MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 494 It-Tlieta, 12 ta' Diċembru, 1995 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati Malta Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 494

It-Tlieta, 12 ta' Diċembru, 1995

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament il-Palazz, il-Belt Valletta fis-6.10 p.m.

Talba Seduta Nru. 494

It-Tlieta, 12 ta' Diċembru, 1995

WERREJ

MINUTI 609

MISTOQSIJET - TWEĠIBIET ORALI 609

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA TAL-KAMRA 614

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI ĠENERALI 1996

RIŻOLUZZJONI LI TAWTORIZZA L-GĦOTI MILL-FOND KONSOLIDAT U LI JITRESSAQ L- ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-APPROPRAZZJONI (ORDNI PERMANENTI NRU.

82) 615

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-APPROPRJAZZJONI (1996) 643

ESTIMI SUPPLIMENTARI 1995

MOZZJONI BIEX IL-KAMRA TMUR F'KUMITAT TA' PROVVISTA GĦALL-KONSIDERAZZJONI TA' L-ESTIMI SUPPLIMENTARI 1995 645

RIŻOLUZZJONI LI TAWTORIZZA L-GĦOTI MILL-FOND KONSOLIDAT U LI JITRESSAQ L- ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TIENI APPROPRJAZZJONI 1995 (ORDNI PERMANENTI NRU.

82) 646

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TIENI APPROPRJAZZJONI (1995) 646

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX IKOMPLI JEMENDA L-KODIĊI TA' ORGANIZZAZZJONI U PROĊEDURA ĊIVILI

L-EWWEL QARI 648

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR GWARDJANI PRIVATI U LOKALI

L-EWWEL QARI 648

AĠĠORNAMENT 649

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 651

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 493 li saret fl-12 ta' Diċembru, 1995 ġew konfermati.

MISTOQSIJET - TWEĠIBIET ORALI

SKEJJEL - SYSTEMS OF KNOWLEDGE

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Alfred Portelli) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid kemm applikaw studenti biex joqogħdu għall-aħħar eżami li se jsir tas-Systems of Knowledge?

Kemm għamlu dan l-eżami?

Kemm kien hemm minnhom li għaddew?

Kemm kien hemm minnhom li ġabu grad A, B, u C rispettivament?

Jista' l- Ministru jgħidli l-istess dwar l-aħħar eżamijiet li saru għall-Advanced Level?

Kemm kien hemm minnhom li ġabu three grade A at one go fil- Physics, Chemistry u Biology?

Mil-liema skejjel kienu?

ONOR.

MICHAEL FALZON (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani): Ninforma lill-Onor.

Interpellant, li b'żieda ma' l-informazzjoni li tajtu fl-14 ta' Novembru, 1995 f'Seduta Nru. 472, in-numru ta' kandidati li qagħdu għall-'A' Level Matriculation fit-tlett suġġetti jiġifieri l- "Physics, Chemistry u Biology" f'Mejju 1995 kien 95.

Minn dawn kien hemm 2 li ottenew grad "A" fit-tlett suġġetti.

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, billi hemm numru ta' skejjel li jenħtieġu manutenzjoni jaħseb il-Ministru li wasal iż-żmien li ċerti proġetti u manutenzjonijiet żgħar li l-iskejjel ikollhom bżonn jiġu diskussi fi ħdan il-kunsilli lokali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Mr Speaker, nista' nassigura lill-Onor.

Interpellant li teżisti koperazzjoni sħiħa bejn il-Ministeru tiegħi u l- kunsilli lokali.

Naturalment mhux il-kunsilli lokali kollha jħarsu lejn il-problema bl-istess mod u mhux kollha għandhom l-istess finanzi.

Nista' ngħid li, per eżempju, saru xi xogħlijiet fis-sala ta' l-Iskola tal- Mellieħa mill-fondi tal-kunsill lokali ta' hemmhekk peress li din is-sala tintuża bħala l-unika sala tar-raħal u tintuża wkoll mill-kunsill lokali.

Jiġifieri f'dan il-każ kien hemm koperazzjoni sħiħa u x-xogħol sar parti mill-fondi tagħna u parti mill-fondi tal-kunsilli lokali tal-Mellieħa.

Naturalment kull kunsill għandu l-prijoritajiet tiegħu.

Hemm kunsilli li għax jiktbu ittra jippretendu li għandi nalloka vot ta' ma nafx kemm għall- iskola tagħhom, pero' hemm oħrajn li jiltaqgħu miegħi u niddiskutu.

Fejn nista' nikkopera mal-kunsilli lokali dejjem nikkopera u naħseb li f'ħafna u f'ħafna postijiet, inkluż dak tal-Mellieħa li għadni kemm semmejt, din il- koperazzjoni tat riżultati pożittivi.

UNIVERSITA' - STUDENTI

L-ONOR.

MANUEL BORDA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jagħti l-figuri ta' l-istudenti li hemm fl-Universita' għas-sena akkademika 1995/1996 maqsuma f'irġiel u nisa u skond il-fakultajiet u d-dipartimenti?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li n-numru ta' studenti li qed jattendu l-Universita' għas-sena akkademika 1995/96 hu kif ġej:

| |Ir|Ni|Tot| | |gi|sa|al | | |el| | | |Fakulta' ta' |93|43|136| |l-Arkitettura | | | | |Fakulta' ta' l-Arti|42|47|901| | |9 |2 | | |Fakulta' |15|8 |23 | |tal-Kirurgija | | | | |Dentali | | | | |Fakulta' ta' |56|38|948| |l-Ekonomija, |8 |0 | | |Management u | | | | |Accountancy | | | | |Fakulta' ta' |45|84|130| |l-Edukazzjoni |4 |6 |0 | |Fakulta' tal-Ligi |22|21|432| | |2 |0 | | |Fakulta' ta' |28|22|310| |l-Enginerija |8 | | | |Mekkanika u | | | | |Elettrika | | | | |Fakulta' |19|18|378| |tal-Medicina u |0 |8 | | |Kirurgija | | | | | |Ir|Ni|Tot| | |gi|sa|al | | |el| | | |Fakulta' tax-Xjenza|10|10|205| | |4 |1 | | |Fakulta' |13|71|205| |tat-Teologija |4 | | | |Istitut ta' |24|6 |30 | |l-Agrikoltura | | | | |Bord ghall-Istudji |42|7 |49 | |fl-Informatika | | | | |L-Istitut |1 |0 |1 | |ghat-Teknoloġija | | | | |ta' l-Energija | | | | |L-Istitut ta' |35|9 |44 | |l-Istudji Forensici| | | | |L-Istitut |25|21|46 | |tal-Gerentoloġija | | | | |L-Istitut |31|51|829| |ghall-Harsien |9 |0 | | |tas-Sahha | | | | |L-Istitut |26|6 |32 | |Internazzjonali ta'| | | | |l-Ambjent | | | | |L-Istitut |4 |0 |4 | |ghar-Ricerka | | | | |fil-Gebla u l-Bini | | | | |L-Istitut |21|78|99 | |ghall-Harsien | | | | |Socjali | | | | |L-Istitut |10|3 |13 | |Mediterranju | | | | |L-Istitut |41|62|103| |ghall-Istudji | | | | |taz-Zgħazagh | | | | |L-Istitut |3 |1 |4 | |ghat-Teknologija | | | | |ta' l-Ilma | | | | |L-Istitut |9 |1 |10 | |ghall-Istudji dwar | | | | |il-Gzejjer u | | | | |l-Pajjii z-Zghar | | | | |Akkademja |27|17|44 | |Mediterranja | | | | |ghall-Istudji | | | | |fid-Diplomazija | | | | |Centru |2 |17|19 | |ghall-Izvilupp | | | | |tal-Partecipazzjoni| | | | |tal-Haddiema | | | | |Centru |3 |1 |4 | |ghad-Dokumentazzjon| | | | |i u Ricerka | | | | |Ewropea | | | |

MR SPEAKER: L-Onor.

Lino Spiteri, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LINO SPITERI: Mr Speaker, peress li l-Ministeru ta' l-Edukazzjoni din is-sena nefaq Lm310,000 iżjed milli stenna fl-Universita' jista' l- Ministru jinforma lil din il-Kamra jekk kienx hemm savings ekwivalenti fl- infiq tal-Ministeru?

Infakkar li l-Ministeru ta' l-Edukazzjoni u l- Universita' huma separati u għandhom voti separati, imma l-voti ta' l- Universita' jaqgħu taħt il-Ministeru ta' l-Edukazzjoni u n-nefqa hija maqsuma fit-tnejn.

Mela jekk kemm-il darba għal raġunijiet li ħass hu l- Ministeru waqqaf il-Junior College, għamel xi forma ta' savings banda oħra?

MR SPEAKER: Il-Ministru Falzon.

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-ammont ta' Lm310,000 li semma l-Onor.

Membru kienu f'xogħol ta' natura fiżika u xogħol ieħor fil-computer labs li għamilna fil-Junior College u ovvjament l-Universita' ma kellhiex budget għal din l-operazzjoni.

Naħseb li nista' ngħid li saru savings fis-sens li numru ta' għalliema, dawk li qabel kienu jieħdu s-salarju mill-budget tad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni, issa ġew imħallsa mill-Universita' u allura l-pagi tagħhom għall-aħħar tliet xhur tas-sena - ovvjament fil- budget għall-1995 dawn dehru taħt id-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni - tista' tikkonsidrahom li ġew savings.

Li ġara hu li d-Diviżjoni għaddiet il-flus li kellha vvotati għall-pagi ta' dawk in-nies lill-Universita' peress li l- Universita' għall-ewwel tliet xhur tas-sena skolastika ma kellhiex budget separat għall-Junior College.

Jien naħseb li wieħed jista' jikkonsidra l-fatt li ammont sostanzjali ta' pagi li d-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni qiegħda tiffranka għaliex numru ta' impjegati issa saru ta' l-Universita', sa ċertu punt huwa savings min-naħa tal-budget tad-Diviżjoni.

IMPJIEGI - KORS TA' L-ESTS

L-ONOR.

LINO SPITERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Billi dawk li kienu fl-aħħar ta' l-ESTS course issa spiċċatilhom l-isponsorship li kellhom u ħafna minnhom qegħdin jirreġistraw għax-xogħol, jista' l-Ministru jgħid humiex se joħorġu xi applikazzjonijiet li jkunu addattati għal dawn l-istudenti?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li kien hemm diversi vakanzi ta' xogħol li kienu applikabbli għall-istudenti li spiċċalhom l-isponsorship.

Fil-fatt sa issa kien hemm 103 sottomissjonijiet ma' żewġ korporazzjonijiet parastatali u 210 sottomissjonijiet ma' 54 ditta privata.

Il-Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ issottomettiet għal dawn l-impjiegi lil dawk kollha li kellhom il-Journeyman Certificate fis-snajja' rispettivi.

Sejħiet għall-applikazzjonijiet għax-xogħol mid-dipartimenti tal-gvern isiru bil-proċedura normali mid-dipartiment involut.

Hawnhekk irrid ngħid li l-proċess biex wieħed jiġi mpjegat ma' korporazzjoni parastatali huwa li din tgħid lill-ETC li għandha l-vacancies u l-ETC tibgħat lil dawk kollha li għandhom il-Journeyman Certificate u li spiċċaw mill-ESTS.

Is-sejħa għal applikazzjonijiet mid-dipartimenti tal- Gvern sfortunatament tieħu iktar żmien għax hemm proċedura iktar burokratika tramite l-PSC, pero' anke f'dan il-każ il-ftehim mal-unions hu li s-sejħiet ikunu miftuħin għal dawk li jkunu attendew l-iskema u ħadu ċ- ċertifikat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Lino Spiteri, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LINO SPITERI: Billi qegħdin nitkellmu fuq il-Korporazzjoni tax- Xogħol u Taħriġ, jista' l-Ministru jgħid għaliex l-ETC mhux qegħda żżomm record ta' dawk il-ħaddiema li jiġu ssensjati?

Jekk kemm-il darba ma jinżammx record - staqsa dwar dan f'seduta preċedenti l-Onor.

Noel Farrugia - kif jista' jkun li l-ETC tagħti tagħrif lid-Dipartiment ta' l-Economic Planning u lid-Dipartiment ta' l-istatistika biex joħorġu data li juru kemm id-diversi setturi ndustrijali żdiedu u anke kemm naqsu?

Kienet korretta dik it-tweġiba jew il-Ministru jħoss li għandu jirrevediha?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Qed nieħu gost li l-Onor.

Spiteri staqsieni din id- domanda għax kiteb artiklu f'xi gazzetta f'dan is-sens - l-Onor.

Spiteri jikteb f'ħafna gazzetti!

Il-punt li forsi ma fehemx l-Onor.

Spiteri hu - u nifhem għax anke jien staqsejtha - li meta wieħed jieqaf mix-xogħol, u l- ETC timmarkah li waqaf mix-xogħol u l-korporazzjoni għandha l-istatistika tan-nies li waqfu mix-xogħol u marru fuq xogħol ieħor, pero' s'issa ma tinżammx statistika li turi r-raġuni għala wieħed ikun waqaf mix-xogħol, jekk hux għax irreżenja hu jew jekk waqafx għaliex ħareġ bil-pensjoni jew jekk waqafx għaliex il-fabbrika fejn kien jaħdem sabet ruħha f'diffikultajiet u allura ġie discharged.

Jien weġibt li ma tinżammx statistika b'dan il-mod, u mingħalija d-domanda kienet ta' l-Onor.

Noel Farrugia li ried ikun jaf kemm minn dawk li biddlu l-job jew li m'għandhomx job kienu ġew discharged proprju minħabba li fabbrika tkun għalqet.

L-istatistika li l-ETC tgħaddi lid-Dipartiment ta' l-Economic Planning hija reliable, pero' ma tagħmilx riferenza dwar jekk ħaddiem telaqx mill- fabbrika għaliex sab job aħjar jew għax ħareġ bil-pensjoni jew għax ġie redundant għar-raġunijiet li semma l-Onor.

Farrugia fid-domanda.

Naħseb li tkun għodda tajba f'idejn in-nies li jagħmlu l-policy u l-politika, kif ukoll f'idejn il-Gvern u l-Oppożizzjoni, li nibdew inżommu statistika f'dan is-sens, pero' r-raġuni li m'hemmx statistika hija dik li semmejt.

MR SPEAKER: L-Onor.

Spiteri.

ONOR.

LINO SPITERI: Nifhem dak li qed jingħad, imma l-Ministru qed jikkonferma li issa li qegħdin lejn l-aħħar ta' Diċembru huwa possibbli li l-programm tal-computer ta' l-ETC jiġi rranġat biex tidħol din l- informazzjoni?

Fil-fatt din hija sistema sempliċi li ssir billi tiġi rranġata l-formola li jrid jibgħat kull employer meta jispiċċalu xi impjegat jew meta jimpjega lil xi ħadd.

Fil-każ ta' meta jispiċċa xi ħadd l- employer irid iniżżel the reason for termination of employment u jgħid jekk ikunx każ ta' redundancy resignation jew retirement.

Huwa possibbli li dan it-tagħrif jibda jinġabar b'effett jekk mhux immedjat imma mhux fit-tul ħalli d-data base li tkun trid tinbena mill-bidu ta' Jannar tkun waħda li tagħmilha iżjed possibbli li dawk kollha li huma nteressati biex janalizzaw l-ekonomija bis-serjeta' jkollhom iżjed tagħrif biex ikunu jistgħu jagħmlu dan?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien qed nifhem lill-Onor.

Interpellant imma su due piedi ma nistax naċċertah li dawn huwa possibbli għalkemm ma narax għaliex m'huwiex possibbli.

Nista' nassigurah li se ngħid lill-ETC biex jibdew iżommu dan id-dettall fuq in-nies li jitilfu l-impjieg.

SKEJJEL TA' L-ISTAT - GĦALLIEMA

L-ONOR.

MANUEL BORDA (f'isem l-Onor.

Michael Bonnici): staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 28777 fejn jirrigwarda n-numru ta' għalliema fl-iskejjel primarji, jista' l-Ministru jgħid kemm mill-1,182 għaliem huma: regolari u casuals; nisa u rġiel; l-etajiet ta' dawn bejn 20-30, 30-40, 40-50, 50-61?

Kemm minn dawn huma bil-College u bil-B.

Educ?

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hi kif ġej:

| |Irgie|Nisa | | |l | | |Ghalliema Regolari |207 |767 | |Ghalliema fuq xoghol|22 |8 | |amministrattiv | | | |Casuals/Part-Time |18 |160 | |Instructors | | | |TOTAL |247 |935 |

L-etajiet ta' dawn l-għalliema/instructors huwa hekk:

| |Irgie|Nisa | | |l | | |Inqas minn 20 sena |/ |16 | |Bejn 20 u 30 sena |56 |200 | |Bejn 30 u 40 sena |34 |99 | |Bejn 40 u 50 sena |69 |380 | |Bejn 50 u 61 sena |88 |240 | |TOTAL |247 |935 |

Il-kwalifiki tagħhom huma:

| |Irġie|Nisa | | |l | | |bit-Training College|152 |531 | |bil-B.Educ |59 |95 | |P.G.C.E. |7 |13 | |Degree Oħra |3 |22 | |Pedagogy Course / |/ |/ | |Emergency Trs | | | |'A' Level Standard |26 |274 | |TOTAL |247 |935 |

MR SPEAKER: L-Onor.

Spiteri.

ONOR.

LINO SPITERI: Naf li għadna kemm spiċċajna d-diskussjoni fuq il- Voti ta' l-Edukazzjoni, imma li se nistaqsi huwa daqsxejn usa minn dak li ġie diskuss dak inhar.

Id-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni għandu xi sistema biex jaġġorna l-ħiliet ta' l-għalliema f'dik li hi pedagoġija u f'dik li hi sistema ta' tagħlim?

Mill-informazzjoni li ngħatat jirriżulta li hemm ħafna għalliema li ma kellhomx kors formali fil-pedagoġija u anke dawk li kellhom taħriġ fil-pedagoġija, jista' jkun li għadda ħafna żmien minn mindu ħaduh.

Jekk tinnota sew l-age distribution - skond id-dettalji li ngħataw - issib li fl-iskejjel primarji għandna teacher profile li huwa pjuttost imbottat lejn dawk li qabżu l-40 sena.

Naturalment min qabeż l-40 sena għadu tajjeb - nittama! - imma xorta waħda jaqbel li min qiegħed f'dak l- age group jerġa' jirrevedi t-taħriġ tiegħu biex ikun dejjem ċert li hu aġġornat mal-metodi moderni.

ONOR.

MICHAEL FAZON: Ovvjament hemm żewġ affarijiet.

Dawk li diġa' huma kwalifikati huma fl-iskala ta' għalliema kwalifikati bit-training college jew bil-PGCE jew bil-B.Educ u kultant żmien dawn ikun jenħtieġ li jsirulhom in-service courses u fil-fatt id-dipartiment jorganizza korsijiet għal dawn l-għalliema biex iżommhom aġġornati.

Sa ftit żmien ilu dawn kienu jsiru fuq bażi volontarja imma wara li f'Awissu 1994 għamilna l- ftehim ma' l-MUT l-in-service courses bdew isiru b'mod regolari għal kulħadd biex dawk li kien ilhom iż-żmien li marru jistudjaw il-pedagoġija jiġu aġġornati.

Naturalment kulħadd jaf li hemm persentaġġ sostanzjali - mhux il-maġġoranza - ta' għalliema li m'humiex kwalifikati fil-pedagoġija u fl-iskala tal-pagament dawn m'humiex ikkonsidrati bħala għalliema

S'issa kien hemm żmien meta d-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni kien jorganizza kors fil-għaxija fil-pedagoġija, imma qamet kwestjoni kbira bejn id-Dipartiment u l-Fakulta' ta' l-Edukazzjoni għaliex il-fakulta' ħasset li dan il-kors ma kienx wieħed għoli u ta' ċertu livell u allura konna qegħdin niċċertifikaw għalliema bil-warrant bħala fullyqualified meta fil- fatt kien hemm min jaħseb u jidhirlu li mil-lat tekniku u professjonali ma kenux kwalifikati.

GĦaldaqstant dan il-kors din is-sena ma sarx.

L-idea tiegħi hi - u din wieħed irid jiddiskutiha ma' l-Universita' - li l-Universita' tagħmel kors simili għall-one year course tal-PGCE, tagħmlu fil-għaxija u flok fuq sena tagħmlu fuq sentejn u b'hekk dawn in- nies li llum nikkonsidrawhom bħala casual part-time instructors - imma la huma part-time u lanqas casuals, pero' jgħidulhom hekk biex jiddistingwuhom - jottjenu l-kwalifiki professjonali u fl-istess ħin għal dik li hi skala jkollhom dritt jidħlu fl-istream ta' l-għalliema.

GĦAWDEX - SKRIVANI GĦAWDXIN F'MALTA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm clerk grade 1 Għawdxin jaħdmu f'Malta fil-preżent?

Jista' l-Ministru jgħid kemm ilhom jaħdmu f'Malta dawn l-iskrivani Għawdxin?

Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li jinġieb xogħol minn Malta għal Għawdex u dan biex minflok l-Għawdxin imorru jaħdmu f'Malta, ikun ix- xogħol li jiġi Għawdex minn Malta?

Jidhirlu l-Ministru li b'hekk biss tkun tista' tissolva l-problema ta' ħafna skrivani Għawdxin li bħalissa qegħdin jaħdmu f'Malta?

ONOR.

ANTON TABONE (Ministru għal Għawdex): Jiena nformat li fl-24 ta' Ottubru, 1995 kien hemm 119-il clerk u 15-il data entry operator li kellhom il-post tax-xogħol tagħhom f'Malta.

Id-data entry operators kollha bdew jaħdmu Malta fl-10 ta' Settembru 1990 filwaqt li l-clerks bdew f'dati differenti bejn id-29 t'April 1991 u t-2 ta' Mejju 1995.

Tajjeb li l-Onor.

Interpellant ikun jaf li dan il-Gvern fetaħ uffiċċji ġodda u beda jagħti servizzi ġodda f'Ghawdex.

B'hekk illum mhux biss il- pubbliku huwa moqdi ħafna aħjar, iżda nħolqu ħafna postijiet tax-xogħol għall-Għawdxin f'Għawdex stess.

Eżempji ta' dawn hemm il-ftuħ jew it- tkabbir ta' l-Uffiċċju għall-Kura ta' l-Anzjani, tad-Djar u ta' l-Awtorita' tad-Djar, it-Teżor, il-Passaporti, it-Turiżmu, l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku, il-Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ, l-Awtorita' Marittima u d- Dwana, servizzi ġodda fl-isptarijiet, tagħlim ta' suġġetti ġodda fl- iskejjel, ftuħ ta' fergħat tal-posta f'diversi rħula, it-twaqqif ta' 14-il kunsill lokali kif ukoll il-ħolqien ta' l-istess Ministeru għal Għawdex li kulma jmur qed jassumi responsabilitajiet ġodda li wkoll jirrekjedu iktar xogħol.

Eżempju ċar ta' dan huwa li mill-1 ta' Jannar 1996 l-ispiża rikorrenti ta' Għawdex se tgħaddi mill-ministeri f'Malta għall-Ministeru għal Għawdex.

B'riżultat ta' din il-politika li qed titwettaq mill-Gvern preżenti l- impjiegi mal-gvern u korpi parastatali f'Għawdex żdiedu b'1,394 minn April 1987 'l hawn.

Għal dawk li huma gradi tas-Servizz Ġenerali, in-numru tagħhom żdied minn 191 f'April 1987 għal 310 illum, żieda ta' 119-il post ġdid.

Dan kollu jfisser li matul dawn l-aħħar tmien snin u nofs mijiet ta' ħaddiema Għawdxin ġew trasferiti minn Malta għal Għawdex, fosthom skrivani, għalliema, infermiera, pulizija, charwomen, membri tal-Forzi Armati ta' Malta, membri tal-Korp tad-Dejma, hospital auxiliaries u attendants.

Irrid ngħid li f'laqgħa tas-segretarji permanenti kien miftiehem li kull wieħed minnhom jipprova jidentifika possibilitajiet ta' proċessi ta' xogħol f'Malta li jistgħu jsiru Għawdex biex ikomplu jinħolqu iktar postijiet ta' xogħol f'Għawdex.

MR SPEAKER: Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda .

Tqegħid ta' karti.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA TAL-KAMRA

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 170 ta' l-1995 - Regolamenti ta' l-1995 dwar l- Emenda ta' l-Ewwel Skeda ta' l-Att dwar Kunsilli Lokali.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Konvenzjoni Nru. 175 maħruġa mill-International Labour Conference dwar xogħol part-time; u

Rakkommandazzjoni Nru. 182 maħruġa mill-International Labour Conference dwar xogħol part-time.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 171 ta' l-1995 - Regolamenti ta' l-1995 li Jemendaw it-Tieni Skeda li tinsab ma' l-Att dwar Taxxa fuq il-Valur Miżjud (Emenda Nru. 2);

Avviż Legali Nru. 172 ta' l-1995 - Regolamenti ta' l-1995 li Jemendaw ir-Regolamenti dwar Taxxa fuq il-Valur Miżjud (Servizzi Professjonali);

Avviż Legali Nru. 173 ta' l-1995 - Regolamenti ta' l-1995 li Jemendaw ir-Regolamenti dwar Taxxa fuq il-Valur Miżjud (Riċevuti Fiskali); u

Avviż Legali Nru. 174 ta' l-1995 - Regolamenti ta' l-1995 li Jemendaw it-Tielet Skeda li tinsab ma' l-Att dwar Taxxa fuq il-Valur Miżjud.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru għall-Ambjent.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent) (f'isem il-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknoloġija): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 175 ta' l-1995 - Regolamenti ta' l-1995 li jemendaw ir-Regolamenti dwar l-Investigazzjoni ta' Diżgrazzji fl- Avjazzjoni Ċivili.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI ĠENERALI 1996

RIŻOLUZZJONI LI TAWTORIZZA L-GĦOTI MILL-FOND KONSOLIDAT U LI JITRESSAQ L- ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-APPROPRAZZJONI

(ORDNI PERMANENTI NRU.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru tal-Finanzi:

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, nipproponi:

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn tliet mija u tmienja u tmenin miljun, disa' mija u ħdax-il elf, disa' mija u tmintax-il Lira Maltija (Lm388,911,918) li tirrappreżenta l-ammont kollu tar-Riżoluzzjonijiet approvati mill-Kumitat ta' Provvista, kif dettaljati fl-Abbozz ta' l- Estimi Ġenerali 1996 taħt il-Voti 1, 2, 4 sa 13, 15 sa 53 u I sa XII tiġi mogħtija għan-Nefqa mill-Fond Konsolidat; u

Illi l-Ministru tal-Finanzi jressaq l-Abbozz ta' Liġi dwar l- Approprjazzjoni (1996).

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

ANTON TABONE: Nissekonda.

MR SPEAKER: Skond il-ftehim tal-21 ta' Novembru, 1995, il-ħin tad- diskussjoni tal-lum għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema ta' l-Oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-Gvern.

Hawn rimarki?

L-Onor.

Joe Brincat.

ONOR.

JOSEPH BRINCAT: Mr Speaker, skużani li ma rrealizzajtx li sejjaħtli, imma kien qed jinterrompini l-Ministru għall-Ambjent.

L-Onor.

Membru qed jgħid li ħa għalih meta jien m' għamiltlu xejn.

Issa jien naf li sħabu qabdu miegħu.

Il-Ministru qal li neħħieli l-faħam mill-Marsa.

Jien ngħidlu - bħalma għadni kemm għidtlu issa - li s-sulphur miż-żejt jagħmel ħsara għas-saħħa aktar mid-deposits tal-faħam.

Għadni kemm għidtlu wkoll li fl-Awstralja fejn għandhom power stations li jaħdmu biż-żejt u li m'humiex ħdejn il-baħar jieħdu ħsieb jagħmlu d-desulphurisation ħalli s- sulphur jitneħħa mill-arja.

Dan għidtu għaliex il-Ministru ġie jfixkilna u ppretenda li ngħidlu grazzi talli neħħa l-faħam li huwa ikrah għax huwa iswed, imma għalkemm il-kulur isfar tas-sulphur huwa forsi iktar pjaċevoli, ma jfissirx li l-element ta' ħsara m'huwiex ikbar minn dak li kien hemm meta kien hemm il-faħam.

Jien naf li f'kull żmien kien hemm konkorrenza kbira mid-diversi distretti biex il-power station tinbena fid- distrett tagħhom!

Fil-fatt kienu ħafna li ppretendew li l-power station jagħmluha wara l-bieb tagħhom, imma ma setgħux jagħżlu lil kulħadd!

Tagħna għażluha żmien ilu, ħallewha hemmhekk u issa taparsi neħħew il- faħam iswed biex jagħmlulna s-sulphur isfar.

Mr Speaker, illum nixtieq nitkellem fuq bniedem li jkun xieraq li dan il- Parlament Malti jiftakar fih.

Veru li bħala poplu ftakarna fih, semmejna t- toroq għalih u kellu rispett hawn Malta, pero' ma nixtieqx li f'ċertu mument f'pajjiżna dan il-bniedem ma jissemmiex.

Qed nirriferi għal Aldo Moro.

Jista' jkun li n-nies jiftakru lil Aldo Moro bħala l-vittma tal- Brigate Rosse.

Aldo Moro dam żmien miżmum u temm ħajtu traġikament fil- bagoll ta' karozza, pero' l-kobor tiegħu fil-memorja tagħna għandha tkun il-vokazzjoni u l-intuwizzjoni kbira li dejjem kellu li l-popli tal- Mediterran bil-mod il-mod isibu dawk l-elementi kollha li jaqduhom.

Jista' jkun li dan kien possibbli għaliex hu kien bniedem min-naħa tas-sud ta' l- Italja u li ra t-twelid tiegħu fuq ix-xtut tal-baħar Mediterran.

Il- vokazzjoni tiegħu Aldo Moro ma kienx iżommha għalih biss, imma kien bniedem li kull fejn kellu l-opportunita' dan it-twemmin kien imexxih 'il quddiem.

Dan kien ta' għaqal u ta' previżjoni kbira daparti tiegħu għax filwaqt li l-maġġoranza l-kbira tat-Taljani f'pajjiżu stess kienu jħarsu 'l fuq, 'il fuq, 'il fuq - din it-tendenza hi naturali f'ħafna pajjiżi li tas-south iħarsu lejn tan-north għaliex għalihom tan-north huma jew forsi jqisuhom li huma aħjar minnhom - Aldo Moru dejjem kellu l- ispirazzjoni li jħares madwaru.

Hu kien iħares lejn il-pajjiżi tal- Mediterran bħala reġjun u kien jifhem il-bżonn li b'mod jew ieħor tinstab iktar għaqda mhux biss għall-ġid ta' l-istess reġjun, imma anke għall-ġid ta' l-umanita'.

Dan il-baħar ta' madwarna li minn dejjem kien benniena ta' kultura u ta' ċivilta', kien minn dejjem ukoll il-baħar li madwaru nħoloq ġlied kbir u saħansitra twieldu gwerer, u jgħaddu ġenerazzjonijiet sħaħ u l-ġlied jerġa' jqum u jerġa' jibda jivvampja bl- istess mod li kkaratterizza l-ġenerazzjonijiet ta' qabel.

Jekk wieħed jara, per eżempju, il-każ ta' l-ex-Jugoslavja jsib li hawn l-istorja m'hijiex ħlief qed terġa' tirripeti ruħha.

Mr Speaker, niftakar li kont tlajt Londra biex nattendi laqgħa tal- Commonwealth Parliamentary Association u waqt li konna hemm konna mistiedna biex immorru Salisbury ħalli naraw il-katedral.

Faċċata tal- katedral, fil-kantuniera tal-pjazza - niftakar li l-pjazza kellha lawn sabih fuq quddiem u l-cottages kienu faċċata - kien hemm ir-residenza ta' Edward Heath.

L-ex-Prim Ministru Ingliż laqagħna fid-dar tiegħu u beda jurina d-diversi trofej li kellu u anke wriena l-kollezzjoni tar-ritratti li kellu; ovvjament kellu ritratti ma' "dak" u ma' l-"ieħor" u niftakar li fuq il-pjanu kellu wieħed tiegħu flimkien ma' Aldo Moro.

Hin minnhom - bħal dawk in-nies li jkunu spiċċaw mill-politika u allura jkunu qed jgħixu iktar bil-memorji - beda jfissrilna l-background ta' dawn ir- ritratti wieħed wieħed sakemm wasal f'dak ta' Aldo Moro u għal mument Heath qisu nesa min kien dak li kellu miegħu fir-ritratt.

Sinċerament ngħid li dak il-ħin ħassejt.

Dan l-istatista kbir li min jaf kemm-il darba Heath kien iltaqa' miegħu, dan il-bniedem li spiċċa biex għamel l-ikbar sagrifiċċju ta' ħajtu minħabba l-ideali politiċi tiegħu, dan il-politiku li allavolja ma kienx wieħed minna għandna għalfejn inqisuh bħala għażiż - dan mhux jien ngħidu, imma staqsu lil min kien responsabbli mill- affarijiet barranin fis-snin ta' qabel u jgħidilkom kif kien jaħsiba Aldo Moro - spiċċa qisu minsi.

Għax Salisbury mhux il-Mediterran u jkun ħażin li aħna ninsuh dan il-fatt.

Aħna ma nistgħu nwarrbuh qatt minn quddiem għajnejna l-ambjent tal-Mediterran.

Fil-fatt dan l-aħħar qed terġa' tinħass il-ħtieġa, bħal ma' wriet il-Konferenza ta' Barċellona li dan l- imbierek Mediterran jibda' jaħseb ftit għal rasu u jibda' juri l-identita' tiegħu - allavolja bid-diviżjonijiet kollha li għandu - biex juri li jeżisti u li m'huwiex sempliċement fruntiera jew bħal fil-każ tal-Port ta' Marsamxett xi lanċa ġejja u oħra sejra, ġew biex jgħaddu minnu ta' fuq u ta' isfel, jew biex sempliċement iservi ta' roundabout għax jinsab fin- nofs.

Mr Speaker, hawnhekk ftit ilu saret ukoll il-Konferenza ta' l-IPU fejn ġew ippreparati ċerti dokumenti rigward il-kwestjoni tal-Mediterran.

Dan huwa importanti ħafna għaliex jekk verament il-poplu Malti - u fuq il- kwestjoni ta' l-Ewropa irid ikun hemm għażla li finalment trid tkun tal- poplu b'referendum - flimkien mal-pajjiżi tal-Mediterran, anke dawk ikbar minna, ma jurix li hawn identita' tas-sud u identita' Mediterranja, anke jekk nidħlu u nkunu membri, se nispiċċaw fil-fourth division tal-league ta' l-Ewropa.

U dan iweġġa jekk lil wieħed tgħidlu: Inti trid tidħol fl- Ewropa, pero' jekk idaħħluk se tkun fil-fourth division.

Mr Speaker, ftit ta' żmien ilu, delegat mill-Konferenza Ġenerali tas-CDU, il-partit ta' Kohl, għamel suġġeriment illi l-Ewropa għandha timxi fuq żewġ binarji - issa dan kien qed jitkellem fuq l-Unjoni bi 15-il pajjiż membru - il-binarju tal-pajjiżi l-kbar u b'saħħithom, u mbagħad l-oħrajn kollha li jibqa'.

Berlusconi, li dak iż-żmien kien Prim Ministru ta' l- Italja, għamel kjass kbir u għal mument ipprovaw iserħulu rasu li dak li kien intqal fil-Konferenza Ġenerali tas-CDU tal-Ġermanja ma kienx jirrifletti l-pożizzjoni uffiċjali tal-Gvern Tedesk.

Imma kemm kellu raġun dak id-delegat Ġermaniż!

Fil-konferenza li se ssir ġewwa Madrid u li se tiftaħ nhar il-Ġimgħa li ġejja, il-15-il membru li diġa' hemm - mhux li qed jipprovaw jidħlu - se jirċievu ittra mingħand il-President Franċiż u mingħand il-Kanċillier Ġermaniż fejn qegħdin jgħidulhom li hemm bżonn li l- Ewropa timxi fuq żewġ binarji jew inkella b'ritmu differenti ħalli dawk li m'humiex b'saħħithom ma jżommux l-iżvilupp ta' l-oħrajn li huma b'saħħithom.

Issa qed joħroġ ċar dak li ilu ċar għal żmien twil.

Issa qed jgħidu bl-aktar mod ċar li teżisti l-Ewropa tal-Franco-German axis u l- kumplament jaraw huma.

X'inhija l-verita' Mr Speaker?

Rajna, Mr Speaker, lill-Prim Ministru John Major u lill-President tal- Kunsill Lamberto Dini jiltaqgħu flimkien għax it-tnejn jaqblu li l-ftehim ta' Maastricht irid jinbidel peress li kif inhu huwa ta' vantaġġ għall- Ġermaniżi u allura qed jiżvantaġġa lill-Ingliżi u lit-Taljani.

Naraw ukoll lil Jacques Chirac, fid-diffikultajiet tiegħu, imur għall- benedizzjoni ta' Helmut Kohl li jgħidlu biex jagħmel is-sagrifiċċji u jibqa' jwebbes il-miżuri għax fl-aħħar jagħtuh raġun, inkella jekk Franza ma tagħmilx hekk ma tkunx tista' tidħol fil-league ta' l-Ewropa.

Jekk b'din l-imbierka Unjoni Ewropea - mhux unjoni tal-popli, imma unjoni tal- politiċi - se jerġa' jkollna dawk l-aspirazzjonijiet ta' pajjiżi li għaddew minn diversi żviluppi storiċi, mill-kolonjaliżmu għan-neo-kolonjaliżmu imbagħad għall-gwerer ...

Jista' jkun li l-Ġermaniżi tilfu l-gwerra militari, imma hemm gwerer oħrajn li huma l-gwerer tas-saħħa ekonomika u l-aspirazzjoni tagħhom tibqa' l-istess, u jekk jirbħu xorta jkunu waslu fejn riedu, biss b'mezzi differenti.

Jekk se nispiċċaw - kif qed jidher - f'sitwazzjoni fejn il-marċi u l-banda jindaqqu bejn il-Ġermaniżi u l- Franċiżi u l-oħrajn jew jimxu mal-marċ jew jinqatgħu lura, aħna fejn se nsibu ruħna?

Għalhekk kien għaqli ...

Jien ma poġġejtux fl-arja lil Aldo Moro għax dan kien qed idaħħal is-sensibilita' dwar kemm hemm bżonn li pajjiżi Mediterranji jippreżentaw front komuni ħalli ħadd mill-kbar ma jaħseb li jista' jgħaddi mingħajrhom jew li jista' jibqa' għaddej minn fuqhom għar-raġuni li l-bank ċentrali tagħhom huwa b'saħħtu u bir-regoli li jagħmel jista' jiddetta u jġib lil ħaddieħor imdendel minn griżmejh.

Din hija realta' u m'aħniex qed nivvintawha.

Għalhekk huwa sewwa li Malta pparteċipat u tat is-sehem tagħha fil-Konferenza ta' Barċellona.

Hemm bżonn li dawn l-inizjattivi jitkomplew għax jekk is-sud ta' l-Ewropa jkun kapaċi jirrispetta lilu nnifsu, ħaddieħor ikollu jirrispettah.

Mr Speaker, meta kont nattendi l-laqgħat tal-Kunsill ta' l-Ewropa - għamilt xi sena jew tnejn immur hemmhekk - diversi drabi konna nsibu li l- pajjiżi ta' l-Ewropa Ċentrali jkunu diġa' ddeċidew ħafna affarijiet bejniethom u l-partiti u l-membri tal-pajjiżi ta' madwar ikollhom jakkomodaw il-pożizzjoni tagħhom.

Issa m'huwiex importanti jekk dawn kenux demokristjani jew soċjalisti jew liberali jew Gaullisti għax l-iktar ħaġa li kienet tippredomina kienet in-nazzjonalita' mhux il-kulur tal- partit.

Ħafna drabi kien ikun hemm deċiżjonijiet miftehma mhux biss bejn soċjalisti Ġermaniżi u soċjalisti Franċiżi, imma kien ikollhom ukoll il- kunsens tad-demokristjani Ġermaniżi u f'ċerti deċiżjonijiet konna nsibu s- saħħa kollha diġa' determinata u fil-periferija kien ikun hemm il-partiti l- oħrajn.

Jiġifieri kif għadha turi l-politika tal-Mediterran b'ħafna splinter groups u b'ħafna partiti li la tista' tikkollokahom naħa u lanqas oħra fl-iskjarament ta' right jew left, kien ikun hemm predominanza tal- pajjiżi taċ-ċentru ta' l-Ewropa.

U dan fid-daqsxejn ta' Assemblea tal- Kunsill ta' l-Ewropa li dak iż-żmien kienet tissejjaħ konsultattiva, jiġifieri tagħti l-pariri, tagħmel id-dikjarazzjonijiet u tgħaddi l- mozzjonijiet.

Kieku l-pajjiżi tal-Mediterran ma ngħaqdux - bħalma jista' jgħid, per eżempju, l-ex-President Vedovato, professur minn Firenze li kien spiċċa President ta' l-Assemblea; għax imbagħad tgħallimna t-trick tagħhom kif jistgħu jgħidu l-Onor.

Ċensu Tabone u l-Onor.

Guido de Marco - u kieku m'għidniex addio għall-kwestjoni ta' partiti u kuluri u m'għidniex li rridu nsibu lil xi ħadd min-naħa t'isfel ħalli l-Assemblea Konsultattiva tal-Kunsill ta' l-Ewropa għallinqas ma tibqax dejjem dominata min-naħa ta' fuq bis-segretarji ġenerali dejjem mill-area t'hemmhekk ....

Wieħed mill- pajjiżi li verament tgħallem malajr din il-logħba kien Spanja.

Spanja tħossha Ewropea u tħossha Mediterranja, pero' min imur hemmhekk u jitkellem man-nies, anke jekk jitkellem ma' l-industrijalisti, isib li ma jħarsux biss lejn l-Ewropa u lejn il-Mediterran, imma jħarsu wkoll lejn l- interessi li għad baqgħalhom fis-South America u fis-swieq li għandhom fis- South America.

Din hija realta' li rridu nieħdu ħsiebha.

Dan l-aħħar kont qed nitkellem fuq il-mezzi tar-radju u kien hemm żagħżugħ li qabel bdejna niddiskutu beda jsemmi kif minħabba l-ġublew ġewwa Ruma se jżidu l-underground, kif se jagħmlu "hekk" u kif se jagħmlu "hekk".

Meta bdejna d-diskussjoni u għidtlu li ma naċċetta qatt li aħna llum pajjiż indipendenti u b'ċerta identita' tagħna, u nitilfu dik l-identita' - żgħira kemm hi żgħira - nitlilfuha għaliex issa l-Ewropa trid tbiddel ir-regoli tagħha u b'riżultat ta' hekk insibu ruħna fil-fourth division ta' l-Ewropa, dan iż-żagħżugħ qalli li hu jippreferi jkun fil-fourth division ta' professional league milli jkun iżolat.

Illum aħna, żgħar kemm aħna żgħar, bid-difetti kollha li għandna u bin-nuqqasijiet kollha, għallinqas għandna identita' u ma rridux nġibu fix-xejn dak li ġġieldu għalih kemm il-Partit Laburista kif ukoll il-Partit Nazzjonalista - din hija l-istorja li llum hija rikonoxxuta u aċċettata minn dan il-Parlament meta jiċċelebra kemm Jum l-Indipendenza kif ukoll il-jum meta telaq l- aħħar suldat Ingliż minn Malta.

Dan iż-żagħżugħ kuntent li jkun fil- fourth division għax jaħseb li meta jrid jista' jaqbad u jidħol ġewwa l- Ewropa.

Imma dan m'hu veru xejn, għaliex anke x-Schengen Agreement li għandhom diġa' qed jaraw kif jinterpretawh u kif iżommuh u ma jżommuhx u min josservah u min ma josservahx u kulħadd qed jaħsibha jekk hux se jibqa' jagħmel parti minn dan il-ftehim jew le.

Jien ma rridx inkun fil-fourth division, u aħjar inkun dak li jien milli nsib ruħi f'ċirkostanzi bħal dawn.

Pero' l-agħar ħaġa - din smajtha llum stess - hi li fl-Ewropa issa hemm min qed tikbirlu rasu u se ngħid għaliex.

Waqt li kienet għaddejja l- kwestjoni tal-Bosnia - u ma rridux ninsew li fil-Bosnia u fit-territorju kollu ta' l-ex-Jugoslavja l-pajjiżi ta' l-Ewropa kollha ħadmu għall- interess tagħhom; bħal meta l-Ewropej kienu qegħdin jiddiskutu jekk jirrikonoxxux lill-Kroazja u l-Germanja mingħajr ma qagħdet tagħti kas ta' ħadd qabdet u rrikonoxxietha - u waqt li kien qed jinħema l-ftehim ta' paċi għall-Bosnia, Franza permezz ta' ġeneral ta' l-armata tagħha ħarġet tgħid li l-ftehim mhux qiegħed tajjeb.

Huwa ovvju li fl-Ewropa issa tant qed jikbru l-irjus li qed jgħidu li mhux sewwa li kwestjoni li hija purament Ewropea ddeċidietha u ħadet il-mertu tagħha l-Amerika.

Qed jgħidu li għax l-Istati Uniti ta' l-Amerika għandha foreign policy ċara kellha l-vuċi u kellha d-determinazzjoni biex iġġib ir-riżultati u l-Ewropej bit-tlablib u bil-qsim ta' bejniethom ma waslux, u allura dan ifisser li biex ikollok foreign policy kredibbli jrid ikollok is-saħħa wkoll.

Mr Speaker, lil dak iż-żagħżugħ li qalli li jrid ikun fil-fourth division ngħidlu: Ma nawguralekx, jekk il-fourth division minflok division tal- football tkun division ta' xi armata.

Jidher ċar li t-tendenza hija li l- element militari u ta' difiża ta' l-Ewropa se jfisser militariżmu iżjed għall-Ewropa.

Maż-żmien kollox qed jinbidel radikalment, u dik l-għaqda fl-Ewropa li bdiet bħala suq tal-faħam u ta' l-azzar u bin-nies imorru minn pajjiż għall-ieħor mingħajr il-bżonn ta' passaporti u bin-number plates bħal tagħna - anzi bħal tagħna m'għandu ħadd bil-bandiera ta' l-Ewropa ...

L-ebda pajjiż ieħor ta' l-Ewropa m'għandu.

Araw in-number plates il-ġodda fuq il-karozzi ta' barra li jinżlu mill-ferry boat li tiġi minn Sqallija u taraw li ħadd m'għandu l-bandiera ta' l-Ewropa, imma aħna għandna.

Lil dawk il-Maltin li jsiefru nistgħu nistaqsuhom jekk barra għandhomx il- bandiera ta' l-Ewropa fuq in-number plates tal-karozzi.

Ħadd m'għandu.

Aħna biss għandna.

Forsi jekk tmur ġo Strasbourg tara li l-ambaxxaturi għandhom il-bandiera ta' l-Ewropa u xi ftit oħrajn għandhom l-istickers li jwaħħluhom mhux man-numru imma mal-ġenb tal-karozza.

Imma l-ambaxxaturi u xi ftit oħrajn, mhux kulħadd!

Mr Speaker, kont qed ngħid li l-militariżmu hemm ċans li jikber u allaħares f'pajjiżna nispiċċaw biex direttament jew indirettament insiru kolonja.

Ċertament li jkun ħażin.

Kien bis-sagrifiċċji ta' kulħadd jekk pajjiżna mexa 'l quddiem, jekk sar żvilupp ekonomiku u jekk kien hawn in- nies li dehrilhom li kellhom għandhom jinvestu.

F'"The Sunday Times" jien fraħt lill-Gvern Malti li kellu l-kuraġġ u l-onesta' li fil-United Nations jivvota kontra n-nuclear tests, imma jien nitbellaħ kif f'din l-Ewropa ta' ħafna moralita' nisimgħu li Solana - Ministru ta' l-Affarijiet Barranin tal-Gvern spanjol tas-Soċjalista Gonzales u minn nhar it-Tnejn li ġej Segretarju Ġenerali tan-NATO diġa' qed idur lid-diversi membri biex fil- vot li jmiss fil-United Nations ma jikkundannawx lil Franza.

Mid-dehra din kienet waħda mill-kondizzjonijiet li għamlulu biex sar Segretarju Ġenerali tan-NATO.

Mr Speaker, dawn huma realtajiet li qed jiġru madwarna.

Għalkemm naf li sar il-ħin nixtieq insemmi lil Aldo Moro li llum intnesa' - għalkemm kultant jiftakru fih meta jagħlaq żmienu, u sħabu, li ġġieldu bejniethom, min imur jagħmillu kuruna tal-fjuri fuq il-qabar tiegħu u min imur iqegħdilu fil-kantuniera ta' Via Fani fejn qatluh - u nittama li l-ispirtu tiegħu lilna bħala poplu tal-Mediterran jagħtina u jibqa' jagħtina ispirazzjoni għax id-dinja li qed ngħixu fiha qed tinbidel b'ritmu mgħaġġel u huwa tajjeb li f'din il-gżira ċkejkna fil-Mediterran ngħixu b'saqajna ma' l-art u mhux ngħixu fl-isħab u mingħalina sejrin fil-ħolm ta' l-Ewropa, għax il-ħolm ta' l-Ewropa m'huwiex daqstant sabiħ.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Hemm aktar rimarki?

L-Onor.

Ċensu Moran.

ONOR.

VINCENT C. MORAN: Mr Speaker, id-diskussjoni li nagħmlu hawn ġew fil-Kumitat ta' Provvista ma sservix biss biex il-poplu jsir jaf x'nefaq u x'beħsiebu jkompli jonfoq il-Gvern, iżda biex kulħadd ikun jista' jifli l- policy li l-Gvern ikun miexi biha fl-oqsma kollha.

Għalhekk meta nhar l- Erbgħa li għaddew ġew diskussi l-voti tal-Ministeru għall-Iżvilupp Soċjali jiena segwejt b'attenzjoni u bir-reqqa l-ispeeches, id-diskorsi u d- dispożizzjonijiet illi għamlu l-kollegi tiegħi kemm minn din in-naħa kif ukoll min-naħa l-oħra tal-Kamra.

Taħt dan il-ministeru vast u importanti jaqa' wkoll is-settur tas-saħħa u s-settur tal-kura ta' l-anzjani, imma b'mod speċjali s-settur tas-saħħa li llum huwa wieħed mill-aktar setturi kontroversjali fil-pajjiż.

Li laqatni kien il-kuntrast bejn id-diskors tal- Ministru, li kien kawt, attent u realistiku u d-diskorsi li għamlu s- Segretarji Parlamentari fejn bdew idoqqu d-diska antika li dak kollu li falla fih dan il-Gvern huwa tort ta' dak li kienu għamlu gvernijiet Laburisti ta' qabel u mbagħad l-Onor.

Louis Deguara u l-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici ipprovaw jikkwotaw statistika li ma tfisser xejn u ma taw l- ebda indikazzjoni li dan il-Gvern fil-qasam tas-saħħa se jimxi aħjar milli mexa s'issa.

Mr Speaker, l-Onor.

Louis Galea għandu l-esperjenza u jaf li fil-qasam tas-saħħa b'mod speċjali m'huwiex xi ħaġa faċli li toġgħob u m'huwiex xi ħaġa faċli anzi kważi impossibbli, li tilħaq il-quċċata tal-perfezzjoni.

Il-Ministru saħansitra qal li kieku hu kien fuq din in-naħa tal-Kamra l- kritika tiegħu fuq il-mod kif tmexxew is-servizzi tas-saħħa matul dawn is- snin kienet tkun aktar ħarxa minn dik li għamlet l-Oppożizzjoni.

Ma niskantax għaliex aħna l-informazzjoni li jkollna minn din in-naħa tkun ġejja jew mingħand il-konsumatur innifsu, f'dan il-każ il-pazjent - li naturalment ikollu first hand information għax ikun hu li jħoss, ikun hu li jipparteċipa u jkun hu li jkun fid-deffa meta jagħmel użu mill- istituzzjonijiet tas-saħħa - u minn dak li minn żmien għal żmien jitfaċċa fil-gazzetti jew jingħad fuq ir-radjijiet u fuq it-televisions u allura minn hemm ikollna l-indikazzjonijiet ta' ċerti difetti u ċerti nuqqasijiet u anke ċerti żbalji li qed isiru f'dawn l-istituzzjonijiet.

Kellu raġun il- Ministru jgħid li kieku kien hu fl-Oppożizzjoni kien jagħmel kritika aktar ħarxa għax il-Ministru qiegħed fil-pożizzjoni privileġġjata li jaf b'ċerti difetti li m'humiex for public consumption u quddiemu jkollu ċerti rapporti ta' inkjesti - u matul din l-aħħar sena kien hemm diversi okkażjonijiet fejn kien hemm il-ħtieġa fil-qasam tas-saħħa li jsiru inkjesti - li kif jgħidu taċ-Ċivil ikunu for the eyes of the Minister only, u allura bilfors li l-Ministru jkollu aktar minn ħjiel li s-servizz tas- saħħa mhux biss qiegħed fil-pożizzjoni daqskemm qed ngħidu aħna mill- bankijiet ta' l-Oppożizzjoni u daqskemm jidher fil-pubbliku, imma ħafna agħar minn hekk.

GĦalhekk aħna nemmnu li għandu jkun hemm aktar trasparenza fuq dawn ir-rapporti u mhux ir-riżultati tagħhom jibqgħu ma jiġu ppubblikati qatt.

Kemm aħna d-deputati u kemm il-poplu għandna nkunu nafu x'inhuma d-difetti, x'inhuma l-kwestjonijiet u x'qiegħed jikkaġuna l- inċidenti ħalli nkunu f'pożizzjoni li naraw li min hu responsabbli jirranġa l-iżball u jirrimedja għan-nuqqas.

Mr Speaker, huwa għalhekk li aħna ngħidu li l-poplu għandu dritt li jkun jaf bihom dawn l-affarijiet għaliex il-poplu qed joħroġ il-flus għal dan is-servizz u la qed joħroġ il-flus għandu d-dritt li jkun jaf li qed jieħu l-aħjar servizz li jista'.

Aħna qatt ma nistgħu naqblu - la l- Oppożizzjoni u lanqas jien personalment - mal-Ministru meta jikkritika lill- media u jgħidilha li meta tippubblika xi nuqqasijiet tkun qed tagħmel dan jew għax hi partiġġjana jew biex tipprova tħajjar lin-nies biex ma jagħmlux uż mis-servizz mediku pubbliku.

Ma naqbilx fuq l-ewwel ipotesi għaliex fil-qasam tas-saħħa, bħal fil-qasam ta' l-edukazzjoni, m'għandux ikun hemm partiġjaniżmu politiku u lkoll kemm aħna għandna npoġġu rasna flimkien u naħdmu biex iċ-ċittadin Malti jkollu l-aqwa u l-itjeb servizz fis-settur pubbliku.

Fuq it-tieni ipotesi frankament ma nemmnux għaliex aħna ngħidu li l-poplu jitlef il-fiduċja f'xi settur jew f'xi stituzzjoni jekk ma jkunx jaf li d-difetti li hemm f'dik l-istituzzjoni qegħdin bis-serjeta' jiġu rettifikati u qegħdin bis-serjeta' jiġu studjati ħalli xi żbalji li setgħu saru ma jerġgħux jiġu ripetuti fil-limiti tal- possibilita'.

Barra minn hekk, aħna nemmnu li hemm bżonn u hemm bżonn bis- serjeta' li l-pajjiż ikun konvint li l-Gvern qed jagħmel minn kollox biex is-servizzi tas-saħħa pubblika jkunu l-ogħla u l-aħjar u second to none.

Mr Speaker, fil-15 ta' Novembru ta' din is-sena l-Ministru Louis Galea flimkien maż-żewġ Segretarji Parlamentari tiegħu u diversi big shots fid- Dipartiment tas-Saħħa għamlu press conference.

Dak inhar il-Ministru ma kienx kawt u realistiku daqskemm kien f'din il-Kamra.

Dak inhar l-Onor.

Galea armat b'ħafna ċifri pprova jgiddeb jew pprova jikkonvinċi lill- poplu li s-servizz mediku huwa second to none meta huwa jaf li dan is- servizz fil-preżent m'huwiex dak li jixraq lill-pajjiż ċivilizzat bħal tagħna u pprova juri progress fil-qasam tas-saħħa billi kkwota ċerta statistika.

Kien ikun ferm iktar fattwali kieku dak inhar il-Ministru ma' dik l-istatistika - ma għamel xejn ħażin billi beda jikkwota minnha - kellu l-findings u r-rakkammandazzjonijiet ta' l-inkjesti u kien jgħid lill-press - imbagħad through the press kien jgħid lill-poplu Malti - li huwa jaf bid-difetti u bin-nuqqasijiet u li l-Gvern kien lest biex jirranġahom mill-aħjar li jista'.

Imma l-Ministru - bħalma s-soltu għandna tendenza li nagħmlu miż-żewġ naħat - qal li s-servizz tas-saħħa pubblika fil-pajjiż huwa second to none.

Issa l-Ministru jieħu r-risposta mingħand il-poplu jekk dan hux second to none għax illum il-poplu jaf li s-servizz tas-saħħa fis-settur pubbliku, fl-isptarijiet, fil-policlinics u f'aspetti oħra leaves much to be desired u huma ħafna l-affarijiet li wieħed jixtieq li jiġu rranġati.

Imma dan mhux biss il-poplu jafu.

Mr Speaker, fil-qasam tas-saħħa hemm il-morda u hemm it-tobba.

Meta l- Ministru għoġbu jgħid li s-servizzi mediċi huma second to none ħareġ il- President tal-MAM u qal: Ħalli ngħidilkom kemm huma second to none dawn is- servizzi, u lill-Gvern għamillu xi domandi.

Qallu: Sur Gvern, Sur Ministru, taħseb li s-servizzi ta' l-isptar huma second to none meta f'kamra f'St Luke's li tesa' erba' pazjenti qed igeddsu sitta u dawn lanqas għandhom fejn jieħdu nifs?

Inti taħseb li s-servizz ta' l-isptar huwa second to none meta fl-Out-Patients Department ta' l-Isptar San Luqa, konsulent bit-team tiegħu jkollu jara 100 pazjent fi tliet siegħat u nofs?

Taħseb li dawn il-pazjenti b'dan is-servizz qed jingħataw attenzjoni biżżejjed?

Taħseb li huwa sinjal ta' kura ta' livell tajjeb li l- pazjenti fl-Isptar San Luqa qed ikollhom jistennew xhur, jekk mhux snin, biex issirilhom operazzjoni fuq l-irkoppa jew fuq il-koxxa, jiġifieri n- knee u l-hip replacement?

Il-President tal-MAM, l-għaqda tat-tobba, li żgur li ħadd ma jista' jgħid li għandha xi affinita' mal-Partit Laburista jew ma' din in-naħa tal-Kamra, kompla jgħid: Għaliex l-awtonomija ta' l- isptarijiet li dan il-Gvern ilu jwiegħed sa minn meta tela' fl-1987 - minn meta kif iħobb jgħid dan il-Gvern li telgħet ix-xemx - għadha ma waslitx?

Taħseb li huwa sinjal ta' servizz tajjeb li wieħed joħloq kondizzjonijiet fl-infrastruttura li mhux biss qed joħolqu tbatija lill-marid imma qed idejjqu anke lis-settur mediku u paramediku għaliex qed joħolqilhom ċerti diffikultajiet u ċerti tbatijiet żejda?

F'dik il-parti tal-media li tradizzjonalment m'għandha l-ebda simpatija żejda ma' din in-naħa tal-Kamra, lill-Prim Ministru qalulu hekk: Sur Prim Ministru, jekk xi ħadd jiġi jgħidlek li s-servizz li qed jingħata fil-qasam mediku, speċjalment fl-isptarijiet tagħna, jikkompara tajjeb mas-servizz li qed jingħata fl-isptarijiet privati, neħħih lil min qed jgħidlek hekk għaliex dan ma jkunx qed jiffaċċja r-realta'.

U hawn konna nistennew li l-Prim Minsitru se jgħid li hu qed jistudja s-sitwazzjoni, qed jara fejn huma n-nuqqasijiet u d-difetti f'dan il-qasam u se jara kif se jirrimedja għalihom.

Imma x'sibna?

Mhux talli l-Prim Ministru ma weriex li hu konxju ta' dawn in-nuqqasijiet, ta' dawn id-difetti u kultant anke żbalji li qed isiru fil-qasam mediku, talli ġie f'dan il-Parlament u qal: Morru fi sptar privat!

Ħalli ngħid testwalment x'qal il-Prim Ministru, Mr Speaker.

Huwa qal:

"Morru fi sptar privat!

Ħallas u għamel li trid għaliex għandek il- liberta' li tagħżel, pero' l-isptarijiet ta' l-Istat kienu taħt dan il- Gvern u se jibqgħu kif inhuma.".

Din qalha testwalment il-Prim Ministru.

Jiġifieri issa għandna dikjarazzjoni tal-Prim Ministru, li huwa responsabbli għall-Ministri kollha, li l-isptarijiet statali mhux se jirranġawhom imma se jibqgħu kif inhuma.

Jiġifieri lil min qed jaħseb li bil-kliem fieragħ u bil-kliem sabiħ u bir-refurbishment u b'affarijiet oħra l-isptarijiet se jirranġaw, il-Prim Ministru qed jgħidlu: Jekk trid tinqeda mur fl-isptarijiet privati, ħallas u għamel li trid għaliex l-isptarijiet privati taħt dan il- Gvern se jibqgħu dawk li kienu u li huma.

Dan flok ma qal li dawn l- isptarijiet se jirranġaw u li din is-sistema se tirranġa u ma tibqax "a haemorrhagic system approaching death" kif sejħula l-gazzettti.

Hekk ġiet imsejħa s-sistema tas-saħħa pubblika tagħna, sistema emorraġika moribonda.

Illum il-Gvern qed jgħajjat li għandna l-għażla.

Jiena lill-poplu - mhux lill-Gvern, lill-Prim Ministru jew lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali - ngħidlu: Ara x'inhi l-għażla li qed jitkellem fuqha dan il-Gvern.

Min- naħa waħda għandek l-isptar tal-gvern li l-Prim Ministru diġa' ddikjara li se jibqa' kif inhu u li ħafna jgħidu li hu maħmuġ, li hu medjokri u li kultant huwa perikoluż u min-naħa l-oħra għandek l-isptar privat.

Issa l- għażla hi bejn li tmur fl-isptar tal-gvern jew tmur fi sptar privat, kif qal il-Prim Ministru, u tħallas Lm80 kuljum tas-sodda biss - ara ma jkollokx bżonn xi faxxa għax trid tħallas għaliha extra! - barra li trid tħallas bejn Lm200 u Lm500 jekk ikollok bżonn tuża t-teatru ta' l- operazzjoni - biex tuża t-teatru, mhux biex ikollok il-professur u s- surgeon, dak trid tħallas għalih extra, imma dak mhux se nsemmih hawnhekk għax qed nitkellem fuq l-isptar - u jekk ikun hemm xi mara li tiddeċiedi li għal xi raġuni jew oħra ma tridx jew ma tistax tuża l-isptar statali, allura tlesti madwar Lm500 biex tmur twelled fi sptar privat.

Mela din hi l-għażla li tana l-Prim Ministru u li tana dan il-Gvern, jew tmur fi sptar statali, li huwa sptar medjokri fejn ikollok tistenna - fi kliem il- President tal-MAM - x-xhur jekk mhux is-snin għall-operazzjonijiet jew biex tingħata riżultati ta' ċerti nvestigazzjonijiet, jew inkella tmur fi sptar privat u tħallas dawk il-liri kollha.

GĦaliex?

GĦax l-isptarijiet statali mhux se jiġu rranġati kif iddikjara l-Prim Ministru nnifsu meta hu stess qal li taħt dan il-Gvern se jibqgħu kif inhuma.

(Interruzzjonijiet) Jien mhux qed ngħid għal min irid imur u jista' jħallas imma nistaqsi: X'għażla għandu min ma jistax iħallas, bħal per eżempju, dak il-ħaddiem li qiegħed bil-minimum wage u dak li jaqla' sa Lm4,000 fis-sena?

Aħna nafu li llum biex tagħmel ċerti operazzjonijiet fi sptar privat trid bejn Lm3,000 u Lm5,000.

Sħabi tan-naħa l-oħra jafu x'jien ngħid u jafu li qed ngħid il- verita' u m'inix qed nigdeb assolutament.

Mr Speaker, meta wieħed janalizza x'inhu l-bażi tad-diżastru li jeżisti llum fil-qasam mediku, l-aktar fl-isptarijiet tagħna, jsib li l-problema m'hijiex waħda finanzjarja, bħal fil-każ ta' l-edukazzjoni, imma hija pjuttost problema ta' ineffiċjenza fil-management għax kif nafu qed jintnefqu ħafna flus f'dak is-settur mingħajr ebda riżultat pożittiv.

Minkejja li saru ħafna diretturi f'diversi setturi fid-Dipartiment tas- Saħħa, minkejja li saru diversi departmental managers u minkejja li saru diversi ward managers fil-qasam paramediku, hemm xi ħadd li jista' jpoġġi jdejh fuq qalbu u jgħid li l-problemi fil-qasam ta' l-isptar u fil-qasam tas-settur mediku llum ċkienu?

Fil-ftit ħin li baqa' se ngħid x'inhuma l- problemi prinċipali u waħda mill-ikbar problemi hija n-nurses.

Illum il-Gvern qed jammetti li f'dan il-qasam falla u falla għaliex wara tmien snin ta' Gvern Nazzjonalista llum qed jgħidilna u qed jagħmel ir- reklami biex jimporta 80 nurse fil-pajjiż, jiġifieri se jieħu l-prinċipju li jibda jimporta n-nurses.

Dan huwa l-istess Gvern li tant tkaża li ġew importati t-tobba meta fil-pajjiż kien hawn kriżi u meta ċ-ċirkostanzi kienu ċirkostanzi ta' strike.

Illum f'ċirkostanzi normali l-Gvern qiegħed jaħseb biex jimporta n-nurses.

Dan minkejja li sa mill-1988 sar l- Institute for Health Care fejn intnefqu Lm1,692,356 biex minnu ħarġu 50 nurse, li minnhom il-Gvern iggwadanja biss 38 għax it-12 l-oħra rregalajnihom u tajnihom lis-settur privat u tajnihomlhom b'xejn.

Dan wara li kull nurse qam jew qamet lill-poplu Malti aktar minn Lm38,000.

Jekk naqtgħu dawk li rregalajna lis-settur privat insibu li dawk it-38 nurse qamu aktar minn Lm44,500 kull waħda jew kull wieħed.

Daqshekk qamu dawk it- 38 nurse li l-poplu fl-isptarijiet tiegħu qed jagħmel użu minnhom.

Barra minn hekk, l-Onor.

Deguara semmielna l-pre-vocational courses u qalilna wkoll li eżerċizzi ta' riorganizzazzjoni kellna għal wieħed, tnejn fil-qasam tan-nurses, imma still l-qasam tan-nurses huwa qasam li huwa frustrat, li hu diżappuntat u huwa qasam li verament m'huwiex kuntent tant li qegħdin nitilfu n-nurses kuljum.

U m'għandniex inkunu ferħana li n- nurses qegħdin jitilqu mill-isptarijiet tal-gvern u jmorru f'dawk privati.

Mr Speaker, jien nixtieq insemmi x'qal fuq l-Isptar San Luqa Dr Frank Bartolo li fl-1993 ġie appuntat Amministratur Mediku, wara li n- Nazzjonalisti kien diġa' ilhom hemm ħames jew sitt snin.

Meta fi Frar li għadda ġie mistoqsi x'impressjoni kellu meta daħal bħala Amministratur Mediku ġo St Luke's, Dr Bartolo qal hekk: "Meta dħalt hawn bħala Amministratur Mediku ta' l-isptar għidt li kont qisni dieħel f'dar ta' mara maħmuġa.

L-impressjoni li ħadt dakinhar kienet waħda diżgustanti".

Mr Speaker, xi ngħidu fuq il-problema ta' l-overcrowding?

Illum l- emigrazzjoni ta' pazjenti minn ward għal ieħor qed isir b'diskriminazzjoni.

Hemm wards ta' ċerti professuri li għandhom biss 20 jew 21 pazjent u ma jdaħħlux wieħed biss over and above.

Pazjenti li jidħlu hemm meta jkun qed idaħħal dak il-professur f'dik is-sala jibagħtuhom fi swali oħrajn, minkejja li dawn is-swali huma b'complement nieqes ta' paramediċi u nurses u għandhom ferm iktar morda - fil-fatt għandhom bejn 38 u 40 pazjent.

Dawn il-morda minflok li jidħlu kif għandhom jidħlu fis-sala tal-professur li jkun qed jammetti dak inhar, għax dan għandu 20 pazjent u ma jridx idaħħal wieħed iżjed, allura jidħlu fis-swali huma diġa' mimlijin u mbagħad issibhom fin-nofs, fil-kurituri u f'kull post li wieħed jista' jimmaġina li jpoġġuhom.

Dan mhux biss jiddiżappunta lin-nurses li qed jagħmlu xogħol ferm agħar milli jixtiequ jagħmlu, imma qed jiddiżappunta wkoll u qed iġib tbatija lill-morda.

Mr Speaker, bħalma jaf kulħadd fl-Isptar San Luqa teżisti l-problema ta' l-indafa, tal-laundry u tal-catering.

Dwar l-indafa rrid ngħid li minkejja li din ingħatat lill-privat, illum ir-riżultat ta' kemm dan l-isptar huwa xempju ta' l-indafa inħallih f'idejn min ikollu bżonn imur hemm jew min imur jara lil xi marid ħalli jgħidlina hu kemm dan huwa veru.

Rigward il- laundry jien konvint li kemm il-Ministru Louis Galea kif ukoll is- Segretarju Parlamentari Louis Deguara jafu li ma tgħaddix ġurnata li ma jitħassrux listi ta' operazzjonijiet u jibqgħu ma jsirux għaliex ma jkunx hemm laundry addattat u meħtieġ.

Pero' ma ġara xejn għax taħt dan il-Gvern Nazzjonalista l-isptarijiet ta' l-Istat se jibqgħu kif inhuma!

Hekk qalilna l-Prim Ministru fid-diskors tiegħu.

Mr Speaker, dwar il-waiting lists ma nitkellimx jien imma nikkwota dak li qal Dr Galea Debono, il-President tal-MAM.

Dan qal hekk:

"Il-waiting lists għall-operazzjonijiet tal-hip and knee replacements, fost operazzjonijiet oħra , ilum ilaħħqu x-xhur jekk mhux is-snin.

Dan għax m'hemmx paramedical staff biżżejjed biex ikunu jistgħu jsiru operazzjonijiet wara nofs inhar.".

Jiġifieri issa m'hijiex biss kwestjoni ta' flus u ta' spazju, imma hi kwestjoni ta' bad hospital management.

Għax filwaqt li t-tobba lesti biex jaċċettaw il-flexitime u b'hekk isir użu aħjar mit-teatri u jonqos l-idle time, issa dan mhux qed isir u l-pazjenti qed ikollhom jistennew ix-xhur biex ma ngħidx is-snin biex isirulhom dawn l-operazzjonijiet.

Mr Speaker, b'reazzjoni għal din il-kritika l-Gvern iħobb isemmilna r- refurbishment, l-Isptar San Raffaele, eċċ. eċċ. Infaqna iktar minn Lm2 miljun fuq ir-refurbishment u issa ilna sejrin għal dawn is-snin kollha u jekk se nibqgħu sejrin kif aħna sejrin sal-ġudizzju universali forsi jitlesta!

L-Isptar San Raffaele ma nafu xejn fuqu ħlief li qed jitmexxa minn fondazzjoni, il-Fondazzjoni Monte Tabor, li fost id-diretturi tagħha hemm żewġ kapurjuni li s'issa ħabbtu difrejhom anke mal-liġi Taljana u saħansitra ġew ikkundannati mil-liġi Taljana.

Jien ma baqagħlix ħin sabiex inkompli ngħid x'nuqqasijiet hemm f'dak li għandu x'jaqsam mal-primary health care u mal-community care, pero' qabel nagħlaq nixtieq ngħid ħaġa waħda.

Jekk verament dan il-Gvern irid li l- primary health care timxi hemm bżonn li l-general practitioners ikolllhom iktar faċilita' biex ikunu jistgħu jagħmlu użu minn iktar servizzi fl- Isptar San Luqa.

Għaliex?

Għax s'issa s-servizzi li hemm lesti fl- Isptar San Luqa huma l-istess li kien hemm fl-1979 fl-għeqqel ta' l- istrike.

Mr Speaker, nixtieq nagħlaq billi ngħid li f'soċjeta' moderna bħal dik tal-lum hemm bżonn li l-pubbliku li qed iħallas għal dan is-servizz ikun konvint li l-Gvern li qed imexxi dan is-servizz qed jagħmel dak kollu li jista' biex lill-poplu jagħtih l-aħjar servizz.

Issa li għandna l- isptarijiet privati hemm bżonn li l-isptarijiet pubbliċi jkunu huma li jpoġġu l-livell tas-saħħa fuq quddiem u mhux ikunu l-isptarijiet privati li jagħmlu dan.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: L-Oppożizzjoni fetħet il-kritika dwar il- budget billi qalet li dan huwa budget frodi.

Jien nagħlaq il-kritika daparti ta' l-Oppożizzjoni billi ngħid li dan huwa gvern frodi.

Dan huwa gvern li ffroda l-elettorat u nganna lill-poplu.

Inganna lill-poplu f'ħafna oqsma.

Inganna lill-poplu billi wiegħed li se jmexxi b'sistema nadifa u qed imexxi bl-iktar sistema korrotta li l-pajjiż qatt tmexxa biha.

Inganna lill-poplu billi qal li se jagħmel ġustizzja fl-impjiegi u fil-ħatriet u fil-pajjiż qatt ma kellna gvern li kien daqshekk partiġġjan u sfaċċat u politikament motivat fl-impjiegi u fil-ħatriet tiegħu.

Inganna lill-poplu għaliex wiegħed li fil-pajjiż se jkun hawn law and order mentri llum fil-pajjjiż għandna stat ta' lawlessness fejn kulħadd jagħmel li jrid u fejn il-poplu jħossu li m'għandux il-ħarsien li jippretendi.

Inganna lill-poplu għaliex kien jgħid li l-poplu taħt Gvern Laburista kien poplu misruq u misluħ bit-taxxi u qatt qabel fl-istorja tal-pajjiż ma kien hawn gvern ieħor li daħħal daqshekk flus mit-taxxa u gvern li qed jippjana u jfassal biex ikompli jisloħ lill-poplu bi kwantita' ta' taxxi ta' kull forma li qed jiġbor minn fuqu.

Inganna lill-poplu għaliex wiegħed li kulħadd jgħix f'daru mingħajr biża' u spiċċajna li kulħadd huwa mwerwer għaliex anke ġo daru ma jħossux li huwa safe.

Inganna lill-poplu għaliex qal li se jrażżan it-tixrid tad-droga u fil-pajjiż qatt ma kellna droga mifruxa daqskemm għandna llum u l-Gvern hu impotenti minkejja l-isforzi li jidhru li jsiru.

Inganna lill-poplu għaliex wiegħed li jsaħħaħ il-valuri morali u f'dawn it-tmien snin taħt dan il-Gvern il-valuri morali marru lura u l-familja ddgħajfet.

U ddgħajfet minħabba l-politika tal-Gvern, kemm minħabba l-politika ekonomika li ġegħlet lil ħafna nisa tad-djar anke jissagrifikaw s-saħħa morali tal- familja tagħhom billi jkollhom bilfors joħorġu jaħdmu u ddgħajfet ukoll għaliex il-Gvern għamel leġislazzjoni li kien wiegħed li se tkun progressiva biex issaħħaħ il-familja u spiċċat biex qed tgħin ħalli numru akbar ta' familji jinfirdu.

Inganna lill-poplu - u għalhekk dan il-Gvern huwa frodi - dwar l-istat ta' l-isptarijiet għax kien wiegħed li se jtejjeb l-istat tas-saħħa u tal- kura fil-pajjiż billi kulħadd ikollu t-tabib ta' l-għażla tiegħu b'xejn u spiċċajna li lanqas l-isptar m'huwa fl-istat li kien qabel, imma mar lura - għadna kif smajna lill-Onor.

Moran isemmi xi wħud min-nuqqasijiet kbar li hemm fl-isptar tal-gvern.

Inganna lill-poplu għax l-iskejjel tal-gvern marru lura u mhux 'il quddiem.

Inganna lill-poplu għaliex kien jikkritika lill-Gvern Laburista li kien hemm ħafna toqob fit-toroq u llum it-toroq huma fi stat mill-agħar, ħafna agħar milli kienu qabel.

Inganna lill-poplu wkoll għaliex kien jikkritika lill-Gvern Laburista li kien impjega ħafna nies mal-gvern.

Jien se nuri kemm hu kbir l-ingann f'dan il-qasam billi nikkwota minn pubblikazzjoni tal-gvern, l-aħħar "Economic Statistics Review" ta' April/Settembru 1995 fejn f'paġna 3 insibu li bejn Mejju 1987 u Settembru 1995 in-numru ta' mpjegati fid- dipartimenti tal-gvern żdied b'5,981 u dan wara li ħafna dipartimenti tal- gvern saru awtoritajiet jew korporazzjonijiet u allura ma baqgħux dipartimenti tal-gvern.

Il-Gvern f'dawn it-tmien snin żied l-impjegati miegħu b'5981 skond ma qal il-Gvern stess fil-pubblikazzjoni tiegħu.

Inganna lill-poplu għaliex qed jgħid li rnexxielu jeqred il-qgħad u f'dik l-istess pubblikazzjoni u fl-istess paġna 3 nsibu li f'Settembru 1995 in- numru ta' nies li qed jirreġistraw taħt Part I huwa 80 aktar minn numru ta' nies li kienu jirreġistraw għax-xogħol f'Mejju 1987.

Infatti nsibu li n-numru li qed jirreġistraw għax-xogħol huwa ta' 4,951 - din f'pubblikazzjoni tal-Gvern ukoll.

Inganna lill-poplu għaliex filwaqt li qed jgħid li qed iżid it-tagħlim fis-snajja' u fit-teknoloġiji, fil-fatt insibu li n-numru ta' apprentisti u trainees f'Settembru 1995 huwa 1,384 inqas milli kien in-numru ta' apprentisti u trainees f'Mejju 1987, l-aħħar żmien ta' Gvern Laburista - l- istess, din iċ-ċifra hija meħuda mill-pubblikazzjoni li semmejt, f'paġna 3 fl-"Economic Statistics Review".

Inganna lill-poplu għaliex għamel ħafna tibdil u kull bidla li għamel hu jsejħilha riforma.

Dalgħodu smajna bir-riforma kbira li qed issir fiċ-Ċivil.

Fiċ-Ċivil ma saret riforma xejn, sar tibdil kbir li wassalna fl-istat li l-Gvern qiegħed iħallas lil-top civil servants - jekk dawn jogħġbu lill-Ministru! - billi jagħtihom persentaġġ fuq is-salarju tagħhom għaliex illum it-top civil servants ma jħossux li għandhom jagħmlu l-massimu ta' l-isforzi tagħhom għall-pajjiż, imma jagħmlu dan biss jekk ikunu inċentivati, jiġifieri li jgħodd huwa kemm jinkinaw għar-rieda u l-volonta' tal-ministri.

Inganna lill-poplu għaliex gideb f'ħafna ħwejjeġ - anke f'dawn l-aħħar ġranet - u issa qegħdin nisimgħu lill-Prim Ministru jgħid li minkejja l- ftaħir tal-ftehim li għamel mad-Drydocks seba' snin ilu - minn hawn ġew konna kkritikajnih għax kien ftehim ħażin - dan il-ftehim ma wassal imkien u ma solva ebda problema fid-Drydocks.

Imma dak inhar kien daqq ħafna trombi għax irnexxielu jagħmel ftehim storiku!

Konna kritikajnih u ż- żmien tana raġun.

Inganna lill-poplu u għalhekk huwa gvern tal-frodi bl-istorja, bil-ħrafa, bit-traġedja ta' l-Ewropa, għaliex il-Gvern qed jgħidilna li biex Malta tkun tassew Ewropea trid bilfors tkun parti mill-Unjoni Ewropea.

Malta hija diġa' u ilha numru ta' żmien fil-Kunsill ta' l-Ewropa fejn hemm 34 pajjiż - prattikament l-pajjiżi kollha ta' l-Ewropa ħlief ftit u allura m'għandiex għalfejn tkun f'ebda każin ieħor u f'ebda għaqda oħra ta' l- Ewropa biex hi tkun verament Ewropea.

Malta qiegħda fil-Kunsill ta' l- Ewropa li għandu bħala l-għanijiet prinċipali t-tixrid tad-demokrazija, l- protezzjoni tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem u s-sistema demokratika tat-tmexxija.

U allura aħna li ilna numru ta' snin fil-Kunsill ta' l- Ewropa m'għandniex bżonn għall-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem u għall-ħarsien tad-demokrazija f'pajjiżna nkunu fl-għaqda l- oħra Ewropea, l-għaqda ristretta, l-għaqda xovinista, l-għaqda li għandha l- politika tagħha ħażina, jiġifieri l-Unjoni Ewropea.

Imma l-Gvern irid jinganna lill-poplu billi jgħid li hemm ħtieġa li ningħaqdu fl-Unjoni Ewropea mingħajr ma jgħid li l-Unjoni Ewropea hi d-diviżjoni jew aħjar l- qasma ta' l-Ewropa u mhux l-għaqda ta' l-Ewropa.

Iktar jista' l-Kunsill ta' l-Ewropa jippretendi li jgħaqqad hu l-Ewropa milli l-Unjoni Ewropea għax din hija biss għaqda ta' numru ristrett ta' pajjiżi u mhux tal-pajjiżi kollha ta' l-Ewropa.

Dan il-Gvern qed jinganna lill-poplu u għalhekk huwa gvern frodi fuq din il-kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea għaliex ma jridx jgħid lill-poplu li dan il-Gvern illi jippretendi li kien hu li ġġieled għall-indipendenza ta' pajjiżna, bit-talba li qed jagħmel ħalli jingħaqad ma' l-Unjoni Ewropea jrid lil Malta tintegra ruħha mal-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea.

Dan il- Gvern irid l-integration.

Il-Partit Nazzjonalista li proprju jrid jiddefenti l-indipendenza ta' pajjiżna u li tant ikkumbatta lill-Partit Laburista fil-ħamsinijiet meta l-Moviment tal-Ħaddiema għal raġunijiet ekonomiċi u soċjali ried ukoll l-integration ma' l-Ingilterra, llum irid li pajjiżna jkollu integration mal-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, integration li ttellifna l-indipendenza tagħna u integration li ġġib lill-Gvern Malti bis-saħħa ta' kunsill lokali, qisu bħas-saħħa li għandhom il-kunsilli lokali fil-pajjiż u daqshekk ieħor ikollu saħħa gvern Malti jekk nintegraw fl-Unjoni Ewropa.

Issa għaliex il-Partit Nazzjonalista jrid li Malta tintegra ruħha fl-Unjoni Ewropea?

Il-Partit Nazzjonalista fl-1979, meta allura l-Gvern Laburista kien irnexxilu jġib fit-tmiem il-bażi militari Ingliża f'Malta, qabdu paniku kbir għaliex beża' li Malta mingħajr bażi militari Ingliżi tista' tinbela' mir-Russi - dak iż-żmien kienu s-Sovjetiċi.

Allura l-Partit Nazzjonalista għaġġel biex fil-kunsill nazzjonali tiegħu jgħaddi riżoluzzjoni biex il- partit jitħabat ħalli Malta ssir parti integrali mis-Suq Komuni jew mil- Komunita' Ewropea - hekk kienet magħrufa dak iż-żmien.

Dak li ddeċieda l- Partit Nazzjonalista f'mument ta' paniku fi Frar 1979 għax kien imwerwer li Malta se timbela' mir-Russi kien 16-il sena ilu u llum il-Partit Nazzjonalista għadu bl-istess phobia, fissazzjoni u ossessjoni ta' 16-il sena ilu għax għadu sal-lum jinsisti li biex pajjiżna jsalva d-demokrazija jew ikun ċert mid-demokrazija u biex pajjiżna jkun ċert mis-salvagwarda jew mill-ħarsien tad-drittijiet fundamentali jrid bilfors jagħmel parti mill- Unjoni Ewropea, bħallikieku l-Unjoni Ewropea se ssalva d-demokrazija fil- Ġermanja u bħallikieku d-drittijiet fundamentali fi Spanja se jiddependu fuq l-Unjoni Ewropea u mhux il-Ġermaniżi stess iridu jkunu li jinsistu u jiġġieldu biex jippreservaw id-demokrazija f'pajjiżhom u mhux l-Ispanjoli stess iridu jkunu biex jippreservaw u jħarsu d-drittijiet fundamentali f'pajjiżhom.

Hekk irid jifhem il-poplu Malti li ħadd ma jista' jħares id- demokrazija, is-sistema parlamentari u d-drittijiet fundamentali f'pajjiżna jekk ma tkunx ir-rieda tal-poplu li ma tippermettix li jkun hawn it-tkasbir tas-sistema demokratika, tas-sistema parlamentari u tad-drittijiet fundamentali.

Imma l-Partit Nazzjonalista huwa mbeżża' li l-poplu Malti ma jkollux is-saħħa biex jirreżisti għal xi tentazzjoni jew attentat kontra dawn il-tliet ħwejjeġ fundamentali u allura jrid bilfors li jidħol taħt l- umbrella jew taħt l-għonnella tal-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea biex b'hekk ikollu l-ħarsien tad-demokrazija u tad-drittijiet fundamentali.

Din hija r- raġuni prinċipali għaliex il-Partit Nazzjonalista jrid li Malta tingħaqad ma' l-Unjoni Ewropea.

Naturalment il-Gvern ma jgħidx dan id-diskors u dan ma jgħidux għaliex huwa gvern li huwa verament frodi.

Issa għaliex wieħed m'għandux għalfejn iħares lejn l-Unjoni Ewropea?

L-ewwel u qabel kollox għaliex ħafna mill-politika ta' l-Unjoni Ewropea hija politika ħażina u żbaljata u allura m'għandniex għalfejn ikollna x'naqsmu ma' politika bħal dik.

Il-politika li l-Unjoni Ewropea timxi biha fil-qasam ekonomiku pproduċiet 20 miljun ħaddiem bla xogħol u allura politika li tipproduċi din il-kwantita' ta' nies bla xogħol hija politika żbaljata u għalhekk il-poplu Malti m'għandux għalfejn iħaddan din il- politika.

Anke l-politika agrikola ta' l-Unjoni Ewropea bija ħażina u żbaljata, anzi hija skandlu u immoralita' kbira li filwaqt li hawn tant nuqqasijiet fid-dinja u tant miljuni ta' nies imutu bil-ġuħ, il-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea jissussidjaw biex ma jkunx hemm produzzjoni ta' prodotti agrikoli.

Politika bħal din il-poplu ma jridhiex u l-Gvern ma jmissux imiss magħha għaliex hija politika diżastruża u mmorali.

Mela l-Unjoni Ewropea tħaddan politika ekonomika ħażina, politika agrikola ħażina u politika estera ħażina.

Hawnhekk m'għandix għalfejn ninsisti ħafna ħlief li nfakkar lill-poplu kif imxiet l-Unjoni Ewropea fil-każ tal-Bosnia, id- diżastru li għamlet l-Unjoni Ewropea quddiem it-traġedja tal-Bosnia u għalhekk il-poplu Malti m'għandux għalfejn ikollu x'jaqsam ma' l-Unjoni Ewropea.

Apparti li l-politika ta' l-Unjoni Ewropea f'ħafna oqsma bħal dawk li semmejt u f'ħafna oħrajn fiha nfisha hija politika ħażina u għalhekk m'għandniex inħaddnuha, kieku Malta kellha tingħaqad ma' l-Unjoni Ewropea kieku jkun hawn żvantaġġi ekonomiċi u żvantaġġi soċjali u jkollna wkoll pajjiż ikkastrat politikament għaliex ma jkun jista' jagħmel xejn u mhux biss ikun irid isegwi l-politika ekonomika u soċjali li pajjiżi oħra jimponu fuqna imma wkoll ikun pajjiż mitruħ politikament.

Għalhekk m'għandniex għalfejn aħna nwebblu lill-poplu tagħna biex jingħaqad ma' l- Unjoni Ewropea.

Il-Gvern huwa wkoll gvern frodi għaliex inganna lill-poplu fuq il- kwestjoni tan-newtralita' u tan-non-allinjament.

Il-Gvern qed jgħid li l- konċett ta' non-allinjament issa spiċċa u mbagħad fl-aħħar laqgħa tal- pajjiżi non-allinjati, il-Gvern Malti ħa parti u mar jgħid li hu għandu teorija ġdida ta' l-iżvilupp tal-konċett tan-non-allinjament u issa qed jippretendi li l-Partit Laburista jabbanduna l-konċett tan-non-allinjament.

Il-politika barranija tal-Gvern Nazzjonalista hija wkoll frodi għaliex filwaqt li bil-fomm jgħid li pajjiżna huwa newtrali, fil-fatt irrenda l- politika barranija tagħna servili u reġa' għamel lil Malta kolonja ġdida tal-punent u tal-politika ta' l-Istati Uniti.

Dan rajnieh l-iktar fil- kwestjoni tas-sanzjonijiet ekonomiċi kontra l-Iraq u kontra l-Libja.

Aħna minn dejjem konna kontra li l-Gvern Malti jissieħeb fl-aggressjoni li l- Istati Uniti ta' l-Amerika flimkien mal-pajjiżi hekk imsejħa l-Allejanza għamlu kontra l-Iraq, kif konna wkoll kontra l-agressjoni li l-Iraq għamel kontra l-Kuwait.

Il-Gvern Malti, għax huwa gvern servili u gvern mingħajr fibra morali, aċċetta li hu jagħmel parti mill-aggressjoni kontra l-poplu ta' l-Iraq.

Issa l-Gvern Malti ilu dawn is-snin kollha, wara li spiċċat il-gwerra ta' l-Iraq, jieħu parti wkoll fis-sanzjonijiet kontra l- poplu ta' l-Iraq mingħajr ebda ġustifikazzjoni, anzi b'sens ta' immoralita' kbira l-Gvern Malti qiegħed jirrendi ruħu kompliċi ma' min qed jagħmel tant ħsara, ma' min qed iġib tant tbatija u ma min qed jikkaġuna tant imwiet fuq il-poplu ta' l-Iraq minħabba dawn is-sanzjonijiet li m'għandhom ebda skop ħlief li hekk jaqbel għall-interessi strateġiċi ta' l-Istati Uniti.

L-istess ħaġa nistgħu ngħidu dwar is-sanzjonijiet kontra l-Libja.

Dawn m'humiex ġustifikati la moralment, la politikament u lanqas legalment, imma l-Gvern Malti m'għandux il-fibra morali biex jgħid lill-Istati Uniti ta' l- Amerika li hu ma jridx ikun kompliċi fl-inġustizzja li l-Istati Uniti ta' l- Amerika, permezz tal-Kunsill tas-Sigurta', qed tagħmel kontra l-poplu Libjan.

U forsi agħar minn hekk, mhux biss kontra l-poplu Libjan imma issa kontra l-poplu Malti għaliex dawn is-sanzjonijiet issa qed jagħmlu ħsara wkoll lill-poplu Malti.

MR SPEAKER: Ippermettili Onorevoli, fadallek żewġ minuti oħra.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Biżżejjed insemmu l-inċidenti li ġraw dan l-aħħar.

Kellna l-inċident tal-missjoni tad-Drydocks li marret il-Libja u kienet involuta f'inċident awtomobilistiku u kieku ma kienx għal dawn is- sanzjonijiet dak l-inċident ma kienx isir.

Kellna wkoll l-inċident tat- telf ta' l-ajruplan fejn intilfu sitta min-nies - fosthom kien hemm il- Maltin - u li kieku ma kellniex il-Gvern Malti li qed jipparteċipa b'dawn is-sanzjonijiet kieku dak l-inċident ma kienx jiġri.

Allura l-Gvern għandu tort ukoll dwar dawn l-inċidenti u għandu tort kbir ukoll dwar il-ħsara u t- tbatija li qed jikkaġuna fuq il-ħaddiema Maltin li qed jaħdmu l-Libja għax qed jimponi fuqhom inkonvenjent kbir kull darba li jiġu u jmorru għall-post tax-xogħol tagħhom.

L-aħħar inċident li kellna kien tal-mewt ta' Shqaqi fejn rajna d-djufija tal-Gvern Malti fir-reazzjoni tiegħu għal dak li ġara f'pajjiżna.

Il-Gvern ma kellux is-saħħa li jgħid ċar u tond li hu jikkudanna t-terroriżmu ta' l- Istat Israeljan li ġie kommess f'pajjiżna.

Aħna ma nafu bl-ebda passi diplomatiċi li ħa l-Gvern f'dan ir-rigward u issa Malta f'għajnejn il-poplu Għarbi saret bejta ta' aġenti Israeljani.

Hekk hija meqjusa llum Malta u dan huwa tort tan-nuqqas ta' inizjattiva tal-Gvern Malti fil-qasam diplomatiku u fil-qasam politiku għax ma kellux il-kuraġġ li jagħmel reazzjoni qawwija għal dak li ġie kommess f'pajjiżna, jiġifieri att ta' terroriżmu statali daparti ta' l-Istat Israeljan.

Minflok għamel dan il- Gvern Malti baqa' sieket u llum qegħdin f'sitwazzjoni fejn ir- relazzjonijiet bejn il-Gvern Malti u l-Gvern tal-Libja m'humiex relazzjonijiet tajbin u jekk ma titteħidx x'inizjattiva serja, dawn ir- relazzjonijiet jistgħu jmorru għall-agħar u dan huwa kollu tort tal- politika żbaljata tal-Gvern Nazzjonalista.

Il-Gvern ukoll qed jipprova jinganna lill-poplu billi jgħid li pajjiżna miexi 'il quddiem - miexi 'l quddiem billi ngħixu bid-dejn u dejjem inżidu fuqu!

Il-qagħda finanzjarja għad-differenza tal-qagħda ekonomika hija diżastruża għaliex biex il-Gvern Malti jkollu minn fejn iħallas l-ispiża rikorrenti jrid kull sena jissellef u jiddejjen il-miljuni u lanqas se jkollu biżżejjed biex iħallas l-imgħaxijiet tad-dejn li għamel.

L- imgħaxijiet ilaħħqu ma' l-Lm24 miljun fis-sena u l-Gvern irid jiddejjen Lm40 miljun fis-sena u dan ifisser li l-Gvern lanqas għandu biex iħallas l- imgħaxijiet fuq id-dejn li għamel.

Għalhekk il-qagħda finanzjarja tal- pajjiż hija wkoll qagħda ħażina.

Filwaqt li fil-fatt il-Gvern jipprova jgħid li f'pajjiżna hawn il-prosperita', pero' l-prosperita' hija falza, artifiċjali u mibnija fuq id-dejn.

Dan l-istess bħal meta familja tissellef u tkompli tissellef biex tgħix tajjeb, imbagħad fl-aħħar meta jsiru l-kontijiet ssib li hija kompletament midjuna.

Hekk huwa wkoll l- Istat Malti.

Jekk il-Gvern dan mhux se jikkonoxxih u l-poplu dan ma jagħrfux, il-poplu jkun irid iħallas għalih il-quddiem għax jiġrilna bħalma ġralhom pajjiżi oħra li mxew b'din il-politika diżastruża finanzjarja li mbagħad ikollhom jibdew jagħmlu tajjeb għad-dejn billi jnaqqsu mill-iktar ħwejjeġ u servizzi għeżież għalihom.

Dan huwa l-istat fallimentari finanzjarju għad-differenza ta' l-istat ekonomiku li fih qiegħed il-poplu Malti llum.

MR SPEAKER: Ikkonkludi Onorevoli, jekk jogħġbok.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Mil-lat finanzjarju m'għandniex fuq xiex niftaħru minkejja dak li qed jgħid il-Gvern u nagħlaq billi nsemmi aspett ieħor mil-lat ta' effiċjenza u ħila fit-tmexxija.

Biex wieħed jara kemm titmexxa tajjeb kumpannija kulma jrid jagħmel hu li jara l-accounts, il- qligħ u l-profitti tagħha.

Issa jekk inħarsu lejn dak li sar f'pajjżna f'dawn l-aħħar tmien snin, naraw li ma kien hemm ebda sena li fiha l-Gvern irnexxilu ma jitlifx.

Mela kull sena l-Gvern ma kienx kapaċi jmexxi bi kriterji ta' effiċjenza, liema kriterji jippretendi li l-Kunsill tat-Tarzna għandu jmexxi bihom.

Mr Speaker, issa ħalli nagħlaq bil-kliem li uża l-Prim Ministru erbat ijiem ilu għar-rigward tad-Drydocks.

Huwa qal li m'hemmx effiċjenza u qal li hemm tmexxija ħażina għax id-Drydocks kull sena qed titlef il-flus.

Pero' l-Gvern Malti qed jitlef miljuni ħafna iktar mid-Drydocks kull sena.

Mela Sur Prim Ministru l-Gvern Malti m'għandux effiċjenza u mhux qed imexxi tajjeb, u kif inti għidt li għandha tinbidel is-sistema tat-tmexxija tad- Drydocks hekk ukoll għandu jgħidlek il-poplu Malti lum qabel għada li hemm bżonn il-ħtieġa impellenti li titbiddel is-sistema ħażina tat-tmexxija tal- pajjiż.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin għad-dispożizzjoni ta' l-Oppożizzjoni b'hekk ittieħed kollu.

Issa l-ħin li fadal huwa għad-dispożizzjoni tan- naħa tal-Gvern.

Rimarki?

L-Onor.

Claude Muscat.

ONOR.

CLAUDE MUSCAT: Mr Speaker, ilna 12-il ġurnata niddiskutu l-budget u l-estimi li ppreżenta l-Ministru tal-Finanzi fit-22 ta' Novembru.

Fil- fatt wara l-Oppożizzjoni kienet ħarġet bit-titlu "Budget frodi".

Issa jew forsi ħarġu b'dan it-titlu għax ħasbu li l-poplu ma nbidilx u għadhom jaħsbu li jistgħu jbellgħulu kollox jew inkella ħasbu li b'dan it-titlu sejrin iħammġu lill-Gvern.

Għax fuq kollox, min jagħmel il-frodi skond il- liġi huwa kriminal u allura forsi ħasbu li se jittimbraw lill-Gvern preżenti bħala gvern kriminali bħalma kien il-Gvern ta' Pinochet jew inkella bħal ma kien Ceaucescu.

Mill-ewwel tinduna li l-Oppożizzjoni ħadet daqqa ta' stallett meta qrat il-budget u rat li l-policies li qiegħed jwettaq il-Gvern qed jagħtu riżultati pożittivi.

Għalhekk ma kellha l-ebda alternattiva ħlief li tara kif tħammeġ.

Din hija l-Oppożizzjoni li kellha tkun Oppożizzjoni kostruttiva kif kien iddikjara l-Onor.

Alfred Sant hekk kif ħa l-ġurament ta' Kap ta' l-Oppożizzjoni?!

U erġajt ħadt id-diskors tal-Ministru biex nara għaliex saret din l-akkuża, u Mr Speaker mort għal paġna 16, fejn hemm l-impiegi, u taqra li b'kollox iż-żieda fin-numru ta' dawk li kienu jaħdmu bi qligħ bejn Jannnar u Settembru 1995 kien ta' 6,880, u n-numru totali issa jaqbeż il-140,700 ruħ u hawnhekk sibt id- diskors li kien għamel ukoll fuq il-budget sentejn ilu l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

Fost affarijiet oħra, kien qal hekk:

"Imma forsi wieħed għandu jinsisti aktar fuq aspett li l-Gvern qiegħed jinjora totalment għax għalkemm qed jirrikonoxxih bil-kliem meta jinsisti fuq il-valur tar-riżorsi umani u l-importanza li wieħed għandu jagħtih - qabel dan konna insejħulu x-xogħol li jagħtu l- impjegati u l-ħaddiema - fil-fatt il-Gvern matul dawn l-aħħar seba' snin ir-riżorsi umani injorahom totalment.".

Allura meta illum għandna dan ir-riżultat, altru milli hu budget frodi imma għandu jiġi l-ex-Prim Ministru ta' Malta u jippreżenta ċertifikat lill- Gvern preżenti tas-suċċess li kellu fil-qasam tax-xogħol.

Mhux hekk biss, iżda dawn is-6,880 ħaddiem qegħdin fuq xogħol produttiv mhux kif ried jagħmel l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

Se nerġa' nikkwota mill-istess diskors:

"... llum mhuwiex iktar aċċettabbli f'soċjeta' illi tippretendi li tutilizza mill-aħjar li tista' r-riżorsi tagħha - inklużi r-riżorsi umani - li tħalli mqar persuna waħda biss ma taħdimx.

Illum kull soċjeta', jekk verament trid tiġi meqjusa bħala soċjeta' progredita u ċivilizzata, bilfors trid tutilizza r-riżorsi umani tagħha billi tipprovdi opportunitajiet ta' xogħol għal kulħadd - mhux għall-ikbar numru ta' nies possibbli imma għal kull persuna li tiflaħ taħdem u li trid taħdem.

Il-Partit Laburista fil-gvern ipprova u beda jwettaq dan il-konċett mill-1985 'il quddiem u għalkemm jiġi kkritikat u mżeblaħ illi qabel l-elezzjoni ta' l-1987 impjega eluf ta' nies għal skopjijet partiġġjani, fil-fatt il-Partit Laburista fil-gvern għamel hekk biex iwettaq politika li qabel ma konniex inwettqu, il-politika li nutilizzaw ir-riżorsi umani kollha li għandu l-pajjiż.

Dan konna nagħmluh mhux biss mil-lat ekonomiku - il-pajjiż ikun qed jitlef jekk ma jħaddimx lil kulħadd - imma għaliex aqwa minn hekk, nifhmu bħala prinċipju li huwa skond il-ġieħ ta' bniedem illi dan għandu jkollu x- xogħol ipprovdut lilu għax bniedem li ma jaħdimx ikollu l-ġieħ tiegħu mnaqqas.".

Mr Speaker, jiena ċert li kull gvern jixtieq jipprovdi xogħol għal kulħadd, iżda nkunu mġienen biex taqbad u timpjega dawk li ma sabux ix- xogħol minħabba li l-Gvern ma kienx kapaċi jġib ix-xogħol.

Kieku minflok ipprovdejna xogħol produttiv għal dawn is-6,880, u minflok daħħalniehom fis- settur pubbliku, kien ikun ifisser li l-Gvern kien ikollu jitgħabba bi spiża ta' madwar Lm15 miljun fis-sena u dan meta wieħed jikkalkolahom fuq il-minimum wage tal-lum li hija ta' Lm40.38 fil-ġimgħa.

Dan kien ikun ifisser li l-Gvern mhux talli ma kienx ikun f'pożizzjoni li jagħti żieda ta' Lm2 fil-ġimgħa u żieda fis-servizzi soċjali u tnaqqis fl-income tax, iżda kien ikun ifisser li l-Gvern ikollu jkun kostrett li jagħmel budget ta' taxxi biex jiġbor Lm2 fil-ġimgħa minn għand kull impjegat ħalli jagħmel tajjeb għal din l-ispiża.

Il-Partit Nazzjonalista rebaħ l-elezzjoni ta' l-1987 bl-għajta ta' "ix- xogħol is-sisien għall-ġejjieni".

Illum wieħed verament jista' jgħid li l- Gvern Nazzjonalista żamm l-appuntament tiegħu mal-wegħda li kien għamel.

Id-dmir tal-Gvern m'huwiex li jimmira li kulħadd ikun impjegat miegħu, iżda li kulħadd ikollu fejn jista' jħaddem il-ħiliet u t-talenti tiegħu filwaqt li jiżgura għajxien xieraq għalih u għal min jiddependi minnu.

Settur ieħor interessanti huwa dak li jirrigwarda l-qagħda monetarja.

Mhux se nsemmi kemm żdiedu d-depożiti fil-banek imma se nikkwota figuri li wieħed jibqa' mbellah bihom, il-konkorrenza għall-istocks li ħareġ il- Gvern.

Fit-23 ta' April kienet saret sejħa għal Lm10 miljun stocks li l- applikazzjonijiet għalihom kienu jammontaw għal Lm18,866,600.

Fid-19 ta' Novembru kien hemm erba' issues ta' stocks.

Kien hemm waħda ta' Lm5 miljun li l-applikazzjonijiet għaliha laħħqu Lm16-il miljun; kien hemm oħra ta' Lm15-il miljun, fejn l-applikazzjonijiet kienu jlaħħqu Lm38 miljun; issue oħra kienet ta' Lm10 miljun u d-domanda ta' Lm0.5 miljun iktar, u kien hemm sejħa oħra għal Lm10 miljun stocks li d-domanda għalihom kienet ta' kważi Lm1 miljun iżjed.

Fit-8 ta' Lulju kien hemm tliet issues, waħda ta' Lm5 miljun fejn is-subscription kienet ta' Lm10 miljun u kien hemm żewġ issues oħra ta' Lm10 miljun kull waħda li ġew sottoskritti.

Imbagħad fit-30 ta' Settembru kien hemm tliet issues oħra, waħda ta' Lm10 miljun li d-domanda għaliha laħħqet kważi Lm18-il miljun; kien hemm oħra ta' Lm5 miljun fejn applikaw kważi għal Lm11-il miljun, u kien hemm issue oħra ta' Lm10 miljun li l-applikazzjonijiet għalihom kienu jammontaw għal Lm12.5 miljun.

Jiġifieri fl-aħħar 12-il issue il-Gvern ħareġ sejħa għal Lm118,700,000 u l- poplu applika għal Lm198,782,700, an oversubscription ta' Lm80 miljun fuq it-talba tal-Gvern.

Hawn mhux qed insemmi x-shares li ħareġ il-Bank of Valletta, il-Mid-Med, il-Lombard, Gasan u Farsons li dawn ukoll kienu oversubscribed.

Dan juri verament fejn tinsab il-fiduċja tal-poplu u kemm il-poplu għandu fiduċja fl-istituzzjonijiet finanzjarji tagħna.

Dan hu ċertifikat ieħor għal dan li-Gvern għax irnexxielu jħajjar lill-poplu Malti jibqa' jinvesti flusu hawn Malta u mhux jesportahom kif kien isir taħt Gvern Soċjalista meta l-poplu kien kostrett jinvesti flusu barra minn Malta jew inkella jżommhom id-dar.

Mr Speaker, meta wieħed jiġi f'dan il-Parlament u jisma' lill- Oppożizzjoni tikkritika wieħed minn dawk is-setturi li taħt din l- Amministrazzjoni ħadu spinta 'l quddiem, huwa diffiċli li temmen li l- Oppożizzjoni qed tagħmel xogħolha f'dan il-Parlament li tkun Oppożizzjoni kostruttiva.

Qed nirriferi għas-settur tat-turiżmu.

L-ewwelnett hawn għajdut li l-Gvern preżenti m'huwiex qed jieħu s-settur tat-turiżmu b'dik is-serjeta' li jixraqlu minħabba r-rwol tiegħu fl-ekonomija Maltija, għaliex ħalla lill-persuna responsabbli minn dan is-settur bħala segretarju parlamentari u ma ħatarx ministru responsabbli.

Naħseb li jkun tajjeb li wieħed ifakkar li meta l-Partit Nazzjonalista ħa l-gvern f'idejh fl-1987 it- turiżmu kien fi stat diżastruż bħalma kienu s-setturi tat- telekommunikazzjoni, tad-dawl u l-ilma, ta' l-ambjent, tal-housing u oħrajn.

Kien għalhekk li l-Prim Ministru għamel diversi segretarji parlamentari f'diversi ministeri, biex f'dawn is-setturi jkun hemm persuna involuta direttament.

Fis-settur tar-turiżmu, bħal f'setturi oħrajn, hemm żewġ persuni li qed jagħmlu ħilitihom kollha biex dan is-settur jagħti riżultati mixtieqa.

Jekk wieħed għandu jitkellem pożittivament fuq it-turiżmu, hu proprju dan il-Gvern li għamel passi ta' ġgant biex ġab dan is-settur 'il quddiem.

U mhux billi għax kien hemm nuqqas fin-numru ta' turisti li żaru lil pajjiżna din is-sena, kien hawn min għamel kampanja sħiħa li f'dan is-settur hawn diżastru.

Jekk naraw kif kien dan is-settur fi żmien l-Amministrazzjoni Soċjalista nibqgħu mbellha bir-riżultati dejjem negattivi li kien ikun hemm f'dan is-settur.

L-għajta biex iżommu l-forward buying rate għalija hija monument ta' falliment tal-Gvern Soċjalista fl-industrija tat-turiżmu għax ma kenux kapaċi jidħlu fis-suq kontinentali minħabba li żammew lil pajjiżna lura kemm fl-infrastruttura u kemm fis-servizzi.

Għalhekk ma setgħux jiddiversifikaw kif imbagħad sar taħt Gvern Nazzjonalista.

Kien għalhekk li bilfors kellhom idaħħlu din l-iskema, għax dak iż-żmien kellhom pandimonju.

Dawn mhux l-iskema tal-forward buying rate biss kellhom, imma kellhom anke jintroduċu skema oħra t-Tourism Workers Assistance Scheme għax il-lukandi kienu bdew ikeċċu l-impjegati.

Fis-snin 1982 u 1983 nefqu s- somma ta' Lm230,000 biex għaxar lukandi setgħu jżommu 1,200 ħaddiem fuq four-day week.

Dak is-suċċess li kien hawn fi żmienhom, Mr Speaker.

Dawn huma n-nies li llum jiġu hawnhekk jikkritikaw il-figuri u jbeżżgħu bid- diżastru li hawn f'dan is-settur.

X'irrid ngħid b'dan, Mr Speaker?

Fl- 1983 dawn ma kenux kapaċi jġibu turisti mill-iktar post viċin tagħna, jiġifieri mill-Italja.

Fil-fatt matul dik is-sena mill-Italja kienu ġew biss 34,831turist, u dan meta r-rata tal-kambju kienet 3,717 lira Taljana għal kull lira Maltija.

Fl-aħħar ta' l-1994 in-numru ta' turisti Taljani li ġew Malta kien ta' 98,746, meta l-kambju kien ta' 4,410 liri Taljani għal kull lira Maltija, jiġifieri n-numru ta' turisti kien it-tripplu meta l-lira Maltija kienet madwar 20% ogħla meta mqabbla mal-lira Maltija.

Fl-1983 in-numru ta' turisti Ingliżi li ġew Malta kien ta' 312, 302, meta r-rata kienet ta' £1.5491 għal kull lira Maltija, waqt li fl-1994 ġew 530,385 turist Ingliż jiġifieri 70% tat-turisti kollha, u dan meta r-rata tal-kambju kienet ta' £1.7381 għal kull lira Maltija, jiġifieri l-lira Maltija kienet 12% aktar.

Jekk inħarsu lejn it-turiżmu mill-Ġermanja, naraw li waqt li fl-1983 ġew 26,422 turist Ġermaniż, fl-1994 ġew 200,281.

Imma dan xi jfisser, Mr Speaker?

Dan kollu juri kemm verament il-Gvern Nazzjonalista biddel lil Malta u jfisser ukoll li meta jkollok prodott tajjeb wieħed jista' jbigħu kullimkien.

Issa ħalli nerġa' mmur lura għall-forward buying scheme.

Wieħed irid joqgħod attent kif jagħti s-sussidju għax b-iskema kif ġiet introdotta kienet qed tissussidja l-prodott u mhux il-konsum, u allura t-turist xorta waħda kien ikun jista' jikkonsidra lil Malta bħala destinazzjoni għolja meta jqabbilha ma' prezzijiet ta' pajjiżi kompetituri tagħna.

F'dan is- sens wieħed seta' jikkonsidra din is-sistema bħala waħda kosmetika, biex jgħatti r-realta'.

It-turiżmu huwa settur kompless ħafna u mhux biss dawk li jaħdmu direttament f'dan is-settur għandhom jagħtu sehemhom, imma l- pajjiż kollu.

Hawnhekk tajjeb li wieħed jistaqsi jekk sarx studju biex naraw x'jiġri kieku kellna nagħtu sussidju ta' 10% lis-suq Ġermaniż - hawn infakkar li mis-suq Ġermaniż ġew 200,281 turist bir-rata preżenti - bħalma nagħmlu lis-suq Ingliż, kemm inkunu kapaċi nġibu aktar turisti Ġermaniżi.

Illum nafu li l-ekonomija Ġermaniża hija aktar b'saħħitha minn dik Ingliża u li l-mark Ġermaniż ukoll huwa aktar b'saħħtu mill-isterlina.

Dan ifisser li l-Ġermaniż huwa f'pożizzjoni li jonfoq aktar minn turist Ingliż.

Hekk ukoll jista' jingħad għal swieq oħra fl-Ewropa.

Għax x'ġid jiswa lil pajjiżna jekk noffru rata sussidjata għal pakkett imma mbagħad jiġi t- turist fostna u ma jonfoq xejn?

Kulħadd jaqbel li żieda fin-numru ta' turisti trid tirrifletti wkoll żieda fid-dħul għall-ekonomija Maltija.

Mr Speaker, huwa ta' sodisfazzjon kbir għalina d-deputati tal-Gvern li niġu f'dan il-Parlament b'riżultati pożittivi li flimkien mal-poplu Malti u Għawdxi rnexxielna nwettqu.

Għalhekk wieħed jista' verament jawgura sena oħra mimlija paċi, hena u ġid lill-poplu kollu.

Grazzi, Mr Speaker.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: L-Onor.

George Hyzler.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Mr Speaker, wara li dalgħodu smajt lill-Kap ta' l- Oppożizzjoni jagħmel il-kritika tiegħu dwar il-vot tal-kunsilli lokali taħt l-Uffiċċju tal-Prim Ministru, ikkonvinċejt ruħi iktar minn qatt qabel li waħda mid-deċiżjonijiet għaqlija u kuraġġużi li ħa l-Gvern, bla dubju ta' xejn kienet it-twaqqif tal-kunsilli lokali.

GĦalkemm il-ħsieb wara dan l- intervent m'huwiex li jiġi analizzat l-andament ta' l-operat tad-diversi kunsilli lokali jew li jiġu indirizzati l-problemi li naturalment jiltaqgħu magħhom il-kunsilli lokali.

Nixtieq infakkar biss li l-ħsieb wara t- twaqqif ta' dawn il-kunsilli lokali kien il-prinċipju ta' sussidjarjeta', prinċipju marbut ma' l-eżerċizzju tal-poter u ċioe' li d-deċiżjonijiet li jolqtu lill-ħajja fis-soċjeta' jittieħdu minn min se jintlaqat, jew kemm jista' jkun viċin tiegħu.

Naturalment id-deċentralizzazzjoni tar- responsabilitajiet tal-Gvern hija waħda mill-espressjonijiet fil-prattika tal-prinċipju.

Mr Speaker, dalgħodu smajna kritika dwar dan u fost affarijiet oħra l-Kap ta' l-Oppożizzjoni u l-Onor.

Mangion qalu li l-kunsilli lokali m'għandhomx poteri biżżejjed u li ħafna drabi ma jsibux il-koperazzjoni neċessarja minn ċerti kwartieri, partikolarment mid-Dipartiment għall-Ambjent.

Fil-fatt dawn l-Onor.

Membri waslu biex qalu li t-twaqqif ta' dawn il-kunsilli lokali mhux veru li kien rivoluzzjoni, kif kien iddeskrivieh il-Prim Ministru f'xi diskorsi tiegħu.

Jien nifhem li hemm kunsilliera li jkunu jixtiequ jagħmlu iżjed minn dak li tippermettilhom il-liġi; l-entużjażmu għandu jiġu nkoraġġit.

Iżda li ssir kritika mill-Oppożizzjoni li l-poteri tal-kunsilli lokali huma limitati, frankament ma nifhimhiex.

Min m'għandux poteri limitati?

Filwaqt li l-Prim Ministru kemm-il darba qal li l-mira għandha tkun li l-kunsilli lokali jkunu gvernijiet lokali, qatt ma ried jgħid li dan għandu jsir mil-lum għal għada, anzi dejjem stqarr li neċessarjament, bħalna lkoll, dawn iridu jgħaddu minn fażi ta' tagħlim.

Mr Speaker, jekk naraw il-wegħda li kien għamel il-Partit Nazzjonalista fil-program elettorali ta' l-elezzjoni ta' l-1987 dwar il-kunsilli lokali, insibu li l-kunsilli lokali għandhom jieħdu r-responsabilita' għas-servizzi pubbliċi, bħal toroq, indafa pubblika, drenaġġ, ilma, kif ukoll għas- servizzi soċjali, bħaċ-ċentri tas-saħħa u ta' l-anzjani.

M'hemmx dubju li llum jew għada hemm irridu naslu u m'hemm ebda indikazzjoni li l-politika tal-partit fil-gvern inbidlet f'dan ir-rigward.

Anzi jekk nagħtu daqqa t'għajn lejn l-estimi u nikkomparawhom ma' dawk tas-snin ta' qabel, insibu żieda sostanzjali fis-somma vvotata f'dan il-qasam.

Fil-fatt nistgħu naraw li s-somma li ġiet allokata lill-kunsilli lokali din is-sena u li bdiet tiġi amministrata minnhom tammonta għal madwar Lm9 miljun.

Pero' l-kritika tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni hija interessanti għax tvarja konsiderevolment minn dik tal-predeċessur tiegħu, l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici meta f'April ta' l-1987 ħa pożizzjoni kontra t-twaqqif tal-kunsilli lokali għax, skond hu, aħna żgħar wisq tant li ħafna drabi lanqas nies biex imexxu bordijiet tal-Gvern ma nsibu.

Bħal f'ħafna affarijiet oħra, il-kelliema tal-Malta Labour Party ftit ftit f'dan il-qasam qed jiġu magħna.

Mr Speaker, issa ħalli ngħaddi għal ħsieb ieħor.

L-esperjenza tgħallimna li l-istrutturi burokratiċi tal-Gvern ħafna drabi m'humiex adegwati u effiċjenti daqskemm nixtiquhom fit-tmexxija ta' l-għaqdiet fejn iridu jittieħdu deċiżjonijiet ta' natura kummerċjali u għalhekk il-Gvern qed iħaddem politika li biha kemm jista' jkun inaqqas ir-responsabilitajiet tas- servizz pubbliku billi jwaqqaf aġenziji regolaturi, awtoritajiet jew kumpanniji, u fl-istess waqt iħalli spazju għall-inizjattivi.

Fil-fatt dan il-Gvern għadda saħansitra responsabilitajiet tradizzjonalment riżervati għall-Gvern lil kumpanniji bħal dawn b'għanijiet u bi strutturi li iktar jixbhu lil dawk privati milli lil dawk governattivi.

Per eżempju, fil- Malta International Airport, fejn għamilt xi żmien inservi bħala direttur, jien rajt b'għajnejja stess id-differenza li hemm fl-effiċjenza, fil- mentalita' u fil-produttivita', kif ukoll is-sodisfazzjon li għandhom il- ħaddiema meta mqabbla maż-żmien fejn l-istess ħaddiema kienu jifformaw parti mid-Dipartiment ta' l-Avjazzjoni Ċivili.

Mr Speaker, fil-qasam soċjali ġie pprovokat żvilupp parallel.

Il-welfare state, li minn wara l-gwerra 'l hawn għamel kisbiet kbar, kien staġna u rajna li l-Gvern waħdu ma jistax ikampa.

L-idea li wieħed jiddependi għal kollox mill-Gvern għamlet żmienha.

Kemm jista' jkun il-Gvern għandu jidħol bħala l-aħħar rimedju u qabel xejn għandu jaħdem, isostni u jinkoraġġixxi lil dawk il-gruppi volontarji u self-help groups - u dan jimmeritawh - kif ukoll isaħħaħ it-tielet settur.

B'hekk issa rajna l-welfare state iċedi postu għal welfare society, għax instab li s-servizzi soċjali ma jistgħux jibqgħu jaqgħu taħt ir-responsabilita' esklussiva tal-Gvern, imma għandhom isiru iktar personalizzati u f'armonija mal-bżonnijiet veri tal-persuna li tirċevihom.

F'dan il-qasam ġiet ikkreata speċi ta' sħubija għal solidarjeta', partnership for solidarity, dik is-solidarjeta' li hija sħubija bejn Gvern u volontarjat fil-qasam soċjali, il-volontarjat li fil- prattika huwa tant għal qalb dan il-Gvern kif rifless f'kull budget ippreżentat minn dan il-Gvern mill-1987 'l hawn.

Imma dan kollu x'għandu x'jaqsam mal-kunsilli lokali li aċċennajt għalihom fil-bidu ta' dan l- intervent?

Mr Speaker, fost affarijiet oħra, it-twaqqif tal-kunsilli lokali nissel kuxjenza ikbar fiċ-ċittadin dwar il-bżonnijiet partikolari tal-lokal tagħhom.

Instab li xi wħud mill-kunsilli lokali huma ħerqana li jidħlu f'oqsma li l-liġi għadha ma allokatilhomx jew inkella li l-kunsilli lokali stess għadhom m'humiex strutturalment attrezzati għalihom.

Per eżempju, fil-lokal tiegħi, Ħal Qormi, fost affarijiet oħra l-kunsill lokali identifika l-ħtieġa li tinbena dar għall-anzjani.

Fil-fatt għaddiet mozzjoni f'dan is-sens imressqa minn ħija stess, li nzerta l-kunsillier responsabbli għal dan il-qasam.

(Interruzzjonijiet) Din se tkun viċin tal- Health Centre.

Naturalment l-istruttura tal-kunsill Lokali ma tippermettix li proġett bħal dan isir minnu u għalhekk hemmhekk qed nipprovaw esperiment li nistieden lil dan il-Parlament jinnota.

Ta' min jgħid li bħalissa qegħdin f'fażi avvanzata fit-twaqqif ta' fondazzjoni proviżorjament imsejħa "Fondazzjoni Ħal Qormi".

Qed jiġu identifikati diversi persuni prominenti u public-spirited mil-lokal li se jservu ta' trustees, li fost oħrajn se jinkludu lis-Sindku fil-kapaċita' uffiċjali tiegħu - voldieri ex officio - lil membri tal-kleru kif ukoll lil membri oħra li jkopru l-ispectrum politiku kollu.

Hawnhekk ta' min jgħid ukoll li din il-fondazzjoni se tkun tappartjeni liċ-ċittadini ta' Ħal Qormi u fil-fatt se tidħol għal dan il- proġett ta' dar għall-anzjani b'fondi miġbura miċ-ċittadini stess.

L- istruttura legali li qed nipproponi għaliha m'hijiex waħda ġdida, anzi hija waħda li jien imdorri naħdem fiha f'oqsma oħra, partikolarment fil-qasam ta' l-istudenti; fiż-żmien jien, flimkien m'oħrajn, kont involut attivament fit-twaqqif tal-fondazzjoni magħrufa bħala National Students' Travel Foundation, fondazzjoni li qed tagħmel ħafna ġid fost l-istudenti billi tmexxi kumpanniji kummerċjali u tqassam il-qligħ lill-istudenti f'boroż ta' studju u sussidji.

Naturalment s'issa għadna fil-fażi ta' tħejjija u ta' feasibility studies.

Ċertament m'hemmx dubju dwar il-ħtieġa tal-proġett.

Mr Speaker, Ħal Qormi huwa t-tieni l-akbar belt f'Malta b'aktar minn 2,500 anzjan li, bħal anzjani oħra f'Malta kollha, jixtiequ jibqgħu jgħixu viċin il-familji tagħhom, viċin ħbiebhom u fl-ambjenti li mdorrijin fihom.

F'Malta għandna popolazzjoni li qed tikber fl-eta', kif fl-aħħar mill-aħħar qed jiġri f'pajjiżi żviluppati oħra.

Fil-fatt fi żmien 35 sena oħra in- numru ta' anzjani bħala persentaġġ mill-popolazzjoni kollha mistenni jiżdied minn 17% għal 24%.

Biżżejjed inħarsu lejn il-figuri biex nindunaw kemm fil-fatt hija serja l-problema ta' l-akkommodazzjoni ta' dawn il- persuni.

Għad-djar għall-anzjani tal-Gvern, eskluż ir-residenza St Vincent de Paule fejn hemm kapaċita' ta' 279 persuna, hemm waiting-list ta' 400 ruħ.

Fid-djar privati hemm biss 590 post; m'għandix ċifri ta' kemm hi l- waiting list għal dawn l-istituzzjonijiet.

GĦal San Vincent de Paule biss hemm waiting-list ta' 350 ruħ.

Jiġifieri b'kollox hemm waiting-list ta' 750 anzjan li jridu jidħlu f'xi istituzzjoni tal-Gvern.

GĦalhekk naħseb li tkun politika tajba li din l-inizjattiva li qed insemmi għal Ħal Qormi tiġi nkoraġġita u assistita b'mod konkret u effettiv.

Ovvjament għad iridu jsiru diversi diskussjonijiet mas-Segretarjat għall-Kura ta' l-Anzjani biex nieħdu pariri dwar, per eżempju, x'tip ta' pazjenti għandha tilqa' din id- dar, jekk il-pazjent għandux ikun independently mobile jew le, jekk il- Gvern għandux jixtri s-servizzi esklussivament jew għandux ikun hemm proporzjon ta' anzjani li jħallsu direttament għas-servizzi bħalma jagħmlu fi djar oħra privati jew tal-Knisja.

GĦad irridu niddiskutu t-tip ta' investiment li se nagħmlu u li se jagħmlu ċ-ċittadini, jekk dan l- investiment għandux ikollu return fuqu u x'tip ta' servizzi għandhom jinkludu l-ambjenti.

Inċidentalment, biex nirrispondi wkoll għal dak li qal l-Onor.

Grech, irrid ngħid li diġa' ġiet identifikata art adjaċenti għaċ-Ċentru tas-Saħħa ta' Ħal Qormi kemm għaliex hija disponibbli u kemm għaliex nistgħu nieħdu vantaġġ mis-servizzi provduti minn dan iċ-Ċentru, servizzi li huma ta' livell eċċellenti u li f'Ħal Qormi niftaħru bihom.

Kif nafu, dawn is-servizzi huma komplimentari għal dawk meħtieġa fid-djar għall-anzjani.

Mr Speaker, s'issa l-ħsieb huwa li fost il-faċilitajiet li normalment issib fi djar għall-anzjani, din id-dar tkun tinkludi kmamar fejn koppji jistgħu jibqgħu jgħixu flimkien - mhux bħal koppji fi djar oħra għall- anzjani li jitpoġġew f'wings differenti u jiltaqgħu biss fil-festi u f'okkażjonijiet oħra - day centres u faċilitajiet oħra.

Hemm il-ħsieb li l- bini jiġi żviluppat b'mod li jinkorpora fih il-konċett ta' townhall, jiġifieri jkun jinkludi l-uffiċini tal-kunsill lokali - l-uffiċċju preżenti jinsab fi Triq Vitorja li hija daqsxejn dejqa u hemm problema kbira ta' parking - għassa tal-pulizija - l-għassa tal-pulizija ta' Ħal Qormi hija outdated u huwa diffiċli ħafna li tirranġaha, apparti li l-bini huwa storiku u allura forsi jkun aħjar li wieħed jikkonvertih f'mużew jew għal xi skop simili - kif ukoll awla ta' qorti fejn jistgħu jibdew jinstemgħu l- kawżi meta l-kunsill lokali jibda jinforza l-bye-laws jew meta jiġu introdotti d-district courts, li jien kelli okkażjoni nipproponi f'forum ieħor u jkolli l-opportunita' li nitkellem dwarhom f'okkażjonijiet oħra.

Inċidentalment, dwar il-by-laws jien informat li dalwaqt se tiġi proposta liġi mill-Ministru ta' l-Intern li tagħti opportunita' lill-kunsilli lokali li huma stess ifasslu u jinforzaw bye-laws fil-qasam ta' kontravvenzjonijiet tat-traffiku u ta' reati konnessi ma' rimi ta' skart.

Mr Speaker, din l-inizjattiva tfisser li bdiet tinbet l-idea li residenti ta' lokal, residenti ta' komunita', m'għandhomx għalfejn jistennew kollox mill-Gvern.

L-idea li aħna rridu nduru fuq il-Gvern għal kollox hija outdated u forsi aħna tal-ġenerazzjoni l-ġdida ma tantx naqblu magħha.

M'hemmx għalfejn induru fuq il-Gvern biex nipprovaw intejbu s- servizzi fil-lokal tagħna, iżda nistgħu litteralment ngħinu ruħna b'idejna.

Bil-mod il-mod trid tidħol l-idea li xejn ma jiġi b'xejn.

Dan illum huwa possibbli għaliex inżergħet iż-żerriegħa u ġew ikkreati klima u spazju biex iċ-ċittadin ikollu l-kuraġġ li jinvesti fil-futur tiegħu stess u ta' uliedu.

Jien assolutament m'għandi xejn kontra l-prinċipju li s- servizzi soċjali jingħataw b'xejn, anzi naqbel mija fil-mija li s-servizzi bażiċi jibqgħu jkunu b'xejn.

Allaħares niġu fi stat fejn dak is-servizz li llum huwa b'xejn .....

(Interruzzjonijiet) Mela le, inkluż is-servizz ta' għajnuna legali.

Kif jaf tajjeb l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici, kont jien stess li pproponejt sistema usa' ta' għajnuna legali li nispera li fil- futur qarib tiġi introdotta.

Anzi jien mort oltre minn hekk u insistejt li l-avukati kollha jipparteċipaw f'sistema legali b'xejn għal kulħadd.

Nerġa' ngħid, mort oltre għax din mhux talli għidtha hawnhekk, talli jien stess - ovvjament mhux waħdi - irnexxieli nikseb consensus mill-avukati kollha li jipparteċipaw f'sistema legali b'xejn għal kulħadd.

(Interruzzjonijiet) Nista' nassigura lill-Onor.

Membri tan-naħa l-oħra li l-avukati lesti li jipparteċipaw f'sistema legali b'xejn anke issa li daħlet il-VAT.

Mr Speaker, l-iskop ta' dan l-intervent ma kienx li nidħol f'kontroversja, anzi ħassejt li ma kontx kontroversjali ħlief fejn forsi ġbidt l-attenzjoni għall-kontradizzjonijiet min-naħa ta' l-Oppożizzjoni dwar il-pożizzjoni tagħhom fuq il-kunsilli lokali, iżda dan kien biss biex nistieden lill-Parlament jinnota u jsegwi l-inizjattiva Ii semmejt li naħseb li hija tajba.

B'hekk, meta jasal il-waqt, jekk kemm-il darba l- Parlament jara li jixirqilha, ikun jista' jsostniha.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Vella.

ONOR.

JOHN VELLA: Mr Speaker, qed nersqu lejn tmiem id-diskussjoni dwar il-budget ta' din is-sena, diskussjoni li kull darba qisha tieħu forma ta' maratona u li fiha jipparteċipa kull Membru ta' din il-Kamra.

Hawn min hu tal-fehma li dan iż-żmien, jiġifieri żmien il-Milied, m'huwiex l-aħjar żmien għall-preżentazzjoni tal-budget u dan għaliex ħafna drabi, partikolarment fl-antik meta d-dibattitu kien ikun imxandar fuq it- television, minflok li kien jiżvolġi ruħu f'diskussjoni serja u ċivili kif għandu jkun, kien jispiċċa joħloq diżgwid, piki, ġlied u insulti kemm f'din il-Kamra u diżgrazzjatament anke barra minn din il-Kamra.

Dan jistona ħafna fi żmien li wieħed jassoċja ma' atmosfera ta' paċi u ta' mħabba, iżda jidher li din il-klima sħuna u taħraq naqset u kważi spiċċat.

Mr Speaker, għalkemm sew in-naħa tal-Gvern u sew in-naħa ta' l- Oppożizzjoni taw kontribut biex dan seta' jseħħ, jien konvint li kienet id- direzzjoni ferm soda tas-Sinjorija Tiegħek li matul dawn is-snin għenet biex dan seta' jirnexxi.

Għal dan żgur li l-Kamra kollha kemm hi tinsab grata lejk, Mr Speaker.

Forsi l-uniku vot, apparti dak tal-President, li f'dan id-dibattitu ħadd ma tkellem fuqu huwa proprju l-vot li għandu x'jaqsam ma' din il-Kamra.

Ta' min jinnota li f'dawn l-aħħar snin, il- faċilitajiet li għandhom il-Membri tal-Kamra tjiebu bil-bosta, partikolarment fejn jidħol dak li għandu x'jaqsam ma' stampar ta' debates tal-Parlament.

Veru li dan seta' jsir permezz ta' l-introduzzjoni tal- computers, iżda mhux biss; kienu meħtieġa d-dedikazzjoni ta' l-istaff u x- xogħol siewi tagħhom.

Ninnota li l-vot għas-safar tad-delegazzjonijiet ta' din il-Kamra żdied.

Ma nafx kif lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni qabżitlu din.

Mhux darba jew tnejn li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ddeskrieva l- parteċipazzjoni tad-delegazzjonijiet parlamentari Maltin f'diversi fora internazzjonali bħala safar sfrenat.

Jien personalment, li kelli x-xorti u l-unur li nieħu parti u anke mmexxi diversi delegazzjonijiet Parlamentari Maltin barra minn Malta, altru li ngħid li dan ma kienx safar sfrenat.

Tista' tgħid li diversi drabi, minkejja ċ-ċokon tal-pajjiż u ċ-ċokon tad- delegazzjoni, Malta kienet tispikka f'dawn il-fora bil-kontribut siewi tagħha.

Hekk ġara, per eżempju fl-IPU, bil-konferenza li saret kmieni x- xahar l-ieħor f'Malta dwar il-Mediterran.

Hekk jiġri fil-laqgħat tal- Commonwealth Parliamentary Association u fl-Assemblea Parlamentari ta' l- OSCE.

Fil-Kunsill ta' l-Ewropa, id-delegazzjoni Parlamentari Maltija ilha tipparteċipa għal dawn l-aħħar 30 sena, apparti xi żmien wara r-riżultat pervers ta' l-elezzjoni ta' l-1981.

Kemm-il darba d-diversi Membri Parlamentari Maltin taż-żewġ naħat tal-Kamra taw kontribut tajjeb li wera kemm aħna kapaċi nżommu postna ma' l-aqwa parlamentari Ewropej.

Għalhekk kien tassew ta' stmerrija l-fatt - jiddispjaċini li jkolli nerġa' nsemmih hawnhekk - li ftit ilu Membru ta' l-Oppożizzjoni telaq minn Strasbourg bla kliem u bla sliem wara ġurnata biss biex jiġi hawn Malta u jivvota fil- Parlament.

Mhux talli l-iskop tiegħu ma rnexxilux, talli sfortunatament ix- xogħol tad-delegazzjoni Maltija kellu jieqaf ħesrem għax kellna niġu lura Malta aħna wkoll.

Mingħajr ma nidħol fil-mertu tal-pairing nappella lil kull min hu interressat biex affarijiet bħal dawn li jħammrulna wiċċna ma jerġgħux jiġru.

Ta' min ifakkar li Malta, minħabba n-nuqqas ta' ftehim dwar pairing, kienet, tista' tgħid, l-uniku pajjiż minn 53 li ma kienx preżenti għal-laqgħa annwali tal-membri parlamentari ta' l-OSCE li saret fi Vjenna f'Lulju tas-sena l-oħra.

Mr Speaker, kif taf int, f'dawn l-aħħar snin il-Parlament qed ikun mistieden biex jibgħat żewġ membri għal laqgħat ta' l-Assemblea Parlamentari tal-Western European Union.

Qed ikun mistieden ukoll għal diversi seminars dwar il-Mediterran organizzati mill-Assemblea Parlamentari tan-NATO, in-North Atlantic Assembly u dan l-aħħar fil-fatt konna mistednin għall-ewwel darba bħala osservaturi waqt din l-Assemblea.

Mr Speaker, int kont tajt direttiva li jmur wieħed minn kull naħa tal-Kamra u hekk għandu jkun.

Waqt li jien kelli x-xorti li ħafna drabi nirrappreżenta lin-naħa tal-Gvern f'dawn il-laqgħat, l-Oppożizzjoni tirrifjuta li tibgħat lil xi ħadd, u dan tgħid li tagħmlu bi prinċipju.

Mr Speaker, ma nistax nifhem x'hemm ħażin li tattendi bħala mistieden, mhux bħala membru jew bħala osservatur, imma li jkollok id-dritt li ssemma' leħnek f'dawn il-laqgħat.

Għal diversi seminars dwar il-Mediterran, apparti mill-pajjiżi ta' l-Ewropa u l-pajjiżi ta' l-Ewropa ċentrali u l-Ewropa tal-lvant, kien ikun hemm preżenti l-pajjiżi ta' madwar il-kosta tal-Mediterran, bħalma huma l- Marokk, it-Tuneżija, l-Eġittu, Ċipru, Israel u saħansitra l-Ġordan.

Iżda l- Partit Soċjalista Malti jidhirlu li, bi prinċipju, m'għandux jattendix u allura ma jipparteċipax f'diskussjonijiet dwar suġġetti fl-ambjent Mediterranju bħalma huma l-fundamentaliżmu, l-immigrazzjoni illegali u l- problemi li ġġib magħha, is-saħħa, l-ambjent, id-drogi, is-sehem tal- Europol u suġġetti oħra li huma ta' importanza kbira għal min jgħix f'dan il-baħar Mediterran.

Billi joqgħod 'il bogħod minn fora bħal dawn, il- Partit Soċjalista Malti qiegħed dejjem jiżola ruħu mhux biss mill-Ewropa, mhux biss minn sħabu s-Soċjalisti li jattendu għal dawn il-fora, iżda anke minn dawk il-pajjiżi li jinsabu madwar il-kosta tal-Mediterran u li m'humiex fl-Ewropa.

U dawn jippretendu li għada pitgħada jkunu fil-gvern u jmexxu lil Malta bil-policy tal-ħolma tagħhom, l-hekk imsejħa newtralita', policy li turi nuqqas ta' fiduċja fil-kapaċita' ta' Malta minkejja ċ-ċokon tagħha.

Jidher li l-policy tal-Partit Soċjalista Malti tista' twassal mhux għal newtralita', iżda għal iżolament komplet.

Il-biża' tiegħi hi li l- policy tagħhom tista' twassal mhux biex Malta tkun Svizzera fil-Meditteran - kif jgħidu huma - imma li jekk xi darba għad ikunu fil-gvern, Malta taħthom tista' tkun magħrufa bħala l-Kuba tal-Mediterran.

Kulħadd jiftakar li snin ilu, taħt Gvern Soċjalista, bħal dan iż-żmien kulħadd kien ikun qed jistenna - għax kulħadd kien ikun fil-bżonn - biex jara x'se jmissu minn dan l-imbierek cake, kif kienu jsejħu l-budget dak iż- żmien.

Dan kien ikun ippreżentat b'pompa kbira u, kif jaf kulħadd, kienu jlaqqmuh daqqa "tal-qawsalla", u l-qawsalla ma tidher qatt, daqqa "tax- xogħol" u ħlief qgħad ma kienx ikun hawn, eċċ. eċċ. Kemm ilna fil-gvern aħna lill-budget qatt ma tajnieh isem, iżda oħroġ il-għaġeb l-Oppożizzjoni din is-sena ma ssapportietx ma tlaqqmux u, kif kienu għadhom taħt ix-shock li tahom il-budget, ħarġu jgħajtu l-għada f'"L-Orizzont" li dan kien budget ta' l-elezzjoni.

Tant ħasadhom dan il-budget u tant ixxokkjahom li l-ewwel kritika li ħarġet minn fommhom kienet li dan aħna għamilnieh biex nirbħu l- elezzjoni li jmiss.

U bir-raġun li jieħdu shock.

Issa jekk dan huwiex l- aħħar budget jew le ta' qabel l-elezzjoni wieħed għad irid jara.

Li hu żgur hu li l-Ministru tal-Finanzi John Dalli huwa on record li l-budget li jmiss diġa' huwa mfassal.

U bir-raġun, l-ewwelnett għaliex aħna naħsbu fit- tul u nippjanaw bil-quddiem u t-tieni nett għax aħna konvinti li se nirbħu l-elezzjoni li jmiss, tiġi meta tiġi sew jekk tiġi wara dan il-budget kif ukoll jekk tiġi wara l-budget li jmiss.

Mr Speaker, huwa naturali li tgħid li dan il-budget huwa tajjeb.

Dan huwa budget li bih tajna bla ma ħadna u ma ħallejna lil ħadd barra.

Nirrepeti li f'dan il-budget tajna bla ma ħadna u ma ħallejna proprju lil ħadd barra.

Dan hu budget li jaħseb biex jgħin lil min hu l-aktar fil-bżonn, lil dawk li qegħdin fin-naħa t'isfel ta' l-iskala, u fl-istess ħin ħsibna wkoll f'dawk li qegħdin fin-nofs tas-sellum u anke f'dawk li qegħdin fin-naħa ta' fuq.

Tellajna 'l fuq lil min għandu bżonn u ma ġbidna lil ħadd 'l isfel.

Kulħadd messu xi ħaġa u l-Oppożizzjoni żgur li ma tistax tuża l-argumenti li kienet tuża qabel, tal-komdi u l-iskomdi.

Dan sar u qed isir mingħajr ma daħħalna taxxi ġodda.

Mhux talli ma daħħalniex taxxi ġodda, talli qegħdin nintroduċu riforma kbira fis-sistema tat-taxxa diretta li biha se jgawdi minnha kulħadd.

Ta' min isemmi li fi żmien gvernijiet Soċjalisti, fi żmien il-pampaluni tal-ħaddiema, il-povru ħaddiem li kien jaqla' l-inqas paga kien ikun soġġett għat-taxxa.

Aħna lil dak li jaqla' paga li sservih biss biex jgħix, ħlisnieh mit-taxxa u bir-riforma li qed tiġi proposta f'dan il-budget, qed jiġi enfasizzat dak li aħna nemmnu, jiġifieri li t- taxxa għandha titħallas fuq dak li wieħed jonfoq u mhux fuq dak li jaqla'.

Aħna li nemmnu fil-VAT, mhux talli eżentajna lil eluf kbar ta' nies mill- ħlas tat-taxxa, talli 'l quddiem dawn lanqas se jkollhom għalfejn jimlew il- formola ta' kull sena.

L-Oppożizzjoni Soċjalista kienet ilha tipprova ttambarlu lill-poplu u tipprova tbassar li Gvern Nazzjonalista kien se jippreżenta budget tajjeb biex mingħaliha tnaqqas l-impatt li dan seta' jkollu, iżda żgur li qatt ma stennew budget bħal dan.

Dan il-budget ixxokkjahom u kessaħħhom u għalkemm jipprovaw jiddeskrivuh bħala bżar fl-għajnejn, jafu li huwa budget maħsub, butget b'ideat friski, budget li żgur tispikka fih il-ġustizzja soċjali.

L-inkwiet ta' l-Oppożizzjoni issa kiber għax b'dan il-budget għamilnihielhom ħafna iktar diffiċli li jbigħu lill-poplu Malti l-idea li meta xi darba jkunu fil-gvern - min jaf meta - ineħħu l-VAT; mhux għax xi ħadd qed jemminhom ...

Issa diġa' qed jgħidu li mhux tliet xhur iridu - kif kienu jgħidu qabel - biex ineħħuha, imma mill-inqas sitt xhur.

Kien diġa' diffiċli li tipperswadi lin-nies li biex dan isir irridu nerġgħu lura għas-sistema tad-dazji kif kienet qabel.

Jekk jerġgħu jidħlu d-dazji, żgur li wieħed mir-riżultati jkun l-għoli tal-ħajja u iktar u iktar - u dan jinkwetak - jerġa' jkun hemm skop għall-korruzzjoni permezz ta' l-evażjoni tad-dazji.

Il-kelliema Soċjalisti, partikolarment l-Onor.

Alfred Sant u l- Onor. Lino Spiteri, s'issa għadhom qatt ma kkommettew ruħhom pubblikament jekk f'każ li jkunu fil-gvern huma, il-cash registers u l-irċevuti fiskali jitneħħewx.

Jgħidulu lill-poplu jekk u meta xi darba jkunu fil-gvern x'se jagħmlu.

Jgħidulu lill-poplu jekk dawn hux se jneħħuhom.

Mr Speaker, iridu jgħidu wkoll jekk ineħħu l-VAT x'se jagħmlu bir-riforma tat-taxxa li qed nipproponu.

X'se jsir minn dawn il-benefiċċji kollha li se jgawdi l-poplu?

Se jneħħuhom dawn il-benefiċċji kbar li qed jagħti l- Gvern Nazzjonalista?

Il-poplu jaf li l-miljuni ta' liri għal dawn il- benefiċċji qed jinġabru permezz tal-VAT.

Allura l-Partit Soċjalista kif se jipperswadi lill-poplu li meta jneħħu l-VAT mhux se jeħdulu dawn il- benefiċċji?

Forsi jgħidulu li se jibdew jiddiskutu u jsibu xi formula oħra, iżda dawn l-affarijiet huma bħall-famużi updates u updates ta' l- updates tagħhom, li huma kollha paroli u x'ħin tagħsarhom ma ssib xejn fihom.

Mr Speaker, hu x'inhi, bit-tibdil li qed nipproponu l-poplu żgur li se jkun aħjar.

Jgħidu x'jgħidu, il-ħaddiem Malti se jġemma' aktar, kif wara kollox ilu jagħmel tul dawn it-tmien snin li l-Partit Nazzjonalista ilu fil- gvern.

U mhux biss se jġemma', imma se jonfoq aktar ukoll, għax se jkollu aktar flus fil-but.

Ħaddieħor diġa' qal li f'dan il-budget ma qgħadniex insemmu li mhux se jogħla l-ħalib tal-bott jew it-tonn taż-żejt, jew li se nraħħsu l-bottijiet tal-kavalli fiz-zalza.

Ara huma tgħidx kemm kienu jiddandnu b'dawn l-affarijiet fi żmienhom!

Dan kien il-livell ta' budgets li kienu jippreżentaw il-Gvernijiet Soċjalisti ta' dak iż-żmien, livell li kien insult għall-ħaddiem Malti.

Aħna bil-kemm semmejna li mhux talli ma ffriżajniex il-pagi, talli tajna Lm2 żieda fil-ġimgħa lill-ħaddiema, u din trid tfittixha biex issibha fid-diskors tal-budget.

Xi ngħidu għas-servizzi soċjali?

Fl-opinoni tiegħi u ta' ħafna bħali, Gvern Nazzjonalista ta lill-ħaddiem Malti l-aqwa servizz li qatt ħa.

Tajnieh dak li l-Partit Soċjalista - il-Partit hekk imsejjaħ tal-ħaddiema - għalkemm ipprova u xtaq jagħti, ma kienx kapaċi jagħti.

Mr Speaker, aħna ħloqna u ġġenerajna x-xogħol.

Kemm ilna fil-gvern il-qgħad wasal f'livell tant baxx li tista' tgħid li spiċċa.

Min jifhem jgħidlek li f'pajjiż fejn il-livell tal-qgħad ikun ta' 3.4%, ma jeżistix qgħad.

Minkejja li mill- 1987 'l hawn il-Iabour supply żdied bi 18,183 ħaddiem, in-numru ta' nies jaħdmu bil-qligħ żdied bi 18,859.

Dan ifisser li Gvern Nazzjonalista kien kapaċi joħloq jobs aktar min-numru ta' ħaddiema li daħlu għall-ewwel darba fis-suq tax-xogħol.

Wasalna biex sa Settembru ta' l -1995 - kif qal qabli l-ħabib tiegħi l-Onor.

Muscat - in-numru ta' nies jaħdmu bi qligħ laħaq il- figura record ta' 140,780, żieda ta' kważi 20,000 ruħ mill-1987 'l hawn.

Iva, dan huwa l-akbar servizz soċjali li gvern qatt ta lill-poplu Malti.

Iżda Gvern Nazzjonalista mhux biss ħoloq ix-xogħol imma sab il-mezz biex id- dħul tal-ħaddiem, partikolarment tal-ħaddiem iż-żgħir, jibqa' għandu kemm jista' jkun billi eżentah, sa fejn hu possibbli, mit-taxxa fuq id-dħul.

Eluf kbar ta' ħaddiema issa m'humiex se jsibu iktar il-paga mnaqqsa bi 3%, 5%, 10% jew 20%.

Aħna ħadna ħsieb ukoll li lill-ħaddiem li jixtieq jagħmel xi xogħol barrani - u minn dawn hawn kemm trid - titnaqqaslu r-rata tat-taxxa.

Il-ħaddiem li qiegħed fin-naħa t'isfel ta' l-iskala, jekk hu miżżewweġ u għandu t-tfal, se jieħu żieda sostanzjali fiċ-children's allowance li żgur hija record.

Dawk li m'għandhomx tfal jew li t-tfal tagħhom qabżu l-eta' se jkunu intitolati għal għajnuna supplimentari, u b'hekk se jkun jista' jgawdi kulħadd.

Mr Speaker, jiena konvint li l-benefiċċji soċjali li qed noffru lill- anzjani żgur li huma l-għira ta' l-Oppożizzjoni.

Ta' min wieħed li qabel l- elezzjoni ta' l-1987, is-Soċjalisti għamlu minn kollox biex ibeżżgħu lill- anzjani mill-possibilta' li jitla' Gvern Nazzjonalista.

Fost kollox kienu jwerwruhom li jekk nitilgħu aħna se nneħħulhom il-pensjoni.

Aħna mhux talli m'għamilniex hekk, talli l-pensjonanti stess jgħidulek li f'dik li hija pensjoni qatt ma gawdew daqs illum.

B'dan il-budget hemm pensjonanti li se jieħdu żieda ta' aktar minn Lm5 fil-ġimgħa.

Fejn qatt kien hawn anzjani li ħadu żieda daqstant qawwija?

Iżda fis-settur ta' l-anzjani aħna ma ħarisniex biss lejn il-flus.

L-anzjan ħafna drabi jkollu bżonnijiet speċjali, bżonnijiet apparti l-flus.

Għalhekk ipprovdejnielu servizz ta' għajnuna fid-dar mhux biss għat-tindif u għall-qadi, imma bl-iskop ukoll li l-anzjan ikollu min iżuru u jtaffilu ftit mis-solitudini li ħafna drabi jsib ruħu fiha.

Ħloqna s-servizz tal-handyman; ipprovdejna s-servizz tat- Telecare, faċilita' li salvat diversi anzjani minn gwaj serju; ipprovdejna s-servizz tal-means on wheels; ipprovdejna u se nkomplu nipprovdu djar għall-anzjani, li xi drabi ġejna kkritikati li huma lussusi żżejjed; tajna bidu għad-day centres, u minn dak li kien sptar mitluq u anke misruq, ħloqna l-famuż Zammit Clapp li huwa sptar mill-aqwa għall-anzjani.

Ħas- Serħ, jew San Vincenz de Paule, fejn fi żmien Gvern Soċjalista wieħed kien jidħol biex imut, għamilnieh residenza għall-anzjani, fejn is-swali ġew refurbished bl-aktar mod tajjeb, ġie nstallat l-airconditioning u nbidlu s- sodod kollha għall-ġid tal-pazjenti u anke ta' l-infermiera.

Dan biex ma nsemmix ukoll - għalkemm ma nistax nidħol fid-dettall - il-Physiotherapy u l-Occupational Therapy Department kif ukoll id-dipartimenti ta' l-X-ray.

Forsi wieħed mill-aktar proġetti interessanti li għamilna fil-qasam ta' l- anzjani huwa dak ta' l-universita' tat-tielet eta' li tant irnexxiet li issa ġiet anke estiża għal Għawdex.

Fi ftit kliem mhux talli lill-anzjani tagħna pprovdejnielhom pensjoni tajba, talli ħloqnielhom ħafna affarijiet li Gvernijiet Soċjalisti qatt ma kienu jaħsbu li se jagħmlu.

Hemm biżibilju ta' benefiċċji soċjali oħra li ż-żmien ma jippermettilix li nitkellem fuqhom.

Mr Speaker, dan huwa budget ta' solidarjeta', budget li juri kif bis- saħħa tal-VAT, dik it-taxxa li l-Gvern jiġbor l-aktar minn fuq min hu kapaċi jonfoq l-aktar, stajna nagħtu dawn il-benefiċċji soċjali kollha u nagħmlu din ir-riforma kbira fl-income tax.

Dan huwa budget li jgħin liż- żgħir jitla' 'l fuq filwaqt li lil ta' fuq ma jniżżlux 'l isfel, anzi ġie aġevolat ukoll.

Tant l-Oppożizzjoni ħadet xokk b'dan il-budget, li kemm ilna fil-gvern qatt ma niftakar li l-kritika Laburista kienet batuta u fjakka daqskemm kienet għal dan il-budget.

Ir-rebħa tagħna fl-elezzjoni li jmiss hija garantita għaliex il-ħidma tal-Gvern issa qed tagħti l-frott tagħha.

Grazzi, Mr Speaker.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Carm Lino Spiteri.

ONOR.

CARM LINO SPITERI: Mr Speaker, bħal snin oħra l-Ministru tal- Finanzi bħal dawn iż-żmenijiet jiġi hawnhekk u jaqra l-pjan ta' finanzjament tal-Gvern, kif ikun ipproġetta l-infiq jew il-finanzjament tal- pajjiż għas-sena li ġejja.

Wara l-qari tal-budget, il-Kap ta' l- Oppożizzjoni jipprova jagħmel il-kritika tiegħu - u ngħid "jipprova" għaliex ħafna drabi jagħmel ħiltu u ma jirnexxilux - u l-Prim Ministru jagħmel ir-replika tiegħu biex jispjega aktar il-budget li jkun għadu kif ġie ppreżentat, għax kultant lanqas kważi jkollu x'jirrispondi dwar dak li jkun intqal mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Naturalment warajhom ikun hemm diversi seduti fejn jitkellmu l-Ministri u s-Segretarji Parlamentari dwar il-voti kapitali u rikorrenti taħt il-Ministeri tagħhom.

Fl-aħħar, fid- diskussjoni dwar is-supplementary estimates u l-Appropriation Bill jitkellmu l-kumplament tal-back-benchers li jittrattaw diversi suġġetti ta' interess għall-pajjiż.

Jien beħsiebni naqsam l-intervent tiegħi billi l- ewwel nitkellem fuq xi xogħlijiet li qed isiru fid-distrett li nirrappreżenta jien f'dan il-Parlament, jiġifieri t-tnax-il distrett, imbagħad naqleb għal suġġett ieħor li fuqu diġa' tkellimt diversi drabi.

Nibda billi ngħid xi ħaġa fuq ir-Rabat.

Għal żmien twil in-nies tar- Rabat ilhom iħossu l-bżonn li jkun hemm ċimiterju akbar u fejn qabel kien qed jiġi proġettat ċimiterju f'post li ma kienx xieraq għar-raħal, għaliex kien ġo wied, issa l-Ministeru kkonċernat qed jipproġetta li jsir f'post ieħor.

Fil-fatt se toħroġ tender għal ċimiterju li se jkun fih 850 qabar.

Nista' ngħid li għar-rigward ta' dan iċ-ċimiterju jien stess offrejt l- għajnuna tiegħi lill-Ministru konċernat .

Issa kollox lest u ġie approvat, u dalwaqt jibda x-xogħol.

Il-katakombi tad-Dejr li hemm fir-Rabat se jiġi refurbished u se ssir xi restawrazzjoni wkoll.

Pero' l-finanzi ma ppermettewx li jsir ix-xogħol kollu proġettat u l-kunsill lokali qiegħed joffri parti mill-fondi tiegħu għal dan il-għan.

F'dan il-lokal hemm bżonn ukoll xi xogħlijiet f'diversi toroq.

Waħda mill-problemi li hemm bżonn tiġi riżolta mill-aktar fis hi l-kwestjoni tat- traffiku u li xi toroq isiru one-way.

Għalkemm għaddejja diskussjoni dwar dan, s'issa għadu ma ntlaħaqx ftehim.

Jien nawgura li dan il-ftehim jintlaħaq mill-iktar fis għaliex pjan tajjeb dwar regolazzjoni tat-traffiku huwa bżonnjuż ferm.

Rigward l-Imtarfa nixtieq nagħmel appell.

Dawk il-persuni li jkunu jridu jagħmlu xi xogħol jew xi rinnovazzjonijiet fil-bini li jkunu xtraw jew kew, qegħdin jiġu informati mill-Bord tal-Permessi li qegħdin jistennew ir- rapport tal-perit inkarigat mill-Imtarfa Project biex ikunu jistgħu jaraw jekk ix-xogħlijiet jistgħux jiġu approvati.

Jien jidhirli li m'għandhomx għalfejn jistennew ir-rapport tal-perit fuq il-każijiet kollha.

Jien għandi każ ta' wieħed li ried jgħolli l-ħajt tal-bitħa bejn bini u ieħor bi tliet filati oħra u ilu jistenna sena u nofs biex jingħata risposta għax qalulu li għadhom qed jistennew ir-rapport tal-perit.

Ma jidhirlix li dan japplika għal każijiet bħal dawn.

Hemm ukoll xi wħud li għandhom bżonn jagħmlu xi xogħlijiet fil-bjut u l-istess, m'humiex qed jingħataw il- permess biex ikomplu bix-xogħol.

Mr Speaker, ħalli nitkellem ftit fuq l-Imġarr.

Dan il-post ukoll għandu bżonn ta' ċimiterju ieħor.

Jiena ppjanajt ċimiterju ieħor għall-Ministeru konċernat li jieħu 175 qabar u dawn bħalissa diġa' qegħdin jiġu mqassma.

(Interruzzjonijiet) Hemm bżonn li din tittieħed bis-serjeta'.

Qed jgħidu li bħala perit jien għent lill-Gvern li nifforma parti minnu.

Jiena kburi li nagħmel xogħlijiet anke b'xejn għall-Gvern li nifforma parti minnu.

Wara kollox, jien ħdimt b'xejn anke għall-Gvern Soċjalista, fost oħrajn, fuq Dar il-Mediterran u xogħlijiet oħra.

Il-kunsill lokali ta' l-Imġarr ilu ħafna jitlob - hemm pjanijiet dwar dan ukoll - biex issir parking area maġenb il-knisja parrokkjali.

Bżonn kbir li jinħass fl-Imġarr hu li fil-local plan jiġi mfassal industrial zone li hu meħtieġ ħafna f'dan ir-raħal.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, żommu ftit ordni.

ONOR.

CARM LINO SPITERI: Mr Speaker, jiena naħseb li se jkollhom biex jidħku meta nitkellmu fuq xi xogħlijiet li qed nipproġettaw għall-Mellieħa.

Ilu ħafna jissemma, anke fil-budgets il-bżonn li fil-Mellieħa ssir an old people's home.

Sfortunatament, meta l-ġimgħa l-oħra tkellem l-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici waqt id-diskussjoni dwar il-voti li jaqgħu taħt il- Ministeru ta' l-Iżvilupp Soċjali - u tkellem b'ħerqa kbira - ma smajtux isemmi d-dar ta' l-anzjani fil-Mellieħa.

Nispera li huwa jiftakar fil- Melliħin ukoll.

Barra li fil-Mellieħa hemm bżonn isiru xi xogħlijiet fit-toroq, hemm ukoll il-problema tat-traffiku fit-toroq prinċipali.

Din il-problema ġiet diskussa fi programm fuq l-istazzjon RTK li fiha ħa parti anke l-Onor.

Evarist Bartolo.

Suġġett ieħor li ġie diskuss f'dak il-programm kien il- ħtieġa ta' ppjanar ta' zona industrijali f'dak il-lokal, ħtieġa li issa ilha tinħass.

Hemm ħafna industriji żgħar li qegħdin fl-abitant.

Dawn hemm bżonn insibulhom post alternattiv biex jiġu maħruġa mill-abitant u lokati f'zona industrijali.

(Interruzzjonijiet) Qed isemmuli ċ-ċimiterju.

Fuq iċ-ċimiterju tal-Mellieħa se nitkellem ukoll u se nitkellem fit-tul għax hemm bżonn nirrispondi għal ċerta kritika u għal ċerti allegazzjonijiet infondati li qed isiru biss biex ixewxu lill-poplu Mellieħi.

Qabel ma ngħaddi għal dan il-każ, nagħmel appell biex dan is- suġġett jittieħed daqsxejn bis-serjeta'.

Fil-programm li sar fuq RTK jiena ġejt mistoqsi kemm-il darba jekk naqbilx li jitneħħa ċ-ċimiterju l-antik li hemm wara l-knisja.

Jiena għidt ċar u tond li ma naqbilx li dan iċ-ċimiterju, li għadu jintuża sal-lum, jitneħħa għax hemmhekk hemm midfuna diversi familjari ta' sħabna l- Melliħin.

Pero' hemm bżonn li ċ-ċimiterju jikber u fis-sit fejn qiegħed illum mhux possibbli li jiġi estiż għaliex jiġi fuq sies.

Pero' hemm il- ħsieb li jsir ċimiterju fuq biċċa art oħra fil-Mellieħa.

(Interruzzjonijiet) Jien lest li meta jinstab is-sit adattat, għal darb'oħra noffri s-servizzi tiegħi biex nippjanah b'xejn ukoll.

(Onor. Membri: Hear, hear) Jiena ma nħossx li hu sew li din il-ġimgħa tqassmet jew intbagħtet fid-djar ittra mill-ħabib tiegħi l-Onor.

Evarist Bartolo fejn għamel appell favur referendum fuq iċ-ċimiterju tal-Mellieħa.

Dan l- appell, li nitlob il-permess biex inpoġġih fuq il-Mejda tal-Kamra, jitlob lill-Gvern li qabel ma jiddeċiedi jneħħix iċ-ċimiterju tal-Mellieħa minn fejn hu, jiġifieri minn wara l-knisja - jagħmel referendum biex il-poplu ingħata ċ-ċans li jiddeċiedi jekk iridx li jitneħħa.

Pero' huwa qal ukoll li qabel ma jsir dan ir-referendum għandha tingħata informazzjoni lill- poplu Mellieħi dwar x'se jsir u kif se jsir biex il-poplu jkun jaf kif għandu jivvota fir-referendum li jagħmel appell għalih.

Mr Speaker, nitlob il-permess tal-Kamra biex inpoġġi kopja ta' dan l-appell fuq il-Mejda tal- Kamra.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

CARM LINO SPITERI: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Appell mill-Onor.

Evarist Bartolo favur referendum fuq iċ-ċimiterju tal-Mellieha, datat 20 ta' Novembru 1995.

Jiena nista' ngħid li dan ma kien appell serju xejn.

L-ewwelnett hu qal li se jagħtu informazzjoni serja, imma l-informazzjoni li semma ma ngħatatx.

Waqt il-programm ta' l-RTK meta ġejna mistoqsijin dwar dan, għal darb'oħra l-ħabib tiegħu, is-Sur Vella, wieħed mill-kunsillieri indipendenti, qal ċar u tond - dan qalu wkoll lili personali - li issa serraħna moħħ il-Melliħin għaliex iddikjarajna li ċ-ċimiterju eżistenti li hemm fil-Mellieħa m'huwiex se jiċċaqlaq minn fejn hu.

Imma issa l-Onor.

Evarist Bartolo fl-appell li qed jagħmel, qed jgħid li l-Gvern ilu li ddeċieda li se jneħħi ċ- ċimiterju minn hemmhekk u għalhekk qed jitlob li l-poplu Mellieħi jingħata ċ-ċans li jagħżel.

Pero' jien irrid nuri lill-Onor.

Bartolo kemm kien żbaljat.

Bil-permess tal-Kamra nagħmel fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal- pjan regolatur u l-istructure plan approvat minn dan il-Parlament.

MR SPEAKER: L-Onor.

Evarist Bartolo, point of order.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nixtieq niġbed l-attenzjoni tal-ħabib tiegħi li dak l-appell ħareġ wara li fil-gazzetta "The Malta Independent" is-Sindku tal-Mellieħa, is-Sur Joe Borg, kien qal li d-deċiżjoni ilha ttieħdet u issa m'hemmx għalfejn li n-nies jiġu kkonsultati fuq iċ-ċimiterju tal-Mellieħa.

Dan qalu s-Sindku, is-Sur Joe Borg qalu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Lino Spiteri, point of order.

ONOR.

LINO SPITERI: Jien qed nisma' b'attenzjoni lill-Onor.

Carm Lino Spiteri.

Imma dan qal li se jagħmel fuq il-Mejda tal-Kamra!

Mr Speaker, ma jistax jagħmel fuq il-Mejda tal-Kamra!

ONOR.

CARM LINO SPITERI: Mr Speaker, jekk l-Onor.

Lino Spiteri jidhirlu li qed jiċċajta b'dawn il-ħmerijiet, ngħidlu li smajna ħmerijiet biżżejjed mingħandu u mingħand sħabu.

Issa jekk jogħġobhom jibqgħu jisimgħu, allura jisimgħu u jekk ma jridux, jagħmlu huma.

Mr Speaker, nitlob il-permess biex inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-pjan regolatur dwar il-Mellieħa.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Hemm permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

Pjan Regolatur tal-Mellieħa.

F'dak il-pjan regolatur, iċ-ċimiterju l-antik ta' wara l-Knisja tal- Mellieħa huwa mmarkat li qiegħed fil-village core u allura l-Onor.

Evarist Bartolo jmissu jaf li ma jistax jiċċaqlaq minn hemm.

Hemm xnigħet qarrieqa wkoll li hemm xi negozjant li qed jipprova jneħħi ċ-ċimiterju minn wara l-Knisja biex jiżviluppa xi ħaġa kummerċjali.

Imma dik inħalliha f'idejn il-Melliħin biex jagħmlu l-għażla tagħhom u jiżnu huma x'inhu l- aħjar.

Mr Speaker, ngħaddi biex nitkellem fuq suġġett ieħor li tkellimt kemm-il darba fuqu.

Meta ġejt mistoqsi jekk din id-darba iniex se nerġa' nitkellem fuq l-Awtorita' ta' l-Ippjanar, jien għidtilhom: Dażgur li nerġa' nitkellem fuq l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

(Onor.Membri: Hear, hear) Mr Speaker, din hija awtorita' li jekk trid tista' titkellem diversi drabi fuqha u tista' ma tieqaf qatt.

Peress li ma stajtx nitkellem waqt id- diskussjoni dwar l-estimi ta' din l-Awtorita', illum qiegħed nieħu l- okkażjoni biex f'ismi, f'isem ħafna bħali u f'isem parti kbira mill- pubbliku, ngħid li mal-prinċipju ta' din l-Awtorita', kif għidt qabel, naqbel bħalma jaqbel miegħu kulħadd, hu ta' liema kulur politiku hu.

Għaliex?

Għax il-prinċipju warajha hu li jiġi eliminat iċ-ċans ta' korruzzjoni fl-għoti tal-permessi.

Madanakollu, għalkemm il-prinċipju hu tajjeb, jien u ħafna bħali jidhrilna li sfortunatament s'issa x-xogħol mhux qed jiġi amministrat kif wieħed jixtieq.

Jiġifieri mhux il-prinċipju huwa ħażin imma l-kwalita' ta' kif qed jiġu amministrati ħafna mill-aspetti konnessi miegħu.

Meta l-Ministru ta' l-Ambjent kien qed jitkellem fuq l- Estimi ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar qal li din hija struttura biex tipproċessa l-permessi tal-bini bi trasparenza u djalogu ma' kulħadd.

Jien jidhirli li dawn huma prinċipji tajbin ħafna, imma jiddispjaċini ngħid li d- djalogu ma' kulħadd mhux qed jilħaq l-għan preċiż tiegħu.

(Onor. Membri: Hear, hear) Jien ngħid li hemm xi nies u xi periti li qegħdin jaslu ħafna.

U hemm xi periti hemm ġew - kif qal ukoll il-Ministru meta kien qed jitkellem fuq il-voti li jaqgħu taħt il-Ministeru tiegħu - li kważi qed jagħmlu li jridu.

(Interruzzjonijiet) Huwa naħseb li intom tafu min huma x-xejn!

Intom ukoll stennejtu xi kritika mingħand dawn il-periti, pero' minflok li kkritikaw kważi kważi faħħru lill-Awtorita'!

Mr Speaker, il-Ministru aktar tard qal li biex ikun jista' jitwettaq id- djalogu wieħed irid jistenna, irid jingħata iktar ċans.

Sfortunatament mhux dejjem nistgħu nilħqu dak l-għan għax meta diversi drabi aħna ġejna nformati li nistgħu nagħmlu appuntamenti mal-case officers jew mal-periti u nipprovaw inċemplulhom, ħafna drabi dawn ma jkunux hemm u meta tħalli risposta biex iċemplulek ħafna drabi ma jċemplulekx.

(Interruzzjonijiet) Aktar tard il-Ministru qal li l-Awtorita' ta' l-Ippjanar qiegħda hemm biex timplimenta l-pjan ta' struttura, hija mod ta' kultura u komunikazzjoni.

Allura jien nistaqsi jekk għandniex metodu ta' komunikazzjoni tajjeb biżżejjed.

Jien jidhirli li hemm ħafna każijiet li għad iridu jittieħdu deċiżjonijiet dwarhom mill-Awtorita' u ma jiġux komunikati lill-periti u lill-pubbliku.

U ladarba ma jkunux komunikati lill-periti u lill-pubbliku dawn ma jistgħux jippreżentaw il-pjanti skond ma jesiġu d-direttivi ta' l- Awtorita', bir-riżultat li jiġu rifjutati u għalhekk ikollhom jerġgħu jagħmlu applikazzjoni għal rikonsiderazzjoni.

Jien ngħid li sal-lum meta konna mmorru quddiem id-DCC - id-Direttorat li jagħmel rakkommandazzjonijiet dwar jekk joħroġx permess jew le - mal-klijenti tagħna, kien qed ikollna ċ-ċans, wara li nitolbu aħna, li jinformawna meta jkun se jiġi diskuss il-proġett li nkunu qed niddiskutu.

Issa dan ġieli jiġi approvat, tgħidilhom grazzi u toħroġ 'il barra, u ġieli jkunu qed jirrakkomandaw rifjut.

Meta jirrakkomandaw rifjut tkun tista' tiddefendi l-każ tiegħek għan-nom tal-klijent.

Issa qed jiġi maħsub li l- perit u l-klijent ma jingħatawx iċ-ċans li jitkellmu f'dik id-diskussjoni.

Jien jidhirli li jista' jsir hekk pero' qabel ma applikazzjoni tiġi diskussa fid-DCC għandhom jinformaw lill-klijent u lill-perit fuq liema raġunijiet se jirrikkmandaw refusal u jagħtu r-raġunijiet tagħhom bil- miktub.

(Interruzzjonijiet) Iva, naturalment jiġi rikkmandat mid- Direttorat.

Il-Ministru qal ukoll li qegħdin jiġu proċessati ħafna permessi.

Jien nieħu gost li jiġu proċessati ħafna permessi u allaħares ma jkunx hekk, pero' jidhirli li għadhom mexjin bil-mod.

Meta tikkonsidra li, kif qal il-Ministru, il-ħaddiema ta' l-Awtorita' fl-1991 kienu madwar 130 u llum qegħdin fuq 300, dan ifisser li jew mhumiex qegħdin jagħmlu xogħolhom tajjeb biżżejjed, jew inkella hemm bżonn li jiżdiedu.

GĦaliex il-permessi - kif jistgħu jaħsbu anke ħafna minn sħabi - għadhom m'humiex jiġu proċessati fiż-żmien stipulat mill-istess liġi li twaqqaf din l-Awtorita'.

Intqal li mill-1993 'l hawn ġew proċessati 'l fuq minn 23,000 u li minn 17,000 ġew approvati 14,000, li jiġu 38%.

Smajna wkoll li 2,600 ġew rifjutati, jiġifieri 15%; 195 ġew iritirati u l-applikazzjonijiet pendenti qed jonqsu.

Issa smajna wkoll - u din irridu neħduha daqsxejn bis- serjeta' - li l-Awtorita' qiegħda tilħaq l-għan tagħha u l-permessi qegħdin jieħdu tmien ġimgħat biex jiġu proċessati skond kif tgħid il-liġi li twaqqaf l-Awtorita' stess.

Imma jien jiddispjaċini ngħid li ma jidhirlix li veru qegħdin jilħqu l-għan tagħhom.

Fi tmien ġimgħat ħafna drabi tkun għadek lanqas biss irċevejt l-acknowledgement!

Jien nista' ngħid li mit-82 applikazzjoni li għandi quddiem l-Awtorita' diversi minnhom ma ġewx ipproċessati fi tmien ġimgħat.

GĦandi applikazzjoni ta' klijent minn Ħad-Dingli li tlabt li ssir reconsideration tagħha fl-14 ta' Novembru ta' l-1994.

Din ġiet acknowledged fit-28 ta' Novembru ta' l-1994, iltqajt mal-perit f'April ta' l-1995 u sal-lum għadni ma ġejtx imsejjaħ biex l- applikazzjoni tiġi reconsidered.

Dawn huma każijiet ta' klijenti tiegħi stess u għalhekk qed nuri interess fihom.

F'każ ieħor, hemm klijent li applikajnielu biex titwaqqa' l-gallerija li għandu li hija perikoluża, u mis-17 ta' Ottubru sal-lum għadna lanqas biss irċevejna acknowledgement.

Dan meta fi tmien ġimgħat suppost li l-applikazzjoni ġiet ipproċessata u ħareġ il-permess!

F'każ ieħor ta' klijent mir-Rabat - u jien lest li npoġġi d-dokumenti kollha relevanti fuq il-Mejda tal-Kamra - applikajt biex tieqa tinfetaħ f'bieb.

L-acknowledgement irċevejtu fit-23 ta' Diċembru ta' l-1994 u fid-9 ta' Novembru ta' l-1995, jiġifieri 11-il xahar wara, talbuni nagħtihom ritratt tal-faċċata biex l-applikazzjoni tiġi proċessata.

Jiddispjaċini ngħid li mhux veru li l-applikazzjonijiet qegħdin jiġu proċessati b'mod mgħaġġel.

Intqal li l-Awtorita' qiegħda hemm biex timplimenta l-Pjan ta' Struttura li kien ifformat minn tliet rapporti, l-Explanatory Memorandum, l- iStructure Plan First u l-iStructure Plan Final.

F'dawn it-tliet rapporti, speċjalment fl-iStructure Plan Final insibu proġett għal golf courses u aktar 'il quddiem nikkwota siltiet minnu li jikkonċernaw proprju l-golf courses.

Hemmhekk jingħad li qed tiġi rikkmandata golf course li għandha tkun akkommodata f'post fejn kemm jista' jkun ikun hemm l-inqas environmental impact u fuq art li m'hijiex tajba għall-agrikoltura.

Jingħad ukoll li l-iżvilupp ta' mad-dawra għandu jakkommoda affarijiet li jmorru f'kumpless ta' golf courses, li għandu jkun hemm suitable vehicle access u li jista' jkun lokat f'post li hu derelict.

Dan ir-rapport ġie ppreżentat u s'issa kien hemm żewġ applikazzjonijiet, waħda minnhom għal fejn il-Verdala u l-oħra maġenb il-Magħtab.

Meta hawnhekk isemmu l- environmental impact, qegħdin jgħidu li jrid jiġi assigurat li ma jkunx hemm ħsara għall-water table.

Issa wara li kien hemm individwu - mhux klijent tiegħi - li ried jagħmel golf course u avviċinani, jien staqsejt, dan ingħata letter of intent mill-Kabinett li l-Gvern jaqbel li jkun hawn international golf course f'Malta - u din hija xi ħaġa tajba - imbagħad meta ġiet ipproċessata l-applikazzjoni kemm mill-MDC, kif ukoll mill- awtoritajiet konnessi mas-settur tat-turiżmu, u wara li għaddiet .....

MR SPEAKER: Point of order.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jista' l-Onor.

Spiteri jassigurana li dan li qed jitkellem dwaru m'għandux x'jaqsam ma' affarijiet tal-klijenti tiegħu, u li m'hemmx conflict of interest f'dan li qed jgħid?

Din hija kwestjoni ta' etika.

ONOR.

CARM LINO SPITERI: Kieku l-Kap ta' l-Oppożizzjoni minflok ma kien moħħu biex iqum jagħmel il-points of order qagħad jismagħni bil-kalma, kien jinduna li jien għidt li l-persuna li kienet qed tipproponi l-iżvilupp ta' golf course qrib il-Magħtab, ġie għandi, jien staqsejt lill-Kabinett kif jaħsibha, dan id-developer ingħata letter of intent fis-sens li l-Gvern iħares lejn l-iżvilupp ta' international golf course pożittivament.

(Interruzzjonijiet) Jien ma rridx nitlef żmien u l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jaf jekk dan huwiex point of order jew le.

(Interruzzjonijiet) Aħna naqblu ma' l-iżvilupp ta' international golf courses u ma jidhirlix ...

MR SPEAKER: Ippermettili, irrid nisma' l-point of order tal-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Fuq point of order u fuq punt ta' etika.

Jien lest li naċċetta l-assigurazzjoni ta' l-Onor.

Membru li dak li qed jitkellem dwaru ma jirrigwardax affarijiet ta' klijenti tiegħu.

Naċċetta l-kelma tiegħu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carm Lino Spiteri jista' jikkonkludi, jekk jogħġbu.

ONOR.

CARM LINO SPITERI: Mr Speaker, dan huwa proġett li meta staqsew lill-MDC ...

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, bir-rispett kollu, fuq point of order u fuq punt ta' etika, jien tlabt il-kelma ta' l-Onor.

Membru - u mhux se nikkontestaha - li dak li qed jitkellem dwaru ma jirridgwardax affarijiet ta' klijenti tiegħu u qed nistenna li jgħidilna: Le, ma jirrigwardax affarijiet tal-klijenti tiegħi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carm Lino Spiteri.

ONOR.

CARM LINO SPITERI: Mr Speaker, inkompli - għax ma rridx nitlef żmien iżjed - billi ngħid li dan huwa proġett li jridu l-Gvern u meta l- Planning Authority qalet li ma taqbilx li jkun hemm kontroll ...

(Interruzzjonijiet) (Għajjat) M'hemmx aktar points of order, Mr Speaker; dawn narawhom wara l-ewwel tas-sena.

Jien se nagħlaq hawnhekk, Mr Speaker.

Eżawrejt dak li ridt ngħid u issa f'ismi u f'isem il-familja kollha u wisq probabbli f'isem sħabi kollha taż- żewġ naħat nawgura ...

Nieħu gost li tan-naħa l-oħra komplew miegħi għax fejn is-soltu meta jkun qed jitkellem ħaddieħor jitilqu 'l barra, illum ġew u ħadu gost jisimgħuni.

Ta' dan nirringrazzjahom.

(Onor. Membri: Hear, hear) Nawgura liż-żewġ naħat tal-Kamra l-Milied it-Tajjeb u sena mimlija ġid u nawgura lil kulħadd li verament naħdmu flimkien għall-ġid ta' pajjiżna.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Grazzi.

Skada l-ħin tad-diskussjoni.

Nirringrazzja lill- kelliema kollha u issa nitlob lill-istazzjonijiet tar-radju jieqfu jxandru din is-seduta.

Il-mistoqsija hija r-Riżoluzzjoni li tawtorizza l-għoti mill-Fond Konsolidat u li jitressaq l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni skond l- Ordni Permanenti Nru. 82 kif imressqa mill-Ministru tal-Finanzi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Skond il-ftehim milħuq fil-21 ta' Novembru, 1995, din id- division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Billi ntalbet votazzjoni il-Kamra ġiet sospiża fid-9.30 p.m. u rriżumiet fid-9.35 p.m.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija r-Riżoluzzjoni li tawtorizza l-għoti mill-Fond Konsolidat u li jitressaq l-Abbozz ta' Liġi dwar l- Approprjazzjoni skond Ordni Permanenti Nru 82, kif imressqa mill-Ministru tal-Finanzi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 32

L-Onor.

|Asciak Michael |Galea Censu | |Bonello du Puis |Galea Mario | |George | | |Bonnici Josef |Gatt Lawrence | |Bonnici Michael |Hyzler George | |Borda Manuel |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Joseph |Muscat Claude | |Borg Tonio |Muscat Richard | |Cassar Joe |Psaila Savona | | |Joe | |Cuschieri Louis |Refalo Louis | |Dalli John |Refalo Michael | |Debono Giovanna |Spiteri Carm | | |Lino | |Deguara Louis |Tabone Anton | |Demarco Guido |Vella John | |Falzon Michael |Zammit Ninu | |Fenech Adami |Zammit Stanley | |Eddie | | |Fenech Joe |Zammit Dimech | | |Francis | | | |

KONTRA : 29

L-Onor. | | | |Abela Wistin |Mifsud Bonnici | | |Karmenu | |Attard Montalto |Mintoff Dom | |John | | |Bartolo Evarist |Mizzi Joe | |Borg Carmel |Moran Vincent | |Brincat Leo |Muscat Philip | |Buhagiar Charles|Nicholl Tony | |Calleja Reno |Portelli Alfred | |Cilia Joe |Refalo Anton | |Debono Grech Joe|Sant Alfred | |Farrugia Michael|Sant Salvu | |Farrugia Noel |Schembri Adami | | |Sandro | |Gatt George |Spiteri Lino | |Grech Edwin |Vella George | |Mangion Charles |Vella Karmenu | |Micallef Freddie| |

Ir-Riżoluzzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni għas- sena 1996, tqies li nqara l-Ewwel Darba skond Ordni Permanenti Nru. 82.

Kopja ta' dan l-Abbozz ta' Liġi kienet tqassmet lill-Onor.

Membri waqt is- Seduta Nru. 493 tat-12 ta' Diċembru, 1995.

MR SPEAKER: Skond il-ftehim milħuq fis-seduta tal-21 ta' Novembru, 1995, il-Kamra tgħaddi mingħajr diskussjoni għax-xogħol li baqa' dwar l- Approprjazzjoni għas-sena 1996.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-APPROPRJAZZJONI (1996)

APPROPRIATION (1996) BILL

MR SPEAKER: Dan l-Abbozz ta' Liġi huwa eżenti mill-pubblikazzjoni u bis- saħħa tal-ftehim milħuq fis-seduta tal-21 ta' Novembru, 1995 jistgħu jittieħdu l-istadji kollha fl-istess seduta.

Il-Ministru tal-Finanzi jista' jressaq it-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni għas-sena 1996.

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att għall-approprjazzjoni ta' somma ta' mhux iżjed minn tliet mija u tmienja u tmenin miljun, disa' mija u ħdax-il elf, disa' mija u tmintax Liri Maltin għas-servizz tas-sena finanzjarja 1996".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Segretarju Parlamentari): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar l- Approprjazzjoni għas-sena 1996.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

L-ordni għal Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

Klawsola 2 u l-Iskeda, klawsola 1 u t-Titolu għaddew u ġew ordnati biex isiru parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta l-Abbozz ta' Liġi mgħoddi mingħajr emendi.

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi, jekk jogħġbu, jressaq it-Tielet Qari ta' dan l-Abbozz ta' Liġi.

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att għall-approprjazzjoni ta' somma ta' mhux iżjed minn tliet mija u tmienja u tmenin miljun, disa' mija u ħdax-il elf, disa' mija u tmintax Liri Maltin għas-servizz tas-sena finanzjarja 1996".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni għas-sena 1996 ikun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed issa stess.

Billi fid-9.40 p.m. intalbet votazzjoni din ittieħdet dak il-ħin stess skond il-ftehim milħuq fis-seduta tal-21 ta' Novembru, 1995.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 32

L-Onor.

KONTRA : 29

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ESTIMI SUPPLIMENTARI 1995

MOZZJONI BIEX IL-KAMRA TMUR F'KUMITAT TA' PROVVISTA GĦALL-KONSIDERAZZJONI TA' L-ESTIMI SUPPLIMENTARI 1995

MR SPEAKER: Skond il-ftehim milħuq fis-seduta tat-21 ta' Novembru, 1995, il-Kamra issa tgħaddi għall-konsiderazzjoni ta' l-Estimi Supplimentari 1995 fl-istadji kollha.

Il-Ministru tal-Finanzi, jekk jogħġbu, iressaq il-mozzjoni.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, għandi Messaġġ mingħand il-President ta' Malta.

MR SPEAKER: Se naqra l-Messaġġ ta' l-Eċċellenza Tiegħu l-President.

UGO MIFSUD BONNICI PRESIDENT

Il-President jirrakkomanda lill-Kamra tad-Deputati n-nefqa mill-Fond Konsolidat ta' somma ta' mhux iżjed minn wieħed u għoxrin miljun, wieħed u għoxrin elf, tmien mija u sitta u ħamsin liri Maltin (Lm21,021,856) għas-servizz tas-sena finanzjarja 1995 kif dettaljata fl-Iskedi hawn mehmuża.

Il-President jirrakkomanda wkoll l-Abbozz ta' Approprjazzjoni meħtieġ.

12 ta' Diċembru 1995.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi:

Illi l-Kamra tmur f'Kumitat ta' Provvista għall-konsiderazzjoni ta' l- Estimi Supplimentari 1995, kif dettaljati fl-Iskedi hawn mehmuża.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOE BORG: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill- Ministru tal-Finanzi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Il-mozzjoni għaddiet.

Kopja ta' l-Iskedi msemmija fil-Mozzjoni kienu tqassmu lill-Onorevoli Membri waqt is-Seduta Nru 493 tat-12 ta' Diċembru 1995.

Skond il-ftehim milħuq fis-seduta tal-21 ta' Novembru, 1995 il-Kamra għaddiet mingħajr diskussjoni l-istadji li kien baqa' dwar l-Estimi Supplimentari.

L-ordni għal Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi:

Illi somma ta' mhux iżjed minn wieħed u għoxrin miljun, wieħed u għoxrin elf, tmien mija u sitta u ħamsin liri Maltin addebitata lill- Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Voti kif dettaljata fl-Iskedi annessi għas-sena finanzjarja 1995.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi r-Riżoluzzjoni kif imressqa u moqrija mill-Ministru tal-Finanzi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni għaddiet.

Il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta li r-Riżoluzzjoni ġiet approvata mill-Kumitat ta' Provvista.

RIŻOLUZZJONI LI TAWTORIZZA L-GĦOTI MILL-FOND KONSOLIDAT U LI JITRESSAQ L- ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TIENI APPROPRJAZZJONI 1995

(ORDNI PERMANENTI NRU.

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi:

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn wieħed u għoxrin miljun, wieħed u għoxrin elf, tmien mija u sitta u ħamsin liri Maltin addebitata lill- Fond Konsolidat tiġi mogħtija għan-nefqa mill-Fond Konsolidat taħt il- Voti speċifikati fl-Iskedi approvati mill-Kumitat ta' Provvista; u

Illi l-Ministru tal-Finanzi jressaq l-Abbozz ta' Liġi dwar l- Approprjazzjoni.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija r-Riżoluzzjoni kif imressqa mill- Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi tqies li nqara l-Ewwel Darba skond Ordni Permanenti Nru. 82

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TIENI APPROPRJAZZJONI (1995)

SECOND (1995) APPROPRIATION BILL

MR SPEAKER: Dan l-Abbozz ta' Liġi huwa eżenti mill-pubblikazzjoni u bis- saħħa tal-ftehim milħuq fis-seduta tal-21 ta' Novembru, 1995 jistgħu jittieħdu l-istadji kollha tiegħu fl-istess seduta.

Il-Ministru tal-Finanzi, jekk jogħġbu, iressaq it-Tieni Qari.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att għall-approprjazzjoni ta' somma ta' mhux iżjed minn wieħed u għoxrin miljun, wieħed u għoxrin elf, tmien mija u sitta u ħamsin liri Maltin għas-servizz tas-sena finanzjarja 1995.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS CUSCHIERI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi dwar it-Tieni Approprjazzjoni (1995) ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

II-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

L-ordni għal Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

Klawsola 2 u l-Ewwel Skeda, klawsola 3 u t-Tieni Skeda, klawsola 1 u t- Titolu għaddew u ġew ordnati biex isiru parti mill-Abbozz Ta' Liġi.

Fid-9.49 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta l- Abbozz ta' Liġi mgħoddi mingħajr emendi.

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi jekk jogħġbu jressaq it-Tielet Qari.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att għall-approprjazzjoni ta' somma mhux iżjed minn wieħed u għoxrin miljun, wieħed u għoxrin elf, tmien mija u sitta u ħamsin liri Maltin għas-servizz tas-sena finanzjarja 1995".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

CARM LINO SPITERI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija li dan l-Abbozz ta' Liġi jkun moqri t- Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Skond il-ftehim milħuq fil-21 ta' Novembru, 1995, din id- division tittieħed issa stess.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 33

L-Onor

|Asciak Michael |Galea Louis | |Bonello du Puis |Galea Mario | |George | | |Bonnici Josef |Gatt Lawrence | |Bonnici Michael |Hyzler George | |Borda Manuel |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Joseph |Muscat Claude | |Borg Tonio |Muscat Richard | |Cassar Joe |Psaila Savona | | |Joe | |Cuschieri Louis |Refalo Louis | |Dalli John |Refalo Michael | |Debono Giovanna |Spiteri Carm | | |Lino | |Deguara Louis |Tabone Anton | |Demarco Guido |Vella John | |Falzon Michael |Zammit Ninu | |Fenech Adami |Zammit Stanley | |Eddie | | |Fenech Joe |Zammit Dimech | | |Francis | |Galea Censu | |

KONTRA : 29

L-Onor | | | |Abela Wistin |Mifsud Bonnici | | |Karmenu | |Attard Montalto |Mintoff Dom | |John | | |Bartolo Evarist |Mizzi Joe | |Borg Carmel |Moran Vincent | |Brincat Leo |Muscat Philip | |Buhagiar Charles|Nicholl Tony | |Calleja Reno |Portelli Alfred | |Cilia Joe |Refalo Anton | |Debono Grech Joe|Sant Alfred | |Farrugia Michael|Sant Salvu | |Farrugia Noel |Schembri Adami | | |Sandro | |Gatt George |Spiteri Lino | |Grech Edwin |Vella George | |Mangion Charles |Vella Karmenu | |Micallef Freddie| |

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

PERMESS TAL-KAMRA

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Nitlob il-permess tal-Kamra sabiex inressaq l-Ewwel Qari ta' Abbozz ta' Liġi mingħajr avviż.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX IKOMPLI JEMENDA L-KODIĊI TA' ORGANIZZAZZJONI U PROĊEDURA ĊIVILI

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Mr Speaker, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l- Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att li jkompli jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Civili, Kap.12"

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS REFALO: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi mesjjaħ "Att li jkompli jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, Kap 12" ikun moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

PERMESS TAL-KAMRA

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob il-permess tal-Kamra biex inressaq l-Ewwel Qari ta' Abbozz ta' Liġi mingħajr avviż.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Borg iressaq l-Ewwel Qari ta' Abbozz ta' Liġi.

Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR GWARDJANI PRIVATI U LOKALI

ONOR.

TONIO BORG: Nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-1995 dwar Gwardjani privati u lokali".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l- 1995 dwar Gwardjani privati u lokali" jkun moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

MR SPEAKER: L-Onor.

Salvu Sant.

ONOR.

SALVU SANT: Mr Speaker, sakemm jiġi biex jerġa' jibda l-Parlament seħibna, is-Sur Philip Attard, ikun irtira u għalhekk f'ismi u f'isem sħabi nixtieq nesprimi r-ringrazzjament tagħna għall-paċenzja li żgur li ħa bija u naħseb li anke b'ħaddieħor.

(Applaws)

MR SPEAKER: Naturalment jien l-ewwel wieħed li nassoċja ruħi ma' dan li għadu kif qal l-Onor.

Salvu Sant.

Sar il-ħin.

Jekk jogħġbu, il-Viċi Prim Ministru jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 8 ta' Jannar 1996 fis-6.00 p.m. b'aġenda li tiġi komunikata aktar tard.

Sur President, għall-grazzja t'Alla qegħdin nagħlqu din is-sena ta' ħidma f'dan il-Parlament.

Nista' ngħid li kienet sena li fiha rajna l- introduzzjoni tal-kumitati b'riżultat ta' ħidma miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Irridu ngħidu li dawn il-kumitati diġa' qed jagħtu x-xogħol siewi tagħhom lil dan il-Parlament.

Qed nakkwistaw esperjenza u iktar ma nakkwistaw esperjenza, naturalment iktar insiru aħjar.

Kellna l-okkażjoni wkoll li l-Perit Dom Mintoff għalaq 50 sena membru ta' din il-Kamra.

(Applaws) Dan il-fatt ċertament li kien uniku fil-ħajja ta' dan il-Parlament u l-Parlament fakkar din l-okkażjoni bil-mod korrett u dinjituż li titlob okkażjoni bħal din.

Il-ħabib tiegħi, l-Onor.

Salvu Sant tkellem ukoll dwar il-ħabib tagħna, is-Sur Philip Attard.

Anke jien, Sur President, nirringrazzjah.

Jien naf kemm ħadem magħna kemm fil-Parlament kif ukoll f'delegazzjonijiet barra minn Malta.

Huwa bniedem li jien dejjem kont nirrikorri għandu u naħseb li se nibqa' nirrikorri għandu għal pariri - kif kulħadd ikollu bżonn jagħmel - dwar ix-xogħol tal-Kamra.

Il-mod spassjonat, il-mod korrett u l-mod ċivili tiegħu ċertament li huma ta' min jirrakkomandahom bħala l-mod kif civil servant jista' jaqdi lill-Kamra b'lealta' u b'korrettezza.

Naturlament dan huwa żmien ta' awguri.

Għalhekk nawgura qabel xejn lill- kollegi tagħna ta' dan il-Parlament, partikolarment lill-kollega tiegħi, il- Viċi Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Jien u hu dejjem insibu ruħna f'kampi li jidhru kuntrastanti imma huma konverġenti ħafna u allura nsibu ruħna niskambjaw argumentazzjoni fuq tema li t-tnejn għandna ċerta responsabiltajiet għaliha.

Naturalment nawgura wkoll lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni u lill-kollega kollha tiegħu.

Nawgura lill-kollegi tiegħi ta' din in-naħa imma fuq kollox lilek, Sur President, li kellek il-ħila li lil dan il-Parlament tagħtih sens ta' dialogu u tkabbar id-dinjita' ta' dan il-Parlament bl- istil tiegħek, bil-metodu tiegħek u bil-mod kif inti tippresjedi b'imparzjalita' kbira u b'konoxxenza tajba tar-regoli ta' dan il-Parlament.

Aħna nawgurawlek preżenza kontinwa f'dan il-Parlament għax il-mod kif inti tippresjedi huwa mudell għal ħafna oħrajn u ċertament għalina lkoll li nħarsu lejk b'fiduċja kbira li tħares id-dinjita' tal-Kamra.

Sur President, nirringrazzja ħafna lill-kollaboraturi ta' dan il- Parlament, lis-sinjuri li jieħdu ħsieb il-makkinarju, bħal-loudspeakers, lin-nies li jagħmluha possibbli li jkollna l-hansard tagħna daqstant tajjeb u b'suċċess u lill-istampa li hija element valida għalina.

Aħna nistgħu nitkellmu u nagħmlu d-dover tagħna tajjeb ħafna hawnhekk, Sur President, imma llum permezz tal-media aħna naslu direttament fid-djar tal-Maltin.

Dan ukoll huwa fattur pożittiv pero' jien nemmen ħafna fil-forza tal-kitba, ta' l-istampa, li inti u taqraha għandha permanenza.

Ċertament li l- istampa tikkollabora ħafna biex tirrendi x-xogħol tal-Parlament magħruf minn kulħadd.

Dawn in-nies għalina saru parti minn din l-istituzzjoni, saru qishom membri tal-familja tagħna.

Lilhom ukoll u lill-familji tagħhom nawguralhom ħafna affarijiet sbieħ għas-sena d-dieħla.

L-istess awguri jmorru għall-istaff kollu, għas-suldati, għall-pulizija li jkun hawn madwarna u għall-poplu Malti kollu li nawgurawlu l-festi t-tajba, sena aħjar u għaqda akbar fost il-Maltin.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, bħalma qal il-kollega tiegħi dan huwa żmien ta' awguri, u jiena nemmen li f'dan iż-żmien verament nuru n-natural tagħna.

Ħafna nies jisimgħuna nargumentaw kontra xulxin u kultant forsi ngħajtu kontra xulxin, pero' jiena nemmen li fil-fond ta' qalbna aħna li nkunu hawn ġew għandna għan wieħed, l-għan li naħdmu ħalli lil pajjiżna nagħmluh aħjar u narawh jagħmel progress minn ġurnata għal oħra.

Jiena nemmen li l-Parlament jista' jkompli jirranġa aktar l-operat tiegħu u, bħalma qal il-kollega tiegħi, ħdimna u għandna s-sodisfazzjon li f'din l- aħħar sena rajna żvilupp.

Bla dubju ta' xejn dan seħħ anke bil- koperazzjoni u bl-imbottar tas-Sinjorija Tiegħek, Mr Speaker, bir-riżultat li stajna naraw ċertu żvilupp fil-mod kif jiffunzjona dan il-Parlament.

Jiena nemmen li nistgħu naslu f'punt fejn il-Parlament ikun aktar segwit min-nies u jkun aktar topiku f'dak li jitkellmu fuqu n-nies għaliex ikunu jafu x'inhu għaddej hawn ġew.

Bħalma għamel il-kollega tiegħi, għan-nom tan-naħa ta' l-Oppożizzjoni, jiena nawgura l-festi t-tajba lill-poplu Malti kollu, lill-kollegi tagħna tan-naħa l-oħra, lil sħabi hawnhekk u lill-istaff kollu.

Anke jien għandi kelma partikolari għall-ħabib tagħna Philip Attard li bħalma diġa' ntqal, kulħadd jirrikorri għalih meta jkollu bżonnu.

Jiena ġieli rrikorrejt għalih għal ħafna affarijiet oħra u għadni nirrikorri għalih.

Jiena nawguralu li jkollu mistrieħ u jgawdi l-irtirar tiegħu mix- xogħol wara tant snin ta' ħidma bħalma nawgura lil kull min wara li jkun ħadem b'dedikazzjoni u b'sinċerita' fil-job tiegħu - kien x'kien, mill- iċken wieħed sa l-ogħla wieħed f'dan il-pajjiż - ikun jistħoqqlu u jixraqlu li jgawdi l-irtirar tiegħu.

Bħalma għamel il-Viċi Prim Ministru, jien ukoll nirringrazzja l-ewwel u qabel kollox lilek, Mr Speaker, għall-mod kif tmexxi d-dibattiti hawn ġew u għall-mod kif irnexxielek tmexxi d-debates u l-Parlament.

Ovvjament nirringrazzja lill-istaff tiegħek kollu u lill-istaff li għandna hawn ġew, lin-nies li jieħdu ħsieb it-transcriptions tad-debates u lill-ġurnalisti li jisimgħuna b'paċenzja kbira u jipprovaw iwasslu dak li ngħidu hawn ġew lill- poplu.

Nixtieq nawgura l-festi t-tajba lill-poplu Malti kollu u nawgura li s-sena d-dieħla tara aktar ġid f'dan il-pajjiż milli rat fil-passat.

Nirringrazzja lil kulħadd.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

F'ismi u f'isem l-istaff nirringrazzja liż-żewġ naħat tal-Kamra għall-awguri u għall-kliem sbieħ li saru fil- konfront ta' l-istaff ta' dan il-Parlment u f'isem is-Sur Attard stess, li ma jistax jindirizza lill-Kamra, nirringrazzja liż-żewġ naħat tal-Kamra għall-awgurju li ġie espress għaliex jixraqlu tassew li jkollu dan ir- rikonoxximent.

(Applaws)

Skond il-ftehim milħuq tal-21 ta' Novembru 1995, il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 8 ta' Jannar 1996, fis-6.00 p.m. b'aġenda li tiġi komunikata aktar tard.

Fl-10.00 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija skond il- ftehim tal-21 ta' Novembru 1995.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - KIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Jista' l-Ministru jgħid meta nkriet il-karozza X-4597 li t-talba għaliha ħarġet fit-22 ta' Novembru, 1994; meta nkriet il-karozza X-4729 li t-talba għaliha ħarġet fl-10 ta' Awissu, 1995 u meta nkriet il-karozza X-4655 li t- talba ħarġet fil-31 ta' Jannar, 1995?

Mil-liema kumpanniji tal-kiri tal-karozza ntalbet stima qabel ma nkrew dawn il-karozzi?

It-talba kif waslet għand dawn il-kumpanniji bil-posta reġistrata jew bl- idejn?

L-istima kif waslet lura l-Ministeru?

ONOR.

ANTON TABONE: Jiena nfurmat li:

1) a) Il-karozza X-4597 inkriet mill-24.11.94 sat-28.11.95.

b) L-istima ntalbet minn dawn il-ħames kumpaniji:

(i) Mayjo Rent-a-Car (ii) Victor J Borg Enterprises Ltd (iii) Avis Rent-a-Car (iv) Mario's Rent-a-Car (v) Frank Bajada

c) It-talba għall-istimi waslet għand il-kumpaniji direttament bl- idejn.

d) L-istimi li ntefgħu kienu tlieta (immarkati bil-linka ħoxna) u waslu l-Ministeru billi ntefgħu fil-Kaxxa tal-Offerti.

2) a) Il-karozza X-4729 inkriet mis-6.9.95.

(i) Mayjo Rent-a-Car (ii) Victor J Borg Enterprises Ltd (iii) Avis Rent-a-Car (iv) Mario's Rent-a-Car (v) Sunny Islands Rent-a-Car

c) It-talba għall-istimi intbagħtet għand il-Kumpaniji bil-posta.

d) L-istima li ntefgħet kienet waħda (immarkata bil-linka ħoxna) u waslet il-Ministeru billi ġiet mixħuta fil-Kaxxa għall-Offerti.

3) a) Il-karozza X-4655 inkriet fil-15.6.95, iżda qabilha inkriet vettura oħra i.e.

X-4724 fuq l-istess sejħa għall-kiri.

Din ta' l-aħħar inkriet fis-6.3.95 u ġiet ritornata lura fl-14.6.95 u minflokha inkriet il- vettura li dwarha saret id-domanda.

(i) Victor J Borg Enterprises Ltd (ii) Mayjo Rent-a-Car (iii) Avis Rent-a-Car (iv) Mario's Rent-a-Car (v) Frank Bajada (vi) Intbagħtet ukoll talba lil Manufacture and Services Dept.

(MSD)

c) It-talba għall-istimi, ħlief dik li ntbagħtet għand l-MSD li ntbagħtet bil-posta, ttieħdu għand il-kumpaniji direttament bl-idejn.

d) L-istimi li ntefgħu kienu sitta u waslu l-Ministeru billi ġew mixħuta fil-Kaxxa għall-Offerti.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - KAROZZA V-1800

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Jista' l-Ministru jgħid min qiegħed jagħmel użu mill-karozza numru V-1800?

Qiegħed jinżamm log book għal din il-karozza?

Jista' l-Ministru jgħid kemm għamlet mili jew kilometri din il-karozza minn Jannar sa Ottubru ta' din is-sena?

Jista' l-Ministru jgħid kemm ħliet petrol din il-karozza fl-istess perjodu?

ONOR.

ANTON TABONE: Il-karozza V1800 qiegħda għall-użu tas-Segretarju Privat tiegħi iżda billi s-Segretarju preżenti ma jagħmilx użu minnha, din qed tintuża minn uffiċċjali oħra tal-Ministeru kif ikun meħtieġ u awtorizzat mill-istess Segretarju.

Qed jinżamm log book għal din il- karozza li mill-1 ta' Jannar 1995 sal-31 ta' Ottubru 1995 għamlet 9411 km u kkonsmat 824 litri petrol.

DJAR - TALBA GĦAL AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jara li Mr Carmel Abela ta' 66, St. Lawrence Str, Isla bil-File Nru. (H 0839) jingħata akkomodazzjoni alternattiva?

ONOR.

CENSU GALEA: Jien infurmat li l-applikazzjoni H 0839 mhix tas- Sur Abela.

Għalhekk nitlob l-Onor.

Interpellant jagħtini l-informazzjoni neċessarja biex tkun tista' tiġi nvestigata.

UNIVERSITA' - KORS TAL-PHARMACY TECHNICIANS

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Riżorsi Umani: B'riferenza għall-Kors tal-Pharmacy Technicians, fl-Universita' ta' Malta, jikkonferma l-Ministru li numru ta' għalliema rrifjutaw li jgħallmu f'dan il-kors u dan għaliex dawn għandhom jieħdu ammont ta' flus f'arretrati ta' bosta xhur jew/u l-lecturers ma jaqblux mas-sistema li l-eżami ta' l-Universita' m'huwiex rikonoxxut sabiex wieħed jingħata l-warrant?

Jikkonferma l-Ministru li l-istudenti ta' dan il-kors qed jingħataw massimu ta' erba' sigħat fil-ġimgħa ta' tagħlim?

Jaf il-Ministru li dawn l- istudenti dalwaqt jiffaċċjaw l-eżamijiet finali?

Jekk l-istudenti jeħlu mill-eżamijiet tal-Bord tal-Farmaċija jingħataw l-opportunita' ta' "resit exam" fi żmien ta' ftit xhur?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien infurmat li numru ta' persuni li mhumiex għalliema ta' l-Istitut tal-Ħarsien tas-Saħħa, li kienu jgħallmu fil-kors ta' Pharmacy Technicians, waqfu milli jagħtu s-servizzi tagħhom.

It-talba ta' xi persuni minn dawn għal ħlas ta' servizzi li taw qed tkun ikkonsidrata bejn l-Istitut tal-Ħarsien tas-Saħħa u d-Diviżjoni tas-Saħħa.

Sadanittant, l-istudenti fil-kors li qed isir fl-IHC qed jingħataw kull għajnuna possibbli minn żewġ spiżjara, impjegati ta' l-IHC, biex jersqu għall-eżami tal-Bord tal-Farmaċija.

Huma qed jingħataw sitt siegħat ta' lectures fil-ġimgħa li jkopru t-tagħlim essenzjali u qed isir kull sforz biex is-siegħat ta' tagħlim jiżdied skond il-ħtieġa.

Għar-rigward tar-rikonoxximent ta' ċertifikat tal-kors ta' Pharmacy Technicians għall-iskop ta' l-għoti tal-warrant nirreferi l-Onorevoli Interpellant għar-risposti li tajt għall-Mistoqsijiet Parlamentari numru 28865 (Seduta 469) u 29546 (Seduta 477).

Minn meta ingħataw dawn it- tweġibiet, saret laqgħa bejn rappreżentanti ta' l-IHC u tal-Pharmacy Board u kien miftiehem li minn Jannar li ġej isiru laqgħat regolari bejn l- eżaminaturi tal-bord u l-eżaminaturi u l-istudenti ta' l-IHC.

B'danakollu, meta u kif isiru l-eżamijiet tal-Bord tal-Farmaċija huwa prerogattiva u kompetenza ta' l-istess Bord.

Ta' min iżid li l-kors preżenti għall-Pharmacy Technicians beda fl-1993 u dan m'għadux offrut mill-Istitut tal-Ħarsien tas-Saħħa u mhux ser ikun offrut qabel ikun żgurat li:

a) jiġi assigurat x'ser ikun ir-rwol tal-Pharmacy Technicians fil-futur

b) jitfassal sillabu ġdid li jirrifletti dan ir-rwol

c) l-IHC ikollu riżorsi adekwati biex ikun jista' jmexxi dan il-kors

d) jintlaħaq ftehim mal-Pharmacy Board dwar ir-rikonoxximent tal-kwalifika mogħtija mill-Institute of Health Care.

ISTITUT TAS-SAĦĦA - EŻAMIJIET FINALI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-eżami finali magħmul mill-Istitut tas-Saħħa mhux rikonoxxut mill- President ta' Malta għal għoti tal-warrant sabiex tiġi prattikata l- professjoni ta' Pharmacy Technicians meta korsijiet universitarji oħrajn li jinkludu dawk fl-istess Istitut tas-Saħħa huma awtomatikament mogħtija l- warrat meta jgħaddu mill-eżamijiet finali ta' l-Universita'?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Nirreferi l-Onorevoli Interpellant għat-tweġiba li tajt għal Mistoqsija Parlamentari numru 29546 (Seduta 477).

PULIZIJA - VETTURI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm tressqu persuni l-Qorti mill-Pulizija għaliex instabu bil-vetturi tagħhom jiddampjaw skart/radam eċċ. fl-inħawi pprojbiti matul din is-sena?

Fejn instabu dawn il-persuni u kemm minnhom fl-Imtaħleb l/o Rabat?

ONOR.

TONIO BORG: In-numru ta' persuni u l-postijiet fejn ġew maqbuda persuni jarmu skart bil-vetturi tagħhom hu kif ser ngħid:

Pembroke: 1 Burmarrad: 2 Xgħajra: 1 Kalkara: 2 Birgu: 2 Swatar: 2

Dawn il-persuni tressqu l-Qorti.

SAĦĦA - WARD CLERKS

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħidli dawk li għamlu t-taħriġ ma' l-ETC għal Ward Clerk meta se jiġu mpjegati mad-Dipartiment tas-Saħħa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li t-taħriġ li sar mil-'Employment and Training Corporation' għal 'Medical Clerk' fih innifsu ma jintitolax persuna awtomatikament għal impjieg mad-Dipartiment tas-Saħħa.

TELEMALTA - TONY DEBONO

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħidli kemm ħa "warm clothing allowances" iċ- Chairman/Chief Executive tat-Telemalta, is-Sur Tony Debono minn Mejju 1987 sal-lum?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nfurmat li c-Chief Executive tal- Korporazzjoni Telemalta ma ħa l-ebda "warm clothing allowance" minn Mejju 1987 sal-lum.

SAĦĦA - SPEJJEŻ TA' L-IVJAĠĠAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ilhom jibbenefikaw mill-benefiċċji ta' "travelling expenses", il-ħaddiema tal-Pest Control tar-Rodent tad- Dipartiment tas-Saħħa?

Kemm hemm arretrati x'jingħataw lil dawn il-ħaddiema?

Għaliex tħallew pendenti dawn l-arretrati?

Jista' l-Ministru jara li jiġi regolarizzati l-ħlas dovut lil dawn il- ħaddiema qabel l-aħħar tas-sena?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li 'travelling expenses' lill- Ħaddiema tal-'Pest Control' tad-Dipartiment tas-Saħħa dejjem tħallsu regolarment malli dawn jissottomettu t-talbiet tagħhom li jkunu approvati mill-Kap tas-Sezzjoni ta' fejn ikunu qed jaħdmu.

Ma jirriżultax li hemm xi arretrati li għandhom jingħataw lil dawn il- ħaddiema f'dan ir-rigward.

Għat-tielet u r-raba parti tal-Mistoqsija nitlob l-Onor.

Interpellant li jekk jaf b'xi każi individwali jgħaddili l-informazzjoni.

BAĦRIJA - DAWL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għat-talba tiegħi - ċioe' l-mistoqsija parlamentari numru 26939 - biex issir bozza ma' l-arblu tal-Knisja l-qadima tal-Baħrija, jista' l- Ministru jara li tiġi approvata?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: It-talba ta' l-Onor.Interpellant għadha qed tkun kunsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

SAĦĦA - PEST CONTROL TAR-RODENT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Billi s-soltu kienet proċedura li l-ħaddiema tal-Pest Control tar- Rodent jingħataw żraben, "toiletries" eċċ., jista' l-Ministru jara li jiġu eżerċitati dawn l-obbligi tad-dipartiment lejn il-ħaddiema imsemmija?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li t-'toiletries' u ż-żraben dejjem ġew provduti lill-ħaddiema tas-Sezzjoni tar-'Rodent Control'.

Jekk l-Onor.

Interpellant jaf b'xi każ fejn persuna ma ngħatatx dawn għal xi raġuni jew oħra, nitolbu jgħaddili l-informazzjoni.

SLIEMA - KAŻ TA' PULIZIJA

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-rapport ta' l-inkjesta li kienet saret fuq il-każ tal-pulizija li kien spara fuq persuna f'Tas-Sliema u li kkaġunalha ġrieħi serji?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-Bord ta' Inkjesta ikkonkluda li l-azzjoni tal-membri tal-Korp tal-Pulizija involuti f'dan l-inċident kienet neċessarja, korretta u skond il-prassi normali f'ċirkostanzi bħal dawn.

Ma jidhirlix li għandi nippubblika r-rapport sħiħ bid-dettalji tax-xhieda mismugħa.

DJAR - AKKOMODAZZJONI GĦAL J. MICALLEF

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' d-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali jgħid fiex waslet it-talba ta' J. Micallef li hu miżżewweġ b'tarbija ta' tliet xhur li qed jgħix ma' ommu, ma' missieru u oħtu fil-post ta' 285, Flat 3, Two Gate Street, Senglea (Ref.

H 12851)?

Jista' d-dipartiment jallokalhom il-post allegatament battal ta' Block No. XI, No. 3, Triq il-Miġja tal-Papa, Senglea?

ONOR.

CENSU GALEA:

L-applikazzjoni Nru. H 12851 qed tiġi kkunsidrata flimkien ma applikazzjonijiet oħra simili.