MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 195 L-Erbgħa, 1 ta' Diċembru, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 195

L-Erbgħa, 1 ta' Diċembru, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.11 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 1 ta' Diċembru, 1999

WERREJ MINUTI 643

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 643

TQEGĦID TA' KARTI 649

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI BIEX IL-KAMRA TMUR F'KUMITAT TA' PROVVISTA

GĦALL-KONSIDERAZZJONI TA' L-ESTIMI ĠENERALI TA' SPIŻA GĦAS-SENA 2000 649

AĠĠORNAMENT 670

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 671

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 194 li saret fl-1 ta' Diċembru, 1999 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

LABOUR OFFICE - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mal-Labour Office mis-27 ta' April sal-15 ta' Settembru, 1999?

Jista' jgħid ukoll jekk ġewx impjegati ħaddiema ġodda wara l-ħruġ ta' sejħa għal applikazzjonijiet?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr sejħa għal applikazzjonijiet, jista' l-Viċi Prim Mnistru jgħid kemm dawk impjegati kien ilhom li applikaw għall-imsemmi mpjieg?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Matul il-perijodu 27 ta' April sal-15 ta' Settembru, 1999 l-ebda ħaddiem ġdid ma ġie mpjegat mal-Labour Office, li issa jissejjaħ dipartiment tar-relazzjonijiet industrijali u ta' l-impieg.

CSAs - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda bħala CSAs mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr sejħa għal applikazzjonijiet, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm dawk impjegati kien ilhom applikaw li għall-imsemmi mpjieg?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mis-27 ta' April sal-15 ta' Settembru, 1999 ġew impjegati 39 CSAs ġodda.

F'dan il-perijodu l-applikazzjonijiet dejjem kienu miftuħin.

Fil-każ tas-CSAs wieħed irid jirrimarka li biex xi ħadd jiġi mpjegat irid ikun hemm applikazzjoni.

CSAs - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mis-27 ta' April sal-15 ta' Settembru, 1999 lis-CSAs?

Jista' jagħti r-raġuni għala saru dawn it- trasferimenti?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid hemmx il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mis-27 ta' April sal-15 ta' Settembru, 1999 ġew trasferiti ħdax-il CSA.

Seba' iċċaqalqu fuq talba tagħhom stess u erba' ġew trasferiti skond l-esiġenzi tas-servizz.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): L-Onor.

Carmelo Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' jekk jogħġbu l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li s-CSAs ma jibqgħux każwali iżda jsiru tal-post?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Li qed jiġi analizzat huwa kif il-kondizzjonijiet tax-xogħol tas-CSAs ikunu jistgħu jitjiebu b'mod illi kull darba li jkun hemm żieda fin-national insurance - u mhux hekk biss - din iż-żieda ma tnaqqarx mill-kondizzjonijiet li s-CSAs igawdu minnhom.

Il-parti tal-bolla kienet ġiet indirizzata bil-liġi li kienet għaddiet f'dan il-parlament is- sena li għaddiet, pero' naturalment hemm aspetti oħrajn relatati mal- kondizzjonijet tax-xogħol tas-CSAs.

MALTA WIN CARGO - IMPJEGATI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-futur tal-ħaddiema tal-Malta Win Cargo li qegħdin assenjati mal-Malta Shipbuilding?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Is-secondment tal-ħaddiema tal-Malta Win Cargo mal-Malta Shipbuilding ġie estiż sal-31 ta' Marzu, 2000.

GĦAQDIET FILANTROPIĊI - GĦOTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk l-għaqdiet jew organizzazzjonijiet kulturali, mużikali u filantropiċi li jirċievu sehem finanzjarju mill-qligħ tal-banka tal-lottu?

Jista' l-Ministru jgħid kemm dawn ingħataw f'sehem finanzjarju matul l-1995, 1996, 1997 u l-1998?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra lista ta' l-informazzjoni mitluba.

SAN ĠILJAN - CRASH BARRIER

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jieħu l-passi kollha meħtieġa u immedjati biex titwaħħal crash barrier fuq il-bankina minn quddiem bieb numru 16 sa bieb numru 25 fi Triq Birkirkara, San Ġiljan, peress li jeżisti perikolu tat-traffiku kontinwu għar-residenti, speċjalment għat-tfal li joqogħdu fil-post imsemmi?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien informat li l-lokalita ġiet spezzjonata u jidher li hemm lok li jitwaħħal xi railing biex jidderieġi l-pedestrians fil-post.

Peress li dan ix-xogħol normalment isir mill-kunsilli lokali, id- dipartiment qed jgħaddi s-suġġeriment lill-kunsill lokali biex jieħu l- passi li hemm bżonn.

SAJD - SCREENING

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'kienu r- raġunijiet li uffiċjali tad-dipartiment tas-sajd Maltin u uffiċjali ta' l- Unjoni Ewropea, li flimkien għamlu l-iscreening tas-sajd fil-gżejjer tagħna, ma ltaqgħux mal-koperattivi nazzjonali li jirrappreżentaw lis- sajjieda Maltin u Għawdxin?

Kemm il-laqgħa saret bejn l-uffiċjali Maltin tas-sajd u ta' l-Unjoni Ewropea sabiex isir dan l-iscreening?

Jekk saru xi konsultazzjonijiet, ma' min saru?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Nirriferi lill- Onor. Interpellant għar-risposta tad-domanda parlamentari nru.10901.

UE - BDIEWA - GĦAJNUNA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li huwa previst li l-ministeru tal-biedja u sajd se jieħu għajnuna ta' madwar Lm600,000 mill-Unjoni Ewropea sabiex id-dipartmenti tas-sajd u ta' l-agrikoltura, il-bdiewa, ir- raħħala, il-produtturi, is-sajjieda u l-agro-industrija jaġġornaw ruħhom mal-liġijiet, regoli u direttivi tal-CAP u CFP, jista' l-Ministru jgħid kif dawn il-flejjes se jitqassmu qasam b'qasam u dipartment b'dipartiment?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Għall-ewwel darba l-Onor.

Interpellant qed jammetti u jikkonferma li l-Unjoni Ewropea tgħin b'mod finanzjarju biex jiġu msaħħa l- oqsma tal-biedja u s-sajd, anke fil-perijodu sakemm insiru membri sħaħ.

Iżda bħas-soltu ċ-ċifra li qed jikkwota l-Onor.

Interpellant m'hijiex waħda uffiċjali.

Tkun xi tkun is-somma, din titqassam skond prijoritajiet li jiġu determinati skond il-ħtieġa.

UE - COMMON AGRICULTURAL POLICY

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-preparamenti li jridu jsiru sabiex pajjiżna jkun konformi mal-liġijiet, regoli u direttivi tal- CAP u CFP, jista' l-Ministru jgħid kemm hija kkalkolata n-nefqa li l-Gvern Malti jrid jiffinanzja sabiex jimplimenta dawn il-bidliet qabel is-sħubija?

Jista' l-Ministru jgħid kemm huma l-istess kalkoli tan-nefqa għall-Gvern Malti wara s-sħubija?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Din l-informazzjoni tkun tista' tiġi kkwantifikata wara li jitlesta l-bilateral screening u wara li jiġu miftehma l-miżuri u l- bidliet kollha li jkunu meħtieġa għall-ġid tal-biedja u s-sajd, liema tibdiliet huma meħtieġa kemm jekk nidħlu kif ukoll jekk ma nidħlux fl- Unjoni Ewropea.

UE - LABORATORJU AGRIKOLU

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm hija kkalkolata n-nefqa li d-dipartiment ta' l-agrikoltura jenħtieġ sabiex jiżviluppa l-laboratorji tiegħu ħalli ssir l-analisi tal-ħamrija, ilma, eċċ u l-MRLs fuq il-ħxejjex u l-frott frisk li jipproduċu l-bdiewa Maltin u Għawdxin?

Meta fil-fatt se jiġi żviluppat dan ix-xogħol fid-dipartment u fejn se jsir dan l-iżvilupp?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ikolli nistqarr illi l-laboratorju li ħalla warajh l- Onor. Interpellant huwa suffiċjenti!

UE - COMMON AGRICULTURAL POLICY

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti breakdown tan- nefqa li l-Gvern Malti jrid jiffinanzja sabiex kull sezzjoni fid- dipartimenti tal-biedja u s-sajd tkun konformi mal-liġijiet, mar-regoli u mad-direttivi tal-CAP u CFP li ġew pproġettati mill-5 ta' Settembru, 1998 'il hawn?

ONOR.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

George Vella, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Il-Ministru qed jgħid li kemm jekk nidħlu kif ukoll jekk ma nidħlux membri fl-Unjoni Ewropea jridu jsiru t-tibdiliet.

Issa ġaladarba qed jammetti dan, għala qed jistenna l-bilateral screening biex ikun jaf x'irridu nagħmlu?

Allura jekk ma nkunux se nidħlu, ma jistax jikkalkola x'se nagħmlu minn issa sa sena oħra?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, jiena rrid ngħid illi kemm jekk nidħlu u kemm jekk ma nidħlux fl-Unjoni Ewropea hemm bżonn li l-oqsma tal-biedja u s-sajd jiġu ristrutturati, li l-effiċjenza ta' l-oqsma kollha tiġi msaħħa u li l-produzzjoni tiżdied biex insiru kompetittivi daqs il-produtturi fil- pajjiżi ta' l-Unjoni.

Issa jekk nidħlu fl-Unjoni hemm iċ-ċans li nieħdu l- għajnuna finanzjarja biex inkunu nistgħu nagħmlu dawn l-affarijiet kollha u jekk kemm-il darba ma nidħlux irridu noħorġu dan l-investiment minn bwietna.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, jista' l-Ministru jgħidilna kemm ilu fil-gvern xi programmi ta' ristrutturazzjoni u ta' taħriġ nieda u x'inhuma l-inizjattivi li ħa biex dan il-paroli li rridu nipproduċu aktar u nkunu kompetittivi aktar - dan issa ilna nisimgħuh minn mindu telgħu fil-gvern - jiġi fil-fatt attwat?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, ikolli ngħid li tul dawn l-aħħar 14-il xahar id-dipartiment tal-biedja ħa l-passi neċessarji biex fejn tidħol l- esportazzjoni nsiru aktar effiċjenti billi nagħmlu grading tajjeb tal- prodott, nagħmlu preżentazzjoni aħjar tiegħu u nwassluh fil-post fejn irridu nesportawh bl-akbar effiċjenza u fl-iqsar żmien possibbli.

Biex nuri kemm dan ix-xogħol irnexxa u mexa' kif kien ippjanat insemmi l- esportazzjoni tal-patata.

Sar tisħiħ fl-operat kif il-patata tiġi graded u fl-iqsar żmien possibbli tiġi esportata u mwassla fis-supermarkets ta' l-Olanda.

Fil-fatt għat-tip ta' patata Sante' din is-sena l-bdiewa tħallsu 40% iżjed milli tħallsu s- sena l-oħra għat-tip ta' patata Alpha, u ċioe' Lm14.20 għal kull qantar, meta s-sena l-oħra tħallsu biss Lm10 ta' kull qantar.

Dan huwa eżempju ta' fergħa waħda fejn fil-ministeru qed isir tisħiħ kemm fl-effiċjenza kif ukoll fl-operat sabiex b'hekk inżidu d-dħul finanzjarju għall-benefiċċju ta' l-operaturi ta' dawn l-oqsma.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, lill-Ministru nirringrazzjah għalkemm huwa qed jitkellem fuq prodott wieħed li huwa tradizzjonali u li ilu jintbagħat lejn l-Ewropa u allura wieħed japprofitta ruħu mill-kalendarju u mill-fatt li aħna nesportaw għax naslu qabel ħaddieħor.

Aħna dejjem nitkellmu dwar il-bżonn li nsibu niche markets għal prodotti ġodda, tip ta' koltivazzjoni ġdida, teknoloġija ġdida, kif ngħallmu lill-bdiewa kif għandhom ikunu aktar effiċjenti, x'makkinarju għandhom jużaw u dwar skoperti ġodda, kif wieħed ikabbar malajr u b'mod organiku.

Jista' l- Ministru jgħidilna xi programmi għamel jew beħsiebu jagħmel ħalli l-bdiewa tagħna jkunu aktar kompetittivi fil-veru sens tal-kelma u mhux biss fuq il- patata?

Nafu li l-patata tinbiegħ skond kif ikun is-suq - għax la biddilna t-teknoloġija kif inkabbruha u lanqas il-mod; naturalment jiġi staġun tajjeb u jiġi prezz tajjeb għax ikun hemm suq ħażin fl-Ewropa, nidħlu u ma nidħlux fl-Unjoni Ewropea - imma jista' l-Ministru jgħidli x'sar f'sena u xahrejn biex lill-bdiewa tagħna nkabbrulhom l-opportunitajiet, ngħallmuhom jikkompetu f'oqsma differenti u jfittxu prodotti li jistgħu jisfruttaw?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, mela ejja nħallu l-patata li din id- darba ġabet 40% iżjed milli ġabet is-sena l-oħra - għalkemm din xorta m'hijiex ċikka, għax sar kuntratt over and above fuq il-kuntratt li kontu għamiltu intom is-sena l-oħra - u nieħdu qasam ieħor, dak tal-basal.

Aħna nafu illi l-basal kien ilu żmien ma jiġi esportat.

(Interruzzjonijiet) Qed insemmilek l-affarijiet li qegħdin nagħmlu, issa stenna u isma'!

Il- basal ma kienx qed jiġi esportat mhux għax ma kienx hawn prodott biżżejjed fil-pajjiż imma għax ma kienx hawn varjeta' aċċettabbli għall-konsumatur Ewropew.

Sur President, il-ministeru beda b'esperimentazzjoni ta' żerriegħa ta' varjeta' ġdida ta' basal biex tispiċċa l-proċedura li kienet tintuża qabel.

Din m'hijiex xi skoperta li waqgħet mis-sema għax kulħadd jaf li meta f'pajjiżna l-bdiewa jħawlu l-basal, jagħmluh f'roqgħa żgħira u meta dan jikber u jitwal xi sitt pulzieri jerġgħu jaqilgħuh u jħawluh fir-raba'.

Din il-proċedura kienet ittellef milli l-basal jikber u jkun jista' jinqala' għall-konsum b'madwar xahar.

Għaldaqstant il-ministeru ħa l-passi biex jara li tiġi introdotta varjeta' ġdida ta' basal kif mixtieqa fil- pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, liema prodott jibda jiġi mkabbar b'mod li ma nitilfux xahar fil-produzzjoni u jkun jista' jiġi mwassal fuq l-ixkaffa tas- supermarkets f'pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea fil-ħin propizju.

Nista' ngħid ukoll li l-ministeru qiegħed għaddej bit-training tal- ħaddiema, qed jagħmel restructuring ta' diversi sezzjonijiet tal-ministeru u qed jagħmel ukoll diversi proġetti - bħall-geographic information system - biex inkunu nafu eżatt kull roqgħa art x'tista' tipproduċi.

Qegħdin niċċekkjaw kull biċċa raba' ħalli nkunu nafu fejn hu bikri u fejn m'huwiex u qegħdin niċċekjaw ukoll il-conductivity tal-ħamrija ħalli naraw x'inhu l- aħjar prodott li jkun jista' jitkabbar fuq l-istess biċċa art.

Punt ieħor li nista' ngħid li l-ministeru miexi fuqu huwa l-iċċekkjar ta' l-art kollha available biex inkabbru l-produzzjoni ta' l-għeneb sabiex jintuża għall-inbid u jiġi esportat.

Dawn huma uħud mill-proġetti li l- ministeru miexi fuqhom biex inkomplu mmexxu 'l quddiem l-oqsma tal-biedja u sajd f'pajjiżna, Sur President.

UE - COMMON AGRICULTURAL POLICY

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti breakdown tal- kalkoli tan-nefqa li ġiet proġettata mill-5 ta' Settembru, 1998 'il hawn li l-agro-industrija fil-gżejjer tagħna tirrikjedi sabiex tiffinanzja l- investiment meħtieġ sabiex tkun konformi mal-liġijiet, regoli u direttivi tal-CAP u ta' l-UE?

ONOR.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

George Vella, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, jiena nifhem li l-Ministru qed jgħid li jistenna li jsir bilateral screening, pero' nifhem ukoll illi l-ewwel konna mwegħdin illi sa l-aħħar ta' din is-sena se jkun hemm diġa' l-action plan for the adoption of the acquis, jiġifieri l-pjan nazzjonali tal-gvern biex nimplimentaw ir-regolamenti ta' l-Unjoni Ewropea u issa ntqal illi dan se jsir xahrejn oħra.

Huwa possibbli li l-Ministru lejliet li se jippubblika pjan kif se japplika l-liġijiet ta' l-acquis - ovvjament ħafna minnhom anke għandhom x'jaqsmu mal-kwestjoni tas-single market u anke mal- kwestjoni ta' l-agrikoltura - għadu ma jafx kif se tiġi milquta l- agrikoltura Maltija u jrid jistenna l-iscreening?

Jista' l-Ministru jagħti informazzjoni ċara dwar l-agrikoltura, l-aktar settur li se jkun fuq ta' quddiem u li se jintlaqat bi sħubija fl-Unjoni Ewropea biex nevitaw li jsiru mistoqsijiet bla bżonn?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, in-national plan for the adoption of the acquis huwa rapport ħaj.

Irridu nfakkru li l-applikazzjoni ta' Malta biex tissieħeb fl-Unjoni Ewropea kienet ġiet iffriżata wara l-1996.

(Interruzzjonijiet) U inti ilek żmien iddaħħaq nies, issa oqgħod kwiet!

THE DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom, tgħaddux rimarki lil xulxin!

ONOR.

NINU ZAMMIT: In-national plan for the adoption of the acquis huwa rapport ħaj u jista' jiġi miżjud miegħu minn żmien għal żmien.

Huwa veru li l-bilateral screening ta' l-agrikoltura ser isir fit-tielet ġimgħa ta' Jannar, imma fil-frattemp il-ministeru qed ifassal il-pjan tal-qafas tan- national plan for the adoption of the acquis min-naħa tal-biedja u s-sajd.

Ladarba dan isir, l-istess parti tal-pjan li tirriferi għall-oqsma tal- biedja u s-sajd tkun tista' tiġi updated.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Sur President, fil-kontest ta' dan il-pjan li qed jipprepara l-Ministru, jista' jgħidilna għala f'din l-aħħar sena naqsu n-nies li jaħdmu fil-biedja u sajd?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, ċerti mistoqsijiet lanqas tippretendihom hawnhekk!

Fil-qasam tal-biedja ilna għal dawn l-aħħar 50 sena, mhux f'Malta biss imma fil-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, nassistu għal tnaqqas fin-numru ta' nies li jaħdmu f'dan is-settur.

(Interruzzjonijiet) Għax kien hawn l-għaks, mela x'inhu!

Fil-pajjiżi kollha ta' l-Unjoni n-numru tal-bdiewa naqas pero' l-produzzjoni xorta żdiedet sena fuq oħra.

U jekk wieħed jara ċ-ċifri għall-pajjiżi kollha ...

(Interruzzjonijiet) Nista' ngħidlek li fil-pajjiżi ta' l-Unjoni, inkluż Malta, in-numru ta' bdiewa u raħħala tul dawn l-aħħar 50 sena mill-inqas dejjem naqas sena fuq sena, pero' irridu ngħidu illi l-effiċjenza fl-istess oqsma żdiedet sena fuq sena.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: La l-Ministru qed jitkellem b'dan il-mod, jaf li fis- sena ta' qabel din l-aħħar sena żdiedu n-nies li jaħdmu fil-biedja u s- sajd?

Ladarba qed jikkwalifika l-biedja u sajd bħala x-xogħol li jagħmlu min ikun fl-għaks, qiegħed jikkonferma allura li għaż-żmien li ġej parti minn dan il-pjan li qed jitkellem dwaru huwa maħsub biex ikompli jnaqqas in- nies li jaħdmu fil-biedja u s-sajd?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jekk titkellem mal-bdiewa jgħidulek li r-raba' dejjem ir-raba' jiġi għax huwa veru xogħol ta' l-għaks u tal-kastig.

Pero' l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jgħid li fis-sena meta hu kien prim ministru żdied in-numru ta' ħaddiema f'dan il-qasam.

Jimporta jgħidli kemm żdied in-numru ta' ħaddiema fil-qasam agrikolu?

THE DEPUTY SPEAKER: Fil-qosor, Ministru, għax sar il-ħin.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Prosit, allura biex jagħmel supplementary question hemm ħin biżżejjed u biex nirrispondih m'hemmx!

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jgħidilna li fi żmienu tant kien hawn nuqqas ta' xogħol illi l-ħaddiema kellhom jirrikorru biex jaħdmu fir-raba'.

Iva, tant hu hekk illi fi żminna diġa' naqas dan in-numru.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Louis Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif u korrispondenza dwar l-akkwist mill-ministeru ta' l- edukazzjoni tas-servizzi ta' periti b'konnessjoni ma' xogħlijiet fuq l- iskola Umberto Calosso, Santa Venera, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 11588.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI BIEX IL-KAMRA TMUR F'KUMITAT TA' PROVVISTA GĦALL-KONSIDERAZZJONI TA' L-ESTIMI ĠENERALI TA' SPIŻA GĦAS-SENA 2000

THE DEPUTY SPEAKER: Skond il-ftehim milħuq, nistieden lill-impjegati tal- public broadcasting services biex jidħlu fil-Kamra sabiex jittrasmettu s- seduta dirett fuq it-televiżjoni.

Fis-6.30 p.m. l-impjegati tal-PBS daħlu fil-Kamra u bdew jaqdu d-dmirijiet tagħhom.

THE DEPUTY SPEAKER: Illum għandna quddiemna l-kontinwazzjoni tad- diskussjoni fuq il-mozzjoni biex il-Kamra tmur f'kumitat ta' provvista għall-konsiderazzjoni ta' l-estimi ġenerali ta' spiża għas-sena 2000.

Skond il-ftehim milħuq is-seduta tal-lum għandha tintemm fit-8.30 p.m., bid-diskors ikun eżenti mil-limiti tal-ħin għad-diskorsi.

Għalhekk issa nitlob lill-Prim Ministru biex jibda d-diskors tiegħu.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Grazzi, Sur President.

Id- data meta jitħabbar il-budget u d-debate li jsir wara hija waħda mid-dati fil-kalendarju politiku u ekonomiku ta' pajjiżna illi żgur kulħadd jagħtiha ċerta importanza.

U rrid ngħid li b'kumbinazzjoni d-diskors li se nagħmel illum jaqsam il-bilanċ preċiż tad-diskorsi li għamilt f'din il-Kamra fl- okkażjoni tal-budget fl-aħħar 22 sena; għamilt 11-il diskors nirrispondi min-naħa ta' l-oppożizzjoni u llum il-11-il darba li se nirrispondi bħala prim ministru għan-nom tal-gvern.

(Onor. Membri: Hear, hear) U dawn it- 22 sena esperjenza urewni li għalkemm il-budget ta' kull sena huwa, kif għedt, data importanti fil-kalendarju, kull budget għandu t-timbru tiegħu, kull budget huwa ssenjat miċ-ċirkostanzi ekonomiċi, politiċi u soċjali li l- pajjiż ikun għaddej minnhom f'dak il-mument.

Jiena niftakar li meta qomt l-ewwel darba bħala kap ta' l-oppożizzjoni biex nitkellem fuq diskors tal-budget kien il-budget għas-sena 1978/79 - dak iż-żmien il-budget ma kienx isir skond is-sena kalendarja imma kienet l- aħħar darba li sar mill-1 ta' April sal-31 ta' Marzu - kien il-budget li kien jikkoinċidi ma' data oħra importanti ħafna għal pajjiżna u qed ngħid għall-31 ta' Marzu, 1979.

Ma niftakarx x'għedt dakinhar ħlief li għandi idea li enfasizzajt l-importanza ta' dak il-budget għax kien l-aħħar budget li fih il-poplu Malti kien se jirċievi grant ta' flus skond il-ftehim li kien hemm mal-Gvern Ingliż - il-31 ta' Marzu kienet id-data fejn kien se jispiċċa l-ftehim mar-Renju Unit għall-preżenza tas-servizzi militari f'pajjiżna - u minn dik is-sena konna nafu illi rridu naqdfu 'l quddiem u naqtgħu bi sninna.

Niftakar li kont ikkwotajt il-frażi li kien jispiċċa biha s-seven year plan in vigore dak iż-żmien, li kien jgħid "The future beckons!"

X'kien se jiġri wara l-31 ta' Marzu, 1979?

Kien hawn ħafna uccelli di malaugurio li kienu jgħidu li se mmutu bil-ġuħ, li m'huwiex possibbli li l-ekonomija timxi mingħajr il-preżenza tal-forzi Ingliżi u mingħajr l-għajnuna finanzjarja ta' l-Ingliżi.

Dak iż-żmien konna ftakarna li kienet l-istess atmosfera ekonomika li kien hemm żmien qabel, 15-il sena qabel, fl-1964, meta wkoll pajjiżna kien se jieħu the big leap u jirrinfaċċja d-dinja bħala pajjiż indipendenti.

U kien hemm ħafna li dak iż-żmien kienu jgħidulna: Isma', we can't make it alone, ma jistax ikun li dan il-pajjiż żgħir jimxi 'l quddiem.

Qed ngħid dan, Sur President, biex ngħid li kull budget għandu t-timbru tiegħu, budget li kultant inkunu f'atmosfera politika kalma, kif aħna naħseb ilkoll naqblu din is-sena, pero' kultant ikunu ċirkostanzi politiċi movimentati.

Jiena kelli l- okkażjoni li nipparteċipa wkoll f'budgets meta s-sitwazzjoni politika kienet eċċitata u niftakar, per eżempju, il-budget għas-sena 1987.

Mhux se noqgħod infakkar dawk iż-żmenijiet pero' dak kien budget fejn prattikament injorajna l-kontenut tal-budget u ffokajna f'dak li aħna mill- bankijiet ta' l-oppożizzjoni konna nsejħulu "the democratic deficit" li kellu l-pajjiż għax il-pajjiż ma kellux demokrazija sħiħa.

Kien naturalment żmien ukoll ta' transizzjoni, meta konna nħarsu lejn il-budget u konna ngħidu: Imma issa s-sena d-dieħla, fl-1987, x'se jiġri minnu dan il-pajjiż?

U nafu x'ġara' minnu.

Jiena naf x'ġara' minnu għax irbaħt l- elezzjoni.

Għadda ż-żmien u naħseb illi għaxar snin wara, jiġifieri sena u ftit xhur ilu, ukoll kellna budget movimentat ħafna, politikament movimentat, għax nafu illi meta l-gvern tal-predeċessur tiegħi fl-aħħar tas- sena 1997 ippreżenta l-budget għall-1998 kien jidher illi kellu problemi politiċi interni kbar.

Qed ngħid dan għaliex irrid nagħmel enfasi li kull budget għandu t-timbru tiegħu.

U x'inhu t-timbru ta' dan il-budget li għandna llum, Sur President?

Jiena naħseb illi ftit kien hawn snin fil-ħajja politika ta' pajjiżna meta fuq il-budget kien hemm stennija ewlenija illi l-opinjoni pubblika ta' kull kulur, of every shade and colour, ta' kull opinjoni, kienet qed tistenna budget illi jaffronta l-problema ewlenija tal-pajjiż, illi kienet u għadha kif se nitrattaw l-iżbilanċ fil-finanzi tal-gvern.

Naħseb illi sakemm il-ministru tal-finanzi ppreżenta l-budget għajnejn kulħadd kienu ffukati fuq ir-riżultat li rnexxielna jew ma rnexxilniex niksbu din is-sena u kif dan il-gvern se jittratta din il-problema ewlenija fis-sena tal- millennium.

Għaliex din l-attenzjoni kollha u din il-prijorita' kollha?

Għaliex kulħadd fehem illi l-finanzi tal-gvern kienu qegħdin f'sitwazzjoni mwiegħra ħafna u din is-sitwazzjoni mwiegħra żviluppat mill-1996 sal-lum u laħqet il-quċċata tagħha fl-1998.

Kulħadd qed jgħid illi jekk il-pajjiż jibqa' għaddej bl-iżbilanċi li rreġistra fit-tliet snin illi għaddew, allura din is-sitwazzjoni m'hijiex se tkun aktar sostenibbli.

U x'jiġifieri m'hijiex aktar sostenibbli?

Jiġifieri li l-pajjiż ma jiflaħx li jkollu żbilanċ kif kellu f'dawn l-aħħar snin, u meta ngħidu li l-pajjiż ma jiflaħx mhux il-gvern ma jiflaħx imma l-pajjiż ma jiflaħx.

Din tfisser illi l-pajjiż ma jistax ikompli jonora l-obbligi lejh innifsu, lejn il- poplu tagħna, f'dak li għandu x'jaqsam mal-welfare, f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-edukazzjoni, f'dak li għandu x'jaqsam mas-saħħa, f'dak li għandu x'jaqsam mal-progress fil-pajjiż, jekk din il-problema ta' l- iżbilanċ ma nittrattawhiex b'suċċess.

Hawn in giuoco, hawn in play, hawn tiżfen fin-nofs il-kredibilita' tal- pajjiż, mhux tal-gvern immexxi minni jew tal-gvern li kien immexxi qabel mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni biss, dak ukoll, imma l-kredibilita' ta' pajjiżna.

Fiċ-ċirkostanzi u fiż-żmenijiet tal-lum - qed ngħid tal-lum għax hemm differenza kif qed jiġu ġestiti l-ekonomiji llum u kif kienu jiġu ġestiti ftit ta' żmien ilu meta kellna pajjiżi li l-ekonomiji tagħhom kienu dawk li jissejħu command economies, fejn is-sistema ma kenitx is-sistema tas-suq imma kienet is-sistema soċjalista, komunista, fejn kienu jgħidulna li hemm full employment, pero' nafu x'kien ifisser dak il-full employment; kien ifisser li l-livell ta' l-għejxien ma kienx dak mistħoqq u mixtieq minn kull bniedem - il-problema tal-ġestjoni tal-finanzi tal-gvern saret problema ewlenija kemm għal pajjiżna kif ukoll għal pajjiżi oħra.

Nafu riċentement imniex għaddew ħafna pajjiżi ta' l-istess Unjoni Ewropea, fejn l-Unjoni qaltilhom li jridu bilfors jikkontrollaw id-deficit u li jekk ma jikkontrollawx id-deficit lanqas jidħlu fis-sistema tal-euro.

Jekk ma tikkontrollax id-deficit ifisser li m'għandekx ekonomija kredibbli u allura, anke għal pajjiżna, jekk ma nkunux kapaċi nikkontrollaw l-iżbilanċ fil-finanzi tal-gvern, pajjiżna ma jkunx pajjiż kredibbli.

U diġa' rajna dan x'ifisser.

Diġa' kellna organizzazzjonijiet internazzjonali li jagħtu credit rating u pajjiżna kellu ċertu livell ta' credit rating u ftit ta' żmien ilu dak il-credit rating tniżżel għax beda jinbet id-dubju jekk pajjiżna huwiex pajjiż serju, huwiex pajjiż modern, huwiex pajjiż li kapaċi jikkontrolla l- finanzi tal-gvern b'mod li l-ekonomija tkun kredibbli.

U jekk ma jkollokx ekonomija kredibbli allura jfisser li l-investiment jitnaffar, kemm dak lokali kif ukoll dak barrani.

Ifisser illi jekk ma tikkontrollax l- iżbilanċ ikollok inflazzjoni li faċilment taħrablek minn idejk u tgħolli l- prezzijiet b'mod fenomenali u r-riżultat ta' dan kollu jkun illi l- opportunitajiet ta' xogħol fil-pajjiż jonqsu.

Għalhekk it-test ta' dan il- gvern fl-ewwel sena ta' ħidma tiegħu fis-snin li ġejjin kien u huwa li jkun kapaċi jrażżan l-iżbilanċ li għandu l-pajjiż, u għalhekk ġejna b'wiċċna minn quddiem u għedna li dawwarna r-rotta.

Filwaqt li fit-tliet snin li għaddew l-iżbilanċ kien mhux aktar taħt il-kontroll tal-gvern, illum qegħdin ngħidu li rnexxielna nbiddlu r-rotta, naqqasna l-iżbilanċ għas-sena 1999 u se nkomplu nnaqqsu l-iżbilanċ għas-sena 2000.

Jiena naħseb illi sa nhar it-Tnejn tal-ġimgħa l-oħra, wara li l-ministru qara l-budget speech tiegħu u ta ħafna ċifri, kif ikun kull budget, kulħadd kien konvint illi veru kien irnexxielna, u meta ngħid irnexxielna mhux qed ngħid għalina l-ministri imma għall-pajjiż.

Irnexxielna bil-ħidma tagħna lkoll, bil-miżuri li ħadna s-sena l-oħra, bl-attivita' ekonomika li kellna din is-sena irnexxielna nnaqqsu d-deficit li fl-1998 kien ta' Lm139 miljun u din is-sena rnexxielna nnaqsuh għal Lm123 miljun.

Dan kulħadd kien qed jirrikonoxxih li huwa ammont sostanzjali, illi wera li l-pajjiż kapaċi jikkontrolla dan l-iżbilanċ illi kellu.

Pero' x'ġara?

Ġara illi jumejn ilu rrisponda l-Kap ta' l-Oppożizzjoni u qal li mhux veru dak li qed jgħid il-gvern fuq id-deficit.

Dr Sant qed jgħid illi d-deficit realment din is- sena kiber u fil-fatt qal li ċ-ċifri li jien semmejt qabel m'humiex preċiżi.

Iċ-ċifri li semma' l-Kap ta' l-Oppożizzjoni huma li filwaqt li s- sena l-oħra d-deficit kien ta' Lm123 miljun, skond kif ħadmu l-Kap ta' l- Oppożizzjoni din is-sena d-deficit żdied għal Lm139 miljun.

Jiena ngħid illi l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qiegħed imeri s-sewwa magħruf, Sur President.

Għandna ċ-ċifri li ta l-gvern li bihom jirriżulta li naqqasna d-deficit - u hawn nikkoreġi ruħi fuq li għedt qabel - minn Lm150 miljun għal Lm124 miljun din is-sena, ċifri reali, ċifri ta' kif jinħadmu l-kontijiet tal- gvern, ċifri trasparenti, ċifri li jirriflettu r-realta'.

U wieħed mill- ewwel jistaqsi: Għaliex dak li kien paċifiku fil-pajjiż qed jiġi kkontestat mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni?

Jiena nifhimha r-raġuni politika.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jinsab dahru mal-ħajt.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien rebaħ l-elezzjoni f'Ottubru ta' l-1996 u malli sab ruħu fil-gvern qabdu paniku għax malajr fehem - u ta' madwar fehmu aktar minnu, u wrew li fehmu aktar minnu - illi bil-programm li tela' bih, partikolarment billi jbiddel ir-rotta lejn l-Unjoni Ewropea u billi jbiddel is-sistema fiskali, jiġifieri jneħħi l-VAT u jdaħħal sistema li kien qed jipproviżaha, joħloqha, waqt li kien għaddej iż-żmien, dawk kienu r-riċetti għar-rovina finanzjarja tal-pajjiż.

U l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ħoloq il-kelma figurattiva - u għal dan kapaċi ħafna - illi kulħadd jagħmel l-immaġini tagħha u qal: Ara xi ġrali, sibt ruħi fil-gvern u sibt ħofra!

U daħħal fil-vokabularju politiku Malti l-kelma ġdida "ħofra".

U l-kelma ġdida "ħofra" fil-politika tfisser żbilanċ fil-finanzi tal-gvern.

Naħseb li l- Maltin llum meta tgħidilhom "ħofra" ma jgħidux il-ħofor tat-toroq - sfortunatament għad għandna minnhom! - imma aktar jifhmu mill-ewwel li qed nitkellmu fuq il-ħofra finanzjarja li qalilna li sabil-Kap ta' l- Oppożizzjoni u wiegħed illi dik il-ħofra kien sejjer jimliha.

Pero' kellu sentejn ta' ħidma, sentejn illi bħal-lum l-iskop primarju, ewlieni, tal- ħidma tal-gvern, kien konċentrat fuq jekk il-gvern hux se jirnexxielu jimla' dik il-ħofra, biex nuża t-terminoloġija tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Kien qed jgħid: Jien kapaċi nimliha dik il-ħofra, kapaċi nneħħi l- iżbilanċ, innaqqsu sakemm inneħħiħ, pero' nafu x'ġara.

Il-ħidma tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni fil-gvern wasslitu biex għalkemm kien rebaħ maġġoranza assoluta tal-poplu Malti fl-elezzjoni malajr dik il- maġġoranza rnexxielu jkissirha, ikissirha fil-parlament fost id-deputati tiegħu stess u jkissirha fil-pajjiż, għax nafu li fl-aħħar elezzjoni l- Partit Laburista niżel għal bejn wieħed u ieħor 46% tal-voti.

U għandu distanza f'voti popolari ta' kważi 5% bejn iż-żewġ partiti u ħames deputati differenza f'dan il-parlament.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni dak li kien wiegħed fil-gvern, u dak eżattament li ma rnexxilux jagħmel.

Meta smajt b'attenzjoni dak illi kellu xi jgħid il-Kap ta' l-Oppożizzjoni nhar it- Tnejn deherli illi ma ta ebda risposta għall-budget.

Sab ruħu maqbud f'sitwazzjoni illi jrid jgħid: Isma', jien kelli mandat biex niggverna u nneħħi d-deficit iżda ma rnexxilix!

Issa xogħlu donnu hu li jiġġustifika jew jipprova jiġġustifika dak li għamel fis-sentejn li dam prim ministru, sentejn li kienu mimlijin bi żbalji, żbalji li soffrihom hu u l-partit tiegħu, għax reġa' qiegħed fl-oppożizzjoni, imma aktar importanti minn hekk żbalji li soffrihom u għadu jsofrihom il-pajjiż.

Malli ħa l-gvern f'idejh il-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien ikkonċentra, nerġa' ngħid, fuq din il-ħofra kbira li qal li kien sab.

U naħseb li tajjeb mingħajr ma ntawwal u mingħajr ma nagħmlu drama ngħidu x'kienet is-sitwazzjoni fl-1996.

Skond ir-rapport ta' l-awditur għas-sena 1996 ġara li dik is-sena d-dejn li kellu jagħmel il-gvern minħabba l-iżbilanċ kien żdied b'Lm105 miljun, u l-Kap ta' l-Oppożizzjoni naturalment bħala prim ministru qal: Dik hi s- sitwazzjoni li sibt.

Issa n-numri li jirriżultaw huma dawk pubblikati u mhux se nikkontesta n-numri imma se nagħti spjegazzjoni li ilna nagħtu - tajtha jien stess f'dan il-parlament f'Jannar tas-sena l-oħra u fil-budget ta' qabel - dwar x'ġara fl-1996.

Issa l-Kap ta' l-Oppożizzjoni reġa' poġġielna fuq il-Mejda tal-Kamra memorandum illi kien bagħat il-ministeru tal-finanzi għas-sena 1996, f'nofs is-sena bejn wieħed u ieħor - anzi draft memorandum li kien bagħat il-ministru tal-finanzi - biex jattira l- attenzjoni tiegħi b'mod partikolari illi l-finanzi tal-gvern dik is-sena ma kenux sejrin tajjeb.

U dan il-memo kien jgħid eżattament hekk:

''As the year progresses it is becoming evident that income targets under certain revenue sources will not be reached.''

Imbagħad ikompli:

''The overall position is expected to register a net decrease of Lm25 million mainly as a result of a hefty downturn in VAT receipts.

Jiġifieri f'nofs is-sena ta' l-1996 il-ministru tal-finanzi - li l-obbligu tiegħu kien li jsegwi l-finanzi tal-gvern kif sejrin - attira l-attenzjoni tal-gvern li l-VAT ma kenitx qiegħda trendi daqs kemm suppost.

Kien hemm affarijiet oħra li żiedu l-ispejjeż, ossia li naqqsu r-revenue imma din kienet l-ikbar item.

Issa aħna mill-ewwel għedna x'ġara fil-pajjiż, Sur President.

Il-VAT kienet daħlet is-sena ta' qabel u l-gvern kien daħħal Lm79 miljun fl-1995 - konna għamilna kalkolu fuq Lm79 miljun, li kienu bejn wieħed u ieħor għal perijodu ta' disa' xhur - u għedna: Mela f'sena sħiħa għandna nżidu almenu b'terz ta' dan u b'effiċjenza akbar u meta s-sistema tidħol aktar, id-dħul mill-VAT għandu jkun ta' Lm110 miljun, l-ebda misteru!

U meta l-Kap ta' l-Oppożizzjoni fil-public accounts committee staqsa lill- pemanent secretary tal-lum min għamel dak il-forecast - dak iż-żmien fl- 1996 kien allura d-direttur tal-VAT - dan qallu li dak il-finanzi kienu għamluh.

U l-Kap ta' l-Oppożizzjoni bena argument.

Naturalment il-ministeru tal-finanzi ma joqgħodx fuq ir-returns li jgħidulu d-dipartimenti mingħajr ma jikkwestjonahom, u l-argument kien li jekk fl-ewwel sena ta' operazzjoni mill-VAT daħlu LM79 miljun, għaliex f'sena ta' operazzjoni sħiħa m'għandux jidħol ammont ekwivalenti?

Dawn il- flus ma daħlux u rriżulta li kien hemm shortfall ta' LM31 miljun għax minflok Lm110 miljun reġgħu daħlu eżatt LM79 miljun bħas-sena ta' qabel.

Evidenti li f'dik is-sena l-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien għamel kampanja qawwija u kredibbli għax rebaħ l-elezzjoni.

Il-poplu emmnu li l-VAT kienet ħaġa ħażina, li kienet se twaqqa' l-livell ta' l-għixien u tirvina n- negozju.

Hu kien għamel il-wegħda li l-VAT se jbiddilha, li se jneħħi l- cash registers, biex ma jkunx hemm kontrolli fuq l-income tax tal-qligħ li jagħmlu n-negozjanti u n-nies li huma suġġetti għall-VAT.

Għamel dik il- wegħda u post factum jiena ngħid li dażgur nifhem għaliex dik is-sena kien hemm shortfall daqshekk qawwi fir-revenue tal-VAT.

Ġraw affarijiet oħra wkoll, Sur President.

Nerġa' naqbad ir-rapport ta' l-awditur għas-sena 1996 li fih paragrafu interessanti ħafna.

F'paġna 117 jgħid hekk:

"Revenue collected during 1996 was also affected to some extent by a change in procedure.

In previous years a special advance was made and a below-the-line account was opened for the reimbursement of revenue in the proper financial year.

In December all revenue due for that current year but not received in time was passed to revenue by debiting the below-the-line account.

When the actual revenue was received this was used to repay the special loan account etc. At the end of the financial year 1996 this procedure was not followed and revenue due in 1996 but received after 31 st December, 1996 was credited to revenue in 1997."

Fuq is-sena 1996 l-awditur ġenerali ħass il-bżonn li jgħid li l-gvern li kien hemm fis-sena 1997 u fl-aħħar xhur ta' 1996 ħa flus li suppost daħlu fl-accounts tas-sena 1996 u poġġihom mal-flus ta l-1997.

L-awditur jagħti eżempju:

"During 1995 LM11.5 million had been transferred from 1996."

Dan ifisser li fl-1995 kien hemm Lm11 miljun li effettivament daħlu fl-1996 imma, kif inhuma l-proceduri korretti, kienu ġew murija li qegħdin fl- accounts ta' 1995.

Ma ġarax hekk fl-1996.

Ma nafx jekk kenux Lm11 miljun jew aktar jew anqas - għax l-awditur ma semmiex kemm - iżda tajjeb li ngħidu li huwa veru li d-deficit ta' 1996 ma kienx sostenibbli.

Kien ħafna aktar milli kien ipprogramma l-gvern u xi ħaġa marret ħażin.

Kellna nfittxu, u dak hu li missu għamel Dr Sant.

L-ewwel ħaġa li missu induna biha kien li bil-kliem li ntqal fuq is- sistema tal-VAT, il-flus li kellhom jidħlu mill-VAT ma daħlux.

Meta nsemmi Lm30 miljun tgħiduli li qed nesaġera.

M'inix qed nesaġera u llum għandna kważi konferma ta' dan għax meta nipparagunaw x'daħal mill-VAT din is-sena - wara li nħallu barra r-refunds li saru, minn barra ir-refunds skond il- VAT li m'għandhomx x'jaqsmu - se nkunu daħħalna LM97 miljun, mentri mis- sistema tas-CET, is-sistema li daħħal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni biex mingħalih inaqqas l-iżbilanċ, is-sena l-oħra daħlu Lm30 miljun inqas.

Fil- fatt is-sena l-oħra daħlu Lm67 miljun.

Dan ifisser li s-sistema tal-VAT, meta taħdem, hija effiċjenti iktar mis-sistema tas-CET.

Ilum għandna l- prova.

Meta nsemmu li d-deficit veru beda u kiber ħafna fl-1996, bħala fatt dan huwa minnu u wieħed kien jistenna li l-gvern li tela' fl-1996 l- ewwel inkarigu li kellu jagħti lilu nnifsu, kif suppost għamel il-Kap ta' l- Oppożizzjoni, kien li jittratta dan id-deficit biex jara kif se jnaqqsu.

Dan żgur li ma ġarax.

Jekk inħarsu lejn x'ġara fl-1997 u fl-1998 insibu li bir-riżultat tal- politika żbaljata tal-gvern immexxi mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni tal-lum, id- dejn li kellu jagħmel il-Gvern ta' Malta fl-1997 kien ta' LM514 miljun waqt li s-sena ta' wara l-gvern kellu jiddejjen Lm761 miljun, jiġifieri qabża ta' Lm247 miljun f'sentejn.

Dan naturalment kien record assolut li qatt ma kien hawn bħalu f'pajjiżna.

Naturalment xogħol dan il-gvern kien li dak l-iżbilanċ inaqqsu.

F'sentejn tal-gvern tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni żidna d-dejn nazzjonali bi ftit inqas minn Lm250 miljun, li jfisser ma nafx kemm-il sena ta' dejn ta' qabel.

Meta wasalna biex nispiċċaw is-sena 1999 is-sitwazzjoni llum hi li se nnaqqsu l-bżonn li għandu l-gvern biex jissellef għal Lm56 miljun, waqt li l-bżonn li jissellef għas-sena 2000 se jkun ta' Lm41 miljun.

Dawn huma l-fatti li jirriżultaw minn ċifri pubblikati.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni għandu dritt jagħmel kritika lill- gvern b'mod kostruttiv.

Ċertament li nirrikonoxxu l-miżuri li ħadna s-sena l-oħra u l-miżuri li qed nieħdu din is-sena u l-piżijiet li dawn qed iġibu magħhom, imma almenu għandu jgħid il-Kap ta' l-Oppożizzjoni li mxejna 'l quddiem.

Iżda minflok ma jgħid hekk imeri l-fatti u jgħid li għalih l- iżbilanċ din is-sena żdied u mhux naqas.

Fil-fatt wieħed bilfors jagħmel riferenza għad-dokument li poġġa fuq il- Mejda tal-Kamra, li fih il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jgħid li d-deficit strutturali għal 1998 kien ta' Lm123 miljun, id-deficit strutturali għas- sena 1999 huwa ta' Lm139 miljun u dak għas-sena d-dieħla se jkun ta' Lm123 miljun.

Iżda hawnhekk il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jogħġbu jinjora item għar-rigward ta' l-1999 u l-1998, li hija dik tas-sinking funds u l- converted loans.

Dawn iċ-ċifri li joħorġu tant ċari mid-dokumenti tal- budget, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma naqqashomx mill-iżbilanċ li qed jgħid hu stess.

Jekk wieħed jaqbad u jnaqqashom mill-iżbilanċ jiġu ċ-ċifri preċiżi li ta l-ministru tal-finanzi.

Fil-fatt jekk wieħed inaqqas għas- sena li ġejja minn Lm123 miljun is-somma ta' Lm14.5 miljun, li hija loan repayment tas-sinking funds, l-iżbilanċ jiġi ta' Lm109 miljun, kif hemm imniżżel fil-budget.

Għas-sena li qegħdin fiha, jekk minn Lm139 miljun wieħed inaqqas Lm15.1 miljun tas-sinking funds, allura jiġu Lm124.5 miljun.

Wieħed jistaqsi għaliex il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qiegħed jipprova jfixkel u jagħti impressjoni ta' affarijiet li ma jaqblux mal-verita'.

Issa għar- rigward ta' l-1998 hemm komplikazzjoni oħra.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni mhux biss ma niżżilx il-flus tas-sinking funds, li huma Lm12.2 miljun, imma għoġbu jgħid, bhas-sena l-oħra, li hemm żewġ items, wieħed ta' Lm19.9 miljun u ieħor ta' Lm17 miljun, li flimkien jagħmlu Lm37 miljun, li m'għandhomx jidħlu fil-kontijiet ta' 1998.

Il- ministru tal-finanzi diġa' spjega s-sena l-oħra li dan mhux minnu.

Jien persważ li jkollu okkażjoni li jerga' jispjega kif il-kontijiet li qed jippreżenta l-Kap ta' l-Oppożizzjoni huma mod mingħalih kif jiskuża ruħu u jgħid li mhux veru li hu mar ħażin fis-sentejn li dam fil-gvern, u fl- istess waqt jgħid li dan il-gvern qed imur agħar.

Iżda l-fatti huma eżattament bil-maqlub.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni huwa nkwetat u jiena nifhmu.

Hu kien rebaħ elezzjoni ta' Ottubru 1996 u f'inqas minn sentejn mar għall- elezzjoni u tilifha u llum qed jipprova jattakka l-kredibilita' ta' dan il- gvern.

Jiena m'għandix dubju li wara li l-ministru tal-finanzi ppreżenta l- budget, wara li ta rapport ta' kif morna din is-sena, il-kredibilita' tal- gvern kibret u se tkompli tikber.

Meta ngħid tal-gvern, nerġa' ngħid li mhux il-gvern tal-ministru tal-finanzi, tal-prim ministru, ta' sħabi l- ministri jew id-deputati ta' din in-naħa.

Meta ngħid il-kredibilita' tal- gvern inkun qed nirriferi għall-kredibilita' ta' pajjiżna.

Min iħares lejn pajjiżna bis-serjeta' qiegħed jifhem li hawn gvern serju, li mhux bil- paroli jgħid kemm għandna ħofor u se nirranġawhom imbagħad ma jagħmel xejn.

Għandna gvern li jirrikonoxxi li hawn problema u qiegħed isib soluzzjoni għall-problema.

Żgur li l-kredibilita' tal-gvern u tal-pajjiż qiegħda tikber.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni kompla tista' tgħid id-diskors tiegħu kollu fuq l-istess tema.

Mhux biss qal li l-gvern mhux kredibbli dwar il- performance tal-finanzi iżda qal ukoll li indikaturi ewlenin tal-ekonomija ma jagħmlulekx kuraġġ.

Skond hu l-ekonomija mhijiex miexja 'l quddiem u beda jsemmi diversi affarijiet.

Jiena naqbel li naraw l-indikaturi ewlenin x'jgħidulna.

Il-prodott gross domestiku żdied b'6.3% fuq is-sena l-oħra fl- ewwel disa' xhur ta' din is-sena.

Illum kulħadd isegwi l-ekonomiji ta' pajjiżi oħra kif sejrin.

Naħseb li meta wieħed jara kif sejrin il-Ġermanja, l-Italja u l-Ingilterra jinduna li meta aħna rnexxielna nirreġistraw żieda fil-GDP ta' 6.3% - jew 4.4% f'termini reali - irridu ngħidu li morna tajjeb.

Kien hemm snin fejn morna aħjar meta ekonomiji oħra ta' madwarna kienu sejrin tajbin daqsna u iktar minna, imma meta r-rate of growth ta' l- ekonomiji ta' madwarna hija ferm inqas mir-rata li qed nirreġistraw aħna allura naħseb li dan huwa indikatur li jurina bil-fatti li din is-sena l- ekonomija tagħna mxiet 'il quddiem.

Insemmi punt ieħor importanti għal pajjiżna, ċioe' l-inflazzjoni, jew kemm qed jiżdiedu l-prezzijiet, kemm se nibqgħu kompetittivi jew le.

Kien hemm żmien fl-istorja ekonomika reċenti fejn l-inflazzjoni kienet għolja tista' tgħid fil-pajjiżi kollha u għal din ir-raġuni wieħed ftit kien jagħti kas imma llum bil-maqlub.

Kulħadd qed jagħmel ħiltu kollha għax illum hawn dik li tissejjaħ il-globaliżżazzjoni, hawn il- kompetizzjoni.

F'pajjiżna llum mhux qed jikompetu aktar il-fabbriki bejnithom jew ma fabbriki f'pajjiżi ġirien tagħna; illum mhux qegħdin nikkompetu biex nagħtu servizzi aħna hawn Malta imma qed nikkompetu biex nagħtu servizzi mad-dinja.

Għandi f'rasi, per eżempju, ir-rivoluzzjoni li ġabet l-informatika, li biha ċertu xogħol jista' jsir kullimkien fid- dinja.

Litteralment tista' tagħti servizz minn Malta għal kumplament tad- dinja, dak li qed jissejjaħ back-office work, li għall-grazzja t'Alla beda ġej hawn Malta, u hemm lok li jiġi ħafna iktar għax dan huwa l-growth sector f'kull ekonomija.

Mela l-inflazzjoni hija importanti.

Taħt il-gvern tal-predeċessur tiegħi spiċċajna bl-inflazzjoni tiela' flok nieżla.

Spiċċajna li s-sena l-oħra jew l-aħħar sena tal-gvern l-ieħor kellna inflazzjoni 'l fuq minn 3%.

Din is-sena l-inflazzjoni f'pajjiżna niżlet għal 1.7%, suċċess għall-ekonomija tagħna, li allura jfisser li l-ekonomija tagħna qiegħda tikkompeti.

Minkejja li qed ngħixu deċentement tajjeb, irnexxielna nrażżnu r-rata ta' l-inflazzjoni.

Ngħid irnexxielna oġġettivament għax hija 1.7%.

Hija rata baxxa iżda jekk tagħmel il-paraguni mal-gvern ta' Dr Alfred Sant, dażgur li rnexxielna ħafna iktar milli rnexxielu hu.

Anzi hu ma rnexxilux fil-verita', skond kif jgħidilna hu stess!

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni semma n-numru ta' l-unemployed.

Veru li dan n- numru tela' pero' rridu naraw x'inhu jiġri fil-pajjiż.

Jekk wieħed jaqbad l-economic survey u jara x'inhuma ċ-ċifri tal-labour supply - jiġifieri kemm hawn mill-popolazzjoni tagħna hawn Malta fl-eta' tax-xogħol li qegħdin jaħdmu u jixtiequ jaħdmu - isib li din is-sena l-labour supply kien jirreġistra 146,525 sa Settembru.

Meta wieħed jagħmel paragun ma' Settembru tas-sena l-oħra jsib li n-numru din is-sena żdied b'1,865; u ta' min jinnota li ż-żieda s-sena l-oħra kienet ħafna inqas minn hekk għax kienet biss xi 800.

Tajjeb li wieħed jara wkoll fejn qed jiżdied dan il- labour supply u interessanti li rġiel hemm 600 u nisa hemm 1200, li jfisser li peress li l-ekonomija qed terġa' tirpilja numru akbar ta' nisa qegħdin ifittxu x-xogħol.

Nerġa' ngħid li kellna żieda ta' 1,865 fil-labour supply.

Ma rnexxilniex insibulhom xogħol ilkoll pero' n-numru ta' nies jaħdmu minn Settembru għal Settembru żdied b'1,038.

Din interessanti għax jekk in-numru fil-labour supply żdied b'1,800 u n-numru ta' nies jaħdmu żdied b'1,038, dan ifisser li 865 żieda mil-labour supply ma sabux xogħol.

Meta tqabbel n-numru ta' nies li ma sabux xogħol maż-żieda ta' nies li jirreġistraw għax-xogħol issib li n-numru huwa kważi identiku.

M'għandniex nifirħu b'dan, anzi għandna nistaqsu x'se nagħmlu.

Irridu nżidu l-postijiet tax-xogħol, pero' jirriżulta li n-numru ta' l-unemployed ġej mhux għax naqas in-numru ta' nies li jaħdmu.

Dak in-numru żdied b'iktar minn 1,000 imma dan ma kienx biżżejjed biex ilaħħaq maż-żieda fil-labour supply.

(Interruzzjonijiet) Kważi preċiż, għax in-numru ta' nies li qegħdin ifittxu x-xogħol żdied bi 826, waqt li d-differenza fil-labour supply, meta tieħu ż-żieda f'dawk li sabu xogħol, hija ta' 830.

Dan ifisser li għandna bżonn ndawru iżjed ir-rota ta' l-ekonomija biex noħolqu aktar impjiegi milli ħloqna din is-sena bil-għan li jekk jerġa' jkollna żieda fil-labour supply din ma żżidx in-numru ta' unemployed imma jiżdied n-numru ta' dawk li jaħdmu.

Dwar dak li qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jiena nistaqsi jekk din hijiex xi ħaġa pożittiva jew negattiva.

Jiena ngħid li hija ħaġa pożittiva, mhux daqskemm nixtiequ lkoll pero' turi li l-ekonomija qiegħda miexja 'l quddiem.

Dwar in-numru ta' l-unemployed diġa' semmejt li kien hemm żieda ta' 826 sa Settembru.

Ċertament li s-settur privat huwa importanti ħafna, Sur President.

Naħseb li l-Kap tal-Oppożizzjoni bħali u bħal kulħadd jieħu pjaċir jara li kien hemm żieda ta' 2,805 fin-numru ta' nies jaħdmu fis-settur privat.

Biex ma ntellgħux rasna 'l fuq wisq, 1,700 minnhom huma trasferimenti mill-Med- Med għall-HSBC - u allura m'għadhomx jidhru fis-settur pubbliku - pero' xorta tibqa' żieda fis-settur privat ta' 1,100.

Interessanti wkoll li jekk wieħed jara kif qed jipparaguna s-settur privat ma dak pubbliku jsib li s- settur privat jimpjega 62.2% ta' dawk kolha li jaħdmu u s-settur pubbliku jimpjega 34.4%.

Dan ukoll huwa pass 'il quddiem, pass li jirriversja bi ftit dak li kien ġara fl-1998 meta s-settur pubbliku kien tela' marġinalment minn 36.1% għal 36.2%.

B'dawn iċ-ċifri kollha f'idejh kont nippretendi li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni se jikritika l-miżuri li hemm fil- budget; għandu dritt u dmir li jijikritika fejn jidhirlu li hu ġust imma dak li hu tajjeb naħseb li huwa żball li ma jirrikonoxxihx.

Mhux biss imma meta qed nitkellmu fuq l-ekonomija u l-impjiegi rridu naraw x'qed jiġri f'pajjiżna.

Per eżempju, importanti ħafna li naraw x'inhu l-added value tax-xogħol li qed nagħmlu aħna l-Maltin.

Għandna analisi f'paġna 100 ta' l- economic survey li tgħidlek eżattament li l-average value added per employee at constant prices tela' minn Lm10,300 għal Lm10,700 din is-sena, żieda ta' 3.1%.

Allura għandna ngħidu li pajjiżna ma qatax lura, anzi mexa 'l quddiem f'din id-dinja ta' kompetizzjoni kbira.

Il-ħaddiema tagħna rnexxielhom jagħtu iktar valur miżjud fix-xogħol tagħhom u din bla dubju ta' xejn hija xi ħaġa pożittiva li lkoll kemm aħna għandna nirrikonoxxu bħala pass ieħor 'l quddiem.

Issa niġi għaIl-kwestjoni ta' l-investiment.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qabad mas-soft loans li jagħtu l-MDC u għoġbu jkejjel l-investiment b'hekk.

Dan il-mod kif tkejjel l-investiment huwa unorthodox.

Kieku m'hawnx statistika ngħid forsi wieħed jipprova jaqta' xi ħaġa imma statistika teżisti.

Jekk il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jaqbad l- economic survey, paġna 115, isib li n-net investment fl-industrija tal- manifattura fl-1996 kien Lm32 miljun u fl-1997 niżel kważi bin-nofs għal Lm17 miljun.

Fl-1998 reġa' niżel għal Lm16 miljun u din is-sena fl-ewwel disa' xhur tela' għal Lm23 miljun.

Allura mhux veru li l-investiment m'għamilx pass 'il quddiem.

Ilkoll ngħidu li nixtiequ li kien id-doppju jew it-tripplu jew kwadripplu imma rridu nirrikonoxxu li r-rota qiegħda ddur, li r-rotta biddilniha, imbagħad tara x'inhu l-effett ta' dan.

L-effett ta' dan, per eżempju, huwa fl-average weekly sales għax filwaqt li s-sena l- oħra fl-ewwel disa' xhur kull ħaddiem ipproduċa f'bejgħ LM785 fil-ġimgħa, din is-sena pproduċa Lm819.

Din l-istess turi li l-produttivita' tal- ħaddiema tagħna miexja 'l quddiem.

Dan jirrifletti ruħu naturalment fl- earnings tal-ħaddiema tagħna u hawn insibu li l-average weekly earnings per employee fl-1998 kienu Lm95 u din is-sena żdiedu b'Lm6 għal Lm101.

L-istess għall-esportazzjoni fejn l-average per employee kien LM587 fl- 1998, LM512 fl-1997 u LM635 fl-1999.

Mela l-pajjiż miexi 'l quddiem u tista' tmur iktar lura għax issib li fl-1996, per eżempju, il-produzzjoni għall-esportazzjoni ta' kull impjegat kienet LM532, imbagħad niżlet fl-1997 għal Lm512 - dejjem konferma tal-fatt li l-ekonomija kienet staġnata - fl- 1998 telgħet għal Lm587 u din is-sena telgħet għal Lm635.

Allura għandna raġun ngħidu li r-rota ta' l-ekonomija qiegħda ddur.

Naturalment nerġa' ngħid li ma rridux norbtu jdejna fuq żaqqna u ngħidu kemm aħna bravi u noqogħdu hemm imma nirrikonoxxu li l-affarijiet mexjin.

Sur President, hemm item fl-ekonomiji kollha li tissejjaħ market services.

Jiena skantajt daqsxejn bir-rimarka li għamel il-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

Huwa naqqas l-importanza tal-market services, kważi ma rridx ngħid b'ton iżda ejja ngħid sempliċement ma tahomx l-importanza li jistħoqqilhom.

Effettivament il-market services huwa l-growth sector ta' kull ekonomija moderna.

Wieħed jara li fil-qasam tal-market services aħna kellna wkoll espansjoni qawwija ħafna f'kull sens.

Nerġa' ntenni l- importanza kbira li aħna nagħtu lill-market servvices.

Qiegħed nipprova nfittex iċ-ċifra preċiża pero' m'għandix hawn quddiemi f'dan il-mument.

Per eżempju, fit-turiżimu, li huwa parti mill-market services, il-Kap ta' l- Oppożizzjoni allarmana u qalilna biex noqogħdu attenti għax għalkemm it- turiżmu żdied, tlifna mis-suq Ingliż.

Veru li tlifna mis-suq Ingliż għax m'aħniex kompetittivi ma' oħrajn - u ma ninsewx li s-suq Ingliż huwa suq issussidjat b'biljuni ta' liri fis-sena; ċertament li rriduh jikber u m'għandniex il-ħsieb li naqtgħu s-sussidju, almenu minn kif inhu issa - iżda l-overall performance hija tajba.

Jekk naraw iċ-ċifri f'paġna 124 ta' l-economic survey insibu li din is- sena sa' Settembru ġew Malta 973,000 turist filwaqt li s-sena l-oħra ġew 941,000.

Jekk nagħmel il-kalkoli sew hemm żieda ta' iktar minn 32,000 turist fl-ewwel xhur tas-sena.

Mhux biss in-numru żdied iżda il-gross foreign exchange earnings telgħu minn Lm193 miljun għal Lm207 miljun u b'konsegwenza ta' dan nieħdu pjaċir li lkoll naraw li n-numru ta' nies jaħdmu full-time f'dan is-settur żdied minn 9,400 għal 9,700.

Allura m'għandniex ngħidu: Keep it up!

Għandna ngħidu li t-turiżmu sejjer tajjeb, li rridu nikkurawh u li hemm bżonn li jmur aħjar, jew inkella nwissu biex noqogħdu attenti għal hekk u hekk u naqtgħu qalb kulħadd, qisu l-affarijiet kollha sejrin żmerċ?

Naħseb li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni għandu bżonn urġenti li joħroġ minn dan il-frame of mind u dawk li huma fatti ma jibqax imerihom.

L-impjieg fil-market services ipparagunat ma'dak tas-sena l-oħra juri żieda ta' 1,877.

Meta qed nitkellmu fuq it-turiżmu nsemmu wkoll il-cruise liners, Sur President.

Kien diġa' beda l-gvern l-ieħor jagħti importanza lil dan is- suq tal-cruise liners u anke dan il-gvern preżenti hekk qed jagħmel.

Kulħadd jaf li qed nibnu cruise liner terminal hawn Malta u nieħu pjaċir nirreġistra ż-żieda li kien hawn kemm bħala passiġġieri kif ukoll fin-numru ta' cruise liners.

Din is-sena fl-ewwel disa' xhur ġew 193 -il cruise liner mentri s-sena l-oħra kienu ġew 155; u n-numru ta' passiġieri tela' din is-sena minn 109,000 għal 144,000.

Hawnhekk tara wkoll li dan huwa settur li qed jespandi mad-dinja kollha għax il-holidays bil-cruise liners saru l-moda ma' kullimkien u aħna rridu naħtfu is-sehem tagħna minn dan in- negozju, li jgħodd għalina wkoll.

Insemmi l-qligħ f'pagi bħala l-aħħar indikatur li jidhirli li huwa importanti ħafna għall-ekonomija.

Ma ninsewx li f'pajjiżna għandna tabilħaqq il-collective bargaining.

Għandna unions li huma liberi, li jaħdmu bil-ħila tagħhom kollha, social partners li qegħdin jifhmu iktar lil xulxin u dan japplika mhux biss għall-gvern imma across the board fil- pajjiż kollu.

Ta' min jgħid li dwar iż-żidiet reġistrati fil-pagi tal- ħaddiema din is-sena lkoll għandna nikkummentaw pożittivament li l-ħaddiem qed igawdi mill-ġid li qed jinħoloq.

Per eżempju, il-paga medja ta' labourer telgħet minn Lm63.75 għal Lm66.75 fil-ġimgħa.

Skilled labourer minn Lm79 tela' għal Lm83 fil-ġimgħa; clerical executive tela' minn Lm82 għal Lm84; managerial minn Lm78 għal Lm81.

Jekk tieħu l-weighted average taż-żidiet li kien hawn fid-diversi kategoriji ta' pagi ta' ħaddiema ssib li dawn telgħu minn Lm68 għal Lm71, jiġifieri għandek żieda medja ta' Lm3 fil-ġimgħa.

Naħseb li dawn l-indikaturi ekonomiċi kollha li semmejt huma konferma li r-rota ekonomika fil-pajjiż qiegħda ddur u qiegħda ddur bil- provi.

Naturalment il-Kap ta'l-Oppożizzjoni, kif kien mistenni, ikkritika l- miżuri li qed jieħu l-gvern - effettivament qagħad jagħmlilna l-paraguni bejn dan il-budget u t-tieni u l-aħħar budget li kien għamel hu - iżda ma hu xejn straordinarju li jagħmel il-kritika għax huwa naturali li kull kap ta' l-oppożizzjoni jagħmel il-kritika.

Imma naħseb li din il-Kamra kollha nnotat li filwaqt li l-Onor.

Sant għamel il-kritika, ma għamel ebda proposta alternattiva.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal li dak li qed nagħmlu huwa ħażin iżda ma qalilniex kif nistgħu nieħdu miżuri alternattivi biex l- iżbilanċ jonqos, ħaġa li jixtieqha kulħadd kemm f'din il-Kamra u barra minn din il-Kamra.

Ma tantx tiswa kritika bħal din għax kulħadd jaqbel li jekk tagħmel miżura u żżid taxxa, min se jħallas it-taxxa jgħidlek li aħjar kieku m'għamilthiex.

Jien ukoll ngħid aħjar li kieku stajna ma nagħmlux taxxi għax kulħadd jaqbel, imma jekk il-gvern ħass li għandu bżonn li jagħmel dawn it-taxxi, huwa dmir ta' l-oppożizzjoni li tgħid l- alternattiva x'inhi biex 'il quddiem ħadd ma jakkużaha u jistaqsiha x'kienet tagħmel bħala oppożizzjoni.

Diġa' jien għedt li għamilt 11-il sena fuq il-bankijiet tal-oppożizzjoni nagħmel il-kritika għall-budget, u jekk nieħu dawn is-sentejn li għaddew - meta l-gvern preċedenti kien ġie, per eżempju, bil-proposta li jneħħi l- VAT u jdaħħal it-taxxa tas-CET, aħna mhux biss ikkritikajna t-taxxa tas-CET iżda għamilna riżoluzzjoni fil-parlament biex ngħidulu kif jikkorreġiha.

Konna għednilu li għalkemm se jbiddel il-VAT se jżomm ċerti prinċipji u allura pproponejnilu li nagħmluha flimkien biex it-taxxa tkun aħjar.

Għamilnielu suġġeriment u niftakar lill-Onor.

John Dalli madwar dik il- mejda, fl-istadju tal-kumitat, u lill-Onor.

Alfred Sant, dak iż-żmien prim ministru, fuq din in-naħa...

Kont mingħalija li l-Onor.

John Dalli kien mar mal-mejda wkoll....

Insomma, l-Onor.

Sant dak iż-żmien kien ma' dik il- mejda u l-Onor.

John Dalli qallu: " Ara x'inti tagħmel għax se titlef bejn Lm30 miljun u Lm50 miljun b'dik it-taxxa li qed tagħmel", iżda ma riedx jaf.

Għidnilu : "Ejja nbiddlu artiklu dak u dak".

Jiena ppreżentajt riżoluzzjoni fil-parlament u għedt li jekk il-gvern irid ineħħi l-VAT affari tiegħu, imma jien nista' ngħid li ħeġġejtu wkoll biex nagħmlu liġi li tagħmel sens.

Ipprovajna b'ħilitna kollha, b'seduti sħaħ fil-kumitati, imma l-Onor.

Sant ma riedx jisma' u r-riżultat ħadu għax tilef l-elezzjoni.

X'qalilna l-Kap ta' l-Oppożizzjoni?

Ma tana l-ebda proposta alternattiva jew sostituttiva imma qalilna li l-budget huwa wieħed anti- soċjali.

Issa naturalment hawn ukoll il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qiegħed isemmi budget anti-soċjali għax hu għadu smarting għall-akkuża li saritlu f'dan il- parlament.

Din l-akkuża ma saritx min-naħa ta' l-oppożizzjoni biss, fejn kont jien dakinhar, imma f'dan il-parlament kellu akkuża li kienet iebsa pero' reali.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien akkużat li tilef il-boxla soċjali.

Għaliex kienet saret dik l-akkuża?

Kien jidher ċar li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni, dak iż-żmien fil-gvern, kien ippropona budget mingħajr ma ta kas kif se jintlaqtu n-nies, mingħajr ma kkonsidra serjament kif se tintlaqat l-ekonomija u b'konsegwenza l-postijiet tax-xogħol.

Kien qabad u għaffeġ.

Qal li għandu bżonn idaħħal tant miljuni u allura għamel taxxa ta' Lm24 fuq id-drenaġġ, taxxa ta' Lm24 fuq il-meter ta' l-elettriku u għolla d- dawl u l-ilma b'mod esaġerat, basta jidħlu l-flus.

Dakinhar qam riefnu u għalhekk jiena għedt li fl-esperjenza tiegħi niftakar budgets imqanqlin u li dan kien wieħed minnhom.

Ilkoll niftakru hawnhekk f'Novembru u Diċembru ta' l-1997.

Niftakarni niltaqgħu wara nofsinhar u jkun hawn press conference minn deputat tal-gvern immexxi minn Dr Sant.

Imbagħad jidħol il- ministru responsabbli u jgħid : "Skużi, hekk hemm miktub fil-budget u lill- pensjonanti u lil dawk li għandhom is-social security se neżentawhom''.

Imma mhux hekk kien hemm miktub fil-budget!

Niftakru wkoll meta għednilu : "Ma tarax, kif jista' jkun li tagħmel dawk il-kontijiet tad-dawl u ta' l-ilma!"

Nerġa' ngħid li mhux aħna biss għednilu hekk.

Il-parlament qallu hekk pero' ma riedx jisma' u meta kellimnieh qalilna li issa se nirranġaw.

Qal li kellu raġun jgħolli t- tariffi tad-dawl u l-ilma imma qal ukoll li peress li ż-żejt roħos, se jkunu f'pożizzjoni li jistgħu jraħħsu t-tariffi l-ġodda.

Mur ġibu issa li ż-żejt tela' kważi għal 30 dollaru l-barmil - kien 28 dollaru xi jumejn ilu, jekk m'inix sejjer żball - kieku issa jgħidilna li se jerġgħu jirduppjaw jew kważi jirduppjaw it-tariffi tad-dawl u l-ilma b'dak ir- raġunament tiegħu!

Ma ninsewx li hekk kien qal.

Huwa qal: "Issa qiegħed f'pożizzjoni li ngħid lill-Enemalta, għax se tagħmel ħafna profitti peress li ż-żejt raħas, biex tnaqqas it-tariffi tad-dawl u l-ilma".

Din x'politika soċjali hi?

Aħna għednilu : "Raħas jew għola l-prezz tal-fuel, int bilfors trid tara kif se tolqot lill-bnedmin, bil-familji tagħhom, fuq il post tax-xogħol tagħhom u kif se tolqot lill-industrija".

Dan kollu qed ngħidu għax ta' min ifakkar dawn l-affarijiet.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni llum faċli jirreaġixxi u jgħid li lilu akkużawh li kellu budget anti-soċjali.

Issa qiegħed fl-oppożizzjoni u qiegħed jitfa' l-akkuża lil dan il-gvern, pero' nfakkru li kien hu li għamel it-taxxa, kif diġa' semmejt, ta' Lm24 fuq id-drenaġġ, kien hu li għamel rati esaġerati tad-dawl u l-ilma u kien hu li għamel it-taxxa ta' Lm24 fuq il-meter tad-dawl.

Kien hu li għamel it-taxxa fuq il-mediċini tal- gvern, għolla b'mod esaġerat in-noll tal-vapur t'Għawdex, għamel taxxa fuq iċ-ċertifikati tal-mard, għamel għoli esaġerat fuq il-pitrolju, li tista' tgħid jużawh biss familji bi dħul baxx, għamel it-taxxa tas-sisa 21% jew tista' titla' sa 29% fuq prodotti importati, għamel il-kontijiet astronomiċi li semmejt tad-dawl u l-ilma anke għan-negozju, u kien hu li għamel il-kontijiet astronomiċi għall-għejjun ta' l-ilma tal-bdiewa.

Allaħares il-bdiewa ġew mitluba jħallsu r-rati għall-konsum ta' l-ilma kif kien ħabbar il-gvern tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni sentejn ilu!

Aħna konna wegħidna li dawk l-affarijiet kollha nikkorreġuhom u kkorreġejnihom.

Ikkorreġejnihom mhux għax il-gvern m'għandux bżonn idaħħal il-flus imma għax ma ridniex nieħdu passi li manifestament kienu anti-soċjali, ta' gvern li tilef il-boxxla soċjali.

Irrid infakkar li aħna għamilna l-kritika pero' kienet kritika, nerġa' ngħid, kostruttiva u l-gvern kellu jirreaġixxi u nerġa' nsemmi t-taxxa fuq il-mediċini.

Meta konna qrajna d-diskors tal-budget, kulħadd kien fehem li t-taxxa ta' 50c kienet għal kull mediċina li tieħu b'xejn.

Pero' aħna staqsejnieh: ''Kif jista' jkun?''

Imbagħad bidilha u qal li mhux għal kull mediċina imma għal kull riċetta.

Għednilu: "X'jiġifieri, għal kull riċetta?

Jekk tmur b'riċetta waħda tħallas 50c u jekk tmur bi tnejn tħallas Lm1?

Dawn xi ħsebijiet huma!"

Insomma, din taħwida li m'hemmx għalfejn noqgħod nidħol fiha, iżda meta aħna għamilna l-attakk ta' budget anti-soċjali konna qegħdin nitkellmu fuq il-fatti.

Issa nerġa' ngħid li aħna reġġajna lura dawk l-affarijiet li dehrilna kienu anti-soċjali fil-miżuri li kienu ttieħdu.

Aħna veru qegħdin nieħdu miżuri issa pero' nistqarr li meta ġejna biex niddiskutu x'miżuri sejrin nieħdu, konna għedna li rridu nieħdu miżuri li bihom irridu nolqtu nies illi jidhrilna li jifilħu jġorru l-piż li se nagħtuhom.

Ma ridniex nimxu indiskriminatament u ngħidu: "Hekk għal kulħadd!"

Għedna li se nagħmlu piżijiet, pero' l-piż se nkejluh daqskemm kull wieħed jiflaħ iġorr.

Dik hija l-miżura tal-kuxjenza soċjali li aħna għamilna - jien ngħid bil-ħila tagħna u b'suċċess - f'dan il-budget.

Aħna għedna li d-deficit irridu nrażżnuh bħala obbligu, mhux biex nidhru sbieħ imma għaliex dak ukoll huwa miżura soċjali.

Pajjiżna għaddej minn sitwazzjoni fejn bilfors irridu naħsbu mhux għall- benefiċċji soċjali tal-lum - dik b'xi mod se nħallsuha - imma għall- benefiċċji soċjali, inklużi l-pensjonijiet t'għada u pitgħada, ta' ħames snin, għaxar snin, ħmistax-il sena oħra.

Għalhekk is-sena l-oħra l-ministru ħabbar li waqqafna kummissjoni biex tidħol f'dawn l-oqsma.

Aħna m'aħniex l- uniċi fid-dinja għax kullimkien, kull pajjiż, kull gvern serju qed jagħmel dan l-eżerċizzju biex jara kif jiġu riformati l-benefiċċji soċjali biex jibqgħu tajbin kif inhuma.

Kuljum nisimgħu x'qed jiġri fl-Italja.

Kultant il-Prim Ministru Dalema - dak li qabel kien tal-partit komunista - u sħabu d-demokristjani jgħidu li hemm bżonn jiċċaqilqu, u hemmhekk iqumu l- irwiefen għax ikunu diġa' qablu fuq x'tip ta' riforma jridu jdaħħlu.

Huma qegħdin jgħidu li qabel l-2001 ma jdaħħlux dik ir-riforma tal-pensjonijiet, u għax Dalema qal nofs ta' kelma biex jgħaġġlu l-arloġġ u jippruvaw jagħmluha ftit qabel, qalulu: "Mhux għalissa, le!

Hekk miftehmin u hekk trid tagħmel!"

U donnu hekk se jagħmel, pero' qegħdin jitkellmu u jeżaminaw.

F'Malta saru wkoll konferenzi, anke mis-settur privat - waħda mid-ditti kbar ta' l-awdituri f'Malta organizzat konferenza fuq il-welfare konferenza interessanti ħafna, papers interessanti ħafna, fejn titgħallem x'qed jagħmlu pajjiżi oħra - u meta aħna għedna li rridu nieħdu ċerti miżuri biex innaqqsu l-iżbilanċ kellna dan f'moħħna.

Dan għandna nagħmluh b'wiċċna minn quddiem.

Iva, qed inżidu piżijiet.

Żidnihom kemm jista' jkun b'mod li kulħadd jista' jerfagħhom, pero' il-pajjiż għandu bżonnu dan.

Għandu bżonn li ngħidu: Isma', irridu naraw x'se jiġri.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni skandalizza ruħu għaliex il-ministru fid- diskors tal-budget, qal: Isma', per eżempju, fil-każ ta' l-isptarijiet nistgħu nibqgħu sejrin bis-sistemi li għandna?

Fil-każ tal-mediċini b'xejn, nistgħu nibqgħu sejrin bis-sistemi li għandna?

Il-ministru tal-finanzi ma qalx li se nneħħuhom, assolutament le!

Iżda rridu naraw kif nistgħu nagħmlu l-ekonomija, kif nistgħu naqdu dejjem aktar lil min verament għandu bżonn.

Aħna kellna l-kuraġġ li fl-1996 nistaqsu jekk min jaqla' aktar minn Lm10,000 kellux bżonn jibqa' jieħu ċ-children allowance.

Għedna: Le, min jaqla' aktar minn Lm10,000 ma jeħodhiex.

Pero', min-naħa l-oħra, lil min m'għandux paga ma nafx kemm żidnihielu, u rridu nibdew naħsbu b'dan il-mod.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni skandalizza ruħu għax qal li operazzjoni tal- qalb tqum Lm3,000.

Jiena ma kontx naf imma l-operazzjoni għamiltha u qaluli li dawk li jissejħu disposables, jiġifieri l-oġġetti li wara kull operazzjoni jintremew, lill-gvern iqumulu Lm3,000.

M'għandniex almenu naħsbu xi tfisser din u naħsbu anke kif l-isptarijiet tagħna u l-isptar il- ġdid tagħna se jaħdmu, kif se nagħtu l-aktar metodi moderni, teknoloġija medika moderna - jekk tista' ssejħilha teknoloġija - lil min verament għandu bżonn mingħajr ma nkissru l-finanzi pubbliċi?

Ħadd m'huwa jgħid li maħniex se nagħtu lil min għandu bżonn anzi, imma dawn m'għandniex niddiskutuhom?

Jiena jiddispjaċini li fil-pajjiż kulħadd - jew forsi kulmin ġie mistieden - qed jipparteċipa fil-kummissjoni ħlief il-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

L-oppożizzjoni f'dan il-parlament ma jinteressahiex kif se tkun il-welfare system ta' pajjiżna ħames snin, għaxar snin oħra.

Jiena naħseb li xi darba, ħames snin jew għaxar snin oħra, il-Partit Laburista jerġa' jkun fil-gvern, forsi jsir anke issa!

(Interruzzjonijiet) Meta tridu, meta jkollkom il-maġġoranza, jekk Alla jrid terġgħu tkunu fil-gvern, u jkollkom.

Allura kellu għalfejn jiskandalizza ruħu b'dan il-Kap ta' l- Oppożizzjoni?

Lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni nigħdlu: Ejja nkunu serji!

Din problema mhux ta' Malta biss iżda ta' kull pajjiż modern u aħna nkunu boloħ jekk nagħlqu għajnejna.

Għalija s-sodisfazzjon hu li l-players fid-diversi oqsma soċjali qegħdin jipparteċipaw.

L-ewwel naraw biex joħorġu, ir-rapport x'ikun, imbagħad niġu quddiem din il-Kamra.

Fl-interess nazzjonali kont nieħu pjaċir ħafna iktar kieku l-oppożizzjoni tipparteċipa u tagħti l- kontribut tagħha wkoll.

Mr Speaker, kont qed ngħid li veru aħna ħadna miżuri u fuqhom qed niġu kkritikati mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni - mhux hu biss fil-każ - imma aħna ppruvajna li veru nolqtu l-inqas li nistgħu b'dawn il-miżuri.

Waħda mill-miżuri hija l-bolla.

Din m'għadnihiex issa imma ħabbarniha s- sena l-oħra li din id-darba l-bolla se terga' tiżdied b'1%.

Għandna niġu kkritikati biha din li qed nagħmlu xi ħaġa anti-soċjali?

Qed nisma' ħafna mill-oppożizzjoni jgħidu: "Ma tarax!", Pero' jien għandi dokument f'idejja li huwa tal-gvern l-ieħor, ta' Alfred Sant, illi f'paġna 14 hawn miktub, u dan huwa parir li ngħata lill-gvern fuq il-qagħda finanzjarja 1996/2000,:

"L-ippareġġjar tal-kontribuzzjonijiet għas-sigurta' soċjali għall- impjegati għal-livell ta' dak imħallas minn min iħaddem tista' trendi dħul ta' Lm8 miljun".

Din hija waħda mill-miżuri li kienet on the cards - biex nuża espressjoni bl-Ingliż - fil-programm finanzjarju tal-gvern għall-perijodu 1996/2000, iżda min kien fil-gvern dak iż-żmien ma setax jattwaha din għax illum qiegħed fl-oppożizzjoni.

Inkunu serji!

Din miżura anti-soċjali, jew waħda li qed taħseb kif se nkunu f'pożizzjoni li l-benefiċċji soċjali jibqgħu tajbin kif inhuma?

Veru li b'din il-miżura ser ikun hemm żieda ta' 1% imma ma ninsewx, per eżempju, li lill-impjegati tal-gvern, aktar minn 30,000 ruħ, tajnihom collective agreement ċertament aktar minn aċċettabbli.

Hawn ukoll miktub li l-gvern l-ieħor kellu l-ħsieb li forsi jiffriża dan il-ftehim.

M'għamilhiex din?

Iffriża għal sentejn għax f'dawk is-sentejn ma tahom xejn, u mhux l-ewwel darba li l-Partit Laburista fil-gvern ffriża l- pagi.

Kien iffriżahom għal għaxar snin!

Aħna ma ffriżajniex.

Għamilna collective agreement illi fl-ewwel tliet snin kull impjegat, hu x'inhu x- xogħol tiegħu, ħa somma ta' Lm78 kull sena.

Għal sentejn, is-sena li qegħdin fiha u s-sena d-dieħla, se jieħu Lm156 fis-sena, jiġifieri Lm3 fil- ġimgħa żieda, u allura ngħidu: Iva, is-salarji żdiedu.

Kien ikun aħjar kieku m'għollejniex il-bolla, pero' tgħidlix illi għax issa żidna l-bolla b'1% aħna qed nieħdu miżura anti-soċjali!

Jien dan li qed nikkontesta fil- kritika tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni seta' qalli: "Iżżidx il-1% fuq il-bolla" - għalkemm il-miżura ġiet imħabbra s-sena l- oħra - ''U minflok il-1% ma nafx x'tagħmel, għamel xi ħaġa oħra!"

Dan ma qalux.

Hu jrid li nagħmel bħalu, ngħid li se nattakka l-iżbilanċ, ma nagħmel xejn u nħallih jikber!

Hekk kien ġara taħt il-gvern immexxi mill- Onor Alfred Sant, illum Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Taħt dan il-gvern ma ġarax hekk din is-sena u mhux se jiġri hekk is-sena d-dieħla.

Issa niġi għat- tieni punt, Sur President.

Veru li żidna r-rati ta' l-income tax u hawn ikkwotani l-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

Ġab miegħu intervista li għamluli ta'"The Times" u għad- domanda li staqsewni: "Isma', fil-budget x'se jiġri?

Se żżidu l-income tax u se żżidu l-VAT?", ir-risposta tiegħi kienet kelma waħda: "No".

Naturalment tista' tagħmel patafjun meta tirrispondi imma jiena għażilt li ngħid "No" u ngħid għaliex.

Meta kelli dik id-domanda ġie f'rasi x'kien qed jgħid il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qabel l-elezzjoni ta' l-1998, illi jekk jitilgħu n-Nazzjonalisti l-VAT se titla' għal 25% u se jżidu r-rata ta' l- income tax għal aktar minn 35%, u jiena dak il-ħin għal domanda spontanja r-risposta daqstant spontanja kienet: Le, ir-rata ta' l-income tax mhijiex se togħla aktar minn 35%, u r-rata tal-VAT mhijiex se togħla aktar minn 15%, u dak li kien qed jgħid il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qabel l-elezzjoni mhux se javvera ruħu.

Jiena nirrikonoxxi li l-kelma "no" setgħet tiġi interpretata li m'hu se jkun hemm l-ebda tibdil fl-income tax.

Dan veru iżda il-miżura konkreta li ħadna qgħadna attenti kif nagħmluha, altru li qgħadna attenti.

Aħna għedna: Isma', koppja li jaqilgħu Lm5,000 fis-sena ma żidnilhomx ċenteżmu taxxa, xejn!

U dawk il-karti li poġġa fuq il-Mejda tal-Kamra l-Kap ta' l-Oppożizzjoni fihom l-iżbalji, anke fejn tidħol l- income tax.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jgħid li se nżidu l-income tax fuq familja li mhux veru se nżidu l-income tax fuqha.

Ir-raġunament il għamilna kien sempliċi.

Aħna għedna li min bejn wieħed u ieħor jaqla' Lm100 fil-ġimgħa ma nqisuhx li la hu sinjur pero' lanqas hu batut - almenu issa jekk id-dinja saret li trid taqla' Lm7,000, Lm8,000, Lm9,000, Lm10,000 u Lm20,000 biex jgħidulek li m'intix komdu, ma nafx! - u għedna li lil min jaqla' sa Lm5,500, jiġifieri aktar minn Lm100 fil-ġimgħa, lil dak ma nżidulu xejn.

Allura kif tgħidli li din hija miżura anti-soċjali?

Għax jien żidt it-taxxa b'Lm250 għal min jaqla' Lm10,000, kif tgħiduli li dan se jfalli għax se jħallas Lm250 f'ċirkostanzi meta l-pajjiż għandu bżonn inaqqas l-iżbilanċ tiegħu?

M'inix qed ngħid illi dawk li jaqilgħu Lm10,000 u se nintaxxawhom Lm250 extra se jogħrku jdejhom u jgħidulna: Prosit!

Ngħidulhom b'wiċċna minn quddiem li l-gvern irid idaħħal il-flus biex inaqqas l-iżbilanċ.

Xi ħadd qed jistaqsi għaliex ma ntaxxajniex dawk li jaqilgħu iżjed.

Ir- risposta hi: "Kemm kien idaħħal il-gvern kieku għamilha hekk?''

U nista' ngħidilkom li għamilnih dan l-eżerċizzju u rajna l-gvern x'jista' jdaħħal.

(Interruzzjonijiet) Għandna bżonn affarijiet u niġi għalihom aktar 'il quddiem.

Ma jistax ikun li jkun hawn numru ta' ftit mijiet li jgħidulna li jaqilgħu Lm10,000, ma jistax ikun u ż-żmien se jasal.

Issa niġi għaliha wkoll, pero' issa qed nitkellem fuq l-akkuża tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni li dan il-gvern ħa miżuri anti-soċjali.

Nerġa' ngħid li jekk aħna ma żidniex it-taxxa fuq min jaqla' Lm5,500, kif jista' l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jgħid li ħadna miżura anti-soċjali?

Veru li lqatna lin-nies, dażgur li veru!

It- taxxi kollha jolqtu lin-nies, imma aħna lqatna l-faxxa li jsejħulha l- batuta jekk qagħdna attenti ħafna u ħafna li kemm jista' jkun il-piż nagħmluh skond kemm tiflaħ?

Jekk taqla' Lm5,500 jidhrilna li iva, nistgħu nżidulek it-taxxa b'Lm25 fis-sena, u żidnihielek, u lil min jaqla' Lm10,000 għednilu: Iva, inti tiflaħ tħallas Lm250 oħra fis-sena, u żidnihielu.

Din hija anti-soċjali?

Naturalment il-Kap ta' l-Oppożizzjoni għandu f'rasu affarijiet oħra politiċi għax qalilna li issa mhux il-faxxa t'isfel - u juża l-kelma "faxxa" meta ħadd m'hu nfaxxat! - imma l-faxxa l-kbira tan-nofs.

Hu jrid jilgħab naturalment għall-faxxa tan-nofs, u fil-fatt diġa' għamilha darb'oħra din il-logħba.

Darba naħseb li rnexxietlu pero' malajr fallietlu għax meta ġejna għas-si u n-no ma rajniehx aktar jitkellem!

Bil-kliem tgħid li trid imma bil-fatti...!

Jiena bdejt biex għedt li din it-22 darba li qed nitkellem f'dan il-parlament fil-budget u nassigurakom li huwa ħafna iktar faċli li titkellem mill-bankijiet ta' l-oppożizzjoni għax hemmhekk tagħmel il-kritika kif jidhirlek, daqqa esaġerata, daqqa m'hijiex, imma kritika tagħmel mentri hawn iġġorr fuq spalltek.

Hawn iġġorr il-piż tal- pajjiż, anke ta' l-oppożizzjoni!

Iġġorr il-piż tagħhom ukoll u allura hija naturalment pożizzjoni ftit aktar responsabbli.

Imbagħad il-Kap ta' l-Oppożizzjoni kkritikana fuq il-petrol u d-diesel u qal: X'għarukaża li daħħalna l-VAT fuq il-petrol u d-diesel!

Issa kulħadd jaf li għall-grazzja t'Alla kull familja għandha karozza - anzi bdejna naslu biex kull familja jkollha tnejn jekk mhux tlieta, ir-raġel, il-mara u t-tfal, u malli dawn ta' l-aħħar jagħlqu t-18-il sena, erħilhom kulħadd għaddej bil-karozza! - u dehrilna li wasal iż-żmien li t-taxxa tal-VAT titħallas ukoll fuq il-fuel.

Din xi miżura anti-soċjali?

Din xi miżura li aħna qed naħqru lill-fqar biha?

Jekk il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jidhirlu hekk, affari tiegħu imma jiena fil-kuxjenza tiegħi ma nħossx li din hija miżura anti-soċjali.

Naturalment idaħħlulek: Għax issa, taf x'ġara?

Is- sinjuri li għandhom il-kumpanniji, dawk jitfgħuhom fuq il-kumpannija!

U jiena ngħid: Ddaħquniex!

Min jaf kif qed tiġi nforzata s-sistema tal-VAT jaf li dawn l-abbużi m'għadhomx isiru għax qed jiġu kkontrollati.

M'inix ngħid li ma jiżloqlokx xi wieħed għax għadna Għadna m'aħniex perfetti imma mhux veru li din hija miżura li biha se nivvantaġġaw faxxa flok oħra.

Din miżura biex il-gvern jiġbor il-flus li għandu bżonn mingħajr ma, nerġa' ngħid, ngħabbu piżijiet żejda fuq min ma jiflaħx.

Imbagħad l-istess bit- telephone.

Daħħalna l-VAT pero' għedna mill-ewwel illi l-piż fuq il- konsumatur se jkun ta' 5% (Interruzzjonijiet).

Maurice Zarb Adami għandu d- doveri tiegħu u qdihom sew u mhux se nidħol fil-kontroversja - din hija deċiżjoni tal-gvern u mhux tal-Maltacom, li l-piż li se jġorr il-konsumatur huwa ta' 5% - iżda tikkonfondu xejn għax il-mechanics ta' din il-miżura jinħaddmu u se juru li t-taxxa tat-telephones privati fuq il-konsumatur se tkun ta' 5%, dak l-importanti!

Imbagħad ġejna għal miżura oħra illi proprjament m'hijiex miżura biex il- gvern jiġbor il-flus - qed nirriferi għas-sussidju fuq il-ħobż.

Aħna dehrilna li wasal iż-żmien għal dan, bħal tant affarijiet oħra li qabel kienu ssussidjati.

Niftakar fil-budgets meta kienu tneħħew is-sussidji fuq iż-żejt, ir-ration, il-kupuni u ma nafx kemm affarijiet oħra, u kulħadd għamel id-dover tiegħu, skond iċ-ċirkostanzi ta' dakinhar.

Fiċ-ċirkostanzi tal- lum qegħdin nistaqsu X'inhu jiġri fil-pajjiż?

M'hemmx dubju li s- sussidju ta' madwar Lm2 miljun fuq id-dqiq li jingħata għall-ħobż Malti mhux veru li qed imur għall-ħobż Malti, għall-familja Maltija, għax parti kbira minnu l-furnara stess qed jużawh biex jagħmlu fancy bread u affarijiet oħra, u din trid tinqata'.

Mhux hekk biss għax il-konsum tal- ħobża Maltija - dari verament il-Maltin kienu jikkonsmaw! - illum imur fir-restaurants kollha, fil-lukandi kollha u jsib lit-turisti, li minnhom ikollna 1.2 miljun fis-sena.

Iva, saru jħobbu jagħrfu li l-ħobża Maltija hija ħobża tajba.

Għalhekk ukoll dehrilna li l-gvern għandu jneħħi dan is- sussidju, naturalment bil-konsegwenza li se jogħla l-prezz tal-ħobż.

Allura kif jista' hawn ukoll il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jgħidilna li din hija miżura anti-soċjali?

Aħna nifhmu li għad hawn min jikkonsma l-ħobż u allura se nagħtu Lm10 għal kull persuna, mhux għal kull familja.

Dan ifisser li fix-xahar ta' Jannar il-gvern se joħroġ u jqassam Lm4 miljun f'għajnuna lil-Maltin li se togħlilhom il-ħobża Maltija.

Din hija xi ħaġa kontra l-kuxjenza soċjali, anti-soċjali, jew bil-maqlub?

Aħna qed ngħidu li din hija miżura soċjali għax huwa dmir tal-gvern illi ma jisparpaljax il-flus, li fejn irid jagħti għajnuna jagħtiha tabilħaqq lil min għandu bżonnha.

Nerġa' ngħid li din m'hijiex miżura biex il-gvern idaħħal il-flus, anzi hija miżura li għal din is-sena lill-gvern se ġġiegħlu joħroġ aktar flus.

Naqqasna bejn wieħed u ieħor Lm2 miljun u se noħorġu Lm4 miljun imma, fil-fehma tiegħi, bla dubju ta' xejn din hija miżura illi hemm bżonnha.

Mr Speaker, id-differenza bejn iż-żewġ gvernijiet, il-gvern tiegħi u tal- predeċessur tiegħi, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni llum, naħseb li toħroġ ċara.

Aħna għandna gvern illi rnexxielu fl-ewwel sena tiegħu jnaqqas l-iżbilanċ.

Fis-sentejn li għamel il-gvern ta' l-Onor.

Sant l-iżbilanċ minflok naqqsu żiedu u żied id-dejn nazzjonali b'Lm250 miljun.

Ma ninsewx li l- imgħaxijiet fuq id-dejn nazzjonali s-sena d-dieħla se jlaħħqu Lm53 miljun.

Kull ġimgħa l-gvern se joħroġ Lm1 miljun biex iħallas l-imgħaxijiet fuq is- self li sar u Lm250 miljun minn dan is-self sar fis-sentejn tal-gvern immexxi mill-attwali Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Aħna għedna li rridu nieħdu miżuri u ħadna miżuri, pero' ridna miżuri li min irid iġorrhom jiflaħ għalihom u għadni kif spjegajt illi, fil-fehma ta' min irid ikun ġust u ta' min irid jgħid l-affarijiet kif inhuma, jidhirli li iva, żidna l-piżijiet għax il-poplu kollu jaqbel li għandna nagħmlu sforz biex innaqqsu l- iżbilanċ, pero' qgħadna attenti li l-piż nifirxuħ bil-mod u fid-daqs li wieħed jiflaħ.

Għall-kuntrarju l-gvern ta' qabli nafu x'għamel.

Nerġa' ngħid li m'hemmx għalfejn noqgħod nagħmel riferenza għax-xeni li kellna f'dan il-parlament.

Kulħadd jiftakar kif l-għajta tal-poplu Malti kienet illi l-gvern immexxi minn Dr. Sant kien gvern li kien tilef il-boxla soċjali.

Punt ieħor ta' importanza kbira hu li aħna qgħadna attenti li ma neħdux miżuri li b'xi mod ixekklu l-ħolqien tax-xogħol.

Aħna konna widdibna lill- Kap ta' l-Oppożizzjoni meta hu kien fil-gvern.

Għednilu li l-politika tiegħu se twassal biex l-ekonomija tistaġna u biex il-qgħad jiżdied.

Kemm dam hu fil-gvern il-qgħad kważi rdoppja.

Veru li din is-sena żdied ukoll bi 800 pero' diġa' spjegajt x'inhi verament is-sitwazzjoni biż-żieda fil- labour supply.

Aħna qegħdin attenti f'dan il-budget, kif konna fil-budget tas-sena li qed tispiċċa, li ma nagħmlux piżijiet li jxekklu l-ħolqien tax- xogħol.

Bil-miżuri li ħadna aħna ma għabbejna l-ebda piż fuq l-industrija, mhux biex nagħmlu pjaċir lill-industrijalisti jew lill-investituri imma biex nagħmlu pjaċir lill-Maltin, lill-ekonomija Maltija li rriduha tkompli tikber u tipprovdi x-xogħol.

Naħseb li kulħadd jifhem li din hija distinzjoni oħra li tifred il-gvern ta' qabli mill-gvern li qiegħed immexxi jien.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni ħass illi għandu jagħmel attakk qawwi, anzi nistgħu ngħidu li beda bih, b'akkuża ta' ingann, u qal li jien irbaħt l- elezzjoni bl-għajta ta' ġid, fiduċja u direzzjoni, iżda qal li l-ġid mhux qiegħed jinħoloq, il-fiduċja ma teżistix, id-direzzjoni hija żbaljata u allura dak kien kollu ngann.

Jekk noqgħod fuq dawn it-tliet kelmiet ngħidlu li l-ewwel ħaġa għandu jkollu l-paċenzja jistenna għax qegħdin fl- ewwel sena tal-gvern.

Diġa' spjegajt li fl-ewwel sena ta' dan il-gvern li l- indikaturi ekonomiċi m'humiex brillanti imma huma tajbin u l-pajjiż miexi 'l quddiem.

Jekk niġu għall-fiduċja naħseb illi jekk tmur fit-toroq u tistaqsi lil kulħadd u tagħmel paragun bejn il-pajjiż illum ...

Forsi llum tixxarrab, kif qiegħed jgħid il-ħabib tiegħi Debono Grech, pero' tista' tkun xita ta' ġid ukoll u forsi sinjal tajjeb din ix-xita!

Kont qed ngħid li veru l-fiduċja f'dan il-pajjiż teżisti.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qalilna li hawn inċertezza kbira.

Jiena ma nistax nifhem kif il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jaħseb li l-poplu Malti - u mhux biss il-poplu Malti - se jemmnu meta jgħid li hawn inċertezza kbira.

Fejn hi din l-inċertezza?

L-inċertezza ġiet meta hu neħħa t-taxxa, tal-VAT u daħħal oħra li lanqas hu stess ma kien jaf x'inhi.

L-ikbar farsa naħseb li kienet din.

Fl-ewwel seba' xhur ta' gvern il-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien imur fuq it-television, bil-konsulenti tiegħu, l-ewwel bil-ministru tal- finanzi, imbagħad inbidel bil-ministru l-ieħor, u n-nies jistaqsiha hu jgħidilhom: "Issa naraw, issa nistudjawha din, issa naraw kif se nagħmluha din it-taxxa l-ġdida".

Imbagħad kien mar f'mass meeting il-Belt u qalilhom li sa' l-1 ta' Lulju l-VAT tkun spiċċat, u daħlet is-CET, u nafu r- riżultat x'kien!

Allura fejn hi l-inċertezza?

Inċertezza meta qbadna t- triq ta' l-Unjoni Ewropea?

U nitkellem aktar 'il quddiem fuqha.

Illum nafu ċ-ċertezza, anzi żidna maċ-ċertezza għax illum kull fejn tmur - u dan jafuh anke d-deputati ta' l-oppożizzjoni għax huma wkoll isiefru u jiltaqgħu ma' politiċi barranin - kulħadd jgħidlek li Malta hi meqjusa bħala wieħed mill- aktar pajjiżi preparati fost it-12-il pajjiż li hemm kandidati biex jissieħbu fl-Unjoni Ewropea.

Iżda nitkellem fuq dan forsi xi ftit aktar 'il quddiem.

Nerġgħu lura għall-akkuża ta' ingann.

Ġieni b'ittra hawn il-Kap ta' l-Oppożizzjoni li jiena bgħatt fit-28 ta' Awissu, 1998 u qralna minn din l-ittra.

Qal li f'din l-ittra jiena kont għedt li t-taxxi għandhom isiru fuq min l-aktar jiflaħ iħallashom.

Iva, aħna qegħdin nagħmlu t-taxxi miżurati, mhux kulħadd xorta, mhux nagħmlu d- drenaġġ u l-ilma u l-elettriku fuq kulħadd.

Dawn x'affarijiet huma!

Aħna t-taxxi, kif għedt fl-ittra, qed nagħmluhom fuq min jiflaħ iħallashom.

Jidhrilna li t-taxxi li għamilna huma piż, m'inix ninnega dan, pero' piż li jiena nifhem li kif għamilnih wieħed jista' jifilħu.

Mhux pjaċir, nerġa' ngħid, la għal min se jħallas dak il-piż u lanqas għall-gvern li għamlu, imma ma tistax takkużana li dak il-piż huwa daqstant kbir li ma tistax tifilħu.

Imbagħad fl-ittra kont komplejt:

"Qatt m'għandu l-gvern bil-flus li jeħodlok hu stess iġibek ma tistax tlaħħaq mal-ħajja".

Anke hawn, jiena nista' nara fil-pajjiż x'inhu jiġri.

Semmejt lill- impjegati tal-gvern li ħadu żieda, u żieda, u żieda, u fl-2001 se jieħdu żidiet skond il-ftehim li hemm, il-collective agreements li saru u qed isiru.

M'hemmx għalfejn noqgħod nispeċifika għax diġa' qlajna fuq rasna u naħseb se nkomplu naqilgħu, imma issa trid tagħżel għax ma tistax tgħid li qed tagħmel affarijiet u affarijiet kontra fl-istess ħin!

Aħna kejjilna li l-piżijiet li qegħdin nagħmlu wieħed ikun jiflaħ għalihom u huma gradwati.

Imbagħad il-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma qarax paragrafu ieħor li jgħid:

"L-aktar ħaġa importanti hi li ma jkunx hemm inċertezza, kemm dik ekonomika u wisq inqas politika.

Illum għandna mit-tnejn".

Hekk ktibt f'Awissu ta' l-1998.

Hawn xi ħadd fil-pajjiż li jinnega - naturalment ħlief il-Kap ta' l-Oppożizzjoni u sħabu forsi, ma nafx hux kollha - illi f'Awissu ta' l-1998 kien hawn inċertezza, kemm ekonomika u kemm politika?

F'Awissu kont qed nigdeb, kont qed ninganna?

Ma nafx, imma nistaqsi lill-Onor.

Anġlu Farrugia u lill-oħrajn kollha li qegħdin hawn.

Nistaqsihom wieħed wieħed: Ma taqblux li f'Awissu 1998 kien hawn inċertezza politika?

Dażgur li kien hawn inċertezza politika, u kif, u dażgur li kien hawn inċertezza ekonomika!

Allura għalfejn ġabha din l- ittra hawnhekk?

Jiena ngħidlu: Iva, jien ktibt dik l-ittra.

Ma jiddispjaċinix li ktibtha dik l-ittra.

Mhux ingannajt, anzi żammejt kelmti ma' min irċieva dik l-ittra.

Imbagħad qalilna fuq l-Unjoni Ewropea, li issa hija diska, li aħna mill-bankijiet ta' l-oppożizzjoni konna ngħidu illi qed nitilfu il-mijiet ta' miljuni ta' liri.

Jiena tkellimt f'dan il-parlament, per eżempju - f'dibattitu b'seduta waħda, l-uniku wieħed ta' darba li kien hawn fuq l-Unjoni Ewropea sa' l- 1997 - u kont għedt: Isma', araw x'aħna nitilfu!

X'inhuma jirċievu dawk li huma membri fl-Unjoni Ewropea?

Kelli dan il-ktieb f'idejja, li erġajt ġibtu miegħi llum, u fih hemm "structural funds allocations for objective one", l-għajnuna li tagħti l-Unjoni Ewropea lil dawk il-pajjiżi jew reġjuni li jikkwalifikaw għall-għajnuna għax għandhom GDP per capita inqas minn ċertu ammont.

L-Irlanda, il-pajjiż kollu jiġifieri, kienet tikkwalifika sas-sena 1998 bħala region għall-għajnuna.

L-Irlanda rċeviet għajnuna ta' ECU260 fis-sena għal kull persuna fil-pajjiż.

Jien dakinhar - għad għandi miktub bil-linka hawn - meta qlibthom għal liri Maltin, fuq 400,000 persuna ġibthom Lm47 miljun.

Jiena dik l-unika ċifra li semmejt.

Issa mbagħad veru, f'mument minnhom waqt il-kampanja elettorali kien tħabbar illi ma nafx liema fund għall-pajjiżi ta' Central and Eastern Europe kien ġie rrduppjat.

Kien hemm aħbar oħra illi l-ammont ta' EIB loans lil Ċipru kienu rduppjawhomlhom, u dan kollu veru.

Issa jien hawn nixtieq, Sur President, illi dan il-parlament din il-kwestjoni jittrattha bis-serjeta'.

Ejja naqblu fuq din almenu, ma noqgħodux ngħidu jekk għandniex nidħlu jew m'għandniex nidħlu.

Huwa fatt li kieku aħna konna membri sal-lum - u ppermettuli nagħmel daqsxejn ħarsa lura - u kieku fl-1998 dan il-pajjiż irrifletta d-deċiżjoni tal-poplu li l-Partit Nazzjonalista jkun fil-gvern, kieku llum qegħdin fl- Ewropa, u kieku lħaqna l-għajnuniet kollha li qed jieħdu l-pajjiżi membri ta' l-Ewropa llum.

Hija materja ta' urġenza li nidħlu fl-Ewropa għaliex iktar ma jikber in-numru ta' kandidati li jsiru membri ta' l-Unjoni, iktar hemm ċans li l-għajnuniet li jkunu available jonqsu u dan għal diversi raġunijiet.

Waħda għax nittama aħna stess li nibqgħu mexjin 'il quddiem u allura mhux impossibbli li aħna naqbżu l-kriterji fejn ikun jistħoqqilna xi għajnuna.

It-tieni, għaliex meta se jidħlu pajjiżi oħra, partikolarment pajjiżi kbar bħall-Polonja u r-Rumanija, l-average tant se jonqos li faċilment aħna naqbżuh!

Allura qed nilagħbu hawn biż-żmien ukoll kontra tagħna.

Fdan il-mument huwa l-Kap ta' l-Oppożizzjoni li dejjem ifajjar din fin- nofs: Ara issa ilkom sena fil-gvern u l-flus mill-Ewropa ma ġewx!

Jiena ħaġa waħda naf fuq l-Ewropa, li kellna financial protocol u meta tela' Dr. Sant fil-gvern qalulu: ''Dak il-financial protocol kien maħsub biex jgħin lil Malta ssir membru.

Issa se nwaqqfuhulek għaliex inti ma tridx tkompli lejn is-sħubija.''

Dak huwa fatt u l-verita' hi li hemm ċans li nitilfu parti minn dawk il-flus.

Qed nagħmlu ħilitna kollha biex nirkupraw kemm jista' jkun minnhom, imma dawk is-sentejn veru illi tefgħu lill-pajjiż lura.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni dak iż-żmien kien ħareġ bil-famuża żona ta' kummerċ ħieles, jew qabel ma niġi għal dak inkompli fuq li kont qed ngħid, il-kritika ta' l-ingann.

Diġa' semmejt l-intervista li tajt lil "The Times" - tani kopja hawn biex niftakruha lkoll - fejn għedtilhom "no" għad-domanda jekk aħniex se nżidu t-taxxa ta' l-income u tal-VAT.

Jiena ngħid il-verita' x'inhi.

Fil-verita' l-ingann sar mill-Kap ta' l- Oppożizzjoni qabel l-elezzjoni ta' l-1996.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni semma' xi darbtejn, ma nafx kif, l-analoġija bejn Malta u Nixon.

Issa jien għextu dak iż-żmien ta' Nixon u niftakru sew.

Nixon kien president ta' l-Amerika li kellu jirriżenja.

Il-Kap ta' l- Oppożizzjoni ma rriżenjax, kellu jmur għall-elezzjoni u tilifha, imma xorta ma kompliex il-ħames snin, bħal Nixon li ma kompliex il-ħames snin.

Issa qal li qabad ma' Nixon għax Nixon kellu jirriżenja għax inganna.

Ngħidlu: Hekk ġralek int, oqgħod attent!

Kellek tirriżenja mill-gvern għaliex fil- gvern il-poplu u sħabek indunaw li ngannajt.

Fiex ingannajt?

Ingannajt l- ewwelnett meta għedt li se tneħħi l-VAT biex iddaħħal sistema aħjar, li aktar tgħin lin-negozju u l-finanzi tal-gvern, il-liġi tas-CET, li lanqas kont taf x'inhi - għax din il-kbira għax li kieku għedt li tneħħi l-VAT u kont taf x'taxxa se ddaħħal flokha ngħid paċenzja, ma rnexxietx, imma ma kontx taf - u l-poplu Malti kien xiehda ta' dan fuq it-television, li inti ma kontx taf x'se tagħmel.

Allura dak mhux ingann kien?

L-ingann meta kont tgħid lin-nies bil-cash registers għax kulħadd fehmek li se tneħħi l- cash registers.

Ma stajtx, u għamilt sew li ma neħħejthomx.

Għadhom hemm u se jibqgħu hemm, imma dak kien ingann.

Imbagħad għedtilhom li l-Unjoni Ewropea hija ħażina għal Malta.

Għedtilhom li għall-Unjoni Ewropea rridu nsibu t-terza via għalina, xi ħaġa ġdida.

Għedtilhom li aħna rridu li jkollna żona ta' kummerċ ħieles u ftehim partikolari speċjali għal Malta u meta l-Kap ta' l-Oppożizzjoni mar Brussels jiddiskuti qalulu li dik ma teżistix.

Qalulu: "Inti ridt zona ta' kummerċ ħieles, mela le!

Kulma għandek tagħmel hu li taqra t-trattat ta' assoċjazzjoni li kien iffirmat fl-1970, u meta taqrah għandek tinduna li dak it-trattat jgħid li suppost Malta marret għat-tieni fażi li twassal għall-unjoni doganali.

Mela issa l-ewwel mur għall-customs union, għall- unjoni doganali, u mbagħad nagħmlu xi agreement u naraw nistgħux nagħtuk xi ħaġa 'l hawn u 'l hemm."

Iżda' qalulu wkoll: "Isma', toqgħodx tippretendi affarijiet ta, għax żona ta' kummerċ ħieles taf xi tfisser?"

Qalulu: "Aħna marbutin għax aħna membri tal-world trade organisation u rridu nżommu mar-regoli tal-world trade organisation u ma nistgħux noħorġu minnu.

Mela allura neħħiha minn rasek, per eżempju, li l-agrikoltura mhux se tkun minsusa għax mhux veru.

Hemm ir-regoli tal-WTO, ma nistgħux nagħtuhielek dik".

Meta qalulu fuq il-levies qalulu li jrid jispiċċahom għax ma tistax bir- regoli, mhux biss ta' l-Unjoni Ewropea imma r-regoli li hawn dan iż-żmien, ikollok dawk il-levies.

Hu baqa' jgħid li kien se jneħħi l-levies f'ħames snin, u jien ngħidlu li ħames snin mhux fl-2003 kienu jispiċċaw?

Inti tlajt bil-politika ta' żona ta' kummerċ ħieles u suppost mill-1997, 1998, 1999 u 2000, 2001, 2002 u 2003 ... dawk anzi seba' snin jiġu!

Allura aħna mhux hekk qed nagħmlu?

Imbagħad il-Kap ta' l-Oppożizzjoni nesa' li fil- programm elettorali kien wiegħed fl-1996 u qal: "Isma', dawn taxxi fuq il- poplu li jgħollu l-ħajja!''

U jien ngħidlu li veru dan għax dawn huma taxxi li jgħollu l-ħajja.

Imma allura għalfejn issa din il-kampanja kollha kontra t-tneħħija tal-levies?

Il-levies se jitneħħew u l-prodotti se jorħsu u jiena kont nippretendi li jżid xi ħaġa wkoll meta għamel il- kalkoli ta' kif se jmorru l-familji, u jgħid: "Isma', ċerti prodotti essenzjali se jorħsu, u xi ħaġa almenu, forsi ċenteżmi, forsi lira ma nafx kemm jien, imma xi ħaġa se torħos żgur!"

Imma dak għall-Kap ta' l- Oppożizzjoni ma jeżistix.

Mr Speaker, jiena naħseb li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma jistax jagħti lezzjonijiet fuq l-ingann politiku u naħseb li jekk jerġa' jagħtini l- eżempju ta' Nixon, inħalluh miskin lil dak, Alla jaħfirlu.

Pero' Nixon inganna fil-politika u għalhekk kellu jħallas u ħallas qares.

Għaliex?

Għax nafu bil-każ ta' Watergate, kif kien imdaħħal u gideb, u qal li mhux veru li hu kien imdaħħal.

Nafu kif ipprova jilgħab maħmuġ fil-politika u hemm bżonn li fil-politika ma nilagħbux maħmuġ, ma ningannawx.

Hemm bżonn li fil-politika nirrispettaw il-verita' wkoll.

Il-verita' hija valur anke fil-politika.

Mr Speaker, jiena naħseb illi nista' ngħid illi dan il- budget se jkompli jmexxi l-pajjiż fid-direzzjoni t-tajba.

Dan il-budget se jrażżan l-iżbilanċ, mhux b'kapriċċ jew biex ngħidu "Kemm aħna bravi", imma biex il-pajjiż ikun f'pożizzjoni illi jsostni l-welfare system illi għandna.

Huwa essenzjali li l-iżbilanċ nikkontrollawh biex inkunu kapaċi li lil min għandu bżonn tabilħaqq ngħinuh fil-mediċina, ngħinuh fl- iskejjel, ngħiduh fil-benefiċċji soċjali kollha.

Se nkomplu bir-riforma li qed issir fiċ-ċivil.

Kultant nisimgħu lil min jgħid: "Kemm hemm nies żejda maċ-ċivil!"

Jiena ngħid li iva, f'ċertu livell hemm xi nies żejda.

Nistgħu nużawhom aħjar jiġifieri.

Min jgħid li s-soluzzjoni għandha tkun li nkeċċu lin-nies ngħidulu biex itella' gvern ieħor għax dan il-gvern mhux se jkeċċi nies, imma li nużawhom aħjar iva, u l-proċess miexi.

Jien kont nippretendi li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jaf x'sar.

Anke hu pprova jkompli bir-riformi u mexjin dawn ir-riformi.

Allura veru rridu naraw illi l-ispejjeż li għamel il-gvern ikunu cost-effective.

Irridu nieħdu l-aħjar riżultat minnhom.

Hekk se nkomplu nagħmlu u hekk jgħid il-budget, b'mod partikolari l-għajta illi hemm bżonn illi niġbru t- taxxi dovuti.

Mr Speaker, jien nixtieq li kulħadd jerġa' jaqra dak li kiteb il-ministru tal-finanzi f'paġna 70 tal-budget speech fuq it-tax compliance unit.

Mhux xi ħaġa bħal tas-soltu din, xi kummissjoni għal moralita' fiskali!

Dan huwa dipartiment ġdid, aġenzija ġdida.

Jekk tqallbu l-budget issibu li qed nivvotaw jekk m'iniex sejjer żball fuq il-Lm1 miljun għas-sena d-dieħla.

Jiġifieri se jkollna istituzzjoni, organizzazzjoni sħiħa, biex tieħu ħsieb illi t-taxxi jitħallsu.

Jekk wieħed jaqra' biss il-paragrafu li jgħid li l- policy, l-istrateġija ta' din il-unit se tkun fdata f'idejn bord li se jkun immexxi mis-segretarju permanenti fil-ministeru tal-finanzi u se jinkludi d- diretturi ġenerali tad-dipartiment tat-taxxi interni, tal-VAT, tad-dwana u tas-servizzi soċjali, wieħed malajr jifhem li dan se jkunu concerted effort bejn id-dipartimenti li jiġbru t-taxxi - u anke jonfqu t-taxxi li niġbru - biex jiżguraw li t-taxxi jinġabru u jintefqu mingħajr sparpaljar u li t- taxxi jispiċċaw fil-bwiet tan-nies illi għandhom bżonn l-għajnuna mingħand il-gvern.

M'hijiex ċajta, lanqas huwa kliem vojt u kliem fieragħ kif forsi kull gvern għamel fl-imgħoddi.

Din id-darba qed nivvutaw Lm1 miljun biex ikollna nies tajbin, recruited jekk hemm bżonn apposta, taħt id-direzzjoni tat-diretturi li semmejt, biex niżguraw illi t-taxxi jitħallsu.

Il-wegħda tal-gvern hi li fis-sena u fis-snin li ġejjin inkunu f'pożizzjoni li anke permezz tat-taxxi eżistenti nnaqqsu d-deficit.

Mr Speaker, fil-ftit minuti li baqagħli nitkellem malajr fuq il- privatizzazzjoni.

Din hija kelma komuni llum, aċċettaha kulħadd, u bilfors ngħid jien.

Għaliex?

Għax li tipprivatizza huwa l-element essenzjali biex toħloq l-ikbar possibbilta' ta' kompetittivita'.

Illum qegħdin ngħixu f'sistema ta' globaliżżazzjoni.

Ftit ilu l-kelma globaliżżazzjoni kienet kelma tqila, ma jifhimha ħadd.

Illum hija kelma li jrid jifhimha kulħadd għax m'hijiex għażla li għamel xi pajjiż jew ieħor.

Jiena għadni ġej minn konferenza tal-commonwealth, fejn kien hemm 52 kap ta' gvern, uħud ġganti wħud żgħar, iżgħar minna, imma kollha jitkellmu dwar kif se tolqothom il- globaliżżazzjoni.

It-tema tal-commonwealth kienet li il-globaliżżazzjoni hija neċessita' llum.

Hija realta' li ma tistax taħrabha, pero' irridu noqogħdu attenti illi ma ġġibx gwaj għal min ma jiflaħx.

Biex dan ma jiġrilekx, trid tkun int li tieħu l-inizjattiva u issa qed ngħid għalina l- Maltin.

M'għandniex nibżgħu mill-globaliżżazzjoni għaliex din hija realta'.

Hemm bżonn nippreparaw ruħna, li nkunu kompetittivi fl-oqsma kollha f'din id-dinja fejn qed ngħixu rivoluzzjoni ta' l-informatika, din id-dinja moderna li tagħtina opportunitajiet ġodda li se naħtfuhom, u s- sena d-dieħla jekk Alla jrid noħolqu mijiet ta' mpjiegi, nittama, f'dan il- qasam ġdid tas-servizzi ta' l-elettronika.

Din hi d-dinja tal-lum u allura meta ngħidu li rridu nipprivatizzaw u li għamilna white paper, mhux għax jiddispjaċina b'li għamilna.

Meta biegħejna l-Mid-Med Bank lill-HSBC ħadt ir-responsabbilta' sħiħa u għedt li dan huwa pass tajjeb, mhux biss għall-flus li daħħalna imma għax poġġejna lil Malta fuq il-mappa.

Hu fatt dan, fatt li diġa' għandu riżultati tajbin f'pajjiżna.

Allura iva, issa qegħdin ngħidu li peress li l-proċess ta' privatizzazzjoni huwa xi ħaġa li kulħadd qed japprezza l- valur tiegħu f'dan il-mument - nerġa' ngħid mhux minħabba biss l-iżbilanċ finanzjarju imma minħabba d-dinja globaliżżata kif inhi - ejjew nagħmlu white paper li jekk jista' jkun ikollna l-aktar kunsens wiesa' ta' kif se nagħmluhom l-affarijiet.

Hemm affarijiet li diġa' bdihom il-gvern ta' qabel u aħna se nkompluhom.

Hemm affarijiet oħra li ma laħaqx bdihom pero' ried jibdihom u dawn aħna se nagħmluhom.

Aħna rridu l-kontribut ta' l-oppożizzjoni u l-kontribut ta' kulħadd, tal-partijiet soċjali kollha.

Waqt li qed nitkellem fuq il-partijiet soċjali nitkellem fuq l-unions kbar u żgħar, il-GWU, il-UHM, is-CMTU, huma kemm huma.

Jiena dejjem esprimejt ruħi fuq il-valur pożittiv tal-unions f'pajjiżna, unions responsabbli.

Jien jiddispjaċini nisma' l-kalunji li jingħadu li dan il- gvern huwa anti-demokratiku u ma nafx ma min iżjed ipparagunawna.

(Interruzzjonijiet) M'hawn ħadd fuq il-liġi u dak li qiegħed jitkellem min- naħa l-oħra li qabel kien membru tal-korp tal-pulizija jmissu jaf li meta tinkiser il-liġi hemm l-obbligu li jittieħdu l-passi u li ħadd m'hu fuq il- liġi.

(Interruzzjonijjiet) J'Alla jirriżulta li ħadd m'għamel xejn u kulħadd jiġi lliberat, u kulħadd ikun kuntent.

Imma min għamel affarijiet li ma kellux jagħmilhom le, ħadd m'hu fuq il-liġi.

THE DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom, għad fadal ftit tal-ħin.

Inżommu l- ordni bħalma żammejna.

Ikompli l-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien nieħu din l-opportunita' biex ngħid li dan il-gvern jemmen li f'soċjeta' demokratika għandu jkun hemm unions ħielsa, unions b'saħħithom.

Dan il-gvern jistmahom lill-unions u jistmahom bil-fatti, għax il-ftehim li għamilna għamilnih mal-unions u ma ħadd iżjed.

Il-fatti jitkellmu weħidhom.

Fuq il-kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea, Mr. Speaker, iva, fost affarijiet oħra tajna lil pajjiż direzzjoni.

Huwa ta' sodisfazzjon kbir għalija bħala prim ministru ta' dan il-pajjiż li ngħid li f'din is-sena kellna okkażjoni li mmorru Brussels.

Mhux għalija qed ngħid imma qed ngħid għall-ministri, għan-nies tad-dipartimenti, għan-nies imdaħħla fis-soċjeta kollha ta' pajjiżna.

Dawn kollha marru jitkellmu fi Brussels u għamlu unur lil pajjiżna.

F'dan li qed jissejjaħ screening process mhux talli m'għandniex biex nistħu imma talli għandna biex niftaħru.

Niftaħru b'dak li diġa' lħaqna f'pajjiżna, niftaħru bin-nies li għandna f'pajjiżna, niftaħru li għandna nies li jmorru jirrappreżentaw lil pajjiżna u joħorġu bl-unuri kollha.

Mr Speaker, il-kwestjoni ta' l-Unjoni hi kwestjoni urġenti għax, kif diġa' spjegajt, iktar ma ndumu biex nidħlu inqas inkunu nistgħu ngawdu l-benefiċċji ta' l-Unjoni.

Iż-żmien reġa' ġie favur tagħna.

Tlifna sentejn, sentejn tal-gvern tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni, pero' rnexxielna li f'din is-sena nerġgħu naqbdu rittmu tajjeb.

Jekk wieħed isegwi sew x'qed jiġri nafu li f'Helsinki se tittieħed id-deċiżjoni li jibdew in-negozjati ma' Malta, mal-ħames pajjiżi l-oħra wkoll.

Se jibdew in-negozjati li aħna rridu li jkunu mgħaġġla kemm jista' jkun.

Qed ngħid fil-plural mhux biss għall-Malta imma għall-pajjiżi l-oħra wkoll, għaliex it-tkabbir ta' l- Unjoni huwa proċess li se jkun ta' ġid għall-Unjoni u se jkun ta' ġid għall- membri u għall-kandidati wkoll.

Mr Speaker, jien ħadt pjaċir nisma' lil Kap ta' l-Oppożizzjoni bil-fomm ilissen kliem sabiħ fuq l-Unjoni Ewropea.

Qal li din għandha funzjoni importanti għall-paċi fl-Ewropa, kif ukoll qal li għandha funzjoni importanti għall-politika soċjali fl-Ewropa.

Iżda mbagħad l-Onor.

Sant jgħid li l-Unjoni mhux għalina l-Maltin għax aħna żgħar, m'aħniex kapaċi nikkompetu u li l-Unjoni hija għall-pajjiżi l-kbar.

Il-verita' hija 'l bogħod minn hekk.

In-nuqqas ta' fiduċja qiegħed fil-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

L-Onor Sant irid jifhem li l-politika ta' Malta ma jagħmilhiex il-Kap ta' l-Oppożizzjoni imma l-politika ta' Malta jagħmilha l-poplu Malti.

Dr Sant u l-partit tiegħu rebaħ darba meta wiegħed li ma jkomplix fit-triq ta' l- Unjoni u l-Partit Nazzjonalista rebaħ l-elezzjonijiet kollha mill-1981 'l hawn fuq il-platform li Malta tidħol fl-Unjoni.

Għandna l-maġġoranza tal- poplu warajna, se mmorru b'referendum quddiem il-poplu u jien nitlob lill- Kap ta' l-Oppożizzjoni biex ma jkunx irresponsabbli u ma jkomplix jgħid li jekk ir-referendum jiġi approvat lest li ma jagħtix kasu.

Li kieku kellu jagħmel hekk ikun l-ikbar disprezz lejn l-elettorat Malti, l-ikbar disprezz lejn il-poplu Malti.

Jiena żgur li sħabu stess ma jittollerawhx li jagħmel hekk.

Pero' ngħidlu li minkejja l-oppożizzjoni tiegħu, minkejja t-tfixkil tiegħu, se nimxu 'l quddiem.

Ngħidlu wkoll li jekk hu responsabbli, jekk irid veru jgħin lil dan il-pajjiż, għandu wkoll jagħti s-sehem tiegħu biex infittxu t-triq it-tajba għal pajjiżna.

Mr Speaker, qed nitkellmu llum meta beda x-xahar ta' Diċembru, li jfakkarna f'avvenimenti oħra.

Bħal daż-żmien għaxar snin ilu fl-1989 kellna l-laqgħa ta' Gorbachev u Bush hawn Malta, laqgħa li tniżżlet fl- annali ta' l-istorja għax biddlet l-istorja tad-dinja.

Mhux aħna biddilniha imma huwa fatt li dak l-inkontru sar hawn Malta u min dak iż- żmien rajna bidla kbira fid-dinja.

Jien kelli l-esperjenza riċenti, kif kellu wkoll il-Kap ta' l-Oppożizzjoni s-sena l-oħra jew is-sena ta' qabel, li mmur għal-laqgħa ta' l-OSCE.

Hemm tara 54 pajjiż li għaxar snin ilu ħafna minnhom kienu parti mill-Unjoni Sovjetika.

Parti kbira kienu dominati mill-Unjoni Sovjetika fil-pajjiżi komunisti ta' l-Ewropa u llum kulħadd qiegħed madwar mejda jitkellem fuq il-paċi, fejn hemm il-problemi, kif nistgħu nintervjenu b'xi mod biex inżommu l-paċi jew inġibu lura l-paċi.

Mr Speaker, qegħdin fl-aħħar ta' dan il-millennju u jien jiddispjaċini li fid-diskors tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma rajt ebda viżjoni 'l quddiem għal pajjiżna għall-millennju l-ġdid.

Jien nemmen f'dan il-pajjiż.

Ngħid li dan il-pajjiż se jidħol fil-millennju l-ġdid b'kuraġġ kbir, mhux għax hawn dan il-gvern imma għaliex il-poplu tagħna għandu fiduċja fih innifsu, dan il- poplu tagħna li tant kellu problemi tul l-istorja millennarja tiegħu u iktar ma kellu problemi kbar, għaraf jirbaħ dawn il-problemi u jimxi 'l quddiem.

Hekk se nagħmlu issa wkoll, Mr Speaker, u lill-poplu Malti ngħidulu: Kuraġġ!.

Ejjew nidħlu f'dan il-millennju ġdid, it-tielet millennju ta' l-era kristjana, kburin bil-valuri tagħna, kburin bina nfusna, fiduċjużi f'pajjiżna, fiduċjużi li aħna kapaċi mmexxu lil dan il- pajjiż biex il-ġid jitkattar fih u dak il-ġid jitqassam bejn kulħadd b'ekwita'.

Grazzi

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzja lill-Prim Ministru għad-diskors tiegħu.

Nirringrazzja wkoll lit-television crew tal-PBS u nitlobhom jirtiraw mill-Kamra.

Fit-8.30 p.m. il-crew tat-televiżjoni tal-PBS irtiraw mill-Kamra.

THE DEPUTY SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq il-mozzjoni mressqa mill-Ministru tal-Finanzi fis-seduta tat-22 ta' Novembru, 1999.

Il- mistoqsija hi li l-Kamra tmur f'kumitat ta' provvista għall-konsiderazzjoni ta' l-estimi ġenerali ta' spiża għas-sena 2000.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY SPEAKER: Skond il-mozzjoni ta' proċedura numru 111 tas-17 ta' Novembru, 1999 din il-votazzjoni tittieħed min hawn u ħames minuti oħra.

Fit-8.31 p.m. il-Kamra kienet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara.

THE DEPUTY SPEAKER: Se nerġa' npoġġi il-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l-Kamra tmur f'kumitat ta' provvista għall-konsiderazzjoni ta' l-estimi ġenerali ta' spiża għas-sena 2000.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

191 .

FAVUR : 34

L-Onor.

| | | |Abela Anthony |Galea Censu | |Agius Francis |Galea Louis | |Asciak Michael |Galea Pace | | |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond| |Cristina Dolores |Muscat Claude | |Dalli John |Pullicino George| |D'Amato Helen |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Debono Giovanna |Refalo Michael | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Farrugia Jean |Vella John | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Ninu | |Eddie | | |Frendo Michael |Zammit Dimech | | |Francis | | | |

KONTRA : 29

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Attard Montalto |Farrugia Noel | |John | | |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar Charles |Mangion Charles | |Buhagiar Louis |Parnis Silvio | |Cardona Chris |Refalo Anton | |Chircop Karl |Sammut Joseph | |Cilia Joe |Sant Alfred | |Coleiro Marie |Vassallo Adrian | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vella George | |Dalli Helena |Vella Karmenu | |Debono Grech Joe | |

Il-mozzjoni għaddiet.

THE DEPUTY SPEAKER: Nistieden lill-Viċi Prim Ministru biex iressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Ħamis 2, ta' Diċembru, 1999 fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2000

L-Ewwel Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru tal-Finanzi

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Ħamis, 2 ta' Diċembru, 1999 fid-9.00 a.m bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fit-8.40 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - PROJECT OFFICE

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għat-tweġiba li ta għall-mistoqsija parlamentari numru 9003, iqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-kuntratti ta' Dr. Joseph A. Cannataci u tal-Perit Claude Busuttil li fl-istess tweġiba kien intqal li s- salarju u l-benefiċċji l-oħra tagħhom kienu għadhom qegħdin jiġu negozjati?

Jista' l-Ministru f'kull każ jgħid jekk tali kuntratti għadhom ma ġewx konklużi jgħid x'inhu s-salarju u l-benefiċċji li dawn l-individwi qegħdin jistennew li jgawdu minnhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-kuntratti ta' Dr Joseph A. Cannataci u l-Perit Claude Busuttil għadhom ma ġewx konklużi u għalhekk ma jistgħux jitqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra.

PERITI PRIVATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għall-avviż li deher fil-Gazzetta tal-Gvern tat-22 ta' Ġunju, 1999, rigward il-ħtieġa ta' servizzi ta' periti privati jew soċjetajiet ta' periti, kif ukoll inġiniera elettriċi u mekkaniċi għad-disinn u superviżjoni, jgħid min kienu l-individwi jew soċjetajiet li sal-lum tqabbdu mill-Ministeru ta' l-Edukazzjoni biex jagħtu tali servizzi billi jqiegħed kopja tal-kuntratti relattivi ma' dawn l-individwi jew soċjetajiet fuq il-Mejda tal-Kamra kif ukoll jgħid f'kull każ intalabx il-permess tal- Ministeru tal-Finanzi biex tali servizzi jingħataw?

Jekk fl-affermattiv, jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tat-tali approvazzjonijiet kif ukoll tat-tali talbiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub ser jitqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra f'xi Seduta oħra.

PERITI PRIVATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għal avviż li deher fil-Gazzetta tal-Gvern tat-22 ta' Ġunju, 1999 mill-Ministeru ta' l-Edukazzjoni rigward servizzi ta' periti privati jew soċjetajiet ta' periti, kif ukoll inġiniera elettriċi u mekkaniċi għad- disinn u superviżjoni, igħid jekk il-ministeru tiegħu ntalabx li jiġu ngaġġati tali individwi jew soċjetajiet kif ukoll igħid x'qegħdin jitħallsu għat-tali servizzi kif ukoll kemm hu previst li sejjer ikun l-investiment totali tal-gvern fuq il-proġetti rispettivi li dawn qegħdin jaħdmu fuqhom?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li s`issa ma saritx riferenza lill-Ministeru tal-Finanzi fuq is-suġġett tal-mistoqsija tiegħu.

Nissuġerixxi lill-Onorevoli Interpellant li jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-Ministru konċernat għal xi tagħrif ieħor.

EDUKAZZJONI - ASSISTANT TECHNICAL OFFICER

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Minsitru jgħid meta hemm il-ħsieb li jsiru l-intervisti għas- sejħa għall-applikazzjoni li kienet ġiet ippubblikata fi żmien l- amministrazzjoni preċedenti għal post ta' assistant technical officer (draughtsmanship) fi ħdan id-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kif hu magħruf publikament, inkluż bid-diskors tal- budget għas-sena 2000, fil-Ministeru ta' l-Edukazzjoni twaqqaf Office of Review biex jiffaċilita proċess ta' bidla fl-istrutturi li jaqgħu fi ħdan il-Ministeru.

Waħda mill-funzjonijiet ta' dan l-Uffiċċju għandha x'taqsam ma' tibdil fl-istruttura responsabbli għall-proġetti kapitali u proġett ta' refurbishment u maintenance.

Sakemm dan it-tibdil jiġi definit inħass li ma jkunx għaqli li f'dan l-istadju jiġu appuntati uffiċċjali pubbliċi f'xi gradi jew pożizzjonijiet f'dan il-qasam differentament minn dak li jeżisti llum.

SERVIZZ PUBBLIKU/MPO - ASSISTANT TECHNICAL OFFICERS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru bħala ministru responsabbli mill-Kummissjoni għas-Servizz Pubbliku u l-Management and Personnel Office jgħid meta hemm il-ħsieb li jsiru l-intervisti għas-sejħa għall-applikazzjoni li kienet ġiet ippubblikata fi żmien l-amministrazzjoni preċedenti għall-post ta' assistant technical officer (draughtsmanship) fi ħdan id-Diviżjoni ta' l- Edukazzjoni?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jiena nfurmat li wara li twaqqaf Office of Review fil-Ministeru ta' l-Edukazzjoni biex jiffaċilita l-proċess ta' bidla fl-istrutturi li jaqgħu fi ħdan il-Ministeru, inħass il-bżonn li sakemm isir dak it-tibdil li jkun meħtieġ, ma jsirux ħatriet għal dawk il-gradi li għandhom x'jaqsmu ma proġetti kapitali u proġetti ta' refurbishment u maintenance.

DIPARTIMENT TAS-SERVIZZI TAL-KOPERATTIVI - IMPJEGATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra, lista ta' impjegati li jirċievu s-salarju tagħhom mid-Dipartiment għas-Servizzi Korporattivi ta' l- istess ministeru filwaqt li jgħid x'salarju, benefiċċji u allowances oħra dawn jitħallsu fix-xahar kif ukoll xi transferiment ta' fondi jagħmel l- istess dipartiment u għal-liema individwi, lil entitajiet oħra bħal flus f'salarji jew allowances f'każ fejn individwi huma on secondment, on loan, jew inkella t-trasferiment uffiċjali tagħhom ikun għadu ma sarx?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Uffiċċjali Pubbliċi li jaħdmu f'dan id- Dipartiment jitħallsu l-iskali ta' salarju, allowances u benefiċċji kif stabbilit fil-Ftehim Kollettiv bejn il-Unions u l-Gvern.

Informat ukoll li minbarra dan, id-Dipartiment tas-Servizzi Korporattivi jagħmel ukoll dawn il-pagamenti:

a) Lm305 kull xahar lill-Professur Victor Griffiths bħala onorarju lill- Ombudsman ta' l-Universita` u Lm 375 kull tlett xhur lill-Fondazzjoni dwar Studji Internazzjonali bħala parti mis-salarju ta' Ms Simone Vella għal assistenza segretarjali lill-Ombudsman ta' l-Universita`.

b) Lm1380 kull xahar lis-Sur George Papagiorcopulo, Lm500 kull xahar lis- Sur Eric Muscat u Lm862.5 kull xahar lis-Sur Peter Buġeja.

Dawn it-tliet persuni jaħdmu fuq il-proġett Challenge 2000.

c) Lm575 onorarju lil Professur John Rizzo Naudi, Kanċillier ta' l- Universita` u Lm 166.67 fix-xahar allowances segretarjali lis-Sur Paul Vella, Segretarju tal-Kanċillier.