MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 150 Il-Ġimgħa, 21 ta' Novembru, 1997 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 150

Il-Ġimgħa, 21 ta' Novembru, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.10 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ġimgħa, 21 ta' Novembru, 1997

WERREJ MINUTI 390

KUNSENS GĦAL ATTI 390

RULING 390

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 391

TQEGĦID TA' KARTI 397

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA KUMITAT TA' PROVVISTA ESTIMI ĠENERALI 1998 IT-TMIEN JUM STABBILIT MINISTERU TAT-TURIŻMU 398

AĠĠORNAMENT 434

MISTOQSIJIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 434

MISTOQSIJA GĦAL TWEĠIBA BIL-MIKTUB 442

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 149 li saret fil-21 ta' Novembru, 1997 ġew konfermati.

KUNSENS GĦAL ATTI

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): Ninforma lill-Kamra li l- President ta' Malta għoġbu jagħti l-kunsens tiegħu għal:

Att Nru XXVI ta' l-1997 - Att ta' l-1997 li jemenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur (Emenda Nru 2).

RULING

MADAM SPEAKER: Nixtieq ninforma lill-Kamra li fir-rigward tal-każ ta' ksur ta' privileġġ imqajjem mill-Onor.

Francis Agius fis-Seduta Nru. 144 tat-18 ta' Novembru, 1997 is-Sedja semgħet it-tape tat-trasmissjoni tar- radju li għaliha rrifera l-Onor.

Membru u eżaminat it-transcript tal-parti rilevanti.

Għall-eżattezza jrid jingħad li minn dan l-eżami ma jirriżultax li kien hemm riferenza li kien il-Kap ta' l-Oppożizzjoni li qal lill-Onor.

Francis Agius kif għandu jivvota, għax il-kelma użata hija "qalulu" u m'hijiex speċifika għal xi ħadd partikolari.

Kieku rriżulta dan, is-Sedja kien ikollha teżamina wkoll jekk hemmx każ ta' ksur ta' privileġġ fil-konfront ta' l-Onor.

Fench Adami.

Għaldaqstant is-Sedja llimitat ruħha għall-każ ta' ksur ta' privileġġ fil-konfront ta' l-Onor.

Agius.

Bla dubju l-messaġġ li ġie trasmess kien li l-Onor.

Francis Agius eżerċita d-dritt tiegħu tal-vot taħt xi pressjoni li ċeda għaliha.

Għaldaqstant is-Sedja jidhrilha li fil-konfront ta' l-Onor.

Membru milqut hemm prima facie ksur ta' privileġġ skond subinċiż (4) paragrafi (j) u (k) ta' artiklu 11 ta' l-Ordinanza dwar is-Setgħat u l-Privileġġi tal-Kamra tad- Deputati u jrid jingħad li, skond subinċiżi (6) u (7) ta' artiklu 11, il- kelma "pubblikazzjoni" tinkludi wkoll xandir.

Għaldaqstant is-Sedja se tirriferi dan l-istess każ għall-konsiderazzjoni tal-Kumitat Permanenti dwar il-Privileġġi.

Is-Sedja tħoss ukoll li rimarki sessisti, bħalma saru fl-istess trasmissjoni fuq riferuta fil-konfront ta' min jokkupa s-Sedja, m'għandhomx isiru u żżid li dan la jagħmel ġid lil min jagħmilhom u lanqas huwa ta' ġid fis-soċjeta' tagħna, fejn kulħadd jaqbel li n-nisa u l-irġiel ikollhom sehem sħiħ u effettiv f'kull qasam.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - REKLAMAR

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Austin Gatt) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'rIferenza għall- perijodu bejn l-1 ta' April u l-31 ta' Ottubru, 1997 u għad-dikasteru li għalih il-Ministru hu responsabbli, jista' l-Ministru: (i) jagħti lista ta' aġenziji tar-reklamar użati; (ii) jagħti indikazzjoni tal-kampanji li ġew afdati lilhom; (iii) jgħid kemm intnefaq ma' kull aġenzija; (iv) jgħid kemm intnefaq f'kull waħda mill-mezzi tal-media li hawn Malta; (v) jagħti lista ta' l-istamperiji - minbarra dik tal-gvern - li ġew użati; (vi) jagħti indikazzjoni ta' x'ġie stampat u l-kwantita' ta' l-istampar; (vii) jgħid kemm intnefaq ma' kull stamperija; (viii) jagħti lista tal-kumpanniji ta' l- iscanning li ġew użati; u (ix) jgħid kemm intnefaq ma' kull kumpannija?

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru)(f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU TAL-FINANZI - REKLAMAR

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Austin Gatt) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: B'riferenza għall-perijodu bejn l-1 ta' April u l-31 ta' Ottubru, 1997 u għad-dikasteru li għalih il-Ministru hu responsabbli, jista' l-Ministru: (i) jagħti lista ta' aġenzji tar-reklamar użati; (ii) jagħti indikazzjoni tal-kampanji li ġew afdati lilhom; (iii) jgħid kemm intnefaq ma' kull aġenzija; (iv) jgħid kemm intnefaq f'kull waħda mill-mezzi ta' media li hawn Malta; (v) jagħti lista ta' l- istamperiji - minbarra dik tal-Gvern - li ġew użati; (vi) jagħti indikazzjoni ta' x'ġie stampat u l-kwantita' ta' l-istampar; (vii) jgħid kemm intnefaq ma' kull stamperija; (viii) jagħti lista tal-kumpanniji ta' l- iscanning li ġew użati; u (ix) jgħid kemm intnefaq ma' kull kumpannija?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ): It-tagħrif mitlub qed jitpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Fid-dokument li qed jitpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra, hemm xi riferenza għall-ħlas li sar fuq il-kampanja tal-VAT jew it-tneħħija tagħha?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Id-dipartimenti li fuqhom għandi l-informazzjoni huma: Economic Planning, Customs, Lotto, Malta Stock Exchange, Finance, Central Bank of Malta, Inland Revenue, Customs and Excise Tax Department, Treasury u Malta Financial Services Centre.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mid-dokument jirriżulta li l-Gvern ħallas xi ammont ta' flus lill-Plus Advertising?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Iva, jirriżulta.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jista' jgħidilna kemm?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Tħallsu Lm200, Lm3,000 u Lm562.45.

MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA - REKLAMAR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: B'riferenza għall-perijodu mill-1 ta' April sal-31 ta' Ottubru, 1997 u għad-dikasteru li għalih il-Ministru hu responsabbli, jista' l- Ministru (i) jagħti lista ta' l-aġenziji tar-reklamar li ġew użati; (ii) jagħti indikazzjoni tal-kampanji li ġew afdati lilhom; (iii) jgħid kemm intnefaq ma' kull aġenzija; (iv) jgħid kemm intnefaq f'kull waħda mill- mezzi tal-media li hawn f'Malta; (v) jagħti lista ta' l-istamperiji - barra dik tal-Gvern - li ġew użati; (vi) jagħti indikazzjoni ta' x'ġie stampat u l-kwantita' ta' l-istampar; (vii) jgħid kemm intnefaq ma' kull stamperija; (viii) jagħti lista tal-kumpanniji ta' l-iscanning li ġew użati; u (ix) jgħid kemm intnefaq ma' kull kumpannija?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali) Mill-1 ta' April sal-31 ta' Ottubru, 1997 il-Ministeru tiegħi flimkien mad- dipartimenti u kummissjonijiet li jaqgħu taħtu għamel infiq dwar stampar kif ġej:-

|Dipart|Kampanj|Stamper|Ordnij|Infi| |iment |i |ija |iet |q | |Reġist|1. |Velprin|Colour|Lm89| |ru ta'|Sponsor|t Ltd. |separa|.25 | |l-Arti|ed |Print |tions |Lm40| |jiet |Public |Service|600 A3|.25 | | |Service|s Ltd. |poster|Lm22| | |Week |Printwe|s |0.00| | |2. |ll Ltd |800 A4| | | |Trade | |Handou| | | |Fair | |ts | | | |Civil | | | | | |għaċ-Ċi| | | | | |ttadin | | | | | |Public | | | | | |Service| | | | | |Week | | | |

Ma sar l-ebda nfiq li jirrigwarda l-aġenziji tar-reklamar, la mir- reġistru ta' l-artijiet, la mill-ministeru, la mid-dipartimenti u lanqas minn xi kummissjonijiet oħra.

MINISTERU TAT-TURIŻMU - REKLAMAR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: B'riferenza għall-perijodu mill-1 ta' April sal-31 ta' Ottubru, 1997 u għad- dikasteru li għalih il-Ministru hu responsabbli, jista' l-Ministru: (i) jagħti lista ta' aġenzji tar-reklamar li ġew użati; (ii) jagħti indikazzjoni tal-kampanja li ġiet afdata lilhom; (iii) jgħid kemm intnefaq ma' kull aġenzija; (iv) jgħid kemm intnefaq f'kull waħda mill-mezzi tal- media li hawn f'Malta; (v) jagħti lista ta' l-istamperiji - minbarra dik tal-Gvern - li ġew użati; (vi) jagħti indikazzjoni ta' x'ġie stampat u l- kwantita' ta' l-istampar; (vii) jgħid kemm intnefaq ma' kull stamperija; (viii) jagħti lista tal-kumpanniji ta' l-iscanning li ġew użati; u (ix) jgħid kemm intnefaq ma' kull kumpannija?

ONOR.

KARMENU VELLA (Ministru tat-Turiżmu): L-informazzjoni mitluba mill- Onor. Interpellant għadha qed tinġabar.

MINISTERU GĦAX-XOGĦLIJIET - REKLAMAR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għall-perijodu mill-1 ta' April sal-31 ta' Ottubru, 1997 u għad-dikasteru li għalih il-Ministru hu responsabbli, jista' l-Ministru: (i) jagħti lista ta' l-aġenziji tar-reklamar li ġew użati; (ii) jagħti indikazzjoni tal-kampanji li ġew afdati lilhom; (iii) jgħid kemm intnefaq ma' kull aġenzija; (iv) jgħid kemm intnefaq f'kull waħda mill-mezzi tal-media li hawn f'Malta; (v) jagħti lista ta' l- istamperiji - barra dik tal-Gvern - li ġew użati; (vi) jagħti indikazzjoni ta' x'ġie stampat u l-kwanita' ta' l-istampar; (vii) jgħid kemm intnefaq ma' kull stamperija; (viii) jagħti lista tal-kumpanniji ta' l-iscanning li ġew użati; u (ix) jgħid kemm intnefaq ma' kull kumpannija?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU TAD-DJAR - REKLAMAR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: B'riferenza għall-perijodu mill-1 ta' April sal-31 ta' Ottubru, 1997 u għad-dikasteru li għalih il-Ministru hu responsabbli, jista' l-Ministru: (i) jagħti lista ta' aġenziji tar-reklamar li ġew użati; (ii) jagħti indikazzjoni tal- kampanji li ġew afdati lilhom; (iii) jgħid kemm intnefaq ma' kull aġenzija; (iv) jgħid kemm intnefaq f'kull waħda mill-mezzi tal-media li hawn f'Malta; (v) jagħti lista ta' l-istamperiji - minbarra dik tal- Gvern - li ġew użati; (vi) jagħti indikazzjoni ta' x'ġie stampat u l- kwantita' ta' l-istampar; (vii) jgħid kemm intnefaq ma' kull stamperija; (viii) jagħti lista tal-kumpanniji ta' l-iscanning li ġew użati; u (xi) jgħid kemm intnefaq ma' kull kumpannija?

ONOR.

ALFRED PORTELLI (Ministru tad-Djar): Ma sar l-ebda użu ta' aġenziji tar-reklamar mill-ministeru u mid-dipartiment jew mill-awtorita' tad-djar fid-dikasteru tiegħi.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Jean Pierre Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Jiġifieri meta jkun hemm sejħa għal applikazzjonijiet mill-awtorita' tad-djar, ma jkunx hemm avviż fil- gazzetti?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Safejn naf jien, dak tgħaddih l-awtorita' tad- djar direttament u ma toqgħodx tqabbad lil xi aġenzija.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Id-domanda oriġinali kienet tistaqsi jekk intnefqux flus mill-ministeru jew mill-entijiet li hu responsabbli għalihom il- Ministru u, jekk jgħaddihomx direttament jew indirettament jew inkella tramite xi aġenzija.

Ma naħsibx li t-tweġiba li ngħatajna tkopri d-domanda li saret.

Tant hu hekk li fil-każ tad-dokument li tpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra mill-Ministru tal-Finanzi nsibu numru ta' każijiet fejn ma ntużatx aġenzija imma saret ordni diretta.

Jien naħseb li hekk għandu jkun.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Lill-Onor.

Interpellant nista' ngħidlu li ma wżajniex aġenziji biex nippubblikaw xi ħaġa fuq il-ġurnali.

Issa jekk kemm- il darba qiegħed jinsisti li jkun jaf kemm intnefaq f'kull każ ...

Jekk jifhem għal gazzetta mod u jekk qed jifhem għal aġenziji hija ħaġa oħra.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Bir-rispett kollu lejn min ħejja r-risposta, id- domandi huma totalment separati.

L-ewwel domanda tistaqsi kemm intnefaq fl- aġenzija tar-reklamar.

It-tieni mistoqsija tindika l-kampanja li ġiet afdata lil dik l-aġenzija.

It-tielet mistoqsija tittratta kemm intnefaq ma' dik l-aġenzija u mir-raba' mistoqsija 'l quddiem m'għandhom x'jaqsmu assolutament xejn l-aġenziji.

Jien tlabt li tingħata l-informazzjoni dwar jekk isirx reklamar jew stampar dirett ma' xi ħadd.

Nifhem li seta' kien hemm malintiż, pero' d- domanda kienet intiża għal informazzjoni dwar infiq dirett u mhux tramite aġenzija.

Nispera li l-Ministru ma jsibx oġġezzjoni li darb'oħra jpoġġi dik l- informazzjoni fuq il-Mejda tal-Kamra.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Nassigurah li m'għandi l-ebda oġġezzjoni.

Jien weġibtu eżatt skond l-informazzjoni li bagħtuli d-diretturi imma jista' jkun li forsi ma fehmux biżżejjed il-mistoqsija tiegħu.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-Ministru jaħseb li għandi għalfejn nerġa' nagħmel mistoqsija bil-miktub sabiex jagħtini din l-informazzjoni?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jekk kemm-il darba jirriżulta li hemm xi informazzjoni f'dan is-sens, jien inwiegħed li ngħaddihielu.

LOCAL COUNCILS CONTROL UNIT - PROĠETTI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Jesmond Mugliett) staqsa lill- Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema proġetti kienu mwettqa mil-local councils control unit din is- sena u x'kienet in-nefqa fuq kull proġett?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Din is-sena l-local councils control unit wettaq proġett wieħed biss, dak tal-Gżira promenade, li l-ispiża tiegħu kienet ta' Lm40,000.

Dan ġara minħabba l-fatt li minn Frar sa Lulju s-section kienet impenjata kważi kollha fuq il-proġett ta' Buġibba u wara kellha l-proġett ta' l-iskejjel li ħa tliet xhur u nofs.

Sadanittant is-sezzjoni baqgħet għaddejja bix-xogħol normali tagħha, dak mitlub mill-kunsilli lokali.

LOCAL COUNCILS CONTROL UNIT - PROĠETTI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Jesmond Mugliett) staqsa lill- Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema proġetti huma ppjanati li jkunu mwettqa mil-local councils control unit din is-sena u kemm hi n-nefqa ppjanata fuq kull proġett?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Peress li l-funzjoni li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Membru mill-1 ta' April, 1995 ġiet mgħoddija lill-kunsilli lokali, nissuġġerilu li jindirizza l-mistoqsija tiegħu lill-ministru kkonċernat.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Ma nafx jekk il-Ministru rrispondiex xi domanda differenti!

ONOR.

JOE MIZZI: M'għandi xejn x'inżid mar-risposta li tajt.

DIPARTIMENT TAT-TOROQ - PROĠETTI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Jesmond Mugliett) staqsa lill- Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema proġetti huma ppjanati li jkunu mwettqa mir-roads department is- sena d-dieħla u kemm hi n-nefqa ppjanata fuq kull proġett?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Kif diġa' semmejt fid-diskors tal-budget ix-xogħol primarju tad-dipartiment tat-toroq għas-sena d-dieħla se jkun kif muri fit-tabella li qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

Dan s'intendi minbarra xogħol ieħor ta' manutenzjoni u tiswija li jinqala' matul is-sena.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CENSU GALEA: Nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk dan huwiex it- tmiem ta' din il-lista għaliex aktar kmieni matul is-sena ngħatat indikazzjoni li kellu jibda jsir xogħol f'area kbira ta' madwar 15-il triq fil-Mellieħa pero' ma jirriżulta li hemm l-ebda sold ivvotat għalihom.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Ix-xogħol indikat huwa fil-lokalita' tal-Qajjenza f'Birżebbuga; Ħal Farrug, f'Ħal Luqa; Tal-Hofra, f'Ħaż-Żabbar; Dingli Home Ownership 3 f'Ħad-Dingli; Mount Carmel Hospital, Rabat Road Junction u Triq Tumas Chetcuti, kollha f'Ħ'Attard; se jsir xogħol ieħor fi Psaila Street, Mdina Road u Ħal Far Road, minbarra xogħlijiet oħra fil-Mosta u r-Rabat.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Dik hija l-lista li tqiegħdet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni.

Il-Ministru jikkonferma li dawk it-toroq fl-inħawi tal- Mellieħa, area ta' madwar 15-il triq li diġa' huma mibnijin kollha, se jibqgħu ma jsirux matul is-sena d-dieħla?

Irrid ngħid ukoll li fil-każ tal-main road ta' San Pawl il-Baħar - matul din is-sena staqsejt elf domanda dwarha - il-Ministru xahar u nofs ilu qalli li din se ssir dalwaqt pero' s'issa m'għadna l-ebda indikazzjoni konkreta li din se ssir.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: M'iniex f'pożizzjoni li ngħid x'se jsir aktar minbarra dak li ġie ddikjarat li għandu jsir pero' naċċerta lill-Onor.

Galea li dak li jkun possibbli jsir.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Il-Ministru Buhagiar irrepeta għal diversi drabi li l-main road f'San Pawl il-Baħar kellha ssir matul is-sena li qegħdin fiha u dan l-aħħar qal li se ssir matul is-sena d-dieħla.

Allura kif hawnhekk ma jidher li hemm xejn ivvotat għaliha?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Nerġa' ntenni li dak li jkun possibbli jsir.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Psaila Savona, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE PSAILA SAVONA: Madam Speaker, sar ukoll ħafna diskors li se jsir xi xogħol fit-toroq ta' Wied il-Għajn.

Issa, jekk fhimt sew, Wied il- Għajn m'huwiex fil-lista li qara l-Ministru.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Li ssemma dwar Wied il-Għajn kien li hemm proġett speċjali għan-naħa t'isfel ta' Malta, fejn se jsir xi xogħol, pero' dan m'għandux x'jaqsam mat-tweġiba li ngħatat għal din il-mistoqsija.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Psaila Savona.

ONOR.

JOE PSAILA SAVONA: Biex inkunu aktar ċari, ix-xogħlijiet fuq it- toroq f'Wied il-Għajn se jsiru mir-roads department, se jsiru permezz ta' xi proġett ieħor għan-nofsinhar ta' Malta, jew m'humiex se jsiru?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Forsi jkun aħjar li l-kollega tiegħi jagħmel mistoqsija bil-miktub biex ikun jaf eżatt x'se jsir u minn min se jsir.

B'hekk ikun jista' jingħata risposta eżatta.

MANUFACTURING AND SERVICES DEPARTMENT - PROĠETTI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Jesmond Mugliett) staqsa lill- Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema proġetti twettqu mill-manufacturing and services department din is-sena u kemm kien id-dħul u l-ħruġ minn kull proġett?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi): Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ENVIRONMENTAL PROTECTION DEPARTMENT - PROĠETTI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Jesmond Mugliett) staqsa lill- Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'kienu l-proġetti li twettqu mill- environmental protection department taħt l-environmental education programmes?

ONOR.

GEORGE VELLA (Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): Il-materjal għadu qed jinġabar u r-risposta tingħata f'seduta oħra.

ENVIRONMENTAL AUDITING

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Jesmond Mugliett) staqsa lill- Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm sar environmental auditing ta' attivitajiet u xogħlijiet tal-gvern u awtoritajiet parastatali mill- environmental protection department?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

YACHT MARINAS - RAPPORTI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-rapport dwar diversi siti tajbin biex ikunu yacht marinas li ġew ikkummissjonati mill- MMA?

X'tip ta' rakkmandazzjoni saret f'kull każ ta' kull bajja li ġiet studjata u evalwata?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH (Ministru għat-Trasport u Portijiet): Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari Nru 7242.

F'dan ir-rapport hemm ir-rakkmandazzjonijiet li saru għal kull bajja li ġiet studjata u evalwata.

DIPARTIMENT TAD-DRENAĠĠ - IMPJANTI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għar-risposta li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari Nru 9411, jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar x'tip ta' network ta' second class water hu mistenni li jkun hemm bżonn biex l-ilma msoffi fl-inħawi Taċ-Ċumnija jitwassal għand il-bdiewa?

Liema nħawi huma mistennija li jdaħħlu l-ilma second class permezz ta' dan in-network?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): It-tip ta' network ta' ilma tat-tieni klassi jkun jista' jiġi stabilit ladarba d-dipartiment tad-drenaġġ ikun stabilixxa s-sit ta' l- impjant u konsegwentement iz-zona sa fejn tista' ssir it-tisqija b'dan l- ilma u wara konsultazzjonijiet mal-partijiet interessati.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Aktar minn darba f'din il-Kamra ngħatajna risposti fejn intqal li s-sit ta' dan l-impjant partikolari fl-inħawi Taċ-Ċumnija diġa' ġie magħżul u m'hemm l-ebda ħsieb li jinbidel.

Allura jista' l- Ministru jispjegali jekk skond ir-risposta li għadu kemm ta jfissirx li hemm il-ħsieb li jinbidel dan is-sit?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Safejn naf jien fil-mistoqsija oriġinali ma saret l- ebda riferenza għal dan is-sit.

(Interruzzjonijiet) L-ewwel irid jiġi stabilit is-sit imbagħad minn hemm isir in-network.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, għandu jkun nitkellmu bil-Malti u ma niftehmux!

Fir-risposta l-Ministru għadu kif qal li n-network ikun jista' jiġi stabilit wara li jiġi identifikat is-sit.

Irrid ngħid li għal aktar minn darba l-Ministru Buhagiar qal li s-sit huwa dak indikat u ilu magħżul is-snin.

Issa f'din ir-risposta qed jgħidilna li jrid jiġi stabilit is-sit.

Jikkonferma li s-sit għadu jista' jinbidel?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Naħseb li t-tweġiba kienet ċara biżżejjed.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd ta' vapuri li daħlu fil-Malta Drydocks bejn l- 1 ta' Novembru 1996 u d-19 ta' Novembru 1997, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 9912.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Mizzi .

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, f'isem il-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd ta' impjegati taħt l-eta' ta' 30 sena f'korporazzjonijiet u azjendi kummerċjali li l-Gvern għandu l- maġġoranza ta' l-ishma fihom u li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal- Ministru tal-Finanzi u Kummerċ, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9942; u

f'isem il-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Lista ta' lokalitajiet li fihom id-Dipartiment tat-Toroq se jwettaq xogħlijiet għall-1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9878.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Grech.

ONOR.

EDWIN S. GRECH (Ministru tal-Ħarsien Soċjali): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Informazzjoni dwar l-għadd ta' nies jaħdmu f'Għawdex, flimkien ma' l- għadd ta' nies jirreġistraw għax-xogħol f'Għawdex, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 9919.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 1998

IT-TMIEN JUM STABBILIT

MINISTERU TAT-TURIŻMU

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

THE CHAIRMAN: Nixtieq ninforma lill-Kumitat li skond il-Mozzjoni Nru 98 ta' l-10 ta' Novembru, 1997 il-ħin tad-diskussjoni tal-lum għandu jinqasam indaqs bejn il-kelliema tal-Gvern u l-kelliema ta' l-Oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-Gvern.

Nistieden lill-Ministru tat-Turiżmu jressaq ir- riżoluzzjonijiet tiegħu.

ONOR.

KARMENU VELLA: Sur President, nipproponi:

VOT 30 - MINISTERU TAT-TURIŻMU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 2,648,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 30 - Ministeru tat-Turiżmu, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

VOT V - MINISTERU TAT-TURIŻMU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 6,227,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot V - Ministeru tat-Turiżmu, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Michael Refalo.

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Mr Chairman, x'inhu l-aktar element jew fattur importanti biex it-turiżmu, jissaħħaħ, jitkattar u jifjorixxi ħalli jkun jista' jagħti aktar benefiċċju?

Ċertament il-paċi fil-pajjiż u l- istabilita' politika.

Allura meta f'dan il-pajjiż bħalissa teżisti kriżi ekonomika li taqtagħha b'sikkina, kriżi finananzjarja aċċettata minn kulħadd u sitwazzjoni li ma tantx hi tajba fil-kwestjoni ta' l-impjiegi u bnadi oħra, l-inqas ħaġa li kellu bżonn dan il-pajjiż kienet din il-kriżi politika li ninsabu fiha.

Jien ngħid li din qed iżżid ma' l-inċertezzi li qed jgħix ta' kuljum dan il-pajjiż.

Din hi kriżi politika maħluqa minn dan il-Gvern li tela' bl-għajta li għandu soluzzjoni għal kollox u issa meta ġiet is-siegħa tal-prova u qed iressaq dan il-budget biex suppost ifejjaq il-mard strutturali li għandna, wera li m'għandu xejn ippreparat.

Jien insostni li l-Gvern ressaq budget mingħajr ħsieb, mingħajr studju u mingħajr preparazzjoni.

Hu jaf li dan hu budget iebes, għax hekk stqarr, iżda ma jafx kemm hu iebes.

Hu jaf li se jolqot iżda ma jafx kemm u lanqas lil min.

Din l-instabilita' politika kompliet kattret l-inċertezzi u dan il-budget qajjem reazzjoni miż-żewġ naħat tal-Kamra, mill-unions, mill- għaqdiet, mill-opinjoni pubblika u minn kulħadd.

Kor b'vuċi waħda jwissi u jħeġġeġ lill-Gvern biex jiżen sew l-impatt ta' dan il-budget, speċjalment fuq iż-żgħir, qabel u mhux wara l-approvazzjoni tal-budget.

Illum qegħdin niddiskutu l-vot tat-turiżmu u rrid ngħid li meta tipparagunah ma' setturi oħrajn li qegħdin fil-qagħda li għadni kif semmejt, tara li ċertament m'huwiex qiegħed f'sitwazzjoni daqshekk imwiegħra.

Jien insostni li teżisti konfużjoni fit-tmexxija u nixfa fl- ideat iżda sal-lum m'hemmx kriżi f'dak li għandu x'jaqsam mar-riżultati.

Fis-sena li qegħdin fiha u li waslet biex tispiċċa se nkunu fl-istess baħar li konna fih fl-1995 u fl-1996.

Matul dawk is-sentejn l-Oppożizzjoni Laburista u l-gazzetti li ma jaqblux ma' din in-naħa tal-Kamra kienu jogħxew jaraw in-numru ta' turisti jonqos u kienu jikkritikaw u jċekknu kull ħaġa li konna nagħmlu.

Irrid ngħid li ħafna mill-affarijiet li kienu jikkritikaw meta kienu fl-oppożizzjoni issa tant qed jogħġbuhom li qegħdin jibnu fuqhom.

Din hija ipokresija għaliex dawn kienu jsostnu li ż-żelqa li kien hemm fl-1995 u fl-1996 ġrat f'Malta biss, mentri jekk inħarsu lejn paġna 145 ta' l-Economic Survey insibu li dan m'huwiex minnu għax kien hemm trend fil-Mediterran li laqat lil Malta wkoll, bid-differenza li Malta ntlaqtet ħafna inqas milli ntlaqat ħaddieħor.

Mill-Economic Trends nistgħu naraw x'inhi l-qagħda attwali tal- performance u tal-forward bookings fil-każ tat-Tuneżija u ta' Ċipru.

Jien ma nixtieq nallarma lil ħadd - nista' niċċita figuri li qegħdin jagħtu l- iStats MR - imma allaħares is-sena d-dieħla kellu jirriżulta dak li hemm indikat għax għalkemm Malta hija destinazzjoni li tgawdi minn late bookings, il-qagħda bħalissa hija verament preokkupanti.

Qed ngħid preokkupanti għaliex dawk li kienu warajna qabżuna u ħallewna warajhom sew tant li ma nistgħux narawhom b'nemes daqskemm hi kbira l-perċentwali, pero' nittamaw li s-sena d-dieħla tiżviluppa ftit aħjar.

Sur President, skond il-kejl tiegħi ta' dak li ġara fl-1997, din ma kenitx sena daqstant ħażina pero' kieku kelli nuża r-riga li wżat l- Oppożizzjoni fl-1995 u fl-1996 bilfors ikolli nasal għall-konklużjoni li l- performance ta' din is-sena kien fjask fenomenali.

Pero' jien nibqa' ngħid li jekk nieħdu ċ-ċirkostanzi kollha kif inhuma, bir-riga tiegħi u mhux tagħhom, is-sitwazzjoni m'hijiex ħażina daqskemm fil-fatt setgħet kienet.

Jien dan ngħidu b'dispjaċir għaliex din hija industrija li suppost kulħadd jiekol u jgawdi minnha, għax minnha jiddependu ħafna setturi oħra.

Meta l- Gvern ra li l-qagħda f'setturi oħra ma tantx hi tajba u kien ikkonfrontat bi kriżijiet minn kullimkien, deher ovvju li mill-bidu għażel it-turiżmu bħala salvauomo ħalli jkun jista' jiggranfa miegħu bħala l-aħħar tama tiegħu, sink or swim.

Din id-deċiżjoni ma tteħditx il-bieraħ imma ttieħdet meta bdew jidhru s-sinjali koroh.

Hawnhekk irrid niċċita parti mid-diskors li għamel il-Prim Ministru f'Marzu ta' din is-sena meta ndirizza lill- membri ta' l-iSkoll Club.

Skond il-gazzetta "The Malta Independent" il- Prim Ministru qalilhom hekk:

"Once we recognise that tourism is the locomotive of the economy, once tourism picks up, then this will be a good signal for all economic operators to look forward to new investment.".

Mela ġejna f'sitwazzjoni fejn kulħadd qed jistenna sinjali ta' qawmien fit- turiżmu għax jekk jirpilja t-turiżmu tqum l-ekonomija.

Allura jien imbagħad nistaqsi: U jekk dan ma jseħħx?

Kemm se ndumu nistennew il- qawmien ta' dan is-settur?

Malta għandha qagħda internazzjonali mill- aktar favorevoli pparagunata ma' dik tal-kompetituri tagħna fil- Mediterran.

Pero' rrid insemmi xi affarijiet żgħar li ma jagħtunix pjaċir għax jien ma rridx li pajjiż imur tajjeb minħabba li ħaddieħor ikun sejjer ħażin għax ikun qiegħed fl-inkwiet.

Nista' nsemmi l-inkwiet li hemm fil- Lvant Nofsani, fil-Libanu u f'Iżrael li lanqas tista' tgħid li huma kompetituri tagħna.

Insemmi wkoll it-terroriżmu li hemm fl-Eġittu, f'partijiet minn Spanja u fit-Turkija, il-problema ta' Ċipru, it-taqlib li jkun hemm ta' spiss fil-qasam tat-trasport fi Franza, waqt li l-ex- Yogoslavia tista' tgħid li m'għadhiex teżisti bħala destinazzjoni.

Barra minn hekk, il-lira Maltija hija aktar kompetittiva.

Allura jien nistaqsi jekk f'dan ix-xenarju kollu, ir-riżultati li ksibna matul din is-sena jagħtukx kuraġġ jew inkella tabilħaqq iħassbuk.

Sur President, fl-imgħoddi, kemm meta l-Ewropa kienet f'riċessjoni, u anke fl-agħar żmenijiet meta kien hemm il-kriżi tal-gwerra tal-Golf, konna niksru r-record kull sena u f'kull aspett, waqt li llum bi gvern li suppost qed jaħdem favur it-turiżmu kellna riżultati agħar.

Dan m'iniex qed ngħidu għall-effett imma qed ngħidu u nipprovah skond figuri u quotes mill- istatistika tal-gvern stess.

Minkejja l-kritika diżonesta u ħafna drabi ipokrita ta' l-imgħoddi - niftakar li meta l-Prim Ministru kien fl- oppożizzjoni darba xebbaħ lill-industrija tat-turiżmu ma' kastell mibni fuq ir-ramel, jew kastell tal-karti tal-logħob - illum qed jgħidulna li m'hemm xejn strutturalment ħażin fit-turiżmu.

Mur obsor!

Dażgur li m'hemm xejn strutturalment ħażin fit-turiżmu!

Dan m'huwiex żvilupp riċenti imma din hija binja li saret bil-paċenzja u llum qed igawdi minnha l-Gvern stess.

Għaliex le?

Aħna mmirajna biex ngħollu l-livell tal-prodott gradatament billi għamilna tajjeb għan-nuqqas ta' lukandi ta' kwalita', saħħaħna l- infrastruttura nazzjonali u anke dik turistika u tajna t-taħriġ.

B'hekk imxiet din l-industrija u anke oqsma oħra.

Illum għandna gvern li qabel l- elezzjoni qal li kellu soluzzjoni għal kollox imma issa qisu qed jittallab biex isir xi proġett ġdid.

Sur President wara din l-introduzzjoni rrid ngħid li dan id-dibattitu huwa importanti għaliex jagħtina okkażjoni biex neżaminaw kif morna f'dan il-qasam.

Naħseb li tkun ħaġa prattika li titressaq emenda taħt il-vot ta' personal emoluments.

Irrid ngħid li din l-emenda tfisser sfiduċja fil- Gvern, fil-policies u fit-tmexxija pero' rrid nenfasizza li din m'hijiex riflessjoni fuq il-Ministru nnifsu.

Jien lill-Ministru nkellmu ta' spiss fuq it-turiżmu għax huwa bniedem li jiddiskuti b'lealta' u għalhekk irrid nagħmilha ċara li din l-emenda m'iniex qed inressaqha b'xi animu personali, imma dan huwa l-mod li tuża din il-Kamra biex turi sfiduċja fil-Gvern.

Sur President, nipproponi din l-emenda:

VOT 30 - MINISTERU TAT-TURIŻMU

Personal Emoluments

Item 11 - Ministru

Ħassar iċ-ċifra "Lm 10,388" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm10,387".

Delete the figure "Lm 10,388" and substitute therefor the figure "Lm 10,387".

Mr Chairman, il-Gvern illum qiegħed jgħid li morna tajjeb.

Qed isemmi li hawn aktar turisti, aktar dħul u aktar nies jaħdmu.

Jinsab kuntent

u qalbu qawwija.

Nhar it-Tnejn li għaddew, meta l-Prim Ministru rrisponda għall-kritika li saret dwar il-budget, semma t-turiżmu tliet darbiet in glowing terms.

Imma xi jfissru dawn ir-riżultati hekk imsejħa pożittivi?

Qed jgħidulna li din is-sena se nkunu lqajna madwar 50,000 turist iktar milli lqajna fl-1996.

Din iċ-ċifra jien bassartha f'Ġunju u issa ġiet ippubblikata, iżda jien ngħid li għall-ekonomija ta' dan il-pajjiż dawn il- 50,000 turist aktar milli kellna fis-sena li għaddiet lanqas se jiswew daqskemm swew il-50,000 inqas li kellna fis-sena ta' qabel.

Għaliex?

Fit- tweġiba tiegħu għall-mistoqsija parlamentari Nru 9399 li għamiltlu jien, il- Ministru qal li fl-1996 it-turisti damu hawn Malta għal medja ta' għaxart ijiem kull wieħed, li bejniethom jagħmlu 10,665,000 guest nights.

Fil- verita' fl-1997 se jkollna inqas guest nights u allura dan ifisser li ekonomikament ma morniex 'il quddiem.

Għaliex qed ngħid hekk, Sur President?

Nafu li sa Ġunju l-medja kienet ta' 8.9 guest nights.

Issa fil- każ li titla' b'nofs ġurnata jew b'0.6%, jiġifieri titla' għal 9.5 guest nights, dawn b'kollox jammontaw għal 10,450,000.

Dan ifisser li fl-1997, skond iċ-ċifra li qed ibassar il-Gvern stess, it-turisti se jkunu qagħdu f'Malta 200,000 lejl inqas u allura biex niġu pari ma' l-1996 irid ikollna 22,000 turist iktar milli qed ibassar il-Gvern.

Ħaġa li hi importanti li jifhimha kulħadd, anke l-press, hi li jaqbel li aktar milli noqogħdu nħarsu lejn kemm ġew turisti numerikament - għax turist li jdum jumejn u turist li jdum xahar fl-istatistika xorta se jgħodd bħala wieħed - irridu naraw kemm dawn idumu fostna, x'jonfqu, x'jixtru u x'impatt ikollu n-numru ta' arrivals fuq l-ekonomija, fuq l-ambjent u anke fuq is-soċjeta' Maltija.

Issa ħalli ngħaddi għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-impjiegi.

Il-Prim Ministru qal li l-impjiegi żdiedu.

Skond l-istatistika, fl-1995 fil-lukandi u r-ristoranti kien hemm jaħdmu 9,562 persuna u fl-1996 kien hemm 9,502 persuni.

Issa jekk inħarsu lejn l-Economic Survey insibu li sa Settembru ta' 1997 kien hemm 9,296 persuna jaħdmu f'dan is-settur, jiġifieri 200 inqas u mhux kif qal il-Prim Ministru nhar it-Tnejn meta qal li hemm 500 persuna aktar.

Huwa tajjeb li ngħid li din id-darba biex intlaħaq in-numru ta' 9,296 ruħ jaħdmu fit-turiżmu - it-turiżmu huwa mifrux iktar milli jidher fl-istatistika - kellna ninkludu magħhom nies li jaħdmu f'tourism related services.

Jiġifieri hawn lanqas hi kwestjoni ta' comparing apples for apples.

Mela anke fil-qasam tax-xogħol mar lura l- Gvern tal-ħaddiema.

Din hija sitwazzjoni preokkupanti f'sena meta nfetħu tant lukandi u żdiedu mill-inqas 600 post tax-xogħol ġdid.

U dan m'huwiex mertu tal-Gvern preżenti għax, għalkemm il-lukandi fetaħhom il-Gvern preżenti, dan ix-xogħol kien ġej mit-tranja li kien hemm fi żmien il-Gvern preċedenti u allura dan huwa kollu mertu tal-Partit Nazzjonalista fil- gvern.

Meta nikkonsidra dan kollu nħoss li l-lukandi qegħdin jagħmlu retrenchment fl-employment, jew billi jimpjegaw inqas nies milli għandhom bżonn, jew billi jimpjegaw aktar part-timers milli full-timers - għalkemm skond l-istatistika dan mhux il-każ - jew inkella - jien naf għax għandi xi ftit esperjenza f'dan il-qasam - għax ikun hemm nies jaħdmu bla ktieb jew li lanqas ikollhom permess tax-xogħol.

Allura f'dan il-kontest huwa tajjeb li nikkwota testwalment il-parir li ġie mogħti lill-Prim Ministru min-New Initiatives and Projects Group f'rapport ippreżentat f'Ottubru.

Dawn isostnu li:

"It is unlikely that the past expansion in tourism and in other market services can be mantained at the rate experienced in the last decade.".

Sur President, dan huwa r-riżultat wara sena ta' Gvern Laburista.

Issa ħalli ngħaddi biex nikkummenta dwar dak li għandu x'jaqsam mad-dħul li jkollu l-pajjiż minn din l-industrija.

Jien smajt lill-Prim Ministru jitkellem f'din il-Kamra, smajtu jkellem lil-lukandiera u ġieli nisma' xi omelija tiegħu meta jitkellem nhar ta' Ħadd.

L-Onor.

Sant dejjem jgħid li d-dħul minn dan is-settur żdied.

Jien ngħid li dan huwa żbaljat ukoll għax aħna bħala dħul suppost li ngħoddu l- ammont li ġej mingħand dawk li huma meqjusin bħala turisti.

Issa rridu niftakru li f'temp ta' sena l-lira Maltija ddgħajfet ma' l-isterlina b'10%; il-Gvern għabba lil dan il-pajjiż u lill-industrija bit-taxxi; kien hemm government induced costs kemm trid; kien hemm erosion tal-valur tal- munita'; żdiedet l-inflazzjoni u kulħadd jaf li dak li fl-1996 stajt tixtrih b'lira, illum sena wara ma tistax tixtrih bl-istess prezz.

Allura jien insostni li anke jekk id-dħul jiżdied minn 10% sa 15%, ma tkunx qed iddaħħal iktar imma fil-fatt tkun qed tiekol minn ġewwa.

Huwa importanti li f'din il-Kamra nkunu nafu x'inhi l-qagħda tal-lukandi, kemm hawn lukandi għall-bejgħ u kemm hawn outlets għat-twellija.

Nafu wkoll - dawn l- affarijiet mhux jien biss nismagħhom imma jismagħhom il-Ministru u kulħadd - kif il-lukandiera qed iqaċċtu r-rati.

Din m'hijiex xi ħaġa ġdida imma llum bil-prezzijiet li qegħdin jitolbu waqajna għar-redikolu.

Kif għidt qabel, il-kalkolu li qed isir ta' l-infiq per capita tat- turisti ma jirriflettix l-ammont li qegħdin jonfqu t-turisti li jmorru fil- lukandi u fl-appartamenti għax fil-kalkolu li qed isir qed jingħaddu l-flus kollha li deħlin minn dawk li jiġu Malta fuq il-cruiseliners.

Hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu fuq 5,000 ruħ imma qegħdin nitkellmu fuq 100,000 ruħ u dan huwa suċċess ieħor tal-Partit Nazzjonalista fil-gvern.

Allura x'qed nagħmlu?

Qed nagħmlu kalkolu per capita fuq 100,000 ras li lanqas ngħodduhom fl-istatistika u dan huwa żbaljat.

Allura ta' min jistaqsi: Għaliex l-Economic Survey ma jsemmix il-guest nights?

Għaliex żbalja fiċ- ċifra u fl-istatistika tal-ħaddiema u qed idaħħal id-dħul per capita minn nies li fil-fatt lanqas huma magħduda fil-kalkolu tat-turiżmu?

Meta nara s- sitwazzjoni kif inhi llum u meta naf li t-turiżmu huwa l-cavallo di battaglia ta' dan il-Gvern, nasal għal konklużjoni waħda.

Dan il-famuż żiemel li suppost għandu jirbaħ il-battalji, lanqas għandu l-ħila jżomm il- pass mad-debba mdewda ta' Don Quixote u sfortunatament qiegħed anke wara l- ħmar ta' Sancho Panza!

Din hija prova li l-partit li hemm fil-gvern ma kienx lest biex jiggverna.

Hawn huwa tajjeb li naraw x'kienu jgħidu l- Laburisti qabel l-elezzjoni.

L-Onor.

Leo Brincat, illum ministru tal-finanzi u dak iż-żmien il- kelliemi dwar it-turiżmu, ukoll kellu l-opportunita' li jindirizza lill- iSkoll Club u dakinhar kien qalilhom:

"Government induced costs must be avoided ... and all the necessary support, including financial assistance, should be given to those endeavouring to upgrade bedstock.".

Imma x'għamel minflok il-Ministru tal-Finanzi?

Il-government induced costs tellagħhom mas-smewwiet waqt li ma ħareġ bl-ebda skema biex jgħin lil min jirranġa l-lukanda tiegħu.

L-Onor.

Brincat dak iż-żmien kompla jgħid hekk:

"ITS is a good idea worth cultivating further ..."

- dwar dan nitkellem aktar il-quddiem -

"... but grossly underfunded.

Training grants must be introduced.".

Illum il-Ministru tal-Finanzi qiegħed iwettaq dak li wiegħed?

Le, għax skond il-kalkoli tiegħi l-ITS lanqas għandha fondi biżżejjed biex jitħallsu l-istipendji.

Relattivament, ras għal ras, għandha fondi inqas u t-training grants baqgħu fil-ġuf.

Dak iż-żmien l-Onor Brincat kien ukoll tal-fehma li:

"We must explore the feasibility of alternative schemes to facilitate penetration of various markets.

FBR is too focused on the UK.

It is time to widen our horizons.".

U x'għamel biex iwettaq din ix-xewqa li tant kien impressjona nies biha?

Għall-promozzjoni lill-NTOM reġa' taha l-istess ammont li kien taha l-Gvern Nazzjonalista fl-1996 u meta tkejjel iż-żieda ta' l-ispejjeż u tal- prezzijiet sew f'Malta u wisq iktar barra minn Malta, issib li għas-sena 1998 l-NTOM se jkollha inqas.

Jien nemmen li l-NTOM m'hijiex qed tieħu l- aħjar vantaġġ minn dak li għandha, imma dwar dan nitkellem iktar tard, għaliex fl-istess diskors l-Onor.

Brincat u l-Gvern Laburista ma qablux li t-turiżmu Malti jaqbillu jekk nissieħbu fl-Unjoni Ewropea.

X'qal aktar l-Onor.

Brincat f'dak id-diskors?

Qal hekk:

"From the tourist angle we feel that inflation which is already in double digit proportions ..."

- din hija gidba sfaċċata għax qatt ma kienet hekk -

"... in certain essential areas can only get worse through membership thus eroding our competitive edge as the price of labour and services soar higher.".

Sur President, bħalissa l-inflazzjoni fil-pajjiżi Ewropej hija ħafna inqas minn ta' Malta u meta tgħolli l-prezz tas-servizzi tad-dawl, ta' l- ilma, tal-gass, tad-drenaġġ, tal-petrol, tal-pitrolju - li jużawh ħafna tal- lukandi, tal-fran u tal-laundries - ta' l-insurance u, għat-tieni darba f'sena, tax-xorb u tas-sigaretti, kif jista' jibqagħlek żejt f'wiċċek?

J'Alla għandu raġun min jaħseb li l-effetti taż-żidiet se jkunu minimi.

Jien ma nagħmel l-ebda kumment għax min qed jgħid dawn l-affarijiet forsi għandu iktar esperjenza minni u għandu iktar x'jitlef minni, imma the proof of the pudding is in the eating.

L-effett proprju narawh meta jibdew ġejjin il-kontijiet.

Pero' l- lukandiera u kull min qiegħed fis-settur tat-turiżmu għandhom jiftakru li kien il-Partit Laburista li għabba lit-turiżmu bl-ogħla taxxi.

Irrid infakkarhom li l-VAT kienu jiġbruha filwaqt li s-CET qegħdin iħallsuha.

Skond l-Onor.

Brincat is-sħubija fl-Unjoni Ewropea kienet tfisser:

"a net inflow of labour, something which would definitely threaten the employment prospects of those seeking to make a career in tourism.".

Issa jien nixtieq inkun naf kif min jiġi biex jaħdem hawn Malta, mingħajr ma jkollu li xi ħadd lest biex jagħtih impjieg u post fejn joqgħod, b'paga ta' waiter, ta' kitchen hand jew ta' chambermaid jista' jħallas il-kera li l-Maltin jitolbu mingħand il-barranin biex jgħixu f'xi appartament!

Il- barranin li għandhom il-work permit kollha jsibu lil min jimpjegahom u dawk li huma miżżewġa Maltin fil-biċċa l-kbira jgħixu mal-qraba tagħhom.

Pero' fil-każ tagħna ż-żgħażagħ Maltin qegħdin jitilfu ċ-ċans li jaħdmu u jispeċjalizzaw fl-Ewropa.

L-Onor.

Brincat, li sentejn ilu bassar tant dlam fl-Ewropa, illum qed jgħid hekk:

"Wara t-taqlib monetarju fl-1995 u t-tnaqqis tar-ritmu ta' tkabbir fl- ekonomija li dam sejjer sal-bidu ta' l-1996 ..."

- jiġifieri issa l-ekonomija kibret u fl-1995/96 l-ekonomija Ewropea, li tinfluwenza ħafna x'qed jiġri f'Malta, ma kenitx tajba daqskemm hija llum -

"... l-attivita' ekonomika fl-Unjoni Ewropea bdiet titjieb.".

U hawn jien nistaqsi: Għalfejn dan it-titjib kollu li hemm fl-Ewropa m'huwiex rifless fl-industrija tat-turiżmu ta' Malta?

L-Onor.

Brincat kompla jgħid hekk:

"Jekk dan jissokta, l-impatt fuq l-ekonomija ta' Malta jkun favorevoli.".

Mela diġa' qed naraw li bdiet iddur il-folja u tinbidel l-opinjoni.

Jien ngħid li kieku ma kienx għall-irjus iebsa min jaf x'rabtiet hemm!

X'argument konvinċenti qiegħed iżomm lill-Gvern Malti milli jistħarreġ, jinnegozja u jara x'inhuma l-kondizzjonijiet tas-sħubija imbagħad jiddeċiedi?

X'se jkun l-impatt tal-European Monetary Union li se tibda fl- 1 ta' Jannar, 1999?

Kulma naf jien hu li ħadd ma wieġeb għad-domandi li għamilt għax m'hemm xejn ippreparat u dan ifisser li lanqas biss sar studju.

Mela s'issa rajna li, għal dak li għandu x'jaqsam mat-turiżmu, m'huwiex veru li s-sħubija fl-Unjoni Ewropea tfisser dannu.

Issa ħalli naraw kemm se nitilfu għar-raġuni li l-applikazzjoni ta' Malta ntefgħet fil- friża u magħha ntefgħu wkoll it-tamiet li kellna għall-fondi kollha, inkluż dawk strutturali u pre-accession funds, li tant gawdew minnhom il- kompetituri tagħna, bħalma huma l-Portugall, il-Greċja, l-Irlanda u Spanja u issa se jgawdu minnhom, a żvantaġġ tagħna Ċipru, is-Slovenja u l- kompetituri l-oħra tagħna għas-suq Ewropew li waslu biex jidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Għal dik li hija applikabilita' ta' travel package directive m'hemmx differenza bejn min hu membru u min m'huwiex.

Id-differenza hi li min hu membru jiddeċiedi x'għandu jsir u min m'huwiex ikollu joqgħod għal dak li jiddeċiedi ħaddieħor.

Din hi s-sitwazzjoni, Sur President.

L-Onor.

Brincat fid-diskors tiegħu kien qal ukoll li:

"Is-suq Ingliż sar diffiċli għalina minħabba miżuri li ddaħħlu dan l- aħħar.".

Hawnhekk kien qiegħed jirriferi għat-taxxa ta' £Stg20 passenger tax li l- Ingilterra imponiet fuq kull min isiefer lejn pajjiżi li m'humiex membri fl- Unjoni Ewropea, filwaqt li min isiefer lejn pajjiżi membri jħallas £Stg10.

Issa f'suq daqstant price sensitive, bħalma hu dak ta' l-Ingilterra, taxxa ta' £Stg10 tagħmel differenza, speċjalment meta qed nitkellmu fuq is-safar ta' familji.

Jekk ikunu erbgħa min-nies biex imorru Franza jkollhom iħallsu passenger tax ta' £Stg40 u biex jiġu Malta se jħallsu £Stg80.

Sfortunatament se nerġgħu niġu f'pożizzjoni li biex nattiraw l-Ingliżi rridu nħallsu l-miljuni biex nissussidjaw it-turiżmu minn post fejn l- ekonomijia hija tant b'saħħitha.

Il-flus tat-tour operators support scheme, flimkien ma' dak kollu li jintnefaq mil-London Office ta' l-NTOM, jammontaw għal tliet kwarti tal-flus kollha li l-NTOM tuża għall- promozzjoni, reklamar u preżenza fiżika fis-swieq.

Jien ngħid li ma jagħmilx sens li għal 40% tat-turisti li jiġu Malta qed nonfqu 75% tal- budget tagħna għal dan is-settur.

Is-suq Ingliż huwa importanti u jinħtieġ li nindokrawh, nipproteġuh u nsaħħuh, iżda meta l-isterlina kienet 1.80 mal- lira Maltija u kulħadd kien ibassar li se tissaħħaħ, qatt ma kellna niffissaw it-TOSS b'1.45 jew b'1.47 b'mod li ġejna f'qagħda li biex jiġi Ingliż hawn Malta qed ikollna nissussidjaw 20% ta' l-ispiża li dan jagħmel.

Ara kieku l-Ingilterra kellha tissussidja lill-Maltin biex imorru hemmhekk!

Imma s-suq Malti huwa żgħir u ma jiswiex.

Din hi s-sitwazzjoni li ġejna fiha, Sur President.

Għalija dan ma jagħmilx sens ekonomikament għax meta traħħas iżżejjed, kif ġara, jiġi min joqgħod jiġġebbed, min ma jonfoqx u min irid jiffranka u mhux min għandu x'jonfoq.

Sur President, irrid ngħid li l-parir li ngħata l-Prim Ministru mill- Grupp ta' Sebgħa kien li:

"There currently prevails a unique opportunity to dismantle FBR

- hawn riedu jgħidu TOSS -

"given the strength of sterling, and consider if necessary a small adjustment to correct the increased value of the Malta lira vis-a-vis the currencies of continental countries which have lost considerable value during the last twelve months.".

Per eżempju, id-Deutschmark tilfet 7%, il-frank Franċiż tilef 6%, il-lira Taljana tilfet 4% u l-guilder Olandiż tilef 7%.

Dan huwa l-istess parir li tajt jien f'Jannar ta' din is-sena f'din il-Kamra meta tkellimt dwar il- budget ta' l-1997 u għidt li t-TOSS għandha tibqa' iżda għandha tintuża bis-sens biex tistabilixxi rata fissa ta' kambju sabiex l-operaturi jkunu jistgħu jagħmlu costing tal-packages tagħhom b'ċertezza.

Jien ħeġġiġt firxa ta' l-iskema għas-swieq kontinentali imma din is-sena erġajna tfajna kollox fis-suq Ingliż li, kif diġa' għidt, huwa suq importanti u għandna nindokrawh.

Pero' jiddispjaċini ngħid li dan huwa żball li se jiswielna deni, kemm għal dak li għandu x'jaqsam ma' diversifikazzjoni, kif ukoll għax jinħtieġ li nkunu aħna u mhux l-operaturi barranin li niddeċiedu u nirregolaw l-ispread staġjonali, il-volum u d-diversifikazzjoni nazzjonali, dik kwalitattiva u ta' interessi.

Min ipoġġi kollox, jew kważi kollox, f'qoffa waħda jkun qed jipperikola l-ġejjieni tagħna.

Hekk ġara fil-bidu tas-snin tmenin u nittama li l-istorja ma tirrepetix ruħha.

Sur President, jekk inħarsu lejn l-arrivals chart minn Jannar s'issa naraw pattern imqalleb.

F'ċerti xhur morna tajjeb immens, anke aħjar minn qatt qabel, u f'oħrajn morna ħażin ħafna.

Jien diġa' tkellimt dwar is-suq Ingliż u għidt li kelli ngħid.

Issa rrid ngħid xi ħaġa fuq dak Ġermaniż.

Kif għidt f'Jannar li għadda, dan is-suq qed juri titjib artifiċjali.

F'April u f'Mejju kellna l-programm tal-Frosch.

Dan hu programm ta' darba li ma jirrepetix ruħu din is-sena.

Xi darba forsi għad jirrepeti ruħu pero' ma tridx tgħoddu bħala pattern.

Fid-deher f'dawk ix-xhur morna tajjeb ħafna imma artifiċjalment għax il-bozza l-ħamra tal-periklu u tal-verita' xegħlet kull xahar u kieku ma kienx għal Frosch kien ikollna diżastru.

Għalkemm għadhom ma ħarġux il-figuri ta' Ottubru, skond l-informazzjoni li għandna dwar x'ġara f'Ottubru, nikkalkola li għalkemm ma morniex ħażin globalment, bħala xahar mill-Ġermanja morna ħażin u mhux biss mil-lat tal- lukandi imma anke mil-lat ta' l-Air Malta.

Sur President, fis-sitwazzjoni tas-suq Ġermaniż is-sinjali koroh kienu qed jidhru minn kmieni.

F'Ġunju ħeġġiġt azzjoni u aktar attenzjoni u ssuġġerejt lill-Ministru biex jiltaqa' ma' l-aġenti hawn Malta u biex imur il-Ġermanja kemm jista' jkun malajr, jara l-principals tagħhom u jeħdilhom proposta, kif kont issuġġerejt jien, ibbażata fuq it-TOSS.

Issa, bir- rispett kollu, l-Ministru mar il-Ġermanja l-ġimgħa li għaddiet, imma jien naħseb li l-programmi kienu diġa' ġew deċiżi u għalhekk kien tard wisq.

Allura f'dan is-suq se nibqgħu nassistu għal free fall.

Pero' jien nemmen li kieku morna bi proposta bbażata fuq it-TOSS - mhux qed ngħid li nżidu ma' l-ammont li l-Gvern ta fuq it-TOSS għax jien nemmen li dan kien biżżejjed, speċjalment skond kif inhi l-Isterlina bħalissa - l-operaturi u l-aġenti Ġermaniżi kienu jinteressaw ruħhom.

It-TUI se tibda tuża l-Air Malta u l-Frosch ukoll, imma dan ma jifssirx li se nżidu t-turiżmu mill- Ġermanja.

Hawn irrid ngħid li skond il-manifest elettorali tal-Malta Labour Party, l-Air Malta suppost li għandha tagħmel dak kollu li hemm bżonn biex tgħin u tagħti support lit-turiżmu.

Allura jagħmel sens li tagħlaq l-uffiċċju ta' Munich u tnaqqas it-titjiriet minn Hamburg u minn Berlin?

Niġi issa għas-suq Franċiż.

Hawnhekk l-istess.

X'sens jagħmel li naqqasna t-titjiriet minn Marsilja u Lyons meta għandna bżonn it-turiżmu fix-xitwa?

Il-kumpless ta' Ħal Ferħ kien jattira ħafna Franċiżi.

Issa dan qiegħed f'idejn l-Air Malta u sfortunatament ħallietu jitmermer.

Meta wrewh lill-Accor Group dawn qalulhom li m'humiex interessati fih.

Issa lill-Air Malta fix-xahar li għadda tajnieha aktar art għall-iżvilupp u nittama li dan l-investiment isir aħjar.

Suq ieħor li ddiżappuntana kien dak Taljan.

M'iniex ngħid li morna ħażin jew li tlifna ħafna minnu imma kont nistenna iktar mis-suq Taljan.

Illum għandna ftehim mar-reġjun ta' Sqallija - ma nistax ngħid li huwa ħażin għax dan bdejtu jien xi tliet snin ilu - u għandna nużawh billi nipprovaw nirranġaw mal-gvern regjonali ta' Sqallija biex insibu lill xi ħadd li jagħmel vjaġġi li permezz tagħhom ikunu jistgħu jinġarru l-karozzi minn Sqallija għal Malta u minn Malta għal Sqallija.

Dan huwa xogħol importanti, anke jekk ikun staġjonali biss.

Huwa importanti ħafna li fis- sajf ikollna min jiġi minn Sqallija bil-karozza tiegħu.

Forsi tgħiduli: Biex inżidu iżjed karozzi?

Le, imma dawk huma nies li meta jiġu hawn Malta jdumu u jonfqu l-flus.

Jien nieħu pjaċir nara titjib u żvilupp fis-suq Russu u f'dak tal-pajjiżi tal-Lvant.

Għadni niftakar lil tan-naħa l-oħra jikkritikawna u jgħadduna biż-żmien għax konna se nġibu r-Russi imma jien nieħu pjaċir li dak li bdejna snin ilu issa qed juri titjib ukoll.

Fil-każ ta' l-Iskandinavja, l- Air Malta qed issostni suq b'żieda ta' titjiriet, imma żbaljat meta ħarġet minn Madrid u Barcelona għax issa dawn qegħdin f'idejn l-Ispanjoli u l- Portugiżi u huma qed jiddeċiedu jekk jiġux Malta u jekk jagħmlux iċ- charters.

Fil-każ ta' New York għadu ma ġie deċiż xejn u nittama li issa, wara li beda jiċċaqlaq xi ftit is-suq, ma jiġix xi bravu u jgħid li se jagħlaq dan l-uffiċċju wkoll.

Naħseb li din is-sena hi l-iktar sena li morna tajjeb ma' l-Amerka.

Nammetti li għadna lura ħafna pero' morna aħjar mis-snin ta' qabel.

Il-Ministru ffissa t-targets għas-sena 2,000 u dawn huma ta' 13 million guest nights u Lm300 miljun dħul.

Skond dawn il-kalkoli biex nilħqu dak it- target is-sena d-dieħla rridu nġibu 1.22 miljun turist u fl-1999 irridu nġibu 1.34 miljun turist.

Il-Ministru stabilixxa l-benchmarks u jekk jilħaqhom jien inkun l-ewwel wieħed li ngħidlu prosit għax mhux hu biss ikun mar tajjeb imma Malta kollha.

Huwa tajjeb li kulħadd jifhem kemm hu importanti t-turiżmu, imma li jkollna l-miri biss m'huwiex biżżejjed.

Jinħtieġ li jkollok strateġija, immaġinazzjoni, flessibilita', aktar flus u support sħiħ mingħand sħabek.

Qabel kien hawn l-Onor.

Debono Grech li, bl- istil inimitabbli tiegħu, minn xi għaxar membri kien l-uniku wieħed li nterrompieni.

Fil-fatt kont se nagħmillu kumpliment għax qed nara li t- turiżmu qiegħed isib għajnuna mis-settur tat-trasport li għamel sforz biex idaħħal id-dixxiplina u qed jipprova jneħħi ċerti monopolji anti-diluvjani.

Lill-Ministru Debono Grech, li hu responsabbli mill-Maritime Authority, irrid nifraħlu wkoll talli żamm xi ħaġa importanti bħalma hi l-Middle Sea Race.

L-isfortuna hi li din ma rreklamajnihiex imma d-direzzjoni hija tajba u j'Alla l-Ministru jkompli sejjer hekk, jiġifieri jifhem eżattament x'inhuma l-ħteġijiet tat-turiżmu u jdaħħal id-dixxiplina.

Pero' mbagħad nistaqsi: X'appoġġ għandu t-turiżmu mill-kultura?

Meta kelli x'naqsam mat-turiżmu għamilt ħafna affarijiet li jistgħu jgħinu lill- kultura u lill-isport u meta kelli x'naqsam mal-kultura għamilt ħafna affarijiet li jistgħu jgħinu lit-turiżmu.

Pero' jiddispjaċini ngħid li kwalunkwe inizjattiva internazzjonali li ħadt fil-qasam tal-kultura u l- isport, oqsma li jistgħu jgħinu lit-turiżmu, jew ġiet abbandunata jew saret imbażwra.

Jien kont waqqaft il-Choir Festival u l-Blue Dolphin of Malta, kont ngħin fil-maratona u diversi affarijiet oħra li jgħinu sabiex nagħmlu reklam lil Malta.

B'daqshekk ma tkunx qed tirfes il-kallijiet ta' ħaddieħor imma tkun qed taħdem ma' ħaddieħor u taħdem għall-ġid tat- turiżmu.

Jiddispjaċini ngħid li l-Maltafest ukoll saret qisha l-kunċert ta' l-aħħar tas-sena ta' xi skola tal-bniet jew tas-subien, biex ma jaħsbuniex xi razzista jew sessista!

Niġi għall-programm tal-mużewijiet u rrid ngħid li jien kien irnexxieli nżid il-vot kapitali minn Lm45,000 għal Lm600,000 biex inkun nista' nagħmel dak kollu li kien hemm bżonn fil-mużewijiet.

Issa waqaf kollox u din is-sena kulma għandhom il-mużewijiet huwa kapital ta' Lm300,000.

Kif nistgħu nkomplu?

Dawk il-mużewijiet li għandna magħluqin kellhom jinfetħu sas-sena li għaddiet kieku ġew ivvotati flus biżżejjed.

Irrid insemmi wkoll il-proġett tal-Belt Valletta, il-belt kulturali tax- xahar.

Il-wirjiet li konna ppreparajna spiċċaw u l-programm ħadd għadu ma jaf bih.

Jekk se ttella' proġett f'Ġunju biex jgħin lit-turiżmu, kif għad m'hemmx programm imxandar u rreklamat barra minn Malta?

Dan hu gvern li suppost qed jaħdem favur it-turiżmu?

Jien naħseb li l-Ministru għandu għalfejn imur jgħid lil sħabu, speċjalment min b'xi mod għandu x'jaqsam ma' dan is-settur, to pull their socks up, biex ma ngħidx xi ħaġa oħra.

Spiċċaw il-wirjiet ta' Preziosi u ta' Preti, ħadd ma sema' bihom aktar u li kieku ma kienx għal dak tal-Fondazzjoni Patrimonju Malti li tant ftaħru biha - ħaġa li bdejtha jien sentejn ilu - kieku qegħdin fl-aħħar tal- klassi.

Hawnhekk irrid infakkar li t-turiżmu m'huwiex lukandi biss u skond il- Gvern huwa settur privileġġat.

Pero' jiddispjaċini ngħid li dak li sar rigward il-VAT kien daħka fil-wiċċ għax it-tnaqqis speċjali fir-rata tal- VAT minn 15% għal 5% seħħ għal tliet xhur biss.

Il-VAT refunds, fejn qabel kienu awtomatiċi, issa saru selettivi u minn sena għall-oħra l-Gvern qed ikompli jgħabbi taxxi fuq kulħadd.

Ninsab ċert li l-Gvern ħa lura ħafna aktar milli kien iffranka.

Jekk ma noqogħdux attenti bil-government induced costs, biż-żidiet kollha u bit-taxxi, fil-gradings ta' Thomas Cook għal value for money, li fis-suq Ingliż tiswa ħafna u li fiha minn dejjem konna minn ta' l-ewwel, se nispiċċaw nitilfu postna u nkunu qegħdin lura wkoll.

Sur President, irrid ngħid li huwa importanti li naraw ir-relazzjoni bejn il-gvern u s-settur privat.

Lis-settur privat trid tagħtih l-ispazju u ma tridx tgħakksu.

Fl-1 ta' Settembru l-Prim Ministru ġie rrapportat f'"The Times" li qal:

"The Government was trying to give oxygen to tourism and was seriously targetting to increase the number of visitors to 1.9 million spread over the whole year.".

Din faċli tgħidha - qisek qed iddellek xi spread fuq biċċa ħobż - imma biex twettaqha huwa ftit iktar diffiċli.

Xi jgħid is-settur privat dwar l- ossiġnu li tah?

Xahar wara li l-Prim Ministru qal hekk, fil-5 ta' Ottubru, 1997 il-President tat-taqsima divertiment u turiżmu tal-GRTU, is- Sur Philip Fenech, kien intervistat mill-gazzetta "Il-Mument" u se nikkwota xi siltiet minn dak li qal.

Is-Sur Fenech qal li:

"Għalkemm iċ-ċifri wrew li t-turisti żdiedu, ma nistax ngħid li ż- żieda nħasset.

Ix-xogħol baqa' kif kien is-sena l-oħra.

Ma nistgħux ngħidu li b'xi mod żdied ix-xogħol.

Id-diskors tal-Gvern qed iġiegħel lin-nies toqgħod lura milli tonfoq.

In-negozju kollu, mhux biss it- turiżmu, ma jiflaħx għal aktar taxxi.".

Imbagħad is-Sur Philip Fenech donnu ftakar f'dak li qal il-Prim Ministru dwar l-ossiġnu u t-turiżmu u qal:

"Aħna qegħdin ngħidu: Agħtuna n-nifs għax nifisna maqtugħ.

L-appell tagħna hu li ejjew nimlew il-pulmun bin-nifs għax nifisna diġa' maqtugħ."

Dan biss wara sena ta' Gvern Laburista!

U mhux il-GRTU biss tgħid hekk.

Jekk naraw xi tgħid il-Malta Hotels and Restaurants Association fis- survey li toħroġ kull tliet xhur, fl-aħħar wieħed li ħareġ f'Ġunju li għadda hemm rrapportat nuqqas fl-overall occupancy levels, tnaqqis fl- achieved room rate, tnaqqis fit-total revenue per room, tnaqqis fit-total revenue per available room u payroll increase ta' 20.39% meta mqabbel ma' l- 1996.

Jirrapporta wkoll żieda fl-energy costs u fl-operating costs u tnaqqis ta' profitt.

Dan hu r-riżultat ta' gvern li jippretendi li qed jgħin lit-turiżmu.

Jien ngħid li t-turiżmu tassew qiegħed jitlob għal ossiġnu imma biex isalva u mhux biex jissaħħaħ jew biex ikollu enerġiji ġodda ħalli joħroġ jiġri u jaħdem aktar għal dan il-pajjiż.

Fil-bidu ta' dan id-diskors jien għidt li għandna gvern niexef mill-ideat u semmejt ħafna affarijiet li ma lestiex.

Il-Gvern Laburista semma ħafna affarijiet li se jagħmel fil-ministeru tat-turiżmu imma mbagħad lanqas ipprovda biżżejjed flus biex dan ikun jista' jsir.

Hu qal li l-Air Malta se tkun qed taqdi l-ħteġijiet tat-turiżmu imma ħlief tagħlaq rotot m'hijiex.

Qal ukoll li se jitranġaw il-bankini f'Buġibba u fi bnadi oħra.

Naturalment dan huwa proġett tajjeb, imma kif qal sew il-Grupp ta' Sebgħa:

"Bugibba is good in so far as it goes but it goes very little.".

Issa l-NTOM kif qed tuża l-fondi tagħha b'mod aktar aggressiv u professjonali?

Taf x'qed isir tassew tajjeb, Sur President?

Li l- Ministru Vella kien intelliġenti biżżejjed li għaraf jibni fuq dak li sab.

Dan joħroġ mill-istrategic framework paper li l-Ministru ġentilment għaddieli, għalkemm jien ma naqbel proprju xejn mal-proposti li saru dwar l- ITS, u fl-aħħar tad-diskors tiegħi ngħid għaliex.

Meta l-Ministru daħal fil-ministeru, bħal xi chef ġdid dieħel fil-kċina, dan ma sabx kollox mitfi, kollox immuffat jew kollox imranġat imma sab il- borom fuq in-nar.

U għamel sew li kompla bil-proġetti tal-golf courses, tal-casinos fil-lukandi, tal-tourism authority, l-iżvilupp ta' niche markets u ħafna affarijiet oħra.

GĦalissa fuq dan il-punt ngħid biss li f'seminar li sar f'Għawdex issemmiet occupancy rate ta' 29% fil-lukandi Għawdxin.

Dan ifisser li jeħtieġ li jittieħdu miżuri urġenti u speċifiċi għal GĦawdex.

Jien hawnhekk qed nipproponi li meta jkunu qed jintgħażlu s- siti għal golf courses u casino fil-lukandi, Għawdex jingħata preferenza.

Minflok ma nħaffru għaż-żejt għandna nagħtu lill-Għawdxin il-mezz kif jagħmlu d-deheb.

Għawdex għandu bżonn għajnuna aktar minn bnadi oħra skond dak li jirriżulta mill-occupancy figures.

Nista' nkompli ngħid ħafna affarijiet u nagħmel storja mill-episodju tat- talba tal-Ministru lill-Madonna, jew mill-kummenti li ta lil "The People" fit-8 ta' Ottubru, fejn qal li meta jkellem lil-lukandiera jgħidilhom kemm hemm bżonn itejbu s-servizz waqt li meta jkellem lill-operaturi jfaħħar lil tal-lukandi għas-servizz tajjeb li jipprovdu.

Min jitkellem hekk fil- pubbliku jixhed, jekk mhux ħaġa oħra, inġenwinita'.

Issa dawn m'humiex affarijiet daqshekk importanti, huma żbalji ġenwini, żbalji li jistgħu jsiru u li jeħodhom kulħadd.

Jien se nsemmi żewġ aspetti oħra li huma aktar importanti għall- industrija tat-turiżmu u dawn huma n-nuqqas kbir ta' leadership li jeżisti fl-Air Malta u l-konfużjoni li tirrenja fl-Institute for Tourism Studies.

Għal dak li għandu x'jaqsam ma' Dar il-Mediterran, kulma nista' ngħid hu li l-istandards niżlu u nħeġġiġkom biex ma tberbqux il-ġojjell li għandkom f'idejkom u, għalkemm ġibtu lill-barranin biex jeħduh over, il-proposta m'għoġbithomx.

Diġa' semmejt li l-Air Malta m'hijiex qed tagħti appoġġ biżżejjed lit-turiżmu u se nsemmi żewġ affarijiet oħra.

L-ewwel waħda hi li kien sena tard li l-Air Malta ndunat għaliex twaqqfet l-Azurraair u x'inhu l-potenzjal tagħha.

Tilfu sena, tilfu l-flus u kien biss issa li ħadu l-vantaġġ tad-deregulation.

Wara ħafna titubanzi għamlu sħab l-ewwel ma' l-Alitalia u mbagħad ma' DebonAir, affarijiet li naqblu magħhom, imma sa xahrejn ilu ċ-Chairman, is-Sur Louis Grech, kien għadu qed jikkritika l- istess eżistenza ta' l-Azzurraair, u jekk irid jista' jaqra l-intervista li ta fl-"Island Travel Trader".

Issa fl-aħħar sar dak li kellu jsir, sena tard u ma nafx kemm-il mitt elf lira telf wara.

Sur President, jien kont staqsejt jekk l-Air Malta hijiex immexxija mill- GWU, mill-Ministru jew miċ-chairman.

Minn dak iż-żmien 'l hawn eliminajt liċ-chairman għax issa nafu żgur li mhux iċ-chairman li qed imexxi, u dan joħroġ mid-diskors li għamel lill-marketing conference ta' l-Air Malta.

F'dak id-diskors semma d-dejn ta' l-Air Malta, is-seats li ma nbiegħux u ħafna problemi oħra, imbagħad dar fuq is-senior executives ta' l-Air Malta u qalilhom: Don't just tell me that there is a problem but also the way to solve it.

Dan ma ġiex irrapportat fil-gazzetta imma huwa l-iscript tad- diskors tiegħu.

Meta qrajt id-diskors mimli kliem fl-ajru u mċajpar fis- sħab - verament adattat għal linja ta' l-ajru! - lanqas ridt nemmen.

U kif ikkonkluda d-diskors tiegħu?

Li l-udjenza tiegħu kienet "experienced enough to rise collectively to the challenge".

U għaċ-chairman donnhom il- problemi tal-kumpannija huma ta' sħabu u mhux tiegħu!

Donnu dmiru m'huwiex li jidderiġi imma li jibqa' gallerija.

Jien m'iniex xi espert fil- kumpanniji ta' l-ajru imma nippreżumi li l-prinċipji bażiċi ta' management u leadership japplikaw għalihom ukoll.

Dan m'hu xejn ħlief passing the buck.

Wara li qrajt id-diskors u l-intervista li ta lill-"Island Travel Trader" ħadd ma jista' jagħtini tort jekk nibda naħseb li l-kumpanniji ta' l-ajru jitmexxew b'mod differenti minn azjendi oħra u li biex tkun chief executive tajjeb l-ewwel trid tikkritika lil min kien hemm qablek, issemmi l-problemi li hemm, imbagħad tibgħat lil kulħadd ifittex is-soluzzjonijiet, waqt li inti tibqa' ttella' u tniżżel jekk tagħmilx ħaġa jew oħra u ma tiddeċiedi qatt jew inkella tiddeċiedi tard wisq, kif ġara dwar l- Azzurraair.

Mhux ta' b'xejn li ħafna drabi l-ħaddiema ta' l-Air Malta, meta jkollhom xi diffikulta', iċemplu lill-Ministru minflok liċ-chairman!

Sfortunatament ikolli ngħid li ħafna mid-deċiżjonijiet li qed jieħu ċ- chairman huma biex isib postijiet komdi u biex jagħti l-promotions lil sħabu tal-partit.

GĦalhekk bir-raġun nistaqsi verament x'qed jagħmel il- bord ta' l-Air Malta u jekk hux qed iħares biss.

Is-Sur Grech tassew kellu raġun jagħlaq dik l-intervista bil-kliem "We believe in Providence", mhux biss għas-suġġett li kien qed jirriferi għalih, iżda għal kull aspett tat- tmexxija tal-linja nazzjonali ta' l-ajru.

Issa nafu li l-Ministru jgħid it-talba u ċ-chairman ta' l-Air Malta jafda fil-Providenza!

Tnejn bi kredu wieħed: Quando non posso piu' ricorro al buon Gesu'!

L-Air Malta għandha ħafna nies tajbin ta' kull fehma, u jeħtieġ li tagħmel użu mit- talenti ta' kulħadd u mhux twarrab lin-nies, anke Laburisti, għax qdew dmirhom fi żmienna.

Issa ngħaddi biex nitkellem dwar il-qagħda kaotika li hemm fl-ITS.

Jien ma mlejtx lil Malta b'rħamiet imma ta' min ifakkar liż-żgħażagħ Maltin li kien hemm ġurnata meta għalihom infetħu bibien u opportunitajiet ġodda u mid-dlam għaddejna għad-dawl.

F'Mejju ta' l-1987 sibt 20 student u sitt lecturers u demonstrators midfunin fil-kantina tal-Mediterranean Conference Centre.

Mill-MCAST u mill-Catering School konna spiċċajna f'dik il- miżerja!

Sur President, kellna Ministru ta' l-Edukazzjoni li baqa' famuż għall- kliem li kien qal li biex issajjar hamburger m'hemmx għalfejn tmur il- Polytechnic; kien hawn min issuġġerixxa li minflok il-George Cross inpoġġu kikkra u plattina fuq il-bandiera ta' Malta; u kien hawn min fehem is-siwi u l-potenzjal tat-turiżmu.

Kien għalhekk li fis-snin sittin kienu bdew il- korsijiet tal-Polytechnic.

Kienu bagħtu xi nies jistudjaw barra, fetħet istituzzjoni separata fejn jinżammu korsijiet qosra u intensivi at craft level u nġiebu għalliema speċjalizzati biex it-turiżmu jkun jista' jinbena fuq bażi soda, b'viżjoni ċara, bi strateġija u b'sens ta' direzzjoni.

Smajtu x'kien għad fadal minn dan kollu fl-1987 u kien għalhekk li mill- ewwel bdejna naħdmu biex għal darb'oħra Malta u anke Għawdex ikollhom l- għodda li kien hemm bżonn.

Bl-għajnuna ta' l-UNDP, tal-WTO u ta' ħafna esperti, fosthom advisers barranin u Maltin li llum qegħdin mal-Ministru, irnexxielna nwaqqfu l-ITS.

Fi kliem Dott Victor Mercieca, l-ewwel chiarman tal-board of governors, l-iskop kien "to achieve excellence."

Ħsibna għal min irid isegwi l-korsijiet kollha u żidna l-impjiegi fil-lukandi u fir- ristoranti.

Issa xi ħadd ħolom li għandna bżonn 2,000 jew 3,000 impjieg fis-settur.

Din is-sitwazzjoni kienet teżisti qabel ukoll u solvejnieha mingħajr ma kissirna l-ITS.

Sfortunatament dak li qed jiġri llum ma jogħġobni assolutament xejn.

Sar rapport li ħadd ma rah għax għadu draft, iżda mexjin fuqu.

Appuntaw bord temporanju, li donnu sar permanenti, fejn l- industrija m'għandhiex rappreżentant, tawh poteri eżekuttivi, warrbu min- nofs l-uffiċjali taċ-Ċivil u taparsi sar ftehim ma' Oxford Brookes.

Din hija ħaġa tajba, dejjem jekk tinħadem sew, iżda mhux kif qed issir.

S'issa għadu ma nstabx direttur, niżżlu l-entry age u l-kwalifiki akkademiċi u l- agħar ħaġa hi li ħalltu lil min jagħmel kors full-time ma' min imur għal ftit taż-żmien.

Imissu jingħad ukoll li m'hemmx desks, li m'hemmx għalliema u li l-istudenti jfallu l-lezzjonijiet bil-gzuz.

Hemm kaos komplet.

Daħħlu d-delta fast track system.

Ministru, jekk tmur hemm għall- għarrieda, kif kont nagħmel jien, tara b'għajnejk stess ...

Illum il- biża' tiegħi hija li se mmorru lura għal dak li ġara fis-snin sebgħin u xi ħadd ikollu jerġa' jibni kollox mill-ġdid.

Taċċettawx pariri biex tagħmlu hotel school, dak huwa konċett ta' l-imgħoddi li jfallik.

Fl-istess ħin l- ITS jista' jibqa' miexi bħala l-iktar istituzzjoni akkademika għolja u mhux, kif irrendejtuh issa, qisu fabbrika tal-ħaddiema mingħajr quality control.

Il-verita' hi li l-ITS iservi mhux biss lill-industrija imma anke lill-ministeru u min jaf jagħmel ir-riċerka jaf li dan hu bżonjuż fil- ministeru.

Nixtieq nagħlaq hawn għax wegħidt li nħalli ftit tal-ħin għal ħaddieħor u rrid inżomm il-wegħda li għamilt.

Dak li għidt illum ma ħadtx pjaċir ngħidu.

Xtaqt inkun iktar pożittiv imma ħassejt li dawn l-affarijiet kelli ngħidhom.

Qed ngħidhom l-iktar mhux bħala kritika imma biex nipprova kemm jista' jkun insostni sforz nazzjonali, għax jien it-turiżmu narah bħala industrija nazzjonali.

Nagħlaq id-diskors tiegħi b'awgurju li s-sena d- dieħla mmorru aħjar.

U f'dan l-awgurju nsieħeb lill-Ministru u lill-poplu kollu biex imbagħad verament ikollna għalfejn niftaħru.

Din is-sena morna agħar mis-sena li għaddiet.

Jiddispjaċini ngħidu dan imma qed ngħidu biex is-sena d-dieħla nkunu nistgħu mmorru aħjar.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

L-Onor.

Joseph Psaila Savona.

ONOR.

JOSEPH PSAILA SAVONA: Sur President, jekk hemm xi ħaġa tajba din is-sena hija li nistgħu nitkellmu fuq sena sħiħa taħt Gvern Laburista.

Niftakar li s-sena l-oħra - forsi tgħiduli li nżomm f'qalbi - il-Ministru kien irrisponda għall-kritika li kont għamilt billi qalli: U iva, kollox għamilt int!

U hekk kien għax konna għadna kemm ħriġna minn amministrazzjoni Nazzjonalista.

Dak iż-żmien kellu raġun għax is-sena l- oħra konna fis-sitwazzjoni daqsxejn imbarazzanti li fid-diskors tal-budget ridna nikkritikaw is-sena li konna għadna kemm iggvernajna aħna stess.

Din is-sena kemm-il darba kellna għajtiet - dan għadu kemm semmieh sieħbi l- Onor. Michael Refalo - dwar is-suċċessi kbar li kien hawn, għajtiet li l- iktar li kienu ġejjin kien mill-Prim Ministru, għalkemm sintendi anke mill- Ministru tat-Turiżmu.

Daqqa jgħidu kemm sejrin tajjeb, drabi oħra jgħidu li din is-sena morna aħjar mis-sena l-oħra u drabi oħra jgħidu li waqqafna d-downward trend.

Issa jien ngħid li jekk waqqafna biss id-downward trend u qegħdin tajjeb daqs is-sena l-oħra, allura m'aħna sejrin tajjeb xejn, għax tgħidx kemm kienu kkritikawha lis-sena l-oħra!

Ma nixtieqx li noqgħod infettaq imma, kif qal l-Onor.

Refalo, jekk toqgħod tidħol fid-dettalji u toqgħod tagħmel it-tip ta' kritika li kienet tagħmel l-Oppożizzjoni Laburista meta aħna konna fil-gvern, meta tqis kollox ma' kollox tara li din s-sena morna għall-agħar.

Għadna bl-istess policies, bl-istess problemi li kellna qabel; għad għandna l-istess sodod x'nimlew; it-turisti ġejjin mill-istess postijiet; bejn wieħed u ieħor qegħdin indaħħlu l-istess flejjes; għad hemm l-istess nuqqasijiet li kellna, fejn ma nagħtux value for money; l-istess nuqqasijiet ta' faċilitajiet x'noffru u l-istess diffikulta' fil-kompetittivita'.

Nista' ngħid li l-Ministru qed jagħmel tajjeb li jimxi fuq l-istess policies li konna nużaw aħna u l-istess tqassim ta' min imexxi l-marketing, l-HCEB u dawn l-affarijiet.

Allaħares l-industrija tat-turiżmu m'hijiex sejra tajjeb, meta qed tieħu tant għajnuna!

Jien niftakar li meta kien fl- oppożizzjoni l-Ministru Vella ma kienx jikkritikani, anzi kien jgħid li jiddispjaċih għalija għax kont nagħmel l-aħjar li nista' imma ma kellix appoġġ minn sħabi.

Jien nixtieq nirritornalu dan il-kumpliment billi ngħidlu li jien ngħir għalih għax daqskemm qiegħed jiġi mbottat il- ministeru tat-turiżmu minn dan il-Gvern u daqskemm qiegħed jingħata għajnuniet u sussidji, allaħares dan is-settur ma jmurx tajjeb hawn Malta għax kieku m'għandna l-ebda settur li se jmur tajjeb.

Imma fil-fatt sejrin tajjeb, Mr Chairman?

Jien ngħid, kif għidt, li, bejn wieħed u ieħor, bqajna fuq l-istess binarji li konna qabel.

Hawn nixtieq nagħmel xi ftit oġġezzjonijiet.

Per eżempju, aktar kmieni semmejt l-HCEB.

Din qed titmexxa bl-istess mod li kienet titmexxa taħt l-amministrazzjoni Nazzjonalista imma niftakar li meta staqsejt lill-Ministru dwar x'inhi l-policy tal-Gvern fuq hotels u restaurants, jekk hux se nibqgħu nagħtu permessi għal a 3-Star, 4-Star u 5- Star hotels, jekk hux se nibdew nagħtu l-ħajja lil dawn it-tip ta' restaurants jew le, ħariġli bil-famuża risposta - l-Ministru Vella, kif qal sieħbi huwa baħbuħ imma għandu d-difett li fir-risposti għall-interpellanzi jiżgiċċa - li m'hemm ebda policy u se jaraw il-każ skond kif jiġi ppreżentat.

Dan ifisser li jekk niġi jien nitlob għall-permess tittratta miegħi mod u jekk jiġi ħaddieħor tittratta miegħu mod ieħor?

Jekk hu hekk din hija policy perikoluża u se taqla' ħafna kritika meta niġu għall-budget debate tas-sena d-dieħla.

Issa ħalli niġi għall-ITS.

Forsi l-Onor.

Michael Refalo ma kellux ħin jelabora fuq dan is-suġġett, imma rrid ngħid li l-mod kif qegħdin jiġu ttrattati l-istudenti hemmhekk hija ħasra.

Jien lill-Ministru ngħidlu li d- dover tiegħu bħala ministru tal-gvern m'huwiex lejn is-sid tal-hotel, u jekk jara li għandu nuqqas ta' staff jara kif jagħmel biex jutilizza lil dawk l-istudenti ta' l-ITS, taparsi qegħdin fuq il-konċett ta' student ħaddiem.

Fi żmienna konna ngħidu li meta student jidħol l-ITS irridu ngħallmuh fuq livell professjonali.

Niftakarni ngħid li l-professjonijiet m'għandhomx jibqgħu biss it-teoloġija, il-mediċina u l-liġi.

Konna ngħidu li t-turiżmu huwa s-suġġett tal-lum il-ġurnata u rridu nagħmlu achievement ta' professjonalista' imma llum il-ġurnata jiddispjaċini ngħid li bil- logħob li qed isir fl-edukazzjoni fl-ITS se noħolqu problemi għall- istudenti.

Ta' min jgħid li l-NTOM għadha tagħmel il-marketing bl-istess mod li konna nagħmluh aħna.

Wieħed mill-konċetti bażiċi tal-marketing ta' l- industrija tat-turiżmu huwa li nqassmu l-biegħa.

Aħna konna ngħidu li huwa perikoluż li niddependu minn pajjiż wieħed u għamilna mill-aħjar li stajna biex niddiversifikaw.

Per eżempju, meta bdejna naraw li mill-Amerka ma konna qegħdin nieħdu assolutament xejn, għamilna sagrifiċċji u investimenti kbar billi ftaħna l-uffiċċju ta' l-NTOM hemmhekk u ftit wara l-Air Malta fetħet l-uffiċċju tagħha f'Rockefeller Centre biex inżidu t-turiżmu minn hemm.

Jien nifhem jekk il-Gvern ma jridx jagħmel investimenti hemmhekk imma f'ġieħ il-Bambin ma jeqridx l-investimenti li diġa' saru, speċjalment f'settur li qiegħed jikber!

Ħalli naraw ftit.

Fit-"Travel Trade News Edition" qegħdin jgħidu li t-turiżmu mill-Amerka lejn l-Ewropa tant qed jikber li qed jistennew li fl-1998 jilħaq l-10 miljun turist u qed jimmiraw li fis-sena 2000 dan jitla' għal 12-il miljun.

Iċ-Chairman ta' l- European Travel Commission qal li:

"The shortages of airline capacity on the North Atlantic will be the principal barrier to rapid expansion of peak season travel to Europe, during the summer of 1998.

We are not worried about airlines going out of business, we are worried about airlines running out of seats.".

Dan fil-każ tat-turiżmu lejn l-Ewropa imma nista' nżid li anke lejn Malta qatt ma kien hemm sena li ġew f'Malta turisti minn North America daqskemm ġew din is-sena.

Hawnhekk qegħdin naqtgħu l-frott tal-ħidma li saret qabel.

Din it-trend bdiet tiela' minn mindu ftaħna dawn l-uffiċċji fejn għandna nies li jaħdmu bil-qalb.

Issa meta din is-sena qegħdin naraw li se nakkwistaw xi ħaġa, qed jingħad li se jitneħħa uffiċċju minn hemmhekk, ieħor minn x'imkien ieħor, u minflok qegħdin jgħidu li se jdaħħlu l-GSA, il-World Aviation Systems.

Mr Chairman, jagħmel sens li wara l-isforzi u l- investimenti li għamilna dawn se ngħadduhom lill-barranin?

Dan il-GSA se jaħdem bl-istess mod kif jistgħu jaħdmu l-Maltin hemmhekk?

Jien staqsejt lill-Ministru jekk il-policy dwar l-Amerka għadhiex l-istess bħalma kienet fi żmienna.

Hu qalli: Iva, għax il-kontinent ta' l-Amerka huwa kbir wisq u ma nistgħux nagħlquh.

Veru, hekk hu.

Jien hekk kont nagħmel fi żmieni u hekk kien jagħmel ta' qabli; konna nagħmlu target għal ċerti States biex noħorġu xi niche market minn hemmhekk.

Imma fil-fatt mhux hekk qed jiġri llum.

Minn domanda li għamiltlu qed nara li n-nies tagħna hemmhekk m'hemmx Stat li ma marrux għaliex meta jkun hemm xi konferenza, kemm jekk tkun Ottawa, kemm jekk tkun naħa u kemm jekk tkun naħa oħra, fi Stati li m'aħniex nittargitjaw, qed ikun hemm din il-ħela ...

Jien m'iniex qiegħed ngħid li d-direttur t'hemmhekk qiegħed jieħu gost isiefer, għax meta tkun fuq xogħol ma tistax tgħid li tieħu gost issiefer imma din is-sitwazzjoni ma tagħmilx sens.

Issa ħalli nkompli fuq is-suq Amerikan.

Ma nafx x'inhi din il-ħaġa li waqt li qed tibda tidher żieda fir-revenue u fil-passenger travel mill-Amerka lejn Malta, fl-istess ħin irridu nnaqqsu l-marketing hemmhekk.

Forsi biex inkomplu bl-idea li kellna qabel li l-Air Malta kienet in the red u issa f'daqqa waħda, bħalma smajna fil-każ ta' ministeri oħra, from the red ġiet in the black.

Nafu li bejn April u Ottubru 1996 kien hemm żieda ta' 33% fir-revenue ta' l-Air Malta mill- Amerka.

L-istess ħaġa rajna fl-istess sitt xhur ta' din is-sena, fejn il- passengers żdiedu b'85%.

Li qed nipprova ngħid huwa li wara li għaddejna mit-teething troubles, fejn għamilna l-ispejjeż biex nagħmlu dawn l- uffiċċji u kulma baqa' huma xi spejjeż tal-maintenance ...

Naf li huma spejjeż kbar għax meta tmiss ma' dawk il-postijiet tibda tara l-flus ħerġin.

Imma għandna policy jew m'għandniex?

Irridu turisti minn dak is- settur jew ma rridux?

Jien ngħid li kieku ż-żewġ uffiċċji jkunu taħt saqaf wieħed fiha t-tajjeb u l-ħażin tagħha imma li tafda f'idejn GSA barrani, li se jittrattak bħalma se jittratta lill-customers l-oħrajn kollha, naħseb li huwa eżerċizzju ħażin li nafu li ma rnexxiex f'postijiet oħra.

Niftakar li f'Milan bdejna bil-GSA u kellna naqilbu għal uffiċċju u l-istess ġara fl- Iskandinavja.

Dawn l-oġġezzjonijiet fuq l-HCEB, l-ITS u l-NTOM juru li filwaqt li b'mod ġenerali nista' ngħid li morna tajjeb, hemm xi affarijiet li jridu jiġu korretti.

Ħalli naraw issa fuq liema kriterji għandu jitqies is-suċċess ġenerali ta' l-industrija tat-turiżmu.

Fuq kemm jiġu turisti?

Kemm-il darba għidna li aħna ma noqogħdux ngħoddu kemm jiġu u ma jiġux turisti.

Għalhekk il-Prim Ministru żelaq meta ġie jgħid li rridu nimmiraw li nġibu 1.9 miljun turist.

Din qaluha oħrajn qablu imma jgħiduha nies li ma jkunux intiżi f'dak li jista' jagħmel it-turiżmu lis-soċjeta' u lill-ambjent.

Naturalment imbagħad il-Prim Ministru qal ukoll li dawn irridu nġibuhom fiż-żmien tax- xitwa.

Mur obsor!

Jien kważi ngħid - nissoġġetta ruħi għall-kritika - li fis-sajf tkun trid iżommhom lura biex ma jiġux, imma l-kapaċita' ta' kull ministru tat-turiżmu tidher fil-mod kif jirnexxilu jġib it-turisti fiż- żmien ta' Novembru, Diċembru, Jannar u Frar.

Imma mur ġibhom!

Kien faċli għall-Prim Ministru li jgħid hekk.

Jiġifieri l-kriterju m'huwiex ta' kemm jiġu turisti.

Kemm jiġu turisti ma jitqiesx bħala suċċess.

Il-kriterju ta' kemm dan il-qasam iħaddem nies huwa importanti ħafna u l- Ministru qal li n-nies li qegħdin jaħdmu f'dan is-settur żdiedu.

Ħalli naċċetta dan u ma noqgħodx insemmi l-part-timers, għalkemm dan l-aħħar kien hawn shortage qawwi ta' part-time work f'dan is-settur.

Bis-saħħa tal- hotels u tal-proġetti li kellu Gvern Nazzjonalista, kien hemm iktar xogħol fis-settur turistiku.

Għalhekk f'dak li hu employment irreġistrajna suċċess.

Kriterju validu huwa kemm it-turisti jħallu flus.

Dażgur!

Naħseb li ma neħdux gost noqogħdu niftħu l-bibien ta' pajjiżna għall-istranġieri jekk mhux għall-flus.

Skond il-Ministru, skond l-istatistika u skond il-Prim Ministru irriżulta li l-income żdied.

Ma nidħkux bin-nies!

Ir-revenue deher li żdied minħabba r-rata tal-kambju.

Ħalli nispjega ruħi.

Ir-rata tal-kambju ma' l-isterlina li llum il-ġurnata qiegħda 1.60 jew anqas fi żmieni kienet 1.80.

Żdiedet il-valuta estera?

Veru li l-liri Maltin meta toqgħod taqlibhom u tpoġġihom fuq il-karta żdiedu imma dik il-valuta estera li aħna bħala industrija tat-turiżmu nkunu rridu nattiraw lejn Malta, żdiedet?

Le!

Ma żidnihiex u jekk taqbad il-calculator - il-famuż calculator li dan il-budget qed jippreżentalna - u tara x'żieda kien hemm fit-turiżmu Ingliż u kemm nefqu per capita, issib li meta ddaħħal il-fattur tar-rate of exchange, dan jeqred lilu nnifsu.

U dan apparti li meta nqisu l-income li kellna fi żmienna bis-sistema tal-VAT u dak tal-lum bis-sistema tal-5%, nistgħu naraw li l-pajjiż qed jitlef dak l-introjtu kollu tal-VAT.

Dan apparti wkoll il-mod kif qed nissussidjaw lit-turisti li qed jiġu hawn Malta.

Illum il-ġurnata, apparti li neħħejnielhom il-VAT, lil dawn is- swieq qed nagħtuhom il-forward buying rate, għandhom id-direct tour operator support scheme u, kif diġa' għidt, għandhom ir-rata tal-kambju favur tagħhom.

Meta tqis dan kollu ssib li m'hijiex vale la pena li nissussidjaw b'dan il-mod, speċjalment meta nqisu li f'dan il-budget żidna taxxa ta' Lm10 fuq Malti li jsiefer sabiex nissussidjaw it-turist Ingliż.

Dan hu li ngħidlu liċ-ċittadin.

Dan huwa vale la pena, Mr Chairman?

Kriterju ieħor biex tqis jekk l-industrija tkunx għamlet suċċess jew le hu kemm din tkun ibbażata fuq sisien sodi.

Aħna dejjem ngħidu li l- industrija tat-turiżmu hija a very fickle industry.

GĦal min qed jismagħna dan ifisser li sena waħda taf tkun tajba u f'daqqa waħda jaf imurlek kollox ħażin u ssib ruħek lampa stampa.

U hekk jaf jiġri jekk tibni fuq suq wieħed.

Il-Ministru tat-Turiżmu għandu jagħtiha s-saħħa lil din l- industrija imma mhux bil-mod u manjiera li jwarrab kollox biex jagħti importanza lil suq wieħed.

Ejjew naraw minn fejn ġew it-turisti din is- sena.

Żdiedu mir-Russja u hemm raġuni għaliex.

Żdiedu mill-Amerka u wkoll għidna għaliex.

Ma xtaqtx noqgħod nidħol fil-kwestjoni tal-visa għax dik hija iktar kwestjoni ta' kemm nemmnu fis-sigurta' hawn Malta - jien għandi l-opinjonijiet tiegħi - imma l-fatt hu li t-turisti mis-suq Russu żdiedu.

Żdiedu wkoll mis-suq Amerikan imma ma żdiedu minn imkien iktar.

Ovvjament żdiedu mis-suq Ingliż.

Jiġifieri aħna qegħdin nerġgħu mmorru lura għal dak li għal żmien twil ipprovajna neliminaw biex ma nkunux dipendenti fuq suq wieħed biss b'dik il-famuża diversification policy.

M'għandi ebda dubju li l-NTOM, ikollha min ikollha bħala ministru, temmen mija fil-mija li m'għandniex inkunu dipendenti fuq suq wieħed, mentri llum il-ġurnata qegħdin naraw li se nibqgħu niddependu fuq suq wieħed u qegħdin nerġgħu mmorru lura fis-snin.

Il-mira tagħna x'kienet?

Jien, għall-grazzja t'Alla, kelli l-aqwa sentejn fl-istorja tat-turiżmu hawn Malta, l-1994 u l-1995.

L-1994 qsamtha ma' sieħbi l-Onor.

Refalo u l-1995 kienet it-tieni l-aqwa sena.

Hemmhekk konna għidna li kien wasal iż-żmien li nneħħu dak is-sussidju minn fuq is- suq Ingliż u nibdew nirtiraw xi ftit biex niftħu markets oħrajn u jkollna saqajna iktar sodi fuq il-platform tagħna.

Għidna li wasal iż-żmien biex nibdew innaqqsu bil-mod il-forward buying rate.

Ġara li f'dik is-sena wkoll kien wasal iż-żmien li nintroduċu l-VAT - forsi kienet sfortuna li t- tnaqqis ta' l-FBR u l-VAT daħlu t-tnejn fl-istess sena imma issa dik hija storja tal-passat.

Il-mira tagħna kienet li niftħu swieq ġodda filwaqt li nibdew niddependu anqas fuq is-suq Ingliż billi nissussidjaw anqas.

Fl-1994 kellna ċertu impatt fuq l-infrastruttura ta' pajjiżna u ndunajna li kellna nibdew noqogħdu attenti għal dan ukoll.

Inti bħala ministru tal- gvern għandek obbligazzjonijiet lejn l-istudenti u lejn l-industrija, inkluż sidien ta' hotels, ristoranti u kull min jaqla' mit-turiżmu imma għandek ukoll obbligazzjonijiet lejn il-pajjiż u lejn l-ambjent u s- soċjeta'.

GĦalhekk l-industrija tat-turiżmu kellha tieħu sura oħra wara s- suċċess ta' l-1994 u l-1995.

Għaldaqstant jien ngħid li meta tqis il- kriterji kollha ta' kemm qed jitħaddmu nies, li hija xi ħaġa importanti ta' revenue, ta' diversifikazzjonijiet, eċċ., naħseb li kollox ma' kollox nistgħu ngħidu li din is-sena ma tantx kisbet suċċessi kbar.

Meta għamilt il-kritika tiegħi s-sena l-oħra, niftakarni ngħid li l- Ministru kien għad m'għandux direzzjoni.

Forsi kont daqsxejn kattiv miegħu dak iż-żmien għax kien għad ilu ftit wisq fil-gvern imma llum l-ġurnata din id-direzzjoni nibtet.

Imma x'inhi d-direzzjoni?

Id-direzzjoni hija waħda ta' short-term gains għax la qed jaħseb għall-quddiem u lanqas qed jagħti kas ta' ċerti affarijiet importanti għas-soċjeta' Maltija u għall- industrija tat-turiżmu.

Għax meta ministru jkun qed jieħu ħsieb l-ambjent, ikun qiegħed jieħu ħsieb l-industrija tat-turiżmu fiha nnifisha.

Il-mira tal-Ministru hija short term, l-aqwa li jkollu suċċess waqt li jkun fil- gvern hu.

Imma x'se jiġri mill-industrija fil-leġislazzjoni ta' wara din?

Allura iftaħ is-suq Russu, il-visa u l-affarijiet li ġġib magħha!

Iftaħ is-suq Ingliż u agħtihom il-flejjes għax dawk jiġu bil-kwantita'!

L-aqwa li sakemm hawn jien jiġu rreġistrati suċċessi!

Mr Chairman, meta kont responsabbli mit-turiżmu kelli żewġ aspetti li tant kienu għal qalbi, dak soċjali/ambjentali, u l-aspett l-ieħor li kemm jista' jkun lin-niche markets nagħtuhom iktar importanza u wieħed jorbot ma' l-ieħor.

Għaliex kelli għal qalbi s-settur tat-turiżmu fejn jolqot is- soċjeta' u l-ambjent?

Għax b'dan il-mod inti tressaq il-benefiċċji ekonomiċi tat-turiżmu iktar lejn il-ħaddiem, lejn iċ-ċittadin u lejn il- periferiji tas-soċjeta'.

Jien ngħid li dawn għandu jgawdi minnhom kulħadd u mhux il-hoteliers biss.

Jien għandi rispett kbir lejn il-hoteliers għax huma li jagħmlu l-investiment u allaħares ma jkunux huma, imma d-doveri tagħna l-politiċi huma lejn kulħadd, lejn is-soċjeta' in ġenerali, lejn il- hoteliers u lejn kulħadd.

Huwa dnub li jkollna settur ta' din l-industrija jifraħ waqt li l-bqija tas-soċjeta' tkun ħosbiena.

U hawn nitlob il- permess sabiex inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra ritratt li deher f'waħda mill- gazzetti lokali, li jagħti xiehda ta' dan.

THE CHAIRMAN: Hemm Hem Hemm Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JOSEPH PSAILA SAVONA: Mr Chairman, inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Ritratt li deher f'ħarġa ta' "The Times".

X'għamilt jien meta kelli għal qalbi s-settur soċjali u ambjentali?

X'għamilna aħna bħala gvern?

Per eżempju, ħloqna l-Birgufest biex inressqu l-industrija tat-turiżmu lejn il-periferiji ħalli jgawdi minnha kulħadd u allura bdejna nimxu lejn in-nofsinhar ta' Malta.

Aħna bdejna naħsbu kif nibdew nersqu lejn dak in-nofsinhar ta' Malta li tant jagħti voti lill-Partit Laburista u għalhekk ħloqna l-Birgufest.

Il-Ministru preżenti kompla jgawdi dan is-suċċess u forsi żied fuqu wkoll.

Waqqafna wkoll il-local councils, għamilna l-pageant fiż-Żejtun, għamilna l-Festival ta' l-Istorja u l-Eleganza u lil kull min kellu xi ħaġa x'joffri tajnieh ċans li jressaqha u tajnieh l-għajnuna kollha li kien jeħtieġ.

Kien għajb li wara li l-Kunsill Lokali ta' Ħaż-Żabbar kellu xi element ta' flus imwegħda, biex jagħmel il-folklor tiegħu u allura jersaq iktar lejn il- periferiji, din is-sena din ġiet ikkanċellata.

X'għamilna iktar?

Ftaħna l-fortizzi li qegħdin fil-periferiji ta' Malta ħalli t-turisti jibdew joħorġu mill-hotels tagħhom - għax bil-package tourism it-turist jispiċċa jibqa' fil-lukanda - u jersaq lejn il-periferiji.

Din hija xi ħaġa tajba kemm għat-turisti u kif ukoll għas-soċjeta' in ġenerali.

Hija tajba wkoll għall-pajjiż għax l-impatt tat-turiżmu jitqassam totalment fuq il-pajjiż.

Wied il-Għajn swielna ħafna flus minħabba x-xogħlijiet infrastrutturali qawwija li għamilna hawnhekk u llum il-ġurnata se jgawdi minnhom dan il- Gvern li se jagħmel l-aħħar ftit xogħlijiet.

Illum, fil-ħin tal- mistoqsijiet, il-Ministru kien qed jgħid li se jagħmel it-toroq ta' Wied il- Għajn imma ħadd ma jaf il-flejjes minn fejn ġejjin.

Aħna qlajna Wied il- Għajn mill-qiegħ biex ikollna aktar turiżmu lejn dawn l-inħawi apparti l- fatt li rristrutturajna Għar Dalam li kien ilu abbandunat mill-1927.

B'hekk ma jibqax kollox ikkonċentrat fil-postijiet tal-qalba, bħal Paceville u Buġibba,

Imbagħad kien hemm l-angolu l-ieħor li l-Onor.

Perit Mintoff f'waħda minn dawn il-ġranet semmieh ukoll bil-mod tiegħu - s'intendi l-Onor.

Mintoff ma qallux niche market! - u qal li f'Malta għandna bżonn naħsbu għal ċertu tip ta' turiżmu għax b'hekk irridu nressqu n-nies lejn Malta.

Hawnhekk naraw x'infrastruttura konna għamilna u jien nissuġġerixxi lil dan il-Gvern biex ikompli fuqha b'mod responsabbli.

Halli nsemmi n-niche market fil- medical tourism.

Ma kienx b'kumbinazzjoni li hawn Malta bdew jinbnew sptarijiet privati ta' ċertu standard.

Ma kienx b'kumbinazzjoni li ressaqna lejn Malta l-Isptar San Raffaele li huwa rinomat għall-eċċellenza tiegħu.

Ma kienx b'kumbinazzjoni li ħdejn kull sptar bnejna hotel biex min jiġi mill-marid ikun jista' joqgħod hemm.

Dan ġara f'Tas-Sliema fejn hemm Capua Palace Hospital u ħdejh il-Victoria Hotel.

Dan ix-xogħol naturalment ġie inawgurat minn dan il-Ministru imma dan kien kollu xogħol tagħna.

Intom ukoll tixtiequ n-niche markets u n-niche markets tal-medical tourism imma mbagħad tagħmlu affarijiet oħra li jħarbtu l-konċett kollu, u hawn qed nirriferi għall-waqfien ta' l-Isptar San Raffaele.

L-istess ħaġa ngħid għall-educational tourism.

Forsi meta l-Ministru qiegħed jagħti l-idea ta' hotel fl-ITS kellu din il-ħaġa f'moħħu imma naħseb li ħadha mit-tarf il-ħażin.

Meta konna fil-gvern aħna l-ITS tant kien qed jieħu isem ta' eċċellenza li kellna f'moħħna li nagħmlu extension ta' l-ITS biex b'hekk inkunu nistgħu naċċettaw iktar studenti u mbagħad meta you achieve saturation point, l-ITS seta' jkun post fejn studenti mill- bqija tal-Mediterran ikunu jistgħu jiġu jitgħallmu t-turiżmu.

Imma l-ITS trid l-ewwel tibqa' skola ta' eċċellenza!

L-istess ħaġa tista' ssir anke f'setturi oħra bħalma huma dawk ta' l-English language studies.

Hawn Malta, għall-grazzja t'Alla, fejn jidħlu l-mediċina u l-edukazzjoni aħna neċċellaw, imma dawn l-affarijiet irridu nisfruttawhom.

Mr Chairman, filwaqt li s-sena l-oħra għidt li dan il-Gvern ma kellu l-ebda direzzjoni, din is-sena rrid ngħid li d-direzzjoni qiegħda hemmhekk imma hija direzzjoni short term ħafna li m'hijiex se tagħmel ġid lill-industrija tat- turiżmu u min jiġi wara dan il-Gvern m'huwiex se jieħu gost biha.

Qabel ma nagħlaq id-diskors tiegħi nixtieq infakkar f'xi affarijiet li kont għidt is- sena l-oħra.

Jien kont għidt li l-Ministru preżenti għandu x-xogħol kollu lest għal sensiela ta' affarijiet u għal din il-kritika l-Ministru kien irrispondieni: Stenna daqsxejn, għadna deħlin!

Jew inkella: Jien ma sibt xejn!

Issa li għaddiet sena se nerġa' nfakkru fihom.

Jien għidtlu li fl- awtorita' tat-turiżmu għandu ħafna affarijiet lesti, għaddiet sena u anke li kieku ma kellu assolutament xejn lest, f'sena kellu jagħmel xi ħaġa.

Jien niftakar li kont writt il-mira li kellna nagħmlu extension tax- xogħlijiet ta' l-NTOM.

Jien għidt li jekk għandna nagħmlu xi ħaġa nagħmluha bi spectrum aktar miftuħ u allura nagħmlu awtorita' tat-turiżmu li tinvolvi kemm l-NTOM, kemm l-HCEB u anke l-Institute of Tourism Studies.

Hija ħaġa tajba li l-Ministru kompla fuq din l-idea ta' l-awtorita' tat- turiżmu, u ngħidlu prosit.

Imma s'issa għaddiet sena u għadu ma sar assolutament xejn.

Jien jidhirli li dwar il-konċett ta' l-istudji turistiċi fl-Universita' il-Ministru kien qalli li qed issir xi ħaġa imma s'issa għadna ma rajna xejn.

Jien kont ħallejt set-up lest biex minn cruiseline activity, fejn Malta tintuża bħala port, ikollna ċentru hawn Malta li jintuża bħala hub u l-cruiseline activity tibda minn hawn Malta.

Il-Ministru kien qalli: Stenna daqsxejn, għadna nibdew!

Imma meta hu tela' fil-gvern l-affarijiet kienu diġa' mexjin 'il quddiem biex isseħħ din l-attivita' u kemm mill- Awtorita' Marittima, kemm mill-NTOM u anke minn entitajiet oħrajn kellna nies li nvolvew ruħhom biex din l-attivita' tirnexxi.

Mr Chairman, jien kont semmejt ukoll il-konċett li jitwaqqaf ċentru ta' eċċellenza fil-mediċina.

Bħalma qal sieħbi rrid ngħid li din hija kritika bbażata fuq l-attivita' tal-Gvern u m'hijiex immirata personalment lejn il-Ministru.

Kważi kieku ma kienx minħabba l-whip ma kontx ninsisti li nnaqqsu lira mis-salarju tal-Ministru għax naħseb li ġejjin żmenijiet meta dik il-lira se jkollu bżonnha!.

Pero' ċerti setturi taħt dan il-Gvern sejrin batuti u allura nispera li l-Ministru jkompli jirringrazzja 'l Alla li l-enerġiji tal-gvern qed jintefgħu kollha fuq it-turiżmu fejn instabet infrastruttura tajba u fejn l-affarijiet kienu sejrin sew.

Il-Ministru għalhekk għandu jutilizza l-għajnuna kollha ta' sħabu u japprofitta minnha biex l-ekonomija Maltija tieqaf fuq saqajha u nerġgħu naraw żmenijiet aħjar.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Farrugia.

ONOR.

JOE FARRUGIA: Mr Chairman, jekk f'Malta u Għawdex hawn settur li n- Nazzjonalisti ttraskuraw matul l-aħħar amministrazzjoni tagħhom huwa appuntu s-settur tat-turiżmu.

Ovvjament l-Oppożizzjoni ma taċċettax dan il- fatt, bħalma ma taċċettax li ħalliet lill-pajjiż fi stat finanzjarju prekarju.

Fil-fatt se nipprova ngħaqqad dawn iż-żewġ argumenti flimkien.

Jekk wieħed jara x'ġara bejn l-1994 u l-1996, isib li fl-1994 kienu ġew Malta 1,176,000 turist u sa l-1996 dawn niżlu għal 1,053,000.

Dan ifisser li f'dawk is-sentejn - hawn tista' tużah il-calculator! - l-ammont ta' turisti li ġew Malta naqas b'123,000 jew b'10.5%.

Dak iż-żmien l-ex-Prim Ministru, l-Onor.

Fenech Adami, kien jiġi hawn u jgħid li ma kellhom l-ebda problema f'dan il-qasam, allavolja l-Partit Laburista kien jiġbidlu l- attenzjoni.

L-istess qed jiġri llum.

B'diżonesta' politika kbira, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma jridx jammetti li ħalla lill-pajjiż fi stat finanzjarju diżastruż u ħela r-riżorsi kollha li kellu.

Issa biex jgħatti dak li għamel qed jiġi hawn u jgħidilna li l-Gvern Laburista ġab din is- sitwazzjoni għax neħħa l-VAT u li kieku ħalla din is-sistema ta' tassazzjoni konna nsolvu l-problemi kollha u ma kien ikollna l-ebda deficit finanzjarju.

Ħalli nispjega ftit biex nuri kemm din hija ħrafa.

Bil-konsegwenza tad-dħul tal-VAT, it-turiżmu qabad in-niżla u li kieku ħallejna din it-taxxa probabbli konna nispiċċaw biex in-numru ta' turisti fl-1997 kien ikompli jonqos.

Dan kien ifisser anqas dħul mill-VAT u allura ma nistax nifhem kif l-Oppożizzjoni setgħet tasal għal argumenti bħal dawn.

Minn mindu neħħejna l-VAT u daħħalna t-taxxa l-ġdida din l-industrija ħadet ir-ruħ u fl-ewwel disa' xhur ta' din is-sena rnexxielna nġibu 46,000 turist aktar mis-sena l-oħra.

Dan għax meta ġiet introdotta s-sistema tal- VAT, l-operaturi lokali ma setgħux jgħaddu l-10% tal-VAT fuq l-operaturi barranin.

Għalhekk il-Partit Laburista fil-gvern ħa l-pariri minn diversi oqsma u aċċetta li fl-introduzzjoni tat-taxxa l-ġdida jaġevola lil kull min jaħdem f'dan is-settur.

Allura wieħed jista' jargumentali li kieku l-Gvern Laburista ħalla l-VAT id-dħul kien jonqos u mhux jiżdied għax din it-taxxa kienet bdiet toqtol bil-mod il-mod lil din l-industrija minflok ma tgħinha.

Imbagħad il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jiġi f'dan il-Parlament u jgħid li kieku ħallejna l-VAT konna nsolvu l-problema kollha!

Alla jbierek l-Onor.

Fenech Adami malajr isib is-soluzzjoni, anke meta niġu għall-infiq tal- gvern.

Il-Partit Nazzjonalista kien diżonest mal-poplu.

L-Onor.

Fenech Adami u sħabu jafu li l-gvern jaħdem on cash basis u dan ifisser li kull kont li l-Partit Nazzjonalista ħalla pendenti wara li tilef l-elezzjoni, spiċċa biex kellu jitħallas mill-Gvern Laburista fl-ewwel sena tiegħu fil-gvern.

GĦalhekk jien nistaqsi lill-Ministru tal-Finanzi jekk huwiex possibbli li jagħmel eżerċizzju biex jistabilixxi kemm miljuni ta' liri mill-finanzi tal-gvern fl-1997 marru sabiex jitħallsu spejjeż ta' natura kapitali u rikorrenti li ntirtu mingħand Gvern Nazzjonalista.

Dan ġara, per eżempju, fejn jidħlu l-mediċini u l-kisi tat-toroq, fejn Gvern Laburista spiċċa biex ħallas miljuni kbar ta' liri f'kontijiet b'lura.

Taf xi jmissu jgħidilna l-Onor.

Fenech Adami li, wara li mela lil Malta bid- dejn, ħalla miljuni oħra f'kontijiet mhux imħallsa ma' kull settur kummerċjali fil-gżira.

Tant kienet kibret din il-problema li kull min jopera fil-kummerċ, speċjalment il-kuntratturi, kienu spiċċaw f'sitwazzjoni fejn il-banek lokali ma jisilfuhomx flus kontra l-kuntratti tal-gvern, ħaġa li qabel kienet l-eċċezzjoni f'każi bħal dawn u mhux ir-regola.

Mr Chairman, dan ifisser li l-banek ma baqgħux jafdaw aktar lill-Gvern Nazzjonalista u dawn m'humiex banek barranin iżda Maltin.

Dik hi l-fiduċja kollha li kien hawn fi żmien Gvern Nazzjonalista!

Jekk l-Onor.

Fenech Adami jrid ikun onest miegħu nnifsu, irid jammetti li jekk Gvern Laburista ma jeħux il-miżuri neċessarji issa kulħadd se jispiċċa jbati fil-futur, speċjalment il-ħaddiema.

Ta' min jistaqsi wkoll meta l-Gvern Nazzjonalista għamel dan id-dejn kollu kemm sparpalja miljuni ta' liri.

Jien ma nistax nifhem kif intnefqu dawk il-miljuni kollha fit-turiżmu, imbagħad ħallew postijiet turistiċi jitfarrku u kellu jkun il-Gvern Laburista li jieħu l-inizjattiva biex, per eżempju, jirranġa Buġibba.

Mhux hekk biss, imma għall-ewwel darba f'bosta snin l-Air Malta kienet spiċċat biex tilfet il-flus.

Id-deċiżjoni li jinxtraw l-Avroliners kienet żbaljata u kontra l-parir ta' bosta esperti.

B'konsegwenza ta' dan il-pass sar dejn kbir li wassal għal sitwazzjoni finanzjarja xejn feliċi fl-Air Malta.

Immaġina x'effett diżastruż jista' jkollna fit-turiżmu jekk jiġri xi ħaġa lill-Air Malta!

Mr Chairman, dan huwa l-wirt li ħallielna l-Partit Nazzjonalista u sewwa qal il-Ministru tal- Finanzi fid-diskors tiegħu li ma' kull min titkellem uffiċjalment kien tal- fehma li l-problema finanzjarja tal-pajjiż jeħtieġ li nagħtu kasha minnufih għax jekk ma nagħtux kasha anke s-settur turistiku jispiċċa biex ibati.

Jekk hawn settur li żgur jindika l-kuntrarju ta' dak li qed jgħid l-Onor.

Fenech Adami, li m'hawnx fiduċja fil-Gvern Laburista, huwa appuntu dan is- settur.

Jidher li l-intenzjoni tal-Gvern Laburista li jkollna golf course ta' livell internazzjonali u li niżviluppaw yacht marina fil-Kottonera, intlaqgħet tajjeb mill-privat.

Fil-fatt il-Gvern spiċċa biex irċieva aktar minn 16-il applikazzjoni għal kull proġett, fosthom uħud minn ditti internazzjonali.

Din hi s-serjeta' ta' Gvern Laburista u t-tmexxija għaqlija ta' l-Onor.

Alfred Sant.

GĦall-kuntrarju, meta ħarġet it-tender biex jiġi żviluppat Manoel Island, in-Nazzjonalisti warrbu lil kulħadd, inkluż diversi ditti internazzjonali, u spiċċaw jittrattaw ma' min riedu huma biex minflok proġett turistiku ssir aktar spekulazzjoni ta' bejgħ ta' art.

Anke hawn, il-Gvern Laburista jkollu jerġa' joħroġ applikazzjoni ġdida biex dan il-post jiġi żviluppat fl-iqsar żmien possibbli.

Għandna nassiguraw li min jieħu dan il-proġett ikollu s-saħħa finanzjarja neċessarja u għandna nippreferu lil min iġib kapital minn barra l-pajjiż u lil min diġa' għandu esperjenza internazzjonali ħalli nobbligawh li juża kemm jista' r-riżorsi lokali.

Hekk għandhom isiru l-affarijiet, Mr Chairman.

Jien ħadt gost naqra r-rapport li lesta l-Grupp għal Inizjattivi Ġodda li ġie maħtur mill-Prim Ministru.

Naqbel li rridu naraw kif nistgħu niżviluppaw aktar it-turiżmu billi nattakkaw niċeċ partikolari, bħalma huma l-cruiseliners, l-isport u l-kultura.

Hija idea tajba tal-Ministru tat- Turiżmu li joħloq l-awtorita' tat-turiżmu għax din tkun tista' tmexxi aħjar ir-riżorsi tal-pajjiż.

Hemm bżonn li din l-awtorita' tistudja kif nistgħu ntejbu s-servizzi li noffru u kif nistgħu niddiversifikaw il-faċilitajiet eżistenti li noffru lit-turist.

Forsi wieħed jista' juża din l-awtorita' biex ikun hemm aktar kordinament bejn min hu involut f'dan is-settur u forsi din l-awtorita' tkun tista' tgħin ukoll sabiex tikkordina aħjar ix- xogħol f'diversi ministeri u dipartimenti tal-gvern ħalli t-turist jinqeda aħjar.

Bla dubju ta' xejn, settur li rridu naraw kif nistgħu ntejbuh huwa l- ambjent għax b'hekk inħajru aktar turisti jiġu Malta.

Hemm bżonn ukoll li naraw kif insibu mekkaniżmu aħjar biex tikber il-koperazzjoni bejn il- kunsilli lokali u d-dipartimenti tal-gvern.

Jekk jirnexxielna nagħmlu dan żgur li nkunu kapaċi nużaw ir-riżorsi limitati tagħna biex insebbħu l- ambjent li ngħixu fih u b'hekk nattiraw aktar turisti lejn pajjżina.

Nixtieq ukoll li nara lill-awtorita' tat-turiżmu taħdem biex kull min hu involut f'din l-industrija jsir aktar professjonali f'xogħlu.

Hemm bżonn li ngħallmu lil kull min hu involut f'din l-industrija biex jaġixxi b'mod onest u b'integrita'.

Dan jgħodd għal kulħadd, tibda mit-taxi drivers u tispiċċa fil-ħaddiema tal-gvern.

Hemm bżonn li xi ħadd jibda jagħti kas anke ta' l-affarijiet iż-żgħar, bħalma huma t-tindif tat-toroq, il-bini tal- ħitan tas-sejjiegħ, it-tindif tal-kanali ta' l-ilma, iż-żamma tas-sinjali tat-toroq u t-twaħħil ta' tabelli, affarijiet li diġa' bdew isiru.

Dawn l- affarijiet jitolbu organizzazzjoni tajba u aktar dixxiplina u koperazzjoni bejn min hu involut għax ma nistgħux inħallu lil dan il-pajjiż żgħir b'kuntrast daqstant evidenti.

Tieħu gost toħroġ mill-airport u tara kullimkien nadif iżda mbagħad meta toħroġ minn hemm issib ambjent kompletament differenti.

GĦalhekk huwa importanti li meta l-gvern jew l- istituzzjonijiet governattivi jonfqu l-flus ma jkunx hemm ħela u x-xogħol isir sew.

L-awtorita' tat-turiżmu tista' tgħin ukoll biex titkabbar il-koperazzjoni bejn il-gvern u l-privat.

L-awtorita' għandha tistudja kif is-siti storiċi li jeżistu f'pajjżna jistgħu jiġu żviluppati aħjar b'mod kummerċjali billi nħajru investiment privat.

Ninsab żgur li f'dan ir-rigward Malta għandha vantaġġ fuq pajjiżi oħra għax għandna bosta postijiet, inklużi mużewijiet u postijiet storiċi, li jistgħu jiġu rranġati u jservu bħala attrazzjoni għat- turisti li jżuruna.

Jien konvint li bit-tmexxija tal-Ministru Vella dan is- settur għandu fejn jikber, pero' hemm bżonn li nfiehmu lil kulħadd li jekk irridu nikkompetu rridu noffru l-aqwa servizz possibbli lit-turist.

Dan għax ħadd ma jħallas ta' xejn u fid-dinja m'hawn xejn b'xejn.

La qbadt dan l-argument nixtieq nuri d-diżonesta' kbira tal-Partit Nazzjonalista.

Dan l-aħħar kont qed nisma' Radju 101 u l-kummentatur ġab l-argument li l- Gvern Laburista ma kienx imissu daħħal ħlas fuq id-drenaġġ u waqqa' l- agreement mal-Bank Ewropew ta' l-Investiment, bħalma għamel ma' l-Unjoni Ewropea.

Dan hu kollu gideb u juri kemm in-Nazzjonalisti kienu jgħixu f'dinja ta' ħolm.

Dan għax in-Nazzjonalisti jafu li ffirmaw konvenzjoni internazzjonali f'isem Malta biex id-drenaġġ jiġi ttrattat qabel jintefa' l- baħar.

Barra minn hekk, immaġina jekk inniġġżu l-baħar x'effett ħażin dan ikollu fuq it-turiżmu f'Malta.

Daqshekk huma diżonesti n-Nazzjonalisti!

Aħna bħala gvern serju ma nistgħux naħarbu mir-responsabbilta' tagħna.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Michael Angelo Refalo, on a point of order,

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Nixtieq nattira l-attenzjoni ta' l-Onor.

Membru li min jgħajjar lil ħaddieħor diżonest skond l-iStanding Orders irid ikun eżatt u jipprova d-diżonesta'.

L-Onor.

Farrugia qed jgħid li l- kummentatur qal dak il-kliem mentri fil-fatt jiena naf - għax kont qed nisma' dak il-programm ukoll - li min għamel it-telefonata għadda dak il- kumment u mhux il-kummentatur.

THE CHAIRMAN: Kompli, Onor. Farrugia.

ONOR.

JOE FARRUGIA: Mr Chairman, aħna bħala gvern serju ma nistgħux naħarbu mir-responsabbilta' tagħna.

L-ebda gvern ma jieħu gost jgħid lill- poplu biex jagħmel is-sagrifiċċji imma dan diġa' qed jiġri f'bosta pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, inkluż il-Ġermanja u l-Italja.

L-Italja spiċċat biex naqqset il-pensjonijiet għax riedet tnaqqas id-dejn nazzjonali biex tidħol fl-EMU.

Dan imissu ġie jgħid il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Anke fejn jidħol il-gross domestic product il-kelliema ta' l-Oppożizzjoni ma kenux onesti.

Mhux bilfors li l-gross domestic product jikber jekk il- gvern ikun qed jiddejjen u jitfa' l-flus fl-ekonomija, speċjalment fiċ- ċirkostanzi lokali!

Dan bħalma jiġri fil-każ ta' kull negozjant li jmur il- bank u jiddejjen.

It-turnover jikber, iżid il-ħaddiema u jara aktar flus iduru iżda jista' jsib ruħu f'diffikulta' għax ma jkunx qed jagħmel qligħ biżżejjed biex iħallas lura lill-bank.

Huwa veru li jkun kabbar l-assi u n- negozju iżda aktarx jispiċċa biex il-bank iġiegħlu jbigħ kollox jew inkella l-bankier jispiċċa biex jikkontrollah.

Hekk kien se jispiċċa l-pajjiż kieku ma telax il-Partit Laburista fil-gvern għax in-Nazzjonalisti ma ħasbux kif għandu jitħallas id-dejn li kienu qed jagħmlu u għalhekk aħna kellna nieħdu dawn il-passi f'dan il-budget.

Mr Chairman, aħna rridu nkomplu nibnu fuq it-tajjeb li hemm u jien ninsab konvint li s-settur tat-turiżmu se jkompli jikber u jimxi 'l quddiem.

Kienet deċiżjoni tajba tal-Gvern li jagħti liċenzji oħra għal casinos.

Hemm bżonn li naraw li postijiet turistiċi oħra bħal Marsascala, Paceville, Marsaxlokk u Tas-Sliema, jiġu upgraded, għalkemm naf li diġa' hemm pjanijiet lesti għal dawn il-lokalitajiet.

Nixtieq nara wkoll kampanja edukattiva fost il-poplu tagħna, inkluż fl-iskejjel, dwar kif kull wieħed u waħda minna għandu jġib ruħu mat-turisti.

Jien inħoss li l-ospitalita' lejn it-turist, li tant konna magħrufin għaliha, naqset u hemm bżonn li naraw kif inkabbruha.

Hemm bżonn li tiġi nkoraġġita wkoll l-ispinta li qed jagħti l-ministeru tat-turiżmu lill-attivitajiet kulturali, bħalma sar fil- Birgufest.

Dawn l-attivitajiet jiddistingwuna minn pajjiżi oħra bħalma tiddistingwina l-lingwa tagħna.

Dan huwa xogħol li forsi ma jidhirx iżda li għandu impatt kbir.

Il-ħaddiem irid jifhem li għalkemm il-Gvern Laburista sab sitwazzjoni finanzjarja ħażina ma naqqasx is-servizzi soċjali, anzi żiedhom bi Lm17-il miljun.

Ta' min jgħid ukoll li l-Onor.

Fenech Adami m'għamilx suġġeriment wieħed dwar kif jista' jitnaqqas l-iżbilanċ tal-gvern.

Mhux ta' b'xejn m'għamilx budget qabel l-aħħar elezzjoni!

Wieħed irid jiftakar li meta tela' fil- gvern il-Partit Nazzjonalista kien sab Lm42 miljun dejn u mbagħad lill- pajjiż ħallielu dejn ta' Lm1,000 miljun.

Allura jekk tkun serju bilfors trid tieħu l-passi neċessarji immedjatament u tara wkoll x'tista' tagħmel għat-tul.

L-għan tal-Gvern hu li f'perijodu ta' ftit snin - jien ngħid tliet snin - inkunu kapaċi nsalvaw kulma għandu l-pajjiż u nerġgħu naqbdu t- triq tal-progress.

Mr Chairman, hawn nixtieq nifraħ lill-Ministru Karmenu Vella u l-istaff tiegħu għall-ħidma li qegħdin jagħmlu li mill-ewwel tat il-frott.

Il- Partit Laburista huwa partit li wara li jqis iċ-ċirkostanzi kollha jgħin lil kull min hu fil-bżonn għax, kif qal sew il-Prim Ministru, Malta għalina tiġi l-ewwel u qabel kollox u b'hekk igawdi kulħadd.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN (Onor. Anġlu Farrugia): Nirringrazzjak.

Il-Ministru Karmenu Vella.

ONOR.

KARMENU VELLA: Sur President, nixtieq nibda d-diskors tiegħi billi nirringrazzja lill-kelliema kollha li għamlu l-intervent tagħhom, pero' ma nixtieqx inkompli ma' dak li qal fl-introduzzjoni tiegħu l-Onor.

Michael Refalo fuq il-paċi u l-istabilita' għax għalija dawn iż-żewġ affarijiet huma assolutament irrilevanti għal dak li qed niddiskutu llum.

Illum jien ma sirt niskanta b'xejn minn dak li qed jiġri f'din il-Kamra, iktar u iktar meta qed nara xi ħaġa li lanqas qatt ma kont noħlom li naraha, ċioe' li issa l-Partit Nazzjonalista qed jilgħaq u jagħti spazju lill-Onor.

Perit Mintoff.

Fil-fatt illum ġejna f'sitwazzjoni fejn kulħadd qed jikkwota lill- Onor. Mintoff u jinteressa ruħu f'dak li jgħid.

Imma dan iż-żmien għad jinbidel bħalma mid-dehra qed jinbidlu anke l-prinċipji!

Sur President, fid-diskors tiegħu l-Onor.

Refalo spjega x'suċċess qed jara li ksibna matul din is-sena.

Iż-żewġ naħat mill-ewwel ma qbilniex fuq il-miri li kellna għal din is-sena u hawnhekk nixtieq infakkar x'kont għidt jien għaxar xhur ilu u anke x'kien qal l-Onor.

Refalo.

Jien mill-ewwel kont għidt li l-mira prinċipali għal din is-sena kellha tkun li nwaqqfu n- niżla li kien qabad dan is-settur fl-aħħar sentejn.

Dak iż-żmien jien ma kontx qed inbassar xi partita riżultati u suċċessi għal din is-sena imma għidt sempliċement li se nipprovaw inwaqqfu n-niżla li kien qabad dan is- settur.

Madankollu l-Onor.

Michael Refalo lanqas f'dan ma kellu fidi u fil- fatt kien qal hekk:

"Jiddispjaċini ngħid li l-miżuri u l-mezzi li ġie mogħti l-Ministru Karmenu Vella u anke l-ministeru u l-NTOM ċertament ma jidhrux li jistgħu jwasslu għal dawn l-għanijiet.".

Hawnhekk l-Onor.

Refalo kien qed jgħid li ma jemminx li se jirnexxielna nżommu din id-downward trend.

Huwa kien kompla jgħid li:

"Minkejja l-kliem kollu li ngħad, jien nibża' li anke t-tamiet u l- isperanzi tal-Ministru Vella - jiddispjaċini għalih, iżda aktar u aktar jiddispjaċini għall-industrija - m'humiex se jintlaħqu għax il- vot ta' product development minn Lm345,000 niżel għal Lm50,000, il-vot tat-TOSS naqas b'Lm0.25 miljun, u minflok Lm75,000 li ġew ivvotati għall-iżvilupp ta' l-ITS, il-Ministru jrid ikampa b'Lm20,000 biss.".

GĦalkemm jien ma mmirajtx fl-għoli u l-Onor.

Refalo ma stenniex li l- għanijiet tagħna se jintlaħqu, illum nista' ngħid b'sodisfazzjon li t- targets tagħna mhux biss ilħaqniehom imma qbiżniehom ukoll.

M'iniex qed ngħid dan għax qed nistenna xi prosit - jien żgur li ma ħaqqni l-ebda prosit - imma naħseb li n-nies li jaħdmu f'dan is-settur, kemm fis-settur pubbliku kif ukoll f'dak privat, ħaqqhom prosit.

Sur President, is-soltu jien niddejjaq noqgħod insemmi ċ-ċifri pero' llum se jkolli nikkwota xi ftit figuri għax mid-dehra ħafna miċ-ċifri li għandu l-Onor.

Refalo huma ħżiena.

Per eżempju, il-verita' hi li filwaqt li bejn l-1994 u l-1996 it-turiżmu naqas b'10%, din is-sena dan tela' b'5% fuq is- sena l-oħra.

Allura dan m'huwiex riżultat pożittiv?

L-Onor.

Refalo semma wkoll il-cruiseliners.

Ta' min jgħid li filwaqt li bejn l-1994 u l-1996 kien hemm żieda ta' 10.3% fil-cruiseliners, bejn l-1996 u l-1997 kellna żieda ta' 91%.

Allura f'dan il-qasam morna lura wkoll?

Imbagħad xi ngħidu għall-bed-nights li għamel aċċenn għalihom l-Onor.

Refalo imma li dwarhom ta ċifri ħżiena?

Filwaqt li bejn l-1994 u l-1996 il-bed-nights niżlu bi 11.4%, jekk inqabblu din is-sena mas-sena l-oħra nsibu li l-bed-nights żdiedu b'460,000, żieda ta' 5.4%.

(Interruzzjonijiet) Jien qed inqabbel iċ-ċifri għall-perijodu bejn Jannar u Settembru tas-sena l-oħra ma' dawk ta' l-istess xhur ta' din is-sena.

Anke fejn jidħlu l-earnings, jien ma nafx kif l-Onor.

Refalo wasal għaċ- ċifri li kkwota hu għax ir-rate of exchange ta' l-isterlina m'għandhiex x'taqsam ma' dik Maltija, u se ngħid għaliex.

Jekk jien inbigħ il-karozza tiegħi lil wieħed Ingliż bl-prezz ta' Lm100 u f'dak il-perijodu l-isterlina tkun b'saħħitha ħafna, dan minflok £Stg100 se jagħtini £Stg80 għax £Stg80 isarrfu Lm100.

Min-naħa l-oħra jekk f'dak il-perijodu l-isterlina tkun dgħajfa ħafna hu jkun irid jagħtini bejn £Stg150 u £Stg160, imma dawn xorta Lm100 jkunu jsarrfu.

GĦalhekk f'dan il-każ ir-rate of exchange m'għandhiex x'taqsam għax għalkemm fuq oġġett li jiswa Lm10, Ingliż jagħtini £Stg15 u Ġermaniż jagħtini DM5, jien xorta Lm10 se naqla'.

Issa filwaqt li bejn l- 1994 u l-1996 il-qligħ niżel b'5.5%, din is-sena tela' bi 12.5% u jekk it- trend tibqa' sejra kif inhi d-dħul totali minn dan is-settur għal din is- sena se jkun jammonta għal Lm250 miljun.

Sur President, f'dak li huwa per capita spending, jiġifieri kemm qed jonfoq kull turist, nista' ngħid li fl-1996 turist kien qed jonfoq medja ta' Lm203.

Issa m'għandux x'jaqsam kemm kellu jsarraf flus biex jonfoq dan l-ammont ta' flus.

(Interruzzjonijiet) Il-cruiseliners konna ninkluduhom anke fl-1994, fl-1995 u fl-1996.

Aħna li qed nagħmlu hawnhekk huwa li qed inqabblu l-istatistika ta' din is-sena ma' dik tas-sena ta' qabel u din is- sena din l-istatistika nħadmet bl-istess mod li kienet tinħadem qabel.

Ta' min jgħid li din is-sena l-per capita spending tela' għal Lm217, jiġifieri kien hemm żieda ta' 7% fuq l-1996.

Allura ma ngħidx li din is-sena morna tajjeb anke minn dan il-lat?

L-istess nistgħu ngħidu għall-employment.

Ġaladarba fl-1996 l-employment f'dan is-settur żdied b'460 persuna, kif triduni ngħid li morna lura f'dan il-qasam?

Ta' min jgħid ukoll li filwaqt li fl-1996 marru GĦawdex 238,000 turist - ta' min jgħid li lil GĦawdex ħadd ma semmieh illejla - din is-sena marru 273,000 turist, jiġifieri t- turiżmu għal Għawdex żdied b'14.7%.

Allura kif nista' niġi f'din il-Kamra u ma nsemmix dan il-fatt?

Jien qed nikkwota dawn iċ-ċifri proprjament għax il-kelliema tan-naħa l-oħra qalu li hawn kriżi fil-pajjiż.

Jien nixtieq inkun naf xi rridu nagħmlu biex immorru tajjeb!

(Interruzzjonijiet) Issa jekk aħniex kuntenti jew le, dik ħaġa oħra!

Imma dawn ir-riżultati juru nuqqas ta' serjeta', ta' direzzjoni u ta' ppjanar?

Fejn hu l-fjask fenomenali li ddeskrivew tan-naħa l-oħra tal-Kamra?

Jien nixtieq li nkunu iktar serji u ż-żewġ naħat nibdew nidraw li l-abjad ngħidulu abjad u l- iswed ngħidulu iswed.

Forsi wieħed jista' jgħidli: B'daqshekk inti kuntent?

Jien nista' ngħid li nħossni xi ftit kuntent għax dak li mmirajna għalih għamilnieh; mhux jien biss imma kulħadd.

Imma min-naħa l-oħra ma nistax ngħid li għandi qalbi qawwija għax f'dan is-settur qatt ma jista' jkollok qalbek qawwija.

Jiena nixtieq li jkolli qalbi qawwija mir- riżultati ta' din is-sena meta mqabbla ma' dawk tas-sena l-oħra imma ma nistax għax kull sena għandha storja għaliha, bħal logħba football fejn kull logħba jkollha storja għaliha.

Sur President, f'dan id-dibattitu ngħatat ukoll ħarsa lejn is-swieq prinċipali.

Fil-fatt nista' ngħid li kellna żieda ta' turisti mill-pajjiżi kollha, minbarra minn Franza.

Imma jien naħseb li ġaladarba bejn l-1994 u l-1996 is-suq Ingliż niżel b'27% u din is-sena tela' bi 11% dan ifisser li ninsabu mexjin fid-direzzjoni t-tajba.

Aħna ma nistgħux inwarrbu s-suq Ingliż għax mhux tajjeb jew għax it-turisti li jiġu minn hemmhekk ma jonfqux.

Jien ngħid li għandna naħdmu għalih xorta waħda filwaqt li naqbel li sadanittant għandna nipprovaw inżidu t-turiżmu minn xi pajjiż ieħor.

Pero' ma naqbilx ma' min jgħid li biex inkabbru l-politika tad- diversifikazzjoni tagħna ma nistgħux nibqgħu niddependu fuq is-suq Ingliż imma għandna nagħfsu iktar fuq is-suq Amerikan.

Meta wieħed isemmi s-suq Ingliż ikun qed jitkellem fuq suq ta' 400,000 turist u għalhekk dan ma jistax jissostitwih bis-suq Amerikan, minn fejn jiġu 11,000 turist f'sena.

Meta nsemmu s-suq Ġermaniż mhux billi noqgħodu nżeffnu fin-nofs lil tal- Frosch!

Jekk irridu neskludu mill-istatistika n-numru ta' turisti li ġew Malta permezz tal-Frosch din is-sena ma rridux neskludu wkoll mill- istatistika n-numru ta' turisti li ġew Malta permezz tal-Frosch fl-1996?!

Per eżempju, ma tistax tgħid li din is-sena morna ħażin fis-suq Ġermaniż minħabba l-grupp tal-VSR.

Jekk hemm bżonn neskludu lill-grupp tal-VSR ukoll mill-istatistika, pero' jekk dan il-grupp ġie fl-1996, minkejja li l- grupp li ġie fl-1996 ma kienx kbir daqs dak ta' din is-sena, allura għandna neskluduh anke mill-istatistika ta' dik is-sena.

Fuq is-suq Taljan nistgħu ngħidu li din is-sena kważi bqajna fejn konna pero' għar-rigward tas-suq Franċiż ikollna nammettu li morna verament ħażin.

Jien naħseb li dan ir-riżultat kien dovut għall-fatt li waħda mill- airlines li kienet qed iġġib numru kbir ta' turisti Franċiżi lejn Malta, il- Corsair, iddeċidiet li tnaqqas il-flights tagħha drastikament.

Fil-fatt imn'Alla kienet l-Air Malta li ġabet ħafna turisti Franċiżi lejn pajjiżna.

Punt interessanti li jkun tajjeb jekk insemmuh huwa li filwaqt li t-turiżmu naqas minn Franza, il-ġarr ta' turisti ta' l-Air Malta mill-istess pajjiż żdied.

Fil-każ ta' l-Olanda, il-Belġju u r-Russja, li għalina huma swieq ġodda, kellna żidiet ta' 9%, 20% u 56% rispettivament.

Allura dawn ma nsemmuhomx?

L-istess ġara fil-każ ta' l-Isvezja u l-Awstrija.

Ta' min jgħid ukoll li din is-sena l-ammont ta' turisti mill-Amerka żdied bi 23%.

Allura dan ma jfissirx li qed nindukraw lil dan is-suq?

Min daħħalha f'moħħu li aħna se nagħlqu s-suq Amerikan?

(Interruzzjonijiet) Jien naf x'qed jiġri u naħseb li jkun aħjar jekk tistaqsuni qabel ma titkellmu.

Jien dejjem nitkellem ma' l-Onor.

Michael Refalo u kieku staqsieni kont ngħidlu x'inhu jiġri bil-qalb kollha.

Jien nemmen li l-id tal-Mulej hija twila imma lsien il-bniedem huwa itwal!

L-istess affarijiet li qed tgħidu hawn diġa' smajthom u qrajthom fil-gazzetti.

Toqogħdux tirripetu dak li qed jgħidilkom ħaddieħor.

X'ġara fil-każ ta' l-Amerka?

L- Air Malta kellha uffiċċju għaliha u l-NTOM kellha uffiċċju għaliha u dan kien ifisser spejjeż doppji.

Ġaladarba jien qed nipprova li lill-Air Malta u l-NTOM inħaddimhom flimkien f'Malta, għaliex m'għandniex inħaddmuhom flimkien anke fl-Amerka?

Jekk nagħmlu hekk, bl-istess flus jew forsi anke b'inqas, inkunu kapaċi nieħdu riżultat aħjar.

Wara kollox għandna bżonn naqtgħu ftit mill-ispejjeż li għandna fl-Amerka.

Aħna m'għandniex is-suq Amerikan biss imma għandna diversi swieq oħra u allura meta niġi biex nagħti rendikont ma nistax nonfoq xi Lm0.5 miljun biex inġib 11,000 turist mill-Amerka.

Jekk m'iniex sejjer żball, din is-sena se nkunu ġibna iktar minn 20,000 turist Russu u dawn biex inġibuhom qed nonfqu biss Lm15,000.

Hawnhekk m'iniex qed ngħid li mhux se nibqgħu nirsistu biex inżidu s-suq Amerikan għax m'aħniex daqshekk imġienen li l-flus li investejna hemmhekk narmuhom down the drain, pero' jekk b'dawk il-flus nistgħu nagħmlu wkoll kampanja orħos b'riżultat ikbar x'imkien ieħor - mhux qed ngħid għar-Russja biss, imma anke għal pajjiżi oħrajn - għaliex m'għandniex nagħmluha?

Sur President, rigward it-TOSS hemm min qal li għandna nifirxuha iktar u hemm min qal li għandha tieqaf.

Jien jiddispjaċini nara li l-Onor.

Membri ta' l-Oppożizzjoni m'humiex qed jitkellmu b'vuċi waħda għax filwaqt li qed jgħidulna li t-TOSS m'għandniex inħalluha miftuħa għall-Ingilterra biss, fl- istess ħin qed jgħidulna li m'hemmx għalfejn noqogħdu nużaw it-TOSS għas- suq Ingliż għax suq bħal dak m'hemmx għalfejn toqgħod iżżoqqu.

Dawn qalulna wkoll li jekk iġġib hawn Malta turisti bi prezz baxx awtomatikament tkun qed iġġib turisti li ma jonfqux.

Iddeċiedu u għidulna xi tridu!

Intom għidtulna xi tridu qabel l-elezzjoni, anzi mhux lilna biss għidtu xi tridu imma anke lill-operaturi.

Tant hu hekk li l-operaturi Ingliżi għadhom bl-impressjoni li tajtuhom intom sena jew sentejn ilu u għadhom jgħidulna: Mela bdiltuha l-idea minn dak iż-żmien 'l hawn u issa triduhom lit-turisti Ingliżi?

Meta aħna ngħidulhom li aħna dejjem ridna lit-turisti Ingliżi dawn jgħidulna li r-risposti li kienu qed jaslulhom mingħand il- Gvern preċedenti mhux hekk kienu.

Din ma neħodhiex bi kbira għaliex dawn l- affarijiet kont nismagħhom jien stess.

Sur President, minkejja r-riżultati pożittivi li kellna matul din is- sena, ltqajna ma' problemi.

Mela ma ltqajniex ma' problemi!

Nista' ngħid li ltqajna kemm ma' problemi żgħar kif ukoll ma' problemi kbar pero' naħseb li l-ikbar problema li kellna kienet dik li qegħdin niddiskutu llum fid- diskussjoni dwar il-budget, ċioe' l-qagħda finanzjarja.

Kulħadd qed jgħidilna li dan kien budget iebes.

Imma lilna xi triduna nagħmlu?

Intom donnkom tridu titfgħuna l-baħar biex taraw kemm nafu ngħumu u meta ngħidulkom li se nintefgħu aħna stess torbtulna mażżra m'għonqna ħalli taraw kemm nafu ngħumu!

Dan hu li qed jiġri hawnhekk.

Intom tridu r- riżultati mingħandna meta intom stess tafu li l-Gvern li kontu tagħmlu parti minnu ma ħallilniex biex naħdmu.

Irbattulna mażżra ma' għonqna u tridu titfgħuna l-baħar biex taraw kemm nafu ngħumu!

Per eżempju, qabel l-elezzjoni ta' l-1996 xi ħadd ġie jgħajjat hawnhekk bis-Lm600 miljun dejn u bil-Lm500 miljun f'garanziji u bil-letters of comfort li kellu l-Gvern?

Sena ilu xi ħadd ġie jgħid li biex nieħu Lm8 miljun mit-turiżmu jien irrid noqgħod nikkonfoffa ma' sħabi u niġġieled mal- ministeru tal-finanzi u dan meta kulħadd jaf li ma' l-ewwel radd tas-salib il-gvern irid iħallas Lm54 miljun bħala imgħaxijiet fuq id-dejn?

Allura din m'hijiex problema finanzjarja?

Kieku ma kellniex inħallsu dawk l- imgħaxijiet, forsi s-settur tat-turiżmu kien imissu Lm2 miljun oħra u naħseb li konna nsibu x'nagħmlu bihom!

Imma sfortunatament dan is-settur irid jerfa' parti mill-piż li ħallielna l-Gvern preċedenti.

Din il-ħaġa m'hijiex qed tiġri issa għax niftakar li l-Gvern preċedenti fl-1996 kien wiegħed lill-NTOM li se jagħtiha Lm2.5 miljun għat-TOSS u lanqas biss taha Lm2 miljun għax ma kellux minn fejn jagħtihomlha.

GĦalhekk tibqgħux tgħidu li din il-problema finanzjarja seħħet issa għax din ilha ġejja imma ħadd ma kien jitkellem fuqha.

L-Onor.

Michael Refalo qalilna li dak li qegħdin ngħidu aħna qed iqajjem reazzjoni sħiħa u matul id-diskussjoni dwar dan il-budget kulħadd qagħad idoqq l-istess diska.

Din qalha wkoll il-kap tiegħu, l-Onor.

Fenech Adami, għax bħalissa kollha qed jitkellmu b'vuċi waħda kontra dan il-budget.

Pero' ċertament li s-settur tat-turiżmu m'huwiex qed idoqq din id-diska, anzi jkun tajjeb jekk ngħid li l-MHRA qalet - u niskanta kif illum l-ebda Onor. Membru ta' l-Oppożizzjoni ma kkwota lill-MHRA - li filwaqt li kull sena kienet tagħmel allowance ta' 4% increase fil-costs, din is-sena għamlet allowance ta' 2.5% biss għal żieda fl-ispejjeż.

Onor. Refalo, bir- rispett kollu ma nħossx li hu sew li għax l-MHRA qalet li ma ntlaqtitx ħażin minn dan il-budget - mhux bħall-FOI u l-GRTU li qed imaqdru dan il- budget - qegħdin tipprovaw iċċanfruha.

Sur President, jekk inpoġġu saqajna ma' l-art nindunaw li l-affarijiet fil-qasam tat-turiżmu jinbidlu kull ħin u kull sena għandha storja għaliha.

Fil-fatt dak li ġara s-sena l-oħra f'dan il-qasam jista' jkun li ma jkollux bearing fuq din is-sena u l-affarijiet li qed jiġru din is-sena jistgħu ma jkollhomx bearing fuq is-sena d-dieħla.

Li hu ċert huwa li bħalissa s-swieq prinċipali tagħna għaddejjin minn scenario mqalleb ekonomikament u ħadd ma jista' jgħid x'se jiġri sena oħra.

Ta' min jgħid li qed ikollna surplus qawwi ta' beds mill-pajjiżi tal-Mediterran imma għadu kmieni biex tgħid min se jieħu l-ikbar share fis-settur turistiku għax il-kompetizzjoni qiegħda dejjem tikber.

Sieħbi l-Onor.

Michael Refalo qed jiskanta kif b'dak l-inkwiet kollu li għandhom fl-Eġittu, bil-Libanu jbati biex jistejqer u bil-Jugoslavja li għadha maqbuda fi ġlied intern, m'humiex qed jiżdiedu iktar it-turisti lejn Malta.

Imma aħna l-affarijiet negattivi biss irridu nsemmu?

Ejjew ngħidulhom lin-nies kemm hemm destinazzjonijiet turistiċi li jikkompetu ma' Malta li qed itejbu s-servizz tagħhom, li qed iraħħsu l-prezzijiet u li qed jagħtu iktar value for money.

Għalkemm hemm pajjiżi li għandhom ċertu trouble, pajjiżi oħra qed jikkompetu magħna sew u jekk minħabba l- affarijiet li ġraw din is-sena u s-sena ta' qabel ċerti pajjiżi, bħal Ċipru, Tuneż u l-Greċja, tilfu t-turisti, issa nistennew li dawn se jagħmlu minn kollox biex jiġbdu lit-turisti lejhom.

Fil-fatt diġa' qed nisimgħu kemm Ċipru u Tuneż qed iraħħsu l-prezzijiet għat-turisti.

Jien nikkonvidi dak li qed jgħid l-Onor.

Refalo, jiġifieri li jekk m'aħniex se naħdmu l-forecasts għas-sena d-dieħla mhux se jkunu sbieħ, imma m'iniex qed ngħid dan għax qrajt l-iStats MR.

L-iStats MR japplikaw għall- Ingilterra biss u jieħdu sampling f'ċerti areas biss.

Jekk dawn jinzertaw jieħdu sample minn post fejn l-Air Malta ma toperax u minn fejn ma jiġux ħafna turisti, dawn se jagħtuna forecast ħażin.

Jekk min-naħa l-oħra dawn jinzertaw jieħdu sample minn post fejn topera l-Air Malta, u għalhekk jiġu ħafna turisti lejn Malta, dawn se jagħtuna forecast tajjeb.

Biex nuri kemm wieħed ma jistax joqgħod fuq l-iStats MR ikun tajjeb jekk ngħid li filwaqt li l-forecast tagħhom għax-xitwa 1996/97 kien 0, jiġifieri skond huma la kien se jkollna żieda u lanqas tnaqqis fit-turisti, l-actual result għal dak il-perijodu kien ta' +5.3%.

Ikun tajjeb li ngħid ukoll li filwaqt li l- forecast ta' l-iStats MR għas-sajf 1997 dwar in-numru ta' turisti kien ta' +3%, fil-fatt dan tela' għal +13%.

GĦalhekk ngħid li m'għandniex noqogħdu fuq l-iStats MR biex nagħmlu l-forecasts tagħna imma għandna naraw x'qed jgħidu l-operaturi Maltin u barranin u kemm il-lukandiera qed ikollhom bookings.

Fil-fatt il-forecast li għamlu l-iStats MR għas-sajf li ġej huwa ta' -2%, jiġifieri m'huwiex wieħed tajjeb, imma jekk naħdmu għad hemm ċans li dan il-forecast jinbidel.

Sur President, f'dan id-dibattitu ssemmew ukoll il-currencies.

L- ewwelnett ta' min jgħid li t-tneħħija tal-VAT għenet ħafna biex stajna nkunu ftit iktar kompetittivi minn ħaddieħor pero' meta tara l-currencies ta' kompetituri tagħna, ngħidu aħna l-currency Spanjola, Portugiża u Torka, tara li dawn neżlin bl-istess ritmu ta' meta wieħed jaqbeż bil-parachute, bilfors ikollok tistenna ħalli tilħaq tara x'qed jiġri u tirregola ruħek accordingly.

Fatt li għandu jimla bil-kuraġġ kemm lilna kif ukoll lill- operaturi Maltin huwa li l-air seat capacity għas-sena d-dieħla - għalija din hija indikazzjoni ħafna iktar ċara mill-iStats MR - hija kważi kollha f'livell tajjeb, minbarra fil-każ ta' Franza.

Fil-fatt l-overall air seat capacity li għandhom l-airlines kollha hija ta' +4%.

Biżżejjed wieħed jgħid li l-air seat capacity mill-Ingilterra hija ta' +3%, mill-Ġermanja hija ta' +23.5% u mill-Italja hija ta' +4.7%.

Fil-każ tas-suq Franċiż minħabba dak it-tnaqqis fil-flights minn Franza li semmejt iktar kmieni, huwa indikat li l-air seat capacity minn dan il-pajjiż hija ta' -9%.

Madankollu s-sinjali huma pożittivi għax dawn l-erba' pajjiżi bejniethom irendu kważi 72% mit-turiżmu u għalhekk minn dawn l-indikazzjonijiet wieħed jista' jkollu idea f'liema direzzjoni sejrin.

Sur President, f'dan id-dibattitu ntqal ukoll li l-costs telgħu mas- smewwiet.

Kif spjegajt diġa', meta l-MHRA ħadmet dawn il-costs ma rriżultalhiex dan il-fattur.

Madankollu jien ma qgħadtx fuq l-MHRA biss u għalhekk qabbadt lin-nies tiegħi biex jaħdmu dawn il-costs huma wkoll.

Bħala eżempju, dawn ħadu lukanda li għandha 150 sodda, b'75% occupancy u b'turnover sales ta' Lm640,000.

Dawn ħadmu l-costs fuq sentejn għax wieħed ma jridx jikkalkola biss iż-żieda fit-tariffa tad-dawl, ta' l-ilma u tad- drenaġġ u ma jikkalkolax ir-roħs li sar meta s-sena l-oħra tneħħiet il-VAT.

GĦalhekk ġaladarba rriżultalhom li l-operating costs ta' din il-lukanda huma ta' Lm580,000 in-nies tiegħi naqqsu Lm63,000 VAT fuq l-akkomodazzjoni, Lm15,000 VAT fuq il-food and beverages u allura waslu għal spiża totali ta' Lm78,000.

Imbagħad min-naħa l-oħra dawn ikkalkolaw iż-żieda fuq l- elettriku, id-drainage tax u ż-żieda fuq l-ilma u rriżultalhom li din il- lukanda fil-kont ta' l-elettriku se jkollha żieda ta' Lm67, fid-drainage tax se jkollha żieda ta' Lm3 fuq kull sodda, li tiġi tammonta għal Lm450 u se jkollha xi Lm1,500 żieda fil-kont ta' l-ilma.

GĦalhekk filwaqt li permezz tat-tneħħija tal-VAT il-costs għal din il-lukanda naqsu bi 13.2%, iż-żieda li se jkollha din is-sena biż-żieda fit-tariffi ta' l-elettriku, id-drainage tax u l-ilma tammonta biss għal 0.36%.

Jiġifieri għal kull ġurnata s-sena d-dieħla din il-lukanda se jkollha biss żieda ta' 5ċ għal kull turist fl-ispejjeż tagħha.

Allura kif qed ngħidu li dawn il-costs telgħu mas-smewwiet?

Biex tgħaxxaqha, dan qed jgħiduh il-membri ta' l- Oppożizzjoni, meta kulħadd jaf li l-Gvern Nazzjonalista kiser ir-record ta' kemm żied il-costs tal-lukandi.

Biżżejjed ngħid li l-Gvern preċedenti kien ilu jipprova jdaħħal xi levy fuq dan is-settur qabel ma daħħal il-VAT u meta aħna, bħala oppożizzjoni, konna staqsejna jekk ir-room tax kenitx xi preludju għall-VAT, kienu weġbuni fin- negattiv u kienu qalulna li moħħna kien qed jiġri bina.

Lanqas laħqet għaddiet sena li ma ddaħħlitx 15% VAT.

Ikun tajjeb jekk ngħid ukoll li sal- bieraħt lura stess il-Kap ta' l-Oppożizzjoni preżenti qal li jekk jerġa' jitla' fil-gvern se jerġa' jdaħħal il-VAT.

Issa nispera li l-Oppożizzjoni se tgħidulhom dan lil-lukandiera u se tgħidilhom li filwaqt li dan il-Gvern tellgħalhom il-costs tad-dawl b'Lm67, jekk il-Partit Nazzjonalista jerġa' jitla' fil-gvern se jtellagħlhom il-costs bi Lm78,000 VAT.

Sur President, issa l-Membri ta' l-Oppożizzjoni qed taħraqhom qalbhom għaż-żieda li se jkun hemm fil-cost ta' l-ilma!

Aħna li qed ngħidu huwa li kull lukanda issa se tibda tħallas Lm24 tal-meter ta' l-arloġġ ta' l-ilma, pero' fejn qabel wieħed kien ikun irid iħallas għall-maintenance u għar- repairs u biex lukanda tistalla s-servizz ta' l-ilma kienu jaħdmulha l-kont skond il-kobor tal-frontage tagħha, liema kont ġieli kien jammonta għal eluf ta' liri, issa dan kollu se jkun free of charge.

Wara kollox, tafu x'kien ipproponielu l-ex-Ministru John Dalli lill-ex-Segretarju Parlamentari Ninu Zammit minflok din it-tariffa fuq il-meter ta' l-arloġġ ta' l-ilma?

Kien ipproponielu hekk:

"I propose that the meter charge be levied on a different system than that proposed.

My suggestion is that a charge on hotels and tourist accommodation be fixed at a rate per bed per annum of Lm3.".

GĦalhekk filwaqt li aħna lil-lukanda li tesa' 200 sodda waħħalnielha tariffa ta' Lm24, l-Onor.

Dalli ppropona li jagħmlilha tariffa ta' Lm600.

Ta' min jgħid li din huma ħadmuha bl-istess rata li kienu ftiehmu fuqha - fil-fatt kienu waslu biex saħansitra jiffirmaw dan il-ftehim - għas-servizz tad-drenaġġ u Illum qed taħraqhom qalbhom għal-lukandiera!

Ta' min jgħid ukoll li fi żmien il-Gvern Nazzjonalista kien isir profitt fuq l-ilma li kienu jużaw il-lukandi għax filwaqt li dak iż-żmien il-prezz ta' l-ilma kien ta' 75ċ per cubic metre, il-lukandiera kienu qed jiġu ċċarġjati 70ċ għall-ewwel 14 cubic metres u Lm1 għall-kumplament tal-cubic metres ta' l- ilma li kienu jużaw.

Jiġifieri l-gvern kien qed jagħmel 25ċ profitt fuq kull cubic metre ta' ilma li kienu jużaw il-lukandi.

Sur President, issa ħalli ngħid xi ħaġa fuq l-għajdut li fil-pajjiż hawn kriżi.

Jien diġa' għidt li m'iniex sodisfatt b'dak li għamilna.

Wara kollox mhux kulħadd ikun jixtieq jagħmel iktar u jġib riżultati dejjem aħjar?

Pero' ninsab sodisfatt ħafna bil-mod kif qed naħdmu mas-settur privat, anke ma' l-organizzazzjonijiet u ma' l-assoċjazzjonijiet li jirrappreżentaw lil dan is-settur.

Biżżejjed ngħid li l-Gvern u s-settur privat waslu biex qablu saħansitra fuq il-prijoritajiet tagħhom.

Fil-fatt l-ikbar prijorita' tagħna hi li nibnu proċess turistiku ħalli ma nibqgħux inħaddmu l-istess sistema li konna nimxu biha fis-snin ta' qabel, fejn kollox kien jimxi bl-iskossi.

Aħna qed noqogħdu attenti wkoll li t-targets prinċipali tagħna m'għandhomx jibqgħu ċ-ċifri għax inħossu li huwa iktar importanti li nenfasizzaw il-kwalita' u l-value for money tal-prodott.

Irridu naħdmu wkoll biex ikollna range ta' standards ħalli t-turisti li jiġu jżuruna ma jkunux ta' klassi waħda għax il-Gvern Nazzjonalista kien fassal kollox għal 5-Star accommodation.

(Interruzzjonijiet) Issa nissostanzja dan li qed ngħid billi nispjega kif kien imfassal is-set-up ta' l-akkomodazzjoni qabel.

Aħna nemmnu li Malta għandha toffri standards differenti ħalli b'hekk tkun tista' takkomoda lil kwalunkwe turist.

(Interruzzjonijiet) Iva, aħna fassalna diversi guidelines u policies flimkien mas-settur privat.

L-Onor.

Refalo forsi jaf li jeżistu dawn il- guidelines u l-policies għax isegwi dan is-settur, pero' l-Onor.

Psaila Savona ma jistax jitkellem darba fis-sena biss fuq it-turiżmu u mbagħad ma jsegwihx matul is-sena u jippretendi li jkun jaf x'inhu għaddej!

ONOR.

JOSEPH PSAILA SAVONA: Il-Ministru qal li jien nitkellem darba fis- sena biss fuq it-turiżmu.

GĦall-kuntrarju nixtieq ninformah li naħseb din is-sena jien tkellimt fuq dan is-settur daqskemm tkellem il-Ministru.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

KARMENU VELLA: Sur President, kont qed nitkellem dwar il-mod li bih il-Gvern u s-settur privat qed jaħdmu flimkien.

Jekk m'għamilna xejn din is-sena aħna daħħalna fiduċja ġdida fis-settur privat.

Dan mhux qed ngħidu jien biss għax is-settur privat stess ħa r-ruħ u qed jgħidilna: GĦallinqas hawn xi ħadd li qed jismagħna u llum nistgħu nsolvu l-problemi tagħna billi niddiskutu flimkien, ġieli anke permezz ta' telefonata.

Kien hemm żmenijiet fejn ġieli kien ikun il-gvern stess li joħloq problema u ma kienx jindenja ruħu jiddiskuti mas-settur privat.

GĦall-kuntrarju, il- Gvern preżenti qed jiltaqa' u jiddiskuti mas-settur privat ħafna iktar spiss milli tista' timmaġina n-naħa l-oħra.

Illum mhux biss is-settur privat għandu fiduċja fil-Gvern preżenti imma anke l-Gvern għandu fiduċja f'dan is-settur; u dan jirriżulta mill-mod li bih qed jiġu mfassla l- bordijiet fejn il-membri tagħhom qed ikunu n-nies li jaħdmu fis-settur privat stess.

Sieħbi l-Onor.

Refalo qal li kollox baqa' l-istess.

Jekk aħna ħallejna lill-NTOM u lill-HCEB bl-istess impjegati mhux bilfors li kollox jibqa' l- istess!

Allura x'nagħmlu?

Kieku biddilna l-impjegati li hemm kontu tgħidu li aħna għamilna dan minħabba l-opinjoni politika ta' dawn l-impjegati.

Issa għax ħallejna lil dawn l-organizzazzjonijiet bl-istess impjegati qed tgħidulna li ħallejna kollox l-istess!

L-impjegati veru li baqgħu l-istess imma l-affarijiet tbiddlu u forsi l-istess impjegati qed jaħdmu b'mod differenti minn kif kienu jaħdmu miegħek, Onor. Psaila Savona, jew ma' l- Onor. Refalo.

Jista' jkun li dawn qed jaħdmu aħjar miegħi u jista' jkun li qed jaħdmu agħar, jiġifieri billi ħallejna l-istess impjegati ma jfissirx li baqa' kollox l-istess.

Mela meta aħna konna nikkritikaw lill-ministeru tat-turiżmu waqt li konna fuq il-bankijiet ta' l-oppożizzjoni konna qed nikkritikaw lill-impjegati?

Jekk lill-impjegati toħorġilhom ordni li jridu jiżbgħu l-ħajt aħmar, dawn mhux aħmar jiżbgħuh!

Mela l-impjegati mhux skond il-policies li jkunu qed jiġu mħaddma jridu jimxu!

U rrid nagħmilha ċara li meta aħna konna nikkritikaw lill-ministeru tat-turiżmu ma konniex qed nirriferu għall-impjegati imma għall-policies li kienu qed jiġu mħaddma dak iż-żmien.

Sur President, kif għidt diġa', aħna tajna spazju ikbar lis-settur privat waqt li konna qed nimplimentaw il-guidelines u l-pjanijiet għal dan is- settur.

Fil-fatt il-Gvern u s-settur privat ilhom xhur sħaħ jaħdmu flimkien biex ifasslu t-tourism strategic development plan.

Aħna x'għamilna differenti biex fassalna dan il-pjan?

Filwaqt li qabel il-gvern kien jagħti somma flus lil accountants barranin biex jagħmlulu pjan ta' strateġija għas-sena, għas-sentejn jew għall-ħames snin ta' wara, peress li aħna jidhrilna li f'pajjiżna hawn nies li għandhom esperjenza kbira f'dan is-settur - jien l-inqas wieħed li għandi esperjenza f'dan is-settur għax billi għamilt żmien bħala kelliem ta' l-oppożizzjoni fuq it-turiżmu u issa ilni sena ministru tat-turiżmu żgur li ma nippretendix li jien kapaċi ngħallimhom minn fejn għandhom jgħaddu - nemmnu li m'għandniex bżonn ta' barranin biex infasslu dan il-pjan.

Issa jekk irridu ndaħħlu lil xi barrani biex inkunu nistgħu ngħidu li daħal biex jgħaqqdilna kollox flimkien, ħaġa oħra!

Darba wieħed qalli li konsulent hu dak il-bniedem li jekk tgħidlu li se tħallsu biex jgħidlek x'ħin hu, dan jara l-ħin mill- arloġġ tiegħek stess, jiġifieri jasal għall-konklużjonijiet tiegħu mill- materjal li jkollok inti stess.

GĦalkemm għadna ma bdejniehx, aħna diġa' ddiskutejna t-tourism strategic development plan u d-diskussjonijiet fuq dan il-pjan ħadu iktar fit-tul mis-soltu.

Ta' min jgħid ukoll li din id- darba aħna se nagħmlu t-tourism strategic development plan għas-sentejn li ġejjin biss u mbagħad nirriveduh kull sena għax peress li, diġa' kif spjegajt, dan is-settur jinbidel kontinwament, ħassejna li ma jkunx għaqli li nintrabtu bl-istess pjan għal ħames snin jew għaxar snin.

Ikun tajjeb jekk ngħid ukoll li għad irridu nfasslu pjan iktar wiesa', li huwa t- tourism national master plan.

Huwa maħsub li dan il-pjan ma jkunx jirrigwarda biss dawk l-affarijiet li jaqgħu taħt il-ministeru tat-turiżmu imma jkun pjan nazzjonali ħalli kull ministru jkun jista' jagħti sehmu f'dan il-pjan għax kulħadd għandu kontribut x'jagħtu lis-settur tat- turiżmu.

Fil-fatt il-Ministru Noel Farrugia diġa' ta s-sehem tiegħu f'dan is-settur.

Sur President, ta' min jgħid ukoll li kemm l-implimentazzjoni tat-tourism strategic development plan kif ukoll dik tat-tourism national master plan se taqa' fir-responsabbilta' tat-tourism authority.

Qed jingħad li kollox kien lest.

Dan mhux veru u jekk kien hemm forsi kien hemm biss ideat.

Imma mhux dejjem ikun hemm ideat!

L-istess nistgħu ngħidu għall-proġett ta' Buġibba.

Meta aħna għidna li se nibdew il-proġett ta' Buġibba l-Membri tan-naħa l-oħra qalulna li m'aħna se nagħmlu xejn ġdid għax huma diġa' kienu għamlu rapport fuq dan il- proġett.

Imma jien naħseb li kulħadd jaqbel li mhux ir-rapport li jkollok jgħodd imma meta tibda timplimentah.

Inti stess qed tgħid li għalkemm dan ir-rapport kien ilu fil-basket mill-1972 baqa' ma sar xejn fuqu u konna aħna li mingħajr m'għamilna rapporti u studji ta' xejn wettaqna dan il- proġett fl-1997.

Jien informat li għalkemm kien hemm pjan biex titwaqqaf tourism authority, is-settur privat ma riedx jipparteċipa f'dan il-pjan għax ma kienx qed iħossu involut biżżejjed u ma kienx jaf x'sehem se jkollu ġaladarba titwaqqaf it-tourism authority.

Fil-fatt jien stennejt li f'dan id-dibattitu l-kelliema tan-naħa l-oħra kienu se jitkellmu iktar fuq dawn l-affarijiet.

Qagħdu jsemmu ħafna affarijiet żgħar u fejn dejjem jistaqsuna fuq strateġiji, fuq pjanar, fuq policies u fuq guidelines għal dan is-settur, illum ma tkellmu xejn fuqhom.

Jien dejjem kont nemmen li bħalma s-settur tat-turiżmu huwa l-mutur ta' l-ekonomija tal-pajjiż, is- settur privat huwa l-mutur wara l-industrija tat-turiżmu.

Fil-fatt is- settur privat se jkollu sehem ikbar x'jagħti fl-affarijiet li għandna ħsieb inwettqu sas-sena d-dieħla.

GĦalkemm qalulna li ma nistgħux naslu billi nħaddmu l-politika ta' more with less u sieħbi l-Onor.

Refalo qal li jien m'għandix il-miżuri u l-mezzi biex inwettaq l-għanijiet tal-Gvern, aħna wasalna.

Hawn irrid niġbed l-attenzjoni ta' min qed jismagħni li filwaqt li fl- 1997 in-nefqa fuq it-turiżmu se tkun ta' bejn wieħed u ieħor Lm7.6 miljun, għas-sena d-dieħla qed nivvotaw kważi Lm9 miljun - qed tara kif m'aħniex ngħidu more with less f'dan il-każ! - u għandna fiduċja kbira li bil-fondi li għandna għad-dispożizzjoni tagħna kapaċi naslu ħafna iktar milli qatt kienet tasal in-naħa l-oħra.

Imma rrid nagħmilha ċara li ħafna mill-affarijiet li jridu jsiru fis-settur tat-turiżmu ma jiddependux biss fuq il-flus.

Per eżempju, fuqhiex jilmentaw it-turisti meta jiktbulna?

Ġeneralment jgħidulna li hemm bżonn ngħollu l-istandard fis-settur ta' l- akkomodazzjoni.

Jekk aħna naraw li t-turisti mhux qed jiġu offruti servizz tajjeb jew il-lukandiera qed jiċċarġjaw lit-turisti prezzijiet esaġerati, biex insolvu din il-problema mhux flus ikollna bżonn imma iktar serjeta' u dixxiplina.

GĦalhekk biex il-Gvern jibda jwettaq il-proġetti li jkollu f'moħħu għas-settur tat-turiżmu m'għandux għalfejn joqgħod jistenna sakemm ikollu l-flus.

Ħalli nġib eżempju fuq dan il-prinċipju.

Kieku aħna bqajna nistennew sakemm il-Gvern ikollu l-flus biex jinbena l-golf course, żgur li dan il-proġett ma konniex inkunu nistgħu nibdewh is-sena d-dieħla għax intom ma ħallejtulniex penny.

Kieku l-Gvern qagħad jistenna li jkollu l- flus biex iwettaq il-proġett tal-yacht marina fil-Birgu żgur li ma konniex inkunu nistgħu nibdewh is-sena d-dieħla minħabba l-mażżra li rbattulna m'għonqna.

Imma l-Gvern jemmen li ġaladarba dan il-proġett se jtejjeb il- prodott turistiku Malti u jista' jidħol għalih is-settur privat, għandu jħallih f'idejn is-settur privat kemm għal dik li hi operazzjoni tiegħu, kemm il-marketing tiegħu, kif ukoll l-investiment.

Aħna mxejna b'din il- politika kemm għall-casinos, kemm għall-golf courses, kif ukoll għall-yacht marinas.

U għaliex m'għandniex inħaddmu l-istess politika għal diversi proġetti oħrajn li għandna f'moħħna, fosthom is-seaport terminal, il-hotel school u jekk nagħmlu a ferry terminus in-naħa ta' Sant' Iermu?

GĦaliex m'għandniex inħaddmu l-istess politika jekk kemm-il darba niddeċiedu li nżidu xi tlieta jew erba' lifts madwar il-Belt u nużaw id-ditches li hemm fejn il-parking area ħalli b'hekk ikun hemm aċċess minn isfel għal fuq tal- Belt?

GĦaliex m'għandniex inħaddmu l-istess politika jekk irridu niżviluppaw il-beaches?

Biżżejjed ngħid li mingħajr m'għadna ftaħna ħalqna fuq proġetti bħal dawn, diġa' ġew grupp ta' nies għandi u qaluli li jixtiequ jifformaw kumitat bħalma hu l-Buġibba action committee li jkun imsejjaħ Sliema action committee.

Min-naħa tiegħi wara li poġġejna bil-qiegħda u offrejtilhom kafe' biex ma jeħdux qatgħa, jien għidtilhom li dan il-kumitat jista' jiġi mwaqqaf, pero' flus m'għandniex.

Biss ma waqaftx hawn u għidtilhom li jekk huma jsibu lil xi ħadd mis-settur privat u jgħinuh f'dan il-proġett, min- naħa tagħna lesti li nagħtuhom is-support kollu u fil-fatt ftehemna.

Għax wara kollox, ġaladarba intom ma ħallejtulniex flus, aħna għandna nibqgħu nistennew sakemm naqilgħu l-mażżra minn għonqna?

Wara d-disa' snin u nofs li għamel il-Partit Nazzjonalista fil-gvern, il-Gvern preżenti ma tantx jista' jonfoq flus pero' aħna xorta se nibqgħu għaddejjin bil-proġetti tagħna.

Ngħidu aħna, il-phase II project ta' Buġibba ma nistgħux nagħtuh lis-settur privat ukoll?

Aħna għandna lista ta' events, ta' festivals u ta' promotions f'moħħna.

Dawn għalina m'humiex slogans imma commitments u kif inlestu d-diskussjonijiet dwar il-budget se nerġgħu nibdew nagħmlu launching ta' dawn l-affarijiet.

Jekk nieħdu l-NTOM, għalfejn għandha din tibqa' tiddependi biss mill-flus li jagħtiha l-ministeru tal-finanzi?

Jien m'iniex qed ngħid li l-NTOM m'għandhiex tiddependi mill-gvern, imma x'hemm ħażin li bniedem joħlom bl- idea li jagħmilha ta' promoter, ilaqqa' lil xi investitur u dan jieħu commission jew shareholding fil-proġett li jkun se jsir?

Jien naħseb li ġaladarba l-NTOM titħabat daqstant biex isiru ċerti proġetti - biżżejjed insemmu l-golf-course u l-yacht marina tal-Birgu - din għandha jkollha introjtu żgħir minnhom.

M'iniex qed ngħid li għandha tieħu xi 50% tax- shares imma nemmen li almenu għandu jkollha introjtu żgħir.

B'dan il-mod is-settur privat ikun qed jgħin iktar lit-turiżmu indirettament.

Aħna m'aħniex qed ngħidu lis-settur privat biex jgħin lill-NTOM mingħajr ma din tgħin lilu, imma qed ngħidulu li ladarba l-NTOM tgħinu jfassal il-proġetti tiegħu, imbagħad is-settur privat jgħinha fi promotions u attivitajiet simili.

Sur President, aħna għandna naraw ukoll li we get our money's worth.

Kulħadd jaf li l-gvern kien qed jonfoq l-eluf tal-liri fuq l-ITS u l-MCC.

Allura l-Gvern m'għandux jesiġi li minn dawn l-istituzzjonijiet toħroġ iktar serjeta' u dixxiplina ħalli finalment ikun jista' joħroġ prodott aħjar?

Aħna nafu li biex jikber it-turiżmu f'pajjiżna hemm bżonn li jkun hawn iktar indafa.

Allura l-Gvern ma jistax jara li tiddaħħal iktar dixxiplina biex jiġi żgurat li min jitħallas biex inaddaf it-toroq ta' pajjiżna jkun qed jagħmel xogħlu sew u b'hekk inkunu qed nieħdu prodott aħjar mingħajr ma nonfqu iktar flus?

Jekk il-Gvern iżomm iktar dixxiplina biex l-impjegati tal-gvern jaqdu dmirhom sew ma jkollniex riżultat aħjar ukoll?

L-istess nistgħu nagħmlu fis-settur privat.

Kif kulħadd jaf, illum ħafna mil-lukandi li għandna f'pajjiżna qed idaħħlu operaturi internazzjonali.

Biżżejjed insemmi l-SAS Radisson, Le Meridien, Accor, Holiday Inn Crowne Plaza u Hilton u Forum Hotel li qed jagħtu s-servizzi tagħhom lil-lukandi tagħna u issa ġejjin ukoll diversi kumpanniji kbar oħra, fosthom l-Inter- Continental.

Filwaqt li qabel, meta l-lukandi ma kellhomx l-għajnuna ta' dawn l-operaturi internazzjonali kienu jserrħu moħħhom fuq il-promotion ta' l-NTOM, illum għalkemm xorta jserrħu fuqha, qed jirċievu wkoll l-għajnuna ta' dawn l-operaturi, li wħud min-networks tagħhom huma għaxar darbiet jew 20 darba ikbar min-network ta' l-NTOM.

Allura nagħmlu ħażin jekk nirkbu ftit fuq in-network ta' dawn l-operaturi l-kbar?

S'issa ħadd minnhom għadu ma qalilna le.

Ta' min jgħid li meta darba waqt li kont qiegħed il- Ġermanja ltqajt ma' wieħed minn dawn l-operaturi - ma nixtieqx insemmi min hu - u bdejna nitkellmu fuq il-budget għall-promotions tagħna, dan qalli li l-budget għall-promotion ta' waħda mid-ditti li għandhom huwa ta' xi Lm90 miljun fis-sena.

Jien għamilt ta' bir-ruħi li ma impressjonaniex u għidtlu li bilfors trid tagħmel dan it-tip ta' promotions għax inkella tinqata' lura u titlef il-kompetizzjoni.

Meta mbagħad staqsejtu kif aħna nistgħu nirkbu fuq dawn id-Lm90 miljun u staqsejtu wkoll jekk hemmx il- possibbilta' li ndaħħlu lil Malta fil-promotion network tiegħu, dan ħa pjaċir.

S'issa dawn l-operaturi kollha ħadu pjaċir meta għamilnielhom din il-proposta.

Allura ma nistgħux nagħmlu iktar promotion mingħajr ma noqogħdu nonfqu iktar flus?

Intqal li se jkun hemm synergy bejn l-NTOM, l-Air Malta u s-settur privat.

Qabel kienu jsiru diversi fam trips fejn kienu jinġiebu ġurnalisti biex jagħmlu promotion lil Malta.

Pero' intom tafu iktar minni li filwaqt li meta tagħmel reklam għal Malta f'pajjiżi oħra dan jiġi jqum il-belli liri, meta ġurnalist jikteb artiklu fuq pajjiżna dan ikollu iktar saħħa, jitwemmen iktar u jiġi jiswa inqas flus.

GĦalhekk jien nemmen li jekk innaqqsu ftit mir-reklami li qed nagħmlu li qed iqumulna eluf ta' liri, u nżidu l-fam trips ikollna riżultat aħjar.

Sur President, ta' min jgħid li l-flus li jintnefqu biex inżidu t-turiżmu f'pajjiżna m'hijiex qed toħroġhom l-NTOM biss.

Fil-fatt nixtieq nieħu l- opportunita' biex nirringrazzja lil-lukandiera u lill-Air Malta li kull darba li tlabnieha l-biljetti ta' l-ajru b'xejn għal xi grupp ta' ġurnalisti li jkunu ġejjin biex jirreklamaw lil Malta, dejjem laqgħet it- talba tagħna.

Allura jekk dawn l-affarijiet ħadmu ma nistgħux nagħfsu iktar fuqhom, ġaladarba nafu li permezz tagħhom jista' jkollna riżultat aħjar b'inqas flus?

Sur President, waħda mill-affarijiet li jien dejjem nipprova nagħmel hija li nżomm kuntatt mat-tour operators barranin.

Per eżempju, meta mort il- Ġermanja ltqajt mat-TUI u meta mort l-Ingilterra ltqajt mat-Thomson representatives.

U jien niskanta kif meta titkellem ma' dawn it-tour operators issib li dawn qatt ma kellhom laqgħat ma' xi ministru Malti!

(Interruzzjonijiet) Jien qed ngħid x'jgħiduli, u jien nemminhom għax kemm- il darba mort infittex il-minuti ħalli naraw x'laqgħat saru ma' xi tour operator partikolari.

Li qed ngħid hu li wara kollox jekk inżidu l- kuntatti mat-tour operators inkunu qed nagħmlu l-ġid għalina stess u fl- istess ħin ma nkunux qed nonfqu dawk il-flus li qed nonfqu llum.

Sur President, ngħaddi issa biex nitkellem dwar xi ħaġa oħra.

Qabel l- NTOM kienet tieħu l-inizjattiva li torganizza diversi promotional events u għal dan kien jissapportjaha s-settur privat.

Imma dan l-aħħar fl-Isvezja ttellgħet promotional event li ġiet organizzata mis-settur privat u mbagħad kienet supported mill-Gvern.

Jiġifieri qed naraw li issa nqalbet il-folja għax għal darba minflok ma qgħadna nieħdu l-inizjattiva, nonfqu l-ispejjeż il-kbar aħna u mbagħad jissapportjana s-settur privat, organizza l- promotional event is-settur privat u mbagħad il-Gvern ta s-support tiegħu.

Sieħbi, l-Onor.

Psaila Savona, qal li jien għandi nġib riżultati tajbin għax għandi s-support kollu ta' sħabi.

Dan huwa veru għax jien nemmen li hu ma kellux dak is-support li għandi jien minn sħabi.

Fil-fatt nixtieq nieħu l-opportunita' biex nirringrazzja lil sħabi ta' din in-naħa għax kemm ili ministru għadha m'għaddietx ġurnata li ma staqsejtx lil xi ħadd minnhom biex jgħinni, kemm f'dawk li huma public works, kemm f'dik li hi agrikoltura ...

Fil-fatt bħalissa jien u l-Ministru Noel Farrugia qed naħdmu flimkien biex nipprovaw noħolqu agri-tourism on a small scale.

Ma rridx ninsa nsemmi wkoll li ħdimt ħafna anke mal-Ministru għat-Trasport u Portijiet.

Meta kelli l-ewwel laqgħa mas-sidien tat-taxis dawn ħarġu lista bl-ilmenti tagħhom u kienu se jibdew ikellmuni fuqha.

Jien dakinhar ma tajthomx ċans u għidtilhom li jkun aħjar jekk idaħħlu dik il-lista ġewwa u l-ewwel niddiskutu l-lista li kelli jien, li kienet ikbar minn tagħhom.

Meta mbagħad bdejt insemmilhom l-affarijiet li aħna nistennew mingħandhom huma qaluli li mhux se naslu għax ta' qabilna ma waslux imma fil-fatt bl- għajnuna ta' sieħbi l-Ministru Debono Grech wasalna u għalkemm għadna ma mxejniex it-triq kollha ċertament li sar avvanz kbir.

(Interruzzjonijiet) Sewwa għamilt li tajtu l-prosit lill-Ministru għax verament ħaqqu.

Sur President, issa ta' min jgħid xi ħaġa dwar l-akkomodazzjoni.

L-ewwelnett irrid nagħmilha ċara li meta aħna ngħidu li f'pajjiżna għandna 50,000 sodda għat-turisti, wieħed irid jifhem li aħna ma nkunux qed nirriferu għal-lukandi biss għax fil-fatt il-lukandi għandhom biss 24,600 li huma maqsumin bejn 5-Star, 4-Star, 3-Star, 2-Star u 1-Star hotels.

Madankollu nafu li qabel l-attenzjoni kollha kienet qiegħda tkun fuq il-5- Star hotels.

Jien m'iniex qed ngħid li m'huwiex tajjeb li nagħtu ħafna attenzjoni lil-lukandi 5-Star għax li kieku ma kienx għal dan it-tip ta' lukandi ħafna mill-affarijiet li qed nipprovaw nagħmlu llum, fosthom il- conference travel u l-incentive travel, ma kienx ikun possibbli li nagħmluhom.

Mela fejn kien qed isir l-iżball?

L-iżball kien qed isir għax kulħadd kien qed jikkonċentra fuq il-5-Star hotels biss, u dan meta l- backbone ta' l-akkomodazzjoni tagħna huma t-3-Star hotels.

Għal diversi snin kemm it-3-Star hotels kif ukoll f'xi każi l-4-Star hotels kienu ġew mitluqa kompletament.

Ta' min jgħid li meta tlajna fil-gvern, aħna għamilna eżerċizzju sabiex naraw li l-150,000 sodda li għandna f'pajjiżna huma ta' standard tajjeb.

Iktar kmieni llum kelliem min-naħa ta' l-Oppożizzjoni staqsa jekk aħniex beħsiebna nżidu iktar sodod f'pajjiżna u jien se nirrispondih.

Kif għidt diġa', aħna nemmnu li s-sodod għandhom ikunu tajbin għax ikun inutli li l- ewwel noqogħdu ngħidu li f'pajjiżna għandna 50,000 sodda għat-turisti u mbagħad l-operaturi barranin jgħidulna li nofs is-sodod li għandna ma jixtiquhomx għax meta jibagħtu lit-turisti hemm ikollhom ħafna complaints.

Meta aħna qassamna s-sodod li għandna f'pajjiżna f'good quality beds, f'medium quality beds u f'basic quality beds, sibna li n-numru ta' good quality beds huwa ta' 17,000 - madwar terz tas-sodod kollha li għandna f'pajjiżna - in-numru ta' medium quality beds huwa ta' 15,800 u n-numru ta' basic quality beds huwa ta' 13,600.

Issa aħna qed nużaw terminu ftit aktar pulit għal "basic quality beds" u minflok qed insejħulhom "good quality beds".

(Interruzzjonijiet) Ħalli ngħidlek fejn huma.

Filwaqt li fil-4- Star u fil-5-Star hotels hemm 13,600 u fil-4-Star complexes hemm 3,000 good quality beds, kważi t-3-Star hotels kollha qegħdin maqsumin f'basic u f'medium quality beds.

GĦalhekk hemm ħafna aktar x'nagħmlu milli nitkellmu biss fuq il-figuri.

Kif qed naraw, l-iżball ma sarx għax żidna l-5-Star hotels jew għax daħħalna sodod tajbin, anzi jien nemmen li għandna ndaħħlu iktar sodod ġodda u tajbin fis-suq għax ġaladarba terz biss mill-150,000 sodda li għandna f'pajjiżna huma tajbin, bilfors ikollna nżidu n-numru ta' sodod li għandna.

Sur President, ta' min jgħid li jekk jintlaqgħu l-applikazzjonijiet li hemm bħalissa quddiem il-Planning Authority u l-HCEB, ikollna 'l fuq minn 6,000 sodda ġdida.

Jien ma naħsibx li l-HCEB se ssib diffikulta' biex tilqa' dan it-tip ta' applikazzjonijiet li għandha quddiemha pero' qed insibu bottleneck min-naħa tal-Planning Authority għax din dejjem tkun trid l-aħħar say.

Fil-fatt ikun interessanti li wieħed jinnota li bħalissa hemm applikazzjonijiet għal 364 sodda għal lukanda jew kumpless 5-Star; għal 4,000 sodda għal lukandi jew kumplessi 4-Star, u għal 1,300 sodda għal lukanda jew kumplessi 3-Star.

Huwa kkalkolat li jekk kemm-il darba jintlaqgħu dawn l-applikazzjonijiet se jkun hemm mad-Lm9 miljun xogħol għal- lukandi jew kumplessi 5-Star, mad-Lm39 miljun xogħol għal-lukandi jew kumplessi 4-Star, u mat-Lm3 miljun xogħol għal-lukandi jew kumplessi 3- Star.

GĦalhekk wieħed jista' jgħid bla tlaqliq li bħalissa f'dan is-settur hemm iktar minn Lm50 miljun xogħol wieqaf u l-Bambin biss jaf għalfejn qed jiġri dan.

Sur President, għad fadal ħafna affarijiet x'isiru għar-rigward ta' l- akkomodazzjoni għax sfortunatament ħafna drabi din ma żammitx il-pass ma' l-improvements ġenerali li saru.

Qed insibu wkoll problemi partikolari fit- 3-Star hotels għax ħafna minnhom huma żgħar, qodma u m'għadhomx vijabbli.

Problema oħra li qed insibu hija li ma nistgħux inżommu l-istandards ġaladarba m'għandna xejn f'idejna legalment.

Jien nispera li t-tourism authority tagħmel xi ħaġa f'dan ir-rigward għax jekk ma jkunx hemm saħħa legali ma jistgħux isiru l-monitoring u l-enforcement.

Sur President, ta' min jinnota wkoll li teżisti differenza kbira bejn il- 1-Star, it-2-Star, it-3-Star, il-4-Star u l-5-Star hotels u complexes.

Qed tittieħed for granted li fit-3-Star m'hemmx għalfejn ikun hemm kwalita' tajba u value for money.

Hemm bżonn li l-classification ma tibqax issir on a one-off basis kull erba' jew ħames snin; għallinqas għandha ssir kull sentejn b'monitoring kontinwu.

Aħna qed nipprovaw nieħdu approach pożittiv mat-3-Star hotels ukoll billi mhux sempliċement ngħidulhom li minħabba li m'għandhomx standards tajbin se jkollna nagħlqulhom il-lukandi tagħhom imma qed ngħidulhom li għad jonqoshom ċerti affarijiet x'jagħmlu u, jekk iridu, aħna lesti li nipprovdulhom technical assistance kif ukoll technical expertise biex jiġu evitati dawn in-nuqqasijiet.

Irrid ngħid xi ħaġa fuq l-Air Malta.

Niftakar li meta s-sena l-oħra f'din il-Kamra aħna konna semmejna d-diffikultajiet li qed tħabbat wiċċha magħhom l-Air Malta, u jien kont attakkajt lill-ex-chairman is-Sur Tabone, ħadd min-naħa tal-Gvern preċedenti ma qam jiddefendih.

U dan bir-raġun għax ma kienx hemm fuqhiex setgħu jiddefenduh.

Illum m'iniex beħsiebni nerġa' noqgħod nidħol fis-sitwazzjoni li kienet tinsab fiha l-Air Malta dak iż-żmien għax din tkellimna fuqha s-sena l-oħra pero' ta' min isemmi l-core operations u t-telf li kellha din il-kumpannija sena wara sena bi projected loss għal din is-sena u anke għas-sena d-dieħla.

Biżżejjed insemmi li f'ħames snin id-dejn minn Lm23 miljun tela' għal Lm63 miljun u l- liabilities minn Lm35 miljun telgħu għal Lm80 miljun.

Id-deċiżjonijiet ħżiena li ttieħdu mhux talli kellhom effett ħażin fuq l-Air Malta imma kellhom effett ħażin ħafna anke fuq it-turiżmu, għax jien nemmen li wħud mill-affarijiet li tefgħu lit-turiżmu lura f'dawn l-aħħar sentejn jew tlieta kienu d-deċiżjonijiet ta' l-Air Malta.

Madankollu dawn l-affarijiet ħadd ma jsemmihom u għalkemm aħna kull darba konna nipprovaw naraw x'kienet ir-raġuni li għaliha naqas it-turiżmu, ħadd ma pponta subgħajh lejn l-Air Malta u semma kemm id-deċiżjonijiet ħżiena affettwaw lit-turiżmu f'dawn l- aħħar tliet snin.

Meta l-Air Malta xtrat l-ajruplani RJ's, din awtomatikament naqqset kemm is-seat capacity kif ukoll il-flexibility ta' l-airlines.

Filwaqt li, fl- opinjoni tiegħi, l-Ewropa ta' fuq għalina hija a short haul - jien nifhimha li meta nkunu qed nitkellmu fuq long haul inkunu qed nirriferu għal destinazzjonijiet bħall-Ġappun - illum bl-RJ's nofs l-Ewropa saret long haul ukoll.

Kif trid taħdem tajjeb din il-kumpannija meta filli kienet the major leisure airline tagħna u f'daqqa waħda ċ-chairman ta' dak iż-żmien qalibha f'scheduled airline?

Taħsbu li din kienet deċiżjoni għaqlija, iktar u iktar meta nafu li pajjiżna jiddependi mit-turiżmu?

Taħsbu li din il-mossa għenet lis-settur tat-turiżmu?

Sur President, minkejja dan kollu llum l-Air Malta tinsab miexja 'l quddiem u qed tikkonsolida.

Jien naħseb li fost l-ewwel affarijiet li trid tagħmel din il-kumpannija, trid terġa' tibni l-image li tilfet f'dawn l-aħħar snin, ittejjeb il- financial standing tagħha - fil-fatt diġa' qed tagħmel review f'dawk li huma rotot u qed trażżan l-ispejjeż żejda li kienu jsiru qabel - u tagħmel revision tal-bżonnijiet tal-flotta skond il-pjanijiet li għandha għall- quddiem.

Ta' min jgħid li l-Air Malta qed taħdem ukoll biex tikkopera iktar ma' airlines internazzjonali.

Fil-fatt qed tagħmel sforz kbir biex l- Azzurraair terġa' tieqaf fuq saqajha, u għal dan il-għan twaqqfu anke task forces biex jiffaċċjaw il-problemi li għandha din l-airline.

Jien konvint li m'aħniex se ndumu ma naraw riżultati aħjar.

Sur President, f'dan id-dibattitu ssemmew ukoll ir-riżorsi umani, it- taħriġ u l-ITS.

Jien jiddispjaċini li ma tantx għad baqagħli ħin għad- dispożizzjoni tiegħi għax daqskemm għandi xi ngħid, fuq l-ITS biss nista' nibqa' nitkellem siegħa u nofs oħra.

Membru min-naħa ta' l-Oppożizzjoni qal li darba kien hemm persuna min-naħa tal-Gvern Laburista li qalet li biex issajjar hamburger m'hemmx għalfejn toqgħod tmur il-catering school.

Imma l-ITS hekk spiċċat!

Jekk ikun hemm xi reception fl-ITS, il-catering school par excellence tixtri l-pastizzi miż-Żejtun.

(Interruzzjonijiet) Hekk spiċċat l-ITS!

Is-settur tat-turiżmu jinsab maħnuq għan-nies u l-ITS qiegħed bin-numerus clausus ta' 70 ruħ kull sena!

Meta kienu qaluli biex immur l-ITS inqassam iċ-ċertifikati lill-istudenti, jien ħsibt li se ndum peress li dejjem kienu jgħidu li qed jiggradwaw 200 student fis-sena.

Pero' qaluli li ma kontx se ndum ħafna.

Fil-fatt niftakar li mbagħad spiċċajt lanqas kont mortilhom għax sirt naf li kont se nqassam iċ- ċertifikati lill-istudenti li kienu ggradwaw sentejn u nofs qabel.

Ta' min jgħid ukoll li l-konsulenti barnin li kienu ġew minħabba dan l-istitut baqgħu jaħdmu hawn Malta bħala lecturers u filwaqt li dawn qed jieħdu Lm36,000, dawk il-Maltin li qegħdin jagħmlu l-istess xogħol lanqas qed jieħdu l-kwart tagħhom.

Imma issa ħalli nħalluh l-ITS għax la lil tan-naħa l-oħra m'għoġobhom xejn, lanqas stennejt li se jogħġobhom ix-xogħol li qed isir fuq l-ITS issa.

Sur President, aħna għandna problema anke f'dawk li huma riżorsi umani u fil-fatt ħafna lukandi qed ikollhom jaħdmu b'personnel li m'huwiex ikkwalifikat.

Bħalissa qed issir enfasi qawwija fuq l-attitudni tal- ħaddiem lejn it-turisti għax hemm bżonn li l-ħaddiem jifhem l-importanza tat-turiżmu għall-ekonomija ta' pajjiżna.

Jien u sieħbi l-Onor.

Evarist Bartolo qed naħdmu biex nibdew an awareness subject fil-livell primarju, a hospitality subject fil-livell sekondarju u first degree courses in tourism fil-livell terzjarju.

(Interruzzjonijiet) Le, qabel ma kienx hawn dawn il- korsijiet.

Fl-Universita' kien hemm korsijiet tal-management u mbagħad wara tispeċjalizza fit-turiżmu, mentri aħna qed ngħidu li għandu jkun hemm first degree courses in tourism u mbagħad minn hemm tista' tispeċjalizza f'hotel management, operations u oqsma oħra.

Wieħed irid jaħdem kontinwament f'dawk li huma product development u infrastruttura biex iżomm ahead kemm jista' jkun mal-kompetituri tagħna.

Sieħbi, l-Onor.

Refalo, qal li f'pajjiżna hawn ħafna investiment f'dawk li huma sodod.

Dan huwa veru għax meta l-Maltin ikunu jixtiequ jinvestu fis- settur tat-turiżmu l-ewwel ħaġa li tiġihom f'moħħhom hija hotel jew li jipprovdu sodod għat-turisti.

Aħna qed nipprovaw inbiddlu din il- mentalita' għax wieħed jista' jinvesti f'ħafna affarijiet oħra bżonjużi fis- settur turistiku.

Irridu nifhmu li t-turist mhux qiegħed jiġi f'pajjiżna biex jorqod biss.

Jekk ma jkunx hemm postijiet fejn it-turist ikun jista' jonfoq, kif nistgħu nkabbru d-dħul tagħna minn dan is-settur?

Per eżempju, jekk Malti li jkun jaqla' l-minimum wage imur Disneyworld dan jispiċċa jonfoq kull sold li jkollu fil-but.

Hekk ukoll aħna rridu noħolqu postijiet fejn it-turist ikun jista' jonfoq ħalli jekk f'pajjiżna jiġi l- ikbar miljunarju jekk jista' jkun inġegħluh jonfoq kulma jkollu fil-but!

GĦax it-turist kemm se jdum imur jiekol il-ħut u l-laħam f'xi restaurant?

THE DEPUTY CHAIRMAN: Onor. Vella, nixtieq niġbidlek l-attenzjoni li għad fadallek minuta għad-dispożizzjoni tiegħek.

ONOR.

KARMENU VELLA: Grazzi, Sur President.

Fl-aħħar minuta li għad fadalli nixtieq ngħid xi ħaġa fuq is-sistema ta' marketing li qed nipprovaw nadottaw ħalli dejjem inġibu riżultati aħjar.

Jien naħseb li teżisti inkonsistenza kbira fil-kelma "diversifikazzjoni".

Jekk aħna ngħidu li għandna niddiversifikaw is-suq Ingliż inkunu qed ngħidu li rridu nitilqu mis-suq Ingliż biex inġibu suq ieħor?

Aħna nistgħu nagħmlu diversifikazzjoni fl-istess suq Ingliż għax il-problema tagħna m'hijiex li mhux ġejjin ħafna turisti mill-Ingilterra imma li kważi t-turisti Ingliżi kollha qed jiġu biss minn tliet operaturi.

GĦalhekk hemm bżonn li nibqgħu niġġieldu biex inġibu numru ikbar ta' turisti mill-Ingilterra mingħand operaturi differenti.

Din hija d-diversifikazzjoni li aħna nixtiequ nagħmlu.

Sur President, l-attenzjoni tagħna qed tkun ukoll fuq il-core markets, li huma l-UK, il-Ġermanja, l-Italja, Franza u issa dieħla anke Holland.

Jien nemmen li quddiemna għandna biċċa xogħol iebsa ħafna biex nibqgħu nżommu r- riżultati li bdejna niksbu.

Kif għidt diġa', fis-settur tat-turiżmu dak li ġara din is-sena seta' ma jkollux bearing fuq dak li jista' jiġri s-sena d- dieħla, pero' jien konvint li kif din is-sena rnexxielna nagħmlu sforz kollettiv bejn il-Gvern u s-settur privat, hekk ukoll se nagħmlu s-sena li ġejja u għalhekk nemmen li s-sena d-dieħla se nerġgħu niksbu l-istess riżultati li ksibna din is-sena.

Grazzi, Sur President.

(Onor. Membri: Hear, hear)

THE DEPUTY CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

Skada l-ħin tad-diskussjoni fil- Kumitat ta' Provvista.

Il-mistoqsija hija l-emenda għall-Vot 30 kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Michael Refalo.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Skond il-Mozzjoni Nru 98 ta' l-10 ta' Novembru 1997 din il-votazzjoni tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Billi fid-9.31 p.m. intalbet votazzjoni l-Kumitat ġie sospiż u rriżuma ħames minuti wara.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Michael Refalo.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 34

L-Onor

KONTRA : 34

L-Onor. | | | |Abela Carmelo|Farrugia Michael | |Abela Joseph |Farrugia Noel | |Agius Chris |Grech Edwin | |Attard |Gulia Gavin | |Montalto John| | |Bartolo |Herrera Jose' | |Evarist | | |Borg Karmenu |Mangion Charles | |Brincat Leo |Mizzi Joe | |Buhagiar |Pace Bertu | |Charles | | |Buhagiar |Portelli Alfred | |Louis | | |Camilleri |Refalo Anton | |Maria | | |Cardona Chris|Sant Alfred | |Chircop Karl |Sceberras Trigona Alex | |Cilia Joe |Schembri Adami Sandro | |Dalli Helena |Spiteri Lino | |Debono Grech |Vassallo Adrian | |Joe | | |Farrugia |Vella George | |Anglu | | |Farrugia Joe |Vella Karmenu | | | |

ASTENSJONI : Waħda

L-Onor.

Mintoff Dom

THE DEPUTY CHAIRMAN: Skond subartiklu (2) ta' artiklu 71 tal- Kostituzzjoni ta' Malta, kif ukoll l-Ordni Permanenti 21 subinċiż (2), peress li l-voti ġew indaqs għandi dmir fil-kwalita' tiegħi li qiegħed nippresjedi dan il-Kumitat li neżerċita l-vot deċiżiv u din konformi mal- konswetudni ta' din il-Kamra, liema konswetudni tinkludi wkoll il-prinċipji kif elenkati fl-Erskine May, Edizzjoni 21, paġna 351 dwar il-casting vote u għalhekk qed nivvota kontra l-emenda proposta għall-Vot li għandna quddiemna.

L-emenda m'għaddietx.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Se nqiegħed issa l-mistoqsija fuq il-Voti tal- Ministeru tat-Turiżmu.

Il-mistoqsija hi:

VOT 30 - MINISTERU TAT-TURIŻMU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm2,648,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 30 - Ministeru tat-Turiżmu, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Din id-division se tittieħed issa stess skond il- Mozzjoni Nru. 98.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 34

KONTRA : 34

L-Onor. | | | |Abela Tony |Galea Pace Victor | |Agius Francis|Gatt Austin | |Bonnici Josef|Gonzi Lawrence | |Bonnici |Hyzler George | |Michael | | |Borg Joe |Mifsud Bonnici Antoine | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond | |Cassar Joe |Muscat Claude | |Dalli John |Muscat Richard | |D'Amato Helen|Psaila Savona Joe | |De Marco |Pullicino George | |Guido | | |Debono |Pullicino Orlando Jeffrey | |Giovanna | | |Deguara Louis|Refalo Michael | |Farrugia Jean|Tabone Anton | |Pierre | | |Fenech Adami |Vassallo Edwin | |Eddie | | |Frendo |Vella John | |Michael | | |Galea Censu |Zammit Ninu | |Galea Louis |Zammit Dimech Francis |

ASTENSJONI : Waħda

L-Onor.

Mintoff Dom

THE DEPUTY CHAIRMAN: Skond subartiklu (2) ta' artiklu 71 tal- Kostituzzjoni ta' Malta, kif ukoll skond l-Ordni Permanenti 21 subinċiż (2), peress li l-voti ġew indaqs għandi dmir fil-kwalita' tiegħi li qiegħed nippresjedi dan il-Kumitat li neżerċita l-vot deċiżiv u din konformi mal- konswetudni ta' din il-Kamra, liema konswetudni tinkludi wkoll il-prinċipji kif elenkati fl-Erskine May, Edizzjoni 21, paġna 351 dwar il-casting vote u għalhekk qed nivvota favur il-Vot li għandna quddiemna.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 30 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT V - MINISTERU TAT-TURIŻMU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm6,227,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot V - Ministeru tat-Turiżmu, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1998.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt il-Vot V għaddiet.

Fid-9.42 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta li l-Voti 30 u V taħt il-Ministeru tat-Turiżmu kienu ġew approvati mill- Kumitat ta' Provvista.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nistieden lill-Ministru Mizzi biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOE MIZZI: Sinjura President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar is-Sibt, 22 ta' Novembru, fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 1998

Id-Disa' Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Skond il-Mozzjoni Nru. 98 il-Kamra hija aġġornata għal nhar is-Sibt, 22 ta' Novembru, fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru Mizzi.

Fid-9.43 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MĠARR - TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: B'riferenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 9554, u b'riferenza għall-fatt li fir-risposta jingħad li l-patrunaġġi fuq ir-rotta ta' l-Imġarr naqas, jista' l-Ministru jgħid jekk fil-fatt dan in-numru naqasx minħabba l-frekwenza mhux regolari tal-vjaġġi li jsiru fuq din ir- rotta?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li l-patrunaġġ fuq din ir-rotta fir-rigward bejn l-Imġarr u l-Belt ilu s-snin jonqos u jidher li qatt ma sar studju biex tkun magħrufa r-raġuni għaliex kien qed jonqos.

Tajjeb li jingħad li s-servizz hu wieħed ta' kull nofs siegħa.

TOROQ - XIRI TA' TRAFFIC HEADS

L-ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm inxtraw traffic heads, pedestrian heads, traffic beacons, controllers u aċċessorji simili minn Jannar ta' din is-sena s'issa?

Mingħand min inġabru l-offerti?

Mingħand min inxtraw dawn l-oġġetti?

Kemm swew?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

SPTAR SIR PAUL BOFFA - SERVIZZI MEDIĊI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jirrispondi l- mistoqsija parlamentari numru 9774?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Din l-informazzjoni għada qed tinġabar, risposta tingħata f'xi seduta oħra.

SPTAR SIR PAUL BOFFA - REFURBISHMENT

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jirrispondi l- mistoqsija parlamentari numru 9775?

ONOR.

MINISTERU TAS-SAĦĦA - IMPJEGATI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jirrispondi l- mistoqsija parlamentari numru 9792?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

SAĦĦA - HEALTH ASSISTANTS

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jirrispondi l- mistoqsija parlamentari numru 9791?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Hawn żewġ health assistant li qed jagħmlu xogħol tal-punch clocks - wieħed fir-residenza San Vincenz u ilu jagħmel dan ix- xogħol dawn l-aħħar seba' snin, u l-ieħor l-Isptar San Luqa.

Dan tqabbad jagħmel dax-xogħol riċentament għal raġuni ta' esiġenza personali.

Jekk l-Onor Membru jixtieq ikun jaf ir-raġuni nitolbu javviċinani privatament.

Il-job description tal-health assistant ma tkoprix dan ix-xogħol.

SIĠĠIEWI - DAWL FIT-TOROQ

L-ONOR.

BERTU PACE staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jara li jittieħdu l-passi neċessarji biex jitwaħħlu numru ta' lampi (street lights) f'New Street off Bari Street u New Street off Mqabba Rd, Siġġiewi peress li dawn l-inħawi ilhom żmien twil fi dlam ċappa b'periklu kbir għar-residenti?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-talba biex jitwaħħlu aktar lampi fl-inħawi msemmija qiegħda tkun ikkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

SAĦĦA - MEDIĊINALI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il item mediċinali li jista' jiġi preskritt waħdu jiswa lill-Gvern anqas minn 50 ċenteżmu meta preskritt għall-kondizzjoni akuta; u preskitt għall- kondizzjoni kronika għal perijodu ta' xahar?

Liema huma f'kull każ?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Ma tinżammx statistika kif qed jitlob l-Onor Membru.

TARZNA TA' MALTA - VAPURI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm daħlu vapuri fil-Malta Drydocks matul l-aħħar sena ta' Gvern Laburista u mil-liema pajjiżi kienu?

Hemm żviluppi dwar jekk għandhomx jibdew jissewwew vapuri navali fit- Tarzna ta' Malta?

ONOR.

ALFRED SANT: In-numru ta' vapuri li daħlu fil-Malta Drydocks bejn l-1 ta' Novembru, 1996 u d-19 ta' Novembru, 1997 hu kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

L-amministrazzjoni tat-Tarzna dejjem iddiskutiet u ttrattat it-tiswija ta' vapuri navali fid-dawl ta' dak li tgħid il-Kostituzzjoni tar- Repubblika f'dan ir-rigward.

Il-Kostituzzjoni għadha l-istess.

PTA - KAROZZI TAL-LINJA ĠODDA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid meta se jinġiebu Malta l-buses il- ġodda?

Se jingħata każ li jkunu low floor minħabba l-anzjani u nies b'diżabilita'?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 9082.

MFSC - PROĊEDURA

L-ONOR.

TONY ABELA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Peress li l-proċedura preżenti addottata mill-MFSC hija li sabiex soċjeta' kummerċjali (kumpannija) eżistenti ssir compliant mal-Liġi tal-Kumpanniji l- ġdida, din is-soċjeta' tissottometti Memorandum and Articles of Association ġodda u dan jeskludi kwalunkwe riferenza rigwardanti l-istorja tas-Soċjeta' Kummerċjali, iżda pero' f'każ partikolari, id-dettalji l-antiki tas- soċjeta' huma ta' rilevanza assoluta u għandi f'moħħi partikolarment, meta kien hemm/ikun hemm tibdil fl-isem tas-soċjeta'; u fejn ikun hemm xi merger, u/jew amalgamation fi u/jew tas-soċjeta', dawn id-dettalji huma ta' rilevanza assoluta anke minħabba l-fatt li s-Soċjeta' Kummerċjali (taħt l- isem l-antik, jew f'soċjeta' oħra li tkun ġiet amalgamata), seta' kellha xi djun, jista' l-Ministru jgħid: x'inhi l-proċedura uffiċjali sabiex wieħed ikun jista' jaċċerta ruħu minn kwalunkwe isem antik, mergers, u/jew amalgamations u proċeduri simili li setgħu kellhom x'jaqsmu ma' soċjeta' kummerċjali; u jekk hux maħsub li dawk is-soċjetajiet li tagħhom diġa' sar il-compliance, ikun hemm xi notament mal-Memorandum and Articles of Assocation tagħhom, u meta dan se jsir?

ONOR.

LEO BRINCAT: Kuntrarjament għal dak li ntqal mill-Onor.

Membru, huwa rikjest mill-liġi, u mhux minn xi proċedura preżenti ta' l-MFSC, illi kumpannija trid tissottometti l-memordandum u l-istatut ta' l-assoċjazzjoni tagħha li jkun jinkludi l-emendi kollha meħtieġa mill-Att ta' l-1995 dwar il-kumpanniji.

Rigward l-istorja ta' kumpannija, din tinstab fil-file tad-dokumenti pubbliċi minn mindu tiġi rreġistrata l-kumpannija.

Dawn id-dokumenti jista' jispezzjonahom kull membru tal-pubbliku u jinkludu dokumenti bħal dawk imsemmija mill-Onor.

Membru, jiġifieri dokumenti dwar merger jew amalgamation, tibdil fl-isem ta' kumpannija eċċ.

Meta kumpannija tagħmel compliance ma' l-imsemmi att ġdid, dan il-fatt ikun jidher mill-memorandum ġdid anness mal-formola preskritta mil-liġi u kif ukoll miċ-ċertifikat li jinħareġ apposta mir-Reġistru tas-Soċjetajiet.

ETC - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid xi stħarriġ qiegħed isir dwar nies li qed jieqfu jirreġistraw minn jeddhom mill-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ?

ONOR.

EDWIN GRECH: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tingħata f'xi seduta oħra.

EDUKAZZJONI - ĠIMGĦA EWROPEA KONTRA D-DROGA

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'ħidma wettaq id-Dipartiment ta' l- Edukazzjoni fl-okkażjoni tal-Ġimgħa Ewropea Kontra d-Droga?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

SKEJJEL - KINDERGARTEN

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm tfal bdew jattendu skejjel tal- kindergarten tal-Gvern din is-sena?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tfal bdew jattendu skejjel tal-Kindergarten tal- Gvern din is-sena:

Kinder 2 4087 Kinder 1 1984 Total: 6071

IMPJIEGI - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid liema taħriġ ġie offrut lis-26 persuna msemmija fis- seduta tat-18 ta' Novembru bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9574 (Seduta Nru. 143)?

ONOR.

EDWIN GRECH: It-taħriġ li ġie offrut lis-26 persuna msemmija fit- tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9574 hu kif ġej:

|General Trade/Literacy |8 | |Industrial Cleaning |4 | |Maintenance of Parks and|7 | |Gardens | | |Book Keeping and |2 | |Accounts | | |Computer Skills |4 | |Total |25 |

Persuna oħra ġiet offruta taħriġ u ngħatat għażla minn tmien korsijiet differenti u rrifjutat kull forma ta' taħriġ.

IMPJIEGI - ĦADDIEM GĦAWDXIN

L-ONOR.

ANTON TABONE staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm irġiel/nisa jaħdmu f'Għawdex fis-settur privat; kemm għal rashom (self-employed); kemm hemm f'dipartimenti tal- Gvern; kemm f'azjendi parastatali u kemm f'korporazzjoni; kemm hemm Għawdxin jaħdmu Malta imma residenti f'Għawdex?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll kemm hemm nies jirreġistraw għax-xogħol f'Għawdex f'Part 1 u kemm f'Part 2 u kemm hu t-total labour force?

ONOR.

EDWIN GRECH: Tabella li tkopri l-informazzjoni mitluba f'mistoqsija parlamentari numru 9919 tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

BUĠIBBA - BUS TERMINUS

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar meta hu mistenni li jibda x-xogħol konness mal-bini attwali tal-bus terminus ta' Buġibba?

Meta ġiet sottomessa din l-applikazzjoni lill-Planning Authority?

Xi problemi hemm biex qed jiġi ritardat daqstant il-ħruġ tal-permess tal- bini f'dan il-lokal?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Dwar l-ewwel parti tal-mistoqsija nista' ngħid li l-bini jibda meta jinħareġ il-permess ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Jiena nformat li l-applikazzjoni saret f'Mejju ta' din is-sena.

Peress li l-aħħar parti tikkonċerna applikazzjoni li qed tkun ikkonsidrata mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar, nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

KAROZZI TAL-KIRI LIĊENZJATI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm hu n-numru ta' karozzi tal- kiri liċenzjati; chauffeur driven vans; taxis; minibuses; coaches; u karozzi tal-linja?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li n-numru ta' karozzi tal-kiri liċenzjati, chauffeur driven vans, taxis, mini buses, coaches u karozzi tal- linja huwa kif ġej-

|Karozzi self-drive |4609 | |Karozzi chauffeur |613 | |driven | | |Vans chauffeur |197 | |driven | | |Taxis |251 | |Minibuses |371 | |Coaches |163 | |Karozzi tal-linja |523 |

TASK FORCE

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il task force ġiet maħtura mal-Gvern fl-oqsma differenti tal-ħidma tiegħu?

ONOR.

ALFRED SANT: Għal dak li għandu x'jaqsam mad-dikasteru tiegħi, il- Gvern waqqaf sitt Task Forces:

Malta Drydocks Task Force Information

Practices Act - Draft Bill

Legal and Accountability

Strategic Planning

Human Resource Management & Development

Organisational Restructuring

L-aħħar erba' twaqqfu biex jimplimentaw il-Police Modernisation Programme.

ĦABS ĊIVILI - ŻJAJJAR LILL-PRIĠUNIERI

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid għaliex qraba tal-priġunieri mhux qed jitħallew jieħdu frott iktar minn tnejn, meta jmorru jżuru lill-priġunieri?

Għaliex ġiet introdotta ordni ta' projbizzjoni ta' cakes?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat kif ġej : - Priġunieri taħt arrest preventiv - Huwa permess li kuljum idaħħlu l- ikel u tliet frottiet, filwaqt li fil-Ħdud dawn jistgħu jdaħħlu l-ikel u sitt frottiet.

Priġunieri li qed iservu sentenza - Huwa permess li fil-Ħdud dawn jistgħu jdaħħlu l-ikel u sitt frottiet.

Ninsab informat ukoll li mhux minnu li ġiet introdotta projbizzjoni ta' cakes.

Kull priġunier jista' jdaħħal cake kull meta jagħlaq żmienu kif ukoll tliet pasti fil-ġranet li huwa permess li jiddaħħal l-ikel.

PULIZIJA - KAŻI TA' SERQ

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid mill-1.1.97 kemm ġew irrapportati lill-pulizija serq minn djar okkupati minn anzjani (60 sena 'l fuq); serq minn djar okkupati minn anzjani (65 sena 'l fuq); u serq għad-dannu ta' anzjani minn 60 sena 'l fuq?

ONOR.

ALFRED SANT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

POSTA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: B'riferenza għad-dikjarazzjonijiet pubbliċi dwar il-ftehim li qed jiġi diskuss dwar il-ħaddiema tal-Posta, jista' l-Ministru jgħid kemm-il laqgħa saret sal-lum bejn uffiċjali tal-ministeru, uffiċjali tal-union u dawk ta' min suppost li se jieħu over l-impjieg tal-ħaddiema f'din il-kategorija ta' xogħol?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li s'issa saru b'kollox 12-il laqgħa.

INĊIDENTI TAT-TRAFFIKU - KUMITAT KONTRA L-PREVENZJONI

L-ONOR.

HELEN D'AMATO staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopji tar-rapport Strategic Plan for the Prevention and Management of Road Traffic Accidents li ssemma li qed jintuża mill- kummissjoni li twaqqfet dan l-aħħar dwar it-traffiku?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Ir-rapport msemmi qed jiġi studjat mill-Kumitat Kontra l-Prevenzjoni tal-Aċċidenti tat-Traffiku, li ġiet imwaqqfa dan l- aħħar u li mistennija tagħmel ir-rakkomandazzjonijiet tagħha dalwaqt.

Barra minnhekk dipartimenti oħrajn apparti tas-saħħa diġaż lestew plan of action li huma responsabbli għaliha.

MOSTA - ALLEY 3 IN MAIN STREET

L-ONOR.

ANĠLU FARRUGIA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jara li Alley 3 in Main Street, Mosta huwiex dikjarat bħala aċċess pubbliku jew privat?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

VETTURI - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

GEORGE HYZLER staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew affettwati transfers ta' vetturi (karozzi) mal-Pulizija xahar b'xahar, fil-perjodu 1995, 1996 u 1997?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li n-numru ta' transfers li ġew effettwati mid-Dipartiment tal-Liċenzji u t-Testijiet fil-perijodu bejn Ġunju 1995 u Ottubru 1997 huwa kif ġej:- | |1995 |1996 |1997 | |Jannar | |2,311|2,589| |Frar | |2,349|2,270| |Marzu | |2,225|2,284| |April | |2,414|2,826| |Mejju | |2,615|2,698| |Gunju |1,370|2,165|2,526| |Lulju |2,458|2,340|2,684| |Awissu |2,297|2,228|2,269| |Settembr|1,860|2,219|2,381| |u | | | | |Ottubru |2,517|2,458|2,960| |Novembru| |2,407|2,443| |Dicembru| |1,955|2,154|

Id-dipartiment m'għandux statistika għall-Jannar 1995 sa Mejju 1995.

VETTURI - IMPORTAZZJONI/REĠISTRAZZJONI

L-ONOR.

GEORGE HYZLER staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew importati u reġistrati vetturi (karozzi) fil-perijodu 1995, 1996 u 1997, xahar b'xahar?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li n-numru ta' vetturi reġistrati fil-perijodu bejn l-1995 u l-1997, xahar b'xahar, huwa kif ġej:-

| |1996 |1997 | |Jannar |1,537|1,371| |Frar |1,417|872 | |Marzu |1,500|1,085| |April |1,586|1,188| |Mejju |1,589|1,441| |Gunju |1,188|1,341| |Lulju |1,996|1,296| |Awissu |1,206|1,352| |Settembr|1,211|981 | |u | | | |Ottubru |1,404|1,714| |Novembru|1,305| | |Dicembru|1,158| |

Billi fl-1995 id-Dipartiment tal-Liċenzji u t-Testijiet kien għadu ma ġiex komputerizzat, l-istatistika disponibbli hija dik ta' sena sħiħa jiġifieri fl-1995 ġew irreġistrati komplessivament 15,562 vetturi.

Rigward in-numru ta' vetturi importati l-Onor.

Interpellant huwa mitlub li jirriferi l-mistoqsija lill-Ministru responsabbli mid-Dwana.

INTRAPRIŻI PRIVATI - FTUĦ TA' CHILD DAY CARE CENTRE

L-ONOR.

HELEN D'AMATO staqsiet lill-Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l-Industrija: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu u min kienu dawk l-intrapriżi privati li talbu għajnuna biex jiftħu ċ-Child Day Care Centre fl-intrapriża tagħhom?

X'tip ta' għajnuna talbu u x'tip ta' għajnuna ngħatatilhom?

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: S`issa l-MDC irċeviet talba għat-twaqqif ta` Child Care Centre minn waħda mill-akbar fabbriki li joperaw f`pajjiżna.

Din it-talba se tiġi kkonsidrata mill-Bord tal-MDC fil-futur qarib.

It- talba tikkonsisti f`assistenza kif jipprovdi l-Industrial Development Act kif emendat aktar kmieni din is-sena.

Huwa ttamat li meta din il-Child Care Centre tkun operattiva sservi bħala prototijp għal entrapriżi.

Skond l-istess Att, l-MDC ma tistax tagħti tagħrif dwar kumpanniji partikolari.

Għaldaqstant l-MDC mhux se tiddentifika liema kumpannija applikat għall-assistenza imsemmija.

SPTARIJIET GOVERNATTIVI - REFURBISHMENTS

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jirrispondi għall- mistoqsija parlamentari tiegħi numru 9820?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

SPTARIJIET - SERVIZZI ĠODDA

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jirrispondi għall- mistoqsija parlamentari tiegħi numru 9819?

ONOR.

KORPORAZZJONIJIET/ENTITAJIET KUMMERĊJALI - IMPJEGATI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l-Industrija: Jista' l-Ministru kemm hu n-numru ta' impjegati żgħażagħ taħt it-30 sena fid-diversi korporazzjonijiet u entitajiet kummerċjali li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħu?

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: B`riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 9941 dwar in-numru ta' mpjegati żgħażagħ taħt it-30 sena l- informazzjoni mitluba hija kif ġej:-

|KUMPANIJA |NUMRU TA` | | |MPJEGATI | |MIMCOL | 3 | |Casma | 24 | |Gozo Channel |16 | |Interprint | 13 | |Kordin Grain Terminal |8 | |Limsuk | xejn | |Malta Gantry | 9 | |Manufacturing | | |Malta Shipbuilding |148 | |Malta Win Cargo |4 | |Medigrain |3 | |Sea Malta |45 | |Tug Malta |3 | |Malta Freeport | 53 | |Corporation | | |Freeport Terminal |144 | |Malta Development |32 | |Corporation | |

KORPORAZZJONIJIET/AZJENDI KUMMERĊJALI - IMPJEGATI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' impjegati żgħażagħ taħt it-30 sena fid-diversi korporazzjonijiet u azjendi kummerċjali li l- Gvern għandu l-maġġoranza ta' l-ishma fihom li jaqgħu taħt ir- responsabbilta' tiegħu?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

GAINFULLY OCCUPIED POPULATION - ŻGĦAŻAGĦ

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm mill-gainfully occupied population huma żgħażagħ taħt it-30 sena?

Kemm minnhom huma mpjegati mas-Settur Pubbliku; mal-korpi parastatali; u mas-settur privat?

ONOR.

LEO BRINCAT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-Mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

MISTOQSIJA GĦAL TWEĠIBA BIL-MIKTUB

GŻIRA: TRIQ STUART - TQAXXIR TA' FNIEK

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Prim Ministru: Jistgħu jittieħdu passi biex fi Stuart Str c/w Carlo Manche Str, fil-Gżira ma jibqgħux jitqaxxru fniek filgħodu kmieni u tittella' mandra sħiħa?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi l-Pulizija bdiet tagħmel ronda f'din il-lokalita' sabiex tassigura li ma jkunx hemm tali abbuż.