MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 477 L-Erbgħa, 22 ta' Novembru, 1995 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati Malta Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 477

L-Erbgħa, 22 ta' Novembru, 1995

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament il-Palazz, il-Belt Valletta fis-6.06 p.m.

Talba

Seduta Nru. 477

L-Erbgħa, 22 ta' Novembru, 1995

WERREJ

MINUTI 838

MISTOQSIJIET - TWEĠBIIET ORALI 838

TQEGĦID TA KARTI FUQ IL-MEJDA 844

MOZZJONI BIEX IL-KAMRA TMUR F'KUMITAT TA' PROVVISTA GĦALL-KONSIDERAZZJONI TA' L-ESTIMI ĠENERALI TA' SPIŻA GĦAS-SENA 1996 844

MISTOQSIJIET IMWIEGBA BIL-MIKTUB 873

APPENDIĊI................................................................... ...................................................883

MINUTI

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Niġbed l-attenzjoni tal- Membri li l-Minuti tas-Seduta Nru 476 tal-21 ta' Novembru 1995 għandhom jiġu emendati kif ġej:-

F'paġna 5 tal-Minuti r-raba' paragrafu għandu jaqra hekk:

"Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l- Liġijiet dwar il-Kiri ta' Djar" inqara t-Tieni Darba.".

Il-Minuti jistgħu jiġi konfermati issa?

(Onor. Membri: Iva)

Il-Minuti, kif emendati, tas-Seduta Nru 476 li saret fil-21 ta' Novembru 1995 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠBIIET ORALI

VALLETTA - TRIQ IL-ĠDIDA - ILMA

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jieħu passi kemm jista' jkun malajr biex l-ilma li hemm inixxi minn New Street, Valletta jieqaf?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Ninsab informat li l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma riċentement wettqet eżerċizzju ta' leakage detection u rriżulta li ma hemmx ilma ħiereġ fis-sistema tad- distribuzzjoni ta' l-ilma fl-inħawi msemmija.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Schembri Adami, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI: Jiena napprezza li l-Ministru qed jinforma lill-Kamra b'dan, imma li fil-fatt kien hemm leakages nista' nikkonfermah bir-ritratti li għandi u jekk irid jien lest li ngħaddihomlu personalment.

Niġbed ukoll l-attenzjoni tal-Ministru li anke f'Melita Street dam jumejn sħaħ ħiereġ gelgul ta' ilma u nonostante d-diversi rapporti ripetuti li saru damu jumejn biex ġew jirranġaw.

Nixtieq nistaqsi lill-Ministru x'għandu xi jgħid dwar dan.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Li nista' ngħid huwa li kif kelli anke l- opportunita' nispjega waqt l-Estimi tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l- Ilma, il-leakage detection tests qed isiru b'mod aktar frekwenti u qed isiru wkoll b'mod li qed innaqsu b'mod sostanzjali l-ammont ta' ilma li jinħela fid-diversi lokalitajiet ta' Malta.

Jekk l-Onor.

Interpellant ħa xi ritratti ta' ilma ħiereġ m'hemmx għalfejn jgħaddihomli għaliex nista' ngħid li meta saru t-testijiet mill-korporazzjoni ma rriżultax li kien hemm leakages.

Jien m'iniex qed ngħid li qatt ma kien hemm leakage imkien jew ma kienx hemm leakage f'dawn il-postijiet tal-Belt, imma qed ngħid li qed nieħdu l-miżuri kollha meħtieġa biex dan is-sors ta' ħela ta' ilma jonqos bir-riżultat li llum qed niffrankaw aktar minn miljun gallun ilma kuljum li qabel kien jinħela b'dan il-mod.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Bartolo, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, jien m'għandix ritratti xi npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra, għaliex mir-ritratti ma naħsibx li tista' toħroġ xi riħa partikolari.

Il-Ministru qiegħed f'pożizzjoni li jgħidilna fiex wasal il-proġett tax-Xemxija?

Barra minn hekk huwa informat li bil-problema li hemm ta' l-inkonvenjent tad-drenaġġ kumpanniji li soltu jikru akkommodazzjoni fin-naħa tax-Xemxija biex iġibu turisti Ġermaniżi qegħdin iħassru dawn il-bookings.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Fit-tweġiba għal mistoqsija parlamentari li tajt f'dan il-Parlament indikajt li sa l-aħħar tas-sena dak il-proġett ikun lest.

Minn verifiki li għamilt riċentement nista' ngħid li dik id-data se nżommuha, anzi se navviċinaw fuqha għaliex suppost li sa nofs Diċembru s- sistema tkun ikkomunikata.

Kien hemm diffikultajiet li rriferejt għalihom f'diversi tweġibiet li tajt għal mistoqsijiet parlamentari għax kien hemm manholes li kellhom jinbidlu u fejn instab li kien hemm difetti tlabna lill-kuntratturi biex jagħmlu tajjeb għalihom.

Riċentement, minħabba l- komunikazzjoni tas-sistema għal mal-pumping station il-ġdida, kien hemm inkonvenjent għar-residenti fl-inħawi minħabba li t-triq kellha bilfors tinqala - u inqalgħet mhux ħażin - pero' issa qed nieħdu ħsieb biex din terġa' titwitta, jiġifieri qegħdin verament fl-aħħar ġimgħat ta' dan il- proġett partikolari biex dak il-proġett tax-Xemxija jkun lest ukoll.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra xi mpenn qed iwettaq id-dipartiment sabiex ikun assigurat li ma jkomplix jinħela aktar ilma ġieri?

Ikunu diversi dawk l-okkażjonijiet li nirrapportaw kemm lid-dipartimenti konċernati u anke niġbdu l-attenzjoni tal-Minsitru permezz ta' mistoqsijiet f'din il-Kamra, pero' sfortunatament jirriżulta li sena wara l-oħra l-ħidma tad-dipartimenti konċernati sabiex ikun assigurat li pajjiżna jagħmel aktar użu mill-ilma ġieri ...

L-ilma naturali qiegħed dejjem jonqos u jien xtaqt lill-Ministru jinformani dwar dan il-fatt.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Rigward l-ilma ġieri tax-xita - mhux l-ilma ta' leakage detection għaliex dak tkellimna dwaru fil-mistoqsijiet ta' qabel - huwa fatt li llum jintilef aktar milli kien jintilef qabel għas- sempliċi raġuni li għandek livell ogħla ta' bini fil-pajjiż u allura l-ilma li kien imur fil-widien u jidħol fis-sistema ħafna minnu sfortunatament jintilef.

Kif ġieli kelli l-opportunita' li nispjega, li nużaw dak l-ilma bħala parti minn sistema ta' produzzjoni ta' l-ilma mhux cost effective, jiġifieri r-reverse osmosis plants bl-ispejjeż enormi li jinvolvu kemm kapitali kif ukoll ta' manutenzjoni jipproduċu ilma b'rati li huma iktar effettivi mil-lat ekonomiku milli tipprova tagħmel sistema għal dan l-ilma ġieri li meta jinżel jinżel b'qawwa enormi u meta tagħmel ix-xita tibda tgħid x'ħela ta' ilma, pero' it-temp ta' pajjiżna mhux tali li dan huwa regolari biżżejjed biex inti imbagħad tista' tużah b'mod regolari mis- sistema tad-distribuzzjoni ta' l-ilma.

Dan ma jfissirx li m'għandniex nikkonsidraw possibilitajiet oħra inkluż l-użu ta' dak l-ilma għal skopijiet agrikoli bħala second class water - u allura l-ħażna tiegħu f'ġibjuni, bħalma kien hemm - u anke sistemi oħrajn sabiex wieħed jagħmel użu minnu.

Dan li qed ngħid lanqas ifisser li ma rridux nagħmlu sistemi wkoll li jkopru x'jiġri mir-run off water anke jekk mhux għal ħaġa oħra biex jitneħħa l-inkonvenjent għal residenzi fejn ikun hemm dan l-ilma kollu fi żmenijiet ta' xita qawwija.

Fil-fatt konna għidna li d-dipartiment responsabbli mid-drenaġġ għandu wkoll il-ħsieb li jkollu master plan anke fuq dan l-aspett, jiġifieri kif jinħażen u jintuża l-istorm run off water.

Jien naf li fil-lista tal-proġetti ta' dak id-dipartiment għas-sena d- dieħla fil-fatt se jagħtu attenzjoni lejn din il-problema wkoll.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE GATT: Jiena ma nafx jekk fhimtx tajjeb lill-Ministru, imma donnu ta x'jifhem li mhux daqshekk importanti li nikkonservaw l-ilma ġieri.

Jiena nittama li l-Ministru ma jiġix issa sajf ieħor u jħalli l-iskontri li għandna fil-widien mimlijin bil-ħama kif inhuma.

Jekk irid nista' nagħtih xi eżempji.

L-akbar eżempju li nista' nagħti - kif għidt drabi oħra - huwa ta' fejn twelidt u trabbejt jien.

U waqt li qed nitkellem fuq dan nixtieq nagħmel appell lill-Minsitru - għamilt dan l-appell kemm-il darba - biex dawn l-ilqugħ ta' l-ilma jitnaddfu.

Nixtieq ukoll niġbed l-attenzjoni tal-Ministru li l-arkata ta' Għajn Rihana li oriġinarjament kien fiha xi 12-il filata, bis-siġar u l-ġebel li fiha li jiġi mil-widien, ma fadalx iktar minn seba' filati jidhru.

Fl- aħħar għad jagħmel l-ilma u jeħodha b'kollox kif għamel darba snin twal ilu.

Din hemm bżonn li titnaddaf; ilha ma titnaddaf mill-inqas 15-il sena.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Għar-rigward ta' l-arkata ta' Għajn Rihana nieħu l-kelma ta' l-Onor.

Interpellant li ilha ma titnaddaf 15-il sena u ħadt notament biex nara x'intervent jista' jsir anke permezz tad- Dipartiment għall-Protezzjoni ta' l-Ambjent.

Rigward dak li qal dwar l- ilma ġieri ngħid li jien m'għidtx li dan m'għandniex nibżgħu għalih imma għidt li ma tistax tikkonsidrah, kontra dak li jaħsbu diversi, bħala parti mis-sistema tal-produzzjoni ta' l-ilma fil-pajjiż għal raġunijiet ta' cost effectivness.

Immedjatament wara għidt li dan ma jfissirx li m'għandniex nikkonsidraw dak l-ilma għal skopijiet agrikoli bħal second class water u immedjatmanet wara għidt ukoll li dan lanqas ma jfisser li m'għandniex nagħmlu sistemi ta' management tiegħu biex anke ma jkunx hemm dak l- inkonvenjent għar-residenzi.

DIPARTIMENT TAS-SIGURTA' SOĊJALI - KAŻ TA' MRS.

CARMEN SPITERI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex Mrs Carmen Spiteri ta' Joeleen House, Nuzzo Street, Ħamrun, mhux qed tirċievi pensjoni Maltija oltre l- biċċa pensjoni ta' l-Amerika li tant hi ftit li qed tbati finanzjarjament?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru għall-Iżvilupp Soċjali): Il-benefiċjarja tiġi nformata x'inhi l-pożizzjoni tagħha.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Bartolo, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jista' l-Ministru jikkonsidra li d-dipartiment jagħti kas ta' dawk il-pensjonanti li qed jirċievu l-pensjoni imma ma jeħduhiex direttament huma għaliex għandhom lil xi ħadd li għandu l- prokura?

Dan qed ngħidu għaliex jirriżultatli li hemm diversi każi - uħud minnhom ġbidt l-attenzjoni tad-dipartiment għalihom - fejn bl-aktar mod oxxen u mingħajr kuxjenza ta' xejn qed jgħaddulhom biss parti mill-pensjoni - per eżempju jekk ikollhom Lm100 jagħtuhom biss Lm30 - u l-bqija jżommuhom huma.

Il-problema hija li dawn l-anzjani imbagħad jibżgħu jirrappurtaw huma.

Jien naf li ma tistax taqbad u awtomatikament tgħid li kull min qiegħed jgħin lill-anzjani b'dan il-mod ifisser li qed jisraqhom, imma jekk jista' jkun id-dipartiment forsi jkun jista' jagħti kas ta' dawk il-pensjonijiet li qed jirċevuhom persuni għan-nom ta' persuni oħra biex kemm jista' jkun naqtgħu minn dawn it-tip ta' abbużi.

ONOR.

LOUIS GALEA: Naħseb li d-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali ftit li xejn jista' jagħmel fuq problema ta' dan it-tip minħabba li tkun ġiet mogħtija l-prokura kif titlob il-liġi u allura dik tiġi esegwita mid- dipartiment, pero' nitkellem mas-Segretarju Parlamentari responsabbli għall- anzjani biex nara jekk permezz ta' l-assistenti soċjali u tas-social workers tad-dipartiment nistgħux anke nagħmlu random sampling u niftiehmu mad-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali biex jekk ikollhom ilmenti nkunu nistgħu ninvestigawhom billi jmur social worker u bil-metodu t-tajjeb jindaga ftit xi jkun qed jiġri.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Il-Ministru jilqa' s-suġġeriment li bħalma hemm kunsilli lokali li b'impenn tajjeb qed iwasslu anke l-mediċini lill- anzjani, tinħoloq sistema li biha l-kunsilli lokali - u allura tkun xi ħaġa istituzzjonalizzata mhux persuna - jibdew anke huma forsi jidħlu responsabbli f'każ ta' min ma jkunx irid li l-pensjoni tasallu b'mod dirett?

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, l-għażla ta' min isarraf iċ-ċekk tal- pensjoni għan-nom ta' l-anzjan hi kollha kemm hi f'idejn il-benefiċċjarju.

Naturalment jien ma nistax nobbliga lil xi anzjan biex jagħżel lis- segretarju tal-kunsill lokali għal dan il-għan għaliex din hija materja li tkun trid tiġi deċiża u maħsuba mid-dipartiment responsabbli għall-kunsilli lokali biex wieħed jara jekk ħaġa bħal din hijiex tajba.

Jista' jagħti l- kas ukoll li s-segretarju tal-kunsill lokali m'għandux jitgħabba wkoll b'responsabilita' li hija ta' ċerta delikatezza f'dan il-kamp.

Naħseb li wieħed irid jagħmel verifika biex jassigura li l-prokuri jinħarġu b'mod liberu, li jibqgħu fis-seħħ bil-kunsens ta' l-anzjan konċernat - mhux għaliex prokura ħarġet darba allura tibqa fis-seħħ jista' jkun indipendentement mir-rieda ta' l-anzjan - u wisq iktar li l-esekuzzjoni tal- prokura fit-tisrif taċ-ċekkijiet tkun qiegħda tfisser ukoll li l-ammonti ta' flus rikavati minn dawn iċ-ċekkijiet ikunu qed jiġu mgħoddija lill- anzjani.

Naħseb li dan huwa l-metodu li għandna nużaw biex wieħed jara jekk hemmx xi livell ta' abbuż f'dan il-kamp imbagħad skond x'jirriżulta wieħed jikkonsidra x'tip ta' miżuri għandu jieħu.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, nixtieq nistaqi lill-Ministru dwar sitwazzjoni li minn mument għall-ieħor niltaqa' magħha u nifhem li anke forsi waslet għall-attenzjoni tiegħu.

In-numru ta' familji li sfortunatament kellhom jisseparaw minħabba ċirkostanzi li żviluppaw fiż- żwieġ tagħhom huwa inkwetati ħafna.

X'se tkun il-pożizzjoni tagħhom partikolarment tan-nisa mil-lat ta' dritt ta' pensjoni.

Ma nafx jekk huwiex possibbli li ninvestigaw dawn il-każi, pero' jiena nħoss li d-dritt li qed nagħtu lin-nisa għandu jkun magħġun f'kuntrast ta' x'jistgħu jkunu l- problemi fil-futur meta nafu li bla dubju ta' xejn il-progress soċjali se jlaqqana iktar magħhom 'il quddiem.

ONOR.

LOUIS GALEA: M'hemmx dubju, Mr Speaker, li l-pożizzjoni legali hija ċara fis-sens li l-ħlas tal-kontribuzzjonijiet min-naħa tal-kap tal- familja fil-każ tal-koppja fejn il-mara ma tkunx qed taħdem u lanqas tkun qed tħallas kontribuzzjonijiet tas-sigurta' soċjali għandhom ikopru wkoll il-benefiċċji li tista' tkun intitolata għalihom il-mara fiċ-ċirkostanzi kollha li tipprevedi l-liġi inkluż fil-każ li dik il-mara tormol.

Il- każijiet ta' x'jiġri minn dawn id-drittijiet vestiti futuri potenzjalment fil-każijiet tas-separazzjoni normalment ikunu regolati bil-ftehim tas- separazzjoni jew inkella bis-sentenzi relattivi tal-qrati.

Mhux eskluż, u jiġri, li l-mara tista' tiġi f'sitwazzjoni fejn wara ħajja miżżewġa ta' ċertu snin wara s-separazzjoni meta imbagħad imut ir-raġel u tipprova tassigura d-drittijiet tagħha tal-pensjoni tista' ssib li hemm diffikultajiet biex tirrikava l-pensjoni ta' armla.

F'dawn il-każijiet infakkar li hemm ukoll id-dritt għall-pensjoni mhux kontributorja li hija suġġetta għall-eżami tal-mezzi u wieħed ikun irid jara jekk din il-mara tużufruwixxix ruħha minn dik it-tip ta' pensjoni.

Altrimenti - dan jiġri f'ħafna każijiet ukoll - in-nisa li jisseparaw isibu l-metodu wkoll f'diversi każijiet li jew jingaġġaw f'xogħol full time jew part time u allura jibdew iħallsu anke huma l-kontribuzzjonijiet u b'hekk jiġu intitolti huma f'isimhom u bi dritt għall-pensjoni.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Portelli, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Mr Speaker, nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk sarx studju jew hux qed isir studju rigward l-ammont ta' nisa romol li żwieġhom mietulhom qabel l-1979 jew inkella li żwieġhom irtiraw mix-xogħol qabel l-1979 u biex wieħed jara anke kemm jiswa f'ammont ta' flus bħala pensjoni kieku kellu jiġi rranġat biex jingħataw il-full pension; għaliex dawn ma jingħatawx pensjoni bħal dawk li romlu wara l-1979.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, id-dipartiment fil-fatt analizza x'inhi s- sitwazzjoni u l-Gvern jikkonsidra x'inhuma l-aħjar miżuri li għandhom jittieħdu f'dawn il-każijiet.

DJAR - TALBA GĦAL AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid meta se jingħata akkomodazzjoni alternattiva Mr Philip Busuttil ta' 49, St Christopher Str, Valletta?

ONOR.

CENSU GALEA (Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd): L- applikazzjoni tas-Sur Philip Busuttil qed tiġi kkunsidrata flimkien ma' applikazzjonijiet oħra simili.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Schembri Adami, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI: Mr Speaker, filwaqt li napprezza li din l- applikazzjoni qed tiġi konsidrata flimkien ma' oħrajn u filwaqt li niġbed l- attenzjoni tal-Ministru li għal kull domanda simili li aħna nagħmlu din hija r-risposta li ningħataw f'kull każ, jista' l-Ministru għallinqas meta nagħmlu mistoqsijiet bħal dawn jilluminana fuq il-każ in kwestjoni li nkunu qanqalna u jgħidilna x'inhuma ċ-chances li dik il-persuna fil-fatt tieħu l- akkommodazzjoni alternattiva?

Għaliex ir-raġuni li tkun wasslet lilna biex nagħmlu dawn id-domandi żgur li m'hijiex biex inkunu nafu li l- applikazzjonijiet qed jiġu konsidrati kif fil-fatt huwa dmir tad- dipartiment li jagħmel; b'reqqa u b'impenn.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, dan huwa eżempju tipiku ta' għalfejn ma jingħatawx id-dettalji li għadu kif talab l-Onor.

Interpellant.

Fil-fatt għalkemm fir-risposta li għadni kemm qrajt kien hemm imniżżel l-isem ta' l- applikant, jien ma semmejtux.

Mill-inspections li saru mid-dipartiment jirriżulta li l-persuni konċernati għandhom dar li fiha tlett ikmamar tas- sodda, bathroom, WC, żewġt ikmamar daqs dinja li huma vojta, study room u kċina u kamra ta' l-ikel fil-ground floor.

Fl-istess bini l-applikant irnexxielu jsib ukoll kamra għall-klieb.

Normalment jien nevita' li nsemmi dawn l-affarijiet u ma nagħtux dawk id-dettalji li talab l-Onor.

Interpellant proprju biex ma jkollniex għalfejn noqogħdu nagħmlu riferenza għal każi partikolari..

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): L-Onor.

Portelli, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jista' l-Ministru jikkonfermali li l-għad ta' applikazzjonijiet għal post alternattiv f'Ottubru tela 'il fuq minn 3,900?

Jista' jgħidli wkoll kemm hemm applikanti fosthom li jgħixu taħt soqfa perikolanti?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, din id-domanda qed issirli wara tlett ijiem ta' diskussjoni dwar dan is-suġġett.

Jien niftakar li anke f'risposta riċenti li tajt - jidhirli li lill-istess Onor. Interpellant - kont għidt li n-numru totali ta' applikanti huwa ta' 3,950 li minnhom - u għamilt riferenza dwar dan anke fid-diskussjoni li kien hawn fil-jumejn li għaddew - għandna 2,343 li qegħdin nistennew mingħandhom xi informazzjoni.

Minn dawn l-istess applikazzjonijiet għandna iktar minn 400 li diġa' joqogħdu f'appartamenti tal-Gvern, madanakollu naċċettaw l-applikazzjoni tagħhom għaliex għal raġunijiet tagħhom ikunu jridu jibdlu minn post għal ieħor jew minn raħal għal ieħor jew raġunijiet oħra simili.

Dan qed ngħidu għaliex mhux lakemm tħares lejn in-numru ta' applikazzjonijiet fih innifsu, imma trid tħares lejn in-numru ta' applikanti fid-diversi kategoriji li hemm biex tkun tista' tagħmel analiżi aħjar ta' x'inhi s-sitwazzjoni f'dan il-qasam.

Fil-ġranet li għaddew għidt ukoll li kieku kellna nimxu bis-sistema li kienet tintuża għal snin twal kieku dawn l-2,300 li qed nistennew mingħandhom xi informazzjoni konna naqbdu u naqtgħulhom isimhom u kien ikun faċli għalija li ngħid li għandna 2,500 minflok 3,900, pero' dan kien ikun mod irresponsabbli ta' kif naġixxu.

Is-sistema li nużaw aħna hija li naċċettaw l-applikazzjonijiet tal-persuni kollha li jitfgħu l- applikazzjoniiet tagħhom imbagħad nivverifikaw dak kollu li jkun hemm fl- applikazzjonijiet.

Saret riferenza wkoll għan-numru ta' applikazzjonijiet li qed jiddikjaraw lilhom infushom li għandhom xi tip ta' periklu.

Hawnhekk ukoll għidt iktar minn darba li bejn wieħed u ieħor hemm 600 applikant li ddikjaraw li għandhom xi periklu, pero' fil-ġranet li għaddew għidt ukoll li kważi nofs dawn l-applikanti qegħdin nistennew mingħandhom ċertifikati biex juru li verament huwa hekk.

Allaħares kellna naċċettaw kull applikazzjoni at face value u noqogħdu fuq dak li jgħidu l-applikanti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: L-ewwelnett nixtieq ninforma lill-Ministru li l- aħħar figuri li għandi huma ta' Mejju ta' din is-sena mhux ta' Ottubru.

It-tieni nett nixtieq nistaqsi wkoll lill-Ministru jekk sarx studju dwar l-applikanti li hemm u dwar kemm minnhom ma jifilħux jixtru bil-prezzijiet li toħroġ l-Awtorita' tad-Djar.

Dan sabiex wieħed ikollu stampa ċara ta' kemm minn dawk l-applikanti qegħdin japplikaw għal post b'kera.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, fil-fatt ir-risposta li għamilt riferenza għaliha ngħatat fil-ġranet li għaddew dehret ukoll fil-gazzetti.

Jiġifieri jekk l-Onor.

Portelli għamel domanda dwar dan is-suġġett nirrefih għal din ir-risposta.

Rigward l-istudju li staqsa dwaru naħseb li iktar minn ħaġa oħra aħjar iħares b'mod differenti lejn din id-domanda u jara min minnhom huwa lest u għandu l-volonta' li jixtri.

Qed ngħid dan għaliex hemm numru ta' applikanti li għandhom il-possibilita' finazjarja li kieku jkunu jridu jixtru jistgħu jagħmlu dan, naturalment ukoll b'xi diffikultajiet bħalma kellhom diffikultajiet oħrajn li xtraw.

L-analiżi li trid issir trid tkun waħda mhux ta' kemm jistgħu jixtru imma ta' kemm minhom iridu jixtru.

Forsi jkun interessanti li naraw kemm minn dawn l-applikanti diġa' bbenefikaw minn xi għajnuna diretta - darba jew aktar minn darba - permezz ta' għoti ta' appartament jew permezz ta' għajnuna ta' għoti ta' postijiet mid-Dipartiment tad-Djar.

Hemm uħud mill-applikanti li japplikaw ripetutament għal din l-għajnuna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa skada.

Ngħaddi issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Ċirkolari dwar Leave entitlement for casual employees, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 29673.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Salvu Sant.

ONOR.

SALVU SANT: Mr Speaker, peress li dan id-diskors tal-Budget se jiġi trasmess bit-television u ħafna mill-areas ta' Malta jinsabu mingħajr dawl, jista' l-Ministru għall-Ambjent jgħidilna x'inhi s-sitwazzjoni?

ONOR.

MEMBRU: Id-dawl ġie.

MR SPEAKER: Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

MOZZJONI BIEX IL-KAMRA TMUR F'KUMITAT TA' PROVVISTA GĦALL-KONSIDERAZZJONI TA' L-ESTIMI ĠENERALI TA' SPIŻA GĦAS-SENA 1996

MR SPEAKER: Bis-saħħa tal-ftehim milħuq fil-Kumitat Permanenti dwar ix- Xogħol tal-Kamra fil-21 ta' Novembru 1995, nistieden lill-impjegati tal- Public Broadcasting Services biex jidħlu fil-Kamra sabiex jittrasmettu dirett id-diskors tal-Budget u lill-istazzjonijiet tar-radju biex ixandru dirett dan id-diskors.

L-impjegati tax-xandir daħlu fil-Kamra u bdew jaqdu d-dmirijiet tagħhom .

MR SPEAKER: Skond il-Mozzjoni Nru. 262, id-diskors kollu tal-Budget huwa eżenti mil-limitu ta' ħin għad-diskussjoni (Ordni Permanenti 49) u mill- ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol (Ordni Permanenti 9).

Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Mr Speaker, għandi messaġġ mingħand il-President ta' Malta.

MR SPEAKER: Se naqra l-messaġġ tal-President:

UGO MIFSUD BONNICI PRESIDENT

Il-President jirrakkomanda lill-Kamra tad-Deputati n-nefqa mill-Fond Konsolidat ta' somma ta' mhux aktar minn tliet mija u tmienja u tmenin miljun, disa' mija u ħdax-il elf, disa' mija u tmintax-il Lira Maltija (Lm388,911,918) kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali għall- 1996.

Il-President jirrakkomanda wkoll l-Att ta' Approprjazzjoni meħtieġ.

22 ta' Novembru 1995

Il-Ministru Dalli.

ONOR JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Dan huwa r-raba' budget li qegħdin nippreżentaw f'din il-leġislatura; budgets li nbnew fuq il-politika ekonomika li din l-amministrazzjoni wettqet matul l-ewwel leġislatura tagħha.

F'kull wieħed minn dawn l-erba' budgets tkellimna fuq il-ħtieġa li nieħdu deċiżjonijiet iebsa, xi kultant riskjużi, biex nibnu ekonomija li tkun tista' taħdem sewwa fl-ambjent globalizzat li l-ekonomija dinjija qiegħda tiżviluppa.

Irnexxielna nibdlu ħafna mill-modi li konna naħdmu bihom, tgħallimna nnaqqu u niżbru l-azjendi li jaħdmu fis-setturi ekonomiċi tagħna, biex insaħħu kull settur u niżviluppaw oħrajn ġodda, kapaċi jaffrontaw l- aggressivita` tal-kompetizzjoni li qiegħda dejjem tikber.

L-oġġettiv primarju tagħna kien, u għadu, li nimmodernizzaw l-ekonomija, li nkattru x-xogħol produttiv u li ntejbu l-kwalita` tal-ħajja ta' kull ċittadin f'pajjiżna.

Irridu noħolqu soċjeta` ġusta u solidali f'ambjent demokratiku fejn ix-xogħol u l-inizjattiva jkunu ppremjati u fejn kulħadd ikollu l-opportunita` jiżviluppa ruħu u jkollu l-mezzi biex jgħix ħajja diċenti u komda.

Nieħu gost nara li l-isforzi li għamilna ma kienux għalxejn.

It-triq li terraqna wasslitna biex illum qegħdin ingawdu kwalita` ta' ħajja aħjar minn dik li konna ngawdu erba' snin ilu.

Dan b'ebda mod ma jfisser li dak li kellu jsir sar kollu, u li issa nistgħu inserrħu rasna li dak li għandna se jibqa' u li l-mutur li dawwarna se jibqa' jdur.

Kull ġurnata li għad tiġi se ġġib magħha opportunitajiet ġodda li rridu nagħrfu u naħtfu, u problemi ġodda li hemm bżonn nifhmu u negħlbu.

GĦalhekk irridu nkomplu naħsbu, nivvintaw, insaħħu u nibdlu, kif meħtieġ, biex nibqgħu fil-pożizzjoni li nsostnu u ntejbu s-soċjeta` li rridu.

Dan il-budget hu mibni fuq tliet prijoritajiet:

· L-ewwel, li dak li ksibna s'issa ma nħalluhx jintilef imma li nassiguraw li jibqa' jitgawda għal ħafna snin li ġejjin.

· It-tieni, li dan iż-żmien ta' stabbilta` nuzawh biex inkomplu noħolqu aktar impjiegi produttivi. · It-tielet, li nkomplu ntejbu l-kwalita` ta' ħajja tal-Poplu Malti mingħajr ħadd ma jibqa' lura.

L-Ewwel Prijorita`

L-istrateġija ekonomika li għażilna ma kenitx u m'hix waħda li tagħmel enfasi fuq riżultati ta' malajr biex inkabbru l-popolarita`.

GĦażilna t- triq iżjed iebsa u diffiċli li ninsġu programm ekonomiku b'azzjonijiet li jibnu waħda fuq l-oħra, u li jittieħdu skond il-ħtieġa.

L-azzjonijiet ittieħdu anke jekk il-benefiċċju minnu seta' jidher u jiftiehem wara ħafna żmien.

B'hekk, għax urejna dan il-kuraġġ, illum għandna ekonomija li toffri lill-Maltin u l-GĦawdxin prospetti sbieħ għall-futur.

Irridu nifhmu li l-ekonomija m'hi xejn ħlief ir-riżultat kumulattiv ta' l- għemil ta' kull wieħed u kull waħda minnha; għemil li hu influwenzat kemm mir-riżultati tal-passat, u li allura joħolqu r-riżorsi għad-dispożizzjoni tagħna, u kemm minn dak li nistennew se jiġri mill-futur, u li allura jinfluwenza l-mod kif napplikaw ir-riżorsi għad-dispożizzjoni tagħna.

Kemm ekonomija timxi `l-quddiem ma jiddependix biss mill-Gvern li għandu d- dover li jidderieġi u li joħloq ambjent fertili; jiddependi fil-biċċa l- kbira minn kif jaġixxu dawk kollha li jipparteċipaw fiha, imprendituri, ħaddiema, kummerċjanti u konsumaturi.

Hu importanti li dawn mhux biss jikkontribwixxu kemm jistgħu b'ħidma u deċiżjonijiet għaqlin, imma wkoll li jżommu atteġġjament pożittiv u ottimistiku.

Ma għandniex inħallu lil xi wħud, li issa drajnihom jibku l-qerda, jinfluwenzawna u jittantawna għal deċiżjonijiet li jwaqqfu r-ritmu ekonomiku.

It-Tieni Prijorita`

Bħalma għamilna fl-imgħoddi, irridu nużaw iż-żmien meta għandna ekonomija tikber b'ritmu tajjeb biex inkomplu noħolqu mpjiegi aktar produttivi.

Dan nagħmluh billi nkomplu ngħinu l-mobilita` tar-riżorsi tagħna lejn impjiegi li huma aktar addattati fl-ambjent ta' ekonomija moderna li qed nibnu, u li kapaċi jilħqu l-aspirazzjonijiet tal-poplu tagħna.

GĦalhekk qegħdin naraw, u rridu naċċelleraw:it-tiġdid tal-prodotti u s- sistemi tagħna, li għandhom jirriżultaw fi produttivita` akbar u li għandhom jassiguraw il-kompetittivita` tagħna.fl-izvilupp tar-riżorsi umani biex ikomplu jiżdiedu s-snajja', it-tagħrif u l-kapaċitajiet taż-żgħażagħ u tal-ħaddiema tagħna biex ikunu jistgħu jieħdu sehem f'setturi li jagħtuna valur miżjud aktar għoli.

· it-titjib fl-infrastruttura tagħna biex tkun tista' ssostni dan l- iżvilupp ekonomiku.

· il-liberaliżżazzjoni ta' l-ekonomija tagħna.

It-Tielet Prijorita`

L-ewwel żewġ prijoritajiet għandhom il-milja tagħhom fit-tielet prijorita`.

Il-preokkupazzjoni li noħolqu l-ġid tagħmel sens biss jekk b'dan il-ġid noħolqu umanita` aħjar.

Nifhmu li min-natura, ħlief għal xi dispożizzjoni erojka, dan isir fi ċrieki konċentriċi li jibdew minna u l- ewwel ma jgħaddu għall-familja tagħna.

Pero` jridu jkomplu jirradjaw għal oħrajn f'pajjiżna u anke barra minn pajjiżna.

Importanti li l-ġid maħluq jiġi wżat b'mod ekwu biex titjieb il-kwalita` ta' ħajja tal-poplu Malti kollu mingħajr ma ħadd jibqa' lura.

Il-firxa akbar ta` l-edukazzjoni, is-servizz imtejjeb tas-saħħa, il-kura dejjem tikber għall-anzjani u l-isfortunati, l-opportunitajiet għal xogħol tajjeb, it-titjib fis-servizzi, kollha għandhom effett pożittiv fuq il- familji tagħna.

Irridu nkomplu nieħdu dawk l-azzjonijiet meħtieġa biex intejbu l-qagħda ta' dawk li ma jibbenefikawx direttament, jew jibbenefikaw b'doża anqas, mit-titjib ġenerali fl-ekonomija.

2 Analizi Ekonomika

Qabel ngħaddu biex naraw ir-rendikont finanzjarju għal din is-sena u l- estimi għas-sena d-dieħla, tajjeb li nagħtu ħarsa lejn is-sitwazzjoni ekonomika internazzjonali u lokali.

Wara kollox, il-finanzi għandhom relazzjoni sħiħa ma' l-andament ekonomiku, u l-estimi huma mibnija fuq pronostiku ekonomiku u fuq strateġija maħsuba biex ikollhom effett ekonomiku.

2.1 Il-Qagħda Ekonomika Internazzjonali

Tajjeb l-ewwel nagħtu ħarsa lejn dak li ġara u li qiegħed jiġri madwarna matul din is-sena.

Hekk nifhmu aħjar l-isfond li fih irridu naħdmu aħna.

Matul din is-sena, il-kriżi finanzjarja fil-Messiku, iċ-ċaqlieqa drammatika f'muniti ewlenin u d-dubji li nħolqu dwar l-unjoni monetarja ta' l-Ewropa, ħolqu tħassib u taqlib kbir fis-swieq finanzjarji.

Dan żied il- biża' li t-tkabbir ekonomiku li beda jiġi reġistrat mis-sena l-oħra jerġa' jieqaf u jitreġġa' lura.

Fid-dinja, l-aktar fil-pajjiżi żviluppati għadhom jippersistu problemi ekonomiċi kbar, l-aktar il-problema tal-qgħad.

Il-qgħad, f'ħafna pajjiżi, għadu f'livelli għolja li m'humiex aċċettabbli u li barra l-problemi ekonomiċi qiegħed joħloq bosta problemi soċjali.

Fl-istess ħin, id- differenza bejn il-pajjiżi żviluppati u dawk li m'humiex qiegħda dejjem tikber.

GĦalkemm ir-reġjun asjatiku għadda minn żvilupp qawwi matul din is-sena, il-Ġappun għadu qiegħed jgħum fi staġnar ekonomiku kawżat minn politika protettiva li ħaddan tul is-snin u li qegħdin iġibu reazzjoni minn ħafna swieq kbar bħall-Amerika u l-Ewropa.

L-Ewropa għamlet progress fi produttivita` akbar li rriżulta wkoll f'bilanċi aħjar fil-kummerċ ma' blokki u pajjizi oħra.

Il-progress ekonomiku li kien jidher qawwi fl-ewwel sitt xhur tas-sena donnu naqas fl- aħħar nofs tas-sena.

Fil-Ġermanja, dan inħass l-aktar minħabba ż-żieda fil-valur tal-Mark.

Pero`, l-iżvantaġġi li dan ġab lill-esportaturi Ġermaniżi donnu ġie mtaffi bil-ftehim bejn il-unions u s-sidien dwar kondizzjonijiet ta' xogħol aktar flessibbli li għandhom jagħtu spinta tajba lill-ekonomija.

L-effett mistenni jkun pożittiv fuq il-ħolqien ta' mpjiegi u titjib fil- kondizzjonijiet tax-xogħol.

Fl-Italja, l-inċertezza politika qegħda toħloq tħassib f'dawk li jridu jinvestu u jirrinovaw.

Din is-sitwazzjoni ġabet il-kollass tal-lira taljana li dawret ir-riżultati pożittivi li l-ekonomija Taljana bdiet tirraporta l-aktar wara li l-Gvern irnexxielu jwettaq riformi fil- pensjonijiet.

Anke fir-Renju Unit, fejn ir-riċessjoni kienet tidher kważi mirbuħa għal kollox, donnu dar kollox dawra mejt.

It-tkabbir ekonomiku ddgħajjef sew.

2.2 Pronostiku tax-Xena Internazzjonali għall-1996

L-1996 ma tidhirx li se ġġib magħha xi bidla straordinarja fl-andament ekonomiku tal-pajjiżi żviluppati.

Ir-ritmu kajman li bih qegħdin joħorġu mir-riċessjoni jidher se jkompli matul is-sena d-dieħla.

Hu ttamat li l- iżvilupp qawwi li qiegħed iseħħ fil-Lvant Imbiegħed jista' jgħin biex jagħti mbuttatura tajba lil dawn il-pajjiżi.

Wara l-kollass ekonomiku fl-ekonomiji soċjalisti fis-snin li għaddew, issa jidher li s-sitwazzjoni ma tistax teħżien aktar.

Fil-biċċa l-kbira tagħhom, il-pajjizi li qabel kienu jifformaw l-Unjoni Sovjetika u l-Blokk Ekonomiku tal-Comecon jidhru li se jibdew jirreġistraw tkabbir fl-ekonomiji tagħhom.

Dan mistenni jġib it-tibdil fir-rata tal-kambju, fir-rata ta' l- interessi u fir-rata ta' l-inflazzjoni f'livelli aktar sensibbli.

L-Ewropa tidher qiegħda tikkonċentra l-aktar fuq il-ġlieda kontra l-qgħad, bi tħejjija ta' proġetti li għandhom joħolqu eluf kbar ta' mpjiegi.

Id- dibattitu dwar il-munita komuni għadu sejjer, anke għaliex il-kriterji stabbiliti biex pajjiż ikun parti minn dan l-iżvilupp li jmiss jidhru iebsa ħafna għal numru minn dawk li huma msieħba fl-Unjoni.

Pero` jidher li d-dixxiplina fl-amministrazzjoni ekonomika u finanzjarja li ma tħallix lok għal deċiżjonijiet ispirati minn gwadann malajr, li ħafna drabi jkun superfiċjali, qegħda tingħata importanza kbira fl-Unjoni.

Din tista' twassal biex fi żmien mhux fit-tul, il-kondizzjonijiet ekonomiċi tal- pajjizi li jkunu parti mill-Unjoni Ewropea jkunu aktar qrib xulxin.

L-1996, għall-pajjiżi klijenti tagħna, ma tidhirx li se tkun waħda faċli.

Pero` lanqas ma jidher li se jkun hemm il-problemi tar-riċessjoni qalila li rajnihom iħabbtu wiċċhom magħhom fl-aħħar snin.

GĦal darb'oħra, dan il-budget qiegħed jigi mfassal f'ambjent fejn il- qagħda ekonomika internazzjonali hi kemmxejn imċajpra, waqt li l-qagħda ekonomika f'pajjiżna hi nkoraġġanti.

2.3 L-Ekonomija Lokali fl-1995

Issa ndawru l-attenzjoni tagħna fuq l-ekonomija lokali.

Minkejja l-ħafna profeziji ta' diżastru li smajna bħal-lum sena, nistgħu b'sodisfazzjon nirrapportaw progress sostanzjali fil-qagħda ekonomika tagħna.

2.3.1 VAT

Irrid ngħid mill-ewwel li l-1995 m'għandhiex titqies bħala sena normali għal dawk li huma ċifri ta' l-istatistika.

Konna għidna li l-introduzzjoni tal-VAT kellha jkollha effett fuq l-ekonomija s-sewda.

Konna għidnielkom li dan ikun pass `il quddiem lejn it-twettiq aħjar tal-ġustizzja soċjali f'pajjiżna.

Dan fil-fatt ġara.

Eluf ta' ħaddiema li qabel kienu mitlufa għas-sistema illum huma reġistrati.

Dan hu tajjeb għax hekk dawn il- ħaddiema, li qabel kienu mneżża' totalment minn kull dritt, issa għandhom il-protezzjoni tal-liġijiet u r-regolamenti industrijali tal-pajjiż.

Negozji li qabel ma kienux reġistrati issa rreġistraw u ħażniet mistura nħarġu.

GĦad baqa' triq twila biex naslu għal sitwazzjoni fejn inkunu sodisfatti bit-trasparenza li jkun hawn fit-twettiq tan-negozju f'pajjiżna, imma l-pass li għamilna din is-sena kien wieħed sostanzjali u deċiżiv.

GĦalkemm għad hawn min għadu juri ruħu urtat bl-għafsa fuq l-ekonomija s- sewda, aħna ninsistu li hu sewwa li din titnaqqas f'pajjiżna.

Din isservi biss biex in-negozjant onest ikun żvantaġġjat man-negozjant diżonest.

Isservi wkoll biex jitqal il-piż li jridu jġorru sezzjonijiet tal-Poplu li huma onesti fid-dikjarazzjonijiet tad-dħul tagħhom.

L-ekonomija s-sewda hi sfruttament tal-pajjiż li jkun investa fi proġetti infrastrutturali u kapitali u f'inizjattivi ta' nċentivi u solidarjeta` billi wħud mingħajr skruplu ma jagħtux sehemhom biex jiġu riġenerati r-riżorsi ħalli jsir aktar investiment u ħalli jittieħdu aktar inizjattivi.

Matul din is-sena, ukoll kif mistenni, ir-reviżjoni fis-sistema ta' taxxi ndiretti bl-introduzzjoni tal-VAT u t-tnaqqis drastiku tad-dazju, ħoloq tibdil u aġġustamenti fl-andament ekonomiku tagħna.

Bejn l-aħħar kwart tal- 1994 u l-ewwel nofs tal-1995 ġie innutat ċaqliq sostanzjali fl- importazzjoni hekk kif inbidlu l-livelli ta' ħażniet u hekk kif inħolqu bilanċi ġodda fil-kompetizzjoni bejn prodotti differenti li affettwaw il- preferenzi tal-konsumatur.

B'dawn il-konsiderazzjonijiet f'moħħna, nagħtu daqqa t'għajn lejn it- tibdil li ġie reġistrat fl-ekonomija tagħna matul din is-sena.

2.3.2 Prodott Gross Domestiku

Iż-żieda fl-attivita` ekonomika reġistrata matul l-1995 kienet sostanzjali.

Il-Prodott Gross Domestiku f'termini nominali laħaq it-Lm834 miljun fl-ewwel disa' xhur tas-sena.

Imqabbel mas-Lm748 miljun reġistrat fl-ewwel disa' xhur tal-1994, dan ifisser żieda ta' 11.5%.

F'termini reali, jiġifieri, wara li jinqata' l-effett ta` l-inflazzjoni, il-ġid nazzjonali żdied b'6.7%.

2.3.3 Investiment

Il-fiduċja qawwija fl-andament ekonomiku f'pajjiżna jidher bil-fatti mill- investiment qawwi li seħħ matul din is-sena.

Matul l-ewwel disa' xhur tal- 1995, l-investiment gross f'pajjiżna tela' għal Lm283 miljun mill-Lm219 miljun fl-ewwel disa' xhur ta' l-1994.

Dan jirrifletti żieda ta' 29%.

Dan l-investiment kien magħmul minn Lm50 miljun minn fondi pubbliċi u Lm233 miljun mill-privat.

L-investiment privat, li kien 33% aktar mis-sena ta' qabel, kien jammonta għal 82% ta' l-investiment totali.

2.3.4 Importazzjoni

Dan l-investiment qawwi kellu effett fl-importazzjoni qawwija ta' prodotti kapitali li żdiedu bi Lm32 miljun mis-sena l-oħra.

Kien hemm ukoll żieda fl-importazzjoni ta' prodotti industrijali, jew prodotti li jintużaw bħala materja prima mill-industrija tagħna.

Żieda qawwija ta' Lm38 miljun ġiet reġistrata wkoll fl-importazzjoni ta' prodotti ta' konsum.

L-importazzjoni qawwija matul din is-sena kellha l-effett li żdied l- iżbilanċ fil-bilanċ ta' pagamenti li laħaq Lm81 miljun.

Iż-żieda fl-importazzjoni ta' prodotti industrijali u kapitali ma joħolqu ebda preokkupazzjoni jew problema, imma ż-żieda fil-prodotti tal-konsum teħtieġ attenzjoni u studju.

Il-livell ta' importazzjoni ta' prodotti tal-konsum hu effett tal- benessere li hawn f'pajjiżna.

M'aħniex se nagħmlu politika ta' restrizzjoni.

Ta' min jenfasizza li din l-importazzjoni titħallas b'munita barranija li rridu naqilgħu permezz tal-bejgħ tal-prodotti u servizzi tagħna lil barranin.

GĦalhekk biex inkomplu ngawdu l-għazliet li għandna llum, anzi biex inkattruhom, jeħtieġ nipproduċu iżjed u nesportaw iżjed.

Ir-riżervi tal-pajjiż huma fl-istess livell li kienu f'Settembru tas-sena l-oħra, għalkemm hemm spustament ta' madwar Lm60 miljun li mill-Bank Ċentrali għaddew f'idejn il-banek kummerċjali.

Dan hu riżultat tal-miżura li ħadna s-sena li għaddiet li industrijalisti setgħu jżommu munita barranija għal erba' xhur qabel ma jikkonvertuha f'liri Maltin, kif ukoll tal-livelli għolja ta' l-assi tal-banek kummerċjali li kkonvertew f'muniti barranin.

2.3.5 Inflazzjoni

L-inflazzjoni fil-pajjiż, wara li rreġistrat l-effett tal-VAT fl-ewwel tliet xhur tas-sena, stabilizzat u issa qiegħda turi xeħta li nieżla għal- livelli li konna pproġettajna.

L-effett tal-VAT fuq l-inflazzjoni kien kontenut għal madwar wieħed fil-mija.

Dan l-effett jinħass darba mal- bidla minn sistema għal oħra, u mhux fenomenu li jirrepeti ruħu.

L- inflazzjoni f'pajjiżna għat-tnax-il xahar minn Ottubru 1994 għal Settembru 1995 irreġistrat 3.8% li bil-mod tal-kalkolu tas-soltu tittraduċi ruħha f'żieda ta' żewg liri fil-ġimgħa għall-GĦoli tal-Ħajja.

2.3.6 Riżultat Monetarju

It-tifdil f'pajjiżna baqa' jsir b'rata qawwija li jiggarantixxi li fil- futur il-pajjiż se jkollu r-riżorsi meħtieġa biex ikompli jinvesti.

Id- depożiti fil-banek ammontaw għal Lm1,297 miljun fl-aħħar ta' Settembru 1995, madwar Lm140 miljun aktar mit-total depożitat fl-aħħar ta' Settembru 1994.

Il-flus fiċ-ċirkolazzjoni baqgħu fl-istess livell ta' Lm347 miljun.

GĦalkemm dan ma żdiedx konformi maż-żieda fl-ekonomija dan il-livell għadu għoli wisq meta meqjus mal-ħtieġa ta' munita fiċ-ċirkolazzjoni f'pajjiżna.

Irrid nappella lil dawk li għadhom iħossuhom aktar komdi bi flushom moħbija d-dar biex ikollhom aktar konfidenza fil-banek.

Hi ħasra li l-biża` jżommhom milli jħaddmu flushom u jaqilgħu l-imgħax fuqhom.

2.3.7 Impjiegi

B'kollox, iż-żieda fin-numru ta' dawk li kienu jaħdmu bi qligħ bejn Jannar u Settembru 1995 kien ta' 6,880 u n-numru totali issa jaqbeż il-140,700.

Id-dħul medju tal-ħaddiema matul din is-sena kien ta' Lm75.30 fil-ġimgħa, żieda ta' Lm6.60, meta mqabbla mas-sena l-oħra.

In-nies li fl-aħħar ta' Settembru li għadda kienu jirreġistraw għax-xogħol kien jammonta għal 4,951 jew 634 anqas minn kemm kienu jirreġistraw fl- aħħar tal-1994.

Illum, 3.4% biss ta' dawk kapaċi jaħdmu qegħdin jirreġistraw għax-xogħol.

Iż-żieda fin-numru ta' dawk li jaħdmu bi qligħ hi magħmula minn żieda ta' 7,346 fis-settur privat u tnaqqis ta' 466 fis-settur pubbliku.

Is-settur pubbliku llum jammonta għal 38.9% ta' dawk li jaħdmu bil-qligħ.

Dan jikkompara tajjeb mat-42.8% li kien reġistrat f'Jannar tal-1992 meta fl- ewwel budget tiegħi ddikjarajt l-oġġettiv tal-Gvern li jniżżel is-settur pubbliku għal bejn 25% u 30%.

Il-Gvern hu kommess li ma jonfoħx is-settur pubbliku u se nibqgħu naħdmu biex naslu biex il-Gvern jasal iħaddem organizzazzjoni li titkejjel bil- kriterji ta' produttivita` aċċettati fil-pajjiż kollu.

2.3.8 Agrikoltura

Is-settur primarju tal-Agrikoltura u Sajd wera titjib matul din is-sena.

Titjib li jidher minn produzzjoni akbar imma aktar u aktar minn esportazzjoni li dejjem tiżdied.

Ta' min isemmi li l-esportazzjoni tal- patata żdiedet b'40% fuq is-sena l-oħra waqt li l-volum ta' ħut esportat kważi rdoppja.

80% ta' l-esportazzjoni tal-ħut hi ġejja mill-fish farms.

2.3.9 Kostruzzjoni

Is-settur privat tal-kostruzzjoni rreġistra progress tajjeb matul l-1995 u jidher ċar li matul din is-sena kien hemm tkattir ta' l-attivita`.

Fil- fatt, l-impjiegi żdiedu b'719 u minn 5,276 f'Diċembru 1994 telgħu għal 5,995 f'Settembru 1995.

Il-kontribut ta' dan is-settur fil-Prodott Gross Domestiku tela' minn Lm22.6 miljuni għal kważi Lm29 miljun.

2.3.10 Manifattura

Fil-qasam privat tal-manifattura, l-impiegi żdiedu minn 29,553 f'Diċembru 1994 għal 30,590 f'Settembru 1995 jiġifieri żieda ta' 1,037 jew 3.5%.

Dan irrifletta ruħu f'żieda ta' Lm55 miljun jew 10% fil-bejgħ tal-kumpanniji li jimpjegaw aktar min 10 persuni.

L-esportazzjoni żdiedet minn Lm400 miljun għal Lm448 miljun, żieda ta' kważi 12% fl-istess perjodu.

Is-settur tal-manifattura għadu f'fażi ta' tibdil.

Inħossu li hu importanti li nibqgħu nimbuttaw biex it-tibdil meħtieġ isir.

Hemm bżonn li tonqos il-fragmentazzjoni u nifformaw entijiet b'saħħithom biżżejjed biex isir investiment aktar konċentrat, u jiġu żviluppati swieq barranin.

L-Att ġdid dwar il-kumpaniji li se jibda jopera fl-1 ta' Jannar li ġej għandu jgħin sew biex jagħmilha faċli li intrapriżi fl-istess settur jgħaqqdu l- esperjenza u l-kapaċitajiet produttivi tagħhom.

Hemm bżonn li intrapriżi tagħna jingħaqdu ma' azjendi oħra barranin biex isaħħu jgħaġġlu fl-iżvilupp teknoloġiku fejn meħtieġ.

2.3.11 Turiżmu

Matul l-ewwel disa' xhur tal-1995 żaru Malta ftit aktar minn 900,000 turist, li hu madwar 4% anqas minn dak reġistrat fl-ewwel disa' xhur ta' l- 1994.

Kien hawn min ipprova jinterpreta dan it-tnaqqis żgħir bħala xi diżastru, għaliex jaqbel għal xi wħud li jibqgħu joperaw f'ambjent ta' sussidji.

Iżżeffnet fin-nofs il-VAT, meta kalkolu sempliċi juri li l-introduzzjoni tal-VAT fl-1 ta' Jannar ma kellux ikollu effett ta' aktar minn 2% fuq il- prezz ta' pakkett turistiku.

Fl-istess ħin dawn donnhom insew li r-riforma fissret li l-operaturi fit-turiżmu ffrankaw fuq dazji li qabel kienu jitħallsu fuq il-prodotti li kienu jixtru.

Fil-fatt, meta meħud fil-kontest tar-riżultati tas-sena l-oħra meta t- turiżmu għamel qabża ta' kważi 15%, min jagħmel analiżi oġġettiva jifhem li tnaqqis ta' dan it-tip m'hu straordinarju xejn.

L-operaturi serji fit-turiżmu llum jafu li l-ambjent f'dan is-settur qiegħed jinbidel minn wieħed fejn kienu jsiru bookings minn kmieni għal wieħed fejn it-turist jikkommetti ruħu ftit qabel jitlaq għall-vaganza tiegħu.

Dan minħabba l-ħafna roħs u offerti speċjali li issa saru ħaġa komuni f'dan is-settur.

L-operaturi serji jafu li aħna rridu nibnu fuq il- kwalita` tat-turiżmu tagħna.

Dan ma jseħħx biss b'dak li jrid jagħmel il- Gvern imma jiġi, fil-biċċa l-kbira tiegħu, b'titjib fis-servizzi li kull operatur, minn tat-taxi sal-lukandier, mill-balklor għall-gwida, jagħtu lit- turist.

2.3.12 Freeport

L-1995 kienet sena ta' suċċess għall-Freeport.

Tajna bidu għall-bini tat- tieni terminal li għandu jirdoppja l-kapaċita` ta' din l-intrapriża.

Matul l-ewwel disa' xhur ta' din is-sena il-Freeport ħadem madwar 384,000 TEU's. Din hi s-sitt sena konsekuttiva li ġiet reġistrata żieda sostanzjali fl-attivita` tal-Freeport.

Kollox ma' kollox, l-1995 kienet sena tajba.

Pero` ma rridux nilludu ruħna.

Xejn ma jsir b'kumbinazzjoni, u xejn ma jinkiseb mingħajr sforz.

Dak li ksibna s'issa u l-kondizzjonijiet inkoraġġanti li għandna, iridu jiġu ndukrati tajjeb jekk irridu li jkomplu jagħtu l-frott tagħhom fil- futur.

Rapport dettaljat ta' l-andament ta' l-ekonomija Maltija matul l-1995 jinsabu fl-Economic Survey li kopja tiegħu qed inpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra.

2.4 L-iżviluppi fl-ekonomija Maltija

Qegħdin jinfetħu prospetti ġodda ta' investiment hekk kif ir-realta` tas- sħubija ta' pajjiżna fl-Unjoni Ewropeja jifhmuha aktar u aktar imprendituri internazzjonali li jaraw f'Malta Ewropeja post idejali biex minnu jifirxu l- operazzjonijiet tagħhom fil-Mediterran u fl-Ewropa.

L-industrija tal-kostruzzjoni se tkun b'saħħitha matul is-sena d-dieħla bil-proġetti li nbdew kemm mill-Gvern kif ukoll mill-privat.

It-turiżmu hu mistenni jżomm il-livell tajjeb tiegħu.

Ħadna l-passi meħtieġa biex nikkonċentraw aktar fuq l-iżvilupp tas-swieq biex fil- kompetizzjoni li qiegħda tikber minn pajjiżi li saħħew il-pożizzjoni tagħhom u oħrajn li ġejjin ġodda fuq is-suq ma nitilfux is-sehem tagħna fis- suq.

Pero` hi d-diversifikazzjoni li tagħtina aktar ċertezza f'dan is- settur.

Fil-qasam tas-servizzi finanzjarji, mistennija żviluppi importanti.

Ir- rapporti li qegħdin jaslulna minn dawk li qegħdin jaħdmu f'dan is-settur huma tajbin ħafna.

Il-Midland Bank, li jagħmel parti mill-Grupp Internazzjonali Hong Kong and Shanghai Bank għadu kemm applika għal liċenzja biex ikun jista' jagħti s-servizzi tiegħu lill-Maltin u biex jaħdem fl-oqsma infrastrutturali tas-settur finanzjarju, bħal custodianship.

Din il-liċenzja qiegħda tiġi proċessata mill-awtoritajiet kompetenti.

Nispera li dan l-iżvilupp iseħħ biex iservi bħala catalyst importanti biex tinbena malajr il-Critical Mass finanzjarja li tagħmel minn pajjiżna ċentru importanti finanzjarju.

Issa li l-effetti tal-miżuri li ħadna ġew assorbiti kollha mill-ekonomija tagħna, nistennew li t-trend għat-tnaqqis ta' l-inflazzjoni tkompli matul is-sena li ġejja biex nerġgħu nistabilizzaw taħt it-3%.

Filwaqt li minn banda nagħmlu appell lill-konsumatur biex jagħti l- messaġġi meħtieġa lin-negozjanti li mhux se jaċċetta esaġerazzjoni fil- prezzijiet, mill-banda l-oħra nagħmlu appell lin-negozjant biex jagħti value for money lill-konsumatur.

Ma rridux nerġgħu niġu fis-sitwazzjoni li l-Malti jerġa' jibda jsiefer biex jixtri.

Qabel kien isiefer għax ma jsibx dak li jrid.

Ma rridux li issa jibda jsiefer għax il-prezzijiet barra jkunu iżjed attraenti.

Dan ma jkunx ta' benefiċċju la għalihom u lanqas għall-pajjiż.

Il-Gvern isaħħaħ l-impenn tiegħu biex iħaddem bl-aktar mod assidwu l- għodda li llum għandna fil-pajjiż biex ma jħallix min jabbuża mill- pożizzjoni tiegħu ta' monopolju jew kważi, għad-detriment tal-konsumatur u tal-kompetituri tiegħu.

3 Rendikont Finanzjarju għall-1995

Is-sena l-oħra konna pproġettajna li nispiċċaw din is-sena bi żbilanċ ta' Lm31.3 miljun bejn id-dħul u l-infiq.

L-istima li qegħdin nagħmlu issa hi li l-1995 se nispiċċawha bi żbilanċ ta' madwar Lm34 miljun.

L-ammont ta' self li għamilna permezz ta' protokolli ma' pajjiżi u istituzzjonijiet barranin ammonta għal Lm2 miljuni.

GĦalhekk l-iżbilanċ reali hu ta' Lm36 miljun jew 3.3% tal-prodott gross domestiku.

Dan hu titjib fuq l-ammont ta' 4.2% li rreġistrajna fl-1994 u hu qrib tal-mira tagħna li noperaw fil-limiti ta' żbilanċ ta' 3%.

Spjegazzjoni dettaljata tad-differenzi bejn l-istimi oriġinali u dawk riveduti jinsabu fi Statements (Ara Appendiċi G H u I) annessi ma' dan id- Diskors.

Se nitkellem fuq l-elementi prinċipali tal-Fond Konsolidat.

3.1 Dħul

Id-dħul totali hu mistenni li jilħaq Lm489 miljun jew kważi Lm15-il miljun aktar minn dak stmat.

Daħħalna Lm15.7 miljuni aktar milli kien stmat mir-reġistrazzjoni tal- vetturi u mil-levy fuq prodotti importati u mit-taxxa tal-boll.

Dan jirrifletti ż-żieda li kellna fl-importazzjoni ta' vetturi u ta' prodotti li għalkemm fuqhom hemm levy xorta ġew importati fi kwantita`.

Iż-żieda mit-taxxa tal-boll kienet riżultat ta' negozju akbar fil-bini u ta' l- isforz li għamel id-dipartiment biex l-ammonti murija fuq il-kuntratti ikunu aktar rejalistiċi.

Mill-VAT, id-dħul se jkun ta' Lm80 miljun kontra it-Lm62.3 miljuni li kienu stmati, żieda ta' aktar minn Lm17 miljun.

Dan hu l-benefiċċju li gawda l-pajjiż mit-trażżin mixtieq ta' l-ekonomija s-sewda li spjegajt aktar `il quddiem.

Il-Gvern ġabar ukoll Lm7.5 miljun aktar milli kien stmat minn ħlas lura ta' self li kellu jieħu minn korporazzjonijiet.

Imbagħad kien hemm oqsma fejn daħħalna anqas milli stennejna.

Mid-dwana u s-sisa id-dħul kien anqas bi kważi Lm7 miljun.

Kif jaf kulħadd, bl- introduzzjoni tal-VAT, ir-rati tad-dazju tneħħew minn fuq il-prodotti importati mill-Unjoni Ewropea, u tnaqqsu drastikament minn fuq importazzjoni minn pajjiżi oħra.

Barra minn hekk tneħħiet it-taxxa tas- sisa minn fuq il-birra, is-soft drinks, l-ilma minerali u t- televiżjonijiet, waqt li tnaqqset fuq l-ispirti u t-tabakk biex tagħmel tajjeb għall-introduzzjoni tal-VAT.

Id-dħul mistenni mid-dazju u s-sisa din is-sena se jkun ta' madwar Lm34 miljun.

Is-sena ta' qabel id-dħul kien ta' Lm72 miljun.

Id-dħul mit-taxxa tad-dħul hu stmat li se jkun ta' madwar mitt miljun lira kontra dak stmat ta' Lm110 miljuni.

Dan hu l-aktar minħabba li d-dħul stmat mid-dikjarazzjoni spontanja m'avverrax ruħu din is-sena billi s- sistema qed titħaddem fuq time table differenti milli kienet ppjanata oriġinarjament.

Se ndaħħlu Lm2 miljuni anqas milli previst minn ħlasijiet għal servizzi mogħtija minn dipartimenti tal-Gvern lill-kunsilli lokali.

Dan minħabba jew li xi xogħol li kien previst ma sarx jew li l-kunsilli wżaw kuntratturi privati għax ħassewhom m'humiex moqdija biżżejjed mid-dipartimenti tal- Gvern.

Se ndaħħlu wkoll Lm2.5 miljun anqas mill-Posta billi mill-1 ta' Awissu ta' din is-sena din bdiet taħdem bħala kumpanija Posta Limited.

Fil-każ tal-bejgħ ta' ishma, se ndaħħlu żewġ miljuni anqas minħabba l- iskont li ngħata fuq ishma tal-Bank of Valletta li nxtraw mill-impjegati.

Waqt li nuqqas ta' żewġ miljuni oħra se jiġu reġistrati fil-bejgħ ta' l-art billi l-pjani fil-bejgħ tal-proprjeta` li kienet nxtrat mingħand il-Knisja għadhom ma twettqux.

Minn sorsi barranin, kien stmat li ndaħħlu Lm21 miljun f'għotjiet u self l- aktar minn iffinanzjar ta' proġetti kapitali li kienu ppjanati li jitwettqu matul l-1995.

Billi xi proġetti kbar bdew aktar tard milli mistenni matul is-sena, l-iffinanzjar tagħhom se jsir is-sena d-dieħla flok din is-sena.

Il-waqgħa fir-rata tal-kambju tal-Lira Taljana effettwat ukoll l-ammont li rċevejna f'liri Maltin mill-protokoll Taljan.

Hekk, id-dħul minn għotjiet u self minn sorsi barranin se jkun ta' Lm12.9 miljuni anqas mill-istima oriġinali.

Minn dawn hemm Lm8.5 miljun self li ma kienx hemm bżonn isir.

Kollox ma' kollox, id-dħul totali tal-Gvern fl-1995 hu stmat li se jkun ta' Lm530 miljun, Lm3 miljun aktar milli kienu stmati qabel.

Aktar dettalji ta' kif inhu mqassam dan id-dħul jinsabu fi Statement Nru 1 (Ara Appendiċi G) li hu mehmuż ma' dan id-diskors.

3.2 Nefqa Rikorrenti

In-nefqa rikorrenti għall-1995 mistennija tammonta għal Lm431 miljun.

Dan hu madwar Lm8 miljun aktar milli previst.

Terz ta' din in-nefqa, jew madwar Lm146 miljun, hi magħmula minn pagi u ħlasijiet lill-ħaddiema tal-Gvern.

Nofs in-nefqa totali, jew Lm217 miljun, huma fi programmi u inizjattivi.

F'dan is-settur in-nefqa se tkun ta' Lm4 miljun aktar li tirrifletti l- għotja li ta l-Gvern f'Settembru li għadda lill-ħaddiema u l-pensjonanti.

Matul din is-sena, miljun lira aktar milli previst se jinħarġu fi ħlas lura ta' taxxa fuq l-income u fl-għoti lura ta' dazju ta' importazzjoni u s-sisa fuq it-tabakk.

L-aġġustament ta' pensjonijiet ta' ex-impjegati tal-Gvern b'riżultat taż-żieda fis-salarji wara r-riforma tas-servizz pubbliku rriżulta f'nefqa ogħla fil-Vot tal-Pensjonijiet.

Il-kontribuzzjonijiet għall-Entijiet tal-Gvern ammontaw għal Lm30 miljun jew 7% tan-nefqa rikorrenti.

Dan hu dovut fil-parti l-kbira għall-għajnuna li l-Gvern jagħti lill-Water Services Corporation għall-produzzjoni ta' l- ilma u li matul l-1995 mistennija tlaħħaq Lm12 miljun.

L-Universita` se tingħata Lm7.2 miljun.

Ammont addizzjonali ta' Lm200,000 se jiġu mgħoddija lill-Kummissjoni Elettorali għat-tiġdid tal-karti ta' l-identita` u biex isiru preparamenti għall-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali f'Marzu 1996.

L-ispiża totali fi spejjeż operattivi u speċjali mistennija tammonta għal Lm38 miljuni jew 9% tan-nefqa korrenti.

Dan hu tliet miljuni aktar milli previst.

Din iż-żieda hi l-aktar attribwita għal miljun lira aktar f'xiri ta' mediċini u proviżjonijiet oħra għall-użu fl-isptarijiet.

Dan kien meħtieġ mhux biss għaliex qed jinxtraw mediċini li prezzhom hu għoli ħafna minħabba l-kura speċjaliżżata li trid tingħata għal ċertu mard, imma wkoll minħabba l-fatt li ħafna pazjenti li qabel kienu jintbagħtu barra minn Malta għall-kura, issa qed isirulhom operazzjonijiet u jingħataw kura f'Malta.

M'għandniex xi ngħidu, in-numru ta' dawn żdied sostanzjalment.

Aktar dettalji dwar dan iċ-ċaqliq fost id-diversi Voti jinsabu fi Statement Nru. 2 (Ara Appendiċi H) mehmuż ma' dan id-diskors.

3.3 Nefqa Kapitali

In-nefqa kapitali għal din is-sena kienet stmata li se tilħaq id-Lm79 miljun.

Issa jidher li l-ispiża se tkun madwar tliet miljuni anqas.

Fuq l-isptar San Raffaele, kienet stmata nefqa ta' Lm7 miljun.

Billi l- kuntratt biex jibda dan ix-xogħol ingħata aktar tard milli kien maħsub, l- ispiża sa l-aħħar tas-sena mhux mistennija li taqbeż iż-żewġ miljuni.

Kif għidna s-sena l-ohra, matul l-1995 tajna spinta għar-rinnovazzjoni u tisħiħ tas-sistema tad-drenaġġ u pprovdejna dak kollu li kien hemm bżonn għal dan il-proġett.

Fil-fatt in-nefqa se tkun xi ftit anqas minn dik proġettata billi xi makkinarju għadu ma ġiex installat.

Fil-qasam tat-tarznari konna pproġettajna li se nonfqu Lm15 miljun.

Minflok l-ispiża telgħet għal Lm20 miljun.

3.4 It-Tarznari

Qabel ngħalaq ir-rendikont għall-1995 irrid nitkellem dwar is-settur tat- tarznari.

Kwart mill-ispiża kapitali f'pajjiżna matul l-1995 marret fuq it- arznari.

Kieku dan kien investiment veru li se jirrendi fil-futur, kieku jkun tajjeb.

Pero` fil-verita` dan hu ħlas li qed isir biex jagħmel tajjeb għall-problemi f'dan is-settur.

Il-ħlas ta' għoxrin miljun ma jinkludix avvanzi ta' Lm6 miljun li għamilna lit-tarzna kontra ħlasijiet li għad iridu jirċievu, u arretrati ta' ħlasijiet li t-tarzna tellgħet ma' korporazzjonijiet oħra tal-Gvern u mad- dipartimenti tat-taxxa u tas-sigurta` soċjali, li llum jilħqu s-Lm17 miljun.

F'dan il-kontest irridu nħarsu lejn il-qbil li kien sar f'Novembru ta' l- 1994 dwar it-tarznari.

Bis-saħħa ta' dan il-qbil, in-numru ta' mpjegati fit-tarzna tal-Marsa naqas minn 1,762 fl-ewwel ta' Jannar 1995 għal 1,103 fl-aħħar ta' Settembru 1995.

Hu mistenni li sa ftit xhur oħra 500 ħaddiem ieħor se jkunu trasferiti għaż-żewġ kumpanniji li ġew ifformati għal dan l- iskop.

Qed jiġu studjati proġetti oħra li għandhom jokkupaw il-bqija tal- ħaddiema b'mod produttiv u mingħajr il-piż li l-pajjiż kellu jġorr għal dawn l-aħħar 18-il sena.

Min-naħa tat-tarzna, hemm bżonn niżviluppaw il-ħsieb aktar u npoġġu taħt lenti il-benefiċċju għall-pajjiż li s-sistema li qed tintuża preżentement fit-tarzna hix aktar tenibbli f'pajjiżna llum.

Jekk trid timxi `l quddiem, it-tarzna għandha bżonn miljuni kbar ta' liri f'għajnuna u investiment.

Il- pajjiż irid jara l-prijoritajiet tiegħu fil-kontest soċjali u fil-kontest ta' benefiċċju li minnu jgawdi kulħadd.

Wieħed jista` jsib aktar dettalji dwar il-varjazzjonijiet li kien hemm bejn in-nefqa kapitali approvata u dik riveduta fi Statement Nru.3 (Ara Appendiċi I) mehmuż ma' dan id-diskors.

3.5 Il-Fond Konsolidat

Il-paragun bejn l-estimi approvati u dawk riveduti tad-dħul u l-infiq għal din is-sena hu spjegat fir-rendikont finanzjarju kif muri f'Tabella Nru 1, (Ara Appendiċi A) li nitlob lill-Kamra tieħu bħala moqrija.

4 Estimi għall-1996

Matul l-1996 se nkomplu nwettqu programm ta' fejda għall-Poplu tagħna li bih ninvestu fejn hu meħtieġ, u ngħinu kif hemm bżonn.

Dan l-investiment u l-infiq irid jiġi ffinanzjat minn ġbir ta' taxxa minn fostna; ġbir li jrid isir b'effiċjenza u b'ġustizzja akbar.

Daqqa t'għajn fuq fuq lejn iċ-ċifri li qegħdin nipproponu juru li matul is- sena d-dieħla qegħdin nistmaw li se ndaħħlu Lm537 miljun u se nonfqu Lm480 miljun fi spejjeż rikorrenti u Lm90 miljun fi spejjeż kapitali.

Ir- riżultat mistenni jkun żbilanċ ta' Lm33 miljun.

Meta magħdud ma' self barrani ta' Lm6 miljun li mistenni jsir matul is-sena d-dieħla, id-deficit rejali hu ta' Lm39 miljun jew 3.2% tal-prodott gross domestiku.

Jidher li se nibqgħu qrib il-mira tagħna ta' żbilanċ ta' 3%.

Dan il-Gvern hu kommess li jaħdem biex in-nefqa tiġi rikonċiljata mad- dħul.

Dan isir b'attenzjoni akbar lejn l-infiq biex jiġi żgurat li kull nefqa qiegħda tissarraf f'benefiċċju reali ekonomiku, ambjentali u soċjali.

Isir ukoll b'impenn biex ikun hemm aktar effiċjenza fil-ġbir ta' taxxi ħalli kulħadd iħallas sehmu b'ġustizzja waqt li l-piż fuq kulħadd narawh jonqos.

F'Tabella Nru 2, (Ara Appendiċi B) li nitlob lill-Kamra tieħu bħala moqrija, qiegħed nagħti rendikont finanzjarju fil-qosor għall-1996.

Issa ngħaddi biex nagħti xi dettalji.

4.1 Dħul

Kif diġa għidt, id-dħul għas-sena 1996 hu mistenni jilħaq kważi Lm537 miljun.

Dan se jkun magħmul minn dħul ordinarju ta' Lm515 miljun, minn għotjiet barranin ta' Lm15 miljun u minn self barrani ta' Lm6 miljun.

Id-dħul ordinarju għas-sena d-dieħla se jkun Lm26 miljun aktar minn dak li mistenni jidħol din is-sena.

Din iż-żieda mhix ġejja minn taxxi ġodda imma tirrifletti t-tkabbir mistenni fl-ekonomija, l-impenn tagħna li t-taxxi jinġabru b'effiċjenza, u tnaqqis akbar fl-ekonomija s-sewda.

Id-dħul mill-VAT mistenni jitla' għal Lm110 miljun.

Id-dħul matul is-sena d-dieħla se jirrappreżenta dħul ta' 12-il xahar sħiħ mingħajr il-fattur ta' kreditu għal stocks li nbnew fin-negozji matul is-sena.

Kif jaf kulħadd, is-sistema tal-VAT ġiet organizzata b'mod li kull negozjant seta' jitlob lura l-VAT kollha mħallsa fuq ix-xiri tiegħu anke jekk dak li ġie mixtri ma' nbiegħx.

GĦalhekk waqt li d-dazju qabel kien jitħallas ma' l- importazzjoni u jibqa' għand il-Gvern anke waqt iż-żmien tal-ħażna tal- prodott, bil-VAT, it-taxxa li titħallas mal-ħin ta' l-importazzjoni tingħata lura anke jekk il-prodott ma jkunx inbiegħ u allura l-VAT relattiva ma tkunx inġabret mingħand il-konsumatur.

Dan jgħin ħafna l-cash flow tan-negozju.

Matul l-1995, kif konna wegħedna, ħallejna lil kull min beda jħaddem din is-sistema jidraha mingħajr ma għafasna fuqhom iż-żejjed.

Ma jfissirx li ma ħadniex passi fejn negozjanti u professjonisti wrew attitudni negattiva għall-aħħar.

Matul l-1996, il-programm ta' investigazzjonijiet intensivi li d-dipartiment tal-VAT ħejja se jiġu esegwiti.

Min iddeċieda li jimxi sewwa se jsib li ħa deċiżjoni tajba.

Min, mill-banda l-oħra ddeċieda li jkompli jagħmilha tal-bravu u jilgħab mas-sistema b'ħafna skemi li jipprovaw jaħbu l-attivita` tiegħu, se jsib li se jkun iffaċċjat b'mistoqsijiet li ma jistax iwieġeb u dak li pprova jaħtaf għalih se jkollu jroddu bl-imgħax.

Qegħdin nipprospettaw żieda ta' Lm10 miljun fis-sigurta` soċjali li hi effett ta' aktar impjiegi, żidiet fil-pagi, u dikjarazzjonijiet aktar realistiċi mis-self-employed.

Id-dħul mill-income tax inżamm f'livell ta' Lm100 miljun, l-istess bħal dak prospettat għal din is-sena.

Dan għaliex se jittieħdu miżuri li bihom iż-żieda ta' madwar Lm10 miljun li altrimenti kienet tirriżulta mit-tkabbir ekonomiku se jintraddu lura fi tnaqqis.

Nitkellem fuq dan aktar tard.

4.2 Nefqa Rikorrenti

In-nefqa rikorrenti qiegħda tiġi stmata li se tammonta għal Lm453 miljun, waqt li Lm27 miljun se jintnefqu fi ħlasijiet ta' interessi u tifdil f'sinking funds biex jitħallas lura s-self.

Dan ifisser żieda ta' Lm24 miljun fuq in-nefqa stmata għal din is-sena.

Il-komponenti tan-nefqa baqgħu bejn wieħed u ieħor fl-istess proporzjon tas-sena l-oħra.

Fil-fatt, 33% tan-nefqa jew Lm148 miljun se tmur għal pagi, 51% jew Lm230 miljun se tmur għall-programmi u inizjattivi, 7% jew Lm34 miljun se jingħataw f'sovvenzjoni lill-entijiet pubbliċi u 8% jew Lm39 miljun huma stmati li se jintnefqu fuq spejjeż operattivi u speċjali.

4.2.1 Pagi

L-ammont li se jitħallas f'pagi jinkludi madwar Lm6 miljun għaż-żieda fl- għoli tal-ħajja u għall-increments dovuti lill-impjegati.

4.2.2 Spejjeż Operattivi u Speċjali

L-ispejjeż operattivi għat-tmexxija tad-dipartimenti tal-Gvern se tiżdied bi ftit anqas minn Lm1 miljun fis-sena li ġejja.

Dan jirrifletti żieda ta' Lm600,000 li se jimorru għal xiri ta' mediċini u proviżjonijiet oħra fl- isptarijiet fejn qegħdin jiżdiedu n-numru ta' operazzjonijiet speċjalizzati.

Jirrifletti wkoll żieda ta' Lm400,000 fi spejjeż biex l- iskejjel ta' l-Istat jinżammu fi stat tajjeb.

Fil-fatt id-dipartiment ta' l-edukazzjoni se jibda programm ta' rinnovament fl-iskejjel ta' l-Istat.

4.2.3 Programmi u Inizjattivi

Il-Programmi u Inizjattivi huma l-akbar nefqa tal-Gvern u fihom jiġbru l- inizjattivi kollha soċjali u ta' inċentiv li jagħmel il-Gvern biex jgħin setturi partikolari jżidu l-produttivita`, jew jgħin oħrajn li għandhom bżonn.

Is-sena d-dieħla din l-ispiża se tiżdied bi Lm13-il miljun li l-parti l- kbira tagħha se tmur għal titjib fil-benefiċċji soċjali, pensjonijiet u servizzi soċjali oħra.

Fuq dawn ukoll nitkellmu f'aktar dettal minn hawn u ftit ieħor.

4.2.4 Benefiċċji Soċjali

Il-ħlas ta' benefiċċji soċjali u pensjonijiet, in-nefqa fis-settur tas- saħħa, fil-kura ta' l-anzjani, fil-ġlieda kontra d-droga u fil-kura ta' min jaqa' fil-vizzju, in-nefqa fis-servizzi tal-familja, flimkien ma' l-appoġġ li jingħata lill-għaqdiet volontarji li jagħtu l-għajnuna tagħhom f'dawn l- oqsma, huma xhieda ta' kemm il-Gvern u l-Poplu fehmu l-ħtieġa li dawn is- servizzi, li diġa` tpoġġew fuq sisien sodi, jkomplu jissaħħu biex jilqgħu l- isfidi u l-problemi soċjali li qed tiffaċċja s-soċjeta` Maltija.

4.2.5 Saħħa

Fid-Dipartiment tas-Saħħa wkoll qed jittieħdu inizjattivi ġodda.

Żvilupp sinifikanti li sar din is-sena u ser ikompli jikber is-sena d-dieħla huwa li operazzjonijiet tal-qalb issa bdew isiru minn grupp ta' tobba residenti f'Malta u mhux minn speċjalisti barranin li kienu jiġu minn żmien għal żmien.

Fil-qasam tas-saħħa mentali se jiġi implimentat tibdil fl-organizzazzjoni sabiex jissaħħu l-istrutturi ta' immaniġġjar, titjieb il-kwalita` tas- servizzi u jiġu żviluppati faċilitajiet fil-komunita` skond il-politika nazzjonali dwar is-servizzi tas-saħħa mentali.

4.2.6 Edukazzjoni

Fis-settur ta' l-Edukazzjoni qed nallokaw somma ta' madwar Lm58 miljun li tinkludi l-kontribuzzjoni lill-Universita` u lill-Junior College, il-ħlas ta' stipendji lill-istudenti li n-numru tagħhom hu stmat li se jkun żdied b'600, u l-iffinanzjar ta' l-iskejjel tal-Knisja.

Dan l-ammont ikopri wkoll il-ħtiġijiet kollha mill-kindergartens sas-sekondarji.

Ġie fformat il-Junior College li għalih qegħdin nipprovdu Lm1.2 miljuni.

F'din l-istituzzjoni edukattiva ġdida, l-istudenti tagħna jiġu mħarrġa f'metodi ta' tagħlim li jħaffulhom it-transizzjoni mill-livell sekondarju għall-Universita`.

Se jitkompla wkoll il-proċess ta' deċentralizzazzjoni tas-sistema edukattiva fil-qasam kemm amministrattiv kif ukoll kurrikulari.

Dan irid iwassal biex l-iskejjel ikollhom iktar awtonomija b'enfasi qawwija fuq il- kwalita` ta' l-edukazzjoni fl-iskejjel.

Biex jintlaħaq dan il-għan ser ikomplu jsiru programmi estensivi ta' taħriġ għall-għalliema, għall- kapijiet ta' l-iskejjel u għall-uffiċjali oħra għolja fil-qasam edukattiv.

Aħna dejjem ħarisna lejn l-edukazzjoni bħala investiment li jirrendi għall- pajjiż fil-futur u aktar u aktar għall-formazzjoni tal-persuna.

Soċjeta` demokratika mhix soċjeta` li tivvota kull ħames snin.

Soċjeta` demokratika hi soċjeta` parteċipattiva.

Il-bniedem ma jistax jipparteċipa bis-sħiħ jekk ma jkunx edukat u fformat tajjeb.

4.2.7 Kultura u Sport

Aktar ma tonqos il-preokkupazzjoni għall-ħobżna ta' kuljum, aktar tikber ix-xenqa ta' żvilupp u parteċipazzjoni kulturali u sportiva.

F'dawn is- setturi bil-mod il-mod nibdew inżidu l-allokazzjonijiet fil-futur biex inkunu nistgħu ngħinu fl-iżvilupp ta' dawn l-attivitajiet mixtieqa.

Matul is-sena d-dieħla, se nagħmlu reviżjoni tal-amministrazzjoni tal- lottu fil-pajjiż, bi tneħħija ta' xi logħob li għandna llum u b'introduzzjoni ta' oħrajn.

Parti minn din ir-riorganiżżazzjoni hi l- abbinament mill-qrib ta' xi logħob ma' attivita` kulturali u sportiva.

4.2.8 Żamma ta' l-Ordni GĦas-servizzi ta' prevenzjoni mill-kriminalita` u ż-żamma ta' l-ordni pubbliku, qed niddedikaw sehem mhux ħażin mill-ispiża rikorrenti tal-Gvern.

Jidher li l-inċentivi ġodda f'forma ta' pagi u kondizzjonijiet aħjar għall- pulizija qed jattiraw in-numru ta' rekluti fil-livell meħtieġ biex jaqdu l- bżonnijiet tal-pajjiż.

Irridu nkomplu nsaħħu l-korpi u l-aġenziji ta' l-infurzar tal-liġijiet biex, sakemm tibqa' t-theddida għas-sigurta` tal-poplu Malti, dawn ikunu f'qagħda li jħarrxu l-ġlieda tagħhom kontra l-kriminalita`, l-aktar kontra t-traffikar tad-drogi.

It-tisħiħ ta' l-iskwadra ġdida kontra t-traffikar tad-drogi mwaqqfa m'ilux se jingħata prijorita` b'żieda fl-attrezzatura meħtieġa u b'sensiela ta' taħriġ lill-membri ta' l-istess skwadra.

Bħala parti minn programm imfassal biex il-bini ta' Kordin ikompli jinbidel minn post ta' priġunerija għal wieħed ta' faċilita` korrettiva, se nintroduċu skemi ġodda ta' rijabilitazzjoni li jħajru u jgħinu lir- residenti tal-Faċilita` jerġgħu jsibu posthom fis-soċjeta`.

Il-programmi speċjali ta' rijabilitazzjoni għal residenti tal-Faċilita` li għandhom dipendenza qawwija fuq id-drogi u l-iskemi ta' servizzi u xogħol fil-komunita` għandhom igħinu biex jintlaħaq dan il-għan.

Fl-istess waqt, l-istrutturi maniġerjali tal-Faċilita` Korrettiva se jkomplu jissaħħu biex issir sorveljanza aħjar u tinżamm l-ordni.

4.2.9 Kunsilli Lokali

Żieda oħra se tgħaddi lill-kunsilli lokali li b'kollox se jkunu qed jamministraw kważi Lm10 miljun matul is-sena d-dieħla.

Din iż-żieda se tkopri t-trasferiment ta' funzjonijiet u responsabbiltajiet ġodda lill- kunsilli lokali skond l-aħħar fażi tal-pjan imfassal fuq perjodu ta' tliet snin.

Ma hemmx dubju li l-kunsilli lokali issa tqiegħdu fuq bażi soda u fuq kollox huma aċċettati mill-poplu li qiegħed jara fihom mezz aħjar biex il- ħtiġijiet immedjati tiegħu jiġu moqdija.

L-impenn ta' ħafna kunsillieri li qed jagħtu s-sehem sħiħ tagħhom għat-titjib tal-lokal tagħhom hu ta' min ifaħħru.

Aktar ma jgħaddi ż-żmien u aktar ma tinkiseb esperjenza, wieħed jistenna li toktor l-effiċjenza ta' l-uffiċjali u jikber l-interess taċ- ċittadin.

Irridu li joktor l-ambjent li jħajjar parteċipazzjoni fuq firxa aktar wiesgħa fid-deċiżjonijiet li jolqtu liċ-ċittadin mill-qrib.

4.2.10 Entijiet u Korpi tal-Gvern

B'total ta' Lm34 miljun, il-ħlas lill-entijiet u korpi tal-Gvern se jiżdiedu b'Lm4 miljun fuq din is-sena.

Dan l-ammont jinkludi żieda ta' Lm1 miljun lill-Korporazzjoni ta' l-Ilma li issa b'kollox qed tiġi megħjuna b'total ta' Lm13-il miljun biex tkun tista' tagħti t-tnaqqis lill- konsumatur fuq il-kontijiet.

Il-Management Systems Unit se tingħata Lm3.7 miljun biex tkompli bix- xogħol siewi tagħha ta' tkattir ta' l-informatika u t-tiġdid ta' sistemi fl- oqsma kollha ta' l-amministrazzjoni governattiva.

Ħlasijiet oħra se jkunu:

Lm1.2 miljun lill-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ Lm1.2 miljun lill-Isptar Zammit Clapp Lm1 miljun lill-Awtorita` ta' l-Ippjanar, u Lm800,000 lill-Awtorita` tat-Trasport Pubbliku.

4.2.11 GĦawdex

Fil-passat, GĦawdex ma kienx biss fil-periferija ġeografika, kien ukoll fil-periferija ekonomika u soċjali.

Ma kienet teżisti ebda politika speċifika għall-gżira u l-livell ta' żvilupp kien dejjem jimxi wara dak ta' Malta.

Bit-twaqqif tal-Ministeru għal GĦawdex, il-Gvern wera li hu konxju mill- problemi, l-opportunitajiet u l-ħtiġijiet speċjali ta' GĦawdex.

Bi struttura li hi konċentrata u hi responsabbli mill-iżvilupp ta' GĦawdex, il- progress li sar f'dawn l-aħħar snin kien wieħed qawwi u f'kull qasam: fit- trasport, fl-impjiegi, fil-produzzjoni, fl-ambjent, fil-kultura u fl- isport.

Dawn l-istrutturi issa qegħdin jissaħħu, u l-Ministeru qiegħed jingħata aktar funzjonijiet koordinattivi biex ikun f'pożizzjoni li jagħmel l-aħjar użu mir-riżorsi disponibbli għall-gżira.

Dan jidher mill-amalgamazzjoni tan-nefqa rikorrenti li dipartimenti differenti jagħmlu f'GĦawdex.

4.3 Nefqa Kapitali 1996

In-nefqa kapitali għas-sena d-dieħla hi stmata li tlaħħaq is-somma ta' kważi Lm90 miljun, żieda ta' madwar Lm14-il miljun fuq din is-sena.

Fl- infrastruttura, l-Gvern se jinvesti Lm25 miljun.

L-ispiża kapitali fil- qasam soċjali se tlaħħaq is-Lm26 miljun.

4.3.1 It-Tarznari

It-tarznari qegħdin jiġu allokati Lm13 miljun.

Dan hu sostanzjalment anqas minn din is-sena billi mhux biss l-infiq straordinarju fix- Shipbuilding mhux se jirrepeti ruħu, imma bil-miżuri li semmejt aktar `il fuq, il-piż għandu jonqos.

Il-prijorita` issa ssir it-tarzna li kif għidt trid titħaddem f'parametri preċiżi ta' etika u spejjeż.

4.3.2 Informatika

Lm5 miljun qed jiġu allokati biex jitkomplew is-sistemi li qegħdin fi stat ta' żvilupp, bħal Electronic mail, Departmental Accounting System, Inland Revenue System, Social Security System, VAT, u l-Payroll and Personnel System, jiġu implementati fil-ministeri differenti.

Din l-ispiża tkopri wkoll il-makkinarju li jrid jiġi installat fid-dipartimenti kollha.

4.3.3 Turiżmu

Fit-turiżmu qegħdin ninvestu mas-Lm6 miljun biex insostnu s-suq tagħna.

Dawn jinkludu Lm2.5 miljun li qegħdin jingħataw lill-Organizazzjoni Nazzjonali tat-Turiżmu bħala vot speċjali biex tkun tista' tniedi skema ta' sostenn għall-operaturi turistiċi għas-sajf li ġej.

4.3.4 Freeport

Qegħdin jiġu allokati Lm5.7 miljun għall-Freeport.

Il-proġetti għas-sena d-dieħla jinkludu l-implimentazzjoni ta' sistema komputerizzata ta' container yard management biex tagħti kontroll aħjar fil-proċess tal-ħażna u ċaqliq tal-containers.

B'hekk tikber il-produttivita`, l-effiċjenza u l- kompetittivita`.

4.3.5 Industrija

Il-Korporazzjoni Maltija ta' l-Iżvilupp u l-METCO qegħdin jiġu allokati bejniethom Lm6.2 miljun.

Dan hu investiment fis-settur tal-manifattura, mit-tħajjir ta' investiment ġdid għall-bini ta' fabbriki ġodda, indukrar ta' oqsma industrijali eżistenti, u għajnuna lill-industrija fit-tiftix tas- swieq.

4.3.6 Drenaġġ

Se jitkompla l-proġett tat-tisħiħ tas-sistema tad-drenaġġ kif imfassal fil- Master Plan biex jiġi eliminat ir-rimi ta' drenaġġ fil-baħar.

GĦal dan il- għan qed jiġu vvutati Lm8 miljun.

Matul is-sena li ġejja, se jsiru mains ġodda fl-Imsida u l-Gzira, bejn il-Baħrija u Ħ'Attard, u f'Ħal Tarxien.

GĦandu jitlesta wkoll l-outfall f'Ras il-Ħobż u se jsir tisħiħ fil-pumping stations f'Tax-Xama u f'dik ta' Wied GĦammieq.

L-impjant tat-tisfija tad-drenaġġ ta' Sant'Antnin se jiġi estiż biex minn kapaċita` ta' sebat elef metru kubu jitla' għal kapaċita` ta' sbatax-il elf.

Qegħdin isiru l-istudji meħtieġa biex jiġu determinati l-aħjar siti għall-impjant ta' tisfija f'GĦawdex u fit-tramuntana u n-nofs-in-nhar ta' Malta.

Fl-istess ħin qed jintemmu l-istudji u d-disinn għal outfall ieħor fit-tramuntana ta' Malta, fiż-żona magħrufa bħala Taċ-Ċumnija.

4.3.7 Karozzi tal-Linja

B'riżultat tal-ftehim li ntlaħaq bejn l-Awtorita` tat-Trasport Pubbliku u l-Assoċjazzjoni tas-Sidien tal-Karozzi tal-Linja, s-sena d-dieħla l-Gvern se jissussidja b'Lm1.3 miljun lis-sidien tax-xarabanks sabiex jixtru vetturi ġodda għas-servizzi bi skeda.

Dan il-bdil għal vetturi ġodda se jsir gradatament u mistenni sa l-aħħar tal-1996 jkunu nbidlu mill-anqas mitt vettura.

4.3.8 Toroq

Matul l-1996, se ssir enfażi fuq it-titjib u t-tiġdid tat-toroq.

Mhux biss qed jiġu allokati Lm4.8 miljun għall-programm tat-twessigħ, titjib u kisi bl-asfalt ta' toroq eżistenti u għall-proġetti li bdejna din is-sena, speċjalment dak f'Tal-Qroqq u l-Gżira, imma qed nivvotaw Lm2 miljun oħra biex jinbeda l-proċess ta' rinnovament fit-toroq tagħna.

Dan hu proċess li għalih se nikkommettu r-riżorsi fis-snin li ġejjin.

4.3.9 Edukazzjoni

Fil-qasam edukattiv se nallokaw Lm6 miljun.

Lm1.5 miljun se jmorru għall- Universita` li trid iżżid l-akkommodazzjoni u t-tagħmir meħtieġ biex tkun tista' tlaħħaq maż-żieda qawwija fin-numru ta' studenti.

Maż-żewġ miljuni ser jintnefqu fuq programm ta' bini, rijabilitazzjoni u manutenzjoni ta' skejjel.

Se jinbena Junior Lyceum ġdid għall-bniet f'Santa Luċija.

L-iskola Sir Adrian Dingli f'Pembroke se tibda tiġi rijabilitata.

Xogħlijiet ta' estensjonijiet se jsiru fl-iskola Lily of the Valley tal-Mosta, u fl-iskejjel primarji ta' San Ġwann, il-Baħrija u M'Skala.

Se ssir ukoll manutenzjoni programmata f'numru ta' skejjel.

Wara li nidejna l-proġett ta' l-informatika fl-iskejjel primarji s-sena l- oħra, qegħdin nallokaw Lm2 miljun din is-sena biex jibda jinxtara t-tagħmir meħtieġ u jibdew jiġu installati l-ewwel klassijiet.

Nemmnu li l-iżvilupp ta' l-informatika f'pajjiżna hu ta' importanza vitali biex insostnu t- tibdil u t-tkattir ekonomiku fil-futur.

Fil-pass mgħaġġel ta' żvilupp li għaddejja minnu l-informatika, irridu nżommu l-pass ma' pajjiżi oħra.

Ma nistgħux ma jkollniex l-għodda li għandu ħaddieħor, jekk irridu nibqgħu nikkompetu.

Imbagħad, f'pajjiż żgħir bħal tagħna, fejn ir-riżors uman hu limitat u għalhekk għandna limitazzjoni fuq kemm nistgħu nipproduċu, hu indispensabbli li kull wieħed minna jimmassimizza l-produttivita` tiegħu bl- użu ta' l-informatika.

Niftiehmu sewwa, l-informatika ma tfissirx l-użu ta' kompjuter biex tikteb ittra.

L-informatika hi l-ħeffa ta' kommunikazzjoni u tat-tixrid ta' l-ideat.

Hu l-makkinarju awtomatiżżat li jagħmel xogħol li mingħajru jkun jeħtieġ eluf ibatu u xi kultant jipperikolaw saħħithom.

Hi l-aċċess għall-informazzjoni minn madwar id- dinja.

4.3.10 Saħħa

Fil-qasam tas-saħħa u l-kura ta' l-anzjani qed nallokaw is-somma ta' kważi Lm12 miljun.

Minn dawn, Lm8 miljun se jmorru għall-bini ta' l-isptar il- ġdid San Raffaele u maż-żewġ miljun għall-programm ta' mmodernizzar ta' l- isptarijiet eżistenti.

Din is-sena ħarġu l-offerti għall-bini tad-dar għall-anzjani ta' Bormla.

4.3.11 Djar

Fil-qasam tad-djar qed nivvotaw is-somma ta' Lm4 miljun.

Hemm ippjanat `l fuq minn 1,100 unit bejn appartamenti u maisonettes.

Ħafna minn dawn huma fi stadju avvanzat u jkunu lesti għall-bidu tas-sena d-dieħla.

L- Awtorita` tad-Djar qiegħda tingħata Lm2.5 miljun għat-twettiq ta' dawn il- proġetti.

Qed jiġu provduti Lm850,000 biex tkompli tingħata għajnuna lil dawk li jkunu xtraw jew bnew djarhom.

4.3.12 Żvilupp Kulturali

L-iżvilupp kulturali f'pajjiżna qed jingħata spinta `l quddiem bil-bidu tar-restawr tal-bini ta' St. James Cavalier.

Dan il-bini se jkun hemm diversi faċilitajiet li wieħed jistenna f'Ċentru ta' l-Arti bħalma huwa spazju għal esebizzjonijiet, teatru ta' ċinema artistika, swali tal-mużika u anke kommunikazzjoni viżiva ma' ċentri oħra fl-Ewropa kif illum hu possibbli bit-teknoloġija moderna.

4.3.13 Żvilupp fil-Kottonera

Ix-Xatt tal-Kottonera hu post li għandu jiġi żviluppat.

Hu importanti li r-residenti tal-post igawdu minn sit imsebbaħ li jservi ta' pulmun ambjentali għall-ibliet li jħarsu fuq dan ix-xatt.

L-istudji preliminari li saru juru li hu possibbli wkoll li dan is-sit ikun l-ixprun ta' żvilupp ekonomiku u l-ħolqien ta' opportunitajiet ta' xogħol għan-nies ta' dawk l- inħawi.

Żvilupp ekonomiku li għandu jħalli effett pożittiv fuq l-ambjent soċjali.

Dan il-post hu wirt nazzjonali li aħna mpenjati li nużaw bl-aħjar mod għal ġid ta' kulħadd.

Parti sostanzjali minn dan ix-xatt hu meħud minn dak li hu magħruf bħala n- No. 1 Dock tat-tarzna.

Illum dan id-Dock jintuża ftit li xejn u s-sit hu wieħed dilapidat.

Se jsiru diskussjonijiet meħtieġa bejn it-tarzna u d-Dipartiment ta' l- Artijiet biex fl-iqsar żmien possibbli dan is-sit jgħaddi f'idejn il-Gvern biex ikun jista' jibda jingħata n-nifs lill-Kottonera u jsir pjan lokali biex bil-parir ta' l-esperti u bi djalogu ma' kulħadd, naraw l-aħjar tip u metodu ta' żvilupp li jista' jsir.

4.3.14 GĦawdex

GĦal GĦawdex qed nivvotaw `il fuq minn Lm2 miljun sabiex jitwettqu l- programmi ta' żvilupp imfassla speċifikament għall-bżonnijiet ta' din il- gżira fl-industrija tal-manifattura, l-agrikoltura u t-turiżmu, kif ukoll fl-infrastruttura soċjali.

4.4 Rendikont Finanzjarju

F'Tabella Nru 2, (Ara Appendiċi B) li nitlob lill-Kamra tieħu bħala moqrija, qed nagħti rendikont finanzjarju fil-qosor għall-1996.

5 Is-Settur Monetarju

Nixtieq nirreferi għall-iżviluppi li seħħew matul is-sena li għaddiet fis- settur monetarju.

Il-banek komplew jipparteċipaw bis-sħiħ fl-iffinanzjar ta' l-espansjoni ekonomika tagħna f'kull qasam.

Innotajna pero`, iż-żieda sostanzjali fis-self mill-banek għall-konsum personali.

Issa nixtieq ngħid xi ħaġa dwar l-istat kurrenti tas-settur monetarju fid- dawl tal-politika tagħna li bil-mod nilliberalizzaw is-sistema finanzjarja u l-kontrolli fuq il-kambju.

Fl-aħħar sena għamilna tibdiliet sostanzjali fis-sistema bankarja permezz ta' l-introduzzjoni ta' emendi importanti fil- liġi bankarja.

Ħadna dawn il-passi għaliex emminna li s-sistema bankarja tagħna kienet laħqet stadju avvanzat ta' żvilupp.

Fil-bidu ta' din is-sena il-maġġoranza ta' l-ishma tal-Bank of Valletta ġew mgħoddija lill-pubbliku.

Dan konna wegħedna li nagħmluh bħala parti mill-politika tagħna li nnaqqsu s-sehem ta' l-Istat fis-settur finanzjarju.

Iżda l-aktar importanti hu li rnexxielna nsaħħu kemm is-suq kapitali kif ukoll dak tal-flus.

Suq żviluppat tal-flus huwa kondizzjoni essenzjali għat-tħaddim ta' politika monetarja mxaqilba lejn suq ħieles .

Is-suq tal-flus ġie msaħħaħ bil-ħruġ ta' volum akbar ta' strumenti b'terminu qasir u bil- parteċipazzjoni aktar attiva tal-banek kummerċjali.

Is-suq tal-bills tat- Teżor partikolarment sar ħafna aktar attiv minn mindu għaddejna fil- Parlament riżoluzzjoni biex inżidu l-limitu ta' ħruġ ta' dawn il-bills tat- Teżor għal Lm100 miljun, biex il-Gvern ikun f'qagħda li jaqta' għal kollox is-self ta' terminu qasir permezz tal-Ways and Means Advances.

Auctions regolari tal-bills tat-Teżor u l-ħruġ ta' bills b'maturitajiet differenti minn tliet xhur sa sena kkontribwixxew ukoll għaż-żieda fl-attivita'.

F'dan ir-rigward nixtieq inħabbar li biex ninkoraġġixxi l-parteċipazzjoni akbar tal-pubbliku f'dan in-negozju ser nipproponi li l-valur minimu nominali li investituri jkunu jistgħu jissottoskrivu f'dawn l-istrumenti se jonqos minn Lm500 għal Lm100.

Aspett ieħor tas-suq tal-flus huwa r-repo market li fl-aħħar disa' xhur żviluppa sostanzjalment bis-saħħa ta' l-attivitajiet tal-Bank Ċentrali u l- banek kummerċjali.

B'kollox il-volum tal-kummerċ fis-suq tal-flus laħaq il- livell sinifikanti ta' Lm270 miljun fil-perjodu bejn Jannar u Ottubru,1995.

L-istabbilta` finanzjarja li teżisti u l-progress notevoli li lħaqna fis- swieq finanzjarji fl-aħħar sena huma konferma ta' l-istadju ta' maturita` li s-sistema finanzjarja laħqet.

GĦalhekk wasal iż-żmien li nieħdu pass ieħor importanti fil-programm għal liberaliżżazzjoni fil-qasam finanzjarju u ddeċidejna li nilliberalizzaw ir-rati ta' imgħax fuq self.

Infakkar li l- limitu fuq ir-rati ta' imgħax fuq depożiti tneħħa fil-bidu tal-1994.

Filwaqt li aħna sodisfatti bil-progress li rnexxielna nagħmlu fil-qabża ġenerali tal-mod ta' l-għixien tagħna, irridu noqgħodu b'seba' għajnejn li l-infiq fil-konsum ikun relatat ma' dak li nifilħu.

Diġa` kelli l- okkażjoni nesprimi t-tħassib tiegħi, kmieni din is-sena, dwar il-livell ogħla ta' self personali għal skopijiet ta' konsum li issa sar aktar faċli bil-faċilitajiet u servizzi li qegħdin joffru l-banek.

Meta tkellimt fuq l-importazzjoni għidt li m'aħniex se nagħmlu politika restrittiva.

M'aħniex se nillimitaw l-għażliet tal-konsumatur.

Imma lanqas m'aħna se nħallu espansjoni ta' konsum b'aktar miż-żieda fil- produttivita`.

Dan joħloq żbilanċi fl-ekonomija u pressjoni żejda fuq l- inflazzjoni.

Il-liberalizzazzjoni ta' l-interessi qed issir ukoll bl-iskop ta' kontroll fuq id-dejn għall-konsum.

Qiegħed nawtorizza lill-Bank Ċentrali biex minn għada stess, iħabbar li r- rati ta' imgħax fuq self mill-banek ġew liberalizzati.

Biex ikun konsonanti mal-provvediment eżistenti ta' l-Att dwar il-Bank Ċentrali ta' Malta fejn għandhom x'jaqsmu r-rati ta' l-imgħax, il-Bank Ċentrali se jżid il-marġini fuq ir-rata ta' skont (Discount Rate) sostanzjalment.

Dan ma jfissirx li r-rati ta' l-imgħax huma mistennija li jogħlew, iżda jfisser li l-ogħla rata ġiet liberalizzata .

Nistenna li ma jkunx hemm żidiet fuq rati ta' interess għas-setturi produttivi.

Dan qiegħed niddikjarah bħala l-policy tal-Gvern.

Il-Bank Ċentrali għalhekk se jgħolli l-marġini fuq ir- rata ta' skont mil-livell ta' bħalissa bi tliet punti perċentwali għall-10 punti perċentwali `l fuq mir-rata ta' skont.

Fil-każ ta' self għad-djar, l- arranġamenti ta' bħalissa, li jistipulaw marġini ta' 1.5 punti fuq ir-rata ta' skont, se jibqgħu.

Irridu niżguraw li l-livell ta' rati ta' l-imgħax fil-pajjiż jkun dak li jkun fl-aħjar interess ta' l-ekonomija.

Tajna lill-Bank Ċentrali s-saħħa li jikkontrolla u jimmaniġġja r-rati ta' l-imgħax u dan min-naħa tiegħu se jagħmel minn kollox biex jara li dawn l-għanijiet intlaħqu.

5.1 Investiment Dirett barra minn Malta

Is-sena li għaddiet, kont ħabbart li ndividwi jew kumpaniji Maltin se jkunu jistgħu jagħmlu investimenti sa Lm50,000 fis-sena f'azjendi u kumpanniji barra minn Malta.

Din is-sena se nżidu dan l-ammont għal Lm150,000 taħt l-istess kondizzjonijiet li kienu tħabbru.

6 MIŻURI FISKALI

6.1 Bejgħ ta' Proprjeta` Immobbli li ġejja minn Wirt

Meta tliet snin ilu konna neħħejna t-Taxxa tal-Mewt u Donazzjoni, konna ntroduċejna taxxa fuq qligħ kapitali.

Minħabba l-komplikazzjonijiet li jinqalgħu ta' spiss meta tintiret propjeta` qed insibu li x-xogħol li qed ikollu jieħu d-dipartiment f'din il-kwalita` ta' trasferimenti mhux jiġġustifika t-taxxa li qed tinġabar.

GĦalhekk is-sena d-dieħla se nagħmlu emenda fil-liġi biex, mill-1 ta' Jannar, proprjeta` immobbli li tkun ġejja minn wirt ma tkunx soġġetta għat- taxxa fuq qligħ kapitali meta l-proprjeta` tinbiegħ l-ewwel darba mill- werrieta.

6.2 Rati ta' Diprezzament

GĦal skopijiet tat-taxxa tad-dħul ir-rati ta' diprezzament se jiġu aġġornati biex ikopru makkinarju u mezzi oħra moderni bħall-kompjuters u software u b'hekk jaqdu l-ħtiġijiet tal-preżent.

Matul is-sena d-dieħla qed nipproponu li jsiru diskussjonijiet ma' l- għaqdiet professjonali konċernati biex naraw kif assi kapitali jistgħu jiġu diprezzati fuq medda ta' snin li tirrifletti aħjar l-esiġenzi tal-lum.

Dan biex inżidu l-vijabilita` ta' investimenti ġodda.

Lukandi se jitqiesu bħala bini industrijali u b'hekk se jgawdu minn rata ta' diprezzament ugwali bħal dik ta' fabbriki u bini simili.

Ir-rata ta' diprezzament ta' bini industrijali inkluż il-lukandi se tiżdied minn 1% għal 2%.

6.3 Ugwaljanza Bejn is-Sessi

Fil-Budget tas-sena l-oħra kont ħabbart li se titwaqqaf kummissjoni biex teżamina l-Att dwar it-Taxxa fuq l-Income u tirrakkmanda dwar dawk il- miżuri meħtieġa biex titneħħa kull diskriminazzjoni bejn is-sessi li setgħet teżisti f'din il-liġi.

Il-Kummissjoni ffinalizzat l-istudju tagħha u ssottomettiet ir-rapport f'Ottubru li għadda.

Aħna qed nilqgħu r-rakkommandazzjoni tal-Kummisssjoni li l-formola ta' koppji miżżewġa tkun ir-responsabilita' tal-mara u r-raġel flimkien u li l- koppji jingħataw id-dritt li jiddeċiedu min minnhom għandu jkun rikonoxxut mid-Dipartiment tat-Taxxi Nterni bħala l-persuna responsabbli mit-taxxa li bħalissa huwa r-raġel biss.

6.4 Riforma fis-Sistema tat-Taxxa tad-Dħul

Biex inkomplu fit-triq tagħna ta' ħolqien ta' struttura fiskali li minn banda ma tkunx ta' diżinċentiv għall-produzzjoni, u minn banda oħra tkun tassigura sinkroniżżazzjoni aħjar ma' l-andament ekonomiku ta' pajjiżna u li fl-aħħarnett twassal għal soċjeta` aktar ekwa u ġusta, qegħdin nagħmlu pass ieħor fir-riformi li nidejna xi snin ilu.

Fl-imgħoddi t-taxxa tad-dħul kienet amministrata b'mod li dħul baxx - anke jekk dan ikun ġej minn servizzi soċjali - ikun intaxxat.

Ir-rati ta' taxxa kienu organizzati b'mod li, malajr malajr, wieħed kien jibda jilħaq livelli ta' tassazzjoni għolja.

Kellna wkoll id-drawwa li l-amministrazzjoni tat- taxxa tad-dħul tintuża bħala għodda biex jiġu mwieżna xi setturi soċjali jew biex jiġu motivati xi setturi ekonomiċi.

Hekk din il-liġi matul is-snin, anke riċentement, ġiet mgħobbija b'ħafna komplikazzjonijiet ta' tnaqqis `l hawn u `l hinn kemm f'forma ta' tnaqqis mid-dħul u kemm f'forom oħra.

Dan jagħmel l-amministrazzjoni tat-taxxa aktar diffiċli, u jtellef lid-dipartiment mill-funzjoni vera tiegħu, jiġifieri dik li jaċċerta li d-dħul ikun dikjarat tajjeb.

Joħloq ukoll lok ta' ħafna abbużi u għalhekk bżonn ta' aktar sorveljanza.

Hi ħasra li ħafna miżuri li l-amministratur u l-leġislatur nidew b'intenzjoni tajba, ġew matul iż-żmien imħarbta u abbużati.

Illum qegħdin naħsbuha mod ieħor.

L-effiċjenza tirrekjedi li d- Dipartiment tat-Taxxi Interni jikkonċentra fuq t-taxpayers li jirrendu l- aktar.

GĦalhekk ħafna xogħol ta' amministrazzjoni fuq formoli tat-taxxa ta' nies li m'humiex taxxabbli jew li għandhom dħul baxx, isservi biss biex tnaqqas ir-riżorsi li jistgħu jiġu applikati fi studju bir-reqqa u nvestigazzjoni ta' min għandu jiddikjara qligħ sostanzjali.

Illum id-dipartiment jimposta `l fuq minn 200,000 formola kull sena.

Minnhom, madwar 80,000 ma jħallsux taxxa.

6.4.1 Tibdil fit-Taxxa tad-Dħul

Qiegħed inniedi riforma fil-kamp tat-taxxa tad-dħul li tindirizza din is- sitwazzjoni.

L-oġġettivi huma:

li jiġi simplifikat il-kalkolu tat-taxxa dovuta;

li jiġu minimizzati l-abbużi;

li naslu f'sitwazzjoni li ħafna ma jkollhomx għalfejn jimlew il-formola tat-taxxa kull sena.

Sentejn ilu konna daħħalna skema ta' tnaqqis fir-rata fuq l-overtime u l- part-time.

Konna għidna li dan qiegħed isir bħala miżura biex innaqqsu kemm hu possibbli l-ekonomija s-sewda.

Issa li dan l-oġġettiv qed jintlaħaq bl-implimentazzjoni fil-miżuri tal- VAT, inħossu li l-benefiċċju, li qabel kien gawdut minn dawk biss li jaħdmu l-overtime, għandu issa jkun gawdut ukoll minn kull min iħallas it-taxxa billi d-dħul kollu, ġej minn fejn ġej, sew jekk paga ordinarja, sew jekk allowance, sew jekk overtime fuq il-limiti li konna stabbilixxejna, sew fuq pensjonijiet u sew fuq profitti, se jkunu ntaxxati b'rati ħafna iżjed baxxi minn qabel.

Barra minn dan, huwa fatt li s-sistema mħaddma llum ta' tnaqqis mid-dħul għal skopijiet ta' taxxa tibbenifika ħafna aktar lil min jaqla' aktar.

Ridna wkoll naslu f'sistema, li biha jkun possibbli li it-tnaqqis tal-PAYE li qed isir illum, jinbidel f'taxxa finali biex eluf ta' ħaddiema u wkoll eluf ta' pensjonanti ma jkollhomx għalfejn jimlew formoli tat-taxxa.

Irrevedejna l-mod kif tinħadem it-taxxa u stabbilixxejna rati li jinħadmu fuq id-dħul kollu dikjarat, li jkun minn paga gross, pensjoni, qligħ taxxabbli u dħul ieħor taxxabbli ta' kull taxpayer.

Dawn ir-rati ħadu ħsieb li jirkupraw il-konċessjonijiet, tnaqqis u rebates li kienu jingħataw s'issa u li għalhekk mhux se jibqa' aktar lokhom.

Ir-riżultat ta' dan l-eżerċizzju hu li min iħallas taxxa llum se jibbenefika minn tnaqqis fit-taxxa tad-dħul.

6.4.2 Rati ġodda ta' taxxa

Mill-1 ta'Jannar li ġej ir-rati tat-taxxa tad-dħul se jkunu kif ġej:

GĦall-miżżewġin li jimlew formola waħda bejniethom:

Fuq dħul sa Lm4,000 xejn minn Lm4,001 sa Lm5,500 15% minn Lm5,501 sa Lm7,000 20% minn Lm7,001 sa Lm8,500 25% minn Lm8,501 sa Lm10,000 30% u kull dħul ieħor aktar minn Lm10,000 35%

GĦal persuna waħedha:

Fuq dħul sa Lm3,000 xejn minn Lm3,001 sa Lm4,000 15% minn Lm4,001 sa Lm5,000 20% minn Lm5,001 sa Lm6,500 25% minn Lm6,501 sa Lm8,000 30% u kull dħul ieħor aktar minn Lm8,000 35%

GĦalhekk fejn illum koppja mizzewġa jilħqu l-ogħla rata ta' 35% fuq dħul ta' Lm6,000, issa din ir-rata se tibda tintlaħaq fuq dħul ta' aktar minn Lm10,000.

Bl-istess mod persuna waħedha li llum tibda tħallas l-ogħla rata fuq dħul ta Lm4,900 issa r-rata ta' 35% jibda jħallasha fuq dħul ta' 'l fuq minn Lm8,000.

Hekk hu kalkolat li `l fuq minn 100,000 persuna, jew żieda ta' madwar 20,000, fosthom ħafna pensjonanti, m'humiex se jibqgħu taxxabbli, filwaqt li kulħadd se jkollu tnaqqis sostanzjali fil-kont tat-taxxa.

Dan jidher f'Tabella Nru 3, (Ara Appendiċi C) li tqabbel ir-rata ta' tnaqqis fl-1995 ma' dik li se tkun tapplika fl-1996, u li nitlob lill-Kamra tieħu bħala moqrija.

Biex nieħdu ftit eżempji:

Koppja miżżewġa li bejniethom se jaqilgħu Lm4,000 fl-1996 u li jimlew formola waħda, is-sena d-dieħla m'hu se jħallsu taxxa xejn filwaqt li kieku kollox baqa' kif inhu llum kienu jħallsu sa 5%.

Dan ifisser tnaqqis ta' Lm200.

Kieku l-istess koppja se jaqilgħu Lm6,000 s-sena d-dieħla, se jħallsu 5% tad-dħul tagħhom, meta din is-sena kienu jħallsu sa 13%.

Dan ifisser tnaqqis ta' Lm450.

Koppja miżżewġa li jimlew formola separata, u li t-tnejn jaqilgħu Lm3000, jiġifieri bejniethom jaqilgħu Lm6,000, issa mhu se jħallsu xejn, meta kieku baqa' kollox kif inhu llum kienu jħallsu 4%.

Dan ifisser li l-benefiċċju li qed igawdu s'issa se jiżdied b'ammont sa Lm252.

Persuna waħedha li se taqla' Lm4,000 fl-1996, se tħallas 4% fuq id-dħul - meta kieku baqa' kollox kif kien - kienet tħallas 10%.

Dan ifisser li se tiffranka sa Lm244.

Mill-1 ta' Lulju 1996, ir-rati tal-PAYE kollha se jiġu riveduti biex jirriflettu l-persentaġġi li jidhru fit-Tabella Nru. 3 (Ara Appendiċi C) fuq id-dħul annwali ta' kull taxpayer bil-paga.

Sadanittant qed isir eżerċizzju biex jiġu stabbiliti l-ammonti ta' arretrati li għandhom jitħallsu minn taxpayers biex mid-data msemmija dawn l-ammonti jitħallsu fuq rata speċifika għal dan l-iskop.

Pero` min mill-1 ta' Jannar, 1996 jissodisfa lid-Dipartiment tat-Taxxi Interni li ma għandux arretrati xi jħallas, ir-rati l-ġodda jistgħu jibdew jitħaddmu minnufih.

Nisperaw li hekk kif tissaħħaħ il-kultura tal-ħlas tat-taxxa fil-pajjiż, ir-rati li qegħdin inħabbru llum ikunu jistgħu jiġu mħaffa aktar.

Il-ftuħ tal-bands qiegħed isir ukoll biex dawk li jaħdmu għal rashom, speċjalment dawk żgħar, ma jkollhomx għafsa kbira meta jigu biex jiddikjaraw il-qligħ kollu tagħhom.

Dan hu mportanti biex titnaqqas it-tentazzjoni li jinħeba l-livell tan- negozju; prattika li tista' ġġib lil dak li jkun f'ħafna nkwiet.

6.4.3 Dħul minn Xogħol Part-Time

Mill-1 ta' Jannar 1996 sejrin nintroduċu sistema li biha l-ġbir tat-taxxa fuq dħul minn xogħol part-time dovuta se jkun sempliċi ħafna.

Din se tibda titħallas bħala final withholding tax b'rata fissa ta' 15% fuq id-dħul kollu minn dan it-tip ta' xogħol.

Dan japplika wkoll għal dawk il- pensjonanti u studenti li jagħmlu xi xogħol part-time u għal dawk l- impjegati li jagħmlu xi xogħol part-time għal rashom.

Fil-każ ta' dawk li jkunu mpjegati part-time, din it-taxxa tiġi miġbura mill-employer tagħhom bħalma diġa` qed isir, permezz tal-PAYE, għall- ħaddiema full-time.

Dawk illi jaħdmu part-time għal rashom se jkunu meħtieġa jħallsu din il-final withholding tax bhalma self-employed ohra jħallsu l-provisional tax.

M'hemmx għalfejn inżid illi fiż-żewġ każijiet, ġaladarba tkun tħallset din it-taxxa, d-dħul relatat ma jkunx hemm għalfejn jiġi ddikjarat fil-formola tat-taxxa ta' l-income.

Dawk li b'din ir-rata jkunu ħallsu taxxa aktar milli kienu jħallsu kieku jagħmlu dikjarazzjoni tad-dħul jistgħu jagħżlu li jiddikjaraw id-dħul mill- part-time fil-formola tat-taxxa.

F'dan il-każ it-tnaqqis li jkun sarilhom jitqies bħala taxxa provviżorja u titħallas lura skond il-każ.

6.4.4 Proposti għall-futur

Mill-1 ta' Jannar 1997, se tiġi ntrodotta s-sistema li biha l-PAYE li qiegħda titħallas illum fuq il-paga, se tinbidel f'final withholding tax.

Dan ifisser li t-taxxa fuq il-paga tiġi mnaqqsa skond tabelli li jiġu ppubblikati apposta u li jkunu jixbħu lit-Tabella Nru. 3.

(Ara Appendiċi C) It-taxxa tiġi meqjusa bħala finali u l-paga m'hemmx għalfejn tiġi dikjarata fuq il-formola tat-taxxa.

L-istess sistema se tibda tintuża għall-pensjonijiet.

It-taxxa mnaqqsa fuq l-istess tabelli tiġi meqjusa bħala finali u l-pensjoni ma jkollhiex għalfejn tiġi dikjarata fuq il-formola tat-taxxa.

Mill-istess data se jittieħdu miżuri dwar dħul minn kirjiet u dividendi.

L-effett ta' dawn il-miżuri se jkun li eluf ta' ċittadini Maltin ma jkollhomx għalfejn jimlew aktar il-formula tat-taxxa kull sena mill-1998 `il quddiem.

GĦal dawk li bit-tnaqqis li jkun sarilhom bħala l-final withholding tax ikunu ħallsu taxxa mis-sorsi kollha aktar minn kemm tkun dovuta kieku għamlu dikjarazzjoni tad-dħul kollu tagħhom u ġiet maħduma t-taxxa bir-rati stabbiliti, allura dawn jibqgħalhom id-dritt li jagħmlu dikjarazzjoni u jingħatalhom lura ż-żejjed li jkunu ħallsu.

6.5 Roħs fit-Tariffi tat-Telemalta

L-aktar biex tgħin lis-settur produttiv, fis-snin finanzjari 1996 u 1997 il-Korporazzjoni Telemalta se twettaq roħs fit-tariffi tagħha li minnhom għandhom igawdu abbonati b'servizz kemm f'residenza kif ukoll f'negozju.

Matul l-1996 il-Korporazzjoni:

· se tkompli traħħas xi tariffi internazzjonali biex isiru aktar kompetittivi; per eżempju, it-tariffi għall-Ingilterra minn 40 ċentezmu l- minuta jistgħu jinżlu għal 28 ċentezmu;

· it-telefonati għal barra minn Malta se jibdew jitħallsu bis-sekondi flok bil-pulses u b'hekk jorħsu;

· se jsir roħs fuq it-tariffi lokali u internazzjonali għat-traffiku ta' data li jvarja minn 16 fil-mija għal 74 fil-mija skond l-ispeed.

Il-Korporazzjoni Telemalta qed tippjana kif fl-1997 it-tariffi tat- telefonati lokali jibdew jitkejlu bit-tul tat-telefonata u mhux aktar bil- pulses.

7 MIŻURI SOĊJALI

7.1 Roħs mit-Telemalta għall-Familji u Anzjani

Barra mill-miżuri mħabbra qabel, fl-1996 it-Telemalta se tintroduċi miżuri oħra ndirizzati lejn il-familja u l-anzjani: · se jsir roħs ta' Lm18 fis-sena fil-kera tat-telefon ta' dawk l- anzjani li jirċievu l-assistenza soċjali (li bħalissa diga` jirċievu roħs fuq il-meter ta' l-elettriku); u

· dawk l-anzjani li jgħixu waħedhom u għandhom il-karta r-roza mhux se jibqgħu iħallsu l-kera ta' Lm12 kera għat-Telecare;

Il-Korporazzjoni Telemalta qed tippjana wkoll biex fl-1997:

· tiġi ntrodotta skema msejjħa Friends and Family fejn familji jingħataw skontijiet meta jċemplu barra minn Malta fuq żewġ numri li jindikaw huma u meta anzjani iċemplu lokalment lil qarib li jagħżlu huma;

· jitneħħa l-ħlas fuq extensions interni fi djar residenzjali.

7.2 Impjegati full-time b'sigħat mnaqqsa

Bl-iskop li jkun hawn aktar flessibilita` fis-suq tax-xogħol se tinħoloq kategorija oħra ta' xogħol għal dawk li l-impjieg prinċipali tagħhom huwa wieħed b'anqas sigħat minn dak normali.

Dan ifisser li filwaqt li ma jinbidilx l-istatus preżenti tax-xogħol part-time ikun aċċettat il- prinċipju li uħud jaħdmu full-time b'sigħat mnaqqsa (full-time with reduced hours).

B'hekk dawk li l-impjieg tagħhom ikun b'sigħat mnaqqsa jitneħħielhom l-iżvantaġġ li jkunu kkonsidrati bħala part-timers.

Bit- tibdiliet fil-liġi li se nagħmlu din il-kategorija ġdida ta' ħaddiema jkunu intitolati għal leave u benefiċċji oħra marbuta ma' minimu stabbilit ta' sigħat fi proporzjon li jkun jirrifletti l-proporzjon ta' ġimgħa sħiħa li huma jaħdmu.

Dan se jsir biex dawk il-ħaddiema li jkunu hekk jixtiequ - bħal nisa li għandhom doveri x'jaqdu fil-familja - jkunu jistgħu jaħdmu b'sigħat inqas mingħajr ma jkollhom l-iżvantaġġi li s'issa kellhom għax kienu jkunu konsidrati fil-kategorija tal- part-timers.

7.3 Kontribuzzjoni tas-Siġurta` Soċjali mis-Self-Employed

Skond il-provvedimenti ta' l-Att dwar is-Sigurta` Soċjali l-kontribuzzjoni li titħallas minn persuni li jaħdmu bi qligħ għal rashom (self-occupied) tiġi kkalkolata fuq id-dħul kollu li jkollu l-individwu.

Dan ifisser illi l-kontribuzzjoni titħallas mhux biss fuq il-qligħ min-negozju jew professjoni tiegħu, imma wkoll fuq dħul ieħor bħalma huma imgħaxijiet, dividendi u kirjiet.

Mill-bidu tas-sena d-dieħla dawn il-kontribuzzjonijiet jibdew jiġu kkalkolati fuq il-qligħ min-negozju jew professjoni biss, kif fil-fatt jiġri fil-każ ta' l-impjegati.

7.4 Paga Garantita

Se jittieħdu l-passi meħtieġa biex il-paga garantita ta' mpjegat li l- employer tiegħu spiċċa f'falliment u li ilha żmien twil iffissata għal Lm200, titla' għal Lm1,000 biex tirrifletti aħjar ir-realta` tal-lum.

7.5 Riforma fiċ-Children's Allowance

Ftit ilu ħabbart riforma fit-taxxa tad-dħul li se trodd lura parti miż- żieda fid-dħul tal-Gvern li ġiet minn sistema aktar effiċjenti.

Din ir- riforma waħedha ma jkollhiex l-effett li semmejt bħala prijorita` fil-bidu ta' dan id-Diskors, dak li tara li kulħadd ikollu l-opportunita` li jgħix aħjar, u li ħadd ma jibqa' lura.

Biex nassiguraw li kulħadd igawdi minn din l-effiċjenza akbar fil-ġbir tat- taxxi, qegħdin nagħmlu riforma kbira fil-qasam taċ-children's allowance.

Se nieħdu l-opportunita` biex insaħħu l-prinċipju li s-servizzi soċjali huma għajnuna li għandu jistenniha bi dritt min għandu bżonn.

M'humiex renta li għandu jistenniha bi dritt kull ċittadin għax Malti.

Biex jaqdu l-funzjoni tagħhom, is-servizzi soċjali għandhom ikunu diretti tajjeb biex jagħtu l-għajnuna meħtieġa, fl-ammont li hu meħtieġ, lil min veru jeħtieġha, u m'għandux ikun hemm sparpaljar ta' riżorsi fuq l-irjus.

Hekk biss iservu biex jistabbilixxu l-bilanċ fis-soċjeta`.

Imbagħad hu importanti wkoll li s-sistemi wżati fit-tqassim ta' dawn is- servizzi soċjali jkunu kemm jista' jkun sempliċi, biex jifhimhom kulħadd u kulħadd ikun jista' jifhem aħjar id-drittijiet tiegħu.

Iridu jiġu amministrati b'mod effiċjenti biex ma jkollniex sitwazzjoni li ħafna mir- riżorsi li jistgħu jmorru għall-għajnuna, fil-fatt jinħlew fil-burokrazija li tħaddimhom.

7.5.1 Is-sitwazzjoni llum

Bħalissa hemm erba' benefiċċji distinti li jingħataw bħala għajnuna lill- familji.

Dawn huma:

Iċ-children's allowance li tingħata lil kulħadd, irrispettivament mid- dħul tiegħu.

Il-familji b'wild wieħed jirċievu Lm195, dawk b'żewġ ulied jirċievu Lm348, dawk bi tliet ulied jirċievu Lm450, dawk b'erba' wlied jirċievu Lm515.

GĦal kull wild aktar minn erbgħa jiżdiedu Lm65 fis-sena mal-Lm515.

Il-Family Bonus li wkoll jingħata lil kull min jirċievi iċ-children's allowance irrispettivament mid-dħul tiegħu.

Dan il-bonus hu ta' Lm65 fis- sena.

Il-Parental Allowance li tingħata lil dawk il-familji li fi ħdanhom hemm tifel ta' 11-il sena jew anqas u li d-dħul totali tal-familja ma jaqbiżx l-Lm2,938 fis-sena.

Din l-għotja tammonta għal Lm104 fis-sena.

Fit-Tabella Nru. 4, (Ara Appendiċi D) li nitlob lill-Kamra tieħu bħala moqrija qiegħed nuri l-ammont li tirċievi familja b'dawn l-ewwel tliet għotjiet:

Hekk naraw li familja b'żewġ t'itfal bi dħul ta' aktar minn Lm2,938, tirċievi Lm413, waqt li jekk id-dħul ikun anqas minn Lm2,938 u fil-familja hemm wild ta' ħdax il-sena jew anqas, l-għotja totali tkun ta' Lm517.

Barra minn dawn l-għotjiet, hemm għotja oħra ta' Lm65 fis-sena lil dawk il-familji li għandhom tfal li għad li għalqu is-sittax il-sena, ikunu għadhom l-iskola fi stadju li ma jieħdux stipendju.

7.5.2 It-Tibdil Propost

Mill-ewwel Sibt ta' Lulju tal-1996, dawn l-erba' benefiċċji se jiġu nkorporati fiċ-children's allowance.

Minn dik id-data, ic-children's allowance li se tingħata se tibda tinħadem skond id-dħul tal-familja.

Dan biex dawk li għandhom aktar bżonn jieħdu aktar.

Taħt din l-iskema l-ġdida ċ-children's allowance se tibda titħallas lil dawk li ma jaqilgħux aktar minn Lm10,000 fis-sena, u tinħadem permezz ta' persentaġġi tad-differenza bejn Lm10,000 u d-dħul tagħhom.

Jekk id-dħul ikun anqas minn Lm2,500, allura l-ammont li jitħallas jinħadem billi l- istess persentaġġi jinħadmu fuq Lm7,500.

Dawn il-persentaġġi huma:

6% għal familja b'wild wieħed 9% għal familja b'żewġ ulied 11.5% għal familja bi tlett ulied 13% għal familja b'erba' wlied 1.5% għal kull wild fuq ir-raba' wild 1.5% għal tifel bejn is-sittax u l-wieħed u għoxrin sena li jkun għadu l-iskola fi stadju li ma jieħux stipendju.

It-Tabella Nru. 5, li nitlob lill-Kamra tieħu bħala moqrija, turi l-ammont ta' children's allowance li se jibda jitħallas skond id-dħul u n-numru ta' tfal fil-familja.

Tabella Nru.5 Children's Allowance għall-1996

|Dħul | |Numru ta' tfal | | | |1 |2 |3 |4 | |Lm | |Lm |Lm |Lm |Lm | |2,500 | |450 |675 |863 |975 | |3,000 | |420 |630 |805 |910 | |3,500 | |390 |585 |748 |845 | |4,000 | |360 |540 |690 |780 | |5,000 | |300 |450 |575 |650 | |5,500 | |270 |405 |518 |585 | |6,000 | |240 |360 |460 |520 | |7,000 | |180 |270 |345 |390 | |7,500 | |150 |225 |288 |325 | |8,000 | |120 |180 |230 |260 | |8,500 | |90 |135 |173 |195 | |9,000 | |60 |90 |115 |130 | |9,500 | |30 |45 |58 |65 | |10,000 | |0 |0 |0 |0 |

Biex nieħu ftit eżempji:

Familja b'żewġ ulied, illum tieħu total ta' Lm413 f'children's allowance u family bonus.

Bis-sistema l-ġdida taċ-children's allowance, id-dħul se jkun hekk:

·Familja bi dħul ta' Lm2,500 se tieħu Lm675 jew żieda ta' Lm262 fis-sena.

Ta' min jinnota li familji f'din il-kategorija billi dawn diġa` mhumiex taxxabbli ma jistgħu jiggwadanjaw xejn mir-riforma fit-taxxa tad-dħul.

·Familja bi dħul ta' Lm3,500, se tieħu Lm585 jew żieda ta' Lm172 fis- sena.

Familji f'din il-kategorija se jiggwadanjaw ukoll sa Lm63 mir- riforma fit-taxxa tad-dħul.

Żieda netta sa Lm235.

·Familja bi dħul ta' Lm5,000, se tieħu Lm450 jew żieda ta' Lm37 fis-sena.

Familji f'din il-kategorija se jiggwadanjaw ukoll sa Lm325 mir-riforma fit- taxxa tad-dħul.

Żieda netta sa Lm362.

·Familja bi dħul ta' Lm6,500, se tieħu Lm315 jew tnaqqis ta' Lm98 fis- sena.

Iżda familji f'din il-kategorija se jiggwadanjaw sa Lm525 mir- riforma fit-taxxa tad-dħul.

Żieda netta sa Lm427. ·Familja bi dħul ta' Lm10,000, mhux se tieħu Children's Allowance, pero` l- familji f'din il-kategorija se jiggwadanjaw sa Lm825 mir-riforma fit-taxxa tad-dħul.

Żieda netta sa Lm412.

Ta' min jinnota li bl-amalgamazzjoni tal-Parental Allowance, dan il- benefiċċju issa ġie estiż għat-tfal kollha irrispettivament mill-eta`.

Huwa stmat li madwar 350 familja jiddikjaraw dħul li jaqbeż l-Lm10,000 fis- sena u 1,500 jiddikjaraw bejn Lm6,500 u Lm10,000.

Mill-banda l-oħra hemm 50,000 familja li għax id-dħul tagħhom huwa anqas minn Lm6,000 se jieħdu żidiet fiċ-Children's Allowance partikolarment dawk bi dħul taħt l-Lm4,000 li jammonta għal fuq minn 30,000 familja fejn iż-żieda se tkun waħda sostanzjali.

Tabella Nru. 6 li nitlob lill-Kamra tieħu bħala moqrija, tagħti ndikazzjoni ċara tal-gwadann nett li se jkollha familja b'żewġt itfal bħala riżultat ta' dawn iż-żewġ riformi li għadni kif ħabbart.

TABELLA NRU 6

GWADAN NETT TAL-MIŻURI GĦAL FAMILJA B'ŻEWGT ITFAL

| DĦUL| TAXXA | ALLOWANCE | TOTAL| | | |TAT-TFAL | | | Lm | Lm | Lm | Lm | | | - | 262 | 262 | |2,500| | | | | | - | 217 | 217 | |3,000| | | | | | 63 | 172 | 235 | |3,500| | | | | | 200 | 127 | 327 | |4,000| | | | | | 263 | 82 | 345 | |4,500| | | | | | 325 | 37 | 362 | |5,000| | | | | | 390 | (8) | 382 | |5,500| | | | | | 450 | (53) | 397 | |6,000| | | | | | 525 | (98) | 427 | |6,500| | | | | | 600 | (143) | 457 | |7,000| | | | | | 650 | (188) | 462 | |7,500| | | | | | 700 | (233) | 467 | |8,000| | | | | | 750 | (278) | 472 | |8,500| | | | | | 775 | (323) | 452 | |9,000| | | | | | 800 | (368) | 432 | |9,500| | | | | | 825 | (413) | 412 | |10,00| | | | |0 | | | |

* Fil-każ ta' familja b'wild ta 11-il sena jew anqas, il-gwadan totali jonqos bil-Lm104 li qed tirċievi llum.

7.5.3 GĦajnuna Speċjali

Dawk il-familji li fi ħdanhom għandhom tfal li għalqu s-sittax-il sena u li għadhom l-iskola fi stadju li ma jiħdux stipendju, llum għandhom għajnuna speċjali ta' Lm65 fis-sena għal kull wild.

Din l-għajnuna se tibda tiġi maħduma wkoll fuq l-istess bazi taċ- children's allowance.

Ir-rata applikabbli se tkun ta' 1.5% fuq id- differenza tad-dħul totali tal-familja u Lm10,000, bl-istess capping taċ- children's allowance.

GĦalhekk, per eżempju, familja bi dħul ta' Lm2,500 se tieħu Lm113 flok il- Lm65 li qiegħda tieħu llum, waqt li familja bi dħul total ta' Lm5,000 se tieħu Lm75 flok il-Lm65 li qiegħda tieħu llum.

7.6 GĦajnuna Supplimentari

Biex nassiguraw li s-setturi kollha tal-pajjiż li għandhom bżonn jiġu mwieżna biex itejbu l-possibilta` tagħhom li jgħixu bħal kull ċittadin ieħor, fil-fatt jingħataw l-għajnuna biex jagħmlu dan, qegħdin inniedu għajnuna oħra għal dawk il-koppji li ma jieħdux ċ-children's allowance, jew persuni li jgħixu waħedhom u li fiż-żewġ każi, d-dħul tagħhom għadu baxx.

Dan jgħodd għall-ħaddiema, anke jekk jaħdmu għal rashom.

Jgħodd ukoll għall-pensjonanti u għal dawk li qegħdin fuq l-GĦajnuna Soċjali u li se jirċievu din l-għajnuna b'żieda għall-pensjoni u l-għajnuna li jkunu qed jirċievu.

Din l-għajnuna li qed insejħulha 'GĦajnuna Supplimentari', se tinħadem bħaċ-children's allowance.

Fil-każ ta' koppja l-għajnuna se tingħata lil dawk li d-dħul totali tagħhom ma jaqbiżx it-Lm3,500.

L-għotja tammonta għal 1.5% tad-differenża bejn Lm10,000 u d-dħul totali tal-koppja.

L-ogħla ammont li jitħallas hu ta' Lm120 fis-sena.

· Fil-każ ta' persuna waħedha l-għajnuna se tingħata lil dawk li d-dħul totali tagħhom ma jaqbiżx it-Lm3,000.

L-għotja tammonta għal 1% tad- differenza bejn Lm8,000 u d-dħul totali tagħha.

L-ogħla ammont li jitħallas huwa ta' Lm60 fis-sena.

Hekk dawk fis-soċjeta` tagħna li s-sitwazzjoni tagħhom u l-qligħ jew pensjoni tagħhom ma jpoġġihomx f'pożizzjoni li jibbenefikaw mir-reviżjoni tas-sistema tat-taxxa tad-dħul jew miċ-children's allowance, ikunu jistgħu jibbenefikaw minn din l-GĦajnuna Supplimentari.

Dawk li d-dħul totali tagħhom hu sa Lm2,000 fis-sena, se jingħataw għajnuna supplimentari ta' Lm120 fis-sena jekk koppja, u Lm60 jekk jgħixu waħedhom.

Dawk li d-dħul totali tagħhom hu ta' Lm3,000 fis-sena, se jingħataw għajnuna supplimentari ta' Lm105 fis-sena jekk koppja, u Lm50 jekk jgħixu waħedhom.

Koppja bi dħul totali ta' Lm3,500 se tingħata Lm98 fis-sena f'GĦajnuna Supplimentari.

7.7 Applikazzjoni għall-GĦajnuna

Biex wieħed ikun eliġibbli għaċ-children's allowance jew għall-GĦajnuna Supplimentari, irid jimla applikazzjoni li tintbagħat lid-Dipartiment tas- Sigurta` Soċjali.

L-applikazzjoni għandha tintbagħat l-ewwel darba sa l- aħħar ta' Marzu 1996, biex dak li jkun eliġibbli, jibda jibbenefika minn dawk l-iskemi l-ġodda fl-ewwel Sibt ta' Lulju 1996.

Din l-ewwel applikazzjoni, li proforma tagħha qed tidher f'Tabella Nru.7, (Appendiċi E) li nitlob lill-Kamra tieħu bħala moqrija, għandha turi d-dħul totali għas- sena 1995.

Fis-snin ta' wara, aġġornament ta' l-applikazzjoni jrid isir sa Marzu ta' kull sena biex jirrifletti d-dħul totali fis-sena ta' qabel.

Hekk, id-dikjarazzjoni tad-dħul tibda ssir minn min irid jieħu l-għajnuna soċjali.

B'din id-dikjarazzjoni se jkunu kkontrollati abbużi u dikjarazzjonijiet foloz jiġu penalizzati mhux biss b'teħid lura ta' l- għajnuna li tkun ingħatat u b'multi, imma jistgħu wkoll iwasslu għal sospensjoni ta' l-għajnuna soċjali.

Peress li kif diġa` semmejt dawn l-għajnuniet il-ġodda se jidħlu fis-seħħ mill-ewwel Sibt ta' Lulju, 1996, iċ-children's allowance, il-family bonus, il-parental allowance u l-special allowance jibqgħu jitħallsu kif inhu llum biex ikopru l-perjodu sa dik id-data.

Irrid ngħid ukoll li ebda taxxa ma hi se titħallas la fuq iċ-children's allowance u anqas fuq l-GĦajnuna Supplimentari.

7.8 Benefiċċji Soċjali

Fir-rigward tal-politika dwar il-benefiċċji soċjali, wettaqna bil-fatti miżuri li bihom, filwaqt li għollejna l-livell ta' l-għixien tal- benefiċjarji u pensjonanti tagħna komplejna nassiguraw politika soċjali personalizzata.

Anke hawn irridu ngħinu l-aktar lil min l-aktar għandu bżonn.

Il-miżuri li ser nħabbar se jidħlu fis-seħħ mill-bidu tas-sena d- dieħla.

B'emenda li konna għamilna fil-Liġi tas-Sigurta` Soċjali, iż-żieda ta' Lm2 fil-ġimgħa għall-għoli tal-ħajja se tkun riflessa bi proporzjon ta' żewġ terzi fuq dawk il-pensjonijiet u għajnuna soċjali li jitħallsu b'rata ta' persuna waħedha u ta' erbgħa minn ħamsa fuq dawk il-pensjonijiet u għajnuniet li jitħallsu bir-rata ta' koppja miżżewġa skond kif titlob il- liġi.

Din iż-żieda se tkun riflessa wkoll proporzjonalment fuq benefiċċji oħra.

Flimkien ma' titjib fil-kondizzjonijiet ta' ċerti pensjonijiet, dawn il- miżuri sejrin jissarrfu wkoll f'zidiet sostanzjali kif se ngħid:

Pensjonijiet u GĦajnuniet Mhux Kontributorji

Pensjoni ta` l-Eta` - Ir-rata ta' persuna waħedha se tiżdied minn Lm20.95 fil-ġimgħa għal Lm25.43, jiġifieri żieda ta' Lm4.48 fil-ġimgħa.

Ir-rata ta' raġel miżżewweġ se tiżdied bi Lm3.06 fil-ġimgħa minn Lm30.85 għal Lm33.91.

3,700 persuna se jibbenefikaw minn din l-għajnuna.

GĦajnuna Soċjali - Ir-rata ta' persuna waħedha se tiżdied minn Lm20.95 għal Lm23.79.

L-għajnuna addizzjonali għal kull membru ieħor se titla' minn Lm3.00 għal Lm3.50.

Dawk il-familji bit-tfal li qed jirċievu din l- għajnuna mhux se jibqa' jkollhom tnaqqis minħabba ċ-children's allowance.

Hekk naraw li, per eżempju, familja bi tlett itfal (kif inhi l-maġġoranza tal-familji li jieħdu din l-għajnuna) se jkollha żieda fl-għajnuna minn Lm29.45 għal Lm37.79, jew Lm8.34 fil-ġimgħa.

6,000 familja se jibbenefikaw minn din l-għajnuna.

Allowance għad-Drogati waqt Rijabilitazzjoni - L-allowance hawnhekk se tiżdied minn Lm7.60 għal Lm10 fil-ġimgħa.

GĦajnuna Socjali għax-Xebbiet u Romol - Minn Lm15.71 fil-ġimgħa din l- għajnuna se titla' b'Lm2.13 għal Lm17.84.

Minn jibbenefika jrid jissodisfa l-kriterji mediċi u l-kondizzjonijiet oħra mitluba mil-liġi.

Hu stmat li 900 persuna se jibbenefikaw minn din l-għajnuna.

Single Parent Families - Minbarra li s-single parent families ukoll se jibbenefikaw miż-żidiet u miżuri li għadni kif ħabbart, se nagħmlu miżura biex, jekk iridu, jkunu jistgħu jagħmlu xogħol part-time taħt ċerti kondizzjonijiet.

1,800 persuna se jgawdu minn din il-miżura.

Allowance għal Tfal b'Diżabilita` - F'dan il-każ l-allowance ta' Lm3 fil- ġimgħa se togħla għal Lm5 dment li d-dħul tal-familja ma jaqbiżx is-Lm6,000 fis-sena.

Fuq dħul ogħla r-rata tonqos b'6.5% fuq id-differenza bejn Lm6,000 u Lm10,000 familji se jibbenefikaw minn din il-miżura.

Madwar 600 familja se jgawdu minn dan.

Pensjoni lil Persuni b'Diżabilita` - Din il-pensjoni se tkun marbuta ma' 55% tal-Paga Minima Nazzjonali u se titla' minn Lm20.95 għal Lm23.31 fil- ġimgħa.

2,000 persuna se jieħdu din iż-żieda ta' Lm2.36 fil-ġimgħa

GĦajnuna Medika u Allowances li jitħallsu flok l-GĦajnuna/Pensjoni - Hawnhekk qed jiġi stabbilit li ż-żieda għandha tkun ta' 20% taż-żieda għall- għoli tal-ħajja.

B'hekk is-sena d-dieħla ż-żieda se tkun ta' 40 ċenteżmu fil-ġimgħa.

Madwar 12,000 persuna se jgawdu minn dan il-benefiċċju.

Pensjoni GĦall-Wens - Minbarra żieda minn Lm20.95 għal Lm25.43 fil-ġimgħa, se nestendu din il-pensjoni lil dawk li jieħdu wkoll kura ta' nanniet, zijiet, jew aħwa li jkunu fis-sodod jew wheelchair bound.

Hu stmat li 200 persuna se jieħdu żieda ta' Lm4.48 fil-ġimgħa waqt li madwar 200 persuna oħra se jibdew igawdu minn din il-miżura.

Pensjonijiet taħt l-Iskema Kontributorja

Pensjoni GĦal Min Jirtira - Din il-pensjoni se tiżdied minn Lm23.28 għal Lm26.05, jew b'Lm2.77 fil-ġimgħa f'każ ta' raġel miżżewweġ u minn Lm16.35 għal Lm18.70 fil-ġimgħa f'każ ta' persuna waħedha.

Madwar 3,000 pensjonant se jgawdu din iż-żieda.

Pensjoni tas-Servizz - Se nagħmlu miżura li biha dawk li kull sena jieħdu żieda fil-pensjoni tas-servizz, bħal dawk li kienu mpjegati mal-Gvern Ingliż, mhux ser jibda jkollhom l-effett taż-żieda għall-għoli tal-ħajja mnaqqas meta tkun qiegħda ssir r-reviżjoni tal-pensjoni tas-Sigurta` Soċjali.

Pensjonanti li qed jirċievu l-Pensjoni GĦal Min Jirtira u għandhom pensjoni tas-servizz mill-Gvern Ingliż se jkollhom żieda fir-rata tal-pensjoni tagħhom ta' Lm1.34 fil-ġimgħa.

Fil-każ ta' dawk il-pensjonanti tal-Gvern Ingliż li kkommutaw il-pensjoni tas-servizz kollha, dik il-parti minn din il-pensjoni li ma tiġix meqjusa meta tinħadmilhom il-Pensjoni għal Min Jirtira se titla' għal 50%.

Pensjonanti ta' `l fuq minn 72 sena li għandhom pensjoni tas-servizz u li fil-preżent għandhom 40% tal-parti kkommutata tal-pensjoni mhix meqjusa fil- kalkolazzjoni għall-għoti tal-pensjoni, issa se jkollhom 50% ta' dik il- parti mhux meqjusa.

2,700 pensjonant mistennija jgawdu minn din il-miżura.

Pensjoni GĦal Min Jirtira Miżjuda u Pensjoni Minima Nazzjonali Miżjuda - F'każ ta' raġel miżżewweġ dawn il-pensjonijiet sejrin jiżdiedu b'Lm2.94 minn Lm40.40 għal Lm43.34 fil-ġimgħa u f'każ ta' persuna waħedha sejrin jiżdiedu b'Lm2.02 għal Lm32.85.

5,600 pensjonant se jieħdu din iż-żieda.

Sejrin nintroduċu wkoll il-Pensjoni Minima Nazzjonali Miżjuda għal Persuna Waħedha.

Ir-rata hawnhekk sejra tkun ukoll ta' Lm32.85 fil-ġimgħa.

Dan għandu jgħin lil dawk li rtiraw qabel l-1979.

1,500 persuna se jibbenefikaw minn din il-miżura.

Żewg Terzi lil Pensjonanti li rtiraw qabel l-1979 - Sejrin nemendaw il- liġi biex fi żmien tliet snin, dawk li bejn iż-żewġ pensjonijiet għad m'għandhomx iż-żewġ terzi tad-dħul pensjonabbli tagħhom, jibdew jingħataw żieda addizzjonali fil-pensjoni tas-Sigurta` Soċjali.

B'hekk wieħed li per eżempju llum għandu pensjoni taħt il-Malta Pension Scheme ta' Lm10 fil- ġimgħa u qed jieħu pensjoni taħt is-Sigurta` Soċjali ta' Lm40.40 fil- ġimgħa, jirċievi żieda addizzjonali ta' Lm2.22 fil-ġimgħa jekk is-salarju ekwivalenti kurrenti tiegħu s-sena d-dieħla jkun Lm90 fil-ġimgħa.

F'każ bħal dan, il-pensjoni tiegħu titla' minn Lm40.40 għal Lm45.56 jiġifieri żieda ta' Lm5.16 fil-ġimgħa.

Mijiet ta' pensjonanti se jintlaqtu tajjeb minn din il-miżura.

Romol - Fil-każ ta' romol li żwieġhom kienu irtiraw qabel l-1979, il- pensjoni se tiżdied għal Lm31.33 u, b'effett ta' miżura oħra li se tqarribhom lejn l-iskema tas-superstiti, ir-rata tal-pensjoni tagħhom tkun tista' tkompli tiżdied sa Lm32.85 fil-ġimgħa.

Dan ikun ifisser żieda ta' Lm3 fil-ġimgħa.

L-allowance addizzjonali li titħallas lil romol bit-tfal, se tiżdied minn Lm3 għal Lm4 fil-ġimgħa.

7,000 armla se jibbenefikaw minn dawn il-miżuri.

Qed nagħti aktar dettalji dwar iż-żidiet u l-miżuri li għadni kif ħabbart f'Appendiċi J anness ma' dan id-Diskors u li nitlob lil Kamra tieħu bħala moqri.

Infakkar li barra minn dawn iż-żidiet kollha li għadni kif ħabbart, dawk il-pensjonanti, romol u familji li jieħdu l-għajnuna soċjali u li jikkwalifikaw mill-benefiċċju l-ġdid ta' l-GĦajnuna Supplimentari li ħabbart ftit ilu, se jieħdu wkoll żieda sa massimu ta' Lm1.15 fil-ġimgħa fil-każ ta' persuna waħedha u sa massimu ta' Lm2.30 fil-każ ta' koppja.

Tabella Nru. 8 (Ara Appendiċi F) li nitlob lill-Kamra tieħu bħala moqrija, tagħmel paragun bejn il-benefiċċji soċjali eżistenti u kif sejrin jiżdiedu.

Konklużjoni

Mr. Speaker, fil-budgets preċedenti ħadna l-miżuri biex inkattru l- effiċjenza, biex nibnu strutturi produttivi, biex insaħħu l-infrastruttura u biex nirrijorganizzaw il-bażi finanzjarja ta' pajjiżna.

Illum kburin li bix-xogħol tagħna lkoll pajjiżna tbiddel u ssaħħaħ.

Bir- raġun il-Poplu tagħna qiegħed iħares lejn il-futur bi stennija ta' progress akbar.

B'dan il-budget, tajna spinta lill-produttivita` fil-pajjiż u għamilna pass kbir `il quddiem biex naraw li kulħadd igawdi minn dak li rnexxielna niksbu.

Dan hu budget ta' Solidarjeta`.

Hu wkoll il-mument li nagħrfu u nilqgħu l-isfidi li l-kisbiet li għamilna jippreżentawlna.

L-isfida li nżommu u nkattru dak li ksibna.

L-isfida li nirbħu l-problemi ekonomiċi u soċjali li jġib miegħu s-suċċess.

L-isfida li nintgħaddu mal-popli li, għax jużaw moħħhom tajjeb, isibu rkaptu tat- tiġdid u jdawruh f'mutur li jħaffef l-iżvilupp tagħhom.

Jekk ilħaqna l-kantuniera u dorniha, dan biex naraw tinfirex quddiemna triq oħra b'panorama differenti, imma xorta triq li rridu ngħaddu b'għaqal u bi sforz.

Nimxuha flimkien b'kuraġġ u determinazzjoni akbar, imsaħħin mill-esperjenzi tajba tal-passat.

MR SPEAKER: Nirringrazzja lill-Ministru għad-diskors tiegħu.

Nirringrazzja wkoll lill-impjegati tat-televiżjoni u mezzi tax-xandir u nitlob lit-television crew sabiex jirtira mill-Kamra.

L-impjegati tal-Public Broadcasting Services irtiraw mill-Kamra.

MR SPEAKER: Il-Ministru Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Id-diskors tal-Budget 1996;

L-Estimi Ġenerali 1996;

Economic Survey (January-September 1995); u

The Maltese Economy in Figures (1986-1995);

li kopji tagħhom tqassmu lill-Onorevoli Membri aktar kmieni fis-seduta.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru jressaq l- aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GUIDO DE MARCO (Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin): Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it- Tnejn, 27 ta' Novembru, 1995 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Estimi ta' Dħul u Nfiq ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru 1995 sat-30 ta' Settembru 1996.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Arbitraġġ - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jħassar l-Att dwar it-Taxxa tad-Divertimenti - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Elezzjonijiet Ġenerali - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 1) - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Istampa - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Referendi - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Nomini mill-Oppożizzjoni - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Promozzjoni ta' Prodotti Lokali - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex ikompli jemenda l-Att dwar it-Taxxa fuq l-Income (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Reġistrazzjoni ta' Artijiet (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Liġijiet dwar il-Kiri ta' Djar - Kumitat Permanenti; u

xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 27 ta' Novembru, 1995 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fit-8.31 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

RAĦAL ĠDID - ZABBAR RD/SCHREIBER RD - DAWL

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta se ssir bozza fil-lok fejn jiltaqgħu Zabbar Rd u Schreiber Rd, f'Raħal Ġdid?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ser tittieħed azzjoni biex jinbidel il- fanal li qiegħed fejn jiltaqgħu Żabbar Road u Schreiber Road, Raħal Ġdid.

Ma jirriżultax li hemm bżonn ta' bozza oħra.

VALLETTA - NIŻLA TAL-FOSSA - DAWL

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta se jiddawwal aktar il-lokal għan-niżla tal- Fossa fil-Belt Valletta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-proġett biex tiddawwal aħjar il-lokalita' li tagħti għan-niżla tal-Fossa fil-Belt qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

VALLETTA - FOOTBALL GROUND

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid meta l-Beltin se jkollhom ground fil- Belt Valletta fejn jittrenjaw?

X'sar mill-proġett ta' titjib tas-Salinos Ground?

Jekk ġie abbandunat, x'qed jiġi propost bħala alternattiva?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Sorpriż kif l-Onor.

Interpellant ma jafx li l-Beltin għandhom is-Salinos Ground fejn jittrenjaw.

Diġa' saru diversi xogħlijiet ta' titjib u ġejt imgħarraf li qed isiru arranġamenti ma' l- Awtorita' ta' l-Ippjanar għal-iżjed titjib.

SATELLITE EQUIPMENT - IMPORTATURI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsalill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid għaliex l-importaturi tas-Satellite Equipment ikollhom iħallsu dazju ta' 7% minbarra l-VAT meta dawn jimportaw tagħmir minn barra l-Ewropa, filwaqt li kumpannija li tipprovdi l-Cable Television tħallas il- VAT biss biex tipprovdi s-servizz?

Il-Cable Television fil-fatt tħallas dazju fuq it-tagħmir u affarijiet oħra li timporta?

Jekk il-qagħda hi hekk, ma jidhirlux l-Ministru li l-Melita Cable Television għandha vantaġġ mhux mistħoqq fuq dawk in-negozjanti li jimportaw tagħmir tas-satelliti?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-kumpannija "Melita Cable Television Limited" għandha eżenzjoni mid-dazju skond il- ftehim li kien sar f'Ġunju 1991 bejnha u l-Gvern.

Ma nħossx li wieħed jista' jqabbel il-qagħda ta' din l-kumpannija li tipprovdi ċertu servizz ma' dak ta' importaturi tas-"Satellite Equipment".

Dawn ta' l-aħħar aktar jistgħu jitqabblu ma' importaturi ta' tipi oħra ta' aerials li huma wkoll suġġetti għall-istess dazju.

PULIZIJA - DEPOT TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Prim Ministru: Wara l- allegazzjonijiet li saru li qed isir traffikar tad-drogi fid-Depot tal- Pulizija, jista' l-Prim Ministru jgħid jekk hux qed jagħmel inkjesta?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li minn indaġni interni li saru s'issa ma jirriżultax li xi membri tal-Korp tal-Pulizija kienu b'xi mod involuti fl-imsemmija allegazzjonijiet.

Ġejt informat ukoll li gwardjan tal-Faċilita' Korrettiva ta' Kordin li ġieli għamel għassa ma' xi priġunieri li minn żmien għal żmien jinżammu fid- "Depot" tal-Pulizija fuq ordni tal-Qorti, tressaq il-Qorti fuq ksur tal- liġijiet dwar droga.

KUMPANNIJA IRLANDIŻA INTERNATIONAL DEVELOPMENT LTD

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm qed titħallas il-Kumpannija Irlandiża International Development Ireland Ltd tal-konsulenza li qed tagħmel b'konnessjoni mal- bini ta' belt amministrattiva fil-Furjana?

Kemm tħallsu flus s'issa lil din il-kumpannija?

Veru li hemm uħud mill-konsulenti impjegati ta' din il-kumpannija li qed jitolbu żidiet kbar fil-ħlas?

Kemm hawn impjegati ma' din il-kumpannija f'Malta?

Kemm qed jitħallas kull wieħed minnhom?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-kumpannija International Development Ireland Ltd qed titħallas skond il-ftehim li kien intlaħaq bejn il-Gvern Malti u l-istess kumpannija fi Frar ta' din is-sena.

Għas-servizzi li kellha tipprovdi, il-kumpannija kellha titħallas ammont totali ta' Liri Sterlina 254,000.

Fil-fatt, jista' jingħad li l-kmpannija issa prattikament temmet is-servizzi li kellha tagħti skond l-imsemmi ftehim u għad baqagħla tieħu biss l-ammont ta' madwar Liri Sterlina 10,000.

Il-kumpannija għamlet talba għal estensjoni tal-ftehim oriġinali biex tkopri wkoll xi servizzi li qed tgħid li diġa' pprovdiet u li ma kenux inklużi mas-servizzi elenkati fil-ftehim.

Din it-talba qed tiġi kkonsidrata mill-Gvern.

Bħalissa m'hawnx konsulenti tal-kumpannija f'Malta.

SKEJJEL - ŻURRIEQ - COMPUTERS

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsalill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid għaliex l-Iskola Sekondarja taż- Żurrieq għada ma ġietx attrezzata bil-computers bħal skejjel sekondarji oħra?

Meta se jiġri dan?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Qed jittieħdu l-passi meħtieġa biex din l-iskola jkollha laboratorju tal-computers mill-aktar fis possibbli.

CUSTOMER SERVICE OFFICERS - PROMOZZJONIJIET

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsalill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jikkonferma li dan l- aħħar ingħataw promozzjoni tmien Customer Service Officers u saru Senior Customer Service Officers?

Min kienu dawn?

Kienu ħarġu xi applikazzjonijiet għal dawn il-promozzjonijiet?

Xi kriterji ntużaw biex ntgħażlu dawk il-persuni li ngħataw din il- promozzjoni?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li fit-12 ta' Ġunju, 1995, il- kumpannija MIA ħarġet sejħa nterna għall-postijiet ta' "senior officer".

Wara intervista li saret lill-applikanti kollha li fiha ġew assessjati dwar diversi fatturi b'mod partikolari d-doveri l-ġodda fil-postijiet vakanti, dawk li ġew fl-ewwel erba' postijiet kienu Joe Camilleri, Raymond Farrugia, George Zammit u Lawrence Zammit.

BIRŻEBBUGIA - TRIQ IL-PORT ĦIELES - KWANTITA' TA' ILMA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsalill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jaf il-Ministru li r-residenti ta' Triq il-Port Ħieles kantuniera ma' Triq San Patrizju f'Birżebbugia qed ibatu minn ilmijiet kbar li qed jaqgħu ħdejhom wara li tħaffer kanal biex l-ilma ta' parti kbira minn Tal-Papa Housing Estate jiżbroffa hemmhekk?

Għaliex dan il-kanal ma tkompliex iżda sar parti biss minnu bil-konsegwenza li l- ilma qed jiżbroffa fl-aħħar parti ta' Triq il-Port Ħieles, (tmiss ma' Triq San Patrizju) u dawn jidħlilhom ilmijiet kbar fid-dar tagħhom?

Jista' jitħaffer ġibjun f'din l-area peress li jaqa' kwantita' enormi ta' ilma?

Jista' l-kanal imsemmi jkompli jitħaffer biex l-ilma ma jiżbroffax fl-area msemmija?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li l-"culvert" imsemmi mill-Onor.

Interpellant se jitkompla, billi dan li sar s'issa kienet l-ewwel fażi tax- xogħol.

Id-Dipartiment tat-Toroq ikkonsidra l-possibilta' li jsir ġibjun, iżda wara li ġie kkonsultat l-kunsill lokali ġie deċiż li l-"culvert" tibqa' tagħti għall-baħar.

PAZJENTI KKURATI FIL-KOMUNITA' - GĦOTI TA' MEDIĊINI PSIKOTROPIĊI

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-infermiera li qed jaħdmu fiż- żewġ 'teams' multidixxiplinarji humiex jitħallew jużaw jew jagħtu mediċini psikotropiċi lill-pazjenti li qed ikunu kkurati fil-komunita', speċjalment dawk il-mediċini li għandhom azzjoni fit-tul?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li kwalunkwe mediċina, sew jekk psikotropika, sew jekk le, tingħata jew tintuża fuq pazjent bil- preskrizzjoni ta' tabib biss.

Jekk ikun hemm pazjenti li għalihom it-tabib ikun ippreskriva mediċina li hemm bżonn tingħata mill-infermiera li jaħdmu fil-komunita', allura din tingħata skond il-preskrizzjoni tat-tabib.

MOVIMENT TA' KANA - PILOT PROJECT

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsalill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuwa l-involviment tal-Moviment ta' Kana fil- pilot project in konnessjoni mal-Kura Mentali fil-komunita'?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-Moviment ta' Kana ġentilment offra b'xejn id- djar ta' Kana għal użu tas-servizzi psikjatriċi fil-kommunita'.

SPTARIJIET - SWALI TA' L-OPERAZZJONIJIET - METAL RACK

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsalill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 27718 fejn ġejt informat li l-"Metal racks" m'għadhomx jiġu wżati fis-swali ta' l-operazzjonijiet.

Billi ġejt assigurat fl-istess tweġiba li għalkemm dawn ġew imneħħija mill-operating theatres xorta waħda jittieħdu l-mezzi kollha biex l-affarijiet estranji ikunu ċċekkjati u misjuba korretti qabel tmiem kull operazzjoni, jista' l-Ministru jispjega kif din il-proċedura falliet f'numru ta' każi riċentement?

Nista' niżgura lill-Ministru li l- iskuża ta' infezzjoni hija banali.

Il-vera raġuni hija traskuraġni.

Jista' l-Ministru jordna li dawn il-"metal rack" jerġgħu jinħarġu għall-użu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Qed nagħżel li noqgħod fuq il-pariri esperti tad- Dipartiment tas-Saħħa.

SPIŻERIJI TAL-GVERN - PILLOLI TAGAMET 200MG (SRF)

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'sostitut qed jingħata mill-ispiżeriji tal-Gvern għal pilloli Tagamet - 200mg (SRF)?

Hemm ilmenti minn diversi pazjenti li dan is-sostitut mhux effettiv daqs it-Tagamet u ħafna drabi l- pazjenti jkollhom jispiċċaw biex jixtru l-mediċina huma.

ONOR.

LOUIS GALEA: Kif jaf l-Onor.

Interpellant, il-Gvern jixtri mediċini ġeneriċi u mhux prodotti ta' ditta partikolari ('brand products').

F'dan il-każ il-mediċina msemmija hija Cimetidine 200mg li bħalissa fl- Ispiżeriji tal-Gvern hemm stokk kemm tad-ditta Pharmamed (Malta), kif ukoll tad-ditta Remedica (Ċipru).

Iż-żewġ konsenji ġew eżaminati fl-laboratorju indipendenti u ġie ċċertifikat li dawn il-prodotti huma ta' l-'istandard' farmaċewtiku mistenni u għal daqstant l-effett ta' dawn il-pilloli għandu jkun dak meħtieġ.

Ma jirriżultax li ġew imressqa ilmenti uffiċjali fuq il-kwalita' ta' dan il-prodott.

SPTAR MONTE CARMELI - INFERMIERA

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jinvestiga għaliex infermiera li jaħdmu fl- Isptar Monte Carmeli li għad baqgħalhom jieħdu vacation leave tas-sena l- oħra, ġew informati li se jitilfu dan il-leave?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li minn sena għal sena jiġi akkumulat numru ta' 'vacation leave' li l-infermiera ma jkunux laħqu ħadu sa l-aħħar tas-sena.

Minkejja dan, isir kull sforz biex l-infermiera kollha jieħdu l- 'vacation leave' kollu li huma ntitolati għalih.

Rigward l-akkumulazzjoni tal-'vacation leave' dejjem ġew applikati r-regoli stabbiliti skond l- 'Estacode'.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - LIĠI DWAR IS-SAĦĦA MENTALI

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-pjan tad-Dipartiment tas-Saħħa biex tiġi aġġornata l-Liġi dwar is-Saħħa Mentali?

Qed isir xi ħaġa dwar dan fl-isfond tal-Politika Nazzjonali tas-servizz tas-Saħħa Mentali?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li bħalissa qed issir riċerka minn Konsulent legali biex titfassal liġi dwar is-Saħħa Mentali.

Din ir-riċerka ma tinvolvix biss il-bidliet li jridu jsiru fil-liġi preżenti dwar is-Saħħa Mentali imma fil-Liġijiet kollha li b'mod jew ieħor jaffetwaw l-istat ta' Saħħa ta' l-individwi li jsofru minn xi forma ta' mard mentali.

Għal dan l- iskop qegħdin jiġu studjati Liġijiet Ewropej li jittrattaw dan is-suġġett biex jgħinuna meta naslu biex nippreparaw l-Abbozz tal-Liġi għal Malta.

ENEMALTA - PJANI GĦALL-FUTUR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-miri ewlenin u kif qed jiġu proposti li jintlaħqu dawn il-miri ewlenin li għandha l-Enemalta għall-15-il sena li ġejjin?

Jista' jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' dan il-pjan għall-futur ta' l-enerġija f'pajjiżna?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Dan il-Pjan għadu qed ikun ikkonsidrat mill-Gvern.

INSTITUTE OF HEALTH CARE - KORS TAL-PHARMACY TECHNICIANS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsalill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ttieħdu biex tiġi rranġata s-sitwazzjoni tal-Pharmacy Technicians li temmew il-kors tagħhom f'Ġunju 1995 ma' l-Institute of Health Care?

X'kuntatti saru mal-Pharmacy Board dwar is-sitwazzjoni ta' dawn l- istudenti?

X'se jiġri minn dan il-kors?

X'passi qed jittieħdu biex il-Pharmacy Technicians ikunu stmati bħall- paramediċi l-oħra?

Xi status għandu l-eżami finali tal-pharmacy technicians ta'l-Institute of Health Care vis-a-vis il-warrant tagħhom?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li fi ftit ġimgħat oħra se jsir laqgħa bejn rappreżentanti ta' l-IHC u tal-Pharmacy Board biex jiġi diskuss l-għarfien minn dan il-Bord tal-Kwalifika ta' l-IHC.

Il-futur ta' dan il- kors għadu miftuħ u jiddependi ħafna fuq x'tip ta' għarfien jista' jkollu.

L-IHC tagħraf dan iċ-ċertifikat bħal ċertifikati oħra iżda l-liġi għadha ma tagħrfux awtomatikament għal fini tal-ħruġ tal-"warrant" għax din tagħraf biss l-eżami tal-Pharmacy Board.

SKEJJEL - ĦAMRUN - JUNIOR LYCEUM

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-istudenti tal-Form IV tal-Junior Lyceum tal-Ħamrun qed jintalbu jixtru l-ktieb "The New Dragon Book of Verse"?

Fl-iskejjel sekondarji u fil-Junior Lyceums kollha tal-Gvern liema kotba ntalbu jixtru l-istudenti tal-Forms I sa V?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Ir-raġuni hija dik indikata fit-tieni paragrafu tat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 27047 (Seduta Nru. 438).

Il-ktieb 'The Dragon Book of Verse' qiegħed fis-sillabu tal-letteratura Ingliża tal-Matrikola.

Billi dan is-sillabu jinbidel kull sentejn il-policy tad-dipartiment minn dejjem kienet li l-istudenti li jkunu fir-Raba' Klassi jintalbu jixtru dawk il-kotba li jkunu se jintużaw ukoll fil-Ħames Klassi fil-Letteratura Ingliża u Maltija.

Dan jiġri mhux fil-Liċeo tal-Ħamrun biss imma fil-Junior Lyceums u l- Iskejjel Sekondarji kollha.

Barra dan il-ktieb, l-istudenti kollha tar- Raba' Klassi ta' dawn l-iskejjel jintalbu jixtru wkoll tliet kotba oħra li flimkien ma' dan il-ktieb jiffourmaw is-sillabu tal-letteratura Ingliża tal- Matrikola.

L-istudenti tal-Ħames Klassi ta' l-Iskejjel u Junior Lyceums jintalbu wkoll jixtru l-ktieb 'Il-Qawsalla' li qiegħed fis-sillabu tal-Malti tal- Matrikola għall-istess raġuni.

SKEJJEL - SKOLA TA' SAN ĠILJAN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsalill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ttieħdu fl-iskola ta' San Ġiljan wara li f'dawn l-aħħar ġimgħat kien hemm rapporti li persuni daħlu fi klassijiet f'tarf il-ġimgħa u nstabu xemgħat, traċċi ta' trab abjad u anke siringi fil-btieħi ta' l-iskola?

Meta se jissewwa t-tiċrit li hemm fin-netting madwar l-iskola li minnu qed jidħlu persuni fl-iskola meta din suppost tkun magħluqa?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li kull darba li kien hemm dħul mhux awtorizzat fl-iskola Primarja ta' San Ġiljan dan ġie rrapportat lill- pulizija.

Ġie aċċertat li t-trab abjad li nstab fil-klassi ma kien xejn għajr 'powder paint'.

Biex jieqaf id-dħul fl-iskola minn persuni mhux awtorizzati se ssir sistema ta' pilastri bil-'guards' tal-ħadid fil-viċinanzi taż-żewġ kanċelli ta' l-iskola.

Il-'wirefencing' li parti minnu saritlu ħsara b'mod vandalistiku, se jiġi msewwi b'materjal aktar reżistenti.

AWTORITA' TA' L-IPPJANAR - WIED GĦOMOR U WIED IL-KBIR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi d-deċiżjoni ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar dwar il-proposta li Wied Għomor u Wied il-Kbir jiġu skedati bħala zoni ta' konservazzjoni rurali?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li Wied Għomor u Wied il- Kbir fil-partijiet li m'humiex fl-arei skedati għall-bini, ilhom indikati bħala żoni ta' Konservazzjoni Rurali minn meta ġie approvat il-Pjan ta' Struttura.

Għad iżda, trid issir id-delineazzjoni preċiża ta' dawn l- istess żoni ta' konverżazzjoni rurali.

ENEMALTA - MILI TA' ĊILINDRI TAL-GASS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm isiru ilmenti lill-Enemalta dwar iċ-ċilindri tal-gass ma jimtlewx kemm suppost?

X'passi tieħu l-Enemalta biex tiżgura li fil-fatt iċ-ċilindri jimtlew kemm suppost biex il-konsumatur ma jispiċċax iħallas ta' gass li ma jikkunsmax?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li mill-1 ta' Jannar, 1995 sal-lum ma ġewx irreġistrati ebda ilmenti dwar ċilindri bin-nieqes.

Iċ-ċilindri kollha tal-gass jiġu mimlija fuq "filling/weighing machines" awtomatiċi u dawn jiġu aċċettati mid-distributuri li għandhom il-piż tajjeb.

Il-konsumaturi għandhom id-dritt li jitolbu lid-distributuri sabiex jiżnu ċ-ċilindri ħdejn it-trakk biex jissodisfaw ruħhom dwar il-piż taċ- ċilindri.

Għal dan il-għan, fuq wara ta' l-irċevuta hemm tabella bil-piżijiet taċ- ċilindri u kull distributur hu fornut b'miżien.

ANZJANI - SUSSIDJU FUQ IL-KONTIJIET TAD-DAWL U L-ILMA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kienx hemm xi żviluppi dwar il-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 28503, ċioe' jgħid fiex waslu t-taħdidiet bejn is-Segretarjat ta' l-Anzjani u l-Korporazzjonijiet ta' l-Ilma u Dawl rigward sussidju fuq il-kontijiet ta' l-ilma/dawl ta' l-anzjani?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SPTARIJIET - OPERAZZJONIJIET TAL-QALB

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsalill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari numru 29521?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li n-numru ta' pazjenti Maltin li għamlu operazzjonijiet tal-'Bypass' tal-Qalb ('Coronary Artery By Pass Graft') fl-Isptar San Luqa fl-aħħar erba' snin kienu dawn:

Sena Numru Eta'

L-Izghar L-Akbar Pazjent Pazjent

1992 35 52 79 1993 80 42 73 1994 91 43 74 1995 sat-12/11 186 36 76

SANTA LUĊIJA - TRIQ IL-ĠIBJUN - PLOT NRU.

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex possibbli li Plot 16 "Fior di Luna", Triq il-Ġibjun, Santa Luċija jsir il-kuntratt tagħha tal-HOS peress illi għadha sal-lum bil-konvenju?

ONOR.

CENSU GALEA: Jien informat li meta l-Awtorita' tad-Djar ikollha t-titolu legali fuq l-art li fuqha hemm mibnija d-dar, hi tkun tista' tagħmel il-kuntratt ta' enfitewsi mal-benefiċċjarju.

SANTA LUĊIJA - NEIGHBOURHOOD III - TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

JOE CILIA staqsalill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jara li jestendi r- rotta tat-trasport pubbliku tal-linja ta' Santa Luċija biex tgħaddi mill- parti magħrufa bħala Neighbourhood III peress li r-residenti jridu jimxu distanza relattivament twila biex jinqdew minn dan is-servizz anke fil- maltemp?

Tista' wkoll titwaqqaf kaxxa ta' l-ittri pubblika għar-residenti ta' dawn l-inħawi?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku hi konxja mill-ħtiġijiet tar-residenti ta' "Neighbourhood III" ġewwa Santa Luċija u qed tistħarreġ tibdil fir-rotta eżistenti biex dawn jinqdew aħjar.

Jiena nformat ukoll, li f'Santa Luċija hemm erba' kaxxi ta' l-ittri mqassmin kif ġej:- waħda fi Vjal l-Oleander u oħra fi Vjal it-Torri f'Neighbourhood I, oħra fi Triq il-Lellux f'Neighbourhood II u oħra fi Triq il-Fortizza f'Neighbourhood III.

Skond statistiċi t'ittri miġbura minn dawn il-kaxxi, ma jidhirx li hemm bżonn li jitwaħħlu iżjed kaxxi f'din il- lokalita'.

SERVIZZI ĊIVILI - TAJPISTI KAŻWALI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsalill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk casual typists mpjegati mal-Gvern humiex intitolati għal sick leave jew vacation leave b'mod pro-rata skond is-sigħat li jaħdmu?

Jekk fin-negattiv, ma jaħsibx il-Prim Ministru li wasal iż-żmien biex din is-sitwazzjoni tiġi rimedjata?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: 1.

B'effett mill-1 ta' Jannar, 1993, it- tajpisti każwali li jaħdmu fuq "time-table full-time" huma ntitolati għal "vacation leave" u "sick leave" skond iċ-ċirkolari OPM Numru 67/93 li poġġejt kopja tagħha fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

Dawn it-tajpisti każwali huma ntitolati f'kull perjodu ta' 30 ġurnata:

(i) għal jumejn "vacation leave" b'massimu ta' 24 ġurnata leave f'kull perjodu ta' 365 ġurnata, u

(ii) tlett ijiem "sick leave", b'paga sħiħa u tlett ijiem sick leave b'nofs paga, b'massimu ta' 30 gurnata sick leave b'paga sħiħa u 30 gurnata sick leave b'nofs paga f'kull perjodu ta' 365 ġurnata,

Jekk ikunu ħadmu kontinwament għal tlett xhur fil-każ tal-"vacation leave" u sitt xhur fil-każ tas-"sick leave".

Dawk it-tajpisti każwali li ma jaħdmux "full-time" m'humiex intitolati għal "vacation" u għal "sick leave".

Il-Gvern qed jifformula policy dwar leave pro-rata għall-impjegati każwali li jaħdmu "full-time" iżda b'sigħat ridotti.

POSTA - ĦADDIEMA TAL-POSTA

L-ONOR.

JOE CILIA staqsalill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħid x'kondizzjonijiet ikollhom il-ħaddiema tal-Posta li jagħżlu li jitilqu minn mal-Gvern għal ma' Posta Ltd?

Dawn jitilfu s-seniority li kellhom u jitilfu l-perjodu taż- żmien li ħadmu mal-Gvern għal fini tal-pensjoni ta' l-irtirar f'każ li jieħdu dan il-pass?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Skond ftehim preliminari li sar bejn il- kumpannija Posta Ltd, it-Trade Unions u l-Gvern fl-1994, il-ħaddiema kollha li jagħżlu li jibdew mal-kumpannija kienu sejrin jibqgħu igawdu d- drittijiet kollha li kellhom mal-Gvern, inklużi d-drittijiet tagħhom dwar il-pensjoni skond l-Ordinanza tal-pensjonijiet.

SANTA LUĊIJA - PROVVISTA TA' L-ELETTRIKU

L-ONOR.

JOE CILIA staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jara li tiżdied il-provvista tad-dawl fi Triq l-Istefanotis u Triq ġdida fi Triq l-Istefanotis f'Santa Luċija?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li t-talba biex jiżdied dawl fi Triq l-Istefanotis u fi Triq Ġdida fi Triq l-Istefanotis f'Santa Luċija qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

SANTA LUCIJA - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li s-segwenti toroq f'Santa Lucija jinsabu fi stat diżasturż:

(1) Triq il-Fortizza ('l parti ta' fuq); (2) Triq il-Kaħwiela; (3) Triq l-Istefanotis; u (4) Triq ġdida fi Triq l-Istefanotis?

Jista' l-Ministru jara li jittieħdu l-passi neċessarji biex dawn it-toroq jitranġaw b'mod diċenti?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

SWIEQI/PEMBROKE - FTUĦ TA' POLIKLINIKA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Minħabba fiż-żieda fil-popolazzjoni ta' Swieqi/Pembroke, jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi ħsieb li tinfetaħ polyclinic fl-inħawi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li fil-preżent m'hemm l-ebda pjanijiet biex tinfetaħ poliklinika fl-inħawi ta' Pembroke/Swieqi.

PEMBROKE - TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jara li tiżdied il- frekwenza tal-karozzi tal-linja lejn/minn Pembroke f'ċerti break hours tal- ġurnata?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li bħalissa qiegħda tiġi kkonsidrata talba, mill-Kunsill Lokali ta' Pembroke lill-Awtorita' dwar it- Trasport Pubbliku, għal tibdil fir-rotta li tgħaddi minn Pembroke sabiex jintlaħqu aktar nies.

Jiena se nitlob lill-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku biex tistħarreġ ukoll il-ħtieġa ta' żieda fil-frekwenza ta' dan is-servizz.

PEMBROKE - TRIQ L. RIGORD - QTUGĦ FIL-PROVVISTA TA' L-ILMA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li spiss qed ikun hemm qtugħ ta' ilma f'L. Rigord Street, Pembroke?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat mill-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma li f'dawn l-aħħar xhur kien hemm sospensjoni waħda biss fis-sistema tad-distribuzzjoni ta' l-ilma li effettwat ir-residenti ta' Pembroke.

PACEVILLE - TRIQ L. RIGORD - ĠNIEN PUBBLIKU/RECREATIONAL AREA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jikkonferma rapporti li se jinbnew ġnien pubbliku u recreational area faċċata ta' L. Rigord Street, Paceville?

Minnu li se jsir War Museum ukoll?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 25712 Seduta Nru. 409.

PEMBROKE - BUS STOP

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jara li tiġi ri- introdotta il-bus stop li tneħħiet xi xahrejn ilu meta wieħed ikun ħiereġ minn Pembroke?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li tneħħa bus stop mill-post indikat minn persuni mhux awtorizzati u qed jittieħdu passi immedjati mill- Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku biex jitqiegħed "sign" ġdid mill-aktar fis.

PEMBROKE - DAWL

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jara li jsir street lighting aktar adegwat f'diversi triqat ta' Pembroke kif ukoll fil-parti ta' St. George's HE li tagħti għal Paceville?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant qed tkun ikkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

APPENDIĊI A

TABELLA NRU 1

Qagħda Finanzjarja Riveduta 1995

| | |Estimi | |Estimi | | | | |Oriġinali | |Riveduti | | | | |(Lm miljuni) | |(Lm | | | | | | |miljuni) | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |Stima ta' żbilanċ| | | | | | | | | fil-Fond | | | | | | | | |Konsolidat | | | | | | | | | fl-1 ta' Jannar| | | |-31.| | |-32.4 | |1995 | | | |3 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |(Attwa| | | | | | | | |li) | | | | | | | | | | |DĦUL | | | | | | | | |Ordinarju | |474.3 | | |489.2 | | | |GĦotjiet u | | | | | | | | | Self Barrani | |21.5 | | |8.5 | | | |Self Lokali | |31.4 | | |32.5 | | | | | | |527.2 | | |530.| | | | | | | | |2 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |INFIQ | | | | | | | | |Rikorrenti | |423.1 | | |431.1 | | | |Ħlasijiet | | | | | | | | | fuq Self | |24.9 | | |24.7 | | | |Kapitali | |79.2 | | |76.0 | | | | | | |527.2 | | |531.| | | | | | | | |8 | | | | | | | | | | | |Differenza | | | | | | | | | bejn Dħul u | | | | | | | | | Nfiq | | | | | | | | | | | | |+0.0| | |-1.6 | | | | | | | | | | |Stima ta' żbilanċ| | | | | | | | | fil-Fond | | | | | | | | |Konsolidat | | | | | | | | | fil-31 ta' | | | | | | | | | Diċembru 1995 | | | | | | | | | | | | |-31.| | |-34.0 | | | | | |3 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |

APPENDIĊI B

TABELLA NRU 2

Il-Budget 1996 fil-Qosor

| | |Lm | |Lm | |Lm | | | |(miljun| |(miljun| |(miljuni| | | |i) | |i) | |) | | | | | | | | | | | | | | | | | |Stima ta' żbilanċ fil-Fond | | | | | | | | Konsolidat fl-1 ta' Jannar 1996| | | | | |-34.0 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |DĦUL | | | | | | | | | | | | | | | |Ordinarju | |515.4 | | | | | | | | | | | | | |GĦotjiet u Self Barrani | |21.2 | | | | | | | | | | | | | |Self Lokali | |34.1 | | | | | | | | | |570.7 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |NEFQA | | | | | | | | | | | | | | | |Rikorrenti | |479.9 | | | | | | | | | | | | | |Kapitali | |89.6 | | | | | | | | | |569.5 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |Stima ta' bilanċ fil-Budget | | | | | |1.2 | | | | | | | | | | | | | | | | | |Stima ta' żbilanc fil-Fond | | | | | | | | Konsolidat fil-31 ta' | | | | | | | | Diċembru 1996 | | | | | |-32.8 | | | | | | | | | | | | | | | | | APPENDIĊI C Tabella Nru 3 Rata ta' Tnaqqis ta' Taxxa fl-1995 u fl-1996

| | |% fuq id-dħul | |Ammont iffrankat | |Dħul Dikjarat| |Miżżewweġ |Persuna Waħedha | |Miżżewweġ|Persuna | | | | | | | |Waħedha | | | |1996 |1995 |1996 |1995 | |Lm |Lm | | | | | | | | | | | |2000 | |0% |0% |0% |0% | |0 |0 | |2500 | |0% |0% |0% |0% | |0 |12 | |3000 | |0% |0% |0% |4% | |0 |126 | |3500 | |0% |2% |2% |7% | |63 |181 | |4000 | |0% |5% |4% |10% | |200 |244 | |4500 | |2% |8% |5% |12% | |263 |283 | |5000 | |3% |10% |7% |14% | |325 |343 | |5500 | |4% |11% |9% |16% | |390 |378 | |6000 | |5% |13% |10% |17% | |450 |414 | |6500 | |7% |15% |11% |18% | |525 |464 | |7000 | |8% |16% |12% |19% | |600 |489 | |7500 | |9% |17% |14% |21% | |650 |514 | |8000 | |10% |18% |15% |21% | |700 |539 | |8500 | |11% |19% |16% |22% | |750 |539 | |9000 | |12% |20% |17% |23% | |775 |539 | |9500 | |13% |21% |18% |24% | |800 |539 | |10000 | |14% |22% |19% |24% | |825 |539 | |11000 | |15% |23% |20% |25% | |825 |539 |

APPENDIĊI D

Tabella Nru 4 Ammonti ta' Allowance Mħallsa fl-1995

|Nru ta' | |Allowance |Bonus |Allowanc| |TOTAL | |Tfal | |tat-Tfal |tal-Familj|e | | | | | | |a |tal-Ġeni| | | | | | | |tur | | | | | | | | | | | |Familji li llum jieħdu l-Allowance| | | | | | | |tal-Ġenitur | | | | | | | | | |Lm |Lm |Lm | |Lm | |1 | |195 |65 |104 | |364 | |2 | |348 |65 |104 | |517 | |3 | |450 |65 |104 | |619 | |4 | |515 |65 |104 | |684 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |Familji li ma jieħdux Allowance | | | | | | | |tal-Ġenitur | | | | | | | | | |Lm |Lm |Lm | |Lm | |1 | |195 |65 |- | |260 | |2 | |348 |65 |- | |413 | |3 | |450 |65 |- | |515 | |4 | |515 |65 |- | |580 |

APPENDIĊI E

TABELLA NRU 7

DIPARTIMENT TAS-SIGURTA' SOĊJALI TALBA GĦAL ALLOWANCE TAT-TFAL JEW GĦAJNUNA SUPPLEMENTARI

|Tagħrif dwar l-applikant | | | | | | | | |Kunjom | |Nru. tal-Karta ta' | | | | | | | | | |Identita' | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |Nru. tal-Pensjoni | | | | | | | | | |tas-Sigurta' Soċjali | | | | | | | | | | | | | | | | | |1| | | | | | | | | |.| | | | | | | | | | | | | | |

|Tagħrif dwar id-dħul : | |Nota | |Id-dħul għandu jkopri id-dħul kollu għas-sena sħiħa li tiġi minnufih | |qabel is-sena li fiha qed issir it-talba. | | | | | | | | | | | | | | | | | | |Lm | | |Lm | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |minn flus fil-banek jew | | | | | | | | | |investimenti | | | | | | | | | |oħra kemm lokali u kemm | | | | | | | | | |barranin | | | | | | | | | |(bħal imgħaxijiet u | | | | | | | | | |dividendi) | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |Dħul minn proprjeta' | | | | | | | | | |immobiljari | | | | | | | | | |(bhal kirjiet, ċnus u | | | | | | | | | |qbiela) | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |Dħul minn pensjonijiet u | | | | | | | | | |benefiċċji | | | | | | | | | |(minbarra l-Allowance | | | | | | | | | |tat-Tfal, | | | | | | | | | |benefiċċji tal-maternita'| | | | | | | | | |u | | | | | | | | | |l-GĦajununa | | | | | | | | | |Supplimentari) | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |Dħul minn privileġġi jew | | | | | | | | | |dħul | | | | | | | | | |ieħor simili, inkluż kull| | | | | | | | | |forma | | | | | | | | | |ta' annuity jew | | | | | | | | | |manteniment | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |Kull dħul ieħor mhux | | | | | | | | | |imsemmi | | | | | | | | | |hawn fuq minn sorsi | | | | | | | | | |lokali | | | | | | | | | |jew barranin | | | | | | | | |

|DIKJARAZZJONI | | | | | | | |Niddikjara li, sa fejn naf jien, it-tagħrif li tajt hawn fuq hu kollu | |minnu, komplet u korret. | | | | |Fil-kaz ta' l-Allowance tat-Tfal : | | | | |Niddikjara wkoll li t-tfal li rriferejt għalihom hawn fuq | | | | |jinsabu fil-kostudja effettiva tiegħi. | | | | |Fil-Kaz ta' l-GĦajnuna Supplementari : | | | | |Niddikjara wkoll li ma nikkwolifikax għall-Allowance tat-Tfal.| | |Naf li jekk nagħti informazzjoni falza, nista' neħel il-pieni li | | |tipprovdi l-liġi u wkoll nitlef id-dritt għall-benefiċċji taħt | | |il-liġi. | | |Nawtorizza lill-Kummissarju tat-Taxxi Nterni, lill-Kummissarju | | |tal-VAT u lil kull Manager ta' Bank jghaddi lid-Direttur | | |tas-Sigurta' Soċjali kull informazzjoni meħtiega għall-għoti ta' dan| | |il-benefiċċju. | | |Nobbliga ruħi li ninforma lid-Direttur tas-Sigurta' Soċjali b'kull | | |bdil fiċ-ċirkostanzi li jidhru hawn fuq. | | | | |Data | | | | | | | | | | |Żieda | | |Żieda | | | | | |Benefiċċju Soċjali |1995 |1996 | |GĦajnun| | | | | | |a | |

APPENDIĊI G

|STATEMENT NRU 1 | | | | | | | | | | | | |DĦUL 1995 : ESTIMU RIVEDUT IMQABBEL MA' | | | | |L-ESTIMU APPROVAT | | | | | | | | | | | | SORS | ESTIMU | ESTIMU |BIDLA | | |RIMARKI | | | |APPROVAT | RIVEDUT |+ |- | | | | | |Lm |Lm |Lm |Lm | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |1 |Dwana u Sisa |40,440,000 |33,745,000 |- |6,695,000| |It-tneħħija ta' dazju fuq | | | | | | | | |prodotti mill-Unjoni Ewropeja u | | | | | | | | |t-tnaqqis drastiku ta' dazju fuq| | | | | | | | |il-prodotti l-oħra kellhom | | | | | | | | |effett fuq id-dħul aktar milli | | | | | | | | |kien oriġinarjament maħsub. | | | | | | | | | | |2 | Liċenzji, Taxxi u |40,497,800 |56,366,000 |15,868,200|- | |Żieda fid-dħul mit-taxxa | | |Multi | | | | | |tar-reġistrazzjoni fuq vetturi, | | | | | | | | |mit-taxxa fuq dokumenti u | | | | | | | | |mit-taxxa fuq prodotti mpurtati.| | | | | | | | | | |3 | Taxxa tad-Dħul |110,500,000|100,500,000|- |10,000,00| |L-għoti tar-"rebates" mit-taxxa | | | | | | |0 | |u l-50 fil-mija dovut fuq | | | | | | | | |id-dikjarazzjoni spontanja li | | | | | | | | |ser jitħallas is-sena d-dieħla | | | | | | | | |flok din is-sena irriżultaw | | | | | | | | |fir-reviżjoni fl-istimi. | | | | | | | | | | |4 | Taxxa fuq il-Valur|62,300,000 |80,000,000 |17,700,000|- | |Dħul ta' taxxa li potenzjalment | | |Miżjud | | | | | |seta' jinġabar mid-dipartiment | | | | | | | | |fl-ewwel sena tat-tħaddim ta' | | | | | | | | |din it-taxxa. | | | | | | | | | | |5 | Drittijiet ta' |4,292,150 |4,146,500 |- |145,650 | | | | |Uffiċċju | | | | | | | | | | | | | | | | |6 | Ħlas lura |8,930,600 |6,847,400 |- |2,083,200| |Il-kuntratti li permezz tagħhom | | |lid-Dipartimenti | | | | | |isir ħlas għal servizzi mogħtija| | | | | | | | |lill- Kunsilli Lokali kienu | | | | | | | | |anqas milli kien oriġinarjament | | | | | | | | |mistenni. |

|STATEMENT NRU 1 | | | | | | | | | | | | |DĦUL 1995 : ESTIMU RIVEDUT IMQABBEL MA' | | | | |L-ESTIMU APPROVAT | | | | | | | | | | | | SORS | ESTIMU | ESTIMU |BIDLA | | |RIMARKI | | | |APPROVAT | RIVEDUT |+ |- | | | | | |Lm |Lm |Lm |Lm | | | | | | | | | | | | |7 | Posta |5,381,000 |2,851,000 |- |2,530,000| |Il-kumpanija Posta Ltd. ħadet | | | | | | | | |l-operat tad-Dipartiment | | | | | | | | |tal-Posta mill-1 ta' Awissu | | | | | | | | |1995. | | | | | | | | | | |8 | Bank Ċentrali ta' |25,000,000 |25,000,000 |- |- | | | | |Malta | | | | | | | | | | | | | | | | |9 | Kera |8,215,000 |8,425,000 |210,000 |- | | | | | | | | | | | | |10|Profitti |2,975,000 |2,460,000 |- |515,000 | | | | |minnInvestimenti | | | | | | | | |f'Kumpaniji | | | | | | | | |Parastatali | | | | | | | | | | | | | | | | |11|Ħlas lura ta' Self |3,233,800 |10,738,000 |7,504,200 |- | |Ħlas lura kmieni lill-Gvern ta' | | |mogħti mill-Gvern u| | | | | |self | | |mgħax fuqu | | | | | | | | | | | | | | | | |12| Sigurta' Soċjali |113,400,000|113,400,000|- |- | | | | | | | | | | | | |13| Lotteriji |6,010,000 |6,500,000 |490,000 |- | | | | | | | | | | | | |14| Dħul Mixxellanju |25,570,400 |21,473,100 |- |4,097,300| |Dħul anqas milli kien mistenni | | | | | | | | |mill-bejgħ ta' ishma, u | | | | | | | | |mill-bejgħ ta' propjeta li | | | | | | | | |għaddiet għand il-Gvern | | | | | | | | |mill-Knisja | | | | | | | | |. | |15| Avjazzjoni Ċivili |6,040,000 |5,715,000 |- |325,000 | | | | | | | | | | | | |16| Korporazzjonijiet |11,510,000 |11,010,000 |- |500,000 | | | | |Pubbliċi | | | | | | | | | | | | | | | | | |DĦUL ORDINARJU |474,295,750|489,177,000|41,772,400|26,891,15| | | | | | | | |0 | | | | | | | | | | | | | |BILANĊ MINN DĦUL ORDINARJU | |14,881,250| | | |

|STATEMENT NRU 1 | | | | | | | | | | | | |DĦUL 1995 : ESTIMU RIVEDUT IMQABBEL MA' | | | | |L-ESTIMU APPROVAT | | | | | | | | | | | | SORS | ESTIMU | ESTIMU |BIDLA | | |RIMARKI | | | |APPROVAT | RIVEDUT |+ |- | | | | | |Lm |Lm |Lm |Lm | | | | | | | | | | | | |17|GĦotjiet Barranin |10,692,000 |6,242,000 |- |4,450,000| |Tnaqqis minħabba r-rata ta' | | | | | | | | |kambju u minħabba li ċertu | | | | | | | | |kuntratti li l-infiq fuqhom hu | | | | | | | | |finanzjat minn barra ser jiġu | | | | | | | | |attwati s-sena d-dieħla. | | | | | | | | | | |18|Self : Lokali |31,400,000 |32,500,000 |1,100,000 |- | |Is-self jikkorrispondi | | | | | | | | |għad-deficit proprju fil-Fond | | | | | | | | |Konsolidat | | | | | | | | |fl-aħħar ta' l-1994. | | | | | | | | | | | | Barrani|10,800,000 |2,313,000 |- |8,487,000| |Infiq kapitali ffinanzjat minn | | | | | | | | |self barrani, li kien maħsub li | | | | | | | | |jsir | | | | | | | | |din is-sena, ser isir fl-1996. | | | | | | | | | | | |DĦUL MINN GĦOTJIET |52,892,000 |41,055,000 |1,100,000 |12,937,00| | | | |U SELF | | | |0 | | | | | | | | | | | | | |BILANĊ MINN GĦOTJIET U SELF | | |-11,837,0| | | | | | | |00 | | | | | | | | | | | | | |DĦUL TOTALI |527,187,750|530,232,000|3,044,250 |0 | | | |APPENDIĊI H | | | |STATEMENT NRU 2 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |LM | |LM | |LM | |LM | |15 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |LM | |LM | |LM | |LM | | |Ħ|447,993,000 | | |L| | | |A| | | |S| | | |I| | | |J| | | |I| | | |E| | | |T| | | |F| | | |U| | | |Q| | | |S| | | |E| | | |L| | | |F| | | | | | | | | | | | | | | |NEFQA KAPITALI 1995: ESTIMU RIVEDUT IMQABBEL MA' L-ESTIMU APPROVAT | | | | | | | | | | | | | |VOT |ESTIMU |ESTIMU | BIDLA | |RIMARKI | | | | | |APPROVAT |RIVEDUT |+ |- | | | | | | | |Lm |Lm |Lm |Lm | | | | | | | | | | | | | | | | |I |Prim Ministru |6,674,000 |6,884,000 |210,000 |- | |Kien hemm infiq aktar fuq it-trasferiment | | | | | | | | |tal-'Government Printing Press' u xiri ta' | | | | | | | | |tagħmir għall-"Community Channel". | | | | | | | | | | |II |Ministeru ta' |1,046,000 |1,046,000 |- |- | | | | | | |l-Affarijiet | | | | | | | | | | |Barranin | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |III|Ministeru ta' |11,428,000|6,067,000 |- |5,361,00| |Nefqa inqas fuq l-isptar San Raffaele. | | |l-Intern u | | | |0 | | | | |l-Izvilupp Soċjali | | | | | | | | | | | | | | | | | | |IV |Ministeru |15,258,000|17,052,000 |1,794,00|- | |Kien hemm żieda ta' nofs miljun lira lill-NTOM,| | |għas-Servizzi | | |0 | | |u żieda ta' Lm1.3 miljun lill-Malta Freeport | | |Ekonomiċi | | | | | |Corporation. | | | | | | | | | | | | |V |Ministeru ta' |4,827,000 |4,285,000 |- |542,000 | |GĦalkemm kien hemm infiq aktar fuq | | |Edukazzjoni u | | | | | |il-manutenzjoni ta' l-iskejjel, l-infiq taħt | | |Riżorsi Umani | | | | | |dan il-vot se jkun anqas minħabba dewmien | | | | | | | | |fil-ħruġ ta' offerti għax-xiri ta' 'computers' | | | | | | | | |għall-introduzzjoni ta' l-Informatika | | | | | | | | |fl-iskejjel Primarji. | | | | | | | | | | |VI |Ministeru għal |2,028,000 |1,726,000 |- |302,000 | |Dan it-tnaqqis jirriżulta minħabba li ċerti | | |GĦawdex | | | | | |xogħlijiet fuq id-drenaġġ ser jitlestew is-sena| | | | | | | | |id-dieħla. | | | | | | | | | | | | |VII|Ministeru |16,145,000|21,459,000 |5,314,00|- | |Nfiq akbar prinċipalment biex jintemmu | | |tal-Finanzi | | |0 | | |xogħlijiet fuq il-bastimenti għac-Ċina u | | | | | | | | |n-Norveġja. | | | | | | | | | | | | |VII|Ministeru |120,000 |168,000 |48,000 |- | |Spejjeż meħtieġa konnessi | |I |tas-Sigurta' | | | | | |mal-kompjuterizzazzjoni tal-Ministeru. | | |Soċjali | | | | | | | | | | | | | | | | | | |IX |Ministeru |425,000 |242,000 |- |183,000 | |Kien hemm infiq inqas prinċipalment minħabba | | |tal-Ġustizzja | | | | | |dewmien fil-ħruġ ta' permessi ta' l-uffiċċju | | | | | | | | |l-ġdid għall-Avukat Ġenerali tar-Repubblika. | | | | | | | | | |

|STATEMENT NRU 3 | | | | | | | | | | | | | | | | |NEFQA KAPITALI 1995: ESTIMU RIVEDUT IMQABBEL MA' L-ESTIMU APPROVAT | | | | | | | | | | | | | |VOT |ESTIMU |ESTIMU | BIDLA | |RIMARKI | | | | | |APPROVAT |RIVEDUT |+ |- | | | | | | | |Lm |Lm |Lm |Lm | | | | | | | | | | | | | | |X |Ministeru |6,550,000 |5,081,000 |- |1,469,00| |GĦalkemm kien hemm infiq akbar fuq ix-xiri ta' | | |tat-Trasport, | | | |0 | |'Terminal Area Radar' u tagħmir ieħor | | |Kommunikazzjoni u | | | | | |għall-ajruport, in-nefqa totali taħt dan il-vot| | |Teknoloġija | | | | | |se tkun anqas minħabba li x-xogħol fl-Auberge | | | | | | | | |d'Italie għadu fil-bidu tiegħu u | | | | | | | | |l-kompjuterizzazzjoni tas-Central Route Control| | | | | | | | |Office għadha ma twettqitx u s-sussidju fuq | | | | | | | | |il-karozzi tal-linja l-ġodda jingħata meta dawn| | | | | | | | |jinxtraw.

L-infiq mid-Dipartimenti tal-Posta u| | | | | | | | |tat-Toroq se jkun anqas minħabba t-twaqqif ta' | | | | | | | | |Posta Ltd u għaliex l-ispejjeż tal-mina bejn | | | | | | | | |Ħal-Qormi u l-Mosta ser jitħallsu kollha | | | | | | | | |mill-Enemalta. | | | | | | | | | |XI |Ministeru |10,665,000|7,842,000 |- |2,823,00| |It-tnaqqis prinċipalment hu dovut għax ċertu | | |għall-Ambjent | | | |0 | |tagħmir għad-Dipartiment għall-Protezzjoni ta' | | | | | | | | |l-Ambjent għadu ma ġiex installat; kif ukoll | | | | | | | | |minħabba li xogħlijiet fuq infrastruttura | | | | | | | | |tad-drenaġġ ser jitħallsu s-sena d-dieħla. | | | | | | | | | | |XII|Ministeru |675,000 |665,000 |- |10,000 | |In-nefqa taħt dan il-vot se tkun anqas minkejja| | |taż-Żgħażagħ u | | | | | |li sar xogħol aktar milli kien maħsub | | |Kultura | | | | | |fil-'House of Catalunya'.

Dan għaliex | | | | | | | | |ix-xogħol fuq il-bini tal-'Carnival | | | | | | | | |Village/Workshops' għadu ma bediex. | | | | | | | | | | |XII|Ministeru ta' |3,335,000 |3,485,000 |150,000 |- | |Iż-żieda minħabba l-ħsarat li sofrew il-bdiewa | |I |l-Ikel, Agrikoltura| | | | | |minħabba l-maltemp ta' Ottubru tal-1994. | | |u | | | | | | | | |Sajd | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |NEFQA KAPITALI |79,176,000|76,002,000 |7,516,00|10,690,0| | | | | | |TOTALI | | |0 |00 | | | | | APPENDIĊI J

Benefiċċji Soċjali

B'emenda li konna għamilna fil-liġi tas-Sigurta` Soċjali, iż-żieda ta' Lm2 fil-ġimgħa għall-għoli tal-ħajja se tkun riflessa bi proporzjon ta' żewġ terzi fuq dawk il-pensjonijiet u għajnuna soċjali li jitħallsu b'rata ta' persuna waħedha u ta' erbgħa minn ħamsa fuq dawk il-pensjonijiet u għajnuniet li jitħallsu bir-rata ta' koppja miżżewwġa skond kif titlob il- liġi.

Din iż-żieda se tkun riflessa wkoll proporzjonalment fuq benefiċċji oħra.

1 Pensjonijiet u GĦajnuniet Mhux Kontributorji

1.1 Pensjoni ta` l-Eta`

Biex nassiguraw li r-rata tal-pensjoni ta' l-Eta` taħt l-iskema mhux kontributorja, iżżomm livell xieraq għal għixien diċenti, se nagħmlu emenda fil-liġi li biha se norbtu r-rati ta' din il-pensjoni, f'każ ta' persuna waħedha ma' 60% tal-Paga Minima Nazzjonali u f'każ ta' raġel miżżewweġ ma' 80% tal-Paga Minima Nazzjonali.

Din il-miżura se tfisser li r-rata ta' persuna waħedha se tiżdied minn Lm20.95 għal Lm24.23 fil-ġimgħa li flimkien maż-żieda għall-għoli tal-ħajja ta' Lm1.20 fil-ġimgħa twassal biex ir-rata ta' din il-pensjoni se tiżdied b'kollox Lm4.48 fil-ġimgħa.

Ir-rata li titħallas lil raġel miżżewweġ se tiżdied minn Lm30.85 għal Lm33.91 fil-ġimgħa.

B'hekk din il-pensjoni se tiżdied b'kollox Lm3.06 fil- ġimgħa.

1.2 GĦajnuna Soċjali - Familji bit-Tfal

Din l-għajnuna, magħrufa bħala relief, titħallas lil dawk il-familji l- aktar fil-bżonn.

Kienet dejjem il-politika ta' dan il-Gvern li jieħu dawk il-miżuri meħtieġa li jsostnu dawk il-familji li l-aktar jeħtieġu għajnuna u hekk se nkomplu nagħmlu din is-sena.

B'effett mis-sena d-dieħla dawk il- familji li jirċievu l-għajnuna soċjali u qed irabbu t-tfal, mhux se jkollhom aktar tnaqqis mir-rata ta' din l-għajnuna għaliex ikunu qed jirċievu ċ-children's allowance.

1.3 GĦajnuna Soċjali - Persuna Waħedha

Barra minhekk ir-rata ta' din l-għajnuna li titħallas lil persuna waħedha se tiżdied minn Lm20.95 għal Lm22.45 fil-ġimgħa li tkompli tiżdied għal Lm23.79 fil-ġimgħa b'riżultat taż-żieda għall-għoli tal-ħajja.

Se nżidu wkoll r-rata ta' l-għajnuna addizzjonali li titħallas għal kull membru ieħor eliġibbli li jkun hemm fil-familja minn Lm3.00 għal Lm3.50 fil- ġimgħa.

B'hekk familja bi tlett itfal li qed tgħix fuq l-għajnuna soċjali, se jkollha żieda fl-għajnuna minn Lm29.45 għal Lm37.79 fil-ġimgħa.

Minbarra din l-għajnuna jitħallsu wkoll l-bonus addizzjonali ta' Lm1.34 fil-ġimgħa u l-bonus ta' Lm116 fis-sena.

1.4 Allowance għad-Drogati waqt Rijabilitazzjoni

L-Allowance li titħallas f'għajnuna soċjali lil dawk li qed jieħdu kura f'ċentru ta' rijabilitazzjoni għad-drogati se tiżdied minn Lm7.60 fil- ġimgħa għal Lm10 fil-ġimgħa.

1.5 Social Assistance for Females

L-għajnuna soċjali li titħallas lil xebbiet u romol li jieħdu ħsieb ta' xi ħadd li jiġi minnhom li jkun anzjan, b'diżabilita` jew marid u li għandu bżonn min jieħu ħsiebu, ser tiżdied minn Lm15.71 għall-Lm17.84 fil-ġimgħa inkluża ż-żieda għall-għoli tal-ħajja.

Se naraw li dawn ikunu qed jissodisfaw sew il-kriterji mediċi kif ukoll kondizzjonijiet oħra mitluba mil-liġi.

1.6 Single Parent Families

Minbarra li s-single parent families ukoll se jibbenefikaw miż-żidiet u miżuri li għadni kif ħabbart għall-familji bit-tfal li qed jirċievu l- għajnuna soċjali, ħassejna li jkun xieraq nirrikonoxxu li dawn il- missirijiet jew ommijiet kif ukoll romol li jkunu qed irabbu lil uliedhom waħedhom u li jkunu qed jirċievu l-għajnuna soċjali, minħabba t-trobbija ta' l-ulied, għandhom il-propensita` li jintegraw ruħhom limitatament fid- dinja tax-xogħol.

GĦalhekk se nagħmlu miżura li biha dawn ikunu jistgħu jagħmlu xogħol part-time b'mod li bejn ir-rata ta' l-GĦajnuna Soċjali pagabbli għall-ġenitur u wild u dħul mix-xogħol li jagħmlu, ma jaqbżux l- Paga Minima Nazzjonali.

Dan ix-xogħol irid ikun reġistrat mal-Korporazzjoni għat-Taħriġ u Xogħol, u fejn is-sigħat tax-xogħol jaqbżu t-tmien sigħat f'ġimgħa, trid titħallas il-kontribuzzjoni tas-Sigurta' Soċjali kif titlob il-liġi.

1.7 Allowance għal Tfal b'Diżabilita`

B'effett minn Jannar 1996 l-allowance ta' Lm3 fil-ġimgħa li titħallas lill- ġenituri għal kull tifel jew tifla li jbatu minn xi diżabilita` se tiżdied għal Lm5 fil-ġimgħa.

Jinħass pero` li din l-għajnuna finanzjarja għandha titħallas biss lil dawk il-familji li jeħtieġu din l-għajnuna.

GĦalhekk kif għamilna fil-każ tar-riforma fiċ-children's allowance se nagħmlu emenda fil-liġi biex din l-allowance tkun marbuta mad-dħul tal-familja.

Aħna qed ngħidu li fejn id-dħul ma jaqbiżx is-Lm6,000 fis-sena, l-allowance l-ġdida titħallas kollha, pero` fuq dħul ogħla din ir-rata tonqos b'6.5% fuq id- differenza bejn s-Lm6000 u Lm10,000.

1.8 Pensjoni lil persuni b'Diżabilita`

Sabiex nassiguraw li r-rata tal-pensjoni li titħallas lil persuni b'diżabilita` tkun waħda sodisfaċenti qed nieħdu passi biex din il-pensjoni tkun marbuta ma' 55% tar-rata tal-Paga Minima Nazzjonali.

Dan ifisser li minn Lm20.95 din il-pensjoni se tiżdied għal Lm23.31 fil- ġimgħa.

1.9 Pensjoni GĦall-Wens

L-introduzzjoni tal-Pensjoni għall-Wens kompliet issaħħaħ l-impenn tal- Gvern li jippromwovi u jagħmilha aktar faċli li l-anzjani tagħna, fejn hu possibbli, jibqgħu f'darhom.

Bħalissa biex din il-pensjoni titħallas biss lil dawk li jieħdu kura ta' ġenitur.

Ħassejna l-ħtieġa li nestenduha biex issir pagabbli wkoll lil dawk li qed jieħdu kura ta' nanna jew nannu, zija jew ziju, jew aħwa li jkunu fis-sodod jew wheelchair bound.

B'effett mis-sena d-dieħla l-pazjent għandu jiġi eżaminat perjodikament minn panel ta' tobba biex jiġi assigurat li jkunu sodisfatti l-kriterji mediċi.

Minbarra l-estensjoni fl-eliġibilita` għal din il-pensjoni se nagħmlu miżura li biha r-rata ta' din il-pensjoni ser tiżdied minn Lm20.95 għal Lm25.43 fil-ġimgħa billi tintrabat ma' 60 fil-mija tal-Paga Minima Nazzjonali bħalma se nagħmlu fil-każ tal-pensjoni ta' l-eta`.

1.10 GĦajnuna Medika u Allowances li jitħallsu flok l-GĦajnuna/Pensjoni

L-GĦajnuna Medika u dawk l-allowances li jitħallsu flok l-GĦajnuna Soċjali jew Pensjonijiet Mhux Kontributorji lil dawk li jkunu f'xi istituzzjoni tal- Gvern ma jiżdidux b'rata fissa meta jkun hemm żieda għall-għoli tal-ħajja.

Dawn id-differenzi se jitneħħew.

GĦaldaqstant qed jiġi stabbilit li din iż- żieda għandha tkun ta' 20 fil-mija.

Peress li ż-żieda mogħtija għall-għoli tal-ħajja għas-sena d-dieħla se tkun ta' Lm2 fil-ġimgħa, dawn l-għajnuniet u allowances se jiżdiedu b'40 ċenteżmu fil-ġimgħa.

2 Pensjonijiet taħt l-Iskema Kontributorja

2.1 Pensjoni GĦal Min Jirtira

Din hi l-pensjoni taħt l-iskema kontributorja li titħallas b'rata fissa lil dawk li għandhom pensjoni tas-servizz.

Sa tmien snin ilu parti minn din il-pensjoni kienet tiġi mnaqqsa.

Dan il-Gvern ħa ħsieb li li jżid regolarment ir-rata ta' din il-pensjoni, biex b'hekk jikkompensa b'mod xieraq lil dawk li minkejja li qed iħallsu kontribuzzjoni earnings related, l-ammont li jirċievu f'pensjoni tas-servizz tipprekludihom milli jirċievu pensjoni tas-Sigurta` Soċjali taħt l-iskema taż-żewġ terzi.

GĦalhekk qed nerġgħu nipproponu li r-rata ta' din il-pensjoni tiżdied b'Lm1.42 fil-ġimgħa oħra f'każ ta' raġel miżżewweġ u b' Lm1.00 f'każ ta' persuna waħedha.

Din ir-rata ta' pensjoni se tiżdied ukoll bl-ammont proporzjonali taż-żieda għall-għoli tal-ħajja.

B'hekk ir-rata ta' din il- pensjoni b'kollox se tiżdied f'każ ta' raġel miżżewweġ minn Lm23.28 għal Lm26.05 fil-ġimgħa, u fil-każ ta' persuna waħedha minn Lm16.35 għal Lm18.70 fil-ġimgħa.

2.2 Żieda fil-Pensjoni tas-Servizz

Biex inkomplu ntejbu l-qagħda ta' dawk li għandhom pensjoni tas-servizz, se nagħmlu emenda fil-liġi li permezz tagħha kull żieda fil-pensjoni tas- servizz li tingħata minn min kien iħaddem, b'riżultat ta' żieda li tkun mogħtija għall-għoli tal-ħajja u li kellha tiġi meqjusa fl-ewwel reviżjoni tal-pensjoni tas-Sigurta' Soċjali b'effett mill-ewwel Sibt ta' Jannar 1996, issa se tiġi njorata, u ma tiġix meqjusa għall-iskop ta' dik ir-reviżjoni.

Din il-miżura għandha tolqot tajjeb lil dawk li kull sena jieħdu żieda fil- pensjoni tas-servizz, bħalma hu l-każ ta' dawk li kienu mpjegati mal-Gvern Ingliż.

Fil-każ ta' dawk il-pensjonanti li qed jirċievu l-Pensjoni GĦal Min Jirtira u għandhom pensjoni tas-servizz li qed titħallas mill-Gvern Ingliż dawn se jkollhom żieda fir-rata tal-pensjoni tagħhom ta' Lm1.34 fil-ġimgħa bħala żewġ terzi taż-żieda mogħtija għall-għoli tal-ħajja.

Uħud mill-pensjonanti tal-Gvern Ingliż ikkommutaw il-pensjoni tas-servizz kollha.

Minn Jannar 1996, dik il-parti minn din il-pensjoni li ma tiġix meqjusa meta tinħadem il-Pensjoni għal Min Jirtira se titla' għal 50%.

Pensjonanti ta' `l fuq minn 72 sena li għandhom pensjoni tas-servizz u li fil-preżent għandhom 40% tal-pensjoni kkommutata, jew tal-parti kkommutata tal-pensjoni mhix meqjusa fil-kalkolazzjoni għall-għoti tal-pensjoni, issa se jkollhom 50% ta' dik il-parti, skond il-każ mhux meqjusa.

2.3 Pensjoni GĦal Min Jirtira Miżjuda u Pensjoni Minima Nazzjonali Miżjuda

Biex titwettaq il-wegħda ta' dan il-Gvern li nressqu lil kulħadd lejn iż- żewġ terzi, budget wara l-ieħor għamilna miżuri li bihom tajna żidiet extra minbarra ż-żieda għall-għoli tal-ħajja lil dawk li jirċievu din it-tip ta' pensjoni.

F'każ ta' raġel miżżewweġ, ir-rata ta' Lm40.40 fil-ġimgħa li qed titħallas qed tkopri żewġ terzi ta' paga ta' Lm60.60 fil-ġimgħa.

Biex nkomplu nressqu lil dawn il-pensjonanti lejn iż-żewġ terzi se nagħmlu miżura li biha r-rata fil-ġimgħa ta' din il-pensjoni ser tiżdied b'Lm1.60 f'każ ta' miżżewweġ u b'67 ċenteżmu f'każ ta' persuna waħedha.

Din ir-rata ta' pensjoni se tiżdied ukoll biż-żewġ terzi taż-żieda għall-għoli tal-ħajja.

B'hekk b'dawn il-miżuri r-rati ta' dawn il-pensjonijiet se jiżdiedu minn Lm40.40 f'każ ta' raġel miżżewweġ għal Lm43.34 fil-ġimgħa u minn Lm30.83 f'każ ta' persuna waħedha għal Lm32.85 fil-ġimgħa.

2.4 Pensjoni Minima Nazzjonali Miżjuda għal Persuna Waħedha

Jekk inħarsu lejn t-tabella li hemm fil-liġi li tistabbilixxi ir-rata ta' din il-pensjoni, nsibu li ma teżistix rata għal persuna waħedha.

Dan ifisser li persuna waħedha li qed tirċievi din it-tip ta' pensjoni, speċjalment dawk ta' qabel l-1979 ma tistax tieħu rata ta' pensjoni aktar minn Lm29.85 fil-ġimgħa.

Issa se nagħmlu rata ta' Pensjoni Minima Nazzjonali Miżjuda għal persuna waħedha, bħalma hemm fil-każ tal-Pensjoni GĦal Min Jirtira Miżjuda.

Ir-rata l-ġdida se tkun wkoll ta' Lm32.85 fil- ġimgħa.

Din ser tkun applikabbli wkoll fil-każ ta' persuna waħedha li qed tirċievi l-Pensjoni Minima Nazzjonali sakemm b'din ir-rata ta' pensjoni ma taqbiżx iż-żewg terzi tad-dħul pensjonabbli.

2.5 Żewġ Terzi lil Pensjonanti li rtiraw qabel l-1979

Minkejja dawn il-miżuri kollha li għadni kif ħabbart se jibqa' xi każijiet ta' pensjonanti fejn bejn iż-żewg pensjonijiet ikunu għadhom ma laħqux iż- żewg terzi.

GĦalhekk sabiex nħaffu r-ritmu li qbadna, li bih qed inressqu lil kulħadd lejn iż-żewg terzi, minbarra l-miżuri li għadni kif semmejt se nagħmlu provvediment speċjali fil-liġi biex fi żmien tliet snin, dawk li għad m'għandhomx bejn iż-żewg pensjonijiet żewġ terzi tad-dħul pensjonabbli tagħhom jingħataw żieda addizzjonali fil-pensjoni tas-Sigurta` Soċjali ekwivalenti għal terz tad-differenza li tibqa' bejn ir-rata tal-pensjoni li qed jirċievu flimkien mar-rata tal-pensjoni tas-servizz, skond il-każ, u ż- żewġ terzi tad-dħul pensjonabbli tagħhom.

Ħa nagħti eżempju:

Nieħdu pensjonant miżżewweġ li rtira qabel l-1979 u kien mas-Servizzi Ingliżi u llum qed jieħu pensjoni taħt il-Malta Pension Scheme ta' Lm10 fil- ġimgħa.

Fil-preżent l-ogħla pensjoni tas-Sigurta` Soċjali li jista' jieħu hi ta' Lm40.40 fil-ġimgħa, li, bil-miżura li ħabbart fil-Pensjoni GĦal Min Jirtira Miżjuda flimkien maż-żieda għall-GĦoli tal-Ħajja, mis-sena d-dieħla ser titla' għal Lm43.34 fil-ġimgħa.

Issa, bis-saħħa ta' din il-miżura speċjali, jekk nieħdu salarju kurrenti għas-sena d-dieħla ta' Lm90 fil- ġimgħa li ż-żewġ terzi tiegħu jammontaw għal Lm60 fil-ġimgħa dan ser jieħu terz tad-differenza, f'dan il-każ żieda addizzjonali ta' Lm2.22 fil-ġimgħa.

B'hekk minn rata preżenti ta' Lm40.40 fil-ġimgħa bil-pakkett ta' miżuri li ħabbart, il-pensjoni tiegħu ser tiżdied għal Lm45.56 jiġifieri żieda ta' Lm5.16 fil-ġimgħa.

Kif għidt ftit qabel dan huwa eżercizzju mifrux fuq tlett snin li ser jwassal biex il-pensjonanti tagħna, speċjalment dawk li rtiraw qabel l- 1979, ikollhom pensjoni taż-żewġ terzi.

2.6 Romol

Hemm romol li żwieġhom irtiraw qabel l-1979, u b'hekk m'humiex intitolati għall-pensjoni tas-superstiti taħt l-iskema taż-żewġ terzi.

Biex nkomplu ntejbu l-qagħda ta' dawn ir-romol se nagħmlu miżura li biha r-rata tal- pensjoni tar-romol li tkun qed titħallas, skond kif hi applikabbli tkun tista' tiżdied sar-rata massima tal-Pensjoni GĦal Min Jirtira Miżjuda jew sar-rata tal-Pensjoni Minima Nazzjonali Miżjuda skond il-każ kif jitħallsu lil persuna waħedha sakemm b'dik ir-rata ma jinqabżux il-5 minn 6 taż-żewġ terzi tad-dħul pensjonabbli ta' żewġhom.

Dan ifisser li l-pensjoni ta' dawn ir-romol, li fil-preżent hija ta' Lm29.85 se tkun tista' titla' għal Lm32.85 li tfisser żieda ta' Lm3 fil-ġimgħa.

Lil dawk ir-romol li għadhom qed irabbu t-tfal, u li b'hekk ma jistgħux imorru jaħdmu konna tajnihom allowance addizzjonali ta' Lm 3 fil-ġimgħa għal kull tifel jew tifla.

Issa din l-allowance se tiżdied minn Lm 3 għal Lm 4 fil-ġimgħa.

Fl-aħħarnett nixtieq inżid ngħid li l-pensjonanti u r-romol taħt l-iskema kontributorja u dawk li jirċievu l-pensjoni ta' l-eta` u l-għajnuna soċjali (tar-relief) taħt l-iskema mhux kontributorja u li jikkwalifikaw għall- GĦajnuna Supplimentari, iż-żidiet li għadni kif ħabbart ikomplu jiżdiedu b'massimu ta' Lm120 fis-sena fil-każ ta' koppja miżżewġa u Lm60 fil-każ ta' persuna waħedha.