MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 263 L-Erbgħa, 11 ta' Mejju, 1994 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati Malta Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 263

L-Erbgħa, 11 ta' Mejju, 1994

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.09 p.m.

Talba

Seduta Nru. 263

L-Erbgħa, 11 ta' Mejju, 1994

WERREJ

MINUTI 122

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 122

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR KUMMISSJONI GĦALL- AMMINISTRAZZJONI TAL-ĠUSTIZZJA

COMMISSION FOR THE ADMINISTRATION OF JUSTICE BILL

Kumitat 128

AĠĠORNAMENT 158

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 164

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 262 li saret fl-10 ta' Mejju, 1994, ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): L-Onor.

Salvu Sant.

ONOR.

SALVU SANT: Mr Speaker, qabel ma ngħaddi għall-mistoqsija nixtieq niġbed l-attenzjoni tas-Sedja u ta' kulħadd li Ministru wieħed biss hawn fil-Kamra biex jirrispondi l-mistoqsijiet.

KALKARA - PRODUZZJONI TA' L-ILMA

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Hemm xi spjegazzjoni għaliex wara seba' snin ta' nfiq għall-produzzjoni ta' l- ilma, areas sħaħ fil-Kalkara bħal triqat il-Luqqata, is-Sibi, it-Turretta u oħrajn diġa' ilhom xhur mingħajr provvista ta' ilma adegwata?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi) (f'isem il-Ministru għall-Ambjent): Jien informat li l-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma bħalissa qed twettaq il-proġett tat-tieni fażi tal- Qrendi Pipeline South li mistenni jkun lest sa qabel is-sajf li ġej.

Permezz ta' dan il-Pipeline is-sistema tad-distribuzzjoni ta' l-ilma fil- Kalkara se tiġi rafforzata.

Barra minn hekk il-Korporazzjoni se twettaq ukoll xi tibdiliet neċessarji fejn il-provvista tkun provduta minn ġibjun ieħor minn dak eżistenti.

Għaldaqstant sas-sajf li ġej ir-residenti tal-Kalkara se jkollhom titjib konsiderevoli fil-provvista ta' l-ilma.

MR SPEAKER: L-Onor.

Slavu Sant, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

SALVU SANT: Jaf il-Ministru jew il-Prim Ministru li dan il- pipeline ilu mwiegħed 'il fuq minn sentejn u s-sitwazzjoni għadha l-istess?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Veru li dan il-pipeline ilu mwiegħed 'il fuq minn sentejn u suppost li diġa' qiegħed jiffunzjona għax meta kont Ministru tal-Finanzi kont jien li approvajt il-flus għalih, iżda sfortunatament minħabba l-ammont ta' xogħol involut biex tiżdied il- produzzjoni ta' l-ilma mill-impjant ta' Pembroke, isiru trinek san-Naxxar u ħafna xogħlijiet oħra, dan ma setax isir.

Jien qed niġi aċċertat mill- kollega tiegħi li sa dan is-sajf għandu jkun in funzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Ma jidhirlux il-Ministru, u anke l-iSpeaker, li bir- risposta li ta l-Ministru qed jimmiżlijdja lill-Kamra.

Infakkar lill- Ministru li għal mistoqsija parlamentari numru 8351, fejn staqsejtu dwar l- istess problema, kien weġibni li:

"Triq it-Turretta, il-Kalkara tieħu l-ilma mill-ġibjun ta' San Klement, Bormla.

Meta l-livell ta' l-ilma f'dan il-ġibjun ikun baxx il-provvista ta' l-ilma f'din l-area jista' jkollha nuqqas ta' pressa.

Meta jintalab is-servizz tal-bowser, il-bowser jintbagħat mill-aktar fis possibbli.

Meta jitlesta l-proġett tal-pipeline tas-south, is- sitwazzjoni f'dawn l-inħawi wkoll mistennija titjieb.".

Din kienet ir-risposta li tani l-Ministru għal mistoqsija numru 8351.

Għal mistoqsija numru 8882, li kienet tittratta dwar l-istess problema, il- Ministru għall-Ambjent kien irrispondieni:

"Jien informat li biex tiġi rranġata b'mod permanenti s-sitwazzjoni tal-provvista ta' l-ilma fi Triq it-Turretta, il-Kalkara, irid jitlesta x-xogħol fuq l-main il-ġdid għan-nofsinhar ta' Malta.

Il- ġibjun ta' San Klement qed jinżamm kemm jista' jkun mimli biex jgħin is-sitwazzjoni.".

Meta f'Ottubru 1993 l-Ministru rrisponda għall-mistoqsija tiegħi numru 13185 li kienet ukoll fuq l-istess problema, il-Ministru qalli hekk:

"Jien informat li Triq it-Turretta, Kalkara tinsab qrib livell tal- ġibjun li jissupplixxi l-provvista ta' l-ilma lir-residenti ta' din it- triq u l-akwati ta' madwarha.

B'hekk jista' jiġri li ma jitlax ilma u jkun hemm waqtiet ta' pressa baxxa.

Il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma qed tħejji programm biex issir alternattiva oħra fid- distribuzzjoni lejn din it-triq.".

Ma jidhirlux il-Ministru li qed jidħak bin-nies ta' dawn l-akwati meta din hija l-unika area fil-Kalkara kollha li ma jkollhomx ilma u meta l-Ministru preċedenti ammetta li dawn ma jkollhomx ilma għaliex qegħdin fil-livell u mhux għaliex qed jistennew li jitlesta l-pipeline li se jitwassal sas-South ta' Malta?

Parti mill-pipeline huwa lest, pero' meta l-Kalkara kollha jkollha l-ilma, f'dik l-area ma jkollhomx.

Imbagħad fl-aħħar mistoqsija li għamilt, irrispondewni li dawn mhux qed ikollhom ilma għaliex qegħdin fil- livell tal-ġibjun.

Allura għalfejn il-Ministru jiġi jgħid li jrid ikun lest il-pipeline li se jitwassal sas-South ta' Malta biex ikunu jistgħu jieħdu l-ilma?

F'Aġġornament li kont ħadt kont tlabt lill-Ministru biex jieħu passi għaliex in-nies ta' dawn l-akwati ddejqu jiġu mgħoddija biż- żmien għaliex l-ilmenti li jagħmlu qed jaqgħu f'widnejn torox.

Jista' l- Ministru wara li wrejtu bil-provi - u se nħallilu kollox għaliex donnu li biex jemmen jrid jara l-mistoqsijiet - ...

Il-bieraħ il-Kamra ġiet immiżlijdjata u iktar tard ngħaddilek il-mistoqsijiet fuq dak li għidt il- bieraħ.

MR SPEAKER: On a point of order, il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Jekk qed jgħid li kien hemm min immiżlijdja lill-Kamra, jissostanzjaha ħalli naraw u jittieħdu l-passi.

ONOR.

JOE MIZZI: Fuq ix-xogħol tad-drenaġġ, il-bieraħ il-Ministru qal li ma kienx inkluż fil-programm ta' xogħlijiet għal din is-sena.

F'mistoqsija parlamentari numru 12982 li għamilt is-sena li għaddiet irrispondieni li:

"Ix-xogħol tad-drenaġġ li għad fadal isir fi Triq Patri Mattew Sultana, Kalkara mistenni jsir is-sena d-dieħla..".

Jiġifieri x-xogħol kien mistenni li jsir din is-sena u issa l-Ministru qed jgħidli li ma kienx inkluż fil-programm.

X'inhu jiġri?

MR SPEAKER: Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): L-ewwelnett b'referenza għall-mistoqsija tal-bieraħ, jidhirli li ddiskutejna bl-iktar mod kordjali u oġġettiv il-problema li semmejt u billi kien hemm xi Onor. Interpellant ieħor li talab li tingħata data preċiża, għidtlek li skond l- informazzjoni li kelli available dak il-ħin, dak ix-xogħol ma kienx inkluż fix-xogħlijiet ta' din is-sena.

Imbagħad saret ir-rimarka li qed nitkellmu fuq parti żgħira ta' xogħol u fil-fatt wegħidt li ninvestiga biex nara nistgħux ngħaġġlu dak ix-xogħol.

Issa li toqgħod tgħidli li s-sena li għaddiet konna għidna li x-xogħol kien mistenni jsir din is-sena u jien għidtlek li x-xogħol m'hux inkluż fil-vot partikolari ta' din is-sena, bir- rispett kollu, ngħidlek li meta jsir pjan, isir għall-areas kollha ta' Malta u mbagħad tgħaddi minn proċess ta' prioritisation, fejn mhux biss tissottometti x'għandu jsir, imma minn dak kollu li għandu jsir kemm tista' tlaħħaq anke fil-parametri finanzjarji tal-voti partikolari li jkollok u hemmhekk imbagħad joħroġ il-vot attwali.

Bir-rispett kollu, ma naħsibx li jkun atteġġjament korrett bejnietna li nipprovaw insibu kontradizzjoni f'kull ħaġa immaġinabbli, speċjalment meta lill-Onor.

Salvu Sant li ħa interess f'din il-kwestjoni għidtlu li jekk tista' ssir xi ħaġa malajr, din issir.

Pero' l-bieraħ ma ħassejtx li dak il-ħin stajt nikkommetti ruħi fuq domanda supplimentari u ngħid li din żgur se ssir din is-sena.

Jiġifieri din il-kontradizzjoni li l-Onor.

Membru qed jgħid li qed jara naħseb li hija esaġerata u skorretta.

Mr Speaker, rigward il-kwestjoni l-oħra nixtieq ngħid li huwa evidenti li jeżistu fatturi diversi u differenti li qed jikkaġunaw il-problema ta' l- ilma.

Fit-tweġiba li l-Ministru qara kien hemm li se jkun hemm pipeline ferm aħjar fl-inħawi tas-south u li d-distribuzzjoni ta' l-ilma fil- Kalkara se tiġi rafforzata.

Mhux naturali!

Jekk se jkun hemm sistema ta' distribuzzjoni aħjar għal dik l-area kollha, mhux bilfors se tirrafforza s- sistema tad-distribuzzjoni hemmhekk!

Issa jekk se tibqa' l-problema fi Triq it-Turretta, kif diġa' għidt, inwiegħed lill-Onor.

Interpellant li beħsiebni nara d-domandi kollha li saru b'referenza għal dik it-triq partikolari u nara kif il-programm se jolqot preċiżament lill-inħawi li qed nitkellmu dwarhom.

Pero' huwa ovvju li l-impenn huwa li permezz ta' investiment qawwi li sar is-sena li għaddiet u li se jsir din is-sena mil- lat kapitali, li waħdu jammonta għal Lm12 miljun, ikollna produzzjoni adegwata ta' ilma u sistema li tiggarantixxi distribuzzjoni ta' ilma aħjar, b'mod li sal-bidu ta' dan is-sajf, prattikament fl-areas kollha ta' Malta ....

Issa jekk se toqgħod tgħidli li t-tali area se tibqa' l-istess għaliex għandha l-kanna mmermra u antika u li fit-tali area hemm bżonn ta' pompi, wieħed jibqa' jara l-problema.

Mr Speaker, nista' ngħid li żgur li qatt f'dan il-pajjiż ma kien hawn impenn ikbar u iktar estensiv u ċar min-naħa tal-Gvern preżenti biex din il-problema li wiret fil-kamp ta' l- ilma għal Malta nsolvuha kemm jista' jkun darba għal dejjem biex anke jkollna sistema ta' riserva ħalli mhux kull darba li jkollok diffikulta' għax ikun mar id-dawl, jieqaf xi reverse osmosis jew ikun hemm problema ta' pollution f'bajja partikolari, awtomatikament trid twaqqaf il- produzzjoni ta' l-ilma u tolqot ħafna areas ta' Malta.

Qed nagħmlu ħafna xogħol, konxji li għad fadal ħafna x'irridu nagħmlu, pero' jien żgur li l- Kamra kollha tirrikonoxxi x'qiegħed isir f'dan ir-rigward.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Rigward l-ewwel parti tal-mistoqsija, fejn il-Ministru qal li issa jaf li hemm 30 pied xi jsiru u allura x-xogħol jista' jsir, nixtieq nirreferi għal mistoqsija 10,396 li ilha li saret mis-sena l-oħra, fejn għidt li 30 pied kien hemm s'isir, għaliex issa ...

Nerġa' ngħidlek għalhekk timmiżlijdjaw lill-Kamra għax jien anke dak inhar għidtlek li kien għad baqa' biss 30 pied x'isiru (Interruzzjonijiet) U żgur, għaliex int għamiltu dan it-taħwid.

MR SPEAKER: Onor. Mizzi, jekk jogħġobkom, tindirizzawx lil xulxin.

ONOR.

JOE MIZZI: Qed nirreferi għal dik il-parti tal-mistoqsija fejn il- Ministru preċedenti kien qal li l-problema fi Triq it-Turretta hija għaliex hemm il-kanen żgħar u l-livell minħabba l-ġibjun ...

Dan wara li jien xbajt ngħid bil- pajpijiet li qalu li kienu lesti, imbagħad ġab din l-iskuża u qal li issa jsir ix-xogħol meħtieġ.

Mela issa ma noqogħdux inġibu l-iskuża li rridu nistennew sakemm ikun lest il-pipeline tan-naħa tas-south.

Jien nitlob lill-Ministru biex jekk, kif qal hu dak inhar, il-pajpijiet li qed jiffijdjaw l-ilma ta' hemmhekk huma żgħar u qegħdin diżlivellati, jieħu passi u jirranġa dawn l-affarijiet u mhux jgħaddina biż-żmien u jgħidilna li l-pipeline tas-south se jkun lest sas-sajf li ġej.

MR SPEAKER: Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni.

ONOR.

MICHAEL FALZON (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani): Mr Speaker, din l-akkuża li nimmiżlijdjaw lill-Kamra hija serja u ma jistax jaqbad u jagħmilha.

Il-Ministru jagħti l-informazzjoni li jagħtuh u ħafna drabi fit-tweġibiet jien nikteb "jien informat" biex żgur ma nkunx qed nimmiżlijdja lill-Kamra.

Jekk il-Ministru ma jkunx jaf, ma jistax ikun qed jimmiżlijdja lill-Kamra; jimmiżlijdja lill-Kamra meta b'malizja jagħti informazzjoni ħażina.

Ma jistax ikun li nagħmlu dawn l-akkużi b'dan il-mod hekk frivolu.

MR SPEAKER: Jiena fil-passat diġa' tajt rulings fuq dan il-punt.

Ma tisgħux tagħmlu dawn it-tip ta' akkużi; jekk jista' jkun poġġu d-diskors mod ieħor.

L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-Ministru jgħidli li hu m'hu responsabbli għal xejn minn dak li jagħmlu ta' taħtu?

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Onorevoli, mhux hekk.

Dawn il-kummenti jridu jinqatgħu għaliex inkella jkolli nibda napplika r-regolamenti serjament u jkollna aktar diffikultajiet.

Isiru l-mistoqsijiet u t-tweġibiet.

Point of order, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: On a point of order, Mr Speaker.

Għadha kif issemmiet il-kelma "stupidu" vis-a-vis l-Onor.

Mizzi; din qed neħduha li hija normali jew ...

ONOR.

MICHAEL FALZON: Mr Speaker, jiddispjaċini li rreaġixxejt, imma huwa dawwar dak kollu li ntqal.

Issa jew ma fehemx xi ntqal jew inkella dawwarha b'malizja.

Mela allura mhux stupidu.

MR SPEAKER: Dik il-kelma li ġiet użata ġiet irtirata.

PULIZIJA - ĊITAZZJONIJIET LIS-SEWWIEQA TAT-TRAILERS

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jirrispondi t-tieni parti ta' mistoqsija parlamentari numru 17121?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali): Ġejt informat li, għalkemm il-Pulizija ma teżaminax trailers, issir viġilanza mill-Pulizija tat-Traffiku rigward dawn il-vetturi.

Ingħataw ċitazzjonijiet dwar tyres, dawl u oġġetti oħra li kienu bi ksur tar- regolamenti, iżda l-ebda vettura (trailer) ma ġiet miżmuma milli tintuża fit-triq.

Ma tinżammx statistika separata ta' dawn iċ-ċitazzjonijiet.

PULIZIJA - REGOLAMENTI DWAR IT-TRAILERS

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazz- joni u Teknologija: Tista' l-Pulizija toħroġ ordni jew tobbliga lis- sidien ta' trailers li dawn ikunu mmarkati b'mod li jingħarfu ta' min huma u t-telephone number tas-sid fuqhom?

Kemm-il trailer ġie eżaminat mill-Awtoritajiet dan l-aħħar biex jiżguraw li huma safe għal ġarr ta' containers u kemm ġew imwaqqfa milli jintużaw għaliex m'humiex f'kondizzjoni tajba, bħal dwal, tyres, brakes u security clamps?

ONOR.

MICHAEL FRENDO (Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknoloġija): Jiena nformat li ebda trailer, jekk ikun propjeta ta', jew imħaddem minn, persuna li normalment tirrisjedi f'Malta, m'għandu jintuża fit-triq kemm-il darba ma jkunx reġistrat mad-Dipartiment tal-Liċenzji u Testijiet.

Bħala identifikazzjoni t-trailer meta jkun reġistrat jingħata pjanċa bin-numri.

Sakemm ma jkunux introdotti testijiet fuq livelli Ewropej, il-vetturi kummerċjali mhux qed ikunu eżaminati, iżda l-Pulizija xorta waħda qed tagħmel il-vigilanza neċessarja u sikwit jittieħdu l-passi neċessarji meta jinkisru r-regolamenti.

ISLA - LANĊA MGĦARRQA FIX-XATT

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: Nirreferi għal mistoqsija parlamentari numru 17444 dwar lanċa mgħarrqa fix- Xatt ta' l-Isla.

Jista' l-Ministru jgħid fiex waslet l-inkjesta maġisterjali?

ONOR.

JOE FENECH (Ministru tal-Ġustizzja): Peress li l-esperti nominati mill-Magistrat Inkwerenti, Is-Sur William Cassar Torreggiani u P.C. 1510 Michael Pace għadhom ma lestewx ir-rapport, l-inkjesta magisterjali ma setgħetx tigi konkluża.

ATTI VANDALI FUQ SHOWROOMS

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Prim Ministru: Dan l-aħħar saru atti ta' vandali ta' sparar ta' bullets u ħruq ta' tyres ma' showrooms ta' diversi aġenti.

Qed jingħad li dawn huma konnessi mat-tender li hemm tal-Freeport li tammonta bejn Lm30 u Lm40 miljun.

Din l-informazzjoni waslet għand il-Prim Ministru, u jekk fl-affermattiv, x'passi ttieħdu dwar dan it-theddid?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien informat li kien hemm rapportati inċidenti ta' sparaturi fil-lejl bejn id-19 u l-20 ta' April kif ukoll ta' ħruq fi sbieħ il-21 ta' April.

Il-Pulizija rċeviet rapporti dwar dan u qed tinvestiga.

MR SPEAKER: L-Onor.

Salvu Sant.

ONOR.

SALVU SANT: Jien nitlob lill-Prim Ministru biex jirrispondini aktar dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija.

Qed ngħid dan għax lili avviċinawni xi erbgħa min-nies u qaluli li ġew mhedda.

Suppost li l-Prim Ministru huwa informat dwar dan.

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Fir-risposta tiegħi jien għidt li jien informat, jiġifieri kelli informazzjoni.

Fost affarijiet oħra nista' ngħid li kellimt lill-Kummissarju tal-Pulizija.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jista', jekk jogħġbu, il-Prim Ministru jgħidilna jekk għandux xi informazzjoni dwar dak l-ex-pulizija li qed jintqal li qed iħuf madwar l-uffiċċji b'konnessjoni mat-tender tal-Freeport, skond l- artiklu ta' Carmel Cacopardo f' "In-Nazzjoni" tal-lum?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Le, m'għandix informazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Salvu Sant.

ONOR.

SALVU SANT: Lill-Prim Ministru ndikawlu min huwa l-individwu li qed imur jheddidhom?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Le, jien kellimt lill-Kummissarju tal- Pulizija u qalli li kien hemm rapport, qal li s-supritendent qed jinvestiga u qalli li kellu jkompli jinvestiga.

Issa dan kollu sar qabel ma rċevejt il-mistoqsija.

ONOR.

SALVU SANT: Fid-dawl ta' dan it-theddid li qed isir - li m'huwiex theddid bil-kliem biss għax jidher li sar b'affarijiet oħra - x'passi oħra se jieħu l-Prim Ministru sabiex l-affarijiet ma jibqgħux għaddejjin b'dan il-mod?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien ma nafx għal xiex qed jirreferi l-Onor.

Sant bil-kliem "għaddejjin b'dan il-mod".

L-inċidenti li ġraw ġew rapportati lill-pulizija mill-persuni li sofrew dawn l-inċidenti u l- pulizija qed tinvestiga, kif tinvestiga f'kull każ fejn ikun hemm allegat ksur tal-liġi.

ONOR.

SALVU SANT: L-informazzjoni li waslet lili hija li hemm min qed imur biex jirtira jew ma jkomplix jitfa' t-tender għax qed jiġi mhedded anke b'revolvers.

Jien naħseb li wisq probabbli l-Prim Ministru jaf b'dan ukoll.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-Onor.

Sant għandu jgħaddi l-informazzjoni li jaf biha lill-Kummissarju tal-Pulizija.

MR SPEAKER: L-Onor.

Salvu Sant.

ONOR.

SALVU SANT: Jekk il-Prim Ministru jaf - għax qed ngħidlu - huwa fir-responsabilita' li jgħaddi l-informazzjoni, Mr Speaker.

Ħadd ma għandu għalfejn jibqa' jesponi ruħu...

MR SPEAKER: Onor. Sant, tagħmilx statements imma agħmel biss mistoqsijiet.

ONOR.

SALVU SANT: Iva, imma jien inħoss li l-Prim Ministru għandu jgħaddi l-informazzjoni lill-Kummissarju tal-Pulizija.

MR SPEAKER: L-Onor.

Eddie Fenech Adami.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien nerġa' ngħid li min għandu informazzjoni - mhux qed nirreferi għal dan il-każ biss, imma f'kull każ - dwar ksur tal- liġi jew fatti li jistgħu jwasslu għall-prosekuzzjoni, dan għandu d-dover li jgħaddi l-informazzjoni lill-Pulizija.

GĦalhekk se nerġa' nistieden lill-Onor.

Sant jagħmel dan.

MR SPEAKER: L-Onor.

Salvu Sant.

ONOR.

SALVU SANT: Mr Speaker, x'interess għandu l-Prim Ministru li lil din il-persuna ma jindikahiex b'isimha lill-Kummissarju tal-Pulizija?

MR SPEAKER: L-Onor.

Eddie Fenech Adami.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien ma għandi l-ebda persuna x'nindika.

Din hi insinwazzjoni u nitlob lill-Onor.

Sant jirtira din l-allegazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Salvu Sant.

ONOR.

SALVU SANT: Il-Prim Ministru stess qalli li jaf bil-każ, allura jekk jaf bil-każ kollu, sinjal li jaf lill-individwu wkoll.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, l-Onor.

Sant ma jistax jgħid li jien naf b'xi ħaġa u jagħmel allegazzjoni bħal din.

Ir-risposta tiegħi hi dik li tajt.

Jien informat li kien hemm rapporti ta' inċidenti ta' sparaturi bejn il- lejl tad-19 u l-20 t'April kif ukoll fi sbieħ il-21 t'April.

Jien għidt li l-Pulizija qed tinvestiga l-każ.

Meta saru s-supplementary questions, żidt ngħid li jien stess kellimt lill-Kummissarju biex nara jekk il-każ hux qed jiġi nvestigat bis-serjeta'.

Jien ġejt assigurat li l-każ qed jiġi nvestigat.

MR SPEAKER: Nappellalkom biex meta tagħmlu l-mistoqsijiet, dawn ikunu mistoqsijiet u mhux statements.

Il-problemi għalhekk iqumu.

Jekk dak li tgħidu tagħmluh fil-forma ta' mistoqsijiet, inkunu qed nimxu skond ir- regoli.

Pero' jekk dawn ikunu statements inkunu qed niksru r-regoli.

Ir- regolamenti huma sempliċi.

REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL - KAŻ B'ID NO.

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jinvestiga l-każ ta' Mrs.Y. Grima ID 725644 NI D093122 li ilha tirreġistra għax-xogħol għal dawn l-aħħar snin?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Il-każ tal-persuna indikata kien investigat.

Jirriżulta li hija ntbagħtet mill-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ għal diversi intervisti, fosthom ta' ward clerical assistant, ta' security officer u ta' prison warden u kienet anke offruta xogħol fis-settur privat ma' Salamander Janitor Services bħala cleaner, iżda hi ħasset li dan ix- xogħol ma kienx jgħodd għaliha għax xtaqet xogħol ta' supervisor bix-shift.

Il-persuna in kwestjoni għandha problema li minħabba fiha tista' taħdem biss xogħol bix-shift wara l-5.00 p.m., u xogħol bix-shift biss ma jkunx hawn ħafna.

B'danakollu, kull meta l-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ ikollha xogħol adattat, dan xorta jkun offrut lilha.

GWARDAMANGIA - TINDIF TAL-HOUSING ESTATE

L-ONOR.

SALVU SANT (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li jinkinsu aħjar l- akwati tal-Housing Estate, Ġwardamangia, limiti tal-Ħamrun?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien informat li d-Dipartiment ta' l- Indafa Pubblika qed jieħu ħsieb li l-lokalita' indikata mill-Onor.

Interpellant tinkines darbtejn fil-ġimgħa.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' karti?

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR KUMMISSJONI GĦALL-AMMINISTRAZZJONI TAL-ĠUSTIZZJA

COMMISSION FOR THE ADMINISTRATION OF JUSTICE BILL

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

Ikompli mill-10 ta' Mejju, 1994.

L-Onor.

Charles Mangion, President tal-Kumitati, jippresjedi.

Klawsola 9 - Bord Mediku.

(Kont.)

Clause 9 - Medical Board (Cont.)

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Il-bieraħ kemm il-Prim Ministru kif ukoll il-Ministru tal-Ġustizzja assiguraw lill-Kamra li dak li l-Gvern qiegħed jipproponi huwa bbażat fuq il-preċedent ta' l-Indja u ladarba fl-Indja dak li sar ma ġiex kontestat, allura wieħed għandu jassumi illi m'hux meqjus li huwa kontra l-Kostituzzjoni.

Dan japplika wkoll għar-rigward ta' subartiklu 97 (3) tal-Kostituzzjoni ta' Malta li huwa eżatt bħal subartiklu 124 (4) tal-Kostituzzjoni ta' l-Indja.

Intqal ukoll illi l-pariri legali li għandu l-Gvern huma f'dak is-sens u allura m'hemmx raġuni għaliex il- Gvern, wara li jikkonsidra dak li qalet l-Oppożizzjoni, ibiddel il- pożizzjoni tiegħu dwar dan il-punt.

Jiddispjaċini ninforma lill-Kamra illi dak li qal il-Gvern dwar il-pożizzjoni ta' l-Indja m'huwiex eżatt.

Jiena kelli l-okkażjoni li nfittex fil-Kostituzzjoni ta' l-Indja u aktar 'il quddiem se naqra lill-Kamra x'inhi l-pożizzjoni f'dak il-pajjiż mhux biss kif ġiet kkwotata kemm mill-Prim Ministru kif ukoll mill-Ministru tal- Ġustizzja, imma wkoll kif ġiet kkwotata minn awtur riċentement.

L-ewwelnett nagħmilha ċara illi huwa minnu illi subartiklu 97 (3) tal- Kostituzzjoni tagħna huwa identiku għal subartiklu relevanti tal- Kostituzzjoni ta' l-Indja.

Imma l-leġislazzjoni li saret hemmhekk abbażi ta' dak l-artiklu hija differenti ħafna minn dak li qed jipproponi l-Gvern.

Qabel ma naqra eżatt kelma b'kelma x'jgħidu l-awturi f'dan il-kontest - se nagħti wkoll l-edizzjoni u l-paġna minn fejn qed nikkwota ħalli wieħed ikun jista' jivverifika - irrid ngħid illi fl-Indja, meta titressaq mozzjoni fil-Parlament, l-iSpeaker tal-Kamra jaħtar kumitat ta' tlieta min- nies għorrief biex jinvestigaw l-ilment.

It-tieni punt huwa li meta l-kumitat jinvestiga, f'kull każ jagħmel rapport lill-iSpeaker u jekk ir-rapport jgħid illi dawk it-tlieta min-nies isibu li m'hemmx ħtija wara l-investigazzjoni, allura skond il- leġislazzjoni Indjana l-Kamra ma tgħaddix il-mozzjoni.

Imma hija l-Kamra li tiddeċiedi u mhux it-tlieta min-nies li jinħatru mill-iSpeaker biex jinvestigaw.

Wara li għidt dan kollu, li huwa l-ġist tal-pożizzjoni ta' l-Indja u li minnu wieħed jara kemm hija differenti l-pożizzjoni fl-Indja mill- pożizzjoni li l-Gvern qiegħed jipproponi hawn Malta, se naqra mill-ktieb ta' Basu, l-edizzjoni ta' l-1983, fejn hawn kummentarju fuq il- Kostituzzjoni ta' l-Indja.

Se naqra minn paġna 231 'il quddiem ta' Volume J. Qed nittrattaw fuq "Removal of Supreme Court Judges".

Dan jgħid hekk:

"Legislation by Parliament

In exercise of the power conferred by Cl.

(5) ..."

- ta' clause 124 -

"Parliament has enacted the Judges (Inquiry) Act 1968 ..."

- li l-Gvern għamel referenza għaliha -

"... to "regulate the procedure for the investigation and proof of the misbehaviour or incapacity of a Judge of the Supreme Court or of a High Court and for the presentation of an address by Parliament to the President and for matters connected therewith".".

Hawnhekk wieħed irid josserva illi l-leġislazzjoni stess tikkwota kważi verbatim il-kliem tal-klawsola relevanti tal-Kostituzzjoni rigward proċedura dwar l-investigazzjoni u l-proof of misbehaviour or incapacity.

Dan il-paragrafu jkompli jgħid hekk:

"Its provisions, in brief, are as follows:

I. The Act does not define what is 'misbehaviour'.

Naturally, it will depend upon the opinion of the investigating Committee and Parliament itself as what would be deemed to be 'misbehaviour' in the light of what has been stated above.

II.

As to 'incapacity'..."

- u mbagħad insibu r-rimarki tiegħu dwar dan -

"III.

A proceeding for removal of a Judge is to be initiated by a notice of motion for presenting an address to the President, praying for such removal, which, if given in the House of the People must be signed by not less than 100 members of that House; or, if given in the Council of States, by not less than 50 members thereof.

(a) The Speaker or the Chairman has the discretion to refuse to admit or to admit the motion, after consulting such persons as he thinks fit, and the materials available to him.

(b) If the motion is admitted, the Speaker or the Chairman shall constitute an investigating Committee of three members - from the Judges of the Supreme Court, of the High Court, and a distinguished jurist. (c) The Committee shall frame definite charges and offer to the Judge concerned a reasonable opportunity of presenting a written defence.

(d) In the case of physical or mental incapacity, the Committee may appoint a Medical Board and obtain its report. e) On the completion of investigation, the Committee shall submit its report to the Speaker or the Chairman ..."

- "on completion of investigation", jiġifieri jekk il-kumitat jassolvi lill-imħallef, il-proċedura ma tiqafx hemm -

"... (as the case may be), whose duty shall be to cause that report to the House or Houses of Parliament ."

- hawnhekk hawn xi kelma nieqsa imma jiena qed naqra testwalment u fedelment il-kliem li hawn f'dan il-ktieb; allura l-findings ta' dan il- kumitat - f'dan il-każ partikolari jissejjaħ kumitat - dejjem jiġu rrapportati lill-Kamra -

"f) The proceedings shall be dropped if the finding of the Committee is that the Judge is not guilty.".

Jiġifieri l-Kamra twaqqaf il-proceedings; il-kumitat jagħti r-rapport lill- iSpeaker u ma jindaħalx iktar.

Minn hemm 'il quddiem il-Kumitat ma jeżistix iktar għall-fini tal-każ.

Dan il-kummentarju jkompli hekk:

"g) If the report be that a Judge is guilty, the report of the Committee shall, together with the initial motion, be taken up for consideration by the House where such motion was initiated.

If the motion is adopted in each House of Parliament by the special majority specified in Art.

124(4) (or 218, as the case may be), then the charge of misbehaviour of incapacity against the Judge shall be deemed to have been proved, and it shall be followed by the address of each House of Parliament to the President for his removal, to be followed by an order of the President, accordingly.".

Mela allura hawn ċar dak li rrilevajt fil-bidu ta' l-intervent tiegħi llum, illi fl-Indja, il-kumitat huwa emanazzjoni tal-Kamra jew tal-House of People, jew tal-Parlament ta' l-Istati ta' l-Indja għax jinħatar mill- iSpeaker ad hoc.

U dan f'kull każ jirrapporta lill-iSpeaker u lill-Kamra.

Il-liġi tagħna m'hix hekk imma qiegħda ...

(Interruzzjonijiet) Klawsola 9 kif qed tiġi emendata tagħmel referenza għal klawsoli 10 u 11 ta' dan l- Abbozz.

Subklawsola 10 (4) kif qed tiġi emendata tgħid li:

"Il-Kummissjoni għandha tagħmel l-investigazzjoni neċessarja u tagħmel rapport fuq l-istess lill-iSpeaker.

Jekk ir-rapport tal-Kummissjoni jkun igħid li m'hemmx imġieba ħażina jew li l-imħallef jew maġistrat ma jkollu ebda inkapaċita', ma għandha tittieħed ebda azzjoni oħra fil- Kamra dwar dak ir-rapport u ma għandhom isiru ebda proċeduri oħra dwar il-mozzjoni pendenti quddiem il-Kamra.".

B'daqshekk ma jfissirx li l-Kamra ma tistax tagħmel hekk.

Jien qed ngħid li d-deċiżjoni tal-Kummissjoni istitwita bl-Abbozz ta' Liġi li tassolvi, ma tistax definittivament tostakola lill-Kamra milli tipproċedi.

Il-Kamra, minkejja dak li tgħid il-Kummissjoni, xorta waħda tista' timxi fuq ir- rapport u jkollha eżistu differenti minn dak li tkun waslet għalih il- Kummissjoni, jiġifieri ssib ħtija fejn il-Kummissjoni ma tkunx sabet.

GĦalhekk qed issir oġġezzjoni minn din in-naħa, fis-sens li l-Kummissjoni ma tistax titqies bħall-kumitat fl-Indja, li huwa kumitat li jemani mill- Kamra, għax il-Kummissjoni tagħna m'hix se tkun maħtura mill-iSpeaker, imma se tkun Kummissjoni assolutament indipendenti mill-Kamra.

Huwa veru li se jkollha membru li jinħatar mill-Prim Ministru u ieħor mill-Kap ta' l- Oppożizzjoni, imma dik il-Kummissjoni hija totalment barra l-kontroll ta' din il-Kamra, mentri fl-Indja m'hix hekk.

MR SPEAKER: L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Taħt l-Att ta' l-1968 li għadda l-Parlament Indjan huwa veru li l-iSpeaker jinnomina lil dak il-kumitat li jinvestiga, pero' l- membri huma magħmulin minn imħallef mis-Supreme Court, imħallef mill-High Court u ġurista ta' distinzjoni.

Il-kumitat ta' l-Indja m'hux magħmul minn membri tal-Parlament, imma minn membri maħturin mill-iSpeaker.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE FENECH: Il-pożizzjoni hi xi ftit differenti milli qed jgħid il- ħabib tiegħi.

L-iSpeaker hu awtorizzat jagħmel il-kumitat mhux in forza tal-Kostituzzjoni u tar-regolamenti tal-Kamra, imma in forza ta' din il- liġi partikolari, the Judges (Inquiry) Act of 1968.

U biex nikkjarifika dan l-artiklu lill-ħabib tiegħi li qed jitkellem, se nikkwotalu x'jgħid article 6 ta' din il-liġi, li jittratta dwar dan il-punt.

Dan jgħid hekk:

"If the report of the Committee contains a finding that the judge is not guilty of any misbehaviour or does not suffer from any incapacity, then no further steps shall be taken in either the House of Parliament in relation to the report and the motion pending in the Houses of Parliament shall not be proceeded with.".

Jiġifieri din hi kkopjata kelma b'kelma mil-Liġi Indjana.

Ma jistax ikun iktar ċar minn hekk.

Subklawsola 10 (4) kif qed tiġi emendata tgħid eżatt l-istess kliem, jiġifieri:

"The Commission shall carry out the necessary investigation and make a report thereon to the Speaker.

If the report of the Commission contains a finding that there is no misbehaviour or that the judge or magistrate does not suffer from any inability, then, no further steps shall be taken in the House in relation to the report and the motion pending in the House shall not be proceeded with.".

Għalhekk għidt li hija kkopjata kelma b'kelma mil-Liġi Indjana.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: M'hijiex hekk.

ONOR.

JOE FENECH: X'jiġifieri m'hix hekk?

Jien qed nikkwota mil-Liġi u mhux x'qed jgħid l-awtur fuqha.

Jekk irid l-Onor.

Mifsud Bonnici nista' nagħtih kopja tagħha.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Issa qed nikkwota minn awtur ieħor li huwa Dott. Mc Jain Kagzi, li kiteb dwar il-Constitution of India.

Il- pubblikazzjoni hija tal-Metropolitan Book Company Private Ltd u l-edizzjoni hi ta' l-1984.

Qed nikkwota minn Volume 1, page 273 fejn jgħid:

"After the conclusion of the proceedings, the Committee should submit its report to the Speaker who should cause it to be laid before the House.".

Allura r-rapport tal-Kummissjoni bilfors irid jiġi quddiem il-Kamra.

Hemmhekk il-Kamra m'għandhiex tipproċedi għax il-Liġi hekk tgħid, imma jekk ir-rapport ma jiġix quddiem il-Kamra, u f'Malta m'aħniex nagħmlu li r- rapport jiġi quddiem il-Kamra ...

Nerġa' nfakkar li l-oġġezzjoni minn din in-naħa qamet għax jekk il-Kummissjoni tista' tassolvi mħallef u l- proċeduri jieqfu hemm, allura s-setgħa tal-Kamra se tkun kondizzjonata għal dan il-fatt.

Issa jekk ir-rapport jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra, allura l-Kamra tista', jekk trid, tkompli bil-mozzjoni.

M'għandhiex tagħmel hekk, imma jekk trid tista'.

F'Malta l-proposta tal-Gvern m'hijiex fis-sens li r-rapport jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

GĦaliex?

GĦax f'Malta kollox jibqa' in camera sakemm il-Kummissjoni ma tgħidx li hemm prima facie case.

Issa qed nikkontemplaw l-ipotesi fejn mill-findings tal-kummissjoni jidher li m'hemmx prima facie case.

Mela l-proceedings jibqgħu konfidenzjali, jibqgħu in camera u allura r-rapport ma jitqegħidx fuq il-Mejda tal-Kamra, għax aħna minn hemm tlaqna.

Fil-Liġi ta' Malta hemm li meta l-iSpeaker ikollu mozzjoni għandu jżommha bħala ħaġa konfidenzjali, imma fl-Indja jsir bil-maqlub; ir-rapport dejjem jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

Mela anke meta jkun hemm l-assoluzzjoni mill-kumitat, din ma tibqax iktar materja konfidenzjali.

Id-differenza sostanzjali hi li meta r-rapport jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra, minkejja li l-leġislazzjoni ta' l-Indja tgħid li għandu jieqaf hemm, xorta waħda ma jfissirx li l-Kamra m'għandhiex is-setgħa timxi fuq dak ir-rapport.

Ma jistax ikun li l-leġislazzjoni li m'hijiex ta' l-istess status tal-Kostituzzjoni tinnewtralizza jew tannulla provvediment jew setgħa kostituzzjonali u għalhekk nibqgħu nsostnu li m'għandniex nispeċifikaw li meta l-Kummissjoni tassolvi mħallef, allura that's that u l-Kamra m'għandhiex iktar setgħat.

Il-Kamra xorta jrid jibqgħalha l-poter residwali li minkejja dak kollu li tgħid il-Kummissjoni, xorta waħda tkun tista' tipproċedi bil-mozzjoni.

Issa jidhirli li wara li wieħed ippreċiża eżatt x'inhi l-pożizzjoni ta' l- Indja, hemm lok li l-Gvern jagħti kas tal-fatt li l-provvedimenti kumulattivi li qed jipproponi huma li jibdew il-proċeduri in camera u jibqgħu in camera sakemm ikun hemm prima facie case.

Ergo meta m'hemmx prima facie case jibqgħu in camera u r-rapport ma jistax jitqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra.

Din il-proċedura tmur kontra ...

ONOR.

JOE FENECH: Int qed iżżid ħafna affarijiet li ma jeżistux.

La hemm li l-proċedura ssir in camera, la li ma ssirx in camera u lanqas li r- rapport ma jitpoġġiex fuq il-Mejda tal-Kamra.

Kulma hemm hu li l-iSpeaker iżommu konfidenzjali u hu jrid jiddeċiedi sa meta għandu jżommu konfidenzjali.

X'affarijiet dawn!

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: L-iSpeaker għandu jżommu konfidenzjali.

ONOR.

JOE FENECH: U l-iskop huwa naturali wkoll, biex ma jiġix pależat xi ħadd li wara jirriżulta li m'għandux ħtija.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Naqblu li dan il-provvediment ma jeżistix għar-rigward tal-proċeduri ġewwa l-Indja?

ONOR.

JOE FENECH: Li jrid iżommu konfidenzjali le.

Il-Liġi ta' l-Indja, li tajtek kopja tagħha, f'subsection (2) tgħid:

"If the motion referred to in sub-section (1) is admitted, the Speaker or, as the case may be, the Chairman, shall keep the motion pending, and constitute, as soon as may be, for the purpose of making an investigation into the grounds on wich the removal of a Judge is prayed for, a Committee consisting of three members of whom ...".

Imbagħad jgħidlek li ma jsir xejn jekk ma jinstabx ħati.

Issa s-sens komun jiddettalek li l-iskop ta' din huwa wkoll protettiv għall-istituzzjoni tal- qrati ħalli jekk hemm xi ħadd li fil-fatt jirriżulta li m'għandux ħtija, ma jiġix pależat.

Dak kollu, mill-bqija m'hemmx sinifikat ieħor.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Mela qed nammettu li fl-Indja m'hemmx l- obbliġu li l-mozzjoni tinżamm konfidenzjali.

Subklawsola 10 (1) kif qed tiġi emendata tgħid li:

"... l-iSpeaker għandu, mingħajr ma jippermetti li din tingħata xi pubbliċita', iżomm il-mozzjoni pendenti ...".

Din m'hix il-pożizzjoni fl-Indja.

ONOR.

JOE FENECH: Jekk tissodisfak li ngħidu li r-rapport jitpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra, ikun xi jkun, jien m'iniex se noġġezzjona għaliha.

Naħseb li jkun fl-interess tal-Kamra li ma jagħmilhiex, jekk irridu nibżgħu għall-istituzzjonijiet tagħna.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jien mhux qed ngħid li għandi xi interess li f'kull każ ir-rapport jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

L-argument hu li jekk hemm każi meta r-rapport ma jitqegħidx fuq il-Mejda tal-Kamra, allura dak li tagħmel il-Kummissjoni u dak li jiddeċiedi l-iSpeaker ikunu qed jostakolaw is-setgħa tal-Kamra li tipproċedi f'dak il-każ.

Din is- setgħa ma tista' tiġi derogata lil ħadd; hija l-Kamra li fil-fatt tiddeċiedi li ma tipproċedix.

Meta r-rapport jitqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra mill-iSpeaker, il-leġiżlazzjoni Indjana tgħid li m'għandhomx ikomplu jipproċedu.

B'daqshekk ma jfissirx li l-Kamra ma tistax tipproċedi.

ONOR.

JOE FENECH: Il-Liġi Indjana tgħid "shall not be proceeded with".

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Ma jfissirx li dak li tgħid il-Liġi Indjana jipprevali fuq dak li tgħid il-Kostituzzjoni.

Mela la ma jipprevalix, jien qed ngħid li s-setgħa li l-Kamra, minkejja dak li tgħid il-liġi, tipproċedi fuq il-mozzjoni tibqa' mhux mittiefsa.

F'Malta jiġri bil-maqlub, ladarba r-rapport jibqa' ma jitqegħidx fuq il-Mejda tal-Kamra u l-iSpeaker ma jistax jippermetti li tingħata xi pubbliċita' lil dik il- mozzjoni, allura fil-fatt ikun każ fejn dik il-mozzjoni ma tistax titressaq, mhux għax il-Kamra ma tridx li titressaq imma għax ħaddieħor, per eżempju l-Kummissjoni, ikun iddeċieda mod ieħor.

Mhux qed ngħid li tkun għamlet żball li waslet għall-findings tagħha, imma dawk ma jistgħux isarrfu bħala ostaklu għas-setgħa tal-Kamra li jekk trid, anke kapriċċjożament, tiddeċiedi li tipproċedi bid-dibattitu d-diskussjoni tal- mozzjoni.

U minn hemm bdiet il-kwestjoni jekk dak li qed nagħmlu huwiex kostituzzjonali jew le, tant li l-bieraħ ġie sottomess u suġġerit minn din in-naħa li kieku l-Kummissjoni tagħmel rapport dwar il-findings tagħha biss u ma tiddeċidix - bħalma jagħmel il-bord tal-PSC - allura f'dak il-każ ma jkunx hemm leżjoni tad-dritt tal-Kamra li tipproċedi, imma l-Kamra definittivament irid ikollha s-setgħa li ma tipproċedix, għax skond il- Kummissjoni kemm jekk hemm findings ta' prima facie każ u kemm jekk ma jinstabx ħati, hi trid tiddeċiedi jekk il-Kamra tipproċedix jew le bil- mozzjoni.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Fenech.

ONOR.

JOE FENECH: Ma naħsibx li hemm iktar x'wieħed jgħid għaliex iż-żewġ naħat eżawrejna l-pożizzjonijiet.

Aħna qed ngħidu li l-liġi tagħna hija identika għal-liġi ta' l-Indja u fil-fatt fi klawsola l0 li jmiss żidna l- kliem:

"... the Speaker shall, without allowing any publicity ..."

- għaliex lanqas din ma tgħid li jrid iżommha konfidenzjali -

"... keep the motion pending... .".

Jiġifieri din m'hijiex qed tostakola lill-iSpeaker li meta jkollu r-rapport ipoġġih fuq il-Mejda tal-Kamra.

Jien ngħid li anke jekk ipoġġih fuq il- Mejda tal-Kamra, il-Kamra ma tistax tkompli tiddibatti l-mozzjoni għaliex kemm il-liġi Indjana, kif ukoll il-liġi tagħna jgħidu:

"The House shall not be proceeded with ...".

Għandna vantaġġ fuq is-sitwazzjoni ta' l-Indja għaliex aħna għandna Kummissjoni kostituzzjonali li għandha dan il-poter, mentri fl-Indja la huwa Kumitat tal-Parlament u lanqas Kummissjoni kostituzzjonali, imma għandhom Kumitat nominat mill-iSpeaker u kkreat b'liġi.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Nixtieq li r-referenza għall-Kummissjoni kostituzzjonali ma tibqax issir, għaliex aħna m'għandniex Kummissjoni kostituzzjonali; fil-Kostituzzjoni għandna biss l-artiklu li jwaqqaf il- Kummissjoni li ma poġġejnihx f'din il-liġi li qed nagħmlu.

X'differenza kien ikun hemm kieku l-kostituzzjoni tal-Kummissjoni minflok għamilnieha b'artiklu 101A tal-Kostituzzjoni, saret permezz ta' klawsola 3 ta' dan l- Abbozz ta' Liġi?

Ma kien ikun hemm l-ebda differenza għaliex assolutament m'hemm saħħa ta' xejn.

L-artiklu tal-Kostituzzjoni jista' jinbidel b'mod sempliċi kif tista' tinbidel din il-liġi li qed niddiskutu.

Allura għalfejn qed ngħidu li aħna qegħdin f'pożizzjoni aħjar mill-Indja għaliex il-Kummissjoni tagħna hija kostituzzjonali?

Assolutament m'hemm xejn minn dan, anzi l-liġi Indjana tgħid li ladarba jaħtarhom l-iSpeaker - u l- iSpeaker ikun qed jagħmel dan f'isem il-Parlament - dak il-kumitat għandu jitqies li huwa kumitat tal-Parlament, imma mhux magħmul mill-Membri tal- Parlament għaliex l-iSpeaker jaħtru għan-nom tal-Parlament.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l- emenda kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

L-emenda "H" għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 9, kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 9, kif emendata, għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 10 - Kumitat għall-Qrati Superjuri.

Clause 10 - The Superior Courts Committee.

THE CHAIRMAN: Hemm rimarki?

Il-Ministru tal-Ġustizzja.

ONOR.

JOE FENECH: Nipproponi din l-emenda:

"I" Minflok il-klawżola 10 għandu jidħol li ġej:-

"Proċedura li għandha tiġi addotta taħt l-artikolu 97 tal- Kostituzzjoni.

(1) Meta jingħata avviż fil-Kamra tad-Deputati dwar mozzjoni għall-għemil ta' indirizz lill-President kif imsemmi fis-subartikolu (2) ta' l-artikolu 97 tal-Kostituzzjoni, l-iSpeaker għandu, mingħajr ma jippermetti li din tingħata xi pubbliċita', iżomm il-mozzjoni pendenti, u għandu jirreferi din l-istess lill-Kummissjoni.

(2) Il-mozzjoni għandu jkun fiha akkużi ċari kontra l-imħallef jew il-maġistrat, skond il-każ, li fuq il-bażi tagħhom ikunu ser isiru l- investigazzjonijiet.

Flimkien mal-mozzjoni għandha tiġi ppreżentata dikjarazzjoni li tkun turi r-raġunijiet li kull waħda minn dawk l-akkużi tkun ibbażata.

(3) Dawk l-akkużi flimkien ma' dik id-dikjarazzjoni għandhom jiġu notifikati lill-imħallef jew il-maġistrat skond il-każ, u l-istess jingħata opportunita' raġonevoli li jippreżenta dikjarazzjoni bil-miktub fiż-żmien li jista' jiġi speċifikat mill-Kummissjoni.

(4) Il-Kummissjoni għandha tagħmel l-investigazzjoni neċessarja u tagħmel rapport fuq l-istess lill-iSpeaker.

Jekk ir-rapport tal- Kummissjoni jkun jgħid li m'hemmx imġieba ħażina jew li l-imħallef jew maġistrat ma jkollu ebda inkapaċita', ma għandha tittieħed ebda azzjoni oħra fil-Kamra dwar dak ir-rapport u ma għandhom isiru ebda proċeduri oħra dwar il-mozzjoni pendenti quddiem il-Kamra.

(5) Jekk ir-rapport tal-Kummissjoni jkun sab prima facie li l- imġieba ħażina jew l-inkapaċita' tkun pruvata, il-mozzjoni msemmija fis- subartikolu (2) ta' l-artikolu 97 tal-Kostituzzjoni għandha, flimkien mar-rapport tal-Kummissjoni tiġi kkunsidrata mill-Kamra.

(6) Jekk wara konsiderazzjoni mill-Kamra, din tkun sodisfatta li l- imġieba ħażina jew l-inkapaċita' huma ppruvati, u jekk il-mozzjoni tiġi mgħoddija mill-Kamra skond id-dispożizzjonijiet tas-subartikolu (2) ta' l-artikolu 97 tal-Kostituzzjoni, allura l-imġieba ħażina jew l- inkapaċita' ta' l-imħallef jew maġistrat titqies li tkun ġiet ippruvata u għandu jiġi ppreżentat mill-Kamra indirizz lill-President li fih tintalab it-tneħħija ta' l-imħallef jew maġistrat fl-istess sessjoni li fiha tkun għaddiet il-mozzjoni.

(7) Il-proċeduri tal-Kummissjoni taħt dan l-artikolu għandhom jinżammu in camera.

Il-membru tal-Kamra li jkun ippreżenta l-mozzjoni, u l-imħallef jew il-maġistrat li l-imġieba tiegħu tkun qed tiġi investigata, ikollhom id-dritt li jkunu preżenti matul il-proċess kollu, li jipproduċu xhieda in sostenn ta' l-akkużi jew tad-difiża, u li jkunu assistiti minn avukat jew prokuratur legali.".

"I" For clause 10 there shall be substituted the following:-

"Procedure to be followed under section 97 of the Constitution.

(1) Where notice is given in the House of Representatives of a motion for presenting an address to the President as is referred to in subsection (2) of section 97 of the Constitution, the Speaker shall, without allowing any publicity keep the motion pending, and shall refer the same for investigation to the Commission.

(2) The motion shall contain definite charges against the judge or the magistrate, as the case may be, on the basis of which the investigations are to be held.

Together with the motion there shall be filed a statement showing the grounds on which each of such charges is based.

(3) Such charges together with such statement shall be communicated to the judge or magistrate as the case may be, and he shall be given a reasonable opportunity to present a written statement of defence within such time as may be specified by the Commission.

(4) The Commission shall carry out the necessary investigation and make a report thereon to the Speaker.

If the report of the Commission contains a finding that there is no misbehaviour or that the judge or magistrate does not suffer from any inability, then, no further steps shall be taken in the House in relation to the report and the motion pending in the House shall not be proceeded with.

(5) If the report of the Commission contains a finding prima facie that the misbehaviour or incapacity has been proved then, the motion referred to in subsection (2) of section 97 of the Constitution shall, together with the report of the Commission, be taken up for consideration by the House.

(6) If upon consideration by the House, it is satisfied that the misbehaviour or incapacity has been proved and if the motion is adopted by the House in accordance with the provisions of subsection (2) of section 97 of the Constitution then the misbehaviour or inability of the judge or magistrate, as the case may be, to perform the functions of his office shall be deemed to have been proved and an address praying for the removal of the judge or magistrate as the case may be, shall be presented to the President by the House in the same session in which the motion has been adopted.

(7) Proceedings by the Commission under this section shall be held in camera.

The member of the House presenting the motion and the judge or magistrate whose conduct is being investigated shall have a right to be present during the whole process, to produce witnesses in support of the charges set in the motion or in defence, and to be assisted by any advocate or legal procurator.".

Din il-klawsola tistabbilixxi in realta' kif iridu jsiru l-proċeduri.

Dan ġie trattat f'seduta sħiħa l-bieraħ u ħadna anke nofs siegħa minn din is- seduta.

Għalhekk ma naħsibx li hemm iktar x'wieħed jgħid.

Dawn huma riprodotti kważi verbatim minn The Judges (Inquiry) Act ta' l-1968 ta' l- Indja.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Subklawsola 10 (4) tgħid li:

"Jekk ir-rapport tal-Kummissjoni jkun jgħid li m'hemmx imġieba ħażina jew li l-imħallef jew maġistrat ma jkollu ebda inkapaċita', ma għandha tittieħed ebda azzjoni oħra fil-Kamra dwar dak ir-rapport u ma għandhom isiru ebda proċeduri oħra dwar il-mozzjoni pendenti quddiem il-Kamra.".

Hawnhekk għandna msammar x'għandu jsir f'żewġ espressjonijiet li jgħid li m'għandha tittieħed ebda azzjoni oħra fil-Kamra u m'għandhom isiru ebda proċeduri oħra dwar il-mozzjoni pendenti quddiem il-Kamra.

M'hemm l-ebda dubju li dan il-kliem jeskludi li r-rapport jitqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra u ma jistax jiġi interpretat b'mod differenti minn hekk.

Jiġifieri l- iSpeaker ma jistax iqiegħed ir-rapport fuq il-Mejda tal-Kamra għaliex qed ngħidu li m'għandha tittieħed ebda azzjoni oħra fil-Kamra - inkluż li l- iSpeaker iqiegħed ir-rapport fuq il-Mejda tal-Kamra - u m'għandhom isiru ebda proċeduri oħra dwar il-mozzjoni pendenti quddiem il-Kamra.

Jidhirli li dan id-diskors imur kontra dak li għidna fl-emendi għall-Kostituzzjoni u għalhekk għandu jitħalla barra għaliex jimpedixxi lill-Kamra milli tagħmel dak li jidhrilha jekk hi tħoss li, minkejja dak li għamlet il-Kummissjoni, għandha tipproċedi.

Jidhirli wkoll li f'każ bħal dan meta l-provi jkunu nġabru quddiem il-Kummisjsoni u in vista tad-diffikulta' li minn dejjem kienet prospettata f'każijiet bħal dawn dwar kif il-Kamra tista' tisma' l- provi u x'faċilita' tista' tagħti lil min ikun akkużat, għandu jkun hemm li l-provi miġbura jkunu dawk miġbura għall-Kamra u mhux li l-Kamra terġa' tibda l-proċeduri li bil-liġi għamilna li għandhom jirregolaw l- investigazzjoni u l-ġbir tal-provi għaliex inkella ma nkunu solvejna xejn ħlief il-każ fejn il-Kummissjoni tgħid illi m'hemmx każ kontra l-ġudikant u ma solvejniex l-iktar każ diffiċli, jiġifieri fejn fil-fatt il-ġudikant se jitressaq quddiem il-Kamra.

Id-diffikulta' kienet dejjem dwar il- proċedura li l-Kamra se tuża f'każijiet bħal dawn, pero' m'hawn xejn x'isolvi dik id-diffikulta'.

Jien jidhirli li l-liġi mhux biss trid tipprovdi għall-proċedura li trid tintuża barra mill-Kamra, imma trid tipprovdi wkoll għall-proċedura ta' l-investigazzjoni u tal-prova fil- Kamra.

Li kieku jingħad li l-proċedura li l-liġi qed tipprovdi għall- investigazzjoni u għall-ġbir tal-provi barra mill-Kamra jiswew ukoll għall- Kamra - jiġifieri l-Kamra tieħu li l-fatti huma dawk miġbura mill- Kummissjoni waqt l-investigazzjoni - allura nkunu pprovdejna għal dak li hemm f'subartiklu 97 (3) tal-Kostituzzjoni.

Imma ladarba m'aħniex nipprovdu għall-proċedura li trid tintuża fil-Kamra, qed nonqsu li nagħmlu dak li rridu nagħmlu.

Għidna li rridu nipprovdu dak li jitlob subartiklu 97 (3) tal-Kostituzzjoni u m'għamilniex dak li konna ppreparati li nagħmlu, għaliex il-proċedura li qed nipprovdu hija għall-proċedura barra mill-Kamra u mhux fil-Kamra.

Għalhekk jien jidhirli li mhux biss għandna ċar u tond li r-rapport mhux se jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra meta l-Kummissjoni tħoss li m'hemmx prima facie case imma għandna l-lakuna li m'aħniex nipprovdu għall-proċedura li għandha tintuża fil-Kamra, għaliex m'aħniex nipprovdu li dak li jsir mill-Kummissjoni jsir f'isem il-Kamra u allura l- Kamra tieħdu qisha għamlitu hi.

Barra minn hekk, jidhirli wkoll li subklawsola 7 tispeċifika li l-ġudikant ikollu dritt li jkun preżenti, li jipproduċi xhieda in sostenn u li jkun assistit minn avukat.

Pero' m'hawnx li jagħmel difiża bil-miktub jew bil-fomm u jien jidhirli li anke jekk inħarsu lejn dak li tipprovdi l-leġislazzjoni Indjana insibu li din tispeċifika dan id-dritt lill-ġudikant li jista' jiddefendi ruħu mhux billi jkun preżenti, mhux billi jassisti, mhux billi jġib xhieda imma anke billi jagħmel is-sottomissjonijiet tiegħu.

Jidhirli li subklawsola (7) għandha tinkludi wkoll din il-fakulta'.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOE FENECH: Jien naħseb li dan id-dritt huwa implikat u nkunu qegħdin "gilding the lily" meta ngħidu li għandu dritt li jiddefendi lilu nnifsu għaliex huwa dritt kostituzzjonali ta' kulħadd li jagħmel difiża.

Jekk ma tħallihx jagħmel difiża tkun qed timxi b'mod anti-kostituzzjonali.

Jien m'iniex se noġġezzjona li nżidu "li l-ġudikant għandu dritt li jagħmel difiża".

Għalhekk nistgħu nagħmlu emenda fis-sens li nżidu dan il-kliem qabel l-aħħar linja: "li jipproduċu xhieda in sostenn ta' l-akkużi jew tad- difiża, jippreżenta d-difiża u li jkun assistit mill-avukat u prokuratur legali."

Fl-Ingliż il-kliem li jintuża jiġi: "support of the charges set in the motion or in defence, presents his defence and to be assisted by an advocate or a procurator."

Mr Chairman, għalhekk l-emenda trid tiġi taqra hekk:

"I" Minflok il-klawżola 10 għandu jidħol li ġej:-

"Proċedura li għandha tiġi addotta taħt l-artikolu 97 tal- Kostituzzjoni.

(2) Il-mozzjoni għandu jkun fiha akkużi ċari kontra l-imħallef jew il-maġistrat, skond il-każ, li fuq il-bażi tagħhom ikunu ser isiru l- investigazzjonijiet.

Flimkien mal-mozzjoni għandha tiġi ppreżentata dikjarazzjoni li tkun turi r-raġunijiet li kull waħda minn dawk l-akkużi tkun ibażżata.

(3) Dawk l-akkużi flimkien ma' dik id-dikjarazzjoni għandhom jiġu notifikati lill-imħallef jew il-maġistrat skond il-każ, u l-istess jingħata opportunita' raġonevoli li jippreżenta dikjarazzjoni bil-miktub fiż-żmien li jista' jiġi speċifikat mill-Kummissjoni.

(4) Il-Kummissjoni għandha tagħmel l-investigazzjoni neċessarja u tagħmel rapport fuq l-istess lill-iSpeaker.

Jekk ir-rapport tal- Kummissjoni jkun igħid li m'hemmx imġieba ħażina jew li l-imħallef jew maġistrat ma jkollu ebda inkapaċita', ma għandha tittieħed ebda azzjoni oħra fil-Kamra dwar dak ir-rapport u ma għandhom isiru ebda proċeduri oħra dwar il-mozzjoni pendenti quddiem il-Kamra.

(5) Jekk ir-rapport tal-Kummissjoni jkun sab prima facie li l- imġieba ħażina jew l-inkapaċita' tkun pruvata, il-mozzjoni msemmija fis- subartikolu (2) ta' l-artikolu 97 tal-Kostituzzjoni għandha, flimkien mar-rapport tal-Kummissjoni tiġi kkunsidrata mill-Kamra.

(7) Il-proċeduri tal-Kummissjoni taħt dan l-artikolu għandhom jinżammu in camera.

Il-membru tal-kamra li jkun ippreżenta l-mozzjoni, u l-imħallef jew il-maġistrat li l-imġieba tiegħu tkun qed tiġi investigata, ikollhom id-dritt li jkunu preżenti matul il-proċess kollu, li jipproduċu xhieda in sostenn ta' l-akkużi jew tad-difiża, jippreżenta d-difiża u li jkunu assistiti minn avukat jew prokuratur legali.".

"I" For clause 10 there shall be substituted the following:-

"Procedure to be followed under section 97 of the Constitution.

(2) The motion shall contain definite charges against the judge or the magistrate, as the case may be, on the basis of which the investigations are to be held.

Together with the motion there shall be filed a statement showing the grounds on which each of such charges is based.

(3) Such charges together with such statement shall be communicated to the judge or magistrate as the case may be, and he shall be given a reasonable opportunity to present a written statement of defence within such time as may be specified by the Commission.

(4) The Commission shall carry out the necessary investigation and make a report thereon to the Speaker.

If the report of the Commission contains a finding that there is no misbehaviour or that the judge or magistrate does not suffer from any inability, then, no further steps shall be taken in the House in relation to the report and the motion pending in the House shall not be proceeded with.

(5) If the report of the Commission contains a finding prima facie that the misbehaviour or incapacity has been proved then, the motion referred to in subsection (2) of section 97 of the Constitution shall, together with the report of the Commission, be taken up for consideration by the House.

(7) Proceedings by the Commission under this section shall be held in camera.

The member of the House presenting the motion and the judge or magistrate whose conduct is being investigated shall have a right to be present during the whole process, to produce witnesses in support of the charges set in the motion or in defence, presents his defence and to be assisted by any advocate or legal procurator.".

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Mr Chairman, din in-naħa tal-Kamra tapprezza li s-suġġeriment tagħha ġie milqugħ pero' għadha qed tistenna tweġiba dwar l-ewwel argument li tqajjem, li subartiklu 97 (3) tal-Kostituzzjoni qed tistipula - u għandha tistipula - l-proċedura li għandha tintuża meta jkun hemm il-proċess quddiem il-Kamra.

Fil-fatt l-argument ta' din in-naħa kien li din hija lakuna serja u hekk jiġri meta tibbaża liġi fuq liġi oħra u fuq dak li jgħid Basu.

Għaliex meta int qiegħed tieħu l-liġi ta' pajjiż ieħor u tipprova tittrasportah f'pajjiżek, mingħajr ma tagħti kas ta' ħwejjeġ oħra - f'dan il-każ il-Kostituzzjoni tagħna - jiġrilek li ma tkunx qed tara possibilitajiet oħrajn.

F'dan il-każ il-problema m'hijiex il- possibilita' imma qed nagħmlu liġi proprju biex nemanaw dak li jgħid subartiklu 97 (3) u m'hijiex qed tagħmel dak li proprju kien l-intenzjoni tal-leġislazzjoni li tagħmel.

Aħna nixtiequ nisimgħu għaliex din il-liġi m'hijiex qed tistabbilixxi l-proċedura f'każ li l-ġudikant jinstab mill- Kummissjoni li għandu jitressaq quddiem il-Kamra.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOE FENECH: Jiddispjaċini li qed nirrepetu l-istess ħaġa.

Din il- kwestjoni ttrattajnieha fit-tul.

Aħna qed ngħidu - u l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici aċċetta - li l-artiklu tal-Kostituzzjoni tagħna huwa identiku għall-artiklu tal-Kostituzzjoni Indjana.

Għalhekk dan huwa kliem vojt li qed jgħid il-ħabib tiegħi, li aħna qed nikkwotaw minn kostituzzjonijiet oħra li ma japplikawx għal tagħna.

La l-liġi tagħna u lanqas tagħhom ma jgħidu li trid tirregola l-proċeduri fil-Parlament.

Il- liġi tgħid: "Parliament may by law regulate the procedure for the presentation of an address.", jista' jkun qabel jew wara u jista' jkun minn organu differenti mill-Parlament għaliex din qed tistabbilixxi l- proċedura "for the presentation of an address."

S'issa, il-Parlament mozzjoni jkun għad għandu quddiemu.

Dik il-mozzjoni li ssir irid jirreferiha lill-Kummissjoni; l-Indjani jirreferuha lill-Kumitat.

Il- konsegwenza ta' din hija li wara li jsir ir-rapport ikun wasal l-istadju li jekk tinstab ħtija issir il-proċedura għal mozzjoni ta' indirizz fil-Kamra.

Hawn qed nitkellmu fuq il-proċedura anteċedenti biex ikun jista' jsir dak l- indirizz.

Hekk tgħid il-liġi Indjana u hekk ukoll tgħid il-liġi Maltija.

Nerġa' ngħid, hawn addottajna - u kkwotajt verbatim - l-proċedura stabbilita taħt il-liġi Indjana kif trid tiġi operata.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jiddispjanċini ngħid li milli jidher m'aħniex qed niftiehmu.

Aħna qed ngħidu li b'subartiklu 97(3) trid issolvi problema li kulħadd kien jitkellem dwarha.

Meta jkun hawn każ li ġudikant jitressaq quddiem il-Parlament, kif issir l-investigazzjoni biex tkun ġusta, ma tilledix id-drittijiet fundamentali tal-ġudikant, tkun demokratika u tidher li hija ġusta, apparti d-diffikulta' fundamentali li min qed jakkuża - min ressaq il-mozzjoni - se jiġġudika?

Apparti dik id- diffikulta' fundamentali, m'aħniex qed nipprovdu għal dik il-proċedura li hija nieqsa.

Jekk ma nagħmlux hekk, dak li tkun għamlet il-Kummissjoni tkun għamlitu għall-Kamra u allura l-Kamra m'għandhiex għalfejn tiġbor il- provi hi.

GĦalhekk jien għidt li r-rapport li tagħmel il-Kummissjoni jrid ikun ġbir tal-provi ħalli hemmhekk il-provi jkunu nġabru b'manjiera li jkun preżenti l-imputat, ikun seta' jagħmel il-kontro-eżami, kien assistit minn avukat u kien jaf b'dak kollu li għandu jagħmel.

Jekk dik il-proċedura għadna ma speċifikajnihiex, inutli li l-parti l-oħra tgħid li fl-Indja hekk għamlu, għax id-diffikulta' xorta ma solvewhiex; solvewha in parti biss.

Il-proċeduri li jsiru qabel huma solvuti biss, il-proċedura ta' hawn ġew, li hija d-diffikulta' li kienet tipprospetta f'subartiklu 97 (3) ma solvejnihiex.

Dak li qed ngħid jien huwa li dak li jinġab mill- Kummissjoni, bil-kawteli kollha tad-drittijiet ta' l-akkużat, ikun fatt għal dan il-Parlament u mhux il-Parlament irid joqgħod itella' x-xhieda hawn, kulħadd jista' jagħmlilhom il-mistoqsijiet bid-diffikultajiet li proċedura bħal din tista' tippreżenta.

Dan hu li qed ngħidu.

Allura kif jiġi l-Ministru u jgħid li għax l-Indja għamlet hekk, allura aħna għandna nagħmlu hekk ukoll?

Jekk l-Indja għamlet hekk biss, xorta jkuna għad fadlilna diffikulta'.

Solvejnieha d-diffikulta' tal-proċedura li trid tintuża hawn ġew, wara li l-Kummissjoni tkun qalet li hemm prima faice każ u l-mozzjoni titressaq hawn ġew u l-ġudikant jitressaq quddiem il-bar tal- Kamra?

Ma solvejnihiex.

Ma utilizzajniex il-fakulta' ta' subartiklu 97(3) tal-Kostituzzjoni - għalkemm huwa entrenched - li jgħid li l-proċedura tista' tintuża fil-Kamra; ma jsemmix il-Kamra speċifikament, imma ladarba jgħid "il-proċedura ta' investigazzjoni u prova" u l-Kamra se tagħmel l- investigazzjoni u l-prova, huwa impliċitu li qed jgħid li l-proċedura li tuża l-Kamra fil-Kamra stess tista' ssir b'leġislazzjoni.

GĦalhekk huwa importanti li wieħed jagħmel hekk u mhux jagħmel xi ħaġa differenti mill- iskop oriġinali ta' subartiklu 97(3) tal-Kostituzzjoni.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Mr Chairman, il-Ministru jissorprendini li n-nuqqas ta' understanding min-naħa tiegħu jesplikah billi jindika l- vojtaġni ta' din in-naħa.

Aħna kemm-il darba ġbidna l-attenzjoni tiegħu li ċertu kliem mhux idejjaqna - għax lilna ma jweġġaniex bih - imma jitfa' dell u riflessjoni kerha fuq min jgħidu.

Jiddispjaċini li niġu akkużati li qed inkunu vojta meta nagħmlu l-argumenti tagħna.

L-iżjed li jagħmel ħoss huwa dak ir-riċettatur li jkun vojt u billi wieħed jgħajjat ma jfissirx li għandu iżjed raġun.

Meta tieħu din l-attitudni fil-konfront tagħna, jiena aktar nara kemm aħna għandna raġun.

Ir-raġuni ma fihiex forza.

Aħna qed ngħidu - u dan huwa argument importanti - kif għidna wkoll il-bieraħ u llum reġa' ġie sostenn - li mhux billi niġu fil-Kamra u nikkwotaw awturi li fi żmienhom kienu tajba - għax tajjeb li wieħed jgħid li fi żmienu Basu kien tajjeb - ...

Il-bieraħ qalulna biex nagħmlu l-homework u ħafna affarijiet oħra.

L-aqwa żmien ta' Basu kien kwart ta' seklu ilu meta hawnhekk inqara fuqu jew meta ntqal li mar ikellmu l-Onor.

Fenech Adami qabel is-snin sittin.

Aħna mhux qed ngħidu li oġġett ta' madwar 40 sena ilu, illum m'għandux sinifikat imma l-bieraħ għidna li huwa ħażin li wieħed jikkwota awtur - anke l-ogħla awtur - jew liġi - anke l-ogħla liġi ta' pajjiż - u jibbaża kull argument dwar dak li jkun qed isir fuq dak li jkun sar f'dak il-pajjiż.

Huwa tajjeb li tagħmel dan biex issostni l-argument, imma huwa ħażin li tibbaża lilek innifsek fuq dak li qal Basu u tgħid li għaliex dak qal hekk jew għax fl-Indja ġara hekk, allura din hija l-iżjed ħaġa li toqrob lejn il-perfezzjoni.

Illum qed nuru li minkejja dak li qal Basu, minkejja l-Kostituzzjoni Indjana u minkejja l-Judges (Inquiry) Act ta' l- 1968, hemm lakuna u l-lakuna hija dak li inti tterminajt bħala vojtaġni min- naħa tagħna.

Aħna qed ngħidu ċar u tond li subartiklu 97(3) tal- Kostituzzjoni jagħmilha ċara li l-Parlament għandu jgħaddi liġi biex jirregola l-proċedura dwar it-tneħħija ta' imħallef.

Hawnhekk għandek ikkontemplat diversi affarijiet u iżjed 'il quddiem nikkontemplaw anke każ ta' mard mentali.

Peress li hawnhekk qed jiġi kontemplat x'jiġri meta jinstab li m'hemmx każ u aħna qed nitkellmu fuq proċedura bħala proċedura meta jinstab li hemm każ, x'se jiġri f'din il-Kamra?

Issa ħaġa li ssemmiet hija li dak iż-żmien Basu ma kkontemplax din il-ħaġa.

Minn dak iż-żmien 'l hawn pajjiżna espanda l-każijiet tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem.

Fost il-każijiet li kien hemm żvilupp fihom f'dan l-aħħar kwart ta' seklu - li l-Basu żgur ma kienx ikkontempla - hemm il- proċedura, li hija proprju l-bażi ta' dak li qed niddiskutu, meta l- Parlament ikun judge and jury.

Issa aħna nafu li ksur ta' privileġġ huwa differenti u distint.

Il-każ li kien hemm - kif jaf il-kollega tiegħi l- Onor. Borg għax kien il-prima donna fih u hawnhekk irrid nikkumplimentah għas-suċċess li għamel fih - juri li jkun hemm ċirkostanzi li ma jkunux kontemplati meta jinkitbu mill-awtur.

Issa jien ġibt eżempju u mhux qed ngħid li din hija analoġija għat-tneħħija ta' mħallef.

Kieku qed ngħid li din hija analoġija kont nargumenta favur jew kontra, imma jien qed ngħid li l-liġi kostituzzjonali tant hija liġi ħajja li huwa ħażin li tibbaża argumenti fuq affarijiet li jistgħu jkunu konsidrati outdated.

Għaldaqstant aħna qed ngħidu li meta saret il-liġi ta' l-Indja, 25 sena ilu, dik kienet liġi li f'dak iż-żmien u f'dak il-perjodu probabbilment ġiet imfassla mill-aqwa kostituzzjonalisti ta' dak il-pajjiż.

Issa aħna nafu li l-Indja tipprovdi u pprovdiet ħafna mill-aqwa ġuristi, avukati u professuri f'dan il-qasam.

Wieħed m'għandux jipprova b'xi mod ixellef il- kapaċita' jew dak li pproduċew ġuristi ta' fama mondjali.

Aħna qed ngħidu li llum, il-Kostituzzjoni tagħna tgħid li għandha tiġi mfassla proċedura u regola fil-Kamra meta jkun hemm ir-rimozzjoni ta' mħallef.

Issa aħna qed ngħidu li din hija nieqsa hawnhekk.

X'se tkun il-proċedura bħala proċedura?

X'inhu l-kodiċi ta' organizzazzjoni u proċedura parlamentari fil-każ ta' rimozzsjoni?

Jien ma jidhirlix li b'daqshekk qed inkunu vojti.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOE FENECH: Aħna ma naqblux.

No more comments.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Issa mhux biss għandna nerġgħu nirribadixxu l-punti kollha li ssottomettejna, imma nixtieq inqanqal kwestjoni għax kuxjenzjożament inħoss li wieħed għandu jikkonsidraha.

Jekk ġudikant li sfortunatament jinstab li jkun qed ibati minn inkapaċita' mentali jew fiżika, jiġi konstatat minn esperti jew konsagrat mid- deċiżjoni tal-Kummissjoni , f'dak il-każ ma tkunx kefrija miegħu u mal- familjari tiegħu li ġġibu quddiem il-Kamra?

ONOR.

JOE FENECH: Donnok qed tgħid li huwa anti-kostituzzjonali li jsir hekk.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Mhux anti-kostituzzjonali ...

ONOR.

JOE FENECH: Int qed tgħid li l-Kamra għandha dritt li tagħmel dan!

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Din m'hijiex kwestjoni ta' dritt.

Qabel id-drittijiet hemm konsiderazzjonijiet oħra, fosthom il-konsiderazzjoni tal- kompassjoni u tal-ħniena.

Jekk, per eżempju, ġudikant ikun telaq minn moħħu ...

Jista' jkun hemm il-periklu li xi ħadd jabbuża u jgħid li ġudikant mar minn moħħu biex ineħħih.

Imma din hija s-soluzzjoni ...

ONOR.

JOE FENECH: Is-soluzzjoni hija li jekk mir-rapport tal- Kummissjoni jirriżulta li qed ibati minn din il-ħaġa, naħseb li huwa sta għall-Kamra li taddotta mod kif jew tneħħih mingħajr ma tagħmel iktar investigazzjonijiet ...

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jien qed nirreferi għall-pubbliċita' tal- mozzjoni.

ONOR.

JOE FENECH: Mhux bilfors b'address lill-President tneħħih!

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Le, mhux bilfors.

ONOR.

JOE FENECH: Bilfors!

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Kieku l-Gvern jittratta dawn il- kwestjonijiet b'mod iktar serju, kieku fuq dan il-punt żgur li kien isib l- appoġġ ta' l-Oppożizzjoni għall-emendi kostituzzjonali.

Mela meta ġudikant ikun marid ġenwinament għandek tippależah hawnhekk?

ONOR.

JOE FENECH: Imma din għalxejn niddiskutuha issa, meta l- Kostituzzjoni hija differenti.

Meta nibdlu l-Kostituzzjoni, niddiskutu jekk għandniex nibdlu din il-parti.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Il-Gvern għamel attentat biex ibiddel ...

MR SPEAKER: L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Ma nistgħux niddiskutu liġi ordinarja u nemendawha kontra l-Kostituzzjoni stess.

Kif jista' jkun?

Inti trid tippreżumi li l- Kostituzzjoni hija dik u l-liġijiet tagħmilhom skond il-Kostituzzjoni.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Dawn qed jinsew il-fatt li bdejna dan l- eżerċizzju b'attentat għal emenda kostituzzjonali.

Allura fuq dan ir- rigward il-Gvern ma wera ebda inizjattiva.

GĦal darb'oħra fil- leġislazzjoni qed niribadixxu li meta mħallef ikun mentalment jew fiżikament inkapaċi, trid iġġibu quddiem il-Kamra biex tkun tista' tneħħih.

ONOR.

JOE FENECH: Mhux bilfors li jsir hekk.

ONOR.

TONIO BORG: Jista' ma jinġiebx hawnhekk.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Imma għax jirreżenja hu!

Inkella kif tneħħih?

GĦaliex għandu jkun hekk?

ONOR.

JOE FENECH: Nibdlu l-Kostituzzjoni u ndaħħlu dan il-provvediment.

Imma issa għalxejn niddiskutuha hawnhekk.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jekk niddiskutuha forsi xi ħadd jieħu l- inizjattiva li jġib emenda kostituzzjonali, imma jekk ma niddiskutuhiex nibqgħu sejrin kif sejrin.

Jien qed ngħid li jekk din tirrikjedi emenda kostituzzjonali - u jien ngħid li tirrikjedi - allura wieħed għandu jsib il- kontra-miżura biex jissalvagwarda li ma jkunx hemm abbuż.

F'każ ta' inkapaċita' mentali jew fiżika qed nikkontemplaw li dan irid ikun ċertifikat minn bord mediku - għalkemm il-kostituzzjoni jew il-kwalifiki tal-bord mediku m'humiex speċifikati, imma wieħed irid jissoponi li l- membri ta' dan il-bord ikunu esperti - imbagħad ir-rapport mediku jrid jiġi aċċettat mill-Kummissjoni.

Dawn huma diġa' two steps removed minn min se jiddeċiedi u jekk hemm bżonn, nagħmlu pass ieħor biex l-Eżekuttiv ma jkunx jista' jabbuża għal skopijiet ta' rimozzjoni ta' ġudikant.

Jien jidhirli li jkun biżżejjed li f'każ ta' inkapaċita' tal-moħħ jew fiżika, ir- rimozzjoni nħalluha f'idejn il-President.

Issa mhux qed nitkellmu fuq misbehaviour imma fuq mard.

Jidhirli li wieħed għandu jikkonsidra li għandha ssir emenda f'dak is-sens; naturalment dejjem irridu nkunu ċerti li hemm safeguards biżżejjed biex rimozzjoni f'każijiet bħal dawn ma jiġux abbużati mill-Eżekuttiv.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq rimozzjoni ta' ġudikant u qed nipprovdu għal dak li tipprovdi l-Kostituzzjoni, jiġifieri li jitneħħa mill-Kamra.

Imma huwa interessanti li l-Kamra tiġi informata jekk din il-miżura provduta fil-Kostituzzjoni hix meqjusa defiċjenti mill-Kummissjoni Ewropea dwar id-Drittijiet Fundamentali.

Għaliex jekk hija meqjusa defiċjenti, allura dan li qed nagħmlu huwa inutli u m'għandniex nagħmluh fid-dawl ta' l-iżvilupp f'każijiet analogi.

Jiena nistenna li l-Gvern jassumi r- responsabilita' u jgħid li minkejja dak kollu li ntqal fil-każ ta' Demicoli l-proċedura li ġġib bniedem quddiem il-Kamra u tiġġudikah ma tilledix dritt fundamentali.

Imma l-Gvern irid jiddikjara dan.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Id-differenza bejn il-każ ta' Demicoli u l-każ ta' impeachment ta' mħallef quddiem il-Parlament huwa li fil-kawża ta' Demicoli d-dritt tal-Parlament li jtella' lil xi ħadd quddiemu kien joħroġ mhux mill- Kostituzzjoni stess imma mil-liġi ordinarja - kienet dik il-liġi ordinajra li tat dak id-dritt - mentri f'dan il-każ qed jingħata poter speċifiku mill- Kostituzzjoni stess.

L-istess Kostituzzjoni li titkellem dwar id- drittijiet tal-bniedem tagħti wkoll id-dritt lill-Parlament biex jagħmel impeachment trial.

It-tieni punt huwa li f'impeachment trial l-akkuża m'hix dwar reat kriminali.

Jekk imħallef jikkommetti reat kriminali jkun passibbli għal żewġ azzjonijiet; għal azzjoni mill-Pulizija fil-Qrati Kriminali, fejn hemmhekk japplika d-dritt ta' smiegħ xieraq li joħroġ minn artiklu 39 tal- Kostituzzjoni, u jista' jitressaq hawnhekk ukoll jekk dak ir-reat kriminali jkun tali li jiġġustifika li jitneħħa mill-kariga tiegħu ta' mħallef permezz tal-Parlament.

F'dan il-każ li qed niddiskutu m'hawnx kontemplat trial ta' xi ħadd li qed jiġi akkużat b'reat kriminali, imma l-proċess li l-Parlament jiddiskuti biss jekk għandux jitneħħa jew le mill-kariga tiegħu .

Mela allura hemm id-drittijiet kostituzzjonali li jiggarantixxu li fi proċess kulħadd ikollu dritt għall-qorti f'każ ta' akkuża kriminali, li f'dan il-każ ma japplikawx, u fi kwalunkwe każ hija l-Kostituzzjoni stess li by entrenched provision tagħti d-dritt lill-Parlament li jipproċessa mħallef għar-rimozzjoni u jistabbilixxi li dan jista' jsir.

L-istess Kostituzzjoni għandha kaptilu ieħor li jgħid li dan jista' jsir.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jiddispjaċini, pero' l-intervent ta' l- Onor. Borg huwa sodisfaċenti biss in parte.

Aħna hawnhekk m'aħniex nittrattaw unikament każijiet jew reati, imma qed nittrattaw ukoll każijiet fejn m'hemmx reati kriminali u dak li jagħmel il-Parlament se jaffettwa d-drittijiet ċivili ta' l-individwu.

ONOR.

TONIO BORG: F'dak il-każ m'għandekx dritt għall-Qorti imma għandek dritt għall-adjudicating authority li m'huwiex independent and impartial.

Pero' r-rimozzjoni ta' mħallef la taqa' taħt akkuża kriminali u lanqas taħt id-determination of civil rights and obligations.

Imma anke li kieku taqa' taħt waħda minn dawn it-tnejn, ħaġa li jiena ma nikkondividix miegħek ...

(Interruzzjonijiet) Imma l-Kositituzzjoni stess tgħidlek li l- Parlament jista' jagħmilha.

Il-Kostituzzjoni tgħidlek li jitneħħa mill- President fuq indirizz mill-Kamra tad-Deputati wara li din tipprova l- misbehaviour tiegħu.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Mhux dik hija l-kwestjoni kollha.

Il- kwestjoni hija jekk il-provvedimenti kostituzzjonali li jipprovdu dan humiex ukoll soġġetti għad-drittijiet fundamentali.

Jien qed ngħid jekk il- provvedimenti kostituzzjonali li jipprovdu dan għandhomx jinqraw li huma soġġetti għall-esiġenzi tad-drittijiet fundamentali.

Din hija l-kwestjoni kollha.

Jiġifieri t-tneħħija ta' mħallef mill-Parlament żgur li se taffettwalu d-drittijiet ċivili tiegħu.

Għandu jkollu fair hearing jew le?

Il-proċedura li tistipula l-Kostituzzjoni stess - u din hija entrenched - tammonta għal fair hearing jew le?

Din hija l-kwestjoni u inutli noqogħdu nsibu refuġju

ONOR.

TONIO BORG: Ejja nassumu li għall-grazzja ta' l-argument, dak li qed tgħid li meta jitneħħa mħallef japplika d-dritt kostituzzjonali tal- fair hearing li hemm f'article 39.

Pero' meta għandek parti oħra ta' l- istess Kostituzzjoni, entrenched ukoll li b'mod speċifiku, tirregola u tgħid li l-Parlament għandu dritt jagħmel dan, liema tapplika, il-parti ġenerali jew il-parti speċjali?

Tapplika l-parti speċjali.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOE FENECH: L-Onor.

Mifsud Bonnici qed jgħid kontradizzjoni għaliex f'nifs wieħed qed jgħidilna li rridu nassiguraw li nimxu mal- Kostituzzjoni li tgħid li dan il-Parlament għandu dritt jinvestiga u jiddeċiedi hu, u f'nifs ieħor qed jgħidilna biex noqogħdu attenti għaliex dan id-dritt huwa anit-kostituzzjonali u lanqas nistgħu nagħmluh.

Jista' jiddeċiedi liema triq hija korretta u nipprovaw nilleġislaw dwarha?

Għaliex hemm kontradizzjoni fiż-żewġ ipotesi li għamel, waħda qed tikkontradixxi kompletament lill-oħra.

Aħna hawnhekk qegħdin ngħidu li din bl-ebda mod ma tmur kontra d-drittijiet fundamentali tal-bniedem għar- raġuni sempliċi li hawn mhux inti li qed takkuża u tkun ġudikant tiegħu, imma hemm iż-żewġ terzi li tirrikjedi l-Kostituzzjoni.

Hawnhekk għandna sitwazzjoni fejn hemm maġġoranza speċjali kwalifikata li titlob il- Kostituzzjoni minħabba ċ-ċirkostanzi partikolari tal-każ; ġudikant se jkun investigat minn xi ħadd li diġa' huwa indipendenti mill-Parlament u li jkun stabbilixxa li hemm provi biżżejjed biex dan jinġieb quddiem il-Parlament - għaliex inkella l-mozzjoni jew l-indirizz ta' l-impeachment ma jibqax miexi - u li t-tobba iddikjarawh - kif se jingħad fil-klawsola li ġejja - mentalment mhux kapaċi.

Jiġifieri l-fatti ma jikkombaċċjawx ma' dak li qed jgħid l-Onor.

Mifsud Bonnici.

Barra minn dak li għidt jien, hawn stat ta' kontradizzjoni tal-pożizzjoni; jew wieħed irid jibqa' jinsisti u jgħid li d-dritt huwa tal-Parlament li jagħmel dan l-indirizz u l-ebda kummissjoni u l-ebda qorti ma tindaħal biex il-mozzjoni ma tiġix diskussa jew inkella għall-kuntrarju, jgħid li jekk isir hekk - kif qed jinsisti l-Onor.

Mifsud Bonnici - dik il-proċedura tkun anti-kostituzzjoniali u allura ma tistax issir.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Dak li l-Ministru qed jgħid li huwa kontradizzjoni huwa biss argument loġiku.

Jista' jagħti l-każ li argument loġiku jġib kontradizzjoni bil-mod ta' argumentazzjoni.

Imma x'inhu dan l- argument loġiku?

Aħna qegħdin ngħidu li skond il-Kostituzzjoni stess, il- Parlament ma jistax jidderoga mid-drittijiet tiegħu.

Dik kienet il- premessa tagħna.

Issa aħna qed ngħidu li dak li huwa kostituzzjonalment dritt tal-Parlament, m'għandux jitnaqqas u jitneħħa minn dan id-dritt imma qed ngħidu li minkejja dak li tgħid il-Kostituzzjoni, li l-Parlament għandu jikkonsidra r-rimozzjoni ta' mħallef, jeżisti stat ta' fatt li l-imħallef se jinġieb quddiem il-Parlament u se jiġi akkużat u ġudikat mill- Parlament.

Aħna qed ngħidu li l-Kostitizzjoni veru tgħid hekk u għaldaqstant aħna m'għandniex inneħħu mid-drittijiet tal-Parlament.

Imma fl-istess ħin jekk il-Kostituzzjoni tgħid hekk, il-Kostituzzjoni qiegħda tagħti lill-imħallef partikolari dawk id-drittijiet li wkoll huma fundamentali u protetti mill-istess Kostituzzjoni f'ambitu ieħor, f'section 39 li tittratta d-drittijiet fundamentali tal-bniedem?

Fost id-drittijiet fundamentali tal-bniedem hemm dak tal-fair trial, u l-eżempju li ġab il- kollega tiegħi l-Onor.

Borg kien li fil-Kamra l-imħallef mhux se jgħaddi proċeduri kriminali, eċċ. Imma aħna qegħdin ngħidu li dan m'huwiex biss argument akkademiku, li mħallef li jinġieb quddiem il-Parlament għar- rimozzjoni jkun qed jiġi akkużat mill-Parlament, qed jiġi investigat mill- Parlament u qed jiġi ġudikat mill-Parlament.

Ma tarax li dan jikkombatti speċjalment ma' teoriji u deċiżjonijiet riċenti li wieħed jista' jagħmel analoġija minnhom?

Riċentement kien hemm persuna li kombattiet din il- proċedura b'mod favorevoli għal ksur ta' privileġġ.

L-unika ħaġa li qal il- Gvern biex jiġġustifika li f'dan il-każ il-persuna qed tiġi ġudikata, akkużata u investigata mill-istess organu, hija li dan huwa sanzjonat mill- istess Kostituzzjoni.

Dak huwa l-argument tal-Gvern.

Aħna qed nipprovaw nieħdu l-argument pass 'il quddiem u dan l-argument mhux qed inġibuh biex nipprovaw noħolqu konflitt ma' dak li għidna qabel.

Jekk fir-realta' wieħed jieqaf u jirrifletti - mhux sempliċement jipprova jħaffef biex ngħaddu dan l-Abbozz malajr kemm jista' jkun - x'isib?

Huwa veru dak li qed ngħidu u dak li għadu kemm qal l-Onor.

Mifsud Bonnici?

Minkejja l-fatt li l-Kostituzzjoni stess tgħid li din hija l-proċedura, dan imur kontra parti oħra tal-Kostituzzjoni?

Daqskemm kien hemm atikli fil-Kostituzzjoni li ħadd ma kkontempla kif setgħu jiżvolġu!

Anzi intom tafu x'ġara fit- tibdil kostituzzjonali meta l-Kostituzzjoni saret repubblika.

Min qatt stenna li dak is-subartiklu ma kienx entrenched u allura seta' jbiddel il- klawsola entrenched innifsha?

Aħna qegħdin ngħidu: Qatt qam l-argument?

Wieħed jista' jġib analoġija ma' dak li ġara fil-ksur ta' privileġġ.

GĦandna nikkonsidraw din il-possibilita' jew għandna nagħlqu għajnejna għal dak li jinqala' fil-kamp Ewropew mil-lat ta' drittijiet tal-bniedem?

Jew inkella l-Ewropa nużawha bħala paraventu konvenjenti meta jkun hemm qbil u trumbetta meta jkun hemm ix-xewqa ta' marketing, filwaqt li meta niġu għal affarijiet oħra ninsew li ċerti proċeduri jkunu ttieħdu?

Illum il-Gvern ftaħar li bl-ewwel liġi li għadda, Malta issa għandna dik il- ġurisprudenza vasta u importanti permezz tal-Konvenzjoni Ewropa.

Minħabba dik il-Konvenzjoni, abbinata mad-drittijiet tal-bniedem, hemm l- opportunita' li illi jkollna ġurisprudenza kostituzzjonali li hija ta' natura ħafna iżjed wiesgħa milli kienet qabel.

Minħabba deċiżjonijiet riċenti fil-Qorti ta' l-Appell, il-Qorti Kostituzzjonali tagħna, nafu l- applikazzjoni ta' din il-Konvenzjoni.

Għaldaqstant kien possibbli li jkun hemm ċerti proċeduri dwar il-ksur ta' privileġġ u aħna qed nantiċipaw il-possibilita' li jkun hemm proċeduri simili jekk qatt ikun hemm mozzjoni għat-tneħħija ta' imħallef.

Għandna niskartawh dan l-argument la aħna, wara kollox, dħalna f'baħar li huwa ta' importanza?

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: L-Oppożizzjoni għandha ħafna iktar kummenti x'tagħmel.

L-ewwelnett insemmi r-rimarka li saret, li dak li qed jiġi sottomess mill-Oppożizzjoni huwa kontradittorju.

Jien ngħid ċar u tond li huwa kontradittorju, imma jekk il-liġi, anke l-Kostituzzjoni, għandha provvedimenti kontradittorji, meta inti tinvoka l-provvedimenti kostituzzjonali separatament, bilfors trid tasal fil-kontradizzjoni li hemm fil-Kostituzzjoni.

Li qed jinsa l-Gvern huwa li barra l-Kostituzzjoni issa għandna dak li semma l-Onor.

Attard Montalto, il-Konvenzjoni.

Anke jekk xi ħadd jipprova jiġġustifika proċeduri f'din il-Kamra bl-argument li l-istess Kostituzzjoni li tagħti ċerti drittijiiet fundamentali tipprovdi għal dawn il-proċeduri fil-Kamra, jekk min jinvoka d-drittijiet fundamentali jistrieħ fuq il-provvedimenti tal-Konvenzjoni u mhux fuq il- provvedimenti tal-Kostituzzjoni, xorta waħda ma nistgħux ngħidu li d-dritt kostituzzjonali li nġibu ...

ONOR.

JOE FENECH: L-istess drittijiet tal-Konvenzjoni qegħdin fil- Kostituzzjoni.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Le, m'humiex l-istess.

Dak huwa l- iżball fundamentali li - nibqa' nirrepeti - għamel dan il-Gvern biex jissodisfa raġunijiet politiċi, l-iżball li mhux aderejna għall-Konvenzjoni imma għamilna l-Konvenzjoni parti mil-liġi tagħna.

Id-drittijiet tal- Konvenzjoni m'humiex identiċi għad-drittijiet tal-Kostituzzjoni.

ONOR.

JOE FENECH: Hawn qed naqblu.

Identika mil-lat tad-dritt għall- fair hearing.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Le, m'għandux x'jaqsam.

Jien qed ngħidlek li l-argument illi l-proċedura provduta mill-Kostituzzjoni li bniedem jinġab biex jiġi ġġudikat minn din il-Kamra, jista' jingħad li ma jista' qatt ikun in kontradizzjoni għal provvediment ieħor li hemm fil- Kostituzzjoni - jiġifieri l-artikli dwar id-drittijiet fundamentali - għaliex l-istess Kostituzzjoni tipprovdi għalihom.

Imma meta dak id-dritt jemana wkoll mill-Konvenzjoni, allavolja l-istess dritt, l-argument tal- kontradizzjoni ma jiswiex iktar għax hija f'liġi differenti.

Allura trid tiġġudika liema hu l-aqwa dritt, jekk huwiex tal-Kamra jew inkella d-dritt fundamentali ta' l-individwu.

ONOR.

JOE FENECH: Jew inkella l-Kostituzzjoni tagħna.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Il-Kostituzzjoni tagħna ma tidħolx hawnhekk.

Id-dritt li ġġib persuna quddiem il-Kamra joħroġ mill- Kostituzzjoni.

Id-drittijiet fundamentali, apparti li joħorġu mill- Kostituzzjoni, joħorġu wkoll mill-Konvenzjoni.

Issa jista' xi ħadd jgħid li dawk id-drittijiet fundamentali tal-Konvenzjoni huma inferjuri għad- drittijiet li joħorġu mill-Kostituzzjoni tagħna, meta l-appelli li jiġu deċiżi mill-Qrati Kostituzzjonali tagħna huma soġġetti wkoll għall- provvedimenti tal-Konvenzjoni u jistgħu jinqalbu abbażi tal-Konvenzjoni?

ONOR.

JOE FENECH: Ma' dan li qed tgħid naqblu, ħlief f'ħaġa fundamentalissima, illi l-Konvenzjoni tapplika għad-drittijiet tal-bniedem fejn fil-Kostituzzjoni tagħna m'hemm l-ebda referenza.

Imma fejn huma identiċi, il-Kostituzzjoni tagħna għandha tipprevali.

Issa jekk għandna sitwazzjoni fejn hemm dak id-dritt li qed issemmi int, li jemana mill- Konvenzjoni u anke mill-Kostituzzjoni, u l-Kostituzzjoni tagħna stess għandha provvediment li m'huwiex kuntrarju għas-salvagwardar imma jipprovdi ċerta proċedura fil-każ tat-tneħħija ta' l-imħallfin, allura dak irid jopera.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Tkellimna biss fuq meta jkun hemm kontradizzjoni apparenti, imma fil-fatt ma jkunx hemm kontradizzjoni.

Għaliex?

Għax dak li qed tgħid l-Oppożizzjoni huwa li d-dritt li għandha l- Kamra li f'kull mozzjoni trid tiddeċiedi hi, ma jistax jiġi mittiefes mid- deċiżjoni tal-Kummissjoni li tgħid li m'hemmx prima facie każ.

Dak huwa dritt kostituzzjonali.

Issa d-diffikulta' li qed titqanqal hija fuq jekk dak id-dritt kostituzzjonali li l-Kamra tiġġudika jilledix dritt ieħor kostituzzjonali tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem.

U jekk jilledi, liema jipprevali?

L-opinjoni ta' l-Onor.

Borg kienet li ladarba l-istess Kostituzzjoni tipprovdi għaż-żewġ affarijiet, allura l-proċeduri quddiem il- Kamra m'għandhomx jiġu dikjarati li jmorru kontra d-drittijiet fundamentali għax qegħdin fl-istess Kostituzzjoni.

Dik timplika illi li kieku m'humiex fl-istess Kostituzzjoni, dawk il-proċeduri jilledu d-dritt fundamentali.

Għax kieku ma jilledux ma nistrieħx fuq dak l-argument, imma ngħid li l- proċeduri quddiem il-Kamra ma jilledux id-dritt fundamentali.

Kif, meta għandek żewġ drittijiet fundamentali, xi ħadd jagħżel li d-dritt tal-Kamra huwa superjuri għad-drittijiet fundamentali ta' l-invididwu?

Jien ma nafx kif tista' tagħżlu.

Għalhekk jien għidt li l-argument ta' l-Onor.

Borg ma jikkonvinċinix għall-aħħar, għaliex ma tistax taqbad u tagħmel din l- għażla.

Anzi l-feeling tiegħi huwa li d-drittijiet fundamentali ta' l- individwi huma supremi fuq kollox, fuq kull dritt ta' ħaddieħor - barra d- dritt tas-soċjeta', jiġifieri tal-kollettivita' - imma mhux id-dritt tal- Kamra, għax din hija xi ħaġa differenti.

Ladarba issa qed nilleġislaw u ladarba l-ħanin Alla tana moħħ biex naħsbu f'dawn l-affarijiet, ma nistgħux ninjorawhom u nibqgħu mexjin hekk.

Allura la qed jitqanqlu dawn l- affarijiet, irridu niddibattuhom u nipprovaw insolvuhom.

Nerġa' ngħid li jekk hemm bżonn li l-Kostituzzjoni tagħna tiġi rtokkjata biex tieħu in konsiderazzjoni dawn il-ħwejjeġ li qed jingħadu u li qed jiġu dibattuti, irridu nagħmlu dan l-isforz għax inkella nkunu qed nonqsu mid-doveri tagħna f'din il-Kamra tar-Rappreżentanti.

Issa dan kollu li qed ngħidu dwar il-ġudikanti japplika iktar dwar dak li għamilna għall-avukati għax hemmhekk huwa l-Kumitat li jiddeċiedi d-destin ta' bniedem, jiġifieri jekk jibqax bil-warrant jew le.

Jien nixtieq naf kemm huwa an adjudicating authority imparzjali u indipendenti dak il- Kumitat li għamilna.

Lill-Ministru nerġa' ngħidlu li filwaqt li lill- Kummissjoni tajnieha l-immunita' biex ma tiġix sindikata mill-qorti, fil- każ tal-Kumitat m'hemmx din l-immunita' u allura wieħed żgur jista' jipprova jikkontesta l-kostituzzjonalita' tal-Kumitat għall-Avukati u Prokuraturi Legali għax m'hux an independent and impartial adjudicating authority, li żgur għandu x'jaqsam mad-drittijiet ċivili ta' l-avukati u tal-prokuraturi legali għax se jiddetermina d-destin ta' avukat, fis-sens jekk jibqax jaħdem ta' avukat jew le.

Dan japplika wkoll għall-prokuratur legali.

Imma meta aħna nafu li hawn dawn id-diffikultajiet kollha, kif nistgħu ninjorawhom, qishom ma jeżistux jew qishom huma fantasiji biss u mhux verament jeżistu?

Allura nħalluhom jinqalgħu u meta jinqalgħu mbagħad insolvuhom?

Mela meta nilleġislaw u nafu b'dawn l-affarijiet nistgħu nagħmlu hekk?

ONOR.

JOE FENECH: Għall-ewwel parti ngħidlek "no comment" għax din diġa' eżawrejnieha.

Fil-fatt iddiskutejnieha l-bieraħ u anke llum; ħadna seduta u nofs biex iddiskutejna l-istess punt.

Għalkemm ġie diskuss b'mod interressanti u studjat, għamilna repetizzjoni ta' l-istess ideat.

Għat-tieni parti li semmejt, m'inix se ngħid "no comment".

Huwa qal li dan japplika wkoll għall-Kumitat ta' l-Avukati.

Huwa staqsa kif jista' xi ħadd jgħid li dan huwa "an independent and impartial adjudicating authority".

U għaliex independent and impartial?

Min jista' jkollok iktar indipendenti jekk mhux l-Avukat Ġenerali li qiegħed jirrappreżenta l- kompożizzjoni ta' l-adjudicating body fejn hemm rappreżentant, li jkun avukat ukoll, nominat mill-Kummissjoni u tliet avukati nominati mill-Kamra ta' l-Avukati, li qed jiġu salvagwardati wkoll u nominati għal erba' snin biex wieħed żgur jassigura li ma jkunx hemm abbużi?!

Kulħadd jista' jabbuża, anke mħallef, imma biex wieħed jassigura kemm jista' jkun umanament possibbli, dawn iridu jiġu deċiżi indipendentement mill-volonta' ta' ħaddieħor u skond il-volonta' tagħhom kif hi imposta fuqhom mil-liġi.

Issa barra minn dan, din tmur pass ieħor 'il bogħod.

Għax jekk dan se teħodlu l-warrant, għandu dritt għal appell u se jmur quddiem il- Kummissjoni li se tkun magħmula minn ħames ġudikanti.

Allura ma nistax naf xi jrid jgħid il-ħabib tiegħi għax f'dan il-każ m'hemmx iktar impartial and independent adjudicating bodies minn dawn.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Li kieku ma ngħatatx deċiżjoni ftit taż- żmien ilu dwar jekk l-imħallfin temporanji jissodisfawx il-provvedimenti tal-Kostituzzjoni, kien ikollok raġun, imma wara dik id-deċiżjoni ma jidhirlix li l-kwestjoni hija paċifika, kif qed jgħid il-Ministru.

(Interruzzjonijiet) Jiġifieri wara dik id-deċiżjoni wieħed irid joqgħod attent x'inhu an independent and impartial adjudicating authority.

ONOR.

TONIO BORG: Fil-fatt il-LPrima stanza qalet li m'hemmx ksur tad- drittijiet tal-bniedem u fl-Appell qalu li seta' kien hemm ksur tad- drittijiet tal-bniedem.

Il-kwestjoni ma kenitx fuq l-indipendenza jew l- imparzjalita', imma għar-rigward tad-drittijiet tal-bniedem.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Issa niġu għall-punt fundamentali.

Hemm xi dubju li subartiklu 97 (3), bla ma jiddistingwi l-proċeduri qabel ma jiġu f'din il-Kamra u barra din il-Kamra, qed jipprospetta li l-proċeduri dwar l-investigazzjoni u l-prova jistgħu jiġu provduti f'liġi?

Imma ladarba aħna qed nipprovdu għall-proċeduri anterjuri, għax-xogħol f'din il- Kamra, mhux bilfors li rridu nipprovdu għall-proċeduri f'din il-Kamra?

Allura kif nistgħu nagħmlu liġi bbażata fuq it-talba li hemm f'subartiklu 97 (3) li nipprovdu għall-proċedura li trid tintuża fl-investigazzjoni u l- ġbir tal-provi u dik ma tapplikax għall-proċeduri f'din il-Kamra?

Kif nistgħu nagħmlu dan?

Li qed ngħid hu li rrid nestendu l-proċeduri li tuża l-Kummissjoni għall-proċeduri f'din il-Kamra, inkella ma nkunux ipprovdejna għall-proċeduri f'din il-Kamra, u dan żgur li hu l-għan ewlieni ta' klawsola 3.

Issa l-Gvern se jerġa' jgħid li fl-Indja hekk jagħmlu pero' fl- Indja lanqas ipprovdew għall-proċeduri fil-Kamra u jien qed ngħid li aħna għandna nipprovdu għal dan għaliex subartiklu 97 (3) hekk jitlob.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru Fenech.

ONOR.

JOE FENECH: Qed nerġgħu nirrepetu l-istess ħaġa u se nibqgħu nirrepetu till kingdom come, meta l-konsegwenza hi li m'aħniex naqblu.

Il- loġika ta' kull bniedem li għandu loġika ssegwi tgħidlu li jekk il-liġi qed tistabbilixxi proċedura kif issir l-investigazzjoni u l-prova, irid ikollok Kamra li hija kważi irresponsabbli jew semi-irresponsabbli biex una volta - u l-liġi qed tgħid x'inhu l-iskop li dawn isiru, għax ma trid tippależa lil ħadd - l-provi jkunu nġabru mill-Kummissjoni hi ma taċċettahomx, ħalli l- imputat jew l-akkużat jgħid li hu jrid li jinstema' kollox mill-ġdid hawnhekk.

U jien għalhekk aċċettajt il-konċett tal-prima facie, aċċettajtha fl-interess tal-persuna li tkun qed issir mozzjoni kontriha għax trid tħallilha l-possibilitajiet kollha miftuħa.

Imma jrid ikun xi ħadd arċi-iblah biex wara li għandek liġi li tistabbilixxi l-proċedura, għandek kummissjoni responsabilissima li qed tagħmel l-investigazzjonijet u tiġbor il-provi u tagħtik ukoll ir-rapport, jgħid li mhux se jagħti kashom u jrid li l-Kamra tisma' kollox għaliex hu għandu d-dritt li jagħmel hekk.

Kollox jista' jkollok dritt li tagħmel imma b'dan il-mod id-drittijiet tkun qed tabbużahom u mhux tużahom.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l- emenda "I" kif imressqa u moqrija t-tieni darba mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

L-emenda "I" għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 10, kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 10, kif emendata, għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 11- Kompetenza tal-Kumitat għall-Qrati Superjuri.

Clause 11 - Competence of the Superior Courts Committee.

ONOR.

JOE FENECH: Nipproponi din l-emenda għal klawsola 11:

"J" Minflok il-klawsola 11 għandu jidħol dan li ġej:

"Bord mediku.

(1) Meta jkun allegat li mħallef jew maġistrat ma jkunx jista' jaqdi d-dmirijiet tiegħu minħabba xi inkapaċita' fiżika jew tal-moħħ, u din l-allegazzjoni tiġi kontestata, il-Kummissjoni tista' tordna li jsir eżami mediku ta' l-imħallef jew maġistrat minn bord mediku li jinħatar għal dan il-għan mill-President, u l-imħallef jew maġistrat, skond il-każ għandu jattendi għal dak l-eżami mediku speċifikat mill- Kummissjoni.

(2) Il-bord mediku għandu jippreżenta rapport lill-Kummissjoni fejn jiddikjara jekk l-inkapaċita' fiżika jew tal-moħħ teżistix, u jekk teżisti hijiex waħda tali li tirrendi lill-imħallef jew maġistrat inkapaċi li jwettaq il-funzjonijiet tal-kariga tiegħu.

(3) Jekk l-imħallef jew maġistrat jirrifjuta li joqgħod għal xi eżami mediku li l-bord mediku jqis meħtieġ, il-bord għandu jagħmel rapport lill-Kummissjoni fejn isemmi li l-imħallef jew maġistrat ikun irrifjuta li joqgħod għal dak l-eżami, u l-Kummissjoni tista' meta tirċievi dak ir-rapport, tippreżumi li l-imħallef jew maġistrat ikollu dik l-inkapaċita' fiżika jew tal-moħħ li tkun qegħda tiġi allegata fil- mozzjoni msemmija fis-subartikolu (1) ta' l-artikolu 10 ta' dan l-Att.

(4) Id-dispożizzjonijiet tas-subartikoli ta' qabel ta' dan l-artikolu għandhom japplikaw mutatis mutandis meta jiġi allegat li avukat jew prokuratur legali ma jkunx jista' jeżerċita l-professjoni tiegħu minħabba inkapaċita' tal-moħħ.".

"J" For clause 10 there shall be substituted the following:

"Medical Board.

(1) Where it is alleged that the judge or magistrate is unable to perform the functions of his office because of infirmity of body or mind and the allegation is denied, the Commission may order the medical examination of the judge or magistrate by such medical board as may be appointed for the purpose by the President and the judge or magistrate, as the case may be, shall submit himself to such medical examination within the time specified by the Commission.

(2) The medical board shall submit a report to the Commission stating therein whether there exists any infirmity of body or mind, as the case may be, and in case such infirmity exists, whether it renders the judge or magistrate unable to perform the functions of his office.

(3) If the judge or magistrate refuses to undergo any medical examination considered necessary by the medical board, the Board shall submit a report to the Commission stating therein the examination which the judge or magistrate has refused to undergo, and the Commission may, on receipt of such report, presume that the judge or magistrate suffers from such infirmity of body or mind as is alleged in the relative motion referred to in subsection (1) of section 10 of this Act.

(4) The provisions of the foregoing subsections of this section shall apply mutatis mutandis where it is alleged that an advocate or a legal procurator is unable to exercise his profession because of infirmity of mind.".

Klawsola 11 hija konsegwenzjali għall-klawosla li għadna kif għaddejna.

Hawnhekk qed jingħad x'irid isir f'każ ta' inkapaċita' mentali jew fiżika tal-ġudikant u qed nistabbilixxu li l-ġudikant irid jissottometti ruħu għal eżami mediku.

Qegħdin ngħidu wkoll li l-bord mediku tappuntah il- Kummissjoni.

Hawhekk kważi qed jiġu invertiti l-provi, fis-sens li qed tiġi preżunta l-prova tad-defiċjenza mentali fil-każ li wieħed jirrifjuta li joqgħod għall-eżami mediku.

Jiġifieri għad-differenza ta' affarijiet oħrajn mhux irid jipprova hu li hu mentalment m'għandux difett imma l-fatt li jirrifjuta li joqgħod għal eżemi mediku l-Kummissjoni jistgħu jikkonsidrawha bħala preżunzjoni tal-prova ta' dak l-istat ta' defiċjenza mentali.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Nixtieq nagħmel kumment li m'għandux x'jaqsam direttament ma' din il-klawsola imma jinkwadra ruħu fiha wkoll.

Irrid ngħid li ħafna mill-kostituzzjonijiet li ġew ikkwotati f'din il-Kamra huma ta' pajjiżi fejn m'hemmx kamra waħda tal-Parlament imma tnejn u meta jkun hemm allegazzjoni ta' mard fiżiku jew mentali, il-proċeduri kontemplati huma li jgħaddu miż-żewġt ikmamar tal-Parlament.

Fil-fatt anke l-Basu jirreferi għall-proċedura kontemplata fl-Amerika, fl-Ingilterra, fil- Kanada, fl-Awstralja, fl-Irlanda u fil-Ġappun fejn f'kull pajjiż hemm żewġ kmamar tal-Parlament u f'kull waħda hemm proċedura.

Jien ma rridx li niġi interpretat li qed ngħid li dan irid jgħaddi l-eżami mediku minn kumitat ta' kamra u minn kumitat ta' kamra oħra imma in ġenerali, anke għal dak li għIdna qabel dwar il-misbehaviour u l-bella compania, meta għandek proċedura li trid tgħaddi min żewġ oqsma, hija iżjed u iżjed salvagwardja li l-ġudikant jitressaq quddiem iż-żewġt ikmamar.

Fl-indja, per eżempju, jitressaq quddiem iż-żewġt ikmamar billi jkun hemm ....

(Interruzzjonijiet) Le, hekk qegħda.

ONOR.

JOE FENECH: L-Amerika żgur mhux hekk qegħda u lanqas l-Ingilterra.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: L-Ingilterra jgħidlek li it originates in the House of Commons imma ma jieqafx hemm.

ONOR.

JOE FENECH: Bir-rispett kollu, dan x'għandu x'jaqsam mal-kwestjoni tagħna?

Ma nitilfux żmien fuq din.

Aħna kamra waħda għandna u ma nistgħux nissottomettu għal żewġt ikmamar.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Aħan qed ngħidulek li meta jkollok dan - li hu salvagwarda aktar - aħna rridu noqogħdu aktar attenti.

Meta qed inqajmu kwestjonijet dwar proċedura, qed inqajmuhom għaliex fil-każ tagħna hija aktar sempliċi biex tneħħi imħallef milli hu fil-pajjiżi li kkwotajna.

F'Malta kif inhi s-sistema se tkun iżjed faċli minn dak li bbażajna fuqu ta' l-Indja, u dan huwa fatt. L-ewwelentt, anke fl-Indja, biex tneħħi imħallef trid 100 firma minn kamra u 50 minn oħra u mhux minn sempliċi membru.

Fejn għandu x'jaqsam il-qasam mentali u l-qasam fiżiku rridu noqogħdu attenti li wieħed ma jipprovax jilleġiżla - mhux qed ngħid li qed isir hekk - xi ħaġa li fejn parlament ieħor għandu żewġ safeguards .....

ONOR.

JOE FENECH: Hawnhekk għandna s-safeguard taż-żewġ terzi li hija ħafna aktar kontra kull abbuż li jista' jsir.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Qed niġi informat mill-kollega tiegħi li l- maġġoranza kwalifikata hija applikabbli anke f'dak il-pajjiż.

ONOR.

JOE FENECH: X'għandu x'jaqsam?

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Inti għadek kemm għidt li aħna għandna s- safeguard taż-żewġ terzi.

ONOR.

JOE FENECH: Jien għadni kemm għidtlek li dik hi l-unika safeguard li għandna fil-Kostituzzjoni tagħna.

Issa billi ħaddieħor għandu żewġ kmamar jew tliet kmamar jew erbgħa ma tagħmilx differenza u l-istess trid tgħaddi b'żewġ terzi mill-Parlament.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Aħna qed ngħidu li rridu noqogħdu iżjed attenti minn dawn il-pajjiżi u mhux inqas.

U l-fatt li nibbażaw il-liġi tagħna fuqha biss anzi għandna nagħmluha iżjed diffiċli u iżjed restrinġenti.

GĦaliex?

GĦaliex dak il-pajjiż li aħna qed nieħdu l-liġi verbatim mingħandu kif qalilna l-Prim Ministru jrid jgħaddi minn żewġ għeriebel waqt li hawnhekk irid jgħaddi minn għarbiel wieħed.

ONOR.

JOE FENECH: Ta' l-Indja jgħaddi minn wieħed għaliex ir-rapport isir jew lill-iSpeaker jew liċ-Chairman tal-Kumitat u dak jgħaddih lill- kamra tiegħu.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Imma r-rimozzjoni mhux hekk issir.

ONOR.

JOE FENECH: Iva, għaliex hemm issir.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Dwar ir-rimossjoni jgħidlek ...

ONOR.

JOE FENECH: Din ma tagħmilx differenza.

Ejja ma nitilfux ħin.

Hawnhekk qed nissalvagwardaw il-pożizzjoni ħafna aktar milli hi llum.

Ilum jiġi quddiem il-Parlament għaliex iġibu xi ħadd u jagħmel mozzjoni hawn anke b'mod abbużiv u tajjeb u ħażin trid titratta l-kwestjoni tiegħu hawnhekk u tneħħiħ bżżewġ terzi u llum qed noħolqu għarbiel ieħor li flok tiġi quddiem il-Parlament trid tmur l-ewwel quddiem din il-Kummissjoni.

Allura se tgħid li b'dan se nagħmluha aktar faċli!?

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Le, mhux qed tagħmilha aktar diffiċli.

ONOR.

TONIO BORG: Dan li qed jingħad jikkontradixxi ftit l-argument ta' qabel min-naħa ta' l-Oppożizzjoni li l-Parlament għandu jżomm id-dritt li għandu; anke meta mħallef ma jinstabx ħati mill-Kummissjoni anzi se mai dik hi garanzija addizzjonali li ma teżistix illum u trid tiġi introdotta bil- liġi.

L-Oppożizzjoni qalet li qed tgħid dan - to be fair - għax tista' tmur kontra l-Kostituzzjoni, imma aħna qed inżidu l-garanzija u mhux innaqqsuha.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Aħna ssottomettejna li ladarba l- Kostituzzjoni kkontemplat dan u waqt li qed niddeliberaw qed joriġina mill- ħsieb tagħna li jista' jagħti l-każ li jekk il-Parlament se jkun judge and jury, allura aħna ħadna dak l-argument in extensio waqt li qed nilleġislaw.

Mela fejn trid titkellem fuq dan.

Wara l-leġislazzjoni jew fil-qorti?

Mhux hawnhekk trid titkellem fuq dan!

ONOR.

JOE FENECH: Imma tgħidx li qed nagħmluha iktar faċli - għax hawn huwa l-ħażin - għid li qed nagħmluha iktar diffiċli.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Mhux hawnhekk trid tesprimi l-ħsieb li jinqala'?

Dan huwa l-post fejn għandu jsir dan kollu.

Aħna dak li qed ngħidu.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l- emenda kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 11 kif emendata għaddiet u qed tifforma parti mill-Abbozz ta' Liġi.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 11 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Carried.

L-emenda "J" għaddiet nem. con.

Klawsola 12 - Setgħat tal-Kumitat għall-Qrati Superjuri f'ċerti każi.

Clause 12 - Powers of the Superior Courts Committee in certain cases.

ONOR.

JOE FENECH: Nipproponi din l-emenda għal klawsola 12:

"K" Minflok il-klawsola 12 għandha tidħol il-klawsola li ġejja:-

"Rapporti minn Imħallfin u Maġistrati lill-Kummissjoni għall- Amministrazzjoni tal-Ġustizzja.

Kull imħallef u maġistrat li jippresjedi fuq xi qorti għandu sal- ħmistax ta' Jannar ta' kull sena, jagħmel rapport lill-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja li fih jagħti lista tal-kawżi kollha pendenti quddiem il-qorti li fuqha jippresjedi u liema jkunu ilhom hekk pendenti għal ħames snin jew aktar, u jindika f'dak ir- rapport ir-raġuni l-għala kull każ ikun għadu hekk pendenti u ż-żmien li fih l-imħallef jew il-maġistrat, skond il-każ, jistenna li l-istess qorti tkun iddisponiet mill-każ.".

"K" For clause 12 there shall be substituted the following:-

"Reports by Judges and Magistrates to the Commission for the Administration of Justice.

Every judge and magistrate presiding over any court shall not later than the fifteenth day of January of every year, make a report to the Commission for the Administration of Justice giving a list of all cases pending before the court over which he presides and which have been so pending for a period of five years or more, indicating in the report the reasons why each case is still pending and the time within which the judge or magistrate, as the case may be, expects the case to be disposed of by the said court.".

Kif għidna fis-Second Reading ta' dan il-Bill, din hi l-unika klawsola li hemm fil-liġi li b'xi mod tirrendi lill-ġudikant accountable.

L-iskop hu li tissensibilizzah għal dewmien ta' kawżi, partikolarment dawk li jkollhom iktar minn ħames snin u jkunu għadhom ma ġewx deċiżi.

Kif tgħid din l- emenda, il-ġudikant irid jagħmel rapport lill-Kummissjoni u jagħti r- raġunijiet għalfejn il-kawża għadha ma nqatgħetx kif ukoll f'liema żmien jaħseb li din il-kawża se tinqata'.

Fil-fatt nafu per esperienza li ħafna kawżi li qegħdin quddiem periti, qegħdin fil-bir tas-skieken.

Forsi kultant isiru żewġ seduti f'sena u sadanittant l-imħallfin joqogħdu sempliċement fuq dak li jgħidilhom il-perit jew l-avukat, jiġifieri li s- seduti mexjin, mingħajr ma jsir monitoring sew dwar jekk is-seduti humiex mexjin kif suppost jew jekk humiex isiru seduti fejn jinstemgħu x-xhieda.

Lanqas m'hu qed isir monitoring fuq it-taparsi seduti li jieħdu nofs siegħa, tliet kwarti jew il-massimu siegħa u mbagħad jieqfu u dwar dan nirċievi diversi ittri ta' lmenti minn nies li jkollhom iħallsu għall- ispejjeż tas-seduta.

Naħseb li wieħed anke hawn irid jistabbilixxi ċerti affarijiet.

Ma naħsibx li dan hu mod korrett kif nikkonduċu l-kawżi.

Naħseb ukoll li fl-emendi li se jsiru għall-Kodiċi ta' Proċedura, dawn l- affarijiet qed jiġu kkonsidrati u nispera li din il-problema partikolarment tal-periti tiġi eliminata.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

John Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: L-intenzjoni tal-klawsola żgur li hi tajba.

Min qed jiġġudika almenu għandu jagħti spjegazzjoni għaliex ċerti kawżi ikunu ilhom pendenti għal ċertu żmien.

Imma fuq liema bażi wasaltu għal perjodu ta' ħames snin?

ONOR.

JOE FENECH: Ħames snin huwa perjodu twil biżżejjed biex tinqata' kawża.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Jien naqbel miegħek.

Fl-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna fejn qed nikkontemplaw li bniedem jesegwixxi sentenza, it- terminu minn tliet snin se jsir ta' erba' snin jew ħamsa?

Se nispjegalek għaliex qed nistaqsi dan.

Jekk aħna qed nikkontemplaw li biex tesegwixxi sentenza, tliet snin jew erbgħa għandhom ikunu biżżejjed, jien jidhirli li biex tinstema' l-kawża, tliet snin għandhom ikunu biżżejjed.

Jien napprezza li aħna qed nagħmlu perjodu ta' ħames snin bħala arbitri boni viris imma naħseb li minn mindu tibda u tispiċċa kull kawża, fil-maġġoranza tal-każijiet il-massimu għandu jkun ta' tliet snin.

Jekk il-perjodu jkun oltre tliet snin jiġri li jkun hemm it-tentazzjoni li min qed jiġġudika jibda jikkalkola li l-perjodu biex tispiċċa kawża huwa ta' ħames snin.

ONOR.

JOE FENECH: Allaħares!

Illum mhux qegħdin iħarsu lejn xi perjodu u għalhekk il-kawża tibqa' sejra.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Meta bniedem imur għand it-tabib għax ikun marid serjament, it-tabib jitkellem f'termini ta' ħames snin u jagħtik prognosis sa ħames snin.

Jien naħseb li l-perjodu ta' żmien li se nespiċifikaw hawnhekk ikun indikattiv bħala l-massimu li wieħed għandu jistenna taħt ċirkostanzi normali.

ONOR.

JOE FENECH: Le, mhux dak hu l-każ.

Il-każ hu li hemm ħafna kawżi pendenti u hemm minnhom li ilhom iktar minn ħames snin.

Dan it-terminu irridu ndaħħluh bl-iskop li wieħed jiġi sensibilizzat biex jekk jista' jkun il-kawżi jipprova jaqtagħhom u ma jħallihomx pendenti.

Jiġifieri aħna qed nagħmlu dan mhux biex nistabbilixxu mod kif jiġu kondotti għal tul ta' żmien.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Dak li qed tgħid hu veru.

Jien qed nirreferi għall-intenzjoni indiretta li tista' tiġi ffokata.

Jien qed nissuġġerixxi li l-perjodu jkun ta' tliet snin għax jidhirli li minn mindu bniedem imur il-qorti u jippreżenta dak li jaħseb li hu...

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOE FENECH: Il-ħsieb huwa li jkun hemm rendikont milll-imħallfin.

Meta mbagħad niġu biex niddiskutu l-emendi għall-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, inkunu nistgħu niddiskutu din il-kwestjoni.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jiddispjaċini, imma r-riżervi li għamilt fuq din il-klawsola m'humiex dwar l-intenzjoni tal-Gvern li qed iressaq din l-emenda, imma dwar il-prattiċita' tagħha, u dawn se jkolli nerġa' ntennihom.

Nimmaġinaw li l-proposta titwettaq, il-ġudikanti jagħmlu r-rapporti tagħhom dwar il-kawżi li ilhom iktar minn ħames snin u dawn ir-rapporti jmorru quddiem id-disa' min-nies tal-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal- Ġustizzja.

Dawn x'se jagħmlu bir-rapporti?

Jista' jkun li disa' min-nies joqogħdu jaqraw ir-rapporti tal-kawżi?

Imbagħad x'se jagħmlu bil-kawżi?

Jekk kawża tkun ilha ħames snin awtomatikamet tkun diġa' damet wisq?

GĦalfejn se joqogħdu jaqraw ir-rapport?

Il-membri tal-Kummissjoni x'se jagħmlu b'dawn ir-rapporti?

Kieku dawn jingħataw lill-Ministru tal- Ġustizzja, kollox sew.

(Interruzzjonijiet) B'kollox kemm hemm kawżi pendenti?

Nagħtu każ li hemm 1,000 li ilhom iktar minn ħames snin - u naħseb li hemm iktar minn hekk - immaġinaw lill-Kummissjoni għall- Amministrazzjoni tal-Ġustizzja b'elf rapport!

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOE FENECH: Jien nassumi li ġudikant jagħti biss lista tal-kawżi bl-annotamenti li titlob il-liġi dwar ir-raġuni għaliex damu daqshekk.

Jien nimmaġina li mhux se jsiru rapport eżawrjenti fuq kull waħda.

Kull imħallef iniżżel in-numru ta' kawżi li jkollu pendenti, iqis ukoll li dawn il-kawżi fadlilhom provi ta' l-attur jew tal-konvenut u meta jantiċipa li l- kawża se tinqata'.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: F'dak ir-rapport, l-imħallef għandu "jindika r-raġuni li kull każ ikun għadu pendenti", apparti meta jantiċipa li se jinqata'.

Jindika għaliex għadu pendenti.

Imma jekk isir rapport ta' kawża minn ġudikant u l-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal- Ġustizzja ma tikkonfrontax dak ir-rapport mal-proċess, x'jiswa?

GĦax allura l-ġudikant jgħid ...

ONOR.

JOE FENECH: X'jagħmel, jigdeb?!

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Ma jigdibx, imma x'se tagħmel il- Kummissjoni?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-Kummissjoni tista', per eżempju, tagħti parir lill-Gvern biex iżid għaxar imħallfin oħra.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: M'hemmx għalfejn?

Jekk wieħed jagħmel statistika tal-kawżi, jista' jara jekk hemmx din il-ħtieġa jew le.

Anzi ħaġa bħal din jekk nippretendu li b'din il-proposta se ninċentivaw jew inġiegħlu - li hu agħar - lill-ġudikanti jaqbdu u jiddeċiedu dawn il-kawżi li ilhom pendenti, żgur li n-numru ta' deċiżjonijiet se jonqos u mhux jiżdied.

Għax dawn huma kawżi li għandhom diffikultajiet partikolari u għalhekk ħafna minnhom ikunu baqgħu pendenti għal numru ta' snin, quindi dawn jirrikjedu iktar ħin, mentri llum kull ġudikant jipprova jiddedika l- ħin għal kawżi ta' facile espedizione biex inaqqas l-istat ta' kawżi li jkollu quddiemu.

Jekk dak il-ħin l-imħallfin illum qed jiddedikawh għal dawk il-kawżi ta' facile espedizione u b'hekk in-numru ta' kawżi pendenti qed jonqos, meta ma jkomplux jiddedikawh għal dawk il-kważi imma jiddedikawh għall-kawżi li ilhom ħafna, l-istat tal-kawżi se jiżdied u mhux jonqos.

Fl-imgħoddi s-soluzzjoni li ġiet addottata ma kenitx din; u dan semmejnieh l-aħħar darba.

Fi żmien l-Imħallef Gauci Maistre kien ġie assenjat imħallef apposta għal dawn il-kawżi.

L-aħħar darba l-Ministru għamel rimarka li l-kawżi antiki ta' mħallef li jispiċċa milli jieħu konjizzjoni tagħhom, jitferrxu bejn l-imħallfin u mhux imorru għand l- imħallef il-ġdid li jilħaq minfloku jew li jieħu postu.

ONOR.

JOE FENECH: Skond il-ftehim li għamlu l-imħallfin bejniethom, meta mħallef mhux jirtira jew imut - għax hemmhekk bilfors trid tqassamhom - imma jitla' fl-Appell, dan iġorr miegħu l-kawżi kollha li jkollu.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Illum il-kawżi ta' ċerta anzjanita' ħadhom l-Imħallef Noel Arrigo li għadu kemm laħaq.

ONOR.

JOE FENECH: Dan mhux korrett.

L-imħallfin iqassmu dawn il-kawżi bejniethom.

L-Imħallef Noel Arrigo ġie assenjat madwar 50 kawża mill- imħallfin stess.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: L-iżjed kawżi li huma diffiċli biex jinqatgħu.

ONOR.

JOE FENECH: Minbarra dan ix-xogħol għandu xogħol ieħor fil-Qorti ta' l-Appell u diversi impenji oħra.

Imma l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici mhux għal dan kien qed jirreferi.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Iva, għal dik kien qed jgħid.

ONOR.

JOE FENECH: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici kien qed jitkellem fuq il-fatt li jien asserejt li l-imħallfin ftiehmu bejnithom li jekk xi ħadd jiġi assenjat xogħol fl-Appell, allura jġorr miegħu l-kawżi li jkollu.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Dik hija kwestjoni oħra.

Li qed jgħid l- Onor. Karmenu Mifsud Bonnici huwa li fi żmien l-Imħallef Gauci Maistre kien hemm imħallef li ġie assenjat dawk il-kawżi antiki li kellhom problemi partikolari.

ONOR.

JOE FENECH: L-Imħallef Gauci Maistre kien ġie assenjat il-kawżi li kien hemm quddiem il-periti.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Illum il-parti l-kbira tal-kawżi li huma antipatiċi u li qatt ma jaslu biex jinqatgħu ġew assenjati lill-Imħallef Noel Arrigo.

Fil-fatt biex l-Imħallef Arrigo jlaħħaq magħhom qed jagħmel is-seduti wara nofsinhar.

L-Imħallef ġibed l-attenzjoni għall-fatt li wieħed m'għandux joqgħod biss fuq l-istatistika għax, per eżempju, fis- Sekond'Awla ma jaqtax sentenzi, imma jagħti digrieti, fl-Appell hemm numru limitat ta' sentenzi li jista' jaqta' minħabba li l-kawżi jkunu jirrikjedu iżjed studju, apparti li l-kawżi li ġew assenjati lilu jinvolvu studju kbir u diffikultajiet kbar.

Per eżempju, jien u l-Onor.

Borg għada jew pitgħada għandna diversi kawżi quddiem l-Imħallef Noel Arrigo li ilhom 20, 25 u 30 sena.

Għalhekk għalkemm jien ngħid li huwa pass pożittiv li nesiġu li l- ġudikanti jagħtu rendikont ta' l-istat tal-kawżi, dan irid jiġi abbinat mat- tip ta' amministrazzjoni tax-xogħol ġudizzjarju.

Kieku ssir din il-lista u wieħed jara li l-Imħallef Arrigo għandu, ngħidu aħna, 70 kawża ...

ONOR.

JOE FENECH: Mhux il-Kummissjoni stess se tistabbilixxi dan?

Anke hi tista' tagħmel suġġerimenti, anzi dan huwa wieħed mill-mansjonijiet tagħha.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Iva, imma wieħed irid jinkwadra x'qed jiġri fil-qorti.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Aħna qegħdin nimponu obbligu ta' kull sena u mhux ta' darba biex il-Kummissjoni mbagħad tiddeċiedi kif għandu jitqassam ix-xogħol jew xi proposti għandha tagħmel lill-Gvern dwar in- numru ta' mħallfin.

Hawnhekk qegħdin ngħidu li kull sena kull ġudikant irid jagħmel il-lista tal-kawżi li għandu quddiemu u li għandhom iktar minn ħames snin, jagħti r-raġunijiet għaliex ilhom daqshekk u jgħid meta jipprrospetta li jinqatgħu.

X'inhu mistenni li tagħmel il-Kummissjoni wara li jkollha dawn ir-rapporti mingħand il-ġudikanti?

Hija mistennija tivverifika ma' kull proċess, jew toqgħod fuq dak li jkunu qalu l- ġudikanti?

GĦiduli x'inhu l-follow-up li l-Kummissjoni mistennija li tagħmel ħalli naraw jekk hemmx utilita' għal dan il-provvediment li qed nagħmlu.

Jiena għidt li kull l-aħħar tax-xahar kull imħallef ikun jaf l- istat tiegħu u dawk l-imħallfin li almenu għandhom l-amor proprju li ma jħallux l-istat tal-kawżi tagħhom jikber, jipprovaw jaqtgħu kwantita' ta' kawżi kull xahar ħalli l-istat tal-kawżi ma jikbirx.

Kif diġa' għidt, biex jagħmlu dan jaqtgħu dawk il-kawżi ta' facile espedizione ħalli n-numru jonqos u mhux jiżdied.

Għalhekk bilfors ikollhom iħallu lura dawk il-kawżi li jippreżentaw diffikulta'.

Per eżempju flok kawża li tista' teħodlok tliet darbiet iż-żmien ta' kawża oħra, taqta' tlieta ta' facile espedizione.

Mhux bilfors l-imħallef jagħżel li jaqta' tlieta ta' facile espedizione biex jonqoslu l-istat?

Naf li l-partijiet tal-kawżi diffiċli jiġu preġudikati, imma kif qed nistennew li l-imħallef inaqqas l-istat li għandu jekk ma jaddottax din is-sistema?

Irridu nsibu alternativa għal din is-sistema, fejn ċerti kawżi li għandhom ċerti diffikultajiet ma nħalluhomx ...

ONOR.

JOE FENECH: Dan jidħol meta nkunu qed niddiskutu l-emendi għall- Kodiċi ta' Proċedura u mhux hawnhekk.

Fil-Kodiċi ta' Proċedura huwa kontemplat ukoll li l-ġudikanti jridu jittrattaw il-kawżi f'ordni kronoloġika, jiġifieri kif jidħlu.

Imma dik il-kwestjoni mhux hawnhekk tidħol.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Kif jidħlu?

X'għandu x'jaqsam?

ONOR.

JOE FENECH: L-imħallef ma jkunx jista' jagħżel kawża ta' facile espedizione minflok oħra, għax ikun stipulat li kawża trid tibda u tispiċċa.

Dik hija materja ta' proċedura u żgur li m'għandhiex x'taqsam mal-kwestjoni li qed niddiskutu llum.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONICI: Dak li qed jgħid il-Ministru huwa veru fit- teorija, imma fil-prattika jiġri dak li qed ngħid jien.

Naħseb li l- Ministru jaf x'jiġri wkoll għax għandu esperjenza iktar minni tal-qorti.

Fil-prattika għaliex ma jsirx hekk?

ONOR.

JOE FENECH: Il-verita' hi li qed nipprovaw nibdlu din il- prattika.

L-iskop kollu ta' l-emendi għall-Kodiċi ta' Proċedura huwa biex indaħħlu kultura ġdida ta' kif isiru l-affarijiet.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Ma tistax meta llum l-affarijiet huma kif inhuma u l-imħallfin għandhom mijiet, jekk mhux eluf ta' kawżi quddiemhom.

U ma jagħmlux kif qed jissuġġerixxi l-Ministru biex ma jħallux l-istat jikber.

Ma jistgħux jagħmlu mod ieħor, għax inkellha l-istat tal-kawżi li jkollhom quddiemhom jikber.

Jekk kawża teħodlok erba' darbiet il-ħin li teħodlok kawża oħra, tagħżel li taqta t-tieni kawża u tlieta oħra bħalha minflok ma taħli l-ħin biex taqta' dik il-kawża li teħodlok ħafna ħin.

Issa wara li l-ġudikanti jagħmlu r-rapport, x'se tagħmel il-Kummissjoni biex tgħin lill-imħallfin?

Il-Kummissjoni x'se tivverifika?

Se jkollha l- proċessi quddiemha?

Se joqgħodu fuq ir-rapporti tal-ġudikanti, imma wara x'se jagħmlu b'dawn ir-rapporti?

Dawn se jservu biss bħala statistika?

THE CHAIRMAN: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jiena ma kellix il-ħsieb li nintervjeni, pero' nixtieq nikkummenta fuq dan il-punt.

Jidher li qed naqblu fuq ħaġa tajba li qegħdin nagħmlu.

L-oġġezzjoni ta' l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici hija fis-sens li qed jistaqsi x'jagħmlu b'dan ir-rapport?

L-ewwelnett huwa tajjeb li jkun hemm l-obbligu li jsir rapport kull sena?

Jista' jgħidli li diġa' hemm statistika u veru li hemm statisika.

Imma s'issa l- istatistika ma timponix li trid tingħata spjegazzjoni dwar għaliex kawża baqgħet pendenti għal ċertu żmien.

Aħna qegħdin ngħidu li fost id-doveri li se jkollha din il-Kummissjoni, għandha l-funzjoni li tara li l-andament u l-amminsitrazzjoni tal-qrati jkunu aħjar.

M'hux pass tajjeb li ngħidu li fost affarijiet oħra, din irid ikollha rendikont minn kull awla tal-qorti dwar x'inhu l-istat tal-kawżi u għaliex hemm dak l-istat?

Din m'hix ħaġa tajba?

Imbagħad x'jagħmlu?

Il-Kummissjoni se jkollha l-obbligu li tara li l-amministrazzjoni tal-ġustizzja tkun dejjem aħjar milli hi, u l-kliem tal- liġi huwa l-funzjonijiet tal-Kummissjoni huma:

"... to supervise the workings of all the Superior and Inferior Courts and to make recommendations to the Minister responsible for Justice as to the remedies which appear to it conducive to or more efficient functioning of such Courts.".

Allura hija ħaġa tajba li qed ngħidu li jrid ikun hemm din l-informazzjoni miġbura.

Imbagħad il-Kummissjoni jew, kif qed tgħid int, tagħmilha fil- kexxun u ma tagħmel xejn biha - u jekk tagħmel hekk tkun irresponsabbli, fl-opinjoni tiegħi - jew inkella trid teskoġita u tgħid - il-Kummissjoni u mhux aktar il-Ministru - lill-Gvern li fil-fehma tagħha hemm bżonn li jsir "hekk" għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja.

X'hemm ħażin jekk nagħmlu hekk?

L-Onor.

Mifsud Bonnici jrid ikun jaf minn issa x'se tiddeċiedi l- Kummissjoni.

Il-Kummissjoni tiddeċiedi hi imma żgur li hija ħaġa tajba li darba fis-sena jkun hemm rendikont tal-kawżi pendenti.

Meta għandha dan id- dover speċifiku li trid tara li l-amministrazzjoni tal-ġustizzja ssir b'mod iktar effiċjenti ...

Issa jekk jidhrilha li għandha tara l-files ukoll, allura tista' tibda tarahom ukoll.

Fejn naf x'se tagħmel?

Imma din x'fiha ħażin?

GĦalfejn noqogħdu naħlu l-ħin?

L-Onor.

Mifsud Bonnici mhux qed jgħid li din hija xi ħaġa ħażina fiha nnifisha u m'għandhiex issir, imma mhux qed jara l-utilita' tagħha.

Ladarba fiha nnifisha m'hix negattiva, allura let us give it a chance, biex nieħu l-line of least resistance għall- argument tiegħu.

M'intix qed tgħid li din hija ħaġa ħażina imma qed tgħid li m'hijiex utili.

Jien ma naqbilx.

Kemm tkun utili jiddependi minn kif se taħdem din il-Kummissjoni.

Allura għalfejn dawn l-argumenti kollha?

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jien naħseb li l-Prim Ministru ma segwiex id-dibattitu kollu, imma malli ġiet introdotta din l-emenda, jien għidt li m'hijiex tajba.

M'għidtx li huwa utili jew tajjeb li nesiġu li l-ġudikant għandu jiddedika ħin biex jagħmel dawn ir-rapporti.

Jien ngħid li l- ġudikant aħjar jiddedika il-ħin tiegħu biex jaqta' s-sentenzi, milli biex jagħmel dawn ir-rapporti.

(Interruzzjonijiet) Mela dan se joqgħod jagħmel ir-rapporti bil-computer?

(Interruzzjonijet) Mhux kollha f'daqqa, imma jagħti r-raġunijiet każ każ.

Dik hija d-diffikulta'.

Aħna għidna li wara li l-ġudikant irid joħorġ l-istat tal-kawżi li jkollu quddiemu kull xahar, issa qed nimponulu wkoll li jagħmel kumment fuq kull kawża.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Bir-rispett kollu, jekk m'aħniex se nkunu innovattivi, m'aħniex se nimxu.

Jien illum maqtugħ mill-qorti pero' jgħiduli li hemm sistema ta' computerisation.

Hemm anke imħallfin li jużaw personal computer u naħseb li wasal iż-żmien li jkunu aġġornati, fis-sens li l-imħallef bin-nies li għandu - naf li m'hemmx nies biżżejjed - ikun f'pożizzjoni li jagħmel dan ir-rapport.

Din x'fiha ħażin?

Inti l-qorti mdorri kif imdorri jien u nafu li l-imħallef jagħmel kollox waħdu, per eżempju jkun irid jara x'xhieda eċċ. Dan kollu jrid jinqata'.

Għalhekk aħna qed ngħidu li għandna nibdew b'dan il-pass żgħir fejn almenu kull qorti jkollha l-obbligu li fl-aħħar tas-sena tispjega għaliex hemm ċertu ammont ta' kawżi li jkun ilhom pendenti ħames snin.

Mhux veru li se jkun hemm komplikazzjoni.

Biex is-sistema tkun effiċjenti, il-ġudikant għandu as he goes along, matul is-sena, jipprepara x'inhi s-sitwazzjoni tal-kawżi li jkollu, imbagħad tibda toħroġ l-informazzjoni.

Jien nerġa' ngħid li din m'hijiex xi ħaġa perfetta.

Pero' rridu li din il-Kummissjoni ma tkunx sempliċement ornament fil-Kostituzzjoni imma nippretendu li din verament se tagħmel lil-qrati iktar effiċjenti.

Din hija ħaġa li qed nindikawha aħna l-leġislaturi stess billi nesiġu li l-ġudikanti take stock formalment wara kull sena biex naraw x'inhu l-istat - kif konna nsejħulu - tal-kawżi ta' kull imħallef.

Din x'fiha ħażin?

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: L-imħallfin jagħmlu l-istat tal-kawżi kull xahar.

(Interruzzjonijiet) X'jiġifieri ħadd ma jaf bih l-istat tal-kawżi kull xahar?

(Interruzzjonijiet) Kulma qed ngħid huwa li aħna qed nagħmlu obbligu statutorju lill-Kummissjoni li hija mgħobbija bid-dover li teskoġita hi l-metodi biex tista' tiffaċilita u tagħmel iktar espedjenti x- xogħol fil-qorti.

GĦax inkella għalfejn qed nimponu dan l-obbligu meta huwa dibattibbli kemm hu prattiku u utli obbligu bħal dan?

Mingħajr din l- emenda hemm xi ħadd li jista' jżomm lill-Kummissjoni li timponi li din l- istatistika jew informazzjoni tingħatalha?

Allura għalfejn nagħmluh obbligu legali meta ma nafux jekk il-konsegwenzi humiex se jkunu ta' benefiċċju jew le?

Il-Kummissjoni, mingħajr din l-emenda fil-liġi, għandha dritt li titlob din l-informazzjoni mill-ġudikant?

GĦandha s- seta' li tagħmel dan, allura għalfejn qed nagħmluha bil-liġi?

Mela l- Kummissjoni, biex ma toħloqx problemi ma' l-imħallef, tagħmel biss dak li hemm fil-liġi.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOE FENECH: Din il-pożizzjoni tant hija ovvja li biex tagħmel supervision trid ikollha l-materjal għax jew taqbad u tmur tara hi stess il-kawżi u tara fiex waslu .....

Fil-liġi qed tgħidilhom li jridu jagħtu dan ir-rendikont lill-Kummissjoni biex hi tagħmel l-analiżi tagħha.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: L-obbligu u l-poter tas-superviżjoni qegħdin fil-funzjonijiet tal-Kummissjoni, mela la għandha dak id-dritt għandha wkoll id-dritt li tiddomanda t-tgħarif meħtieġ biex tagħmel is- sorveljanza fuq kull ġudikant.

ONOR.

JOE FENECH: U din qed tagħmlu.

(Interruzzjonijiet) Issa għalfejn u mhux għalfejn, jekk inhi neċessarja qed issir.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: M'hijiex.

ONOR.

JOE FENECH: Aħna jidhrilna li hi.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Ħallieha f'idejn il-Kummissjoni biex tiddeċiedi x'inhu utli u x'inhuwa neċessarju.

Kieku ngħataw xi raġunijiet għaliex huwa utli u neċessarju li tispeċifika din il-miżura kollox sew imma ma ngħatat l-ebda raġuni għax la mbagħad ma tikkontemplax il-follow up allura ma tafx fejn trid tasal ħlief għal finijiet li jkollok dan it- tgħarif.

Jien qed ngħidlek li dan it-tgħarif il-Kummissjoni tista' takkwistah mhux għar-rigward ta' kawżi fejn ilhom iktar minn ħames snin imma tista' tgħid li kull ġudikant irid jgħid kemm għandu kawżi li ilhom sejrin sena, sentejn, tlieta u iktar.

Wara kollox ħamsa jew ma nafx kemm- il ġudikant mill-Kummissjoni jridu jagħtu t-tgħarif fuq tagħhom stess.

Din hekk se tkun.

(Interruzzjonijiet) Imbagħad jiddiskutu r-rapporti ...

U mhux aħjar iħalluhom għall-Kummissjoni biex jeskoġitaw il-mezzi kif jistgħu jiffaċilitaw u jirrendu x-xogħol tal-qorti iktar mgħaġġel u mhux nipprovaw nagħmluha aħna b'din il-manjiera!

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l- emenda kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

L-emenda "K" għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 12 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 12, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 13 - Kompetenza tal-Kumitat għall-Qrati Inferjuri.

Clause 13 - Competence of the Inferior Courts Committee.

ONOR.

JOE FENECH (Ministru tal-Ġustizzja): Nipproponi din l-emenda għal klawsola 13.

"L" Il-klawsola 13 għandha tiġi mħassra.

"L" Clause 13 shall be deleted.

THE CHAIRMAN: Hemm rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l- emenda kif imressqa mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

L-emenda "L" għaddiet.

Klawsola 14 - Kompetenza tal-Kumitat għall-Avukati u Prokuraturi Legali.

Clause 14 - Competence of the Committee on Advocates and Legal Procurators.

ONOR.

JOE FENECH: Nipproponi din l-emenda għal klawsola 14:

"M" Il-klawżola 14 għandha tiġi mħassra.

"M" Clause 14 shall be deleted.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

L-emenda "M" għaddiet.

Klawsola 15 - Setgħat tal-Kumitat għall-Avukati u Prokuraturi Legali.

Clause 15 - Powers of the Committee on Advocates and Legal Procurators.

ONOR.

JOE FENECH: Nipproponi din l-emenda għal klawsola 15:

"N" Il-klawżola 15 għandha tiġi mħassra.

"N" Clause 15 shall be deleted.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

L-emenda "N" għaddiet.

Klawsola 16 - Setgħat tal-Kummissjoni meta jsir appell.

Clause 16 - Powers of the Commission upon an appeal.

ONOR.

JOE FENECH: Nipproponi din l-emenda għal klawsola 16:

"O" Il-klawsola 16 għandha tiġi mħassra.

"O" Clause 16 shall be deleted.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l- emenda kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

L-emenda "O" għaddiet.

Klawsola 17 - Emendi konsegwenzjali.

Kap. 12.

Clause 17 - Consequential amendment.

Cap.

ONOR.

JOE FENECH: F'din il-klawsola qed nabolixxu l-Workings of the Law Courts Commission għax issa qed tiġi sostitwita bil-Kummissjoni.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Il-Gvern għandu jirrealizza kemm għandna x'ngħidu fuq din il-kwestjoni!

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOE FENECH: Jekk għandek xi tgħid, għandek il-liberta' li titkellem imma naħseb li m'hemm xejn xi tgħid!

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 17.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 17 għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 18 - Kif japplika is-subartikolu (16) ta' l-artikolu 101 tal- Kostituzzjoni.

Clause 18 - Applicability of subsection (16) of section 101 of the Constitution.

ONOR.

JOE FENECH: Nipproponi din l-emenda għal klawsola 18:

"P" Il-klawżola 18 għandha tiġi mħassra.

"P" Clause 18 shall be deleted.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

L-emenda "P" għaddiet.

THE CHAIRMAN: Sar il-ħin.

Fid-9.00 p.m. l-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta progress u talab il-permess sabiex il-Kumitat jerġa' jiltaqa'.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Jekk jogħġbu, il-Prim Ministru jressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 16 ta' Mejju fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:-

Mozzjonijiet

L-Ewwel Qari ta' Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal- Posta, Kap. 254; u

Mozzjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni għall-annullament ta' Avviż Legali Nru 49 ta' l-1994 dwar l-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Attivitajiet Kummerċjali Internazzjonali ta' Malta - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jirrikonoxxi Trusts - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi dwar Servizzi ta' Investiment - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kummerċ Bankarju - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi kontra Money Laundering - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda t-Taxxa fuq Dokumenti u Trasferimenti - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Taxxa fuq l-Income - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi kontra Insider Dealing - Kumitat; Abbozz ta' Liġi dwar Segretezza Professjonali - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Reġistrazzjoni ta' Artijiet - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Tribunal għal Talbiet Żgħar - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iż-Żwieġ - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Edukazzjoni - Kumitat (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Servizzi ta' Impieg u Taħriġ - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Korporazzjoni għall-Iżvilupp ta' Malta - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar l-GĦajnuna lill-Industriji - Tieni Qari; u

Xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Mr Speaker, il-Kamra taf li nhar il-Ħamis li għadda l-Kap ta' l- Oppożizzjoni ressaq mozzjoni għall-annullament ta' Avviż Legali Numru 49 ta' din is-sena.

Fil-fatt il-bieraħ irranġajt biex il-Whip tan-naħa l-oħra jkun informat bl-intenzjoni tal-Gvern li jressaq din il-mozzjoni għad- debate nhar it-Tnejn fil-għodu.

Min-naħa tal-Gvern xtaqna li jkun hawn ftehim minn qabel dwar il-ħin ta' l-aġġornament tas-seduta ta' nhar it- Tnejn fil-għodu.

Għalkemm m'hemm xejn fl-iStanding Orders, hija l-prassi ta' din il-Kamra li li meta l-Kamra tiltaqa' fid-9.00 a.m. taġġorna f'12.00 p.m., u mbagħad ikun hemm nofs siegħa għall-Aġġornament.

Mid-dehra n-naħa ta' l-Oppożizzjoni trid iktar ħin minn sagħtejn u nofs għad- dibattitu, li naturalment wieħed jistenna li jinqasam indaqs bejn iż-żewġ naħat.

Naturalment jekk ma jkunx hemm ftehim dwar il-ħin ta' l- Aġġornament, il-Kamra tibqa' sejra sad-9.00 p.m.

Peress li għal raġunijiet tekniċi din il-mozzjoni trid issir nhar it- Tnejn - għax dak inhar se ssir l-elezzjoni, jiġifieri d-dibattitu jrid jiġi konkluż nhar it-Tnejn stess - nistgħu jew ma niftiehmux ...

Jiena nissuġġerixxi li niftiehmu u pproponejt li l-Kamra tiltaqa' fid-9.00 a.m. u naġġornaw f'12.00 p.m. jew fin-12.30 p.m., jew anke fis-1.00 p.m. Pero' naħseb li huwa għaqli li niftiehmu.

Jekk l-Oppożizzjoni ma tridx li niftiehmu, allura ma jkunx hemm ftehim.

F'dak il-każ l-għażla li jkollu l- Gvern hi li jew jagħmel mozzjoni ta' proċedura, li nixtieq ma nagħmilhiex, jew inkella nirregolaw ruħna skond kif ikun sejjer id-debate.

Naħseb li kif għamilna f'okkażjonijiet bħal dawn, huwa għaqli li nilħqu ftehim.

Jiena nerġa' ngħid lin-naħa ta' l-Oppożizzjoni li jekk iridu debate itwal minn seduta normali, jiena lest li naqbel li l-Kamra tiltaqa' fid-9.00 a.m., il-question time ikun sad-9.30 a.m. u l-ħin ta' l-interruzzjoni tax- xogħol ikun fis-1.00 p.m., jiġifieri jekk ikun hemm bżonn il-vot jittieħed dak il-ħin.

Jiena naħseb li jekk ngħidu li l-Kamra taġġorna f'12.00 p.m. jew anke fin-12.30 p.m. jkun biżżejjed.

Pero' jekk l-Oppożizzjoni tinsisti, jiena lest li naqbel li anke nibqgħu niddiskutu sas-1.00 p.m., naturalment il-ħin jinqasam u l-Aġġornament ma jitteħidx, jew jekk iridu l- Aġġornament nieħduh ukoll u nibqgħu sas-1.30 p.m. Pero' naħseb li jkun għaqli li niftiehmu u nixtieq li l-Oppożizzjoni tinformani hux se jkun hemm ftehim jew le.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, fuq din il-kwestjoni min-naħa ta' l- Oppożizzjoni staqsejna lid-deputati tagħna bl-aktar mod ċar u trasparenti dwar min jixtieq jagħti kontribut għal dan id-dibattitu, li huwa dibattitu ta' ċerta importanza.

Meta rajna min kien interessat u għamilna l-kalkoli tagħna sibna li għandna bżonn ta' bejn sagħtejn u sagħtejn u nofs biex id- deputati kollha li jixtiequ jitkellmu, mingħajr ma jtawlu u mingħajr ma jirrepetu ruħhom, jgħidu dak li għandhom jgħidu.

Ma nafx għaliex m'għandniex insegwu l-proċedura li la qbilna li din il-mozzjoni għandha titla' għad-diskussjoni u la qed ngħidu li għandha tispiċċa f'seduta waħda, nibdew id-diskussjoni fid-9.30 a.m. jiġifieri nagħmlu l-question time regolari, u naqsmu l-ħin tas-seduta ndaqs b'sagħtejn u nofs għal kull naħa.

X'inhi l-problema?

Jiġifieri bażikament nagħmlu l-question time regolari għaliex il-question time huwa parti funzjonali u organika minn dan il-Parlament, din in-naħa aktar minn sagħtejn u nofs żgur mhux se ddum għax għamilna l-kalkoli tagħna, il-ħin jinqasam bin-nofs u nibqgħu sejrin mid- 9.30 a.m. 'il quddiem u nieqfu meta nispiċċaw id-diskussjoni.

X'inhi l- problema?

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jiġifieri rridu debating time ta' ħames sigħat fuq din il-mozzjoni?

ONOR.

ALFRED SANT: Jien qed nassumi li tridu li l-ħin jinqasam bin-nofs bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra.

Mhux hekk?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Inti qed tgħid li għandna bżonn debating time ta' ħames sigħat u peress li jien jidhirli li m'għandniex bżonn debating time ta' ħames sigħat, nirregola ruħi skond iċ-ċirkostanzi.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, din li l-Prim Ministru jiġġudika kemm għandna bżonn ma nistgħux naċċettawha.

Min-naħa tagħna rajna x'inhuma l- ħteġijiet tad-deputati biex jesprimu dak li għandhom jesprimu u narawha trasparenti li jekk ma jridux li nkomplu wara s-1.00 p.m. fil-każ inkomplu bid-debate fil-għaxija.

Il-punt huwa li l-ħin irid jinqasam bin-nofs bejn iż-żewġ naħat, sagħtejn u nofs kull naħa.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien jidhirli li l-Kamra m'għandhiex bżonn ħames sigħat biex tiddibatti l-mertu ta' din il-mozzjoni u allura m'aħniex qegħdin naqblu.

ONOR.

ALFRED SANT: Jekk il-Prim Ministru jħoss li m'għandux bżonn sagħtejn u nofs min-naħa tiegħu aħna lesti li nżommu sagħtejn u nofs min- naħa tagħha u huma min-naħa tagħhom iżommu siegħa, per eżempju.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Din hija impożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jekk in-naħa tal-Gvern qed tgħid li m'hemmx bżonn ta' sagħtejn u nofs u sagħtejn u nofs; hi tista' tgħid x'għandha bżonn min-naħa tagħha.

Aħna nistgħu ngħidu x'għandna bżonn min-naħa tagħha, u qed ngħidu li għandna bżonn sagħtejn u nofs.

Jekk huma jħossu li sagħtejn u nofs mhux biżżejjed jew iħossu li huma wisq għan-naħa tagħhom, jieħdu siegħa, m'hemmx problema.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien m'għandix x'ngħid iżjed.

Qed ngħid li fl- opinjoni tiegħi m'hemmx għalfejn dibattitu ta' ħames sigħat, b'sagħtejn u nofs kull naħa fuq din il-mozzjoni - mhux se nidħol fil-mertu tal-mozzjoni għax naturalment dan nniddibattuh meta tiġi l-mozzjoni - u allura m'hemmx ftehim għall-ħin ta' l-aġġornament.

ONOR.

ALFRED SANT: Biex ikun kulħadd ċar u ma jsirux akkużi ta' żealta', jekk b'dan qegħdin nifhmu li l-Gvern min-naħa tiegħu se jiddeċiedi kemm l- Oppożizzjoni għandha tingħata fuq din id-debate - inqas milli qed tgħid li għandha bżonn - u naslu għall-vot tad-division, ngħiduha ċara li m'hemmx pairing fuqha.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, jien mhux qed ngħid li l-ħin se jkun inqas.

Anzi jien qed ngħid li m'hemmx ftehim dwar il-ħin ta' l- aġġornament.

Teknikament skond l-iStanding Orders il-Kamra tibqa' sejra sad-9.00 p.m., inkella xi ħadd minn xi naħa tal-Kamra jagħmel closure jew nimxu skond il-proċedura.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, il-pożizzjoni hi li jekk in-naħa ta' l- Opożżizzjoni ma tingħatax iż-żmien li tixtieq li jkollha - u qed tgħid li mhux se ddum aktar min sagħtejn u nofs u tista' ddum anke anqas minn sagħtejn - imbagħad dak li għidt jien jiġi fis-seħħ.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien nista' niggarantilu li min-naħa tiegħi - u naħseb li nista' nintrabat għall-persuni ta' din in-naħa - nagħtu lill- Oppożizzjoni ż-żmien kollu li trid, anke sitt sigħat, jekk tkun trid.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Joe Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Mr Speaker, fl-Aġġornament tal-lejla nixtieq nitkellem ftit dwar Ħal Tarxien, wieħed mill-irħula li jifforma parti mir-Raba' Distrett Elettorali.

Dan huwa wieħed mill-eqdem lokalitajiet ta' pajjiżna, pero' wieħed mill- iktar lokalitajiet abbandunati u minsijin.

Fil-fatt nixtieq immur mill- ewwel għall-iktar parti tar-raħal li bħalissa qed tissemma fejn hemm il- famuż proġett ta' wara l-knisja.

Hemmhekk se jittellgħu 24 unit ta' abitazzjoni li 8 minnhom huma fuq stil antik.

Jien immur lil hinn minn hekk u ngħid li l-istil antik għandu jinżamm predominanti fl-area kollha ta' madwar il-knisja f'dak li għandu x'jaqsam mal-village core.

Pero' l-ġimgħa l-oħra qamet kwestjoni in konnessjoni ma' dan il-proġett meta l-Onor.

Ċensu Galea, Segretarju Parlamentari responsabbli mid-djar, għoġbu jsemmi ismi.

L-Onor.

Membru akkużani li qisni mort nippriedka li hu qabad u qatel xi anzjan - wieħed mir-residenti tal-lokal - li għadda minn inkwiet minħabba dan il-proġett.

Bħalma nagħmel kull ħmistax ktibt artiklu f'"L-Orizzont" u semmejt li wara l-knisja ta' Ħal Tarxien kien hemm anzjan li llum m'għadux magħna għax miet u fost affarijiet oħra li miet bihom fuq moħħu kien hemm il-kawża ta' nkwiet minħabba dan il-proġett għax ħadulu d-dar.

(Interruzzjonijiet) Veru li kien qed imut pero' jekk taqra kliem is-Segretarju Parlamentari ssib li qal: "Mhux kulħadd irid imut!".

Hekk jirraġunaw hawn ġew li kulħadd irid imut?

Imma jien naf kemm dan l-anzjan kien ilu jinkwieta minħabba dan il-proġett, ferm qabel ma daħal l-Onor.

Galea fix-xena.

Kienu se jeħdulu daru, post fejn kien ilu jgħix għal numru ta' snin u ma kienx jaf x'se jiġri minnu.

Lili l-Onor Ċensu Galea qalli li messni kkoperajt miegħu u bil-kelma t-tajba kkonvinċejtahom biex joħoġru minn hemm.

Jien ipprovajt nitkellem mas-Segretarju Parlamentari, anke ras imb'ras.

Din il-familja partikolari ssuġġeriet anke postijiet battala ġewwa Ħal Tarxien u kienet lesta li jekk tiġi allokata post minn dawn tirranġah a spejjeż tagħha, basta tibqa' f'Ħal Tarxien.

Din hija familja parrokkjali, kollha jgħixu ġewwa Ħal Tarxien u ma jridu jmorru imkien iktar.

Ladarba se jeħdulhom post f'Ħal Tarxien, din il-familja talbet li għallinqas tiġi allokata wieħed mill-24 units li telgħin, imma l-Gvern lanqas dwar dan ma ried jintrabat.

Imbagħad semmejnielu xi postijiet oħra rekwiżizzjonati battala li l-familja kienet lesta li taċċetta anke jekk tidħol għall-ispejjeż li jridu jsiru minn butha stess.

Il-Gvern lanqas din il-proposta m'aċċetta u dan l-anzjan, kap ta' familja, miet b'moħħu iberren sa l-aħħar mumenti dwar x'se jiġri mill-mara tiegħu li hija anzjana wkoll, fejn se tgħix u kif se tiġi solvuta l-problema.

U hawnhekk L-Onor.

Ċensu Galea ġie jakkużani li b'daqshekk jien qed ngħid li għamel xi qtil hu personali!

Xejn minn dan, pero' nerġa' nsostni li waħda mill-fatturi li dan ir-raġel miet bihom fuq moħħu kienet l-inkwiet li kienet qed tiġi kkawżata lill-familja tiegħu min-nuqqas ta' attenzjoni xierqa u adegwata mill-Onor.

Galea u l-Awtorita' tad-Djar konċernata fil-każ.

Mhux talli hekk, talli se ngħid ħaġa oħra ħalli naraw min hu raġel f'din il-Kamra.

Meta ġejna ras imb'ras jien u l-Onor.

Galea - din ma nistax nippruvaha pero' jien lest li nieħu ġurament fuq dan u nippreżentah lill- Kamra u nirrinunzja għal kwalunkwe privileġġi li jista' jkolli - qalli li se jispiċċa jkaxkar lil din l-anzjana minn xagħarha 'l barra mill-post!

Din hija l-atitudini tas-Segretarju Parlamentari tad-Djar f'wieħed mill- oqsma li suppost huma l-aktar umanitarji fil-pajjiż!

Imbagħad niġu hawnhekk u nagħmluha tal-qaddisin u nipprovaw inħammġu lil ħaddieħor għaliex jagħmel dmiru f'din il-Kamra.

Jiena meta għidt dan id-diskors għidtulu f'wiċċu mill-inqas f'żewġ okkażjonijiet hawn ġew u anke ktibtu f'artiklu u hu min-naħa tiegħu meta tkellem f'dan l-aġġornament lanqas kellu d-dehen li jgħidli li se jsemmini forsi nkun interessat li nisma' imma kelli nara rapport fin-"Nazzjon".

Pero' ma rridx naħli ħin aktar fuq din il-kwestjoni.

Mr Speaker, il-bżonmnijiet ta' Ħal Tarxien huma diversi, pero' fuq dan il- proġett qegħdin jgħidu li minflok dak il-bini antik li hemm li jmur lura ħafna snin, jitilgħu dawn l-24 unit ġdid u l-faċċata tal-bini l-antik li kien hemm wara li dan iġġarraf jibqa' hemmhekk; dan sejħulu esperiment.

Jekk l-Onor.

Galea jrid jesperimenta, ngħidlu biex imur sad-distrett tiegħu u jesperimenta kemm irid imma ġo Ħal Tarxien m'għandux għalfejn jesperimenta mhux billi jiġi jiftaħ il-pjanti hemmhekk u jieħu propaganda rħisa talli se jagħmel qasam li ilu tiela s-snin.

Fil-fatt dan mhux qed ngħidu jien imma hemm ukoll ir-residenti li huwa inkwetati u li qed joġġezzjonaw għal dan.

Jien għandi ittra mibgħuta mill-Kunsill Lokali ta' Ħal Tarxien fejn qegħdin jgħidulu li wara diskussjoni twila l-Kunsill Lokali ddeċieda li dik il-faċċata għandha taqa' u l-bini l-ġdid jitla' eżatt minflokha fuq l-istess stil antik.

Jien mill-informazzjoni li għandi, b'maġġoranza kważi assoluta, il-Kunsilli Lokali ta' Ħal Tarxien ivvuta b'dan il-mod.

Ħalli nżommu fuq stil antik imma ma noqogħdux inraqqgħu l-pannu bil-qargħa aħmar għaliex inkella nkunu qegħdun nidħku bin- nies.

Minkejja dan, l-ironija kollha hija li wirt storiku veru f'Ħal Tarxien, erba' passi 'l bogħod, qed jitħalla jitmermer u jitkisser.

Dan huwa wirt storiku, mhux affarijiet li saru mill-Gvern preċedenti, iżda bini li għandu mijiet ta' snin.

Per eżempju, kemm-il darba inġibdet l-attenzjoni li hemm bżonn li jieħdu ħsieb id-Dar ta' Kejka, f'Xintill Street - kunvent antik tal-patrijiet tas-seklu tmintax - għax qed taqa' biċċa biċċa, hija perikoluża għat-tfal li jilagħbu hemmhekk u saret qisha miżbla.

Din id-dar spiċċa biex kważi kkrollat għal kollox u kien hemm salib antik saħansitra ġie misruq biċċa biċċa.

Minkejja li fl-ewwel faċċatta ta' "The Times" deher ritratt li juri dan is-salib qed jisparixxi u l-istat ħażin ta' din id-dar, baqa' ma sar xejn.

Imbagħad niġu nitkellmu fuq wirt storiku!

Hemm diversi postijiet oħra li huma ta' wirt storiku f'Ħal Tarxien u li m'hu qed isir xejn dwarhom, imma llum ma rridx nitkellem fuq dawn l-affarijiet.

Fuq il-proġett li kont qed insemmi, apparti l-kwestjoni tal-ħajt antik li s-Segretarju Parlamentari responsabbli jixtieq iħallih hemm b'esperiment, nixtieq nitkellem dwar punti oħra.

Fl-istess blokk ta' bini fejn qed isir il-proġett hemm bini ieħor, li huwa ta' l-istess qedem, li se jitħalla hemm.

Minkejja li s-sidien ta' dan il-post ilhom is-snin li applikaw għal akkommodazzjoni alternattiva, s'issa għadu ma sar xejn u bix-xogħol li qed isir fuq dan il-proġett tista' tiġri xi diżgrazzja minħabba l-ħsara li qed issir lil dan il-post fit-twaqqiegħ ta' bini li jmiss miegħu.

Forsi dan il- bini qed jitħalla hemm għax jappartjeni għal uffiċjal tal-Kumitat Laburista ta' Ħal Tarxien?

Qed issir ħsara wkoll lill-proprjetajiet oħra li jmissu ma' dan il-proġett, u għalkemm il-ħsara m'hix daqstant serja, qed tiġi kkaġunata inkonvenjenza kbira; bjar jitkissru bl-ilma jispiċċa jitħallat mad-drenaġġ, ħitan bil-konsenturi, eċċ. Dejjem jiġi l-perit iħażżeż xi ħaġa, jibqa' ma jsir xejn u x-xogħol jibqa' għaddej.

Fl-istess inħawi fejn qed isir dan il-proġett hemm bini ieħor li qed jitħalla battal, nofsu mkisser u bla valur ta' xejn, u Alla biss jaf in-numru ta' abbużi li qed jiġru f'dan il-bini mwaqqa', skond ma jgħidulna l-kostitwenti tagħna.

Kwestjoni oħra li nqalgħet dwar Ħal Tarxien kienet tirrigwarda l-pjazza tar-raħal.

Jien naħseb li meta niġu biex nagħmlu xi ħaġa bis-serjeta' għandna nieħdu in konsiderazzjoni l-akwati kollha u mhux area partikolari.

Kif ilha ssir insistenza għal snin sħaħ, Ħal Tarxien ukoll għandu jkollu pjazza diċenti.

Eżattament quddiem il-parroċċa hemm triq li baqgħet ma nfetħitx kollha jew aħjar biċċa ma ġietx magħquda ma' oħra.

Din it-triq, Triq il-Knisja, baqa' ħadd ma jaf jekk din hijiex se titkompla sal-Knisja tal-Parroċċa jew jekk il-pjazza hux se ssir jew le.

Jien naħseb li wasal iż-żmien li jiġu sottomessi pjanti lill-Kunsill Lokali ta' Ħal Tarxien biex nipprovaw inżommu l-karatteristika ta' din il-village core tagħna imma fl- istess ħin ma rridux inżommu l-iżvilupp tar-raħal meta l-wirt storiku veru fl-istess raħal qed jitmermer u jiġġarraf.

Jien naħseb li tkun ħaġa utli li jsir referendum fost il-poplu ta' Ħal Tarxien ħalli naraw x'wieħed jaħseb dwar id-destin ta' Triq il-Knisja u l-pjazza tar-raħal.

Sfortunatament għalkemm mid-distrett tagħna jiġi s-Segretarju Parlamentari responsabbli mill-Ambjent, dan ir-raħal huwa wieħed mill- irħula l-aktar maħmuġin li għandna.

Fil-fatt jekk wieħed iħares madwaru dan ikun jista' jarah.

Per eżempju, Joanne Gardens huwa l-akbar ġnien li hemm f'Ħal Tarxien għax fih daqs ir-roundabout kbira li hemm fil-pjazza ta' Raħal Ġdid.

F'dan il-ġnien il-ħaxix ħażin ħiereġ saħansitra mill-konkos ta' l-art.

Meta darba kont staqsejt fil-Parlament jekk jistax ikun hemm ġardinar jew watchman li jkun hemmhekk kontinwament, kienu qaluli li dan il-ġnien huwa żgħir wisq.

Dawn huma affarijiet bla sens, affarijiet li r- residenti ta' l-inħawi ma jistgħux jaċċettawhom.

Barra minn hekk, f'dan il- ġnien hemm nuqqasijiet oħra bħal dawl baxx.

Dawn l-affarijiet kollha jħajru lil dawk li għandhom il-vizzju tad-droga biex imorru hemmhekk.

Jien li noqgħod hemmhekk nara żgħażagħ jiddrogaw ruħhom apertament hemmhekk.

Rarissimu biex jsiru rondi mill-pulizija u meta ċċempel lill-pulizija, l- Bambin biss jaf x'ħin jaslu!

Barra minn Joanne Gardens, nistgħu nibqgħu sejrin b'lista twila ta' nuqqasijiet li jeżistu fid-distrett kollu.

Veru li ħdejn l-iskola primarja qed tinfetaħ area ġdida tar-raħal imma ma jistax ikun li t-tfal jibqgħu jgħaddu mill-għadajjar u mit-tajn wara li tagħmel ftit xita lanqas passaġġi temporanji sura ta' niex m'hemm.

Issa li ġej is-sajf għandna nieħdu vantaġġ ħalli meta toqrob ix-xitwa t-tfal jsibu passaġġ xieraq minn fejn jgħaddu għall-iskola u t-toroq ta' l-inħawi jkunu ffurmati.

Ħaġa oħra li ilna nilmentaw biha f'Ħal Tarxien hija li qatt ma kien hemm bus terminus.

Ir-residenti ta' dan il-lokal dejjem jinqdew bit-trasport li jkun għaddej mil-lokal, li normalment ikun ġej min-naħa ta' Ħal Għaxaq jew min-naħa taż-Żejtun.

Naturalment ir-residenti jirkbu fil-karozzi tal-linja jekk ikun hemm spazju.

Dan il-fatt ilna nsemmuh imma kull darba jgħidulna li r-residenti huma moqdijin biżżejjed.

Issa hawnhekk irrid ngħid li f'Ħal Tarxien votanti hemm 'l fuq minn 5,000 ruħ u l-popolazzjoni hija ta' madwar 8,000 ruħ.

Servizzi oħrajn bħal servizzi postali u berġa dejjem ninqdew b'Raħal Ġdid.

Issa Raħal Ġdid huwa raħal kbir biżżejjed li s-servizzi soċjali tiegħu jaqdu lill-poplu ta' Raħal Ġdid u mhux jiġu burdened bin-nies ta' Ħal Tarxien ukoll.

Jien naħseb li Ħal Tarxien għandu l-identita' tiegħu u għandu dritt daqs kwalunkwe lokal ieħor li jkollu l-amenitajiet neċessarji kollha li jmorru ma' villaġġ modern ta' żmenijietna.

Hemm nuqqas tas-servizzi ġenerali madwar Ħal Tarxien kollu.

Diġa' bdejna naraw l-assigurazzjonijiet fil-gazzetti li din is-sena mhux talli se jkollna ilma biżżejjed għal ġol-viti tagħna imma talli se jkollna bil-ħela.

Din smajniha kemm-il darba imma issa donnhom qed jilqgħulha minn qabel li se nkunu mfawrin bl-ilma.

Ħal Tarxien huwa wieħed mill-iktar postijiet fejn batejna s-sena l-oħra.

Kien hemm inħawi fejn morna anke mal-Kap ta' l- Oppożizzjoni f'Ħal Tarxien, għamilna protesti spontanji u ħarġu n-nies jiftħu l-viti biex juru li m'hu ħiereġ xejn minnhom.

Imbagħad dejjem jiġi jgħidilna li l-problemi qegħdin taħt kontroll.

Jien ir-risposta li nirċievi kontinwament mir-residenti hi li mhux talli għadhom f'sitwazzjoni ħażin ferm, imma talli marri għall-agħar.

Issa hawnhekk qatt ma ngħatat spjegazzjoni.

Meta niġu għall-fatti qatt ma kellna ħila niddiskutu mozzjoni li issa ilha li tressqet kontra s-Segretarju Parlamentari responsabbli f'dan il-Parlament u mbagħad tibqa' għaddejja.

Jien nitlob li almenu din is-sena jkollna provvista adegwata għar-residenti ta' dawn l- inħawi.

Finalment nixtieq nitkellem dwar it-Tarxien Rainbows.

Dan huwa t-team tal-footbal tal-lokal u nafu li l-isport huwa mezz biex jgħaqqadna flimkien.

Dawn ilhom ħafna jitolbu lill-Ministru u lill-awtoritajiet konċernati biex ikollhom amenitajiet aktar adegwati u premises ġodda għax kif konna qed ngħidu llum il-lokal kiber.

Hemm nursery li huma lesti biex jirranġawh bl-għajnuna tal-Gvern u b'hekk ikunu jistgħu jagħmlu shifting tal-premises tagħhom għal hemmhekk.

Pero' mbagħad dejjem jgħidulna li t- talba qegħda hemmhekk ma' l-oħrajn - issa drajniha t-tattika - u meta xi darba titla' forsi naqdukom.

Din hija attitudni li daparti tiegħi, bħala deputat li nirrappreżenta lil dan id-distrett partikolarment Ħal Tarxien proprju fejn ngħix, ikolli ngħid li ma tistax tibqa' tiġi aċċetta mill- poplu ta' Ħal Tarxien.

Naħseb li dawn l-ilmenti li semmejt m'għandhomx xi kulur partiġġjan imma hija xi ħaġa għar-residenti kollha tad-distrett, hu x'inhu l-kulur politiku tagħhom.

Naf li l-Kunsill Lokali qed jaħdem bis- sħiħ, f'ħafna każijiet qed jerfa' ruħu 'l fuq mill-politika partiġġjana, bħal fil-każ klassiku li semmejt tal-proġett ta' Ħal Tarxien, fejn sitta kontra wieħed - u għalhekk qed ngħid ukoll għall-membri tal-Partit Nazzjonalista - mhux qed jaqblu dwar kif isiru l-affarijiet.

Jien nispera li dawn l-ilmenti ġeneralizzati tagħna ma jaqgħux fuq widnejn torox u nawgura li kull min għandu ftit piż jerfgħu u mhux jipprova jattakka lil xi Deputat talli jkun qed jagħmel dmiru u jfittex l- interessi tar-residenti tal-lokal tiegħu.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 16 ta' Mejju, fid-9.00 a.m. bl-agenda kif kommunikata mill-Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

ĠWARDAMANGIA - QTUGĦ TAL-PROVVISTA TA' L-ILMA FIL-HOUSING ESTATE

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li ma jibqax jinqata' l-ilma regolari fl-akwati tal- Housing Estate, Ġwardamangia, limiti tal-Ħamrun?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Bejn it-18 u s-26 ta' April, kif tħabbar fil-mezzi tax-xandir kollha kien hemm sensiela ta' waqfien fil-produzzjoni ta' l-impjanti tar-reverse osmosis ta' Pembroke u Tigne' minħabba xogħlijiet ta' manutenzjoni, ħsarat u prekawzjoni kontra periklu ta' tinġiż mill-baħar.

Minħabba dan, il-provvista ta' l-ilma fl-akwati tal-Housing Estate, Gwardamanga u inħawi oħra kienet sospiża jew bi pressa baxxa.

ĠWARDAMANGIA - MANUTENZJONI FIL-BLOCKS TAL-GVERN

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Kif se naraw li jsir il-maintenance fl-"common part areas" fil-blocks tal- Gverm ta' Gwardamangia, Ħamrun?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Għandi ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar qiegħed f'ħidma kontinwa biex jagħmel tiswijiet f'partijiet komuni ta' blokki ta' appartamenti tal-Gvern.

Prijorita' tingħata l-aktar lil dawk il-ħsarat urġenti bħal bdil ta' soqfa, katusi u kanen ta' l-ilma.

Talbiet jiġu reġistrati f'Database apposta u x-xogħlijiet isiru skond programm.

GWARDAMANGIA - POSTIJIET FIL-HOUSING ESTATE

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Rigward il-postijiet t'isfel fil-Housing Estate li m'għandhomx btieħi (HE - Gwardamangia, limiti tal-Ħamrun), jista' l-Ministru jara li fil-partijiet vojta fuq wara jiġi konċess lill-inkwilini d-dritt li jkollhom bitħa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-persuni konċernati huma mitluba li jagħmlu talba formali lid-Dipartiment ta' l-Artijiet ħalli din tiġi kkonsidrata.

AWORITA' TAD-DJAR - LIFTS FIL-BLOCKS TAL-GVERN

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li jsiru lifts fil-blokkijiet tal-Gvern li ilhom mikrijin sa mis-snin 1970?

X'inhi l-policy tal-Gvern dwar il-"lifts"?

ONOR.

Membru li fil- bini ġdid li tela' mill-1986 'l hawn dawk l-appartamenti li ġew mibnija b' erba' jew ħames sulari ġie maħsub għalihom spazju u nbnew lift shafts biex eventwalment jiġu stallati l-lifts.

Fil-fatt il-programm ta' stallar ta' dawn il-lifts jinsab fi stadju avanzat u jitlesta din is-sena.

Sfortunatament qabel l-1986 bejn li saru diversi blokki tliet sulari biss għoljin u bejn li ma kienx hemm ħsieb li jsiru lifts tista' tgħid li f'ebda blokk ma hemm maħsub lift shaft.

F'ħafna każijiet lanqas fejn tagħmilhom m'hemm waqt li fejn hemm l-ispazju jidħlu problemi oħra bħal ċaqlieq ta' servizzi ta' dawl u ilma biex dan jista' jsir.

Għalhekk il-politika ta' dan il-Gvern f'dan il-qasam hu li jsiru lifts biss fejn kien maħsub għalihom, jiġifieri f'dawk il-blokki mibnija wara l- 1986.

Eċċezzjoni saret biss fil-każ tal-binja ta' bejn Triq il-Mediterran u Triq San Kristofru, l-Belt fejn wara li nbena sular ieħor fuq il-blokk ta' seba' sulari, ġie deċiż li l-proġett ikun jinkludi l-istallar ta' għaxar lifts għall-benefiċċju mhux biss tar-residenti tal-flats li nbnew wara l- 1988 iżda anki ta' dawk li kienu joqogħdu fil-bini eżistenti.

PIETA' - SERVIZZ TA' DRENAĠĠ FI BLOCK B TAL-HOUSING ESTATE

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: X'passi ħa d-dipartiment biex jassigura li mmedjatament tieqaf ir-riħa tad- drenaġġ mill-akwata ta' Blokk B, tal-Housing Estate, Tal-Pieta'?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Għaddejt din it-talba lid-Dipartiment tal- Bini u Tiswija ta' Djar għall-azzjoni meħtieġa.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - APPARAT GĦAL INTERVENTI KIRURĠIĊI

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid meta d-Dipartiment tas-Saħħa beħsiebu joħroġ l-offerta (tender) għal apparat u tagħmir li hemm bżonn biex jerġgħu jibdew isiru interventi kirurġiċi ta' "Laparoscopy" jew Key hole Surgery fl- isptar San Luqa?

Kemm huwa kkalkolat li jqum dan l-apparat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Id-Diviżjoni tas-Saħħa diġa' ħadet il-passi meħtieġa u ħarġet sejħa għall-offerti li qed jiġu studjati.

Dan l-apparat - 'Video Endoscopy Equipment' - hu stmat li jqum madwar Lm22,000.

SPTARIJIET - ĊESARJI

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet ir-rata ta' ċesarji għal 1993 fl-isptar Ġenerali ta' Għawdex u fid-Dipartiment tal-Maternita' fl-Isptar Karen Grech?

X'kienet ir-rata fl-ewwel erba' xhur ta' din is-sena?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar u t-tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - IMPJEGATI

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kienx hemm xi żviluppi fuq dawk il- konsulenti li kienu mpjegati mad-Dipartiment tas-Saħħa li kienu mpjegati fuq bażi ta' kuntratt ta' għaxar snin?

Jekk fl-affermattiv, fiex kienu jikkonsistu dawn l-iżviluppi?

ONOR.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - PNO'S

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm PNO's fid-Dipartiment tas- Saħħa u min huma li qed jagħmlu xogħol ta' teaching fl-Institute of Health Care fl-Universita'?

Dan ix-xogħol jagħmluh fil-ħin tax-xogħol tagħhom fl- Isptarijiet?

Jieħdu xi kumpens finanzjarju ta' dan ix-xogħol extra?

ONOR.

LOUIS GALEA: Hemm għaxar PNO's fid-Diviżjoni tas-Saħħa.

Billi l-'Institute of Health Care' jaqa' taħt il-Ministeru għall- Edukazzjoni u Riżorsi Umani, l-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirreferi t- tieni parti tal-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - PEST CONTROL UNIT

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'sar minnhom il-ħaddiema tal-Pest Control Unit, issa li dan ix-xogħol ingħata lill-kumpannija privata?

Veru li wieħed mill-ħaddiema li normalment ix-xogħol tiegħu hu dak ta' mechanical fitter issa ġie trasferit għall-kamra mortwarja?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li wieħed mill-ħaddiema tal-'Pest Control Unit' għadu jagħmel l-istess xogħol ġo l-Isptar Boffa u xi 'disinfection' li jkun hemm bżonn fl-Isptar San Luqa.

Il-ħaddiem l-ieħor, li għalkemm huwa 'fitter', ilu ċċertifikat fuq 'light duties' għal ħafna snin, ġie trasferit biex jagħmel xogħol fil-Kamra Mortwarja, fuq talba tiegħu stess.

SPTAR SAN LUQA - PROVVISTA TA' L-ILMA

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Peress li minn informazzjoni li għandi jidher li fl-isptar San Luqa qiegħed ikun hemm nuqqas ta' ilma kemm kisaħ u kemm sħun li qiegħed ikun ta' nkonvenjent kbir għas-swali, jekk fl-affermattiv, jista' l- Ministru jara x'jista' jsir biex din il-problema tiġi rranġata?

ONOR.

LOUIS GALEA: M'hemm l-ebda nuqqas ta' ilma kiesaħ jew sħun fis- swali, kemm ta' l-Isptar San Luqa u Karen Grech.

Mhux eskluż li tinqala' xi ħsara u f'dan il-każ in-nuqqas ikun wieħed temporanju.

MTARFA - TANKIJIET TA' L-ILMA FIL-CLUSTER HOUSES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Sigurta' Soċjali: Kif jispjega l-fatt il-Ministru li residenti sidien ta' cluster houses fl- Imtarfa ma għandhomx spazju fejn ipoġġu t-tankijiet ta' l-ilma fuq il-bjut ta' djarhom?

X'soluzzjoni tirrikmanda l-Awtorita' f'dawn iċ-ċirkostanzi li qed jiffaċċjaw dawn ir-residenti?

Jikkonferma l-Ministru li r-residenti tal-cluster houses kellhom jidħlu fi spejjeż żejda ta' pompi sabiex iwasslu l-ilma fit-tankijiet tagħhom?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Fil-cluster block 'Binja Qlejgha' diga' hemm tankijiet ta' l-ilma ghall kull appartament.

Dan kien inkluz mal-bejgh ta' l-appartamenti.

F'dan il-blokk gie mahsub spazju fejn ir-residenti, f'kaz li jkun hemm pressa baxxa fis-sistema ta' distribuzzjoni ta' l-ilma, jkunu jistghu jaghmlu tank bil-pompa biex jinqdew ahjar.

Hu mahsub li s-sistema ta'distribuzzjoni ta' l-ilma fl-Imtarfa tigi mibdula f'wahda gdida.

MTARFA - STAT TA' TRIQ LI ĠIET ŻVILUPPATA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Sigurta' Soċjali: Għaliex mhux ir-residenti kollha ġew trattati l-istess fl-Imtarfa ċioe', għaliex ir-residenti ta' Block "Q" li ressqu l-ilment tagħhom minħabba l- istat ta' kif ġiet żviluppata t-triq ta' quddiem l-appartament tagħhom ġew injorati kompletament?

Jista' l-Ministru jinvestiga l-ilment ta' dawn il-familji u jinforma lill- Kamra kif se jiġi evitat l-inkonvenjent li żviluppa wara nuqqas ta' attenzjoni fl-ippjanar ta' dawn l-inħawi?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Il-periti responsabbli minn dan il-progett iltaqghu u semghu s-suggerimenti tar-residenti f'dan il-block.

FORZI ARMATI - NUMRU TA' BUMBARDIERA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Kemm huwa n- numru ta' bumbardiera fl-armata li ilhom fis-servizz sa minn żmien l-ex- servizzi Ingliżi f'Malta u kemm minnhom ġew promossi fi grad ieħor?

Kemm huwa n-numru fost dawn il-bumbardiera li ma ngħatawx promozzjoni fl- armata?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li għadd ta' individwi li kienu jservu fl-Ex-Servizzi Ingliżi f'Malta bħala Bumbardiera, li gew ingaġġati fl-istess rank ta' Bumbarier b'effett mill-1 ta' Ottubru, 1970 fil-Forzi Armati ta' Malta, u li għadhom fis-servizz, huwa 38.

Minn dawn, 35 gew promossi fi grad ieħor, waqt li tlieta (3) għadhom bir- rank ta' Bumbardier.

Ta' min jgħid li wieħed mill-aħħar tlieta msemmija kien fil-fatt ġie promoss iżda reġa' ġie mniżżel għal rank ta' Bumbardier wara proċess ta' Qorti Marzjali.

DIPARTIMENT TA' L-AGRIKOLTURA - PROGRAMM TA' SISTEMA KOMPUTERIZZATA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: B'referenza għall-mistoqsija parlamen-tari numru 16647, jista' l- Ministru jinforma lill-Kamra kemm tħallsu f'overtime il-ħaddiema/skrivani li qed jaħdmulu fuq il-programm tas-sistema tal-komputerizzazzjoni fil- Pitkalija Ċentrali?

Jista' wkoll jinforma lill-Kamra kemm hija kkalkolata f'ċifra fi flus ta' l-għajnuna li estendiet l-MSU lid-Dipartiment ta' l-Agrikoltura għal din is- sistema?

ONOR.

LAWRENCE GATT: Is-sena l-ohra il-haddiema/skrivani li qed jahdmu fuq il- komputerizzazzjoni fil-Pitkalija thallsu b'kollox Lm10633.

L- overtime din is-sena sa l-ahhar ta' Gunju mistenni jilhaq Lm7500.

Dwar l-MSU l-Onor.

Interpellant huwa mitlub jaghmel id-Domanda tieghu lill-Ministru koncernat.

RABAT/MTARFA - TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jikkonsidra l-Ministru li jintervjeni sabiex jerġa' jkun hemm is-servizz tal-karozza tal-linja bejn ir-Rabat u l- Imtarfa għall-ħinijiet tas-1.00 p.m. peress li bejn l-12.00 a.m. u 2.00 p.m. ma jkun hemm ebda aċċess f'dawn l-inħawi li kulma jmur qed jiżdiedu r- residenti ġodda?

Jaħseb li wasal iż-żmien biex ikun hemm karozza diretta darba kuljum mill- Imtarfa għall-Belt?

X'inhija eżatt ir-rotta tal-karozza 84?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li l-vjaġġ fis-12.45 p.m. mir- Rabat u dak tas-1.00 p.m. mill-Imtarfa diġa' kien isir bejn l-1 ta' Ġunju u t-30 ta' Settembru.

Dan issa kien estiż għas-sena kollha.

Ir-Rotta tal-karrozza 84 topera bejn il-venda tar-Rabat u l-Imtarfa (l- aħħar stage viċin Ħaż Żmien).

Peress li n-numru ta' passiġġieri li jużaw dan is-servizz hu wieħed baxx, għadha ma nħassitx il-ħtieġa li jkun hemm servizz dirett bejn l-Imtarfa u l- Belt.

MTARFA - DIFETTI FIL-GARAXXIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Sigurta' Soċjali: Għaliex l-Awtorita' tad-Djar meta taf b'xi difetti li għandhom xi wħud mill-garaxxijiet il-ġodda li nbnew fl-Imtarfa qed timponi biex ir-residenti jixtru tale quale u bid-difetti li għandhom dawn il-garaxxijiet?

Jikkonferma li wħud minn dawn il-garaxxijiet huma umdużi u jirċievu fihom ħafna ilma tax-xita?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Ghalkemm dahal xi ilma f'xi garage, dan l-ilma dahal minhabba li "gutter" ta' l-ilma kien mimli trab.

Ittiehdet l-azzjoni mehtiega biex dan il-"gutter" jitnaddaf.

BAĦAR IĊ-ĊAGĦAQ - WHITE ROCKS COMPLEX

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm ħaddiema jaħdmu mal-White Rocks Complex?

Kemm hemm minnhom:-

1) full-time; 2) part-time; u 3) każwali?

F'kull każ meta bdew jaħdmu dawn l-impjegati?

F'liema kategorija qed jaħdmu?

X'se jiġri mill-ħaddiema ta' dan il-kumpless turistiku meta jieħdu sid ġdid?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Fil-White Rocks Holiday Complex b'kollox hemm 50 impjegat li huma mqassma hekk:

|Full-time |34 | |Part-time/Kazwali|16 |

Il-lista ta' full-timers tinkludi Administration Manager, Group D u Labourers/Charwomen.

Dawn gew impjegati bejn 1986 u 1989 u 1993.

Rigward l-aħħar parti tal-mistoqsija, d-decizjoni tittieħed meta jasal il- waqt.

Pero' nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li dan il-Gvern dejjem għamel kull ma seta biex jissalvagwardja l-impiegi.

SAN PAWL IL-BAĦAR - IRMIĠĠ TAD-DGĦAJJES

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: L-Avviż Legali Nru. 20 tas-17 ta' Awissu, 1993 dwar id-dgħajjes u l-irmiġġ tagħhom f'San Pawl il-Baħar kemm qed jiġi obdut?

X'passi qed jittieħdu biex jara li jiġi obdut?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: L-Avviż Legali Nru. 20 tas-17 ta' Awissu, 1993 għadu fis-seħħ u l-Awtorita' Marittima qiegħda f'kuntatti kontinwi mal- Pulizija biex dawn jieħdu passi kontra min jikser dan l-Avviż.

Jiena nformat li diġa' kien hemm każi fejn xi nies tressqu l-Qorti.

SAN PAWL IL-BAĦAR - IRMIĠĠ TAD-DGĦAJJES

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: X'passi ħadet s'issa l-Pulizija biex tara li jitħares l- Avviż Legali Nru. 20 tas-17 ta' Awissu, 1993 dwar l-irmiġġ tad-dgħajjes f'San Pawl il-Baħar?

Kemm-il darba nkiser dan l-avviż legali u x'għamlet il-pulizija dwar dan il-ksur?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li matul l-1993, seba' persuni tressqu l-Qorti filwaqt li erba' oħra se jiġu akkużati fi żmien qasir.

ISLA - BLOCK A NO.

5 FI TRIQ IT-TARZNA,BALAVOSTRI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jistgħu jissewwew il-balavostri perikolużi li hemm fid-dar tal-Gvern Block A No. 5, Triq it-Tarzna, l-Isla?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Għaddejt din it-talba lid-Dipartiment tal- Bini u Tiswija ta' Djar għall-azzjoni meħtieġa.

MELLIEĦA - TOROQ ĠODDA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Tista' jekk jogħġbok tagħtini lista tat-toroq ġodda li saru fil-Mellieħa u fil-limiti tagħha bejn Mejju 1987 u Mejju 1994?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Minħabba li l-informazzjoni mitluba trid tinġabar, tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

GĦAJN TUFFIEĦA - KIOSKS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: X'permessi jeżistu u f'isem min għal kiosks, stabbilimenti ta' catering u beach concessions biex joperaw fil-bajjiet tal- Golden Sands u taħt ir-Riviera martinique f'Għajn Tuffieħa?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar u t-tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

FGURA - BDIL TA' TABELLA BL-ISEM TA' TRIQ NIGEM

L-ONOR.

MANUEL BORDA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li tinbidel it-tabella fejn jidher l-isem tat-Triq Nigem, il-Fgura, għax toħloq diffikultajiet għal min ma jafx fejn tiġi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tajt istruzzjonijiet biex it-tabella bl- isem tat-Triq Nigem, tinbidel kemm jista' jkun malajr.

FGURA - BANKINA FI TRIQ NIGEM

L-ONOR.

MANUEL BORDA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Hu possibbli li ssir bankina fi Triq Nigem, il-Fgura, minħabba li f'naħa minnhom m'hemmx?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tlabt lid-Dipartiment tad-Distretti tat- Taqsima tax-Xogħlijiet jara x'jista' jagħmel dwar is-suġġeriment ta' l- Onor. Interpellant.

BENGĦAJSA - TFIGĦ TA' FAĦAM U SKART

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Kif baqgħet il-kwestjoni li qamet fuq il-faħam mormi f'Bengħajsa?

Jista' l-Ministru jikkonferma dak li qal il-Prim Ministru waqt taħdida li kellu mas-sindki tas-Sud fuq it-Television li sa l-aħħar tas-sena l-boilers li jaħdmu bil-faħam se jibdew jaħdmu biż-żejt?

Jista' jikkonferma li allura minn Jannar tas-sena d-dieħla mhux se jibqa' jintefa' trab tal-faħam f'Bengħajsa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Wara diskussjonijiet ġie miftiehem li l- Korporazzjoni Enemalta titfa' l-irmied tal-faħam f'Bengħisa wara li tieħu ħsieb li jinbena retaining wall u li jitbixx l-irmied bl-ilma.

Rigward it-tieni parti nirreferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 16413 (Seduta 240).

BENGĦAJSA - TFIGĦ TA' FAĦAM U SKART

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jordna li l-muntanja ta' trab tal-faħam li nġabret f'Bengħajsa tixxarrab regolarment fis-sajf biex dan it-trab ma jtirx u jkompli jagħmel ħsara lir-residenti ta' Birzebbugia?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-barriera f'Bengħisa se tiġi maniġġata aħjar mill-Enemalta, sakemm din tingħalaq definittivament meta jieqaf l-użu tal-faħam fil-Power Station tal-Marsa.

Dan jinkludi kemm kontrolli ġodda biex jillimitaw l-aċċess għal dan il-post għal min mhux awtorizzat kif ukoll il-bexx regolari ta' l-irmied biex ma jtirx ma' l-arja.

BENGĦAJSA - XOGĦOL TA' RESTAWR

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li jsir pjan mil-lum biex meta kif inhu mistenni t-trab tal- faħam ma jibqax jintefa' f'Bengħajsa, din l-area li tant kienet sabiħa u pittoreska, titwitta b'mod imtarraġ, jintefa' terrapien fuqha u mbagħad ħamrija biex jitħawwlu siġar ħalli dik il-kruha kbira maħluqa mill-barriera tat-trab tal-faħam tispiċċa darba għal dejjem?

Jista' jwiegħed li d- Dipartiment għall-Ambjent jimpenja ruħu biex ilesti pjan ħalli malli jieqaf ir-rimi tat-trab tal-faħam jibda x-xogħol ta' restawr u rranġar f'din l- area?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Id-Dipartiment għall-ħarsien ta' l- Ambjent diġa' beda diskussjonijiet ma' l-Korporazzjoni Enemalta biex jitħejja pjan għar-riabilitazzjoni tal-barriera f'Bengħisa fejn bħalissa qed jintrema' l-irmied tal-faħam mill-Power Station.

BIRZEBBUGIA - IMPJANT TAL-CONCRETE

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Wara diversi interpellanzi minn għandi u mingħand l-Onor.

Salvu Sant dwar l- impjant tal-concrete li qed jaħdem bla permess fl-area storika u pittoreska ta' Għar Dalam, f'Birzebbugia, jista' l-Ministru jgħid x'passi se jieħu biex dan l-impjant jieqaf?

X'qed jistenna li l-Kunsill ta' Birzebbugia jorganizza xi protesta oħra kontra dan l-impjant illegali?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien informat li passi legali u ordni ta' injunzjoni nħarġu fil-31 ta' Lulju, 1987.

L-akkużat deher il-Qorti u l-Qorti ħatret perit legali fil-31 ta' Lulju, 1987.

L-aħħar seduta tal-Qorti saret fil-15 ta' Marzu, 1994 u s-seduta li jmiss se ssir fid-9 ta' Ġunju, 1994.

Għandi ngħid ukoll li issa nħarġet Stop u Enforcement Notice mill- Awtorita' ta' l-Ippjanar biex dan l-impjant jieqaf u jitneħħa.

FGURA - LATRINA FI ĠNIEN REGGIE MILLER

L-ONOR.

MANUEL BORDA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li tinbena latrina fil-Ġnien Reggie Miller, il-Fgura li jinstab viċin il-Knisja parrokkjali?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Id-Dipartiment ta' l-Indafa Pubblika sal- lum m'għandu ebda proġett għall-bini ta' Latrina fil-Fgura.

Biss din it- talba tista' tkun ikkonsidrata.

FGURA - ĦOFOR FI TRIQ IL-KULVERT

L-ONOR.

MANUEL BORDA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li ż-żewġ ħofor li hemm fi Triq il-Kulvert, il-Fgura, jimtlew għax qed joħolqu nkonvenjenza kbira?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien informat li x-xogħol imsemmi se jsir mid-Dipartiment tad-Distretti tat-Taqsima tax-Xogħlijiet fi żmien qasir.

FGURA - MANUTENZJONI TA' TRIQ RUZZELL

L-ONOR.

MANUEL BORDA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jordna li Triq Ruzzell, il-Fgura, tiġi livellata u asfaltata?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: It-talba ta' l-Onor Membru ġiet innotata.

Tlabt lid-Diviżjoni tax-Xogħlijiet tara x'jista' jsir.

FGURA - MANUTENZJONI TA' TRIQ ĠDIDA FI TRIQ IS-SUR

L-ONOR.

MANUEL BORDA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Peress li Triq Ġdida fi Triq is-Sur, il-Fgura (li tiġi wara l-Knisja parrokkjali) għadha fi stat verġni u għalhekk imħarbta, jista' l-Ministru jordna li tiġi livellata u asfaltata?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: It-talba ta' l-Onor.

Membru ġiet innotata.

Tlabt lid-diviżjoni tax-Xogħlijiet tara x'jista' jsir.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - GRAZIELLA BUTTIGIEG

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Meta se tiġi re-instated Graziella Buttigieg li kienet taħdem bħala Health Nursing Assistant u llum tinsab paralizzata mill-qadd l-isfel wara li ħadet virus?

Ma jidhirlux l-Ministru li meta l-Gvern stess għandu liġi li jobbliga lill-industrija privata biex jsib xogħol għal nies bi bżonnijiet speċjali, id-Dipartiment tas-Saħħa għandu jagħti eżempju u jsib impieg addattat għal din it-tfajla?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ġejt informat li l-persuna msemmija fil-mistoqsija ta' l-Onor.

Interpellant bdiet kors ta' 'Health Assistant' f'Novembru 1989 u ħarġet b''sick leave' fit-tul mill-5 ta' Jannar, 1991.

Hi ma komplitx il- kors, li mbagħad ġie terminat b'effet mill-20 ta' Mejju, 1992.

Għalhekk dan mhux il-każ ta' 're-instatment' ta' mpieg bħala 'Health Assistant'.

MINISTERU TAS-SAĦĦA - GRAZIELLA BUTTIGIEG

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jagħmel rappreżentazzjonijiet mal- Ministeru tas-Saħħa biex Graziella Buttigieg li llum tinsab paralizzata mill-qadd l-isfel, tiġi re-instated mad-Dipartiment f'xogħol addattat għaliha?

Meta l-Ministeru tiegħek jinsisti mas-settur privat biex jipprovdi xogħol għal nies bi bżonnijiet speċjali, jista' l-Ministru jara li l-Gvern jagħti eżempju?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li s-Sinjorina Graziella Buttigieg talbet biex tirreġistra bħala persuna b'diżabilita' f'Jannar ta' l-1993 u bdiet effettivament tirreġistra fl-1 ta' April ta' l-istess sena għal xogħol bħala Data Entry Operator jew ieħor simili.

Ir-"reinstatement" tagħha mal-Gvern mhux fil-kompetenza ta' dan il-Ministeru.

Il-Gvern diġa' għandu impjegati miegħu aktar nies b'diżabilita' mill- kwota li l-liġi tippreskrivi għall-privat u għalhekk jidhirli li f'dan ir- rigward, il-Gvern diġa' qed jagħti eżempju tajjeb.

NTOM - TIFSILA ĠDIDA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħarraf lill-Kamra dwar it-tifsila ġdida u aktar mifruxa tar-rwol ta' l-NTOM u r-rabta aktar ko-ordinata bejn l-NTOM u d- Dipartiment tat-Turiżmu li l-Ministru Refalo irrefera għalihom dan l-aħħar?

Tista' tqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-rapport li saret referenza għalih fil-Press Conference riċenti dwar Turiżmu li kellu fih ir- rakkommandazzjonijiet li fuqhom suppost li se tiġi imsejħa il-politika futura ta' din l-industrija?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Hu normali li organizzazzjonijiet hajja u attivi bhal ma huma l-industrija tat-turizmu u l-NTOM jiggeddu minn zmien għal iehor.

Biex ikun hemm iktar koordinazzjoni bejn dawn l- organizzazzjonijiet u dipartimenti oħra fil-ħajja ekonomika Maltija, biex johrog prodott aħjar u biex ikun hemm aktar "enforcement" tal-ligijiet, qiegħda ssir revizjoni tad-doveri ta' dawn l-organizzazzjonijiet.

Meta wiehed jasal biex johrog dokument aktar specifiku, dan jigi pprezentat lill- Kamra.

Xi rapporti li għalihom saret referenza, għadhom fi stadju preliminarji.

TA' L-IBRAĠĠ - VICTORIA GARDENS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: X'inhi l-completion date ta' l-għoti tad-tender għad-drenaġġ f'Vivtoria gardens ta' l-Ibraġġ?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-completion period tal-kuntratt mogħti għad-drenaġġ ta' Victoria Gardens huwa 170 ġurnata mill-ordni biex jinbeda x-xogħol.

Dan ingħata fit-13 ta' Mejju, 1994, għaldaqstant il-completion date hija d-29 ta' Ottubru, 1994.

SERVIZZ ĊIVILI - RIFORMA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Meta se jiġi ffirmat il-ftehim tal-ħaddiema industrijali u tekniċi bħala parti mir- riforma taċ-Ċivil?

Kemm hemm nies involuti?

L-arrettrati se jkun back- dated mill-1991?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Kif weġibt riċentement b'risposta għall- mistoqsija parlamentari numru 17978, id-diskussjonijiet dwar ir-riforma tal- gradi tekniċi u industrijali waslu fl-aħħar stadji u huwa mistenni li jiġi ffirmat ftehim fil-futur qarib.

Dan il-ftehim se jkopri 12,315 impjegat industrijali u 1,150 impjegat fil- gradi tekniċi.

Bħal fil-każi l-oħrajn kollha tar-riforma, l-istruttura l-ġdida hija b'effett mill-1 ta' Jannar, 1991 u allura l-arretrati jitħallsu minn dak inhar.

XTUT - STUDJU DWAR IX-XTUT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' jiġi mqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-istudju li sar mis- Segretarjat Parlamentari għat-Turiżmu flimkien mal-Moviment għall-Ambjent dwar ix-xtut?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Fis-sajf tas-sena l-oħra sar studju bejn is- Segretarjat għat-Turizmu u l-Moviment għall-Ambjent fejn giet migbura informazzjoni dwar ix-xtut principali u suggerimenti għat-titjieb.

F'parti oħra ta' dan l-istudju, Maltin, kif ukoll barranin, intalbu jagħtu l- fehmiet taghhom dwar il-livelli milhuqa.

Ir-rapport dwar dan l-istudju għadu qed jigi finalizzat.

KORSA TAL-GOLF

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Min qed jagħmel l-istudju tas-Segretarjat għat-Turiżmu dwar il- possibilita' ta' bini ta' korsa tal-golf?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: L-istudju preliminari dwar il-possibbilita' li tinbena korsa ta' golf li d-Dipartiment tat-Turizmu qed jagħmel flimkien ma' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar qed isir minn ditta ta' "consultants" wara li saret sejha għall-applikazzjonijiet.

DIPARTIMENT TAT-TAXXI INTERNI - STATEMENT TAS-SUR V. BORG

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: X'inhi r- raġuni li V. Borg ta' 14, Pjazza H. Scicluna, Gżira ilu mas-sitta/seba' snin ma jirċievi statement ta' l-Income Tax dovut minnu?

ONOR.

JOHN DALLI: Il-Kaz tas-Sur V Borg li qed issir referenza ghalih fil-mistoqsija parlamentari, nhadem sas-sena ta' stima 1992 izda l- kontijiet relattivi ma setghux jinghargu s'issa minhabba diffikulta teknika.

Huwa ttamat li dan l-intopp jigi solvut fi zmien qasir u b'hekk il-kontijiet ikunu jistghu jinhargu.