Ilkoll naqblu li l-Planning Authority kellu jkun żvilupp tajjeb li l-pajjiż għandu bżonn u naqblu wkoll li kull oġġett għandu bżonn li jiġi rranġat minn żmien għal żmien.

L-aħħar darba kkwotajt ħafna mill- affarijiet li qalu l-kollegi tan-naħa l-oħra - ma nikkwotax x'qed tgħid din in-naħa ħalli ma jmurx xi ħadd jaħseb li din in-naħa għandha xi ħaġa partikolari kontra l-Planning Authority, kif sfortunatament iridu jagħtu l- impressjoni ċerti setturi tal-media - rigward ir-riformi li kellha bżonn il- Planning Authority.

Barra minn hekk, irrimarkajt ukoll fuq il-fatt li minkejja li kulħadd kien jaf u kulħadd kellu l-opinjonijiet negattivi tiegħu fuq il-Planning Authority, xorta jibqa' l-fatt li n-naħa l-oħra ma kienet għamlet xejn biex dawn l-affarijiet jitranġaw.

Ma' dan il-kor - kont ħsibt li kien eżawrjenti - kellna wkoll ħadd inqas mill-ex-Viċi Prim Ministru, l-Onor.

Guido de Marco li, f'artiklu li għoġbu jikteb f'"il- mument", reġa' ngħaqad mal-kor ta' dak li kellha x'tgħid l-Oppożizzjoni rigward il-Planning Authority.

Dan qed ngħidu mhux biex nitfa' dellijiet koroh fuq il-Planning Authority imma biex inkompli nuri kemm din in-naħa għandha raġun li tagħmel emendi għal din il-liġi għaliex ir-riżultati ma kenux dak li wieħed kien jixtieq.

Jiena se nikkwota mill-artiklu li kiteb l-Onor.

Guido de Marco f""il- mument" tal-bieraħ fejn qal hekk: "Filwaqt illi din il-filosofija kienet tajba switilna ħsara għall-mod ħafna drabi arroganti, kif kienet iġġib ruħha l-burokrazija ta' l- Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Fil-livell burokratiku l-istil negattiv tagħha għamel ħsara lill-Gvern Nazzjonalista."

Jgħid li ħafna kienu l-ilmenti kontra l-metodi ta' l-Awtorita' ta' l- Ippjanar u jerġa' jirripeti għal darb'oħra li kienet "arroganti" u di piu' anke għajjarha "tosta" - mhux "istħu" biss jgħidilhom l-Onor. de Marco - u kompla jgħid li:

"Meta hi tonqos li tipproċessa applikazzjoni fiż-żmien mogħti mil-liġi jkollha t-tustaġni li tikteb li, jekk min talab il-permess ma jaċċettax li jtawwal iż-żmien, kien ifisser li l-Awtorita' ta' l- Ippjanar qiegħda tiċħad it-talba tiegħu għall-permess mitlub."

Mela hawnhekk diġa' għandna riflessjonijiet ta' xi ħadd li jidher li qed jaqbel mal-miżuri li ħadna ħalli dawn l-affarijiet ma jibqgħux.

L-Onor. de Marco kompla jgħid hekk:

"Anke d-dewmien bla bżonn għal proġetti minimi ...

U meta jien kont nispjega lin-nies li r-responsabbilta' kienet ta' l-Awtorita' ta' l- Ippjanar kienu jgħiduli: Jiena l-vot lilek tajtu mhux lill- awtorita'."

U hawnhekk l-Onor. de Marco qed jikteb fuq ir-responsabbilta' tal-politiku elett mill-poplu u fuq ir-responsabbilta' tal-ministru responsabbli mill- Awtorita' ta' l-Ippjanar li jara li wara kollox he delivers lill-poplu.

Sewwa qalulu n-nies li wara kollox il-vot lilu tawh u mingħandu jistennew spjegazzjonijiet!

U għalaq billi kompla jgħid hekk:

"F'dan il-kontest kien hemm bżonn ċerti emendi fil-liġi."

Pero', biex inkun onest, imbagħad kompla jgħid li wieħed irid joqgħod attent li ma nxaqilbux wisq il-pendlu lura.

Jien ngħidlu: Għażiż kollega tiegħi, serrah rasek għax aħna żgur li m'għandna l-ebda intenzjoni li nerġgħu nitfgħu l-pendlu lura għax dan m'hu tajjeb għal ħadd u ma kien tajjeb għal ħadd - u mhux biss kif għamel b'attakk aħrax l-Onor.

Austin Gatt fuq il-mejjet seħibna Lorry Sant - għax dan japplika għal kulħadd.

Hija ħasra li meta nħarsu lura naħsbu li d- dinja bdiet fl-1978 u ninsew li qabel Lorry Sant kien hemm l-ex-Ministru Caruana u qabel Caruana kien hemm l-ex-Ministru Spiteri u ma naħsibx li jekk nibdew insemmu l-affarijiet kulħadd joħroġ minn hawnhekk, kif tgħid l- espressjoni Taljana, con mani pulite.

Għalhekk ejjew noqogħdu attenti li jekk se nagħmlu att ta' contrition, att ta' ndiema, ejjew ngħidu: Iva, saru affarijiet mhux korretti u ħżiena fil-passat.

Pero' aħna m'aħniex hawnhekk biex nitfgħu l-aspersjonijiet fuq min ma kienx daqshekk perfett u rridu noqogħdu attenti li fil-proċess ma nkunux aħna stess li meta nħarsu lura nitfixklu għax inkunu rridu nipprovaw nimxu 'l quddiem.

Madam Speaker, dan qed ngħidu ħalli nindirizza u ngħaqqad dak li għidt l-aħħar darba ma' dak li se ngħid illum.

Meta kont bdejt nagħmel il-winding up ipprovajt nispjega kemm kienu nġusti u infondati l-allegazzjonijiet esaġerati li qed isiru dwar il-fatt li l-ministru se jieħu xi poteri kbar f'idejh.

Spjegajt biċċa biċċa l-liġi kollha u l-emendi li qed insemmu u wrejt kemm m'huma veru xejn dawn l- allegazzjonijiet u kemm il-liġi kif inhi sal-lum, anke mingħajr ma tittifes, ukoll għandha miżuri u mezzi kif ministru li jrid jabbuża jista' jabbuża.

M'hemmx għalfejn isiru emendi, għax jekk ministru jrid jabbuża u ma jkunx korrett, kif inhi l-liġi llum jista' jagħmel dak kollu li jrid.

Semmejt artiklu 60, li ħadd min-naħa l-oħra ma semma, għax ridt nissollevah ħalli nkunu nafu li fejn irid isir abbuż wieħed jista' jabbuża.

Tkellimt ukoll fuq il-kwestjoni tan-nuqqas ta' trasparenza u ġibt ir- raġunijiet meta d-deliberazzjonijiet għandhom isiru fil-magħluq, cioe' meta membru tal-bord moralment iħossu li mhux qiegħed komdu li jiddelibera fuq dak li jkun sema'.

Madam Speaker, illum fil-ftit ħin li se nieħu xtaqt li nħares lejn l-aspetti pożittivi ta' l-emendi.

S'issa, biex ngħid hekk, qed niddefendi dawk li ġew tagged u mlaqqma aspetti negattivi, pero' sfortunatament dwar dak li hu pożittiv ma ntqal kważi xejn min-naħa l-oħra u kienu xi wħud biss li semmew xi affarijiet żgħar.

Ħalli ngħid b'dawn l- emendi li qed nipproponu x'se nagħmlu ta' ġid għal min juża l-Planning Authority.

L-ewwel ħaġa li se nagħmlu huwa t-twaqqif ta' kumitat ġdid imsejjah il- kumitat ta' l-utenti - din il-kelma ma tantx tgħoġobni għax iktar niftehmu b'users committee - jiġifieri l-kumitat ta' dawk li jużaw, bħalma għandek il-kumitat ta' l-airport users, għax illum daħlet din l-idea.

Hawnhekk qed ngħidu li, filwaqt li hemm il-planning consultative council li għandu funzjonijiet differenti ħafna, ejjew nagħmlu kumitat li l-iskop tiegħu għandu jkun li, fl-interess ta' min qed juża l-Planning Authority - hawnhekk qed nitkellmu fuq il-periti, fuq iċ-ċittadin, fuq l-għaqdiet ambjentali, fuq l-iżviluppaturi u fuq il-kunsilli lokali - se jkun hemm kumitat li l-iskop tiegħu se jkun li jissorvelja l-funzjonament ġenerali ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar b'mod partikolari sabiex jiġi żgurat, fl- interess tal-pubbliku ġenerali, proċess mgħaġġel u ġust u kull trasparenza u uniformita' fid-deċiżjonijiet u fl-atti ta' l-awtorita'.

Jiġifieri dan għandu jissorvelja t-treġija ta' l-awtorita' u għandu jipproponi - mhux jiddetta, jindaħal jew jagħmel għax dan m'għandux saħħa eżekuttiva - lill-awtorita' jew lill-ministru, skond il-każ, li jsiru dawk il-bidliet għall-proċessi u għall-għemil amministrattiv hekk kif jidhirlu li jkun xieraq.

Hawnhekk ukoll reġa' kien hemm xi ħadd li qal li dan irid jirrapporta lill-ministru.

Imma skużi dan lil min se jikteb?

Dan il-kumitat qed jitwaqqaf biex jinforma u javża lill-ministru, bħalma n-nies jiktbu l-ittri fil-gazzetti u jappellaw lill-ministru, għax fuq kollox dejjem il-ministru responsabbli mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar jeħel ta' x'ikun qed jiġri - bħall-ittra li għandi quddiemi u li issa naqrahielek, Madam Speaker - u n-nies dejjem lill-ministru jappellaw.

Għalhekk dan il-kumitat ta' l-utenti jibda jiġbed l-attenzjoni tal- ministru dwar dak li jidher li mhux qiegħed miexi tajjeb fil-Planning Authority.

Jien naħseb li bl-ebda mod wieħed m'għandu għalfejn jieħu għalih għax ikollu watchdog li jkun qiegħed iħares lejh.

Jien għalhekk insistejt li dan ma jkollux saħħa eżekuttiva li jidħol fil-Planning Authority u jmur jiddetta u jkollu xi arja żejda.

Dan il-kanal tiegħu jrid ikun through il-ministru.

Dan qed ngħidu għaliex jekk kemm-il darba dan il-kumitat jinnota ċerti affarijiet u jġibhom għall-attenzjoni tal- ministru, il-ministru huwa responsabbli li jara li l-Awtorita' ta' l- Ippjanar dawn ir-rakmandazzjonijiet - għax naturalment dan il-kumitat lill- ministru se jgħidlu x'inhu dak li qed jara li huwa ħażin u jagħmel ir- rakkmandazzjonijiet tiegħu - jekk ikunu ġusti u tajbin tħaddimhom.

Hawnhekk irrid ngħid li ittri bħal dawn li għandi quddiemi nirċievi u din hi waħda mill-eluf li nirċievi.

Jien ma naħsibx li f'dan il-pajjiż għandna nibqgħu li jkollok enforcement officer li għax qed jimxi ma' policy, naqblu jew ma naqblux magħha, dwar uffiċini ġol-Belt imur isib it-tifla ta' l-owner, jgħidilha li dan l-uffiċċju jrid jagħlaq b'effett immedjat u jgħidilha tgħid lill- impjegati biex l-għada ma jmorrux għax-xogħol.

Enforcement officer dan!

Meta t-tifla ta' l-owner staqsietu x'se tagħmel b'dawn l-impjegati u bil- familji tagħhom ir-risposta kienet: Ma jimportanix, mhux problema tiegħi, problema tiegħek!

Dan huwa l-istil ta' ċerti enforcement officers.

Dan każ li ġara ġewwa St Christopher Street, il-Belt.

Jien mhux qed ngħid li din għandha raġun u lanqas li dan il-każ huwa tajjeb pero' jekk hemm policy ejjew niddiskutuha ħalli naraw hijiex tajba u x'hemm warajha u nikkonvinċu lilna nfusna jekk għandhiex tinżamm jew le.

Jien mhux qed ngħid lanqas li m'għandux ikun hemm l-enforcement, pero' dan l-istil żgur li mhux l-istess stil li dan l-enforcement officer jew sieħbu użaw ma' dak li bena tmien imħażen daqs din il-kamra - ħalli ma nesaġerax, forsi daqs nofs din il-kamra - ġo Ħal-Farruġ u mbierek Alla ħadd ma nduna bihom qabel ma xi ħadd ġibdilna l-attenzjoni biex ngħidu lill-enforcement officer ħalli jmur jara x'hemm hemmhekk!

Sal-lum, fuq dan il-każ tal-Belt, fejn qed nitkellmu b'din l-arroganza mas-sid - kollox sew, hemm l-appell u se nistennew l-appell ...

Imma mbagħad f'każijiet oħra, bħalma qed insemmi ta' dawn it-tmien imħażen enormi - jew sebgħa ma nafx eżatt - lesti, imsaqqfin, bla permess u lanqas biss hemm applikazzjoni għall-permess, dan fejn kien l-enforcement officer sieħbu?

Hawnhekk semmejna ħafna l-case officers pero' jien insemmi wkoll lill- enforcement officers li kultant jew huma torox jew għomja jew ma nafx.

Fuq kollox ix-xogħol tagħhom huwa ta' pulizija li jduru u jaraw li ħaddieħor ma jgħidlekx: Isma', dak allura kif għamel hekk u lili mhux se tħallini?

Kollox sew, imma int skond il-liġi mhux suppost li tagħmel hekk u min għamel hekk għamilha kontra l-liġi.

Jiġifieri xi ħadd għalaq għajnejh u ħallih jagħmilha u issa qed jimbarazza lilna li ma nistgħux ninforzaw il- liġi fuqek biex timxi mal-liġi kif suppost.

Dan se jkun ix-xogħol ta' dan il-kumitat ħalli dawn l-affarijiet jarahom.

Dan se jkun ukoll ix-xogħol ta' l-amministratur il-ġdid li se jkun qiegħed responsabbli mill- administration billi jara li dawn l-affarijiet ma jkomplux għaddejjin.

Din se tkun l-istaffa għat-tieni lot ta' emendi fuq l-enforcement li eventwalment iridu jiġu quddiem il-Kamra għax ma jistax ikun li f'dan il- pajjiż nibqgħu mexjin b'burdell u kulħadd jagħmel li jrid u kull min għandu s-saħħa jagħmel li jogħġbu.

Għall-ewwel darba dan il-users committee se jagħti post u staffa għal dawk il-kumitati u l-għaqdiet li jrid ikollhom parti importanti fit-tmexxija tal-Planning Authority.

Jien nerġa' ngħid u ma neskludix u ma ninnegax li kont noħlom li għad tasal il-ġurnata li jkolli bord ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar kompost minn inqas rappreżentanza tal-gvern u iktar rappreżentanza ta' dawn l-għaqdiet.

Jekk il-Bambin irid nittama li 'l quddiem naslu għaliha din pero' fl-istat li sibna l-Planning Authority ma nistgħux nagħmluha għalissa.

Dan huwa mezz kif fit-tmexxija u fil-pariri ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar nibda ndaħħal lil dawn l-għaqdiet, speċjalment il-kunsilli lokali, l-għaqdiet ambjentali, il-Federation of Industry u l-Kamra tal-Periti ħalli jibdew jagħtu kontribut fejn jidħol planning.

Forsi hawn min jgħidli: M'hemmx il- consultative council?

Veru u għalhekk jien insistejt li dan kull numru ta' xhur irid jagħti rapport ħalli naraw li jaħdem għaliex dan kien hemmhekk mejjet, bla ebda funzjoni, bla ebda reazzjoni, ma jinstemax u ma jidher imkien u issa dan il-users committee naħseb li se jkollu enerġija differenti.

X'għamilna iżjed biex l-affarijiet, fl-interess taċ-ċittadin, ikunu aħjar?

Waħda mill-complaints kbar li kien hemm, kemm miċ-ċittadin komuni - komuni fis-sens ta' the average man in the street - kif ukoll mill-Kamra tal-Periti, kienet li dawn jgħidulek lif'daqqa waħda jitfaċċaw policies mibdula u ma tkunx taf kif iridu jiġu nterpretati.

Il-loġika titlob li jkun aħjar li niġbdu linja u nipprovaw inkunu nafu fuq xiex qed nitkellmu.

Jien ilni snin twal awtorizzat biex neżamina piloti u naf li hemm il- policies.

Is-civil aviation authority Ingliża għandha l-policies tagħha, il- federal aviation authority Amerikana għandha l-policies tagħha, l- Awstraljana l-istess u anke hawn Malta għandna l-policies tagħna - għandi manual tal-policies u kull tant żmien nirċievi l-emendi u jgħiduli biex naqla' faċċata u nibdilha b'waħda aġġornata għax din hi l-policy l- ġdida u jkun hemm id-data minn meta dik il-policy tkun applikabbli - u meta kien jiġi pilota biex nagħmillu l-eżami kont nara l-aħħar policies u kont napplika lilhom.

Din hija l-prattika normali.

F'dan il-każ, dan il- prinċipju se napplikawh għall-Planning Authority u nieħu pjaċir ngħid li bi qbil mal-Planning Authority u mal-Kamra tal-Periti għandu joħroġ manual fil-futur qarib, anzi fil-ġimgħat li ġejjin.

Dan se jkun fih il-policies kollha li għandha l-Planning Authority, il-kondizzjonijiet ġenerali.

(Interruzzjonijiet) Hemm aħna, qed tara!

Il-kollega tiegħi l-Onor.

Michael Bonnici qed jgħid li kienu jirċevuh u l-Onor.

Jesmond Mugliett qed jgħid li mhux veru.

Imma ejja ngħidu li dan kien il-passat.

(Interruzzjoniijiet)

Madam Speaker, for the record għax mhux qed jinstema', l-Onor.

Bonnici qed jgħid li l-periti kienu jirċievu update mingħand il-Planning Authority.

Jiena m'iniex f'pożizzjoni li ngħid iva jew le.

Jiena li naf mingħand il- Kamra tal-Periti - u qed jikkonfermah l-Onor.

Jesmond Mugliett - huwa li, jekk kienu jirċievu, żgur li ma kenux jirċievu kollox u li kienu jirċievu ma kienx ikun f'forma organizzata.

Imma ejja ninsewh dan aħna.

Ejja nibdew inkunu strutturati, ejja nkunu razzjonali.

Se jkun hemm manual uffiċjali li jinkorpora l-policies kollha maqbula, il-kondizzjonijiet ġenerali kollha u l-proċedura.

X'hemm aktar faċli minn dan biex meta jmur klijent quddiem il-perit jgħidlu liema hija l-policy fuq dawk l-affarijiet u jgħidlu: Dik it-tieqa ma tistax tkun aktar wiesgħa minn daqshekk; dak il-bieb tal-garaxx ma jistax ikun aktar wiesa' minn tliet metri ma ma jistax ikun aktar għoli minn daqshekk għax huma policies maqbulin.

Il-mument li l-policy titbiddel din tiġi trasmessa lill-periti kollha, jaqilgħu l-faċċata tal-policy l- antika u jwaħħlu l-policy l-ġdida.

Allura għandek benchmark li fuqha taf li qed titkellem u tinterpretaha bl-istess lingwa.

Madam Speaker, x'kien hemm ukoll pożittiv f'dawn l-emendi li qegħdin nagħmlu - mhux neċessarjament parti mill-emendi imma parti mill-proċedura maqbula - biex dik il-burokrazija u dak it-tlajjar li jirriferu għalih l- Onor. Guido de Marco u sħabu l-oħra kollha nipprovaw inħaffuh.

Illum ġejna kkritikati wkoll li ħarġet din il-proċedura maqbula mal-GDO u mad- delegation of authority.

Ma ġara xejn.

Issa hemm proċedura maqbula bejn il-Planning Authority u l-Kamra tal-Periti dwar kif isiru l- valutazzjonijiet ta' l-applikazzjonijiet għall-iżvilupp.

Per eżempju, waħda mill-affarijiet li kienu jgergru ħafna fuqha l-periti kienet li inti titfa' applikazzjoni, wara tmien ġimgħat tirċievi biex iġeddulek, iġġeddilhom għax ma jilħqux jagħmluha u tliet xhur wara tirċievi karta mingħand il-case officer fejn jgħidlek li jonqoshom karta oħra jew ċertifikat ieħor!

Hemmhekk wieħed bilfors jgħid: Dan ma kienx jaf bih mill-bidu?

GĦalhekk il-Planning Authority u l-Kamra tal-Periti qablu fuq proċedura - ħalli ngħid bil-benedizzjoni tiegħi għax konna flimkien.

Dan huwa l-iskop meta qegħdin ngħidu "maqbula mill-ministru" u qegħdin ngħidu li jrid ikun hemm xi ħadd li jikkonferma li dawn hemm qbil bejniethom.

Issa jiena m'iniex tekniku u l-ebda ministru m'għandu għalfejn ikun tekniku sakemm qed jara li min qed iħaddem dawk is-sistemi qed jaqbel u allura hija xi ħaġa uffiċjali.

Mela qegħdin ngħidu li meta l-perit imur biex jiddepożita applikazzjoni, ir-receiving officer ikollu ċ-checklist u jara x'għandu bżonn u jekk dan ikollu xi ħaġa nieqsa ma jaċċettalux l- applikazzjoni qabel jeħodlu kollox.

U mill-mument li jeħodlu kollox dik l- applikazzjoni hija validata ħalli neliminaw l-iskużi u nnaqqsu l-ħafna ġiri 'l hemm u 'l hawn.

Issa din hija parti mill-ħafna affarijiet li tkellimna fuqhom biex il-perit li huwa l-user prinċipali tal-Planning Authority jiġi stmat.

Jiena m'għandix għalfejn noqgħod niddefendi lill-periti hawn jew ngħid kontra l-avukati jew favur dak jew l-ieħor.

Jekk għandek sptar qed iħaddmuh it-tobba u l-kuntatt ma' l-isptar huma t-tobba u meta għandek il- Planning Authority l-kuntatt mal-Planning Authority huma l-periti.

U kif nista' jien ma narax li jkun hemm proċedura fejn il-perit jara li l- interess tal-klijent tiegħu jiġi rrispettat u jiġi ttrattat aħjar. llum hemm il-qbil - ħaġa li xebgħu jitolbuha l-periti - li meta jkun hemm applikazzjoni li tkun se tiġi deċiża u jkun hemm diġa' l-opinjoni tal-case officer, jekk hux irrikkmandata biex tiġi approvata jew inkella biex tiġi rrifjutata, il-perit privat ikun informat bil-quddiem x'inhija d-deċiżjoni ħalli meta dan imur quddiem id-DCC, qudddiem dan il-qorti żgħir - għax dan huwa qorti wara kollox - ma jsibx ir-raġunijiet tar-rifjut quddiem wiċċu u ma jkunx jaf x'se jaqbad jagħmel jew inkella jkollu jimprovvisa dak il-ħin.

Apparti l-fatt li ħafna nies ikunu imwerwrin jekk l-applikazzjoni tkunx se toħroġilhom jew le u bħala prekawzjoni normalment dawn jitolbu li jkunu preżenti - allura qegħdin itawlu l-proċess tal-qtugħ tad-deċiżjonijiet għax meta inti għandek requests to be present se jkollok aktar tul - u jtellgħu magħhom perit u avukat u ma ngħidux l-ispejjeż li qed iqumulhom, jiena smajt affarijiet li bilkemm ridt nemminhom, li biex jitlagħlek avukat jeħodlok Lm100 jew Lm120 u l-perit ma naħsibx li jitla' b'xejn lanqas!

Jiġifieri dan il-povru klijent qegħdin indaħħluh f'dawn l-ispejjeż sempliċement għax inċaħħdu lill-perit li jkun jaf bil-quddiem x'inhija d- deċiżjoni jew ir-rakkmandazzjoni tal-case officer.

Dan l-abbuż se jinqata' u ħadd min-naħa l-oħra ma tkellem fuq dawn l-affarijiet pożittivi!

Ħadd ma qal li se niffrankawlu l-flus liċ-ċittadin u li se nnaqqsu l-backlog tar- requests to be present?

Ħadd ma qal li hija fair li perit jitla' armat quddiem il-Planning Authority?

X'se jiġri hawn?

Meta l-perit jirċievi karta li l-każ huwa rrakkmandat for approval, lill- klijent jgħidlu li m'għandux għalfejn ikun preżenti għal-laqgħa tal-bord tad-DCC għax il-permess se joħroġ.

Jekk il-perit ikun informat li l-każ huwa rrakkmandat for refusal, se jkollu ħin biżżejjed biex bil- professjonalita' tiegħu jipprepara d-difiża u l-kontro-argumenti ħalli jipprova jikkonvinċi lid-DCC - jew lill-Planning Authority - għaliex il- permess għandu jingħata.

Din il-kontro-risposta l-perit jibgħatha lid- DCC ħalli meta l-bord jerġa' jiltaqa', min-naħa jkollu r-rapport tal-case officer - u l-opinjoni tal-case officer wieħed irid jirrispettaha għax dan ovvjament ikun qiegħed jagħmel xogħlu - u min-naħa l-oħra jkollu diġa' f'idejh ir-risposta tal-perit ta' l-individwu - u b'hekk niffrankaw li jkollna noqogħdu nagħmlu laqgħa wara laqgħa - u allura l-bord tad-DCC se jkun f'pożizzjoni aħjar li jiżen iż-żewġ opinjonijiet u jaqta' bil- ġustizzja kollha.

Żgur li ħadd ma jista' jikkritika din is-sistema.

B'dan il-mod se nnaqqsu ħafna requests to be present, se nagħtu aktar ġustizzja liċ-ċittadin li japplika biex ikollu żvilupp u anke se nħaffu x- xogħol tad-DCC għax minflok kulħadd jitla' u jkun irid jgħid tiegħu hemmhekk, jirċievi rapport bil-miktub in due time u jiddeċiedi fuqu.

Dan se jnaqqas ħafna mil-lista tal-każijiet li qed ikollna quddiem il-bord ta' l-appell.

Fil-fatt għall-bidu konna qegħdin ngħidu li l-bord ta' l-appell qed ikun wisq legalistiku u li dan il-ħafna legaliżmu kien qed jirriżulta f'ċertu dewmien bla bżonn u allura ħassejna li b'dan li konna se nagħmlu konna se nħaffu l-proċedura.

Pero' kelli rethinking u erġajt tkellimt ma' min hu nteressat u sibt li ħafna mill-aspetti legali li kelli f'rasi - li mingħalija kont se nilħaq b'din l-emenda li konna se nagħmlu; għax konna se nagħmlu li l-kap tal-bord ta' l-appell ikun aktar planner milli bniedem legali - fil-verita' ma konniex se nilħquhom u allura ddeċidejna li din il- parti tal-liġi nħalluha kif inhi għax skoprejt - u jien informat tajjeb ħafna - illi ħafna mill-aspetti legali qed idaħħluhom l-avukati tal- Planning Authority stess.

Qed ikunu pettegoli, qed jidħlu fid-dettal u kważi jagħmluha battalja personali tagħhom li jipprovaw jirbħu il-każ.

Mhux qed ngħid li wieħed m'għandux jiddefendi l-każ tiegħu - dażgur li għandu jiddefendih! - imma mhux li jġibu sa tliet avukati biex jagħmlu punt legali!

Dan m'huwiex xi diżunur jekk titlef kawża u terbaħha in-naħa l- oħra.

So what!

Mela din xi logħba football!

Fis-sentenza li tat il- qorti fil-każ ta' Alex Vella - jekk m'iniex sejjer żball - qalet ċar li m'għandux ikun hemm din il-burokrazija u dawn id-dettalji żgħar f'din il- proċedura.

Lill-bord ta' l-appell qegħdin ngħidulu li se nerġgħu nagħtuh iċ-ċans ħalli ma jibqax daqshekk legalistiku għax jekk l-affarijiet jibqgħu ma jinbidlux allura mbagħad inkunu rridu naraw x'se nagħmlu.

Pero' rrid nappella wkoll lill-Planning Authority ħalli ma jagħmlux ġlieda għall- mewt biex appell jirbħuh a kwalunkwe kost u jkomplu jfettqu u jfettqu sakemm jirbħu.

Dan m'huwiex sewwa.

Madam Speaker, fl-opinjoni tiegħi għamilna ħaġa pożittiva wkoll fis-sens li wessajna n-numru ta' dawk l-affarijiet li bi ftehim bejn il-Kamra tal- Periti u bejn il-Planning Authority jistgħu jsiru mingħajr ma jkun hemm bżonn il-proċedura normali ta' applikazzjoni u ppublikajna dik li hija magħrufa bħala l-general development order.

Din kienet teżisti imma aġġornajniha billi wessajna u tajna kemm kemm aktar responsabbilta' lill- periti li jagħmlu ċerti xogħlijiet billi sempliċement ikollhom javżaw lill- Planning Authority.

Jekk kemm-il darba dan ikun qiegħed f'xi urban conservation area jew inkella f'postijiet sensittivi, ovvjament hemm ċerti kondizzjonijiet li jikkontrollawhom.

Pero' again, dan huwa żvilupp pożittiv li jiena niftakar dejjem għidt li nixtieq nara periti responsabbilizzati.

Dawn m'humiex tfal żgħar, dawn huma professjonisti kapaċi u flimkien mal-Planning Authority għandhom jerfgħu r-responsabbilta' f'ċerti żviluppi.

Dan l-ebda tabib ma jibgħat lill-pazjent l-isptar ma' kull uġigħ ta' żaqq imma jieħu r-responsabbilta' u jikkurah, pero' mbagħad jaf safejn għandu jasal u jaf meta għandu jirriferi għal opinjoni aktar speċjalizzata.

F'dan il-każ għandna napplikaw dan il-prinċipju; il-perit għandu jkun jaf - u għalhekk hemm il-manual tal-policies - safejn għandu dritt jagħmel ċerti affarijiet.

Jekk imur klijent jgħidlu li jrid iwessa' tieqa jew minflok bil-ponta jagħmilha naqra bit-tond, ikun jista' jgħidlu jekk għandux permess jagħmilha, skond il-GDO.

B'hekk nevitaw dawn il-ħafna karti.

Madam Speaker, tajna wkoll drittijiet ġodda lill-applikant u għalija dan huwa pożittiv ħafna.

L-Onor. de Marco qal li meta dawn jitolbuk il-permess biex iġġedded, saħansitra jkollhom "it-tustaġni" ...

Jiena ma ngħidilhiex "tustaġni" imma ngħid li din is-sistema has been tried and has been found wanting.

Il-proċedura ta' tmien ġimgħat ma ħadmitx u allura se nipprovaw nagħmlu tliet xhur għax fi tliet xhur tagħmel ħafna affarijiet.

Issa bejn il-general development order li hija mnaqqsa, bejn l-istreamlining li qegħdin indaħħlu u bejn il-proċedura l-ġdida, aħna qegħdin nittamaw li se jkun hemm aktar ħin available għall-Planning Authority ħalli applikazzjoni normali - issa ngħidu x'nifhmu biha applikazzjoni normali - tkun deċiża fi 12-il ġimgħa.

Jekk le jrid ikun hemm raġunijiet ta' planning li lill- klijent ngħidulu li ma rnexxilniex jew mhux se jirnexxilna nlestuha fi 12- il ġimgħa ħalli jagħtina extension.

U mbagħad għandu anke extension ta' sitt xhur.

Jiena nispera li ma niddependux iż-żejjed fuq dan l-extension għax is-sitt xhur u t-tliet xhur jiġu disa' xhur u dan m'huwiex xi żmien qasir.

Barra minn hekk għamilna wkoll li min ikollu proprjeta' skedata jew proprjeta' li f'daqqa waħda tiġi meqjusa li qiegħda f'urban conservation area jew f'emergency conservation area se jkollu d-dritt li l-ewwelnett ikollu aċċess illi jara d-dokumentazzjoni kollha għaliex u kif ittieħdet dik id-deċiżjoni u t-tieni nett se jkollu d-dritt li jappella minn dik id- deċiżjoni.

Min-naħa l-oħra kien hemm min semma l-bżonn ta' ombudsman.

Jiena dan ma neskludihx.

Jiena qiegħed hawn - dan għidtu mill-bidu u nkomplu ngħidu - biex nara li l-Planning Authority tiffunzjona aħjar.

Jekk xi ħadd jilluminani u jgħidli li jekk nagħmlu xi ħaġa nsolvu kollox, jien inħassar kulma nkunu qed ngħidu u nagħmluha, basta jkolli prova li dik il-ħaġa tkun taħdem.

Jiena ma neskludix li forsi 'l quddiem ikollna bżonn nagħmlu ombudsman imma l-ewwel irridu naraw jekk b'dan li qed nagħmlu huwiex se jagħmel differenza u jekk b'dawn l-emendi li qed nipproponu aħniex se naslu għal dak li huwa tant mixtieq.

Ċertament li l-iskop ta' dawn l- emendi li qed nagħmlu huwa ħafna 'l bogħod minn dak li ħafna, b'mod partiġjan, qed jgħidu li hu.

Dawn qed igħidu li aħna rridu nibilgħu, naħtfu u nikkontrollaw.

L-artikli tal-liġi li jgħidu li l-Planning Authority trid tagħmel il-pjanti u l-ischemes hemm għadhom u hemm se jibqgħu.

Jien ċert li jekk il-ministru ma jinvokax artiklu 60 u jgħid li jekk ma jaqblux miegħu ineħħihom minn hemmhekk - ma nafx min għandu l-iskop li jagħmel dan - il-Planning Authority jkollha d-dritt legali li hija stess, kif inhi l-liġi llum u kif se tibqa', tgħid lill-ministru li ma jistax jagħmel hekk.

Lill-Planning Authority minn hawnhekk ngħidilha biex tagħmel hekk jekk ikun hemm xi ministru li fil-għodu jqum u jfettillu jbiddel l- ischemes.

Dan x'ġenn hu!

Min se jagħmel dawn l-affarijiet!

Dan se jibqa' dritt tal-Planning Authority, ovvjament b'konsultazzjoni mal-ministru.

L- affarijiet hekk għandhom ikunu u mhux se nagħmlu dak li tant qed jibżgħu minnu l-Onor.

Ċensu Galea u l-Onor.

Guido de Marco.

Wieħed irid jikkonsulta mal-ministru u jgħidlu x'ikunu l-policies.

Dan japplika wkoll għal meta jsir l-istructure plan għax filwaqt li l- Planning Authority tkun qed tfassal l-affarijiet għandha tikkonsulta ħalli tara x'inhuma l-policies, l-aspetti ekonomiċi u r-riżorsi umani li hemm.

Mhux ovvju dan!

Ladarba jkun hemm il-qbil l-istructure plan imissu jkun approvat u mbierek, pero' mkien fl-emendi m'għidna li l-ministru se japplika hu l-policies jew se joħroġ il-permessi hu, bħalma riedet tagħti l- impressjoni n-naħa l-oħra.

Ma tarax!

Mela aħna se nerġgħu nagħmlu dan il- ġenn u dawn il-ħmerijiet!

Pero' min irid jagħmel kapital politiku dawn l- affarijiet jibda' jgħidhom bl-irresponsabbilta' kollha li jġibu magħhom.

X'għamilna wkoll, Madam Speaker?

Qed ngħidu li l-validita' ta' permess li sal-lum hija ta' sentejn issa se nagħmluha tliet snin.

L-iskop ta' dan huwa biex min ikun skadielu jew ikollu xi raġunijiet għaliex ma jkunx irnexxielu jkompli jew jibda l- istruttura, dan ikun jista' jerġa' jitlob biex il-permess jiġi mġedded u mhux jerġa' jagħmel kollox mill-ġdid.

Din fiha l-perikli tagħha, bħal kwalunkwe ħaġa oħra.

Jien ma nippretendix li xi ħadd iħalli għall-aħħar ġurnata tat-tliet snin biex jerġa' jġedded u għalhekk irid ikun hemm kontrolli u raġunijiet għaliex ċerti permessi ma jkunux ġew utilizzati.

Pero' aħna qegħdin nipprovaw inħaffu x-xogħol, fis-sens illi jekk kemm-il darba wieħed ikollu permess li wara numru żgħir ta' xhur ikun skadielu jkun jista' jitlob li jġeddu.

Jien ngħid li tant kienu attribwiti lilna intenzjonijiet ħżiena u tant ma kenitx qed issir kritika ġusta li ħadd ma rrifletta fuq dan il-fatt li semmejt u li se nerġa' nsemmi.

Gvern li għandu ħsebijiet li jaħtaf u jikkmanda lill-Planning Authority ma kienx jagħmel dak li għamel dan il-Gvern illi, minkejja li għaddew tmien xhur, il- kompożizzjoni tal-boards, b'nies li kienu appuntati mill-Gvern ta' qabilna - hawnhekk mhux qed nitkellem fuq rappreżentanza - baqgħet l-istess.

Bil- liġi l-membri ta' bord indipendenti jridu jibqgħu hemmhekk imma l-membri fuq il-boards tal-Planning Authority li jirrappreżentaw lill-ministeri tal- finanzi, ta' l-agrikoltura, ta' l-intern u ta' l-ambjent baqgħu l-istess nies.

Ħadd ma qal li dawn appuntawhom l-Onor.

Zammit Dimech jew l-Onor.

Josef Bonnici jew it-Tabib Stanley Zammit.

Kieku ridna naħtfu u nikkontrollaw, l-ewwel pass li konna nieħdu - bħalma sar fil-Ministeru tal- Foreign Affairs fl-1987 - kien ikun li naqbdu xkupa u nitfgħu lil kulħadd 'il barra bl-iskuża li m'għandniex fiduċja fihom imbagħad bil-mod inpoġġu n- nies tagħna.

Dan il-Gvern dawn l-affarijiet m'għamilhomx lanqas fil- Planning Authority u minflok jieħu l-grazzi jew il-prosit - aħna ma rridux il-grazzi jew il-prosit għax l-uniku solliev hija l-kuxjenza meta tagħmel l- affarijiet sew - jiġi attakkat, mgħajjar u mogħti l-agħar intenzjonijiet li wieħed jista' jimmaġina.

Kieku ridna nkunu high-handed u kieku ridna nikkontrollaw l-Awtorita' ta' l-Ippjanar kien hemm mezzi.

Alla jżomm idejh fuqna li ma nagħmlux dawn l-affarijiet!

Dawn l-affarijiet m'humiex rikonoxxuti minn ċerti nies.

(Interruzzjonijiet) Il-kollega tiegħi l- Onor. Michael Bonnici qed jgħid li hu qalha.

Huwa veru li wħud qaluha imma jiena nħoss li għandna ngħidu x'sar pożittiv ukoll u mhux kollox negattiv u ħażin.

Għalhekk nixtieq nagħlaq fuq din.

Fil-bidu għidt li dan huwa l-ewwel lot ta' emendi għal din il-liġi għax għad fadal ħafna x'wieħed jirranġa pero' l-affarijiet mhux il-Gvern se jibdilhom imma se nibdluhom flimkien.

Irridu naraw id-difetti tal- Planning Authority flimkien għax kulħadd huwa milqut.

Min qed imexxi huwa mdejjaq għax għandu t-tgergir.

Min qed jaħdem hemmhekk qed jagħmel l-almu tiegħu kollu u m'huwiex irrispettat, anzi huwa mkasbar.

Min qed jipprova jistenna s-servizz mhux qed jieħdu u min qed jipprova jinvesti jinsab imwerwer kemm se jdum.

Inkunu irresponsabbli lkoll kemm aħna jekk din is- sitwazzjoni nħalluha kif inhi.

Aħna bil-qalb kollha nilqgħu lil kull min irid jikkontribwixxi ħalli s-sitwazzjoni nġibuha aħjar.

F'laqgħat oħra li jridu jsiru rridu nitkellmu fuq aspetti oħra.

Per eżempju, l-akbar pjaga li hemm issa hija l-enforcement.

Barra minn hekk hemm aspetti oħra ta' l- ekonomija.

Tista' taħdem b'inqas flus l-Planning Authority?

Tista' tkun aktar ekonomika?

Jista' jkun hemm aktar dixxiplina interna?

Dawn l- affarijiet irridu narawhom u dawn ma jsirux billi tagħmel l-emendi.

Għalhekk jien niddejjaq meta każ bħal dan nagħmlu minnu politika partiġjana.

Din hija xi ħaġa nazzjonali fl-interess ta' kulħadd, fl- interess taċ-ċittadin individwali, fl-interess tal-pride tal-ħaddiema li hemm fil-Planning Authority, fl-interess ta' min qed imexxi dak l-uffiċċju, fl-interess tal-ministru responsabbli u fl-interess tal-pajjiż kollu.

Jekk nirranġaw sitwazzjoni bħal din kulħadd igawdi.

Huwa inutli li tagħmel emendi li jkunu diġa' attakkati bl-aktar mod aħrax minn min irid jagħmel kapital politiku u tagħti r-riħ lil min irid ikompli japprofitta ruħu u lil min irid ikompli jaġixxi ħażin.

Irridu nammettu - jien qed nitkellem b'mod ġenerali u nkompli nfaħħar lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar - li b'daqshekk mhux qed neskludu l-elementi li jeżistu f'kull organizzazzjoni li m'humiex korretti, li m'humiex qegħdin jagħmlu l-affarijiet bi skop tajjeb imma qed jagħmluhom għal buthom jew għal ħbiebhom.

Jien dawn mhux qed neskludihom, anzi qed inwissi minn hawn li malli naqbdu lil min qed jagħmel dawn l-affarijiet itir minn hemmhekk għax mhux sew li dan iħammeġ lil sħabu u lill-organizzazzjoni kollha.

Dan japplika għal kull dipartiment tal-gvern għax ħadd m'hu qiegħed hemmhekk biex ipoġġi lilu nnifsu fuq pedestall imma qiegħed hemm biex l-ewwel u qabel kollox jissodisfa l-professjoni tiegħu u jagħti kontribut u jaqdi lill-poplu, barra naturalment li jaqla' l-ħobża ta' kuljum b'mod xieraq u onest.

Dawn huma l-għanijiet li għandu jkollna mhux li nsiru sinjuri u niġu naqgħu u nqumu minn min qed inweġġgħu u ndejqu.

Nerġa' ngħid, ħalli ma niġix miżinterpretat.

Ara ma jkunx hemm xi ħadd li jiġi jgħid li dan qed napplikah għal kulħadd.

Għall-grazzja ta' Alla dawn jistgħu jkunu numru żgħir - qed ngħid li jistgħu jkunu, lanqas qed ngħid li huma - imma milli tisma', milli taqra u milli tara, l- indikazzjonijiet kollha huma li jista' jkun li hemm xi ġurdien jew tnejn li qegħdin jagħmlu l-ħsara lis-sistema kollha.

Għalhekk bil-koperazzjoni ta' kulħadd nistgħu naslu biex nirranġaw l-affarijiet.

Dan qed ngħidu għaliex fl-aħħar mill-aħħar tagħmel kemm tagħmel emendi mhux il-karti jridu jaħdmu imma n-nies u n-nies iridu jifhmu li wara kollox dan huwa d-dover tagħhom.

Dan huwa l-mod f'soċjeta' demokratika, f'soċjeta' ċivili u f'soċjeta' ċċivilizzata fejn l-istrutturi li jipprovdi l-gvern, kemm governattivi, kemm parastatali, kemm awtoritajiet jew quangos - għidulhom li tridu - qegħdin hemmhekk fl-aħħar mill-aħħar biex jagħtu servizz.

Nagħmlu kemm nagħmlu emendi, kemm-il darba mhux se jkun hemm ir-rieda tajba u mhux se jkun hemm il-volonta' minn min hu mpjegat f'dawn is-servizzi li jagħti s-sehem tiegħu, sfortunatament xorta ngħid li dawn l-affarijiet ma jseħħux.

Tagħmel kemm tagħmel emendi u jkollok kemm ikollok intenzjonijiet tajbin, fl-aħħar mill-aħħar ir-riżultat mixtieq ma jiġix akkwistat.

Madam Speaker, jiena dejjem urejt fiduċja kbira fil-Planning Authority.

Mill-esperjenza li kelli fuq dak il-bord tgħallimt u ndunajt b'ħafna affarijiet pero' xorta nibqa' ngħid li għandi fiduċja fil-Planning Authority u fil-biċċa l-kbira tan-nies li jaħdmu fiha.

Bir-rieda tajba li qed nuru aħna minn din in-naħa u bl-għajnuna ta' kull min irid jgħinna għandna naslu ħalli l-Planning Authority tkun aħjar u l-poplu jkun aktar kuntent u jirrispettaha aktar għax tkun qiegħda aktar tidher f'għajnejh bħala organu effettiv, effiċjenti u ġust.

Jiena nagħmel dak kollu possibbli ħalli nara lill-Planning Authority aktar aċċettata u sabiex in- nies iktar iħarsu lejha b'rispett u b'biża', fis-sens illi jibżgħu mill- awtorita' tagħha u ma jagħmlux dak li mhux suppost jagħmlu imma jevitaw milli jġiegħlu illi s-saħħa tagħha u l-liġijiet li jagħtuha s-saħħa li taġixxi jkunu mħaddma.

Dan fl-interess ta' kulħadd, speċjalment fil- pjanfikazzjoni u fit-tmexxija ta' l-ambjent ta' dan il-pajjiż.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att ta' l-1992 dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp" ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membi: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MADAM SPEAKER: Skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 60 din id-division tittieħed fil-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol.

Ngħaddu issa għat-tieni item fl-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JĦASSAR L-ATT DWAR NOMINI MILL-OPPOŻIZZJONI

OPPOSITION NOMINEES (REPEAL) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri Ikompli mill-25 ta' Lulju, 1997 Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi huwa in possession.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, fis-seduta ta' nhar il-Ġimgħa fil- għodu deher ċar kemm il-Gvern kellu raġun li jressaq dan l-abbozz ta' liġi biex in-naħa ta' l-oppożizzjoni ma tkunx rappreżentata fil-bordijiet tal- korporazzjonijiet.

Jiddispjaċini ngħid li d-demokrazija li tant jiftaħru biha tan-naħa l-oħra m'hija xejn ħlief ipokresija.

Qed ngħid dan għax kelliem fl-ogħla istituzzjoni ta' pajjiż ċivilizzat tħalla jġib eżempju għaliex direttur għandu jkun maħtur politikament f'korporazzjoni.

Dan insinwa xi affarijiet u qal nofs veritajiet biex jipprova l-argument tiegħu, imbagħad meta l-ministru responsabbli qam biex jirrispondi - u ma nafx kemm il-point of order qajmu u qalu li jien kont out of order - qamet l-Oppożizzjoni u pprovat twaqqfu milli jispjega li dak li ntqal m'hu minnu xejn.

Madam Speaker, meta tasal f'din is-sitwazzjoni ma jidhirlekx li d- demokrazija li dak li jkun jgħid li jemmen fiha ma tkun xejn ħlief ipokresija?

In-naħa ta' l-Oppożizzjoni kellha kull dritt iġġib eżempju biex turi għala direttur għandu jkun maħtur politkament u ħadd ma waqqafha milli tagħmel dan.

Allura l-Gvern m'għandux dritt iġib il-provi biex juri kemm m'għandux ikun hemm direttur maħtur politikament fil-bord ta' dawn it-tip ta' korporazzjonijiet?

M'għandux dritt iġib eżempji, l-istess bħalma għamlet l-Oppożizzjoni?

Meta tara dawn l-affarijiet tikkonkludi li mill- Oppożizzjoni ħiereġ dmugħ tal-kukkudrilli.

Meta konna qed nitkellmu fuq kif għandu jkun maħtur direttur, in-naħa ta' l-Oppożizzjoni qalet li meta għamlet diversi mistoqsijiet ma ngħatatx informazzjoni min-naħa tal-Gvern.

Aħna rrispondejna li dan ma kien minnu xejn għax l-informazzjoni kienet ingħatat.

Fejn ma ngħatatx kien hemm raġuni għal dan.

Jidher ċar li t-trasparenza qiegħda hemm.

Aħna m'għandna l- ebda ħsieb li naħbu nuqqasijiet anzi nieħdu pjaċir kieku n-naħa ta' l- Oppożizzjoni tgħidilna bis-serjeta' u b'mod konkret fejn hemm in- nuqqasijiet u fejn l-affarijiet sejrin ħażin.

Dan hu xogħol l-Oppożizzjoni imma sfortunatament mhux dak kien il-ħsieb ta' l-Oppożizzjoni.

Il-ħsieb ta' l-Oppożizzjoni huwa biss li tħammeġ lin-naħa tal-Gvern u lill-Prim Ministru u anke tipprova tattakkah personalment.

Insew in-naħa ta' l-Oppożizzjoni li l-Partit Laburista mill-oppożizzjoni kien qal li meta jkun fil-gvern din il-liġi se jneħħiha?

Qabel l-elezzjoni kien qalha lill-poplu Malti.

Il-Partit Laburista kien qal ukoll li hemm mezzi iktar serji u iktar trasparenti ta' skrutinju.

Issa l-Gvern ma qabadx u neħħa din il-liġi imbagħad wara ħaseb biex jagħmel xi ħaġa minflokha, imma l-ewwel ma għamel kien li għadda liġi ġdida u ħatar l-Awditur Ġenerali imbagħad resaq quddiem il-Parlament biex iħassar l-Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni.

Dawn l-affarijiet bdejnihom qabel l-elezzjoni.

Meta l- poplu ta mandat lill-Partit Laburista biex jiggverna awtomatikament qallu li jaqbel ma dan ukoll.

Imma tan-naħa l-oħra donnu li għadhom ma jridux jemmnu li fl-elezzjoni li għaddiet ħadu tkaxkira u spiċċaw fl-oppożizzjoni.

Imma dawn x'affarijiet huma!

Dawn affarijiet li ma jitwemmnux.

Din hi d- demokrazija li temmnu biha!

Ifhmu li inthom fl-oppożizzjoni u aħdmu bħala oppożizzjoni kostruttiva u mhux distruttiva.

Aħna qegħdin fil-gvern u nemmnu li qegħdin fil-gvern għaliex rajna xi problemi għandu l-pajjiż u bl- aktar mod serju qed nieħdu ħsiebhom fl-interess tal-pajjiż.

Qed nieħdu ħsiebhom fl-interess taċ-ċittadini kollha u mhux fl-interess taċ-ċittadini Laburisti biss.

Hekk qed jaħdem dan il-Gvern serju imma donnkom min-naħa ta' l-oppożizzjoni ma tistgħux tniżżluha li aħna qed naħdmu fl-interess taċ- ċittadini kollha.

Donnkom għadkom ma tridux tifhmu li issa qegħdin fil- bankijiet ta' l-oppożizzjoni u li għandkom responsabbilta' u qed tonqsu minnha.

Jien ma nistennix li n-naħa ta' l-oppożizzjoni tfaħħar lin-naħa tal- gvern imma lanqas nistenna li tkun daqshekk negattiva u għal kull ħaġa li jagħmel il-Gvern biex idaħħal is-serjeta', id-dixxiplina u s-sens ta' responsabbilta', l-Oppożizzjoni tipprova timmina din il-ħidma.

Jekk tħares lejn il-mezzi tax-xandir, fejn tissemma l-Oppożizzjoni, tara li dan li qed ngħid huwa minnu.

Ħlief jgħidu li l-pajjiż qed jitfarrak u li sejrin lura ma jagħmlux!

Jagħmlu insinwazzjonijiet biex mingħalihom jipprovaw li l- pajjiż veru sejjer ħażin.

Din mhux irresponsabbilta'?

Tippretendi li l- Oppożizzjoni qiegħda taħdem biex iġġib kritika serja imma ħlief taħwid bejniethom m'hemmx u se nsemmi għaliex.

Per eżempju, jien kont nippretendi li l-Oppożizzjoni kienet tistenna li nirrispondi għal dik il-kritika li għamlet, kif fil-fatt għamilt.

Allura għaliex ġiet armata biex ma tħallinix nesprimi l-opinjoni tiegħi u nagħti l-provi kontra l-affarijet li insinwat?

Din hi d-demokrazija li jemmnu fiha?

Minn kollox għamiltu biex ma tħallunix nesprimi ruħi u nġib il-provi ta' dak li kont qed ngħid.

Jien ġibt l-eżempju b'direttur li skond in-naħa ta' l-Oppożizzjoni huwa xempju ta' kif direttur għandu jkun maħtur minn partit politiku.

Jien ġibt eżempju wieħed wara l-ieħor u bil-provi wrejt kemm m'għandux ikun hekk.

Jiġifieri jien ġibt eżempju fuq l-eżempju li ġabu l-Oppożizzjoni u wrejt kemm hu veru li direttur maħtur politikament iħares b'lenti partiġjana u ma jħarisx lejn l-interess tal-korporazzjoni jew tal-pajjiż.

Ħalli nsemmi t-taħwid li hemm fin-naħa ta' l-Oppożizzjoni.

Jien imxejt u ġibt eżempju fuq id-direttur li hemm fit-Telemalta għaliex il-kelliem ta' l-Oppożizzjoni fuq it-Telemalta qal li dan id-direttur għaddielu l-informazzjoni li aħna ma tajnihx.

Imbagħad meta jien kont qed nispjega għaliex dan id-direttur tah l-informazzjoni, qam kelliem ieħor min- naħa ta' l-Oppożizzjoni u qal li jien kont qed ninsinwa li d-direttur maħtur politikament fil-Korporazzjoni Telemalta għadda informazzjoni lill- kelliem ta' l-Oppożizzjoni.

Dawn x'affarijiet huma!

Kien il-kelliem ta' l- Oppożizzjoni stess li qal li hu għaddielu l-informazzjoni.

Imma tista' tifhimhom dawn l-affarijiet, Madam Speaker?

L-akkużi li saru min-naħa ta' l- Oppożizzjoni saru f'aġġornamenti wieħed wara l-ieħor, biss l-akkużi bdew jonqsu għaliex beda jiġi pprovat li dak li ntqal ma kien veru xejn.

Imbagħad jiġi l-kelliem tan-naħa l-oħra u jgħid li hu ma tkellimx f'aġġornamenti u ftit wara jiġi jikkonferma li dak li ntqal hawnhekk kienu diskorsi li saru fl-aġġornamenti.

Din serjeta', Madam Speaker!

Ħalli nsemmi iktar kemm m'hemmx serjeta' min-naħa ta' l-Oppożizzjoni.

Jien nippretendi li l-poplu li jkun qed jisma' jkun jaf x'qed ngħidu.

Illum il-poplu jaf jiżen u jara liema hi verita'.

Pero' hemm ċerti affarijiet li biex wieħed jemminhom irid ikun hemm il-provi.

Kull darba li jien tkellimt hawnhekk ġibt il-provi biex nuri li dak li ntqal mill-Oppożizzjoni ma kien minnu xejn.

Imma l-Oppożizzjoni moħħha biex tkun distruttiva u mhux kostruttiva.

Ara meta deputat ta' din in-naħa wera preokkupazzjoni b'ċerti problemi tal- kostitwenti tiegħu, il-gazzetta ta' l-Oppożizzjoni ġabitu front page u qalet li deputat min naħa tal-Gvern qed igerger.

Madam Speaker, bil-kostruttivita', bid-demokrazija u bit-trasparenza li temmen fihom l-Oppożizzjoni, dawn ġew jiġbru d-dokumenti li jien poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra biex jippubblikawhom fil-gazzetta tagħhom?

Meta hemm il-provi, għaliex l-Oppożizzjoni ma ppubblikathomx dawn id-dokumenti biex turi l-ħneżrijiet inumani ta' kelliem min-naħa ta' l-Oppożizzjoni u kemm veru fl-Oppożizzjoni l-partiġjaniżmu jiġi l-ewwel u qabel kollox, saħansitra qabel il-pajjiż?

Għaliex ma ppubblikatx l-affidavit ta' missier persuna mhux ixxurtjata daqsna, li t-Telemalta għenitha biex tiġi f'post iktar viċin id-dar tagħha u li huwa ta' konvenjenza għaliha?

Imbagħad hawnhekk insibu li l-kelliem juża lil xi ħadd biex jipprova jinfluwenzah ħalli jressaqlu xi każ ta' diskriminazzjoni politika.

Dawn huma affarijiet ta' min jistmerrhom u li f'pajjiż ċivilizzat u demokratiku m'għandhomx isiru.

Nerġa' ngħid li bit-trasparenza kollha li tgħid li temmen fiha l- Oppożizzjoni ma ġabitx il-kopja ta' dan l-affidavit.

Jien nerġa' ntenni li bħalissa l-Oppożizzjoni qiegħda hemmhekk mhux biex tkun kostruttiva imma biex tkun distruttiva u biex tipprova ċċappas lill-Prim Ministru.

Ċappsitu qabel l-elezzjoni meta kien Kap ta' l-Oppożizzjoni u llum bħala Prim Ministru.

Għax jgħid li ma jaqbilx ma' xi ħaġa, tpinġih li qed imur kontra l-Kostituzzjoni u ħafna affarijiet bħal dawn.

Mela huma jistgħu jgħidu x'jaħsbu u l-Prim Ministru tal-pajjiż ma jistax jgħid ma' xiex ma jaqbilx.

Dawn x'affarijiet huma!

Din hi d-demokrazija li temmen fiha n-naħa l-oħra?

Tan-naħa l-oħra qed ikunu partiġjani u allura jidher biċ-ċar li m'għandux ikun hemm direttur maħtur politikament.

Dawn l-affarijiet qed jidhru bil- fatti.

Li nista' ngħid huwa li meta l-ex-Prim Ministru kien instab ħati ta' diskriminazzjoni politika, dan mar quddiem il-Qorti ta' l-Appell - ma nafx kemm kellu dritt jagħmel hekk - iżda ma qalux li azzjoni bħal dik setgħet tinftiehem bħala interference fix-xogħol tal-qorti.

Aħna qed niġu akkużati li għamilna ħażin.

Ara fil-każ tagħhom ma kenux ġew akkużati b'mod simili.

Imma x'ġara?

Minkejja li kien hemm l-appell, minkejja li kien sar att ta' diskriminazzjoni politika bil-provi kontra ħaddiem u minkejja li l-qorti għadha ma ddeċidietx u din il-kwestjoni baqgħet fl-arja, il-poplu ta l- verdett tiegħu għax fir-riżultat ta' l-aħħar elezzjoni lill-partit ta' l- Onor. Fenech Adami qallu ċar u tond li postu m'huwiex fil-gvern u tefgħu fl- oppożizzjoni.

Issa l-poplu xorta jistenna li n-naħa ta' l-Oppożizzjoni tkun kostruttiva pero' nista' ngħid li m'hi kostruttiva xejn.

Mill-mod kif miexja l-Oppożizzjoni jindika ċar kemm kien għaqli l-Partit Laburista meta kien fl-oppożizzjoni meta kien jgħid li post ta' direttur maħtur politikament ma kienx biex jgħin lill-korporazzjoni imma kien ta' detriment għall-korporazzjoni.

Aħna ġibna l-fatti u l-provi kontra dak kollu li ntqal min-naħa ta' l-Oppożizzjoni.

Imbagħad bil-wiċċ tost kollu, meta n- naħa tal-Gvern tiġi f'dan il-Parlament biex tispjega kemm m'għandux ikun hemm direttur maħtur politikament, jiġi xi Membru min-naħa ta' l- Oppożizzjoni - avukat, nutar, perit, tabib, hu x'inhu - u jipprova joħnoq lill-Gvern milli jagħti eżempji u jġib il-provi ta' kemm l-Oppożizzjoni mhux qed tkun kostruttiva.

Ipprovaw igħidu kemm ma kellux raġun il-Gvern li meta kien fl-oppożizzjoni kien juri dawn l-affarijiet bil-fatti.

Xi provi trid iġġib iktar minn hekk li juru li m'għandekx tħalli direttur maħtur politikament f'korporazzjoni?

Jien mhux se nkompli nirribatti u nġib il- provi ta' l-affarijiet li ntqalu hawnhekk għax għidt biżżejjed.

Jekk inkompli nġib il-provi u l-eżempji dwar kemm m'għandux ikun hemm direttur maħtur politikament f'korporazzjoni, is-seduti kollha li għad fadal ma jkunux biżżejjed għalija!

Qabel nagħlaq id-diskors tiegħi nixtieq ngħid - forsi ma lħaqtx spjegajtha sew - li jien bħala ministru responsabbli mit-Telemalta kont għidt li din il-korporazzjoni kienet riesqa lejn l-irdum.

Huwa veru li qabel it-Telemalta kienet riesqa lejn l-irdum imma bil-kuraġġ u bl-għajnuna ta' kull min għandu l-pajjiż għal qalbu, f'disa' xhur sar sforz iktar min normal u din il-korporazzjoni mhux talli m'għadhiex riesqa aktar lejn l- irdum talli r-riżultati li qed tagħti tant huma pożittivi li nistgħu nagħmlu xi ħaġa biex nuru lill-barranin li aħna qegħdin fit-triq it-tajba.

B'hekk ikunu jistgħu jafdawna u jinvestu magħna.

Per eżempju, fl-1997/98 kien hemm il-ħsieb li l-profitt tat-Telemalta jkun ta' Lm1.4 miljun qabel it-taxxa.

Dan kien ikun katastrofi hu meta nafu li fl-1993/94 l-profitt qabel it-taxxa kien ta' Lm7.2 miljun.

Jien ma nħossx li għandi ngħid minn issa x'se jkun il-profitt għas-sena d-dieħla pero' nista' ngħid li dan se jkun wieħed kbir.

Il-poplu jinduna waħdu kemm mexjin 'il quddiem u kemm l- affarijiet jirnexxu meta jkollok bord serju mingħajr indħil politiku.

Madam Speaker, lil tan-naħa l-oħra ngħidilhom biex jaħsbu u jimmeditaw fuq il-ħsara kbira li qed jagħmlu lil pajjiżna.

Dawn għandhom jikkritikaw fejn hemm in-nuqqasijiet u fejn l-affarijiet ikunu sejrin ħażin.

M'għandhomx japprofittaw ruħhom billi jikkritikaw biex ibiegħdu lil min irid jinvesti f'pajjiżna.

M'għandhomx ipinġu lil pajjiżna qisu hawn liġi tal-ġungla.

Meta jaraw il-Gvern jaħdem biex idaħħal is- serjeta' u d-dixxiplina f'pajjiżna, minflok igħinuh qed jipprovaw jimminawh.

Għalhekk jien nitlobhom biex jimmeditaw ftit forsi jibdlu ħsebijiethom u jipprovaw jimxu bħala oppożizzjoni kostruttiva li tagħmel ġieħ lilhom u lil pajjiżna wkoll.

Wara kollox aħna rridu li mhux il-Gvern biss jagħmel ġieħ lil pajjiżna imma anke l-Oppożizzjoni.

Pero' jiddispjaċini ngħid li b'mod kiefer u mhux ġustifikat dawn qed jattakkaw lill-Prim Ministru għal kull ħaġa ta' xejn.

Il-Prim Ministru qed ikun raġel, qed jipprova jdaħħal id-dixxiplina u s-serjeta' fil-pajjiż u qed jipprova jagħmel minn kollox biex iċ-ċittadini kollha jkunu stmati fil- pajjiż, hu x'inhu l-kulur politiku tagħhom.

Minflok qed jgħinuh, l- Oppożizzjoni qed jipprovaw jimminawh.

Dawn qed jinsew l-interess ta' pajjiżna u qed iħarsu biss lejn l-interess partiġjan.

Dawn iridu li f'korporazzjoni jkun hemm direttur maħtur politikament biex jiggwadanjaw politikament mentri jien ġibt il-provi f'dan il-Parlament li direttur maħtur b'dan il-mod mhux veru jkun qed jieħu ħsieb l-interessi tal-pajjiż u tal-korporazzjoni imma jkun qed jieħu ħsieb l-interessi tal-partit tiegħu.

Meta jiġri hekk ibati kulħadd.

L-intenzjoni tal-Gvern m'hijiex li jneħħi lil xi ħadd minn xi bord ħalli ma jkunx jaf l-affarijiet, għax ma jeżisti l-ebda ħabi.

Dak li jridu jkunu jafu xorta jistgħu jsiru jafuh, għalkemm hemm xi limiti ta' affarijiet kummerċjali li bir-raġun ma jkunux jistgħu jingħataw.

Aħna bħala gvern ħadna ħsieb li jkun hemm lok li jsir skrutinju biex jekk ikun hemm xi abbuż dan jinkixef u jittieħdu l-passi kontra min ikun involut, ikun min ikun, m'hemmx kuluri.

Il-poplu fehem kemm in-naħa tal-Gvern għandha raġun, Madam Speaker.

Grazzi

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Francis Agius.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Madam Speaker, nixtieq nipprova niġi aktar għas- suġġett għax nifhem li n-naħa l-oħra forsi riedet tispeċifika qasam partikolari biex tgħaddi xi rimarki wara ċerti kummenti li saru minn din in- naħa.

Quddiemna għandna abrogazzjoni ta' liġi u din il-frażi, minnha nnifisha, diġa' turi ċerta distruttivita'.

Fil-verita' m'aħniex nikkreaw xi ħaġa ġdida imma qegħdin inneħħu liġi li, bid-difetti u bil- limitazzjonijiet li seta' kellha, tat bidu għal aktar firxa ta' konsultazzjoni u ta' parteċipazzjoni, kemm min-naħa ta' l-Oppożizzjoni bir- rappreżentant tagħha, kif ukoll permezz li wieħed jista' jkollu informazzjoni fuq dak li jkun għaddej f'dawn il-korporazzjonijiet.

Madam Speaker, altru milli dmugħ tal-kukkudrilli, din in-naħa tħoss li din il- liġi - dan għadu ma ssemmiex u se nipprova nitkellem fuq punti li ma ssemmewx - qed tolqot wieħed mill-fundamenti li fuqu hija mibnija r- Repubblika ta' Malta, ċioe' d-demokrazija.

Id-demokrazija ma tintilifx f'daqqa waħda imma ftit ftit.

Il- preokkupazzjoni u d-dubbji li għandna fuq din in-naħa - se nipprova nserraħ ras l-Onor.

Mizzi li qal li aħna se nkunu distruttivi u se nipprova nkun kostruttiv ħafna - huma li meta permezz ta' leġislazzjoni jibdew deħlin sensiela ta' miżuri, id-demokrazija fil-pajjiż tonqos.

Aħna bħala Oppożizzjoni qegħdin attenti u bl-ebda mod m'aħna se nneħħu minn fuqna r- responsabbilta' li nkunu attenti għal dak li jkun għaddej fil-pajjiż.

Aħna nħossu li bl-abrogazzjoni ta' din il-liġi, dak il-proċess ta' konsultazzjoni li kien inbeda bejn gvern u oppożizzjoni se jonqos.

Sfortunatament il-Prim Ministru nnifsu rrifera għal dan il-proċess bħala partitokrazija - meta qal li wieħed iħokk dar l-ieħor - u l-Onor.

Anglu Farrugia, forsi bi Freudian slip jew għal xi raġuni oħra, attribwixxa din il-frażi għall-Kap ta' l-Oppożizzjoni, l-Onor.

Eddie Fenech Adami.

Madam Speaker, intqal li l-Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni, meta għadda sena u nofs ilu, kien speċi ta' salvauomo.

Jekk wieħed iqis kif jaħdem pajjiżna, kif jaħdmu l-intrapriżi, kif jaħdmu l-korporazzjonijiet u kif jaħdmu d-dipartimenti tal-gvern jinduna li, jekk ikollok rappreżentant ta' l-oppożizzjoni fuq dawn il-boards, ma jservix biss li wieħed jista' jkollu assessment in real time ta' dak li jkun għaddej imma jservi wkoll bħala deterrent.

Din ftit ħarisna lejha bħala deterrent biex ma jsirux abbużi u dan id-deterrent huwa forma ta' prevenzjoni u allura din hija dejjem ħafna aħjar mill-kura.

Ċertament li wieħed mill-effetti li ma ssemmiex huwa l- effett psikoloġiku.

Jiena nħoss li dan li qed jgħaddi mill-Kamra tar-Rappreżentanti għandu effett psikoloġiku fuq din in-naħa tal-Kamra mhux għaliex aħna għadna naħsbu li aħna fil-gvern, kif qed niġu akkużati kuljum - xejn m'hu aktar 'il bogħod minn dan - imma għax aħna qegħdin nerfgħu fuq spallejna r- responsabbilta' ta' oppożizzjoni kostruttiva li għandha esperjenza twila tat-tkissir tad-demokrazija u din ir-responsabbilta' irridu niddefenduha.

L-Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni ġie deskritt bħala liġi dgħajfa u kien hemm anke minn sejjaħlu esperiment vojt.

Naħseb li ma ssirx ġustizzja meta jintużaw dawn it-termini għax mhuwiex faċli li tkejjel l-effett ta' dawn in-nominees peress li dan jiddependi minn ħafna fatturi.

Per eżempju, jiddependi mill-istess nies li jkunu appuntati, mill-mod kif joperaw u anke mill-mod kif l-oppożizzjoni tuża jew tabbuża minn dan il-fatt li għandek dawn in-nominees.

Ħaġa oħra li hija ferm ta' kontradizzjoni għalija hija kif f'ċerti setturi qegħdin jintalbu opposition nominees u f'ċerti setturi dawn qegħdin ikunu mwarrba.

GĦalija ma ġiex spjegat ċar - u forsi fil-winding- up il-Prim Ministru jkollu ċans jagħti aktar spjegazzjoni fuq dan il-punt - kif dawn ġew magħżula u għaliex f'ċerti areas iva u f'areas oħrajn le.

Per eżempju, fl-Enemalta, qasam li jiena nagħmel shadowing tiegħu, u fl-oqsma ta' l-edukazzjoni u tal-pulizija, dawn ġew mitluba.

Din il-parteċipazzjoni kienet esperiment pero' li tgħid li huwa esperiment li falla f'qasir żmien ma naħsibx li juri verament l-intenzjoni li għandu l-Gvern.

Nerġa' ngħid x'inhuma d-dubbji.

Hawnhekk mingħajr ħabi - u bl-ebda mod m'aħna paranojċi - irridu li l-Gvern iserrħilna rasna li ma qbadniex in-niżla li nnaqqsu d- drittijiet u f'dan il-każ bir-raġun kollu jkollna nitkellmu għax dan huwa dritt ta' l-Oppożizjoni.

Veru li l-Gvern għandu mandat li jħejji u jagħmel programm imma jiena żgur li dan ma kienx xi punt li tant biddel il-fehma tal-poplu li minħabba fih il-Malta Labour Party rebaħ l-elezzjoni.

Allura nħoss li l-mod li bih qegħdin ngħaddu din il-liġi - qed nagħmlu dibattitu twil meta għandna ħafna liġijiet oħrajn miftuħin quddiemna għad-diskussjoni - hija sitwazzjoni ta' għaġla straordinarja.

Huwa veru li meta l-Partit Laburista mill-oppożizzjoni kellu ċ-ċans li jagħmel użu minn din il-liġi qagħad lura.

Fl-opinjoni tiegħi, jekk hemm konsistenza rigward l-atteġġament tal-Partit Laburista qiegħed hawn għax, kif qal il-Prim Ministru stess wara kollox, huma jippreferu sistema ta fejn għandek żewġ avversarji, jiġifieri sistema distinta b'mod nett bejn gvern u oppożizzjoni u ejja ma nħalltux.

Wieħed jista' jgħid li l- oppożizzjoni - mhux tal-lum biss imma jekk inħarsu lejn l-oppożizzjoni kif kienet komposta f'dawn l-aħħar għexieren tas-snin - dejjem irrappreżentat 'l fuq sewwa minn 45% ta' l-elettorat Malti u ma naħsibx li nagħmlu sew jekk inħarsu lejn is-sistema Anglo-Sassona mingħajr ma nħarsu lejn sistemi oħrajn.

Aħna rridu nadattaw kollox għall-mod kif jaħdem pajjiżna.

Nixtieq li l-Prim Ministru jagħti aktar kas ta' dan il-punt, li kif kienet din il-liġi, kienet qed turi li kien hemm iktar ftuħ lejn it-tmexxija.

Hemm kontradizzjoni wkoll minn dak li ntqal mill-kelliema tan-naħa l-oħra rigward l-għoti ta' l-informazzjoni.

Huma qed jgħidulna li se jagħtuna kull informazzjoni meta u x'ħin rridu permezz ta' l-interpellanzi.

Pero' l- interpellanzi m'huwiex bilfors l-uniku mod jew l-aktar mod ta' malajr li wieħed jista' jkollu informazzjoni għad-dispożizzjoni tiegħu biex ikun jista' jagħmel kritika u kritika kostruttiva.

Mingħajr informazzjoni adegwata din in-naħa ma tkunx tista' tikkontribwixxi għal dibattitu serju meta jien ċert li l-Gvern jixtieq li jkollu dibattitu serju fil-pajjiż.

Il-preżenza ta' dawn in-nominees tagħti wkoll ċertu feeling li jkun għaddej f'dik l-intrapriża u f'dik l-ażjenda, li kultant ma tistax tesprimih f'sempliċement parliamentary question.

Ħafna drabi - dan għal diversi raġunijiet u mhux qed ngħidu b'mod negattiv biss - il-ministru ma jkunx jista' jagħti tweġiba ddettaljata ta' x'ikun hemm fil-background imma ovvjament meta jkollok a man on the spot li jkun jaf x'inhu għaddej ma jistax ikollok aħjar minn hekk.

Dan huwa skrutinju li din in-naħa dejjem ħasset li huwa dritt ta' dak li jkun fl-oppożizzjoni.

Meta din in-naħa kienet fil-gvern żgur li għamlitha għal kull oppożizzjoni u għalhekk hawnhekk nappella lin-naħa tal-gvern li huwa mportanti li jkun hemm mezz ta' skrutinju aktar minn dak parlamentari.

Issemma li issa għadda l-Att dwar l-Awditur Ġenerali mill-Parlament u li hemm il-Kumitat Permanenti tal-Kamra li jifli l-operat finanzjarju ta' l- ażjendi li l-gvern għandu sehem fihom.

Naħseb li dan m'huwiex biżżejjed għax veru li l-PAC jista' jgħarbel u jiskrutinja l-aktar aspetti finanzjari u l-aktar aspetti li għandhom x'jaqsmu ma' l-infiq ta' flus, pero' l-andament ta' kif ikunu għaddejjin l-affarijiet fl-azjenda - per eżempju, jekk nieħdu azjenda bħalma hija l-Enemalta u naraw il-mod kif ikunu qed isiru l-calls for applications, l-ipproċessar ta' promotions u anke t-trasferiment ta' ħaddiema, li mhux neċessarjament ikun qed isir dejjem b'mod purament partiġjan imma jista' jkun ukoll - jitilgħu fuq l- agenda tal-board meeting.

Madam Speaker, jista' jkollok sitwazzjoni fejn għandek unions b'saħħithom ħafna u unions li jkunu qegħdin ifittxu l- interess tal-ħaddiema, kif għandhom jagħmlu, pero' mhux dejjem ikun hemm dak l-iskrutinju min-naħa ta' oppożizzjoni li tirrappreżenta 45% jew aktar tal-poplu Malti u fil-każ preżenti aktar minn 45%.

Wisq nibża' li jekk aħna se ngħaddu din il-liġi se jkollna sistema fejn se jkollna iktar yes men.

Diġa' huwa diffiċli li tqum u tikkontradixxi l- linja tal-partit tiegħek - dan qed ngħidu għal kulħadd - anke fejn inti forsi tħoss li għandek titkellem.

Dan diġa' huwa diffiċli, aħseb u ara meta l-andament jibda jsir aktar diffiċli u aktar perikoluż!

Aħna konna qegħdin nikkreaw ambjent fejn jista' jkollok dawn in-nominees.

Fl-opinjoni tiegħi dan kien il-bidu u kien biss proċess illi kellu jitkompla u mhux kellu jiġi mitmum b'din il-liġi u għalhekk aħna kontra dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna għax fuq kollox il-Partit Laburista tela' bl- għajta li jrid ikun aktar trasparenti.

Jiena ma nħossx li r-raġunijiet li ngħataw s'issa jikkonvinċuni li se jkun hemm aktar trasparenza u pjuttost inħoss li din it-trasparenza se tonqos għax żgur li fil-pajjiż l-ebda organu daqs l-oppożizzjoni m'għandu nteress li jkun jaf x'qiegħed jiġri f'dawn l-azjendi.

(Interruzzjonijiet) Jien qed ngħid li "ikun jaf", m'iniex qed ngħid "jimmina".

Madam Speaker, jien dejjem tkellimt b'mod kostruttiv fuq l-Enemalta u jidhirli li hemmhekk kollox ma kollox l-affarijiet more or less mexjin tajjeb.

Ta' spiss inżur din l-azjenda, ir-relazzjonijiet tiegħi magħhom huma tajbin u nħoss li dejjem ningħata dik l-informazzjoni li għandi ningħata u hekk għandu jkun.

Ċertament li l-persuna li tkun nominata min- naħa ta' l-oppożizzjoni għandha tkun persuna responsabbli u li tifhem xi tfisser konfidenzjalita'.

Jeħtieġ li nkunu maturi aktar imma fl-opinjoni tiegħi din il-liġi ma turix maturita' politika għax qed tneħħi dik il-ftit maturita' li kienet kibret f'dawn l-aħħar snin rigward konsultazzjoni.

Fl- idea tiegħi, il-bniedem nominat mill-oppożizzjoni għandu jkollha lealta' sħiħa lejn il-korporazzjoni jew l-azjenda li jkun nominat fiha, pero' ovvjament jekk l-affarijiet ikunu sejrin ħażin dan il-bniedem għandu juri l- pożizzjoni tiegħu.

Wieħed mill-fatturi għaliex sfortunatament f'pajjiżna t-trasparenza hija biss cliche jew slogan - ħafna drabi slogan li jintuża għal ċertu żmien u mbagħad jgħaddi - huwa minħabba li ma jkunx hemm real time information u l- affarijiet jinqabdu malli jiġri l-fatt.

Ma ninsewx li l-Partit Laburista tela' fil-gvern fuq l-għajta tat-trasparenza.

Għamel kampanja twila dwar allegazzjonijiet u ħafna diskors vojt fuq barunijiet pero' s'issa, wara disa' xhur fil-gvern, għadni ma rajt l-ebda ex-ministru jew xi persuni oħra li setgħu kienu involuti, ipproċessati jew mitfugħin il-ħabs.

Għalkemm sar ħafna diskors fuq barunijiet, wara disa' xhur għadu ma nbena lanqas każ wieħed biss fuq dawn il-ħafna allegazzjonijiet.

Meta tkun fl- oppożizzjoni huwa faċli li tgħid li tkun saret korruzzjoni pero' jekk ma turix fatti ddokumentati ma jkun ifisser xejn biex inti tkun tista' tressaq il-każ u tmexxi 'l quddiem.

Madam Speaker, il-Prim Ministru lanqas ma qalilna x'se tkun l- alternattiva.

Jien nerġa' ngħid li hawnhekk qed inneħħu strument li kien qed iqarreb liż-żewġ naħat biex ikunu jistgħu jaħdmu aktar flimkien.

Imma issa x'se tkun l-alternattiva meta qed inneħħu dan id-dritt ta' l- Oppożizzjoni?

Kif se jħares, per eżempju, il-Prim Ministru lejn il- kontradizzjoni - jien inħoss li hi kontradizzjoni - li fuq il-bord ta' l- Enemalta se jinħatar rappreżentant tal-kunsilli lokali?

Jista' dan ir- rappreżentant ikun f'isem il-Partit Nazzjonalista?

F'dan il-każ, dan m'hux daqs wieħed minn dawk in-nies li se jkunu ta' fiduċja tal-Kap ta' l- Oppożizzjoni?

X'se tkun ir-reazzjoni f'dan il-każ?

Aħna mhux qed infittxu li jkun hemm bilanċ fil-boards għax aħna nifhmu li l-Gvern għandu mandat u jekk ikollok persuna waħda żgur li m'hijiex se ttellef il-bord fil-qadi tiegħu, anke jekk tkun l-aktar waħda vocifera u l-iktar waħda li ttellef distruttivament.

Dan m'għandux ikun u jien personalment nikkundanna lil dik il-persuna li b'xi mod timmina x-xogħol li għandu jsir għax ix-xogħol li għandu jsir għandu jsir.

Dan hu l-messaġġ tiegħi, jiġifieri li x- xogħol li għandu jsir f'dawn il-boards, in-nominees għandhom jagħmluh u jekk mhux qed jagħmluh il-Prim Ministru għandu jgħidilna għaliex mhux qed jagħmluh.

Aħna bħala oppożizzjoni għandna obbligi lejna nfusna u lejn kull oppożizzjoni li tista' tiġi, pero' l-Gvern, kif diġa' għidt, qed juri inkonsistenza għax diġa' huwa favur li jkun hemm rappreżentanza f'ċerti setturi tat-tmexxija.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq tmexxija tal- pajjiż u mhux biss fuq livell iktar ogħli.

Dan li qed ngħaddu llum ma tantx jawgura tajjeb anke f'sens ieħor għax il-messaġġi jistgħu jinqraw b'modi differenti.

Bħalma nafu lkoll, il-ħaddiema f'dan il-pajjiż, bejn wieħed u ieħor, qegħdin maqsumin f'kulur mod u kulur ieħor.

X'ifisser li ma jkunx hemm dawn in-nominees fuq dawn il-boards?

Il-messaġġ huwa li jekk int attivist allura m'intix ikkalkolat li tista' tagħti kontribut għat-tmexxija.

Nistgħu aħna naħlu u nwarrbu għal tant żmien dawn ir-riżorsi tal-pajjiż, jiġifieri nies li huma kapaċi u dan kollu għax jitla' gvern u ma tafx meta se jerġa' jinżel?

Fil-fatt, ħames snin huwa diġa' żmien twil.

L- Onor. Farrugia kemm-il darba semma' allegazzjonijiet ta' nies li fi żmien il-Partit Nazzjonalista kienu jinqaflu f'uffiċċju u jitħallew hemmhekk.

Imma dan għadu qed isir anke llum.

Kien hawn riferenza wkoll għall-Awditur Ġenerali.

Kif diġa' spjegajt, jien inħoss li l-Awditur ma jistax jagħti sodisfazzjon lill-Oppożizzjoni u lil din il-Kamra rigward ċerti aspetti ta' tmexxija u ta' skrutinju u allura nħoss li m'huwiex biżżejjed.

Sur President, hawnhekk għandna ħames kelmiet li jkomplu jħottu s-swar tad-demokrazija li nixtiequ li tkompli tinbena f'pajjiżna u mhux tmur lura.

Nixtieq li l-Prim Ministru jikkonvinċina li dan mhux hekk pero' nibża' li din hija t-triq li qbadna.

Nerġa' ngħid li l-uniku mezz li għandha din in- naħa biex tiskrutinja huwa kważi biss permezz tal-mistoqsijiet parlamentari u mill-mod ta' kif jingħataw ċerti risposti żgur li dan m'huwiex biżżejjed.

Nixtieq nagħlaq billi ngħid li din hija liġi abrogattiva u li tfisser nuqqas ta' fiduċja min-naħa tal-Prim Ministru attwali fis-sistema ta' demokrazija parteċipattiva.

Din il-liġi tgħolli s-swar ta' suspetti li jifnu t-tħaddim ta' koperazzjoni possibbli bejn gvern u oppożizzjoni f'oqsma strateġiċi u delikati u twassal għall-firda fil-ħsieb u fix-xogħol b'risq Malta tagħna.

Il-Malta Labour Party mhux "dmugħ tal-kukkudrilli" ried jgħid iżda jien inħoss li dan huwa sens ta' tpattija biex ineħħi liġi li hu qatt ma ried għax dejjem wera konsistenza fil-ħsieb tiegħu li l- parteċipazzjoni popolari u d-demokrazija għalih teżisti biss darba kull ħames snin.

Grazzi.

Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Aktar rimarki.

L- Onor. Edwin Grech.

ONOR.

EDWIN GRECH: Sur President, meta wieġeb għad-diskors tal-Prim Ministru dwar dan l-abbozz ta' liġi, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal li dan kien att ta' arroganza min-naħa tal-Gvern u kompla jgħid ukoll li qatt ma kienet f'dan il-pajjiż li prim ministru jnaqqas mid-drittijiet ta' l- oppożizzjoni.

S'issa kull kelliem min-naħa ta' l-Oppożizzjoni - sa l- aħħar wieħed li għadu kemm tkellem, jiġifieri l-Onor.

Agius - ipprova jagħti raġunijiet għaliex din il-liġi għandha tibqa' fis-seħħ.

Il-Gvern ta r-raġunijiet tiegħu għaliex din il-liġi qed titneħħa.

Minkejja li qed jagħmel hekk m'hu qed jagħmel xejn biex joħnoq il-funzjonijiet ta' l- oppożizzjoni f'sistema parlamentari mill-aktar demokratika.

Il-gvern jemmen li l-funzjoni ta' l-oppożizzjoni hi li tikkritika u ssegwi l-operat tal-gvern u fl-istess waqt tkun qed tfassal politika alternattiva għat- tmexxija tal-pajjiż u mhux li tkun involuta f'ċerti aspetti ta' tmexxija eżekuttiva.

Il-Gvern qiegħed jagħti l-ispazju kollu lill-Oppożizzjoni biex twettaq dan id-dmir.

Mhux aħna biss naħsbu hekk għax il-bieraħ, f'paġna 19 ta' "The Malta Independent", Platform tkellem ċar u tond.

Platform m'huwiex wieħed li s- soltu - hu min hu, għax ma nafx min hu dan Platform - jitkellem favur il- Partit Laburista, la meta l-partit tagħna kien fl-oppożizzjoni u lanqas issa li hu fil-gvern.

Imma x'qal Platform fuq din il-liġi?

S'intendi dan qed jgħid x'qed iħoss il-polz tal-poplu fuq din il-liġi u fl-ewwel sentenza li kiteb staqsa hekk:

"Repeal the Opposition Nominees Act?"

GĦandha titneħħa din il-liġi?

U mingħajr ma qagħad idur mal-lewża qal:

"Yes, parliament should do it".

Platform ma setax ikun ċar aktar minn hekk u għalhekk jien nagħmel appell lill-Oppożizzjoni li tiġi f'sensiha u tivvota magħna għax il-liġi msejħa l- Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni m'hawnx postha.

Platform imbagħad kiteb hekk:

"Repealing the Opposition Nominees Act will not diminish the real rights of any strong opposition".

Jiġifieri jekk din il-liġi titneħħa - u llum stess se titneħħa - bl-ebda mod m'hi se tnaqqas mid-drittijiet ta' oppożizzjoni b'saħħitha.

Fil-fatt Platform jagħti ħafna raġunijiet għaliex il-Gvern Nazzjonalista qabel ma tilef l-elezzjoni tas-sena l-oħra ħass li kellu bżonn idaħħal din il-liġi.

Gvern Nazzjonalista din daħħalha fi żmien meta kien taħt attakk kontinwu fuq xamma ta' korruzzjoni kbira - jien dawn m'iniex se noqgħod nidħol fihom pero' Platform semmihom kollha hawnhekk - u ried li b'xi mod idaħħal liġi li kellha mekkaniżmu biex tipprova tnaqqas mill-effett tal-kritika li kienet qed issirlu mill-Oppożizzjoni Laburista.

Pero' ejjew inħalluh dak għax dak intqal ħafna fuqu.

Raġuni oħra, li skond Platform m'huwiex floku li l-oppożizzjoni jkollha direttur nominat minnha hi l-kwestjoni ta' etika u dan jgħid:

"A board of directors is, from its very own nature, a collegial body ....",

- jiġifieri kulleġġ ta' membri; u x'hemm li jorbtu lil dan il-kulleġġ ta' membri? -

"... one in which all members, notwithstanding who it is who appoints them.....",

- jiġifieri jkunx appuntat mill-gvern stess jew mill-oppożizzjoni ma jagħmilx differenza; veru li din il-liġi se titneħħa, pero' aħna qed nagħtu eżempju li nies li ħaqqhom ikunu fuq bord nagħmluhom, sew jekk ikunu min-naħa tal-partit tagħna kif ukoll jekk ma jkunux, u nistgħu nagħtukom eżempji ta' dan li qed ngħid -

" ... must act in unison, free from any outside-the-board conflicts.".

Platform qed jgħid li għandhom jaħdmu flimkien mingħajr ma jkollhom l-ebda konflitt għax ikun innominahom il-partit ta' l-oppożizzjoni.

Sur President, hawnhekk ta' min imur ftit lura u jara r-regolamenti li ħoloq il-Gvern Nazzjonalista meta kien fil-poter rigward il-membri u d- diretturi tal-boards u se nsemmihom: Id-dmirijiet tad-diretturi tal- boards huma dawn - ma nafx jekk kienx hemm xi ħadd li semmihom dawn hawnhekk, la min-naħa u lanqas min-naħa l-oħra - ċioe' dawn irid ikollhom fiduċja lejn l-imsieħba li jirrappreżentaw u lejn l-organizzazzjoni tagħhom.

Dawn imseħbin hemmhekk u qegħdin hemm b'għan wieħed biss, jiġifieri li juru l-akbar lealta' lejn il-gvern għax fdahom u poġġihom diretturi f'dak il-bord.

Dawn iridu jużaw id-diskrezzjoni tagħhom biex jiżguraw li d-deċiżjonijiet jittieħdu fl-interess ta' l-organizzazzjoni.

Għandhom ikunu onesti, għandhom ifittxu l-aħjar interessi ta' l- organizzazzjoni u għalhekk m'għandhomx jieħdu vantaġġ mill-pożizzjoni tagħhom fuq dak il-bord u lanqas jagħtu lok għal xi konflitt ta' interess.

Dawn għandhom jaqdu dawn l-istess dmirijiet bi bżulija, b'imparzjalita' u b'kuxjenza.

Dawn m'għandhomx jagħtu, apposta jew b'negliġenza, informazzjoni mhux korretta jew li tista' tiżvija lill-ministru jew lill- pubbliku.

Id-diretturi - din l-aħħar waħda - għandhom jagħtu appoġġ sħiħ lill-policies tal-gvern tal-ġurnata.

Dawn ir-regolamenti intom stess għamiltuhom u b'din il-liġi qed tiksruhom kuljum.

Niġi issa biex nipprova dan li qed ngħid.

Sur President, ngħid għalija hemm dubji serji kemm il-kodiċi ta' etika għad-diretturi tal-boards fis-settur pubbliku qed jiġu segwiti mid- diretturi magħżula mill-Oppożizzjoni.

Jien nista' nitkellem, per eżempju, dwar id-direttur nominat mill-Oppożizzjoni fuq il-bord tal-Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ, li taqa' taħt id-dikasteru tiegħi.

Jien m'iniex se nsemmih b'ismu lil dan l-individwu imma rrid ngħid li barra milli ġie nnominat fuq dan il-bord dan huwa wkoll il-Viċi President tas- Soliderjata' Ħaddiema tal-Partit Nazzjonalista.

Nhar il-Ġimgħa, 11 ta' April ta' din is-sena, is-Solidarjeta' Ħaddiema tal-Partit Nazzjonalista ħarġet stqarrija li fiha sfidat lill-Gvern biex jippubblika ċ-ċifri tal- qgħad.

Fl-istess stqarrija wrew biċ-ċar li f'idejhom kellhom informazzjoni li kienet tinżamm b'mod konfidenzjali mill-Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ u li kienet għadha m'hijiex ippubblikata uffiċjalment.

L-għada s- Sibt, il-ministeru ħareġ stqarrija bi tweġiba fejn, minbarra li ċaħad l- inkorrettezza ta' dik id-dikjarazzjoni, spjega li mhux qiegħed jippubblika ċ-ċifri tal-qgħad minħabba li hija proċedura stabilita li dawn jiġu ippubblikati mill-Uffiċċju ta' l-Istatistika.

Din kienet sistema li meta l-Partit Nazzjonalista kien fil-gvern mexa biha għal disa' snin sħaħ.

Issa neħħejniha dik is-sistema u l-informazzjoni li jkollna nagħtuhielkom.

Il-Ħadd, 13 ta' April, dan l-istess direttur appuntat mill-Kap ta' l- Oppożizzjoni u Viċi-President tas-Solidarjeta' Ħaddiema Partit Nazzjonalista, kien mistieden għall-programm imtella' fuq Radio 101 dwar analisi tal-ġurnali.

Waqt dan il-programm, li sar bejn id-9.00 a.m. u l- 10.00 a.m., dan id-direttur żvela informazzjoni konfidenzjali li kienet għandu minħabba li huwa membru u direttur tal-bord tal-Korporazzjoni tax- Xogħol u Taħriġ.

Fost affarijiet oħra li qal waqt dan il-programm immexxi minn Gordon Pisani - hawn se nikkwota minn transcript tad-diskors tiegħu li jien lest li npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra - insibu:

"Fil-fatt nista' ngħid it-trend hija dik.

Hija ċara li l-ETC għandha informazzjoni miġbura u għandha informazzjoni miġbura nista' ngħid anke sa Marzu u dawn iċ-ċifri mhux jippubblikahom il-Gvern u hawn trend qawwija li jekk, per eżempju, tipparaguna l-qgħad ta' Frar ta' din is-sena ma' dak ta' Frar tas-sena l-oħra għandek żieda ta' 25% fuq is-sena l-oħra".

Pero' qal iktar minn hekk u se nkompli nikkwota:

"Hemm ċifra oħra li wkoll hija nkwetanti, li hija dik tal-vacancies.

Il-vacancies dejjem jonqsu filwaqt li l-qgħad qiegħed dejjem jiżdied."

Dawn l-affarijiet lanqas temminhom.

Jien naqbel mal-ħabib tiegħi l-Onor.

Agius meta qal li għandna nikkundannawhom diretturi bħal dawn.

Dan huwa xhieda ċara ta' kemm nies ta' din il-kwalita' mhux talli m'hemmx posthom bħala membri fuq boards tas-settur pubbliku, talli lanqas tixraqilhom il- fiduċja tal-poplu.

Il-mod kif ġab ruħu dan id-direttur, fl-opinjoni tiegħi, jikser dik il-parti tal-kodiċi ta' etika li tgħid li "m'għandhomx jagħtu apposta jew b'negliġenza informazzjoni mhux korretta jew li tista' tiżvija lill-ministru jew lill-pubbliku."

Dan it-transcript se npoġġih fuq il-Mejda tal-Kamra.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

EDWIN GRECH: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' artiklu li deher f'"The Malta Independent" tal-Ħadd, 27 ta' Lulju 1997; u

kopja tat-transcript tal-programm ta' analisi tal-gazzetti li xxandar fuq stazzjon tar-radju fit-13 ta' April, 1997.

Sur President, fil-ftit ħin li ħadt ipprovajt nagħmilha ċara li l-Gvern għandu raġunijiet li huwa ċert minnhom dwar dan li qed jagħmel.

Dak li ma fehmitx l-Oppożizzjoni huwa xi nfissru aħna bi tmexxija moderna.

Tmexxija moderna hija tmexxija li, filwaqt li nħallu lill-Oppożizzjoni l-ispazju kollu biex tagħmel ix-xogħol tagħha, ma naħbu xejn.

L-informazzjoni li titolbuna qed nagħtuhielkom, ovvjament meta jkun iż-żmien li nagħtuha.

L- Oppożizzjoni għandha l-ispazju kollu fejn taħdem.

Aħna tajnikom eżempju kif dawn il-boards għandhom ikunu komposti u mingħajr dubju ta' xejn intkom taqblu magħna.

F'dawn il-boards hemm persuni li aħna nafu li m'humiex ta' l-opinjoni tagħna politikament imma aħna lil dawn il-persuni nirrispettawhom u poġġejnihom f'dawn il-boards bħala diretturi.

Iżda hemm mod kif għandhom jaġixxu u hemm l-etika kif għandhom imexxu f'dawn il- boards.

Dawn huma regolamenti ta' etika li ħloqtuhom intkom stess.

Jien naqbel ma' l-Onor.

Agius li nikkundannaw lil dan id-direttur għall-aġir gravi li wettaq u għalhekk għandu jkun raġel li minn jheddu jirriżenja mill-pożizzjoni li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni fdah fiha għax kiser l-etika.

Dan il-ftit kliem li għadni kemm għidt ikompli juri għaliex l-Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni m'hemmx bżonnu.

Din il-liġi tmur kontra kif għandu jitmexxa pajjiż demokratiku bi gvern elett mill-poplu fejn l- oppożizzjoni tiġi fdata u tiġi mogħtija l-ispazju kollu biex tagħmel ix- xogħol tagħha fejn għandu x'jaqsam ma kritika lill-gvern.

Nirringrazzjakhom.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Hawn aktar rimarki?

L-Onor.

Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, m'hemmx dubju li b'din il-liġi huwa evidenti - bl-Ingliż ngħidu it's a forgone conclusion - li bil-maġġoranza tiegħu l-Gvern Laburista se jabroga l-Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni u d-dritt li dan il-Parlament kien ta lill-oppożizzjoni kostituzzjonali tal- pajjiż.

Nargumentaw kemm nargumentaw favur u kontra - oġġettivament ngħid li hemm xi tgħid sew fuq l-argumenti li jinġabu favur l-abrogazzjoni ta' din il-liġi, kif ukoll fuq l-argumenti li jinġabu kontra din il-liġi - jibqa' l-fatt sempliċi u oġġettiv li sal-lum l-Oppożizzjoni kostituzzjonali ta' pajjiżna kellha d-dritt li teżerċita metodu ieħor ta' sorveljanza, ta' monitoring u ta' kontroll fuq il-mod kif jitmexxa l-ġid komuni tas-soċjeta' u l-Gvern Laburista se jabroga dan id-dritt ta' l- Oppożizzjoni kostituzzjonali ta' pajjiżna.

Dan huwa l-fatt sempliċi li għandu quddiemu dan il-Parlament u fuq dan il-punt kien hawn diskussjoni ormai ta' tlieta jew erba' seduti.

Nafu li l-Gvern iddeċieda li jabroga dan id-dritt - mhux illum imma anke meta tan-naħa l-oħra kien għadhom fl- oppożizzjoni kienu ddikjaraw ruħhom kuntrarji - u jekk wieħed irid jagħmel analisi tar-raġunijiet li għalihom il-Partit Laburista meta kien fl- oppożizzjoni esprima ruħu kuntrarju għal din il-liġi, wieħed jista' jgħid li l-Partit Laburista kien qed jadotta dak l-atteġġament mhux tant għall- prinċipju fih innifsu imma għax l-istrateġija politika partiġjana dak iż- żmien kienet tirrikjedi li l-partit ma jestendix l-id tal-koperazzjoni u l- id li jieħu sehem fit-tmexxija tal-ġid komuni, jiġifieri fl-interess tal- poplu kollu.

Sur President, jien nemmen li l-pass li qegħdin nieħdu llum huwa pass lura, għalkemm m'huwiex xi pass lura b'mod katastrofiku.

Fl-opinjoni tiegħi, l-oppożizzjoni mhux veru li bilfors għandha bżonn dan id-dritt biex tkun tista' taqdi d-doveri tagħha sewwa.

Il-Ministru Edwin Grech iċċita rapport minn "The Malta Independent" li kien qed javvoka l- abrogazzjoni ta' din il-liġi, jiġifieri qed jaqbel mal-Gvern - f'demokrazija hija ħaġa minn ewl id-dinja li kulħadd għandu dritt għall- opinjoni tiegħu - u qalilna li l-artikolista kiteb li "a strong opposition m'għandhiex bżonn li jkollha dan id-dritt biex taqdi d-doveri tagħha".

Fil-fatt dan id-dritt ma nħoloqx fil-kontest u bl-iskop li l- oppożizzjoni bilfors tkun "a strong opposition".

Jekk aħna naraw il- kontest li fih inħolqot din il-liġi - forsi jkolli ċans nindika aktar tard - insibu li hu kontest li ma kienx iffokat b'mod dejjaq biex l- oppożizzjoni tagħmilha "a strong opposition".

Sur President, nixtieq l-ewwelnett ngħid li rridu naqtgħu ftit mid- diskorsi li jsiru f'din il-Kamra li meta wieħed jingaġġa f'dibattitu jiġu lilu attribwiti sentimenti u mottivi li, fl-opinjoni tiegħi, huma surrealistiċi u stupidi.

Meta kelliema tan-naħa l-oħra jirrispondu għall- kritika u għall-kummenti ta' din in-naħa, fil-parti l-kbira tagħhom huma kummenti sensati u kostruttivi u huma kummenti li, għalkemm fil-parti l- kbira tagħhom tista' ma taqbilx magħhom, jkunu qed isiru bl-iktar spirtu ġenwin għax dak li jkun qed jitkellem ikun qed jaħseb u jemmen li dak il- punt li jkun qed jagħmel huwa ta' ġid.

Din il-ħaġa diġa' għidtha f'din il- Kamra fuq kumment li kien għamel l-Onor.

Lino Spiteri meta kien qal li mill-bank ta' din in-naħa ħadd m'għandu jippretendi li għandu r-riżerva tal-perli ta' l-għerf u li kull kelma, kull frażi u kull sentenza li ngħidu u kull ġudizzju li nagħmlu fuq l-operat tal-gvern, jew fuq dak li jkun qed isir fil-pajjiż, huwa intokkat b'infallibbilta' papali - assolutament xejn minn dan kollu.

GĦalhekk mhux sewwa meta n-naħa l-oħra tattribwixxi lilna l-mottivi li aħna qisna ma rrassenjajniex ruħna li qegħdin fl-oppożizzjoni, bħallikieku din trid xi forma ta' rassenjazzjoni!

Aħna għandna konvinzjoni assoluta ta' x'inhu l-metodu demokratiku u ta' kif taħdem id-demokrazija u għandna rispett kbir għall-opinjoni tal-poplu.

Il-poplu għamel din id-deċiżjoni u aħna nirrispettawha u fir-rispett ta' dik id-deċiżjoni nibqgħu naqdu l-funzjonijiet tagħna.

L-istess nista' ngħid meta nisma' Onor. Membru ieħor, front bencher min- naħa tal-Gvern, jattakka lill-Oppożizzjoni li qed tkun distruttiva, li qed timmina lill-Gvern, li qed tfixkel lill-Gvern u affarijiet bħal dawn.

Meta jien nagħmel analisi ta' dawn id-disa' xhur li l-Partit Nazzjonalista ilu fl-oppożizzjoni nara li l-Oppożizzjoni, fuq kull issue li tqanqlet, għamlet ħilitha kollha biex tkun kostruttiva u f'ħafna każijiet l-istess Gvern irrisponda pożittivament għal din il-kritika kostruttiva.

Tant konna kostruttivi li f'diversi okkażjonijiet il-Gvern irrisponda pożittivament.

Kien hemm okkażjonijiet oħra fejn il-Gvern ma rrispondiex u għandu dritt li ma jirrispondix għax nafu - anke mill-kampanja elettorali - li dawn huma kwestjonijiet li fuqhom il-Partit Laburista, jiġifieri l-Gvern attwali, għandu pożizzjonijiet ċari.

Jien m'iniex se neħodha kontra l- Gvern li jżomm dawk il-pożizzjonijiet ċari u jipprova anke jimplimentahom pero' hemm okkażjonijiet u hemm suġġetti oħra li dwarhom il-Gvern jiżbalja jekk ma jirriflettix fuq il-kritika, fuq il-proposti u fuq l- istands li qed tissuġġerixxi l-Oppożizzjoni Nazzjonalista bħala li huma ta' ġid għall-pajjiż.

Ngħid għalija jekk it-tipi ta' forma mentis u ta' diskorsi li jsiru minn Membri taż-żewġ naħat tal-Kamra nipprovaw inpoġġuhom in a straitjacket u ma nivvalutawhomx għal dak li huma, ma tkunx ħaġa tajba biex niżviluppaw diskussjoni li l-iskop tagħha għandu dejjem ikun li niċċaraw il-ħsibijiet u li nagħmlu l-almu kollu tagħna biex inwettqu dak li huwa ta' l-akbar ġid għall-poplu tagħna ħalli finalment min għandu d-dritt li jiddeċiedi, li huwa l-gvern għax għandu l-maġġoranza, imbagħad jerfa' l- piż - kif jiġri dejjem f'demokrazija - tad-deċiżjonijiet li jieħu.

Kienu jgħidulna wkoll: Isma', aħna konsistenti.

Issa jien nixtieq ngħid li l-konsistenza tista' tkun valur imma mhux bilfors li awtomatikament u assolutament tkun valur għax jien naħseb li f'dan il-każ iktar minn konsistenza din hija persistenza.

Li wieħed jiżbalja huwa uman imma li wieħed jippersisti fl-iżball huwa diaboliku u għandu xi ftit min-naħa tax- xitan - hekk jgħid il-Latin.

Jien naħseb li din iktar hi kwestjoni ta' persistenza, fis-sens li kien jaqbel li wieħed ikun kontra l-Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni qabel l-elezzjoni għall-finijiet ta' strateġija partiġjana u jaqbel li issa wieħed jabroga dik il-liġi, wkoll għall- finijiet ta' strateġija partiġjana, li pero' għandha r-rifless tagħha fuq l- operat tal-gvern u fuq l-operat ta' kif jitmexxew l-affarijiet tal-pajjiż.

Sur President, m'hemmx dubju li jien favur u nappoġġa l-kultura li fejn jidħlu dawn il-boards ta' entijiet u korporazzjonijiet nazzjonali u ta' importanza strateġika għall-pajjiż, in-nomini fuq dawn il-boards isiru abbażi tal-mertu, ta' l-integrita' u tal-kompetenza tan-nies li jiġu nnominati.

Pajjiżna għandu bżonnha din il-kultura.

Din il-kultura ħadmet ukoll fi żmien il-Gvern Nazzjonalista tal-mejjet u mibki Ġorġ Borg Olivier, fi żminijiet immedjati ta' wara l-Indipendenza meta l-Gvern Nazzjonalista kien diġa' wera t-tendenza li f'affarijiet li huma ta' importanza nazzjonali jipprova ma jimxix bil-kulur ta' iswed jew abjad, inkella blu jew aħmar.

Dik it-tendenza rajniha tgħosfor kompletament u bl-iktar mod assolut fi żmien il-gvernijiet Laburisti ta' bejn l-1971 u l-1987 meta rajna lill-poplu Malti jiġi ttrattat b'qasma l-iktar netta u ċara ta' nies li jappoġġaw lill-gvern u ċ-ċittadini l-oħra li kienu meqjusa bħala ċittadini tat-tieni klassi għax dawn seta' kellhom xi xamma li ma jappoġġawx lill-partit li kien hemm fil-gvern.

Bħala Membru ta' din il- Kamra ma nistax ma nirrikonoxxix il-fatt li dik il-kultura u dik it- tendenza li l-boards ta' dawn l-entijiet importanti fil-pajjiż jerġgħu jibdew jiġu nnominati abbażi ta' mertu u kompetenza, biex wieħed jipprova jagħti tmexxija u direzzjoni lil dawn il-korpi li tkun fl-akbar u fl-uniku interess tal-pajjiż, kienet reġgħet bdiet dieħla f'dawn l-aħħar snin.

Sur President, wieħed jista' ma jaqbilx ma' ċerti nomini jew mat-taħlita tan-nies li tkun saret fuq dawn il-boards, imma naħseb li wieħed ikun qed idaħħal rasu fir-ramel jekk meta jara l-affarijiet b'mod oġġettiv ma jinnotax ukoll li f'diversi boards u kummissjonijiet il-Gvern preżenti għamel ħaġa tajba meta mexa fid-direzzjoni li kien mexa f'diversi okkażjonijiet il-Gvern preċedenti ta' l-Onor.

Fenech Adami, jiġifieri li l- ħaġa ma jħallihiex konġelata f'żewġ kuluri partikolari - jekk inti ta' naħa tidħol pero' jekk inti ta' naħa oħra ma tidħolx - u qed nimxu iktar f'din it-tendenza u f'din il-kultura li, fl-opinjoni tiegħi, hija xi ħaġa li trid tiġi vvalorizzata, hija xi ħaġa li rridu nlaħħmuha mal-metodu ta' l- amministrazzjoni ta' kuljum tal-ħwejjeġ tal-poplu tagħna u hija xi ħaġa li rridu niffaċilitaw.

Il-gvernijiet Nazzjonalista ta' l-Onor.

Fenech Adami mhux biss għamlu użu mit-talenti, mill-ħilijiet u mill-intelliġenza ta' nies li l-opinjoni politika tagħhom ma kenitx neċessarjament four-square ma' l-opinjoni politika tal-gvern, talli fid-dawl ta' din it-tendenza għamilna wkoll kodiċi ta' etika - ippreċedieni l-Ministru Grech meta rrifera għall-kodiċi ta' etika dwar il-membri tal-boards tad-diretturi, fil- fatt dan kien wieħed mill-punti li xtaqt nagħmel illum - u allura dan juri li l-Gvern Nazzjonalista ma ħariġx bl-idea ta' l-Att dwar Nomini mill- Oppożizzjoni bl-iskop li tagħmel cover-up, kif qiegħda tgħid in-naħa tal- Gvern, u tipprovdi solliev għall-attakki li kienet qed tagħmel l- Oppożizzjoni Laburista dak iż-żmien b'allegazzjonijiet ta' abbużi u ta' korruzzjoni.

Fil-verita' l-liġi li daħħalna dwar nomini mill-oppożizzjoni għandha kontest ħafna iktar wiesa' mill-ħafna argumenti li saru s'issa f'din il-Kamra u ma tiġix in-naħa tal-Gvern u tgħidilna li donnu din il- liġi aħna daħħalniha ħorrox borrox, ta' malajr malajr, għax ġejja l- elezzjoni, biex nipprovdu xi forma ta' skuża għall-finijiet ta' l- allegazzjonijiet li kienu qegħdin isiru dawk iż-żminijiet.

Sur President, hawnhekk ikun tajjeb li nerġa' nfakkar li fil-fatt din ma kenitx xi ħaġa li saret b'xi mod mgħaġġel imma kienet parti minn proċess meqjus u maħsub bl-iskop li dan il-pajjiż neħduh pass ieħor 'il quddiem fil- kwalita' ta' l-amministrazzjoni u t-tmexxija tiegħu.

Irrid ngħid li l- impenn għal dawn il-ħwejjeġ inbeda sa minn qabel il-programm elettorali ta' l-1992, inbeda fl-ewwel amministrazzjoni Nazzjonalista taħt l-ex-Prim Ministru Eddie Fenech Adami u mbagħad ġie kkonfermat fl-1992.

Sur President, f'dak il-programm aħna konna għamilniha ċara u se nikkwota minn dak il-programm:

"Sabiex id-demokrazija taħdem għall-ġid tal-poplu kollu mhux biżżejjed li jsiru elezzjonijiet kull ħames snin.

Jeħtieġ wisq aktar li l-poter ikun mifrux, li fit-tħaddim tiegħu jinvolvi ruħu ċ-ċittadin u li t- trasparenza tkun prinċipju li naħdmu bla heda biex inwettquh.".

Kienet minn din l-ispirazzjoni, Sur President, li f'Novembru ta' l-1993 twieldet il-white paper "Il-Bidla Tkompli".

Din ma kenitx xi white paper fuq xi punt wieħed partikolari, kif ħafna drabi huma l-white papers, jaqbdu suġġett partikolari, jiżviluppawh u jagħmlu sensiela ta' proposti fuqu għall-konsiderazzjoni tal-pubbliku qabel ma l-gvern jagixxi fuqu, imma naħseb li din kienet l-iktar white paper wide-ranging li qatt kellna f'pajjiżna u li firxet ħarsitha fuq il-bidliet u r-riformi li kienu meħtieġa, sew fil-qasam kostituzzjonali, sew fil-qasam parlamentari, kif ukoll fil-qasam amministrattiv.

F'dik il-white paper aħna konna tħadditna biex insaħħu dan il-qafas istituzzjonali biex nassiguraw li l-poplu Malti jkollu ankra li hija dejjem iktar aċċettata, li hija iktar ibbażata fuq consensus u li l-leġittimita' morali tagħha, hija xi ħaġa li tidħol fil- mentalita' u l-kultura tagħna.

Hemmhekk aħna bdejna nuru li ridna li l-istituzzjoni tal-Presidenza ta' Malta wkoll tingħata iktar stima u awtorita' biex is-simbolu nazzjonali li jirrappreżenta jkun wieħed aktar effettiv.

L-istess nista' ngħid dwar kummissjonijiet u awtoritajiet oħra għaliex ridna li jkun hemm dejjem iktar il-preżenza ta' l-oppożizzjoni fin-nomini tagħhom u fil-mod kif jiġu kkostitwiti, għaliex ma nistgħux naħarbu l-fatt li fil-kultura u fil- mentalita' ta' pajjiżna, dak li jbierku flimkien gvern u oppożizzjoni mhux veru li neċessarjament ikun il-ħaġa l-iktar tajba li wieħed jista' jimmaġina.

Pero' l-poplu tagħna tant għandu fiduċja f'din l-istituzzjoni li meta jarana nagħmlu l-affarijiet flimkien jispira ruħu iktar mill-mod kif naħdmu flimkien milli meta nkunu qegħdin nagħmlu l-kontroversji, wisq iktar meta l-kontroversji jkunu sterili u inutli.

Tkellimna wkoll fuq kwestjonijiet bħal xi jrid isir biex is-sistema elettorali ssir dejjem iktar trasparenti u ġusta u li tagħti riżultati ġusti u kif il-Kamra jkollha deputy speaker, kif fil-fatt għandha, li jkun nominat mill- oppożizzjoni.

Tkellimna dwar ir-referendum abrogattiv u naħseb li huwa importanti li niżviluppaw f'pajjiżna l-kultura tar-referendum.

L-istess nista' ngħid għall-Parlament.

Sur President, rajna li ħafna minn dawn l-affarijiet li issa se nsemmi twettqu għaliex ħwejjeġ oħra kienu jirrikjedu l-kunsens ta' l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien, li ma kienx kunsens li seta' jiġi, għax l-oppożizzjoni ta' dak inhar żammet lura milli tingaġġa biex intejbu l-istituzzjonijiet ta' dak iż-żmien.

Għal dak li hu Parlament - dan huwa wkoll mertu ta' dik il-white paper - rajna l-ħolqien tal-Kumitati tal-Parlament, fosthom il-Kumitat dwar il-Kontijiet Pubbliċi, rajna l-introduzzjoni ta' xandir mill-Parlament permezz tar-radju; biddilna wkoll ħwejjeġ li jolqtu l-privileġġi parlamentari; u daħal kodiċi ta' etika għall-membri parlamentari.

Imbagħad meta wieħed jiġi għall-qasam amministrattiv insibu li dik il- white paper kienet titkellem dwar il-promulgazzjoni ta' kodiċi ta' etika, inkluż il-kodiċi ta' etika għall-membri ta' boards governattivi u ta' korpi parastatali.

Hemmhekk insibu wkoll il-proċedura dwar l-għoti ta' kuntratti u dwar l-Awditur tal-gvern, xogħol li sar fl-interezza tiegħu, fid-dettall kollu tiegħu, mill-amministrazzjoni preċedenti u li għalih din l- amministrazzjoni tat il-backing tagħha.

Nafu li l-Parlament għadu kif approva l-bidliet meħtieġa fil-Kostituzzjoni u fil-liġi biex l-Awditur Ġenerali jkun proprju l-persuna li tirrapporta u li tgħin lill-Parlament biex jissorvelja u jikkontrolla n-nefqa u l-ispiża pubblika.

Hemm kwestjonijiet oħra li għadhom ma reġgħux inqabdu, anke għaliex dak iż-żmien ma kienx intlaħaq consensus fuqhom bħal, per eżempju, id-dritt għall-privatezza u għall-informazzjoni, il-ħtieġa li f'pajjiżna jkollna an information practices act għax iktar ma jikber l-użu tat-teknoloġija ta' l- informatika min-naħa tas-settur pubbliku, aktar tinħass l-urġenza li d- drittijiet taċ-ċittadin jiġu salvagwardati.

Kien hemm ukoll il-kwestjoni tal-finanzjament tal-partiti u tal-kandidati, ħaġa li għadna ma qbilniex fuqha u li għadna ma ersaqniex lejha f'dak l-ispirtu biex insibu l-aħjar soluzzjonijiet.

Imbagħad fl-aħħar kien hemm - din kienet l-aħħar proposta li kienet saret mill-gvern preċedenti - il-liġi dwar in-nomini mill-oppożizzjoni.

Sur President, imma dan għaliex qed ngħidu?

Dan qed ngħidu għaliex irrid inpoġġi fil-kontest l-introduzzjoni ta' dik il-liġi, liġi li l-idea embrionika tagħha kienet f'moħħ il-Partit Nazzjonalista meta kien qiegħed ifassal il-programm elettorali tiegħu, li laħħamha sena wara fil-white paper li ħareġ f'Novembru ta' l-1993, li ħalla spazju qawwi ta' żmien għad-diskussjoni u li mbagħad fi Frar ta' l-1996 - skond il-kalkoli normali kif wieħed seta' jagħmilhom sena u nofs qabel ma suppost li kellha tiġi l-elezzjoni - kien anke għadda l-liġi in kwestjoni.

Sur President, dan qed ngħidu biex nuri kif l-Att dwar Nomini mill- Oppożizzjoni huwa spirat unikament biex fil-pajjiż, fis-soċjeta' tagħna, inwessgħu il-kultura li fejn jidħol il-ġid komuni l-affarijiet jibdew jitmexxew b'mod iktar tajjeb biex il-poter ikun mifrux iktar, biex fit- tħaddim tiegħu jinvolvu ruħhom aktar nies u biex it-trasparenza tkun il- prinċipju li naħdmu biex inwettqu bla heda.

Għalhekk dan il-ħafna diskors u din il-ħafna kritika li saret li donnu li din il-liġi waqgħet mis-sema "hekk", għax l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien kienet qed tagħmel kampanja b'allegazzjonijiet ta' korruzzjoni u ta' abbużi u mbagħad f'daqqa waħda l- Partit Nazzjonalista ppanikja u ġie hawn biex jgħaddi din il-liġi, fl- opinjoni tiegħi, huwa argument li ma jreġix.

Sur President, nerġa' ngħid, li din il-liġi ma nistgħux neħduha fl- ambjent esklussiv tagħha imma rridu neħduha fl-ambjent iktar wiesa' ta' proċess ta' bidla radikali li wettaq il-Gvern Nazzjonalista fil-pajjiż.

Tant kienet bidla radikali dik li għamel il-Gvern Nazzjonalista - bidla radikali mhux biss fil-mod ta' kif inħarsu lejn l-affariijiet, ta' kif imexxu l-affarijiet li saru imma bidla radikali fil-mod kif taħsibha s- soċjeta' kollha kemm hi - li l-Partit Laburista kellu bilfors jikkonverti.

Dan qaluhielna riċentement anke membri tal-front bench, jiġifieri ministri tan-naħa tal-gvern, li minħabba fis-sitwazzjonijiet li kien ħoloq il-Gvern Nazzjonalista, il-Partit Laburista kellu jew jikkonverti u jibdel il-linja tiegħu radikalment fuq ħafna issues għal dak li kien qed jippropoga l- Gvern Nazzjonalista jew inkella jisparixxi mix-xena politika.

Altru li l- Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni m'għaddejniehx b'xi kapriċċ jew inkella b'xi strateġija partiġjana dejqa għall-iskopijiet li ssemmew.

Sur President, it-tieni punt tiegħi jirrigwarda dak li qal il-Prim Ministru fl-introduzzjoni tiegħu - fejn semma r-raġuni ta' prinċipju għaliex il-Gvern irid jabroga din il-liġi u semma wkoll ir-raġuni ta' prinċipju li kienet ħadet l-Oppożizzjoni Laburista meta din l-istess liġi kienet qed tiġi diskussa fil-Parlament - li hemm distinzjoni netta bejn l- irwol tal-gvern u dak ta' l-oppożizzjoni.

Dalgħodu xi ħadd qal li aħna ma fhemniex kif għandha tkun l-idea ta' tmexxija moderna, pero' jien naħseb li mhux l-Oppożizzjoni Nazzjonalista ma tifhimx l-idea moderna tat-tmexxija imma għandi suspett li l-Gvern għandu idea fissa u riġida ta' kif irid jara li tiżviluppa s-sistema ta' tmexxija u lanqas irid jiċċaqlaq minnha.

Il- Prim Ministru ċċita li aħna ma nistgħux inħalltu l-affarijiet għaliex għandna sistema ta' demokrazija u sistema ta' tmexxija li hija mibnija fuq is-sistema Anglo-Sassona u l-prinċipju tas-sistema Anglo-Sassona huwa l- prinċipju ta' l-avversorjalita'.

Fi ftit kliem il-prinċipju tal-ħsieb tal- Prim Ministru ta' kif għandha tiżviluppa d-demokrazija f'pajjiżna huwa mibni fejn il-konfront ikun istituzzjonalizzat, jiġifieri fejn it-tmexxija bil-qasma bejn rwoli differenti tal-partiti tkun tista' tiġi istituzzjonalizzata.

Jien naħseb li dan huwa żball u huwa żball għaliex mhuwiex veru li l-aħjar sistema demokratika hija s-sistema tal-konfront istituzzjonalizzat.

Il-Gvern Nazzjonalista ta' l-ex Prim Ministru Eddie Fenech Adami bil-mod il-mod kien qed imexxi lil pajjiżna 'l hinn mill- konfront.

Naturalment ma konniex wasalna f'xi stat ideali ta' kif l- affarijiet għandhom isiru imma dak kollu li ġara fid-disa' snin u nofs ta' Gvern Nazzjonalista ...

Fil-fatt ħafna mill-affarijiet li anke qed jiġru llum fil-pajjiż huma mertu - u dan għandu jkun rikonoxxut - tal-kultura u tal-mentalita' li ġiet ankrata fis-soċjeta' tagħna li kemm jista' jkun il- konfront ma jkunx is-sinsla li fuqha għandna niddeċiedu l-affarijiet tagħna.

Allura meta jiġi l-Prim Ministru attwali u jgħidilna li s-sistema tad-demokrazija li jifhem hu hija sistema ta' avversorjalita', fejn il- gvern għandu rwol li jmexxi u l-oppożizzjoni għandha rwol li tissorvelja u tikkritika, fl-opinjoni tiegħi, din m'hijiex idea ta' tmexxija moderna imma hija idea li naħseb qed toqrob biex tkun outdated.

Sur President, għaliex qed toqrob biex tkun outdated?

Għaliex illum il-metodu tad-demokrazija jew l-iżvilupp tad-demokrazija li rridu nersqu lejh m'huwiex dak ta' demokrazija rappreżentattiva imma huwa ta' demokrazija parteċipattiva.

Dawn għandhom ikunu l-passi li jridu jsiru bil-mod il-mod u bil-ħsieb biex aħna nersqu lejn id-demokrazija partiċipattiva.

Sur President, il-Prim Ministru qal ukoll li jekk l-oppożizzjoni jibqa' jkollha n-nomini tagħha fuq boards ta' entijiet li huma essenzjalment entijiet ta' amministrazzjoni, allura tista' tinħoloq l-idea ta' partitokrazija f'Malta.

Pero' jien ngħidlu lill-Prim Ministru li l- partitokrazija ma tinħoloqx jekk wieħed jiżviluppa sistemi parteċipattivi, sistemi li jrendu trasparenza iktar possibbli u sistemi li jipprovdu għal kontinwita' iktar u għal ċertu sharing ta' ideat li jistgħu jagħmlu ġid lill-korporazzjonijiet ta' importanza nazzjonali bħall-Enemalta, Telemalta, eċċ. Jien ngħid li l-partitokrazija tista' tkompli tiġi mxettla fil-pajjiż jekk aħna nkomplu nistituzzjonalizzaw il-konfront jew il-qasma bejn iż-żewġ irwoli ta' gvern u oppożizzjoni.

Sur President, irrid ngħid ukoll li jkun tajjeb li l-Gvern jirrifletti li l-kejl tad-demokrazija m'għandux ikun biss il-kapaċita' li tiddeċiedi l- maġġoranza.

Veru li l-kejl tad-demokrazija huwa importanti u sensittiv jekk fil-pajjiż tiddeċidiex u tmexxiex il-maġġoranza.

Fil-fatt f'dawn il- ħames snin u nofs li għaddew il-Partit Laburista falla f'dan il-kejl, bl- iktar mod diżonorevoli possibbli, għax fil-pajjiż mhux talli ma mexxietx il- maġġoranza u mhux talli ma ddeċidietx il-maġġoranza talli mexxiet u ddeċidiet il-minoranza bil-volonta', bir-rieda maħsuba u bir-rieda kompleta tal-Partit Laburista li llum qiegħed fil-gvern.

Nerġa' ngħid li l-kejl tad- demokrazija m'huwiex biss, għalkemm huwa wkoll, dak li tmexxi u tiddeċiedi l-maġġoranza.

Il-kejl tad-demokrazija huwa wkoll kemm tiġi rrispettata u kemm tiġi coinvolta l-minoranza.

Infatti jien nemmen li iktar ma tkun żgħira s-soċjeta' iktar importanti li l-minoranza tiġi rispettata u coinvolta.

Jekk il-minoranza tiġi attakkata li qed timmina, li qed ixxewwex u qed tkun distruttiva allura ma tkunx qiegħda tiġi rrispettata imma tkun qed tiġi mżebilħa, allura dak il-kejl tad-demokrazija l-ieħor ukoll ikun qiegħed jonqos.

Għalhekk naħseb li l-Gvern, anke fuq dan l- angolu meta qed jgħid li ma jridx li l-Oppożizzjoni tkun preżenti f'dawn l- entijiet, ikun qiegħed jagħmel żball mhux biss għal dawn ir-raġunijiet li għadni kif semmejt imma għaliex il-Partit Nazzjonalista qed jirrapreżenta organizzazzjoni li hija fuq livell ta' istituzzjoni f'pajjiżna, kif wara kollox huwa wkoll il-Partit Laburista.

Jiġifieri f'lejliet seklu ġdid għandna Prim Ministru li qed jgħidilna li jridu konfront istituzzjonalizzat meta suppost f'dawn iż-żmenijiet qed jgħidilna li kien ikun iktar aħjar, ħafna iktar għaqli u ħafna iktar intelliġenti jekk il-metodi ta' kif naħdmu, ta' kif nikkomunikaw, ta' kif niddevertu u ta' kif ngħixu l-ħajja tagħna jkunu metodi kompletament differenti minn dawk li kienu in vigore meta nħolqu l-mudelli Anglo-Sassoni ta' l-avversorjalita' u tal-konfront bejn gvern u oppożizzjoni u kien ikun aħjar li jinstabu metodi u mezzi kif isir użu ħafna aktar aħjar minn din l-oppożizzjoni.

Sinjura President, issemma wkoll il-kodiċi ta' l-etika u hawn ngħid li jien kont qbilt meta sar u naqbel anke llum, anzi ngħid li kull min ikun f'dawk il-pożizzjonijiet għandu josserva dawk il-prinċipji ta' etika li hemm imniżżla f'dak il-kodiċi.

Pero' issa ma nistgħux ngħidu għax xi ħadd jonqos minn dawk il-prinċipji li hemm elenkati fil-kodiċi ta' etika li l- preżenza ta' l-oppożizzjoni m'għandhiex tkun f'dawn l-entijiet pubbliċi li jien irriferejt għalihom għaliex dawn m'humiex ħwejjeġ ta' natura kummerċjali imma huma ħwejjeġ li jolqtu l-fundament ta' l-iżvilupp tagħna minħabba li għandhom x'jaqsmu ma' l-enerġija, ma' l-ilma, u ma' kwalukwe żvilupp strateġiku ta' dan il-pajjiż.

Jien naħseb li l-Gvern qiegħed jitlef opportunita' li nsaħħu tifsila ġdida ta' demokrazija f'pajjiżna.

Minflok neħħa din il-liġi - fl-opinjoni tiegħi qiegħed ineħħiha b'sens ta' pika, Sinjura President - il-Gvern seta', jekk kellu xi lmenti, jpoġġi madwar mejda magħna biex inkunu nistgħu nsaħħuha.

Hawn nerġa' nilmenta li l-pajjiż tagħna ma jimxiex 'il quddiem jekk gvern u oppożizzjoni ma jkollhomx il-forza meħtieġa, jekk ma jkunx hemm ċerti skambji ta' ideat u jekk ma jkunx hemm ċertu flow ta' informazzjoni f'atmosfera informali fl- iktar interessi fundamentali tal-pajjiż.

B'dawn it-tip ta' strutturi nistgħu nġeddu l-istrutturi tradizzjonali u anke noħolqu strutturi ġodda kif jixraq lid-demokrazija fi żmenijiet tal-lum għax aħna rridu bidla.

Fl- opinjoni tiegħi għad għandna bżonn bidla mill-qiegħ ta' kif nikkomunikaw ma' xulxin, ta' kif inkabbru l-ġid tal-pajjiż u ta' kif inħarsu l-ġid ta' pajjiżna.

Jidher li l-Prim Ministru ma eskludiex il-valur ta' ċerta parteċipazzjoni bejn gvern u oppożizzjoni għaliex kien qed jgħid: Le, hemm oqsma fejn dan jista' jkun ta' ġid u kien qiegħed jirriferi għall-ambjent, għall-edukazzjoni u anke għall-politika estera.

Jekk il-parteċipazzjoni ta' l-Oppożizzjoni għandha valur fil-formalazzjoni tal-ħsieb, fis- sorveljanza u fil-mod ta' kif isiru l-affarijiet, bħall-ambjent, l- edukazzjoni u l-politika estera, allura jista' jkun ukoll li għandha valur importanti f'oqsma oħra.

Sinjura President, għar-rigward il-politika estera naħseb li wasal iż- żmien li l-Gvern jirrifletti ħafna iktar b'realiżmu u b'serjeta' milli, fl- opinjoni tiegħi, qed jagħmel s'issa.

Ir-ramel fit-tazza tal-ħġieġ li turi l- ħin kontinwament nieżel mingħajr ma jistenna lil ħadd, jiġifieri bil-mod il- mod il-ħin għaddej u qed noqorbu għall-iskadenza taż-żmien għar-rigward id- dħul fl-Ewropa.

Għalhekk naħseb li jkun il-mument opportun li wara li jieqaf il-Parlament għal ftit ġimgħat se mai jkun tajjeb li ssir riflessjoni.

Prim ministru ta' pajjiż li sa ftit taż-żmien ilu kien l-ewwel fil-lista ta' l-applikanti għal sħubija sħiħa fl-Ewropa; prim ministru ta' pajjiż li jista' jibbenefika sostanzjalment min din is-sħubija; prim ministru ta' pajjiż li l-identita' Ewropea tiegħu illum il-ġurnata mhijiex kontestata; u prim ministru ta' pajjiż li għandu skadenza li ma jistax jiddeterminaha hu jew jipposponiha hu għax hija imposta minn ċirkostanzi strambi għalina, ma jistax ikun għaqli u responsabbli jekk ma jaħsibhiex tajjeb u jikkomunika fuq din l-iskadenza ma' l-Oppożizzjoni u ma' istituzzjonijiet oħra bħal, ngħidu aħna, korpi kostitwiti u unions.

Qed ngħid dan għax il-kwestjoni ta' sħubija fl-Unjoni Ewropea hija waħda ta' politika estera u għalhekk anke l-Prim Ministru nnifsu għandu jħoss li jkun ta' vantaġġ għalih li jikkollabora u jkollu ċertu understanding min-naħa ta' l-Oppożizzjoni.

Imma l-kwestjoni ta' sħubija fl-Unjoni Ewropea ma tistax toqgħod tistenna li tiġi mmaturata l-kultura u l-mentalita' biex fuq dan il-qasam ta' politika estera nkunu nistgħu niffaċċaw lill-barranin b'leħen wieħed magħqudin flimkien.

Madam Speaker, jien konvint li mhux talli jeżistu ċirkostanzi ideali biex il-Gvern ikun jista' jieħu deċiżjonijiet importanti fl-interess tal-pajjiż, imma talli jeżistu ċirkostanzi ideali biex meta niffaċċaw lill-barranin magħqudin flimkien inkunu nistgħu inġibu għal pajjiżna l-aħjar kondizzjonijiet li mhux biss jassiguraw il-futur ta' pajjiżna imma wkoll jagħmlulu ħafna ġid.

MADAM SPEAKER: Onor. Galea, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

ONOR.

LEO BRINCAT: Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.

TONY ABELA: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Galea jkompli jitkellem.

Il- Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra.

Sinjura President, għalhekk jien naħseb li kieku l-Gvern ħalla din il-liġi ma kien jitlef xejn għax fl-opinjoni tiegħi biha ma kienet qed issir l-ebda ħsara.

Din il-liġi ma kenitx qed tagħmel xi ħaġa li hija żbaljata u li kieku baqgħet fis-seħħ il-pajjiż ma kienx se jieqaf.

GĦall- kuntrarju jien naħseb li din il-liġi setgħet toffri l-opportunita' sabiex il-mekkaniżmu jiġi rfinat, jissaħħaħ u jaġixxi fil-parametri stabiliti fil- kodiċi ta' etika tal-membri tal-bordijiet tad-diretturi kif ukoll iqarreb iktar lill-gvern u lill-oppożizzjoni għax din il-linja tivvalorizza iktar il-ġid komuni.

F'dawn l-affarijiet l-affjatament mhux veru li jfisser partitokrazija għax kieku la l-Gvern Laburista u lanqas l-Oppożizzjoni Nazzjonalista m'għandhom fiduċja fihom infushom.

Pero' aħna ż-żewġ naħat tal-Kamra nemmnu li għandna fiduċja biżżejjed fina nfusna, għandna stima biżżejjed ta' xi tfisser is-sistema demokratika u għandna valur biżżejjed ta' x'għandhom ikunu r-rwoli rispettivi ta' gvern u oppożizzjoni sabiex dak l-affjatament bejn gvern u oppożizzjoni fil-korpi parastatali u fl-entijiet pubbliċi li jitrattaw materja ta' interess nazzjonali aħna ndawruh f'opportunita' li tagħmel ġid lill-pajjiż u li minnha l-ġid komuni jkun jista' jiġi iktar salvagwardat milli se jkun issa bl-assenza ta' l- Oppożizzjoni milll-korpi nazzjonali.

GĦalhekk l-Oppożizzjoni qed tħoss li ġiet imċaħħda minn dritt leġittimu li kienet akkwistat b'liġi.

Fil-fatt jista' jagħti każ li 'l quddiem anke l-Gvern għad jitlef il-kontribut ta' l-ideat għax kieku kien ikun jista' jgħaddi miċ-channels - dawn m'għandhomx ikunu neċessarjament formali - li jkunu jeżistu fil-pajjiż biex l-istrateġiji ta' l-entijiet nazzjonali jibqgħu policies ta' ġid u ta' għaqal.

Pero' meta jasal il-mument li l- Partit Nazzjonalista jikseb lura l-fiduċja tal-poplu dan ikun jista' jibqa' jmexxi l-entijiet nazzjonali f'qafas ta' strateġija kontinwa ħalli l-ġid komuni tal-poplu tagħna jibqa' jiġi l-ewwel u qabel kollox.

Grazzi, Madam Speaker.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Louis Galea ikkonkluda d-diskors tiegħu.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

ABBOZZ TA' LIGI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-IPPJANAR TA' L-IŻVILUPP

DEVELOPMENT PLANNING (AMENDMENT) BILL

Ikompli mit-28 ta' Lulju 1997.

MADAM SPEAKER: Skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 60 tat-12 ta' Mejju, 1997 se ngħaddi biex nerġa' inqiegħed il-mistoqsija fuq it-Tieni Qari ta' l- Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att ta' l-1992 dwar l-Ippjanar ta' Żvilupp, li fuqu aktar kmieni dalgħodu intalbet division.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att ta' l-1992 dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp" jiġi moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MADAM SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Billi intalbet votazzjoni il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet f'12.20 p.m.

MADAM SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att ta' l-1992 dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp" jiġi moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU: 53

FAVUR : 35

L-Onor.

|Abela Carmelo |Farrugia Noel | |Abela Joseph |Grech Edwin | |Agius Chris |Gulia Gavin | |Attard |Herrera Jose' | |Montalto John | | |Bartolo |Mangion Charles | |Evarist | | |Borg Karmenu |Mintoff Dom | |Brincat Leo |Mizzi Joe | |Buhagiar |Pace Bertu | |Charles | | |Buhagiar Louis|Portelli Alfred | |Camilleri |Refalo Anton | |Maria | | |Cardona Chris |Sant Alfred | |Chircop Karl |Sceberras Trigona Alex | |Cilia Joe |Schembri Adami Sandro | |Dalli Helena |Spiteri Lino | |Debono Grech |Vassallo Adrian | |Joe | | |Farrugia Anglu|Vella George | |Farrugia Joe |Vella Karmenu | |Farrugia | | |Michael | |

KONTRA : 33

L-Onor.

|Abela Tony |Gatt Austin | |Agius Francis |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici |Mifsud Bonnici Antoine | |Michael | | |Borg Joe |Mugliett Jesmond | |Borg Tonio |Muscat Claude | |Cassar Joe |Muscat Richard | |D'Amato Helen |Psaila Savona Joe | |De Marco Guido|Pullicino George | |Debono |Pullicino Orlando Jeffrey | |Giovanna | | |Deguara Louis |Refalo Michael | |Farrugia Jean |Tabone Anton | |Pierre | | |Fenech Adami |Vassallo Edwin | |Eddie | | |Frendo Michael|Vella John | |Galea Censu |Zammit Ninu | |Galea Louis |Zammit Dimech Francis | |Galea Pace | | |Victor | |

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att ta' l-1992 dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp" ġie moqri t-Tieni Darba.

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru, jekk jogħġbu, jressaq l- aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GEORGE VELLA (Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): Madam Speaker, nipproponi l-aġġornament tal- Kamra għal nhar it-Tnejn, 28 ta' Lulju, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jħassar l-Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Pools tal-Gvern Malti fuq il- Logħob - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Lottu Pubbliku - it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 2) - it- Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi dwar Garanziji ta' Self lil Impriżi Żgħar - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Condominia - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi biex jagħmel Provvedimenti Speċjali dwar Proċeduri quddiem Qrati - Kumitat Permanenti.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Rimarki, jekk jogħġobkom?

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, ftit ġranet ilu ġrat xi ħaġa li fiha nnifisha ma kenitx ta' xi importanza speċjali li kieku fit-22 ta' Lulju ma ġietx irrapportata b'ittri kbar fl-ewwel faċċata ta' ġurnal lokali.

Hawnhekk qed nirriferi għal-laqgħa li għamlu xi diplomatiċi, liema laqgħa ġiet hekk imsejħa "soċjali", u li l-gazzetta "l-orizzont" irriproduċiet fuq il-faċċata ta' quddiem taħt it-titlu "Diplomatiċi f'Ħidma li Tħasseb".

Nista' ngħid li lili dan it-tip ta' rapportaġġ ma tantx jimpressjonani għax, għalkemm forsi fih xi valur biex jidher fuq il-faċċata ta' quddiem, personalment ma rajtx li hemm affarijiet kbar x'wieħed jinvestiga.

Madam Speaker, hawn ta' min jgħid li f'dan l-artiklu qed jiġi allegat - kif fil-fatt imbagħad ġie pprovat - li numru ta' diplomatiċi li jaħdmu fil- Ministeru għall-Affarijiet Barranin żammew laqgħa li ġiet imsejħa "soċjali" ma' numru ta' diplomatiċi li jaħdmu fl-ambaxxati li għandna hawn Malta.

Minħabba l-mod kif ġiet irrapportata din il-laqgħa, is-Segretarju Permanenti deherlu li għandu jinvestiga - jien hawnhekk qbilt miegħu ħalli b'hekk inkunu nistgħu naraw kif inhuma l-affarijiet - speċjalment in vista tal-fatt li safejn naf jien fil-ministeru tiegħi hemm manual li jispjega l- mod kif wieħed għandu jaġixxi - dan għadu hemm minn żmien il-predeċessur tiegħi - u li fil-fatt jgħid li dawn it-tip ta' attivitajiet għandhom jiġu ssanzjonati u mogħtija permess, jew għallinqas il-permanent secretary jew il-ministru għandhom ikunu informati dwarhom.

Fil-fatt fost affarijiet oħra dan il-manual jgħid li:

"No contact should be made nor other action taken unless so authorised by the director or the permanent secretary.

Private functions involving such contacts should be signalled to the director who may want to counsel the officer otherwise."

GĦalhekk hawn dan il-manual - għalija dan huwa korrett - u hawn qed jappella għal ċerta prudenza, speċjalment meta si tratta ma' nies li jkollhom għaddejja minn taħt idejhom ċerta informazzjoni konfidenzjali.

Ċertament li wieħed irid joqgħod attent u żgur li għandu jiġi kkawtelat meta inti tkun qed tagħmel ċerti kuntatti mill-viċin ma' diplomatiċi oħra, forsi aħna nkunu kemm kemm naive u ma nkunux furbi daqs l-oħrajn jew ħaddieħor forsi jkun qed jattendi hemmhekk biex jipprova jeħodlok minn rasek xi informazzjoni.

Altru li nifhem l-iskop ta' dan il-ktejjeb u ta' dawn it-twissijiet u dawn in-normi li hemm imniżżla f'dan il-ktieb.

B'dan il-background, bħalma diġa' għidt, is-Segretarju Permanenti ddeċieda li jagħmel investigazzjoni żgħira - lanqas ngħidilha inkjesta jien - ħalli wieħed jara x'wassal biex saret din il-laqgħa.

GĦalhekk inħatar bord li kien magħmul mill-Ambaxxatur Alfred Zarb, li huwa nkarigat mid-dipartiment tal-kuntatti bilaterali, l-Ambaxxatur Saviour Borg li huwa d-direttur inkarigat mid-dipartiment tal-multilaterali u Joe Sant li huwa segretarju privat tiegħi.

Meta bagħtu għan-nies li kienu preżenti hemmhekk biex jagħtu spjegazzjoni, dawn bl-iktar mod apert ammettew li seta' kien hemm forsi nuqqas ta' osservazzjoni tar-regolamenti pero' qalu li din kienet biss laqgħa soċjali.

Dan qed ngħidu iktar biex inserraħ ras xi nies li forsi mmaġinaw li f'daqqa waħda kien żvelat xi sigriet ta' l-Istat li wieħed ma kellux jiżvela.

Irriżulta li din l-idea oriġinat minn wieħed - lanqas se nsemmi l-isem hawnhekk - li qal li ġieh dan il-ħsieb li jagħmel social event, hu u xi oħrajn, u allura stiednu by word of mouth - peress li ma kienx fadal żmien - numru mill-impjegati tal- ministeru u anke kkuntattjaw in-nies min-naħa l-oħra.

Pero' mill-inkjesta rriżulta li kien hemm ċerti shortcomings, l-ewwelnett għaliex il-mod kif ġew mistiedna n-nies seta' ta l-impressjoni li kien hemm xi nies fid- dipartiment li qishom kienu esklużi, allura kien hemm xi forma ta' xi għażla, u n-nuqqas l-ieħor kien li l-ministeru suppost kellu jkun informat bil-quddiem.

Bl-iktar mod apert l-individwu involved ammetta li seta' kien iktar korrett fl-aġir tiegħu, qal li kienet inizjattiva tiegħu li jagħmel dawk id- drinks u ta anke l-lista ta' min kien mistieden u anke qal li dik kienet l- ewwel darba li funzjoni bħal din qatt saret għaliex safejn jiftakar hu qatt ma kien hemm, għalkemm ġieli kien hemm drabi fejn lagħbu logħba football flimkien jew inkella għamlu xi attivita' sportiva mal-membri ta' l- ambaxxati li għandna f'pajjiżna.

Irrid nissottolinea l-fatt li meta ngħidu ambaxxati nkunu qed nitkellmu fuq personnel li qiegħed taħt il-livell ta' ambaxxatur.

Dan il-bord irrikkmanda li dawk l-istruzzjonijiet u dawk il- pariri li hemm f'dak il-ktejjeb tal-Ministeru tal-Foreign Affairs għandu jiġi aġġornat fl-iqsar żmien possibbli u jiġi osservat.

Qal ukoll li dan għandu jinġieb għall-attenzjoni ta' l-uffiċjali kollha li huma mpjegati fil- ministeru - għaliex kien hemm min qal li għalkemm qiegħed hemmhekk ma kienx jaf bih - u anke jfakkar lid-diplomatiċi Maltin li jaħdmu fil- ministeru li għandhom jinformaw lis-superjur tagħhom f'perijodu raġonevoli ta' żmien meta jirċievu xi nvit li ma jkunx invit tas-soltu, ċioe' ta' receptions li jkun hemm kważi kulljum, u anke meta jkollhom xi ħsieb li jorganizzaw attivitajiet bħal dawn.

Madam Speaker, jiena kont informat sa hawnhekk u jidhirli li m'hemm xejn x'wieħed joqgħod ikabbar fiha din u konvint li l-affarijiet se jieqfu hawnhekk u ma jiġri xejn.

Jien nerġa' ngħid li hawnhekk għandi l-lista ta' kull min kien mistieden u hija stramba kif ċerti nies li kienu fuq leave fit-tul biex jistudjaw kienu informati u attendew u oħrajn li qegħdin fil-ministeru ma kenux informati, imma ma rridx nidħol fiha għax jien mingħalija li din kienet xi ħaġa li għaddiet.

Imma f'dan il-pajjiż dak li jidher li hu sempliċi u li wieħed ikun emmen li huwa sempliċi apparentement irridu jew nikkomplikawh jew ma nħalluhx għaddej bil-kwiet.

Madam Speaker, qed ngħid dan għaliex filwaqt li jien qed ngħid li r- reazzjoni tiegħi immedjata kienet proprju din li qed ngħid issa, f'daqqa waħda is-Sibt li għadda fuq il-gazzetta "The People" dehret ittra ffirmata minn M.E mill-Belt u nitlob biex naqraha, qasira imma tfisser ħafna affarijiet u ntitolata "What a Pity!":

"What a pity for all who work at the Ministry of Foreign Affairs and the Environment to have confirmation that someone is trying to stab his work colleagues in the back.

This has been going on since the change in administration.

The front page report of last Tuesday's "l- orizzont" confirms yet another time that those who are returning to the ministry following their transfer in the late eighties cannot be trusted.

Pity, they all worked so well in the past irrespective of political beliefs.

One wonders whether the toilets are being bugged, whether the offices are being guarded by video cameras!

What a pity, George, to get them all back and destroy the ministry!"

Madam Speaker, x'qed jgħid għal min ma jifhimx bl-Ingliż?

Dan qed jgħid li l-fatt li kien hemm dan ir-rapport f'"l-orizzont" huwa konferma li xi ħadd qed jipprova jagħti daqqa ta' sikkina f'dahar sħabu fil-ministeru.

Skond dan il-korrispondent u skond din il-gazzetta, dan qed jiġri minn mindu kien hemm bidla fl-amministrazzjoni.

Dan qed jgħid li dak ir-rapport huwa konferma oħra tal-fatt li dawk li rritornaw fil-ministeru, minn dawk li kienu mkeċċija, li kienu xkupati 'l barra minn dak il-ministeru meta kien hemm l-amministrazzjoni l-oħra fl-1987, mhux ta' min jafdahom.

Qal li hija ħasra li dawn kienu jaħdmu tant tajjeb fil-passat irrispettivament mit- twemmin politiku tagħhom.

Wieħed għandu dubju - qed jgħid dan il- korrispondent - jekk kemm-il darba it-toilets humiex qed jiġu bugged, jiġifieri jkun hemm il-microphones biex jinstema' xi jkun qed jingħad fit- toilets jew jekk l-uffiċini għandhomx il-video cameras ħalli wieħed jara min ikellem lil min.

U dan qed jgħidli: Ħasra George li dawn ġibthom lura biex ikissru l-ministeru!

Madam Speaker, jien taħt ħmieġ ta' kitba bħal din, ġejja minn fejn ġejja għalija, inħoss li l-poplu għandu jkun jaf li din it-tip ta' ħdura għadha teżisti fl-istonku ta' ċerti nies li kellhom is-sodisfazzjon li xkupaw minn ġo nofshom diplomatiċi kapaċi daqshom, li kienu jagħmlu x-xogħol tagħhom bl- onesta' kollha, sempliċement għax Evarist Saliba dak iż-żmien kien tal- parir li ma jistax ikollok partitarji Laburisti fil-ministeru u għaldaqstant lil min deherlu keċċieh 'il barra.

Ħalliha li ftit xhur wara kien ilmenta li lanqas kellu biex iħaddem l-uffiċċju u l-iskrivaniji kienu vojta għax ma kellux b'min jimlihom!

Imma l-ħdura u l-kattiverja saret fl- 1987 u issa dan jiġi jgħid li minn mindu ġew lura ...

Ngħid min ġie lura jien.

Bħalissa kulma hemm huma tliet persuni li ġew lura fil-ministeru - wieħed minnhom fis-segretarjat tiegħi - Leonard Sacco, Victor Grech u Darmanin.

Dawn huma n-nies li ġew lura u dawn qed jiġu akkużati f'dan l- artiklu - tal-mistħija, ngħid jien - li qed jagħtu xi daqqa ta' sikkina f'dahar ħaddieħor.

Min kiteb dan aħjar jara l-lista ta' min kien preżenti u jara min minnhom tkellem u min għamel dawn l-affarijiet.

Madam Speaker, issa jekk dan qed jgħid li dawn ġew lura biex ikissru l- ministeru u jekk dan l-artiklu qiegħed bil-lingwa Ingliża biex l-ittra jaqraha kulħadd u lit-turisti ngħidulhom li fil-ministeru għandna l- bugging devices fit-toilets u għandna anke l-video cameras, ngħidlu li tagħmel kemm tagħmel bugging ma tantx se tkun taf minn hemm ġew għax ħafna mid-diskors isir barra mill-ministeru, fil-bars u fil-coffee shops għax il- biċċa l-kbira minnhom ikunu barra waqt il-ħin tax-xogħol!

S'issa għadni tolleranti, Madam Speaker, għax ħsibt li billi nkunu rġiel u nagħti l- fiduċja lill-biċċa l-kbira tan-nies se jkolli l-lealta' - għandi lealta' mill-biċċa l-kbira - imma għad hemm nukleu li għadu aħdar u għadu inkompetenti u jrid jagħmel din it-tip ta' kampanja negattiva kontra l- Gvern.

U għidli kif tista' tafda lin-nies li jobogħdu b'dan il-mod lil sħabhom li jaħdmu magħhom, lin-nies li ħadulhom posthom, kif jistgħu dawn ikunu leali lejn il-gvern tal-ġurnata!

Imbagħad jekk tieħu xi azzjoni nagħmlu l-karti, nagħmlu l-firem, nibagħtu l-bukketti tas-simpatija u jekk se ċċaqlaq lil xi ħadd minnhom jiġu jaqbżu għalih għax tajjeb!

Tajjeb meta kien jaqdi lil ħaddieħor mhux lilna!

Madam Speaker, jien jiddispjaċini li nitkellem b'dan il-mod fuq il- ministeru għax sal-lum kont qiegħed nagħmel minn kollox - u nibqa' - ħalli l-element it-tajjeb - u hemm ħafna tajjeb hemm ġew - nieħdu in my confidence ħalli jagħtini l-lealta' tiegħu u nagħtih il-fiduċja tiegħi.

Imma dawn it-tip ta' sriep irridu neħilsu minnhom minn hemm ġew.

Jien ma nistax naċċetta dan it-tip ta' diskors u din it-tip ta' ħdura miktuba fil- gazzetti u ngħid lill-editur ta' din il-gazzetta li jmissu jistħi jġib affarijiet bħal dawn fil-pubbliku.

Jekk hemm min għad għandu l-istonku tiegħu mimli, għaliex nagħtuh dan l-exposure ħallli nagħmlu ħsara lill- pajjiż u nagħmlu ħsara lill-membri kollha li jaħdmu f'dak il-ministeru?

Għax dan jirrifletti fuq kulħadd u rrid nitlob l-għajnuna tal-Bambin li ma jġegħelnix nibda nissuspetta f'kulħadd, imma naħseb li għandi intelliġenza biżżejjed biex niffoka fuq minn fejn naħseb li jistgħu joħorġu affarijiet bħal dawn.

Lil min kiteb dan il-ħmieġ - jiddispjaċini nuża dan il-kliem imma m'hemmx kelma x'tuża ħlief din il-ħdura u dan il-ħmieġ - jien ngħidlu: Kemm qed tpinġi s-sitwazzjoni kerha issa u kemm kienet ġenna ta' l-art qabel?

U jekk ma jafx, lil min kiteb dan u lill-poplu kollu ngħidlu x'kien hemm qabel meta taħt l-awra li kulħadd fommu sieket u kollox kwiet, kien hemm min ikun mitlub jagħmel rapport biex il-ministru jkollu kontroll effettiv fuq ix-xogħol kollu li qed isir fil-ministeru u fuq l-impjegati li jaqgħu taħt il-ministeru; u dan imbagħad jirrapporta u lill-ministru tiegħu jgħidlu: Int għandek fiduċja fin-nies li għandek hawn ġew?

Jibda jgħidlu: Kif meta tidħol f'ċerti kmamar tieqaf id-diskussjoni?

U min għamillu r-rapport jgħidlu: Sur ministru, inti kuntent billi jasal għandek biss, jew aħjar naraw kif nagħmlu ħalli ndaħħlu n-nies tagħna u tas- segretarjat tiegħek ħalli nkunu nafu x'inhu għaddej?

Għaliex dan kien qiegħed jimla' lill-ministru tiegħu biex ma jafdax nies bħal Victor Camilleri, per eżempju, l-iktar bniedem intelliġenti, kapaċi u ġentlom li kien hemm fid-dipartiment.

U dan huwa miktub f'rapport konfidenzjali, Madam Speaker.

Dan kien jgħidlu: Taf li d-desk officers għandhom aċċess għal kollox?

GĦalhekk għandna naraw kif nagħmlu sabiex nikkontrollaw.

Imbagħad ikompli jgħidlu li jrid idaħħal membri tas-segretarjat f'kull bord li jkun hemm hemmhekk u li huwa importanti li jiltaqgħu "d-DPM, Walter" - x'aktarx Walter Balzan - "Joe" - li nafu min hu - u "David" biex ikollhom l- opportunita' li jidħlu fid-dettall ta' dan is-suġġett u b'hekk ikunu jistgħu jikkonċentraw aħjar.

Issa dan ir-rapport, Madam Speaker, huwa miktub minn David Casa, dak li llum qiegħed jilgħabha tat-twajjeb, jiġri barra u jiġbor il-firem ħalli jagħmel referendum fuq l-Unjoni Ewropea u meta kien fil-ministeru kien okkupat fuq dawn l-affarijiet.

Lil min għamel dan ir-rapport fil-gazzetta ngħidlu: Meta trid ejja.

Jiena ngħostor bis-sigriet professjonali li għandi bħala tabib u inti ejja ta' raġel għandi ħalli nurik dan ir-rapport għaliex dan huwa r-rapport li qed nitkellem fuqu.

Hekk tkun l-irġulija, Madam Speaker.

Lil min kiteb din l-ittra ngħidlu li jiena ngħostor bis- sigriet professjonali li għandi bħala tabib u nistiednu jiġi jkellimni u nurih ir-rapport ħalli jkun jaf kemm huwa żbaljat u kemm dak li qabel kien għalih ġenna ta' l-art, illum qed ipinġih ikrah.

Din hija l-ipokrezija u l- ħmieġ, nerġa' ngħid, ta' nies li għad hemm fil-ministeru li jaħsbu li d- dinja ma' tbiddlitx.

Dawn jaħsbu li għadna qabel Ottubru tas-sena li għaddiet.

Pero' qed inwissi minn hawn - u din beħsiebni nagħmilha anke lill-ministeru b'mod uffiċjali - li dan it-tip ta' aġir jiena ma nittollerahx.

Jiena nitlob lil Alla li dan li kiteb hawnhekk m'huwiex membru u m'huwiex bniedem li qiegħed fil-ministeru imma xi ħadd li huwa mdejjaq, xi ħadd li jista' jkun anke li twarrab addirittura mill- amministrazzjoni ta' qabli u mingħalih he wants to hit back.

Safejn naf jien fil-Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin la qatt kien hemm bugging u la qatt kien hemm video cameras u m'hux se jkun hemm.

Pero' hemm nies intelliġenti u hemm nies li jħobbu lill-pajjiż u li se jaħdmu ħalli ma jħallux dan it-tip ta' lifgħa jdaħħal dawn l-affarijiet.

Issa kemm jiġu jew ma jiġux lura mid-diplomatiċi li kien hemm qabel responsabbli jien, niżen jien u niddeċiedi jien għaliex jien qiegħed hawnhekk accountable u nirrispondi lill-poplu.

Bħalma rrid nirrispondi lill-poplu meta niġi mitlub ngħid min ikun tkeċċa u min ikun twarrab u għal xiex u jkolli npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-assenzi u n-nuqqas ta' ħin li ċerti nies ma jkunux hemm u n-nuqqas ta' xogħol li ma ridux jagħmlu għax iddeċidew li ma ridux jaħdmu.

U dan minkejja li meta mort l-ewwel darba hemmhekk, bl-irġulija u bis-sinċerita' kollha, għidtilhom: Jiena nixtieq naħdem ma' kulħadd.

Naf li forsi jkun hawn min - għaliex għandu opinjonijiet personali partiġani tiegħu li jien nirrispettahom - iħoss li huwa diffiċli għalih li jaħdem ma' dan il-Gvern.

Jekk inhu hekk allura jkunu rġiel u jgħidulna li ma jaslux li jaħdmu mal-policy tagħna u niftiehmu u jsir it-transfer li jkun hemm bżonn.

Din għidtha lilhom u għidtha anke lil tad-direttorat pero' ħadd ma ġie qalli hekk.

Imma mbagħad komplejt ngħidilhom: Pero' mbagħad min ma jasalx u m'għandux daqshekk imbottatura politika partiġana li jitlob hekk, la jibqa' hawnhekk nippretendi l-lealta' m'hux lejja - għaliex jiena bħal għasfur tal-passa, illum qiegħed hawn u għada ma nkunx - imma lejn il-pajjiż u li ma nagħmlux dan it-tip ta' ħmieġ u dan it-tip ta' propaganda ħażina lil pajjiżna.

U din m'hux dan il-Gvern ibatiha imma jbatuha l-gvernijiet ta' warajna.

Din diġa' kellna esperjenza tagħha u diġa' għaddejna minnha imma sfortunatament ma tgħallimniex.

Qed nerġgħu mmorru lura biex ikollok gazzetta bħal din immexxiha min-nies li għandhom il-grudge - u naf x'jien ngħid - li biex idaħħlu erba' soldi u biex jitfgħu dan it-tip ta' dawl ikrah fuq il-pajjiż jiġu jaqgħu u jqumu mill-ħsara li jkunu qegħdin jagħmlu.

Madam Speaker, jiena nappella li dan iservi ta' twissija ħalli mbagħad ma jkollniex min joqgħod jgħidilna: GĦax intom qed tippikkjaw fuqi minħabba l- kulur politiku.

Jiena qed ngħid li s'issa għadni nemmen li l-biċċa l-kbira huma leali;.

S'issa għadni nemmen li hemm min huwa ntenzjonat tajjeb pero' meta mbagħad nibdew nippikkjaw in-nies allura mbagħad m'għandniex għalfejn noqogħdu inwaħwħu għaliex ikun jixirqilhom li nagħmlulhom dak li nagħmlulhom.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Maria Camilleri.

ONOR.

MARIA CAMILLERI: Madam Speaker, jekk inħarsu lura lejn is-snin l- imgħoddija nsibu li din is-sena hija sena mportanti ħafna sew għall- Parlament Malti kif ukoll għall-Maltin u l-Għawdin kollha.

Jekk immorru lura lejn il-bidu ta' dan is-seklu nsibu li l-kondizzjonijiet li kienu jgħixu fihom il-Maltin u l-Għawdxin kif ukoll id-drittijiet li kienu jħaddnu ma kienux id-drittijiet li għandhom illum.

Sewwa sew f'Novembru ta' 50 sena ilu nkisbu żewġ drittijiet kbar, id-dritt li jkun hemm vot wieħed għal kulħadd - u għalhekk tneħħa l-plural voting - u d-dritt importanti ħafna għalina n-nisa tal-vot għan-nisa.

Bħalma għidna qabel, dawn id-drittijiet inkisbu wara ħafna taqtigħ il-qalb fid-diskussjonijiet li kienu qegħdin isiru fl-Assemblea Nazzjonali li mbagħad fasslet il- Kostituzzjoni ta' l-1947.

Jiena naħseb li lkoll kemm aħna f'din il-Kamra għandna nkunu kburin li f'għeluq ta' dawn il-50 sena ninsabu f'din il-leġislatura sabiex infakkru din il-ġrajja hekk importanti.

Minn hawnhekk nixtieq nipproponi li jitwaqqaf kumitat speċjali bir-rappreżentanza taż-żewġ naħat tal-Kamra taħt il-patroċinju tiegħek, Madam Speaker, bil-għan li jkun jista' immedjatament jibda jħejji programm sabiex jitfakkar dan l-avveniment hekk importanti li se jseħħ fix-xhur li ġejjin.

Qed ngħid "hekk importanti" għaliex l-aqwa għodda u l-aqwa dritt li kiseb kull ċittadin Malti u Għawdxi huwa d-dritt ta' vot li tah id-dritt li jagħżel hu lil min irid li jkollu f'idejh it- tmexxija tal-pajjiż.

GĦalhekk il-vot, biex ngħidu hekk, huwa ċ-ċavetta għad-deċiżjonijiet li kull ċittadin ikun irid jagħmel meta jiġi biex jieħu d-deċiżjonijiet tiegħu fejn tidħol it-tmexxija tal-pajjiż.

Allura nerġa' nagħmel dan l-appell biex jitwaqqaf dan il-kumitat sabiex isir programm kif jixraq ħalli jitfakkar dan l-avveniment hekk importanti.

Hemm ħaġa oħra li nixtieq insemmi u li wkoll għandha x'taqsam ma' anniversarju, din id-darba pero' ta' għaqda li qiegħda tagħmel xogħol importanti ħafna.

Hawnhekk nixtieq nikkwota sentenza qasira bil-Franċiż.

Il-Franċiżi jgħidu "l'union fait la force", li tfisser li fejn ikun hemm l- għaqda ssib il-qawwa.

GĦalija l-elementi tal-ħbiberija, l-għaqda u l-ħeġġa li jkun hemm fost il-membri ġġegħelhom jinxteħtu wkoll bi ħrara għax-xogħol li jkunu daħlu għalih.

U ħafna drabi nsibu li bl-għajnuna ta' xulxin u bil- qalb li jagħmlu wieħed lill-ieħor iżidu l-ħila, iwettqu l-fehma u anke jqawwu r-rieda ta' xulxin.

Dan l-aħħar kelli l-okkażjoni nitkellem ma' żewġ studjużi ta' l-Istorja ta' pajjiżna li bl-imħabba u l-ġibda kbira li għandhom lejn art twelidhom urewni bix-xewqa kbira li għandhom li xi darba l-għaqda tagħhom ikollha l- post tagħha fejn il-membri tagħha jkunu jistgħu jiltaqgħu, jiddiskutu u anke jżommu d-dokumenti tagħhom fl-arkivji.

L-għeruq ta' din l-għaqda jmorru lura eżattament għal 50 sena ilu, meta grupp ta' studjużi li jħobbu l-Istorja ta' Malta ltaqgħu flimkien u hekk twaqqfet dik li ngħidulha il- Malta Historical Society.

Din l-għaqda tista' tgħid li kienet ixxurtjata ħafna għaliex sa mit-twaqqif tagħha kellha dejjem membri ħabrieka speċjalment fejn tidħol l-Istorja ta' pajjiżna.

Din l-għaqda mxiet 'il quddiem sforz ir-rabta ta' ħbiberija fost il-membri tagħha u din l-istess rabta swiet biex illum din l-għaqda tgawdi ġieħ mhux biss mill-istudjużi Maltin imma anke mill-istudjużi barranin.

Fil-fatt, matul dawn il-50 sena li se tagħlaq, il-Malta Historical Society kisbet għarfien m'hux biss nazzjonali iżda kburin li ngħidu anke fil-qasam internazzjonali.

Dan ir-rikonoxximent storiku, li huwa wkoll akkademiku, huwa ta' ġieħ kbir għall-istorja tagħna għaliex b'hekk nistgħu ngħidu li l-Istorja ta' pajjiżna sabet postha mhux biss f'postijiet ta' tagħlim għoli barra minn Malta imma wkoll wasslet sabiex studjużi u qarrejja fi bliet imxerrdin ma' l-erbat irjieħ tad-dinja qegħdin jagħmlu riferenza u studju fuq il-kultura u l-Istorja Maltija.

Tant hu hekk, li fost l-istudjużi barranin li huma wkoll membri ta' din l-għaqda, insibu lill-istoriku kbir ta' l-Istorja Mediterranja Anthony Luttrell.

Tajjeb li ngħidu li din l-għaqda fiha madwar 400 membru li jinkludu kemm Maltin kif ukoll barranin u l-kontribut kbir li qegħdin jagħtu dawn l- istudjużi wieħed ma jistax jgħoddu.

Jekk nieħdu l-livell lokali nistgħu nsemmu l-pubblikazzjoni annwali "Melita Storika" u l-"Ġimgħa ta' l-Istorja" jew "History Week".

Jagħmlu wkoll biografiji u xogħol ta' konsulenza.

Fil- fatt dan l-aħħar ġew mitluba biex jagħmlu xogħol ta' konsulenza mill- Cottonera Rehabilitation Committee.

Dawn jiktbu ħafna f'gazzetti u rivisti u jagħtu wkoll ħafna għajnuna lill-iskejjel.

Insibu wkoll li ħafna mill- istudjużi qegħdin jagħmlu xogħol ta' riċerka barra minn Malta, kif ukoll qed jiġu mistiedna li jagħtu l-kontribuzzjonijiet tagħhom anke f'seminars barranin.

Madam Speaker, jien inħoss li meta għandek għaqda li qed tagħmel xogħol ta' fejda, nixtieq li l-Gvern jisma' l-appell tagħhom - dan l-appell qed nagħmlu anke f'isimhom - u jsibilhom post fejn dawn il-membri jkunu jistgħu jiltaqgħu.

Minn hawnhekk nixtieq nissuġġerixxi żewġ postijiet, forsi l- Gvern jikkonsidra jekk huwiex possibbli li jagħtihom il-bini li hemm ġewwa l-Imdina, li nsibuh bħala t-Torri ta' l-Istandard, li huwa post adattat ħafna u anke f'post storiku, jew inkella post alternattiv ieħor, dak li aħna nsejħulu l-Casino Notabile li hemm fit-Telgħa tas-Saqqajja ġewwa r- Rabat.

Jien nispera li dan l-appell li qed nagħmel f'isem il-Malta Historical Society ma jaqax fuq widnejn torox, speċjalment issa jkun rigal sabiħ f'għeluq il-ħamsin sena mit-twaqqif ta' din l-għaqda.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għall-lum it- Tnejn 28 ta' Lulju, 1997 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fin-12.53 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SISTEMI TAD-DRENAĠĠ - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

ANTON TABONE staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fiex jikkonsistu x-xogħlijiet konnessi mas-sistema tad-drenaġġ fl-aħħar parti ta' Triq l-Imġarr qabel iddur għall-port?

Meta nbnew dawn ix-xogħlijiet u meta se jintemmu?

Ix-xogħol qiegħed isir mill-kuntrattur jew bin-nies tal-Gvern?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Ix-xogħlijiet konnessi mas-sistema tad-drenaġġ fl- aħħar parti ta' Triq l-Imġarr qabel iddur għal port jikkonsistu f'tindif tal-mini, rranġar u bini ta' partijiet mil-mini li waqgħu u xogħol ta' mili ta' konkos mal-katusi kollha fl-istess mini.

Ix-xogħlijiet li qed isiru mill-kuntrattur nbdew f'17 ta' Marzu, 1997 u suppost jitlestew madwar xahrejn oħra.

TURIŻMU - IMPJEGATI ON A CASUAL BASIS

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jwieġeb għall-mistoqsija parlamentari numru W650 li saret f'Mejju, 1997?

ONOR.

KARMENU VELLA: Ma ġiet impjegata l-ebda persuna on a casual basis bejn l-1ta'Novembru u l-31ta' Marzu, 1997.

ETC - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm persuni ma baqgħux jirreġistraw minn jeddhom mill-1 ta' Ottubru, 1994 sat-30 ta' Ġunju, 1997 u jagħti l-informazzjoni xahar xahar u għal kull xahar jgħid kemm kien hemm nisa u kemm irġiel maqsuma skond age groups?

ONOR.

EDWIN GRECH: Lista li turi n-numru ta' persuni li ma baqgħux jirreġistraw għax-xogħol minn jeddhom mill-1 ta' Ottubru, 1994 sat-30 ta' Ġunju, 1997 xahar b'xahar tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

DJAR - SUSSIDJI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid jekk il-prezzijiet u l-ammont ta' sussidju fuq is-self mogħti li bihom inħarġu għall-bejgħ il-maisonettes, garaxxijiet u l- appartamenti fil-Gazzetta tal-Gvern tal-11 ta' Lulju, 1997 huwiex differenti minn dawk li kienu joħorġu taħt l-Amministrazzjoni preċedenti?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

WELFARE GAP

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid - f'dak li għandu x'jaqsam mal-welfare gap - kemm kien sena b'sena minn 1987 'il hawn?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-tagħrif mitlub tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

QRATI - QORTI TAL-PULIZIJA ĠUDIZZJARJA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' introduced cases fil-Qorti tal-Pulizija Ġudizzjarja sena b'sena, mill-1987 'il hawn?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' kumpilazzjonijiet fil-Qorti tal-Pulizija Ġudizzjarja huma s-segwenti:

Fl-1987 kien hemm 347 każ Fl-1988 kien hemm 389 każ Fl-1989 kien hemm 421 każ Fl-1990 kien hemm 532 każ Fl-1991 kien hemm 600 każ Fl-1992 kien hemm 715 każ Fl-1993 kien hemm 713 każ Fl-1994 kien hemm 684 każ Fl-1995 kien hemm 726 każ Fl-1996 kien hemm 729 każ Fl-1997 kien hemm 338 każ (sat-30 ta' Ġunju).

SKEJJEL - TFAL BI BŻONNIJIET SPEĊJALI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn skejjel għal tfal bi bżonnijiet speċjali?

Kemm jattendu tfal ġo kull waħda minn dawn l- iskejjel?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Numru ta' tfal li jattendu fl-Iskejjel Speċjali:-

|Skola |Nru ta' | | |tfal | |Skola Guardian Angel, |104 | |Ħamrun | | |Skola għat-tfal neqsim |17 | |mid-dawl,Qrendi | | |Skola San Miguel, St |53 | |Andrews | | |Skola Dun Manwel Attard, |81 | |Wardija | | |Skola Mater Dei, Msida |22 | |Santa Marija Day School, |53 | |Msida | | |Skola għat-tfal neqsin |10 | |mis-smiegħ, Pieta' | | |Skola ESN, Sannat, |13 | |Għawdex | | |TOTAL |353 |

DIPARTIMENT TA' L-AMBJENT - GĦASAFAR

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' għasafar li ngħataw kura minn membri tad-Dipartiment ta' l-Ambjent is-sena l-oħra u din is-sena?

Kemm minnhom għexu wara li waqgħu f'idejn ta' l-ambjent?

Kemm minnhom kienu feriti minn tiri ta' snieter jew armi oħra?

Kemm minnhom kienu feriti wara li ħabtu ma' aerials u/jew wires tad-dawl waqt li kienu qed ippassu?

Isiru xi forma ta' X-Rays fuq kull għasfur ħalli jaraw kemm minnhom intlaqtu biċ-ċomb u kemm minnhom waqgħu mod ieħor?

X'tip ta' għasafar kienu u fejn kienu feruti u x'tip ta' ferita kellu kull wieħed?

Kemm minnhom inħelsu u fejn inħelsu?

Kemm minnhom għadhom jiġu kkurati u kemm ilhom jiġu kkurati?

Xi jsir minn dawk illi ma jkunux jistgħu jintelqu wara li l-ferita tfiq?

ONOR.

GEORGE VELLA: Kif kelli l-opportunita' ninforma lill-Onor.

Membru fil-mistoqsija parlamentari numru 7145, id-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l- Ambjent ġie msejjaħ mill-pubbliku 72 darba fl-1996 u s'issa għaxar darbiet din is-sena biex jiġbor għasafar feruti.

Dawn kollha kienu tajr protett, bħal tajr tal-priża, irsieset u kwakk, tajr isfar, daqquq tat-toppu, gawwi u anke ħamiem; ħlief għall-tliet gamimiet, sturnell u summiena.

Dawn it- tajr kollha kienu feruti minn ċomb sparat minn snieter, ħlief għal tnejn li ħabtu ma' wires.

Id-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l-Ambjent jagħmel minn kollox biex idewwi lil dawn it-tajr ferut.

Meta jkun hemm il-ħtieġa jittieħdu anke X- Rays.

Il-feriti jinkludu ksur ta' saqajn, ksur tal-ġwenħajn, ksur tal- munqar, u feriti biċ-ċomb f'kull parti tal-ġisem.

50% ta' l-għasafar li ġew f'idejn id-dipartiment f'dawn l-aħħar snin, ġew meħlusa f'xi riserva naturali jew oħra.

Dawk li l-feriti tagħhom kienu gravi u ma setgħux jiġu mfejqa mietu mewta naturali.

Fil-preżent id-dipartiment għandu taħt ir- responsabbilta' tiegħu 22 għasfur ferut li għadhom ma fiequx għal kollox.

PULIZIJA - KAŻI TA' QTIL

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hawn unsolved murders illum?

Kemm kien hawn murders tul dawn l-aħħar għaxar snin?

Kemm kien hawn attentati ta' qtil?

Kemm minn dawn ma ġewx solvuti?

ONOR.

ALFRED SANT: It-tagħrif mitlub qiegħed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PULIZIJA - KAŻIJIET TA' SERQ

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ġew irrapportati każi ta' serq sena b'sena f'dawn l- aħħar għaxar snin u kemm minnhom ġew solvuti u/jew persuni ġew iressqa l- Qorti fl-istess żmien?

ONOR.

ŻGĦAŻAGĦ - YOUTH EXCHANGES

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid ma' liema bliet Ewropej se jsiru skambji ta' żgħażagħ din is-sena fil-kwadru tal-programm tal-Youth Exchanges tad-Dipartiment taż-Żgħażagħ u Sport?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

ŻGĦAŻAGĦ - YOUTH EXCHANGES

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk saritx sejħa għall- applikazzjonijiet minn żgħażagħ Maltin biex jieħdu sehem fil-Youth Exchanges li se jsiru din is-sena?

Jista' l-Ministru jgħid b'liema kriterji se ssir l-għażla taż-żgħażagħ Maltin li se jieħdu sehem f'dawn l- iskambji?

ONOR.

TAL-QROQQ - PIXXINA NAZZJONALI

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għat-tweġiba li ta fil-21 ta' Mejju, 1997 għall-mistoqsija parlamentari numru 5336 dwar il-qagħda tal-Pixxina ta' Tal-Qroqq, jista' l-Ministru jgħid jekk ir-rapport li l-Acting Management Committee kellu jħejji fi żmien erba' xhur (jiġifieri sa Mejju 1997) tlestiex?

Jekk fl-affermattiv, jista' l-Ministru jpoġġi kopja tiegħu fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

MUŻEWIJIET - MUŻEW TA' L-ARKEOLOĠIJA

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għat-tweġiba li ta fis-26 ta' Mejju, 1997 għall-mistoqsija parlamentari numru 5738 u partikolarment għall-parti finali li fiha l-Ministru qal li l-Mużew ta' l-Arkeoloġija mistenni jiftaħ mill-ġdid fl-aħħar ta' din is-sena, jista' l-Ministru jgħid jekk ix- xogħlijiet li qegħdin isiru bħalissa humiex mexjin b'mod li tintlaħaq din l- iskadenza?

ONOR.

CILIA ONOR.

JOE - DELEGAZZJONIJIET

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għaż-żjara li għamel fi Franza s- Segretarju Parlamentari għaż-Żgħażagħ, Sport, Kultura u Arti aktar kmieni din is-sena, jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 5836 li dehret fis-Seduta Nru. 71?

ONOR.

KUNSILL NAZZJONALI TAŻ-ŻGĦAŻAGĦ

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għat-tweġiba li ta fis-26 ta' Mejju, 1997 għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 5841, jista' l-Ministru jgħid jekk issa huwiex f'qagħda li jgħid liema huma s-siti li ġew identifikati bħala siti alternattivi għall-Kunsill Nazzjoni taż-Żgħażagħ?

ONOR.

SISTEMA TA' TASSAZZJONI ĠDIDA - LOTTERIJA

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm persuni rebħu l-lotterija konnessa mas-sistema ta' tassazzjoni ġdida, s'issa?

ONOR.

LEO BRINCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li s'issa, wara żewġ estrazzjonijiet tal-lotterija konnessa mas-sistema ġdida ta' tassazzjoni, ħadd għadu ma ppreżenta rċecuta jew irċevuti rebbieħa lid-Dipartiment tat- Taxxa tad-Dwana u tas-Sisa.

PENSJONIJIET - PENSJONI TAS-SERVIZZ

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm nies ħadu/qed jieħdu pensjoni tas-servizz skond il-Kapitolu 318 tal-Liġijiet ta' Malta f'dawn l-aħħar għaxar snin, sena b'sena?

ONOR.

EDWIN GRECH: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li pensjoni tas- servizz ma titħallasx skond xi provediment ta' l-Att dwar is-Sigurta' soċjali (Kap 318).

Għaldaqstant, mhux magħruf in-numru ta' persuni li qed jirċievu pensjoni tas-servizz jekk dawn fl-istess waqt ma jkunux qed jirċievu wkoll pensjoni tas-sigurta' soċjali taħt l-imsemmi Att.

Id- dipartiment iżomm statistika dwar pensjonanti li qed jirċievu Pensjoni tas- Sigurta' Soċjali u Pensjoni tas-Servizz iżda, ovvjament persuna tibda' tinżamm statistika dwarha mid-data li tibda' tieħu l-Pensjoni tas-Sigurta' Soċjali.

Dan ifisser li fl-istatistika li qed nagħti hemm numru ta' pensjonanti li qed jidhru f'sena partikolari minkejja l-fatt li setgħu kienu ilhom jirċievu l-pensjoni tas-servizz minn ħafna qabel dik is-sena.

Numru ta' pensjonanti tas-sigurta' soċjali li qed jirċievu Pensjoni tas- Servizz:

|1989 |14,102 | |1990 |14,191 | |1991 |14,238 | |1992 |14,384 | |1993 |14,598 | |1994 |14,695 | |1995 |14,944 | |1996 |15,155 | |sa Lulju |15,300 | |1997 | |

SIGURTA' SOĊJALI - GĦAJNUNA SUPPLIMENTARI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti l-aħħar ċifri dwar in-numru ta' nies li huma ntitolati li jieħdu għajnuna supplimentari?

ONOR.

EDWIN GRECH: In-numru ta' nies li għamlu talba għall-allowance supplimentari u qegħdin jitħallsu huwa ta' 31,910.

GOZO CHANNEL CO.

LTD. - PASSIĠĠIERI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid kemm qasmu passiġġieri, karozzi privati u vetturi kummerċjali mal-Gozo Channel fl-ewwel sitt xhur tas-sena l-oħra u l- ewwel sitt xhur ta' din is-sena?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li l-informazzjoni mitluba mill- Onor. Interpellant hija kif ġej:-

VEHICLES PASSENGERS

Month Private Commercial From Mġarr From Ċirkewwa Total JAN 36963 1313 70411 68861 139272 FEB 31879 1206 67168 65582 132750 MAR 43373 1455 92353 99478 191831 APR 51845 1309 113650 119596 233246 MAY 51222 1780 116088 124669 240757 JUN 57214 1661 116772 129137 245909 TOTAL 272496 8724 576442 607323 1183765

VEHICLES PASSENGERS

Month Private Commercial From Mġarr From Ċirkewwa Total

JAN 37025 1367 71307 73744 145051 FEB 31133 1449 71459 73893 145352 MAR 42174 1547 106655 108817 215472 APR 40210 1782 116538 117494 234032 MAY 47067 1824 139209 141307 280516 JUN 47877 1743 115640 119297 234937 TOTAL 245486 9712 620808 634552 1255360

GOZO CHANNEL CO.

LTD. - ĦADDIEMA

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jikkonferma li l-ħaddiema tal-Gozo Channel qed jintalbu jieħdu l-leave u jekk iva, jistax jgħid għaliex?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li l-ħaddiema qed jiġu mitluba jieħdu leave biex jitnaqqas il-leave twil akkumulat.

GOZO CHANNEL CO.

LTD. - ĦADDIEMA

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid kemm tħallsu overtime il-ħaddiema tal-Gozo Channel fl-ewwel sitt xhur ta' din is-sena u fl-ewwel sitt xhur tas-sena l- oħra?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li l-overtime li tħallas lill- ħaddiema tal-Gozo Channel fl-ewwel sitt xhur ta' din is-sena u fl-ewwel sitt xhur tas-sena l-oħra kien kif ġej:-

|Jannar sa Ġunju |Lm 27169.752| |1997 | | |Jannar sa Ġunju |Lm 39088.744| |1996 | |

FTEHIM KULTURALI MA' PAJJIŻI BARRANIN

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 7680 magħmula minni fis-16 ta' Lulju, ċioe':

"Jista' l-Ministru jgħid jekk fil-ġejjieni qarib huwiex se jiġi ffirmat xi ftehim kulturali ma' xi pajjiż?"

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

KORPORAZZJONIJIET/KUMPANNIJI - ARRETRATI FL-N.I.

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 7316 dwar arretrati fin- National Insurance dovuti minn korporazzjonijiet u kumpanniji li fihom il- gvern għandu sehem u t-tweġiba mogħtija fis-Seduta tat-22 ta' Lulju, jista' l-Ministru jgħid x'passi qed jittieħdu biex jinġabru l-arretrati?

ONOR.

EDWIN GRECH: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

SIGARETTI - ĠBIR TA' FLUS MID-DAZJU

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 7696 dwar ġbir ta' flus minn dazju, sisa u excise duty fuq sigaretti għax-xhur Jannar u Mejju, 1997 u t-tweġiba mogħtija fis-Seduta tat-22 ta' Lulju, 1997, jista' l- Ministru jgħid kemm kienet il-kwantita' ta' sigaretti maħduma lokalment/sigaretti mportati?

Jista' l-Ministru jagħti l-istess tagħrif dwar ix-xahar ta' Ġunju?

ONOR.

LEO BRINCAT: Matul ix-xahar ta' Ġunju l-flus li nġabru fuq sigaretti kienu kif ġej:

Sigaretti Maħduma Lokalment

Dazju tas-Sisa Lm960,300

Sigaretti Importati

|VAT |Lm 7,323 | |Levy |Lm 7,758 | |Dazju |Lm29,760 | |tas-Sisa | |

Dwar il-kwantita' ta' sigaretti maħduma lokalment jista' jingħad li bejn Jannar u Ġunju nxtraw 15,150,000 banderolla tas-sisa li kull waħda teħel fuq pakkett ta' 20 sigarett.

Fil-każ ta' sigaretti importati wieħed jista' jgħid illi l-figura tad- dazju tas-sisa tirrappreżenta taxxa fuq 80,000 pakkett ta' 20 sigarett.

Nixtieq nispjega li fil-każ tas-sigaretti importati bejn Jannar u Mejju nstab żball fil-figuri li nġabru u li ngħataw fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7696.

Dawn qed jerġgħu jinġabru u jingħataw f'xi seduta oħra.

FISH FARMS - ĦADDIEMA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu fil-preżent in-numru ta' fish farms li hawn f'Malta w f'Għawdex?

Kemm hu n-numru ta' ħaddiema li qed jaħdmu ma' dawn il-fish farms?

Kemm kien l-ammont ta' ħut li fil-fatt ġie esportat matul l- 1996?

Kemm ġie esportat ħut tal-fish farms din is-sena fil-perijodu 1/1/97 - 30/6/97?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: In-numru ta' fish farms li hawn f'Malta huwa sitta.

In-numru ta' ħaddiema li qed jaħdmu ma' dawn il-fish farms huwa madwar 150.

Il-produzzjoni mill-akwakultura matul l-1996 kienet ta' 1550 tunnellata t' awrat u spnott.

96% ta' din il-produzzjoni, jiġifieri madwar 1480 tunellata ġiet esportata.

Huwa stmat li fil-perijodu 1/1/97- 30/6/97, l-industrija esportat madwar 800 tunnellata t'awrat u spnott.

TONN

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm kien l-ammont ta' tonn ta' sajjieda Maltin li nħariġlu ċertifikat ICAT?

Kemm ħut ieħor ta' sajjieda oħra nħariġlu ċertifikat minn hawn Malta?

Ta' liema nazzjonalita' kienu l- vapuri (bastimenti) li t-tonn tagħhom inħariġlu ċ-ċertifikat ICAT?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiena nformat li l-ammont ta' tonn maqbud mis- sajjieda Maltin li nħariġlu ċertifikat tal-ICCAT matul dan l-istaġun huwa:

Ammont (Kg) Tonn 235260

L-ebda ħut ieħor ma nħariġlu ċertifikat tal-ICCAT minn hawn Malta.

Il-bastimenti li t-tonn tagħhom inħarġilhom ċertifikat tal-ICCAT kienu kollha Maltin.

PIXKERIJA - TONN/PIXXISPAD

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm hu n-numru ta' sajjieda li daħħlu t-tonn u l-pixxispad fil-Pixkerija għall-istaġun 1997?

Kemm kien l- ammont ta' tonn u pixxispad li daħal fil-Pixkerija dan l-istaġun?

Kemm kien l-ammont ta' dan il-ħut li ġie esportat?

Kemm kien il-valur?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiena informat li l-ammont ta' tonn u pixxispad li daħħal fil-Pixkerija matul dan l-istagun huwa:

| |Ammont |Valur | | |(Kg) |(Lm) | |Tonn |235260 |461104 | |Pixxispad| 35325| 57434 |

L-esportazzjoni ta' tonn u pixxispad din id-sena hija:

| |Ammont |Valur | | |(Kg) |(Lm) | |Tonn |176736 |356428 | |Pixxispad| 1130| 2750|

Dwar l-ewwel parti tal-mistoqsija, qatt ma nżamm record tal-ispeċi ta' ħut maqbuda mis-sajjieda ndividwali.

P.A. - XOGĦOL F'WIED IL-QLEJJA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti tagħrif dwar liema applikazzjonijiet ġew sottomessi lill-Planning Authority dwar xogħol f'Wied il-Qlejja?

(Chadwick Lakes) Meta saru dawn l- applikazzjonijiet?

Meta ħarġu l-permessi li ntalbu f'dan il-lokal?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-Awtorita' ta' l-Ippjanar irċeviet żewġ applikazzjonijiet dwar xogħol f'Wied Qlejja (Chadwick Lakes) huma kif jidhru hawn taħt:

PA 1333/93 minn Fr. Adrian Jos Cachia għal faċilitajiet tal-kappella u sala f'San Pawl tal-Qlejja Mosta.

L-applikazzjoni saret fid-9 ta' Ġunju, 1993, ġiet rifjutata fis-27 ta' Ottubru, 1993.

Saret talba għal rikonsiderazzjoni fl-14 ta' Diċembru, 1993 li ma ġietx milqugħha fil-11 ta' Novembru, 1994.

Sar appell mir- rikonsiderazzjoni tad-DCC fit-28 ta' l-istess xahar, liema appell ma ntlaqgħax fit-28 ta' April, 1995.

PA 3348/97 mid-Dipartiment ta' l-Agrikoltura għar-rijabilitazzjoni ta' Wied Qlejja.

L-applikazzjoni saret fit-13 ta' Ġunju 1997.

Il-permess inħareġ fis- 16 ta' Lulju 1997.

Seduta 109 28/07/97

LIĠI TAL-KONSUMATUR

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar meta hu mistenni li l-Liġi tal- Konsumatur tidħol fis-seħħ fil-konfront ta' korporazzjonijiet governattivi, li oriġinarjament ma kenux daħlu fis-seħħ taħt dik il-liġi?

ONOR.

LEO BRINCAT: Hemm ippreparat abbozz ta' avviż legali dwar it- tifsira ta' "kummerċjant" li jkopri korporazzjonijiet pubbliċi li oriġinarjament ma kenux daħlu fis-seħħ taħt l-Att ta' l-1994 dwar l- Affarijiet tal-Konsumatur.

Dan mistenni li jidħol fis-seħħ lejn l-ewwel ta' Ottubru ta' din is-sena.

TELEMALTA - CHARTER TAL-KONSUMATUR

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti tagħrif dwar fiex wasal it-twettiq taċ-charter tal- konsumatur fil-Korporazzjoni Telemalta?

X'tip ta' talbiet saru mill- konsumaturi lill-Korporazzjoni Telemalta?

ONOR.

ALFRED SANT: Ix-xogħol fuq iċ-Charter tal-Konsumatur tal- Korporazzjoni Telemalta tkompla b'ritmu tajjeb u għadu sejjer.

It-talbiet li saru mill-konsumaturi qed jiġu trattati każ każ.

KUNSILLI LOKALI - RAPPREŻENTANT

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jagħti t-terms of reference li se jkollu r-rappreżentant tal-kunsilli lokali fuq il-Bord tal-Korporazzjoni Enemalta?

ONOR.

LEO BRINCAT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

PALAZZ TA' BIGHI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 7594?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7594 mogħtija f'Seduta Nru. 108.

KUNSILL MALTI GĦAX-XJENZA U TEKNOLOĠIJA - CO-ORDINATOR

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 7751?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7751 mogħtija f'Seduta Nru. 108.

KUNSILL MALTI GĦAX-XJENZA U TEKNOLOĠIJA - FONDI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamenatri numru 7749?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7749 mogħtija f'Seduta Nru. 108.

U.E. - 4TH FRAMEWORK PROGRAMME

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb għall-mistoqsija parlamentari numru 7748?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7748 mogħtija f'Seduta Nru. 108.

U.E. - 4TH FRAMEWORK PROGRAMME

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 7747?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7747 mogħtija f'Seduta Nru. 108.

ĠNIEN TA' L-ARGOTTI - HERBARIUM

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7406, jista' l-Ministru jagħti breakdown ta' l-infiq li sar?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sa l-aħħar ta' Ġunju 1997, l-infiq kien ta' Lm50,255 li kien jikkonsisti f'Lm48,344 għal xogħol ta' kostruzzjoni u finishing, filwaqt li ntefqu Lm1911 fuq xogħol ta' installazzjoni ta' elettriku.

RAĦAL ĠDID - PROVVISTA TA' ILMA

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru tad-Djar: Wara li ġie stabbilit li l-problema ta' nuqqas ta' provvista ta' ilma fi Blokk G, Unit 1, Govt.

Bldgs, Raħal Ġdid hija minħabba problemi interni f'dan il-blokk, għaliex dawn ir-residenti għadhom ibatu minn din il-problema għal din l- aħħar sena?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jien informat li issa ġie deċiż li x-xogħol konċernat se jsir mid-Dipartiment tal-Manifattura u Servizzi tad-Diviżjoni tax-Xogħlijiet taħt is-superviżjoni tal-Water Serices Corporation.

DIPARTIMENT TA' PROĠETTI U ŻVILUPP - SUPERVISOR

L-ONOR.

ANTON TABONE staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid fejn waslu l-proċeduri għal mili tal-postijiet ta' supervisor fis-Sezzjoni ta' l-Indafa Pubblika fid-Dipartiment ta' Proġetti u Żvilupp f'Għawdex?

ONOR.

ALFRED SANT: Qiegħed isir eżerċizzju biex jiġi stabilit il-bżonn ta' karigi ġodda fid-Dipartiment tal-Proġetti u Żvilupp.

Wara li jitlesta dan l-eżerċizzju jiġi deċiż jekk jitkomplewx il-proċeduri mibdija għall- mili ta' postijiet ta' supervisor fis-Sezzjoni ta' l-Indafa Pubblika.

MARSALFORN - RIABILITAZZJONI TAX-XTAJTA

L-ONOR.

ANTON TABONE staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk ix-xogħlijiet ta' riabilitazzjoni tax-xtajta ta' Marsalforn humiex sejrin jitkomplew?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Nitlob l-Onor.

Interpellant jispjega f'aktar dettal għal-liema xogħol qiegħed jirriferi fil-mistoqsija tiegħu.

TURIŻMU - FLUS MINFUQ

L-ONOR.

MICHAEL REFALO staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: B'riferenza għal Vot VI Capital (Estimi Ġenerali), jista' l-Ministru jinforma l-Kamra bl-ammont minfuq sa l-aħħar ta' Ġunju mill-vot Tourism Item 6 - TOSS - subsidy?

Jista' l-Ministru jagħti l-istess informazzjoni dwar in-nefqa ta' Vote 4 - Product Development u 5 - Institute for Tourism Studies u f'dawn l-aħħar żewġ każi x'servizzi, tagħmir jew proġetti ġew miksuba bin-nefqa relattiva?

ONOR.

KARMENU VELLA: Vote 6 - Tourism - L-ammount minfuq sa l-aħħar ta'Ġunju huwa Lm55,000

Vote 4 - Product Development - sa l-aħħar ta' Ġunju n-nefqa taħt dan il-vot kienet ta' Lm42,000 li kien ħlas rigward il-klassifikazzjoni ġdida tal- lukandi, ic-Centru tal-Mediterran fi Spinola Palace u l-aħħar pagament tal- parking area ta' Haġar Qim.

I.T.S. - Ma saret l-ebda nefqa mill-Lm20,000 allokati għall-ITS.

Dan l- ammount irid jitħallas bħala l-aħħar pagament ta' xogħol li sar fl- estensjoni ta' l-ITS.

GĦAWDEX - FLUS IVVOTATI

L-ONOR.

MICHAEL REFALO staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: B'riferenza għall-Estimi Ġenerali paġna 209 Vote VI Capital - Expenditure for Gozo - Lm10,000, jista' l-Ministru jinforma l-Kamra b'kemm intnefaq minn dan il-vot sa l-aħħar ta' Ġunju, 1997 u għal fejn kienet indirizzata l- ispiża relattiva?

X'proġetti f'Għawdex iridu jitwettqu jew servizzi turistiċi mogħtija bl-ammont ta' Lm10,000 invvota għas-sena 1997?

ONOR.

KARMENU VELLA: Għalkemm dan il-vot jidher taħt il-Ministeru tat- Turizmu, bħalma kien isir qabel, dan huwa amministrat mis-Segretarjat Parlamentari għal Għawdex għaldaqstant nirriferi l-Onor.

Interpellant lil Ministeru konċernat.

TURIŻMU - VOT VI

L-ONOR.

MICHAEL REFALO staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: B'riferenza għal Vote VI Capital Tourism, paġna 209 fl-Estimi Ġenerali, jista' l-Ministru jinforma lil Kamra bil-progress miksub fit-twettiq ta' New tourism project (sub vote 7) li għalih kienu ġew allokati nofs miljun lira Maltija?

Kemm intnefaq s'issa minn dan il-vot?

ONOR.

KARMENU VELLA: Dan huwa proġett li jrid ikun approvat mill-Gvern Taljan għaldaqstant s'issa għad ma ntnefaq xejn minn dan il-vot.

ESTIMI ĠENERALI - ITEMS 0209/0465

L-ONOR.

MICHAEL REFALO staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: B'riferenza għad-dħul previst fl-Estimi Ġenerali speċifikament għall-items 0209 (dħul mil-liċenzji) u 0465 (flus imħallsa mill-kunsilli lokali għal xogħol u servizzi mogħtija lilhom), jista' l-Ministru jgħid kemm inġabar sa l-aħħar ta' Ġunju taħt dawn iż-żewġ irjus?

ONOR.

KARMENU VELLA: Id-dħul sa l-aħħar ta' Ġunju kien kif gej:

|Licenzji HCEB|Lm288,763 | |Kunsilli |Lm 37,687 | |Lokali | |

KUNSILL TA' L-EUROPA - PROĠETT

L-ONOR.

MICHAEL REFALO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Peress li l-Ministru tkellem dan l-aħħar u semma l- involviment tal-Kunsill ta' l-Europa fi proġett maħsub biex jiġi organizzat u muri aħjar il-wirt kulturali Malti, kif ukoll sussidji ta' flus għat- twettiq tiegħu, jista' l-Ministru jispjega l-linji ġenerali tal-proġett kif ukoll it-time scales għat-twettiq tal-proġett jew xi fażijiet tiegħu?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

TOROQ - BOZOZ

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm ilu Ministru responsabbli mill-Enemalta, kemm saru bozoz f'toroq għal kunsilli lokali f'Malta u f'Għawdex?

Jista' l-Ministru jara li l-informazzjoni tingħata b'mod li nuru n-numru ta' bozoz b'riferenza għal kull kunsill lokali li għandna?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ĦABS ĊIVILI - BORD TAL-VIŻITATURI

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra r-rapport sħiħ tal-Bord tal- Viżitaturi tal-Ħabs, dwar il-każ ta' żewġ priġunieri li tħallew għarwenin fiċ-ċella tagħhom?

ONOR.

ALFRED SANT: Ma nħossx li hu f'loku li nqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra u nagħmel pubbliku r-rapport mitlub mill-Onor.

Interpellant dan biex tinżamm il-konfidenzjalita' dwar persuni li jinsabu l-ħabs kif jirrikjedu l- istess regolamenti tal-ħabs.

DIPLOMATIĊI MALTIN/BARRANIN - LAQGĦAT

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: In vista tar-rapport li deher f'ġurnal lokali dwar laqgħat ta' diplomatiċi Maltin ma' diplomatiċi barranin, jidhirlu l-Viċi Prim Ministru li għandhom jiġu nvestigati dawn ir- rapporti u jaħseb li laqgħat bħal dawn huma permessi?

ONOR.

GEORGE VELLA: Risposta tingħata f'seduta oħra.

ĦABS ĊIVILI - SEJBA TA' DROGA

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jikkonferma l-Prim Ministru li nhar il-Ġimgħa 18 ta' Lulju, 1997 fil-Ħabs Ċivili kien hemm sejba konsiderevoli ta' droga fl-inħawi ta' divisions 5 u 8?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li ġie kkonfermat li fil-bitħa maġenb Diviżjoni 5 nstabu żewġ pakketti żgħar b'sustanza li hu maħsub li kienet droga.

Is-sejba kienet waħda żgħira u mhux waħda konsiderevoli kif semma' l-Onor.

Interpellant.

Il-pulizija qed tinvestiga dan il-każ.

POSTA LTD

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti xi comparative figures ta' l-effiċjenza tal- posta bejn meta din kienet għadha Dipartiment tal-Gvern, b'differenza għal meta ftit taż-żmien ilu saret kumpannija bl-isem ta' Posta Ltd?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Eżempju tipiku li juri id-differenza fis- servizzi postali f'Malta taħt it-tmexxija ta' Dipartiment tal-Gvern u taħt il-kumpanija Posta Limited huwa il-fatt li fl-aħħar sena sħiħa ta' l-operat tiegħu d-Dipartiment tal-Posta daħħal iktar flus milli ħareġ filwaqt li Posta Limited fl-ewwel sena sħiħa tagħha fl-operat tant tilfet flus li kellha tiġi likwidata.

Eżempju ieħor komperativ huwa l-fatt li d-Dipartiment tal-Posta kien joħroġ kull sena rapport fuq l-attivita' tiegħu u jagħti statistika bażiċi.

Il-Posta Limited l-anqas dan ma rnexxielha tagħmel.

DJAR - SUSSIDJI FUQ XOGĦLIJIET

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid jekk ikunx opportun li ssir bidla fl-iskemi biex il-Gvern ikun jista' jgħin finanzjarjament fejn ikun hemm tiswijiet neċessarji li jsiru fuq proprjeta' mogħtija mill-Housing, pero' mhux tal-Gvern, peress li ħafna minn dawn in-nies ma jkollhomx mezzi u s-sidien bir-raġun (minħabba li l-kera tkun baxxa) jagħmluhielhom diffiċli u għalhekk ħafna djar jibqgħu dilapidati?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jien informat illi l-Awtorita' tad-Djar għandha skema fejn l-inkwilini ta' proprjeta' mikrija mill-privat, anke' jekk rekwizizzjonat jingħataw sussidju fuq ix-xogħlijiet li jagħmlu.

DJAR - AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid meta l-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament se tingħata akkomodazzjoni alternattiva?

Jaf il-Ministru li din il-persuna tgħix f'post perikoluż?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jien informat illi l-każ qed ikun ikkonsidrat.

SAĦĦA - ASSISTENTI SOĊJALI KAŻWALI

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jispjega kif l-ewwel ħarġu l-applikazzjonijiet għal Assistenti Soċjali Każwali u wara dawn ġew irtirati?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Bħalma kelli l-okkażjoni li nwieġeb għall- mistoqsija parlamentari numru 7105 applikazzjonijiet għal Assistenti Soċjali Każwali ħarġu darba biss, fl-1988 meta beda s-servizz tal-Home Care Help.

Għalhekk mhux il-każ li ħarġu applikazzjonijiet u dawn ġew irtirati.

DIPARTIMENT TAT-TOROQ - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jara li nies li jaħdmu mar-Roads Department jingħataw trsport lura mix-xogħol peress li hemm min irid jaqbad tliet char-a-bancs biex imur lura d-dar?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Ninsab informat li diġa' hemm provdut trasport filgħodu għal-ħaddiema tat-toroq li jiġu mill-bogħod u għandhom aktar minn karozza waħda.

Dawn il-ħaddiema mhumiex qegħdin jitolbu trasport lura, peress li tpoġġew fuq skema ta' inċentiv mill-uffiċjal tagħhom.

DJAR - KAŻ TA' HOUSING

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tad-Djar: Peress li l- persuna li isimha qed jintbagħat separatament qatt ma rċeviet progress report dwar il-bosta fondi alternattivi li ndikat u tenendo l-istat perikoluż tal-fond tagħha, jista' l-Ministru jgħid fiex waslet l- applikazzjoni tagħha?

ONOR.

DJAR - AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jagħti tagħrif dwar jekk il-fond li d-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament, jistax jiġi allokat lil persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu wkoll separatament?

Japprezza l-Ministru li si tratta fuq persuna, omm mhux miżżewġa, li m'għandhiex fejn toqgħod u li jistħoqqilha trattament urġenti?

Il-Ministru ġie nformat li l-persuna li kienet tirrisjedi fil-fond indikat illum ġarret u qed tippretendi rigal konsiderevoli?

ONOR.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija jien informat illi fi Triq ix-Xemxija m'hemm l-ebda Block C. L-Onor.

Interpellant hu għalhekk mitlub jagħti iżjed dettalji biex id-dipartiment ikun jista' jinvestiga.

ŻURRIEQ - TWESSIGĦ TA' TRIQ

L-ONOR.

JOE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se tinfetaħ jew titwessa' Triq Santa Marija, fiż-Żurrieq peress li hemm dar/razzett ma jintużax f'nofs ta' triq?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Kien sar pjan biex tinbena akkomodazzjoni alternattiva għal mara li toqgħod f'dan il-post u li sfortunatament ma rnexxiex.

Għalhekk qed isir proċess ta' esproprijazzjoni biex din il-proprjeta' tinxtara ħalli tkun tista' titwessa' t-triq.

ŻURRIEQ - TRIQ VJAL L-INDIPENDENZA

L-ONOR.

JOE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta Triq Vjal l-Indipendenza, fiż- Żurrieq, se tiġi mniffda għal ma Triq Wied Babu?

Jekk se tinfetaħ, jista' l-Ministru jgħid x'se jiġri minn dawk ir-residenti li hemm f'Conception Str, Mill Str u St. George's Square?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Il-proċess biex jinfetħu dawn it-toroq inbeda peress li qed isiru il-proċeduri għal esproprijazzjoni mill-Kummissarju ta' l-Artijiet.

GUDJA - INGOMBRU MINN TRAKK

L-ONOR.

JOE FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jara li jitneħħa dak it-truck Bedford bla numru li hemm fi Triq it- Torri, fil-Gudja, peress li qiegħed jiżgombra t-triq?

It-truck għandu isem fuqu "Tal-Grazzia".

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab infurmat illi l-Pulizija qed tieħu passi.

KUNSILLI LOKALI - BEACH CLEANING

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jagħti nformazzjoni dwar kemm qed jintnefqu fil-beach cleaning rispettivament minn kull kunsill lokali li għandu r-responsabbilta' tal-beach cleaning?

Jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra informazzjoni dwar il-kummenti li jiġbor id- dipartiment dwar il-ħidma tal-kunsilli lokali f'beach cleaning?

ONOR.

CHARLES MANGION: Nagħti tweġiba f'xi seduta oħra peress li l- informazzjoni mitluba trid tinġabar.

ENEMALTA - UŻU TA' PITROLJU

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Peress li rriżulta minn diversi interpellanzi li għadu jsir użu lleċitu tal- pitrolju f'Malta, x'passi qed tieħu l-Korporazzjoni Enemalta biex dawn l- abbużi jinqatgħu darba għal dejjem?

ONOR.

LEO BRINCAT: Dwar il-passi li qiegħda tieħu l-Enemalta diġa' tajt tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7415, li magħha ma għandix xi nżid.

Jekk u meta jkun meħtieġ l-Enemalta ma tonqosx li tinforma lill-pubbliku in ġenerali b'passi oħra li jkunu sejrin jittieħdu.

WIED IL-GĦAJN - ART

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti informazzjoni rigward jekk dan il-Gvern għandux xi ħsieb li jipprovdi art biex jingħataw faċilitajiet sportivi liċ-ċittadini ta' Wied il-Għajn u l- inħawi tagħhom?

ONOR.

GEORGE VELLA: Risposta tingħata f'seduta oħra.

ŻABBAR - TOROQ

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jaf il-Ministru li Ħaż-Żabbar isofri minn numru ta' toroq prinċipali madwaru Triq il-Kaħwiela, (Wied il-Għajn bypass, Wied il- Għajn il-qadima); Triq Bieb is-Sultan (Xgħajra - Żabbar); Triq President tar-Repubblika (Wied il-Għajn - Xgħajra) (ring roads) u li meta jsiru tittaffa konsiderevolment il-konġestjoni bla bżonn f'għadd ta' toroq fil- qalba tal-belt?

Jista' jgħid meta se jsiru dawn ix-xogħlijiet?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: It-toroq indikati mill-Onor.

Interpellant għad jonqoshom ħafna żvilupp qabel ma jistgħu jkunu miftuħa peress li huma ftit vasti.

Wieħed irid iqis ukoll dawn iċ-ċirkostanzi fil-kuntest ta' l-inizjattiva tal-Gvern biex jitfassal pjan ta' żvilupp soċjali u ekonomiku għan- Nofsinhar ta' Malta u li bilfors irid jikkonsidra dan it-tip ta' żvilupp fis-sistema tat-toroq tal-lokal.

ŻABBAR - DAR TAS-SORU

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jagħti nformazzjoni x'sar jew x'qed isir biex (minn dak li fadal) ma jinqeriedx għal kollox il-post magħruf popolarment bħala d-Dar tas-Soru, dar użata fl-antik bħala d-dar tas-sajf mill-Isqof limiti ta' Ħaż-Żabbar?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra