MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 198 Il-Ġimgħa, 13 ta' Marzu, 1998 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 198

Il-Ġimgħa, 13 ta' Marzu, 1998

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.10 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ġimgħa, 13 ta' Marzu, 1998

WERREJ MINUTI 969

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 969

TQEGĦID TA' KARTI 975

MOZZJONIJIET MOZZJONI BIEX JIĠU APPROVATI L-ESTIMI TAL-KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TA' L- ILMA GĦAS-SENA FINANZJARJA 1997/1998 976

AĠĠORNAMENT 999

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 1004

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 197 li saret fit-12 ta' Marzu, 1998 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

IRĦULA - HEIGHT LIMITATIONS

11495 L-ONOR.

CENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Jesmond Mugliett) staqsa lill- Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li jkunu riveduti l- height limitations fid-diversi rħula ta' Malta u Għawdex?

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru) (f'isem il-Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): Skond il-pjan ta' struttura, il-layout u l-provisions l- oħra ta' l-iskemi, inkluż il-height limitations, jistgħu jiġu emendati bħala parti mill-proċess ta' tħejjija għall-pjani lokali.

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): L-Onor.

Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CENSU GALEA: Madam Speaker, fit-tweġiba tiegħu l-Ministru qal li l- height limitations jistgħu jiġu emendati qabel jew inkella waqt it-tfassil tal-pjani lokali.

Imma d-domanda mhux fuq hekk kienet iżda fuq height limitations.

Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li f'ċerti postijiet jiżdiedu l-height limitations?

Jista' jgħid jekk hemmx il-ħsieb li jiżdiedu fil-każ tal-local plans li huma lesti jew kważi lesti?

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA (Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): Ma neskludix li l-Planning Authority tirrevedi l-height limitations f'partijiet differenti ta' Malta.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħidilna jekk dan l-aħħar sarux xi reviżjonijiet?

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Jekk wieħed irid jitkellem f'dan is-sens, jista' jgħid li l-height limitations fuq il-blokki ta' fejn hemm il-housing estates tal-gvern diġa' ġew riveduti u hemm il-ħsieb li fuqhom jiżdied xi sular jew tnejn.

Imma jiena ma nistax nitkellem għall-Planning Authority għax huma l-planners li jridu jiddeċiedu jekk ibiddlux il-height limitations jew le.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

CENSU GALEA: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħidilna x'wassal biex ikun hemm tibdil fil-height limitations f'postijiet tal-gvern iżda mhux f'postijiet privati?

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, il-planners li hemm fil-Planning Authority qegħdin hemm biex jagħmlu r-rakkmandazzjonijiet huma.

Min-naħa l- oħra, meta l-Gvern jagħmel rakkmandazzjonijiet hu, dawn jiġu diskussi u jintlaqgħu, bħal fil-każ tal-housing estates tal-gvern, u dak huwa proċess ta' koperazzjoni bejn il-Gvern u l-Planning Authority.

Pero' jiena m'iniex tekniku biex ngħid li fit-toroq tat-tali raħal 'il barra mill-village core se jkun hemm xi tibdil.

Il-Planning Authority tirreaġixxi skond it-talbiet li jkollha, tagħmel policies u rakkmandazzjonijiet u jekk il-Gvern japprovahom imbagħad jiġu implimentati.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tonio Borg, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

TONIO BORG: Jekk niftakar tajjeb, f'Lulju li għadda saret emenda li kienet tgħid li kull policy ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għandha bżonn l-approvazzjoni tal-Gvern.

Jiġifieri s'issa l-Viċi Prim Ministru ma rċieva l-ebda talba l-Awtorita' ta' l-Ippjanar biex jiġu riveduti dawn il-height limitations?

ONOR.

GEORGE VELLA: Li nista' ngħid hu li m'ilux tlabthom jagħtuni idea ta' kif inhuma l-policies attwali.

Niftakar li tawni paper qasira fejn ġie deskritt fuq linji ġenerali fejn għandek two-storey jew three-storey limitations.

(Interruzzjonijiet) Dan bl-ebda mod m'hu qed jeskludi li jkun hemm rakkmandazzjoni min-naħa tal-Planning Authority sabiex f'ċerti rħula partikolari jiġu relaxed il-height limitations.

Pero' ma nistax ngħid li fil-preżent hemm xi ħaġa li qiegħda tiġi kkonsidrata attivament fuq xi lokalita' partikolari, ħlief fuq il-blokki tal-gvern.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Cassar.

ONOR.

JOE CASSAR: Ittieħdu xi deċiżjonijiet mill-Planning Authority fuq il-paper li għadu kemm semma l-Viċi Prim Ministru?

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Din il-paper ma ssemmix deċiżjonijiet imma tagħti l- istat tal-fatti kif qegħdin issa.

Dan huwa elenku ta' l-irħula u l- postijiet fejn japplikaw it-two-storey and three-storey height limitations biex inkunu nafu x'inhuma n-normi li mexjin fuqhom sal-lum.

Imma huma jafu x'se jissuġġerixxu l-ġimgħa d-dieħla, ix-xahar id-dieħel jew is-sena d- dieħla!

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

CENSU GALEA: Fil-paper li ppreparat il-Planning Auhority hemm xi rakkmandazzjonijiet jew riferenza għat-talbiet mill-privat biex ikun hemm estensjoni tal-height limitations?

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, ma kienx l-iskop ta' din il-paper li tagħmel elenku tat-talbiet li saru mill-individwi.

Mingħajr ma nitlob l- informazzjoni, ninsab żgur li hemm ruxxmata ta' talbiet minn individwi sabiex itellgħu iktar minn dak li huwa permess.

Meta kont fil-Planning Authority kont naf bihom - u nassumi li għadhom għaddejjin - għaliex jekk lil dak li jkun minflok permess għal erba' sulari tagħtih permess għal ħamsa, ħafna drabi jkun jaqbillu.

Jiġifieri qed nassumi li hemm ħafna talbiet biex jogħlew iktar minn dak li huwa permess.

Pero' jrid ikollok regolamentazzjoni u kontroll għaliex inkella nispiċċaw biex kulħadd itella' kemm ifettillu.

Pero' ma nafx x'inhu l-iskop tal-mistoqsija ta' l-Onor.

Galea.

Jekk hemm xi ħaġa partikolari li jrid ikun jaf dwarha aħjar jiġi għall-punt.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

CENSU GALEA: Madam Speaker, kif qal tajjeb il-Viċi Prim Ministru, din tat-talbiet għal żieda fil-height limitations m'hijiex xi ħaġa ġdida imma hija xi ħaġa kontinwa.

Mingħajr ma nirriferi għall-ebda każ speċifiku, nixtieq inkun naf - iktar u iktar li l-Viċi Prim Ministru qed jammetti r-realta' li ħafna nies li jgħixu f'post privat jitolbu għal żieda fil-height limitation - x'wassal lill-Planning Authority biex tiddeċiedi li għandu jkun hemm żieda fil-height limitation fuq talbiet li saru mill-gvern u ma tiddeċidix l-istess fuq talbiet li saru fl-istess irħula minn nies li jgħixu f'post privat.

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, jiena qiegħed fil-pożizzjoni li meta l-kollegi tan-naħa l-oħra jippretendu li nieħu xi deċiżjonijiet jiena neħodhom, imma mbagħad meta jkun hemm l-awtonomija tal-Planning Authority fin-nofs allura rridu nibżgħu għaliha.

Għalhekk nerġa' ngħid li jiena ma nindaħalx lill-Planning Authority jekk kemm-il darba jaċċettawx jew le talbiet mir-residenti ta' area partikolari sabiex jibnu aktar fl-għoli.

Rigward li wieħed jindaga ħalli jara fejn jista' jżid sulari extra fuq il-housing estates tal-gvern, nista' ngħid li l-Gvern ippreżenta talba lill- Planning Authority.

Il-Planning Authority għamlet l-istudju tagħha u issa qegħdin naħdmu flimkien dwar dawk it-talbiet li ntlaqgħu.

Evidentement dwar dawk li ma ntlaqgħux, id-dipartiment konċernat m'huwiex se jagħmel affarijiet li m'għandux permess li jagħmel.

Irrid ngħid ukoll li l-Gvern ma jistax jagħmel talbiet f'isem il-privat.

Jiġifieri jekk hemm xi nies li jridu jagħmlu t-talba tagħhom, dawn għandhom imorru quddiem il-Planning Authority u mbagħad din tieħu d-deċiżjonijiet hi.

Jien ma nistax nobbliga lill-Planning Authority biex fi Triq Psaila jew x'imkien ieħor tagħti tliet sulari minflok tnejn, jew tagħti erba' sulari minflok tlieta.

Dawn huma affarijiet li trid tiddeċidihom hi.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Cassar.

ONOR.

JOE CASSAR: Jista' l-Viċi Prim Ministru jpoġġi din il-paper fuq il- Mejda tal-Kamra?

Infakkar li f'seduta tal-Kumitat Permanenti dwar l- Affarijiet Soċjali, il-Planning Authority kienet ippreżentat paper oħra dwar kif għandhom jiġu wżati djar qodma.

Ma naħsibx li dawn il-papers għandhom ikunu xi ħaġa sigrieta.

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, jien fl-ebda ħin m'għidt li din hija xi ħaġa sigrieta u nwiegħed lill-kollega tiegħi li se npoġġi kopja ta' din il-paper - jiġifieri l-guidelines li qiegħda timxi fuqhom il-Planning Authority illum - fuq il-Mejda tal-Kamra.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

CENSU GALEA: Madam Speaker, jiena la nippretendi u lanqas irrid li l-Viċi Prim Ministru jindaħal lill-Planning Authority fid-deċiżjonijiet ta' xi triq partikolari, pero' ninsab żgur li f'ċerti każi ttieħdet deċiżjoni differenti bejn talbiet li saru għal postijiet tal-gvern u oħrajn li saru mill-privat fl-istess lokal.

Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'wassal lill-Planning Authority biex tagħmel dan?

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Nistieden lill-Onor. kollega tiegħi biex jagħmel din il-mistoqsija bil-miktub ħalli nirriferiha lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar u nitlobhom jagħtuni r-raġuni tagħhom fuq bażi teknika u fuq bażi ta' planning, ħalli nkun nista' nirrispondih.

PA -WHITE AREA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Karmenu Borg) staqsa lill- Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'tifhem l-Awtorita' ta' l-Ippjanar bil- kliem "żona white area"?

Min għandu l-awtorita' li jgħid li din iż-żona ssir brown area, jiġifieri jkun jista' jsir żvilupp fiha?

X'qed iżomm milli tittieħed deċiżjoni fuq dawk iż-żoni li huma f'building areas u, minkejja li issa ilhom is-snin immarkati hekk, il-proprjetarji tħallew bla risposta?

ONOR.

GEORGE VELLA: White area hija żona li għalkemm ġeografikament hi f'konfini ta' skema ta' żvilupp, din ma tkunx żviluppabbli.

Filwaqt li l- istatus m'huwiex fiss daqs green area, m'huwiex il-każ li wieħed iqis li dawn iż-żoni għandhom ikunu żviluppati qabel ma l-pjan lokali tal-post jikkonsidra b'mod komprensiv l-użu ta' dawn il-white areas.

B'dan il-mod dawn joffru opportunita' fil-lokalita' partikolari.

Min-naħa ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar qed isir eżerċizzju biex jiġu identifikati white areas li għalihom kien hemm applikazzjoni jew talba bil- miktub.

Jista' jkun hemm każijiet fejn wara li jsir ix-xogħol ta' ppjanar meħtieġ, ikunu jistgħu jiġu rilaxxati qabel ma jitlesta l-pjan lokali rilevanti.

Normalment dawn ikunu areas ta' daqs żgħir u dan irid isir fit- terminu u l-limitazzjonijiet tal-liġi.

MINISTERU TA' L-AFFARIJIET BARRANIN - SEGRETARJAT

L-ONOR.

CENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Joe Borg) staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent: B'riferenza għar-risposta li kien ta l-Viċi Prim Ministru għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 2819 fejn inkluda s-c.v. tat-tliet membri tas- segretarjat tiegħu ta' dak iż-żmien, u b'riferenza għar-risposta għall- mistoqsija parlamentari numru 6785 magħmula mill-Onor.

Michael Frendo, jista' issa jagħti s-c.v. ta' kull wieħed mill-ambaxxaturi ta' Malta?

ONOR.

GEORGE VELLA: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra s-c.v. ta' kull wieħed mill-ambaxxaturi ta' Malta.

NAR TAL-FESTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Jose' Herrera) staqsa lill- Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm nies korrew jew mietu bin- nar tal-festi mill-1994 'l hawn?

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): Ninsab informat li mill-1994 sa l-20 ta' Frar, 1998 mietu ħames persuni u korrew 27 persuna bin-nar tal-festi.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tonio Borg, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

TONIO BORG: Riċentement erba' kmamar tan-nar - waħda f'Ħal Lija, tnejn f'Birkirkara u waħda f'Ħal Luqa - irċevew ittra biex isibu post alternattiv fi żmien sitt xhur għaliex, skond l-explosives committee, qegħdin f'distanza ta' inqas minn 200 metru mill-abitat.

Jista' l-Prim Ministru jgħid x'sar biex wieħed ikun ċert minn dan?

Barra minn hekk, hemm regola li tgħid li l-ebda bini m'għandu jitħalla jsir f'din id- distanza.

GĦalhekk huwa ġust għall-Prim Ministru li dawn il-kmamar tan-nar ikollhom jagħlqu għaliex ħaddieħor bena viċin tagħhom, meta huma kien ilhom hemmhekk għal dawn l-aħħar 75 sena?

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Meta qed nitkellmu fuq ħajja u mewt, il-kwestjoni tal- ġustizzja tiġi sekondarja.

Jekk de facto hemm postijiet li jinsabu inqas minn 200 metru 'l bogħod minn kamra tan-nar, skond ir-regolamenti viġenti tkun qed thedded il-ħajja ta' dak li jkun, u amministrazzjoni serja ma tistax tinjora ħaġa bħal din.

Din m'hijiex kwestjoni ta' ġustizzja imma jekk hemmx theddida għall-ħajja.

Aħna għandna r-responsabbilta' li nieħdu passi fuq ħaġa bħal din u dan se nagħmluh billi l-ewwel nistiednu lill- kmamar indikati jgħidulna b'mod raġonevoli jekk għandhomx alternattiva għal dak il-post.

Jekk isibu alternattiva, il-Gvern ikun dispost jgħinhom biex jiċċaqalqu minn hemm, fid-difiża tal-ħajja taċ-ċittadin.

Fil-każ li ma jsibux post alternattiv minħabba raġunijiet tekniċi u raġunijiet serji, allura niddiskutu biex naraw x'jista' jsir biex niddefendu l-ħajja, xejn aktar u xejn anqas.

Ċertament pero' li dan għandu jsir 'il bogħod mill- piki u t-tixwix partiġjan, għax hawn aħna qed niddefendu l-ħajja taċ- ċittadin.

Kif diġa' għidt, Madam Speaker, mill-1994 'l hawn mietu ħames persuni, u jien għadni niftakar wieħed mill-aktar mumenti li ħassejt skoss kemm ilni Prim Ministru.

Niftakar li konna morna Għawdex biex nagħmlu l-launching tal-white paper fuq l-iżvilupp reġjonali ta' Għawdex u, meta konna qed nitkellmu mal- ġurnalisti, f'daqqa waħda ġew jgħidulna li mietu tnejn minn nies bi splużjoni ta' fabbrika tan-nar u meta morna hemm sibna ħerba sħiħa.

Niftakar ukoll li l-familjari ta' dawk in-nies li sa ftit tal-ħin qabel kienu qegħdin jipprotestaw kontra dak li konna qegħdin nagħmlu biex nirrestrinġu l-problemi li qed jiġu kkawżati bil-murtali, ġew fuqi mbikkma jgħiduli biex ma nħallihomx jibqgħu għaddejjin bin-nar.

GĦalhekk ejjew inkunu ċari u ma nipprovawx inxewxu b'dan il-mod.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq kwestjonijiet ta' ħajja u mewt u dan il-Gvern għandu r- responsabbilta' li jagħmel minn kollox biex jiddefendi l-ħajja taċ- ċittadin.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Jista' l-Prim Ministru, dejjem jekk għandu t-tagħrif hawnhekk, jgħidilna kemm ittellgħu nies il-qorti u x'passi ttieħdu fir- rigward tal-każijiet li għadu kemm semma?

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Din hija mistoqsija tajba ħafna pero' jiddispjaċini ngħid li m'għandix l-informazzjoni meħtieġa.

GĦalhekk nistieden lill-Onor.

Interpellant jagħmilli mistoqsija bil-miktub ħalli nkun nista' nwieġbu.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm minn dawn l- inċidenti kienu dovuti minħabba li xi kmamar involuti qegħdin inqas minn 200 metru mill-abitat?

Qed ngħid hekk għaliex, jekk m'iniex sejjer żball, dawk il-persuni li mietu f'Għawdex mietu waqt li kienu qegħdin jaħdmu n- nar.

Jiġifieri jew ma mxewx ma' xi regolamenti jew inkella kien hemm xi raġuni oħra.

Imma f'dan il-każ se mai għandek tenforza r-regolamenti li għandhom x'jaqsmu mas-saħħa u mal-kontroll.

Naturalment ir-regolamenti qegħdin hemm biex jiġu mħarsa u biex jiġu enforzati, imma ma nistgħux ngħidu li kull inċident li jseħħ jiġri minħabba n-nuqqas ta' distanza ta' 200 metru.

Allura jekk wieħed jibni f'din id-distanza abbużivament, għandek tgħid lill-kmamar tan-nar biex jagħlqu!

Ta' min jgħid li waħda minn dawn il-kmamar tan-nar kienet ingħatat il- permess taħt Gvern Laburista.

Allura kif l-ewwel tagħtih il-post u mbagħad tgħidlu biex jagħlaq!

Jiena qed ngħid dan għaliex qed isirulna ċerti lmenti u mhux għax irrid inxewwex.

Barra minn hekk, aħna għandha l-obbligu li nressqu dawn l-ilmenti quddiem il-Parlament, bħalma l-Prim Ministru, kif qed jgħid, għandu l-obbligu li jħares il-liġijiet.

Mill-bqija, l- Oppożizzjoni taqbel li għandhom isiru kontrolli iktar serji fuq il-logħob tan-nar.

Issa l-Prim Ministru qal li f'każ li ma jinstabx post alternattiv fl- istess area se jittieħdu miżuri oħrajn.

Dan ifisser li dawn l-erbat ikmamar tan-nar jistgħu jibqgħu fejn huma, pero' jittieħdu miżuri ta' iktar protezzjoni għalihom u għal ħaddieħor?

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Madam Speaker, nerġa' ngħid li hawnhekk qed nitkellmu fuq id-difiża tal-ħajja taċ-ċittadin.

Kull regolament li qiegħed hemm biex jipproteġi l-ħajja taċ-ċittadin huwa regolament serju, huwa reġolament li jrid jitwettaq u jrid jiġi protett.

Ma nistgħux noqogħdu ngħidu li dawk li mietu s'issa mietu minħabba n-nuqqas ta' 200 metru mill-abitat jew minħabba xi raġuni oħra.

Dan x'għandu x'jaqsam!

Allura issa se nibdew nagħlqu għajnejna għar-regolament tal-200 metru?

GĦaliex dan hu li qed jgħid l- Onor. Membru.

Mela r-regolamenti qegħdin hemm biex inwarrbuhom jew ninsewhom u nimxu fuq affarijiet oħra!

Dan x'raġunament hu!

Jew ir- regolamenti huma serji u jridu jiġu rrispettati kollha, jew inkella jekk m'humiex serji nbiddluhom.

Imma mhux nosservaw parti minnhom u l- kumplament ma nosservawhomx.

Issa jekk bħala stat ta' fatt f'ċerti postijiet m'humiex qed josservaw ir- regolament tal-200 metru, dażgur li m'għandniex nagħlqu għajnejna għalihom.

GĦalhekk l-ewwel se naraw insibux postijiet oħra alternattivi, imbagħad jekk ma naslux skond il-mezzi tekniċi ta' protezzjoni li jeżistu, naraw kif nistgħu nilqgħu għal dik il-problema.

U din hija fair u ġusta u żgur li b'dan il-mod għadna qegħdin nipproteġu l-ħajja taċ-ċittadin.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Il-Prim Ministru jaf li skond ir-regolamenti ma jistax jingħata permess għal kamra tan-nar jekk din ma tkunx 200 metru 'l bogħod mill-abitat.

Allura jekk xi ħadd ifettillu jibni f'inqas minn 200 metru minn kamra tan-nar, dan ifisser li l-kamra tan-nar ikollha tiċċaqlaq kull darba li xi ħadd jibni qribha?

Dan hu l-argument tiegħi u nixtieq li l- Prim Ministru jirrispondini.

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Ir-risposta hija faċli.

L-Onor.

Interpellant jaf li din il-ħaġa ma tiġrix biss fil-każ tal-kmamar tan-nar imma wkoll fil-każ ta' l-irziezet.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Membri li qed jgħidu li dan m'huwiex veru ma jgħixux f'dinja għaliex taħt il-Gvern preċedenti ġraw biżibilju ta' każi bħal dawn.

Issa aħna dawn il-problemi m'aħniex se ninjorawhom u nħallu kollox għaddej, kif qed jissuġġerixxi l-Onor.

Interpellant.

Jekk tagħlaq għajnejk jista' jmut xi ċittadin u jien ma rridx inkun responsabbli għal ħaġa bħal din.

Allura hemm bżonn li nsibu alternattivi oħra u hemm bżonn li r-regolamenti jiġu rrispettati u jekk ikollna xi bottleneck naraw kif insolvuha, xejn aktar u xejn anqas.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Cassar.

ONOR.

JOE CASSAR: Il-Prim Ministru għadu kemm semma l-każ ta' l- irziezet.

Darba hawn ġew qamet il-kwestjoni li ċerti postijiet storiċi huma mikrijin biex jinżammu l-annimali fihom.

Jista' l-Prim Ministru jgħidlna jekk itteħdux passi?

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Peress li dan is-suġġett m'għandu x'jaqsam assolutament xejn ma' dak li konna qed niddiskutu, nistieden lill-Onor.

Interpellant jagħmilli mistoqsija bil-miktub ħalli nkun nista' nagħtih risposta.

PA - PA 3528/97

L-ONOR.

CENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Joe Psaila Savona) staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l- Ambjent: Jista' l-Viċi Prim Ministru jindika x'qed iżomm lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar milli toħroġ il-permess għall-PA3528/97?

ONOR.

GEORGE VELLA: PA 3528/97 jirrigwarda change of use from store to pet shop, fejn hemm 54 sqm retail u 54 sqm storage.

Fl-24 ta' Novembru, 1997 il-proposta ġiet irrifjutata mill-Kummissjoni għall-Kontroll ta' l- Iżvilupp għar-raġuni li l-proposta stess kienet se tneħħi l-postijiet għal parking diġa' eżistenti u żżid aktar karozzi pparkjati fit-toroq.

Fil-5 ta' Jannar, 1998 ġiet sottomessa r-rikjesta biex il-proposta terġa' tiġi kkonsidrata.

Fit-12 ta' Frar, 1998 din l-istess rikjesta ġiet irrifjutata mill-Kummissjoni għall-Kontroll ta' l-Iżvilupp, kemm għall- istess raġunijiet diġa' msemmija u kif ukoll minħabba l-fatt li l-propost parking għall-ħanut ma ġiex ipprovdut.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għat-Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

ALFRED SANT: Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar impjegati ġodda fid-dikasteru li jaqa' taħt l-Uffiċċju tal-Prim Ministru, għall-perijodu bejn Jannar 1988 u Settembru 1996, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 11564.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar reklutaġġ fil-Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin u fid- dikasteru li għalih hu responsabbli l-istess Ministru, għall-perijodu bejn Novembru 1996 u Marzu 1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12251.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar ħlasijiet ta' allowances lill-membri ta' l-istaff fl- Universita' ta' Malta, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 11563;

Tagħrif dwar reklutaġġ fil-Ministeru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali u fid-dikasteru li għalih hu responsabbli l-istess Ministru, għall-perijodu bejn Novembru 1996 u Marzu 1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12252.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar reklutaġġ fil-Ministeru tal-Finanzi u fid-dikasteru li għalih hu responsabbli l-istess Ministru, għall-perijodu bejn Jannar 1988 u Settembru 1996, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 11566.

Tagħrif dwar reklutaġġ fil-Ministeru tal-Finanzi u Kummerċ u fid- dikasteru li għalih hu responsabbli l-istess Ministru, għall-perijodu bejn Novembru 1996 u Marzu 1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12253.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

Il- Ministru Buhagiar

MOZZJONIJIET

MOZZJONI BIEX JIĠU APPROVATI L-ESTIMI TAL-KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TA' L- ILMA GĦAS-SENA FINANZJARJA 1997/1998

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR (Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Madam Speaker, nipproponi illi:

"Il-Kamra tapprova l-Estimi tad-Dħul u Nfiq tal-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru, 1997 sat- 30 ta' Settembru, 1998 skond l-Att XXIII ta' l-1991 dwar il- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma."

MADAM SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

JOE MIZZI: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Peress li din il- mozzjoni qiegħda titkellem dwar l-estimi għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru, 1997 sat-30 ta' Settembru, 1998 u peress li l-Kamra quddiemha għandha żewġ settijiet ta' estimi, jista' l-Ministru jgħidilna liema estimi se napprovaw?

Qed ngħid dan għaliex fuq il-Mejda tal-Kamra kienu tpoġġew estimi li ma jaqblux ma' dawk li l-Kamra għandha quddiemha bħalissa.

Barra minn hekk, peress li l-Water Services Corporation Act jipprovdi li l-Water Services Corporation għandha tippreżenta l-estimi u l-ministru jpoġġihom fuq il-Mejda tal-Kamra sa ċertu żmien, allura x'inhi l-proċedura korretta?

Jiena m'inix ngħid li ma rridux niddiskutu imma qed nifhem li l- estimi li tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra fit-terminu li tgħid il-liġi qegħdin jiġu emendati b'din il-mozzjoni.

GĦalhekk, x'inhi l-proċedura korretta, u x'estimi qegħdin nippreżentaw?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Speaker, qegħdin nitkellmu fuq l-estimi riveduti li tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra xi żmien ilu.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Biex inkunu korretti, issa l-Ministru uża l- kliem "estimi riveduti" imma mkien m'hawn li l-Kamra se tapprova l-estimi riveduti.

GĦalhekk nitlob lill-Ministru biex jemenda l-mozzjoni u jgħid li qegħdin napprovaw l-estimi ppreżentati fuq il-Mejda tal-Kamra fit-tali data, kif riveduti b'estimi ulterjuri tat-tali data.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Speaker, aktar 'il quddiem se nressaq emenda kif qed jgħid il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Ħalli nibda issa d-diskors tiegħi.

Meta qed nitkellmu fuq il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma, bħalma tgħid l-istess mozzjoni, qed nitkellmu fuq korporazzjoni li ġiet imwaqqfa bl-Att XXIII ta' l-1991 u li missjoni tagħha, biex insejħilha hekk, hija definit bħala:

"Att biex jipprovdi għat-twaqqif ta' korp magħqud li jkun magħruf bħala l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma, u għall-eżerċizzju u l- qadi minn jew f'isem dik il-korporazzjoni ta' funzjonijiet dwar l- akkwist, trasformazzjoni, manifattura, tqassim u bejgħ ta' ilma tax- xorb u ilma ieħor, u, skond ma jkun xieraq, għal trattament u rimi jew riċiklaġġ tad-drenaġġ u ta' l-ilma mhux tax-xorb u għall-użu mill-ġdid ta' l-ilma tax-xita ...".

Jiġifieri hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq korporazzjoni li twaqqfet bl-għan li tkun responsabbli for the whole water cycle, jiġifieri għas-sorsi kollha ta' l-ilma f'pajjiżna.

Jien nista' ngħid li matul ix-xhur li għaddew il- korporazzjoni mxiet biċċa sew sabiex twettaq l-għan li għalih ġiet imwaqqfa u nista' ngħid li, wara li ġie ppubblikat l-avviż legali nru.

200 tas-sena li għaddiet, il-korporazzjoni għall-ewwel darba ħadet f'idejha ċerti funzjonijiet li ma kellhiex qabel għaliex kienu ġew esklużi.

Fil-fatt il- korporazzjoni daħlet għar-responsabbilta' ta' l-immaniġġjar ta' l-ilma li nipproduċu permezz tat-trattament tad-drenaġġ u anke ta' l-ilma tax-xita.

Huwa tajjeb li wieħed jifhem ukoll minn fejn telqet il-korporazzjoni f'Novembru ta' l-1996.

Fil-bidu ta' Novembru ta' l-1996 sibna korporazzjoni li kienet finanzjarjament falluta, mingħajr tmexxija soda, mingħajr viżjoni u b'workforce demotivata għall-aħħar.

Mil-lat tekniku kien hemm riżorsi umani kompetenti ħafna pero' dawn in-nies mhux dejjem kienu deployed bl- aħjar mod.

Fil-fatt, kif intqal diversi drabi f'din il-Kamra, is-Sur Alfred Mifsud kien ġie mqabbad sabiex jagħmel studju dwar l-istat tal- korporazzjoni bejn l-aħħar ta' Ottubru u l-bidu ta' Novembru ta' l-1996.

Dan ħareġ rapport bl-isem "A Fresh Start" u matul l-ewwel xhur ta' l-1997 bdejna nimplimentaw diversi proposti li kienu saru f'dan ir-rapport.

Bla dubju ta' xejn, waħda mill-akbar problemi li kellha l-korporazzjoni - din diġa' tkellimna fuqha l-bieraħ - kien l-istat finanzjarju li kienet fih.

Din is-sitwazzjoni rrilevaha s-Sur Mifsud fir-rapport li għamel pero' kienet magħrufa tajjeb ħafna anke mill-Gvern Nazzjonalista, għalkemm illum dawn m'humiex qed jammettuh.

GĦalhekk tajjeb li wieħed ifakkar lil din il- Kamra kemm verament fl-1996 l-Onor.

Membri tan-naħa l-oħra kienu jafu bl- istat finanzjarju diżastruż li kienet fih il-korporazzjoni.

Fil-fatt is-Sur Mifsud, f'paragrafu 4.13, qed jiċċita b'mod ċar l- informazzjoni li kellu l-Gvern Nazzjonalista dak iż-żmien.

Huwa jgħid hekk:

"It is clear that the Government was well aware of the financial problems of the WSC but chose simply to postpone them to posterity.".

Jiġifieri dawn kienu jafu bil-problemi imma ddeċidew li ma jagħmlu xejn fuqhom.

Dan ir-rapport ikompli jgħid:

"In a letter dated 30 April, 1996 addressed by the Parliamentary Secretary for Water and Energy to the Minister of Finance and copied to the Prim Minister .... "

- mela l-Onor.

Fenech Adami kien jaf ukoll -

"... it was stated:

"Inutli li l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma tagħmel diskussjonijiet u arranġamenti mal-kunsill lokali għal tisħiħ fid- diversi lokalitajiet kemm-il darba l-istess korporazzjoni m'għandhiex il-mezzi finanzjarji biex twettaq ix-xogħol.

Din il-pożizzjoni se taqla' problemi serji fil-pajjiż fil-ġimgħat u x-xhur li ġejjin.""

Bla dubju dawn il-problemi issa qed iħabbat wiċċu magħhom il-Gvern Laburista, u jekk qatt kien hemm prova li l-Gvern ta' qabel kien jaf b'dan, din hija appuntu din l-ittra li l-Onor.

Ninu Zammit kiteb lill-Prim Ministru.

Is-soluzzjoni proposta mill-ministeru tal-finanzi ftit wara li nkitbet din l-ittra fit-30 ta' April, 1996 insibuha f'ittra li nkitbet minn dan il- ministeru u li ġġib id-data tad-29 ta' Awissu, 1996.

Hawnhekk se nerġa' nikkwota mir-rapport tas-Sur Alfred Mifsud, li fil-paragrafu 4.11 jgħid hekk:

"This level of subvention (i.e. ¥13.4 million) would increase Government's 1997 projected budgetary deficit, which is already standing at unacceptable levels, by a further ¥3 million.".

Mela hawnhekk irridu nirrilevaw żewġ punti.

L-ewwelnett li l-Gvern ta' dakinhar kien jaf diġa' li l-qagħda finanzjarja u l-budget deficit kienu inaċċettabbli - ħaġa li meta għidniha aħna f'din il-Kamra ma nafx x'ma qalux - u t-tieni nett li din it-tip ta' subvention ma tistax tingħata għall-istess raġuni.

Dan il-paragrafu jkompli:

"Consequently the Water Services Corporation should undertake as a matter of priority an overhaul of its tariffs structure and revenue collection.".

Mela s-soluzzjoni li l-ministeru tal-finanzi kien qed joffri lill- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma kienet li jekk iridu jżidu r- revenue, allura ma jmorrux għandhom għall-flus imma jduru fuq is-sorsi tagħhom stess u jżidu t-tariffi.

Hawnhekk irrid infakkar b'mod partikolari dak li ntqal mill-Oppożizzjoni Nazzjonalista l-bieraħ, jiġifieri li l-Gvern Nazzjonalista qatt ma ried inaqqas is-sussidju lill-korporazzjoni.

Imma minn din l-ittra jidher ċar li l-Gvern Nazzjonalista kien qed jagħmel capping fuq is-sussidju li kien se jagħti lill-korporazzjoni.

U lanqas huwa minnu dak li qal l-Onor.

Zammit Dimech li l-Gvern Nazzjonalista preċedenti qatt ma kkonsidra jew ħass il-bżonn li jerġa' jgħolli t-tariffi għas-settur domestiku.

Allura skond it-terminoloġija tagħhom stess kien qed jgħid li, wara li fl-1994 għollew it-tariffi b'mod esaġerat, qatt ma kkonsidraw jew ħassew il-bżonn li jerġgħu jgħollu t-tariffi għas-settur domestiku.

GĦalhekk l-Onor.

Zammit Dimech ma kienx qed jgħid il-verita' għaliex mill-korrispondenza li għandna jidher ċar li mhux talli kkonsidrawha talli ġiet issuġġerita mill-ministeru tal-finanzi.

Allura kif jgħid li qatt ma nħass il-bżonn li jsir hekk?

Forsi meta jitkellem l-Onor.

Zammit Dimech jkun jista' jirrispondini.

Aktar minn hekk, fir-rapport li sar fl-1995 mill-Awdituri Manduca & Mercieca liċ-chairman ta' dak iż-żmien, is-Sur Tabone, dawn urew biċ-ċar li jekk il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma ma tagħmilx xi ħaġa biex iżżid id-dħul tagħha, din kienet se tidħol fi gwaj finanzjarju kbir.

Fil- fatt fl-1995 din id-ditta ta' awdituri għamlet diversi rakkmandazzjonijiet dwar kif il-korporazzjoni trid tirristruttura l-finanzi tagħha sabiex tkun tista' tiġi fuq saqajha mingħajr ma tkun ta' piż kbir fuq il-gvern.

Hawnhekk għandi l-projections li kienu għamlu dak inhar u jekk wieħed jara x'kienu pproġettaw bħala revenue u bħala sussidju għall-1997 u l-1998, parallel ma' l-estimi li qed nitkellmu fuqhom illum, isib li dawn qalu li biex il-korporazzjoni ma tkunx ta' piż kbir fuq il-finanzjament tal-gvern din kellha bżonn iżżid ir-revenue tagħha għal ¥15,372,721, li jaqbel kważi sa l-inqas lira ma' dak li hemm propost fl-estimi għas-sena d-dieħla.

Forsi b'kumbinazzjoni wkoll, f'dan ir-rapport qalulhom li s-sussidju li jrid jingħata fuq il-konsum domestiku jrid ikun ta' ¥6,286,968.

Issa fil- fatt fl-estimi qegħdin nipproponu sussidju ta' ¥6 miljun, ċifri simili ħafna għal dik li kienet issemmiet minn dawn l-awdituri.

Irrid ngħid bl-akbar serjeta' li jien ma kontx naf b'dan ir-rapport qabel ma ġew ippreparati l-estimi, jiġifieri din kienet koinċidenza.

Imma dan juri biċ-ċar li l-mixja li qbadna biex inpoġġu l-korporazzjoni fit-triq it- tajba m'hijiex xi ħaġa li qed ngħiduha aħna biss, jew li qed jgħiduha n- nies tal-korporazzjoni llum, imma qaluha ħafna qabel fl-1995 meta l- awdituri pproġettaw il-figuri tagħhom.

Iżda minkejja dan kollu ma ġara xejn u s-sitwazzjoni finanzjarja tant marret lura li f'Lulju u f'Settembru ta' 1996 il-korporazzjoni ma kellhiex flus biex tħallas il-pagi tal- ħaddiema tagħha.

Din hi r-realta'.

U dan mhux qed ngħidu jien imma joħroġ ċar mill-minuti tal-board meeting li kien sar fit-30 ta' Lulju, 1996 mid- diretturi tal-korporazzjoni fejn intqal li:

"The board has decided that payment of national insurance contributions and PAYE were to take precedence over the salaries and wages of the Corporation's employees, should the problem of insufficiency of funds arise.".

Mela kienu qed jgħidu li la m'għandhomx flus biżżejjed biex iħallsu l-pagi u l-bolla, se jħallsu l-bolla u l-pagi ma jħallsuhomx.

Kif diġa' għidt, din reġgħet qamet fil-board meeting li sar fis-26 ta' Settembru, 1996 fejn intqal li:

"It was proving very difficult to obtain further loans from commercial banks and an exceedingly difficult liquidity position existed.".

Dan juri li fir-realta' l-Gvern Nazzjonalista dak inhar kien jaf li kellna korporazzjoni finanzjarjament falluta, u aħna minn hemmhekk tlaqna.

U jiena ddedikajt l-ewwel parti tad-diskors tiegħi fuq din il-ħaġa għaliex irridu nkunu sinċieri ma' xulxin u nistabilixxu darba għal dejjem li aħna tlaqna mill-pożizzjoni fejn sibna korporazzjoni falluta.

Dan l-aħħar saru diversi rapporti u proposti sabiex wieħed jara kif jista' jqajjem il-korporazzjoni fuq saqajha.

Dan il-punt qed nagħtih daqstant importanza għaliex huwa inutli li jkollok korporazzjoni li tixtieq tagħmel ħafna xogħol jekk ma jkollhiex finanzi u għalhekk kien importanti għalina li l-korporazzjoni tiġi fuq saqajha finanzjarjament.

Se nsemmi issa tliet proposti li saru mis-Sur Mifsud fir-rapport tiegħu "A Fresh Start".

F'paragrafu 7.5, fost affarijiet oħrajn, is-Sur Mifsud jgħid hekk:

"The finance department needs rebuilding.

The organisation needs to build its own finance department and it's own internal auditing department.".

Imbagħad f'paragrafu 6.2 (c) insibu hekk:

"WSC has to lower its production costs by taking control of certain operations.

The most glaring example of this is the management of the RO plants which is still being done via a contractor.

A separate subsidiary company to operate this side of the organisation as a separate cost centre seems to be the most practical solution".

Proposta oħra li għamel is-Sur Mifsud insibuha f'paragrafu 6.2 (a) u din tgħid hekk:

"Increase the normal revenue of the WSC by a revision of the tariff where it is manifestly inequitable.

If these users have to be subsidised it is best for this subsidy to come out of the budget of the respective department concerned - for example, if industry needs subsidised water it should come out of MDC budget - and this will help to reduce wastage and lower the production costs of WSC.".

Tajjeb li wieħed jgħid li mhux is-Sur Mifsud biss kien għamel proposti dwar kif il-korporazzjoni tista' titqajjem fuq saqajha.

Fil-fatt l- awdituri tal-korporazzjoni li għamlu l-audit għas-sena finanzjarja li spiċċat fit-30 ta' Settembru, 1996 kitbu ittra lill-management, fejn qalulhom:

"This precarious position reported both in the balance sheet as well as in the profit and loss account can be attributed to the following factors:

(i) inappropriate water tariffs which by far do not cover the total cost of producing water;

(ii) non-issuance of water bills for a six to nine month period;

(iii) high level of unbilled production of water;

(iv) poor debt-collecting procedures;

(v) inadequate pricing of other services carried out by the Corporation which has in some cases not even recovered the cost of the service.".

Imbagħad l-awdituri qalu wkoll x'miżuri għandhom jittieħdu, u dawn huma:

"a revision of water tariffs; issuance of bills on regular basis and stricter measures to be taken on slow moving debtors; increase in meter rental charges; review of selling prices for all services to ensure that the established prices at least cover the related direct costs; tighter controls over variable costs such as wages and overtime payments; request for increase government subsidies to cover losses and the take-over of the operation of the RO plants which should lead to substantial savings.".

Madam Speaker, huwa tajjeb li naraw liema proposti il-bord tad-diretturi tal-korporazzjoni ħassew li kellhom jimplimentaw.

Se nibda bl-aktar waħda li qajmet diskussjoni, jiġifieri r-reviżjoni tat-tariffi li ddiskutejna l- bieraħ f'dan il-Parlament.

Nixtieq nieħu ftit ħin biex nispjega eżattament x'inhi l-istruttura tat-tariffi l-ġodda għaliex, minkejja li ilna ħafna nitkellmu fuqhom, sal-lum qatt ma kelli l-opportunita' li nagħti din l- ispjegazzjoni.

Madam Speaker, qabel l-istruttura tat-tariffi kienet tinħadem permezz ta' meter charge ta' ¥3.76c fis-sena.

Imbagħad kien hemm tariffa fuq il-konsum li kienet tvarja skond il-volum ta' ilma kkonsmat, u kien jingħata 90% sussidju fuq l-ewwel 5.5 metru kubu ta' l-ilma, 75% fuq it-tieni 5.5 metru kubu ta' ilma, u fuq li jifdal ma kien jingħata l-ebda sussidju.

Il-cost ta' l-ilma fl-1994 kien stmat li jiġi 75c kull metru kubu imma on top of that wieħed ried iħallas għal diversi servizzi oħra li kienet tipprovdi l- korporazzjoni.

Kif tafu, meta persuna kienet tmur biex tapplika għall-ilma kienu jkejlulha l-faċċata tad-dar u kienet tħallas dik li jgħidulha l- frontage contribution.

Min kien ikollu xi ħsara kien imur għand il- korporazzjoni u kienu jitolbuh deposit ta' ¥100, imbagħad jagħmlulu l-kont u wara li jlestulu x-xogħol kienu jibagħtulu l-kont rivedut.

Min kien ikollu l-meter ma jaħdimx kienu jmorru jiċċekkjawhulu u ta' dan ried iħallas ukoll.

Mela kif qed naraw kien hemm ħafna tipi ta' ħlasijiet għas- servizzi li kienet tipprovdi l-korporazzjoni.

Madam Speaker, aħna ridna niċċaqalqu minn dan il-konċett tat-tariffi bbażat fuq l-idea li l-korporazzjoni hija responsabbli mill-main ta' l-ilma li għaddej mit-triq u l-konsumatur huwa responsabbli mill-house connection u l-plumbing fid-dar tiegħu.

Mill-esperjenza tal-korporazzjoni stess indunajna li ħafna telf ta' ilma kien ġej mill-house connections, dik il- parti li tgħaqqad il-main mal-meter tal-konsumatur u għalhekk qed isir ħafna xogħol biex dawn jinbidlu.

GĦaliex meta t-telf ta' l-ilma jkun ġej mill-house connections se tbatih il-korporazzjoni u mhux il-konsumatur.

Allura rajna li l-korporazzjoni tidħol responsabbli li tara li l-house connections ikunu fi stat tajjeb, u minn hemm ħareġ il-konċett tat-tariffi l-ġodda.

Għaliex?

GĦax jekk qed ngħidu li l-konsumatur huwa responsabbli mill-meter 'il ġewwa u l-korporazzjoni hi responsabbli mill-meter 'il barra - jiġifieri hi responsabbli għall-main u għall-house connection - dan ifisser li biex wieħed idaħħal l-ilma ma jridx iħallas imma se tagħmlu l- korporazzjoni għas-spejjeż tagħha.

Din is-sistema bdiet wara li tħabbru r- rati fil-budget, u llum meta wieħed japplika sabiex idaħħal l-ilma m'għadux iħallas il-frontage contribution.

Bl-istess mod, peress li l-house connection waqgħet taħt ir-responsabbilta' tal-korporazzjoni, min ikollu xi ħsara m'għadux iħallas ¥100 depożitu meta jmur jirrapporta.

Mela eliminajna l-ħlas tal-frontage contribution għal dawk li jmorru joqogħdu f'dar ġdida, li normalment kienet tammonta għal mijiet ta' liri, u eliminajna wkoll somma sostanzjali lil min ikollu xi ħsarat.

Dan ifisser ukoll li eliminajna l-konfużjoni ta' nies li kienu jmorru jilmentaw dwar il- kontijiet kbar li jkunu rċevew.

Ħaġa oħra li ddeċidejna li għandha tkun mingħajr ħlas hija meta bniedem ikollu meter ta' l-ilma li ma jaħdimx tajjeb, għax għidna li jekk meter ma jkunx qed jaħdem tajjeb probabbilment il-korporazzjoni se tmur minn taħt għaliex se jimmarka ħażin, u allura ħsarat bħal dawn qed nirranġawhom għas- spejjeż tagħna.

Mela b'kollox eliminajna tliet tariffi.

Dan ifisser li l- konsumatur m'għadux iħallas meter charge imma se jibda jħallas service charge għaliex il-korporazzjoni minbarra li qed tagħtih is-servizz tal- meter qed twassallu l-ilma sal-meter u tara li s-servizz ikun fi stat tajjeb.

GĦalhekk il-korporazzjoni għamlet il-workings tagħha u rat li dan iċ-charge għandu jkun ta' ¥24 fis-sena.

It-tieni bidla li saret kienet fl-ammont ta' ilma ssussidjat.

Qabel il- blokki kienu jkunu mkejlin b'unit ta' 5.5 metru kubu ta' ilma għal kull individwu, li jiġi 20 gallun ilma kuljum.

Aħna rajna l-workings li kienu saru oriġinarjament meta nħadmu l-iskemi tat-tariffi l-ġodda taħt il-Gvern Nazzjonalista, fejn kien jidher li l-poplu Malti ġeneralment juża madwar 15- il metru kubu.

GĦalhekk għidna li se nagħtu sussidju fuq 16-il gallun kuljum.

Ħaġa oħra li biddilna u li qatt ma ssemmiet hawn ġew hija li qabel kien jingħata sussidju ta' 90% fuq l-ewwel blokk u 75% fuq it-tieni blokk.

Iżda issa qegħdin ngħidu li s-sussidju ta' 90% fuq l-ewwel blokk se jibqa' pero' fil-każ tat-tieni blokk is-sussidju għamilnih 80%.

Jiġifieri jekk wieħed juża għaxar galluni se jħallas tnejn minnhom fuq it-tieni blokk u mhux tnejn u nofs bħalma kien isir qabel.

Madam Speaker, issa nixtieq nitkellem fuq il-kwestjoni tal-prezz ta' l-ilma.

Issa jien ma nafx għaliex minflok l-Onor.

Membri tan-naħa l-oħra jammettu li meta ħadmu l-prezz ta' l-ilma ħadu żball, jikkritikaw lilna li qed nirranġaw dan l-iżball.

Meta kienu ġew biex jikkalkolaw il-prezz ta' l- ilma, dawn għamlu kalkolu fuq perijodu ta' ħames snin u rraġunaw li jekk l- unaccounted for water li kien jammonta għal 56%, jibda jitnaqqas b'5% fis- sena u b'riżultat t'hekk il-korporazzjoni jkollha aktar dħul - imma dan huwa skorrett u ngħid għaliex aktar 'il qudidem - allura l-prezz ta' l-ilma jinżel għal average ta' 75c per cubic metre.

Imma r-realta' x'kienet?

Ir- realta' kienet li mhux talli l-ammont ta' unaccounted for water ma naqasx talli tela' għal 68%.

Mela l-kalkoli tagħhom kienu ħżiena u anke jekk għall-argument kienu korretti, jekk se tagħti sussidju fuq il-cost reali ta' l-ilma - għalkemm nifhem li ma tridx toqgħod tbiddel il-cost kull sena - effettivament trid tara x'inhu l-cost li għandek u tgħid li m'għadux aktar 75c imma sar ¥1.10c.

Fil-fatt kien hemm żmenijiet meta l-cost ta' l- ilma kien ¥1.28c u kien hemm żmenijiet meta kien ħafna ikbar.

GĦalhekk qed ngħid li l-Gvern preċedenti għamel żball kbir meta kkalkola l-prezz ta' l- ilma għaliex minflok ma ħadmu fuq il-valur reali tiegħu għamlu l-kalkoli tagħhom fuq valur ħafna inqas.

Dan huwa żball li wieħed jista' jsejjaħlu tekniku u kien tort ta' ġudizzju żbaljat imma tan-naħa l-oħra dan ma jridux jammettuh.

Huwa inutli li joqogħdu jgħidu li m'huwiex veru għaliex teknikament hekk hu.

(Interruzzjonijiet) Ladarba huwa hekk, nixtieq li meta jitkellem l-Onor.

Zammit Dimech jew xi Onor. Membru min-naħa l-oħra jispjegali kif, meta ndunaw b'dan l-iżball, ma ħarġux il-miżuri korrettivi.

Kieku ħarġu miżuri korrettivi dak inhar, għalkemm kienu se jċaqalqu l- prezz ta' l-ilma, kienu se jkunu koperti għaliex ir-raġunar tekniku hekk jiddettalek.

Imma għaliex m'għamlux hekk spiċċajna b'sitwazzjoni finanzjarja fil-korporazzjoni ħafna agħar milli setgħet kienet.

Ir-realta' hi li n-nuqqas ta' rieda politika min-naħa tagħhom sabiex iwettqu dak li kien hemm bżonn li jwettqu wasslet biex lill-korporazzjoni tefgħuha fi stat finanzjarju diżastruż.

Issa ħalli nkompli nitkellem fuq it-tariffi l- ġodda.

S'issa għidna li dawn it-tariffi eliminaw ħafna ħlasijiet għal servizzi li kienet tagħti l-korporazzjoni, biddlu l-meter charge f'service charge, varjaw l-ammont ta' sussidju, varjaw il-unit ta' kif jitkejjel is-sussidju u varjaw il-cost ta' l-ilma biex sar aktar reali.

Fil-budget intqal ukoll li hemm ċerti inċentivi finanzjarji li jridu jingħataw b'mod partikolari lis-settur industrijali u dak agrikolu li jkunu jridu jagħmlu skemi għal water re-use jew water treatment.

Bħalissa għaddejjin diskussjonijiet dwar dan bejn il-ministeru tal-finanzi u l-entitajiet konċernati sabiex jinstab l-aħjar mod kif nimmotivaw lill-heavy users ta' l-ilma sabiex jagħmlu investiment ħalli jkunu jistgħu jikkontrollaw l-użu ta' l-ilma li għandhom.

Meta l-bieraħ tkellimna dwar dan, l-Onor.

Zammit Dimech qal li fil-legal notice fuq it-tariffi ta' l-ilma daħħalna tariffa ġdida li ma konniex tkellimna fuqha fil-budget.

X'inhi din it-tariffa ġdida li tkellem fuqha l- Onor. Zammit Dimech?

Qabel, meta wieħed kien jagħmel reconnection tal- meter kien iħallas ¥1.

Issa peress li minflok meter charge għamilna service charge il-probabbilta' hi li min ikollu post għall-villeġġjatura, kif jgħaddi s-sajf jaqla' l-meter u mbagħad jerġa' jwaħħlu u b'hekk jiffranka li jħallas is-service charge għall-perijodu li ma jkunx qed jużah.

Aħna din ridna nevitawha għaliex kienet se tfisser ħafna xogħol għall-korporazzjoni u allura għidna li min jaqla' l-meter u jerġa' jwaħħlu qabel 12-il xahar, minflok ¥1 jeħel ¥30.

Din hi l-istorja kollha u ma nafx fejn hi l-multa l-ġdida li qalu li daħħalna!

Fid-diskussjoni tal-budget konna għidna li se nagħmlu sistema li permezz tagħha min iħallas il- kontijiet tal-utilities fi żmien 15-il ġurnata, jingħata skont ta' 3%.

Naturalment imbagħad min jittratieni fil-ħlas bla raġuni se jibda jħallas l- interessi fuq il-kontijiet li jkollu.

Madam Speaker, ġejt ikkwotat li kont għidt li issa hemm skema li permezz tagħha ċerti kategoriji ta' konsumaturi se jingħataw għajnuna soċjali u minnha se jibbenefikaw 62,000 familja.

L-ewwelnett jien qatt m'għidt hekk u se ngħid eżattament x'għidt.

Jien għidt li hemm skema li se tapplika għal min jieħu xi għajnuna soċjali, għal min jieħu xi tip ta' pensjoni u għal dawk li huma unemployed.

Skond l-istatistika li tani d-dipartiment tas-servizzi soċjali, hemm 62,000 persuna li qegħdin jgħixu b'xi tip ta' pensjoni jew li qegħdin jieħdu xi tip ta' unemployment benefit, u dawn kollha jistgħu japplikaw għall-iskema.

Pero' dan ma jfissirx li dawn kollha se jikkwalifikaw.

Din l-iskema hemm means test marbuta magħha li jgħid, per eżempju, li biex wieħed japplika għal din l-iskema l-kapital tiegħu ma jridx jeċċedi ¥7,000 f'każ ta' kopja miżżewwġa u ¥4,000 f'każ ta' persuna li tgħix waħedha.

L-iskema tgħid ukoll li biex wieħed jikkalkola l- kapital, il-valur tar-residenza tiegħu, il-valur tal-garaxx għall-użu personali, il-valur tal-karozza u tal-villeġġjatura m'humiex se jittieħdu in konsiderazzjoni.

Jien jidhirli li din hija xi ħaġa tajba.

Barra minn hekk, il-weekly income tal-pensjoni kontributorja tan-national insurance - jiġifieri dik il-pensjoni li ħafna nies jieħdu wara li jirtiraw - ma tridx taqbeż il-¥35.30c f'każ ta' min hu miżżewweġ u ¥26.60c f'każ ta' persuna waħedha.

Jiġifieri kull min jieħu xi tip ta' pensjoni jew xi benefiċċju soċjali ieħor jista' japplika għal din l-iskema u jekk jikkwalifika jkun jista' jibbenefika minnha.

Il-bieraħ lanqas naf kemm semmew li jikkwalifikaw nies għaliha, meta fir- realta' bħalissa hemm 5,000 persuna li qed igawdu minn din l-iskema.

Barra minn hekk qabel kont tieħu biss sussidju ta' ¥3 fis-sena, mentri issa tista' tieħu sussidju ta' ¥24 fuq il-meter charge ta' l-ilma u tista' tieħu wkoll ¥24 sussidju fuq it-tariffa tad-drenaġġ.

Jiġifieri llum hemm ħafna iktar għalfejn wieħed japplika għaliha.

GĦax min kien se jmur japplika għal skema biex jiffranka Lm3 fis-sena!

Din l-iskema ma kenitx tagħmel sens imma llum tagħmel ħafna iktar sens u aktar hemm għalfejn wieħed japplika għaliha.

Allura qed nipprevedu li jkun hemm ħafna iktar nies li japplikaw għal din l-iskema ta' assistenza soċjali, imma jien qatt m'għidt li se jikkwalifikaw 62,000.

Li naf żgur hu li hemm 62,000 li jistgħu japplikaw għaliha u jekk jiffitjaw f'dawn il-parametri se jikkwalifikaw għal dan il-benefiċċju.

Aħna nafu, Sur President, li ħafna mill-kritika li saret min-naħa l-oħra, speċjalment fejn jidħlu t-tariffi ta' l-ilma, ma kenitx fuq ir-rata tal- konsum ta' l-ilma imma fuq is-service charge għaliex qalu li telgħet ħafna.

Allura lil min verament għandu bżonn l-għajnuna eskludejnilu din is- service charge u għidnilu biex imur japplika għal din l-iskema ħalli ma jħallasx.

Jiġifieri jien niċħad bl-aktar mod kategoriku li aħna b'dak li għamilna għafasna lil min ma jistax jħallas.

Fil-fatt jekk wieħed jara t- tabella li l-bieraħ poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra jsib li bir-rata li se nagħmlu, lil dawk li jieħdu xi social assistance se naffettwawhom b'0.07%.

Jiġifieri nkunu qed indaħħku n-nies bina meta ngħidu, kif qal il-bieraħ l- Onor. Eddie Fenech Adami, li se naffetwaw anke lil dawk li jieħdu s-social assistance, għax fir-realta' lil dawn se naffettwawhom b'0.07%.

Sur President, jien naħseb li f'dan il-Parlament għandna nirrispettaw l- intelliġenza ta' xulxin jekk mhux tan-nies ta' barra.

Aħna għandna nkunu onesti magħna nfusna għax inkella ma nafx kif nistgħu nkunu onesti ma' ħaddieħor.

Pero' jidher ċar li l-onesta' f'tan-naħa l-oħra ma tantx issibha.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): L-Onor.

Francis Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Meta qed jgħid 0.07%, il-Ministru jrid ifisser li 0.07% ta' l-account holders huma socially assisted persons, jew li s-socially assisted persons se jintlaqtu b'0.07%?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Speaker, jekk l-Onor.

Membru jara l- increase in year by revenue li se jiġġeneraw is-social assistance holders, bħala average meta mqabbel ma' kemm kienu jħallsu qabel, dik tagħtik 0.07%.

Waħda mill-proposti li saret, kemm mis-Sur Mifsud u kif ukoll mill- awdituri meta għamlu r-rapport li rriferejt għalih qabel, kienet li l- operazzjoni ta' l-impjanti tar-reverse osmosis tittieħed lura mill- korporazzjoni.

Din il-ħtieġa kienet ilha tinħass għal ħafna żmien għaliex nafu li meta jsir hekk il-korporazzjoni tiffranka madwar ¥1.3 miljun fis- sena.

Dawn l-impjanti tar-reverse osmosis kienu ilhom jaħdmu fil-pajjiż għal 15-il sena.

Issa jiena għandi rispett kbir lejn il-ħaddiema Maltin u għidt: Possibbli li fi 15-il sena ma tgħallmux iħaddmu dawn l-impjanti!

THE DEPUTY SPEAKER: Onorevoli, ippermettili.

Skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Buhagiar ikompli jinstema.

ONOR.

CARMELO ABELA: Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Buhagiar ikompli jitkellem.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill-Kamra kollha.

Meta jiena tkellimt man-nies tal-korporazzjoni deher ċar li fil-korporazzjoni nnifisha kien hemm in-know-how u l-expertise sabiex dawn jitħaddmu.

Mill-banda l-oħra aħna ridna li d-90 ruħ li kien qed iħaddem il-kuntrattur ma jispiċċawx bla xogħol.

GĦalhekk bdew id- diskussjonijiet bejn il-korporazzjoni u l-kuntrattur, il-Polymetrics Seawater Systems Inc., u wara li saru diskussjonijiet l-Gvern iddeċieda li jieħu over l-impjanti.

Dan ma tħabbarx fil-budget li għadda imma fil- budget ta' qabel, u konna għidna li forsi nistgħu nagħmluha b'mod phased.

Pero' meta rajna kif kienet is-sitwazzjoni tal-korporazzjoni għidna li ma jistax ikun li noqogħdu nistennew is-snin biex nagħmluha.

Allura bdejna nitkellmu mal-kuntrattur u għidnilu li sa l-aħħar ta' Settembru ta' l-1997 hemm bżonn li nieħdu dawn l-impjanti għax b'hekk il-korporazzjoni kienet tkun tista' tiffranka ¥1.3 miljun.

Dan il-pass sar u l-ħaddiema li kien hemm ingħataw iċ-ċans li jiġu jaħdmu mal-korporazzjoni bla ma jinbidlilhom xejn mill-kondizzjoni tax-xogħol li kellhom qabel ma twaqqfet il-kumpannija Malta Desalination Services Ltd..

Illum dawn l-impjanti qed iħaddmuhom il- Maltin u hawn nixtieq nirringrazzja lill-inġiniera nvoluti, b'mod partikolari lill-Inġ.

Robert Schembri, li huwa l-kap tat-taqsima tad- desalination, għax kemm ilhom iħaddmu r-reverse osmosis plants huma, jiġifieri mill-1 ta' Ottubru sal-lum, qatt ma kellna problemi.

B'hekk hu maħsub li l-korporazzjoni s-sena d-dieħla se tkun tista' tiffranka mill- anqas ¥1.3 miljun għax ladarba ħadnihom over fl-1 ta' Ottubru ma jidħlux fl- estimi ta' din is-sena.

Ħaġa oħra li ġiet issuġġerita, kemm fil-proposti tas-Sur Mifsud kif ukoll fl-ittra ta' l-awdituri tal-kumpannija, kienet li d-dipartiment tal-finanzi tal-korporazzjoni jissaħħaħ.

Aħna għamilna dan billi wara li rajna x'kienu l-vacancies li kien hemm bżonn jimtlew, ħriġna calls for applications u mlejna dawn il-postijiet.

Meta s-sena l-oħra tkellimt fuq l-estimi tal- korporazzjoni kont għidt li hemm bżonn li f'din il-korporazzjoni jkollna head tad-dipartiment tal-finanzi.

GĦaliex jiena ma nistax nifhem kif jista' jkollok korporazzjoni pubblika b'turnover ta' ¥21 miljun u ma jkollokx full-time financial controller impjegat magħha.

Jiena ma nistax nifhem lanqas kif jista' jkun, meta għandek problema fil-ġbir tal-flus, li m'għandekx revenue and credit manger.

GĦalhekk ħriġna applikazzjonijiet biex nimlew dan il-post ukoll.

Bl-istess mod ma nistax nifhem kif il- korporazzjoni ma kellhiex internal auditor.

Mela kellna korporazzjoni statali li suppost kienet hemm biex tara li flus il-poplu jintnefqu bl- aktar mod effiċjenti għax qed jingħataw is-subvention u din lanqas kellha internal auditor!

Allura ħriġna l-applikazzjonijiet sabiex jinħatar internal auditor.

Jien ħassejt li f'dan il-qasam il-management structure kien dgħajjef wisq u dan ħareġ mill-ittri u l-proposti li kienu jsirulna.

Fil-fatt sar management structure ġdid bejn iċ-chief executive u d-division heads li kien hemm qabel.

Dawn huma kollha affarijiet li kellhom bżonn isiru biex insaħħu l-management tal-korporazzjoni u biex ikollna struttura li permezz tagħha l-problemi finanzjarji li kien hemm f'din il- korporazzjoni jkunu jistgħu jiġu tackled.

Matul is-sena li għaddiet ittieħdu diversi inizjattivi oħra fil-qasam amministrattiv sabiex il-korporazzjoni tibqa' tissaħħaħ.

Per eżempju, għadu kif tlesta human resources manpower survey li permezz tiegħu, wara diskussjonijiet li jsiru mal-unions, nittamaw li d-deployment tan-nies ikun jista' jsir b'mod aħjar.

Saret ukoll riforma fil-customer care fejn introduċejna s-servizz tal-freephone 157 li jista' jintuża kull jum, inkluż ħdud u festi, bejn is-6.00 a.m. u l-10.00 p.m., u li permezz tiegħu nagħtu servizz aħjar lill-konsumaturi tal-korporazzjoni.

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar x'inizjattivi ħadna min-naħa teknika matul it-12-il xahar li għaddew.

Problema mill-aktar importanti li riedet tiġi tackled - jien kemm domt fl-oppożizzjoni dejjem tkellimt dwarha - kienet dik ta' l-unaccounted for water, jiġifieri dak l-ilma li l- korporazzjoni tipproduċi bla ma titħallas għalih.

Minn studji li għamlet il-korporazzjoni nnifisha kien instab li parti minn dan l-ilma jiġi leaked fis-sistema, parti minnu jinsteraq u parti minnu jirriżulta jew għax il- meters ma jinqrawx jew inkella għax jinqraw ħażin.

Il-korporazzjoni kienet bdiet kampanja sabiex tipprova tbaxxi dan l-ammont pero' jiena filwaqt li naqbel li għandhom jiżdiedu t-tariffi, ngħid li għandna nkunu iktar effiċjenti.

Aħna rridu nnaqqsu l-figura ta' l-unaccounted for water għaliex m'huwiex sewwa li nżidu t-tariffi biex inħallsu għall-ineffiċjenza tal-korporazzjoni.

GĦalhekk nieħu pjaċir ngħid li filwaqt li fl-1995 kellna persentaġġ esaġerat ta' unaccounted for water ta' madwar 68%, jiġifieri tnejn minn kull tliet galluni ma konniex nafu x'qed isir minnhom, bil-mod il-mod din il-problema qed tiġi kkontrollata u niżżilniha għall- figura ta' 50%.

Din xorta waħda hija figura kbira ħafna u xorta waħda m'hijiex aċċettabbli pero' għallinqas qegħdin inbaxxuha.

Dan l-eżerċizzju kien inbeda taħt l-amministrazzjoni preċedenti u aħna qed inkompluh għaliex nemmnu li dak li huwa tajjeb għandna nibnu fuqu.

F'Għawdex, per eżempju, naqqasna l-leakages - dawn jagħmlu parti mill- unaccounted for water - minn 30% għal 15%, jiġifieri naqqasnihom bin-nofs.

Din hija xi ħaġa li jiena naħseb li l-korporazzjoni għandha għalfejn tiftaħar biha pero' hemm bżonn li jsir ħafna iktar xogħol f'dan il-qasam.

Peress li matul is-sena li għaddiet naqqasna l-persentaġġ ta' unaccounted for water, dan ifisser li l-volum ta' l-ilma li nipproduċu seta' jitnaqqas għaliex aktar ilma beda jasal għand in-nies.

Fil-fatt, is-sena li għaddiet il-korporazzjoni pproduċiet madwar 46.48 miljun metru kubu, li jirrifletti tnaqqis ta' 5.2% fuq il-produzzjoni meta mqabbla mas-sena ta' qabel.

Barra minn hekk, illum hemm trains tar-reverse osmosis li m'aħniex qed nużawhom.

Fil-fatt għandna xi ħames trains f'Pembroke u tliet trains fiċ-Ċirkewwa li bħalissa m'humiex qed jintużaw għaliex ladarba m'għadx hemm leakages allura aktar ilma qed jasal għand in-nies.

Apparti l-ilma li pproduċejna mill- impjanti tar-reverse osmosis, tellajna 22 miljun metru kubu mill-aquifer u dan ukoll hu ammont ikbar mis-sena ta' qabel.

Biex ma niġux ikkritikati li qegħdin inżidu l-ippumpjar minn taħt l-art, irrid nagħmilha ċara li din il- figura kibret daqshekk għaliex is-sena l-oħra ma tantx kellna overflows tad- drenaġġ għal ġo l-aquifer u allura stajna ntellgħu aktar ilma.

Nixtieq ngħid ukoll li hemm bżonn li nieħdu ħsieb kull fejn għandna theddid għall- ilma tal-pjan.

Ilna ħafna nisimgħu, per eżempju, bil-problema kbira li hemm f'Tal-Ħlas, Ħal Qormi fejn hemm borehole tal-WSC.

F'dawk l-inħawi hemm għadd ta' rziezet li ħafna minnhom inbnew mingħajr permess.

Issa, kull meta tagħmel ix-xita l-fosos tagħhom ifuru għal ġol-wied u jibqgħu sejrin dirett f'din il-borehole, bil-konsegwenza li jniġġsu l-ilma li hemm fl-aquifer u mbagħad ikollna noqogħdu nsaffuh.

Peress li l-ilma m'għandux fejn imur, jintefa' fil-wied, jgħaddi minn qalb il-bini ta' Ħal Qormi u jikkawża ħafna problemi.

Ir-residenti ta' din l-area, bir-raġun kollu, kull meta jsir wash-out igergru, u dan barra li l-korporazzjoni tikkalkola li ssofri miljuni kbar ta' liri minħabba dan it-tip ta' tniġġis.

GĦalhekk jiena nħoss li dan il-każ partikolari ta' Ħal Qormi għandna nagħtuh l-attenzjoni meħtieġa kemm biex in-nies ma jbatux minn dan it-tip ta' inkonvenjent u wkoll biex nipproteġu l-ilma li għandna fil-pjan.

Fil-fatt matul is-sena li għaddiet il-korporazzjoni ħadet diversi miżuri sabiex tara li dan isir u fost il-miżuri li ħadna kellna dik tal-boreholes.

Il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma għandha ftit iktar minn 100 spiera li minnhom ittella' l-ilma u l-privat f'Malta għandu 'l fuq minn 4,000 spiera.

Jiġifieri jekk wieħed iqabbel l-ammont li qed jiġi ppumpjat minn spieri tal-privat ma' dak li qed tippompja l-korporazzjoni jsib li l- privat probabbilment qed itella' ħafna aktar.

Aħna għidna li jekk irridu nitrattaw l-ilma tal-pjan, allura ma nistgħux nippermettu li jiġi sfruttat b'dan il-mod.

L-ewwelnett għaliex aħna qegħdin nagħmlu kontroll fuq l- ippumpjar mill-ispieri tal-korporazzjoni biex il-kwalita' ta' ilma ma teħżinx, u t-tieni nett għaliex dan huwa riżors li ħaddieħor qed iħallas għalih u l-privat qed itella' kemm irid u ħafna drabi jispiċċa anke jbiegħu.

Dan m'huwiex sewwa u jiena nħoss li għandu jkun hemm ċertu kontroll.

Fil-fatt l-ewwel pass li għamilna kien li ħriġna applikazzjonijiet biex nirreġistraw il-boreholes, u jidhirli li hemm madwar 4,000 borehole li ġew reġistrati.

Wara li titlesta r-reġistrazzjoni, se nieħdu passi biex naraw li dawn jiġu spezzjonati u mbagħad jitwaħħlilhom meter biex inkunu nafu kemm qed jieħdu ilma minnhom.

B'hekk inkunu nafu x'inhu l-livell ta' sfruttament li qed isir minn dawn il-boreholes.

Ħadna diversi miżuri oħrajn sabiex nipproteġu l-aquifer.

Waħda minnhom - din forsi wieħed ma jifhimhiex mill-ewwel - kienet dik li nirreġistraw il- bowsers, xi ħaġa li kont tkellimt fuqha fl-estimi tas-sena l-oħra.

Dan għamilnih ħalli nkunu nistgħu nikkontrollaw l-isfruttament li jsir minn min jikkommerċjalizza l-ilma, apparti li ridna nkunu ċerti li ma jkunx hemm min jittrasporta l-ilma f'bowser maħmuġ.

Aħna ridna naraw li dawn ikunu liċenzjati u jiġu rregolati b'ċertu mod.

Għamilna wkoll regolamenti dwar pompi u drilling rigs biex inkunu nafu iktar x'qiegħed isir fl-aquifer u biex inkunu nistgħu nagħmlu kontroll aħjar.

Dan l-aħħar bdejna nagħmlu wkoll regolamenti dwar is-swimming pools, xi ħaġa li saret importanti iktar minn qatt qabel għall-fatt li qabel ridt il- permess tal-Planning Authority biex tagħmel swimming pool, mentri llum il- ġurnata biex tagħmel swimming pool f'area żviluppata m'għandekx bżonn dan il-permess.

Pero' aħna qegħdin ngħidu li xorta għandek bżonn il-permess tal-WSC għaliex jekk xi swimming pools li jimtlew bl-ilma baħar - kif kienet il-konswetudni qabel - ikollhom xi leakage, l-ilma baħar se jmur fl- aquifer u jikkawża ħafna ħsara.

Apparti minn hekk, meta jnaddfu s-swimming pools bl-ilma baħar, dan l-ilma jwaddbuh fid-drenaġġ u peress li bħalissa qegħdin nittrattaw id-drenaġġ, allura dan l-ilma jikkawża salinita' għolja.

B'hekk kien se jkollna problemi fil-kwalita' ta' l-ilma li nipproduċu meta nittrattaw id-drenaġġ u allura ħassejna l-bżonn li jkun hemm ċertu kontroll fuq is-swimming pools.

GĦalhekk bil-mod il-mod irridu nibdlu s-sitwazzjoni li għandna llum fejn għandna ħafna swimming pools li jimtlew bl-ilma baħar u ftit swimming pools li jimtlew bl-ilma ħelu.

Kien sar regolament li kien jgħid li swimming pool setgħet timtela' biss bl-ilma baħar u mhux bl-ilma ħelu imma dan kien sar fi żmien meta f'pajjiżna kellna nuqqas ta' ilma tajjeb għax-xorb.

Illum, għall-grazzja t'Alla, imxejna 'l bogħod minn dak iż-żmien għax l-ilma m'għadux daqstant problema u allura issa rridu nipprovaw nirranġaw dak li qabel kien tajjeb u li llum qed jikkawżalna problema.

Waħda mill-inizjattivi li ħadna matul is-sena li għaddiet kienet dik li rrivedejna s-sistema tat-trenching contractors.

Il-korporazzjoni kellha skema fejn il-kuntratturi setgħu japplikaw u jekk ikunu lesti li jaħdmu bir- rati li toffrilhom hi, allura kienu jagħmlu x-xogħol.

Aħna b'mod ġenerali qbilna ma' din is-sistema pero' kien hemm bżonn li jsir ċertu tibdil.

Fil- fatt, peress li ridna nbiddlu xi partijiet minnha, is-sena li għaddiet waqajna ftit lura fir-renewals tal-mains li kien ġie propost li nagħmlu pero' dan se nipprovaw nirrimedjaw għalih.

Is-sena li għaddiet bdilna l- mains f'diversi areas, fosthom madwar il-Hypogeum, Żabbar Road fil-Fgura, Bormla u Birkirkara.

F'ċerti areas bdilna l-mains minħabba li kienu qodma u għaliex kien hemm il-problema tal-leakages u mains oħrajn bdilnihom sabiex inwasslu ilma ta' kwalita' aħjar.

Bis-sistema ta' distribuzzjoni ġdida fis-Siġġiewi, per eżempju, il-kwalita' ta' l-ilma tjiebet għaliex issa s-Siġġiewi huwa mqabbad mal-ġibjun tal-Qrendi, li huwa fornut mir- reverse osmosis plant ta' GĦar Lapsi.

Is-sena li għaddiet kellna l-ħsieb li nibdew ix-xogħol fuq il-bini tal- ġibjun tax-Xwieki.

Dan ix-xogħol ilu jissemma fl-estimi kemm ilni membru f'din il-Kamra imma qatt ma sar xejn fuqu.

Aħna nipproduċu l-ilma fil- għaxija għar-raġuni li bil-lejl ir-rati ta' l-elettriku huma iktar baxxi.

Allura jaqblilna nipproduċu l-ilma fil-għaxija, nitfgħuh fil-ġibjun u mbagħad inqassmuh matul il-ġurnata.

Iżda din il-ħaġa ma nistgħux nagħmluha f'Pembroke għaliex il-ġibjun tax-Xwieki huwa żgħir ħafna u f'kemm ili ngħidlek jimtela'.

Fil-fatt mhux l-ewwel darba li jkollhom jitfu l-impjant ta' Pembroke għaliex il-ġibjun ikun imfawwar.

GĦalhekk jeħtieġ li dan l- impjant jinbena ħalli jkollna distribuzzjoni aħjar.

Matul is-sena li għaddiet saru l-istudji ambjentali li kienet talbet l-Awtorita' ta' l- Ippjanar u nittama li l-permess jinħareġ ma jdumx ħalli jkun jista' jinbeda x-xogħol.

Irrid ngħid ukoll li hemm żewġ oqsma ġodda li għall-ewwel darba qed timpenja ruħha fihom il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma.

Fil-bidu għidt li l-għanijiet tal-korporazzjoni huma li tieħu ħsieb the whole water cycle.

Issa rrid nirriferi għal dawk iż-żewġ sorsi ta' l-ilma li qabel il- korporazzjoni ma kenitx responsabbli għalihom u li llum jaqgħu taħt ir- responsabbilta` tagħha.

Ħalli nibda dwar l-ilma tax-xita.

Kulħadd japprezza li dan huwa ilma li jiġi fuqna bla ma nħallsu għalih imma dan la għandna kontroll fuqu u barra minn hekk ħafna drabi jispiċċa biex jikkawża ħsarat.

Allura ħassejna l-bżonn - dan semmejtu wkoll is-sena li għaddiet - li nagħmlu a storm water master plan għall-gżejjer tagħna, jiġifieri pjan nazzjonali ta' kif dan l-ilma nilqgħuh, naħżnuh u nużawh bl- aktar mod cost- effective.

Apparti minn hekk, dan il-pjan irid jistudja wkoll kif għandna nevitaw għargħar f'dawk l-areas li jbatu mill-għargħar kull meta tagħmel ftit xita.

Meta kont fl-oppożizzjoni kont nippriedka ħafna fuq il-bżonn li jsir dan il-pjan u kienet ħaġa naturali li mill-ewwel ittieħdet inizjattiva biex dan isir.

Il-Perit Philip Grech li nħatar bħala project manager għal dan il-pjan, beda jagħmel qafas tiegħu u mxejna biċċa 'l quddiem mhux ħażin fuqu.

Fl-ewwel parti tiegħu qed nipprovaw nagħmlu survey ta' dawk is-sistemi kollha ta' storm water drainage li għandna f'pajjiżna, jiġifieri l-culverts u l-ġibjuni li għandna, anke dawk li ma jaħdmux.

In-nies tal-korporazzjoni kitbu lill-kunsilli lokali u staqsewhom jekk jafux b'xi sistemi li għandhom fir-raħal tagħhom biex jagħmlu surveys fuqhom, u jekk hemm xi sistemi li ma jaħdmux allura jħaddmuhom għaliex aħna naħsbu li jekk jirnexxielna nħaddmu s-sistemi li għandna nkunu qegħdin insolvu parti mill-problema.

Imma jiddispjaċini ngħid li iktar minn nofs il-kunsilli lokali ta' Malta ma rrispondewx, u f'Għawdex minn 15 rrispondew tlieta, li allura jagħtini x'naħseb li iktar hemm problema f'Għawdex, għax jien nassumi li min ma rrispondiex m'għandux interess f'dan il-proġett.

Apparti l-ġbir ta' informazzjoni fuq sistemi eżistenti, għandna bżonn niġbru wkoll informazzjoni teknika dwar kemm taqa' xita, minn fejn jgħaddi l-ilma tax-xita u x'inhi l-veloċita` li biha jkun għaddej.

GĦalhekk matul is-sena li għaddiet il-korporazzjoni bdiet tagħmel ix-xogħlijiet meħtieġa sabiex tibda tkejjel dawn il-parametri li huma importanti ħafna biex isir il-computer modelling ħalli nkunu nafu x'inhuwa l-effett ta' l-ilma tax- xita f'pajjiżna.

U jiena qed nittama li dan ix-xogħol kollu sa l-aħħar ta' din is-sena nkunu ffinalizzajnih.

Meta nitkellmu fuq l-ilma tax-xita ħafna nies jimmaġinaw li qed nitkellmu fuq l-ilma li jiġri fit-toroq bla kontroll ta' xejn, li jgħarraq ħafna postijiet, iwaqqaf il-karozzi u kultant anke jikkawża mwiet.

Il-pjan mhux biss irid jaħseb għal dan imma aħna nħossu li l-iktar importanti huwa li dan l-ilma nneħħuh mit-toroq u mid-djar tan-nies u naraw kif nutilizzawh.

Jekk aħna kapaċi nużaw dan l-ilma u parti mill- ilma tar-reverse osmosis jiġi replaced bih, allura nkunu qed niffrankaw ċerti ammonti ta' flus lill-korporazzjoni.

GĦalhekk dawk is-sistemi li sirna nafu bihom u li ma kenux qed jaħdmu, diġa` qed nipprovaw inħaddmuhom.

Fil-fatt, Sur President, matul is-sena li għaddiet saru xogħlijiet f'diversi partijiet ta' Malta sabiex jitnaddfu culverts li kien ilhom ma jitnaddfu s-snin.

Insemmi biss każ wieħed fejn l-ilma kollu li kien jaqa' mill-Fgura kien jinżel minn Cospicua Road u jibqa' nieżel għal Bormla u jgħarraqha.

Meta morna naraw x'se nagħmlu b'dak l-ilma rajna li kien hemm mina li ilha mibnija mijiet ta' snin u li kienet tagħti minn fejn Polverista Gate għal Għajn Dwieli.

Maż-żmien din imtliet bil-ħama u bl- imbarazz u ġiet imblokkata.

GĦalhekk aħna naddafnieha u b'hekk evitajna l- għargħar f'Bormla.

Bħalissa għaddejjin b'diversi proġetti oħrajn ħalli dejjem nipprovaw intaffu l-għargħar f'ċerti areas.

Fl-istess ħin qed naħdmu bil-konċett li mhux biss nilqgħu l-ilma u nneħħuh mit-toroq imma naraw fejn se npoġġuh.

Per eżempju, biex nilqgħu l-ilma li jkun ġej mir-Rabat u li jispiċċa Ħ'Attard, Birkirkara, Ħal Qormi u Ħal Balzan qed nagħmlu culverts ġodda biex l-ilma jibqa' sejjer għall-Wied tal-Ħemsija u l-Wied ta' Rmiedi.

Jiġifieri aħna ma rridux nilqgħu l-ilma u nwaddbuh fid-drainage bħalma jagħmlu ħafna u joħolqulek problema kbira oħra imma rridu naraw kif se nagħmlu biex l-ilma nżommuh u nkunu nistgħu nużawh.

Fil-fatt il- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma trid tagħmel pilot project ħalli tara kif jista' jinbena impjant għall-polishing ta' dan l-ilma tax-xita.

L- ilma tax-xita li jkun ġej minn ċerti bnadi, b'mod partikolari dak li jkun ġej minn fuq it-toroq u jiġbor kulma jkun hemm fit-triq, ma tistax taqbdu u tinjettah ġo l-aquifer kif inhu imma trid tagħmillu ċertu treatment għax inkella tista' tagħmel il-ħsara.

Huwa għalhekk li l-korporazzjoni qiegħda taħseb biex tibni - jidhirli din qiegħda fil-budget tas-sena d-dieħla - impjant għall-polishing ta' dan l-ilma.

Mill-istimi preliminari li għamilna biex nibdew nittekiljaw din il-problema - mhux biex insolvuha totalment - jidher li hemm spiża ta' madwar ¥1.4 miljun.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Buhagiar reġa' skadielek il-ħin u għandek bżonn leave of House biex tkompli tinstema'.

Il-Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva) Il-permess ingħata.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Nirringrazzja lill-Kamra kollha.

Nixtieq nitkellem issa dwar l-ilma prodott mill-impjant tat-trattament tad-drenaġġ.

Anke hawn għandna sors ta' ilma li rridu naraw x'se nagħmlu bih pero' qabel irrid nagħmel parentesi żgħira u nirrispondi għal dak li qal l-Onor.

Zammit Dimech il-bieraħ, meta qal li aħna waddabna l-pjan tad-drenaġġ sentejn lura.

L-ewwelnett fiżikament dan ma jistax ikun għax dan il-Gvern ilu fil-poter sena u erba' xhur biss u allura ma jistax ikun li jwaddab xi ħaġa sentejn lura!

Apparti dan, li jmissu qal l-Onor.

Zammit Dimech huwa li l-impjant għat-trattament tad-drenaġġ ta' Sant'Antnin kien inbena minn Gvern Laburista fl-1982 u f'disa' snin u nofs ta' Gvern Nazzjonalista qatt ma nbena mpjant ieħor.

U issa ħafna ġiri biex inlestu l-impjanti sas-sena 2000 jew 2001.

Jiġifieri altru milli aħna waddabna x-xogħol lura!

Jiena naħseb li huwa l-Gvern Nazzjonalista ta' qabel li waddbu lura meta x-xogħol tal-bini ta' impjant għat-trattament tad-drenaġġ li kienu jafu li kien bżonjuż baqgħu ma għamluhx.

GĦalhekk l-argument ta' l-Onor.

Zammit Dimech li aħna waddabna xi ħaġa lura assolutament ma jreġix.

Ta' min jgħid ukoll, Sur President, li l-volum ta' l-ilma li jiġi mit- trattament tad-drenaġġ issa kiber għaliex l-impjant ta' Sant' Antnin tkabbar.

Fil-fatt dan issa minflok 7,000 metru kubu kuljum, qiegħed jipproduċi 17,000 metru kubu kuljum, u dan rridu naraw x'użu se nagħmlu bih.

Anke meta l-impjant kien jipproduċi biss 7,000 ilma kuljum, ħafna minnu ma konniex nużawh.

L-iktar li konna nużaw kien 5,000 metru kubu u għalhekk hemm bżonn naraw kif nistgħu nużaw dan l-ilma b'mod effiċjenti.

Hawn tajjeb li ngħid li l-korporazzjoni ħolqot working committee biex flimkien mad-dipartiment tad-drenaġġ u mad-dipartimenti ta' l-industrija u ta' l-agrikoltura nfasslu pjan ta' kif tista' ssir bl-aħjar mod id- distribuzzjoni u l-użu ta' dan l-ilma.

Żgur li rridu nagħmlu upgrading tas- sistema tad-distribuzzjoni ta' dan l-ilma, għax jien jidhirli li d- distribuzzjoni ta' l-ilma permezz ta' kanali miftuħa ma tantx hija effiċjenti.

Sur President, dan kollu jġibni għall-punt li huwa importanti ħafna li jkollna pjan f'dan il-pajjiż sabiex insibu l-aħjar mod kif nistgħu nużaw dawn l-erba' sorsi differenti ta' l-ilma li semmejt, jiġifieri l-ilma li nipproduċu permezz tar-reverse osmosis plants, l-ilma li ntellgħu minn taħt l-art mill-aquifer, l-ilma tax-xita li nistgħu nilqgħuh u nużawh u l-ilma li nipproduċu permezz tat-trattament tad-drenaġġ.

Fil-fatt b'dan il-pjan li qed jissejjaħ an integrated resource management plan irridu naraw kif dawn is-sorsi differenti ta' ilma nużawhom bl-aktar mod cost-effective.

Nixtieq insemmi wkoll ix-xogħol li twettaq mill-institute of water technology.

S'issa r-rwol ta' dan l-istitut kien kważi dejjem confined għal wieħed edukattiv u ta' taħriġ.

Fil-fatt is-sena li għaddiet dan l- istitut ta korsijiet fuq health and safety lil madwar 600 impjegat tal- korporazzjoni u din hija xi ħaġa li tajjeb tkompli.

Barra minn hekk, meta l-korporazzjoni rat li kien hemm ċerti nies li lanqas kienu jafu jiktbu u jaqraw, ġew imfassla korsijiet biex jipprovaw jittekiljaw dan in-nuqqas ta' edukazzjoni akkademika.

Pero' dan l-istitut għandu rwoli oħrajn.

Fil-fatt għaddejjin b'diskussjonijiet biex dan l-istitut jibda jagħmel monitoring aħjar tal-kwalita` ta' l-ilma li tipproduċi l-korporazzjoni.

Bħalissa dan qed isir permezz tal-laboratorju li għandhom hemmhekk pero' jiena naħseb li jista' jsir ħafna iżjed xogħol, aktar u aktar issa li mtlew ċerti postijiet li kienu vakanti għal ħafna snin fl-istess laboratorju.

Nemmen ukoll li dan l-istitut jista' jagħmel l-ippjanar strateġiku għall-korporazzjoni għaliex il-korporazzjoni jien naraha bħala l-kuntrattur li tagħmel ix- xogħlijiet filwaqt li l-istitut huwa l-post fejn għandu jsir l-ippjanar strateġiku li semmejt qabel ħalli jsir l-integrated resource management plan għas-sorsi ta' l-ilma f'pajjiżna.

Sur President, il-korporazzjoni tgħallmet ħafna mill-esperjenzi tagħha matul is-snin u għandna ċerta expertise li jiena ninkoraġġixxi li naqsmuh mal-pajjiżi ġirien tagħna għall- ġid ta' kulħadd.

Fil-fatt in-nies tal-korporazzjoni dejjem jiġu nkoraġġiti jattendu fora internazzjonali, b'mod partikolari dawk li hemm fir-reġjun tagħna, sabiex l-esperjenzi li għandna, speċjalment fil-proċess tar-reverse osmosis u fil-leakage control, ngħadduhom lil ħaddieħor.

GĦandi l-pjaċir inħabbar ukoll li l-WSC ġiet mogħtija l-ISO 9000 certificate.

Din hija importanti ħafna għaliex minn Ottubru li għadda l- korporazzjoni ġiet kwalifikata bħala trader u allura issa wieħed jista' jfittixha taħt il-Consumer Affairs Act, filwaqt li qabel ma setax jagħmel dan għaliex kienet korporazzjoni tal-gvern.

Allura kien hemm bżonn li l- istandard tas-servizz li tagħti l-korporazzjoni jitjieb.

Jien għadni m'iniex ferħan bis-servizz li tagħti f'ċerti setturi pero' l-fatt li kkwalifikat għall-ISO standard, li huwa standard prestiġġjuż, huwa sinjal li qegħdin fit-triq it-tajba u nittama li dan l-istandard inżommuh.

Qabel nagħlaq, Sur President, nixtieq inressaq formalment din l-emenda għall-mozzjoni:

"Minnufih wara l-kliem "dwar il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l- Ilma" li jidhru fil-Mozzjoni Nru 86 ippreżentata fl-20 ta' Ottubru, 1997 għandhom jidħlu l-kliem "kif riveduti skond id-dokument li tqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra f'seduta numru 193 tat-2 ta' Marzu, 1998".

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

CARMELO ABELA: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Aktar rimarki, jekk jogħobkom?

L-Onor.

John Vella.

ONOR.

JOHN VELLA: Sur President, din hija t-tieni sena li qegħdin niddiskutu l-estimi tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma minn mindu tela' Gvern Laburista.

Qabel ma nitkellem fuq l-estimi, nixtieq niġbed l- attenzjoni tas-Sedja li ma jagħmilx sens li qegħdin niddiskutu estimi ta' korporazzjoni li jmorru lura għal Ottubru, sitt xhur ilu.

Il-verita` hi li minn Ottubru sa Jannar intnefqu ¥5 miljun mill-korporazzjoni, li lanqas ġew approvati minn dan il-Parlament.

Għalija dan huwa insult lejn din il- Kamra, għax dalgħodu qisna ġejna biex inkunu rubber stamp ta' dak li qiegħed jagħmel ħaddieħor.

Id-diskors li għamel il-Ministru Buhagiar kien verament interessanti imma aħna qisna ġejna hawn biex ikun hawn min jiftaħar u min jikkritika, xejn aktar u xejn inqas.

Forsi hawn min jgħidli li dan ġara minħabba l-miżuri li tħabbru fil- budget fejn ġiet ipproġettata żieda fenomenali fit-tariffi ta' l-ilma u tal- meters, u allura dawn l-estimi ma ġewx diskussi qabel.

Pero' dan mhux sewwa u ma kellux isir.

Possibbli l-istil maniġerjali ġdid li tant jiftaħru bih min-naħa tal-Gvern ifisser li l-ewwel infattruha u mbagħad nirranġawha!

Ftaħru tant tan-naħa l-oħra bil-konsultazzjonijiet li għamlu mal-unions, mal-korpi kostitwiti u ma' kull min kien interessat!

Possibbli ħadd ma ġietu f'rasu li f'dawn id-diskussjonijiet jiżvelaw li kien hemm xi ħsieb li t-tariffi ta' l-ilma jiżdiedu b'dan il-mod!

Issa għaddew erba' xhur mill-budget 'l hawn u għadna ma nafux x'se jiġri, allavolja fil- gazzetti qegħdin naraw li hemm ċans li t-tariffi jiġu rranġati.

Jiena nistaqsi: Kien hemm bżonn li din iż-żieda fuq l-ilma tidħol fis-seħħ mingħajr diskussjoni, u mbagħad naraw wara x'impatt se jkollha fuq l- ekonomija tagħna?

Mid-dehra, stil maniġerjali ġdid ifisser li npoġġu l- ħmara wara l-karettun!

Imma jiena persważ li management serju, biex ikun professjonali, irid jagħmel assessment minn qabel fuq iż-żieda, mhux l- ewwel inżidu u mbagħad naraw x'nagħmlu.

Dan il-Gvern, li tant jiftaħar u jippriedka bit-trasparenza, żelaq bil-goff għax flok ikkonsulta ħeba kollox minn kulħadd.

Dan mhux stil maniġerjali modern imma, din hija inkompetenza grassa.

Konsengwenza ta' dan, Sur President, il-pajjiż daħal f'inċertezza kbira li qed ibati minnha l-poplu Malti kollu.

Saħansitra kellhom jittieħdu azzjonijiet industrijali mhux biex xi ħadd jieħu xi żieda jew biex jitranġaw il-kondizzjonijiet tax-xogħol imma biex jiddiskutu dawn iż- żidiet.

X'mistħija!

Meta ddiskutejna r-rapport is-sena l-oħra, din il-Kamra bir-raġun kollu ftaħret bix-xogħol li kienet għamlet din il-korporazzjoni li ħoloq Gvern Nazzjonalista.

Il-kritika li saret min-naħa l-oħra kienet fuq il-famuża ħofra u d-diżastru finanzjarju li qalu li sabu fiha.

Ta' min jgħid li fil- policy document "A Fresh Start", li semma l-Ministru u li sar mill- konsulent Alfred Mifsud, kien hemm inkluż li fil-mission policy għandu jiżdied il-kliem "within a framework of financial stability".

Pero' għalkemm jidher li saru ħafna affarijiet, meta tiftaħ ir-rapport ta' din is- sena ssib li l-mission policy għadha l-istess li kien hemm qabel.

GĦalhekk ħaġa importanti li s-Sur Mifsud deherlu li kellha ssir baqgħet ma saritx.

Ħalli nibda issa l-kritika tiegħi billi nirriferi għal dak li qed jgħid iċ-chairman fl-introduzzjoni tiegħu.

Dan qal:

"Hekk kif ħadt il-kariga ta' chairman tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma, minnufih ingħatajt rapport li kien ikkummissjonat mill- Gvern li, f'termini ċari, wera s-sitwazzjoni finanzjarja tal- korporazzjoni bħala prekarja u li teħtieġ miżuri korrettivi urġenti.".

Fil-fatt x'sab iċ-chairman il-ġdid fil-korporazzjoni jafu l-poplu Malti u Għawdxi kollu, kif jafuh in-numru ta' turisti li jiġu Malta.

Dan sab sitwazzjoni ferm differenti minn dik li kien sab Gvern Nazzjonalista fl- 1987.

Dan il-Gvern sab korporazzjoni li bis-saħħa tagħha kien hawn provvista ta' l-ilma għall-bżonnijet ta' kulħadd, kemm domestiċi kif ukoll industrijali.

Fil-fatt fi żmien disa' snin ta' Gvern Nazzjonalista, il- produzzjoni żdiedet minn 17-il miljun għal 34 miljun gallun ilma kuljum, jiġifieri d-doppju ta' dak li kien hemm qabel.

U mhux hekk biss, għaliex għandna wkoll spare capacity, għaliex Gvern Nazzjonalista ħaseb biex jipprovdi provvista adegwata.

Madam Speaker, dan il-Gvern sab ilma fil-vit u ma sabx ilma bir-ration, bħalma konna sibnieh aħna.

Dan il-Gvern ma sabx nies bil-bramel jipprotestaw fit-triq u turisti jġorru l-ilma sal-lukanda.

Ma sabx lil tal- bowsers inondati b'telefonati biex jittrasportaw l-ilma.

Dan il-Gvern ma sabx sitwazzjoni fejn l-ilma tal-pjan sar melħ.

Lanqas ma sab sitwazzjoni fejn kellna nimportaw l-ilma minn barra, biex fuq kollox kellna narmuh għax kien ikkontaminat, b'telf ta' eluf ta' liri.

Il-verita` hija li meta tela' dan il-Gvern sab sitwazzjoni ta' provvista adegwata ta' ilma u ta' kwalita` superjuri ħafna iktar milli konna mdorrijin biha fl-1987.

L-uniċi nuqqasijiet li seta' kien hemm fil-provvista ta' l-ilma kienu biss meta kien jinqata' d-dawl - u allura r-reverse osmosis plants kien ikollhom jieqfu - jew inkella meta kien ikun hemm xi ħsarat, li naturalment kienu jinqalgħu u se jibqgħu jinqalgħu.

Imma x'għamel iċ-chairman il-ġdid quddiem sitwazzjoni bħal din?

Proprju fl-ewwel ġurnata li daħal dan ordna refurbishment komplet fl- uffiċċju tiegħu - qisu ddakkar mill-Prim Ministru - li sewa lill- korporazzjoni ¥10,000.

Nixtieq nirriferi hawnhekk għal żewġ mistoqsijiet parlamentari li saru, waħda ta' l-Onor.

Jean Pierre Farrugia u l-oħra ta' l- Onor. Ninu Zammit.

F'risposta li ġiet mogħtija lill-Onor.

Farrugia fis-16 ta' Ġunju, 1997 intqal li x-xogħol li sar li kien jinkludi bathroom facility - din swiet ¥2,700 - u l-għamara ta' l-uffiċċju u l-boardroom li swiet ¥6,800.

Tliet ġimgħat wara, f'risposta għall-mistoqsija ta' l-Onor.

Ninu Zammit, fejn staqsa kemm swiet l-għamara, intqal li l-bibien inxtraw għall-prezz ta' ¥506, l-iskrivanija, il-wall unit, il-coat hanger, s- service unit u l-coffee table inxtraw mingħand Fino għall-prezz ta' ¥4,103 u s-sufan inxtara għall-prezz ta' ¥1,200.

Intqal ukoll li s-siġġijiet għall-mejda tal-boardroom u l-iskrivanija taċ-chairman swew ¥1,300 oħra.

Issa meta dawn tgħoddhom flimkien issib li jiġu ¥7,200 mentri fil- mistoqsija li rrispondew lill-Onor.

Farrugia kienu qalu li ġew jiswew ¥6,800.

Dan hu l-mod kif qegħdin niġu stmati meta ningħataw ir-risposti f'dan il-Parlament!

U biex jirrisponduna kultant rridu nistaqsu l-istess mistoqsija darbtejn jew tliet darbiet.

Huwa interessanti wkoll, Madam Speaker, li fil-mistoqsija ta' l-Onor.

Jean Pierre Farrugia, fejn staqsa lill-ministru jekk jidhirlux li kellha ssir din l-ispiża meta l-korporazzjoni qiegħda f'dan l-istat finanzjarju ħażin, il-Ministru Buhagiar rrisponda - naturalment skond ma qalulu l- uffiċjali tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma - li m'hemm xejn ħażin fiha għax f'Ottubru ta' wara l-korporazzjoni kienet se tiffranka ¥1.5 miljun għaliex kienu se jieħdu r-reverse osmosis plants f'idejhom.

Jiġifieri ċ-chairman ordna l-affarijiet u xtrahom qabel ma ffranka l-flus!

Fl-istess ħin iċ-chairman il-ġdid deherlu li l-karozza ġdida li kellu ċ- chairman ta' qablu ma kenitx tajba għalih u ried oħra aktar lussuża.

Skond ir-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 5399, din il-karozza kienet tiswa ¥8,500 mingħajr il-VAT, ir-reġistrazzjoni u kollox.

Forsi l-Ministru staħa jew ma qalulux kemm tiswa verament din il-karozza pero' minn mistoqsija parlamentari numru 10673 irriżulta li din il-karozza fis-suq tiswa ¥15,600, jiġifieri tiswa ħafna iktar mill-karozza li għandu l-Prim Ministru llum.

Nafu wkoll li l-karozza li kellu ċ-chairman ta' qabel, li kienet għadha ġdida, għal xi raġuni jew oħra ngħatat jew ġiet mislufa lill- Onor. Edwin Grech.

Jien ma nafx x'kellu bżonnha l-Onor.

Grech imma s'issa għadu ma rritornahiex u nixtieq naf meta u f'liema stat se jirritornaha.

Nixtieq naf ukoll x'sens jagħmel li jintnefqu ¥28,000 fuq żewġ karozzi meta kienu għadhom fil-bidu u riedu jaraw kif se jsolvu l-problema finanzjarja!

Fl-istqarrija tiegħu ċ-chairman qed jgħid li l-operat maniġerjali wkoll kien fi stat prekarju u kien hemm bżonn ta' miżuri urġenti u korrettivi.

Issa dan twettaq billi taw promotions lill-bażużli u nies magħrufa għall- kulur tagħhom.

Hemmhekk intesew il-prinċipji ta' seniority, esperjenza u kwalifiki!

F'kull qasam tista' tgħid, min kien taħt ġie fuq u inġiniera u periti saru senior jew inkella tpoġġew fl-istess skala ta' seniors.

Fil- qasam ta' l-amministrazzjoni tpoġġa bħala head bniedem bla kwalifiki u bla esperjenza u dak li kien jokkupa dan il-post ġie ttrasferit għal pożizzjoni oħra biex jagħmel wisgħa għal dan.

Din il-mossa, apparti li ma rranġat xejn fil-management, daħħlet lill-korporazzjoni fi spejjeż bla bżonn.

Ħalli nsemmi issa bidla oħra li seħħet fil-management.

Skond ir-rapport li għandi quddiemi, bħala parti mir-riorganizzazzjoni li rrifera għaliha dalgħodu l-Ministru Buhagiar, iddaħħlu minn barra chief internal auditor, financial controller u wkoll credit control manager.

Waqt li r-rapport uffiċjali qiegħed jgħid li dawn kollha daħlu f'Lulju, il- verita` hi li l-financial controller daħal fit-18 t'Awissu u l-post ta' credit control manager imtela iktar tard, għax il-kuntratt sar fid-29 t'Ottubru.

Wieħed minn dawn il-kuntratti sar bejn iċ-chairman u s-Sur Mario Azzopardi, li nħatar bħala chief internal auditor.

Issa ċ-chairman m'għandux pożizzjoni eżekuttiva u allura ma nafx kemm kien f'pożizzjoni li jiffirma dan il-kuntratt.

Imbagħad fil-kuntratt tas-Sur George Borg, li eventwalment inħatar financial controller, ma deherx iċ-chairman imma ċ- chief executive.

Pero' meta tħares lejn dan il-kuntratt issib li l-firma fuqu m'hijiex taċ-chief executive imma taċ-chairman, u jiena dawn l- affarijiet jħassbuni ħażin.

Jekk nieħdu l-agreement l-ieħor li sar miċ- chief executive ma' Mrs Camilleri Mifsud, insibu li sar kollox in order għaliex iffirma s-Sur Riolo, iċ-chief executive, u ffirmat hi.

Issa nispera li l-Ministru jagħtina spjega ta' dan.

Madam Speaker, nixtieq ngħid xi ħaġa fuq iċ-chief internal auditor, is- Sur Mario Azzopardi, li rrid ngħid li ma nafux personalment.

Skond l- informazzjoni li għandi huwa bniedem kapaċi ħafna pero' jiġi ħu bniedem magħruf ħafna fl-operat tal-Malta Labour Party, partikolarment fis-Super 1.

Fi żmien il-Gvern Nazzjonalista kienet ħarġet applikazzjoni biex jingħata servizz ta' financial controller.

Dan it-tender rebħitu d-ditta Mizzi Doublet Scerri & Co. li bagħtet wieħed mill-impjegati tagħha biex jagħmel dan ix-xogħol, proprju s-Sur Mario Azzopardi.

Skond il-mistoqsija parlamentari numru 8930, insibu li bħala chief internal auditor - ma nafx kemm saret sejħa pubblika għal din il-ħatra, jew forsi saret u jien ma nafx - għandu kuntratt għal tliet snin li jiġġedded kull sena u qed jitħallas ¥11,500 li jiżdiedu b'¥700 kull sena.

Qed iħallsulu aktar minn ¥800 bħala kontribuzzjoni tal-bolla, u jekk jagħmel xogħlu tajjeb - u wieħed jistenna li dan jagħmel xogħlu tajjeb - jista' jieħu performance bonus li jilħaq l- ¥1,725.

Mela b'kollox is-Sur Azzopardi huwa ntitolat li jdaħħal aktar minn ¥14,000.

Barra minn hekk, Madam Speaker - hawn qed inkompli nikkwota mill-istess risposta - il-korporazzjoni xtratlu karozza ġdida u se tħallaslu l- kontijiet tat-telefon u l-mobile phone.

U skond informazzjoni oħra li għandi u li m'hijiex qiegħda fir-risposta, ma jħallasx lanqas il-meter ta' l-ilma, ħaġa li tant qajmet kjass mill-budget 'l hawn!

Issa dan huwa service provider u mhux impjegat mal-WSC.

Imma milli jidher dan m'huwiex biżżejjed għas-Sur Azzopardi għaliex il-kuntratt ma jżommux milli jagħmel xogħol privat.

Ta' min jgħid li sakemm inħatar chief internal auditor, is- Sur Azzopardi kien jagħmilha wkoll ta' acting financial controller sakemm laħaq financial controller.

Dan ifisser li wara li tela' l-Gvern Laburista, is-Sur Azzopardi għamel xi żmien jaħdem mal-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma bħala mpjegat tad-ditta Mizzi Doublet Scerri & Co., għamel żmien jaħdem ta' acting financial controller u fl-istess ħin kien chief internal auditor ta' l-istess korporzzjoni.

U jiena ma nafx kemm ħaġa bħal din hija in order għax wieħed jibda jitħasseb u jistaqsi kif jista' jkun li f'ħin minnhom ikun impjegat ta' kumpannija u f'daqqa waħda jkun financial controller u mbagħad chief internal auditor!

Hawnhekk jidħlu dubji serji ta' etika u anke ħsebijiet koroh ta' manuvrar.

Ta' min jgħid li d-ditta Mizzi Doublet Scerri & Co. din is-sena ħadet il- kuntratt ta' l-auditing tal-korporazzjoni.

Kif isir dejjem, fl-ewwel xhur ħarġu t-tenders biex tintgħażel ditta biex isir l-auditing tal- korporazzjoni, pero' wara li dawn it-tenders għalqu jidher li damu żmien twil f'xi kexxun ta' xi wieħed mid-diretturi tal-bord, imbagħad meta rrealizzaw li ż-żmien qiegħed jagħfas iddeċidew li tingħata l-offerta.

Oħroġ l-għaġeb l-offerta ħaditha d-ditta Mizzi Doublet Scerri & Co., allavolja ma kenitx l-irħas.

L-iskuża għaliex din id-ditta ħadet il- kuntratt - u hawnhekk wieħed jibda jinkwieta - kienet li billi ma kienx baqa' ħafna żmien biex jitlesta r-rapport, min jieħu t-tender irid ikun xi ħadd li jaf l-operat tal-WSC, u l-unika ditta li setgħet tkun taf l-operat tal-WSC kienet proprju din id-ditta għax kien hemm żmien li kellha impjegat minn tagħha, is-Sur Mario Azzopardi, li kien qiegħed hemmhekk.

Għax il- bqija din id-ditta ma kellha l-ebda mod kif tkun taf kif taħdem il-WSC.

Hawnhekk jiena nistaqsi: Is-Sur Azzopardi, bħala kap ta' l-internal auditing, indaga għaliex dan il-kuntratt dam xhur sħaħ ma ħareġ?

Jekk le, għaliex ma ndagax?

Kien hemm xi skop ulterjuri, jew kien inkompetenti f'xogħlu?

Jista' l-Ministru fil-winding-up jgħidilna jekk is-Sur Azzopardi nvestigax l-adjudicating process ta' din it-tender, kif suppost jagħmel, u jgħidilna wkoll jekk f'xi ħin iddikjarax li kellu konflitt ta' interessi?

Madam Speaker, wieħed jistenna li gvern li tela' bl-għajta ta' trasparenza, jifli sew x'ġara għax jekk nibdew minn issa jidħlulna dubji fuq l-awdituri esterni li huma mistennija jagħmlu xogħolhom b'reqqa u b'imparzjalita` kbira, allura wieħed jibda jinkwieta ħafna.

Jiena ċert li l-ebda ditta ta' l-awdituri, inkluż id-ditta Mizzi Doublet Scerri & Co., ma tirriskja tagħmel dan.

B'danakollu jiena naħseb li għandha ssir inkjesta pubblika biex tinvestiga ċ-ċirkostanzi ta' kif dan il-kuntratt ġie awarded.

Nerġa' nirrepeti li din l-offerta la kienet l-irħas, damet xhur sakemm ma ġiet awarded u meta sar dan ittieħed in konsiderazzjoni l-fatt li kienet taf l-operat tal-WSC, naturalment permezz tas-Sur Azzopardi.

Jiena naħseb li anke l-Awditur Ġenerali, b'inkarigu mill-Public Accounts Committee, jista' jinvestiga din il-biċċa xogħol u jikkonsidra l-kuntratt tas-Sur Azzopardi.

Ta' min jistaqsi wkoll kif imtela l-post ta' audit control manager għax m'għandniex informazzjoni ta' kemm nies ġew intervistati u kif saret is-sejħa pubblika.

Jiena naf żgur li dan il-post imtela mis-Sinjura Mifsud, li hija l-mara tas-Sur Alfred Mifsud, li għamel ir-rapport "A Fresh Start".

Nixtieq ukoll niġbed l-attenzjoni għall-fatt li s-Sur Anthony Valvo, li sa ftit żmien ilu kien wieħed mid-diretturi tal-korporazzjoni u li issa laħaq deputy chairman, kien qiegħed jagħmel xogħol fil-WSC, li ma nafx kienx uffiċjali jew le u ma nafx kienx xogħol volontarju jew le.

GĦalhekk ta' min jistaqsi xi kwalita` ta' xogħol kien qed jagħmel, fis-sens jekk kienx jinvolvi xogħol fl-għoti ta' xi tenders, bħal din it-tender li għadni kif semmejt tal-kumpannija ta' l-awditjar, jew kienx xogħol konness ma' reklutaġġ ta' personnel.

Wara li tkellimt fuq il-mili tal-postijiet fil-livell maniġerjali, nixtieq nitkellem issa dwar ir-reklutaġġ ta' ħaddiema fi gradi oħra tal- korporazzjoni.

Kif jaf kulħadd, fi żmien Gvern Nazzjonalista l-policy kienet li kemm jista' jkun innaqqsu n-nies mill-korporazzjoni u mhux inżiduhom.

Din il-policy hija espressa wkoll fir-rapport tas-Sur Alfred Mifsud u suppost kienet ikkonfermata fil-budget, fejn kien hemm indikat li m'għandhomx jidħlu nies mal-gvern u mal-korporazzjonijet jekk mhux għal bżonnijiet speċjali.

B'danakollu jidher li mal-korporazzjoni kien hemm bżonn jidħlu nies għaliex mir-rapport jidher li daħlu erbgħa min-nies ġodda, iżda skond il-mistoqsija parlamentari numru 8929 daħlu 27 impjegati ġodda, li 23 minnhom kienu fi grad ta' skrivani.

Ir-risposta għal din il- mistoqsija tgħid:

"Il-kriterji li ntużaw f'kull każ huma kwalifiki, suitability u esperjenza."

Dawn it-23 persuna ntgħażlu minn fost 186 applikant u jiena nixtieq nistaqsi: Huwa minnu li daħlu nies li ma kellhomx in-numru u l-grad ta' "O" levels li kien rikjest?

Huwa minnu li nies b'aktar kwalifiki minn dawk li daħlu tħallew barra?

Il-Ministru jista' jgħidli li dawn ma kenux suitable, u allura jien nistaqsih: Huwa suitable li timpjega bniedem li għandu sentenza ta' ħabs pendenti minn appell?

Hawnhekk ngħid bla tlaqliq li qed nirriferi għall-ex-Spettur tal-Pulizija Picco.

Mill-186 li ġew intervistati - nimmaġina li dawn kollha ntbagħtu mill-ETC - tħallew barra 163.

Possibbli minn dawn il-163 ħadd ma kien kapaċi, ħadd ma kellu kwalifiki u ħadd ma kien suitable daqs is-Sur Picco?

Madam Speaker, meta wieħed jaqra l-parti teknika li jsib fir-rapport tal- korporazzjoni, isib li l-osservazzjonijiet li joħorġu jikkonfermaw is- suċċess li kellha l-WSC taħt amministrazzjoni Nazzjonalista li qiegħed igawdi minnu l-gvern tal-ġurnata.

L-isbaħ ċertifikat għall-policies li kien miexi bihom il-Gvern preċedenti jidher fl-ewwel kapitlu fejn wieħed jaqra li:

"Reserves of potable water were always healthy ...",

u kif jaf kulħadd ir-raġuni hija dovuta għall-għaqal tal-Gvern Nazzjonalista, li ħaseb biex ikun hawn provvista ta' ilma adegwata, li anke jkollna spare capacity u li l-kwalita` ta' l-ilma tkun tajba.

Imma sfortunatament din l-amministrazzjoni għażlet li timxi fuq rotta oħra.

Dalgħodu l-Ministru pprova jipperswadina li dan m'huwiex minnu imma mill- figuri tas-sena ta' qabel joħroġ ċar li l-produzzjoni mir-reverse osmosis plants tnaqqset b'16% mis-sena preċedenti u l-ippumpjar ta' l-ilma minn taħt l-art żdied bi kważi 9%.

B'konsegwenza t'hekk il-kwalita` ta' l-ilma teħżien tista' għaliex l-ilma mill-aquifer qatt m'hu se jkun ta' grad daqstant tajjeb daqs l-ilma tar-reverse osmosis plants.

U meta dawn tħallathom, jekk ikollok 60% ma 40%, kif kien fi żmien Gvern Nazzjonalista - u issa qed iħalltu 52% ma' xi 48% -allura bilfors ikollok tnaqqis fil- kwalita` ta' l-ilma.

Fir-rapport insibu li nbidlu total ta' 14-il kilometru ta' mains, 6.3 kilometri ta' extensions u 7.7 kilometri f'renewals, meta fir-rapport tas- sena ta' qabel li kien jirrifletti iż-żmien meta kien hemm Gvern Nazzjonalista, inbidlu 42 kilometru, tliet darbiet aktar milli nbidlu din is-sena.

Meta kien għadu fl-oppożizzjoni, l-Onor.

Buhagiar kien jagħmel ħafna kritika fuq il-water accounting, pero' kien Gvern Nazzjonalista li qabad il-barri minn qrunu u ħa ħsieb janalizza din il-problema biex isib irkaptu tagħha.

Fir-rapport hemm paragrafu sħiħ rigward dan, u nsibu li l- konsulenti Pell Frischmann Water Ltd.

"commented positively on the local methodology and on the necessary leakage control environment being created."

Issa l-bieraħ f'risposta li ta l-Ministru lill-Onor.

Chris.

Cardona qal li s-sistema ta' leakage control bdiet bir-reqqa fl-1994.

Mela mhux issa bdew dawn l-affarijiet imma din m'iniex se nitkellem dwarha għaliex naf li hemm ħaddieħor li jrid jitkellem dwarha.

Madam Speaker, dalgħodu l-Ministru ħabbar li l-WSC - u hawn nifirħilha jien ukoll - ħadet l-ISO 9002.

Din hija ħaġa tajba ħafna imma l-Ministru għandu jirrealizza li l- korporazzjoni din ma ħadithiex bis-saħħa tax-xogħol li sar fix-xhur kemm ilu fil-gvern il-Partit Laburista; għaliex din tieħu żmien twil biex tasal għaliha.

Il-parti l-kbira tax-xogħol sar fi żmien Gvern Nazzjonalista u issa qed nieħdu l-frott tiegħu.

Ejja nħarsu issa ftit lejn il-produzzjoni ta' l-ilma.

Matul is-sena li għaddiet l-impjanti tar-reverse osmosis ipproduċew 52% ta' l-ilma tax-xorb.

Dan ifisser li ftit inqas minn 50% kien ilma li ġej minn taħt l-art, filwaqt li fl-aħħar ta' l-amministrazzjoni ta' Gvern Nazzjonalista 60% ta' l-ilma prodott kien ġej mir-reverse osmossis plants u 40% ta' l-ilma kien ġej minn taħt l-art.

Imma, kif għadni kif spjegajt, meta tħallat ammont ikbar ta' ilma mhux ta' kwalita` tajba bilfors il- kwalita` ta' l-ilma teħżien.

Dan jirriżulta minn esperimenti li jsiru fil- laboratorju imma jgħidulek anke Ċikku l-poplu.

Għallinqas fejn noqgħod jien, meta niftħu l-vit nsibu li t-togħma ta' l-ilma m'għadhex tal-kwalita` li konna nixorbu qabel.

Nixtieq nitkellem issa dwar il-pożizzjoni finanzjarja, li skond ir-rapport m'hijiex b'saħħitha biżżejjed u hemm bżonn urġenti li jittieħdu miżuri u azzjonijiet immedjati biex l-ewwelnett jiżdied id-dħul u t-tieni nett jonqsu l-ispejjeż.

Il-Gvern diġa` ħa ħsieb biex jiżdied id-dħul permezz tal-budget għax kif jaf kulħadd, il-prezz ta' l-ilma żdied b'mod fenomenali iżda din iż-żieda mhijiex se tkun riflessa fil-finanzi tal-korporazzjoni għaliex il-Gvern naqqas is-sussidju li kien jagħti qabel b'aktar minn ¥8.5 miljun.

Fil-fatt fl-estimi tal-korporazzjoni li ġew ippreżentati f'Ottubru tas-sena li għaddiet - wara sena li kienu ilhom fil-gvern - il-korporazzjoni kienet qed titlob sussidju ta' ¥14,650,000 u issa dan is-sussidju naqas għal ¥6 miljun.

GĦaldaqstant il-korporazzjoni se tiffranka lill-gvern ċentrali aktar minn ¥8.5 miljun u dawn se jħallashom il-poplu Malti kull meta jiftaħ il-vit.

Imma, kif diġa` għidt, ma kienx hemm bżonn li noqogħdu nistennew erba' xhur u nofs sħaħ biex naraw kif se jkun il-prezz ta' l-ilma.

U nixtieq inkun naf jekk wara li jaslu fi ftehim - aħna għamilna minn kollox biex naslu fi ftehim u naraw li dan il-prezz jonqos - u ssir il-famuża rikonsiderazzjoni, humiex se jerġgħu jiġu hawnhekk b'estimi ġodda biex jiġu approvati minn dan il-Parlament.

Fl-estimi nsibu wkoll li filwaqt li l-ispejjeż tal-produzzjoni se jonqsu b'madwar ¥1.5 miljun, għaliex il-WSC ħadet f'idejha t-tmexxija tar-reverse osmosis plants, se jkollha żieda fin-nefqa tad-distribuzzjoni.

M'iniex se nkun jien li nikkritika n-nefqa tad-distribuzzjoni għaliex din hija xi ħaġa bżonjuża, anzi jekk nagħmel kritika tkun li din l-ispiża għandha tikber iktar.

Iżda żgur li nikkritika l-ispiża fl-amministrazzjoni, proprju dak l- organu li suppost jieħu ħsieb li ma jsirux spejjeż żejda.

Insibu li għal din is-sena n-nefqa fl-amministrazzjoni se tiżdied b'¥400,000, kważi ¥0.5 miljun aktar milli ntnefqu s-sena l-oħra.

Skond risposta għal domanda parlamentari, issa li l-WSC għandha financial controller tagħha kif ukoll chief internal auitor, suppost li se tiffranka eluf kbar ta' liri.

Imma mhux talli mhux se tiffranka eluf kbar ta' liri, talli l-ispejjeż finanzjarji se jiżdiedu bi ¥2.3 miljun iktar milli kienu fi żmien Gvern Nazzjonalista.

F'dawn iċ-ċirkostanzi jiddispjaċini ngħid li jidher li ma tantx hemm ċans li l-istampa finanzjarja tirranġa, minkejja l-miljuni kbar li l-poplu se jħallas direttament ferm aktar mis-sena l-oħra.

Aktar u aktar meta għandek korporazzjoni li l-bord tagħha huwa mmexxi minn chairman li, minkejja li m'hemmx flus, lest jonfoq l-eluf ta' liri biex jibdel l- uffiċċju u jixtri l-karozzi ġodda!

Minkejja ż-żidiet esaġerati fil-prezz ta' l-ilma, il-korporazzjoni se tagħmel telf ta' aktar minn ¥1.5 miljun.

Dan ifisser li minflok li l-qagħda finanzjarja se tirranġa ruħha, se tmur lura b'aktar minn ¥1 miljun meta mqabbla mas-sena l-oħra.

Madam Speaker, qabel nikkonkludi nixtieq nitkellem dwar punt ieħor li qiegħed jippreokkupani.

Fis-26 ta' Jannar ta' din is-sena, permezz tal-mistoqsija parlamentari numru 11523, jiena staqsejt x'ġara meta nstab ilma kontaminat fil-Fgura.

Ir-risposta kienet pulita ħafna imma l-Ministru ma rrispondinix għall- mistoqsija jekk kienx hemm lok li ssir inkjesta pubblika.

Forsi xi ħadd jilluminana għax jien ma nafx x'ġara eżatt, imma skond il-Ministru saru wash-outs tas-sistema kollha immedjatament wara imma mhux qabel.

GĦalhekk nixtieq nistaqsi jekk kienx hemm xi sluice-valves li nbidlu u jekk saritx il-wash-out qabel ma ġie mqabbad l-ilma.

Jien ma tlabtx li ssir inkjesta pubblika biex xi ħadd jiġi akkużat u kkastigat imma għaliex ħaġa bħal din tista' tirripeti ruħha f'postijiet oħra.

Hemm bżonn ukoll li wieħed jara dan għaliex ġara biex ma jerġax jiġri.

Nixtieq niġbed ukoll l-attenzjoni tal-Ministru tas-Saħħa li għandu jkun involut sew f'dawn l-affarijiet.

Jiena naf li huwa ġie nformat b'dawn l- affarijiet, imma se jagħmlu xi ħaġa biex dawn l-affarijiet ma jerġgħux jiġru?

Saret xi inkjesta interna għallinqas?

Fil-każ tal-Fgura n-nies fetħu l-vit u sabu li minflok ilma beda ħiereġ drenaġġ u kienu huma li rrapportaw x'ġara, pero' kien hemm ukoll il-każ tal-ġibjun t'GĦawdex.

F'dan il-każ id-drenaġġ kien ilu ħiereġ ġol-ġibjun mill-inqas tlett ijiem.

U ma ndunawx wara li sar xi eżami fil-laboratorju imma ndunaw bir-riħa li kienet ħierġa minnu.

Ara x'kontaminazzjoni kien hemm!

Jien mhux qed nenfasizza li għandha ssir inkjesta biex jiġi kkastigat xi ħadd imma biex insibu x'qed jikkawża dawn l-affarijiet u ma jerġgħux jiġru għaliex dawn jistgħu jħallu riperkussjonijiet kbar fuq is-saħħa tal-bniedem u jistgħu jikkawżaw anke diżgrazzji.

Ħaġa oħra li għamlet għajb lill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma kien il-qtugħ tal-provvista biex isir il-maintenance ta' xi pipes fir- reverse osmosis plant ta' Pembroke.

F'dan il-każ kien hemm nies li damu erbat ijiem mingħajr ilma.

Hawn intqal li damu ġurnata jew tnejn imma n- nies li joqogħdu bieb ma' bieb mar-reverse osmosis plant damu erbat ijiem biex wasal l-ilma għandhom.

GĦalhekk joħroġ ċar li l-poplu ma kienx informat biżżejjed u ma kienx hemm ippjanar tajjeb.

Barra minn hekk, la ħasbu biex ikun hemm telephone numbers iktar mis-soltu, fejn in-nies jistgħu jċemplu għas-servizz tal-bowser ħalli wieħed ilaħħaq mad-domanda u, ma nafx għaliex, ir-reverse osmosis plant ta' Tigne' ma tħaddmitx.

GĦalhekk niġbed l-attenzjoni ta' l-uffiċjali tal-korporazzjoni li affarijiet bħal dawn m'humiex aċċettabbli issa li l-istess korporazzjoni hija l-provider u trid tkun accountable taħt il-Consumer Affairs Act, kif qal il-Ministru.

Hemm bżonn li dawn l-affarijiet isiru b'iktar serjeta` għax mhux sew li lill-poplu nġegħluh iħallas ħafna u mbagħad nagħtuh servizz ħażin.

Hemm ħafna affarijiet oħra fuqhiex wieħed jista' jitkellem, bħall- institute of water technology, ir-regolamenti tas-swimming pools, il- customer care, l-istorm water master plan u d-desalination services imma jiddispjaċini li l-ħin ma jippermettilix.

Nagħlaq billi nirringrazzja lill- ħaddiema kollha tal-WSC u nħeġġiġhom biex jaħdmu iktar bil-għaqal u b'dedikazzjoni.

Fl-aħħar nappella lill-bord tad-diretturi biex jonoraw il- collective agreement, partikolarment fejn jirrigwarda l-health insurance li suppost diġa` ġiet in vigore.

Fil-fatt il-collective agreement wasal biex jagħlaq u l-health insurance għadha ma ġietx in vigore.

Pero' l-impjegati kollha tal-WSC għandu jkollhom health insurance, bħalma għandhom ta' l- Enemalta u oħrajn.

Wara kollox meta wieħed jaqra r-revised estimates li ġew ippreżentati issa jsib li hemm vot għaliha taħt item 8, li jgħid:

"The increase in insurance cost is mainly due to the introduction of group medical and health insurance cover for all corporation employees.".

Din suppost ilha li saret u għalhekk nappella lid-diretturi tal- korporazzjoni biex in jagħmluha mill-aktar fis.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Madam Speaker, illum qegħdin nitkellmu fuq korporazzjoni li kulħadd jagħraf l-importanza tagħha.

Id-diskors li għamel il-Ministru Charles Buhagiar dalgħodu kien tajjeb ħafna għaliex ta ħarsa lejn l-importanza li għandha f'pajjiżna l-Water Services Corporation.

Jien smajt anke lill-kelliema ta' l-Oppożizzjoni kollha u ħadt gost li taw importanza lill-aspett ta' l-infiq tal-korporazzjoni.

Dan qed ngħidu fid- dawl tas-sitwazzjoni finanzjarja li l-Gvern Nazzjonalsta ħalla fil-WSC u għaliex din kienet il-mira ta' diversi dibattiti u diskussjonijiet, anke barra minn dan il-Parlament, speċjalment wara l-budget ippreżentat mill- Gvern Laburista s-sena li għaddiet.

Huwa tajjeb li l-Oppożizzjoni llum saret konxja ta' l-importanza li wieħed jara kif jonfoq il-flus, li fl- aħħar mill-aħħar il-gvern jiġbor mingħand il-poplu, imma kien ikun ferm aħjar kieku l-istess Partit Nazzjonalsita qagħad attent kif jonfoq il-flus meta kien fil-gvern.

Is-sitwazzjoni finanzjarja li kienet tinsab fiha l- WSC ma setgħetx titħalla għaddejja bla ma tittieħed azzjoni immedjata.

Il-WSC bħala s-sole provider ta' l-ilma fil-pajjiż, għandha aspett soċjali u l-Gvern dan jirrikonoxxih u ċertament li l-aspett soċjali baqa' mħares sew, anke fir-reviżjoni tat-tariffi li għadu kemm għamel.

Iżda wieħed m'għandux jieqaf fuq l-aspett soċjali biss.

Wieħed m'għandux iħalli lill-korporazzjoni tagħmel telf ikbar sena wara l-oħra u ma jipprovax jieħu miżuri korrettivi.

Il-flus minn x'imkien iridu jiġu u jekk il-WSC ma tiġborhomx direttament permezz tar-reviżjoni tat-tariffi, il-gvern xorta kien se jġib dawn il-flus minn x'imkien ieħor u inutli noqogħd ngħidu li fl- aħħar mill-aħħar huwa l-poplu li se jħallas.

Jekk wieħed jibqa' jħalli mil- lum għal għada u minn għada għal pitgħada, is-sitwazzjoni tiggrava u mhux titranġa.

GĦalhekk huwa importanti li l-aspett finanzjarju jingħata attenzjoni, kif semma anke ċ-chairman fl-introduzzjoni tar-rapport li ġie ppreżentat lil din il-Kamra.

GĦalhekk kemm il-Gvern kif ukoll id-diretturi tal-WSC ma setgħux iħallu s-sitwazzjoni għaddejja qisu m'hu qed jiġri xejn.

Madam Speaker, waqt li kont qed nipprepara d-diskors tiegħi - u aktar u aktar wara li smajt ċerti kummenti - kemm-il darba staqsejt lili nnifsi: Kien jaf b'din is-sitwazzjoni tal-WSC Gvern Nazzjonalista?

Jiena m'għandix dubju li l-ministru responsabbli kien jaf, imma allura x'żamm lill-Gvern Nazzjonalista milli jipprova jagħmel xi ħaġa biex is-sitwazzjoni finanzjarja tal-WSC ma tmurx mill-ħażin għall-agħar u jkun hemm kontroll fuq l-infiq ta' l-istess korporazzjoni?

GĦalhekk hemm bżonn miżuri korrettivi kemm jista' jkun malajr.

Meta l-Gvern Laburista ppreżenta l- budget qal li dawn il-miżuri qed jagħmilhom kontra qalbu, imma nafu li kien hemm bżonnhom.

Dan bħal meta persuna tkun marida u biex tfiq trid tieħu l- mediċina, qarsa kemm hi qarsa u morra kemm hi morra.

Meta wieħed jispjega lill-poplu x'inhuma r-realtajiet li għaddej minnhom, għalkemm il-poplu jgorr fuq ċerti reviżjonijet li jsiru, jifhem li l-flus minn x'imkien iridu jiġu u jekk il-gvern ma jeħodhomx direttament permezz tal-WSC, ikollu jagħmel taxxi oħra biex jagħmel tajjeb għal dan is-servizz provdut minnha.

Għal ħabta ta' Mejju ta' l-1994, jekk m'iniex sejjer żball, il-Gvern Nazzjonalista kien qabad u għolla t-tariffi bla ma qagħad jistenna l- budget, kif għamel Gvern Laburista.

Kien qabad u għolliehom matul is-sena biex forsi l-poplu ma jindunax.

Iżda meta l-poplu beda jirċievi l- kontijiet beda jistaqsi u, għalkemm il-Gvern Nazzjonalista ma ta l-ebda risposti, l-Oppożizjoni Laburista bdiet tagħti l-informazzjoni.

Fil-fatt, għalkemm bħalissa qed nirċievu ħafna kritika għax saru reviżjonijiet bil- goff, wieħed bilfors ikollu jgħid li fi żmien Gvern Nazzjonalista r- reviżjonijiet saru iktar bil-goff mhux biss għax inħbew matul is-sena iżda għaliex anke l-ammont li żdiedu bih kien kbir.

Fid-diskors tiegħu l- Ministru semma l-persentaġġ għoli li bih kienu żdiedu dawn it-tariffi.

Per eżempju, persuna li tgħix waħedha u li tikkonsma 18-il metru kubu, minn ¥1.22 kellha tħallas ¥7.92, jiġifieri żieda ta' 600%; żewġ persuni li jikkonsmaw 27 metru kubu, minn ¥1.22 bdew iħallsu ¥7.85, jiġifieri żieda ta' 604%.

Dan ifisser li t-tariffi fi żmien Gvern Nazzjonalista kienu żdiedu iktar milli żdiedu bir-reviżjoni li għamel il-Gvern Laburista fl- aħħar budget.

Imma llum hemm bżonn li dawn it-tariffi ta' l-ilma jiġu riveduti, bħalma dak iż-żmien kien hemm il-bżonn li jiġu riveduti.

Mela l- Oppożizzjoni Nazzjonalista qiegħda tgħajjar lil ħaddieħor u qiegħda turi kuxjenza soċjali imma meta kienet fil-gvern mhux dejjem uriet din il- kuxjenza soċjali.

Barra minn hekk, il-Ministru Buhagiar semma li fi żmienhom kienu ġew introdotti tariffi oħrajn għas-servizzi offruti mill-WSC.

Per eżempju, żdied il-ħlas għax-xogħlijiet li jsiru biex wieħed idaħħal is-servizz tal- provvista ta' l-ilma fid-dar, bdiet tintalab tariffa ta' ¥15 għat-tarmac u wieħed ried iġib anke l-permess tal-pulizija.

Jekk wieħed kien jitlob biex jerġgħu jaqrawlu l-meter, kien hemm ukoll charge ta' ¥2.

Dawn it-tariffi kollha kienu over and above il-kontijiet ta' l-ilma.

Issa wieħed irid iżomm f'moħħu li dawn iż-żidiet saru fi żmien meta - kif jagħtuna l- impressjoni l-kelliema ta' l-Oppożizzjoni - kollox kien miexi tajjeb u allura ma kienx hemm il-ħtieġa li ssir din ir-reviżjoni, filwaqt li wara s- 26 ta' Ottubru ta' l-1996 - dejjem skond ma jgħidu mill-Oppożizzjoni - kollox beda sejjer ħażin u allura wieħed jifhem li kien hemm bżonn din ir- reviżjoni.

Huwa veru li fl-aħħar budget il-Gvern Laburista għamel reviżjoni tat-tariffi ta' l-ilma pero' wieħed irid jgħid ukoll li dan għamlu b'persentaġġ iżgħar minn dak li kien għamel Gvern Nazzjonalsita.

Barra minn hekk il-WSC neħħiet iċ-charge imposta minnha stess għat- tiswijiet li jsiru.

Madam Speaker, apparti l-problemi finanzjarji li l-WSC kellha tiffaċċja b'urġenza, kien hemm ukoll problemi fl-operat maniġerjali.

Fir-rapport li ġie ppreżentat f'dan il-Parlament, iċ-chairman isemmi l-ħtieġa ta' organizzazzjoni aħjar.

Dan jorbot tajjeb mal-punt li wieħed irid joffri servizz aħjar lill-poplu Malti u GĦawdxi u għalhekk hemm bżonn li din l- organizzazzjoni li bdiet is-sena li għaddiet tkompli ssir ħalli ċ-ċittadini jingħataw servizz aħjar.

Paripassu ma' l-organizzazzjoni fl-operat maniġerjali, hemm bżonn li l-ħaddiema kollha, mill-kbir saż-żgħir, jingħataw it-training meħtieġ biex kunu iktar effiċjenti u professjonali fis-servizz li jagħtu, speċjalment meta jinqalgħu ħsarat fis-sistema tal- provvista ta' l-ilma.

Tajjeb li wieħed ikompli jisħaq ukoll fuq il-bżonn li l-korporazzjoni tħares is-saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol u jiġu evitati ċerti perikli li l-ħaddiema jista' jkollhom.

Madam Speaker, nixtieq ngħaddi għal punt ieħor relatat mas-servizz offrut mill- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma, jiġifieri l-customer care għax irid isir sforz dejjem akbar biex il-poplu jingħata aktar sodisfazzjon għall- ħteġijiet tiegħu.

Ta' min jinnota li diġa` saru sforzi u fir-rapport hemm aċċenn għal xi tliet postijiet fejn il-pubbliku jista' jinqeda mill-ewwel billi jkellem lill-ħaddiema li qegħdin hemmhekk fuq il-problemi li jkollu.

Pero' huwa importanti li l-customer care section tkompli tissaħħaħ.

GĦalhekk hemm bżonn li s-sistema ta' komputerizzazzjoni tiġi upgraded ħalli l-konsumaturi jiġu moqdija fil-pront meta jkollhom problemi fil-kontijiet ta' l-ilma jew diffikultajiet oħra.

Punt ieħor li huwa relatat mal-customer care huwa s- servizz ta' mains ġodda f'toroq ġodda għaliex jiena kelli lmenti ta' nies li meta marru joqogħdu fi triq ġdida sabu ħafna diffikultajiet dwar dan.

GĦalhekk tajjeb li wieħed jibda jaħseb biex isiru s-servizzi meħtieġa qabel ma r-residenti jmorru joqogħdu f'toroq ġodda.

U dan ma jgħoddx biss għas- servizzi mogħtija mill-WSC imma wkoll għal korporazzjonijiet oħrajn.

Punt importanti ħafna li nsibu fil-mission statement tal-WSC huwa li din il-korporazzjoni għandha tieħu ħsieb li ma jkunx hemm ħela u użu ħażin ta' l-ilma.

GĦalhekk tajjeb li l-korporazzjoni tieħu ħsieb tagħmel kampanja biex tinforma u tgħallem lill-pubbliku in ġenerali kif jagħmel użu aħjar ta' l-ilma.

Fil-passat kellna s-slogan "Kull Qatra Tgħodd", li naħseb kulħadd sema' bih, imma dawn huma inizjattivi li wieħed għandu jkomplihom kemm biex il-pubbliku jitgħallem juża l-ilma tajjeb u kif ukoll biex il- korporazzjoni tkun tista' tagħmel ċerti savings, għaliex jekk ikun hemm ċerta ħela ovvjament il-korporazzjoni tkun trid tipproduċi iktar ilma.

Hemm bżonn ukoll li l-korporazzjoni tkun aktar effiċjenti fit-tiswija tal- ħsarat li jkun hemm f'diversi żoni tal-pajjiż biex l-ilma ma jitħalliex ħiereġ barra għal ħin twil.

F'dan il-każ l-koperazzjoni tal-pubbliku in ġenerali kif ukoll tal-kunsilli lokali mal-WSC tgħin ħafna.

Punt ieħor li rrid insemmi huwa l-pjan sabiex wieħed isalva aktar ilma tax-xita li, kif qal tajjeb il-Ministru, jiġi b'xejn u għandna nagħmlu użu massimu minnu permezz tal-ġibjuni.

Per eżempju, fiż-żona fejn noqgħod jien hemm diversi ġibjuni li m'għadhomx jiffunzjonaw minħabba l-ħsarat li għandhom pero' jekk qegħdin fis-sitwazzjoni fejn m'hemmx mains apposta biex l-ilma tax-xita jitwassal sad-djar tan-nies, allura wieħed jista' juża dan l-ilma li jkun maħżun fil-ġibjuni għall-biedja.

Ladarba qed insemmi l-ilma li jintuża mill-bdiewa, nixtieq ngħaddi kumment żgħir dwar is-sewage treatment plant ta' Sant'Antnin.

Fid-diskors tiegħu l-Ministru qal li żdiedet il-produzzjoni ta' l-ilma biex jagħmlu użu minnu l-bdiewa, imma huwa importanti li l-ilma jasal għand il-bdiewa kollha.

Nafu li ċerti bdiewa b'mod egoistiku għamlu ostakli fil- kanali biex ħaddieħor ma jkunx jista' jinqeda, imma minkejja li kien hemm rapporti dwar dawn l-abbużi jiddispjaċini ngħid li ma tteħditx azzjoni.

Din hija xi ħaġa li ntirtet mill-amministrazzjoni l-oħra fejn nies ta' ċertu kulur politiku kienu jagħmlu li jridu u ħadd ma jista' jkellimhom.

GĦalhekk il-bdiewa l-oħrajn kien ikollhom jiġġieldu magħhom biex jieħdu l- ilma, jew joqogħdu għassa ħalli ma jitpoġġewx aktar ostakli fil-kanali.

Tajjeb li din il-ħaġa tinqata' mill-aktar fis possibbli u tajjeb ukoll li jkun hemm tiswija b'mod regolari ta' dawn il-kanali.

Madam Speaker, nixtieq nagħmel żewġ kummenti dwar il-kunsilli lokali.

L- istess liġi li waqqfet il-kunsilli lokali tgħid li dawn għandhom jiġu kkonsultati mill-korporazzjonijiet u d-dipartimenti tal-gvern.

Fil-fatt fir-rapport tal-korporazzjoni nsibu li l-Ministru kellu xi laqgħat mal- kunsilli lokali.

GĦalhekk jiddispjaċini nisma' lill-Ministru jgħid li meta l-korporazzjoni talbet l-għajnuna tal-kunsilli lokali, kważi nofshom ma rrispondewx.

Jekk wieħed ma jkollux interess, għallinqas għandu jikteb u jgħid li m'għandux dawn il-problemi imma huwa importanti wkoll li fil- proġetti li jagħmlu jikkollaboraw mal-korporazzjonijiet kollha ħalli ma jkunx hemm duplikazzjoni tax-xogħol jew titlesta triq u terġa' tinqala'.

Aktar kmieni semmejt ukoll il-leakages u ċertament li l-kunsilli lokali jistgħu jgħinu f'dan ir-rigward billi jagħmlu rapporti dwar il-leakages li jkun hemm fil-lokal tagħhom.

Madam Speaker, kif qal il-Ministru fl-introduzzjoni tiegħu, il-WSC għandha ħafna sfidi u ħafna xogħol li trid tagħmel din is-sena u fil-futur.

GĦalhekk nawgura liċ-chairman u lill-bord li, flimkien mal-ħaddiema kollha tal-WSC, jaqbdu l-barri minn qrunu biex l-isfidi li għandhom quddiemhom jirbħuhom u b'hekk il-pubbliku Malti u GĦawdxi jingħata servizz aħjar u ta' kwalita` tajba.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nixtieden lill-Onor.

Mizzi, jekk jogħġbu, biex iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

F'nofsinhar id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOE MIZZI: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lejla l-Ġimgħa 13 ta' Marzu, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Estimi tad-Dħul u Nfiq tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma għas- sena finanzjarja 1997/98 - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Logħob - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Servizzi tat-Turiżmu għal Malta - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Brokers fl-Assigurazzjoni u Intermedjarji oħra - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kummerċ ta' l-Assigurazzjoni - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Tribunal għal Talbiet Żgħar - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 4) - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Taxxa Speċjali fuq Banek Kummerċjali – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur (Emenda Nru 3) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar it-Telekomunikazzjoni – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ajruportijiet u fl-Avjazzjoni Ċivili – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Ħabs - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Forzi tal-Pulizija ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni Ċivili - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi kontra l-Korruzzjoni - it-Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet – it-Tieni Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni dwar Malta u l-Unjoni Ewropea – Kontinwazzjoni.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Edwin Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Madam Speaker, il-bieraħ waslet fi tmiemha l- kampanja elettorali bi preparazzjoni għall-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali li se jsiru għada s-Sibt, 14 ta' Marzu.

Kif ġara għal dawn l-aħħar erba' snin, kull sena pajjiżna se jibda jgħaddi minn opportunita' fejn inkunu nistgħu nevalwaw l-iżvilupp tal-politika lokali.

Irridu nżommu f'moħħna li l-prinċipji li taw il-ħajja lill-kunsilli lokali kienu dawk tas- sussidjarjeta' u d-diċentralizzazzjoni.

Illum, permezz tal-kunsilli lokali, kull komunita' għandha l-gvern lokali tagħha.

Meta twaqqfu l- kunsilli lokali permezz tal-liġi li kienet għaddiet fi żmien Gvern Nazzjonalista, ingħatat opportunita' lill-kostitwenti ta' kull komunita' biex flimkien mal-kunsilliera jkunu jistgħu jiddeċiedu fuq dak li jimportahom u li għandu x'jaqsam magħhom.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, on a point of order.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, safejn naf jien il-kampanja elettorali għalqet illum.

Ma naħsibx li l-Onor.

Membru għandu jibqa' għaddej b'dan id-diskors.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Mizzi li l-kelliem ta' qabli kien għadu kemm spiċċa jitkellem fuq il-kunsilli lokali.

ONOR.

JOE MIZZI: Kellek kull dritt twaqqfu!

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Madam Speaker, jiena s'issa għadni qed nitkellem fuq is-sussidjarjeta' u d-diċentralizzazzjoni u mhux fuq il-kunsilli lokali.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, nitolbok tagħti ruling.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Madam Speaker, jien naħseb li għandi kull dritt nagħmel analisi politika dwar dak li qed jiġri, bħalma kellu dritt jagħmel il-kelliem ta' qabli.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Madam Speaker, kull membru parlamentari f'din il- Kamra għandu l-liberta' kollha li jitkellem.

Naturalment irid joqgħod attent kif jitkellem, f'dan il-każ dwar il-kunsilli lokali, u għandu jara meta hu l-waqt li jitkellem fuq l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali.

Irrid ngħid pero' li llum fil-gazzetti lokali ġew irrapportati diskorsi dwar l- elezzjonijiet tal-kunsilli lokali u jiena għandi dubji serji dwar kemm din hija proċedura korretta.

Kif għadu kif qal l-Onor.

Edwin Vassallo, jidhirli li m'hemm xejn oġġezzjonabbli f'dak li għadu kemm qal għaliex kien qed jitkellem fuq il- konċett tal-kunsilli lokali u bl-ebda mod m'għamel riferenza diretta għall- elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, ħlief fl-introduzzjoni tiegħu.

Jiġifieri m'hemm xejn oġġezzjonabbli fid-diskors ta' l-Onor.

Vassallo u naħseb li l-oġġezzjoni u l-point of order ta' l-Onor.

Mizzi m'humiex rilevanti fid-dawl tad-diskors li ntqal s'issa.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Edwin Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Madam Speaker, jiena nkun skorrett jekk kemm-il darba b'dak li ngħid ninfluwenza xi vot imma jiena m'għandi l-ebda intenzjoni li nagħmel dan u lanqas ma ġejt ippreparat biex ngħid lin-nies jivvotaw lil naħa jew lil oħra.

F'dak li għidt s'issa ma semmejtx ismijiet imma kont se nibda nagħmel analisi ta' kampanja elettorali li għadha kemm spiċċat, bir-responsabbilta' politika tiegħi bħala kelliemi għall-kunsilli lokali.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Giudo de Marco.

ONOR.

GUIDO de MARCO: Madam Speaker, jien naħseb li l-Onor.

Mizzi m'għamilx ħażin li qajjem dan il-point of order imma fl-istess ħin jidhirli li wieħed għandu kull dritt li jitkellem fuq il-konċett tal- kunsilli lokali, basta jevita l-kampanja elettorali.

Imbagħad jekk xi ħadd jitkellem fuq il-kampanja elettorali bħala tali, naħseb li jkun għaqli li s- Sinjorija Tiegħek iżżomm il-kontroll u d-dixxiplina neċessarja.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, meta tkellmu l-kelliema tan-naħa l-oħra jien ħallejt f'idejk biex tagħti ruling u bl-ebda mod ma ridt ninfluenza lil ħadd.

Iżda jiena ma kontx naf x'kien se jgħid l-Onor.

Vassallo u kien għalhekk li qajjimt dan il-punt.

Jekk il-membri tan-naħa l-oħra kienu jafu x'se jgħid ngħidilhom li jiena ma kontx naf.

Ridt inkun kawtel u qajjimt dan il-punt għaliex, kif qal l-Onor.

Guido de Marco, ħassejt li kelli raġun nagħmel dan.

MADAM SPEAKER: Ladarba tqajjem dan il-punt u ladarba llum fil-pajjiż suppost hija ġurnata ta' riflessjoni, irrispettivament minn x'deher fil- ġurnali, is-Sedja jidhrilha li għandna nkunu prudenti li dan is-suġġett ma mmissuhx assolutament.

GĦaliex?

GĦax il-kliem bħaċ-ċirasa u jekk tintqal xi kelma li tista' timpinġi jew tinfluwenza b'xi mod, ladarba tkun intqalet ikun inutli li s-Sedja twaqqaf lil dak li jkun.

GĦalhekk meta għandna l- ġranet kollha tas-sena sabiex nitrattaw dan is-suġġett - fil-fatt dan hu suġġet li ġie ttrattat kemm-il darba - jidhirli li minħabba l-prudenza u r- responsabbilta' ta' min ifassal il-liġijiet, li sakemm qegħdin hemm għandna nkunu l-ewwel nies li nosservawhom, ikun aħjar jekk dan is-suġġett ma jiġix trattat illum.

L-Onor.

Edwin Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Madam Speaker, fil-bidu tad-diskors tiegħi kont qed ngħid x'tip ta' żvilupp irridu għall-komunita' tagħna.

Aħna rridu naraw kif id-deċiżjonijiet li nieħdu bħala gvern ċentrali se jaffetwaw lill- familji, liż-żgħażagħ, lill-ħaddiema, lill-anzjani u lill-individwi oħra.

GĦalhekk huwa importanti li naraw li l-gvern ċentrali jieħu ħsieb li bl- operat u d-deċiżjonijiet tiegħu jkompli jsaħħaħ id-demokrazija ta' pajjiżna.

Imma x'se jiġri meta l-eżerċizzju demokratiku fil-pajjiż ikompli jissaħħaħ?

Se jiġri li dawk kollha li jkunu qed jisimgħuna, jidħlu f'dik ir-relazzjoni ta' fiduċja li jeħtieġ li jkun hemm bejnhom u bejn il-gvern ċentrali.

GĦalhekk wieħed irid joqgħod attent għax meta l-gvern ċentrali jibgħat messaġġ permezz ta' deċiżjoni li jieħu, jista' jkun qed jibgħat messaġġ negattiv u allura dik il-fiduċja li suppost teżisti bejn iċ- ċittadin u l-gvern ċentrali tibda tonqos.

Anke meta nitkellmu hawn ġew irridu noqogħdu attenti li naraw b'liema metodu se nsaħħu din il-fiduċja, għax meta jkun hemm sfiduċja min-naħa taċ-ċittadin fina, bħala gvern ċentrali, din tista' tkun dovuta għall-fatt li jkollok staġnar tan-negozju, kif għandna bħalissa.

Madam Speaker, b'dispjaċir ninnota li meta għidt li n-negozju u s-suq tax- xogħol f'pajjiżna bħalissa huwa wieqaf, rajt żewġ membri parlamentari min- naħa tal-gvern jitbissmu.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, on a point of order.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, kif jista' l-Onor.

Vassallo jinduna jekk kontx qed nitbissem b'dak li qed jgħid hu?

Naċċertah li m'għandu x'jaqsam xejn ma' dak li kien qed jgħid u ma jipprovax jimplika affarijiet bħal dawn.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Jien għadni m'għidtx għal xiex kont qed titbissem!

(Interruzzjonijiet) Mela niskuża ruħi ma' l-Onor.

Mizzi.

Madam Speaker, jiena ninsab ċert li l-membri tan-naħa tal-Gvern m'humiex jinnotaw din ir-realta' li għadni kif semmejt.

GĦandna gvern li tela' bl- għajta "Iċ-Ċittadin L-Ewwel" imma llum qegħdin naraw li din l-għajta tbiddlet u ċ-ċittadin m'għadux jiġi l-ewwel.

GĦalkemm hemm diversi mezzi li bihom nistgħu nsaħħu din il-fiduċja li jeħtieġ li jkun hemm bejn iċ- ċittadin u l-gvern ċentrali, sfortunatament m'aħniex nuru fihom din il- fiduċja meħtieġa ħalli dawn ikunu għalina ta' soluzzjoni imma qegħdin nużawhom biex nuru l-isfiduċja tagħna, bħala gvern ċentrali, fiċ-ċittadin.

Madam Speaker, id-demokrazija ma tkunx mhedda meta fit-toroq tagħna jkun hawn l-armi, jew meta jkun hawn il-biża' li wieħed juri x'gazzetta xtara jew jitkellem b'mod liberu fuq suġġett politiku.

F'pajjiżna d-demokrazija tkun mhedda meta l-mezzi li ġew maħluqa biex isaħħuha jiġu sfiduċjati fin fin u meta għal iktar minn darba l-Prim Ministru, waqt laqgħat pubbliċi, permezz ta' ċerti allegazzjonijiet, jipprova jiskredita l-mezzi li permezz tagħhom irridu nsaħħu l-fiduċja fil-komunitajiet tagħna.

Xtaqt insemmi fatt li ġara l-bieraħ meta kelliema min-naħa l-oħra tal-Kamra qalet li f'pajjiżna bħalissa għandna din is-sitwazzjoni u allura jkollna naċċettawha.

Il-messaġġ li rrid ngħaddi huwa li f'pajjiżna għada se jittieħdu d- deċiżjonijiet imma l-jum ta' għada jgħaddi u aħna rridu nibqgħu naħdmu biex naraw kif se niżviluppaw - anke jekk hemm partijiet fejn ma naqblux - il- mezzi li għandna sabiex insaħħu l-fiduċja taċ-ċittadini fina.

Jekk il- ġenituri jgħidu lil uliedhom li se jagħtuhom il-flus biex jirranġaw il- kamra tagħhom u dak li jgħidu jwettquh, uliedhom se jkollhom fiduċja fihom u se jużaw dawk il-flus kif suppost.

Pero' jekk ikun hemm ġenituri li jgħidu lil uliedhom li se jirranġawlhom il-kamra u se jagħżlu kollox għalihom huma, dik hija sfiduċja min-naħa tal-ġenituri lejn uliedhom.

Madam Speaker, biex nagħlaq nappella lil kull min għandu xi responsabbilta' sabiex jifhem din ir-responsabilita' u bħalma għamilna matul din il-leġislatura nkomplu naħdmu ħalli nsaħħu l-mezzi ta' fiduċja li jeħtieġ ikollna lejn iċ-ċittadini tagħna.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Lawrence Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Madam Speaker, fil-ftit ħin li fadal xtaqt insemmi ċerti stramberiji li qegħdin jirriżultaw fil-qasam ta' l-impjiegi u fl-istatistika li qed tiġi ppubblikata mill-Gvern.

Qed joħorġu ċifri li qegħdin iqajmu ċerti mistoqsijiet u nixtieq li dan il-Parlament ikollu tweġibiet għalihom min-naħa tal-ministru responsabbli minn dan il-qasam fl- ewwel okkażjoni li jkollu.

Illum huwa stabilit li r-rata tal-qgħad f'pajjiżna laħqet il-livell rekord għal dawn l-aħħar għaxar snin ta' 7,200 persuna, jiġifieri resqin lejn iċ-ċifra ta' 5%.

Min-naħa ta' l- Oppożizzjoni ilna ngħidu li s-sitwazzjoni qiegħda tiggrava minħabba l- politika ta' dan il-Gvern.

Din il-politika ġabet staġnar ekonomiku u poġġiet lil kull min jimpjega n-nies f'sitwazzjoni fejn qed jingħafas il- ħin kollu, u biex ikun jista' jlaħħaq mal-piżijiet li qed jiffaċċja qed ikollu jnaqqas mill-ħaddiema tiegħu.

Fi kliem ieħor, dan huwa riżultat dirett tal-politika tal-Gvern preżenti li s'issa qiegħda tirriżulta li hija politika falluta.

Aħna ilna għal dawn l-aħħar 16-il xahar ngħidu lill-Gvern li l-politika ekonomika tiegħu hija żbaljata, li d-deċiżjoni tiegħu dwar it-tneħħija tal- VAT u l-introduzzjoni tas-sistema tas-sisa hija żbaljata, li l-politika tiegħu dwar l-Unjoni Ewropea hi żbaljata u li t-triq taż-żona ta' kummerċ ħieles hija għażla ta' tbatija mingħajr is-sħubija u dawn l-affarijiet kollha.

Sadanittant pajjiżna qiegħed jiffaċċja sitwazzjoni fejn l-għoli tal-ħajja qiegħed ikompli jisplodi kontinwament, fejn il-pensjonijiet u l- pagi qegħdin jitgerrmu kontinwament u mhux qed ikunu biżżejjed biex dak li jkun ilaħħaq u jżomm l-istandard li kien imdorri jgħix bih.

Minkejja dawn l-affarijiet kollha, il-Gvern s'issa baqa' jwebbes rasu dwar it-triq u d- deċiżjoni tiegħu.

Jiena nista' jgħid li hija affari tiegħu, imma hija affari tiegħu sa ċertu punt għaliex illum insibu numru konsiderevoli ta' nies li m'humiex qed isibu xogħol u dan in-numru qed jikber kontinwament.

Sadanittant qed niġu ffaċċjati bi statistika li ftit jew wisq, safejn hu possibbli, qiegħda tipprova toħolqilna sitwazzjoni li taħbi l-kruha tar- realta', u se nipprova nispjega għaliex.

Proprju l-bieraħt lura l-uffiċċju ta' l-istatistika ppubblika dokument li joħroġ kull xahar li fih jiġu ppubblikati ċ-ċifri tal-labour supply f'pajjiżna, jiġifieri t-total tan-nies li jkunu qegħdin jaħdmu u ta' dawk li jkunu qegħdin jirreġistraw.

F'din l-istatistika jiġi ppubblikat ukoll kemm għandna nies jaħdmu bi qligħ - aħna nużaw il-kelma gainfully occupied - u ċifri oħrajn li jagħtuk indikazzjonijiet ta' f'liema sitwazzjoni jinsab il-qasam ta' l-impjiegi.

Naturalment il-qasam ta' l-impjiegi huwa r-riga li biha tkejjel is-suċċess jew il-falliment tal-politika tal-gvern li jkollu pajjiż, u x'insibu?

Per eżempju, insibu l-istramberija - nerġa' nirripeti li nixtieq li jkollna spjegazzjonijiet ċari għalihom min-naħa tal- Gvern - li f'xahar, minn Diċembru ta' l-1997 sa Jannar ta' din is-sena, it- total tal-labour supply naqas bi 396.

U nixtieq li xi ħadd jispjegali kif jista' jkun li f'daqqa waħda dawn jisparixxu kompletament 400 ruħ mil- lista tan-nies li qegħdin jaħdmu jew li qegħdin jirreġistraw, għaliex il- loġika tgħidli li jekk hemm xi nies li qegħdin jitilfu l-impjieg tagħhom dawn se jmorru jirreġistraw.

Allura t-total tal-labour supply għandu dejjem jiżdied għaliex inti kontinwament għandek nies li qegħdin jagħlqu t- 18-il sena u jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

Imma minflok x'insibu?

Insibu li bejn Diċembru li għadda u Jannar ta' din is-sena l-labour supply naqas bi 396.

Imma mhux hekk biss, Madam Speaker, għaliex jekk inħarsu lejn iċ-ċifri li għandna ppubblikati għal dawk li jaħdmu bi qligħ, terġa' ssib stramberija wara l-oħra li issa ilhom għaddejjin għal dawn l-aħħar xhur.

Per eżempju, bejn Ottubru u Novembru ta' l-1996, il-gainfully occupied naqsu b'204 u bejn Novembru u Diċembru ta' l-1996 naqsu b'iktar minn 1,000.

Imbagħad f'Jannar ta' l-1997 telgħu għal 851 u meta tieħu l-medja u tara x'kienet is- sitwazzjoni minn Ottubru ta' l-1996 sa Jannar ta' l-1998 ssib li għandna 1,026 persuna nieqsa mill-gainfully occupied.

Jiġifieri l-figura ta' dawk li qed jaħdmu bi qligħ naqset b'1,026 f'perijodu ta' 13 jew 14-il xahar.

Stramberija oħra li toħroġ minn dawn iċ-ċifri hija li minn Diċembru tas- sena li għaddiet sa Jannar ta' din is-sena ċ-ċifra ta' nies qegħda naqset b'14.

Forsi wieħed jgħid li l-affarijiet kienu bdew jirranġaw imma mbagħad fl-istess nifs insibu li dawk li jaħdmu bi qligħ fl-istess perijodu ta' żmien, jiġifieri f'temp ta' xahar, naqsu bi 382.

Allura bilfors li wieħed jistaqsi: Kif jista' jkun li l-lista tan-nies jaħdmu bi qligħ f'temp ta' xahar tonqos bi 382 u mbagħad jingħad li ċ-ċifra tal-qgħad naqset b'14?

X'qed jiġri f'pajjiżna?

Qed noħolqu l-fantażmi?

Jew qegħdin immorru lura għas-sitwazzjoni fejn in-nies li jkunu tilfu x-xogħol tagħhom ma jmorrux jirreġistraw imma b'xi mod isibu ruħhom f'dik is-sistema ta' xogħol li ma jkunx dikjarat?

Dan hu li qiegħed jiġri?

Erġajna ġejna f'sitwazzjoni fejn għandna ħaddiema li qegħdin joħorġu mis-sistema uffiċjali ta' l-impjiegi u jidħlu fil-black economy?

Nixtieq li tingħata spjegazzjoni min-naħa tal- Gvern għal dawn l-istramberiji.

L-analisi ta' dawn iċ-ċifri turi li l-bozza ħamra tal-falliment tal- politika ta' dan il-Gvern issa bdiet tixgħel b'mod aktar qawwi milli kienet tixgħel s'issa.

Jidher li f'dan l-istess perijodu li qed insemmi, jiġifieri minn Diċembru sa Jannar li għadda - jiġifieri meta bdew jinħassu l-effetti tal-miżuri tal-budget, li mhux biss żiedu l-għoli tal-ħajja u tefgħu piżijiet fuq dawk li l-inqas jifilħu imma tefgħu wkoll piżijiet fuq l-industrija u fuq dawk li jimpjegaw lin-nies f'pajjiżna - in-numru ta' dawk li jaħdmu għal rashom naqas b'36 oħra.

Issa jekk tgħodd dawn is-36 u tara kif morna matul is-sena, issib li l-qasam tas-self-employed niżel sostanzjalment għax niżel b'175, u dan qed narawh miċ-ċifri li jippubblika l-Gvern stess.

Indikazzjoni oħra li wkoll hija serja ħafna f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-impjiegi nsibuha fid-dokument private market service li jitkellem dwar dawk li jaħdmu fis-settur privat fil-qasam tal-ħwienet iż-żgħar - jiġifieri l-wholesalers u r-retailers - dwar dawk li jaħdmu fil-qasam ta' l- insurance, fil-qasam tal-bejgħ tal-proprjeta', fil-qasam tat-trasport, fil- qasam tal-lukandi u r-restoranti u xi oqsma oħrajn.

Dan huwa settur li kien qed juri tkabbir konsistenti u allura kien qed juri li qed jixrob ġo fih numru ta' impjiegi ġodda, pero' jidher li f'Diċembru u Jannar ta' l- 1998 f'dan is-settur intilfu 224 impjieg.

GĦalhekk jien nistaqsi: Meta konna f'sitwazzjoni li kienet tindika li mexjin 'il quddiem u li l-qasam ta' l-impjiegi f'dan is-settur partikolari kien qiegħed iżomm il-livell tiegħu, kif f'daqqa waħda f'Diċembru u f'Jannar - l-ewwel u t-tieni xahar wara l-budget ta' dan il-Gvern - dan is-settur qed juri telf daqshekk qawwi ta' mpjiegi?

Madam Speaker, għalija dawn huma indikazzjonijiet li l-budget ta' dan il- Gvern mhux talli m'huwiex se jsolvi l-problema tad-deficit li ħoloq il- Gvern stess, talli qed joħloq ħofra fl-impjiegi.

Għandna ħofra fl-impjiegi li hija riżultat u frott dirett tal-budget li ressaq dan il-Gvern f'Novembru li għadda u li hija riżultat tal-politika tiegħu.

GĦandna 224 impjieg inqas fis-settur privat, speċjalment fis-settur tal-private market services, u dan huwa serju ħafna.

Dan kollu jfisser telf ta' dħul għall- gvern.

Biex nagħmel kalkolu ta' malajr, jekk wieħed jieħu t-total ta' impjiegi li ntilfu minn Ottubru ta' l-1996 sal-lum, jiġifieri 1,026 impjieg u jassumi li kellhom il-minimum wage, dan ifisser telf ta' kważi ¥0.25 miljun mid-dħul tan-national insurance għall-gvern, apparti li jfisser ukoll telf għall-gvern min-naħa ta' l-income tax.

Dan ifisser telf għall- gvern ukoll minħabba l-fatt li dawn huma pagi li normalment iduru u jdawru nfiq f'affarijiet oħrajn biex bniedem ikun jista' jgħix.

Mela s- sitwazzjoni kollha kemm hi turi li dan il-Gvern mhux talli m'huwiex qed jieħu l-qasam ta' l-impjiegi bis-serjeta' imma turi wkoll li m'huwiex qiegħed jirrealizza l-effett daqstant ħażin tal-politika tiegħu.

Din hija xi ħaġa li mhux biss din in-naħa tal-Parlament attiratlu l-attenzjoni tiegħu għaliha imma kważi s-soċjeta' u l-komunita' Maltija kollha, inklużi l-korpi kostitwiti u kull min għandu nteress dirett li jara lil pajjiżna miexi 'l quddiem.

Frażi żgħira li m'għandhiex x'taqsam ma' dak li għandi kemm għidt imma li rrid niġbed l-attenzjoni tal-Gvern għaliha hi li fost il-miżuri li ġew introdotti fl-aħħar budget kien hemm il-famuża taxxa fuq il-mediċini u s- saħħa.

Din hija miżura li laqtet ħażin ħafna lil min hu marid u lil min għandu bżonn l-għajnuna u mhux piżijiet bħal dawn.

Minħabba din il-miżura, istituzzjoni bħalma hi d-Dar tal-Providenza, per eżempju, daħlet għal spiża li jiena nikkalkola li hija ta' ¥50 aktar fix-xahar biex tħallas il-50c fuq ir-riċetti għall-persuni b'diżabilita' kollha li jgħixu hemmhekk.

Jidhirli li l-Gvern għandu jikkonsidra sitwazzjonijiet bħal dawn u jekk tassew jemmen, u mhux jgħidha bil-paroli biss, li jrid isaħħaħ il-qasam tal- volontarjat u dak soċjali, u jekk verament għandu għal qalbu l-interess ta' dawk li l-inqas jifilħu, nappellalu biex jerġa' jeżamina dawn il-miżuri fid- dawl ta' l-impatt u l-effett li qed iħallu.

Inkella, jekk il-Gvern jaħseb li din hija politika tajba u ta' kuxjenza soċjali, allura f'dan il-pajjiż veru spiċċajna nitkellmu mod u nagħmlu mod ieħor.

Nirringrazzjak, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, il-Ġimgħa 13 ta' Marzu fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru Mizzi.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

AMBAXXATI TA' MALTA

L-ONOR.

JOE FARRUGIA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: In vista tal-mistoqsija parlamentari numru 11780, dwar jekk sarux ħlasijiet fi flus kostanti fl- Ambaxxata Maltija u Parigi matul l-1997, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk din hijiex prattika normali jew aċċettabbli u jgħid ukoll jekk din il- prattika kenitx issir bejn l-1992 u l-1996?

Jekk saret f'dawk is-snin, x'kienu l-ammonti u għal liema skop saru l-ħlasijiet u wkoll jekk l- amministrazzjoni preċedenti kenitx ġibdet l-attenzjoni għal din il-prattika u jekk iva, x'miżuri ttieħdu?

Jekk ma kien sar xejn dwar dan, jista' l- Viċi Prim Ministru jgħid x'kienet ir-raġuni?

ONOR.

GEORGE VELLA: Bejn April ta' l-1991 u Diċembru 1996, l-Ambaxxata Maltija f'Pariġi kienet ħallset Lm88,888 fi flus kontanti għal parti mill- kera lis-sidien tar-residenza uffiċjali ta' l-Ambaxxatur.

F'Lulju 1994, waqt spezzjoni li kienu qed jagħmlu żewġ Awdituri tal-Gvern Malti fl- Ambaxxata Maltija ġewwa Pariġi, kienu ltaqgħu mas-sidien tar-residenza li kienu spjegawlhom li dan il-ħlas, li kien isir skond it-termini ta' ftehim iffirmat separatament mill-kirja ewlenija, kien qed ikopri d-deprezzament ta' bosta għamara antika u xogħlijiet ta' l-arti, proprjeta' tas-sidien tal- fond, li kienu tħallew fil-post biex jitgawdew mill-Ambaxxatur.

L-awdituri kienu ssuġġerew lill-Ministeru biex jittieħed parir dwar jekk din il-prassi ta' ħlas ta' parti mill-kera fi flus kontanti kenitx legali jew le.

Mill- istħarriġ lie kien għamel il-Ministeru wara r-rapport ta' l-awdituri, kien ġie spjegat illi arranġamenti simili kienu komuni ħafna fi Franza.

Fit-13 ta' Frar, 996, is-Segretarju Permanenti tal-Ministeru ta' dak iż-żmien kien informa lill-Aġenti Direttur tal-Verifika, fost affarijiet oħra, illi l-ex- Ambaxxatur Licari kien irranġa mas-sidien tar-residenza biex iraħħsu dik il- parti tal-kera li kienet titħallas b'ċekk u li kienet togħla kull sena skond l-indiċi tal-prezzijiet (roħs ta' Lm2,900 fis-sena) u, filwaqt li l- parti tal-kera li kienet titħallas fi flus kontanti kellha tibqa' statika bħal dejjem, is-sidien intrabtu li joħorġu polza ta' sigurta' fuq il-fond (Lm100 fis-sena premium bħala sehem l-Ambaxxata) u fuq il-kontenut kollu, inkluż l-għamara antika u xogħlijiet ta' l-arti (sehem li tħallas kollu kemm hu mis-sidien).

Sadanittant, minn riċerki preliminari li saru fil-kontijiet ta' l- Ambaxxata Maltija ġewwa Pariġi irriżulta li, bejn l-1992 u l-1996, l- Ambaxxatur preċedenti, Dr. J. Licari, kien iħallas ukoll frekwentement fi flus kontanti lil diversi sefturi għal servizzi ta' tindif li kien isirlu fir-residenza uffiċjali tiegħu.

Jien informat illi, f'dawn il-ħames snin, it-total ta' dawn il-ħlasijiet lid-diversi sefturi fi flus kontanti kien jammonta għal Lm48,608.

Għalkemm il-ħlas fi flus kontanti lil dawn is- sefturi għal servizzi fir-residenza mhuwiex in se irregolari, madankollu qed jiġi innotat proprju issa illi l-informazzjoni ta' min ta' s-servizz u allura suppost irċieva l-flus hija nieqsa minn tagħrif bażiku.

Ħlief f'każ wieħed biss, is-sefturi huma ndikati biss bl-inizjali ta' isimhom, bil- kunjom iżda bla ebda indirizz jew indikatur ieħor biex jistgħu jiġu ddentifikati aħjar.

Għal kull ħlas li sar teżisti riċevuta ffirmata.

Fl-istħarriġ li sar, jirriżulta wkoll li, fl-istess perijodu, tħallset somma fi flus kontanti li tiżboq it-Lm8,000 għal bosta okkażjonijiet indikati bħala ta' ospitalita'.

Lm7,300 minn din is-somma jidhru li tħallsu għall-catering li sar minn tliet individwi li, l-istess bħas- sefturi, huma indikati bl-inizjali biss u l-kunjom, iżda mingħajr ebda indirizz.

L-ismijiet konċernati ma nstabux lanqas fuq id-direttorji tat- telefon Pariġini.

Jeżistu dubbji wkoll dwar il-validita' u l-korrettezza ta' wħud mill-oġġetti elenkati fuq riċevuti ippreżentati mill-ex-Ambaxxatur in konnessjoni ma' dawn l-okkażjonijiet ta' ospitalita'.

Irrid insemmi, f'dan ir-rigward, illi donnu m'hemmx ċertezza dwar jekk xi mistednin imsemmija fuq il-kontijiet preżentati għall-ħlas verament attendewx għall- okkażjoni ta' ospitalita', kif ukoll jekk uħud mill-ismijiet indikati fuq dawn il- kontijiet humiex fittizji jew le.

Jiena se nagħti struzzjonijiet biex issir investigazzjoni komprensiva u akkurata sabiex jiġi stabilit jekk dawn l-indikazzjonijiet li għandna ta' rregolaritajiet minn-naħa ta' Dr. Licari, li ħarġu fid-deher il-ġimgħa l- oħra bħala riżultat ta' l-indaġni li wettaqna għall-mistoqsija ta' l-Onor.

Membru, jistgħux jiġu kkonfermati.

Kemm-il darba dawn jiġu ipprovati, jiena nwiegħed li nieħu dawk il-passi kollha li tagħtini l-liġi sabiex jiġi kkoreġut u sodisfatt l-aġir irresponsabbli ta' kull min uża ħażin u llegalment il-pożizzjoni tiegħu ta' awtorita'.

PA - APPLIKAZZJONIJIET PENDENTI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti tagħrif dwar x'inhi r-raġuni li għaliha filwaqt li l-Planning Authority tinnota li l-applikazzjonijiet pendenti qabel id-dħul fis-seħħ tal-liġi kif emendata ma jiġux ittrattati skond il-liġi emendata, iżda mbagħad meta jiġu biex jagħtu d-drttijiet lill-applikant (bħad-dritt ta' l-applikant li jkun preżenti fil-laqgħa tad-DCC) dawn id-drittijiet ma jingħatawx lill- istess applikanti?

ONOR.

GEORGE VELLA: Id-dritt ta' l-applikant li jkun preżenti waqt il- laqgħa tad-DCC qatt ma tneħħa.

L-applikant dejjem jista' jattendi għall- laqgħa tad-DCC.

EDUKAZZJONI - INSTRUCTORS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid: x'inhi r-raġuni għaliex dawk il-part-time instructors li daħlu qabel l-1 ta' Diċembru 1995 għandhom paga ta' Lm40 inqas minn dawk li ġew impjegati wara din id-data; meta dawn il-part-time instructors se jibdew jingħataw l-istess paga bħalhom; u meta se jingħataw l-arretrati?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nirriferixxi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12337 mogħtija f'Seduta Nru. 191.

QASAM TA' L-GĦAMMIERI - WATCHMEN

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm watchmen bħalissa fil-Qasam ta' l- Għammieri; u kemm ġew irrapportati serqiet f'din l-aħħar sena minn dan il- qasam?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Fil-Qasam tal-Għammieri bħalissa hemm jaħdmu fuq bażi ta' roaster seba' gatekeepers u 13-il watchmen.

Minn dan il-qasam f'din l-aħħar sena ġew irrapportati 19-il każ ta' serq.

Dawn is-serqiet kienu petty thefts u ħlief waħda ta' valur ta' madwar Lm120, l-oħrajn kollha kienu ta' valur taħt it- Lm30.

UNIVERSITA' - MEMBRI TA' L-ISTAFF

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid: kemm hemm membri ta' l- istaff li bħalissa qed jieħdu allowance ġewwa l-Universita' ta' Malta; min huma; x'inhu l-grad ta' kull wieħed minnhom; għal liema raġuni qed tingħata din l-allowance; u kemm hi l-allowance li qed tingħata lil kull wieħed minnhom?

ONOR.EVARIST BARTOLO: It-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

OPM - IMPJEGATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid: mill-1 ta' Jannar, 1988 sat-30 ta' Settembru, 1996 kemm ġew impjegati nies ġodda f'kull korporazzjoni pubblika, korp parastatali, azjenda, awtorita' governattiva u entitajiet oħra tal-gvern li jaqgħu taħt il-Ministeru tiegħu; fil-breakdown li jagħti għal kull waħda minn dawn separtament jgħid f'liema gradi ġew impjegati u x'tip ta' xogħol qed jagħmlu; jekk dawn il-ħaddiema mpjegati humiex impjegati b'mod permamenti jew għal żmien definit; u minn liema lokalitajiet huma l-persuni mpjegati, dejjem separatament għal kull entita'?

ONOR.

ALFRED SANT: Mill-1 ta' Jannar, 1988 sat-30 ta' Settembru, 1996 ġew impjegati 2,679 persuna fil-korporazzjonijiet pubbliċi, korpi parastatali, azjendi w entitajiet tal-gvern li llum jaqgħu taħt il- ministeru tiegħi.

Id-dettalji l-oħra mitluba tpoġġew fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

MINISTERU TA' L-AFFARIJIET BARRANIN - IMPJEGATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid: mill-1 ta' Jannar, 1988 sat-30 ta' Settembru, 1996 kemm kien hemm impjegati nies ġodda f'kull korporazzjoni pubblika, korp parastatali, azjenda, awtorita' governattiva u entitajiet oħra tal-gvern li jaqgħu taħt il-Ministeru tiegħu; breakdown li jagħti għal kull waħda minn dawn separatament jgħid f'liema gradi ġew impjegati u x'tip ta' xogħol qed jagħmlu; jekk dawn il-ħaddiema mpjegati mhumiex impjegati b'mod permanenti jew għal żmien definit; u minn liema lokalitajiet huma l-persuni mpjegati, dejjem separatament għal kull entita'?

ONOR.

GEORGE VELLA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-domanda tiegħu titlob wisq xogħol u riċerka.

Ma naħsibx li nkun ġustifikat li nawtorizza li ssir din ir-riċerka kollha biex nagħti risposta.

Inkun dispost nagħti informazzjoni li tista' tintalab fuq każi partikolari, jew setturi aktar iffokati.

MINISTERU TAL-FINANZI U KUMMERĊ - IMPJEGATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid: mill-1 ta' Jannar, 1988 sat-30 ta' Settembru, 1996 kemm ġew impjegati nies ġodda f'kull korporazzjoni pubblika, korp parastatali, azjenda, awtorita' governattiva u entitajiet oħra tal-gvern li jaqgħu taħt il-Ministeru tiegħu; fil-breakdown li jagħti għal kull waħda minn dawn separatament jgħid f'liema gradi ġew impjegati u x'tip ta' xogħol qed jagħmlu; jekk dawn il-ħaddiema mpjegati humiex impjegati b'mod permanenti jew għal żmien definit; u minn liema lokalitajiet huma l-persuni mpjegati, dejjem separatament għal kull entita'?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-tagħrif mitlub tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

MINISTERU TA' L-AFFARIJIET BARRANIN - KUNTRATTI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: B'riferenza għall-perijodu 1 ta' Novembru, 1996 sal-31 ta' Ottubru, 1997 u għad-dikasteru li għalih il-Viċi Prim Ministru hu responsabbli, jista' jagħti lista ta' kuntratti li ngħataw b'direct order u għal kull kuntratt; jindika x'kien il-kuntratt; min għamel l-ispecifications; min kienu l-persuni li għamlu l-award; lil min intalbu quotations; kemm kienet kull quote; min rebaħ il-kuntratt; ingħatawx extensions fuq il-kuntratt oriġinali u jekk fl-affermattiv, fiex kienu jikkonsistu; u kemm kien il-valur totali tagħhom?

ONOR.

GEORGE VELLA: Kif kont għidt fit-tweġiba tiegħi għall-mistoqsija parlamentari numru W1,034 bejn l-1 ta' Novembru, 1996 u l-31 ta' Ottubru, 1997 l-Awtorita' ta' l-Ippjanar ħarġet direct order għax-xiri ta' 25 liċenzja għal Map Info V4.

L-ispecifications għal din ix-xirja kienu saru mill-Kap tal-Mapping Unit.

Il-kwotazzjonijiet għal din l-ordni kienu ntalbu mingħand il-kumpannija Computer Aided Technology Services, li kkwotat il- prezz ta' Lm457 għal kull user, inkluż il-VAT.

Wara li nkiseb il-permess tal-Ministeru tal-Finanzi għall-ordni, ix-xiri sar mingħand il-kumpannija msemmija.

Ma kienx hemm estensjonijiet ta' l-ordni li ngħatat.

Fl-istess perijodu, ingħatat direct order lill-kumpannija Meridian Enterprises Limited biex inxtrat karozza tat-tip Hyundai Lantra GLS tad- Direttorat ta' l-Unjoni Ewropea tal-ministeru.

L-ispecifications għal din l-ordni, li kienet tiswa Lm5,000, kienu marbuta mal-prezz tal-vettura li ma kellux jiżboq l-ammont issettjat mill-Ministeru tal-Finanzi għax-xiri ta' karozzi għal Diretturi, Diretturi Ġenerali u Segretarji Permanenti li qegħdin fuq Performance Contract.

Għal din il-vettura partikolari, kienu ntalbu kwotazzjonijiet ukoll mingħand Muscat Motors Limited.

OPM - KUNTRATTI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għall- perijodu 1 ta' Novembru, 1996 sal-31 ta' Ottubru, 1997 u għad-dikasteru li għalih il-Prim Ministru hu responsabbli, jista' jagħti lista ta' kuntratti li ngħataw b'direct order u għal kull kuntratt: jindika x'kien il- kuntratt; min għamel l-ispecifications; min kienu l-persuni li għamlu l- award; lil min intalbu quotations; kemm kienet kull quote; min rebaħ il- kuntratt; ingħatawx extensions fuq il-kuntratt oriġinali u jekk fl- affermattiv, fiex kienu jikkonsistu; u kemm kien il-valur totali tagħhom?

ONOR.

ALFRED SANT: It-tagħrif mitlub qiegħed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

OPM - REKLUTAĠĠ TA' PERSUNI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ġew reklutati persuni fl-oqsma differenti tad-dikasteru li għalih hu responsabbli mill-1 ta' Novembru, 1996 sal-lum u għal kull persuna: jindika minn liema enti ġiet reklutata; jekk hux fuq bażi fulltime, part-time jew b'kuntratt; meta sar ir-reklutaġġ; f'liema grad; u fejn kienet tirrisjedi meta ġiet reklutata?

ONOR.

ALFRED SANT: Il-ministeru u d-dipartimenti li jaqgħu taħt id- dikasteru tiegħi m'għamlu l-ebda reklutaġġ mill-1 ta' Novembru, 1996 'il hemm.

MINISTERU TA' L-AFFARIJIET BARRANIN - REKLUTAĠĠ TA' PERSUNI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ġew reklutati persuni fl-oqsma differenti tad-dikasteru li għalih hu responsabbli mill-1 ta' Novembru, 1996 sal-lum u għal kull persuna jindika: minn liema enti ġiet reklutata; jekk hux fuq bażi fulltime, part-time jew b'kuntratt; meta sar ir-reklutaġġ; f'liema grad; u fejn kienet tirrisjedi meta ġiet reklutata?

ONOR.

GEORGE VELLA: Listi bl-informazzjoni mitluba dwar reklutaġġ ta' mpjegati fis-Servizz Pubbliku u mpjegati oħrajn bil-kuntratt fil-Ministeru tiegħi mill-1 ta' Novembru, 1996 sal-lum tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - REKLUTAĠĠ TA' PERSUNI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew reklutati persuni fl-oqsma differenti tad-dikasteru li għalih hu responsabbli mill-1 ta' Novembru, 1996 sal-lum u għal kull persuna jindika: (1) minn liema enti ġiet reklutata; (2) jekk hux fuq bażi fulltime, part-time jew b'kuntratt; (3) meta sar ir-reklutaġġ; (4) f'liema grad; u (5) fejn kienet tirrisjedi meta ġiet reklutata?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: It-tagħrif mibgħut lili b'risposta għal din il- mistoqsija huwa kif se nsemmi:

MINISTERU TAL-EDUKAZZJONI/DIPT.

TAS-SERVIZZI KORPORATTIVI

a) Persuna ġiet ingaġġata mal-ministeru b'kuntratt mill-1 ta' Novembru 1996 fi grad ta' Personal Assistant.

Din il- persuna kienet tirrisjedi Tas- Sliema.

b) Persuna ġiet ingaġġata mal-ministeru b'kuntratt mill-1 ta' Diċembru, 1996 fi grad ta' Personal Driver/Security Officer.

Din il-persuna kienet tirrisjedi San Ġiljan.

c) Persuna ġiet ingaġġata mill-ministeru b'kuntratt mill-20 ta' Marzu, 1997 bħala Advisor/Project Manager.

Din il-persuna kienet tirrisjedi f'Wied il-Għajn.

SEGRETARJAT PARLAMENTARI GĦAŻ-ŻGĦAŻAGĦ, SPORT, KULTURA W ARTI

L-ebda persuni ma ġew reklutati fid-Dipartimenti tal-Kultura u taż- Żgħażagħ u Sport fil-perijodu indikat mill-Onor.

Interpellant.

In kwantu għas-Segretarjat Parlamentari għaż-Żgħażagħ, Sport, Kultura u Arti nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru W70.

DIPARTIMENT TAL-EŻAMIJIET

Fil-perijodu msemmi fil-mistoqsija ma kienet impjegata l-ebda persuna f'dan id-dipartiment.

KUNSILL MALTI GĦAX-XJENZA U TEKNOLOĠIJA

L-informazzjoni mitluba hi simili għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 11104 mogħtija f'Seduta Nru. 186.

UNIVERSITA' TA' MALTA

Fil-perijodu indikat l-Universita' mpjegat:

96 fuq xogħol fulltime 75 fuq xogħol part-time 1 part-time b'kuntratt

Minn dawn tmienja fulltime u wieħed part-time irriżenjaw mill-post.

Ir-risposti għad-domandi (3), (4) u (5) jinsabu f'dokument E.

Il-kumplament ta' l-informazzjoni tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra kif se nsemmi aktar kmieni f'din is-seduta.

Dok.

A - Diviżjoni tal-Edukazzjoni; Dok.

B - Dipartiment tal-Mużewijiet; Dok.

C - Dipartiment tal-Libreriji w Arkivji; Dok.

D - Fondazzjoni għall-Istudji Internazzjonali; Dok.

E - Universita' ta' Malta.

MINISTERU TAL-FINANZI U KUMMERĊ - REKLUTAĠĠ TA' PERSUNI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew reklutati persuni fl-oqsma differenti tad- dikasteru li għalih hu responsabbli mill-1 ta' Novembru, 1996 sal-lum u għal kull persuna jindika: minn liema enti ġiet reklutata; jekk hux fuq bażi fulltime, part-time jew b'kuntratt; meta sar ir-reklutaġġ; f'liema grad; u fejn kienet tirrisjedi meta ġiet reklutata?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-tagħrif mitlub mill-Onor.

Membru tpoġġa fuq il- Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

SAĦĦA - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il direct order sar matul is-sena 1997 għal xiri ta' mediċini jew disposables u jipprovdi lista tagħhom?

Mingħand min inxtraw dawn id-direct orders u x'kien l-ammont ta' nefqa nvoluta?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u għalhekk tweġiba se tingħata f'xi seduta oħra.

SAĦĦA - AĠENTI/DITTI MMULTATI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm u min kienu dawk l-aġenti jew ditti li matul is-sena 1997 ġew immultati minħabba li naqsu li jissupplixxu mediċini jew disposables skond tenders li kienu ġew aġġudikati lilhom?

Kemm tħallas minn dan l-ammont?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Ma tinżamx statistika kompjuterizzata ta' aġenti jew ditti li matul l-1997 ġew immultati minħabba li naqsu li jissupplixxu mediċini jew disposables skond tenders li kienu ġew aġġudikati lilhom.

B'daqshekk ma jfissirx li dan ma sarx pero' sabiex tingħata risposta eżatta jrid isir eżami fuq kull file wieħed wieħed.

Proċess bħal dan hu voluminuż ħafna u jieħu ħafna ħin u għaldaqatant id-dipartiment mhux f'pożizzjoni li jagħti risposta għal din id-domanda.

SAĦĦA - BOLOL FUQ MEDIĊINI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju waslu d-diskussjonijiet mal-Posta biex jinġabar il-ħlas tal-50ċ mill-bolol fuq il-mediċini?

Jista' l-Ministru jgħid jekk hux sejrin jitwaħħlu l-makni biex pazjent jista' jixtri l-bolla minn ġewwa l-health centres jew mill- bereġ?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: L-arranġamenti neċessarji biex jinġabar il-ħlas tal-50ċ mill-bolol fuq il-mediċini ġew finalizzati mal-posta.

Għalissa m'hemm l-ebda ħsieb biex jitwaħħlu makni tal-bolol fil-Health Centres jew bereġ.

SAĦĦA - RIĊETTI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in- numru ta' riċetti li fuqhom tħallsu l-50ċ matul Jannar 1998?

Kemm minnhom kienu ta' pazjenti bil-karta r-roża u kemm ta' pazjenti tax-Schedules 5?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Nirriferi lill-Onor Interpellant għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari numru 12857.

35.8 % kienu fuq Karta Roża, filwaqt li 64.2 % kienu Schedule V.

SAĦĦA - DĦUL FUQ MEDIĊINI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu l- ammont li l-Gvern jistma li ffranka matul Jannar 1998 meta mqabbel ma' Jannar 1997 fuq mediċini wara l-introduzzjoni tal-ħlas ta' 50ċ?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: In-numru ta' mediċini li nħarġu mill-ispiżeriji tal-Gvern f'Jannar 1997 kien 180,785, waqt li n-numru ta' mediċini li nħarġu mill-ispiżeriji tal-Gvern f'Jannar 1998 kien ta' 160,071.

L-istatistika li tinġabar mid-dipartiment hi bbażata fuq in-numru ta' mediċini maħruġa u mhux fuq il-mediċina partikolari.

SAĦĦA - IMPJEGATI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n- numru ta' mpjegati fid-dipartiment li mistennija jispiċċaw mis-servizz matul din is-sena minħabba l-eta'?

Liema gradi jokkupaw preżentement?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: In-numru u l-grad ta' mpjegati fid-Diviżjoni tas- Saħħa li mistennija jispiċċaw mis-servizz matul din is-sena minħabba l-eta' huwa kif ġej:

Enrolled Nurse 11 Principal 1 Cook 3 Hospital Auxiliary 7 Supervisor 3 Senior Operative 1 Security Guard 2 Consultant 2 Technical Officer 1 Senior Technical Officer 1 Timekeeper 1 Lay Administrator 1 Health Assistant 1 Gardener 1 Chairman 1 General Hand 2 Operative 1 Departmental Nursing Manager 1 Nursing Officer 1 Ambulance Driver 1 TOTAL 43

ENEMALTA - ĊILINDRI TAL-GASS

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jagħti figuri ta' kemm ċilindri tal-gass ġew skrappjati matul is-snin 1995, 1996 u 1997?

Kemm huwa stmat li dan in-numru jirrappreżenta bħala telf veru ta' ċilindri tal-gass mis-sistema tad- distribuzzjoni?

Hemm xi sistema biex tiġbor ċilindri mitlufa mis-sistema?

ONOR.

LEO BRINCAT: In-numru ta' ċilindri skrappjati mill-Enemalta hu kif muri hawn taħt:

Sena 10Kgs.

1995 9,800 Nil 28,000 580 1996 8,300 Nil 31,500 200 1997 3,100 Nil 11,800 1,500 Hu stmat li hawn mal-440,000 ċilindri fiċ-ċirkolazzjoni u li madwar 5,000 ċilindru kuljum jidħlu fid-Depot tal-Gass sabiex jerġgħu jimtlew.

Numru minn dawn iċ-ċilindri jitneħħew miċ-ċirkolazzjoni minħabba l-kondizzjoni tagħhom.

Fil-prattika m'hemmx ċilindri mitlufa, iżda mhux possibbli li jinżamm kontroll fuq it-tul taż-żmien li ċ-ċilindri jinżammu mill-konsumatur.

L- introduzzjoni ta' Lm5 deposit fuq kull ċilindru mingħajr ritrorn għen biex inaqqas il-ħażna ta' ċilindri mill-konsumatur.

ENEMALTA - POMPI TAL-PETROL

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jaf il-Ministru li l-pompi ġodda tal-petrol ġew installati b'pajp qasir b'inkonvenjent għall-użu tal-konsumatur, tant li ħafna mill-pompi ħallew waħda mill-pompi l-antiki?

Jista' l-Ministru jgħid huwiex se jkun hemm xi rimedju għal dan in-nuqqas?

ONOR.

LEO BRINCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Membru li l-pajp tal-pompi l-ġodda huwa standard length.

Madankollu, is-sidien tal-pompi jistgħu jekk iridu jtawlu l-pajp skond l-eżiġenza tagħhom.

M'huwiex, iżda, rakkommandabbli li l-pajpijiet ikunu twal billi dawn jistgħu jintrifsu mill-vetturi waqt li jkunu deħlin jew ħerġin minn ħdejn il-pompi.

Nikkoreġi l-impjessjoni ta' l-Onor.

Membru billi ngħid li l-pompi fil- petrol stations huma pompi ġodda, iżda xi sidien talbu lill-korporazzjoni biex iħallu pompa elettronika fil-ġenb ta' l-istation biex ikunu jistgħu jaqdu vetturi kbar bid-diesel biex b'hekk dawn il-vetturi ma jinblokkawlhomx il-pompi tan-nofs.

Il-pompi l-ġodda huma biss għal stations u mhumiex se jintużaw fuq il- bankini.

ENEMALTA - POMPI TAL-PETROL

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid: (1) meta ħarġet l-aħħar tender għall-pompi ġodda tal-petrol; (2) għal kemm kienet it-talba u jekk ġietx awarded; u (3) jekk (2) hija fin-negattiv, inħarġu direct orders f'dan il-perijodu u jekk iva, għal kemm numru?

ONOR.

LEO BRINCAT: L-aħħar tender li biha nxtraw il-pompi kienet T/Pet/21/93 u li għalqet fit-30 ta' Novembru, 1993.

It-tender u l-ordni kienu għal 100 pompa.

Ġiet awarded fl-10 ta' Ottubru, 1994.

Meta f'Awissu 1996 qamet kwestjoni industrijali bejn il-GRTU u l- Enemalta, u wara l-intervent tal-Ministru tal-Finanzi ta' dak iż-żmien, kien sar ftehim biex l-Enemalta tissupplixxi b'xejn 30 pompa oħra lill- istations, bħala l-aħħar distribuzzjoni ta' pompi.

Minħabba li l-pompi li kienu ġew bit-tender kienu qegħdin jagħtu servizz tajjeb u biex ikun hawn standarisation minħabba l-ispare parts, dawn il- pompi ġew ordnati mingħand l-istess manifattur u li wkoll żamm l-istess prezz bħal tat-tender.

Din l-ordni ġiet magħmula fit-18 t'Ottubru, 1996.

SKEJJEL - ŻURRIEQ - GĦALLIEMA

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk d-dipartiment hux se jirrimedja għall-assenza twila ta' teacher fil-Junior VI ta' l-iskola primarja taż-Żurrieq?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Intbagħat għalliem biex jieħu ħsieb is-sitt klassi fl-iskola Primarja taż-Żurrieq.

UE - FTEHIM DWAR SIGURTA'

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid f'liema stadju waslu t-taħdidiet ma' l-Unjoni Ewropea sabiex isir ftehim ta' sigurta' ħalli kif imwiegħed fid-Dokument ta' l-MLP ta' Diċembru, 1994 fuq rikjesta tal-Gvern Malti, il-membri ta' l-Unjoni Ewropea jiġu jiddefenduna f'każ ta' attakk fuq pajjiżna?

ONOR.

GEORGE VELLA: It-taħdidiet li għandhom isiru ma' l-Unjoni Ewropea abbażi tal-komunikat mill-Kummissjoni lill-Kunsill dwar ir-relazzjonijiet futuri bejn l-Unjoni Ewropea u Malta sejrin jinkludu l-koperazzjoni f'oqsma politiċi u ta' sigurta'.

PA - PERMESS TA' PLOT

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kif ħareġ il-permess tal-plot ġo J. Gasan Street, Ħamrun/Pieta' għal commercial premises meta l-area in kwestjoni hija kollha mibnija semi detached u detached villas?

Dan il-permess ħareġ skond il-liġi peress li dan sa jibni l-plot kollha tant li mhuwiex sa jħalli bitħa wara u lanqas side curtilage ta' għaxar piedi kif hemm fil-bini kollu eżistenti barra minbarra li l-bini se jkun fih sular u nofs għola u se jgħaqqad il-bini eżistenti?

ONOR.

GEORGE VELLA: Naħseb li l-Onor..

Interpellant qiegħed jirriferi għall-applikazzjoni PA 2755/96.

Skond l-Iskemi ta' Żvilupp tal-1988, din is-sit mhix indikata la bħala semi detached villa u lanqas fully detached villa site.

Barra minn dan, is- sit in kwestjoni tmiss ma' żvilupp simili.

Il-permess inħareġ mal-liġi.

M'hemmx bżonn ta' bitħa fuq wara f'dan il- każ peress li l-iżvilupp jikkonsisti fi spazju miftuħ fuq kull sular, li jieħu d-dawl u l-arja direttament mill-faċċata fuq it-triq.

L-għoli ta' dan il-bini jikkonforma ma' l-għoli permess f'din iż-żona.

MIŻIEB - ĦRUĠ TA' DRENAĠĠ

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jara li tissolva l-problema akuta ta' fawran ta' ammont kbir ta' drenaġġ fil-Miżieb peress li dan l-inkonvenjent qed jagħmel ħsara kbira lis-siġar kollha tal-madwar u jista' jkun ta periklu kbir għas-saħħa tan-nies li jżuru dan il-post?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

DIPARTIMENT TAL-POSTA - POLICY

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid jekk hijiex il-policy tad-Dipartiment tal-Posta li meta pustier ikun on leave, dik il-posta li tkun tmiss lilu tibqa' tistenna sakemm dan jidħol għax-xogħol?

Jekk le, jista' l-Ministru jinvestiga jekk hux qed isir hekk f'xi fergħat?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li mhijiex il-policy ta' l- Uffiċċju tal-Postmaster General li meta pustier ikun bil-leave dik il-posta li tkun tmiss lilu tibqa' tistenna sakemm dan jidħol mix-xogħol.

Jiena nformat ukoll li normalment meta pustier ikun bil-leave il-beat tiegħu jitqassam mill-pustier over and above jew mill-indoor duty postman.

Jista' jagħti l-każ li f'okkażjonijiet eċċezzjonali l-posta tista' tittardja b'ġurnata.

AIR MALTA - TITJIRA KM102

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu u s-Self- Employed: Jista' l-Ministru jekk jogħġbu jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 11659?

ONOR.

KARMENU VELLA: Il-lista ta' titjiriet li ġew kanċellati f'Diċembru 1997 u Jannar 1998 kien kif ġej:-

ATH KM792/3 01 JAN LOW LOADS KM792/3 12 JAN LOW LOADS KM792/3 29 JAN LOW LOADS

LCA/DAM/LCA KM840/1 25 DEC LOW LOADS

PMO KM636/7 14 DEC LOW LOADS KM636/7 21 DEC LOW LOADS KM636/7 11 JAN LOW LOADS KM636/7 18 JAN LOW LOADS KM632/3 24 JAN LOW LOADS KM634/5 24 JAN LOW LOADS KM636/7 25 JAN LOW LOADS

KUNSILLI LOKALI - WIED IL-GĦAJN

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: B'riferenza għar-rapport tal-Bord ta' l-Inkjesta li sar fuq allegazzjonijiet magħmula mill-kunsillieri tal-Kunsill Lokali ta' Wied il- Għajn, billi jidher biċ-ċar li dan ġibed ċerti konklużjonijiet li ma tantx jagħmlu denn lil min kien jokkupa l-kariga tas-sindku, jikkonsidra l- Ministru li jsiru xi emendi fil-liġi biex kontravenzjonijiet tal-kwalita' msemmija ma jkunux jistgħu jerġgħu jiġu mputati?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-suġġerimenti magħmula mill-Bord ta' Inkjesta se jittieħdu inkonsiderazzjoni meta jsiru l- emendi fil-leġislazzjoni sabiex jiġu evitati ċertu kontravenzjonijiet.

NOFSINHAR TA' MALTA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Billi skond il-pjanti esebiti dwar ix-xogħol propost għan-Nofsinhar ta' Malta, jidher li s-suq ta' Marsaxlokk se jiġi mċaqlaq minn fejn qiegħed illum, jista' l-Ministru jekk jogħġbu jindika x'djalogu sar ma' l-Assoċjazzjoni Bejjiegħa tal-Monti?

Jaħseb il-Ministru li bil-proposti li hemm se jkun hemm tfixkil għas-sajjieda fin-naħa Tal- Magħluq u se jiġi rovinat ċ-ċentru sportiv li hemm kif ukoll se jiġu emarġinati mill-bqija tas-suq il-bejjegħa tal-ħut?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: L-esebizzjoni tal-pjanti ta' proposti għall- embellishment f'Marsaxlokk saru sabiex jintlaqgħu ilmenti mill-pubbliku.

Dawn l-ilmenti flimkien ma' dawk kif espressi mill-Onor.

Interpellant se jiġu kkonsidrati qabel ma' tittieħed deċiżjoni finali.