MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 463 L-Erbgħa, 10 ta' Jannar, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 463

L-Erbgħa, 10 ta' Jannar, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.11 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 10 ta' Jannar, 2001

WERREJ

MINUTI 67

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 67

TQEGĦID TA' KARTI 71

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-IŻVILUPP INDUSTRIJALI (IT-TIENI QARI)

INDUSTRIAL DEVELOPMENT (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 72

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-IŻVILUPP INDUSTRIJALI (KUMITAT)

INDUSTRIAL DEVELOPMENT (AMENDMENT) BILL (COMMITTEE STAGE) 90

AĠĠORNAMENT 96

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 100

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 462 li saret fid-9 ta' Jannar, 2001 ġew konfermati.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Ninforma lill-Kamra li s-Sedja rċeviet rapport mħejji mill-Awditur Ġenerali dwar "The General Practitioners' Functions within the Health Centres", liema rapport qed inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

TURIŻMU - TENDERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jinformani kemm hu n-numru ta' tenders li ħarġu mid-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-ministeru matul din is-sena?

Kemm minnhom ġew aċċettati jew approvati?

Kemm għadhom pendenti u kemm ġew irtirati?

Fil- każ ta' l-aħħar, x'kienu ir-raġunijiet?

Kemm mit-tenders approvati tħallsu u kemm għad iridu jitħallsu?

X'inhu l-ammont ta' pagamenti mħallsa u pendenti separatament?

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Ninsab informat li matul din is-sena ħarġu 15-il tender mid-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-ministeru kif jidher hawn taħt:

|Nru ta' |Aċċettat|Penden|Irti| |Tenders |i/ |ti |rati| | |Approvat| | | | |i | | | |Dipart. | - | | -| |tat-Turiżmu | |1 | | |M.T.A. | 5 | | -| | | |4 | | |I.T.S. | 1 | | -| | | |3 | | |H.C.E.B. | N/A | N/A|N/A |

Fil-każ ta' l-MTA, il-prezz totali tat-tenders huwa ta' Lm55,020, li minnhom tħallsu Lm8,298 u għad baqa' Lm46,692 x'jitħallsu.

Għad irid jinħareġ il-kont għal wieħed minn dawn it-tenders, filwaqt li ieħor qed jitħallas.

Fil-każ ta' l-ITS, dan it-tender inħareġ biex tintagħżel ditta minn fejn jistgħu jinxtraw id-drappijiet għall-uniformijiet ta' l-istudenti.

Il-ħlas isir mill-istudenti direttament lid-ditta.

SIGURTA' SOĊJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk fid-dawl tal- mistoqsija parlamentari nru.

21738, huwiex possibbli li l-ETC jew xi dipartiment ieħor tal-ministeru jagħti l-informazzjoni dwar in-numru ta' ħaddiema involuti?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li kif diġa' għedt fit- tweġiba nru.

21738, l-informazzjoni mitluba tista' tingħata mid-dipartiment tat-taxxi interni u għalhekk din id-domanda għandha tiġi magħmula lill- ministru kkonċernat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, din id-domanda tittratta dwar kwestjoni ta' housing.

Numru ta' familji qed jintalbu jħallsu l-ammont li jridu jħallsu biex jifdu ċ-ċnus tagħhom, pero' qed jirriżulta li wara ċertu numru ta' snin - ġieli wara 15 jew 20 sena - l-art ikun għadu ma sarx it- trasferiment tagħha.

Jista' l-Ministru jispjega x'inhi l-pożizzjoni f'dan il-każ?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Naħseb li parti minn din it-tweġiba nista' nagħtiha jien filwaqt li l-parti l-ora jagħtiha l-ministru ta' l-intern li huwa responsabbli mill-artijiet.

Jista' jkun hemm sitwazzjonijiet fejn l- inkwilini jkunu għamlu konvenju mal-housing authority - jew fdew iċ-ċens, jew saħansitra ħadu plot u fuqha bnew id-dar tagħhom - u peress li dak iż- żmien il-gvern kien għadu m'huwiex is-sid ta' dik l-art, allura sal-lum id- dritt fuq l-art għadu ma jistax jgħaddi mingħand l-awtorita' tad-djar għal għand il-persuna konċernata.

Hemm sitwazzjonijiet fejn l-artijiet huma mogħtijin b'ċens - fil-konvenju jkun hemm kondizzjoni li dak iċ-ċens ikun jista' jinfeda' - pero l-fidi uffiċjali ta' dak iċ-ċens ma jistax isir qabel it-titolu jgħaddi f'idejn il-gvern.

Biex l-awtorita' tad-djar tipprova ttaffi ftit is-sitwazzjoni - sakemm il- proċess kollu jitlesta u t-titolu jgħaddi għand il-gvern - u biex ma tinħoloqx inġustizzja fil-konfront ta' dawk l-inkwilini li l-art tagħhom kienet b'ċens, u fejn allura hemm iċ-ċans li aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar il-valur ta' fidi ta' dak iċ-ċens jista' jogħla, tathom il- possibbilta' li jħallsu ammont ekwivalenti għall-fidi taċ-ċens illum, allavolja l-kuntratt ta' fidi ma jkunx qed isir, biex b'hekk dak il-valur jiġi ffriżat sakemm ikun jista' jsir il-kuntratt uffiċjali ta' trasferiment.

Mr Speaker, issa nħalli f'idejn il-Ministru Tonio Borg biex iwieġeb għall- parti l-oħra tal-mistoqsija li għandha x'taqsam ma' artijiet.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Mr Speaker, huwa veru li ħafna housing estates huma mibnijin fuq art li għalkemm hija amministrata mill- gvern għadha m'hijiex tiegħu.

Jista' jkun li dan jiġri għax is-sidien ma jkunux aċċettaw il-kumpens li jkun ġie offrut lilhom għaliha.

Xi 12-il sena ilu kienet saret liġi biex il-gvern ikun jista' jpoġġi l- flus il-qorti pero' din il-liġi għandha difett, fis-sens li biex tagħmel hekk trid toffri l-kumpens u biex toffri l-kumpens trid tkun taf min huma s-sidien ta' dik l-art - dan m'huwiex dejjem faċli - u tinnotifikahom.

Allura d-dipartiment ingħata l-inkarigu li jikkonsidra l-possibbilta', flimkien ma' xi emendi oħrajn, li malli ssir l-expropriation il-flus jiġu ddepożitati mall-ewwel, irrispettivament minn min hu s-sid, il-gvern jakkwista l-proprjeta' esproprjata - naturalment mingħajr preġudizzju li dak li jkun jiġġieled għal kumpens iktar - u nispera li fl-ewwel nofs ta' din is-sena dan l-abbozz jiġi ppubblikat.

B'hekk ikun aktar faċli għall- gvern li jakkwista dik il-proprjeta'.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: F'każ li l-proprjeta' tkun tal-knisja, is- sitwazzjoni tkun l-istess jew differenti?

Jiġifieri jekk hemm art li kienet tal-privat u art oħra li kienet tal-knisja, is-sitwazzjoni tkun differenti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Fi Frar ta' l-1993, art li kienet tal-knisja u mhux użata għal skop pastorali għaddiet għal għand il-gvern, jiġifieri dik ma baqgħetx tal-knisja.

Naħseb li Onor. Farrugia qed jirriferi għal art tal- knisja li ttieħdet mill-gvern qabel sar il-ftehim mas-Santa Sede, jiġifieri ġiet esproprjata.

F'dak il-każ il-ftehim jgħid li għandu jinħatar arbitru biex skond il-liġijiet viġenti jiġi deċiż il-kumpens li għandha dritt għaliha l-knisja.

Fil-fatt dan l-arbitru se jinħatar ħalli niffaċilitaw l- expropriations ta' art tal-knisja pre-1993, għax post-1993 il-gvern ma kienx hemm għalfejn jesproprja l-art tal-knisja, għax dik li ma kenitx użata għal skop pastorali saret tiegħu.

ĊNUS - REVIŻJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformani jekk id-dipartiment ta' l-agrikoltura oġġezzjonax għall-ħlas ta' Lm 125 it-tomna kif mitlub mid-dipartiment ta' l- artijiet lill-bdiewa li għandhom ir-raba' tagħhom f'Tal Qammiegħ, il- Mellieħa?

Jekk iva, jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' l- ittra?

Jekk le, jista' jagħti r-raġuni?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Ir-reviżjoni taċ- ċens annwali saret mit-taqsima proprjeta' tal-gvern skond il-kondizzjoni numru 3 tal-kuntratti li saru fl-1967.

Id-dipartiment ta' l-agrikoltura ma ġiex ikkonsultat fuq din ir-reviżjoni minħabba li legalment hija r- responsabilita' tad-dipartiment ta' l-artijiet li jiddeċiedi l-valur rivedut ta' ċens skond kuntratt li sar bejn il-gvern u l-bdiewa.

Ninsab informat li dan il-każ qed jiġi ttrattat fil-qorti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Imma jista' l-Ministru jgħid għaliex ma oġġezzjonax għal din it-talba tal-lands meta 33 sena ilu dawn il-bdiewa kienu jħallsu biss Lm1 għal kull tomna raba' li għandhom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, nerġa' ngħid li l-kwestjoni qed tiġi trattata mit-taqsima proprjeta' tal-gvern u d-dipartiment ta' l-agrikoltura ma ġiex ikkonsultat dwar din ir-reviżjoni.

Pero' hawnhekk mhux qegħdin nitkellmu fuq qbiela u fuq ċens perpetwu iżda fuq ċens li jagħlaq, rivedibbli kull 33 sena.

Jien tkellimt dwar dan il-każ f'okkażjonijiet oħra u għedt ukoll li min minn dawn il-bdiewa jidhirlu li m'għandux jagħmel reviżjoni taċ-ċens, jista' jaqa' fuq is-sistema l-oħra li jħallas il-qbiela minflok ċens.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, peress li d-domanda tolqot aktar id- dipartiment tiegħi, ħa nagħti background malajr malajr.

Fl-1966 il-bdiewa ffirmaw kuntratt ta' ċens għal 99 sena - m'għandu x'jaqsam xejn ma' qbiela - li jista' jintiret, jistgħu jinnegozjawh, jistgħu jaqilgħu l-flus minnu billi jbiegħu ċ-ċens u jistgħu jagħmlu li jridu bih basta jużawh biss għal skop agrikolu.

Dan il-kuntratt kien jistipula li fit-33 sena u fis-66 sena ċ-ċens jogħla u hemm spjegat kif jista' jogħla.

Dan ma jogħliex billi taqbad il-Lm1 ċens, tara kemm għoliet il-ħajja u jekk għoliet b'għaxar darbiet dak iċ-ċens isir Lm10, imma jgħid li trid tara fi 33 sena kemm kien jingħata kieku bħala ċens, irrispettivament minn jekk tajtux Lm1, Lm5 jew Lm10, u jogħla għal dak il-livell.

Fil-fatt fir- risposta tiegħi kkwotajt il-kondizzjoni.

Issa jekk dik il-kondizzjoni hijiex ġusta jew le ħadd ma jista' jibdilha, lanqas il-ministru.

Jekk hemm xi ħadd li m'huwiex qed jaqbel ma' din il-kondizzjoni kif qed tiġi interpretata min-naħa tal-lands - lili assigurawni li qed jinterpretawha tajjeb u wrewni kif qed jaħdmuha - jista' jmur il-qorti.

Imbagħad naturalment il-qorti tista' tagħmilha anqas u tista' tagħmilha aktar ukoll.

Wara li kkonsultajna mal-ministru tal-biedja u sajd u anke kkonsultajna ma' nies oħrajn, il-gvern qiegħed joffri soluzzjoni lil min jidhirlu li ma jiflaħx iħallas dak iċ-ċens.

Qed ngħidha uffiċjalment u issa se noħorġu stqarrija wkoll biex kulħadd ikun jaf biha, li min qiegħed f'din is- sitwazzjoni u jrid jaqleb għall-qbiela se ndaħħluh fl-iskema li ħriġna - jiġifieri ta' Lm4-il tomna biss - u jiġi kkonsidrat bħala xi ħadd li għandu t-titlu, jiġifieri għall-istrutturi ma jħallas xejn.

Jiġifieri jekk hemm xi ħadd minn dawn il-bdiewa - jidhirli li hemm xi 70 jew 80 bidwi, l-aktar fil-Mellieħa - li jidhirlu li m'huwiex qed jaqbel jew inkella ma jridx jieħu r-riskju li jidħol il-qorti, jew inkella ma jiflaħx iċ-ċens li ffirma hu stess jew l-awturi tiegħu, il-gvern se joffrilu li jħassar il-kuntratt ta' ċens, jingħatalu l-istess raba' li qed jaħdem illum bi qbiela b'Lm4-il tomna u ma jħallasx ta' l-istrutturi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li għall-applikazzjonijiet li qed jirriferi għalihom diġa' hemm qabża minn Lm2 għal Lm4, għaliex ma jirrikonoxxix il- gvern li l-ħlas ta' dak iċ-ċens għandu jkun rivedut bl-Lm4-il tomna flok bil-Lm125, abbażi li l-gvern diġa' għandu policy u diġa' qed jirrikonoxxi li raba' bi qbiela u raba' li kien jitħallas b'ċens u għalaq huwa l-istess?

At the end of the day il-bidwi għandu l-obbligu li jaħdem dik ir-raba' u huwa sewwa li jiġi sostnut b'dan il-tip ta' understanding.

Lili qed jasluli rapporti li hemm xi ħadd li jrid jiżviluppa golf-course fl-inħawi - ma nafx kemm hu minnu jew le dan - u allura jista' jagħti l-każ li filwaqt li dawn in-nies għandhom iċ-ċans li jħarsu 66 sena 'l quddiem biċ-ċens li għandhom illum, jekk kemm-il darba jirrikonoxxu l-iskema li qed jgħid il-Ministru jkun ifisser li jekk xi ħadd fil-15-il sena li ġejjin ikun irid jixtri - jew il-gvern ikun irid ibigħ jew joħroġ għal bejgħ dik l- art - huma allura jitilfu ċ-ċans u jibqgħalhom biss id-dritt tar-right of first refusal.

Jiġifieri jekk flok dak li jkun ħallas Lm2,000 jew tefa' t- tender Lm2,500-il tomna, kif jikklassifika l-gvern il-prezz ta' l- esproprjazzjoni, imbagħad tkun per eżempju Lm30,000-il tomna, f'dak il-każ il-bdiewa ma jkunux jistgħu joffordjawha imma l-investitur privat ikun jista'.

Jiena f'dan is-sens li qed nagħmel din l-osservazzjoni.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Neskludi bl-iktar mod assolut li dan l-inċident li nqala' dwar ir-reviżjoni għandu x'jaqsam, anke bl-aktar mod remot, ma' xi proġett li qatt ma smajt bih fuq dawk l-inħawi.

Din neskludiha bl-aktar mod assolut b'kelma ta' ministru, ta' parlamentari u ta' kollox.

Barra minn hekk iċ-ċens għalaq u qed noffru lil dawk li ċ-ċens għalqilhom - u allura huma bla titlu - li jidħlu fi skema ta' qbiela bl-Lm4-il tomna u l-oħra ċ- ċens għadu għaddej.

Dan ifisser li min huwa ċ-ċenswalist għandu l-vantaġġ li jbiegħ mingħajr ma jitlob il-permess tal-gvern, idaħħal kwalunkwe somma li jrid hu u għandu dritt jagħti ċ-ċens lil min irid hu, mentri fil-każ tal-qbiela ma tistax tinnegozjah u tista' tagħtih biss lit-tfal tiegħek u lil mara, lanqas lin- neputi, u meta tiġi nieqes jistgħu jirtuk il-mara jew id-dixxendenti jew l- axxendenti tiegħek, jiġifieri lanqas in-neputijiet jew il-kuġini.

Mela tagħmel sens li fil-każ ta' dawk li għalqilhom iċ-ċens u se jieħdu l-qbiela jkun b'Lm4-il tomna.

Fil-każ ta' dawk li għandhom iċ-ċens - din m'għandha x'taqsam xejn ma l-iskema - hemm il-kondizzjoni tal-kuntratt.

Hawn min qiegħed b'ċens pero' m'għandux dik il-kondizzjoni, jiġifieri anke mil-lat tekniku ta' kif jiġu amministrati l-finanzi tal-pajjiż, pero' xorta waħda min irid jikkontestaha, jista' jikkontestaha.

Jiena ġejt assigurat aktar minn darba, anke b'pariri ta' l-avukat ġenerali, li dik il-klawsola kif ġiet drafted 33 sena ilu qiegħda tiġi interpretata tajjeb.

Issa jista' jkun li l-qorti tgħid li qed tiġi interpretata ħażin, fis-sens li jmissna nagħmluha aktar, jew inkella qiegħda tiġi interpretata ħażin kontra l-bdiewa u trid tiġi inqas, għalkemm ma nistax nimmaġina li tiġi Lm4 lanqas!

Pero' aħna qed noffru soluzzjoni li min irid jaqleb minn ċens għal qbiela jsir Lm4-il tomna bħal ħaddieħor, għax allura tkun inġustizzja li kieku nagħmluha iktar minn Lm4- il-tomna għax ħaddieħor li m'għandux titolu l-gvern qed jagħtihielu b'Lm4- il tomna.

Dawn l-istess qed noffrulhom li jħassru l-kuntratt taċ-ċens, jieħdu b'kuntratt ta' kera, ta' qbiela, jingħataw bl-Lm4-il tomna u nikkonsidrawhom fl-iskema bħala dawk li għandhom titolu, jiġifieri ta' l- istrutturi ma jħallsu assolutament xejn.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, fil-qosor jekk jogħġbok.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jiena xorta nibqa' nsostni li Lm125-il tomna għall-bidwi huma esaġerati u ma jaffordjahomx.

Jistax allura l- Ministru jikkonsidra li qabel ma joħroġ l-aħħar stqarrija, titwaqqaf kummissjoni bejn id-dipartiment ta' l-artijiet, id-dipartiment ta' l- agrikoltura u l-federazzjoni tal-bdiewa bil-għan li forsi jinstab xi rimedju.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: La l-federazzjoni tal-bdiewa u lanqas il-gvern ma jistgħu jbiddlu l-kuntratt!

Hemm din il-kondizzjoni tal-kuntratt li wieħed irid jimxi magħha - u nerġa' ngħid li għandna pariri legali li din qed tiġi interpretata tajjeb - u min jidhirlu li m'hijiex qed tiġi interpretata tajjeb imur il-qorti u l-qorti tiddeċiedi hi.

Sadanittant biex in-nies ma jidħlux l-qorti qed noffrulhom din is- soluzzjoni, li għal min hu ġenwin u m'għandux l-interess li jinnegozja l- art, hija soluzzjoni tajba.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-Mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għat-Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Josef Bonnici.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' kumpanniji li bbenefikaw minn training grants matul l-1999, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-IŻVILUPP INDUSTRIJALI

INDUSTRIAL DEVELOPMENT (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri

Ikompli mid-9 ta' Jannar 2001

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

MR SPEAKER: Iktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Kulħadd jaqbel li biex titjieb il-kwalità tal- ħajja hemm bżonn li nagħmlu dak kollu possibbli biex insaħħu n-negozju u biex inżidu l-inċentivi biex ikun hawn żvilupp ekonomiku tajjeb.

It-tiġdid ta' l-ekonomija huwa importanti ħafna jekk irridu li fis-seklu 21 pajjiżna u l-Maltin u l-Għawdxin jimxu 'l quddiem.

U m'hemmx dubju li fis-seklu 21 l-ekonomija tagħna, il-gżejjer tagħna se jkunu qegħdin jiffaċċjaw sfidi ġodda ta' opportunitajiet biex itejbu l-ħajja tagħhom.

M'hemmx dubju wkoll li fis-seklu 21 il-poplu tagħna se jkollu jitgħallem affarijiet ġodda, se jkollu jitgħallem b'mod ġdid, se jkollu jaħseb b'mod ġdid, se jkollu jġib ruħu b'mod ġdid, għax iż-żmenijiet inbiddlu u jitolbu mod ġdid kif naffrontaw l-isfidi li ġejjin.

Fiż-żmenijiet tal-lum, meta l-fruntieri tal-pajjiżi qed jinfetħu għal xulxin u sar aktar faċli biex il-kummerċ isir minn pajjiż għall-ieħor, biex il-prodotti u s-servizzi jiċċaqalqu minn pajjiż għall-ieħor, saru kruċjali aktar minn qatt qabel il-ħiliet tan-nies li jkollu pajjiż.

Illum aktar minn qatt qabel, xi ħaġa li gvern ta' pajjiż jista' jinfluwenza biex jipprovdi ambjent fejn l-ekonomija tista' tikber u tissaħħaħ, iġib miegħu passi li jrid jieħu f'diversi oqsma.

S'intendi l-pakkett ta' inċentivi li joffri pajjiż huwa wieħed mill-fatturi importanti ħafna biex tiġbed l- investiment lejn pajjiżek.

Meta wieħed jiġi biex jinvesti flusu, iqabbel x'hemm f'pajjiż ma' x'hemm f'pajjiż ieħor u jagħmel sensiela ta' konsiderazzjonijiet.

Waħda minn dawn il-konsiderazzjonijiet tkun jekk jeżistux inċentivi ta' taxxi u ta' kondizzjonijiet oħrajn biex jinvesti f'dak it-tali pajjiż.

Hemm fatturi oħra importanti li wieħed irid jagħti kashom, u l-aktar ħaġa importanti, li għandna nżommu f'rasna f'dan il-mument ukoll, hija l- importanza li pajjiż iżomm il-kontroll tad-deċiżjonijiet ewlenin li jrid jieħu hu kemm jista' jkun f'idejh.

Personalment waħda mill-problemi serji li nara - u għalhekk ma naqbilx mas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea - hi li nkunu qed inċedu l-poter li niddeċiedu aħna x'għandu jsir f'pajjiżna u naħseb li dik hija ħażina.

Fis-sekli li għaddew pajjiżna qatt ma kien maqtugħ mill-bqija tad-dinja - lanqas meta kienu jgħixu biss 20,000 ruħ pajjiżna ma seta' jkun maqtugħ mill-bqija tad-dinja għaliex lanqas kien ikabbar biżżejjed ikel għalih innifsu - u anke 500 sena ilu kien diġà jikkummerċja ma' pajjiżi oħra.

Għalhekk illum inqas u inqas jista' jkun maqtugħ u m'għandux ikun maqtugħ mill-bqija tad-dinja.

Imma hemm rabtiet differenti li pajjiż jista' jibni mal-bqija tad-dinja.

Hemm rabtiet li jwassluk biex int iċċedi u tittrasferixxi l-poter deċiżjonali li għandek f'idejk u tgħaddih lil xi ħaddieħor.

Dik għalija hija l-akbar theddida tas-sħubija fl-Unjoni Ewropea għal Malta, għaliex inkunu qegħdin inċedu l-poter deċiżjonali tagħna f'idejn organizzazzjoni imfassla skond il-bżonnijiet, skond kompromessi bejn pajjiżi differenti.

Imbagħad fl-aħħar mill-aħħar, it-timbru aħħari hu ta' dawk l-iktar b'saħħithom u żgur li r-regoli u l-liġijiet u n-normi ta' l-Unjoni Ewropea ma ġewx imfassla skond il-bżonnijiet ta' pajjiż żgħir bħal tagħna.

L- ewwelnett għax pajjiżna ma kienx hemm meta kienu qed jitfasslu dawn ir- regoli u anke għax jekk ikun hemm biex ifassal dawn ir-regoli, leħnu huwa żgħir, is-saħħa tiegħu hija żgħira u żgur li mhux se jkun f'pożizzjoni li jinfluwenza dawk ir-regoli daqslikieku qed ifassallhom hu stess f'pajjiżu.

Allura wieħed jista' jibni rabta ma' l-Unjoni Ewropea li tkun ta' ġid għaż- żewġ naħat, imma fl-aħħar mill-aħħar jibqgħalna l-poter deċiżjonali anke fil-qasam ta' xi inċentivi, x'noffru lill-industriji biex inkunu nistgħu niżviluppaw lil pajjiżna.

Bid-difetti kollha tagħna bħala poplu, pajjiżna dejjem mexa 'l quddiem meta kellu l-poter deċiżjonali f'idejh.

Jekk naraw seklu wara seklu, mexxiena min mexxiena, pajjiżna b'ħafna difetti u ħafna żbalji mexa 'l quddiem meta kellna l-poter deċiżjonali f'idejna.

Issa dan il-poter deċiżjonali f'idejna fil-qasam ta' l-iżvilupp industrijali u ekonomiku rridu nużawh biex noffru dawk il-pakketti ta' inċentivi li jidhrilna li nistgħu noffru u li bihom inkunu qegħdin nikkompetu ma' pajjiżi oħra.

Issa waħda mill-problemi ta' sħubija fl-Unjoni Ewropea hi li kull min ikun fl-Unjoni Ewropea jrid bilfors jadotta r-regoli u l-liġijiet kollha l- istess, huma x'inhuma ċ-ċirkostanzi.

Allura hemmhekk Malta titlef il- flessibbiltà, titlef iċ-ċans li toffri pakkett ta' inċentivi differenti biex tiġbed investiment lejha.

L-inċentivi li noffru f'pajjiżna bilfors iridu jkunu differenti minn dawk tal-kontinent Ewropew, għaliex biex investitur barrani jiġi f'pajjiżna jaf li fost affarijiet oħra għandu problema kbira tad-distanza li se żżidlu l-ispejjeż, jiġifieri l-problema tal-ġarr.

Allura meta jagħmel il-kalkoli tiegħu jekk jaqbillux jinvesti jew le f'pajjiżna, se jkollu jagħti kas il-fatt ta' l-ispejjeż li jġib miegħu t-trasport.

U għalhekk ir-regoli li jgħoddu għal pajjiżi li huma ġirien ta' xulxin, li jistgħu jivjaġġaw lejn xulxin bi trakkijiet u containers fuq it-triq jew fuq il-ferrovija, ikunu differenti minn dawk li gżira bħal tagħna trid toffri biex tegħleb l-iżvantaġġ li għandna biex nagħmlu kuntatt mas-swieq tagħna, il-baħar jew l-ajru.

Poter deċiżjonali ieħor li importanti li jintuża llum hu t-tisħiħ tas- snajja', tar-riżorsi umani tal-pajjiż.

Kulħadd jgħid li l-akbar ġid ta' pajjiżna huma l-ħiliet tan-nies u kemm hu importanti li niżviluppaw il- ħiliet tan-nies.

U llum żgur li wieħed mill-fatturi importanti ta' xi jwassal biex investitur imur f'pajjiż u mhux f'ieħor, huwa li f'dak il- pajjiż se jsib nies imħarrġa sew, u t-taħriġ jissemma f'dan l-abbozz ta' liġi.

M'hemmx dubju li jekk irid ikompli jiżviluppa pajjiżna jrid ikompli jtejjeb il-ħajja tal-Maltin u l-Għawdxin, irid isaħħaħ l-investiment li nagħmlu fit-tfal u fiż-żgħażagħ tagħna u fit-taħriġ tan-nies tagħna.

Illum it-tiġdid ekonomiku huwa neċessarju għax is-snajja' li kienu jgħoddu qabel m'għadhomx jgħoddu għal-lum, imma hemm bżonn ta' snajja' ġodda.

Jiġifieri t-taħriġ huwa importanti mhux biss għal min għad irid jidħol fid-dinja tax- xogħol, imma min diġà qiegħed fid-dinja tax-xogħol u jrid isir aktar effiċjenti, jrid jaħdem b'mod ġdid minħabba li t-teknoloġija nbidlet.

Allura l-kwestjoni tat-taħriġ permanenti, ta' edukazzjoni llum huwa kruċjali.

Spiċċa ż-żmien li fil-bidu tal-ħajja tiegħek teduka ruħek, tiġbor biżejjed snajja' fil-formazzjoni tiegħek li mbagħad jibqgħu miegħek għal ħajtek kollha.

Nafu li dak li tgħallimt il-bieraħ trid taġġornah għaliex illum, u aktar u aktar għada, mhux se jkun jgħodd.

Għalhekk it-taħriġ huwa kruċjali.

Il-pajjiżi li mxew 'il quddiem fis-seklu li għadda u li se jimxu 'l quddiem f'dan is-seklu għandhom bżonn ta' investiment u tiġdid qawwi anke fl-edukazzjoni u l-formazzjoni ġenerali tan-nies tagħhom.

Huwa importanti li nħarsu ftit lejn x'qed jiġri fl-iskejjel primarji u sekondarji tagħna, imbagħad wieħed jagħti ħarsa lejn il-post-sekondarju u t-terzjarju, għaliex is-suċċess jew il-falliment ta' pajjiżna jiddependi min x'qed jiġri llum fil-kindergarten, fil-primarji u fis-sekondarji.

Dawn huma n-nies li se jkunu qed jgħixu matul dan is-seklu wara li aħna nkunu ilna li tlaqna mix- xena, allura l-ħiliet li qed jiġu żviluppati llum fil-kindergarten, fil- primarji u fis-sekondarji se jagħtuna x'ħiliet se jiksbu biex ikunu jistgħu jaħdmu fl-ekonomija tas-seklu 21.

Iż-żgħażagħ tagħna li jqattgħu mill-inqas 16-il sena fl-edukazzjoni, għalkemm il-biċċa l-kbira jqattgħu 13-il sena għax s'issa l-edukazzjoni hija bilfors bejn l-età ta' 5 u 16-il sena u pajjiżi oħra resqin biex jgħolluha għal 18.

Irridu naħdmu biex inżidu l-ammont ta' żgħażagħ li jkomplu jistudjaw wara li jagħlqu s-16-il sena.

Jekk wieħed jagħti daqqa t'għajn lejn kemm spiċċaw żgħażagħ mis-sekondarja f'Ġunju li għadda u mbagħad f'Ottubru li għadda kemm bdew fil-post-sekondarju, insibu li xi 74%, inqas minn tliet kwarti taż-żgħażagħ tagħna qed ikomplu jistudjaw wara li jagħlqu s-16-il sena.

Ċertament dik hija figura li għoliet maż-żmien u wieħed jieħu gost li għoliet maż-żmien, iżda żgur li trid togħla iżjed.

F'Ġunju spiċċaw 6,733 fis-sekondarja u fil-post-sekondarja f'Ottubru bdew 5,034, jiġifieri 26%, aktar minn kwart taż-żgħażagħ tagħna li spiċċaw l- edukazzjoni sekondarja tagħhom, ma komplewx l-edukazzjoni tagħhom post- sekondarja.

Hemmhekk m'għandniex l-opportunitajiet biżejjed edukattivi għaż-żgħażagħ tagħna, speċjalement fl-oqsma li qed niddiskutu hawnhekk.

L-aktar opportunitajiet nieqsa fis-sistema edukattiva Maltija huma proprju fil-qasam vokazzjonali.

Għandna aktar żgħażagħ li jixtiequ jkomplu jistudjaw fl-oqsma turistiċi, fl-oqsma tat-teknoloġija ta' l-informatika u ta' teknoloġija oħra, għandhom il-kwalifiki biex ikomplu jistudjaw, imma m'hemmx l-istituzzjonijiet meħtieġa li joffrulhom dan it-taħriġ.

Qed japplikaw iżjed milli dawn l-istituzzjonijiet qed jaċċettaw.

Allura wieħed jawgura li x-xogħol li nbeda biex jiftaħ il-kulleġġ vokazzjonali u jiftaħ bis-serjetà jissaħħaħ għaliex għandna bżonn li noħolqu opportunitajiet iżjed milli għandhom żgħażagħ diġà biex ikomplu jitħarrġu.

Fl-istess ħin ta' min jagħti daqqa t'għajn b'liema formazzjoni kulturali qed joħorġu ż-żgħażagħ tagħna ta' 16-il sena.

Jiena naħseb li hemmhekk għandna wkoll naħdmu biex ikollna iżjed tfal u żgħażagħ li jirnexxu fis- sistema edukattiva tagħna.

Din is-sena hija s-sena Ewropea ta' l-ilsna fejn nassumi li f'pajjiżna se jsiru xi attivitajiet biex nuru kemm hi importanti l-edukazzjoni ta' l-ilsna.

Għal pajjiż li jgħix mit-turiżmu, li għandu qasam tas-servizzi finanzjarji, li għandu u jista' joffri xogħol fil- qasam tal-komunikazzjoni, l-edukazzjoni ta' l-ilsna rridu nagħtuha iktar importanza.

U jekk wieħed jagħti ħarsa lejn b'liema kompetenzi lingwistiċi qed joħorġu ż-żgħażagħ tagħna mill-iskejjel, għandna żgur nikkonkludu li rridu naħdmu iżjed.

F'Ġunju li għadda, minn 6,700 li spiċċaw l-edukazzjoni sekondarja - issa qed nieħu biss l-edukazzjoni sekondarja akkademika f'din l-istatistika li se nsemmi - kellna biss 2,371 li ġabu l-"O" level fil-Malti, minn grade 1 sa grade 5, jiġifieri 2,371 biss spiċċaw biċ-ċertifikat ta' l-eżami tal- Malti.

Fl-Ingliż kellna 1,734 minn 6,700.

Issa aħna nafu li l-Malti huwa importanti għaliex huwa li jagħmilna dak li aħna.

Jekk ma jkollok kompetenza fl-ilsien tiegħek ma jistax ikollok kompetenza fl-ilsna l-oħra, u hemm bżonn nagħmlu ħafna iżjed biex jissaħħaħ it-tagħlim tal-Malti fl- iskejjel tagħna.

Irridu nagħmlu ħafna wkoll biex jissaħħaħ it-tagħlim ta' l-Ingliż.

Sa l-aħħar ta' din is-sena, l-ilsien Ingliż se jkun l-ilsien dinji li bih l-aktar jikkomunikaw u jikkumerċjaw ma' xulxin il-popli tad- dinja.

Ċertament li wara li jkunu għamlu 13-il sena ġo l-iskola nippretendu iktar mill-1,700 student jgħaddu mill-Ingliż.

Issa ħafna minnhom dawn għaddew żbrixx, bi grades 4 u 5, m'iniex qed insemmi l- importanza li jgħaddu bi grade 1, 2 u 3.

Il-problema ta' l-Ingliż teżisti f'kull livell edukattiv u jiena nappella lil dawk li dan l-aħħar ħaduha kontra l-università għaliex iċċirkolat direttiva biex il-lecturing isir bl- Ingliż, mingħajr ma nnaqqas bl-ebda mod l-importanza tal-Malti, li ma jistax ikun li l-lecturing fl-università ma jsirx bl-Ingliż, meta pajjiżi oħra fid-dinja bħall-Ġermanja - li naħseb ukoll hija ġeluża għall-identità nazzjonali tagħha – jużaw l-Ingliż bħala l-ilsien internazzjonali.

Tajjeb li ż-żgħażagħ tagħna jkunu mkissrin tajjeb fl-Ingliż, ikunu jafu jaħdmu bl- Ingliż tajjeb għax inkella se jkollhom problemi serji 'l quddiem u pajjiżna kollu jkollu problemi serji 'l quddiem.

Apparti mill-fatt li għandna, jekk m'iniex sejjer żball, xi 600 student barrani li jrid jikkomunika bl-Ingliż.

Meta qed nitkellem dwar il-preżenza ta' l-istudenti barranin fostna nixtieq nagħmel parentesi li naħseb li dan l-abbozz ta' liġi jindirizza biss indirettament.

Aħna settur żgħir, imma importanti u jista' jikber jekk nieħdu ħsieb insaħħu l-kompetenza lingwistika f'pajjiżna u tat-tagħlim ta' l-Ingliż.

Indirettament nistgħu ngħidu li dawn l-inċentivi jistgħu jgħoddu għal kumpannija barranija li tiġi biex twaqqaf skola li tgħallem l-Ingliż lill-barranin.

Mhux bilfors kumpannija barranija, tista' tkun kumpannija Maltija.

Però m'hijiex imsemmija speċifikament.

Naħseb tidħol fil-parti fejn tgħid kif jista' jiġi preskritt l-imprendiment ta' xi proġett li jkun ta' benefiċċju għall-industrija tat-turiżmu.

Jien naħseb li ta' min jikkonsidra bis-serjetà, li inizjattiva imprenditorjali li twaqqaf skola biex tgħallem l-Ingliż lill-barranin, għandna ngħidu ċar u tond li din tista' tibbenefika minn inċentivi bħal dawn għaliex dak huwa servizz li nistgħu nsaħħu f'pajjiżna.

Fost is- servizzi li l-ekonomija l-ġdida ta' pajjiżna matul is-seklu 21 tista' tipprovdi huwa wkoll it-tagħlim ta' l-ilsna lil pajjiżi u nies oħra.

Per eżempju, huwa nuqqas li fl-akkademja tad-diplomatiċi tagħna m'għandniex akkademja li tgħallem lingwi differenti lid-diplomatiċi differenti, bħalma hemm Ġinevra.

Qed jirnexxilna nġibu ċertu istituzzjonijiet lejn Malta fil- qasam tal-liġi marittima, fil-qasam tad-diplomazzija u f'oqsma oħrajn, allura magħhom għandu jkun hemm inizjattivi fejn ngħallmu ilsna differenti, mhux biss l-Ingliż, imma anke l-Għarbi, l-Ispanjol, ilsna li għandhom reach dinjija, u eventwalment anke ilsna bħaċ-Ċiniż.

Jien informat li matul din is-sena ċ-Ċina se tiftaħ ċentru kulturali f'Malta.

Iċ-Ċina qed tara ċ-ċentru kulturali mhux għal Malta biss, imma dan se jkun l-uniku wieħed li se jkollha fir-reach ta' l-Ewropa.

Inkunu ħmir jekk ma neħdux opportunità bħal din, fejn matul dan is-seklu żgur li l- importanza taċ-Ċina se tikber, u żgur li ċ-Ċiniż se jkun importanti, u ma narawx kif nistgħu nieħdu opportunità bħal din biex jiġu mgħallma ilsna differenti.

Nerġa' ngħid, f'Ġinevra hemm akkademja li tgħallem l-ilsna lin- nies tal-business u lin-nies tad-diplomazija, u jiena naħseb li pajjiżna jista' jaħdem f'dak il-qasam.

Nagħmel parentesi oħra qrib din li semmejt.

Jien nara li qed inħallu barra xi ħaġa li nistenniha tiġri aktar matul dan is-seklu; l-investiment fil-qasam tal-heritage f'pajjiżna, affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' leisure parks, reaction parks, theme parks.

Veru wieħed jista' jgħid li dik taqa' taħt l-imprendiment ta' xi proġett li jkun ta' benefiċċju għall- industrija tat-turiżmu, imma għaliex ma nkunux aktar ċari?

U jien ngħid li mhux biss għandna ninkludu t-theme parks u leisure parks, imma anke proġetti fejn nafu xi bżonnijiet kbar għandna biex nirrijabilitaw u nippreżentaw aħjar il-wirt storiku u naturali tagħna.

Allura għaliex dawn l-inċentivi m'għandhomx jgħoddu wkoll għal inizjattivi bħal dawn?

Dawn ridt insemmihom bħala parentesi imma naħseb li huma importanti.

Inkompli fuq il-parti tal-ħtieġa ta' kompetenza lingwistika li kont qed insemmi u kemm naħseb li rridu naħdmu ħafna iżjed meta naraw kif qed joħorġu ż-żgħażagħ tagħna, wara 13-il sena fis-sistema edukattiva, f'dak li għandu x'jaqsam ma' Malti u Ingliż.

Irridu naħdmu ħafna iżjed anke fuq ilsna oħra.

Veru li ilsna oħra forsi jkunu tgħallmuhom għal etrba' snin, ħames snin l-iżjed, imma xorta naħseb li rridu naħdmu iżjed.

Mis-6,700 student li ħarġu f'Ġunju li għadda, 1,600 għaddew mit-Taljan u mill-Franċiż għaddew 1,200, imbagħad jaqgħu drammatikament, għax mill-Ġermaniż għaddew 199 biss.

U minħabba l-importanza ekonomika tal-Ġermanja għalina, kemm fil- qasam turiżmu u kemm fil-qasam ta' investiment ieħor, u kemm għax hi waħda mill-akbar pajjiżi fir-reġjun tagħna, naħseb jimmerita li jkun hemm aktar minn 199 student li joħorġu b'kompetenza fil-Ġermaniż.

Imbagħad l- Ispanjol, li qiegħed isir it-tieni lingwa dinjija wara l-Ingliż li qed tinxtered, minħabba d-deċiżjoni li ħadet l-Istati Uniti erba' snin ilu li l- Ispanjol isir it-tieni lingwa li jiġi mgħallem fl-iskejjel Amerikani, naħseb li rridu naħdmu iżjed u nimbuttaw iżjed anke biex jinfetħu eventwalment kuntatti kummerċjali ma' l-Amerka Latina.

L-Ispanjol huwa importanti ħafna mhux biss minħabba l-kuntatti ma' Spanja, imma aktar u aktar minħabba l-Istati Uniti nnifisha, fejn hemm stati li l-Ispanjol huwa predominanti u anke minħabba l-kuntatti kummerċjali ma' l-Amerka Latina.

Li jgħaddu biss 1%, 55 fl-Ispanjol naħseb li hija xi ħaġa li rridu naħdmu ħafna u ħafna iżjed fuqha.

Nafu li minbarra l-kompetenza lingwistika għandna bżonn iżjed żgħażagħ li joħorġu b'kompetenza fil-matematika u anke fl-IT.

S'issa, mill-edukazzjoni sekondarja qed joħorġulna xi 12%, 15% biss computer literate, b'ċertifikati ta' l-eżami tas-SEC fil-computer studies.

Jien ngħid li probabbli għandna aktar min hu skilled fil-computer u m'għandux dak iċ-ċertifikat, imma naħseb li fl-iskejjel tagħna, kemm primarji u kemm sekondarji, irridu nsaħħu l-edukazzjoni fil-computer fil-livelli kollha aktar bis-serjetà, għax matul is-seklu 21 pajjiżna żgur ma jkunx jista' jiġbed lejh investiment, joħloq attività ekonomika ġdida jekk ma jkollniex aktar żgħażagħ imħarrġa u kompetenti fl-informatika.

L-istess fix-xjenza.

Il-kultura xjentifika teknoloġika f'pajjiżna għadha ħafna iktar baxxa milli wieħed jixtieqha.

Ftit huma dawk l-istudenti tagħna li qed ikomplu l-istudju tax-xjenza u rridu nittekiljawha mill- primarja biex niġbdu aktar żgħażagħ biex jitħarrġu fis-suġġetti xjentifiċi għaliex huma kruċjali.

Għall-bini ta' ekonomija ġdidafis-seklu 21 dawn il- kompetenzi, din it-tip ta' kultura xjentifika teknoloġika ġenerali se tkun kruċjali.

Żagħżugħ li titfgħu ġo fabbrika ta' l-elettronika ġdida mingħajr l-Ingliż, ix-xjenza u l-computer ikollu problema għax ikun illitterat, mhux biss lingwistikament, imma illitterat anke teknoloġikalment, illitterat funzjonalment.

Fil-fehma tiegħi m'aħniex nikkonċentraw biżżejjed fuq dan.

Għandna studenti li qed inġennuhom bl-għadd ta' suġġetti li qed jagħmlu u jien - u it's time to be corrected - ma naf bl-ebda sistema edukattiva fid- dinja, la ta' pajjiżi qrib u lanqas ta' pajjiżi imbiegħda, fejn iridu jagħmlu 12, 13-il suġġett fl-edukazzjoni sekondarja tagħhom.

Qed nifirxuhom, inħawduhom lill-istudenti tagħna u m'aħniex niffokaw biżżejjed fuq l-aktar affarijiet kruċjali li jridu joħorġu bihom bħala survival kit għas-seklu 21, jiġifieri kompetenza lingwistika, kompetenza teknoloġika xjentifika, kompetenza fil-matematika, u formazzjoni etika ta' kif jgħixu fis-soċjetà b'mod demokratiku u miftuħin, u jaħdmu ma' ħaddieħor.

Waħda mill-iktar affarijiet li kienet ixxukkjatni, fil-ftit żmien li għamilt bħala ministru ta' l-edukazzjoni, kienet li kellna uffiċjali għolja ta' l-edukazzjoni li qatt ma rifsu fl-ST Microelectronics, per eżempju.

Qatt ma rifsu f'postijiet tax-xogħol u qatt ma staqsew lil dawn in-nies kif qed isibu liż-żgħażagħ ta' 16, 17-il sena jmorru għandhom għal interview biex jimpjegawhom.

Min-naħa ta' l-edukaturi nisimgħu ħafna defensive attitudes bħal: "Dawn x'jippretendu, dawn jaħsbu li rridu nippreparawhomlhom!"

Mhux veru, hemm min jippretendi hekk imma żgur mhux l- ST Microeletronics.

Trid li jkollhom bażi tajba teknoloġika u xjentifika, u attitudni għax-xogħol, xi ħaġa li tinkwetani ħafna fost iż-żgħażagħ tagħna.

Qegħdin nagħtu biżżejjed formazzjoni ta' l-etika tax-xogħol, fis- sens li ngħallmuhom li l-affarijiet ma jaqgħux mis-sema, iridu jaħdmu għalihom, irid ikun hemm ċerta dixxiplina, irid ikun hemm mod kif taħdem ma' l-oħrajn, mod kif issolvi l-problemi, u mod kif tkun imprenditorjali.

Aħna ma nistgħux niżvillupaw l-ekonomija tagħna matul is-seklu 21 jekk ma nkabbrux fost it-tfal tagħna l-oriġinalità u l-imprenditorjalità.

U ma nistgħux nippretendu li ż-żgħażagħ tagħna se joħorġu bi spirtu imprenditorjali, kuraġġuż, li jissograw, jekk ikunu ħadu formazzjoni edukattiva li tippremjalhom il-konformiżmu, it-tagħlim bl-amment, l- ubbidjenza stupida u s-skiet.

Dik mhijiex it-tip ta' kultura edukattiva li jrid ikollna, jekk aħna rridu li ż-żgħażagħ tagħna jkollhom is-snajja' u l- attitudni meħtieġa miftuħa għas-seklu 21.

Huwa importanti mhux biss x'kompetenzi u x'ċertifikati jġibu fl-eżamijiet - dawn importanti għax huma dawk li jissarrfu fis-suq tax-xogħol - imma aktar minn hekk imbagħad ir- rabta li għandu jkun hemm bejn l-edukazzjoni u l-ħajja barra mill-iskola.

Irridu nsaħħu iżjed ir-relazzjoni bejn dak li jiġri ġo l-iskola u dak li jiġri barra mill-iskola għaliex f'ħafna mill-affarijiet illum l- istituzzjonijiet edukattivi qed jissograw li jkunu l-aktar istituzzjonijiet obsolete għax qed jippreparaw liż-żgħażagħ għall-bieraħ flok għal għada.

Dawn suppost li jkunu forward looking institutions u jiena ngħid li aħjar nagħmlu inqas u dak li nagħmlu nagħmluh aħjar, b'mod ikkonċentrat, milli nitilqu b'xi aġenda ma tispiċċa qatt ta' bidliet kbar li rridu nagħmlu, u nispiċċaw li ma nkunux qed insaħħu dak li l-aktar għandna bżonn.

Niftakru li waħda mill-akbar limitazzjonijiet li għandu pajjiżna hija li aktar minn 95% tal-kumpanniji jew azjendi li għandna f'pajjiżna iħaddmu inqas minn għaxra, probabbli jħaddmu inqas minn ħamsa.

F'kull pajjiż dawk it-tip ta' micro-companies isibuha diffiċli li jorganizzaw it-taħriġ huma, li jorganizzaw jew jisponsorjaw studenti u li jkollhom pjan biex iħarrġu n- nies tagħhom.

Għalhekk naħseb - u forsi wieħed jikkonsidraha f'dan l- abbozz ta' liġi - li għandu jkun hemm inċentiv għal dawk il-kumpanniji li jifformaw clusters bejniethom, biex dak li huma ma jkunux jistgħu joffru fl- azjenda tagħhom, ikunu jistgħu jagħmluh jekk jifformaw clusters ma' kumpanniji oħra, li għandhom problemi simili għax huma kumpanniji żgħar.

B'hekk ikunu jistgħu jħarrġu l-ħaddiema tagħhom u jisponsorjaw ħaddiema bħala aprentisti.

Qasam li żgur irridu nħarsu lejh huwa t-tiġdid tas- sistema ta' l-aprentistat f'pajjiżna, għaliex hemm fejn sejrin tajjeb, m'hemmx dubju, u hemm fejn iridu jinbidlu.

Iż-żminijiet u ċ-ċirkostanzi tal-lum tbiddlu u l-iskemi ta' apprentistat ukoll iridu jaġġornaw.

F'dan il-mument nixtieq nagħmel appell lill-ministru tas-servizzi ekonomiċi li jaħseb bis-serjetà biex nerġgħu nagħtu ħajja lill-apprendistat fit-tarzna.

Jekk nemmnu fil-futur tat-tarzna, ma nistgħux ma nerġgħux nagħtu ħajja lill-apprendistat fit-tarzna.

Il-ministru jaf tajjeb li hemmhekk l-età medja hija ta' 47 sena u ma nistgħux inħarrġu nies ġodda jekk ma jkollniex apprentisti fit-tarzna.

Din il-pool ta' nies skilled fit- tarzna jservu mhux biss għat-tarzna nnifisha - din lip-service li ngħiduha spiss ukoll - imma nsibuhom anke fil-bqija ta' l-ekonomija tal-pajjiż.

Ma jfissirx li wieħed irid jirxoxta affarijiet li kien hemm qabel, imma jrid jagħmel skemi aġġornati u li jagħmlu sens għad-dinja tal-lum.

Jien naħseb li dan huwa essenzjali.

Jekk irridu li jiġu hawn Malta l-investituri u jsibu nies imħarrġa rridu nagħtu prijorità lil dak li qed jiġri fl-iskejjel sekondarji tagħna.

Jien diġà tajt ċifri li juru li żgur għandna bżonn li iżjed tfal u żgħażagħ jirnexxu mis-sistema edukattiva.

Jekk wieħed janalizza l-istatistika tal- qgħad f'pajjiżna jsib li fost l-aktar faxxa ta' nies li jsibuha diffiċli jaħdmu - mhux biss għax huma unemployed, imma agħar minn hekk huma unemployable - huma dawk bejn l-età ta' 16 u 19-il sena.

Dawn huma friski, għadhom kemm ħarġu mill-iskola u suppost huma l-inqas nies li jkollhom problemi.

Jekk wieħed janalizza faxxa faxxa, per eżempju, bejn is-16 u 19- il sena, imbagħad bejn 19 u 24 sena, l-aktar faxxa li jsibuha diffiċli li jaħdmu huma dawk bejn is-16 u 24 sena.

Waħda hija xi 14.4% u l-oħra hija xi 14.9%, għaliex huma żgħażagħ li, minkejja li għamlu 13-il sena l-iskola, ħarġu mingħajr m'għandhom x'juru.

Dawn la għandhom ċertifikat fil-livell ordinarju, la għandhom xi City and Guilds certificate u lanqas xi ċertifikat fl-edukazzjoni vokazzjonali.

Is-sena li għaddiet ħarġu xi 1,200 żagħżugħ mill-area secondary government schools u xi 700 żagħżugħ mill-iskejjel tas-snajja'.

Ħafna minn dawn ħaġru mingħajr l-ebda ċertifikat li jissarraf fis-suq tax-xogħol, allura jien inħoss li f'dawn l-erba', ħames snin li ġejjin għandha tingħata prijorità kbira lil dawk l-adoloxxenti għaliex dawn huma forza li tiġbed lill-pajjiż lura.

Nafu li jekk ma ninvestux aktar f'dak il-qasam se jkollna ninvestu aktar fil-ġlieda kontra d-drogi u l-kriminalità, għaliex jiġu esklużi mis-soċjetà u mill-ekonomija u nafu l-problemi kbar li jinħolqu f'sitwazzjoni bħal din.

Għalhekk naħseb għandha tingħata iżjed prijorità milli qed tingħata issa lil dawn l-iskejjel.

Sur President, għandna x'nitgħallmu minn esperjenzi ta' pajjiżi bħal Iżrael, l-Istati Uniti u bħad-Danimarka fejn jagħmlu dawk li jissejħu s- second chance schools għal adoloxxenti li fallew fl-edukazzjoni tagħhom għal xi raġuni jew oħra.

Dawn toħolqilhom ambjent differenti minn dak ta' l-edukazzjoni formali - li ħafna drabi ddejjaq lit-teachers, aħseb u ara kemm iddejjaq lit-tfal u lill-adoloxxenti - li jkun aktar marbut ma' x'qed jiġri barra mill-iskola.

Pajjiżi oħra raw li dawn it-tip ta' skejjel għandhom jeżistu għal dawk li għalqu s-16-il sena.

Jien naħseb - anke fid- direzzjoni ta' x'qed jagħmlu ċerti pajjiżi oħra - li wieħed irid jikkonsidra li skejjel bħal dawk għandhom jgħoddu għal dawk li jagħlqu l-14- il sena, għax ħafna mill-adoloxxenti jintilfu bejn l-età ta' 14 u 16-il sena.

Ta' 16-il sena jkun tard wisq biex terġa' tħajjarhom jaqbdu t-taħriġ u jaqbdu l-edukazzjoni jew xi tħejjija importanti għalihom.

Żgur li m'iniex waħdi li niltaqa' ma' żgħażagħ li telqu mill-iskola jisħtu l-fatt li ma kenux motivati biex jedukaw ruħhom.

Imbagħad pajjiżna huwa pajjiż li ma tantx jerġa' jagħti t-tieni opportunità liż-żgħażagħ tagħna.

Jekk tlift il-karozza tliftha darba għal dejjem.

Sfortunatament ħafna mill-opportunitajiet edukattivi tagħna huma one-time only u jekk titilfu darba ma terġax tirkupra.

Għalhekk importanti li naħsbu f'dawn it- tip ta' inizjattivi edukattivi u ta' taħriġ jekk irridu nsaħħu l-bażi ta' formazzjoni tan-nies tagħna.

Naħseb li tista' tissaħħaħ iżjed anke l-inizjattiva tan-night college li konna ħdimna fuqha.

Huma importanti ħafna l-istituzzjonijiet ta' filgħaxija li jgħinu lil min jixtieq iħarreġ lilu nnifsu għaliex hemmhekk irridu nġeddu s-snajja', nagħtu opportunitajiet ġodda lil min diġà qiegħed fix-xogħol u jħoss li jrid iġedded is-snajja' li għandu.

F'dan il-qasam naħseb li jrid isir ħafna xogħol fost it-tfajliet, għaliex jekk wieħed jara kemm għandna tfajliet li jinġibdu għall-edukazzjoni teknoloġika, għall- edukazzjoni vokazzjonali, isib li għadna soċjetà tradizzjonalista ħafna.

Ftit huma dawk it-tfajliet li jissograw jidħlu f'dominji li s'issa għadhom meqjusa wisq ta' l-irġiel.

M'hemm l-ebda raġuni għaliex għandhom jibqgħu jitqiesu hekk, imma jrid isir xogħol maż-żgħażagħ tagħna minn età żgħira.

Wieħed irid jaħseb ukoll fir-rabtiet il-ġodda li għandu jkun hemm bejn id- dinja ta' l-edukazzjoni u d-dinja tax-xogħol.

Irridu naħsbu kif dik ir- rabta ssir aktar ħajja għax naħseb li s-sistemi tal-counselling u guidance li hemm m'humiex sensittivi biżżejjed għall-bidliet li qed iseħħu fid-dinja tax-xogħol.

Wieħed irid jara kif ir-rabta li għandu jkun hemm bejn id- dinja ta' l-edukazzjoni u d-dinja tax-xogħol tingħata ħajja ġdida f'kull livell tas-sistema edukattiva, primarju, sekondarju, post-sekondarju u terzjarju.

Huwa kruċjali għaliex wara kollox l-edukazzjoni qiegħda hemm biex inħarrġu u nifformaw lit-tfal u liż-żgħażagħ tagħna, biex nagħtuhom ċans jiżviluppaw il-personalità tagħhom fi żmien meta t-tweġibiet ta' l- imgħoddi m'gaħdhomx jgħoddu.

Allura l-attitudnijiet li għandhom bżonn illum, il-ħila li jsolvu l-problemi, li jaħdmu ma' persuni oħra, li jkunu imprenditorjali, li jissograw, li jittrattaw u jiffaċċjaw b'kuraġġ il- problemi li jiltaqgħu magħhom, hija xi ħaġa li rridu nagħtu fis-sistema edukattiva tagħna, li llum kulħadd jirrikonoxxi li trid tkun edukazzjoni u informazzjoni tul il-ħajja kollha.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Sur President, din hija liġi li, kif qalu l-membri kollha li tkellmu fuqha f'din il-Kamra, turi li l-parlament in ġenerali qiegħed jaqbel li qed jiġu proposti miżuri ta' appoġġ, sew f'forma strutturali, sew oħrajn li jingħataw f'forom ta' konsulenzi, appoġġi li għandhom ukoll portata finanzjarja, bl-iskop li ntejbu dejjem iktar l-ambjent li fih jista' jseħħ l-iżvilupp industrijali, bil-ħolqien ta' l-impjiegi u bit-titjib tal-kompetittività tagħna.

Sur President, din il-liġi ġibdet mill-esperjenza tat-titjib kbir li kien sar taħt amministrazzjoni Nazzjonalista aktar kmieni fis-snin disgħin, fejn kienet saret ukoll qabża importanti ta' kwalità fl-iżvilupp industrijali.

U llum, frott ta' l-esperjenza ta' dawk iż-żmenijiet, anke ta' l- amministrazzjoni Laburista preċedenti u ta' dak li stajna nanalizzaw f'dawn l-aħħar sentejn, qed jiġi propost pakkett li, fil-fehma tagħna, huwa importanti ħafna u li għandu jħalli ċerti riżultati fuq l-iżvilupp industrijali.

Tajjeb wieħed jenfasizza li qegħdin inwessgħu t-tifsira ta' żvilupp, uqegħdin nersqu iktar biex inħaddmnu oqsma oħra, mhux strettament fil-kamp industrijali, imma li qed jibdew joqorbu lejn is-settur terzjarju u lejn is-settur tas-servizzi.

Il-liġi wkoll issaħħaħ u żżid l-appoġġ li qiegħed jingħata għall-qasam tat-taħriġ, ta' l-edukazzjoni tar-riżors uman li għandna bżonn biex il- pajjiż jaffaċċja l-isfidi li għandu quddiemu.

Dan huwa tajjeb u jkun tajjeb illi l-gvern jirrifletti fuq suġġerimenti li saru miż-żewġ naħat tal- Kamra, bl-iskop li nkomplu nirfinaw dan il-pakkett li qed noffru.

Però kulħadd jaqbel li l-ewwel ċavetta għall-iżvilupp industrijali u ekonomiku hija l-iżvilupp tar-riżors uman.

Allura trid tingħata importanza lill- edukazzjoni ta' wliedna u lill-edukazzjoni taċ-ċittadini tagħna kollha kemm huma.

F'dan ir-rigward huwa tajjeb li wieħed jagħmel ukoll riflessjoni fuq il-prijorità kbira li l-gvern jagħti lis-settur ta' l-edukazzjoni.

Matul is-snin li għaddew, jekk nieħdu mill-indipendenza 'l hawn, insibu li dan il-pajjiż mexa 'l quddiem f'kull qasam, il-qasam politiku, ekonomiku, soċjali u kulturali, u ma mexiex 'il quddiem b'kumbinazzjoni, sempliċement għax għadda ż-żmien.

Iż-żmien għadda minn fuq kulħadd, u hawn pajjiżi li mxew 'il quddiem, hawn pajjiżi li ma tantx imxew 'il quddiem, u hawn pajjiżi li marru lura.

U wieħed irid jistaqsi għaliex is-soċjetà Maltija, dan il-poplu ċkejken fid-daqs fuq firxa ta' 50 sena, mill-gwerra 'l hawn, irnexxielu jiżviluppa biex isir wieħed mill-pajjiżi żviluppati b'soċjetà li hija konxja x'inhuma l-valuri għoljin tal-kwalità tal-ħajja, u li fl-ekonomija tiegħu rnexxielu jibdel pajjiż li ma kellu xejn, ħlief bażi militari, u jittrasformah f'pajjiż li għandu ekonomija li kapaċi tigganċja ma' l-ekonomija ta-suq ħieles tar-reġjun Ewro-Mediterranju li aħna ngħixu fih.

Dan il-pajjiż issa qed jaspira u jaħdem għax iħossu fiduċjuż li jista' jipparteċipa bl-iktar mod attiv fis-suq ħieles bħala membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea, għax għandu l-fiduċja li hemmhekk hemm opportunitajiet li sal-lum qegħdin nitilfuhom u li jeħtieġ li nibdew neħduhom.

Għaliex dan il-poplu għandu din il-fiduċja?

Għaliex dan il-poplu għamel dan is-suċċess kollu; li għamel lilu nnfisu nazzjon, li għamel lilu nnfisu poplu demokratiku, li għandu l-ordni tal-liġi fil-pajjiż, li għandu l-istituzzjonijiet tiegħu, minn parlament sa qrati kostituzzjonali, u ħwejjeġ oħra li huma importanti għall-iżvilupp ta' pajjiż.

Ir-raġuni hija li dejjem kellna poplu li ta valur kbir lill-edukazzjoni, valur lit-tagħlim għax nafu li l-ikbar riżors li għandna hija l-intelliġenza ta' kull wieħed u waħda minna.

Meta nħarsu lejn l-oqsma ta' l-ekonomija tagħna narawhom mimlijin b'imprendituri kbar u żgħar, li meta titkellem magħhom kollha kemm huma jgħidulek li l-poplu tagħna huwa poplu li jaf jaħdem, li huwa intelliġenti, li kapaċi jiżviluppa l-ħiliet tiegħu.

Dan naħseb li huwa mertu ħafna tas- sistema edukattiva li, bid-difetti kollha tagħha, sal-lum irnexxielha tagħti ċerti riżultati.

Allura meta nitkellmu fuq l-appoġġ lill-iżvilupp industrijali rridu nifhmu wkoll x'appoġġ kbir qed jagħti l-gvern meta qed jippompja investiment ta' miljuni kbar ta' liri, iktar minn Lm80 miljun fis- sena fil-livelli kollha tal-qasam ta' l-edukazzjoni, mill-iċken sa l-ogħla livell.

Meta l-gvern qed jinvesti daqstant f'qasam li huwa marbut ma' l- iżvilupp industrijali, huwa tajjeb li nirrelataw dak li qed jiġri fl- edukazzjoni mal-miżuri l-oħrajn li qed jingħataw.

Għandna liġi li minn naħa qed tipproponi ċertu appoġġ finanzjarju għat-taħriġ u l-edukazzjoni tar-riżors uman, qiegħda tinċentiva lill-imprendituri biex jinkulkaw din il- kultura li t-taħriġ kontinwu, it-taħriġ mill-ġdid, l-edukazzjoni tul il- ħajja hija parti mill-investiment li għandu jsir għas-suċċess ta' l- impriża, għas-suċċess ta' l-ekonomija, u min-naħa l-oħra għandek il- politika ġenerali tal-gvern li, bi prijorità assoluta, jagħti investiment qawwi wkoll fil-kamp ta' l-edukazzjoni.

L-edukazzjoni tal-lum għaddejja minn perijodu ta' evoluzzjoni, minn perijodu ta' aġġustament għax l-edukazzjoni ta' pajjiżna hija sensittiva għall-iżviluppi soċjo-ekonomiċi li d-dinja tinsab għaddejja minnhom.

Kien għalhekk li fl-aħħar snin saret ħidma qawwija biex l-edukaturi ta' pajjiżna jkollhom ċar quddiem għajnejhom x'tip ta' sistema edukattiva rridu nevolvu fil-pajjiż.

Qed nuża l-kelma "evoluzzjoni" għax l-edukazzjoni tagħtik il- frott fuq firxa ta' snin, ma tagħtikx il-frott mil-lum għal għada.

Illum inħossu ċerti nuqqasijiet li wħud minnhom huma difetti li nibtu fis-sistema edukattiva, uħud huma nuqqasijiet sforz ta' żbalji li għamilna fis-sistema edukattiva, u oħrajn huma frott tal-pass iktar mgħaġġel milli kien mistenni fid-dinja kollha.

Però dawn in-nuqqasijiet li qed inħossu llum, li każ tipiku huwa n-nuqqas li qed inħossu fin-nies li huma mħarrġa biżżejjed fil- kamp tat-teknoloġija ta' l-informatika, fil-qasam tal-ħiliet tal- komunikazzjoni u tal-computer, mhux se nsolvuhom mil-lum għal għada, imma rridu naħsbu għalihom, kif għamilna f'dawn l-aħħar snin, u rridu nintensifikaw il-ħidma tagħna.

Għalhekk, meta nitkellmu fuq l-edukazzjoni bilfors irridu naħdmu kemm fuq firxa b'mod ġenerali, kif ukoll billi nattakkaw il-problemi immedjati.

Fl- edukazzjoni trid tiffoka fuq kollox.

Meta wieħed jitkellem fuq l-Unjoni Ewropea ngħidu l-enlargement u li wieħed jikkonsolida iktar l-enlargement.

Fl-edukazzjoni ma tistax tgħamel jew waħda jew l-oħra.

Nemmen li fl- edukazzjoni wieħed irid jaħdem fuq il-fronti kollha tagħha, mill-iċken sa l- ogħla livell, fis-suġġetti u fid-dixxiplini kollha u fl-istess ħin irid jiffoka u jrid jinżel kemm jista' jkun fil-fond biex itejjibha.

Kien għalhekk li aħna ħdimna f'dawn l-aħħar snin, l-edukatturi kolha, il-policy makers kollha biex nagħtu lill-pajjiż kurrikulu nazzjonali.

Sur President, naħseb li dak li qed jiġri fid-dinja u li qed jiġri f'pajjiżna b'rabta ma' l-iżvilupp ekonomiku u l-iżvilupp industrijali, jirrifletti ruħu tajjeb ħafna fil-kurrikulu nazzjonali li m'għadux iktar jenfasizza li l-edukazzjoni ssir billi sempliċement tagħti lit-tfal pakkett ta' informazzjoni, imma jenfasizza l-iżvilupp tal-ħiliet intelliġenti u kreattivi tat-tfal biex huma nfushom ikunu kapaċi japprezzaw l- informazzjoni u l-bidliet ta' kujum.

Tajjeb li wieħed jgħid li l-kurrikulu nazzjonali - kif qal li jeħtieġ li jsir l-Onor.

Bartoilo - jitkellem fuq bidla mill-bażi, jibda mill-kindergarten, il-livell primarju, u l-livell sekondarju, dawk is-snin ta' edukazzjoni obbligatorja.

Hemm qed naraw b'liema rabta l-edukazzjoni qiegħda tiġi orjentata biex tassigura li ċ- ċittadini Maltin se jkunu tassew preparati għad-dinja tax-xogħol, preparati għall-ekonomija.

Qegħdin nitkellmu fuq l-iżvilupp sħiħ tal-persuna, mhux sempliċement l-iżvilupp edukattiv, li wieħed ikun jaf in-numri u jkun jaf jaqra.

Fil-kurrikulu nazzjonali qed nagħtu importanza lill-konċett ta' l- edukazzjoni tul il-ħajja, jiġifieri li meta l-istudenti jispiċċaw mill- edukazzjoni obbligatorja tagħhom, ikollhom dawk il-ħiliet li jgħinuhom ikomplu jitgħallmu u jgħixu b'mod effettiv u produttiv f'dinja li, għalkemm fiha ħafna opportunitajiet, imma rridu nkunu preparati wkoll kfi ngħixu u nattakkaw l-inċertezza.

Huwa kurrikulu li qed jipprepara lill-istudenti tagħna biex iħarsu lejn l-affarijiet mhux minn sempliċi perspettiva nazzjonali, imma minn perspettiva globali.

Sur President, qegħdin ngħidu wkoll li l-edukazzjoni trid tirrispondi għall- bżonnijiet tad-dinja tax-xogħol daqskemm tirrispondi għall- bżonnijiet tal-bnedmin li jridu jgħixu d-demokrazija, li jridu jgħixu l- ħajja ta' kwalità.

Allura nemmnu li l-edukazzjoni f'uliedna hija l-aqwa garanzija għall-futur ekonomiku ta' pajjiżna.

Però kif qegħdin nippreparaw?

X'inhuma l-karatteristiċi li s-sistema edukattiva trid tħejji fl-istudenti tagħna għall-ekonomija globali?

Qegħdin ngħidu li importanti li l-mudell ta' l-edukazzjoni tagħna jħeġġeġ d-diversità fl-ideal u mhux il- konformità.

Sal-lum kellna sistema edukattiva li timbotta iktar il- konformità milli d-diversità, imma llum irridu sistema edukattiva li taħdem id f'id mad-dinja konkreta tax-xogħol, li tħejji lill-istudenti biex ikunu kapaċi jużaw l-enerġija intellettwati tagħhom biex isolvu l-problemi, li jkunu kreattivi u flessibbli, ħaġa li għadha nieqsa fil-forza tax-xogħol fil-ħaddiema in ġenerali ta' kull livell u f'kull settur.

Fil-kurrikulu nazzjonali nsibu miri li huma ħafna iktar speċifiċi għax nemmnu li, jekk irridu żvilupp industrijali li kapaċi jkun kompetittiv, aħna rridu ħaddiema li għandhom sistema ta' valuri etiċi u morali, li huma kapaċi jiżviluppaw il-kreattività tagħhom, li huma konsumaturi edukati, u li jifhmu x'jiġifieri tkun produttiv u effettiv fid-dinja tax-xogħol.

Jeħtieġ li l-ħaddiema jkunu jafu jħarsu s-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax- xogħol, u jafu x'jiġifieri l-kompetenza komunikattiva u x'jiġifieri li jkollok ateġġjament li huwa proprju l-kultura ta' tħejjija għall-bidla kontinwa li għaddejjin minnha.

Dan huwa dokument li ġie ppubblikat bħal-lum sena u m'huwiex dokument li se jibqa' fil-librerija.

Minn dak iż-żmien 'l hawn steering committee, li kien presedut minn Prof. Kenneth Wain flimkien ma' firxa wiesgħa ta' edukaturi minn oqsma differenti, ħadem pjan ta' implimentazzjoni biex issa dawk l-objettivi diversi tal-kurrikulu nazzjonali, li jridu jagħtuna dawn it-tip ta' ċittadini, inkunu nistgħu nwettquhom fil-prattika.

Ftit ġranet ilu tawni kopja ta' dan il-pjan ta' implimentazzjoni li bħalissa qed nevalwah għax irridu li dan il-kurrikulu nazzjonali, li daħal fis-seħħ f'Settembru li għadda, u li issa għandna dawn il-proposti għall- implimentazzjoni tiegħu fuq firxa ta' ħames snin, inkunu nistgħu nassiguraw li nibdew din il-mixja b'ritmu konsistenti, b'ritmu mgħaġġel daqskemm aħna kapaċi nassorbu dawn il-bidliet li jpoġġi quddiemna dan il-kurrikulu.

Nittama li fil-ġimgħat li ġejjin inkunu nistgħu nirrapportaw progress fuq diversi oqsma u jkollna wkoll l-opportunità ta' diskussjonijiet importanti f'dan ir-rigward.

Irridu naħdmu ħafna iktar għax fl-edukazzjoni qatt ma tista' tgħid li wasalna biżżejjed.

Però nemmen li jekk ilkoll kemm aħna nagħrfu l-importanza ta' l-evoluzzjoni li bħalissa għaddejja minnha s- sistema edukattiva, u nħaddnuha b'mod ġenwin u bis-serjetà, allura jien konvint li jgħaddu ftit ta' snin u nibdew inbierku lil dawk kollha li fl- aħħar snin ħadmu biex poġġew sisien ġodda għas-sistema edukattiva tagħna.

Sur President, hemm diversi appoġġi oħra.

Aħna naqblu li ma nistgħux nibqgħu b'sistema edukattiva li ma tilħaqx numru kbir kemm jista' jkun tat- tfal tagħna.

Ma nistgħux nibqgħu b'sistema edukattiva li ma tiggarantixxix li l-poplu tagħna jkun litterat, mhux biss fit-tifsira tradizzjonali ta' poplu li jaf jikteb u jaqra tajjeb bil-Malti u bl-Ingliż, imma llum il- ġurnata, per neċessità, wieħed irid ikun litterat ukoll fil-qasam tat- teknoloġija ta' l-informatika.

Għal dan l-iskop hemm diversi inizjattivi maħsuba biex jgħinu ħalli jkollna għodda ġdida ta' tagħlim.

Hemm il- literacy unit, il-let me learn unit, u hemm l-għodda l-oħra ta' appoġġi biex ngħinu lit-ttfal li għandhom bżonnijiet speċjali.

Għodda oħra ġdida li qed tibda huwa l-institute for child and parent learning support li hu maħsub li jibda jattakka r-riskju ta' falliment fl-iskola mill-bidu nett.

Dan jista' jkun għal raġunijiet diversi, imma ħafna drabi jkunu raġunijiet ta' natura soċjali.

Għalhekk huwa importnati li l-edukaturi jifhmu d- dimensjoni soċjali ta' problemi li jiltaqgħu magħhom it-tfal, id-dimesjoni psiko-soċjali tad-diffikultajiet li jiltaqgħu magħhom.

Nittamaw li bil-mod il-mod, bil-programmi apposta li jitħaddmu wara l-ħin ta' l-iskola, inkunu nistgħu ngħinu lit-tfal li b'termini ġenerali, imma m'humiex termini preċiżi, insejħulhom it-tfal batuti.

Aħan ġieli mmorru l- parents' day u t-teacher jgħidilna li t-tifel batut f'suġġett partikolari.

Aħna rridu nilħqu lil dawn it-tfal batuti għax nemmnu li nistgħu ngħinuhom.

Fil-livell tal-kindergarten, tal-primarja, u tas-sekondarja qed nistennew evoluzzjoni li se ġġib magħha titjib fil-kwalità.

Dan huwa wkoll apoġġjat minn strutturi oħrajn.

Fil-budget għadna kemm għedna kif il-gvern se joħloq organizzazzjoni ġdida li tkun tista' tassigura t-titjib ta' l-ambjent ta' l-iskejjel ta' l- istat kollha kemm huma.

Dan se jsir mhux biss billi nibnu l-iskejjel li għandna bżonn, imma nibnu mill-ġdid dawk l-iskejjel li m'humiex denji li jkunu skejjel, u billi nagħmlu refurbishment tajjeb fl-iskejjel kollha tagħna biex il-faċilitajiet ta' l-iskejjel ikunu skond il-viżjoni li qed ipoġġi quddiemna l-kurrikulu nazzjonali.

Imbagħad se nassiguraw li jkun hemm sistema ta' maintenance fuq bażi regolari biex dak li nkunu rranġajna nżommuh tajjeb.

Sur President, żvilupp ieħor li huwa intimament marbut ma' l-iżvilupp industrijali huwa r-riforma ta' l-iskejjel tas-snajja'.

Illum is-sistema ta' l-iskejjel tas-snajja' taħdem b'mod li jidħlu fihom tfal li jkollhom xi 13-il sena jew 14-il sena u suppost jibqgħu sakemm ikollhom 16-il sena jew inkella jidħlu fi skemi ta' apprentistat.

Mhux se nidħol fir-raġunijiet għax m'huwiex il-waqt, imma aħna ħadna d-deċiżjoni importanti li l- ewwelnett ngħidu li l-edukazzjoni tat-teknoloġija ta' l-informatika għandha tkun suġġett offrut lit-tfal kollha tagħna, subien u bniet fl-iskejjel kollha ta' l-istat, privati u tal-knisja sa mill-primarja.

Naturalment dan huwa proċess twil, li għamilna pass ċkejken minnu.

Però dan il-pass li sar f'għaxar skejjel sekondarji tas-subien, li bdejnieh f'Settembru/Ottubru li għadda, diġà qed juri xejriet pożittivi.

Kemm it- tfal ta' dawk l-iskejjel u kemm l-għalliema li jħarrġu f'dan il-kamp qed juru interess ġdid fil-qasam ta' l-edukazzjoni teknoloġika u integraw ruħhom tajjeb ħafna fl-iskejjel sekondarji għax qed jagħru li dan huwa proċess ta' fejda.

Nittamaw li f'Ottubru li ġej dan il-proċess mhux biss inkompluh, imma nkunu nistgħu nestenduh għal skejjel oħra, bħalma huma l- junior lyceums u skejjel sekondarji oħrajn.

Qed issir ħidma biex naslu fi stat li kulħadd ikollu l-bażi ta' l- edukazzjoni teknoloġika.

Irridu naslu biex fuq firxa ta' snin dan ikun suġġett bażiku daqs il-Malti, l-Ingliż, il-matematika, u daqs suġġetti oħrajn.

Dan huwa neċessarju għax id-dinja li qed ngħixu fiha tirrikjedi t- taħriġ sa mill-bidu nett tal-ħiliet tagħna biex nanalizzaw il-problemi u nsibu soluzzjonijiet differenti li jkunu addattati għaċ-ċirkostanzi, biex nifhmu x'inhu l-użu ta' materjali differenti, biex inkunu nistgħu nwettqu b'idejna għax hawn ħafna element ta' learning by doing f'dan il-kamp.

Marbuta ma' dan hemm ukoll it-twaqqif tal-kulleġġ ta' l-arti, xjenza u teknoloġija, il-kulleġġ vokazzjonali, miżura li bdejnieha s-sena li għaddiet, u t-twaqqif tal-kunsill nazzjonali għall-kwalifiki vokazzjonali, inizjattiva bejn il-ministeru għall-politika soċjali, il-ministeru ta' l- edukazzjoni, bejn l-ETC u d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni flimkien mas-social partners, ma' l-employers ta' oqsma differenti u anke mat-trade unions.

Dawn iż-żewġ inizjattivi, il-kuleġġ ta' l-arti, xjenza u teknoloġija u l- kunsill nazzjonali għall-kwalifiki vokazzjonali, se jġibu bidliet ta' strateġija importanti.

Dawn se jisforzaw analiżi u riflessjoni fuq l- iskemi ta' l-apprentistati tagħna għax ma jistax ikun li tagħmel ir-riforma tat-trade schools u tintroduċi dawn l-istituzzjonijiet u magħhom ma ġġibx ukoll ir-riforma ta' l-apprentistati.

Jiġifieri qed naraw li mexjin.

Jien nixtieq li kieku l-pass huwa iktar mgħaġġel u li r-riżultati jinkisbu iktar malajr, imma d-diffikultajiet reali f'dan il-kamp - jekk wieħed irid jagħmel l-affarijiet b'mod tajjeb - mhux dejjem tista' tegħlibhom kif tixtieq, speċjalment fil-qasam tat-teknoloġija ta' l- informatika.

F'dan il-kamp hemm diffikultajiet kbar, li mhux qed inħossuhom aħna hawn Malta biss, biex tiġbed l-għalliema li tista' tafdahom u tagħtihom mandat biex iwaqqfu l-istituti meħtieġa, iwaqqfu l-korsijiet meħtieġa u jħarrġu lin-nies.

F'dawn l-aħħar erba' xhur n-nies tagħna ġrew f'diversi partijiet ta' l- Ewropa u f'partijiet oħrajn u kulħadd karba waħda; x'diffikultà hawn biex issib nies li lesti li jiddedikaw ruħhom għall-organizzazjoni ta' l- istrutturi ta' edukazzjoni u ta' taħriġ fil-kamp tat-teknoloġija ta' l- informatika u fil-kamp tal-computers.

Aħna intervistajna diversi persuni kompetenti f'dan il-kamp, però qegħdin f'diffikultà biex insibu min lest li jaċċetta.

L-esperjenza kontinwa hija li tasal biex dak li jkun tinteressah b'mod attiv billi tagħmillu proposti kompetittivi f'dan is-suq partikolari, imma l-offerti illimitati li hawn fis-suq għal dawn in-nies kompetenti tant huma kbar li fi ftit sigħat dak li jkun ibiddel fehemtu.

Din hija s-sena tal-lingwi u naqbel mija fil-mija mal-kollega tiegħi l- Onor. Bartolo dwar l-importanza li rridu nagħtu f'dan il-kamp.

Irridu ntejbu l-istrutturi ta' l-edukazzjoni li għandna fil-kamp tal-lingwi.

L- ewwel u qabel kollox irridu nsaħħu t-tagħlim ta' l-ilsien ta' art twelidna u tal-lingwa l-oħra uffiċjali ta' pajjiżna, l-Ingliż.

Aħna poplu li l- ikbar passaport li għandna niftaħru bih huwa l-passaport tal-bilingwiżmu, li aħna poplu li suppost inkunu kapaċi nitkellmu b'faċilità ugwali l-Malti u l-Ingliż.

L-Ingliż, it-tieni lingwa li għandna, inzerta l-lingwa franka internazzjonali, u hemmhekk irridu nagħmlu sforzi importanti biex inkunu nistgħu ntejbuh.

Nemmen li l-miżuri li semmejt fil-kurrikulu nazzjonali għandhom isaħħu dan l-isforz kollettiv li rridu nagħmlu.

Matul din is-sena rridu nirriflettu b'mod organizzat, irridu naslu għal deċiżjonijiet importanti biex dawn iż-żewġ lingwi tagħna nsaħħuhom u nifirxu wkoll l-attenzjoni tagħna fuq lingwi oħra.

Ikolli laqgħat pjuttost regolari mar-rappreżentanti ta' pajjiżi oħrajn, l-ambaxxaturi ta' Franza, ta' l-Italja, tal-Ġermanja, ir-rappreżentant ta' Spanja, li kollha kemm huma jixtiequ jaraw it-tagħlim tal-lingwi tagħhom jikber f'pajjiżna u jixtiequ jikkollaboraw magħna biex dan it-tagħlim jikber.

Aħna rridu nassiguraw li nżidu n-numru ta' studenti li jistudjaw dawn il-lingwi u ntejbu l-kwalità.

Waħda mill-inizjattivi li qed naħdem fuqha man-nies tagħna hija li barra l-istituti li semejna, noħolqu istitut għat-tagħlim tal-lingwi bi speċjalizzazzjoni ta' ċerti lingwi.

Il-lingwi nitgħallmuhom fl-iskola primarja, fl-iskola sekondarja, fil-post-sekondarja u fl-università, però għandna bżonn nitgħallmu kif niktbu u kif nitkellmu l-lingwi għar- raġunijiet ta' l-ekonomija, għar-raġunijiet ta' l-industrija, għar- raġunijiet tas-setturi terzjarji jew finanzjarji għax hemm it- terminoloġija, il-mod ta' kif tesprimi ruħek.

Altru qed titkellem bl- Ingliż ma' barrani fit-tarzna, fejn trid tuża ċertu tip ta' Ingliż, altru qed titkellem bl-Ingliż ma' bankier fejn trid tuża ċertu tip ta' Ingliż, ma tużax l-Ingliż li tuża fit-toroq.

Aħna nittmaw li nkunu nistgħu ntejbu l- kapaċità tagħna tat-tagħlim ta' dawn il-lingwi anke bl-għajnuna ta' pajjiżi oħrajn.

Jien qed nitlob li dan l-istitut jagħmel enfasi kbira fuq il-lingwi normali, b'enfasi fuq il-parti applikata tagħhom, jiġifieri biex ikunu lingwi li wieħed jista' jużahom fl-ekonomija, imma nixtieq li dan l-istitut jagħmel enfasi wkoll fuq it-tagħlim ta' l-Għarbi, it-tagħlim taċ-Ċiniż, it- tagħlim tar-Russu u t-tagħlim anke tal-Ġappuniż.

Veru nistgħu ngħidu li dawn huma lingwi wisq 'il bogħod minna, imma anke f'kontest ta' ekonomija globalizzata, fejn l-Ingliż se jkun il-lingwa li tiddomina, xorta aħna bħala pajjiż għandna jkollna l-kapaċità strateġika ta' almenu nukleu ta' Maltin li jippossjedu b'mod tajjeb ħafna dawn il-lingwi ta' popli kbar.

Nieħu gost nara li d-diskors li bdejna ftit taż-żmien ilu ma' l-ambaxxata tar-Repubblika taċ-Ċina dwar it-twaqqif ta' istitut kulturali, issa kompla javvanza bil-kontribut tal-ministru għall-affarijiet barranin, u nittama li l-ħidma biex dan l-istitut kulturali Ċiniż jinfetaħ f'Malta tkun tista' tagħti l-frott tagħha fi żmien mhux imbiegħed.

Nagħlaq billi ngħid li meta wieħed jiġbor dan kollu naraw li f'pajjiżna għandna sistema edukattiva li hija dinamika, m'hijiex statika, imma qiegħda tħares 'il quddiem ħafna.

Il-ħsebijiet tal-gvern fil-kamp ta' l- edukazzjoni huma progressivi ħafna u nixtiequ li jkollna l-aħjar strutturi biex inwettqu dawn il-ħsibijiet li huma essenzjali għal kull wieħed u waħda mit-tfal tagħna.

Aħna rridu nagħmlu sforz kollettiv biex nassiguraw li dawn il-miri importanti nkunu nistgħu nersqu lejhom, mhux nilħquhom għax qatt ma tista' tgħid li wasalt fil-milja tagħhom.

Dejjem hemm x'tagħmel, dejjem jifdal ħafna iktar xogħol li jrid isir, imma almenu nkunu nistgħu nirreġistraw progress lejhom, anke biex inkunu preparati biex naħsdu l- frott ta' din il-politika tagħna ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Sur President, isiru ħafna mistoqsisjiet dwar il-poter deċiżjonali għal meta nidħlu fl-Unjoni Ewropea, jekk aħna nistgħux nibqgħu niddeċiedu ċerti affarijiet għalina.

Aħna se nibqgħu niddeċiedu dak kollu li huwa ta' ġid għall-poplu tagħna, se nibqgħu nagħtu l-kontribut tagħna biex noħolqu l- aqwa kondizzjonijiet biex kull wieħed u waħda minna ikun jista' jistagħna u jgawdi kwalità ta' ħajja dejjem aħjar.

U dan ma nistgħux nagħmluh jekk aħna nibqgħu maqtugħin għalina għax naħsbu li jekk nibqgħu waħedna niddeċiedu iktar.

Niddeċiedu iktar jekk qed niddeċiedu flimkien, jekk qed niddeċiedu fir-reġjun fejn lilna l-iktar jinteresana.

Hija idea żbaljata li wieħed jaħseb li jekk pajjiż jibqa' waħdu għandu spazju deċiżjonali iktar wiesa' milli jekk jipparteċipa fid-deċiżjonijiet ma' ħaddieħor.

Jien nipparteċipa fid-deċiżjonijiet ta' ħaddieħor u ħaddieħor jipparteċipa fid-deċiżjonijeit tiegħi.

Illum id-dinja li mexjin fiha hija dinja ta' dan it-tip u aħna ma rridux inħarsu biss lejn dak li naħsbu li hu limitazzjoni meta huwa parteċipazzjoni.

Aħna rridu naħsbu wkoll fit-tneħħija ta' dawk il-barrieri li llum qegħdin iżommuna barra mil- ikbar suq li hawn fid-dinja.

Min jaħseb li aħna għandna nibqgħu waħedna qed jgħidilna li aħna poplu li biex tidħlu biex nidħlu fl-ikbar suq tad- dinja rridu noqogħdu nħabbtu l-ħin kollu, kull darba għal kull ħaġa, u ż- żgħażagħ tagħna ma jistgħux jistennew!

Jekk nieħu n-nies li llum tgħallmu l-computers u t-teknoloġija ta' l- informatika, dawn qed jistennew il-gvern tagħna jagħmel il-ftehim ma' l- Unjoni Ewropea biex nidħlu membri sħaħ fl-Unjoni Ewropea?

Dażgur li le!

Dawn qed jinħatfulna għax m'hawnx biżżejjed spazju li għandu jkun miftuħ għalina!

U għalhekk naħseb li l-miżuri li qed jiġu adottati b'din il-liġi huma importanti.

Naħseb li l-poplu tagħna jinnota li fuq din id-direzzjoni hawn sinjali pożittivi miż-żewġ naħat tal-Kamra u nemmen li jekk naħdmu tajjeb għar-riżultati, dawn għandhom iġibu ħafna ġid u fejda fost il- komunità tagħna.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) La m'hawnx aktar rimarki, nistieden lill-Ministru biex jagħmel il-winding up.

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Mr Speaker, kellna dibattitu interessanti dwar dan l-abbozz ta' liġi, kemm mill- kelliema tan-naħa ta' l-oppożizzjoni kif ukoll mill-kelliema tan-naħa tal- gvern.

Huwa ta' sodisfazzjon li għat-tieni darba f'dan il-parlament se ngħaddu emendi biex indaħħlu inċentivi industrijali b'consensus taż-żewġ naħat tal- Kamra.

Qed ngħid għat-tieni darba għax fl-1997 aħna konna qbilna meta l- amministrazzjoni preċedenti kienet ipproponiet xi bidliet fl-Industrial Development Act, li meta kont ministru responsabbli mill-inudstrija fl-1996 kont bdejt nimmotivahom ukoll.

L-emendi għaddew mingħajr ma l-pubbliku lanqas kważi nduna għax meta jkun hemm consensus dwar ħaġa, din inqas tagħmel ħoss.

Fil-fatt l-emendi għall-Industrial Development Act fl-1997 għaddew anke b'suġġerimenti min-naħa tagħna li l-gvern ta' dak iż-żmien kien aċċetta.

Dan huwa sinjal tajjeb u huwa ta' sodisfazzjon kbir li issa, meta għandna emendi sinifikanti ħafna wkoll, qegħdin jiġu ttrattata b'mod tassew matur miż-żewġ naħat b'mod li qed iwassal għal consensus.

Naħseb li dan huwa awgurju tajjeb għas-sena l-ġdida għax il-pajjiż qed jagħti messaġġ lill- investituri barranin li hemm qbil b'mod ġenerali bejn iż-żewġ naħat dwar dawn l-inċentivi li qed nitkellmu fuqhom.

Jista' jkun hemm xi dettalji fejn ma naqblux, li nitkellem dwahom iktar tard, però l-fatt li hemm qbil dwar id-direzzjoni li wieħed għandu jieħu f'settur ieħor fil-qasam finanzjarju, huwa awgurju tajjeb ħafna f'dan il-pajjiż li huwa mdorri b'daqshekk diviżjoni u b'daqshekk argumenti.

Nirringrazzja lill-kelliema ta' l-oppożizzjoni u tal-gvern li pparteċipaw f'dan id-dibattitu li kompla jibni fuq dak li ġie ppreżentat.

L-inċentivi li qed nitkellmu fuqhom huma sinifikanti ħafna u tajjeb li nirrispondi għal xi ftit issues li qamu.

L-Onor.

Attard Montalto tkellem mill-esperjenza tiegħu bħala ex-ministru ta' l-industrija b'mod tassew informattiv u wera li qed jara l-benefiċċju li nkomplu nbiddlu l-istruttua ta' l-inċentivi, speċjalment li nneħħu l-kondizzjoni ta' l-esportazzjoni u li nagħmlu inċentivi bbażati fuq il-konċett tal-valur miżjud, li huwa wieħed mill-iktar kriterji importanti biex wieħed jiġbed investiment lejn pajjiżna.

Però huwa għamel din il-mistoqsija: Jekk aħna kellna sitwazzjoni ta' tax holidays, jiġifieri zero tax, għal perijodu ta' snin għal setturi li kienu primarjament jesportaw, u issa se ndaħħlu sistema li għal kumpanniji ġodda għandha minimu ta' taxxa ta' 5%, din kif jista' jkollha effett pożittiv?

Il-mistoqsija hija interessanti ħafna.

L-ewwelnett għalkemm qed indaħħlu tassazzjoni ta' 5% fejn qabel ma kienx hemm, li wara seba' snin titla' għal 10% u wara sitt snin oħra titla' għal 15%, però qegħdin indaħħlu wkoll mutur qawwi, il-mutur ta' investment tax credits.

Jiġifieri qegħdin ngħidu li jekk il-kumpanniji jinvestu f'ħafna makkinarju, anke dik il-5% taxxa tista' tiġi maħfura.

Wieħed jista' jgħid li din hija karrotta, jiġifieri aħna qegħdin nagħtu messaġġ li hawn Malta rridu kumpanniji li għandhom l-iktar livell għoli ta' investiment possibbli.

Aħna nafu li meta taqbad ħaddiem Malti u tpoġġih fuq makna avvanzata, dan jista' jagħtik l-istess produttività daqs ħaddiem Ġermaniż, Amerikan, jew Ġappuniż, allura b'dan l-inċentiv qed ngħidu bl-iktar mod qawwi li dawk il-kumpanniji li veru se jinvestu ammont sinifikanti se jkollhom benefiċċju iktar minn dawk il-kumpanniji li forsi ma jinvestux daqshekk.

L-investment tax credit ta' 50% huwa strument qawwi għax dan ifisser li minn kull Lm100,000 investiment tieħu tnaqqis fit-tassazzjoni ta' Lm50,000, jew minn kull Lm1miljun investiment tieħu tnaqqis fit-tassazzjoni ta' Lm0.5 miljun.

Dan huwa mutur qawwi biex jinkoraġġixxi l-investiment u biex jindika d-direzzjoni bl-iktar mod ċar.

Meta wieħed iqabbel l-inċentiv b'xi ammont baxx ta' taxxa ma' l-inċentiv tat-tax holiday, wieħed jistaqsi kif tista' tegħleb il-benefiċċju ta' zero tax?

Naturalment m'hemm xejn aqwa minn zero tax, fis-sens li ma jistax ikollok ammont ta' taxxa inqas minn zero.

Però jirriżulta li kultant zero tax hija wkoll ta' diżinċentiv, fis-sens li tbeżża' ċerti investituri li jekk jidħlu fis-sistema fejn it-taxxa hija zero, u tagħmel x'tagħmel m'hijiex kondizzjonata bħalma qed nagħmlu aħna issa, din taf twassal għal suspetti li tax authorities oħra jħarsu lejn dik is-sistema bħala aggressiva wisq.

F'dan il-qasam ta' tassazzjoni, jekk inċentiv ikun aggressiv wisq, dan jista' jkollu some negative repercussions.

Hemm ukoll l-element tad-double taxation treaties, li wħud minnhom jippermettu taxxa ridotta però mhux sa 0%.

Per eżempju, issib kumpanniji reġistrati l-Ġermanja jew l-Olanda li d-double taxation treaty jippermetti li t-taxxa tkun sa 15%, jiġifieri jkun hemm riduzzjoni fuq it-taxxa li tkun qed titħallas fuq dik l-attività.

Naturalment is-sistema tagħna qiegħda maħsuba f'dan l-isfond u għalhekk se nagħmluha li għal kumpanniji ġodda nibdew minn 5% u l-kumpanniji eżistenti minn 10% li mbagħad tista' twassal għal 15%.

Qed ngħidu li jekk kumpannija tispiċċa tħallas 15% wara numru ta' snin, din hija t-taxxa permessa minn ħafna double taxation treaties, u minflok ma tħallashom il-Ġermanja dawk il-15%, tħallashom hawn Malta.

Allura dik il-kumpannija ma tkunx qed iżżid il-burden, iżda tkun qed iżżid id-dħul tal-gvern.

Però rrid ngħid li dak jasal wara numru ta' snin u l-intenzjoni ta' din il-liġi hija li toħloq pont bejn is-sistema l-antika li kellna s'issa taħt l-IDA, li ilha taħdem mill-1988, u s-sistema l-ġdida li qed nipproponu għall-quddiem.

Dan il-pont huwa forsi l-iktar strument importanti f'din il- liġi għax għandna diversi kumpanniji li ġbidna lejn pajjiżna f'dawn l-aħħar 20 sena, 30 sena, f'ċirkostanzi internazzjonali differenti.

Meta kien għad hemm il-ħajt tal-Berlin, ħafna kumpanniji Ġermaniżi ma kenux imorru f'pajjiżi ex-komunisti għax ma ridux jinvestu hemmhekk, allura ġew ħafna kumpanniji tajbin hawn Malta u għadhom hawn.

Għaldaqstant il-liġi qed toffri inċentiv lil dawn il-kumpanniji li, minkejja li diġà kienu ggwadanjaw mis-sistema ta' tax benefits li kellna, issa minflok ma se jiġu ntaxxati bil-35% jew bil-15% skond id-double taxation treaty, dawn se jiġu ntaxxati bl-10%.

Dan qed nagħmluh biex inġiegħlu lil ħafna kumpanniji li għandna f'Malta biex ikomplu jsaħħu l-investiment tagħhom.

U qegħdin nagħtu benefiċċju iktar qawwi għal dawk il-kumpanniji li jkomplu jinvestu għax is-sistema ta' l-investment tax credit taf tnaqqas l-ammont ta' tassazzjoni b'mod qawwi.

Jien iltqajt ma' kumpanniji li għandhom per eżempju, 15-il kumpannija sussidjarja madwar id-dinja, li qaluli straight and plain li din il- proposta għoġbithom.

Huma kellhom il-ħsieb li jespandu kumpannija ssussidjarja oħra fil-Portugal jew fl-Ungerija, u issa dan it-tip ta' pakkett qed jinteressahom biżżejjed biex jikkonsidraw li jespandu l- operazzjoni tagħhom f'Malta minflok f'pajjiż ieħor.

Ir-raġuni għal dan hija li issa hemm benefiċċju beyond it-ten year tax holiday li kellhom qabel.

Ma nistgħux ma nagħtux importanza lil dan il- pont li bnejna u ma kienx faċli biex naslu għal din l-istruttura.

Meta wieħed iħares lejn il-pakkett ta' inċentivi, l-affarijiet forsi jidhru ovvji, però biex wasalna għal dan il-pakkett ma kenitx ħaġa faċli.

Għamilna ħafna diskussjonijiet biex insibu alternativi minħabba li kellna nieħdu into consideration anke constraints finanzjarji.

Permezz ta' dan il- pakkett ta' inċentivi qed nipproteġu l-legitimate expectations ta' dawk li jaqgħu taħt il-liġi l-qadima u qegħdin noffru inċentivi differenti u qawwija ħafna lill-industriji l-ġodda u lil dawk li diġà qegħdin joperaw.

Aħna konvinti li dan se jkollu effett radikali li jippromwovi l-investiment f'pajjiżna.

Kien hemm xi ftit kummentii mill-membri ta' l-oppożizzjoni li nixtieq nagħti r-reazzjoni tiegħi għalihom.

Kien hemm min qal li l-investiment nixef f'pajjiżna, l-investiment mhux ġej u li mhux qed jitkattru impjiegi biżżejjed fis-settur tal-manifattura.

Huwa importanti li wieħed jifli daqsxejn x'ġara matul l-aħħar sena, fejn jirriżulta li l-impjiegi żdiedu b'655 fis-settur tal-manifattura.

Naħseb li żgur kienet sena record imqabbla ma' l-aħħar ħames snin, meta s-settur tal-manifattura mhux żied imma naqqas l-impjiegi.

Naturalment kien hemm industriji li qegħdin jirristrutturaw jew qegħdin inaqqsu għaliex m'għadhomx daqshekk kompetittivi u kien hemm industriji oħra li bdew jespandu, speċjalment fl- elettronika, u dan ma ġarax f'kumpannija waħda biss.

Kull darba naqgħu għat-tentazzjoni li ngħidu li l-progress li qed isir fil-manifattura qed isir minn kumpannija waħda biss.

L-ewwelnett aħna kburin b'din il-kumpannija li qed tagħmlilna reklam tajjeb ħafna.

Din il-kumpannija għandha madwar għaxar sussidjarji madwar id-dinja, inkluż f'areas viċin tagħna, fi Sqallija u fil-Marokk, imma din sabitha worthwhile li tkompli tespandi f'pajjiżna.

U mhux Lm1miljun jew Lm2 miljun qed tinvesti, imma s-sena li għaddiet investiet madwar $150 miljun.

Meta pajjiż ċkejken bħal Malta jiġbed dan it-tip ta' investiment, għaliex għandu jkun hemm min jirrimarka li kumpannija waħda qed tagħmel dan il-progress?

Kemm-il kumpannija ta' dak id-daqs jista' jkollna aħna!

Aħna naffordjaw li jkollna tnejn jew tliet kumpanniji ta' dak id-daqs?

Naħseb li lanqas insibu ħaddiema biżżejjed biex jaħdmu f'dan is-settur jekk ikollna żewġ kumpanniji oħra li kull waħda timpjega 2,500 ruħ.

Il-qgħad tagħna qiegħed madwar 6,000 u m'huwiex possibbli għall-ebda pajjiż li jniżżel il-qgħad għal zero.

Irridu noqogħdu attenti kif nitkellmu għax kultant aħna forsi l-ikbar esperti ta' self-criticism .

Għandna kumpannija tajba għaddejja u rridu ninkoraġġixxu kumpanniji oħra, għalkemm forsi mhux ta' l-istess daqs, però kumpanniji li jikkumplimentawha, biex jiġu jinvestu hawnhekk.

U hekk qed nagħmlu.

Kien hemm xi kelliema minn tan-naħa l-oħra li qalu kemm hu importanti li meta jsiru s-seminars ta' l-MDC ma jmurx biss il-ministru jew iċ-chairman ta' l-MDC għalihom - ngħid għalija għandi biżżejjed xogħol - iżda jmorru wkoll il-kumpanniji jakkumpanjaw id-delegazzjoni.

Fil-fatt hekk qed isir għax f'dawn l-aħħar sentejn f'kull delegazzjoni kellna nies mill-ST Microelectronics.

Dawn sal-Ġappun ġew magħna u morna għand suppliers ta' l- ST Microelectronics li qed jikkonsidraw li jiftħu uffiċċju f'Malta - inizjalment biex jissupplixxu lill-ST Microelectronics però eventwalment jistgħu jespandu - jekk aħna nkunu f'pożizzjoni aħjar vis-a-vis l-Unjoni Ewropea għaliex għall-Ġappuniżi dan huwa kruċjali ħafna.

Kien hemm il-kumpannija Brandt, il-kumpannija WET Automotive systems Limited, il-kumpannija Prominent, u diversi kumpanniji oħra li akkumpanjaw id-delegazzjonijiet li minnhom ħareġ ċertu suċċess.

Irrid ngħid li s-sena li għaddiet ġiet id-Deluge, li tagħmel solar powered motors, pompi ta' l- ilma li huma driven bis-solar panels, li qed tippjana li timpjega 'l fuq minn 400 ruħ.

Fetħu kumpanniji Ġermaniżi oħra, fosthom il-Lazorcom u s- Signal li tagħmel electronic liquid displays u diversi kumpanniji oħra.

Naturalment dawn il-kumpanniji jibdew normalment b'10, 15-il ruħ jew anke inqas xi kultant, u bil-mod il-mod iżidu għal 30, 50 ruħ u kultant iktar ukoll.

Jiġifieri s-settur ta' l-elettronika qed jespandi permezz ta' l-ST Microelectronics u kumpanniji oħra għaliex b'kollox hemm 6,000 impjieg f'dan is-settur, u bil-mod il-mod qiegħed jieħu over mis-settur tat-tessuti li f'xi żmien kellna anke 10,000 u 12,000 impjegati fih.

Fuq medda ta' 15- il sena dan in-numru niżel għal 3,000.

Jiġifieri għandna diversi kumpanniji li għaddejjin minn bidla.

Dan huwa tajjeb ħafna għaliex biex inżommu l-istandard of living f'pajjiżna rridu mmorru għall-produzzjoni ta' valur iktar għoli, li tirrikjedi aktar produttività mill-ħaddiema, li allura tkun tista' tikkmanda paga aħjar għal dak ix-xogħol.

Dan hu l- uniku mod kif nistgħu nżidu l-attività ekonomika.

Kif diġà għedt, kellna żieda ta' 655 impjieg fil-manifattura, però rridu nifhmu wkoll li hemm ħafna impjiegi li ma jidhrux taħt il-manifattura, imma jidhru bħala servizzi.

Per eżempju, illum fil-manifattura ftit li xejn issib min jimpjega cleaners għaliex is-sistema li ssib illum madwar id- dinja hija li jkun hemm kumpanniji speċjalizzati f'dan il-qasam, allura l- cleaners ma jkunux impjegati direttament tal-kumpannija tal-manifattura, imma jidhru taħt kumpannija oħra.

B'hekk jidher li qed iżżid l-impjiegi fis-servizzi.

Fil-fatt l-impjiegi fis-servizzi tat-turiżmu biss żdiedu b'715, però s-servizzi in ġenerali żdiedu b'ammont ferm ikbar.

Il-private market services żdiedu b'1,900, u fis-settur tal-kostruzzjoni kien hemm żieda ta' madwar 448.

Din l-aħħar sena fis-settur privat b'kollox kellna żieda ta' 3,400 impjieg.

Dan huwa indikatur interessanti għax kważi kważi huwa record jekk tħares lura sa l-1995.

Kellna sena b'żieda qawwija fl- impjiegi, li parti sinifikanti minnha ġejja mill-manifattura direttament u parti ġejja indirettament.

Bħalma jiġri fis-settur tat-turiżmu, parti mill- impjiegi jkunu direttament fil-hotels and catering establishments u parti jkunu jipprovdu servizzi oħra, bħal trasport, cleaning u diversi servizzi oħra li jingħataw fis-settur tat-turiżmu.

Jiġifieri l-istampa li għandna quddiemna mhijiex negattiva u m'aħniex qed inbiddlu l-pakkett ta' inċentivi għaliex għandna kriżi.

Anzi qed nibdlu l- pakkett ta' inċentivi għaliex irridu noffru sistemi iktar effiċjenti, iktar adatt għaż-żmenijiet tal-lum, u rridu noffru pakkett li joħloq dak il- bridge li kien tant nieqes għal dawk il-kumpanniji li se jispiċċalhom l- inċentiv u allura ma kellhom xejn bħala inċentiv għall-futur.

Kif diġà għedt, dan il-bridge huwa importanti ħafna u se jwassal biex ikollna iktar investiment.

Mr Speaker, kien hemm żewġ suġġerimenti li jien innotajt b'mod partikolari, wieħed minnhom kien ta' l-Onor.

Leo Brincat.

Hemm sezzjoni fil-liġi fejn għall-ewwel darba qed ngħidu li jista' jkun possibbli li l- MDC tagħti grants.

Hemm żewġ raġunijiet għaliex qed nagħmlu dan.

L- ewwelnett għaliex kien hemm ċirkostanzi fejn konna qed nikkompetu ma' pajjiżi oħra bħall-Portugal, l-Irlanda, l-Ungerija u r-Repubblika Ċeka, li biex jiġbdu lejhom kumpanniji ta' ċertu isem kultant joffrulhom grant biex jiffinanzjaw parti mill-investiment.

Is-sistema ta' inċentivi tagħna qiegħda billi tnaqqas mit-taxxa li kieku kien ikollhom iħallsu dawn il- kumpanniji.

Dan l-inċentiv huwa sensibbli ħafna għaliex dak li jkun irid jibda jopera u jrid jagħmel il-profitti biex ikun jista' jibbenefika minn dan l-inċentiv, allura l-possibbiltà ta' abbuż ikun iktar limitat.

Però l- verità hi li l-kompetituri tagħna mhux dan l-inċentiv biss jużaw, imma jużaw anke s-sistema ta' grants.

Kif kienet is-sitwazzjoni taħt l-Industrial Development Act ma kienx possibbli li wieħed jagħti grant, anke jekk ikun każ partikolari.

Għalhekk fl-introduzzjoni ta' dan l-abbozz semmejt li se ndaħħlu l-faċilità fil-liġi li jingħataw grants, però m'għandniex a specific budget item biex nagħtu l- grants, trid tkun xi ħaġa eċċezzjonali peress li għandna limitazzjonijiet finanzjarji.

Il-verità hi li ħafna pajjiżi madwarna, speċjalment dawk li huma membri ta' l-Unjoni Ewropea, jieħdu l-grants mill-fondi ta' l-Unjoni Ewropea stess.

Allura jien irrid nipprepara t-triq ukoll biex ladarba nkunu membri nkunu diġà bdejna noperaw sistema li biha jkun possibbli li nagħtu dawn il-grants li jużaw b'mod tant effettiv il-Portugal u l-Irlanda b'mod partikolari, u anke r-reġjuni ta' Scotland u Wales.

Is-suġġeriment ta' l-Onor.

Brincat kien li l-grant kif qiegħda worded fil- liġi qisha qiegħda għad-diskrezzjoni tal-ministru.

Naturalment l-idea hija li joħorġu ċerti regoli dwar l-għoti tal-grants, u fl-istadju tal- kumitat se nipproponi emenda fis-sens li l-ministru japprova l-grant fuq il- parir tal-bord ta' l-MDC.

Imbagħad il-ministru jara jekk jirnexxilux iġib finanzjament għal dak il-grant għaliex finalment dik tħoll u torbot minħabba r-restrizzjonijiet finanzjarji li għandna llum.

L-Onor.

Evarist Bartolo għamel suġġeriment ieħor meta kien qed jitkellem dwar l-importanza tal-lingwi f'pajjiżna.

Huwa qal li wieħed għandu jagħmel inċentiv iktar dirett għal-language schools.

Aħna għandna l-intenzjoni li ninċentivaw iktar dawn l-iskejjel mhux biss għaliex huma attività importanti fihom infushom, kemm għat-turiżmu u kemm għall-manifattura, iżda hija xi ħaġa li nistgħu noffru b'mod iktar effettiv f'pajjiżna, fejn l- Ingliż huwa mitkellem ferm iktar milli huwa fi kwalunkwe pajjiż ieħor fil- Mediterran.

Għalhekk għandna l-intenzjoni li meta toħroġ il-legal notice li għandha x'taqsam mat-turiżmu wieħed jara kif jinkorpora dan l-element.

Kien hemm xi kummenti wkoll dwar il-white paper li tlestiet sena ilu u kienet il-punto di partenza għal dawn il-bidliet.

Xi ħadd staqsieni x'reazzjonijiet kelli għall-white paper.

Jien kelli reazzjonijiet mill- kunsill Malti għall-iżvilupp ekonomiku u mill-constituted bodies, imma xtaqt iktar reazzjonijiet min-naħa ta' l-oppożizzjoni għax ma tantx kien hemm.

L-iktar li saru kummenti fuq il-white paper kien proprju waqt din id- diskussjoni.

Jien ħadt nota ta' dawk il-punti li tqajmu u l-white paper eventwalment se tiġi mibdula f'policy document li naturalment tieħu into consideration anke l-bidliet li qed nipproponu.

Jiġifieri aħna ma qgħadniex ngħidu li ladarba ġiet ippubblikata l-white paper, qegħdin f'pożizzjoni li niżviluppawha f'policy document l-ewwel u mbagħad nemendaw il-liġi.

Ma ridniex nistennew daqshekk!

Qed nemendaw il-liġi u mbagħad il- policy document se jieħu into account dak li qed nagħmlu issa għaliex naħseb li huwa iktar importanti li jkollna l-makkinarju biex nagħtu l- inċentivi milli sempliċement ikollok update tal-white paper b'iktar dettall.

Waħda mir-reazzjonijiet għall-white paper li kellna min-naħa ta' l-FOI kienet li għandna nkunu iktar speċifiċi dwar is-setturi li rridu nippromwovu.

U fil-fatt hekk għamilna fl-iskema li għandna; is-setturi li għandhom potenzjal ikbar għal pajjiżna qed nagħtuhom ċerti kondizzjonijiet u setturi oħra, li forsi għandhom ċerti problemi differenti, qed nagħtuhom inċentivi differenti.

Dan kien wieħed mill-iktar aspetti importanti.

Issemmiet ukoll l-issue tat-training grants li llum stess irrispondejt mistoqsija parlamentari dwarha.

Bis-sistema preżenti s-sena li għaddiet kien hemm 73 kumpannija li bbenefikaw mit-training grants li b'kollox ammontaw għal kważi Lm0.5 miljun.

Fil-passat, sentejn jew tlieta ilu, kienu jintnefqu madwar Lm0.25 miljun, filwaqt li llum qed nonfqu d-doppju.

It-training grants kif inhuma llum huma element importanti, però dawn il- flus għandhom jiġu amministrati aħjar anke mill-ETC ħalli ma jispiċċawx qishom sussidju - għalkemm aħna rridu ngħinu lill-industrija - però jintużaw verament għat-taħriġ ħalli l-individwu jiggwadanja minn dan it-tip ta' training.

Il-legal notice li poġġejt kopja tagħha fuq il-Mejda tal- Kamra - biex imbagħad isiru xi emendi oħra għaliex il-feedback għadu dieħel - tidħol fis-seħħ wara li tgħaddi l-liġi u tkun tista' tispeċifika aħjar dwar it-training grants.

Mr Speaker, ipprovajt nitkellem dwar ftit mill-punti li tqajmu f'diskussjoni li kienet informattiva u pożittiva ħafna li twassal biex ikollna consensus ukoll dwar il-policy industrijali u l-miżuri li qed nieħdu biex inżidu inċentivi għall-industrija, b'mod partikolari tal- manifattura, u anke għal setturi oħrajn permezz ta' legal notices iktar 'il quddiem.

Dawn se jkopru setturi oħra bħall-agrikoltura, l-industrija tal- films, it-turiżmu u diversi setturi oħra.

Naturalment se jinħatru awtoritajiet kompetenti biex jippromwovu l-inċentivi f'diversi oqsma ta' l- ekonomija tagħna.

Naħseb li dan huwa pass sinifikanti ħafna għall-iżvilupp ta' pajjiżna irrispettivament mill-issue ta' l-Unjoni Ewropea, għaliex finalment l-IDA kien ikollna nbiddluha anke kieku kellna nimxu fuq politika ta' free trade area.

Jien ma tantx tkellimt fuq l-Unjoni Ewropea għalkemm ovvjament ħsibna wkoll fis-sistemi li qed jużaw l-Ewropa u pprovajna nieħdu l-aħjar, u dak li huwa l-iktar adattat għalina fiċ-ċirkostanti tagħna, mis-sistemi wżati fl-Unjoni Ewropea.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Industrijali" ikun moqri t- Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-abbozz ta' liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Sur President, għandi ngħarrfek li tkellimt ma' sħabna ta' l-oppożizzjoni u wasalna għal arranġament biex flok ma ngħaddu għall-item li jmiss kif jidher fuq l-order paper, ngħaddu għall-istadju ta' Kumitat fuq dan l-istess abbozz ta' liġi li għadna kemm għaddejna mit- Tieni Qari.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn il-permess biex nimxu b'dan l-arranġament?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-IŻVILUPP INDUSTRIJALI

INDUSTRIAL DEVELOPMENT (AMENDMENT) BILL

L-ordni għal Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

Klawsola 2 – Emenda tat-titolu t-twil ta' l-Att prinċipali.

Clause 2 - Amendment of the long title to the principal Act.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Klawsola 2 li tittratta dwar it-titolu hija self- explanatory.

Minflok il-kliem "ta' industriji ġodda" qed indaħħlu l-kliem "ta' negozji ġodda".

Din l-emenda b'mod partikolari tirrifletti t- twessiegħ ta' l-Att għaliex m'aħniex qegħdin nitkellmu sempliċement fuq industriji, li ħafna drabi wieħed jifhem il-manifattura, però qed ninkludu wkoll in-negozji in ġenerali, allura qed inwessgħu l-iskop ta' dan l-Att kif ġie spjegat fis-Second Reading.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 2.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 2 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 3 - Sostituzzjoni ta' l-artikolu 1 ta' l-Att prinċipali.

Clause 3 - Substitution of section 1 of the principal Act.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Klawsola 3 qed tipproponi li tbiddel l-isem ta' l- Att dwar l-Iżvilupp Industrijali għall-"Att dwar il-Promozzjoni ta' Negozji".

Qegħdin nagħmlu dan għal żewġ raġunijiet; l-ewwelnett għaliex l- abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa aktar wiesa' u jkopri n-negozji in ġenerali, speċjalment meta joħorġu l-legal notices li se jittrattaw is- setturi speċifiċi, u t-tieni nett minħabba d-double taxation treaties.

Peress li dawn it-treaties isemmu l-IDA bin-numru tal-kapitlu li għandu, il- parir legali li kellna kien li nżommu l-istess numru tal-kapitlu u inżommu l-istess format, għalkemm qegħdin nibdlu b'mod radikali, ħalli ma jkunx hemm diffikultajiet fid-double taxation treaties.

Il-parir kien li jekk nimxu b'dan il-format aħna nkunu f'pożizzjoni li dak li ġie negozjat taħt id-double taxation treaties, ikun jista' jiġi preservat ukoll għal dan l-Att.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 3.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 3 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 4 – Emenda ta' l-artikolu 2 ta' l-Att prinċipali.

Clause 4 - Amendment of section 2 of the principal Act.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Chairman, nipproponi din l-emenda għal klawsola 4 li tgħid:

"A" Fi klawsola 4 tat-test Malti, subklawsola (d) għandha taqra subklawsola (b).

"A" In clause 4 of the Maltese text, for subclause (d) there shall be substituted subclause (b).

Klawsola 4 tittratta dwar diversi aspetti ġodda fil-liġi, u għalhekk qed indaħħlu ċerti definitions li għandhom x'jaqsmu magħhom.

Per eżempju, se ndaħħlu l-bord ta' sorveljanza fuq l-għajnuna mogħtija mill-Istat.

Dan il- bord, li hemm section dwaru iktar tard, qiegħed intenzjonat biex iżomm record ta' l-istate aid li tkun qed tingħata u tiġi kwantifikata wkoll.

Dan għaliex waħda mid-diffikultajiet li kellna kienet li, filwaqt li nagħtu għajnuna taħt l-IDA permezz ta' riduzzjoni fit-tassazzjoni, ħadd m'għandu record ta' kemm tammonta din ir-riduzzjoni f'tassazzjoni u ħafna għajnuniet oħra li jingħataw.

Aħna rridu nkunu iktar trasparenti, allura se jkun hemm mezz kif wieħed iżomm record ta' l-għajnuna li qed tingħata permezz ta' dawn l-inċentivi, u jara wkoll li l-kriterji li bihom qed tingħata, huma skond il-liġi.

It-tieni definizzjoni li għandna hawnhekk, u ta' min isemmi, hija l-kelma "intrapriża" li tfisser individwu jew korp ta' persuni li jmexxu jew jeżerċitaw kummerċ, negozju, professjoni jew vokazzjoni.

Id-definizzjoni tal-kelma "intrapriża" hija waħda mill-ewwel aspetti li jwessgħu l-iskop ta' dan l-Att, għaliex bit-tifsira li ngħatat se jkun possibbli li noħorġu inċentivi, permezz ta' legal notices, li jkunu applikabbli għal ċerti intrapriżi li jmexxu attività kummerċjali.

F'subparagrafu (ii) il-kelma "korporazzjoni" tirriferi għal dik il- korporazzjoni kompetenti li tkun hekk assenjata, filwaqt li fl-IDA kienet tirriferi għall-Malta development corporation.

Jiġifieri hawnhekk qed niftħu l-possibbiltà li għal ċerti inċentivi jkun hemm assenjati korporazzjonijiet differenti.

Dan huwa wkoll fl-istess spirtu li nwessgħu l-iskop ta' dan l-Att.

B'dan il-mod jekk ikollok inċentivi li għandhom x'jaqsmu ma' trade fairs barra minn Malta, b'mod partikolari, ikunu assenjati lill-METCO; l-inċentivi li għandhom x'jaqsmu iktar ma' l-SMEs ikunu assenjati lill-IPSE; l-inċentivi li għandhom x'jaqsmu ma' training grants ikunu assenjati lill-ETC; l-inċentivi li għandhom x'jaqsmu mat- turiżmu, ikunu assenjati lill-Malta tourism authority.

U nista' nkompli fuq setturi oħra bħall-agrikoltura li jkunu assenjati lil xi awtorità kompetenti li jista' jkun hemm anke fil-futur, f'diversi oqsma.

Dawk huma l-main issues li hemm f'din il-klawsola u mbagħad hemm xi tibdil ieħor li huwa konsegwenzjali għat-twessiegħ ta' l-iskop li qed nagħmlu.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Kif spjega l-Ministru, it-tibdiliet li għandna huma konsegwenza tal-kunċetti li qed jidħlu permezz ta' dan l- abbozz ta' liġi.

Għaldaqstant ir-rimarka ta' din in-naħa tal-Kamra hija li bilfors kellhom jitbiddlu għaliex inkella ma kenux jirriflettu l-kontenut ta' l-Att.

Ma jidhirlix li hemm diżgwid dwar dan.

Forsi dwar il-bord ta' sorveljanza nitkellmu meta naslu għal klawsola 57.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l- emenda għal klawsola 4, kif imressqa u moqrija mill-ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "A" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 4, kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 4, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 5 - Emenda ta' l-artikolu 3 ta' l-Att prinċipali.

Clause 5 - Amendment of section 3 of the principal Act.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Klawsola 5 tittratta sezzjoni mil-liġi ta' l-IDA dwar l-attivitajiet ta' qualifying companies.

Issa li qed nagħmlu hawnhekk huwa li qed nirfinaw ċerti inċentivi għal uħud mill-attivitajiet u qed nespandu l-inċentivi għal attivitajiet oħrajn.

Qegħdin inżidu s-sajd, l- agrikoltura, it-turiżmu, il-hotels and catering establishments, l-audio visual activities u anke l-attivitajiet tal-freeport li issa qegħdin indaħħluhom taħt il-kappa tal-Business Promotion Act.

Fil-liġi preċedenti diġà kien hemm xi inċentivi għas-sajd u akwakultura, però f'din il-liġi qegħdin inkunu iktar speċifiċi.

L-issue ta' hotels and catering establishments qed tiġi ttrattata b'mod speċifiku u qed ngħidu li dawn l-attivitajiet huma regolati mill-Att dwar servizzi ta' l-ivjaġġjar u t-turiżmu għal Malta, u se jkun hemm inċentivi għalihom permezz ta' legal notices ukoll.

Hemm ukoll klawsola ġdida dwar proġetti li jistgħu jkunu ta' benefiċċju għall-industrija tat-turiżmu kif jista' jiġi preskritt.

Fil- fatt hemm żewġ klawsoli li għandhom x'jaqsmu mat-turiżmu.

Kif għedna, dawn se jiġu rregolati permezz ta' legal notices li l-ministeru konċernat naturalment ikun żviluppa u ġab il-finanzjament għalihom.

Qed jiġi drafted ukoll legal notice li tippromwovi l-audio visual industry.

Kif nafu, is- sena li għaddiet kellna żewġ main features ta' importanza kbira internazzjonalment, il-U571 u l-Gladiator.

Huwa importanti ħafna li jkollna dawn it-tip ta' main features, però wieħed jista' jiżviluppa policies li jagħmlu dan is-settur iktar sostenibbli u mhux sempliċement kultant ikollok film blockbuster li jimpjega ħafna nies u jħalli ħafna benefiċċju, però ma jkunx qed iħalli mpjiegi u snajja' kontinwament utilizzati f'dak il-qasam.

Qegħdin ninkludu wkoll il-freeport li s'issa kien ikkontrollat bil- Freeport Act.

Qgħadna attenti li dan ninkluduh bħala coverage hawnhekk anke minħabba li fid-dinja tal-lum wieħed ma jridx jagħti inċentivi daqshekk open-ended, kif konna qed nagħtuhom fil-passat, imma jridu jkunu magħmula b'ċerti termini.

Ħalli mbagħad wieħed jestendihom, jekk ikun il- każ, imma mhux ikunu indefinite.

Jidhrilna li, wara l-konsultazzjoni li kellna mal-freeport, dan is-settur qed jiġi ttrattat b'mod adegwat f'din il- liġi.

Kif issuġġerixxa dalgħodu l-Onor.

Evarist Bartolo, 'il quddiem taħt is- settur tat-turiżmu wieħed jista' jikkonsidra skemi partikolari dwar il- language schools.

Aħna napprezzaw li l-language schools għandhom effett mhux fuq it-turiżmu biss, però b'mod partikolari fuq it-turiżmu, u għalhekk il-klawsola li ġiet introdotta hemmhekk qiegħda bl-iktar mod ġenerali.

Imbagħad hemm xi emendi oħra li huma pjuttost konsegwenzjali li tippermetti li joħorġu l-legal notices, per eżempju.

Allura din twassal biex l-inċentivi jkunu aktar flessibbli għaliex ikunu jistgħu jiġu updated skond il-ħtieġa u mhux jirrikjedu bilfors il-ħin parlamentari, għalkemm jistgħu jiġu ttrattati fil-parlament, għax kull legal notice trid tiġi ppreżentata fil-parlament u għandha terminu ta' żmien meta tista' tiġi challenged, biex ngħid hekk, u tiġi dibattuta quddiem il-Kamra, kif ġieli ġara fil-passat.

Il-bidliet li hemm fis-subklawsola l-oħra huma konsegwenzali għal dawn il- bidliet ġenerali li qegħdin nissuġġerixxu.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: L-oppożizzjoni hija favur li jkun hemm twessigħ fl-għajnuna peress li bħala prinċipju aħna naqblu mal-kunċett ta' pakkett Malta u mhux ma' kunċetti ta' ħafna oqsma maqsuma f'oqsma ċkejknin.

L-artiklu qed jiġi emendat b'mod li jipprova jkopri kull attività jew kważi kull attività ekonomika li tista' tħalli qligħ għall-pajjiż.

Infakkar biss li huwa fl-istess spirtu li aħna konna emendajna l-liġi.

Konna bdejna ndaħħlu affarijiet li għandhom x'jaqsmu mat-turiżmu meta pproponejna li jista' jkun hemm benefiċċju għal min idaħħal affarijiet f'lukandi li għandhom x'jaqsmu jew ma' l-enerġija jew ma' l-ilma, allura wieħed qed jara t-twessigħ ta' din il-liġi.

Interessanti ħafna huwa s-settur ta' l-industrija tal-films li f'Malta daqqa jkollna perjodu fejn ikollna żewġ films f'daqqa - kien ikun aħjar għalina kieku ġew wieħed wara l-ieħor - u daqqa jkollok perijodu fejn ikollok affarijiet ċkejknin bħalma huma dokumentarji jew avviżi.

Riċentement kien hemm qisu kontroversja għaliex saret applikazzjoni biex wieħed miż-żewġ tankijiet jiġi wżat għal intrapriża industrijali oħra.

Għandna nżommu moħħna miftuħ ħafna fuq dawn l-affarijiet, għaliex wieħed għandu japprezza li kull intrapriża jista' jkollha d-diffikultajiet finanzjarji u jekk dan huwa l-mod kif wieħed isalva lil dik lill- Mediterranean Film Studios Ltd, billi wieħed miż-żewġ tankijiet jintuża industrijalment għall-akwakultura, wieħed għandu jikkonsidrah.

Jekk hemm bżonn li dan it-tank, li għal pajjiżna sewa ħafna ħafna flus, jintuża biex wieħed ikollu entrojtu ħalli jżomm l-aġenda prinċipali għaddejja, ikun aħjar milli tħalli kapital mejjet.

Apparti minn dan il-punt li semmejt, interessanti ħafna l-kunċett li nkabbru l-prospetti tal-films f'pajjiżna.

Għandna lokazzjonijiet sbieħ ħafna li jagħtu edge lil Malta fuq pajjiżi oħrajn, għaliex huma tant differenti u tant viċin xulxin, bħalma huma fortizzi u postijiet bħall- Imdina, bħalma hija l-kosta, postijiet moderni bħalma hi Tas-Sliema, u postijiet ta' divertiment bħal Paceville.

Jiġifieri f'lokalità żgħira nsibu tant diversità.

Ma nistgħux nikkomparaw ruħna ma' postijiet bħal Los Angeles, fejn f'ġurnata waħda jkunu qed jittieħdu iżjed minn 100 jew 200 attività li għandha x'taqsam mal-films, imma bla dubbju għandna ninvestu f'dawn l-attivitajiet għaliex nara futur fihom.

Forsi għandna naħsbu biex nagħmlu anke skola għall-acting.

Importanti ħafna li jsir sound studio li huwa essenzjali.

Veru li dan iqum ħafna flus, imma l-fatt li ma jkollokx sound studio jitfgħek lura meta għandek kompetituri f'Ruma li għandhom dawn il-faċilitajiet.

Malta hija pajjiż fejn iħobbu jiġu biex jiġbdu ċerti films għax għandha l- karatteristiċi sbieħ tagħha, u iżjed ma nagħtu kas ta' l-ambjent, iżjed ikollna opportunità li nattiraw din l-industrija.

Wara kollox din hija industrija sabiħa ħafna għax hija industrija nadifa li tħalli qligħ kbir, u industrija li wieħed għandu jippromwovi.

Aħna konna għamilna kumpannija tal-films, il-Falcon, bejn diversi istituzzjonijiet għaliex kien hemm l-idea li nipproduċu films fuq skala żgħira, mhux fis-sens li jkunu blockbusters, imma films li mbagħad jiġġeneraw huma stess introjtu biex dejjem tiffinanzja film ieħor.

Għamilna dan biex nieħdu vantaġġ minn ċerti inċentivi li joffru pajjiżi fejn hemm l-immigranti ta' pajjiżna.

Per eżempju, il-Kanada joffru inċentivi li huma ta' interess kbir.

Imma wieħed għandu jżomm f'moħħu li hemm kompetizzjoni kbira, per eżempju, anke mill-Isle of White.

Hemm kompetizzjoni minn diversi pajjiżi fejn litteralment jagħtu grants biex wieħed imur jiġbed il-films hemmhekk minħabba l-ispin-offs kbar li jħalli crew ta' film.

Dawn jagħmlu użu minn lukandi, karozzi tal-kiri, kostumi, hair stylists, eċċ. Il-lista hija endless, jiġifieri l-qligħ għall-pajjiż huwa mifrux.

Għalhekk tajjeb li din l-inizjattiva se tiddaħħal b'mod speċifiku taħt dan l-Att.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fil-fatt dak li semma l-Onor.

Attard Montalto hija proprju d-direzzjoni li qed nimxu fuqha.

Is-sena li għaddiet flimkien ma' l-Onor.

George Hyzler, li qed isegwi dan il-qasam iktar mill-viċin, kellna diversi laqgħat ma' film companies, bħal Paramount u Disney, fejn ipprovajna naraw xi jkun l-iktar adattat għall-ħteġijiet tagħhom, mhux għal films kbar biss, imma għal television series li joffru budget iktar limitat, però xogħol iktar kontinwu.

Jien nistieden lill-oppożizzjoni tagħti l-veduti tagħha qabel ma jiġu ppreżentati f'legal notice dawn l- inċentivi li qed naħsbu fuqhom, biex jekk wieħed jista' jinkorpora ċerti bidliet, jinkorporahom għas-sodisfazzjon taż-żewġ naħat.

Jien nemmen li iktar ma jkollna appoġġ wiesa' għal dawn l-inċentivi, iktar il-messaġġ joħroġ b'mod qawwi.

L-inċentivi li qed naħsbu fuqhom - mhux se noqgħod nidħol fid-dettall - huma intenzjonati li jpoġġuna fuq il-livell tat-tip ta' skemi li għandhom il-Kanada, l-Isle of Man, eċċ. Qed jiġu kkonsidrati anke mill-film commission li twaqqfet is-sena li għaddiet li qed tagħmel xogħol siewi ħafna.

Per eżempju, wieħed mill-pariri li ngħatajna kien li meta jkollok film companies li qed jikkonsidraw location fejn se jagħmlu ċertu filming, irid ikollok xi ħadd indipendenti li jista' jagħti pariri lil dik il-film company, għax jistgħu jinqalgħu ċerti problemi, anke minħabba li jkunu jridu jagħmlu filming f'postijiet storiċi eċċ. Allura din il-persuna sservi bħala medium biex wieħed ikun jista' jintroduċi element ta' għajnuna li ma tkunx marbuta ma' interess kummerċjali.

Għaliex il-film companies jiddejqu li jsibu ruħhom being taken for a ride għax ikun hemm min ikollu ċerta mentalità li jrid jisloħ għaliex jiġi film ta' darba u jipprova jisloħ b'mod li jagħmel ħsara kbira kemm mill-aspett tat-turiżmu u kemm lill-aspett ta' reklamar għal pajjiżna.

F'ħafna pajjiżi bħall-Kanada għandek a film commission li hija awtonoma, li tista' sservi biex tagħti daqsxejn aktar gwida fuq ċerti affarijiet.

Aħna jidhrilna li dan huwa settur importanti ħafna, li jista' joffri potenzjal għal pajjiżna, però għad għandna ċerti nuqqasijiet, bħal sound studio li m'għandniex post adattat biżżejjed għalih.

Jekk ikun hemm xi tip ta' proġett li jirrendi direttament lill-gvern, wieħed ikun jista' joffri sistemi ta' training għall-artisti.

Aħna konna qegħdin naħsbu li jkun hemm ċertu shareholding żgħir kontra l-benefiċċju li jkun qed jingħata, u jekk dak ix-shareholding ikun suċċess jirrendi, u jekk jirrendi jerġa' jġib ploughed back into the industry.

Din xi ħaġa innovattiva li taf tpoġġina fuq livell internazzjonali in terms of incentives.

Pajjiżna huwa magħruf tajjeb fil-qasam tal-films għax jekk tmur Hollywood u tiltaqa' mal-film producers, kif għamilt is-sena li għaddiet, issib li kulħadd jaf b'Malta.

Jiġifieri fil-film industry kulħadd jaf li teżisti Malta bħala location għall-films, speċjalment minħabba t-tanks ta' Rikasli.

Sfortunatament jien għandi informazzjoni li f'Los Angeles issa nfetaħ tank li qiegħed jiġbed ċertu xogħol u forsi se jwassal għal tnaqqis tax-xogħol li kien qed ikollna hawn Malta f'dan il-qasam.

Allura huwa iktar importanti li l-inċentivi nibnuhom b'mod serju.

Mr Chairman, għadhom kif għaddewli emenda żgħira għal klawsola 5 li nixtieq nipproponi:

"B" Fi klawsola 5(a), fit-test Ingliż, minnufih wara l-kliem "obtained by any enterprise which carries" għandha tiżdied il-kelma "on".

"B" In clause 5(a), in the English text immediately after the words "obtained by any enterprise which carries" there shall be added the word "on".

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Karmenu Vella.

ONOR.

KARMENU VELLA: Jien kont qed insegwi xi ftit lill-kollega tiegħi u lill-ministru waqt li kienu qed jitkellmu fuq il-klawsola li tirrigwarda t- turiżmu u anke l-industrija tal-films u nixtieq nirrepeti fil-qosor dak li għedt il-bieraħ.

Aħna naqblu li l-għan ta' din il-liġi huwa pożittiv ħafna, li l-inċentivi li japplikaw għall-industrija tal-manifattura nestenduhom għal setturi oħra ta' l-ekonomija tagħna, u qed inħarsu lejn l- ekonomija tagħna b'mod iktar wiesa'.

Però forsi li mhux qed nagħmlu tajjeb daqstant huwa l-fatt li qed naqbdu kważi l-istess inċentivi li għandna għas- settur tal-manifattura u nestenduhom għal setturi oħrajn totalment differenti mill-manifattura, għas-settur tas-servizzi, tat-turiżmu, ta' l- industrija tal-films eċċ.

Filwaqt li l-inċentivi għall-industrija kienu mmirati l-iktar biex jattiraw l-investiment lejn Malta, l-inċentivi li rridu nagħtu lis-servizzi għall-investiment li diġà qiegħed hawn Malta, huwa biex dawn joperaw b'mod kompetittiv ...

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jekk jippermettili l-Onor.

Vella, għaliex iċċekkjajt ma' l-esperti biex inkun ċert.

Nifhem il-punt li qed iqajjem l- Onor. Vella li t-turiżmu għandu strutturi differenti u fil-fatt m'aħniex nestendu għalih l-istess inċentivi tal-manifattura.

Qed nagħmlu provision fil-liġi biex joħorġu inċentivi oħra separati li għad iridu jinħadmu mill- ministru tat-turiżmu.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Vella.

ONOR.

KARMENU VELLA: La ġiet spjegata b'dan il-mod, iktar u iktar wieħed jista' jara l-lat pożittiv ta' din il-liġi.

Mela 'l quddiem nistenna li joħorġu pakkett ta' inċentivi, per eżempju, għas-settur tat-turiżmu, u pakkett ta' inċentivi ieħor għas-settur tal-films li huwa importanti wkoll.

L-Onor.

Attard Montalto u jien konna ħdimna ħafna fuqu, konna għamilna laqgħat u tlabna rapporti kif l-industrija tal-films f'Malta tista' tissaħħaħ.

Per eżempju, wieħed mill-inċentivi li nistgħu nagħtu lill-industrija tal- films, iktar minn inċentivi fiskali, huwa li naqtgħu ħafna burokrazija li sfortunatament inġemgħet through the years hawn Malta.

L-inċentivi li għandna llum, fosthom it-tax holiday jew il-low corporate tax, mhux se jeffettwaw lill-kumpanniji tal-films li jiġu jaħdmu hawn Malta għax dawn kollha kumpanniji reġistrati barra, allura l-profitt tagħhom jirreġistrawh barra.

L-istess fl-industrija tal-manifattura, jekk tagħti l-inċentiv ta' accelerated depreciation jew exemption minn duty fuq il-plant and machinery ma teffettwahom xejn.

Kważi kważi l-ikbar inċentivi li tista' tagħtihom huma li tagħtihom is-support u taqtgħalhom il-burokrazija.

U fir-rigward ta' l-industrija tal-films, jien niftakar li konna qegħdin naħdmu biex titwaqqaf kummissjoni li sservi ta' one-stop shop.

Fil-fatt il-gvern preżenti baqa' miexi fuq dik l-idea, imma sfortunatament kulma sar kien li nħatar il-kummissarju.

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-ewwel inħatar il-kummissarju u mbagħad inħatar il- bord.

Però naqbel li hemm ħafna x'jista' jagħmel iktar.

ONOR.

KARMENU VELLA: F'dan ir-rigward, jekk m'iniex sejjer żball, kien sar xi rapport u kienu ġew anke ppreżentati proposti għal dan il-għan.

Jien kont se ngħid proprju dak li għadu kif qal il-ministru issa, li meta niġu biex nittrattaw servizzi oħrajn, li m'humiex fil-manifattura, m'għandniex inħarsu lejhom bl-istess lenti u bl-istess inċentivi li konna qed inħarsu lejn is-settur tal-manifattura.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien qed nimpenja ruħi li qabel noħorġu l-legal notices ngħadduhom lin-naħa ta' l-oppożizzjoni biex inkunu nistgħu nieħdu l- veduti tagħhom, ħalli jekk jista' jkun wieħed itejjibhom.

Rigward is-settur tal-films, bħalissa qed naħsbu li l-inċentiv għandu jkun fis-sens li tingħata xi forma ta' għajnuna meta l-film ikun qed jikkonsidra jekk jiġix hawn jew le.

Jiġifieri wieħed jara x'tassazzjoni jkun se jiġbor, u minflok joqgħod jaħfer it-tassazzjoni jagħtiha up-front b'ċerti kondizzjonijiet marbuta.

Però forsi iktar 'il quddiem ikollna opportunità nitkellmu fuq dan.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l- emenda kif imressqa u moqrija mill-ministru għal klawsola 5.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-Emenda "B" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 5, kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 5, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

F'nofsinhar il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta progress u talab il-permess sabiex il-Kumitat jerġa' jiltaqa'.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lejla l- Erbgħa, 10 ta' Jannar 2001, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Industrijali - Kumitat (Kont);

Abozz ta' Liġi dwar il-Proċeduri Legali - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Self Lokali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Tieni Qari:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Ratifika ta' Trattati (Sant' Anġlu) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Condominia - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kontroll tal-Pestiċidi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.); u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

------------- Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurezza Ġenerali u Kwalita' tal-Prodotti - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Jose' Herrera.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Mr Speaker, segwejt b'interess l-aġġornament tal- kollega u ħabib tiegħi l-Onor.

Gavin Gulia u mingħajr ma nirrepeti ruħi xtaqt nespandi daqsxejn fuq din il-kwestjoni ta' l-immigrazzjoni llegali.

Se nagħmel hekk għax fl-opinjoni tiegħi din il-kwestjoni mhux talli saret materja ta' natura urġenti f'dan il-pajjiż talli wasalna għal sitwazzjoni allarmanti.

Wara l-każ tal-vapur "Carthage", naħseb li nistgħu ngħidu li din il-kwestjoni ta' l-immigrazzjoni illegali timmerita dibattitu b'urgenza għax hija kwestjoni li tolqot is-sigurta' ta' pajjiżna u tista' wkoll b'mod indirett timmina s-sovranita' ta' pajjiżna wkoll.

Għamel sew il-ħabib tiegħi l-Onor.

Gavin Gulia bħala kelliem għall-intern li qajjem dak is- suġġett quddiem dan il-parlament biex juri li hija kwestjoni preokkupanti anke għal din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż.

Mr. Speaker, jiena xtaqt inżid ftit fuq dak li qal forsi minn aspett ieħor.

Dan l-aħħar jiena kelli okkażjoni nintavola diversi domandi lejn il- Ministru ta' l-Intern fuq il-kwestjoni tal-ħabs.

Irriżulta li għandek kważi 40% tal-priġunieri f'Malta li huma barranin u li l-maġġoranza assoluta tagħhom, jekk mhux addirittura kollha, kienu hawnhekk bħala illegal emigrants.

Mela għandek sitwazzjoni fejn din il-problema ta' immigrazzjoni illegali bdiet tinħass b'mod dirett għax il-kriminalita' f'pajjiżna qed tiġi effettwata avversament minħabba dan l-influx qawwi u tremend ta' immigranti illegali f'pajjiżna, tant li għandek 40% tal-ħabsin li huma minn dan it-tip.

Xtaqt f'dan l-aġġornament nitlob lill-ministru responsabbli biex jagħtina tagħrif dwar dawk it-trattati li għandna ma' ċerti pajjiżi għal dak li jikkonċerna kambjament ta' priġunieri.

Jeżistu ċerti trattati fejn bniedem ikkundannat ħabs f'Malta jkun jista' jiskonta dik il-piena ta' ħabs f'pajjiżu, dejjem bl-assigurazzjoni mill-pajjiż l-ieħor li se jiskonta l- piena, għax inkella jintilef l-effett ta' deterrent.

Jiena naħseb li m'hijiex ħaġa ħażina li jkun hemm dawn it-tip ta' trattati.

Biss biss dan in-numru ta' priġunieri - u ħafna minnhom għal perjodu sostanzjali - huwa ta' piż ekonomiku u finanzjarju kbir fuq pajjiżna.

Din ukoll hija konsiderazzjoni li l-istat ta' Malta għandu jżomm f'moħħu.

Mela hemm dawn it-trattati pero' mhux qed jiġu skattati.

It-tieni konsiderazzjoni li xtaqt ngħid fuq il-materja tirrigwarda l- kwestjoni tal-vapur "Carthage", li kif għedt tkellmu ħafna nies fuqu.

Ikolli ngħid li dan l-inċident huwa wieħed kurjuż.

Għaliex?

Mhux l-ewwel darba illi dan il-vapur ġie f'pajjiżna.

Fil-fatt ġie xi tliet darbiet oħra u kull meta ġie nħolqu dawn it-tip ta' problemi.

Mela l-ewwelnett għandha tiġi kkonsidrata l-pożizzjoni ta' l-awtoritajiet Maltin dwar jekk għandux jibqa' jiitħalla jidħol dan il-vapur qabel ma jkun hemm ċertu żviluppi u t- tieni, inħoss illi kellu jkun hemm forsi reazzjoni aktar idonea daparti tal- gvern fis-sens illi jesiġi, tramite channels diplomatiċi, mal-gvern konċernat li ssir investigazzjoni tajba fuq il-materja.

Għaliex?

Għax m'hemmx dubju li dawn il-mijiet ta' nies ħarġu minn pajjiżhom mingħajr id- dokumentazzjoni meħtieġa.

Issa kulħadd jaf li dawn mhux faċli għalihom li jaqbdu u joħorġu hekk.

Mela dawn il-mijiet ta' nies mingħajr id- dokumentazzjoni relattiva, jitħallew jirkbu vapur u qisu ma ġara xejn.

Jiena nippretendi li l-foreign office ta' Malta permezz tal-ministru responsabbli għall-affarijiet barranin jesiġi mill-pajjiż konċernanti li ssir investigazzjoni serja u trasparenti fuq dan is-suġġett.

Aħna rridu nkunu sodisfatti li l-affarijiet ikunu saru kif suppost, mhux qisu xejn m'hu xejn.

Jiġifieri din hija l-kritika diretta li qed nagħmel lejn il- gvern għall-manjiera ta' kif huwa ttratta dan il-kas.

Mr Speaker, jiena nzertajt nagħmilha ħafna ma' l-uffiċjali tal-pulizija għax naħdem il-qorti u fil-kamp kriminali, naturalment naf mill-qrib ħafna mill-membri tad-dipartiment tal-pulizija li huwa kkonċernat mal-kwestjoni ta' l-immigrazzjoni u immigranti illegali.

Jidher ċar li dan id- dipartiment m'huwiex attrezzat kif imiss.

Id-dipartiment ta' l- immigrazzjoni fi ħdan il-korp tal-pulizija għandu skwadra ta' ftit membri li weħidha żgur ma tistax tikkontrolla s-sitwazzjoni li għandna f'pajjiżna.

U ta' min jgħid li jiena kont għamilt domanda parlamentari relattiva lill- gvern fejn kont tlabtu jgħid jekk għandux xi tip ta' statistika - m'hemmx għalfejn tkun ċara daqskemm wieħed jixtieq - ta' kemm attwalment hawn Malta nies li qegħdin hawnhekk illegalment.

U ħadd ma jaf.

Il-ministru qal li din it-tip ta' statistika ma nżommuhiex.

U din hija wkoll ħaġa allarmanti għax hemm min jgħid illi hawn 2000, hemm min jgħid li hawn 4000 u hemm min addirittura qed jgħid li hawn kważi 8000 ruħ illegali qed jgħixu hawn Malta.

U m'huwiex diffiċli li wieħed jinduna li huwa hekk.

Jekk wieħed idur ir- restaurants Maltin, jekk wieħed jara l-kuntratturi u wħud min nies li qed jaħdmu magħhom wieħed jinduna li hawn preżenza ta' nies lil qed jaħdmu u wieħed għandu s-suspetti ta' kif dawn qed jaħdmu.

Hemm kwantita' konsiderevoli ta' dawn it-tip ta' nies.

Apparti li dawn qed jieħdu x- xogħol tal-Maltin, għaliex hawn mijiet minnhom, biex ma ngħidx li hawn aktar, dawn qegħdin hawn fi stat illegali wkoll.

Issa biex jikkombattu din il-problema aħna għandna skwadra ta' nies li tgħoddhom fuq subajk, u dan ifisser li m'aħniex attrezzati biex nirribattu din il-problema li żviluppat f'dawn l-aħħar ftit snin u li ma kenitx teżisti qabel.

Jekk Allaħares qatt bil-lejl jidħol vapur b'xi 1,300 ruħ, u forsi wħud minnhom ikunu kriminali jew ikollhom fil-pussess tagħhom ċertu armi aħna m'għandniex biex nikkontrollawhom.

Jekk jiġri hekk se jkollna jiġru ma saqajna mijiet ta' nies perikolużi, ħafna minnhom bla flus, bla dokumentazzjoni, jiġġerrew mat- toroq u jkollna nitolbu xi forza militari jew polizjeska barranija biex nikkontrollaw is-sitwazzjoni.

Hekk wasalna.

Għalhekk qed ngħid li din is- sitwazzjoni hija allarmanti għax jista' jkollok inċident drammatiku.

Mr. Speaker, din hija sfida indiretta lejn l-integrita' tas-sovranita' ta' pajjiżna.

Ftit snin ilu fl-Italja kien hemm influx ta' ammont sostanzjali minn dawn in-nies u kien hemm l-armata Taljana biex tikkontrollahom.

Jekk jiġri hekk Malta, m'għandniex il-mezzi biex nikkontrollaw kriżi bħal din.

Anzi fl-aħħar inċident imn'Alla nzerta kien hemm dak il-vapur Amerikan fejn kellek preżenza ta' pulizija konsiderevoli.

Kieku ma kienx hekk, dawk il-mijiet kienu jinżlu l-art u l-konsegwenzi kienu jkunu verament traġiċi.

Mr. Speaker, għalfejn qed inqajjem dan id-diskors?

Ħassejt li huwa fid- dover tiegħi li nqajjem dan id-diskors f'dan l-istadju biex nissottilinea l- urġenza tal-materja u biex nistieden, fid-dawl ta' dan kollu, lill-gvern jieħu b'aktar serjeta' din il-problema.

Il-gvern m'għandux jaħbi dan kollu taħt it-tapit, imma għandu jieħu din il-problema b'aktar serjeta'.

In-nies jinsistu li jsir dan.

U għandu jieħu din il-problema b'aktar serjeta' prinċipalment billi jsaħħaħ u jinvesti aktar flus fid-dipartiment relattiv u jżid in-numru.

Hekk trid tagħmilha din bl-aktar mod prattiku!

U hemm ħaġa oħra wkoll li xtaqt nissuġġerixxi.

Il-qrati tagħna, minħabba din il-kwestjoni ta' immigrazzjoni illegali, spiċċaw inondati b'mijiet u mijiet ta' kawżi ta' deportazzjoni.

Dawn it-tip ta' kawżi jaħlu ħafna flus u ħafna ħin lis-sistema ġudizzjarja tagħna.

Is-sena l-oħra, apparti dawn ta' issa, kien hemm xi 700 każ ta' deportation minn Malta.

Mela n-nies jitressqu l-qorti, għandhom dritt jitqabbdilhom avukat u ħafna drabi jitqabbdu avukati ta' l-għajnuna legali li jridu jitħallsu.

Barra dawn l- ispejjeż imbagħad hemm il-ħela tal-ħin tal-qorti.

Jiena semmejt dawn is-700 li qegħdin il-qorti pero' apparti dawn naturalment hemm dawk l-eluf li jżommuhom fl-airport.

700 persuna fis-sena jitressqu l-qorti, għax jekk ikunu leħqu daħlu, il-gvern ma jistax jaqbad u jkeċċihom imma jrid iressaqhom il-qorti.

Mr. Speaker, jiena naħseb li għal ċertu żmien din is-sistema kienet tajba pero' llum m'għadhiex għax qed tikkrea konġestjoni fil-qrati u taħli ħafna ħin lill-pulizija u lill-qrati.

Allura x'qed nipproponi jien?

Illi jkollna sistema bħal dik li hemm f'ħafna pajjiżi Ewropej bħall-Ingilterra fejn il- pulizija eżekuttiva jkollha dritt tiddeporta taħt ċertu kriterju lil persuna li tinsab f'pajjiżha u li ma jkollhiex id-dokumentazzjoni relattiva.

Dak li jkun ikollu biss id-dritt jirreġistra claim biex jikkontesta dik id-deportation fil-qorti u jekk ikollu raġun jitħalla jidħol.

Jiena nista' nassigura lis-Sedja li minn 700 ma jkunx hemm aktar minn 1% li se jikkontestawha għax 99.9% ikunu bla passaport jew b'viża skaduta.

Din hija sistema tajba għax ma tgħabbix lill-qorti bi proċess ġudizzjarju, imma mbagħad naturalment tagħti lil dak li jkun id-dritt ta' reviżjoni ġudizzjarja.

Din is-sistema li pproponejt tiffrankalna spiża żejda, konġestjoni tal-qrati u ineffiċjenza għaliex il-pulzija minflok ma qed jagħmlu x-xogħol tagħhom qed jaħlu l-ħin jipproċessaw dak li huwa ovvju.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, nixtieq nibda dan l-intervent billi npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra artiklu illi deher f'"The Sunday Times" ta' Londra tas-7 ta' Jannar.

Jiena mhux se noqgħod nidħol f'kontroversja dwar dan l-artiklu pero' se npoġġih bil-għan illi l-membri ta' din il-Kamra, speċjalment tan-naħa tal-gvern, jirriflettu fuqu.

Filwaqt li f'pajjiżna għaddejja propaganda dwar kemm se tkun produttiva l-industrija tal-biedja f'pajjiżna bis-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, dan l-artiklu jikkonferma illi bidwi Ingliż li għandu 3,600 acre ma setax ikompli jkun produttiv minħabba r-regoli ta' l-istess politika komuni tal-biedja ta' l- Unjoni Ewropea u allura kellu jħalli din ir-roqgħa kbira ta' raba' minħabba li ma kenitx biżżejjed biex isostni l-għejxien tiegħu u tal-familja tiegħu.

Qed inpoġġih fuq il-mejda tal-Kamra wkoll għax dawn huma fatti ċari u konkreti li jissostanzjaw il-politika li tħaddan l-oppożizzjoni ta' Malta, Svizzera fil-Mediterran.

Fil-ġurnali llum, speċjalment f'"The Times" deher ir-rapport ta' dak li jiena għedt hawnhekk fir-rigward tal-beef importat f'pajjiżna mill-Unjoni Ewropea.

Naturalment jien kont semmejt il-prezzijiet ukoll, Sur President, u għedt li ebda sussidju m'hu se jkun biżżejjed biex inkabbru l-agrikoltura tagħna u dan minħabba d-daqs ġeografiku ta' pajjiżna u anke minħabba d- densita' tal-popolazzjoni ta' pajjiżna.

L-ebda sussidju m'hu se jkabbar id- daqs territorjali ta' pajjiżna u minħabba kontrolli u dazji li timponi l- Unjoni Ewropea l-industrja tagħna se tbati serjament meta timporta l- materja prima jew dawn il-prodotti minn pajjiżi li ma jkunux membri ta' l- Unjoni Ewropea.

Fil-Kamra għedt ukoll - u dan ma ġiex irrapportat fil- ġurnali - li l-importazzjoni tal-beef li ġejja mill-pajjiżi li m'humiex membri ta' l-Unjoni Ewropea bħal fil-każ ta' New Zealand trid togħla.

Dan għaliex bi sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea l-importatur ikun suġġett għal kontrolli, kwoti u dazji u minn $9,000 t-tunnellata metrika se jibda jeħel $17,000 t-tunnellata metrika.

Jiena mhux se noqgħod nindaħal fil-mod ta' kif jiġu rrapportati ċerti diskorsi pero' nħoss li ċerti dettalji ċari għandhom jiġu rapportati fedelment skond kif jintqalu f'din il-Kamra.

Mr. Speaker, jiena nista' niddikjara li fl-Unjoni Ewropea teżisti forma ta' kwota fuq l-importazzjoni ta' New Zealand lamb.

Issa dan it-tip ta' laħam min-New Zealand m'huwiex magħruf u mfittex biss mill-konsumaturi Maltin u Għawdxin imma anke mat-turisti, għaliex huwa prodott magħruf ma' l- erba' rjiħat tad-dinja.

Issa l-Unjoni Ewropea timponi kwota fuq kemm għandu jkun importat minn dan il-laħam b'eżenzjoni ta' dawn id-dazji u jidhirli li din il-kwota hija ta' 260,000 tunnellata.

Filwaqt li llum importatur Malti meta jimporta dan it-tip ta' laħam qed iħallas medja ta' $3,000 għal tunnellata metrika, kemm-il darba pajjiżna jsir membru ta' l-Unjoni Ewropea u allura jibda jintlaqat minn dawn il-kontrolli, għal dan il-laħam se jibdew jitħallsu $15,000 t-tunnellata metrika.

U dawn huma sitwazzjonijiet prattiċi li juru kemm din in-naħa għandna raġun insostnu u nappoġġjaw it- triq alternattiva għal sħubija li hi dik ta' Malta, Svizzera fil- Mediterran.

B'din it-triq tgawdi l-industrija li f'pajjiżna tiġġenera l- attivita' ekonomika u x-xogħol għax biha jinħolqu l-kompetittivita' u l- viabilita' li jeħtieġu l-industriji f'pajjiżna.

Hawnhekk wieħed bilfors irid jistaqsi lill-Gvern għaliex ma jikkonsidrax huwa wkoll it-triq ta' Malta, Svizzera fil-Mediterran.

Din hija triq illi tabilħaqq tagħmel lil pajjiżna aktar kompetittiv.

Hija wkoll triq li tippermetti li l-poplu Malti jwettaq ċerti bidliet sabiex ikollu livell ta' ħajja aħjar.

Mr. Speaker, niġi biex ngħid xi ħaġa wkoll dwar il-kontaminazzjoni ta' l- ilma illi qed tirriżulta fl-inħawi Tal-Qammiegħ fil-Mellieħa.

Il-bdiewa ta' hemmhekk ilhom Għal numru ta' snin jitolbu lid-dipartimenti tad-drenaġġ u tas-saħħa biex jingħataw l-appoġġ ħalli jsiru ċerti xogħlijiet immedjati biex dawn ma jibqax ikollhom ilma kkontaminat mid-drenaġġ biex isaqqu l- uċuh tagħhom.

Il-bdiewa qed jidħlu fi spejjeż kbar biex ma jsaqqux l-uċuh tagħhom b'dan l-ilma u għandha ssir investigazzjoni serja u pjan immedjat biex dawn il-bdiewa jiġu mgħejjuna.

Jiena ma rrid nikkundanna lil ħadd imma rrid nitlob lill-ministri kollha konċernati sabiex jingħaqdu flimkien u jaraw immedjatament x'jista' jsir.

Għandhom jaraw jekk hemmx xi forma ta' assistenza li tista' tingħata lil dawn il-bdiewa għaliex dawn huma bdiewa serji li għandhom għal qalbhom mhux biss l-uċuh tar-raba' imma anke l- prodott li jwasslu fil-pitkalija sabiex imbagħad jingħata lill-konsumatur.

Dawn qed jidħlu f'ħafna spejjeż biex iġibu bowsers ta' l-ilma ħalli jassiguraw illi l-prodott ikun imsoqqi b'ilma ta' kwalita' tajba u mhux b'ilma ikkontaminat.

Irrid ukoll nagħmel referenza għal petizzjoni li ġiet preżentata minni wkoll nhar it-Tnejn fl-ewwel seduta tas-sena 2001 u li kienet iffirmata mir- residenti fil-qasam tad-djar ta' Imliet, il-Mosta.

Ir-residenti li jgħixu f'dawn l-inħawi ilhom li ħallsu r-road contribution lid-dipartimenti governattivi għal aktar minn għaxar snin u minkejja dan għad għandhom it- triq tagħhom bil-ħamrija.

Mhux biss, imma fl-imgħoddi għamlu ħafna sforzi biex jirranġaw dawn it-toroq u ġew miżmuma mill-pulizija.

Issa ta' min igħid li dawn kienu sforzi ġenwini biex ma jkomplux ikissru l-karozzi tagħhom u ma jkomplux iħallu żgumbrament ta' triqlli ħafna drabi anke ipperikolat saħħithom minħabba illi mhux l-ewwel darba li kien hemm inċidenti fejn iċ-ċittadini lwew saqajhom.

Mela dawn iċ-ċittadini ilhom aktar minn għaxar snin li ħallsu r-road contribution u t-toroq għadhom ma sarux.

Għal seba' snin sħaħ ukoll il-kunsill lokali m'għamel xogħlijiet xejn biex itejjeb l-ambjent f'dawn l-inħawi u dan minkejja li għandu djun kbar għal xogħlijiet li saru matul dawn is-seba' snin.

Jiena nappella biex din il-petizzjoni mressqa minn dawn ir-residenti tingħata widen għaliex dawn qed jitolbu li tirranġa sitwazzjoni li kienet ta' żvantaġġ u ta' inġustizzja għalihom.

B'rispett lejn dawn in-nies id- dipartiment tal-housing, id-dipartiment tax-xogħlijiet pubbliċi, id- dipartiment ta' l-ambjent, id-dipartiment tat-toroq pubbliċi u d- dipartiment tal-housing għandhom jaraw kif flimkien jistgħu jikkordinaw programm ta' xogħol ħalli effettivament tinqata' x-xewqa tar-residenti Ta' Mlit, il-Mosta.

Biex ma jkomplux jiġu abbandunati l-inħawi residenzjali tagħhom dawn it-talbiet għandhom jiġu milqugħa bla aktar telf ta' żmien.

Grazzi, Mr. Speaker.

MR SPEAKER: Hawn permess biex l-Onor.

Farrugia jqiegħed fuq il-mejda tal- Kamra l-artiklu li rrifera għalih?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Kopja ta' artiklu li deher fil-gazzetta "The Sunday Times" ta' l- Ingilterra tas-7 ta' Jannar 2001, intitolat "Farmer earns millions by going back to nature"

MR.

SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, l-Erbgħa, 10 ta' Jannar, 2001 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

QAMMIEĦ - REVISJONI TAĊ-ĊENS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk iħossx li rata' ta' Lm 125 it-tomna bħala riżultat tar- revisjoni taċ-ċens tal-bdiewa li għandhom ir-raba' fl-inħawi tal-Qammieħ m'hijiex ġusta?

Jista' jara li tiġi riveduta din it-taxxa ndiretta mill-bdiewa sabiex dawn il-bdiewa almenu jħallsu Lm 4 it-tomna flok Lm 125?

ONOR.

TONIO BORG: Ir-reviżjoni taċ-ċens tar-raba' fil-Qammieh saret abbażi tal-kundizzjonijet fil-klawsola numru 3 tal-kuntratt ta' ċens bejn il-Gvern u ċ-ċenswalisti.

Din il-klawsola tipprovdi li:

"L-imsemmi ċens (kanone) għandu jiġi rivedut mill-Gvern meta jagħlqu tlieta u tletin sena u wkoll meta jgħaddu sitta u sittin sena minn din il- konċessjoni u għandu jinġieb għal livell tal-valur ta' din l-art mogħtija b'ċens kif ikun f'dawk iż-żminijiet rispettivament mingħajr, madankollu, ma jitqiesu l-benefikati permanenti li jkunu saru mill-enfitewta".

Niġbed l-attenzjoni ta' l-Onorevoli Interpellant li l-kera ta' Lm4.00 it- tomna hija applikabbli fejn art agrikola tingħata b'kera u mhux b'ċens.

Qed tiġi konsidrata l-possibilita` li min irid jaqleb minn ċens għal kera taħt l-Iskema tar-Raba` bil-Lm4 it-tomna bħala qbiela.

ĊENS FUQ RABA'

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk iħossx li l-policy tal-Gvern fejn f'ċerti każi u ċirkostanzi jgħolli l-ħlas taċ-ċens tar-raba tal-bdiewa, bħal fil-każ ta' l-inħawi tal-Qammieħ, l-Mellieħa, minn Lm 1.00 t-tomna għal Lm 125 t-tomna hija inġusta?Jista' jara li dan il-ħlas li qed jintalab mill-bdiewa ta' l-inħawi tal-Mellieħa jiġi rivedut?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l- Mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

POLICY TAL-GVERN - ĊNUS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid jekk ma jħossxli l-miżuri tal-Gvern li ċerti ċnus li qed jintalbu jħallsu l-bdiewa għar-raba' li jikkultivaw fejn minn Lm 1 it-tomna għolew għal Lm125.00 t-tomna, huwiex inaċċettabbli u se jikkawżaw sitwazzjoni fejn ħafna bdiewa part-time se jkollhom jabbandunaw ir-raba' b'detriment li jiġi abbandunat l-ambjent rurali tal-gżejjer tagħna?

Jista' l-Ministru jikkunsidra li jintervjeni mad-Dipartiment ta' l- Agrikoltura u ta' l-Artijiet sabiex almenu dawn il-bdiewa jibdew iħallsu pagamenti ta' Lm 4 tomna, kif ġew stabiliti mill-istess awtoritajiet ċnus li għalqu f'partijiet oħra tal-Mellieħa stess?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onorevoli Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

KUNSILLI LOKALI - KONTIJIET PENDENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk il-Kunsilli Lokali tal-11 u 12 id-distrett Elettorali li għandhom kontijiet pendenti mad-Dipartiment ta' l-Agrikoltura fuq xogħlijiet li d-Dipartiment wettaq f'dawn il- lokalitajiet rispettivament?

Għal kemm żmien/snin ilhom pendenti dawn il-kontijiet lokal, lokal u kemm huma l-ammonti f'ċifra ta' flus li kull lokal separatament irid iħallas skond dawn il-kontijiet?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Hemm kont pendenti, li hu tal-Kunsill Lokali tal-Mosta li jammonta għal:

Lm 20,034.06 għas-sena 1997 Lm 3,636.22 għas-sena 1998 Lm 5,454.33 għas-sena 1999 Lm 5,454.33 għas-sena 2000*

Ma dawn iridu jiżdiedu il-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar li miegħu hemm kont pendenti ta' xogħol li sar fl-1998 għall-ammont ta' Lm1559, u l- Kunsill Lokali tar-Rabat* li miegħu hemm kont pendenti ta' xogħol għall- ammont ta' Lm903.32.

* l-ewwel disgħa (9) xhur

BUDGET 2001 - SKEJJEL PRIVATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari nru.

22109, kemm huwa l-ammont ta' studenti li mistennija jgawdu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-ammont ta' studenti li jattendu skejjel privati bi ħlas ta' miżati hu ta' 8347..

FONDI TAT-TAĦRIĠ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari nru.

22105, jista' l- Ministru jagħti t-tagħrif mitlub dwar il-vot tat-Training Grants amministrat mill-MDC u l-ETC?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li matul l-1999 kien hemm 73 kumpanija li ibbenefikaw minn "Training Grants" li kienu jammontaw għal Lm455,149.

L-ammont li rċeviet kull kumpanija jvarja skond in-numru ta' impjeġati li hadu t-tahriġ u skond it-tul u n-natura ta' l-istess tahriġ.

In-numru ta' persuni li ħadu taħriġ permezz ta' dawn il-fondi kien jammonta għal 2,479.

Dan it-taħriġ ingħata fis-setturi kollha tal-manifattura.

L-ammont li ħadet kull kumpanija kif ukoll in-numru ta'impjegati mħarrġa jidhru fit-tabella li qed titpoġġa fuq il-mejda tal-kamra.

SKEJJEL - NUQQAS TA' GĦALLIEMA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'għalliema nieqsa hemm fl-iskejjel Għawdxin?

F'liema suġġetti?

Meta se jintbagħtu l-għalliema nieqsa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fl-iskejjel Għawdxin ma jirriżultax nuqqas ta' għalliema.

SKEJJEL - NUQQAS TA' GĦALLIEMA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid x'għalliema nieqsa hemm fl-iskejjel Għawdxin?

F'liema suġġetti?

Meta se jintbagħtu l-għalliema nieqsa?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ninsab infurmata li flebda suġġett u flebda skola ma hemm għalliema nieqsa f'Għawdex.

ST EDWARD'S - CANTEEN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm-il darba kien hemm spezzjonijiet tal-uffiċjali tal-VAT matul is-sena 2000 fil-canteen tal-iskola St Edward's dwar ħruġ ta' riċevuti fiskali mill-operator tal-canteen?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li matul is-sena 2000 fil-canteen ta' l-iskola St.Edwards saru żewġ spezzjonijiet minn Inspectors tal-VAT dwar ħruġ ta' riċevuti fiskali.

SWIEQI - BINI ABBANDUNAT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari nru.

22066 u t-tweġiba għaliha, meta kien li l-pulizija avżat lis-sid dwar il-bini abbandunat fil-periklu?

X'għamlet s'issa l-pulizija biex is-sid jieħu l-passi biex ineħħi l-periklu li hemm?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi nhar it-28 ta` Novembru 2000 sid il-post kien ġie verbalment infurmat mill-Pulizija sabiex ineħħi l-periklu.

Imbagħad, nhar il-15 ta` Diċembru 2000, sid il-post kien ġie intimat formalment skond l-artikolu 25 tal-Kodiċi tal-Pulizija.

Il-Pulizija ħadet ukoll passi kriminali, liema każ jinsab appuntat għas-smiegħ fl-24 ta` Jannar 2001.

THE ECONOMIST INTELLIGENCE UNIT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid x'inhuma l-kummenti tal-Gvern għal dak li deher f'The Economist Intelligence Unit li l-ispiża tal-Gvern biex iġib il- leġiżlazzjoni ta' pajjiżna konformi ma' dik tal-Acquis kienet ġiet underestimated mill-Gvern innifsu?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li kull min segwa l-Economist Intelligence Unit jaf li din il-pubbilkazzjoni illi l- kontributur tagħħa huwa annonimu, pero' li nafu illi xi żmien ilu dan kien il-kap ta' l-oppożizzjoni, għanda storja ta' pronostika negattiva b'bias qawwi favur dak illi jaqbel miegħu l-partit laburista u li ma avverawx ruħhom.

Għalhekk il-kummenti ta' din il-pubblikazzjoni m'għandhomx kredibilita' magħna.

F'dan il-każ il-kontributur ma qalx kif wasal għal l- estimi tiegħu u dan issaħħaħ aktar il-fehma li dan mu xejn ħlief biss politikant.

RISERVI TA' PAJJIŻNA - IMPORT COVERAGE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jagħti xahar xahar kif naqsu/żdiedu r-riservi ta' pajjiżna minn Jannar 2000 il quddiem?

Jista' jgħid l-import coverage tagħhom kif varja tul dan il-perijodu?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li l-figuri li qed jitlob jistgħu jinħadmu faċilment mill-istatistika dwar ir-riservi u l- importazzjoni li jippublikaw ta' kull xahar il-Bank Ċentrali u l-Uffiċju Ċentrali ta' l-Istatistika rispettivament.