MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 93 It-Tnejn, 14 ta' Lulju, 1997 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 93

It-Tnejn, 14 ta' Lulju, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.01 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 14 ta' Lulju, 1997

WERREJ MINUTI 626

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 635

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KOSTITUZZJONI TA' MALTA

CONSTITUTION OF MALTA (AMENDMENT) BILL (IT-TIENI QARI) 635

MOZZJONI DWAR IT-TWAQQIF TAL-KUMMISSJONI NAZZJONALI

GĦAT-TEKNOLOĠIJA TA' L-INFORMATIKA 653

AĠĠORNAMENT 660

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 665

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Numru 92 li saret fil-11 ta' Lulju, 1997 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI

ART - MELLIEĦA - ADVENTURE CAMPERS ASSOC.

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għaliex id-Dipartiment ta' l- Artijiet l-ewwel talab kera ta' Lm70 lill-adventure campers association għal biċċa art - liema somma tħallset - u wara li bdew il-protesti mill- Kunsill Lokali tal-Mellieħa għolla l-kera għal Lm2,160?

Jista' l-Ministru jiġġustifika din id-differenza kbira u jistax jispjega min għamel l-istima oriġinali ta' Lm70?

Jista' l-Ministru jgħid jekk il-ministeru tiegħu kienx involut f'xi stadju dwar id-deċiżjoni fuq il-kera?

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru)) (f'isem il-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Peress li l-Awtorita' ta' l-Ippjanar ħarġet enforcement notice kontra l-Land Department dwar art fil-Mellieħa mogħtija lill- adventure campers association, jista' l-Ministru jgħid jekk humiex se jittieħdu xi passi dixxiplinarji interni kontra min naqas?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jikkonferma li x-xogħol li sar bla permess fuq art fil-Mellieħa mogħtija lill-adventure campers association sar minn ħaddiema tal-gvern?

Jekk iva, jista' l-Ministru jgħid min ta l-ordni biex isir ix-xogħol, kemm ġie jqum ix-xogħol, min kien il-foreman inkarigat u kemm qam?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll jekk ix-xogħol sarx mill-gvern jew fuq ordni ta' xi ħadd privat?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR (Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Ma sar l-ebda xogħol bla permess mill-ħaddiema tal-gvern fuq il-post indikat mill-Onor.

Interpellant.

Ix-xogħol li sar kien biss tindif ta' l-area msemmija minn ħmieġ, sodod imkissra, saqqijiet, fridges u cookers u dan kien jifforma parti mix-xogħol ta' embellishment li jsir perijodikament mid-dipartiment.

GĦal dan ix-xogħol intuża makkinarju tal- gvern bħal gaffa, truck u romblu.

Saret ukoll talba mill-adventure campers association lid-dipartiment sabiex tiġi miknusa u nvellata parti mis-sit.

Ix-xogħol ta' tindif sar mid-Dipartiment tal-Manifattura u Servizzi u se jitħallas b'rata kummerċjali mill-adventure campers association.

Il-kont għadu ma nħadimx u nkun nista' nagħti informazzjoni meta jkun lest.

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Qabel ma d-dipartiment għamel ix-xogħol fuq talba ta' l-adventure campers association, ra jekk kienx hemm il-permess ta' l- Awtorita' ta' l-Ippjanar biex il-post jiġi invellat?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Speaker, m'hemmx bżonn permess biex tinvella post. Fil-fatt l-enforcement notice inħarġet minħabba change of use.

EURO-MED CONFERENCE

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Viċi Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti rendikont iddettaljat ta' l-ispejjeż minfuqa mill-Gvern Malti in konnessjoni mal-Euro-Med Conference?

ONOR.

GEORGE VELLA (Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): Minn hawn u ftit ieħor se nippreżenta rapport fuq l-ispejjeż tal-Euro-Med Conference, kif ukoll il-kontribut ta' Malta u dak tal-Kummissjoni Ewropea.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Meta qal "minn hawn u ftit ieħor", il-Viċi Prim Ministru ried jgħid li se jqiegħd dan ir-rapport fuq il-Mejda tal-Kamra llum jew iktar 'il quddiem?

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GEORGE VELLA: Dan ir-rapport mhux se nqiegħdu fuq il-Mejda tal- Kamra llum imma mhux se ndum ma nqiegħdu.

Hawn ta' min jgħid li sa llum l- kontijiet ġew iffinalizzati, ġiet issetiljata s-somma li kellha tħallas Malta u s-somma li kellha tħallas l-Unjoni Ewropea u minn hawn u ftit ta' żmien ieħor - ma nistax ngħid ġimgħa jew ġimgħatejn imma dan mhux se jkun fil-bogħod - se nagħti kont iddettaljat fuq kemm qamu l-affarijiet u fuq affarijiet simili.

QORTI - ĦLAS TA' OVERTIME

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, relattivament għal kull grad ta' mpjegat li jaħdem il-qorti, meta sar l-aħħar ħlas ta' overtime u kemm hi s-somma totali dovuta bħala overtime lill-impjegati tal-qorti sa l-aħħar ta' Ġunju 1996?

Jista' l-Ministru jgħid meta hu mistenni li l-ħlas jiġi up to date u jagħti assigurazzjoni li l-ħlas jibda jsir regolari kull xahar?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali): Nassumi li l-Onor.

Interpellant irid jaf is-somma dovuta sa l-aħħar ta' Ġunju 1997 u mhux ta' l-1996.

L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u t- tweġiba tkun tista' tingħata f'xi seduta oħra.

KUNSILL LOKALI PIETA' - KERA

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid jekk huwiex se jilqa' favorevolment it-talba li saret mill- Kunsill Lokali ta' Tal-Pieta' biex tinħafirlu s-somma ta' Lm6,000 kera dovuta lill-Awtorita' tad-Djar fuq l-uffiċċju li kellu l-kunsill, in vista tal-fatt li l-kunsill għamel sforz kbir u issa xtara bini tiegħu u anke għall-fatt li l-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali hu favorevoli, u anke għaliex dipartimenti oħra ħafru somom wisq ikbar lil kunsilli lokali oħra?

ONOR.

ALFRED PORTELLI (Ministru tad-Djar): Skond ittra datata 1 ta' Lulju, 1997 mibgħuta mill-Kunsill Lokali tal-Pieta' lill-Awtorita' tad-Djar il-kunsill aċċetta li jħallas is-somma ta' Lm6,000 b'pagamenti ta' Lm1,500 kull sitt xhur.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jista' l-Ministru jgħid jekk kienx jaf bit-talba biex din is-somma tinħafer qabel ma l-każ għadda f'idejn l-Awtorita' tad-Djar.

Fuq domanda parlamentari oħra il-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali kien qalli li t-talba ġiet riferuta lill-Awtorita' tad-Djar u li hu kien favorevoli li tintlaqa'.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Fil-fatt il-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali kellimni fuq dan il-każ pero' in the meantime il-Kunsill Lokali ta' Tal-Pieta' aċċetta li jħallas is-somma dovuta.

Issa milli jidher il- kunsill lokali għandu jerġa' jagħmel talba bil-miktub lill-Awtorita' tad- Djar biex din is-somma tinħafirlu, jiġifieri s-sequence huwa tajjeb.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Jiġifieri jekk dan il-kunsill lokali se jagħmel talba oħra din se tiġi kkonsidrata favorevolment, hux hekk!

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jien ma nistax nintrabat u li nista' ngħid huwa li se tiġi kkonsidrata.

POSTA LTD - IMPJEGATI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar f'liema grad kienu mpjegati l- ħaddiema ta' Posta Ltd fl-aħħar ta' Ġunju, 1997?

F'liema uffiċċji postali kienu mpjegati dawn il-ħaddiema?

Kemm mill-ħaddiema ta' Posta Ltd fl-aħħar ta' Ġunju, 1997 kienu ġew minn mal-gvern u kemm kienu mpjegati ma' Posta Ltd innifisha?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH (Ministru għat-Trasport u Portijiet): Jien informat li fl-aħħar ta' Ġunju, 1997 kien hemm 950 ħaddiem jaħdmu ma' Posta Ltd.

Dawn l-impjegati kienu jokkupaw dawn il-gradi:-

| 2 |accountants | | 1 |assistant director | | |(mail operations) | | 9 |assistant principals | | 1 |chief executive | | 3 |senior clerks | | 4 |clerks | | 2 |chief mail officers | | 3 |senior tradesmen | | |(carpenter) | | 1 |tradesman (carpenter) | | 4 |charwomen | | 30 |executive officers | | 1 |designate financial | | |controller | | 6 |senior tradesmen | | |(fitter) | | 3 |tradesmen (fitter) | | 1 |garage attendant | | 1 |graphic designer | | 4 |general tradesmen | | 1 |human resources | | |executive | | 1 |marketing executive | | 9 |messengers | | 10 |managers (scale 7) | | 64 |mail inspectors | |166 |mail officers | | 1 |operations executive | | 72 |postal auxiliaries | | 1 |philately executive | | 8 |principal mail officers| | 11 |principal officers | |436 |postpersons | | 64 |senior postpersons | | 1 |secretary to chief | | |executive | | 5 |secretaries to | | |executives | | 9 |senior mail officers | | 4 |senior managers (scale | | |5) | | 5 |supervisors | | 1 |technician apprentice | | 1 |technical officer | | 1 |assistant technical | | |officer | | 3 |watchmen |

Jien informat ukoll li dawn il-ħaddiema kienu jaħdmu fil-head office (Admn.) central mail room, l-uffiċċju tal-pakki, sezzjoni tat-trasport u f'diversi fergħat tal-Posta f'Malta u Għawdex.

Jien informat ukoll li fit-30 ta' Ġunju, 1997 minn 950 ħaddiem 609 kienu ħaddiema tal-gvern mislufa lill-kumpannija Posta Ltd. u 341 kienu ġew impjegati minn Posta Ltd.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Francis Zammit Dimech, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Illum il-Ministru qiegħed f'pożizzjoni li jassigura lil din il-Kamra li m'hu se jsir l-ebda tibdil fil- kondizzjonijiet tax-xogħol fir-rigward tal-ħaddiema li kienu mpjegati direttament ma' Posta Limited?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Madam Speaker, kif diġa' għidt fl-istqarrija li għamilt, ħadd m'hu se jitlef il-job li għandu jew xi kondizzjoni milli kellu s'issa ma' Posta Limited.

Dan qed ngħidu biex ma tkomplux ixxewxu.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tonio Borg, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

TONIO BORG: Madam Speaker, in vista ta' dak li qal il-Ministru li ħadd mill-ħaddiema ta' Posta Limited m'hu se jitlef xagħra minn rasu, issa li se terġa' ssir dipartiment tal-gvern, kif inhu maħsub li jiġu ngaġġati dawn il-ħaddiema?

Nimmaġina li jekk dawn se jifformaw parti minn dipartiment tal-gvern se jsiru impjegati tal-gvern.

Jikkonferma l-Ministru li dawn, in vista tax-xoljiment ta' Posta Limited, m'għadhomx aktar impjegati ta' Posta Limited?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Madam Speaker, s'issa għadhom għaddejjin it- taħdidiet ma' l-unions u meta jasal il-mument nagħmel stqarrija f'din il- Kamra.

MADAM SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Peress li l-Ministru enfasizza ħafna il-kelma "s'issa", jaf li fil-kondizzjoniijet li qed igawdu s'issa hemm ukoll ftehim li jkollhom żidiet fil-pagi u kondizzjonijiet aħjar fis-snin li ġejjin?

Dan jikkonfermah jew jeskludih?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Madam Speaker, meta l-management kien iffaċċjat b'talba għal żidiet kien imissu dar fuq il-ministru jew fuq il-bord ta' dak iż-żmien u qalilhom: Isma', l-Posta hija falluta, u ma nafux kif tista' tagħtuhom dawn iż-żidiet!

Hawn qiegħda l-irresponsabbilta'.

Issa jekk il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jrid ikun jaf, ngħidlu li qatt ma kien hemm collective agreement għax dan beda jiġi diskuss fl-1995 u baqgħu jkaxkru bih sa l-1996 imma qatt ma sar ftehim.

Meta bħala ministru responsabbli rajt il-pożizzjoni ta' Posta Limited, spjegajt lill-unions x'hemm u x'm'hemmx.

Aħna qegħdin ngħidu li dawn il-ħaddiema se jibqgħu jgawdu l-kondizzjonijiet li għandhom s'issa imma nerġa' ngħid li ma ffirmajt l-ebda collective agreement.

MADAM SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Madam Speaker, qegħdin nipprovaw nistabilixxu l-fatti biex la jkun hawn allegazzjonijiet ta' tixwix u lanqas affarijiet oħra, ħlief il-verita' tal-fatti.

Minn dak li qal il-Ministru qed jikkonferma li m'huwiex f'pożizzjoni li jonora dak li kien hemm miftiehem bejn il-unions u Posta Limited, għalkemm mhux f'forma ta' collective agreement bil-miktub.

Din hi l-pożizzjoni.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Qatt ma kien hemm ftehim bejn Posta Limited u l- unions.

L-Onor.

Fenech Adami huwa avukat u jaf li meta kumpannija tiġi ddikjarata falluta ħadd ma jkollu dritt ta' xejn.

(Interruzzjonijiet) Tgħaġġilx!

Issa mbagħad tkellem.

Ilek ixxewwex ġimgħa!

Issa oqgħod kwiet ħalli nkellmek jien!

Madam Speaker, aħna ħadna kumpannija falluta, imfarrka, imkissra, b'nies irresponsabbli u ma kien hemm xejn fil-ftehim.

(Interruzzjonijiet) Jien kont segretarju ta' union u naf li meta jkun hemm xi ftehim irid ikun iffirmat, pero' sal-lum għadni ma sibt xejn iffirmat.

Jiena qed nerġa' ngħid li l-Gvern huwa marbut u jien bħala ministru marbut li nara li dawn l-impjegati jibqgħu jgawdu l-affarijiet li kienu jgawdu qabel.

Dak li qal l-Onor.

Tonio Borg li "ħadd ma jitlef xagħra" l-Bambin biss jista' jgħidu, pero' jien flimkien mal-Gvern qed inwiegħed li mill-ħaddiema li hemm illum - kemm dawk li ġew mislufa mill-gvern lil Posta Limited, kif ukoll dawk li ġew impjegati ma' Posta Limited - ħadd minnhom m'hu se jitlef ix-xogħol.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Meta għadu kif qal li l-kumpannija Posta Limited hija falluta, jaf il-Ministru li fil-fatt ġiet depożitata dikjarazzjoni bil-miktub - skond il-liġi - li tgħid illi Posta Limited m'hijiex insolvent u dak kollu li għandha tagħti se jitħallas fi żmien 12- il xahar?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: X'jippretendi l-Kap ta' l-Oppożizzjoni li l- Gvern ma jonorax l-agreements li għandna mal-posta internazzjonali!

Jien fl-istqarrija għidt li se nonorawhom.

X'jiġifieri ma nonorawhomx!

U l- liġi hekk tgħidlek biex tiġi insolvent.

MADAM SPEAKER: Onorevoli, indirizza lis-Sedja jekk jogħġbok.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Madam Speaker, jien kont nippretendi li jiġi l- ex-Ministru Frendo biex iweġibhom hu dawn il-mistoqsijiet għax kien hu li fl-1995, waqt id-diskussjoni tal-budget, kien qal li kollox kien miexi fuq ir-rubini.

Aħna għad irridu nkomplu nfittxu u nsibu l-ħmieġ li qed ikompli joħroġ il-likwidatur.

Il-Gvern għamel kuntratt biex jiżgura li l-Posta Limited tagħti dak li għandha tagħti.

Mela xi ħadd jista' jagħmel kuntratt f'isem il-Gvern Malti u ma jonorahx!

MADAM SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Madam Speaker, nixtieq li l-affarijiet ikunu preċiżi.

Hemm dikjarazzjoni uffiċjali li l-kumpannija m'hijiex insolvent, mela d-diskors li l-kumpannija hija falluta huwa żbaljat.

Rigward il- kwestjoni li l-Gvern jonora l-ftehim li sar, dażġur li għandu jonorah.

U hawn hu fejn il-Gvern qiegħed jiżbalja, għax jekk wieħed jeskludi dan il- kuntratt, li veru ġab telf lil Posta Limited, is-sitwazzjoni ta' Posta Limited bħala running tal-kumpannija hija aħjar mid-dipartiment u l- Ministru għandu ittri f'dan is-sens.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Madam Speaker, dak li qed jgħid il-Kap ta' l- Oppożizzjoni m'hu veru xejn għaliex minbarra dawn il-Lm1 miljun aħna sibna affarijiet oħra.

Mela lanqas l-istqarrija ma qara!

Dawn huma affarijiet li aħna poġġejna fuq il-Mejda tal-Kamra.

Jaf il-Kap ta' l-Oppożizzjoni li aħna tlifna Lm40,000 ma' posta barranija għax iċ-chits ħallewhom fil- kxaxen?

Jiġifieri dawn se jiġborhom hu!

Jaf li tlifna imgħax ta' 'l fuq minn Lm80,000 għaliex ħadd ma kien responsabbli biżżejjed biex jara li dawn jitpoġġew il-bank?

Jiena għadni ma nistax nifhem kif cheque jiġi trasferit il-bank u l-flus jibqgħu jiġru fil-kxaxen!

Jaf il-Kap ta' l-Oppożizzjoni li għadna ma nafux x'kien hemm fil-posta ta' San Pawl il-Baħar?

Huwa qiegħed jgħidli li l-kumpannija m'hijiex insolvent imma jiena ngħidlu li din hija falluta, u dan mhux aħna qegħdin ngħiduh imma l-awdituri li qabbdu huma stess.

L-awdituri kienu ilhom jgħidulhom li ġej l-inkwiet minn Frar ta' qabel, reġgħu qalulhom f'Diċembru u reġgħu qalulhom aktar tard meta qalulhom li jekk il-Gvern m'huwiex se jidħol garanti allura l-kumpannija se tfalli.

U l-ebda gvern, l-ebda imprenditur jew bniedem li qiegħed fin-negozju m'hu se jgħidlek: GĦandek dan il-management f'idejk, kisser kulma hemm pero' bħala shareholder jien se nkompli nagħtik.

Trid tkun miġnun biex tagħmel dawn l- affarijiet.

Lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni, jekk għadu ma jistax jemmen, ngħidlu li l-Posta hija falluta, u li kieku ma kienx għall-Gvern Laburista kieku l-ħaddiema għadhom jgħixu fl-ajru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Japprezza l-Ministru li l-issue li dan il- Parlament għandu quddiemu hija dwar xi kwalita' ta' management irridu li jkollha l-Posta, jiġifieri jekk hux se nerġgħu mmorru għas-sistema antikwata u retrograda ta' dipartiment tal-gvern, jew inkella ta' kumpannija jew korporazzjoni li naturalment trid tkun effiċjenti?

Ħadd m'hu se jiskuża l-iżbalji li seta' għamel xi ħadd għax l-iżbalji rridu nikxfuhom u nikkorreġuhom.

Imma xorta waħda tibqa' l-kwestjoni primarja.

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġbok, ejja għad-domanda.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: ... li t-tendenza fil-pajjiżi moderni kollha hija li l-Posta ma tkunx dipartiment tal-gvern imma ssir kumpannija jew korporazzjoni.

Allura ma jidhirlux il-Ministru li fiċ-ċirkostanzi li ninsabu fihom, ikun retrogradu li l-Gvern, għar-raġunijiet li qed isemmi hu, ineħħi kumpannija u jerġa' jagħmel dipartiment tal-gvern?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Dan huwa x'jaħseb il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, Madam Speaker, pero' ċ-ċirkostanzi llum jitolbu mod ieħor u meta jasal il- waqt u wara li jkunu saru d-diskussjonijiet, il-Gvern jiġi hawnhekk u jagħmel stqarrija dwar x'inhu l-aħjar li jsir minn Posta Ltd.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Lawrence Gonzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Madam Speaker, il-Ministru qed jgħid li Posta Ltd. hija falluta.

Allura għandi nifhem li d-deċiżjoni li jxolju l-istess kumpannija ttieħdet għaliex il-Ministru wasal għall-konklużjoni li din il- kumpannija hija falluta?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Madam Speaker, aħna wasalna għal din il- konklużjoni għaliex, bħalma jaf il-kollega tiegħi l-Onor.

Gonzi Posta Ltd. hija falluta.

Din il-kumpannija ma kellhiex kapital biex timxi u jiena lanqas kont nippretendi dan il-kumment mill-Onor.

Gonzi, bniedem li jifhem fl-azjendi.

Jekk bħala avukat ta' kumpannija huwa jagħti pariri lill- kumpannija li meta jkollha din il-kwalita' ta' management tkompli toħroġ u tippompja l-flus, allura ngħidlu li veru wasalna fl-aħħar!

Skond il-Gvern, Posta Ltd. hija falluta u għalhekk ġiet xolta.

GĦidt ukoll li qegħdin isiru t-taħdidiet biex naraw x'se jsir minnha.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Jean Pierre Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Jiddispjaċini li l-Prim Ministru u l-Viċi Prim Ministru ħarġu barra mill-Kamra proprju issa għaliex id-domanda li xtaqt nagħmel lill-Ministru fiha aspetti ta' politika barranija.

Jirriżulta li l-gvernijiet fl-Ewropa, anke dawk soċjalisti u ex-komunisti, qegħdin jimxu bil-politika li jipprivatizzaw diversi servizzi, anke dawk essenzjali.

MADAM SPEAKER: Onor. Farrugia, jekk jogħġbok ejja għall-mistoqsija.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Issa dan li qiegħed jippreżenta l-Gvern Malti kif jinkwadra ruħu f'dan is-sens, meta pajjiżi oħra Ewropej qegħdin jimxu lejn il-privatizzazzjoni u l-Gvern Laburista Malti jinsab riesaq lejn iċ-ċentralizzazzjoni tas-servizzi?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: M'għandi xejn aktar x'inżid ma' dak li għidt, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Madam Speaker, jiena lill-Ministru staqsejtu jekk il- ħaddiema li se jibqgħu jaħdmu fil-Posta ...

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Diġa' rrispondejtek għal dan.

MADAM SPEAKER: Ikompli l-Onor.

Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Il-Ministru qal li se jagħmel stqarrija imma l- Kostituzzjoni tal-pajjiż tgħidlek li biex tidħol mal-gvern - naħseb li l- Ministru jafu dan għaliex ilu fil-kariga għal dawn l-aħħar tmien xhur u kien serva ta' ministru anke qabel ...

MADAM SPEAKER: Onor. Borg, jekk jogħġbok, ejja għall-mistoqsija.

ONOR.TONIO BORG: Il-Kostituzzjoni tagħna tgħid li trid tidħol mal-gvern jew permezz tal-Labour Office jew inkella permezz ta' eżami pubbliku.

Jista' jgħidli allura l-Ministru liema waħda minn dawn iż-żewġ toroq se jagħżel il-Gvern?

Jista' jgħidli llum dawn il-ħaddiema humiex impjegati ta' Posta Ltd. jew tal-gvern?

Jew inkella huma casual?

MADAM SPEAKER: Il-Minstru.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Nerġa' nirripeti li qed isiru taħdidiet u meta jasal iż-żmien niġu hawnhekk u nagħmlu statement.

Illum il-ħaddiema għadhom kollha mal-Posta u mhux ma Posta Ltd., għaliex din spiċċat.

Barra minn hekk, aħna qegħdin ngħidu li l-ħaddiema tal-Posta, dawk li kienu tal- gvern u dawk li ġew impjegati, ħadd minnhom m'hu se jitlef postu.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nixtieq nagħmel żewġ domandi.

L-impjegati li kienu jaħdmu ma' Posta Ltd. minn min se jitħallsu għall-ewwel cheque li jmiss tal- paga?

Dawn minn liema fondi se joħorġu?

Huwa minnu li kieku l-bord ta' Posta Ltd. aċċetta t-talba tal-Ministru li jitkeċċew xi executives, allura l-Gvern ma kienx jieħu passi għax-xoljiment tal-kumpannija?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Dwar l-ewwel parti tad-domanda, inkun nista' nirrispondi meta jasal l-aħħar tax-xahar għaliex m'għandix xi nżid iktar ma' dak li diġa' għidt.

Dwar il-kwestjoni tad-diretturi jistgħu jistaqsu lilhom u bħalma qalulhom affarijiet oħra jgħidulhom din ukoll.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Billi l-Ministru qiegħed il-ħin kollu jgħid li qegħdin isiru xi taħdidiet, dawn dwar xiex qegħdin isiru meta jidher li hemm xi affarijiet li diġa' ddeċidihom hu?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Madam Speaker, m'għandix iktar xi nżid ma' dak li għidt.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Lino Spiteri, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LINO SPITERI: Billi l-Ministru qed jassigura lil din il-Kamra li se jagħmel stqarrija oħra dwar l-iżviluppi ta' Posta Ltd., f'din l-istqarrija jista' jinkludi punti komparattivi li juru x'vantaġġi nkisbu jew ma nkisbux billi s-servizz postali ma baqax dipartiment tal-gvern u mar taħt kumpannija kummerċjali?

Jista' l-Ministru jinjora s-suġġerimenti li minħabba li pajjiżi oħra qed jipprivatizzaw dipartimenti tal-gvern allura pajjiżna għandu jagħmel l-istess?

Mingħajr ma joqgħod jidħol f'ħafna polemiċi permezz ta' din l-istqarrija, il-Ministru jista' jassigura lil din il-Kamra li l-benefiċċji u l-kondizzjonijiet tal-ħaddiema se jibqgħu rispettati, ladarba dawn diġa' nkisbu?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR JOE DEBONO GRECH: Madam Speaker, jien nassigura lill-kollega tiegħi li dak li nkiseb mill-ħaddiema s'issa m'humiex se jitilfuh.

Meta jasal iż- żmien jien se nagħmel dak li ssuġġerieli l-Onor.

Lino Spiteri, jiġifieri li dan inniżżlu fl-istqarrija.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Madam Speaker, peress li l-Ministru qal li dak li huwa miftiehem ma' amministrazzjonijiet postali barranin għandu jkun onorat - dan huwa korrett - ma jħossx ukoll li ladarba Posta Ltd. kienet diġa' ddeċidiet favur żieda lill-ħaddiema kollha tagħha fuq it-tliet snin li ġejjin, liema żieda tammonta għal Lm7.50 fil-ġimgħa, għandu juri l- istess entużjażmu u jonora wkoll dak l-impenn min-naħa ta' Posta Ltd., mingħajr ma joqgħod jipprova jinħeba wara ċertu legaliżmu?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Madam Speaker, m'għandix xi nżid ma' dak li diġa' għidt.

MADAM SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Peress li fost id-dokumenti li tqiegħdu fuq il- Mejda tal-Kamra hemm ittra mill-Ministru fejn fiha qal lill-ex-diretturi ta' Posta Ltd. li huwa lest jagħti garanzija għal self li jridu jagħmlu jekk ikeċċu ħames impjegati, jidhirlux li l-kredibbilta' tiegħu u tal-Gvern tispiċċa fix-xejn meta issa qed jgħidilna li dik l-ittra li nkitbet lil Posta Ltd. ma kenitx inkitbet bis-serjeta' għax il-Gvern qatt ma kellu l- ħsieb li jagħti garanzija lil Posta Ltd. biex tkompli n-negozju tagħha?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Madam Speaker, fl-ittra m'hemmx miktub dan imma hemm li l-Gvern m'huwiex lest li jagħmel letter of comfort bl-istess management li hemm.

Irid ikun gvern miġnun li wara li jirċievi ħames rapporti fejn jgħidulu li l-management huwa ħażin, ikompli jippompja l-flus biex Posta Ltd. tkompli titmexxa minn nies li m'humiex kapaċi.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Madam Speaker, il-Ministru qal li fl-ittra hemm li l- Gvern m'huwiex lest li jagħmel letter of comfort bl-istess management li hemm.

Allura xi jfissru l-kliem "bil-management li hemm"?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jien lill-Onor.

Austin Gatt ngħidlu li l-kliem "bil-management li hemm" ifissru li trid tkun miġnun li tara nies ikissru kumpannija bħal din u inti tkompli toħroġ il-flus, meta taf li n-nies li qed imexxuha fil-fatt qed imexxuha ħażin.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jiġifieri l-Ministru qed jikkonferma li kieku tneħħa l- management li kien hemm il-Gvern kien joħroġ il-letter of comfort u l- kumpannija ma kenitx tiġi xolta?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Dak int qed tgħidu.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Żommu l-ordni ħalli nkunu nistgħu ngħaddu għall- mistoqsija li jmiss.

(Interruzzjonijiet) Il-Ministru.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Madam Speaker, l-Onor.

Membru qalli "giddieb" u għalhekk nitolbok biex tgħidlu jirtira din il-kelma.

Qalli li għallinqas hu ma jigdibx, jiġifieri dan ried ifisser li jien kont qed nigdeb.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt ma kienx awtorizzat li jintervjeni.

SKEJJEL - SEKONDARJI - STUDENTI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm hu n-numru ta' studenti li matul is-sena li għaddiet kienu qed jattendu skola sekondarja?

Kemm minn dawn hu mistenni li jkomplu l-istudju fil-livell post-sekondarju?

Kemm minn dawn l-istudenti hu mistenni li jfittxu xogħol permanenti?

Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' studenti li kienu qed jattendu l-iskola fil-livell post-sekondarju?

Kemm minn dawn l-istudenti hu mistenni li jfittxu x-xogħol u kemm minnhom mistennija li jmorru l- Universita'?

ONOR.

EVARIST BARTOLO (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): It-tweġiba se tingħata f'xi seduta oħra, pero' nixtieq niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Interpellant li parti mill-mistoqsija li għamel m'hijiex skond l-iStanding Orders għax safejn huwa stat ta' fatt jien nista' ngħidlek kemm kienu jattendu fil-livell sekondarju u fil-livell post-sekondarju imma li ngħidlek kemm huwa mistenni li jattendu ma jagħmilx sens.

(Interruzzjonijiet) Jekk bħalissa għadhom lanqas biss ħarġu r-riżultati ta' l-eżamijiet jien kif nista' nispekola kemm studenti huma mistennija jfittxu x-xogħol u kemm studenti huma mistennija jkomplu bl-istudji tagħhom!

Kif għidt diġa', din il-parti tal-mistoqsija parlamentari m'hijiex skond l-iStanding Orders għax dawn jgħidu li l-mistoqsijiet parlamentari għandhom ikunu dwar stat ta' fatt u mhux dwar x'jaħseb il- ministru.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu issa għat-Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 103 ta' l-1997 - Ordni ta' l-1997 dwar Żvilupp Ġenerali skond l-Att ta' l-1992 dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT (Ministru tal-Finanzi u Kummerċ): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' pajjiżi li magħhom qed isiru taħdidiet dwar double taxation agreements, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7232.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi n-numru ta' allokazzjonijiet li saru mill-Awtorita' tad-Djar bejn Ottubru 1996 u Ġunju 1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7169.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KOSTITUZZJONI TA' MALTA

CONSTITUTION OF MALTA (AMENDMENT) BILL

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): Madam Speaker, għandi messaġġ mingħand il-President tar-Repubblika.

MADAM SPEAKER: Se naqra l-messaġġ tal-President.

UGO MIFSUD BONNICI PRESIDENT

Il-President wara li kien informat dwar is-suġġett ta' l-Abbozz ta' Liġi "biex jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta billi jipprovdi għall- Karigi ta' Awditur Ġenerali u Deputat Awditur Ġenerali" jirrakkommandah għall-konsiderazzjoni tal-Kamra tad-Deputati.

15 ta' Mejju 1997

ONOR.

ALFRED SANT: Madam Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta billi jipprovdi għall-Karigi ta' Awditur Ġenerali u Deputat Awditur Ġenerali".

MADAM SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Rimarki?

Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Madam Speaker, dan huwa abbozz ta' liġi li qiegħed jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta biex nipprovdu għall-karigi ta' Awditur Ġenerali u Deputat Awditur Ġenerali b'mod differenti minn kif inhu provvdut sa issa.

L-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa wieħed sempliċi, għal żewġ raġunijiet.

Dan għaliex l-ewwelnett il-provvedimenti li jagħmel huma relattivament ċari u sempliċi u t-tieni nett għaliex ħafna mill-affarijiet li jittratta dwarhom diġa' ġew diskussi fit-tul f'din il-Kamra permezz ta' liġi oħra li għaddiet minn dan il-Parlament b'kunsens u li pprovdiet għall- ħatra ta' Direttur tal-Verifika u ta' Deputat Direttur tal-Verifika u wkoll għat-twaqqif ta' l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika, biex ngħid hekk, taħt is-setgħa tal-Parlament.

Dik il-liġi waqqfet l-istatus tad-Direttur tal- Verifika b'dan il-mod ġdid imma biex tassew dik il-liġi tiġi viġenti kien jonqos li jkun hemm kumplimentari magħha liġi oħra - dik li għandna llum quddiemna - li temenda l-Kostituzzjoni biex il-provvedimenti ġodda għal dak li għandu x'jaqsam mad-Direttur tal-Verifika jkunu mplimentati fiha.

Kif nafu l-Kostituzzjoni tiddefinixxi kif għandu jitħaddem l-Uffiċċju tad- Direttur tal-Verifika u allura effettivament ħafna mid-diskussjoni li wieħed jista' jagħmel dwar din il-liġi diġa' ġiet eżawrita meta kellna l- liġi l-oħra li, kif għidt, għaddiet b'consensus.

Il-bidla li għandna quddiemna prinċipalment hija bidla għal artiklu 108 tal-Kostituzzjoni, li jiddefinixxi kif jiġi mwaqqaf id-Direttur tal- Verifika, il-funzjonijiet tiegħu bħala uffiċjal pubbliku u d-dmirijiet tiegħu u x'inhuma r-reporting relationships tiegħu fis-sistema pubblika.

Il-bidla li qed nagħmlu hija bidla radikali imma hija kompletament aċċettabbli għas-soċjeta' tagħna, fis-sens li d-Direttur tal-Verifika jsir effettivament uffiċjal ta' dan il-Parlament.

GĦallinqas jiena hekk nifhem li huwa s-sens reali tal-bidliet li qed nagħmlu.

GĦalkemm id-Direttur tal- Verifika għandu l-kariga tiegħu stabilita permezz tal-Kostituzzjoni stess, l-awtonomija tiegħu hija, biex ngħid hekk, imxekkla peress li f'ħafna affarijiet jiddependi mill-gvern tal-ġurnata u mill-ministeru tal-finanzi.

Allura wieħed jista' jgħid li effettivament ix-xogħol tiegħu huwa limitat mill-parametri ta' awtonomija li hija mxekkla b'dan il-mod.

Il-mod kif ġiet imfassla l-kariga tad-Direttur tal-Verifika fl-1964 forsi kien konformi ma' l-ispirtu ta' dawk iż-żmenijiet, pero' aktar ma għadda ż-żmien aktar inħass il-bżonn li jkun hemm forma ta' kontroll, forma ta' awditjar fuq ix-xogħol tal-gvern li tkun indipendenti kemm jista' jkun u awtonoma kemm jista' jkun mill-gvern tal-ġurnata.

GĦalhekk permezz tal-liġi li għandna quddiemna artiklu 108 tal-Kostituzzjoni qiegħed jinbidel kważi integralment biex jirrifletti l-parametri l-ġodda li qed nissettjaw għax- xogħol tad-Direttur tal-Verifika.

Is-sens ta' dawn il-bidliet huwa li d- Direttur tal-Verifika jirrapporta direttament lill-Parlament u qed ngħidu wkoll li se jkollu miegħu Deputat Direttur tal-Verifika li jkollu l-istess protezzjoni li għandu d-Direttur tal-Verifika nniffsu.

Kien hemm ħafna diskussjonijiet, anke meta kienet qiegħda tiġi mgħoddija l-liġi fl-istadju tat-Tieni Qari u fl-istadju ta' Kumitat, dwar kif jintgħażel id-Direttur tal-Verifika, x'inhuma l-funzjonijiet, x'inhuma l- attributi li wieħed għandu jirrikonoxxilu jew ifittex fih.

Kien hemm qbil li din il-persuna għandu jkollha l-aħjar kompetenzi imma mbagħad bqajna lura milli niddefinixxuhom b'mod iddettaljat ż-żejjed ħalli ma nxekklux iċ- ċans ta' l-għażla.

Allura filwaqt li huwa rikonoxxut li d-Direttur tal- Verifika u d-Deputat Direttur tiegħu għandu jkollhom l-aqwa kompetenzi tekniċi possibbli, il-liġi - u ovvjament il-Kostituzzjoni wkoll kif qed nibdluha - ma tidħolx fid-dettall ta' kif għandhom ikunu dawn il- kompetenzi.

Pero' hemm consensus li kemm jista' jkun dawn il-kompetenzi tekniċi għandhom ikunu ta' l-aqwa grad u ta' l-aqwa kwalita'.

Il-punt prinċipali jibqa' dak li d-Diretttur tal-Verifika, id-Deputat Direttur tal-Verifika u l-uffiċċju tagħhom jirrapportaw direttament permezz tal-Parlament ix-xogħol li jagħmlu.

Din hija xi ħaġa li aktar ma jgħaddi ż- żmien aktar qiegħda tiġi adottata fid-demokraziji tal-Punent.

F'ċerti kostituzzjonijiet, hemm uffiċċji ta' l-awditur li huma parti essenzjali mill-mod kif jaħdem il-Parlament, is-Senat jew il-Kungress, hu x'inhu, u anzi huma parti - għalkemm ma ngħidilhiex "parti eżekuttiva tal-Parlament" - li għandha l-poter li tfittex, taġixxi u tieħu l-inizjattivi.

Aħna ma morniex daqshekk 'il bogħod imma bil-parametri li qegħdin nissettjaw qegħdin nagħtu ċans lill-Awditur Ġenerali u lid-deputy tiegħu li jkunu f'possibbilta' li jirrispondu għat-talbiet tal-parlamentari ħalli jsiru investigazzjonijiet, studji u rapporti dwar l-operat tal-gvern.

Il-bidla li qegħdin nissuġġerixxu fil-Kostituzzjoni tirrikonoxxi l-fatt li issa l-Parlament qed jopera wkoll permezz tal-kumitati tiegħu, f'dan il- każ il-Public Accounts Committee.

GĦalhekk il-Kostituzzjoni, f'dan il- qasam tad-Direttur tal-Verifika, bil-bidliet li qed nagħmlu, qiegħda tissuġġerixxi li l-Public Accounts Committee jkollu funzjoni diretta f'dak li għandu x'jaqsam, per eżempju, ma' l-appointment tad-Direttur tal- Verifika.

Din hija indikazzjoni oħra ta' kif aħna qegħdin ngħaddu lill- Parlament il-poter li bih jista' jkollu responsabbiltajiet ta' sorvelja u ta' inizjattiva fuq ix-xogħol ta' l-Awditur Ġenerali.

Dan jorbot minnufuh ma' kif issir l-għażla tad-Direttur tal-Verifika, kif ukoll tad-deputy tiegħu, fejn qiegħed jiġi propost li d-Direttur tal-Verifika jintgħażel permezz ta' diskussjoni u qbil bejn il-Prim Minstru tal-ġurnata u l- president tal-Public Accounts Committee.

Fil-każ li ma jkunx hemm Public Accounts Committee kostitwit u li jiffunzjona - u allura ma jkunx hemm president tal-Public Accounts Committee li, kif nafu, skond il-qbil u l- istatut li hemm irid ikun Membru ta' l-Oppożizzjoni - allura l-għażla trid issir permezz ta' qbil bejn il-Prim Ministru tal-ġurnata u l-Kap ta' l- Oppożizzjoni tal-ġurnata.

Il-mudell magħżul għal din il-ħaġa huwa mudell li jimxi fuq l-għażla ta' l-Ombudsman u f'dan is-sens allura jkun hemm qbil fuq persuna li n-naħat kollha jew iż-żewġ naħat - meta jkun hemm żewġ naħat - iqisu li huwa idoneu biex jagħmel ix-xogħol tiegħu bl-ikbar imparzjalita' u bl-akbar effettivita'.

Jiena nemmen li kull partit fil-Parlament - u anke barra minnu - jaqbel jew ma jaqbilx mal-politika tal-gvern tal-ġurnata, u tkun xi tkun dik il- politika, jaqbel li t-tmexxija finanzjarja u amministrattiva tal-gvern għandha tirrispekkja ċerti normi ta' trasparenza, accountability u serjeta' amministrattiva.

Allura huwa fl-interess ta' kull partit politiku u huwa fl-interess tad-demokrazija nnifisha li t-tmexxija amministrattiva finanzjarja tal-pajjiż, ikunu x'ikunu l-linji politiċi li qed jiġu segwiti, issegwi dawn in-normi ta' accountability, trasparenza u serjeta' finanzjarja.

GĦalhekk aħna nemmnu li hemm koinċidenza sħiħa ta' interessi bejn gvern u oppożizzjoni - ikun min ikun fil-gvern u jkun min ikun fl- oppożizzjoni - fl-għażla ta' l-aħjar persuna.

Huwa veru li wieħed jista' jargumenta li wieħed qed jieħu r-riskju - l-istess riskju li ttieħed fil- każ ta' l-Ombudsman - li jista' konċepibilment ma jkunx hemm qbil fuq persuna idonea, imma jiena nippreferi ngħid li huwa importanti li d- demokrazija tpoġġi l-onus fuq iż-żewġ naħat jew aktar tal-Kamra - jekk ikun hemm iktar minn żewġ naħat - li jaċċettaw ir-responsabbiltajiet tagħhom u jkun hemm insistenza li l-għażla tal-persuna indikata tkun tassew b'consensus.

Dan ġara fil-każ ta' l-Ombudsman u jien persważ li għandu jiġri wkoll fil-każ ta' l-għażliet li jistgħu jsiru tad-Direttur tal- Verifika u mbagħad anke tad-Deputat Direttur tal-Verifika għaliex għandna interess komuni - kif nittamma, naħseb u nemmen miż-żewġ naħat tal-Kamra - li s-sorvelja tax-xogħol tal-gvern f'dak li għandu x'jaqsam ma' accountability u responsabbiltajiet finanzjarji mmexxija b'serjeta' tiġi assigurata bl-iktar mod preċiż u bl-iktar mod ċar.

Imbagħad hemm ukoll il- konsiderazzjonijiet fil-liġi li nistgħu niddiskutuhom fl-istadju tal- Kumitat imma, nerġa' ngħid, id-diskussjoni diġa' ġiet eżawrita meta konna qegħdin niddiskutu l-liġi li wasslet biex jiġu mfassla dawn il-proposti dwar kif ikunu salvagwardati d-drittijiet u d-dmirijiet tad-Direttur tal- Verifika u ta' l-uffiċċju tiegħu.

Sinjura President, tajjeb li ngħid li l-bidla li għandna bżonn nagħmlu hija bidla li tenħtieġ maġġoranza ta' żewġ terzi u aktar għaliex artiklu 108 tal-Kostituzzjoni huwa protett mill-miżura li tgħid li biex artiklu jinbidel jew jitneħħa għandu jkun hemm mhux biss maġġoranza imma maġġoranza ta' żewġ terzi jew aktar.

Allura hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar bidla f'waħda mill-klawsoli l-iktar importanti tal-Kostituzzjoni għax hemm ukoll ir-riflessjoni li tmur fuq ir-rwol ta' l-Oppożizzjoni u tal-Gvern f'demokrazija parlamentari.

Jiena nemmen li s-sens ta' dak li qed nagħmlu u ta' dak li qed jiġi propost jagħti saħħa iktar lill-funzjoni parlamentari tagħna biex tassew isservi bħala sorvelja, bħala watchdog, fuq dak li jkun qed jagħmel il-gvern tal-ġurnata.

Allura hemm bżonn - u dan il-bżonn qed jiġi rikonoxxut mill-bidliet li qegħdin jiġu proposti - li jkun hemm makkinarju serju li jippermetti lill-parlamentari - ikunu min ikunu wara kollox, imma l-iktar ta' l-Oppożizzjoni - li jinsistu fuq investigazzjonijiet u rendikonti serji ta' dak li jkun qed iwettaq il-gvern tal-ġurnata.

Allura huwa importanti wkoll li dawn l-investigazzjonijiet kemm jista' jkun isiru in real time u mhux isiru tliet snin jew erba' snin wara.

S'issa l-kritika li ssir b'mod regolari lill-Uffiċċju ta' l-Awditur u l- operat tiegħu hija li jipprovdi rapporti li jkunu ftit jew wisq dettaljati - iktar ftit milli wisq - dwar operat tal-gvern li jkun ilu li skada b'sentejn jew tlieta.

Allura m'hemmx is-sens li l-operat tal-gvern qed jiġi ssorveljat u kkontrollat in real time u dan bir-riskju - ħafna drabi b'riżultat - li l-paprati jiġu skoperti żmien wara li jkunu saru u kulma jkun hemm bżonn li tagħmel huwa sempliċement li tagħlaq il-kotba.

Allura m'hemmx dak is-sens ta' urġenza li bih il-gvern is being kept on its toes.

Huwa veru li bl-introduzzjoni tal-Public Accounts Committee tejjibna ftit din is-sistema għaliex dan il-kumitat qiegħed f'pożizzjoni li jagħfas fuq il-gvern biex jagħti rendikonti in real time ta' dak li jkun qed jagħmel.

Jiena nemmen li l-Public Accounts Committee għandu jkompli jsaħħaħ u jifrex dan ir-rwol tiegħu imma biex jifirxu tajjeb irid ikollu, kif għadna kemm għidna, l-apparat li jippermetti li jwassal u jmexxi 'l quddiem l- investigazzjonijiet tiegħu.

Allura dan li qed nagħmlu llum huwa maħsub biex iġedded u jqawwi dan il-ħsieb, u dan imbagħad jorbot ma' kemm huwa u kemm jista' jkun effettiv l-Uffiċċju ta' l-Awditur u x'riżorsi - mhux biss finanzjarji imma wkoll umani - se nkunu qegħdin nagħtuh.

Kif diġa' għidt, l-Uffiċċju ta' l-Awditur, biex ngħid hekk, se jibqa' parti mill-funzjoni pubblika, se jibqa' parti mis-servizz ċivili, fejn hemm ċertu rbit dwar il-pagi li jistgħu jingħataw u dwar x'inhuma r-rewards li jistgħu jingħataw uffiċjali jew funzjonarji f'dak il-qasam, u dan jista' jliġġem xi ftit il-possibbilta' tad-Direttur tal-Verifika li jibni staff professjonali u kompetenti.

Min-naħa l-oħra l-grad li qed jingħata lid- Direttur tal-Verifika nnifsu li jkollu terminu ta' ħames snin - li jista' jerġa' jiġġedded għal ħames snin oħra li huwa l-maximum - huwa wieħed mill- iktar gradi għoljin fl-iskala tal-funzjoni pubblika.

Dan jirrifletti l- importanza, is-saħħa morali u s-saħħa amministrattiva li rridu li d- Direttur tal-Verifika jkollu bħala post fuq skala ta funzjoni pubblika.

Jibqa' l-punt pero' li hemm bżonn ta' impenn biex l-Uffiċċju tad-Direttur tal-Verifika jiġi msaħħaħ 'l hinn minn dak li tgħid il-liġi għaliex il-liġi hija limitattiva f'dak li titkellem dwaru.

GĦalhekk b'rieda amministrattiva u b'volonta' politika fiż-żmien li ġej ikun hemm bżonn li nsaħħu bis-serjeta' l-Uffiċċju tal-Verifika ħalli dawn in-nies ikunu jistgħu jaqdu t-tasks li jpoġġi fuqhom il-Parlament, l-Oppożizzjoni u anke - għaliex le - il-parlamentari tal-gvern tal-ġurnata.

Jiena nemmen li bil-miżura li qegħdin indaħħlu, li safejn naf jien għandha l-consensus, qegħdin naffermaw il-ħtieġa li tabilħaqq il-funzjoni pubblika u d-deċiżjonijiet li jieħu l-gvern tal-ġurnata, amministrattivi u finanzjarji, ikunu trasparenti u accountable.

F'dan is-sens allura huwa importanti li l-Oppożizzjoni b'mod speċjali, permezz tal-mekkaniżmu li qegħdin nistabilixxu, ikollha ċ-ċans li teżerċita l-funzjoni ewlenija tagħha f'demokrazija parlamentari moderna, jiġifieri l-funzjoni li tkun tista' tissorvelja lill-gvern u tinsisti li jagħti rendikonti ċari mhux biss ta' deċiżjonijiet finanzjarji speċifiċi imma wkoll ta' kif ikunu qegħdin jitmexxew 'il quddiem ċerti proġetti amministrattivi ta' ċerta importanza u ta' ċerta daqs.

L-Uffiċċju tal-Verifika, bil-protezzjoni kostituzzjonali li se jkollu - għaliex il-bidliet li se nagħmlu se jkunu protetti bil-maġġoranza taż-żewġ terzi - se jkollu saħħa iktar sħiħa biex ikun jista' jwettaq il-mandat li għandhom il-parlamentari f'demokrazija moderna li jistaqsu għall-informazzjoni u jikkonfrontaw l-informazzjoni ma' dak li jkun tabilħaqq qed jiġri .

Jiena nemmen li b'din il-bidla li qegħdin nipproponu biex nikkonfermaw il- liġi li diġa' għaddiet minn dan il-Parlament sa l-istadju tal-Kumitat, qegħdin naffermaw il-volonta' tagħna lkoll li d-demokrazija timxi b'mod trasparenti u b'mod serju u b'mod li kull lira li l-gvern ikun qed jonfoq minn flus il-poplu tiġi minfuqa b'mod serju, b'mod responsabbli, b'mod trasparenti u b'mod li huwa accountable.

Min-naħa tal-Gvern hemm l-impenn sħiħ li mhux biss nagħtu nifs sħiħ ħalli l-Uffiċċju tad-Direttur tal- Verifika jiżviluppa imma ċertament li se nagħtu l-ispazju kollu ħalli d- Direttur tal-Verifika u l-uffiċċju tiegħu jkunu jistgħu jaqdu tabilħaqq ir- responsabbiltajiet li jpoġġi fuqhom il-Parlament ħalli jkollna sorvelja aħjar ta' l-operat tal-gvern.

Grazzi, Sinjura President.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Madam Speaker, kif qal il-Prim Ministru, din hija liġi li fl-essenza tagħha hawn qbil dwarha.

Jiena nżid ngħid li l- qbil ġej mill-fatt li fil-11 ta' Novembru, 1993 il-Gvern ta' qabel kien ippubblika white paper - "Il-Bidla Tkompli" - fejn waħda mill-proposti kienet eżattament li jsiru emendi fil-Kostituzzjoni biex jiġi nominat Awditur Ġenerali tal-pajjiż.

Kien hemm proposti konkreti li l-Gvern ta' qabel, immexxi minni, kien tahom sura billi effettivament ppubblika żewġ abbozzi ta' liġi, li prattikament huma kelma b'kelma bħall-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Uffiċċju ta' l-Awditur Ġenerali, li reġgħu ġew ippubblikati mill-ġdid u li bħalissa qegħdin niddiskutuhom f'dan il-Parlament.

Allura ma jistax jonqos li jkun hemm qbil dwar dak li huwa essenzjali fil-proposti l-ġodda.

U x'inhu essenzjali fil-proposti l-ġodda?

Fil-proposti l-ġodda huwa essenzjali li l-Uffiċċju ta' l-Awditur Ġenerali jsir uffiċċju tal-Parlament u l-Awditur Ġenerali jkun persuna accountable lejn dan il-Parlament, għalkemm ċertament li kif inhi l-Kostituzzjoni illum l-Awditur Ġenerali għandu grad ta' responsabbilta' u awtonomija garantita taħt l-istess Kostituzzjoni.

Kif għidt, fl-essenza qegħdin naqblu u jidher li qegħdin naqblu wkoll fl-emendi li jridu jsiru dwar kif jiġi nominat l- Awditur Ġenerali.

Il-proposta li hemm f'dan l-abbozz ta' liġi - li kienet qiegħda wkoll fl-abbozz ta' liġi li ressaqna aħna - hija li l-Awditur Ġenerali jiġi nominat mill-President fuq il-parir tal-Prim Ministru u l- president tal-Public Accounts Committee.

Jien naħseb - u dan il-ħsieb huwa anke mniżżel fil-minuti tal-Kabinett ta' qabel - li ladarba l-Awditur Ġenerali se jkun uffiċċjal tal-Parlament, allura għandna nagħmlu emendi simili kemm jista' jkun għal dawk li għamilna fil-Kostituzzjoni meta daħħalna l-Uffiċċju ta' l-Ombudsman.

Ladarba dan se jkun il-kriterju tan- nomina ta' l-Awditur Ġenerali, aħna jidhrilna li din għandha ssir mill- President, wara li dan il-Parlament b'riżoluzzjoni jipproponi għan-nomina persuna u li dik ir-riżoluzzjoni tkun approvata b'maġġoranza ta' żewġ terzi ta' dan il-Parlament.

Wieħed jista' jargumenta li jekk ikun hemm il-qbil bejn il-Prim Ministru u c-chairman tal-Public Accounts Committee jfisser li kważi b'ċertezza jkun hemm maġġoranza kważi assoluta ta' dan il-Parlament għal dik in-nomina, pero' jekk nirraġunaw hekk, l-ewwelnett ma nkunux qegħdin nirraġunaw abbażi ta' prinċipju, u t-tieni nett inkunu qegħdin nirraġunaw abbażi tal- kontinġenzi attwali ta' kif inhu fformat il-Parlament illum.

Irrid ngħid li llum għandna żewġ partiti rappreżentati fil-Parlament pero' dan ma jfissirx li s-sitwazzjoni se tibqa' dejjem b'dan il-mod.

Jista' jkun hawn ċirkostanzi fejn in-naħa tal-gvern u l-partit il-kbir fl-oppożizzjoni, biex ngħid hekk, bejniethom ma jkollhomx il-maġġoranza taż-żewġ terzi u jkun hemm partiti oħra fil-Parlament.

Allura anke d-deċiżjoni tal-Prim Ministru bi qbil maċ-chairman tal-Public Accounts Committee, mhux neċessarjament li tkun tirrappreżenta l-fehma ta' żewġ terzi ta' dan il-Parlament.

GĦalhekk kif għamilna fil-każ ta' l-Ombudsman jidhirli li għandna nagħmlu hawnhekk ukoll u n-nomina ssir b'riżoluzzjoni ta' dan il-Parlament.

Hemm xi dettalji oħra li m'għandix għalfejn noqgħod nidħol fihom jien dwar kif jitneħħa l-Awditur Ġenerali pero' naħseb li fl-Istadju tal-Kumitat ma jkunx diffiċli li nsibu qbil anke dwar dawn.

Il-punt prinċipali huwa li din hija emenda għall-Kostituzzjoni li fl-essenza tagħha hemm qbil dwarha.

Kif diġa' għidt, kienet saret proposta simili mill-Gvern ta' qabel u għalhekk naħseb li dan il-Parlament m'għandux isibha diffiċli biex insibu kif jistgħu jiġu attwati l-proposti komuni taż-żewġ naħat tal-Kamra.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Alex Sceberras Trigona.

ONOR.

ALEX SCEBERRAS TRIGONA: Madam Speaker, xtaqt inqajjem biss l- attenzjoni għall-area ta' ġurisdizzjoni ta' l-Awditur Ġenerali kif kien u kif se jkun permezz ta' din l-emenda għall-Kostituzzjoni.

Tajjeb li wieħed jinnota li fil-ġurisdizzjoni tad-Direttur tal-Verifika kif kienet stabilita s'issa kien hemm problema minn żewġ naħat.

L-ewwel problema, kif qal sewwa l-Prim Ministru, hija li l-ministru tal-finanzi tal-gvern ma jkunx għadda l-files neċessarji fiż-żmien neċessarju jew fi żmien raġonevoli lill- Awditur.

Dan huwa validu u sa ċertu punt illum min-naħa huwa konfortat b'din l-emenda u min-naħa l-oħra bis-saħħa l-ġdida li għandu l-Public Accounts Committee.

Imma mbagħad hemm il-blanket clause, biex ngħidilha hekk, li kienet saret prattika fl-amministrazzjoni ta' qabel u li kienet tidħol ripetutament fl-establishment ta' kull corporation, kull national authority jew kull kumpannija parastatali li kien iwaqqaf.

Nieħdu, per eżempju, kap.

332 li kien waqqaf il-Public Transport Authority.

Subparagrafu 21(2) jgħid:

"The accounts of the Authority shall be audited by an auditor or auditors to be appointed by the Authority and approved by the Minister: ..."

Din dak iż-żmien mill-ewwel laqtitni għaliex għall-ewwel darba kienu qegħdin jiġu esklużi minn taħt il-ġurisdizzjoni mmedjata tad-Direttur tal- Verifika l-kontijiet tal-Public Transport Authority, li huma kontijiet ta' entita' pubblika.

Biex inkun għidt kollox kienet iddaħħlet il-proviso li:

Provided that the Minister responsible for finance may, after consultation with the Minister, require the books and accounts of the Authority to be audited or examined by the Director of Audit who shall for this purpose have the power to carry out such physical checking and other verifications as he may deem necessary.".

Imma din tant qiegħda removed minn automatic jurisdiction li ovvjament inti tissuspetta li dan is-subartiklu ddaħħal sabiex kumpannija bħall-Public Transport Authority tiġi removed mill-ġurisdizzjoni mmedjata tad-Direttur tal-Verifika.

Allura huwa sewwa li awtorita' nazzjonali mwaqqfa mill-fondi tal-pubbliku għandha tkun imwaqqfa 'l hinn minn id id-Direttur tal- Verifika?

Nimxi issa għall-Kap.

343 li bih twaqqfet l-Employment and Training Services Corporation.

Kumbinazzjoni hawnhekk nerġgħu nsibu l-istess tip ta' blanket clause użata b'mod sterjotipat f'kull corporation fis- subartiklu 20 (2), li jerġa' jgħid l-istess ħaġa.

Biex ma ntawwalx f'dan id-dibattitu, peress li hawn ftehim miż-żewġ naħat dwaru, se nsemmi dawn iż- żewġ corporations biss imma jekk xi ħadd irid ifittex jista' jara li kull corporation li twaqqfet taħt Gvern Nazzjonalista dejjem kellha din il- blanket clause li tgħid:

"The accounts of the Authority shall be audited by an auditor or auditors to be appointed by the Authority and approved by the Minister:

Mela hawnekk l-audit se jsir separat u privat u mbagħad jgħidlek li dan se jkun 'il bogħod mill-ġurisdizzjoni tad-Direttur tal-Verifika Nazzjonjali li qed insejħulu hekk għaliex qed jagħmel il-verifika fl-interess ta' Malta kollha kemm hi.

Jiena m'iniex ngħid dan kollu għall-formalita' imma għaliex id-Direttur tal-Verifika fl-aħħar rapport li għamel - u dan għidtu fil-Public Accounts Committee u f'dan il-Parlament meta ddiskutejna l-liġi dwar il-poteri tad- Direttur tal-Verifika - ħareġ lista ta' djun li għamlu l-corporations imwaqqfin b'liġi minn dan il-Parlament, fejn hemm indikat li sal-31 ta' Marzu, 1996 dawn il-corporations tellgħu dejn ta' kważi Lm500 miljun.

Meta m'hemmx kontroll jew xi alarm mechanism meta d-dejn jilħaq ċertu livell.

Kieku kien hemm xi alarm mechanism forsi l-pajjiż kien jiċċaqlaq qabel u ma joqgħodx jistenna li ssir elezzjoni ġenerali.

Huwa tajjeb li rridu nistennew ħames snin ta' amministrazzjoni ħażina qabel ma jkun hawn kambjament fuq nefqiet li jwasslu għal kważi Lm500 miljun dejn minħabba klawsoli mdaħħlin, inkiss inkiss, fit-twaqqif ta' kull korporazzjoni, li qishom jeżentaw lil dawk il-korporazzjonijiet mis-setgħa ta' ġurisdizzjoni mmedjata tad-Direttur tal-Verifika?

Għalhekk naħseb li se jkun tajjeb ħafna illi l-Awditur Ġenerali minn banda se jkun iktar affjatat għax se jkun taħt l-awspiċju u l-patroċinju tiegħek, Madam Speaker, u dan il-Parlament se jkollu iktar setgħa mal- ministeru tal-finanzi u allura anke mal-Public Accounts Committee u mill- banda l-oħra - u jiena jkolli nirreġistra l-konvinzjoni tiegħi - l-effett ta' dawn il-klawsoli li ġew ripetuti matul dawn l-aħħar disa' snin u nofs f'kull korporazzjoni li twaqqfet se jkollhom jaqgħu taħt liġi superjuri - din se tkun liġi li se tkun entrenched biż-żewġ terzi ta' din il-Kamra - li se tagħti awtorita' u ġurisdizzjoni immedjata lid-Direttur tal-Verifika tassew nazzjonali għax se jkollu setgħa mmedjata fuq fejn hemm fondi pubbliċi.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Madam Speaker, jidher li fuq il-qafas ta' din il-liġi qegħdin niftehmu.

Ikun diffiċli li ma jkunx hekk għax mhux biss fil- manifesti elettorali rispettivi ż-żewġ partiti qbilna li għandu jissaħħaħ l- Uffiċċju ta' l-Awditur imma wkoll għax, kif qal l-Kap ta' l-Oppożizzjoni, dak li hemm provdut f'dan l-abbozz ittieħed kelma b'kelma, tista' tgħid, minn abbozz ieħor li kien diġa' ġie ppubblikat fis-sajf tas-sena l-oħra.

Hawnhekk issa qegħdin fl-istadju ta' emendi kostituzzjonali sabiex dak li hemm diġa' rifless fl-abbozz jiġi rifless ukoll fil-Kostituzzjoni.

Pero' fil-Kostituzzjoni, naturalment, wieħed irid jidħol fil-kwestjonijiet ta' kif jiġi nominat u kif jitneħħa l-Awditur Ġenerali u m'hemmx dubju li dan huwa abbozz pożittiv għax qed ilaħħam iktar l-istruttura tiegħu u anke l- funzjonijiet tiegħu.

Jekk naraw kif inhi l-Kostituzzjoni llum u nqabbluha ma' kif qed jiġi propost issa f'dan l-abbozz, m'hemmx dubju li qed inkunu iktar ċari fil- funzjonijiet li rridu nagħtu lill-Awditur Ġenerali.

Per eżempju, il- funzjoni tiegħu li jkun jista' jinvestga mhux biss accounts tal-gvern iżda wkoll accounts ta' korpi parastatali qiegħda tiġi msaħħha mhux biss fil- liġi li għaddejna imma wkoll fil-Kostituzzjoni nnifisha.

Pero' huwa tajjeb li meta wieħed jiddiskuti abbozzi li jemendaw il-Kostituzzjoni wieħed jidħol ftit fil-fond ta' dak li qiegħed jiġi propost minħabba li, kif qalu kelliema ta' qabli, emendi kostituzzjonali ta' dan it-tip għandhom bżonn iċ- ċavetta taż-żewġ terzi biex jinfetħu u ċavetta taż-żewġ terzi tal-membri Parlamentari biex jingħalqu.

Allura meta wieħed jipproponi u jgħaddi emenda minn dan il-Parlament wieħed, anke jekk jaqbel, irid joqgħod attent fil-kliem li jintuża għax inkella nkunu qed norbtu mhux biss lil dan il- Parlament imma l-parlamenti kollha tal-futur, sakemm ma jkunx hemm maġġoranza ta' żewġ terzi li tbiddel dak li qed jiġi propost.

Madam Speaker, li l-Awditur Ġenerali jkun uffiċjal tal-Parlament hija ħaġa pożittiva għax qegħdin niżviluppaw iktar dik il-funzjoni li forsi fil- passat setgħet kienet ftit rieqda f'dan il-Parlament.

Din hija l-funzjoni li wieħed jikkontrolla l-finanzi pubbliċi.

Ħafna drabi, anke f'moħħ l- istudenti tal-liġi, il-funzjoni tal-Parlament hija dik ta' fabbrika tal- liġijiet, istituzzjoni li tagħmel il-liġijiet.

Il-poplu jtella' lir- rappreżentanti tiegħu fil-Parlament u allura dak li jiddeċiedu r- rappreżentanti tiegħu, f'forma miktuba li hija l-liġi, għandha torbot lil kulħadd, mhux biss lill-membri Parlamentari imma lill-popolazzjoni kollha.

Din hija l-funzjoni vera tal-Parlament.

Imbagħad għandu funzjoni oħra li jikkontrolla lill-gvern permezz ta' mistoqsijiet parlamentari, permezz ta' kritika u permezz ta' l-aġġornament.

Pero' din hija funzjoni ftit debboli minħabba l-fatt illi fis-sistema parlamentari tagħna, fejn m'hemmx separazzjoni ċara u netta bejn l-esekuttiv u l-Parlament, jiġri li l- esekuttiv biex ikun esekuttiv irid jiddomina, għallinqas numerikament, il- Parlament u allura dak il-kontroll għalkemm jeżisti, forsi mhuwiex effettiv daqs f'sistemi kostituzzjonali oħrajn.

Li forsi qed naraw ċaqlieqa f'dawn l-aħħar snin huwa fl-iżvilupp tal- funzjoni tal-Parlament li jikkontrolla l-finanzi pubbliċi.

Wara kollox din kienet ix-xrara li fuqha bdiet ir-rivoluzzjoni Amerikana.

L-għajta ta' "no taxation without representation" kienet dik ix-xrara li mbagħad qabbdet in- nar tar-rivoluzzjoni Amerikana.

Dan kien ironikament żvilupp ta' prinċipju kostituzzjonali Ingliż li kien diġa' ġie affermat fl-Ingilterra u li mbagħad ħa sura iktar konkreta fil-Kostituzzjoni Amerikana wara r- rivoluzzjoni Amerikana.

Hawnhekk naħseb li huwa tajjeb li nkomplu niżviluppaw dan ir-rwol tal-Parlament.

Diġa' żviluppajnih bit-twaqqif tal- Public Accounts Committee li bin-nomina taċ-chairman tiegħu min-naħa ta' l- oppożizzjoni - għalkemm il-maġġoranza tibqa', kif għandu jkun, f'idejn il- gvern - tat irwol importanti lill-oppożizzjoni fil-kontroll tal-finanzi tal- gvern.

Dan il-Parlament kif seta' l-iktar jikkontrolla l-finanzi tal- gvern?

Kien jikkontrollahom bżaikament waqt id-diskussjoni tal-budget.

Il-gvern jipproponi x'għandu jonfoq - u llum qed naraw l-iżvilupp tal- prinċipju li biex inti tonfoq sold mill-fondi pubbliċi trid l-approvazzjoni tal-Parlament - u l-oppożizzjoni tagħmel il-kritika tagħha fil-ġimgħa u nofs li jkollha tul id-dibattitu dwar il-budget u mbagħad qisu jintesa kollox.

Imbagħad niskopru, sena wara sena, li fejn nefaq iktar il-gvern jiġu proposti l-estimi supplimentari, proprju fl-aħħar ġurnata mad- diskussjoni dwar l-appropriation bill, b'mod li l-iktar affarijiet li suppost iqajmu l-attenzjoni ta' dan il-Parlament jgħaddu fl-iqsar żmien, għax l-estimi supplimentari, għar-rigward tas-sena ta' qabel, li l- Parlament jintalab li japprova jikkostitwixxu proprju l-iktar dokument importanti fil-budget kollu.

Huwa proprju hemmhekk li tinduna fejn il- gvern ħareġ mill-binarju ta' dak li kien ġie pproġettat.

JIsta' jkun hemm ġustifikazzjoni għaliex il-gvern ħareġ minn dak il-binarju u allaħares xi kultant ma tagħmilx ċerta nefqa u ma tkunx flessibbli fin-nefqa, pero' jista' jkun ukoll li l-gvern ikun ħareġ minn dak il-binarju għar-raġunijiet ta' ineffiċjenza, għal raġunjiet li ma kienx hemm kontrolli biżżejjed jew għal raġunijiet - u din forsi teżisti f'ċerti impjegati tas-settur pubbliku - li m'hemmx limitu għan-nefqa għax sempliċiment trid twettaq dak il- proġett.

Jiena niftakar id-diskussjonijiet li kien ikollhom il-ministri u s-civil servants kollha mal-ministru tal-finanzi.

Kulħadd kien ikun irid jonfoq għax kulħadd kien ikollu l-proġetti tiegħi x'iwettaq u l-ministru tal- finanzi, kif għandu d-dover li jagħmel, dejjem iqasqas f'dik li hija nefqa ta' kull ministeru.

Mela allura tajjeb li l-Public Accounts Committee beda bejn budget u ieħor - u mhux ristrett għal Novembru jew għal xi xahar partikolari jew għal xi dibattitu partikolari - jiżviluppa iktar dan il-kontroll fuq il-finanzi tal- gvern.

Tant hu hekk li niftakar li l-ewwel seduta tal-Public Accounts Committee kienet saret proprju fuq l-estimi supplimentari.

Issa b'dan l- iżvilupp naħseb li se nkomplu nipperfezzjonaw dan ir-rwol u qegħdin ngħidu li l-Awditur Ġenerali se jkun uffiċjal tal-Parlament u jidhirli li anke l- ġurament tal-kariga jagħtihulu l-iSpeaker tal-Kamra tad-Deputati.

Dan mhuwiex iktar figura kostituzzjonali misterjuża, nominat mill-President tar- Repubblika fuq parir tal-Prim Ministru - li jfisser nominat mill-Prim Ministru - mingħajr responsabbilita' diretta lejn il-Parlament ħlief li jippreżenta r-rapport kull sena, imma issa se jsir uffiċjal tal-Parlament.

F'Malta, sa fejn naf jien, wara li jgħaddi dan l-abboz se jkollna żewġ uffiċjali tal-Parlament rikonoxxuti b'dan il-mod: wieħed minnhom huwa l- Ombudsman u issa se jkollna lill-Awditur Ġenerali.

Allura huwa tajjeb li dan it-tieni uffiċjal tal-Parlament isegwi kemm jista' jkun f'dik li hija forma, struttura, nomina u tneħħija l-istruttura li għandna llum dwar l- Ombudsman.

Issa tejjeb li wieħed jinnota li l-liġi ta' l-Ombudsman mhijiex inkorporata fil-Kostituzzjoni u allura fil-Kostituzzjoni m'hemm xejn dwar l- Ombudsman; forsi xi darba ninkorporawha fil-Kostituzzjoni.

Pero' kienet għaddiet liġi fl-1995 illi tirregola kemm in-nomina ta' l-Ombudsman kif ukoll it-tneħħija ta' l-Ombudman.

Hemm hekk hemm provdut illi l-Ombudsman jinħatar b'maġġoranza ta' żewġ terzi ta' dan il-Parlament.

Dan ifisser li sakemm ma jkunx hemm naħa li jkollha maġġoranza ta' żewġ terzi - l-aħħar darba li ġara hekk kien xi 70 sena ilu - bilfors irid ikun hemm ftehim bejn iż-żewġ naħat.

Jiena naħseb li għandna wkoll insegwu, kemm jista' jkun, l- istess proċedura anke għall-Awditur Ġenerali.

Ir-rekwiżit li għan-nomina jkun hemm bżonn maġġoranza ta' żewġ terzi hija tajba għax tirresponsabbilizza liż-żewġ naħat tal-Parlament.

Ġaladarba jiena naf li n- nomina trid il-proposta tal-Gvern u l-qbil ta' l-Oppożizzjoni, allura dan jirrresponsabbilizza lill-Gvern li jressaq bħala persuna biex tinħatar Awditur Ġenerali lill-iktar persuna idonea u aċċettabbli għan-naħa l-oħra, u tirresponsabbilizza lill-Oppożizzjoni wkoll għax l-Oppożizzjoni ma topponix dik in-nomina sempliċiment għax ipproponiha l-Gvern imma tirresponsabbilizzaha sal-punt li toġġezzjona biss meta jkun hemm raġunijiet gravi.

Jiena niftakar meta ddiskutejna l-liġi dwar l-Ombudsman.

Dak il-pass li sar fl-1995 kien importanti għax għall-ewwel darba f'pajjiżna kien se jkollna uffiċjal pubbliku li biex tinnominah trid żewġ terzi tal-Parlament.

Sa dak inhar kellna uffiċjali pubbliċi li biex tneħħihom trid maġġoranza ta' żewġ terzi, imma li biex tipproponihom trid maġġoranza ta' żewġ terzi ma kellniex.

Lanqas imħallef ma tipproponi b'maġġoranza ta' żewġ terzi, għax jipproponih prattikament il-Prim Ministru u imbagħad biex tneħħih trid maġġoranza ta' żewġ terzi.

Biex tipproponi l-Attorney General lanqas biss għandek bżonn l-intervent tal-Parlament imma ikollok bżonnu biex tneħħih.

Din kienet liġi ordinarja u tista' tinbidel imma llum naħseb li hija aċċettata miż-żewġ naħat tal-Kamra li għall-ewwel darba - u dan meta konna qed niddiskutu l-liġi dwar l-Ombudsman - ġie propost li l-Ombudsman jista' jiġi mhux biss imneħħi b'żewġ terzi tal-membri Parlamentari imma jista' jiġi propost biss jekk ikun hemm maġġoranza ta' żewġ terzi.

Jiena niftakar ukoll li ddiskutejna x'jiġri fil-każ li ma jkunx hemm ftehim u kellna diskussjoni twila dwar din il-kwestjoni, anke qabel ma l- abbozz tressaq fil-Parlament, u l-konklużjoni tal-Gvern ta' dak iż-żmien - u llum tidher li hija aċċettata għax anke l-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien kienet ivvotat favur dak l-abbozz - kienet li jekk ma jkun hemmx ftehim dwar in-nomina ta' l-Ombudsman, dan ma jsirx.

Dan ipoġġi piż ikbar fuq iż- żewġ naħat tal-Kamra biex jaslu għall-ftehim.

Fid-dinja tal-lum fejn għandek il-pluraliżmu fix-xandir, bil-mod kif il-gazzetti jikkritikaw liż- żewġ naħat tal-Kamra u bil-mod ta' kif sirna iktar liberi f'dak li huwa xandir u kritika, naħseb li ż-żewġ naħat tal-Kamra, iktar u iktar meta jkollhom dan il-piż kostituzzjonjali, iridu jiftehmu għax inkella l- Ombudsman ma jsirx u allura iżjed għandhom jaslu għal ftehim u l-ftehim isir.

Fil-fatt il-ftehim dwar il-persuna li għandha tinħatar bħala Ombudsman sar.

Jiena nħobb noħroġ paragun ma' dak li jiġri fil- Kostituzzjoni Amerikana.

Fil-Kostituzzjoni Amerikana huma mdorrijin iktar għal dawn iċ-checks and balances kostituzzjonali.

Fil-fatt fl-Amerka anke l-ministri li jipproponi l-President iridu jiġu approvati mill-Parlament.

Naturalment dawk għandhom sistema differenti fejn l-elezzjoni tal-President u l-elezzjoni tal- Kungress huma separati.

Allura jista' jkollok sitwazzjoni - kif hemm illum - li l-President ikun minn partit wieħed u l-Kungress ikun dominat minn partit ieħor.

Pero' xorta waħda jeżisti dan ir-rekwiżit importanti fil- Kostituzzjoni Amerikana li kull federal appointment irid l-approvazzjoni tas-Senat.

Dan ifisser li meta jkollok sitwazzjoni kif għandek illum, bil- President ikun ġej minn partit u l-Kungress dominat minn partit ieħor, fil- prattika jrid jinstab consensus u ħafna drabi minkejja li l-Kungress jista' jimblokka n-nomini li jagħmel il-President, mhux biss ta' l-imħallfin u ta' l-ambaxxaturi imma anke tal-ministri tiegħu stess, il-fatt li għandu dan l- oneru kostituzzjonali jużawh biss f'dawk is-sitwazzjonijiet fejn verament in-nomina li tkun saret min-naħa tal-President ma tkunx nomina serja.

Darba kien ippropona persuna li kien hemm allegazzjoni ta' korruzzjoni dwarha u minħabba ċerti problemi li kellha din il-persuna ma kenitx idonea biex tkun ministru ta' l-amministrazzjoni.

Għalhekk hawnhekk naraw kif meta tpoġġi ċertu oneru u responsabbilta' fuq il-Parlament, anke li jista' jimblokka n-nomini ta' l-esekuttiv, fil-prattika l-ftehim jintlaħaq.

Allura huwa tajjeb li wieħed jesplora l-possibilita' li kemm jista' jkun in-nomina ta' l-Awditur Ġenerali ssir fuq l-istess linji tan-nomina ta' l- Ombudsman u la se noħolqu uffiċjal ieħor ma noqogħdux noħolqu ideat ġodda imma nsegwu l-eżempju ta' l-Ombudsman.

Anke f'dak li huwa dettall, per eżempju, fil-liġi dwar l-Ombudsman hemm illi meta wieħed jikkalkola ż-żewġ terzi biex jara hemmx il-maġġoranza neċessarja kwalifikata tal-Parlament biex jiġi nominat l-Ombudsman, l-iSpeaker, li huwa meqjus bħala membru tal- Kamra tad-Deputati, ma jitqiesx biex wieħed jikkalkola l-maġġoranza ta' żewġ terzi ntlaħqitx jew le.

Mela jekk illum f'dan il-Parlament għandna 69 membru, int ma taħdimx iż-żewġ terzi fuq 69 - jekk ma nagħmlux l-emenda li hemm fil-liġi ta' l-Ombudsman - imma taħdem iż-żewġ terzi fuq 70 għax l- iSpeaker huwa meqjus bħala membru tal-Parlament.

Fil-liġi ta' l-Ombudsman għidna li biex taħdem iż-żewġ terzi tal-membri Parlamentari lill-iSpeaker ma tinkludihx.

Issa f'dan l-abbozz li għandna quddiemna llum din tħalliet barra u allura naħseb li jkun tajjeb li din tidħol ħalli ż-żewġ terzi għan- nomina ta' l-Awditur Ġenerali tkun żewġ terzi ta 69 u mhux żewġ terzi ta' 70.

Din trid tidħol speċifikatament għax jekk ma tidħolx hemm il- Kostituzzjoni li tgħidlek li l-iSpeaker huwa meqjus bħala membru tal-Kamra tad-Deputati.

Dwar kif jitneħħa l-Awditur Ġenerali jiena nemmen li għandna nsegwu l- istess proċedura li għandna fir-rigward ta' l-Ombudsman.

Kif inhi l- Kostituzzjoni llum, diġa' hemm provdut li l-Awditur Ġenerali jitqies fuq l- istess livell ta' l-imħallfin u l-maġistrati, jiġifieri jista' jitneħħa biss bi proċess ta' impeachment li jsir quddiem il-Parlament fejn irid jiġi pprovat bix-xhieda, mhux allegat biss, l-inkapaċita' ta' dik il-persuna li tkompli taqdi d-dmirijiet tagħha kif ukoll l-imġieba ħażina, l-istess bħal fil-każ tal-maġistrati u l-imħallfin.

Mela llum l-Awditur Ġenerali diġa' għandu l-protezzjoni.

Ma kienx hemm iż-żewġ terzi biex tinnominah imma ż- żewġ terzi biex tneħħih kienet diġa' teżisti fil-Kostituzzjoni.

Jiena nemmen li bħalma l-Ombudsman jitneħħa b'maġġoranza ta' żewġ terzi tal- membri tal-Parlament f'każ ta' mġieba ħażina pprovata, hekk ukoll fil-każ ta' l-Awditur Ġenerali li se jkun ukoll uffiċjal ta' dan il-Parlament ikun aħjar li nsegwu dak l-eżempju.

Xtaqt nikkummenta ukoll dwar xi ħaġa ġdida li qed tiġi proposta permezz ta' dan l-abbozz, li bażikament hija ħaġa tajba, pero' ta' min wieħed jiġbed l-attenzjoni ta' dan il-Parlament għaliha wkoll.

Din hija li l- Uffiċċju ta' l-Awditur Ġenerali jista' jingaġġa nies li jiġu mħallsa minn fondi pubbliċi mingħajr ma jsegwi l-proċeduri stabiliti sal-lum bil- Kostituzzjoni għar-rigward ta' recruitment ta' public officers.

Din hija importanti li nsemmuha għax naħseb li hija innovazzjoni tajba.

Jiena nifhem l-iskop li hemm warajha pero' tajjeb li wieħed jiddiskutiha iktar u iktar meta naslu fl-istadju tal-Kumitat ħalli nkunu nafu l-implikazzjonijiet kollha tagħha.

Qed nirrriferi għal subartiklu (10) ta' artiklu 108 ta' dan l-abbozz li meta jiġi approvat se jkun qed jgħid hekk:

"Għandu jkun hemm Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika li jkun magħmul mill-Awditur Ġenerali, li jkun imexxi dak l-ufiiċċju, id-Deputat Awditur Ġenerali u dawk il-funzjonarji l-oħra, li jinħatru mill- Awditur Ġenerali, hekk kif l-Awditur Ġenerali jista' jqis li jkun meħtieġ sabiex jassistuh fit-twettiq sew tal-kariga tiegħu,..." - u mbagħad ikompli u din hija l-iktar parti importanti -

"....u d-dispożizzjonijiet ta' l-artikolu 110 tal-Kostituzzjoni ma għandhomx ikunu japplikaw għall-uffiċjali li jinħatru fl-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika."

Dan ifisser li l-irbit u r-restrizzjonijiet li hemm fil-Kostituzzjoni għar- rigward ta' recruitment ta' nies li jokkupaw uffiċċji pubbliċi - u issa nispjega x'inhuma - ma japplikawx għall-istaff ta' l-Awditur Ġenerali.

L- iskop wara din l-emenda huwa li kemm jista' jkun lill-Awditur tħallilu ċerta' liberta' u leeway dwar lil min għandu jimpjega miegħu u anke jekk jiddeċiedi li jimpjega lil xi ħadd b'kuntratt indefinit ma' jkunx marbut bil-proċeduri kostituzzjonali li għandna llum.

X'inhuma dawn il-proċeduri kostituzzjonali?

Illum biex tidħol mal-gvern - u impieg fl-Uffiċċju ta' l-Awditur huwa impieg mal-gvern għax dan jitħallas mill-fondi pubbliċi - ir-recruitment irid bilfors ikollu l-approvazzjoni tal-Kummissjoni għas-Servizz Pubbliku li tistabilixxi l-kriterji li għandhom jintużaw biex jiġu recruited impjegati pubbliċi.

Il-Kostituzzjoni tgħid li dan ċertament japplika għall- public officers, għall-korporazzjonijiet pubbliċi jew inkella għal dawk il- kumpanniji fejn il-gvern għandu maġġoranza ta' ishma.

Għalkemm ma jaqgħux taħt il-Public Service Commission, għax il-Public Service Commission tapplika biss għall-public service, artiklu 110 jipprovdi li għal dak li huwa recruitment jistgħu jidħlu ma' korporazzjonijiet pubbliċi u korpi parastatali biss b'żewġ metodi:- jew b'eżami pubbliku, jew inkella fi gradi bħalma huma porters jew charwomen permezz tal-Labour Office.

Il- Labour Office jibgħatlek lista mbagħad wieħed jista' jagħżel minnha u minnha biss jista' jagħżel.

Hawn qegħdin ngħidu li dawn ir- restrizzjonijiet, għar-rigward ta' recruitment through the PSC f'każ ta' impjegati tal-gvern permezz tal-proċedura ta' l-eżami stabilita mill- Kostituzzjoni u għar-rigward il-korporazzjonijiet pubbliċi u l-kumpanniji fejn il-gvern għandu maġġoranza ta' ishma, mhumiex se japplikaw iktar.

Jiġifieri l-Awditur jista' jimpjega lil min irid hu.

Naħseb hawnhekk wieħed x'imkien fil-kuriduri ta' moħħu jista' jgħid li hemm lok għal abbuż għax l-Awditur jista' jdaħħal lil min irid hu fl- uffiċċju tiegħu u mbagħad wara sitt xhur jew sena jista' jibagħtu f'uffiċċju ieħor tal-gvern u allura jkun hemm dak il-każ fejn dak li ma jidħolx mill-bieb prinċipali jipprova jidħol mill-bieb sekondarju.

Pero' jiena naħseb li għalkemm din il-possibilita' ta' abbuż teżisti, meta mbagħad wieħed iqabbilha mal-vantaġġi li jista' jkun hemm li r-recruitment jitħalla f'idejn l-Awditur, nippreferi li tibqa' kif inhi milli ngħidu li nistgħu nagħtu lok għal abbuż u minħabba din il-possibilita' ta' abbuż ma nipproponux xi ħaġa li bażikament hija tajba, jekk verament irridu li jissaħħaħ l-Awditur Ġenerali.

Meta l-Ministru kien qed jintroduċi l-abbozz ta' liġi l-ieħor qal li ħafna drabi fl-Uffiċċju ta' l-Awditur Ġenerali jispiċċaw nies li mhux suppost jispiċċaw hemmhekk jew li ma jkollhomx konoxxenza biżżejjed ta' x'inhu x- xogħol ta' l-auditing u issa b'din l-emenda se nsolvu din il-problema.

L- argument l-ieħor kontra l-abbuż huwa li għalkemm fit-teorija dan l-abbuż jista' jeżisti, meta se jkollna garanziji sodi għan-nomini ta' l-Awditur Ġenerali - li dan mhux se jibqa' jiġi propost mill-Prim Ministru biss imma se jiġi propost bħala uffiċjal tal-Parlament bil-kontrolli li se jkun hemm anke fuqu stess u bl-apporvazzjoni ta' żewġ terzi tal-Parlament - naħseb li allura jekk se jkollna l-fiduċja tal-Kamra kollha jew għallinqas ta' żewġ terzi minnha fin-nomina ta' persuna partikolari, m'għandux ikun hemm oġġezzjoni lanqas li wieħed jagħmel eċċezzjoni għar-regola f'dak li huwa recruitment ta' l-istaff ħalli wieħed jagħtih liberta' kemm jista' jkun.

Qed ninnota li l-liberta' se tkun assoluta u se tapplika mhux biss għar- recruitment ta' l-istaff imma anke għad-dixxiplina u t-tkeċċija ta' l- istaff innifsu.

Sur President, sal-lum artiklu 110 tal-Kostituzzjoni jgħid li jekk tkun tokkupa kariga pubblika, ħlief għal xi eċċezzjonijiet żgħar, biex titkeċċa jew tiġi dixxiplinat trid tgħaddi mill-Public Service Commission.

Anzi proprjament il-Prim Ministru jaġixxi fuq ir-rakkmandazzjoni tal-PSC pero' m'għandu l-ebda diskrezzjoni fiha.

Kulma jista' jagħmel hu li jirriferi lura lilhom darba biss biex jerġgħu jikkonsidraw id-deċiżjoni tagħhom.

Dan kollu se jispiċċa għax hawn qed jiġi propost li l-prinċipju jibqa', pero' fil-każ ta' l-istaff ta' l-Awditur Ġenerali kemm ir-recuitment, kemm id- dixxiplina u kif ukoll it-tkeċċija ta' l-istaff isiru mill-Awditur innifsu.

Esperiment simili li naħseb li tmexxa diġa' 'l quddiem sar fil-każ ta' l- Ombudsman, imma għalkemm l-Ombudsman għandu ċerta liberta' dwar kif jinnomina l-istaff tiegħu, fil-liġi dwar l-Ombudsman hemm speċifikament li r-recruitment irid isir subject to the provisions of the Constitution.

Jiġifieri r-recruitment li jsir mill-Ombudsman irid isir skond artiklu 110 tal-Kostituzzjoni.

Naturalment wieħed dejjem isib kif jaħrab minn dan l-artiklu u maż-żmien żviluppa l-konċett tal-kuntratt definit.

Donnu hemm il-parir ta' l-Avukat Ġenerali li sakemm il-gvern jimpjega nies b'kuntratt għal perijodu limitat, allura dak ma jaqax taħt il-provvediment tal-Kostituzzjoni u l-gvern jista' jimpjega dawn in-nies - meta ngħid il-gvern qed ngħid l-amministrazzjoni sħiħa, inkluż l-Ombudsman - mingħajr ma jsegwi l-proċedura tal- Kostituzzjoni.

Hawnhekk qed nagħmluha iktar ċara u qed ngħidu li fil-każ ta' kuntratt definit jew kuntratt indefinit ta' xogħol għall-istaff ta' l- Awditur Ġenerali se jkun responsabbli l-Awditur Ġenerali biss mingħajr il- ħtieġa ta' intervent tal-PSC u mingħajr ma jsegwi l-proċedura ta' l-eżami pubbliku jew tar-recruitment mill-Labour Office.

Dan ma jfissirx li fil- prattika ma jsirux interviews jew eżamijiet pubbliċi imma m'huwiex obbligat li jagħmel hekk.

Jiġifieri jekk l-Awditur Ġenerali jrid isib lil xi ħadd malajr li huwa verament tajjeb biex ifittex jimpjegah, m'għandux għalfejn joqgħod jaħli l-ħin u jgħaddi mill-proċeduri kollha.

Hawn qed ninterpreta subartiklu (10) ta' artiklu 108, kif propost fi klawsola 3 ta' dan l-abbozz ta' liġi, li jgħid li l-Awditur Ġenerali jista' jkollu mano libero, qisu kumpannija privata li timpjega lil min trid hi, għalkemm il-fondi huma fondi pubbliċi.

Allura meta ngħidu li l-accounts li se jagħmel auditing tagħhom l-Awditur, u nikkwota:-

"jinkludu dawk l-awtoritajiet pubbliċi jew korpi oħra li jamministraw u li jkollhom f'idejhom jew li jużaw fondi li jappartjenu direttament jew indirettament lill-Gvern ta' Malta, kif jista' jiġi preskritt minn xi liġi li dak iż-żmien tkun fis-seħħ f'Malta jew bis-saħħa tagħha",

inkunu qed ngħidu li din tpoġġi obbligu mandatorju bil-Kostituzzjoni li l- Awditur Ġenerali jrid jagħmel l-auditing ta' l-accounts tal- korporazzjonijiet pubbliċi?

Forsi l-Ministru jista' jgħid li din diġa' solvejniha, pero' peress li qed niddiskutu l-Kostituzzjoni, u ladarba din tidħol fis-seħħ ħadd ma jkun jista' jemendaha jekk mhux b'maġġoranza ta' żewġ terzi, nixtieq li meta niġu fl-istadju ta' Kumitat wieħed ikun aktar ċar dwarha.

Għax dan li qed ngħidu donnu jfisser li l-Awditur Ġenerali jrid jagħmel l-auditing ta' l-accounts tal-Korporazzjoni Telemalta, għaliex subartiklu (5) ta' artiklu 108, kif propost fi klawsola 3, jgħid li:

"Il-kontijiet tad-dipartimenti u uffiċċji tal-Gvern ta' Malta ..... u ta' dawk l-awtoritajiet pubbliċi l-oħra jew korpi oħra li jamministraw, ikollhom f'idejhom, jew jużaw fondi li jappartjenu direttament jew indirettament lill-Gvern ta' Malta ..... għandhom jiġu verifikati.",

u mhux "jistgħu jiġu verifikati.".

Issa huwa veru li hemm frażi oħra li tgħidlek li huma dawk l-awtoritajiet li jamministraw il-fondi pubbliċi li jappartjenu direttament jew indirettament lill-Gvern ta' Malta, "kif jista' jiġi preskritt minn xi liġi li tkun fis-seħħ f'Malta dak iż-żmien jew bis-saħħa tagħha ...."

Allura nixtieq inkun naf jekk hemmx xi liġi partikolari li diġa' tipprovdi għall- Awditur li jagħmel l-auditing ta' l-accounts, jew aħniex beħsiebna nagħtu xi poter lill-Parlament li jkun jista' jgħaddi liġijiet fejn jgħid li l- Awditur Ġenerali jkun jista' jagħmel auditing ta' l-accounts tal- korporazzjonijiet pubbliċi.

Din qed nagħmluha bil-Kostituzzjoni li tgħid li

"l-Awditur għandu jivverifika l-accounts ta' korporazzjonijiet pubbliċi kif jista' jiġi preskritt f'xi liġi li diġa' teżisti jew li għad trid issir."

Il-frażi, "kif jista' jiġi preskritt minn xi liġi" x'tikkwalifika?

Qiegħda tikkwalifika l-użu tal-fondi pubbliċi jew inkella meta tgħid "kif jista' jiġi preskritt minn xi liġi" qed tikkwalifika l-ħtieġa tal-verifika ta' l- Awditur Ġenerali?

Jien kważi ninterpretaha li meta tgħid "kif jista' jiġi preskritt" qed tagħmel riferenza għall-auditing, imma aħjar inkunu ċari għax inkella wieħed jista' jressaq l-argument, li naħseb ikun validu, li jekk ma nagħmluhiex ċara l-Awditur ikun marbut li jagħmel l-auditing mhux biss ta' l-accounts tad-dipartimenti tal-gvern, tal-PSC, tal-qrati u ta' l- Uffiċċju ta' l-Iskrivan tal-Kamra tad-Deputati, li diġa' jeżistu taħt il- Kostituzzjoni preżenti, imma tista' tiġi nterpretata li jrid jivverifika wkoll l-accounts ta' l-awtoritajiet pubbliċi u tal-kumpanniji tal-gvern.

Jidhirli li meta bdejna d-diskussjoni ta' dan l-abbozz ta' liġi konna qegħdin ngħidu li għal dawk li huma l-accounts ta' dipartimenti tal-gvern, tal-PSC, ta' l-Iskrivan tal-Kamra tad-Deputati u tal-Qrati Inferjuri u Superjuri bilfors irid jintervjeni l-Awditur Ġenerali u jagħmel il- verifika.

Imbagħad f'dawk li huma public corporations u kumpanniji li fihom il-gvern għandu maġġoranza ta' ishma, il-verifika hija fid- diskrezzjoni tal-Public Accounts Committee li għandu l-poter bil-liġi li jitlob lill-Awditur mhux li jagħmel auditing imma li jagħmel rapport u jinvestiga xi accounts u tmexxija finanzjarja tal-korporazzjonijiet pubbliċi.

Qed nerġa' nqajjem dan il-punt għax issa rridu nkunu iktar ċari.

Jekk għamilna żball x'imkien nistgħu nirranġawh u jekk nagħmlu żball hawn, sakemm naqblu bejnietna, nistgħu nirrettifikawh imma jekk ma naqblux ma jkunx jista' jitħassar b'gomma għaliex irid ikollok l-appoġġ ta' żewġ terzi tal-Kamra.

Il-garanziji finanzjarji favur l-Awditur Ġenerali mhux biss qegħdin jiġu preservati imma qegħdin jiġu msaħħa ukoll għaliex fil-fatt hemm provvediment interessanti ħafna - ma jidhirlix li kien jeżisti taħt il- Kostituzzjoni kif inhi sal-lum - li jissalvagwarda s-salarju ta' l-Awditur Ġenerali, mhux biss waqt li jkun qed jokkupa l-kariga ta' Awditur Ġenerali imma anke wara li jispiċċa.

Fil-fatt, bil-mod kif qed nemendaw il- Kostituzzjoni, qed niggarantixxu li, waqt li jkun qed jaqdi dmiru fl- Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika, is-salarju ma jistax jitnaqqaslu - dik hija garanzija li tapplika wkoll għall-imħallfin u għall-maġistrati, jiġifieri ħaġa li diġa' kienet teżisti - u qed ngħidu li s-salarju ta' l- Awditur, bħas-salarji ta' l-imħallfin u l-maġistrati, se jkun a direct charge on the Consolidated Fund, jiġifieri għalkemm jiġi budgeted lanqas jista' jiġi diskuss f'dan il-Parlament.

Hawnhekk qed immorru pass 'il quddiem għax paragrafu (b) ta' subartiklu (3) ta' artiklu 108, kif propost fi klawsola 3, jgħid:

"Meta l-Awditur Ġenerali jkun inħatar minn fost uffiċjali pubbliċi u meta tintemm il-ħatra jkun ta' eta' iżgħar mill-eta' ta' irtirar fis- servizz pubbliku, ..."

- m'għandux jippretendi l-Awditur li jibqa' jieħu s-salarju sħiħ anke wara li jsir pensjonant! -

"... il-persuna li tkun ġiet hekk maħtura għandha terġa' lura fis- servizz pubbliku u tkompli tgawdi l-istess salarju u allowances imsemmija fis-subartikolu (6).".

Dan qed isir sabiex nevitaw l-abbuż li jista' jkun hemm fit-teorija - jew fil-prattika - li wieħed jgħid li aħjar jagħmel l-affarijiet kif iridhom il- Gvern jew kif tridhom l-Oppożizzjoni għax inkella se jmur lura f'post mal- gvern fejn is-salarju se jkun inqas minn dak li kellu meta kien Awditur Ġenerali.

Fil-fatt żvilupp ieħor li qed isir hu li qed jiġi entrenched fil- Kostituzzjoni li s-salarju ta' Awditur Ġenerali - kemm f'dak li huwa salarju nnifsu kif ukoll f'dawk li huma allowances - irid ikun bħal dak ta' imħallef.

Imbagħad qegħdin ngħidu d-Deputat Awditur Ġenerali jrid ikollu salarju u allowances daqs ta' maġistrat.

Mela apparti li kostituzzjonalment qed ngħidu li s-salarju ta' l-Awditur Ġenerali għandu jkun bħal dak ta' mħallef - jiġifieri jekk jitla' s-salarju ta' l-imħallef jitla' ta' l-Awditur Ġenerali wkoll - u fil-każ tad-Deputat Awditur Ġenerali bħal dak ta' maġistrat, jekk dan il-Parlament jaqbel, jekk l- Awditur Ġenerali wara t-termination of office tiegħu ma jerġax jiġi elett, meta jmur lura fis-civil service se jġorr miegħu s-salarju ta' mħallef.

Għallinqas jien hekk interpretajtha u naħseb li din hija garanzija oħra li qiegħda tiżdied mal-garanziji li diġa' jeżistu biex l-Uffiċċju ta' l- Awditur Ġenerali mhux biss jissaħħaħ imma jkun kemm jista' jkun indipendenti.

Jiġifieri una volta li int ġejt elevat għall-kariga ta' Awditur Ġenerali, anke meta tispiċċa minn Awditur Ġenerali tkompli tgawdi s-salarju li kellek, li jfisser salarju ta' imħallef sakemm tirtira.

Din tista' tidher ġenerożita` u extravaganza daparte ta' dan il-Parlament pero' hija garanzija għall-indipendenza ta' l-Awditur.

Nispjega għaliex.

Għaliex il- protezzjoni li teżisti għall-imħallfin u l-maġistrati hija b'saħħitha ħafna għaliex mhux biss trid il-maġġoranza ta' żewġ terzi biex tneħħihom imma dawn lanqas għandhom term of office.

L-imħallef jirtira ta' 65 sena u l- maġistrat jirtira ta' 60 sena.

Veru li l-Awditur għandu l-protezzjoni ta' żewġ terzi, pero' għal ħames snin biss għax wara ħames snin tista' ma terġax tinnominah Awditur.

GĦalhekk biex ma tintużax it-theddida li ma jerġax isir hu Awditur Ġenerali hawn qed ngħidu bil-Kostituzzjoni li s- salarju tiegħu jġorru miegħu qisu privileġġ anke wara li jispiċċa mill- kariga ta' Awditur Ġenerali.

Dan il-provvediment se jkun japplika mhux biss għall-Awditur Ġenerali imma wkoll għad-Deputat Awditur Ġenerali li s- salarju tiegħu se jiġi marbut ma' dak ta' maġistrat.

Jista' jkun li din tidher dettall pero' huwa dettall importanti ħafna li juri kif se nsaħħu iktar l-indipendenza u l-awtonomija ta' l-Awditur Ġenerali.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Onorevoli niġbidlek l- attenzjoni li skada l-ħin u għandek bżonn extension.

ONOR.

ALFRED SANT: Nipproponi li l-Onor.

Borg ikompli jinstema'.

ONOR.

JOE BORG: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Tonio Borg ikompli jinstema'.

Il-Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-mozzjoni għaddiet.

ONOR.

TONIO BORG: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill-Kamra kollha talli estendewli l-ħin biex nagħmel il-konklużjoni tiegħi.

Sur President, bħalma nagħmlu kull meta jiġu diskussi emendi ta' dan it-tip, pero' iktar u iktar f'dan il-każ, dan kollu li qed nipproponu jsirilna suf jekk imbagħad ma jkunx hemm in-nies adattati li mhux biss imexxu l-Uffiċċju ta' l-Awditur Ġenerali imma li jkunu kapaċi li jikkontrollaw verament in- nefqa tal-gvern.

Fiż-żmenijiet tal-lum, meta l-pressjoni fuq kull min ikun fil-gvern hija biex jonfoq fuq proġetti ġodda, mhux biss ta' natura kapitali imma anke fuq servizzi soċjali, tajjeb li jkollna uffiċċju li jikkontrolla din in-nefqa.

L-Awditur Ġenerali jikkontrolla din in-nefqa mhux neċessarjament biex jekonomizza, mhux neċessarjament biex ngħidu li nfaqna inqas minn qabel, għaliex in-nefqa tista' tkun ħażina mhux biss fl- ammont imma fid-direzzjoni.

Bl-istess nefqa inti tista' tonfoq aħjar jew tgħin lil min fis-soċjeta' verament għandu bżonn li jiġi megħjun.

Jiġifieri meta ngħidu li nikkontrollaw in-nefqa ma jfissirx li neċessarjament innaqqsu n-nefqa u nikkontrollawha biex ma tikbirx bla rażan imma wkoll li d-direzzjoni ta' l-infiq tkun fid-direzzjoni tajba.

Issa dan kollu nistgħu niktbuh sabiħ, kif ktibnieh diġa' fl-abbozz li għaddejna u fil- Kostituzzjoni, imma mbagħad irid ikollna l-aħjar nies li jkollhom il-kuraġġ ukoll għax għalkemm dan m'huwiex xogħol li wieħed għandu jibża' minnu jista' jkun li jitqies minn xi nies bħala xogħol ftit antipatiku għaliex tkun qiegħed iddur in-nies - ħafna drabi jkunu sħabek stess - biex tara li l-infiq ikun qiegħed isir kif propost.

L-idea ta' l-inspector m'għandhiex tkun li l-inspector huwa l-għadu tiegħi, li l-Awditur ġie jindaga lili, imma għandha tkun li dan huwa eżerċizzju kif, b'dawn l-eluf ta' nies li jaħdmu fl-amministrazzjoni pubblika, wieħed jista' jsib skemi biex jikkontrolla n-nefqa u jidderiġiha b'mod tajjeb.

L-aħħar darba semmejt in-nefqa fuq is-servizzi soċjali, li kull gvern żied fuqha, mhux biss billi żied l-ammont imma billi ħoloq servizzi soċjali ġodda.

Imma dawk is-servizzi soċjali li nħolqu matul iż-żmien għadhom tajbin u qed jilħqu lin-nies li verament għandhom bżonn?

Jiġifieri dan kollu jrid jidħol fix-xogħol ta' l-Awditur Ġenerali u nittama li aħna, il-Parlament, se nagħtu l-poteri kollha li jixraqlu li jkollu l-Awditur Ġenerali, pero' fl-aħħar mill-aħħar imbagħad iridu jkunu n-nies li jokkupaw dawn il-karigi - li se nagħtuhom il-fiduċja taż-żewġ naħat tal-Kamra biex żgur ikunu imparzjali u ma jibżgħux jagħmlu x-xogħol tagħhom - li jaraw li verament il-flus li aħna nivvotaw lid-dipartimenti tal-gvern jiġu minfuqa mingħajr ħela u fid-direzzjoni xierqa.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn iktar rimarki?

L-Onor.

Josef Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Sur President, mhux se nirripeti l-ħafna punti li tqajmu tant tajjeb mill-kollegi taż-żewġ naħat fuq dan l-abbozz pero' xtaqt nirrifletti ftit fuq dak li qed nagħmlu, speċjalment it-twaqqif ta' Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika u l-funzjonijiet tiegħu.

Ftit tas-snin ilu, forsi sentejn ilu, il-Public Accounts Committee, li jien kont membru tiegħu, kellu l-opportunita' li jmur jara kif jopera n- National Audit Office ta' l-Ingilterra.

Waħda mill-affarijiet li laqtitna kienet li f'dan l-uffiċċju kellhom il-faċilita' li jagħmlu analisi professjonali, jiġifieri mhux sempliċement wieħed jagħmel auditing ta' l- accounts billi jara jekk għandekx records biżżejjed, għandekx bilanċ u allura li m'għandekx konfużjoni jew taħwid - m'hemmx dubju li huwa importanti li ma jkollokx taħwid f'dak l-istadju - pero' huwa ferm iktar importanti li wieħed jara kif wasal biex tassew jieħu value for money għall- affarijiet li jkun hemm fl-accounts.

F'dan il-qasam m'hemmx dubju li l- Uffiċċju ta' l-Awditur preżenti għandu d-diffikutajiet, prinċipalment għaliex m'għandux nies biżżejjed imħarrġin f'din it-tip ta' analisi.

Mhux qed nirriferi sempliċement għall- accounting - dak huwa importanti - imma wieħed irid ikun kapaċi jidħol ftit iktar fil-fond u jevalwa aħjar.

Nista' ngħid li fil-Public Accounts Committee - se niltaqgħu llejla fil-5.00 p.m. - qegħdin nanalizzaw ir-rapport ta' l-Awditur Ġenerali u kważi kull darba qegħdin niġu wiċċ imb'wiċċ ma' ċirkostanzi li juru biċ-ċar li għalkemm tkun saret ċerta verifika pero' din it-tip ta' analisi iktar iddettaljata li tara jekk għandekx value for money ma tkunx saret.

Per eżempju, l-aħħar darba li ltqajna, madwar ġimgħatejn ilu, tqajmu xi punti dwar il-medical stores u qam ukoll il-punt li l-abilita' ta' l- Awditur li jidħol f'ċerti dettalji hija limitata ħafna fiċ-ċirkostanzi preżenti għaliex m'għandux in-numru ta' nies kwalifikati biex jagħmel dan ix-xogħol.

Allura kultant ikollok rapport li ma jkunx mirqum biżżejjed f'ċerti kummenti li jsiru.

Din ir-rimarka saret miċ-chairman tal-Public Accounts Committee u ladarba llum dan il-kumitat qiegħed jissorvelja dawn ir-rapporti b'mod iktar iddettaljat milli kien isir fil-passat fl-ambjent tal-Parlament, allura huwa ferm u ferm iktar importanti li l-Uffiċċju ta' l- Awditur ikollu l-mezzi biex jasal għal value for money u għal sistema li hija simili għal dik ta' l-Ingilterra.

B'dan ma rridx ngħid li bilfors irridu nimitaw dak li jagħmel ħaddieħor imma ċertament li wieħed irid jara x'inhu l-aħjar fiċ-ċirkostanzi ta' pajjiżna u x'nistgħu nutilizzaw għal pajjiżna.

L-Uffiċċju ta' l-Awditur issa se jiġi entrenched fil-Kostituzzjoni b'mod li l-appointment ta' l-Awditur - u iktar u iktar is-salarju ta' l-impjegati ta' l-Uffiċċju ta' l-Awditur - se jkun ferm iktar flessibbli milli qatt jista' jkun taħt is-sistema tas-servizz pubbliku.

M'hemmx dubju li jekk wieħed irid jagħmel dan ix-xogħol b'ċerta attenzjoni u b'ċerti riżorsi, irid ikollok il-flessibbilta' li tappunta lin-nies b'mod li tista' tieħu the best performance mingħandhom.

Nafu pero' li l-Uffiċċju ta' l-Awditur kellu u għad għandu diffikultajiet kbar f'dan il-qasam u allura ċertament li huwa importanti ħafna li għall-ewwel darba qegħdin nagħtu flessibbilta' akbar għall-mod kif jiġu mpjegati n-nies f'dan l-uffiċċju u għar- rimunerazzjoni tagħhom u ta' l-Awditur u d-Deputat Awditur.

Meta tkellem il-Prim Ministru laqtitni r-rimarka li għandha x'taqsam ma' l-hekk imsejħin real time assessments u din hija xi ħaġa li ilna nħossuha fil-Public Accounts Committee.

Fil-fatt waħda mid-diffikultajiet tal- Public Accounts Committee u ta' l-Uffiċċju ta' l-Awditur hija li ħafna drabi nkunu qegħdin inħarsu lejn stampa li hija sentejn jew tliet snin qadima, biex ngħid hekk.

Minn ċerti aspetti dan ma tistax tevitah għal kollox għaliex trid tistenna sakemm jingħalqu l-accounts u mbagħad tkun tista' tibda l-investigazzjonijiet tiegħek abbażi ta' dawk l-accounts.

Pero' jiena naħseb li kieku wieħed ikollu jistaqsi lill-Uffiċċju ta' l- Awditur biex jagħmel xi ħaġa iktar reċenti fuq issue partikolari - u nafu li any three members fil-Public Accounts jistgħu jitolbu dan - il-verita' hi li dan l-uffiċċju m'huwiex f'pożizzjoni li jagħmel dan ix-xogħol malajr u kif inhu meħtieġ.

M'huwiex biżżejjed li inti tgħid li hemm xi ħaġa li sentejn ilu jew tliet snin ilu ma jmisshiex saret imma kultant trid tolqot il-musmar fuq rasu dak il-ħin u mhux toqgħod tistenna sakemm jissaddad u mbagħad meta tipprova tolqtu fuq rasu dan jitmermer għaliex tant ikun għadda ż-żmien.

Fl-aħħar laqgħa tal-Public Accounts Committee kien hemm irrapportat li fil- medical stores kien hemm xi files li ntilfu.

Jiena, ngħid għalija, ixxukkjajt ruħi għaliex ma nistax naċċetta li file jintilef u li m'hemm xejn iktar x'tagħmel.

Naħseb li f'dawn iċ-ċirkostanzi għandu jkun hemm xi uffiċċju jew persuna li tagħmel xi investigazzjoni u tara x'ġara għaliex inkella l-iktar ħaġa faċli tkun li tgħid li ma sibtx l-informazzjoni li għandek bżonn u allura l-kwestjoni tmut malajr.

Madam Speaker, li rrid ngħid huwa li l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika li se jitwaqqaf se jkun istituzzjoni importanti ħafna għal pajjiżna.

Bħalissa m'hemm l-ebda istituzzjoni li hija viċin dan l-uffiċċju, kemm għaliex dan jista' jimpjega n-nies kif ukoll minħabba l-abilita' li jeżamina u jiddeċiedi ċerti affarijiet.

Hawnhekk mhux biss qed nirriferi għall-accounting system li tkun qed tintuża u jekk ikunx hemm il-provi kollha imma wkoll jekk l- affarijiet ikunux imxew b'mod li wieħed ikun ħa value for money.

It-tibdil li qed nagħmlu fil-Kostituzzjoni wieħed irid jiżnu sewwa għaliex huwa tibdil li se jibqa' hemmhekk u jrid ikun adattat għaċ- ċirkostanzi differenti li pajjiżna jista' jsib ruħu fihom.

Allura huwa tajjeb li hawn qbil bejn iż-żewġ naħat fuq dan l-abbozz u l-emendi li qegħdin jitressqu.

Hemm qbil ukoll fuq il-fatt li l-Awditur se jkun uffiċjal tal-Parlament u, bħal fil-każ ta' l-Ombudsman, irid two thirds majority biex jiġi appuntat.

Huwa importanti ħafna li aħna nibqgħu mexjin f'din it-triq li fil-fehma tiegħi bdejna tant tajjeb f'dan il-Parlament meta waqqafna l-kumitati permanenti.

Dan huwa pass ieħor li se jwassalna fis-sitwazzjoni li jkollna istituzzjonijiet li jkunu jistgħu jagħmlu x- xogħol tagħhom b'mod effettiv u b'mod li s-saħħa ta' dan il-Parlament li jifli u jgħarbel ċerti infiq tal-gvern tiżdied.

Issa rridu naraw li l- uffiċjali li jinħatru jkunu nies li jkunu ta' ġieħ lil dan l-uffiċċju.

Jiena m'għandix dubju li hekk se jiġri pero' wieħed irid joqgħod attent għaliex mhux dejjem issib nies li huma kapaċi biżżejjed.

Allura wieħed forsi jrid jifrex daqsxejn xibka wiesgħa sabiex jipprova jiġbed ċerti riżorsi, anke temporanjament, minn pajjiżi oħra ħalli nkunu f'pożizzjoni li tassew ngħarblu l-kontijiet tal-gvern u ndaħħlu l-kultura li hemm bżonn tidħol fl-operat tal-gvern li jrid ikun hemm value for money fl-infiq tal- gvern u mhux infiq li sempliċement nibbilanċjaw il-kotba, fis-sens li wieħed ġie allokat "tant" u allura jrid jonfoq "tant", imma jrid ikun infiq li jagħti l-aħjar valur lil pajjiżna.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) La m'hawnx aktar rimarki nitlob lill-Prim Ministru sabiex jgħaddi għall-winding up.

ONOR.

ALFRED SANT: Madam Speaker, innotajt l-interess li bih tkellmu diversi kelliema, fis-sens li mhux biss hawn qbil li din hija bidla tajba imma l-interventi li saru kienu maħsuba biex insaħħu dak li rridu nipproponu.

Smajt b'attenzjoni dak li kien qed jintqal għax nemmen li nistgħu nkomplu ntejbu dak li għandna quddiemna.

Waħda mir-rimarki kienet dwar il-proċeduri li bihom jinħatar id-Direttur tal-Verifika u naqbel mal- proposta li saret li għandna nsegwu l-mudell ta' l-Ombudsman f'dak li għandu x'jaqsam mal-ħatra u naħseb li għandna nressqu l-emendi meħtieġa.

Nemmen ukoll li għalkemm dejjem tajjeb li jkun hemm xi mekkaniżmu ieħor li jilqa' għall-possibbilta' li ma jkunx hemm qbil bejn iż-żewġ naħat jew iktar tal-Parlament - biex ma nissograwx li ma jiġix appuntat d-Direttur tal-Verifika - pero' naħseb li wasal iż-żmien li f'karigi ta' ċerta importanza, rikonoxxuta min-naħat kollha, ngħidu li l-aqwa mekkaniżmu huwa dak li n-naħat kollha jaċċettaw li għandhom jaqblu rather milli nipprovdu an escape route li biha, jekk ma naqblux, inkunu nistgħu nipproċedu xorta waħda.

Naħseb li naqbel ma' l-argumenti ta' l-Onor.

Borg fuq dan il-punt u jkun tajjeb li nsegwu l-mudell ta' l-Ombudsman anke f'dan il-qasam.

L-argumenti l-oħra kienu dwar kif l-Awditur Ġenerali għandu jaħtar lill- uffiċjali tiegħu.

Fil-fatt qed ngħidu li d-dispożizzjonijiet ta' artikolu 110 tal-Kostituzzjoni m'għandhomx ikunu japplikaw għall-uffiċjali li jaħtar l-Awditur Ġenerali ħalli jkollu l-liberta' biex isib l-aħjar elementi biex jgħinuh fix-xogħol tiegħu.

Nemmen li din il-possibbilta' hija importanti ħafna għall-Awditur ħalli nkunu assigurati li x-xogħol li qed jagħmel ikun qed iwettqu bl-aħjar elementi umani.

Inħoss li hawn qbil li lill-Awditur Ġenerali nagħtuh eżenzjoni mill-provvedimenti ta' artiklu 110 tal- Kostituzzjoni.

Tqajjem punt ieħor dwar jekk għandux ikun mandatorju għall-Awditur Ġenerali li jagħmel verifika mhux biss tad-dipartimenti u korpi kostitwiti tal-gvern, bħala parti miċ-ċivil, imma wkoll tal-korporazzjonijiet pubbliċi u tal-kumpanniji tal-gvern.

Hawnhekk il-ħsieb tagħna huwa li waqt li tibqa' dejjem il-possibbilta' li l-Parlament jitlob lill-Awditur Ġenerali biex jivverifika l-kontijiet tal-korpi parastatali u kumpanniji tal-gvern, u malli jagħmel hekk ikollu kull dritt li jidħol f'dawk il-kontijiet, min- naħa l-oħra ma tkunx mandatorja li kull korporazzjoni u kull kumpannija tal- gvern trid tiġi verifikata u investigata annwalment mid-Direttur tal- Verifika.

Il-ħsieb huwa li fejn il-liġijiet li jikkostitwixxu dawn il- korpi jgħidu b'mod mandatorju li l-Awditur Ġenerali għandu jinvestigahom, dawk jiġu nvestigati, imma fejn il-liġijiet ma jgħidux hekk allura m'hemmx obbligu regolari annwali għall-Awditur Ġenerali li jidħol f'dawk il-każi.

Naturalment dejjem tibqa' l-fakulta' li l-Parlament, u anke bl-inizjattiva ta' l-Awditur Ġenerali stess, jidħlu f'dawk il-kontijiet skond kif jokkorru l-każi.

Dak hu l-ħsieb u jekk il-kitba nnifisha ma tinterpretax dan il- ħsieb b'mod preċiż, allura wieħed jitkellem dwarha anke fl-istadju tal- Kumitat biex inkunu nistgħu nippreċiżaw l-affarijiet b'mod li ma jkunx hemm ambigwita' fihom.

Jien qed nara li ninsabu fi stadju fejn nistgħu nipproċedu għall-istadju ta' Kumitat - naħseb li llejla jkun tajjeb - ħalli f'termini testwali nnaddfu t-test li għandna quddiemna biex inkunu nistgħu niffinalizzaw l-abbozz fuq il-binarji li jaqblu miegħu ż-żewġ naħat u allura l-affarijiet pendenti ta' natura teknika jistgħu jiġu ċċarati u miktuba aħjar fl-istadju tal-Kumitat.

Tajjeb li nagħmel osservazzjoni oħra li okkorrietli kull darba li ssemma' l-punt li lil hinn minn dak li jgħid l-abbozz u l-bdil fil-Kostituzzjoni, donnu li l-preokkupazzzjoni hija jekk l-istrutturi u l-personnel, li se jkun alaċċjat magħhom biex iwettqu l-funzjoni ta' l-Awditur Ġenerali, humiex se jkunu ta' natura li jistgħu jġorru l-piżijiet u l-aspettativa li qegħdin inpoġġu fuqhom, kemm min-naħa teknika kif ukoll min-naħa ta' effettivita' amministrativa maniġerjali.

Kważi l-kelliema kollha qajmu din il-preokkupazzjoni u jien ukoll naqsamha magħhom.

Biss ma naħsibx li għandna nħalluha tipparalizzana.

Ħalli nitilqu bl-istrutturi li qed nipproponu llum, imbagħad naraw fiż-żmien li ġej kif nistgħu nħaddmuhom aħjar.

Se nagħmlu struttura li se taħdem fuq bażi ta' personnel għal ħames snin.

Wieħed jista' jgħid li ħames snin huwa żmien twil wisq għax in the meantime jista' jkun hemm dubji dwar kemm il-personnel se jkun qiegħed affjatat tajjeb biex ikun jista' jkompli x-xogħol tiegħu.

Imma min-naħa l- oħra l-konsiderazzjonijiet - dawn semmihom tajjeb l-Onor.

Borg fl-intervent tiegħu - li jenfasizzaw il-ħtieġa li l-personnel li jkun ingaġġat biex jagħmel dan ix-xogħol, speċjalment l-Awditur Ġenerali u d-deputat tiegħu, ikollhom sigurta' personali u sigurta' ta' karriera hija konsiderazzjoni primordjali u allura tiġġustifika li l-appointment tagħhom ikun għal ħames snin u ħames snin.

Minkejja l-konsiderazzjoijiet li wieħed jista' jagħmel fuq l-orrizzont ta' żmien fil-pespettiva tal-preokkupazzjonijiet dwar kemm l-istrutturi u l-personnel jistgħu jġorru dan il-piż, tibqa' tirbaħ il- konsiderazzjoni primordjali li hemm bżonn li dawn il-funzjonarji jkollhom garanzija sħiħa li mhux se jkun hemm xi problema għas-sigurta' tal-karriera tagħhom.

GĦalhekk nerġa' mmur lura għall-preokkupazzjoni li lkoll naqsmu li rridu nirriflettu fuq l-aħjar mod kif nattiraw lejn dan is-servizz ta' awditjar pubbliku mhux biss l-aħjar strutturi u l-aħjar talenti imma anke s-sens investigattiv li tassew iwassal ħalli meta l-parlamentari f'din il-Kamra jew il-Kumitat Permanenti dwar il-Kontijiet Pubbliċi jitolbu rapporti, dawk ir-rapporti jkunu kemm jista' jkun teknikament effikaċi, aġġornati maż- żmenijiet u li jaqdu l-ħtieġa tal-Parlament biex ikun jista' jiddiskuti b'sens ta' analisi ċara u determinanti l-operat tal-gvern.

L-għan sħiħ ta' dak li qegħdin nagħmlu huwa biex nagħtu lill-Parlament demokrazija moderna, iktar saħħa biex ikun jista' jinvestiga biċ-ċar l-operat tal-gvern u jagħti ċ-ċans sħiħ liċ-ċittadini biex ikunu jistgħu jaslu għall- konklużjonijiet tagħhom dwar jekk il-gvern huwiex qed jimxi b'sens ta' responsabbilta', b'effiċjenza amministrattiva u maniġerjali li jixraq li l- Gvern jimxi biha, jekk irid iżomm il-fiduċja tal-pajjiż.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta billi jipprovdi għall-Karigi ta' Awditur Ġenerali u Deputat Awditur Ġenerali" ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

MOZZJONI DWAR IT-TWAQQIF TAL-KUMMISSJONI NAZZJONALI GĦAT-TEKNOLOĠIJA TA' L- INFORMATIKA

Ikompli mill-11 ta' Lulju, 1997.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela huwa in possession.

ONOR.

CARMELO ABELA: Madam Speaker, l-aħħar darba kont bdejt id-diskors tiegħi dwar it-teknoloġija ta' l-informatika billi għidt li, minkejja li pajjiżna huwa gżira f'nofs il-baħar Mediterran, żgur li m'huwiex maqtugħ waħdu u li allura ma jiġi nfluwenzat minn xejn u minn ħadd.

Ċertament li t- teknoloġija ta' l-informatika daħlet u qed tkompli tidħol f'pajjiżna bħalma daħlet f'ħafna pajjiżi oħrajn.

Ħadd ma jista' jżomm il-progress u allura tajjeb li titwaqqaf din il-Kummissjoni Nazzjonali għat-Teknoloġija ta' l- Informatika, mhux biex tikkontrolla jew tara x'jidħol jew ma jidħolx f'pajjiżna - ma naħsibx li dan għandu jkun l-għan ewlieni għat-twaqif ta' din il-kummissjoni - imma biex tkun ta' għajnuna għal min jenħtieġha f'dak li għandu x'jaqsam mat-teknoloġija ta' l-informatika.

Punt ieħor ta' importanza huwa li l-kummisjoni għandha tħares lejn il- kwalita' ta' x'jidħol f'pajjiżna, f'dak li għandu x'jaqsam ma' din it- teknoloġija avvanzata, biex tara li jkollna kwalita' tajba u għolja.

Iżda fuq kollox, kif insibu fl-istess mozzjoni, għandha tħejji u tibdel l- istrateġija nazzjonali skond il-bżonn.

Il-pajjiż għandu jkollu direzzjoni ċara dwar din it-teknoloġija moderna li kulma jmur qed issir iktar u iktar importanti biex pajjiż jimxi 'l quddiem.

Din il-kummissjoni tista' sservi wkoll bħala dak il-post fejn wieħed jista' jiddiskuti xi problemi fuq settur partikolari, ovvjament fejn tidħol it-teknoloġija ta' l-informatika.

Il-ħolqien ta' din il-kummissjoni se jservi biex ikun hemm kordinazzjoni aħjar u mhux kulħadd jaħdem għal rasu.

Ħaġa oħra li teħtieġ tagħmel din il- kummissjoni on a long term basis hija studju dwar il-pożizzjoni ġeografika ta' Malta, jiġifieri kif nistgħu nisfruttaw il-pożizzjoni tagħna aħjar biex dan is-settur ikun jista' jħalli qligħ għal pajjiżna.

Nixtieq inqajjem punt ieħor li forsi ma tantx issemma f'dan id-dibattitu imma nħoss li huwa importanti f'kull ħaġa li niddiskutu f'dan il-Parlament, ċioe' li nħarsu lejn l-aspett soċjali, kif se jolqot lill-persuni.

Smajt b'attenzjoni lil ċerti kelliema f'dan il-Parlament fejn semmew xi programm li sar fil-Fillandja.

Jekk fhimt tajjeb kien xi tip ta' teleworking, u dan il-programm sar bl-intenzjoni li jqarreb lin-nies tal-post, minħabba li l-popolazzjoni tal-Fillandja hija mifruxa mhux ħażin.

Is-sitwazzjoni ta' pajjiż bħall-Fillandja u pajjiżi oħrajn kbar u pajjiż bħal Malta hija differenti.

GĦalhekk irridu noqogħdu attenti li filwaqt li jkollna l-aħjar u l-aqwa teknoloġija f'pajjiżna, min-naħa l-oħra huwa importanti li naraw kif se tiġi milquta s-sitwazzjoni tagħna, fis-sens li ċerti sistemi avvanzati fil-qasam tat-teknoloġija minflok iservu ta' ġid jistgħu jservu biex ikun hawn inqas kuntatt bejn il-persuni.

Ma nistgħux nippermettu li x- xogħol qed isir b'mod li ma jkunx hemm kuntatt bejn persuni u allura, minflok inressqu lin-nies iktar lejn xulxin, qisu kulħadd ikellem lill- computer u l-kuntatt bejn persuna u oħra fuq il-post tax-xogħol jispiċċa.

GĦalhekk hemm bżonn li filwaqt li jkollna l-aħjar u l-aqwa teknoloġija possibbli f'pajjiżna, huwa importanti wkoll li nadattaw din it-teknoloġija għall-ħteġijiet tagħna.

Dan ifisser li l-informatika għandha tintuża għas-servizz tal-bniedem u mhux il-bniedem għas-servizz ta' l-informatika.

GĦandna naraw li l-bniedem għandu jiġi dejjem u għandu jibqa' ċ-ċentru ta' kull ħaġa li nagħmlu.

Illum mhijiex kwestjoni jekk irridux nagħmlu parti minn din is-soċjeta' ta' l-informazzjoni.

Ovjament l-influwenzi tat-teknoloġija daħlu f'kull pajjiż u ċertament li Malta bħala pajjiż fid-dinja tiġi influenzata wkoll u hija parti minn din is-soċjeta' kbira mondjali.

GĦalhekk il-mistoqsija hija kif se nipparteċipaw iżjed milli jekk irridux nipparteċipaw jew le.

Naħseb li huwa importanti li nibdew mid-dipartimenti tal-Gvern u l-korporazzjonijiet għax inħoss li dawn għandhom idaħħlu iktar l-informatika sabiex ikunu jistgħu jaħdmu b'mod aħjar u ordnat ħalli finalment iċ-ċittadini jingħataw servizz aħjar.

Anke l-Pulizija u l-Forzi Armati ta' Malta għandu jkollhom l-aħjar teknoloġija sabiex iwettqu x-xogħol siewi u xi drabi anke diffiċli tagħhom.

GĦalhekk permezz ta' l-użu ta' din it-teknoloġija avvanzata fl- aħħar mill-aħħar il-bniedem jiġi mogħti servizz aħjar.

Madam Speaker, jekk wieħed iħares lejn l-aspett soċjali jsib li anke l- anzjani u persuni b'diżabilita' jistgħu jgawdu permezz ta' din it- teknoloġija għax il-Kummissjoni Nazzjonali għat-Teknoloġija ta' l- Informatika għandha xogħol importanti ħafna u xi ftit jew wisq iebes sabiex tara kif kulħadd jista' jipparteċipa u jagħmel użu aħjar minn din it- teknoloġija.

Ċertament l-anzjani u l-persuni b'diżabilita' m'għandhomx jinqatgħu mis-soċjeta' għax dawn għandhom dritt jifformaw parti minnha u għalhekk dawn ukoll għandhom jiffamiljarizzaw ruħhom mat-teknoloġija li tista' sservi fil-ħajja tagħhom ta' kuljum.

Hawn ta' min isemmi wkoll in- numru ta' anzjani li jgħaddu ħafna ħin weħidhom għax permezz tal-computer issa dawn jistgħu jikkomunikaw ma' persuni oħra li jinsabu fl-istess sitwazzjoni tagħhom u għalhekk din it-teknoloġija tista' sservi ta' wens għalihom.

Madam Speaker, bħal ħafna affarijiet oħra hemm bżonn li nibdew inrawwmu fit-tfal din il-kultura teknoloġika u għalhekk huwa importanti li kemm fl- iskejjel primarji, kemm fl-iskejjel sekondarji, kif ukoll f'dawk post- sekondarji jsir it-tagħlim tal-computer għax b'hekk it-tfal tagħna, minn mindu jkunu żgħar, jiġu murija l-importanza li għandha t-teknoloġija ta' l- informatika u li iktar ma jgħaddi żmien din iktar se ssir vitali u essenzjali għal kull pajjiż.

Madam Speaker, għalkemm kull min m'huwiex computer literate żgur li fil- ħajja ta' llum se jkun fi żvantaġġ, ma rridux ninsew li xorta jibqa' importanti li t-tfal u ż-żgħażagħ tagħna jkunu jafu jaqraw u jiktbu.

Sfortunatament għad hawn numru mhux ħażin ta' tfal u żgħażagħ li lanqas biss jafu jaqraw u jiktbu isimhom.

Fil-fatt f'artiklu qrajt li wieħed minn kull tlieta ma jafx jaqra u jikteb ismu.

GĦalhekk aħna ma rridux ninsew l- importanza li wieħed ikun jaf jaqra u jikteb għalkemm illum min ma jafx juża l-computer sa ċertu punt huwa illitterat.

Iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar qed tikber il-ħtieġa li iktar għalliema jiġu mħarrġa fit-tagħlim tal- computer għax mingħajr għalliema ma jistax isir dan it-taħriġ meħtieġ fl- iskejjel tagħna.

Hemm ukoll il-bżonn li fl-iskejjel tagħna tikber l- infrastruttura u jiġi rranġat il-kurrikulu sabiex dan jidħol iktar fil- qasam ta' l-informatika.

Madam Speaker, ċertament l-eta' m'hijiex importanti biex wieħed jitgħallem it-teknoloġija, anzi kemm jista' jkun kulħadd għandu jitgħallem juża din it-teknoloġija għal xi raġuni jew oħra.

Huwa importanti li meta ndaħħlu din it-teknoloġija avvanzata f'diversi oqsma ma nagħmlux dan biex ngħidu li għandna teknoloġija avvanzata imma biex nagħmlu użu tajjeb minnha għal ġid ta' kulħadd u għalhekk hemm bżonn li jinħolqu diversi strutturi sabiex dan it-tagħlim ikun miftuħ għal kulħadd, anke jekk isiru evening classes għal dan l-għan.

Ovvjament iktar ma l-iskejjel tagħna jkunu attrezzati biex isir dan it-tagħlim iktar għandna naraw li dawn l-iskejjel ma nużawhomx filgħodu biss imma anke filgħaxija għal dawk l-adulti li jkunu jixtiequ jitgħallmu l-computer.

Madam Speaker, madanakollu jien naħseb li hemm bżonn li jkun hawn nies iktar professjonali li mhux biss ikunu jafu kif jużaw computer iżda jkunu esperti f'dan il-qasam.

Is-soċjeta' tagħna ma jistax ikollha biss persuni li jkunu jafu kif jużaw il-computer għan-natura tax-xogħol tagħhom, għad- divertiment jew għar-riċerka imma għandu jkollna nies esperti f'dan il- qasam.

Żgur li jagħmlilna kuraġġ in-numru ta' nies li ġew appuntati fuq din il-kummissjoni nazzjonali, imma mhux dawk biss għax hemm oħrajn li huma kapaċi iżda ovvjament ma jistax ikun li jidħol kulħadd f'din il- kummissjoni.

Huwa tajjeb li n-numru ta' esperti f'dan il-qasam ikompli jikber.

Huwa importanti wkoll li l-ETC tkabbar it-taħriġ f'dan il-qasam tat- teknoloġija ta' l-informatika.

Kif semmejt qabel, it-tfal u żgħażagħ li ma jafux jiktbu u jaqraw huma n-nies li l-iktar insibuhom jirreġistraw għax- xogħol.

U għalhekk tajjeb li wieħed jipprova jeduka lil dawn il-persuni u jagħtihom anke ċertu taħriġ bażiku u lil dawk li jafu jaqraw u jiktbu jagħtihom taħriġ fuq il-computer.

Dan jista' jsir b'mod speċjali fl-ETC fejn jista' jsir ċertu taħriġ bi preparazzjoni ħalli iktar 'il quddiem iż- żgħażagħ u anke dawk inqas żgħażagħ ikunu jistgħu jsibu post tax-xogħol.

Jien naħseb li biex tkompli tikber il-kultura tat-teknoloġija ta' l- informatika huwa importanti li fl-ibliet u fl-irħula tagħna l-kunsilli lokali wkoll jibdew jieħdu ċerti inizjattivi, anke bl-abbilta' ta' ċerti nies, jew kunsilliera stess, jew persuni mqabbdin mill-istess kunsill.

Nissuġġerixxi lill-kunsilli lokali li forsi anke jagħmlu gruppi ta' persuni li huma interessati fil-qasam tal-computer.

Forsi ta' min iħeġġeġ li fil- kunsill lokali jsir tagħlim għat-tfal u persuni oħrajn li jixtiequ jitgħallmu l-computer.

Jiġifieri jrid ikun hawn sforz kollettiv biex navvanzaw kemm jista' jkun f'dan il-qasam, kemm min-naħa tal-gvern, li l- investiment kbir tiegħu huwa meħtieġ u importanti, kif ukoll min-naħa tal- privat.

Huwa importanti li s-settur privat ma jħarisx biss lejn kemm se tavvanza l-kumpannija jew il-fabbrika tiegħu - dan huwa importanti u Allaħares ma jkunx hekk - imma jagħti kas ukoll tas-soċjeta' in ġenerali.

Ma rridux ninsew anke gruppi volontarji li jistgħu jagħtu l-kontribut tagħhom f'dan il-qasam.

It-twaqqif ta' din il-kummissjoni huwa meħtieġ biex ikompli jikber l-użu tat-teknoloġija ta' l-informatika ħalli x-xogħol isir aħjar u jkun hemm l-istrutturi biex din it-teknoloġija tiżviluppa iktar.

Madam Speaker, nagħlaq billi ngħid li fid-dinja tal-lum ma rridux ningħalqu u nħarsu biss lejn x'inhu jiġri fl-Ewropa għax meta ngħidu hekk kważi kważi inkunu qed immorru kontra l-konċett bażiku ta' l-użu ta' din it- teknoloġija, dak li jgħaqqad lil kulħadd permezz tal-komunikazzjoni.

GĦalhekk irridu nħarsu lejn il-pajjiżi kollha tad-dinja, lejn l-Amerka, il- Ġappun u l-kontinenti oħra u ovvjament huwa importanti li nħarsu wkoll lejn l-Ewropa.

Ma nistgħux ningħalqu u ngħidu li l-Ewropa hija d-dinja imma rridu ngħidu li dan il-qasam tat-teknoloġija ta' l-informatika ċertament jgħaqqad lil kulħadd.

Għalhekk hemm bżonn li naraw x'inhu jiġri f'kontinenti oħra.

Jiena nħoss li għandna nadattaw din it-teknoloġija ta' l-informatika għall-ħteġijiet tagħna filwaqt li kemm jista' jkun nimxu 'l quddiem sabiex pajjiżna verament ikun pajjiż modern, kif ilkoll nawguraw li jkun u kif jixraqlu li jkun.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Abela.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Madam Speaker, f'dan id-dibattitu ħadu sehem ħafna kelliema u min issaporta jismagħna naħseb li ħa l-impressjoni li hawnhekk hawn ħafna esperti ta' l-informatika!

Huwa importanti li nitkellmu u niddiskutu fuq din il-kummissjoni pero' kollox idur fuq il-mistoqsija għaliex ħassejna l-bżonn li nagħmlu kummissjoni dwar l-informatika.

Kif kien qed isir anke mill-amministrazzjoni preċedenti, issa li għandna dan il- fenomenu ta' l-informatika li qed jgħaqqad id-dinja u qed jagħmilha iktar żgħira u iktar faċli biex nikkomunikaw flimkien, qed jinħass il-bżonn li jkollna ċerti regoli u policies biex kulħadd ikollu ċerta direzzjoni fejn sejrin.

Minn dak li qed naraw f'pajjiżi oħra, pajjiżna qed jagħmel ċerti evalwazzjonijiet?

Qiegħed isir studju biex naraw x'impatt se jkollha t- teknoloġija ta' l-informatika fuq is-soċjeta' Maltija?

X'tibdiliet hemm bżonn li jsiru?

Il-poplu qed jiġi edukat għal din ir-rivoluzzjoni?

Nemmen li jekk naraw xi problemi qed jiffaċċjaw pajjiżi oħra nkunu nistgħu nilqgħu għal din l-isfida aħjar u ma niffaċċjawx l-istess problemi li kellhom pajjiżi oħra.

Per eżempju, pajjiżi oħra kellhom problema ta' sigurta' fuq personal data.

Hawnhekk issemmiet l-aċċessibilita' għad-data banks.

It- teknoloġija ta' l-informatika hija fenomenu fejn l-informazzjoni tkun aċċessibbli għad-dinja kollha u mid-dar tiegħek ikollok aċċess għall- informazzjoni kollha.

Imma xi prekawzjonijiet qegħdin jittieħdu biex informazzjoni li hija personali tibqa' personali?

U wara kollox x'inhu personali u x'inhu pubbliku?

Issue oħra hija l-pornografija fuq l-internet u kif il-kriminalita' organizzata qiegħda tuża l-internet biex topera, tirreklama u tbiegħ il- pornografija.

Jiena nistaqsi: Waqt li f'dan il-Parlament niddiskutu l- ugwaljanza u niddiskutu l-avvanzi li għamlet it-teknoloġija ta' l- informatika meta fuq l-Internet, li huwa l-parti rivoluzzjonarja f'din it- teknoloġija ta' l-informatika, il-mara qiegħda tiġi ppreżentata b'mod daqshekk baxx, nistgħu nħallu dawn l-affarijiet jibqgħu għaddejjin?

Veru li huwa diffiċli li jkun hemm iċ-ċensura, imma kif qegħdin nilqgħu għal dawn l-affarijiet?

Qegħdin insegwu x'inhu jiġri barra?

Il-konsumatur kif qiegħed jidħol f'dan l-ambitu kollu?

Il-konsumatur qiegħed jingħata pariri x'tip ta' software jista' jixtri u x'inhu l-oriġinali?

Ir-regoli tal- copyright qegħdin jinżammu jew qegħdin jiġu abbużati bħalma tiġi abbużata regolarment il-liġi tal-copyright f'pajjiżna?

Jiena naħseb li dawn il- punti wieħed għandu jżommhom quddiem għajnejh għaliex huma punti li l- kummissjoni trid taħdem fuqhom.

Issa x'inhuma l-għanijiet tal-kummissjoni?

Dawn huma li tħejji u taġġorna perjodikament l-istrateġija nazzjonali għat-teknoloġija ta' l-informatika, li twettaq direttament hi partijiet minn din l-istrateġija u li tissorvelja u tieħu ħsieb it-twettiq settorjali ta' din l-istrateġija.

Barra minn hekk din trid tikkordina organizzazzjonijiet pubbliċi u privati biex din l-istrateġija titwettaq.

Dawn huma għanijiet sbieħ u l-kummissjoni se tipprova tinvolvi lil kull settur li huwa nvolut sabiex niżviluppaw din it-teknoloġija ta' l- informatika.

Aħna qegħdin ngħidu li ħadd m'għandu jibqa' lura u huwa sewwa li ngħidu hekk pero' nistaqsi: Kif se nintegraw il-persuni b'diżabilita' permezz tat-teknoloġija ta' l-informatika?

GĦall-grazzja t'Alla t- teknoloġija ta' l-informatika tat opportunitajiet ġodda lill-persuni b'diżabilita' u jekk wieħed jara daqsxejn x'avvanzi saru permezz tal- computer, isib li dawn illum m'għadhomx il-persuni iżolati li forsi kienu 10 jew 20 sena ilu.

Il-persuni b'diżabilita' llum għandhom aċċess ikbar għall-informazzjoni u għandhom aċċess għas-servizzi bħal ħaddieħor.

Apparti minn hekk jistgħu jagħmlu ħbieb ġodda u jaraw x'inhu għaddej fid- dinja ta' madwarhom u mhux jiddependu biss fuq dak li jgħidilhom ħaddieħor.

Illum persuni għomja bl-użu ta' scanners, speech synthesisers u servizzi on line jistgħu jikkomunikaw fuq livell kważi ugwali ma' persuni li jaraw.

Jekk neħduha minn dan l-ambitu, naraw li t-teknoloġija ta' l-informatika qiegħda tikkejterja għal diżabilitajiet speċifikati.

Per eżempju, persuni neqsin mis-smigħ jistgħu jużaw l-E-mail b'mod li d-diżabilita' titnaqsilhom għal kollox u għalhekk ma jibqgħux iżolati.

Persuni b'diżabilita' mentali jistgħu jużaw programmi ta' tagħlim fuq il-computer biex jitgħallmu b'pass adattat għalihom u b'hekk isaħħu l-kunfidenza fihom infushom.

Persuni bi problemi ta' mobilita' llum għandhom għodda tajba ħafna li biha jistgħu jnaqqsu mil-limitazzjonijiet fiżiċi bħalma huma l-fax modems li bihom jistgħu jikkorrispondu ma' ħbieb f'Malta jew barra.

Persuni b'diżabilita' fiżika severa ħafna għandhom il-faċilita' li jużaw mezz elettroniku magħruf bħala remote pointing device, li jaħdem permezz ta' remote control bħal dik tat-television.

B'dan il-mezz ikunu jistgħu jikkontrollaw l-ambjent ta' madwarhom bħal, per eżempju, iwieġbu għat-telephone u jiftħu u jagħlqu bieb jew tieqa.

Minn dan kollu nistgħu ngħidu li t-teknoloġija ta' l-informatika qiegħda tagħti iktar indipendenza lil persuni b'diżabilita' pero' jiena nistaqsi: Dan kollu se nagħmluh possibbli għall-persuni b'diżabilita' f'pajjiżna?

Huwa inutli li niġu hawnhekk u noqgħodu nitkellmu fuq x'inhu jiġri internazzjonalment, kemm qegħdin isiru żviluppi barra minn Malta u kemm it- teknoloġija ta' l-informatika qiegħda tagħmel il-ħajja iktar faċli jekk din m'hijiex se tkun aċċessibbli għal dawk li l-iktar għandhom bżonn it- teknoloġija ta' l-informatika.

Jiena naf li fil-preżent il-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' tagħti s-somma ta' Lm500 - jekk m'iniex sejjer żball - għal persuni b'diżabilita' sabiex ikunu jistgħu jixtru computer għalihom personali.

Dan huwa pass tajjeb u ta' min ikompli fuqu pero' aħna nafu li l-computer joffrilek ċerti vantaġġi pero' fih ċerti żvantaġġi.

Id-dinja tal-computers tant hija mgħaġġla li dawn ikollhom bżonn ta' upgrading minn żmien għall-ieħor għaliex inkella ma timxix mal- pass li tkun miexja bih it-teknoloġija u allura taqa' lura.

GĦalhekk il- persuna b'diżabilita' u anke l-poplu in ġenerali jew dawk l-iktar li għandhom pagi baxxi ma jkunux jistgħu jlaħħqu ma' dan it-tip ta' upgrading u ma jkunux jistgħu jimxu ma' l-avvanzi li jsiru.

GĦalhekk naħseb li l- kummissjoni trid tara kif din it-teknoloġija tista' tkun aċċessibbli għal kulħadd.

Ta' min jgħid li t-teknoloġija ta' l-informatika qiegħda tgħin lill- persuni b'diżabilita' wkoll fid-dinja tax-xogħol.

Aħna nafu li persuni b'diżabilita' severa, bħal dawk li jbatu minn spinal cord injuries fejn kultant lanqas ikunu jistgħu jċaqilqu l-ebda parti minn ġisimhom ħlief rashom, jispiċċaw f'iżolament totali u jiddependu totalment fuq ħaddieħor.

Pero' permezz ta' l-avvanzi li saru f'dan is-settur inħoloq dak li jgħidulu teleworking.

X'inhi din it-teknoloġija tat-teleworking?

Din tfisser li taħdem minn fuq il-computer u tgħodd l-aktar għal pesuni b'diżabilita' severa li ma jistgħux iħallu d-dar, għal pazjenti b'mard kroniku bħal severe rheumatic arthritis u severe asthma, għal pazjenti b'diżabilita' mentali u anke għall-carers li jieħdu ħsieb lil dawn il-persuni b'diżabilita' mentali u anke għall-carers li jieħdu ħsieb lil dawn il- persuni.

Fost il-vantaġġi li joffri t-teleworking lil persuni b'diżabilita' hemm il-flexible hours.

Dan jakkomoda l-bżonnijiet ta' dawk in-nies li sakemm jieħdu t-taħriġ ikunu jixtiequ ambjent familjari.

Barra minn hekk dawn in-nies ikollhom ambjent b'ċerta protezzjoni għax ikunu qed jaħdmu f'ambjent illi jkun qiegħed jakkomoda l-bżonnijiet tagħhom.

Dan għandu l-iżvantaġġi tiegħu wkoll u hawn irrid insemmi l- iżolament u n-nuqqas ta' ideat ġodda fix-xogħol ripetittiv li xi kultant isir boring u persuna ma tibqax tieħu gost tagħmlu minħabba n-nuqqas ta' kreattivita'.

Infatti barra minn Malta ġie ssuġġerit li x-xogħol isir f'sheltered workshops fejn wieħed jista' jitħallat ma' persuni oħrajn.

Ta' min jinkoraġġixxi t-twaqqif ta' skema bħal din billi jkun hemm partnerships bejn oqsma differenti, fosthom kunsilli lokali, gvern ċentrali, NGOs, l-ETC u l-qasam ta' l-industrija.

Għandu jkun hemm kordinament sħiħ bejniethom sabiex il-focus ma jkunx fuq id-diżabilita' iżda jkun fuq l-abilita' ta' l-individwu.

Qed ngħidu hekk għax f'din id- diskussjoni ssemmew diversi punti dwar il-kunsilli lokali.

Jien nemmen li l-kunsilli lokali li llum għandhom aċċessibilita' għal ċerta informazzjoni - fosthom it-tagħrif ta' persuni b'diżabilta' fil-komunita' tagħhom - jistgħu jwaqqfu sistema bħal din - jekk hemm bżonn jieħdu l-pariri minn setturi differenti bħal, per eżempju, l-MSU, li tista' tgħin ħafna f'dan ir- rigward - biex il-komunita' ta' nies b'diżabilita' tkun iktar integrata fis- soċjeta'.

B'hekk tkun tista' tinħoloq skema li permezz tagħha persuni b'diżabilita' jkunu produttivi u jkunu qed joffru servizz lill-komunita'.

Fit-teknoloġija ta' l-informatika għandna nimxu ma' dak li qiegħed jiġri barra minn Malta.

Filwaqt li għandna nħarsu lejn a wide spectrum u m'għandniex nillimitaw irwieħna għandna naraw x'inhuma l-bżonnijiet tagħna wkoll.

Irridu naraw kif se tiġi affettwata l-kultura u r-reliġjon tagħna u l-mod ta' kif jaħsbuha l-Maltin.

Ċerti valuri li aħna rnexxielna nakkwistaw matul iż-żmenijiet irridu noqogħdu attenti li nibqgħu ngħożżuhom għax wara kollox huma dawk il-valuri li lilna jagħmluna nazzjon differenti.

Ma jfissirx li kull ħaġa li aħna nirtu jew nipprovaw nikkoppjaw mingħand pajjiżi oħrajn m'għandniex nagħtuha l-laqta tagħna u m'għandniex nissalvagwardaw il-karatteristiċi tagħna.

Huwa hawnhekk fejn nistgħu nużaw l-internet.

Per eżempju, fis-settur turistiku għaliex m'għandux ikollna l-home page tagħna biex nirreklamaw lil pajjiżna?

Ċerti servizzi lill-konsumatur għaliex m'għandhomx ikunu aċċessibbli billi jkunu reklamati fuq l-internet biex il-konsumatur jingħata iktar saħħa u iktar informazzjoni?

Kien passi għaqli li l-computer beda jiġi mgħallem lill-istudenti fl- iskejjel primarji għaliex b'hekk l-istudenti jkunu jistgħu jiffamiljarizzaw irwieħhom aħjar miegħu.

Pero' fl-istess waqt qegħdin noqogħdu attenti li t-tfal ma ntellgħuhomx f'dinja egoistika fejn huma jikkomunikaw biss permezz tal-computer?

Qed isir xi studju dwar kemm it-tfal tagħna qed iqattgħu ħin quddiem il-computer?

Wara kollox dan se jirriżulta fuq il- personalita' tagħhom.

Fil-bidu jien għidt li rridu noqogħdu attenti u nitgħallmu minn dak li qed jipprovaw jagħmlu pajjiżi oħrajn li t- teknoloġija ta' l-informatika tagħhom hija avvanzata iktar minn tagħna u llum qed isibu ċerti problemi.

Aħna rridu naraw xi problemi sabu biex filwaqt li nimplimentaw il-policy tagħna fuq l-informatika fl-istess waqt nissalvagwardaw is-soċjeta' tagħna minn diffikultajiet li forsi llum nistgħu nevitawhom.

Iktar ma t-teknoloġija ta' l-informatika tieħu over iktar isir diffiċli u jkun tard wisq.

Jien nemmen li t-teknoloġija ta' l- informatika hija avvanz fis-soċjeta' u hija għodda oħra li tista' tintuża tajjeb u tista' tiġi abbużata u tintuża ħażin.

B'hekk tkun qed tbaxxi d- dinjita' tal-bniedem.

Għalhekk filwaqt li għandna nfittxu li navvanzaw f'dan il-qasam irridu noqogħdu attenti mir-riskji li nistgħu npoġġu fuqna.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Helena Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI (Segretarju Parlamentari għad-Drittijiet tan-Nisa): Madam Speaker, l-akkwist ta' l-informazzjoni huwa l-ewwel pass sabiex isseħħ il-bidla, kemm jekk din il-bidla tkun teknoloġika, soċjali, ekonomika, politika, kultura, legali kif ukoll jekk tkun bidla oħra.

Nistgħu ngħidu li l-informazzjoni hija l-catalyst ta' dan il-proċess ta' bidla.

Bla dubju ta' xejn is-sistemi ta' informazzjoni għandhom rwol ċentrali f'ħajjitna u avvanzi fit-teknoloġija ta' l-informatika qed ikollhom effett qawwi fuq ix-xena ta' l-attivita' umana.

Għalhekk m'hemmx dubju għall-bżonn ta' twaqqif ta' kummissjoni nazzjonali għat-teknoloġija ta' l-informatika meta ninsabu qalb dan it-tibdil kollu f'dan il-qasam.

Dan it-tibdil jaffettwa l-ħajja ta' kull wieħed u waħda minna u tas- soċjetajiet kollha.

Madam Speaker, ninsabu fil-qalba ta' bidla fundamentali ekonomika u soċjali u nistgħu ngħidu li din il-bidla hija mmexxija mill-interplay tad- dinamika soċjali u teknoloġika, speċjalment fejn jidħol - biex insemmu xi eżempji - l-iżvilupp fl-information management u t-telekomunikazzjonijiet, ir-rwol dejjem jikber tal-media, l-interazzjoni globali mgħaġġla bejn l- organizzazzjonijiet, iż-żieda kbira fl-availability ta' l-informazzjoni.

Nistgħu ngħidu wkoll li l-prodott ta' dan it-tibdil huwa dak li qed insejħulu l-information society.

Ta' min isemmi li mhux kulħadd qed jieħu l-istess benefiċċji minn din it-trend u minkejja li nbidel il-potenzjal ta' l-informazzjoni, l-attitudnijiet u l-aġir, għad trid tingħata aktar saħħa lill-gruppi żvantaġġati, kif għadu kemm semma' tajjeb l-Onor.

Joseph Abela għax minkejja li saru investimenti kbar fit-teknoloġija ta' l-informatika għad għandna ħafna diffikultajiet, speċjalment fejn jidħlu n-nisa.

Per eżempju, nistgħu nsemmu li r-rivoluzzjoni ta' l-informazzjoni u l- information society li qed nitkellmu fuqha baqgħet siekta fuq ċerti gender issues u ftit saret riċerka li tindirizza ċ-ċirkostanzi tan-nisa vis-a-vis l-informazzjoni.

Għalkemm ftit ingħatat attenzjoni speċifikament lill- overlap ta' l-informazzjoni, il-gender, l-iżvilupp, ix-xjenzja u t- teknoloġija, il-qasam ta' l-informazzjoni u komunikazzjoni għandu implikazzjonijiet serji fuq l-impjieg, l-edukazzjoni, it-training u aspetti oħra tal-ħajja produttiva.

Għalhekk meta naraw dan bilfors li jqumu ċerti mistoqsijiet bħal, per eżempju.

In-nisa qegħdin igawdu opportunitajiet professjonali daqs l-irġiel fil-qasam ta' l-informatika?

Għandna aċċess għall-informazzjoni li għandna bżonn?

Qegħdin inkunu moqdijin tajjeb mill- mass media?

Lesti li nieħdu vantaġġi mit-teknoloġiji ġodda?

Hemm bosta iktar mistoqsijiet li nistgħu nagħmlu u hemm ħafna x'juri li t-tweġiba għal dawn il-mistoqsijiet hija fin-negattiv.

Għalhekk hemm il-ħtieġa ta' orjentazzjoni ġdida sabiex in-nisa jkunu jistgħu jsiru membri ugwali f'din l-information society li qed nitkellmu fuqha.

Madam Speaker, jien naqbel perfettament ma' l-Onor.

Louis Galea meta jgħid li għandu jitwaqqaf sotto-kumitat fi ħdan din il-Kummissjoni Nazzjonali għat-Teknoloġija ta' l-Informatika sabiex jagħmel monitoring dwar kif qed jintlaqtu n-nisa mill-qasam ta' l-information technology.

Fil- fatt l-iskop ta' dan l-intervent kien proprju biex nagħmel proposta ta' din ix-xorta.

It-teknoloġiji avvanzati naturalment jibdlu l-qagħda tal- ħaddiema fid-dinja tax-xogħol minħabba l-bidla ta' l-iskills meħtieġa, kif ukoll minħabba l-bidla fl-organizzazzjoni tax-xogħol.

It-teknoloġiji li huma computer aided diġa' affettwaw l-istruttura ta' l-impjiegi u flimkien mat-telekomunikazzjoni u s-satelliti dawn bidlu l-ħtieġa ta' l-iskills u n- numru tax-xogħlijiet għad-dispożizzjoni tan-nisa.

Irrid insemmi li t- telekomunikazzjoni u t-teknoloġija tal-computer fetħu bosta opportunitajiet għan-nisa fil-qasam ta' l-industrija tas-servizzi, imma dan ġara minħabba li għadna nħarsu lejn in-nisa fir-rwol stereotipat tagħhom tax-xogħol fl- uffiċċju.

Per eżempju, l-iskills tat-typing huma bżonnjużi fix-xogħol ta' l- information processing.

Id-dħul tan-nisa f'oqsma bħalma huma l-industrija tat-telekomunikazzjoni, il-banek u l-insurance huwa wieħed sostanzjali u nistgħu ngħidu li, bl-introduzzjoni tal-micro electronics, in-nisa żdiedu sew fl-industrija tal-printing u anke tal-publishing.

Dan qed ngħidu biex nagħti eżempju ieħor, pero' hawnhekk ta' min isemmi li m'huwiex biżżejjed li l-ħaddiema jingħataw aċċess għall-computer training darba biss, imma f'qasam fejn ta' kuljum ikun hemm bidliet jeħtieġ li l-iskills ikunu upgraded kontinwament.

Kif għidt, il-biċċa l-kbira tan-nisa f'dawn l-oqsma kienu bħala typists u rrid ngħid li m'għandux ikun hekk, speċjalment meta nafu li dawn il-jobs se jiġu automated b'aktar żvilupp teknoloġiku.

F'din ir-rivoluzzjoni tat-telekomunikazzjoni ma nistgħux ma nsemmux id- deċentralizzazzjoni tax-xogħol ta' l-uffiċċju, li qed jieħu diversi forom, kif diġa' aċċenna l-Onor.

Abela.

Per eżempju, permezz tat-telecommuting, id-distance working u t-teleworking, minbarra li nsibu persuni jaħdmu mid- dar regolarment, hemm ukoll organizzazzjonijiet oħra ta' xogħol bħalma huma t-telecottages, is-satellite offices u teleservice centres.

Meta wieħed jitkellem fuq dawn l-affarijiet ma jistax ma jsemmix id-dimensjoni tal- gender meta nanalizzaw l-implikazzjonijiet soċjali tat-telework.

Naturalment it-teknoloġija li tippermetti lin-nisa jikkombinaw il-kura tat-tfal u jieħdu ħsieb id-dar flimkien mal-karriera hija xi ħaġa tajba.

Barra minn hekk, it-teleworking joffri wkoll il-prospett ta' flessibbilta' fil-ħinijiet tax-xogħol, pero' minn studji li saru s'issa fil-prattika jidher li t-teleworking qiegħed jirrinforza l-qsim tax-xogħol fuq linji tradizzjonali - dak li ngħidulu l-gender division of labour - iżjed milli jillibera lin-nisa.

Dan għaliex in-nisa qed ikunu mgħobbijin bix-xogħol tad-dar kif ukoll dak ta' barra mid-dar li issa qed jagħmluh fid-dar ukoll u allura sabu li dan qed jikkawża stress kemm fix-xogħol u anke fil- familja.

Fil-fatt, instab li filwaqt li l-irġiel jaħdmu mid-dar in-nisa jaħdmu fid-dar.

Meta nevalwaw l-impatt tat-teleworking jeħtieġ li nżommu dan kollu f'moħħna u rridu noqogħdu attenti li ma nerġgħux immorru lura.

Il-fatt li l-mara qiegħda taħdem id-dar ma jfissirx li r-responsabbilta' tax-xogħol domestiku għandu jaqa' kollha fuqha.

Għalhekk ħafna minn dawn il-problemi jsiru inqas rilevanti meta x-xogħol ikun magħmul f'satellite offices jew f'ċentri fil-lokalita' u b'hekk il-problemi ta' l-iżolament jonqsu wkoll.

Madam Speaker, hawn ta' min jgħid li għalkemm in-nisa ggwadanjaw numru ta' jobs dawn xorta baqgħu inviżibbli f'postijiet fejn jittieħdu d- deċiżjonijiet.

In-nuqqas ta' rappreżentazzjoni fil-proċess tat-teħid tad- deċiżjonijiet jispikka partikolarment fl-industriji l-ġodda ta' l- information technology, li relattivament huma ħielsa mit-tqassim tax-xogħol skond is-sess, kif nafuh tradizzjonalment.

Għalhekk aħna konna nistennew li n-nisa jmorru aħjar f'dawn l-oqsma imma madanakollu fil-kumpanniji l- kbar tat-telekomunikazzjoni ta' l-Ewropa l-istruttura tal-gender hija simili għal dik ta' setturi aktar tradizzjonali.

Normalment in-nisa huma predominanti fil-livelli baxxi fejn ix-xogħol jirrikjedi inqas training formali u huma inqas viżibbli fil-livelli ta' fuq.

Madam Speaker, fil-fatt hemm bosta raġunijiet komplessi li għalihom m'hemmx ħafna nisa fil- pożizzjoni ta' management.

Hawn ta' min jgħid li fl-Ingilterra sar studju fil-fond dwar il-progress fil-karriera ta' managers nisa f'żewġ kumpanniji kbar ibbażati fuq l- information technology.

Dan l-istudju, bl-isem ta' "An Innovative Approach to Positive Action - The Experiences of Telecommunication Sector in the EC", juri li teżisti differenza fil-karriera tan-nisa u ta' l-irġiel minħabba li l-organizzazzjonijiet huma dominati mill-irġiel u b'hekk in- nisa ma jkollhomx aċċess għaċ-channels informali tal-promotions.

GĦalhekk qabel ma jkun hemm numru sostanzjali ta' nisa fil-livell ta' senior management ikun diffiċli li tinbidel din il-kultura ta' l- organizzazzjonijiet.

Kif kelli l-okkażjoni li ngħid drabi oħra wkoll, wieħed mill-ikbar fatturi li jżomm lin-nisa milli jaħdmu fil-qasam ta' l- information technology huwa relatat man-nuqqas tagħhom fl-edukazzjoni teknika għax l-opportunitajiet f'din it-tip ta' edukazzjoni għandhom it- tendenza li jkunu mmirati iktar għall-bżonnijiet u għall-aspirazzjonijiet ta' l-irġiel.

Għalkemm kulħadd jista' jidħol għal dawn il-korsijiet - għax naturalment l-iktar importanti m'huwiex li tidħol f'dawn il-korsijiet imma li tkompli ssegwihom - minn dan l-istudju li qed insemmi rriżulta li dawn il-korsijiet jaħdmu iktar favur l-irġiel u għalhekk huma ftit dawk in-nisa li, per eżempju, jistudjaw il-computer science f'livelli għolja ta' l- edukazzjoni.

Madam Speaker, meta nqisu li llum l-information technology għandha s- saħħa li tbiddel lid-dinja minħabba l-effett fuq l-ekonomija u l- produzzjoni, tkun ħasra li ma jkollniex aktar nisa li jagħtu sehemhom f'dan il-qasam.

In-nisa għandhom ħafna x'joffru u n-nuqqas tagħhom f'dan il- qasam għandu jiġi investigat u jingħata aktar attenzjoni.

Fil-fatt jiena ċerta li waħda mill-affarijiet li se tagħmel din il-kummissjoni se tkun proprju din.

MADAM SPEAKER: Onor. Dalli, se jkolli ninterrompik għax sar il-ħin għall- Aġġornament.

Tibqa' in possession?

ONOR.

HELENA DALLI: Iva.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Onor.

Mizzi biex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal- lum it-Tnejn, 14 ta' Lulju, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - Kumitat;

Mozzjoni sabiex titwaqqaf il-Kummissjoni Nazzjonali għat-Teknoloġija ta' l- Informatika - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi biex jagħmel Provvedimenti Speċjali dwar Proċeduri quddiem Qrati - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Garanziji ta' Self lil Impriżi Żgħar - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jħassar l-Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Pools tal-Gvern Malti fuq il- Logħob - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Lottu Pubbliku - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 2) - it- Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awditur Ġenerali u l-Uffiċċju Nazzjonali tal- Verifika - it-Tielet Qari. ---------------------------------

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Proprjeta' Industrijali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Condominia - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Edukazzjoni - Kumitat Permanenti.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Joe Farrugia.

ONOR.

JOE FARRUGIA: Madam Speaker, illum nixtieq nitkellem fuq l- isports, suġġett li min jafni żgur li jaf li hu għal qalbi ħafna.

L- isports iservi kemm biex jeduka lill-bniedem kif ukoll biex iżommu b'saħħtu u għalhekk l-oqsma ta' l-edukazzjoni, ta' l-isports u tas-saħħa ma tistax tifridhom.

Għalkemm il-Partit Nazzjonalista ħadem biex jipprova jkabbar l- imħabba tal-poplu Malti lejn l-isports, billi fost l-oħrajn għamel titjib fil-kumplessi sportivi, naqas li joħloq l-istrutturi neċessarji sabiex dan il-qasam jikber u jissaħħaħ u naqas milli joħloq il-mekkaniżmu neċessarju sabiex itejjeb b'mod sistematiku l-użu tal-kumplessi sportivi u tal-livell milħuq mill-atleti tagħna fid-diversi dixxiplini pprattikati hawn Malta.

Fil-fatt illum se nipproponi xi affarijiet li jistgħu jsiru mid-diversi entitajiet lokali ħalli ssir qabża fil-kwalita' u tinbidel il-mentalita' lokali.

Madam Speaker, bħalma jaf kulħadd f'Malta ftit huma dawk in-nies li jgħixu mill-isports professjonalment u għalhekk il-ġenituri Maltin ma tantx jagħtu appoġġ lil uliedhom biex jipprattikaw xi sport.

Biex tgħaxxaqha, is- sistema edukattiva tagħna ftit tħalli lok għat-tfal tagħna li jipprattikaw xi sports minħabba l-volum esaġerat ta' studju li nbellgħulhom, pero' jekk irridu soċjeta' iktar b'saħħitha verament irridu nibdew minn hawn.

Fil- fatt il-ġimgħa l-oħra ħadt gost naqra s-suġġerimenti li għamel il-kunsill ministerjali sportiv għall-iskejjel - dan ġie mqabbad biex jagħmlu mill- Ministru Evarist Bartolo, li jien żgur li qed jagħmel mill-aħjar li jista' f'dan ir-rigward - u ta' min jagħtihom attenzjoni vera u bis-serjeta'.

Madam Speaker, meta jien kont għadni tifel niftakar li l-iskejjel sekondarji, li kienu jispiċċaw fit-3.15 p.m., kellhom break ta' madwar siegħa u kwart.

Waqt dan il-break ħafna għalliema kienu jqattgħu ħafna mill-ħin tagħhom iħajru lill-istudenti jipprattikaw xi sport.

Fil-fatt niftakar li f'St. Joseph Technical School ta' Corradino kien hemm teachers - fosthom is-Sur Johny Calleja li kien jgħallem il-football, is-Sur Alfred Cachia li kien jgħallem il-waterpolo u s-Sur John Pace li kien jgħallem il- bodybuilding u jħarreġ lill-ħandikappati fl-isports; dawn għadhom attivi sa llum - iddedikati ferm tant li, kif għidt, diġa' kienu waslu anke biex iqattgħu l-ħin liberu tagħhom jgħinu lit-tfal jipprattikaw l-isport favorit tagħhom.

Pero' hawn ta' min jgħid li dak iż-żmien meta wieħed kien jispiċċa l-iskola kien isib problema biex jipprattika l-isports għax ma kienx isib post fejn jjista' jagħmel dan u għalhekk ħafna atleti tajbin kienu jispiċċaw fix-xejn.

Pero' għallinqas fl-iskejjel sekondarji kienu jiġu identifikati dawk l-istudenti li kellhom dan il-potenzjal għax fl- iskejjel primarji ma kienx hemm dawn l-opportunitajiet.

Madam Speaker, sfortunatament illum morna lura minflok 'il quddiem f'dik li hi edukazzjoni sportiva.

It-tfal ftit li xejn qed jingħataw edukazzjoni sportiva fl-iskejjel primarji u fil-fatt lanqas biss hemm teachers speċjalizzati f'dan il-qasam.

Biex l-istudenti jagħmlu ftit PE jrid ikollhom xi teacher li jħobb l-isports għax mill-bqija qatt ma jipprattikaw xi sport.

Dan qed ngħidu biex nuri n-nuqqas amministrattiv li jeżisti f'dan il-qasam, imma madanakollu jien niskanta kif ħadd mill-ġenituri ma jitkellem fuq dan ir-rigward.

Mur ara kemm jipprotestaw il-ġenituri u x'pandemonju jqum kieku kellna naqtgħu l-għoti tal-ħalib b'xejn lill- iskejjel tal-gvern li ma jmurx it-tifel imutilha bil-għatx lill-mummy jew jonqsilha fil-piż!

Pero' billi t-tifel ma jingħatax edukazzjoni sportiva dak ma jimpurtax u m'hemm xejn ħażin!

Madam Speaker, minħabba li fl-iskejjel sekondarji ma jeżisti l-ebda break twil biżżejjed, l-isports ftit qed jingħata importanza, għalkemm xi skejjel privati ġieli jħeġġu lill-istudenti joqogħdu wara l-ħin biex jipprattikawh.

Imbagħad kif nistgħu nippretendu li meta nibagħtu lill-atleti tagħna barra minn Malta jagħmlu suċċess meta ħaddieħor iħarreġ lill-atleti tiegħu mill- eta' ta' ħames snin jew ftit aktar!

GĦalhekk hawn nappella lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni biex jara li ssir xi ħaġa f'dan ir-rigward.

Possibbli li ma nistgħux inħaffu ftit mill-kurrikulu tat-tfal u ndaħħlu iktar attivita' sportiva?

Possibbli li m'aħniex kapaċi nipprovdu sports instructors biżżejjed fl-iskejjel primarji u sekondarji tagħna?

Possibbli li m'aħniex kapaċi noħolqu programm ta' koperazzjoni bejn l-iskejjel tagħna u l- għaqdiet sportivi biex dawn iħarrġu lit-tfal fl-iskejjel?

Madam Speaker, jien nissuġġerixxi wkoll li għandha tiġi studjata l- possibbilta' li titwaqqaf skola ta' l-isports ħalli t-tfal jingħataw l- opportunita' li jiżviluppaw it-talenti tagħhom u fl-istess ħin jingħataw l- edukazzjoni kollha neċessarja.

Forsi wieħed jista' jara kif jestendi l- Iskola Sports li hemm fil-Marsa.

Barra minn hekk hemm bżonn li nżidu l- attivita' sportiva fl-iskejjel tagħna għax biha biss nistgħu nbiegħdu d- droga mit-tfal tagħna u ntellgħu iktar ċittadini b'saħħithom li jevitaw il- mard u l-vizzji, bħas-sigaretti u x-xorb.

Madam Speaker, barra minn hekk biex il-kumplessi sportivi tagħna jiġu mħarsa aħjar hemm bżonn li dawn jingħataw lill-għaqdiet sportivi nazzjonali jew lill-Kumitat Olimpiku Malti.

Pero' dawn għandhom jaraw kif jistgħu jorganizzaw ruħhom aħjar ħalli ma joqogħdux jitolbu l-flus lill-Gvern il- ħin kollu.

Għal dan l-għan jien nissuġġerixxi li, per eżempju, id-dħul mill-lotteriji, bħal dik tal-Presto, għandu jgħaddi lis-segretarjat parlamentari għaż-żgħażagħ, sport, kultura u arti biex, flimkien mar- rappreżentanti ta' għaqdiet sportivi jara kif isir marketing aħjar ħalli d- dħul imur għall-isports.

Jekk mhux se nikkreaw xi tip ta' attivita' ekonomika se nispiċċaw biex nitilfu anke dak li għandna għax illum biex tmexxi kumpless sportiv trid ħafna flus.

Per eżempju, jien nammira lill-Malta Football Association li rnexxielha tkun self-sufficient fl-attivita' tagħha billi tuża l-ground nazzjonali u t- training grounds li hemm f'Ta' Qali b'mod tajjeb.

Madanakollu ħafna għaqdiet sportivi għadhom ma rrealizzawx li jekk mhux se jorganizzaw ruħhom tajjeb se jkun impossibbli li jkomplu jiffunzjonaw u għalhekk il-ministru responsabbli mill-isports jagħmel tajjeb li qabel ma jagħti l-flus lil xi għaqda partikolari jitlob rapport dwar kif din topera ħalli l-flus jingħataw lill-għaqdiet li juru serjeta' fit-tmexxija tagħhom.

Hemm bżonn ukoll li naraw kif il-kumplessi sportivi jistgħu jiġu mtejba, speċjalment fl-irħula u l-villaġġi tagħna.

S'issa ftit kienu dawk il- kunsilli lokali li smajthom jgħidu li se jinvestu flushom biex itejbu l- kumplessi sportivi tar-raħal jew tal-belt tagħhom.

Hawn ta' min isemmi diffikulta oħra, ċioe' min se jmexxi dawn il-kumplessi wara li jiġu rranġati, jekk hux l-għaqdiet sportivi jew inkella l-kunsilli lokali.

Din il-problema trid tiġi solvuta għax inkella wisq nibża' li nispiċċaw biex il- kunsilli lokali qatt ma jonfqu xejn f'dan ir-rigward.

Madam Speaker, fl-aħħar nett irrid ngħid li hemm bżonn ninkoraġġixxu lin- nies ta' kull eta' biex jieħdu sehem attiv fl-isports billi niftħu iktar il- bibien ħalli n-nies ikunu jistgħu jużaw il-faċilitajiet sportivi eżistenti fil-gżejjer tagħna.

Hemm bżonn ukoll li nidentifikaw kif se nkabbru d-dħul min dawn il-faċilitajiet, anke permezz ta' turiżmu sportiv.

Jekk se nħallu kollox maqsum bejn ħafna entitajiet żgħar u ma nagħmlux pjan fit-tul wisq nibża' li se mmorru lura u mhux 'il quddiem.

Il-Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar uriena li waqajna ferm lura meta mqabbla ma' pajjiżi bħal Ċipru, il- Lussemburgu u l-Islandja, għalkemm irridu nammettu li morna aħjar minn drabi oħra.

Hawn ma nistax ma nsemmix nies bħal Tony Drago u Carol Galea li minn hawn nixtieq nifirħilhom talli b'tant sagrifiċċji personali għamlu suċċess barra minn xtutna.

Dan juri li jekk nieħdu l-affarijiet bis- serjeta' nistgħu naslu pero' dan għandna nibdewh minn meta t-tfal ikunu għadhom l-iskola.

Madam Speaker, illum qed tinħass il-ħtieġa li nbiddlu l-kultura eżistenti fejn ngħidu li peress li aħna pajjiż żgħir huwa impossibbli li naslu għal suċċess internazzjonali.

Jien nibża' li għadna wisq dilettanti f'dan il- qasam u ħafna mill-finanzi li jiġu utilizzati jistgħu jintużaw b'mod aħjar.

Per eżempju, il-clubs tal-football lokali jonfqu eluf ta' liri f'salarji u mbagħad ftit jinvestu fit-tfal, għalkemm nispera li n-nurseries jagħtu l- frott tagħhom.

Anke l-ministru responsabbli mill-qasam tas-saħħa għandu rwol importanti f'dan il-qasam u għalhekk għandu jara kif jista' jipprovdi l-aħjar riżorsi li għandu biex jgħin l-atleti tagħna.

Il-mediċina fl- isports saret xjenza u wieħed ma' jistax jagħmel progress mingħajr din l- għajnuna medika.

Bla dubju hemm wisq xi jsir u għalhekk hemm bżonn li jitwaqqaf kunsill sportiv nazzjonali ħalli jkun hemm aktar koperazzjoni u r- riżorsi eżistenti jiġu utilizzati aħjar.

Madam Speaker, fid-diskors tiegħi ma daħħaltx politika għax inħoss li dan il-qasam huwa għal qalb bosta deputati ta' din il-Kamra u bosta minna nikkontribwixxu personalment, kemm finanzjarjament kif ukoll b'mod attiv.

Jien nispera li s-suġġerimenti li għamilt ma jaqgħux fuq widnejn torox għall-ġid ta' l-isports Malti.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Abela.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Madam Speaker, illum xtaqt nitkellem fuq iż-żgħażagħ, il-futur u r-ruħ ta' dan il-pajjiż.

Ngħid għalija huwa importanti li għall-grazzja t'Alla f'dan il-Parlament għandna numru ta' deputati żgħażagħ, għax filwaqt li kulma nagħmlu hawn ġew iħalli effett fuq is- soċjeta' b'mod ġenerali, fil-verita' kull deċiżjoni li nieħdu bħala Kamra tar-Rappreżentanti tkun qed isservi ta' pedament għal soċjeta' oħra, soċjeta' ta' żgħażagħ, li għada pitgħada se jkunu huma l-mexxejja tal- pajjiż, jekk mhux diġa' jinsabu f'dik il-pożizzjoni.

Ikun tajjeb jekk wieħed jistaqsi x'valuri qed nirċievu aħna ż-żgħażagħ fis-soċjeta' tagħna.

Jekk wieħed iħares daqsxejn lejn il-passat isib li l- ġenerazzjoni Maltija dejjem irċeviet valuri sodi, li huma l-valuri tal- familja, tar-reliġjon u tax-xogħol, pero' s-soċjeta' hekk imsejħa moderna għadha tgħożż dawn il-valuri?

Jien xi kultant ninkwieta għax nemmen li, filwaqt li għandna ħafna żgħażagħ ġenerużi, fl-istess waqt is-soċjeta' ta' madwarna qed titlobna nkunu konsumisti u xi ftit jew wisq - jekk mhux ħafna wkoll - qed tbiddel il-valuri fis-sens li l-iktar ħaġa importanti fil-ħajja għal ħafna żgħażagħ saret il-flus.

Illum il-valuri saru biex minn job ikollok tnejn u jekk ikollok tlieta aħjar, biex tixtri l-karozza minn eta' żgħira, biex tixtri ħwejjeġ lussużi ...

Dawn huma l-valuri ta' llum!

U fiex qed jirriżultaw dawn il-valuri?

B'dawn il-valuri hekk imsejħa moderni ż-żgħażagħ minn eta' żgħira qed jispiċċaw bi problemi ta' dipressjoni, li ħafna drabi jwasslu wkoll għall-abbuż tad-droga u ma jafux kif għandhom jibnu familja.

Fil-fatt hawn ta' min isemmi l-fatt li fil-qorti qed jiżdiedu l-każi ta' separazzjoni bejn koppji żgħażagħ.

Meta tħares lejn dan kollu bilfors li tinkwieta għax tirrealizza li aħna qed inwarrbu l- valuri tradizzjonali tas-soċjeta' Maltija.

GĦal dan għandu tort kulħadd, kemm l-Istat, sa ċertu punt kemm il-knisja, kif ukoll iż-żgħażagħ infushom, jiġifieri ħadd ma għandu għalfejn ineħħi l-ħtija, ifarfar jew iwaħħal f'ħaddieħor, għax b'xi mod kulħadd qed iħalli l-messaġġ jasal żbaljat għand iż-żgħażagħ.

Madam Speaker, ftit tal-jiem ilu meta konna qed niddiskutu t-twaqqif tal- Kumissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni tkellimna ħafna fuq il-bżonn li din il-kummissjoni tħares lejn il-valuri li għandhom jibnu ż-żgħażagħ u fuq il- valuri li għandna ngħaddu lit-tfal, pero' fil-preżent x'inhu jiġri?

Fil- preżent qed jiġri li s-sistema edukattiva qed timla' liż-żgħażagħ tagħna bl- informazzjoni imma m'hijiex qed tagħtihom l-ispazju li jaħsbu u li jirriflettu, anzi lanqas biss qed tagħtihom iċ-ċans li jirriflettu.

It- tfal saru qishom computers; jirċievu l-informazzjoni u jobżquha fl-eżami mingħajr ma janalizzaw xejn u mingħajr ma jaraw x'inhu l-aħjar għalihom.

Illum l-iktar ħaġa importanti hija l-ġirja sfrenata lejn iċ-ċertifikati bil- konsegwenza li meta t-tfal jikbru, jibdew l-iskola sekondarja u jiltaqgħu ma' l-ewwel kriżijiet taż-żgħożija ma jkunux jafu kif se jiffaċċjawhom.

Fil-passat il-familja kienet tgħaddi iktar ħin flimkien għax l-omm ma kenitx toħroġ taħdem, il-missier kien ikollu iktar ħin ma' wliedu u l- familja kienet tinġabar iktar għat-talb.

Imma llum x'ġara?

L-ugwaljanza hija xi ħaġa tajba u ta' min ifaħħarha pero' sfortunatament il-valur tax- xogħol qed jisraq il-ħin tal-familja.

Assolutament li m'iniex kontra li l- mara toħroġ taħdem pero' l-missier u l-omm għandhom isibu aktar ħin għat- tfal biex jiddiskutu magħhom il-problemi li jkunu qed jiffaċċjaw għax wisq nibża' li ħafna drabi ż-żgħażagħ m'humiex qed isibu l-ħin jagħmlu dan mal- ġenituri.

Huwa fatt inkwetanti li llum iż-żgħażagħ qed jibdew bil-problemi minn eta' żgħira għax dawn iħossuhom iżolati u jkunu jridu jiffaċċjaw il- problemi li jiltaqgħu magħhom weħidhom għax għalkemm forsi jitkellmu ma' sħabhom li jkollhom l-istess problemi tagħhom m'humiex qed isibu lil min jagħtihom direzzjoni.

Madam Speaker, ma nistax ma nsemmix kif qed jiġu sfruttati ż-żgħażagħ permezz tad-divertiment.

Jien żagħżugħ u nieħu gost immur Paceville pero' ma neħux gost meta nara li l-istabilimenti li hemm f'dan il-lokal jisfruttaw liż-żgħażagħ bl-iktar mod sfaċċat.

Per eżempju, kemm qed tiġi mogħtija importanza s-sigurta' f'dawn il-postijiet?

Ġieli dawn il-postijet ikunu mballati bin-nies, kulħadd iross, kultant bilkemm ikollok ċans tieħu nifs, mużika qawwija ...

Min qed jagħti każ tas-sigurta' taż-żgħażagħ tagħna?

Min imur sa Paceville jinduna li qed isiru abbużi kbar minn dan il- lat, anke meta jinqala' l-ġlied.

U xi ngħidu għal dawk it-tfal ta' madwar 11 u 12-il sena - hawnhekk m'iniex qed nesaġera - li jiffrekwentaw dawn il- postijiet u sas-01.00 a.m. jkunu għadhom jiġru fil-pubs jixorbu l-alkoħol u jpejpu s-sigaretti.

Aħna x'soċjeta' qed nibnu?

Din ta' l-alkoħol hija xi ħaġa li wieħed jinnota faċilment meta jmur Paceville.

Jien ma għandi xejn kontra min jixrob għax jien ukoll nixrob, pero' kif kulħadd jixrob u mbagħad kulħadd sejjer id-dar bil-karozza tiegħu?

Qed nagħmlu evalwazzjoni dwar dak li qed jiġri kull nhar ta' Sibt fejn wieħed l-ewwel jixrob u mbagħad imur isuq u mbagħad il-Ħadd fil-għodu naqraw fuq il-gazzetti li kien hemm traġedja ?

Ħadd m'hu qed jaħseb xejn fuq dawn l-affarijiet?

Madam Speaker, imbagħad xi ngħidu għall-prezzijiet li s-sidien ta' l- istabilimenti ta' Paceville qed jitolbu liż-żgħażagħ, iktar u iktar meta ħafna minnhom ikunu għadhom qed imorru l-iskola u għalhekk il-flus iġibuhom mingħand il-ġenituri tagħhom?

Aħna liż-żgħażagħ x'messaġġ qed inwasslulhom; li l-ġimgħa kollha, mit-Tnejn sal-Ħadd, qiegħda għad- divertiment?

Dawn iż-żgħażagħ kif jistgħu xi darba jrabbu sinsla?

Madam Speaker, kif għidt, diġa' jien ukoll għadni żagħżugħ u naf xi jridu ż-żgħażagħ, bħalma wara kollox naf xi rrid jien, imma morru tkellmu ma' dawk li jmexxu l-għaqdiet ħalli taraw kemm hawn żgħażagħ li jridu jidħlu għar-responsabbilta'.

GĦall-grazzja t'Alla, għalkemm dan in-numru qed jonqos, għad għandna ħafna żgħażagħ li lesti li jidħlu għar- responsabbilta'.

Għad għadna ħafna żgħażagħ li qed jagħmlu xogħol volontarju, anke fil-qasam tal-politika, pero' għandna ħafna żgħażagħ oħra li l-messaġġ li qed jirċievu huwa li l-ġimgħa kollha qiegħda hemm għad- divertiment.

Fejn qabel il-poplu Malti kien jagħti valur kbir lix-xogħol sfortunatament illum għandna ħafna żgħażagħ li dan il-valur m'għadux imnaqqax f'moħħhom bħal dari u jinteressahom biss li jiskartaw u jitilqu 'l barra u xi kultant dawn il-valuri qed jirċevuhom mingħand kollegi ikbar minnhom.

Madam Speaker, nixtieq nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid - fil-fatt din ħallejtha għall-aħħar apposta - li ż-żgħażagħ tagħna llum huma mifnija bil-problema tad-droga u għalhekk hemm bżonn naraw x'nistgħu nagħmlu bis- serjeta' f'dan il-qasam.

Jien naf li l-pulizija qed jaqdu d-dmir tagħhom billi qed jarrestaw diversi nies u jipprovaw jiġbru l-informazzjoni.

Anke l-pubbliku sar iktar aware ta' din il-problema u qiegħed jgħin iktar lill- pulizija, pero' hemm bżonn li nagħmlu iktar minn hekk.

Aħna kif nistgħu nittolleraw - din se ngħidha bl-ikbar liberta' u bl-ebda mod ma jien se ngħid xi ħaġa kontra ż-żagħżagħ - li jiġu organizzati parties - issa dalwaqt nisimgħu bihom, partikolarment fil-festa ta' Santa Marija - speċifikament biex tinbiegħ l-ecstasy meta nafu li s-sound għoli li jkun hemm ma jkunx qiegħed biex dak li jkun jiddeverti imma biex wieħed jieħu gost jiddamdam - il-kelma "jiddamdam" tfisser li wieħed jieħu l-ecstasy u drogi oħra - u meta nafu li l-istabilimenti li jorganizzaw dawn il-parties jagħlqu l-vit ta' l-ilma biex iż-żgħażagħ li jispiċċaw dehydrated wara li jaħlu dik l-enerġija kollha li tagħtihom l-ecstasy ma jsibux ilma fil-vit u jkollhom jixtri flixkun ilma li jridu jħallsu Lm1 tiegħu?

Dan m'huwiex sfruttament?

Aħna se nkomplu nħallu dawn it-tip ta' abbużi għaddejjin?

Madam Speaker, kif qed naraw hemm bżonn li nieħdu azzjoni mill-iktar fis possibbli ħalli nħejju pedamenti sodi għall-ġenerazzjonijiet ta' warajna.

Aħna nafu li ż-żgħażagħ huma l-pedament u għalhekk hemm bżonn nagħtu kas din il-ġerħa u nagħtuha attenzjoni speċjali.

B'hekk biss jista' jkollna soċjeta' verament b'saħħitha u b'hekk biss inkunu nistgħu ngħidu li s- soċjeta' Maltija żammet il-valuri tagħha u fl-istess ħin baqgħet moderna.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Nirringrazzjak.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għall-lum it-Tnejn, 14 ta' Lulju, 1997 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru Mizzi.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

POPOLAZZJONI MALTIJA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid ta' liema oriġini huma l-persuni li wasslu biex il- popolazzjoni Maltija żdiedet bi kważi 3,000 ruħ bejn Diċembru, 1995 u Marzu, 1997?

Din iż-żieda hi kollha ta' ċittadini Maltin?

Kif tikkompara din ir-rata ta' żieda fil-popolazzjoni Maltija ma' dik tas-snin ta' qabel?

Kemm mill-persuni li bdew joqogħdu f'Malta għamlu dan wara li żżewwġu Malti/Maltija?

ONOR.

LEO BRINCAT: Ir-rata normali ta' żieda fil-popolazzjoni Maltija kienet kostanti għal dawn l-aħħar 10/15-il sena, jiġifieri dik ta' 0.9%, li hi madwar dik ta' 3,000 ruħ.

Iċ-ċifri iriveduti b'bażi taċ-Ċensiment tal- Poplazzjoni ta' Novembru, 1995, huma hekk: f'Diċembru, 1995, il- popolazzjoni Maltija kienet ta' 371,173 filwaqt dik ta' Marzu, 1997, hija ta' 374,286.

In-numru ta' dawk il-barranin li jieħdu ċittadinanza Maltija tvarja bejn 250 u 300 ruħ fis-sena.

Għall-fini ta' statistika dawn huma residenti f'Malta.

TAL-QROQQ - BRIDGE

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar meta saru l-aħħar spezzjonijiet fuq il-bridge li hemm ħdejn il-mini ta' Regional Road?

Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar x'passi jieħu d-dipartiment ħalli l- piż permissibbli ma jinqabiżx b'dak il-piż li għandu minn fuq dan il- bridge?

Kif qed jiġi assigurat li l-joints tal-bridge fil-fatt mhux qed jiddeterjoraw?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: S'issa ma jsirux spezzjonijiet u testijiet fuq l- istrutturi tal-bridges fil-pajjiż u lanqas isir xi kontroll speċifiku tal- vetturi li jgħaddu minn fuq dawn il-pontijiet.

Ma dan kollu inħasset il- ħtieġa li jsir dan it-tip ta' ntervent u d-Dipartiment tat-Toroq qiegħed jaħdem fuq pjan biex jibda' jsir dan ix-xogħol.

PULIZIJA - GĦASES

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti tagħrif dwar liema huma l-għases fil-11 u 12-il distrett elettorali li mhux qed ikunu miftuħa 24 siegħa kuljum?

X'passi se jittieħdu biex dawn l-għases ikunu jistgħu jinfetħu l-ħin kollu?

Kemm hu fil-preżent il-complement tal-pulizija li hemm f'dawn l-għases?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi l-Għases tal-Pulizija li ma jkunux miftuħa 24 siegħa kuljum fil-11 u t-12-il Distrett Elettorali huma dawk tal-Għargħur, tal-Imġarr, ta' l-Għadira u taċ-Ċirkewwa.

Kif jaf tajjeb l-Onor.

Interpellant bħalissa qed jittieħdu ċertu inizjattivi relatati mall-programm ta' modernizazzjoni tal-Pulizija biex il- korp jitneħħewlu x-xogħlijiet żejda li m'għandhomx x'jaqsmu max-xogħol tal- pulizija.

Kif jispiċċa dan l-eżerċizzju, li f'ċertu każijiet huwa diġa' fi stat avvanzat, ikun possibli li numru konsiderevoli ta' pulizija jiġu mpoġġijin fl-għases biex jagħmlu x-xogħol meħtieġ hemmhekk.

Il-complement ta' kull għassa huwa skond l-esiġenzi partikolari tad-distrett, inkluż il- popolazzjoni.

PBS - BORD

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm-il darba ltaqa' sal-lum il-Bord tal-PBS mill-1 ta' Novembru, 1996?

X'kienet l-attendenza?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li, filwaqt li l-Bord tad-Diretturi tal-Public Broadcasting Services Ltd maħtur mill-amministrazzjoni ta' qabel ma ltaqa' qatt f'Novembru 1996, il-bord il-ġdid li nħatar f'Diċembru 1996 s'issa ltaqa' 23 darba.

L-attendenza dejjem kienet sħiħa, bid-Direttur Ħaddiem jibda jattendi l-laqgħat mal-ħatra tiegħu fil-31 ta' Jannar, 1997.

SKEJJEL - STUDENTI TA' 16-IL SENA

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu maħsub li studenti se jispiċċaw l-iskola sekondarja bl-eta' ta' 16-il sena din is-sena?

Kemm minnhom huma ġuvintur u kemm minnhom huma tfajliet?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

SKEJJEL - STUDENTI BARRANIN

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm studenti ta' nazzjonalita' barranija jattendu skejjel statali f'livell primarju, sekondarju u post-sekondarju fl-1996 u fl-1997?

ONOR.

TELEMALTA - INTERNATIONAL INTERNET CONNECTION SERVICE

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid x'ikkawża qtugħ fl-International Internet Connection Service min-naħa tat-Telemalta Corporation nhar it-Tnejn 7 ta' Lulju mill- 4.00 p.m. 'l quddiem?

ONOR.

ALFRED SANT: Jien informat li s-servizz fl-International Internet Connection Service min-naħa tat-Telemalta kien maqtugħ nhar is-7 ta' Lulju, bejn is-1.30 pm u l-4.10 pm. Dan kien kawżat minħabba problemi tekniċi f'apparat tat-trasmissjoni fl-exchange ta' Birkirkara.

AKKADEMJA MEDITERRANJA TA' L-ISTUDJI DIPLOMATIĊI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'kontroll finanzjarju u amministrattiv teżerċita l-Universita' fuq l-Akkademja Mediterranja ta' l- Istudji Diplomatiċi?

Kif jiġi stabbilit il-budget u min japprovah?

Kif jiġu stabbiliti s-salarji ta' l-istaff ta' l-istess akkademja?

ONOR.

AKKADEMJA MEDITERRANJA TA' L-ISTUDJI DIPLOMATIĊI - FTEHIM

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-ftehim li sar s'issa bejn il-Gvern Malti u l-Gvern Svizzeru dwar l-Akkademja Mediterranja ta' l-Istudji Diplomatiċi; l-Universita' u l- istess Akkademja; u l-Akkademja u l-Fakulta' tal-Liġi?

ONOR.

IBĦRA TERRITORJALI TA' MALTA - OPRI TAL-BAĦAR

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kienu dawk l-opri tal-baħar illi nqabdu jivjolaw l- ibħra territorjali ta' Malta sena b'sena f'dawn l-aħħar għaxar snin?

X'tip ta' opri tal-baħar kienu?

Kemm min dawn ġew imġiegħla jidħlu fil-portijiet tagħna mill-iskwadra marittima?

F'kemm il-każ l-iskwadra marittima kellha tuża in-nar biex iġiegħlhom jobdu l-ordnijiet tagħha?

Kemm kien in-numru ta' każi li minkejja kollox ħarbu mill-ibħra tagħna u ma nqabdux?

ONOR.

ALFRED SANT: It-tagħrif qiegħed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PULIZIJA - INĊIDENTI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' karozzi u vetturi oħra nvoluti f'kollużjonijiet is-sena l-oħra?

Kemm mietu persuni, kemm weġġgħu gravi u kemm weġġgħu ħafif?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li matul l-1996 kien hemm 30,678-il vettura nvoluti f'kolliżjonijiet.

Fl-istess perijodu mietu 14-il persuna, 156 persuna weġġgħu gravi filwaqt li 582 persuna weġġgħu ħafif.

KUMPANNIJI TA' L-ASSIKURAZZJONI - VETTURI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu mħallsa flus fi premiums fuq insurances għal karozzi u vetturi oħra s-sena l-oħra?

Kemm kien l-ammont ta' flus imħallsa fi claims fuq dawn il-poloz is-sena l-oħra?

ONOR.

LEO BRINCAT: L-ammont ta' flus imħallsa fi claims fuq dawn il- poloz is-sena l-oħra kien ta' Lm9,263,798.

Din is-somma ma tinkludix ammont ta' claims li saru fuq dawn il-poloz u li sa l-aħħar tas-sena kienu għadhom ma tħallsux.

VETTURI BIL-MUTUR

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn persuni liċenzjati biex isuqu vetturi bil-mutur u jagħti breakdown tal-liċenzji li għandhom skond il-grupp?

Kemm minn dawn għandhom aktar minn 60 sena?

Is-sena l-oħra kemm kien in-numru ta' persuni li għaddew mit-test tas-sewqan u ngħataw liċenzja biex isuqu?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li n-numru ta' persuni liċenzjati biex isuqu vetturi bil-mutur huwa kif ġej:-

|Grupp A | 17,538| |Grupp B |182,074 | |Grupp B1 | | | |2,611 | |Grupp C | | | |7,630 | |Grupp D | | | |2,710 | |Grupp E | | | |7,630 |

Minn dawn hemm 20,091 persuna li għandha aktar minn 60 sena.

Jiena nformat ukoll li s-sena l-oħra (1996) kien hemm 7,244 persuna li għaddew mit-test u ngħataw liċenzja biex isuqu.

SAĦĦA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid meta l-persuna li isimha qed jintbagħat separatament se tintbagħat għat-test li għandha bżonn urġentement?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: It-test imsemmi kien diġa bbukjat għall l-10 ta' Lulju, 1997.

SAĦĦA - MEDIĊINI B'XEJN

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n- numru ta' persuni li għandhom il-karta s-safra u għalhekk huma ntitolati biex jieħdu l-mediċini b'xejn?

Kemm hemm applikazzjonijiet pendenti quddiem id-Drugs and Therapeutic Committee llum?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Fil-preżent hemm 35,401 pazjenti li għandhom il- karta s-safra u għalhekk huma ntitolati biex jieħdu l-mediċini b'xejn.

In-numru ta' applikazzjonijiet pendenti quddiem id-Drugs & Therapeutics Committee illum huwa ta' 13.

WORLD ENERGY DAY

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid x'attivitajiet huma maħsuba għal World Energy Day li jmiss?

Meta hu ppjanat li din tinżamm u x'se tkun it-tema ewlenija?

ONOR.

LEO BRINCAT: Il-World Energy Day ma teżistiex fuq il-kalendarju uffiċjali tal-Ġnus Magħquda.

Nitlob lill-Onor.

Membru jkun aktar preċiż fil-mistoqsija tiegħu.

ŻVILUPP TA' ART

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jagħti informazzjoni dwar il-progress tal-proposta ta' żvilupp ta' art (Wileg - Żabbar) bħala djar għal poplu li kien irrifera għaliha fil- bidu ta' din il-leġislatura?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Ninforma l-Onor.

Interpellant li dak li kelli xi ngħid dwar dan il-proġett diġa' għedtu.

DJAR

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jagħti l-figuri ta' kemm ġew allokati djar jew flats bħala social housing, lokal b'lokal, minn Ottubru 1996 'il hawn?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

SPIŻERIJI

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jagħti xi progress sar rigward ir-regolamenti tal-liċenzji ta' l-ispiżeriji u jekk hemmx xi ħsieb li jsir xi aġġornament?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Bħalissa qegħdin jiġu pproċessati liċenzji ta' spiżeriji li kienu eliġibbli mir-regolarmenti ta' qabel it-tneħħija ta' Regolarment Numru 5.

'Il quddiem jiġu kkonsidrati wkoll il-liċenzji l-ġodda u t-trasferimenti.

SKEJJEL - EŻAMIJIET

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jagħti informazzjoni rigward il- futur ta' l-eżami tas-City and Guilds u jekk fl-affermattiv, x'passi se jittieħdu biex jinżamm standard għoli u biex eżamijiet u ċċertifikati Maltin ikunu rikonoxxuti internazzjonalment?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

ETC - KORS TA' ĠARDINARA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 6713, jista' l-Ministru jgħid meta ħarġet is-sejħa għal dan il-kors u meta għalqet?

Kemm kien in- numru ta' persuni li applikaw?

Kemm ġew aċċettati?

Kemm minn dawk aċċettati fil-fatt m'attendewx għall-kors?

Min qed iħallas lil dawn it- trainers?

Minn fejn huma?

X'tip ta' mpjieg hu mistenni li jingħataw meta jispiċċa l-kors?

ONOR.

EDWIN GRECH: Il-korporazzjoni fl-isforzi tagħha biex tkabbar il- ħiliet ta` dawk li qed jirreġistraw għax-xogħol, speċjalment dawk li ilhom aktar minn sena fuq ir-reġistru, u li huma illitterati kienet sejħet lill- dawn il-persuni sabiex jagħzlu xi sena partikolari biex jitħarrġu fiha.

Oriġinarjament 40 persuna għazlu s-sengħa ta` ġardinara.

Ma kienx hemm il- ħtieġa għal ħruġ ta` sejħa għaliex dan, barra li hu parti mill-operat tal- korporazzjoni, huwa kors u mhux xogħol.

Mill-40 persuna li aċċettaw li jattendu, 19 attendew.

Iz-żewġ trainers li qed imexxu dan il-kors huma imħallsa mill- korporazzjoni.

Wieħed jaħdem l-iskola tal-biedja, u l-ieħor huwa `ex teacher`.

L-għan ta`l-ETC hu li wara li jintemm il-kors jinstab xogħol għal dawn il-persuni li jkun addattat għalihom.

BARRAKKA TA' FUQ - TELESCOPES

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jara jistgħux isiru t- tiswijiet meħtieġa jew jinbidlu t-telescopes fil-Barrakka ta' Fuq fil-Belt?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

BUĠIBBA - IRRANĠAR

L-ONOR.

MICHAEL REFALO staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Peress li fil-ħin tal-mistoqsijiet fis-Seduta Nru. 88, il- Ministru stqarr li l-flus li ntnefqu fl-irranġar ta' Buġibba ma nħarġux mill-voti normali iżda minn vot speċjali, jista' l-Ministru jgħid fejn fl- estimi preżentati f'Jannar ta' din is-sena jirriżulta l-vot speċjali għal Buġibba?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Huwa minnu li fl-estimi tas-sena 1997 ma kienx hemm flus ivvotati għax-xogħol li sar f'Buġibba.

Madankollu fuq talba li għamlet id-Diviżjoni fl-14 ta' Mejju l-Ministru tal-Finanzi ħareġ Contingencies Fund Warrant biex ikopri l-ispejjeż fuq dan il-proġett.

Awtorizza wkoll illi n-nefqa tidher taħt Capital Works Vote X - Ministry of Public Works and Construction (Public Buildings, Plant and Equipment) - item 32 - Qawra/Buġibba Upgrading Project".

RAĦĦALA - ŻIDIET FIL-PREZZ TAL-ĦALIB

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Peress li dan l-aħħar tħabbru żidiet fil-prezzijiet tal-ħalib frisk u ta' prodotti magħmula mill-ħalib, liema żidiet se jagħmlu tajjeb għalihom il- konsumaturi, jista' l-Ministru jgħid jekk ir-raħħal hux se jgawdi minn xi żidiet fil-prezz tal-prodott (ħalib) li r-raħħal jipprovdi u jekk fl- affermattiv, kemm se tkun din iż-żieda bħala persentaġġ tal-prezz preżenti?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-prezz tal-ħalib nej mħallas mill-MDP lir-raħħala huwa rregolat mill-ftehim bejn l-MDP, il-KPH u l-Gvern u huwa bbażat fuq formula stabilita.

Xi ċaqlieq li seta' kien hemm f'xi prodotti tal- kumpannija m'għandux x'jaqsam direttament mal-prezz tal-ħalib nej mħallas lir-raħħala.

BEJJIEGĦA TAL-LAĦAM

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Peress li dan l-aħħar il-Ministru qal li kien ta direttivi sabiex bejjiegħa tal-laħam (butchers) jibdew ikollhom imbollat (immarkat) il-laħam taċ-ċanga frisk biex dan jiġi ddentifikat minn dak iffriżat, jista' l-Ministru jgħid jekk il-laħam frisk ta' l-għoġġiela hux se jibda jiġi mmarkat b'mod viżibbli u b'mod differenti mil-laħam frisk tal-baqar?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ninforma lill-Onor.

Membru li jiena ma' tajt l-ebda direttiva kif qed jgħid l-Onor.Membru.

Għall-informazzjoni tiegħu jiena għidt li biex il-Konsumatur Malti jkun aċċertat li verament qiegħed jixtri ċanġa friska, mill-1 ta' Lulju sejjer jibdew jinħarġu certifikati lil tal-ħwienet tal-laħam li jixtru ċ-ċanga friska.

Dawn iċ-ċertifikati fil-fatt bdew jinħarġu fl-1 ta'Lulju u qegħdin jinbidlu kull ġimgħa ma' kull qatla taċ-ċanga.

B'hekk il-konsumaturi jkunu jistgħu jiċċekkjaw jekk tal-ħanut ikunx xtara ċanga friska, u meta jkun xtraħa.

RAĦĦALA - PREZZ TA' GĦOĠĠIELA

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Peress li dan l-aħħar il-Ministru qal li ma kenux qed jiġu mħallsa l- prezzijiet ta' Lm126 kull qantar għall-għoġġiela u ta' Lm80 għall-baqar lir- raħħala, jista' l-Ministru jgħid kemm tħallsu inqas f'daqqa r-raħħala kollha li ġew affettwati b'dan in-nuqqas fil-perijodu minn 01.11.96 sa 08.07.97?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-bejgħ u x-xiri ta' għoġġiela u baqar huwa negozju privat bejn il-prodottur (raħħal) u l-biċċier (middleman).

Il-Gvern mhux involut fl-ebda stadju ta' dan in-negozju u għalhekk mhux f'posizzjoni li nagħti l-informazzjoni mitluba.

Li nista' ngħid hu li bosta raħħala jilmentaw li mhux qegħdin jingħataw l- prezzijiet miftiehma fuq il-karta taħt l-amministrazzjoni preċedenti.

BIĊĊERIJA - GĦOĠĠIELA

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid għall-perijodu mill-01.11.96 sal-lum, kemm-il każ kien hemm fil-Biċċerija fejn ir-raħħal ma ġiex imħallas il-prezz garantit ta' Lm126 kull qantar għall-għoġġiela u ta' Lm80 kull qantar għall-baqar rispettivament?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll ir-raġunijiet, għaliex dawn il-prezzijiet garantiti ma ġewx imħallsa?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nirriferi l-Onor.

Membru għar-risposta li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 7214.

MALTA/BELĠJU - SOCIAL SECURITY AGREEMENT

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk bejn Malta u l-Belġju humiex qed isiru xi taħdidiet dwar xi forma ta' Social Security Agreement?

ONOR.

EDWIN GRECH: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ebda taħdidiet dwar xi forma ta' Social Security Agreement ma qed isiru bejn Malta u l- Belġju.

AVOIDANCE OF DOUBLE TAXATION - TAĦDIDIET

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux qed isiru xi taħdidiet/negozjati ma' xi pajjiż dwar avoidance of double taxation?

ONOR.

LEO BRINCAT: Negozjati dwar ftehim fuq avoidance of double taxation isiru fuq bażi regolari ma' diversi pajjiżi.

Kopja tad-dettalji dwar dawn l-agreements li għadhom mhux kompletament finalizzati tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

SAN PAWL IL-BAĦAR - ART

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għal-liema użu se sservi l-art f'San Pawl il-Baħar imsemmija fl-Avviż Nru. 496 fil-Gazzetta tal-Gvern ta' l-4 ta' Lulju, 1997 Nru. 16481?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Kuntrarjament għal dak li fehem l-Onor.

Interpellant l-avviż li għalih qed jirriferi m'hux wieħed ta' esproprju, iżda hu wieħed ta' terminazzjoni ta' qbila tal-Gvern.

Din it-terminazzjoni qiegħda issir minħabba l-proġett tal-bus terminus ġo Buġibba/Qawra.

Kopja tal-pjanta relattiva tista' tinkiseb mid-dipartiment tal-Artijiet.

GĦAWDEX: XAGĦRA - ART

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għal-liema użu se sservi l-art fix- Xagħra, Għawdex imsemmija fl-Avviż Nru. 497 fil-Gazzetta tal-Gvern ta' l-4 ta' Lulju, 1997 Nru. 16481?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: It-terminazzjoni qed issir biex fuq l-art jinbena substation.

ĦABS ĊIVILI - ĦIDMA MILL-ETC

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'ħidma qed tagħmel l-ETC fil-Faċilita' Korrettiva ta' Kordin?

ONOR.

EDWIN GRECH: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

LOTTU PUBBLIKU - FLUS MIĠBURA

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu l-ammont ta' flus li nġabru din is-sena bejn Jannar u Mejju f'lottu u lotteriji organizzati mill-Gvern?

ONOR.

LEO BRINCAT: L-ammont ta' flus li laħqu ġew mgħoddija lill-Gvern bejn Jannar u Mejju 1997 mill-Lottu u lotteriji organizzati mid-Dipartiment tal-Lottu Pubbliku jammontaw għal Lm1,384,461 u huma maqsuma kif jidher hawn taħt:

|Lottu |Lm605,660 | |Super Five |Lm636,628 | |Lotterija |Lm 85,028 | |Nazzjonali | | |Tiritombla |Lm 57,145 |

Barra dan l-ammont id-Dipartiment irrealizza profit ta' Lm105,389 mill- Presto Instant Lottery li skond ir-regolamenti rispettivi ta' din il-logħba għandhom jitħaddmu sabiex titwettaq b'mod umanitarju u meritevoli dawk l- għanijiet li jkunu ta' xorta soċjali u ċivika.

DJAR - GĦAWDEX - APPARTAMENTI

L-ONOR.

ANTON TABONE staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid meta nbena l-aħħar blokk ta' flats fil-post magħruf Taċ- Ċawla fir-Rabat, Għawdex?

Kemm-il flat fih il-blokk u jekk humiex kollha okkupati?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Ir-risposta tingħata f'seduta oħra.

DJAR - GĦAWDEX - PLOTS

L-ONOR.

ANTON TABONE staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid meta kienu nħarġu l-applikazzjonijiet għall-bini ta' djar fuq il-plots fil-post magħruf Ta' Kassja fil-Qala, Għawdex?

Kemm hemm postijiet mibnija u abitati?

Kemm hemm taħt kostruzzjoni u jekk fadalx spazju għall-iktar bini fl-istess area?

Jekk fl-affermattiv, kemm jesa' iktar djar l-ispazju disponibbli?

ONOR.

GĦAWDEX - CASUAL SOCIAL ASSISTANTS

L-ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' jekk jogħġbu l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 6229?

Jista' jaġġorna l-informazzjoni mitluba sat-30 ta' Ġunju, 1997, minflok sal-31 ta' Mejju, 1997?

ONOR.

ALFRED SANT: In-numru ta' Assistenti Soċjali Każwali f'Ghawdex li kienu jaħdmu fil-31 ta' Ottubru 1996 - 136.

In-numru ta' Assistenti Soċjali Każwali miktubin u m'humiex jahdmu fil-31 ta' Ottubru 1996 - 201.

In-numru ta' Assistenti Soċjali Każwali li kienu jaħdmu fil-30 ta' Gunju 1997 - 137.

In-numru miktubin iżda m'humiex jaħdmu fil-30 ta' Gunju 1997 - 127.

Matul Mejju sar eżerċizzju biex il-lista ta' persuni li kienu miktuba biex jaħdmu bħala Assistenti Soċjali Każwali tiġi updated u ghalhekk hemm varjazzjoni bejn in-numru tal-31 ta' Ottubru 1996 u dak tat-30 ta' Gunju 1997.

Minn dawk fuq il-lista tal-31 ta' Gunju 1997, 18 minnhom inkitbu wara l-1 ta' Novembru 1996.

SPTAR SAN LUQA - MAMMOGRAMS

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm isiru mammograms investigattivi kull ġimgħa ġewwa l-iSptar San Luqa?

X'inhi l-waiting list għal din l-investigazzjoni?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: In-numru ta' mammograms li jsiru huwa ta' madwar 30 fil-ġimgħa.

Il-waiting time huwa kif ġej:

IMMEDJAT f'każi urġenti.

22 ta' Lulju, 1997 għal każijiet mhux urġenti.

AMBAXXATI TA' MALTA

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: B'riferenza għar-risposta pożittiva u kostruttiva tiegħu għall-mistoqsija parlamentari numru 3049, magħmula minni, fejn qal li l-ministeru tiegħu qed jistudja kemm u fejn jista' jestendi l-proċedura ta' kontijiet tat-telephones itemised, u r- risposta tiegħu għall-mistoqsija parlamentari 4582, magħmula minni fejn qal li aktar tard matul is-sena jkun f'qagħda li jagħti aktar dettalji, jista' issa l-Viċi Prim Ministru jgħidilna jekk il-kontijiet kollha għal-linji tat- telephone u tal-fax ta' l-ambaxxati u tar-residenzi ta' l-ambaxxaturi kollha, fil-każi li qed jitħallsu minn fondi pubbliċi itemised issa hux jaslu fil-Head Office?

ONOR.

GEORGE VELLA: Risposta tingħata f'seduta oħra.

LONDRA - KUMMISSJONI GĦOLJA TA' MALTA

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħidilna sa liema xahar irċieva fil-ministeru l-monthly accounts report tal-Kummissjoni Għolja ta' Malta f'Londra u jekk dan ir-ritmu huwiex normali skond ir-regolamenti?

ONOR.

GEORGE VELLA: Bħala prassi ġenerali, ir-rendikont bid-dokumenti kollha relattivi dwar it-transazzjonijiet finanzjarji ta' ambaxxata Maltija barra minn Malta f'xahar partikolari jintbagħtu lill-Ministeru f'Malta sa l- 20 tax-xahar ta' wara.

Ġieli kien hemm ċirkostanzi f'xi Missjonijiet, fil- passat, fejn din id-data ma tkunx tista' tiġi osservata fedelment.

Fil- preżent, qegħdin f'korrispondenza ma' Londra biex tiġi spjegata r-raġuni għaliex il-kontijiet ta' Mejju 1997 għadhom ma ntbagħtux Malta.

AMBAXXATURI TA' MALTA

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: B'riferenza għar-risposta tiegħu għall-mistoqsija parlamentari numru 3047 magħmula minni, fejn qal li m'huwiex il-ħsieb tiegħu li jiffissa eta' massima għall-ambaxxaturi, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħidilna kemm hemm bħalissa ambaxxaturi li: (a) qabżu l-75 sena; (b) qabżu s-70 sena; (ċ) qabżu l-65 sena; u (d) qabżu s-60 sena?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-informazzjoni qed tinġabar u tingħata f'seduta oħra.

KUMMISSARJU GĦOLI/AMBAXXATUR

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħidilna jekk, wara l-bidla tal-Gvern fl-Ingilterra u fi Franza, fejn illum hemm Gvernijiet Soċjalisti, il-Kummissarju Għoli u l-Ambaxxatur li Malta għandha f'Londra u f'Parigi, rispettivament, iltaqgħux mal-ministri l-ġodda ta' l-esteri u jekk le għamlux appuntamenti biex il-Viċi Prim Ministru jiltaqa' magħhom?

ONOR.

GEORGE VELLA: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li meta jsiru laqgħat f'livell ta' Ministri ta' l-Affarijiet Barranin ma' pajjiżi oħra din l-informazzjoni tkun pubblika.

L-Ambaxxaturi ta' pajjiżna għaddejjin kontinwament b'ħidma diplomatika, u żgur mhux possibbli jew prattiku jingħataw dettalji ta' x'jagħmlu kuljum fil-ħidma tagħhom.

KUMMISSJONI GĦOLJA TA' MALTA

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm: (a) MBO's u (b) LEPs fil-Kummissjoni għolja ta' Malta f'Londra ħarġu bis-sick leave bejn l-1 ta' Jannar u t-30 ta' Ġunju, 1997 u mingħajr ma jiddentifika l-persuni, jista' l-Viċi Prim Ministru jindika kemm minnhom ħarġu bis-sick leave minħabba dipression?

Jista' l-Viċi Prim Ministru in oltre jgħidilna: (a) kemm rriżenjaw LEP's mill-Kummissjoni Għolja ta' Malta f'Londra bejn l-1 ta' Jannar u t-30 ta' Ġunju, 1997; (b) għal-liema raġuni; u (ċ) jekk irċeviex korrispondenza dwar dan?

ONOR.

AMBAXXATI - FONDI PUBBLIĊI

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm sar infiq minn fondi pubbliċi għal ameljorament u attrezzamenti ġodda: (a) fl-ambaxxata; u (b) fir-residenza ta' l-ambaxxatur f'Washington DC bejn id-data li wasal l-Ambaxxatur Mark Micallef u t-30 ta' Ġunju, 1997?

ONOR.

KUMMISSJONI EWROPEA - SCHOLARSHIPS

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' jekk jogħġbu l-Viċi Prim Ministru jespandi fuq il-kawża u r-raġunijiet li għalihom il- Kummissjoni Ewropea ffriżat il-fondi tar-raba' protokol finanzjarju allokat għall-ischolarships għal Bruges u Sussex?

Apparti dawn l-ischolarships il- Kummissjoni Ewropea ffriżat xi fondi oħra taħt dan il-protokol?

Billi d- diskussjonijiet ma Van Den Broek issa ilhom li saru, ġie kkonfermat li tali sitwazzjoni mhijiex se tippersisti?

ONOR.

GEORGE VELLA: Nixtieq niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Interpellant li diġa' saru diversi mistoqsijiet parlamentari dwar dan is-suġġett u dawn ġew imwieġba b'mod eżawrjenti.

Fir-rigward ta' l-aħħar biċċa tal-mistoqsija - jiġifieri jekk ġiex ikkonfermat li apparti dawn l-ischolarships il- kummissjoni Ewropea ffriżatx xi fondi oħra taħt dan il-protokol - għadu ma ġiex ikkonfermat jekk din is-sitwazzjoni hux se tippersisti.

DJAR - GĦAWDEX - BINI TA' DJAR

L-ONOR.

ANTON TABONE staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid meta nħarġu l-applikazzjonijiet għall-bini ta' djar taħt l- HOS fil-post magħruf Tal-Fal, fir-Rabat, Għawdex?

Kemm hemm djar okkupati u kemm taħt kostruzzjoni?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Ir-risposta tingħata f'seduta oħra.

DJAR - GĦAWDEX - BINI TA' DJAR

L-ONOR.

ANTON TABONE staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid meta nħarġu l-applikazzjonijiet taħt l-HOS għall-bini ta' djar fil-post magħruf Tal-Barmil, fix-Xewkija, Għawdex?

Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx spazju disponibbli f'dik iż-zona għal aktar bini?

Jekk fl-affermattiv, għalkemm?

ONOR.

VETTURI - VETTURI LI QASMU BEJN MALTA U GĦAWDEX

L-ONOR.

ANTON TABONE staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari numru 6610, jista' l-Ministru jagħti breakdown tal-vetturi li qasmu misjuqa minn nies b'residenza f'Għawdex, b'residenza f'Malta u minn barranin?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant qegħda tinġabar u tingħata f'xi seduta oħra.

SKEJJEL - EŻAMIJIET

L-ONOR.

ANTON TABONE staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għall-istqarrija tad-DOI 1263, jista' l- Ministru jgħid kemm kandidati minn Għawdex qagħdu għall-eżami f'Mejju li għadda għad-dħul fil-Junior Lyceum?

X'kien il-pass rate tagħhom u l-grade li kisbu f'dawn is-suġġetti li ġejjin:- Ingliż, Matematika, Malti, Studji Soċjali u Reliġjon?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

TIGNE' - ŻVILUPP GOVERNATTIV

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti tagħrif dwar dawk il-persuni li jgħixu Tigne' fejn hu pproġettat żvilupp governattiv u jekk dawn humiex se jingħataw l- opportunita' li jibqgħu jgħixu hemm?

Jikkonsidra l-Prim Ministru li jaċċetta li dawk il-persuni li kienu għażlu l-alternattiva li jieħdu Lm15,000 biex jixtru post alternattiv, li l-Gvern jieħu lura l-Lm15,000 u jibqgħu jgħixu Tigne' kif inhi x-xewqa tagħhom?

ONOR.

ALFRED SANT: Meta u jekk Tigne' u Manoel Island jiġu żviluppati, l-Gvern se jieħu ħsieb li tiġi garantita r-residenza tal-post ta' dawk il-familji li għadhom hemm.

DJAR - TPARTIT TA' FONDI

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid jekk jeżistux xi problemi burokratiċi biex isir it-tpartit bejn iż-żewġ fondi li l-indirizzi tagħhom qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jien informat illi l-ebda waħda mill-persuni ndikati m'għandha applikazzjoni mad-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali.

BICAL

L-ONOR.

JOSEF BONNICI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslet il-kwestjoni tal-BICAL u meta wieħed jista' jistenna li dawk li għad għandhom jieħdu lura xi depositi li kellhom fil-BICAL madwar 25 sena ilu?

ONOR.

LEO BRINCAT: Bħalissa il-kwestjoni tal-BICAL hija wieqfa minħabba li hemm xi kawżi legali li għad iridu jiġu deċiżi qabel ma l-pożizzjoni tad- depositanti tista' tkun ittrattata.

DAZJI U SISA - PREZZIJIET

L-ONOR.

JOSEF BONNICI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Issa li s-sistema ta' dazji u SISA iddaħlet f'pajjiżna, jista' l-Ministru jagħti lista tal-prodotti li l-prezz tagħhom żdied u b'kemm żdied minħabba s-sistema ta' Dazji u SISA minflok dik tal-VAT?

ONOR.

LEO BRINCAT: Billi qed isir eżerċizzju intensiv biex jitraħħsu l- prezzijiet, kif ukoll sabiex jiġi żgurat li prezzijiet oħra jsibu l-livell xieraq tagħhom, mhux opportun li jingħata dan it-tagħrif.

SPTARIJIET - CT SCANS

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm saru CT Scans mill-1.01.97 sal-lum?

Kemm pazjenti ġew riferuti għal dan it-test mill-Out-Patients Department u kemm mill-wards?

Mill-liema wards intalbu CT Scans rispettivament?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: In-numru ta' CT Scans li saru bejn l-1 ta' Jannar, 1997 u t-30 ta' Ġunju, 1997 kien ta' 2640 (jiġifieri madwar 110 f'ġimgħa) 40% tal-pazjenti jkunu riferuti bħala in-patients filwaqt li 60% jkunu riferuti bħala out-patients.

30 - 40% ta' l-in-patients jkunu pazjenti ta' Newroloġija u Newrokirurgija.

Il-kumplament huma mqassma fost il-wards kollha.

MDP - PREZZ TAL-ĦALIB

L-ONOR.

JOSEF BONNICI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu ż-żidiet fil-prezz tal-ħalib, l-impatt ta' dawn fuq l-indiċi tal-prezzijiet u jekk kienx hemm possibbilta' li jibqgħu jintużaw il-fliexken tal-ħalib biex mhux biss il-prezz ma jiżdiedx imma wkoll jiġi imħares l-ambjent?

ONOR.

LEO BRINCAT: Il-Prezz tal-ħalib fil-flixkun tal-pinta għadu 12ċ5 sakemm dan jibqa' fis-suq.

Il-prezz tal-ħalib abjad fil-kartuna tal-pinta se jkun 15ċ.

Il-prezz tal-ħalib abjad fil kartuna tal-litru baqa' kif kien, i.e.

Dak tal-ħalib bl-essenza fil-kartuna tal-litru se jkun 28ċ.

Dan it-tibdil beda jseħħ minn dan ix-xahar u l-ġbir tal-prezzijiet mill- Uffiċċju Ċentrali ta' l-Istatistika għal matul dan ix-xahar għadu għaddej.

Għaldaqstant, l-impatt ta' dan it-tibdil fuq l-Indiċi tal-Prezzijiet bl- Imnut ikun magħruf meta jinħadem l-Indiċi għax-xahar ta' Lulju.

Għar-rigward tal-proposta ta' l-Onor.

Interpellant, nixtieq ngħarrfu li l- produzzjoni tal-ħalib fil-kartun ilha għaddejja tul dawn l-aħħar snin.

Il- ħalib fil-flixkun kien jagħmel anqas minn 10% tal-produzzjoni u l-bejgħ tiegħu qiegħed jonqos kull ma jmur.

L-impjant ta' l-ibbottiljar u tal- ħasil tal-fliexken wasal biex jinbidel u, għalhekk, l-MDP ma ħassitx li tkun għażla għaqlija li tinvesti flus f'impjant ġdid biex taħdem prodott li l-konsumatur m'għadux ifittex.

Mill-banda l-oħra, nassigura lill-Onor.

Interpellant li l-konsiderazzjonijiet li ttieħdu biex ikun imħares l- ambjent huma dawk li kienu ttieħdu meta l-ħalib beda jkun maħdum fil- kartuna l-ewwel darba.

DITTI KUMMERĊJALI - PREZZIJIET

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Prim Ministru: Peress li l- Prim Ministru qed imexxi kampanja li fiha jippubblika l-ismijiet ta' Ditti Kummerċjali Maltin intiża biex jirregola l-prezzijiet mill-1 ta' Lulju 'l hawn, jaqbel il-Prim Ministru li din il-kampanja tmur kontra l-prinċipju tas-suq ħieles kif imwiegħed fil-Programm Elettorali?

ONOR.

ALFRED SANT: Le, ma naqbilx.

Il-wegħda - li issa twettqet - li minflok it-taxxa tal-VAT tidħol taxxa aktar ġusta ta' Dwana u Sisa kienet u għadha marbuta mal-wegħda l-oħra li fejn il-prezzijiet għandhom jorħsu jridu jorħsu.

Jiena konvint li s-sistema l-ġdida ta' tassazzjoni taqbel bil-kbir mar-realta ta' Malta u ħadd m'għandu, bl-iskuża tas-suq ħieles, jipprova jisfrutta lill-konsumatur għax dan m'għandux għaqda li tiddefendi l-interessi tiegħu.

Il-Gvern għaldaqstant mhux se joqgħod lura milli jagħti lill-konsumatur l- informazzjoni li hu obbligat li jagħtih l-aktar billi l-konsumatur jinżamm aġġornat dwar il-qagħda vera tal-prezzijiet, u mhux l-anqas il-bidla abbuziva fil-prezzijiet ta' prodotti u servizzi.

TELEMALTA - ĦLAS TA' SAHRA

L-ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hija s-somma globali mħallsa kull xahar li l-Korporazzjoni Telemalta qed tħallas f'sahra lill-ħaddiema tas-C.S.U., sezzjoni telefonija u telegrafija?

ONOR.

ALFRED SANT: Is-somma globali mħallsa kull xahar tas-C.S.U., sezzjoni Telefonija u Telegrafija, f'termini ta' average overtime costs maħduma fuq il-perjodu bejn Ottubru 1996 u Ġunju 1997, huwa ta' madwar Lm2,964 fit-Telefonija u Lm6,044 fit-Telegrafija.

Ta' min jgħid li żewġ (2) C.S.O.s u 25 C.S.A.s ħadmu fit-Taqsima tat- Telefonija u madwar 28 C.S.O.s, 18 C.S.A.s, 3 S.R.T.O.s u 6 R.T.O.s fit- Taqsima tat-Telegrafija.

TELEMALTA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jispjega x'qed iżomm lit-Telemalta milli tiġi ffirmata r-riforma b'lura mill-1 ta' Jannar, 1991 tal-ħaddiema tas-C.S.U issa li l-garanzija li l-korporazzjoni riedet mingħand il-GWU ġiet mogħtija?

Jaf il-Prim Ministru li dawn huma l-uniċi ħaddiema f'Malta li għadhom ma gawdewx minn din il-kwalita' ta' riforma?

ONOR.

ALFRED SANT: M'għandi xejn x'inżid mar-risposta li diġa' tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 59 fis-Seduta 11.

AĠENZJI TA' L-INTERNET

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Għar-rigward ta' dak li qal il-Ministru dwar il- ħlasijiet għoljin li qegħdin jitolbu l-aġenzji ta' l-Internet f'Malta, jikkonsidra l-Ministru li l-Gvern stess ikollu aġenzija ta' l-Internet għal użu speċifiku ta' studenti Maltin u b'hekk ikun hemm prezz imnaqqas sewwa?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Qiegħed nara x'jista' jsir biex l-istudenti jkunu jistgħu jlaħħqu aħjar mal-prezzijiet tas-servizz ta' l-Internet.

PULIZIJA - ĦLAS TA' SAHRA

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid fiex wasal ix-xogħol sabiex il-Pulizija jitħallsu ta' l- overtime u x-xogħol extra fi żmien l-elezzjoni, disa' xhur wara l- elezzjoni?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li l-ħlas kollu fir-rigward ta' sigħat żejda maħduma minn membri tal-Korp fi żmien l-elezzjoni se jkun sar sa l- aħħar ta' Awissu, ta' l-1997.

PULIZIJA - GARAXX TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hemm membri tal-Korp tal-Pulizija li jaħdmu fil-garaxx tal-Pulizija?

Hemm xi ntenzjoni li civilians jintbagħtu fuq xogħol fil- garaxx tal-Pulizija skond kif propost fir-Rapport ta' l-MSU?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li hemm 23 membru tal-Korp li qed jaħdmu fil-garaxx tal-Pulizija.

Kif jaf tajjeb l-Onor.

Interpellant, bħalissa qed jittieħdu ċertu inizjattivi relatati mal-programm ta' modernizzazzjoni tal-Pulizija biex il- korp jitneħħewlu x-xogħlijiet żejda li m'għandhomx x'jaqsmu max-xogħol tal- pulizija.

Kif jispiċċa dan l-eżerċizzju, li f'ċertu każijiet huwa diġa' fi stat avvanzat, wieħed ikun jista' jiddeċiedi skond l-eżitu ta' dan l- istudju.

SECURITY CORPS - MEMBRI

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jikkonferma li membri tas-Security Corps qed jintbagħtu jħabtu bieb bieb biex jaraw għaliex ċerti individwi għandhom arretrati ma' l-Inland Revenue?

ONOR.

LEO BRINCAT: Il-Membri tar-Revenue Security Corps qatt ma ntbagħtu bieb bieb biex jiġbru l-arretrati.

Dawn jintbagħtu biss biex iqassmu posta, anke dik reġistrata, li tkun ġiet lura fid-Dipartiment minħabba li ma tkunx waslet jew inġabret mit-taxpayer.

SKEJJEL - ŻURRIEQ

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Rigward "is-secondary area school" tas-subien proposta fuq site fit-tarf taż-Żurrieq, jidhirlu l-Ministru li: (i) din l- iskola għandha tinbena fuq site li jkun fiċ-ċentru ta' l-area fin-nofsinhar tal-pajjiż, liema area hija ċirkondata mill-irħula taż-Żurrieq, Safi, Kirkop, Qrendi, Mqabba, Luqa, Gudja, Għaxaq u Birżebbuġia għal raġunijiet ta' aċċess u viċinanza aħjar kif ukoll biex jiġu eliminati problemi ta' noise għall-areas abitati; (2) li s-site propost fiż-Żurrieq ibati minn żvantaġġi bħal aċċess adegwat u peress li hemm irziezet bil-permess maġemb is-site propost; u (3) għaldaqstant, jikkonsidra l-Ministru li fl-area li tinsab ċentrali għal dawn l-irħula u ċioe' fl-area tal-Karwija (bejn Safi u Kirkop) hemm art tal-Gvern li minħabba l-lokazzjoni tagħha għandha ħafna vantaġġi fuq is-siti taż-Żurrieq, kif ukoll is-site tal-Karwija huwa ideali għall-bini ta' skola sekondarja (area school) tas-subien fin-nofs inhar tal- pajjiż?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

BEJJIEGĦA TAL-LAĦAM

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: B'riferenza għar-risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 6469 dwar self sussidjat lill-bejjiegħa tal-laħam, jista' l-Ministru jgħid kemm bejjiegħa tal-laħam applikaw għal self sussidjat mis-16.6.97 sal- lum biex jimmodernizzaw il-ħwienet tagħhom?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Bejn is-16.06.97 sal-lum ma kien hemm l-ebda applikazzjoni ġenerali min bejjiegħa tal-laħam għal self sussidjat biex jimmodernizzaw il-ħwienet tagħhom.

SIGURTA' SOĊJALI - CHILDREN'S ALLOWANCE

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament qed jinqatagħlha ċ-children's allowance?

ONOR.

EDWIN GRECH: Il-benefiċċjarja ġiet informata biċ-ċirkostanzi kollha tal-każ tagħha mid-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali.

DJAR - KERA SUSSIDJATA

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Ministru tad-Djar: B'riferenza għall-post Nru. 64, Flat 9, Triq ix-Xitwa, Qormi (Ref 075788 - 658/87/9, jista' l-Ministru jgħid għaliex l-inkwilin ta' dan il-post tal-Gvern mhux qed iħallas kera sussidjat (Lm64.50c) minflok qed iħallas Lm215 fis-sena?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jien informat li l-persuna li ġiet allokata l-post fl-1993 naqset li tirritorna iċ-ċwievet tal-post fejn kienet toqgħod qabel u għalhekk f'Lulju 1994 twaqqfilha s-sussidju.

PORT IL-KBIR - PJAN LOKALI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-ħsieb tal- Gvern rigward il-proposta fil-Pjan Lokali għall-Port il-Kbir, Floriana Policies, GF12, rigward l-introduzzjoni ta' pedestrian footbridge fi Triq Nazzjonali fil-viċinanza ta' Pjazza Robert Sammut, fil-Furjana, u dwar il- possibbilta' ta' kompetizzjoni internazzjonali sabiex il-pjanti jkunu ta' l- ogħla kwalita'?

Jekk fl-affermattiv, ifisser li l-Gvern qed ikun kontra l- proposta ta' l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku dwar il-Bus Terminus f'Bieb il-Belt, fis-sens li jsir underground traffic system fi Triq Sant'Anna li mbagħad tkun tista' ssir pedestrian only area?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il- mistoqsija lill-Ministru konċernat.

FURJANA - TRADE SCHOOL BUILDING

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Peress li l-Kunsill Lokali tal-Furjana mhux se jibqa' juża l-uffiċini fl-ex Trade School building fil- Mall, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għadhiex ta' l-idea li dan il-bini jiġi ristrutturat f'bini ta' prestiġju skond il-Floriana Policies, fil-Pjan Lokali għall-Port il-Kbir, GF18?

ONOR.

GEORGE VELLA: Jenħtieġ aktar żmien sabiex tinġabar l-informazzjoni mitluba.

PORT IL-KBIR - PJAN LOKALI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għall-Pjan Lokali għall-Port il-Kbir, Floriana Policies 3.3, il- Gvern beħsiebu jagħmel development brief dettaljat dwar żvilupp ta' uffiċini governattivi f'Beltissebħ, ovvjament bl-esklużjoni tax-Xagħra Sports Ground?

Jekk fl-affermattiv, meta?

Il-proposta li jkun hemm ukoll lok għal units għall-abitazzjoni ta' residenti (Pjan Lokali GF17) hi aċċettabbli għall-Gvern?

ONOR.

ALFRED SANT: Din il-policy tamplifika policy COM li titkellem dwar dan is-suġġett fil-Pjan ta' Struttura.

Peress li l-proġett huwa wieħed rilattivament kbir u jinkludi aspetti ta' konservazzjoni, mpatti fuq it- traffiku, u mpatti viżwali fost oħrajn, l-Awtorita' ta' l-Ippjanar tħoss li meta jkun hemm il-ħtieġa ta' żvilupp, l-ewwel ħaġa li trid issir hija Development Brief li jidħol aktar fid-dettal dwar dak li hemm u dak li jrid isir.

Dan għaliex ma jistax isir zvilupp ta' din l-iskala b'mod tajjeb jekk ma jsirx Development Brief bi preparazzjoni għalih.

Rigward il-kwestjoni tal-Housing Units, meta kien qiegħed jiġi fformulat il-Pjan kien jidher ċar li l-bażi residenzjali tal-Furjana kienet qed tiġi mhedda minħabba numru ta' raġunijiet.

Għaldaqstant, il-Pjan jinkludi numru ta' policies bl-intenzjoni li din il-problema tiġi ndirizzata, liema policies iridu jinqraw flimkien.

Waħda minn dawn hija proposta ta' bini ta' żewġ Housing Blocks fuq Triq Dimech.

Huwa kkonsidrat li dan huwa l- aktar sit tajjeb, jekk mhux l-uniku wieħed li jista' jissodisfa l-ħteġijiet ta' ppjanar tajjeb u fl-istess ħin jgħin biex tingħeleb il-problema ta' tnaqqis fin-numru ta' residenti.

GĦAWDEX - ĦADDIEMA FIS-SERVIZZ ĊIVILI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm hemm ħaddiema fid-diversi dipartimenti tal-Gvern f'Għawdex li qed jagħmlu xogħol klerikali mingħajr m'għandhom grad klerikali?

Kien hemm xi deċiżjoni mill-Ombudsman nazzjonali dwar dan is- suġġett?

X'kienet?

X'azzjoni ħa l-Gvern wara l-passi ta' l-Ombudsman?

ONOR.

ALFRED SANT: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Membru qed tinġabar u għalhekk tingħata tweġiba f'xi seduta oħra.

SAĦĦA - HAEMOPHILIACS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm mill- haemophiliacs li huma morda jew mietu bl-AIDS f'dawn l-aħħar 13-il sena ġew diagnosed b'AIDS, kull sena, sena sena?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: 13-il persuna b'haemophilia/coagulation disorder kienu notifikati bl-Aids s'issa llum dawn it- 13- il persuna huma mejtin.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija lest li ngħaddi l-informazzjoni b'mod konfidenzjali.

IMPJIEGI - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Billi ħaddiem jiġi mistħarreġ skond l-income li jkollu biex id- dipartiment jara jekk jikkwalifikax għaċ-children's allowance, x'miżuri jittieħdu fuq ħaddiema li jagħmlu parti minn kumpannija u li minnha jieħdu s-salarju?

Id-dipartiment jaċċetta li dak is-salarju hu l-uniku dħul li għandu l-ħaddiem, jew jitlob li jara jekk għandux aktar dħul mill-profitti li tagħmel il-kumpannija?

Skond il-liġi, id-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali għandu d-dritt jitlob biex jara l-kotba tal-kumpannija?

ONOR.

EDWIN GRECH: L-Artikolu 76 ta` l-Att dwar is-Siguta` Soċjali Kap (318) jipprovdi li kap ta` familja jkun intitolat għall-Allowance tat-Tfal jekk il-mezzi tiegħu kalkolati skond Taqsima VII tat-Tieni Skeda ma jeċċedux ir-rati applikabbli għal dik il-familja kif determinat fit-Taqsima VI tal-Erbatax-il Skeda.

Dawn l-iskedi jirregolaw x`għandu jittieħed mid- dħul tal-familja u x`għandu jiġi eskluż biex kap ta`familja jkun eliġibbli għal din l-allowance.

L-istess Att jagħti bis-saħħa ta`l-Artiklu 133 poteri speċjali lid- Direttur tas-Sigurta` Soċjali li jitlob kull dokument u verifika meħtieġa biex jiġi assigurat li hemm dritt għal din l-allowance.

SAĦĦA - MEDIĊINA BACLOFEN

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Billi fi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari tas-16 ta' Ġunju inti kont aċċertajtni li s-syrup tal-Baclofen kellu jkun in stock mill-Ispiżerija tal-Gvern lejn l-aħħar ta' dik il- ġimgħa, tista' jekk jogħġbok tinvestiga r-raġuni għaliex sa dalgħodu stess dan kien nieqes?

Dan tlett ġimgħat wara l-wegħda tiegħek.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: L-ordni tal-Baclofen Syrup saret fis-7 t'April, 1997.

Skond il-kwotazzjoni dan il-prodott kellu jasal bejn żewġ u tmien ġimgħat mill-ordni, jiġifieri sas-7 ta' Ġunju.

Dawn waslu fil-Medical Stores il-Ħamis 10 ta' Lulju u qed jiġu mqassma.