MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 601 L-Erbgħa, 19 ta' Settembru, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 601

L-Erbgħa, 19 ta' Settembru, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 19 ta' Settembru, 2001

WERREJ MINUTI 1

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 1

TQEGĦID TA' KARTI 7

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IS-SIGURTA` FL-IKEL (IT-TIENI QARI)

FOOD SAFETY BILL (SECOND READING) 7

AĠĠORNAMENT 24

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 30

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 600 li saret fid-19 ta' Settembru, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

PUBLIC OFFICERS - ALLOWANCES

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Marie Louise Coleiro) staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru.

26419 dwar kemm kien hemm uffiċjali pubbliċi minn skala 5 'il fuq kif wkoll konsulenti mal-gvern li mill-1 ta' Jannar 2001 ġew mogħtija jew żieda f'xi allowance jew xi allowance ġdid kompletament u x'pozizzjoni qed jokkupaw dawn l-uffiċjali, jista' l-Ministru jwieġeb din il-mistoqsija b'riferenza għad-dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu?

Jista' jgħid min huma dawn l-uffiċjali?

Kemm ingħatat żieda jew kemm hija l-allowance il-ġdida għal kull uffiċjal?

X'inhi r- raġuni għal din iż-żieda jew allowance li qed tingħata għal kull uffiċjali?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Ninforma lill- Onor. Interpellant li fid-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħi hemm ħames diretturi fi skala 4 li ħadu żieda ta' Lm250 kull wieħed; persuna waħda fil-pożizzjoni ta' segretarju permanenti fi skala 2 b'żieda ta` Lm400; persuna waħda fil-pozizzjoni ta' direttur ġenerali fi skala 3 b'żieda ta' Lm300; u persuna waħda fil-kariga ta' attorney general fi skala I b'żieda ta' Lm500.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' jekk jogħġbu l-Ministru jagħti raġuni għal dawn iż-żidiet u ma' xiex kienu marbutin?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Għalkemm m'għandix din l-informazzjoni hawnhekk, nifhem li dawn iż-żidiet kollha huma konsegwenza tal-ftehim li kien hemm mal-unions fuq il-collective agreement biex isir ir-regrading ta' l-iskali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' l-Ministru jgħid jekk iż-żidiet li ħadu dawn il- persuni għolja fis-servizz pubbliku humiex marbutin mal-collective agreement jew mal-kumpens tat-taxxa fuq il-fringe benefits?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mill-file li għandi hawnhekk ma jirriżultalix li dawn għandhom x'jaqsmu b'xi mod mal-fringe benefits.

Id-domanda oriġinali kienet dwar ir-revision ta' l-allowances kollha li saru skond il-gradi, u għalhekk għandi nifhem li ż-żiedet għandhom x'jaqsmu mal-collective agreement li kien sar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-gvern għandux xi policy dwar l-allowances li jieħdu persuni għolja fis-servizz pubbliku?

Jew forsi din hi xi ħaġa marbuta direttament mal-ftehim kollettiv li kien ġie diskuss bejn il-gvern u l-unions?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Naħseb li jkun aħjar jekk l-Onor.

Abela jagħmel din id-domanda lill-Prim Ministru, peress li huwa responsabbli għal dan il- qasam partikolari.

QRATI - MOĦQRIJA TA' ANNIMALI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm ittellgħu persuni l- qorti fuq moħqrija ta' annimali?

Jista' jagħti l-istess informazzjoni għas- snin 1999 u 2000?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru ta' l-Intern): Ninsab informat li matul l-ewwel sitt xhur ta` dawn l-aħħar tliet snin ittellgħu 13-il persuna l-qorti fuq moħqrija ta` annimali, u cioe' tnejn fl-1999, sebgħa fis-sena 2000, u erbgħa fis-sena 2001.

MR SPEAKER: L-Onor.

Evarist Bartolo, domanda supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jista' l-Ministru jgħidilna f'liema lokalita' seħħew dawn l-atti ta' moħqrija?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jiddispjaċini pero` m'għandix din l-informazzjoni fil- file.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' l-Ministru jgħid meta ġew maqtugħa dawn il- każi?

Jew forsi għadhom pendenti quddiem il-qorti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Fil-file hawn nota li tgħid li dawn l-każi seħħew bejn l-1 ta' Jannar 2000 u l-31 ta' Mejju 2001 u li l-proċeduri dwarhom fil- qorti ġew eżawriti.

Dawk li ġew misjuba ħatja weħlu piena li tvarja minn sentenza sospiża jew twissija jew ċanfira għal multa.

ĊANGA FRISKA - ĦLASIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm hi s-somma li trid titħallas lir-raħħala u l-bejjiegħa taċ-ċanga friska?

Liema xhur ikopru dan il-pagament u meta se jitħallas?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Ninforma lill- Onor Interpellant li s-somma dovuta lill-bejjiegħa tal-laħam u r-raħħala għall-ħlasijiet minn Jannar ta' din is-sena sa' l-aħħar ta' Awissu tammonta għal Lm453,779.

Qed isiru diskussjonijiet dwar din il-materja mal-partijiet konċernati.

MR SPEAKER: L-Onor.

Evarist Bartolo, domanda supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Wara d-daqqa ta' ħarta li ħadet l-industrija taċ- ċanga minħabba l-marda tal-BSE, jista' l-Ministru jgħidilna f'liema sitwazzjoni tinsab din l-industrija bħalissa?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, kulħadd jaf li l-marda tal-BSE tat daqqa ta' ħarta kbira lill-industrija taċ-ċanga madwar id-dinja kollha.

Għall- grazzja t'Alla din il-marda ma daħlitx f'pajjiżna, pero` għall-bidu meta kien hemm dik ix-xniegħa falza li kien daħal xi container bil-laħam minn Franza - fejn il-baqar kienu affettwati minn din il-marda - l-industrija tal-laħam, b'mod partikolari taċ-ċanga, ħadet daqqa kbira 'l isfel.

Ovvjament ittieħdu l-miżuri kollha ta' prekawzjoni, sa anke bdew isiru testijiet fuq iċ-ċanga u bdejna nagħmlu restrizzjonijiet u ħadna miżuri aktar milli ħadu pajjiżi oħra.

Biżżejjed ngħid li filwaqt li f'pajjiżi oħra bdiet tidħol ċanga minn baqar li ma kellhomx aktar minn 24 xahar, aħna ħadna prekawzjoni extra u din l-eta` niżżilniha għal 18-il xahar.

Konna wkoll wieħed mill-ewwel pajjiżi li bdejna nittestjaw iċ-ċanga kollha li tidħol fil-biċċerija.

Ma stajniex nibdew mill-għada li faqqgħet din il- marda għax it-test tal-kits in kwestjoni kienu għadhom ma ġewx żviluppati.

Kien hemm xi tlieta jew erba' varjetajiet u ġie magħżul l-aktar kit li kien adatt biex isiru dawn it-testijiet u ma' l-ewwel okkażjoni li kellna importajnihom u bdew isiru t-testijiet.

Irrid infakkar li l-prezz taċ-ċanga kien mar il-baħar, l-aktar fil-pajjiżi ta' l-Ewropa, u mhux lanqas f'pajjiżna.

Anke l-qatla fil-biċċerija kienet naqset, pero' nista' ngħid li llum is-sitwazzjoni kważi reġgħet ġiet għan- normal.

Anke l-prezz tal-laħam li jmur għall-ipproċessar, jiġifieri għall- produzzjoni taz-zalzett u tal-burgers, għall-bidu kien niżel għal madwar 40c per kilo, pero` għandi l-pjaċir ngħid li dan illum qiegħed madwar 80c.

Jiġifieri bil-mod il-mod, bil-miżuri kollha li ttieħdu, is-sitwazzjoni fil- qasam ta' l-industrija taċ-ċanga reġgħet qed tiġi kważi għan-normal.

Irrid ngħid ukoll li pajjiżna għadu kkonsidrat li huwa low risk fejn jidħol il-qasam taċ-ċanga.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, il-Ministru qal li aħna low risk.

Forsi dan ifisser li t-testijiet m'għadhomx isiru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Xejn minn dan, anzi nikkonferma li t-testijiet għadhom qed isiru.

Il-ħsieb hu li t-testijiet jibqgħu jsiru sakemm din l- epidemija qerrieda tkun spiċċat fil-maġġor parti tal-postijiet fejn feġġet.

Xtaqt ukoll niċċara l-punt li t-testijiet ma jsirux fuq ċanga importata - għax dik ikollha s-certification fuqha, li tindika li dik tkun ġiet ittestjata u li ma fihiex traċċi tal-BSE – imma t-testijiet li nagħmlu aħna jsiru fuq ċanga li tinqatel fil-biċċerija tagħna.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, fit-tweġiba tiegħu l-Ministru qal li qed isiru diskussjonijiet dwar din il-materja mal-partijiet konċernati.

Jista' jagħti ħjiel dwar x'diskussjonijiet qed isiru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Dawn id-diskussjonijiet isiru mar-raħħala, jiġifieri ma' min jipproduċi ċ-ċanga, għaliex irridu ngħidu li ċ-ċanga hija by- product ta' l-industrija tal-produzzjoni tal-ħalib.

Kulħadd jaf li biex il- baqar jaħilbu jridu jkunu mgħammra u meta dawn ikunu se jwelldu, ma tistax tiddetermina minn qabel jekk ikunx se jkollhom baqar jew għoġġiela.

Allura għandek il-by-product taċ-ċanga għaliex kultant ikollok baqra u kultant ikollok għoġol.

Irrid ngħid li qegħdin isiru diskussjonijiet mal-partijiet kollha konċernati, jiġifieri mal-produtturi u r-raħħala li jkabbru l-għoġġiela u l- baqar, mal-KPH, ma' l-MDP, mal-biċċiera u mal-proċessuri.

Il-ħsieb hu li ma nibqgħux bis-sistema tal-beef intervention scheme, fejn baqra li tkun ilha tipproduċi l-ħalib għal xi tlieta jew erba' snin tittieħed il- biċċerija, tinqatel u l-maġġor parti tal-laħam tagħha jmur għall- intervention scheme.

Din hija sistema ta' produzzjoni ineffiċjenti.

F'pajjiżna għad għandna aspetti li m'humiex up to standard u allura rridu sistema li taħdem b'tali mod li l-marketing kollu tal-laħam li jispiċċa għall-intervention isir mir-raħħala jew mill-koperattiva tagħhom stess.

Sal-lum għad għandna s-sistema fejn malli l-baqra tkun ilha tintuża għal erba' jew ħames snin, tittieħed għall-qatla u l-laħam tagħha jgħaddi għand il-gvern.

Imbagħad il-poplu, jiġifieri t-taxpayers, jissussidja dak il- laħam billi lir-raħħal iħallsu ċ-ċifra ta' madwar 80c kull kilo.

Allura s- sistema trid tinbidel f'waħda li tkun relatata ma' l-effiċjenza ta' l- istess industrija, u fid-diskussjonijiet li saru kemm mar-raħħala kif ukoll mal-koperattiva tagħhom, kemm ma' l-MDP kif ukoll ma' wħud mill-proċessuri, the way forward hija li tiddaħħal slaughtering premium, jiġifieri li meta raħħal idaħħal baqra jew għoġol għall-qatla jitħallas tant għal kull ras li tiġi maqtula, il-marketing jgħaddi f'idejn aġenzija jew f'idejn ir-raħħala jew f'idejn il-biċċiera jew l-MDP jew b'unjoni bejniethom – għad irid isir dan il-ftehim - imbagħad wara li jinbiegħ il-prodott tiddaħħal xi forma ta' intervention.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, inkun qed nifhem tajjeb li parti minn dawn id-diskussjonijiet huwa wkoll dwar kif se jitħallsu l-Lm453,000 dovuti minn Jannar sa Awissu ta' din is-sena?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, dawn l-Lm453,000 ċertament huma dovuti u m'għandhom xejn x'jaqsmu mas-sistema l-ġdida.

Dawn huma dovuti bħala ħlas fuq is-sistema l-antika li għadha taħdem sal-lum.

Is-sistema l-ġdida trid taħdem b'tali mod li titħallas slaughtering premium għal kull ras li tinqatel, sew jekk ikun għoġol u sew jekk tkun baqra, imbagħad jiddaħħal il- marketing - kif naraha jiena dan għandu jkun immexxi mill-għaqda li tinvolvi lir-raħħala, il-koperattiva, il-biċċiera u l-proċessuri flimkien, għaliex jekk imexxu huma jkun ta' ġid għal kulħadd – imbagħad ikun hemm il- bejgħ, jaraw kemm ikun għad baqa' żbilanċ u hemmhekk tiddaħħal l- intervention.

Il-fatt huwa li din is-sistema trid issir b'mod iżjed trasparenti għax jiena nemmen – u huma bosta ta' din il-fehma – li ladarba l-marketing isir kif suppost u kif jixraq, ir-raħħala jdaħħlu iżjed flus tal-prodott li huma jbigħu, u għaldaqstant jonqos il-piż fuq it-taxpayer li ta' kull sena jissussidja din l-industrija.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Il-Ministru għandu indikazzjoni dwar meta hemm il- ħsieb li jitħallsu l-flus dovuti lill-bejjiegħa tal-laħam u r-raħħala?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Bħalissa għaddejjin talbiet min-naħa għall-oħra biex l-ammonti dovuti jitħallsu, għalkemm irrid ngħid ukoll li dawn normalment jitħallsu ftit ftit u ma jitħallsux kollha f'daqqa.

TNEĦĦIJA TA' LEVIES

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformani kif wasal għall-konklużjoni li jiena maqtugħ mill-bdiewa, kif allega fir-risposta tiegħu għal mistoqsija parlamentari tiegħi nru.

Fil-frattemp jista' jinformani kemm-il darba ltaqa' ma' l-għaqdiet tal- bdiewa, raħħala u produtturi, agri-industrija , industrija ta' l- ipproċessar u ta' l-ikel matul l-1999, l-2000 u din is-sena, biex jinformahom li se jibda jneħħilhom il-levy mis-sena d-dieħla u dan fid-dawl li l-ministeru għall-affarijiet barranin kien jaf li l-gvern għandu pjan tant li ġie kkonfermat fil-laqgħat tal-MEUSAC?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, dwar l-ewwel parti tad-domanda ngħid li m'għandi xejn xi nżid mar-risposta għal mistoqsija parlamentari nru.

Dwar it-tieni parti tad-domanda ngħid li saru diversi laqgħat ma' dawk kollha kkonċernati u jibqgħu jsiru fil-ġejjieni u skond l-ħtieġa tal- mument.

Sfortunatament l-oppożizzjoni għażlet li ma tkunx rappreżentata fil-laqgħat tal-MEUSAC u għaldaqstant l-Onor.

Interpellant m'huwiex informat tajjeb.

Assolutament mhux minnu li l-levies se jitneħħew mis-sena d-dieħla, iżda qed jitħejja pjan sabiex l-istess levies jitnaqqsu gradwalment u b'hekk il- produttur jiġi kkumpensat b'mod adegwat bla ma l-għajxien tiegħu jiġi mittiefes.

L-Onor.

Interpellant ikun jista' jakkwista aktar dettalji meta l- oppożizzjoni tibda taħdem għall-ġid ta' Malta u tinnomina r-rappreżentanti tagħha f'istituzzjonijiet ta' importanza nazzjonali.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella, domanda supplimentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, il-Ministru jikkonferma li l-ogħla istituzzjoni f'dan il-pajjiż huwa l-parlament?

Allura jista' l-Ministru jispjega kif iħoss li għandu dritt li jċaħħad l-informazzjoni lill-membri parlamentari li qegħdin fl-ogħla istituzzjoni, u dan għaliex din in-naħa ma tpoġġix fil-kumitat tal-pulċinelli li waqqaf il-gvern, il-MEUSAC?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, apparti ċerti aġġettivi bħal pulċinelli u bravi li ma nħobbx nuża, jien qed ngħid li meta inti għandek dan il-waqt fl-istorja fejn pajjiżna qed jipprova jaqbad direzzjoni li se twasslu għal sħubija, bħala bniedem komuni nara li kemm il-gvern kif ukoll l- oppożizzjoni għandhom jingħaqdu flimkien biex jassiguraw li jġibu l-aħjar kondizzjonijiet għal pajjiżna.

Jien jidhirli li f'dan il-mument storiku għandna niġbdu ħabel wieħed u ngħinu lil xulxin biex nassiguraw li nġibu l-aħjar kondizzjonijiet.

Bħala Malti - kif wara kollox huwa sieħbi, l-Onor.

George Vella – jien jidhirli li f'dan il-mument fl-istorja ta' pajjiżna għandna naħdmu flimkien – bħalma ġie ssuġġerit minn nies oħra f'dan il-parlament u m'iniex se noqgħod insemmi x'inqala' hawn ġew fil-passat – ħalli naraw x'inhuma l-aħjar kondizzjonijiet li nistgħu nakkwistaw flimkien bħala poplu wieħed għal pajjiżna.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, jien m'iniex se nagħmel kummenti fuq min għandu jagħti l-aħjar lezzjonijiet biex jgħallem lil xi ħadd biex jiġbed ħabel wieħed għaliex l-istorja ta' pajjiżna nafuha aħjar.

Pero` jekk il- Ministru qiegħed tant jaqbeż u jiddefendi u jagħmel eloġji għal dan il- MEUSAC, jikkonferma jew ma jikkonfermax li kien hemm rapporti minn għaqdiet importanti tal-bdiewa li qalu li n-negozjati huma sempliċement daħka għaliex dawn qed imorru hemmhekk biex japprovaw rapporti li jkunu ġew għandhom ġurnata jew tnejn qabel u li dak li jgħidu huma jgħaddi minn widna u jibqa' ħiereġ mill-oħra?

Allura min qed jigdeb, l-għaqdiet tal-bdiewa jew dan li qed jgħid il-Ministru?

Jekk inhu veru dak li qed jgħidu l- bdiewa, allura jikkonferma jew ma jikkonfermax li l-MEUSAC huwa kumitat tal- pulċinelli, kif għedt jien fil-bidu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, il-MEUSAC huwa kumitat immexxi minn nies ta' l-affari tagħhom li qegħdin jaħdmu għall-ġid tal-pajjiż.

Naf li kien hemm xi ħadd li jirrappreżenta lill-bdiewa li ġie rrapportat minn xi gazzetta li qal li dan il-kumitat huwa daħka.

Naturalment kulħadd jista' jgħid li jrid, pero' l-Onor.

Vella jrid jitkellem ma' nies oħra għax mhux persuna waħda biss hawn f'Malta!

Meta ngħidu għaqdiet tal-bdiewa hemm il- bdiewa nfushom u hemm min jgħid li huwa r-rappreżentant tagħhom.

Il- koperattiva ċentrali hija mmexxija minn nies li f'din il-mina li se twassalna għal sħubija fl-Unjoni, diġa` qed jaraw id-dawl.

Jista' jkollok xi ħadd li forsi għax kien hemm każ fejn il-karti ma tqassmux biżżejjed qabel, ħareġ jilmenta.

Irrid ngħid ukoll li fl-aħħar MEUSAC meeting li kien hemm il-partijiet qablu fil-prinċipju li l-pożizzjoni kif kienet ippreparata sa dakinhar tibqa' miexja bl-understanding li jsiru d-diskussjonijiet.

Tajjeb li hawnhekk ngħid li t-tekniċi li għandna fil-ministeru issa qegħdin jippreparaw punti oħra fuqhiex għandna ninnegozjaw u se nagħmlu meetings oħra ma' dawn in-nies fejn fihom kulħadd se jkollu ċans jifli iżjed il- pożizzjoni tiegħu.

Dawn il-meetings se jkunu dwar punti li għandhom x'jaqsmu mat-tneħħija tal- levies u jiena persważ li b'diskussjoni, bi qbil dwar il-prinċipju, billi naraw fejn qegħdin u fejn irridu naslu, billi naraw il-problemi x'inhuma u naħdmu b'tali mod li niġbdu ħabel wieħed, dawn il-problemi negħlbuhom.

Xi kultant aħna nisimgħu ċerti affarijiet u nibdew naħsbu li hu diffiċli biex nagħmlu ċerti affarijiet.

Meta jkollok dawn il-problemi quddiemek għall- bidu tarahom diffiċli, imma jridu jkunu ir-rieda, is-sinsla, l-impenn u l- ħerqa tiegħek li taħdem biex issolvihom.

Per eżempju, meta għamilna l-aħħar kuntratt fuq l-esportazzjoni tal-patata fl-1998 konna nafu x'kellu f'moħħu l-aġent Olandiż li kien qed jagħmel il- kuntratt magħna.

Huwa ovvju li ħadd m'hu se jiġi hawnhekk joffrilek rati ta' ħlas u jassigurak Lm14 kull qantar.

Meta għamilna l-kuntratt konna konxji tal-fatt li meta tagħmel kuntratt biex il-patata twassalha l-Olanda fit-12-il ġimgħa, fit-13-il ġimgħa u fl-14-il ġimgħa tas-sena inti tkun trid tkun diġa` ppreparat li se torganizza l-produzzjoni tiegħek b'tali mod li tassigura li l-patata twassalha sa dak iż-żmien.

Meta bdejna nħarsu lejn is-sistema tal-produzzjoni bdejna naqtgħu qalbna li se nlaħħquha, imma minkejja d-diffikultajiet kollha, il-bdiewa flimkien mad-diriġenti tagħhom, ħasbu biex jagħmlu pjan li jibda minn meta tkun trid il-patata fuq l- ixkaffa u timxi b'lura.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, fl-aħħar parti tat-tweġiba tiegħu l- Ministru għoġbu jgħid li:

"L-Onor.

Interpellant ikun jista' jakkwista aktar dettalji meta l- oppożizzjoni tibda taħdem għall-ġid ta' Malta u tinnomina r- rappreżentanti tagħha f'istituzzjonijiet ta' importanza nazzjonali".

Din hija inaċċettabbli u l-Ministru m'għandu l-ebda dritt li jagħmel akkuża bħal din u jgħid li l-oppożizzjoni għandha tibda taħdem għall-ġid ta' Malta.

Mr Speaker, nitlob ruling mingħandek dwar jekk il-Ministru jistax jagħmel akkuża bħal din.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, għedt dak li għedt għaliex inħoss li huwa fl-interess tal-pajjiż li f'dan il-mument storiku ningħaqdu flimkien biex inġibu l-aħjar kondizzjonijiet għal Malta.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, aħna hawnhekk nisimgħu ħafna diskors dwar kemm huwa importanti li naħdmu flimkien għall-ġid nazzjonali.

Għalija huwa insult lejn l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż li l-Ministru jgħidilna dan il-kliem u għalhekk qed nitlob ruling mingħand is-Sedja dwar jekk il- Ministru għandux dritt jagħmel din it-tip ta' allegazzjoni u jagħmel akkuża serja fil-konfront ta' l-oppożizzjoni li wara kollox qed tagħti sehemha kollu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Membru jaf li fit-tweġiba li jagħti l-ministru, dan ta' l-aħħar ikun qiegħed jagħti l-veduti tiegħu, fuq ir-responsabbilta' tiegħu, ħaġa li għandu l-obbligu u d-dritt li jagħmel.

Imma ejja ma niftħux dibattitu fuq dan il-punt.

L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, din l-akkuża hija inaċċettabbli.

Aħna nħossu li m'aħniex qegħdin niġu difiżi mis-Sedja u għalhekk qed insejjaħ quorum.

MR SPEAKER: Hawn talba għal quorum u s-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Fis-6.34 p.m. is-seduta ġiet sopiża u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Is-seduta tista' tkompli u ngħaddu għat-Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Bonnici.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Group financial statements tal-Malta Freeport Corporation Ltd għas- sena 2000.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IS-SIGURTA` FL-IKEL

FOOD SAFETY BILL

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mid-19 ta' Settembru, 2001.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Ikompli l-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, fil-punt li kont wasalt għalih dalgħodu kont qiegħed ngħid fuq ix-xogħol li jrid isir anke mal-postijiet li se jiġu rreġistrati bħala li jista' jiġi mħejji l-ikel fihom.

Fil-fatt klawsola 11 ta' dan l-abbozz ta' liġi titkellem dwar dan.

Jien naħseb li matul id-dibattitu fuq dan l-abbozz ta' liġi s'issa l-aktar li smajna kien dwar l-effett ta' l-ikel fuq is-saħħa tal-bniedem li ċertament huwa aspett importanti ħafna, pero` nittama li f'xi mument ikun hawn xi ħadd li jitkellem fuq l-impatt ekonomiku ta' dan l-abbozz ta' liġi għaliex bl-obbligi u l-kondizzjonijiet ġodda li qed idaħħal, dan l-abbozz se jkollu impatt ekonomiku qawwi fuq is-settur tal-manifattura lokali speċjalment fuq kumpanniji kummerċjali lokali li jipproduċu l-ikel.

F'xi ħin dalgħodu jien għedt li l-gvern żgur se jkollu jgħid f'liema tip ta' bini tista' ssir il-preparazzjoni u l-produzzjoni ta' l-ikel li għandu x'jaqsam ma' dan l-abbozz, u awtomatikament wieħed jistenna li il-linji gwida se jfassalhom fuq id-direttivi ta' l-Unjoni Ewropea.

Jiena semmejt dan il-punt għax hemm nies li jaħdmu f'dan il-qasam li jaħdmu f'post fejn jgħixu l-familji u jkunu addattawh bħala post fejn jippreparaw l-ikel.

Ħafna drabi dawn il-postijiet ma jkunux addattati u dawn in-nies jafu li jekk jidħlu fis-seħħ direttivi ġodda jkollhom ibiddlu l-post minn fejn joperaw u dan ikun ifisser konsegwenzi finanzjarji u ekonomiċi kbar għalihom.

Semmejt ukoll kif uħud minn dawn l-operaturi talbu lill-IPSE mhux biss biex tagħtihom għajnuna finanzjarja u teknika, iżda biex tipprovdilhom ukoll faċilitajiet bħal bini ta' fabbriki minn fejn ikunu jistgħu joperaw b'mod aħjar.

Imma min-naħa tagħhom, l-IPSE qalulhom li ma jistgħux jipprovdulhom dawn il-faċilitajiet minħabba li l-gvern innifsu għadu ma fassalx il-politika ċara tiegħu.

Jista' jkun li fassalha u għadu ma nfurmax lill-IPSE, pero' ta' min jgħid li hemm minnhom li applikaw għal fabbrika anke mal-korporazzjoni Maltija għall-iżvilupp u qalulhom li ma jikkwalifikawx biex jingħataw fabbrika minn fejn jistgħu joperaw.

Is- suspett hu li hemm diskriminazzjoni anke f'dan il-qasam għax filwaqt li hemm min qalulu li ma jikkwalifikax, hemm min tawh bini minn fejn jopera fil-qasam ta' l-ipproċessar ta' l-ikel.

Nafu wkoll li f'ċerti fabbriki, anke tal-korporazzjoni għall-iżvilupp, suppost issir il-produzzjoni mentri fil-fatt dawn jispiċċaw jintużaw għal kollox minbarra għall-produzzjoni.

Sadanittant il-korporazzjoni għall-iżvilupp tibqa' tgħid li m'għandhiex biżżejjed bini ta' fabbriki meta diġa` għandha fabbriki u ma jintużawx għall-produzzjoni ta' l-ikel.

Jiena qed ngħid dan għax importanti li jkollna konsiderazzjoni ta' x'inhu l-effett ekonomiku u finanzjarju fuq l- operaturi f'dan il-qasam b'abbozz ta' liġi bħal dan.

Dawn se jkollhom bżonn miljuni ta' liri.

L-IPSE nnifisha tgħid li se jkollha bżonn madwar Lm20 miljun biex tkun tista' tgħin lil dawn l- operaturi.

Dan huwa qasam importanti ħafna u ta' min wieħed jagħtih daqqa t'għajn.

M'inix qed nitkellem fuq is-setturi kollha li jintlaqtu minn dan l- abbozz ta' liġi għax hemm ukoll setturi bħal dawk ta' l-istabbilimenti ta' l-ikel bħal ristoranti, lukandi, kċejjen u ħwienet li jbiegħu l-ikel li se jintlaqtu wkoll.

Qed nitkellem biss fuq kumpanniji kummerċjali li huma fil- qasam tal-manifattura ta' l-ikel.

Skond l-aħħar statistika uffiċjali hu kkalkolat li għandna madwar 453 minn dawn l-istabilimenti li b'xi mod jew ieħor se jintlaqtu minn dan l-abbozz ta' liġi.

Bejniethom jipproduċu b'aktar minn Lm108 mijlun fis-sena.

Barra minn hekk f'dan il-qasam għandna jaħdmu aktar minn 4,300 ruħ li jaqilgħu madwar Lm16-il miljun f'salarji fis- sena.

Ta' min isemmi li l-parti l-kbira ta' dawn l-453 stabiliment li jaħdmu f'dan il-qasam jimpjegaw inqas minn 19-il ruħ.

Fil-fatt 79%, proprju 358 stabiliment, jimpjegaw bejn persuna waħda u ħames persuni.

Imbagħad hemm 39 oħra, jiġifieri 8%, li jimpjegaw bejn sitta u għaxra, u 18, jiġifieri 4%, jimpjegaw bejn 11 u 19.

Qed nitkellmu fuq stabilimenti żgħar fejn fihom jaħdmu ftit nies imma li huma importanti.

Dan l-abbozz ta' liġi u anke r- regolamenti li se joħorġu minnu se jdaħħlilhom obbligi, per eżempju, li jaraw li jkollhom il-bini imfassal b'ċertu mod, ikollhom ċerti standards u ċerti regoli ta' iġjene.

Dawn huma kollha affarijiet li rridu nagħtu kashom, u għalhekk nittama li f'xi mument anke f'dan id-dibattitu nidħlu f'dan il-qasam.

Ċertament mhux se jkun faċli għal dawn l-istabilimenti kollha jsibu postijiet alternattivi li jkunu adattati u xierqa minn fejn ikunu jistgħu jaħdmu skond dawn ir-regolamenti.

Ħafna minnhom diġa` għaddejjin minn diffikultajiet ekonomiċi kbar peress li l-kontijiet u t- taxxi ma jonqsux, u wieħed irid jagħti konsiderazzjoni dwar kif se jkomplu jiġu affettwati jekk ikollhom jiffaċċjaw spejjeż ġodda biex jadegwaw irwieħhom mar-regolamenti l-ġodda u ma' l-abbozz ta' liġi li qed ngħaddu.

Dawn in-nies jistaqsu x'għajnuna se jingħataw biex ikunu jistgħu jġeddu u jbiddlu l-kundizzjonijiet li jaħdmu fihom.

Se jkun hemm piż finanzjarju kbir biex jidħlu għal dawn il-bidliet.

Il-mistoqsija tiegħi hi: Fit-tfassil ta' dan l-abbozz ta' liġi, l-operaturi kummerjċali li jaħdmu fil-qasam tal- produzzjoni ta' l-ikel kemm ġew ikkonsultati?

Ġew mismugħa?

Jafu x'inhuma l- problemi tagħhom?

Ingħataw kopja ta' dan l-abbozz ta' liġi?

L-operaturi individwali kif ukoll dawk li jirrappreżentawhom ġew ikkonsultati?

X'kienet ir-reazzjoni?

Dan qed nistaqsih għax hemm il-fehma ġenerali li qed jgħaddu liġijiet u regolamenti ġodda malajr li jolqtu u jħallu effett kbir fuq is- setturi mingħajr ma dawn is-setturi jkunu ġew konsultati.

Hija importanti ħafna l-informazzjoni li tawna s'issa l-ministru tas-saħħa kif ukoll il-kelliem ewlieni għall-oppożizzjoni, l-Onor Michael Farrugia, fuq kemm hu importanti li nirregolaw dan is-settur u nagħtu kas l-aspetti ta' saħħa f'dan il-qasam.

Pero` jien qed nistenna li f'dan il-parlament ikun hawn ukoll diskussjoni fuq x'inhu l-impatt ekonomiku li jidħlu liġijiet u regolamenti bħal dawn.

Huwa importantissimu li nagħtu kas l- aspett ta' l-effett fuq is-saħħa imma huwa importanti li nagħtu kas ukoll ta' l-effett fuq is-saħħa ekonomika tal-kumpanniji li joperaw dawn ir- regolamenti u liġijiet.

Jekk sempliċement ngħaddu regolamenti biex inkunu għaddejnihom mingħajr ma nagħtu każ l-effett reali li se jħallu fuq min jopera f'dan il-qasam importanti ħafna, allura ma tkunx intlaħqet ix-xewqa li ntejbu dan il-qasam.

Dan il-qasam huwa importanti wkoll għal kwalita` ta' ħajja li ngħixu.

Ma tistax tifirdu minn oqsma oħra bħall-aspett ambjentali u l-aspett tas-saħħa.

Fil-qasam tas-servizzi veterinarji konna qed nitkellmu dwar is-sorvelja importanti li għandha ssir fuq l-għalf u l-mediċina tal-bhejjem.

Il-prodott li jirriżulta minn dawn il-bhejjem iħalli effett kbir anke fuq l-iskop ta' din il-liġi.

Dan għaliex jista' jkollok ir-regolamenti kollha kif suppost iżda mbagħad ikollok il-problemi dwar il-materja prima li qed taħdem biha.

Tista' tintuża mediċina, hormones, antibiotics jew ċertu tilqim aktar milli suppost mingħajr il-pariri professsjonali meħtieġa, u dawn joħolqu problema għax il-prodott li fuqu jintużaw dawn il-kimiċi żejda, jidħol fil- food chain u jaffettwa dan il-qasam.

Hemm ukoll l-aspett ambjentali, u ta' min minn issa jibda jagħti iktar kas l-irziezet tal-ħut.

F'pajjiżi oħra ilu li qam dibattitu fuq il-kwalita` ta' laħam li qed jitkabbar fl-irziezet fuq l-art u fuq il-mediċinali u l-għalf li jingħataw il-ħut fil-fish farms.

Tajjeb li nagħtu kas ukoll x'qed jiġri f'dak il-qasam kemm tal-ħut innifsu kif ukoll ta' l-impatt ambjentali li qed iħallu l-irziezet tal-ħut, speċjalment meta issa għandna anke l-gaġeġ tat-tonn madwar il-kosta tagħna.

Jiena nifhmu l-argument ekonomiku ta' kemm iż-żamma tat-tonn fil-gaġeġ tqalla' flus, pero' naħseb li mbagħad m'aħniex nagħtu kas biżżejjed ta' l-impatt ambjentali.

Jekk jgħaddu l- applikazzjonijiet kollha li hemm quddiem l-awtorita` ta' l-ippjanar biex isiru dawn il-gaġeġ tal-ħut fil-livell li għandna bħalissa, jiġifieri li kull operatur ikollu madwar tmien gaġeġ, nispiċċaw b'xi 50 gaġġa tat-tonn.

Saru kalkoli min-nies li studjaw f'dan il-qasam li kull gaġġa tat-tonn qisek għandek raħal ta' 7,000 persuna li d-drenaġġ tagħha nieżel mhux imsoffi fil-baħar.

Jekk il-pajjiż mhux se jagħti kas dawn l-affarijiet, se jkun qed jagħmel ironija redikola meta jidħol fi spejjeż kbar ta' miljuni ta' liri biex isaffi d-drenaġġ tal-bnedmin li jinżel fil-baħar u fl-istess ħin madwar il-kosta tagħna se jkollna biżżejjed gaġeġ tat-tonn li jipproduċu d-drenaġġ bla tisfija fil-kwantita` ta' 280,000 persuna.

Se nkunu ħadna passi biex insaffu d-drenaġġ li nieżel minn fuq l-art, u sadanittant se nkunu qed nimlew il-baħar bid-drenaġġ! llum aktar minn qatt qabel qed nifhmu li l-ħajja hija sistema fejn il-fatturi kollha jintrabtu flimkien u ma tistax ittejjeb fattur wieħed jekk ma tagħtix każ fattur ieħor.

Huwa importanti ħafna wkoll li nagħmlu sorvelja aktar serja ta' dak li qed jiġri fil-Magħtab.

Mhux l-ewwel darba li jiena għedt li ġieli kien possibbli li saru abbużi serji.

Minkejja li suppost hemm post uffiċjali wieħed biss minn fejn tidħol għal Magħtab, kien hemm ukoll dħul mhux uffiċjali u mhux l-ewwel darba li trakkijiet u vannijiet li jaslu l-Magħtab biex jarmu ikel u xorb skadut, jidħlu min-naħa biex jarmuh għax l-ordni tkun hekk minħabba s-saħħa tal-bniedem, u min-naħa l-oħra jgħabbuh biex jerġa' joħroġ fis-suq.

Importanti li naraw kif il-ħarsien u l-ispezzjonar isir f'kull settur.

Dawn l-affarijiet m'humiex aċċettabbli imma xorta saru u għadhom isiru.

Kelli esperjenza personali meta xi ħadd, b'kuxjezna u b'sogru anke għalih, kien jaħdem f'fabbrika żgħira li tagħmel iz-zalzett u l-hamburgers, u qalli li xtaq jgħidli ċerti affarijiet imma kien beżgħan għax kien jaħdem proprju fi stabiliment tal-familja.

Dan qalli li kienu jiġbru affarijiet mormija, saħansitra annimali mejta, anke mill-Magħtab, biex imbagħad jipproċessawhom f'zalzett u hamburgers.

Dawn huma affarijiet tal-waħx li kont ktibt dwarhom ukoll.

Niftakar li wieħed li kellu x'jaqsam mat-tmexxija ta' dan l-istabiliment kien ġie jfittixni biex jaħbat għalija u kien anke armat imma fortunatament ma sabnix.

Qed insemmieh bħala eżempju biex nuri kemm hu importanti li nagħtu kas tal-produzzjoni ta' l-ikel għax abbużi serji kien hemm u għad hemm u huwa importanti li nirregolaw dan il-qasam.

Filwaqt li naħdmu biex nirregolaw dan il-qasam bis-serjeta` meħtieġa, hemm bżonn ukoll edukazzjoni minn eta` żgħira ta' x'ikel għandna nieklu.

Għamilt appell biex meta ndaħħlu dawn il-liġijiet u r-regolamenti, nagħtu kas ukoll l-effett finanzjarju u ekonomiku li jħallu fuq l-operaturi f'dan il-qasam.

Biex il-liġijiet jitwettqu u jitħaddmu trid il-flus, u l- operaturi f'dan il-qasam diġa` huma mgħobbija b'ħafna spejjeż.

Kulħadd jaf is-sitwazzjoni ekonomika diffiċli li għaddejjin minnha.

Aktar ma l- operaturi żgħar bħal dawn li semmejt mill-istatistika li tajt jiġu mgħobbija bi spejjeż, aktar se jidħlu f'diffikultajiet.

Biex intejbu dan il-qasam hemm bżonn li nagħtu kas l-aspetti kollha ta' dak li tkellimt dwaru meta tajt ir-reazzjoni tiegħi għal dan l-abbozz ta' liġi.Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar Rimarki?

L-Onor Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, illum qegħdin niddiskutu suġġett importantissimu li jiddependi ħafna mill-intake tal-bniedem, cioe' l-ikel u kull sustanza oħra li tidħol ġol-ġisem kemm bħala nutrient kif ukoll bħala xi ħaġ'oħra li xorta trid tkun nadifa, biex ma ngħidx sterilizzata, biex dak li jidħol ġo fina jkun ta' l-aqwa kwalita'.

Jien niskanta kif qatt ma kellna xi epidemija u ngħidha bla tlaqliq li kultant nitwerwer mill- prodotti ta' l-ikel li jiġu offruti fil-kiosks jew fl-open markets.

Niftakar li madwar sena ilu kien issemma li kien hemm xi kontaminazzjoni fl-ikel waqt xi riċeviment li ħalla ħafna mistednin isofru konsegwenzi koroh u fil-fatt dawn damu ħafna biex jirkupraw.

Assolutament ma naqbilx ma' dak li qal l-Onor.

Evarist Bartolo dwar l- effett ekonomiku li jista' jkollhom ċerti stabilimenti ta' l-ikel meta dawn jiġu biex jagħmlu upgrading tal-post.

Huwa veru li dawn iridu jirranġaw il-kċejjen u l-post tagħhom, imma akkost ta' kollox dawn iridu jaraw li jkun hemm l-indafa.

Per eżempju ̧ jien għadni kemm sifirt - bħal ħafna minna li jmorru jistrieħu xi ftit - u fost il-postijiet li mort inżur żort ukoll il-kċina tal-post fejn konna alloġġjati.

Nista' ngħid li f'din il- kċina kien hemm indafa kbira u r-reċipjenti kienu kollha ta' l-istainless steel.

Barra minn hekk, urewna l-affarijiet li kienu ppakkjati fil-friża biex juruna li l-prodott li kienu qed joffrulna kien nadif u kif suppost.

Wieħed jista' jitkellem fuq diversi affarijiet li hemm f'dan l-abbozz ta' liġi imma ovvjament ma tistax titkellem fuq kollox.

Jien nispera li min fi stadju ta' Kumitat ikun qed jgħarbel il-klawsoli, jidħol fid-dettall u jara li s-sigurta' fl-ikel tkun garantita għall-poplu kollu.

Issa nixtieq ngħid xi ħaġa fuq l-infurzar tal-liġijiet.

In-naħa ta' l- oppożizzjoni u n-naħa tal-gvern kemm-il darba tkellmu fuq din il-ħaġa, imma jien inkompli ninsisti li inutli nagħmlu l-liġijiet jekk ma jkollniex nies li jispezzjonaw l-affarijiet kull ħin u kull mument.

Hemm bżonn li f'dan is-settur ta' l-ikel ikollna reġimenti sħaħ ta' nies li jaraw li l- affarijiet ikunu kif suppost.

Per eżempju ̧ jien nissuġġerixxi li din il- liġi tinkiteb b'mod faċli ħalli meta tgħaddi minn dan il-parlament, dawk li jaħdmu fil-qasam ta' ipproċessar u manifattura ta' l-ikel ikollhom kopja tagħha u b'hekk ikunu jafu r-responsabbiltajiet tagħhom.

Id-definizzjoni ta' "kontroll fuq l-ikel" li għandna f'dan l-abbozz ta' liġi tgħid hekk:

""kontroll fuq l-ikel" tinkludi l-għadd kollu ta' attivitajiet regolatorji ̧ ta' liċenzjar ̧ ta' infurzar u ta' prevenzjoni u attivitajiet oħra li huma mwettqa għall-għanijiet tas-saħħa, sigurta' ta' l-ikel u iġjene ̧ il-valuri kompożizzjonali jew nutrittivi ̧ jew xort' oħra ̧ għal dak li għandu x'jaqsam mal-preparazzjoni ̧ produzzjoni, proċessar, bejgħ u provvediment ta' ikel jew sorsi ta' ikel f'Malta ..."

F'dan l-abbozz ta' liġi għandna wkoll id-definizzjoni ta' "irradjat" li tgħid hekk:

""irradjat" tfisser trattat f'sorsi ta' radjazzjoni jonizzanti, inklużi X-rays ̧ raġġi elettroniċi jew raġġi gamma".

Illum il-ġurnata f'pajjiżna u fid-dinja kollha l-aktar ħaġa li forsi jista' jimrad biha l-bniedem hija kkaġunata minn latent disease fejn inti tibla' ħafna radjazzjoni ġo fik u l-effett joħroġ wara ċertu żmien.

Fil-fatt fid- definizzjoni li għadni kif semmejt jissemmew l-X-rays, ir-raġġi elettroniċi u r-raġġi gamma li huma perikolużi ħafna speċjalment fejn ikun qed jinħadem l-ikel għax dan jista' jkun espost għal dawn ir-radjazzjonijiet.

Nixtieq nagħmel enfasi wkoll fuq l-arja.

Kif nafu llum, minkejja t-testijiet kbar li jsiru ̧ l-arja hija kontimata ħafna.

Issa meta l-arja tkun kontaminata biċ-ċomb, din tista' tikkontamina wkoll l-ikel li nikkonsmaw u dan huwa ħażin ħafna.

Mr Speaker, issa nixtieq nitkellem ftit fuq il-bejgħ ta' l- ikel.

Xi tlieta jew erba' snin ilu jien kont għamilt appell biex nagħtu attenzjoni kbira lill-baby foods, fosthom milk products jew processed foods, għax dan it-tip ta' ikel m'għandu qatt jitħalla jinbiegħ bl-aktar mod kummerċjali mis-supermarkets.

Jien nixtieq nappella biex ikun hemm nies speċjalizzati li jagħtu pariri kif jittieħed ċertu ikel għat-trabi għax ma nistgħux nibqgħu sejrin hekk.

Ma jistax ikun li ċerti prodotti ta' l-ikel tat-tfal jew ħalib tat-tfal li jkunu jridu jitħalltu mal-misħun jew ma' xi dairy products jiġu rakkmandati minn supermarkets jew minn ħwienet oħra tal-merċa.

Ċerti nies li mhumiex professjonali m'għandhomx jibqgħu jbigħu ċertu tip ta' ikel.

Issa dan mhux qed ngħidu minħabba n-negozju tiegħi jew ta' ħafna oħrajn li jaħdmu fis-settur tiegħi, pero' dawn għandhom jinsistu li wieħed għandu jieħu l-pariri ta' min studja fuq dawn l-affarijiet.

Per eżempju ̧ ma jfissirx li għax tarbija tkun taħt il-piż normali, għandhom joqgħodu jagħtuha t-tali prodott jew it-tali prodott.

Jien nappella lill-ministru biex dan is-suġġeriment li qed nagħmel ikun parti mil-liġi.

Is-safety ta' l-ikel, speċjalment għat-tfal, hija importanti ħafna u l-expirty date mhijiex biżżejjed.

Hemm bżonn li ċertu tip ta' ikel jieħdu min verament għandu bżonnu u min verament jeħtieġu, u lit-trabi m'għandhomx joqgħodu jbellgħulhom ħafna affarijiet biex jikbru.

Dawn l-affarijiet mhumiex veri għax il-bniedem għandu r-ritmu tiegħu kif jikber.

Dan jistgħu jgħiduh it- tobba li hawn, fosthom l-Onor.

George Vella, li naħseb li fuq din il- materja jaqbel miegħi.

Mr Speaker, issa se ngħid xi ħaġa fuq dawk il- prodotti ta' l-ikel li jsiru fid-djar.

Wisq nibża' li hawn Malta għadna nipproduċu ikel minn ġewwa d-djar għall- konsum ta' ħaddieħor.

Per eżempju, hawn min jagħmel il-ġbejniet u jbigħhom.

Jien m'għandix dubju li dawn jieħdu l-prekawzjonijiet kollha neċessarji, imma ġieli rajt affarijiet fuq il-bjut tan-nies u allura wieħed irid joqgħod attent minn dawn il-prodotti li qed jinbiegħu mingħajr l-ebda superviżjoni.

Per eżempju ̧ ħafna nies għadhom jagħmlu l-basal tal- pikles li qed jinbiegħ ukoll fis-supermarkets, pero' ma nafux jekk il- proċess huwiex wieħed iġeniku.

Nixtieq insemmi wkoll il-produzzjoni ta' l-inbid li ssir fid-djar, liema nbid ġieli wkoll jispiċċa fil-bars.

Ħafna jgħidu li ladarba dan l-inbid ikun sar fid-djar, allura għandek isserraħ moħħok.

(Interruzzjonijiet) Imma skond kif ikun magħmul!

Altru jkollok saqajk nodfa biex tagħsar l- għeneb u altru jkollok saqajk maħmuġin!

Dan biex ma nsemmix ukoll jekk l- għeneb ikunx inħasel jew ikunx għadu bit-trab.

Per eżempju, ċertu inbid iqabbdek uġigħ ta' ras u dak ifisser li l-proċess u l-manifattura tiegħu ma tkunx waħda tajba.

Jien wieħed minn dawk li nibża' ħafna minn dawn l- affarijiet.

Għalhekk irridu noqgħodu attenti u hawnhekk naf x'qed ngħid.

Għandha ssir enfasi kbira wkoll fuq il-kiosks ta' l-ikel li naraw fil-festi u fl-open markets.

Ġieli tara ċerti ħlewwiet li jkunu ilhom fix-xemx minn filgħodu sa filgħaxija u dawn ma jkunux f'refrigerator.

Mela l-ispetturi tas-sanita' jmorru jispezzjonaw fil-ħwienet tal-merċa u fis-supermarkets biex jaraw li ċerti affarijiet ikunu f'refrigerator u biex jaraw li l- affarijiet qegħdin kif suppost, u fil-każ jieħdu l-passi kollha u jekk ikun hemm bżonn ma jġeddux il-liċenzji jew jagħlqu l-ħwienet – dawn sewwa qed jagħmlu – imma mbagħad għandhom jagħmlu spezzjonijiet ukoll f'dawn il- kiosks u fl-open markets.

Mhux l-ewwel darba li tara ċerti insetti fuq l- affarijiet ta' l-ikel.

Għalhekk huwa tajjeb li jkun hemm il-health inspectors iduru f'dawn il-postijiet.

Imma dawn iridu jkunu kuljum hemmhekk għax dawn l-affarijiet jiġru kuljum.

Ma rridux ninsew lanqas li f'pajjiżna tagħmel xemx qawwija ħafna u dan jista' jaffettwa ħażin ħafna prodotti ta' l-ikel.

Issa nixtieq insemmi tliet affarijiet importanti ħafna.

L-ewwel waħda hija s-sigurta' ta' l-ikel u hawnhekk nixtieq nikkwota subklawsola (1) ta' klawsola 12 li tgħid hekk:

"Kull persuna li ̧ fil-waqt li topera xi negozju ta' l-ikel ̧xjentement iġġiegħel li ikel, maħsub biex jinbiegħ għall-konsum mill-bniedem, isir ta' ħsara għas-saħħa b'kull mezz, ikun x'ikun, tkun ħatja ta' reat kontra dan l-artiklu.".

Bħalma tabib huwa responsabbli għal dak li jippreskrivi u bħalma avukat huwa responsabbli għal dak li jgħid fil-qorti, hekk ukoll min jipproduċi l- ikel għandu jkun responsabbli għall-iġjene u għal dak li jintuża fl-ikel.

Subklawsola (1) ta' klawsola 13 tgħid li:

"Kull persuna li taħdem f'xi negozju ta' l-ikel għandha tissorvelja fuq is- saħħa ta' l-ikel kollu li jkun taħt il-kontroll tagħha, u meta tkun taf jew għandha raġuni valida li tissuspetta li xi ikel, sors ta' ikel jew materjal li jiġi f'kuntatt ta' ikel jista' jikkawża ħsara għas-saħħa.".

Hawnhekk nixtieq nistaqsi: Min se jkun responsabbli għall-ikel ħażin jew ikel kontaminat li jista' jkun hemm?

Fil-liġi dwar is-saħħa u sigurta' fuq il-post tax-xogħol hemm li għalkemm dik il-persuna li tkun qed taħdem ikollha ċerta responsabilita', huwa l-prinċipal li huwa responsabbli quddiem il-qorti u quddiem il-liġi.

Qed ngħid dan għax f'dan l-abbozz ta' liġi m'hawn xejn speċifikat dwar dan.

Naħseb li dan huwa punt importanti ħafna u allura nitlob lill-avukati biex din il-ħaġa jifluha sew.

Imbagħad għandna klawsola 16, li hija interessanti ħafna ̧ dwar il- protezzjoni tal-konsumatur.

Din tgħid hekk:

"Ebda persuna ma għandha tipprepara jew tbiegħ, tippakkja, taħżen ̧toffri, tesponi ̧iżżomm jew tagħmel reklam għall-bejgħ għall-konsum mill-bniedem, xi oġġetti ta' l-ikel ̧li jaqblu ma' jew jixbħu fl-għamla tagħhom lil xi oġġett ieħor ta' użu komuni illi wieħed bi żball jista' jitfixkilhom miegħu ̧b'mod li tikkawża jew tista' tikkawża riskju ta' ħsara għas-saħħa.".

Dan l-abbozz ta' liġi jesiġi li għandu jkun hemm il-protezzjoni tal- konsumatur.

Waħda mill-aktar affarijiet importanti hija li min ikun qed jaħdem fil-manifattura u fl-ipproċessar ta' l-ikel ma jridx ikun marid, pero' din ir-responsabbilta' fuq min se taqa'?

Ma jistax ikun li meta

tkun qed taħdem u tipprepara l-ikel, ikollok nies morda jew b' xi difett mediku li qegħdin ibatu bih.

Pero` l-liġi ma tgħidx li għandhom jiġu spezzjonati u jkollhom eżami mediku biex kull tant żmien min jaħdem fl-ikel jiġi ttestjat.

Ma nafx jekk l-Onor Michael Farrugia tkellimx fuq din il- ħaġa.

Isemmi biss tifojde, paratifojde u infezzjonijiet oħra.

Kultant żmien kull min jaħdem f'dan il-qasam għandu jkollu test mediku.

Importanti ħafna anke minħabba li fix-xitwa wieħed malajr taqbdu l-influenza jew is-sogħla.

Forsi ħafna minn dawn in-nies jaħdmu mingħajr il-maskra li jkun hemm bżonn waqt il-preparamenti ta' l-ikel.

Għalhekk għandna nieħdu l-prekawzjonijiet kollha u nagħmel enfasi kbira biex jiżdied artiklu li jgħid li min jipproċessa l-ikel għandu jiġi eżaminat medikament darba kull sitt xhur jew kull sena.

Artiklu 25 jitkellem ukoll fuq is-suġġett ta' l-ispezzjonijiet li għandhom isiru.

Nerġa' nagħmel enfasi li kull min qed jipprepara l-ikel għandu jkollu kopja ta' din il-liġi li hi miktuba b'mod sempliċi.

Hemm affarijiet li jistgħu jkunu soġġett għal spezzjoni minn uffiċjal awtorizzat fl- infurzar u fl-eżekuzzjoni ta' dan l-Att, u fost oħrajn hemm oġġetti nofshom lesti.

Ħafna nies li jaħdmu fir-ristoranti u l-lukandi jippreparaw l-ikel għal ċertu ammont ta' żmien biex ikollhom moħħhom mistrieħ.

Per eżempju jagħmlu l-għaġina minn qabel biex tkun lesta u mbagħad jaħmuha iktar tard – tkun preservata fil-fridge per eżempju mit-Tnejn biex imbagħad tiġi kkonsmata l-Ħamis jew il-Ġimgħa – imma kemm jagħtu kas li tkun ppreservata tajjeb?

Nistgħu nsemmu wkoll il-ħasil ta' l-utensils tal- kċina u l-ixxuttar tal-platti, għax l-indafa tiddependi wkoll skond kif tixxuttahom għax jista' jkun hemm kontaminazzjoni qawwija wkoll.

Dan qed ngħidu għax mhux l-ipproċessar ta' l-ikel u l-post biss għandhom ikunu ndaf imma kull ħaġa li għandha x'taqsam jew tmiss ma' l-ikel.

Nagħmel enfasi wkoll fuq l-ittikkettjar u l-preżentazzjoni ta' l-affarijiet ta' l-ikel.

Illum il-ġurnata jiġu ħafna prodotti ppreparati minn ċerti stabbilimenti u ġieli ma ssibilhomx l-expiry date.

Dan l-aħħar kien hemm ukoll rapport fuq il-bajd.

Dan ma jistax jinbiegħ jew jiġi kkonsmat jekk ikollu iktar minn 21 ġurnata.

Kien hemm ukoll xi ittra fil-gazzetti u nistaqsi kemm hawn min qed jagħti kasha din il-ħaġa.

Barra minn Malta anke fuq l-iċken bajda jkun hemm l-expiry date.

Alla jbierek hawn Malta m'għandna xejn minn dan u l-bajd huwa wieħed mill-prodotti li jista' jġib l- infezzjoni tas-salmonella, li tista' tkun fatali.

Għalhekk huwa importanti ħafna li l-prodotti ta' l-ikel ikollhom l-expiry date.

Mr Speaker hemm ħafna aktar affarijiet x'tista' tgħid fuq din il-liġi, pero` l-importanti huwa li wieħed ikun responsabbli ta' dak li jagħmel.

L- infurzar irid ikun sod u qawwi.

Klawsola 29 tirriferi għal tiftix u qbid.

Jiġifieri kull spettur sanitarju jista' jidħol fil-post fejn jiġi pproċessat l-ikel hu x'inhu l-ħin u jispezzjonah, partikolarment il- fridges.

Mhux kull tant żmien biss irridu nispezzjonaw it-temperatura tal- fridge imma għandna nagħmlu dan kuljum.

Il-liġi qed taċċenna biex kemm jista' jkun it-temperaturi li jistgħu jħassru jew jikkontaminaw l-ikel ikollhom is-salvagwardi neċerssarji.

L-aħħar ħaġa li rrid ngħid hi dwar il-vetturi li jintużaw.

Kemm il-darba nara caterers għaddejjin bil-vannijiet li nispera li barra li jkunu sbieħ ikunu refrigerated ukoll.

M'għandhomx jgħabbu l-ikel fit-3.00 p.m. f'vannijiet mhux refrigerated biex imbagħad iservuh lin-nies f'xi tieġ filgħaxija.

Għandu jkun enfasizzat li l-vann ikun refrigerated u li jinżamm fi stat tajjeb.

Għandu jkun ukoll spezzjonat kull tliet xhur jew sitt xhur u mhux kull sena jew sentejn.

Jeħtieġ li nagħmlu din l-enfasi biex ma jkunx hemm kontaminazzjoni ta' l-ikel li jista' jkun perikoluż.

Mr. Speaker, qegħdin nagħmlu liġi oħra importanti ħafna li mhux qed issir kapriċċosament imma biex tissalvagwarda s-saħħa tal-bniedem.

Nittama li mhux li tgħaddi u jkollha qbil miż-żewġ naħat ta' din il-Kamra biss, imma wara li tgħaddi jkun hemm superviżjoni u sorveljanza stretta.

Ma ninsewx li dak li nikkonsmaw jista' jkun ta' saħħa jew ta' deni għalina.

Jekk nieklu ikel bnin il-poplu Malti jkun b'saħħtu, imma jekk nieklu ikel ħażin jista' jkollna poplu marid.

Għalhekk nappella anke lix-xerrejja biex joqogħdu attenti x'jieklu u biex jikkonsmaw affarijiet friski u li ma jiġux kontaminati mill-ebda materjal.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor Karl Chircop.

ONOR KARL CHIRCOP: Mr Speaker, qegħdin niddiskutu din il-liġi li tittratta suġġett verament bażiku pero`, fl-istess ħin ta' importanza notevoli.

L-ikel huwa bażiku mhux biss għall-eżistenza tal-bniedem imma għall-ħlejjaq kollha.

Ilha tinħass il-ħtieġa biex tiġi mgħoddija liġi bħal din u ta' min jgħid li anke gvernijiet preċedenti kienu qegħdin jaħdmu fuqha.

L-FAO ukoll għinet ħafna lill-gvern biex ikun jista' jipprepara liġi speċjalizzata u estensiva bħal din li tolqot ħafna aspetti li għandhom x'jaqsmu mas-sigurta` ta' l-ikel.

Essenzjalment il-liġi taħseb għat-twaqqif ta' organu biex ikun jista' jagħmel vetting tas-sigurta` ta' l-ikel.

Din qed tiġi msejħa bħala kummissjoni għas-sigurta` ta' l-ikel u se jkollha ħafna nies fiha li jispeċċjalizzaw f'diversi sferi.

Il-maġġor parti ta' dawn in-nies se jkunu ġejjin mill-qasam mediku, mill-qasam veterinarju kif ukoll mill-qasam agrikolu.

Tajjeb li ngħidu mill-ewwel li fi klawsola 2 hemm imniżżel li fost l-uffiċjali pubbliċi li jridu jkunu jifformaw parti minn din il- kummissjoni irid ikun hemm l-uffiċjal pubbliku anzjan responsabbli għall- operazzjonijiet tas-servizzi veterinarji.

Inħoss li dan huwa pass importanti, iżda wieħed ma jistax sempliċement ipoġġi biss lil dawn in-nies fuq il-kummissjoni u jieqaf hemm.

Naturalment importanti wkoll il-funzjoni tagħhom u r-riżorsi umani u finanzjarji li se nipprovdulhom.

Importanti li ninkludu s-servizzi veterinarji għax jista' jkollok outbreaks minn żmien għal żmien, bħalma kellna ftit xhur ilu tal-foot and mouth disease li laqtet il-kontintent Ewropew u kellhom jittieħdu miżuri biex il- marda ma tidħolx ġewwa pajjiżna.

Il-miżuri li ttieħdu kienu ta' natura mhux daqshekk sodisfaċenti, iżda għall-grazzja t'Alla ma kellna l-ebda każ irrapportat ġewwa gżiritna.

Fost l-ilmenti li kont smajt dak iż-żmien kien hemm dak tal-ħafna ħaddiema li jaħdmu fl-ajruport, kemm ma' l-Airmalta u kemm ma' l-MIA, li ħafna mill-mats li kienu soaked bl-antiseptic kontra l- marda biex it-turisti jgħaddu minn fuqhom huma u jiżbarkaw minn fuq l- ajruplan, tpoġġew ġewwa d-dwana.

Kien ikun iktar aħjar kieku l-mats tpoġġew eżattament kif it-turist imiss saqajh ma' l-art fejn jinżel l- ajruplan.

Bil-mod kif saret il-ħaġa kien hemm riskju mill-qiegħan taż- żraben tat-turisti li setgħu infettaw mijiet ta' ħaddiema li jaħdmu fil- post fejn jinżel l-ajruplan.

Hemmhekk ikun hemm ukoll vetturi ta' l-MIA deħlin u ħerġin li allura jkabbru r-riskju tal-marda.

Dan qed ngħidu għax minkejja li fortunatament il-marda ma nxterditx, pero` kien ikun aħjar kieku l-prevenzjoni ttieħdet aktar bis-serjeta`.

F'subklawsola 5(2) tal-liġi hemm miktub li l-ministru jista' jaħtar fuq il- kummissjoni mhux iktar minn tliet membri oħra minn fost persuni li m'għandhom l-ebda interess, la dirett u lanqas indirett, f'xi negozju ta' l- ikel.

Jiena ma dan inżid ukoll li jkun tajjeb jekk wieħed jispeċifika min se jkunu l-uffiċjali pubbliċi, anzjani u m'humiex, inkluż iċ-chairperson li se jkunu jagħmlu parti mill-kummissjoni.

Fl-opinjoni tiegħi din is- subklawsola hija miftuħa wisq u jkun tajjeb li wieħed jindika x'tip ta' nies jista' jaħtar il-ministru fuq din il-kummissjoni, jekk humiex nies appuntati direttament mis-segretarjat tiegħu jew nies li għandhom imqar xi degree partikolari fil-materja tas-sigurta` ta' l-ikel.

Tajjeb li wieħed jinnota li għalkemm hemm lista estensiva ta' uffiċjali pubbliċi anzjani li jistgħu jagħmlu parti minn din il-kummissjoni, pero' tħalliet barra persuna importanti li huwa espert fid-djetetika.

Huwa ovvju li dawn imorru id f'id għax meta niddiskutu s-sigurta` ta' l-ikel, ikun tajjeb li b'xi mod jew ieħor indaħħlu dietician fuq din il-kummissjoni.

Kulħadd jaqbel li jekk għandna nagħżlu marda nazzjonali hawn Malta din hija d-diabete.

Hawn ħafna nies li jbatu b'din il-marda kronika.

Naraw ħafna komplikazzjonijiet minħabba injoranza jew għebusija ta' ras għax pazjenti ma jkunux iridu jifhmu li xi kultant the best way is the hard way, li apparti dieta għandhom josservaw lifestyle iktar healthy li tirrikjedi ċerti sagrifiċċji, ngħidu aħna żżid l-eżerċizzju, u għalhekk importanti li fil-kummissjoni għandu jingħata spazju għal dietician li jkun jista' jagħti l-input tiegħu f'din il-materja.

Mr Speaker, subklawsola 7(1)(d) tgħid li l-kummisjoni għandha tagħmel dawk l-affarijiet kollha li jkunu neċessarji biex tiżgura li jiġu mħarsa l- obbligi internazzjonali li jidħol għalihom il-gvern dwar il-ħwejjeġ kollha li għandhom x'jaqsmu ma' l-ikel.

Din hija xi ħaġa pożittiva, pero` nagħti parir biex apparti li nagħmlu aċċenn fuq xiex għandhom ikunu l-obbligi internazzjonali, tajjeb li wieħed josserva xi dmirijiet għandhom ikollhom pajjiżi barranin li wara kollox qegħdin jipproduċu prodotti ta' l-ikel li aħna nimportaw ġewwa pajjiżna.

Mhux darba jew tnejn li jkollok prodotti ġejjin minn barra li jkunu difettużi u hawn mhux neċessarjament qed nirreferi għal mediċini imma għal prodotti ta' l-ikel.

Jekk ma niżbaljax xi sena ilu kellna l-prodotti tan-Nan li kellhom jitneħħew minn fuq l-ixkafef għax kien hemm suspett ta' kontaminazzjoni jew xi ħaġa ħażina dwarhom.

Dan qed ngħidu għax aħna m'għandniex nitfgħu l-onus kollu fuq l-industrija lokali konċernata imma rridu noqogħdu attenti għall-kwalita` ta' l-ikel li nimportaw.

Naħseb li l-liġi tagħmel tajjeb li taċċenna dan.

Meta wieħed ikun qiegħed jiddiskuti x'funzjonijiet għandu jkollha l- kummissjoni, subklawsola 1(g) ta' l-istess klawsola tgħid li l-kummissjoni għandha tagħmel l-istudji, riċerka jew investigazzjonijiet dwar kull ħaġa li għandha x'taqsam ma' dan il-qasam.

Hawnhekk x'se tagħmel il- kummissjoni?

Se jkollha nies tekniċi li jkunu impjegati magħha, anke fuq bażi part-time, jew inkella biex isiru ċerti testijiet ta' verifika, il- kummissjoni se tuża r-riżorsi li diġà huma xi ftit jew wisq ristretti ta' l- isptarijiet tal-gvern?

Jiġifieri l-kummissjoni se tappunta patologi u se jkollha laboratorji tagħha, jew inkella se taħdem id f'id mal-patologi u bil-laboratorji ta' l-isptar tal-gvern?

Naturalment bħal kull ħaġa oħra fil-ħajja kollox għandu t-tajjeb u l-ħażin.

Naħseb li jkun tajjeb li kieku nistgħu naffordjaw li l-kummissjoni nappuntawlha laboratorju speċjalizzat għaliha, imma ma nafx kemm il-finanzi tal-gvern jippermettu dan.

Min-naħa l-oħra jekk ikollok taqa' għax-xelta l- oħra, li ċerti testijiet jiġu mgħoddija għal-laboratorji ta' St Luke's, jistgħu jinħolqu ċerti question marks fuq dak li għandu x'jaqsam mal- konfidenzjalità.

(Interruzzjonijiet) Mhux bilfors, u qed nagħmel enfasi li ma rrid nitfa' ebda dell ikrah fuq l-individwi li jaħdmu hemm.

Imma ma ninsewx li Malta pajjiż żgħir u kulħadd jaf lil xulxin, u allura jista' jkollok nuqqas ta' konfidenzjalità.

Dawn huma xi ħsebijiet li forsi l- ministru jkun jista' jagħmel riferenza għalihom fil-winding up.

Mr Speaker, waqt li nkunu qegħdin niddiskutu x'inhuma l-funzjonijiet tal- kummissjoni, importanti li nispeċifikaw id-drittijiet tal-konsumatur, għaliex jien qrajt il-liġi sewwa u ma sibt ebda riferenza speċifika għal dan.

Xi drittijiet partikolari se jkollu l-konsumatur?

Meta l-konsumatur ikollu problema fuq prodott ta' l-ikel li jkun xtara jew ikkonsma, kif se jasal biex jikkuntattja lil din il-kummissjoni?

Għax inutli nappuntaw kummissjoni bħala organu amministrattiv jekk din mhix se tkun disposta, anke on a 24-hour basis, biex taqdi lill-konsumatur.

Fl-opinjoni tiegħi tkun a wise move kieku fi ħdan l-istess kummissjoni kellu jkun hemm xi forma ta' customer care office li jkun jista' jipprovdi biex tittieħed azzjoni mhux biss adegwata imma fil-pront.

Għaliex aħna nafu li meta jkollok każi ta' food poisoning it's a matter of minutes jew l-aktar a few hours fejn jista' jkollok outbreak.

Nafu li hemm il-health inspectors, kif qed jgħid il-ministru, imma jien inħoss li ġaladarba se nieħdu dan l- inkarigu li nwaqqfu kummissjoni - u Alla jaf kemm il-gvern se jitgħabba bi spejjeż addizzjonali - jkun għaqli li b'xi mod jew ieħor inwaqqfu xi forma ta' freephone fejn il-konsumatur Malti jkun jista' jirrikorri b'mod dirett, mingħajr ma joqgħod iċempel l-exchange tad-dipartiment - kulħadd jaf kemm hu diffiċli biex taqbad - ħalli jkun jista' jinqeda aktar malajr u fil-pront.

Mr Speaker, biex inkun brief and to the point, inħoss li l-kummissjoni għandu jkollha erba' funzjonijiet speċifiċi.

Naturalment għandu jkollha l- amministrazzjoni tagħha stess, ħalli tkun tista' tidderieġi l-policies tagħha għal dak kollu li jista' jinqala' minn żmien għal żmien.

Għandu jkun hemm enfasizzat ukoll liaison importanti ħafna mad-diversi dipartimenti, u b'sodisfazzjon nara li din teżisti fil-maġġor parti tad- dixxiplini differenti fil-qasam ta' l-ikel.

Din qiegħda riflessa diġà fil- kompożizzjoni tal-kummissjoni, għalkemm kultant wieħed iħoss li ċerti sferi setgħu ngħataw iktar importanza.

Dalgħodu smajt lill-Onor.

Evarist Bartolo jissuġġerixxi li għandu jkun hemm rappreżentanza mill-kamp edukattiv fuq il- kummissjoni.

Min-naħa tiegħi nista' ngħid li nħoss il-bżonn li jkun hemm anke rappreżentanza diretta mill-qasan ġerjatriku għax, kif jaf kulħadd, anke l-anzjani tagħna għandhom bżonn dieti partikolari tagħhom, b'mod speċjali meta f'dik l-eta' ħafna jkunu qed ibatu minn xi marda kronika li tirrikjedi dieti partikolari.

Tista' ma tieqaf qatt!

Mr Speaker, kif għedt, il-funzjonijiet tal-kummissjoni għandhom ikunu l- amministrazzjoni tagħha stess, in liaison ma' diversi dipartimenti, u mbagħad hemm il-kwestjoni tas-setgħat għax il-policies tal-kummissjoni jridu jiġu attwati mhux biss fejn jidħlu intrapriżi li jimmanifatturaw u jipproduċu l-ikel, imma anke aġenziji importaturi ta' ikel.

Naturalment l- aħħar u żgur mhux l-inqas hemm il-qasam tal-public relations li aċċennajt għalih diġa'.

Il-kummissjoni għandha tkun aktar miftuħa, aktar reachable biex tintlaħaq mill-customers.

Ma ninsewx li l-istess customers ma jkunux biss il-konsumaturi imma hemm aspett importanti ieħor, it-tobba infushom.

Jiġifieri l-popolazzjoni medika ta' Malta għandu jkollha free access għall- kummissjoni biex tkun tista' tirrapporta xi suspett li jista' jkun hemm dwar xi konsum ta' ikel infettat.

Mr Speaker, dan iġibni proprju għal suġġett li ilu jinkwetani minn mindu lħaqt tabib għax għal min ma jafx, it-tobba tal-familja għandhom sistema antika kif jirrapportaw ċertu mard infettiv meta jiltaqgħu miegħu fid-djar tal-pazjenti tagħhom.

Naturalment din hija ordni li ħarġet mill-Medical and Kindred Professions Ordinance ta' snin ilu.

Imma llum il-ġurnata, bit- teknoloġija kollha avvanzata li għandna, fosthom l-internet, mobile phones, freephones, jekk verament aħna nemmnu li jrid ikollna statistika medika korretta ta' ċertu mard infettiv, niskanta kif l-ebda gvern – qed nagħmel suġġeriment prattiku u ma jien qed inwaħħal f'ħadd - għadu ma ħa l-inkarigu li jaġevola lit-tobba tal-familja.

Alla jaf kemm dawn ikunu busy u kull sekonda tgħodd biex ilaħħqu max-xogħol li jkollhom!

Mr Speaker, kif jista' jkun li tabib joqgħod iġorr il-formoli biex joqgħod jimla l-informazzjoni u mbagħad jimposta l-formola mimlija lid-dipartiment tas-saħħa!

Din hija xi ħaġa possibbli imma tirrikjedi ħafna ħin.

Irridu nkunu onesti magħna nfusna imma ħafna tobba ma jaslux biex jagħmluha, inkluż jien l-ewwel wieħed.

M'iniex qed nipponta subgħajja lejn ħaddieħor biss imma huwa umanament impossibbli li tagħmel hekk.

Naħseb li wasal iż- żmien li d-dipartiment tas-saħħa in ġenerali, b'mod speċjali l-kummissjoni, twaqqaf xi sistema ta' freephone fejn it-tabib ikun jista' jċempel dak il- ħin stess, anke minn fuq il-mobile phone tiegħu, jagħti l-medical registration number tiegħu - li huwa numru konfidenzjali, ħalli s- segretarja tal-kummissjoni tivverifika permezz tal-computer li verament ikun qed iċempel it-tali tabib - u b'hekk jgħaddi l-informazzjoni kollha, b'din is-sistema ta' konfidenzjalita' reċiproka.

Naħseb li dan għandu jiffaċilita s-sistema ormai skaduta ta' kif nirrapportaw il-mard infettiv, sistema li assolutament mhix qiegħda taħdem.

Jien niftakar li fl-1995 kellna outbreak tal-bruċellosi ġewwa pajjiżna, fejn kellna mijiet ta' każi, imma jekk wieħed ikollu jara r-records ta' kemm ġew irrapportati każi ta' bruċellosi żgur li n-numru uffiċjali huwa ferm u ferm inqas minn dak li fil-fatt kellna fil-komunita'.

Jien l-ewwel wieħed fl-area ta' Raħal Ġdid u l-Kottonera, fejn naħdem jien, kont nara każi ta' bruċellosi kuljum sakemm din l-outbreak ġiet contained.

Naturalment ma kienx ikolli ċ-ċans li nirrapporta kull każ minħabba s- sistema antikwata ta' kif tirrapporta l-mard, u persważ li ħafna tobba kienu jagħmlu bħali.

Kważi kważi mingħajr ma tinvestiga - għax ikollok sintomi li jirripetu ruħhom – taqbad u tittratta l-pazjent mill-ewwel u tara kif jgħaddilu meta tagħtih l-antibiotics indikati għad-deni rqiq.

Il- ministru qiegħed jitbissem imma naħseb li dak iż-żmien hu għadda mill- istess esperjenza.

Apparti li huwa tajjeb li niffaċilitaw din is-sistema, huwa importanti wkoll li jkollna miġbura medical data xjentifikament korretta kemm jista' jkun.

Nerġa' mmur lura għall-passa tad-deni rqiq li kellna fid- disgħinijiet, għaliex dak iż-żmien jien kont niltaqa' ma' ħafna pazjenti li kienu jaħilfuli li ma missewx ġbejna ma' ħalqhom.

Kienu jgħidulek: Dawk ma nħaresx lejhom jien!

U s-suspetti tiegħi u ta' ħafna tobba oħra – min jaf kemm konna nitkellmu flimkien - kienu li s-sors tal-brucellosis dak iż-żmien ma kienx ġej mill-ġbejniet imma seta' kien hemm xi proċess ta' pasturizzazzjoni difettuż fl-istess Malta Dairy Products.

Din qed ngħidha mhux biex inqajjem kjass imma biex illum, wara sitt snin minn dan l- episodju, nitgħallmu minn dik l-esperjenza, ħalli jekk għada pitgħada nkunu sfortunati li niltaqgħu ma' każ simili - nafu kemm id-deni rqiq huwa endemiku fil-Mediterran kollu - nkunu nistgħu naġixxu fil-pront.

Allura tajjeb li dan is-suġġeriment jittieħed into consideration.

L-Onor.

Michael Bonnici ftit ilu beda jesprimi t-tħassib tiegħu - u għandu raġun - dwar prodotti ta' l-ikel intenzjonati għat-trabi li jinbiegħu minn supermarkets fejn ma jkunx hemm personnel li huwa adegwatament imħarreġ biex jagħti parir lill-konsumatur.

Fuq l-istess linja, nista' ngħid li lili jinkwetani l-bejgħ ta' vitamini u sustanzi li jużaw l-atleti u dawk kollha li jipprattikaw xi sport, bħal sustanzi para-anaboliċi, li ġieli qed jinbiegħu anke minn ċerti gymnasia.

Jien inħoss li mhijiex etika li dawn l- istabilimenti jbigħu dawn it-tip ta' vitamini, b'nies li żgur m'humiex kwalifikati li jagħtu parir professjonali.

Jista' jkollhom esperjenza personali għax forsi jkunu wżawhom huma stess, imma min-naħa l-oħra mbagħad jistgħu jidħlu anke interessi finanzjarji li jdaħħlulek ċerti suspetti ta' gwadann qarrieq.

Jien nemmen sinċerament li l-konsumatur għandu jiġi protett minn dan permezz ta' din il-liġi.

Għalhekk irridu bilfors niġbdu l- attenzjoni għal ċertu tip ta' ikel li jinbiegħ over the counter, mhux minn spiżeriji biss - u anke hawnhekk wieħed irid jagħmel sideline 'il quddiem, kif sfortunament f'pajjiżna ċerti mediċini, inklużi antibiotics, jinbiegħu over the counter - imma anke minn gymnasia, fejn żgur ma jkunx hemm qualified personnel li jagħtu pariri fuq ċerti tipi ta' vitamini li jkunu qed jiġu abbużati.

Għalkemm din hija liġi tajba u estensiva, inħoss li sfortunatament ma tiżvolġix biżżejjed l-aspett edukattiv għaliex ma jiswa xejn li jkollok kummissjoni organizzata u amministrattivament korretta, jekk meta tiġi biex taħdem fuq il-binarju preventiv ma jirnexxilhiex minħabba li l-poplu ma jkunx edukat dwar dan.

U l-edukazzjoni ma tiġix minn hawn ġew, għax mur ara kemm hemm nies qed jisimgħuna llejla!

L-edukazzjoni ma tiġix billi ngħaddu liġi tajba u sabiħa minn din il-Kamra, imma tiġi billi l- kummissjoni li se nwaqqfu permezz ta' din il-liġi proprju tasal fejn għandha tasal.

Anke għaliha nnifisha, biex tħaffef ix-xogħol tagħha, il- kummissjoni għandha tkun armata biżżejjed, bl-istess liġi, biex teduka lill- poplu tagħna fuq aspetti li għandhom x'jaqsmu mal-konsum ta' ikel, mas- isigurtà ta' l-ikel, fuq l-iġjene tal-postijiet fejn jiġi ppreparat l-ikel, fuq l-iġjene tal-food handlers, inkluż il-koki u l-istaff li jkun hemm fir- restaurants.

Xi ftit jew wisq dan huwa lacking f'din il-liġi.

Naħseb li huwa importanti li nagħmlu enfasi aktar fuq dan.

Meta ngħaddu għall-parti tal-liġi li titkellem dwar l-inforzar, insibu li klawsola 22 tgħid li wieħed irid joqgħod attent biex jevita li jiġu mpjegati nies li huma carriers ta' ċertu mard fi stabilimenti bħalma huma restaurants u fabbriki ta' l-ipproċessar ta' l-ikel.

Pero' l-iktar marda komuni - u l-prevalenza tagħha hija komuni iktar milli wieħed jimmaġina, anke iktar milli jista' jiġi pprovat b'testijiet patoloġiċi fil-laboratorju - hija proprju l-infezzjoni staphylococcus.

Din hija infezzjoni batterjoloġika li eluf ta' nies ibatu minnha, u din il-bacteria tgħix b'mod permanenti fil-mucosa tal-bniedem, b'mod speċjali fl-imnifsejn.

Allura huwa faċli li min ikun food handler, min ikun qed jaħdem fl-industrija ta' l-ikel jgħaddi din il-marda lil ħaddieħor.

Għalkemm il-liġi tispeċifika li hemm din il-marda, ma tissuġġerix kif nistgħu niprevjenu ħalli lil dawn in- nies nkunu nistgħu nilqgħulhom minn qabel u ma nħalluhomx jaħdmu fl- indusrtrija ta' l-ikel.

Illum nafu li jekk jittieħed ftit mill-mucus ta' l- imnieħer u jiġi ttestjat fil-laboratorju, wieħed ikun jaf jekk fir- restaurant għandux xi kok li huwa carrier ta' l-istaphylococcus li allura jista' jiġi trasmess lill-klijenti li jmorru jieklu f'tali restaurant.

Jiena nemmen li meta din il-liġi ġiet drafted ma ġietx mgħoddija lil dawk in-nies li verament se tolqothom fil-laħam il-ħaj, u din tinkwetani.

Minn dak li smajt, dawk in-nies li l-għajxien tagħhom jiddependi fuq l- industrija ta' l-ikel ftit li xejn ġew ikkonsultati.

Kien hemm min ġie jistaqsini fuqha għax sema' through the grapevine li jista' jkun hemm xi restrizzjonijiet fuq ċerti prattiċi tal-passat.

Tajjeb li ngħidu li hawn Malta forsi għandna l-impressjoni li l-kċina gastronomika m'għandhiex dak il-platt tradizzjonali, pero' jiena nħoss li l-gastronomija Maltija għandha affarijiet speċjali fid-dieta tagħna.

Jekk mhux forsi l-platt tal-fenek, wieħed jista' jmur oltre minn hekk u jara l-ammont ta' delicacies li jiġu kkonsmati - fost dawn insibu l-ġbejniet, tadam imqadded, bigalla, żebbuġ mimli, pasti, ħelu, pastizzi, imqaret u ħafna oħrajn – u dawn huma kollha affarijiet li huma partikolarissimi għal pajjiżna.

U jiena qed nara li se jkollna problema teknika.

Għax kif se ninformaw lil dawn il-produtturi kollha sabiex jikkonformaw ruħhom mal-liġi meta, safejn naf jien, dawn lanqas biss ġew informati?

X'forma ta' proċessar iridu forsi jadottaw fil- proċess tal-produzzjoni tagħhom li ilhom imdorrijin bih għal tant snin?

Iridu jagħmlu xi alterazzjonijiet?

Ġie jsibni produttur tal-ġbejniet friski għax jinsab inkwetat ħafna għax qed jgħid li wara din il-liġi, se jittieħdu passi biex il-ġbejniet jiġu ppakkjati f'containers tal-ġablow li fuqhom irid jitniżżel minn fejn tkun ġiet prodotta dik il-ġbejna, id-data tal-produzzjoni u d-data ta' skadenza.

Mhux għax din fiha nnifisha hija xi ħaġa ħażina, anzi hija xi ħaġa pożittiva.

Li hu ħażin hu li lill-poplu tagħna ma ppreparajniehx minn qabel għal dawn l-affarijiet.

Meta aħna nkunu qegħdin infasslu liġi bħal din, jekk verament nixtiequ li l-poplu jeħodha bis-serjeta' u jimxi skond ir-regoli tat-tali liġi, huwa importanti li nipprepawh minn qabel billi nedukawh mill-aħjar li nistgħu.

Mr Speaker, xi ħaġa oħra li tinkwetani – u jien qed nitkellem b'mod prattiku – hija proprju t-tabella li jkun hemm ma' kull prodott ta' l- ikel.

Meta wieħed ipoġġi lilu nnifsu fi stampa prattika ta' kuljum jinduna għal xiex qed ngħid hekk.

Per eżempju, fil-każ ta' anzjan li jkun ibati bid- dijabete, anzjan li allura jkun irid joqgħod attent kemm kaloriji jrid jikkonsma kuljum, dawn it-tabelli ma tantx jgħinuh għax għalkemm id- dettajli li jkun hemm fuq it-tabelli jkunu teknikament korretti, meta mbagħad jiġi biex jikkonvertihom b'mod prattiku tinħoloqlu problema.

Ikollok dijabetiċi li mingħalihom qegħdin jagħmlu xi ħaġa tajba u fil-fatt ikunu qegħdin jikkonsmaw aktar milli jmisshom.

Jekk lil dak l-anzjan tgħidlu li jista' jieħu mgħarfa jew tnejn ċereali, ikun jista' jikkalkalu b'mod aktar prattiku kemm jista' jikkonsma.

Allura naħseb li jkun tajjeb li din il-liġi, anke permezz tal-kummissjoni li se titwaqqaf, tagħmel enfasi biex dawn it-tabelli jkunu intiżi li jagħmlu l-prodott ta' l-ikel iktar user-friendly, b'mod speċjali għal dawk in-nies li jkunu jbatu minn xi marda kronika.

Huwa importanti wkoll li wieħed jiddefinixxi sew x'inhuma "additivi".

Fil- bidu tal-liġi hemm riferenza għal dan, imma importanti li ngħidu li "additivi" jistgħu jkunu colouring agents, jiġifieri prodotti li jagħtu kulur lill-prodott ta' l-ikel, preservattivi li jgħinu biex itawlu s-shelf- life tal-prodott ta' l-ikel, vitamini, emulsifiers eċċ. Huwa iktar importanti li niddefinixxu l-additiv li jkun hemm fil-prodott milli sempliċement npoġġu numru jew xi ittri fuq it-tabella tal-kontenut ta' dak il-prodott.

Diġa' għedt li hemm diversi tipi ta' additivi u huwa importanti anke għad-drittijiet tal-konsumatur li nagħmlu hekk.

Sur President, qabel nagħlaq irrid ngħid xi ħaġa dwar dawk li jbatu mill- marda tas-coeliac disease.

Din hija marda li m'hijiex daqstant rari u sfortunatament hawn pazjenti li għandhom problemi kbar għax ħafna mill-ikel li jmorru jixtru mis-supermarkets ma jkunx immarkat jekk hux gluten-free jew le.

Allura huwa importanti li din il-liġi tispeċifika anke l-interessi tas-coeliac society li fil-fatt ta' kuljum jiltaqgħu ma' dawn il-problemi.

Irrid ngħid ukoll li minn dak li nisma' jien jidher li xi kultant il- prodotti ta' l-ikel li jkunu jridu jiġu pprovduti mill-isptar San Luqa ma jkunux ta' kwalita' tajba.

Qed ngħid dan biex niġbed l-attenzjoni ta' l- istaff kollu konċernat biex jiżgura li l-prodotti ta' l-ikel li jipprovdu jkunu ta' kwalita' tajba.

Ta' min jgħid ukoll li ċerti pazjenti qegħdin jittieħdu fi kliniċi privati biex jagħmlu test bil-computer li jipprova jew le jekk dawk il-pazjenti ibatux bil-marda tas-coeliac disease.

Dan huwa test li mhuwiex xjentifikament approvat u allura nistgħu ngħidu li dan huwa abbuz min-naħa ta' dawn il-kliniċi privati li qed iwassal għal ħafna ineżattezzi anke fl- interpretazzjoni ta' kif nittrattaw mal-pazjenti.

MR SPEAKER: Onor. Chircop, niġbidlek l-attenzjoni li skadielek il-ħin u għandek bżonn extension biex tkompli tinstema.

Min jipproponi?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mr Speaker, nipproponi li l-Onor.

Chircop ikompli jinstema'.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

CARMELO ABELA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Chircop ikompli jinstema?

Dawk favur (Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No ) Negatived.

Il-mozzjoni m'għaddietx

MR SPEAKER: On a point of order, l-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, peress li l-Onor.

Chircop ma ngħatax extension qiegħed nitlob għal quorum.

Fit-8.12 p.m. is-seduta kienet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Is-seduta tista' tkompli.

Aktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

EDWIN VASSALLO (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, dan l-abbozz ta' liġi li qed niddiskutu jaħseb sabiex titwaqqaf kummissjoni għas- sigurta' fl-ikel bil-ħsieb prinċipali li jkollna sorveljanza stretta f'dak li jirrigwarda l-produzzjoni ta' l-ikel.

B'dan l-abbozz, li qiegħed jirrevoka l-Att dwar Ħwejjeġ ta' l-Ikel, Mediċinali u Ilma tax-Xorb, qegħdin inħarsu 'l quddiem u naraw kif se norganizzaw aħjar dik il-ħidma esekuttiva li jwettqu l-uffiċjali tas-sanita'.

Il-verita' hi l-liġi li għadna nimplimentaw sal-ġurnata tal-lum, għal mod kif żviluppa s-suq, hija xi ftit antikwata.

Bil-liġi kif inhi bħalissa qiegħed ikun hemm żewġ ministeri li qed jidħlu fuq xulxin.

Qiegħed nirriferi għall-ministeru tas-saħħa u l-ministeru għall-agrikoltura u sajd, għax meta titkellem fuq l-ikel tkun qed titkellem fuq dimensjoni ferm wiesgħa.

Infatti f'dan l-istess dibattitu l-Onor.

Evarist Bartolo spiċċa jitkellem fuq il-fishfarms tat-tonn.

Veru li t-tonn huwa ikel, pero' din il- liġi li titkellem dwar is-sigurta' fl-ikel bl-ebda mod ma tittratta l- fishfarms.

Pero' meta inti qed titkellem dwar l-ikel, fl-immaġinazzjoni tiegħek tmur minn ġol-fishfarm għar-restaurant, jew inkella mir-razzett għall-biċċerija jew għall-ħanut minn fejn ikun qed jinbiegħ il-prodott.

Maż- żmien, fis-suq, bdejna naraw dan it-taħwid f'ċerti mħuħ bħalma ġara hawnhekk stess ftit ilu.

Xorta waħda jien ngħid li min iqum jitkellem irid ikun jaf sewwa kif il- liġijiet qegħdin jorganizzaw aħjar is-sorveljanza fis-suq.

Din il-liġi kważi tikkomplimenta dak kollu li għedt il-bieraħ meta kont qed nagħmel il- winding-up għal-liġi tal-ħruġ tal-liċenzji.

Dan l-abbozz ta' liġi, dak tal- ħruġ tal-linċenzji u dak li jirregola l-ħidma tal-veterinarji huma tliet abbozzi li jikkomplimentaw lil xulxin.

Għalhekk wieħed għandu jinduna kemm qed issir simplifikazzjoni ta' kif se norganizzaw is-suq u kif il-gvern qiegħed jara li jorganizza lid-dipartimenti tiegħu b'tali mod li s-servizz tagħhom jkun effiċjenti, ta' kwalita' u fuq l-istess prinċipji ta' pajjiżi ċċivilizzati.

B'dawn il-liġijiet se nkunu nistgħu nikkordinaw aħjar is- servizz governattiv mas-settur kummerċjali.

Filwaqt li dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jittratta dwar kif għandna nissorveljaw is-settur kummerċjali, l-iskop tiegħu hu li tiġi mħarsa s-sigurta` tal-konsumatur, u hawn hu l-qofol kollu li ħafna drabi jkun qed jinqabeż meta nkunu qed niddiskutu abbozz ta' liġi bħal dan għax naqbdu nitkellmu fuq abbozz ta' liġi waħdu, bħallikieku dan l-abbozz ta' liġi jkun qiegħed fil-limbu, fil-baħħ.

Dan l-abbozz ta' liġi se joħloq sorveljanza b'sinerġija ma' ħafna eżerċizzji li se jkunu qed isiru minn diversi dipartimenti, ministeri u awtoritajiet.

Spiss nisimgħu lill-membri tan-naħa l-oħra jilmentaw li matul dawn it-tliet snin il-gvern Nazzjonalista m'għamel xejn – naturalment hekk jaqblilhom jgħidu - pero` l- ħidma tal-gvern preżenti qed issir tajjeb u żgur li se tħalli impatt pożittiv.

Il-gvern spiss jiġi akkużat ukoll li qiegħed jgħaġġel biex jgħaddi l- abbozzi ta' liġi li għandu fuq l-aġenda tiegħu, pero' l-verta' hi li qegħdin nagħmlu hekk minħabba li għandna programm ta' ħidma li rridu nwettqu, liema programm ta' ħidma jrid iwassal biex is-settur kummerċjali jiġi organizzat aħjar.

Is-settur kummerċjali ta' pajjiżi oħra għaddej minn diversi bidliet u għalhekk il-gvern irid joqgħod attent li ma jaqax lura.

Qabel l-elezzjoni ġenerali aħna wegħidna li se naħdmu biex noħolqu iktar impjiegi, u l-impjiegi m'humiex se jinħolqu sempliċement billi negozjant barrani jiġi hawnhekk u jiftaħ xi azjendi, imma billi niżviluppaw l- abbilta` tas-settur kummerċjali ħalli naraw l-ekonomija ta' pajjiżna tkompli tikber.

Naturalment biex l-ekonomija tkompli tikber ma tridx issib tfixkil imma għall-kuntrarju trid issib lil min hu kapaċi jgħinha, u biex aħna nkunu kapaċi ngħinuha hemm bżonn li jkollna leġislazzjoni bħal din li għandna quddiemna.

Spiss nisimgħu l-kritika li l-ministeri qed jingħataw ħafna setgħat u donnhom huma kollox, u għalhekk dan l-abbozz ta' liġi qed joħloq kummissjoni għas-sigurta` fl-ikel proprju bil-ħsieb li f'dan il-pajjiż, minbarra l-ministeru, ikollna min hu kapaċi jagħmel audit biex iħares u jissorvelja l-obbligi li għandha l-awtorita` tas-saħħa.

Issa hawn irrid nagħmilha ċara li f'dan l-abbozz ta' liġi "awtorita` tas-saħħa" tfisser:

"... l-uffiċjal pubbliku li jkun responsabbli għas-saħħa pubblika skond l-Ordinanza dwar l-Organizzazzjoni tad-Dipartiment tas-Saħħa jew kull liġi oħra li tissostitwiha;".

Ara ma jmurx ikun hawn min jaħseb li se noħolqu xi awtorita` ġdida bħalma hi l-awtorita` ta' l-ippjanar, kif kien hawn min fehem meta konna qed niddiskutu l-abbozz ta' liġi dwar it-trading licences.

Jien ngħid li permezz ta' dawn il-liġijiet qegħdin nimplimentaw rivoluzzjoni siekta tant li hawn min m'huwiex qed jinduna b'dak li qed isir verament.

Jien inħobb nikkwota lill-Onor.

Herrera meta darba waħda f'dan il-parlament qal li l- gvern preżenti qed ibiddel radikalment il-mod ta' kif jitmexxa l-pajjiż.

Fil-fatt dan kien kumment pożittiv ħafna għaliex huwa proprju dan li qed isir.

Sur President, tajjeb li l-abbozz ta' liġi dwar is-servizzi veterinarji u l- abbozz ta' liġi dwar is-sigurta` fl-ikel tressqu fl-istess żmien għax fejn se jħalli l-abbozz ta' liġi dwar is-servizzi veterinarji, se jkomplih l- abbozz ta' liġi dwar is-sigurta` fl-ikel permezz tal-kummissjoni għas- sigurta` fl-ikel.

Per eżempju, filwaqt li l-proċess tal-biċċerija se jaqa' taħt l-abbozz ta' liġi dwar is-servizzi veterinarji, meta mbagħad niġu għal dik li hi iġjene fil-biċċerija, dan se jkun jaqa' taħt l-abbozz ta' liġi dwar is-sigurta` fl-ikel.

Meta mbagħad l-annimali li jkunu nqatlu fil- biċċerija jitpoġġew fis-suq, sakemm isir il-bejgħ tagħhom u l-prodott jasal għand il-konsumatur se jkun id-dipartiment tas-sanita` li jissorvelja l- proċess ta' l-iġjene.

Hawnhekk ta' min isemmi wkoll l-abbozz ta' liġi li kont ippilotajt jien – qed ngħid għall-General Product Safety Act - liema liġi tressqet quddiem dan il-parlament biex id-dipartiment tal-konsumatur ikollu s-setgħa li jneħħi mis-suq kull prodott li jista' jkun ta' periklu għas-saħħa tal-konsumatur, sakemm dan il-prodott ma jkunx ta' l-ikel.

Meta konna qed niddiskutu dan l-abbozz ta' liġi jien niftakar li kont spjegajt li għall-fini tal-prodotti ta' l-ikel, kien se jitressaq abbozz ta' liġi dwar is-sigurta` fl-ikel u għall-fini ta' l-ilma kien se jitressaq abbozz ta' liġi ieħor li jħares is-sigurta` fl-ilma.

Illum il-ġurnata quddiem dan il-parlament qed jitressqu diversi enabling laws għax dawn ma jorbtux idejn il-gvern, ikun min ikun, u b'hekk il-gvern ikun jista' jkun iktar prattiku.

Għaliex?

Għax illum il-ġurnata l- iżvilupp tat-teknoloġija tant qed iseħħ b'ritmu mgħaġġel, li ma nistgħux nippermettu li jkollna liġijiet daqstant vasti u estensivi li jiġbrulek flimkien il-provvedimenti kollha u ma jħallulek l-ebda mod kif inti tkun tista' toħroġ xi avviżi legali biex tkun tista' taġġorna l-amministrazzjoni tiegħek skond il-ħteġijiet tal-ġurnata.

L-enabling laws jgħinuna biex indaħħlu f'pajjiżna prinċipji moderni filwaqt li ngħollu l-livell tal-ħidma burokratika tad-dipartiment tas-sanita`.

Matul dan id-dibattitu kien hawn min semma l-ħtieġa ta' iktar edukazzjoni fis-suq.

Fil-fatt aħna qed nipprovaw inrawmu ċerta edukazzjoni f'dan il- qasam.

Per eżempju, aħna m'aħniex noqogħdu lura milli ngħallmu lil min qiegħed fis-suq x'inhuma l-obbligi tiegħu.

Illum dawk li qegħdin fis-suq mhux biss qed jikkompetu ma' swieq barranin imma qed jikkompetu wkoll bejniethom fis-suq lokali, u biex wieħed jirbaħ din il-kompetizzjoni kbira li teżisti jeħtieġ li jkollu ċertu knowledge.

Illum is-soċjeta` tagħna ma tistax tirnexxi jekk kemm-il darba ma tkunx a knowledge-based society.

Min- naħa tiegħu, id-dipartiment ta' l-edukazzjoni m'huwiex joqgħod lura milli jeduka lanqas, u dan qed jagħmlu bil-għan li l-poplu tagħna jagħraf itejjeb l-abbiltajiet tiegħu u b'hekk ikun jista' jikkompeti.

Pero` fih innifsu dan l-abbozz ta' liġi qed jgħin biex, per eżempju, jien bħala imprenditur, li allura nkun soġġett għall-inforzar tad-dipartiment tas-sanita`, inkun naf eżattament x'inhuma l-prinċipji li fuqhom se niġi eżaminat.

Kif spjega tajjeb il-Ministru Deguara meta kien qed jintroduċi dan l-abbozz ta' liġi, din il-liġi se tħaffef ix-xogħol ta' inforzar li jrid jagħmel l- uffiċjal tas-sanita`, u dan għaliex se tagħti gwidi preċiżi dwar x'inhuma l- obbligi tiegħu.

Dan l-abbozz ta' liġi qed jispjega b'mod ċar ukoll x'inhuma l-obbligi tad-dipartiment tal-konsumatur; cioe` li jħares is- sigurta` u jneħħi mis-suq kull ħaġa li tista' tkun ta' periklu għas-saħħa tal-konsumatur.

Irrid ngħid ukoll li wħud mill-provvedimenti li hemm fl- abbozz ta' liġi dwar is-servizzi veterinarji u fl-abbozz ta' liġi dwar is- sigurta` fl-ikel huma ta' l-istess natura tal-provvedimenti li jeżistu fil- General Product Safety Act.

Meta nressqu dawn l-abbozzi ta' liġi għad- dibattitu nkunu qed nagħtu prova ta' kemm il-ħidma tal-gvern qiegħda tkun effettiva għall-ħteġijiet immedjati li hawn fis-suq.

Kif għedt diġa', f'dan il-pajjiż ma nistgħux nitilfu l-competitive edge għax inkella ma nkunux kapaċi nikkompetu.

Sur President, meta tkellimt inti fuq dan l-abbozz ta' liġi, tkellimt ta' spiżjar li int!

Ara jien m'iniex qed nitkellem bħala spiżjar, imma qed nitkellem bħala segretarju parlamentari responsabbli mis-settur kummerċjali, u ma naħsibx li hemm imprendituri li jridu jagħmlu l-qligħ a skapitu tas-saħħa tal-konsumatur, pero` sfortunatament dawn l-affarijiet jiġru wkoll.

Għalhekk nispera li issa ma jkunx hawn min jitkellem negattivament fuq dan l-abbozz ta' liġi li qed jaqblu fuqu ż-żewġ naħat tal- Kamra, u dan għas-sempliċi raġuni li jkun qed jibża' mill-inforzar ta' dan l-abbozz ta' liġi minħabba li jkun qed iwettaq ċerti abbużi.

Dan l-abbozz ta' liġi jista' jidher negattiv f'għajnejn dawk li jwettqu ċerti abbużi f'dan il-qasam għax fil-każ ta' min jaħdem f'dan il-qasam b'mod serju u kuxjenzjuż, l-ispettur tas-sanita` mhux se jdejqu.

Min irid jikkompeti verament u jirbaħ fil-kompetizzjoni li teżisti f'dan il-qasam mhux se jara dan l-abbozz ta' liġi bħala xkiel.

Hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi żgħira billi ngħid li għad baqa' supermarkets - u se jkomplu jiftħu supermarkets - u dawn sejrin tajjeb ħafna.

Qed ngħid dan għax kien hawn min ikkummenta: "Jekk baqa' supermarkets!".

Illum il-kompetizzjoni li teżisti tant hija kbira, anke fil-qasam tas-supermarkets, li qed jirbaħ min hu armat, qed jirbaħ min m'huwiex qed jistenna lill-ispetturi tas-sanita` jiġru warajh biex iżomm nadif jew inkella biex iżomm il-vann li fih jittrasporta l-prodotti ta' l- ikel f'temperatura tajba.

Min irid jikkompeti verament, fil-freezer ma jżommx it-tiġieġ u l-ġelati flimkien imma jippriserva l-ikel bl-aħjar mod sakemm ibigħhom.

Fi ftit kliem, min irid jikkompeti jrid verament ikun organizzat.

Sur President, aħna min-naħa tagħna, permezz tal-commerce division u ta' l- ismall business unit - liema unit jagħti support lis-settur kummerċjali - se nagħmlu kulma nistgħu biex ngħarrfu lil kulmin hu konċernat dwar il- provvedimenti li jeżistu f'dan l-abbozz ta' liġi.

Jien inħares lejn dan l- abbozz ta' liġi b'mod pożittiv għaliex dan qiegħed jispjega eżattament x'inhuma l-obbligi u r-responsabbiltajiet ta' l-imprenditur, u fil-fatt aħna ħloqna l-commerce division proprju bil-għan li din issawwar kuxjenza iktar favorevoli lejn il-politika imprenditorjali u fl-istess ħin tipprepara lis-settur kummerċjali għar-responsabbiltajiet u għall-obbligi li għandu.

Issa rridu nkomplu naħdmu biex meta dan l-abbozz ta' liġi jsir liġi u jkun qed jiġi implimentat, ikun business-friendly kemm jista' jkun, għalkemm bħalissa diġa' huwa business-friendly.

Kif għedt diġa', dan l-abbozz ta' liġi se jkun negattiv biss għal min għadu jaħseb li f'dan il-qasam jista' jagħmel li jrid, u jien ngħid: J'Alla dan l-abbozz ta' liġi jkun negattiv u ta' dwejjaq għal min għadu jaħseb li f'dan il-qasam jista' jagħmel li jrid u għal min m'għandux kuxjenza dwar is- saħħa tal-konsumatur.

Pero` bla ebda dubju, dan l-abbozz ta' liġi m'huwiex se jkun negattiv u ta' dwejjaq għal min jaħdem b'mod serju u kuxjenzjuż f'dan il-qasam.

Aħna se nagħmlu l-almu kollu tagħna biex ngħinu lill- imprendituri, speċjalment lill-imprendituri ż-żgħar, li għandhom bżonn l- iktar għajnuna.

Aħna lill-imprendituri ż-żgħar irridu nħaffulhom il-piż li għandhom fuq spallejhom, pero` min-naħa l-oħra m'aħniex se noqogħdu lura milli nispjegawlhom ukoll x'inhu jistenna minnhom is-suq.

Sur President, iddispjaċini ħafna meta smajt lil min jikkummenta min-naħa l- oħra tal-Kamra li dan l-abbozz ta' liġi se jservi ta' spiża żejda fuq is- settur kummerċjali.

Kull wieħed u waħda minna hawn ġew huwa konsumatur, u għalhekk ma nistax nifhem kif wieħed jista' jiddeskrivi abbozz ta' liġi li jkun qed iħares id-drittijiet tal-konsumatur bħala li jservi ta' spiża żejda.

Fil-fatt il-verita` hi li dan l-abbozz ta' liġi mhux talli m'huwiex se jservi ta' spiża żejda imma talli se jgħin biex fin-negozji tagħna jkollna l-investiment kapitali li huwa meħtieġ.

Uħud mill-kelliema li tkellmu matul dan id-dibattitu staqsew għaliex fil- kummissjoni m'huwiex se jkun hemm rappreżentant tas-settur kummerċjali, pero` f'dan l-abbozz ta' liġi se jkun hemm rappreżentant għall-konsumatur, u r-rappreżentant għall-konsumatur se jiġbor proprju l-iktar interessi wesgħin tas-soċjeta` tagħna għax illum il-ġurnata l-konsumatur huwa l-ikbar regolatur tas-suq.

Fil-fatt jekk wieħed iħares lejn paragrafu (ċ) ta' subklawsola (1) ta' klawsola 8, li titkellem dwar is-setgħa li jiġu ppubblikati twissijiet u informazzjoni, insibu li dan il-paragrafu jgħid hekk:

"il-prattiċi, li jintużaw rigward xi negozju ta' l-ikel, li huma ta' detriment għall-interessi tal-konsumaturi u, jew il-persuni li huma mqabbdin bi prattiċi bħal dawk;".

Ovvjament maż-żmien wieħed ikun irid jerġa' jittawlilha din il-liġi, pero` għandna tluq tajjeb ta' kif se naraw li f'dan il-pajjiż inwasslu biex inżommu għoljin kemm jista' jkun l-istandards tal-manifattura, l- iproċessar, il-bejgħ u l-preżervazzjoni ta' dak kollu li għandu x'jaqsam ma' l-ikel.

Ma rridux ninsew li fuq kollox din hija liġi regolatorja.

Huwa faċli li jkollok min ikun egoist biżżejjed li jgħidlek li jista' jgħaddi aħjar mingħajr liġi - u jien nifhem min jipprova jkun egoist biżżejjed u jgħid hekk - pero` jien ngħid li ma nistgħux naħsbu li jista' jkun hemm xi ħadd li jassumi li għandu xi jedd li jagħżel it-tajjeb jew il- ħażin fuq dak li suppost isir.

Qegħdin nitkellmu fuq proċess ta' sorveljanza u infurzar importanti fis-suq u rridu naraw li nimplimentaw din il-liġi biex inħarsu kemm jista' jkun is-sigurta` u s-saħħa tal-konsumatur rigward l-ikel.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jose' Herrera.

ONOR.

JOSE` HERRERA: Sur President, f'isem l-oppożizzjoni u anke f'isemi personalment ngħid li din m'hijiex liġi ħażina, pero` hemm aspetti li m'humiex ċari – u meta nkompli darb'oħra jkolli ċans ngħid liema huma dawn l-aspetti, speċjalment għal dak li huwa enforcement u proċeduri kriminali fil-qorti – u hemm aspetti oħra li forsi aktar milli wieħed jopponi għalihom, jagħti suġġerimenti u jikkritika b'mod li forsi l-liġi nagħmluha aħjar minn kif inhi proposta mill-kollega tagħna tan-naħa l-oħra.

L-ewwelnett irrid nagħmilha ċara mill-bidu nett li ħafna mir-reati li hawn hawnhekk u ħafna mil-leġislazzjoni diġa` teżisti b'xi mod jew ieħor taħt l- Att li qed jiġi mħassar, jiġifieri taħt il-Food, Drugs and Drinking Water Act.

Issa kif jaf kulħadd – almenu min jaħdem il-qorti żgur li jaf – hemm mijiet, jekk mhux eluf, ta' kawżi kriminali li ngħidulhom tas-sanita`.

Allura d-domanda tiegħi hija din: X'se jsir minn dawk il-kawżi kollha li hemm pendenti l-qorti?

L-abbli kollega tiegħi jgħid li dawk huma akkużati taħt il-liġi l-qadima u jibqgħu jiġu pproċessati taħtha, pero` jien ngħid li dan legalment m'huwiex korrett għaliex kien hemm sentenzi, anke konfermati mill-Qorti ta' l-Appell, li jgħidu li jekk xi ħadd ikun akkużat taħt liġi u dik il-liġi tiġi abbrogata, ma jistax aktar jinstab ħati fuqha minħabba l-prinċipju sagrosant ta' nullum crimen sine legis.

Allura issa se jiġri li hemm ħafna nies li huma akkużati b'reati in konnessjoni mas-sanita` – minn dawn hemm ħafna każi u fil-fatt hemm il- Maġistrat Padovani Grima li parti mix-xogħol tagħha huwa appuntu dawn il- kawżi numerużi li hemm – li jekk inħallu l-liġi kif inhi u ma nagħmlux xi tip ta' saving clause, malli l-President ta' Malta jiffirma u jiskattaw il- provvedimenti tal-liġi – ħalliha li dawn il-provvedimenti mhux kollha jidħlu fis-seħħ f'daqqa – se jkun hawn mijiet ta' nies li se jieħdu nifs twil għaliex kellhom kawża fejn setgħu weħlu multa jew setgħet tiġi sospiża l-liċenzja tal-ħanut tagħhom u ħarġu lliberati.

Din hija aqwa mill- proklama tal-President għaliex kollha se jiġu lliberati!

Jien qed ngħid li jekk aħna rridu li we start from scratch, allura ngħidu hekk.

Imma jekk irridu li l-proċedimenti kriminali li hemm jibqgħu għaddejjin u min kiser xi liġi jew kontravenzjoni jibqa' akkużat - għaliex ftit minnhom huma kontravenzjonijiet u ftit minnhom huma kkonsidrati bħala reati allura rridu nżidu xi klawsola jew nagħmlu xi emenda partikolari għal dan l-abbozz ta' liġi, fejn ngħidu li nonostante x'qalu l-qrati dwar x'inhi l-pożizzjoni fil-ġurisprudenza tagħna, se tibqa' in vigore l-liġi l- antika għal dak li jikkonċerna nies li diġa` huma akkużati b'dawk ir-reati.

Jekk ma nagħmlux hekk, allura kif qed ngħid jien se jkun hemm dawn in- nies li se jispiċċaw liberati jew mingħajr każ.

Dik hija l-ewwel osservazzjoni tiegħi.

It-tieni osservazzjoni tiegħi hija – mhux se jkolli ċans nidħol fid-dettall illum għaliex jidher li ftit baqagħli ħin, pero` nkompli fuq dan il-punt darb'oħra – li f'din il-liġi hemm bl-iktar mod dettaljat u preċiż x'tip ta' difiżi wieħed jista' jagħti fis-sens li wieħed jista' jagħti "dik" id- difiża pero` ma jistax jagħti d-difiża l-"oħra".

L-ewwelnett din jiena ma nifhimhiex għaliex dawn huma reati kriminali u hemm il-prinċipji kriminali normali li japplikaw b'mod ġenerali.

Ma nistax nifhem għaliex f'din il- liġi partikolari hemm daqshekk dettalji ta' x'tip ta' difiża tista' tagħti u x'tip ta' difiża ma tistax tagħti.

Assolutament għalija ma tantx tagħmel sens.

Li tgħid li f'ċertu każ partikolari d-difiża trid tipprova "dan" l- element biex ikollha ċertu tip ta' difiża, jew li tgħid li f'ċertu tip ta' akkuża ċerta tip ta' difiża ma tapplikax nifhimha, pero` li taqbad u tilleġisla u tgħid liema huma d-difiżi aċċettati u li ma tistax tagħmel difiżi oħra, għalija ma tagħmilx sens.

Pero` għalija l-iktar ħaġa stupida li hawn f'din il-liġi hija fejn jingħad li jekk persuna tista' tikkonvinċi lill-qorti li ma kenitx taf bl-eżistenza tal-liġi jew xi tfisser il-liġi, allura din tista' toħroġ liberata.

Kif jista' jkun ikollok din it-tip ta' difiża meta l-prinċipju kardinali fid- dritt kriminali hija ignorantia legis non excusa!

Allaħares niġu f'pożizzjoni fejn wieħed jista' joħroġ bid-difiża fejn jgħid li ma kienx jaf xi tgħid il-liġi u jiġi skolpat!

Din hija bażikament u intrinsikament kontra l-iktar prinċipju fundamentali u kardinali tad-dritt kriminali.

Pero` dwar dan nelabora darb'oħra.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Herrera se jibqa' in possession.

Nitlob lill-Ministru sabiex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 24 ta' Settembru, 2001 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Riżoluzzjoni dwar it-Tneħħija ta' Mħallef - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ikel - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Patrimonju Kulturali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti - Tieni Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar Soċjetajiet Koperativi - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Probation - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Inbid - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trattament Xieraq ta' l-Annimali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Servizzi Veterinarji - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar il-Liċenzji tal-Kummerċ - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, jumejn ilu l-prim ministru poġġa fuq il-Mejda tal-Kamra r-rapport annwali għas-sena 2000 tal-kumitat tas- sigurta` skond artiklu 14 (4) ta' l-Att ta' l-1996 dwar is-Servizz tas- Sigurta`, u xieraq li f'dan il-kuntest, min-naħa tiegħi, nagħmel numru ta' rimarki riferibbli għal dak kollu li għandu x'jaqsam mal-qasam tas-servizzi sigrieti u l-qasam tas-sigurta` f'pajjiżna.

Ir-rapport huwa l-ewwel rapport li sar taħt l-Att ta' l-1996 dwar is-Servizz tas-Sigurta`, jiġifieri dak li huwa popolarment magħruf bħala servizz sigriet.

Huwa punt ċar li fl-aħħar xhur kien qed jiżviluppa ċertu tħassib fost il- poplu in ġenerali dwar kif qed jitmexxew is-servizzi tas-sigurta`.

Ċerti allegazzjonijiet u ċerti suspetti li kienu qed jinfirxu kienu u għadhom li qed ikun hemm użu estensiv ta' makkinarju, ta' apparat, ta' faċilitajiet maħsuba biex bihom jaħdmu s-servizzi sigrieti, li kienu qed jaqbżu ċertu limitu ta' kif wieħed jistenna f'soċjeta` ċivili u demokratika li ċ- ċittadini jkunu sorveljati jew mhux sorveljati fl-aġir privat tagħhom.

Għalhekk importanti li wieħed jifli ftit dan ir-rapport li ġie ppreżentat jumejn ilu biex jara eżattament x'xiehda jagħti jew ma jagħtix ta' dan l- operat li qed isir mis-servizzi sigrieti.

Ikolli ngħid li r-reazzjoni tiegħi hija fuq żewġ binarji.

L-ewwelnett huwa rapport anodyne, rapport li fih ma joħroġx tabilħaqq is-sentiment, is-sugu ta' x'inhu għaddej fil-qasam tas-servizz sigriet.

It-tieni nett, dan ir-rapport m'huwiex se jgħin biex jikkwieta t-tħassib li hawn b'mod ġenerali dwar kif qed jitmexxew is- servizzi sigrieti.

Jien infakkar li l-Partit Laburista kien ivvota kontra l-liġi li biha twaqqaf is-servizz tas-sigurta`.

Għamel dan, fost l-oħrajn, għal tliet raġunijiet ewlenin.

L-ewwelnett ir-raġuni ta' organizzazzjoni maniġerjali, li f'pajjiż ċkejken bħal tagħna għandna l-istruttura tal-pulizija, u li żżid magħha strutturi oħrajn bħas-servizz sigriet biex jaħdem in parallel magħha imma b'mod awtonomu minna, kienet xi ħaġa li żżid wisq il-mod kif isiru l-affarijiet u żgur li m'hijiex se tgħin għat-trasparenza fit- tmexxija, għall-effettivita` fit-tmexxija u għal tabilħaqq il-ħarsien tas- sigurta` f'pajjiżna.

It-tieni raġuni kienet li l-liġi kif ġiet ippreżentata u kif fil-fatt għaddiet, ibbażata fuq mudell hekk imsejjaħ Ingliż, hija liġi illiberali u anke riflessiva fil-mod kif tagħti ċerti poteri u tifrex dawk il-poteri.

Mhux lanqas, per eżempju, fil-poter li tagħti lis-servizz sigriet li jidħol f'oqsma li jitqiesu bħala sovversivi fil-qasam politiku, industrijali u trejdunjonistiku, ħaġa li mhux biss hija antikwata fil-konċepiment tagħha imma hija rigressiva u ripressiva.

It-tielet nett l-istess liġi ma tipprovdix biżżejjed safeguards kontra abbużi potenzjali mill-apparat ta' l-Istat jew minn dawk li jmexxuh, safeguards li jkunu tabilħaqq maħsuba b'mod li jkun hemm xi ħadd awtonomu jew indipendenti li jista' jiġġudika, għalkemm dejjem fis-sigriet, li d- deċiżjonijiet li qed jittieħdu m'humiex qed ikunu deċiżjonijiet abbużivi, dejjem imbagħad fir-rispett tal-ħtieġa li s-servizzi sigrieti, is-servizz tas-sigurta` f'pajjiżna - ikunux taħt il-pulizija jew indipendenti hija immaterjali - ikunu effettivi fix-xogħol li jagħmlu.

Għal dawn it-tliet raġunijiet fost l-oħrajn konna vvotajna kontra s-servizz tas-sigurta` u konna anke wegħidna li se jiġi mneħħi u l-funzjonijiet tas-servizzi sigrieti jitmexxew permezz ta' struttura fi ħdan il-korp tal-pulizija li tkun regolata b'mod statutorju.

Meta konna fil-gvern bejn l-1996 u l-1998 konna tlaqna biex inħejju riforma tal-korp tal-pulizija u tal-korpi tas-sigurta`.

Effettivament dik ir-riforma kienet ġiet abbozzata f'ċertu dettall - ma kellniex ċans immexxuha 'l quddiem - b'mertu għax-xogħol li kien għamel Dr Joe Brincat dak iż-żmien.

Konna qed naħdmu fuq mudell, kif diġa' għedt, li bih is- servizzi sigrieti jiġu nkwadrati fil-qafas tal-korp tal-pulizija taħt regolamentazzjoni statutorja li tagħti wkoll salvagwardji serji lid- drittijiet taċ-ċittadini u li ma jkunx hemm triq miftuħa beraħ għal abbużi jew possibbilta` t'abbużi.

Fl-istess ħin, sakemm stajna ndaħħlu dawn ir- riformi, konna żammejna għaddejja l-liġi ta' l-1996 dwar is-servizz tas- sigurta` li kienet daħlet in vigore f'Settembru ta' l-1996, u żammejnieha viġenti b'operat minimalista filwaqt li bħala kap tas-servizz sigrieti żammejna lill-kummissarju tal-pulizija.

Jiġifieri l-kummissarju tal- pulizija kien kummissarju li jmexxi l-korp tal-pulizija u kien ukoll il-kap tas-servizz sigriet taħt il-liġi tas-servizzi sigrieti.

Matul iż-żmien - issa għaddew tliet snin mill-aħħar elezzjoni - qiegħed jirriżulta kemm il-kritika li konna nagħmlu lejn is-servizzi sigrieti kif ġiet kostitwita taħt dan l-Att, kienet kritika ġustifikata, importanti u korretta.

Dan il-gvern żamm lill-kummissarju tal-pulizija bħala kap tas- servizzi sigrieti - kelli l-okkażjoni li nikkritikaha din il-ħaġa – u xi sena u nofs jew sentejn ilu beda jħallsu allowance extra tax-xogħol li qiegħed jagħmel hekk imsejjaħ bħala kap tas-servizzi sigrieti.

Imma l- kontradizzjoni f'dan li qed isir huwa li jekk qed ngħidu li hemm bżonn ta' servizz sigriet awtonomu mill-pulizija u mmexxi b'mod differenti mill- pulizija, kif allura l-gvern ta' l-Onor.

Fenech Adami f'dawn l-aħħar tliet snin żamm l-istess kap għaż-żewġ servizzi, għas-servizz tal-pulizija u għas-servizz sigriet?

Hemm kontradizzjoni ċarissima fil-mod kif ipproċeda dan il-gvern li tmur fis-sens li għedna aħna mill-bidunett, jiġifieri li f'pajjiż żgħir bħal tagħna jkollok dawn iż-żewġ entijiet għaddejjin taparsi b'mod awtonomu fil-prattika ma taħdimx.

Effettivament ir-rapport li ġie ppubblikat jumejn ilu jindika li kulma hemm fis-servizz sigriet huma nies mill-korp tal-pulizija imma attached mas-servizz sigriet fuq arranġamenti li jien nimmaġina li huma temporanji, ħaġa li hija kontra sens, ħaġa li amministrattivament m'hijiex koerenti.

Lil hinn minn hemm imbagħad jinħass ċar li dak li konna ngħidu aħna dwar is- safeguards kontra l-abbużi, m'huwiex qiegħed jiġi operat u m'għandux biex jiġi operat.

L-esiġenza hija esiġenza hekk imsejħa amministrattiva għax jiddeċiedi l-kap amministrattiv - f'dan il-każ il-kummissarju - ipoġġi l- esiġenza tiegħu quddiem il-kap politiku, il-kap politiku jiffirma l-go- ahead u l-affarijiet jimxu 'l quddiem.

Jekk ikunx hemm operazzjonijiet sigrieti li lanqas il-ministru forsi ma jkun jaf, frankament ħadd ma jista' jkollu l-ebda salvagwarda fuq din il-ħaġa.

Jirriżulta ċar minn dan ir- rapport superfiċjali li għandu quddiemu l-parlament li f'dak li għandu x'jaqsam mas-servizz sigriet kif qed jitmexxa, il-kontroll demokratiku, il- kontroll trasparenti, il-kontroll politiku - jekk qed isir - ma jirriżultax minn dan ir-rapport li qed isir b'mod effettiv.

Imbagħad il-punt l-ieħor huwa dan, li l-evidenza li għandu l-poplu u li għandna aħna bħala oppożizzjoni, hija li bih jew mingħajru, bl-operat ta' dan is-servizz sigriet ma jirriżultax li hemm xi titjib fl-effettivita` tas- sigurta` ta' pajjiżna.

Ħalli ma noqgħodx ngħid li l-affarijiet sejrin għall- agħar, imma l-affarijiet m'humiex sejrin għall-aħjar.

Jien naħseb li huwa importanti li meta niġu biex niflu operat ta' servizz sigriet bħal dan ikollna xi forma ta' indikazzjoni ta' kemm tabilħaqq l-affarijiet fil-qasam tas-sigurta` qegħdin jitjiebu.

Jien nirritjeni li m'humiex qegħdin jitjiebu, anzi nikkritika anke l-effettivita` tas-sistema li għaddejja bħalissa fuq diversi punti.

Tajjeb li ngħid, Sur President, illi r-rapport li ġie ppreżentat mill-prim ministru taħt il-liġi viġenti huwa tal-kumitat tas-sigurta`, li kif jgħid ir-rapport taħt il-liġi, huwa magħmul mill-prim ministru, mill-ministru responsabbli għas-servizz sigriet, mill-ministru responsabbli mill- affarijiet barranin u mill-kap ta' l-oppożizzjoni.

L-ewwelnett dan ir- rapport suppost isir kull sena.

Il-liġi ilha hemm mill-1996.

Fis-sena u nofs li għamilna fil-gvern aħna żammejnieha topera fuq bażi minimalista u allura ma tħallietx għat-twaqqif ta' dan il-kumitat.

Għaddew tliet snin mill-aħħar elezzjoni u kien għal darbtejn biss din is-sena, f'April u f'Ġunju, li dan il-kumitat issejjaħ għal-laqgħat.

Dan jindika diġa' li l- liġi bħala liġi, taħt gvern li jemmen fiha, qiegħda titmexxa kompletament b'mod żlugat.

Allura għaddew numru ta' snin, anke taħt gvern li jemmen f'din il-liġi, fejn il-makkinarju tal-liġi nnifisha ma tħaddimx.

Jien ġejt mistieden nattendi għall-ewwel laqgħa li saret f'April u għat- tieni laqgħa li saret f'Ġunju iżda ma attendejtx.

M'attendejtx għal żewġ raġunijiet - hemm raġuni oħra li m'iniex se nsemmieha.

L-ewwelnett ma naqbilx li għandi naċċetta li nidħol f'forum bħal dan, fejn anke bil-mod kif huwa definit, il-poteri tal-kumitat tas-sigurta m'għandux grip, u ma jistax ikollu grip, kontroll fuq dak li hu għaddej.

Biżżejjed li wieħed jirriferi lejn il-liġi u jara li dan fil-fatt huwa kumitat, ngħidlu jien finta, li taparsi jingħata informazzjoni fuq affarijiet minn fuq imma mbagħad direttament fuq affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' l-operat tas- servizz sigriet ma jistax jieħu konjizzjoni serja imma jirriduċi ruħu, kif juri tajjeb dan ir-rapport, fil-preżentazzjoni t'affarijiet vagi li bl-ebda mod fuqhom ma wieħed jista' jagħti sens ta' kontabilita` u sens ta' trasparenza, anke fil-livell tal-kumitat li qed insemmi.

Imbagħad ċertament min jattendi u jkun preżenti għal dan il-kumitat isib ruħu marbut bil-kunċett ta' segretezza professjonali li anke timpedilu li jagħmel kritika - u żgur li m'iniex se naċċetta din il-kwalita` ta' impediment - li jagħmel ċerti punti, li jagħmel ċerti evalwazzjonijiet u li jagħmel ċerti hekk imsejħa investigazzjonijiet għax ikun implikat hu f'dak li għandu x'jaqsam mat-tmexxija taħt l-istatut ta' dan is-servizz.

Din kienet raġuni importantissima għaliex m'attendejtx u li m'iniex se nattendi għal dawn il-laqgħat.

It-tieni raġuni hija wkoll diferibbli f'dak li għandu x'jaqsam ma' min jattendi għal dawn il-laqgħat.

Il-laqgħat tal-kumitat tas-sigurta` għandhom bħala segretarju persuna li bl-ebda mod ma jien nista' naċċetta li jkolli fiduċja fl-integrita` amministrattiva tagħha.

Dan qed ngħidu mill- esperjenza personali u ċertament m'iniex se nattendi laqgħat uffiċjali fejn ikun hemm din il-persuna li qiegħda tassumi rwol - f'dan il-każ ta' segretarju tal-kumitat - ta' l-ikbar delikatezza li fihom suppost li se jintqalu affarijiet delikati li jiddependu fuq l-integrita` amministrattiva tal-parteċipanti kollha.

Naħseb li tajjeb li nerġa' nisħaq fuq il-kuntest kollu ta' dak li qed inħarsu lejh u nerġgħu ngħidu li hemm bżonn ta' riflessjoni ħafna iktar wiesgħa u ħafna iktar qawwija fuq kif qed jitmexxew is-servizzi hekk imsejħa sigrieti tal-pajjiż, anke fil-kuntest tal-liġi msejħa tas-sigurta` ta' l-1996.

U f'dan il-kuntest ukoll ma nkunx qiegħed ċar u trasparenti jekk ma nqajjimx il-pożizzjoni tal-kummissarju tal- pulizija nnifsu fid-dawl ta' l-iżviluppi u l-allegazzjonijiet riċenti li qed isiru dwaru.

Issa ħalli nagħmilha ċara, Sur President, li f'dan il-qasam, li huwa qasam li jirrifletti bil-kbir fuq is-sigurta` tal-pajjiż, m'iniex interessat jien l-ewwel wieħed u lanqas sħabi, li naqilgħu jew nidħlu fl-aspetti personali ta' ħajjiet personali u privati.

Jien l-ewwel wieħed m'iniex se nagħmel hekk għax f'dawn l-aħħar snin, kemm ili kap ta' l-oppożizzjoni, kien hemm diversi attentati li saru biex jattakkawni fuq bażi privata u personali.

Jiġifieri lili dak assolutament ma jinteressanix.

Imma fejn imbagħad l-imġiba personali ta' ċittadin li għandu rwol pubbliku importanti tinċidi fuq dimensjoni kriminali, anke allegatament, u allura jista' jkollha inċidenza fuq ir-rwol pubbliku tiegħu, hemmhekk f'dak l- aspett biss hija ċara li jrid ikun hemm min-naħa tal-politiċi, min-naħa tas- soċjeta` tagħna, analisi ta' dak li jkun għaddej u kulħadd irid jieħu r- responsabbiltajiet tiegħu.

Issa meta qed nitkellmu dwar il-kummissarju tal- pulizija qegħdin nitkellmu dwar persuna wkoll, u jien naħseb li tajjeb anke nispjega, għaliex jistaqsuni, x'kienet il-pożizzjoni tal-gvern Laburista vis-a-vis l-kummissarju tal-pulizija, li aħna żammejnieh fil-kariga tiegħu mill-1996 sa l-1998.

Waħda mir-raġunijiet kienet il-ħtieġa - ma tantx hawn nies li jagħtu kasha dan iż-żmien – li jkun hemm kontinwita` fl-amministrazzjoni għolja tal- pajjiż.

Dik kienet waħda mill-affarijiet li dejjem qist bħala importanti jien personalment.

Ġejt imsejjaħ kemm-il darba biex nispjega għaliex żammejnieh bħala kummissarju fil-kuntest tal-fatt li qabel l-1996, fl- elezzjoni ta' dik is-sena, jien l-ewwel wieħed kont għedt li ma kellix fiduċja fil-mod kif kien qed imexxi ċerta investigazzjoni li kienet qed issir fil-każ ta' l-iskandlu tal-bus ticketing, tal-biljetti awtomatiċi tal- karozzi tal-linja.

Ħafna nies kienu assumew li għax ma kellix fiduċja fil- mod kif kienet tmexxiet dik l-inkjesta min-naħa tal-pulizija taħt il- kummissarju ma kienx hemm fiduċja across the board, u veru li kien hemm dak il-malintiż.

Għalija dak iż-żmien kienet fuq dak il-każ biss li ma kienx hemm fiduċja fil-kummissarju.

Kien hemm ukoll mistoqsija kbira f'moħħi żgur u naħseb li anke f'moħħ sħabi dwar kif kienu qed isiru l-affarijiet fil-każ ta' l-Imdina, ta' l-attentat ta' qtil fuq l-assistent personali ta' l-Onor.

Fenech Adami, is-Sur Cachia Caruana.

Imma hawnhekk peress li l-proċeduri kienu waslu sal-qrati, meta konna fil-gvern aħna, jien l-ewwel wieħed u sħabi wkoll, qgħadna attenti mill-iktar li ma nindaħlux bl-ebda mod, u allura hemmhekk il-mistoqsija baqgħet in suspense jekk kenux tmexxew tajjeb jew le l-investigazzjonijiet għax konna qed nistennew li l-qrati jiġġudikaw.

Dan qed nitkellem għal bejn l-1996 u Settembru ta' l-1998.

Ikolli ngħid ukoll - għax jien inħobb ngħid kollox, Sur President - illi fix-xhur li konna fil-gvern minkejja li kien hemm diversi punti li dwarhom ma qbiltx mat-tmexxija tal-Kummissarju Grech - u wara rriżultawli oħrajn li kieku kont naf bihom ma kontx naqbel magħhom - f'ħafna mill-każi fejn kelli x'naqsam miegħu huwa mexa b'mod korrett, fl-opinjoni tiegħi, iktar minn uħud mill-mexxejja oħra amministrattivi li l-gvern Laburista kellu x'jaqsam magħhom.

Dan biex inkun qed ngħid kollox.

Imbagħad ngħid ukoll li fl- aħħar tliet snin, mhux lanqas bħala riżultat ta' kif żviluppaw fil-qorti l- proċeduri dwar il-każ ta' l-Imdina, l-assessment tiegħi żgur, u naħseb li ta' sħabi iktar minn tiegħi, dwar il-performance tal-Kummissarju Grech saru iktar negattivi, xi kultant negattivi ħafna.

Imma dan biex ikollna patti chiari, biex dak li se ngħid issa ħadd ma jaħseb li hemm xi - arriere penser jgħidulha l-Franċiżi - ħsebijiet ulterjuri.

Kollox fuq il-mejda!

Issa fl-istess ħin, anke waqt li għaddejna dawn il-kriterji, bl-ebda mod fir-rigward ta' l-allegazzjonijiet li qed isiru lejn il-Kummissarju Grech aħna ma pprovajna nagħfsu jdejna b'xi mod jew ieħor.

Anzi l-oppożizzjoni Laburista kienet u se tibqa' mill-iktar prudenti.

Infakkar li f'żewġ stqarrijiet li għamel sieħbi l-Onor.

Gavin Gulia, li huwa l-kelliem ewlieni tagħna fuq l-intern dwar din il-ħaġa, afferma l-prinċipju li xi ħadd li qegħdin jiġu allegati l-affarijiet kontra tiegħu, huwa innoċenti sakemm dawk l-affarijiet jiġu pprovati.

Meta ssir allegazzjoni ma jfissirx li huwa ħati.

U l-punt l-ieħor ukoll li affermajna aħna - affermah l-Onor.

Gulia fl-istqarrija li għamel – huwa d-dritt ta' kulmin qed jiġi akkużat li jkollu ċans jiddefendi ruħu b'mod trasparenti u b'ħieles.

Jiġifieri minn dak il-lat il-prudenza timplika li dawn il-prinċipji jibqgħu jiġu ssalvagwardati, u aħna se nibqgħu niddefenduhom dawn il-prinċipji.

Min- naħa l-oħra, Sur President, l-aħħar żviluppi fuq il-każ kollu bilfors joħonqu u se jkomplu jkabbru tħassib kbir, u fuq tliet dimensjonijiet ngħid jien.

L-ewwel dimensjoni tittratta il-pożizzjoni tal-prim ministru nnifsu.

L- informazzjoni li għandna hi - u hekk hi għax issa ġiet ikkonfermata anke verbalment mill-prim ministru - li huwa ġie informat b'ċerti allegazzjonijiet f'Diċembru li għadda u investigahom u żammhom in petto, żammhom għalih.

Jekk qed nifhmu tajjeb, lanqas il-ministru ta' l-intern ma ġie nformat bihom - il-ministru ta' l-intern huwa l-persuna li taħt l- amministrazzjoni preżenti huwa responsabbli mill-kummissarju tal-pulizija u mill-pulizija - u nemmen jien li meta ssir allegazzjoni ta' natura bħal din, li tinċidi fuq il-kriminali, hija serja.

Hija serja mil-lat amministrattiv li wieħed irid jassumi responsabbilta` politika biex imexxiha 'l quddiem jew biex ma jmexxihiex 'il quddiem b'mod trasparenti.

Mhux qisna kardinali magħluqin fil-Kappella Sistina nagħmlu l-affarijiet bejnietna a quattro occhi u nippretendu li qisu ma ġara xejn!

Effettivament ara x'jiġri.

Meta mbagħad tiskala l-istorja, ma jkunx hemm xi abbilta` li l-affarijiet tabilħaqq qed isiru b'mod trasparenti.

Ma jistax ikun lanqas li fl-ogħla livell tal-gvern nibqgħu għaddejjin kull darba bil- prinċipju ta' l-omerta` - ikunx Żeppi l-ħafi jew ikunx xi ħaddieħor - li għax aħna ħbieb tal-ħbieb, allura nagħlqu jdejna u nibqgħu għaddejjin b'rasna baxxuta, qisna deħlin għall-quddies!

Ma nistgħux nibqgħu sejrin hekk.

Hemm bżonn li l-prim ministru jispjega ftit eżattament iċ-ċirkostanzi li wassluh biex jieħu l-passi amministrattivi u politiċi li ħa, għax allura se nispiċċaw li hemm ċerti nies li jistgħu jkunu kkonsidrati bħala li m'hemmx regoli għalihom u oħrajn, il-biċċa l-kbira tan-nies, hemm regoli għalihom, iktar u iktar meta nerġa' ngħid ħaġa bħal din qed tinċidi fuq il-qasam tas- sigurta`, sigurta` dwar kif l-affarijiet jiġu protetti u ta' kif iċ- ċittadini jiġu protetti.

Nerġa' ngħid li dak li sar jaf il-prim ministru, dak li investiga l-prim ministru u kif investiga, dak li ddeċieda l-prim ministru u r-rwol li kellu f'dan kollu l-ministru ta' l-intern għandhom ikunu soġġetti għal xi forma ta' spjega trasparenti min-naħa tal-gvern ħalli nkunu nafu kif mexa l-każ.

Dik hija l-ewwel dimensjoni.

It-tieni dimensjoni issa, aktar riċenti, cioe' r-rikuża li għamel il- kummissarju tal-pulizija lill-maġistrat li qed tinvestiga l- allegazzjonijiet li saru.

Din hija xi ħaġa bla preċedent li kummissarju tal-pulizija li għadu fil-funzjoni joħroġ bi stqarrijiet illi jammontaw għal attakk dirett fuq membru tal-ġudikatura u fuq l-integrita` ta' membru tal-ġudikatura.

Attakk dirett!

U kif sar dan l-attakk dirett?

Fost affarijiet oħra bil-preżentazzjoni ta' informazzjoni li prima facie, jien ngħid, setgħet tinġabar biss mis-servizz sigriet.

Issa jistgħu jgħidu li mhu veru xejn li nġabret mis-servizz sigriet.

Prima facie, għal xi ħadd bħali, innoċenti f'dawn l-affarijiet, inġabret biss bis-saħħa tas-servizz sigriet.

Mela tajba issa!

Qegħdin f'sitwazzjoni fejn biex jiddefendi l- pożizzjoni tiegħu, il-kummissarju tal-pulizija in vigore - għadu hemm – jagħmel attakk frontali fuq membru tal-ġudikatura u dan l-attakk frontali jiġi backed b'informazzjoni li nġabret minn servizz sigriet li ċertament m'huwiex qiegħed hemm biex jagħti spalla lill-problemi bħal dawn, li wieħed jista' jikklassifika li huma problemi ta' mġiba personali.

Mela naħseb m'hemmx għalfejn naħseb ngħidha li l-użu jew il-fatt li qed jidher li ntuża b'dan il-mod is-servizz sigriet m'huwiex ċertament aċċettabli.

Naħseb li hawnhekk il-gvern għandu responsabbilta` li jispjega x'inhi l-pożizzjoni tiegħu f'din il-ħaġa.

Ninsabu fis-sitwazzjoni issa straordinarja fejn kummissarju tal-pulizija qiegħed head-on mal-ġudikatura.

Ma nistgħux nibqgħu nippretendu li m'hu qed jiġri xejn.

Nerġa' ngħid li assolutament m'iniex qed immiss - u lanqas jinteressani - fuq il-mertu ta' l- allegazzjonijiet li saru.

Dak mhux affari tagħna imma affari tal-qrati, tal-proċeduri li għandu dan il-pajjiż suppost.

Imma naħseb li qed joħroġ konflitt kbir ta' interess f'din il-ħaġa u riferibbli wkoll ma' l-operat tas-servizz sigrieti fil-pajjiż.

Kull bniedem, kull ċittadin jista' jagħraf u jifhem.

Ma nistgħux nippretendu li qisu m'hu qed jiġri xejn.

Imbagħad it-tielet dimensjoni, Sur President, li hija riċenti ħafna wkoll, u riferibbli wkoll għar-rikuża, ngħidlu jien l-attakk, li għamel il- kummissarju tal-pulizija fuq il-maġistrat konċernata, fejn fost ix-xiehda tiegħu daħħal persuna, biex tixhed naħseb jien favur il-kummissarju, li hija direttur ta' kumpannija jisimha Attrans.

X'hemm ħażin fiha din il- ħaġa?

Hemm xi ħaġa li tqanqal tħassib għax din il-kumpannija Attrans għandha l-istess indirizz ta' kumpannija li tista' tgħidilha front organisation ta' l-Attrans stess, bl-isem ta' Prime Movers, li hija jew kienet involuta f'każ kbir ta' kuntrabandu ta' sigaretti.

Din il- kumpannija, Prime Movers, hija responsabbli - issa jekk kienx b'mod kriminali jew le, il-każ seħħ – għar-reshipment lejn Malta ta' kunsinna ta' kuntrabandu ta' sigaretti enormi.

U d-direttur ta' l-Attrans jitressaq mill-kummissarju tal-pulizija biex jixhed favur tiegħu.

Issa jien ma rridx noqgħod inġebbed iċ-chewing gum 'l hemm u 'l hawn imma skużi, dħalna f'qasam fejn ma nistgħux nibqgħu nagħlqu għajnejna għal dak li qed jiġri, aktar u aktar meta niftakar kif ftit tax-xhur ilu kien hemm każ ieħor ta' kuntrabandu.

Dakinhar kien kuntrabandu ta' alkoħol, u kien involut fih l-istess persuna li hija mdaħħla fil-każ ta' l-Imdina - Żeppi l-ħafi.

U damu x-xhur biex l-affarijiet jimxu 'l quddiem.

M'iniex qed nagħmel link waħda ma' l-oħra imma bir-rispett kollu, qed nitkellmu f'ċirkostanzi fejn mal-pajjiż qed jinfirex tħassib dwar is-servizzi sigrieti ...

U jien kont prudenti dejjem fuq din il-ħaġa.

Ilhom jiġru nies warajja biex nagħti kummenti - ġurnalisti u ħaddieħor - imma issa wasalna fi stadju fejn il-gvern hemm bżonn jieħu r-responsabbiltajiet tiegħu.

Ma nistgħux nibqgħu f'sitwazzjoni fejn il-prim ministru sieket, qisu ma ġara xejn, il-kummissarju all out issa biex jiddefendi lilu nnifsu - sewwa jagħmel għax għandu dritt jiddefendi lilu nnifsu - u joħroġ b'attakk sħiħ fuq membru tal-ġudikatura u b'informazzjoni li prima facie, ngħid jien, li s-servizz sigriet biss seta' tahielu, u mbagħad on top of that, linkage ma' xi ħadd li qed jixhed għall-kummissarju li dan l-aħħar kien marbut, irid jew ma jridx, ma' każ kbir ta' kuntrabandu....

Something has got to give x'imkien.

Ma nistgħux qisu ma ġara xejn kull darba, iktar u iktar, nerġa' ngħid, fil-qasam tas-sigurta`, Sur President.

Jien nemmen li wasal iż-żmien li l-gvern jagħmel stqarrija sħiħa dwar kull ħaġa li semmejt jien u affarijiet oħra li jmissu magħha u li għallinqas għalissa l-kummissarju tal-pulizija ssir mistoqsija dwaru.

Kemm jista' jibqa' dan – ħalli ma ngħidx kummissarju tal-pulizija - fil-pożizzjoni ta' kap tas-servizz sigriet tal-pajjiż?

U naħseb li anke l-iċken bidu ta' ħsieb dwar kif għandhom isiru l-affarijiet b'mod rispettabbli f'dan il- pajjiż għandha tikkonkludi li dawn it-tip ta' riflessjonijiet huma importanti u serji.

U mela noqogħdu nippoppaw sidirna b'rapport dwar is-sigurta` li ma fih xejn, li huwa anodyne, meta quddiemna każ kbir u qawwi bħal dan, qed jiġi injorat!

U biex nagħlaq, Sur President, nerġa' ntenni li naħseb li l-poplu Malti jistenna, f'ġieh id-diċenza politika, li l-gvern jagħmel stqarrija serja fuq dawn l-affarijiet u li l-mistoqsija għallinqas tiġi mpoġġija f'dan il- livell: Kemm nistgħu naċċettaw li fiċ-ċirkostanzi attwali l-kummissarju tal- pulizija - ħa nibda minn hemm biex ma noqgħodx neskalahom l-affarijiet - jista' jibqa' kap tas-servizz sigriet, biex ma ngħidx affarijiet oħra?

Dawn huma mistoqsijiet importanti, Sur President, u jekk irridu nitkellmu fuq is-sigurta` ta' pajjiżna bis-serjeta` għandna neħduhom bis-serjeta`.

Nirringrazzjak.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 24 ta' Settembru, 2001 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

TAQSIMA LAND AND WATER

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk il-proġetti li qed tissokta bihom it-taqsima tal-land and water u li se jitlestew qabel tibda x-xitwa?

Kemm hija n-nefqa għal dawn il-proġetti/xogħlijiet?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien infurmat illi l-uniku proġett, fost in-numru ta' progetti li qed tissokta bihom it-Taqsima tar-Raba' u ta' l-Ilma, li huwa progettat li jitlesta sa' qabel tibda x-xitwa, huwa t-tkomplija ta' hajt ta' l-ilqugh bis-sistema tal-gabjuni f'Tas-Slampa, limiti tar-Rabat.

L- istima ta' dan ix-xoghol hija kkalkulata li tkun ta' Lm 9,000.

ENEMALTA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara jekk huwiex possibli li tiġi milqugħa mill-aktar fis possibli t-talba li qed nibgħat separatament peress li dawn jinsabu fil-pik tax-xogħol tagħhom?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba għal servizz ġdid ta' l-elettriku qiegħda tiġi pproċessata skond il-proċeduri normali.

POULTRY PROCESSORS ASSOCIATION

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformana bil-pożizzjoni tal-ministeru dwar l- aħħar statement tal-Poultry Processors Association (PPA) fejn fl-24 ta' Lulju l-PPA iddikjaraw uffiċjalment li huma mhux se jaċċettaw l-istrateġija proposta mill-Gvern dwar is-settur tagħhom?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Poultry Processors Association (PPA) taw opinjoni meta kienu għaddejin diskussjonijiet biex tinstab soluzzjoni bil-għan li l-istess settur jibqa' sostenibbli.

Il-pożizzjoni tal-Ministeru hi li jkompli jiddiskuti ma' kull min hu konċernat.