MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 199 Il-Ġimgħa, 13 ta' Marzu, 1998 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 199

Il-Ġimgħa, 13 ta' Marzu, 1998

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.12 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ġimgħa, 13 ta' Marzu, 1998

WERREJ MINUTI 1015

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI 1015

TQEGĦID TA' KARTI 1021

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA ESTIMI TAL-KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TA' L-ILMA GĦAS-SENA FINANZJARJA 1997/1998 1022

AĠĠORNAMENT 1049

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 1054

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 198 li saret fit-13 ta' Marzu, 1998 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - IMPJEGATI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid mill-1 ta' Jannar, 1988 sat-30 ta' Settembru, 1996 kemm ġew impjegati nies ġodda f'kull korporazzjoni pubblika, korp parastatali, azjenda, awtorita' governattiva u entitajiet oħra tal-gvern li jaqgħu taħt il-ministeru tiegħu?

Fil-breakdown li jagħti, jista' l-Ministru għal kull waħda minn dawn separatament jgħid f'liema gradi ġew impjegati u x'tip ta' xogħol qed jagħmlu?

Jista' jgħid jekk dawn il-ħaddiema humiex impjegati b'mod permanenti jew għal żmien definit?

Minn liema lokalita huma l-persuni mpjegati, dejjem separatament għal kull enti?

ONOR.

EVARIST BARTOLO (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU TAT-TURIŻMU - IMPJEGATI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru tat-Turiżmu u s-Self-Employed: Jista' l-Ministru jgħid mill-1 ta' Jannar, 1988 sat-30 ta' Settembru, 1996 kemm ġew impjegati nies ġodda f'kull korporazzjoni pubblika, korp parastatali, azjenda, awtorita' governattiva u entitajiet oħra tal-gvern li jaqgħu taħt il-ministeru tiegħu?

Fil-breakdown li jagħti għal kull waħda minn dawn separatament, jista' jgħid f'liema gradi ġew impjegati u x'tip ta' xogħol qed jagħmlu?

Minn liema lokalita' huma l-persuni mpjegati, dejjem separatament għal kull enti?

ONOR.

KARMENU VELLA (Ministru tat-Turiżmu u s-Self-Employed): Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA - IMPJEGATI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: Jista' l-Ministru jgħid: mill-1 ta' Jannar, 1988 sat-30 ta' Settembru, 1996 kemm ġew impjegati nies ġodda f'kull korporazzjoni pubblika, korp parastatali, azjenda, awtorita' governattiva u entitajiet oħra tal-gvern li jaqgħu taħt il-ministeru tiegħu?

Fil- breakdown li jagħti għal kull waħda minn dawn separatament, jista' jgħid f'liema gradi ġew impjegati u x'tip ta' xogħol qed jagħmlu?

Minn liema lokalitajiet huma l-persuni mpjegati, dejjem separatament għal kull enti?

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru) (f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja): Nassumi li l-Onor. interpellant qed jirriferi għal impjegati li ġew ingaġġati b`direct employment u mhux għal dawk li għaddew mill-proċessi regolari ta` eżamijiet, selection boards, eċċ.

Fil-ministeru tal-ġustizzja kienet ġiet ingaġġata persuna waħda bħala part-time translator għat-traduzzjoni ta' abbozzi tal-liġi.

Din kellha kuntratt definit u kienet mill-Imsida

MINISTERU TA' L-AFFARIJIET EKONOMIĊI U TA' L-INDUSTRIJA - IMPJEGATI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l-Industrija: Jista' l- Ministru jgħid mill-1 ta' Jannar, 1988 sat-30 ta' Settembru, 1996 kemm ġew impjegati nies ġodda f'kull korporazzjoni pubblika, korp parastatali, azjenda, awtorita' governattiva u entitajiet oħra tal-gvern li jaqgħu taħt il-ministeru tiegħu?

Jista' jgħid jekk dawn il-ħaddiema humiex impjegati b'mod permamenti jew għal żmien definit?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru ta' l-Affarijiet Ekomomiċi u ta' l- Industrija): Ir-risposta tingħata meta tinġabar l-informazzjoni kollha.

MINISTERU TAT-TURIŻMU U S-SELF EMPLOYED - REKLUTAĠĠ

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu u s-Self- Employed: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew reklutati persuni fl-oqsma differenti tad-dikasteru li għalih hu responsabbli mill-1 ta' Novembru, 1996 sal-lum u għal kull persuna jindika minn liema enti ġiet reklutata; jekk hux fuq bażi full-time, part-time jew b'kuntratt; meta sar ir- reklutaġġ; f'liema grad; u fejn kienet tirrisjedi meta ġiet reklutata?

ONOR.

KARMENU VELLA: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU GĦAX-XOGĦLIJIET PUBBLIĊI - REKLUTAĠĠ

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew reklutati persuni fl- oqsma differenti tad-dikasteru li għalih hu responsabbli mill-1 ta' Novembru, 1996 sal-lum u għal kull persuna jindika minn liema enti ġiet reklutata; jekk hux fuq bażi full-time, part-time jew b'kuntratt; meta sar ir-reklutaġġ; f'liema grad; u fejn kienet tirrisjedi meta ġiet reklutata?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u KOstruzzjoni) : Qieghed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

MINISTERU TAD-DJAR U KUNSILLI LOKALI - REKLUTAĠĠ

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew reklutati persuni fl-oqsma differenti tad-dikasteru li għalih hu responsabbli mill-1 ta' Novembru, 1996 sal-lum u għal kull persuna jindika minn liema enti ġiet reklutata; jekk hux fuq bażi full-time, part-time jew b'kuntratt; meta sar ir- reklutaġġ; f'liema grad; u fejn kienet tirrisjedi meta ġiet reklutata?

ONOR.

ALFRED PORTELLI (Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali): L- informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra

MINISTERU TAL-BIEDJA U SAJD - REKLUTAĠĠ

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew reklutati persuni fl-oqsma differenti tad- dikasteru li għalih hu responsabbli mill-1 ta' Novembru, 1996 sal-lum u għal kull persuna jindika minn liema enti ġiet reklutata; jekk hux fuq bażi full-time, part-time jew b'kuntratt; meta sar ir-reklutaġġ; f'liema grad; u fejn kienet tirrisjedi meta ġiet reklutata?

ONOR.

NOEL FARRUGIA (Ministru tal-Biedja u Sajd): Qed inpoġġi fuq il- mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA - REKLUTAĠĠ

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew reklutati persuni fl-oqsma differenti tad- dikasteru li għalih hu responsabbli mill-1 ta' Novembru, 1996 sal-lum u għal kull persuna jindika minn liema enti ġiet reklutata; jekk hux fuq bażi full-time, part-time jew b'kuntratt; meta sar ir-reklutaġġ; f'liema grad; u fejn kienet tirrisjedi meta ġiet reklutata?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja): Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

MINISTERU GĦAT-TRASPORT U PORTIJIET - REKLUTAĠĠ

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew reklutati persuni fl-oqsma differenti tad-dikasteru li għalih hu responsabbli mill-1 ta' Novembru, 1996 sal-lum u għal kull persuna jindika minn liema enti ġiet reklutata; jekk hux fuq bażi full-time, part-time jew b'kuntratt; meta sar ir- reklutaġġ; f'liema grad; u fejn kienet tirrisjedi meta ġiet reklutata?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH (Ministru għat-Trasport u Portijiet): Jidhirli li l-informazzjoni li talab l-Onor. interpellant għall-perijodu mill-1 ta' Novembru, 1996 sat-8 ta' Jannar, 1998 diġa' ngħatat fit-tweġibiet għall- mistoqsijiet numru 11099 u 11630.

Rigward l-informazzjoni mid-9 ta' Jannar, 1998 sa llum jiena nformat li l- Gozo Channel Co. Ltd. impjegat accountant fit-2 ta' Frar, 1998 fuq kuntratt indefinit wara approvazzjoni ta' l-ETC għal sejħa għal applikazzjonijiet.

Il-persuna magħżula tirrisjedi is-Swieqi.

SPTARIJIET - PAZJENTI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Louis Deguara) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l- Ministru jgħid kemm huwa stmat li jiswa pazjent kull ġurnata li jokkupa sodda ġewwa l-Isptar San Luqa, l-Isptar Monte Carmeli, Ħas-Serħ, l-Isptar Ġenerali ta' Għawdex, l-Isptar Sir Paul Boffa, l-Isptar Zammit Clapp u ġod- day surgery?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja): L-informazzjoni mitluba mill-Onor. interpellant hija kif ġejja hawn taħt:

|Sptar San Luqa |Lm 85.00 | | |kuljum | |Sptar Monte | 24.22| |Carmeli | | |Sptar Ġenerali | 94.56| |ta' Għawdex | | |Sptar Sir Paul | 39.00| |Boffa | |

Dwar id-day surgery mhux possibli li nagħti figura għaliex is-sistema ta' ġbir ta' informazzjoni dettaljata f'livell ta' ward ta' l-Isptar San Luqa għadha ma teżistix.

DJAR TA' L-ANZJANI - PAZJENTI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Louis Deguara) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l- Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' pazjenti rikoverati ġewwa d-djar tal- gvern?

Jista' jagħti breakdown skond il-ħlas li preżentement qegħdin iħallsu individwalment?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja): In-numru ta' anzjani rikoverati ġewwa djar tal- gvern huwa 337, li 19 minnhom huma koppji.

Is-somma li jħallsu hija 60% tad-dħul kollu tagħhom imma ma taqbiżx l-Lm1,460 fis-sena.

Breakdown tar-rati li l-anzjani qegħdin iħallsu fil-preżent qed titqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

SPTAR MONTE CARMELI - LAUNDRY

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Louis Deguara) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l- Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' ħaddiema li jaħdmu ġewwa l-laundry ta' l-Isptar Monte Carmeli?

Jista' jagħti organigramma skond il-grad?

Kemm tħallsu overtime tul l-1997?

B'liema roster qegħdin jaħdmu dawn il- ħaddiema?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja): Ġewwa l-laundry ta' l-Isptar Monte Carmeli hemm 60 ruħ ingaġġati, maqsumin kif jidher hawn taħt.

|operations manager |1 | |foreman |1 | |senior tradesman |7 | |health assistant |19 | |supervisor |3 | |tradesman |3 | |seamstress |4 | |messenger |1 | |general hand |4 | |hospital auxiliary |17 |

Matul l-1997 tħallsu Lm74,216 f'overtime.

Bħalissa l-ħaddiema għadhom qegħdin jaħdmu fuq roster ta' ġurnata ġewwa u ġurnata barra, jiġifieri shift ta' tnax-il siegħa.

ĊENTRI TAS-SAĦĦA - ILMENTI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Louis Deguara) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l- Ministru jgħid kemm saru complaints dwar is-servizz mogħti minn kull health centre individwalment matul is-sena 1997?

Kemm instab li kien hemm complaints ġustifikati u x'passi ttieħdu?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja) Matul l-1997 fid-diversi ċentri tas-saħħa kien hemm dawn il-complaints:

|Ċentri|TOT|Mhux |Ġustifi|ĠĠusti| |tas-Sa|AL |Ġustif|kati - |fikati| |ħħa | |ikati |Passi |- | | | | |Amminis|Passi | | | | |trattiv|Dixxip| | | | |i |linarj| | | | | |i | |Floria|10 |6 |4 |- | |na | | | | | |Gzira |9 |3 |6 |- | |Qormi |7 |3 |4 |- | |Paola |25 |13 |11 |1 | |Cospic|- |- |- |- | |ua | | | | | |Mosta |17 |6 |10 |1 | |Rabat |2 |1 |2 |- |

|Spizer|Tot|Mhux |Gustifi|Gustif| |ija |al |Gustif|kati - |ikati | | | |ikati |Passi |- | | | | |Amminis|Passi | | | | |trattiv|Dixxip| | | | |i |linarj| | | | | |i | |Floria|4 |2 |2 |- | |na | | | | | |Gzira |3 |1 |2 |- | |Qormi |1 |- |1 |- | |Paola |9 |1 |8 |- | |Luqa |- |- |- |- | |Mosta |8 |- |8 |- | |Serviz|10 |- |10 |- | |zi | | | | |

SAĦĦA - INKJESTI DIPARTIMENTALI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Louis Deguara) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l- Ministru jgħid kemm saru inkjesti dipartimentali matul is-sena 1997?

Jista' jagħti lista ta' dawn l-inkjesti?

Kemm minnhom ġew konklużi?

Kemm hu n-numru ta' inkjesti pendenti ta' qabel l-1997?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja): L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u għalhekk it-tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SAĦĦA - MULTI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in- numru ta' mpjegati fid-dipartiment li ġew immultati flus jew multi oħra minħabba nuqqasijiet li wettqu matul is-sena 1997?

Kemm kien l-ammont globali ta' dawn il-multi u kemm minnhom tħallsu?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja): In-numru ta' impjegati fid-dipartiment tas-saħħa li ġew immultati flus jew multi oħra matul 1997 kienu 38.

L-informazzjoni mitluba tidher hawn taħt.

|impjegati |26 | |mmultati flus | | |twissija |10 | |bil-miktub | | |twissija verbali | 2 | |ammont globali |Lm 484.80 | |ammont mħallas | | | |460.00 |

WIED IL-GĦAJN: KUNSILL LOKALI - KUNSILLIER

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Joe Psaila Savona) staqsa lill- Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: B'riferenza għar-rapport tal-bord ta' inkjesta li sar fuq allegazzjonijiet magħmula minn kunsillier tal-Kunsill Lokali ta' Wied il-Għajn - fil-fatt kienet saret talba sabiex dan ir- rapport jitpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra - jaqbel il-Ministru li dan ir- rapport kellu jitpoġġa kif mitlub qabel ma tqiegħed għad-dispożizzjoni tal- Kunsill ta' Wied il-Għajn?

Jista' issa, jekk jogħġbu, l-Ministru jpoġġi dan ir-rapport fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Ninforma lill-Onor. interpellant li r-rapport tal- bord ta' inkjesta ngħata lill-kunsill konċernat skond id-disposizzjoni ta' regolament numru 5(4) tar-Regolamenti ta' l-1993 dwar Kunsilli Lokali (Finanzi), Avviz Legali numru 155 ta' l-1993 li jgħid hekk:

"......il-Bord maħtur taħt l-Att dwar l-Inkjesti għandhom, fi żmien gimgħatejn minn meta jtemmu l-investigazzjoni tagħhom, jagħtu lill- Ministru u lill-Kunsill rapport bil-miktub tar-riżultanzi ta' l- istħarrig......"

Hi fid-deskrizzjoni tal-ministru jekk ipoġġix dan ir-rapport fuq il-Mejda tal-Kamra.

Madanakollu jiena dan xorta waħda qed nagħmlu.

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jista' l-Ministru jgħidilna x'inhuma l- konklużjonijiet prinċipali ta' dan ir-rapport?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Madam Speaker, dan ir-rapport issa qiegħed għad- dispożizzjoni tal-Kamra u kulħadd jista' jara l-konklużjonijiet x'inhuma.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Madam Speaker, ir-rapport huwa wieħed voluminuż u naħseb li l-Ministru ġie briefed dwar il-konklużjonijiet tiegħu.

Naħseb li jkun xieraq li jgħidilna x'kienu l-konklużjonijiet prinċipali u jekk ir- rapport jirrakkomandax li jittieħdu xi azzjonijiet partikolari.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Madam Speaker, peress li m'għandix ħin biżżejjed se naqralu l-general recommendations.

"During the course of this investigation a ġeneral shortcoming, albeit one not referred to in the set of allegations investigated by this board, has come to light with regard to the procedure for amending minutes.

Minutes used to be amended via computer such that it would be impossible to tell whether any amendment had in fact been carried out, thus providing obvious room for abuse.

It seems that the procedure has now been altered and made more foolproof.

However, the board wishes to make a suggestion to the effect that the original minutes of all local council meetings should be signed on every page by the secretary and at least two other councillors including the mayor.

Finally, due to the significant dissipation of resources entailed by the utilisation of the services of a board of inquiry or of the director of audit, and also in view of the understandable reluctance of mayors of local councils to undertake investigations themselves, it is suggested that some other more efficient mechanism be found to deal with complanits regarding breaches committed by local councils."

Dawn huma r-rakkomandazzonijiet ġenerali li saru minn dan il-bord.

NI CONTRIBUTIONS

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jikkonsidra li persuni li ġew qegħda qabel l-1996 iħallsu l-bolla mill-1996 biex ikunu ntitolati jieħdu l-credits mill-1996 'il hemm, dejjem jekk kienu qed jirreġistraw?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru tal-Ħarsien Soċjali): Persuna tkun intitolata għal kontribuzzjonijiet akkreditati jekk tkun ħallset jew kellha akkreditat mhux anqas minn għoxrin kontribuzzjoni għall-aħħar sentejn ta' kontribuzzjoni rilevanti jew inkella tkun ħallset għoxrin mill-aħħar sitta u għoxrin ġimgħa qabel il-ġurnata tat-talba.

Il-Ħdax-il Skeda ta' l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali (Kap.318) tispeċifika li l-persuna konċernata trid tkun ħallset, kif indikat aktar kmieni, qabel il-bidu tas-sena ta' benefiċċju tagħha, li tinkludi l-ġurnata li fiha l- kondizzjonijiet jinħtieġu li jkunu sodisfaċenti.

Persuna trid tkun ħallset ukoll mhux anqas minn ħamsin kontibuzzjoni jekk tkun fuq it-tmintax-il sena.

Fir-rigward ta' dawk li jaħdmu għal rashom, kontribuzzjonijiet akkreditati bdew jingħataw lilhom b'effett mill-1996 u setgħu jkunu ntitolati għal kontribuzzjonijet akkreditati jekk kienu ta' l-anqas ħallsu kontribuzzjoni jew kellhom akkreditati għoxrin kontribuzzjoni fl-1993 jew fl-1994.

Setgħu wkoll jikkwalifikaw għal kontribuzzjonijiet akkreditati jekk kellhom imħallsa għoxrin kontribuzzjoni mill-aħħar sitta u għoxrin ġimgħa qabel Jannar ta' l-1996.

M'hemmx il-ħsieb li l-liġi tiġi emendata b'effett retroattiv qabel id- data msemmija.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet skada.

Ngħaddu għat- Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): Sinjura President, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:-

Kopja ta' rapport mibgħut mill-Avukat Edgar Mizzi lill-Prim Ministru fl-4 ta' Frar 1998 b'konnessjoni ma' l-għoti ta' maħfriet presidenzjali.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Rapport dwar l-impjiegi fil-Pixxina Nazzjonali u dwar l-istrutturi li jmexxu l-Pixxina maħruġ fit-12 ta' Frar 1998.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Madam Speaker inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Kopja ta' stqarrija maħruġa mill-Ministeru tal-Biedja u Sajd fil-11 ta' Marzu 1998, rigward azzjoni mħabbra mill-Meatsellers' Association dwar il-bejgħ ta' ċanga friska, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12930.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TAL-KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TA' L-ILMA GĦAS-SENA FINANZJARJA 1997/1998

Ikompli mit-13 ta' Marzu, 1998

MADAM SPEAKER: Rimarki.

L-Onor.

Jesmond Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Madam Speaker, waqt li kont qed nipprepara għal dan id-dibattitu tajt ħarsa lejn id-dibattitu dwar l-estimi tal- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma li kellna s-sena l-oħra u skoprejt li t-tema ġenerali kienet il-preokkupazzjoni dwar il-qagħda finanzjarja.

Dak iż-żmien kien għadu kif tela' l-Gvern Laburista, li kulħadd jiftakar kemm kien jisħaq fuq il-ħofor li skond hu wiret mill-amministrazzjoni preċedenti.

Il-WSC kienet waħda minn dawk l-entijiet prinċipali li skond il-Gvern Laburista kkontribwiet biex saret din il-ħofra.

Jekk illum wieħed jagħti daqqa' t'għajn lejn id-diskorsi li qed jingħadu mill-kelliema tan-naħa tal-Gvern isib li bħas-sena l-oħra, id-diskors reġa' waqa' fuq l-aspett finanzjarju għax kulħadd qed jitkellem dwar it-tariffi l- ġodda, dwar il-ġustifikazzjoni u dwar l-effetti tagħhom.

Iż-żieda f'dawn it-tariffi hija xi ħaġa li kulħadd se jħossha u kien ovvju li kien se jkun hemm din l-enfasi kollha fuq l-aspett finanzjarju.

Pero' din il- preokkupazzjoni kollha qed iġġegħilna nħarsu wisq lejn aspett wieħed tax- xogħol li tagħmel il-WSC.

Meta wieħed iżomm f'moħħu li l-korporazzjoni hija enti li x-xogħol tagħha huwa pjuttost tekniku, b'implikazzjonijiet oħrajn fuq is-saħħa u fuq il-kwalita' tal-ħajja, huwa tajjeb li waqt li qed nitkellmu fuq l-aspett finanzjarju - u altru li huwa tajjeb li nagħmlu hekk - ma nistgħux ninsew l-affarijiet l-oħrajn, għax dan jista' jaffettwa l-mod ta' kif kull wieħed u waħda minna ngħixu.

Madam Speaker, għal ħafna pajjiżi tal-Mediterran l-ilma huwa riżors importantissimu li jiddetermina l-mod ta' kif jgħixu u, fil-każ ta' ċerti pajjiżi, saħansitra jiddetermina anke l-politika barranija tagħhom.

F'dak li hu riżors ta' ilma Malta mhijiex fost l-agħar pajjiżi fil-Mediterran.

Għamilna ħafna żmien niddependu biss fuq ir-riżors ta' l-ilma ta' taħt l- art, dak ta' l-aquifer, pero' minn xi 15-il sena 'l hawn bdejna ndawru l- ilma tal-baħar f'ilma tax-xorb u għamilnih riżors ukoll.

Veru li dan qamilna ħafna flus imma peress li l-produzzjoni kienet baxxa ħafna bilfors kellna nirrikorru għal dan il-mezz biex inkunu nistgħu nlaħħqu mad-domanda.

Pero' naħseb li kien żball li matul dawn is-snin kollha ħarisna biss lejn dawn iż-żewġ oqsma bħala s-sors ta' l-ilma għax jeżistu sorsi oħra ta' ilma.

Għandna l-ilma tax-xita u minn kemm ilu jaħdem l-impjant tal- purifikazzjoni tad-drenaġġ f'Sant'Antnin għandna wkoll s-second class water, li jiġi minn treated sewage effluent, li huwa sors li nistgħu nużawh ukoll.

Jekk inħarsu lejn il-figuri li għandna fir-rapport annwali tal- korporazzjoni u naraw kif jiġi prodott l-ilma li tissupplixxi l- korporazzjoni, insibu li 47.3% inġibuh minn taħt l-art u 52.7% inġibuh mid- desalination plants.

Niftakar li meta rajt dawn il-figuri bqajt sorpriż għax fil-fehma tiegħi l-persentaġġ ta' ilma li nipproduċu minn taħt l-art huwa għoli ħafna.

Meta kont student kienu jgħidulna li l-aquifer ma tistax tagħmel over-exploitation tiegħu, għax jekk tagħmel dan nispiċċaw li ntellgħu ilma ta' kwalita' agħar għax ikun fih ħafna iktar minerali.

Barra minn hekk peress li inti tkun qed tippompja ħafna iktar ilma milli fil-fatt ikun qed jinżel fl-aquifer, fil-vojt li jibqagħlek jidħol l-ilma baħar li jkun fih salinita' kbira u ovvjament il-kwalita' ta' l-ilma fl-aquifer tiddeterjora.

Minkejja dan il-periklu u minkejja li l-domanda għall-ilma mill-1994 'il hawn naqset b'5%, kull sena ma naqqasniex il-volum li ntellgħu mill-boreholes anzi komplejna nippompjaw iktar.

Għalija dan ifisser li l-Gvern donnu riesaq lejn dik il-politika tal-Gvern Laburista preċedenti u se jkompli jesplojtja l-ilma tal-boreholes.

Fil-fatt fl- 1995/96 ittellgħu b'20 miljun metru kubu ilma mill-boreholes u fis-sena ta' wara ttellgħu 22 miljun metru kubu.

Ir-rapport annwali jgħid li din iż-żieda hija attributable to minimal rejection due to pollution.

Jiena ngħid li din hija parti żgħira mir- raġuni l-għala kien hemm dik iż-żieda fil-produzzjoni ta' l-ilma mill- boreholes.

Għax jekk naraw ir-rapport annwali tas-sena ta' qabel u naraw x'kien l-ammont ta' ilma mormi minħabba t-tniġġiż, insibu li kien hemm 0.97 miljun gallun ilma.

Jiġifieri jekk wieħed iżid dawn ma' dak li kien prodott dik is-sena, isib li dik is-sena kien prodott ħafna inqas ilma mill- boreholes.

Jiġifieri t-tendenza li l-esplojtazzjoni tal-boreholes qiegħda tiżdied hija minnha u qed tħassibna għax din għandha konsegwenzi serji, kemm fuq il-kwalita' kif ukoll fuq is-supply li jibqa' f'dawn is-riżorsi.

Il-limitu ta' estrazzjoni sostenibbli - din qrajtha f'rapport li ħarġu l- moviment ta' l-ambjent - huwa ta' 18-il miljun metru kubu.

Jiġifieri bħalissa l-korporazzjoni qed tipproduċi 25% aktar milli suppost u dan meta wieħed mhux qiegħed iqis dak li qed itella' l-privat.

Jekk innaqqsu l-ammont ta' dak li nippompjaw u nżidu l-ammont prodott mill-ROs inkunu qed inżidu l-ispiża ta' l-enerġija elettrika u hawnhekk tiżdied l-ispiża ta' l-ilma prodott.

Id-dilemma li għandu l-pajjiż hija kif se nagħmlu biex inżidu l-produzzjoni ta' l-ilma mingħajr ma jkollna deterjorazzjoni tar-riżorsi li għandna taħt l-art u fl-istess ħin mingħajr ma nżidu l-produzzjoni ta' l-ilma mir-reverse osmosis.

Għax irridu nipprovaw inżommu l-ispiża ta' l-elettriku baxxa u kemm jista' jkun ma nkunux niddependu fuq ħruġ ta' fossil fuels minħabba li 19% tal-konsum tal- power station fil-fatt imur għal dawn ir-reverse osmosis plants.

Jiena naħseb li biex aħna nibdew nipproduċu l-ilma b'mod sostenibbli irridu nibdew inwessgħu l-viżjoni tagħna dwar x'jistgħu jkunu r-riżorsi ta' l-ilma għall-pajjiż.

Ma nistgħux nibqgħu nħarsu lejn l-ilma li nipproduċu mill-impjant ta' Sant'Antnin qisu xi by-product irħis li tista' tarmih jew ma tużahx.

Irridu nibdew naraw kif dan il-prodott nagħmlu użu tajjeb minnu.

Ma nistgħux nibqgħu nħallu l-ilma tax-xita jaqa' fit-toroq u ma nagħmlu xejn dwaru.

Hemm bżonn li ninforzaw il-liġi tal-bini li titkellem dwar il-bjar fid-djar - jiddispjaċini ngħid li lanqas il-gvern mhu qed jipprovdi bjar fil-flats u maisonettes li qed jibni u dan meta qed ngħidu li rridu nibdew inħarsu b'mod integrat lejn is-riżorsi kollha ta' l-ilma.

Bil-paroli biss ma naslu mkien u jekk il-Gvern Laburista verament irid jasal x'imkien, ma jagħmilx ħażin jekk jimita l-isforzi li kienu qegħdin isiru fi żmienna.

Madam Speaker, mir-rapport annwali tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l- Ilma għas-sena 1995 wieħed jista' jara x-xogħol li kien inbeda u jista jara wkoll il-viżjoni li kellu Partit Nazzjonalista fil-gvern.

Per eżempju, il-proġett ta' Wied il-Qlejgħa u l-master plan ta' l-integrazzjoni ta' l-ilma bdew fi żmienna.

Il-Gvern Nazzjonalista kien ukoll ħa ħsieb il- bdil tal-mains ta' l-ilma, il-manutenzjoni tal-ġibjuni u l-leakage detection.

Barra minn hekk konna bdejna wkoll naħsbu kif id-dipartiment tad- drenaġġ ikun inkorporat mal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma.

Fil- fatt in-nuqqas fl-accounted for water huwa frott tax-xogħol li kien għamel il-Gvern Nazzjonalista meta fl-1994 kien beda jfassal il-viżjoni ta' mmaniġġjar integrat tar-riżorsi ta' l-ilma.

Ħaġa importanti ħafna f'dan is-settur hija l-bdil tal-mains u l- extensions ta' l-ilma għax b'dan inkunu nistgħu ntejbu d-distribuzzjoni ta' l-ilma.

Jekk wieħed jagħti daqqa t'għajn lejn l-aħħar żewġ rapporti annwali tal-korporazzjoni u jagħmel paragun bejn kemm kien hemm bdil ta' mains u extensions fl-1995/96 ma' kemm kien hemm fl-1996/97, malajr jinduna kemm dan il-Gvern ma baqax miexi bl-istess ritmu li kien għaddej bih il-Gvern Nazzjonalista.

Fil-fatt fl-1995/96 insibu li nbidlu 42,000 metru f'mains u extensions u fl-1996/97 inbidlu 14,000 metru.

Jiġifieri il-Gvern qed għid li jrid jagħmel immaniġġjar integrat tar-riżorsi ta' l-ilma u fl-istess ħin qed jibża' wisq għall-flus u mhux qed jagħmel dak li hu tant neċessarju.

Il-Ministru stess aċċenna għall-importanza tal-bdil tal-house service connections pero' jekk nagħmlu l-istess paragun li għamilna qabel insibu li fl-1995/96 inbidlu 6,000 u fl-1996/97 inbidlu 3,600.

Dan juri li mhux qed isir investiment biex ma jintilifx ħafna ilma u nħarsuh b'mod integrat.

(Interruzzjonijiet) Qed naraw ħafna rapporti imma fil-fatt kważi mhu qed isir xejn.

Madam Speaker, dan narawh iżjed u iżjed f'dak li għandu x'jaqsam mad-drenaġġ.

Jekk naraw xi tqassam ilma mill-impjant ta' Sant'Antnin insibu li fl- 1996/97 tqassam 1.3 miljun metru kubu ta' ilma.

Pero' dan l-impjant għandu kapaċita' li jqassam 4 miljun metru kubu u dan juri kemm m'a]niex qed nisfruttaw b'mod tajjeb il-kapaċita' ta' dan l-impjant.

Nafu wkoll li d- distribuzzjoni ta' l-ilma minn dan l-impjant hija primittiva u fuq dan għadu ma sar xejn u għadna niddependu minn dawk l-open channels li huma soġġetti għall-vandaliżmu u għall-evaporazzjoni.

Peress li l-ilma li jiġi prodott minn dan l-impjant jiġi wżat għas-saqwi, nistgħu ngħidu li ħafna minnu jiġi wżat fis-sajf u ftit minnu jiġi wżat fix-xitwa.

Allura hemm bżonn naħsbu għal xi tip ta' soluzzjoni biex inkunu nisgħu nużawh ukoll fix- xitwa.

Is-soluzzjoni hija li jkollok sistema ta' distribuzzjoni b'pajipijiet u mains għal dan is-second class water pero' hawn irid investiment qawwi.

S'issa dan il-Gvern għadu ma tkellimx fuq dan it-tip ta' investiment.

Nafu wkoll li huwa persentaġġ żgħir li qed jiġi ttrattat mis-sewage.

Suppost konna qed naħsbu li se jkollna tliet sewage purification plants imma waqajna lura.

Malta suppost tilħaq l-istandards stabiliti mill- Konvenzjoni ta' Barcelona, fejn jingħad li s-sewage kollu li jintefa' l- baħar għandu jiġi ttrattat.

Pero' naħseb li qegħdin erba' snin lura f'dak li għandu x'jaqsam ma' sewage treatment.

L-immaniġġjar integrat tar- riżorsi ta' l-ilma huwa tajjeb għax b'hekk il-benefiċċji ma jkunux biss fuq l-ilma.

Per eżempju, l-agrikoltura tmur ferm aħjar għax ma tibqax tiddependi mill-estrazzjoni privata mill-aquifer.

Ovvjament jekk imbagħad inkunu rridu nużaw is-sewage effluent b'mod aħjar inkunu rridu nidħlu f'ħafna affarijiet aktar importanti, bħalma hija d-disinfettazzjoni u bħalma huwa l-monitoring.

Madam Speaker, ħaġa li ma tantx smajt fuqha f'dan id-dibattitu hija l- kwalita' ta' l-ilma.

Kien hawn żmien li f'pajjiżna kien hawn diskussjoni sħiħa fuq il-kwalita' ta' l-ilma imma f'daqqa waħda meta bdejna ntellgħu ħafna ilma mill-boreholes dik id-diskussjoni kważi kienet saret superfluwa.

Pero' illum li qed nerġgħu niddependu daqstant mill-boreholes m'aħniex nitkellmu daqshekk fuq il-kwalita' ta' l-ilma u, fl-opinjoni tiegħi u ta' ħafna oħrajn, il-kwalita' ta' l-ilma reġgħet marret lura ħafna u hemm bżonn li meta nitkellmu fuq riżorsi ta' ilma nitkellmu fuq l-aspetti kollha, inkluż dak li jirrigwarda l-ħajja ta' kull wieħed u waħda minna.

L-aħħar kumment li rrid nagħmel huwa fuq l-istorm water master plan.

Il- Ministru qal li għal dan il-master plan jrid jonfoq 'il fuq minn Lm1 miljun.

Il-mod kif qalha qisu ried jgħid li din hija xi spiża kbira.

Jiena naħseb li l-pajjiż għandu bżonn ta' dan l-investiment għax li ma jkollokx kontroll tajjeb ta' l-istorm water jista' jġib konsegwenzi koroh, bħalma huma mwiet ta' persuni, kif ġieli ġara, u ma jistax ikun li dan il- pajjiż jibqa' qisu xi pajjiż tat-tielet dinja f'dak li jirrigwarda l- kontroll ta' l-istorm water.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Karl Chircop.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Madam Speaker, illum qed niddiskutu l-estimi tal- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma u ma rridux ninsew li din il- korporazzjoni fil-fatt twaqqfet sabiex tiggarantielna l-użu ta' l-ilma b'mod aktar ekonomiku u razzjonalizzat u billi tilħaq bilanċ aħjar bejn domanda u provvista.

Din il-korporazzjoni għandha importanza kbira, kif anke qalu l-kelliema tan-naħa l-oħra, fil-ħajja ta' kuljum ta' pajjiżna.

Dan il-fatt joħroġ ċar kemm mill-istorja kif ukoll mill-pożizzjoni ġeografika tagħna.

Hawn Malta minn dejjem kellna l-problema ta' nuqqas ta' xita jew inkella staġuni kemm xejn erratiċi, fejn il-ftit xita li tagħmel tista' tagħmel bil-qilla u spiss tikkaġunalek għargħar, b'konsegwenzi koroh għal kulħadd.

Apparti minn hekk, meta wieħed jikkonsidra d-dimensjoni soċjali, fejn għandek l-iktar popolazzjoni densa fid-dinja maqbuda fuq biċċa art f'nofs il-Mediterran, mill-ewwel japprezza l-importanza ta' provvista ta' ilma adegwata, kemm mill-aspett kwalitattiv kif ukoll mill- aspett kwantitattiv.

Apparti dan, hawn Malta għandna ekonomija li tiddependi ħafna iktar minn dik ta' pajjiżi oħra fuq l-industrija tat- turiżmu, u biex din ikollha suċċess bilfors tirrikjedi infrastruttura effiċjenti, u allura anke hawn għandna nenfażizzaw l-importanza tal- funzjoni tal-WSC.

Il-provvista adegwata ta' l-ilma, kemm fi kwantita' kif ukoll fi kwalita', hija waħda mill-aktar affarijiet kruċjali ta' dan is-suġġett.

Fil- fatt kienu ħafna dawk l-impjanti tar-reverse osmosis li nbnew matul dawn l- aħħar 20 sena.

Il-kelliema tan-naħa l-oħra jiftaħru li nvestew ħafna f'dan il-qasam - hawn ta min jgħid li l-ROs ma bdewx jinbnew wara l-1987 imma bdew jinbnew qabel - imma billi tipproduċi iktar ilma ma jfissirx li se jkollok korporazzjoni iktar effiċjenti.

Fil-fatt għalkemm tan-naħa l-oħra ħasbu biex jibnu reverse osmosis plants, xorta waħda ħallew x'wieħed jixtieq.

B'dan irrid infisser li inutli li jkollok sistema adegwata ta' produzzjoni ta' ilma meta mbagħad is-sistema tad-distribuzzjoni ma tiġix upgraded up to par.

Fil-fatt il-persentaġġ ta' madwar 68% f'unaccounted for water li writna meta tlajna fil-gvern ma kenitx xi ħaġa aċċettabbli.

Naħseb li l-ebda pajjiż li jsejjaħ lilu nnifsu ċivili ma jista' qatt jaċċetta sitwazzjoni fejn ikollu tnejn minn kull tliet galluni ilma li jkun qed jipproduċi moħlija jew inkella misruqa.

Sfortunatament jirriżulta li nofs dak l-ammont ta' unaccounted for water kien attribwibbli għall-fattur li kien hemm - u għad hemm - meters li jimmarkaw ħażin.

Imbagħad kellek 20% li kien ġej minn leakages u 10% kien ġej minn telf ta' ilma.

Il- probabbilta' hi li l-kumplament huwa dak l-ilma li x'aktarx kien qed jiġi misruq.

Mela x'kienet ir-realta'?

Ir-realta' kienet li 80% ta' l-unaccounted for water kien qed jintilef għas-sempliċi raġuni li s-sistema ta' distribuzzjoni tħalliet teqdiem u ma baqgħetx tlaħħaq mal-pressa ta' dak l-ilma li kien qed jiġi ppompjat mir- reverse osmosis plants li nbnew kemm fi żmienna kif ukoll fi żmien il-Gvern Nazzjonalista.

Fortunatament il-lum il-ġurnata nistgħu niftaħru li l- figura ta' 68% unaccounted for water, li kienet figura tal-mistħija, irnexxielna nniżżluha għall-figura iktar aċċettabbli ta' 50%.

M'aħniex qegħdin ngħidu li aħna kuntenti b'din il-figura imma din tista' tittieħed bħala prova oħra ċara li dan il-Gvern qabad it-triq tal-progress għal pajjiżna sabiex inrażżnu xi ftit mill-ħela esaġerata li kienu jemmnu fiha ta' qabilna.

Kulħadd irid jifhem li din il-qabża fil-cost-effectiveness fil-produzzjoni ta' l-ilma ma ġietx waħedha.

Anzi din tindika impenn serju u kontinwu min-naħa tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma u min-naħa tal-Ministru Buhagiar sabiex il-problema tal-water leakages tiġi miġġielda kuljum u bla waqfien.

Fl-aħħar sena ta' tmexxija tal-Partit Nazzjonalista kien stmat li l- produzzjoni ta' l-ilma kienet se tiswihom madwar Lm10 miljun iżda fil- fatt, bħas-soltu, marru żmerċ u swiethom Lm12 miljun.

Biex jagħmlu tajjeb għal din id-diskrepanza li nħolqot naqqsu Lm2 miljun mill-ispiża li kien hemm ivvotata għall-bdil tal-mains il-qodma.

Din hija s-soltu attitudni tal- Partit Nazzjonalista li fejn jista' jitfa' taħt it-tapit jitfa' taħt it- tapit, imbagħad jagħmlu tajjeb għalih uliedna.

Kien għalhekk li l-programm tal-water leakage detection tajnih iktar importanza.

Ir-riżultati pożittivi li ksibna f'dan iż-żmien qasir li ilna mmexxu l-pajjiż jixhed dan.

Din il- problema ġiet mgħoddija f'idejn konsulenti barranin għax aħna nemmnu li jekk innaqqsu din il-ħela se nkunu qed ngħinu l-finanzi tal-korporazzjoni.

Madam Speaker, ikollna nammettu li dawn il-passi waħedhom m'humiex biżżejjed u jiena nemmen ukoll li sabiex innaqqsu dan il-fenomenu ta' ħela aktar milli naqqasnih diġa', għandna bżonn nimbarkaw fuq linji aktar wesgħin ta' prevenzjoni.

Per eżempju, għandna bżonn nagħmlu programm biex ngħallmu lill-poplu juża l-ilma b'mod aktar għaqli u effiċjenti.

Għandna wkoll ninkoraġġixxu aktar l-aspett ta' water conservation, anke fuq bażi privata.

Pass ieħor li ħadna hekk kif tlajna fil-gvern kien proprju li għaddejna r- reponsabbiltajiet ta' l-operations u anke tal-maintenance services minn idejn il-privat għal idejn il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma.

Fil- fatt fit-13 ta' Mejju, 1997 il-korporazzjoni waqqfet kumpannija oħra fi ħdanha li jisimha Malta Desalination Services Ltd, li xogħolha hu li topera u tagħmel il-maitenance ta' l-ROs f'Malta.

It-takeover mill-Polymetrics Seawater Systems Inc., li kienet kumpannija privata, ġiet kompletata f'Settembru 1997.

Dan kien pass għaqli għax lill-korporazzjoni ffrankalha s- somma sabiħa ta' madwar Lm1.4 miljun.

Madam Speaker, l-amministrazzjoni l-ġdida tat ukoll importanza aktar għall-problema tas-second class water.

Fil-fatt ħdimna fuq master plan sabiex niżguraw li l-ilma tax-xita, kemm jista' jkun, ma jibqax sejjer il- baħar u jinħela, kif sfortunatament kien qed jiġri u għadu qed jiġri, u biex id-drainage ta' l-ilma tax-xita jiġi dirett u storjat aħjar, speċjalment meta jkun hawn xi għargħar.

Kien għalhekk li twaqqaf l-istorm water master plan, li qed jiġi mħaddem minn konsulent bħala project manager u minn espert fid-drainage section tad-dipartiment tax-xogħlijiet pubbliċi.

Dan il-pjan qed jieħu ħsieb diversi aspetti bħal, per eżempju, il- flood control u r-relief ta' l-istorm water u l-ambjent, għax jekk ma tħallix l-għargħar jiddistruġġi diversi għelieqi u wieden awtomatikament tkun qed tibża' għall-ambjent.

Fil-passat konnu niddepedu ż-żejjed fuq l- aquifer u b'hekk dan ġie disdurbat b'mod allarmanti u huwa importanti li naħsbu biex nerġgħu niċċarġjawh u nerġgħu nistorjaw l-ilma fih ħalli b'hekk ikollna storage ta' ilma naturali b'mod aktar ekwu.

Importanti wkoll li nużaw l-ilma ta' l-għargħar għall-bżonnijiet tagħna personali.

Qabel ma jibda x-xogħol, wieħed irid jeżamina l-cost-effectiveness ta' dan il- proċess.

Per eżempju, wieħed irid jara jekk jaqblilniex li nżidu l- produzzjoni ta' l-ilma mir-reverse osmosis plants, jew huwiex aħjar li nużaw l-ilma tax-xita b'persentaġġ iktar għoli milli qed nużawh bħalissa.

Għal dan il-għan diġa' ġew identifikati ċerti water catchment areas fejn l- ilma tax-xita jista' jinġabar biex imbagħad ikun jista' jintuża għal skopijiet ta' tisqija u rrigazzjoni.

Madam Speaker, il-problema finanzjarja li l-korporazzjoni qed tiffaċċja llum hija dovuta għall-irresponsabbilta' finanzjarja ta' l-amministraturi ta' qabilna.

Kif tista' korporazzjoni li t-turnover tagħha jaqbeż il-Lm21 miljun ma jkollhiex financial controller tagħha!

Aħna mill-ewwel indirizzajna din il-problema u mhux biss poġġejna nies kompetenti fil-qasam tat-tmexxija tal-WSC imma ħsiebna wkoll biex il-billing system nagħmluha intrinsika u b'hekk il-kontijiet ma jibqgħux joħorġu mis-Swatar.

Sabiex anke nikkonsolidaw aktar il-funzjonjiet eżistenti tal-WSC, rajna kif għamilna biex nirregolarizzaw areas ta' ground water management.

Per eżempju, kien hemm ħafna bjar privati - dawn lanqas kienu reġistrati - li kienu qed jippompjaw ilma mill-aquifer.

Jiena ninsab informat li fl-għaxar snin ta' amministrazzjoni Nazzjonalista kien hemm reġistrati madwar 4000 bir.

Ovvjament uħud minnhom kienu qed jippompjaw b'mod legali u oħrajn le.

Qegħdin nagħmlu kontroll fuq id-diversi bowsers li jqassmu l-ilma u ġegħelna lil dawk in-nies li għandhom swimming pool biex jirreġistrawha biex b'hekk ikollna aktar idea ċara ta' fejn qiegħed jiġi distribwit u utilizzat l-ilma.

Biex anke inkomplu nsaħħu s-sistema ta' distribuzzjoni, kif diġa' għidt fil-bidu tad-diskors tiegħi, investejna bil-qawwi f'diversi proġetti li ma jitkejlux, kif qed jgħidu tan-naħa l-oħra, bil-metri imma jiddependi mid- delikatezza ta' kif ikun qed isir ix-xogħol.

Per eżempju, investejna fi proġett bħalma huwa dak ta' Raħal Ġdid, in-naħa tal-Hypogeum - l-Onor.

Mugliett, li jikkontesta fuq id-distrett tiegħi japprezza li dan il- proġett, li kien ilu li nbeda, issa ġie kkompletat - u dak ta' Żabbar Road u bdilna wkoll il-feeder main tas-Siġġiewi.

Barra minn hekk għamilna diversi mains ġodda ġewwa Bormla.

Madam Speaker, dawn l-eżempji li tajt kollha jindikaw li l-WSC qed nerġgħu npoġġuha fuq saqajha sabiex din tkun tista' tipprovdi servizz aħjar liċ-ċittadini Maltin u Għawdxin kollha.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Anton Tabone.

ONOR.

ANTON TABONE: Madam Speaker, meta teżamina d-diskorsi tal-kelliema tal-Gvern tara li l-amministrazzjoni Nazzjonalista preċedenti min-naħa ġiet ikkritikata li x-xogħol li għamlet fil-qasam tal-produzzjoni ta' l-ilma kien kollu sparpaljar ta' flus u li ma kienx hemm accountability f'dak li sar, u min-naħa l-oħra ġiet ikkritikata li ċerti affarijiet li ma laħqux saru messhom saru.

Għandhom dan il-konflitt etern li l-investiment jsejħulu sparpaljar u dak li m'għamilniex għax ma lħaqniex għamilnih, jgħidu li messu sar.

Jiena ngħid li dawn għandhom jiddeċiedu darba għal dejjem billi jaslu għall-konklużjoni loġika li wieħed bilfors irid jinvesti biex ikun kapaċi jipprovdi s-servizzi.

Tan-naħa l-oħra konvenjentement jinsew jew jaħbu dak il-perijodu ta' żmien meta f'Malta u f'Għawdex kien hawn nuqqas kbir ta' provvista ta' ilma.

Kellu jkun Gvern Nazzjonalista wara l-elezzjoni ta' l-1978 li rrimedja għal dik il-problema li kienet ilha tkarkar snin kbar.

Illum l-ġurnata l-Ministru Buhagiar jista' jħoss ruħu privileġġat li fl-ewwel sajf tiegħu fil-gvern ma kellux problemi ta' provvista ta' ilma proprju grazzi għall-investiment kbir li sar mill- amministrazzjoni preċedenti biex tipprovdi lill-poplu Malti u Għawdxi bl- affarijiet l-aktar essenzjali, kif inhu l-ilma.

Madam Speaker, wara din l- introduzzjoni qasira nixtieq mill-ewwel ngħaddi biex nitkellem dwar l- operazzjoni għat-tiftix taż-żejt f'Għawdex, fil-post magħruf bħala "Tal- Vapur", limiti ta' Kerċem.

Qiegħed jingħad li meta jibda it-tħaffir ta' dan il-bir se jkun hemm bżonn kwantita' kbira ta' ilma biex ix-xogħol ikun jista' jsir kif għandu jsir.

Jiena smajt - nitkellem taħt korrezzjoni - li meta x-xogħol jinbeda jkun hemm bżonn ta' miljun gallun ilma kuljum biex jintuża fix-xogħol ta' drilling li se jsir f'dan il-post.

Jiena nħossni fid-dover li nqum u nistaqsi lill-Ministru dwar l-istrateġija li se tuża l-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma biex tassigura li waqt li jkun għaddej dan ix-xogħol il- pubbliku f'Għawdex ikollu l-provvista' ta' l-ilma neċessarja li għandu bżonn għall-industrija, għall-biedja u għat-turiżmu.

Qed ngħid dan għax dan ix-xogħol se jinbeda meta jkun dieħel l-istaġun tas-sajf u l-konsum ta' l-ilma jkun beda jikber.

Allura jekk verament se jkun hemm miljun gallun ilma kuljum li se jmur fil-bir li jkun qed jitħaffer, aħna rridu nassiguraw ruħna li ma nkunux neqsin mill-ilma fil-kumplament tal-gżira.

Jiena naf li l-Ministru jista' jgħidli li r-reverse osmosis taċ-Ċirkewwa tkun available biex tibgħat l-ilma lejn Għawdex, imma peress li aħna m'għandniex iċ- ċavetta ta' l-impjant taċ-Ċirkewwa ma jistax ikollna l-garanzija li jekk jkollna bżonn l-ilma se ndaħħlu ċ-ċavetta u nieħdu l-ilma li għandna bżonn.

Jiena nifhem li jista' jkun hemm bżonn ta' ilma f'postijiet oħra u allura jista' jkun hemm il-problema ta' fejn l-iżjed hemm bżonn li għandu jmur l- ilma.

Għalhekk jiena nistenna li l-Ministru jagħtini risposta u jgħidli kif se jikkompensa għal dak l-ilma li se jmur għax-xogħlijiet li se jsiru għat-tiftix taż-żejt.

Madam Speaker, irrid ukoll nagħmel riferenza għall-kumitat li dan l-aħħar twaqqaf bejn il-ministeru għax-xogħlijiet pubbliċi u kostruzzjoni u s- segretarjat parlamentari għal Għawdex u nixtieq inkun naf x'inhuma t-terms of reference ta' dan il-kumitat.

Jiddispjaċini ngħid li għamilt domanda fuq dan is-suġġett iżda ftit ħadt sodisfazzjon għax kulma qalulna hu li l- membri tal-kumitat se jiflu l-operat tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l- Ilma.

Kieku dan il-kumitat twaqqaf proprju issa meta se jkun hemm l- operazzjoni għat-tiftix taż-żejt, kont nifhem li għandu jkun hemm xi ħadd jagħmel il-monitoring ta' dan ix-xogħol sabiex jagħtik is-sodisfazzjon ta' dak li qed jiġri, pero' ma jirriżulta minn imkien li dan il-kumitat twaqqaf biex ikun jista' jagħmel il-monitoring tax-xogħol li semmejt.

Ingħatat ħafna pubbliċita' meta twaqqaf dan il-kumitat pero' ma nafx preċiż l-iskop veru tiegħu x'inhu.

Jiena naħseb li r-riżultati li l-Korporazzjoni għas-Servizz ta' l-Ilma tat over the years f'Għawdex kienu riżultati sodisfaċenti ħafna.

Ovvjament wieħed dejjem isib x'jirranġa imma meta tgħid li twaqqaf kumitat biex jissorvelja l-operat tal-korporazzjoni f'Għawdex wieħed jaħseb li l- affarijiet ma kenux mexjin tajjeb.

Fil-programm elettorali tal-partit fil-gvern jingħad li għandu jkun hemm provvista biżżejjed ta' ilma u riżorsi ta' enerġija f'Għawdex innifsu kull meta jkun teknikament fattibbli.

Allura nistaqsi: Dan il-kumitat twaqqaf biex jara li dan isir?

Dan li kellu f'moħħu l-Gvern meta waqqaf dan il-kumitat?

Irrid ngħid ukoll li huwa importanti li wieħed jinnota li x-xogħlijiet tal- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma f'dawn l-aħħar żmenijiet imxew bil- mod għax jekk wieħed jara daqsxejn dak li kien hemm ivvotat għas-sena li għaddiet isib li għalkemm kien hemm ivvotati Lm233,000 għal xogħlijiet ta' tiġdid u xogħol ieħor konness mal-provvista ta' l-ilma, intnefqu biss Lm89,000.

Allura wieħed irid jara kif jagħmel biex imexxi l-affarijiet ħalli x-xogħol ma jaqax lura.

Madam Speaker, irrid nagħlaq bl-osservazzjoni li għamilt ftit ilu fuq l- effiċjenza tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma ġewwa Għawdex.

F'domanda parlamentari lill-Ministru kont staqsejtu:

"Jista' l-Ministru jgħid kemm hu f'Għawdex il-persentaġġ ta' unaccounted for water?"

Għalkemm ma setax jirrispondi direttament għad-domanda, xorta waħda ngħatajt risposta li tagħti ċertifikat lis-servizz li jingħata mill- korporazzjoni f'Għawdex għax il-Ministru rrisponda hekk:

"Bħalissa kull ġimgħa tinħadem water balance li tkopri l-ilma kollu li jiġi prodott u dak kollu li jiġi maħżun fil-ġibjuni kif ukoll dak li jiġi distribwit.

Sa ġimgħa numru 6 il-figuri tal-water balance ta' Għawdex kien kif ġej:

Total demand kien ta' 214 metru kubu kull siegħa.

Konsum imkejjel minn kull meter ta' kull żona f'Għawdex kien ta' 205.69 metru kubu kull siegħa, li jiġi 96.12% ta' dak l-ilma li ġie prodott.

Id- differenza ta' 3.88% hija aċċettabli ħafna u tista' tkun kawża ta' tolleranza taż-zone meter stess, li normalment tkun bejn -5% u +5%.

Il-livell ta' telf ta' ilma minn ħsarat qiegħed 12.75%.

Rigward figura eżatta ta' unaccounted for water, din bħalissa ma tistax tingħata għax informazzjoni fuq volum ta' ilma billed mhijiex up to date minħabba l-metodu preżenti tal-qari ta' consumer meters."

Dan juri li fiż-żona ta' Għawdex il-korporazzjoni kienet qed tagħti servizz tajjeb għax dan ir-riżultat ma nkisibx minnħabba l-bidla fil-gvern f'Ottubru 1996.

Dan huwa riżultat li seta' jinkiseb għaliex sena wara l- oħra, taħt l-amministrazzjoni preċedenti, kontinwament kienu qed jittieħdu miżuri korrettivi biex f'Għawdex ikun hemm servizz mill-aħjar.

Naturalment naqbel li dejjem ikun hemm x'tirranġa pero' tajjeb ukoll li ngħidu l-affarijiet kif inhuma u l-lejla nistenna li l-Ministru jserraħ ras kulħadd fuq il-kwestjoni tal-bir taż-żejt biex aħna nkunu assigurati li jkollna provvista ta' ilma meħtieġa fil-mument li jkollna bżonnha.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Ninu Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Madam Speaker, smajt b'attenzjoni lill-kelliema tal- Gvern u anke tbissimt meta smajt lill-Onor.

Chircop jgħid li l-unaccounted for water fi żmienna kien ta' 68%.

Din hija ċajta u mhux veru li aħna ħallejna sitwazzjoni fejn l-unaccounted for water kien ta' 68%.

Lanqas m'huwa veru dak li qal l-Onor.

Membru li l-billing system saret minn kemm ilu li tela' l-Partit Laburista fil-gvern.

Fil-verita' wara ħafna taħbit kien irnexxielna li nneħħu l-billing system mis-Swatar u bis-saħħa ta' l- impjegati kollha tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma konna kapaċi li nagħmlu in-house billing system.

Din li niġu hawnhekk, bħalma ġie l- Ministru Buhagiar dalgħodu, u ngħawġu l-fatti biex mingħalina nimpresjonaw lin-nies hemm bżonn li naqtgħuha.

Dalgħodu l-Ministru beda jikkwota mill-ktejjeb "A Fresh Start" tas-Sur Alfred Mifsud.

Dak li qal l-awtur f'dan il-ktejjeb iwaqqa' kulma qal il- Ministru dalgħodu għaliex is-Sur Mifsud kiteb hekk:

"This is not a case of a corporation which is manifestly wasting taxpayers money.

On the contrary one has to give credit to the efforts made by the board, the executive and the employees for building an organisation which is sensitive to the value-for-money concept."

Jiġifieri s-Sur Mifsud qed jgħidilna li l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l- Ilma, kif ħallejniha aħna fl-1996, kienet korporazzjoni li timxi bil- għaqal, attenta u mingħajr ħela.

Halli ngħidilkom x'qal aktar is-Sur Mifsud.

Kiteb hekk:

"This is a corporation which made great strides in meeting the objective of ensuring adequate water supply but which corporation is unfairly burdened with debt and financial obligations which rightfully belong elsewhere."

Issa ħalli ngħid lill-Ministru għaliex kien hemm dawn id-difetti u minn fejn kienu ġejjin.

Dawn id-difetti kienu ġejjin minn żewġ fatturi prinċipali.

L-ewwel fattur kien li fl-1987 aħna tlaqna minn pożizzjoni fejn il-water works department kien mgħobbi b'dawk il-mijiet ta' nies żejda li kienu ddaħħlu qabel l- elezzjoni ta' Mejju ta' l-1997, bl-iskop li l-Gvern Laburista ta' dak iż- żmien jisirqilhom il-vot.

Lil dawk in-nies aħna ma keċċejnihomx u naturalment dawn baqgħu jerdgħu l-pagi mill-fondi tal-water works department.

Il-fattur l-ieħor kien li f'Mejju 1987 sibna kriżi fil-qasam ta' l-ilma.

Il-produzzjoni dak iż-żmien kienet ta' 17-il miljun gallun kuljum u s-sospensjoni tal-provvista kienet tkun sistematika u rħula sħaħ kienu jisfaw mingħajr ilma għal ġimgħat sħaħ.

Konna wasalna fis-sitwazzjoni fejn kellu jiġi importat ilma kontaminat u kien hemm il-ħsieb li l-ilma jitqassam ġol-jerrycans taż-żewġ galluni.

Dik kienet is-sitwazzjoni fil- qasam ta' l-ilma fl-1987.

Bilfors li l-Gvern Nazzjonalista kellu jagħmel investiment qawwi u fil- fatt investejna miljuni ta' liri fir-reverse osmosis plants ta' Tigne', taċ-Ċirkewwa u ta' Pembroke.

Grazzi għal dan l-investiment il-produzzjoni ta' l-ilma rdoppjat u tellajniha għal 34 miljun gallun.

Għall-ewwel darba ħloqna spare capacity.

X'jiġifieri spare capacity?

Dan ifisser li jkollok makkinarju li jkun kapaċi jipproduċi 34 miljun gallun ilma kuljum u jekk, per eżempju, id-domanda tkun għal 28 miljun gallun, is-6 miljun gallun l-oħra jkunu spare capacity.

Waqt li għamilna dan l-investiment kollu biex stajna nirdoppjaw il-produzzjoni ta' l-ilma, fl-istess ħin tejjibna l-kwalita'.

Aħna ħallejna sitwazzjoni fejn 60% tal-produzzjoni ta' l-ilma kienet ġejja mir-reverse osmosis u 40% mill-ipppompjar mill- aquifer.

Illum, wara 15-il xahar ta' Gvern Laburista, se nerġgħu mmorru għat-triq l-antika, liema triq se terġa' twassalna biex il-kwalita' ta' l- ilma teħżien.

Dan qed ngħidu għax kemm ilu li tela' fil-gvern il-Partit Laburista, 50% ta' l-ilma qed jiġi prodott mir-reverse osmosis u 50% mill- aquifer, bil-konsegwenza li l-kwalita' ta' l-ilma diġa' bdiet sejra għall- agħar.

Sur President, jekk inħarsu lejn l-investiment qawwi li sar fil-qasam ta' l-ilma fi żmien Gvern Nazzjonalista wieħed bilfors irid isemmi x-xogħol kbir li sar fis-sistema tad-distribuzzjoni.

Fost il-ħafna xogħol li sar, ta' min wieħed isemmi dawk il-mains kbar li saru li permezz tagħhom jiġi ddistribwit l-ilma mir-reverse osmosis għad-diversi rħula, l-ammont ta' bdil ta' pajpijiet qodma u l-extensions li permezz tagħhom kabbarna n- network.

Ma rridx ninsa nsemmi l-proġett tal-Qrendi South - dan tan-naħa l-oħra qatt ma setgħu joħolmu bih - fejn ħriġna żewġ mains kbar mill-ġibjun tal-Qrendi, li permezz tagħhom bdielna 30% tan-network ta' l-ilma tal- pajjiż.

Sa l-1987 kellek irħula sħaħ - u l-Onor.

Charles Buhagiar jiftakru dan - bħalma kienu Bulebel, Żejtun, Żabbar, Fgura, Xgħajra, Marsascala, Marsaxlokk, Birżebbuġa, Ħal Kirkop, Gudja, Ħal Għaxaq, Ħal Tarxien, Santa Luċija u Raħal Ġdid li, ħlief fejn kien joqgħod xi ministru, ma kienx ikollhom qatra ilma.

Bis-saħħa ta' l-investiment li għamilna, konna kapaċi li sa l-1994 li lil dawn l-irħula nagħtuhom provvista adegwata ta' ilma.

Sur President, qalulna li 68% tal-produzzjoni ta' l-ilma kienet unaccounted for.

Nerġa' ngħid li din hija ċajta u mhux verita' u nfakkar ukoll li sakemm kien għad hemm il-Gvern Laburista ta' l-Avukat Karmenu Mifsud Bonnici, din il-problema kienet għadha qatt ma ġiet analizzata.

Hawnhekk irrid infaħħar lill-inġiniera tal-water works department, illum il- WSC, li mill-bidunett qabdu u għamlu analisi dwar il-problema ta' l- unaccounted for water.

Altru li mhux veru li dan ix-xogħol inbeda fl- 1994.

Dan inbeda ħafna qabel.

Jista' jkun li l-physical work beda fl-1994 imma l-preparazzjoni kienet ilha ġejja mill-inqas sentejn jew tlieta qabel.

Jekk l-unaccounted for water niżżluh għal 50%, imisshom ikunu rġiel u jgħidulna grazzi għax-xogħol li għamilna u għall-proġett li nidejna.

Dan seta' jseħħ għax bdilna l-mains il-qodma u bdilna s-service pipes ta' bejn il-main u l-meter fid-djar u minn pajpijiet galvanizzati għamilnihom pajpijiet tal-polyethylene, għax konna sibna li 80% tal-leaks kienu jsiru minn dik il-biċċa tas-service pipe.

Barra minn hekk bdilna il-meters biex inkunu nafu eżatt kemm ilma fil-fatt qed jasal għand il-konsumatur.

Meta konna għamilna l-analisi tal-problema ta' l-unaccounted for water, li dak iż-żmien kienet tlaħħaq mas-60%, konna sibna li kellna madwar 31% li kienu due to meter under-registration, peress li ma kellniex meters sensittivi biżżejjed, 9% dovuti għal ċerti żbalji mill-meter readers u 20% li kienu leakages.

Issa sistema li fiha jkollok 20% leakages tista' ssejħilha sistema effiċjenti.

L-investiment li għamilna f'dan il-qasam kien il-mediċina biex aħna stajna nirranġaw il-qasam ta' l-ilma u nħalluh fis- sitwazzjoni li ħallejnih fl-1996.

Dan l-investiment ġie jiswa b'madwar Lm24.5 miljun.

Din kienet ir-rieda li kellu l-Gvern Nazzjonalista biex bil- fatti jirranġa dan il-qasam tant essenzjali.

Sur President, iva r-rieda tagħna kienet qawwija quddiem il-problemi kbar li sibna ma wiċċna fl-1987, fosthom dik ta' manpower żejjed, għax kien hemm numru sostanzjali ta' ħaddiema li ddaħħlu qabel l-elezzjoni biex, kif għidt diġa', jisirqulhom il-vot.

Hawn ta' min ifakkar ukoll x'qal is-Sur Mifsud fil-ktejjeb tiegħu u jekk immorru f'paġna 12 insibu dan li ġej:

"The Water Services Corporation has gradually replaced these...."

- jiġifieri l-ħaddiema żejda li kien hemm -

"... by direct recruitment and these have now reached over 300.

Overall the number of employees taken over by the Water Services Corporation has gone down by nearly 400 and the number of unskilled, semi-skilled and apprentices now totals 241 against the original figure of 800, an impressive reduction of 70%."

Is-Sur Mifsud hawn qed jagħtina ċertifkat ieħor għax qed jgħidilna li għalkemm fl-1987 konna bdejna b'1,900 ħaddiem, kemm bit-training li tajna u kif ukoll bit-tluq naturali ta' ċerti ħaddiema minn mal-WSC, dan l-ammont ta' ħaddiema tniżżel gradwalment, mingħajr ma keċċejna lil ħadd, minn 1900 għal 1400 ħaddiem.

Hawn, Sur President, nieħu l-okkażjoni biex nawgura li t-training centre li kien twaqqaf fi żmieni jkompli javvanza għall-ġid tal-ħaddiema kollha.

Issemmiet ukoll it-takeover tar-running ta' l-operation and maintenance tar-reverse osmosis plants.

Irrid infakkar li l-agreement mal-Polymetrics Seawater Systems Inc. kien jgħid li sa l-aħħar ta' l-1996 l-operation and maintenance kellha tgħaddi f'idejn il-WSC.

Dak iż-żmien kien hawn union tal- ħaddiema li akkost ta' kollox kienet tiġġieled mal-Gvern Nazzjonalista u nfakkar ukoll li meta aħna ridna nibdew nibagħtu ħaddiema biex jitħarrġu fuq l-impjanti tar-reverse osmosis il-GWU ħarġet direttiva lill-ħaddiema tal-WSC biex ma jagħmlux dak it-taħriġ.

Kien għalhekk li l-WSC ma laħqitx ħadet over sa l-1996.

Pero' jiena xorta waħda nawgura lill-WSC u ngħidilha prosit talli ħadet il-passi li konna se nieħdu aħna u nispera li tkompli miexja u tipperfezzjona l-operation and maintenance ta' l-istess impjanti tar-reverse osmosis.

Issa, Sur President, nixtieq nagħmel xi mistoqsijiet u nispera li l-Ministru jagħtini tweġiba għalihom u jekk kemm-il darba l- Ministru ma jirrispondinix nippretendi li l-PAC - jew inkella l-Awditur Ġenerali - għandu jidħol u jiċċekkja dawn l-affarijiet li se nsemmi.

Per eżempju, nixtieq inkun naf kemm inxtraw spares minn mindu l- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma ħadet over l-operation and maintenace tar-reverse osmosis plants u jekk dawn l-ispares inxtrawx b'direct order.

Nixtieq nistaqsi wkoll għaliex ċerti affarijiet inxtraw b'direct order u affarijiet oħra se jinxtraw by tender.

Per eżempju, waqt li kont qed nara l-Gazzetta tal-Gvern sibt li x-xiri ta' cartridge filters se jsir by tender.

Ma nistax nifhem kif f'risposta għal mistoqsija parlamentari ntqal li wħud mill-ispares li nxtraw għall-operation and maintenance tar-reverse osmosis plants kellhom jinxtraw b'direct order, meta hemm affarijiet oħra bħalma huma cartridge filters li se jinxtraw by tender.

Nistaqsi wkoll jekk sarx xi exercise fuq il-cost-effectiveness biex il- korporazzjoni tara li għar-reverse osmosis plants jinxtara l-aħjar makkinarju bl-inqas spiża possibbli.

Nixtieq inkun naf jekk sarx dan l- exercise meta l-korporazzjoni xtrat l-ispares tal-pompi biex tara jekk kienx jaqbel li tixtri l-ispares jew inkella tibdilx il-pompi ma' oħrjan li huma iktar effiċjenti u jagħmlu inqas ħoss minn-oħrajn.

Rigward il-finanzi nixtieq ngħid li minkejja li l-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma kellha tissellef il-flus mill-bank biex issolvi ċerti problemi li kellha, xorta waħda rnexxielha toħloq cash flow adegwat, u hawn se nerġa' nikkwota mill-ktejjeb tas-Sur Mifsud fejn jg]id hekk:

"The bad financial result should not be allowed to hide the progress made by the Water Services Corporation in improving its cash flow as seen in the following table."

Issa jien m'iniex se noqgħod nidħol fuq x'għamel iċ-chairman fl-uffiċċju tiegħu pero' irrid infakkru li qabel l-1987 ma kienx hemm headquarters għall-qasam ta' l-ilma.

Kulma kien hemm kienet biċċa cook-house fid- dipartiment tax-xogħlijiet pubbliċi u lanqas kien hemm uffiċċju diċenti.

Kien bis-saħħa tagħna li c-chairman sab headquarters adegwat.

Hawnhekk irrid infaħħar lis-Sur Riolo li bis-saħħa tiegħu konna ħadna l-bini tal- Country Hotel u konna attrezzajnih bil-bżonnijiet kollha u j'Alla tkomplu tattrezzawh biex il-WSC jkollha dak il-headquarters li verament jixirqilha.

Sur President, dalgħodu l-Ministru qal li l-WSC għandha isem tajjeb għas- servizzi li qiegħda tagħti.

Jiena nieħu pjaċir li l-WSC għandha isem tajjeb u naf li meta d-diriġenti tal-korporazzjoni jmorru barra minn Malta dejjem jiġu mfaħħra minn nies barranin li għandhom esperjenza kbira fil- qasam ta' l-ilma u jgħidulhom li minkejja ċ-ċokon ta' pajjiżna u minkejja l- limitazzjonijiet finanzjarji li għandna xorta konna kapaċi nindirizzaw il- problema tal-leakages u, bis-saħħa ta' l-inġiniera Maltin, mingħajr ma ġibna konsulenti minn barra, konna kapaċi li nsaħħu u ntejbu l-qasam ta' l- ilma għall-ġid tal-poplu Malti.

Qabel ma ngħaddi biex nitkellem fuq it-tariffi nixtieq nerġa' nikkwota xi ħaġa oħra mill-ktejjeb tas-Sur Mifsud - hawnhekk nagħmel appell lill- Ministru biex meta jikkwota jikkwota kollox - fejn qal hekk:

"It is a credit to the Water Services Corporation that it has achieved this level of operations without raising its tariffs to unsocial rates."

Barra minn hekk is-Sur Mifsud qal ukoll li bil-finanzi limitati li kellha l- korporazzjoni xorta waħda kienet kapaċi toħloq provvista ta' ilma li mhux biss kienet tlaħħaq mad-domanda tal-pajjiż, talli fiha innfisha kien hemm build-up ta' spare capacity li tagħmel tajjeb għal meta jinqalgħu xi ħsarat fid-diversi reverse osmosis plants.

Sur President, ngħaddi issa biex nitkellem daqsxejn fuq it-tariffi ta' l-ilma li ġew ippreżentati fl-aħħar budget.

Minkejja d-diskors kollu li smajna hawn ġew, irrid ngħid li t-tariffi li konna daħħalna aħna fl-1994 ma kenux ddaħħlu bl-iskuża li kien hawn xi kriżi finazjarja.

Meta fl-1987 ħadna t-tmexxija tal-pajjiż f'idejna kien hawn nuqqas kbir ta' ilma.

Biex stajna nirrimedjaw għal dan kellna nagħmlu investiment kbir f'dan il-qasam u wara li għamilna dan l-investiment kollu konna għollejna ftit it-tariffi ta' l-ilma - mhux b'mod unsocial kif sar issa - prinċipalment biex neliminaw il-ħela ta' l-ilma.

Il-Ministru Buhagiar il-bieraħ qal li l-ministru tal-finanzi ta' żmienna ried jagħmel tariffa ta' Lm30.

Dan mhux minnu.

Din hija ħrafa għax jekk wieħed jaqra l- memorandum li kien bagħat l-Onor.

John Dalli fil-11 ta' Awissu, 1992 isib li kien biss qed jgħid "I propose" u "I suggest".

Jekk jiena nipproponi li rrid nagħmel l-ilma b'xejn ma jfissirx li l-Gvern se jaċċetta din il- proposta!

Tariff structures tista' tagħmel kemm trid - ħu point li trid tal-graph u għandek tant fixed u tant variable - u tista' tagħmel kwantitajiet ta' tariffi.

Jiġifieri din tat-tariffa ta' Lm30 hija verament ħrafa.

Irrid ngħid ukoll li dak li ntqal minn kollega ieħor tan-naħa l-oħra li aħna konna għollejna t-tariffi ta' l-ilma b'erba' darbiet jew sitta huwa kollu gideb (Interruzzjonijiet).

Aħna la għollejnieh b'erba' darbiet u lanqas b'sitt darbiet!

Jekk wieħed isib il-memoranda li kont nikteb jiena lill-Kabinett isib li, per eżempju, persuna li kienet tgħix waħedha kienet tħallas Lm1.20 u aħna dan tellajnieh għal Lm2.64, jiġifieri rdoppjajnieh.

Illum persuna li tgħix waħedha wara li tikkonsma l-20 gallun ilma kuljum u tħallas tad-drainage, se tibda tħallas Lm19.68 kull erba' xhur u dan meta taħtna kienet tħallas Lm2.64 kull erba' xhur.

Dan biex nuri li dak li ntqal dalgħodu dwar kif aħna għollejna t-tariffi kien kollu gideb.

Issa meta aħna konna qed nippreparaw biex nagħmlu t-tariffi l-ġodda, konna għidna li l-ammont ta' ilma li persuna għandna bżonn kuljum huwa ta' 20 gallun.

L-Onor.

Charles Buhagiar, illum il-ministru responsabbli minn dan il-qasam, kien qal - hekk kien ġie kkwotat li qal fil-5 ta' Mejju, 1993 - li għall-ħteġijiet reali tal-poplu tagħna kull persuna f'Malta jkollha bżonn bejn 28 u 30 gallun ilma kuljum.

Mela fl-1993 kien jgħid li kull persuna għandha bżonn bejn 28 u 30 gallun ilma kuljum u llum qed jgħid li għandha bżonn 16-il gallun!

Dan biex nurikhom li n-nies li qed imexxu dan il-qasam meta kienu fl-oppożizzjoni kienu jitkellmu mod u llum qed jitkellmu mod ieħor.

Dik konsistenza !

Sur President, meta wieħed jieħu l-kontijiet domestiċi ta' l-ilma u tad- dawl isib li ras għal ras dawn se jirdoppjaw.

Dan ifisser li jekk konsumatur kien jirċievi kont ta' Lm40 kull erba' xhur, issa bit-tariffi l- ġodda se jibda jirċievi kont ta' Lm80.

Il-Ministru kien qalilna li hawn madwar 62,000 konsumatur li jistgħu jiġu kkonsidrati għall-eżenzjoni.

Jiena ngħidlu li seta' semma lil Malta kollha għax kulħadd jista' jiġi kkonsidrat biex jiġi eżentat!

Pero' jekk ma rridux ningannaw lin-nies, tajjeb li ngħidu li sa l-1996 kien hawn madwar 5,000 ruħ li bbenefikaw mill- għajnuna soċjali u li kienu eżentati milli jħallsu tal-meter; u minn tweġiba għal mistoqsija parlamentari joħroġ li sa Jannar 1998 kien hawn madwar 6,000 ruħ li bbenefikaw mill-għajnuna soċjali u li allura se jkunu eżentati milli jħallsu l-service charge.

Jiġifieri ċ-ċifra ta' 62,000 hija ħrafa.

Meta wieħed jaqra l-Avviż Legali Nru 65 ta' l-1998, li jitkellem dwar kif wieħed jista' jiġi eżantat, isib li bil-mod ta' kif inhu ifformolat dan l-avviż legali prattikament ħadd m'hu se jiġi eżentat milli jħallas is-service charge.

Jiena nista' ngħid li dawn huma tariffi nġusti u sproporzjonati u saru mingħajr ma ttieħed in konsiderazzjoni l-aspett soċjali.

Meta wieħed iħares lejn kif inhi magħmula t-tariff structure - qed nitkellem fuq tariffi domestiċi biss - isib li l-meter charge minn Lm3.60 fis-sena telgħet għal Lm24.

L-ammont ta' ilma ssussidjat tnaqqas ukoll.

Qabel kull persuna kien ikollha 11-il metru kubu ta' ilma ssussidjat kull erba' xhur u issa għandha 9 metru kubu ta' ilma ssussidjat.

Dan huwa tnaqqis ta' 18% waqt li l-prezz ta' l-ilma ssussidjat għola b'25%.

Mela naqqasna l-ammont bi 18% u għollejna l-prezz b'25%.

L-ilma mhux issussidjat għola b'46% u minn 75c kull metru kubu tela' għal Lm1.10 kull metru kubu.

Sur President, biex nagħti idea kif se jintlaqtu l-konsumaturi bit-tariffi l-ġodda se nagħti xi ftit eżempji.

Per eżempju, anzjan li jgħix waħdu, li qabel kien iħallas Lm32 kull erba' xhur għall-konsum tad-dawl u l-ilma, issa se jibda jħallas Lm64.

Familja ta' erba' min-nies li qabel kienet tħallas madwar Lm52 kull erba' xhur issa se tibda tħallas Lm107.

Familja ta' sitta li qabel kienet tħallas madwar Lm64 issa se tibda tħallas madwar Lm136.

Irrid ngħid ukoll li minn mindu tħabbru dawn it-tariffi l-konsum ta' l-ilma naqas bi 15% u dan jirriżulta minn risposta li ngħatajt għal mistoqsija parlamentari.

Qabel konna niftaħru li iżjed ma jogħla l-konsum tad-dawl u ta' l-ilma iżjed jogħla l- istandard of living.

Illum dan ma nistgħux ngħiduh aktar għax mill-15 ta' Novembru, 1997 sat-28 ta' Jannar, 1998 il-konsum ta' l-ilma naqas bi 15%.

Din hija xi ħaġa tal-mistħija għall-Gvern preżenti.

Ngħaddi issa, Sur President biex nitkellem daqsxejn dwar l-impatt li dawn it-tariffi se jħallu fuq l-industrija.

Qabel l-elezzjoni kienu jgħidulna li m'għandu jsir xejn li b'xi mod jista' jservi ħalli l-importanza li għandu jkollha l-industrija tisfa mċekkna jew imdgħajfa.

Issa qed naraw li bit-tariffi l-ġodda li ħarġu għall-industrija, speċjalment ta' l-ilma, il-Gvern preżenti rabat mazzra m'għonq l-industrija.

Meta ħdimt it-tariffi l-ġodda għall-qasam industrijali, kont ikkalkolajt li l-heavy consumers kienu dawk li jikkomsmaw 'il fuq minn 2270 metru kubu ta' ilma fis-sena.

Jiena naħseb li l-Gvern qed jiġġennen jew inkella qiegħed f'paniku u ma jafx x'se jaqbad jagħmel.

Dan qed ngħidu għax kif ikkalkolajt jiena l-kontijiet ta' l-ilma fil-qasam industrijali se jinbidlu b'mod li lil dawn se jħallihom bla nifs.

Per eżempju, konsumatur li qabel kien iħallas madwar Lm92 fis-sena għall- konsum ta' l-ilma, bit-tariffi l-ġodda se jibda jħallas Lm2,282.

Konsumatur li kien iħallas madwar Lm310 fis-sena - hawn qed nirriferi b'mod partikolari għar-raħħala - issa se jibda jħallas Lm7,355.

Pero', Sur President, minħabba l-avviż legali li semmejt ftit ilu, fejn jingħad li kull konsumatur li jikkonsma iżjed minn 1,000 metru kubu ilma fis-sena huwa meqjus bħala heavy consumer, bilfors ikolli nagħmel daqsxejn aġġustamenti fil-figuri li għadni kemm tajt u, per eżempju, nsibu li, raħħal li qabel kien iħallas Lm16 kull erba' xhur issa, bid-drenaġġ b'kollox se jibda jħallas Lm864, jiġifieri l-kont se jiżdiedlu b'54 darba.

Jekk nieħdu każ ieħor ta' raħħal li sa qabel il-budget kien iħallas Lm30 kull erba' xhur, issa bid-drenaġġ b'kollox se jibda jħallas Lm1,207 jew 40 darba iżjed.

Dawn affarijiet li lanqas biss jitwemmnu.

Din hija l-ħniena ta' dan il-Gvern li tela' bl-għajta ta' "Iċ-Ċittadin L-Ewwel"!

Dawn it- tabelli, Sur President, jien lest li npoġġihom fuq il-Mejda tal-Kamra.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tabelli li juru ż-żieda fil-kontijiet tad-dawl u l-ilma għal konsum domestiku u industrijali b'effett tat-tariffi l-ġodda.

Sur President, nerġa' ngħid li s-Sur Mifsud fil-ktejjeb "A Fresh Start" qal li minkejja li kellna l-problema tan-nuqqas ta' finanzi xorta waħda konna kapaċi li nibnu korporazzjoni li tipproduċi provvista adegwata ta' ilma bi spare capacity.

Konna kapaċi wkoll li ma nagħmlux tariffi għoljin iż-żejjed.

Allura jiena bilfors ikolli ngħid li dawn it-tariffi ħarġu għax għandna gvern li huwa bla direzzjoni u inkompetenti.

Għaliex huwa inkompetenti?

Għax dan huwa gvern li tilef miljuni kbar ta' liri minħabba t-tneħħija tal-VAT u minħabba li ffriża l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija sħiħ fl-Unjoni Ewropea.

Dan huwa gvern li ħareġ bil-ħrafa tal- ħofor u ħoloq inċertezza kbira u spiċċa biex staġna l-ekonomija.

Dawn il- fatturi ġabu staġnar u l-Gvern preżenti mhux ħofra għamel imma barriera li parti minnha jrid jimliha bit-tariffi inumani li daħħal fil-qasam tad-dawl u l-ilma.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Sur President, jekk wieħed iħares lejn ir- rata ta' imwiet f'pajjiżna minħabba infectious diseases - u issa nispjega għaliex ġej biha din - isib li mill-1945 sa l-1995 din ir-rata naqset b'erba' darbiet u fl-istess żmien wieħed isib li l-average daily consumption rate ta' l-ilma żdiedet b'xejn inqas minn tmien darbiet.

Ovvjament jiena m'iniex se ngħid li r-rata ta' imwiet minħabba infectious diseases naqset biss minħabba ż-żieda fil-konsum ta' l-ilma, imma nista niggarantixxi li hija waħda mir-raġunijiet li kkontribwiet ħafna sabiex ikollna inqas tifrix ta' infezzjonijiet li anke jistgħu jwasslu għall-mewt.

(Interruzzjonijiet) Il-Ministru donnu qed jeħodha b'mod ftit leġġer din.

F'nofs Frar 1998 kien hawn scare kbira għax kien hawn diversi nies li mietu bil-meningococcus septicaemia.

Fl-istess żmien kien hawn ħafna influenza, bħal ma jkun hawn s-soltu fi Frar, imma fejn is-soltu dak li jkun jistenna li d-deni jinżillu waħdu jew b'daqsxejn mediċina, minħabba dik l-iscare kien hawn min malli beda jkollu ftit uġiegħ ta' ras mill-ewwel beda jirrikorri għat-tabib.

Bejn it-13 u l-14 ta' Frar, 1998 min jaf kemm dħalt fi djar u wara li nkun rajt xi tlieta min-nies nitlob biex naħsel idejja u jgħiduli li m'għandhomx servizz ta' l-ilma!

Jiena m'iniex qed nirriferi għall-inħawi ta' l-ewwel distrett biss għax minn mistoqsija parlamentari ħareġ li dak iż-żmien kien hawn biċċa sew minn pajjiżna li kienet mingħajr provvista ta' l-ilma.

L-argument tiegħi lanqas hu ffokat proprju fuq il-kwestjoni tal-qtugħ ta' l-ilma, għax naf li bil-ħidma tal- Gvern preċedenti f'dak li jirrigwarda reverse osmosis plants il-qtugħ ta' l- ilma naqas ħafna.

Naf ukoll li li qed ikollna ħafna inqas qtugħ fil- provvista ta' l-ilma u dan grazzi għall-power station ġdida li bena Gvern Nazzjonalista.

Il-punt tiegħu hu li ma jistax ikun li biex ikollna domanda inqas għall-ilma nibqgħu ninsistu li l-poplu jikkonsma inqas.

Jiena nemmen li l-WSC għandha tkompli tfittex il-leakages sabiex tkompli tonqos id- domanda għall-ilma u mhux nibqgħu nissikkaw lin-nies biex jużaw inqas ilma.

Fir-rapport annwali tal-WSC ta' din is-sena jingħad hekk:

"There are clear indications that consumers reduced their demand when the new tariffs were introduced in 1994."

Mela jekk bit-tariffi ta' l-1994 il-poplu Malti kien diġa' dara ma jaħlix ilma, allura għalfejn qegħdin inkomplu nżidu t-tariffi meta nafu li l- poplu Malti diġa' qed jikkonsma l-ilma b'ċerta attenzjoni ?

Jiena nista' ngħid li mill-budget 'il hawn dħalt fi djar, speċjalment djar ta' anzjani, u rajt li l-ilma li jużaw fil-kċina jew biex jaħslu l- ħwejjeġ jerġgħu jużawh biex jifflaxxjaw it-toilets.

Dan huwa ta' detriment għax dak li jkun irid joqgħod iqandel ħafna containers b'volumi ta' ilma u meta wieħed ikun anzjan dan huwa strapazz żejjed.

Barra minn hekk dan it- tip ta' re-use of dirty water jista' jwassal għal ċertu mard.

M'hemmx għalfejn tkun bravu ħafna biex tkun taf dawn l-affarijiet.

Jekk wieħed jiftaħ daqsxejn ktieb tal-mediċina u jfittex iċ-chapter dwar l-infections isib kif jekk wieħed ma joqgħodx attent f'dak li jirrigwarda l-ilma hemm diversi infezzjonijiet li jistgħu jinfirxu faċilment.

Jiena qed nirriferi b'mod partikolari għall-infections faecal oral-spread.

Din tfisser li jekk bniedem ma jaħsilx idejh qabel ma jiekol wara li jkun mar fil-kamra tal- banju biex jagħmel il-bżonnijiet naturali tiegħu, jista' faċilment ikollok iktar każijiet ta' salmonella, dysentery, cholera, hepatitis, gastro- enteritis b'entero viruses u worms infestation.

Irridu noqgħodu attenti anke f'dak li jirrigwarda tifrix ta' infections b'mod dirett.

Per eżempju, f'pajjiżna qed ikun hawn ħafna każijiet ta' chicken-pox u waħda mill-affarijiet li wieħed irid jagħmel biex jevita l-ispread ta' din il-marda hija li l-lożor, ix-xugamani u dawn it-tip ta' affarijiet intimi jinħaslu ripetutament u għalihom.

Jiġfieri wieħed irid bilfors juża l-ilma biex jevita dawn it-tip ta' spread ta' infections.

Meta fl-Ingilterra kienu għollew it-tariffi ta' l-ilma - u dan joħroġ minn studju li hu dokumentat - is-sena ta' wara l-Gvern Ingliż kellu joħroġ ħafna aktar flus taħt in-national health scheme fuq antibiotics u fuq calls ta' tobba fid- djar.

Kienu anke waslu għall-konklużjoni xjentifika li t-tixrid ta' infezzjonijiet kien parzjalment dovut għall-għoli tat-tariffi ta' l-ilma li kien wassal biex naqas il-konsum domestiku.

Sur President, jiena rrid ukoll nagħmel riferenza għall-kwalita' ta' l-ilma.

Jiena sorpriż kif, per eżempju, filwaqt li fir-rapport annwali 1995/96 tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma kien hemm kapitlu sħiħ dwar il- kwestjoni tal-kwalita' ta' l-ilma u kien hemm impenn biex il-korporazzjoni tibda tipprova tlaħħaq ma' l-ispecifications ta' l-Unjoni Ewropea, fir- rapport annwali ta' din is-sena tal-korporazzjoni kważi kważi m'hemm l-ebda riferenza għall-kwalita' ta' l-ilma u dalgħodu smajt lill-Ministru jilmenta li ma sar xejn f'dak li jirrigwarda l-kwalita' ta' l-ilma.

Jiena nippretendi li la wieħed issa qiegħed iħallas iktar għall-ilma għandha titjieb il-kwalita' u mhux wara kull qtugħ li jkun hemm ikollok tgħaddi ġranet sħaħ b'ilma ta' lewn kannella.

Barra minn hekk lanqas nippretendi li għandu jkun hemm ilmenti, bħalma hemm fil-Ħamrun stess, li s-salinita' ta' l-ilma hija għolja ħafna.

Sur President, bħala spokesman ta' l-Oppożizzjoni għall-isport irrid ngħid li minn mindu tħabbru t-tariffi l-ġodda ta' l-ilma jirriżulta li diversi kumplessi sportivi immedjatament għollew l-annual membership fee.

Jiena ma nagħtihomx tort għax fost ħwejjeġ oħra dawn jipprovdu faċilitajiet ta' showers u biex jagħmlu tajjeb għal dan kellhom bilfors jgħollu l- membership fee.

Forsi jkun hawn min jgħid: Mhux min jaffordja jidħol membru f'dawn il-kumplessi sportivi!

Jista' jkun li veru imma hemm ħafna clubs tal-football fid-diviżjonijiet iż-żgħar li għandhom problemi finanzjarji u dawn se jkollhom ħafna diffikultajiet sabiex ilaħħqu mal- kontijiet tad-dawl u ta' l-ilma.

Barra minn hekk hemm ċerti dixxipplini sportivi li huma inqas b'saħħithom finanzjarjament u peress li l-atleti jridu jużaw ix-showers regolarment, żgur li se jkollhom żieda qawwija f'dak li jirrigwarda l-ħruġ finanzjarju tagħhom.

Allura jiena nappella lill-Gvern li jekk verament japprezza l-ħtieġa ta' l-isport f'pajjiżna jara kif jagħmel sabiex, f'dak li jirrigwarda l-kontijiet ta' l-ilma, jissussidja kemm lill-clubs ta' diversi dixxiplini sportivi kif ukoll lill-kumplessi sportivi fejn in-nies iħallsu sabiex jipparteċipaw.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Iktar rimarki?

L-Onor.

Francis Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Sur President, huwa evidenti li l- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma bħalissa qiegħda fuq fomm kulħadd.

Fl-1987 id-dipartiment tal-gvern responsabbli mill-ilma - dak inhar il- water works department - kien fuq fomm kulħadd għax fil-pajjiż kien hawn kriżi serja ta' nuqqas ta' ilma, u llum il-korporazzjoni hi fuq fomm kulħadd minħabba t-tariffi nġusti u anti-soċjali li dan il-Gvern waħħal f'rasu li jimponi fuq il-poplu.

Allura meta nisma' lill-kelliema tan-naħa l-oħra jgħidu li dan il-Gvern sab korporazzjoni fi stat diżastruż, naħseb li għandi dritt inħares lejn ir-report and accounts tal-Water Services Corporation, kif preparati mill-awdituri tagħha.

Issa meta wieħed janalizza kumpannija b'mod oġġettiv iħares lejn dik li ngħidulha l-balance sheet u jien hekk se nagħmel.

Fir-report and accounts imqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra mill-Gvern preżenti nsib balance sheet tal-korporazzjoni li ġġib id-data tat-30 ta' Settembru, 1996, jiġifieri erba' ġimgħat qabel l-elezzjoni ġenerali.

Dan hu dak li wiret il-Gvern Laburista mill-Gvern preċedenti f'Ottubru 1996.

Din il-balance sheet mhi xejn ħlief ritratt tal-WSC ftit ġranet qabel ħadha f'idejh il-Gvern Laburista.

Skond din il-balance sheet insibu li ħallejna korporazzjoni li kellha fixed assets li jaqbżu Lm95 miljun, current assets li jitilgħu għal kważi Lm11 miljun oħra, u meta tnaqqas il-current liabilities mill-assi totali ssib korporazzjoni b'valur ta' kważi Lm57 miljun.

Meta mbagħad tara n-noti ta' kif dawn iċ-ċifri nħadmu ssib li kien anke kkalkulat id-deprezzament.

X'jiġifieri dan?

Jiġifieri jekk inti għandek impjant tar-reverse osmosis li jkun ilu jaħdem numru ta' snin, naturalment kull sena trid taqta' parti minn kemm sewa biex ġie stallat, u b'hekk tkun qed tkopri dak li jissejjaħ id-deprezzament ta' l-impjant, anke jekk tkun għadek tużah bl-iktar mod assolut.

Jiġifieri l-valur li qed nitkellem dwaru huwa l-valur minimu.

Dan huwa li l-Gvern irid jirrikonoxxi jekk irid jagħmel analisi serja, għaliex huwa dan il-valur li warajh hemm l-istorja ta' gvern preċedenti li ma xxaħħaħx mal-poplu, li kien konxju mid-doveri soċjali u mir- responsabbiltajiet politiċi tiegħu u ma qagħadx lura milli jagħti lil pajjiżna sistema ta' ilma adegwata, ħalli meta wieħed jiftaħ il-vit isib l- ilma li għandu bżonn, u biex ikollna sistema ta' distribuzzjoni adegwata biex tlaħħaq mal-ħteġijiet tal-pajjiż.

Fuq dan tkellmu diversi kelliema qabel imma naħseb, li anke jekk inħarsu lejn ir-rapporti li din il-Kamra ħafna drabi tapprova forsi mingħajr analisi profonda biżżejjed, wieħed ma jistax ma jħarisx lejn ir-rapport imqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra mill- istess Ministru li permezz tal-balance sheet, b'mod oġġettiv, jagħtina il- valur tal-korporazzjoni.

Jekk dan il-Gvern li kien jippriedka tant affarijiet fil-passat imma llum qed jagħmel bil-maqlub ta' dak li ppriedka, jiġi f'budget ieħor u jgħidilna li minħabba l-ħofra li kompla kabbar - u hekk qed jagħmel fil-budget nazzjonali, qed jagħmlilna projection ta' deficit ta' Lm135 miljun - se jkompli jbiegħ mill-assi nazzjonali u jgħid li jrid jipprivatizza wkoll parti mill-WSC, fuq dawn iċ-ċifri se jimxi u fuq dawn irid jagħmel il-kalkoli tiegħu.

La qed insemmi r-rapporti li tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra ma rridx ninsa nagħmel għadd ta' mistoqsijiet fuq l-estimi riveduti - uħud minnhom kienu hemm qabel ma kienu riveduti - li għandna quddiemna.

L-ewwel aspett li wieħed tajjeb li jerġa' jenfasizza - m'hemmx għalfejn nistaqsu dwaru - hu li meta tħares lejn l-estimi riveduti u tara l-estimi oriġinali li kienu tqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra mill-Ministru, mill-ewwel jolqtok il-fatt lampanti li minn fuq il-poplu Malti u minn fuq l-industrija Maltija fis- sena finanzjarja li bdiet f'Ottubru li għadda, il-Gvern irid idaħħal Lm8.5 miljun iktar.

Dak hu l-istess ammont li l-Gvern irid jiffranka bħala sussidju, li oriġinarjament kien qed jipproġetta huwa stess biex jagħti lill-korporazzjoni.

Naturalment jekk inħarsu lejn ċifri oħra li hemm fil- budget nafu li ma' dan l-ammont il-Gvern irid idaħħal kważi Lm4 miljun oħra mit-taxxa l-ġdida fuq id-drenaġġ.

Mistoqsija li nixtieq nagħmel rigward l-estimi li għandna quddiemna hija fuq il-prezz tal-produzzjoni ta' l-ilma u l-prezz tad-distribuzjoni.

Meta inti tara dak li ntnefaq is-sena l-oħra bħala production cost fuq l- impjanti li għandha l-korporazzjoni u tipparagunah ma' dak li hu stmat li se jintnefaq fis-sena finanzjarja li bdiet f'Ottubru 1997, jidher li hawn tnaqqis ta' kważi Lm2 miljun.

Ikun tajjeb jekk fil-winding-up il-Ministru jispjega b'liema mod sar dan il-kalkolu.

L-iktar waħda miċ-ċifri li tolqotni, li mhijiex neċessarjament realistika, hi li s-sena li għaddiet il-korporazzjoni nefqet is-somma ta' Lm1.5 miljun f'salarji - għalkemm dawn għadhom mhux audited - u issa qed tivvota s-somma ta' kważi Lm1 miljun.

Meta mbagħad tara d-distribution cost issib li sar bil-maqlub.

X'qed jiġri eżattament?

Qed ngħidu li parti mis-salarji li qabel kienu jitqiesu bħala cost ta' produzzjoni issa se jingħelbu u jinqalbu bħala cost ta' distribuzzjoni?

Dan qed ngħidu għax meta tħares lejn id-distribution cost tara li għandek differenza fejn il- korporazzjoni se tonfoq Lm2 miljun aktar u jekk tagħmel analisi taċ-ċifri kollha li hawn issib li l-ikbar qabza li għandek hija ta' Lm1 miljun fis- salarji.

Jiġifieri hawn qed nispustaw nies min-naħa għal oħra?

Jekk inħares lejn ċifri oħra fl-estimi li għandna quddiemna nsib li l- ikbar qabża li se ssir is-sena d-dieħla fi spejjeż amministrattivi hija fl- ispiża relatata ma' reklami u ma' materjal ta' promozzjoni fil-pubbliku.

Naħseb li hawn wieħed għandu jistaqsi għaliex il-korporazzjoni qed tippjana li tagħmel nefqa ta' Lm120,000 meta s-sena li għaddiet nefqet Lm54,000 u nispera li l-Ministru jagħti spjega ta' dan.

Domanda oħra li rrid nagħmel hija dwar il-proġetti kapitali.

Il-proġetti kapitali jinkludi wkoll - dejjem skond dan ir-rapport - item li jissejjaħ "buildings" u taħt din l-intestatura nsibu "new customer care centre at Valletta - refurbishment of head office" u qed jgħidulna li se jkun hemm nefqa ta' Lm200,000 fuq dawn.

Naturalment din il-parti torbot ma' l-istess rapport tal-korporazzjoni li inċidentalment, fejn hemm miktub x'inhu l- futur immedjat, ma ssib l-ebda riferenza għall-idea ta' branch ġdida ġewwa City Gate pero' mbagħad hemm ritratt jew artistic impression.

Jekk jien informat tajjeb jidhirli li l-Perit Martin Debono, tant viċin tal-Ministru, ingħata l-inkarigu f'dan ir-rigward għax mid-dehra dan għandu l-ħin li jlaħħaq ma' ħafna proġetti!

Nifhem ukoll li dan huwa l-proġett li se jieħu l-post ta' fejn qabel kien hemm il-Wimpy - naturalment dan mhuwiex dibattitu biex nagħmlu l-analisi ta' suġġett ieħor kontroversjali - jiġifieri l-parti tal-ħwienet fid-daħla ta' Bieb il-Belt li suppost illum huma milquta mill-proġett li l-Gvern qed isejjaħlu l-proġett tal-millennju u li aħna nirriferu għalih b'mod aktar korrett bħala x-shopping arcades tal- millennju.

Mela x'se jsir eżatt?

Dan jinkwadra jew ma jinkwadrax mal- kumplament tal-proġett?

In-nefqa ta' Lm200,000 biex ikun hemm branch ġdida ġewwa City Gate hija ġustifikata minn korporazzjoni li qed tiftaħar li trid tant tiffranka flus?

Naħseb li tajjeb li jkollna tweġiba anke f'dan ir- rigward.

Naħseb li huwa korrett ukoll li wieħed iħares lejn diversi aspetti li ssemmew mill-Ministru jew li hemm fir-rapport qabel ma nagħmel l- analisi tiegħi tat-tariffi, bħalma għamel il-Ministru.

L-ewwelnett nifraħ lill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma li għandha l-ISO 9002 programme, li hemm riferenza għalih f'paġna 37 tar- rapport annwali.

Din hija konferma oħra li l-Gvern mhux biss wiret korporazzjoni b'fixed assets, li wieħed tassew għandu jiftaħar bihom u li għandhom l-aqwa prova ta' dak li l-korporazzjoni trid tagħti lill-pajjiż, imma konferma wkoll li l-korporazzjoni kienet immexxija b'mod effiċjenti għax iċ-ċertifikazzjoni ta' l-ISO 9002 huwa biss ir-riżultat ta' snin ta' ħidma mill-korporazzjoni f'dan il-qasam.

Allura hawnhekk, Onor. Ministru, għandek ċertifikat internazzjonali ta' dak li inti writt - għalkemm forsi ssibha politikament konvenjenti li xi kultant tirriferi għal xi stat diżastruż - u dan ma tistax taħrab minnu.

Naħseb li hemm ukoll numru ta' mistoqsijiet li għandhom isiru.

Per eżempju, il-Ministru fil-winding- up tiegħu għandu jindikalna l-pożizzjoni preċiża tad-dipartiment tad-drenaġġ.

Issa nafu li hemm avviż legali biex dan id-dipartiment ikun inkorporat taħt il-korporazzjoni pero' jiena m'iniex konvint li nħolqot l-istruttura neċessarja kif id-dipartiment jirrapporta lill-korporazzjoni u jekk verament hux jitqies li jifforma parti minnha jew le.

Naħseb ukoll li l-Ministru għandu jagħtina wkoll kjarifika rigward il- famuż storm water master plan.

Dażgur li naqblu ma' storm water master plan!

Inċidentalment f'kitba riċenti fil-gazzetta "The Times", kien hemm artiklu miktub mill-Perit Amadeo Mifsud, direttur tal-WSC - lil dan nafuh kemm jien u kemm il-Ministru b'mod personali; wieħed mill-iktar periti li għamel parti sew minn ħajtu jaħdem favur kampanja li l-ilma jkun managed aħjar - fejn jagħmel l-argument li l-korporazzjoni ma tkunx ġustifikata li tagħmel tariffi ġodda u ogħla għall-ilma qabel ma tkun f'pożizzjoni li tagħti garanzija lill-pubbliku li kapaċi tnaqqas mill-unaccounted for water bl-istess ammont li hi qiegħda żżid it-tariffi lill-pubbliku.

Forsi l- Ministru issa jgħidilna jekk dan is-suġġeriment minn direttur validu li għandu fil-korporazzjoni huwiex dispost jagħtihulna hu fid-diskors tiegħu ta' l-għeluq.

L-istess artiklu jirriferi wkoll preċiżament għall-kwestjoni ta' kemm f'pajjiżna jinħela ilma tax-xita u kemm għandna noqogħdu iktar attenti biex dan nużawh bil-għaqal.

Issa meta jiena nħares lejn x'hemm fir-rapport annwali li għamlet il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma nifhem li ntefqu madwar Lm350,000 u nifhem ukoll, minn dak li qal il-Ministru fil- bidu, li sar survey mal-kunsilli lokali.

Imma jekk hu veru li rridu naħdmu b'impenn f'dan il-qasam u jekk hu veru li rridu nimxu 'l quddiem, mhux biżżejjed li naraw kemm il-kunsilli lokali qegħdin iwieġbu għall- kwestjonarju li bgħatna u mhux biżżejjed li nippreparaw specifications tekniċi biex inkunu nafu xi draining equipment hawn għall-ilma tax-xita.

Fid-diskors tiegħu ta' l-għeluq il-Ministru għandu jirrikonoxxi li dak li sar s'issa huwa mill-iktar negliġibbli u żgur li ma jiġġustifikax il- propaganda li saret għar-rigward ta' dan is-suġġett.

Naħseb li fid-diskors tiegħu ta' l-għeluq il-Ministru huwa obbligat li jilluminana dwar l-hekk imsejjaħ impenn tal-Gvern Laburista li jara li l- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma titmexxa verament b'mod cost- effective.

Għax jiena ma nistax nifhem kif mill-elezzjoni sal-lum il- korporazzjoni spiċċat biex impjegat madwar 25 clerk ġdid, u dan apparti l- aspett li rriferew għalih il-kollegi tiegħi rigward lil min ingaggaw bħala security u kif saru ngaġġi oħrajn.

Illum li nafu li l-korporazzjoni hija marbuta wkoll biċ-ċirkolari tal-Prim Ministru li ħadd ma jista' jingaġġa lil ħadd jekk ma jkollux l-approvazzjoni b'mod assolut minn fuq, bilfors ikolli nikkonkludi li dan kien mezz ta' ċensura fuq il-korporazzjoni u forsi fuq enti pubbliċi oħrajn.

Min-naħa waħda jippriedkaw l-għaks u kemm m'għandhomx flus, u mbagħad la jsibu diffikulta' biex jagħmlu l-lussu fil- boardrooms, la biex jimpjegaw nies ġodda u lanqas biex jonfqu fuq l- uffiċini ġodda, li huma qed jgħidu li jridu jkollhom fil-Belt.

X'jimporta!

Issa dik il-korporazzjoni - jew aħjar il-Gvern - tara kif tkoprih minn fuq dahar il-poplu, permezz tat-tariffi l-ġodda!

Hawnhekk niġi biex nirrispondi lill-Ministru dwar dak li qal fuq il-kwesjtoni tat-tariffi l- ġodda.

L-ewwelnett il-Ministru kkwotani li s-sena li għaddiet għidt li aħna bħala gvern qatt ma kkonsidrajna li ngħollu t-tariffi għas-settur domestiku mill-ġdid.

Jien nista' ngħidlu bl-iktar mod faċli - tkellem diġa' l-Onor.

Ninu Zammit f'dan is-sens - li aħna bħala gvern preċedenti konna mpenjati li fis-settur domestiku ta' l-ilma ma nerġgħux ngħollu t-tariffi.

Dan ma jfissirx li ma jkollokx lil xi ħadd li jagħtik pariri biex tgħolli t- tariffi.

Il-fatt li joqogħdu jikkwotawlna x'pariri jkun ta xi uffiċjal f'xi ministeru - u din hija tattika li issa saret rikorrenti - jew pariri oħrajn li jkunu ngħataw forsi anke mill-istess Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma, iżid mal-krettu favur l-amministrazzjoni preċedenti fformata mill-Partit Nazzjonalista.

Għaliex dak li hu l-qofol m'huwiex x'rakkmandazzjonijiet, x'scenarios u x'options differenti jkollok imma x'deċiżjonijiet politiċi inti tieħu b'mod responsabbli fl-interess nazzjonali.

Din hi s-serjeta'.

Jekk aħna kull proposta li ssirilna nibdew ngħidu li dik se nwettquha mill-ewwel allura l-Gvern se jispiċċa f'sitwazzjoni fejn dejjem jgħolli t-tariffi, skond ma jirrikkmandawlu l- korporazzjonijiet pubbliċi u skond ma jirrikmandawlu d-dipartimenti, mingħajr ma jħares qatt lejn il-politika soċjali bil-mod kif konna nħarsu qabel, u bħala Gvern Nazzjonalista aħna kburin minn dan.

L- amministrazzjoni preċedenti kienet ippreżentata b'diversi memoranda fuq reviżjoni tat-tariffi u kull darba konna ninsistu biex naraw x'inhu l- impatt reali fuq il-familji Maltin, x'inhu l-impatt reali fuq min jgħix waħdu, x'inhu l-impatt reali fuq ir-romol u x'inhu l-impatt reali fuq min għandu bżonn l-għajnuna soċjali.

Meta konna naraw l-impatt konna nagħmlu dawk l-aġġustamenti meħtieġa biex il-poplu tagħna ngħinuh jimxi 'l quddiem.

Din hi s-serjeta' li biha konna nimxu.

Mhux nagħmlu l-miżuri fil-budget u mbagħad naraw wara!

Illum kellna l-aħbar li suppost il-Gvern u l-unions huma iktar viċin ftehim u j'Alla li jintlaħaq dak il-ftehim.

Imma jekk ikollu ftehim ma' l- unions il-Gvern irid jagħmel emendi għall-avviżi legali li ħareġ u li l- bieraħ insista li ma jneħħix.

Kieku l-Gvern kien serju fin-negozjati tiegħu mal-unions kien jgħid li bħalissa l-Gvern qiegħed f'diskussjonijiet u allura dawk l-avviżi legali li laħqu ħarġu se jirtirahom sakemm joħorġu avviżi legali li jkopru l-miżuri soċjali.

Din m'għamilhiex il-Gvern u la m'għamilhiex jien nistaqsih lill-Ministru jekk huwiex dispost almenu jagħtina dan l-impenn wieħed fid-diskors ta' l-għeluq tiegħu.

Dispost il- Gvern jagħti garanzija lil dan il-Parlament li ma joħroġx kont wieħed li hu wieħed qabel ma jagħmel l-aġġustamenti meħtieġa fl-avviżi legali li huwa ħareġ?

Dispost li jagħti dan l-impenn?

Il-Gvern qal li aħna għaġġilna ż-żejjed.

Aħna għamilna mozzjoni biex niddiskutu avviż legali li tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra mill-Gvern.

Kieku dik ma ddiskutejnihiex il-bieraħ lanqas kien ikollna dritt nitkellmu hawn ġew għax kienu jgħidulna li skadew it-28 ġurnata minn meta ħareġ l-avviż legali u ma nistgħux nitkellmu fuqu jekk mhux f'xi aġġornament u b'hekk ma konniex nistgħu nġibu diskussjoni biex dak l-avviż legali jkun emendat.

Il- Gvern insista li l-avviż legali mhux biss iqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra imma l-bieraħ insista bil-maġġoranza parlamentari tiegħu li l-Parlament ma jħassrux.

Dispost il-Ministru li fl-għeluq tiegħu jagħti impenn assolut li qabel ma jagħmel sistema ta' rebates, kif qed jipprova jwiegħed u jagħti tamiet lil kulħadd li se jagħmel, ma joħroġx kont wieħed bit-tariffi l- ġodda.

Jien nistenna u nara x'għandu xi jgħid fil-winding-up.

Il-Ministru qalilna li t-tariffi hemm bżonn inħarsu lejhom sewwa u nagħmlu analisi tajba għaliex forsi ma ġewx spjegati tajjeb biżżejjed.

Jien smajt lill-Ministru jispjega b'mod intelliġenti u ta' dan nagħtih il- kongratulazzjonijiet tiegħi pero' bir-rispett kollu ejja nagħtu l-fatti kollu.

Meta jiena kont qed nieħu n-noti ta' x'kien qed jgħid il-Ministru, ħin minnhom kelli nagħmel daqsxejn kalkoli għaliex bdejt ngħid li bil-mod kif kien qed jispjega, kważi kważi kont se niblagħha li dan il-Gvern se jagħti sussidju ikbar u n-nies jirċievu kontijiet orħos u mhux ogħla!

Ħalli nagħti eżempju ħelu ta' parti mill-ispjega li għamel il-Ministru dalgħodu.

Il-Ministru dalgħodu qal li dak li ma ntqalx fuq it-tariffi huwa li t-tieni blokk qabel kellu sussidju ta' 75% u issa għandu sussidju ta' 80%.

Mela sussidju ta' 80% huwa ogħla minn sussidju ta' 75%.

Imma dak l- argument kien ireġi if we were comparing apples with apples.

Nispjega malajr il-kalkolu ħalli ma noqogħdux nidħku bil-poplu.

Bis-sistema ta' qabel, fuq it-tieni blokk il-konsumatur kien iħallas 20% fuq 75c, li jiġu 19c kull metru kubu.

Bis-sistema l-ġdida l-Gvern qed jgħid kemm huwa ġeneruż għax qed jagħti sussidju ta' 80% u allura l-konsumatur irid iħallas ir-rimanenti 20%.

Li ma qalx il-Ministru huwa li l-20% irid iħallashom fuq ir-rata l-ġdida ta' l-ilma, li hija Lm1.10c, u 20% ta' Lm1.10c jiġu 22c?

Mela x'jippreferi jħallas il-konsumatur, 19c jew 22c?

Mela allura ejjew nitkellmu verament bis-serjeta' f'dan il-Parlament.

Pero' l-ingann m'huwiex biss li r-rata ta' l-ilma minn 75c għoliet għal Lm1.10c imma li qed nitkellmu fuq blocks differenti u dan huwa ingann ikbar.

Il-Ministru dalgħodu qalilna li huma ħadmu fuq il-workings tagħna u qal li huma sabu workings li kienu jgħidu li l-konsum huwa 15-il gallun ilma kuljum u biex ikunu iktar ġenerużi huma għamluh 16-il gallun.

X'ġenerożita'!

Meta aħna tajna s-sussidju konna tajnieh fuq 20 gallun ilma kuljum u l-Ministru kien ġie fil-Parlament u qalilna li 20 gallun mhux biżżejjed u issa hu niżżilhom għal 16-il gallun!

X'ifisser dan?

Ħalli nagħmel dan l-eżerċizzju malajr.

Mela fuq l-ewwel 16-il gallun kull persuna issa se teħel id-differenza bejn it-10% fuq Lm1.10c u t-10% fuq 75c, jiġifieri kull persuna se tibda teħel 15c 4m iktar kull ċiklu.

Pero' bejn 16-il gallun u 20 gallun inti għandek 4 galluni b'rata ogħla.

Imma l- agħar li se jmorru - u l-Ministru dan għandu japprezzah - huma dawk li jaħlu bejn 32 u 40 gallun għaliex hemmhekk għandek 8 galluni sħaħ li huma bir-rata sħiħa meta qabel kienu b'rata sussidjata.

U dan naturalment il- Gvern jaf bih u jaf b'affarijiet oħra, jekk irridu nispjegaw it-tariffi sew.

Il-Gvern jaf li issa malli tirċievi l-kont ikollok data indikata fuq dak il-kont u jekk tmur tħallas f'dik id-data indikata jagħtuk discount ta' 3%, jekk tħallas sa 15-il ġurnata minn dik id-data ma teħux discount u jekk taqbeż il-15-il ġurnata jwaħħluk 6% mill-ewwel u mhux 6% per year imma 6% mill-ewwel.

Jien f'dawn iċ-ċirkostanzi, Madam Speaker, nagħlaq billi nipproponi emenda għall-estimi: "Minnufih wara l-kliem "dwar il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l- Ilma" li jidhru fil-Mozzjoni Nru 86 ippreżentata fl-20 ta' Ottubru, 1997 għandhom jidħlu l-kliem "b'dan iżda li l-Kamra tinsisti li l- Gvern għandu mill-aktar fis jieħu l-miżuri meħtieġa biex itaffi l- effetti ħżiena li se jġibu t-tariffi l-ġodda kemm fuq dawk li jifilħu l-anqas kif ukoll dwar għoli tal-ħajja b'effetti ħżiena fuq l- industrija, l-ekonomija nazzjonali, u fuq il-qagħda ta' l-impiegi f'pajjiżna"."

MADAM SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOE CASSAR: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Buhagiar jekk jogħġbu jgħaddi għall-winding- up.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Speaker, jien smajt bil-galbu l-kritika kollha li saret fuq dawn l-estimi min-naħa tal-kelliema ta' l-Oppożizzjoni Nazzjonalista, u jekk tneħħi x'intqal dwar xiri ta' karozzi ġodda u dwar xiri ta' għamara għall-uffiċċju taċ-chairman u għall-boardroom, u jekk telimina l-ftaħir fuq dak kollu li sar fi żmienhom, ftit li xejn issib li saret kritika kostruttiva.

L-uniċi punti li wieħed jista' jikkonsidrahom bħala kritika kostruttiva huma xi żewġ affarijiet li semma l-Onor.

Zammit Dimech lejn l-aħħar tad-diskors tiegħu.

Meta tara dan l-atteġġament bilfors tgħid li ġaladarba dawn waqgħu biex jagħmlu kritika - jien ngħidilha banali - fuq xi karozza u fuq xi biċċa għamara, allura verament m'hemmx x'tikkritika fuq l-operat tal-korporazzjoni.

Madam Speaker, jien se nipprova naqbad xi punti li huma ta' ċerta relevanza u nipprova nirrispondihom.

L-Onor.

Zammit Dimech kkritika t-tnaqqis fl-ispiża tal-produzzjoni.

Ir- raġuni hija sempliċi.

It-tnaqqis fl-ispiża tal-produzzjoni ġrat għall-fatt li issa hemm l-MBS, li ħadet ix-xogħol tal-Polymetrics Seawater Systems Inc., u permezz ta' dan iffrankajna 'l fuq minn Lm1miljun.

Pero' min-naħa l-oħra din trid tibbilanċjha man-nefqa akbar li għandha l-korporazzjoni f'dik li hija tariffa tad-dawl għax peress li l-elettriku għola - u għola għal kulħadd, inkluż għall-korporazzjoni - din is-sena l-korporazzjoni se tonfoq madwar Lm900,000 aktar f'elettriku milli nefqet is-sena li għaddiet.

Din hija r-raġuni għalfejn ma kienx hemm gap daqskemm ħaseb li kellu jkun hemm l-Onor.

Membru.

L-Onor.

Zammit Dimech staqsa wkoll dwar il-cost tal-produzzjoni u tad- distribuzzjoni ta' l-ilma u qal li hemm differenza kbira bejn il-figuri ta' din is-sena meta mqabbla ma' tas-sena li għaddiet.

Madam Speaker, jiena dalgħodu spjegajt li saret restructuring fil-korporazzjoni u din ir- restructuring kienet tfisser li ċerti cost centres li qabel kienu jagħmlu mal-production site issa ġew mad-distribution site jew vice-versa.

Jiġifieri r-raġuni għaliex hemm ċerta varjazzjoni hija appuntu minħabba r- restructuring li saret.

L-Onor.

Zammit Dimech kkritika wkoll l-ispiża li se ssir fir-reklamar u fil-public relations u staqsa għaliex din is-sena se jkun hemm spiża daqshekk kbira.

Ir-raġuni hija sempliċi.

Peress li aħna nafu li t-tariffi li ġew introdotti xi ftit jew wisq se jaffettwaw il-kontijiet ta' kulħadd, bħala korporazzjoni ħassejna d-dover li għandna nagħmlu xi ħaġa dwar dan.

Waħda mill-affarijiet li ridna nagħmlu hija li nagħmlu lin-nies aware aktar ta' kif iridu jikkonservaw l-ilma u biex isir dan trid issir kampanja sabiex ikun hemm kuxjenza akbar favur il-konservazzjoni ta' l-ilma.

Apparti minn hekk, peress li fil-kontijiet il-ġodda issa se jkun hemm inkluż ukoll it-tariffa fuq id-drenaġġ, ħassejna l-ħtieġa li għandna nagħmlu kampanja sabiex nispjegaw lin-nies kif inhuwa l-format tal-kont u xi jfisser il-kont.

Il-kont tal-utilities reġa' ġie ddisinjat - fil-fatt huwa differenti minn dak li konna qegħdin nirċievu sal-lum - u fil-format il-ġdid wieħed isib spjegazzjoni ċara ta' kif qiegħed jiġi ċċarġjat u kif qed jingħata s-sussidju fuq il-konsum, u allura persuna tkun tista' tagħmel ukoll ċerti kalkoli.

Aħna ħassejna li b'dan il-format il-kont se jkun, biex ngħidu hekk, iktar user-friendly minn dak li kellna qabel.

Madam Speaker, l-Onor.

Zammit Dimech tkellem ukoll fuq il-customer care office ġdid li se jsir ġewwa Bieb il-Belt.

Kif kulħadd jaf, l-uffiċċju li għandhom bħalissa l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma qiegħed f'Auberge d'Italie.

Naħseb li huwa fatt magħruf li Auberge d'Italie huwa post li ma jixraqx li jkun użat bħala uffiċċju tal-posta jew uffiċċju tal- WSC u l-Gvern ħaseb biex din l-auberge jikkonvertih għall-użu ministerjali - fil-fatt hawnhekk se jkun housed il-ministeru tat-turiżmu - u allura hemm il-ħtieġa li jinstabu postijiet alternattivi għal dawk li preżentement qegħdin f'Auberge d'Italie.

Fost l-uffiċini li hemm l-auberge - apparti l-uffiċċju ta' l-istatistika, li diġa' telaq minn hemmhekk, u l- uffiċċju tal-posta, li parti minnu telaq ukoll - hemm il-customer care offices tal-WSC.

Apparti dan ta' min wieħed jgħid li l-uffiċini tal-WSC li hemm fil-Belt m'humiex mill-aħjar u allura ħassejna li jekk aħna rridu nagħtu servizz aħjar lill-klijenti hemm bżonn li jkun hemm customer care office adegwat.

Għalhekk il-korporazzjoni ħasbet sabiex talloka uffiċċju ġewwa Bieb il-Belt u għal dan il-għan għażlet il-post fejn qabel kien hemm il-Wimpy u dan se tikkonvertih għall-użu tagħha.

Hawnhekk l-Onor.

Zammit Dimech ma naqasx li jagħmel ftit kritika fuq il- proġett Malta 2000.

Issa ta' ħabib ngħidlu: Tibqgħux tikkritikaw dan il- proġett b'dan il-mod għax bħala partit intom l-uniċi nies li ma taqblux mal- konċett tiegħu.

Hemm ħafna li m'humiex qed jaqblu ma' ċerti affarijiet li ġew proposti u l-aktar li m'humiex qed jaqblu huwa mat-time frames li hemm proposti imma mal-konċett kulħadd qed jaqbel.

Il-leħen tagħkom huwa leħen fid-deżert għax lilkom biss tismagħkom tgħidu li ma taqblux miegħu dan il- proġett u ngħidilkom biex ma tibqgħux tikkritikawh b'dan il-mod għaliex m'hemmx x'tikkritika.

Meta jkun lest nassigura lil kulħadd li intom stess se taraw kemm kontu żbaljati fil-kritika li qegħdin tagħmlu bħalissa.

L-Onor.

Zammit Dimech tkellem ukoll dwar il-pożizzjoni tad-dipartiment tad-drenaġġ.

Il-kollega tiegħi jaf li hemm commitment - dan kien daħal għalih ukoll il-Gvern Nazzjonalista - li d-dipartiment tad-drenaġġ jiġi nkorporat fil-WSC.

Aħna dan il-commitment se nkomplu bih.

Effettivament naqblu li għandu jsir hekk u qed ngħidu li fuq perijodu ta' ftit snin din l-incorporation trid issir.

Fil-fatt diġa' beda l-proċess ta' l- incorporation.

Tant hu hekk li l-kont tal-utilities se jinkludi t-tariffa tas-servizz tad-drenaġġ u allura din se tinġabar mill-WSC.

Bħalissa diġa' hemm ċerta koperazzjoni bejn id-dipartiment tad-drenaġġ u l-WSC, bħalma hemm koperazzjoni wkoll fuq il-kwestjoni tat-treated effluent, jiġfieri dak l-ilma li nipproduċu permezz tat-trattament tad-drenaġġ.

Bil-mod il-mod trid issir struttura li permezz tagħha d-dipartiment tad-drenaġġ jittieħed over mill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma.

Aħna nixtiequ li dan isir b'ċertu mod regolat u nittama li fil-ftit tas-snin li ġejjin dan isir u jsir sewwa.

Il-kollega tiegħi tkellem ukoll fuq Il-kwestjoni ta' l-istorm water master plan u semma lill-Perit Amadeo Mifsud, li huwa ħabib tiegħi - bħalma huwa ħabib tiegħu wkoll - u qal li hu bniedem ta' l-affari tiegħu, u hawn naqbel miegħu perfettament.

L-Onor.

Zammit Dimech għandu jkun jaf li l- Perit Mifsud, bħala direttur fuq il-bord tal-WSC - għamiltu jien direttur għax nemmen li huwa kapaċi - u l-Perit Joe De Gaetano qegħdin f'kumitat ċkejken tal-korporazzjoni li qiegħed jagħmel l-almu tiegħu sabiex l-istorm water master plan jidħol fis-seħħ kemm jista' jkun malajr.

Fil-fatt lill- Onor. Zammit Dimech nista' ngħidlu li l-bieraħ saret diskussjoni bejn il- Perit Mifsud u l-Perit Philip Grech, li hu l-persuna inkarigata bħala project manager ta' l-istorm water master plan, u dawn ftehmu fuq time frame ta' kif għandu jsir ix-xogħol ta' l-istorm water master plan u abbażi ta' dan it-time frame nittamaw li sa l-aħħar ta' din is-sena jitlestew ċerti studji ħalli s-sena d-dieħla jkun jista' jibda ċertu xogħol.

L-Onor.

Zammit Dimech staqsa wkoll jekk it-tmexxija tal-korporazzjoni hijiex cost-effective.

Jekk wieħed iħares lejn il-figuri li għandna hawnhekk u lejn il-mod ta' kif qed nipproponu li għandhom isiru l- affarijiet, wieħed għandu jinduna li l-iskop kollu ta' l-eżerċizzju li qed nagħmlu huwa sabiex kemm jista' jkun il-korporazzjoni taħdem b'mod aktar cost-effective.

Madam Speaker, huwa ovvju li mill-kritika li saret min- naħa l-oħra jidher li ma fehmux il-mod kif qed nipproponu li għandha taħdem il-korporazzjoni.

Qed ngħid dan għax ħadd mill-kelliema tan-naħa l-oħra ma ħares lejn il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma bħala dik il- korporazzjoni li skond il-liġi hija responsabbli mill-ilma kollu f'pajjiżna.

Ħadd minnhom ma ta kas ta' dak li qed nipproponu aħna f'dak li jirrigwarda kif għandha taħdem il-korporazzjoni, ħalli b'mod preċiż tintegra diversi sorsi ta' ilma biex b'hekk ikollna xogħol aktar cost- effective.

Madam Speaker, xtaqt ukoll li nsemmi punt li rrileva wieħed mill-kollegi tagħna tan-naħa l-oħra meta rrifera għall-collective agreement li hemm mal- union u qal li l-ħaddiema tal-korporazzjoni suppost li għandhom medical and health insurance.

Jiena naħseb li l-kollega li qal dan ma qarax l-estimi tajjeb għax kieku kien ikun jaf li l-ħlas li l-korporazzjoni se tagħmel għall-insurances din is-sena tela' ħafna u fil-fatt qiegħed xi Lm70,000.

Ir- raġuni għal dan hija twofold għax l-ewwelnett il-korporazzjoni effettivament se ddaħħal l-insurance fuq il-ħaddiema tagħha, ħalli jekk jinqala' xi inċident dawn ikunu inxurjati.

Apparti minn hekk - u din xi ħaġa li ma ssemmietx hawnhekk - il-korporazzjoni għall-ewwel darba din is- sena se tagħmel insurance kontra t-tniġġis ta' l-aquifer.

Din hija xi ħaġa li qatt ma saret qabel u naħseb li hija xi ħaġa importanti li ssir għax permezz t'hekk, jekk Allaħares qatt ikollna diżastru, għallinqas ikollna biżżejjed mezzi finanzjarji biex dan id-diżastru nkunu nistgħu nirkupraw minnu.

Irrid ngħid ukoll li dan sar aktar importanti llum għall- fatt li l-Gvern issa qed jikkonsidra li jagħti permessi għall-irdim ta' l- iskart tal-bini fil-barrieri u allura rrid ngħid li kiber ukoll aktar ir- riskju li jista' jkun hemm xi tniġġis minħabba f'hekk.

Allura l- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma, ta' korporazzjoni serja li hi, irraġunat li ladarba taf li hemm dan ir-riskju ikun aħjar li tagħmel insurance fuq l-aquifer u fil-fatt din l-insurance se ssir.

Ngħaddi issa, Madam Speaker, biex nitkellem fuq in-nefqa kapitali tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma.

Fin-nefqa kapitali tal-korporazzjoni, fost affarijiet oħra nsibu li hemm nefqa mhux żgħira għall-bdil tal-mains.

Fil-fatt il-korporazzjoni qed tipproġetta li din is-sena jsir tibdil ta' 60 kilometru ta' mains.

Dalgħodu jiena ammettejt li din is-sena ma lħaqniex mat-targets li kellna għall-bdil ta' mains.

Ir-raġuni għal dan kienet li t-trenching contractors scheme li kien hemm qabel riedna nirriveduha.

Issa dan ix-sogħol sar, il-kuntratturi bdew - u rrid ngħid li bdew bis-saħħa għax bdew fuq ħafna postijiet ta' Malta - u x-xogħol beda miexi 'l quddiem.

Aħna nħossu li dan huwa importanti li jsir għax jekk irridu nkomplu bil-ħidma fuq leakage control hemm bżonn li mains li huma qodma jiġu mibdula.

Hawnhekk irrid insemmi żewġ mains partikolari u kbar ħafna li jridu jinbidlu.

Dawn huma l-main magħruf bħala l-main ta' Psaila Street, dak li jgħaqqad il-ġibjun ta' Ta' Qali ma' Santa Venera - u li miegħu wkoll hija marbuta r-rehabilitation ta' Psaila Street innifisha - u l-main li jgħaddi minn Ta' Qali għal Ħaż-Żebbuġ.

Dawn huma żewġ mains prinċipali.

Il-main ta' Psaila Street, wieħed mill-aktar mains li jagħtina trouble - dan żgur li japprezzah l-Onor.

Ninu Zammit - huwa main li tan-naħa l-oħra sena wara l-oħra dejjem qalulna li se jbiddluh u qatt ma biddluh.

Issa x-xogħol fuq dan il-main beda u sar aktar minn nofs kilometru xogħol fuqu u nittama li fi ftit tal-ġimgħat oħra jitlesta.

Xogħol ieħor kapitali li se jsir huwa l-bini ta' pilot polishing plant għall-istorm water ġewwa Torri Cumbo, fil-limiti tal-Mosta.

Dan huwa importanti għaliex aħna ma nistgħux naqbdu l-ilma tax-xita u nirriċarġjaw l- aquifer bih.

Ħafna drabi l-ilma tax-xita, bħalma spjegajt anke dalgħodu, ikun hemm bżonn li tippolixxjah għax meta dan jgħaddi minn ġot-toroq iġorr ħafna żjut u affarijiet oħrajn miegħu.

Allura għandek bżonn tagħmel ċertu polishing tiegħu.

Nittamaw li permezz ta' dan il-proġett inkunu kapaċi nagħmlu ċerti testijiet ħalli naraw eżattament xi jrid isir.

Qed nipproġettaw ukoll din li s-sena jinbena l-ġibjun tax-Xwieki.

Jekk aħna rridu ntejbu s-sistema tad-distribuzzjoni ta' l-ilma huwa importanti li dan il-ġibjun jinbena.

Qed jiġi ppjanat ukoll li matul din is-sena jinbena asset storage plant ġdid.

Bħalissa l-asset storage plant huwa importanti għall-impjanti tar- reverse osmosis, għax dan huwa materjal li jintuża minnhom, u huwa importanti li dan l-impjant jinbena għaliex l-impjant li hemm - impjant qadim li ilu mibni aktar minn għoxrin sena - qiegħed għand l-Enemalta u mhux qed iservi għall-bżonnijiet tagħna u jeħtieġ li jinbena ieħor.

Proġett ieħor li se jsir is-sena d-dieħla huwa dak tat-telemetrija li permezz tiegħu jista' jsir kontroll aħjar fuq il-pumping stations u fuq il- ġibjuni.

Ħaġa oħra li rrid ngħid hija li jekk wieħed jagħti daqqa t'għajn lejn l- estimi li għandna quddiemna u jara daqsxejn x'ħarġet il-korporazzjoni, jara li wieħed mill-items li l-aktar għolew f'dak li huwa valur huwa l-materials consumed.

Ir-raġuni għal dan hija li peress li se jsir ħafna xogħol ta' bdil ta' mains, se jkun hemm il-bżonn li nagħmlu ċertu ammont ta' re- instatement u allura bilfors irid ikollok il-materjal biex tagħmel dan ir- re-instatement u dan il-vot huwa relatat ma' dan il-materjal.

Madam Speaker, fuq it-treated effluent irrid ngħid li bħalissa hemm kumitat li qiegħed jistudja kif l-aħjar li jintuża dak l-ilma li nipproduċu permezz tat-trattament tad-drenaġġ u nittamaw li malli nispiċċaw dan l- istudju, li suppost għandu jkun lest fi ftit ġimgħat oħra, inkunu nistgħu nħarsu lejn is-sistema tad-distribuzzjoni li għandu bżonn ikollu dan l-ilma second class.

Jiena xejn ma jiena kuntent bis-sistema ta' distribuzzjoni li għandna bħalissa għax din hija sistema li tiġi abbużata ħafna u fil-fatt saret kritika dwar dan illum stess u hemm bżonn li aħna nħarsu lejha wkoll.

Madam Speaker, ngħaddi issa biex nirrispondi ftit għal dak li qal l-Onor.

Tabone.

L-Onor.

Membru qal li twaqqaf kumitat ġewwa Għawdex sabiex iħares lejn l-operat tal-korporazzjoni u staqsa x'inhuma t-terms of reference ta' dan il-kumitat.

Jien se naqralu testwalment x'inhuma t-terms of reference ta' dan il-kumitat, li fih rappreżentanza tas-segretarjat parlamentari għal Għawdex u tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma, u huwa chaired minn persuna li ġiet maħtura mill-ministeru tiegħi.

L-għan ewlieni ta' dan il- kumitat huwa li jifli l-operat tal-korporazzjoni sabiex jintlaħqu dawn l- għanijiet, u se naqrahom:

" i) l-ewwelnett irid jifli l-istrutturi organizzattivi preżenti, sew tat- taqsima amministrattiva tad-dipartiment tal-customer care kif ukoll tat-taqsima teknika;

ii) irid jirrivedi dawk l-istrutturi u jipproponi jekk hemmx bżonn kif dawn jistgħu jiġu mtejba u msaħħa; u

iii) irid jirrikkmanda kif l-aħjar li jkunu stabiliti r-relazzjonijiet formali bejn il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma u s-Segretarjat Parlamentari għal Għawdex u dan irid isir biex b'hekk tkun tista' tiżdied il-kontabilita' u d-dixxiplina fost l-impjegati u jkun hemm kontribut xieraq u meħtieġ min-naħa tas-segretarjat ħalli jiġi żgurat il-programm tax-xogħol u pjanijiet strateġiċi u koperattivi tal- korporazzjoni indirizzati għall-ħtieġijiet ta' Għawdex, b'mod partikolari għall-użu ta' l-ilma tat-tieni klassi.

Qed jingħad hekk b'mod partikolari għall-fatt li ġewwa Għawdex qed jinbena impjant ta' trattament tad-drenaġġ u allura rridu naraw kif se jintuża dak l-ilma.

Jien nixtieq ngħid li dan il-kumitat beda jaħdem u nittamaw ukoll li ftit ġimgħat oħra jkollna r-rakkmandazzjonijiet tiegħu.

L-Onor.

Tabone staqsa wkoll fuq it-tħaffir għaż-żejt u qal li meta jibda dan it-tħaffir dan se jikkonsma volum kbir ta' ilma.

Dan huwa veru għax dan ix-xogħol se jikkonsma madwar miljun gallun ilma kuljum imma diġa' ħadna ħsieb għal dan għax se jintuża ilma li jittella' mill-aquifer ġewwa Għawdex u n-nies ta' Għawdex jiġu mogħtija ilma mill-impjant taċ-Ċirkewwa.

Dan ikun biżżejjed ħalli jlaħħaq mad-domanda li hemm f'Għawdex.

Fil-fatt bħalissa nista' ngħid li ġewwa ċ-Ċirkewwa jidhirli li hemm madwar tliet trains li huma mitfija u allura se jkun faċli li dan isir.

L-Onor.

Ninu Zammit fil-kritika tiegħu qal li qegħdin intellgħu aktar ilma mill-aquifer u se mmorru lura għaż-żmenijiet ta' qabel.

Ir-risposta tiegħi għal din il-kritika hija waħda sempliċi.

Jiena ngħidlu li dak kollu li qegħdin nagħmlu qegħdin nagħmluh - u għalhekk jiena għidt li tan-naħa l- oħra ma fehmu xejn minn dak li qed nipproponu li se nagħmlu - biex innaqqsu l-ispiża.

Issa l-uniku mezz kif inti tista' tnaqqas l-ispiża tal- korporazzjoni hija billi inti ssib sorsi oħrajn ta' ilma u l-uniku sors li għandna huwa l-ilma li nistorjaw ġewwa l-blat.

L-argument ta' l- overpumping li kien isir qabel m'għadux jgħodd.

Tan-naħa l-oħra qed jiġu hawnhekk u jgħidu li l-kwalita' ta' l-ilma f'dan il-pajjiż qed teħżien.

Min qalilhom u fejn jafu dawn?

Xi ħadd minnhom mar jittestja l-kwalita' ta' l-ilma?

Jekk fil-każ għamlu hekk, igħidulna u jpoġġu r-riżultati fuq il-Mejda tal-Kamra, ħalli naraw kemm marret għall-agħar il-kwalita' ta' l- ilma.

Madam Speaker, jien nista' ngħid li l-ilma jiġi ttestjat regolarment mil-laboratorju ta' l-istitut tat-teknoloġija għall-ilma u ħadd għadu ma sab dak li ġie allegat min-naħa ta' l-Onor.

Membri ta' l-Oppożizzjoni, li l- kwalita' ta' l-ilma marret għall-agħar.

Mhux veru dan.

Din hija gidba li qaluha diversi kelliema min-naħa l-oħra.

L-Onor Zammit qal ukoll li huma bdew ibiddlu l-pipes tal-house connections minn pajpijiet galvanizzati għal pajpijiet tal-polyethylene sabiex ikunu jistgħu jikkontrollow il-leakages.

Naħseb li l-Onor.

Zammit nesa - imma jiena se nfakkru - li fil-bidu ta' l-1996 kienet ittieħdet deċiżjoni mill-bord tal-korporazzjoni u l-ħaddiema kienu ngħataw struzzjonijiet biex ma jibqgħux jagħmlu xogħol ta' pajpijiet bil- polyethylene u ordnawlhom biex jerġgħu jibdew jużaw pajipijiet galvanizzati.

Dan kien sar minħabba l-pożizzjoni finanzjarja xejn tajba ta' dik inhar.

Veru li kieku sar dak li qal l-Onor.

Membru kien ikun tajjeb imma fil-fatt dan ma sarx minħabba li l-korporazzjoni ma kellhiex il- finanzi meħtieġa.

(Interruzzjonijiet) Jekk irid l-Onor.

Zammit nista' naqralu mill-minuti tal-bord.

Madam Speaker, l-Onor.

John Vella staqsa fuq il-karozzi, fuq l-għamara u fuq kif intgħażlu l-bażużli għall-management, eċċ. Jien ma nistax nifhimhom dawn l-affarijiet.

Safejn naf jien, kulmin daħal mal-korporazzjoni daħal wara li saret call for applications, wara li saru l-eżamijiet meħtieġa u wara li l-affarijiet saru bl-iktar serjeta' u bl-aktar reqqa.

L-Onor.

Membru qal li għandu ħafna suspetti u talab li dawn l-affarijiet jersqu quddiem il-PAC.

Jiena ngħid li jew l-Onor.

Vella ma jafx kif isiru l- affarijiet jew inkella verament irid iqarraq.

Għaliex?

Għax il-PAC huwa mmexxi mill-Onor.

John Dalli, kollega minn tan-naħa l-oħra, u jekk l-Onor.

Vella irid iressaq xi ħaġa quddiem il-PAC kulma għandu jagħmel huwa li jgħid lil sieħbu u jiġbidlu l-attenzjoni u mhux joqgħod jgħid lili b'dawn l-affarijiet.

M'għandi ebda diffikulta' li jagħmel hekk jekk irid jagħmel hekk.

Jekk niftakar tajjeb l-Onor.

Zammit ukoll tkellem b'dan il-mod meta tkellem fuq ix-xiri ta' l-ispares għall-impjanti tar-reverse osmosis u staqsa kif inxtraw dawn il-spares.

Ħalli ngħidlu kif inxtraw dawn l- ispares.

L-affarijiet li huma proprietary items inxtraw mingħand id-ditta għax bilfors minn hemm trid tixtrihom u l-affarijiet l-oħra li m'humiex, bħalma huma l-cartridge filters, inxtraw b'call for tenders, kif soltu isiru l-affarijiet.

Dan jafu tajjeb l-Onor.

Membru u ma nafx għalfejn għamel din id-domanda.

Ġejna kkritikati wkoll rigward in-nies li ġew reklutati u semmew skrivan b'ismu u qalululna li dan għandu rekord kriminali.

Jiena naf li waħda mill- affarijiet li l-korporazzjoni nsistiet fuqha meta ħarġet il-call for applications għal skrivani kienet li min japplika jrid iġib il-kondotta tal- pulizija.

Meta ġabu l-kondotta ta' dan l-individwu partikolari ma kellu xejn fil-kondotta.

Jiena ma nafux lil dan l-individwu imma jekk iridu nista' npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-kondotta tiegħu - qegħdin iċappsuh għal xejn b'xejn - ħalli jaraw li mhux veru li għandu rekord kriminali.

Madam Speaker, issemmew wkoll żewġ każi ta' kontaminazzjoni ta' l-ilma, wieħed fil-Fgura u wieħed f'Ta' Ċenċ, Għawdex.

Jien ma kontx naf id- dettalji preċiżi tal-każ ta' Għawdex pero' iċċekkjajt mal-korporazzjoni dwar dak kollu li ġara.

Hawnhekk għandi r-rapporti kemm fuq il-każ ta' Għawdex u kemm fuq dak tal-Fgura u jien lest - aħna m'għandna xejn x'naħbu - li npoġġihom fuq il-Mejda tal-Kamra biex l-affarijiet ikunu ċċarati.

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġbok ikkonkludi Onorevoli.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Speaker, nitlob il-permess tal-Kamra sabiex inpoġġi xi dokumenti fuq il-Mejda tal-Kamra.

MADAM SPEAKER: Hawn permess biex l-Onor.

Buhagiar ipoġġi dawn id- dokumenti fuq il-Mejda tal-Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Sample ta' utilities invoice maħruġa mill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma;

Tagħrif konness ma' każ ta' kontaminazzjoni ta' l-ilma fil-Fgura fl-14 ta' Jannar 1998; u

Kopja ta' ittra mibgħuta mill-head technical operations tal- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma fit-13 ta' Marzu, 1998 liċ- chief executive ta' l-istess korporazzjoni dwar suspett ta' kontaminazzjoni f'reservoir III f'Ta' Ċenċ, Għawdex.

Madam Speaker, biex nagħlaq irrid ngħid li l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma miexja b'pass li permezz tiegħu rridu naslu għal sitwazzjoni fejn is-sorsi tagħna ta' l-ilma verament jintużaw b'mod li jkun cost- effective.

Biex nagħmlu dan hemm bżonn li nagħmlu pjan kif se nintegraw dawn is-sorsi kollha flimkien u nagħmlu strateġija għall-użu ta' l-ilma u jien ċert li dan huwa fattibbli.

Fl-aħħarnett nixtieq nieħu l-opportunita' biex nirringrazzja liċ- chairman, lill-bord tad-diretturi, liċ-chief executive u lill-ħaddiema tax- xogħol li għamlu u nawguralhom ħidma t-tajba għas-sena li ġejja.

Nirringrazzjak.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi l-mistoqsija fuq l-emenda mressqa mill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

L-emenda għaddiet.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq l-emenda kif imressqa mill-Onor.

Francis Zammit Dimech.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MADAM SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Billi fid-9.00 p.m. intalbet votazzjoni l-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet 20 minuta wara.

MADAM SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija fuq l-emenda kif imressqa mill-Onor.

Francis Zammit Dimech.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

139 FAVUR : 32

L-Onor. | | | |Abela Tony |Gatt Austin | |Agius Francis|Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef|Hyzler George | |Bonnici |Mifsud Bonnici Antoine | |Michael | | |Borg Joe |Mugliett Jesmond | |Borg Tonio |Muscat Claude | |Cassar Joe |Muscat Richard | |D'Amato Helen|Psaila Savona Joe | |De Marco |Pullicino George | |Guido | | |Deguara Louis|Pullicino Orlando Jeffrey | |Farrugia Jean|Refalo Michael | |Pierre | | |Fenech Adami |Tabone Anton | |Eddie | | |Frendo |Vassallo Edwin | |Michael | | |Galea Censu |Vella John | |Galea Louis |Zammit Ninu | |Galea Pace |Zammit Dimech Francis | |Victor | | | | |

KONTRA : 35

L-Onor.

|Abela Carmelo|Farrugia Noel | |Abela Joseph |Grech Edwin | |Agius Chris |Gulia Gavin | |Attard |Herrera Jose' | |Montalto John| | |Bartolo |Mangion Charles | |Evarist | | |Borg Karmenu |Mintoff Dom | |Brincat Leo |Mizzi Joe | |Buhagiar |Pace Bertu | |Charles | | |Buhagiar |Portelli Alfred | |Louis | | |Camilleri |Refalo Anton | |Maria | | |Cardona Chris|Sant Alfred | |Chircop Karl |Sceberras Trigona Alex | |Cilia Joe |Schembri Adami Sandro | |Dalli Helena |Spiteri Lino | |Debono Grech |Vassallo Adrian | |Joe | | |Farrugia |Vella George | |Anglu | | |Farrugia Joe |Vella Karmenu | |Farrugia | | |Michael | |

L-emenda m'għaddietx.

MADAM SPEAKER: Se nagħmel issa l-mistoqsija fuq l-estimi.

Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif emendata bl-emenda tal-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Censu Galea.

ONOR.

CENSU GALEA: Madam Speaker, naħseb li skond il-proċeduri li adottajna f'dan il-Parlament ma nistgħux ngħaddu għall-vot issa fuq din il- mozzjoni.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: : : : Jiġifieri intom qed tgħidu li l-vot jittieħed fis-seduta li jmiss?

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

CENSU GALEA: Madam Speaker, jidhirli li l-proċeduri ta' dan il- Parlament huma regolati minn mozzjonijiet li għaddew minn dan il-Parlament u allura nimxu skond il-proċedura stabilita.

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Sinjura President, jidhirli li jekk ikun hawn qbil miż-żewġ naħat tal-Kamra, fuq proċedura teknika bħal din nistgħu nipproċedu bil-votazzjoni llejla stess.

MADAM SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Madam Speaker, qbil dejjem jista' jkun hawn pero' il-Kamra trid tkun taf kif se timxi.

Ma nistgħux niddeċiedu hekk arbitrarjament kif se nimxu.

Il-Kamra hija regolata minn mozzjoni mressqa mill-Gvern li tgħid li ma jitteħedx vot meta d-division tissejjaħ wara d- 9.00 p.m. Dik hi l-pożizzjoni.

Jekk il-Prim Ministru jrid jibdel dik il- mozzjoni - u jiena jidhirli li about time li nibdluha għax ma tagħmilx sens - aħna naqblu li nibdluha pero' ma nistgħux naħdmu piecemeal, għax kulħadd irid jipprogramma.

Anke l-Oppożizzjoni trid tipprogramma u trid tkun taf meta l-voti jittieħdu.

Proċeduralment l-membri ta' din in-naħa, bħal tan-naħa l-oħra, jafu li skond il-mozzjonijiet ta' proċedura, approvati fuq talba tal-Gvern, ma nistgħux nieħdu votazzjoni issa.

Jekk il-Gvern irid ibiddilha dik il- pożizzjoni aħna ma nsibux diffikulta' imma rridu nkunu nafu kif se nimxu u mhux niġu hawn u forsi neħdu l-vot u forsi ma neħduhx.

Ir-regolamenti qegħdin hemm biex jiġu osservati.

Dan regolament li m'huwiex fir- regolamenti permamenti.

Din mozzjoni speċifika tal-Gvern biex tirregola x- xogħol ta' dan il-Parlament.

Jekk irid ibiddilha naqblu li jbiddilha imma mhux ma nafux x'se jiġri!

Jekk nhar it-Tnejn ikollna l-istess proċeduri x'nagħmlu?

Neħduh il-vot jew ma neħduhx?

Jiġifieri lanqas għandna l-lussu li l-Gvern għandu xi maġġoranza ma nafx ta' kemm u l-Oppożizzjoni ...

Vot huwa importanti.

Jiġifieri jiena rrid inkun naf dan il-Parlament kif se jimxi.

Jekk il-Gvern jidhirlu li din il-proċedura m'hijiex tajba - jiena naqbel miegħu li m'hijiex tajba - niftehemu u nbiddluha imma ma nistgħux nibqgħu b'mażżra m'għonqna illi suppost marbutin biha u mbagħad skond il- konvenjenza tal-Gvern nagħmlu li jaqbel lill-Gvern.

Dak ma nistgħux naċċettawh.

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Madam Speaker, il-proċedura hija tajba għax ġiet definita anke b'deċiżjoni tas-Sedja.

Li ġara hu li waqt li s-soltu meta jkollna mozzjoni bħal din tal-lum tittieħed votazzjoni waħda, din id-darba l-Oppożizzjoni dehrilha li trid tagħmel emenda għall-accounts tal-Water Services Corporation u allura għoġobhom jikkomplikaw il-proċedura, xejn aktar u xejn anqas.

Jekk l-Oppożizzjoni trid tibqa' tinsisti li mmexxu b'vot darb'oħra, m'għandniex oġġezzjoni min-naħa tagħna.

Qegħdin inżommu nota ta' l- attitudni li qed toħloq l-Oppożizzjoni biex aħna nieħdu attitudni mbagħad li tirrifletti din l-intransiġenza ta' l-Oppożizzjoni, xejn aktar u xejn anqas.

(Interruzzjonijiet )

MADAM SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ma naħsibx li għandna noqogħdu nidħlu f'battibekki.

Jien kont oġġettiv kemm jista' jkun.

Jekk il-Prim Ministru jidhirlu li din il-proċedura m'għandhiex tibqa' tiġi osservata ma ġara xejn, niftehemu li m'għandhiex tibqa' tiġi osservata.

Imma mhux jiġi jgħidilna li dan sar għax għamilna emenda!

Għandna dritt nagħmlu emenda u għamilniha.

Għandna navżawh minn qabel li se nagħmlu emenda?

Jiena naf kif jimxi dan il-Gvern.

Jiena ppreżentajt mozzjoni ta' sfiduċja u ilha xahar pendenti.

Nistennew, ma ġara xejn!

Jiena ma nistax nġiegħlu jġibha l-mozzjoni.

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Madam Speaker, tajjeb li qam l-argument tal-mozzjoni ta' sfiduċja għax din il-mozzjoni setgħet ġiet dibattuta anke l-ġimgħa li għaddiet.

Tajjeb li jkun jaf il-Kap ta' l-Oppożizzjoni li din kellha tiġi dibattuta skond ir-regoli li stabilixxa hu stess meta kien prim ministru.

Meta kien prim ministru hu kien stabilixxa proċedura li biha meta jkun hemm private member's motion min-naħa ta' l-oppożizzjoni - u għaddejna minnha aħna din il-biċċa xogħol - id-diskussjoni ma teħux aktar minn seduta waħda.

Aħna min-naħa tagħna qed nadottaw l-istess proċedura.

Min-naħa tiegħu issa, għax issa qiegħed fl-oppożizzjoni, l-affarijiet inbiddlu u l-ftehim inbidel!

Jiena suppost kelli ftehim wiċċ imb'wiċċ miegħu li assolutament imbagħad, bħas-soltu, ma żammux.

Aħna qed ngħidu - la qajjem il-punt il-Kap ta' l-Oppożizzjoni - li l- mozzjoni ta' sfiduċja nagħmluha any time sakemm inżommu r-regoli li hu stess kien jinsisti fuqhom meta kien prim ministru, jiġifieri seduta waħda fil-ħinijiet regolari.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġobkom, toħorġux barra mis-suġġett.

ONOR.

ALFRED SANT: Fuq dan li għandna quddiemna bħalissa, jekk l- Oppożizzjoni tinsisti li ssegwi l-proċedura stabilita bir-ruling tas-Sedja insegwuha.

Qed ninnotaw li biex jikkomplikaw l-affarijiet daħħlu emenda - ħaġa li ma kenitx issir qabel - għall-accounts tal-Water Services Corporation.

Qed ninnotaw ukoll l-intransiġenza tagħhom, imma ara ma jiġux wara u joqogħdu jitbikkmu, xejn aktar u xejn anqas.

Il-proċedura tapplika għal kulħadd.

(Onor. Membri: Hear, hear).

MADAM SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Madam Speaker, jiddispjaċini li l-Prim Ministru m'huwiex jirrealizza kif qed jikkomplika l-affarijiet.

Kulħadd jaf għaliex saret l-emenda għall-estimi tal-Water Services Corporation.

Din saret għax il-Gvern wiegħed li se jieħu miżuri biex itaffi t-tbatija li tirriżulta minn dawk l-estimi u sal-lum għadu m'għamel xejn.

Allura aħna qegħdin ngħidu li din il-Kamra qed tinsisti li dawk tapprovahom pero' l- Gvern irid iżomm il-wegħda li għamel erba' xhur u nofs ilu u ċioe' li se jieħu miżuri biex itaffi dik it-tbatija.

(Onor. Membri: Hear, hear) Il- bieraħ jiena stedint lill-Prim Ministru biex jagħmel dikjarazzjoni lil din il-Kamra li kelmtu se jżommha u m'għamel xejn.

Allura mhux naturali li aħna nagħmlu dik l-emenda!

Pero' dan m'għandu x'jaqsam xejn.

Fuq il-kwestjoni ta' mozzjoni ta' sfiduċja ma nafx liema gvern fid-dinja jkollu mozzjoni ta' sfiduċja mill-kap ta' l-oppożizzjoni u ma jġibhiex għad- dibattitu.

Kull meta kelli mozzjonijiet ta' sfiduċja jiena dejjem ġibthom għad-dibattitu.

Hu li ilu xahar u ma ġibhiex.

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġobkom m'huwiex is-suġġett tal-lejla l-mozzjoni ta' sfiduċja.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Imma nerġa' ngħid li fuq dan il-punt mhux veru li qed nostakolaw.

Dalgħodu stess fil-bidu tas-seduta jiena ġbidt l- attenzjoni tal-Ministru Buhagiar illi l-mozzjoni li kellu ma kenitx regolari - għax il-Parlament kellu quddiemu żewġ sets ta' estimi u jiena għidtlu biex jagħmel emenda - u aħna ma oġġezzjonajniex u l-Gvern għamel emenda u vvotajniha.

Jiġifieri mhux veru li qed nostakolaw.

Imma li l- Prim Ministru jippretendi li aħna ma nagħmlux emenda u jġegħilna nivvotaw fuq estimi li huma kkritikati mill-poplu kollu, mill-unions, mill-FOI u mill-GRTU m'hijiex serjeta'.

MADAM SPEAKER: Onorevoli, id-diskussjoni spiċċat.

Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Madam Speaker, se ngħid xi ħaġa fuq il-mozzjoni ta' sfiduċja u fuq is-serjeta'.

MADAM SPEAKER: Il-mozzjoni ta' sfiduċja m'hijiex is-suġġett tal-lejla.

ONOR.

ALFRED SANT: Imma la qed iqajjimha l-Kap ta' l-Oppożizzjoni għandi kull dritt nirrispondi, bir-rispett kollu lejk, Madam Speaker.

Aħna konna lesti li l-mozzjoni ta' sfiduċja nġibuha għad-diskussjoni f'din il- Kamra taħt l-istess regoli li kien jimponi hu meta kien prim ministru, xejn aktar u xejn anqas, u dik tibqa' l-pożizzjoni tagħna.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Naħseb li ż-żewġ naħat ġew informati x'intqal il-lejla fil-ouseHHouse Business Committee dwar il-mozzjoni ta' sfiduċja.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

ALFRED SANT: Dwar dak li għandu x'jaqsam ma' l-hekk imsejħa emenda ta' l-Oppożizzjoni, nagħmilha ċara li aħna meta nagħtu l-kelma tagħna nagħtuha u m'għandniex għalfejn nerġgħu nagħmlu stqarrijiet ta' irġulija u mhux ta' irġulija.

(Interruzzjonijiet) Aħna għidna li se napplikaw miżuri korrettivi skond il-bżonn u skond kif intlaqtu l-aktar saffi tal- popolazzjoni li l-aktar ikunu milquta u ma jifilħux għal ċerti piżijiet.

Dik hija stqarrija li għamilna u m'għandniex bżonn ta' emenda finta min- naħa ta' l-Oppożizzjoni biex immexxuha 'l quddiem.

L-affarijiet mexjin u jibqgħu mexjin kif wegħidna lill-poplu.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MADAM SPEAKER: Hemm qbil dwar meta se jittieħed il-vot?

Il-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Trid tiddeċiedi s-Sedja skond il-mozzjonijiet ta' proċedura approvati minn din il-Kamra meta jittieħed il-vot.

Madam Speaker, għidilna inti, skond ir-regoli ta' proċedura, meta jittieħed il- vot.

Il-point of order li qajjimna huwa li ma jistax jittieħed issa.

MADAM SPEAKER: Jekk taqblu nistgħu neħduh issa l-vot imma skond il- mozzjoni ta' proċedura strettament ma jistax jittieħed illum, jiġifieri neħduh nhar it-Tnejn, fis-seduta li jmiss.

Il-Ministru Mizzi jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 16 ta' Marzu, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Estimi tad-Dħul u Nfiq tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma għas- sena finanzjarja 1997/98 – Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Logħob - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Servizzi tat-Turiżmu għal Malta - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Tribunal għal Talbiet Żgħar - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Brokers fl-Assigurazzjoni u Intermedjarji oħra - it- Tieni Qari (Kont.);

bbozz ta' Liġi dwar il-Kummerċ ta' l-Assigurazzjoni - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 4) - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Taxxa Speċjali fuq Banek Kummerċjali – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur (Emenda Nru 3) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar it-Telekomunikazzjoni – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ajruportijiet u fl-Avjazzjoni Ċivili – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Ħabs - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Forzi tal-Pulizija ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni Ċivili - it-Tieni Qari; Abbozz ta' Liġi kontra l-Korruzzjoni - it-Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet – it-Tieni Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni dwar Malta u l-Unjoni Ewropea – Kontinwazzjoni.

MADAM SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Madam Speaker, illum xtaqt nagħmel riferenza għall- white paper li ġiet ippubblikata proprju biex tiftaħ diskussjoni dwar x'għandhom ikunu r-regoli dwar il-produzzjoni tan-nar, il-ħruq tan-nar, il- kmamar tan-nar, eċċ. Proprju fis-seduta ta' dalgħodu kien hemm domanda fejn il-Prim Ministru rrisponda fuq kemm korrew jew mietu nies bin-nar tal- festi mill-1994 'l hawn.

Hija verament xi ħaġa li tinkwetak illi l-produzzjoni tal-piroteknika toħloq dawn il-problemi imma huwa fatt li meta tkun qed taħdem in-nar tista' tweġġa' għax tkun qed tilgħab mal-kimika u tkun qed tagħmel produzzjoni ta' xi ħaġa li twassal għal splużjoni, għax fuq kollox il- produzzjoni hi biex dawn il-fireworks jerġgħu jiġu sploduti fl-arja.

Din tinkwetani bis-serjeta' għax anke kelli min jiġi minni li spiċċa vittma tan-nar.

Jiena niftakar li meta kont għadni fil-pulizija u kienet saret dik l-isplużjoni kbira f'Ħaż-Żebbuġ, kien twaqqaf kumitat ad hoc miż-żewġ naħat tal-Kamra - flimkien mad-deputat kummissarju tal-pulizija, dak iż- żmien is-Sur Mifsud Tommasi - u dan il-kumitat kien fassal ir-regolamenti ta' l-1981.

Nifhem li r-regolamenti jridu jiġu enforzati u forsi anke updated imma m'għandniex inħallu l-emozzjoni tiġri bina għax ċerti affarijiet li hemm fil-white paper ċertament għandhom jiġu riveduti.

Jiena m'iniex qed ngħid illi m'għandux isir dak kollu possibbli fir-regolamenti imma wieħed irid jagħti konsiderazzjoni għal aspetti oħra wkoll.

Il-manifattura u allura l-isplużjonijiet fil-firing size tan-nar huma konsiderazzjonijiet ta' interess nazzjonali.

Għaliex qed ngħid hekk?

Għax hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu biss li għandek kamra tan-nar li tipproduċi l-esplussiv, il-mortali, in-nar tal-festa, il-giuoco di fuoco, eċċ. imma għandek interessi anċillari importanti, bħalma huwa l-interess tan-nies in ġenerali u l-importanza ta' dan in-nar meta jinħaraq u jinħaraq bil-galbu, fil-firing size approvati, illi jġib attrazzjoni qawwija turistika.

Dan ma ngħiduhx bi ftaħir.

F'dan il-kamp Malta qiegħda fuq il-mappa dinjija u qiegħda fuq il-mappa dinjija mhux għax illum jien qed nagħmel stqarrija jien fil-Parlament imma għaliex huwa ppruvat li f'diversi funzjonijiet internazzjonali pajjiżna ġie nnotat u nnotat sew.

Li Malta għandna min jipproduċi n-nar b'mod professjonali, ġie nnotat anke min-nies professjonali, bħalma huma ċ-Ċiniżi, li huma l-aqwa fil-produzzjoni tan- nar, it-Taljani u l-Ispanjoli.

Imma meta taqra l-white paper u tara dawn ir-regolamenati wieħed jistaqsi jekk aħniex ċerti milli qegħdin ngħidu.

Aħna qegħdin ngħidu li rridu nnaqqsu l-konsum, per eżempju, ta' l- oxidizing agents li tħallat biex tipproduċi l-manifattura piroteknika u nniżluh għal 25%?

Jekk il-kmamar tan-nar li għandhom liċenzja se nippermettulhom produzzjoni daqshekk baxxa, bil-garanzija li tliet kwarti tal-festi mhux se jkollhom nar x'jaħarqu fil-ġurnata tal-festa.

Għaliex?

Għax il-kmamar tan-nar liċenzjati jipproduċu wkoll għal festi f'diversi rħula u allura meta inti tnaqqas is-supply ta' dawn il-chemical products, awtomatikament dawn se jkollhom nar inqas għall-festa tagħhom u assolutament mhux se jkollhom nar x'jgħaddu għal festi oħra.

Per eżempju, il-Mosta għandna żewġ kmamar tan-nar li huma liċenzjati, fully equipped u magħmulin b'mod professjonali, imma n-Naxxar m'għandhomx kamra tan-nar waħda u dawn iridu jixtru n-nar minn x'imkien ieħor.

Allura x'se jagħmlu n- Naxxarin?

Se nagħtu lok issa għal xi ħaġa klandestina?

Se nagħtu lok għall-kuntrabandu?

Se nagħtu lok għas-serq?

Għax meta inti qed tirrestrinġi ħafna - u mhux qed innaqsu ftit, għax skond l-white paper lil dak li kien jieħu 100 se tagħtih 25 - tkun qed toħloq problema kbira u rridu noqogħdu attenti hawn.

Madam Speaker, problema oħra hija l-problema tad-distanza li wieħed irid iżomm biex jaħraq in-nar.

Din minn dejjem kienet problema, kemm fl-antik u aktar u akar illum għax illum għandna l-problema tal-conurbation bil-bini tiela' ma' kullimkien u b'belt tmiss ma' oħra.

Hawn wieħed irid jagħmel distinzjoni bejn il-post fejn jiġi mmanifatturat in-nar u l-post fejn jinħaraq in-nar, dak li fil-liġi jisssejjaħ l-firing site.

Ftit tax-xhur ilu jiena u sieħbi, l-Onor.

John Vella, konna qed nattendu għal konferenza f'Monaco, pajjiż li fih daqs Tas-Sliema, mhux akbar, fih 1.5 square kilometres.

Il-kompetizzjonijiet internazzjonali dwar in-nar isiru f'Monaco u pajjiżna kemm-il darba pparteċipa u ġie onorat hemmhekk.

Tafu minn fejn jaħarquh in-nar dawn?

Minn pontoon li n-nies ikunu viċin ħafna tiegħu imma jieħdu miżuri importanti.

Allura f'Malta m'hawnx experts illi jafu u jaslu biex jgħidu u jagħtu pariri li biex jinħaraq in-nar tal-festa m'hemmx għalfejn li bilfors tinżamm distanza ta' 200 metres?

Allura jekk, per eżempju, firing site iżżomm distanza ta' 195 metres minflok ta' 200 meters, ma tkunx tajba biex minnha jinħaraq in-nar?

Ma nafux kif għandna nieħdu konsiderazzjonijiet biex nipproteġu l-interess nazzjonali u l-interess pubbliku?

Forsi mhuwiex ġustifikat għal kollox li tgħid li la l-kamra tan- nar kienet fit-tali sit qabel ma tela' l-bini din għandha tibqa' hemm - għalkemm din ukoll trid teħodha in konsiderazzjoni - iżda li xi ħadd ikun bena bla permess u resaq lejn il-kamra tan-nar, li kienet hemm b'mod legali, m'għandniex neħduha in konsiderazzjoni?

Dawn huma punti importanti għax minħabba r-regoli tad-distanza diġa' għandna erba' kmamar tan-nar li huma agunija.

Jiena naf ħafna nies mill-Mosta, mill-Għargħur u anke min-Naxxar li jaħdmu s-sena kollha b'dedikazzjoni u dan jagħmluh biss b'interess għal pajjiżhom.

Issa hemm il-problemi konnessi ma' dan.

L-akbar problema hija li qed tipproduċi n-nar, jiġifieri għandek problema ta' riskju l-ħin kollu.

Imma dawn huma konsiderazzjonijiet li wieħed għandu jarahom u m'għandniex naqbdu u nieħdu linja meta nafu illi ħafna mit-turisti li jkun hawn fis- sajf jiġu hawn għall-festi.

Immaġina festa kif tkun mejta bla nar!

Jiena ma nafx, forsi qed nitkellem b'mod daqsxejn ippassjonat għax ġej minn raħal - illum m'hu raħal xejn għax fih jgħixu 17,000 ruħ - li jiċċelebra l-festa bil-kbir.

Nista' ngħidilkom li xi tliet snin jew erba' kont qiegħed Londra u nzerta li kienu qed jiċċelebraw l-anniversarju tal-London Bridge u taw kaxxa infernali sabiħa immens - bdejt naraha mil-lukanda - u kelli nkun naf li din kienet maħduma Malta.

Jiġifieri anke f'pajjiżi oħra aħna nnotati sew.

Dan qed insemmih għax irridu naraw li nikkonsultaw ma' nies serji - u ħafna minn dawk li qegħdin fil-produzzjoni tan-nar huma nies kapaċissimi, nies serji u nies responsabbli - biex jekk hemm problema ta' distanza din insolvuha fl-interess ta' kulħadd imma mhux b'mod drakonjan.

Ħafna mill-affarijiet illi wieħed għandu jagħti kas huma aktar dawk fil- produzzjoni tan-nar milli fil-ħruq tan-nar għax m'huwiex veru li hemm riskju kbir ħafna meta jkun qed jinħaraq in-nar.

L-importanti hu li n-nar jinħaraq b'mod professjonali.

Madam Speaker, fuq in-nar nieqaf hawnekk u ngħaddi biex nitkellem dwar il-Libja u l-każ ta' Lockerbie.

Jiena bħala ċittadin Malti dejjem emmint - dan mhux qed ngħidu llum għax qiegħed fil-Parlament - u nħoss li dawk in-nies li qed isofru, forsi anke innoċentement, a skapitu ta' interess ....

Sakemm wieħed ma jaf xejn ma jissuspettax imma meta jkollok deċiżjoni mill-international court of justice - l-imħallfin li hemm żgur m'għandhomx interessi ta' parti jew oħra - ma tridx tibqa' qisek ma taf xejn.

Meta kont nistudja l-liġi internazzjonali u kont nara l-ismijiet ta' l-imħallfin kont ninduna li dawn m'humiex ġejjin minn xi lista ta' mħallfin li għandhom xi ammirazzjoni, xi simpatija għall-pajjiżi Għarab u għall-pajjiżi ta' l-Afrika.

Issa l-qorti ppronunzjat ruħha u qalet li dak li ilhom jgħidu fuq il-każ ta' Lockerbie....

Aħna nifhmu li jista' jkun hemm raġunijiet li wieħed jgħid li hemm suspett li nies ta' nazzjonalita' Libjana għandhom jiffaċċjaw ġuri, imma l-world court għandha ġurisdizzjoni u lil din irridu nirrispettawha.

La l-Amerka, la l-Ingilterra u l-ebda pajjiż ieħor li huwa b'saħħtu għax kellu sehem qawwi fl-aħħar gwerra dinjija - din se jibqgħu sejrin biha tul dawn is-snin kollha - m'għandu dritt li jinfluwenza b'tant saħħa li jwassal biex jipparalizza pajjiż sħiħ u jikkawża tbatija lil pajjiżi viċini.

Bil-vuċi żgħira li għandi hawn jiena nistieden bis-serjeta' lis-Security Council tal-Gnus Magħquda biex jirrevedi l-pożizzjoni tiegħu fil-konfront tal-Libja.

Min għandu raġun fiha din l-affari Alla biss jaf!

Jiena nzertajt li qrajt xi żewġ kotba fuq il-każ ta' Lockerbie u l-ebda wieħed ma jaqbel eżatt ma' l-ieħor.

S'issa għadna fil-kamp investigattiv u spekulattiv imma meta tiġi fil-kamp kriminali hija kwestjoni ta' ħtija u wisq nissuspetta illi dan il-manuvrar kollu fuq il-Libja ilu ġej għal ħafna raġunijiet.

Mhux sew illi l-poplu Libjan u l-ekonomija Libjana tgħaddi minn dawn it-tbatijiet - ic-charter tal-Ġnus Magħquda jitkellem ċar li fejn qed titkellem fuq il-paċi qed titkellem fuq progress ta' pajjiż - u l- pajjiż nipparalizzawh minħabba l-pożizzjoni iebsa ta' ċerti pajjiżi li jħossu li huma b'saħħithom.

Madam Speaker, it-teżi li ħarġet biha l-ICJ hija korretta u hija teżi magħmula minn imħallfin li qegħdin hemmhekk għax igawdu l-fiduċja ta' kulħadd, anke ta' dawn il-pajjiżi kbar.

Aħna, bħala pajjiż li jrid jaħdem ma' dawn il-pajjiżi viċini u bħala pajjiż li dejjem kellna l-aqwa relazzjonijiet ma' dawn il-pajjiżi, fosthom il-Libja, għandna nagħtu sehemna ħalli din is-soluzzjoni tersaq malajr biex verament dan il-pajjiż jerġa' jibda jieħu r-ruħ, kif tassew jixraqlu.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Chris Cardona.

ONOR.

CHRIS CARDONA: Sur President, illum nixtieq nitkellem dwar iċ- ċivil u s-settur pubbliku, b'aċċenn kif narah jien bħala ċittadin u bħala persuna li hija nvoluta fil-politika.

Naħseb li kull partit politiku matul iż-żmenijiet ipprova jara kif jorganizza aħjar liċ-ċivil u lis-settur pubbliku.

Għaliex?

Għax kull gvern jaf li parti mis-suċċess jew parti mit- telf politiku tiegħu huwa attribwibbli għaċ-ċivil.

Kull ministru u kull segretarju parlamentari jaf li jekk ma jkunx megħjun mill-uffiċjali tal- gvern, li huma uffiċjali ta' esperjenza u ta' livell professjonali tajjeb jew eċċellenti, ftit għandu ċans jara li dak li ħaseb fuqu fuq livell politiku jista' jasal għalih fil-prattika bl-aktar mod effiċjenti.

Tajjeb li niftakru li l-Partit Laburista fis-sebgħinijiet ipprova jara kif jorganizza aħjar liċ-ċivil billi pprova jdaħħal aktar flessibbilta' biex jilqa' għall-iżvilupp li kien għaddej ġo pajjiżna.

Min-naħa l-oħra, il- Partit Nazzjonalista fl-1987 sab sitwazzjoni kompletament differenti u tefa' l-isforz kollu tiegħu biex jara kif jikkomputerizza l-mod kif jaħdmu d-dipartimenti tal-gvern.

Sur President, m'hijex l-intenzjoni tiegħi li llum nipprova nidħol fil-mertu ta' liema partit irnexxielu jasal biex jorganizza aħjar is-settur pubbliku iżda iktar hija l-intenzjoni tiegħi li fil-ftit ħin li għandi nanalizza malajr kif inhi s-sitwazzjoni preżentament illum.

Dan qed nagħmlu għax jekk mhux se naraw kif is-settur pubbliku jsir aktar effiċjenti, l-ispiża rikorrenti tal-gvern issir ħafna aktar diffiċli biex tikkontrollaha.

Fil-fatt meta tkellimna fil-budget li għadda kulħadd qabel li hemm bżonn illi naraw kif innaqsu l-ispiża rikorrenti tal-gvern mingħajr ma nipprovaw innaqsu s-servizzi li jiġu offruti llum mis-settur pubbliku liċ-ċittadin.

Il-Gvern Laburista ffriża l-impjiegi mal-gvern, neħħi xi ftit eċċezzjonijiet, bħala l-ewwel pass biex jilħaq dan l-għan tiegħu.

Jidher ukoll li hemm bżonn nagħmlu re-assessment ta' fiex veru jikkonsisti s-settur pubbliku, x'inhuma l-bżonnijiet tiegħu llum u x'se jkunu l-bżonnijiet fil-futur u dan għax meta jkollok massa kbira ta' nies li kollha jagħmlu xogħol differenti ma jistax wieħed jiġġeneraliżża u jasal għal ċerti konklużjonijiet bla ma jagħmel ir-riċerka neċessarja.

Bla dubju ta' xejn Il-Partit Nazzjonalista daħħal fiċ-ċivil mentalita' ta' money no problem u din żgur li ma għenietx biex uffiċjali governattivi jaraw li meta jmexxu d-dipartiment tagħhom ikunu forsi aktar konxji biex jużaw aħjar ir- riżorsi li jkollhom għad-dispożizzjoni tagħhom bl-inqas spiża possibbli.

Wieħed ukoll bilfors irid jgħid li ħafna dipartimenti oriġinarjament kienu amministrati bil-mod li kien jaħdem bih il-gvern kolonjali.

Matul iż- żmenijiet il-ħteġijiet lokali tbiddlu, kif ukoll ċerti dipartimenti ingħaqdu jew inkella spiċċaw għal kollox.

Dan bla dubju ġab tibdil radikali matul iż-żmien u l-ħteġijiet ta' kull dipartiment inbiddlu.

Allura hemm bżonn li nistudjaw kif joperaw dawn id-dipartimenti, kemm f'dik li hija sistema amministrattiva kif ukoll finanzjarja.

Jiena persważ li jekk isir studju bħal dan wieħed isib li hemm nuqqas ta' kontrolli f'kull qasam u dan jgħin biex inaqqas l-effiċjenza, u dan il-mod kif jitmexxew dawn id-dipartimenti llum jgħin biex ovvjament jiżdiedu l-ispejjeż.

Issa kull tmexxija għandha tkun marbuta mas-sistema finanzjarja li biha jopera l- gvern.

Il-Partit Nazzjonalista kien beda biex jikkomputerizza, permezz tad- departmental accounting system, il-ħlasijiet kollha li jgħaddu mit-Teżor.

Din is-sistema kienet magħrufa wkoll bħala d-DAS.

Din hija ħaġa tajba, għalkemm il-Gvern Nazzjonalista ma rnexxielux ilesti l-proġett, u jiena personalment nemmen li kull min għandu xi attivita' ekonomika jew inkella soċjali kollox idur mas-sistema finanzjarja tiegħu u allura ma nistax nifhem għaliex l-MSU ma tatx aktar importanza lil dan il-proġett.

Minn informazzjoni li ksibna jidher li l-Gvern Laburista, permezz tal-MITTS, jidher li se jagħti u qed jagħti spinta lil dan il-proġett u aktar dipartimenti se jikkomputerizzaw l-accounting system tagħhom.

Dan għandu jgħin biex wieħed jikkontrolla aħjar il-finanzi tal-gvern, speċjalment fuq proġetti kbar jew inkella fuq proġetti fil-qasam soċjali.

Hemm bżonn li wieħed imur aktar 'il bogħod milli jistudja.

Hemm bżonn li nameljoraw il-metodi tal-kontroll u jiena narah li kien pass għaqli li ħloqna l-inspectorate unit biex jikkontrolla l-użu tal-materjal fuq proġetti tal-gvern u biex ikun hemm management u kontroll aħjar tar-riżorsi umani.

Dan għandu jgħin biex b'mod prattiku u dirett inaqqas l-iskartar minn fuq ix-xogħol u jżid il-produttivita'.

Dan juri l-mod serju li bih miexi dan il-gvern.

Gvern Laburista qiegħed juri li biex il-pajjiż jimxi lejn direzzjoni tajba hemm bżonn li jittieħdu deċiżjonijiet ebsin u neċessarji għall-ġid ta' kulħadd.

Gvern Nazzjonalista ma kienx kapaċi jieħu deċiżjonijiet u spiċċa bla direzzjoni.

Din wasslet għal bosta deċiżjonijiet illi ma kenux jagħmlu sens ekonomiku bħal, per eżempju, ix- xiri tal-catamaran mill-Gozo Channel, id-deċiżjoni li jkollna żewġ sptarijiet kbar, meta nafu li m'għandniex biżżejjed tobba u nurses, u d- deċiżjoni tax-xiri ta' L-RJ70's mill-Air Malta.

Imbagħad il-Kap ta' l- Oppożizzjoni fil-pubbliku jgħid li l-Gvern Laburista qiegħed jimxi bil- politika tal-calculator u dan meta jaf li meta l-Partit Nazzjonalista kien fil-gvern, il-politika tiegħu kienet indirizzata għall-infiq bla sens u mingħajr pjan ta' kif se jinġabar lura dak l-infiq.

Jiena nemmen li hemm bżonn illi s-settur pubbliku jagħmel aktar b'inqas flus.

Jiena persważ li bil-politika tal-Gvern Laburista se nwasslu biex l- ekonomija Maltija fil-futur qarib tikber b'mod reali u dan mhux għax il- Gvern ikun qed jissellef u jitma' l-flus fl-ekonomija.

B'hekk nemmen u ninsab ċert li se noħolqu aktar spazju għas-settur privat u se nerġgħu nsaħħu lill-pajjiż u b'riżultat ta' dan nipproteġu lill-batut u ma naslux fl-istat li jkollna nnaqqsu s-servizzi soċjali kif għamlu bosta pajjiżi, b'mod partikolari pajjiż ġar tagħna li huwa l-Italja.

Aħna persważi li llum il-poplu Malti jaf li l-Gvern Laburista sab sitwazzjoni finanzjarja ħażina u fil-fond ta' qalbu jaf li l-Gvern preżenti miexi b'politika ġusta għall-ġid tal-Maltin u l-Għawdxin kollha.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 16 ta' Marzu, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru Mizzi.

Fid-9.53 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

GOZO CHANNEL - VJAĠĠI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm kien in-numru totali ta' vjaġġi bejn Malta u Għawdex fl-1997?

Kemm kien in-numru ta' vjaġġi matul l-1996?

Kemm inġarru vetturi u passiġġieri f'kull waħda minn dawn is-snin rispettivament?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Dwar l-ewwel parti tal-mistoqsija, jiena nformat li n-numru ta' vjaġġi bejn Malta u Għawdex fl-1997 kienu ta' 18,030.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija, nirriferi lill-Onor.

Interpellant għall-ewwel parti tat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 741.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija, nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 11239.

AIR MALTA - TITJIRIET

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar x'tip ta' arranġamenti saru biex ikunu jistgħu jsiru titjiriet bejn Malta u Johannesburg, fl- Afrika t'Isfel?

Jista' l-Ministru jgħid meta hu mistenni li jibdew dawn it- titjiriet?

Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar meta se jibda jintuża agreement ieħor simili ma' l-Awstralja?

Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi diffikultajiet partikolari biex jiġi garantit li agreement ieħor simili ma' l-Amerika jkun jista' jiġi utilizzat kollu?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Ir-responsabbilta' ta' dan il-ministeru, b'permess tad-Dipartiment ta' l-Avjazzjoni Ċivili, hija li jinnegozja biex jottjeni l-aħjar ftehim dwar servizzi bl-ajru bejn Malta u pajjiżi oħra.

Jiena nformat li l-ftehim li ġie inizjalat fil-5 ta' Marzu 1998 bejn Malta u l-Afrika t'Isfel jagħtu dritt lill-kumpanniji ta' l-ajru taż-żewġ pajjiżi biex joperaw servizzi bl-ajru bi skeda bejn Malta u Johannesburg u Cape Town fl-Afrika t'Isfel.

Jiena nformat li hija r-responsabbilta' ta' l-Air Malta li topera kummerċjalment dawn ir-rotot u għaldaqstant ma nistax nagħti tagħrif dwar u meta l-Air Malta tibda xi servizzi bl-ajru bejn Malta u l-Afrika t'Isfel.

Ukoll u għall-istess raġuni jien m'iniex f'pożizzjoni li nagħti l- informazzjoni dwar l-implimentazzjoni tal-ftehim li sar bejn Malta u l- Awstralja.

Jiena nformat ukoll li għad ma sarux taħdidiet dwar ftehim bilaterali dwar servizzi bl-ajru bejn Malta u l-Istati Uniti ta' l-Amerika u għaldaqstant m'hemmx tweġiba x'tingħata għall-aħħar parti tal-mistoqsija.

MILAN - FIERA S.I.T.

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu u s-Self- Employed: Jista' l-Minisru jagħti ndikazzjoni dwar jekk Malta kenitx rappreżentata fil-fiera S.I.T. li saret f'Milan riċentement?

Jekk iva, minn min kienet magħmula d-delegazzjoni Maltija?

Jista' l-Ministru jagħti ndikazzjoni dwar jekk kienx hemm xi kuntatti diretti ġodda ma' pajjiżi oħra bħala riżultat tas-sehem ta' Malta f'din il-fiera?

ONOR.

KARMENU VELLA: Nassumi li l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għall- fiera B.I.T. ta' Milan.

Ir-risposta għall-ewwel parti tal-mistoqsija hija fl-affermattiv.

Id-delegazzjoni Maltija mmexxija minni kienet tinkludi lil Dr. Joe Galea Debono, lis-Sur Paul Galea u lis-Sur Robert Zammit mill-NTOM, lill Ms. Marika Cachia mis-Segretarjat tat-Turiżmu, rappreżentanza mill-Air Malta, kif ukoll lis-Segretarju Parlamentari għal Għawdex u żewġ membri tas- segretarjat tiegħu.

Matul il-fiera saru kuntatti ma' għadd ta' Tour Operators, ġurnalisti u organizzaturi ta' nċentivi u konferenzi.

Saru wkoll kuntatti mar-reġjun ta' Sqallija.

CHADWICK LAKES - BEJGĦ TA' SNACKS

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar dak li ġie ppubblikat fil-gazzetti lokali dwar il-bejgħ ta' snacks tradizzjonali fl-inħawi taċ-Chadwick Lakes?

Fejn mistenni li jintuża għal dan il-għan?

Saru l-applikazzjonijiet meħtieġa lill-Planning Authority?

Min hu mistenni li jmexxi dan ir- restaurant?

Meta se jinfetaħ?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-Ministru rċieva talba mingħand l-Għaqda Bdiewa Progresssivi sabiex tiġi organizzata attivita' agro-turistika fiċ-Chadwick Lakes li tinkludi promozzjoni ta' prodotti tradizzjonali u tipiċi Maltin.

Din il-proposta qed tiġi diskussa qabel jittieħdu l-passi neċessarji biex tiġi mplimentata.

ĊANGA FRISKA - DIRETTIVI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti ndikazzjoni dwar x'inhuma d-diffikultajiet li wasslu biex il-meat sellers association tagħti direttivi lill-membri tagħha biex ma jixtrux ċanga friska?

Kemm kien il-bejgħ taċ-ċanga friska f'kull xahar fil-perijodu 1/1/97 - 28/2/98?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għall-istqarrija għall-Media numru 439 li ħarġet mid-Dipartiment ta' l-Informazzjoni nhar il- 11 ta' Marżu 1998 dwar l-azzjoni tal-Meatsellers' Association.

Kopja ta' din l-istqarrija tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is- Seduta.

Kif żgur jaf l-Onor.Membru, d-diffikultajiet li qed jirriferu għalihom il- Meatsellers' Association ilhom jeżistu għal fuq minn 11 il-sena u fil- passat l-istess Assocjazzjoni irrikorriet għal azzjonijiet simili.

Il-bejgħ taċ-ċanġa friska (f'kilos) fis-snin 1996-1998 huwa kif muri fit- tabella t'hawn taħt:

1996 1997 1998 Jannar 179,818 155,870 143,745 Frar 148,707 133,049 131,706 Marzu 151,820 139,261 April 137,595 163,686 Mejju 117,412 123,716 Gunju 78,735 144,081 Lulju 146,384 124,614 Awissu 121,711 120,821 Settembru 169,907 165,200 Ottubru 122,492 138,319 Novembru 131,902 141,311 Dicembru 158,327 161,586 Totali 1,664,810 1,711,514 275,451

Dawn il-figuri juru li fl-1997 kien hemm żieda ta' 46,704 kilo jew żieda ta' 2.8% fuq il-qatla taċ-ċanga friska fl-1996.

MIA - VAKANZI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar l-istruttura li tmexxi l-MIA?

Kemm hemm vakanzi f'kull sezzjoni tal-MIA?

Kemm ilhom pendenti?

Meta ħarġet l-aħħar sejħa biex jimtlew dawn il-vakanzi?

Kemm ġew impjegati persuni wara dawn is-sejħiet?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li:

a. L-istruttura li tmexxi l-MIA hija magħmula miċ-Chairman u l-Bord tad- Diretturi, iċ-Chief Executive u sitt Managers li jmexxu d-dipartimenti tal- Finanzi, Human Resources and Administration, Marketing and Communications, Operations, Security u Technical Services.

b. Il-vakanzi li hemm fl-MIA bħalissa huma

i. Business Development Manager fid-Dipartiment tal-Marketing and Communications, li għalih saret sejħa pubblika għall-applikazzjonijiet fl- 10 ta' Settembru 1997.

Il-post għadu vakanti.

ii.

Shift Leader fl-Operations Department, li għalih saret sejħa interna għall-applikazzjonijiet fis-16 ta' Frar 1998.

Il-post sar vakanti fil-11 ta' Frar 1998, u għadu vakanti.

iii.

Officer fis-Security Department, minħabba l-irtirar f'Ġunju li ġej tal-persuna li qed tokkupa dan il-post.

Sejħa interna għall- applikazzjonijiet saret fl-10 ta' Marzu 1998.

Jiena nformat ukoll li l-MIA ħarġet sejħiet interni għall- applikazzjonijiet għall-postijiet ġodda ta'

i. 4 Senior Officers fl-Operations Department fis-6 ta' Marzu 1998;

ii.

Assistant Officer fil-Finance Department (Information Management Centre) fl-4 ta' Marzu 1998; u

iii.

2 Officers fil-Finance Department (Information Management Centre) fl-4 ta' Marzu 1998.

DJAR - XIRI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'qiegħed iżomm lid-dipartiment milli jagħti lill-persuna, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, il-possibbilta' li tkun tista' tixtri l-post tagħha allokat?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Ninsab informat li l-Awtorita' tad-Djar ma għandha l-ebda applikazzjoni għall-xiri mill-persuna ndikata.

Nixtieq ninforma wkoll lill-Onor.

Interpellant li d-dipartiment kif indikat minnu m'għandu l-ebda applikazzjoni mingħand il-persuna ndikata għall- akkomodazzjoni u m'għandu x'jaqsam xejn mal-bejgħ ta' postijiet.

PA - PROPRJETAJIET TURISTIĊI

L-ONOR.

LINO SPITERI staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 11858, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid xi żviluppi kien hemm min meta ngħatat forma ta' tweġiba fid-09.02.98?

Ġew formulati regoli ta' enforcement?

Jista' jkun hemm reazzjoni għas- suġġeriment tiegħi li hu distint mit-tweġiba li l-każijiet li semmejt jien jiġu kkonsidrati f'dak l-isfond, billi jien għamilt suġġerimenti speċifiċi fl-interess prattiku ta' l-industrija tat-turiżmu u ta' l-ekonomija?

ONOR.

GEORGE VELLA: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

DIPARTIMENT TAX-XOGĦLIJIET PUBBLIĊI - WARRANT

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jingħata l- warrant ta' mechanical engineer lill-persuna li isimha qed jintbagħat separatament?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: L-Engineering Profession Act tgħid li biex persuna tkun eliġibbli għall-warrant jrid ikun ċittadin Malti.

F'kas ta' persuna barranija, tista tinħareġ liċenzja speċjali wara li l-applikazzjoni tagħha tkun proċessata mill-Engineering Board.

L-applikazzjoni tal-persuna msemmija qed tkun proċessata w tiġi finalizzata f'qasir żmien.