MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 69 It-Tlieta, 20 ta' Mejju, 1997 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 69

It-Tlieta, 20 ta' Mejju, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.14 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

it-Tlieta, 20 ta' Mejju, 1997

WERREJ MINUTI 468

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI 468

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 474

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-PORTIJIET ĦIELSA TA' MALTA

MALTA FREEPORTS (AMENDMENT) BILL (IT-TIENI QARI) 474

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-AWTORITA' MARITTIMA TA' MALTA

MALTA MARITIME AUTHORITY (AMENDMENT) BILL (IT-TIENI QARI) 482

AĠĠORNAMENT 493

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 500

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB 510

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 68 li saret fid-19 ta' Mejju, 1997 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI

MONUMENT AND PLAQUE COMMITTEE

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jinfurmani jekk il-monument and plaque committee ġiex maħtur riċentement?

Kemm ilu xolt dan il-kumitat?

Min huma l-membri attwali?

Kemm hemm applikazzjonijiet pendenti quddiem dan il-bord?

Kemm minn dawn l-applikazzjonijiet ġejjin mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar u kemm minn sorsi oħra?

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru) (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Iva, dan il-kumitat inħatar riċentement u attwalment quddiemu hemm 11-il applikazzjoni pendenti biex jitwaqqfu monumenti jew plakki.

Minn dawn, tmienja ġejjin mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): L-Onor.

Autin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jista' l-Ministru jgħidli - ma nafx kemm jista' jirrispondini l-Onor.

Joe Mizzi - jekk hemmx risposta għall-ewwel żewġ mistoqsijiet, jiġifieri jekk il-bord huwiex imwaqqaf jew kemm ilu xolt?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: M'iniex f'pożizzjoni li nagħti risposta.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Madam Speaker, naf li l-Ministru Bartolo m'huwiex preżenti imma nixtieq nistaqsi jekk hemmx xi kumitat li qed jaħseb biex jagħmel xi restawr tal-monumenti.

Per eżempju, il-monument ta' Dante ilu mċappas bis-żebgħa żmien twil u għalkemm jien għamilt diversi sottomissjonijiet biex jitnaddaf donnu ma sar xejn.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jien nassumi li hemm min hu responsabbli għal dan pero' jekk l-Onor.

Interpellant jagħmel mistoqsija bil-miktub, jien persważ li l- Ministru jagħtih l-informazzjoni kollha.

MINISTERU TA' L-AFFARIJIET BARRANIN - IMPJEGATI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ġew impjegati persuni b'kuntratt indefinit, b'kuntratt definit u konsulenti?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti informazzjoni skond il- ministeru, dipartiment jew enti konċernata u jindika l-grad li fih ġew impjegati l-persuni ndikati minnu u jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal- kuntratt relattiv?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ingħataw transfers f'Marzu 1997 fid-dikasteru li għalih hu responsabbli, inkluż segretarjati parlamentari, entitajiet statutorji indipendentement, entitajiet u kumpanniji li jaqgħu taħt il-kontroll effettiv tal-gvern jew li fihom il-gvern għandu mill-anqas nofs l-ishma direttament jew indirettament u mal-kunsilli lokali?

ONOR.

GEORGE VELLA (Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): L-informazzjoni meħtieġa qiegħda tinġabar.

Fil- fatt, xi ftit mill-informazzjoni diġa' qiegħda għandi pero' m'għandix l- informazzjoni kollha.

MINISTERU TAL-FINANZI U KUMMERĊ - IMPJEGATI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati persuni b'kuntratt indefinit, b'kuntratt definit u konsulenti?

Jista' l-Ministru jagħti l-informazzjoni skond il-ministeru, dipartiment jew enti konċernata u jindika l-grad li fih ġew impjegati l-persuni ndikati minnu u jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-kuntratt relattiv?

Kemm ingħataw transfers f'Marzu 1997 fid-dikasteru li għalih hu responsabbli, inkluż segretarjati parlamentari, entitajiet statutorji indipendentement, entitajiet u kumpanniji li jaqgħu taħt il-kontroll effettiv tal-gvern jew li fihom il-gvern għandu mill-anqas nofs l-ishma direttament jew indirettament u mal-kunsilli lokali?

ONOR.

LEO BRINCAT (Ministru tal-Finanzi u Kummerċ): L-informazzjoni mitluba qiegħda titqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI U KULTURA NAZZJONALI - IMPJEGATI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati persuni b'kuntratt indefinit, b'kuntratt definit u konsulenti?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA U KUNSILLI LOKALI - IMPJEGATI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati persuni b'kuntratt indefinit, b'kuntratt definit u konsulenti?

Jista' l-Ministru jagħti l- informazzjoni skond il-ministeru, dipartiment jew enti konċernata u jindika l-grad li fih ġew impjegati l-persuni ndikati minnu u jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-kuntratt relattiv?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-ministeru tiegħi u fid-dipartimenti u kummissjonijiet li jaqgħu taħti ma kien hemm ebda persuna impjegata b'kuntratt definit/indefinit jew bħala konsulenti matul Marzu 1997.

Rigward trasferimenti ta' impjegati dawn kienu kif ġej:-

Avukat Generali - 1 Qrati ta' Malta - 1 Registru Pubbliku - 1 Kunsilli Lokali - 2

MINISTERU TAT-TURIŻMU - IMPJEGATI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid kemm ġew impjegati persuni b'kuntratt indefinit, b'kuntratt definit u konsulenti?

Jista' l-Ministru jagħti l-informazzjoni skond il- ministeru, dipartiment jew enti konċernata u jindika l-grad li fih ġew impjegati l-persuni ndikati minnu u jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-kuntratt relattiv?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru tat-Turiżmu): Ir-risposta għall- ewwel domanda hija xejn filwaqt li nista' ngħid li ngħataw tmien transfers.

MINISTERU GĦAX-XOGĦLIJIET PUBBLIĊI U KOSTRUZZJONI - IMPJEGATI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati persuni b'kuntratt indefinit, b'kuntratt definit u konsulenti?

Jista' l-Ministru jagħti l-informazzjoni skond il-ministeru, dipartiment jew enti konċernata u jindika l-grad li fih ġew impjegati l-persuni ndikati minnu u jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-kuntratt relattiv?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Matul ix-xahar ta' Marzu 1997, fid-dikasteru li għalih jien responsabbli ma ġew impjegati l-ebda persuni kemm b'kuntratt definit kif ukoll b'kuntratt indefinit.

Redeployments li twettqu matul Marzu 1997 huma murija hawn taħt:-

|Ministeru |24 | |Segretarju Permanenti |5 | |Dipartiment ta' l-Artijiet |Xejn| |Dipartiment tal-Waste |40 | |Management | | |Korporazzjoni għas-Servizz |4 | |ta' l-Ilma | |

PTA - KAROZZI SELF-DRIVE

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar x'inhi l-proċedura applikata mill- Public Transport Authority għal-liċenzjar ta' garages ta' karozzi self- drive?

Hemm xi ħsieb li din il-proċedura tinbidel?

Jekk iva, meta?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH (Ministru għat-Trasport u Portijiet): Jien informat li l-ħruġ tal-liċenzji biex xi ħadd ikun jista' jżomm u jopera public service garage jaqa' taħt ir-responsabbilta' tal-Pulizija, filwaqt li r-reġistrazzjoni u l-ħruġ tal-liċenzji tal-vetturi li jistgħu jintużaw għat-trasport pubbliku, inklużi vetturi self- drive, isiru mid-Dipartiment tal-Liċenzji u Testijiet bl-approvazzjoni ta' l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku.

Għal dettalji dwar il-proċedura applikata għal-liċenzjar ta' garaxxijiet ta' karozzi self-drive, l-Onor.

Interpellant mitlub jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-ministru responsabbli.

MONUMENTI - RESTAWR

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 5046 li oriġinarjament kienet saret lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe' jista' jgħid liema monumenti storiċi huma mistennija li jibdew jiġu restawrati matul l-1997?

Meta mistenni jibda x-xogħol f'kull każ?

Liema monumenti oħra hu mistenni li jintalab li jibdew jiġu mdawla minn din is-sena 'l quddiem?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Kopja tar-rapport rigward xogħol ta' restawr mid-Dipartiment tal-Manutenzjoni u Kostruzzjoni fuq monumenti storiċi qiegħed jitpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

AGRIKOLTURA - RABA' REĠISTRATA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm hi l-area ta' raba' reġistrata bħala art agrikola mad-Dipartiment ta' l-Agrikoltura f'Malta u f'Għawdex separatament?

Kemm hi l-area reġistrata bħala saqwi?

ONOR.

NOEL FARRUGIA (Ministru tal-Biedja u Sajd): Kif jaf l-Onor.

Interpellant l-aħħar ċensiment tal-biedja sar fl-1991 u qatt ma ġie ppubblikat.

Mill-figuri miġbura f'dan iċ-ċensiment jirriżulta li fl-1991 l-area ta' art agrikola reġistrata f'Malta u f'Għawdex kienet hekk:

Malta 9197 ettaru li minnhom 731 huma saqwi Għawdex 1832 ettaru li minnhom 44 huma saqwi

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skond minuti uffiċjali ta' laqgħat li saru fil-ministeru f'dak iż-żmien jirriżulta li l-figuri miġbura f'dan iċ- ċensiment huma fil-maġġoranza tal-każi żbaljati.

Għaldaqstant ma nistax nassumi responsabbilta' ta' dawn il-figuri.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Censu Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Billi f'Ġunju jew f'Lulju kellu jibda ċensiment ieħor dwar il-biedja - naf li sar ċensiment ieħor fuq is-sajd - jista' l- Ministru jgħidilna jekk dan hux se jinbeda?

Jekk iva, meta se jinbeda?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Madam Speaker, fl-opinjoni tagħna kien hemm mismanagement sħiħ fl-operat tad-Dipartiment ta' l-Agrikoltura.

Billi kif jaf il-ministru preċedenti ma kien hemm ebda miżura u ebda follow-up biex ma jsirux l-istess żbalji, ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Direttur ta' l-Agrikoltura qed ikollu numru ta' diskussjonijiet flimkien mas- scientific officers tagħna ħalli ċ-ċensimenti li jsiru f'pajjiżna tabilħaqq iħallu r-riżultat mixtieq.

Aħna min-naħa tagħna wkoll qed nagħmlu l-almu tagħna kollu biex nassumu r-responsabbilta' li ċensimenti bħal dawn tabilħaqq iħallu l-frott tagħhom, pero' l-importanti m'huwiex li ċ-ċensiment jibda fi żmien immedjat imma li x-xogħol li għandu jsir isir skond ma titlob is-serjeta' u l-professjonalita'.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Censu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, billi ċ-ċensiment ta' l-1991 la kien l-ewwel u lanqas l-aħħar wieħed li sar fuq il-biedja, jista' l-Ministru jgħidli fuq liema ċensiment joqgħod il-ministeru u allura jagħtini l- informazzjoni li tlabt jien fid-domanda oriġinali.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Madam Speaker, fir-risposta li għadni kemm tajt għidt li jiena ma nassumi ebda responsabbilta' għal dawn il-figuri.

U qed niddikjara li ma noqgħod fuq ebda ċensiment għar-raġuni li - forsi l- ministru preċedenti ma kienx daħal f'dawn id-dettalji - kien hemm nuqqasijiet serji dwar dan l-eżerċizzju li kien sar fl-1991.

Anke l- ministru ta' qablu kien qal li dawn il-figuri miġbura kienu żbaljati.

Sal- lum id-dipartiment għadu nieqes minn ħafna informazzjoni uffiċjali u jien nistieden lill-Onor.

Ċensu Galea sabiex jiġi ħalli jkun jaf xi problemi ltqajna magħhom aħna.

Qed ngħid dan bl-ikbar responsabbilta' għaliex dalgħodu stess kont iddiżgustat meta mort inżur multiplier unit u jien nistiednu jiġi ħalli jara iniex nesaġera jew le.

Qed insostni li fiċ- ċirkostanzi għadna m'aħniex f'pożizzjoni li nirrikonoxxu li s-set-up taċ- ċensiment fejn jidħol id-Dipartiment ta' l-Agrikoltura - m'iniex qed nirriferi għall-uffiċjali u d-Dipartiment ta' l-Istatistika - huwa sodisfaċenti.

GĦaldaqstant qegħdin nieħdu l-miżuri biex ix-xogħol li nagħmlu jkun b'mod professjonali ħalli ma jsirx iċ-ċensiment u mbagħad wara jerġgħu jirriżultaw l-istess problemi.

MADAM SPEKAER: L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, qed nifhem tajjeb li l-Ministru qed jgħid li hu ma joqgħod fuq l-ebda ċensiment li sar dwar l-agrikoltura?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jien qed ngħid li ma nassumix ir-responsabbilta' tal-figuri li ngħataw.

Issa jekk l-Onor.

Interpellant mhux jifhem mhuwiex tort tiegħi.

Jiena qed ngħid li ma nassumix responsabbilta'.

Jekk hu qagħad fuqhom, good luck to him.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, jien m'iniex qed nippretendi li l- Ministru jassumi r-responsabbilta' taċ-ċensimenti li kienu saru qabel ma twelidna jien u hu, imma naħseb li hemm xi ċensiment li almenu d- Dipartiment ta' l-Agrikoltura joqgħod fuqu.

Jekk il-Ministru ma jikkonsidrax l-informazzjoni taċ-ċensiment li kien sar fl-1991 bħala tajba, jista' almenu jgħidli liema ċensiment jikkonsidra korrett?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Madam Speaker, sal-lum id-Dipartiment ta' l- Agrikoltura ma jirrikonoxxi ebda statistika u hemm numru ta' raġunijiet għal dan.

Per eżempju, filwaqt li l-istatistika tgħid li hawn 'il fuq minn 3,000 bidwi fulltime, insibu li bejn sena u oħra kien hemm 'il fuq minn 8,000 bidwi fulltime li ngħataw l-għajnuna tas-sigurta' nazzjonali mid- dipartiment.

Qed jirriżultaw numru ta' fatturi, problemi u ċirkostanzi li rridu nistudjawhom sew ħalli meta naslu biex nagħmlu ċensiment dawn il- problemi jiġu megħluba.

Iva, nistqarr li sal-lum jiena ma nassumix responsabbilta' għal dawn il-figuri.

HAWKERS

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għar- risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 5128, jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' applikazzjonijiet li daħlu għand il-Pulizija dwar fixed hawkers mill-1 ta' Jannar, 1996 sat-30 ta' April, 1997 xahar b'xahar u kemm minnhom ġew fil-fatt approvati?

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): Ninsab informat li bejn l-1 ta' Jannar 1996 u t-30 ta' April 1997 kien hemm dawn l-applikazzjonijiet li għadhom kollha pendenti:

|April '96 |1 | |Gunju '96 |1 | |Settembru |2 | |'96 | | |Novembru '96|1 | |Frar '97 |1 | |Marzu '97 |1 | |April '97 |1 |

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Billi naf li hemm diversi persuni li applikaw - dan ġara anke fil-passat - jew jistqarru li għandhom applikazzjoni għal permess ta' fixed hawker, kemm hu possibbli li dawn jingħataw permess bil- mod li qed tgħid il-Pulizija biex ikunu jistgħu jbigħu from a fixed point?

Hawnhekk nixtieq nagħmel riferenza partikolari għal fixed hawkers tal- ħaxix.

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Naħseb li wieħed irid ikun diskret fil-mod kif iħares lejn dawn l-applikazzjonijiet għal raġunijiet ovvji, pero' jkun tajjeb li ngħid li sebgħa minn dawn li applikaw qegħdin fuq il-Monti tal- Belt u wieħed qiegħed fit-Tokk tar-Rabat Għawdex, jiġifieri ma naħsibx li dawn ibigħu l-ħaxix.

Għalhekk il-biċċa l-kbira ta' dawn il-fixed hawkers ċertament m'għandhomx x'jaqsmu ma' hawkers tal-ħaxix.

Safejn naf jien huwa fl-interess tal-hawkers tal-ħaxix li jiċċaqalqu minn post għal ieħor.

Ġeneralment meta dawn jieqfu f'post ikollhom id-dritt li joħorġu l-wares tagħhom madwar il-vettura tagħhom imma mbagħad ħafna minnhom iridu jiċċaqilqu minn post għal ieħor matul il-ġurnata u matul il-ġimgħa.

Għalhekk l-impenn tagħna huwa li nħarsu lejn dawn l-applikazzjonijiet b'ċerta diskrezzjoni biex ma nkunux qegħdin nagħtu l-ħobża lil xi ħadd waqt li nkunu qed intellfuha lil xi ħaddieħor.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, jien napprezza dak li qal il-Prim Ministru pero' fl-istess ħin naf, anke min-nies li naħseb li kellmu nies oħra, li minbarra li hawn bejjiegħa tal-ħaxix li jduru minn post għal ieħor bil-vann hawn numru ta' persuni li jbigħu from a fixed point.

Dawn ikunu f'postijiet li fis-sajf ikunu ħafna iktar iffrekwentati mix-xitwa, bħal Buġibba, Birżebbuġia, Marsaxlokk u Marsascala.

Huwa l-każ li dawn il- każi jiġu trattati b'mod differenti u mhux neċessarjament bi preferenza?

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Sinjura President, jekk jien qed ninterpreta tajjeb id- data li għandi quddiemi - nerġa' ngħid li għandna madwar tmien fixed hawkers b'liċenzji pendenti - qed nassumi li l-ebda wieħed minnhom ma jbigħ il-ħaxix għax, kif għidt, sebgħa qegħdin ibigħu fuq il-Monti u wieħed qiegħed fit-Tokk, ir-Rabat Għawdex.

Din m'hijiex kwestjoni urġenti għaliex ma jeżistux applikazzjonijiet pendenti f'dan is-sens.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport dwar l-effiċjenza milħuqa mill-kunsilli lokali għall-perijodu bejn Jannar u Marzu 1997.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR (Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' press release maħruġa mill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l- Ilma fit-12 ta' Mejju 1997 dwar xogħlijiet fuq il-provvista ta' l-ilma fis-Siġġiewi u l-Fgura, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5600.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA (Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Informazzjoni dwar proġetti fi ħdan id-Diviżjoni tas-Saħħa għas-sena 1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5509.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-PORTIJIET ĦIELSA TA' MALTA

MALTA FREEPORTS (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mid-19 ta' Mejju, 1997.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MADAM SPEAKER: Hemm aktar rimarki jekk jogħġobkom?

(Onor. Membri: No) Nistieden lill-Ministru jgħaddi għall-winding up.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO (Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l- Industrija): Madam Speaker, il-bieraħ għamilt introduzzjoni qasira dwar dan l-abbozz ta' liġi u spjegajt li dan l-abbozz huwa ntiż biex jagħmel żewġ tipi ta' emendi pjuttost tekniċi.

Minn mindu twaqqfet il-Freeport Corporation u minn mindu l-Parlament approva l-Malta Freeports Act tbiddlu diversi liġijiet u għalhekk kien hemm il-ħtieġa ta' bidla teknika f'dan is- sens.

It-tieni emenda li qegħdin nipproponu m'hijiex waħda ta' natura teknika biss imma tippermetti lill-Freeport Corporation li tagħti faċilitajiet b'ċens għal mhux aktar minn 50 sena mingħajr ma dan jiġi kkonsidrat bħala bejgħ, ħaġa li ma setgħetx issir taħt il-liġi oriġinali.

Għaldaqstant id-dibattitu tal-bieraħ kien maqsum fuq żewġ binarji - wieħed b'mod ġenerali dwar il-Freeport Corporation, u l-ieħor b'mod partikolari dwar ir-riallokazzjoni tal-kumpannija Medserv fil-Freeport.

Għalkemm ma kienx wieħed twil dan id-dibattitu kien interessanti ħafna għaliex tana l- opportunita' li nitkellmu dwar il-Freeport Corporation bħala intrapriża fil- kontest tal-politika industrijali tal-forzi politiċi tal-pajjiż.

Qed nuża l-frażi "forzi politiċi" għal raġuni speċifika għax, kif kellna l- opportunita' nisimgħu, il-Freeport jikkostitwixxi proprju kontinwita' ta' politika fil-qasam mhux biss industrijali imma b'mod speċifiku għat- trasbord.

L-idea tat-trasbord bdiet dieħla in voga minħabba li kellna perijodu fejn kien hawn żieda qawwija fis-swieq internazzjonali fil-prezz taż-żejt u minflok li l-vapuri bdew imorru direttament għal dawk il-portijiet of final destination, is-sidien intebħu li jkun aktar għaqli u aktar ekonomiku li l- merkanzija titniżżel f'portijiet oħra nofs triq fejn hemmhekk imbagħad jidħlu in xena l-feeder vessels li jġorru l-merkanzija għall-inħawi differenti b'inqas spiża.

Fil-fatt kien proprju għalhekk li l-iżvilupp sar f'żewġ oqsma għax dak iż-żmien kien beda proċess biex isir it-trasport tal-qamħ mill-grain terminal għas-silos u kien beda wkoll proċess biex Marsaxlokk isir port anċillari u fil-fatt illum nistgħu ngħidu li għal dak li huwa shipping il-Port ta' Marsaxlokk huwa prinċipali daqs il-Port il- Kbir.

Ngħid għalija, l-importanza tal-portijiet hija relatata ħafna ma' l- istorja ta' pajjiżna u m'għandix dubju li pajjiżna wasal fejn wasal grazzi għall-portijiet naturali li għandna.

Tant hu hekk li d-differenza li teżisti fil-qasam tal-kummerċ u ta' l-industrija bejn dak ta' Malta u dak ta' GĦawdex jien naraha li primarjament ġejja mill-fatt li Malta għandha portijiet naturali u GĦawdex m'għandux.

L-istess nistgħu ngħidu għall- gżejjer li jinsabu ħdejn Malta, bħal Lampedusa.

Dawn m'għandhomx l- iżvilupp industrijali, kummerċjali u soċjali li għandu pajjiżna għar-raġuni ewlenija li m'għandhomx il-portijiet li għandna aħna.

Il-Port il-Kbir dejjem kellu żvolġiment ma' l-istorja politika ta' pajjiżna għaliex minħabba li Malta hija mbierka bl-aqwa portijiet fil-Mediterran - u probabbilment anke 'l hinn mill-Mediterran - ma setax ikun mod ieħor ħlief li l-iżvilupp li sar mal-miġja taż-żmien isir kollu fl-inħawi tal-Port il- Kbir.

Biżżejjed insemmu li fi żmien il-Granmastru Pinto nbnew dawk il- warehouses - f'dik il-parti tax-xatt bejn il-Belt u l-Marsa - u dawn huma kapulavur u għalhekk għandna nindukrawhom sew.

Madam Speaker, kulħadd jifhem li l-iżvilupp ta' l-industrija marittima għandu rabta kbira ma' l-iżvilupp tax-xogħol fil-portijiet.

Aħna nafu li minn dejjem, partikolarment minn żmien il-Kavallieri, b'xi mod jew ieħor il- Port il-Kbir kien involut fit-tiswija tal-vapuri u meta mbagħad Malta għaddiet f'idejn l-Ingliżi dan ix-xogħol ingħata spinta kbira, l-aktar bl- iżvilupp tat-Tarzna fin-naħa t'isfel ta' Malta.

Hawn ta min igħid li madwar mitt sena ilu nibtet l-idea li jiġi żviluppat il-Port ta' Marsaxlokk għax kienet ilha tinħass il-ħtieġa li pajjiżna jkollu iktar minn port wieħed.

Kien Lord Strickland li l-ewwel li ġietu l-idea li jiżviluppa l- Port ta' Marsaxlokk u dan juri kemm il-politiċi Maltin minn dejjem kienu konxji ta' l-importanza li f'pajjiżna jkun hawn aktar minn port wieħed.

Sfortunatament l-idea ta' l-ex-Prim Ministru Malti ma mmaturatx kif wieħed kien jixtieq u pajjiżna kellu jistenna għexieren ta' snin biex jagħti bidu għall-bini ta' breakwater f'Marsaxlokk.

Hawn irrid ngħid li ċertament dan ma kienx xogħol faċli u ta' min ifaħħar lil min bena dan l-ilqugħ għax min jifhem fl-inġinerija marittima jgħidlek li hemmhekk il-baħar huwa fond u hemm ħafna kurrenti.

Imbagħad bil-mod il-mod bdew jiġu żviluppati l- bankini u fl-1988 il-Gvern Nazzjonalista waqqaf il-Freeport Corporation u sena wara l-Parlament approva l-Att dwar il-Portijiet Ħielsa ta' Malta.

Dan kollu qed ngħidu biex nuri li l-idea li l-Port ta' Marsaxlokk ikun dedikat għat-trasbord kompliet tiġi żviluppata bl-iktar mod għaqli.

Madam Speaker, nista' ngħid mingħajr tlaqliq li l-ħsieb prinċipali tal- Freeport huwa li jkun hub għat-transhipment - żgur li ma rridux naħsbu li l- Freeport Corporation m'għandhiex funzjonijiet oħra, iżda fuq dan nitkellem iktar 'il quddiem - għax kif qal tajjeb il-kollega tiegħi l-Onor.

Bonnici llum il-Freeport huwa wieħed mill-aqwa portijiet ta' transhipment li hawn fil-Mediterran.

Dan huwa wieħed mill-iktar portijiet effiċjenti u l- pożizzjoni strateġika ta' pajjiżna tirrendih attraenti ma' diversi linji tal-vapuri.

Illum il-linji tal-vapuri li jidħlu l-Freeport huma t-tliet linji l-kbar tal-Hyundai, tan-Norasia u tal-Grand Alliance.

Hawn wieħed għandu japprezza li bis-saħħa ta' dawn il-linji Malta hija konnessa direttament ma' 56 port ieħor madwar id-dinja.

Fil-fatt kemm il-Viċi Prim Ministru kif ukoll x-shadow minister responsabbli għal qasam ekonomiku, it- tnejn qalu li meta jiġu avviċinati minn persuni li jkunu interessati f'pajjiżna, kull darba li jsemmulhom il-Freeport dejjem iġibu l-boċċa ħdejn il-likk għaliex dan huwa wieħed mis-suċċessi li l-pajjiż huwa kburi bih.

Il-Freeport huwa wieħed minn dawk il-portijiet li jaħdmu s-sena kollha kontinwament għax matul is-sena jieqaf biss għal ħamest ijiem.

Dan il-port għandu workforce ta' abbilta' kbira u fil-fatt jien naħseb li l-mertu ta' dan is-suċċess għandu jingħata liċ-chairman, lill-bord, lill-management, lill-ħaddiema li jaħdmu direttament mal-Freeport Corporation u anke lill- ħaddiema tax-xatt.

GĦalhekk ikun tajjeb jekk aħna napprezzaw ix-xogħol li qed isir f'dan il-qasam u rrid infaħħar u nirringrazzja wkoll lid-diversi għaqdiet li jirrappreżentaw lill-ħaddiema tal-Freeport Corporation, fosthom il-GWU, il-UĦM u l-GRTU għaliex mill-mod matur kif dawn iġibu ruħhom u kif jiffaċċjaw il-problemi jidher li japprezzaw l-importanza ta' dan il-port għall-pajjiż in ġenerali.

Madam Speaker, huwa tajjeb li wieħed igħid li filwaqt li sa seba' snin ilu kienu jidħlu fil-Freeport ftit 'il fuq minn 200 vapur fis-sena, fl-1996 l-ammont ta' vapuri li daħlu fil-Port ta' Marsaxlokk laħħaq iċ-ċifra ta' kważi 1,400.

Wieħed irid iżid jgħid ukoll li n-numru ta' containers kważi eċċeda s-600,000 u din iċ-ċifra wieħed għandu jaraha mill-perspettiva li hemm pajjiżi ħafna akbar minna li qed jikkompetulna.

Kulħadd jaf li qed isir xogħol qawwi fuq il-phase 2 tat-terminal li bis-saħħa tiegħu l- Freeport se jkun kapaċi jirdoppja n-numru ta' containers that it can handle għal kważi 'l fuq minn miljun u kwart.

Jiġifieri għandna biex nkunu kburin u għalkemm il-Freeport Corporation ma nsejħulhiex "gioia", hija verament gioia li rridu nindukrawha.

Semmejt il-kelma "gioia" għaliex kulħadd jaf li fil-qasam tat-trasbord Malta kellha edge fuq pajjiżi kompetituri oħra, fis-sens li l-idea kienet ilha li żviluppat - naturalment dan il-ħsieb f'kemm ili ngħidlek ingħata spinta 'l quddiem biex il-Freeport seta' jilħaq il-livell li laħaq - u mbagħad man mano fil-Mediterran kulħadd beda jintebaħ bil-konċett li port ħieles jista' joffri prospetti tajbin ħafna għall-ekonomija ta' kwalunkwe pajjiż.

Naturalment Gioia Tauro huwa l-port l-iżjed viċin tagħna imma fil- Mediterran hawn numru sostanzjali ta' portijiet li qed jagħmlu l-istess xogħol, fosthom Barcelona, Marsilja, La Spezia u anke fl-Eġittu.

Jiġifieri wieħed irid dejjem joffri servizz itjeb u aktar effiċjenti għaliex li nżommu l-pożizzjoni tagħna ma tiddependi minn ħadd iżjed ħlief minna.

Nista' ngħid ukoll li kieku Terminal II kien lest diġa' jeżisti xogħol għalih u dan huwa ta' inkorraġġiment kbir għaliex juri l-fiduċja li għandhom il-linji tal-vapuri f'pajjiżna.

Terminal II mhux biss se jkabbar il-potenzjal u l-faċilitajiet li għandna imma se jagħtina l-faċilita' li nagħtu ċerti slots f'ċerti ġranet.

Ħafna drabi l-linji tal-vapuri kompetituri tagħna jaħdmu b'sistema ta' slots u jikkompetu għall-istess slot fl-istess ġurnata.

Medda ta' 24 siegħa tista' tfisser miljuni kbar ta' dollari u għalhekk huwa importanti li noffru dan is-servizz lil linji differenti.

Dan huwa importanti għaliex kulma jmur wieħed aktar qiegħed jirrealizza li l-linji tal-vapuri qegħdin jingħaqdu f'alleanzi u iżjed ma' jgħaddi ż-żmien din il-globalisation iżjed se tidħol fil-qasam marittimu.

Kif wieħed kellu wkoll l-opportunita' li jismagħni ngħid, l-intenzjoni hija li sa l-aħħar tas-sena d-dieħla l-phase 2 tkun fully operational.

Din hija l-istruttura tat-timetable u sal-lum jidher li din l-istruttura qiegħda tinżamm.

Nista' ngħid li Terminal II qed isir permezz tal-ħaddiema li kien hemm qabel - qabel kien hemm żewġ kumpanniji li llum huma mseħbin f'kumpannija waħda li jisimha l-Kalaxlokk li fl-amministrazzjoni tagħha hemm involuta wkoll il-kumpannija Novita' - u jidher li x-shedules qegħdin on target.

Fil-qasam marittimu nistgħu ngħidu li probabbilment din hija waħda mill-aqwa kumpanniji li llum akkwistat esperjenza kbira f'dak li għandu x'jaqsam ma' xogħol ta' kostruzzjoni marittima.

Kif diġa' kellu l-opportunita' jgħid il-Prim Ministru dwar diversi xogħlijiet li huma ntiżi għal din il-kumpannija - ovvjament wieħed dejjem jipprova jqanqal xogħol ta' tip marittimu peress li Malta hija ideali biex wieħed ikattar dan it-tip ta' xogħol - ġie ndikat li wara li tispiċċa phase 2 ta' Terminal II isir ix-xogħol biex jiġi żviluppat il-Port taċ-Ċirkewwa kif ukoll il-Port ta' l-Imġarr f'Għawdex sabiex ikollna aktar faċilitajiet.

Dan għaliex il-Gvern Laburista jagħti importanza kbira lill-qasam marittimu tant li llum għandna lill-Ministru Joe Debono Grech li jikkonċentra l-enerġija kollha tiegħu fuq dan il-qasam.

Jien nara li huwa sinjal ta' maturita' politika min-naħa ta' dan il-Parlament u anke sens ta' demokrazija li wieħed jifhem li hemm ċerti oqsma li huma 'l fuq mill- politika partiġjana.

Meta nisma' ċerti dibattiti li għandhom x'jaqsmu mal- qasam ta' l-industrija, mal-qasam marittimu u mal-qasam tat-turiżmu nintebaħ li l-forzi politiċi tal-pajjiż jingħaqdu biex itejbu u mhux biex jipprovaw imaqdru dak li qed jiġri.

Din hija pożittiva għall-aħħar li nirrealizzaw li hemm ċerti oqsma li huma 'l fuq mill-politika partiġjana u kif jgħidu ż-żewġ naħat tal-Kamra - kemm meta fuq il-bankijiet ta' l- Oppożizzjoni kien hemm il-Partit Laburista u kemm illum li hemm il-Partit Nazzjonalista - Malta tiġi l-ewwel u qabel kollox.

Madam Speaker, servizz ieħor li toffri l-Freeport Corporation għandu x'jaqsam mal-warehousing u fil-fatt għal dan ix-xogħol twaqqfet kumpannija apposta.

Preżentement din il-kumpannija tieħu ħsieb 10 warehouses ta' 2,400 metru kwadru 'l waħda u fihom wieħed isib l-iktar faċilitajiet moderni.

Dawn il-warehouses jintużaw għal diversi affarijiet, fosthom biex isir storage u anke biex isir ċertu xogħol li ma jkunx ta' natura manifatturali, bħal ngħidu aħna labelling fuq il-prodott li jkun se jiġi esportat.

Issa kif ġie spjegat il-bieraħ, parti mix-xogħol tal-kumpannija Medserv huwa dak ta' warehousing u allura hemm synergy totali bejn dak li qed isir fil-Freeport u dak li huwa intenzjonat li tagħmel il-Medserv fiż- żmien li ġej.

Madam Speaker, ingredjent ieħor li nsibu fil-Freeport huwa dak li jissejjaħ oil tanking.

Il-kumpannija li tagħmel dan ix-xogħol ta' oil tanking mhux biss taħżen iż-żjut f'tankijiet differenti - mingħalija l- ammont ta' żejt li jinħażen ilaħħaq għal 400,000 metru kubu - imma tagħmel ukoll ċertu xogħol ieħor.

Fil-fatt fid-diskorsi li għamlu kemm ix-shadow minister f'dan il-qasam kif ukoll il-Viċi Prim Ministru taw indikazzjoni li hemm synergy bejn ix-xogħol li qed isir preżentement fl-oil tanking u x- xogħol li tista' tagħmel il-kumpannija Medserv.

Wara kollox din il- kumpannija sservi ta' supply station f'dawk is-servizzi li għandhom x'jaqsmu maż-żejt u mat-trasport ta' prodotti li jiġġeneraw l-enerġija.

Evidentement il-Freeport Corporation hija abbinata b'mod dirett ma' l- iżvilupp marittimu u għalhekk kien tajjeb li meta ġie indikat li l-Medserv għandha tidħol f'qasam li għandu x'jaqsam direttament mal-Freeport ittieħed into consideration li l-Medserv ikollha synergy kbira ma' dak li jkun qed jiġri fil-Freeport.

Madam Speaker, wieħed għandu jsemmi wkoll il-fatt li l-Freeport Corporation għandha diversi fergħat oħrajn.

MADAM SPEAKER: Onorevoli, ippermettili nwaqqfek għaliex skadielek il-ħin u għandek bżonn il-Leave of House biex tkompli tinstema'.

Hawn Leave of House?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Madam Speaker, nirringrazzja lill-Kamra kollha talli estendietli l-ħin biex inkompli bl-intervent tiegħi.

Kont se ngħid xi ħaġa dwar il-fergħat l-oħra li għandha l-Freeport Corporation, li wkoll huma importanti imma li forsi m'humiex daqshekk magħrufa popolarment.

Il-Freeport Corporation għandna kumpannija sussidjarja b'shareholding barrani li xogħolha għandu x'jaqsam ma' inġinerijia marittima u hemm ukoll qasam ieħor li għandu x'jaqsam ma' training of Freeport personnel.

Dan huwa importanti li wieħed japprezzah għaliex bla dubju ta' xejn l- eċċellenza tal-ħaddiem Malti tispikka f'dak li huwa assorbiment u potenzjal fix-xogħol tiegħu.

Żgur li meta niġu biex nitkellmu fuq l-abbilta' tal- ħaddiem Malti m'hemmx lok għal inċertezza, kelma li saret tintuża ħafna dan l-aħħar minn ċerti nies.

Meta l-ħaddiem Malti jkun irid kapaċi jasal għal livelli l-aktar għolja u jaf iħabbatha ma' min irid.

Bla dubju ta' xejn l- aqwa riżors li għandna hija l-kapaċita' tal-ħaddiem Malti, il-lealta' tiegħu lejn il-post tax-xogħol, il-flessibbilta' li jadatta ruħu għaċ- ċirkostanzi u l-assorbiment ta' ċertu xogħol ta' teknika u preċiżjoni.

Fil- fatt il-Freeport huwa mera ta' dan għaliex hija l-effiċenzja li għandna li tiddistingwina minn freeports oħrajn fil-Mediterran.

Jekk wieħed jara l-balance sheets ta' l-oħrajn jinduna bid-distinzjoni netta bejn freeport li huwa mmexxi fuq linji kummerċjali, bħalma huwa l- Freeport ta' Marsaxlokk, u freeports oħra viċin tagħna.

Aħna nafu x'juru u x'ma jurux il-balance sheets ta' l-aqwa kompetituri tagħna u dan huwa importanti għaliex huwa tajjeb li tkun taf f'liema qagħda jinsab fiha dak li jkun qed jikkompeti miegħek.

Pero' wieħed m'għandux iserraħ rasu fuq dan għaliex żgur li l-kompetituri jagħmlu minn kollox biex jilħqu livelli ogħla u jattiraw lejn pajjiżhom ix-xogħol li għandna aħna.

Għalhekk huwa importanti li ntejbu dak li qed noffru għaliex b'hekk biss nistgħu nibqgħu kompetittivi.

U hawn nerġa' norbot l-argument tiegħi mal-fatt li l-Medserv se tkun parti mill-qasam ta' l-industrija marittima.

Madam Speaker, kien proprju għalhekk li d-deċiżjoni ttieħdet li jkun għaqli li jkun hemm konċentrament ta' dan it-tip ta' servizz fil-qasam li huwa l-Freeport innifsu.

Il-bieraħ il-Viċi Prim Ministru u l-kelliem ewlieni ta' l-Oppożizzjoni f'dan il-qasam tkellmu fuq il-location tal- Medserv u ppreżentaw l-argumenti tagħhom dwar jekk din il-kumpannija għandhiex tmur fil-qasam tal-Freeport jew le.

U l-argumenti minn naħa tal- Gvern għandhom proprju l-qofol tagħhom f'dak li għadni kemm għidt, ċioe' li l-Medserv toffri servizz li huwa ta' natura marittima u jkun ideali li din tkun lokalizzata f'dak li llum huwa magħruf bħala l-Freeport.

Għalhekk meta wieħed jgħid li l-Medserv sejra Birżebbuġa ma jkunx preċiż.

Ix-shadow minister f'dan il-qasam huwa minn Birżebbuġa u jiena nista' ngħid li ommi twieldet Birżebbuġa u missieri għandu proprjeta' f'dawk l-inħawi, jiġifieri m'hemmx dubju li għandi aktar minn ċerta simpatija għal dik il-parti ta' Malta li m'hux ta' b'xejn jisimiha Pretty Bay.

Li huwa nteressanti huwa li l-Freeport mhux qiegħed f'Birżebbuġa per se imma qiegħed f'Kalafrana u allura l-Medserv m'hijiex se tkun f'Birżebbuġa imma se tkun proprju fejn illum hemm il-Freeport.

Jiena naħseb ukoll li hemm ċerta misconception f'dak li huwa xogħol li tagħmel il-Freeport Corporation, kif ukoll nibża' li ftit hawn min jaf minn fejn se tibda topera l-Medserv.

Il-korporazzjoni diġa' tagħmel servizz ta' entita' sostanzjali f'dak li għandu x'jaqsam ma' trasbord, warehousing u oil tanking, filwaqt li l-Medserv se tagħmel xogħol ta' servicing għax se jkollha storage facilities f'qasam partikolari tal-Freeport u l-vapuri tagħha jidħlu f'dik il-parti tal-Freeport l-aktar imbiegħda minn Birżebbuġa u kemm jgħabbu u jitilqu.

Mela jekk għall-grazzja ta' l-argument il- Medserv kellha tkun riallokata f'xi post ieħor fil-Port ta' Marsaxlokk, xorta waħda kien se jiġri li l-vapuri jidħlu fil-port.

Per eżempju, il- bieraħ issemma' li wieħed mill-postijiet fejn seta' kien hemm l-idea li tiġi l-Medserv kien fejn illum hemm il-power station.

Imma wieħed bilfors irid igħid li kieku l-vapuri kellhom jibqgħu deħlin lejn in-naħa tal-power station kienu jgħaddu proprju minn quddiem Birżebbuġa, filwaqt li issa l- vapuri li se jidħlu għall-qasam tal-Medserv - dan il-post anke indikajnih fuq il-mappa - se jużaw il-quay l-aktar imbiegħed mir-raħal ta' Birżebbuġa.

Dan il-post qiegħed bejn il-breakwater u l-quay, li allura jiġi d-dar - hekk isejħulu - ta' Terminal II u mhux ta' Terminal I.

Forsi kien hemm min ħaseb u anke qal li l-Medserv se tiġi proprju qrib il- qasam residenzjali.

Jien naħseb li min qal hekk - irrid ngħid li dan ma ntqalx min-naħa ta' l-Oppożizzjoni imma kien għajdut li ġġenera fil-lokal ta' Birżebbuġa - kien informat ħażin għaliex, kif inhu indikat fuq il-mappa li l-bieraħ poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra, il-lokazzjoni ta' l-attivita' tal-Medserv hija fl-aktar post remot li hemm fil-Freeport u li huwa l-aktar post imbiegħed mill-qasam residenzjali.

GĦalhekk naħseb li huwa importanti li l-poplu u n-nies ta' Birżebbuġa jifhmuh dan u bħala l-ministru responsabbli mill-Freeport qed noffri l-possibilita' lil kull min jixtieq sabiex jiġi jara l-post indikat għax wisq nibża' li għad hawn taħwid ta' ideat dwar minn fejn se tkun topera l-Medserv.

Lin-nies ta' Birżebbuġia li raw il-Freeport nista' ngħidilhom li s-sit qiegħed fejn illum hemm dik l- excavation sħiħa u fejn hemm l-impjant li għandu x'jaqsam ma' l-iżvilupp tal-phase 2 tal-Freeport, li huwa fl-aktar post imbiegħed.

Qed nirriferi għal fejn qed isir ix-xogħol bħalissa, proprju biswit it-tankijiet taż- żejt.

Barra minn hekk, il-moll li se tuża l-Medserv m'huwiex se jkun dak tal- Freeport ħdejn Birżebbuġa.

Dawn ma jistgħu jużaw l-ebda moll ħlief wieħed li huwa ta' 200 metru.

U hawnhekk jien irrid niddikjara li se ngħaddi lill- kollega tiegħi d-diversi ftehim li qed isiru mal-Medserv.

M'iniex se npoġġihom illum fuq il-Mejda tal-Kamra għaliex għadhom m'humiex iffinalizzati - għad hemm xi klawsoli li għad irid isir xi fine-tuning fuqhom - imma nwiegħed li kif dawn jiġu ffinalizzati jiena npoġġihom fuq il- Mejda tal-Kamra.

Dawn jinvolvu tliet agreements: wieħed għandu x'jaqsam mat-trasferimenti ta' l-ishma bejn il-Gvern u Albert Abela Corporation; hemm ukoll ftehim ieħor bejn il-Medserv u d-Dipartiment ta' l-Artijiet; u ftehim ieħor bejn il-Medserv, il-Gvern u l-Freeport Corporation.

Aktar tard jien se ngħaddi dawn id-dokumenti lill-kollega tiegħi ta' l-Oppożizzjoni - li għandi kull fiduċja fih għax kieku ma ngħaddihomlux f'dan l-istadju - u kif jiġu ffinalizzati npoġġihom fuq il-Mejda tal-Kamra.

Jidher li din il- misconception fejn se jkun is-sit tal-Medserv hija l-aktar ħaġa li wieħed irid jikkonċentra fuqha meta jitkellem dwar jekk Birżebbuġa hijiex se terfa' xi piż akbar milli qed terfa'.

Jekk ma tkunx il-Medserv tista' tkun xi ħaġ'oħra li tiġi llokata hemmhekk.

Il-bieraħ l-Onor.

Bonnici staqsa jekk jistax jagħti l-kas li l-lok jintuża għal skop aħjar bħal skop ta' manifattura.

Meta huwa kien ministru kien hemm l-intenzjoni minn xi ditti li jagħmlu xi xogħol f'dawk l-inħawi u probabbilment l-istess proġetti li ġew ippreżentati lilu reġgħu ġew ippreżentati lili kif sirt ministru.

U kif kien hemm ċerta evalwazzjoni fi żmienu, l-istess ħaġa ssir illum.

Jien naħseb li hawnhekk l-Onor.

Bonnici kien qed jirriferi għal proġett partikolari li kien jenħtieġ iktar studju fuqu minħabba ċerti effetti li seta' jkun hemm.

Kien proprju għalhekk li l- Medserv intgħażlet biex tmur f'dan il-qasam għax kieku ma kenitx il-Medserv ċertament li kien se jkun hemm xi ħaġa oħra.

Il-Medserv se tkun qiegħda fl- art dedikata lill-Freeport, jiġifieri l-post mhuwiex se jerfa' piż industrijali akbar għar-raġuni li l-Medserv se tiġi lokalizzata hemm.

Jien ma nistax neskludi l-possibilita' li jkun hemm xi proġett ta' manifattura għax jekk jiġi proġett li jkollu synergy u jkun fl-interess tal-poplu u tan- nazzjon m'iniex se neskludi din il-possibilita'.

Li nista' ngħid ċar u tond u b'ċerta determinazzjoni huwa li l-qasam li hemm allokat għal dan it- tip ta' xogħol fil-Freeport m'huwiex se jitwessa'.

Nisimgħu ħafna diskorsi ta' "erfajna biżżejjed u s-slaleb tagħna huma tqal".

Dan huwa minnu imma huwa fatt ukoll li dan l-iżvilupp huwa sostenibbli għaliex qiegħed jirrendi u jagħti kontribut lill-ekonomija in ġenerali ta' pajjiżna u b'mod partikolari lil Birżebbuġa.

Kieku ma kienx għal ċerti xogħlijiet li saru fil-Freeport kieku Birżebbuġa m'għandhiex dak ix-xatt tant sabiħ bir-ramel li għandha llum.

Allura wieħed japprezza li l- fatti huma li huma u l-Freeport hu li hu.

Pajjiżna huwa ċkejken u l- possibbiltajiet huma limitati minħabba l-ispazju.

Meta imbagħad tiġi għall- qasam tal-portijiet il-limitazzjonijiet huma ħafna u ħafna akbar u t-tieni port li seta' jiġi żviluppat wara dak tal-Port il-Kbir kien proprju dak ta' Marsaxlokk.

Għaldaqstant wieħed irid japprezza l-possibbiltajiet li dan il- pajjiż jiżviluppa biex wara kollox nikkreaw ix-xogħol.

GĦalxejn noqogħdu nitkellmu dwar il-kreazzjoni tax-xogħol li jġib miegħu ġid dirett għall- pajjiż u b'mod indirett għaċ-ċittadin.

Id-dinja m'hijiex magħmula biss mill-ward u biex ikollok il-ward irid bilfors ikollok xi xewk 'l hemm u 'l hawn.

Din hija sfortuna imma hija wkoll ir-realta' ta' kull żvilupp f'pajjiż bħal tagħna li t-territorju tiegħu huwa ċkejken.

Aħna nafu kif pajjiżi bħal Singapore, Hong Kong u oħrajn żviluppaw u jien naħseb li għandna nimmiraw biex nilħqu ċerti kapaċitajiet u potenzjal li għandhom dawn il-pajjiżi għaliex kulħadd jaf li fil-qasam ekonomiku dawn żviluppaw b'mod li wieħed jixtieq ikun bħalhom.

U Malta tista' tiżviluppa b'dan il- mod fil-Mediterran.

Il-bieraħ l-Onor.

Bonnici semma x-xewqa li kellu l-partit tiegħu li Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea u semma kif l-Irlanda, pajjiż b'popolazzjoni żgħira imma b'land mass kbira llum qiegħda tiġi indikata bħala the shining light ta' l-Unjoni Ewropea.

L-Onor.

Membru qalilna wkoll li huwa kien qed jara lil Malta bħala a shining light fil-Mediterran fi ħdan l-Unjoni Ewropea.

Jien ngħidlu li Malta hija diġa' stilla għalkemm m'għandhiex dik id-dija li għandhom ċerti pajjiżi, pero' jenħtieġ li minflok infixklu lil xulxin u noqogħdu niddibattu jekk għandniex nidħlu jew le fl-Unjoni Ewropea għandna ningħaqdu fil-ħsieb komuni li nagħmlu lil Malta the shining light fil-Mediterran.

GĦax huwa żgur li għal dak li jirrigwarda l-qasam industrijali, u l-qasam tas-servizzi, u possibilment anke l-qasam marittimu, il-politika li qed joffri l-Gvern Laburista f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-Unjoni Ewropea m'hijiex waħda inferjuri għall-politika li offra l-Partit Nazzjonalista meta kien fil-gvern.

L-intenzjoni tal-Gvern Laburista hija li kemm jista' jkun nersqu għal dak li aħna qed insejħulu an industrial free trade zone.

Id-distinzjoni hija li l-mira tal-Partit Nazzjonalista kienet u għadha sħubija sħiħa, filwaqt li l-Partit Laburista fil-gvern qed jara li f'ċerti oqsma għandu jkun hemm ftehim li jkun fuq l- istess bażi, partikolarment fil-qasam industrijali.

Allura ma tistax tgħid li m'hemmx synergy bejn il-ħsebijiet, bejn l-intenzjoni u bejn il-politika taż-żewġ partiti.

Aħna ma jidhrilnix li dak li qed nipproponu huwa b'xi mod inferjuri għal dak li kien jixtieq u kellu fil-mira tiegħu l-Partit Nazzjonalista fil-gvern.

Meta niġu għall-industrija aħna għandna napprezzaw li dan hu qasam li dwaru ż-żewġ partiti, bla dubju ta' xejn, għandhom l-istess direzzjoni.

Aħna għandna nibnu bħala pajjiż fuq dak li hu komuni u m'għandniex nipprovaw naraw id-distinzjonijiet u nħottu dak li kien hemm jew li għad hawn.

Irridu nibnu fuq dak li huwa komuni.

L-għajta li bdejna nippriedkaw bħala eżekuttiv kienet li dak li jidhrilna li sar tajjeb u li huwa ntiż skond il-politika tal-partit tagħna u li huwa fl-interess nazzjonali rridu nibnu fuqu.

Fil-fatt jekk wieħed jara l-politika tal-Gvern Laburista għal dak li għandu x'jaqsam mal-Freeport innifsu jsib li dan huwa proprju l- kreazzjoni għal darb'oħra ta' dan il-ħsieb u ta' dan il-kliem.

Il-kliem faċli tgħidu imma biex tattwah huwa diffiċli.

Bħala Partit Laburista aħna dejjem tkellimna favur il-kontinwita' fejn jidħlu l-industrija, in-negozju u t-turiżmu.

Għandna ntejbu s-servizzi li qed nagħtu f'kull qasam li għadni kif semmejt u rridu ntejbu l-kwalita' u l-effiċjenza għax b'hekk biss Malta tista' timxi 'l quddiem.

Madam Speaker, jekk illum wieħed iħares lejn kif il-Freeport baqa' jaħdem bl-istess ritmu u bl-istess treġija bilfors li jara ċerta kontinwita' li turi maturita' politika kbira.

Jiena konvint li ż-żewġ naħat tal-Kamra jafu li l-kontinwita' fil-Freeport tiġi qabel kull ħsieb jew intenzjoni oħra għax hekk jaqbel fl-interess nazzjonali u hekk għandu jkun f'dawk l- affarijiet li huma 'l fuq mill-politika partiġjana.

In-nies ta' Birżebbuġa m'għandhomx jaraw il-Medserv bħala theddida għall-paċi u l-mistrieħ tagħhom imma jridu jqumu 'l fuq mill-politika partiġjana.

Il-Medserv bl-ebda mod m'hi se tkun ta' piż għaliex se tkun fil-konfini tal-Freeport.

Hawnhekk jien nistieden lin-nies ta' Birżebbuġa u ta' l-inħawi sabiex imorru jaraw b'għajnejhom stess fejn ġejja l-Medserv għax kif diġa' għidt din ġejja fl- aktar post imbiegħed minn Birżebbuġa.

L-attivita' kummerċjali tagħha m'hijiex xi waħda li se tikkawża x'inkonvenjent.

Mhux se jkun hemm l- inkonvenjent tal-ħsejjes minħabba l-ġenerazzjoni ta' l-elettriku għaliex il- cables diretti mill-power station għall-Freeport altru li huma adegwati għall-proċess li għandha bżonn il-Medserv.

Madam Speaker, matul id-dibattitu tqajmu wkoll xi punti oħra li xtaqt nirrispondi għalihom.

Rigward il-post għall-berthing irrid ngħid li dan huwa minimu bħala operat.

Il-possibbilta' ta' tniġġiż fil-baħar minħabba li jaħrab xi żejt waqt li l-vapur ikun qed jaħdem qed tiġi minimizzata aktar għaliex il-berthing tal-vapuri li jiġu serviced mill-Medserv se jsir fl-aktar post imbiegħed.

Nixtieq ngħid ukoll li d-design u d-development tal-faċilitajiet tal- Freeport huma b'mod li huwa kontigwu għax-xogħol li se tagħmel il-Medserv.

Ċertu xogħol, bħall-warehousing - ingredjent prinċipali tal-Medserv - diġa' qed isir illum mill-Freeport Corporation.

Hemmhekk diġa' hemm 10 warehouses ta' 2,400 metru kwadru l-wieħed u l-Medserv se tagħmel warehouse oħra.

Jiġifieri din il-kumpannija se żżid ma' l-operazzjoni li preżentement qed issir fil-Freeport, iżda mhux barra l-Freeport.

Madam Speaker, importanti wkoll li ngħid li se jittieħdu l-passi kollha meħtieġa għal dak li jirrigwarda sigurta' u nista' ngħid li parti mill- ftehim jitratta preċiżament dan.

Dan tkellem dwaru wkoll il-Viċi Prim Ministru pero' wieħed ma jridx jinsa li f'qasam tant vulnerabbli, minħabba d-dinamiżmu tax-xogħol, wieħed irid joqgħod aktar b'seba' għajnejn minħabba l-possibbilta' ta' ċerti ħwejjeġ li huma illeċiti.

Importanti wkoll li wieħed japprezza li ċertu xogħol li jista' jkun relatat ma' l-inġinerija tal-portijiet fil-qasam tal-manifattura ma jsirx ħdejn Birżebbuġa fil- Freeport imma jsir f'ċerti fabbriki li hemm fl-industrial estate ta' Ħal Far.

Tnejn minnhom huma l-Malta Win, dik id-ditta li tibni l-containers u li twaqqfet fl-aħħar snin ta' Gvern Nazzjonalista, u l-oħra li tibni l- gantry cranes li għadha ma bdietx taħdem, fis-sens li l-makkinarju għadu ma ġiex.

Huwa tajjeb li wieħed jgħid li dawn it-tnejn jinvolvu xogħol ta' manifattura li għandu x'jaqsam b'mod dirett mal-qasam ta' l-industrija marittima.

Kieku l-Gvern ried dawn setgħu ġew riallokati fil-Freeport innifsu għax jagħmel iktar sens li jekk inti għandek bini ta' gantry cranes u containers dawn tippostjahom fil-qasam tal-Freeport, imma minħabba l- element ta' manifattura kien ġie deċiż li dawn isiru f'Ħal Far.

Il-Malta Win u l-Malta Gantry Cranes qegħdin fil-qasam industrijali ta' Ħal Far imma li hemm tajjeb hu li dawn m'humiex 'il bogħod min xulxin u waħda tikkomplimenta lill-oħra.

Meta aħna nitkellmu fuq il-kumpless li wieħed jista' joffri f'dik il-lokalita' aħna dejjem ngħidu li fil-qasam tal- Freeport għandna kumpless li għandu x'jaqsam mas-servizzi, waqt li l-qasam tal-manifattura b'konnessjonijiet ma' l-industrija marittima qiegħed f'qasam industrjali ftit kilometri 'l bogħod mill-Freeport imma b'aċċess dirett - fil-fatt hemm it-triq minn wara li tiġi direttament għan-naħa fejn hemm l-uffiċċji prinċipali tal-Freeport Corporation - li ma jdejjaq lil ħadd.

B'hekk wieħed jevita kull inkonvenjent li jista' jsir bit- trasport ta' affarijiet min-naħa ta' Birżebbuġa.

Sur President, ta' min wieħed jinnota wkoll li l-Freeport Corporation, entita' kbira fiha nnifisha, hija lesta li fejn tgħin fit-titjib ta' l- inħawi fil-viċinanzi tagħha għandha terfa' dik ir-responsabbilta'.

Għalkemm għadni kemm semmejt il-bajja sabiħa tar-ramel li saret, wieħed irid isemmi wkoll li preċiżament f'Wied Buni qed isir investiment ta' eluf kbar ta' liri biex iz-zona tissebbaħ.

Il-bieraħ għidt ukoll li l-Medserv għandha diġa' ċertu impenn, per eżempju, mal-football club ta' Birżebbuġa.

Jien informat ukoll li jekk tiġi identifikata biċċa art, il-Freeport Corporation hija lesta li tikkonvertiha f'football ground għaċ-ċittadini ta' dawk l-inħawi.

Dawn kollha huma affarijiet pożittivi u wieħed għandu japprezza dak li qed isir mill-qasam industrijali tal-pajjiż.

Sur Presiden, nixtieq ngħid ukoll li l-kumpannija li tieħu ħsieb l-oil tanking, li hija parti mill-Freeport Corporation, għadha kemm offriet li tagħmel pjan ta' integrazzjoni f'dak li għandu x'jaqsam mad-diversi siti fil-qasam ta' l- enerġija tal-pajjiż, li huma diversi.

Qed nirriferi kemm għat-tankijiet kif ukoll għall-ħażna ta' taħt l-art, kif ukoll għad-dolphin li hemm fil- Port ta' Marsaxlokk.

Jekk tiġi kkontemplata din l-offerta żgur li l-Gvern iżomm quddiem għajnejh l-interess tan-nies u taċ-ċittadini ta' dawk l- inħawi, mhux biss f'dak li jirrigwarda l-periklu dirett għan-nies - u nassigura lil kulħadd li aħna konxji tiegħu - imma anke minħabba ċertu impatt ambjentali li għandhom ċerti ħażniet f'dawk l-inħawi ta' pajjiżna.

Sur President, nikkonkludi billi ngħid li d-deċiżjoni li l-Medserv tmur fil-qasam tal-Freeport ittieħdet b'mod konxju ħalli din bl-ebda mod ma tkun ta' xkiel ambjentali, la b'mod dirett u lanqas b'mod indirett, minħabba xi ħsejjes li jista' jkun hemm fil-viċinanzi.

Anzi aħna naraw dan bħala fattur pożittiv li jista' jżid ukoll il-kummerċ f'dawk l-inħawi billi jkun hemm aktar viżitaturi u għaldaqstant il-kummerċ f'Birżebbuġa jista' jgawdi wkoll minn dan l-aspett.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar il-Portijet Ħielsa ta' Malta, Kap. 334" jkun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi li għadna kemm għaddejna mill-istadju tat-Tieni Qari jiġi trattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l- Att dwar il-Portijet Ħielsa ta' Malta jiġi kkonsidrat fil-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-AWTORITA' MARITTIMA TA' MALTA

MALTA MARITIME AUTHORITY (AMENDMENT) BILL

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru għat-Trasport u Portijiet jipproponi t- Tieni Qari.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Sur President, nipproponi t-Tieni Qari ta' l- Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Awtorita' Marittima ta' Malta.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOE MIZZI: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Sur President nibda biex ngħid li dawn l-emendi li qed nipproponu llum permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi kienu tressqu għall-Ewwel Qari mill-amministrazzjoni preċedenti qabel is-sajf l-ieħor, pero' minħabba raġunijiet li jafhom kulħadd dawn baqgħu fuq l-ixkaffa.

Fil- verita' kienet inħasset il-ħtieġa li jitressqu emendi għall-Att dwar l- Awtorita' Marittima ta' Malta wara li kien sar qbil bejn il-General Workers' Union u l-istess awtorita'.

Permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi qed ngħidu li r-responsabbilta' ta' bdot għal xi telf jew ħsara li tirriżulta waqt it-twettiq ta' dmirijietu m'għandhiex tkun ta' iktar minn Lm5,000.

Il-liġi kif inhi sal-lum tgħid li bdot li jkun imbarkat fuq bastiment huwa responsabbli għal kull żball, negliġenza jew nuqqas ta' ħila fil-każ ta' telf jew ħsara waqt in-navigazzjoni ta' bastiment, waqt li l- kaptan, li huwa mpjegat tas-sid, ma jġorr l-ebda responsabbilta' ċivili personalment għal xi ħsara kkawżata minn żball tal-bdot li fiha ma jkunx ħa sehem jew li ma setax jilqa' għaliha.

Tajjeb li mill-ewwel ngħid li ħafna mil-liġijiet ta' pajjiżi Ewropej li jirregolaw dan is-servizz ta' ekwipaġġ ġeneralment jinkludu provvediment li jillimita l-ammont ta' ħsara li għaliha bdott jista' jkun responsabbli, pero' f'pajjiżna ma jeżisti l-ebda provvediment simili fil-liġi tagħna jew fir-regolamenti dwar il-pilotaġġ ta' l-1975.

Kif għidt qabel, filwaqt li bosta pajjiżi ma jaqblux dwar il- mod kif jirregolaw ir-responsabbilta' ċivili, hemm konformita' sħiħa dwar il-fatt li bdot m'għandux igawdi limitazzjoni simili f'każ ta' offiża kriminali, ħaġa li aħna wkoll naqblu magħha.

Skond l-Att dwar l-Awtorita' Marittima ta' Malta, bdot li jinstab ħati li kiser dmirijietu jista' jeħel sa sena ħabs jew multa ta' mhux iżjed minn Lm5,000 jew it-tnejn f'daqqa.

Kważi l-pajjiżi kollha ta' l-Ewropa għandhom provvedimenti simili pero' l-limitazzjoni tvarja minn pajjiż għall-ieħor.

Dan qed ngħiduh għaliex fil-passat bdot Malti ma kienx kopert mil-liġi Maltija għaliex ma kellux limitu ta' kemm jista' jeħel.

Għalhekk kienu saru diskussjonijiet bejn it-Taqsima tal-Portijiet tal-General Workers' Union, il-ministru responsabbli u l-Awtorita' Marittima sabiex issir emenda għal din il-liġi.

Kienu saru ħafna diskussjonijiet u fl-aħħar kien intlaħaq qbil li jiġi ppreżentat dan l-abbozz ta' liġi għaliex għalkemm kulħadd kien jgħid li dan kien hemm bżonnu, jew bi traskuraġni jew inkella għaliex ħadd ma kien jagħti kas li dan il-periklu kien jeżisti dan l-abbozz ta' liġi qatt ma ġie diskuss u allura qatt ma daħal in vigore.

Veru li rari li jsiru inċidenti, u dan grazzi għall-abbilta' ta' dawn in-nies, li għalkemm skond il-liġi huma self-employed jaqgħu taħt l-Att dwar l- Awtorita' Marittima ta' Malta.

Aħna dan qegħdin ngħiduh u nħossuh għaliex filwaqt li kull min jaħdem fil- port huwa kopert b'xi liġi jew oħra, jidher li ħadd ma ta kas tal-bdoti.

GĦalhekk huwa tajjeb li dan l-abbozz ta' liġi qiegħed jiġi quddiem il- Parlament illum għaliex bih qegħdin inkopru sezzjoni oħra li hija importanti ħafna f'dan il-qasam.

Aħna nafu li port bħal tagħna ma jistax jimxi jekk ma jkollniex bdoti li kapaċi jaħdmu taħt kwalunkwe ċirkostanza u ma' kull kwalita' ta' bastiment li jidħol fil-Port il-Kbir.

Ġieli smajna kliem ta' tifħir indirizzat lejn dawn il-bdoti imma fil-verita' lil dawn ħadd ma ta kashom.

GĦalhekk filwaqt li qegħdin nagħrfu r-responsabbilta' li jġorru dawn in-nies, qegħdin naqdu d-dover tagħna lejhom.

Se nasal biex ngħid li dawn il-bdoti, għalkemm ftit huma dawk li jafu bihom, huma kważi l- iktar nies importanti fil-port u, kif diġa' għidt, jaħdmu taħt kwalunkwe ċirkostanza u jiffaċċjaw ħafna periklu.

GĦalhekk dan l-abbozz ta' liġi għalkemm żgħir huwa sinifikattiv għaliex ikopri ftit mix-xogħol li qegħdin jagħmlu dawn il-ħaddiema.

GĦalissa se nieqaf hawnhekk biex nagħti ċans lill-kollegi tiegħi taż-żewġ naħat jitkellmu, pero' ma naħsibx li m'għandiex ma naqblux ma' dan l-abbozz ta' liġi li se jgħin u jmexxi 'l quddiem lil din il-kategorija ta' nies.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, kif qal il-Ministru dan huwa wieħed mill-abozzi ta' liġi li kellhom jiġu diskussi matul is-sena li għaddiet iżda malli ssejħet l-elezzjoni kellu jibqa' mdendel.

Din li qegħdin niddiskutu hija emenda pjuttost sempliċi li titkellem dwar sakemm għandha tkun ir-responsabbilta' tal-bdot u ta' l-Awtorita' Marittima f'każ li jkun hemm xi inċidenti fil-Port il-Kbir li jolqtu lill-bdot jew li jista' jkollhom konsegwenza fuq l-Awtorita' Marittima.

Permezz ta'

dan l-abbozz ta' liġi qed nistabilixxu piena massima ta' Lm5,000 li titħallas mill-Awtorita' Marittima jew mill-bdot jekk kemm-il darba dawn jinstabu ħatja ta' xi inċident.

Aktar ma beda għaddej iż-żmien u iktar ma beda jiżdied in-numru ta' vapuri li bdew jidħlu fl-ibħra tagħna iktar beda jinħass il-bżonn li wieħed jillimita l-piena ta' ħabs jew multa li jistgħu jeħlu kemm l-awtorita' kif ukoll il-bdoti, għaliex kif qal il-Ministru, għalkemm sal-lum in-numru ta' inċidenti kien limitat, iktar ma jikber in-numru tal-vapuri li jidħlu fil- Port il-Kbir iktar hemm ċans li jseħħ xi inċident li fih ikunu nvoluti l- bdot jew l-awtorita'.

Naturalment dan għaliex il-vapuri li llum jidħlu fil- Port il-Kbir huma differenti għal kollox minn dawk li kienu jidħlu sa ftit taż-żmien ilu għaliex filwaqt li qabel il-Port il-Kbir kien ikun mimli bil- vapuri navali, illum il-parti l-kbira tal-vapuri li jidħlu fil-port huma dawk tat-turisti u dawk reġistrati taħt il-bandiera Maltija.

Għal dawn ir- raġunijiet din in-naħa tal-Kamra taqbel ma' dan l-abbozz ta' liġi għaliex, kif qal il-Ministru stess, wara kollox dan ġie mfassal fi żmien l- ammistrazzjoni preċedenti.

Il-Ministru qal ukoll li permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi qed naraw li l-bdot ikollu l-protezzjoni meħtieġa.

Fil-fatt jien informat li fiż- żmenijiet l-imgħoddija u anke riċentement saru diskussjonijiet fost il- bodies kollha li b'xi mod huma marbutin mal-bdoti u għandi nifhem li ħadu sehem anke membri tal-unions u ta' l-Awtorita' Marittima bl-iskop li jintlaħaq consensus.

GĦalhekk dan l-abbozz ta' liġi huwa pass ieħor lejn id-direzzjoni ta' protezzjoni lill-Awtorita' Marittima u lill-bdoti u għalhekk l-Oppożizzjoni m'għandiex diffikulta' li tivvota favur tiegħu.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Sur President, l-ewwel ħaġa li rrid ngħid hija li qabel ma ġie introdott l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Awtorita' Marittima ta' Malta ma kien jissemma xejn fuq il-limitation of liability.

Fil-fatt jekk wieħed jara l-Pilotage and Mooring Regulations ta' 1975 isib kollox dwar dak li għandu x'jaqsam ma' pilotaġġ imma mbagħad ma jsib xejn dwar liabilities.

GĦalhekk kien importanti li jiddaħħal dan l-element fil- liġi tagħna għax dan huwa meħtieġ għal meta jsiru r-rikorsi kontra xi pilota li jieħu r-responsabbilta' li jdaħħal vapur fil-port.

Sur President, id-drafting ta' dan l-abbozz ta' liġi sar b'mod intelliġenti għaliex hawnhekk ir-responsabbilta' m'hijiex limita biss in kwantu għal danni li jista' jkun hemm.

Per eżempju, Artiklu 22 tal-liġi Ingliża ta' l-1987 dwar il-pilotaġġ jittratta biss is-civil liability u ma jkoprix il-criminal liability.

Fil-fatt dan jgħid hekk:

"... for loss or damage to property which does not include death or personal injury .".

GĦall-kuntrarju, Subartiklu 59 (1) kif propost fi klawsola 2 ta' dan l- abbozz ta' liġi jgħid ċar li:

"Ir-responsabbilta' ta' bdot li jkollu liċenza sew filwaqt li jkun imbarkat fuq bastiment sew band'oħra għal xi telf jew ħsara, inklużi l- mewt u ħsara fil-persuna, ...".

GĦalhekk jekk għall-grazzja ta' l-argument jiġri xi inċident u jkun hemm każ ta' mewt, il-pilota jista' jeħel multa li ma taqbiżx Lm5,000.

Hawnhekk huwa importanti li wieħed iħares lejn din il-liġi b'mod aktar wiesgħa għaliex, per eżempju, jekk wieħed jara l-interpretazzjoni tar- responsabbilta' tal-pilota jsib li per se m'hemm xejn xi jgħid li għax pilota jkun qed idaħħal vapur fil-port allura b'xi mod he is in command tal- vapur.

Li huwa żgur hu li l-kaptan huwa in command tal-vapur u għalkemm b'xi mod il-pilota jista' jkollu l-conduct tal-vapur he is not in command.

Pero' mill-każistika li toħroġ mill-Ingilterra - hemm diversi interpretazzjonijiet f'dan is-sens ukoll - jirriżulta li meta vapur ikun dieħel fil-port il-master ikun qisu qed jiżvesti ruħu mill-command tal- vapur u allura f'dak il-mument il-pilota jieħu l-command hu.

GĦalhekk hawn iktar toħroġ l-importanza ta' l-emenda li qed issir f'dan l-abbozz ta' liġi.

F'ċerti pajjiżi Ewropej, fosthom id-Danimarka, il-piloti lanqas biss għandhom legal authority meta jkunu abbord, mentri fl-Ingilterra u fil- Kanada l-kwestjoni hija differenti.

Il-qafas tal-Merchant Shipping Act tagħna huwa mibni kollu fuq is-sistema Ingliża u għalhekk ċertament li rridu naraw x'tgħid il-liġi Ingliża.

Pero' hawn irrid ngħid ukoll li dan l- abbozz ta' liġi qiegħed in regola mad-direttiva ta' l-Unjoni Ewropea li jittratta l-pilotaġġ u m'hemmx dubju li qed jipproteġi lill-piloti li jaħdmu fil-portijiet tagħna bl-iktar mod wiesgħa, saħansitra iktar milli qed jipproteġuhom liġijiet avvanzati, bħal-liġi Ingliża.

Per eżempju, fil- Greċja l-powers tal-piloti huma iktar wiesgħa minn dawk li għandhom fil- Belġju waqt li fin-Netherlands il-pilota huwa kkonsidrat bħala a traffic participant.

Għalhekk ċertament li dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jgħid bl-iktar mod ċar li meta bdot Malti liċenzjat ikun "imbarkat fuq bastiment sew band'oħra ..." - hawnhekk għandna wkoll il- konċett tar-remote pilotage - huwa kopert.

Sur President, fl-Att ta' l-1991 dwar l-Awtorita' Marittima ta' Malta hemm ukoll il-konċett li wieħed jista' jiġi akkużat kriminalment u jista' jeħel sa Lm5,000 multa u sa sena priġunerija.

GĦalhekk huwa tajjeb li f'dak li għandu x'jaqsam ma' civil liability qed nagħmlu ceiling ta' Lm5,000.

Jien naħseb li dan huwa ammont ġust għalkemm forsi jkun hawn min jikkritika dan l-aspett.

Forsi hawnhekk ta' min jgħid li hekk il-piloti jistgħu jinxurjaw lilhom infushom u allura jagħmlu polza apposta biex tiġi covered din il- possibbilta'.

Effettivament hemm diversi pajjiżi li għandhom limitazzjoni differenti.

Jekk, per eżempju, nieħdu Franza naraw li hemmhekk għandhom liability ta' 30,000 French francs pero' mbagħad il-criminal liability hija kwalifikata as for any other citizen.

Issa xi tfisser li inti tgħid "as for any other citizen"?

Qed tinkludi dak li seta' weġġa' u li ma kienx fuq il-vapur jew qed tinkludi lil dak li kien fuq il-vapur?

Jiġifieri wieħed irid joqgħod attent u nerġa' ngħid li, kif naraha jien, din l-emenda li qiegħda tiġi proposta hija aktar b'saħħitha u tagħti aktar protezzjoni lill- bdoti.

Jekk nieħdu l-każ ta' Spanja naraw li l-liability tibda minn xi 2,000 peseta u titla' sa 100 miljun peseta u allura wieħed jista' jagħmel kawża għal dik li hija civil liability sa Lm5,000 imma, nerġa' ngħid, għandek minn minimu sa massimu.

Meta niġu għal-liġi Ingliża - fl-opinjoni tiegħi, meta kkonsidrata mal-liġi Maltija hija aktar open-minded - insibu li biex dawn jipproteġu lill-istess bdoti, għamlu limitu ta' Stg£1,000 plus il- pilotage due.

Issa aħna nafu li meta bdot idaħħal vapur f'xi port dan jitħallas tariffa.

Mela jekk lil dan jagħmlulu kawża for liability taħt il- liġi Ingliża jitlef dak li kellu jieħu bħala ħlas talli daħħal il-vapur u barra minn hekk irid joħroġ Stg£1,000.

Kumment ieħor li xtaqt nagħmel jirrigwarda Subartiklu 59 (4), kif propost fi klawsola 2 ta' dan l-abbozz ta' liġi, fejn qed jingħad li l-fatt li l- Awtorita' Marittima tagħti l-liċenzja lill-bdot ma jpoġġix lill-awtorita' fil-pożizzjoni li hi għandha tirrispondi għal xi liability.

Dan ifisser li l-fatt li l-awtorita' tat liċenzja lill-bdot biex ikun jista' jdaħħal il- vapuri fil-portijiet tagħna ma jpoġġix xi responsabbilta' addizzjonali, biex ngħid hekk, fuq l-istess awtorita'.

Fi kliem ieħor, meta ssir kawża kontra bdot u din ma tirnexxix, il-persuna li tkun qiegħda tressaq il-kawża ma tistax iddur fuq l-Awtorita' Marittima.

GĦalhekk il-leġislatur għamel sewwa li qed jgħid li l-għoti jew it-tiġdid tal-liċenzja lill-bdot - għax il-liċenzja trid iġġeddida kull sena jew iktar skond l-expiry date tagħha - mill-Awtorita' Marittima ma joħloqx jew jinftiehem li joħloq xi responsabbilta' fuq l-istess awtorita' jew fuq il-Gvern ta' Malta għal xi telf jew ħsara minħabba xi għemil jew nuqqas ta' xi bdot, sew jekk l- impjieg ta' bdot ikun obbligatorju u sew jekk ma jkunx.

Din hija interessanti għaliex normalment ikollna sitwazzjonijiet, speċjalment fil- kamp ċivili, fejn inti tista' tattakka l-persuna li poġġejt fil-kawża u tista' tattakka persuna oħra jew awtorita' u tpoġġihom it-tnejn fil-kawża.

Meta jkollna każ fejn sidien ta' vapur - jew xi ħadd li jkun empowered mis- sidien tal-vapur - jiftħu kawża kontra l-bdot, dawn imbagħad ma jistgħux iduru kontra xi ħaddieħor.

Dawn iridu jattakkaw biss dak il-bdot li għandu l-liċenzja u ovvjament jieħdu rimedju sa Lm5,000.

Qabel nikkonkludi xtaqt nagħmel kumment ieħor.

Fil-bidu tad-diskors tiegħi jien semmejt ir-regolamenti ta' l-1975 u, fl-opinjoni tiegħi, ladarba għamilna dawn l-emendi li għandna quddiemna, tajjeb ukoll li wieħed jara jekk jistax jagħmel ftit ta' overhauling ta' dawn ir-regolamenti li ilhom ma jiġu updated mill-1989.

F'dawn ir-regolamenti m'għandekx distinzjoni legali bejn dak li għandu x'jaqsam ma' piloting u dak li għandu x'jaqsam ma' mooring, għalkemm din id-distinzjoni toħroġ mil-liġi.

GĦalhekk ladarba wasalna f'dan l-istadju, naħseb li tajjeb li nagħmlu redefining ta' dawn ir-regolamenti sabiex b'hekk niġu aktar in order.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Schembri Adami.

ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI: Sur President, dawn l-emendi li qegħdin jiġu proposti huma emendi li l-Gvern Nazzjonalista kien ħaseb biex idaħħal meta kien għadu ministru l-Onor.

Frendo u l-leġislatur, qua leġislatur, ilu għal xi żmien jaħseb biex din il-liġi nemendawha u ntejbuha għaliex nemmnu li hija liġi li - jekk huwa veru li hija effettiva u jekk huwa veru li hija razzjonali - għandha ttendi lejn il-valur tal-kompletezza u allura b'dan l- abbozz ta' liġi qegħdin nipprovaw inbiddlu Artiklu 59 ta' l-Att dwar l- Awtorita' Marittima ta' Malta li jitkellem dwar il-limitazzjoni tar- responsabbilta'.

Fil-verita' din l-emenda hija waħda li tpoġġi sens ta' responsabbilta' fuq il-bdot.

Il-kelliem ta' qabli ta definizzjoni ta' xi jfisser bdot u r- responsabiltajiet li ġġib magħha l-funzjoni ta' bdot u kif dawn jiddistingwu ruħhom mill- funzjonijiet ta' dak li huwa l-owner jew il-master of the vessel.

Punt li żgur ħareġ b'mod tajjeb mill-kontribuzzjonijiet li għamlu l-kelliema s'issa kien id-definizzjoni statutorja ta' bdot.

Jekk inħarsu lejn il- ġurisprudenza Ingliża - li magħha aħna nikkonformaw - insibu li bdot huwa "any person not belonging to a ship who has the conduct" il-kelma "conduct" kif opposta għall-kelma "command".

Mela qegħdin nitkellmu fuq dik il- persuna li m'hijiex parti mill-vapur, m'hijiex l-owner jew il-master tal- vapur imma sempliċement hija fuq kuntratt ta' impjieg u għalhekk il- leġislazzjoni dejjem ħarset b'mod statutorju lejn il-bdot bħala dik il- persuna "not belonging to the ship" imma li għandha l-"conduct".

U l- conduct tal-bdot tidħol malli l-vapur jibda l-kors tan-navigazzjoni.

Qabel ma l-vapur ikun qiegħed ibaħħar, il-bdot statutorjament definit huwa persun "not belonging to the ship", pero' "the conduct" - li għamel riferenza għaliha l-Onor. kollega tiegħi - kif distinta minn "command"...

Dan huwa importanti għaliex jorbot ħafna ma' l-emenda meta niġu biex inqisu l- liability li għandu jkollu l-bdot.

Għaliex jekk huwa veru li l-bdot għandu l-conduct, il-master huwa in command.

Fil-fatt minn rapport dwar il- pilotaġġ insibu li:

"To conduct a ship must not be confused with being in command of a ship.

The first expression refers to an action, to a personal service being performed; the second ..."

Jiġifieri dak li jagħmel il-master huwa poter.

Allura d-domanda hija jekk il-bdot fil-fatt għandux kontroll tan-navigazzjoni, u jekk għandu kontroll tan-navigazzjoni din hija kwestjoni ta' fatt u mhux kwestjoni ta' liġi.

Il- fatt li l-bdot għandu l-kontroll tal-vapur għal skopijiet ta' navigazzjoni biss ma jfissirx li fuq il-vapur għandu l-poter li jiżboq dak tal-master.

Fil-verita' huwa l-master li jibqa' jikkmanda u li allura għandu l- awtorita' abbord u jista' fil-fatt jiddelega l-poter tiegħu lil dawk li jiġu taħtu, pero' l-poter irid jiġi eżerċitat b'diskrezzjoni.

Huwa importanti li meta nħarsu lejn il-liability tal-bdot nifhmu wkoll min hu l-bdot.

F'diversi leġislazzjonijiet barranin aħna ma nsibux x'inhi d-definizzjoni statutorja ta' bdot.

Per eżempju, mill-ġurisprudenza Ingliża naraw li l-bdot huwa wkoll advisor, kultant huwa in sole charge ta' l-operazzjoni u qiegħed hemm ukoll biex jagħti assistenza lill-crew.

Issa l-argument li għamel il-ħabib tiegħi l-Onor.

Farrugia dwar ir-rikkezza tal-leġislazzjoni tagħna u dwar il-mod kif aħna qed nixprunaw lilna nfusna biex din il-liġi nkomplu nagħmluha aktar kompleta jġiegħelna nħarsu lejn sistemi oħra - din se nagħmel riferenza għaliha iktar 'il quddiem - bħall- common law system u s-civil law system.

Ikun tajjeb li naraw kif ħadmu dawn is-sistemi fuq din is-sitwazzjoni għaliex b'hekk jistgħu jdawluna.

Għalkemm l-Awtorita' Marittima ta' Malta li ġiet imwaqqfa b'Att XVII ta' l-1991 għadha fil-bidu tagħha, din tat riżultati tajbin u għenet sabiex tiġi żviluppata l-attivita' marittima fid-dawl tal-funzjonijiet tagħha li hemm f'Artikli 3 u 4 ta' l-Att.

Huwa importanti li niffokaw partikolarment fuq l-artiklu li jitkellem fuq ir-responsabbilta u l-parametri li għandu bdot.

Per eżempju, l-bdot irid ikollu liċenzja li tingħata mill-pilotage board ta' l-Awtorita' Marittima - f'każ li jkollok sentenza jew deċiżjoni oħra ma tridx tappella minnha biex ma jkunx hemm il-prinċipju li tiġi ttrattat darbtejn - qabel ma jimbarka fuq bastiment jew fuq xi ħaġa oħra ...

Imbagħad jibdew jidħlu l-konċetti u fi klawsola 2 insibu li:

"Ir-responsabbilta' ta' bdot li jkollu liċenza sew filwaqt li jkun imbarkat fuq bastiment sew band'oħra għal xi telf jew ħsara, inklużi l- mewt u ħsara fil-persuna, li jirriżultaw minn xi kawża waqt it-twettiq ta' dmirijietu m'għandhiex tkun ta' iktar minn Lm5,000 għal kull vjaġġ u kemm ikunu jiswew id-drittijet tal-pilutaġġ għar-rigward ta' dak il-vjaġġ li matulu tkun tnisslet ir-responsabbilta'. ".

Mela fuq naħa għandna l-konċett ta' responsabbilta' ċivili u kriminali.

Aħna ngħidu li kull azzjoni tagħti lok għal azzjoni kriminali u azzjoni ċivili.

Lill-Awtorita' Marittima qed ngħidulha li huwa tajjeb li jkollha r- responsabbilta' tal-bdot partikolarment fejn jidħol it-telf jew il-ħsara, pero' issa qed ninkludu wkoll każijiet ta' mewt jew ħsara fuq il-persuna.

Huwa ferm importanti li dawn l-affarijiet jittieħdu in konsiderazzjoni.

Jiena nixtieq ngħid li l-ammont ta' Lm5,000 huwa adegwat ħafna għalkemm jista' jiġi deskritt bħala ammont għoli jew baxx ħafna, skond kif tħares lejh.

Jekk inħarsu lejn sentenza riċenti ħafna ta' l-iSpanish Supreme Court ta' l-24 ta' Ottubru, 1995 insibu li din hija ta' importanza kbira fil-qasam tad-dritt marittimu għax fil-verita' tkompli ssaħħaħ dan li qed jagħmel il-Gvern Malti u tkompli tagħti raġun lill-ammont li qed insemmu fl-emenda tagħna.

Fir-realta', din tikkjarifika ċerti konċetti li forsi huma konfużi.

Meta nitkellmu fuq liabilities ta' maritime claims, qegħdin ngħidu "for as long as it is not expressly regulated, there will be no other solution to permit for a larger limitation of liability.".

Fil- verita', il-liability tal-bdot hija ta' żewġ tipi, dik volontarja u dik compulsory.

Fil-każ ta' voluntary pilotage huwa l-bdot li jrid jaqdi lix- ship owner li min-naħa tiegħu huwa responsabbli b'mod vicarious għall- pilot's negligence.

Imbagħad hemm il-konċett ta' compulsory pilotage li min jaf kemm għad ikollna interpretazzjonijiet fil-ġurisprudenza Maltija dwar dan it-tip ta' pilotaġġ.

Fil-fatt id-defence ta' compulsory pilotage fil-common law ġiet imneħħija u l-effett tagħha huwa li din, jiġifieri l- pilotage taħt il-compulsory form of understanding ta' liability, tpoġġi lill-bdot bħala li huwa x-ship owner's servant.

Ta' min jgħid li ħafna drabi, kif qed ngħidu anke fl-emenda, ikollok atti ta' kommissjoni, pero' jista' jkollok ukoll atti ta' ommissjoni.

U jista' jkollok culpa li tkun levis jew li levissima.

Imma, hi x'inhi, żgur li hija negliġenza, u għaliex hija negliġenza, fejn hemm ir-responsabbilta' jrid ikun hemm ukoll il-mod kif wieħed jirrispondi għaliha.

Jekk inti responsabbli, inti trid tirrispondi għall-azzjonijiet li jistgħu jiġru.

Aħna qegħdin naraw ukoll li n-negliġenza tal-bdoti toħroġ anke fejn wieħed huwa liable għal ħsarat li jsiru lil vapuri u lil third parties.

Jidhirli li diġa' għamilt riferenza għal sentenza li ngħatat mill-Qorti Suprema Spanjola, pero' jekk inħarsu lejn is-sistema tal-Kanada nsibu li l- limitazzjoni tagħhom hija ta' $Can1,000 filwaqt li l-UK legislation li aħna nimxu fuqha kienu qed jikkonsidraw li jgħolluha għal LStg2000 għaliex hemmhekk forsi hija iktar frekwenti.

Pero' żgur li l-pilotage board għandu - u jibqagħlu - d-dritt li jillimita dan.

Jekk inħarsu lejn l-iżviluppi li qegħdin isiru f'diversi pajjiżi oħra nistgħu naraw x'infissru meta ngħidu "a person is liable.".

Jekk inħarsu lejn Artiklu 4 tal-Konvenzjoni ta' l-1976 insibu li jrid ikun hemm ".. a personal act or omission of a person liable ....." jiġifieri jrid ikun att li juri li l-persuna trid tirrispondi u hawnhekk fejn tidħol l-importanza ta' l-insurance.

Imma xi tfisser meta ngħidu li att irid ikun personali?

Kemm huwa personali att kontra vapur?

Hawnhekk jidħlu l-ġurisdizzjonijiet ta' admirality law li pero' hija kwestjoni oħra u huwa inutli li noqogħdu nidħlu fiha hawnhekk għax m'huwiex l-iskop ta' l-emenda.

Il-kelma "loss" tfisser telf u Artiklu 2 tal-Konvenzjoni ta' l-1976 ħafna drabi jirriferi għal loss of life.

Dan nistgħu nqabbluh mal-kamp kriminali fejn wieħed jista' jitlef il-ħajja tiegħu jew ipoġġi l-ħajja ta' persuna f'periklu ċar u b'hekk jista' jkollok mewt ta' persuna jew element li juri l-intenzjoni ġenerika li persuna tagħmillu ħsara.

Imbagħad għandna personal injury u l-loss or damage to property.

Mela la tista' tolqot persuna u allura hemm ir-risposta kriminali - azzjoni kriminali tista' tittieħed indipendentement mill-azzjoni ċivili għaliex hemm damage to property - ...

Meta pajjiżi oħra jiġu biex jinterpretaw "damage to property" jibbażaw ħafna fuq il-Konvenzjoni ta' l-1976, li minnha nnifisha tista' tkun sadly lacking għaż-żmenijiet tal-lum.

Allura aħna qed nagħmlu emenda li kważi hija avangardista iktar mill-konvenzjoni li nibbażaw fuqha aħna stess.

Il-kliem "intent to cause such loss" joħorġu anke mill-emenda.

Huwa ċar li dan il-kliem qiegħed hemm biex ineħħi lil persuna li hija liable id-dritt li tillimita hi.

Allura huwa importanti li jkun hemm il- prova li l-persuna kellha l-intent soġġettiv u l-mens rea li tikkawża dan it-telf.

M'huwiex suffiċjenti li wieħed jipprova li persuna ragonevolment kompetenti ma setgħetx tfalli li tikkonkludi li dan l-att jew ommissjoni daparti tagħha ma setax joħloq dan it-telf.

Allura huwa importanti li l- persuna liable minnha nnifisha trid tkun hi li riedet toħloq dak it-telf.

Għalkemm aħna qed nagħmlu limitazzjoni, dan m'huwiex daqshekk faċli għaliex l-oneru tal-prova qiegħed hemm, kemm jekk għandek intent to cause such loss kif ukoll jekk għandek dak li huwa "recklessly and with knowledge that such loss would probably result" li l-konvenzjoni tagħmel riferenza għaliha wkoll.

Il-qrati tar-Renju Unit taw definizzjoni ta' din il-frażi "recklessly or with knowledge that such loss would probably result" għaliex din għandha konnetazzjoni ta' carelessness jew nonchalance.

L-iskop hu li dan dejjem irid jiġi pprovat.

Sena ilu fil-Qorti ta' l-Appell ta' l- Ingilterra meta kien hemm il-każ Goldman, intqal li "an act may be reckless when it involves a risk".

Jekk ma jkunx hemm l-element tar-riskju "even though it cannot be said that the danger envisaged is a probable consequence, it is enough that it is a possible consequence".

Il-fatt li kien possibbli imma forsi anqas probabbli huwa l-bażi ta' dak li ħafna drabi l-qrati - hawnhekk qed nitkellmu fuq l-Ingilterra - jistgħu jiġu msejħa biex jinterpretaw l-oneru tal-prova.

Fil-fatt subinċiż (6) ta' Artiklu 1 tal-Konvenzjoni ta' l-1976 - din il-konvenzjoni hija mibnija fuq konvenzjoni oħra li saret fl-1957 - jgħid li l-oneru tal-fatti jrid joħroġ b'mod li wieħed jistaqsi: Il-bdot kien jaf x'inhu jagħmel?

Kellu element ta' forcibleness?

Kien f'pożizzjoni li jista' joħloq ġudizzju?

Ħafna drabi meta jsir dan, jinqalgħu wkoll il-problemi ta' ġurisdizzjoni u allura naħseb li jkun tajjeb jekk inħarsu ftit lejn il-konċett ta' private international law għax hawnhekk il-punti ta' liema hu l-post li fih sar ir- reat u fejn se jiġi trattat l-individwu responsabbli joħorġu b'mod importanti.

GĦalhekk fl-opinjoni tiegħi dan il-konċett għandu jidħol f'pajjiżna wkoll.

Madam Speaker, minn Subartiklu 59 (1) kif propost fi klawsola 2 jidher ċar li d-drafter ta' dan l-abbozz ta' liġi jemmen li r-responsabbilta' tal- bdot - hawnhekk qed nippresumu li dan ikollu liċenzja - "m'għandhiex tkun ta' iktar minn Lm5,000 għal kull vjaġġ u kemm ikunu jiswew id-drittijiet ta' pilutaġġ għar-rigward ta' dak il-vjaġġ li matulu tkun tnisslet ir- responsabbilta'.".

GĦalhekk aħna kważi qed nieħdu azzjoni ta' kontro-pass kontra bdot f'każ li dan b'negliġenza jew b'recklessness, kemm jekk volontarjament kif ukoll jekk le, ikun naqas.

Fil-fatt jien naħseb li allura l-element ta' kontro-pass huwa tajjeb u ġust f'dan is-sens.

Madam Speaker, imbagħad Subartiklu 59 (2) kif propost fi klawsola 2 jgħid li:

"Meta, mingħajr ma jkun hemm xi att jew nuqqas mill-Awtorita', xi mewt jew ħsara fil-persuna, jew telf jew ħsara fil-bastiment, lil xi proprjeta' fuq il-bastiment jew lil xi proprjeta' jew drittijiet ta' liema xorta jkunu, jiġu kaġunati min bdot li jkollu liċenza, l- Awtorita' ma tkunx responsabbli.".

Dan m'huwiex eżoneru ta' responsabbilta' imma għall-kuntrarju huwa konferma ta' responsabbilta' għax hawnhekk qed ngħidu li huwa l-bdot li jrid jirrispondi fejn tintalab azzjoni kontrih u li f'każ bħal dan l-awtorita' m'hijiex responsabbli.

Imbagħad Subartiklu (3) ta' l-istess artiklu kif propost f'dan l-abbozz ta' liġi jgħid li:

"Dak il-limitu ta' responsabbilta' li hu muri f'dan l-artiklu għandu jkun japplika għall-ammont sħiħ ta' kull telf u danni li jistgħu jitnisslu f'xi okkażjoni waħda indipendenti għalkemm dawk it-telfiet u danni jistgħu jiġġarrbu minn iktar minn persuna waħda.".

GĦalhekk dan l-artiklu qed jgħid li d-drittijiet u d-doveri tal-bdot f'każ bħal dan huma l-istess, kemm jekk għandek voluntary pilotage kif ukoll jekk għandek compulsory pilotage u kemm jekk inti liċenzjat kif ukoll jekk m'intix.

Jekk inħarsu lejn il-liġijiet kif prattikati barra minn Malta naraw li l-pożizzjoni hija differenti f'ħafna pajjiżi, pero' hemm diversi awtoritajiet li adottaw il-prinċipju li l-bdot m'huwiex the sole directing authority on board.

GĦalhekk jiena għidt li l-pilota la huwa l-master u lanqas huwa l-owner pero' huwa responsabbli għal dik li hija s-safety tal- vapur u allura huwa mistenni minnu li juża diliġenza u li jkollu dak li huwa expertise raġonevoli biex ikun jista' jwettaq id-dmirijiet tiegħu.

Ħafna drabi għandu bżonn dik li hija l-assistenza tal-kaptan, l-uffiċjali, il-master u l-crew li wkoll huma responsabbli u jridu jirrispondu għal din ir-responsabbilta'.

GĦal dawk li huma l-pilotage liabilities fl-Ingilterra qiegħed isir studju dwar kif jistgħu jbiddlu ċerti regolamenti ħalli t-third party liability tkompli tiżdied, u din tgħin anke fid-difiża meta jinqalgħu ċerti claims.

L-emenda li qiegħda tiġi proposta f'dan l-abbozz ta' liġi hija waħda li m'hawnx contention fuqha u tirrifletti l-konvenzjoni dwar il- limitazzjoni tal-liability for maritime claims ta' l-1976 u tkompli ssaħħaħha.

Fl-istess ħin din hija emenda li tibgħat signal lill-istess drafters ta' din il-konvenzjoni biex jaħsbu kif jistgħu jtejbuha u għalhekk għidt li l-emenda fiha nnifisha hija avangardista.

Huwa veru li l- konvenzjoni kienet biddlet dak li kellna qabel taħt l-International Convention relating to the Limitation of the Liability of Owners of Seagoing Ships li kienet saret fi Brussels u li daħlet fl-1986, pero' l- ammonti fejn jidħlu personal claims u claims oħrajn ta' liability ivarjaw.

Jiena naħseb li wasal iż-żmien li xi forum internazzjonali jara li jkun hemm rethinking dwar il-konvenzjoni li minnha, jien ċert, xprunajna l-ideat tajbin li daħħalna f'din il-leġislazzjoni.

Din il-konvenzjoni tipprovdi għal sistema li fiha nnfisha hija virtually unbreakable fejn tidħol il-limiting liability għaliex nemmnu li l-persuna ma tkunx kapaċi li tillimita l-liability tagħha jekk - u dan huwa importanti - ikun ipprovat li t-telf ikun riżultanti minn att personali ta' ommissjoni jew att fih inniffsu ta' kommissjoni li jkun sar bl-intenzjoni speċifika li joħloq xi telf jew dak li huwa recklessness jew bl-għarfien li dan it-telf fil-fatt jista' jirriżulta.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Frendo.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Madam Speaker, kif qalu l-kelliema ta' qabli dan huwa abbozz ta' liġi li żgur m'huwiex kontroversjali.

Fil-fatt dan l- abbozz kien ġie drafted meta jiena kelli r-responsabbilta' għal dan is- settur u l-Gvern tal-lum jidher li qed iżżomm mal-linji tiegħu.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq attivita' li hija importanti ħafna għal pajjiżna għaliex hija attivita' marbuta mal-portijiet tagħna.

Kulħadd naħseb li jaf li biex vapur ikun jista' jidħol fil-port irid jitqabbad bdot.

Dan isir prattikament fil-każijiet kollha ħlief meta l-ministru jagħti xi eżenzjoni jew meta jkun hemm involuti ċerti tipi ta' bastimenti, fosthom bastimenti navali.

Minkejja li llum hawn ħafna bastimenti li għandhom il-bow thrusters u mekkaniżmu ieħor modern ta' manuvrar il-verita' hi li dawn xorta jkollhom bżonn il-bdot biex jgħinhom jidħlu fil-port.

Qed ngħid dan għax hawn min igħid li l-bżonn tal-bdoti naqas.

Vapuri kbar, fosthom vapuri tal-passiġġieri u cruise liners li huma attrezzati b'ħafna mekkaniżmi biex kemm jista' jkun ikunu indipendenti fl-operat tagħhom, meta jiġu biex jidħlu f'port ħafna drabi ma jeħdux ċansijiet u jagħmlu minn kollox biex ikollhom l-assistenza tal-bdoti tal-post.

Il-vapuri militari li wkoll għandhom il-possibbilta' li jimmanuvraw bl-iktar mod wiesgħa ħafna drabi jadottaw il-policy li jsegwu dejjem dak li jgħidilhom il-bdot.

Allura jien naħseb li hija ħaġa li tagħmel sens li fid-diskussjonijiet li saru mal-unions li jirrappreżentaw lil dan is-settur tal-ħaddiema kien tqajjem l-aspett tal-limitazzjoni tas-civil liability waqt li l-bdoti jkunu qed jaqdu dmirijiethom.

Naturalment meta titkellem fuq vapuri u fuq bċejjeċ tal-baħar is-somma ta' Lm5,000 hija waħda minima għaliex ġeneralment dawn ikollhom ħafna iktar spejjeż minn hekk.

Din hija somma rappreżentattiva li hija ntiża biex kemm jista' jkun lill-bdot żżommu protett legalment.

Naturalment dan jibqagħlu responsabbiltajiet oħrajn pero' li m'humiex ta' natura ċivili.

Naħseb li din hija emenda neċessarja għaliex tkompli tagħti regolamentazzjoni sħiħa lil dan is-settur tal-pilotaġġ.

Fil-fatt fis-snin li għaddew il-bdoti ħadu pakkett tajjeb f'dak li għandu x'jaqsam ma' ħlasijiet, tariffi u parteċipazzjoni u fix-xogħol li jagħmlu ħadu vantaġġi sostanzjali taħt l-amministrazzjoni preċedenti u tajjeb li din il-miżura li qed napprovaw tkun tagħmel parti mill-pakkett li kien inħadem għalihom dak iż-żmien.

Ma rridux ninsew li l-bdoti għandhom responsabbiltajiet serji u kbar u dan il-qafas leġislattiv huwa importanti għaliex juri l-impenn li l-Istat għandu lejhom.

GĦalkemm kellna bidla fil-gvern, iż-żewġ naħat tal-Kamra qed jingħaqdu fl-isforzi tagħhom sabiex jagħtu aktar protezzjoni lill- bdoti.

Dan ifisser ukoll li r-responsabbilta' tal-bdoti mhijiex limitata għax-xogħol tagħhom fil-port imma dawn għandhom jifhmu li kulma jagħmlu, jew jonqsu li jagħmlu, jista' jipparalizza lill-pajjiż u jagħmillu l-ħsara u allura tajjeb li d-doveri u d-drittijiet ikunu bilanċjati f'dan il-qasam tant importanti.

L-Onor.

Membri li tkellmu qabli daħlu fid-dettall fuq l-emenda u fuq l- effett tagħha fuq il-liġi nnifisha.

Min-naħa ta' l-Oppożizzjoni diġa' tkellem ix-shadow minister responsabbli minn dan is-settur, il-kollega tiegħi l-Onor.

Ċensu Galea, u naħseb li għandi ningħaqad ma' dak li qal hu, fis-sens li din in-naħa tal-Kamra tappoġġja dak li qed jagħmel il-Gvern, anke għaliex dan huwa abbozz li kienet involuta direttament fih din in-naħa tal-Kamra meta kienet fil-gvern.

Jiena naħseb li dwar dan li qed jiġi propost hemm qbil u dan huwa pass ieħor 'il quddiem sabiex nagħmlu regolamentazzjoni aħjar f'dan is-settur.

MADAM SPEAKER: Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

(Onor. Membri: No) Nistieden lill-Ministru sabiex, jekk jogħġbu, jgħaddi għall-winding up.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Madam Speaker, għalkemm huwa veru li dan huwa abbozz ta' liġi qasir, iż-żewġ naħat tal-Kamra ħassejna li għandna nuru l- apprezzament tagħna lejn dawn in-nies.

Ħalli nieħdu l-kwestjoni tax-xatt.

Fiż-żmenijiet meta jien kont naħdem ix-xatt - dak iż-żmien kien għadhom lanqas bdew jidħlu containers hawn Malta - il-port workers kienu maqsumin f'ħafna sezzjonijiet bħal stevedores u burdnara, u ovvjament kien hemm ukoll is-sezzjoni tal-pilots.

Kif qalu l-kelliema ta' qabli, għalkemm dawn huma nies li jagħmlu xogħol utli għall-pajjiż u għalkemm huma rikonoxxuti bil-liġi, dawn qatt ma kellhom protezzjoni statutorja.

Il-bdoti għandhom responsabbilta' kbira li jdaħħlu l-vapur fil-port u f'każ li jinqala' inċident u t-tort ikun tal-pilot, il-kumpannija s'issa kellha d-dritt tfittex kemm lilu kif ukoll lill-Awtorita' Marittima.

Kulħadd jifhem li l- ebda bdot m'hu miġnun u rresponsabbli daqshekk li jipperikola l-bastiment li jkun fdat f'idejh, imma m'hemmx dubju li emenda bħal din li qegħdin inressqu llum kien hemm bżonnha u dan ħareġ mid-diskussjonijiet twal bejn l- Awtorita' Marittima, il-ministeru u l-unjoni li tirrappreżenta lil dawn il- bdoti.

Madam Speaker, hawn irridu ngħidu b'sodisfazzjon li fil-ftit żmien li ilha mwaqqfa l-Awtorita' Marittima din għamlet ħafna ġid lill-pajjiż u dan grazzi għall-impjegati tagħha li huma nies responsabbli u li jagħtu sehemhom tajjeb.

Jien m'iniex qed ngħid li din l-awtorita' hija perfetta għaliex jekk ngħidu li xi ħaġa hija perfetta f'din id-dinja nkunu qed nidħku bina nfusna, imma l-maġġoranza ta' l-impjegati jagħtu s-sehem tagħhom u bis-saħħa ta' din il-ħidma llum Malta tinsab fis-sitt post fil- lista ta' pajjiżi li għandhom vapuri jġorru l-bandiera u għalhekk huwa tajjeb li llum qed titressaq din l-emenda - ikollna nammettu li ttieħed ħafna żmien biex titressaq - li tagħti lill-bdoti s-saħħa u l-protezzjoni meħtieġa.

Aħna lkoll nafu li ma teżisti l-ebda evidenza li ssaħħaħ l-argument li l- ammont ta' limitazzjoni ċivili għandu xi impatt fuq il-kwalita' ta' servizz ta' pilotaġġ.

Il-bdoti huma nies dedikati u kif għidt fil-bidu tad-diskors tiegħi dawn jaħdmu, jirsistu u jagħmlu kwalunkwe sagrifiċċju fi kwalunkwe kondizzjoni ta' temp.

Aħna nafu li dawn ħajjithom iqattgħuha fuq il-baħar u, kif għidt diġa', sew jekk nagħmlu din l-emenda kif ukoll jekk ma nagħmluhiex, ħadd m'hu se jkun lest li jipperikola l-bastiment jew il-ħajja tal-passiġġieri għas-sempliċi raġuni li se nagħmlulu limitazzjoni ta' kemm tista' tkun il-multa jew il-piena ta' ħabs li jista' jeħel.

B'din l-emenda r-responsabbilta' tal-bdot m'hijiex se titneħħa.

Il-bdoti Maltin huma nies responsabbli li jafu xi jridu u x'ma jridux, nies li dejjem qdew dmirhom bi skruplu kbir lejn il-vapuri, lejn ix-xogħol tagħhom u lejn il-passiġġieri.

Meta jien tkellimt ma' ċerti kaptani dejjem smajt tifħir għal dawn in-nies.

Kemm l-Awtorita' Marittima kif ukoll il-bdoti dejjem ħadmu għall-ġid tan- nazzjon.

Ir-responsabbilta' kriminali li toħroġ mill-Att dwar l-Awtorita' Marittima ta' Malta għandha tkun ta' deterrent suffiċjenti.

Aħna għandna nies responsabbli biżżejjed fl-Awtorita' Marittima li jekk ikun hemm bdot li ma jkunx qiegħed jagħti s-servizz tiegħu jieħdu ħsiebu, għaliex kif jafu huma, dan huwa xogħol ta' riskju u xogħol li jrid iġib l-unur lilhom u lill-mestier tagħhom.

L-emenda li qed tissostitwixxi Artiklu 59 ta' l-Att prinċipali qiegħda tkopri l-bdot waqt il-qadi ta' dmirijietu, kemm jekk ikun qiegħed abbord kif ukoll jekk ikun qiegħed jiggwida l-bastiment mill-art, għaliex ix- xogħol tal-bdoti jsir kemm mill-art, bħal meta jkun il-maltemp, kif ukoll minn abbord.

Permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi se naraw li l-pilotaġġ isir b'mod aktar effiċjenti u mingħajr telf ta' ħin għax b'hekk il-bdot ikun iħossu iktar żgur f'dak li jkun qed jagħmel Dan ma jfissirx li se jkun hawn it-traskuraġni.

Allaħares meta nagħmlu limitu jkun hawn it- traskuraġni!

Qabel, il-bdoti u l-Awtorita' Marittima ma kenux iħossuhom koperti bil-liġi għax kienu jħossuhom li kienu miftuħin beraħ għal li jista' jinqala'.

L-ex-Ministru Michael Frendo qal - dan huwa veru - li l- ispejjeż tal-bċejjeċ tal-baħar huma enormi.

Qabel ma saret din l-emenda kemm l-Awtorita' Marittima kif ukoll il-bdoti ma kienu koperti b'xejn u kont tista' tfittxhom għal kemm trid.

Kif qalu l-kollegi ta' qabli dawn il-liġijiet mhux f'Malta biss qed jidħlu imma kullimkien.

B'din il-liġi aħna qegħdin insaħħu idejn l-Awtorita' Marittima u jdejn il-bdoti.

Aħna rridu nifhmu li jekk il-bdot se jkun kopert ma jistax jeħel aktar minn Lm5,000 flimkien mal-kontijiet ta' pilotaġġ u irmiġġ dovuti għal dak il- każ.

S'issa, nirringrazzjaw 'l Alla, qatt ma kellna bdot li ġie mfittex għad- danni u llum, permezz ta' din l-emenda, qegħdin ngħidu li kemm il-bdot, kif ukoll l-Awtorita' Marittima, l-iktar somma li jistgħu jfittxuhom għaliha hija ta' Lm5,000.

Imbagħad f'Subartiklu 59 (3) ġdid, kif propost fi klawsola 2 ta' dan l-abbozz ta' liġi, hemm spjegat x'inhu kopert minn- Subartiklu (2).

Huwa għalhekk li dawn il-provvedimenti ġodda li qegħdin jitfasslu wara li saru konsultazzjonijiet ma' kull min huwa interessat se jsaħħu jdejn kulħadd.

Huwa importanti li dawn in-nies jiġu koperti u dan kien l-għan li għalih saru t-taħdidiet mal-unions, kemm taħt il-Gvern preċedenti u kemm issa.

Kien hemm min qalilna li ma bdilna xejn mill-abbozz ta' liġi kif kien qabel.

Jiena ngħid li jekk l-emenda li qegħdin nipproponu hija waħda tajba allura ma kellniex għalfejn inkissruha biex inkunu nistgħu ngħidu li għamilniha aħna.

Din hija xi ħaġa li l-Kamra kollha qablet li kien hemm bżonnha - u dan aħna fhimnih anke meta konna fl-Oppożizzjoni - u qed nieħu pjaċir li bħalma aħna ma konniex se nivvotaw kontra din il-liġi, l- Oppożizzjoni ta' llum m'hijiex se tivvota kontra tagħha.

Ngħid għalija tkun ġennata li meta niġu biex niddiskutu liġi ta' importanza nazzjonali nispiċċaw biex ma naqblux fuqha.

Huwa veru li din damet sabiex tressqet f'dan il-Parlament imma, kif spjegajt fil-bidu, dan ma kienx minħabba xi traskuraġni tal-Gvern Nazzjonalista u lanqas bi traskuraġni min-naħa tal- Gvern preżenti, imma ġara li ġara għaliex kienet issejħet l-elezzjoni u dan l-abbozz ta' liġi kien baqa' fuq l-aġenda.

GĦalkemm m'għandhiex x'taqsam strettament ma' din il-liġi nixtieq nitkellem dwar xi ħaġa oħra.

Qed nirriferi għall-istat miżeru tal-quarters tal-bdoti li hija xi ħaġa li l-Gvern preżenti se jieħu ħsiebha.

Fil-fatt jiena diġa' bdejt taħdidiet mal-General Workers' Union li tirrappreżenta lil dawn il-ħaddiema u flimkien ma' l-Awtorita' Marittima qegħdin niddiskutu sabiex insibulhom post diċenti għaliex mill-post li għandhom il- bastimenti ma jarawhomx ġejjin.

Ma jistax ikun li xi ħadd jara bastiment ġej minn wara sur.

Barra minn Malta rajt uffiċini ta' bdoti suret in-nies u għalhekk bħalma qegħdin nitkellmu dwar l-immodernizzar tal-port - għadna kemm għamilna bankini ġodda u se nagħmlu dwana ġdida - naraw kif nagħmlu uffiċini diċenti għall dawn il-bdoti.

Dawn in-nies jagħtu servizz tajjeb u qatt ma taw trouble lil ħadd.

Huma wkoll nies li għandhom responsabbilta' kbira għaliex meta jieqfu huma tkun waqfet waħda mill-arterji kbar tal- pajjiż u biex jieqfu mix-xogħol veru jridu jkunu mxebbgħin sa mneħirhom, u għalhekk huwa meħtieġ li nieħdu ħsiebhom.

Jien fis-snin sittin ħdimt ma' dawn in-nies u man-nies tax-xatt li għandhom xogħol iebes u fl-istess ħin bżonnjuż.

Dawn in-nies ħadmu u taw sehemhom bir-reqqa taħt kwalunkwe ċirkostanza.

Aħna għandu jkollna obbligazzjoni lejhom għax huma l-ewwel ambaxxaturi ta' pajjiżna.

Din il- liġi li għandna quddiemna qed tkopri l-interessi tagħhom u l-fatt li hemm qbil miż-żewġ naħat dwarha juri r-rikonoxximent tagħna lejhom.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att li jemenda l-Att ta' l-1991 dwar l-Awtorita' Marittima ta' Malta, Att XVII ta' l-1991" ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Madam Speaker, nipproponi li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Awtorita' Marittima ta' Malta li għadna kemm għaddejna mill-istadju tat-Tieni Qari jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

MADAM SPEAKER: Min jissekonda jekk jogħġobkom?

ONOR.

ADRIAN VASSALLO: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att li jemenda l-Att dwar l-Awtorita' Marittima ta' Malta, Att XVII ta' l-1991" jiġi trattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

MADAM SPEAKER: Sar il-ħin.

L-Onor.

Joe Mizzi, jekk jogħġbu jressaq l- Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOE MIZZI: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 21 ta' Mejju, 1997, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Eurocontrol - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Condominia - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awditur Ġenerali u l-Uffiċċju Nazzjonali tal- Verifika - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar it-Taxxa tad-Dwana u tas-Sisa - it-Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Industrijali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Proprjeta' Industrijali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Portijiet Ħielsa ta' Malta - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Awtorita' Marittima ta' Malta - Kumitat Permanenti.

MADAM SPEAKER: Hawn rimarki?

L-Onor.

George Hyzler.

ONOR.

GEORGE M. HYZLER: Madam Speaker, fis-seduta ta' nhar il-Ħamis li għadda, fid-diskussjoni dwar il-mozzjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni, smajna l-argument mill-kelliema tan-naħa l-oħra li l-Gvern għandu dan il-famuż mandat li jneħħi l-VAT u li jdaħħal il-liġi proposta tat-taxxi l-ġodda.

Jien illum f'dawn il-ftit minuti nixtieq nittratta l-argument li qed jinġieb li t-tneħħija tal-VAT hija marbuta intimament mal-mandat elettorali li għandu dan il-Gvern.

Nixtieq nistieden lill-Gvern biex jerġa' jħares sew lejn dak li wiegħed dwar it-tneħħija tal-VAT u jara jekk verament huwiex marbut li jagħmel dak li qed jipproponi jew jekk għandux, fl- interess tal-pajjiż u ta' l-irġulija, jerġa' jikkonsidra l-pożizzjoni tiegħu u jersaq qrib dak li kien ġie propost fir-riżoluzzjoni li kellha l- Kamra quddiemha nhar il-Ħamis li għadda.

M'hemmx dubju li l-Malta Labour Party ma wegħedx ħafna fil-programm elettorali konċiż tiegħu, anzi forsi għax kellu xi patt max-xitan żgur li ma wegħedx anġli jiżfnu.

Il-wegħdiet kienu li joħroġ lil Malta mill- Partnership for Peace, li ma jidħolx fl-Unjoni Ewropea u li jneħħi l-VAT fi żmien sitt xhur.

Dawn kienu wegħdiet li sa ċertu punt malajr tattwahom.

Mill-Partnership for Peace ħriġna b'daqqa ta' pinna; li nibdlu r-rotta ta' l-Ewropa kienet ħaġa faċli għax daħħalna l-applikazzjoni fil-friża u tajna ċans lill-pajjiżi l-oħra li kienu fil-queue warajna - bħar-Repubblika Ċeka - biex jaqbżuna; u l-wegħda li l-VAT titneħħa fl-ewwel sitt xhur kienet ftit iktar diffiċli u aktar komplessa biex tintlaħaq.

Għalhekk din timmerita analisi xi ftit iktar profonda.

Il-wegħda tal-Partit Laburista rigward il-VAT kienet li jneħħu din it- taxxa u minflokha jdaħħlu s-sistema ta' dazji u sisa li kien hemm qabel Jannar 1995, wegħda li kienet immirata b'suċċess lejn iċ-ċittadin konsumatur kif ukoll lejn iċ-ċittadin negozjant, partikolarment iċ-ċittadin negozjant iż-żgħir.

Din il-wegħda kienet intiża li taġevola lill-konsumatur billi l-VAT ġiet impinġija bħala r-raġuni wara l-għoli tal-ħajja filwaqt li kellha taġevola lin-negozjant billi teliminalu dak kollu fis-sistema tal- VAT li tant kien qed jinkwetah, speċjalment fil-fażi ta' l-introduzzjoni tagħha.

Issa ħalli naraw kemm kienet flokha l-allegazzjoni li l-ħajja għoliet minħabba l-VAT.

Sa ftit taż-żmien ilu kien jingħad ħafna li l-ħajja taħt Gvern Nazzjonalista għoliet.

Mur obsor!

Anke qabel ma daħlet il-VAT għoliet il- ħajja.

L-uniku mod kif tista' trażżan l-għoli tal-ħajja f'pajjiż bħal tagħna huwa li ma timporta xejn u tikkontrolla l-prezzijiet.

Dawn iż-żewġ metodi esperjenzajnihom taħt il-gvernijiet Laburisti tas-snin sebgħin li r- riżultat tagħhom nafu fejn wassal lill-pajjiż.

Fl-aħħar mill-aħħar dawn kienu metodi li ma rnexxewx fl-iskop limitat tagħhom għaliex il-ħajja xorta għoliet u bis-saħħa tagħhom marru tajjeb il-kutrabandisti, partikolarment dawk li kienu midħla sew tal-gvern tal-ġurnata.

Madam Speaker, ir-ri-introduzzjoni tas-sistema tad-dazji mlaqqma sisa żgur li tappella lil dawk li għandhom vokazzjoni għal kutrabandu.

Ġieli jintuża l-argument li l-kutrabandu huwa l-mod kif iżżomm il-prezzijiet l- isfel.

Jien ma nafx jekk huwiex dan li għandu f'moħħu l-Gvern sabiex jikkontrolla l-għoli tal-ħajja.

Dan qed ngħidu għaliex ma tistax tgħid li se tneħħi l-VAT biex tikkontrolla l-għoli tal-ħajja.

Il-mistoqsija li tiġi waħedha hi: Il-Gvern kif se jikkontrolla l-għoli tal-ħajja b'dawn il- liġijiet il-ġodda?

S'issa għad m'hawnx tweġiba għal din il-mistoqsija anzi hawn qbil ġenerali li r-ri-introduzzjoni tad-dazji mhux talli mhux se trażżan l-għoli tal-ħajja talli se tkompli tgħolli l-ħajja.

Dan l-aspett ġie diskuss f'diversi dibattiti f'din il-Kamra u llum naħseb li l-poplu kollu fehem il-vantaġġ tas-sistema bbażata fuq refunds ta' l-ammont li jkun tħallas għal sistema bbażata fuq dazji fejn, per eżempju, tbigħ jew ma tbigħx tħallas xorta waħda u fejn is-sistema ta' taxxi hija cascading u l- profitt jiġi kkalkolat mhux biss fuq il-valur miżjud iżda wkoll fuq l- ispejjeż ta' l-intrapriża.

Mela fuq il-kwestjoni ta' l-għoli tal-ħajja nistgħu naslu għall-konklużjoni li kemm-il darba s-sistema l-ġdida fiha nnfisha ma tikkontrollax u ma trażżanx l-għoli tal-ħajja allura kwalunkwe sistema, tissejjaħ x'tissejjaħ, li hija ntiża biex tissostitwixxi l-VAT u li fiha nnifisha ma trażżanx l-għoli tal-ħajja ma tissodisfax il-wegħda elettorali, anzi tkun qed tikser dik il-wegħda.

Għalhekk jekk nibdlu l-VAT ma sistema li ma trażżanx l-għoli tal-ħajja l-Gvern ikun qed jikser il- mandat elettorali.

Madam Speaker, il-Gvern ikun qed jikser il-mandat elettorali wkoll jekk bis-sistema l-ġdida ma jneħħix dawk l-elementi kollha tal-VAT li jirrenduha mhux popolari, partikolarment fil-fażi ta' l-introduzzjoni tagħha.

Mill- indikazzjonijiet li għandna fil-white paper jidher li dawn l-elementi se jibqgħu hemm.

Huwa ovvju li se tibqa' l-ħtieġa li kull operatur ekonomiku jiġi reġistrat bħala tali; se jibqgħu jingħataw l-irċevuti jew il- kontijiet fiskali; se jibqgħu jiġu ntaxxati s-servizzi permezz ta' taxxa msejħa "sisa fuq servizzi" magħżula b'xi eżenzjoni lill-konsumaturi; se tibda tinġabar 15% taxxa fuq l-importazzjoni, liema taxxa issa se tkun sisa li ma tkunx rifondibbli; u se tibqa' tinġabar taxxa fuq il-valur miżjud fil- proċess tan-negozju permezz ta' taxxa msejħa "sisa fuq prodotti".

Madam Speaker, l-audit trail mhux talli se jibqa' hemm talli se jissaħħaħ b'theddid ta' ħabs għal min jabbuża u b'lotterija u rigali għall- konsumaturi li jogħġobhom jikkoperaw u jiġbru l-irċevuti fiskali.

Meta tibda taħseb li s-sisien ta' sistema moderna u trasparenti qed jinbena fuq lotterija marbuta ma' irċevuti jibdew jidħlulek id-dubji dwar is-serjeta' tas-sistema, is-serjeta' ta' min qed imexxi l-pajjiż u fejn sejrin u dwar il-kompetenza ta' min hemm wara din l-iskema.

Wara din l-iskema żgur li m'hemmx l-Onor.

Spiteri għaliex il-lotterija ma dehritx fil-proposti ta' l- ewwel fażi li suppost kien ħejja hu.

Jista' jkun li hemm xi moħħ ta' xi ekonomista jew ta' xi stratega merċenarju li jiddisprezza ċ-ċokon tagħna billi jagħraf li lill-poplu Malti aktar jinteressawh il-lotteriji milli l- moralita' fiskali.

Madam Speaker, ikun tajjeb li wieħed janalizza wkoll il-mandat elettorali mill-punto di vista tan-negozjant u l-imprenditur iż-żgħir billi jara x'kienet ir-reazzjoni tiegħu għas-sistema li qed tiġi proposta mill-Gvern.

Kien hawn kundanna assoluta u unanima.

Biżżejjed jingħad li dawk l-erba' korpi kostitwiti, li qed jippareteċipaw mal-Gvern fl-introduzzjoni ta' din is-sistema permezz ta' kumitat li twaqqaf, qed jagħmlu hekk - din iddikjarawha pubblikament - mhux biex itejbu s-sitwazzjoni attwali imma biex jipprovaw irażżnu l-ħażin li bilfors se jitwettaq.

Dawn qed jipparteċipaw mhux għax jaħsbu li din is-sistema hija tajba iżda biex jillimitaw il-ħsara li s-sistema proposta se tagħmel.

Ara fiex ġie l- pajjiż f'qasir żmien!

Qed nintroduċu sistema ġdida u nikkoperaw mal-Gvern billi nipparteċipaw f'damage containment exercise.

Jekk mill-punto di vista tal-konsumatur se ndaħħlu sistema li se tgħolli l-ħajja, u mill-punto di vista tan-negozjant is-sistema mhux talli mhux se tneħħi l-iskumditajiet li kien hemm fil-VAT iżda se tikkrea effett negattiv, allura x'sens hemm li l-Gvern ikompli jwebbes rasu u jibqa' jirrepeti li se jneħħi l-VAT għaliex għandu l-mandat popolari?

Madam Speaker, illum ħareġ ċar li l-mandat popolari għas-sistema l-ġdida ma jeżistix.

Kif jista' qatt wieħed jitkellem fuq mandat popolari biex idaħħal sistema meta proprju fil-mument li wegħdu ma kenux jafu x'se jdaħħlu?

Mhux talli meta wiegħed li se jneħħi l-VAT u jdaħħal sistema ġdida ma kienx jaf x'se jdaħħal talli lanqas illum, sitt xhur wara, għadna ma nafu eżattament x'għandu f'moħħu l-Gvern.

Possibbli partit serju li rebaħ elezzjoni daqshekk diffiċli iwiegħed xi ħaġa u ma jkollu l-ebda rapport li fuqu se jibbaża dan it-taqlib?

Fl-aħħar mill-aħħar fis-sistemi tat-taxxi, kwalunkwe bidliet fihom infushom huma taqlib u jġibu skonvolġiment fil-pajjiż.

Jiena ma nemminx li dak iż-żmien il-Partit Laburista ma kellux rapporti u allura jekk kellu rapporti - il-Prim Ministru huwa akkanit għar-rapporti u biżżejjed wieħed jagħti daqqa ta' għajn lejn kemm-il rapport ġie mħejji malli nbidel il-gvern - għaliex qatt ma rajnihom?

Għaliex qatt ma tqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra?

Jekk il- Gvern ma kellux rapport allura iktar u iktar ngħidlu: Kif tista' tgħid li kellek mandat biex tagħmel xi ħaġa jekk lanqas biss kont taf xi trid tagħmel!

Madam Speaker, jien bdejt nissuspetta li llum qed jirripetu l-istess argument sabiex forsi huma stess jibdew jemmnuh u fil-fatt kull min hu dilettant tal-propaganda jaf l-effetti tar-ripetizzjoni fuq l-imħuħ, inkluż fuq moħħu stess.

GĦalhekk nagħlaq billi ngħid lill-kelliema tal-Gvern li jekk iridu jbiddlu l-liġi dan jistgħu jagħmluh għaliex għandhom il- maġġoranza tas-siġġijiet pero' ma jipprovawx jibqgħu ibellgħuha lilna, lilhom infushom u liċ-ċittadin billi jgħidu li huma kostretti li jagħmlu dan għaliex għandhom l-imbierek mandat elettorali.

Mandat bħal dan għandu jkun ċar u inekwivoku - żgur li m'hux il-każ hawnhekk - u anke kieku għall- argument biss dan il-mandat kien verament ċar, mandat bħal dan għandu dejjem ikun soġġett għall-interess nazzjonali u għas-sens komun.

Sfortunatament nafu li s-sens komun mhux dejjem huwa l-iktar sens komuni u għar-rigward l-interess nazzjonali f'dan il-każ jidher li hawn qbil unanimu fil-pajjiż dwar dan.

Jien nistieden lill-Gvern sabiex jirrifletti fuq dak li qed jgħid li jrid jagħmel u jagħti kas ta' dawk li qed jgħidulu li m'huwiex fl-interess nazzjonali li jidħlu dawn il-liġijiet il-ġodda bil-mod kif qed jiġu proposti.

U biex ma niġix interpretat li jien għandi xi streak ta' arroganza, allavolja għaddiet dik il-mozzjoni bil-mod kif għaddiet nhar il- Ħamis li għadda, jiena xorta nerġa' nistieden lill-Gvern biex jerġa' jifli l-kontenut ta' dik il-mozzjoni - li ma kienet xejn ħlief daqqa ta' id għall- Gvern, fejn il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed joffri l-għajnuna tiegħu lill- Prim Ministru biex ikun hemm consensus nazzjonali fuq materja daqshekk importanti - u jara sewwa dawk l-emendi u jekk huwa raġel ibiddel ir-rotta fl-interess ta' pajjiżna li aħna lkoll nirrispettaw.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Lawrence Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Madam Speaker, fis-seduta ta' nhar it-Tlieta, 13 ta' Mejju l-Onor.

Edwin Grech, Ministru tal-Ħarsien Soċjali għoġbu jagħmel diskors fuq il-kwestjoni tas-sitwazzjoni tal-qgħad f'pajjiżna u f'dak id- diskors iddeċieda li jagħmel attakk sfrenat kontra l-Oppożizzjoni.

Dan kollu għaliex din in-naħa tal-Kamra qiegħda kontinwament tipprova taqdi dmirha lejn il-pajjiż billi tressaq il-kritika tagħha, tipprova tiftaħ għajnejn il-Gvern għar-realtajiet li qegħdin niffaċċjaw u tipprova tindirizza lill-Gvern lejn is-soluzzjonijiet li aħna jidhrilna li huma tajbin għas-sitwazzjoni li pajjiżna qiegħed jiffaċċja.

Fid-diskors tiegħu l-Onor.

Grech għoġbu juża kliem bħal - se nikkwota mit- text tad-debate li għandi f'idejja - "ħmieġ", "gideb", "ipokresija", "irresponsabbilta'" u diversi aġġettivi dispreġġjattivi li jien kont naħseb li spiċċaw mill-vokabularju li jintuża f'dan il-Parlament.

Aktar kemm jgħaddi ż-żmien donnu aktar qiegħed joħroġ dan l-istil ta' attakk min- naħa tal-Gvern lejn l-Oppożizzjoni.

Matul id-dibattitu li kellna nhar il- Ħamis li għadda dwar il-mozzjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni ntuża dan l- istil ta' attakk ukoll għax il-fatt li l-Oppożizzjoni ressqet għad- diskussjoni mozzjoni quddiem dan il-Parlament ġiet deskritta mill-Prim Ministru bħala xi ħaġa anti-demokratika.

Sewwa jgħidu li l- interpretazzjoni ta' dak li huwa demokratiku u dak li m'huwiex inqalbu rashom 'l-isfel u saqajhom 'il fuq, almenu min-naħa tal-Gvern.

Jien personalment jidhirli li d-diskors ta' l-Onor.

Grech ma kien xejn ħlief reazzjoni isterika għall-fatt li aħna nħarsu lejn dak li qed jiġri bis- serjeta' u nipprovaw insibu soluzzjonijiet għall-problemi li niltaqgħu magħhom.

Madam Speaker, bid-diskors tiegħu l-Onor.

Membru reġa' kkonferma li l- qagħda ta' l-impjiegi f'pajjiżna m'hijiex sejra tajjeb u kemm mid-diskorsi li saru f'dan il-Parlament kif ukoll mid-diskorsi li saru barra minn dan il- Parlament jidher li l-Gvern iddeċieda li d-difiża tiegħu għal dan l-istat preokkupanti tkun li din il-qagħda ilha sejra ħażin minn qabel l-elezzjoni li għaddiet u allura dan kollu huwa kkaġunat mill-Gvern Nazzjonalista.

L- Onor. Grech saħansitra qed jgħid li l-qagħda ilha sejra lura minn mindu daħlet il-VAT f'pajjiżna, jiġifieri minn Jannar ta' l-1995, u hawnhekk jidher ċar li dan l-Onor.

Membru qed jipprova jiġġustifika l-fatt li llum pajjiżna qed jiffaċċja kriżi li ħarġet mill-istatistika li fl-aħħar ġiet ippubblikata.

Fil-fatt ħalli nikkwota din is-sentenza mid-diskors li għamel l-Onor.

Grech:

"Għalhekk huwa evidenti li s-sensji li qed jingħataw issa huma frott il-politika żbaljata u staġnata li kien qabad il-Gvern Nazzjonalista bid-dħul tal-VAT u bl-ossessjoni tagħhom li jdaħħalna fl-Unjoni Ewropea.".

Madam Speaker, issa ħalli naraw jekk l-Onor.

Grech u l-Gvern Laburista għandhomx raġun meta qed jgħidu li s-sitwazzjoni kienet ilha sejra ħażin minn mindu daħlet il-VAT f'pajjiżna.

Pero' hawnhekk se jkolli nieħu riskju għax aħna, il-Membri ta' l-Oppożizzjoni, qed ninnotaw li kull darba li xi ħadd min-naħa ta' l-Oppożizzjoni jiftaħ ħalqu mill-ewwel qed jiġi mgħajjar li huwa Frankist u dan meta bil-Kostituzzjoni huwa d-dmir tagħna li naqdu l- funzjoni tagħna f'dan il-Parlament.

Issa meta aħna qed niġu mgħajrin Frankisti kważi qed niġu deskritti bħala Faxxisti u xewwiexa u dan kollu għaliex f'dan il-Parlament niftħu ħalqna u nressqu l-kritika tagħna!

Saħansitra qed niġu mgħajra "giddibin".

Dan huwa kliem li ntuża mill- kelliema tan-naħa tal-Gvern, inkluż il-Prim Ministru, fil-konfront ta' l- Oppożizzjoni minħabba li l-Oppożizzjoni qed taqdi dmirha hawn ġew.

Donnu li l-Gvern qed jaħseb li biex oppożizzjoni tkun kostruttiva trid tfaħħar lill-Gvern għad-diżastri, għall-problemi u għad-deċiżjonijiet żbaljati li qed jieħu.

Imma jien iddeċidejt li nieħu dan ir-riskju u jekk hemm xi ħadd li beħsiebu jgħidli li jien Frankist jew xewwiex għax qed naqdi d-doveri tiegħi f'dan il-Parlament dik hija affari tiegħu għax lili li jinteressani huwa li naqdi d-doveri tiegħi.

Jien naħseb li l-Onor.

Grech u l-Gvern Laburista iridu jiddeċiedu fl- iskiżrofrenja tagħhom.

Issa għal min ma jafx tajjeb li ngħid li skiżrofrenja hija sitwazzjoni meta bniedem jispiċċa f'żewġ pożizzjonijiet kontra xulxin jew aħjar b'żewġ karattri differenti minn xulxin.

Jien qed nuża din il-kelma għax donnu l-Gvern f'ċertu mument jgħid mod u mbagħad meta jaqbillu jgħid bil-kontra ta' dak li jkun għadu kif qal.

Għax jekk jien personalment m'iniex kapaċi nikkonvinċi u nipperswadi lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali li dak li qal bħal-lum tmint'ijiem huwa żbaljat, allura forsi jista' jikkonvinċih u jipperswadih id-diskors tal-budget li kien għamel l-Onor.

Spiteri f'wieħed mill-iktar mumenti importanti ta' dan il- Parlament.

Ħalli nikkwota kelma b'kelma parti żgħira minn paġna 24 tad- diskors tal-budget fejn jingħad li:

"Fl-ewwel disa' xhur ta' l-1996 il-prodott gross domestiku f'termini nominali hu kalkulat li żdied b'6.9% għal Lm884.3 miljun jew 4% f'termini reali.

L-ammont minfuq għall-konsum kien jirrifletti l- aktar iż-żieda fl-impjiegi u dħul aktar għoli ... għall-ħaddiema tagħna.".

Jien naħseb li ma jistax ikun hemm dikjarazzjoni iktar ċara minn din li qed tikkonferma ż-żieda fl-impjiegi li kien hawn f'dan il-pajjiż matul ix- xhur ta' l-1996, jiġifieri sena wara li daħlet il-VAT.

Issa ħalli nikkwota parti minn paġna 25 ta' l-istess diskors tal-budget fejn hemm li:

"Il-prodott gross domestiku at factor cost huwa stmat li tela' għal Lm783.1 miljun minn Lm729.4 miljun sena qabel.

Id-dħul mill-impjiegi tela b'Lm30.9 miljun jew b'7.9% għal Lm421 miljun.

Din iż-żieda kienet riflessa fl-istima ta' dħul medju tal-ħaddiema, li tela' f'termini nominali b'Lm4.37c jew b'5.8% għal Lm79.35c.

F'termini reali huwa stmat li tela' bi 3.1%.

Dan id-dħul medju huwa maħdum fuq medda wiesgħa ta' nies bi dħul baxx kif ukoll minn numru ferm inqas li d-dħul tagħhom kien ikun ħafna iktar għoli"."

Din id-dikjarazzjoni ma tgħidx biss li żdiedu l-impjiegi fl-1996 imma wkoll li l-kondizzjonijiet tax-xogħol u l-pagi tal-ħaddiema tagħna kienu dejjem qed jitjiebu.

Imbagħad f'paġna oħra nsibu wkoll li:

"Il-profitti huma stmati li telgħu b'6.7% ...",

- u li -

"Il-kontribut tas-settur produttiv żdied bi 3.6% biex tela' għal Lm278.4 miljun.

Dan jirrifletti żieda fl-attivitajiet kollha li jaqgħu f'din il-kategorija.

Il-qasam tas-servizz żdied b'9.8%, l- aktar minħabba l-attivitajiet konnessi mas-setturi tat-trasport u komunikazzjonijiet, l-assikurazzjoni, il-banek u l-proprjeta', mis- servizzi privati u minn dħul ieħor mill-proprjeta'.".

Imbagħad fost affarijiet oħra paġna 26 tad-diskors tal-budget tgħid hekk:

"In-numru ta' nies jaħdmu żdied b'1,819 matul is-sena sa Settembru tal- 1996, bis-settur privat u dak pubbliku jikkontribwixxu t-tnejn għal livell ogħla ta' impjiegi.

Is-settur tas-servizzi sostna ż-żieda fl- impjiegi tas-settur privat għalkemm parti minnha setgħet kienet attivita' li qabel kienet fl-ekonomija moħbija.".

Madam Speaker, għalhekk anke hawn l-Onor.

Spiteri qed jikkonferma li fl- ewwel disa' xhur kien hemm żieda ta' 1,819 impjieg imma qed jgħid ukoll li parti minn din iż-żieda hija frott l-effett pożittiv tas-sistema tal-VAT.

Madam Speaker, allura jekk il-pożizzjoni reali kienet dik li semma l- Onor. Spiteri, il-Gvern kif qed jipprova jiġġustifika s-sitwazzjoni li qiegħed fiha billi jgħid li fi żmien il-Gvern Nazzjonalista kien hemm xi forma ta' diżastru?

Jekk illum wieħed jisma' din l-argumentazzjoni li qed iġib il-Gvern u jerġa' jaqra d-diskors tal-budget ta' Frar li għadda - għax dan id-diskors tal-budget li għadni kif ikkwotajt m'huwiex ta' xi għaxar snin ilu - wieħed bilfors ikollu jistaqsi min hu Jekyll u min hu Hyde.

Kif il-Ministru Grech u l-Gvern Laburista llum qed jgħidu kompletament il- kontra ta' dak li kien qed jgħid l-Onor.

Spiteri li dak iż-żmien kien il- ministru responsabbli mill-finanzi?

Wara kollox l-istatistika li għandna tikkonferma li minn Jannar ta' l-1995, jiġifieri minn meta daħlet il-VAT, sa Ottubru ta' l-1996 l-impjiegi f'dan il-pajjiż żdiedu b'iktar minn 6,000.

Jien naħseb li din l-istatistika ħadd ma jista' jmeriha u din fil-fatt qiegħda hemm biex kulħadd ikun jista' jaraha b'għajnejh u jmissha b'idejh.

Madam Speaker, il-Ministru Grech nhar it-Tlieta li għaddew kompla d- diskors tiegħu - liema diskors jien ngħid li huwa denju ta' min jagħmel il- gabirjoli fiċ-ċirku - billi għamel eżerċizzju li spjegah b'dan il-mod:

"L-istampa globali turi li bejn Mejju 1996 u April 1997 il-qgħad żdied b'1,330.

Minn dawn 1,071 jew aktar minn 80% żdiedu fl-aħħar xhur tal- Gvern Nazzjonalista.".

Issa hawn ikun tajjeb jekk nispjega lil kull min qed isegwina li min jagħmel eżerċizzju bħal dan ma jkunx qed ikun ġust u sinċier u għalhekk qatt ma għandu jsir eżerċizzju simili għaliex wieħed irid japprezza l-fatt li l-qasam ta' l-impjiegi jgħaddi minn staġuni differenti.

Dan bħal meta, per eżempju, filwaqt li fix-xhur tax-xitwa, il-fabbriki li jipproduċu s- soft drinks jkollhom ftit bejgħ, fis-sajf il-bejgħ tagħhom jisplodi minħabba li tkun daħlet is-sħana.

GĦalhekk dan il-bejgħ nistgħu nsejħulu bħala staġonali u l-istess jista' jingħad għall-impjiegi għaliex għall- ħabta ta' Ġunju u Lulju n-numru ta' nies li jirreġistraw għax-xogħol awtomatikament jiżdied minħabba li jkun hemm diversi studenti li jkunu spiċċaw l-iskola u jkunu laħqu l-eta' biex imorru jaħdmu.

Hawn nista' nsemmi wkoll li jkun hemm diversi żgħażagħ li jiġu mpjegati biss għax-xhur tas-sajf u għalhekk meta jerġa' jibda jersaq Settembru wieħed jinnota li n- numru ta' dawk li jirreġistraw jogħla minħabba li dawn ikunu spiċċaw mill- impjieg temporanju tagħhom.

GĦalhekk hija ħaġa mill-iktar normali li f'pajjiżna n-numru ta' dawk li jirreġistraw jiżdied għall-ħabta ta' Lulju u ta' Ottubru.

Madam Speaker, imma fil-fatt x'għamel il-Ministru biex wasal għal din il- figura ta' qgħad matul Mejju 1996 u April 1997?

Il-Ministru konvenjentement qabad dak li sar - jien għalhekk għidt li dan kien qisu qed jagħmel il-gabirjoli fiċ-ċirku - u dak li ma sarx fil-qasam ta' l-impjiegi minn Mejju sa Ottubru ta' l-1996, qabad dak li sar u li ma sarx fl-istess qasam minn Ottubru ta' l-1996 sa April ta' l-1997 u pparagunahom biex issa qed joqgħod jiftaħar kemm żdied il-qgħad taħt il-Gvern Nazzjonalista.

Imma jien ngħid li mhux sew li jsiru dawn it-tip ta' argumenti għaliex kieku, per eżempju, kellna ngħidu lill-mara tad-dar sabiex tipparaguna l-flus li kellha fil-portmoni fl-ewwel ġimgħa tax-xahar ma' dawk li kellha fl-aħħar ġimgħa tax-xahar din żgur li ssib li fl-ewwel ġimgħa tax-xahar kellha ħafna iktar flus mill-aħħar ġimgħa tax-xahar għax sa l-aħħar ġimgħa tax-xahar tkun nefqet kollox u tkun qed tistenna paga oħra dieħla.

Imma dan ma jfissirx li l-mara tad-dar għandha paga jew li r-raġel qed iġibilha paga aħjar fit-tieni xahar milli mill-ewwel xahar!

Imma l-Ministru għoġbu jagħmel dan it-tip ta' argument li, fl-opinjoni tiegħi, m'huwiex ġust.

Madam Speaker, jiena jinkwetani iżjed u iżjed il-fatt li fid-diskors tiegħu - fil-parti li kkwotajt fil-bidu ta' l-intervent tiegħi - il- Ministru qal li l-Oppożizzjoni hija ossessjonata bl-Ewropa.

Din hija l- vera differenza bejn il-Partit Laburista u l-Partit Nazzjonalista.

Din hija l-vera differenza bejn is-sitwazzjoni ta' dan il-pajjiż sa Ottubru ta' l-1996 u s-sitwazzjoni minn Novembru ta' l-1996.

Id-differenza vera m'hijiex li issa hemm Gvern Laburista u qabel kien hemm Gvern Nazzjonalista, imma hija li sa Ottubru ta' l-1996 Malta kellha direzzjoni ċara ankrata ma' l-applikazzjoni biex hi ssir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea u dik waħedha ġabet ġid kbir għal dan il-pajjiż.

Dan l-argument hemm bżonn nagħmluh.

Il-ġid li dan il-pajjiż gawda matul is-snin li għaddew kien ġid li ġie għas-sempliċi fatt u żgur minħabba l-fatt - fost raġunijiet oħra u diversi argumenti oħrajn - li aħna wassalna messaġġ lid- dinja kollha li ridna nsiru membri sħaħ ta' l-Unjoni Ewropea.

Dak il-fatt waħdu ġab il-ġid lejn pajjiżna, aħseb u ara l-ġid li kien jiġi malli konna nidħlu!

X'ġara f'Novembru ta' l-1996?

F'Novembru ta' l-1996 il-Gvern Laburista ddeċieda li jiffriża l-applikazzjoni ta' Malta biex insiru membri sħaħ ta' l-Unjoni Ewropea.

Din hija d-differenza bejn iż-żewġ partiti u huwa għalhekk li qabel kellna l-ġid u issa m'għandniex dak il-ġid u li qabel kien hawn is-serħan tal-moħħ u issa m'hawnx is-serħan tal-moħħ.

Aħna qegħdin nitkellmu b'dan il-mod għaliex ninkwetaw meta nisimgħu lill- Ministru tal-Ħarsien Soċjali - u l-Gvern miegħu - jgħid li aħna ossessjonati bl-Unjoni Ewropea.

Aħna ossessjoni waħda biss għandna li naraw lil dan il-pajjiż jimxi 'l quddiem, li l-poplu tagħna jgawdi kwalita' ta' ħajja aħjar u li dan il-pajjiż igawdi stima u dinjita' mad-dinja kollha dejjem aħjar xahar wara l-ieħor.

Allura d-dover tagħna f'dan il- Parlament huwa li niftħu għajnejn il-Gvern.

Jiena nagħlaq billi nappella lill-Gvern sabiex privatament fl-uffiċċini tiegħu - fejn la għandu gazzetti, la għandu oppożizzjoni preżenti u lanqas ħadd - isakkar il-bieb u jistudja bir-reqqa l-implikazzjoni tad- deċiżjonijiet li ħa s'issa, li qiegħed jieħu u li se jieħu fil-ġranet li ġejjin.

L-ebusija tar-ras ma sservi għal xejn ħlief biex tkabbar il-ħsara li tkun qed issir.

Din issa m'għadhiex kwestjoni ta' ġustifikazzjoni politika imma hija kwestjoni li tolqot l-għajxien ta' ħafna familji tagħna li huma mħassbin.

Hemm bżonn li l-Gvern jieqaf jirifletti u jasal għal deċiżjonijiet li verament huma fl-interess ta' dan il-pajjiż Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 21 ta' Mejju fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru Mizzi.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

P.A. - APPLIKAZZJONIJIET PENDENTI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti risposta għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 5124?

ONOR.

GEORGE VELLA: Jenħtieġ aktar żmien biex tinġabar l-informazzjoni mitluba.

P.A. - APPLIKAZZJONIJIET TA' L-MDP

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti risposta għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 5126?

ONOR.

GEORGE VELLA: Risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 5126 se tingħata f'Seduta Nru. 70.

GĦAWDEX: QALA - BIĊĊA ART

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru b'riferenza għall-mistoqsija parlamentari u t-tweġiba relattiva numru 3216 jgħid jekk għandux xi jżid wara li issa għaddew tliet xhur?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: F'dan l-istadju m'hemm xejn aktar x'inżid mat- tweġibiiet li diġa' tajt.

ĊENTRI TAS-SAĦĦA - KONSULENTI KLINIĊI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm pazjenti ġew investigati u eżaminati mill-konsulenti kliniċi li jaħdmu fil-Health Centres?

Jista' l-Ministru ġentilment jipprovdi breakdown?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Fl-ewwel tliet xhur ta' din is-sena, l-konsulenti li jaħdmu fiċ-ċentri tas-saħħa raw total ta' 857 ruħ.

Dawn kienu mqassma hekk:

Floriana Gzira Qormi Paola Total Jannar 89 90 53 90 322 Frar 84 75 52 59 270 Marzu 66 55 84 60 265 Total 239 220 189 209 857

Dawn il-figuri ma jinkludux pazjenti li dawn il-konsulenti raw fil- kliniċi tal-Iskeda V.

SAĦĦA - RIŻENJI TA' TOBBA

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk mis-26.10.96 sal-lum kienx hemm riżenji ta' tobba mill-Primary Health Care?

Kemm huwa l-complement ta' tobba preżentement?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Fil-perijodu bejn is-26 ta' Ottubru u t-13 ta' Mejju kien hemm żewġ tobba fil-grad ta' Senior Medical Officer li rriżenjaw mid-Dipartiment tal-Kura Primarja.

Il-complement ta' tobba li fil-preżent hemm jaħdmu fiċ-Ċentri tas-Saħħa huwa 73.

SAĦĦA - MENTAL HEALTH REVIEW

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 4707, jista' l-Ministru jwieġeb għall-ewwel żewġ partijiet tal-mistoqsija?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Il-Mental Health Review huwa ifformat minn

CHAIRPERSON

Mr Justice V. Caruana Colombo CCD

MEMBRI

Ms Marika Sacco Dr Peter Muscat MD CRCP MRCS MRCP Psych (UK) (Cons.

Psych) Ms M'Louise Borg

SEGRETARJU

Mr Alfred Zammit Montebello BA (Hons) ME & AFB Ps.

S.C. Psych.C. Psych U.K.

SPTAR MONTE CARMELI - AKKUŻI KONTRA ŻEWĠ IMPJEGATI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 4712, jista' l-Ministru jikkonferma li żewġ impjegati m'għadhomx jaħdmu fid-dipartiment u meta spiċċaw?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Nerġa' nikkonferma li l-inkjesta Maġisterjali appuntata biex tinvestiga serq mill-Isptar Monte Carmeli għadha ma ppreżentatx ir-rapport finali tagħha u għaldaqstant sal-lum m'iniex f'pożizzjoni li nindika l-ismijiet konnessi mal-każ.

Sadanittant m'għandi xejn x'inżid mat-tweġiba parlamentari numru 4712.

SAĦĦA - PROĠETTI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jwieġeb għall- mistoqsija parlamentari tiegħi numru 4762 tat-22.4.97?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: It-tweġiba għal din il-mistoqsija se titqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

SPTAR MONTE CARMELI - MARD

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 4764, jista' l-Ministru jikkonferma li t- testijiet relevanti li saru għal "inċidenza żgħira ta' diarrhea u remettar" kienu jinkludu follow-up ta' għaxar pazjenti u li ntbagħtu kampjuni għall- analisi barra minn Malta?

X'kien l-eżitu ta' dawn it-testijiet?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Il-każi msemmija ta' diarrhea u remettar ġew investigati fost l-oħrajn permezz ta' testijiet barra minn Malta.

Ir- riżultat preliminari ta' dan l-analisi kien negattiv.

Dawn il-każijiet imsemmija, kif ukoll l-iġjene fl-isptar, qed jiġu nvestigati u segwiti mill-qrib mid-Dipartiment tas-Saħħa Pubblika.

ĊIRKEWWA/MĠARR - ESPERTI MALTIN

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 4888 fejn waqt il-ħin tal- mistoqsijiet inti għamilt riferenza għall-esperti Maltin oħra li qed jgħinu fil-proġett taċ-Ċirkewwa u l-Mġarr (Għawdex), jista' l-Prim Ministru jgħid barra esperti ta' l-Awtorita' Marittima u tal-Gozo Channel min huma dawn l- esperti oħra Maltin?

ONOR.

ALFRED SANT: Fuq il-proġett taċ-Ċirkewwa u l-Imġarr, Għawdex hemm involuti direttament periti tal-Ministeru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni kif ukoll tal-Kalaxlokk Co Ltd u tal-Freeport Corporation illi bejniethom għandhom snin twal ta' esperjenza fuq proġetti ta' xogħlijiet marittimi li saru hawn Malta.

Dawn huma id-Direttur Ġenerali (Xogħlijiet) il-Perit Vince Cassar, ic-Chief Engineer il-Perit Patrick Grixti Soler, il-Perit Joe Bugeja u l-Perit Furtu Said.

SIĠĠIEWI - PROVVISTA TA' ILMA

L-ONOR.

LOUIS GALEA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet ir-raġuni ta' nuqqas ta' provvista ta' l-ilma għal ġranet sħaħ fil-ġimgħa li spiċċat 11 ta' Mejju, 1997 f'diversi nħawi fis-Siġġiewi?

X'rapporti waslu fil-Korporazzjoni tas- Servizzi ta' l-Ilma?

X'passi ttieħdu dwar dan l-inkonvenjent?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Fit-12 ta' Mejju l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma permezz tad-Dipartiment ta' l-informazzjoni xandret "press release" fejn ingħatat spjegazzjoni dwar xogħlijiet li seħħew fil-parti mis- Siġġiewi matul is-Sibt u l-Ħadd, 10 u 11 ta' Mejju 1997.

Kopja ta' dan id- dokument tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

F'Marzu ta' din is-sena l-korporazzjoni bdiet testendi s-servizz ta' "Customer Care" matul is-Sibtijiet, Ħdud u Festi Pubbliċi fejn il- konsumaturi jistgħu jċemplu fuq servizz ta' "freephone".

Bejn dan is-servizz u s-servizz tal-"Bowsers" ġew reġistrati 40 telefonata li oriġinaw minn dawn it-toroq.

H/E Binja Ħesri Dr Nikola Żammit Street St. Margaret Street Parish Street Dum Mikiel Azzopardi Street Mdina Road Prof. Neriku Vassallo Street

Għaldaqstant il-korporazzjoni ħadet ħsieb li f'dawk il-jumejn tipprovdi servizz b'xejn permezz ta' l-"bowsers".

SIĠĠIEWI - WESGĦAT IL-PALAZZ

L-ONOR.

LOUIS GALEA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-pożizzjoni dwar l- iżvilupp ta' l-arja fis-Siġġiewi magħrufa bħala Wesgħat il-Palazz?

Fiex jikkonsisti l-proġett kollu?

Liema hu x-xogħol li għalih hu responsabbli l- Ministeru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni u liema hu dak li għalih hu responsabbli l-Kunsill lokali tas-Siġġiewi?

X'sar s'issa mill-proġett?

X'jonqos li jsir biex il-proġett kollu jkun komplet u lest?

X'inhu l- estimu ta' l-ispiża nvoluta?

Kemm minnha se joħroġ il-Gvern ċentrali u kemm il-Kunsill Lokali?

Meta l-arja ta' Wesgħat il-Palazz se tkun ġiet kompleta, abbellita u t-toroq kollha mogħtija t-tarmac?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

SIĠĠIEWI - WESGĦAT IL-PALAZZ

L-ONOR.

LOUIS GALEA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk l-Awtorita' ta' l-Ippjanar approvatx il-proġett u ħarġet il-permessi kollha meħtieġa għat-tkomplija ta' l-iżvilupp ta' l-arja fis-Siġġiewi magħrufa bħala Wesgħat il-Palazz?

X'permessi ħarġu s'issa, meta u għal xiex?

X'permessi jonqos joħorġu, jekk hu l-każ, u fil-każ x'inhi l- pożizzjoni dwarhom?

ONOR.

GEORGE VELLA: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li mill- istħarriġ li sar jirriżulta li l-Kummissjoni għall-Kontroll ta' l-Iżvilupp approvat dawn l-applikazzjonijiet fl-area magħrufa bħala Wesgħat il-Palazz, kif ġej:

PA 2783/93 Kostruzzjoni ta' `showroom', post għal abitazzjoni u garaxx fil- `basement'.

Approvat fil-15 ta' Novembru 1993.

PA 0074/95 Tiġdid ta' permess għal bini ta' dar bil-`basement' u garaxx għal użu domestiku.

Approvat fit-12 ta' Lulju 1995.

PA 3321/96 Bini ta' showroom, maisonette u garaxxijiet għal użu domestiku.

Approvat fit-8 ta' Awwissu 1996.

Bħalissa ma jidhirx li hemm applikazzjonijiet oħra pendenti, fil-lok imsemmi.

SIĠĠIEWI - ASFALTAR

L-ONOR.

LOUIS GALEA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta hu maħsub li jingħataw it- tarmac it-toroq kollha fl-inħawi Ta' Kirċippu fis-Siġġiewi?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Sas-16 ta' Mejju l-kunsilli lokali kienu miftehma li jgħatu informazzjoni dwar toroq li għandhom bżonn jiġu asfaltati fil-lokalitajiet tagħhom lil-"Steering Committee" mwaqqaf bejn il- Ministeru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni u dak tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali.

Deċiżjonijiet dwar xogħlijiet indikati mill-Onor.

Interpellant jittieħdu wara dan ix-xogħol ta' konsultazzjoni.

SIĠĠIEWI - TRIQ NIKOLA ZAMMIT

L-ONOR.

LOUIS GALEA staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jieħu l-miżuri meħtieġa biex jassigura li biċċa art mhix żviluppata fi Triq it-Tabib Nikola Zammit, Siġġiewi, preċiżament biswit il- monument ta' l-istess Nikola Zammit, u li għandha faċċata ma' żewġ toroq oħra, tiġi preservata u akkwistata mill-Gvern u proġettata bħala ċentru ta' servizzi soċjali u residenzjali, għal matul il-jum u l-lejl, għall-anzjani, persuni b'diżabilita', persuni oħra bi bżonnijiet speċjali kif ukoll biex takkomoda servizzi oħra bżonnjużi sew tal-Gvern kif ukoll tal-Kunsill Lokali?

Jista' l-Ministru jgħid jekk id-Direttur Ġenerali ta' l-Affarijiet tal-Familja u Welfare irċeviex rappreżentazzjonijiet dwar din l-art mill- Kunsill Lokali tas-Siġġiewi jew minn xi għaqda partikolari?

ONOR.

EDWIN GRECH: Ninsab informat illi f'xi żmien matul l- Amministrazzjoni ta' qabilna, l-Onor.

Interpellant, dak iż-żmien Ministru għall-Iżvilupp Soċjali, kien iddiskuta dan is-suġġett mad-Direttur Ġenerali responsabbli mit-Taqsima ta' l-Affarijiet Soċjali u tal-Familja ta' dak iż- żmien u proprju fuq l-istess linji.

Jidher iżda illi kollox kien baqa' fi stat bikri għal tliet raġunijiet prinċipali li kienu:

(i) Id-deċiżjoni dwar it-teħid jew il-kiri jew ix-xiri ta' l-art li għaliha qed jirreferi l-onor.

Interpellant;

(ii) Id-deċiżjoni finali ta' x'użu eżatt kellu jsir mill-art imsemmija ħalli jkun jista' jitqabbad perit biex isiru l-pjanti meħtieġa; u

(iii) L-approvazzjoni finali mill-Finanzi tal-fondi meħtieġa għat-twettiq tal-proġett kif kien mixtieq minnu bħala l-Ministru li kien primarjament konċernat.

Effettivament ma jidhirx li qatt ngħatat il-"go-ahead" biex isiru xi kuntatti uffiċjali minn naħa tat-taqsima jew mid-dipartiment konċernat mas- sidien ta' l-art jew ma' għand min kienu d-diversi biċċiet bi qbiela sabiex jinstab liema biċċiet kienu attwalment disponibbli mingħajr problemi.

Naturalment dan kollu żamm lura t-tieni pass għax ma kienx possibbli illi tasal għal rakkomandazzjonijiet speċifiċi u finalment għad-deċiżjoni aħħarija dwar l-użu u sussegwentement l-pjanti relattivi.

Spiċċa għalhekk illi sat-tħabbira ta' l-Elezzjonijiet Ġenerali ma kien sar xejn ta' sustanza partikolari ħlief kliem u xewqat.

Ma jidhirx illi kienu saru xi rappreżentazzjonijiet bil-miktub lid- Direttur Ġenerali personalment jew lid-dipartiment konċernat la mill- Kunsill Lokali tas-Siġġiewi u lanqas minn xi għaqda partikolari dwar din l- art; iżda fil-bidu nett ta' din l-istorja kollha membru ta' l-imsemmi kunsill lokali kien ġie mitlub mill-Onor.

Interpellant (meta kien Ministru) javviċina lid-Direttur Ġenerali u jara miegħu x'kellhom f'moħħhom u x'ried isir.

Fil-fatt ftit taż-żmien wara d-Direttur Ġenerali kien mar personalment ma' dan il-membru tal-kunsill lokali fuq il-post ħalli jkollu idea dwar x'hiex kienu qed jitkellmu.

Wara anki ntbagħtet lid-Direttur Ġenerali fotokopja tas-"site plan" biex fuqha jkun jista' jibda jaħdem xi ħaġa l-perit f'każ li tittieħed deċiżjoni dwar x'kien mixtieq li jsir minn dik l-art.

Iżda kif għidt iżjed 'l fuq jidher li kollox staġna ruħu fl- ewwel pass.

Kienu wkoll saru tentattivi ta' diskussjoni minn naħa tad- Direttur Ġenerali ma' uffiċjali tal-finanzi dwar il-possibbilta' li jiġu pprovduti xi fondi għas-sena 1996 bil-ħsieb illi jkun jista' jinbeda xi ħaġa matul is-sena 1996 jekk id-deċiżjonijiet preliminari kienu jaslu biex jittieħdu iżda dan kien ġie rifjutat mill-Ministeru tal-Finanzi.

Sadaittant, iżda din l-istess persuna kienet tkellmet diversi drabi mad- Direttur Ġenerali dwar xi żviluppi li seta' kien hemm u t-tweġiba kienet li kollox jidher li staġna ruħu u li se jkun diffiċli li jbda jsir xi ħaġa matul dik is-sena għax il-Finanzi ma kenux ipprovdew mqarr xi ftit tal- fondi biex għallinqas tinbeda xi ħaġa konkreta.

Mill-mistoqsija ta' L-Onor.

Interpellant jidher illi llum il-ġurnata il- proposta tiegħu tolqot mhux biss il-ministeru tiegħi iżda ministeri oħra wkoll, u għalhekk ma jidhirlix li għandi nintrabat fuq konsiderazzjonijiet li jolqtu ministeri oħra wkoll barra dak tiegħi.

Li nista' ngħid hu biss illi safejn għandu x'jaqsam il-Ministeru tiegħi jien ser ngħaddi s- suġġerimenti ta' l-Onor.

Membru lis-Segretarju Permanenti tal-Ministeru tiegħi biex dan jagħtini l-pariri li jħoss li huma xierqa wara li jagħmel il-konsultazzjonijiet meħtieġa.

SIĠĠIEWI - MUŻEW TAL-BNIET

L-ONOR.

LOUIS GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jikkonsidra li jakkwista għall-patrimonju pubbliku l-fond li sa ftit ilu kien jintuża għall-Mużew tal-Bniet fil-pjazza tas-Siġġiewi, proprjeta' ta' l-istess Soċjeta' tal-Mużew, biex ikun jista' jakkomoda diversi servizzi li jiħtieġu li jingħataw minn post ċentrali w aċċessibbli, bħal per eżempju, servizz ta' berġa?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Il-proposta ta' l-Onor.

Interpellant tiġi kkonsidrata.

UFFIĊĊJU KONĠUNT - SKEMA "IXTRI DAREK"

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tad-Djar: Billi beda x- xogħol fuq djar mogħtija b'kerha skond l-iskema "Ixtri darek", mill- Uffiċċju Konġunt, jista' l-Ministru jgħid kemm għaddew djar mikrija mill- Knisja għal għand il-Gvern ta' Malta?

ONOR.

FREDDIE PORTELLI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari numru 4203.

DELIMARA - PARK NAZZJONALI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Billi tħabbar li se jsir "park" nazzjonali fl-inħawi ta' Delimara, jista' l-Ministru jgħid jekk id-Dipartiment tal-Mużewijiet qattx ħejja rapporti dwar l-imsemmija inħawi jew dwar inħawi fil-qrib?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-Park Nazzjonali li qed jirriferi għalih għadu fi stat bikri ta' pjanar.

Naturalment, meta jkunu delineati l-konfini ta' dan il-park, id-Dipartiment tal-Mużewijiet se jkun ikkonsultat dwar monumenti u siti arkeoloġiċi/storiċi li jinsabu fl-inħawi.

CULTURAL HERITAGE CONFERENCE

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għall-artiklu li deher fil-gazzetta "The Times" tat-Tlieta 13 ta' Mejju, 1997 (Pg.

22), jista' l-Ministru jgħid x'intqal eżatt fil-"Cultural Heritage Conference" u jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra d-diskorsi li jidhirlu xierqa biex il-poplu jkun jaf x'qed jiġri mill-wirt kulturali tiegħu li prezzu ma jitqiesx fi flus?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant, illi għall- kuntrarju ta' dak li ġie rrapportat fil-Gazzetta 'The Times' (it-Tlieta, 13 ta' Mejju, 1997), mhuwiex minnu illi l-UNESCO qatt ikkontemplat li tikkanċella t-tempji megalitiċi ta' l-Imnajdra mill-'World Heritage List' minħabba nuqqas ta' manutenzjoni.

Dak li fil-fatt kienet għamlet il-UNESCO xi snin ilu, kien li wriet tħassib serju għall-fatt li barriera tal-qawwi kienet tħalliet mill-gvern preċedenti topera hekk fil-qrib ta' l-Imnajdra, b'impatt ambjentali tant negattiv u kontra l-konvinzjoni tad-Dipartiment tal-Mużewijiet.

Għandi l- pjaċir ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li din il-barriera issa ġiet imwaqqfa mill-gvern preżenti.

Wieħed jista' jżid ukoll, li kien hemm varji okkażjonijiet meta l-UNESCO esprimiet l-apprezzament tagħha kemm għall- kobor ta' l-isfidi ta' konservazzjoni li qegħdin niffaċċjaw f'dan il-qasam, kif ukoll tax-xogħol siewi li qiegħed jagħmel id-Dipartiment tal-Mużewijiet speċjalment fl-investiment qawwi li qiegħed isir fil-proġett tal-Hypogeum.

Rigward l-aħħar parit tal-mistoqsija ta' l-Onor.

Interpellant ngħarrfu li d-diskorsi li saru matul il-'Cultural Heritage Conference', huma protetti bil-'copyright' billi dawn għandhom jiġu ppubblikati uffiċjalment mill- organizzaturi tal-konferenza.

Hospital Linen Service

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 5558, jista' l-Ministru jgħid liema hi s-sezzjoni waħda li tidher li fiha hemm interess li tifforma koperattiva fil-futur?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Is-sezzjoni riferuta għaliha fil-mistoqsija parlamentari numru.

5558 hija l-Hospital Linen Service.

RAĦAL ĠDID - SINJALI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsiru traffic lights fiż- zona ta' fejn il-Malta Shipbuilding, f'Raħal Ġdid, fejn il-volum tat- traffiku huwa kbir?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Id-Dipartiment tat-Toroq għamel disinji sabiex it- "traffic lights" jitwaħħlu u qiegħed jistenna l-permess meħtieġ mill- Awtorita tal-Ippjanar.

EDUKAZZJONI - HEALTH PSYCHOLOGY

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 5563 u ċioe' jista' l-Ministru jgħid kemm ilu jeżisti l-post fil-Health Psychology li dwaru deher avviż fil-Gazzetta tal-Gvern tad-9 ta' Mejju, 1997 (paġna 2996)?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: S'issa qatt ma kien jeżisti l-post fil-Health Psychology fid-Dipartiment tal-Psikoloġija.

Il-ħtieġa ta' korsijiet fil- Health Psychology (kemm fil-programmi tal-Psikoloġija, kif ukoll f'programmi ta' studji oħra li d-dipartiment jorganizza għall-fakultajiet l- oħra u għal uħud mill-Istituti), żdiedu tant illi madwar sena ilu nħass il- bżonn li jinħoloq dan il-post ġdid fid-Dipartiment tal-Psikoloġija.

SAĦĦA - TILQIM KONTRA T-TUBERCOLOSIS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Rigward it-tilqim kontra t- Tubercolosis, jista' l-Ministru jgħid għaliex jintuża l-Mantoux Test flok il-Heaf jew it-Time Test?

Hemm vantaġġi peress li ta' l-aħħar hi anqas invasive u żżid il-compliance tal-persuni peress li ma jkollhomx bżonn appuntament biex isir; kemm tlaqqmu tfal ta' l-iskola sena b'sena f'dawn l- aħħar għaxar snin; u kemm tlaqqmu nies wara li ħarġu mill-iskola, sena b'sena f'dawn l-aħħar għaxar snin?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab informat li skond rakkomandazzjonijiet ta' esperti lokali kif ukoll dawk internazzjonali, l-użu tal-Mantoux test huwa ppreferut minn dak tal-Heaf u aktar u aktar minn dak tat-Tine minħabba li l- Mantoux tista torbot fuqu ferm aktar.

Mill-istatistika li hemm miġbura fid-Dipartiment tal-Kura Primarja , in- numru ta' tfal tal-iskola, li ġew mlaqqma kontra t-tuberkolożi f'dawn l- aħħar snin kien hekk:

1993 - 1994 8504 1995 - 1996 9067

M'hemmx miżmuma figuri għas snin ta' qabel.

In-numru ta 'nies li ġew imlaqqma fiċ-ċentru ta' tilqim fil-Floriana huwa hekk:

1989 667 1990 614 1991 617 1992 919 1993 629 1994 619 1995 395 1996 505 1997 195

Dawn il-figuri jistgħu jinkludu fihom numru zgħir ta' tfal tal-iskola.

SPTARIJIET - PLASTIC UTENSILS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid humiex disposable il-utensils tal-plastic li jintużaw fl-isptarijiet pubbliċi kollha?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Ninsab assigurat li l-utensils tal-plastic li jintużaw fl-Isptarijiet huma disposable.

PULIZIJA - UŻU TA' SEAT BELTS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 5539, jidhirlu l-Prim Ministru li din l-istatistika hi rilevanti u b'hekk għandha tibda tinġabar?

ONOR.

ALFRED SANT: L-istatistika msemmija mill-Onor.

Interpellant tkun utli li tinżamm, iżda l-Pulizija jħossu li ma tkunx tirrifletti l-verita' billi n-nuqqas ta' użu ta' seat belt huwa offiża kriminali u għalhekk mhux fl-interess ta' l-individwu li jammetti dan.

PULIZJA - NEIGHBOURHOOD WATCH

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Mill-1.11.96, jista' l-Prim Ministru jgħid f'liema lokalitajiet ġiet introdotta neighbourhood watch għall-ewwel darba?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi ma ġiet introdotta l-ebda 'neighbourhood watch', mill-1 ta' Novembru 1996 l'hawn.

PULIZIJA - SERQ FUQ ANZJANI

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il serqa ġiet irrapportata lill-pulizija fuq anzjani 'il fuq minn 60 sena?

X'kien l-ammont misruq?

Kemm minnhom kienu hold- ups?

ONOR.

ALFRED SANT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jgħid għal liema żmien qiegħed jirriferi.

SKEJJEL - EŻAMIJIET

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm tfal kellhom eżamijiet tal-Common Entrance Examinations dan ix-xahar?

Kemm minnhom m'attendewx għal xi sezzjoni ta' eżami?

Minn dawn kemm jirriżulta li m'attendewx minħabba anzjeta' jew problemi psikoloġiċi oħra marbuta ma' l- istess eżamijiet?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

VALLETTA F.C - GROUND

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid fiex se tikkonsisti l- għajnuna tal-Gvern fl-iżvilupp tal-ground tal-football tal-Valletta F.C.?

Meta hu maħsub li jinbeda x-xogħol meħtieġ?

ONOR.

INTERNET - SUBSCRIBERS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm kien hemm "subscribers" ta' l-Internet f'pajjiżna f'Jannar 1996 u f'Jannar 1997?

Kemm minnhom huma djar; u intrapriżi kummerċjali/amministrattivi?

ONOR.

ALFRED SANT: Dwar l-ewwel parti tal-mistoqsija nirreferi lill- Onor. Membru għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 445.

Dwar il-kumplament tal-mistoqsija l-Onor.

Membru japprezza li ġaladarba xi wħud mill-kumpanniji deherilhom li m'għandhomx jagħtu tagħrif, l- informazzjoni mitluba minnu mhix għad-dispożizzjoni tal-Gvern.

GVERN TALJAN - BOROZ TA' STUDJU

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm applikanti għall-boroż ta' studji offruti mill-Gvern Taljan u li l-interviews għalihom għadhom kemm saru dan l-aħħar?

Kemm kien hemm applikanti minn Malta u kemm minn Għawdex?

Kemm intgħażlu u f'liema suġġetti ntgħażlu wieħed wieħed?

Minn kien hemm fil-bord ta' l-għażla?

ONOR.

GEORGE VELLA: Din is-sena kien hemm 81 applikant għall-boroż ta' studji fl-Italja.

Minn dawn il-81 applikant kien hemm 74 minn Malta u seba' minn Għawdex.

Intagħżlu 28.

|Field Of Study |Number of | | |Candidates| |Comparative Literature|1 | |European Community Law|1 | |Psychology |4 | |`Glottodidattica' |1 | |Biotechnology |1 | |Literature |1 | |Master of Business |1 | |Administration | | |International |2 | |Relations and | | |Diplomacy | | |Research - Baroque |1 | |Studies | | |Master in |1 | |International | | |Economics and | | |Management | | |Civil Law |1 | |Research - Maltese |1 | |Artists (17th Century)| | |Restoration of |2 | |Monuments | | |T.V. Journalism |1 | |Pedagogy (Scienze |1 | |dell'Educazione) | | |Music - Violin |1 | |Technique | | |Art |1 | |Psychobiology/Pschopha|1 | |rmacology | | |Voice Training |1 | |Research - History |1 | |Music - Piano |1 | |Technique | | |Law |1 | |Journalism |1 |

Fuq il-Bord ta' l-għażla kien hemm:-

Maltin

| Mr. G. Naudi |MFAE | | Mr. L. |MFAE | |Inguanez | | | Mr. F. X. |SDO (OPM) | |Grima | | | Mr. J. Xerri |MENC | | Mr. A. Vella |University of | | |Malta | | Ms. J. Pisani|MFAE |

Taljani

| Dott. P.A. Forlano|Italian | | |Embassy | | Prof. G. Xausa |Italian | | |Cultural | | |Institute | | Sig.na G. Stivala |Italian | | |Cultural | | |Institute |

SKEJJEL - SPEĊJALI - COMPUTERS

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm computers għall- użu tat-tfal fl-iskejjel speċjali, skola, skola?

X'inhu jsir biex dawn it- tfal jibbenefikaw huma wkoll mill-informazzjoni teknoloġika fl-Edukazzjoni?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Qed naħdmu biex ninkludu lill-iskejjel speċjali fil-programm ġenerali tad-dħul tal-IT fl-iskejjel li kienu tħallew barra fil-pjan oriġinali tal-amministrazzjoni preċedenti.

Fil-preżent hemm sitt computers fl-iskejjel speċjali li jintużaw mill- istudenti u l-istaff.

Iżda sar pjan biex ħamsa u 20 computer jitqassmu f'dawn l-iskejjel fi żmien qasir.

F'Ottubru 1997 għandu jingħata t-taħriġ lill-għalliema u wara jibda t-taħriġ ta' l-istudenti.

EDUKAZZJONI - INIZJATTIVI

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 3792, fejn il-Ministru qal li qiegħed jikkonsidra l- proposti mniżżla fil-ktieb "New Initiative in Education", jista' l-istess Ministru jgħid liema proposti minn dan id-dokument qiegħed jikkonsidra li jwettaq?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Dawk il-proposti li jgħinu biex ittejjeb il- kwalita' ta' l-edukazzjoni u meta din il-kwalita' ma tibqax ristretta għal xi 20% biss tat-tfal tagħna.

SKEJJEL - GĦALLIEMA TAL-PSE

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm bħalissa għalliema tal-PSE fis-settur sekondarju?

Kemm minnhom huma mħarrġa speċifikament u kemm minnhom m'għandhom l-ebda taħriġ għal dan ix-xogħol?

Jikkonsidra l- Ministru li dan is-suġġett jibqa' jiġi mgħallem ukoll wara l-Form II?

Qed issir xi konsiderazzjoni dwar din il-materja mill-kumitat li qed jirrivedi l-Kurrikulu Minimu Nazzjonali?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

ENEMALTA - TQASSIM TA' PETROL

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jaċċerta lill-poplu li l-petrol komuni mqassam mill- Korporazzjoni Enemalta huwa ta' grad primarju sabiex barra li jassigura li m'hux qiegħed jagħmel xi ħsarat fil-vetturi li jużawh, ma jagħmilx ħsara lill-ambjent?

Isiru testijiet ma' kull konsenja li tasal f'Malta?

F'liema laboratorji jiġi ċċertifikat it-test li jsir u jistax ipoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra ir-riżultati (analisi) ta' l-aħħar għaxar konsenji?

Ġieli petrol komuni reġa' ntbagħat lura minħabba li ma kienx ta' grad tajjeb?

Qatt kien hemm xi complaints lill-Enemalta minn entitajiet barranin dwar makkinarju li jisfa difettuż minħabba xi nferjorita' ta' petrol?

Hemm il-ħsieb li barra l-unleaded petrol jiġu mportati gradi oħra ta' petrol barra dak li qiegħed jintuża bħalissa?

ONOR.

LEO BRINCAT: Kull prodott tal-Petroleum importat u mqassam mill- Korporazzjoni Enemalta ikun akkompanjat b'ċertifikat ta' kwalita' (analisi) li jsir fil-Laboratorji tar-Raffinerija qabel ma jitgħabba l-prodott.

Din l-analiżi tkun saret fil-preżenza ta' Spettur imqabbad mill-korporazzjoni.

Fil-każ ta' petrol biċ-ċomb, li nifhem li għalih qiegħed jagħmel riferenza l-Onor.

Membru, tinżamm l-istess proċedura.

Il-Korporazzjoni Enemalta qatt ma rċeviet konsenji ta' prodott li ma kienx ta' grad tajjeb u għalhekk, qatt ma kien hemm il-ħtieġa li xi prodott jerġa' jintbagħat lura.

Lanqas ma rċeviet ilmenti minn entitajiet barranin dwar makkinarju li safa difettuż minħabba xi inferjorita' ta' prodott.

S'issa m'hemmx ħsieb li jiġi importat xi petrol ta' kwalita' oħra.

Il-korporazzjoni tħoss li ċ-ċertifikati tat-testijiet li jkunu saru fuq il-prodotti importati huma ta' natura kmmerċjali u għaldaqstant, m'għandhomx jitpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB

MINISTERU TAL-GUSTIZZJA U KUNSILLI LOKALI - HOSPITALITY

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Gustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jghid kemm intefaq bhala hospitality mid- diskateru li ghalih hu responsabbli mill- 1 ta' Novembru,1996 sat-30 ta' April,1997, maqsum skond kull ministeru, segretarjat, dipartiment jew enti?

ONOR.

CHARLES MANGION: L-informazzjoni mitluba hija din:-

| |LM | |Ministeru |6,958 | |Avukat Generali |3,066 | |Dipartiment |1,778 | |tal-Kunsilli | | |Qrati ta' Malta |752 |

Dan l-infiq jinkludi l-attivitajiet li normalment isiru fi zmien il-festi tal-Milied.

MINISTERU TAT-TRASPORT U PORTIJIET - HOSPITALITY

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefaq bħala hospitality mid-dikasteru li għalih hu responsabbli mill-1 ta' Novembru, 1996 sat-30 ta' April, 1997, maqsum skond kull ministeru, segretarjat, dipartiment jew enti?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li l-informazzjoni mitluba mill- Onor. Interpellant, u l-istess informazzjoni għas-sitt xhur bejn Novembru 1995 u April 1996, hija kif ġej:-

| |1 ta' |1 ta' | | |Novembr|Novembr| | |u 1995 |u 1996 | | |sat-30 |sat-30 | | |ta' |ta' | | |April |April | | |1996 |1997 | | |LM |LM | |Ministeru |10,698.|8,980.0| |għat-Trasport u |00 |0 (1) | |Portijiet | | | |Malta | |3,832.2| |International |720.52 |3 (2) | |Airport | | | |Malta Maritime | |1,684.9| |Authority |2,493.6|5 | | |9 | | |Dipartiment ta' | | | |l-Avjazzjoni |733.50 |742.73 | |Ċivili | | | |Posta Limited | |5,517.6| | |5926.22|3 (3) | | |(3) | | |Dipartiment |xejn |xejn | |tal-Liċenzji u | | | |t-Testijiet | | | |Public Transport | | | |Authortiy |167.01 |331.00 | |Il-Bord |xejn |xejn | |għall-Kontroll | | | |tat-Traffiku | | | |Gozo Channel Co. | | | |Ltd. |2053.43|147.35 |

Noti:-

(1) Lm 4,208 kienu kontijiet pendenti fuq 'Hospitality' li saret qabel Ottubru, 1996.

(2) Jinkludu spejjeż ta' 'l fuq minn Lm3,000 għal żewġ konferenzi.

(3) Jinkludu spejjeż li jaqbżu Lm 4,000 għall-Istaff Party tal-Milied.

ĦAMRUN - WIRE TA' L-ELETTRIKU

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jara li l-wire tal-high tension li jinsab fi Triq San Fedele, Ħamrun ma jibqax mikxuf u joħloq ħsara u periklu speċjalment fix-xita?

ONOR.

LEO BRINCAT: Nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari Nru. 5406.

VALLETTA - LATRINA

L-ONOR.SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tal-Gustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jara li l-latrina maghluqa ta' bejn St.Nicholas Street u Fountain Street, fil-Belt Valletta terga' tinfetah ghall-uzu tal-pubbliku turisti u Maltin?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant biex jirriferi l- mistoqsija lill-kunsill lokali konċernat peress li t-talba taqa' taħt il- funzjonijiet mgħoddija lill-kunsilli lokali.

BANEK - FERGĦA F'TAL-PIETA'

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid x'sar mill-proposta oriġinali li jsir Bank kummerċjali għar-residenti ta' tal-Pieta'/ G'Mangia?

ONOR.

LEO BRINCAT: Minn żmien għall-ieħor il-Mid-Med Bank jistudja l- ħtieġa ta' fergħat ġodda f'inħawi fejn għadu mhux irrappreżentat.

Dan il-post qiegħed ikun ikkonsidrat għal dan il-għan, flimkien ma' nħawi oħra, fid-dawl ta' l-istrateġija globali tal-Bank.

P.A. - APPLIKAZZJONI NRU.

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent: Jista' l-Viċi Prim Ministru, jara li l-persuna li d-dettalji tagħha qed nibgħathom separatament bl-applikazzjoni Nru. 1486/97 jingħata l-permess meħtieġ?

ONOR.

GEORGE VELLA: Il-proċess ta' jekk jingħatax permess jew le ma jiddependix mill-Ministru u jiddependi mill-applikazzjoni ta' policies tal- Pjan ta' Struttura.

Dan il-każ se jitressaq quddiem il-Kummissjoni għall- Kontroll ta' l-Iżvilupp nhar id-19 ta' Mejju, 1997.