MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 96 L-Erbgħa, 12 ta' Mejju, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 96

L-Erbgħa, 12 ta' Mejju, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.15 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 12 ta' Mejju, 1999

WERREJ MINUTI 695

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI 695

TQEGĦID TA' KARTI 698

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR SERVIZZI TA' L-IVVJAĠĠAR U TAT-TURIŻMU

GĦAL MALTA (IT-TIENI QARI)

MALTA TRAVEL AND TOURISM SERVICES BILL (SECOND READING) 699

AĠĠORNAMENT 715

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 719

MINUTI

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Hemm korrezzjonijiet għall-minuti?

L- Onor. Joseph Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, nixtieq niġbidlek l-attenzjoni li l- bieraħ l-Onor.

Joseph Sammut kien preżenti għas-seduta ta' filgħaxija.

MR SPEAKER: Nieħdu nota ta' dak li għadu kemm qal l-Onor.

Membru.

Il- Minuti jistgħu jiġu kkonfermati?

(Onor. Membri: Iva)

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 95 li saret it-Tlieta, 11 ta' Mejju, 1999 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI

PA - ENFORCEMENT NOTICES

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI (f'isem l-Onor.

Joe Mizzi) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il enforcement notice ħarġet mill-awtorità ta' l-ippjanar u ma ġietx imwettqa minn mindu ilha mwaqqfa l-istess awtorità?

Jista' l-Ministru jindika l-post ukoll ta' fejn ħareġ l-enforcement?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Ninsab informat li minn mindu twaqqfet l-awtorità ta' l-ippjanar sa l-aħħar ta' Frar ta' l-1999 inħarġu 7,672 enforcement notice u/jew stop and enforcement notice.

L-ammont ta' 2,532 jew 33% minn dawn l-avviżi ġew osservati u/jew ittieħdu passi mill- awtorita` u l-illegalita` illum tneħħiet jew ġiet sanzjonata.

Il- kumplament, u ċioé 5,140, għadhom pendenti.

Minn dawn l-avviżi, 1,047 huma suġġetti għal applikazzjonijiet pendenti quddiem l-awtorita`, liema applikazzjonijiet qegħdin jitolbu li l-ksur jiġi ssanat; 316 avviż qegħdin quddiem il-bord ta' l-appell.

Għalhekk, skond il-liġi, l-azzjoni fuq dawn il-1,363 avviż hija sospiża sakemm ikun hemm xi forma ta' deċiżjoni.

Il-kumplament, u ċioe` 3,777 avviż huma pendenti b'azzjoni li għad trid tittieħed mill-awtorita`.

L-enforcement notices inħarġu kif jidher mit-tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cushieri, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Peress li fuq 3,700 każ ta' enforcement notice m'hemmx appell pendenti imma suppost ittieħdet azzjoni iżda baqgħet ma tteħditx, jista' l-Ministru jgħid x'inhu jsir min-naħa tal-ministeru biex jagħti iktar saħħa lill-awtorità ta' l-ippjanar biex tkun tista' tieħu l- passi u tieħu azzjoni immedjata?

Apparti minn hekk, nixtieq nagħmel mistoqsija supplimentari oħra.

Jista' l-Ministru jgħid jekk il-ministeru ta' l-intern huwiex jikkonsidra li jgħin aktar lill-kunsilli lokali billi l-applikazzjonijiet tagħhom li jkun hemm quddiem l-awtorità ta' l-ippjanar fejn jidħlu proġetti kapitali li jkunu ta' interess pubbliku jingħataw prijorita'?

Xi kultant jiġri li proġetti kapitali min-naħa tal-kunsilli lokali - dan il-każ ġara f'San Ġiljan - idumu s-snin jistennew għall-approvazzjoni.

Jista' l-Ministru jgħid jekk il-ministeru huwiex jikkonsidra li jagħti aktar saħħa lill- awtorità ta' l-ippjanar biex il-kunsilli lokali jingħataw prijorità fejn jidħlu proġetti kapitali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, wieħed irid jgħid li mit-twaqqif ta' l- awtorità ta' l-ippjanar daħlet ċerta dixxiplina x'wieħed jista' jagħmel u ma jistax jagħmel f'dik li hija kostruzzjoni ta' bini.

Tant huwa veru li l- kritika prinċipali m'hijiex li ma jsirx l-enforcement imma li jsir wisq enforcement, jiġifieri t-tgergir prinċipali huwa li qed jaqbdu ma' wisq nies u jista' jkun li b'ċerti azzjonijiet l-awtorità qed ixxekkel wisq l- iżvilupp.

(Interruzzjonijiet) M'iniex qed ngħid li naqbel ma' din il- kritika imma rrid ngħidlek x'inhi l-kritika bħala stat ta' fatt. Iva, nemmen li lkoll naqblu li wara t-twaqqif ta' l-awtorità, man mano daħlet iktar dixxiplina f'dan il-qasam.

Issa ħafna minn dawn l-avviżi li semmejt ikunu anke infrazzjonijiet żgħar ħafna, uħud minnhom anke anteċedenti għat-twaqqif ta' l-awtorità ta' l- ippjanar, fis-sens li xi ħadd jagħmel applikazzjoni għax irid jibni, ngħidu aħna, it-tieni sular u meta l-awtorità ta' l-ippjanar tmur tagħmel site inspection issib li s-sular ta' isfel, li jkun inbena qabel it-twaqqif ta' l-awtorità, jkollu filati iktar milli suppost fil-garaxx.

Bħalissa wkoll l-MEU għadha kif lestiet rapport dwar riorganizzazzjoni interna fl-awtorità ta' l-ippjanar għaliex apparti li se nibdlu l-policies u l-liġi, se nagħmlu din ir-riorganizzazzjoni interna.

Dan ir-rapport huwa lest u se jiġi ppreżentat lili fil-bidu tal-ġimgħa d-dieħla.

Jien informat minn min ħejja dan ir-rapport li dwar l-enforcement section hemm pjanijiet biex din tissaħħaħ bħala organizzazzjoni.

Nista' ngħid li se nieħdu passi biex tiġi msaħħa l-enforcement section.

Dwar il-punt validu li qajjem l-Onor.

Interpellant fuq il-proġetti tal- kunsilli lokali, nista' nikkonferma li l-ministeru kemm-il darba jkun f'kuntatt ma' l-awtorità ta' l-ippjanar dwar dawn il-proġetti, mhux għaliex il-ministeru jista' jordna lill-awtorità ta' l-ippjanar kif tiddeċiedi, imma ġieli jkollna kuntatti mad-direttorat biex ċerti proġetti - mhux kull proġett jew kull ħolma li jkollu kull kunsill lokali - li jkunu jidhru li ġew sanzjonati wkoll mid-dipartiment tal-kunsill lokali, jingħataw prijorità.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cushieri.

ONOR.

JOSEPH CUSHIERI: Dwar l-aħħar punt li għadu kif semma l-Ministru li proġetti kapitali fdati f 'idejn il-gvern ċentrali jingħataw prijorita', ma jistax isir l-istess ħaġa u l-proġetti kapitali f'dati f'idejn il- kunsilli lokali jingħataw prijorità wkoll?

Jiġifieri l-Ministru jikkonsidra li nimxu fuq l-istess binarju biex il-kunsilli lokali jingħataw l-prijorità f'proġetti kapitali bħalma jingħata l-gvern ċentrali?

Il-Ministru semma ħafna applikazzjonijiet ta' min irid jibni t-tieni sular li għadhom pendenti minħabba l-fatt li l-istruttura ta' l-ewwel sular tkun inbniet ħażin.

F'dan ir-rapport li se jiġi ppreżentat, il-ministeru qiegħed jikkonsidra li dawk li għandhom każijiet bħal dawn jiġu rregolarizzati għaliex inkella se jibqgħu pendenti u qatt m'hu se jkunu solvuti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Ir-risposta fuq it-tieni parti tal-mistoqsija tiddependi minn x'tip ta' infrazzjoni tkun.

Ċertament li hemm ċerti infrazzjonijiet li ma tistax tissanahom għaliex jekk tissanahom tkun qed tippremja jew tagħti amnestija lil min ikun kiser il-liġi u tagħti vantaġġ lil min ikun kiser il-liġi a żvantaġġ ta' min ikun mexa mal-liġi.

Pero' mbagħad hemm infrazzjonijiet oħrajn - insemmi din tal-filati tal- garaxxijiet - li naħseb li wasal iż-żmien li jiġu riveduti.

Fil-fatt għaddejjin laqgħat mal-Kamra tal-Periti u twaqqaf core group, li l-kompożizzjoni tiegħu diġa' għidna x'inhi, fejn qed jiddiskutu proprju tibdiliet għall-policies u mhux għal-liġi biss.

Fosthom hemm din li semmejt jien u li semma l-Onor.

Interpellant anke għaliex ħafna drabi jiġri li min ikun bena illegalment - ngħidu aħna, bena l-garaxx b'iktar filati - jbigħ l-arja u mbagħad dak li jixtri l-arja jmur biex jibni d-dar fejn joqgħod u ma jagħtuhx permess peress li taħtu - mhux tort tiegħu - ikun inbena llegalment, imma l-venditur ikun bena illegalment.

Jiena naħseb li mexjin għal soluzzjoni ta' dawn it-tip ta' problemi.

Dwar prijorità li jingħataw l-proġetti tal-gvern, probabbli sħabi l- ministri ma jaqblux ma' l-Onor.

Interpellant.

Insemmi biss il-każ fuq it- tieni fażi tal-proġett ta' Buġibba, fejn taħt l-amministrazzjoni l-oħra kien beda x-xogħol mingħajr permess pero' l-awtorità ta' l-ippjanar ma waqqfitux iżda kif imbagħad inbidel il-gvern - jista' jkun li m'għandha x'taqsam xejn mal-bdil tal-gvern imma b'kumbinazzjoni hekk ġraw l- affarijiet - malli kien se jkompli l-proġett fuq in-naħa tal-boathouses tal- Qawra ħarġu l-enforcement orders.

Jiġifieri naħseb li l-awtorità anke f'dak li għandu x'jaqsam ma' proġetti tal-gvern eżerċitat ċerta dixxiplina.

Jien niftakar li meta kont membru ta' l-awtorità ta' l-ippjanar ma ġiex approvat proġett turistiku ġewwa barriera f'Għawdex, minkejja li ġiet imbuttata mill-environment section tal-ministeru tax-xogħlijiet, minħabba li dehrilhom li m'hijiex skond il-policies ta' l-awtorità.

Jiġifieri ma nagħtux l-impressjoni li l-proġetti tal-gvern ċentrali qed jiġu mbuttati u tal-kunsilli lokali le.

(Interruzzjonijiet) Naturalment jiddependi xi proġett hu għax meta perit jagħmel pjanta ta' proġett ma jfissirx li bilfors għandha tiġi approvata.

Pero' nixtieq ngħid li fir-rapport ta' l-MEU hemm propost li s-sezzjoni għal local councils fl-awtorità ta' l-ippjanar tiġi msaħħha ħalli jkun hemm komunikazzjoni aħjar mal-kunsilli lokali.

Wieħed japprezza li hemm 67 kunsill lokali u jkun uġigħ ta' ras għall-awtorità ta' l-ippjanar kieku kulħadd kellu joħroġ bil-proġett tiegħu.

L-awtorità ta' l-ippjanar trid tagħmel prijoritajiet anke bejn dawn il-proġetti, liema ma jkunx hemm oġġezzjoni għalihom u jistgħu jiġu approvati malajr u oħrajn li jkunu jirrikjedu iżjed żmien.

MR SPEAKER: L-Onor.

Silvio Parnis, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Mr Speaker, fil-każ ta' applikazzjoni biex wieħed jirranġa gallarija u jerġa' jagħmilha ta' l-injam - u lill-Ministru nista' ngħidlu li lil applikanti bħal dawn l-awtorita' ta' l-ippjanar qed tgħaddihom minn martirju - jista' l-Ministru jgħidilna jekk hemmx il-ħsieb li jinbidlu ċerti regolamenti, ħalli dawn in-nies jibdew jinqdew?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, il-kwestjoni tal-gallariji hija problema imma mill-banda l-oħra rridu nikkonservaw il-qalba ta' l-irħula.

Li qed nipprovaw nagħmlu f'dan il-qasam huwa li flok jiġu pprojbiti kull forma ta' gallariji ħlief dawk tal-ġebel u dawk ta' l-injam, hawn ċertu materjal li jista' jintuża li għalkemm la huwa ġebel u lanqas huwa injam, huwa imitazzjoni tajba ħafna ta' l-injam.

Naħseb li l-Onor.

Interpellant jaqbel miegħi li għandhom jiġu kkontrollati dawk il-galleriji ta' l-aluminium li huma kulur il-fidda jew inkella kulur id-deheb.

Naturalment, l-awtorità ta' l-ippjanar m'hijiex qiegħda hemmhekk biex tħassar l-iżbalji kollha li saru f'dawn l-aħħar ħamsin sena imma għallinqas trid tara li ma jsirux żbalji ġodda u tikkontrolla li għall-futur ma jingħatawx permessi ta' dan it-tip.

Naħseb li l-Onor.

Membri jaqblu miegħi li din hija xi ħaġa tajba.

Veru li nħoloq ċertu hardship għal ċerti nies li għandhom gallarija ta' l- injam taqa' biċċiet - għax illum biex tagħmel gallarija ta' l-injam ġdida trid iktar minn Lm1,000 u l-awtorita' ta' l-ippjanar għadha m'hijiex f'pożizzjoni li tissussidja lil kulmin għandu bżonn jagħmel gallarija ġdida ta' l-injam - imma l-idea hija li, ħlief fil-qalba nett ta' l-irħula, jibdew jingħataw permessi sabiex dan il-materjal li semmejt ikun jista' jintuża fil-gallariji.

(Interruzzjonijiet) Jeħtieġ isir bdil ta' policies u dawn id-diskussjonijiet fil-core group waslu fi stadju avvanzat ħafna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti.

L-Aġent Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Aġent Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar persuni li talbu l-għajnuna taċ-ċentru tad-detox bejn Settembru 1998 u Frar 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6580.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR SERVIZZI TA' L-IVVJAĠĠAR U TAT-TURIŻMU GĦAL MALTA

MALTA TRAVEL AND TOURISM SERVICES BILL

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-11 ta' Mejju, 1999.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia huwa in possession.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, il-bieraħ wara li għamilt sensiela ta' mistoqsijiet lill-ministru għat-turiżmu, kont bdejt nitkellem fuq il-ħidma tal-gvern preċedenti Laburista sabiex isaħħaħ l-attività turistika.

Għedt li kienu nbdew diskussjonijiet sabiex niftħu mużew ta' l-agrikoltura u sħaqt fuq l-importanza tal-kalendarju agro-turistiku.

Jien nemmen li l- għaqdiet tal-biedja u sajd għandhom jaħdmu qrib il-kunsilli lokali biex iżommu iktar attivita' b'mod regolari, bil-għan li jiġu mħarsa dawk it- tradizzjonijiet u karatteristiċi li huma parti mill-patrimonju Malti.

Il- gvern preċedenti dejjem emmen li ċ-ċittadin jiġi l-ewwel fis-soċjetà u għaldaqstant jaġixxi fl-interess tal-ġid komuni.

Kif għidt fl-ewwel parti tad-diskors tiegħi, kien għalhekk li aħna m'għamilniex U-turn bħalma għamel il-Partit Nazzjonalista meta kien fl-oppożizzjoni u tressqet għall-ewwel darba din il-liġi fil-parlament.

Fi żmien Gvern Laburista kien qed jiġi pproġettat li f'ċerti żoni niżviluppaw ġonna ta' karatteristika rurali li jkunu popolari mat-tfal, bħalma għamilna fil-Baħrija, fejn għamilna ġnien u semmejnieh "Barnuża l- Ħamra".

L-iskop kien li żoni bħal dawn ma jispiċċawx dumping site għal xi persuni irresponsabbli li jitfgħu l-iskart fil-kampanja.

Bil-proġett ta' riabilitazzjoni ta' Wied il-Qlejgħa konna qed inwettqu politika li tabilħaqq tirrispetta l-flora u l-fawna, il-ġeoloġija u l-ekoloġija u nippreservaw aktar il-karatteristika tal-widien.

Dan il-proġett kien mezz importanti biex ngħinu lill-kunsilli lokali.

Kien hemm ħidmiet oħra pproġettati.

Biżżejjed insemmi l-ħidma li kienet qed tiġi kkordinata mad- dipartiment ta' l-ambjent biex jitneħħew it-tankijiet u flokhom jinbnew ħitan tas-sejjieħ, u jitneħħew ċerti gates li ħafna minnhom kienu tustieri tas-sodod jew bibien ta' karozzi, sabiex wieħed jirranġa dawk iż-żoni partikolari li huma ffrekwentati mit-turisti, speċjalment fl-inħawi tal- Buskett u nħawi oħra tal-kampanja.

MR SPEAKER: Onorevoli, niġbidlek l-attenzjoni li skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li tkompli tinstema'.

ONOR.

RITA LAW: Nipproponi li l-Onor.

Farrugia jkompli jinstema'.

ONOR.

GEORGE HYZLER (Segretarju Parlamentari): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Noel Farrugia jkompli jinstema'.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Membri tal-Kamra.

Mr Speaker, kont qed ngħid li d-dipartimenti kollha kienu qed jikkordinaw il-ħidma tagħhom ħalli s-settur tat-turiżmu jkompli jiżviluppa u nitlob lill-ministru biex fil-winding-up tiegħu jgħid x'kordinament qed ikun hemm illum.

Il-bieraħ tkellimt ukoll dwar il-ħidma li kienet qed issir mill-gvern preċedenti ma' diversi gvernijiet oħra sabiex ikollna għajnuna ħalli nsebbħu l-pajsaġġ.

Matul l-amministrazzjoni preċedenti il-Gvern Indjan kien bagħat esperti tal-landscaping f'pajjiżna sabiex flimkien mad-dipartiment ta' l-agrikoltura u xi kunsilli lokali, nanalizzaw il-klima ħalli nkunu nistgħu nsebbħu l-post bi pjanti Indjani.

L-idea kienet li mhux biss nagħmlu l-landscaping u nagħmlu l-ġonna imma nagħmlu wkoll upgrading ta' ċerti żoni mitluqa ħalli n-nies tal-lokal u t-turisti ikollhom biex jitpaxxew.

L-idea tagħna kienet li f'toroq ġodda - għax naturalment aħna ma kienx fl-interess tagħna li ngħarrqu l-karatteristiċi tat-toroq tradizzjonali Maltin - inxettlu pjanti u siġar u nesibixxu xogħol artistiku, bħal ngħidu aħna statwi, li jkunu jirrappreżentaw karatteristiċi u kultura ta' xi pajjiż barrani partikolari.

Waqt l-amministrazzjoni preċedenti il-poplu Libjan kien ukoll bagħat 10,000 siġra tal-frott u anke dekorattivi.

Wieħed jista' jimmaġina li wħud minn dawn is-siġar mietu imma dik ukoll kienet attività oħra tal-gvern preċedenti sabiex iħaddar lil Malta.

Kif għedt qabel, kien twaqqaf ukoll kumitat ta' l-urban and rural landscaping, bl-għan li jkun jista' jiddiskuti u joħloq inizjattivi huwa stess.

Għalhekk nistieden lill- ministru biex jgħidilna x'policy għandu dan il-gvern f'dan ir-rigward u jagħtina timeframe ukoll.

Ma nistgħux noqogħdu ngħidu x'nixtiequ nagħmlu u neħlu hemm u riżultat ta' xejn, għax jiddispjaċini ngħid li riżultati m'iniex qed nara.

Biżżejjed insemmi li f'dawn iż-żmenijiet tas-sena normalment numru ta' tour operators, permezz ta' video li hemm f'kamra attrezzata apposta f'Wied il-Qlejgħa, kienu juru lit-turisti x-xogħlijiet li qed isiru hemmhekk.

It-tour operators jgħiduli li ftit li xejn qed isibu għajnuna u barra minn hekk m'għandhomx qalb li jmorru għaliex il- proġett diġà ħa dehra degradanti.

Jiena naħseb li din il-Kamra jistħoqqilha spjegazzjoni ħalli naraw għaliex qed jiġru dawn l-affarijiet.

Mr Speaker, wara li ntroduċejna l-programm tal-hands-on farming u l-hands- on fishing, numru ta' kumpanniji privati barranin kienu ikkontribwixxew billi taw numru ta' annimali eżotiċi.

Kien hemm diskussjonijiet ma' l- ambaxxatur ta' l-Eġittu sabiex ikollna razza ta' iġmla ħalli jkunu esebiti ma' l-annimali eżotiċi bħala parti mill-programm tal-hands-on farming.

Dawn huma kollha inizjattivi maħsuba mhux biss għall-istudenti li jattendu l-iskejjel kemm privati u governattivi imma wkoll għat-turisti li jiġu flimkien ma' wliedhom biex ikollhom attività iktar mifruxa u mżewqa.

II-ministeru tat-turiżmu, flimkien mad-dipartiment ta' l-agrikoltura, kien beda sensiela ta' laqgħat ma' dawk li jieħdu ħsieb il-kċejjen fil- lukandi sabiex naraw x'jixtiequ f'dak li huwa livell fil-kwalità tal- prodotti ta' l-ikel.

L-idea kienet ħalli meta d-dipartiment ta' l- agrikoltura jitkellem mal-koperattivi tal-produtturi taċ-ċanga u l- produtturi tal-ħalib frisk, ġobon frisk, majjal u tiġieġ frisk, ikun jista' jiggwidahom biex jirranġaw ċerti affarijiet ħalli ovvjament l-industrija tat-turiżmu tagħmel aktar użu mill-produzzjoni lokali u mhux noqogħdu nħabbtu wiċċna ma' kriżijiet ta' importazzjoni, li l-istess produtturi lokali ma jkollhomx ċans jikkumbattu.

Biżżejjed tiftaħ it-televiżjoni u tisma' r-radio stations u ssib kwantità ta' prodotti barranin reklamati.

Infakkar li l-punto di partenza tal-Gvern Laburista preċedenti kien li ċ- ċittadini kollha jassumu l-impenn tagħhom u jkollhom spazju biex jipparteċipaw fil-ġid komuni.

Mr Speaker, nafu li matul it-22 xahar ta' gvern preċedenti, l-industrija tal-majjal żiedet il-produzzjoni u żiedet il- bejgħ b'aktar minn Lm3 miljun.

Meta nitkellmu rigward l-aspett agro-turistiku rrid infakkar lill-Kamra fid-diskors ta' l-ex-President tar-Repubblika, l-Eċċellenza Tiegħu Dr. Ugo Mifsud Bonnici, fil-ftuħ ta' din il-leġislatura, u se nikkwota:-

''Fost il-ħwejjeġ importanti għat-turiżmu hemm l-ambjent naturali.

L- Unjoni Ewropea għandha skema ta' għajnuna speċjali biex l-iżvilupp tal- biedja jgħin fil-ħarsien ta' l-ambejnt rurali - li jinkludi l-irħula - u jwassal għall-iżvilupp ta' għamla ta' turiżmu, li ġiet imsejħa agro- turiżmu.

Pajjiżna għad jista' jieħu ħafna ġid minnu.

Barra minn hekk li jkollna prodotti ġenwini tal-biedja u tas-sajd Malti hija kondizzjoni oħra għall-izvilupp f'pajjiżna ta' turiżmu ta' kwalita'."

Jiġifieri x-xogħol li għamlet l-amministrazzjoni Laburista preċedenti huwa konformi ma' l-aġenda li għandu l-gvern preżenti, li vvota għaliha l-poplu Malti u Għawdxi.

Nemmen li jkun ta' ġid kbir għat-turiżmu f'pajjiżna jekk l-iżviluppi tal-biedja jgħinu fil-ħarsien ta' l-ambjent rurali.

U jeżistu numru ta' opportunitajiet li jridu jkunu kollha kkordinati flimkien.

Meta l-gvern preċedenti beda l-proġett ta' Wied il-Qlejgħa konna niġu kkritikati li dan ma kienx se jkun ta' benefiċċju għall-bdiewa.

Jien ma ngħidx li dan kien il-każ għaliex jekk aħna nippreservaw l-ilma ġieri, il-bdiewa stess ikollhom aċċess għalih għaliex minflok li jispiċċa fit-toroq, l-ilma jispiċċa fil-widien, fejn jippenetra fil-blat, ħalli mbagħad l-ilma ġieri jerġa' jittella' u jintuża għat-tisqija fis-sajf.

Il-gvern preċedenti kien ukoll beda proġett ta' serer speċjali biex inkunu nistgħu nipprattikaw u nsaħħu l-attività fiċ-ċentru tal-micro- propagation.

Din id-darba ma konniex se nagħmlu xi seedbank biex idum xi 25 sena biex jagħti r-riżultat u jkollna bank tal-pjanti endemiċi Maltin imma effettivament bdejna proġett li bis-saħħa ta' l-istitut agronomiku ta' Bari, bħalissa għaddejja ħidma li ilha tiġi kkordinata matul dawn l-aħħar 20 xahar sabiex nipproduċu siġar tal-frott u dwieli virus-free.

B'hekk il- bdiewa mhux biss ikollhom iktar dħul mill-produzzjoni ta' frott għaliex ma tkunx tinvolvi ħafna spejjeż ta' bexx, li sfortunatament huma parti mill- pjaga li għandhom, imma dawn huma ideali wkoll sabiex ikollna produzzjoni ta' kwalità, staġuni tal-frott itwal u naturalment ikollna aktar landscaping ta' żoni rurali.

Naturalment dan ikompli jgħin biex it-turist isib il-prodott tradizzjonali, il-prodott frisk Malti.

Ovvjament dan huwa impenn kbir u nixtieq nistaqsi hemmx kordinament mill-amministrazzjoni tal- lum sabiex proġetti bħal dawn ikunu aktar on target.

Hija ħasra li dawn il- proġetti qegħdin jiġu skartati u abbandunati sempliċement għall-fatt li għamilhom gvern preċedenti, imma dawn huma ta' utilità kbira għall-ġdid komuni.

Insemmi wkoll l-inizjattiva biex ikollna kotba dwar il-widien permezz ta' proġett li kien beda jiġi kkordinat bejn ħaddiem uffiċjal tad-dipartiment - qed nirriferi għas-Sur Borg u hawnhekk irrid nifraħlu - u l-istitut agronomiku ta' Bari.

Riċentement ippubblikaw u taw lill-Prim Ministru ktieb dwar l-istorja tal-widien.

Kienu qegħdin jiġu ppreparati mapep u kotba apposta dwar il-country walks sabiex it-tour operators jieħdu lit- turisti fil-kampanja Maltija.

Mr Speaker, xtaqt nagħlaq bil-punt ta' l-isports tourism.

Jien niftakar li meta l-Onor.

Refalo kien segretarju parlamentari responsabbli mill- isport kont għarraftu li kien hemm kumpanniji Skandinavi u Ingliżi li kienu interessati li jiżviluppaw l-off-road tal-karozzi u tal-muturi f'pajjiżna.

Jien nifhem li kien hemm problema peress li dan it-taħriġ kien se jingħata lil tfal ta' taħt it-18-il sena u allura dawn il-kumpanniji naturalment ma setgħux ikomplu jaraw kif jiżviluppaw din it-tip ta' attività.

Jiena naf li dan it-tip ta' sport huwa organizzat fil-pajjiżi kollha membri ta' l- Unjoni Ewropea għax huwa sport popolari ħafna.

Dan it-tip ta' sport jista' jiżviluppa tip ta' turiżmu ieħor, li jkompli jgħin biex isaħħaħ din l- industrija.

Issa li għaddew dawn is-snin kollha, x'qed jagħmel il-ministru biex ikun realistiku quddiem din is-sitwazzjoni?

Il-limitazzjoni tad-daqs ta' pajjiżna kultant tissarraf f'vantaġġ għaliex ċerti attivitajiet partikolari filwaqt li ma jkunux jiġbdu numru kbir ta' turisti, ikunu ideali sabiex kull komunità tiżviluppa xi tip ta' attività ekonomika vijabbli li tipprovdi impjiegi ħalli kulħadd ikollu għejxien ġust b'xogħol li jagħtih dinjità, li kemm bħala Oppożizzjoni u kemm bħala gvern dejjem sħaqna fuqha.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Rita Law.

ONOR.

RITA LAW: Mr Speaker, illum qed niddiskutu t-Tieni Qari ta' l- Abbozz ta' Liġi dwar Servizzi ta' l-Ivvjaġġar u tat-Turiżmu għal Malta, li huwa kważi l-istess abbozz li kien tressaq is-sena l-oħra quddiem dan il- parlament pero' għal raġunijiet li ħadd ma jafhom, għalkemm id-deputati Nazzjonalisti, dak iż-żmien fl-oppożizzjoni, kienu qalu li jaqblu mal- klawsoli kollha, meta ġejna għall-votazzjoni vvotaw kontra.

Li kieku jiena deputat Nazzjonalista għandi għalfejn nistħi għaliex dawn l-affarijiet ma jsirux minn min hu fdat bir-responsabbilta' biex ikattar il-ġid tal- pajjiż.

Il-membri tal-Partit Nazzjonalista kienu qablu fil-prinċipju ma' dan l-abbozz, anzi l-Onor.

Refalo kien issekonda lill-ministru ta' dak iż- żmien, l-Onor.

Karmenu Vella, meta ppropona t-Tieni Qari.

Il-membri tal- Partit Nazzjonalista kienu qablu li din il-liġi hija liġi importanti biex is-settur tat-turiżmu jimxi 'l quddiem imma xorta waħda meta ġejna għall- istadju tal-votazzjoni vvotaw kontra.

Imma llum li qegħdin fil-gvern qed jaraw dan l-abbozz ta' liġi b'lenti differenti u minn ikrah issa sar sabiħ!

Fil-fatt il-ġimgħa l-oħra, fl-introduzzjoni tad-diskussjoni dwar dan l- abbozz ta' liġi, il-ministru qal li għandu jkun hawn consensus fuq liġi li tittratta dwar settur daqshekk importanti għall-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Dawn l-affarijiet ikomplu jikkonfermaw kemm fil-parlament l- affarijiet jeħtieġ li jsiru aktar bis-serjetà.

Għalkemm is-sena l-oħra jiena ma kontx deputata hawnhekk, kont insegwi d- dibattiti minn fuq ir-radju.

Niftakarni nisma' lill-Onor.

Karmenu Vella jispjega fit-tul dan l-abbozz u jgħid kif se taħdem l-awtorità meta kien qam iwieġeb għall-mistoqsijiet ta' l-Oppożizzjoni Nazzjonalista.

M'hemmx l-iċken dubju li l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna llum huwa frott tal-ħidma metikoluża ta' Gvern Laburista, wara diskussjonjiet estensivi mas-setturi kollha konċernati.

Kienu saru ħafna diskussjonijiet mal- ministru li dak iż-żmien kien responsabbli mit-trasport, l-Onor.

Joe Debono Grech, biex jixtarru l-problemi f'dak is-settur.

Għaliex biex liġi bħal din tirnexxi, l-ewwel trid tara l-problemi li hemm fid-diversi setturi u tipprova tasal għal ftehim.

Mr Speaker, dan sar fuq pjan fit-tul għaliex jekk ma tipprovax l-ewwel issolvi dawn it-tip ta' problemi, kif jgħaddi ċertu żmien terġa' ssibhom ma' wiċċek.

Per eżempju, waħda mill-problemi li kienet qed iddejjaqna kienet il-kwestjoni tat-taxis għax uħud mis-siden kienu qegħdin jabbużaw u jżommu prezzijiet esaġerati lit-turisti.

Allura l- Gvern Laburista għamel kiosk fl-airport ħalli t-turisti jixtru l-biljetti tat-taxis minn hemm u wara jagħtuhom lil tat-taxi biex jiżgura li dawn ma jiġux misruqa.

Malli rebaħ l-elezzjoni ta' l-1996 il-Gvern Laburista beda jaħdem mill- ewwel ġranet biex titneħħa t-taxxa tal-VAT għax kulħadd jaf li din taffettwa ħażin lit-turist - żieda ta' 15% fuq kulma jixtri u kull servizz li jingħata t-turist matul il-vaganza tiegħu f'Malta m'hijiex ċajta - u b'konsegwenza ta' hekk it-turist jispiċċa jonfoq inqas.

Pero' dan il- gvern issa reġa' daħħal din it-taxxa, għaliex forsi hekk qalulu ta' Brussels, u m'huwiex qiegħed jikkonsidra l-problemi li qed joħloq fir-ritmu tat-turiżmu fil-pajjiż.

Fi żmien qasir il-Partit Laburista kien għamel pjan bil-għaqal biex jirranġa diversi postijiet u toroq fejn l-aktar li jmorru t-turisti.

Naħseb li kulħadd mar f'Buġibba u ra d-differenza fl-ambjent wara l- embellishment project li wettaqna hemmhekk.

Meta inti ssiefer x'imkien fejn issib ambjent sabiħ iħajrek terġa' żżuru.

U aħna ma rridux niġbdu lit- turist biex jiġi darba Malta imma rridu nakkomodawh tajjeb u nipprovdulu ambjent sabiħ kemm jista' jkun biex jerġa' jagħżel lil pajjiżna għall- vaganza tiegħu.

Illum wieħed jista' jara d-differenza li għamilna f'Buġibbab u anke f'Marsaskala, fejn hemm spiaġġa kollha rranġata u attrezzata biex tiġbed lit-turisti.

F'Marsaxlokk ukoll saru xi xogħlijiet għax dan il-post ħadd qatt ma ta kasu għaliex huwa post tas-sajjieda u donnu ma kienx hemm għalfejn li wieħed jara l-bżonnijiet tiegħu.

F'Pembroke u anke fil-Belt Valletta sar tibdil f'qasir żmien u stajna naraw immedjatament l-effett tas-sbuħija tagħhom.

Irrid insemmi wkoll it- triq prinċipali ta' Zabbar Road, li kulħadd kien iħossu jiddardar meta jgħaddi minnha, pero' l-Partit Laburista ttekkiljaha bis-serjetà.

Il-Gvern Laburista kellu wkoll pjanijiet kbar għall-area tal-Kottonera u kien ressaq il-proġett tal-yacht marina għad-diskussjoni quddiem dan il- parlament is-sena l-oħra, imma kienet inqalgħet il-ħama kollha biex dan il- proġett ma jseħħx.

U llum Alla jbierek issa nqalbet is-sitwazzjoni għax sal-bieraħ stess, waqt il-laqgħa tal-kumitat dwar il-kontijiet pubbliċi, fejn qed jiġi diskuss proprju dan il-proġett, smajt lin-naħa tal-gvern isostnu kemm huwa tajjeb dan il-proġett għall-iżvilupp tal-Kottonera u għall-ġid ta' l-ekonomija Maltija.

Mela x'ġara mis-sena l-oħra 'l hawn li biddel l-atteġġjament tal-Partit Nazzjonalista kemm fuq dan l-abbozz ta' liġi u kemm fuq il-proġett tal-Kottonera?

Dawn kienu ħżiena u issa saru tajbin għaliex hemm il-Partit Nazzjonalista fil-gvern?

Mr Speaker, ħaġa oħra li rrid niġbed l-attenzjoni dwarha hija l-mod kif qed jiġu diskussi dawn il-proġetti.

Jien niftakar li meta kien qed jiġi diskuss il-proġett tal-Kottonera, kull informazzjoni u kull dokument li kien jitlob il-Partit Nazzjonalista seta' jeħodhom.

Filwaqt li llum, kemm fil-każ tal-konvenju tal-bejgħ ta' l-ishma lill-HSBC u kemm fil-każ tal- proġett tal-Kottonera, meta aħna, bħala oppożizzjoni, tlabna aktar informazzjoni jew inkella xtaqna li jidhru nies quddiem il-PAC li kienu fuq in-negotiating team, il-gvern Nazzjonalista qed jgħid li mhux fl-interess tal-poplu li tinstema x-xhieda.

Alla jbierek, mhux fl-interess tal-poplu!

Mr Speaker, dawn huma affarijiet serjissimi.

Aħna m'aħniex qegħdin nitkellmu fuq il-bebbux, imma qegħdin nitkellmu fuq kemm se jħallas taxxi l- poplu Malti biex ikunu jistgħu jsiru dawn l-affarijiet, u qed nitkellmu fuq il-futur taż-żgħażagħ tagħna.

Mr Speaker, aħna rridu nkunu nafu x'qiegħed jiġri u ma jistax ikun li jsiru affarijiet minn wara dahar il-poplu b'dan il-mod, bl-id tal-ħadid.

Ħalli nkompli ngħid kif il-Gvern Laburista ħadem biex verament jgħolli l- istandard tal-hotels, guesthouses u restaurants u s-servizzi turistiċi kollha ħalli niżguraw li t-turisti jieħdu r-return tal-flus li jkunu ħallsu.

Il-Partit Laburista kellu diskussjonijiet ma' Oxford Brookes University u kien sar xi arranġament ma' l-ITS.

Il-Gvern Laburista f'dak iż-żmien qasir li kellu kien introduċa diversi courses ġodda għat-tourism studies, fosthom food preparation and production, food and beverages services bis-saħħa tal-mudell credit system.

Imbagħad kienet inbdiet ukoll l-extended skill training scheme fuq il-hospitality trades.

Qegħdin naraw kemm il-Partit Laburista jagħmel l-affarijiet bis-serjetà u b'mod li mhux biss tkun qed ittejjeb dak li jeżisti diġà, imma tkun qed tibni pedament sod li 'l quddiem jagħtik il-frott għax aħna ma konniex qegħdin naħsbu mill- lum għal-lum, imma konna qegħdin naħsbu mill-lum għal ħafna u ħafna snin wara.

Issa nixtieq nagħmel ftit osservazzjonijiet fuq dan l-abbozz innifsu.

Paragrafu (b) ta' subklawsola (5) ta' klawsola 3 jgħid hekk:

"persuna li tkun inħatret mill-Ministru fuq ir-rakkomandazzjoni ta' xi persuna oħra għandha ttemm milli tibqa' f'dik il-kariga meta l-persuna li tkun għamlitilha r-rakkomandazzjoni tiddikjara lill-Minstru li tkun qiegħda tirtira r-rakkomandazzjoni tagħha dwar dik il-persuna.".

Jien inħoss li dan il-paragrafu jagħti lok għal abbuż mill-persuna li tkun innominat il-membru fuq l-awtorità għaliex malli dan ma jaqbilx ma' xi deċiżjoni tiegħu jista' jirtira n-nomina.

Jien nixtieq li fl-aħħar ta' dan id-dibattitu l-ministru jipprova jfiehem lill-Kamra xi jrid jgħid eżattament b'din il-klawsola.

Għandi kumment ukoll fuq paragrafu (ċ) ta' subklawsola (1) ta' klawsola 19 li jgħid:

"L-użu tal-post bħala lukanda, guest house, hostel u postijiet għall- btala, stabbiliment li jipprovdi ikel jew dar li tintuża biex jiġi provdut alloġġ lit-turisti jkun użu meħtieġ skond il-politika tal- Gvern fiż-żmien tal-konsiderazzjoni ta' l-applikazzjoni biex tingħata l-liċenza.".

Dawn il-membri li se jinħatru mill-gvern se jkollhom jieħdu d-deċiżjoni jekk l-użu jkunx tajjeb jew le.

Nispera li d-deċiżjoni tagħhom issa ma tkunx waħda partiġġjana, li tiddependi jekk dan is-sid ta' lukanda jew sid ta' guest house ikunx ta' xi kulur politiku ieħor!

Imbagħad subklawsola (2) ta' l-istess klawsola tgħid:

"Lukanda, guest house, hostel, postijiet għall-btala, stabbiliment li jipprovdi ikel jew dar li tintuża biex jiġi provdut alloġġ tat-turisti ma għandhiex tuża isem li fil-fehma ta' l-Awtorita' jkun wieħed mhux mixtieq, mhux xieraq jew qarrieqi."

Jien nerġa' nistaqsi lill-ministru jekk qattx kien hemm f'Malta hostel jew inkella dar fejn wieħed iżomm it-turisti li ma kellhiex isem xieraq.

Pero' l-iktar li jinkwetani, Mr Speaker, huwa l-fatt li l-Gvern Nazzjonalista m'huwiex miexi bi pjan u qiegħed jagħmel liġijiet li qegħdin jidħlu fuq liġijiet oħra tajbin.

Meta għandna liġijiet tajbin li kienu ppjanati biex nimxu bħala pajjiż newtrali, għandna liġijiet aġġornati ma' l- iżvilupp tal-pajjiż, issa qed naraw lill-Partit Nazzjonalista jagħmel pressjoni biex nidħlu fl-Unjoni Ewropea, u dan se jfisser li jkollna nbiddlu ċerti liġijiet biex pajjiżna jkun konformi mar-regoli u liġijiet tal-pajjiżi Ewropej.

Bħala eżempju nsemmi din il-liġi li qed niddiskutu issa, li hija l-istess li kien ressaq il-Partit Laburista għalkemm b'xi ftit irtokki.

Issa x'se jiġri?

Jien nixtieq inkun naf kif se jiġu affettwati l-liġijiet li għandhom x'jaqsmu mas-settur tat-turiżmu meta nibdew inbiddlu l-liġijiet biex ikunu konformi ma' ta' l-Unjoni Ewropea.

Ġaladarba l-gvern miexi f'din it-triq ta' sħubija fl-Unjoni Ewropea, nixtieq inkun naf ukoll xi studju għamel fuq l-impatt li se jkollna fuq il- kultura Maltija u wkoll fuq it-turiżmu f'Malta.

Xi ħaġa li saret riċentement, baxx baxx, bħalma jsiru s-soltu l-affarijiet li ma jkunux imsemmija fil-programm elettorali u mbagħad jiġu bħal sajjetta fil-bnazzi, hija ż-żieda ta' 25% fir-rati tat-telefonati li jsiru għal barra bit- telecard.

Taħseb inti li dawn l-affarijiet se jagħmlu kuraġġ lit-turist li jiġi hawn Malta?

Dan huwa parti żgħira mit-tibdil li qed jipprova jdaħħal bil-moħbi.

Il-Gvern Nazzjonalista huwa mħawwad u bla direzzjoni għax qed iressaq liġijiet li kienu ppreparati tant tajjeb mill-Gvern Laburista meta jaf li aktarx se jkollu jbiddilhom 'il quddiem.

Fuq l-aġenda tal-parlament għandna lista twila ta' abbozzi ta' liġi li ilhom preparati minn meta aħna konna fil-gvern u qed ikomplihom il-Partit Nazzjonalista.

Sabuhom lesti fuq platt tal-fidda!

Jien qed jiddispjaċini mhux għax qed ikomplihom il- partit l-ieħor - j'Alla jsir il-ġid fil-pajjiż għax aħna b'hekk nieħdu pjaċir - imma għaliex il-pajjiż se jkollu jagħmel tibdil drastiku fil- liġijiet biex aħna nkunu konformi mal-liġijiet ta' l-Unjoni Ewropea.

Nirringrazzjakom.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Mr Speaker, qed nitkellmu dwar abbozz li jikkonċerna t-twaqqif ta' l-awtorità tat- turiżmu u naħseb li jekk hemm ministeru, apparti l-ministeru għat-turiżmu, li għandu kuntatt dirett mas-settur tat-turiżmu, dan huwa l-ministeru għat- trasport u komunikazzjoni li jien responsabbli minnu.

Dan il-ministeru jiġi f'kuntatt dirett mat-turiżmu prattikament f'kull settur tiegħu, min- naħa tat-trasport permezz tal-coaches, tal-karozzi tal-linja, tal- minibuses, tal-karozzi tal-kiri u tat-taxis, u min-naħa tal-komunikazzjoni permezz tas-servizzi tat-telephone.

Irrid niċċara mill-bidu nett il-punt li għadha kif qajmet l-Onor.

Law dwar iż-żieda ta' 25% fuq ir-rati ta' telefonati għal barra minn Malta bil- phonecard.

Diġà ħarġet stqarrija uffiċjali li tgħid b'mod ċar li ż-żieda ta' 25% fuq telefonati għal barra mill-cardphones ma kenitx deċiżjoni amministrattiva tal-lum imma xi ħaġa li ġiet approvata fis-6 ta' Awissu li għadda, meta fil-gvern kien għad hemm il-partit li llum qiegħed fl- oppożizzjoni.

Fil-fatt jien irrid nistaqsi għaliex fl-istqarrija li ħarġet intqal li mill-1 ta' Mejju l-Maltacom se tgħolli bi 25% t-telefonati bil- phonecard għal barra minn Malta bl-approvazzjoni tar-regolatur u żiedu "kif hija l-prassi fl-Ewropa".

M'għandix dubju li min ħareġ din l-istqarrija b'dak il-wording kien qed jipprova jimputa li din id-deċiżjoni ġiet approvata mill-gvern tal-lum u li b'xi mod hija marbuta ma' l-Unjoni Ewropea.

Irrid nagħmilha ċara li dawn iż-żidiet ġew approvati mir- regolatur fis-6 ta' Awissu ta' l-1998 u hemm il-firma tal-ministru li kien responsabbli minn dan is-settur taħt il-gvern preċedenti.

Irrid ngħid li l- Maltacom fl-ebda mument ma reġgħet talbet biex dak li kien approvat mill- gvern preċedenti ma jiġix sottoskritt mill-gvern tal-gurnata.

Attwalment il-Maltacom bdiet tiċċarġja l-prezzijiet kif miżjuda mill-1 ta' Mejju pero' l-ironija hi li din iż-żieda ġiet approvata minn partit li jgħid li m'huwiex favur id-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Allura wieħed jifhem għaliex saret festa fuq il-mezzi ta' komunikazzjoni tal-Partit Laburista, fejn qalu li dan il-gvern għolla t-telefonati għal barra mill-cardphones.

Nerġa' ngħid li din id-deċiżjoni kienet ittieħdet mill-gvern preċedenti.

Madanakollu ma rridx intawwal fuq dan is-suġġett.

Mr Speaker, kif diġà għidt, hemm diversi setturi fil-ministeru għat- trasport li ħafna drabi fuqhom jiddependi s-suċċess jew le tat-turiżmu għax mis-servizzi li jagħtu huma tiddependi x'impressjoni jieħdu l-barranin meta jiġu hawn Malta.

Waħda mill-iktar affarijiet li żgur jiġi bżonn kull turist meta jiġi hawn Malta huwa s-servizz tat-trasport għax jew jikri taxi, jew jikri karozza, jew jaqbad tal-linja jew idur dawra bil-coach.

Wieħed irid jara kif l-iżviluppi li seħħew fis-snin li għaddew f'dawn l- oqsma partikolari jistgħu jinfluwenzaw it-turiżmu b'mod pożittiv jew negattiv.

Kull wieħed minna jawgura li l-bidliet neċessarji fis-setturi differenti jitwettqu l-ewwelnett biex jaqdu lill-Maltin pero' wkoll biex jaqdu b'mod effiċjenti lill-barranin li jiġu f'pajjiżna, ħalli jitilqu b'impressjoni tajba tas-servizz tat-trasport u tal-persuni li jaħdmu fih.

L-ewwelnett wieħed irid jagħmel distinzjoni pjuttost kbira bejn il- kondizzjonijiet li hemm fis-setturi differenti li semmejt.

Iktar kmieni dalgħodu saret riferenza għal sitwazzjoni li nqalgħet fis-settur tat-taxis.

Il-gvern preċedenti kien għamel booth fl-airport ħalli t-turist ikun jista' jinqeda minn ġo l-airport stess u mhux joħroġ barra u wieħed jgħajjat 'l hawn u l-ieħor jgħajjat 'l hemm.

B'hekk ġiet evitata wkoll il- problema li t-turisti jiġu charged iktar milli suppost tal-vjaġġ għax ikun hemm kontroll tal-prezzijiet mill-airport.

Dan kien pass fid-direzzjoni t- tajba pero' l-isfortuna kienet li f'arranġament bħal dan li huwa pożittiv, bħalma ġara f'diversi affarijiet oħrajn, ma kienx hemm stabilit b'mod ċar bil-kitba li seta' jibqa' jintuża dan l-arranġament.

Attwalment wara l- elezzjoni li għaddiet, għall-ħabta ta' Ottubru, Novembru tqajmet il- kwestjoni dwar min se jħallas għal dan il-booth, jekk hux il-ministeru għat- turiżmu, il-ministeru għat-trasport jew is-sidien tat-taxis.

Ġimgħat sħaħ ta' diskussjonijiet finalment wasslu għad-deċiżjoni li l-booth ġewwa l- airport jibqa' miftuħ u r-responsabbiltà tibda tinqasam.

Wieħed jista' jgħid li b'mod ġenerali dan il-booth qed jaħdem tajjeb għaliex hemm kontroll aħjar u hemm ukoll kollaborazzjoni aħjar minn numru sostanzjali ta' persuni li jagħtu servizz bit-taxi imma jkolli nammetti wkoll li mhux kulħadd qiegħed jikkopera biżżejjed pero' l-parti l-kbira tat-taxi-drivers qegħdin jikkoperaw.

Madanakollu rridu niftakru li apparti t-taxi booth fl-airport u t-taxi booth l-oħra li hemm fil-cruise liner terminal, fejn hemm ukoll arranġament simili għal dak ta' l-airport, it-taxi-drivers jagħmlu ammont sostanzjali ta' vjaġġi li m'humiex kontrollati permezz ta' dan it-tip ta' booth.

Allura għad fadal ħafna xogħol xi jsir biex is-servizz li jingħata minn postijiet turisitiċi oħra jkun kontrollat wkoll.

Kultant il-ministeru għat- trasport jirċievi ilmenti ta' abbuż anke mill-arranġament li hemm ta' dawn il-booths, madanakollu l-parti l-kbira mexjin tajjeb.

Pero' fil-qasam tat- trasport bit-taxi minn inħawi li mhumiex kontrollati għad fadlilna ħafna diffikultajiet x'niffaċċjaw.

Irrid ngħid li l-kumitat tal-white taxis amalgamated b'mod ġenerali jifhem u huwa ppreparat ukoll li jbiddel fejn hemm bżonn, pero' dawk il-190 persuna l-oħra li għandhom taxi u m'humiex fil-kumitat iridu jifhmu wkoll kemm huwa importanti li bis-servizz li jagħtu lit-turisti kontinwament jipprovaw jagħtu impressjoni tajba ta' pajjiżna.

Mr Speaker, 'il quddiem nitkellem dwar il-ħtieġa li jkun hemm ferm iktar attenzjoni meta tinħareġ liċenzja lil dawn it-tip ta' xuffiera għaliex kull xufier irid jirrispetta l-uniformi tiegħu billi jagħti servizz b'mod organizzat ukoll.

Mr Speaker, kultant qed ikun hemm ukoll ilmenti dwar persuni li jirriklamaw li jagħtu servizz ta' taxis meta m'humiex awtorizzati għal hekk.

Bħala white taxis għandna 200 f'Malta u hemm xi 50 ġewwa Għawdex li huma uffiċjalment awtorizzati li jaħdmu bħala taxi.

L-oħrajn li jagħtu tip ta' servizz li huwa differenti mit-taxi jafu l-mod kif jistgħu jaħdmu f'dan is-settur.

Fl-aħħar mill-aħħar fil-każ tas-servizz tal-karozzi tal-kiri, li huwa settur liberalizzat, m'hemmx għalfejn jinqdew bil-kelma "taxi".

Jekk iridu jagħtu dan it-tip ta' servizz ikomplu jipprovduh pero' mhux taħt l-isem ta' taxi service.

Mr Speaker, m'għandix dubju li s-settur tal-coaches huwa l-iktar settur li avvanza matul iż-żmien.

Il-coaches li jiġu wżati għat-turisti huma fost l-aħjar coaches li hemm fil-qasam tat-trasport turistiku, mhux biss f'Malta imma wkoll f'diversi pajjiżi li huma żviluppati daqsna jew inkella aktar minna.

M'għandi ebda dubju li attwalment is-sidien tal-coaches qegħdin jagħmlu ħilithom kollha biex is-servizz li jagħtu jkomplu jtejbuh.

B'mod ġenerali s-sidien tal-coaches jagħtu servizz mill-iktar eżemplari u dinjituż.

Imma rridu naraw li f'dan is-settur li issa għandu daqshekk coaches prattikament ġodda, ma jkunx hemm min ifixkel għaliex mhux oraganizzat taħt kappa waħda u għandu investiment f'settur ieħor tat- trasport.

Jekk ikun hemm piki bla bżonn, dawn jistgħu jwasslu biex settur organizzat li huwa fost l-aħjar mezzi tat-trasport li għandna, minflok ikompli javvanza jibda jitfixkel.

Mr Speaker, wieħed japprezza wkoll l-investiment tajjeb li sar fis-settur tal-karozzi tal-kiri, li għandna eluf minnhom mqassmin taħt diversi sidien ta' garaxxijiet.

Illum spiċċa ż-żmien li l-karozzi tal-kiri jkunu karozzi li jkunu ilhom jiġru fit-triq u xi ħadd ikun iddeċieda li jagħmilhom għall- kiri.

Illum is-sidien tal-garaxxijiet tal-karozzi tal-kiri huma kburin bl- investiment li għamlu u huma kburin li jagħtu servizz tajjeb fil-qasam tat- turiżmu u kontinwament jaraw li jagħmlu upgrading tal-flotta tagħhom.

Matul ix-xhur li għaddew mhux darba jew tnejn kelli l-okkażjoni niltaqa' mal-membri tar-rent-a-car association.

Nista' ngħid li l-iktar ħaġa li huma akkaniti dwarha huwa l-fatt li jkomplu jinvestu f'karozzi ġodda li ħafna drabi huma wkoll air-conditioned.

Ċertament jemmnu li llum ma tistax tibqa' iktar tlaqqat minn hawn u tlaqqat minn hemm biex tagħti dan it-tip ta' servizz.

Jien kuntent li dawn is-sidien qegħdin jagħmlu investiment tajjeb li jrendilhom bis-serjetà u jagħti wkoll dinjità lis- settur li jaħdmu fih.

Naturalment bħal kull settur ieħor ikun hemm id- diffikultajiet, fosthom il-mod kif jiġu lliċenzjati l-garaxxijiet għal dan is-servizz.

Hemm kwestjonijiet pendenti dwar in-numru ta' vetturi li suppost ikun hemm f'garaxx.

Jien ngħid li għandu jkun hemm liċenzji iktar min-numru ta' vetturi li jesa' l-garaxx sakemm dan ikun kontrollat b'mod organizzat.

Madanakollu min qed jinvesti f'din l-assoċjazzjoni llum fehem li ma jistax joqgħod jara kif se jiffranka xi ħaġa u ma jagħtix is-servizz mixtieq u li jitlob is-settur tat-turiżmu.

Mr Speaker, issa li qegħdin fil- bidu ta' sajf li skond il-projections f'dan is-settur se jkollna iktar turisti, nispera li ma jkollniex żieda ta' karozzi tal-kiri mhux liċenzjati imma jekk ikun hemm bżonn żieda ta' vetturi awtorizzati.

Mr Speaker, waqt dan id-dibattitu diversi kelliema għamlu riferenza għas- servizz tal-karozzi tal-linja.

Dan huwa settur li huwa importanti ferm mhux biss għall-Maltin imma wkoll għat-turisti.

Biżżejjed wieħed jara n- numru kbir ta' turisti li jużaw ir-rotot diretti bħal dawk minn Buġibba għal Tas-Sliema, minn Buġibba għal Marsaxlokk, rotot li jgħaddu minn raħal għal ieħor mingħajr ma jkun hemm bżonn li toqgħod tbiddel il-karozza tal- linja.

Fl-opinjoni tiegħi għandna nkomplu nestendu dawn it-tip ta' rotot diretti.

Qed ngħid dan għaliex meta fl-1988 kien se jiġi ntrodott l-ewwel servizz dirett minn Buġibba għal Tas-Sliema kien hemm reżistenza kbira għalih, prinċipalment min-naħa tas-sidien tal-karozzi tal-linja.

Pero' llum, għaxar snin wara, jidher ċar li din hija waħda mill-iktar rotot li tirrendi għax tintuża ħafna peress li hija rotta diretta.

Fid-dibattitu l-karozzi tal-linja issemmew b'mod li donnu t-turisti jagħmlu complaint wara l-ieħor dwar dan is-servizz.

Mr Speaker, minn dak li qed jirriżulta lill-public transport authority, is-sitwazzjoni f'dan is- settur hija forsi ftit ironika għaliex filwaqt li mingħand il-Maltin ikollna lment wara ilment, forsi ġustifikati wkoll, mis-settur tat-turiżmu iktar milli problemi iktar ikun hemm talbiet lill-ministeru għat-trasport biex kemm jista' jkun ma nneħħux il-karozzi tal-linja li huma antiki u naraw kif nippriservawhom u biex dawn jibqgħu jagħtu servizz.

Allura tajjeb li wieħed jifhem kemm hi differenti r-realtà minn dak li attwalment jingħad minn diversi kelliema miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Mr Speaker, ċertament irridu naraw li ntejbu l-qasam tal-karozzi tal- linja.

Bħalma għidt kemm-il darba, il-maġġoranza tax-xufiera li jsuqu l- 508 karozza tal-linja li għandna f'Malta u t-78 karozza tal-linja li għandna f'Għawdex huma nies li jagħtu s-servizz tagħhom b'dinjita`, pero` sfortunatament hemm numru żgħir ta' xufiera li spiss jiġu rrapportati minħabba l-mod kif jaġixxu mal-passiġġieri, u jien jiddispjaċini li dawn jispiċċaw jagħtu isem ħażin lis-settur kollu.

Bla ebda dubju wasal iż- żmien li dawk ix-xufiera li jiksru r-regolamenti tat-trasport ripetutament titteħdilhom il-liċenzja - fil-fatt din il-pożizzjoni qed tiġi aċċettata anke min-naħa ta' l-assoċjazzjoni tas-sidien tal-karozzi tal-linja - ħalli fl-aħħar naslu f'sitwazzjoni fejn dan is-servizz mhux biss jiggarantixxi għajxien denju lil min ikun qed jagħti s-servizz imma wkoll li l-madwar 32 miljun passiġġier li jinqdew bil-karozzi tal-linja jingħataw servizz xieraq u effiċjenti.

Issa hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi żgħira rigward il- passiġġieri.

Ikun tajjeb jekk wieħed jgħid li bħalma x-xufiera m'humiex kollha ta' l-affari tagħhom ikun hemm ukoll każijiet fejn ikunu l- passiġġieri li jaqilgħu l-kwestjonijiet u forsi l-awtorita` dwar it- trasport pubbliku tirċievi iktar ilmenti min-naħa tal-passiġġieri milli min- naħa tax-xufiera peress li n-numru ta' passiġġieri huwa ikbar min-numru ta' xufiera li jipprovdu dan is-servizz.

Settur ieħor li jaqa' taħt il-qasam tat-trasport u li huwa marbut direttament mat-turiżmu huwa dak tal-karozzini, li huwa kkonċentrat l-iktar f'dawk il-postijiet li huma ffrekwentati mit-turisti, fosthom Tas-Sliema, il-Belt u l-Imdina.

Wieħed jista' jgħid illi l-maġġoranza assoluta tal- persuni li jagħtu dan it-tip ta' servizz jikkuraw liż-żiemel tajjeb, pero` għad hemm numru żgħir minnhom li ma jeħdux ħsieb iż-żiemel u l-karozzin kif suppost.

Fil-fatt riċentement kelli rapporti, liema rapporti qed jiġu investigati, li hemm xi persuni li armaw karozzin u bdew jipprovdu dan is- servizz meta m'humiex liċenzjati biex jagħmlu dan ix-xogħol.

Jekk teżisti l-ħtieġa li jiżdiedu n-numru ta' persuni li jagħtu dan it-tip ta' servizz, għandha ssir xi ħaġa sabiex jingħataw iktar liċenzji ta' karozzini pero` ċertament wieħed m'għandux jabbuża u jipprovdi servizz mingħajr ma jkollu l- liċenzja biex jagħmel dan.

Issa ħalli niġi biex ngħid xi ħaġa dwar il- minibuses.

Mr Speaker, fil-fatt nistgħu nitkellmu dwar żewġ tipi differenti ta' minibuses għax minbarra l-minibuses il-ħomor, li jaqgħu taħt assoċjazzjoni għalihom, f'dawn l-aħħar xhur ġew awtorizzati wkoll il-minibuses il-bojod.

Għal dak li għandu x'jaqsam mal-minibuses il-ħomor, li jipprovdu servizz lit-turisti u lill-ħaddiema tal-fabbriki, jista' jsir ħafna titjib.

L- assoċjazzjoni li tirrappreżenta l-minibuses il-ħomor għandha diversi talbiet pendenti quddiemha, fosthom dik illi s-servizz li jiġi pprovdut permezz ta' dawn il-minibuses jiġi eżentat mit-taxxa, pero` qabel ma wieħed jieħu deċiżjoni bħal din irid jagħmel diskussjonijiet fit-tul u jaċċerta ruħu li dan is-servizz ikun ta' livell tajjeb.

Mill-banda l-oħra, is- servizz li jipprovdu l-minibuses il-bojod huwa iktar sodisfaċenti.

L- ewwelnett dawn it-tip ta' minibuses għandhom restrizzjoni ikbar mill- minibuses il-ħomor rigward in-numru ta' passiġġieri li jistgħu jġorru u filwaqt li huma kollha air-conditioned, għandhom seat-belt għal kull passiġġier.

Wieħed jittama li matul is-snin li ġejjin, bil-kollaborazzjoni tal-gvern u ta' l-assoċjazzjoni tal-minibuses, il-minibuses kollha jilħqu l- istess standard, kemm f'dik li hija kumdita` kif ukoll f'dik li hija sigurta`.

Mr Speaker, ma nistax nagħmel diskors dwar il-qasam tat-turiżmu mingħajr ma nagħmel aċċenn għall-areas turistiċi li għandna, partikolarment il- Mellieħa, San Pawl il-Baħar, Tas-Sliema u San Ġiljan.

Wieħed jista' jinnota b'sodisfazzjon li qed ikun hemm ħafna lokalitajiet li qed jipprovaw joħolqu attrazzjoni turistika.

Per eżempju, bħalissa f'kamra oħra minn dan il-parlament għaddejja laqgħa tal-kumitat dwar il-kontijiet pubbliċi, fejn qed jiġu diskussi l-attrazzjonijiet turistiċi li se jinħolqu ġewwa l- Kottonera.

Jien, meta noħroġ mill-bieb tad-dar filgħodu u meta nerġa` nidħol lura filgħaxija iktar għandi ċans li niltaqa' ma' xi barrani milli ma' xi Malti, u dan għaliex noqgħod f'post li huwa mfittex ħafna mit- turisti, tant li d-dar tiegħi hija mdawra b'numru ta' garaxxijiet ta' karozzi self-drive u b'diversi servizzi differenti, immirati prinċipalment għat-turist.

Mr Speaker, wieħed bilfors ikollu jammetti li l-lukandi għamlu qabża kbira ħafna minn xi 15-il sena ilu 'l hawn, tant li llum qed jikkompetu ma' lukandi ta' destinazzjonijiet turistiċi oħra, u hawnhekk m'iniex qed nirriferi biss għal-lukandi 4-Star u 5-Sstar imma wkoll għal-lukandi 3-Star jew inqas.

Illum il-kwalita` tal-lukandi li għandu pajjiżna tant tjiebet illi ġustament s-sidien mhux biss qed jippretendu li jkollhom dħul xieraq għall-investiment li għamlu imma wkoll li jerġgħu jagħmlu ri-investiment b'parti sostanzjali mill-qligħ li jkollhom kull sena.

Fil-fatt il- ministeru għat-turiżmu qed jinnota b'sodisfazzjon kbir illi f'dan il-qasam qed isir upgrading kontinwu u għalkemm minn żmien għall-ieħor baqa' jirċievi xi ilmenti, iktar ma jgħaddi ż-żmien in-numru ta' lmenti li qed ikun hemm iktar qed jonqos.

Bla ebda dubju, dan huwa riżultat ta' dawk il- persuni li fehmu li meta wieħed jagħmel investiment fil-qasam tat-turiżmu ma jkunx qed jagħmel dan biex jikkompeti mal-lukanda ta' ħdejh imma biex jipprova jiġbed lejh l-istess turisti li jkunu qed jimmiraw għalihom destinazzjonijiet turistiċi oħra qrib tagħna.

Sur President, fil-ġimgħat li għaddew f'pajjiżna qamet kontroversja sħiħa dwar jekk il-ħwienet li jinsabu f'lokalitajiet turistiċi għandhomx jiftħu wkoll fil-Ħdud u l-festi.

Jien kellimt lil diversi lukandiera u operaturi biex nara x'inhi l-fehma tagħhom f'dan ir-rigward u dawn kollha qablu li peress li t-turisti jiġu Malta anke fil-Ħdud u l-festi, għandhom isibu minn fejn jixtru l-ħteġijiet li jkollhom kif jaslu f'pajjiżna.

Għalhekk hemm bżonn li jintlaħaq ftehim kemm jista' jkun malajr għax huwa importanti ħafna li t-turisti jkunu moqdija bl-aħjar mod.

Ma rridux ninsew li ħafna drabi r-ristoranti, il-ħwienet u l-lukandi ta' pajjiżna huma mdawrin b'żoni residenzjali u għalhekk filwaqt li huwa tajjeb illi s-sidien ta' dawn l-attrazzjonijiet turistiċi jipprovdu diversi attrazzjonijiet lit-turist, fosthom anke live entertainment, biex jippromwovu s-settur turistiku dejjem iktar, min-naħa l-oħra għandhom juru sens ta' rispett lil dawk ir-residenti li joqogħdu fil-viċinanzi u ma jdejquhomx bl-istorbju billi jiftakru li dawn m'humiex qegħdin vaganza imma l-għada filgħodu jridu jerġgħu jqumu għax-xogħol.

Fil-fatt nista' ngħid li mhux darba jew tnejn ġew għandi residenti kif ukoll assoċjazzjonijiet ta' residenti jilmentaw miegħi dwar il-mod ta' kif uħud mis-sidien tal-lukandi - li rrid ngħid huwa numru żgħir ħafna - ma jirrispettawx lir-residenti li jgħixu fl-inħawi billi jibqgħu għaddejjin b'mużika għolja sas-sigħat bikrin ta' filgħodu.

Minn hawn jien nixtieq nieħu l-okkażjoni li nappella lis- sidien tal-lukandi u tar-ristoranti biex jaraw li ma jiksrux il-liġijiet ta' pajjiżna f'dan ir-rigward u jekk idoqqu l-mużika ġewwa, għandhom isibu mezzi soundproof biex ma tinħoloq l-ebda inkonvenjenza lir-residenti li joqogħdu fil-viċinanzi, filwaqt li jekk idoqqu l-mużika fuq barra għandhom iwaqqfu l-mużika skond il-ħinijiet li huma permessi fil-liċenzja tagħhom, iktar u iktar issa li ġej is-sajf u se jibdew il-famużi iljieli Maltin li prattikament kull lukanda tiċċelebra f'xi jum jew ieħor tal-ġimgħa.

Sur President, punt ieħor li wieħed irid isemmi meta jkun qed jitkellem fuq il-qasam tat-turiżmu jittratta dwar l-istat li jinsabu fih it-toroq tagħna u fil-fatt waqt dan id-dibattitu diġa` saret riferenza għal dan.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Onor. Galea, ippermettili niġbidlek l-attenzjoni li skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Membru jkompli jinstema'.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Nipproponi li l-Onor.

Galea ikompli jinstema'.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Galea jkompli jinstema' Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

CENSU GALEA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra.

Sur President, kont qed ngħid li meta nkunu qed nitkellmu fuq it-turiżmu ma nistgħux ma nitkellmux fuq l-istat li jinsabu fih it-toroq u proprjament dalgħodu saret riferenza għal dan.

Li rrid ngħid jien dwar dan il-qasam huwa li jekk m'aħniex se nifhmu li biex intejbu l-istat tat-toroq jeħtieġ li nagħmlu programm fuq numru ta' snin, wisq nibża' li se nibqgħu fis- sitwazzjoni tal-lum, fis-sens li din il-ġimgħa nagħmlu triq u l-ġimgħa d- dieħla nerġgħu nkissruha biex nagħmlu xi xogħlijiet fiha.

Jien, bħala l- ministru responsabbli minn dan is-settur, inħoss li nkun irresponsabbli jekk kemm-il darba ma narax li jitfasslu pjanijiet għat-tul.

Fil-fatt matul ix-xhur li għaddew ħdimna ħafna sabiex meta ssir triq, din ma tibqax issir għal staġun wieħed biss imma għal numru ta' snin.

Li t-triq li minn San Pawl il-Baħar tagħti għar-Rabat hija mkkisra nafu jien u jafu kull Malti li jgħaddi minn dik it-triq; li t-triq li minn Ħaż-Żebbuġ tagħti għal Ħal Qormi nafu jien u jafu kull Malti li jgħaddi minn dik it-triq; li ġewwa Għawdex hemm numru sostanzjali ta' toroq imkissrin jafuh l-Għawdxin kif ukoll ħafna mill-Maltin, li Triq Psaila f'Birkirkara hija mkissra nafu jien u jafu kull min jgħaddi minn dik it-triq; u li t-toroq ta' Ħal Far huma mkissrin jafuh ukoll ħafna nies.

Pero` sfortunatament li ma jafux ħafna nies huwa li biex dawn it-toroq jiġu rranġati m'huwiex biżżejjed illi tiksi l-wiċċ bit-tarmak.

Huwa kollu għalxejn illi wieħed jikteb fuq il-gazzetti jew iċempel waqt xi programm tar-radju biex jilmenta dwar l-istat li tinsab fih xi triq partikolari.

Nista' ngħid li matul ix-xhur li għaddew, għall-ewwel darba, id-dipartiment tat-toroq impenja ruħu bis-sħiħ biex ifassal programm fuq medda ta' żmien ħalli b'hekk forsi fl-aħħar it-toroq jibqgħu jservu għal numru ta' snin.

Irridu nifhmu li l-iktar ħaġa importanti m'hijiex li nagħtu żewġ pulzieri tarmak u ngħidu li t-triq hija lesta imma li naraw illi jkunu mgħoddija s-servizzi kollha taħt il-wiċċ tat-triq biex ma jkollhiex għalfejn terġa` tinqala' mill-ġdid.

Jekk wieħed ikollu jara x'ikun hemm taħt wiċċ it-triq isib eluf kbar ta' linji tat-telephones, numru ta' vultaġġi ta' l-elettriku u ta' pajpijiet illi jipprovduna bis- servizz ta' ilma, kif ukoll numru kbir ta' pajpijiet oħrajn li jarmu lura l-ilma li nużaw fil-ħajja tagħna ta' kuljum miżjud ma' xi materjal ieħor.

Madanakollu sal-lum ftit huma dawk li qed jifhmu li l-marda kbira tat-toroq tagħna m'hijiex il-wiċċ tat-triq imma qiegħda fejn ma tidhirx.

Matul ix-xhur li għaddew mhux darba jew tnejn kelli l-okkażjoni li nkun preżenti biex nara x'tip ta' servizzi qed jiġu mgħoddija u ddispjaċik ħafna tara li wħud mill-korporazzjonijiet għadhom ma fehmux il-bżonn illi jkunu jafu preċiżament minn fejn ikunu għaddejjin is-servizzi.

Per eżempju, jumejn ilu meta kienu qed isiru xi xogħlijiet f'San Pawl il-Baħar, filwaqt li l-high tension cable ma nafx kemm il-pied ried ikun 'l isfel, f'daqqa waħda nstab illi qiegħed fit-tliet pulzieri tat-tarmak.

Miskin hu dak il- ħaddiem li kien qed isuq il-makkinarju fuq il-wiċċ tat-triq għax setgħet faċilment ġietu ħażina.

Ċertament trid issir ħidma kollettiva anke biex meta jkun hemm bżonn illi jinqalgħu jew jiġu mibdula ċerti servizzi ma tinqalax it-triq imma tinqala' biss parti mill-bankina.

B'hekk biss jista' xi darba jkollna toroq li jixirqu lil pajjiżna.

Sur President, f'dan id-dibattitu saret riferenza għall-fatt illi Għawdex huwa destinazzjoni turistika separata u għalkemm il-ministeru għat-turiżmu m'huwiex il-ministeru responsabbli mill-Gozo Channel Company Ltd., madanakollu jirregola kemm is-servizzi li jiġu pprovduti bil-vapur kif ukoll is-servizzi li jiġu pprovduti bil-helicopter.

Huwa importanti ħafna li l-kumpanniji li jipprovdu dawn is-servizzi ma jħarsux biss lejn il-qligħ illi jagħmlu imma wkoll lejn is-servizzi li jkunu qed jipprovdu billi jaċċertaw ruħhom li qed jintlaħqu l-istandards internazzjonali li hemm stabiliti għal dan il-qasam.

Il-parti l-kbira tat-turisti li jżuru Għawdex jittieħdu mal-vapur tad- 9.00 a.m. jew ta' l-10.00 a.m. u jerġgħu jinġabu Malta mal-vapur tal-5.00 p.m. jew tas-6.00 p.m. Jien naħseb illi l-ewwel domanda li rridu nagħmlu f'dan ir-rigward hija din: Illum għadu jagħmel sens li t-tours li jiġu organizzati għal Għawdex isiru kollha fl-istess ħinijiet?

Ma naħsbux illi wasal iż-żmien li nibdew norganizzaw xi night tours ukoll u mhux day tours biss?

Ħafna drabi meta dawn il-mistoqsijiet isiru lil-lukandiera, dawn jgħidulek li dan ma jistax isir għax it-turisti jkollhom il-lejl ibbukjat f'xi lukanda ġewwa Malta u għalhekk jekk dawn jgħaddu xi lejl jew żewġt iljieli f'lukanda ġewwa Għawdex, il-lukanda ta' Malta jkollha tibqa' bil- kmamar vojta.

Jien naħseb illi wasal iż-żmien li jkun hemm iktar kordinament bejn il-lukandiera Maltin u Għawdxin, b'mod li t-turisti li jiġu f'pajjiżna jkunu jistgħu jgawdu ż-żewġ gżejjer.

Veru li madwar 60% jew 70% tat-turisti li jiġu f'pajjiżna jżuru lil Għawdex, pero` huma ftit ħafna dawk it-turisti li jkollhom ċans japprezzaw din il-gżira kif jixraq.

Sur President, waqt dan id-dibattitu ssemma wkoll li l-art agrikola tista' tintuża għal skopijiet ta' turiżmu pero` sal-lum dan is-settur għadu ma ġiex sfruttat.

Biżżejjed ngħid li l-bdiewa minflok m'hu qed ikollhom reazzjoni pożittiva għan-numru żgħir ta' jeep safaris illi jgħaddu mill- kampanja tagħna, qed ikollhom reazzjoni negattiva.

Kif qal tajjeb l-Onor.

Noel Farrugia iktar kmieni, jien naħseb illi wasal iż-żmien li nibdew nagħmlu użu aħjar mill-kampanja tagħna u hawnhekk nixtieq nagħmel appell żgħir lill-awtorita` ta' l-ippjanar.

M'iniex se noqgħod nagħmel appelli lil din l-awtorita` dwar il-kontroversji li jeżistu dwar l-użu tal-bini turistiku li għandna mferrex mal-bliet u l-irħula tagħna imma naħseb illi l- awtorita` ta' l-ippjanar trid tifhem li jekk irridu niżviluppaw il-qasam agro-turistiku verament, ma nistgħux nibqgħu bil-mentalita` li, per eżempju, razzett għandu jkollu skop agrikolu biss.

Fl-opinjoni tiegħi, wasal iż-żmien li jekk kemm-il darba l-awtorita` ta' l-ippjanar ikollha quddiemha applikazzjonijiet biex l-irziezet fil-kampanja jiġu wżati għal skop turistiku, għandha toħroġ il-permessi neċessarji għal dan għax ma jistax ikun nibqgħu nargumentaw li ġaladarba dan il-bini ttella' għal skop agrikolu, allura ma jista' jiġi wżat għall-ebda skop ieħor.

Jien nemmen illi meta jinbidlu l-policies ta' din l-awtorita` permezz ta' pjan ta' struttura riveduti, dawn il-policies li qed insemmi għandhom jinbidlu wkoll.

U ġaladarba qed insemmi l-pjan ta' struttura, nixtieq nagħmel parentesi żgħira dwaru.

Dalgħodu ntqal illi l-pjan ta' struttura sar minn Gvern Laburista meta fil-verita` l-ewwel pjan ta' struttura għal Malta sar fl-1992 minn Gvern Nazzjonalista, u dan wara l-ħafna kontroversji u diffikultajiet illi nqalgħu.

Jien naħseb li billi noqogħdu ngħidu li l-ħażin sar kollu minn din in-naħa u t-tajjeb sar kollu min-naħa l-oħra ma nkunu qed nagħmlu l- ebda ġid.

Huwa fatt illi ma jista' jinnegah ħadd li l-ewwel pjan ta' struttura - u hawn ta' min jgħid li dan ma kienx jirrigwarda l-qasam tat- turiżmu biss imma kull qasam - sar minn Gvern Nazzjonalista pero` maż-żmien kompla jiġi żviluppat.

Issa qegħdin ngħidu li wasal iż-żmien illi jiġi updated għax il-ħteġijiet tal-bniedem jirrikjedu li ċerti pjanijiet fit-tul ikunu mibdula minn żmien għall-ieħor.

Għalhekk meta niġu biex nemendaw dan il-pjan ta' struttura irridu naraw x'bidliet saru matul dawn l-aħħar tmienja jew disa' snin ħalli t-tibdil li nagħmlu llum ikun jirrispekkja l- iżvilupp li sar fil-qasam tat-turiżmu f'dawn l-aħħar snin.

Biżżejjed wieħed isemmi ż-żieda li kien hemm fin-numru ta' turisti li jżuru pajjiżna kull sena bejn l-1992 u llum, u ovvjament imbagħad wieħed ikun irid jikkalkola wkoll kemm hu envisaged li jkun in-numru ta' turisti anke matul is-snin li ġejjin qabel ma jsiru t-tibdiliet neċessarji f'dan il-pjan ta' struttura.

Sur President, issemmiet ukoll il-possibbilta` li jkollna turiżmu marbut ma' l-isports.

Riċentement kelli l-okkażjoni niftaħ ġimgħa ta' kompetizzjoni sportiva internazzjonali tal-model boats, li bis-saħħa tagħha ġew Malta 150 persuna barranija minn diversi pajjiżi, fosthom minn New Zealand u mill-Amerka.

Ta' min jgħid illi dawn il-kompetituri barranin kollha qaluli li aħna għandna l-possibbilta` li niżviluppaw dawn it-tip ta' kompetizzjoniiet ferm iktar u indikawli numru ta' attivitajiet li jistgħu jsiru permezz tal-model boats.

Forsi l-iktar settur sportiv li ġie żviluppat fil-qasam turistiku matul is-snin li għaddew huwa s-settur tad- diving.

Fil-fatt hemm numru sostanzjali ta' barranin li jiġu f'pajjiżna proprjament biex jipprattikaw l-underwater diving u minħabba f'hekk diversi Maltin qed jinvestu f'dan il-qasam, li iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar qed jiffjorixxi.

Pajjiżna qed isir popolari wkoll għall-iskydiving.

Bħalissa għaddejja kontroversja dwar fejn hu l-aħjar post li fih għandu jiġi pprattikat dan l- isport u l-assoċjazzjoni li hija responsabbli mill-iskydiving qed tagħmel kuntatti internazzjonali biex tara li dan l-isport ma jiġix ipprattikat f'pajjiżna xi darba fis-sena jew sentejn imma regolarment.

Fil-passat inqalgħu diversi diffikultajiet, fosthom fejn jista' jinżel skydiver, pero` jien konvint illi jekk l-awtoritajiet u l-organizzazzjonijiet volontarji konċernati jaħdmu flimkien biex jegħlbu dawn id-diffikultajiet, pajjiżna jkun jista' jgawdi minn numru ħafna ikbar ta' turisti li jiġu hawnhekk proprju biex jipprattikaw dan l-isport, li ma jagħmel l-ebda forma ta' ħsara lill-ambjent.

Sur President, nispera li matul is-snin li ġejjin inkunu nistgħu nġibu f'pajjiżna turisti permezz tal-yachts sabiex ma jibqax jogħla biss in-numru ta' turisti imma jibda jogħla wkoll il-livell ta' turisti li jiġu jżuruna, forsi jkolli qligħ iktar minn dan is-settur.

Huwa importanti li l-futur tal-qasam tat-turiżmu ma jbeżżagħniex u fl-aħħar mill-aħħar jien konvint li hekk kif żviluppajna dan il-qasam permezz ta' diversi attrazzjonijiet li ħloqna għat-turist, hekk ukoll se jirnexxielna nagħmlu fir-rigward ta' l- iskydiving u l-yachting sabiex dan il-qasam ikompli jiżviluppa.

Qasam ieħor li żviluppa ħafna matul dawn l-aħħar għaxar snin huwa dak tal- cruise liners.

Fil-fatt sa ftit tas-snin ilu meta kienet tissemma l- possibbilta` li jiġu f'pajjiżna turisti permezz tal-cruise liners għal ġurnata jew għal ftit sigħat, ħafna kienu xettiċi dwar il-possibbilta` li dan is-settur ikun jista' jiżviluppa.

Madanakollu dan is-settur baqa' jiżviluppa minn sena għall-oħra u huwa mistenni li iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar ikompli jiżviluppa, kemm fin-numru ta' passiġġieri kif ukoll fin- numru ta' cruise liners.

Hemm bżonn illi issa nibdew indaħħlu l-mentalita` li l-cruise liners m'hemmx għalfejn jidħlu bilfors fil-Port il-Kbir, u fil- fatt matul is-snin li għaddew kellna żewġ esperjenzi fejn minflok ma cruise liner daħal fil-port ta' l-Imġarr ġewwa Għawdex, jew ankra barra l-port.

Per eżempju, tkun idea tajba jekk il-cruise liners jibdew jankraw f'inħawi oħra tal-gżira, bħall-inħawi tal-Mellieħa, San Pawl il-Baħar u Għawdex u mbagħad ikun hemm laneċ apposta li jieħdu lit-turisti fejn jixtiequ.

B'hekk inkunu qed inkomplu niżviluppaw dan is-settur u nkunu qed inkomplu nirrendu iktar flus lejn pajjiżna.

Mr Speaker, nixtieq nitkellem ukoll fuq id-diversi monumenti storiċi li għandna madwarna.

Jiena mhux se nitkellem fuq il-monumenti li kulħadd jitkellem fuqhom, jiġifieri fuq l-Imnajdra, fuq Ħaġar Qim jew fuq it-tempji ta' Ħal Tarxien, imma se nagħmel riferenza għal monumenti storiċi oħrajn li huma importanti ħafna għall-istorja kulturali ta' pajjiżna imma sfortunatament la huma kkurati u lanqas huma użati biżżejjed.

Jiena se nillimita ruħi għal erba' jew ħames tempji partikolari li jinsabu fl-inħawi tal-kostitwenza tiegħi, fejn insibu t-tempji ta' Skorba ġewwa l-Imġarr, ir- Roman Baths fit-triq ta' Għajn Tuffieħa u diversi siti arkeoloġiċi oħrajn li huma żgħar pero' għandhom valur storiku u kulturali kbir.

Issa fl-inħawi ta' San Pawl il-Baħar u tal-Mellieħa jiġu eluf ta' turisti u bla dubju ta' xejn ikun hemm minnhom li jkunu interessati f'dawn it-tempji.

Jiena konvint li minn 600,000 turist li jiġu f'dawk l-inħawi, ikun hemm 50,000 li jekk tindikalhom li hemm numru ta' tempji u siti arkeoloġiċi importanti dawn ikunu jridu jarawhom.

Dawn huma siti arkeoloġiċi li forsi ħafna minnhom insejnihom; forsi wkoll li noqogħdu ftit metri 'l bogħod minnhom pero' lanqas biss nafu li jeżistu.

Għalhekk wasal iż-żmien li mhux biss nikkurawhom imma naraw ukoll li magħhom ikollhom għassa kontinwa għax waħda mill-ikbar sfortuni li għandna f'pajjiżna hi li donnu xi nies, jekk ma japprezzawx iridu jkissru u xjġorru biċċa 'l hawn u biċċa 'l hemm.

Il-bieraħ l-Onor.

Parnis semma' meta mar iċempel u sab it-telephone imqaċċat.

Dik hija diżgrazzja li b'Lm20 nistgħu nirranġawha imma jekk tmur f'tempju u taqlagħlu xi sitt pulzieri kwadri ta' mosaic, dawk l-ebda ministru, l-ebda gvern u l-ebda pajjiż mhu se jkun f'pożizzjoni li jista' jerġa' jirritornahom.

Din hija diżgrazzja li rridu nikkumbattuha b'kull mod biex ma nħallux li dan ikompli jiġri.

THE DEPUTY SPEAKER: Ippermettili Onor. Galea, reġa' skadielek il-ħin u għandek bżonn leave of House biex tkompli bl-intervent tiegħek.

Nistaqsi jekk hawnx permess li biex l-Onor.

Membru jkompli jinstema'?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

CENSU GALEA: Mr Speaker, kont qed ngħid dwar il-bżonn li mhux biss għandna nippreservaw u nieħdu ħsieb dawn il-postijiet storiċi imma rridu naraw li kemm jista' jkun ma ssirilhomx aktar ħsara, u ngħidha kif inhi, nixtieq li min jinqabad jagħmel il-ħsara jħallas talli jkun għamel.

Mr. Speaker, waqt id-dibattitu saret riferenza għall-iżvilupp turistiku li kellna matul is-sentejn li għaddew u ssemmiet ukoll il-ħtieġa li nkomplu niżviluppaw ċerti nħawi.

Forsi iktar 'il quddiem nagħmel riferenza għal xi kontroversji li kellna pero' rridu nifhmu li kull post turistiku jrid ikun żviluppat b'mod li minbarra li jagħti servizz tajjeb lit-turisti ikun hemm ukoll il-possibilita' li kemm l-art u kemm il-baħar ikunu użati b'mod tajjeb.

Hawnhekk saret riferenza għall-investiment ta' madwar Lm3 miljun li għamel il-gvern preċedenti f'Buġibba u naħseb li ma din iċ-ċifra wieħed irid iżid l-ammont ta' pagi li l-gvern kellu joħroġ għan-nies li ħadmu fuq dak il-proġett.

Il-bieraħ saret ukoll kritika mill-Onor.

Parnis fejn qal li wasal is-sajf u sfortunatament ir-railings u l-arbli tad-dawl li twaħħlu f'Buġibba huma msaddin u wħud minnhom saħansitra żarmati.

Dan huwa eżempju ta' kif u kemm - kif għedt iktar kmieni fuq it-toroq - ma tistax tiżviluppa u tagħmel affarijiet bil-għaġġla.

Ix-xogħol li sar tajjeb sar fl- interess tal-lokalita' iżda ħafna mix-xogħol sar bil-għaġġla u wieħed seta' jagħmlu ferm aħjar.

Nibda propju mill-kwestjoni tar-railings.

Il-verita' hi li sena u nofs wara li għamlu r-railings kollox qed jissaddad, hemm ħafna ħadid maqlugħ u l-uċuħ ta' l-anġli li hemm mal-lamp- posts qegħdin jitmermru.

Ma ninsewx li l-Gvern Laburista ried li dawk l- inħawi li jiġu embellished jaqgħu taħt il-kontroll tal-gvern ċentrali.

Fl- opinjoni tiegħi din kienet deċiżjoni żbaljata għax ir-responsabbilta' kellha tkun tal-kunsill lokali partikolari u ta' ħadd aktar.

Il-gvern ċentrali imissu għadda l-flus neċessarji għall-maintenance ta' dawn l- inħawi lill-kunsill lokali biex dan ikun jista' jżomm il-post fi stat tajjeb.

Nafu li din il-kwestjoni ma żvilluppatx f'Buġibba u fl-inħawi ta' San Pawl il-Baħar biss imma żviluppat ukoll f'Birżebbuġa, f'Marsaxlokk u f'Wied il-Għajn.

(Interruzzjonijiet) Jien m'inix ngħid li l-gvern ċentrali m'għandux jidħol hu biex jiżviluppa f'areas turistiċi jew residenzjali pero' immedjatament malli jsir ix-xogħol, ir-responsabbilta' tal- maintenance għandha tgħaddi f'idejn il-kunsilli u dawn għandhom jingħataw il-flus neċessarji għal dan l-iskop.

Saret ukoll riferenza għall-ħtieġa li jkun hemm rabta akbar bejn l- attivita' ta' l-art u l-attivita' tal-baħar.

Għandna numru ta' kunsilli lokali li għandhom taħt ir-responsabbilta' tagħhom bajjiet imdaqqsa u ta' ċerta rilevanza għat-turiżmu.

Matul dan id-dibattitu ssemmew numru ta' bajjiet - ħafna minnhom ma ssemmewx b'isimhom għax min kien qed jitkellem dwarhom xtaq li naraw dawn il-bajjiet aħjar milli huma - u tqajmu xi lmenti dwarhom.

Issemmew il-bajja ta' Għajn Tuffieħa, il-bajja ta' l-Għadira u ssemmew bajjiet oħrajn.

Dawn huma fost l-akbar bajjiet li għandna u huma bajjiet importanti għall-qasam tat-turiżmu.

Il-kunsill lokali li huwa responsabbli minnhom - f'dan il-każ il-kunsill lokali tal-Mellieħa - għandu diffikultajiet biex jara li dawn jinżammu f'livell deċenti pero' hemm min għandu investiment f'dawn il-bajjiet u dawn ukoll qegħdin jonfqu l-flus biex iżommuhom kemm jista' jkun tajjeb.

Jiena ma nippretendix - almenu sakemm ma jkunx hemm kondizzjoniiet speċifiċi - li min għandu attivita' kummerċjali fil-bajja għandu jkollu r-responsabbilita' li jżomm il-bajja f'postha pero' nippretendi li min jopera negozju fil-bajja għandu jkollu sehem mir-responsabilita' biex ikollna l-bajja mnaddfa bl-għajnuna ta' impjegati tal-gvern jew ta' nies li jkunu b'kuntratt mal-kunsill involut.

Jiena nifhem li fix-xitwa tkun qed tagħżaq fl-ilma jekk tnaddaf bajja mill- alga imma dan ix-xogħol jista' jsir meta joqrob is-sajf.

Barra l-operatur tan-negozju u l-persuni responsabbli mit-tindif hemm element ieħor li jista' jgħin biex bajja tinżamm f'kondizzjoni tajba.

Dan l- element huwa kull wieħed u waħda minna li mmorru nqattgħu xi ġurnata jew nofs ta' nhar f'dawn il-bajjiet.

Kull wieħed minna għandu jħossu responsabbli li jara li ma jħallix il-bajja maħmuġa iktar milli kienet bl- iskart tiegħu.

Kull wieħed minna għandu jara li bis-serjeta' jqiegħed l- iskart li jifdallu fid-diversi bins li hemm available apposta.

Aħna għandna r-responsabilita' li nħallu l-bajja nadifa għal min l-għada filgħodu jew filgħaxija jiġi biex jagħmel attivita' oħra f'dak il-post, biex imbagħad hu wkoll iħoss ir-responsabilita' li dik il-bajja jerġa' jħalliha nadifa.

Marbut ma' dan hemm il-konċett ta' żoni ħielsa għall-għawm.

Dawn ġew introdotti numru ta' snin ilu mill-Malta maritme authority, li rat li numru ta' bajjiet ikunu wżati eskussivament għal skop ta' għawm.

F'diskussjonijiet mal-kunsilli lokali u ma' diversi assoċjazjoniiet oħrajn li riedu jużaw il-bajjiet għal attivita' oħra, l-MMA rat li jkun hemm bajjiet meħlusa mill-attivita' tad-dgħajjes, mill-attivita' ta' l- ispeedboats u mill-ativita' ta' sport ieħor konness mal-baħar.

Dan kien importanti għax sfortunatament u diżgrazzjatament fis-snin l-imgħoddija numru ta' persuni kienu involuti f'inċidenti - kultant dawn l-inċidenti rriżultaw f'imwiet - qrib wisq tal-kosta.

Dawn iż-żoni esklussivi għall- għawm saru proprju biex jiġu evitati dawn it-tip ta' inċidenti u jista' jagħti l-każ li tinħass il-ħtieġa li iktar u iktar żoni jiġu ddikjarati hekk.

Huwa importanti li dawn iż-żoni jibqgħu għall-għawm biss u huwa importanti li min imur bid-dgħajsa jew bl-ispeedboat u min jagħmel attivita' kummerċjali madwar dawn l-inħawi jifhem li hu wkoll irid josserva r-regolamenti.

Hawnhekk irrid ngħid ukoll li jiena napprezza l-attivita' li qegħdin jipprovaw jagħmlu numru ta' persuni li huma involuti direttament fin- negozju ta' speedboating u jetskiing, fejn dawn qegħdin jitolbu li jkun hemm regolamenti ċari kemm min-naħa tal-ministeru għat-trasport kif ukoll min-naħa tal-ministeru ta' l-intern.

Min-naħa ta' min jopera dan it-tip ta' negozju qed tinħass il-ħtieġa ta' regolamenti ċari dwar insurances u dwar liċenzjar adegwat ta' dawn il-mezzi.

Ladarba l-operaturi nfushom qegħdin jifhmu li hemm bżonn li jkun hemm dan it-tip ta' kontroll, jiena nemmen li għamilna pass tajjeb 'il quddiem biex inkunu nistgħu nassiguraw li l- bajjiet ikunu iktar mħarsa u aktar protetti.

Hemm ukoll organizzazjonijiet oħrajn li qegħdin jitolbu permess biex jorganizzaw attivitajiet sportivi marbutin ma' l-attivita' ta' jetskis u attivitajiet oħra sportivi konnessi mal-baħar.

L-MMA, li hija responsabbli mill-għoti ta' permessi f'dan ir-rigward, għamlitha ċara li hi mhijiex kontra l-ħruġ ta' permessi imma qegħda tinsisti li din l-attivita' ssir f'ċerta distanza, f'ċerti ħinijiet u taħt kondizzjonijiet li jridu jiġu maqbula bejn iż-żewġ naħat.

Dan qed isir biex filwaqt li jkollna attrazzjoni oħra għas-settur tat-turiżmu, ikollna wkoll regoli stretti li jiggarantixxu l-ħarsien kemm ta' l-operatur innifsu kif ukoll ta' min ikun qed jipparteċipa f'dik it-tip ta' kompetizzjoni.

Mr Speaker, fattur importanti f'dan is-settur huwa dak ta' l-edukazzjoni; mhux qed ngħid fis-sens li wieħed jitgħallem xi ħaġa bl-Ingliż u xi ħaġa oħra bit-Taljan imma qed nitkellem fuq il-bżonn ta' edukazzjoni ġenerali.

Iva, nemmen li fost l-iktar setturi li għandhom bżonn ta' tagħlim hemm is- setturi li jipprovdu t-trasport.

(Interruzzjonijiet) Qed ngħid għal courses li jridu jsiru b'kollaborazzjoni bejn il-public transport authority u l-ITS, li jistgħu jkunu għal żmien qasir, u li permezz tagħhom wieħed ikun jaf l-iktar affarijiet importanti fil-pajjiż.

Naħseb li huwa importanti li jekk xi ħadd ikun qed iwassal turist mill-airport ma jgħidlux li hemmhekk l-Imdina meta jkun qed jara l-Belt!

Il-public transport authority għandha tniedi courses f'dan ir-rigward u nispera li fis-snin li ġejjin isir xi ħaġa.

Veru li llum hemm course li permezz tiegħu wieħed jingħata l-liċenzja biex jagħmel ċerti servizzi imma rridu naraw li dawk il- courses ikomplu jiġu upgraded, b'mod li min qed jagħti servizz ikun jista' jagħti iktar informazzjoni lil min jitlobha.

F'dawn il-courses għandha tiġi nkluża wkoll l-imġiba fil-konfront tat- turist.

Veru li huwa tajjeb li nkunu nafu nitkellmu lingwi differenti u nkunu nafu dwar il-monumenti imma aktar importanti huwa l-mod ta' kif kull wieħed minna jġib ruħu mal-barrani li jiġi jżurna.

L-impressjoni li jġorru magħhom it-turisti hija l-impressjoni li nħallulhom aħna.

Il-poplu Malti huwa magħruf għall-ospitalita' tiegħu u dan l-isem għandna nużawh biex inkomplu ntejbu s-settur tat-turiżmu.

Jiena nispera li din l-ospitalita' magħruf għaliha l-poplu Malti tkompli tikber u tkompli twassal il-messaġġ ta' x'inhi Malta, il-messaġġ ta' x'inhi l-kultura tagħna u l-messaġġ ta' x'aħna aħna l-Maltin.

Nemmen li dan huwa settur li kull Malti u Maltija, bis-sehem dirett jew indirett tiegħu, qed jgħin biex itejjeb.

Ma nemminx li t-turiżmu qed jgħin biss lil dawk it-8,000 jew 9,000 ħaddiem li jaħdmu full-time u lil dawk l- eluf l-oħra li jaħdmu part-time fis-settur.

Lanqas ma nemmen li qed jgħin lil-lukandiera u lil dawk li għandhom restaurant biss imma nemmen li t- turiżmu qed jgħin lil kull wieħed u waħda minna.

Nemmen ukoll li kull Malti u Maltija għandna l-obbligu li ntejbu l-livell tat-turiżmu billi nagħmlu dak kollu possibbli biex lit-turist nagħtuh impressjoni tajba.

Jekk nagħmlu hekk inkunu qed niggarantixxu li t-turiżmu jkompli jiffjorixxi għal ġid tagħna u ta' pajjiżna fis-snin li ġejjin.

Grazzi, Mr. Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Ministru ta' l-Intern jekk jogħġbu jressaq l-aġġornament.

F'nofsinhar id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG: Nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal-lejla l-Erbgħa, 12 ta' Mejju fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar Servizzi ta' l-Ivvjaġġar u tat-Turiżmu għal Malta - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Proprjeta' tal-Għadu - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sekwestru u l-Kustodja ta' Minuri - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa – Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.).

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Mr Speaker, fl-aħħar aġġornament li ħadt tkellimt dwar l-update ta' l-Unjoni Ewropea u fost oħrajn semmejt il- kwestjoni ta' saħħet il-ħaddiem fuq il-post tax-xogħol u kif dan l-update għandu jgħin sabiex inkomplu nsaħħu l-liġijiet tagħna minn dan il-lat.

F'dawn l-aħħar żmenijiet jiena attendejt seminar organizzat mill- kummissjoni għall-promozzjoni ta' occupational health and safety u mid- department of labour.

Fost l-oħrajn tkellem Dr Noel Vella, li semma' kif l- inċidenti jiġu kkawżati primarjament minn falls from heights, jiġifieri wieħed jaqa' mill-għoli, minn kuntatt ma' equipment, fejn ġeneralment dak li jkun ikorri f'idejh, u anke minn electrocutions.

Għal dak li jirrigwardja mard jirriżulta li l-iktar mard frekwenti li wieħed jista' jiddobba fuq il-post tax-xogħol huma dermatitis, jiġifieri infjammazzjoni tal-ġilda, u occupational asthma, jiġifieri jkollok il-bronki li jidjiequ minħabba li wieħed ikun espost għal ċerti causative agents u għal ċerti kimiċi.

Fil-verita' jekk wieħed iħares lejn in-numru ta' każijiet notifikati bejn l-1990 u l-1996, isib li n-numru ta' każijiet huwa baxx ħafna.

Dan ifisser li jkollna ħafna każijiet li ma jiġux notifikati.

Fl- 1990 kien hemm disa' każijiet, fl-1991 tliet każijiet, fl-1992 tliet każijiet, fl-1993 seba' każijiet, fl-1994 kien hemm 29 każ, fl-1995 kien hemm tliet każijiet u fl-1996 kien hemm tliet każijiet notifikati.

F'dan is-seminar tkellem ukoll Dr Joseph Zammit McKeon, li huwa l- president tal-kummissjoni għall-promozzjoni ta' occupational health and safety.

Dan għamel il-punt li Compulsory Insurance Act ta' l-1974 kienet a non-starter għax qatt ma daħlet fis-seħħ.

Dr Zammit McKeon ġustament insista li għandha titressaq leġislazzjoni li tara li jiġu ntrodotti programmi ta' insurance cover sabiex ikun hemm risk assessment programmes, kif ukoll sabiex ikollna sistema adegwata ta' kumpens għall-vittmi ta' inċidenti u mard fuq il-post tax-xogħol.

Dan bla dubju għandu jgħin bħala stimolu għall-prevenzjoni ta' dan it-tip ta' inċidenti u dan it-tip ta' mard.

Kelliem ieħor f'dan is-seminar kien is-Sur Joseph P. Sammut.

Dan għamel enfasi fuq il-ħtieġa ta' manutenzjoni ta' l-equipment fuq il-post tax- xogħol u qal li human error wieħed, anke b'makni mantenuti tajjeb, jista' jkun biżżejjed biex ikollok inċident serju jew anke fatali u allura huwa importanti ħafna li jkollok il-ħaddiema mħarrġa sew, speċjalment il- maintenance personnel u l-inġiniera.

Jekk wieħed iħares lejn id-dmirijiet ta' min iħaddem, wieħed isib li fl- aħħar mill-aħħar l-employer għandu dmir li jkun hemm sistemi ta' sigurta' kontra inċidenti u mard fuq il-post tax-xogħol, għandu dmir li jinforma lill-ħaddiema u li l-ħaddiema jkunu mħarġa kif diġa' semmejt u li jkun hemm istruzzjonijiet ċari għalihom fuq il-post tax-xogħol.

Għandu dmir ukoll li jkun hemm provduti mezzi ta' personal protection għall-ħaddiema kif ukoll għandu dmir - u diġa' għamilt riferenza għal dan - li jiġu rapportati l- inċidenti fuq il-post tax-xogħol.

Mill-banda l-oħra l-impjegati għandhom id-dmirijiet tagħhom ukoll.

Għandhom id-dmirijiet li jsegwu l-istruzzjonijiet dwar health and safety u li jużaw protective clothing u equipment li jiġi provdut lilhom, anke jekk dan ikun ta' ċertu skumdita'.

Għandhom dmir ukoll li jieħdu ħsieb il- manutenzjoni ta' l-equipment li jużaw u li jirrapportaw hazards li jiltaqgħu magħhom.

Fl-aħħar mill-aħħar, il-ħaddiema għandhom id-dmir li jirrapportaw xi inċident li seta' ġralhom, anke jekk ikun żgħir, u għandhom jirrapportaw xi mard li jista' jkun b'xi mod relatat mal-post tax-xogħol.

Meta nitkellmu dwar mard li jkun relatat mal-post tax-xogħol wieħed jista' faċilment isib problemi fil-ġilda kkawżati minn diversi chemical agents.

Fost l-oħrajn wieħed jista' jsemmi l-asfalt, is-cement, il-fibreglass u anke d-dqiq.

Hemm ukoll mechanical agents li jistgħu jikkawżaw problemi fil-ġilda, bħal per eżempju, il-friction, il-pressure u l-vibration.

Hemm ukoll aġenti fiżiċi bħal, per eżempju, sħana li tista' tikawża ħruq, kesħa li tista' tikawża frostbite u anke radiation li mhux biss tikkawża infjammazzjoni tal-ġilda imma anke kanċer tal-ġilda.

Imbagħad hemm ukoll biological agents, bħal pjanti, u anke mikrobi, bħal viruses, bacteria u oħrajn.

Jekk wieħed jitkellem fuq occupationhal asthma, li hija komuni ħafna, wieħed isib storja ta' exposure għal diversi affarijiet, fost l-oħrajn dyes, pharmaceuticals, metalli fil-każ ta' welders u oħrajn li jaħdmu fuq hard metal u anke plant-derived material bħal, per eżempju, kafe', soya beans, grain u tobacco.

Anke l-mastrudaxxi jistgħu jkunu esposti għal trab fl-arja li jista' jikawża problemi fil-bronki.

Hemm ukoll animal-derived u farming materials li jistgħu jikawżaw dawn il-problemi.

Fost dawn insibu l- fungicides u l-pesticides, li huma forom ta' organic dusts.

Hemm ukoll dawk li jaħdmu fil-qasam tad-detergents u tal-kimiċi, li barra li huma esposti għal problemi fil-ġilda huma wkoll esposti għal problemi fil- bronki.

Il-hairdressers ukoll huma esposti bl-istess mod.

Mr Speaker, irrid ngħid li f'pajjiżna għadu ma daħalx il-konċett ta' occupational screening biex wieħed jippreveni l-problemi.

Hemm dawk li jissejħu primary measures, fejn wieħed jipprevjeni milli tinqala' l- problema qabel ma tibda.

Hemm secondary level occupational screening meta jkollok ftit sintomi ta' problemi, bħalma semmejt fil-ġilda u fil-bronki, u wieħed mill-ewwel jieħu l-prekawzjonijiet biex il-marda ma tilħaqx tidħol fil-fond.

Hemm imbagħad it-tertiary level of prevention, li għandu l-iskop li jikkura l-marda meta tkun diġa' daħlet.

Huwa interessanti li wieħed jgħid - u hawn qed nikkwota minn studju ta' Dr Noel Vella u Dr Mark Gauci, ta' l-occupational health and safety unit f'pajjiżna - li fl-Istati Uniti, 34% tal-workforce ikollhom periodical health examinations.

Fl-Unjoni Ewropea minn studju li sar fl-1991 jirriżulta li hemm pajjiżi bħal, per eżempju, Franza u l-Portugal, fejn ikollhom ta' bilfors jagħmlu dawn il- health examinations filwaqt li hemm oħrajn li jinsistu li jsiru dawn l- eżamijiet u testijiet f'każ ta' ħaddiema li jkunu esposti għal ċerti sustanzi biss.

Hawnhekk qed nirriferi għad-Danimarka u l-Olanda.

Imbagħad għandek pajjiżi in between, jiġifieri fejn la tkun compulsory għal kulħadd u lanqas mhi ristretta biss għal dawk in-nies li jkunu esposti għal ċerti kimiċi biss.

Huwa interessanti wkoll li f'dan l-istess seminar li ġie organizzat proprju fl-okkażjoni ta' 1 ta' Mejju - u tajjeb li wieħed jagħmel il-punt li ma rridux nistennew l-1 ta' Mejju biex niċċaqalqu fuq dan il-qasam u l- update ta' l-Unjoni Ewropea se jġiegħelna nibqgħu mexjin dwar dan il-qasam - is-Sur Frank Laferla, li kien wieħed mill-kelliema f'dan is-seminar, semma' council directive ta' l-Unjoni Ewropea implimentata f'Ġunju ta' l- 1992, li tittratta minimum safety and health requirements at temporary and mobile construction sites.

Kif kont qed ngħid fil-bidu, fil-fatt jirriżulta anke f'pajjiżna li l-inċidenti l-iktar komuni jiġu kkawżati minn waqgħiet mill-għoli, u dawn huma marbutin ma' l-industrija tal-bini.

Għaldaqstant din id-direttiva ta' l-Unjoni Ewropea se tgħin lil Malta wkoll meta din tiġi implimentata f'pajjiżna.

Huwa importanti ħafna li għal dak li jirrigwarda occupational screening, ma nkomplux nikkuntentaw bil-ftit li qed isir.

At best, qabel ma jkun se jibda x-xogħol tiegħu, l-applikant għandu jiġi mitlub jipprovdi ċertifikat mediku mit-tabib tiegħu.

It-tabib fl-aħħar mill-aħħar ma jkollu l-ebda idea dwar l-ambjent tal-post tax-xogħol u r-riskji għas-saħħa tal-persuna meta dan ikun se jiġi impjegat u ma jistax ikun li f'pajjiżna nibqgħu għaddejjin b'din is-sistema.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Frederick Azzopardi.

ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI: Mr Speaker, huwa fatt li l-progress f'kull qasam tal-ħajja li mixja sfrenata li diffiċli titwaqqaf; mixja kontinwa li f'dawn l-aħħar snin, aktar minn qatt qabel, evolviet f'ġirja bla waqfien, li kważi taqta' nifs kulħadd.

Dak li jiġri llum diġa' sar avveniment storiku, miżmum biss għal riferenza futura.

Illum il-ħajja hi tellieqa f'kull fergħa tax- xjenza u f'kull qasam tal-ħajja soċjali, fl-informatika, fis-saħħa, fil- kumditajiet personali u fit-teknoloġija.

Ninsab ċert li anke Malta qiegħda tilgħab parti minn din il-logħba u aħna nistgħu niftaħru bla tlaqliq li Malta pproduċiet u għadha tipproduċi nies kapaċi fl-oqsma soċjali kollha u nies ta' ħila li bl-istudju u r-riċerka tagħhom taw u għadhom jagħtu kontribut imprezzabbli fl-evoluzzjoni soċjali ta' l-oqsma xjentifiċi.

F'dan ir-rigward hu dmir ta' kull membru f'dan il- parlament li jagħmel analisi, jiddiskuti proġetti u jressaq proposti quddiem din il-Kamra u għaldaqstant jikkontribwixxi pożittivament għall- aħjar żvilupp u għal aktar ġid fil-pajjiż.

B'dan l-atteġjament aħna, bħala membri parlamentari, nistgħu ngħinu biex noħolqu dibattitu kostruttiv, biex anke ċ-ċittadin jieħu sehem f'dan l-iżvilupp sħiħ.

Sempliċi kelma tista' tqanqal baħar ta' ideat innovattivi biex jinħoloq żvilupp f'qasam partikolari tal-ħajja, li bih il-pajiż jista' jinġieb f'qagħda aħjar.

Dawn l-aħħar snin il-pajjiż kien u għadu għaddej minn taqlib sħiħ fl- oqsma kollha tiegħu.

Saret trasformazzjoni fil-qasam tal-politika, fl- ekonomija, fl-edukazzjoni, fl-intrapriża, fit-telekomunikazzjoni u fit- teknoloġija ta' l-informatika.

Saru wkoll bidliet soċjali oħra li dan il- parlament jafhom sew għax kien hu li għarbel u wiżen il-piżijiet, ir- responsabbiltajiet u l-konsegwenzi ta' l-effett tagħhom fuq in-nazzjon u l- ħajja tal-poplu tagħna.

Kien dan il-parlament li qanqal dibattitu u aġixxa fl-aħjar interess u fl-ogħla għerf biex l-effett fuq il-pajjiż ikun wieħed kostruttiv u soċjalment pożittiv.

Dan il-parlament hu mogħni sewwa b'nies li mingħajr dubju ta' xejn dejjem xtaqu u ħadmu bis-sħiħ għall-ġid tan- nazzjon.

Mr Speaker, illum mhux se nitkellem fuq l-ebda waħda minn dawn il-bidliet imma għażilt li nitkellem fuq it-trasformazzjoni fil-qasam soċjali ta' pajjiżna.

Se nitkellem dwar il-bidliet tajbin u pożittivi u se nitkellem ukoll dwar l-effett u l-konsegwenzi negattivi li jkun tajjeb jekk dan il- parlament jirrifletti fuqhom bi ftit aktar intensita' għax wara kollox, l- iżvilupp fil-qasam soċjali jirrifletti dejjem fil-ħajja tal-poplu.

Forsi fil-passat, fil-parlament ħafna drabi l-membri ttrattaw xogħolhom aktarx bħala azzjoni politika lejn il-poplu aktar milli bħala servizz soċjali għaċ-ċittadin.

Forsi mingħajr ma qatt kienet l-intenzjoni konxja tagħhom dawn fittxew li jserrħu moħħ l-oħrajn.

Forsi għamilna wkoll bħall- ostrich u ħsibna li qegħdin nagħmlu pjaċir liċ-ċittadini l-oħra, bħallikieku aħna mhux ukoll nagħmlu parti minn dan il-poplu jew bħallikieku aħna mhux ukoll għandna familja u trabbejna ġo familja.

Il-parti l-kbira tagħna ninsabu responsabbli tal-familja tagħna, bit-tfal u żgħażagħ jimlewna b'sodisfazzjon ta' ferħ, sakemm ma jkunux qed jinkwetawna bil- problemi partikolari tagħhom.

Dan ifisser li t-trasformazzjoni soċjali tolqot lilna personali mill-qrib daqskemm tolqot lil kull ċittadin ieħor u għalhekk hu tajjeb li xi ħadd jitkellem dwar ir-responsabilita' tagħna mhux bħala parlamentari iżda fuq kollox bħala persuni umani li wara ġurnata xogħol twila u impenjata sa tard bil-lejl, immorru d-dar fejn insibu familja li tilqagħna.

Jekk inħarsu madwarna u nirriflettu fuq il-kambjamenti li ġraw madwarna f'dawn l-aħħar snin, wieħed ma jistax ma jinnotax ċerti pjagi soċjali li tfaċċaw b'konsegwenza tal-bidla kbira li għadda minnha pajjiżna.

Uħud minn dawn il-problemi li ta' min wieħed isemmi huma l-problema tad-droga, dik ta' l-alkoħoliżmu, tal-logħob bla rażan, ta' l-infiq f'kapriċċi żejda, tal- kriminalita' organizzata u hold-ups, ta' immoralita' fiskali u l-problema tal-frustrazzjoni ta' żgħażagħ mingħajr xogħol forsi wara snin twal ta' studju u taħriġ.

Huwa dmir u responsabbilta' personali tagħna li nirriflettu fuq il-fatt li kull deċiżjoni li nieħdu jkollha effett fuq ir- realtajiet soċjali, li wara kollox huma realtajiet tagħna u tal-familji tagħna.

Ilkoll naqblu li l-problemi tad-droga u dik ta' l-alkoħol huma problemi serji, li l-qgħad huwa theddida għall-istabilta' ta' wliedna u li l-libertinaġġ bla rażan fil-qasam tad-divertiment qed iħassar lit-tfal tagħna fis-saħħa emozzjonali u mentali tagħhom.

Illum nixtieq nagħmel mistoqsija retorika.

Kemm aħna konxji bħala parlamentari li dawn il- problemi huma tant reali u ta' theddida vera għal ġid kollu li akkwistajna s'issa għall-poplu Malti u Għawdxi?

Kemm aġġixejna bħala poplu serju u poplu magħqud biex verament naħdmu ħalli, jekk mhux possibbli li nevitaw għal kollox dawn il-weġgħat personali u l-problemi soċjali marbutin magħhom, għall-inqas ninvestu biex intaffu l-uġiegħ u fejn hu possibbli nsalvaw dak li hu salvabbli?

Mr Speaker, jenħtieġ li lkoll kemm aħna bħala poplu magħqud immiddu għonqna u nikkontribwixxu b'kull mod.

Jeħtieġ naħdmu id f'id biex dan il- parlament ikun ta' eżempju għat-tfal u ż-żgħażagħ tagħna.

Jeħtieġ li dan il-parlament ikun rifless ta' l-umanita' tal-poplu tagħna u li dan il- parlament iwieġeb verament għall-weġgħat, l-aspettativi u l-għajtiet tal- poplu tagħna għal djar deċenti li jkunu aċċessibbli għal koppji żgħażagħ, għal għatx lejn l-edukazzjoni li tibni persuni maturi u mhux robots programmati, għax-xogħol, opportunitajiet u espressjonijiet aktar wiesa fl- Ewropa u għal divertiment san u alternattiv.

Fuq kollox jeħtieġ insiru aktar konxji ta' l-inizjattivi soċjali eżistenti u nsaħħuhom.

Fejn hu meħtieġ għandna noħolqu oħrajn li jistgħu jtaffu d-disfatta tad-droga, ta' l-alkoħoliżmu, ta' dipressjoni minħabba stress, diskriminazzoni minħabba xi diżabilita', ta' trawma minħabba xi vjolenza psikoloġika, fiżika, morali jew sesswali.

Personalment għandi ammirazzjoni kbira lejn dawk l-aġenziji governattivi - partikolarment l-organizzazzjonijiet tal-volontarjat - li tant jaħdmu bla heda u fis-skiet taċ-ċentri tagħhom biex itaffu l-weġgħat ta' dawn ir-realtajiet soċjali mimlija qrusa konsegwenza tal-bidliet drastiċi li bilfors kellu jgħaddi minnhom dan il-pajjiż.

Hawnhekk irrid nagħmel riferenza għat-TSG, the sense group, organizzazzjoni li twaqqfet f'Malta madwar sena u nofs ilu.

L-iskop ewlieni ta' din l-organizzazzjoni hu li tippromwovi konsum ta' alkoħol b'moderazzoni u b'responsabbilta'.

Interessanti huwa l-fatt li dan il-grupp ġie mwaqqaf u huwa ffinanzjat mill-produtturi ewlenin tax-xorb alkoħoliku f'Malta.

Din l-organizzazzjoni temmen li l-awtodixxiplina fil-konsum tax- xorb alkoħoliku hi ferm iżjed effettiva mir-regolamenti statutorji dwar prevenzjoni ta' l-abbuż ta' l-alkoħol.

Per eżempju, fir-Renju Unit l-l- inċidenti fatali tat-toroq naqsu b'66% bejn l-1980 u l-1997 grazzi għal kampanja intensiva kontra s-sewqan taħt l-influenza tax-xorb.

Ftit taż- żmien ilu dan il-grupp ħareġ video u fuljett biex jgħin lill-ġenituri jwaqqfu lit-tfal taħt l-eta' milli jabbużaw mix-xorb alkoħoliku.

Dan il- video huwa mniedi minn the sense group bħala parti mill-impenn tiegħu biex jiskoraġġixi l-abbuż ta' xorb alkoħoliku minn tfal u żgħażagħ taħt is-16-il sena.

Dan il-materjal informattiv intbagħat lill-għaqdiet kollha interessati u lill-kunsilli lokali.

Bla dubju, wieħed irid jirrikonoxxi inizjattivi ta' din ix-xorta u jiena nħeġġeġ kemm lil dan il-parlament kif ukoll lill-poplu kollu biex ma jieqaf qatt milli jkun rikonoxxenti lejn dawn il-gruppi tal-volontarjat.

Inħeġġeġ ukoll biex dawn ikomplu jingħataw l-appoġġ morali u finanzjarju għax wara kollox dawn jinvestu riżorsi ta' ħin, enerġija, rieda tajba u riżorsi finanzjari miġbura bi tbatija kbira biex jerfgħu r-responsabilita' tagħhom ħalli jaraw li l-bidla soċjali ta' pajjiżna tkun mhux biss waħda ta' ġid u progress iżda wkoll waħda kemm jista' jkun umanament ta' wens u mogħdrija.

Mr Speaker, nagħlaq billi bħala Għawdxi nuri rikonoxximent għall-ħidma fejjieda ta' organizzazzjonijiet bħal fondazzjoni Oasi, lill-għaqda Għawdxija persuni b'diżabilita', is-soċjeta' għall-morda u l-anzjani, lill- għaqda Għawdxija għal persuni neqsin mis-smigħ, lis-social welfare development programme fergħa ta' Għawdex, id-diversi djar ta' l-anzjani, iċ- ċentri soċjali ta' l-istat u l-istitut u ċentri li tant jaħdmu fost iż- żgħażagħ Għawdxin.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, l- Erbgħa, 12 ta' Mejju, fis-6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

IMPJIEGI - ĦLAS TA' SAHRA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara għaliex il- persuna anzjana, li l-partikolaritajiet tagħha qed jintbagħtu separatament, għadha ma ħaditx l-overtime li kienet għamlet mill-1 sat-30 ta' Settembru, 1997 fil-Ġnien tax-Xlejli, il-Gudja, bħala watchman tal-PWD?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-ħlas għal xi overtime li jkun sar minn impjegati fis-Servizz Pubbliku normalment isir mid-dipartiment fejn jaħdem jew kien jaħdem l-impjegat.

Għalhekk nitlob lill-Onor.

Membru jagħmel il- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

SAĦĦA - KAŻ TA' EN CASUAL

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jara għaliex il-persuna, li l-partikolaritajiet tagħha qed jintbagħtu separatament, itterminawlha xogħol bħala EN casual wara li rċeviet ittra fejn qalulha li fil-21 ta' Jannar, 1999 ġie terminat ix- xogħol tagħha?

Peress li persuna oħra bl-istess grad ukoll irċeviet din l- ittra imma issa reġgħu bagħtu għaliha biex terġa' lura x-xogħol, jista' l- Ministru jgħid għaliex din il-persuna ma bagħtux għaliha?

Hemm il-ħsieb li d-dipartiment juża s-servizz tagħha?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ma' jirriżultax li mill-impjegati part-time li kien intemmilhom l-impjieg tagħhom għaliex kienu għalqu l-65 sena kien hemm xi ħadd li reġa' ġie mpjegat.

M'hemm l-ebda ħsieb li d-diviżjoni terġa' tuża s-servizz ta' mpjegati li jkunu għalqu l-65 sena.

MENINGITIS - SKEJJEL

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid jekk hawnx epidemija ta' Meningitis type C f'Malta?

Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li fl-iskejjel jingħataw tip ta' injection biex nilqgħu għal din l-epidemija?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi m'hemmx epidemija ta' Meninġite tip C f'Malta.

M'hemmx raġuni medika sal-lum għaliex il-vaċċin tal-Meninġite tip C tingħata fl-iskejjel.

DJAR - ALLOKAZZJONI TA' POST

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk l- individwu, li l-partikolaritajiet tiegħu qed jintbagħtu separatament, hux se jieħu l-post li kellu f'No 36, Sqaq 2, Brittaniku Street, Tarxien fejn kien tiegħu personali?

Jekk le, x'tip ta' kumpens se jieħu tal-proprjeta' li kellu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: M'hix il-policy meta jinħarġu nies minn djarhom għal proġetti ta' slum clearance, li jerġgħu jiġu allokati fil-post il-ġdid li jkun inbena flok tagħhom.

Dwar kumpens, il-persuna ndikata għandha tkellem lid-Dipartiment ta' l-Art u tiġi mgħarrfa kemm se jkun, jekk għadha ma rċievitx in-notice to treat fejn ikun hemm indikat il-prezz li se titħallas.

PORT ĦIELES - EQUIPMENT OPERATORS

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk fil-Freeport Terminal qatt ħarġet vakanza għal equipment operators għax-xahar ta' Marzu 1999?

Jekk iva, għaliex individwi rċevew karta li issa dan ir-reklutaġġ ġie mwaqqaf wara li bagħtu għalihom għall-interview?

Hemm ħsieb li jerġa' jinfetah?

Jekk iva, se jibgħatu għal dawk il-persuni li bgħatu għalihom għall-interviews ma' l- ETC?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Dwar l-ewwel u t-tieni parti tal-mistoqsija, nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall-mistoqsija numru 5411 mogħtija fis-seduta numru 75.

Rigward l-aħħar parti tal-mistoqsija nixtieq ninforma li hija l-proċedura stabbilita f'azjendi parastatali, inkluż il-Port Ħieles, li biex isir reklutaġġ, l-ewwel issir talba lill-Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ.

ENEMALTA - PETROLEUM DIVISION

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-ħaddiema tal-Korporazzjoni Enemalta fil- Petroleum Division ġewwa Ras Ħanżir ingħatawx overtime għal Jannar u Frar?

Jekk iva, jista' l-Ministru jgħid kemm ammonta ras għal ras?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Matul Jannar u Frar 1999 il-Korporazzjoni Enemalta ħallset is-somma totali ta' Lm8786.26c f'sahra lill-ħaddiema fit-Taqsima tal-Petroelum ġewwa Ras Ħanżir.

Ras għal ras kull ħaddiem irċieva s-somma ta' Lm 418.39c f'xahrejn.

QORMI - TRIQ SAN ĠWAKKIN - ILMA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid meta s-servizz ta' l-ilma tar- residenti fi Triq San Ġwakkin, Ħal Qormi se jiġi mibdul mill-Korporazzjoni għas-Servizz ta' l-Ilma minħabba ħsarat regolari?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li s-sistema tad-distribuzzjoni ta' l- ilma fit-triq imsemmija hija sodisfaċenti.

Għaldaqstant il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma mhix qed tipproġetta li tibdel il-mejnijiet f'din it-triq.

Xi sospensjonijiet tas-servizz ta' l-ilma li seta' kien hemm fl-imsemmija triq kienu dovuti għal ħsarat fl-inħawi li għandhom l-istess sistema ta' distribuzzjoni.

Il-bdil ta' house connections isiru biss meta dawn ikollhom xi ħsarat.

Meta jiġri dan, fi żmien qasir, jinbidlu l-pajpijiet b'oħrajn tal-plastic (poythylene).

PULIZIJA - PERSUNI TAĦT L-EFFETT TA' L-ALKOĦOL

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 3052, jista' l-Ministru jaġġorna l-informazzjoni li ta f'din it-tweġiba sa nofs Marzu 1999, u l- informazzjoni tkun maqsuma skond l-eta'?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li matul il-perijodu bejn il-5 ta' Settembru, 1998, u l-15 ta' Marzu, 1999, kien hemm 90 persuna li nqabdu jsuqu taħt l-effett ta' l-alkoħol.

L-etajiet tagħhom kienu jvarjaw bejn it- 18 u 62 sena kif jidher f'din it-Tabella .

Eta' Numru ta' Persuni ---- -----------------

Bejn it-18 u t-22 sena 20 Bejn it-23 u t-27 sena 13 Bejn it-28 u t-32 sena 9 Bejn it-33 u t-37 sena 11 Bejn it-38 u t-42 sena 13 Bejn it-43 u s-47 sena 12 Bejn it-48 u t-52 sena 10 Bejn it-53 u s-57 sena 1 Bejn it-58 u t-62 sena 1

QORMI - TRIQ SAN ĠORG - LAMPA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid meta Triq San Ġorġ, Ħal Qormi se tiġi mdawwla permezz ta' lampa li hija tant meħtieġa?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li ma jirriżultax li t-triq imsemmija jinħtieġilha dawl addizzjonali.

SKEJJEL - SAN BASTJAN

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għaliex tfal ta' l-iskola (6/7 snin) ta' l-iskola primarja, San Bastjan, Ħal Qormi jkunu qed jistennew barra l-iskola sakemm jiġu l-vannijiet biex jeħduhom id-dar?

ONOR.

LOUIS GALEA: Jien informat li t-trasport fl-iskola ta' San Bastjan 'A' Ħal-Qormi m'hux provdut mid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni iżda huwa organizzat mill-ġenituri.

Il-kap ta' l-iskola ssuġġeriet li l-ġenituri joħolqu roster biex jindukraw lit-tfal fuq il-vannijiet, iżda ma kienx hemm voluntiera.

Wieħed mill-vannijiet jagħmel aktar minn trip wieħed.

Ix-xufier ta' dan il-vann ikollu l-mara tiegħu miegħu li tissorvelja lit-tfal sakemm jistennew it-tieni vjaġġ.

Meta tkun ix-xita din il-mara, flimkien mat-tfal jistennew it-trasport fl-iskola.

QORMI - TELEPHONE BOOTH

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir id-dawl fit-telephone booth li sar xhur ilu fi Triq Santa Katerina, Ħal Qormi?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li diġa' ttieħdu l-passi meħtieġ, kemm mill-Maltacom kif ukoll mill-Korporazzjoni Enemalta, biex ix-xogħol ta' stallazzjoni ta' dawl fit-telephone booth imsemmija jsir kemm jista' jkun malajr fil-ġimgħat li ġejjin.

LUQA - PELICAN LIGHTS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid f'liema parti ta' Qormi Road, Luqa se jitwaħħlu l-pelican lights li ġew approvati?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li t-Traffic Control Board qabel li jsiru żewġ pelican lights fi Triq Ħal Qormi, Luqa, waħda fil-viċinanzi ta' l-istitut ta' l-agrikoltura u l-oħra ħdejn l-ufficji tal-Korporazzjoni ta' l-ilma.

Bħalissa qed jiġu kkonsidrati l-lokalitajiet eżatti fejn dawn il-pelican lights għandhom fiżikament isiru.

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid min huma n-nies seconded mal-ministeru tiegħu u mil- liema entita' ġejjin?

Jista' l-Ministru jgħid x'salarju qed jirċievu u x'allowance qed jirċievu?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll kemm minn dawn huma appuntati f'bordijiet u f'kumitati u xi ħlas qed jirċievu għal dan l-appointment?

Jista' l-Ministru jgħid f'liema bordijiet qegħdin dawn l-individwi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Jien informat li ebda persuna m'hi seconded mal- Ministeru ta' l-Edukazzjoni.

MINISTERU TAS-SAĦĦA - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid min huma n-nies seconded mal-ministeru tiegħu u mil-liema entita' ġejjin?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li m'hemm l-ebda persuna seconded mal-Ministeru tas-Saħħa.

Nirreferi wkoll lill-Onor.

Membru għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari numru 139.

MINISTERU TA' L-INTERN - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid min huma n-nies seconded mal-Ministeru tiegħu u mil- liema entita' ġejjin?

Jista' l-Minsitru jgħid ukoll kemm minn dawn huma appuntati f'bordijiet u f'kumitati u xi ħlas qed jirċievu għal dan l-appointment?

ONOR.

TONIO BORG: Fil-Ministeru ta' l-Intern m'hemm l-ebda persuna li hija seconded.

MINISTERU TAT-TURIŻMU - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid min huma n-nies seconded mal-ministeru tiegħu u mil- liema entita' ġejjin?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Għandi nifhem li l-Onor Membru qed jirreferi għall-persuni li qegħdin fis-Segretarjat Privat tiegħi.

Skond id-direttivi maħruġa fid-dokument Engagement of Staff for Private Secretariats li kopja tiegħu tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra fit-2 ta' Novembru 1998, m'hemm ebda persuna li hi seconded minn xi entita' parastatali fis-Segretarjat Privat tiegħi.

Dejjem skond l-istess dokument, ħadd mill-persuni fis-Segretarjat Privat tiegħi ma hu maħtur fuq xi bord jew kumitat minn fejn qed jitħallas xi forma ta' rimunerazzjoni.

Nagħmel ukoll riferenza għat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari numru 3455 fejn hemm elenkat l-ismijiet tal- persuni kollha li sal-lum jagħmlu parti mis-Segretarjat Privat tiegħi.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid minn huma n-nies seconded mal-ministeru tagħha u mil-liema entita' ġejjin?

Tista' l-Ministru tgħid x'salarju qed jirċievu u x'allowance qed jirċievu?

Tista' l-Ministru tgħid ukoll kemm minn dawn huma appuntati f'bordijiet u f'kumitati u xi ħlas qed jirċievu għal dan l-appointment?

Tista' l-Ministru tgħid f'liema bordijiet qegħdin dawn l-individwi?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Nixtieq ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li m'hemm l-ebda persuna li hija sekondata mal-Ministeru għal Għawdex.

PERSUNI LIBJANI - WORK PERMIT

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn persuni ta' nazzjonalista' Libjana li għandhom residence permit u work permit illum?

X'tip ta' xogħol jagħmlu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li bħalissa hawn tliet persuni ta' nazzjonalita' Libjana li qegħdin hawn Malta permezz ta' residence permit.

Infakkar lill-Onor.

Interpellant li persuni li qed jgħixu hawn bis-saħħa ta' residence permit ma jistgħux jaħdmu f'Malta.

Ninsab infurmat ukoll li n-numru ta' persuni Libjani li għandhom liċenzja ta' mpjieg biex jaħdmu Malta huwa 113.

Dawn jagħmlu diversi xogħlijiet bħalma huma diretturi ta' kumpaniji, managers, għalliema, konsulenti u sportsmen fost oħrajn kif jidher mill-lista ta' nies barranin li għandhom liċenzja ta' mpjieg li tiġi publikata kull xahar mid-Dipartiment ta' l- Informazzjoni.

PROTOKOLL - REAZZJONI TAL-MAĠISTRATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'se jagħmel il-ministeru dwar ir- reazzjoni tal-maġistrati li ma jaċċettawx il-preċedenza allokata lilhom fil- proposta ġdida dwar il-protokoll?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-kwestjoni tal-preċendenza ma' taqax taħt ir- responsabbilta' tal-Ministeru tal-Ġustizzja.

UE - RABA' PROTOKOL FINANZJARJU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 5513 u cioe' jista' jgħid x'użu se jsir mill-fondi li fadal għar-Raba' Protokol Finanzjarju ma' l-Unjoni Ewropea?

Kif qed jipproponi li jużahom il-gvern preżenti?

Fuq liema proġetti u f'kull każ, x'inhuma l-fondi li qed jipproponi li jonfoq fuq kull proġett?

ONOR.

JOE BORG: Id-diskussjonijiet fuq ir-Raba' Protokol Finanzjarju jinsabu f`fażi finali rigward il-proġetti li l-gvern se jiftiehem dwarhom ma' l-Unjoni Ewropea.

Id-dettalji mitluba ikunu jistgħu jingħataw meta dawn id-diskussjonijiet jitlestew.

ĊENTRU DETOX - GĦAJNUNA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jwieġeb il- mistoqsija parlamentari numru 5321 u cioe' minn Settembru, 1998 sal-15 ta' Frar, 1999 kemm-il persuna talbet l-għajnuna taċ-Ċentru tad-Detox minħabba abbuż ta' droga?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti l-figuri xahar b'xahar għal Malta u Għawdex separatament?

Kull xahar kemm-il persuna marret l-ewwel darba għall-kura?

Kull xahar kemm kien hemm persuni taħt it-18-il sena li talbu l-kura?

Kemm kull xahar kienu qed jabbużaw mill-eroina, kokaina, eċċ.?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

JUNIOR COLLEGE - EŻAMIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jara li jittieħdu passi biex b'xi mod jew ieħor jiġi rimedjat l-iżball li se jbatu minnu l-istudenti tal-Junior College li se jagħmlu l-Matsec fil-mużika f'livell avvanzat, peress li proprju ftit jiem qabel l-eżami saru jafu li s-sillabu li ġew ippreparati għalih mhux l- istess wieħed li se jiġu eżaminati fuqu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Qed nistħarreġ l-ilment imqanqal fil-mistoqsija.

DIVIŻJONI TA' L-EDUKAZZJONI - GRADWATI TAL-B.ED

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm se jkollha bżonn id-Diviżjoni ta' l- Edukazzjoni tirrikluta gradwati B.Educ għas-sena skolastika li jmiss: (1) fil-qasam sekondarju (i) f'Malta; (ii) f'Għawdex; (2) fil-qasam primarju (i) f'Malta; (ii) f'Għawdex?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-eżerċizzju meħtieġ għad irid jiġi kompilat u għaldaqstant għadni m'iniex f'pożizzjoni nagħti t-tweġiba mitluba.

EU - SCREENING PROCESS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid min fl-oqsma li jaqgħu taħt ir- responsabbilta' tiegħu qed jieħdu sehem fl-iscreening process ta' l-Unjoni Ewropea?

X'taħriġ u formazzjoni ngħataw dawn il-persuni biex ikunu nformati sew bid-deċiżjonijiet, direttivi, riżoluzzjonijiet u rakmandazzjonzijiet tal-Kunsill tal-Ministru Ewropej u dan fir-rigward ta' l-oqsma differenti li jaqgħu taħtu li jkollhom jinbidlu u jadottaw irwieħhom minħabba l-applikazzjoni għas-sħubija fl-UE?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Dr N Bonanno - assistent kap fil-Ministeru tiegħi pparteċipa fl-iscreening process (multilateral) tal-politika reġjonali (l- fond Ewropej tal-Agrikoltura).

Is-Segretarju Permanenti, d-Direttur tal- Agrikoltura u d-Direttur tas-Servizzi Veterinarji pparteċipaw fl-iscreening process (Agrikoltura).

Id-Direttur tal-Agrikoltura ntbagħat l-Ingilterra fuq kors ta' taħriġ dwar 'negotiating skills' mal-Unjoni Ewropea offrut mill-Gvern Ingliż.

Dr N Bonanno fil-passat mar Spanja u l-Portugall dwar il-parteċipazzjoni ta' dawn il-pajjiżi fl-Unjoni Ewropea f'dak li għandha x'taqsam l-Agrikoltura.

UE - VOTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 5923 li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe' peress li qed jiġi propost li jkun hemm tnaqqis ta' 30% tal-voti attwali ta' l-Unjoni Ewropea għas-settur tal- biedja tal-pajjiżi membri, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kif dan it- tnaqqis se jaffettwa lill-pajjiżna u ċioe' s-settur tal-biedja lokali?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Minn informazzjoni ppublikata jidher ċar li l-Berlin European Council li sar fl-24 u 25 ta' Marzu, 1999 żied l-allokazzjoni għall-Agrikoltura (Heading 1) minn 40,920 miljun Euro fl-2000 għal 43,900 milljun Euro għall-2002.

Dawn il-figuri huma kkalkolati bil-prezzijiet tal- 1999 jiġifieri mistennija jiżdiedu skond l-inflazzjoni.

Barra minn hekk huwa maħsub li bir-riforma fil-Politika Agrikola Komuni ta' l-Unjoni Ewropea jintnefqu anqas flus sabiex jiddisponu miż-żejjed u aktar flus f'għajnuna diretta lill-bdiewa u raħħala.

Din ir-riforma tkun ta' benefiċju għall-bdiewa Maltin

AVIS II - LEVIES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 5921 li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe' peress li l-Avis II jgħid li l-levies kollha ta' protezzjoni jridu jitneħħew, jista' jgħid kif dan mhux se jkollu impatt negattiv fuq is-setturi lokali tal-biedja u sajd?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Onor.

Interpellant japprezza li din il-materja hija suġġetta għal negozjati ma' l-Unjoni Ewropea.

Bla dubju l-Gvern Malti determinat li jinnegozja pakkett sħiħ li jkun sostenibbli għall-Agrikoltura u Sajd f'Malta, li joffri opportunitajiet ta' żvilupp f'dawn l-oqsma sakemm dan ikun għas-sodisfazzjon tal-bdiewa, raħħala u sajjieda.

Dawk b'kuntrast mal-Free Trade Zone li ried jagħmel il-Gvern li kien jagħmel parti minnu l-Onor.

Interpellant li kien ifisser it-tneħħija ta' kull forma ta' protezzjoni għas-setturi tal-biedja u sajd f'pajjiżna.

TIĠIEĠ - IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-intervent tal-Ministru dwar l-eżenzjoni ta' dazju fuq tiġieġ impurtati għas-suq lokali, jista' l-Ministru jinforma lill- Kamra meta kkonsulta mal-koperattivi u rappreżentanti tal-processors ta' din l-industrija lokali?

Meta ġew informati bil-miżura li ħa l-Ministeru dwar l-eżenzjoni tal-levy fuq dan il-prodott u kemm kienet il-kwantita' li ġiet eżentata?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Billi l-ammont ta' tiġieġ li fuqhom ġiet eżentata l- ħlas tal-levy kienet waħda limitata ħafna, minnħabba ċirkostanzi partikolari u speċjali, (ħames tunnellati paragunata ma konsum ta' 6,600 tunnellata), ma nħassitx il-ħtieġa li ssir konsultazzjoni.

Ta' min ifakkar li l-Onor.

Interpellant, meta kien Ministru, kien irrikmanda eżenzjoni mill-ħlas tal-levy fuq (10.75) tunnellata tiġieġ importati fit-2 ta' Frar 1998, bla ma saret ebda konsultazzjoni ma koperattivi u proċessuri oħra.

Din l-eżenzjoni kienet fil-fatt ħarġet.

PA - PERMESSI TAL-BINI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' talbiet għall-permessi tal-bini, change of use, eċċ li jinsabu fil-proċess ta' appelli quddiem l-Awtorita' ta' l-Ippjanar wara li ġew diġa' rifjutati mill-istess awtorita'?

X'inhi fil-fatt l-ispiża globali li tħallset sabiex saru u setgħu jersqu dawn l- appelli quddiem l-Awtorita' ta' l-Ippjanar?

ONOR.

TONIO BORG: Nixtieq l-ewwel nippreċiża li appelli minn deċiżjonijiet ta' l-Awtorita` ta' l-Ippjanar ma jinstemgħux mill-awtorita` iżda minn Bord ta' Appell dwar l-Ippjanar li huwa awtonomu mill-awtorita` nnifisha.

Ninsab informat li bħalissa hemm 1,089 applikazzjoni b'talba għall-appell minn deċiżjoni ta' l-awtorita'.

Ninsab informat ukoll li l-ammont ta' Lm87,120 ġie mħallas biex jiġu sottomessi dawn it-talbiet għall-appell.

PULIZIJA - RABAT - TRAFFIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li mhux jintbgħat pulizija sabiex jidderiġi temporanjament it-traffiku waqt il-funerali li jsiru fil-lokal tar-Rabat, Malta?

Jista' l-Ministru jara li jirrimedja għal dan in-nuqqas?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi waqt funzjonijiet reliġjużi fit- toroq, il-Pulizija tieħu dawk il-miżuri għall-kontroll tat-traffiku skond kif dik il-funzjoni partikolari tkun tenħtieġ.

BDIEWA - TQASSIM TA' ĦAMRIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformani kemm huwa maħsub/ikkalkolat li matul ix-xhur ta' Mejju, Ġunju, Lulju u Awissu titqassam ħamrija lill-bdiewa?

Minn fejn se tinġieb din il-ħamrija u x'policy se jaddotta d-dipartiment għat-tqassim ta' din il-ħamrija?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-proċess tat-tqassim tal-ħamrija jiddependi mill- volum ta' ħamrija li jkollu f'idejħ id-dipartiment u mhux fin-numru ta' talbiet tal-bdiewa.