MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 67 Il-Ħamis, 15 ta' Mejju, 1997 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 67

Il-Ħamis, 15 ta' Mejju, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.03 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ħamis, 15 ta' Mejju, 1997

WERREJ MINUTI 340

MISTOQSIJIET 340

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 340

MOZZJONI TAL-KAP TA' L-OPPOŻIZZJONI DWAR IL-LIĠI TAL-VAT 341

AĠĠORNAMENT 378

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 378

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB 400

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 66 li saret fl-14 ta' Mejju, 1997 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): Skond il-ftehim milħuq fl- aħħar laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra l-ħin tal- mistoqsijiet mhux se jittieħed u qiegħda tingħata tweġiba bil-miktub għal kull mistoqsija li tidher fuq l-aġenda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru): f'isem il-Prim Ministru, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Informazzjoni dwar persuni arrestati u persuni formalment akkużati fil- qorti fuq reati konnessi mad-drogi bejn l-1 ta' Novembru, 1996 u t-30 ta' April, 1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5527; u

f'isem il-Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l- Ambjent, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' xogħlijiet li ntalab permess għalihom mill-Awtorita' ta' l- Ippjanar, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 4722;

Informazzjoni dwar reviżjoni ta' skedar fuq proprjeta' skedata mill- Awtorita' ta' l-Ippjanar, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 4768;

Lista tad-delegati u ġurnalisti barranin li attendew il-Euro-Med Conference li saret f'Malta f'April 1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5461; u

Dettalji dwar applikazzjonijiet għal żvilupp li saru lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar dwar il-proġett ta' Buġibba, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 5560.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

MOZZJONI TAL-KAP TA' L-OPPOŻIZZJONI DWAR IL-LIĠI TAL-VAT

Ikompli mill-24 ta' April, 1997.

MADAM SPEAKER: Skond ftehim milħuq fl-aħħar laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra d-diskussjoni fuq din il-mozzjoni għandha tibqa' sejra sad-9.30 p.m. u l-ħin ta' l-Aġġornament ma jitteħidx.

Ġie ukoll miftiehem li l-ħin kollu tad-diskussjoni għandu jinqasam indaqs bejn iż-żewġ naħat, bil-winding up għall-Oppożizzjoni, u għaldaqstant il- Gvern fadallu 120 minuta u l-Oppożizzjoni fadlilha 84 minuta.

L-Onor.

John Dalli huwa in possession.

ONOR.

JOHN DALLI: Madam Speaker, l-aħħar darba li ltqajna sabiex niddiskutu din il-mozzjoni li titratta t-tibdil li qiegħed isir fis-sistema ta' tassazzjoni indiretta kont għidt li dan l-eżerċizzju inutli u ta' ħsara qiegħed isir bl-iskuża li l-Gvern għandu xi mandat li jrid bilfors jonora.

Meta wieħed iħares lejn it-tip ta' mandat li l-Gvern qiegħed jinsisti li għandu, isib li fil-programm elettorali tiegħu, fid-diskorsi u fil-laqgħat li kien jagħmel il-Partit Laburista, kien wiegħed li jneħħi l- VAT wara sitt xhur mill-elezzjoni u li jdaħħal sistema ta' dazju u sisa kif kien hemm qabel l-1995 b'konsultazzjoni sħiħa biex b'hekk - u din hija l- iktar importanti u fuqha l-iktar li smajna - irażżan l-għoli tal-ħajja.

Issa jiena qiegħed ninsisti, Madam Speaker, li l-ebda waħda minn dawn il- kondizzjonijiet m'hi qiegħda tiġi onorata u kull min jaf x'inhu jiġri dan jifhmu.

Allura x'mandat hemm?

Il-Gvern qiegħed jgħidilna li se jneħħi l-VAT pero' meta wieħed jara biex se jissostitwiha jsib li se jkollna VAT oħra għax kulma se jinbidel huma ftit dettalji u l-mod kif se tinġabar din it-taxxa.

Pero' biex setgħu jsiru dawn it-tip ta' rqajja' f'sistema li hija ppruvata kullimkien kellhom bilfors jgħeżżu l-edifiċju ta' sistema sħiħa u allura qed jipprovaw idaħħlu pilastri oħra biex mingħalihom iżommu l-edifiċju kollu tar-revenue tal- gvern milli jikkrolla.

B'hekk minflok is-sistema tal-VAT issa se jkollna sistema simili bid-differenza biss fl-istadju li fiha se titħallas.

Dan kulma qed jagħmel il-Gvern.

Meta wieħed janalizza preċiżament dan l- eżerċizzju kollu jsib li dan m'hu xejn ħlief li qed nagħtu isem lit-taxxi l- ġodda skond l-istadju li se jitħallsu fih.

Jien għalhekk qed insostni li dan huwa kollu inutli.

Jekk it-taxxa se titħallas fl-importazzjoni qed insejħulha excise on imports - EOI - u qed insejħulha hekk għaliex ta' l- Ewropa ġibdulna widnejna u qalulna li dawn ma nistgħux inlaqqmuhom dazji u għalhekk il-Gvern qed jgħid li se jdaħħal sisa fuq l-importazzjoni.

B'hekk it-taxxa ta' 15% li kienet titħallas qabel semmejniha EOI.

Imbagħad it- taxxa ta' 15% li kienet titħallas fuq il-prodotti se nibdew insejħulha ETP u din issa se titħallas f'ħafna stadji differenti b'rata ta' 5% kull darba fil-punt tal-wholesale - dan forsi ta' min wieħed jiddiskutuh meta niġu għal-liġi nnifisha.

Imbagħad għandna t-taxxa l-oħra msejħa ETS li titħallas minn dawk kollha li jfornu s-servizzi fuq kemm ikunu biegħu matul is-sena.

Mela x'differenza hemm?

Id-differenza l-kbira li hemm hija li filwaqt li s-sistema tal-VAT hija waħda ppruvata u kulħadd kien jaf fejn qiegħed għaliex jekk tinqala' kwestjoni - f'dawn l-affarijiet jinqalgħu ħafna kwestjonijiet - hemm fuqiex taqa' għaliex hemm l-esperti tat-taxxa, hemm in-negozjant innifsu u hemm anke l-qorti li meta tiġi biex tiġġudika fuq xi każ li jidher quddiemha għandha case law daqsxiex ta' deċiżjonijiet u definizzjonijiet li ttieħdu minn 80 pajjiż li jeżerċitaw s-sistema tal-VAT, b'din it-taxxa l-ġdida qed indaħħlu definizzjonijiet ġodda li ma huma eżaminati u ppruvati mkien u dan qed idaħħal ħafna inċertezzi fost dawk kollha li se jkollhom x'jaqsmu ma' din it-taxxa - il-kummerċjant, il-manifattur, il-hotelier, il-prattikant tat-taxxa u l-ġudikant - għaliex ħadd ma jaf fejn qiegħed u xi jfissru dawn l-affarijiet.

Pero' jekk il-Bambin irid meta niġu biex niddiskutu l-liġi se jkollna ċans nidħlu fid-dettall f'dawn l-affarijiet għaliex meta wieħed jaqra dan l-abbozz ta' liġi jiskanta kemm b'dawk l-affarijiet li fih kif ukoll b'dawk l-affarijiet li ma fihx.

Madam Speaker, l-Onor.

Membri tal-Gvern qalulna li se jdaħħlu din it- taxxa b'konsultazzjoni, imma tiltaqa' ma' kull min tiltaqa' tisma' lil xi ħadd jgħid li l-Gvern iddiskuta miegħu biex flimkien joħorġu b'xi ħaġa li tagħmel ġid lill-pajjiż?

Jien nistenna li manager modern iħares u jimxi 'l quddiem ħalli jara l-affarijiet imorru għall-aħjar imma tiltaqa' ma' kull min tiltaqa' jgħidlek li l-Gvern ippreżentalu diktat, fait accompli to control and limit the damage.

Hija ħasra li lil dan il-pajjiż wassalnih fis-sitwazzjoni fejn illum m'aħniex qed nitkellmu sabiex nagħmlu l- affarijiet aħjar imma sabiex l-affarijiet ma nagħmluhomx agħar milli huma maħsuba li jkunu.

Din hija l-loġika li biha rridu mmexxu lil pajjiżna?

Lil din ir-ras iebsa li tgħid li trid tneħħi l-VAT akkost ta' kollox ...

MADAM SPEAKER: Onor. Dalli, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi biex tkompli tinstema'.

ONOR.

LEO BRINCAT (Ministru tal-Finanzi u Kummerċ): Nipproponi li jkompli jinstema'.

MADAM SPEAKER: Min jissekonda jekk jogħġobkom?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Dalli jkompli jitkellem.

Il-Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

JOHN DALLI: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra kollha talli għoġobha testendili l-ħin.

Madam Speaker, kont qed ngħid li din hija xi ħaġa li rridu neħduha bis- serjeta' u fil-fatt ma nistax nifhem kif qed nibqgħu nippersistu fuq xi ħaġa li kulħadd qed jgħidilna li hi ħażina.

Il-Gvern imkien ma qal li s- sistema li se jdaħħal hija aħjar milli għandna llum.

Il-kelliema tal-Gvern qed jgħidu li s-sistema tal-VAT ikkontribwiet għal żieda fl-evażjoni u li din l-evażjoni ġiet ikkaġunata mill-fatt li n-negozjant għandu dritt jitlob lura l-VAT li jkun ħallas.

Jien ngħid li jekk stess huwa veru li ma sar xejn ta' ġid minn din is-sistema tal-VAT din żgur li kixfet l-evażjoni li kien hawn fil-pajjiż u dan il-fatt japprezzawh ħafna nies.

Dan bħal meta wieħed jibda jħossu daqsxejn ma jiflaħx u wara li jagħmel it-testijiet l- isptar u jsib li għandu xi marda jibda jgħid li mar l-isptar u marrduh, u ma jgħidx il-verita' li kien marid minn qabel ma mar l-isptar u li issa almenu jaf ir-raġuni li għaliha ma kienx qed iħossu f'sikktu.

Fil-fatt il- VAT dak li għamlet għax kixfet l-entita' ta' l-evażjoni li kien hawn f'pajjiżna filwaqt li kixfet ukoll lil ħafna operaturi li kienu qed jevadu t-taxxa - hawn m'iniex qed nirriferi biss għat-taxxa indiretta imma wkoll għat-taxxa tad-dħul u għat-taxxa tal-boll - u daħħlithom fil-linja biex jimxu skond il-liġi.

Fil-fatt l-istatistika stess turi li hekk kif ġiet introdotta l-VAT in-numru ta' dawk reġistrati li jaħdmu żdied b'eluf kbar.

Per eżempju, filwaqt li fl-1994 kien hemm reġistrati 7,111 li qed jagħmlu fulltime u part-time job, in-numru ta' din il-kategorija ta' nies fl-1996 tela' għal 12,034, jiġifieri kellna żieda ta' 69%.

Jien ma naħsibx li dan ġara b'kumbinazzjoni!

L-istess, filwaqt li fl-1994 kienu reġistrati 7,664 part-timers li ma kellhomx fulltime job, fl-1996 kienu reġistrati 11,130 part-timers, żieda ta' 45%.

M'hemmx għalfejn ngħid li anke n-numru ta' mpjegati reġistrati li għandhom fulltime job żdied b'eluf kbar.

Madam Speaker, qabel ma daħlet is-sistema tal-VAT ħafna ħaddiema ma kenux qed jiġu reġistrati mill-employer tagħhom - biex filwaqt li l-employer jiffranka l-bolla l-ħaddiem jiffranka t-taxxa - bil-konsegwenza li dawn l- impjegati ma kellhom l-ebda protezzjoni mil-liġi.

Pero' hekk kif daħlet is- sistema tal-VAT ħafna employers irrealizzaw li ma kienx jaqbel iktar li jevadu t-taxxa u għalhekk ġiegħlu lill-impjegati tagħhom jirreġistraw.

Meta bdiet takkumula l-informazzjoni li għandha x'taqsam ma' l-evażjoni tat-taxxa permezz tas-sistema tal-VAT stajna nibdew nieħdu l-miżuri neċessarji sabiex nattakkaw il-punti differenti fejn wieħed kien jibda jara xi lok ta' abbuż.

Per eżempju, aħna konna bdejna nħaddmu sistema biex inkunu nistgħu naraw kif kien distribwit il-bejgħ ta' ċerti grossisti kbar.

Ladarba jibdew jiġu ċċekkjati dawn l-affarijiet - u dawn l-affarijiet tista' tiċċekkjahom għaliex huma mqabbdin waħda ma' l-oħra - kulħadd jibda jirrealizza li dan ma jistax jitlob inputs u refunds kemm irid u li fir- realta' t-turnover li jirrapporta jrid ikun relatat max-xiri li fil-fatt ikun għamel.

Hawn tibda tidħol l-enforcement fil-prattika.

Jiena kont staqsejt għal darba darbtejn jekk id-Dipartiment tal-VAT għadux jitlob din l-informazzjoni u għadux miexi fuqha u kont ġejt assigurat li hekk qed jagħmel.

Madam Speaker, l-ikbar wegħda sagrosanta li ġiet marbuta mat-tneħħija tal- VAT kienet sabiex jitrażżan l-għoli tal-ħajja - dan hu l-mandat li għandu l- Gvern Laburista - pero' meta wieħed jara x'sistema qiegħda tiddaħħal jinduna li minħabba din is-sistema se jiżdiedu t-taxxi u minħabba l- cascading effect ta' dawn it-taxxi, jiġifieri kif dawn it-taxxi u l- profitti se jkunu ċċarġjati fuq l-istess taxxi, allura wieħed jibda jirrealizza li se jkun hawn diżastru fil-prezzijiet.

Jekk fuq oġġett se jkollok taxxa cascading ta' 15% u mbagħad taxxa oħra fuqha ta' 5% cascading ukoll - u jien qed nassumi li din il-5% se titħallas darba biss għax nerġa' nirripeti li tista' titħallas iktar minn darba - li allura jfisser li fil- prezz tal-bejgħ finali se jkollok effett ta' mill-inqas 21% meta qabel kellek effett ta' 15% VAT, kif tista' tgħid li l-prezz ta' l-oġġett m'huwiex se jogħla?

Kif tista' tgħid li l-prezzijiet m'humiex se jogħlew meta dawk l-oġġetti li min jinnegozja fihom ma' kien iħallas xejn fuqhom għaliex kien jieħu l-VAT li jħallas kollha lura, u issa se nippreżentawh b'sistema fejn l-ispejjeż ta' dak kollu li jixtri se jkunu ntaxxati mingħajr ma jieħu xejn lura?

Kif tista' tispjega li anke dawk l-oġġetti li llum m'hemmx VAT fuqhom - qed nirriferi għall-ikel, il-mediċini u l- edukazzjoni - m'huwiex se jogħla l-prezz tagħhom meta n-negozjant se jiżdiedulu spejjeż kbar minħabba t-taxxi li se jkollu jħallas fil-proċess tan-negozju kollu tiegħu?

L-istess ħaġa tista' tingħad għar-rigward tas- servizzi.

Kif nistgħu ngħidu li mhux se jkun hemm effett fuq il-prezzijiet tas-servizzi meta min qed jagħti servizz mhux talli se jħallas 5% extra fuq it-turnover tiegħu talli jrid jagħmel tajjeb ukoll għat-taxxi kollha li jeħel mingħand min jissuplixxih bi prodotti u servizzi?

Din hi r-realta' u dak li se jiġri fir-realta' huwa li fejn illum konsumatur jaf li qed jixtri prodott li jiswa "tant" u li fuqu qed iħallas "tant" taxxa din it-trasparenza li kien hawn fit-taxxa issa se tittappan u l-konsumatur mhux se jkun jaf kemm qed iħallas taxxa għaliex dawn it-taxxi se jinħbew kollha fil-prezz.

Meta qabel konna mmorru nixtru f'ħanut ħadd ma kien jgħidlek: Isma', se tixtri qmis, din il-qmis tiswa "daqshekk" u dazju fuqha se tħallas "daqshekk".

Issa se nerġgħu niġu għal sistema fejn ma nkunux nafu kemm qed inħallsu taxxa fuq il-prezzijiet li l-konsumatur jiġi charged.

Li hu żgur hu li t-taxxa li se tibda titħallas fuq dawn l- oġġetti hija iktar mill-15% VAT li qegħdin inħallsu bħalissa.

L- Oppożizzjoni għalhekk qiegħda terġa' tappella lill-Gvern u tgħidlu li kulħadd qed jgħidlu li qed jagħmel ħażin.

Din m'hijiex kwestjoni politika jew kwestjoni ideoloġika imma hija kwestjoni teknika u kulħadd qed jgħid lill-Gvern li qed jagħmel żball li qabad it-triq li miexi fiha u li se jagħmel ħsara kbira lill-pajjiż u li se jdaħħal ħafna distortions fl- ekonomija, liema distortions inaqqsu l-effiċjenza ta' l-ekonomija fil- pajjiż.

X'inhuma dawn id-distortions?

Dawn id-distortions huma meta bniedem jieħu deċiżjoni mhux abbażi ta' x'inhu l-aktar mod effiċjenti kif jaħdem imma abbażi ta' kif idaħħal iktar flus fil-but għaliex ċertu metodu ta' operazzjoni għandu ċerta tassazzjoni fuqu u ċertu metodu differenti, li jista' ikun iktar effiċjenti, għandu tassazzjoni akbar.

Per eżempju, wieħed mill-effetti li żgur se jkollhom dawn il-cocktail ta' taxxi, li qegħdin nipprovaw inħawdu biex taparsi nkunu neħħejna l-VAT, żgur se jkun li l-professjonaliżmu f'Malta jibda jispiċċa, għax se niġu f'sitwazzjoni li jekk wieħed ifittex parir ta' espert se jkun intaxxat u jekk wieħed ma jfittixx parir ta' espert ma' jkun intaxxat xejn.

Hemm ħafna effetti oħrajn pero' dan huwa wieħed mill-effetti li se jaffettwa l-effiċjenza fil-pajjiż għaliex issa se tiġi aktar expensive li tfittex parir ta' espert jew li tfittex servizz ta' kumpannija li tispeċjalizza f'servizz partikolari.

Qabel ma kienx jagħmel differenza għax meta kont tfittex dan is-servizz mingħand kumpannija kont tiġi ċċarġjat bil-15% pero' dak il-15% kont tieħdu lura u allura jekk kont tfittex ix-xogħol ta' espert jew inkella għamilt ix-xogħol tiegħek in-house kien jiġik l-istess; imma bis-sistema li qed jipproponi l-Gvern illum, jekk inti tfittex il-parir ta' espert, dan se jiċċarġjak bil-5% fuq il-kont tiegħu u dak jibqa' mċappas miegħek.

GĦalhekk min hu responsabbli mis-self- employed irid jara wkoll l-effett li se jkun hawn fuq l-impjiegi tas-self- employed ukoll.

Madam Speaker, jien nixtieq nikkonkludi dawn ir-rimarki tiegħi b'appell ġenwin.

Dan kollu jien m'iniex qiegħed ngħidu għaliex il-VAT daħħalniha aħna.

Biex daħħalna l-VAT ħadna ħafna xogħol, qlajna ħafna kritika u kellna negozjati twal u mhux kollox "ejja ħa mmorru" bħalma qed isir illum.

Jiġu jgħidulek: Minflok nagħmluha 85 nagħmluha 82, basta nlestu!

Illum irridu niddeċiedu!

L-affarijiet mhux hekk għandhom isiru.

Dawn huma affarijiet serji għaliex finalment se jaffettwaw l-andament ekonomiku f'pajjiżna u se jaffettwaw ir-revenue tal-gvern, mhux biss għaliex filwaqt li l-konsumatur se jħallas iktar il-gvern se jdaħħal inqas imma wkoll għaliex kollox qed jippernja fuq is-sistema antika, dik tad-dikjarazzjoni tat-turnover biss, u se nerġgħu nidħlu f'era ta' evażjoni inkontrollabbli.

Dik realta' oħra.

Madam Speaker, se jkollna sistema li lill-VAT ma tneħħihiex.

B'din is- sistema, apparti xi eċċezzjonijiet żgħar, kull servizz li kien intaxxat taħt il-VAT illum se jkun intaxxat ukoll wara li tgħaddi din il-liġi l- ġdida mill-Parlament.

L-affarijiet ma nbidlux u l-konċett ta' taxxa fuq il- valur miżjud inżamm u finalment it-taxxi u l-mod ta' kif jiġu rrekordjati t- transazzjonijiet fil-pajjiż inżamm ukoll.

Li ġara hu li l-glue li jwaħħal kollox flimkien u li jagħmilha sistema koerenti nqata' u issa se jkollna sistema li hija teknikament inferjuri ħafna għal dik is-sistema li qed inħaddmu llum, u dan - nerġa' ngħid - mhux biss bħala revenue raiser għall- gvern imma wkoll teknikament inferjuri biex pajjiżna jkompli miexi biex iseddaq ekonomija aktar effiċjenti u aktar prospera milli għandna llum.

Grazzi ħafna.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Hemm iktar rimarki?

L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Madam Speaker, il-mozzjoni li għandna quddiemna llum tidher li hi dwar il-VAT iżda jekk wieħed jagħsarha jsib li fis-sustanza tmur oltre dan, fis-sens li permezz tagħha l-Partit Nazzjonalista qiegħed jipprova jiggverna hu mingħajr m'għandu l-mandat li jagħmel dan.

Fil- fehma tiegħi, il-punt tat-tluq għad-diskussjoni tal-lum għandu jkun il- manifesti elettorali taż-żewġ partiti ewlenin ta' gżiritna.

Min-naħa għandek il-wegħda tal-Malta Labour Party li jneħħi l-VAT u jissostitwiha b'sistema ta' sisa u dazji, filwaqt li min-naħa l-oħra għandek il-Partit Nazzjonalista li, wara li nduna fejn u kemm kien mar żmerċ bil-VAT, ippropona li jirtokkaha u jimmodifikaha.

Għal min ma jkunx jaf verament x'qed jiġri fix-xena politika, kliem il-Kap ta' l-Oppożizzjoni li hemm bżonn consensus f'din il-kwestjoni tat-taxxi jista' lil dak li jkun jinżillu għasel.

Iżda meta wieħed jifli ftit aktar u jsib li biex jinkiseb il-consensus kulma qed jipproponi l-Onor.

Fenech Adami huwa sempliċement li jitwettaq il-manifest elettorali tal-Partit Nazzjonalista, allura l- argument jinbidel u wieħed jintebaħ li l-Partit Nazzjonalista mhux talli mhux qed ifittex kunsens u mhux talli qed ikun partiġjan talli fil-fehma tagħna qed ikun ukoll prużuntuż politikament għaliex qed jippretendi li tgħaddi tiegħu mill-bankijiet ta' l-Oppożizzjoni b'mod li jmur għal kollox kuntrarju għall-mandat elettorali espress f'Ottubru ta' l-1996.

Sfortunatament dan l-argument qatt ma jinġieb min-naħa l-oħra.

Madam Speaker, għalija aktar ma jmorru kontra l-mandat elettorali tal- Partit Laburista ta' Ottubru, 1996 aktar ikunu qed juru li fit-tmexxija tal- partit fl-oppożizzjoni hemm elementi li għadhom lanqas aċċettaw il-verdett tal-poplu kif espress dak inhar.

Dan huwa ħażin u hawnhekk ta' min wieħed jieqaf ftit u jirrikonoxxi l-fatt li għalkemm il-korpi kostitwiti seta' kellhom u forsi għad għandhom ideat differenti dwar din il-kwestjoni fiskali, xorta waħda fil-maġġoranza assoluta tagħhom għażlu li jiltaqgħu madwar mejda sabiex jiddiskutu mal-Gvern għal kemm hemm bżonn, bil-mandat elettorali tal-Gvern bħala l-punt tat-tluq, u nerġa' nirrepeti din ta' l- aħħar, bil-mandat elettorali tal-Gvern bħala l-punt tat-tluq.

Għalhekk fil- fehma tiegħi kien kollu barra minn loku kliem il-kollega tiegħi l-Onor.

Josef Bonnici meta ftit ilu kiteb artiklu li jekk m'iniex sejjer żball kien jismu "Where Angels Fear to Tread" fejn qal li:

"Four associations have been forced to participate out of fear of the financial chaos that might otherwise ensure.".

Li kieku l-Oppożizzjoni, b'mod partikolari l-Kap ta' l-Oppożizzjoni, ħadet il-linja kostruttiva li ħadu l-korpi kostitwiti allura wieħed seta' xi darba jaħseb f'xi għamla ta' kunsens ma' l-Oppożizzjoni, imma dment li huma jibqgħu jtambru li kunsens jista' jinkiseb biss jekk jiġi attwat il- manifest elettorali Nazzjonalista, din tal-kunsens politiku tibqa' biss ħrafa u daħka fil-wiċċ.

Minn dak li qrajna u smajna jidher li l-Partit Nazzjonalista mhux talli ma jridux soluzzjoni dejjiema tal-problema talli qegħdin jipprovaw jimmobilizzaw ċerti setturi, bħalma huwa s-settur tas- self-employed, biex mingħalihom jgħaqqdu xi forzi ġodda warajhom.

Naf li għaddew ftit ġranet minn mindu saret din il-laqgħa imma jekk nirriferu għal- laqgħa tal-Partit Nazzjonalista mas-self-employed, mir-rapporti li kien hemm fil-media anke fil-media ta' l-istess Partit Nazzjonalista - għaliex aħna ma konniex preżenti - wieħed seta' jintebaħ kemm kienet laqgħa politiċizzata għall-aħħar fejn aktar dehru interessati li jintervjenu kandidati, deputati u kunsilliera lokali tal-Partit Nazzjonalista milli xi għexieren ta' self-employed infushom.

Dan iġibni għall-argument l-ieħor.

Fil-fehma tiegħi, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni u sħabu llum jinsabu maqbudin f'morsa għaliex għalkemm xtaqu li kieku aħna bħala gvern intawlu kemm nifilħu fuq din il-kwestjoni bit-tama li ma naslu qatt, bil-ħafna kliem tagħhom dwar riċessjoni, economic slow-down u affarijiet oħra aktar saħħew id il-Gvern biex jgħaġġel kemm jiflaħ ħalli din il-kwestjoni tat-taxxa tiġi risolta kmieni kemm jista' jkun u mingħajr ebda dewmien żejjed.

It-time- frames li qed jipproponi l-Partit Laburista, fil-fehma tagħna, jinkwetaw lin-naħa ta' l-Oppożizzjoni għax jafu li dan il-cavallo di battaglia li ħasbu li kien se jkollhom ma tantx baqagħlu wisq żmien sakemm jissakkar darba għal dejjem fl-istalla politika.

In-naħa ta' l-Oppożizzjoni qed jiddejjqu għaliex minkejja l-kampanji li mmuntaw issa qed jirriżulta li m'hemm xejn f'dak li qed nipproponu aħna li jmur kontra l-obbligi internazzjonali li għandu pajjiżna, u dan minkejja l-isforzi li saru minn xi wħud permezz ta' kuntatti biex jipprovaw joskurawna u jċappsuna mill- aħjar li jistgħu.

Fil-fehma tiegħi, il-Partit Nazzjonalista mhux biss qed juri li qed jiddejjaq li qed niddjalogaw mal-korpi kostitwiti iżda qed juri li qed jiddejjaq l-aktar li qed nikkonsultaw magħhom u nipprovaw insibu flimkien l-aktar soluzzjonijiet ekwi u ġusti għal din il-kwestjoni, liema soluzzjonijiet bl-ebda mod ma jnaffru l-andament tan-negozji u jew ir-ritmu ekonomiku li għandu jkollu l-pajjiż.

Minkejja dak li diġa' ntqal min-naħa l-oħra tal-Kamra aħna qgħadna attenti ħafna li fuq il-kumitat li qed jiltaqa' mal-korpi kostitwiti poġġejna nies tekniċi u mhux nies politiċi ħalli d-diffikultajiet u l- problemi li jridu jingħelbu narawhom minn lenti oġġettiva u mhux minn xi lenti partiġjana jew politika.

Tant jidher ċar li tal-Partit Nazzjonalista m'humiex jieħdu gost li n-naħa tal-Gvern qed tiddjaloga mal-korpi kostitwiti li shadow minister ta' l-istess partit ftit ilu wissa billi qal:

"One hopes that Dr. Sant will not drag with him innocent partners who have been forced to participate against their better judgement.".

Tant tħawdet in-naħa ta' l-Oppożizzjoni li filli ħarġet tattakka lill-GRTU u l-mexxejja tagħhom u filli kien hemm minn allega - u dan fil-ġurnal "in- nazzjon" ta' xi ftit ġimgħat ilu - li l-GRTU m'hijiex tieħu sehem fid- diskussjonijiet tekniċi li qed isiru.

Din hija ħrafa oħra għaliex apparti l-fatt li dawn kienu minn ta' l-ewwel li resqu madwar il-mejda, fil-fatt il-kuntatti u l-laqgħat - mhux magħhom biss imma mal-korpi kostitwiti kollha - kienu u għadhom sejrin - iltqajna l-bieraħ u se nerġgħu niltaqgħu nhar it-Tnejn - u ċertament li dawn l-allegazzjonijiet huma għal kollox infondati.

Apparti minn dan, diġa' għamilniha ċara li kien hemm suġġerimenti min-naħa tagħhom li aċċettajna u li għad irridu nikkonsidraw fid-dawl ta' l-abbozz ta' liġi li ppubblikajna.

Għalhekk jiena ngħid li jekk hemm xi ħadd li qed ifittex consensus huwa l-partit fil-gvern aktar milli l-Partit Nazzjonalista għaliex minflok nimponu qegħdin nipprovaw insibu l-aħjar formulae li jkunu kapaċi jattwaw dak li r-rieda tal- maġġoranza esprimiet sitt xhur ilu.

Ftit ilu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ġie rrapportat mill-media li qal li wasal il-mument tal-verita' dwar il-kwestjoni tat-tneħħija tal-VAT.

Jien naqbel mal-Kap ta' l-Oppożizzjoni dwar dan.

Dan huwa veru l-mument tal- verita' u huwa mument tal-verita' li se jikxef in-nuqqas ta' kredibilita' li għandha l-Oppożizzjoni tal-lum.

Huwa mument ta' verita' li se jesponi kemm kienu żbaljati u short-sighted politikament it-tattiċi kif ukoll l- istrateġiji li ġew adottati minn min ħaseb li jerġa' jilgħab il-logħba ta' bejn l-1981 u l-1987 mill-ġdid.

Dan kollu juri ħaġa waħda biss, illi għalkemm kien hemm xi tibdil fil-profil tal-partit fl-oppożizzjoni, jidher ċar li l-mentalita' tagħhom għadha l-istess u għadha ankrata ma' ideat li setgħu taw ċerti riżultati taħt ċerti ċirkostanzi politiċi għal kollox differenti li pero' llum, fl-1997, huma għal kollox barra minn lokhom u huma skaduti wkoll.

Għalhekk jiena nitbissem meta nisma' lill-Kap ta' l- Oppożizzjoni jgħid li l-Onor.

Sant jinsab f'morsa.

Jiena m'iniex se nuża l- espressjoni li "s-seftura milli jkollha tagħtik" imma lill-Onor.

Fenech Adami nixtieq nagħmillu għadd ta' mistoqsijiet li diġa' għamiltlu pubblikament permezz ta' artiklu li ktibt xi xahar ilu.

Il-Kap ta' l- Oppożizzjoni ġie rrapportat li qal li ma jistax ikun li kull ħames snin noqogħdu nbiddlu s-sistema fiskali ta' pajjiżna.

U jiena nistaqsi: Xi jfisser dan?

Ifisser li la tgħaddi l-liġi l-ġdida tat-tassazzjoni l-Kap ta' l-Oppożizzjoni se jkun lest li jirrispettaha darba għal dejjem jekk xi darba jitla' fil-gvern?

Ifisser li l-Onor.

Fenech Adami se jwarrab il-VAT mill-programm elettorali tal-partit politiku tiegħu?"

Jiena ngħid li hemm bżonn li l-Partit Nazzjonalista jdaħħalha f'moħħu li ma' l-elettorat irridu nitkellmu ċar u mhux nipprovaw ningannawh politikament.

Jien xi ftit tal-ġimgħat ilu stgħaġibt nisma' lill-ex-Ministru Louis Galea jsejjaħ fil-Parlament għal referendum dwar it-tassazzjoni l-ġdida.

Mela issa saru aċċettabbli r-referenda dwar it-taxxi?

Niftakru aħna kif kienet irreaġixxiet in-naħa l-oħra meta kienet fil-gvern għar-reazzjoni tal- GWU biex isir referendum.

Dawn kienu qalu - forsi b'ċertu raġun ħalli nkun fair - li ma jsirux referenda dwar it-taxxi.

U wieħed jistaqsi: Kif wasal l-Onor.

Louis Galea biex isejjaħ għal referendum meta l-Partit Nazzjonalista fil-Gvern kien xejjen għal kollox is-sejħa li kienet saret għal referendum min-naħa tal-GWU?

Jekk dawn lanqas indenjaw ruħhom isejħu referendum dwar l-issue nnifisha ta' l-Unjoni Ewropea wara li baqgħu b'xiber imnieħer dawk is-snin kollha, kif jippretendu li Gvern Laburista ġdid - sitt xhur kulma ilna hemm - għandu jagħmel referendum dwar dak li għandu mandat elettorali ċar biex iwettaq?

Dak li għandna propost għall- ġejjieni mhux biss jaħseb biex isaħħaħ il-moralita' fiskali iżda l-fatt li se nagħtu valur lir-riċevuta fiskali juri li tal-ħwienet u anke ċ-ċittadini nfushom se jkollhom inċentiv għar-riċevuta.

Kulħadd jaf kemm din l-imbierka riċevuta kienet daħka fil-wiċċ taħt is- sistema ta' tassazzjoni tal-VAT u aħna issa qegħdin infittxu t-triq tal- ftehim mal-partijiet kollha konċernati għaliex ridna li kif wasalna mat- tobba dwar l-isptar il-ġdid ta' Tal-Qroqq naslu wkoll dwar din il- leġislazzjoni.

U hekk sar fil-Girgenti taħt il-presidenza tal-Prim Ministru xi 15-il ġurnata ilu.

Dan ma jfissirx li aħna bilfors ilqajna s- suġġerimenti kollha li saru jew li jistgħu jsiru iżda fejn hu prattiku konna u se nkunu flessibbli biżżejjed biex, wara li nsibu t-triq tan-nofs fl-abbozz ta' liġi, nimmodifikaw dak li hemm bżonn jiġi modifikat ħalli nkunu ċerti li meta din il-liġi tiġi attwata tkun tista' titħaddem bl-aktar mod prammatiku u prattiku possibbli.

Hawnhekk ta' min wieħed, minkejja l- ippolitiċizzar kollu li sar, isellem lin-nies li taw u li qed jagħtu l- kontribut tagħhom kemm fit-task force governattiv li qed imexxi l-Prim Ministru, kif ukoll il-membri tal-kumitat tekniku li kienu mimlijin ideat dwar kif il-leġislazzjoni li qed tiġi mfassla tista' titħaddem aħjar.

It- time-frame li fassalna għad-diskussjoni u t-twettiq tal-leġislazzjoni proposta huwa prattiku ħafna u għandu jagħti, fil-fehma tagħna, lill- Oppożizzjoni l-ħin kollu meħtieġ biex tiddiskuti din il-liġi f'kemm jidhrilha li hemm bżonn.

Madam Speaker, iż-żmien wera kemm kellna raġun meta f'Lulju ta' l-1994 waqt id-diskussjoni dwar il-liġi tal-VAT f'din l- istess Kamra konna elenkajna r-raġunijiet primarji għaliex fil-fehma tagħna l-VAT ma kenitx se tkun taqbel għal pajjiżna.

F'dan il-Parlament konna semmejna li din ma kenitx tapplika tajjeb għall- istrutturi tas-setturi ekonomiċi li huma mibnija l-aktar fuq azjendi żgħar ħafna u fuq ħafna sole traders.

U konna semmejna wkoll li jibqa' lok kbir għal evażjoni tat-taxxa u anke għal irregolaritajiet fil-ġbir tagħha.

F'din l-istess Kamra konna wrejna li mhux veru li se tkun taxxa anqas rigressiva minħabba l-inċidenza tagħha.

Spjegajna li għalkemm tan-naħa l- oħra kienu qed jagħmlu ħafna plejtu għax hemm 80 pajjiż ieħor fid-dinja li għandhom il-VAT, xorta jibqa' l-fatt li għandek 270 pajjiż li m'għandhomx din is-sistema ta' tassassjoni u allura ma jfissirx li hemm xi maġġoranza assoluta li qegħdin iħaddmu din is-sistema ta' tassazzjoni li l-Partit Nazzjonalista jidher tant marbut magħha kważi ideoloġikament.

Imma iktar minn kull punt ieħor, dak inhar kollna fissirna kif il-poplu nnifsu ma kienx ried il-VAT.

Jiġifieri dawn kienu sinjali li mhux intwerew wara li bdiet titħaddem it-taxxa imma ntwerew qabel ma bdiet titħaddem u komplew jintwerew iktar u iktar malli bdiet titħaddem it-tassazzjoni nnifisha.

Meta aħna kollna bassarna l-effett previst tal-VAT konna fissirna li l- compliance costs u l-komplessita' tas-sistema kien se jkollhom effett negattiv qawwi fuq in-negozji ż-żgħar.

Konna fissirna wkoll li s-sistema kienet maħsuba biex tkabbar id-dħul tal-gvern u mhux veru li kienet se tkun revenue neutral.

Konna wrejna wkoll kif il-prezzijiet kienu bdew jogħlew b'rata aktar mgħaġġla minn qabel l-1 ta' Jannar ta' l-1995.

U forsi aktar importanti minn kull aspett ieħor, konna wrejna kif is-sistema setgħet twassal biex l-infiq tal-gvern jikber mingħajr kontroll, - u naħseb xiehda ta' dan għandna l-qagħda attwali fil-pajjiż kif wiritha Gvern Laburista.

L-esperjenza wrietna li din it-taxxa kien se jkollha - fil-fatt kellha - effett negattiv fuq mill-inqas erba' setturi ewlenin.

Dawn huma s-settur industrijali, b'mod partikolari dak li jipproduċi għal- lokal; is-settur tat-turiżmu; il-bilanċ tal-pagamenti bit-tendenza li tiżdied l-importazzjoni mingħajr ma tiżdied l-esportazzjoni fuq il-kummerċ; kif ukoll l-inflazzjoni kbira fil-prezzijiet tal-proprjeta'.

Kemm m'huwiex minnu li l-kwestjoni tal-moralita' fiskali vvintajniha issa, biex taparsi jkollna xi slogan, jikkonfermah il-fatt li sieħbi, l-Onor.

Lino Spiteri, kien diġa' ħareġ favur it-twaqqif ta' kummissjoni simili proprju waqt li kienet qed tiġi dibattuta l-introduzzjoni tal-VAT f'pajjiżna f'dan il-Parlament fl-1994.

Jiġifieri qed nitkellmu fuq xenarju ta' tliet snin ilu.

Dak inhar konna semmejna li l-Gvern kien jaf, iżda ried jaħbi l- fatt, li hawn pajjiżi fejn huwa kkalkolat li hemm evażjoni ta' anke 40% ta' dak li suppost il-gvern idaħħal permezz tal-VAT.

Aħna konna kkritikajna lill-Gvern ukoll li b'dak li kellu maħsub konna se nibdew inħaddmu ekonomija ultra liberali li - kif ġie pprovat fl-Ingilterra taħt gvernijiet Konservattivi - twassal biex l-istrata tas-soċjeta' t'isfel jmorru agħar waqt li dawk is-sinjuri nett ta' fuq imorru l-aħjar.

U jien ngħid li għalhekk intilfet l-elezzjoni mill-Partit Nazzjonalista u mhux kif jgħidu huma minħabba xi issues tal-cash registers u issues oħrajn simili.

Din kienet liġi rigressiva mhux biss għaliex laqtet liż-żgħir aktar milli laqtet lill-kbir imma għaliex fl-enfasi tagħha, f'soċjeta' bħal tagħna, ippenalizzat lill-kategoriji żvantaġġati, li bilfors kellhom bżonn ta' ċerti servizzi li għada pitgħada se jkunu eżentati.

Jien nittama li llum l-ex-Prim Ministru ma joħroġx jgħid li l-VAT u d- dħul tagħha ma kellhom x'jaqsmu xejn ma' l-Unjoni Ewropea, għaliex wara kollox f'April,1992 fil-ġurnal "The Accountant" kien il-kollega tiegħi, l- ex-Ministru Dalli li kien qal:

"The introduction of VAT is a necessary step in our preparation for entry into the European Community.".

La dan l-aħħar kien hemm min ħa gost jikkwota u jżeffen fin-nofs l- International Monetary Fund tajjeb li nfakkru li, meta f'April 1989 kien hawn fostna missjoni ta' l-IMF, din kienet stqarret li jekk Malta trid tissieħeb fl-Unjoni Ewropea trid iżżomm f'moħħha li ebda pajjiż ma jista' jissieħeb fl-Unjoni jekk ma jaqbilx li tiġi imposta l-VAT.

U jien ngħid li l-maġġoranza kontra l-VAT, kif aċċennajt aktar kmieni, ma nibtitx wara t- tħaddim tagħha iżda kienet hemm sa minn qabel ma ġiet fis-seħħ din il-liġi.

Din hija l-miscalculation kbira li għamel il-Partit Nazzjonalista fil- gvern.

Sur President, jien niftakar li meta darba jiena u l-Onor.

Dalli - dak inhar kien ministru - morna fuq l-RTK u fost affarijiet oħra konna tkellimna fuq l-introduzzjoni tal-VAT, huwa kien ftaħar u qal li għalkemm kien hemm xi reżistenza negattiva għal din il-liġi, fil-fehma tiegħu, wara ftit din it-taxxa tindara.

Jien naħseb li dan kien il-kalkolu l-iktar żbaljat, anke politikament, li seta' għamel il-Partit Nazzjonalista fil- gvern.

U għalhekk ngħid li tal-Partit Nazzjonalista għadhom sal-lum stess ma jistgħux iġerrgħu l-pożizzjoni Laburista għaliex jafu li l-wegħda kategorika tagħna li nneħħu l-VAT offriet għażla ċara lill-elettorat Malti għax, jgħidu x'igħidu tan-naħa l-oħra, din dejqithom sa mill-bidu nett l- iktar għal raġunijiet politiċi.

F'dan l-istadju l-poplu jrid iżomm f'moħħu li l-kontradizzjonijiet tal- Partit Nazzjonalista dwar il-VAT kien ilhom għaddejjin minn qabel ma ġiet fis-seħħ il-liġi nnifisha.

Daqqa kienu jgħidu li l-VAT se tkun price neutral, daqqa li fejn il-prezzijiet jogħlew kienu se jikkumpensaw għalihom u fl-istess ħin kienu jgħidu li bid-dħul tal-VAT il-ħajja kienet saħansitra sejra torħos.

Minn Brussels darba kienu qalulna li jekk kemm-il darba l- Gvern Malti beħsiebu jmur Brussels b'bagalja mimlija zero ratings

kien ikun qed jaqbeż fil-pool mit-tarf il-ħażin.

Fil-fatt niftakar lill- kollega tiegħi l-Onor.

George Vella jgħidha din f'dan il-Parlament.

GĦalkemm din taz-zero ratings intużat bħala karrotta, kulħadd intebaħ li din kienet xi ħaġa purament temporanja.

Sur President, hawnhekk irrid infakkar li fid-dibattitu dwar il-VAT l-ex- Ministru Dalli stess kien qal li l-VAT kienet se tiddaħħal biex il-Gvern ikun f'pożizzjoni aħjar li jlaħħaq ma' l-ispiża tiegħu stess li ma kienx kapaċi jikkontrolla u li kien qed jara inevitabbli.

Dan kien il-forward planning objective għall-VAT tal-Gvern Nazzjonalista.

Jien niftakar ukoll lill-Gvern Nazzjonalista f'nifs wieħed igħid lin-negozjanti li kien se jnaqqsilhom il-profit margin u fl-istess nifs jgħidilhom li jippretendi li għandhom ibaxxu l-prezzijiet.

Ovvjament kienet ħaġa prevedibbli li n- negozjanti kienu se jipprovaw iġibu dak li kien se jeħdilhom il-gvern mill- profit margin tagħhom billi jżommu l-prezzijiet l-istess jew inkella billi saħansitra jgħolluhom.

F'pajjiżi oħra dan kien wieħed mill-iktar passi li wassal biex il-prezzijiet jogħlew.

In-naħa l-oħra tal-Kamra żbaljat ħafna wkoll meta waqt li kienet fil- gvern qalet li l-VAT hija newtrali u li ma teffettwax investment decisions.

Hawn ta' min jgħid li lill-industrijalist li jipproduċi għas-suq lokali kienu qalulu indirettament biex jinsa s-suq Malti u minflok isir importatur għaliex bil-VAT hekk jaqbillu.

Ta' min ifakkar li, minħabba l-VAT, fis- settur tat-turiżmu minbarra li tneħħiet il-forward buying rate kien hemm żieda fil-prezzijiet u dan ġara fi żmien meta t-tour operators kienu ilhom jgħidu ħafna lill-Gvern Malti ta' dak iż-żmien li għall-1995 is-suq kien jiflaħ biss żieda ta' 3%.

Sur President, jien niftakar li meta din il-Kamra kienet qed tagħmel id- dibattitu dwar il-VAT u aħna sejjaħna lil dak l-abbozz ta' liġi bħala wieħed anti-nazzjonali kien hemm ċerta reazzjoni min-naħa tal-kelliema tal- Partit Nazzjonalista, pero' jien xorta nibqa' ngħid li din kienet kritika ġustifikata għaliex dik il-liġi veru kienet tmur kontra l-interess nazzjonali billi poġġiet f'vantaġġ lill-prodotti importati u żiedet l- ispiża tal-produzzjoni Maltija.

Ovvjament l-istess jista' jingħad għall- proprjeta' għax dik l-inflazzjoni li bassarna aħna seħħet bil-kbir u ma kellhiex ħlief effetti negattivi fuq dan is-settur.

Imma issa ħalli nfakkar lill-poplu x'kien qal il-Gvern Nazzjonalista qabel ma ddaħħlet il- VAT għax jien inħoss li biex inkun oġġettiv ma' din il-Kamra u biex il- poplu jkollu stampa ċara ma nistax ngħid biss x'konna bassarna aħna imma rrid ngħid ukoll x'kien bassar il-Gvern Nazzjonalista, allavolja l-poplu dan jafu u m'hemmx għalfejn noqgħod ngħidulu jien.

Jekk wieħed jaqra l-ispeeches li saru mill-kelliema tal-Partit Nazzjonalista fil-gvern isib li dawn kienu qalu li huwa faċli li tinġabar din it-taxxa u li għalhekk wieħed ma jistax jaħrab minnha.

Dawn kienu qalu wkoll li din it-taxxa hija ntiża sabiex tnaqqas l-abbuż ta' l-evażjoni tat- taxxa u li għandna ndaħħluha fis-seħħ għaliex diġa' hemm 80 pajjiż ieħor li jħaddmu din is-sistema.

Madanakollu forsi l-iktar kalkolu żbaljat li għamlu kien meta qalu li l-poplu jrid il-VAT.

Din hi l-istess storja ta' meta ftit qabel l-aħħar elezzjoni l-Onor.

Fenech Adami kien ħareġ igħid li l-VAT se trebbaħ l-elezzjoni lill-Partit Nazzjonalista u mbagħad meta għaddiet l-elezzjoni tan-naħa l-oħra ħarġu jgħidu li l-VAT kienet ir-raġuni li għaliha tilfu l-elezzjoni.

Imma x'qalu iktar tan-naħa l-oħra meta kienet għadha se tidħol il-VAT sabiex kemm jista' jkun irattbu l-landing tagħha fost it-taxpayer Malti?

Dak iż-żmien dawn kienu jiftaħru u jbassru li din it-taxxa m'hijiex se tgħolli l-compliance costs tan-negozji, li kienet se tkun revenue neutral, li l-prezzijiet ma kenux se jogħlew għax din is-sistema kienet se tkun retail price index neutral u fl-aħħarnett qalu li din it-taxxa kien se jkollha effett pożittiv tremend għall- ekonomija nazzjonali u li ma kienx se jkollha effett negattiv fuq it- turiżmu.

GĦaldaqstant jien wisq nibża' li din il-mozzjoni tal-Kap ta' l- Oppożizzjoni għandha skopijiet politiċi ulterjuri - dan bħalma ġara fil-każ tad-dokument li ħareġ l-MŻPN ftit jiem ilu għaliex faċilment stajt tkun taf il-konklużjoni tiegħu qabel ma tibda taqrah.

GĦalhekk ikun tajjeb jekk hawnhekk nieqfu ftit u nistaqsu lilna nfusna x'qed jgħidu eżattament dawn in-nies bl-istand li qed jieħdu.

Ir-risposta għal din il-mistoqsija hija waħda sempliċi.

Qed jgħidulna biex inħallu l-VAT f'postha u forsi nistgħu nirtokkawha xi ftit imma l-aqwa li tgħaddi tal-Partit Nazzjonalista u l-VAT tibqa' hemmhekk.

Dan huwa s-sugu kollu ta' dak li qed niddiskutu llum u ta' dak li bdejna niddiskutu meta ltqajna hawnhekk tliet ġimgħat ilu fuq din il-mozzjoni.

Sur President, għal tan-naħa l-oħra din il-leġislazzjoni li se nressqu fil-ġimgħat li ġejjin hija daqqa ta' ħarta doppja, iżjed u iżjed wara l- ġest unilaterali li kien għamel il-Gvern Nazzjonalista meta f'pajjiżna ntroduċa l-VAT qabel ma din kienet għadha biss ġiet imposta mill-Unjoni Ewropea nnifisha.

Hawnhekk ta' min wieħed ifakkar u jirriferi għall-famuża ittra li l-Onor. de Marco kien bagħat lil Sir Leon Brittan, li għalkemm forsi kienet intiża biss bħala declaration of intent, effettivament biha l- Gvern preċedenti kien rabat lilu nnifsu unilateralment fuq diversi issues li jkopru s-setturi ewlenin ekonomiċi, monetarji u fiskali.

Fil-fatt permezz ta' din l-ittra l-Gvern ta' l-Onor.

Fenech Adami mhux biss għamel commitment dwar id-dħul tal-VAT imma wkoll dwar il-kwestjoni tal-levies.

Sur President, iż-żewġ naħat tal-Kamra jitkellmu ħafna fuq il-moralita' fiskali u jien ngħid li l-VAT fetħet toqob ġodda għall-evażjoni tat-taxxa u wasslet biex minnha jkun hemm evażjoni proporzjonalment ikbar milli kien hemm jew milli għad hemm fl-income tax innifisha.

L-iżball kbir tal-Gvern Nazzjonalista ma kienx biss li introduċa l-VAT iżda l-metodu li bih introduċiha.

Hawn ta' min jgħid li meta xi żmien ilu kont tkellimt ma' xi nies li qegħdin fil-Parlament Ewropew - dawn f'pajjiżhom għandhom is- sistema tal-VAT minħabba s-sħubija tagħhom fl-Unjoni Ewropa - kienu ħafna dawk li qaluli li l-Gvern Nazzjonalista kien ikkommetta suwiċidju politiku meta daħħal il-VAT bħal leħħa ta' berqa mingħajr ebda konsultazzjoni u mingħajr ebda tħejjija serja.

Dawn ma kenux neċessarjament deputati ta' orjentament Soċjalista u naħseb li jingħad x'jingħad miż-żewġ naħat ta' din il-Kamra ż-żmien ta raġun lil dawn in-nies għal mistiming u għal miscalculation kbira li għamel il-Partit Nazzjonalista fil-gvern fl- approach tiegħu lejn il-kwestjoni kollha tat-tassazzjoni tal-VAT.

Illum kulħadd jaf f'liema sitwazzjoni ġejna.

Illum ġejna f'sitwazzjoni li bis- sistema tal-VAT ħafna nies li suppost kienu taxpayers spiċċaw net creditors bid-dipartiment obbligat li jagħtihom refunds ġenerużi minħabba ammonti li ġew claimed li effettivament ma misshom qatt ġew claimed.

Sur President, l-iżball tal-Partit Nazzjonalista kien li rabat kollox mal- VAT u għamilha l-pern tal-politika fiskali tiegħu.

Jekk tal-Partit Nazzjonalista webbsu rashom meta kienu fil-gvern, issa qed ikomplu jwebbsu rashom billi jipprovaw jirbħu argument ekonomiku fiskali b'għodda li fil- fehma tagħna huma politiċi u għalhekk qed jużaw l-għodda żbaljata biex jilagħbu din il-logħba u biex jiġġieldu din il-ġlieda politika li għaddejja bħalissa.

Għalkemm mill-elezzjoni 'l hawn għaddew sitt xhur, minflok ipprova verament jirranka u jagħti ħarsa oġġettiva u analitika lejh innifsu u lejn il-politika tiegħu l-Partit Nazzjonalista qed iwebbes rasu u jkompli għaddej bħallikieku ma ġiet ebda elezzjoni ġenerali.

Il-fatt li ma jridux jitgħallmu mit-telfa li ġarrbu jista' jrebbaħ xi punti lill-Partit Laburista f'dik li hija kredibilita' iżda xorta huwa ħażin għal pajjiżna li jkollok oppożizzjoni distruttiva li m'hijiex tilgħab ir-rwol naturali li suppost għandha tilgħab bħala parti mil-logħba demokratika parlamentari.

Dawn huma rimarki li mhux aħna biss nagħmluhom - jekk nagħmluhom aħna dak li jkun jgħidlek li qed nagħmluhom biex nikkritikaw lin-naħa ta' l- Oppożizzjoni - imma tista' taqrahom f'ġurnali li editorjalment qatt ma kellhom tendenzi Laburisti.

F'dawn il-ġurnali ssib artikli minn kittieba li qatt ma kellhom tendenzi Laburisti li meta tanalizza l-messaġġ li jkollhom issib li dawn qed jgħidu li l-Partit Nazzjonalista qabad linja distruttiva u minflok ipprova jirriforma ruħu u jagħmel analisi kritika tar-riżultat elettorali baqa' għaddej bħallikieku għadu fil-gvern.

L-isfortuna hija li, anke ekonomikament, il-problemi li ħallew warajhom dawn in-nies iridu s-snin biex jintgħelbu għaliex ix-xquq li ħallew kienu xquq strutturali.

Jekk aħna ġejna kkritikati għal xi ħaġa kemm ilna fil- gvern kienet li l-miżuri li ħadna fil-budget għal din is-sena kienu miżuri gradwali u modesti wisq biex ipattu għall-ħsara li saret lill-pajjiż f'dawn l-aħħar snin.

Nies intiżi fl-ekonomija kienu mħassba għall-features inkwetanti tal-politika macro-economic ta' l-amministrazzjoni ta' qabel li, bil-wiċċ tost kollu llum, mill-Oppożizzjoni qed tipprova tgħajjar lilna b'economic mismanagement ta' dan il-pajjiż.

Li kieku aħna applikajna t- terapija li verament kienet tenħtieġ gżiritna kien ikollna r-riskju li d- doża tal-mediċina tant tkun qawwija li tista' effettivament toqtol lill- pazjent.

Biex nikkorreġu l-iżbilanċi macro-economic li ħallew tan-naħa l- oħra stajna kieku ridna rrikorrejna għal shock therapy u qtugħ fil-living standards, iżda aħna li għalina jiġi l-ewwel u qabel kollox il-ben essere tal-poplu Malti la rridu nagħmlu ssikkar taċ-ċintorin u lanqas irridu napplikaw miżuri li jolqtu liċ-ċittadin, speċjalment dak żgħir, fil-laħam il-ħaj.

Il-Malti jgħidlek kull deni ħudu b'ġid u jien hekk inħoss li għandi ngħid dwar il-mozzjoni tal-lum.

Din il-mozzjoni tal-lum tat lill-poplu Malti kollu, u mhux lill-Parlament biss, l-opportunita' biex naraw kemm kienet żbaljata l-politika tal-Partit Nazzjonalista u kemm kien f'sensih l-elettorat meta fl-aħħar elezzjoni vvota għal bidla.

L-elettorat ivvota għal bidla għaliex kellu fiduċja fina u għaliex intebaħ li kien hemm bżonn bidla wara l-prepotenza, l-arroganza, l-inkompetenza u l-mismanagement ekonomiku tal-Partit Nazzjonalista fil- gvern.

Il-mozzjoni tal-lum, fil-fehma umli tiegħi, hija konferma ta' x'wassal effettivament għall-bidla fil-gvern kif ukoll għad-disfatta ta' partit li kien inqata' mill-aspirazzjonijiet u mill-ħtiġijiet essenzjali tal-poplu Malti b'mod partikolari taċ-ċittadin komuni.

Min ħaseb u min allega li xi ġimgħat ilu pprovajna noħonqu leħen l-Oppożizzjoni kien għal kollox żbaljat.

It-tkomplija tad-dibattitu tal-lum - għalkemm xorta waħda jibqa' l-fatt li din il-mozzjoni hija barra minn lokha u skaduta - hija l- akbar konferma ta' dan.

Barra minn hekk il-Gvern diġa' ppubblika l-abbozz ta' liġi dwar is-sistemi ta' taxxi ġodda u kif kulħadd jaf din il-liġi se titressaq quddiem din il-Kamra fi ftit ġranet oħra u se jingħata l-ħin kollu meħtieġ għad-dibattitu lill-Oppożizzjoni.

Dak inhar li kellu jsir id-dibattitu, il-Prim Ministru, il-Viċi Prim Ministru, il-Ministru mingħajr Portafoll u jien konna għamilna press conference u niftakar tajjeb li l-Prim Ministru kien iċċirkola lill-istampa l-emenda għall-mozzjoni li kien se jressaq il-Gvern Laburista.

Naħseb li min jifli dik l-emenda li kienet ġiet ippubblikata proprju dak inhar li kien beda d-dibattitu f'din il-Kamra jsib diversi punti importanti li għadhom rilevanti ħafna u ta' min wieħed jenfasizzahom fid-dibattitu tal- lum.

L-ewwelnett il-Gvern Laburista wettaq titjib fil-proposti oriġinali tiegħu ħalli jiżgura li s-sistema ġdida ta' dazji u sisa tkun dejjem aktar sempliċi u ġusta.

It-tieni nett din il-liġi se tilħaq sew il-wegħdiet li għamel il-Gvern li jneħħi minn fuq l-operaturi ż-żgħar il-piż li joqogħdu jiġbru huma t-taxxi għall-gvern.

U l-punt l-ieħor hu li l-liġi l-ġdida għandha tgħin sabiex treġġa' lura t-tnaqqis fir-rata tat-tkabbir ekonomiku li s-sistema tal-VAT ġabet magħha fl-aħħar sentejn u nofs u tqiegħed il- pedamenti għat-twettiq, matul is-snin li ġejjin, ta' żona ta' kummerċ ħieles bi ftehim ma' l-Unjoni Ewropea.

Sur President, nagħlaq bl-istess argument li bdjet bih, jiġifieri li l- Partit Nazzjonalista jrid jiggverna mingħajr ma għandu l-mandat li jagħmel dan.

Dan imur kontra d-demokrazija kif ukoll kontra s-sens komun.

L- appell sinċier tiegħi huwa li n-naħa l-oħra tagħraf ir-realta politika tal- lum u tbaxxi rasha, mhux għalina, imma għar-rieda tal-poplu Malti wara li ilha sitt xhur tgħix ġewwa fantasy land maqtugħa mill-poplu Malti u Għawdxi.

Ftit jiem ilu fl-Ingilterra kien hemm elezzjoni ġenerali li minnha ħarġu ħafna tagħlimiet ġodda.

Mhux biss li l-laburiżmu u s- soċjaliżmu demokratiku huma forza qawwija li se tkompli tnebbaħ lill- Ewropea fix-xhur li ġejjin, mhux biss li kellek poplu li qal li issa biżżejjed wara li ntebaħ li l-ġid tal-pajjiż ma kienx qed jitqassam kif suppost, iżda kien hemm tagħlima importanti ta' kif partit tellief għandu jġib ruħu meta jiġi wiċċ imb'wiċċ mal-verdett tal-poplu.

Ngħid għalija jiena qatt ma kont xi fan tal-politika ta' John Major iżda rrid ta' bilfors nirrikonoxxi l-mod dinjituż li bih hu aċċetta r-riżultat elettorali u baxxa rasu għall-fehma tal-poplu Ingliż.

Minflok infexx jgħajjar lill-poplu li tella' gvern li kien appella għall-istinti egoistiċi tiegħu John Major għaraf fejn kien mar ħażin u bl-umilta' kollha offra li jwarrab u nieda minnufih proċess ta' riflessjoni u analisi kritika ħalli jaraw kif hu u sħabu kienu infatmu mill-poplu in ġenerali.

Din hija tagħlima għall-Partit Nazzjonalista li, kif qed naraw minn din il-mozzjoni, mingħalih li għadu qed imexxi lil pajjiżna b'xi stil imperjali, bħallikieku l-elezzjoni ġenerali ta' Ottubru ġiet u għaddiet mingħajr ma nbidel xejn.

Huwa inutli nitkellmu kif tkellimmna f'dan il-Parlament meta kienet għaddejja l- mozzjoni ta' proċedura u qam xi ħadd min-naħa ta' l-Oppożizzjoni - jekk m'iniex sejjer żball il-ħabib tiegħi l-Onor. de Marco - u qal: Ara kemm ġab voti Tony Blair!

Ara x'vittorja strepituża għamel!

Bħala Partit Nazzjonalista aħna ġibna persentaġġ ta' voti ikbar milli ġab Tony Blair!

Allura din hi l-konsolazzjoni ta' partit fl-Oppożizzjoni li joqgħod jgħid li ġab persentaġġ ta' voti iktar milli ġab Tony Blair?

Dan juri kemm il- Partit Nazzjonalista ma jridx jaċċetta l-verdett tal-poplu u ma jridx jaċċetta r-realta' li qed ngħixu f'dan il-pajjiż.

Fil-fehma tagħna, l-emenda li se jressaq il-Gvern illum tiġġustifika kemm il-kritika tagħna għall-argumenti li smajna min-naħa l-oħra kif ukoll il-fatt li t-triq li qbadna ttieħdet fl-aħjar interessi taċ-ċittadini Maltin u Għawdxin iżjed, milli minħabba xi interessi politiċi u partiġjani kif ipprova jpinġiha ħaddieħor.

Jiena ngħid li ż-żmien għad jagħti parir lill-poplu dwar min verament għandu għal qalbu l-ġdid tal-poplu u min moħħu biex ikeskes u jifred biex mingħalih xi darba jsaltan.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Gavin Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA (Segretarju Parlamentari għas-Self Employed): Sur President, jiena nixtieq li qabel xejn nassoċja ruħi mal-fehmiet espressi mill-kollega tiegħi l-Ministru Leo Brincat.

Irrid inżid ngħid li fl-ewwel intervent li sar min-naħa ta' l-Oppożizzjoni ma ntqal xejn speċjali dwar din il-mozzjoni għax il-kelliem ta' l-Oppożizzjoni aktar ikkonċentra fuq il- liġi l-ġdida mressqa mill-Gvern Laburista.

Wieħed jittama li l-kelliema ta' l-Oppożizzjoni li se jintervjenu 'l quddiem ma jaħlux iż-żmien ta' din il-Kamra billi jitkellmu fuq affarijiet li, jekk Alla jrid, se nitkellmu dwarhom minn hawn u ftit jiem oħra, imma jitkellmu proprju fuq il-mozzjoni li ppreżentaw huma stess.

Sur President, fis-26 ta' Ottubru, 1996 il-poplu Malti ħareġ bi ħġaru biex jivvota f'elezzjoni ġenerali u naħseb li, aktar minn f'qualsiasi elezzjoni ġenerali oħra li għaddiet, kellu l-għażliet tiegħu ċari u tondi.

Kellu żewġ manifesti elettorali, wieħed tal-Partit Laburista u l-ieħor tal- Partit Nazzjonalista, li kienu ċarissimi għal dik li hija direzzjoni politika.

Min ried li Malta tkompli miexja fit-triq lejn sħubija sħiħa fl- Unjoni Ewropea jew li tkompli tkun imsieħba fil-Partnership for Peace jew li f'pajjiżna tkompli tiġi mħaddma t-taxxa tal-VAT kellu l-għażla ċara li jivvota għall-Partit Nazzjonalista.

Kien hemm ħwejjeġ oħra li kienu msemmija f'dak il-manifest elettorali u l-poplu Malti kieku ried seta' għażel lilhom u quindi kien jivvota għalihom.

Bl-istess argument, min ried li Malta jkollha relazzjoni speċjali ma' l-Unjoni Ewropea imma li tkun short of full membership seta' faċilment bl-aktar mod ċar jivvota għall- Partit Laburista.

Min ried li Malta tirtira mill-Partnership for Peace seta' jagħmel l-istess ħaġa u min ried li titneħħa l-VAT u minflokha tidħol sistema ta' taxxa bbażata fuq dazju u sisa kull ma ried jagħmel kien li jivvota għall-Partit Laburista.

Kien hemm ukoll affarijiet oħra li kienu msemmija fil-manifest elettorali tal-Partit Laburista u min ried dawk l- affarijiet seta' liberament ivvota għalihom billi jivvota għall-Partit Laburista.

Jiġifieri kien hemm żewġ affarijiet li f'din l-elezzjoni kienu kardinali u fundamentali.

Il-partiti politiċi semmewhom fil-manifesti elettorali tagħhom, pero' anke jekk wieħed ma xtarrx dawk il-manifesti eletttorali, dawn l-issues kienu fuq ilsien u anke f'widnejn il-poplu.

Qed nirriferi għall-kwestjoni ta' sħubija sħiħa ta' Malta fl-Unjoni Ewropea u mhux inqas għall-kwestjoni taż-żamma jew it-tneħħija tal-VAT.

Kulħadd kien jaf dwarhom u l-għażliet kienu ċarissmi.

Ma kienx hemm fhiex wieħed seta' jikkonfondi fl-għażliet tiegħu.

Il-Partit Nazzjonalista għamilha ċara li ried ikompli jsegwi politika ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea u quindi kellu rapport intimu anke mat-tkomplija tat-tħaddim tal-VAT.

Il-Partit Laburista min-naħa l-oħra ried relazzjoni speċjali ma' l-Unjoni Ewropea u t- tneħħija tal-VAT bl-introduzzjoni ta' taxxi li huma bbażati fuq dazju u sisa.

Anke hawnhekk l-affarijiet kienu ċarissimi.

Jien naħseb li kemm aħna hawnhekk f'din il-Kamra kif ukoll il-poplu Malti naqblu li ma kienx il-każ fejn il-Partit Laburista kien qiegħed jgħid li se jżomm il-liġi tal-VAT wara li jirraffinaha u forsi jbiddel xi ħaġa minnha.

Ċertament li l-wegħda tagħna kienet li aħna se nneħħu l-VAT.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Fenech Adami.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Kap ta' l-Oppożizzjoni): L-Onor.

Gulia qed jagħmel tajjeb li jgħid li l-wegħda tal-Malta Labour Party kienet li jerġgħu jidħlu t-taxxi tad-dwana u tas-sisa, pero' jaf li d-dazji ma setgħux jidħlu u li l-Prim Ministru stess qal li wara l-elezzjoni sab li ma jistax jerġa' jdaħħal id-dazji kif kienu u li allura l-wegħda m'hijiex qiegħda titwettaq?

Jaf l-Onor.

Gulia li effettivament il-liġi li se niddiskutu f'dan il-Parlament m'hijiex biex jidħlu d-dazji u s-sisa?

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: L-abbozz ta' liġi li se jiġi diskuss huwa msejjaħ "Att ta' l-1997 dwar it-Taxxa tad-Dwana u tas-Sisa.".

MADAM SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-kelma "dwana" tissemma biss fit-titolu mentri fit-test kollu tal-liġi il-kelma "dwana" ma tissemmiex.

Dan juri li m'hemmx ir-ri-introduzzjoni tad-dazji tad-dwana.

Huwa titolu li ma jaqbilx mal-liġi u nafu għaliex.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Madam Speaker, jien enfasizzajt li l-liġi hija msejħa hekk, u hekk huwa.

Biex inkompli ma' l-argument ta' qabel ngħid li kien hemm ukoll indikazzjonijiet oħra li għenu sabiex din il-kwestjoni tkun ċara bħal, per eżempju, il-fatt li l-Partit Laburista kien qal b'mod skjett li jekk wieħed irid li titneħħa l-VAT irid jivvota għall-Partit Laburista.

L-istess għamlu n-Nazzjonalisti.

Dawn min-naħa tagħhom qalu li bis-saħħa ta' l- introduzzjoni tal-VAT mhux biss se jirbħu l-elezzjoni imma anke se jkabbru l-maġġoranza.

Daqshekk kienet ċara l-kwestjoni dwar il-VAT.

Jien dan qed nenfasizzah għaliex il-manifest elettorali tal-Partit Laburista u l-istqarrijiet li saru sussegwentement għenu sabiex il-poplu Malti jagħmel id-deċiżjonijiet tiegħu bl-aktar mod ċar.

Il-fatt li l- pożizzjoni tal-partiti fuq il-kwestjoni tal-VAT kienet għal kollox differenti għen sabiex il-poplu jiddentifika din id-disparita' bejn il- pożizzjoni taż-żewġ partiti.

Dan il-fatt għamilha aktar faċli sabiex il- poplu Malti jiddistingwi u jagħżel bejn partit u ieħor.

Fil-fatt fis-26 t'Ottubru l-poplu Malti mar biex jivvota - issa ma ninsewx li suppost li l- VAT kellha tagħti rebħa lill-Partit Nazzjonalista u addirittura kienu jgħidu li se jżidu l-maġġoranza minn 13,000 għal 18,000 vot! - u ġara li l- Partit Laburista rreġistra rebħa elettorali kbira u ċara b'mandat ċar daqs il-manifesti elettorali tal-partiti għal dik l-elezzjoni.

Allura fil-fatt il-poplu Malti ta l-mandat lill-Partit Laburista sabiex fost affarijiet oħra jneħħi t-taxxa tal-VAT.

Madam Speaker, dwar dan ma jistax ikun hemm l- inqas dubju u jien qed nenfasizza dawn ż-żewġ punti proprju minħabba l- importanza tagħhom.

Din hija s-sistema demokratika ta' pajjiżna.

Il- manifesti elettorali ma jsirux ta' xejn imma jsiru biex iservu bħala gwida lill-poplu.

Tant hu hekk li jiena niftakar li ftit qabel l-elezzjoni l- Partit Nazzjonalista qagħad jiftaħar u jiddandan bil-manifest elettorali tiegħu u qagħad jgħid kemm hu sabiħ u kemm il-kontenut tiegħu huwa iktar realistiku minn dak tal-Partit Laburista u mbagħad jiġi xi ħadd sitt xhur wara l-elezzjoni u jipprova jagħti l-impressjoni li l-manifesti elettorali u l-mandat tal-poplu ma jiswew xejn.

Qiegħed nagħfas fuq dan il-punt proprju sabiex ma ninsewx x'ġara fis-26 ta' Ottubru, 1996.

Ma ninsewx li l-manifest elettorali tal-Partit Laburista mhux biss ġie aċċettat imma ta' rebħa lill-Partit Laburista b'maġġoranza assoluta ta' 8,000 vot.

U hawnhekk wieħed irid jieħu in konsiderazzjoni l-fatt li l-Partit Laburista kien tilef l-elezzjoni ta' qabel bi 13,000 vot.

Quindi b'kollox il-Partit Laburista dawwar dak l- iżvantaġġ f'maġġoranza ta' 8,000 vot u ċertament ma jistax ikun hemm dubji dwar il-mandat ċar li l-poplu Malti ta lill-Gvern Laburista biex fost affarijiet oħra jneħħi l-VAT.

Madam Speaker, illum għandna din il-mozzjoni li qiegħda tippersisti sabiex il-Gvern iżomm il-VAT.

Din hija mozzjoni li tmur kontra l-mandat tal-poplu u turi - kif fil-fatt qal il-Ministru Leo Brincat - li l- Oppożizzjoni Nazzjonalista trid li tkompli tiggverna.

Qegħdin naħlu ż- żmien tal-Parlament sabiex niddiskutu mozzjoni li tittratta dwar affarijiet li l-poplu Malti diġa' ddeċieda fuqhom permezz tal-mandat li ta lill-Partit Laburista fl-elezzjoni ta' ftit xhur ilu.

Jiena kultant nistaqsi lili nnifsi għalfejn ġiet ippreżentata din il-mozzjoni u għal liema scenario qiegħda sservi ta' paraventu.

Lanqas kienu għadhom għaddew xahrejn mill- elezzjoni li l-kelliema ta' l-Oppożizzjoni ma bdewx jgħidu li hawn ħafna inċertezza, li l-qgħad qiegħed jisplodi, li s-self-employed qatt ma kienu agħar mil-lum u li l-ekonomija staġnat.

Donnu li l-Partit Nazzjonalista jsostni li sa Ottubru kollox kien miexi fuq ir-rubini u li l-ekonomija kienet qed ittir u li kollox kien in order u mbagħad f'daqqa waħda wara xahrejn il-qgħad beda jisplodi, l-ekonomija staġnat u kollox mar għal għajnu!

Jien nistaqsi lili nnifsi għalfejn in-Nazzjonalisti qed jużaw din it-tattika distruttiva mhux fil-konfront tal-Gvern Laburista imma fil- konfront ta' l-interess nazzjonali u fil-konfront ta' pajjiżna.

Illum, Madam Speaker, dan id-diskors kollu dwar inċertezza qiegħed nifhmu fil- kontest ta' din il-mozzjoni li ppreżentat l-Oppożizzjoni, mozzjoni li qed isservi ta' forċina għal dik l-atmosfera ta' inċertezza li l-Oppożizzjoni qiegħda tħawwar u tippreżenta lill-pajjiż.

Fil-fatt l-inċertezza li ilu tant jitkellem dwarha l-Partit Nazzjonalista matul dawn l-aħħar sitt xhur hija biss il-preludju maħsub għall-preżentazzjoni ta' din il-mozzjoni.

Madam Speaker, jekk tieħu din il-mozzjoni waħedha tara li ma tagħmilx sens għaliex hija mozzjoni anti-demokratika u hija kontra l-mandat li l- poplu tana f'Ottubru li għadda u allura bilfors li riedu xi ħaġa sabiex jagħtu aktar saħħa lil din il-mozzjoni.

Għall-grazzja ta' l-argument, Madam Speaker, mozzjoni bħal din titressaq li kieku verament il-pajjiż qiegħed f'tarf ta' preċipizzju u li kieku s-sistema ta' taxxa li aħna se nipprovaw indaħħlu twassal għal falliment.

Kieku kien hekk kieku wieħed verament jifhem għalfejn l-Oppożizzjoni tressaq mozzjoni bħal din, pero' f'dan il-każ għadna lanqas biss bdejna nħaddmu din it-taxxa u l- Oppożizzjoni qed titlob għall-approvazzjoni ta' mozzjoni sabiex tibqa' żżomm ħaġa li l-poplu fil-fatt irrifjuta.

Dan huwa inaċċettabbli f'sistema demokratika u ma jagħmilx sens.

Madam Speaker, nenfasizza wkoll li fil-mozzjoni li ppreżentat l- Oppożizzjoni hemm imsemmijin affarijiet li fil-fatt huma replika ta' dawk l- affarijiet li ssemmew fil-manifest elettorali tagħhom, bħal li riedu jemendaw it-taxxa tal-VAT sabiex in-neġozjanti ż-żgħar jiġu esklużi mill- ġbir ta' din it-taxxa.

Jien nissottometti li bl-istess raġunament li l- poplu vvota sabiex titneħħa l-VAT ivvota wkoll sabiex lanqas biss isiru emendi għal-liġi tal-VAT.

Mhux biss il-poplu ddeċieda li l-VAT titneħħa imma lanqas biss ried jisma' b'emendi għal din il-liġi.

Dawn huma affarijiet li diġa' smajnihom u qrajnihom fil-manifest elettorali tal- Partit Nazzjonalista, liema manifest ġie rrifjutat mill-poplu bl-aktar mod ċar u inekwivoku.

Hija ħasra li l-Oppożizzjoni qed tippersisti li tressaq din il-mozzjoni fuq ħwejjeġ li diġa' ġew deċiżi direttament mill-poplu.

Madam Speaker, tan-naħa l-oħra qed jgħidulna wkoll li l-iskop tagħhom huwa li jintlaħaq kunsens nazzjonali.

Jiġifieri dawn qed jistiednu lill- Gvern Laburista, li qiegħed jirrappreżenta l-maġġoranza tal-poplu Malti, mhux biex jilħaq kunsens nazzjonali imma biex jagħmel sabutaġġ nazzjonali ta' dak il-mandat elettorali.

Jiġifieri dawn qed jgħidulna biex ninsew il- mandat u l-fiduċja li l-poplu Malti wera fil-Partit Laburista sabiex dan ineħħi l-VAT u sabiex naqblu bejnietna biex ma tiġix imwettqa r-rieda tal- poplu.

Dan żgur li l-Gvern Laburista m'huwiex se jagħmlu u m'huwiex se jkun aġent ta' l-Oppożizzjoni biex jitwettaq il-manifest elettorali tal- Partit Nazzjonalista.

Il-Gvern Laburista huwa aġent tal-poplu Malti biex titwettaq ir-rieda tiegħu.

Madam Speaker, nagħlaq billi ngħid li permezz ta' din il-mozzjoni l-poplu Malti se jkollu ċans li jivvota fuq il-VAT għat-tieni darba għax ivvota l- ewwel darba għal dan il-għan fis-26 t'Ottubru ta' l-1996 permezz ta' vot popolari u issa se jkollu l-opportunita' sabiex ineħħi darba għal dejjem il- VAT minn wiċċ pajjiżna, din id-darba permezz tal-Kamra tar-Rappreżentanti.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Josef Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Madam Speaker, qgħadt nisma' b'attenzjoni liż-żewġ kelliema min-naħa tal-Gvern u naħseb li m'hemmx dubju li hemm ċerta tendenza li qed tipprova tpinġi lill-Oppożizzjoni Nazzjonalista bħala xi oppożizzjoni anti-demokratika għax ġiet f'dan il-Parlament u ppreżentat mozzjoni biex proprju nipprovaw insewwu ċerti diffikultajiet li pajjiżna għaddej minnhom u li jidher li se jkompli għaddej minnhom.

Bħala Partit Nazzjonalista l-interess tagħna huwa li pajjiżna dejjem jimxi 'l quddiem, ikun min ikun hemm fil-gvern.

Aħna dejjem insistejna li hekk għandu jkun.

Li l-Partit Laburista fil-gvern qed jipprova jinkwadra lill-Partit Nazzjonalista bħala partit mhux demokratiku hija xi ħaġa inkredibbli.

Kemm l-Onor.

Brincat kif ukoll l-Onor.

Gulia qattgħu ħafna ħin jirrepetu li l- poplu ta l-mandat lill-Partit Laburista biex ineħħi l-VAT.

Jiena nixtieq infakkarhom - għax nibża' li nsew - x'qalu fil-programm tagħhom.

Hawnhekk għandi l-programm fejn hemm imsemmija l-għaxar raġunijiet għala wieħed kellu jivvota Labour.

Raġuni numru sebgħa kienet tgħid hekk:

Bil-proposti Laburisti se jkollna sistema ta' taxxa ġusta.

It-taxxa tal-VAT li mpona Gvern Nazzjonalista hi inġusta għaliex ma tagħtix kas tad-dħul taċ-ċittadin.

Hawn jien nistaqsi jekk it-taxxa li se jdaħħal il-Gvern tagħtix kas tad- dħul taċ-ċittadin.

Dan huwa l-ewwel test li l-proposti li jiġu bihom hawnhekk iridu jgħaddu minnu biex il-Partit Laburista verament ikun jista' jgħid li qed iwettaq il-mandat elettorali.

Jekk dawn il-proposti ma jgħaddux minn dan it-test ikunu qed jiksru il-mandat elettorali.

Huwa dmir tal-Partit Nazzjonalista li dan nibqgħu nenfasizzawh.

Aħna rridu li l- poplu ma jiġix imqarraq.

Il-wegħdiet tal-Partit Laburista jridu jitwettqu in their entirely u mhux biss f'parti minnhom.

Il-Partit Laburista kien wiegħed li s-sistema ta' tassazzjoni ġdida trid tkun waħda li tagħmel distinzjoni bejn min jaqla' aktar u min jaqla' inqas għaliex qalu li l-VAT ma kenitx tagħmel din id-distinzjoni.

Huwa ċar li s- sistema li qed tiġi proposta ma jirnexxilhiex tagħmel dak li wiegħed il- Partit Laburista.

Hija sistema li se tmur iktar 'il bogħod milli kienet il- VAT.

Huwa fatt rikonoxxut minn kulħadd li dawk li jaqilgħu l-inqas huma dawk li jikkonsmaw l-anqas.

Is-sistema li qiegħed jipproponi l-Gvern Laburista se żżid il-piż ta' tassazzjoni fuq l-oġġetti importati u peress li aħna pajjiż żgħir aħna nimportaw il-parti kbira mill-konsum tagħna.

Is- sistema li qed jipproponi l-Gvern hija sistema rigressiva li tmur kontra dak li qalu li se jagħmlu u għalhekk il-Partit Laburista diga' qed jikser il-mandat tiegħu fuq l-ewwel test.

Mhux billi jiġu hawnhekk u jgħidulna li se jneħħu l-VAT!

Il-Gvern qed igħid li l-VAT ma tagħmilx distinzjoni bejn min jaqla' inqas u min jaqla' aktar u s-sistema li qed jipproponi hu se tagħmel is-sitwazzjoni agħar.

Illum persuna bi dħul baxx qed tħallas daqs persuna bi dħul għoli għall-istess affarijiet.

Sakemm il-Partit Laburista ma jiġix hawn b'sistema li tagħmel din id-distinzjoni jien ngħidlu li m'għandux il-mandat li jneħħiha t-taxxa tal-VAT.

Jekk ineħħiha jkun qed jikser dak li wiegħed.

Smajna ħafna kliem fieragħ li l-Gvern għandu mandat għax rebaħ l-elezzjoni, imma l-mandat mhux kif qed jgħidu huma.

Il-mandat hu dak li hawn miktub fil-programm elettorali li ħareġ lejlet l-elezzjoni.

Madam Speaker, raġuni oħra li taw għaliex il-VAT għandha titneħħa hi li l- Gvern preċedenti kien daħħal din it-taxxa fuq prodotti li jinħadmu Malta u anke fuq servizzi.

Jien hawnhekk nerġa' nistaqsi jekk is-sistema li qed jipproponi l-Gvern Laburista hijiex se tkun imposta wkoll fuq prodotti li jinħadmu lokali u fuq servizzi.

Mhux talli din se jimponuha fuq ċerti servizzi talli se jagħmluha fuq is-servizzi kollha.

Jiġifieri hawnhekk għandna wegħda oħra li tittratta dwar dan is-suġġett li l-Partit Laburista fil-gvern qed jikser sfaċċatament.

Imbagħad jiġi l-Onor.

Gavin Gulia u jgħid li l-Oppożizzjoni qed tkun anti-demokratika għax qed turi li l-Partit Laburista mhux qiegħed jimxi skond il-wegħdiet li għamel!

Dażgur li nibqgħu ngħiduhom dawn l-affarijiet ħalli nuru lill-poplu x'qed jiġri u kif qed jiġi ngannat b'dawn il-wegħdiet fiergħa li issa nafu li mhux se jiġu mwettqa mill-Partit Laburista.

Il-Partit Laburista għandu jwettaq il- wegħdiet li huma mniżżlin fil-manifest elettorali - hemm tkun demokrazija vera - u mhux jipprova jidħak bil-poplu billi jgħidilna nofs storja u jaħseb li l-poplu se jinsa f'sitt xhur u minn fuq jgħid li l-Oppożizzjoni hija anti-demokratika.

Dawn x'argumenti huma!

Lanqas it-tfal tan-nuna ma tidħak bihom hekk.

Kif jistgħu jippretendu l-ministri tal-Gvern li l-poplu Malti jeħodhom bis-serjeta'!

Jiġifieri mhux talli t-taxxa fuq is-servizzi se tibqa' talli se tibqa' fuq is-servizzi kollha li kienu ntaxxati bil-VAT.

Allura fuqiex qed niddibattu hawnhekk?

Qed niddibattu fuq bdil ta' ismijiet u fuq ċerti bidliet li, iva, se jagħmlu ħsara lill-ekonomija Maltija.

Niġi issa għat-tielet punt li huwa l-iktar punt importanti minn dawn kollha.

Il-Partit Laburista kien qal hekk:

"Fuq kollox it-taxxa nġusta tal-VAT żiedet il-piż fuq il-familji Maltin billi għolliet il-ħajja."

Mela allura s-sistema li għandha tidħol għandha tiġġieled l-għoli tal-ħajja u tkun f'pożizzjoni li lil pajjiżna tgħollilu l-istandard of living billi tnaqqas il-prezzijiet.

U x'insibu hawn?

Insibu li hawn qbil minn kulħadd, minbarra min-naħa tal-Gvern, illi s-sistema l-ġdida se tgħolli l- prezzijiet.

Jiena nixtieq nirriferi għall-istqarrija li ħarġu ċ-Chamber of Commerce, il-Federation of Industry u l-Malta Employers' Association, liema stqarrija turi bl-iktar mod ċar x'se jiġri mill-prezzijiet u tgħid hekk:

"A primary concern is posed by the fact that other things remaining equal..."

- u dawn baqgħu equal anke minn mindu ħarġet din l-istqarrija -

"... the costs of most products to the consumer are generally set to rise."

X'mandat għandu l-Partit Laburista fil-gvern meta qed jikser anke din it- tielet wegħda dwar l-għoli tal-ħajja?

Imbagħad jiġu il-Ministru Brincat u l-Onor.

Gavin Gulia jitkellmu fuq azzjoni anti-demokratika min-naħa ta' l- Oppożizzjoni u dan kollu għaliex qed nikxfu lill-Gvern li gideb u li wiegħed ħaġa u qiegħed jagħtina oħra!

Barra minn hekk, dik li qed jagħtina se tagħmel il-ħsara u dan mhux jien biss qed ngħidu imma qaluh dawn l- associations u nies oħra indipendenti.

(Interruzzjonijiet) Il-Ministru Grech jaf kemm għandu problemi għax jaf li l-qgħad f'dawn l-aħħar ħames xhur żdied bi 800.

Nifhem li din hija problema għalik u trid tara kif se timmaniġġjaha.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: M'hemmx interruzzjonijiet, jekk jogħġobkom.

Kompli Onor. Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Madam Speaker, kulħadd qed jistaqsi għaliex inħolqot din is-sitwazzjoni ta' inċertezza.

Kif jista' ma jkollokx inċertezza meta s-sistema li wiegħed il-Partit Laburista meta kien fl-oppożizzjoni m'hijiex qed tiġi mwettqa u se tiddaħħal sistema oħra li proprju se tixxokkja s- sitwazzjoni ekonomika f'pajjiżna.

Dan mhux aħna biss qegħdin ngħiduh imma qed jingħad mill-operaturi kollha fis-settur ta' l-ekonomija u qed tgħidu wkoll l-IMF.

Jiena staqsejt diversi drabi lill-Prim Ministru biex jgħidilna x'qalet l-IMF fuq il-bidla fis-sistema ta' tassassjoni u l-Prim Ministru ma għoġbux jirrispondi, anzi qalli li minħabba raġunijiet kuntrattwali ma jistax jirrispondini.

Imbagħad kien hemm xi reporter li ċempel l-IMF dwar dan li qal il-Prim Ministru u l-IMF qalet li m'hemmx affarijiet kuntrattwali għax dik qiegħda f'idejn il-Gvern.

Fl-aħħar xorta sirna nafu x'qalet l-IMF għax fil-fatt "they questioned seriously the wisdom" li f'pajjiżna se titneħħa s-sistema tal-VAT u se tiddaħħal sistema ta' tassassjoni differenti bbażata fuq dazji u sisa.

Madam Speaker, l-IMF ma tantx tagħti pariri bħal dawn faċilment speċjalment meta tiġi biex twiddeb lill-awtoritajiet governattivi biex joqogħdu attenti meta jkunu se jidħlu f'diffikultajiet.

Li kien għall-Prim Ministru din l-informazzjoni ma ħarġitx għax filwaqt li għoġbu jikkwota minn partijiet oħra tar-rapport, minn din il-parti Alla jbierek m'għoġbux jikkwota.

U din hija wegħda oħra li kellna, ċioe' il-wegħda tat-trasparenza.

Għaliex il-Gvern qed jibża' mid-diskussjoni?

Għaliex m'għandux jiġi hawn ġew u jgħidilna li l-IMF ma qablitx miegħu?

X'inhi d-diffikulta'?

Hemm bżonn noqogħdu nduru mal-lewża b'dan il-mod biex niskopru u ninformaw lill-poplu tagħna x'qalet l-IMF?

Jiena nixtieq ngħid x'qalet aktar l-IMF, u dan mhux fir-rapport dwar Malta imma fil-"Handbook on Tax Policy".

Meta tifli dan il-handbook issib li s-sistema li se jdaħħal il-Gvern tikser kull parir li jagħtu l-esperti ta' l-IMF.

Nibdew, per eżempju, fuq is-sistema ta' l-import taxes li f'dan il-handbook qiegħda taħt is-section ta' "Less Developed Countries".

Dwar dan insibu hekk:

"The lowest income countries tend to rely most heavily on international trade taxes."

Dan hu li se jdaħħal dan il-Gvern.

Dan il-Gvern qiegħed jikklassifikana ma' the lowest income countries, qisu m'aħniex kapaċi nagħmlu sistema ta' tassassjoni moderna.

Dan il-handbook - fih 300 faċċata - hu miktub mill- IMF li huma esperti fis-sistemi ta' tassassjoni u proprju jgħid li s- sistema ta' dazji u sisa hija sistema li jużawha biss dawk li jaqilgħu l- inqas, jiġifieri t-third world countries.

Madam Speaker, għandna wkoll xi ħaġa li jiena nsejħilha farsa.

Għaliex?

Għax dan il-Gvern sar isejjaħ kull taxxa bħala taxxa tas-sisa, pero' jekk naraw daqsxejn internazzjonalment xi jfissru b'taxxa tas-sisa u x'rakkmandazzjonijiet hawn insibu li dawn ta' l-IMF jgħidulek li t-taxxa tas-sisa għandha tkun limitata għal ħames prodotti li huma: tobacco products, alcoholic and non-alcoholic beverages, petroleum products u forsi some luxury goods.

Dan il-Gvern kellu xi diffikulta' fis-sistema tad-dazju li ried idaħħal u fil-fatt il-Prim Ministru ammetta li ma setax iwettaq il- wegħda eżatt kif għamilha billi jerġa' jdaħħal is-sistema tad-dazji li kellna minħabba ċerti arranġamenti internazzjonali.

Aħna ilna ngħidu lill- Gvern biex joqgħod attent għax dan jista' jkun ta' periklu għal pajjiżna.

Huwa dover tagħna li nagħmlu dan, anzi rridu nkunu ċerti li nissorveljaw dak li qed jagħmel il-Gvern għaliex għada pitgħada aħna se nkunu fil-gvern u ma rridux li jkollna pajjiż mifni bil-problemi tal-qgħad u bi kriżi ekonomika.

Aħna rridu li dan il-Gvern imexxi lil pajjiżna 'l quddiem.

Dak li wiegħed dan il-Gvern - kif konna għidnilu dak iż-żmien ukoll - m'huwa xejn ħlief sistema li m'hijiex aċċettabli fid-dinja tal-lum, speċjalment issa li l-Gvern qed jgħid li jrid imur eqreb lejn l-Ewropa.

Irid imur eqreb lejn l-Ewropa u qiegħed jagħmel dazji fuq prodotti Ewropej!

Huwa qed isejħilhom sisa imma fil-fatt huma dazji.

Jiena nistaqsi lill-Prim Ministru x'se jiġri meta jdaħħal dawn id-dazji.

Once li aħna nibdew ninnegozjaw dan it-trattament speċjali, li ħadd ma jaf sewwa sew x'inhu, id- dazji fejn se jmorru?

Se jispiċċaw fuq l-ETP?

Allura jekk se jispiċċaw fuq l-ETP is-sistema kemm hi differenti mis-sistema tal-VAT?

Id-differenza hija waħda għax is-sistema tal-VAT li kellna kienet tibqa' sejra sar- retailer u l-ETP tieqaf x'imkien għand id-distributur jew għand il- wholesaler.

Għandna sistema temporanja u allura wieħed irid bilfors jgħid

li l-Gvern hawnhekk mhux qed ikun ġenwin mal-wegħdiet tiegħu u mal- ħteġijiet ta' pajjiżna.

Madam Speaker, jekk tħares lejn dan id-dokument u tara l-affarijiet kollha li qed jissuġġerixxi l-Gvern dwar it-tassazzjoni ssib li l-wegħdiet qed jiksirhom waħda wara l-oħra.

L-IMF qed tgħid li:

"A retail VAT provides a better audit trail than a single stage tax.".

Allura huwa veru li bis-sistema tal-VAT il-moralita' fiskali tkun ferm iktar b'saħħitha minn dik ta' sistemi oħra u l-evażjoni tat-taxxa tkun miġġielda iktar milli se tkun miġġielda bis-sistema li se jdaħħal il-Gvern.

Dan mhux aħna qed ngħiduh imma qed jgħiduh l-esperti internazzjonali.

Jekk wieħed jeżamina l-pariri li qed jingħata l-Gvern dwar is-sistema ta' tassazzjoni jsib li kulħadd qed jissuġġerixxi li s-sistema ta' dazji m'hijiex tajba għaliex fiha elementi li se jgħollu l-ħajja u jżidu l- cost tal-produzzjoni.

F'din is-sistema hemm a cascading element - dan diġa' ssemma diversi drabi - li jwassal għall-impożizzjoni ta' taxxa fuq taxxa li tnaqqas il-kompetittivita' ta' pajjiżna.

Madam Speaker, dan il-Gvern m'huwiex qed ikun ġenwin meta jitkellem fuq l-għoli tal-ħajja għax meta ħarġet il-white paper qalilna li din is-sistema se tkun price neutral - jien dejjem insistejt biex din jipprovawha u mhux sempliċement jgħiduha - pero' minn dak iż-żmien 'il hawn saru xi bidliet li bihom se togħla l-ħajja.

Filwaqt li qabel kienu qalu li t-taxxa kienet se tkun fuq servizzi selettivi issa din ġiet mifruxa fuq is-servizzi kollha.

Filwaqt li fuq prodotti importati minn barra l-Unjoni Ewropea d- dazju ma kienx se jiżdied issa jidher li se jiżdied fuq diversi prodotti li ma nafux liema huma.

Jekk inti tieħu l-istarting point tal-white paper ma jistax ikun li temmen dak li kien jgħid il-Gvern, jiġifieri li din is- sistema se tkun price neutral, għaliex il-bidliet li saru, speċjalment il- kwestjoni tas-servizzi li tqarreb iktar lejn is-sistema tal-VAT, se jwasslu għal impatt ikbar fuq l-għoli tal-prezzijiet.

Madam Speaker, jien nixtieq inkompli ngħid xi ħaġa dwar is-sitwazzjoni li qed tinħoloq f'pajjiżna.

L-Onor.

Brincat qal li mhux veru li l-assoċjazzjonijiet ġew sfurzati biex jipparteċipaw.

Imma dawn huma stess qalu li jippreferu s-sistema tal- VAT u li kienu qed jipparteċipaw biss biex inaqqsu l-ħsara li tista' ssir fuq l-ekonomija tagħhom mhux biex itejbu l-ġid ta' pajjiżna, l-pagi u l- produttivita'.

Peress li l-Gvern webbes rasu u qalilhom li jew jipparteċipaw jew jagħmel ta' rasu, dawn naturalment għażlu li jipparteċipaw.

Kieku aħjar jipparteċipaw milli ma jipparteċipawx f'din it- tip t'atmosfera imma l-Onor.

Brincat ma jistax jiġi jikkritikani għax ktibt - jien nieħu pjaċir ninnota li huwa jaqra l-artikli tiegħi u fil-fatt ikkwotahom iktar minn darba - li l-associations ġew sforzati għax fuq kollox dan qaluh huma stess.

Din hija verita'.

GĦalhekk wieħed irid jara x'inhi s-sitwazzjoni preżenti biex ma nġibux l-ekonomija tagħna f'diffikultajiet li jkun diffiċli ħafna li noħorġu minnhom.

Madam Speaker, bażikament din il-mozzjoni qed tgħid li kulma jrid jagħmel il-Gvern jista' jsir billi wieħed jirfina, jirtokkja u jirranġa fejn hemm bżonn il-liġi tal-VAT mingħajr ma jkun meħtieġ li jerġgħu jiddaħħlu d-dazji - id-dazji issa qed jissejħu "sisa" għax kien hemm min qallu li ma jistax jerġa' jdaħħal id-dazji - mingħajr ma jkun hemm żieda fl-għoli tal-ħajja u mingħajr ma titnawwar il-kompetittivita' ta' pajjiżna.

Jien nibqa' nsostni li s-sistema li qed jipproponi l-Gvern tista' ġġibna f'inkwiet ekonomiku għax din m'hijiex qed turi l-effett kollu tagħha u s'issa l-Gvern għadu ma ppubblika l-ebda studju, għadu ma kkwantifika l-ebda effett tal-VAT u għadu ma rnexxielux jispjegalna sewwa sew kif din is-sistema li qed jipproponi se tolqot l-ekonomija.

F'dawn iċ-ċirkostanzi jkun ferm iktar għaqli li wieħed jirfina s-sistema li għandna.

Ir-rapport ta' l-IMF stess li jittratta dwar Malta jgħid li f'pajjiżna s-sistema tal-VAT mhux talli żiedet id-dħul u mhux talli naqqset l-ekonomija moħbija imma it is "bringing sizeable amounts of previously unrecorded economic activity within the tax net.".

Hawn ikun tajjeb jekk wieħed jgħid li s-sistema tal-VAT irnexxielha toħroġ fil-beraħ madwar 12,000 persuna li kienu qed jagħmlu fulltime jew part- time job u filwaqt li dawn qabel ma kienu qed jagħtu l-ebda kontribuzzjoni llum qed jagħtu l-kontribuzzjoni tagħhom kif suppost jagħmlu.

Li kieku ma kienx għas-sistema tal-VAT dawn il-persuni kienu jibqgħu moħbija.

Madam Speaker, imma issa x'se jiġri?

Tgħid se jkun hemm it-tendenza li l- ekonomija moħbija li kellna terġa' tibda tinħeba u nerġgħu nibdew nisimgħu lin-naħa tal-Gvern jgħidulna li l-impjiegi neżlin minħabba li dawn qed jinħbew?

Jien qed nistenna li l-Onor.

Membri tan-naħa tal-Gvern joħorġu b'dawn it-tip t'argumenti li naturalment m'humiex aċċettabbli.

Is-sistema ta' tassazzjoni ġdida li qed tiġi ppjanata tista' twassal għal ekonomija moħbija u għan-nuqqas ta' moralita' fiskali u għalhekk jien ngħid li din is- sistema m'hijiex ġusta u wieħed ma għandux jipprova jdaħħalha.

Madam Speaker, il-Partit Laburista kien jgħid li l-VAT hija inġusta, rigressiva u bla bżonn u dan meta kulħadd qed jaqbel li għall-kuntrarju dik is-sistema hija ġusta u hija s-sistema li se jdaħħal il-Gvern li hija inġusta.

Bl-introduzzjoni tal-VAT aħna rnexxielna nneħħu d-dazji li issa l- Gvern se jerġa' jdaħħal u li 'l quddiem se jerġa' jneħħihom.

Bil-mod kif qed indaħħlu u noħorġu s-sistemi ta' tassazzjoni qed nistħajjilna tal- Mickey Mouse.

Is-sistema ta' tassazzjoni li se jdaħħal il-Partit Laburista mhux talli m'hijiex se tnaqqas l-għoli tal-ħajja, kif kien wiegħed fil- manifest elettorali tiegħu, talli se tkompli żżid l-għoli tal-ħajja u dan biex ma nsemmix ukoll li d-dazji jistgħu joħolqu diffikultajiet ma' l- Ewropa.

Fil-fatt diġa' kellna xi diffikultajiet tant li l-Gvern stess kellu jbiddel diversi affarijiet mill-abbozz ta' liġi biex dawn id-dazji jkunu qishom moħbijin, pero' l-effett tagħhom huwa l-istess.

Madam Speaker, il-Partit Laburista mill-bankijiet ta' l-oppożizzjoni kien jgħid li t-taxxa tal-VAT hija inġusta, bla bżonn u ġġib l-għoli tal-ħajja meta fir-realta' hija s-sistema ta' tassazzjoni li se jdaħħal il-Gvern Laburista li se tikkaġuna dan kollu.

Kien hemm ħafna affarijiet oħra li ma qalhomx bil-fomm, fosthom meta l-Partit Laburista wassal messaġġ lil dawk li sabu li s-sistema tal-VAT ma kenitx qed tħallihom jevadu t-taxxa.

Jien ngħid li kienu dawk li riedu jiskartaw mit-taxxa li taw il-mandat lill- Partit Laburista sabiex jiggverna u dan il-Gvern bena fuq il-voti ta' dawk in-nies li sfortunatament sabu l-VAT ta' inkonvenjent.

Jekk jibqa' miexi f'din it-triq il-Partit Laburista fil-gvern ma jistax jitkellem fuq moralita' fiskali għaliex il-moralita' fiskali se jkissirha hu stess bil- passi li qed jieħu biex jibdel is-sistema li għandna għal sistema mħawda li se twassal għal inġustizzji u għal diffikultajiet kbar.

Grazzi.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): Sinjura President, jien smajt b'attenzjoni kbira kemm dak li ntqal illejla kif ukoll dak li ntqal l-aħħar darba - fil-fatt meta ma nkunx preżenti fil-Kamra nkun qed nisma' x'qed jintqal xorta waħda permezz tas-sistema radjofonika - u kultant bqajt immeraviljat bit-ton kważi isteriku li ntuża.

Fil-fatt anke l-Onor.

Bonnici uża dan it-ton u l-isteriżmu tiegħu jirrifletti sew il-paniku li qed jaqbadhom l-Onor.

Membri ta' l-Oppożizzjoni meta qed jaraw li bil-kalma u b'mod ċivili qed inbiddlu dak li huma qalu li ma jistax jinbidel.

It- terrimoti li jinsabu f'moħħ l-Onor.

Membri ta' l-Oppożizzjoni jillustraw tajjeb wisq il-fatt li huma xotti mill-ideat, li jinsabu daharhom mal-ħajt u li m'humiex qed jifhmu u jagħrfu li l-affarijiet inbidlu.

Il-mod li bih qed jesprimu ruħhom l-Onor.

Membri ta' l-Oppożizzjoni juri li dawn għadhom maqbudin mal-passat u fil-fatt jidher li għandhom paniku fuqhom.

Huwa għalhekk li qed ikun hemm dik l-ossessjoni fid-diskors ta' l-Onor.

Bonnici u li l-Onor.

Dalli qed isemmi d-"diżastru", qisu qed jaqa' t-tempju ta' żmien Sansun!

Sinjura President, meta wieħed jara dawn l-affarijiet bilfors ikollu jirrifletti u jgħarbel ftit il-ħsus fundamentali tal- mozzjoni li għandna quddiemna filwaqt li jistaqsi x'inhu dak li qed jispira politikament - għax irridu nitkellmu b'mod politiku wkoll - din il- mozzjoni.

Jien qrajt din il-mozzjoni iktar minn darba u kkonfermajt li l-Onor.

Bonnici beda d-diskors tiegħu bl-iktar mod tajjeb għaliex laqat il-musmar fuq rasu imma mbagħad iddevja bħalma soltu jagħmel.

Jien m'għadnix naqra l- artikli tiegħu - bir-rispett kollu lejh - proprju minħabba din ir-raġuni għaliex iħobb jiddevja.

Pero' rrid ngħid li fil-bidu tad-diskors tiegħu laqat il-musmar eżatt.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Bonnici qed jgħidli li ma jaqrax l-artikli tiegħi; ma naħsibx li jista' jaqra l-artikli tiegħi għax jiddispjaċini ngħidlu li m'għadnix nikteb.

Sinjura President, kont qed ngħid li l-Onor.

Bonnici laqat il-musmar fuq rasu għaliex l-essenza ta' din il-mozzjoni hija essenza anti-demokratika.

Hija mozzjoni minn Oppożizzjoni li ġiet skreditata fl-aħħar elezzjoni li kellna.

Il-verdett tagħha ħareġ u huwa verdett politiku ċar minn naħa tal-poplu Malti u Għawdxi.

Minflok taċċetta li kien hemm verdett, l-Oppożizzjoni qiegħda tinjorah kompletament.

L-Oppiżizzjoni qiegħda tgħid li l-Kamra tal-Kummerċ, il-Federazzjoni ta' l-Industrija u l-Employers' Association ma jaqblux li titneħħa l-VAT.

Skużi, imma kulħadd huwa kontra l-VAT u dik hija l-essenza tal-mozzjoni ta' l-Oppożizzjoni.

Qabel l-aħħar elezzjoni il-Kamra tal-Kummerċ , il- Federazzjoni ta' l-Industrija, il-Malta Employers' Association u oħrajn kienu esprimew ruħhom favur il-VAT u minn dak inhar 'il hawn ma nbidel xejn ħlief il-verdett tal-poplu, sinjuri ta' l-Oppożizzjoni.

Il-poplu esprima ruħu bl-aktar mod ċar u jiena naf għaliex esprima ruħu.

Jien naf u kont naf il-Kamra tal-Kummerċ x'kienet tgħid, imma kont naf ukoll x'kienu jgħidu l-membri tal-Kamra tal-Kummerċ għaliex waqt li l-Onor.

Bonnici u sħabu kienu hawnhekk jimtlew bl-arroganza ta' ministri fil-poter, sħabi u jien kollna qegħdin nitkellmu - għal tliet snin sħaħ - villaġġ villaġġ, triq bi triq, man-nies, man-negozjanti ż-żgħar u anke man-negozjanti l-kbar.

Konna qegħdin nisimgħu x'qed jgħidu dawn u konna qed nisimgħu wkoll x'qed jgħidu l-konsumaturi.

U aħna għidna li lill-Kamra tal-Kummerċ, lill-Malta Employers' Association u lill-Federazzjoni ta' l-Industrija tajjeb li nisimgħuhom.

Huma kienu jgħidulna li jisimgħuna bħala Oppożizzjoni imma jekk imbagħad inkunu fil-gvern jinnegozjaw magħna.

U kienet stand demokratika għall-aħħar.

U hawn nagħti ċertifikat lill-Kamra tal-Kummerċ, lill-Employers' Association u lill-Federazzjoni ta' l-Industrija li ħadmu demokratikament.

Meta mbagħad il-verdett tal-poplu ġie dawn aċċettawh.

Ara l-Oppożizzjoni m'għamlitx hekk għax din qed tinjora l-verdett tal-poplu u qed tgħidilna li kulħadd huwa kontra tagħna.

Imma skużi!

Kulħadd kontra tagħna meta l-verdett qiegħed hemm bl-aktar mod ċar!

Meta l-mandat elettorali qiegħed hemm bl-aktar mod ċar, kif jistgħu jikklejmjaw li huma demokratiċi u joħorġu b'dan l-argument?

Jiena nibqa' nsostni li l-mozzjoni li għandna quddiemna fundamentalment tillustra l-kredenzjali anti- demokratiċi ta' l-Oppożizzjoni attwali.

Minflok jaċċettaw il-verdett dawn qegħdin jibnu, mingħalihom, stampa li kulħadd huwa kontra dak li qed nipproponu aħna meta kulħadd jaf li l-opinjoni professjonali ta' dawk l- organizzazzjonijiet hija l-istess opinjoni professjonali li taw qabel l- aħħar elezzjoni imma li ma ġietx aċċettata mill-poplu Malti u Għawdxi fil- maġġoranza assoluta tiegħu.

Imma din hija Oppożizzjoni li tgħid li hija Ewropea, li trid timxi fit-tradizzjonijiet demokratiċi Ewropej li għandha għal qalbha lil Alcide de Gasperi u lil Jean Monnet?

Jiena ngħid li le.

Meta tifli t-tradizzjoni Ewropea li qiegħda taħdem fuqha l-Oppożizzjoni mmexxija mill-Onor.

Fenech Adami tara li hija l-Frankiżmu, it-tradizzjoni ta' kif kienet timxi Spanja taħt il-Ġeneralissimo Franco fejn hemm dawk li jgħidulhom kotri - networks ta' nies - li mingħalihom qegħdin hemm għal dejjem ta' dejjem, li mingħalihom huma l-allat tal-professjonisti, ta' ċerti negozjanti u ta' ċerti nies imqabbda fin-negozju u mingħalihom li għandhom xi poter jew diktat divin - hawn id-diktat li ssemma dan l-aħħar - li jmexxu kif jgħidu huma.

Din hi l-istorja kollha.

L-Ewropejiżmu li jiftaħru bih mhux veru li hu ta' Monnet u lanqas ta' ċerti nies li wieħed jammirahom fit-tradizzjoni Ewropea tal-Punent imma l-għeruq politiku tagħhom huwa tal-Frankiżmu, li għadu hawn.

Kienu l-istess partit li meta l- Frankisti daħlu f'Madrid qalu: Dħalna Madrid.

U mingħalihom għadhom Madrid dawn!

Dik hi l-ideoloġija u l-għerq politiku li minnu jaħdmu; għax meta jiġu wiċċ imb'wiċċ ma' verdett politiku ċar ma joqogħdux jgħidu: Għandna verdett politiku ċar u allura ejja naċċettaw din ir-realta'.

Sinjura President, jekk wieħed jaqra l-mozzjoni li għandna quddiemna jara li din tinjora kompletament ir-realta' politika li ġiet in vigore fis-26 ta' Ottubru tas-sena li għaddiet.

U din hija r-realta' tal-Frankiżmu li qiegħed idawwal il-mod politiku ta' kif taħdem l-Oppożizzjoni.

Ħalli nkun ċar.

Meta aħna tlifna l-elezzjoni ta' l-1992 fuq l-Unjoni Ewropea jien kont l- ewwel wieħed li għidt li l-Gvern - dak iż-żmien kien il-Gvern Nazzjonalista - għandu mandat biex iwassal u jipprova jwassal fuq dak li wiegħed, li kien fuq l-għatba ta' l-Unjoni Ewropea u jinnegozja biex idaħħal lil Malta fl- Unjoni Ewropea.

(Interruzzjonijiet) Stenna ħalli nwassal l-argument, Onor. Borg.

MADAM SPEAKER: Onor. Borg, m'hemmx interruzzjonijiet.

ONOR.

ALFRED SANT: Fuq dan kont pubbliku jien.

Waħda mill-ewwel intervisti li tajt kienet ma' ġurnalist ta' "in-nazzjon" fejn kont għidtlu li fl-opinjoni tiegħi l-Gvern ta' dak iż-żmien, fuq dak li kien qal fil- manifest elettorali, għandu mandat biex idaħħal lil Malta malajr kemm jista' jkun - zobtu!

Fil-fatt kienu jgħidulna li qegħdin "appik" - fl- Unjoni Ewropea.

Din għidtha pubblikament u għaddew tliet xhur, kif qal l- Onor. Tonio Borg, u wasal is-summit ta' Lisbona.

Wara d-dikjarazzjonijiet frakassanti ta' l-Onor. de Marco, ta' l-Onor.

Fenech Adami, dak iż-żmien prim ministru, ta' l-Onor.

Josef Bonnici, dak iż-żmien segretarju parlamentari għall-industrija u ta' l-Onor.

Dalli, immaġinajt li Lisbona kienet se tagħtihom il-mandat biex jiftħu n-negozjati għaliex hekk kienu qalu, li kienu fuq l-għatba li jidħlu fl-Unjoni Ewropea flimkien ma' l- Awstrija, mal-Fillandja u ma' l-Isvezja.

Hekk kienu qalu lill-poplu Malti u Għawdxi fil-manifest elettorali tagħhom ta' l-1992.

U f'Lisbona x'ġara, Sinjura President?

L-Ewropej ta' l-Unjoni Ewropea għamluha ċara li kien hemm grupp ta' pajjiżi bħall-Awstrija, il-Fillandja, l-Isvezja u dak iż- żmien in-Norveġja li qegħdin fuq l-aċċelleratur u pajjiżi oħrajn bħal Malta ta' dak iż-żmien u Ċipru ta' dak iż-żmien li se jibqgħu all'anno ... ormai, min jaf meta kien!

U hemm għadna, Onor. Tonio Borg.

Il-mandat tal-Gvern Nazzjonalista ta' dak iż-żmien kien qiegħed premess fuq xi ħaġa li kienet gidba u daħk sfaċċat.

(Interruzzjonijiet) Minnufih konna ressaqna mozzjoni f'dan il-Parlament bħala private members' motion u qajjimna minnufih l-argument quddiem il-poplu Malti u Għawdxi u għidna: Dawn suppost għandhom mandat elettorali biex minnufih jibdew jinnegozjaw, u fejn hu n-negozjar?

U ħarġet ċara li kienu daħku bil-poplu Malti u Għawdxi.

La qed nitkellmu fuq private members' section tajjeb li nitkellem ftit ukoll fuq x'ġara fl-inkwadrament ta' dan id-dibattitu, Sinjura President.

Jien s'issa ġejt mgħajjar li jien inuman u l-Onor.

Fenech Adami qal li jiena ipokrita - naħseb li kien qed iħares fil-mera meta qal hekk - u qal ukoll li hemm ċerti affarijiet li ma jridx jafdani fihom.

(Onor. Membri; Hear, hear) U hawnhekk huwa tajjeb li jiena ngħid eżattament x'ġara fil- bidu tad-dibattitu fuq din il-mozzjoni.

Meta fl-1992 konna ressaqna l-mozzjoni li semmejt ftit tal-ħin ilu konna għidna li għandna ndumu niddiskutu kemm ikun hemm bżonn, pero' min-naħa tal- Gvern ta' dak iż-żmien kienu qalulna li se jagħtuna seduta li tinqasam nofs b'nofs u daqshekk.

U allura għidna li la tawna daqshekk għallinqas nieħdu dak id-daqshekk.

U hekk għamilna.

U minn dak iż-żmien 'il hawn il- private members' motions li saru taħt l-amministrazzjoni preċedenti kollha ħadu seduta waħda, maqsuma nofs bin-nofs.

Imbagħad ġie d-dibattitu fuq il- mozzjoni mressqa mill-Onor.

Fenech Adami u għidna li l-ewwel ċans li jkollna din se nressquha.

U hekk għamilna.

L-ewwel ċans li kellna ressaqniha quddiem dan il-Parlament.

U kien hemm ftehim fuqha din.

Meta ltqajna l-Kap ta' l-Oppożizzjoni, l-Onor. de Marco u jien ftit wara li għaddiet l-elezzjoni kien hemm qbil fuq pakkett ta' miżuri, fosthom qbil fuq pairing, qbil fuq l-iSpeaker u d-Deputy Speaker u kien hemm ukoll qbil - ipproponiha l-Kap ta' l-Oppożizzjoni u qbilt miegħu minnufih - li private members' bills u motions min-naħa ta' l-Oppożizzjoni jitressqu minnufih quddiem din il-Kamra.

Jien għidt: Isir kif kien isir taħt l- amministrazzjoni preċedenti.

U din il-mozzjoni resqet hawnhekk u jien u sħabi assumejna li din se tkun maqsuma nofs bin-nofs fuq seduta waħda kif kienet l-insistenza tal-Gvern preċedenti.

Imma n-naħa ta' l-Oppożizzjoni bdew jgħidulna li riedu jdumu jitkellmu kemm hemm bżonn.

U għidt: Isma' dan x'qed jiġri?

Mela diġa' qed jinħall il-qbil u l-ftehim li suppost kien hemm?

Sinjura President, imbagħad wasalna għad-diskussjoni u, out of the blue, minflok il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qam jippreżenta l-mozzjoni l-Onor.

John Dalli, mingħajr ħadd minn din in-naħa - jien ċertament li le - ma kien jaf x'qed jiġri.

U jiena bir-raġun kollu qomt, Sinjura President, u għidtlek li din hija a private members' motion imressqa mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni u nistenna li jkun preżenti biex għallinqas iressaqha hu.

Jien kont naf li l-ġimgħa ta' qabel kien imsiefer ...

Allura l-ewwel joqgħod jittantana fil- gazzetti u jistaqsina jekk aħniex se nressquha jew le - aħna konna se nressquha bla problemi ta' xejn - imbagħad ma jitfaċċax biex jippreżentaha.

U malli ressaqt dan il-point of order qam l-Onor.

Louis Galea u b'ħanġra daqsxiex beda jgħid li jien biss ma nafx u Malta kollha taf li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma jiflaħx.

U jien l-ewwel wieħed li ma kontx naf.

Le, ma kontx naf, ħadd ma nformaha lil din in-naħa.

Imbagħad qam l-Onor.

Gonzi u beda jsemmi article 33 ta' l-Ordnijiet Permanenti u jien għidtlu li article 33 qed jinterpretah ħażin u tlabt għal ruling mingħandek, Sinjura President.

Kieku dak inhar xi ħadd kellu d-diċenza jgħidilna li kien misshom informawna li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien ma jiflaħx allura kont nifhem, imma dawn minflok baqgħu jinsistu fuq article 33.

(Interruzzjonijiet) Lill-Onor.

Gonzi ngħidlu li jien naf l-iStanding Orders daqs kemm jafhom hu.

(Onor. Membri: Hear, hear) Jekk l-Onor.

Membru jaħseb li għandu xi prijorita' jew xi monopolju fuq l-iStanding Orders għandu żball għaliex xi kultant jinterpretahom ħażin u nista' ngħidlu jien fejn jinterpretahom ħażin.

Għalhekk, Sinjura President, hemmhekk jiena tlabt għal ruling mingħandek u għamilt dan għaliex din in- naħa m'aħniex se naċċettaw li n-naħa ta' l-Oppożizzjoni tibqa' ġġib ruħha qisha qegħda fil-gvern.

Spiċċa dak iż-żmien.

M'aħniex se naċċettawha aktar.

(Onor. Membri: Hear, hear) U nibqa' nagħmilha ċara li jekk ma jużawx mod ċivili u mod diċenti - u kont nistenniha mill-Onor.

Gonzi li jkun ċivili u diċenti - aħna se nkunu kif għandna nkunu, eżattament skond ir-regoli u skond il-proċeduri.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġobkom, timputawx affarijiet lil xulxin.

ONOR.

ALFRED SANT: U nibqa' ninsisti aktar minn hekk, Sinjura President.

Nerġa' nfakkar li l-ftehim li kellna bejnietna ma kienx a' la carte, fis- sens li tagħżel minnu u jkomplu l-affarijiet l-oħra.

L-affarijiet l-oħra qegħdin hemm għax irriduhom aħna u mhux għax hemm ftehim fuqhom, Onor. Kap ta' l-Oppożizzjoni.

U nibqgħu ċari fuqha din il-ħaġa.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġobkom tindirizzawx lil xulxin.

ONOR.

ALFRED SANT: Dan jinkludi, per eżempju, il-flus li jingħataw lill- partiti ħalli jżommu lin-nies tagħhom barra għax hekk kien il-ftehim mill- bidunett.

(Onor. Membri: Hear, hear) Din hija xi ħaġa li tkellimna fuqha u tajjeb li nkunu ċari fuq dak li qed ngħidu.

Mela ħalli nkomplu minn hemmhekk u ħalli nkomplu minn hemmhekk bl-aktar mod ċar, Sinjura President.

Jiena bniedem li nippreferi nagħmel l-affarijiet b'mod kalm u b'mod ċivili, sakemm in-naħa l-oħra tkun ċivili wkoll.

Il-kalmezza tibqa', imma ara ma taħsbux li tistgħu tirromblaw fuqna għax bl-ebda mod m'intom se tirromblaw fuqna.

U għalhekk Sinjura President, qed nagħmel ċar ukoll l-argument tal- pairing.

Il-pairing kien xi ħaġa li tajjeb li ssir u kien hemm ftehim dwaru pero' it-tneħħija tiegħu bl-ebda mod ma hi ta' inkonvenjenza għall-Gvern.

Jiena wasluli messaġġi - naf min bagħat dawn il-messaġġi - f'dawn l-aħħar ġimgħatejn jew tlieta fejn kien hemm min qalli: Il-aħwa x'għamlulkom!

Jien weġibthom u għidtilhom li m'għamlulna xejn għaliex il-Gvern xorta se jibqa' jaħdem għaliex se nirranġaw ix-xogħol tal-Kamra b'mod illi x-xogħol, kemm dak tal-Kamra kif ukoll dak tal-Gvern, jibqa' għaddej.

Sinjura President, m'għandna l-ebda intenzjoni f'dak li qegħdin nagħmlu li nillimitaw il-ħin ta' diskussjoni fil-Parlament u x-xogħol tal-Parlament.

Ix-xogħol irid isir, kemm tal-Gvern u kemm tal-Parlament.

Dan huwa l- messaġġ li rrid inwassal illejla fuq dan is-suġġett.

Tlaqt minnu għax huwa marbut ma' l-argument ta' kif żviluppat din il-kwestjoni ta' private members' motion u tintrabat ukoll ma' kif qegħdin naħdmu hawnhekk.

Imma tajjeb li ngħid ukoll x'inhi l-konklużjoni dwar il-mod kif qed topera l- Oppożizzjoni.

Sinjura President, l-Oppożizzjoni qiegħda topera b'mod assolutament - biex nerġa' mmur għall-argument prinċipali tal-bidu - anti-demokratiku.

M'hijiex qed taċċetta li hawn mandat biex din in-naħa timxi kif qiegħda timxi.

U dak il-mandat huwa mandat kategoriku.

L-Onor.

Tonio Borg qed jgħid li rriduhom jaqblu magħna u jien ngħidlu, le, ma tridux taqblu magħna, imma imbagħad hemm mod u mod kif ma taqbilx, hemm mod u mod kif tagħmel l-affarijiet u hemm mod u mod kif tipprova turi l-oppożizzjoni tiegħek.

U ċertament ma turix l-oppożizzjoni tiegħek billi tipprova tagħmel il-bsaten fir-roti.

Dawn m'humiex qegħdin jagħmlu l-bsaten fir- roti lill-Gvern, għaliex il-Gvern għadu għaddej, imma qed jagħmlu l-bsaten fir-roti lill-pajjiż.

U din hija xi ħaġa li lili turtani.

Jien nisma' l-argumenti dwar kif kienu jsiru l-affarijiet bejn l-1971 u l- 1976 u nismagħhom mhux biss mingħand il-Laburisti imma anke mingħand in- Nazzjonalisti għaliex fil-pożizzjoni tiegħi jiġu Nazzjonalisti u Laburisti jkellmuni - u jkellmuni b'ċerta frankezza - u nisma' l-veduti ta' kulħadd.

U minn din il-frankezza x'qiegħed jirriżulta?

Hja tattika ta' l- Oppożizzjoni kurrenti - parti mill-ideoloġija Frankista tagħhom - li meta jiġu biex jagħmlu l-oppożizzjoni din ma jagħmluhiex b'mod demokratiku kif magħruf fid-demokraziji Ewropej imma jagħmluha b'mod totalitarju u assolut u b'mod li anke, jekk hemm bżonn, ikissru l-pajjiż.

L-aqwa mingħalihom li jkunu qed jieħdu xi sopravvent.

Nagħmilha ċara, Sinjura President, li din hija xi ħaġa li l-poplu Malti meta jaraha u jagħrafha jirrealizza li ma tagħmilx sens aktar.

Jekk tanalizza d-diskors li għamel l-Onor.

Bonnici ftit ilu - qisu Cassandra jew Ġeremija - tinduna li dan hu maħsub b'mod biex jinċita l-affarijiet li jrid li jiġru.

Tarah l-inċitament u għandu kull dritt jagħmlu, imma skużi, hemm bżonn ta' ċerta oġġettivita' u ta' ċertu ħsieb f'dak li nkunu qed ngħidu.

Hemm bżonn ta' ċertu nifs u ta' ċerta recul - kif jgħidu l-Franċiżi - jiġifieri fejn wieħed joqgħod ftit lura sabiex għallinqas josserva lilu nnifsu wkoll, Onor. Bonniċi.

Bil-mod kif l-Onor.

Bonnici jisposta l-argumenti tiegħu assolutament ma jkunux argumenti ta' xi ħadd li qed janalizza oġġettivament dak li qed jiġri imma ta' xi ħadd li jrid li dawk l-affarijiet jiġru u qed jimbottahom biex jiġru.

Din taraha per eżempju fl-argumenti tiegħu fuq id-dazji li kienu bbażati fuq ir-rapport ta' l-IMF.

L-IMF għamlet rapport u dan ir-rapport, f'dak li għandu x'jaqsam mat- tneħħija tal-VAT, kien prevedibbli.

Mhux ovvju li l-IMF se tkun favur il- VAT!

M'hijiex ħaġa ċara din!

Allura fuq il-bażi ta' din se naċċettaw parir ta' l-IMF mingħajr ma naraw ir-realta' Maltija?

Intom aċċettajtu b'għajnejkom magħluqin, u għamiltu żball kbir, l-impożizzjoni ta' l-EU Commission imma aħna ma naħdmux hekk.

Aħna nisimgħu l-pariri ta' l-esperti barranin u lokali imbagħad niddeċiedu fuq il-bażi ta' jekk dawn ikunux jirriflettu r-realta' Maltija.

Intom bil-maqlub tagħmlu għax l-aqwa li jkollkom espert barrani jgħidilkom xi ħaġa u tagħmluha.

Kif jista' jkun li nimxu hekk!

Dan huwa punt li tajjeb li ninsistu fuqu, Sinjura President.

Eżempju ieħor huwa l-argument li żviluppaw l-Onor.

Bonnici u l-Onor.

Dalli - ilhom jiżviluppawh mhux ħażin - dwar id-diżastru - kif sejjaħlu l-Onor.

Bonniċi - li skond hu beda dieħel fl-ekonomija Maltija.

Jien tajjeb li nitkellem ftit dwar dan id-diżastru u jekk hu diżastru naraw meta beda.

U dwar dan m'iniex se nitkellem fuq xi ħaġa li pprepara l-Gvern imma se nitkellem fuq xi ħaġa li ppreparalna l-Bank Ċentrali ta' Malta.

Jien u sieħbi l-Onor.

Leo Brincat dan l-aħħar konna għal briefing u dawn tawna ċerta informazzjoni u analisi li għamlu huma dwar fejn l-affarijiet bdew imorru ħażin.

L-Onor.

Bonnici jiddelitta bic-charts u jien hawnhekk għandi charts li juru minn meta l-affarijiet bdew neżlin 'l isfel.

Iċ- charts tal-Bank Ċentrali ma jurux li l-affarijiet bdew neżlin 'l isfel minn Ottubru 1996 anzi juru eżattament bil-maqlub.

Jekk, per eżempju, inħarsu lejn iċ-chart li tirrigwarda l-labour market - fuqha hemm linja ħamra li turi ċar kif iċċaqlaq l-unemployment f'dan il- pajjiż, jekk żdiedx jew naqasx - fl-iskala li turi s-snin 1992-1995 naraw li fl-1995 il-linja ta' l-unemployment bdiet tiela' 'l fuq.

Ara din, ma teżistix għall-Onor.

Bonnici!

Għalih kollox beda jmur ħażin f'Ottubru ta' l-1996.

Nerġa' ngħid li l-unemployment beda tiela' 'l fuq mill-1995.

U l- 1995 meta kien, Sinjura President?

L-1995 kienet is-sena meta daħlet it- taxxa tal-VAT.

Waħda mill-affarijiet interessanti li wrewna tal-Bank Ċentrali hija l- indikaturi ta' business confidence.

Jekk il-vista tiegħek twassal s'hawnhekk, Sinjura President, tista' tara li dawn huma charts li juru sena b'sena kif qed tikber jew tiċkien il-business confidence.

F'din iċ-chart - nerġa' ngħid li din hija chart tal-Bank Ċentrali u mhux tal-Gvern - għandna dak li għandu x'jaqsam ma' ditti li huma export-oriented, jiġifieri ditti li jiffabbrikaw u jesportaw u jekk inħarsu lejn l-ewwel semester ta' l-1996 naraw li kien hemm numru akbar sew ta' ditti li kienu qegħdin ikunu aktar negattivi milli kienu qed ikunu pożittivi.

Imbagħad fit-tieni semester ta' l-istess sena naraw li l-aħmar qiegħed 'l isfel, jiġifieri li fit-tieni nofs ta' l-1996, l-export-oriented business firms kienu qegħdin ħafna aktar negattivi milli pożittivi.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Eddie Fenech Adami, on a point of order.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Peress li s-Central Bank huwa wieħed mill- istituzzjonijiet ewlenin fil-pajjiż li b'ebda mod m'hu partiġjan, u peress li l-Prim Ministru qed jgħidilna diversi drabi li qed jikkwota minn presentation li għamlulu s-Central Bank, ma jidhirlekx, Sinjura President, illi ladarba qed jitkellem fuq dokumenti tas-Central Bank dawn id-dokumenti għandhom ikunu aċċessibbli għall-Oppożizzjoni wkoll?

MADAM SPEAKER: Hemm xi problema biex dawn id-dokumenti jitpoġġew fuq il- Mejda tal-Kamra?

ONOR.

ALFRED SANT: Dawn se npoġġihom fuq il-Mejda tal-Kamra.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Qed ngħid għad dokumenti kollha li saru fil- presentation li qed jagħmel riferenza għaliha l-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Sinjura President, taħt is-sistema attwali, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni għandu n-nominee tiegħu fuq il-Bord tad-Diretturi tal- Bank Ċentrali, li meta konna qegħdin hemmhekk kien qiegħed preżenti wkoll.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Eddie Fenech Adami.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Id-direttur li hemm u li nnominajt jien skond il-liġi jimxi skond il-Liġi tas-Central Bank, liema liġi titkellem dwar il- konfidenzjalita'.

Jiġifieri l-Prim Ministru qed jawtorizzani nitlob lis- Central Bank li jagħtuni d-dokumenti?

ONOR.

ALFRED SANT: Li nista' ninforma lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni huwa li mhux se jdum ħafna bid-direttur tiegħu għaliex qabel is-sajf se nkunu għaddejna l-Abbozz ta' Liġi li jħassar l-Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Eddie Fenech Adami.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Sinjura President, il-Prim Ministru mhux qed jirrispondi għad-domanda tiegħi.

Il-Prim Ministru qed jgħid li d-direttur huwa awtorizzat jagħtini d-dokumenti li qed isemmi?

ONOR.

ALFRED SANT: Sinjura President, jiena qed ngħid li d-dokumenti li qed nikkwota minnhom se jkunu fuq il-Mejda tal-Kamra u l-Kap ta' l- Oppożizzjoni jkun jista' jarahom.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Eddie Fenech Adami;

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Dan il-każ ta' selezzjoni diġa' għamiltu fil- każ tar-rapport ta' l-IMF.

Jiena qed ngħidlek biex mhux tisselezzjona imma tpoġġi d-dokument kollu tal-preżentazzjoni fuq il-Mejda tal-Kamra.

ONOR.

ALFRED SANT: U jiena qed ngħid li se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra d-dokumenti li qed nikkwota minnhom illum.

Sinjura President, jekk inħarsu issa lejn il-kunfidenza f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-ewwel semester ta' l-1997 naraw li hemm aktar export- oriented business firms li qed jgħidu li għandhom kunfidenza milli li għandhom anqas kunfidenza.

Bejn l-ewwel nofs tas-sena li għaddiet u l- ewwel nofs dan din is-sena żdiedu n-numru ta' ditti export-oriented li għandhom aktar fiduċja f'dak li għaddej f'pajjiżna.

Is-sitwazzjoni tinqaleb f'dak li għandu x'jaqsam ma' locally-oriented business firms.

Dan qed ngħidu biex inkunu għidna kollox ħalli l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma jaħsibx li qed naraw biss l-affarijiet is-sbieħ.

Jekk inħarsu lejn il-blue - qed nitkellmu fuq il-locally-oriented firms li huma ditti li jaħdmu biss għas-suq lokali - allura hawnhekk il-fiduċja li l-affarijiet sejrin tajjeb jew li l-prospetti huma tajbin kienu iktar negattivi milli pożittivi fl- ewwel quarter tas-sena li għaddiet.

Imbagħad komplew jiżdiedu fin- negattiviżmu fit-tieni quarter tas-sena li għaddiet u fl-ewwel quarter ta' din is-sena kompla jiżdied in-negattiviżmu.

Issa dan xi jfisser, Sinjura President?

Dan ifisser li s-slow-down li kien hawn bdiet fl-1995.

U allura l-punt x'inhu?

Il-punt hu li s-slow-down ma bdietx mis-26 ta' Ottubru ta' l-1996, Onor. Bonnici.

L-affarijiet bdew imorru lura minn ħafna qabel u preċiżament mill-mument meta daħlet it-taxxa tal-VAT.

Għalhekk waħda mill-urġenza li hawn hija kif sejrin niffaċċjaw il-problemi ta' l-industrija tal-manifattura li taħdem għas-suq lokali.

Imbagħad għandna chart oħra li għandha x'taqsam mas-savings, investments u l-current account fil-pajjiż.

Jekk inħarsu lejn kif żviluppa d-deficit estern tal-pajjiż f'dawn l-aħħar snin naraw li mill-1994 'il quddiem kien hemm aċċellerament qawwi ta' l-external deficit, jiġifieri d-differenza bejn dak li ndaħħlu minn barra kkomparat ma' dak li noħorġu ' barra.

Fl- 1994 l-external deficit kien ta' 9% - jiġifieri daħħalna 9% inqas milli ħriġna - tal-GDP ta' l-ekonomija in ġenerali.

Fl-1995 dan tela' għal 14% u s-sena li għaddiet tela' għal 23%.

Dawn huma affarijiet li jkexkxuna lilna u huma affarijiet li l-Onor.

Bonnici kien jaf bihom meta kien qed jitkellem qabel l-aħħar elezzjoni fuq il-problemi li kienu għaddejjin.

U hawnhekk niġi għal punt ieħor u nistaqsi għaliex id-deficit estern kiber b'dan il- mod.

Dan kiber b'dan il-mod għaliex il-kompettitivita' ta' l-ekonomija tagħna mill-1994 'l quddiem kienet qed tiġi eroded u mminata għaliex fost affarijiet oħra kien hemm it-taxxa tal-VAT li kienet qed tagħmel piżijiet u toħloq problemi fit-tmexxija ekonomika u fil-kompetittivita' ta' pajjiżna.

Din hija xi ħaġa li rridu naħdmu fuqha u qed naħdmu fuqha billi ngħidu li l- poplu għandu raġun.

Il-mandat elettorali kien ta' poplu li jaf jaħseb, li jaf jirraġuna u li jaf jara l-affarijiet kif sejrin.

Dan minkejja t- tlellix u l-maniġġi pubbliċitarji li kien imexxi l-Gvern Nazzjonalista qabel Ottubru li għadda.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Tajjeb ukoll li nħarsu lejn il-bilanċ fiskali, li juri kif mexa l-current account balance fil-pajjiż, jiġifieri bejn transazzjonijiet kurrenti, dak li nixtru minn barra u dak li nbiegħu barra, u wkoll il-bilanċ fiskali bħala budget tal-gvern.

Jidher ċar, jekk tħares lejn il-linja l-ħadra, li l-bilanċ fiskali tal-gvern mill-1995 'il quddiem qala' daqqa kbira 'l fuq u d-deficit baqa' jiżdied u jiżdied.

L-istess ħaġa jekk inħarsu lejn il- current account balance, jiġifieri t-transazzjoni fuq il-balance of payments tal-pajjiż - mhux tal-gvern - ta' kif joħroġ u jdaħħal l- affarijiet.

Il-linja l-blue, jiġifieri l-linja li turi kif qed jiżbilanċja kontra l-current account balance, baqgħet taċċellera 'l isfel mill-1994 'il hawn.

Din hija r-realta'.

U kull darba torbot ma' l-1994/95 meta bdiet tinċidi l-impatt tagħha t-taxxa tal-VAT.

Imbagħad biżżejjed inħarsu lejn x'ġara fil-bidliet fl-impjiegi.

Dawn jiftaħru bl-impjiegi qisu li aħna daħħalna xi diżastru fl-impjiegi.

Il- linja l-ħadra f'din iċ-chart turi kif iċċaqalqu l-bidliet fl-impjiegi fil- market services matul is-snin.

Il-linja l-vjola turi kif iċċaqalqu l- impjiegi fis-settur tal-produzzjoni diretta, sena b'sena.

L-aħmar juri kif inbidlu l-impjiegi fil-public sector matul is-snin.

Joħroġ ċar li mill- 1995 'il quddiem,fil-market services l-impjiegi niżlu 'l isfel.

Mill-1995 'il quddiem l-impjiegi fid-direct production niżlu 'l isfel ukoll.

U l- unika ħaġa li telgħet 'il fuq kienu l-impjiegi fis-settur pubbliku.

U dan x'jindika?

Mill-ġdid, anke f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-impjiegi, l- inċidenza hi li mill-1995 xi ħaġa affettwat b'dan il-mod.

U x'setgħet kienet din, Onor. Bonnici?

Huwa ċar li kienet it-taxxa tal-VAT.

L-aħħar chart turi kif evolvew ir-riżervi esterni tal-pajjiż, kollha kemm huma, u r-riżervi tal-Bank Centrali u hemm il-linja l-ħamra li turi r- riżervi kollha tal-pajjiż u l-linja l-vjola li turi r-riżervi tal-Bank Centrali.

Jekk inħarsu lejn kif iċċaqilqet il-linja l-ħamra mill-1994 'il quddiem naraw li din dejjem qiegħda nieżla u l-istess ħaġa ġara fil-każ tal- linja l-vjola, dik tal-Bank Centrali.

Fl-1994 ir-riżervi kollha tal-pajjiż kienu jammontaw għal 8.7 xhur ta' importazzjoni totali.

Sa sentejn wara kienu niżlu għal 7.9.

Sinjura President, jekk imbagħad tħares lejn ir- riżervi tal-Bank Centrali bejn l-1994 u l-1996, f'dak li għandu x'jaqsam ma' importazzjoni, tara li dan niżel minn 7 xhur għal 5.6 xhur.

Din hija statistika ppubblikata u jista' jagħmilha kull min għandu computer u joqgħod idaħħal l-istatistika pubblikata mill-Bank Centrali.

Din, Onor. Bonnici, tindika ħaġa waħda, ċioe' li mill-1994 'il quddiem kien hemm problemi fit-tmexxija ekonomika tal-pajjiż.

Dawn għamiltu camouflage tagħhom kemm stajtu imma mbagħad meta rajtu li ġejja l-elezzjoni u li qabel l-elezzjoni tridu tagħmlu budget, u li f'dan il-budget tridu tiżvelaw il- karti eżatt kif inhuma, hemmhekk ippanikjatu u sejjaħtu elezzjoni.

Imma l- poplu nduna.

U din hija problema għalikom li l-poplu nduna x'kontu qed tagħmlu.

(Onor. Membri: Hear, hear) U għax il-poplu nduna ta l-mandat li ta.

Ma hemm l-ebda ambigwita' f'dan il-mandat.

Huwa mandat li kien ċar u kien qiegħed hemm.

Aħna għidna li minflok il-VAT se ndaħħlu sistema ta' dazji u ta' sisa ekwivalenti għal dak li kien hemm qabel id-dħul tal-VAT u għidna kif se nagħmlu dan.

Għidna li se nwettqu proċess ta' konsultazzjoni - ħaġa li n- Nazzjonalisti ma jafux xi tfisser għax jitkellmu fuq djalogu imma mbagħad imexxu b'impożizzjoni - li kellu jimxi fuq żewġ livelli differenti.

L-ewwel livell kellu jkun dak li konna se niddiskutu mal-korpi kollha li għandhom x'jaqsmu ma' dan.

Konna nafu li l-maġġoranza tagħhom at the top uffiċjalment ma jaqblux li għandha titneħħa l-VAT imma konna nafu wkoll, għax qalulna minn qabel, li jaċċettaw il-mandat tal-poplu.

Aħna tkellimna magħhom, segwejna l-ħsebijiet tagħhom u ħarġu ċerti ideat, liema ideat assimilajnihom and we took them on board.

Per eżempju, waħda mill-affarijiet li qamet - u li tagħmel sens - kienet li f'sistema ta' dazju u sisa li tkun ekwivalenti għal dak li kien hemm qabel l-1995, wieħed irid iżomm f'moħħu l-ħtieġa li l-firxa ta' dazji ma tkunx mimlija muntanji u widien kif kienet fl-imgħoddi.

Dak iż-żmien is- sistema tad-dazji kienet li xi kultant ikun hemm prodott li għandu dazju m'għola s-smewwiet u ta' ħdejh ikollu anqas minn hekk jew ma jkollu xejn.

U dan kien punt validu ħafna li smajnih u qbilna miegħu.

U kien hemm argument li tqajjem li kemm jista' jkun - minkejja l-metafora tat-terremoti li semma l-Onor.

Gonzi b'ċerta ħlewwa l-aħħar darba - ma ndaħħlux daqstant terremoti fiċ-ċaqliq tad-dazji.

Allura hemmhekk qbilna li l-livell tad- dazji nagħmluh livell ta' 15% right across.

U dik hi parti mill- konsultazzjonijiet li għaddejna minnhom.

L-Oppożizzjoni ma fehmitx x'qed nagħmlu għaliex l-Oppożizzjoni m'hijiex imdorrija b'dan l-istil.

L-Oppożizzjoni hija mdorrija bl-istil li jkun hemm l-Onor.

Fenech Adami jagħmel xi speech panoramiku, imbagħad jidħol l- Onor. Josef Bonnici jew l-Onor.

Dalli u joqogħdu jirranġaw, jgħajru lil kulħadd ħalliel u jmexxu.

Aħna mhux hekk naħdmu.

Għalkemm tgħidulna li aħna nimponu, aħna m'għajjarna lil ħadd ħalliel u mxejna bl-istil li smajna u bqajna nisimgħu sa l-aħħar.

Sinjura President, per eżempju, waħda mill- affarijiet li għamilna kienet li ħriġna white paper.

M'għamilnix kif għamel il-Gvern Nazzjonalista meta kien joħroġ il-white papers tiegħu, tkun xi ħaġa lesta, u daqshekk.

Kien hemm affarijiet li ddiskutejna u waħda mill-affarijiet li huma ftit interessanti hija l-mozzjoni li għandna quddiemna li hija bbażata fuq proposti li kien hemm fil-white paper li ħriġna f'Jannar li għadda, liema proposti kienu qegħdin diġa' jitbiddlu bħala parti mill-konsultazzjoni li għamilna.

Dan sar bla ebda forma ta' rizerva għax il-white paper qiegħda hemm biex tiftaħ bażi għad- diskussjoni.

White paper toħroġha biex jekk isiru argumenti validi - u ħarġu argumenti validi - tkun lest tibdel dak li tgħid.

U jiena l-ewwel wieħed li għidt li jiena lest li nibdel fejn nara li qed isiru proposti raġunati.

U nagħmilha ċara li min-naħa tal-GRTU, min-naħa tal-Kamra tal- Kummerċ, min-naħa tal-Malta Employers' Association, min-naħa ta' l-MHRA, min-naħa ta' l-FOI, min-naħa ta' l-Assoċjazzjoni tar-Residenti ta' Paceville u min-naħa tal-Malta Institute of Accountants kellna u qed ikollna proposti validissimi.

U fuq il-bażi tagħhom, iva, Sinjuri ta' l- Oppożizzjoni, biddilna u nibqgħu nibdlu.

Għaliex le?

Din l-idea li Gvern jaħseb li qiegħed hemm biex dak li jgħid imexxih mingħajr ħadd ma jbiddlu hija idea ta' l-imgħoddi.

Il-konċett tagħha huwa Frankista.

Aħna mhux hekk naħdmu.

Aħna għidnilhom bl-aktar mod ċar li għandna mandat u flimkien għandna naraw kif naqblu dwar dan il-mod li bih dan il-mandat jista' jitwettaq bl-aħjar mod għalihom, għall-poplu kollu u għat-tmexxija 'l quddiem tal-pajjiż.

Dak huwa l-istil, Sinjura President.

In-naħa ta' l-Oppożizzjoni m'hijiex qed tifhem il-ħtieġa li dan il-pajjiż jibdel l-istil tiegħu.

Jitkellmu fl-ajru fuq l-Ewropa imbagħad il- prinċipji tagħhom huma mmuffati u anti-Ewropej fl-essenza tagħhom.

Jitkellmu fuq id-demokrazija u l-liberta' u mbagħad il-mod kif jispostaw l- argumenti hu anti-demokratiku u anti-libertarju.

Jitkellmu fuq ekonomija miftuħa imma mbagħad minn taħt dik hija mmexxija mill-barunijiet.

Jitkellmu dwar sistemi li jipprovaw idaħħlu affarijiet ġodda fil-pajjiż meta fil-fatt imbagħad dak li jdaħħlu fil-pajjiż huwa msewwes minn taħt.

Aħna ma nimxux hekk għax aħna fil-prattika qed inwettqu stil ta' tmexxija li nieħdu u naqsmu l-ideat ma' ħaddieħor.

U għalhekk, Sinjura President, li f'dawn l-affarijiet qed inkunu lesti li sa l-aħħar - din nibqa' ninsisti fuqha - dak li jissuġġerulna se nkunu qegħdin immexxuh 'il quddiem.

Imma mbagħad jgħidulna li domna wisq għaliex qalulna li aħna għidna li se nieħdu sitt xhur.

Veru għidna li se nieħdu sitt xhur u konna qed inpoġġu fuqna għal tapposta ċertu ritmu ta' tmexxija u ta' ħidma li kien se jkun aċċellerat, imma rrid infakkar li f'dawn is-sitt xhur kellna nippreparaw budget.

B'dan il-budget ridna naħsbu għall-ħofor kbar li ħallew warajhom ta' qabilna u naraw kif se nsolvu - u qed insolvu - dawk il-problemi.

Apparti minn hekk il-proċess ta' konsultazzjoni kellu jibqa' sejjer sa l- aħħar.

Nifhem li jgħidulna li domna wisq imma bir-rispett kollu naħseb illi li domna wisq hija xi ħaġa li m'hijiex se tibqa' tintqal wara l-1 ta' Lulju li ġej.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Aħna smajna l-pariri ta' kulħadd u smajna wkoll il-pariri ta' l-IMF.

L- Onor. Bonnici u sħabu għandhom għajnejhom mimlija għax ma segwejniex il- parir ta' l-IMF.

U jien ngħidilkom għaliex.

Għax ma qbilniex miegħu, as easy as that.

U konna nafu x'se jgħidu.

U lill-Onor.

Bonnici nista' ngħidlu għaliex ma ġiex ippublikat dak ir-rapport ta' l-IMF.

Ma ġiex ippubblikat għal raġuni faċli li malli ndaħħlu sistema li biha rapporti bħal dawk jiġu ppublikati allura nafu x'jiġri għax imbagħad ikun hemm il- mument li jingħataw dawk il-pariri u dawk il-pariri ma jibqgħux jingħataw b'mod frank u trasparenti għax isiru dokument ta' għodda - mhux aktar diplomatika - ta' relazzjonijiet pubbliċi.

U allura mbagħad l-impatt tagħhom se jkun kompletament differenti.

U din hija xi ħaġa li tajjeb li nżommuha quddiemna, aktar u aktar minħabba li fil-proċess li mxejna fih matul dawn l-aħħar seba' xhur kien hemm - m'iniex qed ngħid għall-ġlieda li kellna fuq dan id-dibattitu li hu l-black mark li għandha din l- Oppożizzjoni - il-mod anti-nazzjonali li bih l-Oppożizzjoni tmexxi l- kampanji tagħha.

L-akbar black mark li għandhom ta' l-Oppożizzjoni matul dan iż-żmien huwa l-mod kif ipprovaw jistrumentalizzaw il-bidla li qed issir biex mingħalihom ixewxu lill-Unjoni Ewropea kontra dak li qed isir.

Saru sforzi biex iqanqlu l-ħsieb fost il-Kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea illi dak li qed nipprovaw nagħmlu jmur kontra l-Ftehim ta' Assoċjazzjoni b'mod li ma kienx aċċettabbli.

M'huwiex aċċettabbli li jsiru tattiċi bħal dawn.

Jiena nista' nagħmilha ċara li meta konna fl-Oppożizzjoni aħna qgħadna attenti li ma nagħmluhomx dawn l-affarijiet.

Meta kien hemm il-każ ta' Shqaqi, per eżempju, qgħadna attenti mija fil-mija kif nitkellmu.

U kien hemm whip fuq kull membru ta' l-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien biex ma jiftaħx ħalqu fuq il-każ ta' Shqaqi.

Konna nafu li mhux sew li ħaġa bħal din tintuża bħala mod partiġjan u ma ridniex nagħmluha.

Imma meta mbagħad tirrealizza x'ikun qed jiġri min-naħa ta' l-Oppożizzjoni tal-lum u l-mod kif użaw u strumentalizzaw u ppruvaw jużaw il-kuntatti tagħhom fil- Kummissjoni Ewropea biex mingħalihom iqanqlu l-Kummissjoni Ewropea kontra dak li konna qed nagħmlu fuq bażi assolutament u legalment m'hux vera, allura tgħid: Din x'Oppożizzjoni hi?

Għaliex jaħdmu b'dan il-mod?

Mhux lilna qed jagħmlu xkiel, għaliex aħna konna ċerti mill-bażi legali tagħna, imma qed jagħmlu xkiel lill-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Dan jgħodd speċjalment - u dik kienet ċara mill-bidunett li se tiġri - għall-problema li qanqlu għall-industrija lokali li taħdem għas-suq lokali.

Mhux il-proposti tagħna huma kontra l-Ftehim ta' Assoċjazzjoni imma l- affarijiet oħra li daħlu fl-1989.

Minn dak iż-żmien 'l hawn l-Unjoni Ewropea baqgħet tikkontesta, tikklejmja u tiżgura li għandha d-dritt li jitneħħew - u għandha l- commitment u l-impenn mill-Gvern ta' qabel - mill-anqas 400 minnhom sa l- 1996.

Din hija l-problema li tqanqlet u tqanqlet preċiżament għaliex kien hemm min qagħad iniggez min-naħa l-oħra.

U tajjeb li ngħidu li f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-impenn tal-Gvern preċedenti li jitneħħew il-levies kellna nagħmlu ġlieda kbira.

U kellna nagħmlu ġlieda kbira għax kien hemm dak l-impenn diġa' lest min-naħa l-oħra.

U tajjeb li ngħidu li l- arranġamenti li għamilna se jsostnu l-levies għax hemm bżonn li għalissa jibqgħu l-levies f'pajjiżna.

U tajjeb li nerġgħu ngħidu lil kull min qed jisma' illi l-mod kif imxiet l-Oppożizzjoni Nazzjonalista fuq din il-ħaġa fetħet beraħ din il-kwestjoni u kienet u għadha ta' theddida kbira għal dawk kollha li jimxu fuq il-levies biex ikunu jistgħu jimmodernizzaw ix- xogħol tagħhom.

Nagħmluha ċara li l-problema li l-Oppożizzjoni ħolqot lilna u lill-pajjiż fuq il-kwestjoni tal-levies aħna solvejniha u se nkomplu ninsistu li din il-problema tibqa' bħala waħda mill-affarijiet li rridu nissalvagwardaw ruħna kontra tagħha.

Dan minkejja t-tniggiż u t- tixwix li jmorru għalih ...

(Interruzzjonijiet) Dażgur, mela le!

Il- verita' hija verita' u waħda mill-affarijiet li tweġġagħni lili hija kif l- interess nazzjonali l-Oppożizzjoni attwali tpoġġih fit-tieni u fit-tielet pożizzjoni wara l-interess partiġjan, Sinjura President.

Huwa għalhekk li f'dak li ġej irridu nimxu b'expediency.

L-ewwelnett għaliex naqbel li hemm bżonn li l-affarijiet isiru issa għax ix-xogħol mexa, il-konsultazzjoni saret, id-diskussjonijiet imxew 'il quddiem u l-ideat ħadmu tajjeb.

Għandna pakkett li huwa mfassal skond il-bżonnijiet ta' pajjiżna fir- rigward ta' dak li għandu x'jaqsam mal-ħtieġa ta' pajjiżna biex ikompli jimmodernizza ruħu u jkompli jersaq lejn zona ta' kummerċ industrijali ħieles ma' l-Unjoni Ewropea.

Għalhekk jiena, Sinjura President, nixtieq inressaq emenda għall-mozzjoni li għandna quddiemna - emenda li ilha miktuba minn tliet ġimgħat ilu, jiġifieri jekk kien hawn xi ħadd li ħaseb li ma ridniex nagħmlu dan id- dibattitu veru qiegħed jgħix fid-dinja ta' l-isħab - li tgħid hekk:

Neħħi l-parti kollha tal-Mozzjoni quddiem din il-Kamra li tiġi wara l- kliem tal-bidu tat-tieni paragrafu "li billi f'Jannar 1997 ġiet pubblikata White Paper li tat indikazzjoni ġenerali ta' kif se tinbidel il-liġi tal-VAT", u żid dan li ġej:-

"DIN IL-KAMRA

TINNOTA b'sodisfazzjon li l-Gvern fuq il-bażi tal-White Paper, mexxa konsultazzjonijiet wiesgħa u utli ma' diversi korpi kostitwiti u professjonali, u skond il-pariri li rċieva, wettaq titjib fil-proposti oriġinali tiegħu ħalli jiżgura li s-sistema l-ġdida ta' dazji u sisa li se tidħol minflok il-VAT, tkun dejjem aktar sempliċi u ġusta;

TAGĦRAF li s-sistema ġdida ta' dazji u sisa se tilħaq sew il-wegħdiet li għamel il-Gvern li jneħħi minn fuq l-operaturi ż-żgħar il-piż li joqogħdu jiġbru huma t-taxxi għall-Gvern, u li jnaqqas il-pressjoni inflazzjonista fil-pajjiż waqt li jeżenta prodotti u servizzi essenzjali minn piż żejjed ta' taxxa fuq il-konsum;

TIFHEM li s-sistema ġdida ta' dazji u sisa, fir-rispett tal-prinċipji tal-moralita' fiskali, se tħaffef mill-ispiża żejda li l-VAT imponiet fuq l-oqsma ewlenin ta' l-ekonomija tagħna, bħat-turiżmu, il-biedja, in-negozju ż-żgħir u l-manifattura lokali, u għaldaqstant għandha tgħin biex treġġa' lura t-tnaqqis fir-rata ta' tkabbir ekonomiku li s- sistema tal-VAT ġabet magħha fl-aħħar sentejn u nofs;

TINNOTA li permezz tas-sistema ta' dazji u sisa li l-Gvern qed jipproponi, se jkunu tqiegħdu l-pedamenti għat-twettiq, matul is-snin li ġejjin, ta' zona ta' kummerċ ħieles bi ftehim ma' l-Unjoni Ewropea;

ISSOSTNI li f'demokrazija moderna, id-deċiżjoni taċ-ċittadini f'elezzjoni ħielsa għandha titqies bħala sovrana, u konsegwentement,

TIKKUNDANNA l-isforzi politiċi irresponsabbli li saru u għadhom isiru, biex il-mandat mill-elettorat Malti għat-tneħħija tal-VAT jiġi mfixkel, kif ukoll l-isforzi politiċi li saru u għadhom isiru, ħalli jinżergħu kemm f'Malta u kemm barra, dubji u spekulazzjoni dwar l- ekonomija u t-tmexxija ekonomika tal-pajjiż, u dan bi ħsara għall- interessi taċ-ċittadini, speċjalment dawk li jaħdmu jew jinvestu fl- oqsma tat-turiżmu u tal-manifattura lokali.

GĦALHEKK DIN IL-KAMRA

TIRRIŻOLVI li s-sistema ġdida ta' dazji u sisa li se tidħol minflok il- VAT għandha tiġi implimentata malajr kemm jista' jkun, issa li l- konsultazzjonijiet meħtieġa riesqa lejn it-tmiem tagħhom, u

TĦEĠĠEĠ lill-Gvern biex kemm jista' jkun mingħajr ma jnaqqas il-ħin mid-dibattitu parlamentari meħtieġ, tiġi preżentata u mgħoddija l- leġislazzjoni għat-tneħħija tal-VAT minn dan il-Parlament sax-xahar ta' Lulju.".

MADAM SPEAKER: Min jissekonda din l-emenda jekk jogħġobkom?

ONOR.

LEO BRINCAT: Nissekonda.

ONOR.

ALFRED SANT: Naħseb li l-emenda minnha nnifisha, Sinjura President, tispjega l-istrateġija li biha se nkunu qed naħdmu.

Se nkunu qed naħdmu fuq il-bażi tal-liġi li ġiet maħruġa ftit taż-żmien ilu u li dwarha għadhom għaddejjin konsultazzjonijiet wiesa' mal-korpi kostitwiti kollha.

Qed nirċievu wkoll is-suġġerimenti mingħand l-assoċjazzjonijiet professjonali.

Aħna nibqgħu disposti sa l-aħħar biex ikomplu ntejbu dak li għandna.

Naħsbu li għandna pakkett tajjeb ħafna u li huwa mfassal b'mod adattat għal żmienna.

Ma rridx nidħol fid-detalji tiegħu għaliex naħseb li bejn id-9.30 a.m. u nofs il-lejl kuljum, meta nkunu qed niddiskutu dawn l- affarijiet, se jkollna żmien iktar minn biżżejjed biex inkunu nistgħu napprofondixxu din il-ħaġa.

Waħda mill-affarijiet li rrid nillumina lill-Onor.

Bonnici fuqha hija dwar dak li għandu x'jaqsam ma' kif se tiżviluppa s-sistema li pproponejna.

Mhux veru, u għandu żball jgħid li qed indaħħlu sistema li mbagħad ikollna nerġgħu nneħħuha.

Jekk fhimt tajjeb, l-Onor.

Bonnici qal li se nkunu qed indaħħlu sistema ta' dazji li se jkollna nneħħuha.

L-Onor.

Membru tant għandu a blinkered vision - tunnel vision għandu - li ma jifhimx kif l- affarijiet jistgħu jkunu iktar wiesgħa milli jimmaġinahom hu.

Jiddispjaċini ngħid li din il-veduta qisha qarnita m'hijiex tajba biżżejjed biex ikun jista' jifhem x'qed ngħidu aħna.

Nista' nispjegalu jien li l-intenzjoni se tkun li meta nersqu lejn iz-zona ta' kummerċ ħieles ma' l-Unjoni Ewropea nagħmlu dik li qed insejħulha excise tax on imports li se tiġi estiża across the board għall-produzzjoni kollha ta' Malta.

Din hija ħaġa sempliċissima - li tista' ssir u għandha ssir - li żżid u mhux tnaqqas ir-revenue tal-Gvern u hija kompletament kompatibbli ma' l- istrutturi li bihom l-Unjoni Ewropea tikkonkludi kummerċ industrijali ħieles.

Ħaġa bħal din hija kompletament faċli li tagħmilha; you roll it across, issir b'mod gradat u hija totalment possibbli li ssir.

Meta l- Onor. Membru jgħid li se jkollna niżmantellaw xi ħaġa li qed nagħmlu, jien ngħid: Miskin, l-Onor.

Bonnici mhux qed jifhem dak li aħna qed nipproponu!

Affari tiegħu!

Il-ħsieb tagħna huwa li fis-26 ta' Mejju nibdew bid-dibattitu fuq din il- liġi ħalli nkunu qed insegwu l-emenda tagħna stess, li tgħid li għandna nressquha malajr kemm jista' jkun quddiem il-Parlament.

Mela fis-26 ta' Mejju qed nimpenjaw ruħna li ġurnata wara l-oħra nkunu qegħdin niddiskutu din il-liġi bl-iktar mod fertili u b'mod mill-iktar folt.

Aħna konna pprotestajna għall-giljottina meta daħlet il-liġi tal-VAT u m'għandna l- ebda intenzjoni li nagħmlu xi forma ta' giljottina.

Sinjura President, nerġa' ngħid li l-istrutturi li bnejna huma maħsuba biex kemm jista' jkun jassimilaw kull ħaġa li hija tajba, kemm f'dak li għandu x'jaqsam mas-sistemi ta' dazji u sisa u anke l-elementi tajba li hemm f'dak li għandu x'jaqsam mal-VAT.

Jien l-ewwel wieħed li għidt fil- kampanja elettorali tagħna li dak li huwa tajjeb inżommuh u dak li huwa ħażin inneħħuh.

Meta l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jgħid li ma biddilniex il- VAT ikun qed jikkontradixxi lilu nnifsu għaliex fl-istess ħin li jgħid li se nneħħu l-VAT jgħid ukoll li se jżommu l-elementi kollha tal-VAT.

Jien ngħidlu li jekk qed jaħseb hekk jista' jivvota għas-sistema l-ġdida u nkunu kollha fi qbil.

Jien assolutament ma ddejjaqnix il-kritika li tgħid li żammejt biċċa minn "din" u żammejt biċċa minn "din".

Mhux dan il-punt.

L- argument huwa li qed infasslu xi ħaġa li tgħodd għal pajjiżna, ħaġa li ġiet imfassla b'mod koperattiv u konsultattiv u b'mod ta' diskussjoni vera.

Hija xi ħaġa li daħħalna fiha l-ideat ta' politiċi, ta' ekonomisti, ta' operaturi u ta' uffiċjali.

Għalkemm hemm bżonn li ngħaġġlu kemm jista' jkun, ċertament iż-żmien li ħadna biex naslu għal dak li wasalna kien well spent.

Ngħid time well spent iktar u iktar meta nanalizzaw l-effetti li ħalliet warajha l-VAT bil- mod kif daħlet.

Il-VAT damet tliet snin biex ġiet ippreparata imbagħad damet sentejn biex tidħol u d-diżastru li għamlet in the meantime għadna nħossuh sal-lum.

Is-sistema li qed indaħħlu aħna hija maħsuba apposta fuq din il-ħaġa għax waqt li tippreżerva l-prinċipji tal-moralita' fiskali, waqt li ma takkuża lil ħadd li huwa ħalliel, waqt li tagħlaq il-problemi ta' evażjoni li l-VAT żiedet bil-kbir f'pajjiżna, fl-istess ħin se tkun xi ħaġa li ladarba tidħol allura mbagħad il-poplu Malti se jgħid: Iva, din hija eżatt is-sistema li tgħodd għalina.

U aħna fiduċjużi li ladarba s- sistema tkun in place se jkun hemm l-appoġġ kbir tal-poplu Malti u Għawdxi u tan-negozjanti Maltin u Għawdxin.

It-tinwieħ ta' l-Oppożizzjoni mbagħad ikun kollu tinwieħ ta' Ġeremija li ma jwassal imkien.

Hemmhekk allura mbagħad nuru li l-fiduċja fil-pajjiż tiddependi minn gvern li jħares 'il quddiem u ma jagħtix każ ta' l-inbix li jkun għaddej min-nies li għandhom interessi oħra fil-pajjiż.

Aktar ma jgħaddi ż-żmien l-affarijiet illi nżammew lura f'dawn l-aħħar sentejn u nofs, tliet snin jerġgħu jimxu 'l quddiem.

Dan iseħħ fit-turiżmu, fil-kummerċ iż-żgħir, fil-bini, fl- industrija tal-manifattura u fl-offshore.

Dawn kollha se jaraw li hemm perspettiva ċara.

Kollha se jifhmu l-aspett tagħna li meta nitkellmu fuq l- Ewropa nitkellmu bis-sens.

Irridu niċċa Ewropea għal Malta li tgħodd għal Malta u li tagħmel sens li tkun fiha.

Jiena konvint li d-deċiżjoni li se jieħu dan il-Parlament illejla se tkun deċiżjoni li se tkompli żżid u ssostni l-appoġġ tal-poplu Malti għall-Gvern Laburista tiegħu.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Madam Speaker, ma jridx ikollok konsulent importanti u kapaċi bħal dak li l-bieraħ il-Prim Ministru qalilna li "kaxkarna" - persuna bl-isem ta' Phil Noble - biex tinduna li meta gvern responsabbli jimxi fl-interess tal-pajjiż u jdaħħal liġi bħall-VAT ikollu backlash, ikollu mewġa kbira kontra tiegħu.

Infatti statistikament huwa magħruf li ma kien hemm ebda gvern illi daħħal il-liġi tal-VAT u rebaħ l- elezzjoni.

Liġi bħal dik tal-VAT għandha l-interess nazzjonali fiha nnifisha pero' huwa magħruf li ġġib ħafna oppożizzjoni minn min jintlaqat ħażin, b'mod partikolari - kif ġara f'pajjiżna - għaliex ikun kostrett iħallas it-taxxi dovuti.

Jien niftakar li fl-1994 kont il-Kanada u kont kellimt lill-Prim Ministru li għadu prim ministru sal-lum, u kien rebaħ l- elezzjoni għax kien wiegħed li jneħħi l-GST, il-goods and services tax fil- Kanada, li hija ekwivalenti għall-VAT ta' pajjiżna.

Rebaħ l-elezzjoni pero' l-VAT ma neħħihiex.

Dan għaliex daqstant ieħor l-istatistika tipprova li gvernijiet responsabbli jistgħu politikament jieħdu vantaġġ billi jitkellmu kontra l-VAT imma ma jneħħux il-VAT fejn tkun daħlet.

L- uniku pajjiż fejn daħlet il-VAT u tneħħiet kien il-Ghana li ma naħsibx li għandna nimxu fuq l-eżempju tiegħu.

Jiena fhimt li l-Oppożizzjoni għamlet kapital fil-kampanja elettorali fuq il-VAT u ppretendejt li l-poplu tagħna jifhem - forsi nqast jien li ma fhemtux biżżejjed - li l-vantaġġi huma fl- interess nazzjonali, pero' l-poplu vvota kif ivvota.

Madam Speaker, aħna għamilna din il-mozzjoni li ftit kien hawn bħalha f'dan il-Parlament għaliex m'hijiex mozzjoni ta' ċensura lill-gvern.

M'hijiex mozzjoni fejn lill-Gvern qed tgħidlu li għandu jagħmel "hekk" u m'għandux jagħmel "hekk" imma hija mozzjoni li lill-Gvern qed tgħidlu x'inhuma l-fatti li rriżultaw u mbagħad qed tirrikkmanda.

Għaliex irridu naraw x'ġara.

M'hemmx dubju li l-Partit Laburista rebaħ l-elezzjoni bil- fattur importanti - jekk mhux l-uniku - li wiegħed li jneħħi l-VAT.

Effettivament il-wegħda kienet li jneħħu l-VAT fi żmien sitt xhur u ngħatat l-impressjoni li kienu deċiżi dwar il-mod kif se jneħħu l-VAT u li tant kienu ppreparati li kienu se jagħmlu kollox malajr.

Taw l-impressjoni li fi żmien sitt xhur il-liġi tkun għaddiet mill-Parlament għaliex kienu jafu preċiż xi jridu.

U l-Prim Ministru kien jgħid - inkitbet ukoll minnhom - li huwa sempliċi ħafna li nerġgħu nagħmlu sistema ta' dazju u sisa kif kien hemm qabel.

U għal darba, tnejn, tlieta - inkluż illum - il-Prim Ministru kellu jistqarr - missu għamel att ta' umilta' u ħabbat daqsxejn fuq sidru - li dak li kien qed jgħid kienu ħmerijiet.

Malli sab ruħu fil-gvern ma setax iżomm il-wegħda li jerġa' jdaħħal id-dazji kif kienu.

Kien ta l- impressjoni li hija ħaġa sempliċi ħafna li jerġgħu jidħlu d-dazji u s-sisa kif kienu qabel, imma fil-fatt din hija ħaġa li mmedjatament tinduna li ma tistax issir.

Jien ngħid li nduna - forsi nganna lilu nnifsu imma li hu żgur hu li nganna lill-poplu - għaliex kienet ħaġa li ovvjament ma tistax issir.

Aħna ħallejna ż-żmien jgħaddi u stennejna l-budget fejn ħsibna li kien se jkun hemm id-dikjarazzjoni fuq x'se jsir dwar il-VAT.

Qalulna li dalwaqt kellha tiġi ppreżentata white paper u l-ministru tal-finanzi għaqli li kien hemm dak iż-żmien kiteb paragrafi fuq il-VAT fejn fost affarijiet oħra qalilna:

"... nitgħallmu minn x'kien l-impatt tagħha u jekk urietx li hi l- aħjar mekkaniżmu ta' dan it-tip li hu applikabbli għal Malta".

Jiġifieri l-ex-Ministru Spiteri, għalkemm naturalment kien all out biex iżomm il-wegħda tal-Gvern li jneħħi l-VAT, ried li jaraw daqsxejn il-VAT x'uriet u x'hemm bżonn isir.

Tinterpreta kif tinterpreta l-kitbiet tiegħu u dak kollu li jgħid - u ħafna drabi ż-żmenijiet jixħtu ħafna dawl u sinifikat f'dak li jkun kiteb - l-Onor.

Spiteri kien kawt.

Qed ngħid dan b'ammirazzjoni.

L-Onor.

Membru huwa bniedem ta' ħsieb li jkun jaf kull kelma li qed jikteb, kif kien jaf meta kiteb l-ittra ta' riżenja lill-Prim Ministru fejn qallu li l-ewwel lealta' tiegħu hija lejn artna.

U l-Prim Ministru kien jaf x'qed jiktiblu wkoll meta aċċetta r-riżenja u qallu: "Tikkonfondi xejn Lin, il-liġi kif fassalta int se tkun".

M'hu veru xejn li l-liġi kien fassalha l-Onor.

Lino Spiteri.

Din il-liġi li se niddibattu fil-26 ta' Mejju hija tal-Prim Ministru.

Meta rajna din is-sitwazzjoni wara li ħarġet il-white paper u rajna xi proposti fiha ħallejna ż-żmien jimmatura.

Jiena stess mexxejt laqgħat ta' diskussjoni ma' korpi kostitwiti, ma' unions u ma' rappreżentanti ta' min iħaddem biex nara x'inhuma r-reazzjonijiet tagħhom.

U l-Prim Ministru għamel l-istess u għamel tajjeb.

Indunajna li - kif jgħidu bil-Latin una voce dicentes - kulħadd beda jgħid l-istess kelma, li l-proposti li hemm fil-white paper huma ħżiena u se jitfgħu lill-pajjiż lura.

U f'dak il- mument, la lill-Gvern kulħadd kien qed jgħidlu hekk u ladarba fil-pajjiż kulħadd qed jirrealizza li m'hux veru se jitneħħew l-elementi li jagħmlu s- sistema fiskali waħda ta' VAT li l-proposti alternattivi li fihom l-istess proċess bħas-sistema tal-VAT huma ħżiena, aħna għidna: Ejjew nagħmlu appell biex jintlaħaq consensus.

Il-Gvern m'għandux jimxi fl-interess ta' l- Onor. Alfred Sant, li qal li ma joħroġx għal elezzjoni oħra jekk ma jneħħix il-VAT, imma għandu jimxi fl-interess nazzjonali.

Għaliex aħna qed nagħmlu dan, jgħidulna li aħna xewwiexa.

Lill-Prim Ministru ngħidlu: Int se tgħajjar lin-nies bil-Frankiżmu meta malli aħna ngħidu li l-ekonomija sejra lura jew li dawn il-miżuri se jgħollu l-ħajja u huma kontra ftehim internazzjonali li għandha Malta, tgħidulna li qed inxewxu?

Il-Faxxisti u l-Komunisti li żmienhom spiċċa kienu jagħmlu hekk.

Dawk kienu l-egħdewwa tal-poplu.

Jien ħsibt li se niġi hawn biex forsi jirnexxieli ngħin lill- Gvern għaliex inħoss li dan hu r-rwol ta' l-Oppożizzjoni.

Aħna m'aħniex qed nimponu fuq il-Gvern biex iżomm il-liġi tal-VAT, imma rridu naraw id- difetti f'dak li qed jipproponi.

Dan hu l-ispirtu ta' din il-mozzjoni.

Nerġa' ngħid li aħna ma ġejniex hawnhekk fi spirtu ta' konfrontazzjoni fuq il-liġi li se jipproponi l-Gvern imma ġejna biex nagħmlu appell lill- Gvern.

U l-appell huwa fi tliet affarijiet; l-ewwelnett huwa appell għar- rispett tal-verita' u l-onesta', it-tieni huwa appell biex nagħtu stima lill-vuċijiet kollha li semmew leħinhom f'pajjiżna; u t-tielet biex dan il- Parlament, li hu l-Parlament tan-nazzjon kollu, ifittex verament l-interess tan-nazzjon.

Aħna ġejna biex naraw il-verita' u l-ewwel verita' li rridu naraw hi x'wiegħed il-Gvern.

Kontinwament tul id-dibatittu kollu smajna li għandhom il-mandat li jneħħu l-VAT.

Iva, mela le, għandhom dan il-mandat kif jirriżulta mill-programm elettorali fejn jingħad li:

Bil-proposti Laburisti se jkollna sistemi ta' taxxi ġusti.

It-taxxa tal-VAT li mpona l-Gvern Nazzjonalista hi inġusta għaliex ma tagħtix każ tad-dħul taċ-ċittadin.

Illum persuna bi dħul baxx qed tħallas daqs persuna bi dħul għoli għall-istess affarijiet.

Xi ħadd kapaċi jgħidli fejn fil-proposti tal-white paper - u issa anke fil- liġi - hemm din id-distinzjoni?

L-istess programm elettorali jkompli jgħid li l-VAT daħlet ukoll fuq prodotti li jinħadmu Malta u fuq is-servizzi.

Xi ħadd jinnega li l-proposti tal-Gvern huma li jkun hemm il-VAT fuq il- prodotti ta' Malta u fuq is-servizzi?

(Onor. Membri: Hear, hear) Imma allura l-verita' x'inhi?

Il-verita' hi li hawn proposta bil-miktub li tneħħi l-VAT.

Ma hawnx li tneħħi l-liġi li daħħlet il-VAT, imma li tneħħi l-elementi essenzjali tal-VAT.

Sinjura President, element essenzjali u ġdid bid-dħul tat-taxxa tal-VAT kien li tintaxxa s-servizzi, liema servizzi ma kenux intaxxati qabel.

Imma aħna x'għamilna?

Aħna neħħejna d-dazji minn 60%, 70% u 80% u daħħalna taxxa fuq is-servizzi.

Dan il-Gvern se jneħħiha?

Ara l-Ministru Spiteri kellu almenu d-diċenza fil-white paper jgħid li se jħallu t-taxxa fuq servizzi magħżula - almenu kien għaqli biex allura jkun jista' jgħid li neħħejna xi ħaġa mis-servizzi - imma issa addio s-servizzi magħżula u l- Gvern se jħalli t-taxxa fuq is-servizzi kollha.

It-tieni, Madam Speaker, huwa magħruf li s-sistema tal-VAT hija taxxa mhux li tinġabar fi stadju wieħed imma tinġabar - u għalhekk tissejjaħ hekk - fuq l-added value.

X'inhu jagħmel il-Gvern fil-proposti tiegħu, fil- white paper u fil-liġi?

Il-Gvern qed jipproponi li l-ewwel iħallas 15% taxxa - din l-ewwel kienet VAT, imbagħad qalilha dazju, issa qed jgħidilha sisa - u mbagħad malli dak li jidħol b'15% fuqu jinbiegħ, terġa' tħallas it- taxxa.

Din qed isejħilha sisa.

Isejħilha li jrid imma dik hija s-sistema tal-VAT.

U allura f'ġieħ il-verita' l-Gvern għandu jgħid li se jirtokka s- sistema tal-VAT u mhux li qed ineħħi s-sistema tal-VAT.

Hawnhekk wieħed irid jara l-kwadru kollu, Madam Speaker.

Meta aħna wasalna biex daħħalna l-VAT konna nafu li qed nagħmlu xi ħaġa kbira b'ħafna effetti drastiċi li fil-fatt sofrejnihom, imma aħna għidna li rridu nagħmlu pajjiż modern.

U l-pajjiż aħna mmodernizzajnih.

Is-soċjeta' Maltija tal-lum mhijiex is-soċjeta' ta' 10 jew 15-il sena ilu imma hija soċjeta' moderna fejn il-qligħ u l-infiq huma sostanzjali.

M'għandniex naqilgħu b'kemm kemm ngħixu u nieklu u nrabbu lil uliedna.

Sar għandna metodu ta' ħajja li huwa bħall-metodu ta' ħajja ta' pajjiżi żviluppati u allura kiber ħafna l-infiq fil-konsum.

U l-pajjiżi moderni kollha sabu li l-aħjar mod kif il-Gvern idaħħal il-flus bl-iktar mod ġust huwa li tintaxxa l-konsum.

U għalhekk aħna għamilna taxxa li tissejjaħ value added tax fuq il-konsum kollu u mhux biss fuq il-prodotti imma anke fuq is-servizzi.

U dan il-Gvern din se jħalliha.

Wasalna f'dan l-aħħar żvilupp ta' riforma fiskali u ma rridux ninsew x'għamilna.

Aħna rriformajna t-tassazzjoni fil-pajjiż fejn bdejna biex neħħejna t- taxxa tas-suċċessjoni li kienet saret daħka.

Meta daħlet it-taxxa tas- suċċessjoni forsi kienu jħallsuha s-sinjuri imma sussegwentement kienet saret nuisance value fuq min l-inqas jiflaħ iħallas taxxa.

Neħħejna wkoll it-taxxa tad-divertiment.

Ħmistax-il sena ilu, f'dan il-pajjiż konna nikkonsidraw li jekk xi ħadd jixtri video tape recorder ikun qed jixtri oġġett ta' lussu u l-Gvern ta' qabel kien għamel dazju ta' 120% fuq dan il- prodott, liema dazju aħna niżżilnih għat-taxxa tal-VAT, jiġifieri 15%.

Il- konċett x'inhu?

Il-konċett hu li s-soċjeta' Maltija hija soċjeta' moderna li taqla' u tonfoq.

Inti ma tridx tintaxxa l-qligħ għax lis-soċjeta' trid tħalliha taqla' iżjed u għalhekk aħna għamilna riformi kbar fl-income tax.

L-income tax niżlet minn 65% għal 35%; saret riforma li biha tħallas biss 15% fuq imgħaxijiet, u riforma oħra li biha jekk tkun miżżewweġ u taqla' Lm4,000 fis-sena ma tħallas xejn.

Din hija s-soċjeta' tagħna u allura bilfors trid tidħol sistema ta' tassazzjoni fuq il-konsum, fuq il-prodotti u fuq is-servizzi.

X'qed jagħmel dan il-Gvern?

Dan il-Gvern qed iħalli din it-tip ta' taxxa u allura qed iżomm il-wegħda tiegħu imma mhux veru li qed jimxi mal-mandat tiegħu.

Fil-mandat kien qal - u daħak bin-nies - li se jneħħi t-taxxa tal- VAT minn fuq is-servizzi.

Dan huwa miktub fil-programm elettorali tal- Partit Laburista.

Dan kien ingann.

(Onor. Membri: Hear, hear) In-nies ma ridux li titneħħa t-taxxa għax it-taxxa ma kenitx qed iddejjaqhom; l- irċevuta fiskali kienet qed iddejaqhom.

Kien qed idejjaqhom il-fatt li s- sistema kif kienet kellha l-audit trail ta' l-affarijiet kif jgħaddu minn id għal oħra fil-pajjiż kollu u xi darba kienu se jinqabdu jekk jevadu l- income tax.

Aħna nafu għal min l-Onor.

Alfred Sant kien qed jappella meta mar fil-pjazez jgħajjat li se jneħħi l-VAT fi żmien sitt xhur.

Kien qed jappella għal dawk li kienu qed jiddejqu bil-liġi mhux minħabba t-taxxa tal-VAT imma minħabba li kienet qed tikxifhom jekk kienu qed jevadu t- taxxa.

Kien hemm min ħareġ bil-cash register u tefgħu fit-triq meta l- Partit Laburista rebaħ l-elezzjoni, imma issa nafu li l-Gvern mhux se jneħħihulhom.

U huwa dan li qegħdin ngħidu fil-mozzjoni, ċioe' li fil- white paper, u aktar u aktar fil-liġi, l-elementi essenzjali tas-sistema tal-VAT se jibqgħu.

Se tibqa' l-ħtieġa li kull operatur ekonomiku jiġi reġistrat; se jibqgħu jingħataw irċevuti u kontijiet fiskali; se jibqgħu jiġu intaxxati s-servizzi, se tibda tinġabar kif mhux qed tinġabar issa 15% taxxa fuq l-importazzjoni; u se tibqa' tinġabar it-taxxa fuq il-valur miżjud fil-proċess tan-negozju permezz tat-taxxa msejħa sisa.

Kif diġa' qal qabli l-Onor.

Dalli, dan il-Gvern ħalla s-sistema u minflok sejħilha b'isem wieħed sejħilha t-taxxa tas-sisa fuq l-importazzjoni, fuq il-prodotti u fuq is-servizzi.

Dik hi l-VAT.

Hija gidba, huwa ingann u huwa qerq li l-Gvern jibqa' jgħid li qed ineħħi s-sistema tal-VAT għaliex kellu l-mandat li jagħmel hekk u jkun qed jigdeb u jqarraq meta jgħid li dak il-mandat qed iżommu.

(Onor. Membri: Hear, hear) Bellagħha lill-poplu li se jneħħi s-sistema tal-VAT u s-sistema li għandna quddiemna mhux veru li qed tagħmel dan.

Hemm mertu ieħor fis-sistema tal-VAT kif introdotta mill-Gvern tiegħi.

Aħna għamilniha b'mod li jkollha effett ekonomiku tajjeb u għamilniha b'mod li tpoġġi lill-imprendituri kollha fuq l-istess livell u tneħħi d- diskriminazzjoni bejn operatur ekonomiku u ieħor.

Dan kien ta' vantaġġ kbir anke għall-imprendituri ż-żgħar.

Issa dan mhux se jibqa'.

Effett soċjali ieħor ta' importanza kbira huwa li s-sistema tal-VAT kienet u għadha sistema li iktar ma tikber l-ekonomija u iktar ma jiġġenera l-proċess ekonomiku, awtomatikament id-dħul tal-gvern se jkun iktar.

Din hija importanti ħafna jekk pajjiżna jrid iżomm il-benefiċċji tal-welfare state li għandna llum.

Bħalissa pajjiżi oħra għaddejjin minn kriżijiet kbar għax iridu jaraw kif se jżommu l-pensjonijiet u l-benefiċċji li għandhom.

F'pajjiżna kien wasal iż-żmien biex niżguraw li d-dħul tal- gvern ikun biżżejjed ħalli dan ikun jista' jkompli jsir.

Rigward dan il- punt nixtieq nistaqsi lill-Gvern xi projections għamel.

GĦamel studju ta' kemm se tirrendilu taxxa din is-sistema ġdida li se jdaħħal?

Qed jiżgura li se jkollu l-flus li hemm bżonn biex il-pajjiż jibqa miexi 'l quddiem?

Nagħmlu d-domanda u r-risposta hija silenzju assolut.

Nafu b'ċertezza li l- Gvern m'għamel ebda studju.

Mexjin fil-għama, tfajniha għal sieqha, u nisperaw li tiġi għal sieqha u mhux fuq rasha, imma għad rridu naraw.

Kwestjoni oħra ta' importanza, u li diġa' għamilt riferenza għaliha, hija dik li llum qed tissejjaħ moralita' fiskali.

Is-sistema ta' tassazzjoni li daħħalna aħna fil-pajjiż kienet l-ikbar tentattiv li qatt sar sal-lum sabiex f'Malta ma jkunx hawn evażjoni tat-taxxa.

Aħna ħdimna biex fil-pajjiż niżguraw bis-serjeta' li t-taxxi jitħallsu.

Dan il-Gvern se jneħħi dan u jekk ikompli bil-proposti li hemm fil-liġi se jerġa' jiftaħ beraħ il-possibilta' ta' abbużi u ta' evażjoni tat-taxxa.

M'hemmx dubju li jekk inħarsu lejn il-verita' tas-sitwazzjoni bilfors ikollna naqblu li mhux veru li l-Gvern qed ineħħi s-sistema tal-VAT bil-mod kif wiegħed fil- programm elettorali.

Ħaġa oħra li hija ta' importanza hija li l-Gvern wiegħed li jnaqqas l- għoli tal-ħajja.

Illum il-Prim Ministru ġie hawnhekk u qalilna li s- Central Bank għamlulu presentation fejn urewh li l-gwaj kollu li għandu l- pajjiż, immaġinarju u reali, ġej mill-VAT.

Il-Prim Ministru ħaseb li xi ħadd se jiblagħha din il-ħaġa.

Billi jurina ċ-ċifri ta' l-ekonomija li huma ppubblikati!

Huwa fatt li l-ekonomija ma baqgħetx tiżviluppa bir- ritmu tas-snin ta' qabel imma m'hemm l-ebda konnessjoni, ħlief f'moħħ il- Prim Ministru, li dan ġara minħabba l-VAT.

Huwa veru li ċ-ċifri ekonomiċi juru li r-rate of growth ekonomiku fl-1995 u fl-1996 kienet inqas milli kienet fl-1994, fl-1993 u fl-1992.

Liema pajjiż jibqa' miexi dejjem bl- istess ritmu meta jkollu ritmu qawwi ta' żvilupp?

Il-Prim Ministru rabat kollox u qal li jekk kien hawn tnaqqis fit-ritmu taż- żieda ta' l-attivita' ekonomika dan bilfors ifisser li huwa tort tal-VAT imma dan mhux veru.

Dan huwa ingann u jiena ngħid li l-Prim Ministru, li m'huwiex ta' subajh f'ħalqu - kien anke jikteb artikli anonimi f'"The Economist" meta kien fl-oppożizzjoni - jaf jagħmel analisi serja.

Jaf li m'hemm ebda konnessjoni diretta biex ikun jista' jgħid li din is-slow-down fir-rata ta' l-iżvilupp hija dovuta għall-VAT.

Madam Speaker, punt importanti huwa li mhux biss nirrispettaw il-verita' u l-onesta' imma nirrispettaw ukoll il-vuċi ta' kull min esprima ruħu.

Il- Prim Ministru ħeles minnha faċilment din.

Qalilna li l-FOI bilfors jitkellmu favur il-VAT.

Dan mhux veru Madam Speaker.

Veru li kienu jaqblu mas-sistema tal-VAT imma lill-Gvern qed jgħidulu li din is-sistema ta' VAT li jrid idaħħal hija agħar minn dik ta' qabel.

Din is-sistema ta' tassazzjoni li qed idaħħal se ġġib gwaj fil-pajjiż.

U dan mhux l-FOI biss qed tgħidu imma qed jgħiduh l-għaqdiet kollha tal-ħaddiema u ta' min iħaddem.

Għandna l-joint press release li ħarġu l-Kamra tal-Kummerċ u l- Federation of Industry qabel iltaqgħu mal-Prim Ministru fejn qalu li they hope that their participation: ".... will contribute towards finding a system which will minimise all negative effects."

Is-sistema li qed jipproponi l-Gvern se tagħmel ħsara lil pajjiżna u dan ma qaluhx biss dawn l-organizzazzjonijiet imma qaluh anke l-unions.

Il- General Workers' Union qalet li fl-opinjoni tagħha s-sistema l-ġdida se ġġib l-għoli tal-ħajja u l-UĦM u s-CMTU qalu b'mod ċar li s-sistema m'hijiex tajba għaliex se tgħolli l-ħajja.

Dawn ilhom jgħidulu li s- sistema hi ħażina u hija agħar mis-sistema li għandna llum u l-Prim Ministru li qed jiftaħar li jiddjaloga huwa kuntent u qed jgħidilna: X'tiswa l-vuċi tagħhom?

Allura, Madam Speaker, din il-Kamra għandha tipprova tipperswadi lill-Gvern - kif qed nipprovaw nagħmlu aħna - sabiex jisma' dawn il-vuċijiet ta' kull min indenja ruħu jiftaħlu għajnejh u ma jħallihx ikompli jiżbalja.

Imbagħad l-aħħar punt li semmejt huwa l-interess nazzjonali.

Kulħadd qed jgħid li s-sistema li jrid idaħħal il-Gvern mhux biss ġabet diġa' seba' xhur ta' inċertezza imma se ġġib tħarbit fin-negozju.

Is-sistema li jrid idaħħal il-Gvern se tgħolli l-prezzijiet, se tagħmilna anqas kompetittivi u minħabba f'hekk se jbatu l-ħaddiema.

U meta aħna ngħidu li l-qgħad qed jiżdied, jaqbeż l-Onor.

Sant u jgħidilna li qed inxewxu.

Din hija r- realta' u dan m'aħniex qed ngħiduh biss aħna ta' l-Oppożizzjoni imma jgħidu kull min jeżamina s-sitwazzjoni b'mod oġġettiv.

U allura l-appell li qed nagħmlu lill-Prim Ministru minn din in-naħa tal-Kamra huwa biex mhux iqis x'jaqbillu hu politikament jew x'jaqbillu hu għal elezzjoni oħra imma x'jaqbel lill-pajjiż.

U fil-pajjiż m'hawn ħadd - nerġa' ngħid li m'hawn ħadd - li qed jgħid li s-sistema li qed jipproponi l-Gvern hija waħda li se tagħmel il-ġid.

Jista' jkun hawn xi setturi li jgħidu li jaqblilhom b'din is-sistema.

U x' qed ngħidu aħna, Madam Speaker?

Il-wegħda li jrid effettivament iwettaq il-Gvern donnha hi li jeżenta lill-operaturi ż-żgħar mill-ġbir tat-taxxa u t-tieni, kif hawn imniżżel fil- mozzjoni, li xi servizzi lill-konsumaturi jiġu eżentati minn din it-taxxa.

Issa donnu li din abbandunaha.

U l-loġika ta' kull min jaf x'tgħid il- liġi preżenti u ta' min jaf x'qed igħid il-Gvern twassal biex tgħidlek li s- soluzzjoni hija waħda faċli.

Jekk inti trid teżenta l-operaturi ż-żgħar kulma għandek tagħmel hu li teżentahom taħt il-liġi preżenti u l-istess jekk trid teżenta xi servizzi.

Mhux taparsi tgħid li qiegħed tneħħi s- sistema tal-VAT meta fil-fatt is-sistema tal-VAT qiegħed iżżommha kollha kemm hi!

Kulma kien hemm bżonn - u aħna dan għidnih u għamilna d-draft tagħhom ukoll - huwa li tagħmel legal notices u tgħid li operatur ekonomiku li m'għandux "tant" turnover ma jkollux bżonn jiġbor it-taxxa.

Jekk inti trid teżenta r-retailers kollha milli jiġbru t-taxxa - żball jekk isir hekk - tgħid li dawn kollha huma eżentati milli jiġbru t-taxxa.

Imma l- Prim Ministru bid-diktat - u dan veru huwa diktat - qed igħid li m'huwiex dispost jiddiskuti l-prinċipji li hemm f'dik il-liġi.

Qed igħid li jista' jbiddel xi ftit u jgħid li t-taxxa ETP tinġabar fuq 82% - qabel kien qed jgħid 86% - tar-retail price.

Madam Speaker, jien nippretendi li f'dan il-Parlament nitkellmu b'oġġettivita' u b'serjeta'.

Jiena smajt dawk kollha li ntervenew illum u, kif diġa' għidt, l-Onor.

Brincat u l-Onor.

Gulia tkellmu biss fuq dan l- hekk imsejjaħ mandat li għandhom bħala gvern, liema mandat mhuwiex kif qed jinterpretawh huma.

Smajt ukoll lill-Prim Ministru li ħela parti sew mill- ħin li kellu għad-dispożizzjoni tiegħu biex jerġa' jmur lura fuq meta kellu jibda dan id-dibattitu u jiena ma kontx preżenti.

Jien ma jidhirlix li għandi nitkellem fuq hekk għaliex il-pożizzjoni tiegħi diġa' spjegajtha fil- pubbliku u jekk forsi l-Prim Ministru ddispjaċih ta' dak li għamel kont nippretendi li jkollu d-diċenza li jgħid dan.

Kieku forsi jesprimi ruħu b'dan il-mod ħafna affarijiet jiġu riżolti wkoll, imma minflok ma ġie jgħidilna li ħa żball u li ma mexiex tajjeb jibqa' jgħidilna kemm mexa tajjeb dakinhar.

Affari tiegħu.

Jiena ħaġa waħda niggarantilu, li jsiru kemm isiru mozzjonijiet ta' proċedura f'dan il-Parlament, l-Oppożizzjoni taf x'inhu d-dmir tagħha.

Madam Speaker, id-dmir tagħna mhuwiex li aħna nwaqqgħu lill-Gvern.

Aħna m'aħniex qegħdin hawn biex naqbdu lill-Gvern fuq sieq waħda u jekk għal xi raġuni jkollu lil xi ħadd nieqes nirbħu l-vot aħna.

L-ewwel ħaġa nafu li b'daqshekk mhux se jaqa' l-Gvern imma anke kieku stess, xogħlna mhux li nwaqqgħu lill-Gvern.

Xogħlna hu li ngħinu lill-Gvern sabiex jagħmel l- affarijiet b'mod tajjeb fl-interess nazzjonali u dan huwa l-ispirtu tal- mozzjoni.

Jekk il-Prim Ministru ma jridx jisma' affari tiegħu pero' għad niġu għall-kontijiet mal-poplu tagħna, l-istess poplu li se jbati jekk il- Gvern iwebbes rasu.

U l-ħtija nafu ta' min hi.

Il-ħtija hija tal-Prim Ministru li bid-diktat tiegħu qiegħed jitfa' l-pajjiż lura.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi l-emenda kif imressqa u moqrija mill-Prim Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MADAM SPEAKER: Is-Sedja ġiet informata li ntlaħaq qbil bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra li din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Billi ntalbet votazzjoni l-Kamra ġiet sospiża fid-9.30 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MADAM SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsja hi l-emenda kif imressqa u moqrija mill-Prim Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR: 35

L-Onor.

|Abela Carmelo |Farrugia Noel | |Abela Joseph |Grech Edwin | |Agius Chris |Gulia Gavin | |Attard Montalto |Herrera Jose' | |John | | |Bartolo Evarist |Mangion Charles| |Borg Karmenu |Mintoff Dom | |Brincat Leo |Mizzi Joe | |Buhagiar Charles|Pace Bertu | |Buhagiar Louis |Portelli Alfred| |Camilleri Maria |Refalo Anton | |Cardona Chris |Sant Alfred | |Chircop Karl |Sceberras | | |Trigona Alex | |Cilia Joe |Schembri Adami | | |Sandro | |Dalli Helena |Spiteri Lino | |Debono Grech Joe|Vassallo Adrian| |Farrugia Anglu |Vella George | |Farrugia Joe |Vella Karmenu | |Farrugia Michael| |

KONTRA: 33 L-Onor.

|Abela Tony |Gatt Austin | |Agius Francis |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Joe |Mugliett | | |Jesmond | |Borg Tonio |Muscat Claude | |Cassar Joe |Muscat Richard | |Dalli John |Psaila Savona | | |Joe | |D'Amato Helen |Pullicino | | |George | |Debono Giovanna |Pullicino | | |Orlando Jeffrey| |Deguara Louis |Refalo Michael | |Farrugia Jean |Tabone Anton | |Pierre | | |Fenech Adami |Vassallo Edwin | |Eddie | | |Frendo Michael |Vella John | |Galea Censu |Zammit Ninu | |Galea Louis |Zammit Dimech | | |Francis | |Galea Pace | | |Victor | |

L-emenda għaddiet.

MADAM SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-Mozzjoni 49 tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni mressqa f'Seduta 54 ta' l-24 ta' April, 1997 kif issa emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MADAM SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Billi ntalbet votazzjoni l-Kamra ġiet sospiża fid-9.38 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

Il-mistoqsija hi l-Mozzjoni 49 tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni mressqa fis-Seduta Numru 54 ta' l-24 ta' April, 1997 kif issa emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU: 42

FAVUR: 35 L-Onor.

|Abela Carmelo |Farrugia Noel | |Abela Joseph |Grech Edwin | |Agius Chris |Gulia Gavin | |Attard Montalto|Herrera Jose' | |John | | |Bartolo Evarist|Mangion Charles| |Borg Karmenu |Mintoff Dom | |Brincat Leo |Mizzi Joe | |Buhagiar |Pace Bertu | |Charles | | |Buhagiar Louis |Portelli Alfred| |Camilleri Maria|Refalo Anton | |Cardona Chris |Sant Alfred | |Chircop Karl |Sceberras | | |Trigona Alex | |Cilia Joe |Schembri Adami | | |Sandro | |Dalli Helena |Spiteri Lino | |Debono Grech |Vassallo Adrian| |Joe | | |Farrugia Anglu |Vella George | |Farrugia Joe |Vella Karmenu | |Farrugia | | |Michael | |

KONTRA: 33 L-Onor.

|Abela Tony |Gatt Austin | |Agius Francis |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael|Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Joe |Mugliett | | |Jesmond | |Borg Tonio |Muscat Claude | |Cassar Joe |Muscat Richard | |Dalli John |Psaila Savona | | |Joe | |D'Amato Helen |Pullicino | | |George | |Debono Giovanna|Pullicino | | |Orlando Jeffrey| |Deguara Louis |Refalo Michael | |Farrugia Jean |Tabone Anton | |Pierre | | |Fenech Adami |Vassallo Edwin | |Eddie | | |Frendo Michael |Vella John | |Galea Censu |Zammit Ninu | |Galea Louis |Zammit Dimech | | |Francis | |Galea Pace | | |Victor | | | | |

Il-mozzjoni kif emendata għaddiet.

MADAM SPEAKER: Sar il-ħin.

Il-Viċi Prim Ministru jekk jogħġbu jressaq l- Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn 19 ta' Mejju, 1997 fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Proprjeta' Industrijali - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet Finanzjarji - it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Portijiet Ħielsa ta' Malta - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Awtorita' Marittima ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Eurocontrol - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jirregola Condominia - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awditur Ġenerali u l-Uffiċċju Nazzjonali tal- Verifika - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar it-Taxxa tad-Dwana u tas-Sisa - it-Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Industrijali - Kumitat Permanenti

MADAM SPEAKER: Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn 19 ta' Mejju 1997 fis-6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.48 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

P.A. - PERMESSI GĦAL XOGĦLIJIET

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti tagħrif dwar liema kienu x-xogħlijiet li għalihom intalbu permessi ta' l- Awtorita' ta' l-Ippjanar?

Liema dipartimenti applikaw għal dawn il- permessi?

Meta saret kull applikazzjoni u meta ġew approvati?

ONOR.

GEORGE VELLA: Ix-xogħlijiet li għalihom intalbu permess mill- Awtorita' ta' l-Ippjanar huma skond il-lista li qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

Il-lista turi wkoll id-dipartiment li applika, il-proposta, meta daħlet l-applikazzjoni u meta ttieħdet id-deċiżjoni.

Id-data ta' meta daħlet l-applikazzjoni mhux neċessarjament hija d-data ta' meta ġiet ivvalidata l-applikazzjoni.

L-informazzjoni qabel l-1996 ma kienitx klassifikata b'mod dettaljat skond l-applikant.

P.A. - REVIŻJONI TA' PROPRJETA'

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid meta hu mistenni li terġa' ssir reviżjoni tal-proprjeta' skedata mill- Awtorita' ta' l-Ippjanar?

Kemm-il reviżjoni saret sal-lum minn din l- istess awtorita'?

Kemm kienet il-proprjeta' li kellha l-livell ta' l- iskeda tagħha mibdula?

Liema kienet din il-proprjeta', u fejn tinsab?

ONOR.

GEORGE VELLA: Ir-reviżjoni li jmiss issir wara li jerġgħu jiġu skedati xi Proprejetajiet oħra peress li parti mill-proprjeta' l-iskedar jinkludi konsultazzjoni mal-pubbliku.

L-Awtorita' għamlet reviżjoni ta' Skedar tal-Proprjeta' li qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

P.A. - KONSERVAZZJONI TA' BINI

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'kien l-ipproċessar li wassal għat-tibdil ta' l-iggradar tal- Konservazzjoni tal-Bini magħruf bħala ex- Raffles Discotheque, Australia Hall u Annex ta' Australia Hall f'Pembroke?

Jista' jgħid jekk sarux spezzjonijiet ġodda, minn kien preżenti għal dawn l-ispezzjonijiet u x'raġunijiet inġiebu għal dan it-tibdil?

ONOR.

GEORGE VELLA: It-tibdil tal-grad ta' l-iskedar tal-proprjeta' msemmija segwiet il-proċess normali ta' l-iskedar.

Wara li l-Awtorita' ta' l-Ippjanar skedat dawn il-proprjetajiet, flimkien ma' proprjetajiet oħra fl- istess inħawi, is-sidien magħrufa tal-proprjeta ġew informati b'dan u skond il-proċedura stabbilita.

Fil-każ tal-bini msemmi, is-sidien għamlu l- oġġezzjonijiet tagħhom, li wara li dawn ġew ikkunsidrati, ġie deċiż mill- Awtorita' ta' l-Ippjanar li l-grad għandu jinbidel.

Ta' min jgħid li mas-sottomissjoni tas-sidien, kien hemm għadd ta' ritratti li juru l-istat preżenti tal-bini, u li l-bini ta' l-ex Raffles kien ġie spezzjonat mill-HAC sabiex jivverifika l-istat tiegħu.

Dan il-kumitat ta' parir sabiex il-grad jinbidel minħabba l-istat ħażin ta' l-intern tal-bini.

Fl-ispezzjoni ta' Raffles Disco li saret fl-1 ta' Awissu 1996 kien hemm preżenti l-membri tal-HAC b'konnessjoni ma' l-applikazzjoni pendenti għat- tibdil ta' l-użu ta' l-istess proprjeta u qabel ma ġiet it-talba għat- tibdil fil-grad.

L-Australia Hall u Annex ma ġewx spezzjonati għax id- dokumentazzjoni sottomessa mill-proprjetarju kif ukoll dik għar-Raffles disco (li kien ġie spezzjonat qabel) kienet dettaljata suffiċjenti sabiex issir valutazzjoni ta' l-istat tal-proprjeta'.

PA - APPLIKAZZJONIJIET

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kienu l-applikazzjonijiet li kellha l-Awtorita' ta' l-Ippjanar fis-sena 1996?

Kemm minn dawn kienu għal change of use?

Kemm kienu l- applikazzjonijiet li rċeviet l-Awtorita' ta' l-Ippjanar sal-lum?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-Awtorita' ta' l-Ippjanar irċeviet 6965 applikazzjonijiet fl-1996.

Minn dawn 788 kienu għal Change of Use.

L-Awtorita' ta' l-Ippjanar irċeviet dawn in-numru ta' applikazzjonijiet sena b'sena.

1993 - 9083 1994 - 7731 1995 - 7345 1996 - 6965

Il-figura ta' l-1993 tinkludi trasferimenti mill-PAPB għall-Awtorita' ta' l- Ippjanar.

Statistika għal Change of Use għal applikazzjonijiet ta' qabel l-1996 ma tistax tingħata minħabba illi ma kienux ikunu klassifikati b'mod separat minn Full Development Permit Applications.

IMPJIEGI - JOB PLACEMENTS

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru job placements mill-ETC u kemm persuni bdew jirreġistraw għax-xogħol ma' l-ETC f'Marzu 1997, kemm placements kienu mas-settur privat u kemm placements saru mill-Job Centre, minn Ħal Far u minn Għawdex?

ONOR.

EDWIN GRECH: Il-placements li saru f'Marzu 1997 huma kif ġejjin:-

Parastatali 8 Privat Hal-Far 94 Job Centre (Malta) 55 Ghawdex 7 Job Centre (Għawdex) 0

In-numru ta' persuni li bdew jirreġistraw għax-xogħol f'Marzu 1997 kien ta' 582.

IMPJIEGI - PERSUNI LI NQATGĦU MIR-REĠISTRAR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jindika kemm persuni nqatgħu mir-reġistrar għax-xogħol f'Marzu 1997 u jagħti l-informazzjoni skond ir-raġuni li waslet għal qtugħ tagħhom?

ONOR.

EDWIN GRECH: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 5093.

BORD NAZZJONALI TAX-XOGĦOL - APPELLI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jindika kemm saru appelli quddiem il-Bord Nazzjonali tax- Xogħol minħabba qtugħ mir-reġistrazzjoni għax-xogħol f'Marzu 1997 kif ukoll jgħid kemm inqatgħu appelli fl-istess perjodu u kemm minn dawn kienu konferma tad-deċiżjoni ta' l-ETC u kemm le?

ONOR.

EDWIN GRECH: F'Marzu 1997, l-Awtorita' Nazzjonali tax-Xogħol irċeviet 64 appelli, (fosthom ilmenti dwar qtugħ mir-reġistrazzjoni).

Matul l-istess xahar ġew deċiżi 110 appell.

F'26 minnhom, l-Awtorita' ikkonfermat id-deċiżjoni tal-Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ.

Dawn l- appelli kienu saru kollha lill-Awtorita' fl-1996.

IMPJIEGI - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm persuni bdew jirreġistraw għax-xogħol ma' l- ETC wara redundancy fl-impjieg preċedenti tagħhom fil-perijodu ta' Marzu 1997 u jindika wkoll ix-xogħol preċedenti tagħhom?

ONOR.

EDWIN GRECH: In-numru ta' persuni li ġew jirreġistraw għax-xogħol ma' l-ETC wara redundancy fl-impieg tagħhom matul ix-xahar ta' Marzu 1997 kien ta' 138.

Ix-xogħol preċedenti tagħhom kien kif ġej:-

Group 1 Senior Officials & Managers 3

Group 2 Professionals 3

Group 3 Technicians & Associates Professionals 6

Group 4 Clerks 13

Group 5 Service Workers & Shop & Market Sales Persons 33

Group 6 Skilled Agriculture & Fishery Works --

Group 7 Craft & Related Workers 16

Group 8 Plant & Machine Operators and Assemblers 17

Group 9 Elementary Occupations 47 IMPJIEGI - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Relattivament għax-xahar ta' Marzu 1997, jista' l-Ministru jgħid kemm persuni ma komplewx jirreġistraw għax-xogħol minn jeddhom u kemm inqatgħu mir-reġistrazzjoni b'deċiżjoni ta' l-ETC u jindika għaliex l-ETC iddeċidiet li taqtagħhom?

ONOR.

EDWIN GRECH: Matul ix-xahar ta' Marzu 1997, in-numru ta' nies li ma komplewx jirreġistraw għax-xogħol minn jeddhom kien ta' 407.

In-numru ta' nies li nqatgħu mir-reġistrazzjoni b'deċiżjoni ta' l-ETC kien ta' 91.

Ir-raġuni li l-ETC ħadet biex taqta' dawn in-nies hi kif ġej:-

M'aċċetawx taħriġ - 7 Instabu jaħdmu - 64 M'aċċetawx xogħol - 5 Ma marrux għall-intervista - 15 91

QRATI - KAWŻI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Riferibbilment għax-xahar ta' Marzu 1997, jista' l-Ministru jgħid:- 1) kemm ġew introdotti kawżi, maqsuma skond kull Qorti kompetenti; 2) kemm ġew deċiżi kawżi kategorizzati skond kull Qorti kompetenti; 3) kemm kien hemm kawżi pendenti kategorizzati skond kull Qorti kompetenti; u 4) kull Imħallef u Maġistrat kemm kellu kawżi pendenti fl-aħħar tax-xahar?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija din:-

Qorti Intodotti Deċiżi Pendenti

Kriminali 1 - 92 Appelli Kriminali 45 46 416 Appelli Superjuri 25 21 1024 Appelli Inferjuri 13 6 136 Ċivili Prim Awla 291 178 8495 Maġistrati Civili 235 95 1574 Magistrati Kriminali 1849 1212 10594

Imhallef Pendenti Maġistrat Pendenti Pendenti Ċivili Kriminal

Onor.J.Filletti 162 Magt.M.Mallia 356 58 Onor.A.Manche' 723 Magt.A.Mizzi - 228 Onor.F.Depasquale 297 Magt.J.Padovani 87 544 (Family Court) Onor.F.Depasquale 637 Magt.S.Meli - 153 Onor.F.G.Camilleri 702 Magt.J.Apap - 2821 Bologna Onor.A.J.Magri 1080 Magt.P.Vella - 173 Onor.N.Arrigo 2557 Magt.C.Peralta - 2791 Onor.V.DeGaetano 399 Magt.N.Cuschieri - 688 Onor.G.Valenzia 523 Magt.D.Scicluna 336 204 Onor.G.Caruana 702 Magt.D. 340 2 Demajo Montebello Onor.G.Camilleri 728 Magt.Farrugia 455 29 Sacco Magt.G.Grixti - 1278 Magt.S.Demicoli - 79 Magt.Micallef - 873 Trigona Magt.A.Lofaro - 673

MELLIEĦA - SUBSTATION TA' L-ELETTRIKU

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jassigura li fil-Mellieħa, fl-area ta' l-iskola primarja tinbena s-substation ta' l-elettriku li hi meħtieġa biex il-bini ġdid (tal- Gvern) fl-inħawi jingħataw is-servizz tad-dawl li tant għandhom bżonn fid- djar tagħhom?

ONOR.

LEO BRINCAT: L-Enemalta ser tieħu l-passi meħtieġa biex ix-xogħol li baqagħlu jsir fuq is-substation li saret għall-bini l-ġdid fl-inħawi ta' l-iskola primarja fil-Mellieħa jitlesta.

Sadanittant, ser jittieħdu passi biex tkun tista' tingħata provvista ta' l-elettriku mill-mezzi eżistenti.

PTA/GOZO BUS OWNERS ASS. - XIRI TA' COACHES

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar fiex waslu d-diskussjonijiet bejn il-Public Transport Authority u l-Gozo Bus Owners Association dwar ix-xiri ta' coaches għall-użu f'Għawdex?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li d-diskussjonijiet bejn l- Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku u l-Gozo Bus Owners Association għadhom għaddejjin.

MĠARR - XOGĦLIJIET FIR-ROMAN BATHS -

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' diskussjonijiet saru u qegħdin isiru in konnessjoni max-xogħol li sar, jew se jsir fl-area tar-Roman Baths, Mġarr?

Billi l-valur ta' postijiet bħal dawn jitlob li jkun hemm interventi professjonali u mhux tad-dilettanti, jista' l-Ministru jara li xogħol bħal dan isir taħt is-superviżjoni ta' persuni esperti?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nifhem li l-Onor.

Interpellant qed jirriferixxi għas-sit tat-Thermae Rumani f'Għajn Tuffieħa.

Ngħarraf lill-Onor.

Membru tal-Kamra li d-Dipartiment tal-Mużewijiet qed iħejji proġett għall-protezzjoni, preservazzjoni w konservazzjoni ta' dan is-sit arkeoloġiku.

Dan il-proġett bħalissa qed jiġi diskuss mill-arkeologi professjonisti fid-dipartiment, li bħal l-Onor.

Membru jemmnu li nterventi bħal dawn m'għandhomx isiru minn dilettanti.

Ix-xogħol għandu jitwettaq skond il- prioritajiet loġistiċi w finanzjarji li għandu d-dipartiment.

SKEJJEL - IMTAĦLEB

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid meta hu mistenni li l-iskola ta' l-Imtaħleb tieqaf tintuża bħala estensjoni tal-ħabs?

Meta hu mistenni li fil-fatt din l-iskola terġa' tintuża għal xi skop ta' edukazzjoni?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: M'hemm l-ebda pjan immedjat biex jinbidel l-użu preżenti tal-bini msemmi fil-mistoqsija ta' l-Onor.

Interpellant.

SAN PAWL IL-BAĦAR - DAWL FIL-BYPASS

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar x'wassal biex matul il-ġimgħat li għaddew, diversi drabi kien hemm partijiet sostanzjali tal-Bypass ta' San Pawl il-Baħar, bla dawl?

X'passi ttieħdu biex dan ma jirrepetix ruħu, iktar u aktar meta wieħed iqis li minn din it-triq jgħaddi ammont sostanzjali ta' traffiku?

ONOR.

LEO BRINCAT: Il-parti tal-Bypass ta' San Pawl il-Baħar kienet bla dawl minħabba ħsarat ikkaġunati minn arblu li ntlaqat minn karozza, u b'konseguensza l-linja nqalgħet minn postha.

Il-ħsara issa ġiet irrimedjata.

AJRUPORT - AJRUPLANI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar in-numru ta' ajruplani li niżlu fl- ajruport ta' Malta fil-perijodu l-1 ta' Jannar 1997 u l-aħħar ta' April 1997?

Kif inhuma maqsuma dawn l-ajruplani f'kategoriji differenti, jiġifieri kemm kienu ajruplani tal-passiġġieri, kemm kienu ajruplani militari, kemm kienu qed iġorru merkanzija u kemm kienu ajruplani b'delegazzjonijiet uffiċjali?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jien informat li n-numru ta' ajruplani li niżlu fl-ajruport ta' Malta bejn 1-1 ta' Jannar u l-aħħar ta' April 1997 huwa kif ġej:-

Ajruplani tal-Passiġġieri bi skeda 2458 Ajruplani tal-Passiġġieri "Chartered" 1278 Ajruplani Privati 158 Ajruplani Militari 32

Il-merkanzija tista' tinġarr fuq titjiriet tal-passiġġieri bi skeda għalkemm mhux bilfors kull ajruplan li jopera titjira bi skeda jġorr merkanzija.

Il-merkanzija tista' wkoll tinġarr fuq ajruplani mikrija esklusivament għal ġarr tal-merkanzija; f'dan il-każ id-Dipartiment ta' l- Avjazzjoni Ċivili ma jżommx statistika separata ta' dawn it-titjiriet.

Għaldaqstant jiena nformat li l-istatistika mitluba mill-Onor.

Interpellant ma tistax tingħata.

Ma tinżammx statistika ta' kemm kienu l-ajruplani b'delegazzjonijiet uffiċjali li seta' kien hemm fuq ajruplani bi skeda jew privati.

ĦAL FAR - PROĠETT TAL-KAROZZI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'sar mill- proġett tal-karozzi ta' Ħal Far?

Jaqbel il-Ministru ma' dan il-proġett li jsir f'Ħal Far?

U jekk jiġi rrifjutat, hemm xi alternattivi oħra?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nemmen għandu jsir sforz biex jitjiebu l- faċilitajiet għat-tlielaq tal-karozzi u s-Segretarjat Parlamentari għaż- Żgħażagħ, Sport, Kultura u Arti lest jikkunsidra kull proposta f'din id- direzzjoni.

In kwantu għall-proġett ta' Ħal Far, nirriferi l-Onor.

Interpellant għat- tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru W453.

KUNSILL MALTI GĦAX-XJENZA U TEKNOLOĠIJA - MEMBRI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5226 nixtieq ninforma lill-Ministru li t-talba tiegħi tirriferi għar-rapporti kollha relattivi u relevanti għall-evalwazzjoni fuq ix-xogħol li l-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija għamel sa Jannar 1997 u r-rakkomandazzjonijiet kollha relattivi u relevanti li l-bord il- ġdid għamel fuq kif l-istess kunsill għandu jaħdem għas-snin li ġejjin, liema evalwazzjoni u rakkomandazzjonijiet il-Kunsill talab jagħmel fl-ewwel xahar tal-ħidma tiegħu xi stqarrija għall-istampa maħruġa mill-Ministeru ta' l-Edukazzjoni f'Jannar 1997.

Għaldaqstant jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra r-rapporti kollha relattivi u relevanti għal din l- evalwazzjoni msemmija hawn fuq u r-rakkomodanzzjonijiet sussegwenti?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

SYRIAN FAIR

L-ONOR.

LINO SPITERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'kienu l-kondizzjonijiet li taħthom il-promoturi tas-Syrian Fair ingħataw permess jużaw post pubbliku (il-Furjana)?

Hu l-każ li dan il- post kien intuża għal attivita' oħra ftit qabel?

Billi dan jirriżulta f'telfien ta' dħul għal car parkers li jaqla' ħobżu minn hemmhekk, jista' l- Prim Ministru jara li jkun kkonsidrat li min jitlob permessi bħal dawn ikun obbligat jikkumpensa lill-parker?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li l-kondizzjonijiet għall-ħruġ tal- permess tal-Pulizija sew għall-Fiera Sirjana kif ukoll għall-Fiera preċedenti, kienu li jkun hemm polza tas-sigurta', il-post għandu jinżamm nadif u li jkun hemm mobile tiolets.

Dwar il-kumpens lill-car park attendants nitlob lill-Onorevoli Interpellant jirriferi din il-parti tal- mistoqsija lill-Ministru konċernat.

KONFERENZA EWRO-MEDITERRANJA

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: B'riferenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 5003, jista' l-Viċi Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista ta' l-ismijiet u kunjomijiet tal-350 ġurnalist reġistrat għall-EuroMed Conference u l-ġurnali jew il- media li għaliha kull ġurnalist kien qed jirrapporta, kif ukoll lista ta' l- ismijiet u kunjomijiet tal-450 delegat li kienu rreġistrati għall- konferenza u l-pajjiż li minnu ġie kull delegat?

ONOR.

GEORGE VELLA: Listi tal-ġurnalisti u delegati li attendew il- EuroMed tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

Biex inkun eżatt nixtieq inżid li n-numru ta' ġurnalisti barranin kien ta' 310 waqt li d-delegati kienu 455.

SKEJJEL - LEZZJONIJIET TAL-PRIVAT

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 4898, jista' l-Ministru jgħid jekk it-tweġiba hija fin- negattiv għall-ewwel parti tal-mistoqsija jew għat-tieni parti ta' l-istess mistoqsija parlamentari?

ONOR.

TA' KANDJA - TWAQQIGĦ TA' KAMRA

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5001, jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-rapport ta' l- investigazzjoni?

ONOR.

ALFRED SANT: Ma għandi xejn x'inżid mat-tweġiba li jien tajt għall- mistoqsija parlamentari numru 5001.

KONKORS KANZUNETTA MALTIJA

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5122 jista' l-Prim Ministru jgħid jekk sarux ħlasijiet lil persuna li isimha qed jintbagħat separatament?

ONOR.

ALFRED SANT: Le, ma sarux ħlasijiet.

SKEJJEL - SPEĊJALI - UŻU TA' COMPUTERS

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm computers għall- użu ta' l-istudenti fl-iskejjel speċjali, skola skola, f'Malta u f'Għawdex?

Xi programm ta' software jużaw dawn it-tfal?

Ingħata xi taħriġ lill- għalliema ta' dawn it-tfal?

Jekk fin-negattiv, meta hu maħsub li dawn it- tfal bi bżonnijiet speċjali se jibdew huma wkoll jitħarrġu fl-użu tal- computers?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

ĦABS ĊIVILI - PATRI MARK MONTEBELLO

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti assigurazzjoni li Patri Mark Montebello li ħareġ stqarrija dwar allegat abbuż minn gwardjani tal-Ħabs fuq viżitatur, ma ħa l-ebda sehem fl-investigazzjoni li qed issir mill-Bord tal-Viżitaturi tal-Ħabs, li tiegħu hu membru?

ONOR.

ALFRED SANT: Il-Bord tal-Viżitaturi li qed jinvestiga l-każ imsemmi mill-Onor.

Interpellant iddeċieda li Patri Mark Montebello, bħala membru tal-Bord, jista' jitħalla jattendi waqt is-smiegħ tal-każ iżda mhux waqt li jkun qed jagħti x-xhieda tiegħu xi priġunier.

Fil-fatt hekk sar.

Il-Bord għadu ma kkonkludiex l-investigazzjonijiet tiegħu dwar il-każ.

Ikolli ngħid li għandi r-riżervi tiegħi dwar il-mod li bih il-membru tal- Prison Board konċernat donnu jidher li qed jassumi rwoli li m'humiex professjonalment kompatibbli fiċ-ċirkostanzi.

Jew qed tipparteċipa fil- Prison Board u tiddefinixxi r-rwol tiegħek professjonali fuq dik il- pożizzjoni biss; jew inkella tassumi rwol ta' min qed jagħti pubbliċita' lill-każi li jqis li jistħoqqilhom attenzjoni speċjali.

ĦABS ĊIVILI - XUFIER

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jikkonferma li x-xufier tad-direttur tal-Ħabs hu membru tal-Korp tal-Pulizija, kif ukoll assistenta ta' l-istess direttur - it-tnejn membri tal-ALE Section tal-Korp tal-Pulizija?

ONOR.

ALFRED SANT: Iva

SINGLE PARENTS

L-ONOR.

JOE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' single parents illum?

ONOR.

EDWIN GRECH: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Dipartiment tas- Sigurta' Soċjali m'għandux statistika ta' kemm hemm Single Parents.

Hu magħruf li hemm 3278 familja li huma meqjusa bħala Single Parents u li qed jieħdu ċ-Children's Allowance.

Minn dawn 450, qed jirċievu l-Għajnuna Soċjali.

STABBILIMENTI

L-ONOR.

JOE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jekk jogħġbu jagħti informazzjoni dettaljata ta' l-istabbilimenti ta' l-ikel, tax-xorb (bars), cafeterias, snack bars u take aways li għandhom il-liċenzji meħtieġa f'Marsaxlokk?

Per eżempju: (i) kemm hemm restaurants u kif inhuma kklassifikati; (ii) kemm hemm snack bars; (iii) kemm hemm ħwienet tax-xorb (bars); (iv) kemm hemm cafeterias; (v) kemm hemm take aways?

Jista' jekk jogħġbu l-Ministru jagħti definizzjoni dettaljata ta' kull kategorija, jiġifieri kull kategorija imsemmija hawn fuq x'inhi liċenzjata li sservi?

ONOR.

KARMENU VELLA: F' Marsaxlokk hemm għaxar stabbilimenti reġistrati u liċenżjati mill-Bord tal-Lukandi u Stabbilimenti ta' l-Ikel għal skopijiet ta' catering.

Tmienja huma ristoranti, jiġifieri jservu kull tip ta' ikel u tnejn huma snack bars jiġifieri joffru menu limitat.

Hemm ukoll applikazzjonijiet oħra li qegħdin jiġu ppoċessati.

Bars u Cafeterias ma jservux ikel u ma jaqgħux taħt dan il-Ministeru.

STABBILIMENTI

L-ONOR.

JOE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jekk jogħġbu jikkonferma kemm hemm u min huma dawk l- istabbilimenti li għandhom permess biex joħorġu l-imwejjed barra fuq il- bankina, fit-triq jew fuq il-moll mal-baħar u x'suppost li jservu fuqhom?

U f'kull każ kemm-il mejda huma liċenzjati li joħorġu?

ONOR.

KARMENU VELLA: Nitlob l-Onor.

Interpellant jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-Ministeru konċernat.

CATERING BOARD - SPEZZJONIJIET

L-ONOR.

JOE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jekk jogħġbu jikkonferma meta saru l-aħħar spezzjonijiet mill- ispetturi tal-pulizija, mill-ispetturi tal-Catering Board u mill-ispetturi ta' l-NTOM u tas-sanita' u jpoġġi kopji tar-rapport fuq il-Mejda tal-Kamra ħalli jiġi assigurat li m'humiex qegħdin isiru abbużi u li kull stabbiliment qiegħed iżomm mal-liċenzji mogħtija lilu?

ONOR.

KARMENU VELLA: Nitlob l-Onor.

Interpellant jispeċifika għall-liema stabbiliment qed jirriferi.

Rigward spezzjonijiet mill-pulizija u mill-ispetturi tas-sanita, nitlob l- Onor. Interpellant jirriferi l-mistoqsija lill-Ministeri konċernati.

Ma jsirux spezzjonijiet ta' stabbilimenti mill-NTOM.

PULIZIJA - KAROZZI MISRUQA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ġew irrapportati karozzi misruqa lill-Pulizija sena b'sena fl-aħħar għaxar snin?

Kemm minn dawn instabu?

X'miżuri ttieħdu mill-Pulizija fil-kors ta' l-aħħar għaxar snin biex jitrażżan is-serq ta' karozzi f'dawn il-gżejjer?

Kemm tressqu nies quddiem il-qrati, sena b'sena, fuq akkużi ta' serq u kemm minnhom instabu ħatja?

ONOR.

ALFRED SANT: L-informazzjoni mitluba qiegħda tinġabar, u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

NET DIRECT AND PORTFOLIO INVESTMENT

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-net direct and portfolio investment minn barra, sena b'sena mill-1987 'il hawn?

ONOR.

LEO BRINCAT:

1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996

* 6.7 13.4 18.0 14.6 24.9 12.6 26.2 57.7 46.2 10.9 **-1.7 10.3 5.1 12.8 17.9 49.3 45.9 174.0 58.0 154.2

*Private Direct Investment-net (Lm million) **Private Financial Investment-net (Lm million)

INVESTIMENT MALTI BARRA L-PAJJIŻ

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien stmat il-valur ta' l-investiment Malti barra l-pajjiż sena b'sena fl-aħħar għaxar snin?

ONOR.

LEO BRINCAT: 000's 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996

Investiment Dirett 0 4492 2113 37 5297 17026 350 11532 36590 53309

Portfolio Investment 1024 1766 772 2990 4231 31421 29496 29969 38012 36009

Investiment ieħor 7359 6240 13528 8450 7259 7359 12903 82096 72183 56718

PRODOTT GROSS DOMESTIKU

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien id-dejn nazzjonali bħala persentaġġ tal-Prodott Gross Domestiku sena b'sena fl-aħħar għaxar snin?

ONOR.

LEO BRINCAT: Id-dejn nazzjonali bħala persentaġġ tal-Prodott Gross Domestiku sena b'sena għal dawn l-aħħar għaxar snin huwa:

1987 15.8% 1988 18.2% 1989 17.8% 1990 23.7% 1991 26.2% 1992 28.1% 1993 32.4% 1994 33.3% 1995 36.3% 1996 42.7%

BANEK - ĊENTRALI - RIŻERVI BARRANIN

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu jammontaw ir-riżervi barranin tal- Bank Ċentrali sena b'sena fl-aħħar għaxar snin?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-tagħrif mitlub (li jinsab fir-rivista tal-Bank Ċentrali li toħroġ kull tliet xhur) huwa kif ġej:

1986 Lm460.5 miljun 1987 Lm497.2 miljun 1988 Lm491.1 miljun 1989 Lm464.2 miljun 1990 Lm427.1 miljun 1991 Lm410.4 miljun 1992 Lm475.0 miljun 1993 Lm533.4 miljun 1994 Lm617.6 miljun 1995 Lm508.7 miljun 1996 Lm508.6 miljun

AMBAXXATURI MALTIN

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid min huma l-Ambaxxaturi Maltin u għal min huma akkreditati?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant ġiet mogħtija għad-domanda Numru W550 fis-Seduta 57.

VAPUR EL FATEH

L-ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO staqsa lill-Ministru għat- Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jindaga ftit jekk it-tank cleaning fuq il-vapur EL FATEH kienx kompletament adegwat qabel ma saru xi xogħlijiet fuqu fil-Baċir Nru. 2 tal-Malta Drydocks?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Nista' nifhem li l-Onor.

Membru qed jirriferi għall-bastiment MT `EL FETAH' mhux `EL FATEH'.

Jiena nformat li wara li saru l-ispezzjonijiet neċessarji qabel ma' l- bastiment daħal fil-port, l-MT `ET FETAH' daħal ir-Ricasoli Tank Cleaning Farm, għal gas freeing.

Jiena nformat ukoll li l-vapur ġie ċċertifikat gas free u tajjeb sabiex jipproċedi għat-tiswijiet fil-Malta Drydocks fis-7 ta' Mejju, 1997.

SKEJJEL - INĊIDENTI

L-ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għall-mistqosija parlamentari numru 4136, peress li jidher li n-numru ta' inċidenti fl- iskejjel fejn kellu jissejjaħ tabib jew fejn ingħatat attenzjoni medika hu daqsxejn għoli ħafna meta l-Ministru ta statistika ta' 199-il każ, jista' l- Ministru jgħid kemm minn dawn il-każijiet ġraw waqt il-break ta' fil-għodu u ta' nofs in-nhar rispettivament?

Qiegħed jaħseb il-Ministru biex isaħħaħ is-supervision waqt dawn il-breaks?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

SAĦĦA - XIRI TA' MEDIĊINI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra liema mediċini ġew mixtrija b'direct order minn barra minn Malta, ġurnata b'ġurnata mill-1 ta' Jannar, 1997 sal-lum?

Kemm kienet il-kwantita' ta' kull mediċina u mingħand min inxtrat?

Kemm kienet in-nefqa għax-xiri ta' kull mediċina?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Minħabba fil-fatt illi s-sistema ta' xiri ta' mediċini qegħda tiġi komputerizzata bħalissa din it-tip ta' nformazzjoni għada ma tistax tiġi ġenerata awtomatikament.

Ta' min jgħid li din it-tip ta' nformazzjoni qatt ma kienet tista' tiġi miġbura faċilment iżda wieħed jista' jgħid li dawn l-ordnijiet dejjem ikunu ta' nqas minn Lm 2,500, kull wieħed konforma mar-Regolamenti Finanzjarji tal-Gvern.

SAĦĦA - XIRI TA' MEDIĊINI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra liema mediċini ġew mixtrija b'direct order lokalment ġurnata b'ġurnata mill- 1 ta' Jannar, 1997 sal-lum?

Kemm kienet tqum kull ordni u mingħand min inxtrat?

Kemm kienet il-kwantita' (i.e. numru jew ammont) ta' kull mediċini mixtrija?

ONOR.

Ta' min jgħid li din it-tip ta' nformazzjoni qatt ma kienet tista' tiġi miġbura faċilment iżda wieħed jista' jgħid li dawn l-ordnijiet dejjem ikunu ta' inqas minn Lm 2,500, kull wieħed konforma mar-Regolamenti Finanzjarji tal-Gvern.

MEDICAL STORES - MEDIĊINI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra liema kienu l-mediċini neqsin mill-Medical Stores fis-16 ta' April, 1997?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

SPTAR ZAMMIT CLAPP - MANAGEMENT

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra min huma l-membri l-ġodda li jifformaw il-management ta' l-iSptar Zammit Clapp?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Il-membri l-ġodda li jiffurmaw il-management ta' l-Isptar Zammit Clapp huma:

Chairman - Mr. M. Mallia Membri - Mr. F. Azzopardi - Ms. C. Camilleri Ciantar - Mr. C. Grixti - Mr. C. Mizzi - Prof. A. Psaila - Mr. M. Sultana

SAĦĦA - SCHEDULE V CARDS

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm inħarġu Schedule V cards ġodda u għal-liema mard kroniku, mill-1.1.97 sal-lum?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: In-numru ta' Schedule V Cards ġodda li nħarġu mill-1/1/97 sat-13/5/97 huma hekk:

Hypertension 1082 Congestive Heart Failure 360 Schizophrenia 336 Malignant Disease 280 Juvenile Diabetes Mellitus 24 Epilepsy 85 Chronic Peptic Ulcer 347 Parkinson's Disease 18 Hepatic Cirrhosis 3 Chronic Renal Failure 72 Enzyme Deficiency Disorder 25 Paget's Disease 6 Chronic Rheumatoid Arthritis 26 Coeliac Disease 12 Myaestaenia Gravis 2 Endometriosis 61 Psoriasis 147 Huntington's Chorea 3 Glaucoma 162 Systhemic Lupus Erythomatosus 2 Hypopitutarism 7 Systemic Sclerosis 1 Dermatomayositis 1 Crohn's Disease 1 Auto/Immune Enteropathy 1 Ulcerative Colitis 32 Chronic Bronchial Asthma 631

GĦAWDEX - SPTAR ĠENERALI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jinforma lill-Kamra x'miżuri ttieħdu mill-Amministrazzjoni preżenti biex jissaħħaħ il-management ġewwa l-Isptar Ġenerali ta' Għawdex?

ONOR.

ALFRED SANT: Fost il-miżuri li ttieħdu biex jissaħħaħ il- Management ta' l-Isptar ta' Ghawdex hemm li: i) qed isiru laqgħat regolari tal-Kumitat tat-Tmexxija ta' l-Isptar; ii) zdied l-istaff klerikali u eżekuttiv; iii) l-Uffiċċju principali ta' l-amministrazzjoni gie trasferit lura fejn kien qabel biex l-amministrazzjoni tkun iktar milħuqa u effettiva; u iv) twaqqaf kumitat biex fost affarijiet oħra: (a) jipproponi titjib fid-disinni u l-istrutturi ta' l-organizzjoni għal funzjonijiet u s-servizzi differenti ta' l-isptar; u (b) jipproponi kif dawn is-servizzi jkunu ntegrati bl-aħjar mod fi sptar wieħed, fi tmexxija waħda u fi process wiehed.

MALTA SHIPBUILDING - EX-ĦADDIEM

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jindika dwar persuna li d-dettalji tagħha qed nibgħathom separatament, ex-ħaddiem tal-Malta Shipbuilding li rriżenja mix-xogħol u suppost li ngħata s-somma ta' sena paga, meta dan se jirċeviha?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab infurmat li issa l-proċeduri kollha tlestew, u dawk il-ħaddiema li rreżenjaw mill-Malta Shipbuilding Co Ltd taħt il-Voluntary Termination Scheme għandhom jirċievu l-ħlas dovut ta' sena paga fi ftit ġranet oħra.

SAĦĦA - ASSISTENTI SOĊJALI KAŻWALI

L-ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Billi fir-risposta għall- mistoqsija parlamentari numru 4863, intqal li f'dawn l-aħħar ħames xhur in- numru ta' assistenti soċjali każwali żdied b'20, jista' l-Ministru jgħid kemm minn dawn l-20 assistenti soċjali każwali: a) qegħdin jagħtu s- servizz fid-dar ta' diversi anzjani li għadhom joqogħdu f'darhom; b) kemm qegħin jagħtu s-servizz tagħhom fid-djar ta' l-anzjani tal-Gvern; c) kemm qegħdin jagħtu s-servizz tagħhom fid-Day Centres ta' l-Anzjani; d) kemm qegħdin jagħtu s-servizz tagħhom f'xi post ieħor?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mill-20 Assistenti Soċjali Każwali li żdiedu f'dawn l-aħħar ħames xhur hemm:

(a) Servizz lill-Anzjani f'darhom 15 (b) Fid-Djar tal-Anzjani tal-Gvern xejn (c) Fid-Day Centres 2 (d) F'Servizz f'xi post iehor 3

ĦAMRUN - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Billi fir-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 3803, intqal li biex ix-xogħlijiet fi Pjazza Kappillan Muscat, il-Ħamrun setgħu jinbdew l-ewwel kellu jsir kordinament tas- servizzi nfrastrutturali u billi issa huwa magħruf li dan il-kordinament sar, jista' l-Ministru jgħid meta x-xogħol minn naħa tad-Dipartiment tax- Xogħlijiet se jinbena u kemm hu previst li x-xogħol fuq din il-pjazza jieħu żmien?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Minkejja li ġie ffurmat u ltaqa' il-Bord ta' Ko- ordinament biex jistudja x-xogħol fuq pjazza Kappillan Muscat, irrużulta li hemm xi problemi tekniċi rigward is-servizzi essenzjali.

Wara li jingħelbu dawn il-problemi, għandha toħroġ sejħa għall-offerti biex ix-xogħol isir fl-iqsar żmien possibbli.

BUĠIBBA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid għal-liema parti tal-proġett ta' Buġibba kien qiegħed jirriferi meta qal li "parti mill-proġett ta' titjib f'Buġibba, tista' ma titlestiex sa l-aħħar ta' Mejju" kif kien ippjanat minħabba ntoppi min-naħa ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar"?

ONOR.

ALFRED SANT: Ix-xogħol fuq id-daħla għal Buġibba u l-Qawra, kif ukoll ix-xogħol fuq il-Bus Terminus il-ġdid f'Buġibba nżamm lura minħabba dewmien ta' l-Awtorita ta' l-Ippjanar.

Ma neskludix li minn ħdan l-Awtorita ta' l-Ippjanar se jkun hemm min jgħid li mhux hekk ġara.

Mill-fatti li naf nibqa nsostni li d-dewmien maħluq mill-Awtorita ta' l- Ippjanar daħħal il-proġett fir-riskju li x-xogħol fuq dawn iż-żewġ aspetti tal-proġett ta' Buġibba jitlesta ġimagħtejn blura.

VALLETTA - BUS TERMINUS

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslu l-pjanijiet tal-Gvern għall-bini ta' bus terminus fil-Belt Valletta?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li l-pjanijiet u s-suġġerimenti fuq titjieb fil-Bus Terminus tal-Belt Valletta għadhom qed jiġu studjati.

BUĠIBBA - BUS TERMINUS

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslu t-tħejjijiet ta' pjanti għal titjib tal-bus terminus f'Buġibba?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Id-disinji għat-terminus il-ġdid li se jsir Buġibba kienu esebiti fil-wirja li saret ix-xahar li għadda dwar ix- xogħlijiet li qed isiru hemm.

Għadhom għaddejjin diskussjonijiet ma' l- Awtorita' ta' l-Ippjanar dwar dawn id-disinji.

HOMPESCH STEEL CO.

LTD.

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 4918, inkun korrett jekk nifhem li għalkemm il-pulizija ma kellhiex ilmenti mill-ġirien, issa li tessqet din l- interpellanza, l-azzjoni meħtieġa tittieħed?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi dan l-ilment qed jiġi nvestigat.

SAĦĦA - MEDICINE CONTROL AGENCY

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinformani fuq liema kriterji l-Medicine Control Agency fid-Dipartiment tas-Saħħa tista' tapprova l-estensjoni ta' l-iskadenzi tal-mediċini li għandu fil-Medical Stores tiegħu?

Kif inhi magħmula din l-agency u minn min?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant illi ma teżisti l-ebda Medicine Control Agency fid-Dipartiment tas-Saħħa.

Milli jidher l-Onor.

Interpellant qiegħed jagħmel riferenza għall-Medicine Regulatory Affairs Unit tas-Servizzi Farmaċewtiċi tal-gvern.

Din it- taqsima m'għandniex il-kompitu li tapprova estenzjoni ta' l-iskadenza tal- mediċini fil-Medical Stores.

Estenzjonijiet jingħataw biss mid-ditti li jkunu ħadmu l-prodott.

MOSTA - TRIQ IL-FARINAL

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jieħu l-passi meħtieġa biex fi Triq il- Farinal, fil-Mosta, li għandha f'parti minnha għalqa li kien twaqqgħalha l- ħajt meta twessgħet it-triq, jerġa' jinbena l-ħajt li qatt ma nbena mill- kuntrattur li ħadem f'xogħol ta' twessiegħ ta' triq, ladarba l-għalqa hija fil-livell li jiġi taħt it-triq bi kważi 1.50 metru għoli?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Tajt struzzjonijiet lid-Dipartiment tat-Toroq biex jara jekk hemmx xi periklu u jekk hemm biex jieħu l-passi neċessarji sabiex dan jitneħħa.

RABAT - ROMAN VILLA

L-ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jindaga jekk hux minnu li qed isir serq mis-sit storiku tar-Roman Villa fir-Rabat minn mindu twaqqa' l-ħajt tiegħu għar-raġunijiet ta' manutenzjoni?

Nistgħu nikkonsidraw is-servizz ta' watchmen biex jiġu evitati abbużi bħal dawn?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

DROGA - PERSUNI ARRESTATI

L-ONOR.

LAWRENCE GONZI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hu l-għadd ta' persuni li (a) kienu arrestati u (b) kienu akkużati formalment fil-Qorti b'konnessjoni ma' pussess u/jew traffikar ta' drogi, bejn l-1 ta' Novembru 1996 u t-30 ta' April 1997, xahar b'xahar?

Kemm minnhom kienu Maltin u kemm kienu barranin?

Ta' liema nazzjonalita' kienu l-barranin?

ONOR.

ALFRED SANT: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

ETC - TAĦRIĠ LILL-PERSUNI B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

LAWRENCE GONZI staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jekk jogħġbu, jagħmel riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 4665 u għat-tweġiba mogħtija fis-Seduta Nru.54 li fiha jintqal li "ma tinżammx statistika dwar kemm mill-persuni mħarrġa kienu irġiel jew nisa" u jgħid jekk teżistix xi diffikulta' teknika biex l- istatistika kollha ta' l-ETC tinżamm b'mod li tagħti stampa ċara dwar l- opportunitajiet indaqs għall-nisa u rġiel, peress li din l-informazzjoni tkun utili ħafna għal min irid ifassal jew hu interessat fit-tfassil ta' pjanijiet strateġiċi u ta' politika nazzjonali fl-oqsma differenti?

ONOR.

EDWIN GRECH: Il-mistoqsija parlamentari numru 4665 kienet tirriferi għal taħriġ organizzat mill-ETC għal persuni b'diżabilita'.

Għalkemm l-ETC iżżomm statistika ta' kemm persuni li ħarrġet kienu nisa u rġiel, dan it-taqsim ma tagħmlux għal kull kategorija ta' trainees.

Għalhekk m'għandhiex statistika tal-passat kemm mill-persuni b'diżabilita' li tħarrġu kienu nisa u rġiel.

Madanakollu bdiet tinżamm din l-istatistika mill-1 ta' Ottubru 1996 'il quddiem.

UNIVERSITA' - KUNĊERT

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5184, jista' l-Ministru jwieġeb it-tieni parti ta' l- istess mistoqsija jiġifieri jgħid x'kien dan l-appoġġ?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: L-appoġġ finanzjarju jammonta għal Lm150.

BIRKIRKARA - TRIQ IL-GUMMAR

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid jekk ir-reserved parking li saret fi Triq il-Gummar, B'Kara għaddietx mill-proċeduri normali bħal approvazzjoni tal-pulizija, kunsill lokali, etc.?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li mir-rekords miżmuma fl- uffiċċju tal-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku ma jidhirx li qatt kien hemm xi talba għall-reserved parking fit-Triq Gummar, Birkirkara.

P.A. - MANAGER

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk saritx sejħa interna jew esterna għall-mili ta' post ta' manager ta' l-Istrategic Planning Unit ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar?

Jekk din is-sejħa saret, jista' jgħid xi kriterja u kwalifiki ntalbu u qegħdin ikunu segwiti għall-mili ta' dan il-post?

Jista' jgħid kemm intefgħu applikazzjonijiet u kemm ġew short-listed?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-informazzjoni meħtieġa għadha qed tinġabar.

P.A. - MANAGER

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk sarux xi appointments interni għall-mili ta' post ta' manager ta' l-Istrateġic Planning Unit ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar?

Jekk saru xi tali appointments, jista' jgħid xi kriterji kienu addottati f'dawn l-appointments?

ONOR.

GEORGE VELLA: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant illi għad ma sar l-ebda appointment intern għal mili ta' post ta' manager ta' l- Istrategic Planning Unit ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

ŻEBBUĠ - WIED IL-BAQQIEGĦ

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti tagħrif dwar ix-xogħol li qiegħed isir fil-parti ta' Wied il- Baqqiegħ, Ħaż-Żebbuġ maġenb it-Troll, kantuniera ma' Triq Dun Karm Psaila?

X'inhu n-numru tal-permess?

Meta ħareġ il-permess mid-DCC?

Se jkun hemm ħruġ għal ġol-parti ta' l-istess wied?

Dik il-parti li tiġi mal-wied qegħda koperta fiż-zoning tal-bini?

X'tip ta' bini huwa permess?

ONOR.

SANTA VENERA - DAR SAN ĠUŻEPP

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' issa l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 5330, li oriġinarjament saret lill-Ministru tax- Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni, ċioe' jista' jgħid hemmx flus ivvotati għal titjib fil-ground ta' Dar San Gużepp, fi Triq il-Kbira, Santa Venera?

Jekk fl-affermattiv, kemm u meta hu maħsub li jsir dan ix-xogħol?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tip ta' fondi msemmija ma jkunux jidhru mal-flus ivvotati taħt il-Ministeru tiegħi.

PULIZIJA - SEAT BELTS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 5334 li oriġinarjament saret lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja, ċioe, jista' jgħid mill-inċidenti tat-traffiku li rriżultaw f'pażjenti miżmuma l-isptar fl-ewwel erba' xhur ta' din is-sena, kemm minnhom (i.e. minn nies li kienu ġo vettura jew mutur) jirriżulta li ma kenux qed jilbsu seat belt/s?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li ma tinżammx din l-istatistika.

VALLETTA - PJAZZA L-ĦELSIEN

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm-il darba ngħata permess għall-attivitajiet fi Pjazza l-Ħelsien il-Belt din is-sena?

Jidhirlu l-Prim Ministru li minħabba l-problema akuta ta' nuqqas ta' faċilitajiet ta' pparkjar ta' karozzi fil- Belt, m'għandux jingħata permess ħlief f'ċirkostanzi eċċezzjonali?

Saret applikazzjoni biex għaqda ttella' tinda f'din il-pjazza bħalissa?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi mill-1 ta' Jannar 1997, il- Pulizija ħarġet seba' permessi għall-attivitajiet fi Pjazza l-Ħelsien il- Belt, inkluż dik li hemm bħalissa.

Għalkemm hemm il-problema ta' parking fil-Belt, wieħed irid jikkonsidra wkoll li din il-pjazza hija l-unika post addattat għal dawn l-attivitajiet.

PIXKERIJA - COLD STORES

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jikkonferma l-Ministru li nhar is-Sibt 3.5.97 għal ħabta tal-11.00 a.m. inqala' l-bżonn li sajjied lokali kellu bżonn idaħħal is-sajda tiegħu fil- cold stores tal-Pixkerija iżda dan ma setax peress li l-istess cold stores kienu magħluqin?

Jekk fl-affermattiv, jista' l-Ministru jgħid x'passi korrettivi ttieħdu biex is-sajjieda tagħna ma jibqgħux jiġu ffaċċjati b'dawn it-tip ta' problemi?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Le ma nikkonfermax, anzi nikkonferma li f' dak il- ħin kien hemm il-fizzjal inkarigat.

MAJJAL - BEJGĦ

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Fid- dawl tat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 5247 dwar l- industrija tal-majjal, jista' l-Ministru jgħid fil-preżent, ta' kemm piż ta' majjal jitħallas il-produttur tal-majjal meta l-istess piż tal-majjal jaqbeż il-100kg, eżempju fuq majjal ta' 110kg?

Jekk il-produttur ma jitħallas tal-piż kollu, (eżempju jitħallas biss ta' l-ewwel 100kg), jista' l-Ministru jgħid min jibbenefika mill-piż extra fuq l-ewwel 100kg?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nerġa ntenni li l-arrangamenti dwar bejgħ ta' majjal jsiru bejn il-bejjiegħ u x-xerrej sakemm il-prezz ma' jkunx għola min dak iffissat mill-Gvern skond il-grad.

TJUR - TROBBIJA

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Rigward it-trobbija tat-tjur fejn dan l-aħħar intqal li fil-pajjiż hawn total ta' 414 persuna nvoluti fit-trobbija tat-tjur, jista' l-Ministru jgħid jekk fis-survey li sar dan l-aħħar intalbitx informazzjoni dwar in- numru ta' tjur li qed jiġu mrobbija u jekk fl-affermattiv, fil-perijodu meta sar is-survey: 1) liema razez jew tipi ta' tjur qed jitrabbew; u 2) kemm kien l-ammont jew numru ta' kull razza/tip ta' tjur irreġistrati matul il-perijodu meta sar l-imsemmi survey?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: L-innotifikar ta' dawk il-persuni nvoluti fit- trobbija tat-tjur kien biss l-ewwel pass meħtieġ biex id-Dipartiment ikollu data-base aġġornata.

Issa bdiet it-tieni fażi ta' dawn l-eżerċizzju li fiħ ufficjali tad-Dipartiment serjrin imorru għand il-produtturi biex jaraw b' għajnejhom u jiġbru l-informazzjoni kollha neċessarja.

DULLIEGĦ - IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5395 dwar importazzjoni ta' dulliegħ?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nirriferi l-Onor.Interpellant għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari numru 5395 tas-seduta numru 64.

DINGLI - ASFALTAR

L-ONOR.

BERTU PACE staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb li Triq San Gwann Bosco, Ħad-Dingli, tiġi asfaltata?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: "L-Isteering Committee" mwaqqaf bejn il- Ministeru tax-Xogħlijiet u Kostruzzjoni u l-Ministeru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali, flimkien mal-Kunsllli u d-Dipartiment tat-Toroq qiegħed jaġġorna l-informazzjoni dwar toroq li jeħtieġu l-asfalt.

Deċiżjonijiet dwar xogħlijiet indikati mill-Onor.

Interpellant jittieħdu wara dan ix-xogħol ta' konsultazzjoni.

QRENDI - ARMA TAL-QRENDI

L-ONOR.

BERTU PACE staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jagħti informazzjoni għaliex l-arma tal-Qrendi ma tinbidilx minn dik preżenti kif kienet qabel il-ħolqien tal-kunsill lokali skond ix-xewqa tal-poplu Qrendin?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-arma tal- Qrendi diġa' ġiet mibdula bl-Avviż Legali 170 ta' l-1995 wara riżoluzzjoni, li għaddiet b'vot unanimu mill-Kunsill Lokali tal-Qrendi u li ġiet eżaminata mill-Kumitat maħtur 'ad hoc' skond id-dispożizzjonijiet ta' l- artikolu 74 ta' l-Att ta' l-1993 dwar Kunsilli Lokali (Att.Nru XV ta' l- 1993).

QRENDI - BANDIERA

L-ONOR.

BERTU PACE staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jagħti indikazzjoni għaliex il-bandiera tal- Qrendi ġewwa r-roundabout fil-bidu tar-raħal u f'Wied iż-Żurrieq turi l- arma preżent tal-Qrendi u tinbidel għal dik li tixbaħ bandiera ta' partit politiku fil-Ħdud u l-festi?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant sabiex jirriferi l-mistoqsija lill-Kunsill Lokali konċernat.

QRENDI - DAWL FIT-TOROQ

L-ONOR.

BERTU PACE staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar meta saret l-ewwel applikazzjoni mill- Kunsill Lokali tal-Qrendi biex bozoz fit-toroq imsemmija hawn taħt jiġu nstallati?

Meta huwa maħsub li dawn jiġu nstallati fi: (a) Triq Ġdida fi Triq it-Tempesta; (b) Triq iż-Żurrieq ħdejn il-kwartieri ta' l-Iscouts; (ċ) Triq l-Anġovini; (d) Triq Lourdes; u (e) Triq Filippu Zammit?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-talbiet għall-bozoz fid-diversi toroq fil-Qrendi ndikati mill-Onor.

Membru saru kif jidher hawn taħt:-

Triq Ġdida fi Triq it-Tempesta Frar 1994 Triq iż-Żurrieq Settembru 1996 Triq l-Anġovini Settembru 1996 Triq Lourdes Settembru 1996 Triq Filippu Zammit ma saret l-ebda talba.

Dawn it-talbiet se jiġu kkonsidrati flimkien ma' talbiet oħra.

QRENDI - ASFALTAR

L-ONOR.

BERTU PACE staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jagħti indikazzjoni meta se jingħata t- tarmac fi Triq iż-Żurrieq (quddiem iċ-ċimiterju tal-Qrendi) peress li meta tagħmel ix-xita hija mpossibbli biex tgħaddi minn din it-triq kemm bil-mixi kif ukoll bil-karozza?

Meta se jingħata t-tarmac fi Triq il-Fulija?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Peress li ċ-ċirkostanzi tal-lokalita jirrikjedu li jogħlew il-livelli tat-triq, tajt struzzjonijiet lid-Dipartiment tat- Toroq biex jinbeda x-xogħol tas-surveying li huwa meħtieġ biex isir pjan għax-xogħol f'din it-triq.

QRENDI - MAINS TA' L-ILMA

L-ONOR.

BERTU PACE staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar meta huwa maħsub li jingħata s-servizz ta' l-ilma permanenti jew bdil ta' service fit-toroq msemmija hawn taħt: (a) Triq Massabielle; (b) Triq Ġużeppi Muscat; (ċ) Triq Puniċi; (d) Triq Kartaġiniżi; (e) Triq Kabiril (f) Triq Ġdida fi Triq Filippu Gutenberg; (g) Triq Ġdida fi Triq Sant'Anna; u (h) Triq il-Pirinej?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma tikkonferma li x-xogħol ta' estensjoni ta' mejnijiet fit-toroq imsemmija huma pjanati biex jitwettqu fit-12-il xaħar li ġejjin.

LIBJA - ŻIEDA TA' TURISTI

L-ONOR.

MICHAEL REFALO staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Billi fit-tweġiba tiegħi għall-mistoqsija parlamentari numru 4317 fil-kuntest tal- qagħda fis-suq Ġermaniż, l-Ministru semma "il-politika ħażina tal-Gvern ta' qabel", jista' għalhekk l-Ministru jispjega b'mod aktar dettaljat x'kienet il-fehma tiegħu "il-politika ħażina tal-Gvern ta' qabel" u dan fil-kuntest tas-suq Ġermaniż u għalhekk ukoll x'miżuri speċifiċi ttieħdu biex tiġi riformata u emendata l-politika turistika tal-Gvern u ta' l-NTOM minn Novembru 1996 sal-lum?

ONOR.

KARMENU VELLA: Jista' l-Onor.

Interpellant jispeċifika għall-liema entitajiet qed jirriferi?

ŻEJTUN - ATTI TA' VANDALIŻMU

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk sarux xi rapporti min-naħa tal- Kunsill Lokali taż-Żejtun lill-pulizija rigward atti ta' vandaliżmu li saru fil-Ġnien tal-Kmand u fil-Ġnien Luqa Briffa ġewwa ż-Żejtun?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninsab informat li l-Kunsill Lokali taż-Żejtun għamel rapport lill-Pulizija rigward l-atti ta' vandaliżmu li saru fil- ġonna taż-Żejtun.

ŻEJTUN - ATTI TA' VANDALIŻMU

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il rapport sar lill-pulizija min-naħa tal-Kunsill Lokali taż-Żejtun rigward atti ta' vandaliżmu ġewwa ż-żewġ ġonna taż- Żejtun, Ġnien tal-Kmand u Ġnien Luqa Briffa?

Meta?

Jekk fl-affermattiv, kemm kienet l-istima tal-ħsara?

Saru xi inkjesti bil-maġistrat, jekk iva, meta?

ONOR.

ALFRED SANT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jispeċifika għal liema perjodu qed jirriferi.

ŻEJTUN - PELICAN LIGHTS

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħidilna meta ħa jkunu nstallati l-pelican lights (a) fi Triq il-Barranin għal Wesgħa 25 ta' Novembru, fiż-Żejtun; u (b) f'salib it-toroq għal Bir id-Deheb ġewwa ż-Żejtun?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li billi l-istallar tal-pelican lights isir mid-Dipartiment tat-Toroq, l-Onor.

Interpellant huwa mitlub li jagħmel din id-domanda lill-Ministru konċernat.

SAN ĠWANN - TRIQ UGO CARBONARO

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 4591, magħmula minni u r-risposta mogħtija minnu, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħidilna x'jista' jsir dwar iż-żewġ siti in kwestjoni ġaladarba dawn huma koperti b'permessi tal-bini?

Jistgħu jittieħdu passi biex dawn iż-żewġ siti jiġu demoliti peress li issa ilhom żmien twil fi stat ta' abbandun totali, jew li jittieħdu passi sabiex jitkompla x-xogħol fuq dawn is-siti?

Fil-frattemp jista' jgħidilna x'jista' jsir biex dawn is- siti ma jibqgħux iservu għal diversi abbużi inklużi abbuż ta' droga?

ONOR.

GEORGE VELLA: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant illi dawn iż-żewġ siti ġaladarba huma koperti b'permessi tal-bini ma jistgħux jitwaqqgħu sakemm ma' ssirx applikazzjoni mis-sidien biex jittieħdu passi f'dan ir-rigward.

Rigward abbużi f'dawn is-siti nissuġġerixxi li l-mistoqsija tiġi riferuta lill-Ministeru kkonċernat.

KOPERATTIVI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid jekk fid- dipartimenti li jaqgħu taħtu, hemmx ħaddiema li jixtiequ jifformaw koperattivi?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Hemm sezzjoni waħda li tidher li fiha hemm interess li tifforma koperattiva fil-futur.

TAQSIMA TAX-XOGĦLIJIET - PERITI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' applikanti għall-postijiet ta' "Perit u Perit Junior fit-Taqsima tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni"?

(Gazzetta tal-Gvern 11/2/97)

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: In-numru ta' l-applikazzjonijiet għall post ta' perit u perit Junior fit-Taqsima tax-Xogħlijiet kien ta' tnax (12).

Tmienja minn dawn waslu tard u għaldaqstant ma jistgħux jiġu kkonsidrati.

It-tagħrif mitlub jidher hawn taħt:-

Post ta' Post ta' Rimarki Perit Perit Junior

Jikkwalifikaw u 4 _ waslu fil-hin

Jikkwalifikaw izda 2 1 waslu tard _ *1 * ma ghandux degree Ma jikkwalifikawx u waslu tard - **4 ** ghadhom ma gradwawx

P.A. - PROĠETT TA' BUĠIBBA

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopji ta' l-applikazzjonijiet li saru lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar minn dipartimenti dwar il-proġetti f'Buġibba bid-data ta' meta daħlu quddiem l-imsemmija awtorita' u bid-data ta' l-approvazzjoni?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm baqa' applikazzjonijiet pendenti?

ONOR.

GEORGE VELLA: Tabella bl-applikazzjonijiet kollha li saru għall- proġett ta' Buġibba bid-dati relevanti murija tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

IMPJIEGI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti ċ-ċifra globali tan-nies li ġew maqtugħa mill- ewwel parti tar-Reġistru bejn Novembru 1996 u April 1997?

ONOR.

EDWIN GRECH: In-numru ta' nies li ġew maqtugħa mill-ewwel parti tar-Reġistru huwa kif ġej:

|Xhur |Nies maqtugha | | |mill-ewwel | | |parti | | |tar-Registru | |Novembru 1996 |92 | |Diċembru 1996 |57 | |Jannar 1997 |151 | |Frar 1997 |137 | |Marzu 1997 |83 | |April 1997 |163 |

ETC - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'kien in-numru ta' nies li kienu jirreġistraw fit- tielet parti tar-Reġistru bejn Novembru 1996 - April 1997 xahar b'xahar?

ONOR.

EDWIN GRECH: In-numru ta' nies li kienu jirreġistraw fit-tielet parti tar-Reġistru kien kif ġej:

|Xhur |Registrant| | |i fuq | | |it-Tielet | | |Parti | |Novembru |431 | |1996 | | |Dicembru |485 | |1996 | | |Jannar |417 | |1997 | | |Frar |409 | |1997 | | |Marzu |382 | |1997 | | |April |378 | |1997 | |

EDUKAZZJONI - HEALTH PSYCHOLOGY

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ilu jeżisti l-post fil-Health Psychology li dwaru deher avviż fil-Gazzetta tal-Gvern tad-9 ta' Mejju, 1997 (paġna 2996)?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

VALLETTA - TRIQ SAN KRISTOFORU - FOND NRU.

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l-Ministru jgħid jistax il-fond vakant dan l-aħħar bl-indirizz 177/7, St. Christopher Street, Valletta jiġi riżervat għal każ ta' mard peress li f'dawn l-appartamenti hemm il-faċilita' ta' lift?

Fil-każ, nitlob lill- Ministru jikkonsidra l-każ H 11322 u fl-opinjoni tal-konsulenti mediċi fl- isptar San Luqa hu ta' gravita' kbira.

ONOR.

FREDDIE PORTELLI: Għaddejt il-mistoqsija lid-Direttur għall- Akkomodazzjoni Soċjali biex jinvestiga l-fond indikat huwiex vojt u wara jikkonsidra l-applikazzjoni ma' oħrajn mill-Belt ta' applikanti li għandhom bżonn post bla taraġ.

DJAR - H 11322

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tad-Djar: Il- fond bl-indirizz 221c/1, Republic Street, Valletta hu taħt ir- responsabbilta' ta' l-Uffiċċju Konġunt?

Jekk fl-affermattiv, jista' dan il- fond bi ftit taraġ jiġi riservat għal każ ta' mard, u dan, wara li l-policy tal-Gvern ġiet definita wara mistoqsija parlamentari mwieġba mill-Ministru fis-Seduta tas-6 ta' Mejju, 1996?

Fil-każ, nitlob lill-Ministru jikkonsidra l-każ bil-file No. H 11322 li fl-opinjoni ta' konsulenti mediċi fl-iSptar San Luqa hu ta' gravita' kbira?

ONOR.

FREDDIE PORTELLI: Il-fond in kwestjoni se jiġi trasferit mill- Uffiċċju Konġunt lid-Dipartiment ta' l-Akkomodazzjoni Soċjali biex jiġi allokat skond il-kriterji stabbiliti, inklużi dawk msemmija fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5254.

Dwar ir-riferenza għall-mistoqsija tas-6 ta' Mejju 1996, l-Onor.

Membru huwa mitlub ikun aktar speċifiku.

DJAR - H 11322

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l-fond vojt fil-pjan terran bl-indirizz 188E, St Ursula Street, Valletta jiġi riservat għal każ ta' mard, u dan, wara li l-policy tal-Gvern ġiet definita wara mistoqsija parlamentari mwieġba mill-Ministru fis-Seduta tas-6 ta' Mejju, 1996?

Fil-każ, nitlob lill-Ministru jikkonsidra l-każ bil- file No. H 11322 li fl-opinjoni ta' konsulenti mediċi fl-iSptar San Luqa hu ta' gravita' kbira?

ONOR.

FREDDIE PORTELLI: Jien informat illi lid-Dipartiment għall- Akkomodazzjoni Soċjali ma jirriżultalux illi l-fond huwa vojt.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB

GOZO CHANNEL - PASSIĠĠIERI

L-ONOR.

ANTON TABONE staqsa lill-Ministru tat-Trasport u Portijiet: B'riferenza għall-aħħar parti tat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari numru 4555, jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' passiġġieri li għamlu użu mis-servizz tal-Gozo Channel fil-perjodu ndikat għall-1997 u għall- istess perjodu fl-1996?

Jista' l-Ministru jagħti breakdown tal-passiġġieri b'residenza f'Malta, b'residenza f'Għawdex u barranin matul l-istess perjodi?

Matul l-istess żmien i.e.

Frar, Marzu u mill-1 sas-27 ta' April, kemm kien in-numru ta' vetturi li qasmu din is-sena u s-sena l-oħra?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jien informat li l-informazzjoni mitluba mill- Onor. Interpellant huwa kif ġej:-

|1996 |Frar |Marzu|01-27 | | | | |ta' | | | | |April | |GĦawdxin |26,460|34,91|27,100 | | | |6 | | | | | | | |Residenti |15,049|19,67|32,334 | |Maltin | |8 | | | | | | | |Turisti |30,458|40,70|43,141 | | | |9 | | | | | | | |Vetturi |16,196|22,03|22,374 | | | |8 | | | | | | |

|1997 |Frar |Marzu|01-27 | | | | |ta' | | | | |April | | | | | | |GĦawdxin |- |26,08|23,793 | | | |4 | | | | | | | |Residenti|- |74,50|87,768 | |Maltin/ | |2 | | |Turisti | | | | | | | | | |Vetturi |- |20,31|18,836 | | | |1 | | | | | | |

Jiena nformat ukoll li għad m'hemmx statistika dettaljata fuq ix-xahar ta' Frar 1997 minħabba li kien ix-xahar fejn kien hemm bdil ta' nollijiet u li sa llum għadhom deħlin lura diversi biljetti biex jingħataw sussidju fuq il- ħlas li kien diġa sar qabel saret il-bidla.

Barra minn hekk billi fl-1997 in-noll tal-Maltin u tat-turisti sar l-istess ma tistax issir distinizzjoni għal skop ta' statistika.

MINISTERU TAS-SERVIZZI EKONOMIĊI - HOSPITALITY SERVICES

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu hospitality services mill- Ministeru tas-Servizzi Ekonomiċi, dipartiment b'dipartiment fl-1995 u fl- 1996, sena b'sena?

ONOR.

LEO BRINCAT:

Hospitality Services 1995/1996

|Ministeru/ |1995 |1996 Lm| |Dipartiment |Lm | | |Ministeru |3120 |8241 | |Uffiċċju |-* |45 | |tal-Kompet-izz| | | |joni Ġusta | | | |Dipartiment |776 |1242 | |ta' | | | |l-Industrija | | | |Dipartiment |211.07 |156.23 | |tal-Kummerċ | | | |Uffiċċju |xejn |11.58 | |tal-Proprjeta'| | | |Industrijali | | | |Dipartiment |-** |39.24 | |għall-Affariji| | | |et | | | |tal-Konsumatur| | | |Uffiċċju |1438 |550 | |Ċentrali ta' | | | |l-Istatistika | | | |Dipartiment |2201.45 |3168.40| |tat-Turiżmu | | |

*L-Uffiċċju tal-Kompetizzjoni Ġusta beda jopera fl-1996.

**Fl-1995 id-Dipartiment għall-Affarijiet tal-Konsumatur ma kienx jifforma parti mill-Ministeru tas-Servizzi Ekonomiċi.