MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 155 Il-Ħamis, 27 ta' Novembru, 1997 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 155

Il-Ħamis, 27 ta' Novembru, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-2.15 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ħamis, 27 ta' Novembru, 1997

WERREJ

MINUTI 560

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 560

TQEGĦID TA' KARTI 565

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA KUMITAT TA' PROVVISTA ESTIMI ĠENERALI 1998 IT-TNAX-IL JUM STABBILIT MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN U TA' L-AMBJENT 566

AĠĠORNAMENT 593

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 593

MINUTI

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): Il-Minuti jistgħu jiġu kkonfermati?

Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): Sinjura President, meta jkun il- każ li l-aħħar seduta tkun għadha kemm spiċċat, il-Minuti jistgħu jiġu kkonsidrati fis-seduta ta' wara biex ikun hemm iċ-ċans li jinqraw?

MADAM SPEAKER: Jekk ikun hemm bżonn li jsir hekk m'għandux ikun hemm diffikulta'.

Il-Minuti huma kkonfermati?

(Onor. Membri: Iva)

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 154 li saret fis-27 ta' Novembru, 1997 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

INLAND REVENUE - DENUNZJA TA' L-ASSI KAPITALI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: B'riferenza għall-paġna 89 tad-diskors tal-budget, jista' l-Ministru jgħid jekk id-denunzja ta' l-assi kapitali hijiex se tkun fl-istess format li kienet qabel u jekk le, kif se tkun?

ONOR.

LEO BRINCAT (Ministru tal-Finanzi u Kummerċ): Dettalji dwar il- format fid-denunzja ta' l-assi kapitali jitħabbru aktar tard.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nifhem li d-dettalji jistgħu jiġu mħabbra iktar tard pero' naħseb li l-Gvern kellu almenu idea ġenerali u ftit dettaljata dwar x'ried ifisser meta rrifera għad-denunzja ta' l-assi kapitali fil-budget.

Din se tkun bejn wieħed u ieħor fuq l-istess linji li kienet qabel?

Nistgħu almenu nieħdu linja ġenerali?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Aħna għad rridu nagħmlu konsultazzjonijiet mad- dipartiment konċernat u kif ikollna t-tagħrif neċessarju ninformaw lil din il-Kamra.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Possibbli l-Gvern jew il-Kabinett li approva l-budget m'għandux xi ftit dettalji?

Il-Ministru diġa' esprima ruħu u wara li tkellmet l-FOI qal li mhux se jinkludi assi monetarji li fuqhom hemm il- withholding tax.

Jiġifieri idea żgur li kien hemm.

Issa jekk kenitx qabel jew kenitx bħala reazzjoni, hija kwestjoni oħra.

Possibbli ma ġiex diskuss u deċiż xi ħaġa dwar assi oħra li l-Gvern jista' jgħid li żgur li se jidħlu fid-denunzja?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: F'dan l-istadju m'għandix x'inżid ma' l-istatement li għamilt meta weġibt lill-president ta' l-FOI.

UNIVERSITA' - STIPENDJI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għall-paġna 95 tad-diskors tal-budget, jista' l- Ministru jgħid liema riżultati se jikkonsidra bħala eċċellenti biżżejjed biex l-istudent li jiksibhom jiġi eżentat milli jħallas lura s-self li jkun sar minflok l-istipendju li għandu llum?

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru) (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Napprezza li r-risposta hija waħda interim imma billi din il-frażi tniżżlet fil-budget, jiena jkolli nassumi li hemm skop għaliha u warajha hemm xi idea.

Il-frażi hija ċara u kienet tgħid li "jiġi eżentat mill-ħlas min iġib riżultati eċċellenti".

Id-domanda hija sempliċi: X'ifisser "eċċellenti"?

Jista' l-Ministru jgħid jekk qabel ma tniżżlet dik il-frażi fil-budget kienx hemm xi kriterju li diġa' ġie applikat qabel?

Jew inkella tniżżlet fil-budget sempliċement biex tkun tniżżlet u mbagħad wieħed jara wara!

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Nerġa' nirriferih għar-risposta li tgħid li "tweġiba tingħata f'xi seduta oħra".

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Napprezza li l-Ministru qiegħed jirrispondi għall- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali, pero' qiegħed nikkwota mill-budget u ma nafx għaliex il-Ministru m'huwiex f'pożizzjoni li jirrispondi fuq xi ħaġa li diġa' ġiet deċiża u miktuba.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: M'għandi xejn x'inżid mar-risposta li diġa' tajt.

UNIVERSITA' - STIPENDJI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: F'każ ta' studenti universitarji li din is-sena jispiċċaw b'suċċess kors ta' baċellerat u s-sena d-dieħla jirreġistraw għal kors tal- liġi, jista' l-Ministru jgħid jekk dawn l-istudenti humiex se jiġu kkonsidrati bħala ġodda u għalhekk jirċievu biss self?

Jew se jiġu kkonsidrati bħala studenti li bdew il-kors qabel Ottubru 1997 u għalhekk jibqgħu fuq is-sistema ta' l-istipendju preżenti?

ONOR.

JOE MIZZI(f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Madam Speaker, bir-rispett kollu lejn il-Ministru mingħajr Portafoll, fil-budget kien tniżżel li ċerti studenti li se jidħlu mis-sena d-dieħla se tinbidlilhom is-sistema ta' l-istipendju.

Bażikament m'humiex se jieħdu iktar stipendju.

Il-Ministru, il-Kabinett u l-Gvern ikkonsidraw il-pożizzjoni ta' l-istudenti li qed insemmi fid-domanda?

Qed nirriferi għal studenti li se jkunu spiċċaw b'BA degree u jaqilbu għal kors ieħor - bħalma huwa l-kors tal-liġi - li mir-raba' sena 'l quddiem huwa kkonsidrat bħala kors differenti.

Jista' l-Ministru jgħidli jekk meta ttieħdet id-deċiżjoni tat-tneħħija ta' l-istipendju, il-Gvern kienx ikkonsidra minn qabel il-pożizzjoni ta' dawn l-istudenti?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, nerġa' nirriferi għar-risposta oriġinali.

Ma nħossx li l-Onor.

Membru għandu jagħmel mistoqsija supplimentari f'dan il-każ.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jiena staqsejt jekk meta ttieħdet id-deċiżjoni tat- tneħħija ta' l-istipendji itteħditx in konsiderazzjoni l-pożizzjoni ta' dawn l-istudenti.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: M'għandi xejn x'inżid.

EDUKAZZJONI - MATSEC - MIŻATI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm studenti ġew eżentati milli jħallsu l-miżata tal-Matsec fl-1997, fl-1996 u fl-1995?

ONOR.

JOE MIZZI: Lill-Onor.

Interpellant se nirriferi għat-tagħrif mogħti fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari Nru 9756, mogħtija f'Seduta Nru.142.

PRIVATIZZAZZJONI TA' AZJENDI PARASTATALI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: B'riferenza għal paġna 96 tad-diskors tal-budget, jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk "l-azjendi parastatali oħrajn" li rrifera għalihom, fis- sens li hu l-ħsieb tal-Gvern li jbigħhom lill-privat?

ONOR.

LEO BRINCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-programm ta' privatizzazzjoni, kif intqal fid-diskors tal-budget, irid jitfassal b'mod maħsub u kordinat sew.

Kien għalhekk li għalih qed nipproponu l-qafas leġislattiv u amministrattiv li semmejna fid-diskors tal-budget.

Naturalment waħda mill-funzjonijiet li se jidħlu f'dan il-qafas hi dik li jkunu identifikati l-azjendi pubbliċi li għandhom ikunu inklużi f'dan il- programm ta' privatizzazzjoni.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Madam Speaker, qed nifhem sew li l-Ministru qiegħed jgħid li barra t-Telemalta u l-MIA, se jiġu privatizzati jew jinbiegħu b'mod dirett azjendi parastatali oħrajn?

Jien qed nikkwota direttament il- kliem tal-budget.

Jien korrett meta ngħid li r-risposta tal-Ministru timplika li minkejja li din il-frażi nkitbet, għad m'hemmx deċiżjoni min- naħa tal-Gvern dwar liema jistgħu jkunu dawn l-azjendi?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Iva, nikkonferma.

Fil-budget ir-rabta tagħna hija biss ma' żewġ azjendi, jiġifieri mat-Telemalta u ma' l-MIA.

Jista jkollna ċirkostanzi fejn meta qed ngħidu li jintlaħaq ftehim ekwu mal-privat, ma nkunux neċessarjament qed nitkellmu fuq privatisation imma, per eżempju, fuq management contract jew management agreement ma' l-azjenda.

Jiġifieri hawnhekk naħseb li l-Gvern għandu l-options miftuħin għaċ-ċirkostanzi.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Madam Speaker, jien naqbel perfettament mal-Ministru fejn qed jgħid li se jħalli l-options open pero' d-domanda tiegħi hija jekk ġewx individwati l-azjendi partikolari - barra l-MIA u t-Telemalta - li wieħed qiegħed jirriferi għalihom u jaħdem fuqhom?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: Ir-risposta hija fin-negattiv.

PRIVATIZZAZZJONI - DĦUL MIL-BEJGĦ TA' ASSI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: B'riferenza għal paġna 96 tad-diskors tal-budget, jista' l-Ministru jgħid jekk meta l-Gvern qed jgħid li se jirriserva 20% mid-dħul tal-bejgħ tat- Telemalta u l-MIA għall-"fond ta' ristrutturazzjoni u modernizzar", ifissirx li 80% tad-dħul se jintnefaq din is-sena?

Jekk le, jista' l- Ministru jgħid fejn se jmorru t-80% l-oħra?

ONOR.

LEO BRINCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li 20% mid-dħul minn bejgħ ta' assi utilitarji mill-Gvern se jitqiegħed f'fond speċjali li se jkun amministrat minn awtorita' regolatorja ad hoc u li se jipprovdi għal ristrutturazzjoni u modernizzar soċjo-industrijali ta' pajjiżna.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Madam Speaker, fil-fatt xtaqt nagħmel tliet domandi supplimentari: L-awtorita' li semma l-Ministru lejn min se tirrispondi?

X'se jiġri mit-80% l-oħra tad-dħul mill-bejgħ?

Huwa ppjanat li dawn jintnefqu kollha din is-sena?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Il-Gvern jutilizzahom bl-iktar mod prattiku possibbli, kif kienet għamlet l-amministrazzjoni ta' qabel meta kellha bejgħ ta' assi.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jista' l-Ministru jirrispondi dwar lejn min se tirrispondi din l-awtorita'?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: Tista' tispjegali aħjar x'qed tistaqsi?

ONOR.

AUSTIN GATT: Se tkun hemm awtorita' awtonoma li se tamministra l- 20% tal-fond ta' ristrutturazzjoni u mmodernizzar?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: Ma rridx nuża l-kelma "awtonoma".

Li qed ngħid huwa li flok se jaqbad u jalloka l-fondi huwa stess, il-Gvern se jallokahom wara li jkun għamel proċess intensiv ta' konsultazzjoni mal-korpi kostitwiti.

Dan il-proċess ta' konsultazzjoni se jibda fil-ġranet li ġejjin.

Once li jiġu identifikati l-areas fejn għandhom jiġu applikati, ovvjament il-Gvern jimxi ma' dan l-iskedar li jkun hemm qbil dwaru.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

George Pullicino, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Dan il-Gvern qed jikkonsidra li parti minn dawn l-20% jista' jkun ukoll li jmorru għat-tarznari Maltin?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: Ma nħossx li at this stage għandna nidħlu fir- restructure programme tal-Gvern.

Il-Gvern mhux se jaqbad u jiddeċiedi l- affarijiet minn rajh u mingħajr konsultazzjoni.

Qegħdin inwiegħdu pubblikament l-aktar konsultazzjoni wiesgħa.

Aħna nħossu li dan għandu jidħol tajjeb fil-programm ta' ristrutturazzjoni li dwaru jkun hemm qbil mas-social partners Maltin.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Pullicino.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Jiġifieri, jekk qed nifhem sew, il-Ministru m'huwiex jeskludi li parti minn dawn 20% imorru għat-tarznari Maltin.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: F'dan l-istadju m'għandix x'inżid jew innaqqas mir- risposta.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-Ministru għandu timeframe, anke jekk approssimattiv, għall-bejgħ tat-Telemalta u ta' l-MIA?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LEO BRINCAT: It-timeframe huwa li dan isir fis-sena finanzjarja li qed nagħmlu budgeting għaliha.

PBS - IMPJEGATI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm hemm persuni mpjegati full-time u part-time mal- Public Broadcasting Services?

Jista' l-Prim Ministru jgħid b'kollox kemm ġew dedikati flus għal dawn l-impjiegi full-time u part-time?

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): Mal-Public Broadcasting Services Ltd bħalissa hemm 201 persuna mpjegati full-time u tlieta part-time.

Il-flus dedikati għal dawn l-impjiegi kienu jammontaw għal Lm1,322,554 għall-perijodu Jannar - Novembru 1997.

SKEJJEL - GĦALLIEMA

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati għalliema fil-bidu ta' din is-sena skolastika?

Kemm minn dawn kienu studenti tal- B.Educ u kemm studenti tal-PGCE, kif ukoll kemm b'taħriġ professjonali ieħor?

Kemm minnhom f'kull taqsima kienu rġiel u kemm nisa?

Kemm ġew impjegati minn kull kategorija f'Għawdex?

Għad fadal xi wħud minn dawn l- applikanti li għadhom ma ġewx impjegati?

Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-pjanijiet tiegħu dwar kif se jimpjega lill-gradwati li se jispiċċaw f'Ġunju 1998?

Kemm huwa kkalkolat li jkun hemm għalliema jew kapijiet ta' skejjel jew gradi oħra li se jispiċċaw mis-servizz bl-eta' matul din is- sena skolastika?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): In-numru ta' għalliema li ġew impjegati fil-bidu ta' din is- sena skolastika kien ta' 260.

Minn dawn 162 kienu studenti tal-B.Educ; 77 kienu studenti tal-PGCE u 21 kienu studenti tal-Mater Admirabilis College.

Studenti bil-B.Educ kien hemm 113 nisa u 49 irġiel; studenti tal-PGCE kien hemm 49 nisa u 28 irġiel; studenti tal-Mater Admirabilis College kien hemm 19 nisa u 2 kienu rġiel.

In-numru ta' applikanti li ġew impjegati Għawdex f'kull kategorija kien kif ġej:

| |Irgiel|Nisa | |B Educ |5 |2 | |PGCE |2 |3 | |College |Nil |Nil |

Il-ministeru jimpjega lill-gradwati li se jispiċċaw f'Ġunju 1998 kif ġew impjegati s'issa l-gradwati kull sena minn kemm ilhom jiġu mpjegati gradwati.

It-tagħrif rigward l-aħħar parti tal-mistoqsija dwar kemm se jirtiraw bl- eta' matul is-sena skolastika 97/98 hu kif se nsemmi:

|Kapijiet ta' |8 | |skejjel | | |Asst.

Kapijiet |13 | |ta' skejjel | | |Għalliema |36 | |Instructors |6 | |Kindergarten |1 | |Assistants | |

EDUKAZZJONI - SEGRETARJAT PRIVAT

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm nies jaħdmu rispettivament fis-segretarjat privat tal-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali u fis-segretarjat privat tas-Segretarju Parlamentari fi ħdan l-istess ministeru?

Jista' l-Ministru jgħid min huma, x'inhu l-grad tagħhom u x'inhuma r-responsabbiltajiet ta' kull wieħed u waħda minnhom?

X'inhu l-ammont ta' allowance li jitħallsu?

Kemm minnhom għandhom karozza għall-użu waqt il-qadi tad-dmirijiet ministerjali tagħhom?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant.

Dok.

'A' - segretarjat privat tal-Ministru ta' l-Edukazzjoni.

Dok.

'B' - segretarjat privat tas-Segretarju Parlamentari.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Brincat.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LEO BRINCAT: Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-lokalitajiet fejn inqata' s-servizz ta' l-elettriku bejn Jannar u Ottubru 1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 10030.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI (Ministru tad-Djar): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Informazzjoni dwar postijiet allokati mid-Dipartiment tad-Djar bejn is- 26 ta' Ottubru 1996 u Novembru 1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 10067.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 1998

IT-TNAX-IL JUM STABBILIT

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN U TA' L-AMBJENT

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Anġlu Farrugia, Viċi President tal-Kumitati, jippresjedi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Illum il-Kumitat għandu quddiemu biex jiġu diskussi l-voti tal-Ministeru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.

Nixtieq ninforma lill-Kumitat li skond il-Mozzjoni Nru. 98 ta' l-10 ta' Novembru, 1997, il-ħin tad-diskussjoni tal-lum għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema ta' l-Oppożizzjoni bl-aħħar nofs għall-Gvern.

Ir-riżoluzzjonijiet jitqiegħdu għall-Vot fil-ħin ta' l-interruzzjoni tax- xogħol tas-seduta li jmiss.

Issa nitlob lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent biex, jekk jogħġbu jressaq ir-riżoluzzjonijiet tiegħu.

ONOR.

GEORGE VELLA (Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): Sur President, nipproponi:

VOT 13 - MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN U TA' L-AMBJENT

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 5,301,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 13 - Ministeru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

VOT 14 - AMBJENT

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 3,183,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 14 - Ambjent, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

VOT II - MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN U TA' L-AMBJENT

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 557,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot II - Ministeru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Joe Psaila Savona.

ONOR.

JOE PSAILA SAVONA: Sur President, nipproponi:

Personal Emoluments

Item 11 - Ministru

Ħassar iċ-ċifra "Lm 10,388" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm10,387".

Delete the figure "Lm 10,388" and substitute therefor the figure "Lm 10,387".

Sur President, naħseb illi taħt il-voti ta' dan il-ministeru jaqgħu ċerti items ta' importanza kbira bħal, per eżempju, l-affarijiet barranin, l- ambjent u l-ippjanar ta' żvilupp.

Filwaqt illi fil-każ ta' l-affarijiet barranin u ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar tista' tgħid li hemm nuqqas ta' qbil bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra, f'dak li jmiss ma' l-ambjent nista' ngħid li ż-żewġ naħat tal-Kamra għandhom għal qalbhom dan is-suġġett u għandhom l-istess għanijiet.

M'hemm l-ebda dubju li llum il-ġurnata ż-żewġ naħat tal-Kamra japprezzaw illi l-ambjent jikkondizzjona l-ħajja li ngħixu.

Fuq l-ambjent jiddependi l-iżvilupp ekonomiku tal-pajjiż, il-ħobża ta' kuljum illi naqilgħu sena wara l-oħra.

Illum qegħdin naraw illi m'huwiex biżżejjed li takkwista ċertu żvilupp f'sena waħda imma trid tara li meta tasal is-sena ta' wara żżid fuq dak l-iżvilupp ekonomiku li tkun għamilt.

Biex dan l-iżvilupp ekonomiku ma jerġax ikollu l-impatt tiegħu fuq l- ambjent irridu nattakkawh miż-żewġ naħat tal-Kamra b'mod u manjiera li jkun hemm ċertu element ta' sinerġija.

Mr Chairman, l-amministrazzjoni preċedenti għamlet ħafna f'dak illi huwa ambjent u kienet imxiet passi kbar u għalhekk meta fi Frar ta' din is- sena konna qegħdin niddibattu l-istess suġġett, jien kont inħsadt meta l- Viċi Prim Ministru qam u tkellem b'mod dispreġjattiv u b'mod li qisu qatt ma sar xejn.

L-amministrazzjoni preċedenti mix-xejn kienet bdiet id- dipartiment ta' l-ambjent kif ukoll waqqfet l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Din l-awtorita' llum il-ġurnata tagħmel ħafna monitoring ta' l-iżvilupp ambjentali u ekonomiku tal-pajjiż.

Biex nagħti l-benefiċċju tad-dubju ngħid li forsi l-Onor.

George Vella ried jgħid ħdejn dak li kienet beħsiebha tagħmel din l-amministrazzjoni, dak li kien sar qabel relattivament m'hu xejn.

Imma issa li għaddiet din is-sena qiegħed nara li dan il-Gvern qiegħed jaqa' fl-istess żball illi jaqgħu fih iċ-ċittadini Maltin.

Aħna nafu li hija kultura tagħna li nitkażaw, imma mbagħad fejn imissna nagħmlu l-parti tagħna, dik il-parti ma' nagħmluhiex.

Nitkażaw bil- ħmieġ fit-toroq u nikkummentaw dwar x'għandu jsir, imma mbagħad inkunu minn ta' l-ewwel li nitfgħu fejn ġie ġie xi saqqu jew xi skart illi ma jkollniex bżonn.

Jiena wisq nibża' illi l-Gvern preżenti qiegħed jaqa' f'dan l-istess vizzju, il-vizzju tal-kompjaċenza.

Din is-sena smajna ħafna kliem li se jsir "hekk" u li għandu jsir "hekk".

Smajna li qegħdin isiru studji kbar u li s-sitwazzjoni qiegħda tiġi monitored, imma mbagħad tintemm is-sena, niġu għall-bottom line u naraw li fil-fatt ma nkunu akkwistajna xejn.

Jien se nipprova nibbaża d-diskors tiegħi eżattament fuq dan il-vizzju tal-kompjaċenza.

Qed nipprovaw nuru li qegħdin nagħmlu xi ħaġa meta fil-fatt m'aħna nagħmlu assolutament xejn.

Ħalli nieħdu ftit eżempji ta' minn xiex għaddejna tul din is-sena.

Biex nagħmlu dan irridu nevalwaw daqsxejn x'kellna qabel, xi kritika kienet tagħmel l-Oppożizzjoni Laburista dak iż-żmien, x'wiegħdet - dan jgħodd anke għall-Gvern Laburista tal-lum - u mbagħad naraw x'akkwistajna.

Naħseb li ta' min jibda bl-akbar problema li għandu l-pajjiż, li hija l-problema tal-management ta' l-iskart domestiku u dak industrijali.

Jiena niftakar illi fl-aħħar żmenijiet ta' l-amministrazzjoni Nazzjonalista kienet bdiet is-separazzjoni ta' l-iskart mid-djar u dak iż- żmien konna ltqajna ma' diversi diffikultajiet għax il-poplu ma kienx għadu dara s-sitwazzjoni.

Issa li nbidel il-gvern, jiena għamilt domanda dwar x'inhi l-policy tal-Gvern dwar dan u l-Viċi Prim Ministru rrispondieni hekk:

"Il-Gvern ħatar kumitat ta' tekniċi li kien jikkomprendi esperti fil- ministeru ta' l-affarijiet barranin u ta' l-ambjent, fil-ministeru għax-xogħlijiet pubbliċi u kostruzzjoni, l-Awtorita' ta' l-Ippjanar, il-bord konsultattiv dwar l-ambjent u entitajiet pubbliċi oħra.

Dawn fasslu l-ewwel draft tal-waste management policy, liema draft issa ġie approvat mill-Kabinett.

Hu maħsub li fi stadju suċċessiv, wara li d-dokument jiġi maqlub bil-Malti, dan jiġi ppubblikat għar- reazzjoni tal-pubbliku u anke bħala bażi għal konsultazzjonijiet u sottomissjoni ta' suġġerimenti li jinħass li jkunu neċessarji.

Wara li d-dokument finali jerġa' jiġi approvat mill-Kabinett, tinħadem l-istrateġija kif tiġi implimentata din il-policy.".

Dan kellu jfisser li tul din is-sena rajna li l-Gvern preżenti reġa' beda l- inizjattiva ta' waste separation at source.

Din m'għamilhiex fuq bażi nazzjonali, bħalma kien għamel il-Gvern ta' qabel, imma għażel żewġ postijiet u għamilha fuq livell distrettwali.

Jumejn ilu, malli l-Onor.

Vella ġie lura minn Brussels, għamel press conference fejn ħabbar id-draft waste management policy.

Sur President, tul din is-sena rajna li rġajna spiċċajna fejn konna fi żmien l-amministrazzjoni Nazzjonalista, jiġifieri bdejna l-waste separation at source u allura jekk ninsabu fl-istess livell li konna wasalna fi żmien l-amministrazzjoni Nazzjonalista fejn l-Onor.

Vella kien qal li din falliet appena bdiet, illum ukoll qegħdin fi stat ta' falliment.

Filwaqt li taħt Gvern Nazzjonalista din il-policy ta' ġbir ta' skart għallinqas kienet tasal sa l-impjant tar-riċiklaġġ u konna nieħdu xi ħaġa minnha, illum il-ġurnata dan l-iskart lanqas biss qed jasal fl-impjant tar-riċiklaġġ jew, jekk qed jasal, qed jasal ftit wisq minnu.

Minn risposta oħra li tani l-Viċi Prim Ministru nistgħu ngħidu li ħafna minn dan l-iskart qed jispiċċa fil-Magħtab, post li dwaru sar ħafna tidwir u field inspections biex naraw fiex inhu u m'huwiex.

Issa hawnhekk ta' min jgħid li filwaqt li l-impjant tar-riċiklaġġ, bil-problemi kollha li ħoloq għar-residenti, kien jagħtina l-compost, illum minn ġewwa l-Magħtab xorta qed joħorġu l-irwejjaħ li qed idejqu lir-residenti imma mhux qed jiġi prodott compost.

Mr Chairman, l-impjant tar-riċiklaġġ kien il-bażi tal-policy ambjentali tal-Gvern Nazzjonalista.

Dak iż-żmien il-Gvern kien jemmen li rridu nibdew naħsbu li oġġett, jekk jista' jkun, wara li nużawh nerġgħu nużawh u fejn ma nistgħux nerġgħu nużawh nirriċiklawh.

Din kienet il-bażi tal-policy ambjentali tal-Gvern Nazzjonalista.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq trattament ta' skart u kif kulħadd jaf mill-iskart joħorġu l-irwejjaħ.

Meta l- impjant tar-riċiklaġġ tpoġġa fuq il-mappa Maltija kien hemm ħafna complaints mir-residenti ta' Wied il-GĦajn, u dan bir-raġun għaliex ir-riħa hija waħda pessma.

Dawn kienu teething troubles u kieku kien hemm ftit kompromessi, forsi wieħed kien jara x'inhuma l-problemi u kif setgħu jiġu riżolti, imma l-Gvern ta' qabel ma ngħatax iċ-ċans għax il-membri indipendenti tal-Kunsill Lokali ta' Wied il-GĦajn u l-Partit Laburista approfittaw ruħhom biex jagħmlu issue politika minn din il-kwestjoni ħalli jiġu akkwistati l-voti.

Bil-mod kif dan l-impjant ġie kkritikat, kont nippretendi li malli jitla' fil-gvern il-Partit Laburista kien se jkollu s- soluzzjoni f'idejh.

Jien għamilt mistoqsija parlamentari fuq dan is-suġġett u fir-risposta tiegħu l-Viċi Prim Ministru qalli li dak li ma sarx f'disa' snin u nofs mhux se jiġi solvut f'seba' ġimgħat.

Hawnhekk forsi nagħtih raġun għax din id-domanda kont għamiltha f'Diċembru tas-sena l-oħra, meta kien ilhom biss seba' ġimgħat fil-gvern.

Qalli wkoll li saru diversi proposti lill-Gvern li wħud minnhom qegħdin jiġu kkonsidrati, u aktar tard qalli li:

"Rigward impjanti ta' riċiklaġġ ta' skart solidu jrid jingħad li pjanijiet futuri jridu jkunu marbuta ma' sistema ta' separazzjoni ta' skart mid-dar u għadu kmieni wisq biex jingħataw aktar dettalji.".

Meta staqsejt jekk il-bdiewa kenux qed jingħataw il-compost, għax kien jidher li l-impjant kien waqaf, ir-risposta kienet li:

"ma sar l-ebda tibdil fit-tħaddim ta' l-impjant ta' riċiklaġġ solidu minn kif kien qed jitħaddem fl-aħħar xhur".

GĦamilt imbagħad domanda oħra lill-Ministru tal-Biedja u Sajd fejn fir- risposta tiegħu, dan qalli li:

"L-impjant ta' l-immaniġġjar ta' l-iskart solidu f'Sant' Antnin waqaf jaħdem minħabba ħsarat fil-bidu ta' Awissu.

Ix-xogħol ta' tiswija tlesta fis-27 ta' Ottubru.".

Li qed nipprova ngħid hawnhekk huwa li dan il-gvern għamel l-istess affarijiet li kien għadda minnhom il-Gvern ta' qabel, imma peress li konna viċin l-elezzjoni l-Partit Laburista ried jagħmel show fuq dak li kien qed isir biex jappella għas-sentimenti ta' min kien qed ixomm l-irwejjeħ.

Meta f'Ġunju li għadda wieħed minn sħabi għamel l-istess domanda li kont għamilt jien, il-Ministru qal li l-Gvern kien qed jikkonsidra numru ta' proposti dwar x'se jsir mill-impjant tar-riċiklaġġ, fosthom il-proposti li kienu saru mill-konsulenti Olandiżi.

Qal ukoll li ntbagħtet delegazzjoni barra minn Malta magħmula minn uffiċjali tad-dipartiment.

Mr Chairman, aħna wkoll hekk konna qed nagħmlu u konna qed nikkonsidraw ċerti proposti, fosthom il-proposti tal-konsulenti Olandiżi, u bgħatna delegazzjonijiet barra li żaru diversi stallazzjonijiet.

Issa wara sena sħiħa l-Gvern Laburista wasal fejn kienet waslet l-amministrazzjoni Nazzjonalista!

Per eżempju, għadna kemm smajna li f'Jannar tas-sena d-dieħla se tibda titħaddem teknoloġija ġdida.

Hawnhekk m'għandna xejn solidu ħlief l- iskart!

M'għandna xejn x'juri li din hija xi teknoloġija li se tagħti xi riżultati.

GĦalkemm fir-risposta tiegħu l-Ministru sejħilha teknoloġija unika fil-kwalita' tagħha, fl-aħħar qalli li:

"Wieħed irid jara r-riżultati ta' din il-prova qabel jidħol f'kuntratt definit u fit-tul mal-promoturi ta' din it-teknoloġija.".

Din hija ħaġa tajba u m'iniex qed nipprova ngħid li l-problemi li jinvolvu l-ambjent u l-iskart huma faċli imma qed ngħid kemm kienet kattiva u barra minn lokha l-kritika li kienet issir qabel.

L-istess diffikultajiet li kienet sabet l-amministrazzjoni ta' qabel qed isibhom illum dan il-Gvern.

Niġi issa biex nitkellem dwar l-iskart industrijali, pero' qabel ma naraw x'għamel dan il-Gvern ħalli naraw x'kien għamel il-Gvern ta' qabel.

Aħna konna nafu li l-agricultural water li konna qed nieħdu minn dan l- iskart likwidu kien jammonta biss għal 10%.

Is-suċċess li kien sar f'dak li għandu x'jaqsam mat-tisfija tad-drenaġġ uriena li l-ammont jista' jikber jekk jinħolqu iktar plants li jbiddlu l-ilma tad-drenaġġ f'ilma agrikolu.

Waħda mill-akbar problemi li kellna kienet it-tfigħ ta' skart industrijali fis-sistema tad-drenaġġ.

GĦalhekk fl-1993 fassalna regolamenti li jikkontrollaw dan u fl-1993 inħolqot l-environment protection for sewer discharge control, bi ftehim mal-Pulizija u ma' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

L-għan kien li naraw x'jista' jsir biex dan l-iskart industrijali li jintefa' fid-drenaġġ jiġi kkontrollat.

Meta kont qed infittex ħalli nkun naf iktar fuq dawn l-affarijiet, kelli diffikulta' biex insib min hu responsabbli biex jieħu ħsieb l-iskart industrijali li jintefa' fid-drenaġġ.

Kont għamilt domandi lill-Ministru responsabbli mill-ambjent li rriferieni għall-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni, u dan mir-risposta li tani deherli li aħjar immur x'imkien ieħor u allura staqsejt lill-Ministru ta' l-Industrija iżda dan qalli xott xott li m'għandux x'jaqsam.

Fl-aħħar, ir-risposta li ngħatajt kienet li:

"Huwa maħsub li fil-futur jiġu mibnija aktar impjanti bħal dan.

L- akbar problema hija n-nuqqas ta' tagħrif fuq regolamenti minn min jitfa' l-iskart industrijali fis-sistema.

Hemm nuqqas ta' miżuri biex dan l-iskart ma jitħalliex imur fis-sistema, nuqqas ta' nies imħarrġa professjonalment u nuqqas ta' spezzjonijiet, sampling u monitoring.".

Forsi hemmhekk kien għadu kmieni wisq biex tilħaq issir xi ħaġa u allura f'Ottubru ta' din is-sena erġajt għamilt l-istess domanda.

Fir-risposta tiegħu l-Ministru qalli li hemm ftehim mal-Pulizija biex il-permessi kollha ta' fondi industrijali ma jiġux imġedda jekk dawn ma jkollhomx discharge permit maħruġ mid-discharge control skond l-Avviż Legali tat-8 ta' Diċembru, 1993 u qalli wkoll li hemm ftehim ma' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Jiġifieri l-Ministru kkwotali eżatt x'kien għamel il-Gvern Nazzjonalista.

Dan ifisser li tul din is-sena ma sar assolutament xejn dwar il-kontroll ta' l-iskart li jintefa' ġewwa d-drenaġġ.

Mr Chairman, dan il-Gvern falla f'dik li hija policy ta' mmaniġġjar ta' l-iskart fil-pajjiż u ma tantx nistgħu ngħidu li mxejna 'l quddiem f'dan il-kamp.

Niġi issa għal dik li hija arja li nieħdu man-nifs.

Hawnhekk ukoll pajjiżna għandu problema kbira għaliex huwa żgħir, traffikuż u għandu popolazzjoni densa ħafna.

Jekk nieħdu l-carbon dioxide, li huwa gass tossiku, naraw li l-lvell tiegħu f'pajjiżna huwa ta' tmien tunnellati, waqt li dak ta' pajjiżi oħra huwa ta' seba' tunnellati.

Sa għaxar snin oħra - u għaxar snin oħra m'huwiex 'il bogħod - dan il-livell irid jinżel għal 5.4 tunnellati, jiġifieri jrid jonqos bi 33%.

Issa f'dan il-każ x'sar mill- Gvern?

Tul din is-sena saru ħafna seminars u konferenzi dwar kif nistgħu nużaw mezzi oħra ta' enerġija u kellna wkoll konferenzi dwar kif nistgħu nikkontrollaw iktar it-traffiku, pero' l-unika ħaġa li għandna dwar dan fil-budget hija inizjattiva li tagħti vantaġġ lil min juża l-impjanti solari, il-vantaġġ ta' l-għoli fil-prezzijiet ta' l-enerġija elettrika.

Minħabba dawn il-prezzijiet, individwu se jkun jaqbillu jinstalla l- enerġija solari!

Biex inkun fair, irrid ngħid li fil-budget hemm ukoll il- vantaġġ li min jieħu xi loan għall-installazzjoni ta' impjanti solari jista' jeħodha b'inqas imgħax.

Dwar dan l-aspett hemm affarijiet oħra li jistgħu jsiru.

Irridu naraw, per eżempju, li jiġi introdott l-MOT.

Tul l-aħħar snin ta' Gvern Nazzjonalista kien hemm kollox lest biex jiġi introdott dan it-test.

Fil- fatt issa ħarġet white paper fuq l-istess prinċipji li kien hemm fl-aħħar żmien ta' Gvern Nazzjonalista.

Mr Chairman, nixtieq nitkellem fuq affarijiet oħra li jħassbuni.

Waħda minnhom hija l-mod kif l-industrija tat-turiżmu qiegħda tolqot l-ambjent.

Il-popolazzjoni tagħna tirdoppja, titrippla u anke tikkwadrupla f'ċerti żmenijiet tas-sajf u nitħasseb ħafna meta nisma' lill-Prim Ministru jgħid illi sa ftit snin oħra rridu naslu biex ikollna ftit anqas minn żewġ miljun viżitatur fis-sena.

Biex isir dan irid ikun hemm żvilupp b'mod regolari u naħseb li l-Ministru għandu jitkellem mal-Prim Ministru biex jaraw x'se jagħmlu dwar dan.

Fl-1994 ksirna r-records kollha fit-turiżmu u minħabba f'hekk, din kienet l-iktar sena li fiha saritilna propaganda ħażina minħabba l-mod kif intlaqat l-ambjent u l-infrastruttura tagħna.

Barra minn hekk dik is-sena kellha impatt qawwi fuq is-snin ta' wara.

Jiġifieri ma nistgħux nimmiraw li jkollna dik il-kwantita' ta' turisti mingħajr ma naħsbu għall-infrastruttura.

Jekk ma nagħmlux hekk se jbati l-ambjent u se tbati wkoll l-industrija tat-turiżmu.

Imbagħad hemm il-proġett tal-millennju li se jagħmel dan il-Gvern.

Fejn hemm it-Telemalta llum, jiġifieri fejn kien hemm il-Cable and Wireless qabel, se tittella' struttura ta' madwar 20 sular.

Dan se jsir f'affari ta' ħames snin.

Jien ma nafx kif dan se jaqbel mal-kultura u ma' l-ambjent ta' Malta.

Barra minn hekk trid taħseb ukoll għall-infrastruttura.

Issa dan se nagħmluh f'post fejn hemm densita' ta' traffiku, ta' nies u ta' entertainment spots u allura f'wieħed mill-iktar postijiet turistiċi ta' Malta rridu nerġgħu nibdew nirranġaw l-infrastruttura.

Waħda mill-akbar complaints li kien ikollhom it-turisti kienet li Malta is a perpetual building site.

Filwaqt li rranġajna Buġibba billi għamilnilha bankini sbieħ, fl-inħawi ta' Paceville se jkollna ġennata.

Dwar dan għad m'hemm l- ebda dettalji u saħansitra sa ftit ilu kont għadni naħseb li fil-proġett tal-millennju l-options kienu għadhom miftuħin - għax la kien hemm ħruġ għal national tenders u lanqas kien hemm ħruġ għal xi disinji - imma milli jidher issa hija fatta.

Dalgħodu stess rajt li f'risposta għal mistoqsija parlamentari ntqal li għal daqsxejn ta' trejqa se jkun hemm an urban design competition, imbagħad għall-proġett tal-millennju ma saret ebda sejħa għal xi ideat.

Is-soltu, proġett bħal dan ikun xi ħaġa kulturali jew soċjali.

U fil-fatt se jkun hemm xi ħaġa soċjali fih għax se jkun hemm madwar 350 unit għall-bejgħ bi prezz ta' Lm65,000-il wieħed!

Issa aħna nafu li fl- inħawi ta' Tas-Sliema hemm madwar 700 appartament vakanti għax ma jistax jinstab bejgħ tagħhom, b'average price ta' Lm35,000, u se nibnu appartamenti f'Paceville li se jinbiegħu ¥65,000-il wieħed.

Jingħad li l- estate agents ma qalulux le lill-Gvern għal dan.

Dażgur li l-estate agents ma jgħidulux le lill-Gvern!

Dawn aktar ma jkollhom minn fejn ibigħu, aktar ikun tajjeb għalihom.

Huwa għall-businessman u għal min ikun irid jinvesti l-flus li se jkun hemm problema, apparti mill-fatt li l-poplu in ġenerali se jkollu jitwikka bl-affarijiet li se jkunu għaddejjin f'dak il-post.

Jien ma nixtieqx nitkellem fit-tul dwar dan il-proġett għaliex forsi għadu fl-ajru pero' rrid ngħid li t-Telemalta, li sa ftit ilu kienet waħda mill- azjendi falluti li kellna, issa se tibda tbigħ il-proprjeta' u se jkollha flus biżżejjed biex tagħmel dawn il-proġetti.

Dan se tagħmlu biex timpika ma' min għandu entertainment outlets f'dawk l-inħawi?

Jien ma nafx kemm hu vale la pena li dan il-proġett isir.

Ngħid għalija narah ġennata.

Niġi issa għall-kwestjoni tat-tħaffir għaż-żejt ġewwa Għawdex.

Aħna konna ġejna attakkati minħabba li ridna nagħmlu helicopter pad u air strip f'Għawdex, liema proġetti huma relattivament nodfa, għalkemm joħolqu ambjent ta' storbju.

Il-Gvern Nazzjonalista kien qed jipproġetta lil Għawdex bħala l-post where you get away from it all - jiġifieri tmur Għawdex biex la tara u lanqas tisma' - u issa se nagħmlu oil field hemmhekk b'mod li meta tmur Għawdex tibda tiltaqa' ma' trakkijiet u inġenji oħra simili.

Ma jistax ikun illi dan il-Gvern jimbarka fuq proġett bħal dan mingħajr ma jagħti kas l-ambjent ta' GĦawdex.

Għalkemm huwa qed iwiegħed li wara ċertu żmien iġib kollox għall-istat li kien qabel, jien ma naħsibx li dan jista' jkun.

Mir-riċerka li għamilt sibt li jekk jinstab iż- żejt dan joħroġ xi nofs kilometru madwar il-ħofra, iż-żejt li joħroġ huwa irretrievable u l-ħsara li tkun saret ma tkunx tista' treġġagħha lura.

Jiena m'għandi ebda dubju li l-Gvern se jagħti l-konsiderazzjoni neċessarja lil dawn l-affarijiet għaliex jien ċert li dan il-Gvern għandu għal qalbu lil Għawdex u lill-industrija tat-turiżmu daqskemm għandna aħna.

Pero' jien naħseb li dawn l-aspetti għandhom jittieħdu in konsiderazzjoni qabel ma wieħed jimbarka fuq proġetti bħal dawn.

Fil-bidu tad-diskors tiegħi għidt li dan il-Gvern jipproġetta ħafna affarijiet imbagħad meta jgħaddi ż-żmien naraw li ma jkun sar xejn.

Eżempju ta' dan hija l-kwestjoni tal-golf course.

Aħna fi żmienna xtaqna li jkun hemm golf course oħra, u għalkemm l-ispazji huma żgħar u golf course tokkupa ħafna spazju, aħna għamilna mill-aħjar biex timmaterjalizza ruħha talba biex ikun hemm golf course bħala annexe ma' hotel.

Nista' ngħid li dwar dan kien hemm ħafna problemi li ġew riżolti, fosthom kif se jsir il- landscaping ta' din il-golf course u kif se jkun hemm il-kwantita' ta' l- ilma meħtieġa.

Il-bniedem li kien se jagħmel din il-biċċa xogħol kien ħaseb għall-ilma huwa stess, imma mbagħad konna weħilna fuq il-kimiċi li jkollu bżonn it-turf tal-golf course.

Min kien kontra l-idea ta' golf course kien jgħid li dawn il-kimiċi kienu jagħmlu ħsara irreparabbli lill-aquifer.

Għalhekk jien nistaqsi: Allura llum il-ġurnata hawn kimiċi li huma bio- degradable li ma jħarbtux l-aquifer?

Ħalli issa ngħaddi biex insemmi biċċa propaganda oħra.

Il-Kunsill Lokali tan-Naxxar kien ħabbar fil-media li se jagħmel il-kosta li tmiss man- Naxxar aktar aċċessibbli għall-poplu, u hekk għandu jkun, li l-firxa ta' turisti u nies li jieħdu pjaċir bil-baħar tagħna tkun akbar.

Pero' meta jien staqsejt lill-Ministru dwar din l-inizjattiva dan qalli li lanqas biss għad hemm applikazzjoni quddiem l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

L-istess ħaġa għamlet il-fondazzjoni GAIA, Mr Chairman.

Hawnhekk ukoll kien hemm ħafna daqq ta' trombi li se jibdew jieħdu ħsieb l-ambjent b'mod u manjiera li Għajn Tuffieħa se tibda taqta' l-frott ta' din l-għaqda volontarja, imma meta jien staqsejt lill-Ministru dwar dan qalli li jrid jiġi żviluppat management plan u li jekk il-pjan matul l-ewwel sena jirnexxi, imbagħad ikomplu jagħtu l-fiat biex tkompli fis-snin ta' wara.

Meta għaddiet l-ewwel sena jien staqsejt jekk irnexxiex il-ħsieb tal- fondazzjoni u hu qalli li rnexxa u li tpoġġew il-bins, twaħħlu l-bollards u l-avviżi, saru xi clean-ups u ġew impjegati ħames part-time wardens, pero' jien naħseb li lanqas il-Ministru stess ma kien konvint dwar dan għaliex qal li l-management plan għadu qed jiġi studjat.

Jien ma nixtieqx li ninstema' li qed inkun dispreġjattiv, kif kien il-Ministru rigward il- predeċessur tiegħu, u nifhem u napprezza d-diffikultajiet kbar li jkollu kwalunkwe ministru li jrid iħabbat wiċċu mal-ħarsien ta' l-ambjent, pero' jien inħoss li l-kritika għandha ssir bil-ġenwinita' kollha u mhux bħal dik il-kritika li kienet saret fuq il-Gvern Nazzjonalista meta kienet riesqa l- elezzjoni.

Mr Chairman, jien ma jien konvint xejn rigward il-fatt li l-poplu qiegħed jingħata l-informazzjoni li jixraqlu dwar l-ambjent.

Jien konxju mill-fatt li kellhom ikunu l-għaqdiet volontarji biex l-ambjent jitpoġġa fuq il-lista tal-prioritajiet ta' pajjiżna kif ilkoll kemm aħna nixtiquh.

Xi ftit tal-ġimgħat ilu kont qiegħed nassisti għal okkażjoni fejn il- Ministru qal li l-għaqdiet volontarji għandhom l-appoġġ kollu tal-Gvern.

Dażgur!

Min ma jagħtix appoġġ lill-għaqdiet volontarji?

Imma billi gvern jagħti appoġġ fl-ajru mingħajr ma jdaħħal idejh fil-but, ma naħsibx li dawn l-għaqdiet volontarji jimxu wisq 'il quddiem.

Mr Chairman, jien nikkonkludi billi ngħid li l-ambjent jixraqlu aħjar.

Allavolja l-Ministru preżenti, kemm mil-lat personali kif ukoll mil-lat uffiċjali jixtieq jagħmel kemm jiflaħ għall-ambjent, dan qiegħed ikollu - u nixtiequ jippermettili nuża din il-kelma - l-arroganza li jieħu fuqu wisq iktar milli jiflaħ għaliex minbarra l-ambjent huwa responsabbli wkoll għall- affarijiet esteri, l-Awtorita' ta' l-Ippjanar, kif ukoll l-andament ta' din il-Kamra.

Kif rajna dan l-aħħar, l-andament ta' din il-Kamra forsi jixraqlu li jkollu ministeru għalih u fiċ-ċirkostanzi preżenti l-Ministru ftit qed jibqagħlu spazju biex lill-ambjent jagħtih l-attenzjoni li tixraqlu.

Nirringrazzjak, Mr Chairman.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jesmond Mugliett.

ONOR JESMOND MUGLIETT: Grazzi, Mr Chairman.

Id-diskussjoni tas-sena l- oħra fuq il-voti tal-ministeru għall-affarijiet barranin u ta' l-ambjent kienet waħda mill-ewwel okkażjonijiet fejn il-Ministru esprima ċerta veduta fuq l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Konna nafu li l-pubbliku kellu idea negattiva ta' din l-organizzazzjoni u dan kien anke ntwera f'ċerti diskorsi waqt l-elezzjoni.

Dak iż-żmien kulħadd kien qed jistaqsi kif kien se jaġixxi l-Gvern Laburista fil-konfront ta' din l-awtorita'.

Min-naħa tagħna konna għamilna diversi mistoqsijiet dwar jekk il-Gvern kienx se jibda jindaħal aktar fil-ħidma tagħha u konna staqsejna wkoll dwar jekk il- Gvern kienx se jnaqqsilha mir-rwol li għandha u jekk hux se jbiddel lin- nies sabiex jibda jimmanipulaha.

Dak iż-żmien il-Ministru kien irrisponda għal dawn id-dubji li konna qajjimna u kien qal li l-Awtorita' ta' l- Ippjanar kien jemmen fiha, anzi ried isaħħaħha.

Qalilna li l-intenzjoni tiegħu kienet li fejn jista' jkun inaqqas it-tgergir u jagħmilha aktar user friendly.

Dawn kienu l-intenzjonijiet tal-Viċi Prim Ministru u llum għandna warajna esperjenza ta' sena ħidma u għalhekk nistgħu naraw aħjar x'inhu l-andament.

Kienet sena fejn kellna tibdil fil-proċeduri ta' kif jiġu pproċessati l-permessi.

Mr Chairman, din kienet sena fejn kellna tibdiliet importanti fl-Att dwar Ippjanar ta' l-Iżvilupp u kellna wkoll bidliet fil-prijoritajiet, kif anke kienu identifikati f'ċerti pjanijiet u action plans.

Din kienet sena fejn wieħed seta' jara kif l-Awtorita' ta' l-Ippjanar kienet qed taħdem vis-a- vis dipartimenti oħra tal-gvern u llum quddiemna għandna rapport li żgur li se jkollna l-okkażjoni li niddiskutuh f'din il-Kamra.

Fi kliem ieħor għandna biżżejjed materjal biex jgħinna nagħmlu ġudizzju dwar kif verament dan il-Gvern qiegħed iħares lejn l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Saru ħafna diskorsi dwar l-effiċjenza ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar u dwar kemm idumu biex jinħarġu l-permessi.

Jien persważ li l-Ministru llum se jgħidilna kemm żdiedet l-effiċjenza bil-proċeduri ġodda, kemm tnaqqas iż-żmien biex wieħed ikollu risposta u jinħariġlu l-permess, u persważ ukoll li se jikkwota minn statistika li ħarġet fir-rapport.

Sur President, jien naħseb li jekk verament irridu naslu biex nagħmlu ġudizzju fuq il-performance ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar, irridu nħarsu lejn il-kwadru sħiħ u ma nitkellmux biss fuq applikazzjonijiet għal permessi għaliex l-Awtorita' ta' l-Ippjanar m'hijiex biss struttura li toħroġ il-permessi imma hija struttura li suppost għandha rwol ħafna iktar wiesgħa.

Jekk irridu niġġudikaw jekk l-Awtorita' ta' l-Ippjanar hijiex qed taqdi l-funzjonijiet tagħha, irridu naraw l-aspett globali tagħha.

Fil-fatt fis-sajf li għadda l-Parlament għadda emenda li tobbliga lid-direttorat ta' l-ippjanar li fi żmien 12-il ġimgħa jasal f'deċiżjoni fuq applikazzjoni normali li ma tkunx b'konessjoni ma' urban conservation area.

Daħal iċ- chess clock principle, daħlet anke ċerta responsabbilta' fuq id- dipartimenti tal-gvern sabiex jagħtu r-rapporti tagħhom fi żmien xahar u daħlu wkoll ċerti proċeduri ta' vetting ta' permessi.

Nista' ngħid li dawn kienu tibdiliet li minnhom rajna riżultati pożittivi - per eżempju, huwa tajjeb li llum qegħdin nirċievu l-case officer's report qabel applikazzjoni titla' għand il-bord - pero' mill-banda l-oħra dawn it-tibdiliet li daħlu fis-seħħ wara l-14 ta' Awissu, 1997 qed iħallsu prezz għalihom dawk li kellhom applikazzjoni mitfugħa qabel dik id-data.

Għaliex qed ngħid hekk, Mr Chairman?

Malli daħlu fis-seħħ il-proċeduri l-ġodda nbagħtet E-mail li fiha ntqal li l-applikazzjonijiet kollha li jidħlu wara l-14 ta' Awissu jridu jingħataw prijorita'.

Issa qed jiġri li ċerti case officers u uffiċjali qed jiddedikaw il-ġurnata tax-xogħol għall-files li jkollhom iċ-ċirku isfar u mhux qed ikollhom ħin biex biex jaraw files ta' applikazzjonijiet li kienu daħlu qabel l-14 ta' Awissu.

Fil-fehma tiegħi, din hija diskriminazzjoni ma' min kien tefa' l-applikazzjoni tiegħu qabel.

II-bieraħ stess ċempilt fuq każ partikolari li ilu xahrejn imwaħħal għand il-case officer u qaluli li dan ġara għaliex il-prijorita' qed tingħata lil applikazzjonijiet li daħlu wara l-14 ta' Awissu.

Qaluli wkoll li jekk il-każ huwa urġenti bħal, per eżempju, meta xi ħadd ikun se jiżżewweġ u għandu bżonn jibni dar, kulma jrid jagħmel huwa li jikteb ittra ħalli l-każ tiegħu jiġi kkonsidrat b'ċerta prudenza.

Fil-fehma tiegħi dik m'hijiex l-unika urġenza li jista' jkollu bniedem għaliex jista' jkun hemm xi ħadd li jkun tefa' applikazzjoni għal xi change of use għax irid jiftaħ xi business.

Ikolli nistqarr li dan m'huwiex l-ispirtu li kien hemm wara dawk l-emendi.

Fl-emendi kien hemm affarijiet kontroversjali - bħal-limitazzjoni tad-drittijiet ta' terzi persuni u l-limitazzjonijiet ta' min għandu jara l-file - pero' nista' ngħid li f'ħafna mill-emendi l-intenzjoni kienet tajba.

Imma biex dik l- intenzjoni tajba nittraduċuha f'azzjoni pożittiva, x'qegħdin nagħmlu?

Qed nikkastigaw lil dawk li tefgħu applikazzjoni qabel l-14 ta' Awissu, 1997.

Tibdil ieħor li joħroġ minn dawk l-emendi jirrigwarda l-bord ta' l- appell.

Dan huwa settur importantissimu fl-istruttura ta' l-Awtorita' ta' l- Ippjanar.

Meta waqqaf din l-istruttura, il-Gvern Nazzjonalista ried jipprovdi aktar minn livell wieħed fejn tkun tista' tittieħed deċiżjoni, biex jekk wieħed ma jkunx kuntent bil-mod kif tkun ħarġet deċiżjoni f'livell ikun jista' jmur f'livell ogħla.

Anke hawnhekk mhux kulħadd kien kuntent bl-andament tal-bord ta' l-appell u konna ġejna fl-istess sitwazzjoni tal-qorti, fejn isejħu xi għaxar appelli fl-istess ħin u biex jibda jinstema' l-każ tiegħek iddum tistenna xi sena.

L-aħħar emendi li saru kienu ntenzjonati biex anke jipprovaw jirranġaw din is-sitwazzjoni u kienu jorbtu lill-bord ta' l-appell biex jibda jisma' l-każ wara tliet xhur.

Huwa veru li dawn jgħajtulek wara tliet xhur pero' ż-żmien biex ikun aġġudikat appell xorta ma jidhirx li qed jiqsar għaliex imbagħad iddum ma ssir is-site inspection u ddum biex toħroġ is-sentenza.

Jien sinċerament ngħid li mill-esperjenza personali tiegħi m'iniex qed nara l-effiċjenza mixtieqa fil-bord ta' l-appell.

Sur President, ġimgħatejn ilu rajna ċerti tibdiliet fil-kompożizzjoni tal- bord ta' l-appell.

Rajna bord minnhom jinbidel kompletament u bord ieħor jibqa' bla mittiefes.

Jien m'iniex se nagħmel ġudizzju fuq in-nies li ntgħażlu - għaliex l-ewwel trid tagħtihom ċans jagħmlu l-performance tagħhom imbagħad tiġġudikahom - u lanqas ma jien se naqbad u ngħid li dawn huma ħbieb ta' xi ħadd, pero' nixtieq inkun naf għalfejn ħallejna bord kif kien u l-ieħor bdilnieh.

Xi ħadd qalli li huwa importanti li minħabba l- kontinwita' dak il-bord ma jinbidilx, filwaqt li l-bord l-ieħor seta' jinbidel.

Jien nixtieq inkun naf x'kienet ir-raġuni wara dan.

Jien naħseb li l-bord ta' l-appell kważi huwa iktar importanti mid-development control commission għaliex filwaqt li wieħed jista' jkollu xi dubju fuq id-DCC, fuq il-bord ta' l-appell ma jista' jkollu l-ebda dubju.

Dan kważi huwa fuq l-istess livell ta' qorti, fejn suppost li kollox huwa above ċerti ħsebijiet negattivi u above ċerti dubji.

Għalhekk huwa tajjeb li jingħataw spjegazzjonijiet dwar għalfejn saru ċerti tibdiliet fil-bord ta' l-appell.

Il-liġi tagħti poteri lill-Ministru li jbiddel is-set-up ta' dan il-bord, imma jien nawgura li fil-bord ta' l-appell kemm jista' jkun inżommu l- kontinwita' u nżommu l-fiduċja.

Ma jistax ikun li nitilfu l-fiduċja fil- bord ta' l-appell għax imbagħad verament nibdew nitilfu l-fiduċja f'kollox.

L-Awtorita' ta' l-Ippjanar din is-sena kienet ħafna drabi fl-aħbarijiet għaliex kienet sena fejn kellna ċerti kontroversji f'dak li għandu x'jaqsam ma' żvilupp.

Issa meta niġu biex nanalizzaw l-operat ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar, wieħed jista' jew joqgħod iħares lejn il-ħidma ta' l-awtorita' unit b'unit - per eżempju, il-local plans unit jew il-mapping unit; hekk għamel il-Ministru s-sena l-oħra u hekk għamlu l-ministri ta' qablu fis- snin preċedenti - jew inkella jħares minn barra u jara kemm l-awtorita' qiegħda verament taqdi l-funzjoni tagħha li toffri ppjanar integrat għal pajjiżna.

Peress li naf li dalwaqt jerġgħu jiġu diskussi l-estimi ta' l- Awtorita' ta' l-Ippjanar f'din il-Kamra, jien aktar xtaqt inħares lejn l- aspett globali tagħha u dwar kemm din verament qiegħda tagħmel ċertu interface pożittiv mal-ħidma ġenerali tal-gvern fil-pajjiż.

Per eżempju, din is-sena kellna kontroversja dwar jekk kienx hemm ħtieġa ta' applikazzjonijiet għar-rigward tax-xogħlijiet li saru f'Buġibba.

Fil-fatt saru ħafna mill-applikazzjonijiet pero' rajna ssir ċerta pressjoni fuq l- Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Rajna permessi jgħaddu f'xahar u nofs u rajna anke l-każ tal-junction ta' Buġibba, fejn il-pjanti lanqas biss kienu magħmula sew.

Mr Chairman, din is-sena kellna kontroversja wkoll fuq stqarrija tal- Gvern stess dwar l-Isptar San Raffaele, fejn il-Gvern qal li jrid jirdoppja l-għoli tal-bini.

Dan intqal mingħajr ma kien hemm ebda applikazzjoni quddiem l-Awtorita' ta' l-Ippjanar u sal-lum jien għadni ma nafx jekk saritx applikazzjoni f'dan is-sens.

Għandna wkoll il-kontroversja fuq il- proġett ta' Pembroke u, flimkien ma' dan kollu, għandna wkoll lill-Prim Ministru jgħid li l-Awtorita' ta' l-Ippjanar qiegħda ddejqu għaliex qiegħda ssir "stat fi stat".

Kellna anke każ fejn il-Prim Ministru qal li ċempel personalment fuq każ partikolari ta' koppja - li nzertaw klijenti tiegħi - li riedu jwaqqgħu post antik u ma nħarġilhomx il-permess.

Kellna wkoll dikjarazzjoni mill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni li l- Gvern kien se jibda jiddeċiedi hu kif se jiżviluppa art.

Dawn huma kollha affarijiet li b'xi mod qegħdin ifixxklu l-ħidma ta' l-Awtorita' ta' l- Ippjanar.

Din is-sena rajna wkoll it-twaqqif tal-kunsill għall-ippjanar għan- nofsinhar ta' Malta, liema kunsill jista' jkun pożittiv u jista' jkun negattiv, skond kif issir il-ħidma.

Dawn kollha kienu affarijiet li bdew iħassbu lil ħafna.

Il-mod kif żviluppaw l-affarijiet wera li lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar qegħdin innaqqrulha mill-istatus tagħha.

Ħafna drabi ngħidu li lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar rridu nsaħħuha imma fil-fatt qed nagħmlu bil-kontra.

Il-Gvern ma jistax jgħid li jrid isaħħaħa mbagħad jużaha fejn jaqbillu.

Ma jistax jużalha r-riżorsi u l-expertise tagħha mbagħad jipprova jitlaqha u jiżvestiha minn ċerta awtorita' li jista' jkollha fi proġett li kienet qed tistudja.

Dan qiegħed jidher f'diversi proġetti.

Mr Chairman, il-kumitat li qed jieħu ħsieb il-pjan lokali għan-nofsinhar ta' Malta suppost twaqqaf biex jagħżel il-prijoritajiet f'dan ir-reġjun u fil-fatt diġa' kienet saret ħidma mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar fuq dawn ir-reġjuni - kellna l-pjan lokali maħruġ mill-istess awtorita' dwar Marsaxlokk u kien hemm pjan lokali kważi lest fuq il-portijiet - pero' hemm area minnu, dik li tkopri Marsascala u Ħaż-Żabbar li m'hijiex koperta fil-pjan lokali.

U jien hawn nagħmel dawn il-mistoqsijiet.

Jekk ikun hemm bżonn isir xi xogħol ta' land use għal din l-area speċifika, dan se jagħmlu l-kunsill?

Mhux l-Awtorita' ta' l-Ippjanar hija l-entita' li bilfors trid tagħmel dan ix-xogħol?

Dan il-kunsill se jidduplika x-xogħol li qed tagħmel l-Awtorita' ta' l-Ippjanar?

Jekk se jkun hemm duplikazzjoni se nkunu qed innaqqsu xi ħaġa mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar għax ma rridux nagħtuha kredtu?

Issa jekk wieħed jara kemm il-Gvern tefa' nies fuq ix-xogħol mill- ewwel jinduna bl-importanza li qed jagħtih.

Fil-fatt hemm jaħdmu madwar 20 professjonist - ħafna minnhom huma minn dipartimenti differenti pero' hemm numru kbir fosthom li ġejjin mid-dipartiment tax-xogħlijiet - li huwa numru kbir ħafna kkomparat ma' kemm hemm nies jaħdmu fil-local planning unit ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

F'dan il-każ hemm tliet periti u sitt technicians biex jaħdmu fuq erba' local plans, ħaġa li turi x'importanza qed jagħti l-Gvern liż-żewġ entitajiet.

Anke fil-każ tal-kunsill ta' Għawdex, l-input, in terms of manpower, li hemm fuq dawn iż-żewġ proġetti simili juri li dak li qed tagħmel l-Awtorita' ta' l-Ippjanar qed jingħata anqas importanza.

Dan kollu jibda jġiegħlek tistaqsi jekk il-Gvern bediex jara l-Awtorita' ta' l-Ippjanar bħala xi ħaġa żejda.

In-nuqqas ta' fiduċja tal-Gvern fil-ħidma ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar jidher ukoll mill-proġett ta' Pembroke.

Dwar Pembroke il-Gvern Nazzjonalista kien ħareġ action plan li kien iħares lejn l-aspetti kollha; kien iħares lejn il-housing, lejn it-trasport u anke lejn il- konservazzjoni.

Pembroke għandu wkoll aspett storiku għaliex hemmhekk hemm ir-rifle ranges u l-barracks u l-Gvern kien iggrada dawn b'mod wiesgħa u anke għamel policies għall-konservazzjoni tagħhom.

L-action plan kien jinvolvi wkoll business park li l-Gvern preżenti ma qabilx miegħu.

S'hemmhekk naħseb li m'hemm xejn ħażin għax kull Gvern ikollu l- prijoritajiet tiegħu, pero' imbagħad f'daqqa waħda beda jingħad li l-Gvern irid jiżviluppa dak il-business park f'housing project u kien se jirdoppja l-housing units f'Pembroke.

Minflok dak li kien hemm propost bħala business park kienu se jsiru xi 700 unit ta' housing ġdid.

Huwa veru li jista' jkollok din l-intenzjoni imma għal hemmhekk kien hemm action plan li suppost huwa dokument legali u li suppost jidentifika ċerti affarijiet.

Jekk ma taqbilx miegħu irrivedih imma mhux tiddikjara li trid tbiddel partijiet minnu u ma tagħmel xejn fuq dokument li ntnefqu l-belli liri fuqu!

Jien naf li l-Awtorita' ta' l-Ippjanar kienet tkellmet anke ma' ċerti estate agents li qalulha li ma tantx kienu entużjasti dwar il- lokalizzazzjoni ta' dan il-housing project.

U dan minbarra l-fatt li kien hemm ukoll ippjanat infiq kbir fuq l-infrastruttura biex isiru ċerti junctions, biex issir tunnel u biex tiddaħħal l-infrastruttura neċessarja.

Issa l-Gvern anke dawn il-proposti li jħarsu fit-tul se jibda jinjora għaliex f'daqqa waħda qed nisimgħu li anke dan il-proġett tal-junction x'aktarx se jintefa' fuq l-ixkaffa.

Fid-diskors tal-budget il-Gvern semma li se jwaqqaf il-Pembroke management office biex jieħu ħsieb dan ix-xogħol.

Il-Gvern kien qed jaħdem id f'id ma' l-Awtorita' biex jistudja x'options ta' żviluppi differenti jista' jkun hemm fuq Pembroke biex imbagħad jagħżel waħda u fil-fatt għażel li jwaqqaf din il-korporazzjoni għall-iżvilupp ta' Pembroke.

Jiġifieri wara li kien ilu jaħdem ma' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar biex jiżviluppa l- options u biex jiżviluppa l-guidelines, anke għat-tendering, f'daqqa waħda l-Gvern qed iwaqqaf dan il-Pembroke management office magħmul minn ruxxmata nies tad-dipartiment tax-xogħlijiet.

Mela f'daqqa waħda se niżvestu lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar mill-funzjoni li tibqa' tħares u tiggwida dak li se jsir f'Pembroke u minflokha se jidħol responsabbli dipartiment ieħor għal dan ix-xogħol.

Dan meta l-input tal-Gvern f'Pembroke se jkun biss fit-treġija ta' l-iżvilupp.

Il-Gvern qed jgħid li ma jridx jagħmel l-iżvilupp hu imma jrid lli jagħmlu l-privat u għalhekk qed iwaqqaf din il-korporazzjoni.

Mela l-Gvern l-ewwel juża lill-Awtorita' ta' l- Ippjanar biex jiżvolġi ċerti ħsebijiet imbagħad jgħidilha li ma jixtieqhiex aktar mas-saqajn u jdaħħal lil xi ħaddieħor minnflokha.

Din hija tattika li lilna tinkwetana.

Attitudni negattiva oħra qegħdin ngħixuha f'dawn il-ġranet.

Fid-diskors tal-budget issemmew żewġ affarijiet oħra li wkoll għandhom implikazzjoni fuq l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

L-Onor.

Psaila Savona tkellem dwar it- tħaffir taż-żejt, liema proġett ukoll iqajjem dubji u mistoqsijiet dwar kif il-Gvern qiegħed jittratta ma' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar u dwar jekk huwiex obbligat li jissottometti applikazzjoni.

Jiena ngħid li huwa obbligat u qed ngħid hekk anke wara li rajt il-general development order ta' l-1993.

Jekk wieħed iħares lejn il-fact book li kien ippubblikat wara l-emendi l-ġodda tal-liġi, isib li dan jgħid li: "For the purpose of this section, development also means engineering or mining.".

Jien naħseb li tħaffir taż-żejt jaqa' taħt mining.

Fil-fatt il-Gvern diġa' għamel dikjarazzjoni dwar liema hija l-art fejn se jħaffer għaż-żejt, u f'paragraph 38 ta' section 2 insibu:

"A department of the government or body corporate as aforesaid shall not dipose of land or promise the disposal of land for a specified use unless such a use has been approved by the Authority, or is allowed under a development plan or a subsidiary plan.".

Jiġifieri l-Gvern, qabel indika l-art li se tintuża għat-tħaffir taż-żejt, suppost li mar għand l-Awtorita' ta' l-Ippjanar u ħa l-go-ahead mingħandha.

Issa aħna nafu li l-Gvern m'għamilx dan.

Nistgħu nħarsu wkoll lejn diversi kategoriji ta' żvilupp li jissemmew.

Category 5.3(1) tispeċifika liema żviluppi jista' jkollhom bżonn permess.

Category 5.3(b) tittratta "extracting petroleum or natural gas on land".

Jiġifieri l-fact book ippubblikat taħt dan il-Gvern jgħid ċar u tond li l-Gvern għandu bżonn ta' applikazzjoni għat-tħaffir taż-żejt, ħaġa li fil-fatt ma saritx.

Fl- appendix ta' dan il-fact book insibu wkoll b'mod ċar li dan it-tip ta' xogħol għandu bżonn environment impact assessment.

Mr Chairman, aħna qed ninsistu fuq dan mhux biss għax irridu nżommu l-proċedura.

Meta xi ħadd imur japplika biex jagħmel extraction - l-unika extraction li ssir f'Malta hija tal-barrieri - jiġi mitlub jagħmel ħafna affarijiet bħal, per eżempju, waste management programme.

Issa jekk il-Gvern ma jagħmilx applikazzjoni għand l-Awtorita' ta' l-Ippjanar, se jeżenta lilu nnifsu mill-obbligu li jagħmel dawn l-affarijiet kollha, u jiena ċert li aġir bħal dan inaqqas il- fiduċja fl-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

L-aħħar proġett li xtaqt insemmi bħala eżempju ta' kif il-Gvern qiegħed jimxi huwa l-proġett tal-millennju l-ġdid.

Il-Gvern għamel press conference - għalkemm diġa' kellna indikazzjonijiet li ried jagħmel dan il- proġett tal-millennju fuq is-site ta' Mercury House - fejn ta tagħrif dwar il-bini ta' dan l-iskyscraper ta' 318-il metru - daqs il-Chrysler Building ta' l-Amerka - u qalilna wkoll li sabiex jiffinanzja dan it-torri se jagħmel tliet blokki residenzjali ta' madwar 21 sular-il wieħed f'Pender Place.

Il-Gvern qiegħed jipproponi l-bini ta' dawn it-tliet blokki residenzjali sabiex jiffinanzja l-bini ta' l-iskyscraper.

Mill- informazzjoni li għandi jien, l-Awtorita' ta' l-Ippjanar hija kontra dawn il-proġetti għax id-development briefs li kellha kienu jmorru totalment kontra li jkollok bini għoli f'din l-area.

Jien ma naħsibx li l-Awtorita' ta' l-Ippjanar waslet għal din il-fehma bi qżież imma waslet għaliha għaliex bdiet tħares kif għandha tħares lejn l-aspetti kollha.

Bdiet tħares lejn l-aspetti residenzjali ta' l-area madwar Pender Place, lejn l- impatt li se jkollu żvilupp estensiv bħal dan fuq it-toroq u fuq it- traffiku li jgħaddi minn dawn it-toroq, lejn il-fatt li jekk isir proġett bħal dan se jkisser il-vijabilita' ta' proġetti oħra, jew jitkissru t- tnejn, u anke lejn is-suq eżistenti tal-proprjeta' li hawn.

Kif qal l-Onor.

Psaila Savona, aħna nafu li hemm madwar 700 appartament fiz-zona ta' bejn Tas-Sliema u San Ġiljan li huma vojta.

Jiġifieri hija ġennata li noħorġu bi proġett bħal dan, liema proġett minflok se jiġġenera l-industrija tal-bini, li naħseb li huwa l-bottom line ta' proġett bħal dan, se jispiċċa jgħarraq lil ħafna nies li diġa' għandhom proprjeta' u ma jistgħux jiddisponu minnha fuq is-suq.

Forsi l-bank sal-lum għadu jagħtihom backing lil dawn in-nies imma jekk se jgħaddu s-snin u jibqgħu ma jbigħux, minħabba li l-Gvern ikun faga s-suq tal-proprjeta', se jkollna ħafna nies li jfallu, Mr Chairman.

Naħseb li ta' min iżomm f'moħħu wkoll l-investimenti li jagħmlu ċerti nies.

Diġa' għidt, Mr Chairman, li tista' tħares lejn l-Awtorita' ta' l- Ippjanar unit b'unit u tara kemm żdiedet l-effiċjenza ta' kull unit, jew inkella tista' tħares lejha b'mod globali u tgħid kemm hija effettiva fiż- żamma tal-bilanċ bejn l-iżvilupp u l-ambjent.

L-Awtorita' ta' l-Ippjanar tista' tkun effiċjenti f'units individwali - jien persważ li ma marritx lura f'units individwali - pero' xorta ma tkunx qiegħda taqdi l-mission statement tagħha.

Tista' tkun effiċjenti mil-lat ta' kemm qed joħorġu malajr il-permessi jew kemm is-survey unit jagħti l-linja malajr, pero' mbagħad tista' tfalli fil-mission statement tagħha li żżomm il-bilanċ bejn l-iżvilupp u l-ambjent.

Dan jista' jseħħ għaliex il-Gvern iħalliha għal rasha, iħalliha toħroġ il-permessi, tagħmel il-mapep, tagħmel il-pjanti u r- rapporti u d-development briefs, imbagħad fejn jidhirlu jużahom u fejn jidhirlu jinjorahom.

U dan huwa li qed jiġri u li qed iħasseb lil ħafna nies u jikkonferma d-dubji li kellna sena ilu, cioe' li l-Awtorita' ta' l- Ippjanar lil dan il-Gvern qiegħda ddejqu.

Grazzi, Mr Chairman.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Chairman, il-ħsieb tiegħi huwa li ngħid xi żewġ kelmiet dwar l-andament ta' dan il-Parlament, pero' qabel xtaqt naċċenna fil-qosor ħafna dwar is-suġġett li ġie ttrattat miż-żewġ kelliema ta' qabli.

Hemm diversi aspetti ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar li wieħed jista' jsemmi imma hemm żewġ affarijiet li naħseb li huma importanti u li għandhom jiġu kkonsidrati minħabba t-tibdil li riċentement kellna fl-Att dwar Ippjanar ta' l-Iżvilupp.

L-ewwel punt huwa dwar meta jkun hemm rakkmandazzjoni favorevoli min-naħa tad-direttorat ta' l-ippjanar għall-ħruġ ta' permess tal-bini u mbagħad id- DCC ma joqgħodx fuq dik l-istess rakkmandazzjoni.

F'dan il-każ l-applikant ma jkollu assolutament l-ebda mod kif jikkontesta dik id-deċiżjoni ħlief li jagħmel aktar spejjeż għaliex ikollu jissottometti applikazzjoni għal reconsideration jew inkella jkollu jmur quddiem il-bord ta' l-appell.

It-tieni punt huwa li ma jistax ikun li wara li applikant ikun ilu li ssottometta l-karti kollha lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar dawn b'xi mod jew ieħor jiġu mislaid u wara ġimgħat sħaħ, kultant anke xhur, l-applikant jiġi mitlub biex jissottometti kollox mill-ġdid.

Punt ieħor importanti huwa dwar meta jkun hemm applikazzjonijiet deċiżi mid-direttorat li mbagħad jiġu deċiżi b'mod differenti mid-DCC jew inkella iktar tard mill-bord ta' l-appell.

Li jiġri hu li applikazzjonijiet sussegwenti minn nies oħrajn xorta waħda jibqgħu jiġu ttrattati bl-istess mod, anke wara li tkun inbidlet mid-DCC jew mill-bord ta' l-appell.

Ħaġa oħra li tirrigwarda l-Awtorita' ta' l-Ippjanar hija li din għadha tinsisti li ma twettaqx ma' Malta kollha l-policy tal-community parking.

Sfortunatment qed jiġri li qed ikun hemm diskriminazzjoni bejn applikanti f'raħal u applikanti f'irħula oħrajn.

Rigward il-miżbla tal-Magħtab, ma jistax ikun li din tibqa' fis- sitwazzjoni li tinsab fiha llum.

Erġajna morna lura għas-sitwazzjoni fejn kuljum qed ikollna rwejjaħ, dħaħen u toxic fumes, meta fi żmienna l- emissions kienu naqsu b'mod sostanzjali.

Ngħaddi issa biex nitkellem dwar it-tmexxija tal-Parlament, sena wara li nbidlet l-amministrazzjoni ta' pajjiżna.

L-amministrazzjoni preżenti qiegħda tmexxi l-Parlament b'mod differenti milli kien jitmexxa qabel u wieħed jista' jinnota li b'konsegwenza ta' tliet mozzjonijiet li għaddew minn dan il-Parlament taħt il-Gvern preżenti, ħafna mill-iStanding Orders illum huma biss fuq il-karta u m'għadhomx japplikaw aktar għat-tmexxija ta' dan il-Parlament.

It-tmexxija tal-Parlament illum qed tiġi rregolata bil- mozzjoni li ġiet diskussa fil-21 ta' April ta' din is-sena, mozzjoni li permezz tagħha l-Gvern ta lilu nnifsu d-dritt li barra l-laqgħat tradizzjonali tat-Tnejn, it-Tlieta u l-Erbgħa filgħaxija - ħlief f'xi eċċezzjoni - ikun jista' jlaqqa' l-Parlament filgħodu u filgħaxija mit- Tnejn sas-Sibt.

Barra minn hekk, f'Mejju l-Gvern ressaq mozzjoni oħra, liema mozzjoni kienet aktar drastika, għaliex minflok il-laqgħat ta' filgħodu u filgħaxija mit-Tnejn sas-Sibt, il-Gvern ta lilu nnifsu wkoll il- possibbilta' li jlaqqa' l-Parlament filgħodu u filgħaxija mit-Tnejn sal- Ħadd.

Barra minn dan, skond dik l-istess mozzjoni hemm ukoll il- possibbilta' li minflok ma jkun hemm biss laqgħat filgħodu u filgħaxija separatament, il-Gvern isejjaħ seduti li jibdew fid-9.00 a.m. u jibqgħu sejrin sa nofs il-lejl, bl-aġġornament jittieħed wara, liema possibbilta' seħħet għal aktar minn darba.

Kellna anke okkażjonijiet fejn dan il- Parlament kompla għaddej bix-xogħol sas-1.00 a.m.

Imma dan ma kienx biżżejjed għaliex fit-13 ta' Ottubru l-Gvern ġie hawnhekk b'mozzjoni oħra li tagħti wkoll il-possibbilta' li dan il- Parlament jiltaqa' mit-Tnejn sal-Ħadd għal tliet seduti kuljum.

Dan ifisser li l-Parlament illum jista' jiltaqa' prattikament mit-Tnejn sal- Ħadd, f'ħinijiet li kultant ma jagħmlux sens.

Ngħid għalija l-mod ta' kif qed jiltaqa' l-Parlament ħarbat il-ħidma ta' kif kull Membru parlamentari, fl-istess waqt li jkun qed jaqdi d-doveri tiegħu hawnhekk, jaqdi wkoll id- doveri lejn il-kostitwenti li jkunu eleġġewh.

Dan li qed ngħid jgħodd għall- Membri miż-żewġ naħat tal-Kamra imma naturalment l-iktar li jgħodd huwa għall-Membri ta' l-Oppożizzjoni u għall-back- benchers tal-Gvern.

Sfortunatament ukoll, minn żmien għal ieħor insibu ruħna fil-pożizzjoni fejn minkejja li l-Gvern jgħid li hemm affarijiet importanti x'jiġu diskussi, il-Parlament ma jkunx jista' jkompli bix-xogħol tiegħu minħabba nuqqas ta' quorum.

Hawnhekk nagħmel riferenza partikolari għal dak li ġara nhar is-Sibt li għadda waqt il-ħin ta' l-interpellanzi, fejn lanqas biss kien hawn quorum.

Dak inhar min kien qed iwieġeb id-domandi, minflok ma refa' bis-serjeta' r-responsabbilta' li huwa għandu, beda jgħaddi kummenti fil-konfront ta' membri ta' din in-naħa għaliex dawn ma kenux hawnhekk.

Fir- realta', hija regola ġenerali li n-naħa tal-Gvern trid tipprovdi l-quorum, u l-Ministru lil kien qed jgħaddi dawn il-kummenti suppost jaf aħjar għax matul l-għaxar snin li għaddew huwa talab għal quorum madwar 90 darba.

Jenħtieġ li dan il-punt ukoll jiġi ċċarat b'mod partikolari fil-kwadru ta' kif aħna lkoll irridu nagħtu s-sehem tagħna, naqdu l-obbligi tagħna lejn il- poplu u lejn l-istituzzjoni tal-Parlament bir-responsabbilta' kif kull wieħed minna wiegħed meta ħa l-ġurament ta' membru parlamentari.

Irridu nifhmu li hemm bżonn ta' programmar bis-serjeta'.

Hemm bżonn li x- xogħol ta' dan il-Parlament ma jibqax jiġi programmat bil-mod kif qed isir illum.

Jien nemmen li l-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra għandu wkoll jibda jara li jkun hemm programmar tal-ħidma ta' dan il- Parlament iktar fit-tul.

In-naħa ta' l-Oppożizzjoni iktar minn darba talbet li jkun hemm programmar għal numru ta' ġimgħat u li jkun hemm indikazzjoni ċara ta' x'se jsir f'dawk il-ġimgħat.

Naturalment - u dan ukoll għidnieh iktar minn darba - jista' jkun hemm ċirkostanzi fejn il- Gvern ikollu bżonn ibiddel dak li jkun programmat, imma aħna nemmnu li għandu jkun hemm programm ta' xogħol għal numru ta' ġimgħat bil-quddiem.

B'hekk kull wieħed minna jkun f'qagħda li jagħti s-sehem sħiħ tiegħu fl- andament ta' dan il-Parlament.

Mr Chairman, ma nistgħux nibqgħu fil-pożizzjoni li jiġi ffissat programm ta' xogħol imbagħad dak il-programm jinqaleb rasu 'l isfel u jinbidel għal kollox għal ma nafx kemm-il darba.

B'dan il-mod, kull wieħed minna jkollu mill-ġdid jerġa' jara x'inhi l-pożizzjoni tas-sehem tiegħu f'dan il- Parlament.

Intuża għal aktar minn darba l-argument li fuq l-aġenda tal- Parlament hemm numru ta' liġijiet pendenti, pero' jien naħseb li dan l- argument ma jreġix għaliex f'dak il-każ min ikun involut f'dawk il-liġijiet għandu jara li jkun il-ħin kollu on tip toes biex jara kif se tinbidel l- aġenda.

Mr Chairman, waqt diskussjoni dwar waħda mill-mozzjonijiet li semmejt, l-Onor.

Vella kien qal li m'huwiex sewwa li wieħed jippretendi li għax naħa tagħmel ħaġa, dak ikun tajjeb u meta n-naħa l-oħra tagħmel l- istess ħaġa, dan jitqies bħala xi ħaġa żbaljata.

Jien infakkar lill-Onor.

Vella dwar kemm-il darba fil-passat huwa ġie f'dan il-Parlament u nsista li l-membri parlamentari għandhom ikollhom il-possibbilta' li jippjanaw il- ħajja tagħhom u s-sehem tagħhom fil-Parlament u min jaf kemm-il darba qal li kull membru mhux biss għandu jiġi hawnhekk u jagħmel kwarta jitkellem imma għandu wkoll isegwi d-dibattitu kollu.

Mr Chairman, nagħlaq billi ngħid li l-ispirtu tal-Parlament matul is- sena li għaddiet qala' daqqa ta' ħarta kbira.

Jien nemmen li anke s-sehem tal-membri parlamentari individwali qala' daqqa ta' ħarta qawwija minħabba l-mod ta' kif qegħdin isiru s-seduti fil-Parlament illum.

Dan m'huwiex ta' ġid għall-istess Parlament u għalhekk jien nappella sabiex jibda jsir programmar tax-xogħol ta' dan il-Parlament, liema programmar ikun għal numru ta' ġimgħat.

Nappella wkoll sabiex dak li kien jingħad mill-membri tal-Gvern meta kienu fl-oppożizzjoni, jiġi mwettaq għall-ġid ta' pajjiżna u għall-ġid ta' dan il-Parlament.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Infakkar lill-kumitat li l-ħin li fadal huwa għad-dispożizzjoni tal-Gvern.

L-Onor.

Bertu Pace.

ONOR.

BERTU PACE: Mr Chairman, xi kultant lanqas inkun irrid nemmen lil widnejja meta nisma' ċerti affarijiet min-naħa ta' l-Oppożizzjoni.

Qed nirriferi għal dak li għadu kemm qal l-Onor.

Jesmond Mugliett meta semma l- proġett li hemm ippjanat għal Pender Place.

L-Onor.

Membru qal li hija ħaġa ħażina li ntellgħu numru kbir ta' appartamenti f'dik l-area għaliex b'hekk investituri li għandhom appartamenti oħra fl-inħawi ta' Tas-Sliema ikollhom ibaxxu l-prezzijiet, jekk mhux ukoll ifallu, minħabba loans u overdrafts li għandhom mal-bank.

Jien ma nixtieqx li dawn in-nies ifallu imma, jekk dan huwa l-każ, għandhom l-alternattiva li jbaxxu l-prezzijiet b'tali mod li jkunu jistgħu jintlaħqu mill-ħaddiema u mill-poplu in ġenerali.

Tajjeb ukoll li nħeġġeġ lill-Ministru tad-Djar li jkompli jirsisti sabiex jara li joħorġu aktar appartamenti forsi din il-problema tad-djar inkunu nistgħu ntaffuha.

Jien illum m'iniex beħsiebni nitkellem fuq l-Awtorita' ta' l-Ippjanar - fil-jiem li ġejjin, meta jitressqu l-estimi ta' l-istess awtorita', ikollna ċans niddibattu l-andament ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar dwar jekk it- tibdil li għamilna rnexxiex jew le u nittama li nkunu anke nistgħu nwieġbu għal ħafna mill-punti li qajmet l-Oppożizzjoni - imma se nikkonċentra aktar fuq il-ministeru ta' l-ambjent.

Nibda biex ngħid li matul is-sena li ġejja, dan il-ministeru għandu l-ħsieb li jingaġġa numru addizzjonali ta' environment officers, xjentisti u anke wardens.

Ta' min ifaħħar l- inizjattiva li se jieħu l-istess dipartiment biex iqabbad numru ta' trainee environment inspectors li taħt superviżjoni se jagħmlu xogħol ta' spetturi ta' l-ambjent.

Dan se jsir filwaqt li jkunu qed jattendu evening courses fix-xjenza ambjentali, li qed jiġu organizzati mill-Universita'.

Se jiġi estiż ukoll l-air monitoring programme.

Se jiġu monitored numru ta' lokalitajiet akbar biex niżguraw li l-livell ta' inkwinament ta' l-arja ma jaqbiżx il-limitu aċċettabbli.

Meta filgħodu nkun nieżel mis-Siġġiewi, speċjalment f'ġurnata bla riħ, Ħal Qormi u l-Marsa lanqas ikunu jidhru miinħabba d-duħħan u ċ-ċlampu li jkun hemm miġbur fuqhom.

Dawn huma nħawi nvażati bit-traffiku u huma wkoll imdawrin b'numru ta' industriji li jiġġeneraw ċertu ammont ta' inkwinament fl-arja.

Madankollu ħadd m'hu qed jiġi informat bit-testijiet li jsiru għal dak li jirrigwarda l-arja u r- riżultati lil joħorġu minnhom.

Dan huwa kontra dak li jiġri f'pajjiżi oħra, speċjalment Ewropej, fejn il-livell ta' tniġġiż fl-arja jixxandar fuq il- mezzi tal-media u wieħed faċilment jista' jsegwi s-sitwazzjoni minn fuq it- televiżjoni.

Is-sena li għaddiet il-Gvern beda programm qawwi ta' riabilitazzjoni ta' inħawi ekoloġikament sensittivi.

Apparti li ħafna minn dawn l-inħawi ġew degradati bl-użu ħażin tal-bniedem, ġew degradati wkoll b'kawżi naturali.

Bdew jiġu mnaddfa wkoll il-widien u l-water courses li ħafna minnhom kienu nqerdu għal kollox bl-ammont ta' materjal u ħama li nġabar fihom.

Barra minn hekk qed jiġu rranġati l-ilqugħ ta' l-ilma u jissewwew il-ħitan tas- sejjieħ li għall-ewwel darba ġew protetti bil-liġi.

Mr Chairman, laqatni wkoll il-fatt li bdiet tinħass il-ħtieġa li jinġabru flimkien taħt kappa waħda fid-dipartiment ta' l-ambjent id-diversi għaqdiet ambjentali.

F'dan id-daqsxejn ta' pajjiż hawn għad ta' taqsimiet ambjentali li ħafna minnhom jispiċċaw jagħmlu duplikazzjoni tax-xogħol bi spejjeż akbar u b'ħafna ħela ta' flus.

Fost dawn nistgħu nsemmu d- dipartiment ta' l-ambjent, id-dipartiment ta' l-agrikoltura, l-Awtorita' ta' l-Ippjanar u l-Universita' li qed jispiċċaw jagħmlu l-istess xogħol fuq bażi indipendenti minn xulxin.

GĦalhekk għandu jsir sforz biex naraw li dawn jinġabru taħt kappa waħda u flimkien jaraw x'għandhom ikunu l- prijoritajiet fil-qasam ambjentali biex b'hekk tiżdied il-cost effectiveness.

Eżempju ta' duplikazzjoni ta' xogħol qed isir fil-każ ta' l-environment impact assessments li jiġu mitluba mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar meta ssir applikazzjoni għal bini.

Kif kulħadd jaf, assessment bħal dan jiswa eluf ta' liri, u xi kultant qed nispiċċaw nagħmlu environment impact assessments fuq l-istess inħawi.

M'iniex qed ngħid li dan m'għandux isir imma naħseb li jkun aħjar kieku f'dawn il-każijiet jiġi kkummissjonat studju wieħed bl- għajnuna tad-dipartiment ta' l-ambjent u d-dipartiment ta' l-agrikoltura biex tiġi evitata l-ħela kbira ta' flus, riżorsi u xkiel żejjed għall- bdiewa tagħna.

Per eżempju, jekk bidwi japplika biex jagħmel xi serer fl- inħawi ta' San Pawl il-Baħar u wara sena tidħol applikazzjoni oħra biex isiru serer oħra fl-istess inħawi, naħseb li l-environment impact assessment għandu jkun validu għat-tnejn u ma jkunx hemm il-ħtieġa li jsir environment impact assessment ieħor.

Meta nsemmi l-ambjent, inkun qed nonqos jekk ma nsemmix ir-riżors ta' l- ilma li nużaw.

Meta wieħed iqis li aħna nużaw l-ilma kuljum u għal kollox, naħseb li jkun tajjeb li tinqata' l-idea li l-ilma huwa xi kommodita' ambjentali li taqa' mis-sema.

M'għandniex neħduha for granted li dan qatt m'hu se jonqos jew jispiċċa u allura ma nibżgħux għalih.

L-ilma huwa riżors ambjentali li dejjem qed jiskarsa u jinsab taħt attakk kontinwu.

GĦalhekk nagħmlu tajjeb li bħala gvern indaħħlu f'moħħ il-poplu li għandu jsir dak kollu possibbli biex nibżgħu għal dan ir-riżors.

Huwa għajb li sal-lum il-ġurnata għadek tara bini residenzjali tiela' mingħajr ma jitħaffer bir jew ġiebja għall-ilma tax-xita.

Huwa għajb li kontra kull regolament, l-ilma tax-xita ħafna drabi jintefa' fis-sistema tad-drenaġġ, bil-konsegwenza li ma' kull ħalba xita dan ifur u jispiċċa fl-għelieqi u fil-widien.

Dan id-drenaġġ jagħmel ħsara kbira ambjentali għax joħloq inkwinament fl-ispieri u fir-riżervi ta' l-ilma ta' taħt l-art.

Mr Chairman, din is-sena l-Gvern se jaħdem fuq produzzjoni akbar ta' second class water li jkun jista' jintuża fil-qasam tal-biedja u fl- industrija.

Biex nagħti eżempju ta' kemm għadna lura f'dan il-qasam biżżejjed insemmi x'jagħmlu pajjiżi bħall-Amerka li għandhom riżorsi kbar ta' ilma imma għandhom ukoll kuxjenza ambjentali ħafna akbar minn tagħna.

Minn studju li sar fl-Amerka nsibu li kull metru kubu ta' ilma li jiġi provdut lill-industrija, jintuża għal disa' darbiet qabel ma' jintefa' fis- sistema tad-drenaġġ bħala waste water.

Ħafna industriji Amerikani diġa' qed jużaw treated sewage water fil-cooling systems tagħhom.

Kulħadd jaf li l- Amerka huwa pajjiż li għandu ħafna xmajjar, għadajjar u riżorsi kbar ta' ilma, madankollu dan il-pajjiż xorta waħda għandu ħafna x'jgħallimna għax jagħti prijorita' lill-ilma ħafna aktar milli nagħmlu aħna f'pajjiżna.

Meta nsemmi l-ilma ma nistax ma nikkundannax in-nuqqas ta' attenzjoni mill- amministrazzjoni Nazzjonalista li kontra l-liġi ħalliet b'mod abbużiv jitħaffru ammont kbir ta' boreholes għall-użu personali ta' individwi.

Ladarba qed insemmi l-ambjent ma nistax ma nitkellimx fuq it-tniġġiż ta' l-arja li jsir prinċipalment minn tliet sorsi, fosthom it-tniġġiż kbir li jsir minn karozzi u vetturi kbar.

Biżżejjed insemmi l-ħsara kbira li jagħmel il-petrol biċ-ċomb lill-ambjent, kif ukoll lis-saħħa tal-bniedem.

Ħafna vetturi qed jitħallew iniġġżu l-arja minħabba l-istat traskurat li jitħallew fih.

Jiddispjaċini ngħid imma hija ħaġa rari li tara lit-taqsima ta' l-enforcement tal-Pulizija twaqqaf xi vettura li tkun qed tarmi iktar duħħan milli suppost.

Donnu li din it-tip ta' kontravvenzjoni ma teżistix.

Meta l-Gvern preċedenti kien ġab makkinarju biex jiġi ttestjat jekk vettura tarmix duħħan aktar milli suppost, dan kien tħabbar fl-aħbarijiet b'ħafna pompa imma għal xi raġuni jew oħra dan l-apparat qatt ma ntuża.

Barra minn hekk twaqqfu r-random spot checks li kellhom isiru.

U la qed insemmi t- tniġġiż ta' l-arja, infakkar f'dak li kien intqal fl-1993 waqt id-dibattitu tal-budget mill-ministru ta' l-ambjent ta' dak iż-żmien.

Dan kien qal li sfortunatment il-monitoring tal-kwalita' ta' l-arja qatt ma ġie tackled .

Kien qal ukoll li kien se jsir eżerċizzju fuq air quality monitoring u parti mill-flus li kellhom jintnefqu kienu se jiġu mill-programm LIFE ta' l- Unjoni Ewropea.

Kellhom jintnefqu wkoll madwar Lm105,000 biex isir environment auditing survey li rriżulta li kien biss paroli għaliex fil- fatt ma sar xejn.

Kellu jsir ukoll il-clean air technology centre, pero' safejn naf jien rari nisimgħu b'xi surveys li saru minn dan iċ-ċentru.

Meta nsemmi l-ambjent u l-użu bil-għaqal ta' l-enerġija, inkun qed nonqos jekk ma nsemmix in-nuqqas kbir li għandu pajjiżna u l-poplu in ġenerali f'dak li hu użu ta' enerġija solari, b'mod speċjali l-użu ta' solar water heaters.

Ħafna pajjiżi Mediterranji ta' madwarna jagħmlu użu sħiħ minn din it-tip ta' enerġija u l-Gvern Malti, minkejja s-sitwazzjoni finanzjarja preżenti, ħass li f'dan il-budget kellu jdaħħal inċentiv favur l-użu ta' l-enerġija solari bili jagħti self b'imgħax baxx lil min jitħajjar jixtri dan it-tip ta' apparat.

Hemm diversi tipi ta' apparat bl- aħħar teknoloġija fuq is-suq lokali u l-fatt li dan it-tip ta' apparat se jibda jinħadem hawn Malta mill-Malta Drydocks iwassal għal prezzijiet aktar moderati li jħajru aktar nies jixtruh.

Ħafna żgħażagħ li jkunu jixtiequ jinstallaw dan l-apparat meta jkunu qed jibnu d-dar tagħhom, ta' spiss jaqtgħu qalbhom minħabba l-prezzijiet li f'xi każi ilaħħqu anke s-Lm700.

Jekk jirnexxilna nipproduċu dan l-apparat bi prezz aktar baxx, inkunu qed nagħtu inċentiv ieħor barra l-inċentiv ta' soft loan li diġa' qed joffri l- Gvern.

Barra minn hekk, bl-ammont ta' flus li jiffranka mill-kontijiet ta' l-elettriku wieħed ikun jista' jirkupra dawn il-flus malajr.

Jiena personalment nuża dan it-tip ta' apparat u nista' nikkonferma kemm hu effiċjenti u kemm wieħed jaqbillu jagħmel użu minnu.

Ħsara kbira lill-arja ssir ukoll mill-użu tas-CFCs.

F'konferenza li kienet saret f'Copenhagen ftit snin ilu, Malta kienet wiegħdet li sa l-1995 kellha taqta' l-użu tas-CFCs.

Jien nixtieq nistaqsi jekk fil-fatt dan seħħx.

F'pajjiżna diżgrazzjatament ftit nagħtu kas l-użu ta' l-enerġija.

Dan japplika wkoll għal ħafna periti li filwaqt li dejjem joħorġu b'disinji ġodda ta' bini sabiħ u modern, jidher li ftit jagħtu kas kif il-bini li jiddisinjaw ikun energy efficient, jiġifieri li l-enerġija li jkun hemm f'dak il-bini ma tintilifx bl-addoċċ.

Permezz tal-kobor tat-twieqi u tal- pożizzjoni ta' ċerti kmamar fid-dar biex jidħol aktar dawl naturali, jista' jkun possibbli li jitnaqqas l-użu ta' l-enerġija elettrika f'dik id-dar.

Huwa redikolu għal pajjiżna li tidħol fi djar suppost moderni u fl-10.00 a.m. trid tixgħel id-dawl elettriku biex tara.

Pajjiżi oħra jagħmlu dak kollu possibbli biex jibżgħu għall-użu ta' l-enerġija, imbagħad aħna, pajjiż bla riżorsi naturali iżda b'riżors kbir ta' sigħat twal ta' dawl tax- xemx, litteralment ma nagħmlu xejn biex dan ir-riżors nisfruttawh sal- massimu possibbli biex niffrankaw ammonti kbar ta' flus u nagħmlu ġid kbir lill-ambjent billi nnaqqsu l-użu ta' fuel fil-power station.

Mr Chaiman, qasam ambjentali ieħor li nħoss li l-Gvern għandu jagħtih prioriita' huwa l-baħar ta' madwarna.

Din is-sena l-Gvern se jkompli jagħti spinta biex qabel ma jintrema fil-baħar id-drenaġġ jiġi ttrattat ħalli tkompli titnaqqas il-ħsara kbira li qed issir lill-Baħar Mediterran.

U la qed nitkellem fuq il-baħar, nissuġġerixxi lill-Ministru responsabbli mill- ambjent sabiex, flimkien mal-Ministru responsabbli mis-sajd u l-għaqdiet tas-sajjieda, issir diskussjoni ħalli f'ċerti zoni jinqata' s-sajd indiskriminat bil-parit għaliex qed jagħmel ħafna ħsara lill-istess sajjieda.

Il-ħut irid jingħata ċ-ċans li jbejjed u jikber.

Minkejja li pajjiżna hu mdawwar b'baħar mill-isbaħ, huwa nieqes ferm mill-marine parks li mhux biss iservu ta' ġid għall-ambjent imma jservu anke ta' attrazzjoni turistika u ta' attrazzjoni għal eluf ta' dilettanti tas-subacqua li jiġu jżuru lil pajjiżna kull sena.

Mr Chairman, hemm ħafna x'wieħed jgħid fuq il-bżonnijiet ta' l-ambjent u jistgħu jinkitbu paġni sħaħ fuq dan is-suġġett, pero' nagħlaq billi ngħid li bħala poplu rridu nkunu konxji mill-ambjent u rridu nkunu lesti wkoll biex nonfqu u ninvestu f'dan il-qasam.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

L-Onor.

Dom Mintoff.

ONOR.

DOM MINTOFF: Mr Chairman, nibda biex ngħid li s'issa għadu qatt ma kelli ċ-ċans li nitkellem mal-Ministru konċernat fuq suġġett li huwa għal qalbi ħafna.

Lanqas ma niddejjaq nistqarr li ħafna mill-affarijiet li qed jiġru issa u li kienu jiġru qabel lili jdejquni.

Hawn irrid infakkar lil din il-Kamra li dan il-Ministru kien ix-shadow minister fiż-żmien meta konna fl-oppożizzjoni u kien il-bniedem inkarigat mill-partit biex jipprova jara li f'Delimara ma ssirx il-power station.

Kien ukoll jemmen ħafna bl- esperti ta' barra u kien jaħseb li dak li jafu l-esperti ta' barra jgħodd u dak li nafu aħna ma jgħodd xejn.

Jien se nitkellem mill-esperjenza personali qabel ma ninkwadra l-affarijiet f'posthom.

M'iniex se ngħid x'kelli x'naqsam jien għaliex jien ma rridx nidħol f'affarijiet personali hawn ġew imma se ngħid x'kellu x'jaqsam ħaddieħor.

Jiena diġa' semmejt il-każ ta' meta gabillott, fi żmien il-Gvern l-ieħor, ried jagħlaq l-għalqa tiegħu biex ma jipparkjawlux karozzi ġo fiha.

Lil dan mill-ewwel għamlulu ċitazzjoni biex jieqaf.

Meta mar jistaqsi għaliex qala' ċitazzjoni waqt li anqas min-nofs mil 'il bogħod ħaddieħor għamel skalm biex itella' l-muturi u bena kmamar kemm jiflaħ biex jaħżen il- prodotti u ħadd ma kellmu xejn, qalulu li dak mhux affarih u li hu ma missux għamel hekk.

Issa dan m'għamel xejn ħlief bena żewġ pilastri ħalli jkun jista' jagħlaq bil-katnazzi.

Imbagħad tlajna fil-gvern aħna.

Il-Ministru kien ilu jaf żmien twil li meta kien għad hemm il-Gvern l- ieħor, il-baħar kollu ta' Delimara kont titqażżeż tarah għax biex il-ħmieġ li jkun hemm ġewwa joħroġ, iridu jagħmlu jumejn riħ fuq.

Dan il-baħar li qabel kien ikun ċar kristall issa qed jitħammeġ b'żewġ affarijiet.

Qed jitħammeġ bil-power station għax, tgħidilhom kemm tgħidilhom, l-outflow jibqgħu jitfgħuh fil-baħar.

Huma jgħidu li dak huwa ilma ċar u pur imma jekk tarah malajr tinduna li m'hu ilma ċar u pur xejn għax ikun kollu xkuma tas-sapun.

Dan dejjem ġej u peress li ma jilħaqx joħroġ 'il bogħod minn Malta biżżejjed sakemm idur ir-riħ, jispiċċa dejjem jakkumula.

Konna maħmuġin, u kemm ilu dan il-Gvern, bl-ambjent taħt dan il-Ministru, sirna maħmuġin aktar.

Imma dan m'hu xejn!

Qabel konna nilmentaw li min-naħa tal-Gvern Nazzjonalista ħallewhom jagħmlu l-bunkering inqas minn mil 'il bogħod mill-kosta.

Issa mill- bunkering mhux żejt biss jitfgħu, għax kif ikunu hemmhekk inaddfu kollox.

Allura jekk tgħaqqad iż-żejt mill-bunkering mal-ħmieġ tal-power station u xi ftit ħmieġ ieħor minn tas-sewage - għax il-pompi tas-sewers ta' Wied Għammieq daqqa jaħdmu u daqqa ma jaħdmux - ikollok l-isbaħ kawlata.

Tant hija kbira l-kawlata li issa anke n-naħa ta' Għar Lapsi, fejn qegħdin nippompjaw l-ilma għad-desalination biex inkunu nistgħu nagħmluh tajjeb għax-xorb, meta r-riħ ikun jieħu 'l-ġewwa l-baħar qed ikun maħmuġ.

Issa biex jitħammeġ Għar Lapsi kbira!

U dan ma japplikax għal hawn Malta biss.

Kemm ngħidu fuq Għawdex, Mr Chairman!

Għawdex ukoll qed jitħammeġ.

Dan qed ngħidu għax jekk hawn ħaġa li għalina suppost li hija prezzjuża, dan huwa l-baħar nadif.

Il-mard li jista' jiġi minn baħar imniġġeż lanqas it- tobba ma jafu x'inhu.

Imbagħad il-baħar huwa importanti wkoll għat-turiżmu.

Aħna x'għandna x'noffru lit-turisti aktar minn baħar nadif?

Issa x'qed jiġri?

Minflok ma pprovajna nieħdu ħsieb dawn l-affarijiet, qegħdin nagħmlu ħilitna biex nagħmlu taxxa fuq id-drenaġġ ħalli mbagħad inkunu nistgħu nieħdu l-funds mill-Ewropa u nnaddfu l-baħar tagħna.

Hekk qegħdin nagħmlu issa.

Għaliex kellna nistennew u se nkomplu nistennew li nitħammġu aktar qabel ma nipprovaw nieħdu l-funds?

Ma nafx u ma nistax nifhem.

Dak li qed ngħid għal dik l-area naturalment japplika għal kullimkien għax kollox isir fuq il-karta u fir-realta' ma jsir xejn.

Dan l-aħħar ħriġna wkoll - qed ngħid għall-Gvern tagħna issa, mhux l- oħrajn - ħafna pjanti fejn għidna li hemm ċerti postijiet li m'għandhomx jintmissu għaliex se jsiru national park.

Xi jfisser "national park"?

Ħalli ngħid x'qed isir fi Sqallija u xi jfisser national park.

Sqallija għandhom waħda mill-aktar affarijiet sbieħ, li ma tantx hawn bħalha fid- dinja.

Hemmhekk tista' tmur tara l-vulkan u tara n-nar ħiereġ u tista' tasal bil-mixi jekk trid.

Biex tasal bil-mixi għandek 12-il siegħa tixxabbat u trid tkun ħafna iżgħar minni!

Allura x'għamlu l-Isqallin?

Veru li wara kollox m'intix se tara affarijiet speċjali billi tara daqsxejn duħħan imma tgħidx kemm imorru turisti!

Min imur Sqallija x'se jagħmel jekk ma jmurx jara ħaġa bħal din?

Mela dawn iddeċidew li jridu jippreservawh.

X'għamlu?

L-ewwelnett għamlu ristoranti biex min jitla' jkollu fejn jiekol.

Għax jekk biex tara n-nar ikollok toqgħod bil-ġuħ, tispiċċa ma titla' xejn; jew tieħu l-ħobż miegħek u tħammeġ kullimkien!

Imma mbagħad mhux hekk biss.

Dawn ma qalux li ħadd ma jista' jaħdem l-art, anzi l-kontra.

Hemmhekk riedu jagħmluh kampanja biex jippreservawh.

Jekk inti biex tippreserva l-ambjent ma tħallix lill-bidwi jaħdem r-raba', dan il-post x'se jsir minnu?

Dan mhux se jsir foresta meta qatt ma kien foresta!

Taħt l-Etna hemm ħdura imma mhux eżatt fejn hemm in-nar!

Allura aħna x'se nagħmlu?

F'Delimara m'aħna se nħallu lil ħadd jaħdem ir-raba' għax se nagħmluh national park?

Lilll-amministrazzjoni l-oħra konna ngħajruhom bil-barunijiet għax kien hemm nies li ma kellhomx permess u bnew fuq art tal-gvern.

U dan sar meta suppost li kellna x-shadow minister biex dawn l-affarijiet ma jsirux.

Imma fuq dan ma ġara xejn.

Qed insemmi dawn id-dnubiet biex ma nagħmluhomx aktar.

Jien m'iniex qed insemmihom biex nivvendika ruħi minn xi ħadd, għax kieku kelli ċ-ċans kont ngħidhomlu f'wiċċu lill-Ministru, allavolja bgħatt ngħidlu ma' ħaddieħor li dawn m'humiex affarijiet li għandhom isiru.

Ħalli nkompli ngħid x'għamilna aktar.

Hemmhekk kellna d-Deutsche Welle, li kellhom equipment iqum ħafna flus, u ddeċidejna li ma nħalluhomx aktar hemm.

Issa dan kien qed iġib il-flus u jgħin lill-power station, għax jekk kien hawn consumer li kien qed iħallas biz-zalza għall-elettriku - almenu fi żmieni - dan kien id-Deutsche Welle.

Huwa veru li l-istruttura li kellhom hemmhekk kienet unsightly, imma kemm hija aktar unsightly ċ-ċumnija tal-power station?

Imma issa rridu naraw x'se jsir bl-affarijiet li ħallew hemm.

Se nħalluhom jitkissru?

Se nħallsu biex iħottuhom, kif diġa' għamilna?

Dawn ħallew il-bini f'kondizzjoni perfetta u, minflok tgħallimna mill-imgħoddi, bgħatna s- suldati hemmhekk u dan il-bini spiċċa.

Jekk tmur tarah illum jaqbdek il- biki u tibda tistaqsi kif sentejn ilu dan kien post li fih kienu jaħdmu n- nies.

Għidna li hawn se nagħmlu ġnien nazzjonali u wżajna l-kliem "ġnien nazzjonali".

Imma dan il-ġnien ma jkabbar xejn, u jekk ġnien ma jkabbar xejn ma jistax jissejjaħ "ġnien".

Il-Maltin jgħidulu mogħxa.

Jien qed ngħid dan għaliex qed nagħmlu l-istess ħaġa kullimkien.

Hemmhekk hemm ukoll erba' fortizzi u xi ħaġa li diffiċli titwemmen hija li l-fortizza lli l-aktar li hija miżmuma tajjeb hija dik fejn hemm il- majjali u l-baqar!

Għax biex dan il-bniedem iżomm il-baqar jgħixu hemmhekk irid jieħu ħsieb il-post.

Fit-tlieta l-oħra m'hemm xejn u llum waħda spiċċat għal kollox, ma tafx jekk kienx hemm fortizza jew le, oħra qed tispiċċa u oħra lanqas taf fejn suppost li qiegħda.

Imma x'ġara?

Ġara li lil dak li għandu l-baqar u l-majjali bagħtulu ittra u mlewlu ras daqshiex għax qalulu biex joħroġ minn hemmhekk peress li hemmhekk se ssir holiday area.

Din se ssir area għal ġnien jew holiday area?

Issa għal din il-holiday area la hemm proġett, la hemm ħaġa u lanqas oħra.

Dan ġie jkellimni u għidtlu biex imur ikellimhom ħalli jgħidulu fejn se jpoġġuh b'dawk il-baqar u l-majjali li għandu.

Dawn ma jistgħux jippretendu li dan jarmi l-bhejjem 'il barra wara dan iż-żmien kollu!

Dan hu l-mod kif qed naġixxu, Mr Chairman.

Qed isir kollox fuq il-karta.

Ħallasna wkoll ħafna flus biex inġibu l-experts minn barra li ppubblikaw kotba u ma qrahom ħadd.

Lanqas huma ma jaqrawhom dawn il-kotba, bl-istampi sbieħ kollha li għandhom!

Dan l-istess bħal meta tmur tara l-kotba li kien ħareġ il-Gvern Nazzjonalista dwar il-power station.

F'dawk il-kotba dik l- area tgħidx kemm tidher li kienet ġejja sabiħa.

Mur araha llum u qabbilha ma' dak li hemm fuq il-kotba!

Tkun taf x'jiġifieri meta toħroġ il-kotba biss!

Issa meta tara hekk, tibda tgħid: Aħna se nibdluha din ir-rotta jew m'aħniex?

Se nibdlu r-rotta u verament nibdew nieħdu ħsieb l-ambjent?

L- ambjent huwa l-ewwel ħaġa li għandek taħseb għalih.

Mr Chairman, wasalt biex nikkonkludi peress li llum ma tantx għandi ħin.

Nilħaq nitkellem darb'oħra u jekk l-affarijiet jibqgħu ma jitjiebux, inkompli nattakka għaliex dak hu d-dmir tiegħi.

Nerġa' ngħid li l-aktar importanti għal pajjiżna huwa li aħna nifhmu żewġ affarijiet.

Irridu nifhmu li aħna konna privileġġati mid-destin li qegħdin fi gżira li m'għandhiex id-diffikultajiet li għandu ħaddieħor f'dik li hija area - din hija ħaġa fundamentali u mhux billi noqogħdu nġibu l-experts - u l-ħaġa l-oħra hi li f'pajjiżna ftit huma dawk il-ġranet fejn ma jkollniex riħ.

Lil min jobgħod il-fatt li f'Malta jkollna r-riħ, ngħidlu ġidra u njorant għaliex allaħares ma kienx ir-riħ għalina għaliex kieku ntinna.

Ir- riħ jieħu kollox.

Allura aħna privileġġati li għandna n-natura stess li qed tnaddfilna l-arja kontinwament.

GĦalhekk ir-riħ isfel iddejjaqna ħafna.

U għandna raġun nibżgħu mir-riħ isfel!

Għandna raġun niddejqu minn Settembru, għax dan hu l-aktar xahar ikrah, huwa xahar fejn ma jkunx hawn riħ, ikun hawn il-kalma u allura kull ħaġa li tkun xi ftit jew wisq tinten tibqa' ddur magħna.

Imma mbagħad meta jkun hemm ir-riħ dan kollu jmur.

Dan ma jfissirx li aħna m'għandniex il-problema li rridu nżommu l-arja nadifa.

U l-akbar problemi li għandna ġejjin minn bini bħall-power station u mill-karozzi.

F'Ateni, fejn għandhom klima aħjar minn tagħna, il-Gvern jipprojbixxi li f'ġurnata joħorġu aktar minn tant karozzi fit-triq, jiġifieri ma jitħallewx joħorġu karozzi daqs kemm hemm liċenzji.

Issa aħna rajna li hu fl-interess nazzjonali li nagħmlu xi ħaġa fuq il-karozzi?

Hemm bżonn nagħmlu xi ħaġa għal ħafna raġunijiet u raġuni minnhom hija minħabba l-ambjent.

L-akbar ħsara li għandna fl-arja ġejja mid-duħħan li joħroġ mill- karozzi.

Il-Gvern irid jara x'inċentivi jista' jintroduċi biex il-karozzi li jistgħu jużaw il-petrol mingħajr ċomb jagħmlu dan billi jħallsu anqas taxxa u jkollhom anqas xkiel milli jkollhom dawk tal-karozzi l-oħrajn.

Dawn huma affarijiet fundamentali li m'aħniex nieħdu ħsiebhom.

Minflok qed noqogħdu naqbdu ma' ħafna nies fuq kull ħaġa ta' xejn, mingħalina qed nagħmlu xi ħaġa.

U f'dawn l-affarijiet kollox imwaħħal kien u kollox imwaħħal baqa'.

Nirringrazzjak, Mr Chairman.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Chairman, fl-ewwel budget li ressaq Gvern Laburista dan il-ministeru ġie allokat seduta waħda, pero' din id-darba kien hemm it-talba u l-qbil li nagħmlu seduta għall-ambjent u seduta oħra għall-affarijiet barranin.

Jiena ħsibt li min appoġġa l-idea li jkun hemm seduta sħiħa allokata għall-ambjent kellu ħafna xi jgħid fuq dan is- suġġett, pero' spiċċajna li fuq l-ambjent ma smajna xejn ħlief il-kummenti ta' l-Onor.

Psaila Savona.

L-Onor.

Jesmond Mugliett tkellem fuq l-Awtorita' ta' l-Ippjanar - veru li din taqa' taħt id-dekasteru tiegħi imma dan jaf illi erbat ijiem oħra se jkollna ċ-ċans li niddiskutuha fil-fond - u l- Onor. Ċensu Galea tkellem fuq ix-xogħol tal-Parlament.

Jiena ppretendejt li l-Oppożizzjoni għandha ħafna xi tgħid fuq l-ambjent imma fil-fatt mill-ftit li tkellmet fuq l-ambjent id-diskors kien iffokat fuq parti waħda biss tal- problemi li għandna.

Mr Chairman, wieħed irid jammetti li l-ambjent huwa suġġett wiesa' ħafna imma l-Onor.

Psaila Savona ħaseb li se jiġi hawnhekk sena wara li tlajna fil-gvern aħna u nkunu solvejna l-problemi kollha.

Jiena m'iniex se noqgħod ngħid x'sibt imma tajjeb li ngħid kemm hu diffiċli biex terġa' torganizza dak li jkun ħareġ kompletament mill-kontroll strett tad-dipartiment.

Is- segretarjat li kien hemm ma setax jiżviluppa għaliex kien għadu nieqes mill- istruttura, mill-personnel u mill-apparat.

Sal-lum għad m'għandux post adegwat minn fejn jopera.

Nista' ngħid ukoll li kien hemm viżjoni dejqa ħafna tal-mod kif kienet qiegħda tiġi ttrattata l-problema ta' l-ambjent.

Id-diffikulta' f'dik li hija struttura kompliet żdiedet meta żviluppaw taqsimiet oħra ta' l-ambjent f'dipartimenti oħra.

Għalhekk jien għidt li kien hemm oqsma li ħarġu mill-kontroll strett tad-dipartiment.

Nafu li llum il-ġurnata l-public works għandhom taqsima ta' l-ambjent, id-dipartiment ta' l-agrikoltura għandhom taqsima ta' l-ambjent, l-Awtorita' ta' l- Ippjanar għandha l-environment monitoring unit, id-dipartiment tas-saħħa għandu dipartiment għall-ħarsien ta' l-ambjent fuq is-saħħa u d-dipartiment tal-marittimu wkoll għandu sezzjoni li tieħu ħsieb il-pollution control.

Jiġifieri hawnhekk għandna ħafna trufijiet.

Kien għalhekk li aħna pprovajna nikkordinaw dawn it-trufijiet pero' dan ħadd ma semmieh.

Waqqafna wkoll dak li huwa magħruf bħala consultative and advisory board fuq l-ambjent.

Dan jikkonsisti minn nies li qed jagħmlu xogħol kważi volontarju u qed jaħdmu ħafna biex jipprovaw iġibu l-kordinazzjoni.

Qed nuża l-kelma "jipprovaw" għaliex sfortunatament fiċ-Ċivil issib li jkun hemm ħafna reżistenza meta dipartiment jiġi miltub jitlaq xi poter minn idejh.

GĦalhekk huwa diffiċli ħafna li terġa' tiġbor kollox lura, tiċċentralizza kollox u jkun hemm kordinazzjoni.

L-iskop tiegħi kien illi nikkordinaw flimkien dawn l-oqsma differenti ħalli l-policy li l-Kabinett jaqbel fuqha, imbagħad toħroġ fid-dipartimenti differenti biex ikunu jistgħu jimplimentawha.

Hemm min sal-lum qed jipprova qisu jilgħabha li ma jistax jifhem x'inhi l-istruttura u l-mod kif qed jitħaddem id-dipartiment.

Għalkemm il-ministeru tiegħi m'huwiex responsabbli għall-ġbir taż-żibel proprju, jew għal-liema fertilisers jidħlu u ma jidħlux f'Malta, jew għall- gassijiet li jintefgħu fl-arja, il-policy xorta waħda trid toħroġ minn post ċentrali biex tiġi applikata kullimkien.

Bħalissa hemm kompetenzi totalment differenti u hemm ħafna overlapping bejniethom.

Meta wieħed jgħid li jrid jagħmel l-affarijiet sew, ikun jista' jagħmel dan jekk isib biex jaħdem u għalhekk naħseb li hija kritika inġusta meta min-naħa l-oħra jgħidu li aħna wegħedna li se nagħmlu xi ħaġa u m'għamilnihiex.

Inti kif tippretendi li jien niġri jekk ikolli saqajja marbutin?

Kif tippretendi li nimplimentaw l-affarijiet meta ġejna mxekkla bin-nuqqas ta' fondi għar-riċerka, bin-nuqqas ta' apparat u bin-nuqqas ta' nies?

Dażgur li għandi pjanijiet dwar kif se jikber id-dipartiment!

Imma għall-policy making trid xjenzjati u nies ta' ċertu kalibru u mhux nies manwali.

Dawk jistgħu jmorru f'dipartimenti oħra fejn jimplimentaw il- policy.

Jekk kemm-il darba trid ċentru fejn issir il-formolazzjoni tal- policy u fejn ikollok min jiġbor l-informazzjoni fuq il-kwalita' ta' l- arja, ta' l-ilma, tal-ħoss u affarijiet oħra, trid il-flus.

Din hija waħda mill-problemi li qed niffaċċja.

Ma nistax inkabbar id-dipartiment għaliex m'għandix il-finanzi neċessarji biex inkun nista' nagħmel dak li nixtieq.

Barra minn hekk - jiddispjaċini jkolli ngħid dan, pero' ma jien se nagħmel ebda riferenza għal ħadd partikolari - kultant issib li min kien ikun mistenni jagħti ċertu kontribut, ma jagħtihx.

Jiġifieri apparti l-problema ta' kordinazzjoni, fejn ikollok, per eżempju, sottomissjoni ta' linji dwar kif isiru l-environment impact assessments mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar, ikollok ukoll il-problema li direttur, għal disa' xhur sħaħ, lanqas biss ikun irid iħares lejhom u allura kollox ikun wieqaf.

Mr Chairman, rigward il-baħar jiena naqbel li dan huwa wieħed mill-aktar postijiet li rridu nibżgħu għalih għaliex huwa wieħed mill-akbar riżorsi u mill-akbar assets li għandna.

Għalkemm jeżisti planning pollution control unit, dan sal-lum għad lanqas għandu action plan suret in-nies f'każ ta' tniġġiż mill-eluf ta' tankers li jgħaddu minn ġo dan il-baħar jew f'każ li xi riħ grigal iġib iż-żejt kollu n-naħa tal-grigal ta' Malta, fejn għandek l-istrutturi kollha tat-turiżmu, il-fish-farms u d-dħul ta' l-ilma li nixorbu minnu.

Kellu jkun dan l-aħħar illi qbadna ninvolvu bis-serjeta' lir-REMPEC, iċ-ċentru li għandna dwar il-kontroll ta' l-inkwinament tal- baħar, biex dan il-pajjiż ikollu xi forma ta' action plan.

Hemm bżonn li jkun hemm xi ħadd responsabbli, ikun hemm linja ta' kmand f'każ ta' emerġenza u li xi ħadd ikun lest biex jirrispondi għaliex ikunu ġraw ċerti affarijiet.

L-Onor.

Psaila Savona għamel riferenza fit-tul dwar ir-rimi ta' l- iskart.

Jiena niskanta meta nisma' dawn l-affarijiet u fl-istess ħin nistaqsi: Possibbli li dan il-bniedem kien jifforma parti minn dak il- Gvern li kien responsabbli mill-Magħtab?

Possibbli li dak iż-żmien ma kienx jaraha dik il-muntanja ta' żibel dejjem tikber, għaliex kulħadd kien jitfa' hemmhekk?

Id-differenza hi li dak iż-żmien kienu jitfgħu kollox hemmhekk u dak li jinten jeħduh Sant'Antnin biex in-naħa t'isfel jiffumigawha bl-intejjen.

Imma dwar dan nitkellem aktar 'il quddiem.

Mr Chairman, saret riferenza wkoll għall-kuntratt għat-tħaddim ta' area f'Golden Bay mill-Fondazzjoni GAIA.

Jaf l-Onor.

Psaila Savona li dak il- kuntratt kien magħmul mill-predeċessur tiegħi u lanqas hu kuntratt legali?

Jaf li dan il-kuntratt lanqas għandu forma notarili?

Jaf li f'dak il- kuntratt ingħataw artijiet privati lil dan il-management committee?

Dan huwa kuntratt li ġie ffirmat proprju xahar qabel inbidel il-gvern u, minħabba fih, illum il-ġurnata għandna problemi mal-Kunsill Lokali tal- Mellieħa, mal-Kunsill Lokali ta' l-Imġarr u mas-sidien ta' l-għelieqi privati.

L-Onor.

Membru issa qed jippretendi li naqbdu u nerġgħu nġeddu l- kuntratt qisu ma ġara xejn.

Is-sena l-oħra jien kont semmejt il-mod kif kienu mexjin l-affarijiet.

Dan bħal meta jkollok lil xi ħadd li jaqbad lil "Xummiemu" u jagħmel li jrid bih meta m'hemm xejn bil-miktub.

Jien m'iniex se nżomm lil tal-Fondazzjoni GAIA milli jkomplu bil-management ta' dik l- area, imma kemm iridu jiġu spjanati affarijiet qabel.

Irid isir kuntratt b'mod serju u mhux bl-addoċċ.

Dawn huma l-affarijiet li din is-sena ħlejna ħafna enerġija fuqhom.

L-istess ħaġa tista' tingħad dwar il-kuntratt tar- riserva ta' l-Għadira.

F'dan il-każ ukoll ma jeżistix kuntratt u m'hemm xejn legali.

Hekk kienu jsiru l-affarijiet qabel.

Biċċa karta, erba uċuħ li jkollok grazzja magħhom u mexxi!

Ma nistgħux inkomplu mexjin b'dan il- mod.

Imbagħad l-Onor.

Psaila Savona għamel kritika dwar l-impjant tar- riċiklaġġ ta' Sant'Antnin.

X'ridtna nagħmlu f'dan il-każ?

Nibqgħu għaddejjin b'kumpannija li kienet qed tieħu Lm24,000 fix-xahar biex, skond hi, tmexxi dan l-impjant!

Ma stajniex inxolju l-kuntratt qabel u kellna nistennew sakemm jintemm.

Kellna mbagħad nagħtu wkoll ċans li jitħarrġu n- nies.

Issa nistgħu ngħidu li ħlisna minn dawn l-ispejjeż kollha u hemm erba' Maltin li kapaċi jmexxu huma.

Se nesperimentaw fuq is-sistema ta' composting ta' l-iskart u dan se jagħmluh in-nies tal-gvern.

Mhux se nġibu lil xi ħadd barrani li jieħu Lm24,000 fix-xahar biex ma jagħmel xejn.

Imbagħad ġew jgħidulna li kien hemm ħafna affarijiet li stajna rranġajna.

Ma tarawx li ma nistgħux naħdmu b'dan il-mod!

L-Onor Membru tkellem ukoll dwar il-kwalita' ta' l-arja.

Ħalli ngħidlu għaliex l-affarijiet ma kenux isiru u għaliex ħafna minnhom għadhom imblokkati u ma jistgħux jiġu rranġati.

Fl-1994 kien hemm sejħa għal tenders maħruġa mill-environment protection department biex isir pilot air monitoring programme.

Din is-sejħa ħarġet imma ma twaqqafx bord biex jevalwa t-tenders u għalhekk waqa' kollox.

Fl- 1995 il-pollution control unit għamel ftehim ma' l-Universita' ta' Malta biex jagħmel background air monitoring research station, pero' kien hemm xi ħadd minn fuq li qal li dan ma jsirx.

Fl-1995 reġa' kien hemm tender document biex jiġu l-analysers, dawk l-istrumenti li bihom tiġi analizzata l-kwalita' ta' l-arja għal parametri differenti, u din it-tender ukoll inżammet minn ta' fuq.

Fl-1996 kien hemm kuntatti ma' l-Universita' ta' Venezja biex jiġi konkluż ftehim għar-riċerka fuq livelli ta' ċomb u cadmium - dan huwa importanti għax il-livell ta' ċomb fid-demm f'Malta huwa għoli - pero' għal darb'oħra reġa' ma kienx hemm kunsens minn min kien imexxi.

Fl-1996 imbagħad kien hemm tender biex jinxtara analyser tas- sulphur dioxide - li ħafna minnu joħroġ miċ-ċmieni tal-power stations - pero' nstab li kien hemm żball fit-tender document u, Alla jbierek, ma reġgħetx ħarġet sejħa oħra.

Fl-1996 ukoll kien hemm sejħa għal tenders biex ikollna l-analysers tal-carbon monoxide, jiġifieri ta' dawk id-dħaħen li jkun hemm f'postijiet fejn ikun hemm ħafna karozzi - jien naqbel li l- karozzi huma problema kbira u d-dinja kollha qed titkellem fuq ir- relazzjoni bejn il-bniedem u l-karozza u l-aspetti ħżiena ta' din ir-rabta li żviluppat matul iż-żmien - pero' li ġara kien li minkejja li kien hemm l- apparat, ma kienx hemm permess biex jinxtara dak li jgħidulu calibration gas.

Mr Chairman, jien semmejt dawn l-affarijiet kollha għaliex l- Oppożizzjoni qalet li f'sena m'għamilna xejn u għalhekk jien qed nuri x'kellna nirranġaw qabel ma nibdew naħdmu.

Qabel inkompli nikkumenta dwar l-iskart u l-kwestjonijiet purament ambjentali se nwieġeb ftit għall-kritika li għamel il-kollega tiegħi, l- Onor Mugliett, dwar l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Nista' ngħid li ħadt pjaċir nisimgħu għaliex tkellem b'mod kostruttiv pero' nerġa' ngħid li d-diskors dwar l-Awtorita' ta' l-Ippjanar sar biex jimlew il-ħin, għaliex apparentement dwar l-ambjent m'għandhomx x'jgħidu.

L-Onor.

Mugliett irrepeta ħafna mill-affarijiet li ntqalu fid-dibattitu ta' sigħat twal li għamilna meta ddiskutejna l-emendi għal-liġi dwar l-Awtorita' ta' l- Ippjanar.

Jien ħadt gost nisimgħu jgħid li dawn kienu tibdiliet pożittivi u li ġabu riżultati pożittivi.

Qal ukoll li l-intenzjonijiet kienu tajbin.

Għall-erwieħ!

Fl-aħħar xi ħadd żganċa ruħu mill-kor li kien hemm fuq in- naħa l-oħra f'Lulju li għadda meta jien kont ġejt deskritt bħala li qed nipprova naħkem, nikkontrolla u nagħmel li rrid bl-Awtorita' ta' l- Ippjanar!

Jien nispera li jkollna ħafna iktar ċans nitkellmu dwar dan meta jersaq quddiem il-Parlament id-dibattitu dwar l-estimi ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Fid-dibattitu llum issemmew żewġ affarijiet li xtaqt niċċarahom.

Waħda minnhom tirrigwarda iit-tħaffir taż-żejt f'Għawdex.

L-ewwelnett hawnhekk ngħidlu li għandu żball għaliex f'Għawdex mhux se jsir tħaffir għaż-żejt.

F'Għawdex qed isir studju tas-saffi tal-blat.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Mintoff.

ONOR.

DOM MINTOFF: Il-gazzetti taw din l-impressjoni.

Intom għamiltu ħafna press statements u qatt ma ċċarajtuha din.

Jien hekk ħsibt li f'Għawdex qed iħaffru għaż-żejt.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Chairman, m'huwiex l-iskop li f'Għawdex isir tħaffir għaż-żejt.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Jekk jinstab iż-żejt jittella' mill-baħar.

Hemmhekk bir taż-żejt qed isir.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Chairman, m'hu qed isir bir taż-żejt xejn.

Hemmhekk qed issir toqba fonda biex jiġu esplorati s-saffi tal-blat ħalli jaraw jaqblux ma' dawk li hemm f'postijiet oħra fejn instab iż-żejt.

Bħalma qed jgħid il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, jekk kemm-il darba jkun hemm indikazzjoni li fil-fatt hemm iż-żejt, dan isaħħaħ l-applikazzjonijiet li nistgħu nagħtu lil min se jagħmel l-esplojtazzjoni tiegħu iktar 'il bogħod.

Dan huwa sampling.

Rigward permessi, lill-Onor Mugliett nista' ngħidlu li għaddejjin pre-submission discussions ma' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar biex jaraw x'hemm bżonn li jsir.

Dawn marru fuq il-post kemm-il darba u nista' ngħid li dan il-proġett mhux se jibda għada imma għandu sa Marzu jew April tas-sena d-dieħla, u għalhekk se jkun hemm żmien biżżejjed biex isiru l- applikazzjonijiet.

(Interruzzjonijiet)

Ħaġa oħra li ssemmiet mill-Onor.

Ċensu Galea rigward l-Awtorita' ta' l- Ippjanar hija r-riferenza għat-telf ta' karti.

Jien informat li veru li kien hemm file li kien mitluf jew mislaid u li nzerta kien fih applikazzjoni ta' klijent tiegħu, pero' li ma qalx l-Onor.

Membru hu li dan il-file instab u li l-applikazzjoni qed tiġi pproċessata bil-mod kif suppost tiġi proċessata.

L-Onor.

Mugliett semma wkoll l-kwestjoni tal-proġett tal-millennju.

Dan huwa proġett li se tagħmel il-Korporazzjoni Telemalta, mhux il-Gvern.

Jien naqbel li proġett tal-millennju mhux bilfors irid ikun f'forma ta' bini imma jista' jkun xi event jew xi ħaġa oħra, pero' rrid ngħid li dan il- proġett għadu qed jiġi studjat u għadna qed nisimgħu s-suġġerimenti dwaru.

Il-Korporazzjoni Telemalta ddeċidiet li għandha dan il-proġett u se tagħmlu.

Jien nista' ngħid lill-Onor.

Mugliett li l-għoli ta' dan il- proġett qiegħed ħafna u ħafna iktar 'il bogħod milli qal hu u t-tliet blokki li semmewlu huma ħafna 'l bogħod minn kif se jkunu l-affarijiet.

Jien naħseb li wieħed għandu jkun informat sew dwar l-affarijiet biex ma joqgħodx jitfa' ħafna dubji fuq affarijiet li ma jkunx ċert minnhom.

(Interruzzjonijiet) Jien nista' ngħidlek li qiegħed ħafna 'l bogħod minn kif inhuma l-affarijiet u la tmur tiċċekkja tkun taf.

L-Onor Mugliett qal ukoll li hemm xi ordni biex l-applikazzjonijiet li daħlu wara Awissu jingħataw prijorita'.

Veru li ħareġ internal memo mingħajr awtorizzazzjoni imma dan ġie rtirat mill-għada stess.

Qal ukoll li l-case officers qed jagħmlu tmien sigħat xogħol bla waqfien.

Jien nixtieq li jagħmlu tmien sigħat xogħol bla waqfien, pero' l-fatt hu li dawn inġibditilhom l-attenzjoni li jridu jittrattaw il-każi kollha bl-istess ritmu.

Jien m'iniex se noqgħod nitkellem dwar l-Awtorita' ta' l-Ippjanar pero' jien żgur li meta niġu għad-dibattitu fuq l-estimi ta' din l- awtorita', jien se nqum hawnhekk b'wiċċi minn quddiem u sodisfatt li kien hemm ftit titjib b'dak li għamilna minkejja l-martirju kollu li għaddejtuna minnu hawnhekk f'Lulju li għadda.

Għalhekk aktar kmieni jien għidt li ħadt gost li l-Onor Mugliett qal li t-tibdiliet li saru kienu pożittivi.

Dawn taw riżultati tajbin u meta nagħmlu iktar riformi f'dak li hu enforcement, ħalli la jaħrab iż-żgħir u lanqas il-kbir, ikollna aktar riżultati simili.

Kumment ieħor li sar kien rigward l-NGOs.

Ingħatat l-impressjoni li l- NGOs qisna nsejniehom.

Dawn se nitkellem fuqhom iktar 'il quddiem, pero' nista' ngħid lil din il-Kamra li diġa' saru rakkmandazzjonijiet li qegħdin jiġu studjati u nistenna li meta jasal iż-żmien joħorġu d-deċiżjonijiet dwar min se jiġi megħjun u min mhux se jiġi megħjun.

Nerġa' lura għall- kwestjoni stretta ta' l-ambjent u l-iktar li rrid nikkonċentra huwa fuq dak li ntqal rigward l-iskart.

L-Onor.

Psaila Savona qal li aħna erġajna lura back to square one għaliex m'għamilna xejn ħlief dak lil għamel il-Gvern ta' qabel.

Jien ngħidlu li l- Gvern ta' qabel kellu rapporti kemm ried.

Biss biss, fl-1993, tliet snin qabel spiċċa mill-gvern, diġa' kellu r-rapport ta' Ramboll u f'Settembru 1996 kien hemm xita ta' rapporti għaliex il-kwestjoni kienet qed issir aktar akuta.

L-Onor.

Psaila Savona kien skorrett meta qal li kienu l- kunsilliera indipendenti tal-Kunsill Lokali ta' Wied il-Għajn li bdew jagħmlu l-pressjoni.

Il-poplu ta' Wied il-Għajn kollu u l- organizzazzjonijiet kollha bdew jagħmlu pressjoni fuq il-ministru preċedenti, li kien wiegħed li jekk kemm-il darba dan l-impjant se jibqa' jrejjaħ kien se jwaqqaf il-kuntratt ta' l-operazzjoni.

Pero' il-kuntratt baqa' ma waqaf qatt minkejja li l-Gvern kellu ruxxmata rapporti.

Li ġara kien li dan kien imwaħħal u mkaħħal ma' konsulent wieħed li ried ibegħelna bilfors it-teknoloġija tiegħu.

Allura jekk inhu hekk, jien kif nista' naqbad ir-rapport li sar fl-aħħar xhur ta' qabel telaq sieħbi u ngħid li nistgħu ndaħħlu jdejna fil-but u nonfqu Lm4 miljun, Lm6 miljun jew Lm8 miljun?

Dan apparti l-fatt li jekk indaħħal idejja fil-but ma nsib xejn għaliex ma tantx ħallewlna biex inkunu nistgħu nagħmlu proġetti!

Mr Chairman, il-kwestjoni ta' l-iskart f'dan il-pajjiż m'hijiex waħda żgħira u jien kont nistenna li dwar dan is-suġġett għandna naħsbu l-istess.

Kont nistenna wkoll li l-kelliem tan-naħa l-oħra jappella lis-sidien tal- barrieri - kif se nagħmel jien minn qalbi - sabiex dawn jikkoperaw mal- Gvern.

Aħna qegħdin nipprovaw li nużaw il-barrieri b'talli mod li nerġgħu nitfgħu fihom materjal li ma jniġġiż l-ilma ta' taħt l-art.

Ovvjament, dan isir bi ħlas u m'aħniex se neħduhomlhom.

Aħna qed ngħidulhom biex naslu f'xi forma ta' ftehim fejn huma jerġgħu jieħdu lura ammont ta' flus għal kull tunnellata skart ta' dan it-tip li jidħol hemmhekk.

B'hekk inkunu qed insolvu problema nazzjonali.

Jien ħsibt li l-Onor.

Membru se jappellalhom sabiex naslu għal ftehim u nsolvu din il-problema - għallinqas għal sitt snin jew sebgħa għaliex probabbilment wara jkollna nerġgħu niffaċċjawha - pero' minn dan kollu ma sar xejn.

Tkun ħaġa tajba jekk dawk il-ħofor kbar li għandna f'din in-naqra ta' gżira nerġgħu nimlewhom b'dan il-mod, għallinqas meta tkun ġej Malta bl-ajruplan ma toqgħodx tara dawk it-toqob kollha.

Mr Chairman, kif għidt qabel, jien ma kellix il-flus biex nagħmel dak li rrikkmandaw ir-rapporti, u barra minn hekk m'iniex lest li nonfoq sitt ħabbiet mill-flus ta' dan il-poplu qabel ma nkun naf fiż-żgur li se nieħu xi ħaġa lura.

Aħna kellna ħafna proposti - hemm min irid jaħraq l-iskart b'temperatura għolja, hemm min irid jaħraq l-iskart u jiġġenera l-elettriku li mbagħad ibigħu, min jiffermenta l-iskart u jagħmlu composting, u hemm min jgħidilna biex nesportawh - u min kien qiegħed jistudja l-proposti ma qagħadx fuq ir-rapporti li għandna għaliex kulħadd jgħidlek li l-proposta tiegħu ma tħammiġx, ma tniġġiżx jew ma tarmix gassijiet.

Ovvjament kulħadd irid ibigħ it-teknoloġija tiegħu.

Qabel ma nagħmlu xi ħaġa rridu l-ewwel immorru on the spot ħalli naraw x'jiġri meta jitħaddem l-impjant, imbagħad niddeċiedu.

Mhux naqbdu u nordnaw għaliex se nġibu l-flus mill-European Investment Bank!

Dawn il-flus mhux xorta jridu jitħallsu lura!

Aħna bgħatna lin-nies fil-pajjiżi fejn hemm dawn l-impjanti li ġew rrikmandati lilna.

Għalhekk għadda dan iż-żmien kollu u għalhekk ftit mill-iskart qed jintefa' l-Magħtab.

Dan mhux bi pjaċir tagħna qed isir.

Issa qed niskruplaw għal felula meta hemm iljunfant sħiħ li ħallieh jikber il-Gvern ta' qabilna?

Issa f'daqqa waħda l-iskruplu, sakemm qegħdin isiru l-istudji?

Mr Chairman, l-aktar ħaġa faċli biex teħles mill-iskart hija li twaħħal inċineratur minn dawk il-kbar u taħraq kollox.

Dan tkun tista tużah għall- enerġija wkoll imma jinvolvi ħafna spejjeż.

Illum il-ġurnata għandna ftehim ma' kumpannija li żviluppat teknoloġija ta' composting f'tubi kbar tal-plastic u dawn se jagħmlulna prova għal sitt xhur, liema xhur se jkunu parti fix-xitwa u partii fis-sajf.

B'dan it-tip ta' teknoloġija se naraw jekk nistgħux neliminaw l-aktar ħaġa inkwetanti, jiġifieri l-irwejjaħ u kulma se jqum lill-pajjjiż huwa biss Lm40,000.

Din il-kumpannija se ġġib l-apparat, il-plastic u anke n-nies u se tieħu ħsieb ukoll il-ħlas tal-lukandi.

B'hekk l-ispiża għalina se tkun żgħira meta mqabbla mal-miljuni rrakmandati fil-programmi ta' Brontmig u ta' oħrajn.

Barra minn hekk, anke jekk kemm-il darba jirriżulta li s-sistema ma tkunx b'saħħitha biżżejjed biex tassorbi l-iskart kollu ta' Malta, wieħed jista' jutilizzaha għal Għawdex biex l-iskart t'hemmhekk jiġi ffermentat hemm stess bla rwejjaħ.

B'hekk ma jkollniex għalfejn noqogħdu nġibu l-iskart bil-vapur minn Għawdex għal Sant'Antnin.

Għaliex jekk hemm bżonn anke Għawdex nagħmlu impjanti żgħar, basta dawn ma jkunux ta' ħsara għal-ambjent u basta dawn ma jkunux jarmu rwejjaħ.

B'hekk ikun hemm tnaqqis mil-load enormi li għandu fuqu Sant'Antnin.

Dan huwa suġġett illi wieħed jista' jidħol fih aktar fit-tul.

Ma nistgħux nitkellmu fuq il-problema ta' l- iskart f'żewġ minuti, għax din hija problema komplessa u problema li għandha konsiderazzjonijiet soċjali.

L-Onor.

Psaila Savona staqsa x'għamilna fuq is-separation of waste.

Anke ta' qabilna pprovaw jagħmlu xi ħaġa imma ma waslu mkien.

Irridu nibdew bl- edukazzjoni.

F'dan il-pajjiż żewġ affarijiet tista' tagħmel.

Waħda hija li twaħħal il-multi u f'dak il-każ trid ħafna pulizija biex jimplimentaw ir- regolamenti.

Din mijiex prattika għax ma jistax ikun li toqgħod teżamina x'intefa' fil-borża ta' l-iskart.

Ħaġa oħra li tista' tagħmel hija li teduka u li d-dipartiment jieħu din il-problema bis-serjeta'.

Id- dipartiment se jibda programm ta' seminars u ta' laqgħat li dalwaqt se jibdew fl-iskejjel.

Għax huwa hemm li trid tattakka.

Jekk hu possibbli rridu ntellgħu ġenerazzjonijiet li għandhom mentalita' differenti.

Dawn ma tagħmilhomx mil-lum għal għada imma trid tagħmel xi ħaġa u mhux taparsi qed tagħmel u ma tagħmel xejn!

Jiena m'għandix ċans noqgħod ngħid x'inhuma l- problemi f'dan il-qasam, fosthom il-problema tat-turiżmu u l- industrijalizzazzjoni.

Dawn kollha jidħlu fil-kwestjoni pero' għall-mument irrid nirrifletti fuq jekk f'dan il-pajjiż għandniex l-affarijiet kif suppost.

Għandna biżżejjed leġislazzjoni u strutturi biex nikkontrollaw l- ambjent?

Diġa' semmejt il-problemi ta' l-implimentazzjoni.

Aħna kellna laqgħat mal-kunsilli lokali u magħhom ħloqna ċerti proġetti, pero' mbagħad tistenna li jkollok feedback mingħandhom.

Sal-lum nista' ngħid li dan il- feedback la huwa nkoraġġanti ħafna u lanqas huwa biżżejjed.

Il-liġijiet li għandna huma effettivi biżżejjed?

Il-liġi prinċipali li għandna dwar l-ambjent hija tajba biżżejjed jew irridu nibdluha?

Jiena nista' ngħidlek li għandi min qiegħed jirrevedi din il-liġi ħalli kemm jista' jkun naraw x'nistgħu nirranġaw fiha biex inkunu nistgħu nimplimentaw l-affarijiet aħjar.

Huwa fatt illi llum, bil-mod il-mod dieħla ċerta kuxjenza fuq l-ambjent.

Anke ċerti industriji huma konxji u naf li wħud minnhom għandhom ukoll kuntatti ma' imprendituri privati biex l-iskart tagħhom ikunu jistgħu jeliminawh b'mod dirett.

Hemm ukoll l-NGOs u hemmhekk ukoll hemm kuxjenza tajba.

Sakemm tkun kuxjenza bilanċjata, sakemm ma jkunx hemm estremiżmu, aħna kuntenti li jkun hemm min iniggeż il-kuxjenza ambjentali fil-pajjiż.

Issa wieħed irid jirrealizza wkoll ir-rabta li hemm bejn l-iżvilupp soċjali, l-iżvilupp ekonomiku u industrijali u l-ambjent.

Kultant bla ma rridu ngergru illi qed nintlaqtu ħażin minn ċerti affarijiet.

Huwa veru li qed nintlaqtu ħażin minn ċerti affarijiet imma hemm affarijiet oħra li assolutament ma tistax teħles minnhom.

Dieħla wkoll l-idea - u din hija mportanti - illi huwa ħafna aktar irħis jekk inti tilqa' għall-ħsara ta' l- ambjent milli jekk tħalliha ssir u mbagħad tirranġaha.

Sfortunatament anke biex tilqa' jrid ikollok il-mezzi finanzjarji u l-istrutturi neċessarji.

Biex tilqa' trid tmur aktar fil-fond, trid tmur għal-livell ta' l- edukazzjoni.

Iż-żewġ partiti jafu l-importanza ta' l-ambjent u t-tnejn jgħidu li għandhom politika dwar l-ambjent fuq l-aġenda tagħhom, pero' min jagħmel mod u min jagħmel ieħor.

Ħafna drabi mhux il-politiku jiġġudika imma l-poplu.

Dan irid jiġġudika jekk huwiex kuntent jew le b'dak li jkun għaddej.

Jiena ngħid li għadna 'l bogħod minn dak li hu desiderabbli.

Għad irridu naħdmu bis-serjeta' ħalli kemm jista' jkun ikollna linji ta' gwida biex inkunu nafu minn fejn tlaqna u fejn nistgħu naslu bla ma nkunu qed nagħmlu ħsara la għas-saħħa u lanqas għan-nies.

Jiena nista' ngħid li diġa' għandna programm għal dawn is-sentejn jew tlieta li ġejjin. illi fuqu rridu nikkwantifikaw ir-realta' tas-sitwazzjoni ambjentali.

Illum-il ġurnata ħadd ma jaf jgħidlek kemm għandek sulphur dioxide, nitrous oxide jew carbon monoxide fl-arja.

S'issa m'għandniex din id-data u huwa importanti li jkollna.

Dan japplika wkoll għall-baħar.

Minkejja li ngħidu li dan huwa riżors li għandna bżonnu u li huwa importanti għal saħħitna, għad m'għandniex kwantifikazzjoni ta' kemm għandna tniġġiż ġol-baħar.

Qed isiru ċerti studji, uħud minnhom anke fuq bażi personali, b'koperazzjoni ma' universitajiet oħra barra minn Malta, għal dak li huwa tniġġiż tal-kosta u għal dak li huwa l-effett tal- partijiet żgħar taż-żejt fuq il-flora u l-fawna tal-baħar.

Qed isiru studji wkoll rigward kif jintlaqtu ċerti kreaturi tal-baħar bħall-bekkun u ħut ieħor.

B'hekk inkunu nafu bil-quddiem meta l-ammont ta' tniġġiż jibda jsir perikoluż.

Allaħares naslu s'hemmhekk biss, għax imbagħad ikun tard wisq!

Għalhekk hemm koperazzjoni kbira f'dawk li huma programmi, ħalli kemm jista' jkun wieħed ikun jaf bis-sitwazzjoni minn qabel.

Dawn huma l- problemi li joħorġu minn pajjiż li hu gżira u li hu żgħir.

Dan hu pajjiż li għandu popolazzjoni kbira u fejn ir-rata ta' żvilupp hija qawwija.

Huwa pajjiż fejn hemm żvilupp ekonomiku u fejn it-turiżmu qed jagħmel strain fuq l-infrastruttura.

Dawn huma problemi li jrid jiffaċċja kulmin ikun f'dawn iċ-ċirkostanzi.

Jiena ngħid illi din m'hijiex xi ħaġa illi għandha tagħlqilna għajnejna u ngħidu li aħna qegħdin nagħmlu l-affarijiet għalina weħidna, li dawn huma problemi li ħadd ma ffaċċja qabel u li aħna se nsibu s-soluzzjonijiet tagħhom u nwettquhom.

F'dan il-kontest wieħed irid joqgħod attent anke illi ma jġibx ideat minn barra u jaqbad u jadottahom għax jaħseb illi la ħaddieħor qed jitkellem fuq teknoloġija, allura aħna nistgħu nagħmlu hekk ukoll u nsolvu l-problema.

Qed ngħid dan fil-kontest ta' l-enerġija solari.

Din mhijiex xi ħaġa li bdiet il-bieraħ.

Saru esperimenti fit-tul f'dan li-pajjiż - anke ma' l- Awstrijaċi, taħt amministrazzjoni Laburista fil-passat - biex naraw kif nistgħu nisfruttaw mill-aħjar li nistgħu l-enerġija solari.

Donnu li ma tgħallimniex il-lezzjoni.

Dan hu l-gwaj.

Min illum qed jitkellem b'din il-ħerqa kollha, qisha din hija ċ-ċavetta biex niffrankaw l-enerġija, irid jirrealizza li dik it-teknoloġija ma tatx ir-riżultati mistennija.

Jiena naqbel li għandna nħeġġu lin-nies biex jagħmlu solar panels ħalli jsaħħnu l- ilma, imma ssaħħan l-ilma meta għandna x-xemx fis-sajf?

Il-misħun tridu fix-xitwa!

Allura m'għandniex nitilqu bl-idea illi għax pajjiżi oħra qed jitkellmu fuq ċerti teknoloġiji, aħna nistgħu naqbdu u nadottawhom.

Dan hu suġġett li jekk tibda ddur miegħu ma tiqafx titkellem fuqu, Mr Chairman.

Jiena xtaqt ngħid ukoll illi f'din il-kwestjoni aħna m'aħniex qegħdin biss nintrabtu li naraw sax-xtut tagħna u nieqfu hemmhekk.

Kien hemm skop wara l-fatt illi l-ministeru tiegħi ġabar fih l-affarijiet barranin u l- ambjent.

Inti llum ma tistax titkellem fuq problemi ta' l-ambjent b'mod parrokkjali għall-aħħar, għaliex kulħadd jaf illi l-ambjent jiġi mniġġeż anke mill-ġirien tiegħek u min-nies ta' madwarek.

Jien semmejt il-baħar.

Nistgħu noqogħdu attenti biex ikollna kontrolli fuq il-kwalita' ta' l- ilma, u hekk għandu jkun, imma mbagħad jekk ħaddieħor fl-istess baħar ikun qed jitfa' mijiet u eluf ta' tunnellati ta' skart u ta' drainage, dan żgur li se jkollu effett fuq il-ħut li aħna nieklu, fuq il-kwalita' ta' ilma li jkollna u fuq il-ħajja f'dan il-baħar.

Hemmhekk jidħol l-iskop illi aħna, fuq livell internazzjonali, nikkoperaw u naħdmu f'dawk l-oqsma illi huma ta' benefiċċju għall-ambjent.

Hawnhekk irrid ngħid li stennejt li xi ħadd min naħa l-oħra għallinqas isemmi dan il-kamp.

Jiddispjaċini, nerġa' ngħid, li tan-naħa l-oħra telqu minn aspett too blinkered ta' l-ambjent.

GĦalihom l-ambjent huwa l-iskart li għandna fit-triq u dawn l-affarijiet żgħar li qegħdin hawn Malta.

Qed ngħid "żgħar" fis-sens relattiv, meta tikkomparahom ma' kollox, għax dawn huma problemi li qed inħossu, li qed ngħixu magħhom u li wkoll iridu jiġu solvuti.

Imma issa ħalli naraw daqsxejn x'sar matul din is-sena bħala risposta għal min qiegħed jgħid li m'għamilna xejn.

Kien hemm koperazzjoni u attivita' fil-qasam internazzjonali.

Għall- ewwel darba għandna lil xi ħadd li qiegħed rappreżentant permanenti fuq il- UNEP, il-United Nations environment programme.

Għandna wkoll koperazzjoni qawwija u spissa fil-laqgħat tal-Mediterranean action plan.

Dan il-pjan beda fis-sebgħinijiet minn Barcelona u għadu wieħed mill-fora fejn isiru ċerti laqgħat regolari għall-pajjiżi ta' madwar il-Mediterran fuq dak li huwa ambjent.

Wieħed irid jgħid ukoll li hemm il-ħsieb li l-11-il sessjoni ta' din il-konvenzjoni tinżamm Malta fl-1999.

Hemm parteċipazzjoni qawwija wkoll f'dik li hija r-reviżjoni tal-parteċipazzjoni f'dan il-pjan, li jinkludi l-affarijiet tal-baħar, is-sajd u ħafna affarijiet oħra.

Mr Chairman, aktar qribna, u allura b'effett dirett fuq il-kwalita' ta' l- ilma tal-baħar ta' madwarna, hemm il-programm METPOL.

L-iskop wara dan il- programm hu li l-problemi tal-Mediterran jiġu eżaminati iktar fid-dettall u jsir monitoring ta' areas differenti fil-Mediterran rigward it-tniġġiż.

Dan jikkumplimenta ħafna l-programm l-ieħor tal-UNEP, li huwa l-coastal area management programme, programm li jinħadem mal-United Nations environment programme u għandu l-iskop li jitlesta proġett għall-kosta tal- gżejjer.

Dan il-programm għandu wkoll jintegra l-bżonnijiet u l-impatti soċjo-ekonomiċi u ambjentali tal-kosta ta' Malta.

M'hemmx għalfejn ngħid li aħna komplejna nagħtu l-kontribut tagħna in konnessjoni mal-Liġi tal-Baħar tal-Ġnus Magħquda.

Għamilna kuntatt ġdid u qed nagħtu rwol produttiv ħafna lir-regional marine pollution emergency response centre, li apparti li tajnieh post ġdid f'Pinto Wharf biex ikun jista' jespandi u anke jgħin fil- ħarsien ta' l-ambjent fil-Mediterran, qegħdin ukoll nikkoperaw miegħu ħalli jkun jista' jgħin biex jiġi fformolat action plan għat-tniġġiż tal-baħar li jiġi miż-żejt.

Hawn Malta s-sena l-oħra u matul din is-sena kellna xi 23 inċident ta' tniġġiż tal-baħar li tajjeb jew ħażin - u hawnhekk irrid nirringrazzja lil min kien involut - minkejja n-nuqqas ta' pjanijiet u nuqqas ta' mod formali kif jiġu attakkati dawn l-ispills, irnexxielna nikkontrollawhom.

Wieħed mill-commitments tiegħi huwa li nagħti s-saħħa u l-mezzi lill-pollution control unit ħalli b'mod ordnat ikun jista' jittratta dawn l-inċidenti.

Mr Chairman, hemm ħafna affarijiet oħra li dħalna fihom.

Jien ma tantx fadalli ħin, pero' nixtieq ngħid li fix-xhur li għaddew organizzajna ħafna seminars u anke laqgħat li forsi immedjatament ma jkollhomx dak l-impatt li wieħed ikun jixtieq.

Meta tagħmel seminar tkun qiegħed tiddiskuti u meta tagħmel exhibition tkun qiegħed tqajjem awarenes.

Hemm ukoll il-problema ta' l-ozone layer li min-naħa l-oħra ma smajna xejn fuqha.

Dawn huma realtajiet li jweġġgħuna għax din hija xi ħaġa li tista' tagħmlilna ħsara daqskemm jagħmlilna l-ilma mniġġeż tal-kosta u daqskemm tagħmlilna ħsara l-konċentrazzjoni ta' gassijiet fl-arja fejn aħna ngħixu.

Jiġifieri hemm ħafna affarijiet għaddejjin, u nixtieq li kieku kellna l-fondi neċessarji biex inkunu nistgħu nattwaw dawn l-affarijiet.

Jien nista' ngħid li se nipprovaw nattwaw kemm jista' jkun minn dawn l- affarijiet.

L-aħħar punt li xtaqt nagħmel hu dwar dak li qal l-Onor.

Ċensu Galea rigward il-Parlament.

Huwa fatt li jien ukoll qed inżomm ir-responsabbilta' ta' kif jitmexxa l-Parlament.

Jien mhux se nerġa' nirrepeti dak li ntqal.

F'dawn l-aħħar ġimgħat ġraw ħafna affarijiet hawnhekk u kien hemm awareness tagħhom barra minn dan il-Parlament.

Jien ngħid ħaġa waħda biss.

Forsi f'dawn l-aħħar ġranet ingħatat l-impressjoni li hawnhekk qisna gaġġa tiġieġ, kulħadd jiġġieled u jgħajjat.

Naħseb li jkun matur ħafna jekk wieħed jgħid li rridu nitgħallmu minn dak li ġara.

Bla ma noqogħdu nippuntaw subgħajna u naraw min għandu tort u min għandu raġun, ejja naraw li aħna għandna responsabbilta' lejn iċ-ċittadini li bagħtuna hawnhekk u niftehemu, bl-aktar mod bonarju, bħala nies intelliġenti, integri u responsabbli, li nsibu dawk is-soluzzjonijiet li jiggarantixxu d- demokrazija, jiġġarantixxu t-tmexxija ta' dan il-Parlament b'mod demokratiku u jagħtu l-ispazju u l-ħin lil dak il-gvern li jkun elett mill- poplu biex jiggverna, skond ma xtaq il-poplu meta eleġġieh.

Mr Chairman, dan qed ngħidu bl-ebda preġudizzju u bl-ebda ppuntar ta' swaba 'l hemm u 'l hawn.

Jiena nħoss ġo fija li lill-poplu għandna nagħtuh Parlament serju li jimxi kif għandu jimxi.

Il-Parlament jista' jkollu d- differenzi tiegħu.

Jista' forsi ma jkunx hemm qbil - u hekk għandu jkun, għax b'hekk toħroġ id-diskussjoni u b'hekk joħorġu l-ideat - pero' jien nemmen li wasal iż-żmien li ż-żewġ naħat ineħħu s-suppervja, inpoġġu rasna flimkien, naraw x'inhuma l-affarijiet li qegħdin jiddividuna u x'inhuma l- affarijiet li wasslu biex ikun hawn dan it-tip ta' atmosfera f'dan il- Parlament.

Il-Gvern huwa lest li jiddiskuti ħalli nerġgħu npoġġu l- affarijiet on an even keel, jiġifieri kif suppost ikunu, b'rispett lejn l- awtorita' li għandu gvern elett, b'rispett lejn id-drittijiet ta' l- oppożizzjoni u iktar u iktar b'rispett lejn il-mandat li tawna n-nies li bagħtuna hawnhekk biex naħdmu mhux għall-ġid ta' l-oppożizzjoni jew tal- gvern imma għall-ġid ta' kull wieħed u kull waħda minnhom li hemm barra minn dan il-Parlament.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Sar il-ħin.

Fil-5.30 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent irrapporta progress u d-diskussjoni kienet aġġornata, skond il-Mozzjoni Nru 98.

THE DEPUTY SPEAKER: Nitlob lill-Ministru Mizzi jressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR JOE MIZZI: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lum il-Ħamis, 27 ta' Novembru, 1997 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 1998

It-Tlettax-il Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent - Kontinwazzjoni (Affarijiet Barranin)

THE DEPUTY SPEAKER: Skond il-Mozzjoni Nru. 98 ta' l-10 ta' Novembru, 1997 il-Kamra hija aġġornata għal nhar il-Ħamis, 27 ta' Novembru, 1997 fis- 6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-Ministru Mizzi.

Fil-5.31 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

UNIVERSITA' - REVIŻJONI TA' KARTI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm talbiet fl- Universita' għal revision papers: fil-livell Ordinarju tal-MATSEC; fil- livell Avvanzat tal-MATSEC; fil-livell Intermedjarju tal-MATSEC; u fl- eżamijiet finali tad-Degree Courses?

Kemm minn dawn it-talbiet intlaqgħu u kellu jinbidel ir-riżultat minn fail għal pass?

Kemm daħħlet l-Universita' minn dawn it-talbiet?

Kemm kien hemm talbiet simili f'dawn l-aħħar tliet snin sena b'sena?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant dwar in-numru ta' kandidati li talbu reviżjoni tal-karti tal-eżami u t- tibdil li sar, hi kif ġej: Kull kandidat ħallas Lm15 li ġew mogħtija lura fil-każijiet fejn sar tibdil.

| |Livel|Tib|Livel|Tib|Liv|Tib| | |l |dil|l |dil|ell|dil| | |Ordin| |Avvan| |Int| | | |arju | |zat | |er | | |1997 |160 |8 |206 |4 |126|3 | |Mejju | | | | | | | | |138 |1 |59 |0 |24 |1 | |Settem| | | | | | | |bru | | | | | | | | | | | | | | | |1996 |99 |4 |156 |1 |3 |0 | |Mejju | | | | | | | | |22 |0 |24 |0 |0 |0 | |Settem| | | | | | | |bru | | | | | | | | | | | | | | | |1995 |87 |4 |177 |2 |49 |4 | |Mejju | | | | | | | | |27 |0 |52 |0 |1 |0 | |Settem| | | | | | | |bru | | | | | | |

In-numru ta' talbiet fl-Universita' għal reviżjoni ta' karti tal- eżamijiet finali tad-Degree Courses kien 76.

Minn dawn it-talbiet erbgħa kellhom jinbidel ir-riżultat minn Fail għal Pass.

Fl-aħħar tliet snin kien hemm dawn it-talbiet:

1994 38 1995 41 1996 67

KUNSILL MALTI GĦAX-XJENZA U TEKNOLOĠIJA - CHAIRPERSON

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk iċ-Chairperson tal- Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija tirċevix xi tip ta' rimunerazzjoni jew allowance?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Fis-17 t'April, 1997 il-membri tal-Kunsill Malti għax-Xjenza w Teknoloġija unanimament irrrakomandaw illi ċ-Chairperson (wara li din intalbet tassenti ruħa) tingħata onorarju ta' Lm1,500 fis- sena.

ENEMALTA - QTUGĦ FIL-PROVVISTA TA' L-ELETTRIKU

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9496, jista' l-Ministru jgħid fejn kienu l-lokalitajiet li fihom inqata' s- servizz tad-dawl xahar b'xahar minn Jannar 1997 sa Ottubru 1997?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-tagħrif mitlub tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

DJAR - ALLOKAZZJONIJIET

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew allokati djar mid-Dipartiment tad-Djar mis- 26 ta' Ottubru, 1996 'il hawn: fil-Furjana; fil-Belt; fil-Ħamrun; f'Tal- Pieta'; f'Sta.

Venera; u fil-Marsa?

Jista' l-Ministru jgħid kemm minnhom kienu:- djar tal-Gvern; u djar ta' sidien privati (rekwiżizzjonati) f'kull lokalita'?

F'liema lokalita' kienu joqogħdu dawk li ġew allokati djar fil-lokalitajiet imsemmija aktar 'il fuq, lokalita' b'lokalita'?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

DISTRETT NRU.

1 - QTUGĦ FIL-PROVVISTA TA' L-ILMA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għaliex qed jinqata' s- servizz ta' l-ilma ta' spiss fil-Belt, Floriana u l-Ħamrun f'dawn l-aħħar ġimgħat?

Fid-dawl tal-fatt li żdiedu r-rati għas-servizz ta' l-ilma, ma jidhirlux li l-konsumatur jixraqlu servizz aħjar?

Hemm mezz kif il-volum ta' l-ilma msaddad li jsegwi kull perijodu ta' qtugħ jiġi mnaqqas mit-total ta' volum ta' konsum?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

ĦAMRUN - QTUGĦ FIL-PROVVISTA TA' L-ELETTRIKU

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid għaliex inqata' d-dawl fil-Ħamrun dalgħodu il-21 ta' Novembru, 1997?

ONOR.

LEO BRINCAT: Il-provvista ta' l-elettriku ġiet sospiża f'parti mill-Ħamrun biex isiru xogħlijiet fuq il-linji ta' vultaġġ baxx.

PENSJONI KONTRIBUTORJA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il persuna saret eliġibbli għall- pensjoni kontributorja xahar b'xahar mill-1 ta' Novembru, 1996 'il hawn?

ONOR.

EDWIN GRECH: In-numru ta' pensjonanti li ġew eliġibbli għal pensjoni kontributorja tas-Sigurta' Soċjali xahar b'xahar, minn Novembru 1996 sa Novembru 1997 hu kif ġej:

|Novembru 1996 |283 | |Dicembru 1996 |251 | |Jannar 1997 |331 | |Frar 1997 |279 | |Marzu 1997 |337 | |April 1997 |230 | |Mejju 1997 |290 | |Gunju 1997 |208 | |Lulju 1997 |223 | |Awissu 1997 |246 | |Settembru 1997 |153 | |Ottubru 1997 |135 | |Novembru 1997 |73 | |Total |3,039 |

SIGURTA' SOĊJALI - ĊERTIFIKATI TA' MARD

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Rigward il-ħlas ta' Lm1 għal kull ċetifikat ta' mard, jista' l- Ministru jgħid jekk: din il-miżura tapplikax biss għal min jiġi ċċertifikat minn tabib f'ċentri tas-saħħa jew bereġ; jekk din il-miżura tapplikax biss għall-ħaddiema tal-gvern u dawk f'kumpanniji parastatali; u minn se jiġbor il-flus mingħand l-applikant għal benefiċċju ta' sick leave?

ONOR.

EDWIN GRECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jirreferi l- mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

SAĦĦA - HEAD-GEAR

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid għaliex head-gear li qed jiġi rrakkomandat minn konsulenti tal-gvern fil-qasam ta' mard fis-sistema respiratorja mhux qed jinstabu spare parts tiegħu?

Jista' l-Gvern jieħu ħsieb li dawn isiru available peress li l-pazjenti konċernati jkunu ħallsu deposit ta' għexieren ta' liri Maltin fuq dan l- apparat?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: L-Onor.

Interpellant probabbilment qed jirriferi fuq nasal C-PAP machines u mhux sempliċi head-gear.

Il-head-gear jiġi mogħti ma' kull makna mill-bidu nett u ma fihx spare parts.

L-ispare parts tas-C-PAP machines huma in stock.

Wieħed ta' min isemmi li dawn il-makni jintużaw għal każijiet ta' Obstructive Sleep Apnoe fuq depositu li jiġi mogħti lura kolla jekk u meta il-makna tingħata lura l-isptar.

Id-depożitu ma jingħatax biex jitħallsu l- ispare parts.

Wieħed irid isemmi wkoll li Malta hija waħda mil-ftit pajjiżi li tagħti dawn il-makni b'xejn għal-użu tal-pazjent għax ħafna pajjiżi jew jikru l-makna lil pazjent jew il-pazjent jenħtieġ li jixtri l- makna u l-parts huwa stess.