MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 217 It-Tlieta, 11 ta' Jannar, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 217

It-Tlieta, 11 ta' Jannar, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.07 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 11 ta' Jannar, 2000

WERREJ MINUTI 668

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IT-TARZNA TA' MALTA (IT-TIENI QARI)

MALTA DOCKYARD (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 674

AĠĠORNAMENT 698

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 704

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 216 li saret fil-11 ta' Jannar, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI

UE - ZOKKOR - EXPORT REFUND

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Il-mistoqsija li għaliha qed issir riferenza weġibtha waqt is-Seduta Nru. 211.

UE - BUTIR - EXPORT REFUND

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-mistoqsija li għaliha qed issir riferenza weġibtha waqt is-Seduta Nru. 211.

MELLIEĦA - POMPA TAL-PETROL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-applikazzjoni tal- pompa tal-petrol fi Triq Louis Wettinger, kantuniera ma' Triq Qasam tal- Barrani, il-Mellieħa, jista' l-Ministru jinformani jekk l-Enemalta għandhiex applikazzjoni għal xi żvilupp ta' pompa f'dawn l-inħawi?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li l-korporazzjoni Enemalta għandha talba biex tinbena pompa tal-petrol fl-inħawi msemmija u fil-preżent din l- applikazzjoni qed tiġi pproċessata mill-awtorita ta' l-ippjanar.

XOGĦOL - PERSUNI BOARDED OUT

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' persuni li ġew boarded out bejn Jannar u Novembru ta' din is-sena?

Kemm minnhom kienu nisa u kapijiet ta' familja?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li turi l- informazzjoni mitluba mill-Onor.

Membru.

Skond l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali, il-pensjoni taħt l-iskema kontributorja titħallas lill-persuna assigurata u mhux lill-kap ta' familja.

Għaldaqstant id-dipartiment ma jżommx statistika dwar kemm minn dawn in-nisa li jirċievu l-pensjoni ta' l-invalidita' huma kapijiet ta' familja.

UE - EXPORT REFUND - SUNFLOWER/OLIVE OIL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Din il-mistoqsija weġibtha waqt Seduta Nru. 211.

SAJD - DUTY-FREE DIESEL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jinformana bl-iżviluppi li saru fil-laqgħa li kellu mal-koperattiva tas-sajd dwar it-talba tagħhom għal duty-free diesel, skond Kap. 395 tal-Liġijiet ta' Malta?

Meta fil-fatt se jiġu rikonoxxuti t-talbiet ta' dawn is-sajjieda skond l-Avviż Legali Nru. 91/97?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Tajjeb li l-Onor.

Membru jkun jaf li t-talba tas-sajjieda tirrigwardja dazju tas-sisa, filwaqt li Kap. 395 u l-Avviż Legali Nru 91\97 jirrigwardjaw it-taxxa tac-CET, li kienet fis-seħħ bejn l-1 ta` Lulju, 1997 u l-aħħar ta` l-1998.

Għalhekk kull riferenza għal din l-leġislazzjoni fir-rigward tat-talba tas-sajjieda hi kompletament out of context.

Tant hu hekk li anke fi żmien l- amministrazzjoni Laburista, id-diesel użat fuq biċċiet tal-baħar għal skopijiet ta` sajd kien suġġett għad-dazju tas-sisa.

Fir-rigward tas-suġġett in kwestjoni, saret laqgħa bejn il-koperattiva nazzjonali tas-sajd u rappreżentanti tal-ministeru tal-finanzi u tal- ministeru tal-biedja u sajd - preseduta mill-ministru responsabbli mill- biedja u sajd - li fiha ġew iċċarati xi punti u l-koperattiva ġiet mitluba tforni ċerta informazzjoni.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Leo Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jista' il-Ministru Ninu Zammit - nispera li jiena in order - jaġġornana dwar l-eżitu ta' din il-laqgħa?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Biedja u Sajd): F'din il-laqgħa, li għaliha attendew uffiċjali tal-ministeru tal-biedja u sajd, uffiċjali tal- ministeru tal-finanzi u rappreżentanti tas-sajjieda, is-sajjieda ntalbu ċerti dettalji bħal qisien ta' bastimenti, kapaċita', volum tat-tankijiet tal-fuel u dettalji oħra.

S'issa din l-informazzjoni għadha ma waslietx għand id-direttur tas-sajd.

SAĦĦA - NURSING AND MIDWIFERY BOARD

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA (f'isem l-Onor.

Mario Galea) staqsiet lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru ġentilment jgħid min huma l-membri kollha tan-nursing and midwifery board?

Kemm u liema huma dawk eletti u dawk maħtura mill-gvern?

Min hu r-reġistratur tal-bord u min hu ċ- chairman?

Min minnhom jitħallas u kemm hu s-salarju ta' kull wieħed li jitħallas?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem il-Ministru tas-Saħħa): Il-membri tal-bord ta' l-infermiera u l-qwiebel huma dawk kif pubblikati fil-Gazzetta tal- Gvern tad-9 ta' Jannar 1999 u l-5 ta' Marzu, 1999 rispettivament.

Ħadd mill-membri m'għandu salarju iżda ċ-chairman jitħallas bir-rata stabilita mid-dipartiment għal kull laqgħa li jattendi minħabba li m'huwiex uffiċjal pubbliku jew fis-servizz ċivili.

SAĦĦA - DIRETTORAT TAN-NURSING

L-ONOR.

CRISTINA DOLORES (f'isem l-Onor.

Mario Galea) staqsiet lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid minn min hu kompost id- direttorat tan-nursing u x'inhuma l-gradi tagħhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem l-Onor.

Louis Deguara): Ngħarraf lill-Onor Interpellant li d-direttorat tan-nursing huwa kompost minn Nicolina Farrugia, director nursing services; Emmanuel Saliba, nursing officer; u Maria Montebello, staff nurse.

WSC - DETECTORS - ROSTER

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA (f'isem l-Onor.

Mario Galea) staqsiet lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrispondi l- mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-mistoqsija li għaliha qed issir riferenza weġibtha waqt is-Seduta Nru. 211.

ZABBAR - SQAQ ĦAS-SAJJIED - BOZZA

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA (f'isem l-Onor.

Mario Galea) staqsiet lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsijiet parlamentari nri.

11273 u 12032, jista' l-Ministru jgħid meta saret din l- inspection, minn min saret u xi grad jew kwalifiki kellu biex jiddeċiedi hu jekk hijiex qed issir jew tistax issir ħsara bil-lampa li hemm imwaħħla ma' dan ir-razzett antik?

Kien hemm xi perit biex jiddeċiedi dwar dan?

Billi m'huwiex veru li hemm lampa oħra fil-viċin, hemm il-possibbilta' li l-foreman jagħmel appuntament miegħi biex inżuru l-post flimkien?

Jista' l- Ministru jinvestiga r-risposta li ngħata mill-Enemalta għax jirriżulta li din ma tirriflettix ir-realta'?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li l-ispezzjoni saret fis-27 ta` Dicembru 1999 mill-Perit Carmelo Busuttil, il-perit tal-korporazzjoni.

Naħseb li l-aktar persuna kompetenti li tista` tgħaddi opinjoni u parir dwar materja ta` struttura ma tista` tkun ħadd għajr perit.

Ta` min jgħid li dwar din il-materja l-perit imsemmi ikkonsulta wkoll lill-inginier u lill-foreman tad-distrett.

Kif diga` għedt fit-twegiba għall-mistoqsija nru.

12032, tezisti lampa fil-viċinanzi tal-bini li għalih qed issir riferenza.

Huwa minnu li din il- lampa bħalissa mhux qed tiffunzjona pero`ninsab informat li fi zmien qasir is-sitwazzjoni se tigi rimedjata.

GĦAWDEX - XIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm inxtraw karozzi bejn l-1987 u l-1996 mill-ministeru, dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħtha?

Tista' tgħid il-marka jew ditta ta' dawn il-karozzi u kemm swew flus?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem il-Ministru għal Għawdex): Qed nagħti hawn taħt l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant rigward il-karozzi li nxtraw mid-dipartiment u s-sezzjonijiet tal-ministeru għal Għawdex bejn l- 1987 u l-1996.

|Dipartiment/Sez|Marka |Prezz | |zjoni | |Lm | |Segretarjat |Mercedes |8644 | |Privat |Benz 190 | | | |Hyundai |4970 | | |Excel | | |Segretarjat |Hyundai |4500 | |Permanenti |Excel | | |Dipartiment |Kia |4491 | |għas-Servizzi |Mentor | | |Korporattivi | | | |Dipartiment |Kia |4434 | |tal-Customer |Mentor | | |Services | | | |Dipartiment |Skoda |3410 | |tal-Proġetti u |Foreman | | |Żvilupp |GLX 135 | | | |Kia |4491 | | |Mentor | |

TURIŻMU - XIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm inxtraw karozzi bejn l-1987 u l-1996 mill-ministeru, dipartimenti u mill-entitajiet li jaqgħu taħtu?

Jista' jgħid il-marka jew ditta ta' dawn il-karozzi u kemm swew flus?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu): Tweġiba dettaljata tingħata f'xi seduta oħra.

EDUKAZZJONI - XIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm inxtraw karozzi bejn 1987 u 1996 mill-ministeru, dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħtu?

Jista' jgħid il-marka jew id-ditta ta' dawn il-karozzi u kemm swew flus?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): L- informazzjoni mitluba ser titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

BIEDJA U SAJD - XIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm inxtraw karozzi bejn l-1987 u l-1996 mill-ministeru, dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħtu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Bejn l-1987 u l-1996 inxtraw 18-il karozza mill- ministeru u d-dipartimenti li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħu.

Hawn taħt hawn il-lista ta' dawn il-karozzi flimkien mal-marka u kemm ġiet tiswa kull waħda:

|Nru |Għamla |Prezz | |tar-Regist| |Imhalla| |razzjoni | |s | | | |Lm | | | | | |AAL809 |Hyundai |4000 | | |Lantra GLS | | |ABD846 |Nissan Sunny |4000 | | |2.0 LX | | |GVN088 |Dacia 1310 |1461 | | |TLX | | |GVN089 |Dacia 1310 |1461 | | |TLX | | |GVN090 |Dacia 1310 |1461 | | |TLX | | |GVN091 |Dacia 1310 |1461 | | |TLX | | |GVN092 |Dacia 1310 |1461 | | |TLX | | |GVN093 |Dacia 1310 |1461 | | |TLX | | |GVN095 |Skoda Foreman|3699 | | |Special | | |GVN096 |Skoda Foreman|3510 | | |135 GLX | | |GVN273 |Dacia 1310 |1461 | | |TLX | | |GVN274 |Dacia 1310 |1461 | | |TLX | | |GVN275 |Skoda Felicia|3055 | | |LX | | |H-5053 |Mercedes Benz|11700 | | |200 | | |HAD591 |Hyundai |4800 | | |Lantra | | |KAC934 |Audi A4 |8450 | |M-0849 |Skoda Foreman|3350 | | |135 GLX | | |W-8992 |Daewoo Racer |4000 |

AMBJENT - XIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm inxtraw karozzi bejn l-1987 u l-1996 mill-ministeru, dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħtu?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni) (f'isem il- Ministru għall-Ambjent): Tlabt lid-dipartiment konċernat biex jiġbor l- informazzjoni mitluba.

ĠUSTIZZJA U GVERN LOKALI - XIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm inxtraw karozzi bejn l-1987 u l-1996 mill-ministeru, dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħtu?

Jista' jgħid il-marka jew ditta ta' dawn il- karozzi u kemm swew flus b'mod separat?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Il-karozzi li nxtraw bejn l-1987 u l-1996 mill-ministeru, dipartimenti u entitajiet li jaqgħu tahtu kienu dawn:-

|Ministeru - Head |NIL |---- | |Office | | | |Dipartiment |Hyundai |4,000| |tal-Kunsilli |Landra | | |Lokali | | | | |Skoda |3,091| | |Combi | | |Qrati ta' Malta |Toyota |4,579| | |Corolla | | | |Alfa |6,400| | |Saloon | | | |164 | | | |Peugeot |8,500| | |Toyota |7,030| | |Carina | | |Uffiċċju ta' |Alfa 33 |4,800| |l-Avukat Ġenerali| | | | |Alfa 33 |4,800| | |Honda |9,604| | |Accord | | | |20EX | | | |Hyundai |4,408| | |Excel GLS| | |Kummissjoni |Fiat |2,605| |Permanenti Kontra|Punto | | |l-Korruzzjoni | | | |Kummissjoni |NIL | | |Permanenti | | | |għar-Riforma | | | |tal-Liġi (ġiet | | | |xolta | | | |fil-31.3.99) | | | |Kummissjoni |NIL | | |għar-Reviżjoni | | | |tal-Liġi | | |

WIED IL-GĦAJN - TRIQ IŻ-ŻONQOR - DAWL

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA (f'isem l-Onor.

Mario Galea) staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb il- mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab informat li d-dawl fl-inħawi msemmija ġie ċċekkjat mill-korporazzjoni Enemalta fis-17 ta' Diċembru 1999 u fil-fatt dakinhar inbidlu erba' lampi fi Triq iż-Żonqor.

GĦAWDEX - ĊITAZZJONIJIET

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA (f'isem l-Onor.

Mario Galea) staqsiet lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari nru.

12102 - oriġinarjament kienet saret lill-Ministru għal Għawdex - u ċioe' dwar kemm-il ticket inħareġ mill-1 ta' Jannar sa l-1 ta' Diċembru 1999 mill-pulizija ta' Għawdex minħabba parking ħażin jew double parking ħdejn id-diskoteka ewlenija fin-niżla tax-Xlendi?

Kemm-il raid għad- drogi sar mill-pulizija ta' Għawdex f'din id-diskoteka mill-1 ta' Jannar sa l-aħħar ta' Ottubru 1999?

Meta saru dawn ir-raids?

U mil-liema uffiċjal tal-pulizija tmexxew?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Intern): Ninsab informat li bejn l-1 ta` Jannar u l-1 ta` Diċembru ta` l-1999 il-pulizija ta` Għawdex ħarġu 169 traffic offence ticket għall-kontravenzjonijiet tat-traffiku fil- lokalita` li rrifera għaliha l-Onor.

Interpellant fil-mistoqsija tiegħu.

Ninsab informat ukoll li għalkemm ma sarux raids speċifikament għar- raġuni ndikata fil-mistoqsija, il-pulizija dejjem kienu preżenti u għamlu tfittxijiet kif meħtieġ meta kienet tiġi organizzata xi attivita` fil-lokal li saret riferenza għalih.

SPTAR SAN LUQA - ARLOĠĠ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Rita Law) staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid għala l-arloġġ li jinsab inti u ħiereġ mill-Isptar San Luqa ilu żmien twil ma jiffunzjona?

Jista' jara li dan l-arloġġ jissewwa peress li huwa importanti għal min juża l-karozzi tal- linja?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru tas-Saħħa): Nitlob l-Onor.

Interpellant biex jagħmel din id-domanda lill-ministru kkonċernat.

FGURA - TRIQ L-GĦARNUQ - TARMAC

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Rita Law) staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet ir-raġuni li Triq l-Għarnuq, fil-Fgura ngħatat t-tarmac sa nofsha u mhux kollha?

Hemm ħsieb li titkompla, u meta?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi l-kisi ta` toroq ġodda bit-tarmac m`huwiex responsabilta` tal-kunsilli lokali jew tal- ministeru tal-ġustizzja u gvern lokali.

Għaldaqstant nissuggerixxi li l- mistoqsija ssir lill-ministru konċernat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li l-Ministru konċernat jinsab hawnhekk, jista' jgħidilna jekk ix-xogħol fuq Hompesch Road, il-Fgura hux se jsir b'mod komplet, jiġifieri mill-pedamenti, kif sar fil-parti l-oħra, u mhux tingħata biss kisja fil-wiċċ?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, għalkemm hawnhekk m'għandix id- dokumentazzjoni meħtieġa nista' ngħid li hemm tender li proprju titkellem dwar ix-xogħol kollu meħtieġ.

Din għalqet ftit tal-ġranet ilu u hu mistenni li tiġi aġġudikata fil-ġranet li ġejjin.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li fil-Gazzetta tal-Gvern kien hemm riferenza li Zabbar Road se tinbena mill-ġdid, jista' jkun li hemm xi żball?

Għax din it-triq diġa' sar ix-xogħol neċessarju fuqha, bħall-culverts għall-ilma tax- xita.

Nixtieq inkun naf jekk hux qed jirriferu għall-parti l-oħra ta' Hompesch Road u jekk din it-triq hux sempliċement se ssirilha kisja fil- wiċċ.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, ix-xogħol se jsir b'kontinwazzjoni max- xogħol eżistenti u m'għandna l-ebda ħsieb li għal xejn b'xejn inkissru triq li tkun diġa' saret.

Naturalment it-tender ħarġet kif ħarġet, design and build, biex proprju jiġi ċċekkjat dak kollu li hemm bżonn.

Issa jekk issirx bl-istess mod li saret il-biċċa l-oħra jew inkella b'xi mod ieħor ma nafx, imma l-importanti hu li t-triq issir kif għandha ssir.

BORMLA - TARAĠ - RAILINGS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Rita Law) staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Peress li r-residenti qegħdin jitolbu li jsir railing tal-ħadid fit-taraġ bejn Hanover Street u Eagle Street, f'Bormla, jista' l-Ministru jikkonsidra din it-talba minħabba li f'dawn l-akkwati joqogħdu persuni ta' eta' kbira?

ONOR.

AUSTIN GATT: Bħalma jaf l-Onor.

Interpellant, il-kunsilli lokali huma korpi statutorji ta` gvern lokali u fil-qadi tal-funzjonijiet tagħhom jaġixxu skond il-prijoritajiet, l-esiġenzi u l-mezzi tagħhom.

Għaldaqstant nissuġġerilu jirriferi din il-mistoqsija lill-kunsill lokali tal-lokalita' peress li l-funzjoni li qed jirriferi għaliha hija waħda mir- responsabbiltajiet tiegħu.

FESTI TAL-MILLENNJU - INFIQ

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jikkonferma li r-regolamenti finanzjarji ġew il-ħin kollu osservati fl-ispejjeż kollha li ntefqu in konnessjoni maċ-ċelebrazzjonijiet tal-millennju?

ONOR.

JOHN DALLI: Kif jaf l-Onor.

Interpellant, ġie mwaqqaf kumitat ad hoc taħt il-ministeru ta` l-edukazzjoni biex jieħu ħsieb l-organizzazzjoni ta` dawn iċ-ċelebrazzjonijiet.

Kull uffiċjal pubbliku huwa konxju li infiq pubbliku għandu jsir skond ir-regolamenti finanzjarji.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-ministeru tal-finanzi kienx rappreżentat fuq dan il-kumitat u fuq liema livell?

ONOR.

JOHN DALLI: Il-ministeru tal-finanzi ma kienx rappreżentat fuq dan il-kumitat ad hoc.

ONOR.

LEO BRINCAT: Ma jaħsibx il-Ministru illi meta kien hemm nefqa bħal dik involuta, kien ikun xieraq illi l-ministeru tal-finanzi jkun rappreżentat fuq dan il-kumitat?

ONOR.

JOHN DALLI: Le, ma naħsibx li l-ministeru tal-finanzi kellu jkun rappreżentat fuq dan il-kumitat għax jekk naqbdu din ir-regola, allura l- ministeru tal-finanzi jrid ikollu xi 500 ruħ biex ikun rappreżentat fuq kull nefqa li ssir!

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' l-Ministru jgħid jekk saretx talba mid- dipartiment jew inkella mill-istess kumitat li twaqqaf għaċ- ċelebrazzjonijiet tal-millennju sabiex jiġi reinstated il-ground tal- football tal-Furjana fejn saru l-attivitajiet?

ONOR.

JOHN DALLI: F'dan l-istadju ma jien informat bl-ebda talba li saret.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jista' l-Ministru jgħid jekk mill-informazzjoni li għandu nżammux in line in-nefqiet li kienu ġew budgeted?

ONOR.

JOHN DALLI: Jiena s'issa m'għandi l-ebda informazzjoni, la li turi li n-nefqa nżammet in line u lanqas li ġiet maqbuża b'xi mod.

FESTI TAL-MILLENNJU - INFIQ

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet in-nefqa totali fuq iċ-ċelebrazzjonijiet tal-millennju?

Kemm ingħataw direct orders fit-tħejjijiet għal dawn il- festi?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): It-tagħrif mitlub qed jinġabar u t-tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MR SPEAKER: Grazzi.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IT-TARZNA TA' MALTA

MALTA DOCKYARD (AMENDMENT) BILL

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar it-Tarzna ta' Malta, Kap 207".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

HELEN D'AMATO: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, illum quddiemna għandna għall- konsiderazzjoni l-emendi għall-Att dwar it-Tarzna ta' Malta.

Din hija s- sitt darba mill-1963 'il hawn li din il-Kamra ntalbet tikkonsidra bidliet fil-liġi dwar it-tarzna ta' Malta, darbtejn minnhom f'dawn l-aħħar tliet snin.

M'hemmx dubju li t-tarzna ta' Malta jew aħjar it-tarznari ta' Malta - għaliex irridu nikkonsidraw iż-żewġ tarznari f'daqqa bħala parti mid- diskussjoni ta' dan l-abbozz - jikkostitwixxu attivita` ekonomika importanti ħafna għal pajjiżna, mhux biss għaliex huma responsabbli għall- għajxien ta' tant mijiet u eluf ta' familji - fil-fatt għandna madwar 3,000 ħaddiem fil-Malta Drydocks u 800 oħra fil-Malta Shipbuilding - imma anke għaliex it-tarznari servew tradizzjonalment bħala font għat-taħriġ tal- ħaddiema f'diversi oqsma fl-interess tal-pajjiż kollu.

Pero` minkejja dan, il-problema tat-tarznari ilha taffettwa lil pajjiżna għal mill-anqas dawn l-aħħar 40 jew 45 sena u hija problema bażikament konsistenti għal dak li hu l-operat u l-pożizzjoni finanzjarja tat-tarznari u s-sussidju li dawn jirrikjedu mill-gvern.

Jien ngħid li l-problema tat-tarznari hija waħda nazzjonali, li dan il-pajjiż irid jibda jittratta b'mod għaqli u matur u b'mod li bih forsi nibdew naraw xaqq ta' dawl għaliex minbarra l-familji u l-ħaddiema kollha nvoluti fil-ħidma tat-tarznari, hemm ukoll il-fatt li t- tarznari jieħdu parti kbira tal-Port il-Kbir, riżors li fil-pożizzjoni strateġika ta' pajjiżna rridu nsibu mezz kif nutilizzawh b'mod iktar effettiv.

Madankollu wieħed irid jifhem li t-tarznari għaddejjin minn problemi kbar - u ilhom għaddejjin hekk taħt gvernijiet differenti - liema problemi qed jilħqu livell li qegħdin saħansitra jaffettwaw l-operat ta' pajjiżna għax qed jaffettwaw b'mod partikolari l-finanzjament tal-gvern u qed jaffettwaw anke l-andament tat-tassazzjoni ġaladarba għadna ma sibniex soluzzjoni biex inkunu nistgħu ngħidu li t-tarznari qed isiru vijabbli.

Mr Speaker, meta bdejt nipprepara għal dan id-diskors ħarist lejn id- diskussjoni li saret kważi tliet snin ilu, proprju fi Frar ta' 1997, meta l- prim ministru ta' dak iż-żmien, Dr. Alfred Sant, ressaq bidliet għal-liġi tat-tarzna.

Meta wieħed iħares lejn l-elenku tal-problemi li semma Dr Sant stess u jħares lejn il-problemi li qed tiffaċċja t-tarzna llum mal-ewwel jinduna li minkejja l-isforzi kollha li saru għad hemm ħafna problemi li huma simili.

Per eżempju, fl-opening statement li kien għamel Dr. Sant kien qal li fit-tarzna hemm shortfall finanzjarju kbir u qal ukoll li kien sab sitwazzjoni fejn kull xahar jirċievi rikjesta mill-kunsill tat-tarzna biex il-gvern jgħaddi mijiet ta' eluf ta' liri f'pagi, peress li r-riżorsi tat-tarznari ma kenux biżżejjed biex ikunu jistgħu jitħallsu l-pagi.

Dak iż-żmien kien hemm il-bżonn li joħorġu mingħand il-gvern madwar Lm0.7 miljun jew Lm0.8 miljun fix-xahar biex isostnu lit-tarznari, u jien nista' ngħid ngħid li s-sitwazzjoni ftit li xejn inbidlet meta dan il-gvern daħal għall-piż tat-tmexxija f'Settembru ta' l-1998.

Jirriżulta li fil- fatt il-problema finanzjarja ma tjebitx u minkejja l-isforz li sar mill- gvern preċedenti biex anke jemenda l-liġi tat-tarzna, u minkejja wkoll il- fatt li kien hemm is-support ta' l-oppożizzjoni Nazzjonalista ta' dak iż- żmien - fil-fatt konna ivvotajna favur il-bidliet li kienu qegħdin isiru fil-kunsill tat-tarzna - xorta waħda bqajna niffaċċjaw il-problemi.

Sur President, f'din is-sena u ftit xhur li aħna ilna fil-gvern, diversi drabi kien hemm il-ħtieġa li jien nipparteċipa fil-laqgħat tal-kunsill tat- tarzna għaliex l-affarijiet ma kenux mexjin sew.

Kien hemm u għad hemm id- diffikultajiet li sfortunatament ma bdejniex insibu ċ-ċavetta għal kif nistgħu nirrisolvuhom, u dawn l-emendi li qed nipproponu huma parti minn strateġija biex aħna nkunu nistgħu ntejbu l-operat tal-Malta Drydocks u fl- istess ħin inħarsu lejn il-Malta Shipbuilding b'mod li nkunu nistgħu nieħdu s-sinerġija ta' bejniethom u ntejbu l-pożizzjoni tagħhom it-tnejn.

Pero` ħalli nibda nitkellem ftit dwar il-problema finanzjarja tat-tarznari u l- effett li din qed ikollha fuq il-finanzi tal-gvern u fuq l-andament ekonomiku ta' pajjiżna.

Fil-fatt jien hawnhekk għandi tabella - aktar 'il quddiem inpoġġiha fuq il-Mejda tal-Kamra - li bażikament tagħti rendikont tas-sitwazzjoni finanzjarja tul is-snin kif tirriżulta llum.

Per eżempju, insibu li sal-31 ta' Diċembru, 1999 it-tarzna kellha Lm76.8 miljun li kienu due to government, u dan minbarra li tul dawn l-aħħar disa' snin il-gvern għadda lit-tarzna madwar Lm65 miljun.

Jiġifieri matul dawn l-aħħar għaxar snin il-gvern avvanza lit-tarzna, bejn loans u għotjiet, madwar Lm142 miljun.

Ovvjament biex il-gvern seta' jagħmel tajjeb għal dan il-finanzjament kellu bilfors jissellef.

Jekk imbagħad inħarsu lejn il-balances due to government min-naħa tal-Malta Shipbuilding naraw li f'dawn l-aħħar għaxar snin il-gvern sellef lil din it-tarzna Lm144 miljun oħra.

Jiġifieri jekk ngħoddu ż-żewġ ċifri flimkien insibu li sa l- aħħar tas-sena li għaddiet il-gvern għadda lit-tarznari Lm286 miljun, parti kbira minnhom bħala self u parti sostanzjali oħra bħala grant.

Dawn huma ċifri li bilfors irridu nittrattawhom bis-serjeta` u bilfors irridu naraw l- importanza tagħhom u neżaminaw xi rridu nagħmlu biex inkunu nistgħu nsolvu din il-problema nazzjonali.

U qed insejjaħ din il-problema nazzjonali għall-fatt li jekk nieħdu dan l-ammont ta' Lm286 miljun bħala persentaġġ tad-dejn kollu nazzjonali, jiġifieri ta' Lm811 miljun, naraw li 35% tad- dejn nazzjonali ġej minħabba s-self u l-għotjiet li għamel il-gvern lit- tarznari fis-snin disgħin.

Fil-fehma tiegħi hija xi ħaġa tal-biża' li terz mid-dejn nazzjonali qiegħed jiġi direttament identifikat bħala li ġej mill- problema tat-tarznari ta' Malta.

Ċertament li din hija problema li l- ewwelnett irridu nirrikonoxxuha u rridu wkoll nagħmlu programm biex almenu ma nħalluhiex tikber u forsi b'hekk nkunu nistgħu innaqqsu minn dan il-piż.

Issa meta qed ngħid dan kollu m'iniex insemmi l-fatt li sa l-1987, meta kien hemm ukoll il-Partit Laburista fil-gvern, kien adotta policy - fil-fehma tiegħi perikoluża ħafna - fejn minflok ma l-gvern isellef il-flus lit-tarznari kien jibgħathom jissellfu mingħand il-banek.

U fil-fatt illum hemm akkumulat bejn iż-żewġ tarznari Lm44 miljun oħra - over and above il- Lm286 miljun - self mill-banek.

U l-gvern li beda jopera f'Mejju ta' l- 1987 iddeċieda li ma jistax ikun naħbu l-problema b'dan il-mod biex il- finanzi tal-gvern ikunu jidhru aħjar milli fil-fatt ikunu.

Minħabba f'hekk il-gvern kien qiegħed jimmina s-settur finanzjarju b'self għat-tarznari, liema self żgur li ma kienx jista' jitħallas lura.

Fl-1987 gvern Nazzjonalista ddeċieda li din il-prattika assurda li nisfurzaw lit-tarznari jmorru jissellfu mingħand il-banek biex ma jidhirx id-deficit fuq il-kotba tal-gvern kellha tieqaf, pero` l-ammonti li kien hemm naturalment għadhom outstanding u fil-fatt il-gvern qed iġorr ukoll il-piż ta' l-imgħax ta' dan is-self li sar mill-banek.

Jien m'iniex qed ngħid dan kollu bl-intenzjoni li nikkritika u nattakka xi settur partikolari imma għaliex din hija r- realta`.

Jekk wieħed jikkalkola l-imgħax li jrid jitħallas fuq id-dejn li nistgħu nattribwixxu għat-tarznari jsib li dan jammonta għal Lm20 miljun fis-sena, liema ammont jirripeti ruħu fid-deficit ta' kull sena.

Per eżempju, fl- 1999 huwa stmat li t-tarzna se jkollha bżonn sostenn ta' Lm14.8 miljun.

Din hija ċifra akbar minn tas-sena ta' qabel għaliex parti minnha hija dovuta għall-pagi li kellhom jitħallsu f'arretrati, peress li l-ftehim kollettiv li suppost sar fl-1996 fil-fatt kien baqa' ma sarx.

Ma' dawn l- Lm14.8 miljun hemm imbagħad madwar Lm6.3 miljun li qed imorru għax- shipbuilding u allura Lm21 miljun mit-total tad-deficit tal-gvern nistgħu nattribwuhom direttament għas-sussidju li qed jagħti l-gvern lit-tarznari.

Jekk dawn inżiduhom ma' l-Lm20 miljun li jitħallsu f'imgħaxijiet fuq id- dejn akkumulat naslu għaċ-ċifra nkwetanti ferm ta' Lm41 miljun jew 33% tad- dejn nazzjonali għall-1999.

Ċertament meta ċ-ċifri jikbru b'dan il-mod żgur li l-problema ma tibqax waħda settorali, fejn wieħed jista' jirraġuna u jittama li s-sena ta' wara l-affarijiet forsi jmorru aħjar, imma tiġi problema li tista' twassalna għal kriżi nazzjonali jekk ma neħdux ħsieb nirranġawha.

Dan kollu qed ngħidu, Sur President, għaliex hemm bżonn li l- problema tat-tarznari narawha fl-isfond li l-livell tal-problema li qed niffaċċjaw illum akkumulat matul is-snin.

Naturalment din m'hijiex problema li se tiġi solvuta mil-lum għal għada pero` rridu nagħmlu programm biex insolvuha, u huwa f'dan l-isfond li f'dawn l-aħħar xhur preparajna business plan li qed jara - f'dan il-każ b'mod partikolari għat-tarzna pero` hemm business plan ieħor għax- shipbuilding - kif nistgħu nkunu f'pożizzjoni li nsibu soluzzjoni għal din is-sitwazzjoni.

Jien ngħid li s-sitwazzjoni tat-tarznari llum hija tali li jakk ma nsolvuhiex id-dejn nazzjonali se jibqa' jikber b'rata li m'hijiex sostenibbli.

Fejn qabel l-1987 kellna l-periklu li l-mod li bih kien qed jingħata s-self kien se jimmina s-settur finanzjarju - u allura kellna nwaqqfu dik it-tendenza li nitfgħu il-piż fuq il-banek - illum wasalna fi stadju fejn ma nistgħux inkomplu għaddejjin bl-istess ritmu għaliex inkella se nkunu qegħdin nimminaw il-finanzi ta' pajjiżna in ġenerali.

Allura f'dan l-isfond irridu nħarsu lejn il-mezzi kollha li hemm bżonn jittieħdu biex inkunu nistgħu nsolvu l-problema u qegħdin fil-fatt inħarsu lejn riformi meħtieġa biex inkunu nistgħu nsalvaw is-sitwazzjoni.

Jiena nerġa' nirriferi għad-diskors li kien sar fil-parlament proprju tliet snin ilu, fejn l-Onor.

Sant kien tkellem fuq il-problema finanzjarja, waqt li l-Onor.

Fenech Adami kien daħal fid-dettall dwar il-problema tat- tarznari u kif din kienet bdiet mis-snin ħamsin.

Minn dan naraw li l-mod kif bih kellna nibdew insolvu l-problemi tat-tarznari huwa l-istess bħal dak li qed nipproponu llum.

Per eżempju, jissemma li għandu jkun hemm kontroll finanzjarju u fil-fatt Dr. Sant dak iż-żmien kien qal li: "F'dak li għandu x'jaqsam ma' kontrolli finanzjarji aġġornati, it-task force minnufih ħadet miżuri u ddaħħlu sistemi ta' kontroll li għalkemm għadhom m'humiex aġġornati mija fil-mija, issa resqin biex għallinqas xahar b'xahar nerġgħu niġu għal sistema fejn it-tarzna jkollha dawk li jissejħu management accounts aġġornati".

Nistgħu ngħidu li sal-lum għadna ma lħaqniex din il-mira u fil-fatt waħda mill-emendi li qed nipproponu hija sabiex il-kunsill tat-tarzna kull xahar jagħti rapport finanzjarju lill-ministru li jindika l-andament tat-tarzna fix-xahar ta' qabel u b'hekk wieħed ikun jista' jagħmel monitoring aħjar tas-sitwazzjoni.

Mr Speaker, ma jistax ikun li nibqgħu ngħidu li se jsiru bidliet, kif kien qal Dr. Sant dak iż-żmien, u tliet snin wara nsibu li jkunu għadhom ma seħħewx u li fil-fatt ikunu mietu fuq ommhom.

Meta għandek problema daqshekk serja kont nistenna li din tingħata prijorita` mill-kunsill preżenti, imma sfortunatament parti mill-problema - żgur li mhux l-unika problema li hemm - hija li l-kunsill ma setax jiffunzjona b'tali mod biex għallinqas jara li l-financial reporting ikun regolari.

Issa qed indaħħluha fil-liġi li kull xahar għandu jkun hemm rapport għax-xahar ta' qabel.

Fil-fatt fil-liġi qed indaħħlu wkoll klawsola li tgħid li f'Settembru għandhom isiru budgetary projections għas- sena ta' wara.

Issa jen naf bid-diffikultajiet li wieħed ikollu biex jagħmel projections meta wieħed ikun qed jittratta ordnijiet jew tiswijiet ta' vapuri, imma ma jistax ikun li s-sitwazzjoni tkun open-ended u ma jistax ikun li nkunu f'pożizzjoni fejn il-budget qisu ma jeżistix.

Għadna sal-lum f'sitwazzjoni fejn il-problema finanzjarja m'hijiex quantified bil- quddiem.

Fid-diskussjoni dwar l-emendi għal din l-istess liġi, Dr. Sant kien tkellem ukoll dwar l-overtime u qal li wieħed irid joqgħod attent kif dan jingħata.

Dr Sant kien qal:

"..... biex wieħed ikun jaf li x-xogħol ikun qed isir b'mod li t- tarzna mhux titlef ferm iktar milli se ddaħħal, u allura b'hekk tkun f'pożizzjoni li ma teħux xogħol li jagħmlilha iktar ħsara milli ġid".

Irridu naħdmu within budgetary constraints, bid-diffikultajiet kollha li dan iġib miegħu.

Altru li ma nistgħux nibqgħu għaddejjin b'sistema ta' an open chequebook, għaliex il-gvern ma jistax isostni sistema finanzjarja bħal din.

Għalhekk aħna rridu niżguraw li s-sistema finanzjarja tkun tali li jkun hemm monitoring kontinwu u li dan isir b'mod għaqli.

Fil-fatt jekk nieħdu l-Appledore report - li kien ġie kkummissjonat mill-gvern preċedenti u li ġie ffinalizzat fl-4 ta' Lulju ta' l-1997 - naraw li wieħed mill-punti prinċipali li għamel kien li għandu jkun hemm:

"....... a strategic support unit to advise the council and monitor peformance in the business financial human resources and industrial relations issues against the agreed improvement programme and to provide high calibre financial human resources and business planning support to MDD shiprepair and enterprises as required".

Dan ma sarx - għallinqas sakemm daħal dan il-gvern - u mis-sena li għaddiet aħna bdejna nagħtu dan is-support permezz tal-MIMCOL.

Jien deherli li bil-problema tat-tarznari kif inhi ma jistax ikun li f'dak li għandu x'jaqsam ma' financial control systems, f'dak li għandu x'jaqsam ma' human resources u f'dak li għandu x'jaqsam ma' business planning nibqgħu niddependu biss fuq ir-riżorsi tat-tarzna.

L-iskop tagħna huwa li l-MIMCOL tagħti consultancy services, kif diġa` għamlet meta daħlet fl-aspetti finanzjarji tal-collective agreement.

Għall-ewwel darba qed ikollna sitwazzjoni aktar ċara ta' l-aspetti finanzjarji tat-tarzna għaliex sfortunatament bqajna nġorru sistemi daqsxejn antikwati.

Veru li teżisti problema ta' computerisation, li ma tippermettix li jsiru ċertu tip ta' accounts biex wieħed ikun jista' jagħmel management aħjar, pero` iċ- ċifri bażiċi baqgħu neqsin u llum qed nibda nara xaqq ta' dawl għaliex bl- assistenza tal-MIMCOL f'dan il-qasam qed ikollna rendikont aħjar.

B'hekk issa ninsabu f'sitwazzjoni fejn nistgħu nagħmlu business plan - fil-fatt diġa` għandi l-ewwel draft tiegħu - liema pjan irid jiġi diskuss mal- ministeru tal-finanzi fil-ġimgħat li ġejjin u jrid jiġi stabilit x'assistenza se jkollha bżonn it-tarzna sabiex fuq perijodu raġonevoli - fil-fatt l-Appledore report kien qed jissuġġerixxi ħames snin - minflok ma jkollha bżonn sussidju ta' Lm14 miljun, kif kellha bżonn fl-1999, it- tarzna tasal għal subsidy requirement ta' madwar Lm0.9 miljun.

It-target tagħna hu li kemm jista' jkun nimmiraw għal break-even position.

Jiena naħseb li dan huwa possibbli pero` nitkellem iktar tard fuq xi jrid isir u fuqxiex qed nippjanaw sabiex naslu għal sitwazzjoni tali.

Mr Speaker, waħda mill-affarijiet li tkellem dwarha l-Appledore report - u li d-diskors ta' Dr. Sant tliet snin ilu ma daħalx fil-fond fuqha - hija l-istruttura tal-kunsill.

Qed ngħid li ma daħalx fil-fond għaliex Dr Sant tliet snin ilu kien qal li l-parir li kellu kien li l-kunsill għandu jiġi mibdul b'mod li minflok ikun hemm tmien membri eletti, ikun hemm erbgħa eletti u erbgħa appuntati mill-gvern, biċ-chairman ukoll appuntat mill- gvern.

Jien naħseb li dan kien pass fid-direzzjoni t-tajba għaliex waħda mill-problemi li ilha tissemma għal żmien twil hija l-problema tal-kunsill.

Fil-fatt jien se mmur lura għal rapport interessanti ta' ftit faċċati li nkiteb għaxar snin ilu minn ċertu David Lincol li kien għamel 32 xahar bħala konsulent fit-tarzna u dan jgħid li:

"Unless infinite financial resources are available it must be dubious whether present system and composition of council can continue for long.

For the yard to be run profitably it will be necessary to effect changes in working practices and skills.

Given the average person's resistance to change, particularly in Malta, it seems that the plans necessary would be heavily opposed by the workers who would lobby their representatives to stop the change".

Mr Speaker, kien Dr Sant li qabel l-elezzjoni ta' l-1996 kien qal li se jħalli t-tarzna mmexxija mill-kunsill u mill-ħaddiema imma meta mbagħad daħal fil-gvern sab li kien hemm problema vera bil-mod kif il-kunsill tat- tarzna kien qiegħed jamministra l-affarijiet u bin-nuqqas ta' kapaċita` tal- kunsill li jintroduċi l-bidliet neċessarji biex ikollna bidla fis- sitwazzjoni.

Dr Sant għamel l-ewwel attentat u aħna, min-naħa ta' l- oppożizzjoni, konna tajna s-support tagħna lil dan l-attentat u vvotajna favur li jkun hemm din il-bidla fil-kunsill.

Pero` jidher li l-esperiment ta' l-aħħar tliet snin ma ħadimx u l-problema finanzjarja tat-tarzna baqgħet magħna, kibret u llum wasalna f'sitwazzjoni fejn irridu nerġgħu naraw kif topera l-istruttura tal-kunsill u x'għandha tkun il-kompożizzjoni tiegħu.

Jiena konvint li l-Onor.

Sant - li dak iż-żmien kien responsabbli għat-tarzna - jaqbel mal-fatt li l-kunsill għandu jkun involut fl-overall policy u mhux fuq id-day-to-day management.

Waħda mill-problemi li bqajna niffaċċjaw kienet biex il-kunsill - mhux il- membri kollha imma ċertament dawk eletti - jibda jħares lejn dan ir-rwol ġdid biex fit-tarzna jkollna an overall management policy.

Sadanittant skond dan l-Appledore report, il-kunsill kellu, jinvolvi ruħu:

"....... in agreeing targets for the individual business units within MDD; approving the business plans of these individual businesses; monitoring the performance of the organisation against these; and reporting to government".

Iżda l-kunsill li għal dawn l-aħħar tliet snin kien kompost minn erba' membri eletti, erbgħa li jirrappreżentaw lill-gvern u chairman nominat ukoll mill-gvern, simply did not manage to deliver fuq dawn il-punti bażiċi.

Il-parir li għandi jien miċ-chairman preżenti - u anke minn diversi nies oħra interessati fit-tarzna, minn gruppi ta' ħaddiema u anke mill-union - hu li l-istruttura preżenti tal-kunsill m'hijiex waħda adegwata li tista' twassal għal dak li għandu jagħmel il-kunsill, li jiżviluppa l-policy, li jieħu ħsieb it-targets ta' individual business units, li japprova u jiżviluppa l-business plans bl-għajnuna tas-support unit u li jkun f'pożizzjoni li jagħmel monitoring tal-performance.

U din hija waħda mill-main motivating factors għal dawn il-bidliet li qed nagħmlu.

Jiena qrajt fid-dettall id-diskors li kien għamel tliet snin ilu Dr. Sant u sibt li r-raġuni li ta għall-bidla tal-kunsill bażikament kienet li kienu ngħataw dan il-parir mit-task force li kienet twaqqfet.

Issa jiena mmur daqsxejn iktar lura u ngħid li s-sistema ta' self-management li kien hemm qabel ma saru l-bidliet tliet snin ilu kienet waħda mill-aspetti responsabbli għall-problemi li ffaċċjajna u li għadna niffaċċjaw.

Għalhekk il-gvern ipprova jnaqqas in-numru ta' ħaddiema eletti u ħatar aktar nies b'ċerti kapaċitajiet.

Irrid ngħid li dan l-esperiment ta' worker participation kien beda fil-bidu tas-snin sebgħin, pero` meta gvern Nazzjonalista fl-1968 kien waqqaf id-Drydocks Corporation Act l-intenzjoni kienet li l-bord ikun bħal kwalunkwe bord ta' korporazzjoni oħra.

Jien m'iniex se noqgħod nidħol f'ħafna dettalji u polemiċi pero` irrid ngħid li dak iż-żmien - u jien niftakru sew dak iż-żmien għaliex kont student l- universita` u niftakar dawn id-dettalji bl-aktar mod ċar - xi ħadd kien iddeċieda li jesperimenta bis-sistema tat-tarzna - bħalma kien hemm esperimenti bis-sistema ta' l-edukazzjoni u bin-nationalisation tal-banek - liema experimentation ma ħadmitx u llum kulħadd jaf li sistemi bħal dawn u oħrajn, bħal ta' l-istudent ħaddiem - liema sistema kienet ispirata mis- sistema Ċiniża tal-Cultural Revolution u li ħalliet diżastru kbir fiċ- Ċina, tant li anke huma kellhom jabbandunawha - kellhom jitwarrbu.

Fil- fatt is-sistema ta' l-istudenti ħaddiema f'Malta kienet twarrbet meta nbidel il-gvern fl-1987.

Is-sistema li biha ninnazzjonalizzaw il-mezzi tal- produzzjoni biex dawn suppost jagħmlu profitt u b'dak il-profitt jitħallsu l-benefiċċji soċjali hija sistema bażikament skorretta għaliex meta inti tinnazzjonalizza tkun qed toħnoq l-inizjattiva privata u tispiċċa biex minflok dawk l-intrapriżi jkunu qegħdin jagħtuk kontribut, jispiċċaw piż ukoll.

U l-istess ħaġa ngħid għas-self-management għax is-self- management falla, Mr Speaker.

Jiena niftakar li dak iż-żmien kien hawn anke Gerald Kesster - fil-fatt jiena kont assistent tiegħu - u dħalna fl-aspetti tas-self-management li kien hemm fil-Jugoslavja u malli pprovajna nintroduċuhom f'Malta dawn ma ħadmux.

Sfortunatament ir-riżultati juru li meta jkollok sistema fejn bord ikun kompost kompletament mill-ħaddiema - u anke kif inhu issa, fejn nofsu huwa kompost minn rappreżentanti tal-ħaddiema - ma tkunx tista' tagħmel ir- riformi u ma tkunx tista' timxi biżżejjed 'il quddiem.

U din hija waħda mir-raġunijiet - I like to call a spade a spade u m'iniex se noqgħod ngħid li xi ħadd tani parir, kif kien ġara fil-passat, għalkemm fil-fatt veru kien hemm min tani parir u kien hemm ħafna li tawni parir - għalfejn jien ninsab konvint li s-sistema futura m'hijiex waħda ta' self-management.

B'daqshekk m'aħniex qed ngħidu li m'għandux ikun hemm rappreżentanza tal- ħaddiema fil-kunsill tat-tarzna - għandu jkun hemm kif hemm fl-Air Malta u f'korporazzjonijiet oħra bħall-freeport - imma qed ngħidu li m'għandux ikun hemm nofs il-bord magħmul mill-ħaddiema, speċjalment meta bil-provi qed naraw li s-sitwazzjoni ma tjebitx.

Mr Speaker, jiena rrid ngħid ukoll li s-sitwazzjoni fl-1997 tant kienet gravi li l-Appledore report kien ippropona draft agreement, liema agreement kellu jiġi ffirmat bejn il-prim ministru ta' dak iż-żmien, Dr. Alfred Sant, u l-GWU u l-kunsill tat-tarzna.

Dan l-agreement bażikament jitkellem dwar kif se nimxu 'il quddiem u kif se nkunu nistgħu nsolvu l-problemi.

Naturalment dan ma ġiex iffirmat pero` fih hemm sentenza partikolari li tindika kemm dak iż-żmien is-sitwazzjoni kienet gravi.

Din is-sentenza tgħid hekk:

''It is the government's intention to see the Drydocks as a profitable enterprise making a contribution to State funds.

However in the event that this is not or cannot be achieved the government reserves the right to take any appropriate action, including the closure of the Drydocks.''.

Dan x'inkiteb fl-Appledore report li ħareġ fl-1997.

Jiġifieri dak iż-żmien is-sitwazzjoni tant kienet gravi li l-unika soluzzjoni li kienu qed jaraw kienet li jkun hemm agreement iffirmat bejn it-tliet partijiet involuti u li jekk dan l-agreement ma jseħħx jingħalqu t-tarznari.

Allaħares naslu sa hemm!

Dan il-gvern ċertament irid li lit-tarznari jimbuttahom 'il quddiem u jġibhom fuq saqajhom.

Mr Speaker, dan id-draft agreement kien propost wara rapport pjuttost estensiv - liema rapport naħseb li għandu l-merti tiegħu u għandu ħafna punti tajbin - u llum aħna rridu naraw is-sitwazzjoni kif inhi u nipprovaw biex kemm jista' jkun intejbu s-sitwazzjoni, ħalli ma naslux għal dik l- estremita` li kienet qed tiġi proposta taħt il-gvern preċedenti.

Ċertament li m'hijiex l-intenzjoni ta' dan il-gvern u ta' l-ebda naħa tal-Kamra li naslu għal dik l-estremita` pero` hemm bżonn li nifhmu li l-problema finanzjarja qed tilħaq livelli insostenibbli.

Jiena nixtieq li fuq dawn il- bidliet li hawn fl-abbozz ta' liġi li qegħdin niddiskutu llum ikollna l- kunsens taż-żewġ naħat tal-Kamra.

Aħna qed nipproponu bidliet li jkomplu jibnu fuq dak li għamel gvern preċedenti, liema bidliet aħna konna ngħidu li huma neċessarji pero` ma setgħux isiru fi żmien meta fil-gvern kien hemm il-Partit Nazzjonalista.

Hemm bżonn li jsiru dawn it-tibdiliet jekk ma rridux li niffaċċjaw kriżi nazzjonali.

Minbarra t-tibdil fil-kompożizzjoni tal-kunsill, punt ieħor li rridu nitkellmu fuqu - u li fil-fatt Dr. Sant tkellem fuqu wkoll - huwa dwar il- ħtieġa ta' bidla fil-work practices.

Hawnhekk se nerġa' nikkwota mid- diskors li kien għamel Dr. Sant tliet snin ilu fi Frar ta' l-1997 meta qal:

"Ngħaddi issa għal dak li jirrigwarda deċiżjonijiet dwar relazzjonijiet industrijali.

L-ewwelnett jibdew negozjati bejn il- management u l-GWU li jwasslu għal ftehim kollettiv sħiħ u uffiċjali.

X'inhu l-punt hawn?

Jirriżultalna li fil-fatt fit-tarzna, bid- differenza ta' azjendi oħra, m'hemmx ftehim kollettiv ġenerali li jorbot lit-tarzna b'mod ġenerali.

F'azjendi oħra, kbar jew żgħar, hemm collective agreement sħiħ imma fit-tarzna m'hemmx.

U allura rajna li tajjeb li din tiġi regolarizzata u għaldaqstant se jibdew dawn it- tip ta' negozjati għal ftehim kollettiv ġenerali li jorbot lit-tarzna kollha kemm hi".

Fil-fatt jiena rrid ngħid li dan il-ftehim kollettiv baqa' ma sarx mill- gvern preċedenti, u wara sajf sħiħ ta' diskussjonijiet estensivi min-naħa tal-management u ċ-chairman tat-tarzna biex ikollna abbozz ta' ftehim li jbiddel ċerti prattiċi - u veru li hemm prattiċi li se jinbidlu - wasalna biex niffirmaw dan il-ftehim kollettiv, fejn sfortunatament kellna wkoll nitgħabbew bil-piż ta' l-arretrati għall-aħħar tliet snin peress li l- ftehim kien baqa' mdendel.

Anzi meta ħadt ir-responsabbilta` tat-tarzna, l- informazzjoni li kelli kienet li kienu għadhom lanqas biss bdew id- diskussjonijet dwar il-ftehim kollettiv.

Jiena naqbel ma' dak li kien qal f'din il-Kamra Dr. Sant, jiġifieri li jrid ikollok ftehim kollettiv li jidħol fil-work practices, fil-proċeduri ta' dixxiplina u fil-proċeduri li jnaqqsu kemm jista' jkun il-ħela ta' ħin - dwar dan nitkellem aktar 'il quddiem - u huwa żgur li l-ftehim kollettiv huwa strument importanti biex aħna nkunu kapaċi naġġornaw il-work practices li hemm fit-tarzna u nkunu nistgħu ngħidu li qegħdin inpoġġu l-pożizzjoni fuq sisien sodi.

Fil-ftehim kollettiv li se jiġi ffirmat għada hemm bidliet sinifikanti fil-work practices għax se jkun hemm aktar flessibbilta` u inqas telf ta' ħin.

Qed ngħid dawn l-affarijiet hawnhekk għaliex huwa importanti li jkollna delivery fuqhom.

M'huwiex possibbli li t-tarzna ttejjeb il-pożizzjoni tagħha jekk dan il-ftehim kollettiv maqbul bejn iż-żewġ naħat is not put in place ħalli nibdew nipprattikaw dak li qed niftehmu dwaru.

Jiena konvint li hekk se jiġri għaliex jidher li hemm rieda tajba miż-żewġ naħat.

U wara diskussjonijiet twal din is-sena wasalna biex ikollna ftehim kollettiv li jintroduċi proċeduri ġodda u kodiċi ta' dixxiplina.

U rridu niftakru hawnhekk li jekk ma jkollokx proċeduri ta' dixxiplina tajbin biżżejjed u jkun hemm xi ħadd li jkun qed jabbuża, dak ikun qed iservi ta' eżempju ħażin għall-oħrajn u tispiċċa biex ikollok sitwazzjoni ta' free-for-all, b'kulħadd jagħmel li jrid.

Jien m'iniex qed ngħid li s-sitwazzjoni tal-lum hija hekk, għaliex għall-grazzja t'Alla din is-sena kien hemm titjib, pero` kulħadd irid jifhem li ma jistax ikun li fit-tarzna jkollna sitwazzjoni fejn ma jkollniex proċeduri ta' dixxiplina serji.

L-istess imbagħad jista' jingħad dwar il-proċeduri tas-sick leave, għax ma jistax ikun li nibqgħu fis-sitwazzjoni li għaliex jasal l-istaġun tal- kaċċa, numru esaġerat ta' ħaddiema simply don't show up u joħorġu bis-sick leave.

Ma jistax ikun li nisperaw li npoġġu lit-tarzna fuq sisien sodi jekk din ma tkunx kapaċi teżerċita kontroll f'dawn is-sitwazzjonijiet.

Għalhekk aħna daħħalna section dwar proċeduri rigward sick leave.

Intlaħaq ukoll ftehim bejn il-management tat-tarzna u l-GWU, li jinħatar kumitat aċċettabbli għaż-żewġ naħat li jevalwa kull ċertifikat ta' mard li jkun hemm fit-tarzna, u jekk jinqabad wieħed li ma jkollux ċertifikat ġustifikat, allura bl-iktar mod ċar dak irid jassumi r-responsabbiltajiet tiegħu inkella ma jkollux għalfejn ifittex xogħol hemmhekk.

Hemm imbagħad proċeduri dwar l-arbitraġġ.

Jekk aħna se nibqgħu fis- sitwazzjoni fit-tarzna fejn għal kull problema jkun hemm waqfien mix- xogħol, ma nkunux nistgħu nilħqu d-deadlines u nagħmlu dak kollu li hemm bżonn biex inġibu l-klijenti lura, kif għall-grazzja t'Alla reġgħu bdew ġejjin lura.

Fil-fatt nista' ngħid li reġgħu bdew ġejjin lura vapuri u klijenti li kien ilhom ma jersqu lejn it-tarzna għal madwar għaxar snin jew 15-il sena.

U dawn reġgħu bdew ġejjin lura għaliex issa daħal l-element tad-dixxiplina.

Fil-fatt jekk wieħed iħares lejn iċ-ċifri ta' l-overtime tas-sena li għaddiet - din problema oħra għat-tarzna, għaliex l-atitudni fil-passat donna kienet li l-overtime jitqies bħala parti mill-paga - mal- ewwel jara li kien hemm tnaqqis ta' madwar 22%.

Jiena ngħid li hemm ir- rieda min-naħat kollha pero` minbarra r-rieda jrid ikollok ukoll dixxiplina, proċeduri ċari u anke ftehim fuq l-istess proċeduri.

U kien għalhekk li aħna mal-ewwel bdejna naħdmu dwar ftehim kollettiv għaliex naħsbu li dan huwa importanti għaliex joffri l-qafas fuqhiex aħna nkunu nistgħu nibbażaw is-sistemi li jirregolaw dawn it-tip ta' issues.

Niġi għal punt ieħor - li wkoll kien tkellem dwaru Dr. Sant - dwar kif se ntejbu l-pożizzjoni tat-tarzna f'dak li għandu x'jaqsam ma' kuntatti biex jinġieb ix-xogħol, ħaġa li l-gvern stess jista' jgħin fiha.

Fid- diskussjoni li kellna f'dan il-parlament tliet snin ilu, Dr Sant kien qal hekk:

"Punt ieħor li aħna bħala gvern m'għandna l-ebda riżerva jew dubju li se nwettquh hu li bil-kuntatti tiegħu ma' gvernijiet oħra, il-gvern jgħin sabiex jakkwista xogħol għat-tarzna.

Diġa` għaddejjin kuntatti ma' pajjiżi fil-Lvant Nofsani u pajjiżi oħra ħalli l-interess tagħhom li jkollhom tiswijiet fuq ċerta bażi regolari ma' tarzna li jista' jkollhom fiduċja fiha, jiġi ggwidat u attirat lejn it-tarzna ta' Malta.

Dawn l-isforzi bdejniehom u se nibqgħu għaddejjin bihom u ninsabu fiduċjużi li fiż-żmien li ġej inkunu nistgħu mmexxuhom 'il quddiem biex jagħtu l-frott".

Jien nista' ngħid li dan il-gvern ukoll qiegħed jagħmel l-almu tiegħu biex niġbdu x-xogħol lejn it-tarzna.

Fil-business plan tat-tarzna qegħdin ngħidu li l-ewwel target għal din is-sena huwa li jiżdied it-turnover tas- sena 2000 bi Lm3 miljun.

U forsi hawnhekk wieħed jistaqsi jekk din hijiex realta` jew fantasija u jekk aħniex qed inkunu ottimisti ż-żejjed li nistennew li t-turnover jiżdied bi Lm3 miljun.

Fil-fatt aħna qegħdin naħsbu li għandna nsostnu dan ir-ritmu kull sena għall-ħames snin li ġejjin.

M'hijiex ħaġa faċli pero` jiena konvint li nkunu nistgħu nagħmluha.

Sur President, jekk wieħed iħares daqsxejn lejn x'ġara fil-passat, mal- ewwel jinduna li filwaqt li fl-aħħar tas-snin tmenin sa nofs is-snin disgħin it-turnover tat-tarzna kien qed ikun ta' ftit iktar jew anqas minn Lm20 miljun - fl-1989 kien Lm25 miljun, fl-1990 kien Lm26 miljun, fl-1991 kien Lm24 miljun, fl-1992 kien ta' Lm22 miljun, fl-1993 kien ta' Lm19 miljun u fl-1994 kien ta' Lm18 miljun; hawnhekk ` kien diġa qed ikollna indikazzjonijiet li kien qed jonqos pero` kien għadu ta` livell sinifikanti - is-sena li għaddiet it-turn over kien biss ta' Lm14.6 miljun, jiġifieri kważi naqas bin-nofs ta' dak li kien fil-bidu tas-snin disgħin.

Jien ma narax għalfejn m'għandniex inkunu kapaċi biex fuq medda ta' snin nerġgħu ntellgħu dan it-turnover għal li kien, anzi nżiduh aktar.

Fil-fatt il-pariri li għandna minn esperti u min-nies li qegħdin fil-qasam tax- shipping hu li l-potenzjal tat-tarzna llum huwa ferm u ferm akbar, u allura qegħdin nipproġettaw li minbarra work practices u management aħjar - għaliex hemm problemi fil-management li m'humiex żgħar - nkunu f'pożizzjoni biex it-tarzna jkollha żieda ta' Lm3 miljun fit-turnover, kif qegħdin ngħidu fil-business plan.

Mr Speaker, forsi hawnhekk ikun hawn min jistaqsi x'qed jagħmel il-gvern dwar dan għax allavolja l-gvern m'huwiex il-marketing division tat-tarzna, pero` xorta waħda naħseb li jista' jgħin.

Per eżempju, dan ix-xahar se nikkonkludu agreement mal-kumpannija Nuova Opinione li għamlet xogħol għall- Korporazzjoni Enemalta, li bis-saħħa tiegħu t-tarzna tista' for the next three years tagħmel bidding għal xogħol ieħor ta' madwar Lm2 miljun fis- sena.

U dan m'aħniex ngħiduh fl-arja - naturalment illum ħadd ma jagħtik kuntratt u jgħidlek li x-xogħol huwa garantit imma trid tagħmel bidding għalih -pero' għall-grazzja t'Alla bdejna mexjin 'il quddiem.

Is-sajf li għadda pprovajna with a small order minn barra ta' Lm150,000, li kienet tikkonsisti f'kostruzzjoni ta' apparat forma ta' sellum li jintuża f'ċerti impjanti bħal power stations.

Dan ix-xogħol sar fil-ħin, il-klijenti ħarġu sodisfatti u nistgħu ngħidu li għaddejna mit-test, għax dawn jittestjawk bħalma ttestjawna wkoll nies oħra li ġew min-naħa ta' l-Amerikani.

Pero` rridu bl-iktar mod possibbli inżidu x-xogħol fit-tarzna minn kull aspett.

It-tarzna għandha l-potenzjal li żewġ terzi miż-żieda pproġettata fit- turnover tiksibhom permezz ta' kuntratti tal-gvern, u anke għaliex kien hemm xi delay fid-delivery ta' xi parts għall-power station u parti mill- penali ttrasformajniha f'offerti għal iktar xogħol għat-tarzna.

(Interruzzjonijiet) Ngħiduha kif inhi, illum ma tantx għandek ċans għal kuntratti għax anke l-Gvern Ċiniż m'għadux sempliċement jgħidlek li se jagħtik ix-xogħol imma jgħidlek li trid tkun kompetittiv u dan minħabba l- ħafna tarznari li għandhom fiċ-Ċina.

Mr Speaker, aħna għandna kuntatti mal-gvern Ċiniż biex isir ċertu xogħol ta' immuntar u wara ż-żjara li jien għamilt fiċ-Ċina, il-gvern Ċiniż għoġbu jalloka lil Malta grant ta' Lm150,000, li għalkemm hija żgħira hija indikata biex tiġi wżata biex inkunu nistgħu nżidu x-xogħol għat-tarznari.

U jien nixtieq li ma jkollniex aktar kummenti dwar safar ta' ministri.

Jien nista' ngħid li għalija s-safar huwa impenn; kultant jirnexxielek tikseb dak li tkun immirajt għalih u kultant le, imma f'dan il-każ nista' ngħid li hemm kuntatti għaddejjin bejn it-tarzna u kumpannija Ċiniża biex nakkwistaw xi xogħol minn hemmhekk.

Pero` dan m'huwiex biżżejjed u fil- fatt ftit ġimgħat qabel il-Milied ġie ffirmat an enabling agreement - u jiena nitlob li dan narawh b'mod oġġettiv - man-navy Amerikana biex isir xogħol fuq vapuri awżiljari.

U hawnhekk irrid ngħid li għalkemm fil-press kien hemm ħafna dikjarazzjonijiet dwar li dan jimponi fuqna li ma nkunux nistgħu nagħmlu xogħol għal ħaddieħor, nista' ngħid li dan m'huwiex minnu.

Aħna nagħżlu x-xogħol li rridu nagħmlu.

U qegħdin f'pożizzjoni li jista' jkun hemm bidding għal dan it-tip ta' xogħol.

Allura għaliex din l- opportunita' għandna nagħtuha bis-sieq?

Jiena ngħid li hemm ħafna iktar xi jsir u li l-għan tagħna huwa li nwaqqfu marketing unit aktar professjonali għaliex waħda mill-affarijiet li laqtitni hija li fit-tarzna l-marketing effort huwa limitat wisq.

Ma jistax ikun li jkollok intrapriża ta' 3,000 ruħ u l-marketing ma jkunx qed isir bl-iktar mod qawwi u effettiv.

Aħna rridu li bl-għajnuna tal- MIMCOL ikollna marketing unit li tkun veru qed iġġib ix-xogħol lejn it- tarzna u ddur lill-klijenti u tmur għand l-aġenti u mhux noqogħdu nistennew li jċemplulna huma.

Aħna għandna ħafna agency agreements u rridu niffittawhom u niġru warajhom għaliex illum m'huwiex faċli li ġġib ix- xogħol.

Tant m'hemmx xogħol li hemm tarznari oħra li qegħdin jagħlqu u allura ma jistax ikun li noqogħdu nċiċċu u nistennew li x-xogħol jiġi għandna.

(Interruzzjonijiet) Nista' ngħid li fl-agreement mal-GE Nuova Opinione - għax Nuova Opinione hija sussidjarja tal-GE - hemm speċifikat li l-valur miżjud se jkun ta' bejn 30% u 40% ta' l-ammont li semmejna; valur li skond kif qaluli, f'dan il-qasam huwa raġonevoli.

Issa ħalli ngħaddi għal punt ieħor li ħoloq ċerta kontroversja bla bżonn.

Fix-shipbuilding jiena sibt sitwazzjoni - u rridu naħsbu fix-shipbuilding għaliex hemmhekk hemm jaħdmu 800 ħaddiem - fejn dawn kienu qegħdin jadħmu biss fuq il-vapuri tal-Gozo Channel u kull darba li mmur hemmhekk il- ħaddiema jistaqsuni meta se jkollhom xi xogħol ieħor.

Jien nista' ngħid li allavolja sar effort kbir min-naħa tal-management tax-shipbuilding, sfortunatament sal-lum għad m'għandniex ordnijiet u allura hemm bżonn li naħsbu daqsxejn għall-futur u mhux nistennew sakemm nispiċċaw il-vapuri tal- Gozo Channel u niġu f'pożizzjoni fejn ikollna 800 ħaddiem mingħajr xogħol produttiv.

U mill-indikazzjonijiet kollha li għandna jidher li x- shipbuilding trid iħares mhux biss lejn il-bini tal-vapuri imma anke lejn alternative work, u l-istess trid tagħmel it-tarzna għax ma tistax tħares biss lejn ix-shiprepair imma trid tħares lejn alternative work.

Fil-fatt l- Appledore report jitkellem dwar ''an enterprises division'' li s'issa hasn't taken off; la jien, la t-tarzna u lanqas il-kunsill m'aħna sodisfatti bil-mod kif sar ix-xogħol hemmhekk, u allura bdejna niżviluppaw strateġija fejn naraw jekk hemmx lok li nimxu lejn ċerti strutturi ta' bini limitati li nistgħu nispeċjalizzaw fihom.

Pero` biex nagħmlu dan irridu nkunu f'pożizzjoni li nirrazzjonalizzaw l-operat taż-żewġ tarznari flimkien għaliex ma jagħmilx sens li jkollok - kif sa ċertu punt sibt jien; u qed ngħid dan bl-ebda kritika għal ħadd imma sempliċement għaliex meta jkollok żewġ entitajiet kompletament indipendenti hekk jiġri - shipbuilding u tarzna li jkunu qed jikkompetu għall-istess xogħol.

Ċertament mhux lok li jkollna duplikazzjoni u bl-intenzjonijiet tajba kollha wieħed forsi jgħid li allura għandna nagħmlu marketing division waħda u nibqgħu kif aħna, pero` jien ngħid li dan il-metodu ma jaħdimx.

Mr Speaker, hemm bżonn li nqarrbu liż-żewġ tarznari iktar lejn xulxin.

B'daqshekk m'iniex qed ngħid li se naqbdu lit-800 ħaddiem tax-shipbuilding u ninfilsawhom fl-iskali tad-drydocks - allaħares nagħmlu hekk! - imma qed ngħid li għal-long term il-viżjoni tagħna hija li jkollna a holding company bi tliet separate units, ċioe' waħda shiprepair, oħra shipbuilding - jekk insibu xogħol għax-shipbuilding, għalkemm jiena fiduċjuż li nsibuh pero` mhux fuq livell li jokkupa 800 ħaddiem - u oħra enterprises section għaż-żewġ postijiet.

U l-vantaġġ ta' dan huwa li aħna nkunu f'pożizzjoni li nistgħu nużaw ir-riżorsi taż-żewġ tarznari b'mod iktar għaqli u konsistenti.

Per eżempju, jiena tkellimt mal-kumpannija Ulstein - ix- shipbuilders li qegħdin jagħmlu supervision fuq il-bini tal-ferry boats tal- Gozo Channel - u qaluli li għalkemm huwa veru li x-shipbuilding għandu ċertu sengħa differenti mix-shiprepair, bħalissa ċerti partijiet mill- vapuri li qed jinbnew huma maħduma mit-tarzna u dawn huma l-iktar partijiet komplikati għaliex fihom it-tundjaturi u fihom ċerta diffikulta`.

Aħna ngħidu li huwa possibbli li liż-żewġ tarznari tqarribhom lejn xulxin għaliex hemm ħafna sinerġija - mhux biss fil-marketing - li wieħed jista' jiżviluppa bejn iż-żewġ tarznari.

Irridu nħarsu wkoll lejn użu aħjar tar- riżorsi umani bejn iż-żewġ tarznari.

Per eżempju, għaliex għandu jkollna żewġ training departments, wieħed fix-shipbuilding u ieħor fit-tarzna?

Għaliex dawn ma nistgħux narawhom bħala training centre wieħed?

L-istess imbagħad jista' jingħad għall-purchasing and stocking section.

Hemm każi fejn it-tarzna tordna għaliha u x-shipbuilding tordna għaliha u b'hekk ikun hemm ċerta duplikazzjoni, ħaġa li ma tagħmilx sens.

Ħaġa oħra li wieħed ta' min isemmi hija li ż-żewġ tarznari għandhom lista ta' x'makkinarju addizjonali jixtiequ li jkollhom meta diġa` hemm duplikazzjoni fil-makkinarju u meta nistgħu nirrazzjonalizzaw aħjar l- investiment kbir li hemm fit-tarzna.

Per eżempju, ix-shipbuilding għandha dock - li huwa investiment kbir - u għandha makkinarju bħal pipe benders ....

Jiena m'iniex bniedem tekniku pero` bil-mod il-mod tibda taqbad ftit 'l hawn u 'l hemm u tibda tistaqsi għaliex għandna nkunu f'pożizzjoni li qisu għandna żewġ entitajiet li huma kompletament separati u nidduplikaw l- affarijiet.

L-istess jista' jingħad għall-ispazju.

It-tarzna għandha spazju aktar limitat għal ċertu xogħol filwaqt li x-shipbuilding għandha spazju aktar għal ċertu xogħol ieħor u allura jagħmel sens li npoġġu aktar liż-żewġ tarznari flimkien biex ikunu jistgħu verament jaħdmu flimkien.

Għalhekk wara diskussjonijiet ma' diversi esperti fil-qasam u wara l-pariri li ngħatajt miċ-chairman - pariri li ilu jagħtihomli min-nofs is-sena li għaddiet meta rċevejt l-ewwel ittra dwar it-tibdil neċessarju fil-kunsill u dwar kif il-problemi taż-żewġ tarznari nistgħu nħarsu lejhom b'mod iktar magħqud - il-gvern iddeċieda li hemm bżonn li jkollna żewġ tarznari qed joqorbu lejn xulxin.

U din se nagħmluha mingħajr ebda skossi u mingħajr ma noħolqu problemi u b'mod koerenti.

L-intenzjoni tagħna hi - raġuni oħra għalfejn qed inressqu dawn l-emendi - li l-kunsill tat-tarzna jkun kompost bil-mod kif inhu tax-shipbuilding, jiġifieri jkun hemm worker director wieħed u li kemm jista' jkun l-istess membri jkunu fuq iż-żewġ bordijiet u t-tnejn ikollhom l-istess chairman.

Irridu nibnu biex nimxu 'l quddiem magħqudin flimkien għaliex fl-għaqda nkunu b'saħħitna filwaqt li bid- diviżjoni nkunu dgħajfin.

Jien ngħid li jekk wieħed jeżamina dan il-punt b'mod razzjonali u jeżaminah fuq diversi aspetti tas-snajja' u tas- sinerġija li jista' jkollok bejn iż-żewġ tarznari, jiena konvint li nistgħu naslu.

Mr Speaker, hemm ħafna affarijiet oħra li wieħed jista' jsemmi pero` ma rridx intawwal ħafna.

Irrid ngħid li l-bidliet l-oħra li hemm fil-liġi huma bidliet rilevanti pero` forsi ta' inqas portata mill-bidla fil-kompożizzjoni tal-kunsill.

Qegħdin nipproponu wkoll li titneħħa l-kondizzjoni li hemm fil-liġi attwali li d-deputy chairman bilfors irid ikun elett u qegħdin ngħidu li any member jista' jkun deputy chairman.

Qegħdin ngħidu wkoll min jista' joħroġ għall- elezzjonijiet - hemm ċerti eżenzjonijiet li diġa` kienu hemm qabel pero` aħna qed inżidu magħhom - u qed ngħidu li ċ-chief executive u l-human resources manager ma jistgħux ikunu kandidati għall-elezzjonijiet għaliex dan ovvjament ma jagħmilx sens, naturalment dan minbarra dawk li kien eżenta l-gvern preċedenti, jiġifieri l-financial controller, id-deputy general manager u l-general manager.

Qegħdin inbiddlu wkoll it-terminu tal- membri eletti.

Fuq pariri li rċevejna wasalna għall-konklużjoni li perijodu ta' erba' snin huwa twil wisq u jkun iktar għaqli li jkollna membri eletti kull sentejn.

Qegħdin imbagħad nipproponu bidliet fl- accounting practices u qed ngħidu li jrid ikollna rapporti b'mod regolari, u qegħdin inbiddlu wkoll xi ħaġa li fil-fehma tiegħi kienet daqsxejn assurda u fil-fatt hija waħda mill-affarijiet li tat messaġġ ħażin.

Sur President, attwalment il-liġi tgħid hekk:

"The council shall meet in Malta at such times as may be necessary.

The council shall ordinarily meet twice a week and there shall not be an interval of more than six weeks between one meeting and another".

Jekk ikollok kunsill li jiltaqa' twice a week, dan ikun qisu qiegħed il-ħin kollu involut fil-management, u dan proprju jmur kontra l-idea li l-kunsill tat-tarzna għandu jkun qed iħares aktar lejn policy.

U d-distinzjoni bejn il-kunsill u l-management hija xi ħaġa li ssemmiet anke fir-rapport ta' Baldacchino, fejn jingħad li ma jistax ikun li jkollok board members li jkunu qegħdin jipprovaw imexxu direttament huma għaliex dan joħloqlok diffikultajiet kbar.

Jekk inti jkollok board members li jkunu qed jidħlu fid-day-to-day running tal-management, se tinħoloqlok id-diffikulta` li l-management jispiċċa mingħajr poter għaliex il-kunsill ikun qiegħed jissettja l-policy mbagħad meta jiġi għall-esekuzzjoni jkun qiegħed jidħol direttament huwa wkoll.

Jiena konvint li min-naħa ta' l-oppożizzjoni l- instructions kienu wkoll, anke taħt il-gvern preċedenti, li l-kunsill m'għandux ikun involut fid-day-to-day management.

Dan it-tip ta' provvediment li jgħid li l-kunsill għandu jiltaqa' darbtejn fil-ġimgħa kien qed iżid din id-direzzjoni, li fil-fehma tagħna hija waħda żbaljata, u allura aħna qed nipproponu li l-kunsill m'għandux jiltaqa' inqas minn darba kull erba' ġimgħat, imbagħad inħallu n-neċessita` tiggwida s-sitwazzjoni.

Nixtieq ngħid hawnhekk li f'dan l-abbozz ta' liġi hemm transitory provision li permezz tagħha, hekk kif tgħaddi din il-liġi, il-membri eletti jkun skadilhom it-terminu tagħhom u allura jkun hemm bżonn li jsiru elezzjonijiet biex jiġi elett worker director fuq il-kunsill, u għalhekk jien nappella biex ma ndumux wisq għaddejjin bid-diskussjoni.

Dan minħabba l-fatt li rridu nintroduċu l-bidliet li hemm bżonn malajr kemm jista' jkun u minħabba l-fatt li rridu nappuntaw kunsill ġdid taħt chairman wieħed għaż- żewġ tarznari u nibdew l-proċess ta' rationalisation bejn iż-żewġ tarznari, biex inkunu nistgħu nimxu 'il quddiem u nippjanaw l-affarijiet aħjar b'mod li jkattar il-ġid, iżid ix-xogħol u b'mod li nkunu qegħdin nimxu skond il- business plan li għandna u bil-mod il-mod innaqqsu t-telf billi nżidu l- effiċjenza u t-turnover.

Minbarra dawn l-emendi hemm ukoll xi emendi konsegwenzjali bħal, per eżempju, li minflok il-liġi tkun tgħajjat lill- prim ministru, tkun tgħajjat lill-ministru responsabbli.

Sur President, nagħlaq billi ngħid li l-gvern għandu fiduċja fil- kapaċitajiet tan-nies tat-tarzna u ninsabu ċerti li bi tmexxija tajba jiġi aktar xogħol lejn it-tarzna.

Pero` biex dan iseħħ it-tarzna trid tkun aktar effiċjenti u fil-fatt waħda mill-affarijiet li se nibdew naħdmu fuqha hija li nagħmlu programmi biex insaħħu l-management skills, ħaġa li fid- debate ta' tliet snin ilu issemmiet kontinwament.

Aktar qabel jien għedt li din is-sena kien hemm tnaqqis ta' 20% fl-overtime, pero` kien hemm ukoll tnaqqis fl-ammont ta' xogħol u għalkemm il-vapuri xorta waħda ħarġu fil-ħin u l-klijenti kienu sodisfatti u ma kienx hemm penali, is-sitwazzjoni finanzjarja għadha waħda prekarja.

Allura aħna rridu nkomplu nsaħħu dawn il-bidliet, irridu nkomplu ntejbu s-sitwazzjoni taż-żewġ tarznari u rridu nkomplu mexjin b'mod li din il-problema li laħqet livelli li m'humiex aktar sostenibbli, bi programm ta' assistenza fuq medda ta' snin, inqarrbuha aktar lejn a break-even position.

Dak huwa t-target tagħna, liema target aħna naħsbu li huwa possibbli li nilħquh.

Jekk inħarsu lejn ix-xogħol li ġibdet it-tarzna mill-Mediterran din is-sena, insibu li din irnexxielha tiġbed biss madwar 1.7% tax-xogħol kollu li jgħaddi minn ma' xtutna.

Dan kollu juri li t-targets tagħna m'humiex ottimisti wisq u bl-għajnuna ta' kulħadd nistgħu nilħquhom u b'hekk inkunu nistgħu verament nibdew folja ġdida billi nibdew naraw titjib anke fir-riżultati finanzjarji.

Sur President, qabel nagħlaq xtaqt nitlob il-permess sabiex inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra xi dokumenti li għamilt riferenza għalihom aktar kmieni.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva) Il-permess ingħata.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għajnuna finanzjara tal-gvern lill-Malta Drydocks sal-31 ta' Diċembru 1999 u lill-Malta Shipbuilding sat-30 ta' Settembru 1999; u

Analysis of actual turnover tal-Malta Drydocks bejn l-1989 u l-1998 u l-projected turnover għas-snin bejn l-1999 u l-2004.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT(Kap ta' l-Oppożizzjoni): Sur President, m'hemmx dubju li meta qed nitkellmu fuq it-tarzna qed nitkellmu fuq suġġett ta' l-akbar importanza, kemm nazzjonali kif ukoll ekonomika u soċjali.

Effettivament qed nitkellmu dwar it-tarznari għaliex fl-iżvilupp tat-tematika tiegħu l- ministru daħħal mhux biss it-tarzna ta' Bormla imma anke lix-Shipbuilding.

Qegħdin nitkellmu hawnhekk dwar azjendi li bejniethom jimpjegaw aktar minn 4,000 ruħ, azjendi li jaħdmu direttament fuq l-iktar asset strateġiku li għandu pajjiżna, jiġifieri l-portijiet, u qegħdin nitkellmu dwar il-mod kif dawn l-azjendi se jirristrutturaw u jimmodernizzaw irwieħhom u kif se jsiru kompetittivi u vijabbli, jekk qatt se jsiru vijabbli.

Jiena nara li dan is-suġġett huwa importanti anke għall-fatt li jmur 'il hinn mis-suġġett tat-tarznari, għax it-tarznari jien narahom xi ftit bħala xbiha tal-pajjiż kollu kemm hu.

Għax irridu nżommu quddiem għajnejna li waqt li pajjiżna jrid jimmodernizza ruħu, jiżviluppa u jiġġedded u anke jżomm l-identita' tiegħu, irid ukoll ikun vijabbli.

U naħseb li wieħed mill-iżbalji li ta' spiss isiru hu li nħarsu lejn it-tarznari bħala li huma l-qrada li qiegħda terda' ħafna mir-riżorsi tal-pajjiż - fil-fatt hekk għamel in a way il-ministru - u ninsew li għandna setturi oħra li wkoll għandhom din it-tip ta' problematika, u li l-immodernizzar, it-tiġdid u r- ristrutturar irid isir f'ħafna oqsma oħra u jrid isir b'ċertu sens ta' serjeta`, dixxiplina u anke sagrifiċċju.

Issa jien ngħid li dan kollu jrid isir f'kuntest fejn l-affarijiet ikunu trasparenti, li jinftehmu u jkunu ppjanati u maħsuba b'mod li jagħqdu waħda ma' l-oħra.

Jekk qed nifhem is-sens ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, jidher li fundamentalment hemm żewġ bidliet li qed jiġu proposti; l-ewwel bidla hi dik li filwaqt li wara l-emendi li kien daħħal gvern Laburista fl-1997 il- kunsill tat-tarzna llum jinsab kompost minn erba' diretturi appuntati mill- gvern, erba' diretturi oħra eletti mill-ħaddiema u chairman appuntat mill- gvern, issa dan se jiġi magħmul minn tmienja min-nies li kollha jkunu appuntati mill-gvern - inkluż iċ-chairman, li jkun wieħed minn dawn it- tmienja - ħlief għal wieħed li jkun direttur elett mill-ħaddiema.

Din hija l-ewwel bidla li qed tiġi proposta.

It-tieni bidla li qed tiġi proposta b'mod sostanzjali - issa m'iniex qed nitkellem dwar dettalji - hija li l- kunsill tat-tarzna jkun marbut li darba fix-xahar, regolarment wara li jiskadi x-xahar, jibgħat management accounts lill-ministru responsabbli mit- tarzna - issa jekk dan ikunx il-prim ministru jew xi ministru ieħor dak huwa dettall - u li darba fis-sena qabel tidħol is-sena finanzjarja li jmiss, jippreżenta għall-approvazzjoni tal-ministru responsabbli mit-tarzna l-budget tat-tarzna.

Dawn huma ż-żewġ bidliet li għandna f'din il-liġi.

U jiena ngħid li quddiem il-problematika kollha tat-tarzna ta' Bormla u tat- tarzna tal-Marsa qisna qed nitkellmu fuq kastell kbir fejn filwaqt li naċċettaw li għandna bżonn intejbuh, inġedduh u nsaħħuh, kulma qed nipproponu hu li nagħmlu rixa fuq il-bieb ta' barra!

Mid-diskors li għadna kemm smajna, fl-opinjoni tiegħi, bl-ebda mod ma ħareġ xi forma ta' ħsieb magħqud, l-ewwelnett dwar fiex jinsabu t-tarzna ta' Bormla u t-tarzna tal- Marsa preżentement, u anke dwar x'inhi l-istrateġija b'mod konkret - mhux billi jgħidulna li hemm business plan - u kif dan li qed jintqal li se jsir huwa daqshekk kruċjali għall-bidliet li għandhom bżonn iwettqu t-tarznari.

Jiena nammetti li jien wieħed minn dawk diżappuntati bin-nuqqas ta' progress fit-tarzna, speċjalment f'dawn l-aħħar sena u tliet xhur, u meta nisma' lill-ministru jgħid li kien hemm progress għaliex l-overtime naqas b'20%, l-ewwel domanda li tiġini f'rasi hija jekk dan naqasx b'relazzjoni mat-turnover, għax m'huwiex kriterju li tgħid li naqas l-overtime u daqshekk.

Anke aħna fi żmienna konna naqqasna l-overtime fit-tarzna - u min jaf kemm kienu ċempluli nies id-dar u jgergru u jilmentaw miegħi għaliex konna għamilna premura li l-overtime jingħata meta jkun hemm ix- xogħol - għax effettivament fl-1997 kien naqas daqsxejn ix-xogħol u naqas sew l-overtime, imbagħad fl-1998 kien tela' x-xogħol u kien tela' l- overtime ukoll.

Jiġifieri meta jiġi l-ministru hawnhekk u jgħid li għamilna progress għaliex din is-sena l-overtime naqqasnih b'20%, jiena bilfors nistaqsi x'inhi l-iskala ta' valuri li qegħdin naħdmu biha.

Fil- fatt qabel tkellem il-ministru, l-aktar informazzjoni riċenti li kellna għad-dispożizzjoni tagħna dwar l-operat tat-tarznari ta' Bormla u tal-Marsa kienet ġejja preċiżament mill-economic survey għal Jannar/Settembru ta' l- 1999, dak li ġie ppubblikat mal-budget ta' din is-sena.

Issa f'dak li għandu x'jaqsam mat-tarzna ta' Bormla hemm stqarrija ċara ħafna li xogħol fuq tiswija bejn Jannar u Settembru tas-sena li għaddiet paragunat ma' Jannar u Settembru tas-sena ta' qabel naqas b'Lm2.3 miljun.

Fil-fatt fl-ewwel disa' xhur tas-sena 1999, il-bejgħ f'dak li għandu x'jaqsam ma' tiswija ta' vapuri kien ta' Lm8.7 miljun, filwaqt li fl-ewwel disa' xhur tas-sena 1998 dan kien jammonta għal Lm2.3 miljun aktar.

U apparti minn hekk, l-economic survey jammetti wkoll li fl-istess perijodu ta' żmien - jiġifieri meta tiġi biex tqabbel Jannar u Settembru ta' l-1999 ma' Jannar u Settembru ta' l-1998 - kien hemm tnaqqis ukoll f'xogħol ieħor industrijali li t-tarzna tagħmel minbarra x-xogħol ta' tiswija, għax fl- ewwel disa' xhur tas-sena li għaddiet it-tarzna biegħet b'Lm1.7 miljun b'xogħol industrijali, filwaqt li fl-ewwel disa' xhur tas-sena ta' qabel kienet biegħet b'Lm0.7 miljun aktar.

Jiġifieri b'kollox fl-ewwel disa' xhur ta' l-1999 it-tarzna biegħet bi Lm3 miljun inqas f'xogħol milli biegħhet fl-ewwel disa' xhur ta' l-1998.

U jiena kont nistenna li għallinqas ikollna spjega għal din il-ħaġa biex almenu nibdew minn x'imkien.

Sur President, tliet snin ilu dan il-parlament iltaqa' hawnhekk biex ibiddel l-istrutturi tat-tarzna, ħalli nimxu pass 'il quddiem u t-t-tarzna nagħmluha vijabbli għal kulħadd, għall-ħaddiema tagħha u għall-pajjiż kollu, u two years down the road stajna ngħidu li konna għamilna avvanz 'il quddiem.

Fl-1997 il-ħaddiema kienu qed jilmentaw - u bir-raġun - li ma kellhomx xogħol u flimkien mal-kunsill tat-tarzna aħna stinkajna biex inġibu x-xogħol u fil-fatt fl-1998 ix-xogħol kien tela'.

Imma llum qed naraw li fl-ewwel disa' xhur tas-sena li għaddiet ix-xogħol naqas bi Lm3 miljun.

Issa l-economic survey jgħid li r-raġuni ġejja mill-fatt li x- xogħol kien aktar kompetittiv fil-Mediterran - tajba din, u se jibqa' jkun iktar kompetittiv u diffiċli x-xogħol fil-Mediterran! imma allura d- domanda li rridu nistaqsu hawnhekk hija: B'liema mod ħadmu l-istrutturi tat- tarzna fl-aħħar sena u tliet xhur?

X'sar biex tabilħaqq inżommu l- business għaddej?

Jiena stennejt li se jkollna risposta fuq dan imma ma kellna assolutament l-ebda risposta, u stennejt ukoll li minn din ir- risposta l-ministru jorbot is-soluzzjonijiet li ħiereġ bihom.

U x'inhi s- soluzzjoni tiegħu?

Is-soluzzjoni tal-ministru hi li jneħħi l-erba' ħaddiema diretturi, ipoġġi wieħed u mmexxu.

U ejja!

Veru li fl-1997 gvern Laburista kien ippropona li fejn qabel il-kunsill tat-tarzna kien kollu elett mill-ħaddiema, inkluż iċ-chairman, dawn naqsmuhom fi tnejn, nofs bin-nofs - nofs ikunu eletti mill-ħaddiema u n- nofs l-ieħor appuntati mill-gvern, biċ-chairman ukoll appuntat mill-gvern - imma dik id-deċiżjoni ħadniha f'qafas ċar ta' x'kienet il-problema.

Il- problema kienet li s-sussidju lit-tarzna kien beda tiela' minn Lm10 miljun fl-1992 għal kważi Lm17 miljun fl-1996, u ma kien aċċettabbli għal ħadd li nibqgħu sejrin hekk.

Jiena dak iż-żmien kont ngħid li bi Lm17 miljun tista' tibni tliet skejjel u nofs, u għalhekk konna għedna li hemm bżonn li naħdmu fuq din il-problema b'mod li kulħadd iġorr xi ħaġa.

U jekk il-gvern se jġorr xi ħaġa jrid ukoll jassumi r-responsabbilta' għal ċerti deċiżjonijiet li jittieħdu, kemm id-deċiżjoni li jonfoq, kemm id-deċiżjoni li jissussidja u anke d-deċiżjoni li jagħfas il-brake, u dan mingħajr ma nimminaw il-prinċipju tal-parteċipazzjoni tal-ħaddiema - hawnhekk fejn daħal l-opportuniżmu Nazzjonalista imma din tistenniha fil-lotta politika - billi nħallu fosdqa f'dak li nagħmlu li tista' terġa' tinfetaħ meta l- affarijiet jimxu 'il quddiem.

Sur President, aħna konna għedna wkoll li s-soluzzjoni m'hijiex biss li sempliċement nibdlu l-kunsill tat-tarzna għaliex mhux dik kienet il- problema.

Fil-fatt dħalna għal diskussjonijiet sħaħ u twal ma' rappreżentanti tal-ħaddiema fuq il-kunsill tat-tarzna u ma' rappreżentanti tal-unions ħalli naslu għal pjan sħiħ, liema pjan ma kienx sempliċement immirat biex nibdlu l-istruttura tal-kunsill tat-tarzna - kif jidher li hu llum - imma dik kienet biss parti minn pjan ħafna aktar wiesa'.

Qabel ma aħna ġejna quddiem il-parlament - u anke wara - ix-xogħol kollu tagħna kien maħsub biex nispustjaw u nagħmluha ċara li across the board kellu jkun hemm bidliet b'diskussjoni, bi pjan programmat, li fih ikun hemm l-involviment ta' kulħadd.

Fil-fatt qabel ma ġejna bl-emendi hawnhekk - jidhirli li kienet il-festa ta' San Pawl, għaliex kellna wkoll problema dak iż-żmien minħabba li l-oppożizzjoni ma kenitx riedet li l-parlament jiltaqa' dakinhar - konna għamilna xahrejn jew tlieta b'diskussjonijiet għaddejjin il-ħin kollu mal-union u mal-kunsill tat-tarzna.

U konna ħadna saffi differenti ta' xogħol, ta' elementi ta' bidliet li riedu jsiru u fil-fatt nista' nsemmihom hawnhekk.

Fid-diskors tiegħu l-ministru semma' l-work practices u fil-fatt dik kienet waħda minnhom.

Aħna ħriġna protokoll ta' madwar 37 miżura li fuqhom kellna naħdmu ħalli nbiddlu l-work practices.

Qbilna wkoll, bħala parti mill-pakkett, li se nikkummissjonaw rapport internazzjonali u indipendenti ta' kif nistgħu nirristrutturaw it-tarzna biex inġibuha f'pożizzjoni li tkun tista' timmodernizza ruħha.

Dħalna wkoll f'impenn li nġibu, skond il- bżonn, management ġdid minn barra.

Dwar dawn l-affarijiet kien hemm qbil imma kienu kollha parti minn pakkett u dawn it-tibdiliet aħna spjegajnihom, anke quddiem dan il-parlament.

Konna qbilna wkoll li rridu nimxu lejn restructuring operattiv tat-tarzna - mhux sempliċement taparsi nagħmlu holding company u joint services - li jimplika ristrutturar anke tal-positions kollha tal-ħaddiema fil-post, dejjem bi qbil mal-union.

Parti mill-pakkett kellu x'jaqsam ukoll ma' impenn min-naħa tal-gvern li jinvesti f'makkinarju u komputerizzazzjoni ġdida għat-tarzna, skond programm li jiġi mfassal, u min-naħa tagħna konna qbilna wkoll li bħala parti mill-ipprogrammar li ried isir, ikun hemm taħriġ ġdid għat-tarzna u jkun hemm anke programm ta' reklutaġġ ta' żgħażagħ ġodda, ħalli jibdlu u jirranġaw l-iżbilanċi li hemm fl-etajiet u fis-snajja' tat-tarzna.

Allura ma nistgħux, kif għamel il-ministru, inqabblu dak li pprovajna nagħmlu aħna sentejn jew tlieta ilu ma' dak li qed isir illum.

Għaliex illum aħna sempliċement smajna dwar bidla fil-kunsill tat-tarzna, dwar li jkun hemm xi forma ta' ġemellaġġ f'ċerti areas bejn it-tarzna ta' Bormla u dik tal- Marsa, u smajna wkoll b'xi kuntratti żgħar li qed jipprova jagħmel il- gvern.

Imma bir-rispett kollu din m'hijiex serjeta`, għax ma nistgħux aħna niffaċċjaw din l-akbar sfida tal-pajjiż b'dan il-mod leġġer u nippretendu li għax issa se nbiddlu l-kunsill - anke hawnhekk hawn żball loġiku ta' ħsieb - allura sibna soluzzjoni mill-aqwa.

Il-ministru qed jgħid - u ifhimha din, Sur President! - li jekk ikollna kunsill fejn ikun hemm membru wieħed biss elett u l-oħrajn ikunu appuntati mill-gvern, allura se jkun hemm trasparenza sħiħa u l-affarijiet se jimxu aħjar.

Imma fit-tarzna mhux b'dan il-mod hu magħmul il-bord?

Għandek diretturi appuntati mill-gvern, inkluż iċ-chairman, u għandek worker director wieħed.

Hemm problemi jew m'hemmx problemi finanzjarji fil-Malta Shipbuilding?

Dażgur li hemm!

Mela jekk is-soluzzjoni se tkun sempliċement li tbiddel il-bord tat-tarzna biex tagħmlu bħal tal-Malta Shipbuilding, bil-ħsieb li ma jkunx hemm problemi finanzjarji ta' diżgwid u taħwid, dan assolutament ma jreġix għaliex il-problemi maniġerjali ta' tmexxija, ta' organizzazzjoni u ta' ristrutturar huma kbar fix- shipbuilding - u kienu kbar fix-shipbuilding - daqskemm huma kbar jew kienu kbar fit-tarzna ta' Bormla.

Mela l-fatt li tbiddel l-affarijiet b'dan il- mod ma tkunx qed tindirizza l-problema vera.

B'dan, nerġa' ngħid, tkun qisek qed tipprova tirranġa kastell sħiħ billi tagħmel rixa fuq il-bieb ta' barra!

(Interruzzjonijiet) Jiena nista' ngħidlek kif imxejna min-naħa tagħna wara li għaddejna l-bidliet minn hawnhekk.

Aħna għamilna l-bidliet b'tali mod li għedna li malli l-affarijiet jitjiebu u jaslu fi stat li jkunu stabbli, inkunu disposti mija fil-mija li nerġgħu nagħtu t-tmexxija kollha tat-tarzna lura lill-ħaddiema.

Dan kien l-impenn min-naħa tagħna.

Aħna nafu li kien hemm tal-union li bdew jgħidu li aħjar kieku l-affarijiet ma jkunux hekk imma l-valur tagħna kien - u naħseb li huwa valur li mhux ta' min wieħed jarmih 'l hemm - li fejn jista' jkun il-ħaddiema jmexxu l-azjenda b'mod li huwa vijabbli.

X'hemm ħażin fiha din?

Dan il-liberaliżmu sfrenat, li issa qisu f'daqqa waħda sar l-uniku mod kif tkejjel it-tmexxija ekonomika u soċjali, diġa` beda jiqras, kif stajna naraw f'Seattle ftit ilu.

Jien niftakar għaxar snin ilu meta kont inkun f'seminars organizzati minn Michael Frendo u Serracino Inglott - fejn kien jingħad ħafna kliem dwar il-parteċipazzjoni u mhux parteċipazzjoni, dwar il-poter f'idejn il-ħaddiema u dwar il-fatt li dak iż- żmien kellna gvern li kien se jmexxi b'dan il-mod - u jiena kont ngħidilhom li l-mod kif kienu qed jitkellmu kien kollu fantasija, għaliex stajt nara kif kienu ġejjin l-affarijiet; u l-affarijiet bdew jinqalbu sew.

(Interruzzjonijiet) Daqskemm l-affarijiet ma nqalbux fil-Mid-Med Bank meta dan il-bank ġie pprivatizzat għax anke l-worker director tilfu l-ħaddiema!

U allura jiena ngħid li din li f'daqqa waħda n-neo-liberaliżmu totali sar il-mod li bih jitkejlu l-affarijiet - forsi anke l-unions jaqblu ma' dan - huwa żball.

Aħna naħsbu li għandna nħallu marġini miftuħ, u hekk għamilna.

(Interruzzjonijiet) Onorevoli, l-impenn tagħna kien li meta naslu - kif kellna kull kuraġġ li naslu - biex it-tarznari ta' Malta jerġgħu jieħdu r- riħ tagħhom - u hemm fejn jieħdu r-riħ tagħhom - konna se nkunu disposti biex ikunu mill-ġdid il-ħaddiema li jmexxu l-azjenda filwaqt li l-assi jibqgħu tal-poplu.

Għaliex irridu li nżommu l-oriġinalita` tal-kunċett li għandu x'jaqsam mat-tarzna.

Sur President, l-azjenda bħala assi baqgħet tal-poplu u t-tmexxija tal- ħaddiema kienet it-tmexxija ta' l-assi u mhux l-ownership.

L-oriġinalita` tal-liġi li llum qed nemendaw hija li filwaqt li l-assi jibqgħu ta' l- Istat, it-tmexxija tagħhom tkun mija fil-mija f'idejn il-ħaddiema.

Huwa veru li ħaġa bħal din ma ħadmietx tajjeb daqskemm stennejna u huwa veru wkoll li kien hemm bżonn ta' passi biex ħaġa bħal din nerġgħu nġedduha, imma li naqtgħulha rasha għal dejjem le.

Jiena l-ewwel wieħed li ma naqbilx ma' dan u lanqas naħseb li jaqbel miegħu l-Partit Laburista.

Jekk għal li ġej l-affarijiet jerġgħu jinfetħu b'mod li ħaġa bħal dik tkun tagħmel sens u tkun tajba, m'hemm xejn ħażin li jerġa' jsir hekk.

U jien nagħmilha ċara u nerġa' ngħid li l-bidla li għamilna fl-istruttura tal-bord tal-kunsill tat-tarzna kienet parti minn pakkett - ma kenitx hi biss ir- rixa fuq il-bieb ta' barra - aktar u aktar għaliex żammejna wkoll il-bilanċ erbgħa b'erbgħa, b'chairman appuntat mill-gvern.

Sur President, imma aħna ma waqafniex hemm - dwar dan jien stennejt ukoll li jkun hemm xi forma ta' rendikont min-naħa tal-ministru - imma mxejna minn hemm u mxejna bil-kbir.

L-ewwelnett tlaqna fuq strateġija li kif konna wegħedna li se nagħmlu, kkummissjonajna r-rapport Appledore u dan ħareġ bi strutturi ċari ta kif se naħdmu.

Dan ir-rapport ġie ffinalizzat f'Lulju ta' l-1997 u fost affarijiet oħra r-rapport Appledore għamilha ċara li hemm bżonn li r- ristrutturar tat-tarzna jsir billi jkollok sezzjoni ta' tiswija tal-vapuri li tkun streamlined, imbagħad il-bqija tal-workforce jibqgħu parti integrali mit-tarzna, jidħlu għal sezzjoni oħra li tkun parti integrali mit- tarzna, li tkun maħsuba għal proġetti ġodda.

Dik kienet l-istrateġija.

Imbagħad il-ħsieb kien ukoll li fit-twettiq ta' din l-istrateġija jkunu nvoluti s-setturi kollha konċernati, il-ħaddiema u l-unions tagħhom, il- management u dawk kollha li għandhom x'jaqsmu mal-management.

Huwa veru li dan il-proġett ħa ż-żmien biex isir imma dan ġara għaliex ma ridniex ngħaddu l-affarijiet bil-għaġġla, għalkemm stajna kieku ridna nagħmlu hekk.

Dan il-proċess m'huwiex wieħed teknoloġiku biss imma huwa proċess uman, proċess soċjali, li jinvolvi relazzjonijiet personali, u allura mhux il-każ li toqgħod issabbat u taqta' minn hemm u taqta' minn hawn imma trid tiltaqa' u terġa' tiltaqa', u tlaqqa' u terġa' tlaqqa', biex bil-mod il-mod iġġib lin-nies flimkien.

Huwa ovvju li kien hemm min ma fehemx - u kellna reżistenzi, mela le! - imma trid tibqa' tiltaqa' u terġa' tiltaqa'.

Aħna stajna naqtgħu mill-ewwel u ngħidu li hekk irridu imma mhux dak kien l- approach tagħna.

U waħda mit-tentazzjonijiet tkun li tgħid: U iva, ħalliha t-tarzna, agħtiha l-ħabel kemm trid għax xi darba l-ħabel jinqata'!

Hemm min isemmihom u jgħidhom dawn l-affarijiet u hemm anke min jarahom bħala strateġija.

Hemm min jgħid: X'nambuha t-tarzna?

Inħarsu lejha bħala Kalaxlokk u ħames snin, sitt snin, seba' snin, tmien snin down the road u daqshekk!

Hemm min jgħid dawn l-affarijiet allavolja dawn ma jiġux pubblikati fil-gazzetti u ma jiġux dikjarati fil-mass meetings u minn fuq it-trakkijiet, imma aħna nemmnu li hemm strateġija u valur ieħor.

Irridu jew ma rridux li nsostnu lit-tarzna f'pajjiżna u li nżommu x- xogħol tat-tarznari għaddej?

U l-istrateġija li ħdimna biha aħna li - u jien kont nittama li tkun l-istrateġija ta' dan il-gvern ukoll imma issa qed niddubita bil-kbir - li t-tarznari nżommuhom għaddejja bit-tajjeb u mhux billi nippumpjawlhom Lm17 miljun fis-sena għaliex dak huwa impossibbli u żgur li ġġiegħel lin-nies iduru kontra tagħhom.

Aħna ridna li naħdmu bil- galbu u bil-qies biex l-affarijiet jinbidlu b'tali mod li t-tarznari jkunu jistgħu jimxu 'l quddiem u jkunu, jekk mhux vijabbli f'sens neo-liberali tal-kelma, vijabbli f'sens soċjali u nazzjonali tal-kelma.

Aħna konna appuntajna kumitat, li kien presedut minn Dr. Karmenu Mifsud Bonnici, li kellu l-impenn li f'laqgħat għaddejjin dejjem mal-unions, mal-management u mal-kunsill tat-tarzna, jalloka u jirranġa l-istrutturi, anke bin-nies li kienu se jkunu hemmhekk, f'dak li għandu x'jaqsam max-shiprepair u l- operazzjonijiet il-ġodda, u konna mxejna.

Ix-xogħol kien lest, imma mbagħad f'Mejju ta' l-1998 ġraw il-ħmerijiet li ġraw fil-parlament u l- affarijiet iġġamjaw.

Jiena kont nistenna li għallinqas il-ministru jgħidilna jekk baqax impenjat fuq dak il-proċess, jgħidilna jekk dak il- proċess baqax miexi 'l quddiem u anke jgħidilna x'sar dwaru.

Jien naħseb li waħda mill-mistoqsijiet kbar li għandha ssir hija x'sar mill-istrateġija li kien adotta l-kunsill tat-tarzna, jiġifieri l- implimentazzjoni tar-rapport Appledore.

Għadna mexjin fuq l-istrutturi u l-binarji tar-rapport Appledore?

U rrid infakkar hawnhekk li waħda mill- affarijiet li wettaqna kienet li nġibu managers ġodda minn barra, wara li nirristrutturaw it-top management, ħalli jkunu jistgħu jieħdu f'idejhom min- naħa x-shiprepair u min-naħa l-operazzjonijiet il-ġodda.

Jien għandi r- riżervi tiegħi fuq ċerti għażliet li saru - Allaħares kulħadd jaqbel ma' kulħadd! - u għandi wkoll il-ġudizzji tiegħi fuq kif saru ċerti affarijiet, imma anke hawnhekk jiena stennejt li se nirċievu rendikont min-naħa tal- ministru.

L-istrutturi l-ġodda fit-tarzna, jekk hemm strutturi ġodda, kif qegħdin jaħdmu?

Il-ministru qal li aħna ma konniex ġibna xogħol biżżejjed meta, kif diġa` għedt, fl-economic survey hemm rapportat li fid-disa' xhur tas-sena li għaddiet, bin-Nazzjonalisti fil-gvern, it-turnover tat- tarzna naqas bi Lm3 miljun, u dan skond il-ministru minħabba l-fatt li x- xogħol fil-Mediterran naqas, raġuni li assolutament ma naċċettahiex.

Jien ngħid li smajt b'raġunijiet oħra bħal, per eżempju, li ma kienx hemm organizzazzjoni tajba ta' kif isir il-bejgħ u li ma kienx hemm affjatament tajjeb bejn il-manager il-ġdid li ddaħħal fuq ix-shiprepair u kif isir ix-xogħol u t-tiftix għax-xogħol.

Jista' jekk jogħġbu l-ministru jilluminana fuq dawn l-affarijiet?

Għax effettivament f'din l-aħħar sena jew sena u nofs morna lura in terms ta' bejgħ, in terms ta' kif it-tarzna qiegħda tippenetra.

Allura jiena nibqa' skantat meta jiġi hawnhekk il- ministru u jgħidilna li se jkollna business plan u permezz ta' dan il- business plan se nakkwistaw vijabilita` f'affari ta' ħames snin and we break even.

Għaġeb ta' l-għeġubijiet!

Dan huwa l-ministru li ppreseda fuq tarzna li diġa' tilfet Lm3 miljun f'bejgħ fl-ewwel disa' xhur tas-sena li għaddiet, u issa qed jipprospetta li s-sena d-dieħla u s-sena ta' wara u s-sena ta' wara t-tarzna se żżid il-bejgħ b'Lm3 miljun, imbagħad b'Lm6 miljun, imbagħad b'Lm9 miljun - u ejja!

Jekk il-ministru ma jispjegalniex eżatt kif se jsiru l-affarijiet, allura jkollna ngħidu li din li qed jgħid il-ministru hija ċajta in bad taste.

Ara fil-każ tagħna, aħna konna spjegajna b'mod preċiż għax ir-rapport Appledore jgħidlek x'għandu jsir, kif u għaliex.

Imma minn dan kollu din id-darba m'għandna xejn għax niġu hawnhekk u sempliċement l-ministru jgħidilna li l-affarijiet mexjin u se jimxu 'l quddiem għaliex se jkollna business plan!

Imma għalfejn qed nipprovaw nidħku b'xulxin meta l-business plan huwa biss biċċa karta?

Fuq liema bażi qed ngħidu li l-projections qegħdin hemm, taparsi telgħin?

Fuq bażi ta' dan il-biċċa kuntratt?

L-affarijiet ma jsirux hekk u ma tistax tikkonvinċi lil ħadd b'dan il-mod.

Imbagħad fl-istess qafas ta' diskors nsemmu l-Malta Shipbuilding, għaliex ma tistax titkellem dwar it-tarzna ta' Bormla mingħajr ma titkellem dwar it-tarzna tal-Marsa.

Hawnhekk tajjeb li ngħid li qabel tkellem il-ministru, l-informazzjoni li kellna dwar ix-shipbuilding kienet ġejja mill-economic survey għal Jannar/Settembru 1999, fejn jingħad li fl-ewwel disa' xhur ta' l-1999 il- bejgħ żdied minn Lm1.7 miljun għal Lm2.6 miljun meta mqabbel ma' l-ewwel disa' xhur tas-sena ta' qabel.

Issa din m'hemmx dubju li ma tfisser xejn għaliex kemm fl-1998 kif ukoll fl-1999 ix-xogħol li sar kien fuq il-vapuri tal-Gozo Channel.

Allura l-punt huwa li xogħol ġdid bħala xogħol ġdid ma ġiex u allura hawnhekk imbagħad jien nitlob lill-ministru jispjegalna jekk baqax għaddej bir-riformi li pprovajna ndaħħlu aħna.

Meta aħna konna fil- gvern anke fix-shipbuilding dħalna għall-problema li kien hemm; u l- problema li kien hemm kienet li l-produttivita` kienet baxxa b'mod ta' l- għaġeb, bl-ebda kontroll ta' xejn, bl-ebda management ta' xejn u taħwid straight over the line.

Dak li kien hemm, Sur Ministru!

Aħna konna ftiehemna li anke hawnhekk irridu nagħmlu l-istrutturar tal-kumpannija għaliex il-problemi tax-shipbuilding huma differenti minn dawk tat-tarzna ta' Bormla, għax filwaqt li l-problema tat-tarzna ta' Bormla ġejja minn żbilanċ ta' etajiet u ta' snajja' tekniċi - jiġifieri hemm snajja' tekniċi f'ċerti areas li huma aktar minn dak li hemm bżonn u f'areas oħra huma anqas minn dak li hemm bżonn - fit-tarzna tal-Marsa l-problema hija bil- maqlub.

Il-problema fit-tarzna tal-Marsa hija li l-eta` medja hija iktar baxxa relattivament mit-tarzna ta' Bormla, u dan għaliex il-gvern Nazzjonalista ta' bejn l-1990 u l-1995 kien qed jagħti l-flus lin-nies - jiġifieri s-soluzzjoni Kalaxlokk - biex jitilqu mill-kumpannija u ġara li kienu telqu l-aktar nies imħarrġa, l-aktar nies teknikament mgħammra u l- aktar nies żgħażagħ.

Allura shipbuilding spiċċat b'rata għolja ta' nies li għandhom xogħol ta' tip klerikali u xogħol ta' tip li m'huwiex tekniku, u nies li huma teknikament maqbuda fi snajja' meħtieġa hemm ftit.

Dan wassal għal żbilanċ kbir fil-mod kif jaħdmu l-impjegati tax-shipbuilding u fil- mod kif imexxu u jorganizzaw l-affarijiet.

Li aħna konna bqajna nisħqu fuqu huwa li jkun hemm ristrutturar tal- management hemmhekk ħalli l-mod kif joħorġu l-kmandi u jingħataw l- istruzzjonijiet, u l-mod kif teknikament jinżamm kontroll minn fuq jinbidlu u jitjiebu.

Aħna mbuttajna u għalkemm ma nistax ngħid li wasalna għaliex bħas-soltu kien hemm ħafna komplikazzjonijiet, nemmen li konna resqin u konna wasalna u konna anke bdejna nidentifikaw min se jkun li jista' jmexxi b'mod tekniku u b'mod maniġerjali li huwa kompetenti fl-istrutturi tekniċi tax-shipbuilding.

Meta mbagħad daħal il-gvern preżenti, ma nafx għaliex damu x-xhur jittitubaw jekk għandhomx jikkonfermaw in-nies li kienu misjuba - naħseb li kienu qed jiċċekkjaw mal-Partit Nazzjonalista fejn joqogħdu biex jaraw jekk għandhomx it-tesseri jew jekk it-tfal tagħhom jew in- neputijiet tagħhom jiġux minn xi ħadd li huwa mal-Partit Laburista! - u allura ntilef iż-żmien.

Imma għallinqas il-bidu ta' l-istrutturi li poġġejna jidher li taw riżultat.

Għax jiena ngħid li s-sena li għaddiet żdiedu s-sales mhux għaliex żdied ix-xogħol minn barra imma għaliex il- produttivita` tax-shipbuilding żdiedet grazzi għall-fatt li għallinqas konna bdejna naħsbu bis-serjeta` fuq dan ix-xogħol.

U m'għandha x'taqsam xejn mal-fatt ta' jekk għandekx erba' worker directors jew worker director wieħed jew għandekx il-worker directors kollha fuq il-kunsill.

Il- ministru ħa gost joqgħod jgħidilna kemm ħareġ flus u kemm ġew sussidji u kemm tilfu flus il-Malta Shipbuilding u l-Malta Drydocks.

Ix-shipbuilding hija kumpannija fejn għandha direttur ħaddiem wieħed u l- oħrajn kollha, inkluż iċ-chairman, huma appuntati mill-gvern.

It-tarzna ta' Bormla hija korporazzjoni fejn għandek chairman u erba' diretturi appuntati mill-gvern u erba' oħra eletti mill-ħaddiema.

Allura fejn hi l-loġika li tgħid li jekk imorru għad-diretturi kollha appuntati mill-gvern ħlief wieħed se jmorru aħjar?

Assolutament ma tagħmilx sens din il-ħaġa.

U tajjeb li nifhmu mill-ġdid li fil-każ tat-tarzna ta' Bormla aħna bħala gvern Laburista konna għedna li nagħmlu erbgħa b'erbgħa plus chairman għar- raġuni li ħassejna d-dmir u d-dover li f'partnership mal-ħaddiema tat- tarzna nidħlu għax-xogħol kollu meħtieġ, għar-responsabbiltajiet kollha meħtieġa, għall-istrateġija tat-tul kollha meħtieġa biex it-tarzna ta' Bormla nġibuha back on an even keel.

U ridna nerfgħu r-responsabbilta` magħhom, dejjem b'impenn li aktar 'il quddiem, jekk jiżviluppaw iċ- ċirkostanzi, inħallu tieqa miftuħa għax aħna lesti li nerġgħu ngħaddu t- tarzna ta' Bormla lill-ħaddiema.

Hawnhekk irrid ngħid li ċerti presuppożizzjonijiet u ċerti punti kif jiġu spustati l-affarijiet iwerċuni lili, Sur President.

Ħalli nitkellem, per eżempju, fuq din l-istorja kollha tas-sixth fleet Amerikana, li min-naħa l- oħra u mill-media ta' l-Ingliż ġiet preżentata qisha kienet xi trovatura kbira, qisha kienet xi ħaġa li żgur se tiftaħ orizzonti ġodda għat-tarzna.

Bir-rispett kollu, min jitkellem hekk ma jafx x'qed jgħid.

Ħalli l-ewwel nibda mill-punt kostituzzjonali.

Aħna m'għandniex dubju mill-pariri legali li għandna li din tmur kontra n-newtralita` ta' Malta, kif miktuba fil- kostituzzjoni ta' pajjiżna.

Biddlu l-kostituzzjoni u ma tmurx kontra n- newtralita`!

Imma mbagħad aktar minn hekk il-ħsieb stess li se niftħu t- tarzna ta' Bormla għas-sixth fleet Amerikana tmur kontra l-loġika kummerċjali ta' tarzna bħal dik għax fil-fatt ittellef ix-xogħol u mhux iżżidu.

U qed nitkellem mill-esperjenza, fis-sens ta' x'għamilna aħna u ma' xiex iltqajna aħna meta konna fil-gvern u anke mill-esperjenza ta' x'qalulna l-esperti.

Jien kemm-il darba tkellimt fuq bażi konfidenzjali ma' l-esperti ta' Appledore - din m'intix se ssibha miktuba Prof. Bonnici, għaliex dawn wara li jiktbu u jiltaqgħu man-nies kienu jiġu jitkellmu miegħi u ma kienx ikun hemm segretarju biex jieħu l-minuti, ħalli jkunu jistgħu jitkellmu kif jaħsbu li għandhom jitkellmu - u dawn kienu jagħmluha ċara li ċerti affarijiet ma jsirux għax jew din se tkun tarzna kummerċjali jew se tkun tarzna militari, jiġifieri in terms ta' kif jiġi organizzat ix-xogħol, ta' kif se tagħmel marketing tax-xogħol u ta' kif se tmur tisposta ruħek quddiem in-nies u tgħidilhom biex jagħtuk ix-xogħol.

M'hu veru xejn li għaliex għandek iċ-ċertifikat tas-sixth fleet se ġġib jew tattira lin-nies.

Mill-esperjenza tiegħi stess nista' ngħid li fl-Amerika stess jgħidulek li jekk ikun hemm il-flotta Amerikana, allura dik tingħata preċedenza fuq xogħol ieħor f'każ li jinqala' xi ħaġa.

Fl-Amerika stess jaħdmu hekk.

Is- Senat u l-Kungress Amerikan il-ħin kollu jiġġieldu biex in-navy Amerikana tmur issewwi fil-portijiet tagħhom, u jitolbu wkoll esklussivita` u joħorġu liġijiet u regolamenti biex ċertu ammont ta' xogħol fuq il-flotot tan-navy Amerikana, anke jekk tkun qiegħda fl-Oċean Paċifiku, jekk ikun aktar minn ċertu ammont irid imur fil-port tagħhom.

U sewwa jagħmlu li jagħmlu hekk, imma dan jagħmluh bil-ħsieb ċar li port li qed jagħmel dak ix-xogħol huwa militari u l-kummerċjal jiżgiċċa minnu għaliex jafu li jekk tinqala' xi ħaġa l-militar għandu preċedenza.

U dik ma jriduhiex.

Apparti minn dan, minħabba f'hekk it-tarzna tista' titlef ix-xogħol anke fil-kontest ta' pajjiżi oħra li tista' tieħu x-xogħol mingħandhom.

Issa l-bravi ta' "The Times" u ta' "The Malta Independent" meta semmejna dawn l-affarijiet qalu li tal-Labour dejjem moħħhom fil-Libja.

Bħallikieku l-Libja biss teżisti fid-dinja u l-Libja biss tista' tagħti x-xogħol lit- tarzna!

Ċertament ikollhom ir-riżervi tagħhom il-Libjani jekk it-tarzna tmiss jew tiċċappas - uża liema kelma trid - mas-sixth fleet Amerikan.

Jeżistu flotot oħra bħal, per eżempju, dik ta' l-Iran.

Waħda mill-ewwel laqgħat li jien kelli wara li ħadna l-gvern f'idejna kienet mal-Viċi President ta' l-Iran u konna tkellimna preċiżament fuq din il-ħaġa.

Issa forsi jkun hawn min jgħid: Ara naqra x'biża', niċċappsu ma' l-Iran!

U ejja, tkunux vavi, grow up!

Bħalissa l-Ingilterra qed tagħmel minn kollox biex tilqa' lill-Viċi President ta' l-Iran u biex l-Ingliżi jagħtuh l-aqwa trattament għaliex jafu li jista' jkollhom ix-xogħol mill-Iran.

Imbagħad minbarra l-Iran hemm ukoll l-Iraq, għaliex mhux il-Libja biss teżisti fid- dinja.

Dażgur li l-Libja hija importanti imma mhux il-Libja biss teżisti!

Meta konna fil-gvern aħna kellna trattattivi għaddejjin ma' l-Iraq dwar kif nistgħu eventwalment ikollna kuntratti magħhom fuq dawn l-affarijiet.

U ma konniex waħedna qed nagħmlu dan għaliex kien hemm ukoll il-Franċiżi, il-Ġermaniżi u t-Taljani li qed jagħmlu l-istess ħaġa.

Meta konna nibagħtu lin-nies tagħna biex imorru Baghdad, u dawn kienu jmorru l-Ġordan biex minn hemmhekk jieħdu karozza għal Baghdad, kien ikun hemm problema għaliex it-Taljani u l-Ġermaniżi kienu jieħdu t-taxis kollha qabilhom.

Dawn huma affarijiet li rridu nqisuhom, u rridu nqisuhom aktar u aktar fis- sens li dawn m'humiex se jiktbulek u jgħidulek li jekk inti taħdem ma' l- Amerikani, huma m'humiex se jibagħtulek aktar vapuri.

Dażgur li m'humiex se jgħidulek hekk imma s-sinjal jagħtuhulek, imbagħad tifhem jekk trid tifhem u jekk ma tridx tifhem affari tiegħek.

Ejjew inkunu aktar saqajna ma' l-art u nifhmu x'qed nagħmlu.

Jiena għalhekk jiddiżappuntani ċ-chairman tat-tarzna għaliex dawn l- affarijiet kien jgħidhomli meta konna fil-gvern u jien dejjem għedtlu li ma kienx jaf x'inhu jgħid.

U nibqa' ngħidlu li ma jafx x'inhu jgħid.

Mela għaliex taparsi għandek kuntratt man-navy Amerikana jfisser li żgur se jiġi aktar xogħol?

Min jaf x'se jiġri issa?

Nistennew u naraw!

Min jirraġuna hekk ma jkunx qed jara l-implikazzjonijiet marketing-wise, kemm ma' kumpanniji kummerċjali li se jagħmlu l-evalwazzjoni tagħhom ta' kif se taffettwa l-prospetti tagħhom meta jiġu jaħdmu għandek u kemm ta' pajjiżi oħra li għar-raġunijiet tagħhom - għandhom kull dritt ikollhom ir- raġunijiet tagħhom, strateġiċi jew ta' differenza ma' l-Istati Uniti - jibqgħu lura.

Dawn huma l-affarijiet li tajjeb li ngħiduhom u ngħiduhom bl- aktar mod straight, mingħajr ma noqogħdu nduru mal-lewża.

Għalhekk jien ngħid li meta tħares lejn dak li qed jiġi propost u tpoġġih fil-qafas ta' x'inhu għaddej ikollok bilfors mhux biss tiskanta u tistgħaġeb imma anke titħasseb għaliex qisna qegħdin f'sitwazzjoni fejn qed tidħol mentalita` ta' I'm alright Jack, l-affarijiet jistgħu jimxu; qisu ħiereġ il-ħabel, il- ħabel idur u f'daqqa waħda jeħel ma' x'imkien u tibqa' imdendel!

Bl-istess mod, l-argument l-ieħor li pprova jiżgiċċa ftit minnu llum il- Prof Bonnici, dwar kif tista' toħloq sinerġija - għalkemm ma jidhirlix li ntużat din il-kelma, għaliex ma naħsibx li tasal sal-livell tiegħu, għax aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qed jaqagħlu l-livell intellettwali l-Prof.

Bonnici ...

L-argument qed ikun qisu li b'shipbuilding min-naħa u b'shiprepair min-naħa l-oħra nkunu qegħdin f'pożizzjoni li noħolqu xi ħaġa ġdida.

Dan m'hu veru xejn.

To be fair irrid ngħid li jiena kont naħseb bħalu, u waħda mill-ewwel ideat li konna ħsibna fiha - u din kienet ilha ġejja - kienet li kellna ngħaqqduhom flimkien.

To be fair ukoll, meta fl- 1994 kien sar l-abbozz ta' ftehim bejn il-gvern Nazzjonalista u l-GWU li kien jitkellem fuq dawn l-affarijiet, jiena kont żammejt ħalqi magħluq fuq dan il-punt għaliex a priori, jekk tħares lejh minn barra, taħseb li jagħmel sens.

Imma din m'hijiex politika u lanqas hija ideoloġija imma hija xi ħaġa li toħroġ mit-tmexxija tan-nies, ta' l-istrutturi u tat- teknoloġija.

Allura meta mbagħad il-fatti juru mod ieħor trid taċċetta r- realta`.

L-esperti ta' Appledore lili kienu qaluli straight and plain f'wiċċi - ma nafx kitbuhiex x'imkien imma konna tkellimniha kemm-il darba; (Interruzzjonijiet) il-Prof.

Bonnici qed jgħid li ma sabhiex - li t- teknoloġija tal-bini tal-vapuri u t-teknoloġija tax-shiprepair huma differenti, is-swieq għalihom huma differenti u l-mod kif jiġu organizzati l-affarijiet huma differenti.

U allura Appledore kienu qalulna minnufih biex ma ngħaqqdux waħda ma' l-oħra u kienu tawna pariri sħaħ u qawwija kontra li ssir din il-ħaġa.

Din m'għandhiex x'taqsam aktar ma' ideoloġija u lanqas ma' politika imma hija r-realta` ta' kif inhuma l-affarijiet, ta' kif isir ix-xogħol fil-qasam tal-vapuri.

Li mbagħad twebbes rasek u tgħid "mhux hekk", ma jagħmilx sens.

U jien l-ewwel wieħed kont bdilt l-opinjoni tiegħi.

Aktar minn hekk, kien hemm l-esperjenza diretta ta' x'kellna għaddej kemm fit-tarzna ta' Bormla kif ukoll fit-tarzna tal-Marsa, li allura kompliet tikkonvinċina li dawn l-affarijiet ma jagħmlux sens.

Bejn l-1997 u l-1998 kien hemm xogħol li kien qed isir fit-tarzna tal-Marsa min-nies tat-tarzna ta' Bormla, u kien hemm xogħol ieħor li kien qed isir fit-tarzna ta' Bormla min-nies tat-tarzna tal-Marsa.

U kien hemm problemi kbar biex dawn l- affarijiet jimxu 'l quddiem, mhux għaliex il-ħaddiema ma setgħux jaqblu flimkien imma għaliex l-istrutturi tat-tmexxija, il-kultura tat-tmexxija, it-teknoloġija kif kienet mgħallma fix-shipbuilding u kif kienet maħduma fit-tarzna ta' Bormla ma kenux jiffittjaw.

Apparti mbagħad mill-iskali ta' pagi u mill-inċentivi li kienu jingħataw, li anqas u anqas kienu jiffittjaw.

Allura kien hemm diżgwid totali u l-produttivita` u x-xogħol ħafna drabi għalhekk kien jaqa' lura.

Tant ma kienx hemm ingranaġġ - nerġa' ngħid li dan mhux tort tal-ħaddiema u ħafna drabi lanqas tort tal- management - li l-affarijiet ma setgħux jimxu 'l quddiem.

Issa jiġi l-Prof Bonnici jgħidilna li ż-żewġ azjendi għandhom iħarsu lejn il-mod ta' kif isibu s-swieq flimkien.

Din mhijiex ir-realta' għax is-suq tat-tiswija tal- vapuri huwa differenti minn dak tal-bini tal-vapuri.

Dan turih l-Unjoni Ewropea stess bil-politika tagħha għaliex għandha politika differenti bejn it-tiswija tal-vapuri u l-bini tal-vapuri.

Imbagħad għandna l-argument li dan se jipprova jagħmel sinerġija fil-bini ta' l-ispares.

Bir-rispett kollu ngħidlek li se jkollok taħwida magna, akbar minn dik li dġa` hemm.

Aktar u aktar għaliex il-mod li bih iridu jaħdmu l-managements se jkunu qegħdin joborxu ma' xulxin.

Anke bl-idea l- oħra, jekk fhimt sewwa, ta' holding company b'chairman wieħed, se tirriduċu liċ-chairman tad-drydocks u liċ-chairman tax-shipbuilding - li se jkun l- istess persuna u qed jgħidu li se jkun is-Sur Cassar White - għal pupu finanzjarju.

Iċ-chairman tat-tarzna irid ikun chairman li jkollu grip u grinta mhux biss fuq in-naħa finazjarja u tal-marketing imma anke fuq in- naħa tal-produzzjoni.

U malli tappunta wieħed biex jagħmel iż-żewġ affarijiet għaż-żewġ kumpanniji tkun qed tfotti kollox.

L-uniku mod kif jien nista' nispjega dan ix-scenario huwa billi ngħid li dan huwa scenario maħsub biex ikollna implosion sħiħa fiż-żewġ sistemi, biex is-sistemi tant ikomplu jikkrollaw li ma nkunux nistgħu nimxu 'l quddiem.

M'hemmx soluzzjoni oħra.

Jien kont nistenna li jkollna rendikont suret in-nies dwar is-sezzjoni ta' l-operations il-ġodda għaliex din hija waħda mill-akbar areas fejn għandna fallimenti.

Imma dwar dan il-ministru ma qalilna xejn u issa ħareġ b'din l-idea li ċ-chairman ikun l-istess wieħed għaż-żewġ kumpanniji u jmexxi żewġ kumpanniji ta' dan it-tip!

Imma dan kif se jkun f'pożizzjoni li jista' jżomm linja u bilanċ serju bejn żewġ entijiet li għandhom affarijiet li qed jiġbduhom 'il bogħod minn xulxin?

Jien minn hawnhekk nissuġġerixxi lill-gvern sabiex jerġa' jħares lejn din l-proposta anke għaliex jekk stess qed issir with the best of intentions, hija t- triq li se twassal għal problemi kbar u se toħloq problemi kbar.

Din m'hijiex kwestjoni ta' politika issa imma hija kwestjoni ta' management, ta' teknoloġija, ta' kif ikunu organizzati l-affarijiet u jkun kemm ikun tajjeb iċ-chairman li jintgħażel, qed tpoġġuh fuq missjoni impossibbli.

Sur President, forsi jkun tajjeb li hawnhekk inpoġġu dan kollu fil-qafas tal-politika Ewropea tal-gvern, għaliex jien personalment ma nistax nifhem lill-ministru meta jgħid li se jkun qed jagħmel business plan għat-tarzna li fuq ħames snin se twassal biex it-tarzna tkun kompletament vijabbli.

Kieku din qed jgħidha bħala mod kif itella' l-moral nifhimha imma dan qed jgħidha għaliex qisu jridna nemmnuha.

Imbagħad jgħidli li aħna konna għedna l-istess ħaġa u li kellna draft contract preparat mill-Appledore - liema rapport aħna konna għadna ma flejnihx kompletament - li jgħid li jekk ma naslux konna lest li nagħlqu t-tarzna.

Imma din x'għandha x'taqsam ma' proposta li issa qed tkun formali?

Sa ħames snin oħra bil-business plan tal-gvern, kemm se naslu biex it-tarzna nagħmluha vijabbli?

Hawn xi ħadd f'dan il-parlament jew barra minnu li jista' jemmen li sa ħames snin, bil- business plan tal-gvern, it-tarzna se ssir vijabbli?

Jien l-ewwel wieħed ma nemminhiex u jekk il-gvern jemminha jagħmel dan għaliex jaqbillu.

Jien naqbel li għandna nagħmlu minn kollox biex it-tarznari ma jiqbgħux għaddejjin bis-sussidju għoli li kellhom sentejn ilu u li reġa' għandhom illum, imma li mbagħad tgħid li tlieta, erba', ħames snin down the road it- tarzna se tkun f'pożizzjoni li ma jkollhiex bżonn sussidju ngħid li dan li qed jingħad jista' jkollu intenzjoni waħda biss, ċioe' l-intenzjoni li bih jippaċifikaw lill-kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea biex jgħidulhom li ninsabu mexjin fit-triq li anke f'dan il-qasam se nkunu konformi mal- politika ta' l-Unjoni.

Jien nerġa' ngħid - naħseb li sħabi jkollhom ċans jispjegaw aktar fid-dettall l-implikazzjonijiet tal-politika ta' l-Unjoni Ewropea f'dak li għandu x'jaqsam mat-tarznari - li l-implikazzjonijiet huma li jingħata jew ma jingħatax żmien ta' transizzjoni, hemm regoli ċari li kieku Malta Allaħares qatt tkun membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea, kemm it- tarzna ta' Bormla kif ukoll it-tarzna tal-Marsa jkollhom jissodisfaw.

It-tarzna ta' Bormla żgur li jkollha tissodisfa l-kondizzjoni - jekk ikunx hemm perijodu ta' transizzjoni jew le huwa immaterjali - li ma jkunx hemm sussidji bbażati fuq pagi; jiġifieri li jekk ma jkollhomx xogħol ma jitħallsux u ma jitħallsux lanqas jekk ikun hemm telf.

Imbagħad għal dak li għandu x'jaqsam mat-tarzna tal-Marsa għall-bini tal-vapuri, ikun hemm jew ma jkunx hemm żmien ta' transizzjoni, il-politika ta' l-Unjoni Ewropea hija formali u m'hemmx sussidji għall-pagi.

Li jkun hemm biss huwa li jkollok sussidji fuq il-kuntratti li ġġib, liema sussidju ma jkunx aktar minn 5% ta' l-ammont li jiġi jiswa l-vapur.

Dan ifisser li meta ma jkunx hemmx xogħol għat-tarzna tal-Marsa dik it-tarzna ma tista' tieħu l-ebda għajnuna u l-ebda sussidju.

Dik hija l-verita'.

Allura ejja nkunu serji fil-mod kif nippreżentaw l-affarijiet għaliex li ngħidu li f'ħames snin b'dan il-business plan mirakuluż se naslu għall-punt fejn se jkun hemm vijabilita` totali, m'hu xejn aktar ħlief eżerċizzju fil-qerq, Sur President, qerq maħsub biex jipprova jgħatti l-isfidi u l-problemi u biex ikun hemm taparsi min jgħid li se nġibuha żewġ ukoll.

Jien naħseb li jkun tajjeb li nitkellmu, naħdmu u nirriflettu fuq din il-ħaġa.

Issa meta nkunu għedna u rajna dan kollu, nistgħu effettivament nifhmu x'inhija l- istrateġija tal-gvern fuq it-tarznari?

Jien personalment stennejt li llum ikollna spjega ċara ta' x'inhi l- istrateġija li miexi biha l-gvern.

Meta aħna konna fil-gvern, tajjeb jew ħażin, għamilna jew m'għamilniex għedewwa, dejjaqna jew ma dejjaqniex lin- nies, almenu kellna x-xogħol għaddej, żidna l-bejgħ u żidna t-turnover tat- tarzna, liema turnover issa reġa' naqas.

Jien nixtieq inkun naf aktar fid- dettall x'inhi on the ground l-istrateġija li biha miexi dan il-gvern f'dak li għandu x'jaqsam, per eżempju, ma' xogħol ġdid u proġetti ġodda.

Għadna mexjin bl-istrateġija li nipprovaw indaħħlu proġetti industrijali ġodda fit- tarzna?

X'inhu jsir biex jidħlu proġetti industrijali ġodda fit-tarzna?

X'inhuma l-inizjattivi li ħarġu bihom?

X'pakketti ta' inċentivi qed jagħti l-gvern biex jimxi 'l quddiem?

X'inhu l-investiment li qed jaħseb fuqu l- gvern ħalli tabilħaqq it-tarzna timxi 'l quddiem?

Jien issa nista' ngħid xi ħaġa oħra wkoll b'mod konfidenzjali - għalkemm issa m'għadhiex konfidenzjali - li konna tkellimna dwarha ma' Appledore.

Wieħed mill-impenni tagħna kien li bħala parti mill-pakkett ta' kif inbiddlu t-tarzna, bis-sagrifiċċji li konna qed nistennew u nitolbu, konna qed naħsbu f'investiment ġdid għal attrezzaturi għat-tarzna.

Jien l-ewwel wieħed kont inqis - u sħabi kważi aktar minni - li la qegħdin nitolbu dak it-tip ta' xogħol u dak it-tip ta' sforz, kellna nkunu lesti biex anke parti mill-fondi ta' privatizzazzjoni nibdew niddedikawhom eventwalment ħalli nkunu nistgħu ninvestu aktar fit-tarzna u ntejbu l-attrezzaturi taż- żewġ tarznari.

Imma Appledore qalulna biex dik it-tip ta' triq nagħmluha aktar 'il quddiem u biex ma nibdewx ninvestu minn issa, għaliex bl- istrutturar u bl-arranġament li stajna nagħmlu b'dak li hemm diġa` fit- tarzna stajna nagħmlu titjib operattiv, kummerċjali u teknoloġiku, li mbagħad minnhom jagħmel aktar sens, jekk jimxi 'l quddiem, li ninvestu.

U allura din kienet eżattament il-linja li konna qegħdin nieħdu, fis-sens li l-ewwel aħdem ħalli ddaħħal proġetti ġodda u ttejjeb l-operazzjoni fuq it- tiswija, imbagħad minn hemmhekk imxi 'l quddiem ħalli tkun tista' tinvesti għat-tajjeb.

Fuq dan illum ma smajna assolutament xejn.

Sur President, huwa veru li l-kunsill attwali tat-tarzna seta' ffunzjona aħjar u jien għandi l-kritika tiegħi x'nagħmel lejn il-kunsill - għaliex sar xogħol tajjeb u sar xogħol anqas tajjeb - u naċċetta r-responsabbilta` li kont jien ukoll li għażilt lil min għażilt, imma mbagħad hemm ukoll ir- responsabbilta` tal-gvern għaliex il-gvern ma jistax joqgħod gallerija.

Il- kunsill huwa responsabbli lejn il-gvern.

U min-naħa tal-gvern x'kienu l- esiġenzi u t-talbiet li poġġew fuq il-kunsill, u x'kienu l-aspettattivi li stennew mill-kunsill bħala investiment, strateġija, arranġamenti, tmexxija u bidliet f'dak li għandu x'jaqsam ma' xogħol?

U x'irranġa jew ma rranġax il-gvern biex jekk, per eżempju, manager tan-new operations ma jrendix għallinqas ikun hemm xi ħadd held accountable?

X'irranġa jew ma rranġax il- gvern biex jekk hemm problema f'dak li għandu x'jaqsam ma' marketing ikun hemm xi ħadd li huwa accountable?

Jekk l-investimenti mhux se jsiru u l- gvern jaħseb li għandhom isiru jew jaħseb li m'għandhomx isiru, għandu jkollna stqarrija min-naħa tal-gvern.

Il-kunsill jirrispondi lix- shareholders - f'dan il-każ lill-gvern - u x-shareholder jara x'jaħseb, xi jrid u xi strateġija għandu.

Minn dan kollu, Sur President, illum ma smajna xejn.

Dan allura aktar u aktar jikkonferma li l-proposti li għandna quddiemna llum m'humiex proposti li nistgħu naqblu magħhom.

M'humiex proposti li nistgħu naqblu magħhom għar-raġuni li kummerċjalment, ekonomikament u nazzjonalment ma jagħmlux sens għall-problema li għandna quddiemna, imma aktar u aktar għaliex qishom parti minn strateġija li hija maħsuba biex jimbuttaw aktar lit-tarzna lejn ix-xifer biex imbagħad il- gvern jaħsel idejh.

M'huwiex ipprovat li l-kunsill b'xi mod jaħti għall- problemi li għandha t-tarzna, anzi nerġa' ngħid li l-kunsill tax- shipbuilding li huwa strutturat differenti ffaċċja problemi analogi.

Mela allura mhux dik hi l-problema, aktar u aktar imbagħad jekk wieħed iħares lejn il-metodi ta' kontroll li qed jiġu ssuġġeriti.

Jien semmejt li quddiemna għandna żewġ proposti, ċioe' l-proposta li l- kunsill ikun kollu maħtur mill-gvern ħlief għal wieħed, u l-proposta l-oħra mbagħad li l-ministru konċernat jibda jirċievi l-management accounts kull xahar mingħand it-tarzna u qabel isir budget irid jirċievi dak il-budget u japprovah.

Dawk huma ż-żewġ proposti ta' kontroll fil-liġi.

U jien hawnhekk ngħid: Imma dan logħob bil-karti!

Jien nimmeravilja ruħi kemm dan il-gvern huwa inkoerenti f'dak li jagħmel.

Dalgħodu konna qegħdin ngħaddu l-liġi li għandha x'taqsam mal-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita`, fejn ukoll hemm pċrovvediment ġdid dwar il-budget ta' din l- istess kummissjoni.

F'dik il-liġi jingħad li l-budget tal-kummissjoni jimxi 'l quddiem jekk ikun approvat mill-ministru responsabbli mill- kummissjoni u mill-ministru tal-finanzi.

Fil-fatt klawsola 28 tgħid hekk:

"If approved by the Minister and by the Minister of Finance, such business plan shall be the approved budget of the Commission.".

Jien staqsejt lill-ministru li kien qed jippilota l-liġi jekk hemmx għalfejn noqogħdu nirriferu għall-ministru konċernat u l-ministru tal- finanzi - għaliex b'hekk se nkunu qed noħolqu preċedent kbir - imma huwa qalli li din hija xi ħaġa li tagħmel sens u li hekk jaħsbu li għandha tkun.

Jien komplejt ngħidlu li l-ministru konċernat mill-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita` u l-ministru tal-finanzi jifformaw parti mill-istess kabinett u allura m'hemmx għalfejn fl-istess liġi tagħtihom cross- referencing it-tnejn li huma, imma l-ministru qalli biex ma noqgħodx nipprova nniggeż u ndaħħal il-politika.

Naturalment huwa qalli hekk għaliex jien staqsejtu jekk dan hux qed jiġri minħabba dak li ġara fl- universita`, fejn dawn kienu ffirmaw collective agreement imbagħad il- ministru tal-finanzi ma approvahx.

Sur President, issa quddiemna għandna liġi li titkellem dwar bidliet fit- tarzna u mill-ġdid għandna klawsola li tirrigwarda l-approval tal-budget u għaġeb ta' l-għeġubijiet - bir-rispett kollu lejn il-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita`, għaliex dawk kulma għandhom huwa biss budget ta' madwar Lm100,000 filwaqt li l-budget tat-tarzna jinvolvi madwar Lm15 miljun - din id-darba din il-klawsola tgħid hekk:

"The council shall not later than the 30th December of each year forward to the minister responsible for the Malta Drydocks for his approval the budget in respect of the following financial year.

The minister responsible for the Malta Drydocks may require the council to make such modifications to the budget as he may deem appropriate."

Mela fil-każ tal-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita` jridu jkunu l- ministru konċernat u l-ministru tal-finanzi li japprovaw, biex iżommu kontroll strett, u fil-każ tat-tarzna fejn għandna nvoluti Lm15 miljun jew aktar huwa approvat biss mill-ministru responsabbli mit-tarzna.

U jien nistaqsi: Fejn hi l-koerenza għal dan kollu?

Dan juri aktar u aktar li s- sinjali minn kullimkien huma mħarbta.

Sur President, qed insemmi din għaliex fl-opinjoni tiegħi l-problema li għandna quddiemna hi li dan l-abbozz ta' liġi qed jagħti sinjali mħarbta ta' min lit-tarzna jaraha bħala qrada; jekk jista' jagħmlilha l-faxex ħalli ma jkunx jista' jħoss xejn, jagħmlilha.

U l-inkoerenza mbagħad tidħol anke fil-mod kif xogħol ta' bini, xogħol ta' tiġdid u xogħol tat-tul li jrid isir fit-tarznari jiġi njorat.

F'din l-aħħar sena, Onor. Bonnici, it- tarzna mhux talli ma marritx 'il quddiem talli marret lura, u dan minkejja li daħħalna strutturi ġodda fi żmienna.

Huwa veru li int żammejthom dawn l- istrutturi imma trid ukoll tistaqsi lilek innifsek dan għaliex u mhux billi twaddab il-bżar fl-għajnejn.

Waddab kemm trid bżar fl-għajnejn imma jekk tabilħaqq dan il-gvern irid futur tat-tul fit-tarzna, irid jaħdem bis- serjeta` u mhux jagħmel biss rixa fuq il-bieb ta' barra tal-kastell!

Dak mhux talli m'huwiex biżżejjed talli jagħti s-sinjali ħżiena kollha.

Kif diġa` għedt, Sur President, it-tarznari huma forsi l-aktar azjenda importanti f'pajjiżna imma wkoll huma qishom ix-xbiha ta' pajjiżna fit- tiġdid li għandhom, fil-mod kif iridu jipprovdu xogħol li jkun tabilħaqq vijabbli, fil-mod kif tabilħaqq iridu jimxu 'l quddiem u fit-tiġdid iżommu dak ix-xogħol, u fil-mod kif iridu jipprovdu opportunitajiet ġodda.

Sur President, aħna se nkunu qed nivvutaw kontra dan l-abbozz ta' liġi għaliex minflok dan qed jiffaċċja l-problemi u l-isfidi u jimxi 'l quddiem, qed jipprova jidħak bihom, ibegħedom minn quddiemu u jippretendi li ma jeżistux.

Qiegħed anzi jikkonsagra ċerti problemi u qiegħed jimbotta ċerti problemi li se jkunu ta' deni kbir għall-ħaddiema tat-tarzna u għall-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Kien hemm żmien u għad hemm żmien fejn dan li qed ngħid jien idum ma jiġi mifhum - forsi mhux kulħadd jifhmu mill-ewwel - u ċert li l-propaganda se tkun għaddejja all out biex tipprova tnassas, tbiddel, tqarraq, tħawwad u tippreżenta l-affarijiet b'mod differenti.

Meta jkun hemm strateġija tat-tul mhux kulħadd jifhimha u mhux kulħadd jifhem il-ħtieġa tagħha imma d-dover tagħna huwa li nagħmlu kulma nistgħu.

Kif diġa` għedt, aħna wkoll kellna min tana parir biex inħalluhom it- tarznari.

Dawk qalulna li wara kollox, jekk jispiċċaw, il-gvern Laburista jkollu problema anqas fiż-żmien li ġej.

Imma aħna ngħidu le, dak m'huwiex it-target tagħna.

Aħna m'aħniex lesti li naqblu ma' strateġija li timmina minn taħt lit-tarznari.

L-istrateġija tagħna se tkun waħda li nibqgħu ngħidu l-verita`, iebsa kemm hi iebsa u meta l-affarijiet ikunu sejrin tajjeb ngħidu li sejrin tajjeb.

U jiddispjaċini li llum kelli ngħid li ħafna mill-affarijiet ma jidhrux li sejrin tajjeb jew mhux qegħdin jiġu pprospettati tajjeb u min-naħa tagħna l-impenn jibqa' dak li fuq bażi tat- tul it-tarzna nipprovdulha futur li jkun tabilħaqq futur tat-tul.

Grazzi.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, ridt ninformak li għada filgħodu nkompli d-diskussjoni jien bl-intervent tiegħi.

MR SPEAKER: Mela l-Onor.

George Vella huwa in possession.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru sabiex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 12 ta' Jannar 2000, fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Tarzna ta' Malta - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att ta' l-1993 dwar Sanzjonijiet tal-Kunsill tas-Sigurezza tan-Nazzjonijiet Uniti – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rifuġjati - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 2) – it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jemenda Diversi Liġijiet dwar Servizzi fl-Ajruport – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Tismija ta' Ministri f'Diversi Liġijiet – it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Drittijiet dwar Proprjeta' Intellettwali (Miżuri Intrakonfini) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju – it- Tieni Qari (Kont.); u

Abbozz ta' Liġi dwar Opportunitajiet Indaqs għal Persuni b'Diżabilita` – it-Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Anton Refalo.

ONOR.

ANTON REFALO: Mr Speaker, issa li dħalna f'seklu ġdid u anke f'Għawdex spiċċaw il-festi tal-millennju - ftit ftit anke qed insiru nafu kemm flus intnefqu; il-bieraħ ingħatat l-informazzjoni li ntnefqu Lm9,200 għat-tinda, Lm1,500 għall-pasturi u Lm1,127 għall-presepju - ikun tajjeb jekk nieqfu ftit u nirriflettu u nistaqsu lilna nfusna fejn sejrin.

Quo vadis?

Jien dejjem għedt, u nerġa' ngħid, li fejn jidħol Għawdex u l- ministeru għal Għawdex - liema ministeru tgħidx kemm damu jiftaħru bih meta reġgħu ħadu l-poter f'idejhom in-Nazzjonalisti - qegħdin naraw li kollox jinsab miexi mingħajr pjan u kulħadd jaħseb biss għal dak il-mument u kollox sejjer lura.

Sur President, jien nappella lill-ministru sabiex tara li dak ix-xogħol siewi ħafna li l-gvern Laburista kien għamel fix-Xlendi, f'Marsalforn, fiż- Żewwieqa u f'Tal-Qbajjar issirlu l-manutenzjoni meħtieġa.

Xi tliet ijiem ilu nżilt ix-Xlendi u sibt li hemmhekk il-fanali huma kollha sadid.

Kull ħaġa li titkisser titħalla miksura u din it-telqa mhux biss tinħass f'dawn il-postijiet fejn il-gvern Laburista kien għamel ħafna xogħol imma anke fiċ- ċentru tar-Rabat fejn, per eżempju, il-bieraħ stess inkissret bollard u tħalliet fit-triq.

Ix-Xewkija wkoll hemm lamp-posts li ma jixegħlux u ilhom hekk sena u nofs, bir-riżultat li sejrin lura bħall-granċ.

Inwaqqfu bordijiet, kumitati, kummissjonijiet, associations bħall-GTA u ċ-chamber of commerce, l-importanti li nidhru fuq il-media li taparsi qegħdin nagħmlu xi ħaġa mbagħad insibu li kollox huwa bluff u l-problemi reali li għandna fil- gżira Għawdxija ninjorawhom, inħalluhom jikbru, il-kritika ta' l- oppożizzjoni ma nagħtux kasha u nibqgħu sejrin għal riħna u Għawdex tagħna ftit ftit jaqta' lura.

Jiena niftakar li wara li l-ħruġ fil-gazzetta tal-gvern ta' l- applikazzjonijiet għall-casual clerks, lill-ministru għal Għawdex kont għedtilha li kienet qed tagħmel dan biex taqdi erbgħa minn tagħha u kont wissjtha li kienet se ġġib chaos kbir għaliex b'hekk ħafna clerks Għawdxin li qegħdin jaħdmu Malta - dawn daħlu jaħdmu b'eżami u mhux b'sempliċi interview - sejrin jinqabżu.

U jien il-bieraħ irċevejt petizzjoni datata 17 ta' Diċembru, 1999 indirizzata lill-ministru għal Għawdex fejn grupp sħiħ ta' dawn il-clerks - u hawn lista tagħhom - qegħdin jgħidu hekk:

"We are a group of Gozitan clerks who have now been for four years serving in government departments in Malta having to cross over everyday with all the hardship that such daily travelling entails.

We have been claiming our right to be detailed for work in Gozo for a very long time now but things seem to be moving very slowly.

It has now come to our notice that casual substitute clerks will shortly be employed on a definite contract to replace clerical staff on long unpaid leave.

It is felt by all of us that this is unjust in our regard to have new clerks deployed in Gozo at our expense when everyone knows that we have and are still having to face the daily hardships of going to Malta for work.

We are therefore requesting that a way be found through which any casual substitute engaged be detailed in Malta in our stead and we be given the opportunity of working in Gozo as replacement for the staff on long leave.

We are very much grateful for the concern you have always shown towards Gozitan employees ..."

- ma nafx din kif qaluha! -

We are sure that you will be giving us your welcome support in this cause ..."

- mhux hekk! -

"... and that you will use all your good office to ensure that we all finally find suitable work in Gozo.

We take this opportunity to wish you and your family a joyous Christmas and a happy New Year.".

Mr Speaker, lil dawn il-clerks jien ngħidilhom li jistgħu jibqgħu ċerti li m'għandhomx ċans tiġu jaħdmu Għawdex.

Hemm bżonn li l-UĦM, li dawn il- clerks jifformaw parti minnha, turi x'taf bħalma kienet turi x'taf fi żmien il-gvern Laburista, u tiġġieled għad-drittijiet tagħhom għaliex bl-ebda mod il-ministru m'hi sejra tara kif tirranġa li lil dawn il-casuals tibgħathom Malta u iġġib Għawdex lil dawk li huma verament clerks.

Dan huwa l-mod kif dan il-gvern permezz tal-ministeru għal Għawdex qed jaħdem; inaqqar ftit ftit id-drittijiet u l-affarijiet li huma ġusti għall-Għawdxin biex jinqdew dawk li huma tal-klikka, mhux tal-Partit Nazzjonalista, kif dejjem għedt, imma tal-klikka tal-ministru għal Għawdex.

Punt ieħor li nixtieq nagħmel huwa dwar il-kumpannija Gozo Channel.

Kif kulħadd jaf, f'din il-kumpannija dan l-aħħar daħlu jaħdmu partita nies u jien nistaqsi u nisfida lill-ministru sabiex iġġibilna hawnhekk id-dettalji tan-nies kollha li daħlu jaħdmu, għaliex kulħadd jaf li ħafna minn dawn ġew mis-safar bil-promessa tax-xogħol u tqabbdu mal-ewwel jaħdmu mal-Gozo Channel.

Għalxejn tipprova l-ministru - kif għamlet il-bieraħ b'risposta għal domanda ta' l-Onor.

Rita Law - tipprova taħbi u tgħid li dawn tqabbdu jaħdmu wara proċess formali u wara għażla mill-ETC.

Jien minn hawnhekk ngħidilha - u ngħidilha anke barra mill-parlament biex jekk trid tħarrikni - li dan m'hu veru xejn għax dawn iddaħħlu jaħdmu għaliex kienu bażużli tagħha.

Hemm uħud minnhom li lanqas kellhom is-seaman certificate - u jien nisfidaha biex tiġi hawnhekk fil-parlament u tgħid li dan li qed ngħid m'huwiex veru - u kien għadhom kemm ġew minn barra.

Issa ħarġet ukoll li se jerġgħu jgħabbu lill-Gozo Channel b'ħaddiema oħra u qegħdin jivvintaw li jridu nies fil-customer service, iridu deck and office engineers, customer service officers u cabin service assistants.

Dan kollu se jgħabbi lill- kumpannija Gozo Channel b'ħafna nies, imma l-aqwa li naqdu lil dawk li huma tal-ministru!

M'huwiex veru li qiegħda ssir ġustizzja u ftit taż-żmien ieħor naraw kif lil din il-kumpannija erġajna għabbejniha b'dejn kbir wara li, kif jaf kulħadd, il-gvern Laburista kien għamel ħiltu biex jerġa' jpoġġiha fuq saqajha.

Imma milli jidher dawn l-affarijiet qed ikomplu jirrepetu ruħhom u qegħdin isiru inġustizzji kbar mal-poplu Għawdxi, mhux biss mal-Laburisti imma anke man-Nazzjonalisti fejn, b'oxxenita` kbira, bniedem li għadu ġej mis-safar jitqabbad jaħdem mal-Gozo Channel, imbagħad l-uffiċjali ta' l-ETC jiġru wara d-dgħajjef u jipprovaw jaqtgħu n-nies minn fuq ir-reġistru nies biex taparsi juru li f'Għawdex m'hemmx qgħad!

Mr Speaker, punt ieħor li nixtieq nagħmel huwa dwar l-istrike tal-Gozo transport association, liema strike issa ilu sejjer għal żmien twil.

Hawnhekk il-ministeru reġa' wera li huwa inkapaċi biex isolvi din il- problema tal-bus owners fil-gżira Għawdxija.

Hemm ukoll il-problema kbira l-oħra tal-Gozo tours association fejn, filwaqt li l-ministeru kien waqqaf din l-association u ħareġ jgħid li din issa se ssolvi l-problemi kbar li għandna fil-gżira Għawdxija għar-rigward il-qasam turistiku, milli jidher din qiegħda hemm għall-isem biss għaliex m'għandha funzjoni ta' xejn.

L- istess membri ta' din l-association jgħidu li huma ma ġew konsultati qatt.

L-unika ħaġa li forsi saret kienet li nfetaħ tourist office f'Malta għall- gżira Għawdxija, u dan meta nafu li jekk verament għandna turisti ta' kwalita`, dawn kemm sempliċement jaqbdu helicopter u jiġu Għawdex.

Ngħid għalija lanqas ma nista' nifhem kif Għawdex ma jistax jieħu share min-negozju li dawn il-cruise liners iħallu meta jidħlu Malta.

Il-feedback li kelli jien kienet li ċertu ministru fil-kabinett qed jopponi li cruise liners jiġu fil-gżira Għawdxija.

(Interruzzjonijiet) M'hemmx diffikulta` u lanqas skuża li tgħid li dan il-cruise liner ma jidħolx fil-port għaliex min mar fuq dawn il-cruises jaf li hemm ħafna portijiet fejn dan il-cruise liner ma jidħolx, imma dan għandu l-boats tiegħu u t-turisti jkunu jistgħu jinżlu hemmhekk.

Jien nappella lill-ministru sabiex mhux toqgħod tagħmel dawn l-associations imma tagħfas fuq il-gvern sabiex tara kif minn dawn il- cruise liners li qegħdin jidħlu almenu nieħdu x-share żgħir tagħna ħalli fl- aħħar forsi nibdew inqajmu l-famuża ekonomija.

Niġi issa għall-Gozo chamber of commerce.

Mr Speaker, jien attendejt għal din il-laqgħa u ħassejtni ddispjaċut għall-fatt li s-Sinjorija Tiegħek ma kenitx preżenti.

Jien staqsejt dwar dan u r-risposta li ħadt kienet li inti ma kontx ġejt mistieden - jien din naraha bħala ħaġa ta' stmerrija għaliex jien nammira x-xogħol tajjeb li int għamilt għall-gżira Għawdxija - għalkemm m'għandix konferma ta' dan.

Pero' rigward din il-Gozo chamber of commerce irrid ngħid li din hija messa in scena oħra li m'hijiex se taħdem.

Ċertament li nemmen li hemm bżonn li l- kummerċ fil-gżira Għawdxija nagħtuh spinta 'l quddiem pero' ma nemminx li għandna noqogħdu nagħmlu dawn il-kummiedji, fejn nidhru niffirmaw kuntratti u nagħmluha ta' xhieda aħna l-membri parlamentari biex taparsi għamilna xi ħaġa għall-ġid tal-gżira Għawdxija.

Jekk din iċ-chamber of commerce m'aħniex se nagħtuha s-snien - u s-snien tagħtihomlha billi tagħtiha l- finanzi - din m'hijiex se taħdem.

Ma tistax inti tippretendi li jkollok bniedem bħal John Magro jagħmel l-uffiċċju tiegħu hu u joħroġ l-ispejjeż kollha hu!

Jekk dan il-gvern verament jemmen li Għawdex huwa reġjun u li għandu jkollu say fl-ekonomija globali tal-gżira Maltija, hemm bżonn li din iċ- chamber of commerce tiġi rikonoxxuta b'liġi u tingħata sehem mill-budget tal-gvern.

Milli jidher din kienet biss għaqda fejn, wara ħafna insistenza, iċ-chamber of commerce ta' Malta fl-aħħar aċċettaw li jkun hemm rappreżentant ta' Għawdex f'Malta.

Pero` milli jidher il-gvern din mhux beħsiebu jagħtiha l-mezz biex timxi u tagħti spinta lill-ekonomija Għawdxija.

U jien aktar naħseb il-ħażin milli t-tajjeb u ngħid li din hija għaqda oħra li bħal ta' qabilha qiegħda hemm biss biex isservi ta' smokescreen, ta' paraventu biex għamlet ftit pubbliċita` lill-ministeru għal Għawdex u xejn iktar.

Mr Speaker, għedt u nerġa' ngħid li hemm bżonn li fejn jidħlu d- drittijiet tal-poplu Għawdxi nimxu bis-serjeta`.

F'Għawdex mhux biss qegħdin isiru ħafna inġustizzji imma hemm każijiet fejn qed ikun hemm indħil fl-amministrazzjoni tal-ġustizzja.

Illum m'iniex se nkompli nispjega u nelabora fuq dan imma jien naf ċert - u għandi l-provi - li hemm min qiegħed jindaħal fl-amministrazzjoni tal-ġustizzja.

Dawn l-affarijiet huma ħżiena u nerġa' ngħid li hemm bżonn li l-qrati nħalluhom għalihom.

Dawn huma indipendenti u ma nistgħux nibqgħu mexjin bil-mod li nindaħlu f'kollox basta nakkwistaw il-voti.

Mr Speaker, nagħlaq billi ngħid li aħna biss għasafar tal-passa.

Il- ministru għal Għawdex hija biss għasfur tal-passa, qiegħda hemm bil-voti tal-poplu Għawdxi biex tara li d-drittjiet ta' l-Għawdxin jiġu mħarsa u mhux biex tara kif se tikseb aktar voti.

Hemm bżonn niġġieldu aktar għad- drittijiet ta' l-Għawdxin għaliex ftit ftit qegħdin naraw li Għawdex qed jitlef l-identita` tiegħu.

Ngħid għalija jien ninsab diżilluż dwar il-fatt li l-kunċett reġjonali li tant u tant ħdimna għalih illum spiċċa fix-xejn.

Illum m'hemmx dik il-willingness li tiġġieled għad-drittijiet ta' l- Għawdxin, kollox miexi għal rieħu, kollox miexi waħdu, bir-riżultat li għandek ekonomija staġnata, kummerċ staġnat, qgħad kbir u nies li ma jafux x'sejrin jagħmlu.

Jien naħseb li aktar minn Malta, f'Għawdex illum teżisti telqa kbira u diżordni sħiħ; ħaddiema tal-gvern ma jridu jagħmlu xejn, dixxiplina fuq il-ħaddiema mkien, kulħadd jagħmel li jrid, ħadd ma jikkmanda lil ħadd, il-bażużli ma jmorrux għax-xogħol, basta li l-ministru għal Għawdex takkwista aktar voti.

Dan l-aġir tefagħna l-baħar fi żmien sena, aħseb u ara jekk inkomplu sejrin b'dan ir-ritmu!

Mr Speaker, hemm bżonn għalhekk li aħna lkoll flimkien, jekk qegħdin naraw bis-serjeta` li l-affarijiet sejrin ħażin, niġbdu l-attenzjoni tal- ministru u tal-gvern - kif wara kollox għamel anke l-Onor.

Galea Pace meta tkellem hawnhekk fid-diskussjoni tal-budget, fejn lill-gvern tah messaġġ ċar, u jien ammirajt ħafna l-mod li bih tkellem - sabiex verament inkomplu niġġieldu għall-identita` u għall-ġid tal-poplu Għawdxi.

Grazzi.

Mr Speaker, qabel nagħlaq nitlob il-permess sabiex inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra xi dokumenti li semmejt aktar kmieni.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

ANTON REFALO: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' petizzjoni, datata 17 ta' Diċembru 1999, indirizzata lill- ministru għal Għawdex u ffirmata minn skrivani Għawdxin jaħdmu Malta.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, nixtieq inwassal il-preokkupazzjoni tar-residenti li jgħixu qrib il-Pescatore Restaurant, f'San Pawl il-Baħar, li huma nkwetati li b'xi mod is-sid ta' dan il-post se jirnexxilu jġibha żewġ, jew bit-tajjeb jew bil-ħażin, jew mill-bieb jew mit-tieqa, biex jibdel l-użu ta' dan il-post minn restaurant għal diskoteka.

Dawn ir- residenti huma mħassbin ħafna għaliex ilhom is-snin jirreżistu kull sforz biex l-inħawi tagħhom jitħarbtulhom minn mill-Pescatore irid jagħmel diskoteka.

Dan il-post jinsab fil-qalba tar-raħal ta' San Pawl il-Baħar, fil-parti l-antika, u ċertament m'hijiex parti turistika u storbjuża imma hija parti residenzjali.

Allura huwa bir-raġun li r-residenti li jgħixu f'dawn l-inħawi huma nkwetati li qed jaraw ċerti maniġġi u qed jibżgħu li fl-aħħar mill-aħħar dan il-post jispiċċa jinbidel f'diskoteka.

Issa min hu midħla ta' dawn l-inħawi jaf li dawn l-inħawi m'humiex attrezzati biex jilqgħu fihom influss qawwi ta' karozzi li jiġu hemm biż- żgħażagħ biex jiddevertu.

Fil-fatt f'postijiet fejn hemm diskoteki, ir- residenti jispiċċaw priġunieri fi djarhom għaliex it-toroq kollha jispiċċaw meħuda minn min imur bil-karozza hemmhekk, bir-riżultat li jkun hemm ħafna storbju, ħmieġ u karozzi pparkjati bl-addoċċ.

Nerġa' ngħid li dan il-post m'huwiex attrezzat biex jilqa' fih mijiet ta' persuni li jmorru hemmhekk biex jiddevertu iżda sfortunatament teżisti konfużjoni sħiħa dwar x'qed jiġri tant li r-residenti kienu anke ffirmaw petizzjoni u kitbu lill- awtorita` ta' l-ippjanar biex meta jiġu biex jittieħdu deċiżjonijiet dwar il-fatt jekk minn restaurant għandux permess li jsir diskoteka, huma jkunu preżenti għal-laqgħat.

Fil-fatt id-deċiżjoni li fil-bini għandhom isiru il- bidliet strutturali kollha meħtieġa biex isir diskoteka ttieħdet f'Awissu u r-residenti rċevew ittra biex tinfurmahom dwar dan f'Diċembru.

Hemm imbagħad il-mistoqsija l-kbira dwar kif ittieħdet dik id-deċiżjoni u b'liema tip ta' raġunament waslu għaliha.

U l-biċċa tkompli tikkomplika ruħha għaliex kien hemm mument fejn l-ewwel is-sid applika għand l- awtorita` ta' l-ippjanar biex jibdel l-użu minn restaurant għal diskoteka, imbagħad irtira l-applikazzjoni tiegħu għaliex qal li hu diġa` għandu l- permess biex jorganizza discos.

Fil-bidu jien għedt li r-residenti huma mħassbin u rrabbjati li dan is-sid se jirnexxilu jġibha żewġ u jekk mhux se jidħol mill-bieb se jidħol mit-tieqa, proprju għal dan il-fatt.

Għax meta ra li l-awtorita' ta' l-ippjanar qiegħda tgħid li l-post u l-inħawi m'humiex attrezzati biex issir diskoteka fihom, irtira l-applikazzjoni biex jipprova jġib permess mingħand il-bord tal-liċenzji tal-pulizija ħalli jkun jista' jagħmel diskoteka.

Issa hawnhekk huwa interessanti li wieħed ikun jaf li madwar sentejn ilu dan is-sid kien kera l-post għal serata - liema serata swiet aktar minn Lm50,000 biex tiġi organizzata - u min kera dan il-post mhux talli ma kienx informat li hemmhekk ma kienx hemm liċenzja biex tiġi organizzata lejla ta' divertiment, mużika u żfin, talli kien informat bil-maqlub, jiġifieri li l-post kellu l-permessi kollha meħtieġa biex tiġi organizzata serata ta' dak it-tip.

Dan ħallas ħafna flus biex iġib l-apparat tas-sound system, biex jikri d-deejays u biex iġib lil min kien se jipprovdi d- divertiment, biex imbagħad f'daqqa waħda tfaċċaw il-pulizija u qalulu li kienu se jwaqqfuh għaliex il-post ma kellux permess biex isiru dawn it-tip ta' serati.

U jien ukoll għandi ftit mistoqsijiet x'nagħmel.

Il-post għandu jew m'għandux permess biex fih isiru dawn id-discos?

Għaliex issa s-sid qed jgħid li diġa` għandu l-permessi meħtieġa u għalhekk qed jirtira l-applikazzjoni minn quddiem l-awtorita` ta' l-ippjanar?

Kif jgħid li għandu l-permess meta xi ħadd li pprova jorganizza serata ta' żfin u mużika f'dak il-post ġie mwaqqaf u l-pulizija qalulu li ma setax jagħmel dan għaliex il-post ma kienx kopert minn permess li jippermettilu jagħmel serata simili?

Dawn il-mistoqsijiet kollha qed iqajmu dubji serji anke minħabba li dan is-sid iħobb jiftaħar li għandu ħafna nies li jgħinuh - fil- fatt isemmi nies fil-korp tal-pulizija jew fil-ministeru ta' l-intern u jgħid li se jirranġawlu - u għalhekk se jġibha żewġ.

Mr Speaker, dawn huma affarijiet li jagħmlu ħsara u jkomplu jxerrdu fost in-nies l-idea li f'pajjiżna l-affarijiet ma jimxux bil-liġi u bir-regolamenti, iżda jimxu b'mod ta' kemm jirnexxilek issib ħbieb u nies li jkunu lesti jaqbżu għalik u jbiddlu r-regolamenti u l-liġijiet biex iġibha żewġ.

Imbagħad m'għandniex għalfejn ninħasdu aħna l-politiċi li jkun hemm min ikollu opinjoni fqira tagħna meta jarana nħawwdu u ngħawwġu l-affarijiet biex nipprovaw naqdu lil dak u lill-ieħor.

Jien nappella biex kemm fil-korp tal-pulizija, kemm fl-awtorita` ta' l- ippjanar, kif ukoll fil-ministeru ta' l-intern l-affarijiet isiru kif suppost u jiġi mħares id-dritt tar-residenti hemmhekk li qegħdin jgħixu fil- kwiet.

Nerġa' ngħid li hemmhekk m'huwiex fil-qalba ta' xi post ta' divertiment jew ta' xi post turistiku imma huwa post residenzjali u suppost li l-awtorita` ta' l-ippjanar tieħu anke passi biex tħares il-bini għaliex huwa bini li għandu wirt storiku.

Fil-fatt l-awtorita` ta' l-ippjanar innifisha kienet ħadet deċiżjoni li l-post tneħħilu strutturi li kienu sarulu għaliex ma jmorrux ma' dak il-post u jekk jitneħħew dawk l- istrutturi l-mużika ta' ġewwa u l-istorbju ta' ġewwa jinstema' iżjed min- nies ta' barra.

Għalhekk f'isem il-mijiet ta' residenti ta' l-inħawi li huma inkwetati b'dak li qed jiġri, nappella biex l-affarijiet isiru bis- serjeta` u ma jsirux bil-manniġġi u bil-manuvri.

Mr Speaker, xtaqt issa nitkellem ftit fuq sitwazzjonijiet li għadna qed niffaċċjaw f'diversi skejjel u istituzzjonijiet edukattivi - qed nirriferi għall-kwestjoni tan-nuqqas ta' għalliema.

Per eżempju, jien kont ixxukkjat il-bieraħ meta ċempilli missier ta' studenta tal-junior college u qalli li mill-bidu tas-sena skolastika, bintu qatt ma kellha lezzjoni ta' l-Ingliż intermediate.

Issa s-sena skolastika ilha li bdiet mhux ħażin u ninsabu resqin lejn nofsha u assolutament m'huwiex aċċettabbli li għad għandna studenti li huma mċaħħdin milli jiġu mgħallma kif suppost.

Jeżistu mbagħad sitwazzjonijiet oħra fejn teachers joħorġu tqal jew ikunu fuq sick leave għal perijodu twil ta' żmien u l-istudenti jitħallew mingħajr għalliema.

Bħala eżempju nista' nsemmi l-klassi 6B ta' l-iskola primarja tal-Mellieħa.

Il-ġenituri ta' dawn l-istudenti jinsabu nkwetati - fil-fatt diġa` tkellmu mad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni, fejn talbu li t-tfal tagħhom tintbagħtilhom għalliema - għaliex ftit xhur oħra dawn it-tfal iridu joqogħdu għall-eżamijiet.

Għandna wkoll nuqqas ta' għalliema f'diversi suġġetti fl-iskejjel post-sekondarji tekniċi u vokazzjonali; qed nirriferi għall-iskola Mikiel Anġ Sapian u l-Fellenberg Institute.

La qed nitkellem fuq dan is-settur, ta' min wieħed jistaqsi ftit fejn waslu l-pjani għall-ftuħ ta' dan il-kulleġġ ġdid.

Dan huwa kulleġġ li suppost se jiftaħ - għallinqas mid-dikjarazzjonijiet li smajna - f'Ottubru ta' din is-sena u għalkemm forsi jista' jkun li jkun hemm jaħseb li għad fadal żmien, fil-fatt m'għad fadal xejn għaliex meta tiġi biex tiftaħ kulleġġ bħal dan, ma tkunx qed tiftaħ xi bieb jew tikxef irħama, imma jkun hemm bżonn li wieħed jaħseb għal sillabi ġodda u istituzzjoni ġdida li għandu bżonn pajjiżna fil-qasam tax-xjenza, l-arti u t-teknoloġija.

U allura jiena nistaqsi: Fejn waslu l-pjani?

Fejn wasal ix-xogħol konkret biex dan il-kulleġġ ikun jista' jiftaħ?

Fejn waslet il-konsultazzjoni ma' min hu nvolut f'dan il-qasam biex, nerġa' ngħid, l-affarijiet ma jsirux bil- mod mgħaġġel kif kienu saru meta nfetaħ il-junior college ta' l-Imsida?

Hemm bżonn li l-konsultazzjonijiet isiru bis-serjeta`, bir-reqqa u b'mod aktar għaqli minn kif saru meta kien infetaħ il-junior college ta' l- Imsida.

Ta' min wieħed hawnhekk jistaqsi wkoll min se jmexxi dan il-kulleġġ ġdid u jekk huwiex veru li l-persuna li l-gvern kien qed jaħseb fiha u kien anke wasal biex jiffirma kuntratt magħha biex tmexxi dan il-kulleġġ il-ġdid, fi żmien il-vaganzi tal-Milied telqet minn Malta għaliex għal xi raġuni jew oħra ma kenitx kuntenta bil-kuntratt li kienu se jagħtuha.

Aħna qed inqajmu dawn il-mistoqsijiet issa ħalli jkunu jistgħu jittieħdu l-passi kollha meħtieġa biex jekk se nagħmlu xi ħaġa nagħmluha bis-serjeta`.

Nerġa' ngħid li l-ftuħ ta' istituzzjoni edukattiva m'huwiex sempliċi qtugħ ta' żigarella u kxif ta' irħama iżda jitlob ħafna impenn, liema impenn għandna bżonnu biex ma jiġrix bħalma ġara fil-każ tal-ftuħ tal-junior college.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 12 ta' Jannar, 2000 fid-9.00 a.m. bl-agenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

PROF.

JOHN DAVID MOONEY - ĊELEBRAZZJONIJIET TAL-MILLENJU

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħallas il-gvern għas-servizzi u l-mawra/mawriet f'Malta tal-Prof.

John David Mooney in konnessjoni maċ-ċelebrazzjonijiet tal-Millenju?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-Prof.

John David Mooney ta s-servizzi tiegħu bla ħlas.

Il-ħlas li sar kien għal żewġ mawriet tiegħu f'Malta, li jinkludi spejjeż ta' akkomodazzjoni u vjaġġar, kien jammonta għal Lm4,173.15.

DIPARTIMENT TAT-TAXXI INTERNI - ARRANĠAMENTI FINANZJARJI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jikkonferma l-arranġamenti finanzjarji li daħal għalihom il-gvern biex akkwista premises ġodda temporanji għad-Dipartiment tat-Taxxi Interni fil-Furjana?

Kif ġie ddentifikat is-sit konċernat?

Minn min ġew immexxija t-trattattivi u n-negozjati għall-akkwist ta' dan il-fond kemm min-naħa tal- gvern kif ukoll min-naħa tas-sidien privati tal-fond?

ONOR.

JOHN DALLI: L-arrangamenti finanzjarji li daħal għalihom il-Gvern biex akkwista il-premises temporanji ġodda fil-Furjana huma il-ħlas ta` kera ta` Lm8,400 (eskluż il-VAT) kull sena għal tlett snin.

Id-Dipartiment kellu bżonn għal żmien temporanju post ieħor bħala riżultat ta' l-introduzzjoni tas-sistema tas-self Assessment.

Din ġabet magħha it- twaqqif ta` sezzjonijiet ġodda fi ħdan id-Dipartiment tat-Taxxi Interni flimkien ma` proċeduri u sistemi ta` xogħol differenti minn tal-passat.

Id- Dipartiment ma kellux post fejn iżomm dawn is-sezzjonijiet ġodda u fl- istess ħin jibqa` għaddej bix-xogħol ta` qabel.

Billi dan il-fond kien għadu kif tbattal, u jinsab eżatt quddiem Block 4 tad-Dipartiment fejn normalment imorru l-maġġoranza tan-nies li jkollhom bżonn jinqdew fuq it-taxxa, saru arranġamenti biex il-post jinkera għal tlett snin sa kemm ikunu jistgħu jitlestu xi xogħolijiet fuq Block 4.

Il-pożizzjoni u l-kundizzjoni ta` dan il-post offrew lid-dipartiment il- vantaġġ:

1. li jkun f`pożizzjoni li jokkupa l-post fl-iqsar żmien posibbli għax ma kienx ilu li tbattal, kien diġa` jintuża bħala uffiċċju u għalhekk ma kienx hemm il-bżonn ta` xi xogħlijiet kbar;

2. li jkun jista` jingħaqad mas-sistema tal-computers tad-dipartiment bl-inqas spejjeż għall-infrastruttura tagħha;

3. li jkun jista` jagħmel supervizjoni tajba; u

4. dan huwa importanti ħafna, li l-pubbliku ma jkollux skariġġ żejjed jew ħafna ġiri bla bżonn jekk ikollu l-bżonn ikun f`xi uffiċċju ieħor tad-dipartiment jew il-Cash Office biex jinqeda.

It-trattativi għall-akkwist ta` dan il-fond kienu mmexxija mill-Kummissarju tat-Taxxi Interni min-naħa tal-gvern u s-Sur Joe Schembri għan-naħa tas- sidien privati.

Il-Kuntratt tal-kera sar min-Nutar tal-gvern.