MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 195 It-Tlieta, 16 ta' Novembru, 1993 Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati Malta Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 195 It-Tlieta, 16 ta' Novembru, 1993

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.15 p.m.

Talba

Seduta Nru. 195

It-Tlieta, 16 ta' Novembru, 1993

WERREJ

MINUTI 789

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 789

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 794

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI BIEX JIĠU APPROVATI L-ESTIMI 1993/1994 TA' L-AWTORITA' TAD-DJAR 794

AĠĠORNAMENT 820

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 826

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 194 li saret fil-15 ta' Novembru, 1993, ġew konfermati.

MISTOQSIJIET

TWEĠIBIET ORALI

KUMPANNIJA GROUP 4

L-ONOR.

JOE CILIA (f'isem l-Onor.

Reno Calleja) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari numru 11846 meta l-Parlament jerġa' jiltaqa' wara l-vaganzi tas-sajf?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): L-informazzjoni mitluba mill- Onor. Membru rigward in-nefqa mid-dipartimenti tal-Gvern lill-Group 4 hija kif tidher fuq il-lista hawn mehmuża.

|Sena|Ministri|Parastata|Total | | |es |ls | | | | | | | |1991| -| | | | | |63,194.00|63,194.0| | | |0 |00 | |1992|21,964.0|531,902.0|553,866.| | |00 |00 |400 | |1993| -| | | | | |81,695.00|81,695.0| | | |0 |00 |

TARXIEN - GĦASSA TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

JOE CILIA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid meta l-għassa tal-Pulizija ta' Ħal Tarxien se tkun miftuħa dejjem u f'kull ħin?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għal mistoqsija parlamentari numru 10739.

VALLETTA - TA' LIESSE, SERVIZZ TAL-POSTA

L-ONOR.

JOE CILIA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Kommunikazzjoni: Jista' l-Ministru jagħti raġuni għaliex f'Ta' Liesse, Housing Estate, ix-Xatt, Valletta, il-posta ġieli ddum erbat ijiem ma taslilhom?

X'passi jidhirlu l-Ministru li għandhom jittieħdu?

ONOR.

MICHAEL FRENDO (Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura) (F'isem il- Ministru għat-Trasport u Kommunikazzjoni): L-ilment ta' l-Onor.

Interpellant kien investigat mid-Dipartiment tal-Posta fejn jirriżulta li t- tqassim ta' l-ittri f'dan il-beat huwa regolari.

Pero' jekk l-Onor.

Interpellant għandu fil-pussess tiegħu xi evidenza ta' xi nuqqas f'dan is- sens nistiednu biex jgħaddiha lid-Dipartiment tal-Posta ħalli tkun investigata.

SERVIZZ ĊIVILI - SUR PETER DARMANIN

L-ONOR.

JOE CILIA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Prim Ministru: Is-Sur Peter Darmanin, mir-Rabat, Malta hu impjegat taċ-Ċivil?

Jekk fl-affermattiv, x'inhu l-grad tiegħu?

X'paga għandu?

Xi kwalifiki kellu biex daħal?

X'inhu x-xogħol uffiċjali tiegħu?

Meta daħal fiċ-Ċivil?

Kien hemm call for applications?

Jidhirlu l-Ministru li l-konoxxenza tiegħu bħala teologu jista' jservih bħala għalliem tar- Reliġjon fi skola tal-Gvern?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Nassumi li l-Onor.

Interpellant qed jirreferi għas-Sur Peter Darmanin li għandu kuntratt għal sena, li jista' jiġġedded, bħala part-time advisor on migrants' affairs fil- Ministeru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani.

Dan mhux "impjegat taċ- Ċivil".

FURJANA - TISWIJA TA' BANKIJIET

L-ONOR.

JOE CILIA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li jiġu rranġati l- bankijiet ta' fuq il-Fosos, il-Furjana, u tal-Mall, il-Furjana, kif ukoll jiġu rranġati l-akwati tagħhom?

ONOR.

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Ambjent): Tlabt lid-Dipartiment tad-Distretti tat-Taqsima tax-Xogħlijiet jara x'jista' jagħmel dwar l- ilment ta' l-Onor.

Interpellant.

FURJANA - MONUMENTI

L-ONOR.

JOE CILIA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid meta se jiġu rranġati l-monumenti tal-Mall fil-Furjana u l-vaska tal-Mall fil-Furjana?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani): Nifhem li l-Onor.

Interpellant qed jirreferi għaż-żewġ busti ta' l-irħam fil-Mall, il-Furjana li dan l-aħħar ġarrbu ħsara minn vandali.

Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li x-xogħol fuqhom tlesta.

Rigward it-tiswija tal-vaska fl-istess post, nifhem li l-Onor.

Interpellant qed jirreferi għar-restawr tad-denfil u l-ajkla tal-ġebel (franka) li jagħmlu parti mill-istess monument.

Ittieħdu passi biex mhux il-vaska biss imma l-funtana kollha tiġi restawrata.

Il-materja tqajmet minni personalment u sibt koperazzjoni sħiħa min-naħa tad-Dipartiment tal-Mużewijiet.

FURJANA - DAWLFUQ IL-FOSOS

L-ONOR.

JOE CILIA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' jiġi mdawwal aktar il-fosos tal- Furjana u jitnaddaf mill-ħġieġ u mis-siringi li jkun hemm?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li tinħass il-ħtieġa għal aktar dawl fuq il-fosos tal-Furjana.

Il-proġett qed jiġi kkonsidrat flimkien ma' talbiet oħra.

Id-Dipartiment ta' l-Indafa Pubblika inaddaf il-fosos tal-Furjana regolarment.

Rigward l-aħħar parti tal-mistoqsija, jien informat li d-Dipartiment tad- Distretti tat-Taqsima tax-Xogħlijiet regolarment jagħmel manutenzjoni fis- subways tal-Furjana.

L-aħħar li tbajdu kien f'Mejju/Ġunju ta' din is-sena.

MARSAXLOKK - SCRAPYARD

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'referenza għat-tweġiba li tani l-Ministru dwar scrapyard illegali fl- inħawi Tas-Silġ, f'Marsaxlokk, fil-viċinanza tal-Juno Temples, fejn kont informat li kienu ttieħdu passi legali kontra min kien responsabbli għal din l-iscrapyard, fejn din il-persuna ġiet imwaħħla multa ta' Lm75 u ġiet ordnata li żżarma l-iscrapyard u l-bini li sar fi żmien tliet xhur, issa li għaddew aktar minn tliet xhur, jaf il-Ministru li mhux talli l-iscrapyard ma ġietx żarmata, talli fil-preżent qed titkabbar u qegħdin jittellgħu xi ħitan?

Jista' l-Ministru jara li ordni tal-Qorti tiġi esegwita?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li għalkemm il-każ inqata' mill- Qorti tal-Maġistrati, il-persuna akkużata appellat mis-sentenza u l-każ għadu pendenti fil-Qorti ta' l-Appell.

Jien informat ukoll li l-ebda ħitan ġodda tal-kantun ma ttellgħu dan l- aħħar.

Kien qed jerġa' jittella' ħajt u l-Awtorita' ta' l-Ippjanar waqqfet dan ix-xogħol għax kien qed jintuża ġebel tal-franka qadim u mhux ġebel tas- sejjiegħ.

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi) : L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: La qegħdin fuq il-kwestjoni ta' scrapyard u affarijiet bħal dawn, jista' l-Ministru jgħidilna fiex waslet il-kwestjoni ta' l-impjant li hemm fuq Għar Dalam li konna smajna li qed joffrulu biċċa art ġewwa Ħal Far biex ineħħuh minn hemm allavolja huwa illegali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jekk dan huwa illegali, għandu jitneħħa minn hemm, irrispettivament minnjekk il-Gvern jagħtihx biċċa art oħra jew le.

Jiġifieri m'hemmx xi kondizzjoni li biex ineħħih minn hemm irridu nagħtuh biċċa art, kif donnu implika l-Onor.

Vella.

Safejn naf jien, il-kwestjoni mad-Dipartiment u ma' l-Awtorita' għadha għaddejja fuq il-fatt li bena bla permess.

Niftakar sew ukoll li kien talab biċċa art biex jagħmel batching plant - jekk niftakar sewwa, ta' Schembri kien - pero' offhand ma nistax ngħidlek kif baqa' fuq din il-kwestjoni għalkemm wieħed jista' jiċċekkja.

(Interruzzjonijiet) L-art li talab qegħda f'post differenti.

Il-batching plant li semma qiegħed fuq il-Wied ta' Għar Dalam u huwa ikrah ħafna.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Il-Ministru għadu jsostni li dan il-batching plant mhuwiex qed jaħdem, kif kien qal hawnhekk kemm-il darba?

Jiena kont għidt li hawnhekk video jonqosni nġib tat-trakkijiet deħlin u ħerġin.

Nistaqsih ukoll jekk għadux isostni li dan m'għandux dawl meta dan qed jieħu dawl minn villa privata u jekk għadux isostni wkoll li dan mhux qed jestendi u jkabbar l-area.

Skond l-iStructure Plan din l-area suppost li taqa' taħt l- area ta' konservazzjoni ta' Għar Dalam.

Għax qed ngħidu li ma nafux jekk hux se jieħu biċċa art u ma nafux fiex wasal, pero' sadanittant dan qed ikompli jagħmel dawn l-affarijiet li ħadd ma jista' jżommhom.

Issa jekk irid il-Ministru jibgħat jgħid lis-sid li jien qed nitkellem fuq dan il- batching plant; ma niddejjaqx jekk jagħmel hekk, bħal meta bagħat għal Fenech - dak li qed jibni razzett fi Strejnu Road - u qallu li jien bgħattlu r-ritratti u lmentajt kontra tiegħu.

Jien ma nibżax minn dawn l-affarijiet.

MR SPEAKER: Il-Ministru Falzon.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Mr Speaker, jien assolutament ma bgħatt għal ħadd u m'għidt xejn lil ħadd.

Dan mhux minnu.

Li jintqal hawnhekk huwa rapportat fil-gazzetti u kulħadd għandu dritt ikun jaf x'jingħad hawn.

Jiġifieri ladarba l-Onor.

Vella tkellem fuq xi ħaġa hawnhekk, ma jistax jgħid li xi ħadd bagħat għal xi ħadd biex jgħidlu li huwa tkellem ...

Assolutament mhuwiex minnu li jien nibgħat għal xi ħadd biex ngħid li t- tali tkellem fuq hekk jew li t-tali tkellem fuqu.

(Interrruzzjonijiet) Li bgħatt għalih għal dak l-iskop?

X'Fenech hu?

Issa ma jarax l-Onor.

Vella li ...

MR SPEAKER: Inkomplu bit-tweġiba.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jista' jkun li dan Fenech - whoever he is, għaliex ma nafx min hu - jiġi jiċċekkja l-affarijiet u xi ħadd jgħidlu li semmewh fil-Parlament.

Jista' jkun li ġara hekk, imma li jien bgħatt għalih speċifikatament biex ninformah li l-Onor.

Vella tkellem fuqu niċħdu kategorikament.

(Interruzzjonijiet) Jien qed ngħidlek x'jista' jkun li ġara għaliex dawn l-affarijiet jiġru pero' tista' sserraħ rasek li dawn l- affarijiet jien ma nagħmilhomx.

Dwar l-affarijiet l-oħra li jirrigwardaw il-batching plant, jiena ma nsostnix li dan l-impjant mhux qed jaħdem.

Jiena kelli mistoqsija, saret inspection u rriżulta li dak il-ħin ma kienx qed jaħdem.

Jien ma mmurx kuljum hemm u jekk l-Onor.

Vella jgħid li għadu jaħdem, noqgħod fuq il- kelma tiegħu għaliex hu jgħaddi aktar spiss minn hemm.

Pero' wieħed jista' jkompli jara x'jista jsir dwar din il-kwestjoni.

Dwar l-elettriku, ma nistax insostni li m'għandux elettriku meta hu għandu supply minn villa privata.

Il-fatt li ħa l-elettriku minn supply ta' villa privata - xi ħaġa li ma jistax jagħmilha għaliex hija extension minn supply ta' villa privata - juri li m'għandux supply għalih.

Jiġifieri dan juri li ma ngħatax elettriku.

Issa jekk dan dar ma' din ir-regola billi qabad u għamel estensjoni minn villa privata għall-impjant tiegħu - xi ħaġa li ma jistax jagħmilha, nerġa' ngħid - din hija kwestjoni oħra u wieħed jista' jinvestigaha wkoll.

MR SPEAKER: L-Onor.

Salvu Sant. .

ONOR.

SALVU SANT: Mr Speaker, jien ma kontx se nqum nitkellem, imma la qamet din il-kwestjoni ngħid li m'għandniex noqogħdu niddieħku b'xulxin.

Dwar il-kwestjoni tal-batching plant naħseb li saru 20 mistoqsija minni, mill-Onor.

Reno Calleja u mill-Onor.

George Vella.

L-istorja kienet li meta l-Prim Ministru kien l-Universita' u semmewhielu, il-Prim Ministru qalilhom li għalkemm m'għandux permess se jagħtuh art alternattiva x'imkien ieħor.

U jien f'mistoqsija parlamentari staqsejt lill-Prim Ministru jekk ir-regola hix se tkun li min jibni batching plant mingħajr permess, il- Gvern jidħol responsabbli u jsiblu art alternattiva.

Issa dan qed jieħu l- ilma wkoll u meta jien staqsejt kif għandu s-servizz ta' l-ilma għidtuli li l-ilma kien hemm qabel.

Meta staqsejt kif is-supply ta' l-ilma minn domestic inbidlet f'commercial, ħadd ma kien jaf xejn.

Issa l-kruha ta' ambjent li hemm, speċjalment għat-turisti li jżuru Għar Dalam, hija xi ħaġa skandaluża.

Dan lanqas huwa batching plant bħall-oħrajn imma huwa xi ħaġa li wieħed ma jistax jimmaġinaha.

Il-Ministru qed ikompli jżid ma' dan id-daħk fil-wiċċ kollu għax qed jgħid li lanqas jaf li l-batching plant qed jaħdem.

Jien żgur ma nistax nemmen li l-Ministru ma jafx.

Hemmhekk it-trakkijiet deħlin u ħerġin kontinwament u tmur x'ħin tmur tara għabra trab ma' kullimkien.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Naħseb li din li għamel l-Onor.

Sant mhijex domanda imma stqarrija.

MR SPEAKER: L-Onor.

Sant.

ONOR.

SALVU SANT: Jiena semmejt il-mistoqsijiet parlamentari li saru u għamilt il-mistoqsija lill-Ministru biex għallinqas jgħidli l-ilma kif ingħata.

MR SPEAKER: Ma nistax nisforza lill-Ministru kif jirrispondi.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jiena ninvestiga kif ingħata l-ilma, pero' ħafna minn dak li qal l-Onor.

Sant, irrispettivament jekk hux minnu jew le, jikkostitwixxi dikjarazzjoni u mhux domanda.

La jrid ikun jaf kif ingħata l-ilma nara daqsxejn kif inhi s-sitwazzjoni.

MR SPEAKER: Il-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jiena ġieli saruli mistoqsijiet parlamentari fuq dan il-każ.

Jekk niftakar tajjeb iċ-ċirkostanzi, irrid ngħid li kuntrarjament għall-impressjoni li qegħda tagħti l-Oppożizzjoni, cioe' li ma tteħdux passi, l-individwu ttella' l-Qorti u l-każ ta' dan l-individwu għadu quddiem il-Qorti u qegħda tiġġestixxih hi.

(Interruzzjonijiet) F'każijiet fejn ikun hemm kontravenzjonijiet jew ksur tal-liġijiet li jirrigwardaw bini illegali - hemm diversi każijiet li għadhom qegħdin jiġu kkonsidrati mill-Qorti - id-dipartimenti konċernati ikollhom diffikulta' biex jinforzaw il-liġi għax hemm każijiet fejn is-sentenza għadha ma ngħatatx, u dan hu każ minnhom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Edwin Grech.

ONOR.

EDWIN GRECH: Bir-risposta li tani l-Ministu Falzon jidher li ried igiddibni.

Jiena għidtlu li għalkemm ittieħdu passi u kien hemm sentenza, reġa' qed jinbena ħajt.

Issa billi joqgħod isemmili l-ġebla tal- franka u mhux tal-franka xorta ma rrispondinix.

X'irrid li nġiblu allura, ir-ritratti?

Issa jekk ħattew xi biċċa mill-ħajt li kien hemm qabel u poġġew il-ġebla tal-franka ma nafx, u dik il-parti tar-risposta li qara l- Ministru għaġġilha ħafna u ma stajtx insegwih.

Irrid ngħid li bl- iStructure Plan u bl-awtoritajiet li għandna, dawn xorta qegħdin jagħmlu li jridu u qegħdin f'sitwazzjoni ta' anarkija.

Din jaċċettaha l-Gvern jew le?

MR SPEAKER: L-Onor.

Michael Falzon.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jiena assolutament ma naħsibx illi s-sitwazzjoni hija kif kienet qabel u ma naqbilx ma' l-Onor.

Grech li hawn sitwazzjoni ta' anarkija.

Evidentement l-Onor.

Grech għandu d-dritt għall-opinjoni tiegħu pero' jien assolutament ma naqbilx miegħu.

(Interruzzjonijiet) Veru li forsi għaġġilt jiena u naqra t-tweġiba, imma jekk fehemni sew jien għidt li kien qed jittella' ħajt u l-Awtorita' ta' l-Ippjanar waqqfet dan ix-xogħol.

Is-sid kien qed jgħid li qed jagħmel reinstatement ta' ħajt li kien hemm f'din il-proprjeta' u peress li ma kienx qed jibni l-ħajt tas- sejjiegħ bħalma kien qabel, allura l-Awtorita' waqqfitu.

Dak li għidt, jiġifieri li l-bini tal-ħajt twaqqaf.

(Interruzzjonijiet)

DINGLI - PROVVISTA ĦAŻINA TAD-DAWL FI TRIQ ĦAL TARTARNI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Residenti li joqogħdu fil-farmhouse ta' Triq Ħal Tartarni, Dingli ilhom jilmentaw dwar il-provvista ħażina ta' dawl li għandhom f'din it-triq.

Jista' għaldaqstant il-Ministeru jara li jsiru manutenzjonijiet u xogħlijiet meħtieġa sabiex tiġi rrimedjata s-sitwazzjoni?

Huwa possibbli li ssir linja tat-3 phase f'dawn l-inħawi peress li dawn il-bdiewa jużaw makkinarju meħtieġ fis-sistemi moderni tal-produzzjoni?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Probabbli li l-Onor.

Membru qed jirreferi għal Triq Ħal Tartarni fir-Rabat u mhux f'Ħad-Dingli.

Jien informat li f'April ta' din is-sena ġie estiż feeder ġdid mis- substation ta' Dingli Street Rabat biex titjieb il-provvista ta' l- elettriku f'din it-triq.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, veru li r-Rabat hemm Triq Ħal Tartarni, pero' jien qed inkun speċifiku u qed nirreferi għal Triq Ħal Tartarni li hemm Ħad-Dingli.

Din hija area fejn hemm ħafna bdiewa u residenti li minħabba l-maltemp li jaħkem lil dawn il-ġżejjer jiffaċċjaw ċirkostanzi diffiċli aktar minn residenti fi nħawi residenzjali oħra.

Jien nifhem li l- Ministru għandu jieħu passi immedjati biex issa, proprju meta resqin lejn ix-xitwa, jara kif tiġi rrimedjata din is-sitwazzjoni.

Jekk in-nies tad- Dipartiment ma jafux fejn, jien lest li neħodhom fuq il-post.

MR SPEAKER: Il-Ministru għall-Ambjent.

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-uffiċjali ta' Enemalta, li ovvjament ippreparaw it-tweġiba għal din il-mistoqsija, informawni li Triq Ħal Tartarni qegħda r- Rabat u mhux Ħad-Dingli.

Issa jidher li hemm żewġ toroq b'dan l-isem u se nieħu passi biex nara x'inhi s-sitwazzjoni.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' Press Release Nru 702 dwar it-12th Convention of the FECC (Foundation of European Carnival Cities), bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari numru 13700; u

Kopja tal-minuti tal-Konklużjoni tal-Commonwealth Youth Ministers' Meeting li kienet saret fil-Maldivi f'Mejju 1992 u s-7th Conference of European Ministers responsible for Sport li saret f'Rhodes f'Mejju 1992, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari numru 13701.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI BIEX JIĠU APPROVATI L-ESTIMI 1993/1994 TA' L-AWTORITA' TAD-DJAR

Ikompli mill-15 ta' Novemru, 1993.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Ninforma lill-Kamra li skond il-ftehim li ntlaħaq fis- seduta tal-15 ta' Novembru 1993, il-Gvern ħa 73 minuta u l-Oppożizzjoni ħadet 66 minuta.

GĦalhekk għal din is-seduta, il-Gvern fadallu 70 minuta u l-Oppożizzjoni fadlilha 77 minuta.

L-Onor.

Alfred Portelli huwa in possession.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Mr Speaker, il-bieraħ kont qed nuri kemm ħafna mill-figuri ta' l-Awtorita' tad-Djar marru żmerċ.

Id-differenza bejn l- ammont ta' dħul minn bejgħ ta' proprjeta' tal-Gvern għas-sena 1992/1993, li kien ta' Lm2,733,000 u dak tas-sena 1993/1994 li hu stmat li se jkun ta' Lm3,794,000, turi kemm il-Gvern qed iwarrrab il-qasam soċjali tal-Housing Authority u jagħti importanza lill-aspett kummerċjali.

Dan qed jiġri għar- raġuni li mhux qed ikun hemm postijiet x'jinħarġu b'kiri mill-Awtorita'.

Dwar in-nefqa kapitali wrejt kemm il-Gvern mar żmerċ billi mis-somma vvotata għas-sena 1992/1993 għall-proġett tal-belt il-ġdida ta' l-Imtarfa, li kienet ta' Lm1,341,100, nefaq biss is-somma ta' Lm342,277.

Nerġa' ngħid li l-lista tal-figuri f'dan ir-Rapport turi kemm marret żmerċ l- Awtorita'.

Il-Gvern ftaħar ukoll bin-nefqa soċjali f'sussidji, pero' nsibu li s-somma stmata għas-sena 1993/1994 hija inqas min-nefqa li saret fis- sena 1992/1993.

Minkejja l-ftaħir tal-Gvern, is-sussidju fuq fidi ta' ċnus kien inqas minn dak stmat, kif kien ukoll is-sussidju għal inkwilini tas- settur privat biex jixtru darhom.

Wieħed jista' jara kemm tabilħaqq kienet propaganda fqira tal-Gvern meta mis-somma stmata ta' Lm253,800 f'sussidju għall-inkwilini tas-settur privat biex jixtru darhom, in-nefqa proprja kienet ta' Lm97,086.

Dan rigward in-nefqa soċjali f'sussidju.

In- nefqa ta' sussidji diretti lil dawk li ngħataw plots fil-ħarġiet ta' l-HOS kienet ferm anqas minn dik stmata u l-istess jista' jingħad dwar is- sussidji fuq l-imgħaxijiet ta' self mil-Lohombus.

Meta naraw in-nefqa rikorrenti, insibu kemm ċerti figuri marru żmerċ.

Waħda minn dawn il- figuri li nqisha bħala importanti hija dik dwar l-ispejjeż fuq konferenzi u taħriġ għall-impjegati.

Jien nixtieq li s-Segretarju Parlamentari jgħidilna jekk kienx hemm xi impjegati li marru għal xi korsijiet ta' taħriġ.

Fl-Estimi tas-sena l-oħra kienet inġibdet ukoll l-attenzjoni dwar il-fatt li ma tantx kienu ntnefqu flus minn dak il-vot minħabba li l- Awtorita' kellha ħafna xogħol.

Allura jekk l-Awtorita' jibqa' jkollha ħafna xogħol, dawn il-ħaddiema mhumiex se jingħataw taħriġ?

Meta wieħed iqabbel il-figura ta' dħul minn bejgħ ta' proprjeta' tal-Gvern għas-sena 1992/93 mal-figura ta' stima għas-sena 1993/94 isib li l-Gvern qed jistma li se jkollu anqas dħul mis-sena 1992/93.

Jien nistaqsi għaliex se jiġri dan.

Hawnhekk qisna qed nimxu fuq il-linja li wieħed jaħseb il-ħażin biex it-tajjeb ma jonqosx.

Rigward id-dħul stmat li se jkun hemm minn bċejjeċ ta' art tal-Gvern li jinbiegħu għall-bini ta' postijiet f'diversi lokalitajiet, nixtieq nistaqsi jekk il-Gvern jafx b'xi bċejjeċ ta' art li għandu l-ħsieb li joħroġhom għall-bejgħ bl-offerti peress li fis-sena 1993/94 hemm stima ta' dħul ta' Lm200,000 minn bejgħ ta' bċejjeċ ta' art għall-bini.

Meta wieħed iħares ukoll lejn id-dħul rikorrenti jsib li hemm diskrepanzi kbar fil- figuri.

Per eżempju d-dħul minn trasferimenti ta' bini fuq artijiet tal- HOS fis-sena 1992/93 kien ta' Lm158,185 waqt li l-istima għas-sena 1993/94 hija ta' Lm50,000.

Nixtieq nistaqsi għaliex hemm dan id-distakk kollu f'din l-istima.

Hawnhekk ta' min jara li d-dħul rikorrenti stmat għas- sena 1992/93 kien ta' Lm5,104,400 mentri d-dħul proprju kien ta' Lm8,649,624.

Jiġifieri possibbli hemm din id-differenza kollha bejn l- istima u d-dħul attwali fl-1992/93?

Hemm daqstant diffikulta' biex wieħed jagħmel stima li tkun viċin ir-realta'?

Meta wieħed jara s-self isib li l- Awtorita' għandha djun kbar ta' iktar minn Lm17 miljun ma' l-ERS u anke loans mil-Lohombus.

Wieħed irid jara li anke l-imgħaxijiet li trid tħallas qed jitilgħu 'l fuq minn 6% meta taħt Gvern Laburista l-imgħax ma kienx jiskorri r-rata ta' 5% peress li dawn iridu jitħallsu minn flus il-poplu.

GĦalhekk hawnhekk wieħed jara kemm tabilħaqq il-poplu qiegħed ikun issikkat, għax huwa l-poplu li jrid iħallas il-flus biex jitħallsu d-djun ta' l-Awtorita'.

Jekk wieħed jara l-Accounts Report isib li l-Awtorita' ntlaqtet ukoll mid- devaluation u f'paġna 3 taħt il-heading "Loss on devaluation of Maltese lira" nsibu li l-Awtorita' tilfet is-somma ta' Lm413,562.

Naturalment jien fhimt li dan ġara minħabba li għolewlhom ir-rati fuq self li għandha l- Awtorita' u għalhekk hemm dan id-deficit.

L-Awtorita' għandha 'l fuq minn Lm8 miljun dejn għall-1992 u trid tħallas is-somma ta' Lm17 miljun għall- 1993, meta fl-1991 id-dejn kien jammonta għal Lm6 miljun!

Dan ifisser li mill-1991 sa l-1993 id-dejn se jkun kważi ttripla għal dawk li huma loans on the Council of Europe Resettlement Fund.

Jien nappella lill-Awtorita' sabiex issib funds oħrajn minn bnadi oħra għaliex inkella ma tkunx tista' tagħmel biżżejjed housing projects.

Jekk inħarsu lejn l-aħħar paġna ta' l-Accounts Report, insibu li taħt il- heading "Commitments" hemm li "Housing projects, Contracted capital commitments are estimated at Lm2.2 million" sa Settembru 1993, waqt li sat- 30 ta' Settembru 1992 dawn kienu ta' Lm2.9 million, jiġifieri dawn il- capital commitments naqsu.

Meta naraw il-"Grants - schemes F, H and SHD 15A" insibu li "the amount committed is estimated at Lm300,000" meta s-sena l-oħra kien ta' Lm156,210.

Meta nqabblu l-"cash grants on development of plots" insibu li "the amount committed is estimated at Lm1.9 million" meta tas-sena l-oħra kien ta' Lm2.5 million.

Naturalment dan forsi ġara għar- raġuni li ma ħarġux plots.

Il-Gvern imissu jsib mezzi oħra kif b'dawk il- flus ikunu jistgħu jsiru ħwejjeġ li huma ta' ġid għall-qasam tad-djar.

Xtaqt ngħid xi ħaġa fuq il-graphs li nsibu fir-Rapport ta' l-Awtorita' tad-Djar.

Hemm ċerti graphs, speċjalment fir-rigward tas-sussidji, li jikkwotaw is-snin ta' Amministrazzjoni Nazzjonalista mill-1988 sa l-1993, mentri fejn ma jidħlux sussidji jikkwotaw mill-1985, jiġifieri fi żmien il- Labour Party.

Jien jidhirli li jekk wieħed irid jagħmel ġustizzja, il- graphs kollha għandhom jagħmlu paragun bejn l-Amministrazzjoni ta' qabel u l-Amministrazzjoni tal-lum, u mhux kif għamel il-Gvern, qabad u għażel id- dati kif jaqbel lilu.

Dan m'huwiex sewwa meta rridu niġu hawnhekk biex nikkritikaw.

Għalkemm dawn l-affarijiet il-Gvern ma jindikahomx aħna xorta nindunaw bihom.

Nixtieq ngħid xi ħaġa oħra fuq il-kwestjoni tal-kerrejjiet.

Minkejja li l-Gvern jgħid li għandu programm, jidher li l-programm m'huwiex daqstant avvanzat.

Per eżempju, illejla stess qabel dħalt il-Parlament mort fi Triq Old Wells, il-Belt, fejn suppost li se jsir it-twaqqigħ ta' bini u sibt li kulma kien hemm biex jindika li se jsir dan ix-xogħol kienet in-notice ta' l-awtorizzazzjoni tal-President.

L-istess qed jiġri dwar l-area ta' Santa Liena fil-Kottonera li ilha ħafna biex titwaqqa' u huwa meħtieġ li dan ix- xogħol ifittex jibda jinbena.

Hemm ukoll areas oħra ta' kerrejjiet fejn hija meħtieġa kostruzzjoni mill-ġdid, ngħidu aħna fl-Imsida.

Fis-sajf kont mort hemmhekk u kellimt lil xi nies li qaluli ħafna affarijiet imma mhux se noqgħod nirrepetihom hawnhekk għax m'għandix ħin.

Pero' fl-Imsida ġara l- istess bħall-Kottonera, għalkemm inbeda x-xogħol, issa jinsab wieqaf u jidher li hemm xi kawżi wkoll il-qorti dwar dan ix-xogħol.

L-affarijiet għandhom jittieħdu bis-serjeta', Mr Speaker.

Fuq il-Kottonera rrid ngħid ukoll li dort diversi toroq kemm f'Bormla, fl- Isla kif ukoll fil-Birgu u kont ħejjejt ukoll paper dwar il-bżonnijiet ta' hemmhekk.

Mr Speaker, jiddispjaċik meta tara li fil-Kottonera mis-654 applikant għall-flats kienu nqdew biss 30 applikant.

Hawnhekk wieħed jara kemm minkejja li qed jingħad li qed isir titjib fil-Kottonera, dan huwa paroli biss għax fil-fatt lanqas sold ma kien intnefaq mill-Kottonera Fund, jiġifieri flus immirati għal xogħol fil-Kottonera.

Ta' min jgħid illi l- MAS għamlet sew meta organizzat kors soċjo-politiku fuq il-Kottonera, għax meta ddur it-toroq t'hemmhekk tara b'għajnejk id-diversi problemi li jeżistu.

Pero' tajjeb illi ngħid li l-Gvern Laburista ħadem ħafna għall- Kottonera fl-inħawi tal-Birgu, Tal-Ħawli, il-Fortini, l-Isla, eċċ. Gvern Laburista bidel Dockyard Terrace u waqqa' ħafna postijiet biex bena housing estates fix-Xgħajra, f'Ħaż-Żabbar, fil-Fgura, f'Ħal Tarxien, f'Santa Lucija, fil-Gudja u f'Ħal Għaxaq.

Jiġifieri d-dawra kollha tal-Kottonera nbniet sabiex in-nies ta' dawk l-inħawi setgħu jsibu fejn joqogħdu.

Infatti bnejna housing estates li jesgħu 5,358 unit, għamilna slum clearance ta' 471 post, saret riabilitazzjoni ta' 229 post tas-Servizzi Ingliżi, saret riabilitazzjoni ta' 66 post dilapidat, ħarġu 4,622 plot taħt l-Iskema tal-Home Ownership u kien hemm 1,248 plot u arei għall- iżvilupp ta' bini taħt l-Iskema tal-BDA.

(Interruzzjonijiet) Dak li għamilna tajjeb li nsemmuh u dak li ħaddieħor approfitta ruħu minnu u dawru f'ħaġa oħra mhux tort tagħna.

L-Onor.

Ċensu Galea għandu jieħu ħsieb l- Imtarfa għax jien diġa' għidtlu li fiż-żmien li ttieħed biex jinbena hemmhekk aħna konna bnejna Santa Lucija kollha.

Mr Speaker, nikkonkludi billi nappella lill-Awtorita' ħalli taħdem kemm tiflaħ sabiex insibu l-aħjar sistema ta' koperattivi għal pajjiżna - jeżistu sistemi varji, bħalma hemm fl-Italja u fl-Ingilterra - movimenti ta' housing.

Nitlobha tagħmel studju aħjar biex areas sħaħ ikunu jistgħu jiġu riabilitati minħabba l-ħafna postijiet battala li hawn.

Nixtieq nara li l-kunsilli lokali jekk deħlin għal dan ix-xogħol jieħdu ħiseb bis- serjeta', li l-housing estates u l-ambjent ta' madwarhom jinżammu fi stat tajjeb.

Hawnhekk ta' min josserva li l-Prim Ministru Eddie Fenech Adami, Kap tal-Partit Nazzjonalista wasal biex jibgħat ittra lill-votanti biex jivvotaw għall-kandidati tal-Partit Nazzjonalista fejn qalilhom ukoll biex "jikkonsidraw" li jivvotaw lil xi oħrajn li jemmnu li jistgħu jagħtu kontribut siewi.

Jiġifieri wasalna fi stat fejn il-Prim Ministru jikteb lin-nies biex imorru jivvotaw għall-kunsilli lokali!

Jien nappella lil min ħiereġ għal dawn il-kunsilli biex ikun raġel u jaħdem verament għal pajjiżu.

Nawgura lill-Awtorita' li tara li l-affarijiet isiru aħjar u li taħdem iżjed għax mhuwiex fair li wara sena sħiħa nsibu li l-Awtorita' kulma ħarġet kienu 51 flat, u dawn ħarġu għax-xiri.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, tajjeb li wieħed jgħid li l-Awtorita' tad-Djar hija l-unika housing society li hawn fil-pajjiż, fis-sens li din tibni bi skop soċjali.

Meta tikkonsidra diversi pajjiżi oħra b'mod speċjali l-Ingilterra, l-Amerika, il-Ġermanja ssib ħafna minn dawn il- housing societies li jibnu flats, djar jew maisonettes biex iqassmuhom on a long term basis jew jikruhom lil dawk l-inkwilini li jkunu jixtiequ li jkollhom id-dar tagħhom.

Diżgrazzjament hawn Malta s-sistema tal-kera kważi spiċċat għal kollox mhux għaliex m'għadx hawn bini bil-kera - bħalma sejjer ngħid aktar 'il quddiem- pero' llum diffiċli ħafna biex issib minn fejn tikri.

Forsi waħda mir-raġunijiet hija għaliex meta wieħed jibni d- dar għan-negozju ħafna drabi jkun irid iġib lura malajr il-kapital li jkun ħareġ.

Jekk ikollu xi overdrafts jew loans mill-banek ifittex li jirkupra malajr dawk il-flus li jkun ħareġ, iħallas id-dejn u l-qliegħ tiegħu.

Dan qed jiġri fil-pajjiż fi kwalunkwe business u fil-fatt qed isir kważi fenomenu.

Mr Speaker, jien naħseb li fil-preżent l-Awtorita' tad-Djar qed tagħmel dak kollu li huwa possibbli bl-aktar mod trasparenti u onest fit-tqassim tad-djar, dejjem fil-limiti li għandha.

Veru li kif qal l-Onor.

Portelli, f'16-il sena saru ħafna affarijiet u allaħares li ma sarx hekk.

B'dawn l- affarijiet mhux talli ma nitkażawx, talli nieħdu pjaċir, pero' mbagħad ma jistax jgħid li llum l-Awtorita' tad-Djar, bil-ħidma kollha li qed tagħmel bl-aktar mod onest u b'nies dedikati - anke jekk iċċempel jagħtuk il- koperazzjoni kollha tagħhom - m'hijiex qed tagħmel il-mezzi kollha possibbli.

Altru li qed tagħmel dan u l-aktar ħaġa li għandha favur tagħha hija l-fiduċja tal-poplu.

In-nies stess jgħidulek li kollox miexi bil-fair u jaqblu li qed tintuża s-sistema tal-polza.

Kif kienu jsiru l- affarijiet qabel kien hemm ħafna okkażjonijiet fejn wieħed kellu għalfejn jilmenta, pero' llum il-ġurnata dan m'għadux isir.

Ħaġ'oħra li ta' min isemmi hija - għalkemm din proprjament għandha x'taqsam mad- Dipartiment għall-Akkommodazzjoni Soċjali - li m'għadhomx isiru requisition orders.

Pero' x-xogħol li qed tagħmel l-Awtorita' tad-Djar huwa ta' min ifaħħru u jinkoraġġih.

Mr Speaker, intqal ukoll li l-Awtorita' tad-Djar qegħda tagħti plots lil min jista' jħallas għalihom, imma dan m'hu veru xejn u lanqas jirriżulta mir-Rapport.

Jekk tara r-reviżjoni tas-sussidji li ngħataw matul din is- sena, per eżempju, issib li hemm 250 persuna li jaqilgħu sa Lm3,000 fis- sena u li jħallsu 3% bħala imgħax.

Jien naħseb li ħaġa bħal din ma ssibha mkien.

Imbagħad hemm 500 persuna oħra li jaqilgħu bejn Lm3,000 u Lm4,000 li jħallsu imgħax bit-3.5%.

Qed jingħad ukoll li l-istandard of living qed jitbaxxa, imma dan assolutament m'hu veru xejn.

Min iħallas bil-commercial rate - u rrid ngħid li dan jiġri għax dak li jkun forsi l-income tiegħu jkun żdiedlu sostanzjalment jew inkella għax bi traskuraġni ma jkunx bagħat ir-return ta' l-income tax- qed jieħu sussidju fuq Lm600.

Jiġifieri meta tagħmel paraguni ssib li l-low wage earner qed igawdi ħafna mis-sussidji li qegħda tagħti l-Awtorita' tad-Djar permezz tal-Lohombus.

Imbagħad hemm il- benefiċċjarji ta' appartamenti ġodda fejn dawk li jaqilgħu bejn Lm2,500 u Lm3,000 fis-sena qegħdin igawdu sostanzjalment minn rati baxxi ta' imgħax.

Dan kollu sar grazzi għal sistemi li qegħda tuża l-Awtorita' tad-Djar li tagħti s-sussidju fuq dawn il-postijiet li qegħdin jinbnew mill-ġdid.

Mr Speaker, ma nistax ma nsemmix li l-għan ta' dan il-Gvern kien, għadu u jibqa' li kulħadd isir sid ta' daru.

U llum il-ġurnata naħseb li waqqafna record fejn jidħlu djar li huma owner-occupied.

Skond il-Pjan ta' Struttura 60% tal-familji huma sidien ta' darhom u jien naħseb li dan huwa record tajjeb u unur kbir ....

(Interruzzjonijiet) Dwar il-postijiet mikrija hemm 28% ..li huma mikrija mingħand il-privat, 10% li huma government rented u 2% minn sorsi oħra.

Din hija ħaġa li ta' min jikkonsidraha.

Jien nammira lil dawk il-familji li jiddeċiedu li jixtru d- dar tagħhom.

Sieħbi qal li fl-aħħar issue ta' plots għal kull plot applikaw għaxar koppji.

Dan juri li ħafna mill-għarajjes jixtiequ li jkollhom id-dar tagħhom u dan huwa awgurju tajjeb.

Jien naħseb li l-akbar investiment għall-medium wage earners huwa li jkollhom id-dar tagħhom.

Għalkemm ħafna familji qed jagħmlu l-almu tagħhom biex isiru sid ta' darhom, huwa veru wkoll li hawn min jippreferi jibqa' bil-kera jew biċ- ċens u ma joħroġx dak il-kapital kollu.

Kulħadd għandu dritt għall- opinjoni tiegħu imma jien ma tantx naqbel ma' din l-idea għax nippreferi li jkolli d-dar tiegħi.

Mir-Rapport jirriżulta li 240 persuna approfittaw ruħhom mill-Iskema "G" ta' xiri ta' proprjeta' tal-Gvern u xtraw il-post tagħhom.

Meta l-Awtorita' tad-Djar għamlet inċentivi għal min irid jixtri daru kien hemm 141 persuna li ppreferew jixtru d-dar tagħhom mingħand il-privat.

Jien nawgura ħafna lill-Awtorita' tad-Djar biex tkompli miexja b'din is-sistema.

Jekk verament kien hemm xi flus li ma ntnefqux ma jfissirx li l-Awtorita' ma reditx tonfoqhom biex tiftaħar li għandha l-flus, imma jfisser li xi proġetti kienu għadhom ma twettqux.

L- Awtorita' tad-Djar miexja b'ritmu tajjeb ħafna u skond dak li jidher fir- rapport, din is-sena l-Awtorita' tad-Djar se toħroġ kważi 1,000 plot li jinkludu plots għal 274 maisonette, plots għal postijiet fl-Imtarfa, 214 plot oħra li se joħorġu u hemm ukoll 330 plot oħra li huma earmarked li joħorġu.

Dan ifisser li matul din is-sena 1,000 persuna oħra se tgawdi mill-iskemi li se toħroġ l-Awtorita' tad-Djar.

Mr Speaker, fiż-żmien qasir li għandi nixtieq ngħid li hemm bżonn ta' koperazzjoni bejn l-Awtorita' tad-Djar u l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Minn dak li jgħidulna l-kostitwenti tagħna, jien naħseb li l-Awtorita' tad-Djar għandha tinsisti li jkun hemm koperazzjoni sħiħa bejnha u bejn l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għaliex ma jistax ikun li l-Awtorita' ta' l-Ippjanar tibqa' ddum daqshekk biex tipproċessa ħruġ ta' permess għall-iżvilupp ta' bini, speċjalment fejn jidħlu applikazzjonijiet minn koppji li jkunu jridu jiżżewġu f'ċertu żmien.

Skond ir-rapport ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar matul is-sena li ilha mwaqqfa approvat 40% ta' l-applikazzjonijiet li kellha, pero' 40% għadhom pendenti u wisq nibża' li ħafna minn dawn l- applikazzjonijiet jirrigwardaw bini għal djar ta' familji.

Jien nappella lill-Awtorita' tad-Djar biex tagħmel sezzjoni apposta biex tipproċessa l- applikazzjonijiet ta' dawk l-għarajjes li jkunu jridu jibnu darhom, għaliex ħafna minnhom qed isibu diffikultajiet ma' l-Awtorita' ta' l- Ippjanar minħabba burokrazija jew policy.

Il-Pjan ta' Struttura jinkoraġġixxi ħafna li jiġu żviluppati jew irranġati dawk id-djar qodma li jinsabu fil-qalba ta' l-irħula tagħna.

Naf b'każ ta' koppja li trid tiżżewweġ, għandha post qadim li ma tantx huwa f'kondizzjoni tajba, u tixtieq tirranġah.

Issa l-bieb ta' din id-dar huwa bieb ta' remissa u huma jixtiequ jħalluh f'dak l-istat.

Barra minn hekk, jekk iżidu tliet filati ma' l-għoli ta' din ir-remissa jistgħu jdaħħlu żewġ sulari.

Pero' l- Awtorita' ta' l-Ippjanar ma ħarġitx il-permess biex ikunu jistgħu jwaqqgħu l-arkati minn ġewwa u jkomplu jibnu fuq ġewwa, allavolja l-faċċata kienu se jħalluha kif inhi. iġifieri l-Awtorita' ta' l-Ippjanar żammet dan l- iżvilupp.

Allura minm naħa waħda l-Awtorita' qed tgħid li trid tutilizza postijiet antiki u fl-istess ħin qed iżżomm ir-rikostruzzjoni tagħhom.

Fl- opinjoni tiegħi naħseb li meta jkun hemm koppja li trid tagħmel dan l- iżvilupp għandha tmur għand l-Awtorita' ta' l-Ippjanar u din min-naħa tagħha tara l-bżonnijiet ta' din il-koppja għaliex fuq kollox dan it-tip ta' żvilupp għandu jiġi nkoraġġit.

Ħaġa oħra li wieħed irid jgħid hija dwar meta, per eżempju, kun hemm xi ħadd li jrid jibni tliet sulari f'sit fejn ikun iċċertifikat li jistgħu jitilgħu tliet sulari u l-permess idum ma joħroġ għaliex forsi jkun hemm xi diffikultajiet mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar jew inkella jibagħtuhom it- Town Planning.

M'inix qed ngħid kontra l-Awtorita' l-Ippjanar għaliex din qed tagħmel xogħol serju u delikat ħafna u qed tagħmel ukoll studju fuq dawk il-permessi kollha li joħorġu biex ħadd ma jkun jista' jilmenta.

Pero' jien nappella - u dan huwa l-iskop tiegħi u għalhekk semmejt dawn il- każijiet sabiex l-Awtorita' tad-Djar tagħmel sezzjoni fejn dawk il-koppji li jsibu ruħhom f'diffikultajiet ikunu jistgħu jmorru għandha sabiex tipproċessalhom l-affarijiet li jkollhom bżonn għax-xogħol li jkunu jridu jagħmlu.

Jien nittama li dan is-suġġeriment jiġi milqugħ tajjeb.

Skond ir-Rapport tal-Pjan ta' Struttura mit-32% tal-bini li għandna fil- qalba ta' l-irħula u l-ibliet tagħna hemm 22% li ilhom vakanti bejn sena u ħames snin, hemm 6% li ilhom vakanti iktar minn ħames u hemm 7% li ilhom vakanti għal żmien twil u huma abbandunati għal kollox.

Huwa veru li forsi l-Awtorita' tad-Djar ma tidħolx f'dawn l-affarijiet imma jiena naħseb li wieħed għandu jikkonsidra li b'xi mod l-Awtorita' tad-Djar tara x'inċentivi tista' tagħti lis-sidien ta' dawn il-postijiet jew inkella xi żvilupp jista' jsir f'dawn id-djar sabiex ma jibqgħux vakanti għal tul ta' żmien għaliex nafu li wara ċertu żmien li post idum ma jinfetaħ, dan jibda jitmermer u mbagħad ma jkun jiswa xejn.

Mr Speaker, jiena nittama li din il-proposta tiġi konsidrata mal-proposti kollha li għandha l-Awtorita' tad- Djar u b'hekk inkunu nistgħu nżidu l-housing stock li tant għandna bżonn f'Malta.

Irridu nifhmu wkoll li mhux billi tgħid li rridu nibnu 6,000 jew 7,000 post jew kemm għandna bżonn, imma l-importanti hu li jkollna l- area fejn trid tibni.

Hemm bżonn li l-Awtorita' tad-Djar tippjana ma' l- Awtorita' ta' l-Ippjanar u tara x'jista' jsir biex djar vojta ma jibqgħux vojta.

Jien tkellimt ukoll dwar it-trasparenza fit-tlugħ tal-plots.

Nerġa' ngħid li llum kulħadd huwa sodisfatt b'dan il-metodu u wara li jitilgħu l- poloz ħadd ma joħroġ igerger li saret xi inġustizzja.

Bħalma qal ukoll is- Segretarju Parlamentari, jeħtieġ li nagħtu spinta qawwija lil dawk il- każijiet fejn għadhom ma sarux kuntratti għat-trasferiment ta' proprjeta' tal-Gvern, sew jekk huma plots u sew jekk huma flats.

Jien nifhem din il- problema għaliex ħafna mill-plots jew arei tal-bini kienu ttieħdu mhux illegalment imma sempliċement b'esproprjazzjoni bl-awtorizzazzjoni tal- President, jiġifieri qabdu u ttieħdu u allura ma setax isir il-kuntratt.

Hemm diversi nies joqogħdu f'dawn il-postijiet u jekk dawn ikunu jridu jissellfu xi flus fuq id-dar tagħhom, dan ma jistgħux jagħmluh għas- sempliċi raġuni li l-Gvern għadu m'għamilx il-kuntratt ma' dak li kien il- proprjetarju ta' l-art li ttieħdet.

Mr Speaker, naf li hemm kwantita' kbira minn dawn il-każi, naf li l-Awtorita' qed taħdem fuq din il-ħaġa imma jeħtieġ li dan il-proċess ngħaġġluh għaliex hemm ħafna familji li jixtiequ jagħmlu xi loans u s'issa l-bank ma jistax jislifhom għaliex m'għandhomx kuntratt.

Jien naqbel ma' dak li qal l-Onor.

Portelli dwar il-manteniment ta' housing estates għax min qed igawdi dawn il-flats u d-djar irid jieħu ħsieb li l-ambjent jinżamm nadif.

Hu għamel appell lill-kunsilli lokali f'dan ir-rigward.

Veru li l-ewwel funzjoni tal-kunsilli lokali hija li jieħdu ħsieb l-indafa fil-lokalita' tagħhom imma kultant huma r-residenti stess li jagħmlu rubbish dump fl-area tagħhom.

Ġieli jkun hemm każi fejn l-area komuni fi blokk ta' flats tiġi traskurata totalment.

GĦaliex għandu jiġri hekk?

Ir-residenti għandu jkollhom sens ċiviku huma stess u jien nappellalhom biex il-post li qed jgħixu fih iżommuh fi stat verament tajjeb.

Nappellalhom ukoll biex anke l-partijiet komuni tal-flats, per żempju t- taraġ, fejn hemm il-lift u l-entratura, iżommuhom tajjeb u mhux jittraskurawhom.

Jekk ikun hemm xi spejjeż żgħar ir-residenti jistgħu jiftiehmu u joħorġuhom bejniethom, naturalment jekk kemm-il darba ma jkunx hemm minnhom li huma miġġeldin, kif ħafna drabi ssib f'postijiet bħal dawn.

Pero' sinċerament nappellalhom biex jieħdu kura tal-partijiet komuni tal- flats u appartamenti.

L-aħħar ħaġa li rrid ngħid tirrigwarda l-housing estates.

Ħafna drabi ssib li l-areas madwar dawn il-housing estates mhumiex fl-istat li wieħed jixtieq.

Jien nappella lid-Dipartiment ta' l-Artijiet biex fejn hemm green areas, bħal traffic islands u postijiet oħra liberi mill-bini, jinħarġu b'offerta jew jinbiegħu lil residenti fil-viċin biex jieħdu ħsiebhom huma.

GĦad hemm ħafna xi jsir, għax hemm bżonn li dawn il-postijiet ma jibqgħux iktar traskurati.

Jien nawgura lill-Awtorita' tad-Djar li tkompli taħdem għall-ġid tal- familji Maltin li jridu verament jibnu jew ikollhom dar tagħhom.

Naf li qed tagħmel ħilitha kollha u nista' ngħid li ħadd ma jgerger mix-xogħol li qegħda tagħmel.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Mr Speaker, il-beraħ għalkemm ma kontx preżenti fil- Kamra, qaluli li f'ħin minnhom waqt li sieħbi l-Onor.

Alfred Portelli kien qed jitkellem, is-Segretarju Parlamentari qallu: "Possibbli li lanqas taf tagħmel one plus one?"

Naħseb li l-mistoqsija għandi nerġa' nitfagħha lura n-naħa l-oħra.

(Interruzzjonijiet) Jiena hekk qaluli għax ma kontx preżenti.

Kollox sew, mela I take it back u minflok mistoqsija se nagħmel statement.

L-Awtorita' tad-Djar ma tafx tagħmel one plus one, għax f'paġna 3 tar-Rapport jekk tgħodd it-total ta' kmamar tas-sodda u appartamenti li tqassmu ssib li fl-Mqabba qed jingħad li tqassam one two-bedroomed apartment u one one-bedroomed appartment, imma mbagħad fit-total hemm li tqassam biss appartament wieħed.

L-istess japplika għal Ħal Tarxien fejn qed jgħidu li allokaw tliet three-bedroomed apartments, imbagħad it-total huwa wieħed.

Din qed ngħidha b'mod leġġer, imma ironikament kull sena - anke qabel ma kien responsabbli sieħbi l-Onor.

Ċensu Galea - il- karatteristika tar-rapporti tal-Housing Authority dejjem tkun li jkun hemm żbalji elementari u infantili li wieħed ma jippretendix li jara f'rapport li suppost jitressaq b'ċertu sens ta' serjeta'.

Dan kien a light hearted comment imma ħalli niġu għas-sustanza ta' dak li hemm fir-rapport inifsu.

Kieku wieħed mhux qed jitkellem fuq awtorita' jew organizzazzjoni imma fuq xi kumpannija kummerċjali, per eżempju estate agency, b'revenue ta' Lm3.4 million, u naraw li f'sena minn deficit ta' Lm100,000 spiċċat b'deficit ta' Lm1.25 million, mhux l-operat ta' dik il-kumpannija konna nkunu qed niddiskutu hawnhekk, imma l-prospetti u l-possibilitajiet ta' likwidazzjoni tagħha.

Jiena nħoss li l-fatt li jkollok deficit ta' Lm1.25 million fuq revenue ta' Lm3.4 million huwa xi ħaġa ta' mistħija għar-record finanzjarju ta' l-Awtorita'.

L-Awtorita' pprovat tispjega dan il-fattur billi attribwiet is-somma ta' Lm413,000 għal telf minħabba d- devalwazzjoni tal-lira Maltija, filwaqt li t-telf l-ieħor allegatament huwa ġej minn ċaqliq fir-rati tal-kambju.

Kienu x'kienu ċ-ċirkostanzi, inħoss li dan juri li fis-sustanza l-fondi ta' l-Awtorita' ma ġewx managed b'mod professjonali.

Apparti l-aspett finanzjarju li għadni kif semmejt, ikun tajjeb li wieħed iżomm f'moħħu l-fatt li din is-sena l-Kamra tar-Rappreżentanti qed tiġi mitluba biex tapprova dħul rikorrenti għall-Awtorita' ta' 30% anqas milli daħħlet is-sena l-oħra, u dan minkejja li 57% tad-dħul kollu se jkun mil- likwidazzjoni ta' investimenti biex jagħmel tajjeb għad-diskrepanza bejn dħul u ħruġ.

Fil-fatt, jekk wieħed jeżamina l-figuri jsib li anke d-dħul kapitali se jkun inqas mid-dħul kapitali li kien hemm is-sena li għaddiet.

Jekk wieħed għal mument iwarrab jew jinsa l-aspett finanzjarju, jiddispjaċih jinnota li quddiemna għandna vacuum ta' ideat ġodda.

Jidher li m'hemm ebda pjan serju biex jissolvew il-problemi veri u reali li jeżistu u li fil-fehma tagħna, taħt dan il-Gvern komplew jiżdiedu meta l- Gvern innifsu ħa ħafna miżuri negattivi, primarjament billi għolla l- prezzijiet, naqqas is-sussidji u daħal fil-kamp kummerċjali.

Fuq kollox, bil-politika tiegħu l-Gvern qed isallab lil tant żgħażagħ għarajjes li qed jipprovaw jibdew familja fil-ġranet ebsin tal-lum.

Illum ġejna f'sitwazzjoni fejn in-numru ta' nies li japplikaw biex jixtru proprjeta' jkun disa' darbiet aktar milli jkun hemm postijiet, filwaqt li n-numru ta' applikanti għall-plots ikun ta' 'l fuq minn seba' darbiet aktar mill-plots li joħorġu.

Biex nagħti eżempju ċar ta' kemm id-distakk bejn is-supply u d-demand qed jikber, se niċċita tliet każi ta' prime areas, biex ngħid hekk.

Per eżempju l-aħħar li ħarġu l-plots, f'Ħ'Attard għal tmien plots applikaw 241 koppja; għal Pembroke applikaw 195 koppja għal seba' plots, u fl-Imtarfa għal 37 plot applikaw 236 koppja.

Jekk wieħed jieħu l-medja ta' dawn il-prime areas isib li r-ratio ta' applikanti għan-numru ta' plots huwa ħafna iktar għoli mill-figuri li semmejt u mill-inqas jiġi għal 12 : 1.

Kif taf din il-Kamra ħafna mill-plots kienu dawk imsejħa in-fills, jiġifieri plots li kienu diġa' ħarġu f'okkażjonijiet oħra imma ma tteħdux għal diversi raġunijiet.

M'hemmx għalfejn ngħidu aħna min-naħa ta' l-Oppożizzjoni kemm saret akuta l-problema ta' l-għarajjes li qed ifittxu fejn imorru joqogħdu, għax dan jidher mill-istatistika.

Fil-fatt jekk wieħed janalizza l- applikazzjonijiet li kien hemm għall-plots, isib li 80% ta' l-applikanti mit-total globali huma għarajjes.

Kollox juri li, kif jgħidu l-Ingliżi, jew by design by default il-Gvern miexi fid-direzzjoni li kien indika l- Pjan ta' Struttura meta kien għadu in draft form.

Qed ngħid hekk għax meta l-Pjan ta' Struttura kien għadu in draft form, kien intqal li l-enfasi fuq is-social housing għandha titnaqqas kemm jista' jkun.

Biex nikkonferma dak li qed ngħid nirreferi għal page 27 paragraph 8.7, tad-draft form tal-Pjan ta' Struttura, fejn meta tkellmu fuq social housing kienu qalu hekk:

"A shift which will allow the progressive phasing out of social housing.".

Dan qed ngħidu biex ħadd ma jiġi jgħid li qatt ma kien hemm declaration of intent min-naħa ta' l-Amminstrazzjoni tal-lum li s-social housing jiġi phased out.

Illum ġejna f'sitwazzjoni li meta titkellem ma' koppji, hu x'inhu l-orjentament politiku tagħhom, jgħidulek li sar diffiċli ħafna biex jieħdu plot tal-Gvern u biex tipprova tibni fuq art privata trid tispiċċa tintrabat li tħallas terz tal-paga għal medja ta' 20 jew 30 sena.

Mir-Rapport Annwali jirriżulta li ħafna mill-iskemi li kien hemm ftit li xejn kellhom suċċess.

Per eżempju, f'paġna 10 insibu miktub li fl-iskemi biex il-kerrej isir sid ta' daru sar kuntratt wieħed biss taħt Skema "A"; kuntratt wieħed taħt Skema "D" u 15-il kuntratt taħt Skema "F".

Ix-xejriet negattivi huma konfermati anke minn uħud mill-graphs li jidhru, speċjalment mill-graph ta' bejn l-1988 u l-1993 li tidher f'paġna 4 tar-Rapport.

Sieħbi l-Onor.

Alfred Portelli diġa' tkellem fuq l-Imtarfa imma nixtieq nagħmel osservazzjoni waħda u ġenerika.

GĦalkemm jidher li l-Gvern is-sena d-dieħla l-aktar li se jibbaża huwa fuq l-Imtarfa, ta' min iżomm f'moħħu li s-sena l-oħra intnefqu biss 25% tas-somma vvotata f'dan ir-rigward.

GĦaldaqstant il-figura vvotata għal din is-sena rridu norbtuha wkoll ma' dak li kien ġie vvotat u dak li attwalment intnefaq matul is-sena li għaddiet.

Ta' min jistaqsi jekk is-somma ta' Lm2 miljun ivvotati għal din is-sena humiex kollha għall-housing proprju, jew inkella jinkludux - kif hemm indikat fir-Rapport - xogħlijiet infrastrutturali li s-soltu jsiru minn ministeri u dipartimenti Governattivi oħrajn.

Ma nħossx li għandna nerġgħu nidħlu fil-kwestjoni ta' Tigne' għax il-bieraħ ġiet diskussa waqt id-dibattitu u għamilt aċċenn għaliha anke fl-Aġġornament, iżda rrid ngħid li l-kummenti li għamel is-Segretarju Parlamentari barra minn din il-Kamra xorta waħda ttieħdu b'mod leġġer.

Jekk is-Segretarju Parlamentari jrid juri kemm verament wasalna lejlet soluzzjoni għal din il-problema għandu juri bil-fatti - u l-okkażjoni hija llum waqt li qed niddiskutu dawn l- Estimi fil-Parlament - x'inhuma l-pjani konkreti tal-Gvern għal dawn in- nies.

Dwar is-slum clearance fl-Imsida naf li xi sena jew sentejn ilu rajna ħafna filmati fuq it-television u kienet saret ħafna propaganda min- naħa tal-Gvern, iżda llum hemmhekk x-xogħol hu wieqaf.

Jien kont nippretendi li għallinqas rapport bħal dan fejn is-slum clearance ftit li xejn hemm referenza għalih flok naraw ħafna ritratti, kien ikollna x'inhu mistenni li se jsir fix-xhur li ġejjin biex dawn il-problemi jiġu maħlula.

Niġi issa għall-kwestjoni tas-sussidju tal-kera.

Wieħed kien jistenna li wara sitt snin il-Gvern kien se jaġġusta s-sussidju tal-kera u ngħid għaliex.

Biex jintlaħaq l-iskop tas-sussidju tal-kera hemm bżonn li jsir aġġustament xieraq għaż-żidiet li perjodikament isiru fil-pagi għall-għoli tal-ħajja.

Illum qed niġu f'sitwazzjoni li ħafna inkwilini qed jispiċċaw jidħlu f'kategorija oħra mhux għax dawn neċessarjament qed jaqilgħu iżjed flus minħabba żieda fl-income imma sempliċement għaliex saru ċerti adjustments għall-cost of living.

Jien flok insemmi każijiet iżolati se nsemmi każ tipu ta' għadd kbir ta' blocks ta' flats, qed ngħid għal dawk f'taż-Żwejt.

Dawn huma flats li fil-biċċa l-kbira tagħhom tqassmu minn din l-istess Amministrazzjoni imma jekk wieħed idur dawn il-familji waħda waħda, isib li anke fil-każi ta' familji li għandhom dħul wieħed biss, dak tar-raġel u dan lanqas jagħmel part-time job, dawn xorta waħda qed jispiċċaw iħallsu aktar kera, sempliċement għaliex inzertaw kellhom aġġustament fil-paga għall-cost of living.

Dan, fil-fehma tiegħi, imur kompletament kontra l-ispirtu u s-sustanza tas-sussidju fuq il-kera u biex il-Gvern jelimina din il-ġustizzja hemm bżonn li perjodikament, jekk mhux kull sena almenu kull sentejn jew tlieta, jagħmel aġġustamenti għal żidiet fil-pagi minħabba għoli tal-ħajja biex ma jkunx hemm sofferenzi bla bżonn mill-familji konċernati.

Irrid ngħid li qed ikun hemm każijiet fejn qed jiġi kawżat hardship fejn persuna tkun ingħatat dar taħt l-Amministrazzjoni Laburista meta l-kera kienet għadha at fixed rates - mhux qed ngħid għal dawk li saru lejn l-aħħar bl-iskema tas-sussidju u għalkemm l-income ikun naqas, xorta waħda l-persuna tibqa' tħallas l-istess kera.

Ngħidu aħna, persuna li dak iż-żmien ir-raġel tagħha kien għadu ħaj u daħlet b'kera mod, għalkemm illum romlot, xorta waħda l-Housing mhux qed jikkonsidra aġġustamenti ta' tnaqqis fil-kera tagħha.

Jien inħoss li b'mod l-iktar raġjonevoli, l-Housing Authority għandha tinvestiga u tagħmel konċessjoni għal każijiet umanitarji bħal dawn.

Item oħra li kienet saret ħafna propaganda fuqha kienet il-kwestjoni tal- ftuħ ta' ħwienet fil-housing estates.

Mir-Rapport jidher ċar li sitta biss ġew approvati taħt l-HOS u kulma hemm applikazzjonijiet pendenti biex jiġu proċessati huma tnejn.

Hemm anke l-kwestjoni tal-lifts.

Issa qed jingħad li l-appartamenti kollha se jkunu bil-lifts, imma l-appartamenti li dħalt fihom jien - għallinqas fl-inħawi tagħna għax ma qgħadtx ndur Malta kollha - kollha għandhom shaft miftuħ jew magħluq bil-kartun jew bil- hardboard, imma lift ma tara imkien.

Veru li dan l-aħħar kien hemm tweġiba għal mistoqsija parlamentari fejn intqal li x-xogħol fuq il-lifts se jsir, imma meta avviċinajt ħafna familji qaluli li kultant jiġi kuntrattur jagħmel ħames minuti jċekċek hemm u mbagħad jitlaq 'l hemm.

Il-kuntrattur stess jgħidilhom li dawn il-lifts mhux se jkunu stallati qabel Ġunju jew Lulju tas-sena d-dieħla.

Nitlob lis-Segretarju Parlamentari biex forsi fil-winding up ikun jista' jitfa' xi ftit iktar dawl fuq din il-problema.

Ħaġa oħra li nixtieq ngħid hija fuq il-kwestjoni tal-politika ta' l- Awtorita' nnifisha.

Meta fi żmien il-Gvern Laburista kienu se jiġu amalgamati l-Housing Department u l-Housing Authority, l-Oppożizzjoni Nazzjonalista għall-ewwel kienet indeċiża dwar kif se tirreaġixxi u mbagħad l-Onor.

Joe Cassar, li kien il-kelliemi għall-Oppożizzjoni Nazzjonalista dwar dan il-qasam, qal li fil-prinċipju kien jaqbel.

Imbagħad meta fl-1987 inbidlet l-Amministrazzjoni u tela' l-Partit Nazzjonalista fil-gvern, reġgħu firduhom.

Imma issa jidher li hemm sinjal pożittiv ta' re-thinking għax minn dan ir-Rapport jidher li l-Gvern Nazzjonalista appunta lill- Aġent Direttur tad-Dipartiment għall-Akkommodazzjoni Soċjali fuq il-Bord tal-Housing Authority.

J'Alla hemm dan ir-re-thinking u j'Alla l-Partit Nazzjonalista jirrealizza kemm kienet għaqlija l-idea li l-Housing Authority u l-Housing Department ikunu komplimentari, jekk mhux amalgamati.

Jien ma nistax ngħid kemm-il darba ltaqgħu s-sotto-kumitati ta' l- Awtorita' tad-Djar għax dan mhux rifless fir-Rapport, u kulma hemm huwa li board meetings saru medja ta' wieħed fix-xahar.

Wieħed kien jittama li fir-Rapport jingħata aktar ħjiel ta' kemm-il darba ltaqgħu dawn is-sub- committees u x'kienu s-subjects li dwarhom dawn is-sub-committees iltaqgħu diversi drabi matul din is-sena amministrattiva.

Ma nafx sieħbi, l-Onor.

Portelli kellux okkażjoni jagħmel aċċenn għal dan li se nsemmi, imma xorta waħda se nsemmiha.

Qed nirreferi għal proġett li ilu jissemma diversi snin fl-Estimi ta' l-Awtorita', il-bini ta' proġett li jiffranka l-enerġija.

Minn kif dan ġie trattat fir-Rapport Annwali jidher li ma tantx hemm enerġija min-naħa tal-Gvern fuq dan il- proġett biex jiffranka l-enerġija!

U r-raġuni hija sempliċi; għal dawn l- aħħar erba' snin dan il-proġett ġie rolled over u ma ntnefaqx sold fuqu, anzi issa ġejna f'sitwazzjoni assurda li għas-sena li ġejja l-Gvern qed jantiċipa li jonfoq iktar fuq l-attrezzar ta' l-uffiċini ta' l-Awtorita' tad-Djar - fil-fatt qed jiġi stmat li se jintnefqu Lm70,000 - milli fuq il- proġett ta' bini li jiffranka l-enerġija, li għalih il-Gvern qed jivvota Lm60,000.

Mir-Rapport jirriżulta wkoll li fis-sena li ntemmet ma kien hemm l-ebda skemi ġodda biex jinkoraġġixxu lir-residenti biex jixtru l-appartamenti li joqogħdu fihom u li ma sarx bejgħ ta' artijiet bl-offferti.

Jien kont nippretendi li flok tgħidilna xi ħaġa b'dan il-mod xott, l-Awtorita' kellha tgħidilna għaliex ma sarx dan u tagħmel xi kumment ta' spjega.

Rigward il-kwestjoni ta' bdil ta' postijiet tal-Gvern, allokazzjoni jew ri-allokazzjoni ta' flats li jkunu għadhom kif tbattlu rrid ngħid li ma jidhirx li hemm policy ċara dwar dan.

Għalhekk jien inħoss li wasal il- żmien li jkun hemm policy ċara u definita ħalli ma jkunx hemm iktar dubji u allegazzjonijiet li l-affarijiet qed isiru b'ċertu riħa ta' partiġġjaniżmu politiku.

Forsi s-Segretarju Parlamentari jkun jista' jgħid x'inhi l- policy kemm fuq bdil ta' postijiet tal-Gvern kif ukoll fuq riallokazzjoni ta' flats li jkunu għadhom kif tbattlu.

Niġi issa għall-plots li kienu tal-BDA u issa jinsabu mitluqa.

Ninsab persważ li s-Segretarju Parlamentari huwa konxju li hemm diversi housing estates mibnija fejn għad hemm plots tal-BDA iżolati u abbandunati.

Fi żmienna plots bħal dawn konna noħorġuhom bħala HOS plots u nixtieq nistaqsi jekk il-Gvern Nazzjonalista hux qed jikkonsidra li jagħmel l-istess.

Fil- fehma tiegħi, jekk jagħmel hekk ikun qed jolqot tliet għasafar b'ġebla waħda.

L-ewwelnett għaliex meta għandek shortage ta' plots tkun qed tipprovdi iktar plots taħt l-iskema ta' l-HOS, it-tieni għax jekk wieħed jeżamina l-inċidenza ta' serq u break-ins fil-housing estates isib li l- ikbar persentaġġ ta' serq isir minn djar maġenb plots abbandunati - u dan ikun pass li jsaħħaħ is-sigurta' għal min ikun diġa' qed joqgħod f'dawn il- housing estates - u barra minn hekk - u din forsi hija l-iktar raġuni ovvja - jekk dawn il-plots jinbnew ma jibqax ikollok plots abbandunati li jispiċċaw konvertiti f'rubbish dumps.

Jiena ngħid li huwa fl-interess ta' l-Awtorita' tad-Djar u fl-interess tal-komunita' in ġenerali li l- Awtorita', jekk hemm bżonn anke tieħu passi drastiċi skond il-poteri li tagħtiha l-liġi biex dawk il-plots tal-BDA li jirriżulta li huma mitluqa, jerġgħu jiġu allokati.

Fuq il-kwestjoni tal-maintenance fil-housing estates diġa' għamel aċċenn sieħbi, l-Onor.

Michael Bonnici, imma forsi ma semmiex speċifikament ir- residents' associations li suppost mhux biss kellhom jitwaqqfu f'diversi housing estates, imma kellhom jibdew joperaw b'mod attiv u kellu jkollhom osservatur regolari min-naħa tal-Housing Authority li jattendi l-meetings tagħhom.

GĦallinqas it-terms of reference ta' dawn l-associations hekk jgħidu u jien nistaqsi lis-Segretarju Parlamentari kemm fil-fatt jeżistu minn dawn il-kumitati u kemm għadhom jiffunzjonaw b'mod regolari, għax naħseb li dawn il-kumitati jew lanqas biss twieldu, jew inkella mietu ftit wara li twieldu.

Mr Speaker, bil-permess tiegħek qabel ma nikkonkludi xtaqt niddevja ftit mis-suġġett, u nittratta ftit il-kwestjoni tal-Komunita' Ewropea.

Forsi wieħed jistaqsi: Il-Komunita' Ewropea x'għandha x'taqsam ma' l-Estimi ta' l-Awtorita' tad-Djar?

Bħala pajjiż li qed jaspira għal sħubija sħiħa fil- Komunita' Ewropea, jien kont nippretendi li fil-politika tiegħu tal- housing, il-Gvern kellu jgħidilna x'inhi l-viżjoni tiegħu u kif Gvern Nazzjonalista jħares lejn il-qagħda tal-housing fil-Komunita' li jixtieq jintegrana fiha.

Dan qed ngħidu għax il-qagħda tal-housing fl-Ewropa mhux biss hija inkwetanti, imma hija allarmanti u l-istatistika titkellem waħedha.

Dan l-aħħar is-soċjalisti Ewropej fi ħdan il-Komunita' organizzaw konferenza dwar is-social exclusion fil-Komunita' Ewropea.

Dawn sabu li apparti mill-istatistika li ilna nisimgħu, ta' 50 miljun ruħ li għandhom inqas minn nofs il-paga medja nazzjonali u 20 miljun ruħ qegħda, issa ħarġet l-informazzjoni li hemm ukoll 3 miljun ruħ bla dar u li sebgħa minn kull għaxra minnhom huma taħt l-40 sena.

Jien dan mhux qed ngħidu biex inpinġi f'dawl ikrah jew inżeblaħ lill-Komunita' Ewropea, imma qed ngħidu biex nuri li jekk hemm min jaħseb li bi sħubija sħiħa fil-Komunita' Ewropea l-ħaddiem Malti se jkollu housing standards aħjar milli għandu, jintebaħ li jkun qed jagħmel assessments kompletament żbaljati.

Dan l-aħħar sar studju indipendenti ta' dawk li jsejħulhom Euro-cities minn social welfare committee u dan żvela kemm hi kbira l-problema tal- homeless fl-Ewropa.

GĦalkemm qabel ħafna kienu jaħsbu li l-homeless kienu nies vagabondi jew tallaba, illum sabu li dawn m'humiex l-istess nies li kienu soltu assoċjati mal-homelessness, anzi wieħed isib li ħafna minnhom huma membri ta' ġenerazzjoni ġdida ta' nies hekk imsejħa esklużi, vittmi tal-kriżi ekonomika, vittmi tal-kriżi tal-valuri u vittmi tad-defiċjenza tal-politika soċjali Ewropea.

Naħseb li anke l-Partit Nazzjonalista issa huwa committed ...

Għax Austin Gatt fil-Kunsill Ġenerali li kellhom dan l- aħħar qal: "GĦandna nniedu kampanja edukattiva u formattiva aktar dwar il- vantaġġi u l-iżvantaġġi ta' sħubija sħiħa".

GĦalhekk jien inħoss li meta l- housing huwa settur għażiż ħafna għas-soċjeta' Maltija, il-Partit Nazzjonalista kemm bħala partit u iżjed u iżjed bħala partit fil-gvern, ikun qed jonqos meta jaħbi dawn ir-realtajiet u ma jġibx lill-poplu u lill- elettorat Malti konxju tas-sitwazzjoni reali f'dan il-qasam tant importanti, il-qasam tal-housing.

Jien nixtieq nagħlaq billi ngħid li għalkemm ir-Rapport hu nteressanti, xorta waħda nħoss li huwa rapport diżappuntanti, l-iktar għaliex meta taqrah issib li huwa rapport bla ruħ.

Jien qed ngħid dan mingħajr l-ebda kritika għal sieħbi l-Onor.

Ċensu Galea, għax napprezza li l-qasam li qiegħed fih huwa wieħed demanding ħafna, imma fl-aħħar mill-aħħar, minkejja l-intenzjonijiet kollha tajba li kien hemm, dan huwa rapport li jġib fi tmiemha sena ta' opportunitajiet mitlufa għall-poplu Malti fil-qasam tal- housing.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Matul din is-sena suppost li l-funzjoni ta' l-Awtorita' tad-Djar kibret għax irid jinstab bilanċ.

Illum għadek Awtorita' li tittratta fil-proprjeta' u fil-housing tal-poplu tagħna.

Is-sena li għaddiet ġew introdotti fis-suq Malti diversi taxxi ġodda bħalma huma l- capital gains tax u ż-żieda fil-boll.

Matul is-snin li għaddew rajna wkoll tariffi ġodda f'dak li għandu x'jaqsam ma' soqfa per square metre tal- proprjeta' li tinbena, u dan kollu - biex ma ntawwalx fuqhom - ġab sitwazzjoni fejn is-suq huwa aktar ristrett, għaliex illum sar iktar diffiċli biex koppji żgħażagħ jakkwistaw il-proprjeta' tagħhom ħalli jkunu jistgħu jibnu d-dar futura tagħhom.

Mr Speaker, nisimgħu ħafna dwar l-importanza ta' suq miftuħ u li s-suq għandu jkollu liberta' assoluta.

Pero' fil-prattika dan mhux dejjem jaħdem.

Fil-fatt wieħed mill-oqsma fejn ma ħadimx huwa proprju l-qasam tas-suq tal-proprjeta' għaliex dan huwa oġġett li f'pajjiżna min-natura stess tiegħu huwa diġa' limitat u minħabba f'hekk il-ftit nies li kellhom ħafna mill-proprjeta' f'idejhom ftiehmu bejniethom biex ma jniżżlux il- prezzijiet, bil-konsegwenza li dejjem qed isir aktar diffiċli biex bniedem jakkwista daru.

Mela hawnhekk tiżdied l-importanza tal-funzjoni ta' l- Awtorita' tad-Djar għax trid tagħmel tajjeb għal dan in-nuqqas.

Imma fil- fatt l-Awtorita' tad-Djar qed taqdi din il-funzjoni fil-politika tagħha?

Frankament din l-Awtorita' tgħaġġibni għaliex filwaqt li suppost tgħin lil min hu l-iktar fil-bżonn, fil-fatt il-passi li jittieħdu juru li aktar tagħti kas ta' l-element kummerċjali milli dak soċjali.

Irrid insemmi l-kwestjoni famuża tad-dokumenti.

Bniedem li jkun se jixtri xi proprjeta' jkollu bżonn id-dokumenti tal-kuntratti tal-Housing u dawn huma standard, qishom, biex ngħid hekk, fill in the blanks.

Qabel l- 1987 min kien jitlagħlu plot u kien ikollu jiġbor dawn id-dokumenti kien irid iħallas 50ċ.

Sa xahar ilu din il-fee telgħet għal Lm10.

Imma issa sirna progressivi, il-ħajja għoliet ...

Minn xahar 'l hawn il-prezz ta' specimen ta' kuntratt tela' għal Lm51.50.

Fil-fatt meta ġew għandi xi klijenti li kien irnexxilhom jieħdu plot u rajt l-ammont li jridu jħallsu, kont għidtilhom li għandhom xi żball u li aħjar jiċċekkjaw mal-Housing fuq il-prezz, imma meta ċċekkjaw sibna li dan ma kien żball xejn.

Mela din kienet il-qabża li għamlet l-Awtorita' tad-Djar.

Jiġifieri fl-1987 kien jitħallas il-prezz ta' 50ċ għal specimen ta' kuntratt u llum dan il-prezz tela' għal Lm51.50.

Barra dan, ovvjament hemm l-ispejjeż tan-nutar stess, il-bolol u ħafna affarijiet oħra li minflok naqsu, f'dawn l-aħħar snin telgħu aktar.

Barra minn hekk hemm ukoll il-famuża reviżjoni tas-sussidju.

Darba kont għamilt mistoqsija parlamentari dwar kemm kien hemm kirjiet u ċnus li naqsu bir-reviżjoni; naturalment kont naf li kien hemm ħafna li żdiedu.

Sfortunatament ir-risposta baqgħet ma ngħatatx bħalma soltu jiġri għal dawn it-tip ta' domandi.

Is-sistema hija li ssir reviżjoni kull sentejn.

Din għalija hija bla bażi, bla prinċipju u m'hi ġusta xejn għax ovvjament jekk bniedem f'sena jkun għamel tant qliegħ jew profitt fis-sena ta' wara jista' ma jkunx fl-istess sitwazzjoni għax il-post tax-xogħol tiegħu ma jirrendilux daqshekk.

Issa dan ma jiġix ikkonsidrat għax ir- reviżjoni ssir kull sentejn, jiġifieri fuq sena partikolari.

Allura għax ma tinħadimx sistema fejn wieħed jieħu l-average ta' dawk is-sentejn jew ta' dak il-perjodu u dan ikun jirrifletti l-qliegħ ta' individwu over a certain period of time u mhux f'mument jew f'sena partikolari?

Bis-sistema li qed tintuża l-kirjiet ta' appartamenti tal-Gvern qed jogħlew bil-mijiet.

Issa l-Gvern qed jiġi jiftaħar li se jkollna l-iskema tal-fidi taċ-ċens.

X'ma jifdux iċ-ċnus!

Ħadu daqstant proprjeta' mingħand il-Knisja u jridu jagħtu daqstant miljuni lill-Knisja regolarment kull sena!

Dawn minn x'imkien iridu jiġu u għalhekk qegħdin jagħmlu din l-iskema.

Hawnhekk sewwa jagħmel il-Gvern għax hawn ħafna nies li ilhom jistennewha, imma rridu npoġġu l-affarijiet fil-perspettiva proprja tagħhom.

Barra minn hekk hemm ukoll il-kwestjoni ta' skemi li dejjem ngħidulhom "ġodda".

Sena wara sena dawn l-iskemi qegħdin jitilgħu ...

Għandna l-iskema li biha tixtri d- dar.

Imma x'inhu jinxtara l-iktar?

Jiġi jiftaħar x'begħna u kemm daħħalna eluf!

Liema huma dawk il-flats li l-aktar qed jinbiegħu?

Tajjeb li l- Ministru jgħidilna għax jidher li l-aktar appartamenti li qed jinbiegħu huma proprju dawk li kienu nbnew minn Gvern Laburista u d-dħul li qed jagħmel dan il-Gvern huwa mill-bejgħ ta' dawn l-appartamenti.

Mhux qed ngħid li ma jinbiegħux appartamenti ġodda għax inkella ma nkunx qed ngħid il-verita', imma rridu nitkellmu bl-irġulija mhux qisu qabel l-1987 il- Gvern Laburista qatt m'għamel xejn tajjeb fil-qasam tal-housing!

Kemm-il darba smajna minn dan il-Gvern li ħierġa l-famuża White Paper biex jiġu emendati l-liġijiet tal-kera f'dan il-pajjiż?

Ilhom jiġu nies għandi għall-parir u jien ngħidilhom biex jistennew għax il-Ministru qalilna li sas-sajf din il-White Paper se toħroġ, imbagħad ftit wara jerġgħu jiġu jistaqsu jekk tkunx ħarġet u ngħidulhom li għada ma ħarġitx għax qalu li se toħroġ sa l-aħħar tas-sajf.

L-aħħar tas-sajf wasal u għadda u għadha ma ħarġitx.

Issa ftit ilu qalu li se toħroġ sa l-aħħar tas-sena.

Din x'serjeta' hi!

Dawn x'kummiedji huma?

Intom qed tħallu inċertezza kbira fost il-poplu f'qasam li jolqot direttament u prinċipalment il-housing.

Issa meta toħroġ il-White Paper, jerġgħu jsiru d-diskussjonijiet, kulħadd jerġa' jesprimi l-veduti tiegħu u ż-żmien dejjem għaddej u n-nies li jinsabu f'din is-sitwazzjoni jibqgħu hemm jgħixu f'inċertezza għax ma jafux x'se jsir minnhom.

Nispera li issa li ntqal li din il-White Paper se toħroġ sa l-aħħar tas-sena, veru jsir hekk.

Mr Speaker, nixtieq nitkellem ftit dwar il-policy ta' twaqqigħ ta' bini.

Tajjeb li jinbnew postijiet ġodda imma daqstant ieħor huwa tajjeb li jkun hemm policy dwar meta jitwaqqa' bini jew tittieħed proprjeta' biex in- nies involuti ma jbatux.

Kien hemm każijiet - ma tantx inħobb nidħol f'każi individwali - fejn nies itteħditilhom il-proprjeta' tagħhom, flokha tela' bini ġdid u dawn ingħataw wieħed minn dawk il-postijiet li jkunu telgħu.

F'Ħal Tarxien wara l-knisja, xi xhur ilu kien hemm bini li twaqqa' u allura n-nies li kienu jirċievu kirjiet ovvjament spiċċalhom dan id-dħul.

Dawn ma jafux x'se jiġri minnhom u għandhom kwestjonijiet pendenti mad-Dipartiment tad-Djar.

Din m'hijiex kwestjoni ta' ġurnata jew tnejn imma għaddew xhur sħaħ.

Dwar l-aħħar familja li għad fadal hemmhekk - diġa' semmejtha hawnhekk din il-ġimgħa fil-ħin tal- mistoqsijiet, pero' ma kellix cans nidħol fid-dettall għax kien sar il- ħin - kienu qalulna li tawha post f'Santa Lucija peress li din il-familja tikkonsisti fi tnejn min-nies.

Issa dan l-argument ma jreġix għaliex fil- fatt minn din il-ġimgħa 'l hawn il-kap tal-familja miet u l-familja ġiet tikkonsisti f'persuna waħda; forsi dan l-inkwiet kien jonqsu biex jagħmlulu l-aħħar musmar fit-tebut!

Mela lil din il-familja ħadulha proprjeta' li kienet tagħha - u mhux xi post bil-kera - u tawha l- ultimatum li trid tmur toqgħod f'Santa Lucija, bla kompromessi ta' xejn.

Din il-familja talbet li jew tingħata d-dritt li tieħu wieħed mill- postijiet li qed jinbnew - u dan ġieli sar - jew inkella tieħu xi post ieħor, basta tibqa' fl-istess raħal.

Din hija familja magħquda fejn it- tfal kollha jgħixu f'Ħal Tarxien u għalhekk din il-familja tixtieq tibqa' tgħix fl-ambjent li trabbiet fih.

Dawn qed jindikaw lid-Dipartiment postijiet battala li m'humiex dekontrollati u lesti li joħorġu anke flus minn buthom biex jekk hemm bżonn jirranġawhom.

Pero' l-Gvern qed jibqa' jinsisti li dawn iridu jmorru fil-post li ġie allokat lilhom.

Din hi l- arroganza tal-Gvern tal-lum għaliex fejn irid jirranġa u fejn ma jridx ma jirranġax.

Jien nippretendi li fuq każijiet bħal dawn ikun hemm policy ċara li tiġi applikata f'kull każ.

L-Onor.

Michael Bonnici għamel referenza għall-konvenji.

Issa jien naf b'eluf ta' każijiet ta' nies li għandhom konvenju ...

Meta konna qajjimna dawn il-każijiet is-sena l-oħra, is-Segretarju Parlamentari kien qalilna li dawn kienu saru fi żmienna, bħallikieku ma jista' jagħmel xejn.

Issa l- aħħar li tkellem, assigurana li ħadd m'hu se jitkeċċa mill-proprjeta' li bena.

Pero' mil-lat legali din x'garanzija hi?

Qed nitkellem fuq konvenji li legalment huma skaduti għaliex għaddew iktar minn għaxar snin l- konvenji ma ġġeddux u dan ifisser li dawn il-familji qed jgħixu fi proprjeta' mibnija fuq art li l-konvenju fuqha huwa skadut u allura m'għandhom l-ebda titolu għal dik il-proprjeta'.

Pero' dawn il-każijiet baqgħu fuq l-ixkaffa forsi għaliex ħafna minn dawk involuti huma Laburisti!

Din hija problema serja u ħadd ma ġie f'din il-Kamra biex jgħid x'se jsir u x'passi se jittieħdu biex din il-problema tiġi solvuta.

Barra minn hekk, nixtieq nitkellem fuq il-kwestjoni ta' l-iskemi li se jibdew joħorġu għal-perjodu ta' sitt xhur.

Issa li jibda jiġri huwa li jibdew joħorġu l-iskemi għal-perjodu ta' sitt xhur, imbagħad meta jispiċċaw il-flus iwaqqfu kollox sakemm jiġu approvati estimi oħra.

Jew se jiġri li min japplika fit-tieni sitt xhur mhux se jkollu l-istess opportunitajiet bħal dak li japplika fl-ewwel sitt xhur?

Reċentement, fl-aħħar skemi li ħarġu fil-Gazzetta tal-Gvern ddaħħlet klawsola ġdida li tgħid li min jieħu plot jew appartament tal-Gvern u sakemm attwalment isir it-trasferiment tal- proprjeta' jiret xi proprjeta', id-Dipartiment għandu dritt jerġa' jeħodlu lura l-proprjeta' li jkun ħa mingħand il-Gvern.

Fil-prattika din xi tfisser?

Jekk eżempju, ikun hemm każ - nista' nkun jien - fejn bniedem imutlu missieru jew xi qarib ieħor li kellu sehem fil-proprjeta' ma' xi ħaddieħor, dan is-sehem jaqa' fuqu u sadanittant dan jieħu proprjeta' mingħand l-Awtorita' b'konvenju, joħroġlu l-permess u jibni imma t- trasferiment ikun għadu ma sarx għaliex dan isir mal-kuntratt, il-Gvern jista' jeħodlu lura dik il-proprjeta'.

Dawn huma l-kondizzjonijiet li qed nagħmlu ħalli nagħmluha eħfef għal min m'għandux biex jakkwista proprjeta'?

Barra minn hekk, sa din il-ġimgħa stess, ġew għandi ħafna koppji għarajjes u qaluli li se jmorru l-Insinwa jagħmlu r-riċerki għaliex qalulhom li fi żmien għaxart ijiem irid ikollhom ir-riċerki lesti.

Ħalliha li mbagħad biex jipproċessawhom idumu x-xhur imma l-applikant fi ftit ġranet irid ikollu r-riċerki lesti.

Dawn jiġu kollha dwejjeq minflok li jiġu ferħanin u meta nistaqsihom jekk telgħalhomx xi plot jew appartament igħiduli li irċevew karta li tavżahom li huma ġew minn ta' quddiem u huma mitlubin biex jagħmlu riċerki ta' xi trasferiment li setgħu għamlu, xi djun seta' kellhom u jekk għandhom il-ġenituri mejta huma mitluba biex jieħdu d- denunzji fuq x'kellhom u ma kellhomx.

Wara dan kollu lanqas biss igħidulhom jekk fil-fatt hux se jiġu allokati post jew plot u f'liema lokalita'.

Mela mhux talli ma nippremjawhomx, talli nneffquhom il-flus u nħalluhom bit-tama għax ma jafux x'se jiġri.

Dawn huma l-affarijiet li qed jagħmlu s-sitwazzjoni eħfef għall-koppji?

Il-Ministru jiftaħar li dawn il-koppji jattendu għat-tlugħ tal-plots.

X'ma jmorrux biex jaraw il-plots telgħin jekk huma kollha imlebilba biex titlgħalhom xi plot u hemm min applika għal darba, darbtejn u anke tliet darbiet!

Dawn illum x'tama għandhom li jixtru mingħand il-privat?

Fir-Rapport dawn l-affarijiet ovvjament ma jissemmewx għaliex fir-Rapport jissemma biss kemm qed itellgħu plots u kemm għamlu affarijiet tajbin.

Dawn il-problemi ma jsemmuhomx, imma jwarrbuhom jew inkella jwaħħlu f'dak li għamel il-Gvern ta' qabel, kif saret id-drawwa.

Jiena ma fadallix ħafna iktar xi ngħid u ngħid biss li jiena nemmen serjament li l-Awtorita' tad-Djar għandha funzjoni kbira x'taqdi f'dan il- pajjiż.

Il-kritika li nagħmel mhijiex personalizzata imma nagħmilha lil kull min ikun responsabbli mis-settur, nagħmilha b'bonafidi u minn qalbi għaliex dawn in-nies inħabbat wiċċi magħhom kontinwament u nħoss għalihom.

Jien nemmen li għad baqa' ħafna xogħol xi jsir pero' lanqas statistika għad m'għandna mill-Awtorita' tad-Djar ta' kemm hawn postijiet battala f'dan il- pajjiż.

Dwar dan staqsejt kemm-il darba f'dan il-pajjiż u kull darba ġejt assigurat li għad trid issir jew li xi darba naslu għaliha.

Imma nistgħu nkunu nafu x'inhi tassew il-qagħda soċjali f'pajjiżna meta lanqas nafu x'inhi s-sitwazzjoni dwar postijiet battala li hawn fil-pajjiż u postijiet li huma kkundannati?

Il-Ministru qed jgħid li fi żmienna m'għamilnihomx.

Din hi d-difiża li għandu, pero' din għalija m'hi difiża xejn.

Illum il- Ministru għandu r-responsabilita' u jrid jerfagħha u mhux jitfagħha fuq ħaddieħor.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Sandro Schembri Adami.

ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI: Mr Speaker, hawnhekk qed nitkellmu fuq l- Estimi tad-dħul u nfiq ta' l-Awtorita' tad-Djar.

Ta' kull sena konformament mal-liġijiet viġenti aħna rridu niġu fil-Parlament biex napprovaw, wara diskussjoni, l-estimi ta' diversi korporazzjonijiet u awtoritajiet, fosthom l-Estimi tad-dħul u nfiq ta' l-Awtorita' tad-Djar.

Din hija awtorita' distinta mid-Dipartiment għall-Akkommodazzjoni Soċjali u twaqqfet minn Amministrazzjoni Laburista bis-saħħa ta' Att Nru. XV ta' l- 1976.

Din l-Awtorita' baqgħet taħdem sena wara sena - b'metodi li jvarjaw fuq politika ta' gvernijiet differenti u żgur li wieħed ma jistax jissottovaluta l-importanza li l-Awtorita' tad-Djar jrid ikollha f'pajjiż bħal tagħna fejn l-importanza tal-qasam soċjali kulma jmur qegħda dejjem tikber.

Meta nitkellmu fuq il-housing ma nitkellmux dwar landscape housing jew dwar areas oħra tal-housing, imma aktar nitkellmu fuq il-qasam soċjali, fejn huwa importanti li nieħdu ħsieb dawk li l-aktar għandhom bżonn.

Aħna mhux biss irridu niftakru f'dawk li jridu dar imma anke f'dawk li għandhom bżonn d-dar, għaliex il-konċett ta' homeless mhuwiex biss dak li nifhmu b'mod tradizzjonali fejn wieħed m'għandux saqaf fuq rasu, fejn ikun jista' jirrisjedi mal-familja tiegħu b'mod tajjeb.

BiI-konċett ta' housing - anke mill-mod kif qed jiżviluppa f'kurrenti Anglosassoni - irridu nifhmu a home fejn jitkabbru l-valuri tal-familja.

Il-konċett ta' housing jidħol ukoll fil-każijiet ta' extended families fejn il-missier, l-omm u l-bqija tal-familja jkunu flimkien, kif ukoll każijiet fejn membri tal-familja jiżżewġu u jitolbu li ma jibqgħux jgħixu f'dik id-dar imma jixtiequ dar oħra.

Allura fejn huwa l-impenn soċjali?

Kemm huwa soċjali l-impenn tal- Gvern f'dan ir-rigward?

Kemm għandu jkun hemm impenn min-naħa tal-Gvern f'dan ir-rigward?

Il-lista ta' prijoritajiet fejn għandha tidħol?

Wieħed jista' jara li dan huwa qasam li jista' joħloq aktar problemi milli fil- fatt jittanta jsolvi.

Jekk inħarsu lejn is-setgħat li għandha l-Awtorita' tad-Djar u nipprovaw nirriflettu fuq kull artiklu fid-dawl ta' l-Estimi li ppreżenta l-Gvern nindunaw li f'ċerti oqsma mexa u f'oqsma oħrajn falla.

Aħna rridu naraw li l-verita' ngħiduha kif inhi.

Fir-Rapport insibu li wieħed mill- għanijiet ta' l-Awtorita' tad-Djar huwa li l-Gvern ikompli jtejjeb il- qagħda fil-qasam tad-djar f'Malta u f'Għawdex.

Jien ngħid li bil- limitazzjonijiet kollha u bl-intenzjonijiet retti li seta' kellu l-Gvern Nazzjonalista jipprova jtejjeb il-qagħda fil-qasam tad-djar.

Imma meta nħarsu lejn oqsma oħra ngħidu: X'sar fil-housing estates li wħud minnhom huma abbandunati?

X'sar fil-qasam tas-single parent families li diversi drabi nitkellmu fuqhom?

X'sar biex il-manutenzjoni tad-djar tkompli tiżdied u ssir b'mod tajjeb?

Aħna nafu li llum il-Gvern ħareġ b'policy li jista' jkun li ma timmilitax favur dan l-oġġettiv li huwa wieħed mill- oġġettivi ta' l-Awtorita' tad-Djar.

F'dan ir-Rapport insibu wkoll li l- Awtorita' tad-Djar trid tagħti pariri lill-Gvern fit-tfassil ta' skemi ġodda.

Il-kliem "skemi ġodda" jfakkarni fil-famużi skemi li kien introduċa l-Gvern u li għal xi raġuni jew oħra - is-Segretarju Parlamentari qal li kienu għalqu - spiċċaw.

Hawnhekk għandi interpellanzi li konna għamilna lill-Ministru fejn kien irrispondiena li dawn l-iskemi qegħdin jiġu studjati jew li se jiġu riveduti u li skemi oħrajn ...

Huwa tajjeb li ssir ir-reviżjoni imma aħna ma nixtequx li meta jibdew l-iskemi jkun hemm nuqqas ta' kontinwita'.

Huwa veru li kull sena aħna niġu hawnhekk biex nivvotaw il-flus favur dawn l-iskemi imma jrid ikun hemm forma ta' kontinwita' biex dawn ma jeqfux ħesrem.

Jien ma kontx nippretendi li jkollna problema ta' flus mingħand Gvern li jgħid li l-flus għalih mhumiex problema, pero' ma rridx inkun partiġjan.

Dwar l-Iskema SHD 15A li dwarha tkellimt diversi waqt il-question time f'dan il-Parlament u għamilt diversi parliamentary questions, naf li hemm diffikulta'.

Dawn għandhom l-idea li lill-inkwilin biżżejjed tagħtih Lm500 biex ikun jista' jtejjeb id-dar tiegħu.

Din il-kwestjoni tkellimnieha diversi drabi ma' l-Onor.

Censu Galea, anke f'din il-Kamra.

Huwa tajjeb li wieħed jingħata Lm500 biex jirranġa daru, imma jekk dan ma jkollux Lm500 qatt m'hu se jibbenefika minn din l-iskema għaliex l- għotja tingħatalu wara.

Jien nitlob lill-Gvern li fir-reviżjoni ta' dawn l-iskemi din jikkonsidraha bir-reqqa ħalli verament tkun skema li tista' tgħin lin-nies li huma fil-bżonn, bħal familji b'persuni handicapped, s- single parent families u koppji separati.

Jeħtieġ li jkollna politika ta' housing globali ma tinsiex il-problemi partikolari ta' setturi partikolari tal-poplu.

Jien napprezza l-ħidma li qed issir biex forsi wieħed jindividwalizza l-każi.

Sena ilu jien stess kont għidt li l- Awtorita' tad-Djar kienet nefqet ma nafx kemm-il elf lira biex xtrat dar fi Triq Magazzini, il-Furjana li nzertat kienet proprjeta' tal-familja tal- Ministru tal-Ġustizzja Joe Fenech.

Din id-dar ma kenitx dar li tista' tospita lil min jaħdem ġewwa fiha għaliex kien hemm bżonn isiru ħafna structural changes - ħafna minnhom diġa' saru u oħrajn forsi qegħdin isiru - li għalihom ġew ivvotati thousands and thousands of pounds.

Il-flus li ntnefqu biex inxtrat dik id-dar mingħand l-aħwa Fenech - ulied il-mejjet Tomaso Fenech u Aida nee' Mallia bbenefikaw minn dawk il-flus - setgħu ntnefqu b'mod aħjar għal djar tal-ħaddiema.

Aħna n-nutara li mmorru nagħmlu l-kuntratti hemmhekk nafu li kważi lanqas waiting- room m'hemm.

Dan il-post ma kienx ippjanat biex fih isir dak ix-xogħol u dan huwa kumment li wieħed irid jagħmlu.

L-Onor.

Censu Galea jgħidilna li m'għandniex niġu hawn bħal f'każijiet ta' korporazzjonijiet oħra u ngħidu li nfaqna tant u għamilna tant qliegħ għaliex mhux dak huwa l-oġġettiv ta' din l-Awtorita'.

Jien ngħidli jekk nagħmlu hekk we're starting on the right track, imma jiena u nsemmi "t- telf" jiġini f'moħħi Msida Seafront fejn ma nafx għaliex dawk il-postijiet ħarġuhom bl-offerti.

Tajjeb ukoll li nfakkar kemm ġiet tiswa s-sit f'Tal- Pieta' u x'ippjanar ta' żvilupp sar.

Illum wieħed jara li s-suq tal- proprjeta' kiber ħafna u li għarajjes żgħażagħ qed ikollhom problema biex isibu post fejn joqogħdu.

Ħadd ma jammetti li jsiru żbalji.

Il-Labour Party kien ħaseb biex jagħti plots b'mod li jgħin u jinċentiva lil min irid jibni daru billi kien jagħti għotja fuq l-ewwel sular li jibnu.

Illum l- Onor. Galea jiġi jiftaħar b'dan in-numru limitat ta' plots li ħarġu.

Jien ma nemminx li l-problemi li hemm fil-qasam tal-housing se nsolvuhom billi nibqgħu nagħtu l-plots.

Għalkemm is-Segretarju Parlamentari jgħid li kważi jaqbel ma' din it-teżi, jiġifieri li mhux billi tagħti l-plots, xorta ħareġ il-plots u mbagħad fl-intervista li ta lil "The Times" kien qal illi giving a plot will not solve their problem għaliex dawk in-nies li jieħdu plot jista' jkollhom ħafna financial hardship.

Allura liema teżi jew linja ta' ħsieb għandna nemmnu?

Punt ieħor li nixtieq insemmi huwa fuq ir-Rapport li ħarġet l-Awtorita' tad-Djar.

F'paġna 17 ta' dan il-ktejjeb hekk sabiħ, bir-ritratti ta' l- Onor. Censu Galea, insibu dan il-kliem:

"Meta l-Awtorita' tad-Djar tikkonsidra l-fatti kollha ta' matul is- sena li għaddiet ma tistax ma tirringrazzjax lill-impjegati kollha tagħha, mill-kbir ...."

- hawn bħala "kbir" qed jirreferi għas-Sur Tufigno, tal-Belt -

"... saż-żgħir, għall-koperazzjoni li dejjem urew kemm bejniethom kif ukoll mal-Bord u li mingħajr din il-koperazzjoni ma kienx isir ix- xogħol siewi kollu li sar.".

Jien ukoll ngħidilhom prosit u nirringrazzjahom għax nemmen li lill-ħaddiem għandek tirringrazzjah tax-xgoħol li jagħmel.

Imma mbagħad f'paġna 8 tar- rapport ta' ħidma ta' dan il-Ministeru nsibu li fir-rigward tal-ħaddiema ntqal hekk:

"Filwaqt li m'hemm l-ebda ħsieb li jsir tfettiq żejjed, kull ħaddiem irid jifhem li huwa għandu dover preċiż; min għadu ma jafx x'inhu dan id-dover, jistaqsi biex isir jafu.

Dawk li ma jkunux jafu x'inhu dmirhom ma jistgħux jaqduh tajjeb.

Għalhekk barra r-riforma fl- istruttura tinħtieġ ukoll riforma fil-mentalita' ta' xi wħud.".

Allura llum meta niddiskutu l-Estimi ta' l-Awtorita' tad-Djar huwa l-każ li nikkongratula lil dan il-Gvern u lill-Onor.

Censu Galea - li issa l-Prim Ministru forsi minn Segretarju Parlamentari se jagħmlu Ministru, u forsi jixraqlu - għax irnexxielu jġib din l-istruttura u jbiddel il-mentalita' tal-ħaddiema f'medda ta' disa' xhur!

Din hija ħaġa oħra li nixtiequ nkunu nafu.

Mr Speaker, aħna nħarsu lejn il-qasam tad-djar bħala wieħed mill- oqsma vitali u importanti biex f'pajjiżna l-ħaddiem Malti jkollu fejn jista' jistrieħ hu u l-familja tiegħu.

Id-dar ma rriduhiex li tkun - jekk hemm konċett li naqbel mal-Ministru dwaru huwa proprju dan - "a house" imma għandha tkun - u għalhekk għandna nimmiraw f'din id-direzzjoni - "a home".

Din hija idea li għandna naħdmu fuqha.

Hemm iktar x'wieħed jista' jsemmi fil-ħin limitat li għandi.

Nieħdu l- kwestjoni tal-lifts li jien kemm-il darba għamilt mistoqsijiet dwar u anke tkellimna fuqha.

Is-Segretarju Parlamentari dejjem jgħid li l-lifts se jsiru kif jgħid ukoll seħibna, l-ex Membru Parlamentari Ray Bondin, lin- nies tal-Belt u tal-lokalitajiet li se jikkontesta fihom.

Imma dawn qatt ma saru u l-ftit li saru li ma jaħdmux.

X'inhi l-pożizzjoni?

Il-Belt hawn ħafna nies anzjani li joqogħdu fuq u jkun diffiċli għalihom li joqgħodu jinżlu isfel u jitilgħu.

Għaliex m'għandux ikun hemm il- possibilita' u l-probabilita' - anke mhux remota - li dawn in-nies jingħataw il-faċilita' ta' lift?

Huwa importanti wkoll li filwaqt li nitkellmu fuq ir-romol u l-anzjani ma jibqax ikollna t-tweġibiet li din l- informazzjoni tenħtieġ ħafna xogħol biex tinġabar u d-Dipartiment mhuwiex f'pożizzjoni li jwieġeb.

X'jiġifieri d-Dpartiment mhuwiex f'pożizzjoni li jwieġeb,anke meta nsemmu ċerti każijiet!

Jiena nixtieq li f'każijiet bħal dawn ma jibqax ikollna dan it-tip ta' raġunar.

Nixtieq nieqaf hawn ħalli jitkellem sieħbi.

MR SPEAKER: Fadal biss sitt minuti.

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Wara l-kritika li għamlu sħabi u peress li ma tantx baqa' ħin għal din id-diskussjoni, tajjeb illi nagħmel biss xi rimarki dwar punti li fl-opinjoni tiegħi irridu kontinwament inżommu quddiem għajnejna.

Huwa eżerċizzju u impenn tajjeb li nikkummentaw u nikkritikaw pero' l-iktar effikaċi huwa li naraw x'inhuma l-problemi fil- preżent.

Jeżisti distakk kbir bejn il-funzjoni ta' l-Awtorita' tad-Djar u l-funzjoni ta' awtorita' ta' social housing.

Huwa importanti li naraw kif dawn jistgħu jikkordinaw il-ħidma flimkien u jaraw li ma jkomplux iżommu din id-distanza.

Illum il-problemi soċjali ta' pajjiżna kulma jmur qed jakkumulaw.

Fl-opinjoni tiegħi dan jindika li m'hawnx biżżejjed inizjattiva mill-Awtorita' - bir-rispett kollu lejn l-Onor.

Galea - biex tgħarbel sewwa u tara kif nistgħu ntejbu dawk il-kondizzjonijiet u l- opportunitajiet li l-poplu qed jistenna.

Mr Speaker, irridu nżommu quddiem għajnejna li l-progress fis-soċjeta' tagħna kulma jmur qed iġib diffikultajiet ġodda u s-settur tal-housing b'xi mod jew ieħor dejjem ikollu relazzjoni ma' dawn il-problemi.

Illum nafu li s-soċjeta' tagħna minħabba l-istess problemi li jinqalgħu bil- progress li qed isir, ftit li xejn għandha kenn u appoġġ mill-Awtorita' tad-Djar u mill-awtoritajiet l-oħra tal-housing.

Hawn nista' nagħmel referenza għall-problemi li niltaqa' magħhom bħala rappreżentant tal-poplu fejn jidħlu kwestjonijiet soċjali ta' nisa msawta, il-problemi li jiffaċċjaw persuni b'diżabilita' u l-problemi soċjali ta' żgħażagħ li għal raġunijiet diversi - nerġa' ngħid, f'cirkostanzi li joħolqu l-istess żvilupp u progress li qed iseħħu fis-soċjeta' - jkollhom jitlqu minn darhom.

Minħabba li llum is-soċjeta' tagħna hija magħfusa minn taxxi kbar u mill-għoli tal-ħajja, jinqalgħu ċirkostanzi oħra li wieħed bilfors irid jagħmel referenza għalihom.

Huwa importanti li nifhmu - qed nara lill- Onor. Galea jidħak - li l-Awtorita' m'hijiex lesta li tiffaċċja l-problemi tas-soċjeta' tagħna.

Mr Speaker, inħoss li huwa importanti li min għandu responsabilita' x'jerfa', jara li f'pajjiżna ssir ġustizzja soċjali u li dawn l-affarijiet mhux biss isiru f'forma ta' retorika u mekkaniżmu li jivvantaġġja lil ftit nies imma jsiru b'mod aktar serju u prattiku ħalli veru jilqgħu l-ħteġijiet u l-aġġornament li jrid isir għall-ġid tal-poplu tagħna kollu.

Mr Speaker, irrid nagħmel referenza għan-nuqqas ta' kordinament bejn l- Awtorita' tad-Djar u l-awtoritajiet l-oħra li suppost jipprovdu s-servizzi lill-housing estates.

Hawn housing estates f'Malta li wara erba' snin la għandhom sistema sanitarja, la sistema ta' dawl u lanqas sistema ta' toroq.

Illum Mr Speaker, meta qed ngħixu f'soċjeta suppost progressiva, meta suppost li qed nirrrappreżentaw pajjiż li miexi b'ritmu ta' tibdil u tiġdid f'dawk li huma ideat, qatt ma nistgħu nippermettu li dawn l- affarijiet ikomplu jseħħu f'pajjiżna.

Fl-opinjoni tiegħi wieħed ma jistax ma jurix id-diżapprovazzjoni tiegħu lejn dawn iċ-ċirkostanzi.

Mr Speaker, l-aħħar punt tiegħi hu fuq l-Imtarfa fejn suppost hemm direzzjoni serja maħsuba biex tkun belt ġdida.

Il-Ministru jaf bħali - nimmaġina li bħalma dawn l-ilmenti jersqu għandi jersqu għandu wkoll - li hemmhekk għandna żgħażagħ li huma sidien ta' plots u li qegħdin ibatu biex kontinwament ilaħħqu ma' l-ispejjeż li kulma jmur qed jiżdiedu.

Dawn qed idumu ħafna snin jistennew biex jingħataw is-servizzi essenzjali, minkejja li sena wara l-oħra jiġu vvotati flus minn dan il-Parlament u hawnhekk niġu nformati li se jinħarġu tenders biex isiru x-xogħlijiet ħalli jaqdu l- ħteġijiet ta' dawn iċ-ċittadini.

Nixtieq nagħmel referenza wkoll għad- diffikultajiet soċjali li jeżistu f'din il-belt.

Jien ma nistax nifhem kif meta minn din in-naħa tal-Kamra dejjem wassalna l-ħsebijiet tagħna dwar kemm għandna nagħrfu li ma nwarrbu qatt l-impenn biex ikun hemm ġustizzja soċjali, il-Ministru responsabbli ftit li xejn jagħti attenzjoni u appoġġ liċ-ċittadini li jgħixu ġo Belt il-Ġmiel meta jikkonfrontawh bid- diffikultajiet u l-problemi li qed iġib miegħu l-iżvilupp li qed isir f'din il-belt.

Allura bilfors irrid nagħmel dawn ir-rimarki f'isem ir-residenti.

Mr Speaker, naf li l-ħin huwa limitat pero' se nagħlaq billi nsemmi dan il-każ.

Il-gym ta' l-Imtarfa, wara ħafna rakkommandazzjonijiet u talbiet li saru mis-soċjetajiet li jiffrekwentawh, issa mhux se jaqa' u jiġġarraf kif kien ippjanat.

Ma nafx għaliex l-Onor.

Galea qed ikemmex xofftejh għaliex nifhem li jaf x'qed ngħid u naf li kien maħsub li dan kellu jaqa' għax sar anke żvilupp f'dan ir-rigward.

Jien inħoss li huwa importanti li nirrimarka li hawnhekk niġu biex nagħmlu u nwettqu dak li jitlob minna d- dover tagħna, għax kultant ma nkunx konvint meta l-Onor.

Ċensu Galea jirraġuna b'dan il-mod.

Mr Speaker, hemmhekk fost sportivi oħra hemm anke persuni neqsin mid-dawl li jipprattikaw l-isports u sena wara l-oħra minkejja l-miljuni ta' liri li naraw jintnefqu quddiem għajnejna, il-Ministru għadu qatt ma ħass l- interess li jtejjeb il-faċilitajiet u jagħmel refurbishing ta' dan il-gym.

Jien se nkompli nsostni u nirrimarka li mhux veru li n-naħa l-oħra tal- Kamra qegħda taħdem biex ittejjeb u ġġib 'il quddiem l-interessi tas- soċjeta' tagħna f'dak li jirrigwarda l-housing.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin li fadal huwa għad-dispożizzjoni tal-Gvern għall-winding up.

L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, wara li għal sagħtejn u nofs smajt lid- diversi kelliema ta' l-Oppożizzjoni jkolli ngħid li huwa evidenti li fil- qasam tal-housing l-Oppożizzjoni għadha m'għamlitx l-update of policy tagħha għaliex il-ħames kelliema li tkellmu f'din id-diskussjoni wrew xejriet u sfumaturi ta' policies għal kollox differenti minn xulxin.

Nispera li fil-ħin li fadal jkolli ċ-ċans li nitkellem mhux biss dwar dak li qalu l-kelliema ta' l-Oppożizzjoni imma wkoll f'aktar dettall dwar dak li hemm ippjanat mill-Awtorita' tad-Djar.

L-ewwelnett huwa evidenti - apposta ma qgħadtx nagħmel points of order u affarijiet simili - li d-diskussjoni dwar il-qasam tal-housing f'dan id- debate partikolari ma llimitatx ruħha għall-Voti ta' l-Awtorita' tad-Djar.

Jien ukoll nemmen li finalment irridu naslu biex ikollna fergħa waħda li tieħu ħsieb il-qasam tal-housing, proprju bl-iskop li d-diversi nuqqasijiet li jista' jkun hemm min-naħa ta' dawk li jamministraw dan il-qasam, fl- aħħar mill-aħħar ikunu kollha taħt kappa waħda ħalli ma jkunx hemm possibilita' ta' aktar minn nuqqas wieħed ripetut f'diversi fergħat ta' l- istess amministrazzjoni tal-housing.

Naturalment, Mr Speaker, ma nistax noqgħod ngħid x'qalu l-kelliema ta' l- Oppożizzjoni wieħed wieħed, pero' se nipprova nitkellem dwar linji ġenerali li ssemmew hawnhekk biex forsi finalment anke l-Oppożizzjoni tibda tifhem li għal kull ħaġa li tgħid fejn jidħol il-housing hemm marbuta r-responsabilita' ferm importanti f'dak li huwa finanzjar ta' kull ħaġa li ssir.

Ir-rapport finanzjarju kif ippreżentat mill-Awtorita' tad-Djar għas- sena li ġejja jirrispetta l-flus li għandha għad-dispożizzjoni tagħha u d- doveri sagrosanti li għandha l-Awtorita' li konsistentement tgħin lil min verament għandu bżonn.

Mingħajr ma noqogħdu nsemmu każi u individwi partikolari f'din il-Kamra jew barra minn din il-Kamra, ikollna ngħidu li fl-istorja tal-housing ta' dan il-pajjiż intnefqu miljuni kbar minn gvernijiet diversi, flus li ma ntużawx biex l-aktar nies li kellhom bżonn ikunu jistgħu jtejbu l-qagħda tal-housing tagħhom.

Dan ma jfissirx li ma kienx hemm xi wħud li kellhom bżonn u nqdew, imma jibqa' l-fatt li ntnefqu miljuni kbar ta' liri f'dan il-pajjiż fil-qasam tal-housing li ma kenux indirizzati lejn l-aktar nies li kellhom bżonn.

Dan qed ngħidu għaliex kieku ma kienx ikun possibbli li fl-1993 jibqa' s-slums li fil-fatt fadal f'dan il-pajjiż.

Mr Speaker, mhux se nkun jien m'inix se niġi f'din il-Kamra u nitkellem bil-mod kif kienu jitkellmu tan-naħa l-oħra fil-passat u ngħid li ma baqgħalniex problema ta' housing.

Jien kont, għadni u nibqa' l-ewwel wieħed li fejn ikun għad baqgħalna problema, nitkellem dwarha u bil-mod il- mod nipprova nsib soluzzjoni għaliha.

Il-verita' tibqa' li għandna problema li rridu nsolvuha bil-għaqal għax hi problema tagħna lkoll, billi dak li nagħmlu nagħmluh fl-aħjar interess ta' dan il-pajjiż.

Meta nisma' Membri jittkellmu kif tkellmu wħud mill-kelliema llejla f'din il-Kamra, ma nkunx naf jekk hux qed nisma' kelliema rappreżentanti tal-poplu jew inkella lil xi ħadd jitkellem f'xi kantuniera jew f'xi ħanut.

Qed nirreferi b'mod partikolari għal persuna li hi nutar u taf l-affarijiet tagħha bħala nutar imbagħad tiġi hawnhekk u tgħid li l-Partit Nazzjonalista - f'dan il-każ jien - qed jara kif jagħmel u l-problema ta' dawk li fil-passat ħadu plot imma ma jistgħux jagħmlu kuntratt fuqha, b'xi mod jipprova jaħrab minnha u jitfagħha taħt it-tapit "għax dawk huma Laburisti".

L-ewwelnett ir-realta' tal-ħajja turi li fil-housing estates ta' Malta u GĦawdex kollha kemm huma hemm jgħixu, mhux Nazzjonalisti jew Laburisti imma Maltin li jistgħu jirrappreżentaw u jivvotaw lil kull partit politiku f'dan il-pajjiż.

L- Onor. Membru jista' jibqa' ċert li aħna ma nagħmlux distinzjoni bejn jekk wieħed jivvotax lil naħa jew inkella lill-oħra.

Mr Speaker, kuntrarju għal dak li sar fis-snin li għaddew min-naħa ta' l- Awtorita' tad-Djar, din għall-ewwel darba qegħda twarrab Lm0.5 miljun biex tħallas l-artijiet li ħadet minn dipartimenti oħrajn matul is-snin li għaddew u qed tgħid li tirrikonoxxi d-dover tagħha li mhux biss tqassam plots b'xejn ...

Hija illużjoni li xi ħadd jitkellem dwar għoti ta' plots b'xejn, b'mod sussidjat bħala BDA kif issemma hawnhekk.

Meta nitkellmu dwar il-qasam tal-housing, b'mod partikolari dwar l-għoti tal-plots, fir- realta' rridu naraw jekk konniex qed nimxu fuq il-policy li ngħinu lil min l-aktar li kellu bżonn u jekk li l-Gvern u l-Awtorita' kellhomx id-dover li mhux biss jiftaħru bl-eluf ta' plots li tqassmu imma wkoll li jaraw minn fejn ġejjin dawk il-plots u ta' min kienu.

Kellna naraw ukoll li lil dawk in-nies li tteħditilhom l-art nagħtuhom id-drittitijiet tagħhom, inkluż il-ħlas li kien ħaqqhom.

Għax fl-aħħar mill-aħħar, għalkemm l-art ittieħdet għal skopijiet soċjali, xorta waħda dawn in-nies kellhom dritt għall-kumpens.

Mr Speaker, irrid nitkellem dwar l-għoti ta' plots u b'mod partikolari nagħmel referenza għal-Liġi tal-BDA.

Jien ma nafx kif l-Oppożizzjoni jkollha l-ardir li tiġi hawnhekk u titkellem dwar il-plots li tqassmu bil- BDA.

Biex niftiehmu aħjar, qed nirreferi għal dawk il-plots li nbiegħu bil-prezzijiet ta' Lm250 jew inkella ftit iktar, lil nies li kienu japplikaw għalihom.

Pero', waħda mill-affarijiet importanti li wieħed irid jgħid f'dan il-kontest hija li m'huwiex veru li dawk il-plots setgħu japplikaw għalihom biss il-ħaddiema kif qed tipprova tgħid l-Oppożizzjoni.

Dawk il-plots seta' japplika għalihom kulħadd, kemm il-miljunarju kif ukoll il-fqir.

Fil-fatt hekk ġara, Mr Speaker.

Mijiet minn dawk il-plots ittieħdu minn nies li diġa' kellhom proprjeta', jiġifieri nies li għandhom eluf ta' liri.

Illum jekk wieħed imur jara kemm minn dawk in-nies li oriġinarjament ħadu l-plots qegħdin jgħixu fi djar li bnew fuq dawk il- plots, malajr jirrealizza li dak li qed ngħid jien huwa minnu, huwa marbut ma' l-istorja ta' dan il-pajjiż u bl-ebda mod ma nistgħu naħarbu minnu.

Mr Speaker, hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq il-mod kif ingħataw il-plots fis- snin li għaddew.

Fil-bidu nett tad-diskors tiegħi tal-bieraħ bħala introduzzjoni għal dawn l-Estimi għidt li l-Awtorita' tad-Djar bil-mod il-mod trid tara kif tbiddel ukoll il-mod kif tgħin lin-nies li japplikaw taħt xi skema li tkun ħarġet.

Mr Speaker, niskanta kif f'sagħtejn u nofs ta' diskussjoni ma kienx hemm kelma waħda dwar il-proġett ġdid ta' maisonettes li se taħdem fuqu l- Awtorita' fis-snin li ġejjin.

Jien niskanta b'dan għaliex għandi nifhem li fir-realta' anke l-Oppożizzjoni tapprezza li din il-policy tista' titħaddem u twassal biex ngħinu lil numru kbir ta' nies mingħajr ma naħlu l-istess ammont ta' art kif konna qegħdin naħlu fil-passat.

Saret referenza wkoll għall-iStructure Plan minn xi kelliema ta' l- Oppożizzjoni, Mr Speaker.

Anke hawn kien ikun aħjar kieku l-Oppożizzjoni tgħidilna jekk għandhiex il-ħsieb li meta tkun fil-gvern - għaliex fl-aħħar mill-aħħar xi darba tkun fil-gvern ukoll - timxi mal-policies ta' l- iStructure Plan jew inkella tagħmel bħalma għamlet fil-passat, jiġifieri li tbiddel dak kollu li tkun qalet mill-bank ta' l-Oppożizzjoni, tagħmel dak li jfettlilha u twarrab anke dawk l-affarijiet li fir-realta' - bħal fil- każ ta' l-iStructure Plan - għandna bżonnhom mhux għal xi settur partikolari imma għall-ġid tas-soċjeta'.

Ladarba ssemma l-iStructure Plan kont nistenna li jkun hemm xi ħadd li jgħid xi jgħid l-iStructure Plan, l- Oppożizzjoni tgħidilna x'taħseb dwaru.

Forsi għada jkun hemm il- possibilita' li fid-diskussjoni dwar l-Awtorita' ta' l-Ippjanar ikollna xi idea jekk din l-istess Oppożizzjoni hijiex favur, kontra jew fit-triq tan- nofs dwar l-iStructure Plan.

Din hija liġi li għaddiet minn dan il- Parlament u li permezz tagħha l-pajjiż irid ikompli jiżviluppa u jħares lejn l-aħjar benefiċċji li għandu biex jagħmel l-aħjar użu minnhom.

L-Onor.

Leo Brincat qal li ħadd ma jista' jgħid li ma kienx hemm avviż li l-Awtorita' tad-Djar sejra taħrab mir-responsabilita' tagħha tas-social housing.

Qalilna li kien hemm avviż fid-draft declaration of intent ta' l- ewwel draft ta' l-iStructure Plan.

Mr Speaker, jista' jkun li fid-draft oriġinali - line 7 ta' Chapter 8 f'paġna 71 - kien hemm dak li qal l-Onor.

Leo Brincat.

Madankollu fir-realta' dik is-sentenza tneħħiet mid-draft finali.

Bħala Gvern responsabbli, aħna konxji mid-doveri soċjali tagħna u minn dak li se nkomplu nagħmlu fis-snin li ġejjin f'dak li għandu x'jaqsam ma' social housing.

Jien ċert li fis-snin li ġejjin l-Awtorita' tad-Djar se tara li dawk in-nies li jieħdu l-benefiċċji jkollhom verament bżonnhom u jkunu nies li verament ħaqqhom li jingħataw l-għajnuna.

Fl-aħħar mill- aħħar, Mr Speaker, meta bniedem jingħata flat, plot jew maisonette ma nkunx qed nagħtihulu jien jew il-Partit Nazzjonalista fil-gvern, imma jkun qed jagħtihulu l-poplu Malti kollu kemm hu għax kull ħaġa li tagħmel l- Awtorita' u li jagħmel il-Gvern ikun qed jagħmilha permezz tal-flus u dawn la noħroġhom jien minn buti, la ebda ministru ieħor minn din in-naħa tal- Kamra u lanqas xi membru li kien ministru fili-passat u issa qeigħed fuq in- naħa l-oħra tal-Kamra.

Il-flus li tonfoq l-Awtorita' jridu jiġu permezz tat-taxxi.

Mr Speaker, jiena niskanta kif l-Onor.

Leo Brincat jitkellem mhux dwar figuri imma jitkellem dwar din l-Awtorita' bħala xi awtorita' li qegħda titlef mil-lat finanzjarju.

Il-bieraħ fil-għaxija fl-introduzzjoni tiegħi għidt li kuntrarju għall-korporazzjonijiet oħrajn u kuntrarju għall- awtoritajiet oħrajn, din l-Awtorita' trid tiġi hawnhekk u titkellem dwar kemm fir-realta' tkun qed titlef mil-lat finanzjarju.

Peress li l-Onor.

Brincat għamel kważi sentejn responsabbli minn dan il-qasam kont nistenna li almenu f'dawk is-sentejn fehem li dak li tagħmel l-Awtorita' tad-Djar trid bilfors tagħmlu b'telf kbir.

Kull sold li jingħata f'sussidju hu parti mit-telf li jsir minn din l-Awtorita' u mid-Dipartiment għall- Akkommodazzjoni Soċjali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat on a point of order.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jien fl-ebda waqt ma tkellimt fuq sussidji.

Jien irreferejt biss - dan jista' jiġi konfermat mir-records tal-Kamra - għat- telf li għamlet l-Awtorita' tad-Djar mid-devalutaion tal-lira Maltija fl- international money market.

MR SPEAKER: L-Onor.

Censu Galea.

ONOR.

CENSU GALEA: Naturalment rajna wkoll it-telf kbir li sar minħabba s-sussidji.

Hemm fattur ieħor li sal-lum l-Awtorita' tad-Djar qatt ma kkonsidrat u li qatt ma tat kas tiegħi.

Dan jirrigwarda l-valur ta' l- artijiet li fuqhom l-Awtorita' tibni u tqassam fi plots.

Sal-lum kollox kien jiġi b'xejn; il-plots kienu jiġu b'xejn għax ma kien iħallasha ħadd, iħallas biss id-Dipartiment ta' l-Artijiet.

Pero' dan id-dipartiment jibqa' bil-pendenzi - kif taf l-istess Kamra - għal snin twal, l-aqwa li l-Awtorita' tad-Djar tidher li m'għandhiex telf minkejja li fir-realta' jkun hemm ċertu telf, basta l-Awtorita' ma tħallasx lid-dipartiment l- ieħor.

Mr Speaker, aħna mhux dan li qed ngħidu imma li għas-sena li ġejja - għall-ewwel darba - l-Awtorita' se tonfoq Lm0.5 miljun biex tibda tħallas għal dik il-proprjeta' li tqassmet fil-passat u li għadha m'hijiex imħallsa.

B'dawn il-flus m'aħniex se nsolvu l-problema ta' l-2,200 plot li fadlilna nħallsu, mhux se nsolvu l-problemi ta' dawk in-nies li għandhom il- plot, bnew fuqha u għandhom il-konvenju imma l-kuntratt għadu ma sarx.

L- ebda konvenju m'huwa validu wara għaxar snin u l-Awtorita' ma tistax tibqa' tistenna sakemm xi dipartiment xi darba jħallas għal dik l-art biex imbagħad l-Awtorita' tkun f'pożizzjoni li tagħmel il-kuntratti.

GĦalhekk din is-sena qed tibda tivvota l-flus hi direttament għal dan il-għan u kont nistenna li l-kelliema ta' l-Oppożizzjoni minflok li jiġu jgħidulna li lil dawn in-nies qed "ninsewhom għaliex huma Laburisti", jiġu hawnhekk u jgħidulna li l-Awtorita' qed tagħmel sewwa li tħallas il-flus u tirrikonoxxi d-doveri tagħha u li qed tirrikonoxxi wkoll id-dover li terfa' l-piż ta' dak li tagħmel.

Mr Speaker, hawnhekk nixtieq nassoċja dan id-diskors ma' dak li kważi għalaq bih l-Onor.

Sandro Schembri Adami.

Dan ikkwota parti mir-Rapport Annwali ta' l-Awtorita' tad-Djar fejn jgħid li:

"L-Awtorita' tad-Djar tirringrazzja lill-ħaddiema kollha, mill-kbir saż-żgħir, tax-xogħol li għamlu.",

u mbagħad ikkwota wkoll mir-Rapport tal-Ministeru għas-Sigurta' Soċjali għas-sena li għalqet fi Frar li għadda, fejn hemm miktub:

"M'huwiex possibbli li xi ħaddiem partikolari, hu min hu, jaqdi d- doveri tiegħu jekk ma jkunx jaf x'inhuma r-responsabilitajiet tiegħu.".

Mr Speaker, m'għandix dubji li anke fl-Awtorita' tad-Djar jeżistu xi wħud - għalkemm ċert li m'hemmx ħafna minnhom - li d-doveri tagħhom jipprovaw jaħarbu minnhom, pero' ma naħsibx li jagħmel sens li fir-Rapport Annwali noqogħdu ngħidu li t-tali ħaddiem qed jaħrab mir-responsabilita' tiegħu.

Il-Bord diġa' ġibed l-attenzjoni ta' dawn l-individwi li m'humiex qed jattwaw ir-responsabilita' tagħhom u għalkemm anke lil dawn nirringrazzjawhom tax-xogħol li għamlu matul is-sena li għaddiet, nixtieq li minn hawnhekk nappellalhom biex anke huma jerfgħu l-piż tax-xogħol tagħhom għax kieku minflok li jaraw kif jiskartaw jew kif se jagħmlu biex xi karta toħroġ minn dak il-bini, jagħmlu aħjar kieku huma wkoll, bħal sħabhom, jerfgħu r-responsabilita' tax-xogħol tagħhom għaliex meta ma jagħmlux dak li suppost jagħmlu, mhux lill-Gvern u lill-Awtorita' jkunu qed itellfu imma jkunu qed jgħabbu aktar lil sħabhom stess li fl-aħħar mill-aħħar ikollhom ibatu minħabba fihom biex ipattu għal dak li ma jagħmlux dawn il-ftit min-nies.

Mr Speaker, saru diversi kummenti rigward il-mod kif l-Awtorita' matul is-sena li għaddiet nefqet il-flus li kellha allokati.

Kemm l-Onor.

Leo Brincat, kif ukoll l-Onor.

Portelli semmew l-infiq ta' l-Awtorita' fuq proġetti kapitali.

L-Awtorita' tad-Djar matul is-sena li għaddiet ħallset inqas milli kellha vvotat, pero' dan kien dovut l-aktar għall-fatt li kellha tistenna x-xhur biex tibda l-proġetti li kellha tagħmel peress li issa anke hi, bħal kull individwu ieħor f'dan il-pajjiż trid tapplika għall-permessi mingħand l-Awtorita' ta' l-Ippjanar u trid tistenna sakemm joħorġu l-permessi.

Meta mbagħad joħorġu l-permessi, trid tara li timxi ma' dawk il-permessi.

GĦalhekk is-sena li għaddiet l-Awtorita' kellha tistenna ftit taż-żmien - fl-opinjoni tiegħi kien ftit iżżejjed - sakemm ikollha l-permessi meħtieġa u tibda x-xogħlijiet li kellha proġettati.

Madankollu, Mr Speaker, żgur li ħadd min-naħa ta' l-Oppożizzjoni m' għandu jiġi hawnhekk u jgħidilna li l-cluster houses li qed nibnu fl-Imtarfa ma jmisshomx inbnew b'dak il-mod għaliex mhux qed jaqblu estetikament mal- barracks ta' l-Ingliżi.

Sakemm l-Awtorita' ta' l-Ippjanar aċċettat id- disinn li għamlet l-Awtorita' tad-Djar kellna nistennew diversi xhur u kellhom isiru diversi emendi fil-pjanti u llum l-Awtorita' tad-Djar ikollha timxi ma' l-ordnijiet rigorużi li timponi l-Awtorita' ta' l- Ippjanar.

Huwa veru li kellna nistennew u għalhekk ma ħallasniex matul is- sena li għaddiet, pero' hija responsabilita' tiegħi li ngħid li biex ix- xogħol ikompli jsir fil-futur il-kuntratturi jridu jerfgħu r- responsabilita' tagħhom u jaraw li jimxu maż-żmenijiet stipulati fil- kuntratt.

Nerġa' ngħid li ż-żewġ kuntratturi li qed jaħdmu fuq il-proġett li nbeda mhux biss qed jaħdmu skond il-kuntratt li għandhom, imma qegħdin aktar avvanzati fiż-żmien minn dak li għandhom stipulat fil-kuntratt.

Jien ċert li ż-żewġ kuntratturi involuti se jlestu x-xogħol li għandhom f'perjodu iqsar minn dak ippjanat u dan se jservi ta' eżempju għal kuntratturi oħra li jridu jaħdmu fuq xogħol fil-qasam tal-housing.

Jien ma nistennix biss l-effiċjenza u s-serjeta' mill-ħaddiema ta' l-Awtorita' tad- Djar, imma jien dawn l-affarijiet nistennihom minn kull min ikollu l-iċken relazzjoni max-xogħol li għandu x'jaqsam mal-housing f'pajjiżna.

L-Onor.

Leo Brincat jista' jibqa' ċert li s-sena li ġejja mhux biss se jintnefqu Lm2 miljun fl-Imtarfa, imma l-approvazzjoni għal permessi għal xi xogħlijiet li jistgħu jsiru se toħroġ fil-ġimgħat li ġejjin għaliex ladarba turi s-serjeta', ħaddieħor jinduna li dak li qed nagħmlu mhux qed nagħmluh għall-ġid ta' l-Awtorita' tad-Djar, imma għall-ġid tas-soċjeta' in ġenerali.

Ix-xogħlijiet li qed tagħmel l-Awtorita' fl-Imtarfa se jservu ta' prova ta' l-effiċjenza tagħha.

Il-bieraħ l-Onor.

Portelli reġa' semma l-proġett ta' l-Imtarfa u qal li dan ilu seba' snin li nbeda.

Safejn naf jien mill-1989 sal-lum għaddew erba' snin, u jekk għal uħud f'din il-Kamra, erba' snin huma seba' snin, allura jien ma nafx kif nistgħu nitkellmu dwar il-qasam tal-housing bil-mod li attwalment jitlob u bil-mod li hemm bżonn li nitkellmu dwaru jekk verament irridu li dan il-qasam immexxuh 'il quddiem.

Jien nirringrazzja lill-Onor.

Brincat talli almenu għaraf li f'dan il-qasam għandna responsabilita' u doveri kbar u mhux faċli, imma filwaqt li napprezza dan, xorta waħda jkolli ngħid li l-mod ta' krititka u l-mod ta' eżenzi personali li kien hawn f'din il-Kamra l-bieraħ u llum, huma ta' awgurju ħażin.

Huma ta' awgurju ħażin l-ewwelnett għaliex ma naħsibx li każijiet individwali għandhom jiġu diskussi hawnhekk.

Kif għidt il-bieraħ jiena lest li nitkellem dwar każijiet individwali, pero' nemmen li hija r-responsabilita' u d-dover tiegħi li ma nsemmix lill-persuni konċernati.

U anke jekk wieħed minnhom kiteb fil-gazzetta - u meta kiteb ta dettalji li huma bil-maqlub ta' dak li ta lill-istess Dipartiment fil- ġimgħat li għaddew - xorta m'inix se nitkellem dwaru imma nistiednu sabiex jiġi jkellimni u mhux iħalli lill-Oppożizzjoni tużah.

Rigward il-persuna li għamel domandi dwarha l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jien ngħid li fir- risposta li tajtu kont għidtlu li ma jagħmilx sens li xi persuna f'dan il- pajjiż tiġi thedded lili jew lil xi ħaddieħor.

Jien m'inix lest naċċetta li tiġi xi persuna tkellimni fl-uffiċċju fejn nara lin-nies fid-distrett u tgħidli li jekk ma naqdihiex iġġibni fuq Radju Super 1.

Jien m'għandix għalxiex niddejjaq, Mr Speaker, għaliex l-affarijiet nagħmilhom bl-iktar mod skrupluż u ġenwin, u dawn huma affarijiet li kull persuna li tiġi għandi jkollha tammettihom.

Saret referenza wkoll għall-mod kif il-11,000 applikazzjoni f'daqqa waħda saru 2,500.

Dan għaliex jiena ridt li jkollna quddiemna t-talbiet tan-nies li verament għandhom bżonn l-għajnuna, mhux tiegħi jew tal-Partit Nazzjonalista imma tal-poplu Malti kollu kemm hu għaliex dak li namministra jien illum darb'oħra jkun amministrat minn ħaddieħor u nispera li almenu fit-terminu taż-żmien li ndum responsabbli jien ma jkollix inwieġeb għal allegazzjonijiet bħal dawk li kienu saru fil-konfront ta' ħaddieħor f'din il-Kamra f'dak li huwa l-qasam soċjali tal-housing.

Lili żgur li ħadd m'hu se jiġi jgħidli li tajna 800 post fi żmien ġimgħa jew li xi ħadd se jieħu post mingħajr ma jkun ħaqqu għaliex l-affarijiet li nagħmlu nagħmluhom bis-serjeta' u bl-iktar mod trasparenti.

Jiena minn hawnhekk nistieden lill-membri ta' l-Oppożizzjoni jgħiduli jekk humiex lesti li nippubblika l-ismijiet ta' l-applikanti kollha biex imbagħad flimkien inkunu nistgħu naraw kemm minn dawn in-nies qegħdin jipprovaw iqarrqu.

Hemm membri ta' l-Oppożizzjoni li jafu li meta tkellmu dwar xi ħadd li kellu raġun u li t-talba tiegħu kienet ġustifikata, dik it- talba ġiet milqugħa u nstemgħet mhux għaliex xi ħadd kellimni imma għaliex l-individwu partikolari kellu raġun u għaliex fil-ġimgħat - u kultant fix- xhur - ta' wara seta' jinqeda u jieħu dak li kien tiegħu bi dritt.

L-ebda għajdut fuq l-individwi m'hu se jtellifna milli nibqgħu nimxu bil-mod skrupluż u tajjeb li mxejna bih.

Jekk l-Oppożizzjoni trid tista' tiġi tara kull każ partikolari u tara l-fatti kollha tiegħu.

Il-membri ta' l- Oppożizzjoni għandhom ukoll il-faċilita', jekk ikollhom il-permess ta' l- individwi konċernati, li jiġu jaraw x'qegħdin nagħmlu u kif qed jiġu trattati l-applikanti.

Jien ma nippretendix li jiġu hawnhekk u jgħidulna li mhux sewwa li qegħdin nivverifikaw il-fatti li jiddikjaraw in-nies jew li nitolbu riċerki fuq dak u fuq l-ieħor.

Mr Speaker, ir-responsabilita' ta' l-Awtorita' u tal-Gvern f'dan il-kontest hija li jgħinu lil min ħaqqu u lil min għandu bżonn.

Żgur li l-Awtorita' m'għandhiex ir-responsabilita' li tagħti xi plot jew flat lil min għandu fejn joqgħod u forsi għandu xi somma flus x'imkien u mbagħad taparsi jiġi jitkarrab għaliex m'għandux biex ikollu l-post tiegħu.

Huwa dover ta' l-Awtorita' u anke dover tiegħi li ma nħallux lin-nies jabbużaw.

Dan hu li għamilna matul is-snin li għaddew u dan hu li se nkomplu nagħmlu fix-xhur u fis-snin li ġejjin.

Il-policies kollha ta' l-Awtorita' u tal-Gvern fil-qasam tal-housing kienu, għadhom u jibqgħu dawk maħsuba biex jgħinu lin-nies li verament għandhom bżonn; mhux lil dawk li jagħmlu xi dikjarazzjoni f'xi gazzetta jew imorru għand xi deputat imma dawk li verament għandhom bżonn.

Jien ma nistax nifhem kif l- Oppożizzjoni titkellem dwar l-aħjar użu ta' l-art f'dan il-pajjiż u mbagħad jiġi l-Onor.

Portelli u jgħidilna li l-Partit Laburista fil-gvern biex jagħmel l-aħjar użu mill-art ma baqax jibni blokki ta' flats b'erba' sulari imma beda jibnihom bi tliet sulari.

Jiena meta kont qed naqra l-iscript ma stajtx nifhem x'kienet qed tgħid eżattament l-Oppożizzjoni meta tgħid li biex tagħmel l-aħjar użu mill-art ma baqgħux jibnu b'erba' sulari imma bdew jibnu bi tliet sulari.

Qalilna wkoll li dawk li kienu joqogħdu fir-raba' sular jew fil-ħames sular qed ibatu minn nuqqas fil-provvista ta' l-ilma.

MR SPEAKER: L-Onor.

Alfred Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Kien hemm żmien meta l-Awtorita' tad-Djar kellha tibni bi tliet sulari minflok b'erba' sulari minħabba dawn il-problemi.

Kien hemm blokki ta' appartamenti li nbnew bi tliet sulari u oħrajn b'erba' sulari, pero' min joqgħod fi blokk ta' appartamenti li nbena b'ħames sulari jilmenta magħna bil-problemi li għandu.

MR SPEAKER:Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, żgur li meta nbaxxu l-għoli tal-bini ma nkunux qed nagħmlu l-aħjar użu mill-proprjeta' f'pajjiżna.

F'dan il- kontest saret referenza għall-fatt li f'ċerti appartamenti suppost li sar il-lift u dan il-lift sal-lum għadu ma ġiex stallat.

Qalilna wkoll li kien hemm xi kuntrattur li qalilhom li forsi jsir f'Ġunju li ġej.

Mr Speaker, it-tenders kollha li jirrigwardaw it-tqegħid ta' flats f'diversi appartamenti tal-Gvern ġew ippubblikati u ħafna minnhom ġew awarded u jekk hemm xi kuntrattur partikolari li qed jipprova jsaħħan lin-nies billi jgħidilhom li l-lift se jdum ma jsir, nitlob lill-Onor.

Brincat biex jgħidli għal liema blokk ta' appartamenti kien qed jirreferi ħalli nkunu nistgħu naraw għaliex dan il-kuntrattur partikolari qed jgħid dawn l- affarijiet.

Kull blokk ta' flats li għandu l-post għal-lift se jiġi attrezzat bil-lift.

Peress li diġa' għandna esperjenza ta' x'qed jiġri minn ċerti lifts f'ċerti appartamenti, nixtieq nappella lil min jgħix f'dawn l-appartamenti li huma għandhom l-obbligu li jaraw li ma ssirx ħsara fil-lifts u għandhom iħalluhom jaħdmu l-ġimgħa kollha għaliex fl- aħħar mill-aħħar dawn il-lifts jintużaw l-iktar mir-residenti ta' dak il- blokk ta' appartamenti.

Għalhekk għandhom ineħħu l-ħmerijiet politiċi minn moħħhom u jaraw li jżommu l-lifts fi stat tajjeb.

Kull blokk ta' flats għandu l-assoċjazzjoni tiegħu, jekk tiltaqax jew le ħafna drabi jiddependi minn xi tlieta min-nies li jew ikunu attivi jew ma jkunux, pero' nispera li dan l-esperiment li nbeda ftit tas-snin ilu jkollu suċċess u iktar riżultati tajbin.

Barra minn hekk, iddikjaraw li dan ir-Rapport amministrattiv u finanzjarju huwa rapport bla ruħ.

Issa drajna li kull darba li l-Gvern iressaq il-Budget, l-Oppożizzjoni tagħtih xi laqam u issa laqqmet lil dan ir-rapport finanzjarju bħala rapport bla ruħ.

F'dan ir-rigward bilfors ikolli nitkellem fuq dik li jien inqis li hija l-ikbar ruħ u l-iktar xogħol importanti ta' l-Awtorita' tad-Djar mhux biss għas-sena li għaddiet imma anke għall-futur.

Hawn qed nirrefereri għan-nefqa soċjali f'sussidji.

Kien hawn min qal li jekk irridu nagħmlu ġustizzja, irridu nikkwotaw figuri mill-istess sena bażi u jien naqbel li hekk għandu jsir.

Pero' dawn mhumiex figuri moħbija jew figuri li vvintahom min għamel ir-Rapport ta' din is-sena, imma huma figuri pubbliċi li wieħed jista' jikkwotahom matul is-snin, jista' jarahom fir-rapporti finanzjarji tas-snin li għaddew u kulħadd jista' jara l-figuri li ntnefqu għas-sena li għaddiet u jara x'hemm ipproġettat li jintnefaq għas-sena li ġejja.

Qalulna li l-Awtorita' tad- Djar għas-sena li ġejja qed tippjana li tonfoq inqas f'sussidji milli nefqet għas-sena li għadha kemm għalqet f'Ottubru u flok Lm3.21 miljun qed tipproponi li tonfoq Lm3.1 miljun li jfisser Lm100,000 inqas.

Qalulna wkoll li dan juri li fil-qasam tas-sussidji l-Awtorita' tad-Djar qed titlef u mhux qed tagħmel l-affarijiet tagħha b'mod tajjeb.

Madankollu huwa ovvju li min għamel din l-asserzjoni apposta ma riedx jaqra x'kienu l- proġettazzjonijiet għas-sena li għaddiet u x'kienu l-figuri li attwalment ġew minfuqa s-sena li għaddiet.

L-Onor.

Cilia qalilna li l-iskemi nistgħu nagħmluhom għal perjodu ta' tliet xhur jew għal perjodu ta' sitt xhur għaliex x'ħin jidhrilna li spiċċawlna l-flus ma nibqgħux nagħtu iktar sussidji.

Irrid ngħid li għas- sena li għaddiet il-vot ta' sussidji ppjanat kien ta' Lm1.2 miljun, pero' attwalment l-Awtorita' tad-Djar nefqet Lm2.1 miljun f'sussidji u dan ifisser li kien hemm differenza ta' Lm900,000.

Bir-rata ta' nfiq li kienet għaddejja bih l-Awtorita' dan kien ifisser li l-flus oriġinarjament ivvotati kienu jispiċċaw bejn Marzu u April, pero' l-Awtorita' kompliet għaddejja bit-talbiet pendenti li kellha quddiemha u baqgħet tagħti s- sussidji għaliex kienet taf li matul is-sena li għaddiet ma kenitx se tonfoq il-flus kollha li kellha vvotati għal oqsma oħra.

U għaliex għamlet hekk jiġu hawnhekk il-Membri ta' l-Oppożizzjoni u jgħidulna li s-sussidji aħna se nwaqqfuhom meta jfettlilna mingħajr ma noqogħdu nagħtu avviżi.

Hawnhekk saret referenza wkoll għall-iskemi tad-Dipartiment għall- Akkommodazzjoni Soċjali.

L-Awtorita' tad-Djar mill-aħħar xhur tas-sena li għaddiet u għas-sena li ġejja qegħda tiddikjara li se tieħu over ir- responsabilita' ta' skema partikolari, dik ta' għajnuna lill-inkwilini biex jirranġaw il-post fejn qegħdin joqogħdu u qegħda tivvota Lm200,000 biex tgħin lil dawn l-inkwilini.

L-Oppożizzjoni staqsiet għaliex ma nagħtux dawn il-flus lin-nies li qegħdin jibbenefikaw qabel ma jagħmlu x- xogħlijiet.

Mr Speaker, l-esperjenza għallmet lill-Awtorita' u lid- Dipartiment li l-flus għandhom jingħataw biss wara li jsir ix-xogħol għaliex ħafna drabi - u għandna esperjenzi mhux ta' każ jew tnejn imma ta' diversi nies - jkun hemm nies li wara li jieħdu post tal-Gvern għaliex ikunu ddikjaraw li għandhom xi membru tal-familja li għandu diżabilita' u joqogħdu f'kamra waħda, jgħaddi xahar u dak il-post li tkun tathom l- Awtorita' jipprovaw jgħadduh lil ħaddieħor u jieħdu l-flus tiegħu.

Din hija xi ħaġa li kull meta tinduna biha, l-Awtorita' tieħu l-passi kollha neċessarji sabiex dawn l-abbużi jispiċċaw.

Hija r-responsabilita' tiegħi u ta' l-Awtorita' li ma nħallu lil ħadd jabbuża b'dan il-mod a skapitu ta' ħaddieħor.

L-Awtorita' qegħda tkompli żżid u ddaħħal ir-responsabilita' wkoll fil-benefiċċjarji li jiġu għall-għajnuna.

Ma nistgħux nibqgħu nimxu kif qegħda tipprova timxi l-Oppożizzjoni, li f'dan il-pajjiż kulħadd huwa miskin u kulħadd għandu dritt li jiġi quddiemna jittallab xi ħaġa.

Mr Speaker, aħna wkoll ma rridux li fil-qasam tal-housing jiġu għandna nies biex jittallbu biex jipprovaw jakkwistaw xi ħaġa.

Għall-kuntrarju l- policies tagħna huma cari - u jridu jkomplu jkunu hekk aktar fil-futur - fis-sens li jieħu biss dak li verament għandu dritt li jieħu u mhux ikun hawn xi ħadd li wara li jiżgassa xi flat tal-Gvern ...

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: On a point of order, Mr Speaker.

Ħadd minn din in- naħa tal-Kamra ma tkellem f'isem dawn in-nies.

Aħna ressaqna l-kritika tagħna imma ma jidhirlix li tkellimna fuq dawn in-nies li qed jagħmel referenza għalihom l-Onor.

Galea.

ONOR.

CENSU GALEA: Mr Speaker, ir-realta' hi li f'dan il-pajjiż ma jistax ikun li nħallu li jsiru l-abbużi - ikun min ikun dak li qed jiddefendih, mhux biss hawnhekk imma wkoll fil-qrati ta' pajjiżna - billi wieħed kisser jew jifqa' xi bieb ta' appartament tal-Gvern, għaliex ir- responsabilita' tagħna hi li ma nħallux dawn l-affarijiet isiru.

Jien għidt diversi drabi li din hija r-responsabilita' ta' l-Awtorita' u tad- Dipartiment partikolarment f'dan il-qasam.

U jagħmel ħażin min - kemm jekk ikun minn din in-naħa, kemm jekk ikun min-naħa ta' l-Oppożizzjoni jew inkella xi ġurnalist - jipprova jagħti l-impressjoni li dan il-pajjiż huwa mimli bl-imsieken.

Dan il-pajjiż huwa mimli b'nies li fil-parti l-kbira tagħhom huma kapaċi jaħdmu u jridu jaħdmu.

Dawn in-nies, jekk tagħtihom iċ-ċans, kapaċi jimxu 'l quddiem, kapaċi jkollhom id-dar tagħhom u kapaċi jaraw li dak li jistgħu jitħabtu għalih ikun verament tagħhom.

Aħna ma nistgħux nibqgħu nagħtu l-impressjoni li kollox jgħaddi u li kulħadd jista' jieħu mingħand dan il-Gvern mingħajr ma jħallas.

Kieku kellna naraw li jsir dak kollu li ntqal il-bieraħ u llum min-naħa ta' l-Oppożizzjoni, mhux Lm10 miljun ikollna bżonn għas-sena li ġejja imma Lm30 jew Lm40 miljun!

Pero' ħadd mill-Opożizzjoni ma qalilna li dawn il-flus se jġibhom minn x'imkien.

Dawn għall-kuntrarju qegħdin jakkużawna għaliex l-Awtorita' tad- Djar qegħda tagħmel skemi biex bihom iddaħħal il-flus.

Pero' rrid ngħid li ħadd m'għandu jaħseb li l-appartamenti l-qodma tal-Gvern li huma mgħammra bil-bżonnijiet kollha qegħdin jinbiegħu bi prezzijiet li huma qrib il-valur reali tagħhom.

Kieku kellna nqabblu l-figuri tad-dħul u l-ħruġ naraw li f'ħafna każijiet is-sussidji jlaħħqu aktar minn 60%.

Dan hu li qegħda tagħmel l-Awtorita'.

L-Awtorita' qegħda tagħti lil min għandu verament bżonn, il-possibilta' li huma wkoll jixtru appartament.

Irrid ngħid li hemm individwi li 20 jew 30 sena ilu ħadu xi flat tal-Gvern u issa qegħdin fil-pożizzjoni li jixtru dak il-flat - u hemm min għandu diversi proprjetajiet oħrajn mifruxin ma' Malta u GĦawdex.

Imma jkun irid li l-flat jieħdu b'xejn mill-Awtorita' tad-Djar.

Jien nispera li l- Oppożizzjoni ma tipprovax tagħmel bħala dover tagħha dak li tiddefendi lil dawn it-tip ta' nies.

Intqal ukoll li ilna sena u nofs ngħidu li l-Liġi tal-Kera trid tinbidel.

L-Oppożizzjoni tista' takkużana li qed indumu żżejjed imma jien nistieden lil xi ħadd minn tan-naħa l-oħra biex jgħidilna x'għamlu huma mill-1939 'il hawn biex dik il-liġi tinbidel u tiġi aġġornata mal- bżonnijiet tal-ġurnata.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Debono Grech, point of order.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jien ma tkellimtx fuq dan il-qasam imma meta nibdew nitkellmu fuq il-passat inweġġa'.

Fi żmien il-Compact il-Partit Laburista għamel liġi li permezz tagħha ħaddiem li ma kellux biex iħallas kera għolja ma setax jitkeċċa 'l barra.

Dak iż-żmien intom ivvotajtu kontra tagħha din.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, jien ma kontx preżenti f'dik il-liġi partikolari imma madankollu hija irresponsabilita' tagħna li llum nitkellmu ...

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Debono Grech, point of order.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Mr Speaker, jien mhux qed ngħid dan bi kritika u dak iż-żmien lanqas kont preżenti imma jekk tinteressa ruħek fil- politika l-istorja tkun tafha.

Jien nixtieq infakkar ftit lill-kollega tiegħi, l-Onor.

Galea, li qabel l-1971, sieħbu l-Onor.

Louis Galea u Dun Charles Vella kienu joħorġu ma' l-istudenti biex jipprotestaw kontra l-liġi tal-ġungla li kien hawn fi żmien il-Gvern Nazzjonalista.

MR SPEAKER: L-Onor.

Alfred Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Mhuwiex fair li naqbdu narmu kollox u ngħidu li ma sar xejn.

Fuq il-Liġi tal-Kera rrid ngħid li l-Gvern Laburista għamel ħafna u kull darba li ħass li kellu jbiddilha ġie hawnhekk u emendaha.

MR SPEAKER: Dan mhuwiex point of order imma huwa argument.

L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, fir-realta' l-qasam tal-housing jitlob ir- reazzjonijiet u nieħu pjaċir nara lill-Oppożizzjoni tirreaġixxi.

Fl-aħħar mill-aħħar aħjar tirreaġixxi issa milli tirreaġixxi x'imkien ieħor.

Saret ukoll referenza għal diversi affarijiet.

Mr Speaker, jien nirċievi diversi ittri - inkluż mingħand l-0nor.

Leo Brincat - fuq każi partikolari.

Kuntrarju għal dak li kien jiġri qabel, l-affarijiet ma jsirux b'min taf, lil min tkellem u fejn titkellem imma jsiru kif suppost.

Dawk huma l- fatti llum.

Billi ninsabu fl-aħħar minuta ta' dan l-intervent - naħseb li nista' ninsa d-diskorsi kollha li ntqalu mill-Oppożizzjoni - u ngħid li għas-sena li ġejja l-Awtorita' tad-Djar se tkompli timxi bil-policy tagħha li verament tgħin lil min l-iktar li għandu bżonn.

Matul is-sena li ġejja l-Awtorita' tad-Djar sejra tara li jieħu l-affarijiet min verament għandu bżonn u min verament ħaqqu mingħajr indħil politiku.

Mhux se tħalli lil xi persuna tabbuża mill-benefiċċji soċjali għaliex il-housing huwa qasam soċjali ieħor li ħafna drabi forsi neħduh wisq for granted.

Is-sena u nofs li għaddew kienu prova li dawk li bbenefikaw mill-housing kienu tassew fil-bżonn u jiena ċert li s-snin li ġejjin se jkunu wkoll mera ta' kif isiru l-affarijiet f'dan il-qasam li huwa diffiċli pero' jekk jiġi amministrat bis-serjeta' jista' jagħti riżultati tajbin mhux lill-Awtorita' imma lil dan il-pajjiż.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-Estimi tad-Dħul u Nfiq ta' l-Awtorita' tad-Djar għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru 1993 sat-30 ta' Settembru 1994 skond l-Att XV ta' l-1976 dwar l-Awtorita' tad-Djar ikunu approvati.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Billi fid-9.00 p.m. intalbet votazzjoni, il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet fid-9.20 p.m.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Estimi tad-Dħul u Nfiq ta' l- Awtorita' tad-Djar għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru 1993 sat-30 ta' Settembru 1994 skond l-Att XV ta' l-1976 dwar l-Awtorita' tad-Djar ikunu approvati.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Division.

Ninforma lill-Kamra li l-Onor.

Joe Cassar, l- Onor. Joe Fenech, l-Onor.

Richard Muscat, l-Onor.

John Rizzo Naudi u l- Onor. Stanley Zammit huma paired ma' l-Onor.

Carmel Borg, l-Onor.

Joe Mizzi, l-Onor.

Vincent Moran, l-Onor.

Philip Muscat u l-Onor.

Lino Spiteri.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 29

L-Onor

Bonello Du Puis George Bonnici Josef Bonnici Michael Borg Tonio Cuschieri Louis Dalli John Debono Giovanna Deguara Louis De Marco Guido Falzon Michael Fenech Adami Eddie Frendo Michael Galea Ċensu Galea Louis Galea Mario Gatt Lawrence Gauci Borda Lino Hyzler George Mifsud Bonnici Antoine Mifsud Bonnici Ugo Muscat Claude Psaila Savona Joseph Refalo Louis Refalo Michael Angelo Spiteri Carm Lino Tabone Anton Vella John Zammit Ninu Zammit Dimech Francis

KONTRA : 26

L-Onor

Abela Wistin Attard Montalto John Bartolo Evarist Brincat Joseph Brincat Leo Buhagiar Charles Buhagiar Louis Calleja Reno Cilia Joe Debono Grech Joe Farrugia Michael Farrugia Noel Gatt George Grech Edwin S Mangion Charles Micallef Freddie Mifsud Bonnici Karmenu Mintoff Dom Nicholl Tony Portelli Alfred Refalo Anton Sant Alfred Sant Salvu Schembri Adami Sandro Vella George Vella Karmenu

Il-mozzjoni għaddiet u l-Estimi ta' Dħul u Nfiq ta' l-Awtorita' tad-Djar għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru 1993 sat-30 ta' Settembru 1994 ġew approvati.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Nistieden lill-Viċi Prim Ministru jressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GUIDO DE MARCO (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Barranin): Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l- Erbgħa, 17 ta' Novembru, fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Mozzjonijiet

Mozzjoni ta' Proċedura dwar id-Dikjarazzjoni Finanzjarja għas-sena 1994; u

Estimi ta' Dħul u Nfiq ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru 1993 sat-30 ta' Settembru 1994.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Taxxa fuq l-Income (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Qirda tal-Kummerċ fil- Prostituzzjoni - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Edukazzjoni - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja -it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar iż-Żwieġ - it-Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi għall-Promozzjoni tas-Saħħa u s-Sigurta' fuq ix-Xogħol - it-Tieni Qari.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki, jekk jogħġobkom?

Il-Ministru għall- Ambjent.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Mr Speaker, bħal-lum ġimgħa fl-Aġġornament l-Onor.

Carmel Borg tkellem dwar ilmenti rigward is-sistema tad-drenaġġ f'GĦawdex.

Hu għamel lista ta' postijiet fejn qal li hemm problemi, poġġa ritratti fuq il-Mejda tal-Kamra u għamel site plans ta' postijiet bi problemi tad- drenaġġ f'GĦawdex.

L-ewwelnett irrid ngħid li wħud mill-problemi li semma kienu sempliċement blockages.

Il-problemi fis-sistema tad-drenaġġ jeżistu mhux biss f'GĦawdex imma jeżistu wkoll f'Malta u kien għalhekk li wara li l- Ministeru għamel master plan tad-drenaġġ sab li f'numru ta' snin iridu jintnefqu madwar Lm26 mijun biex titranġa din is-sistema.

Dan il-master plan naturalment jinkludi wkoll il-gżira ta' GĦawdex u kif diġa' jaf kulħadd, waħda mill-affarijiet li se nagħmlu immedjatament hija proprju l- impjant tat-tisfija tad-drenaġġ ġewwa GĦawdex.

(Interruzzjonijiet) Dan l- ilma ma jiġix ifuħ imma jkun jista' jintuża għal skopijiet industrijali, ta' agrikoltura u irrigazzjoni.

Mr Speaker, huwa fatt li l-ġurnata meta l-Onor.

Carmel Borg ħareġ idur f'GĦawdex kienet ġurnata wara - jekk mhux dak inhar stess - li kien hemm maltempata kbira u niżlet ħafna xita fuq GĦawdex.

Nifhem li dan ħareġ idur il-Ħadd jew it-Tnejn peress li hu tkellem it-Tlieta.

F'Malta u GĦawdex għandna problemi li jirriżultaw mill-fatt li meta tagħmel ix-xita, is-sistema tad-drenaġġ timtela b'dan l-ilma tax-xita, għalkemm mhux suppost għax l-ilma tax-xita m'għandux imur fid-drenaġġ; imma sfortunatament dik hija s-sistema.

Per eżempju, wieħed jista' jara dan mill-istudju li għamlu l-konsulenti fejn irriżultalhom li fin-Nadur hemm madwar 5% tad-djar li jitfgħu ilma illegalment ġewwa s-sistema tad-drenaġġ.

Fil-fatt parti sostanzjali mill-ispejjeż li jridu jsiru għall-master plan tad-drenaġġ huma proprju mmirati biex insolvu din il-problema.

Allura wieħed irid jgħid li f'dik il-ġurnata meta l-Onor.

Carmelo Borg ħa r-ritratti li poġġa fuq il-Mejda tal-Kamra kienet ġurnata b'ċirkostanzi partikolari fejn id- drenaġġ kien qed jipprova jlaħħaq - u apposta qed ngħid jipprova jlaħħaq - ma' flow anormali, peress li fid-drenaġġ kien għaddej ukoll l-ilma tax- xita.

L-Onor.

Borg semma wkoll il-problemi tal-blockages li hemm fit-triq li mis-Sannat tagħti għal Munxar.

Dawn il-blockages jiġru sikwit - l-Onor.

Borg jaf b'dan għax qabel ma ġie elett membru ta' din il-Kamra kien jaħdem mad-Dipartiment responsabbli minn dan il-qasam f'Għawdex - minħabba li sfortunatament hemm raħħala li jitfgħu jew iħallu skart, bħal tiben, eċċ., imur ġewwa d-drenaġġ, u kulħadd jaf li dan huwa illegali.

L-istess storja qed tiġri f'Tal-Bakkari, limiti tax-Xewkija, fejn kellna każi ta' raħħala u bdiewa li fil-fatt kissru d-drenaġġ apposta biex jużaw l-ilma tad- drenaġġ biex isaqqu bih, imbagħad reġa' kien hemm overflows minn din is- sistema għal ġewwa l-għelieqi.

Jiddispjaċini ngħid li l-azzjonijiet irresponsabbli ta' ftit minn dawn in-nies qed jikkawżaw problemi ambjentali.

L-Onor.

Borg jaf ukoll li dawn l-affarijiet m'humiex tort tas- sistema imma tort ta' abbuż mis-sistema, u jaf ukoll li ħriġna regolamenti, li se jibdew jgħoddu mill-1 ta' Jannar fejn min jinqabad jitfa' fid- drenaġġ skart li mhux suppost li jintefa', se jibda jiġi mmultat u jittieħdu passi severi kontra tiegħu.

Fil-wied ta' Marsalforn hemm pumping stations li jieħdu ċertu volum imma meta jkun hemm maltempati, dawn il- pumping stations xorta ma jkunx jistgħu jlaħħqu mal-volum ta' l-ilma.

Ħafna mill-problemi li semma l-Onor.

Borg huma kkaġunati minn sempliċement blockages u li kieku minflok ħela l-ħin jiżviluppa r-ritratti, mar jirrapporta lid-Dipartiment, probabbli kien isolvi l-problema iktar malajr.

L-Onor.

Borg semma wkoll l-użu ta' katusi ta' l-asbestos.

Jien irrid nerġa' ngħid li m'hu veru xejn li dawn huma ta' health hazard għax għalkemm l-asbestos fibre jagħmel ħsara lis-saħħa, aħna nużaw katusi li huma ta' asbestos cement.

Dawn m'għandhomx dawk il-fibres perikolużi u jkunu ċertifikati min-naħa ta' l-awtoritajiet sanitarji.

Ma nafx għalfejn l- Onor. Borg ipprova jpinġi image ħażina tas-sistema tad-drenaġġ f'Għawdex għax imissu jirrealizza li mindu m'għadux inkarigat minnha hu, is-sistema f'Għawdex tjiebet ħafna.

Meta kien responsabbli l-Onor.

Borg, l-affarijiet kienu agħar.

Per eżempju, dak iż-żmien fix-Xlendi l-pumping station kienet ilha magħluqa għal żmien twil, il-pompi kienu weqfin u ħadd ma ta każ li d- drenaġġ beda jfur għal ġol-baħar.

Ħafna mill-affarijiet li semma hu kienu diġa' jeżistu u hemm problema kif wieħed jista' jirranġahom.

L-Onor.

Borg jaf illi f'Tal-Bakkari kien hemm katusa miksura li ġiet mibdula fi żmienna għax meta kien inkarigat hu ma kienx induna biha, u jaf ukoll li fil-post fejn hemm il-fabbrika tal-ħalib inbeda x-xogħol ta' bdil fil-main u fil- fatt dan ukoll huwa indikat fil-master plan.

Għaldaqstant jiena rrid inserraħ ras il-poplu Malti u Għawdxi kollu li mhux il-każ li Għawdex qed jegħreq fid-drenaġġ anzi min imur ta' spiss Għawdex jaf li huwa miżmum aħjar minn Malta.

Ma naħsibx li l-attakk li għamel l-Onor.

Borg huwa ġust meta dan għamlu proprju l-għada li kienet għamlet maltempata kbira u għalhekk kien hemm il-konsengwenzi li semmejt.

Hu jaf għaliex hemm dawn il- problemi, jaf mill-viċin ir-raġunijiet għaliex jiġru u filwaqt li wħud minnhom huma problemi ta' natura ta' abbużi, oħrajn huma ta' natura teknika tort tas-sistema.

Dawn jaf bihom u meta kien inkarigat hu m'għamel xejn fuqhom pero' jaf ukoll li issa aħna qegħdin nirranġaw dawn l-affarijiet.

Ftit ilu tkellem ukoll l-Onor.

Joe Brincat dwar il-kwestjoni tal-ftugħ ta' Cross Road ġewwa l-Marsa.

Illum ukoll kelli domanda parlamentari dwar dan u weġibtha.

Għal iktar minn sena l-GRTU - f'isem il-membri tagħha li għandhom il-ħwienet u stabbilimenti f'din it-triq - kienet qed titlob biex din it-triq tinfetaħ għat-traffiku.

Nista' ngħid li saret petizzjoni minn iktar minn 30 sid ta' ħanut għal dan l-istess skop u meta għal aktar minn darba ltqajt mal-GRTU u mal-periti, għaliex dejjem baqgħu isusu wara l- Ministeru, għamiltha ċara li jekk dik it-triq tinfetaħ trid tkun waħda lokali biss, triq li sservi biss lir-residenti u l-ħwienet tal-lokal u mhux lit-traffiku li jkun irid imur lejn in-nofsinhar ta' Malta li minflok li jgħaddi minn Triq Diċembru 13, biex iqassar cut jgħaddi minn hemm.

Dak it-tip ta' traffiku hemmhekk ma rriduhx u biex tinstab is-soluzzjoni li tkun aċċettabbli min-naħa tal-Gvern kif ukoll mil-lat ta' ppjanar wieħed irid ikun ċert li tinħoloq sistema li min jidħol hemm u jgħaddi minn dik it- triq se jidħol hemm għaliex tassew irid imur hemm, jiġifieri jew għaliex joqgħod hemm jew għaliex ikun irid jinqeda minn xi ħanut li jinsab hemmhekk, u mhux biex jieħu short-cut u jevita li jgħaddi minn Triq Diċembru 13.

L-ewwel ħaġa li għamilna - dan jafuh tal-GRTU u jafu kulħadd - kienet li biddilna s-sistema tar-roundabout ta' ħdejn il- fabbrika tas-sulfarini u għamilnieha b'mod li t-traffiku jimxi bi flow ħafna iktar aħjar.

B'konsegwenza tal-bdil ta' din is-sistema min ikun ġej minn Cross Road ma jistax imur direttament fuq dik ir-roundabout biex ikompli għat-triq arterjali għas-south ta' Malta u jrid idum idur ħafna sakemm jaqbad it-triq arterjali: Allura min jgħaddi minn hemm biex jieħu short-cut żgur li ma jerġax jagħmilha.

Fil-fatt fil-bidu li nfetħet it- triq kien hemm nies li ma kenux jafu li aħna konna għamilna xogħol ieħor ħdejn ir-roundabout u ħasbu li hemm short-cut, imma meta rrealizzaw x'kumplikazzjoni daħlu fiha ma baqgħux jgħaddu minn hemm.

GĦalkemm fl- ewwel ġranet li nfetħet it-triq kien hemm ċertu ammont ta' traffiku, illum anke dak it-traffiku nqata' għaliex saret apposta bl-iskop li sservi bħala local road.

GĦalissa qed naraw kif se tmur is-sitwazzjoni, qed inżommu l- affarijiet taħt għajnejna u lesti biex nilqgħu kull suġġeriment, ħafna mis- suġġerimenti saru mill-Onor.

Joe Brincat.

Pero' nista' naċċerta lil kulħadd li jsir, xi jsir l-iskop li dik it-triq tkun a local one u li sservi lin-nies u lill-ħwienet ta' hemmhekk biss, żgur li jrid jintlaħaq u jkun assigurat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Brincat.

ONOR.

JOSEPH BRINCAT: Mr Speaker, meta tkellimt hawnhekk tkellimt b'ċertu ton għaliex meta tkellimt privatament mal-Ministru u għamiltlu ċerti suġġerimenti għamilthom bi skop tajjeb u hu aċċettahom mill-ewwel.

Pero' nixtieq niġbed l-attenzjoni li hemm tabella li ma jistgħux jgħaddu t- trakkijiet u s-sinjal mhuwiex maqtugħ, allura qed jaħsbu li jistgħu jibqgħu għaddejjin.

Mhux qed ngħid li l-Ministru għandu tort.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Bit-terminoloġija l-ġdida, mhux suppost li tkun maqtugħa.

Dan ifisser li ma jafux jaqraw itt-traffic signs.

ONOR.

JOSEPH BRINCAT: Meta tkellimt fuq il-vettura li għaddiet minn hemm, pulizija li huwa intiż fit-traffiku qalli li la dak is-sinjal mhwiex maqtugħ, trakk jista' jgħaddi.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Fil-fatt dak is-sign ifisser li t-trakkijiet ma jistgħux jgħaddu.

Illum il-ġurnata fil-Komunita' Ewropea hemm standard way kif isiru t-traffic signs u aħna qegħdin fil-proċess li nikkonformaw is- sinjali tat-traffiku tagħna ma' dawk imposti bil-liġi fil-Komunita' Ewropea.

Biex inkun fair ma' l-Onor.

Brincat nista' ngħid li jista' jkun li għandna bżonn nitkellmu mal-Korp tal-Pulizija biex inbiddlu t-Traffic Code.

Pero' dik it-tabella tfisser li ma jistgħux jgħaddu trakkijiet u mhux li jistgħu jgħaddu.

Mr Speaker, irrid ngħid ukoll li l-bieraħ fil-bidu tas-seduta, waqt il- question time, qam battibekk bejni u bejn l-Onor.

Lino Spiteri fuq il- kwestjoni tar-residenti ta' Tigne' u fl-Aġġornament tkellem l-Onor.

Leo Brincat fuq l-istess kwestjoni.

Wara li spiċċa l-battibekk l-Onor.

Spiteri qal li lest jistedinni biex immorru flimkien nisimgħu t-tape u naraw x'għidt.

Ma morniex nisimgħu t-tape flimkien, pero' llum għandi t- transcript, iċċekkjajt mat-tape u jien arċi-konvint li m'għidtx l- affarijiet li l-Onor.

Lino Spiteri allega li għidt.

Jien għidt li dik l- art ta' Tigne' mhijiex indikata biex tiġi wżata għal skopijiet soċjali.

Għidt ukoll li l-Gvern għandu ftit artijiet tiegħu li huma ta' valur għal sfruttament ekonomiku u ma rridux inberbqu dawn il-ftit artijiet.

Dwar kif u għaliex ingħataw dawk il-postijiet, jien għidt li ma rridx nagħmel post- mortems ta' min iddaħħal hemm u l-Onor.

Spiteri akkużani li jien għidt li l- problema ġejja minħabba l-mod kif ġew allokati.

Anzi jien għidt li ma rridx nagħmel post-mortems, proprju l-maqlub ta' l-akkuża li għamilli l- Onor. Spiteri.

Qal ukoll li jiena għidt li aħna poġġejna bħala prijoritajiet tal-Gvern li l-ewwel jiġi l-iżvilupp ekonomiku u mbagħad il- konsiderazzjoni soċjali.

Jien m'għidt xejn minn dan, imma għidt li dik hija l-art hija prime site, għandha skop ekonomiku u hija waħda mill-ftit artijiet li għandu l-Gvern li tista' tintuża għal skop ekonomiku.

Dan ma jfissirx li m'għandniex nagħtu kas tal-konsiderazzjoni soċjali, imma dan ifisser li għandha tinstab art oħra għal skopijiet soċjali li ma jkollhiex valur intrinsiku ekonomiku bħalma għandha l-art ta' Tigne'.

Din hija xi ħaġa minn ewl id-dinja u b'daqshekk ma qed ngħid xejn ġdid.

Biex taqdi l- bżonnijiet soċjali ta' min għandu bżonn dar, ma jfissirx li għandek tagħtih sites li intrinsikament u potenzjalment għandhom valur ekonomiku.

Wara kollox, kif qal il-Prim Ministru, dan jista' jittieħed anke f'kontest soċjali għaliex meta tkabbar l-ekonomija u l-iżvilupp fil-pajjiż, tkun qed toħloq ix-xogħol u allura tkun qed tgħolli l-livell ta' l-għajxien tal- poplu.

Jien bl-ebda mod m'għidt li l-prijorita' tal-Gvern hija l-iżvilupp ekonomiku imbagħad tiġi l-konsiderazzjoni soċjali.

Jien mhux se noqgħod inħaqqaqha ma' l-Onor.

Spiteri, pero'. jien nibqa' ngħid li qatt m'għidt xejn minn dak li qal hu.

Sar l-argument li dawn ir-residenti ta' Tigne' qed isostnu li l-Gvern ma tahomx tagħrif konkret dwar l-akommodazzjoni alternattiva li se nagħtuhom.

Jien diġa' spjegajtilhom u nerġa' nispjegalhom li f'dan il-mument ma nistax nagħtihom tagħrif konkret iktar milli tajthom għaliex lanqas għandi dan it- tagħrif.

Ħalli nispjega ruħi aħjar.

Il-Gvern wara li kellu ċerti assigurazzjonijiet wasal biex joħroġ - nisperaw li dalwaqt toħroġ - letter of intent.

Meta toħroġ letter of intent ma jfissirx li se jsir il-proġett imma jfisser li d-developers ikollhom karta mingħand il-Gvern Malti fejn jinformahom li huwa għandu l-intenzjoni li jagħmel proġett u jagħtih lilhom u allura din il-karta hija importanti għall-finanzjamant, eċċ. Malli d- developers ikollhom din il-letter of intent jibdew in-negozjati dwar x'se jinbena, kemm se jintnefqu flus u fejn se jinbena l-proġett, imbagħad jibdew in-negozjati ma' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar biex japplikaw għall- permessi meħtieġa u wara li jsiru dawn l-affarijiet kollha rridu niġu fil- Parlament biex nagħmlu l-mozzjoni għat-trasferiment ta' l-art.

Jiġifieri għadna lura għal dawn l-affarijiet u nisperaw li bħal dan iż-żmien sena nkunu avvanzati ħafna fihom.

Għalhekk ngħid li f'dan il-mument m'aħniex f'pożizzjoni li lir-residenti nagħtuhom l-informazzjoni li jridu.

U lanqas huma ma jaqblilhom li nagħtuhom din l-informazzjoni.

Jien spjegajtilhom dan u għidtilhom biex jinsew l-idea li huma bilfors iridu jkunu integrati fil-proġett għaliex, nerġa' ngħid, il-housing soċjali huwa inkompatibbli ma' proġett ta' dak it-tip u entita'.

Għidtilhom ukoll li jekk jinsew din, minn hemm 'il quddiem kollox nirranġaw għaliex aħna għad irridu ninnegozjaw mad-developers prospettivi dwar x'se jagħmlu, x'se jonfqu u fejn se jagħmlu l-proġett, u jekk iridu lesti li anke nikkonsulta ma' dawn ir- residenti meta ninnegozjaw il-parti li tikkonċernahom għaliex jien ma rrid nagħmel xejn minn wara daharhom.

U din li ma jistgħux jifhmu r-residenti ta' Tigne', li m'aħna qed nagħmlu xejn minn wara daharhom.

Dawn qed jaħsbu li aħna diġa' għandna xi pajn f'moħħna u se nuruhulhom fl-aħħar u ngħidulhom: Dan hu, tridu teħduh bilfors.

Ir-realta' hi li ma' tajniehomx it-tagħrif konkret li qed jitolbu għaliex m'għandniex dan it-tagħrif; dan joħroġ waqt in-negozjar.

Jien lill-għaqda tagħhom għidtilha li jekk huma jaċċettaw li l-pożizzjoni tal-Gvern hi kif inhi, jien lest biex nikkonsultahom.

U biex il-Gvern ikun f'pożizzjoni li jinnegozja mad- developers, mhuwiex għaqli li jien inkun diġa' committed ma' xi ħadd dwar x'se jiġri għaliex in-negozjar hija arti, hija proċess twil u lanqas hu fl- interess tagħhom li l-Gvern, f'dan il-każ permezz ta' l-MDC, ikun diġa' marbut fuq xi ħaġa.

Forsi dawn jistgħu jieħdu affarijiet aktar milli qegħdin jippretendu!!

Dan huwa possibbli wkoll u spjegajtilhom kif hu possibbli.

Meta qegħdin jinsistu għal tagħrif konkret, jiena onestament u fil-verita' ngħid li dan it-tagħrif ma jeżistix, ma nistax nagħtihulhom u huwa żball min-naħa tagħhom li jkomplu jinsistu.

Jien irrid nerġa' nassigurahom li mhux veru li hemm xi pjan lest dwar x'se jsir minnhom u aħna ma rridux ngħidulhom.

GĦadna ma wasalniex fl-istadju fejn inkunu nistgħu ngħidulhom.

Jien nerġa' ngħidilhom bħalma għidtilhom meta ġew fl- ufffiċċju tiegħi għat-tieni darba, li jien lest biex lilhom ninvolvihom u nikkonsultahom dwar dak li se jsir mill-akkommodazzjoni li għandhom dritt għaliha u hawnhekk nerġa' nagħtihom din l-assigurazzjoni.

Il-bieraħ kemm jien u kemm il-Prim Ministru assigurajniehom li d-dritt tagħhom li jkollhom akkommodazzjoni xierqa mhux inqas milli għandhom - għalissa ma ngħidx aħjar milli għandhom għaliex dan huwa wkoll soġġett għan-negozjar mad-developer u l-Gvern ma jridx jintrabat minn qabel - u din l-assigurazzjoni nerġa' nagħtihielhom.

Dawn iridu jifhmu li m'hu qed isir ebda komplott minn taħt jew xi ħaġa biex fl-aħħar mument ngħidilhom: Issa hawn din, take it or leave it.

Is-sitwazzjoni mhijiex hekk u nispera li jifhmuha.

Grazzi.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

John Vella.

ONOR.

JOHN VELLA: Mr Speaker, ngħid il-verita' m'inix wieħed li nħobb nitkellem fuq affarijiet li jiġru fil-Qrati ta' Malta.

Anzi, biex inkun sinċier, għalkemm insegwi kulma jsir fil-Qorti permezz tal-gazzetti, fejn nista', naħrab kull opportunita' li lili personalment tista' tinvolvini li nersaq lejn il-famuża għatba tal-Qorti.

Biex niġi għal dak li rrid ngħid, bħala tabib ħassejt id-dover li għandi nitkellem fuq il-każ li ġara fejn ismijiet ta' diversi tobba u speċjalisti dehru fil-gazzetti b'mod inkwetanti ħafna.

Żgur li l-intenzjoni tiegħi mhix li nitkellem fuq każijiet li huma sub judice iżda f'dawn l-aħħar xhur kellna mill-inqas erba' każijiet li fihom tobba u speċjalisti ġew u qed jiġu akkużati, min bi traskuraġni, min bi prattika professjonali li tmur kontra l-prinċipji prattikati u saħansitra hemm min hu akkużat li bl-andament tiegħu wassal għall-mewt ta' bniedem.

Li jinkwetani, Mr Speaker, huwa l-fatt li f'ċerti każijiet issemmew l-ismijiet ta' dawk li jkunu akkużati u f'każijiet oħrajn le.

Malta hija gżira żgħira u n-nies huma magħrufa.

Meta xi ħadd jittella' l-Qorti jew issir kawża kontra tiegħu l-kurżita' tan-nies hija tali li tkun trid tkun taf min hu.

Ċerti nies, bħal tobba, avukati, periti u anke Membri Parlamentari huma magħrufa biżżejjed u oħrajn forsi mhux daqstant.

Forsi hawnhekk ta' min jistaqsi: X'inhu l-iskop li jiġi pubblikati l-isem ta' bniedem li għadu ma nstabx ħati?

Jista' jkun li f'ċerti każi huwa tajjeb li bniedem li jkun akkużat b'affarijiet kriminali serji, is-soċjeta' tkun taf min hu partikolarment jekk dan qiegħed jiġri barra b'xi pleġġ, pero' naħseb li l-anonimita' għandha tinżamm f'ħafna każi u isem l-akkużat għandu jixxandar pubblikament biss meta jinstab ħati.

Fl-opinjoni tiegħi hemm bżonn li l-Qrati tagħna jimxu b'ċerti regoli li jkunu uniformi fl-applikazzjoni tagħhom.

Per eżempju, hija l-prattika li żgħażagħ ta' taħt is-16-il sena ma jissemmiex isimhom, u hekk għandu jkun.

Ikun hemm każi fejn l-avukat difensur jitlob sabiex l-isem ta' l-akkużat ma jissemmiex u t-talba ġieli tintlaqa' u ġieli le.

Veru li l-każijiet ivarjaw wieħed mill-ieħor u wieħed jifhem li ċerti każijiet ikunu delikati ħafna, tant li saħansitra jinstemgħu anke bil-magħluq, u allura nifhem li isem l-imputat ma jissemmiex.

Mhux l-ewwel darba, kemm hawn Malta u anke barra, bniedem jiġi akkużat li mmolesta xi mara u wara jirriżulta li ma jkunx hemm provi biżżejjed jew li ġie akkużat fuq allegazzjonijiet foloz.

F'każijiet bħal dawn nifhem u nsostni li isem l-akkużat m'għandux jiġi żvelat sakemm tinqata' s-sentenza u jinstab ħati.

Kellna każijiet fejn ismijiet ta' nies li jkunu jokkupaw xi kariga għolja f'xi bank u li ġew akkużati b'xi frodi lanqas issemma l-isem u, safejn naf jien, lanqas l-isem tal-bank.

Jien jidhirli li hekk għandu jkun.

Kellna każ fejn tabib wara li nasbuh xi nies, ġie akkużat li ppreskriva bl-addoċċ mediċini li setgħu jiġu abbużati minn drogati.

Ismu wkoll baqa' ma ssemmiex sakemm instab ħati u fl-opinjoni tiegħi sar sew li ismu f'dak il-mument ma ssemmiex.

Iżda ma ġarax l-istess f'każijiet oħra.

Ngħid biss, mingħajr ma nidħol fil- merti u mingħajr ma nsemmi ismijiet, li dan l-aħħar kellna żewġ kawżi differenti kontra żewġ speċjalisti differenti.

Dawn l-ispeċjalisti huma magħrufa sewwa u jokkupaw karigi għolja ħafna fl-isprtarijiet tagħna.

Jien jidhrili li mhux sew li isimhom ixxandar ma' l-erbat irjieħ b'akkużi ta' ineffiċjenza u traskuraġni u saħansitra anke intqal li wieħed minnhom ikkawża l-mewt ta' pazjenta.

Jekk u meta l-akkużati jiġu pprovati ħatja, għandu jixxandar isimhom, iżda mhux qabel.

Għandi għax nifhem li nies li jsibu ruħhom f'din is-sitwazzjoni jkunu moralment imkissra; iridu jaħdmu l- ġurnata tagħhom fi sptar u jiffaċċjaw lill-pazjenti bil-piż ta' l-akkuża pubblika fuq daharhom u dan biex ma nsemmix l-inkwiet u d-dwejjaq tal- familjari tagħhom.

Huwa minnu li għandhom id-dritt li f'ċerti kawżi, bħalma nifhem li għamlu wħud minnhom, jistgħu jżommu responsabbli għad- danni lil dawk li jkunu għamlulhom din il-kawża iżda fl-opinjoni tiegħi l- ħsara tkun diġa' saret.

Ma nistax fl-aħħar ma nsemmix il-każ fejn tliet tobba ġew akkużati bil- mewt ta' baħri Korean.

Dan il-każ mhuwiex sub judice u t-tliet tobba, li huma Dr Frederick Zammit Maempel, orthopaedic surgeon magħruf, Dr Pirotta wieħed mill-aqwa anestetisti li għandna f'Malta u ċertu Dr Refalo li ma nista' ngħid xejn fuqu għax ma nafux, ġew liberati għal kollox għax ma kien hemm l-ebda prova kontra tagħhom.

Ir-rapport li għamel il-konsulent imqabbad mill-maġistrat li għamel l-inkjesta u li l-Onor.

Edwin Grech tant għamel plejtu bih f'din il-Kamra, kien tant difettuż li l-Qorti ddeċidiet li m'hemm l-ebda prova kontra dawn it-tobba.

Ta' min jgħid ukoll li kienet saret inkjesta oħra dipartimentali minn diversi konsulenti u li minnha wkoll irriżulta li ma kien hemm l-ebda prova kontrihom.

GĦalkemm la qabel u lanqas wara ma kelli ċans nitkellem ma' xi ħadd minnhom, nista' naħseb xi tbatija u qsim il-qalb għaddew minnhom dawn it-tliet tobba, il-familjari u l-ħbieb tagħhom.

Mhux ta' b'xejn li l-president tal-MAM, Dr Pace, insista li dawn għandhom jingħataw kumpens xieraq mill-Gvern talli ġew mixlija inġustament.

Mr Speaker, il-ħsara li ssir f'każijiet bħal dawn tista' twassal biex ċerti pazjenti jitilfu l-fiduċja f'dawn it-tobba u meta tabib - jew kwalunkwe professjonista - tħammiġlu ismu, mhux dejjem ikun faċli għalih li jerġa' jnissel il-fiduċja.

GĦaldaqstant biex nasal għall-punt li bdejt bih irrid ngħid li l-Qrati tagħna, li għandi kull rispett lejhom, għandhom ikunu viġilanti biżżejjed biex kemm jista' jkun isem l-akkużat, hu min hu, professjonista jew le, ma jiġix ippubblikat - ħlief meta jkun fl-interess tas-soċjeta' - qabel ma dan jistab ħati.

Jekk is-sistema ma tipprovdix il- mod kif f'kawżi privati kontra individwi ma jkunux żvelati l-ismijiet, għandna d-dover li nipprovdu għal dan.

Mr Speaker, xtaqt ngħid ukoll li fil-ħarġa ta' "The Malta Independent" tas-7 ta' Novemru, 1993 deher l-artiklu "The New Healer" li kien artiklu stimulanti imma fl-istess ħin jista' jinkwetak ukoll.

Dan l-artiklu, fl- opinjoni tiegħi, huwa bilanċjat ħafna rigward dak li huwa jsejjaħ mediċina komplimentari jew alternattiva, jiġifieri mhux il-mediċina moderna prattikata mit-tobba kif nafuha hawnhekk.

Jissemmew diversi tipi ta' din il-mediċina magħrufa, bħal acupuncture, chiro-practice u oħrajn mhux daqstant magħrufa, bħal aromotherapy, homeopoty, naturopoty, nutritional therapy, raiki, chromatotherapy u oħrajn.

Nibda biex ngħid li minn dawn kollha l-acupuncture biss hija aċċettata uffiċjalment mill-professjoni medika Maltija u mid-Dipartiment tas-Saħħa.

GĦalhekk nitlob lid- Dipartiment tas-Saħħa jara li dawn in-nies li qed jipprattikaw dawn it-tipi ta' mediċini jkunu professjonalment kwalifikati fihom.

Ta' min ifakkar li biex wieħed jikkura u jeżamina pazjent irid ikollu l-warrant u fl-opinjoni tiegħi, apparti minn dawk li qed jipprattikaw l-acupuncture, ħadd m'għandu.

GĦalhekk jien nappella lid-Dipartiment tas-Saħħa biex jekk jista' jkun jagħmel minn kollox ħalli dawn l-affarijiet - jien m'għandi xejn kontra din il-kwalita' ta' mediċina - jiġu prattikati minn nies li jifhmu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar l- Erbgħa, 17 ta' Novembru, fis-6.00 p.m. bl-agenda kif kommunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fl-9.50 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET

IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

MGARR - ŻVILUPP FI TRIQ IL-GĦANSAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Billi jirriżulta li hemm problemi fil-mod ta' kif se tiżviluppa Triq il-Għansar fil-Qasam tad-Djar tax-Xgħara tal-Knisja, Mgarr, cioe' li hemm problema bejn il-livelli li ngħataw lir-residenti ta' Plot 1 u oħrajn li ngħataw lill-kuntrattur għall-formazzjoni tat-triq imsemmija, jista' l-Ministru jara li tinstab soluzzjoni sabiex ma jkunx hemm inkonvenjenzi għar- residenti ta' din it-triq?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li qatt ma seta` kien hemm differenza fil-livelli għaliex dawn ma nbidlux.

Jien informat ukoll li s-sid ta` Plot 1 ingħata spjegazzjoni ta` kif ġej ix-xogħol mill-perit inkarigat mit-toroq fil-preżenza tas-surveyor tad- distrett.

SPTAR KAREN GRECH - ĠARR TA' SKART FIL-LIFTS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex qed ikun permess il-ġarr ta' l- iskart fil-lifts tal-pazjenti fl-Isptar Karen Grech?

Ma jħossx il-Ministru li dan qed joħloq konsegwenzi serji u jkun ta' detriment kbir għas-saħħa tal-bniedem?

Jista' jara li tiġi rimedjata din is-sitwazzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-ġarr ta' l-iskart fil-lifts tal-pazjenti jsir biss meta l-lifts tas-servizzi jkunu bil-ħsara.

Isir kull sforz biex dan ma jsirx ta' spiss.

L-Onor.

Membru jaf li l-Gvern diġa' qed jieħu passi biex bħala parti mill-programm ta' tiġdid u immodernizzar ta' l-Isptar San Luqa, jiġu stallati aktar lifts u jinbidlu dawk eżistenti bl-iskop li jsir użu klassifikat tal-lifts fl-interess tal-pazjenti, ta' l-istaff u għall- aħjar effiċjenza fl-Isptar.

BAJD FRISK - IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Kif jispjega l-fatt il-Ministru li filwaqt li fl-aħħar sejħa għall-importazzjoni ta' bajd frisk kien magħruf fil-Gazzetta tal-Gvern biex il-bajd ikun ittimbrat, il-bajd ġie importat bla timbru?

Għaliex il-Ministru f'mistoqsijiet oħra kien qal li mhux se jkun hemm problemi minn dan il-lat, illum il-bajd importat, apparti li ma ġiex ippubblikat il-prezz tiegħu qed jinbiegħ medja ta' Lm1.50c-il kartuna flok il-prezz stabbilit?

ONOR.

LAWRENCE GATT: Ninforma l-Onor.

Interpellant li l-bajd ta' l- ikel ta' barra mhux qiegħed jiġi ttimbrat minn ħafna pajjiżi nklużi dawk tas-suq komuni.

Is-sistema preżenti hija li l-kaxxa tal-bajd tkun issiġillata b'tikketta bl-"Approved Number" ta' pajjiż li qiegħed jesporta.

Taħt dawn iċ-cirkostanzi, id-Dipartiment ta' l-Agrikoltura jagħti servizz billi jissorvelja biex jiġi mmarkat il-bajd li qiegħed jiġi mportat.

Dwar it-tieni parti tad-Domanda, l-Onor.

Interpellant huwa mitlub jgħaddi l-informazzjoni li għandu dwar abbuzi fuq il-prezz tal-bajd lid-Dipartiment tal-Kummerc biex tittieħed kull azzjoni necessarja.

SAJJIEDA GĦAWDXIN - RIMI TA' ĊIMI TAL-LAMPUKI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Huma magħrufa x'kienu r-raġunijiet li sajjieda Għawdxin ġew miżmuma mill-patrol boats Taljani milli jarmu ċ-ċini/kannizzati tal-lampuki fl-ibħra ta' fejn is-soltu dawn is-sajjieda jarmu l-imsemmija kannizzati/ċimi?

ONOR.

LAWRENCE GATT: Id-Dipartiment tas-Sajd qatt ma rrapportawlu xi lmenti minn sajjieda Għawdxin li Patrol Boats Taljani ma ħallewhomx jarmu ċ- ċimi tal-lampuki f'ibhra fejn is-soltu jarmuhom.

MDINA - ĦSARAT F'WIED IŻ-ŻEBBUĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jirrimedja għall-ħsarat li żviluppaw f'Wied iż-Żebbuġ li jiġi taħt is-swar ta' l-Imdina li fil-preżent qed jirċievi kwantita' ta' drenaġġ, liema drenaġġ qed jiżbokka fil-Ġibjun tal-Ħamsija?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li din is-sitwazzjoni ġiet rimedjata.

PULIZIJA - SEZZJONIJIET ĠODDA

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: B'referenza għat-tweġiba li ta l-Ministru għall-mistoqsija parlamentari numru 12732 fejn irrefera għan-National Drug Intelligence Unit billi din bdiet tiffunzjona fid-9 ta' Settembru bil-ħatra tat-tabib Frans Saliba bħala Advisor.

Nistaqsi l-Ministru, xi kwalifiki u esperjenza għandu dan it-tabib f'dan il-qasam biex ikun ta' għajnuna għal dan il-unit ġdid li ftit li xejn għadu jiffunzjona?

Kemm-il sena għandu Dr. Saliba, kemm il-siegħa jaħdem fil-ġimgħa u x'inhi r-remunerazzjoni tiegħu għal xogħol ta' Advisor?

Jidhirlu l-Ministru li din il-Unit għandha bżonn ta' Kap ta' livell iżjed għoli ta' ċertu esperjenza u inizjattiva?

Xi training qegħdin jingħataw l-istaff ta' din il-Unit biex ikunu jistgħu jirrispondu għall-iskopijiet tal-liġijiet kif se jiġu emendati?

ONOR.

LOUIS GALEA: Mhux korrett li jingħad li n-'National Drug Intelligence Unit' "ftit li xejn għadu jiffunżjona".

In-numru ta' attivitajiet ta' 'intelligence' li fihom ikun involut l-NDIU qiegħed jikber minn ġimgħa għal ġimgħa u dan hu magħruf kemm għad-Dipartimenti tal-Gvern konċernati kif ukoll għall-Ministeru.

Għandu jkun ċar li l-attivitajiet ta' l-NDIU huma ta' natura kunfidenzjali u sigrieti u jekk teżisti xi mpressjoni żbaljata li l-NDIU "ftit li xejn għadu jiffunzjona" dan għandu jittieħed bħala ċertifikat li l-'Unit' qed jaqdi d-dmirijiet tiegħu bid- diskrezzjoni u s-segretezza li wieħed għandu jistenna minn 'Intelligence Unit'.

Fil-fatt, l-NDIU qiegħed f'fażi ta' espansjoni kemm għal dak li hu 'personnel' kif ukoll tagħmir, dejjem skond il-limiti mposti mill-liġijiet.

It-tabib Frans Saliba għandu 67 sena u għandu esperjenza twila fil- problema ta' abbuż tad-drogi kif ukol fil-metodi tal-pulizija matul is- servizz tiegħu bħala tabib għall-Korp tal-Pulizija ta' Malta u qabel bħala tabib fis-Servizz Mediku Kolonjali fin-Niġeria.

Fit-tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 29742 tat-30 ta' Settembru, 1991 ingħataw kwalifiki oħra tat-tabib Saliba għat-tmexxija ta' l-NDIU.

It-tabib Frans Saliba jagħti s-servizzi tiegħu full time, kemm fl-uffiċċju kif ukoll barra, skond l-esiġenzi tal-operazzjonijiet ta' ġbir ta' 'Intelligence'.

Huwa jirċievi s-salarju ta' Lm5000 fis-sena bħala 'Advisor'.

Il-ħatra tiegħu hija minn sena għal sena u m'hemm l-ebda diffikulta' li jinbidel, meta u jekk jinħass il-bżonn.

Il-Ministeru ma jaqbilx li attwalment qegħda tintwera xi 'nuqqas ta' esperjenza u inizjattiva' fit-tmexxija ta' l-NDIU.

Jien dejjem interessat inkun naf b'ismijiet ta' persuni li jkollhom il- kwalifiki meħtieġa u li jissodisfaw il-kriterji li qed isemmi l-Onor.

Membru i.e. "kap ta' livell iżjed għoli ta' ċerta esperjenza u iniżjattiva".

Jekk l-Onor.

Membru għandu ismijiet nitolbu jgħidhomli u naċċertah li nagħtihom l-akbar konsiderazzjoni oġġettiva.

F'dan il-qasam għad għandna bżonn ħafna nies.

L-emendi għall-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi (Att Nru. 63 tad- 9/7/93) huma fost tibdiliet li l-NDIU jenħtieġ biex tissaħħaħ il-ġlieda kontra l-abbuż mid-droga u għalhekk ma jistax jonqos illi l-'Unit' jagħmel użu effikaċi minn dawn l-emendi meta jsiru liġi.

SPTAR SAN RAFFAELE - ĦRUĠ TA' TENDERS GĦAX-XOGĦLIJIET

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk it-tenders li se joħorġu għax- xogħlijiet ta' l-isptar il-ġdid (San Raffaele) hux se jiġu maħruġa mit- Teżor skond il-prassi normali tat-tenders?

ONOR.

LOUIS GALEA: Iva.

SKEJJEL - TFAL BI PROBLEMI FIS-SINSLA

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jispjega fiex jikkonsisti s-servizz għad- dijagnożi kmieni ta' l-Iscoliosis fost it-tfal ta' l-iskejjel kemm ta' l- Istat u kemm dawk Privati?

Meta tfal jiġu identifikati jew suspettati li qegħdin isofru minn din il- problema, xi proċedura tintuża biex dawn it-tfal jiġu nvestigati?

X'inhi l-inċidenza ta l-Iscoliosis fost it-tfal ta' l-iskejjel?

Fiex jikkonsisti s-servizz għal każi ta' Iscoliosis fl-Isptar San Luqa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li t-tfal ta' l-iskola jkunu eżaminati biex jiġi identifikat xi problema fis-sinsla fl-eta' ta' madwar tnax-il sena.

Dawk it-tfal li jattendu skola ta' l-Istat ikunu ċċekkjati mill-għalliema tal-PE filwaqt dawk it-tfal li jattendu skejjel privati huma ċċekkjati minn fiżjoterapista biex tagħmel dan ix-xogħol.

Meta tiġi identifikata xi problema, anke jekk din tkun żgħira, dawn it- tfal jiġu rreferuti jew direttament jew permezz tas-servizz tas-saħħa fl- iskejjel, għal klinika apposta fl-isptar.

Hawnhekk dawn it-tfal jiġu eżaminati minn speċjalista ortopediku u jiġi deċiż x'hemm bżonn isir.

Fil- maġġior parti kull ma jkun hemm bżonn huwa parir fuq kif għandhom iżommu ruħhom it-tfal iżda jkun hemm każi li jkollhom bżonn investigazzjonijiet aktar fil-fond u 'monitoring' aktar fit-tul.

Dawk it-tfal li jkollhom problemi aktar serji jkunu referuti lil speċjalista f'dan l-qasam li jiġi minn barra.

Dawk it-tfal li jkollhom kurva minima, jingħatalhom kors ta' 'physiotherapy' u jkunu 'monitored' għall-perjodu ta' żmien hekk kif definit mill-ispeċjalista.

F'dawk il-każi fejn il-kurva ta' l-ispina tkun aktar serja, minbarra l-'physiotherapy', dawn jinħadmilhom 'spinal orthotic prosthesis' bil-għan li jgħin biex l- ispina tiddritta.

Dawk il-każi li jkunu aktar serji jkunu operati.

Kull sena, jiġu riferuti fil-klinika speċjalizzata bejn 50 u 70 tifel jew tifla.

Minn dawn madwar għaxra biss ikollhom bżonn operazzjoni biex tiġi kkoreġuta d-diformita' spinali.

POLIKLINIĊI TAL-GVERN - NUQQAS TA' CATHETERS

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Minn żmien għal żmien tobba tal-Polyclinics jkollhom iżuru pazjenti pjuttost anzjani fi djarhom fuq emerġenza kkaġunata minn ritenzjoni ta' l-urina.

Minħabba li fil-Polyclinics ma jinżammux Catheters sterelizzati, jkollu jintilef ħafna żmien sakemm it-tabib jakkwista Catheter mill-Isptar li l-qraba tal-pazjenti jkollhom jixtruh.

Ma jidhirlux il-Ministru li dawn il-Catheters għandhom ikunu stokkjati fil- Polyclinics u jkunu mingħajr ħlas għal dawn il-pazjenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li l-proċedura għall-inserzjoni ta' 'catheters' fuq pazjenti li jkollhom ritenzjoni akuta ta' l-urina hija li dawn jintbagħtu l-isptar sabiex il-kawza tar-ritensjoni tkun tista' tiġi investigata.

Fil-każ ta' pazjenti li jkunu d-dar u li jkollhom ritensjoni ta' l-urina minħabba xi mblokk f''catheter' it-tibdil tal-'catheter' isir minn 'nurse' li jmur fid-dar tal-pazjent biex jibdillu l-'catheter'.

Dawk il-pazjenti li jippreżentaw b'dan l-imblokk fiċ-Ċentru tas-Saħħa, it-tibdil tal- 'catheter' isir fl-istess ċentru, fejn hemm provvista ta' l-apparat kollu meħtieġ biex dan it-tibdil isir.

Dan is-servizz jingħata fuq bażi ta' 24 siegħa kuljum.

Tajjeb li wieħed ifakkar lill-Onor.

Membru li l-parti l-kbira ta' dawk in- nies li għandhom bżonn ta' 'catheter' permanenti, jaqgħu taħt l-iskedi ta' l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali.

Għaldaqstant, dawn in-nies huma ntitolati għal 'catheters' b'xejn.

SPTAR SAN VINCENZ DE PAULE - ENROLLED NURSE

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jispjega għaliex ċertu Enrolled Nurse (GS) li jaħdem l-Isptar San Vincenz de Paule qiegħed igawdi dawn il-privileġġi:-

a) wara l-Elezzjoni ta' l-1987 reġa' daħal jaħdem l-Isptar San Vincenz de Paule wara li kien ġie boarded out;

b) li bħala Enrolled Nurse ġie mpoġġi jieħu ħsieb l-Entertainment meta postu hu fis-swali mal-morda;

c) li qiegħed jiġi pprovdut trasport tal-Gvern biex jitwassal lura d- dar;

d) li reġa' ġie mdaħħal jaħdem wara li spiċċa rtirat bl-eta' ta' 61 sena; u

e) li ma jiffirmax fejn jiffirmaw sħabu u l-attendance sheet tiegħu ħadd ma jaf fejn hi u qiegħed jaħdem kif irid hu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nifhem li l-Onor.

Membru qiegħed jirreferi għas-Sur George Schembri 'Enrolled Nurse' IA.

(a) Is-Sur George Schembri reġa' daħal jaħdem fir-Residenza San Vinċenz fl-1988 meta bord mediku sabu tajjeb biex jieħu lura l-post li kellu qabel.

Din hi proċedura normali.

(b) L-'Entertainment Section' ta' San Vinċenz de Paule hija Sezzjoni importanti fl-istruttura ta' din ir-Residenza.

Din is-Sezzjoni għandha bħala skop il-kontinwazzjoni tat-terapija u riabilitazzjoni tar-resident li tkun inbdiet mill-ewwel ġurnata ta' meta kien ammess.

Hu għalhekk importanti li f'Sezzjoni bħal din ikollok 'nurses' imħarrġin, għaliex il- kura tar-resident trid tkun kontinwa.

Ma nistax nara ġardinar, fattiga jew 'boiler attendant' jieħu kura ta' pazjent/resident waqt li dawn ikunu 'outings' jew forma oħra ta' attivita' kemm ġewwa jew barra r-Residenza.

(c) Ix-xogħol tas-Sezzjoni ta' l-'entertainment' ġieli f'okkazjonijiet idumu sa wara l-11.00 p.m. jew aktar.

Il-membri ta' l-istaff kollu involuti f'dan ix-xogħol jiġu pprovduti bi transport tal-Gvern.

(d) Numru ta' 'nurses' li rtiraw bl-eta' ta' 61 sena reġgħu ġew imdaħħla jaħdmu.

Is-Sur George Schembri hu wieħed minn dawn in-'nurses'.

(e) Kif intqal f'paragrafu (c) l-impjegati fis-Sezzjoni ta' l- 'entertainment' jaħdmu siegħat anormali; allura bilfors li r-reġistru fejn jiffirmaw ma jistax jinżamm mar-reġistri jew l-'attendance sheets' l- oħrajn.

Ħaġa oħra li nixtieq ninforma lill-Onor.

Membru, hija li dan l- impjegat ma jistax jiffirma fuq l-istess 'attandance sheet' jew reġistru ta' sħabu peress li dan huwa impjegat bħala 'Casual'.

L-'attendance sheet' tiegħu tinżamm fl-uffiċċju ta' l-'Entertainment Officer' u dan kull xahar jgħaddiha lill-'Accounts Officer' għall-ħlas.

Is-Sur Schembri qiegħed jaħdem skond il-ħtiġijiet tas-Sezzjoni u mhux kif irid hu.

SPOTS EDUKATTIVI FUQ TVM

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: B'referenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 13129 dwar l-ispots edukattivi fuq it-TVM, peress illi qal li huwa "diffiċli" ferm biex tagħmel il-kont kemm qamu dawn l-isports, jista' almenu jirrispondi l-aħħar parti ta' l-istess mistoqsija fejn staqsejt liema hija l-kumpannija li tieħu ħsiebhom, cioe' titħallas biex itellgħuhom/jaħdmuhom?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: L-ispots ma jsirux minn xi kumpanija iżda mill-Awtorita' tax-Xandir stess.

MARSA - ARTIJIET GĦAL SKOPIJIET PUBBLIĊI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid x'hemm preċiżament maħsub li jitla' flok il-premises 6, 7, 8, u 9 lkoll fi Triq Santa Rita, l-Marsa li dehru fil-Gazzetta tal-Gvern ta' l-14/9/93 bħala akkwist ta' artijiet għal skopijiet pubbliċi?

Kemm intlaqtu nies minn dan l-akkwist pubbliku?

Kif se jiġu kkumpensati?

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-Avviż li qed jagħmel referenza għalih l-Onor.

Interpellant hu avviż ta` rilaxx (release) minn akkwist u mhux ta`esproprijazzjoni.

Inżid ngħid li l-postijiet in kwestjoni, kemm parti minn numru kbir ta` postijiet li f`Lulju 1973 ittieħdu mill-Gvern b`titlu ta` possess u użu in konnessjoni mal-proġett ta` Triq Diċembru XIII.

Fl-14 ta` Mejju 1993 dan it-titlu inbidel f`wieħed ta` dominju pubbliku flok ta` possess u użu.

Billi l-erba` postijiet imsemmija fil-fatt ma ntużawx għal proġett dawn ġew rilaxxati.

DANIMARKA - 12TH CONVENTION OF THE FECC

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: X'prinċipji ġew stabbiliti fit-"12th Convention of the FECC" li saret f'Alborg, id-Danimarka matul Mejju tas-sena l-oħra?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Kopja ta' Press Release Nru.702 li ħarġet fl-1 ta` Ġunju 1992, mid-Dipartiment ta` l-Informazzjoni, li tagħti l- informazzjoni kollha mitluba mill-Onor Interpellant tqegħdet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

COMMONWEALTH YOUTH MINISTERS MEETING

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid x'konklużjonijiet intlaħqu fil-"1st Ministerial Commonwealth Conference for Youths u 7th Conference of European Ministers responsible for Sport" li saru f'Maldive u Rhodes rispettivament f'Mejju tas-sena l-oħra li fihom il-Ministeru kien irrappreżentat mis-Sur Engerer u s-Sur Tony Formosa?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Kopja tal-Minuti tal-Konklużjonijiet tal- `Commonwealth Youth Ministers` Meeting` li kienet saret fil-Maldivi bejn l- 10 u 12 ta` Mejju 1992, u kopja tal-Konklużjonijiet li ntlaħqu fis-7 Konferenza tal-Ministri Ewropej Responsabbli għall-Isport tqegħdu fuq il- Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

DISTRETT NRU.

IV - BINI KKUNDANNAT

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għas-Sigurta' Soċjali: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 13285 u r-risposta fejn int għidt li d-Dipartiment għal Akkomodazzjoni Soċjali ma jżomm l-ebda statistika ta' bini/djar ikkundannat fl-irħula tagħna, jaħseb il-Ministru li tali statistika jekk tibda tinżamm tgħin lid-Dipartiment jaħdem aħjar u jkollu aktar sitwazzjoni preċiża tal-problemi tal-"Housing" li hawn fil- pajjiż?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Id-Dipartiment hu konxju tal-bzonn ta' tali statistika.

Fil-fatt diga' gie dikjarat il-hsieb li 'l quddiem din l- informazzjoni tibda tingabar ukoll.

SLIEMA - GĦAR ID-DUD

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Wara li fil-public hearning ta' l-20 ta' Settembru, 1993 ġiet rifjutata t- talba biex tinbena pjazza Għar id-Dud, id-developers talbu lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar tirrikonsidra l-applikazzjoni tagħhom?

Meta saret it-talba għar-rikonsiderazzjoni?

X'kienet it-tweġiba ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar u meta ngħatat din it- tweġiba?

Id-developers appellaw mid-deċiżjoni ta' l-Awtorita ta' l-Ippjanar?

Meta appellaw?

Kien hemm deċiżjoni dwar dan l-appell?

X'kienet id-deċiżjoni?

Meta ngħatat jew se tingħata?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li d-developers ta` dan il-proġett appellaw mid-deċiżjoni ta` l-Awtorita` ta` l-Ippjanar fis-27 ta` Ottubru 1993 (Numru ta` l-Appell 155/93).

Il-Bord ta` l-Appelli għadu ma appuntax il-każ għas-smiegħ.

SKEJJEL - KUNSILLI SKOLASTIĊI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Nhar it-28, 29 u 30 ta' Ottubru, 1993 f'liema skejjel saru l-elezzjonijiet għall-Kunsilli Skolastiċi?

Kemm hemm kunsilli skolastiċi u f'liema skejjel twaqqfu bla elezzjonijiet?

Liema skejjel huma mingħajr kunsill skolastiku?

Hemm xi pjan biex tingħata ħajja ġdida lil dawn il-kunsilli?

Kemm kien hemm kunsilli skolastiċi u f'liema skejjel matul is-sena 1992 - 1993?

X'kienu l-attivitajiet tagħhom matul dik is-sena?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: L-iskejjel li fihom saru elezzjonijiet għall- kunsilli skolastiċi huma:-

Skola Primarja Marsascala; Skola Primarja San Pawl; Skola Primarja Marsaxlokk; Skola Primarja San Ġwann; Skola Primarja Pieta'; Skola Primarja Birżebbuġa; Skola Primarja Żejtun; Liceo Maria Regina; Liceo Carlo Diacono; Skola Sekondarja Erin Serracino Inglott; Skola tas-Snajja' Furtu Selvatico; Ċentru Arti u Disinn; Istitut Tekniku Mikelanġ Sapiano; Skola ta' l- Artiġjanat Salvatore Dimech.

Sat-Tnejn 8 ta' Novembru, id-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni ġie notifikat li twaqqfu 67 kunsill skolastiku.

F'dawn l-iskejjel li ġejjin ma kienx hemm bżonn li ssir elezzjoni:

SKEJJEL PRIMARJI

Attard; Cospicua; Dingli; Floriana; Għargħur; Għaxaq; Gudja; Ħamrun Vincenzo Bugeja; Qrendi; Ħamrun School Street; Kalkara; Msida; Naxxar; Qormi San Ġorġ; Qormi San Bastjan; Senglea; Siġġiewi; Tarxien; Vittoriosa; Xgħajra; Żabbar; Żurrieq; Għajnsielem; Għarb; Kerċem; Nadur; Sannat; Victoria; Xagħra; Xewkija u Żebbuġ.

SKEJJEL SPEĊJALI

Sannat; Qrendi; Wardija.

SKEJJEL SEKONDARJI

Lorenzo Gafa'; Dun Ġużepp Zammit Brighella; Maria Assumpta; Albert V. Laferla; Luigi Preziosi; Maria Teresa Nuzzo; Fra Diego Bonanno; Liceo Sir Adrian Dingli.

SKEJJEL TAS-SNAJJA'

Umberto Calosso; Dun Ġwann Mamo; Adelaide Cini; Stefano Zerafa; Hilda Tabone; Skola tas-Snajja' subien Għawdex.

SKEJJEL OĦRA

Skola ta' l-Agrikoltura Danny Cremona; Skola ta' l-Artiġjanat u Bini Kelinu Galea; Skola tal-Hairdressing u Beauty Therapy; Skola Post Sekondarja Sir Mikelanġ Refalo; Prevocational (Health Care) School; Liceo Ġan Franġisk Abela.

Peress li d-Dipartiment għadu qed jirċievi informazzjoni mill-iskejjel dwar il-Kunsilli Skolastiċi għas-sena 1993/94, mhux f'pożizzjoni li jagħti lista ta' skejjel mingħajr kunsill skolastiku.

Bħalma sar fl-imgħoddi, l- iskejjel li ma jkunux waqqfu kunsill jiġu mħeġġa jsegwu l-eżempju ta' dawk l-iskejjel fejn il-kunsilli huma attivi.

Matul l-1992/93 kien hemm 96 kunsill skolastiku.

L-iskejjel huma dawn:-

PRIMARJI

Attard; Dingli; Fgura A u B; Gudja; Ħamrun (SS) A u B; Marsa A u B; Marsascala; Msida; Mellieħa; Mqabba; M'Xlokk; Naxxar; Qormi (SS) A u B; Qrendi; Safi; San Ġwann A u B; Senglea; Siġġiewi; San Ġiljan; San Pawl il- Baħar; Marsaxlokk; Birżebbuġa A u B; Marsa A u B; Qormi (SĠ); Tarxien; Santa Venera A u B; Valletta A u B; Vittoriosa; Xgħajra; Żabbar A u B; Żebbuġ A u B; Żejtun A; Għajnsielem; Għarb; Kerċem; Nadur; Qala; San Lawrenz; Sannat; Victoria; Xagħra; Xewkija u Żebbuġ.

SKEJJEL SPEĊJALI

ESN Msida; Guardian Angel; San Miguel Physically Handicapped; Wardija ESN; Sannat ESN.

SEKONDARJI U TAS-SNAJJA'

SUBIEN

Fortini Vittoriosa; Guże' D'Amato, Paola; Guże' Galea, Qormi; Sir Temi Zammit, Mtarfa; Vincenzo Bugeja, St Venera; Corradino Junior Lyceum; Ħamrun Junior Lyceum; Ġuże' Despott Junior Lyceum; Ħandaq Junior Lyceum; Ninu Cremona Junior Lyceum; Umberto Calosso; Tarġa Gap, Mosta; Naxxar Trade School A u B; Dun Ġwann Mamo; Abram Gatt, Bighi; Danny Cremona (Agrikoltura).

SEKONDARJI U TAS-SNAJJA' (BNIET)

Alfons Maria Galea, Sliema; Erin Serracino Inglott, Bormla; Lily of the Valley, Mosta; Maria Assumpta, Ħamrun; Maria Goretti, Tarxien; Patri Ġuże' Delia, B'Kara; Sir Luigi Preziosi, St Andrews; Rabat Girls' Secondary; Gozo Junior Lyceum; Żejtun Junior Lyceum; Blata l-Bajda Junior Lyceum; Mrieħel Junior Lyceum; St Patrick's Junior Lyceum; Marsa Opportunity Centre; Mary Meilaq Trade School; Adelaide Cini (Trade).

POST SEKONDARJI

Ġorġ Grognet de Vasse'; Mikelanġ Sapiano; Art & Design Centre; Fellenberg; Nautical School; School of Art; Agriculture & Building (Gozo); Hairdressing & Beauty; Ġan Franġisk Abela Upper Lyceum; Higher Secondary, Msida; Upper Lyceum & Technical Institute, Gozo; Pre-Vocational; Paolino Vassallo Upper Lyceum; School of Music (Gozo); School of Music (Malta); School of Art (Gozo).

L-attivitajiet tal-kunsilli kibru matul is-sena skolastika li għaddiet.

Ħadu sehem 288 għalliem, 215-il ġenitur u 73 student li kellhom 'il fuq minn sittax-il sena.

Il-parti l-kbira tal-kunsilli ltaqgħu regolarment u għamlu diversi attivitajiet biex itejbu l-ambjent ġenerali u l-klima edukattiva ta' l-iskejjel.

Hekk per eżempju fl-iskejjel primarji ġiet organizzata l-ġimgħa tal-ktieb, saru ħarġiet speċjali u twaqqfu libreriji ta' logħob edukattiv u videos.

Inkoraġġew it-tisħiħ ta' l-identita' kulturali u tal-lokal.

Ħadu ħsieb isebbħu l-ambjent ta' l-iskola u għenu biex jiġu provduti faċilitajiet bħal zebra crossing u postijiet għal- logħob.

Fl-iskejjel sekondarji organizzaw diversi attivitajiet dwar it-tagħlim kontra t-tixrid tad-drogi.

Iċċelebraw ġranet kulturali u letterarji bil- parteċipazzjoni tal-ġenituri.

Fil-livell post-sekondarju, inkoraġġew is-sehem ta' l-iskejjel f'attivitajiet bħalma huma l-Young Enterprise u l-Esibizzjoni tal-Karrieri, u ikkontribwew għal diskussjonijiet dwar l-għarfien ta' diplomi u ċertifikati.

Diversi kunsilli ma naqsux milli jressqu ħafna lmenti, per eżempju dwar x'għandu jsir mit-tagħmir qadim ta' l-iskejjel u materji dwar il- manutenzjoni u t-tagħmir ta' l-iskejjel.

F'dan ir-rigward ġiet imgħoddija lill-iskejjel fis-sena li għaddiet is-somma ta' Lm28,347 mid-dħul mit-tuck shops.

Minbarra dawn il-flus, id-Dipartiment għadda lill-iskejjel somma ta' Lm22,625 għall-manutenzjoni ordinarja.

Il-kunsilli b'hekk qegħdin jiġu mistiedna jagħmlu management akbar tal- flus fil-livell ta' l-iskola stess.

Bis-saħħa tar-regolamenti li ħarġu fl- 20 ta' Ottubru 1993, il-kunsilli qed jingħataw poteri ġodda biex iħaffu l- proċess ta' kif jitneħħa t-tagħmir u l-oġġetti fl-inventarju li m'għadhomx fi stat tajjeb jew m'għadx hemm użu tagħhom.

Kollox ma' kollox, il-kunsilli, fejn twaqqfu, qed jagħmlu xogħol siewi u ta' fejda.

Qed jgħinu l-proċess ta' deċentralizzazzjoni, li nixtieq li d- dipartiment isegwi, u b'hekk qed jilħqu aħjar l-għanijiet li għalihom twaqqfu.

Wieħed jispera li bit-twaqqif tal-kunsilli lokali, aktar skejjel jieħdu sehem b'mod attiv.

Hemm rabta bejn l-esperjenza li akkwistaw il- kunsilli ta' l-iskejjel u l-passi lejn it-twaqqif tal-kunsilli lokali.

AWTORITA' TA' L-IPPJANAR - APPLIKAZZJONIJIET MIĊĦUDA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Meta applikazzjoni lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar tiġi miċħuda, id-dokument li jispjega l-għaliex ġiet miċħuda jista' jsir pubbliku?

Meta applikazzjoni tiġi rikonsidrata dawk li oġġezzjonaw għaliha jiġu mgħarrfa?

Il-proċess tar-rikonsiderazzjoni wkoll jiġi sottomess għall-public hearing?

L-appell ukoll isir f'public hearing?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Mhux normali li meta applikazzjoni lill-Awtorita` ta` l-Ippjanar tiġi miċħuda r-raġuni tkun pubblikata - iżda din tista` tiġi kkomunikata lil min jitlobha.

Meta ssir talba formali ta` oġġezzjoni u sabiex min joġġezzjona jkun preżenti meta tkun deċiża xi applikazzjoni partikulari, dawn jiġu mgħarrfa sew meta l-każ jinstema` quddiem il-Kummissjoni dwar il-Kontroll ta` l- Iżvilupp kif ukoll f`każ ta` rikonsiderazzjoni wara rifjut.

F`kull ħin il-pubbliku għandu dritt jattendi l-laqgħat li jsiru kemm tal- Kummissjoni dwar il-kontroll ta` l-iżvilupp kif ukoll waqt is-smiegħ ta` Appelli.

SKEJJEL - ASSENTEIŻMU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Issa li għaddew mas-sitt ġimgħat mindu fetħu l-iskejjel, jista' l-Ministru jgħid x'kien l-assenteiżmu mill-iskejjel differenti matul:-

(a) Settembru; u (b) Ottubru?

Jista' l-Ministru jagħti l-figuri skond il-kategoriji differenti bħal Primarji, Sekondarji, Snajja' eċċ?

Kemm kien hemm studenti li, għalkemm inkitbu biex jattendu skejjel ta' l- Istat fil-fatt m'għamlux dan għal din is-sena skolastika?

Jista' l-Ministru jaqsam il-figuri mitluba f'din il-mistoqsija mqassma fuq bażi ta' subien u bniet?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Nagħti tweġiba f'xi Seduta oħra

DROGA - PROGRAMM TA' TAGĦRIF FL-ISKEJJEL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Nirreferi il-Ministru għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 13361, jista' jgħid:-

(a) Min huma l-uffiċjali li marru u/jew sejrin għat-taħriġ fl-Amerika?

(b) X'korsijiet għamlu?

(ċ) X'investiment sar mid-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni f'dan il-qasam matul din is-sena u fiex?

(d) Kemm irċieva flus s'issa il-Guidance and Counselling Unit mill-fond tal-Ġnus Maqgħuda għall-Kontroll ta' l-Abbuż mid-Droga?

(e) Kemm irċieva speċifikament din is-sena?

(f) X'kien l-apparat li nxtara biex jintuża mill-uffiċjali tad- Dipartiment?

(g) Minn Jannar 1993 kemm saru "refresher courses" għall-għalliema tal- Guidance u Counselling?

(h) Fejn saru dawn il-courses?

(i) Kemm attendew għal kull kors?

(j) Min mexxa dawn il-courses?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Din li ġejja hi l-informazzjoni li talab l- Onor. Interpellant.

Is-Sur Joseph M. Sammut Education Officer Ottubru - Novembru 1989 - żjajjar lil istituzzjonijiet (aġenziji) u skejjel li għandhom programmi ta' prevenzjoni u/jew riabilitazzjoni. - diskussjonijiet ma' nies li jaħdmu f'dawn l-oqsma.

Is-Sur Paul Pace Guidance teacher Awissu 1992 - Awissu 1993 - Hubert Humphrey Fellowship fuq "Drug Use Prevention and Treatment".

Is-Sur Raymond Zammit - Counsellor Ms Mona Vella - Counsellor Is-Sur Laurence Muscat - Counsellor Jannar - Marzu 1994

Id-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni ħallas jew se jħallas il-pagi ta' dawn l- uffiċjali waqt il-korsijiet.

Il-Guidance and Counselling Services tad-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni kellu allokati dawn il-flus mill-UNFDAC; - 20000 USD għax-xiri ta' apparat - 20000 USD għat-taħriġ

L-apparat li nxtara s'issa biex jintuża għal dan l-iskop kien: video, laser printer, u personal computer.

Hemm il-ħsieb li ssir attivita' għall-guidance teachers aktar tard din is- sena.

MDINA - ISMIJIET TAT-TOROQ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Aktar minn tliet xhur ilu (ara l-mistoqsija parlamentari numru 12284) id- Dipartiment tax-Xogħlijiet kienu se jaraw x'jistgħu jagħmlu biex:-

Jitqegħdu plakki bl-ismijiet f'dawk it-toroq ta' l-Imdina li huma mibruxa kompletament u ma jingħarfux; u

Jara li jsir "patching" suret in-nies f'ċerti toroq ta' din il-belt antika?

Għaliex s'issa għadu ma sar xejn dwar dawn iż-żewġ ilmenti?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll meta hemm il-ħsieb li jsir tindif tas-swar ta' l-Imdina, speċjalment dawk li hemm fid-dħul għal din il-Belt għaliex kiber ħafna ħaxix ħażin?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li diġa' ttieħdu passi biex tittieħed azzjoni dwar il-plakki ta` l-ismijiet tat-toroq fl-Imdina.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija, jien informat li bħalissa ma jirriżultax li hemm xi bżonn partikolari ta` manutenzjoni fit-toroq ta` l- Imdina.

Hija l-intenzjoni tad-Dipartiment tal-proprjeta` tal-Gvern li jnaddaf is- swar imsemmija.

Dan iżda jsir skond il-prioritajiet tax-xogħlijiet u skond ir-riżorsi - kemm umani kif ukoll finanzjarji - li jkollu għad- dispożizzjoni tiegħu.

MARSA - FTUĦ TA' TRIQ

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid għaliex qed isir xogħol biex Cross Road, il-Marsa terġa' tinfetaħ għat-traffiku?

Jaf li l-ftit spazji li hemm għat-tfal u l-anzjani issa se jispiċċaw għax minnhom se jgħaddu l-karozzi?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Il-Ministeru kellu talba formali mill-GRTU f`isem il-membri tagħha li għandhom ħwienet f`Marsa Cross Road biex din it-triq tinfetaħ għat-traffiku.

Bħalissa qed isir żmien ta` prova biex jiġi stabbilit kemm jgħaddi traffiku minn din it-triq u deċiżjoni permanenti tittieħed aktar tard.

L-iskop hu li t-triq tkun waħda lokali biss, jiġifieri li sservi lir- residenti u l-ħwienet tal-lokal biss u mhux biex jgħaddi traffiku li ma jkollux għalfejn jgħaddi minnha.

Hu maħsub li l-ispazju li se jibqa` mit- triq l-antika jkun żviluppat bħala spazju pubbliku miftuħ għar-residenti nkluż tfal u anzjani.

XUFIERA TAT-TAXIS - UŻU TA' TAXI METERS

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Kommunikazzjoni: Veru li hemm diversi każi pendenti kontra taxi drivers għax mhux jużaw it-taxi meter?

Kemm hemm każi pendenti?

Meta se jidhru quddiem il-Qorti?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-Onor.

Membru hu mitlub jirreferi l- mistoqsija tiegħu lill-Ministru responsabli mill-Pulizija peress li hi l- Pulizija li tipproċedi fil-Qorti kontra xufiera/sidien tat-taxis li jkunu nqabdu jabbużaw mil-liġi.

SISTEMA TA' TRASPORT MINN TAĦT L-ART

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Kommunikazzjoni: Veru jeżistu pjani biex ikun hemm sistema ta' underground transport minn Belt il-Ħażna għal Belt Valletta?

Sar xi studju fuq din l-idea?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ma nafx li jeżistu pjani biex issir sistema ta' "underground transport" minn Belt il-Ħażna għall-Belt Valletta.

PULIZIJA - GĦAWDXI MAQBUD BL-EROINA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'sar mill-każ tal-pulizija kontra dak l-Għawdxi li xi erba' snin ilu kien inqabad idaħħal l-eroina bil-posta?

Min kien dan ir-raġel?

Meta kien deher quddiem il-Qorti l-ewwel darba?

Veru li l-każ waqa' u l-pulizija mhix se tibqa' tipproċedi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peter Paul Theuma kien ġie mressaq il-Qorti fis-6 ta' Frar, 1989.

Il-kawża tiegħu għadha għaddejja quddiem il-Qorti.

ŻURRIEQ - FABBRIKA TA' L-IRĦAM

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi dwar dak it- Taljan li fetaħ fabbrika ta' l-irħam f'Tal-Baqqari, l/o Żurrieq, li għidtli li ġie deċiż fil-Qorti, tista' tgħidli x'weħel it-Taljan jekk weħel?

X'kien l-eżitu tal-każ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li f'dan il-każ il-persuna involuta ġiet imwaħħla multa ta' Lm250 u tliet xhur żmien biex jottempra ruħu mal- liġi.

MINIBUSES

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Kommunikazzjoni: Jikkonsidra l-Ministru li jżid in-numru ta' minibuses peress li jidher li hemm lok li dawn jiżdiedu?

Jikkonsidra li dawn jikbru fl-ispazju biex dawn jesgħu aktar passiġġieri?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku ħejjiet rapport ta' "policy" li kien ippreżentat ukoll lili, dwar it-tibdil meħtieġ fis-setturi kollha tat-trasport pubbliku.

Dan ir-rapport, li fih suġġerimenti dwar x'għandu jsir f'kull settur, qiegħed bħalissa jkun diskuss mas-setturi konċernati, inkluż dak tal-minibuses.

ŻEJTUN - FUNTANA FI ĠNIEN LUQA BRIFFA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru ġentilment jaċċerta ruħu li ssir il-funtana fil-ġnien il-ġdid ta' Triq Luqa Briffa, iż-Żejtun?

Meta hu maħsub li ssir din il-funtana?

Liema dipartiment hu nkarigat biex jsiru funtani bħal dawn?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 12615 (Seduta 176).

ŻEJTUN - DAWL FIT-TOROQ

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Tista' Enemalta ġentilment tara li jissewwew il-bozoz maqtugħa li hemm fi Triq Strejnu, Żejtun?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li s-sistema tad-dawl fi Triq Strejnu Żejtun ġiet irranġata billi nbidlu sitt lampi u ballast.

Għandha wkoll tinbidel lanterna.

ŻEJTUN - BUS STOP FI TRIQ ID-DAĦLA TA' SAN TUMAS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Kommunikazzjoni: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 8829, jista' l-Ministru jara għaliex s'issa dan il-bus stage għadu ma sarx minkejja li hu ferm meħtieġ?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: It-talba ta' l-Onor.

Kollega se tkun ikkonsidrata.

ŻEJTUN - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Issa li beda x-xogħol fuq l-extension tas-sewer tad-Dar ta' l-Anzjani taż-Żejtun, jista' l-Ministru jikkonferma li l-ftit metri ta' tarmac fi Triq id-Daħla ta' San Tumas jitkompla wara li titlesta t-trinka?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta li ġa tajt għal mistoqsija parlamentari numru 13522 (Seduta 185) u 9304 (Seduta 123).

FIERA TAL-KTIEB

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid kemm attendew nies għall-Fiera tal-Ktieb li saret bejn it-28 u l-31 ta' Ottubru?

Kemm kien hemm esebituri?

Tinżamm statistika ta' kemm sar bejgħ ta' kotba?

Jikkonsidra l-Ministru li din il-fiera tibda ssir kull sena minflok kull sentejn?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Ma jinżammux figuri ta' kemm nies jattendu l- Fiera tal-Ktieb, iżda l-konkorrenza kienet tajba ħafna.

Fid-disa' edizzjoni tal-Fiera ħadu sehem 35 esibitur.

Għalkemm mhux magħruf kemm sar bejgħ ta' kotba, l-esibituri kollha kellhom kummenti favorevoli ħafna.

Is-suġġeriment li l-Fiera tibda ssir kull sena qed jiġi konsidrat mill- Kumitat Organizzattiv u fil-laqgħa li jmiss tal-kumitat mistennija tittieħed deċiżjoni jekk għandhiex issir rakkomandazzjoni f'dan is-sens.

SKEJJEL - MANUTENZJONI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru ġentilment jagħti struzzjonijiet biex isir it-tindif u l-manutenzjoni meħtieġa fl-iskola Primarja ta' Ħaż Żabbar kif ukoll fl-inħawi ta' madwar l-iskola?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Nagħti tweġiba f'xi Seduta oħra

ENEMALTA - EX-CHAIRMAN

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Prim Ministru: Imbilli f'diversi mistoqsijiet preċedenti jiena tlabt lil Prim Ministru sabiex jinvestiga u jagħti tweġiba dwar dak li kien qal l-ex-Chairman ta' Enemalta meta dan kien għadu fil-ħatra, dwar:

1) l-indħil li kellu fil-qadi tad-dmirijiet tiegħu bħala Chairman ta' Enemalta;

2) dwar li l-istess sitwazzjoni tinsab f'korpi oħra parastatali; u issa reċenti dwar dak li ġie mxandar mill-istess ex-Chairman dwar:

a) il-kwestjoni tal-pompa tal-petrol ta' Għawdex; u

b) l-eżami ta' l-Oilfield Operations, u imbilli l-Prim Ministru japprova hu stess dawn il-ħatriet, ma jidhirlux li għandha ssir stqarrija dwar dan il-kas?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nirreferi lill-Onor.

Membru għat-tweġibiet li tajtu għall-mistoqsijiet parlamentari numri 11306 u 13697.

Il-ħatriet ta' Airfield Operators ma jiġux approvati minni.

SERVIZZ ĊIVILI - DIRETTURI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-karigi ta' Directors li għalihom kienu ħarġu applikazzjonijiet f'April bħala parti mir-riforma fis-Servizz Pubbliku għadhom ma mtlewx?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nixtieq ninforma lill-Onorevoli Membru li wara konsultazzjonijiet mal-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku jien approvajt il-ħatra ta' 62 Direttur sabiex jokkupaw karigi li ġew stabbiliti fir- ristrutturar tal-Ministeri tal-Gvern li qed isir bħala parti mir-Riforma tas-Servizz Pubbliku.

DIPARTIMENT TAT-TAXXI INTERNI - CAPITAL GAINS TAX

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġabar il-Gvern mit-taxxa tal-Capital Gains matul l- 1992 u l-1993?

Kemm kien id-dħul mit-taxxa tal-boll fuq dokumenti (it-trasferiment ta' proprjeta' immobiljari) matul l-1992 u l-1993 xahar b'xahar?

ONOR.

JOHN DALLI: L-ammont li tħallsu bħala taxxa tal-Capital Gains matul l-1992 u l-1993 huma kif indikati hawn taħt:

|1992 |1993 | |1993 | | | | |Lm | |Lm | |17,94|Janna| |Gunju |238,32| |9 |r |87,271| |0 | | |Frar |147,28|Lulju |539,02| | | |8 | |4 | | |Marzu|183,51|Awissu |151,24| | | |1 | |8 | | |April|182,57|Settemb|335,78| | | |8 |ru |4 | | |Mejju|236,09|Ottubru|344,00| | | |5 | |4 |

Id-dħul mit-taxxa tal-boll fuq dokumenti rigward it-trasferimenti ta' proprjeta' immobiljari matul l-1992 u l-1993 xahar b' xahar kien hekk:

|1992 |1993 | |Lm |Lm | |Janna|330,8|593,8| | | | |r |99 |73 | | | | |Frar |355,1|636,1| | | | | |35 |48 | | | | |Marzu|353,4|578,9| | | | | |81 |86 | | | | |April|392,0|640,3| | | | | |86 |56 | | | | |Mejju|337,7|526,5|inkl|Lm19|cau| | |56 |34 |uż |02 |sa | | | | | | |mor| | | | | | |tis| |Ġunju|440,7|489,3|" |22,8|" | | |90 |40 | |36 | | |Lulju|453,4|634,0|" | |" | | |39 |91 | |4,27| | | | | | |2 | | |Awwis|301,9|601,2|" | |" | |su |31 |03 | |1,53| | | | | | |6 | | |Sette|455,7|452,3|" |10,7|" | |mbru |60 |76 | |11 | | |Ottub|439,5|487,6|" |31,0|" | |ru |14 |34 | |27 | | |Novem|525,5|_ | | | | |bru |45 | | | | | |Dicem|534,6|_ | | | | |bru |79 | | | | |

INDUSTRIJA TAL-MANIFATTURA - INVESTIMENT DIRETT

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Kemm kien l-investiment dirett fil-manifattura matul l-1989, 1990, 1991, 1992 u l-1993?

Kemm esportaw il-fabbriki li fetħu wara l-1987 matul l-1993?

Kemm esportaw il-fabbriki li kienu joperaw qabel 1987 matul 1993?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Minn stħarrig li jsir minn zmien għal zmien mid-Dipartiment ta' l-Industrija dwar ditti li jħaddmu aktar minn għaxra jirrizulta li l-investiment fuq makkinarju gdid fil-manifattura kien:

|1989 |1990 |1991 |1992 |JAN - | | | | | |SEPT 93 | | | | | |"Provisio| | | | | |nal" | |Lm |Lm |Lm |Lm |Lm miljun| |milju|milju|milju|milju| | |n |n |n |n | | |15.7 |18.6 |22.8 |17.4 |13.0 |

Il-fabbriki li fetħu wara l-1987 esportaw Lm42 miljun minn Jannar sa Settembru 1993 waqt li l-fabbriki li kienu joperaw qabel 1987 (Malta Shipbuilding Co Ltd mhix inkluza) esportaw Lm287.6 miljun matul l-istess perjodu.

Wieħed għandu jinnota li l-figuri msemmija huma bbazati fuq dawk il- fabbriki li huma "monitored" mid-Dipartiment ta' l-Industrija.

Jista' jagħti l-kaz li hawn xi fabbriki li bdew joperaw fl-1993 u li l- valuri ta' l-esportazzjoni tagħhom m'humiex inkluzi fil-figuri murija fit- tieni paragrafu ta din it-twegiba.

Fil-figura ta' l-esportazzjoni li tidher fit-tieni paragrafu dwar fabbriki li fethu qabel l-1987, hemm inkluz l-esportazzjoni ta' fabbrika li esportat Lm159.9 miljun.

Ta min wieħed jinnota li din il-kumpannija kienet esportat biss Lm25.3 miljun fl-1986 u ziedet l-esportazzjoni wara li l-Gvern Nazzjonalista bnielha fabbrika oħra fl-1988.

TECHNOPARK - NUMRU TA' IMPJEGATI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Kemm hemm units fit-Technopark li diġa' qegħdin okkupati u joperaw?

X'baqa' jsir fit-Technopark biex jitkompla?

Kemm hemm impjegati attwalment ingaġġati u jaħdmu fit-Technopark?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Twegiba għal din l-interpellanza diġa ingħatat fir-risposta għal mistoqsija parlamentari nru.

VALLETTA - PROĠETT TA' RIABILITAZZJONI,INFIQ

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Nirreferi għall-mistoqsija parlamentari dwar in-nefqa s'issa fuq il-proġett ta' riabilitazzjoni tal-Belt, Valletta.

Filwaqt li nirringrazzja lill-Ministru għall-informazzjoni li tani dwar l- infiq s'issa għal din is-sena, jista' jagħtini "breakdown" tan-nefqa kollha kemm ilu li twaqqaf dan il-Kumitat?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li l-infieq sena b`sena tal-proġett għar-Riabilitazzjoni tal-Belt Valletta kien hekk:

|Sena |Lm | | | | |1988 |92,347 | |1989 |487,167 | |1990 |395,976 | |1991 |447,527 | |1992 |340,793 | |1993 |270,569 (sat 2 | | |ta` Novembru). |

KORPORAZZJONI ENEMALTA - FTEHIM KOLLETTIV

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: X'qed iżomm lura il-Ftehim Kollettiv il-ġdid ma' Enemalta Corporation?

ONOR.

MICHAEL FALZON: In-negozjati dwar il-Ftehim Kollettiv il-ġdid għall-ħaddiema tal-Korporazzjoni Enemalta spiċċaw u ntlaħaq qbil dwar ir- reviżjoni ta` dan il-ftehim.

SKEJJEL LI JGĦALLMU L-INGLIŻ - TRATTATTIVI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 13876 dwar skejjel li jgħallmu l-Ingliż għall-Barranin?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: L-aħħar laqgħa mal-FELTOM saret fl-uffiċċju tiegħi fl-10 ta' Novembru 1993 u ġew iċċarati ħafna punti.

Nittama li f'qasir żmien jiġi konkluż il-ftehim.

Id-Dipartiment tax-Xogħol għamel talba dwar ħlas ta' pagi lil waħda mill- iskejjel tal-Lingwi, iżda din it-talba ġiet milqugħa u ma kienx hemm lok ta' prosekuzzjoni.

GHAWDEX - FORTI CHAMBRAY

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Il-Gvern Malti għandu tagħrif li l-promotur tal-proġett ta' Chambray Roberto Memmo qed jipprova ibiegħ sehmu fil-proġett fuq il-"property market" Ingliż?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Le.

NTOM - ADVISORY COMMITTEE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: L-Advisory Committee ta' l-NTOM kemm-il darba ltaqa' tul din is-sena?

Minn min hu kompost?

Meta ġie kostitwit?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: L-NTOM Advisory Board huwa kompost kif jidher f'avviz Nru. 93 tal-Gazzetta tal-Gvern tal-5 ta' Frar, 1993.

Għalkemm dan il-Board ma giex imsejjaħ qed jigu proposti 'discussion papers' fuq għadd ta' suggetti li għalkemm importanti ma jaqgħux fuq responsabbilta' ta' dan il-Ministeru.

L-iskop ta' dan hu li jigu suggeriti 'policies' u misuri lill-oqsma ta' l-amministrazzjoni li fuqha taqa' din ir- responsabbilta'.

Dawn id-dokumenti bdew jigu preparati wara li ntemmu konsultazzjonijiet ma' Ministeri oħra fl-aħħar ta' Lulju.

ST.ANDREWS - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jaħseb il-Ministru li huwa nuqqas ta' ippjanar li t-triq prinċipali ta' St. Andrews qed terġa' tinqala' ftit 'l isfel mit-"topline", wara li ġiet asfaltata ftit xhur ilu?

X'kienet ir-raġuni għal dan?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Id-Dipartiment tat-Toroq għall-aħħar ta` April kien informa lill-Korporazzjoni Enemalta dwar xogħol ta` tarmac li kellu jsir f`St Andrews u fi ftit ġimgħat l-Enemalta irrispondiet lid- Dipartiment li ma kelliex xogħol previst f`dik il-lokalita` .

Ġara li fit- 23 ta` Ġunju 1993 il-Mid Med Bank għamel talba għal servizz ta` elettriku.

Sakemm din ġiet ipproċessata u ġie deċiż kif għandu jsir ix-xogħol, it- tarmac kien diġa` lest.

Dan mhux każ ta` nuqqas ta` ppjanar.

Wieħed jifhem li x-xogħol ta` tarmac ma jistax jibqa` jiġi pospost indefinittivament għax jista` jkun hemm possibilita` ta` xogħol mhux previst.

Ċertu progress kemm mil-lat ta` toroq, kif ukoll ta` servizzi ma jistax jinżamm lura, u l-enfasi llum qiegħed isir fuq l-aspett li xogħlijiet ta` trinek isiru malajr u tiswijiet tagħhom isiru b`mod aktar professjonali.

B`hekk meta jkun hemm xogħol ta` trinek f`toroq dawn jiġu għall-istat oriġinali tagħhom fi żmien qasir kemm jista` jkun.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - ŻIEDA FIL-ĦLAS LIN-NURSES PART-TIME

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: X'inhi r-raġuni għaliex filwaqt li n-nurses full-time ingħatatilhom żieda fir-rata tal-ħlas tagħhom dik tan-nurses part-time baqgħet l-istess?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirreferi l-Onor.

Membru għat-tweġiba għall- mistoqsija tiegħu stess numru 14111.

ATTARD - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jinvestiga dak l-ilma li ilu ħiereġ għal diversi ġimgħat minn kanna li tesporġi mill-ħajt ta' San Anton, fi Triq it-Twila, Ħ'Attard?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta` l-Ilma li minn spezzjoni fi Triq it-Twila, Attard, mal-ħajt ta` San Anton ma rriżultax li kien hemm ilma ħiereġ minn xi kanen.

ZEBBUG - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: X'inhi r-raġuni għaliex iż-żewġ kantunieri fit-tarf ta' Triq l-Isqof Caruana, Żebbuġ, li tgħaqqad ma' Imdina Road ma fihomx "splay" meta din l- aħħar triq hi tant traffikuża u għaldaqstant hemm ħtieġa kbira li meta wieħed jgħaddi għal ġo fihom ikun jista' jara sewwa?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li d-distanza ta` bejn iż-żewġ kantunieri tal-parti tat-triq imsemmija li tiżbokka ġo Mdina Road hija madwar 90 pied u mill-mod kif inhi ddisinjata l-"junction" mhux ser ikun hemm ebda periklu ta` traffiku.

L-isplay tan-naħa ta` Lvant fiha madwar 40 pied u hija perpendikolari ma` Mdina road, fejn ser ikun hemm biżżejjed viżibilita` u manuvrar għat- traffiku.

L-isplay l-oħra ser tkun ta` 15 il-pied favur it-traffiku.

ATTARD - DAWL FIT-TOROQ

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li Triq Tomasso Dingli u l-pjazza tal-Knisja ta' Ħ'Attard tinxtegħel b'mod adegwat għax bħalissa mal-lejl din qegħda tkun fi dlam ċappa?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Tlabt lill-Korporazzjoni Enemalta tara x`tista` tagħmel dwar l-ilment ta` l-Onor.

Interpellant.

DIPARTIMENT TAX-XOGĦLIJIET PUBBLIĊI - SERVIZZ TA' DRENAĠĠ

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: X'besħiebu jagħmel id-Dipartiment tax-Xogħlijiet Pubbliċi sabiex jelimina darba għal dejjem dak l-overflow tad-drenaġġ li qiegħed initten il-bajja tax-Xemxija u dan minkejja l-eluf ta' liri li ntnefqu ftit tas-snin ilu sabiex appuntu tiġi eliminata din il-problema?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Nirreferi l-Onorevoli Interpellant għat-tweġibiet li tajt għal mistoqsija parlamentari nru.

10912 (Seduta 149) u mistoqsija parlamentari nru 12682 (Seduta 178).

Ix-xogħol li sar u li għamel referenza għalih l-Onor.

Interpellant serva l-iskop tiegħu, iżda miegħu issa jrid isir ukoll ix-xogħol indikat fiż-żewġ tweġibiet li saret referenza għalihom.

ENEMALTA - KONT EĊĊESSIV TAL-FAMILJA CUSCHIERI

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li jiġi ċċekkjat il-kont tad-dawl u ilma tal-familja Cuschieri fis-Siġġiewi (Nru. A 432406) li ammonta għal Lm33.05,4 għal fatt li l-ammont ta' dan il-kont jidher eċċessiv għal żewġ anzjani li joqogħdu f'dar żgħira li ma jużawx l-ebda "electrical appliance"?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Nitlob lill-Onorevoli Membru jagħtini aktar informazzjoni - anke privatament - għax fil-mistoqsija ngħata biss il- `Claim Number`.

Huwa meħtieġ l-`Account Number` u l-indirizz kollu ta` dan il-konsumatur biex tkun tista` ssir il-verifika mitluba.

BORMLA - UFFIĊĊJU TAS-SANITA'

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Peress li l-uffiċċju tas-Sanita' f'Bormla jinsab fi stat degradanti bi ħġieġ imkissrin etc, jidhirlu l-Ministru li dan qiegħed jagħti eżempju ħażin meta hu Uffiċċju tas-Sanita' u jinsab f'din il- kondizzjoni?

Għaldaqstant jista' l-Ministru jieħu l-passi meħtieġa kemm jista' jkun malajr biex in-nuqqasijiet kbar li għandu dan l-uffiċċju jiġu rranġati?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-Ispettur Prinċipali tas-Saħħa nkarigat mid- Distrett ta' Cospicua diġa' għamel it-talba meħtieġa biex f'dan l-Uffiċċju jsiru tiswijiet kif ukoll tiġdid ta' tibjid u żebgħa.

Dawn ix-xogħolijiet isiru hekk kif jitlesta xogħol ieħor ta' manutenzjoni aktar urġenti li qed isir f'postijiet oħra.

ENEMALTA - KWISTJONI TA' L-EX-CHAIRMAN

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 13806, imbilli jidher ċar li r-risposta li ngħatat ma tweġibx il-mistoqsija li għamilt, qed nerġa nagħmel l-istess mistoqsija sabiex tiġi mwieġba.

ONOR.

JOHN DALLI: M'għandi xejn xi nżid mar-risposta li tajt f'mistoqsija parlamentari numru 13806.