MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 42 It-Tlieta, 11 ta'Marzu, 1997 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 42 It-Tlieta, 11 ta' Marzu, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.10 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 11 ta' Marzu, 1997

WERREJ MINUTI 83

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI 83

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 90

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TAL-KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TA' L-ILMA

GĦAS-SENA FINANZJARJA 1996/1997 91

AĠĠORNAMENT 116

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 121

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB 137

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 41 li saret fl-10 ta' Marzu, 1997 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI

WSC - BDIL TA' SERVIZZI

L-ONOR.

VICTOR GALEA PACE (f'isem l-Onor.

Ninu Zammit) staqsa lill- Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' services ta' galvanised metal li ġew mibdula b'oħrajn ta' polyethelene fil-perijodu bejn l-1 ta' Novembru, 1996 u l-15 ta' Frar, 1997 u kemm kien l-istess ammont fis-sentejn preċedenti?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR (Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma bdiet twettaq il-proġett tal-bdil tas-servizzi ta' l-ilma minn kanen tal-ħadid galvanizzat għall-polyethylene f'Ġunju 1995.

Minn dan il-perijodu sal-31 ta' Ottubru, 1996 inbidlu 6325 servizz għall-polyethylene.

Mill-1 ta' Novembru, 1996 sal-15 ta' Frar, 1997 inbidlu 1134 servizz għall-polyethylene.

TAXXI INTERNI - ID NO.

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru ta' l-Ekonomija u l-Finanzi: Jista' l-Ministru jara li l- persuna b'ID No.348171(M) mill-Marsa tingħata l-flus f'arretrati dovuti lilha mid-Dipartiment tat-Taxxi Interni?

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru) (f'isem il-Ministru ta' l-Ekonomija u l-Finanzi): Nirriferi lill- Onor. Interpellant għat-tweġiba li tajt għad-domanda numru 55.

PROTEZZJONI ĊIVILI - DIRETTUR

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid għaliex, wara li saret sejħa għal applikazzjonijiet xi żmien ilu għal Direttur (Protezzjoni Ċivili), dan il-post għadu ma mteliex?

Għaliex l-unika applikazzjoni ta' wieħed mit-topmost civil servants għadha ma ntlaqgħetx meta l-karriera tiegħu fis-servizz pubbliku hi waħda mill-aktar eżemplari?

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): Jien informat li wara li f'April ta' l-1994 kienet ħarġet sejħa għall-applikazzjonijiet biex jimtela' l- post ta' Direttur (Protezzjoni Ċivili) fil-fatt kienu applikaw disa' kandidati.

Sussegwentement l-Uffiċċju tal-Prim Ministru għamel rakkomandazzjoni lill-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku li dwarha kien hemm xi diffikultajiet ta' interpretazzjoni legali.

Is-sitwazzjoni bħalissa qed terġa tiġi kkonsidrata.

BURGER KING - TĦADDIM TA' ĊUMNIJA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l- Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk ħariġx xi permess biex il-Burger King iħaddem xi forma ta' ċumnija li qed toħloq inkonvenjent għar- residenti tas-City Gate Project?

Jekk le, x'passi se jittieħdu?

X'difiża għandhom iċ-ċittadini quddiem dan?

Intalbet l-approvazzjoni tar-residenti qabel sar xi xogħol?

X'tip ta' environmental impact assessment seta' sar?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- applikazzjoni tal-Burger King fil-Belt Valletta kienet għal tibdil fit- taraġ u tibdil ieħor fuq ġewwa.

Peress li qabel ma' dan il-post ittieħed mill-Burger King minfloku kien hemm stabiliment ieħor ta' l-ikel - Galea Sluta - huwa mifhum li ċ-ċumnija kienet diġa eżistenti.

Jekk hemm ilment dwar iċ-ċuminja dan għandu jsir lill-occupational health fi ħdan id-Dipartiment tas-Saħħa.

Jekk sid l-istabiliment talabx permess lir-residenti, din il-parti tal- mistoqsija għandha tiġi riferuta lill-ministru responsabbli mill-pulizija.

Mhux il-każ li jsir environmental impact assessment.

AWTORITA' NAZZJONALI TAX-XOGĦOL

L-ONOR.

CHRIS AGUIS (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid meta se terġa' tiġi appuntata l-Awtorita' Nazzjonali tax-Xogħol?

ONOR.

EDWIN GRECH (Ministru tal-Ħarsien Soċjali): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għall-avviż numru 74 fil-Gazzetta tal-Gvern Nru. 16,404 tat-28 ta` Jannar, 1997.

PA - FILE 2519/1996

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l- Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid għaliex hemm dan id-dewmien fl-ipproċessar ta' file 2519/1996 tal-Planning Authority?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): Nixtieq ninforma lill-Onor Interpellant li l-applikazzjoni Nru. PA 2519/96 ġiet sottomessa nhar l-24 ta' April, 1996.

Sussegwentement din l-applikazzjoni nħadmet mill-uffiċċjal inkarigat u għaddiet sabiex tiġi deċiża mill-kummissjoni għall-kontroll ta' l-iżvilupp fis-27 ta' Mejju, 1996.

Minħabba li kien hemm talba għall-preżenza meta l-kummissjoni għall- kontroll ta' l-iżvilupp tiddiskuti din l-applikazzjoni - mill-istess Onor. Interpellant, fost oħrajn - dan il-każ ħa aktar fit-tul.

Dan kollu għaliex il-kummissjoni f'kull seduta tiddiskuti tnax-il applikazzjoni biss li jkollhom talba għal preżenza.

Il-kummissjoni għall-kontroll ta' l-iżvilupp bdiet tiddiskuti l-każ fil- 25 ta' Settembru, 1996 iżda l-każ ġie differit sabiex l-applikant jipprovdi pjanti emendati li jipprovdu parkeġġ aċċettat.

Il-pjanti emendati waslu fil- 15 ta' Jannar, 1997 u l-applikazzjoni għaddiet mingħand l-uffiċjal inkarigat għal preparazzjoni ta' l-aġenda tal-kummissjoni għall-kontroll ta' l-iżvilupp fis-17 ta' Jannar li għadda.

Bħalissa l-file ta' l-applikazzjoni qiegħed fil-kju jistenna li jkun imissu jidher quddiem il-kummissjoni.

PTA - CHAIRMAN

L-ONOR.

CHRIS AGIUS (f'isem l-Onor Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Peress li kontinwament iċ- Chairman ta' l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku joħroġ b'inizjattivi biex forsi jħajjar aktar nies jużaw it-trasport pubbliku, jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba dan l-istess chairman juża t-trasport pubbliku b'mod regolari fuq bażi ta' xahar?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH (Ministru għat-Trasport u Portijiet): Le, ma nistax ngħid, speċjalment issa li l-persuna li għaliha qiegħed jirreferi l- Onor. Interpellant ma għadhiex chairman.

VALLETTA - RESERVED PARKING

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: In vista tal- problema kbira tal-parking li jiltaqgħu magħha kuljum ir-residenti tal- Belt, jista' l-Prim Ministru jordna lill-pulizija biex jirrevokaw kull permess għal reserved parking li hemm fil-Belt, ħlief dawk li huma verament neċessarji, bħal "keep clear" quddiem il-banek u dawk għal persuni ħandikappati?

ONOR.

ALFRED SANT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi din il- mistoqsija lill-ministru responsabbli mill-ippjanar tat-traffiku.

VALLETTA - RESERVED PARKING

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid fuq liema kriterji ċ-Chamber of Commerce u l- GRTU jikkwalifikaw li jkollhom reserved parking spaces quddiem l-uffiċċju tagħhom fi Triq ir-Repubblika, il-Belt?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Għalkemm m'humiex dipartimenti tal-gvern, il- bord għall-kontroll tat-traffiku ħass li ċ-Chamber of Commerce u l-GRTU għandhom funzjoni fuq skala ta' dipartiment tal-gvern u għaldaqstant approva li dawn iż-żewġ entitajiet ikollhom reserved parking bay waħda quddiem l-uffiċċju tagħhom.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): L-Onor Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jista' l-Ministru jerġa' jikkonsidra l-policy ta' għoti ta' reserved parking spaces lid-dipartimenti tal-gvern?

Qed ngħid dan għax kif jaf il-Ministru, fil-Belt hawn problema kbira ta' parking u jekk tibqa' viġenti din il-policy se tkompli toħloq problema għar- residenti.

Issa qed jirriżulta li numru ta' assoċjazzjonijiet bħaċ-Chamber of Commerce u l-GRTU għandhom numru ta' parking spaces ukoll.

Jien ma nafx kemm għadu validu l-kriterju li dawn l-entitajiet u d-dipartimenti tal- gvern għandu jkollhom parking spaces.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Nixtieq ngħid lill-Onor.

Interpellant li wara li jiġi mwaqqaf il-bord għall-kontroll tat-traffiku il-ġdid, dawn il-parking spaces se jerġgħu jiġu kkonsidrati fuq id-domanda u fuq l-esiġenza tar- residenti tal-Belt.

VALLETTA - RESEREVED PARKING

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid għaliex id-Dipartiment taż-Żgħażagħ u Sports fi Triq ir-Repubblika, l-Belt għandu dritt għal numru ta' reserved parking spaces?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Skond il-policy kurrenti tal-bord għall- kontroll tat-traffiku, id-dipartimenti tal-gvern, fejn hu possibli, jingħataw żewġ parking bays għall-użu ta' vetturi uffiċjali tad-dipartiment konċernat.

Il-bord għall-kontroll tat-traffiku iżda jħoss li l-policy kurrenti tar- reserved parking fil-Belt għandha tiġi riveduta fid-dawl taċ-ċirkostanzi eżistenti u l-ħteġijiet tal-lum.

Għaldaqstant il-bord qed jieħu passi biex l-entitajiet konċernati ma' l-amministrazzjoni u l-kontroll tat-traffiku fil-Belt, ċioe' l-kunsill lokali u l-pulizija, jeżaminaw is-sitwazzjoni bir- reqqa u jagħmlu r-rakkmandazzjonijiet tagħhom biex flimkien mal-bord għall- kontroll tat-traffiku jinħoloq pjan sostenibbli għall-kontroll tat-traffiku fil-Belt.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Waqt li indubjament napprezza l-preokkupazzjoni tal- bord, jista' l-Ministru jinformana jekk id-direzzjoni hijiex fis-sens li jitnaqqsu jew jitneħħew dawn ir-reserved parking spaces?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: GĦalissa ma nistax ngħid jekk dawn humiex se jitnaqqsu pero' żgur li m'humiex se jiżdiedu.

VALLETTA - RESERVED PARKING

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid għaliex il-Mid-Med Bank fi Triq ir-Repubblika għandu reserved parking space barra l-"keep clear" li tintuża mill-vetturi li jġorru l-flus?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Il-Mid-Med Bank fi Triq ir-Repubblika l-Belt għandu reserved parking space barra l-"keep clear" li tintuża minn vetturi li jġorru l-flus għaliex il-policy kurrenti tippermetti li head office ta' bank kummerċjali jista' jkollu sa żewġ parking bays għall-użu tiegħu.

VALLETTA - RESERVED PARKING

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid għaliex prattikament kull dipartiment li għandu uffiċċju fil-Belt għandu reserved parking space u għaliex persuna li taħdem fid-dipartiment għandha tkun preferuta minn ħaddieħor, speċjalment residenti tal-Belt?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Il-policy kurrenti tal-bord għall-kontroll tat- traffiku tippermetti, fejn hu possibbli, massimu ta' żewġ parking bays għall-vetturi uffiċċjali tad-dipartimenti.

Il-bord għall-kontroll tat-traffiku ma jidħolx fil-mertu ta' min juża dan l-ispazju, iżda jenfasizza li dan l-ispazju għandhu jiġi użat mill-vetturi uffiċċjali tad-dipartiment.

TRASPORT - SERVIZZ TAL-HELICOPTER

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 779 li saret fid-9 ta' Jannar, 1997 dwar is-servizz tal-helicopter bejn Malta u Għawdex?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru tat-Turiżmu): Kif l-Onor Interpellant forsi jaf aħjar kien hemm proposta mill-ex-chairman tal- kumpannija Air Malta biex dan is-serviżż jieqaf.

Madankollu peress li din hija materja ta' natura kummerċjali, f'dan l- istadju ma tistax tingħata l-informazzjoni mitluba.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nifhem li l-Ministru tat-Turiżmu huwa assenti U qed jirrispondi għalih il-Ministru mingħajr Portafoll u jista' jkun li l-Onor.

Joe Mizzi ma jafx x'inhi l-policy rigward il-helicopter service, pero' l- Gvern għandu policy f'dan ir-rigward?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Kif intqal fir-risposta għall-mistoqsija parlamentari, l- materja bħalissa qed tiġi studjata.

Meta jkollu risposta u jkun jista' jagħti l-informazzjoni mitluba, il-Ministru mhux se jonqos li jagħtihielek.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jista' l-Ministru jinformana minn fejn irriżulta li l- ex-chairman kien issuġġerixxa li s-servizz tal-helicopter għandu jieqaf?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Lill-Onor.

Gatt naċċertah li dan jirriżulta mid- dokumenti li hemm u din m'hijiex xi ħaġa li vvinta l-Ministru.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Peress li l-informazzjoni li għandha din in-naħa hija għal kollox kontra dan li qed jingħad, jista' l-Ministru personalment - peress li qed jirrispondi hu u mhux jissopponi - jgħidilna dan minn liema dokument jirriżulta?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Stante li huwa l-Onor.

Membru li qed jassumi li l- Ministru m'huwiex korrett, jiena naċċertah li l-Ministru huwa korrett u meta jkun il-waqt u jkun preżenti jgħidlu din minn fejn ħarġet.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-Ministru mingħajr Portafoll li qed jirrispondi għall-Ministru tat-Turiżmu rahom dawn id-dokumenti?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Kieku rajthom kont ngħidlek li rajthom.

(Interruzzjonijiet) Inti rajthom dawn id-dokumenti?

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Anton Tabone, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ANTON TABONE: Jikkonsidra l-Ministru li ladarba qegħdin nitkellmu fuq it-trasport ta' l-ajru bejn Malta u Għawdex u ladarba l-mistoqsija saret lill-Ministru tat-Turiżmu, dan iffisser li l-istess trasport jikkostitwixxi investiment fil-qasam tat-turiżmu għal Għawdex u anke għal Malta?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, din hija materja ta' natura kummerċjali u f'dan l-istadju ma tistax tingħata aktar informazzjoni.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Anton Tabone, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ANTON TABONE: Peress li din hija domanda marbuta ħafna mal-gżira ta' Għawdex, jista' jirrispondi l-Prim Ministru li finalment jassumi r- responsabbilta' ta' l-amministrazzjoni ta' Għawdex?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Mela le, Sur President.

Il-problema li hemm fit- trasport t'Għawdex hija minħabba deċiżjoni li ħadu l-ministru għal Għawdex u l-ministru tal-finanzi preċedenti li jwaqqfu s-sistema mħaddma mill-Air Malta, li kien hemm vis-a-vis l-helicopter għal Għawdex, b'effett mis-sajf li ġej.

Din id-deċiżjoni kienet li l-Air Malta se jkollha tibda tħallas il-fees afferenti mat-tħaddim tal-heliport f'Għawdex.

Iċ-chairman ta' l- Air Malta li għadu kemm telaq kien irreżista din id-deċiżjoni u qal li jekk l-Air Malta se tkompli tiġi mitluba toffri s-servizz tal-helicopter f'Għawdex kien hemm bżonn li tibqa' s-sistema li biha l-Air Malta ma tħallasx ċerti drittijiet li l-ministru għal Għawdex u l-ministru tal- finanzi ta' dak iż-żmien kienu qed jinsistu li l-Air Malta kellha tibda tħallas.

Kien hemm l-idea li din is-sistema li biha l-Air Malta ma tħallasx id-drittijiet fuq il-heliport f'Għawdex tibda minn Awissu li għadda iżda peress li kienet ġejja l-elezzjoni dak iż-żmien kienu nsewha din u għamluha għas-sajf ta' din is-sena.

Iċ-chairman ta' dak iż-żmien kien ipprotesta bil-kbir kontra din id- deċiżjoni imma kellu ittra ffirmata mill-Onor.

Anton Tabone u mill-Onor.

John Dalli li biha baqgħu jinsistu li l-Air Malta kellha tibda tħallas id- drittijiet fuq il-heliport t'Għawdex mis-sajf ta' din is-sena.

Iċ-chairman ta' dak iż-żmien kien ipprotesta li dan kien se jżid bil-kbir it-telf li l- Air Malta qiegħda tagħmel fuq is-servizz tal-heliport għal Għawdex - indipendentement mit-telf li jħallaq xi Lm200,000 fit-turiżmu għal Għawdex u għal Malta li għadu kemm semma l-Onor.

Interpellant - u kien ipprotesta li dan ma kienx mod kif il-Gvern ta' dak iż-żmien jittratta ma' l-Air Malta u mat-turiżmu bejn Malta u Għawdex u mat-turiżmu lejn Għawdex.

Xorta waħda l-ministri ta' dak iż-żmien baqgħu jippersistu f'din il- pożizzjoni u l-Gvern preżenti qed jerġa' jħares lejn il-kwestjonijiet kollha fit-terminu u fil-parametri li għadu kemm semma l-Onor.

Interpellant, jiġifieri li hemm bżonn li nagħtu appoġġ sħiħ lit-turiżmu bejn Malta u Għawdex.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Anton Tabone.

ONOR.

ANTON TABONE: Sur President, din l-ittra li qed jgħid li ffirmajt jien biex l-Air Malta tibda tħallas dak li ma kenitx qed tħallas sal-lum, nitolbu jpoġġiha fuq il-Mejda tal-Kamra.

Il-Prim Ministru qed jgħid li jien iffirmajt xi ittra fejn tlabt lil Air Malta li minn Awissu li ġej tibda tħallas pagamenti li ma kenitx qed tħallas qabel.

Jien naħseb li l- Partit Nazzjonalista fil-gvern kien irnexxielu jintroduċi dan is-servizz ta' l-ajru bejn Malta u Għawdex u wieħed kien jistenna li l-Gvern Laburista jagħraf il-vantaġġi li din l-operazzjoni kienet qiegħda tagħti fil-qasam tat-turiżmu.

(Interruzzjonijiet) Allura nistaqsi lill-Prim Ministru jekk f'dan il-qasam jarax il-valur li jkun hemm dan is-servizz ta' l-ajru bejn Malta u Għawdex li barra li jimbotta 'l quddiem it-turiżmu f'Għawdex jagħti wkoll image aħjar lil Malta.

Jafx ukoll il-Prim Ministru li l-kontribut kbir, li tajna aħna biex jitwaqqaf dan is-servizz, ċertament konna se nkomplu nagħtuh biex dan is-servizz ikompli jikber kif kompla jikber fi żmienna u jikkonsidrax allura li l-Gvern tiegħu għandu wkoll jieħu l-miżuri biex jissalvagwarda servizz ta' dan it-tip li qed jagħmel ġid lill-pajjiż?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Ċertament li nirrikonoxxu l-valur ta' servizz ta' helicopter, b'mod imma li jkun trasparenti.

Wieħed mill-ikbar servizzi ħżiena li ta l-Onor.

Interpellant kien meta f'Għawdex stess baqa' jinsisti li minflok heliport ikun hemm airstrip f'Għawdex, liema airstrip kienet maħsuba biex tiekol l-art li kienet saqwija u art ta' ċerta importanza fil- biedja f'Għawdex u kienet maħsuba biex tiskredita s-servizz bl-ajru bejn Malta u Għawdex.

Għaliex?

Għax l-insistenza tal-ministru għal Għawdex ta' dak iż-żmien li jinbena dan l-airstrip kienet ovvjament maħsuba mhux tabilħaqq biex issostni is-servizz tat-trasport bejn Malta u Għawdex fl- interess turistiku ta' Għawdex imma kien hemm allegazzjonijiet, li jiena nemmen fihom, li kienet maħsuba l-iktar biex taġevola ċertu żvilupp li hemm ħafna mistoqsijiet dwaru fir-rigward ta' Chambrai.

F'dak li għandu x'jaqsam mal-mod kif il-ministeru għal Għawdex u l- ministeru tal-finanzi żviluppaw il-pożizzjoni tagħhom vis-a-vis id- drittijiet li l-Air Malta kellha tħallas għall-użu tal-heliport f'Għawdex, nerġa' nikkonferma li kien hemm deċiżjoni li mis-sajf ta' din is-sena l-Air Malta tibda tħallas id-drittijiet għall-heliport t'Għawdex li qabel ma kenitx tħallas.

Dak iż-żmien kien mod kif tinċentiva lill-Air Malta biex iżżomm dak is-servizz.

Kien hemm din l-insistenza li tibda tħallashom mis- sajf ta' din is-sena u ċ-chairman ta' dak iż-żmien kien għamel insistenza qawwija li mhux sew li l-Air Malta tiġi obbligata tħallas dawn l-affarijiet għax b'dan il-mod it-telf kbir li kienet qed tagħmel il-kumpannija nazzjonali ta' l-ajru fuq dan is-servizz kien se jkompli jikber.

Imma xorta waħda kien hemm l-insistenza mill-ministeru tal-finanzi flimkien mal- ministeru għal Għawdex ta' dak iż-żmien illi dawn bi dritt kellhom jitħallsu.

Sur President, ta' min jgħid ukoll li għal ċertu ammont ta' snin il- ministeru għal Għawdex kien għalaq għajnejh kompletament għall-problema li kien hemm f'dak li għandu x'jaqsam mas-sigurta' fil-heliport t'Għawdex.

Għalkemm kien hemm talbiet qawwija min-naħa tal-ministeru ta' l-avjazzjoni ċivili f'Malta biex il-heliport t'Għawdex jinżamm skond normi ta' sigurta', dawn l-affarijiet ma sarux għal żmien twil u saru in extremis, saru b'mod mgħaġġel u mhux ippjanat.

Dan juri li l-ministeru għal Għawdex ta' dak iż- żmien għalaq għajnejh għall-problemi li kien qiegħed joħloq bit-tmexxija tiegħu li biex taparsi juri li qed ikun hemm progress ma jippjanax tajjeb, b'mod effettiv u b'mod li jkun tabilħaqq skond l-interess ultimu ta' l- Għawdxin u tal-Maltin.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Anton Tabone.

ONOR.

ANTON TABONE: Jiġifieri, Sur President, għandna għax nifhmu li l- Gvern huwa kontra li dan is-servizz ikompli jingħata?

Dan il-ħafna diskors li qal il-Prim Ministru - u nikkontesta ħafna minn dak li qal - se jwassal biex il-Gvern iwaqqaf dan is-servizz li huwa tant utli għal Għawdex kif ukoll għall-pajjiż kollu?

Nistaqsi jekk dawn humiex kollha skużi biex iwaqqaf dan is-servizz ta' l-ajru li kien beda jingħata fi żmien il-Gvern preċedenti u li aħna konna naħsbu li din kienet xi ħaġa li ġiet aċċettata minn kulħadd u allura konna nistennew li anke l-Gvern ta' wara jagħmel ħiltu kollha biex dan is-servizz jibqa' għaddej.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Ikolli nirrimarka li l-Onor.

Interpellant għandu ħabta interessanti kif jgħawweġ id-diskors, b'mod li jindika tajjeb għaliex m'huwiex qed jifhem l-inizjattivi li qed jittieħdu f'Għawdex u b'mod li naħseb li lilu wasslu biex lanqas jifhem għaliex fl-elezzjoni tal-kunsilli lokali ta' nhar is-Sibt li għadda l-partit tiegħu tilef xi 2% tal-voti.

Imma apparti minn hekk, l-Onor.

Membru assolutament ma fehem xejn mill- intervent tiegħi; anzi jien għamilt il-punt li kienu l-azzjonijiet u d- deċiżjonijiet tiegħu u ta' l-ex-ministru tal-finanzi tal-Gvern preċedenti li wasslu biex l-Air Malta tagħmel protesta qawwija għax kienet qed tiġi mitluba tħallas id-drittijiet, li qabel ma kenitx tħallas, mis-sajf ta' din is-sena fuq l-użu tal-heliport f'Għawdex, ħaġa li nżammet sigrieta ovvjament sakemm tgħaddi l-elezzjoni.

Jiena nista' nassigurah li din l-Amministrazzjoni qed tħares lejn is- sitwazzjoni kollha b'determinazzjoni li s-servizz tal-helicopter f'Għawdex jinżamm u jiġi sostnut b'mod li jkun ta' interess long term għal GĦawdex ħafna iktar milli kien jagħmel hu u l-Gvern tiegħu, għax kienu jagħmlu kollox ta' malajr malajr, mingħajr ħsieb u mingħajr għaqal, l-aqwa li jingħoġbu!

THE DEPUTY SPEAKER: Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

ALFRED SANT: Sur Presidenti, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista li turi n-numru ta' telephone boxes fil-11 u t-12-il distrett, kif ukoll in-numru ta' applikazzjonijiet pendenti quddiem il- Korporazzjoni Telemalta għall-istess distretti, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 3677.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Sur President inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' organizzazzjonijiet u individwi li bbenefikaw taħt l-iSport Support Programme mill-1992 sal-lum, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 3857;

Informazzjoni dwar Diretturi Ġenerali, Diretturi u Assistenti Diretturi fid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 3860;

Lista ta' Education Officers fid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 3861;

Mailing list tal-ħarġa "Foundation Circle" maħruġa mill-Fondazzjoni għall-Istudji Internazzjonali, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 3967; u

Income and expenditure Accounts tal-Fondazzjoni għall-Istudji Internazzjonali għall-perjodu bejn l-1987 u l-1995, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru W116.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Grech.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi lista sħiħa ta' talbiet li l-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ irċeviet minn kumpanniji parastatali għall-permessi għas- sejħiet pubbliċi għal xogħol mill-1 ta' Novembru 1996 sa l-aħħar ta' Frar 1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 3998.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TAL-KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TA' L-ILMA GĦAS-SENA FINANZJARJA 1996/1997

Ikompli mill-5 ta' Marzu 1997.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Borg.

ONOR.

CARMELO BORG: Sur President, illum qegħdin niddiskutu l- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma u meta wieħed jifli sew il-policy document ta' din il-korporazzjoni jsib li din tinsab f'diffikultajiet kbar, kemm finanzjarji, kemm dawk li għandhom x'jaqsmu ma' ħaddiema, kemm dawk li għandhom x'jaqsmu ma' ġbir ta' kontijiet u affarijiet oħra.

Hemm diversi fatturi li qed jikkawżaw dawn il-problemi, pero' hemm tliet raġunijiet ewlenin, ċioe' it-tmexxija ħażina ta' din il-kumpannija, in-nuqqas ta' inċentivi u nuqqas ta' flus provduti għar-riċerka u l-battibekki li kien hemm bejn l-Amministrazzjoni ta' qabel u din il-korporazzjoni.

Wieħed ma jridx jgħid li l-problema ta' l-ilma tfaċċat minn meta nħolqot din il-korporazzjoni għaliex il-problema ta' l-ilma ilha magħna minn żmenijiet ta' l-imgħoddi.

Jekk wieħed iqalleb fl-istorja jsib li l- kavallieri fir-rapport tagħhom lill-Granmastru kienu ġibdulu l-attenzjoni għall-fatt ta' nuqqas kbir ta' ilma li kellha Malta.

Pero' wieħed irid isemmi wkoll ix-xogħol kbir li għamlu dawn in-nies biex isolvu l-problemi tagħhom.

Kienu daħħlu regolamenti biex kull dar ikollha l-ħażna ta' l- ilma, il-bir, liema regolamenti għadhom magħna sal-lum.

Naraw li dawn bnew ġibjuni, ħażniet kbar għall-ilma, fl-ibliet ewlenin u f'inħawi oħra tal- gżira u vvintaw sistemi ta' akkwidotti u sistemi oħra biex jitrasportaw l- ilma minn post għal ieħor.

Fl-Italja m'għandhomx il-problemi ta' l-ilma li għandna aħna pero' wieħed sewwa jagħmel li jħares lejn dan il-pajjiż ġar tagħna.

It-Taljani, biex ħolqu l-funtani u l-ġonna magħrufin tagħhom, ivvintaw sistemi ta' kanali taħt l-art, liema sistemi għadhom il-meravilja ta' żmienna.

Minkejja li kellhom abbundanza ta' ilma, dawn xorta kellhom problema biex iġorru l-ilma minn post għal ieħor u s-sistemi li ħarġu bihom kienu meravilja għal dak iż-żmien u għadhom meravilja llum għaliex l-ilma jistgħu faċilment idawruh min-naħa għall-oħra biex jagħmlu xogħlijiet fuq funtani fi żmien qasir.

Forsi tgħiduli: Dan x'għandu x'jaqsam mas-suġġett tagħna?

Dan qed ngħidu għaliex kull fejn kien hemm is-suċċess warajh dejjem kien hemm ħidma sħiħa, għaqal u perseveranza.

U dawn it-tliet affarijiet insibuhom kemmxejn neqsin f'din il-korporazzjoni u f'korporazzjonijiet u azjendi oħra Maltin.

Fil-policy document kien hemm suġġerimenti oħrajn li laqtuni wkoll.

Per eżempju, kien hemm suġġerimenti għall-użu aħjar ta' l-ilma tax-xita u anke għat-tisfija tad-drenaġġ.

Dawn huma affarijiet li konna ielna żmien nisħqu fuqhom għaliex huma affarijiet importanti u jmisshom ilhom li saru.

Għaliex?

Nieħdu d-drenaġġ.

Dan qiegħed jikkontamina l-ibħra tagħna u anke l-ħut li hemm fih pero' l-parti l-kbira ta' l-ilma li nikkonsmaw jispiċċa fis-sistema tad-drenaġġ.

Allura vale la pena li dan l-ilma jerġa' jiġi riċiklat.

Meta tara l-ħidma ta' din il-korporazzjoni u korporazzjonijiet oħra, anke dawk privati, hemm fatti oħra li huma inkwetanti.

Minkejja li f'pajjiżna għandna nuqqas ta' materja prima, mhux bħal pajjiżi oħra li għandhom ir- riżorsi naturali tagħhom bħall-pitrolju, iż-żejt, l-ilma u affarijiet oħra, aħna għandna sorsi ta' enerġija madwarna li m'aħniex nagħtu kashom u m'aħniex nagħmlu użu minnhom.

Ta' min igħid li fl-1995 il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma nefqet 'il fuq minn Lm5 miljun f'enerġija.

Per eżempju, f'pajjiżna ftit li xejn qed nagħmlu użu mill-enerġija tax- xemx, tar-riħ u tal-baħar.

Minkejja li f'Malta jkollna siegħat twal ta' xemx ma tantx nużaw din l-enerġija biex insaħħnu l-ilma fid-djar tagħna.

L- istess ngħid għall-postijiet pubbliċi u naħseb li ma nkunx qed nesaġera jekk ngħid li l-enerġija tax-xemx ma tintużax biex jitħaddem apparat elettriku jew elettroniku min-naħa tal-Gvern.

Anke fejn tidħol l- enerġija tar-riħ, fejn qabel għat-tisqija konna nużaw l-imtieħen tar-riħ biex intellgħu l-ilma minn taħt l-art illum qlibna għall-enerġija elettrika, jiġifieri mhux talli ma wżajniex iktar ir-riħ bħala enerġija talli morna lura.

U għal dik li hija enerġija tal-baħar, minkejja li din hija abbundanti u nsibuha s-sena kollha madwarna m'aħniex qed nagħmlu użu minnha.

Il-policy document isemmi ċerti miżuri li jmissha tieħu l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma biex timxi iktar 'il quddiem.

Xi żmien ilu ġie suġġerit li biex jitnaqqas is-serq ta' l-ilma għandha tidħol sistema ta' meters li jekk m'iniex sejjer żball kienu se jiswew madwar Lm12 miljun.

Dawn il-meters tant kienu sofistikati li qegħdin joqorsu lil dawk in-nies li jimxu b'kuxjenza retta għaliex dawn jimmarkaw anke l-arja li tgħaddi minnhom meta jingħalaq l-ilma.

Biex korporazzjoni timxi 'l quddiem trid iżżomm f'moħħha li tipproduċi l-aħjar prodott bl-inqas spejjeż possibbli.

Biex jinqata' s-serq ta' l-ilma l-kumpannija trid taħdem bil-għaqal u tagħmel użu aħjar mill-enerġija ta' madwarna ħalli tagħti lill-poplu prodott tajjeb bi prezz moderat.

Din hija l-unika soluzzjoni għall- problema tas-serq.

Jekk il-korporazzjoni tkompli tgħolli l-prezzijiet u twaħħal meters biex jonqos is-serq tkun qed tagħmel żball għaliex tinħoloq kompetizzjoni qawwija bejn il-poplu u l-korporazzjoni dwar min jisfrutta l- iktar l-ilma ta' taħt l-art.

Jien nixtieq niċċara iktar dawn l-affarijiet għax il-korporazzjoni trid tifhem li jekk l-ilma ta' taħt l-art se jkompli jiġi sfruttat mill-poplu direttament dan ikun ta' dannu kbir għall-istess poplu u għalhekk nissuġġerixxi li filwaqt li l-korporazzjoni torganizza ruħha aħjar u taqta' l-ħela li hemm b'iktar għaqal, tipproduċi kwalita' aħjar ta' ilma bi prezzijiet moderati.

Dan huwa l-aħjar suġġeriment li nista' nagħti biex is-serq ta' l-ilma jinqata'.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L- Onor. Francis Agius.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Sur President, bħala kelliem għas-settur ta' l- enerġija nieħu pjaċir ferm li nista' nitkellem fuq is-settur ta' l-ilma wkoll.

Kif jaf kulħadd madwar dan is-settur kibru ċiviltajiet kbar u, għalkemm aħna dejjem ingergru li ma għandniex ilma, pajjiżna għandu fost l- ogħla densita' ta' popolazzjoni fid-dinja u xorta waħda dejjem irnexxielu jisfrutta dan ir-riżors.

Meta nitkellmu fuq il-konċett ta' l-ilma ma rridux inqisu biss l-ilma għall-konsum imma wkoll l-ilma tal-baħar ta' madwarna.

F'Malta spiss nisimgħu l-argument li għax ma għandniex ċerti riżorsi - bħal xmajjar, għadajjar kbar, muntanji u silġ - allura speċi għandna xi ħaġa inqas minn ħaddieħor.

Jien ma tantx naqbel ma' dan l- argument għax kemm minħabba l-annual rainfall li għandna, kif ukoll minħabba li aħna mdawrin bil-baħar - fil-fatt iktar 'il quddiem se nitkellem dwar il-policies taż-żewġ partiti ewlenin fuq dan l-aspett - inħoss li ma rridux nibdew inħarsu lejn l-ilma f'sens negattiv imma rridu nħarsu lejh bħala wieħed mill-aqwa riżorsi li għandna f'dan il-pajjiż.

Ġeneralment fuq l-ilma nitkellmu biss meta nħossu n-nuqqas tiegħu għax meta nsibuh neħduh for granted ilkoll kemm aħna u fil-fatt aħna minn dan l- aspett irridu nitilqu biex inneħħu l-idea li f'Malta ma għandniex ilma.

F'Malta għandna ilma biżżejjed, basta nagħrfu nutilizzawh tajjeb, u ċ- challenge huwa proprju l-management ta' l-ilma li jinżel mis-sema u li għandna bl-abbundanza fil-baħar ta' madwarna.

Ovvjament imbagħad hemm ukoll l-element ta' l-ispejjeż u l-element ta' kif se tuża l-aħjar teknoloġija.

Sur President, kif diġa' ssemma mill-kelliema ta' qabli l-antenati tagħna, speċjalment il-kavallieri, kienu bnew akkwidotti u kabbru msaġar - u dan huwa importanti għax ċerti affarijiet li kienu jsiru fl-antik għadhom jiswew sal-lum - biex pajjiżna xi darba seta' jħaddar.

Li nnaqqsu mill- ħamrija li tittieħed ma' l-ilma tax-xita għal ġol-baħar, li jkollna iktar ħarsien tal-widien u li jkollna l-manutenzjoni tal-ġibjuni kollha huma passi li għalkemm żgħar huma importanti biex dejjem inżommu l-ilma milli jmur fil-baħar jew fid-drenaġġ, kif diġa' ssemma hawnhekk.

Madanakollu rridu nqisu wkoll li d-domanda tal-poplu għall-ilma dejjem qed tiżdied għax il-Malti qed isir iktar konxju mill-iġjene u meta t-turist jiġi għal vaganza f'pajjiżna ma għandna assolutament inħallulu l-ebda idea f'moħħu li mhux se jsib ilma.

Fil-fatt anke l-industrija qed iżżid id-domanda għal dan il-prodott tant essenzjali.

Indur lejn il-policy document u fil-fatt l-ewwel ħaġa li jolqotni f'dan id-dokument huwa t-titlu stess li jġib l-isem ta' "A Fresh Start - 1997".

Jien inħoss li f'dan it-titlu l-kelma "start" pjuttost tqarraq, għax kemm se ndumu nibdew!

Kull darba li tinbidel l-amministrazzjoni se nibdew xi ħaġa ġdida!

Ejjew nammettu li l-wirt li ħalla l-Gvern Nazzjonalista fuq is- settur ta' l-ilma fih ħafna affarijiet pożittivi għalkemm għad fadal xi problemi li nixtieq li nikkonċentraw fuqhom għall-futur.

GĦalhekk jien ma nħossx li "A Fresh Start" huwa titlu li jagħmel ġustizzja ma' dak li sar u forsi li kieku wżajna "A Fresh Outlook" bħala titlu kien ikun iktar xieraq.

Sur President, il-mission statement tal-korporazzjoni jiffoka fuq tliet affarijiet; l-ewwelnett fuq l-użu razzjonali u għaqli ta' l-ilma li jiddetermina kemm se tkun il-produzzjoni; it-tieni nett fuq il-bilanċ bejn it-talba u l-produzzjoni; u fl-aħħarnett fuq l-ambjent.

L-ambjent kull darba jidħol - qisu xi footnote - pero' hemm bżonn li meta nitkellmu naraw l-affarijiet globalment u fil-fatt jien għalhekk fil-bidu għidt li nieħu pjaċir nitkellem fuq dan is-suġġett għax is-settur ta' l-ilma huwa suġġett li jirrigwarda l-enerġija wkoll.

Qed ngħid dan għax meta nisfruttaw l- enerġija b'mod tajjeb biex l-ilma mielaħ nikkonvertuh f'ilma ħelu nkunu qed inġiegħlu lill-gvern, ikun min ikun, iħallas il-flus għax sew biex jiġi ppompjat l-ilma ħalli jiġi desalinat kif ukoll biex jitqassam bilfors irid jidħol il-qasam ta' l-enerġija.

Il-kelliem ta' qabli rrifera għal ħafna tipi differenti ta' enerġija imma jenħtieġ li nkunu prattiċi u naraw fejn waslet it-teknoloġija tad-desalination, it-teknoloġija tar-riħ u t- teknoloġija li tuża l-enerġija tax-xemx.

Kif għidt diġa' jkun tajjeb jekk ikollna saqajna ma' l-art u qed ngħid dan għax hawn ġew saħansitra ssemma li nistgħu nużaw l-ocean thermal energy conversion.

Kulħadd jaf li aħna m'aħniex f'nofs l-oċean u hemm limitu ta' x'tip ta' enerġija nistgħu nużaw fuq skala nazzjonali u kummerċjali.

Sur President, il-prijorita' ewlenija li ffaċċja l-Gvern Nazzjonalista kienet il-produzzjoni ta' l-ilma.

Żgur li kulħadd jiftakar iż-żmien meta ma kienx ikollna ilma u l-protesti li kienu jsiru bit-turisti u l-Maltin jiġru bil-jerry cans.

Dawk il-Maltin li kienu jmorru villeġġatura żgur li ma setgħux jgħaddu l-vaganzi tagħhom bil-kwiet minħabba li ma kellhomx ilma.

Dak iż-żmien il-problema ta' l-ilma kienet materja għolja ħafna fil- prijorita' tal-poplu Malti u għalhekk hawn tiġi weħidha l-kwestjoni ta' jekk l-ilma għandux ikun materja ta' politika partiġjana.

Sur President, jien ma naħsibx li l-kwestjoni ta' l-ilma għandha tkun materja ta' politika partiġjana pero' hemm ċerti issues - dawn se nitkellem fuqhom - li jistgħu juru ċerta differenza bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra.

GĦas-settur ta' l-ilma jrid ikollna l-iktar set-up professjonali possibbli għax għalih huwa importanti li nużaw l-aħjar teknoloġiji, mhux biss mil-lat finanzjarju imma wkoll mil-lat ambjentali.

In the long run dawn it-teknoloġiji jridu jkunu sostenibbli u ma jikkaġunawx problemi.

Hawnhekk nixtieq nirriferi għall-kwestjoni ta' l-aquifer, li diġa' ssemmiet, u once li ssir ħsara fih dan jieħu ħafna żmien sakemm jerġa' jiġi għan-normal.

Meta nitkellmu fuq is-settur ta' l-ilma rridu nżommu l-ħin kollu quddiem għajnejna li qed nitkellmu fuq in-natura u biex waslet għal dik li hija llum in-natura mhux eluf ta' snin ħadet imma miljuni.

Dan huwa punt importanti għax kull deċiżjoni li nieħdu fuq l-użu ta' l-ilma taffettwa lin-natura.

L-ilma huwa parti minn ċiklu u allura jenħtieġ li nifhmuh tajjeb u noqogħdu attenti ħafna li ma nikkontaminawhx.

Sur President, nonostante dak li għadni kemm għidt, ma nistgħux naħarbu l- fatt li fil-prezz ta' l-ilma hemm aspett soċjali u għalhekk li l-ilma huwa ssussidjat.

Anke l-ikel huwa essenzjali imma dan inħallsu għalih ilkoll, għalkemm hemm xi kwalitajiet ta' ikel li huma ssussidjati, pero' l-użu ta' l-ilma żgur li se jibqa' xi ftit jew wisq issussidjat.

GĦalhekk imbagħad tidħol il-kwestjoni ta' kemm se nagħtu sussidju u din il-kwestjoni konna ttrattajniha fil-programm elettorali tagħna.

Il-programm elettorali tal-partit jelenka dak kollu li għamel Gvern Nazzjonalista fuq il-kwestjoni ta' l-ilma, jiġifieri li rdoppja l- produzzjoni u naqqas it-telf.

Hawnhekk irrid nagħmel distinzjoni bejn telf u ħela, għaliex ċertu telf, biex ngħid hekk, huwa impossibbli li tnaqqsu.

Tajjeb li wieħed jifhem li meta tasal f'ċertu livell ta' telf, meta tiġi biex tnaqqas dak it-telf, fil-fatt issib li tkun qed tonfoq iżjed.

Huwa importanti li nifhmu dan il-konċett ta' l-economic leakage level ħalli nagħmlu distinzjoni bejn dak li huwa telf aċċettabbli u dik li hija l-ħela.

Sintendi l-ħela rridu nikkombattuha b'iktar edukazzjoni fil-livelli kollha.

X'kien beħsiebu jagħmel il-Partit Nazzjonalista iktar 'il quddiem?

Il- Partit Nazzjonalista kien beħsiebu jħares iktar lejn il-kwalita' u tajjeb li nitkellmu fuq il-kwalita' u mhux biss fuq il-kwantita'.

L-ilma huwa prodott li jagħmel parti essenzjali mill-ħajja tal-kreaturi kollha, inkluż il-bniedem, u għalhekk huwa importanti li jkollna titjib fil-kwalita'.

Nafu li salinita' għolja hija assoċjata ma' pressjoni għolja fil-bniedem u għalhekk tajjeb ukoll li nkomplu nagħfsu fuq kwalita' ogħla ta' ilma.

Kif diġa' għidt kien hemm - u għad hemm - il-kwestjoni finanzjarja ta' kemm se jkun is-sussidju għall-ilma u x'inhu l-livell aċċettabbli ta' sussidju min- naħa tal-Gvern.

Kien hemm ippjanat ukoll il-customer charter li fuqha għandha tinbena bażi aħjar bejn il-korporazzjoni u l-konsumatur.

F'"Iċ-Ċittadin l-Ewwel" il-Partit Laburista jgħid li l-Partit Nazzjonalista fil-gvern m'użax tajjeb il-flus li kien ivvota għall-ilma, pero' imkien ma rajt dettalji ta' kif jidhrilhom li dawn il-flus ma ntnefqux tajjeb, lanqas minn dak li qalu l-kelliema tan-naħa l-oħra.

Dan il-programm elettorali jgħid ukoll li jrid iżid il-produzzjoni fin-naħa t'isfel ta' Malta pero' jiena li ġej min-naħa t'isfel ta' Malta nista' nassigurak, Sur President, li l-problema ta' l-ilma f'dawn l-inħawi ttaffiet mhux ftit mill-1994 'l hawn, speċjalment bil-pipeline l-ġdid tal- Qrendi South.

Il-Gvern Nazzjonalista għamel pedamenti sodi fir-rigward tal- produzzjoni.

Veru li daħal fi spejjeż kbar u li dan il-piż finanzjajru se jkollna nġorruh għal ftit żmien ieħor, pero' ħariġina miċ-ċirku vizzjuż ta' nuqqas ta' ilma.

Nixtieq nitkellem ukoll fuq il-problema ta' nuqqas ta' cash flow fil- Korporazjoni Enemalta.

Nittamaw li jsir xi ħaġa fis-sistema ta' billing preżenti li tkun b'inqas żbalji, li preferibbilment tkun bil-Malti, tkun ċara, u li tingħata attenzjoni lill-anzjani.

Il-problema tal-cash flow tista' tiġi solvuta pero' qegħda ssir kritika għaliex il-kontijiet ilhom ma jintbagħtu għadd ġmielu ta' xhur.

X'se jiġri meta jintbagħtu dawn il-kontijiet u magħhom dawk il-kontijiet li qegħdin jinħadmu bħalissa?

Il-korporazzjoni se jkollha surplus fuq dawn il- ħlasijiet?

Nixtieq nitkellem ftit ukoll fuq is-sitwazzjoni tal-ħaddiema.

Qrajt li l- ħaddiema qegħdin jagħmlu xogħol bil-lejl biex il-konsumatur ikun moqdi aħjar pero' ma nafx jekk huwiex qiegħed jingħata l-overtime u nixtieq li l- ministru responsabbli jgħidilna jekk dan huwiex il-każ.

Inkella x'kienet dik il-kritika li kienet issir lill-Gvern Nazzjonalista li kien jagħti overtime bl-addoċċ?

Ħalli niġi għan-numru ta' ħaddiema.

Meta fl-1987 din il-korporazzjoni kienet għadha dipartiment kellha kważi 2,000 ruħ impjegati magħha u fl-1996 dan l-ammont niżel għal 1,356.

Jidher ukoll li l-kwalita' tal-ħaddiema qiegħda dejjem titjieb.

Kif diġa' għidt, huwa importanti ħafna li l-ħaddiema jkomplu jiġu mħarrġa għaliex meta jkollha ħaddiema ta' kwalita' għolja nkunu nistgħu verament nilqgħu għall-problemi kollha li jistgħu jinqalgħu 'il quddiem, li ħafna drabi huma problemi tekniċi.

Ta' min jgħid li l-prezz ta' l-ilma juri d-differenza bejn gvern li huwa tal-lemin li jara biss l-affarijiet mil-lat kummerċjali u li jipprova jibbilanċja kollox bl-eżatt u gvern b'iktar kuxjenza soċjali li jara li l- poplu jkun jiflaħ għall-prezz ta' l-ilma bħala konsumatur domestiku u jara wkoll li lill-industrija ma jtellifhiex ir-ritmu ta' iżvilupp u espansjoni.

Jiena naħseb li huwa tajjeb li naraw fejn nistgħu ntejbu l-effiċjenza rigward l-użu ta' l-enerġija biex ikollna iktar ilma.

Hemm suġġerimenti li l-ilma jkun issussidjat mhux mill-Gvern imma minn dawk li jagħmlu użu mis- servizz, per eżempju, il-qasam ta' l-industrija u l-qasam ta' l- agrikoltura.

F'dan ir-rapport qed jingħad li jekk il-korporazzjoni tneħħi r- reverse osmosis plants minn taħt idejha, hija tiffranka bejn wieħed u ieħor Lm1.3 miljun.

Irrid nenfasizza li taħt Gvern Nazzjonalista, minkejja d- diffikultajiet u minkejja li kellu l-prijorita' li jipproduċi aktar ilma, dejjem inżamm livell aċċettabbli fil-prezz ta' l-ilma, f'sens soċjali iktar milli f'sens kummerċjali.

Waħda mill-akbar uġigħ ta' ras f'dan id- dipartiment hija l-unaccounted for water u l-Gvern Nazzjonalista kien diġa' beda jaħdem biex jieħu ħsieb din il-problema billi sar bdil tal-kanen tal- galvanised metal għal oħrajn tal-polyethylene.

Dan il-proċess jidher li se jitkompla taħt dan il-Gvern.

B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 3540 li kienet tirrigwarda x'kienet ir-rata ta' dan il-bdil ta' kanen - forsi l-Ministru jista' jagħtina spjegazzjoni li tkun iktar raġunata - jidher li mill-1 ta' Novembru 'l hawn ir-rata kull xahar naqset b'medja ta' 20%.

Dan huwa punt importanti ħafna għaliex huwa telf sostanzjali ta' ilma mis-sistema tal- main sakemm jasal għall-meter u s'intendi huwa telf għall-korporazzjoni.

Aħna nafu li bħala prijorita' l-korporazzjoni qed tara kif tista' tnaqqas it-telf minn din il-parti tas-sistema għax peress li llum għandna kapaċita' ta' ilma tajba ħafna jenħtieġ li nkomplu ntejbu s-sistema tad- distribuzzjoni.

Issa ħalli ngħid xi ħaġa rigward l-Istitut għat- Teknoloġija ta' l-Ilma.

Sur President, it-twaqqif ta' dan l-istitut kien pass importanti fl- istrateġija tal-Gvern Nazzjonalista biex ikun jista' jilqa' għall-iżvilupp li kellu jseħħ fil-qasam ta' l-ilma u għalhekk wieħed irid jara x'alternattivi qed jiġu offruti.

Ħafna drabi min-naħa l-oħra tal-Kamra ssemma li ma nistgħux inkomplu nħaffru fl-aquifer u kien hemm min issuġġerixxa li jsiru aktar boreholes, li jkun hemm żieda fil-prezz biex nilqgħu għall-problema finanzjarja li teżisti fil-korporazzjoni u kien hemm saħansitra diversi suġġerimenti fuq l-użu ta' enerġija alternattiva, pero' l-fatt jibqa' li l-ewwel prijorita' li attakka fuqha l-Gvern Nazzjonalista, dik ta' iktar produzzjoni ta' ilma, illum seħħet u l-fatt li llum ma għadekx tisma' fuq il-problema ta' l-ilma jfisser li ċertament dik il- prijorita ntlaħqet għalkemm għad fadal ħafna xi jsir.

Dan huwa importanti għax il-mission statement stess jisħaq fuq il-bżonn li l-pajjiż ikollu ilma biżżejjed ħalli jkun jista' jservi kemm għall-konsum domestiku kif ukoll għall-industrija.

Kif diġa' spjegajt, jeħtieġ naraw il-konċett fundamentali ta' l-ilma mill-għeruq tiegħu u għalhekk il-Gvern irid jieħu l- aspett tiegħu kollu, jiġifieri kemm l-aspett finanzjarju kif ukoll dak ambjentali għax anke t-tip ta' enerġija li tintuża teffettwa l-ambjent.

Jekk il-Gvern se jkompli jara s-settur ta' l-ilma biss mill-aspett finanzjarju ċertament ikun falla qabel ma jkun beda.

Grazzi, Mr Speaker.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L- Onor. Karl Chircop.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Sur President, waqt li qed niddiskutu l-estimi ta' din il-korporazzjoni ta' min ifakkar li l-provvediment ta' dan is-servizz huwa neċessita' bażika li l-bniedem ma jistax jgħaddi mingħajrha għax fil- fatt l-ilma huwa neċessita' għall-ħajja.

Għaldaqstant l-organu responsabbli minn dan is-servizz, jiġifieri l-Water Services Corporation, mhux biss għandha l-obbligu li tipprovdi l-ilma iżda anke li tagħmel dan bl- aktar mod effiċjenti u tara li dan jinbiegħ lill-konsumatur bl-aktar mod soċjalment aċċettabbli.

Huwa importanti wkoll li jinżamm ekwilibriju bejn id-domanda, li qiegħda dejjem tiżdied u s-supply ta' l-ilma, filwaqt li rridu nżommu quddiem għajnejna l-fatturi ambjentali biex kemm jista' jkun ma niddisturbawhomx kif fil-fatt ġara fil-passat.

Imma issa ħalli niġu għall-fatti.

Sur President, ikollna nammettu li sfortunatament is-sitwazzjoni tal- Water Services Corporation hija waħda li kummerċjalment tista' tissejjaħ bħala falluta għax id-dħul tagħha m'huwiex qed ilaħħaq mal-ħruġ rikorrenti.

Mhux ta' b'xejn din ma setgħetx tiffinanzja n-nefqa kapitali li riedet tagħmel f'dawn l-aħħar snin bħal, per eżempju, t-tibdil ta' mains difettużi li kienu qed jillijkjaw.

Fuq dan il-proġett kien stmat li se jintnefqu madwar Lm5.3 miljun, imbagħad in-nefqa kellha tiġi ridotta għal Lm3.3 miljun.

Dan it-tnaqqis ta' madwar Lm2 miljun sar sabiex jipprovaw jagħmlu tajjeb għall-iżbalji li saru fil-production costs, għax filwaqt li dawn kellhom ilaħħqu għal Lm10 miljun fil-fatt telgħu għal Lm12 miljun.

Il-korporazzjoni għandha problema serja ta' cash flow - jiġifieri flus fil-but - sabiex tkun tista' tattwa l-proġetti tagħha stess.

Din il- problema tħalliet takkumula matul is-snin minn kemm ilha li ġiet imwaqqfa l- korporazzjoni, iżda fl-aħħar xahar ta' qabel l-elezzjoni il-problema kompliet tikber minħabba li ma ħarġux kontijiet għall-użu ta' l-ilma domestiku għal żmien twil ħafna u kif jgħid ir-rapport stess dan ilaħħaq għal madwar 12-il xahar.

Fl-opinjoni tiegħi u ta' ħafna nies oħra din hija għarukaża li tista' tiġi spjegata biss minn żewġ aspetti.

Kien hemm aspett purament politiku fejn, minħabba li kienet riesqa l-elezzjoni biex nidhru sbieħ pprovajna kemm jista' jkun lill-poplu nħallulu l-flus fil-but.

Sfortunatament dan ma nistax ngħidu għall-istess Water Services Corporation li, kif diġa' tennejt, tinsab fi stat finanzjarju ħażin ħafna, bħalma jinsabu diversi korporazzjonijiet oħra li writna mill-Gvern preċedenti.

Id- defiċjenza l-oħra kienet mill-aspett amministrattiv u hawn qed nirriferi għal sistema ta' billing imħawda għall-aħħar, ħaġa li verament ma tistħoqqx lil korporazzjoni ta' dimensjonijiet li qegħdin niddiskutu llum bħalma huma l-water services.

Din fil-fatt għandha gross turnover ta' madwar Lm21 miljun fis-sena u timpjega madwar 1,500 ħaddiem.

Kif tista' korporazzjoni daqshekk kbira, li wara kollox tipprovdi servizz tant bażiku u neċessarju għal ħajjet il-Maltin u l-GĦawdxin, ma jkollhiex sistema ta' accounts ta' min joqgħod fuqha!

Fl-opinjoni tiegħi u ta' ħafna nies li titkellem magħhom din jistħoqqilha a fulltime accounts department u m'għandhiex tkun immexxija biss minn part-timers kif fil-fatt hi s-sistema preżenti.

Sur President, problema oħra li qed tiffaċċja l-Water Services Corporation hija li, proprju minħabba l-loan li tlaħħaq figura astronomika ta' Lm30 miljun, minn sena għal sena qed tisbilanċja ruħha tant li tilfet il-kredtu mal-banek lokali.

Dan jixhdu l-istatement li ħareġ il-Bank Ċentrali fejn wissa lill-banek kummerċjali sabiex ma jisilfux aktar flus lill-Water Services Corporation, anke jekk ikunu garantiti mill-Gvern stess.

Ħaġa li tan-naħa l-oħra kienu jattakkaw fuqha lill-amministrazzjonijiet Laburisti preċedenti, fis-snin sebgħin u anke fil-bidu tas-snin tmenin, kienet proprju l-unaccounted for water u fil-fatt, kif jaf l-Onor.

Francis Agius, din il-problema hemm għadha.

Hawnhekk huwa tajjeb li wieħed jieqaf u jgħid, u anke nispjegaw lin-nies, li fil-fatt din hija problema reali li ssibha fi kwalunkwe pajjiż u fi kwalunkwe sistema li tintuża biex jiġi prodott l-ilma.

GĦalhekk wieħed għandu jara x'jagħmel biex din il-ħela ta' l-ilma kemm jista' jkun nipprovaw inrażżnuha b'tali mod li nkunu nistgħu nżidu l-effiċjenza u nnaqqsu mill-ispejjeż żejda.

Issa jekk kien hemm żelqa li ħadu tan-naħa l-oħra, li kif diġa' għidt fil-passat kienu kienu jattakkaw lilna, hija proprju f'dan ir-rigward.

Huwa inaċċettabbli u inkonċepibbli li llum il-ġurnata f'Malta, proprju fl-antiporta tat-tielet millennju, tnejn minn kull tliet litri - jew aħjar żewġ terzi - ta' l-ilma li qegħdin nipproduċu huma unaccounted for.

Bħala spjegazzjoni għal dan fil-passat kien intqal li dan in-nuqqas kien dovut għal diversi fatturi.

Kien intqal li 50% ta' dan l-unaccounted for water ġej minħabba meters ħżiena, 20% ġejn minħabba leakages, 10% minħabba telf u l-20% l-oħra ma kenux speċifikati pero' wieħed jista' jassumi li dan l-ammont kien dovut għal serq dirett ta' ilma.

Allura kien aċċettabbli li wieħed jintroduċi water meters ġodda fis-sistema u aħna konna wasalna biex qbilna mal-Gvern ta' qabilna fuq dan il-pass, imma sfortunatament issa qegħdin naraw li l- meters ġodda li ġew istallati huma redikoli.

Dawn ġew litteralment imbellgħin lill-konsumatur.

Kif aċċennaw il-kelliema ta' qabli, speċjalment minn din in-naħa tal- Kamra, dawn il-meters iduru bl-ajra biss u meta jkollok il-mains magħluqa dawn il-meters jibqgħu jduru.

Mhux ta' b'xejn imbagħad li ħafna mill- kostitwenti tad-distrett mill-inħawi ta' Raħal Ġdid jikkomplejnjaw magħna li qed jirċievu kontijiet esaġerati li qatt ma kienu joħolmu li jirċievu!

Peress li kien hawn din il-problema serja, il-Gvern preċedenti ħass il- bżonn li jrid jilqa' għal dawn il-complaints.

Fil-fatt ġie mwaqqaf il- customer care department li kien pass pjuttost għaqli imma dan id- dipartiment ma ffunzjonax kif kellu jiffunzjona, għalkemm bħas-soltu ngħata isem sabiħ bl-Ingliż.

Tant hu hekk, li ħafna kostitwenti kienu qegħdin jerġgħu jiġu lura u jikkomplejnjaw magħna li baqgħu jirċievu kontijiet għoljin u esaġerati,anke meta jkun inbidlilhom il-water meter, u dan għas-sempliċi raġuni li dawn il-water meters għandhom xi difett fihom.

Jiġifieri inutli li tibdlilhom il-meter u tistallalhom wieħed ġdid għaliex xorta se jibqa' jagħtik l-istess żball fir-reading.

GĦalhekk hemm bżonn li din il-problema tiġi ndirizzata kemm jista' jkun malajr.

Sur President, illum kulħadd jaf li ħafna mill-boreholes li għandna m'għadekx tista' tutilizzahom minħabba li l-aquifer ġie disturbat u allura s-sistema ta' l-ilma tagħna bil-mod il-mod ġiet tiddependi ħafna fuq ir- reverse osmosis plants.

Ladarba l-użu ta' din is-sistema kiber daqshekk u s-sistema in ġenerali għall-provvediment ta' l-ilma f'pajjiżna ġie jiddependi daqstant fuqha, u ladarba l-Water Services Corporation tħaddem daqshekk nies magħha, aħna ma nistgħux nifhmu għaliex il-maintenance tar- reverse osmosis plants għadu qed jiġi fdat f'idejn kuntrattur privat.

Fil- fatt hemm il-ħsieb li l-Water Services Corporation tuża n-nies tagħha stess biex tilħaq dan il-għan.

Jekk dan il-pass jirnexxielna nagħmluh, il-poplu Malti jiffranka s-somma sabiħa ta' madwar Lm1.3 miljun.

Nafu pero' li dan it-takeover ma jistax isir mil-lum għal għada għaliex trid tħarreġ lin-nies u probabbilment se jkollna ngħaddu minn fażi transitorja fejn tista' tiġi mwaqqfa xi kumpannija sussidjarja mill-istess Water Services Corporation biex tilħaq dan il-għan.

Sur President, il-kollega tiegħi l-Onor.

Francis Agius, li jiġi min-naħa ta' isfel ta' Malta - u jien bħalu niġi minn hemm - għadu kemm qalilna kemm iħoss ruħu sodisfatt bit-titjib fil-provvista ta' l-ilma li kellna f'dawk in-naħat, pero' jiddispjaċini li jien ma tantx nista' ntenni dawn l-istess veduti.

GĦadu kif kellna diversi każi, per eżempju, f'Santa Luċia fejn hemm provvista ta' ilma ta' kwalita' ħażina ħafna, fejn tiftaħ il-vit u l- ilma joħroġ kannella.

Issib zoni sħaħ minn Raħal Ġdid fejn huma milquta b'nuqqas ta' ilma.

Hemm iz-zona ta' Lourdes, quddiem il-ħabs u iktar 'l isfel, fejn qed ikollhom ħafna qtugħ tal-provvista ta' l-ilma.

Dawn huma kollha problemi li sintendi ma kkaġunajnihomx aħna imma ovvjament writnihom mingħand ta' qabilna.

Dawn il-problemi jindikawlek li fil-fatt il- provvista hija inadegwata għaż-żmien tal-lum u din trid tiġi ndirizzata.

Sur President, fl-aħħarnett ikolli ngħid ukoll li Gvern Laburista ġdid qiegħed jaħdem fuq pjani sabiex l-ilma tax-xita u tad-drenaġġ imsoffi ma jinħeliex.

Din hija problema reali u allura dan l-ilma jrid jiġi wżat biex inkunu nistgħu nlaħħqu, jekk jista' jkun to the full, mad-domanda agrikola u industrijali ta' l-ilma.

Hemm bżonn li nsibu sistema, forsi anke bi prezz irħas minn dik tal-proċess tar-reverse osmosis plants, fejn dan it-tip ta' ilma - nistgħu nsejħulu second class water - inkunu nistgħu nirrenduh f'ilma tajjeb.

B'hekk xi ftit mill-ilma prodott mir-reverse osmosis plants ikun jista' jiġi replaced b'ilma prodott permezz ta' din is- sistema.

Din għandha tkun soluzzjoni tajba oħra biex il-Water Services Corporation nerġgħu nwaqqfuha fuq saqajha kif jistħoqqilha u fl-aħħar mill- aħħar sabiex liċ-ċittadin nagħtuh value for money.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi, l-Onor.

Joe Farrugia.

ONOR.

JOE FARRUGIA: Sur President, bħalma jaf kulħadd il-provvista ta' l- ilma dejjem kienet problema għal Malta minħabba l-pożizzjoni ġeografika tagħha.

Ovvjament matul iż-żmenijiet id-domanda għall-ilma kompliet tikber minħabba l-iżvilupp fl-industrija u t-turiżmu.

Dan is-settur tant importanti llum jaqa' taħt il-Water Services Corporation, iżda din il- korporazzjoni tħalliet fi stat tal-biki għaliex il-Gvern Nazzjonalista, li biex jonfoq il-flus bla ebda ħsieb ħadd ma jirbaħlu, ħalla taħwid sħiħ u minħabba n-nuqqas ta' tmexxija amministrattiva tajba l-produzzjoni ta' l- ilma spiċċat bla ebda kontroll fuq l-infiq.

Din il-korporazzjoni għandha dejn kbir jew inkella qiegħda f'ħofra kbira minħabba taħwid fit-tmexxija tagħha.

Dan jirriżulta kemm mill-audited accounts li sena wara l-oħra wrew telf finanzjarju u, biex tkompli tgħaxxaq is-sitwazzjoni, l-awdituri tal- korporazzjoni lanqas biss ikkwalifikaw ir-rapport tagħhom minħabba din is- sitwazzjoni ferm kritika.

Mhux talli hekk talli lanqas il-banek lokali ma riedu jisilfu flus lil din il-korporazzjoni.

Il-korporazzjoni lanqas biss għandha internal audit department.

Dan huwa rifless mill-fatt li ilhom xhur sħaħ ma joħorġu kontijiet għax kienu qalu li qed tiġi introdotta computerised system u minn informazzjoni li ġbart jidher li sal-lum dan il- proċess għadu m'huwiex lest.

Minħabba dan in-nuqqas il-Korporazzjoni Enemalta spiċċat ma ġabritx il-flus dovuti għall-elettriku u tilfet miljuni ta' liri.

Għal bosta xhur taħt il-Gvern preċedenti din il-korporazzjoni lanqas biss kellha accounts department organizzat u lanqas kellha financial controller.

Din il-kriżi tant kienet kbira li l-korporazzjoni kellha tgħaddi t- tmexxija tal-finanzi tagħha lil ditta privata.

It-tmexxija ta' din il- korporazzjoni kif qatt setgħet tmur 'il quddiem b'dawn in-nuqqasijiet!

Dażgur li jkollok l-isparpaljar tal-flus!

Mur ara mela kieku jkollok tistaqsi kemm qamet kull reverse osmosis plant, kemm kien il-capital expenditure fuq kull proġett, x'kontrolli kien hemm fl-użu tal-materjal, x'superviżjoni kien hemm fuq ix-xogħol, x'kontrolli interni jeżistu fuq kull proġett u x'budgeting kien isir.

Mhux bilfors imbagħad il- korporazzjoni spiċċat ma ħallsitx il-kontribuzzjonijiet soċjali tal- ħaddiema tagħha.

Kif tista' tmexxi ażjeda ta' dan il-kobor, settur daqshekk importanti, bla ma tkun organizzat fil-qasam finanzjarju?!

Dan hu l-mod kif kienu jmexxu n-Nazzjonalisti.

L-infiq kien isir bla kontroll u mhux fejn l-aktar kien meħtieġ.

Mhux hekk biss, iżda l-management ta' din il-korporazzjoni fi żmien il- Gvern preċedenti kien iddeċieda li l-meters ta' l-ilma l-ġodda li bdew jibdlu fid-djar jitwaħħlu minn kuntratturi privati, għax Alla jbierek fost l-1,400 impjegat donnu ma kien hemm ħadd bieżel u kapaċi sabiex iwaħħal dawn il-meters.

Insibu wkoll li 400 minn dawn l-impjegati ġew trasferiti lis-settur pubbliku minflok raw kif setgħu jutilizzawhom aħjar.

Mela l- Gvern Nazzjonalista minflok ma qabad il-barri minn qrunu ħarab minnu.

Minflok ma organizza l-management b'tali mod li jġib il-ħaddiema tal- korporazzjoni jaħdmu b'mod effiċjenti, warrabhom fil-ġenb u ta x-xogħol lill-privat, bil-konsegwenza li min jaf kemm swietu miljuni aktar din l- operazzjoni.

Jien persważ li jekk torganizza tajjeb lill-ħaddiema tal- gvern - jien nemmen li min-naħa tagħhom dawn iridu jikkoperaw aktar - billi tagħtihom l-inċentivi neċessarji u tkun kapaċi timmotivahom issib li dawn kapaċi jaħdmu daqs il-ħaddiema tal-privat.

Is-settur privat għandu jidħol f'areas speċifiċi jew għal xogħol li ma jistgħux jagħmluh il-ħaddiema tal- gvern imma ma għandux jidħol kompletament minflok l-impjegati tal-gvern.

B'dan l-atteġġament il-korporazzjoni kellha tħallas miljuni kbar ta' liri lis-settur privat filwaqt li fl-istess ħin ħalliet mijiet ta' ħaddiema tal- gvern ma jagħmlu xejn.

Possibbli li l-Gvern Nazzjonalista ma ġietux f'rasu li jwaqqaf koperativa fost il-ħaddiema tal-korporazzjoni biex jagħmlu dan ix-xogħol jew ried jitfa' l-flus fil-bwiet tal-bażużli tiegħu?!

Dan li għidt mhux kollox għax wara li ntnefqu dawk il-miljuni kollha issa ninsabu f'sitwazzjoni fejn kważi 60% ta' l-ilma li nipproduċu qed jintilef.

Mela l- ewwel nonfqu l-flus biex nagħmlu l-proġetti u fuq kollox ħafna mix-xogħol isir ħażin u issa l-Gvern Laburista, għax hu gvern serju, irid jerġa' jonfoq il-miljuni kbar ta' liri biex isolvi din il-problema!

Sur President, jien ma nistax nifhem kif l-ex-Prim Ministru jiġi hawn jgħidilna li fi żmienhom kollox kien miexi fuq ir-rubini u mbagħad fl- istess waqt kulħadd jgħid, u anke sħabi l-ministri jgħidu, li pajjiżna jinsab mifni bil-problemi mħollija mill-Amministrazzjoni preċedenti!

Kull fejn taqta' joħroġ id-demm u l-Gvern Nazzjonalista żgur li ma setax isib mod kif jikkontrolla l-finanzi tiegħu meta lanqas biss kien kapaċi jorganizza ruħu b'mod tajjeb għalkemm kien mgħobbi b'esperti barranin.

Min jaf kemm tħallsu miljuni kbar ta' liri lill-MSU!

Hawn ta' min jgħid ukoll li f'disa' snin sħaħ il-Gvern preċedenti naqas milli jeduka biżżejjed lill-poplu biex jagħmel użu aħjar mill-ilma tax-xita għax f'dawn is-snin lanqas biss ipprova jara kif jista' jutilizza aħjar dan l-ilma u għalhekk minkejja li għaddew dawn is-snin kollha bqajna ma għamilna xejn f'dan ir- rigward.

Il-Gvern Nazzjonalista lanqas ipprova jiżviluppa water catchment areas.

Sur President, għalhekk jien inħeġġeġ lill-Ministru Charles Buhagiar, li naf li qed jagħmel minn kollox biex jirranġa din il-ħofra, sabiex jara kif jista' jsir studju fuq l-użu aħjar mill-ilma tax-xita.

Nixtieq nissuġġerixxi wkoll li jingħataw inċentivi sabiex il-konsumaturi jkabbru jew jagħmlu bjar ġodda ħalli l-ilma tax-xita jintuża iktar kemm mil-lat domestiku kif ukoll mil-lat industrijali.

Hemm bżonn li naraw kif nagħmlu biex fejn hu possibbli l-bini ġdid ikollu ħażna minima ta' ilma.

Kif spjegaw sħabi qabli biex innaqqsu l-użu ta' l-ilma tax-xorb forsi għandna naraw kif nistgħu nagħmlu użu aħjar mill-ilma tad-drenaġġ, speċjalment għall-użu agrikolu.

Hemm bżonn li wieħed jiftakar li l-produzzjoni ta' l- ilma f'Malta tiswa miljuni ta' liri li jridu jitħallsu mit-taxpayer u għalhekk irid ikun hemm management tajjeb f'dan is-settur.

Ta' min jgħid li l-korporazzjoni għandha customer care section.

Jiena ma nafx x'inhuma l-funzjonijiet ta' din is-sezzjoni pero' żgur li dawn m'hijiex taqdihom kif suppost.

Il-ħinijiet għall-pubbliku huma ristretti u ġieli ċċempel u tagħmel nofs siegħa biex issib lill-persuna konċernat.

Jekk tipprova tikkuntattja lil xi foreman fid-distrett ma ssibu qatt u biex tagħmel applikazzjoni trid tiġri minn sezzjoni għall-oħra u mitt elf ħaġa oħra.

GĦalhekk hemm bżonn li ndaħħlu l-kultura li dawn il- korporazzjonijiet qegħdin hemm biex jagħmlu l-ħajja taċ-ċittadin iktar faċli u jagħtuh is-servizz u mhux iċ-ċittadin jimxi skond x'jaqbel lilhom.

Hemm bżonn li jsir pjan adegwat ta' taħriġ għall-ħaddiema f'din il- korporazzjoni u jekk hemm bżonn jintbagħtu lura fuq il-bankijiet ta' l- iskola.

Forsi jista' jsir xi ftehim mas-settur privat fejn il-ħaddiema jintbagħtu għal taħriġ għal perijodu ta' żmien.

Permezz ta' din il-miżura jgawdi l-privat għaliex ikun qiegħed jieħu x-xogħol ta' dawn il-ħaddiema mingħajr ma jagħtihom ħlas u jgawdi anke l-Gvern għaliex ikun qiegħed jagħti t-taħriġ meħtieġ lill-ħaddiema tiegħu.

Dan ix-xogħol irid isir għaliex hemm bżonn li l-korporazzjoni tuża aktar it-teknoloġija moderna biex tnaqqas it-telf ta' l-ilma u ssir aktar effiċjenti b'workforce imħarrġa.

B'hekk biss din il-korporazzjoni tista' tiġi 'l quddiem, billi jsir użu aħjar mir-riżorsi eżistenti u billi kull investiment isir bl-iskop li tikber l-effiċjenza.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Francis Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Sur President, id-diskussjoni fuq l-estimi tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma qiegħda ssir f'mument importanti ħafna għall-korporazzjoni.

Qed ngħid hekk għaliex meta nħarsu lejn ir- rapport annwali li tatna din il-korporazzjoni nsibu enfasi korretta miċ- chairman preċedenti ta' din il-korporazzjoni, is-Sur Tancred Tabone, u anke miċ-chief executive attwali, is-Sur Antoine Riolo, dwar il-fatt li d- diskussjoni fuq l-estimi jikkoinċidu ma' għeluq l-ewwel perijodu tal-ħames snin mit-twaqqif tagħha.

GĦalhekk il-korporazzjoni qiegħda f'mument kruċjali fl-istorja tagħha u naħseb li jkun korrett li nagħtu ħarsa lejn dak li hija għamlet f'dawn il-ħames snin, fid-dawl anke tad-diversi diskorsi li saru hawnhekk.

Naħseb li huwa tajjeb ukoll li wieħed jagħmel xi mistoqsijiet dwar il-futur tagħha.

Qabel xejn, fl-ewwel diskors tiegħi fuq l-estimi tal-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma minn mindu kien hemm bidla fil-gvern, minn qalbi - u mhux biss għaliex huwa doveruż - nagħti kelma qawwija ta' ringrazzjament lid-diversi chairmen li kellha l-korporazzjoni f'dawn il-ħames snin li ilha mwaqqfa u naturalment anke liċ-chairman attwali, lid-diretturi li servew fil-korporazzjoni f'dawk il-ħames snin u lil dawk attwali, lill-management, lit-tekniċi, lill-ħaddiema kollha tagħha u anke lill-kuntratturi li ħadmu magħha.

Naturalment irrid nirringrazzja wkoll b'mod partikolari liċ-chief executive - dan diġa' rriferejt għalih - li ħadem u stinka sa minn qabel it-twaqqif ta' din il-korporazzjoni u ma għandi l-ebda dubju li hekk se jkompli jagħmel għall-ġid ta' din l-istess korporazzjoni.

Iktar tard fid-diskors tiegħi se nirriferi għal xi rimarki li saru, pero' rrid nibda b'rimarka ġenerali billi ngħid li fid-diskorsi varji li saru min- naħa tal-kelliema tal-Gvern smajt diversi argumenti dwar il-customer care, dwar il-bżonn ta' strateġija fuq is-second class water, dwar l-użu aħjar tar-riżorsi umani, dwar il-finanzi tal-korporazzjoni - dan smajna ħafna dwaru anke mill-Ministru Buhagiar fl-introduzzjoni tiegħu - kif ukoll dwar il-problema tat-telf ta' l-ilma, pero' ħadd mill-kelliema tal-Gvern, li issa ilu fil-poter għal dawn l-erba' xhur, ma tkellem dwar il-livell tal- produzzjoni ta' l-ilma, dwar kif se jagħmel il-Gvern il-ġdid biex jipproduċi l-ilma li l-pajjiż tant għandu bżonn ħalli jiggarantixxi kwalita' ta' ħajja aħjar, jew kif se jorganizza lil dan is-settur fuq linji li jixirqu lill-pajjiż biex jitmexxa b'mod verament modern u effiċjenti, għax dan ix-xogħol il-Gvern preżenti żgur li sabu lest.

Sur President, għalhekk parti mis-suċċess tal-korporazzjoni huwa preċiżament li issa wara ħames snin minn kemm ilha mwaqqfa, kif qal iċ- Chairman fir-rapport annwali - fil-fatt l-Amministrazzjoni preżenti ħasset il-bżonn li tagħtina pubblikazzjoni oħra ma' dan ir-rapport li se nirriferi għaliha iktar tard - wasal iż-żmien biex nippjanaw bis-serjeta' għall- futur.

Iċ-Chairman qal hekk:

"Fi kliem ieħor, inħossni kburi ngħid li din is-sena ..."

- jiġifieri s-sena 1996 -

"... qed naraw li l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma rnexxielha twettaq il-pjan kollu tal-ħames snin u issa qiegħda f'pożizzjoni li tippjana bis-serjeta' għall-futur.".

Imbagħad iktar 'il quddiem, waqt li qed jirriferi għall-fatt li l- korporazzjoni ilha ħames snin imwaqqfa, insibu li l-kap eżekuttiv qal dan il-kliem:

"Dan kien perjodu diffiċli ta' formazzjoni imma llum nista' nħares lura lejn is-snin mgħoddija b'sodisfazzjon.

Inbnew il-pedamenti għal impriża moderna fil-qasam ta' l-ilma u sar dak ix-xogħol bażiku sabiex jitjieb is-servizz.

Ir-riżultati miksuba huma mertu għax-xogħol li sar minn numru ta' nies li jaħdmu f'din l-industrija.".

Fil-fatt iktar tard il-kap eżekuttiv jitkellem ukoll dwar sfidi ġodda għall- futur.

Jien nassoċja ruħi ma' dan il-kliem li kkwotajt, jiġifieri mas- sodisfazzjon għal dak li twettaq s'issa, mal-viżjoni li tibqa' tħares lejn il-futur tal-korporazzjoni fuq linja ta' ppjanar serju u ta' strateġija ċara għall-futur ta' pajjiżna u ta' din il-korporazzjoni, li f'ħafna aspetti mix-xejn irnexxielha tagħti lill-pajjiż l-ikbar dover mistenni minnha, jiġifieri d-dover li llum nistgħu ngħidu li f'pajjiżna mhux biss hemm il-kwantita' ta' ilma li għandna bżonn imma anke iżjed.

U għalhekk, kif nispjega iktar tard, illum il-ġurnata nistgħu anke nħallu ċerti trains ta' xi reverse osmosis plants mitfijin ħalli naħdmu b'oħrajn għaliex huma iktar cost effective jew naħdmu b'oħrajn għaliex inkunu qed nagħmlu manutenzjoni.

Jekk taqra "l-orizzont" tal-lum, per eżempju, issib avviż li l-impjant taċ-Ċirkewwa huwa magħluq għal xogħol ta' manutenzjoni, imma nistgħu naħdmu bl-impjant ta' Pembroke.

Per eżempju, nistgħu ngħidu li għal raġunijiet ta' cost effectiveness akbar ma nużawx it-trains f'Tigne' imma nużaw l-impjant ta' Pembroke.

Dan jista' jsir għaliex għandna spare capacity u dan hu l-akbar suċċess imwettaq mill-Gvern preċedenti li ma tqammilx biex jonfoq kulma kien hemm bżonn biex lil pajjiżna jagħtih dan is- suċċess.

Naturalment jien se nirriferi għal argumenti oħrajn dwar il- korporazzjoni, mhux l-inqas argumenti finanzjarji.

Iċ-ċifri huma interessanti u nagħti l-interpretazzjoni tagħhom ukoll u nistaqsi anke domandi lill-Gvern preżenti x'beħsieħbu jagħmel.

L-ewwelnett inħares ftit lejn dawn il-ħames snin tal-korporazzjoni mil-lat finanzjarju u nara x- xogħol li sar.

Jekk wieħed iħares lejn il-bidu tal-korporazzjoni sa l- aħħar ta' Settembru tas-sena l-oħra u jara x'kien it-total ta' dawk li jissejħu infrastructure renewal costs - li rridu nifhmu wkoll li parti minn din is-somma tinkludi anke spejjeż li jsiru biex iżżomm apparat eżistenti għaddej u jiffunzjona tajjeb - issib li kien hemm infiq ta' Lm16.5 miljun fuq rinnovament ta' l-infrastruttura biss.

Issa apparti l-infiq li kienet qed tagħmel il-korporazzjoni - u nirriferi għalih ukoll - l-Gvern direttament x'kien qiegħed joħroġ fil-ħames snin li għaddew għall- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma?

Anke hawn meta tgħodd iċ-ċifri kollha - hemm ir-rapport tas-Sur Mifsud li huwa interessanti u nirriferu għalih ukoll - issib li l-Gvern waħdu ħareġ is-somma ta' Lm47 miljun bħala sussidju dirett fl-aħħar ħames snin mit-twaqqif tal-Korporazzjoni sa l- aħħar ta' Settembru li għadda.

Jekk trid tagħmel analisi sħiħa trid iżżid ukoll ma' din is-somma Lm2.7 miljun li l-Gvern ħareġ biex ikopri imgħaxijiet fuq ħlas kapitali lilu nnifsu u allura tista' tgħid li fl- aħħar ħames snin il-Gvern ta viċin il-Lm50 miljun f'sussidju lill- korporazzjoni.

Jekk inħares lejn id-dħul totali minn bejgħ ta' ilma fl- istess perijodu nsib dħul ta' Lm21 miljun.

Mela hawnhekk hawn l-ewwel equation importanti.

Forsi l-Gvern preżenti ma jaqbilx ma' din it-tip ta' equation.

Kieku naħdimha malajr ngħid li għal kull lira li l- korporazzjoni daħħlet mill-bejgħ ta' l-ilma l-Gvern preċedenti ħareġ Lm2.50, apparti ħlasijiet mill-korporazzjoni biex il-poplu jkollu l-ilma kollu li għandu bżonn, biex l-industrija f'pajjiżna jkollha l-ilma kollu li għandha bżonn, biex is-settur turistiku f'pajjiżna - waħda mill-iktar kolonni importanti għall-ekonomija kollha ta' pajjżna - ma jbatix minħabba li jiġu t-turisti hawn u jmorru jirrakkontaw li sabu pajjiż mingħajr qatra ilma, biex dan kollu jirnexxi u jkun garantit.

Għaliex l-ewwel u qabel kollox il-Gvern ra l-aspett soċjali li għandu jibqa' jissussidja l- ilma almenu fl-iktar livell importanti ta' użu domestiku.

Il-Gvern preċedenti ra wkoll li kellu jagħmel l-investiment kollu meħtieġ għat- tkattir industrijali, turistiku u terzjarju ta' pajjiżna għaliex kien jemmen li jekk inti ma tagħmilx dawn is-sisien soda l-pajjiż ma jiżviluppax verament bis-serjeta' 'l quddiem u għaliex il-Gvern ried jiggarantixxi l- kwalita' ta' ħajja meħtieġa f'pajjżna.

Sur President, issa meta tara ċ-ċifri kollha ta' l-aħħar ħames snin issib fattur ieħor.

Issib li l-korporazzjoni rnexxielha tasal, qabel ħlas ta' imgħaxijiet u diprezzament, anke għall-profitt akkumulattiv ta' kważi Lm3 miljun.

U naħseb li dan il-mertu rridu nagħtuh lill-korporazzjoni.

Jien ma nistax nifhem kif il-Gvern iwaħħal f'rasu ċerti slogans - "ħofra fil- pajjiż" u "ħofra kullimkien"!

Naħseb li kien ikollu ħofra kieku tela' fil- gvern u ma sabx impjanti ta' reverse osmosis, kieku ma sabx ilma adegwat għall-poplu u kieku ma sabx l-istess korporazzjoni mwaqqfa.

Hemm kien ikollu ħofra ħafna ikbar, anke jekk għall-argument kien isib xi kaxxa misterjuża - jew ma nafx b'liema mod simboliku suppost nispjegawha din - mimlija flus għaliex lill-poplu l-Gvern kien jgħidlu: "Hawn il-flus, oqgħod ixrob il-flus jew oqgħod inħasel bil-flus!"

Naħseb li kienet tkun ħofra ferm agħar.

Fil-fatt, il-korporazzjoni qabel id-diprezzament, li huwa dak li l-accountants jirriferu għalih bħala "item not involving movement of funds" ...

Inti tniżżlu d-diprezzament, mela ma tniżżlux, mela m'huwiex importanti, imma m'huwiex fattur fih innifsu li jaffettwalek il-cashflow u l-operat finanzjarju tal-korporazzjoni!

Pero' jien ma nistax nifhem l- argumenti min-naħa ta' kelliema tal-Gvern u dan anke fid-dawl tal-kliem li nsibu fir-rapport li għamel il-konsulent imqabbad mill-Gvern.

U kif kelli okkażjoni nikkwota minnu dan ir-rapport drabi oħra, nikkwota siltiet qosra.

Is-Sur Alfred Mifsud jgħid:

"It is a credit to the Water Services Corporation that it has achieved this level of operations without raising its tariffs to unsocial rates".

- jiġifieri anke wara ż-żieda tat-tariffi bqajna b'rati soċjali -

"... and concurrently with its success to meet all the demand for water and create a spare capacity for supply as happened in 1996".

Dan hu ċertifikat tajjeb ħafna, jgħidu x'jgħidu diversi kelliema tal- Gvern - naturalment b'rispett għalihom ilkoll - b'mod pappagallesk u b'mod, ikolli ngħid ukoll, ippreparat ftit iż-żejjed.

Għax jien naħseb li rridu nirrispettaw id-dinjita' ta' din il-Kamra daqsxejn iżjed milli jkollna sensiela ta' kelliema li jiġu b'text tad-diskors miktub kelma b'kelma.

Fil-fatt meta nisma' lil xi kelliem jaqra d-diskors tiegħu jien nibda nistaqsi lili nnifsi jekk hux veru li t-tali kelliem ried jagħti dak il-messaġġ lill-Parlament Malti jew jekk marx għand ir-research writers u qalilhom biex jiktbulu dak id-diskors.

Dan qed ngħidu bi prudenza għax uħud mill-Onor.

Membri li jaqraw id-diskors tagħhom għadhom ġodda, pero' dan il-kumment ma nistax ma nagħmlux almenu għall-futur u għad-dinjita' ta' din il-Kamra.

Is-soltu niktbu diskors meta nkunu se nġibu xi artiklu f' xi gazzetta, imma lill-Kamra għandna nirrispettawha daqsxejn aħjar minn hekk.

Ħalli nikkwota iktar mill-konsulenza tas-Sur Mifsud:

"This is not a case of a corporation which is manifestly wasting the taxpayers, money.

On the contrary one has to give credit to the effort made by the board, the executive and the employees for building an organisation which is sensitive to the value for money concepts.".

GĦalhekk meta jien għandi ċertifikati bħal dawn mingħand konsulent tal- gvern u xorta waħda nibqa' nisma' l-istess litaniji, bilfors li jkolli ngħid li l-Gvern verament ma jafx x'direzzjoni jrid jieħu f'dan ir-rigward.

Issa ħalli nagħmel analisi oħra.

Sur President, is-sors prinċipali tal-korporazzjoni huwa l-bejgħ ta' l- ilma.

L-ewwelnett ikun tajjeb jekk nosservaw li mill-ewwel accounting period ta' 20 xahar sa l-aħħar sena finanzjarja, minħabba ż-żieda fit- tariffi, il-bdil tal-meters u l-metodi adottati li huma iktar effiċjenti, minn average ta' Lm268,000 il-bejgħ tela' għal Lm458,000 kull xahar.

Hawn irridu ngħidu wkoll li llum il-volum ta' l-ilma li huwa billed prattikament wasal f'livell statiku, jiġifieri llum qed nitkellmu fuq volum ta' 18,000,000 metru kubu u dan donnu qed jistabilizza ruħu.

Issa la tkellimna b'mod daqstant qawwi fuq il-finanzi tal-korporazzjoni ħalli naraw x'inhuma l-operating costs tagħha.

Sur President, jekk wieħed jara l-ispan ta' dawn l-aħħar ħames snin isib li bejn wieħed u ieħor 31% ta' l-operating costs imorru għas-salarji ta' l- impjegati u hawn irridu ngħidu li dan il-persentaġġ baqa' għoli għax minkejja li l-korporazzjoni naqqset in-numru ta' l-mpjegati, b'madwar 400 ruħ, fis-settur pubbliku kien hemm ir-riforma li affetwat il-pagi tal- ħaddiema b'mod sostanzjali.

Fil-fatt din is-somma kienet tammonta għal kważi Lm6 miljun fis-sena u jekk ma tinkludix il-parti tal-paga li hija kapitalizzata ssib li din tammonta għal xi Lm5.5 miljun.

GĦalhekk il-Gvern għandu jgħid x'irid jagħmel f'dan ir-rigward.

Hawn ta' min jgħid ukoll li l-ikbar persentaġġ ta' l-operating costs huwa fuq il-konsum ta' l-elettriku li kien ta' 38%, pero' mbagħad dan il-persentaġġ beda jonqos b'mertu kbir ta' din il-korporazzjoni.

Inċidentalment 96% mill-kontijiet kollha li l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma tħallas lill-Enemalta jmorru għat-tħaddim tar-reverse osmosis plants.

Issa jidher li dan il-persentaġġ beda nieżel u għalkemm dam ħames snin b'average ta' 38% insibu li fl-aħħar sena dan niżel għal 27%.

Għaliex?

GĦax illum il-korporazzjoni qiegħda f'pożizzjoni li m'għandhiex bżonn tħaddem l-impjanti kollha tar-reverse osmosis bħalma kienet tagħmel qabel.

Il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma għandha spare capacity, għandha impjanti li huma iktar cost effective u għamlet negozjati serji, kif kien jixraq, mal-Korporazzjoni Enemalta fejn qaltilha: Isma, jekk inti għandek rata orħos għall-industrija kollha ta' Malta ma jistax ikun li dik ir-rata ma tagħtihiex lili wkoll.

Mela l-ispiża totali tal-WSC fuq l- elettriku naqset b'10%.

Persentaġġi oħra ta' l-operating costs huma 21% għall-manutenzjoni ta' l-impjanti tar-reverse osmosis u 10% għal affarijiet oħra.

Fattur ieħor li rrid nitkellem dwaru huwa li meta nitkellmu dwar il- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma naħseb li rridu nistaqsu lilna nfusna: Illum x'inhu l-valur ta' l-assi tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma?

Hawn qed nirriferi għar-reverse osmosis plants, għall- boreholes, għall-uffiċini tagħha, għas-sistema ta' komputerizzazzjoni li saritilha u għall-apparat kollu li għandha.

Qed nagħmel din id-domanda għax, kif għidt f'dibattitu ieħor, ma jistax ikun li ndaħħlu f'pajjiżna l- mentalita' li tmur kontra l-esperjenza ta' kull ċittadin - se nuża l- kelma li jħobbu jgħidu tan-naħa l-oħra - li jekk inti tixtri dar, flat, jew garaxx, ikun x'ikun, għandek il-problema tad-dejn tiegħu u qisu l-post li xtrajt ma jeżistix!

Il-korporazzjoni bħala net asset value għandha aktar minn Lm59 miljun - allura dan ma nsemmuhx! - u dan wara li jsir id- diprezzament.

Huwiex il-Ministru Buħagiar li jrid jikkalkola d- diprezzament?

Għax jekk ma nikkalkolax d-depreciation allura rrid inżid Lm11-il miljun oħra.

Nafu li dan it-total jinkludi madwar Lm12-il miljun għal titjib fis-sistema tad-distribuzzjoni?

Nafu li dan jinkludi investiment ta' Lm9 miljun fuq impjanti ġodda ta' reverse osmosis li l- korporazzjoni għamlet direttament, apparti dak li kien għamel il-Gvern fis- snin ta' qabel?

Allura meta qed nisma' dawn iċ-ċifri kollha, lill-Gvern li għandu l-privileġġ jagħlaq id-dibattitu - naturalment kif kien ikolli jien meta kont ministru - se nagħmillu numru ta' mistoqsijiet.

X'inhuma r- rimedji preċiżi li qed titkellem dwarhom?

Qed titkellem dwar tariffi ġodda?

Il-Ministru kkwota lili meta f'memorandum kont issuġġerejt lill- Kabinett li għal skopijiet limitati industrijali kien hemm bżonn ta' aġġustament fit-tariffa, imma qatt għal skop domestiku.

Meta għamilt din il-kjarifika waqt l-introduzzjoni tiegħu, hu qabel miegħi.

Il-Gvern preċedenti qatt ma kkonsidra jew ħass il-bżonn li jerġa jgħolli t-tariffi għas-settur domestiku.

Jien nitlob lill-Ministru Buħagiar jassigura lil din il-Kamra li l-Gvern preżenti m'huwiex qed jikkonsidra li jgħolli t-tariffi għas-settur domestiku f'pajjiżna.

Issa m'hemmx għalfejn joqgħod iwaħħal fina.

Din tal-bottling introduċiha fil-budget u diġa qiegħda ssir.

Tafu kemm se jdaħħal minnha?

Se jdaħħal xi Lm200,000 oħra.

Hawn il-Gvern irid jagħmel kalkolu ieħor, għaliex irid jikkalkola li 57% mill-ilma mibjugħ imur għand is-settur domestiku u 63% tad-dħul kollu jiġi mill-kontijiet tas-settur domestiku.

Jiġifieri dan huwa l-ikbar settur, pero' anke meta aġġusta t- tariffi l-Gvern preċedenti ried li jagħraf l-aspett soċjali ta' pajjiżna u ried jissussidja kemm ikun hemm bżonn.

Liema rimedju ieħor irid jagħti l- Gvern preżenti?

Forsi jrid jgħolli l-prezzijiet ta' xi servizzi mogħtija mill-korporazzjoni?

Iva, hemm servizzi oħra mogħtija mill-korporazzjoni u fil-fatt din qiegħda tissussidjahom ukoll.

Per eżempju, ir-rata li ddaħħal il-korporazzjoni għall-frontage m'hijiex l-istess rata li hi tħallas biex twassal l-estensjoni ta' l-ilma fi triq li tkun għadha qed tiżviluppa.

Il- korporazzjoni żżomm bl-Lm4-il metru meta jkunu għad iridu jiġu żviluppati ż- żewġ naħat tat-triq u żżomm bit-Lm8-il metru meta tkun trid tiġi żviluppata naħa waħda tat-triq biss, pero' mbagħad hi tħallas - almenu dan kien l- aħħar ammont li ħallset - bis-Lm37-il metru.

Allura l-korporazzjoni x'se tagħmel?

Se titlob lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar tiġbor il-frontage contribution ma' l-infrastructural services għan-nom tagħha u tgħid lin- nies li hemm bżonn jogħla l-frontage li jolqot it-twassil ta' l-estensjoni ta' l-ilma?

Hemm bżonn li fl-għeluq tad-diskors tiegħu l-Ministru jiċċara din il-ħaġa.

Sur President, jekk hawn wirt li l-Gvern Laburista rċieva huwa l-wirt ta' a new computerised billing system.

F'xi dibattitu ieħor jien kont ikkwotajt dak il-famuż proverbju Malti antik li jgħid "April jagħmel il- fjuri u Mejju jieħu l-unuri", imma dan il-Gvern mhux talli qed jieħu l- unuri hu imma talli qed idur fuq April u jgħajru li hu ma għamel xejn ħlief kaboċċi u ġdur!

(Onor. Membri: Hear, hear) Hawn jien ngħid lill-Membri tal-Gvern: Agħmlu eżami tal-kuxjenza u staqsu lilkom infuskom li kieku kontu fil-gvern fis-snin li għaddew kontux tagħmlu a billing computer structure organizzata, ġdida, moderna u effiċjenti li tirriferi għar- realtajiet ġodda, jew jekk kontux tgħidu li intom Gvern Laburista għaqli li ma jaħlix flus żejda u li l-Computer Centre tas-Swatar huwa wieħed mill- monumenti tagħkom!

U tafu kemm kien monument tajjeb il-Computer Centre tas- Swatar għall-Water Services Corporation!

Biżżejjed ngħid li hemmhekk kien hemm data irrelevanti, kien hemm żbalji enormi, l-informazzjoni meħtieġa ma kontx issibha hemm u mbagħad kont issib informazzjoni li m'hijiex meħtieġa u biex sistema tiġi ttrasportata minn post għall-ieħor kien jinħela żmien twil.

Dik kienet ir-realta', pero' aħna ma ridniex nibqgħu fuq il-metodu antikwat tal-Computer Centre tas-Swatar u fil-fatt id-differenza bejn is- servizz li kien jingħata fil-Computer Centre tas-Swatar u s-servizz li hemm illum - hawn nammetti li l-proċess biex dan isir dam ħafna iktar milli xtaqt - hija waħda fenomenali.

GĦalkemm din is-sistema għandha fejn tista' tiżviluppa iktar - bħal per eżempju tiġi maqluba għall-Malti - jien naħseb li dawn huma diffikultajiet żgħar ħdejn id-diffikultajiet kbar l-oħra li kien hemm qabel ma daħħalna din is-sistema.

Il-Gvern preżenti messu jiftaħar li għandu dik is-sistema filwaqt li għandu jagħti l-mertu lil min kellu l-viżjoni li jagħmilha.

Jekk irid il-Gvern Laburista jista' jikkritikana talli domna ma daħħalna din is-sistema, imma dan għandu jgħid li mn'Alla kellu jkun il-Gvern preċedenti li kellu din it-tip ta' viżjoni għax kieku probabbli dan għadu jiftaħar bil-Computer Centre tas-Swatar sal- ġurnata ta' llum!

Inċidentalment il-Ministru Buhagiar qal li qabbad konsulent fuq il-billing.

Issa jekk il-Ministru Buhagiar riedx ifisser li qabbad lil dan il-konsulent biex jeżamina l-billing mil-lat komputerizzat jew jekk hux biex jagħmel tariffi ġodda huwa ħallieha daqsxejn vaga u għalhekk forsi l-Ministru jkun jista' jagħtina risposta dwar dan fid- diskors tiegħu.

Naturalment hemm ukoll aspetti oħra, bħal ngħidu aħna dak tal-ħaddiema.

Sur President, skond ir-Rapport Annwali filwaqt li bħala average fl-1993 il-ħaddiema tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma kienu jdaħħlu Lm2,927 per capita, fl-1995 din il-figura telgħet għal Lm4,098 per capita.

Apparti minn hekk l-overtime tela' għal Lm0.5 miljun fis-sena u mbagħad jekk wieħed japplika r-rati ġodda li hemm fil-collective agreement mal-GWU, it-total ta' l-overtime ikompli jogħla.

Allura x'se jagħmel il-Gvern għal dan?

Jien nixtieq li fil-winding up tiegħu l-Ministru jgħid jekk hux se jiggarantixxi l-istess livelli ta' overtime għall-ħaddiema tal- korporazzjoni jew hux se jipprova jnaqqas l-overtime.

Sur President, aspett ieħor marbut mal-billing huwa l-credit period, jiġifieri ż-żmien li n-nies idumu ma' jħallsu.

Fil-fatt il-billing structure komputerizzata se tagħti faċilitajiet ġodda lill-Gvern għax fost affarijiet oħra - hawn irridu nammettu li dan m'huwiex fattur tajjeb fih innifsu - għandek qabża twila wisq bejn meta tirċievi kont u meta tħallsu.

Illum jidhirli li l-average qiegħed madwar sena u nofs.

Allura dan ifisser li hemm bżonn credit control systems aħjar.

Bis-sistema komputerizzata li dan il-Gvern wiret dan se jkun jista' jagħmlu.

Jiena nista' nirriferi wkoll għall-fatt li meta niddiskutu l-finanzi tal- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma nsibu li minn mindu twaqqfet din il- korporazzjoni sa Settembru ta' l-1996 kienet għamlet self ta' Lm25 miljun, imbagħad wara dik id-data għamlet self ta' Lm4 miljun oħra.

Jiġifieri ara ma naħsbux issa li s-self se jispiċċa!

Apparti r-rimedji li semmejt irridu nitkellmu wkoll dwar problema li ssemmiet ħafna, dik ta' l-unaccounted for water.

Se nirriferi għal din ukoll għaliex diversi kelliema min-naħa l-oħra kważi riedu jagħtuna l- impressjoni li jekk issolvi din tkun tista' ssolvi kollox.

L-ewwelnett, irrid infakkar fl-istudju li sar fl-1993.

X'inhu l-breakdown ta' dawn it- 62% unaccounted for water?

Għandek 20% meter under- registration, 11% żbalji fil-billing - dwar il-billing diġa' spjegajt x'għamlet l- Amministrazzjoni preċedenti - 9% li kien ikkalkolat bħala serq u 20% leakages.

Mela meta nitkellmu dwar leakages inkunu qed nitkellmu dwar terz ta' dak li huwa unaccounted for.

Issa jiena napprezza wkoll li dawn iċ-ċifri mhux bilfors huma kollha preċiżi għaliex - dan mill-ġdid hu mertu tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma - il-korporazzjoni ħasset il- ħtieġa li tagħmel studju għal kull żona f'pajjiżna ħalli tara x'inhi s- sitwazzjoni, għax ma tistax titkellem fuq Malta as a whole, qishom l- problemi f'kull rokna ta' dan il-pajjiż huma kollha identiċi.

Dan l- istudju se jkun importanti ħafna għall-Gvern preżenti biex safejn jista' jsolvi l-problema u qed ngħid "safejn jista'" għaliex sal-lejla f'din il- Kamra bqajna nisimgħu lill-kelliema tal-Gvern jitkellmu fuq l-unaccounted for water qisha hija s-soluzzjoni ta' kollox.

Il-verita' hi li meta jkollok studju xjentifiku, apparti li tara x'inhi s- sitwazzjoni bejn żona u oħra, tkun tista' tara fejn verament jaqbillek tibdel il-mains ħalli tiffranka dak l-ilma li jkun qed jiskula għal ġod- drains u fejn le, għax jista' ma jaqbillekx.

Jista' jkollok postijiet fejn jiġik ferm ogħla biex tibdel il-kanen ta' l-ilma mill-prezz ta' l-ilma li jinħela jekk ma tibdilhomx.

Dan mhux qed ngħidu jien biss.

Jekk inħarsu lejn ir-rapport li deher fil-gazzetta "l-orizzont" ta' nhar is-Sibt li għadda ssib: "Tnaqqis tat-telf ta' l-ilma sal-livell ekonomiku".

Issa wara l-lezzjoni ċerti nies jibdew jiskopru l-Amerka!

Dan il-kliem ma konniex nisimgħuh qabel.

Ħalli naraw x'qal - issa mhux "l-orizzont" imma xi kkwotat "l-orizzont" bi prominenza u għamlet sew - lill-Inġinier Alex Rizzo li huwa nkarigat mill-water audit fil-fergħa tad- distribuzzjoni tal- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma.

Dan spjega lil "l-orizzont", li kuntrarju għal dak li jista' jikkonkludi min m'huwiex midħla ta' dan is- settur - forsi ried jgħid għall-mod kif tkellmu xi kelliema hawn ġew; mhux qed ngħid għall-inġinier imma forsi qed jgħid għal oħrajn ukoll - il- korporazzjoni ma jaqblilhiex timmira biex tirranġa kull tnixxija li hemm fis-sistema ta' distribuzzjoni.

Li jaqblilha huwa li l-infiq tal-flus neċessarju biex jitnaqqas it-telf ta' l-ilma, f'termini ta' xogħol magħruf bħala leakage control, ma jkunx akbar mill-valur ta' l-ilma li jkun se jiġi ffrankat.

GĦalhekk il-korporazzjoni għandha tagħmel studju zona b'zona biex tara fejn jeżistu l-problemi l-kbar u dawk inqas kbar ħalli mbagħad tagħmel sistema studjata u xjentifika - il-korporazzjoni fil-fatt attrezzat ruħha biex tkun tista' tagħti dan is-servizz lill-Gvern - biex fejn tista' ssolvi parti mill-problema ta' l-unaccounted for water li huwa dovut mil-leakages u li f'kalkolu preliminari jammonta għal 20% u mhux għal 60%.

Sur President, il-meters kienu qed jikkaġunaw parti minn din il-problema u fil-fatt speċjalment meta nbidlu meters li kellhom iktar minn 20 sena diġa' kien hemm titjib.

Apparti li wieħed irid iħares lejn dan kollu b'mod iktar xjentifiku llum f'dan il-Parlament, jien nista' nerġa' ngħid bl-ikbar serjeta' li tagħmel kemm tagħmel analisi u tqabbad kemm tqabbad esperti r- riżultat se jkun li l-ewwel fattur li jikkaġuna l-leakages fis-sistema ta' l-ilma - għal min huwa perit din hija xi ħaġa elementari - huwa s-suċċess li għamilna fil-produzzjoni ta' l-ilma u ż-żieda adegwata fil-pressa ta' l- ilma fis-sistema tal-kanen tagħna.

Jekk fil-pajjiż ma jkunx hemm ilma jew jekk ikun hemm sistema ta' pressa baxxa wieħed ma jindunax jekk ikollu leakage.

GĦalhekk kif għidt diġa' l-ewwel fattur li jikkaġuna l-problema tal-leakages huwa s-suċċess fil-produzzjoni ta' l-ilma li tasal għal-livell adegwat ta' produzzjoni li tixraq lil dan il-pajjiż.

Issa nixtieq ngħaddi biex ngħid xi ħaġa dwar l-impjegati.

Sur President, apparti li rridu nsemmu s-suċċess tal-korporazzjoni li naqqset in-numru ta' mpjegati b'mod sostanzjali, naħseb li rridu nirriflettu wkoll fuq fattur ieħor.

L-aħħar kelliem smajtu jgħid li għandna nibagħtu lill-impjegati fuq il-bank ta' l-iskola.

Fil-fatt din l- idea lili għoġbitni ħafna għax il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma, li llum bejn wieħed u ieħor għandha 1,300 impjegat, għandha 1,000 minnhom li kienu mpjegati mal-Water Works Department u għandha wkoll parti sew minnhom li daħlu qabel l-elezzjoni ta' l-1987 bil-famuża sistema tal-Gvern Laburista meta ried idaħħal 8,000 impjegat mal-gvern biex forsi jsalva lilu nnifsu f'dik l-elezzjoni u li tilef xorta waħda.

X'inhu l-livell ta' edukazzjoni ta' dawn il-ħaddiema?

Fil-fatt 42% ta' dawn l-impjegati waslu biss sal-livell primarju, jiġifieri ħafna minnhom la jafu jiktbu u lanqas jaqraw.

Il-lejla smajna appell biex nibagħtu lill-ħaddiema lura fuq il- bank ta' l-iskola.

Jien ngħid lill-Ministru u lil din il-Kamra li fost il- korsijiet li l-Istitut għat-Teknoloġija ta' l-Ilma għamel fi ħdan il- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma hemm il-korsijiet in Maltese and English literacy.

Fil-fatt hawn ikun tajjeb jekk ngħidu li, kif insibu fir- rapport, permezz ta' dan l-istitut il-korporazzjoni organizzat 125 kors li jfissru 60,000 manhour lill-1,437 impjegat, jiġifieri altru li t-taħriġ kien jingħata importanza.

Ma naħsibx li din il-ħaġa qed niskopruha llejla!

Pero' kellna wkoll il-problema addizzjonali li f'dawn il-korsijiet kien hemm diversi ħaddiema li ma kellhomx livell għoli ta' edukazzjoni u dan ma kienx tort tagħhom.

Lil dawn il-ħaddiema rridu nħeġġuhom biex jitgħallmu jaqraw u jiktbu bil-Malti u bl-Ingliż għax jekk ma jkollhomx l-iktar għodda elementari ta' l-edukazzjoni ma nkunux nistgħu nagħtuhom training f'suġġetti oħrajn u ma jkunux jistgħu jaqraw il-meters jew iżommu xi notamenti.

Meta nsemmu l-finanzi tal-korporazzjoni ħafna drabi jkun hawn min jikkwota subartiklu 27(3) tal-Water Services Corporation Act li jgħid li l- korporazzjoni trid timxi b'mod li tkopri l-ispejjeż tagħha.

Subartiklu 27 (4) jgħid li t-tariffi ġodda kollha jrid japprovahom il-ministru konċernat.

Għalhekk jien se nerġa' nagħmel dawn il-mistoqsijiet: Issa li l-Ministru għandu X-ray tal-korporazzjoni x'inhuma verament id- direzzjonijiet li l-Gvern preżenti jrid jagħti lill-korporazzjoni?

Il- Gvern irid iwaqqaf bord regolatur biex jiddeċiedi l-affarijiet hu u ma jkunx jimporta jekk jgħolli t-tariffi anke għas-settur domestiku?

Jekk il- Gvern jagħmel hekk jagħmel żball kbir għax ikun qed jinsa l-aspett soċjali importanti tal-korporazzjoni.

Jista' jkun li l-Gvern jirrikorri għall- meters li huma sors ta' dħul għall-Korporazzjoni?

Fil-fatt il-prezz tal- kera tal-meters huwa Lm3.60 fis-sena għas-settur domestiku; Lm2.40 fis- sena għal-lukandi u industriji u Lm15 għal knejjes, dipartimenti u postijiet oħra.

X'inhi l-pożizzjoni tal-Gvern rigward il-kera tal-meters?

Li hu żgur - hawn nista' nerġa' napplika l-proverbju dwar April u Mejju - huwa li issa l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma, b'riżultat tal- billing systems ġodda komputerizzati - dan huwa wirt tal-Gvern preċedenti - qiegħda tippjana li tiġbor l-arretrati li huma dovuti ħalli l-Gvern ikun jista' jgħid li dawn huma l-flus ta' din is-sena.

Issa jekk il-Gvern ma joqgħodx attent u ma jiddistingwix bejn arretrati u flus ġodda li jkunu daħlu minn sistema ta' billing aktar adegwata u forsi aktar frekwenti minn dik li kellna s'issa, jista' jaqa' fl-iżball li jaħseb li f'daqqa waħda żied id-dħul meta kulma jkun għamel huwa li għamel sforz biex jiġbor l- arretrati dovuti.

Semmejna s-sistema tal-leakages u kif din hija marbuta mas-sistema tad- distribuzzjoni.

Il-Gvern preċedenti, li ma kellux biss il-prijorita' li jipproduċi l-ilma imma kellu l-prijorita' wkoll li dan iwasslu fl-inħawi kollha ta' Malta, ried li jsaħħaħ is-sistema b'mod serju billi jara fiex kienet tikkonsisti s-sistema ta' distribuzzjoni li kien hawn fil-pajjiż.

Meta nħares lejn dan ir-rapport u nara x'jgħid dwar kif kienet is-sistema tal-kanen f'Buġibba, jiġifieri li kienet xi ħaġa li lanqas titwemmen.

X'ifisser li tagħmel studju, bħal dak li rrifera għalih l-Onor.

Francis Agius, tal-proġett tal-Qrendi Phase 2?

Dan bażikament ifisser li l-Gvern preċedenti biddel is-sistema tal-mains li kienet ibbażata li twassal l-ilma fl-irħula, wieħed wara l-ieħor, minn fuq main wieħed.

Allura jekk raħal ikun fit-tarf l-ilma jasal meta jasal u jekk ikun fadal!

Għalhekk f'Ħaż- Zabbar jew f'Wied il-Għajn ħafna drabi kontu tkunu bla ilma għaliex l-ilma ma kienx jasal għaliex jekk jasal jasal!

Ta' min ifakkar li l-Gvern preċedenti biddel 152 kilometru ta' mains ta' l-ilma.

Niġi issa għall- kwalita' ta' l-ilma.

F'din il-kwestjoni l-aktar soluzzjonijiet faċli huma li tagħmel taħlita akbar tas-supply mir-reverse osmosis plants ma' l-ilma li jittella' minn taħt l-art, pero' biex tagħmel hekk trid tonfoq ferm aktar.

Il- korporazzjoni kienet ippjanat li fl-erba' snin li ġejjin tissostitwixxi madwar terz mill-ilma li jittella' minn taħt l-art b'dak li jiġi prodott mir-reverse osmosis u jiena nawgura li l-Gvern preżenti ma jabbandunax dan il-pjan.

Issemma' wkoll is-second-class water u l-użu tad-drenaġġ.

L-ewwelnett nafu li l-impjant ta' Sant'Antnin, li l-Gvern preċedenti tah ħafna attenzjoni, kien diġa' qed jintuża biex jipproduċi l-ilma għal skop agrikolu?

Nafu li hemm tender biex titkabbar il-kapaċita' tiegħu biex l- użu tas-second class water ikun ferm akbar?

Naturalment nistgħu nitkellmu wkoll dwar l-istorm water.

Jekk huwa feasible, jiena nixtieq li l-istorm water li jinżel f'pajjiżna - għalkemm irridu niftakru li dan jinżel biss fi ftit ġranet tas-sena u fil-kumplament tas-sena ma jinżel xejn - naħżnuh u mbagħad nużawh.

Sakemm l-ispiża m'hijiex ikbar milli tuża r-reverse osmosis, j'Alla nagħmlu hekk!

Jekk naraw ir-rapport li sar fi żmien l-Amministrazzjoni preċedenti, insibu li konna għamilna tiswija ta' reservoirs fejn anke l-fili kienu spiċċaw.

Jekk irridu nitkellmu dwar il-kwalita' ta' ilma fid-distribuzzjoni, allura jenħtieġ li f'diversi postijiet nagħmlu lining tal-mains għaliex xi kultant il-kwalita' ta' l-ilma mhux neċessarjament issofri mis-sors tal-produzzjoni imma anke mill-mod kif dan jitwassal.

Sur President, ma nistax ma nagħlaqx l-intervent tiegħi billi nagħmel domanda fundamentali lill-Ministru li nixtieq li jirrispondiha fid-diskors tiegħu.

Veru "fresh start"?

Inċidentalment xi ħadd qal: Għaliex il- kelma "start"?

GĦal min huwa daqsxejn dilettant tal-computers il-kelma "start" fil-windows tużaha wkoll biex tagħmel ix-shut-down tal-computer.

Issa inti qed tgħid "fresh start" biex tagħlaq il-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma?!

Dan ma jfissirx li jien qiegħed nimmaġina xi affarijiet.

Dan qed ngħidu għaliex l-Onor.

Alfred Sant, meta kien għadu Kap ta' l-Oppożizzjoni, f'intervista mal-gazzetta "In-Nazzjon" kien semma l- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma bħala waħda fost diversi eżempji ta' aġenziji li jrid jagħmel studji dwarhom biex jara jibqgħux taħt forma ta' korporazzjoni jew le.

Issa x'inhi l-policy attwali?

X'se tkun il-policy rigward il-ħaddiema?

X'se tkun il-policy rigward it-tariffi?

Fuq kollox, x'inhi l-policy biex il-Gvern preżenti jibqa' jagħmel l-investiment kollu meħtieġ?

THE DEPUTY SPEAKER: Onorevoli, ikkonkludi, jekk jogħġbok.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jiena xtaqt kieku kelli l-opportunita' li nispjega kif dan il-Gvern imissu jibqa' fit-triq li Malta tkun membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea u kif dik it-triq tgħina anke f'dan is-settur.

GĦalhekk l-aħħar mistoqsija li għandi hija dwar x'beħsiebu jagħmel il-Gvern Laburista biex jassigurana li m'aħniex se nitilqu minn dik it-triq li wasslitna biex ingawdu kwalita' ta' ħajja garantita permezz ta' produzzjoni adegwata ta' ilma.

Fil-fatt il-messaġġ mill-European Environment Agency għal din is-sena huwa li:

"Water is a daily touchstone in the life of every citizen sustaining health, economic development and eco-systems.",

u dan jista' jseħħ biss jekk ikun hemm l-impenn politiku assolut min-naħa tal-Gvern Laburista.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Il-ħin għad-dispożizzjoni ta' l- Oppożizzjoni skada u l-ħin li fadal huwa kollu għan-naħa tal-Gvern.

Il- Ministru Charles Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Sur President, fid-diskors li se nagħmel se nipprova nirrispondi għall-kritika li saret, kif ukoll nispjega x'inhuma l- pjanijiet tal-Gvern għal din il-korporazzjoni.

Li wieħed jagħti nifs ġdid lil din il-korporazzjoni żgur ma jfissirx li din se tingħalaq u lill-Onor.

John Vella, li qal li r-rapport tas-Sur Mifsud wera l-ħrafa tal-ħofra, se nipprova nurih kemm din il-ħofra ma kenitx ħrafa.

Sur President, kif għidt fl-introduzzjoni tiegħi għal dan id-dibattitu, il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma għandha problemi finanzjarji kbar u għalhekk jekk aħna rridu nanalizzaw is-sitwazzjoni tal-korporazzjoni ma nistgħux ma nindirizzawx il-problemi finanzjarji tagħha.

X'inhuma l- problemi finanzjarji li għandha l-korporazzjoni?

Jien m'iniex se nirripeti dak li diġa' għidt imma se nikkwota minn xi dokumenti li juru jekk il-ħofra hijiex ħrafa.

L-ewwelnett, x'wassal lill-korporazzjoni f'dan l-istat finanzjarju?

F'idejja għandi ittra miktuba mis-Sur Albert Attard, l- permanent secretary fil-ministeru tal-finanzi, indirizzata lill-permanent secretary fil-ministeru għall-ambjent u dan f'din l-ittra, fost affarijiet oħra, qallu hekk:

"This level of subvention ..."

- hawnhekk qed jirriferi għas-subvention ta' Lm14 miljun li talbet il- korporazzjoni għas-sena kurrenti li qegħdin fiha -

"... would increase government's 1997 projected budgetary deficit, which is already standing at unacceptable levels, ...".

Din l-ittra, li nkitbet fid-29 t'Awissu, 1996 qed tgħid fejn qiegħda l- ħofra.

GĦalhekk meta l-ex-ministru tal-finanzi kien qed iħejji l-estimi diġa' kien jaf li fl-1997 il-pajjiż kien se jkollu a budgetary deficit mhux aċċettabbli.

Din hija l-ħofra li nirriferu għaliha aħna meta nkunu qed nitkellmu fuq is-sitwazzjoni tal-pajjiż, Onor. Membri ta' l-Oppożizzjoni.

Hawn irrid nenfasizza li fl-1996 il-Gvern preċedenti diġa' kien jaf li din is-sena kien se jkollna ħofra finanzjarja kbira u dan nistgħu nikkonfermawh minn din l-ittra għax kieku kellha tintlaqa t-talba għal sussidju akbar id- deficit, skond din l-ittra tas-Sur Albert Attard, kien se jitla'

"... by a further Lm3 million."

Fil-fatt il-korporazzjoni kienet qed titlob Lm14 miljun u l-Gvern ried jagħtiha Lm11 miljun, jiġifieri kien hemm differenza ta' Lm3 miljun.

Imbagħad il-permanent secretary fil-ministeru tal-finanzi konpla jgħid fl-ittra tiegħu li:

"Consequently the Water Services Corporation should undertake, as a matter of priority, an overhaul of its tariff structure and revenue collection".

Kif għidt diġa' dan qalu f'Awissu ta' l-1996 is-Sur Albert Attard, permanent secretary tal-finanzi f'parir li ta lill-ministeru għall-ambjent ta' dak iż-żmien.

Dan qalilhom li jekk riedu jsolvu l-ħofra li waqgħu fiha kellhom jirrevedu t-tariff structure u l-mod kif jinġabru l-flus.

Issa ma jiġix xi Onor. Membru tal-Gvern jgħidilna li l-ħofra hija ħrafa!

Hawnhekk għandna l- iswed fuq l-abjad li jikkonferma dak kollu li konna ngħidu aħna fuq il- pożizzjoni tal-korporazzjoni u l-effetti konsegwenzjali fuq il-finanzi tal- Gvern.

Sur President, nitlob il-permess biex inqiegħed kopja ta' din l-ittra u xi dokumenti oħra fuq il-Mejda tal-Kamra.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Estratt minn "Review of Results and Management Accounts" datat 30 ta' Settembru 1995;

Estratt minn ittra mibgħuta mill-MSD Consulting Ltd liċ-Chief Executive tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma fit-23 ta' Ottubru 1995; u

Kopja ta' ittra dwar il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma mibgħuta mis-Segretarju Permanenti fil-Ministeru tal-Finanzi lis- Segretarju Permanenti fil-Ministeru għall-Ambjent fid-29 ta' Awissu 1996.

Sur President, dawn kienu jafu minn ħafna qabel x'kienet il-pożizzjoni finanzjarja tal-korporazzjoni u dan joħroġ ċar mir-"Review of Results and Management Accounts" ta' Settembru, 1995 - meta kienu qegħdin jippreparaw il-budget ta' l-1996 - li jgħid hekk:

"We have been informed that the Corporation is presently negotiating for further bank overdraft facilities to finance due loan repayments and part of recurrent expenditure for the coming year.

The existing state of affairs is extremely preoccupying."

- hawnhekk qed nitkellmu fuq il-financial affairs tal-korporazzjoni -

"The Corporation is continuing to increase its debt levels as it does not have sufficient funds to finance its recurrent expenditure in full and to honour its loan repayments as these fall due.".

Mela f'Settembru ta' l-1995 diġa' kienu jafu f'liema ħofra finanzjarja kienet nieżla fiha l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma.

Jien se nikkwota minn ittri oħrajn li għandi hawnhekk li kollha jindikaw li minn ħafna qabel - hawnhekk għandi ittra oħra datata 23 ta' Ottubru, 1995 - kienu jafu bil-problemi finanzjarji tal-korporazzjoni.

L-ex-ministru Francis Zammit Dimech staqsiena x'inhuwa r-rimedju tagħna.

Issa ngħidulhom ir-rimedji li qegħdin nipproponu aħna x'inhuma.

Fl-ittra tat-23 ta' Ottubru, 1995 mibgħuta lill-korporazzjoni mill- financial consultants qiegħed jingħad:

"During the meeting of the 25th September, 1995, the Minister of Finance ..."

- jiġifieri l-ex-Ministru John Dalli -

"... made it clear that the Government was reluctant to guarantee additional loans to the Corporation.".

Dan ifisser li lanqas il-Gvern ma ried jiggarantixxi l-loans li kellha bżonn il-korporazzjoni sabiex din tkun tista' taħdem.

Jien se nikkwota minn extracts oħrajn li poġġejthom fuq il-Mejda tal-Kamra ħalli wieħed ikun jista' jaqrahom.

X'inhi waħda mir-raġunijiet li wasslitna f'din is- sitwazzjoni?

Waħda mir-raġunijet li affettwat ħafna t-turnover u l-cashflow tal- korporazzjoni kienet - din diġa' rriferejt għaliha darba oħra pero' se nerġa' nirriferi għaliha - is-sistema ta' billing li riedet iddaħħal l- istess korporazzjoni.

Peress li l-informazzjoni li kienet miżmuma fil- Computer Centre tas-Swatar ġiet trasferita għand il-korporazzjoni din iddeċidiet li tagħmel is-sistema tagħha.

S'hawnhekk m'hawn xejn ħażin.

Pero' jekk wieħed janalizza kif saret din is-sistema jsib li għalkemm din kellha tieħu ftit xhur biex issir għaddew tliet snin u tliet xhur u sal-lum is-sistema għadha m'hijiex sodisfaċenti.

Għalhekk wieħed bilfors jistaqsi jekk l-affarijiet sarux sewwa meta ġiet biex issir din is-sistema.

Aħna nafu li l-affarijiet żgur li ma sarux kif suppost kellhom isiru.

Aħna - meta ngħid aħna nkun qed nirreferi għalija u għall-kollega tiegħi, l-Onor.

Leo Brincat, li huwa responsabbli mill-Enemalta, għax din is-sistema tal- billing taffettwa d-dħul ta' dik il-korporazzjoni wkoll - ordnajna li jsir rapport fuq is-sistema tal-billing.

Fil-fatt dan ir-rapport tlesta u qed jiġi studjat miż-żewġ korporazzjonijiet.

Nista' ngħid li kien hemm ħafna affarijiet li jidhru "irregolari" u fost dawn insibu, per eżempju, l-mod kif ġie magħżul il-computer hardware għal din is-sistema ta' billing.

Hawnhekk jien nistaqsi - din irridu nistudjawha aktar - għaliex intgħażel hardware li jiswa aktar mid-doppju ta' l-orħos offerta, meta din kienet konformi mat-tender?

Nixtieq inkun naf ukoll kif ġie mqabbad konsulent biex jagħti pariri fuq il-computer hardware li żgur li kellu konflitt ta' interess minħabba konnessjonijiet ma' waħda mid-ditti li kienet tefgħet it-tender.

Dan il-konsulent kien jaħdem ma' sussidjarja ta' ditta tal-computers li mbagħad spiċċat biex rebħet it-tender.

Dawn l-affarijiet se ninvestigawhom bis-serjeta' għax jidher ċar li fil-kwestjoni tal-billing mhux biss is-sistema li ntużat ma kenitx l-aħjar waħda u kienet waħda li ħolqot ħafna problemi lill- Korporazzjoni Enemalta u lill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma, imma anke mill-mod kif din ġiet mibnija u kif saret l-adjudication tat-tender jidher ċar li prima facie saru diversi rregolaritajiet.

Aħna dawn l- affarijiet se narawhom bis-serjeta' u se nagħmlu inkjesta ħalli nkunu nistgħu naraw x'kien hemm warajhom.

Nispera li ma ndumux ma nsolvu din il- kwestjoni tal-billing għax qed toħloq problemi kbar lill-korporazzjonijiet.

Staqsewni x'miżuri se nieħdu sabiex intejbu l-qagħda finanzjarja tal- korporazzjoni.

Meta jkollok korporazzjoni jew kumpannija li tkun qed tagħmel telf, li trid tagħmel huwa jew tkabbar id-dħul jew tnaqqas l- ispejjeż.

Ma tantx għandek fejn tmur.

Fil-fatt dak hu li se nagħmlu.

L- ewwelnett, se nieħdu miżuri sabiex nipprovaw inżidu d-dħul.

U x'se nagħmlu biex dan ikun jista' jsir?

L-ewwel ħaġa li se nattakkaw - ħaġa li ssemmiet ħafna hawnhekk - hija l-kwestjoni ta' l-unaccounted for water.

L-aħħar figura preċiża li kellna ta' unaccounted for water kienet ta' 67%.

Diġa' intqal minn x'hiex tirriżulta din il-figura, parti minnha ġejja minħabba leakages, parti minħabba meters li jaqraw ħażin u parti minħabba s-serq ta' l-ilma.

Dan huwa korrett u fil-fatt aħna se nkomplu bl-iskema ta' leakage detection testing li kienet qed issir qabel mill-korporazzjoni għaliex fejn l-affarijiet ikunu sejrin tajjeb aħna nkomplu fuqhom.

Fejn hemm it-tajjeb m'aħniex se nneħħuħ, anzi se nibnu fuqu.

Aħna l-affarijiet li ma jsirux tajjeb irridu nirranġaw.

Is-sistema ta' leakage detection tests li kienet qed tagħmel il-korporazzjoni fuq il-mains hija waħda tajba u allura se titkompla għax permezz t'hekk se jkollna aktar informazzjoni dwar fejn qegħdin dawn il-leakages u se nieħdu ħsieb li nirranġawhom.

Rigward il- meters difettużi li qed jgħidu li qed jirreġistraw inqas għax m'humiex tajbin irrid ngħid li ma naqbilx ma' l-esperti tal-korporazzjoni għax kieku l-meters huma fattur daqshekk importanti ta' l-unaccounted for water, kieku bl-ammont sostanzjali ta' meters li nbiddlu - għax inbidlu terz jew aktar tal-meters li għandna f'Malta - il-persentaġġ ta' unaccounted for water kien jonqos ħafna aktar milli fil-fatt naqas s'issa.

GĦandna mbagħad il- kwestjoni tas-serq ta' l-ilma u aktar tard ngħid x'se nagħmlu dwar l- enforcement.

Il-kollegi tiegħi l-Onor.

Joe Farrugia u l-Onor.

Francis Zammit Dimech tkellmu dwar l-effiċjenza tal-ħaddiema tal-korporazzjoni.

Din il-ħaġa wkoll irridu nindirizzawha ħalli naraw liema hu l-aktar mod cost effective ta' kif għandhom jiġu mpjegati l-ħaddiema tal-korporazzjoni.

Jien nemmen ħafna fil-kapaċita' tal-ħaddiema tal-korporazzjoni u ma nafx jekk l- unskilled workers li huma mpjegati magħha jafux jaqraw bil-Malti u bl- Ingliż, għaliex biex ngħid il-verita' ma naħsibx li dan huwa daqstant importanti.

Għaliex?

Għax jekk fil-korporazzjoni għandna numru ta' ħaddiema li huma unskilled jew semi-skilled, jien naħseb li l-kuntratturi li jagħmlu x-xogħol tagħna għandhom l-istess tip ta' mpjegati.

Li ma nistax nifhem hu kif kuntrattur b'60 jew 70 ruħ jispiċċa jagħmel xogħol aktar milli tagħmel korporazzjoni b'400 ruħ!

X'imkien hemm xi ħaġa ħażina u din il-problema rridu nsolvuha.

Jiena ħadt il-parir li ta l-ħabib tiegħi, l- Onor. Joe Farrugia, meta qal li dawn wieħed jista' jorganizzahom f'koperattivi.

Meta dan il-konċett ġie introdott fil-postijiet tax-xogħol ta riżultati tajbin u għalhekk, flimkien ma' l-unions, għandna nħarsu lejn il-possibilita' li noħolqu l- kooperattivi tal-ħaddiema.

L-Onor.

Francis Zammit Dimech tkellem ukoll dwar it-tariffi ta' l-ilma.

Jien nista' ngħidlu li m'għandniex il-ħsieb li nirrevedu r-rati ta' l-ilma għas-settur domestiku, pero' hemm ċerti rati li wieħed irid iħares lejhom u li diġa' ħarisna lejhom.

Fil-fatt fil-budget li għadda kellna l-kuraġġ li nirrivedu r-rata tal-bottlers, li nafu li jagħmlu qligħ kbir mill-ilma, pero' hemm affarijiet oħrajn li wieħed irid iħares lejhom.

L-Onor.

Zammit Dimech semma wkoll il-kwestjoni tal-frontage contribution u qal li lill- korporazzjoni din tqumilha Lm37-il metru u lill-konsumatur niċċarġjawh Lm4- il metru.

Din il-kwestjoni tal-frontage contribution qed tqum lill- korporazzjoni Lm0.5 miljun fis-sena u żgur li rridu nistudjawha u naraw x'jista' jsir.

L-Onor.

Zammit Dimech tkellem ukoll fuq il-fixed rate tal-meters.

Inċidentalment il-meter ta' l-Enemalta huwa l-irħas wieħed għaliex is-somma li nħallsu għall-meter tat-Telemalta hija ħafna iktar għolja minn dik li nħallsu għall-meter ta' l-ilma.

U fiċ-ċirkostanzi li qegħda fihom il- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma, li qiegħda f'xifer ta' rdum finanzjarju, bilfors li irridu nħarsu lejn dawn l-affarijiet.

Jien mhux qed ngħid li se ngħollu dawn ir-rati imma żgur li se nħarsu lejhom, speċjalment għal ċerti users.

Irridu nħarsu wkoll lejn id-dħul li l-korporazzjoni għandha minn servizzi oħrajn, naraw kif tista' tkun aktar cost effective u jekk tistax iżżid id- dħul tagħha.

Per eżempju, il-korporazzjoni għandha laboratorju li huwa equipped tajjeb.

Jiena ċert li bi ftit ħsieb dan il-laboratorju jista' jintuża fuq skala kummerċjali aktar milli qed jintuża bħalissa u b'hekk inkunu nistgħu niġġeneraw aktar flus b'dan il-mod.

Il-korporazzjoni għandha in-house expertise u tagħmel ċerti konsulenzi għal ħaddieħor dwar l- ilma u tagħmel ukoll xogħol ta' drilling għal ħaddieħor.

Dawn kollha huma affarijiet li rridu nħarsu lejhom għaliex meta inti qiegħed f'sitwazzjoni fejn litteralment qiegħed dahrek mal-ħajt kull naqra tgħodd u għalhekk irridu nħarsu lejn kollox.

Ħalli ngħid kif nistgħu nnaqqsu l-infiq.

Sur President, kif għidna anke fil-budget, l-ewwel ħaġa li rridu nagħmlu hija li naraw il-management tar-reverse osmosis plants.

Kieku kellna nneħħulha r-reverse osmosis plants kollha minn taħt idejha u nieħdu ħsieb il-management tagħhom aħna, il-korporazzjoni tiffranka aktar minn Lm1.3 miljun.

Dan huwa ammont sostanzjali meta qed titkellem fuq korporazzjoni li qiegħda tagħmel telf ta' miljuni u żgur li din, mhux biss irridu nħarsu lejha, imma anke nimplimentawha.

Issa jekk aħniex se nimplimentawha b'mod phased, għaliex forsi ma jkunx jaqbel li tagħmel kollox f'daqqa, hija xi ħaġa li wieħed irid jistudjaha ħalli nsibu l-aħjar mezz u filwaqt li nkunu qegħdin innaqqsu l-infiq tal-korporazzjoni bl-ebda mod ma nipperikolaw is- supply.

Kwestjoni oħra li ssemmiet milll-Onor.

Francis Agius, li għamel diskors tajjeb ħafna, hija l-kwestjoni ta' l-elettriku.

Aktar minn Lm4.5 miljun mill-infiq tal-korporazzjoni jmur għall-infiq ta' l-elettriku fit-tħaddim tar-reverse osmosis plants.

Issa r-rati li qed nieħdu mingħand l-Enemalta huma r-rati li jieħu kulħadd u jiena jidhirli li dawn għandna fejn innaqqsuhom.

Aħna nafu li l-Enemalta tagħti special rates għall-industrija li taħdem bil-lejl.

Per eżempju, l-SGS Thomson tingħata rata preferenzjali fuq l-elettriku meta taħdem bil-lejl.

Aħna għaliex ma nistgħux nagħmlu l- istess ħaġa?

Jidhirli li l-bieraħ stess kien hemm diskussjonijiet għaddejjin mal-Korporazzjoni Enemalta ħalli naraw jekk nistgħux inħaddmu r- reverse osmosis plants bil-lejl u l-Enemalta tapplika r-rati ta' bil-lejl u b'hekk ikollna ċerti vantaġġi.

Għal min ma jafx, dan ifisser bejn Lm1 miljun u Lm2 miljun fis-sena anqas x'inħallsu għad-dawl.

Din tista' ssir faċilment għaliex kulma tkun trid tagħmel huwa li tħaddem ir-reverse osmosis plants aktar matul il-lejl milli matul fil-għodu, iżżomm l-ilma fir- reservoirs u mbagħad dan jintuża matul il-ġurnata.

Dan jagħmel sens ukoll fir-rigward tal-konċett l-ieħor li qed nipprovaw indaħħlu fil-pajjiż bħala gvern ġdid u modern, jiġifieri l-konċett ta' integrated resource management.

Aħna rridu naraw kif ir-riżorsi tagħna nagħżluhom bl-aħjar mod.

Jekk l-Enemalta hi kapaċi tuża t-turbini kollha tagħha fl-istess ħin bl-istess ammont, u mhux ikollha l-peaks tagħha fil-għodu u bil-lejl kważi ma tuża xejn minnhom, ifisser li l-Enemalta mhux qed taħdem b'mod effiċjenti.

Jiġifieri jekk aħna naslu f'sitwazzjoni fejn flimkien ma' l- Enemalta naqblu li fil-għaxija nagħmlu użu mir-reverse osmosis plants, ikun jaqbel lilna, lill-pajjiż u lill-Enemalta stess għax niffrankaw l-ispejjeż.

Rigward il-medium u l-long terms projects li qegħdin isiru sabiex niffrankaw l-ispejjeż, waħda mill-affarijiet li rridu nagħmlu - u din ssemmiet hawnhekk kemm min-nies ta' din in-naħa u anke tan-naħa l-oħra - hija li nużaw il-provvista ta' l-ilma tas-second class.

Jekk din aħna kapaċi nagħmluha jkollna sors ta' ilma ħafna irħas minn dak li għandna llum.

Allura qed ngħidu li jekk aħna kapaċi nużaw is-second class water biex niffrankaw ftit minn dak l-ilma li nipproduċu permezz ta' l-impjanti tar-reverse osmosis se jiswina tajjeb għax f'pajjiżna l-iktar ilma li jqum huwa dak li nġibu mir-reverse osmosis plants.

Madam Speaker, dan qed naħdmu fuqu bis-serjeta' u diġa' qabbadna konsulent sabiex jibda jistħarreġ dwar il-kwestjoni ta' l-istorm water.

Ippreparajna brief għall-master plan fuq l-istorm water u qed nipprovaw ninteressaw lill-European Investment Bank - fil-prinċipju dan diġa' aċċetta t-talba tagħna - sabiex jiffinanzja x-xogħol li hemm bżonn isir.

Il-brief li għamilna diġa' tajnih lir-rappreżentanti ta' l-EIB meta kienu hawn Malta fil-ġranet li għaddew.

Huma dan aċċettawh u se jagħmlu studju fuqu; u se nagħmlu l-istess ħaġa għar-rigward tas-second class water u tat- treated effluent.

L-Onor.

Francis Zammit Dimech semma l-Impjant ta' Sant'Antnin u qal li l- Oppożizzjoni jista' jkun li ma tafx li dan l-impjant bħalissa qed jipproduċi 7,000 metru kubu ilma u li l-produzzjoni kellha titla' għal 17,000 metru kubu.

Għal mument jiena ħsibt li l-Onor.

Membru seta' nesa li dak l-impjant kien għamlu Gvern Laburista u mhux Gvern Nazzjonalista.

Aħna kburin li għamilna dan l-impjant u b'dispjaċir kbir ngħid li f'disa snin u nofs Gvern Nazzjonalista m'għamel xejn biex ikompli jwessa' l- konċett tat-treated effluent.

Il-gvern preċedenti ma bena l-ebda impjant; nafu li sar ħafna diskors li se jsiru studji u baqa' ma sar xejn.

Jien naħseb li d-differenza fundamentali bejn Gvern Laburista - ta' issa u anke ta' qabel - u Gvern Nazzjonalista hija li tan-naħa l-oħra dejjem jistudjaw biex jaraw x'se jagħmlu u fir-realta' ma jsir xejn, u aħna nipprovaw immexxu l-affarijiet.

U naħseb li dan huwa li rridu nagħmlu hawn, Madam Speaker.

Iva, aħna naqblu li jekk sar studju - sar minn min sar - li jgħid li sas-sena 2000 - inċidentalment din hija xi ħaġa li aħna marbutin biha minħabba li l-Gvern Laburista fil-passat kien irratifika l-Konvenzjoni ta' Barcelona - id-drenaġġ kollu li jintefa' fil-baħar irid ikun trattat, dan se nagħmluh.

Din hija xi ħaġa tajba u se nagħmluha għax hemm il-funding għaliha u se naħdmu fuqha.

Se nagħmluha għaliex huwa tajjeb li nipproteġu l-ambjent tal-Baħar Mediterran, imma aktar minn hekk għax dan lilna se jagħtina sors ta' ilma li se jkun ifisser ħafna għall-pajjiż, kemm għall- agrikoltura, kemm għall-industrija, kif ukoll għal kwalunkwe użu ieħor li nkunu nistgħu nagħmlu minn dan l-ilma.

Huwa veru li qegħdin tight ħafna mat-time frame li għandna imma se nipprovaw nagħmlu ħilitna biex dan isir.

Madam Speaker, issa ħalli niġi għall-kwalita' ta' l-ilma li nixorbu.

Dan huwa suġġett li ma tantx tkellmu fuqu, ħlief li ssemma ftit mill-Onor.

Zammit Dimech.

Huwa veru li għandna bżonn intejbu l-kwalita' ta' l-ilma, speċjalment dak li ntellgħu mill-boreholes.

Din m'hijiex xi ħaġa li qed ngħiduha llum, imma f'rapport li kien ġie kkommissjonat mill-Water Works Department - għamluh l-BRGM - ukoll waslu għall-konklużjoni li hemm bżonn innaqqsu l-extraction ta' l-ilma li jiġi mill-aquifer billi jiġi replaced b'xi ħaġa oħra.

Aħna nistgħu nnaqqsu l-ippumpjar mill-boreholes, imma x'qiegħed isir sabiex jiġi kkontrollat l-ippumpjar ta' l-ilma li jsir mill- boreholes mill-privat?

Aħna nafu li l-privat itella' kwantita' kbira ta' ilma mill-ispieri, kemm dawk li huma legali u aktar u aktar minn dawk li huma illegali.

Mhux talli hekk, talli qed isir abbuż kbir billi dan l-ilma ħafna drabi jinbiegħ b'mod kummerċjali biex jibbottiljawh jew biex jużawh fis-swimming pools, eċċ. Dan m'huwiex sew għaliex aħna jidhrilna li l- ilma li hemm fl-aquifer huwa riżors - bħalma ntqal tajjeb f'din il-Kamra minn xi kelliem - u għandna nużawh tajjeb u allura m'aħniex se nħallu li dawn l-affarijiet jibqgħu għaddejjin.

Huwa inutli li noqogħdu nippriedkaw biex ma tantx intellgħu ilma mill-aquifer jekk imbagħad nippermettu li kulħadd jagħmel li jrid.

Il-korporazzjoni qiegħda tara x'jista' jsir biex għallinqas inkunu nafu kemm qiegħed jittella' ilma mill-boreholes mill- privat.

Jien naħseb li għandna naslu f'pożizzjoni fejn dan l-ilma jibda jiġi metered.

Anke jekk stess ma jħallsux għalih, imma għallinqas inkunu nafu kemm qed jieħdu minnu.

Irridu nagħmlu studju bis-serjeta' ta' kemm qed jittella' ilma mill-boreholes mill-privat ħalli naraw x'effett qed iħalli fuq l-ilma li jiġi mill-aquifer tagħna.

Waħda mill-affarijiet li meta kont fl-Oppożizzjoni kont nitkellem ħafna fuqha, u issa li qiegħed fuq din in-naħa tal-Kamra rrid nisħaq ħafna iktar fuqha, hija l-kwestjoni tal-ġarr ta' l-ilma permezz ta' bowsers.

Meta konna fl-Oppożizzjoni konna nisħqu li l-bowsers li jġorru l-ilma għandhom ikunu liċenzjati.

Għaliex?

L-ewwelnett sabiex tevita l-periklu li jista' jkun hemm għaċ-ċittadin meta xi ħadd irresponsabbli juża bowser kontaminat sabiex iġorr l-ilma fih.

Barra minn hekk, jekk tilliċenzja l-bowsers ikollok idea minn fejn ikunu qegħdin iġibu l-ilma u fejn ikunu qed jeħduh.

Naħseb li waħda mill-affarijiet li rridu nħarsu lejha bis-serjeta' - naf li l-korporazzjoni qiegħda tagħmel dan - hija li ssir sistema ta' kif għandna nilliċenzjaw dawn il-bowsers.

Huwa tajjeb li ndaħħlu ftit regolamentazzjoni f'din il-ħaġa u mhux kulħadd jarma tank fuq it-trakk, qisu Alla jbierek kulħadd sar water carrier!

Biex tagħmel dan m'hemmx bżonn li tintroduċi xi liġi għax il-Water Services Corporation Act stess tgħidlek li jekk tkun carrier ta' l-ilma għandek bżonn liċenzja, imma din qatt ma ġiet inforzata.

Huwa tajjeb li nħarsu wkoll lejn il-policies li għandhom jiġu applikati għas-swimming pools.

Fil-passat minħabba li kien hawn il-problema tan- nuqqas ta' ilma konna ntroduċejna policy li kienet tgħid li s-swimming pools jistgħu jimtlew biss bl-ilma baħar u min ried jimla swimming pool tiegħu bl-ilma ħelu ried iħallas liċenzja ta' madwar Lm150 fis-sena.

Illum il-ġurnata qed nindunaw li din il-ħaġa qiegħda tkun counter productive.

Għaliex?

Għax jekk ikollok leakage minn swimming pool li tkun mimlija bl- ilma baħar se tagħmel il-ħsara fl-aquifer tiegħek.

Allura issa rridu naraw jekk wasalx iż-żmien li din il-policy tiġi riveduta.

Dan kollu jiena norbtu ma' kwestjoni oħra, il-bżonn li f'dan il-pajjiż isir aktar inforzar tal-liġijiet.

Kif diġa' intqal tajjeb, l-ilma huwa riżors mill- aktar importanti f'dan il-pajjiż u l-liġijiet li għandna rridu ninforzawhom bis-serjeta'.

Huwa inutli li niġu hawnhekk ngħidu kemm irridu nagħmlu affarijiet tajbin għax mingħajr enforcement ma jsir xejn bis-serjeta'.

Niġi issa għal kwestjoni oħra li qamet fil-passat u li mid-dehra sal-lum għadha għaddejja.

Qed nirriferi għall-kwestjoni tal-ħsejjes ikkaġunati mir- reverse osmosis plant ta' Pembroke.

Din il-kwestjoni rridu nħarsu lejha bis- serjeta' u naraw kif se nsolvuha u magħha rridu nsolvu wkoll il-problema ta' l-embellishment madwar l-impjanti tar-reverse osmosis.

X'irridu nagħmlu biex inwettqu l-għanijiet tagħna?

Se nħarsu ftit lejn l-istruttura li għandna fil-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma.

Huwa veru li din il- korporazzjoni saret wara ħafna ħsieb u fl-intervent li għamel l-Onor.

Ninu Zammit qal li saret operations review mill-Water Works Department biex twaqqfet il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma.

Imma lill-kollega tiegħi, l-Onor.

Ninu Zammit, nixtieq nistaqsih: X'sar min-nies li għamlu din l-operations review?

Ħafna minnhom m'għadhomx mal-korporazzjoni u forsi xi darba jkun jista' jgħidilna għaliex ġara hekk.

Aħna qed inħarsu lejn il-korporazzjoni u se nipprovaw naraw xi jrid isir sabiex tibda tiffunzjona b'mod effettiv.

Fil- fatt sibna li jridu jsiru żewġ affarijiet.

Hemm bżonn li tidħol kultura ġdida għax ma jistax ikun li nibqgħu nħarsu lejn din il-korporazzjoni bħala dipartiment tal-gvern, imma din trid tibda tittratta l-affarijiet b'mod differenti u b'mod ġdid.

Ħaġa oħra li rridu nagħmlu hija li nkunu ħafna iktar konxji mill-finanzi tal-korporazzjoni u għandu jkollna sistema fejn il-costs li tkun qed toħroġ il-korporazzjoni jiġu monitored aħjar.

Fir-restructuring tal-korporazzjoni qed ngħidu li għandna bżonn ta' internal audit department u b'hekk l-internal auditor, flimkien mal- konsulenti tiegħu, jkun jista' jidħol f'kull dipartiment tal-korporazzjoni u jara kif se jdaħħal l-effiċjenza li hemm bżonn u mbagħad dan jibgħat ir- rapport tiegħu lill-bord tal-korporazzjoni.

Għandna bżonn insaħħu wkoll id-dipartiment li jieħu ħsieb il-finanzi tal- korporazzjoni għaliex qatt ma kellna head tal-financial department.

GĦalkemm kienu jinqdew b'sistema tajba jien jidhirli li m'hijiex tajba biżżejjed għall- korporazzjoni.

Kien ikollhom private consultants biex jagħmlu dan ix-xogħol, imma jien jidhirli li korporazzjoni bħal din għandha bżonn financial controller fulltime li jkollu d-dipartiment tiegħu.

Huwa żgur li fi ħdan dan id-dipartiment hemm bżonn li jkun hemm manager fuq il- credit u anke fuq ir-revenue, għax waħda mill-problemi li għandha l- korporazzjoni hija l-mod kif tikkontrolla l-ħruġ u l-ġbir tal-flus tagħha.

Per eżempju, jekk wieħed iħares lejn il-flus li għandha tieħu l- korporazzjoni jsib li għandha bills li jmorru lura għexieren ta' snin u ma jistax ikun li nibqgħu f'din is-sitwazzjoni.

Hemm bżonn li naraw l- affarijiet bis-serjeta' u li jkollna persuna nkarigata minnhom.

Fir-restructuring li qed nagħmlu - jidhirli li l-bord tal-korporazzjoni diġa' approvah - se jsir saff ta' management ġdid bejn iċ-chief executive u dawk li nsejħulhom operation managers.

Dan se jkun jikkonsisti f'senior management li għandna bżonnu biex il-korporazzjoni nnifisha tiġi managed aħjar.

Dan se jkun jikkonsisti f'head tad-dipartiment tal-finanzi, head ta' l-operations, head ta' l-administration, id-direttur ta' l-Institute for Water Technology - għax dan huwa bniedem importanti ħafna u se ngħid għaliex - u ċ-chairman tar-reverse osmosis plants meta dawn jittieħdu over mill-korporazzjoni nnifisha.

L-Institute for Water Technology għamel ħafna xogħol tajjeb fil-passat u għalhekk se nwessgħulu r-role tiegħu.

Waħda mill-affarijiet li kienet nieqsa fil-korporazzjoni kienet li ma kienx isir planning wiesgħa u ħafna drabi konna nimxu b'management by crisis - nistennew li jkun hemm kriżi u mbagħad nipprovaw naraw kif se nsolvuha.

Hemm bżonn li l-korporazzjoni jkollha sezzjoni biex tagħmel il- forward planning tagħha u, apparti minn hekk, hemm bżonn li nneħħu darba għal dejjem il-parti regolatorja minn idejn il-korporazzjoni.

Ix-xogħol regolatorju li tagħmel il-korporazzjoni, fejn allura jkollha l-laboratorji tagħha, għandu jibda jsir minn dan l-istitut.

Dan se nkabbrulu r-role tiegħu u fejn qabel kien marbut biss mad-development of human resources - ħaġa li kien jagħmel u għadu jagħmilha tajjeb ħafna - issa se nagħtuh role aktar wiesgħa li tikkonsisti fil-forward planning tal-korporazzjoni, li se tkun il-parti regolatorja tal-korporazzjoni, u l-aspett ta' l-enforcement.

Huwa mportanti ħafna li l-enforcement isir barra mill-istruttura ta' l- operations tal-korporazzjoni nnifisha.

Bħala long term planning irridu li l-korporazzjoni tieħu over id- dipartiment tad-drenaġġ li sal-lum għadu jifforma parti mid-diviżjoni tax- xogħlijiet fi ħdan il-ministeru.

Dan tgħidu l-istess liġi li permezz tagħha twaqqfet din il-korporazzjoni u għalhekk xi darba jew oħra din trid tkun responsabbli miċ-ċiklu kollu tal-produzzjoni ta' l-ilma.

Il- korporazzjoni trid tibda tieu ħsieb it-treated effluent, allura bilfors se jkun hemm konnessjoni bejn id-dipartiment tad-drenaġġ u l-korporazzjoni nnifisha.

Dawn l-affarijiet m'humiex se jsiru mil-lum għal għada, pero' jekk wieħed jaqra l-policies dwar in-nifs ġdid li rridu nagħtu lill- korporazzjoni jsib li dawn l-affarijiet huma kollha nklużi.

Dawn se jsiru mhux għax intqal hekk mill-Gvern Nazzjonalista preċedenti imma għax huma affarijiet tajbin.

Ħafna drabi jiġu hawn u jgħidulna: Isma', aħna konna qed nagħmlu hekk; issa intom se tagħmlu bħalna?

Jekk intom kontu qegħdin tagħmlu tajjeb, iva, se nkomplu fuq dak li kontu qed tagħmlu intom.

M'aħna se nbiddlu xejn mit-tajjeb li kien isir.

Aħna rridu nagħmlu l-affarijiet aħjar milli kienu jsiru qabel.

Naħseb li l-politika hekk għandha tkun, li wieħed jipprova jtejjeb l-affarijiet.

Sur President, x'inhu l-għan tal-korporazzjoni?

L-għan tal- korporazzjoni huwa li tipprovdi ilma ta' kwalita' tajba bi prezz raġonevoli u li żżomm bilanċ bejn l-iżvilupp u l-ambjent, għax meta qed tipproduċi l-ilma se taffettwa l-ambjent.

Dan huwa l-iskop tagħna u jien nawgura li jintlaħaq.

Fit-tmiem tad-diskors tiegħi nixtieq nieħu l-opportunita' sabiex nirringrazzja lid-diretturi l-ġodda, liċ-chairman il-ġdid, liċ-chief executive, lill-uffiċjali għoljin u lill-ħaddiema kollha tal-korporazzjoni.

Jiena ċert li bil-kooperazzjoni tagħhom l-għanijiet tagħna jintlaħqu għax aħna spjegajnilhom x'inhi l-pożizzjoni u ninsab ċert li huma fehmuna.

Jien konvint mill-kollaborazzjoni tagħhom u jekk naħdmu lkoll flimkien l- għanijiet tagħna għandhom jintlaħqu.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-mistoqsija hija li l-Kamra tapprova l-Estimi tad-Dħul u Nfiq tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l- Ilma għas-sena 1996/1997.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u għoxrin minuta oħra.

Billi ntalbet votazzjoni l-Kamra ġiet sospiża fid-9.00 p.m. u rriżumiet 20 minuta wara.

THE DEPUTY SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l-Kamra tapprova l-estimi ta' Dħul u Infiq tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma għas-sena 1996/97.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Għadni kemm ġejt informat li l-Onor.

Dom Mintoff, l-Onor.

George Vella u l-Onor.

Karmenu Vella huma paired ma' l-Onor.

Helen D'Amato, l-Onor.

Michael Angelo Refalo u l-Onor.

Edwin Vassallo.

VOTAZZJONI NRU.

27 FAVUR : 32 L-Onor. |Abela Carmelo |Farrugia Joe | |Abela Joseph |Farrugia | | |Michael | |Agius Chris |Farrugia Noel | |Attard |Grech Edwin | |Montalto John | | |Bartolo |Gulia Gavin | |Evarist | | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Mangion Charles| |Buhagiar |Mizzi Joe | |Charles | | |Buhagiar Louis|Pace Bertu | |Camilleri |Portelli Alfred| |Maria | | |Cardona Chris |Refalo Anton | |Chircop Karl |Sant Alfred | |Cilia Joe |Sceberras | | |Trigona Alex | |Dalli Helena |Schembri Adami | | |Sandro | |Debono Grech |Spiteri Lino | |Joe | | |Farrugia Anglu|Vassallo Adrian|

KONTRA : 31

L-Onor. |Abela Tony |Galea Pace | | |Victor | |Agius Francis|Gatt Austin | |Bonnici Josef|Gonzi Lawrence | |Bonnici |Hyzler George | |Michael | | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Tonio |Mugliett | | |Jesmond | |Cassar Joe |Muscat Claude | |Dalli John |Muscat Richard | |De Marco |Psaila Savona | |Guido |Joe | |Debono |Pullicino | |Giovanna |George | |Deguara Louis|Pullicino | | |Orlando Jeffrey| |Farrugia Jean|Tabone Anton | |Pierre | | |Fenech Adami |Vella John | |Eddie | | |Frendo |Zammit Ninu | |Michael | | |Galea Censu |Zammit Dimech | | |Francis | |Galea Louis | |

Il-mozzjoni għaddiet u l-Estimi ta' Dħul u Infiq tal-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru 1996 sat-30 ta' Settembru 1997 ġew approvati.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Prim Ministru, jekk jogħġbu, jressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 12 ta' Marzu, 1997, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa - t-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar it-Tribunal għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji - t-Tieni Qari (Kont.); u

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet Finanzjarji - t-Tieni Qari.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn rimarki?

L-Onor.

Michael Frendo.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Meta wieħed jiġi biex iqis il-maturita' politika ta' pajjiż, waħda mill-affarijiet li jħares lejha hija jekk il-pajjiż matul iż-żmenijiet irnexxilux isib consensus fuq kif għandu jmexxi l-politika barranija tiegħu.

GĦalhekk tajjeb li nirriflettu jekk fil-mixja ta' dan il- pajjiż sibniex il-maturita' politika.

Jekk wieħed jara kif żviluppat il-politika differenti tal-partiti li ddominaw f'pajjiżna matul l-għexieren ta' snin jiskopri li filwaqt li l- Partit Nazzjonalista bħala moviment dejjem fittex li jikseb l-indipendenza għal pajjiżna, forzi politiċi oħra, fosthom il-Malta Labour Party, riedu li pajjiżna jkun integrat ma' pajjiżi oħrajn.

Minkejja li kien hemm min kien jaħseb li l-Indipendenza ma kienx possibbli li pajjiżna jakkwistaha, il- Partit Nazzjonalista baqa' jsostni l-pożizzjoni tiegħu għal ħafna u ħafna żmien.

Fil-verita' l-Partit Nazzjonalista ngħata r-raġun għaliex mhux biss ġab l-indipendenza fl-1964 imma l-ħidma kollha li saret biex dan isir ħalliet ħafna frott għaliex minn dik id-data 'l quddiem f'pajjiżna kellna qabża fl-istandard of living.

Illum kulħadd jirrikonoxxi li l-indipendenza għal pajjiżna kienet suċċess u anke l-politika tal-Partit Nazzjonalista ta' dawk iż-żmenijiet kienet suċċess.

Din tat frott kbir lil dawk il- ġenerazzjonijiet li kienu fortunati biżżejjed li għexu waqt u anke wara l- perijodu ta' l-indipendenza ta' pajjiżna.

Sur President, għaddejna wkoll minn żmenijiet fejn kien hemm diverġenzi fil-politika barranija meta kien hemm il-Malta Labour Party fil-gvern u l- Partit Nazzjonalista kien fl-oppożizzjoni.

F'dawn is-snin kien hemm nuqqas ta' qbil dwar kif għandna nħarsu lejn l-identita' ta' pajjiżna, u filwaqt li kien hemm min kien qed jenfasizza l-identita' Ewropea ta' pajjiżna, kien hemm min qed jenfasizza - forsi ħafna aktar - l-identita' Mediterranja ta' pajjiżna.

Dawn id-diskussjonijiet, dawn il-kontestazzjonijiet u dawn id- diverġenzi kienu affarijiet li eventwalment wasslu għal konverġenza ta' ideat, fis-sens li dak li l-Partit Nazzjonalista kien ilu jgħid għal ħafna u ħafna snin, li pajjiżna huwa kemm Ewropew kif ukoll Mediterranju, jidher li llum huwa aċċettat ukoll mill-Partit Laburista, li fehem li dan il- pajjiż bl-ebda mod ma tista' tiddivorzjah mill-kultura Ewropea u mill-mod kif jgħixu n-nies fl-Ewropa.

Naraw li minn wara l-elezzjoni li għaddiet u anke qabel, il-Malta Labour Party fil-gvern qed jagħmel ħafna ħsejjes biex juri li huwa wkoll jemmen li Malta hija Ewropea, li għandha din it- tradizzjoni u din il-kultura, u li m'hijiex biss pajjiż Mediterranju imma wkoll pajjiż Ewropew.

Għaliex qed ngħid dan?

Qed ngħid dan għaliex jekk wieħed jieħu l-affarijiet b'mod daqsxejn distakkat jara li, matul il-medda tas-snin, kienu bil-mod il-mod qed isiru bidliet fil-politika tal-partiti l-kbar ta' dan il-pajjiż u fil-fatt jien naħseb li aħna ersaqna iktar viċin ta' xulxin minn qatt qabel.

Fl-opinjoni tiegħi dan huwa żvilupp pożittiv għax huwa tajjeb li jkun hemm kuxjenza mifruxa fost iż-żewġ partiti l-kbar li pajjiżna għandu missjoni Ewro- Mediterranja.

Madanakollu bla dubju ta' xejn baqa' diverġenza kbira bejn iż-żewġ partiti għal dik li hi t-triq tagħna fl-Ewropa.

Sur President, f'dawn l-aħħar snin Malta ħadet ċertu ritmu biex issir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea - issa hemm ċertu tip ta' lull f'dan ir- rigward - u għalhekk dawn is-snin għandhom iservuna għal iktar riflessjoni.

Din ir-riflessjoni ma għandhiex tagħmilha biss din in-naħa, anzi huwa ferm iktar importanti li n-naħa tal-gvern tirrifletti dwar l- importanza u l-vantaġġi li jkollha Malta jekk tkun membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Min għandu memorja tajba jiftakar x'kien jingħad mill-Partit Laburista qabel l-elezzjoni u jekk m'iniex sejjer żball kien hemm anke okkażjonijiet fejn il-Kap ta' l-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien, illum il- Prim Ministru, kien jgħid li huma lesti li jirtiraw l-applikazzjoni ta' Malta għal studju fl-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt aħna nafu li dan ma ġarax għax l-applikazzjoni ma ġietx irtirata imma tpoġġiet fil-friża - ma nafux jekk din l-applikazzjoni tpoġġietx in deep freeze, pero' tpoġġiet fil- friża żgur - u biex inkunu thankful for small mercies aħna ngħidu li għallinqas din ma ġietx irtirata.

Dan qed ngħidu mhux biss għaliex il- politika tal-Partit Nazzjonalista kienet konsistenti għal għexieren ta' snin - fil-fatt il-Partit Nazzjonalista kien għadda riżoluzzjoni fl- eżekuttiv u fil-kunsill ġenerali tiegħu biex Malta tfittex sħubija sħiħa fl- Unjoni Ewropea u din id-direzzjoni ngħatat minn qabel ma kien hemm il-bdil tal-gvern fl-elezzjoni li għaddiet - imma wkoll għaliex jagħmel ħafna sens li Malta żżomm din id-direzzjoni.

Fil-fatt, illum fuq Radio 101 tkellem is-Segretarju Ġenerali l-ġdid tal- Partit Nazzjonalista, l-Onor.

Lawrence Gonzi, u dan semma punt li niftakar kien issemma ħafna qabel l-elezzjoni mill-Prim Ministru ta' dak iż-żmien u Kap tal-Partit Nazzjonalista, l-Onor.

Eddie Fenech Adami.

Qal li l-fatt innifsu li Malta applikat biex tkun membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea kien ta impetu kbir mhux biss lill-attivita' politika imma wkoll lil dik ekonomika u li dan kien serva ta' direzzjoni għax anke bniedem imdaħħal fil- business jew operatur ekonomiku seta' jkun jaf x'tip ta' ħidma jrid jagħmel biex jipprepara ruħu għal dik is-sitwazzjoni.

GĦalhekk il-fatt li Malta ma għadhiex għaddejja f'dik it-triq huwa wkoll wieħed mill-fatturi għaliex l- ekonomija tagħna llum qiegħda fi stat ta' inċertezza u l-operaturi ekonomiċi ma jafux eżattament fejn sejrin.

U mhux l-operaturi ekonomiċi biss imma naħseb li meta wieħed jara x'inhuma l-alternattivi għall-fatt li ma nkunux membri sħaħ ta' l-Unjoni Ewropea u jitkellem fuq relazzjoni speċjali li skond il-Malta Labour Party għandna nfittxu, il-mistoqsija naturali dejjem tkun: Imma x'inhija eżatt din ir-relazzjoni speċjali?

Din hija mistoqsija li l-poplu Malti għadu ma ngħatax risposta għaliha u għandu d-dritt għar-risposta għaliex irid ikun jaf eżattament x'inhi d- direzzjoni li dan il-pajjiż għandu jieħu, almenu għal dak li qiegħed jaħseb il-Gvern preżenti.

Għal dawk fostna li għadna nemmnu li din hija triq importanti ħafna għal Malta u li hija l-unika triq li Malta tista' ssegwi f'dawn iż- żmenijiet, naħseb li l-fatt li l-Gvern preżenti ma rtirax l-applikazzjoni ta' Malta għall-Unjoni Ewropea hija għallinqas forma ta' tama li għad jista' jkun hemm rikonsiderazzjoni tal-pożizzjoni tal-Malta Labour Party.

Jien nawgura li f'dan iż-żmien li l-Partit Laburista qiegħed fil-gvern joqgħod attent ħafna li ma jkunx ta' diffikulta' għall-iżvilupp politiku u kostituzzjonali ta' dan il-pajjiż u għal darba oħra jservi biex ifixkel il- mod li bih kien miexi pajjiżna fil-qasam tal-politika barranija, u ċioe' fid-direzzjoni li Malta ssir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea.

Nispera li għalkemm din il-politika hija frozen - l-għażla hija ta' xi ħaġa li hija frozen! - ma tkunx il-mewt tad-direzzjoni li għandu bżonn pajjiżna.

U pajjiżna għandu bżonn ta' din id-direzzjoni mhux biss għaliex ekonomikament għandha effett pożittiv, imma għaliex huwa importanti li pajjiżna jintegra ruħu f'dak kollu li qiegħed jiġri fil-kontinent li minnu niddependu u dan mhux biss għar-rigward ta' investiment imma għaliex aħna rridu li jkollna wkoll il-preżenza politika.

Jien naħseb li dan il-pajjiż ma jistax jibqa' fi stat ta' limbu li qiegħed fih bħalissa għar-rigward tal-politika barranija tiegħu.

L-istat ta' limbu li tpoġġa fih dan il-pajjiż ma jagħmlilna l-ebda ġid, anzi jagħmel ħafna deni, mhux biss għall-pożizzjoni internazzjonali tagħna imma anke għall-iżvilupp ekonomiku.

Hemm bżonn li l-Malta Labour Party fil- gvern joħroġ lil dan il-pajjiż mil-limbu li tefgħu fih għar-rigward tal- pożizzjoni tiegħu fejn la mexjin lejn naħa u lanqas mexjin lejn oħra.

Il- Gvern irid jiddefinixxi x'inhuma l-miri tiegħu u jagħmel ħafna sens li ma joqtolx il-possibilita' li pajjiżna jkun ukoll membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea.

Hemm ċans kbir li jekk il-Gvern jibqa' ma jieħu l-ebda deċiżjoni f'din id-direzzjoni, jitlef l-okkażjoni storika li għandu pajjiżna għaliex dawn huma windows of opportunity li jekk tħallihom għaddejjin allura ma jkollokx il-possibilita' li terġa' tieħu ċ-ċans qabel ma jgħaddu ħafna u ħafna snin.

L-appell tiegħi, f'dan l-intervent qasir, huwa illi anke l-Malta Labour Party fil-gvern jirrifletti fuq il-konsegwenzi koroh li jistgħu jinqalgħu jekk huwa ma jsegwix il-politika ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea għax nibża' ħafna li l-poplu Malti jiġrilu bħalma ġralu meta f'dan il-pajjiż bil- mod il-mod kienet tnaqqret id-demokrazija.

Imbagħad il-poplu skopra li din id-demokrazija kienet tnaqqret ħafna fl-elezzjoni ta' l-1981 kien ivvota biex ibiddel il-Gvern, iżda ġara illi anke dan id-dritt kien tneħħa wkoll permezz tal-gerrymandering li kien sar.

Għalhekk il-poplu beda japprezza d- demokrazija iktar minn qatt qabel għax kien jaf x'jiġifieri demokrazija meta tilifha.

Jiena ma naħsibx li għandna niġu fil-pożizzjoni li l-poplu jibda japprezza iktar l-importanza li Malta tkun fl-Unjoni Ewropea meta jintilef iċ-ċans li jsir dan.

Nispera li l-politika barranija tal-Malta Labour Party tkun politika li ma toqtolx il-possibilitajiet li l- ġenerazzjoni tagħna u dik ta' warajna jkunu jistgħu jgawdu mill-fatt li Malta tkun membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Hemm iżjed rimarki?

L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, kif kulħadd jaf, nhar is-Sibt li għadda saru l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali f'diversi rħula f'pajjiżna.

L-ewwelnett wieħed irid jibda billi jirringrazzja lil kull kandidat li tefa' n-nomina tiegħu biex jikkontesta dawn l-elezzjonijiet għax dawn in- nies, fit-tliet snin li ġejjin, se jkunu minn ta' quddiem biex huma jfasslu l-politika tar-raħal jew belt tagħhom.

Naturalment, bħalma jiġri f'kull elezzjoni oħra, hemm min tela' - u allura se jkun f'pożizzjoni li jservi lir-raħal jew belt tiegħu fit-tliet snin li ġejjin - u hemm ukoll min ma telgħax, imma xorta waħda lil dawn wieħed għandu jirringrazzjahom għall- fatt illi kkontestaw.

Lil dawk li telgħu wieħed għandu jfiehemhom illi li tkun membru f'kunsill lokali mhux mod biex wieħed jista' jieħu xi drittijiet imma huwa mod ta' kif wieħed iservi lir-raħal jew belt tiegħu.

Wieħed li jkun membru ta' kunsill lokali għandu jara kif il-belt jew ir- raħal li jgħix fih imexxih 'il quddiem.

Għal darba oħra reġa' kien hemm diskussjonijiet, kemm qabel u anke wara r- riżultati ta' l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, dwar il-parteċipazzjoni jew le ta partiti politiċi f'dawn it-tip ta' elezzjonijiet.

Sal-lum huwa magħruf minn kulħadd x'inhija l-pożizzjoni tal-Partit Nazzjonalista f'dan ir-rigward u għandna nkomplu nkunu konsistenti magħna nfusna għar-rigward ta' l-elezzjonijiet fihom infushom u għar-rigward

tar-riżultati li joħorġu minn dawn l-elezzjonijiet.

Jien ma nistax nifhem kif ikun hawn min jagħti tifsira politika għar-riżultati li nkisbu ġewwa Għawdex u fl-istess nifs jgħid li r-riżultati li nkisbu fl-elezzjonijiet ġewwa Malta m'għandhomx jingħataw importanza iżjed milli wieħed normalment għandu jagħti lil riżultati bħal dawn!

Jekk wieħed irid jagħti tifsira politika għar-riżultati miksuba nhar is-Sibt li għadda, din it-tifsira għandha tingħata kemm għar-riżultati li nkisbu f'Għawdex u kemm għal dawk li nkisbu f'Malta.

Sur President, jien naħseb li s-sinifikat li joħroġ mir-riżultati li nkisbu nhar is-Sibt li għadda huwa illi aħna, bħala Maltin, diġa' bdejna nindunaw illi effettivament dak li kien qed jiġri f'pajjiżna fid-disa' snin li għaddew kien aħjar minn dak li ġara f'pajjiżna matul dawn l-aħħar erba' xhur.

Żgur li aħna bħala Maltin se jkollna ċ-ċans nixtarru u nifhmu iżjed x'inhi l-pożizzjoni politika li għaddej minnha pajjiżna u naħseb illi iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar se jkollna ċ-ċans nifhmu u nagħrfu jekk dak li kien imwiegħed qabel l-elezzjoni ta' Ottubru hux qed jiġi mwettaq jew le.

Jekk wieħed jagħti ħarsa u jara x'ġara matul l-erba' xhur li għaddew malajr jinduna li s'issa kien hemm biss konsistenza f'direzzjoni waħda.

Din hija l- konsistenza li kontinwament nitkellmu dwar problemi u dwar diżastri mingħajr ma nifhmu li iktar ma ssir enfasi fuq id-diffikultajiet u l- problemi - u ħafna drabi dawn fir-realta' lanqas biss jeżistu - iktar inkunu qegħdin nagħmlu ħsara lil pajjiżna, minħabba l-mod ta' kif diskors bħal dan jista' jinftiehem mhux min-nies li jifhmu iżda mill-poplu in ġenerali.

Kif għidt diversi drabi f'dan il-Parlament, aħna rridu nifhmu li f'pajjiż b'popolazzjoni żgħira, bħalma hija dik ta' pajjiżna, kull persuna għandha sehem ekonomiku u politiku x'tagħti għall-iżvilupp ta' pajjiżna u żgur li jekk ikun hemm persuni, żgħar kemm huma żgħar jew kbar kemm huma kbar, li jifhmu b'mod żbaljat dak li jkun qed jgħid il-Gvern naslu f'pożizzjoni fejn l-ekonomija tal-pajjiż tibda tnaqqas ir-ritmu tagħha u nafu x'konsegwenzi jista' jġib dak it-tip ta' diskors u x'jista' jkun l-effett politiku u ekonomiku fuq kull wieħed u waħda minna.

Naħseb li din hija sitwazzjoni fejn aħna lkoll irridu nerfgħu r-responsabilita' ta' dak li nkunu qed ngħidu u għandna nifhmu li hemm bżonn il-parteċipazzjoni tagħna lkoll u li kull wieħed minna jkun f'qagħda li jagħti s-sehem ekonomiku tiegħu mhux biss għall-ġid tal-familja tiegħu, mhux biss għall-istituzzjoni li jaħdem fiha jew inkella li fiha jħaddem xi nies, imma anke għall-iżvilupp politiku u ekonomiku ta' pajjiżna.

Biex nagħmlu dan, kull wieħed minna għandu jkollu fiduċja f'dak li sar sal-lum, f'dak li qed isir għal għada u f'dak li jrid ikompli jsir fil-futur biex dak li tant ħdimna għalih fis-snin li għaddew ma jispiċċax biex jitkisser b'xi deċiżjoni żbaljata.

Issa xtaqt li nieħu l-opportunita' biex nitkellem dwar setturi oħrajn uħud minnhom jolqtu d-distrett elettorali li fih nikkontesta jien u oħrajn ta' natura ġenerali.

L-ewwelnett irrid ngħid li, f'dan il-Parlament, waqt il-ħin tal- mistoqsijiet, intqal li fis-snin l-imgħoddija qatt ma kien hemm ħsieb li tinbena dar għall-anzjani ġewwa l-Mellieħa.

Għall kuntrarju rrid ngħid li dan kemm-il darba kien intqal mill-Gvern preċedenti, speċjalment f'budget speeches tal-passat, u n-northwest local plan juri li diġa' kien hemm sit magħżul speċifikament għall-użu partikolari biex fih issir dar għall- anzjani fil-Mellieħa.

Dan juri wkoll li diġa' kien sar xogħol sostanzjali li fuqu l-Gvern Laburista seta' jkompli jibni.

Jekk il-Gvern tal-lum iddeċieda li ma jħallix din id-dar ta' l-anzjani tinbena allura għandu jerfa' r-responsabbilita' hu u jgħid li kien hemm il-pjan u l-intenzjoni li quddiem l-iskola tal-Mellieħa tinbena dar għall-anzjani pero' li għalissa - forsi għal dejjem ukoll! - mhuwiex se jkompli għaddej b'dan il-pjan.

Mela niġu hawn u ngħidu li qatt ma kien hemm pjan biex tinbena dar ta' l-anzjani fil-Mellieħa!

Sur President, xi ħaġa oħra li tolqot l-inħawi tal-11 u t-12-il distrett huwa l-moll ta' Buġibba li jintuża kemm mit-turisti u kemm mill-Maltin biex imorru Għawdex u Kemmuna, u minkejja x-xogħol li sar diversi drabi fil-passat erġajna wasalna għall-bżonn li dan il-moll jingħata wiċċ ġdid.

Kif kulħadd jaf dan il-moll huwa espost għall-baħar qawwi, speċjalment meta jkun qed jonfoh mill-grigal, u spiss - biex ma ngħidx kull sena - ikun hemm bżonn ta' tibdil tal-wiċċ ta' dan il-moll.

Għalhekk naħseb li l-Awtorita' Marittima għandha tieħu l-okkażjoni biex tara li dan il-moll jingħata wiċċ ġdid u nispera wkoll li mhux biss jingħata wiċċ ġdid imma li l-moll jinxtegħel - s'issa jiddispjaċini ngħid li dan ma kienx possibbli li jsir - biex wieħed ikun jista' jidentifika mill-bogħod illi hemm moll għall-ilqugħ tal-baħar u għall-protezzjoni tad-dgħajjes.

Dan huwa importanti minħabba l- fatt li xi żmien ilu waqgħu biċċtejn blokki kbar minn tarf il-moll li jistgħu jkunu ta' periklu għad-dgħajjes li jgħaddu minn dawk l-inħawi.

Sur President, ħaġa oħra li wieħed jista' jitkellem dwarha hija x'għandha tkun il-funzjoni tat-trasport pubbliku - se nillimita ruħi għal dak is-settur tat-trasport pubbliku li komunament nafuħ bħala dak tal- karozzi tal-linja - u naraw jekk nistgħux nifhmu u nagħrfu bis-serjeta' x'inhi t-trend tat-trasport għar-rigward ta' kif dan jolqot lill-Maltin u lill-barranin li jiġu jżuruna.

Jiena kemm-il darba għamilt riferenza għall- fatt illi waħda mir-rotot li kellha suċċess matul is-snin li għaddew kienet proprju r-rotta bejn Buġibba u Tas-Sliema li nbdiet fl-1988.

Ta' min jgħid li meta ġejna biex nintroduċu din ir-rotta kellna diffikultajiet kbar, anke man-nies li kienu se jagħtu dan is-servizz, pero' aktar ma għadda ż-żmien aktar beda jirriżulta illi din kienet u għadha waħda mir- rotot li qed tagħti riżultati pożittivi lil dawk li qed jagħtu dan is- servizz u qed isservi wkoll biex id-dħul ta' dawk li jaħdmu f'dan is-settur ikompli jiżdied.

Buġibba huwa wieħed miċ-ċentri turistiċi l-aktar imfittxija - jekk mhux l-ikbar ċentru ta' attivita' turistika li għandna f'Malta - u ċertament li din ir-rotta kellha kull ċans li tikber, kif fil- fatt għamlet.

Jiena naħseb li l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku m'għandhiex tibża' illi tesperimenta u tħares lejn il-possibilita' ta' rotot ġodda oħra - mhux bilfors li jitilqu minn Buġibba jew mill-venda ċentrali tal-Belt Valletta - b'destinazzjonijiet oħra bħal, per eżempju, ir-rotta bejn Buġibba u Marsaxlokk.

B'hekk wieħed miċ-ċentri turistiċi tan-naħa ta' fuq ta' Malta jingħaqad ma' ċentru ieħor ta' ċerta importanza mil-lat turistiku fin-naħa ta' isfel ta' Malta.

Jiena konvint li jekk din ir-rotta tkun iżjed spissa żgur li jkollha l-istess suċċess li kellha r-rotta bejn Buġibba u Tas- Sliema.

Din ir-rotta tkun ta' servizz tajjeb għall-barranin kif ukoll għall-Maltin għax ikunu jistgħu jivjaġġaw dirett minn Buġibba - jekk ikun hemm bżonn tista' ssir anke mill-Għadira, speċjalment fix-xhur tas-sajf - sa Marsaxlokk.

Jiena konvint ukoll li destinazzjoni bħal din isservi ta' inċentiv għal min jaħdem fis-settur tat-traspost pubbliku.

Sur President, naħseb li l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku għandha tgħidilna b'mod ċar x'se jiġri mill-famużi low floor u super low floor buses li kellhom jiġu Malta biex jibdew jieħdu post il-buses il-qodma.

Meta kienu ġew inawgurati l-ewwel tliet buses ta' dan it-tip kien intqal li din hija xi ħaġa li l-Amministrazzjoni l-ġdida rnexxielha tagħmel fi ftit żmien.

Forsi dak inhar kienu nsew li x-xogħol preparattiv kien sar kollu fis-snin ta' qabel!

B'daqshekk ma jimportax, imma issa dawn il-buses qegħdin hawn u dawk is-sidien li fil-passat għamlu agreement ma' l- Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku biex jixtru karozza tal-linja ta' dan it-tip iridu jkunu jafu x'inhi l-pożizzjoni tagħhom.

Anke dawk l- assoċjazzjonijiet kollha li kellhom sehem fit-tfassil ta' liema vettura għandha tintuża fuq ir-rotot ta' pajjiżna jridu jkunu jafu x'se jiġri fir- rigward ta' dawn il-karozzi tal-linja.

Jiena nemmen li l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku għandha tagħmel il- pożizzjoni tagħha ċara mhux biss mal-membri li qed imexxu l-istess awtorita' imma wkoll ma' kull persuna li tista' tiġi milquta.

Ċertament li wieħed jista' jħares 'il quddiem lejn il-possibilita' ta' servizz aħjar bl-introduzzjoni ta' dawn it-tip ta' karozzi tal-linja u nemmen li x-xogħol kollu li sar fil-passat f'dan ir-rigward għandu jkun il-bażi tal-ħidma għas- snin li ġejjin.

Nemmen li bil-koperazzjoni ta' kull wieħed u waħda minna dan is-servizz jista' jingħata spinta akbar, u mhux lanqas f'dak li għandu x'jaqsam ma' dħul iktar qawwi għan-nies li joperaw dan is-servizz.

Kif għidt diversi drabi, din hija kategorija ta' nies li għandha l- problemi partikolari tagħha - u ċertament li dawn il-problemi jħallu l- effett tagħhom fuq il-passiġġieri wkoll - iżda ma rridu ninsew qatt li dawn in-nies qed jagħtu servizz lil pajjiżna u żgur li bħal kull wieħed minna għandhom dritt ta' għajxien diċenti b'riżultat tal-ħidma tagħhom.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar l-Erbgħa, 12 ta' Marzu, 1997 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Prim Ministru.

Fid-9.53 p.m. il-Kamra kienet aġġornata mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

TELMALTA - CABLES ĠODDA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti tagħrif dwar kemm kien l-ammont ta' xogħol ta' trinek li sar fl-inħawi kollha tal-11 u t-12-il Distrett Elettorali mill-1987 'il hawn sena b'sena, lokal lokal, b'konnessjoni ma' tqegħid ta' cables ġodda tat-telefon?

Kemm ġew ipprovati servizzi tat-telefon permezz ta' dan ix-xogħol?

Kemm kien in-numru ta' linji available f'kull exchange f'dawn id-distretti f'Mejju, 1987 u kemm kien f'Ottubru, 1996?

Meta hu mistenni li jingħataw is-servizzi pendenti li hemm għat-transfers u għal-linji ġodda?

ONOR.

ALFRED SANT: L-informazzjoni mitluba qiegħda tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

MĠARR - PROVVISTA TA' ILMA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar x'inhi r-raġuni li f'dawn l-aħħar ġimgħat l-inħawi tas-Santi, ta' l-Abatija u ta' l-Iskrivit (l/o Mġarr) kienu diversi drabi mingħajr il-provvista ta' l-ilma?

X'passi se tieħu l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma biex tassigura li dawn l- inħawi jkollhom ilma matul il-ġimgħa kollha, iktar u iktar meta wieħed iqis li dawn l-inħawi m'għandhom l-ebda sors ieħor ta' ilma?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma investigat il-każ u jidher li l-provvista ta' l-ilma fl-inħawi imsemmija hija adekwata.

Il-Korporazzjoni qed tieħu miżuri biex ittejjeb il- provvista fl-inħawi minħabba li l-mejnijiet huma qodma.

BUĠIBBA - BREAKWATER

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministeru jieħu l-passi neċessarji biex il-breakwater ta' Buġibba jiġi miksi b'wiċċ ġdid fuq dak li hemm bħalissa?

Jista' l-Ministeru jieħu l-passi neċessarji biex fuq dan il-breakwater jitwaħħlu dwal adegwati?

Jekk le, jista' almenu jitwaħħal dawl li juri t- tarf tal-breakwater in-naħa tal-baħar?

X'inhi l-pożizzjoni tal-Maritime Authority dwar dan il-breakwater?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jien informat li l-pożizzjoni ta' l-Awtorita' Marittima rigward dan il-breakwater hija skond id-dispożizzjoni ta' `Section 21 (2) Part III' ta' l-Att Nru XVII ta' l-1991, iżda l-Awtorita' se tistħarreġ il-possibilita' li jkun hemm dawl bħala għajnuna għan- navigazzjoni.

Se ngħid lill-Awtorita' Marittima ta' Malta tara l-possibilita' li jsir il-kisi li għalih qed jirriferi l-Onor.

Interpellant.

TELEMALTA - TELEPHONE BOXES

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti tagħrif dwar kemm hu n-numru ta' telephone boxes li għandha l-Korporazzjoni Telemalta f'kull lokal tal-11 u 12-il Distrett Elettorali?

Kemm hemm talbiet pendenti quddiem il-Korporazzjoni Telemalta biex jitwaħħlu telephone boxes ġodda?

F'liema lokalita'?

Meta hu mistenni li jitwaħħlu dawn it-telephone boxes?

Il-Korporazzjoni Telemalta stess għandha l-ħsieb li jitwaħħlu xi telephone boxes ġodda?

ONOR.

ALFRED SANT: L-informazzjoni kollha rigward kemm hemm telephone boxes fil-11 u fit-12-il Distrett, kif ukoll l-applikazzjonijiet pendenti quddiem il-Korporazzjoni Telemalta tinstab fit-tabelli li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

Rigward l-applikazzjonijiet pendenti, il-Korporazzjoni Telemalta diga' bdiet tinstalla wħud minnhom u l- prijorita qiegħda tingħata lill-postijiet pubbliċi.

F'dak li għandu x'jaqsam ma telephone boxes ġodda, il-Korporazzjoni se tinstalla 10 telephone boxes oħra f'Buġibba u dan se jsir fid-dawl tal-proġett li għaddej bħalissa biex tissebbaħ din il-lokalita' turistika.

Ta min jgħid li l-Korporazzjoni qiegħda tistudja l-possibilitajiet kollha biex tħaffef l-installazzjonijiet pendenti tal-cardphones.

Dan billi tneħħi burokrazija żejda, iżżid ir-riżorsi, toffri inċentivi interni neċessarji u jekk ikun hemm bżonn anke tikkonsidra xi sub-contracting.

VAT - REFUNDS

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Ekonomija u l- Finanzi: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar x'se tkun il-pożizzjoni ta' dawk il-persuni li huma ntitolati għar-refunds tal-VAT, bħall-bdiewa, is-sajjieda u r-raħħala meta l-VAT ma tkunx għadha topera fil-forma li hi llum?

Dawk il-bdiewa, raħħala u sajjieda li kellhom ir-return tagħhom li tagħlaq darba fis-sena, x'se jagħmlu biex jieħdu lura l-VAT li kienu ntitolati għaliha?

Dan l-istess arranġament jgħodd ukoll għal kategoriji oħra tal-ħaddiema?

ONOR.

LINO SPITERI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant dwar l-ewwel parti tad-domanda sabiex jara s-Sezzjonijiet relevanti tal-White Paper For a Better Tax System.

Rigward it-tieni parti tad-domanda, il-bdiewa, s-sajjieda u r-raħħala jibqgħu intitolati għal rifużjoni ta' l-Input VAT dovuta taħt il-Liġi tal- VAT.

Dan japplika għal kategorija tat-taxpayers l-oħra.

DJAR - BDIL TA' SOQFA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jagħti tagħrif dwar x'inhi l-pożizzjoni ta' l-Awtorita' tad-Djar għar-rigward ta' claims ta' bdil ta' soqfa minn inkwilini tal-bini tal- Gvern?

Kemm hu n-numru ta' każi fejn inkwilini ta' bini tal-Gvern talbu lill-Awtorita' tad-Djar (mhux lid-Dipartiment tal-"Maintenance & Construction) biex dawn is-soqfa jinbidlu?

Kemm minn dawn il-każi jinsabu quddiem il-Qorti?

ONOR.

FREDDIE PORTELLI: L-Awtorita' tad-Djar ma għandhiex claims għal bdil ta' soqfa minn inkwilini fi proprjeta' tal-Gvern.

Id-Dipartiment għall- Bini u Tiswija ta' Djar jieħu ħsieb ta' dawn it-tiswijiet skond il-policy tiegħu.

Il-bini tal-Gvern huwa amministrat mid-Dipartiment ta' l-Artijiet.

Għaldaqstant aktar tagħrif jista' jinkiseb minn dan id-Dipartiment.

SAĦĦA - RECIPROCAL HEALTH AGREEMENT

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 3218 u t-tweġiba mogħtija dwar reciprocal health agreements, jista' l- Ministru jgħid fiex waslu t-taħdidiet għal trattivi bilaterali ma' Franza, Iżrael u l-Italja?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll meta bdew it-taħdidiet?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: It-taħditiet rigward it-trattativi bilaterali ma` Franza kif ukoll ma` Iżrael waslu f`livelli avvanzati.

Dawk li jirrigwardaw l-Italja għadhom fi stat fejn wieħed qiegħed jiddiskuti biex jintlaqgħu l-għanijiet reċiproċi.

It-taħdidiet ma` Franza bdew fl-1982, filwaqt li dawk ma l-Iżrael inbdew fl- 1994.

Dwar dak ta` l-Italja kien hemm ftehim fl-1982 li qatt ma ġie rratifikat u għaldaqstant, wieħed jista jgħid li d-diskussjonijiet għadhom għaddejjin.

FORTI RICASOLI

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Billi d-development brief għall-iżvilupp ta' Forti Ricasoli kien fi stat avvanzat sa sitt xhur ilu, f'liema stadji qiegħed dan illum?

X'inhuma l-proposti tal-Gvern t'issa fuq dan il-proġett tant ambizzjuż?

ONOR.

GEORGE VELLA: Wara li saru laqgħat konsultattivi l-Awtorita' ta' l- Ippjanar għaddiet id-Development Brief tal-Forti Ricasoli lid-Dipartiment tat-Turiżmu fi Frar li għadda.

Din qiegħda issa tiġi mibgħuta lill- kumpanniji nteressati fl-iżvilupp li sejrin iniedu proposti ta' żvilupp, ibbażati fuq il-kriterji provduti fid-Development Brief.

Wara konsiderazzjoni tal-proposti sottomessi ssir l-għażla ta' min se jagħmel l- iżvilupp propost.

L-iżvilupp propost huwa għal theme park fuq tema kulturali u storika b'faċilitajiet rikreattivi, kummerċjali u oħrajn anċillari.

L-għan ewlieni ta' dan il-proġett hu r-restawrazzjoni u r-riabilitazzjoni ta' din il-Forti billi jiġi nkoraġġit użu adekwat waqt li jiġi mmexxi 'l quddiem żvilupp li jżomm il-karattru storiku tal-post u fl-istess waqt, tkun ta' esperjenza edukattiva u rikreattiva għan-nies li jżuru l-Forti.

TARXIEN - TRIQ IL-FIERES

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jieħu ħsieb li Triq il-Fieres, Ħal Tarxien tingħata l-asfaltar kollha kemm hi?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Parti minn Triq il-Fieres li għada mhix asfaltata hija mniżżla fil-lista tat-toroq li jridu jiġu asfaltati.

KOPERATTIVI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Billi l-Ministru beda jwettaq ħidma siewja fil-qasam tal-koperattivi, jista' l- Ministru jibda jesplora l-possibilta' ta' twaqqif ta' koperattivi fil-qasam tal-produzzjoni ta' prodotti tipikament Maltin u Għawdxin u hekk tissaħħah il-Crafts & Cottage Industry?

ONOR.

EDWIN GRECH: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li f'laqgħa li kelli mal-Bord tal-Koperattivi jiena sħaqt biex jissaħħaħ il-mekkaniżmu tal- Koperattivi biex ikun possibbli jitwaqqfu għaqdiet minn kull settur ta' l- ekonomija, inkluża l-Crafts and Cottage Industry.

BARRIERI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Wara l-ħafna rapporti fuq il-mass media dwar il-ħsara li qed issir minn xogħol f'barrieri lill-writ ta' dan il-pajjiż, ma jidhirlux il- Ministru li l-Gvern għandu jieħu l-passi deċiżivi biex din il-ħsara ma tkomplix issir, infetħu meta infetħu dawn il-barrieri?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nassigura lill-Onor.

Interpellant li l-Gvern qed jieħu bis-serjeta' l-problemi li xi barrieri qegħdin jikkaġunaw lill-wirt kulturali.

F'każ reċenti, ittieħdu passi konkreti - permezz t'intervent deċiż mill-Pulizija fuq inizjattiva ta' l-Awtorita' għall-Ippjanar (stop works notice) - biex jitwaqqaf xogħol abbużiv li kien qed isir ġewwa barriera taż-żrar qrib it-tempju megalitiku ta' l-Imnajdra.

Ta min ifakkar, li s-sit ta' l-Imnajdra u Ħaġar Qim huwa rikonoxxut mill- UNESCO bħala World Heritage Site.

Dan ir-rikonoxximent jista' jiġi rtirat jekk l-inħawi ta' dawn iż-żewġ tempji preistoriċi jibqgħu jiġu mqabra minn attivitajiet ta' impatt ambjentali daqstant negattivi; bħal ma huma l- barrieri qrib l-Imnajdra.

Għalhekk il-Gvern huwa deċiż li jkompli fil-ħidma tiegħu għall- konservazzjoni ta' dan is-sit ta' valur kulturali dinji, sabiex viżitaturi barranin u Maltin ikunu jistgħu jkomplu jgawdu dawn il-monumenti straordinarji f'dak li baqa' mill-ambjent oriġinali tagħhom.

DIPARTIMENT TAX-XOGĦOL - RAPPORT

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsijiet parlamentari numri 3244 u 3413, jista' l- Ministru jagħti d-dati eżatti tal-proċess ta' kif wasal biex jitlob rapport dwar id-Dipartiment tax-Xogħol?

ONOR.

EDWIN GRECH: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li napprezza ferm meta jkolli mistoqsijiet li tweġiba għalihom tkun ta' għajnuna għaċ- ċittadini.

Din il-mistoqsija weġibtha meta tajt risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 3244.

Wasalt biex nitlob rapport dwar id-Dipartiment tax-Xogħol mill-ewwel darba li mort inżur dan id-dipartiment u sibtu fil-ħerba u l-abbandun li ħallietu fih l-Amministrazzjoni Nazzjonalista li tilfet il-fiduċja tal-poplu nhar is- 26 ta' Ottubru 1996.

Xhieda ta' dan l-abbandun hemm impjegati li jaħdmu f'dan id-dipartiment kif ukoll rapport li kienet għamlet l-MSU lill-Gvern Nazzjonalista f'Novembru 1992, liema rapport qatt ma sar xejn dwaru.

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 2870 u t- tweġiba mogħtija fis-seduta tat-3 ta' Marzu, 1997 fejn issemmew 27 trasferiment fid-dipartimenti li jaqgħu taħt il-Ministru, jista' l- Ministru jgħid f'liema dipartimenti saru dawn it-trasferimenti u kemm minnhom intalbu minn nies ikkonċernati?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

SKEJJEL - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

LOUIS GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'tibdil hu maħsub li jsir fi programm ta' bini ġdid, estensjonijiet jew upgrading ta' skejjel li se ssir fl-1997 minn dak li kien maħsub li jsir mill-amministrazzjoni ta' qabel?

Jekk fl-affermattiv, għaliex inħass li għandu jsir?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 3778.

Dettalji tal-proġetti ta' kostruzzjoni u ta' riabilitazzjoni kif ukoll ta' xogħlijiet oħra li se jsiru fl-iskejjel inħadmu wara li periti u uffiċjali sanitarji żaru l- iskejjel u evolvew il-bżonnijiet li hemm fihom.

SKEJJEL - SANTA LUĊIJA

L-ONOR.

LOUIS GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Meta hu maħsub li tkun lesta l-iskola ġdida f'Santa Luċija li se sservi bħala Junior Lyceum tal-Bniet?

Kemm mill-vot kapitali ta' Lm1.5 miljun dedikat għal Construction and Adaptation Works Secondary Schools se jintuża għat-tkomplija ta' din l- iskola?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Il-fażijiet kollha ta' l-iskola ġdida li qed tinbena f'Santa Luċija u li se tintuża bħala Junior Lyceum għall-bniet se jkunu lesti fis-sena 2000.

Madankollu, l-ewwel fażi ta' din l-iskola se tkun lesta din is-sena w użu se jibda jsir mill-iskola minn Settembru 1997.

L-ammont ta' Lm1,504,000 li hu allokat għas-settur sekondarju fil-Vot Kapitali huwa parti mis-somma totali ta' Lm3,000,000 li ġew ivvotati għall- kostruzzjoni, riabilitazzjoni u manutenzjoni ta' l-iskejjel fl-Estimi ta' l- 1997.

Minn dan l-ammont huwa stmat li tintnefaq is-somma ta' Lm950,000 fuq l-iskola ta' Santa Luċija.

MSIDA - STORBJU MINN TFAL

L-ONOR.

LOUIS GALEA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jara jekk il-pulizija jistgħux jinvestigaw u jirrapportaw dwar ilmenti ta' storbju li gruppi ta' żgħażagħ u tfal qed joħolqu b'inkonvenjent għar-residenti li jgħixu f'Rue D'Argens, Msida, faċċata ta' l-istabbiliment ta' l-għamara FXB?

Il-Prim Ministru huwa f'pożizzjoni jgħid x'irriżulta u x'passi ħadet il-Pulizija jekk ikun il-każ?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi kull meta saru ilmenti ta' din ix-xorta, il-Pulizija marret fuq il-post u wissiet lit-tfal involuti biex ma jagħmlux storbju.

PULIZIJA TRAINEES

L-ONOR.

LOUIS GALEA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il kors ġie mniedi fl-Akkademja tal-Ġustizzja Kriminali matul l-1996 għal Pulizija Trainees?

Meta beda u spiċċa kull kors?

Kemm- il persuna bdiet u spiċċat il-kors u ġiet ingaġġata fil-Korp tal-Pulizija?

Meta hu l-ħsieb li jingħataw il-ġurament l-aħħar grupp ta' pulizija trainees li għaddew mill-kors organizzat għalihom?

ONOR.

ALFRED SANT: Matul is-sena 1996 saru tlett korsijiet bażiċi għall- pulizija trainees fl-Akkademja tal-Ġustizzja Kriminali kif se nsemmi:

a) L-ewwel kors kien mill-11 ta' Settembru 1995 sas-26 ta' Jannar 1996.

37 rekluta bdew u temmew dan il-kors u ġew ingaġġati fil-Korp tal-Pulizija.

b) It-tieni kors kien mit-12 ta' Frar 1996 sal-14 ta'Ġunju 1996.

Bdew dan il-kors 86 rekluta u spiċċaw il-kors u ġew ingaġġati fil-Korp tal-Pulizija 79 rekluta, peress li matul il-kors 5 irreżenjaw u 2 m'għaddewx fl-eżami finali.

c) It-tielet kors kien mit-12 ta' Frar 1996 sas-27 ta' Frar 1997.

Bdew il- kors 10 apprendisti, 2 irrIżenjaw u 2 ma ssodisfawx il-livell metħieġ.

Is- sitta l-oħra ġew ingaġġati fil-Korp tal-Pulizija fis-27 ta' Frar 1997.

DROGA - PROBLEMI

L-ONOR.

LOUIS GALEA staqsa lill-Prim Ministru: Wara li skond ittra ppubblikata mid-Direttur tad-DOI ta' Diċembru, 1996 qed isiru laqgħat bejn aġenziji governattivi u oħrajn non-governattivi dwar il-problema tad-droga, jista' l-Prim Ministru jagħti tagħrif dwar:

a) għaliex dawn il-laqgħat qed isiru bil-magħluq? b) Għaliex m'hemmx rappreżentanti tad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni, tal-Private Schools Association, Kunsilli Lokali, il-Kunsill Nazzjonali taż-Żgħażagħ, il- Federazzjoni ta' l-Industriji u Aġenziji oħrajn li żgur għandhom kontribut x'jagħtu meta tiġi diskussa l-prevenzjoni?

Għaliex lanqas il-Partit Nazzjonalista ma ġie mistieden meta l-Gvern ta' qabel kien innomina membru tal-Partit Laburista fil-Kummissjoni kontra l-Abbuż ta' l-Alkoħol u d- Droga?

Jista' l-Prim Ministru jitlob lil dawn l-organizzazzjonijiet jibagħtu r-reazzjonijiet tagħhom ħalli jiġi mistħarrġa mill-aġenzija mistiedna għal dawn il-laqgħat?

ONOR.

ALFRED SANT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi l- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

PENSJONIJIET

L-ONOR.

LOUIS GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Ekonomija u l- Finanzi: Jista' l-Ministru jispjega x'inhi l-pożizzjoni għar-rigward tal- pensjoni taħt l-Ordinanza tal-Pensjonijiet ta' dawk l-impjegati tal-Gvern li minn dipartimenti governattivi ġew assorbiti f'korporazzjonijiet jew entijiet parastatali?

Kemm hemm impjegati li jaqgħu f'din il-kategorija?

F'liema korporazzjonijiet jinsabu dawn il-ħaddiema?

Fiex waslu t-taħdidiet li kienu qed isiru fuq din il-materja u jista' issa jagħti tagħrif dettaljat dwar id-deċiżjoni li se tiġi mplimentata?

ONOR.

LINO SPITERI: Jiena mgħarraf li meta ħafna ex-impjegati tal-Gvern ġew assorbiti f'korporazzjonijiet jew entijiet parastatali, għalkemm ġie miftiehem illi s-servizz ma' dawn il-korporazzjonijiet jibqa' jgħodd għall- komputazzjoni tal-Pensjoni mit-Teżor taħt l-Ordinanza tal-Pensjonijiet, ma kien sar l-ebda ftehim fuq liema salarju din il-pensjoni għandha tinħadem.

Billi dawn il-gradi ma' dawn l-entijiet qatt ma' kienu dikjarati pensjonabbli skond kif tirrikjedi l-Ordinanza tal-Pensjonijiet, il-pensjoni ta' dawn l-impjegati qed tinħareġ skond is-salarju li kien ikollhom kieku baqgħu mal-Gvern fl-istess grad.

B'danakollu qed jitkomplew studji u taħditiet mal-partijiet konċernati biex tinstab soluzzjoni aċċettabbli għal dawn id-diffikultajiet.

Dawn sibt li jinvolvu aspetti legali u proċedurali li għadhom m'humiex maħlula.

Mhux possibbli li jingħataw dettalji dwar deċiżjonijiet li għad iridu jittieħdu, u li - kif forsi jaf l-Onor.

Membru - ilha ssir tfittxija għalihom.

S'issa l-pensjonanti li huma nvoluti huwa kif ġej:

|Korporazzjoni jew |Numru ta' | |enti Parastatali |Impjegati | |Water Services |120 | |Corporation | | |Telemalta |79 | |Corporation | | |Enemalta |61 | |Corporation | | |Malta Maritime |5 | |Authority | | |Malta International|13 | |Airport | | |Public Transport |9 | |Authority | | |Posta Ltd |14 | |University of Malta|14 | |Planning Authority |3 | |TOTAL |318 |

It-Teżor mhux f'pożizzjoni li jkun jaf in-numru ta' l-impjegati li għadhom jaħdmu mad-diversi entijiet u jkunu intitolati għall-pensjoni taħt l- Ordinanza meta jirtiraw.

SAĦĦA - WARD CLERKS

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Meta huwa mistenni li jiġi ffinalizzat il-proċess kollu u jiġu ppubblikati r-riżultati ta' l-eżami għall-Ward Clerks?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: M`għandhix x`inżid mar-risposta li kont tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 2074.

SANITA' - DIRETTURI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru ġentilment jinforma lill-Kamra f'liema stadju wasal l-ipproċessar ta' l-applikazzjonijiet għal ħatra tad-diretturi fil-Head Office tas- Sanita'?

Min hemm preżentement jokkupaw dawn il-postijiet?

ONOR.

ALFRED SANT: L-arranġamenti li għandhom jirregolaw il-ħatra ta' Kapijiet ta' Dipartimenti fis-Servizz Pubbliku, inkluż il-ħatriet li qed jirriferi għalihom l-Onor.

Membru, għadhom qed jiġu kkonsidrati.

Dawn il-postijiet preżentement huma okkupati kif jidher hawn taħt:

Dr John Cachia, Direttur (Institutional Health) li qiegħed ukoll jokkupa l-post ta' Acting CGMO

Dr Raymond Scerri, Direttur (Policy and Planning)

Dr Raymond Busuttil, Direttur (Primary Health)

Mr Saviour Lautier, Direttur (Human Resources)

Dr Hugo Agius Muscat, Direttur (Health Information)

SERVIZZ ĊIVILI - CGMO/DIRETTUR ĠENERALI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru ġentilment jinforma lill-Kamra f'liema stadju wasal l-ipproċessar ta' l-applikazzjonijiet għal ħatra ta' CGMO jew Direttur Ġenerali?

ONOR.

ALFRED SANT: Nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 3821.

SPTARIJIET - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk it-transfers li saru ġewwa l-isptarijiet sarux wara li ġew ikkonsultati l-unions, l-Acting CGMO, id-Direttur tan-Nursing Services u d- diretturi kliniċi?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Iċ-ċaqliq li sar, kien skond l-esiġenzi tas- servizz.

Il-konsultazzjonijiet saru mal-partijiet ikkonċernati.

SPTARIJIET - HOSPITAL LINEN SERVICES

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk id-Dipartiment għadux għaddej bil-ħsieb li ssir koperattiva bejn il- ħaddiema tal-Hospital Linen Services?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Deċiżjoni tittieħed fi żmien adattat.

SPTAR SAN LUQA - INFECTION CONTROL UNIT

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra min huma l-membri ta' l-Infection Control Unit ġewwa l-Isptar San Luqa?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: L-Infection Control Unit ta' l-Isptar San Luqa hija mmexxija mill-mikrobijoloġista, t-tabib Michael Borg, li jaqdi l- funzjoni ta' Acting Infection Control Officer u għandha wkoll żewġ Infection Control Nurses bi kwalifika ta' ENB 329 f' Infection Control Nursing li huma Paul Pace u Noel Abela.

QRATI - PROBATION OF OFFENDERS ACT, 1957

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx ippjanati xi emendi għall- Probation of Offenders Act, 1957 bil-għan li tiġi aġġornata għaż-żmenijiet tal-lum?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Kap 152 bħal liġijiet l-oħra kollha, hu dejjem miżmum taħt eżami biex jekk ikun hemm bżonn ta' aġġornament jiġi emendat.

Jekk l-Onor.

Interpellant għandu xi suġġerimenti x'jagħmel, jien lest li nikkonsidrahom.

QRATI - GĦAJNUNA LEGALI

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il persuna ġiet akkordata lilhom għajnuna legali fl-1996 u fl-1997?

X'kien l-ammont globali minfuq fl-1996 għal dan l-iskop?

ONOR.

CHARLES MANGION: "Ma tinżammx statistika tat-talbiet ta' l- għajnuna legali u ta l-ammonti nvoluti."

KUMMISSJONI GĦALL-AMMINISTRAZZJONI TAL-ĠUSTIZZJA

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba ltaqgħet il-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja fl-1996 u fl-1997?

Min huma preżentement il-membri li jikkomponuha?

ONOR.

CHARLES MANGION: Bejn Jannar ta' l-1996 u llum, il-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja ltaqgħet 15-il darba.

Il-Membri tal- Kummissjoni huma:-

President ta' Malta.

Chairman 2.

Prim Imħallef.

U.T. Dr J. Said Pullicino 3.

Avukat Ġenerali.

Dr A. Borg Barthet.

Imħallef Lino Agius.

Imħallef V. Caruana Colombo 6.

Maġistrat Dennis Montebello 7.

Maġistrat Patrick Vella 8.

Profs.

Rene Cremona 9.

Dr J. Micallef Stafrace 10.

Mrs Dolores Cristina.

QRATI - PROCESS VERBAL

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il "process verbal" għadu pendenti quddiem il-maġistrati inkwerenti li fihom għadu ma tlestiex ir-rapport?

Kemm minnhom ilhom pendenti għal iktar minn sena, għal iktar minn sentejn, għal iktar minn tliet snin, għal aktar minn erba' snin u għal iktar minn ħames snin?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.Interpellant li peress illi skond id-dispożizzjonijiet tal-Kodiċi Kriminali, b'mod partikolari l- artikolu 518 tiegħu, l-inkjesti li jinżammu mill-Maġistrati Inkwirenti huma minn natura tagħhom stess meqjusa sigrieti, l-informazzjoni mitluba ma tistax tingħata.

SPORT SUPPORT PROGRAMME

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm organizzazzjonijiet u/jew individwi bbenefikaw kull sena (sena b'sena) taħt l-iSport Support Programme minn meta beda jitħaddem il-programm?

Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista sħiħa bl-ismijiet ta' min ibbenefika u bl- ammont li rċieva kull benefiċċjarju?

Jista' l-Ministru jgħid hemmx il- ħsieb li l-programm jibqa' jitħaddem?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jien informat li sena b'sena bbenefikaw dawn l- organizzazzjonijiet u/jew individwi:

| |Organizzazzjon|Individ| | |ijiet |wi | |1992 |7 |- | |1993 |7 |- | |1994 |18 |1 | |1995 |30 |2 | |1996 |51 |2 | |1997 |2 |- |

Lista sħiħa bl-ismijiet ta' min ibbenefika u bl-ammont li rċieva kull benefiċjarju tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

Ir-risposta għall-aħħar mistoqsija hija fl-affermattiv.

SKEJJEL - SKOLA TAL-MUŻIKA

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm studenti fl-iskola tal-Mużika?

Jista' l-Ministru jgħid liema strumenti jiġu mgħallma u kemm hemm studenti li jitgħallmu l-istrumenti varji?

Jista' jgħid ukoll kemm kienet l-ispiża annwali ta' l-iskola, sena b'sena, bejn l-1992 u l-1996 (it- tnejn inklużi)?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Fl-iskola tal-Mużika Johann Strauss, il-Belt, din is-sena qed isir tagħlim f'diversi strumenti u teorija.

L-għadd ta' studenti hu ndikat kif jidher hawn taħt:

|Strument |Għadd ta' | | |Studenti | |Recorder | 9 | |Flute | 38 | |Oboe | 3 | |Clarinet | 31 | |Saxophone | 5 | |Bassoon | xejn | |French Horn | 5 | |Trumpet | 46 | |Trombone | 8 | |Althorn | 4 | |Euphonium | 2 | |Tuba | xejn | |Percussion | 26 | |Violin | 95 | |Viola | 13 | |Violincello | 19 | |Double Bass | 3 | |Classical | 70 | |Guitar | | |Modern Guitar | 37 | |Bass Guitar | 24 | |Harp | 10 | |Piano | 140 | |Pianoforte | xejn | |Accordion | xejn | |Organ-Electric| xejn | |Organ-Pedal | 8 | |Voice | 41 | |Basic | 140 | |Theory | 380 |

Numru ta' studenti hu 766.

L-ispiża annwali għall-Iskola tal-Mużika esklużi salarji kienet approx. hekk:

|1992 |Lm 3,654 | |1993 |4,530 | |1994 |4,426 | |1995 |2,962 | |1996 |5,789 |

DRAMA UNIT THEATRE PROGRAMME

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm studenti fl-iSkola tad-Dramma?

Jista' jgħid liema suġġetti speċifiċi jiġu mgħallma u kemm hemm studenti li jitgħallmu s-suġġetti varji?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: L-għadd ta' studenti li jattendu d-Drama Unit Theatre Programme hu 266.

|Suggetti mgħallma |Ghadd ta' | | |Studenti | |Junior Course (Age |158 | |11-14) | | |Movement/Improvisati| | |on | | |Intermediate Course | | |(Age 15-17) | | |Movement II |66 | |Improvisation II |66 | |Acting |66 | |Adult Courses (Age | | |18+) | | |Movement III |35 | |Acting Technique |42 | |Fencing |35 | |History of the |35 | |Theatre | | |Make-up |35 | |Stage-Management |35 | |Play Appreciation |35 |

L-ispiża annwali. esklużi salarji, għad-Drama Unit Programme kienet approx. hekk:

|1992 |Lm 300 | |1993 | | | |300 | |1994 | | | |500 | |1995 | | | |700 | |1996 | 5,000|

DIVIŻJONI TA' L-EDUKAZZJONI - DIRETTURI

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm diretturi ġenerali, diretturi u assistenti diretturi fid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni?

Jista' jgħid meta kull wieħed minnhom ħa l-ħatra u x'inhu l-minimu u l- massimu tas-salarju li jirċievi?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll jekk hux maħsub li xi ħadd minn dawn il-persuni jirtira bl-eta' bejn issa u l-aħħar ta' l-1998?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 3860 magħmula mill-Onor.

Richard Muscat, nixtieq ninformah kif ġej:

|Diretturi Generali | 1 | |Diretturi | 6 | |Assistenti Diretturi |12 |

Il-lista bl-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra għall- qari aktar kmieni f'din is-seduta.

DIVIŻJONI TA' L-EDUKAZZJONI - EDUCATION OFFICERS

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm Education Officers fid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista bl-ismijiet tagħhom kollha u bis-suġġett li kull wieħed minnhom jikkura?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra għall-qari.

UNJONI EWROPEA - PROGRAMM LEONARDO

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-programm ta' l-Unjoni Ewropea "Leonardo" hux qed jitmexxa mill-Ministeru tiegħu jew inkella mill- Ministeru għall-Ħarsien Soċjali?

Jekk qed jitmexxa mill-Ministeru tiegħu, jista' l-Ministru jgħid min tqabbad jaħdem fuq il-programm?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Il-flus għal dan il-programm jinsabu fil-vot ta' dan il-Ministeru.

Ix-xogħol fuqu qed isir b'kordinazzjoni mal-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ.

DIJABETE - DIABETES MELITUS

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Peress li qegħdin isiru studji li wkoll kienu waslu fi stadju avvanzat, biex ġenituri ta' pazjenti li jbatu minn diabete ġuvenili jikkwalifikaw għall-karta r-roża, minbarra li jieħdu l-benefiċċji ta' l-Iskeda V, xi ħaġa li nħasset il-ħtieġa tagħha għaliex l-ispejjeż żejda li jidħlu fit-trobbija ta' dawn it-tfal, kemm f'dik li hi dieta' kif ukoll affarijiet addizzjonali meħtieġa, jafu jkunu konsiderevoli, jista' l-Ministru jgħid fejn waslu dawn l-istudji u meta hemm il-ħsieb li jiġu attwati?

ONOR.

EDWIN GRECH: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Artiklu 23 ta' l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali jipprovdi li fejn persuna tkun qed tbati minn Diabetes Melitus din tkun tista' tingħata mediċini b'xejn mingħajr il- ħtieġa li tissodisfa t-test tal-mezzi.

Dan japplika wkoll f'każ ta' tfal.

Iżda l-Onor.

Interpellant jifhem li f'dan il-każ il-karta r-roża toħroġ f'isem dik il-persuna biss u ma tkunx tinkludi l-kap tal-familja, martu jew xi membru ieħor f'dik il-familja li ma jkunx ibati mid-diabete.

Dwar l-istudju li għalih qed jirriferi l-Onor.

Interpellant, ninformah li r- rapport tal-Kumitat li kien ġie maħtur fi żmien l-amministrazzjoni l-oħra, qed jingħata konsiderazzjoni mid-Drugs and Therapeutic Committee bil-għan li jiġi ffinalizzat it-tibdil propost fil-Ħames Skeda tal-liġi, li fost kondizzjonijiet u mard ieħor tinkludi d-Diabete.

SLIEMA - FERGĦA TAL-MEDIĊINI

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jara li jiġi nvestigat għaliex fuq preskrizzjoni ta' glibenclamide (euglucon) ġie mogħti metformin għal darba, darbtjen, mill-fergħa tal-Ħruġ tal-Mediċini f'Tas- Sliema?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Jekk l-Onor.

Interpellant jista b`mod konfidenzjali jgħaddili d-dettalji tal-każ li fuqu hija bbażata l- mistoqsija, dan ikun jista jiġi mistħarreġ bir-reqqa mid-dipartiment.

PTA - XIRI TA' KAROZZI ĠODDA

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Ġaladarba l-importazzjoni tax-char-a-bancs ġiet sospiża, hemm il-ħsieb li l-Gvern jirrifondi l-ħlas tad-depożitu li għamlu s-sidien ta' dawk li applikaw biex jimpurtaw char-a-bancs ġodda?

Kemm huwa l-ammont globali tad-depożitu?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jien informat li għad trid tittieħed deċiżjoni dwar id-depożitu li kienu għamlu s-sidien ta' 147 karozza tal-linja li kienu wrew l-intenzjoni tagħhom li jixtru karozza ġdida.

Tajjeb li jingħad li dan id-depożitu kien sar fi żmien (1995) meta tidher li kienet għadha l- intenzjoni tal-awtorita' li tkun hi li ġġib il-karozzi l-ġodda tant li d- dikjarazzjoni li s-sidien iffirmaw meta għamlu d-depożitu tgħid, fost l- oħrajn, qiegħed nobbliga ruħi li nixtri vettura ġdida mingħand l-istess awtorita' skond il-ftehim tas-17 ta' Mejju 1995'.

L-importazzjoni ġiet sospiża temporanjament ħalli tkun tista' tinstab soluzzjoni għall-problema li nħolqot, kif diġa' spjegajt drabi oħra, wara li kien deċiż li l-karozzi għandhom ikunu super low floor.

Ta' min josserva li l-prezz ta' dawn il-karozzi hu ferm ogħla minn dawk li kien hemm il-ħsieb li jinġiebu oriġinarjament u nħolqot problema kbira dwar x'għandu jkun l-ammont ta' sussidju.

L-ammont totali mħallas f'depożitu kien ta' Lm73,500.

LOCKERBIE - INVESTIGATURI

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk kienx hemm xi żviluppi ġodda bejn l-investigaturi tal- każ Lockerbie u l-Gvern in rappreżentanza ta' Air Malta?

L-investigaturi ta' dan il-każ partikolari kemm-il darba ġew Malta u ma' min saru it-taħdidiet?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li ma kienx hemm żviluppi f'dan il- każ.

L-investigaturi ta' dan il-każ ġew Malta diversi drabi sabiex jinvestigaw flimkien mal-Pulizija Maltin.

SKEJJEL - DYSLEXIA

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Id-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni u Kultura qiegħed jitratta każijiet ta' Dyslexia fl-iskejjel Governattivi?

X'inhi s-sitwazzjoni attwali u x'rimedji qiegħed jieħu d-dipartiment f'dan ir-rigward?

Id-dipartiment għandu persuni mħarrġa għal din il- kwalita' ta' sitwazzjoni?

Qatt sar xi rapport dipartimentali u x'konklużjonijiet kien fih?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

CHILD SUPPORT AGENCY

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: F'Malta teżisti xi forma ta' Child Support Agency li taqa' taħt xi ministeru jew tas-Saħħa jew dak tal-Ħarsien soċjali?

ONOR.

EDWIN GRECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il- mistoqsija lid-Dipartiment tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u tal-Familja.

PRIM MINISTRU - ŻJAJJAR LILL-EMIGRANTI

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid xi stedin kellu l-Prim Ministru biex iżur komunitajiet Maltin f'diversi pajjiżi fejn hemm dawn l-emigranti?

ONOR.

ALFRED SANT: Tnejn, stediniet informali, l-Awstralja u l-Kanada.

FIXED KIOSKS - PERMESSI

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Ministru jgħid jekk sarx xi tibdil fil-policy li ġiet adottata xi sena ilu li fixed kiosks jiġu allokati biss wara li tinħareġ tender mid-Dipartiment ta' l- Artijiet, u fuq sit approvat mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar qabel ma jinħareġ il-permess mill-Kummissarju tal-Pulizija?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi ma kienx hemm tibdil.

QRATI - KAWŻI KRIMINALI

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm appelli minn deċiżjonijiet prelimari ta' kawżi kriminali li minħabba tali appelli ma jistgħux jibdew il-ġurijiet?

Kemm minn dawn l-akkużati jinsabu taħt arrest preventiv?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.Interpellant li hemm għaxar appelli minn deċiżjonijiet preliminari ta' kawżi kriminali li minħabba tali appelli ma jistgħux jibdew il-ġurijiet.

Minn dawn il-każi hemm akkużat wieħed li jinsab taħt arrest preventiv.

QRATI - QORTI TAL-MAĠISTRATI

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm kumpilazzjonijiet quddiem il- Qorti tal-Maġistrati li ilhom pendenti aktar minn ħames snin?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni mitluba qed tinġabar u tingħata f'seduta oħra.

ŻEJTUN - TRIQ WIED IL-GĦAJN

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Nagħmel riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 3636 fejn int għidt li "id-dipartiment ma kellu l-ebda oġġezzjoni mis- sidien (tal-barrieri) fil-lokal".

Qed ngħaddilek separatament kopja ta' ittra ta' oġġezzjoni li dawn is-sidien batu lili u nifhem jien lid- deputati l-oħra tad-distrett, fejn jesprimu l-inkwiet tagħhom.

Fid-dawl ta' dan jista' l-Ministru jara li tiġi riveduta s-sitwazzjoni biex wieħed ikun ċert milli qed isir?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Wieħed jifhem li l-kopja ta' l-ittra, mingħajr data, mibgħuta lill-Onor.

Interpellant, nkitbet mis-sidien tal-barriera qabel ma nbeda xogħol fit-toroq pubbliċi.

Biex l-ilma tax-xita mit-toroq li ġew asfaltati ġodda ma jispiċċax fil- barriera li qiegħed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant u djar oħra fit- triq, tbaxxew toroq pubbliċi uħud sa tlett piedi, proprju sabiex jieħdu l- ilma tax-xita lejn il-bypass ta' Wied il-Għajn.

ANZJANI - DAY CENTRE FIL-GŻIRA

L-ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid jekk it- taħdidiet u l-kuntatti li kienu bdew bejn id-Dipartiment ta' l-Anzjani u l- Kunsilli Lokali tal-Gżira taħt l-Amministrazzjoni preċedenti dwar ftuħ ta' Day Centre għall-anzjani fil-Gżira tkomplewx?

Jekk fl-affermattiv, ġiex akkwistat xi post mill-Kunsill u xi ftehim sar mad-Dipartiment ta' l- Anzjani?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Kif tħabbar fil-media dan l-aħħar kien hemm kuntatti bejn is-Segretarjat ta' l-Anzjani u l-Kunsill Lokali tal-Gżira dwar Day Centre fil-post.

Il-post jidher addattat biżżejjed u wara tiswijiet estensivi jista jintuża bħala Day Centre.

Is-Segretarjat wiegħed kull appoġġ dejjem fl-isfond tal-budget provdut għal dan l-għan.

FONDAZZJONI GĦALL-ISTUDJI INTERNAZZJONALI - KONFERENZA

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid xi swiet lill-Fondazzjoni għall-Istudji Internazzjonali l-Konferenza Stability in the Mediterranean li saret fil-11 u t-12 ta' Ottubru ta' l-1996 billi jgħid xi tħallas item per item għal kull spiża li saret f'dan ir-rigward u lil min?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Peress li l-mistoqsija tirrikjedi ħafna riċerka, ir-risposta tingħata f'seduta oħra.

FONDAZZJONI GĦALL-ISTUDJI INTERNAZZJONALI - NEWSLETTER

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid fejn tiġi stampata n- Newsletter tal-Fondazzjoni għall-Istudji Internazzjonali, kemm tiġi tiswa kull ħarġa u jagħti lista ta' nies lil min titqassam kif ukoll igħid x'inhi l-ispiża tal-pustaġġ biex din tiġi ċirkolata?

Jista' l-Ministru jgħid jekk qatt ħarġitx sejħa għall-offerti biex din in-newsletter tiġi stampata?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Il-Fondazzjoni għandha vokazzjoni nternazzjonali u l-Foundation Circle isservi biex tinforma lill-komunita' nternazzjonali bl-attivita' tagħha passata u futura.

L-iskop hu li tiġi mħajra l- kollaborazzjoni mal-Fondazzjoni u l-parteċipazzjoni fl-attivitajiet tagħha.

Hawn Malta n-Newsletter tintbagħat lill-persuni li jista' jkollhom interess fl-attivitajiet tal-Fondazzjoni.

Il-Foundation Circle ilha tiġi ppubblikata sa mill-1992 u minn dejjem kienet stampata għand il-Union Press.

Jiġu stampati bejn l-1000 u 1500 kopja.

Il-mailing list qed tiġi mpoġġija fuq il-mejda tal-Kamra għall- qari.

Kull ħarġa tiswa mal-LM200.

Ma jinżammx kont separat ta' l-ispejjeż tal-posta.

FONDAZZJONI GĦALL-ISTUDJI INTERNAZZJONALI - XOGĦOL TA' FOTOGRAFIJA

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex Tufigno Photo & Video Services għandu l-copyright riżervata in kwantu għal dak li hu xogħol ta' fotografija li huwa jagħmel għall-Fondazzjoni għall-Istudji Internazzjonali?

Jista' l-Ministru jgħid kif ġie appuntat dan l-istudio kif ukoll jgħid jekk qattx inħarġitx sejħa għall-offerti għal dan is- servizz?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jien infurmat li l-istudio Tufigno ilu jaħdem mal- Fondazzjoni mit-twaqqif tagħha.

Inizjalment l-għażla kienet ispirata mill- fatt li Tufigno kienu l-fotografi semi-uffiċjali ta' l-Universita' mill- 1947.

Skond il-Fondazzjoni il-prossimita' ta' l-istudio għall-Fondazzjoni kien fattur importanti ħafna għaliex ħafna drabi s-servizz tiegħu jkun rikjest b'emerġenza.

Għalkemm ir-ritratti jġibu l-kliem copy right reserved dan isir biex ma jkunx hemm esplojtazzjoni kummerċjali.

Fil-fatt il-Fondazzjoni qatt ma kellha l-inqas problema li tuża r-ritratti meħudin minn Tufigno fil- pubblikazzjonijiet tagħha.

Il-Fondazzjoni, bħala kontro partita, tagħti kreditu lill-istudio.

FONDAZZJONI GĦALL-ISTUDJI INTERNAZZJONALI - KONFERENZI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'ħallset il-Fondazzjoni għall-Istudji Internazzjonali sabiex id-Direttur Ġenerali tagħha attenda l- konferenzi u laqgħat li ġejjin billi jagħti dettalji item per item ta' kull spiża li saret u lil min:- Barcelona (8 u 9 ta' Settembru, 1996); Montpellier (21 ta' Settembru, 1996) u Aix-en-Provence (18 ta' Ottubru, 1996)?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Peress li l-mistoqsija tirrikjedi ħafna riċerka, ir-risposta tingħata f'seduta oħra.

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-programm ta' konferenzi ppjanati mill-Fondazzjoni għall-Istudji Internazzjonali għall- perjodu bejn l-1 ta' April u l-aħħar ta' Diċembru ta' din is-sena?

Jista' l-Ministru jagħti lista' ta' dawn il-konferenzi kif ukoll igħid x'inhu antiċipat li jintnefaq fuq kull konferenza u liema huma l-iskopijiet wara l- organizzazzjoni ta' kull waħda?

ONOR.

FONDAZZJONI GĦALL-ISTUDJI INTERNAZZJONALI - PUBLIC LECTURES

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jagħti lista ta' Public Lectures li ġew organizzati mill-Fondazzjoni għall-Istudji Internazzjonali fil- perjodu bejn l-1 ta' Jannar ta' l-1986 u l-aħħar ta' Jannar ta' l-1997 kif ukoll igħid x'kienu l-ispejjeż fl-organizzazzjoni ta' kull lecture u lil min saru l-ħlasijiet relattivi?

Jista' l-Ministru jagħti wkoll lista ta' Public Lectures li l-Fondazzjoni għandha l-ħsieb li torganizza fil-perjodu bejn l-1 ta' April u l-31 ta' Diċembru ta' din is-sena kif ukoll igħid x'inhu antiċipat li jintnefaq fuq kull Public Lecture?

ONOR.

JAZZ FESTIVAL

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 3700, jista' l-Ministru jgħid min huma l-membri tal-kumitati il-ġdida tal- Maltafest?

Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-ammont ta' flus ivvotati għal Jazz Festival 1997?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Il-membri tal-Kumitat ġdid tal-Maltafest kif mħabbra riċentament huma:

Lino Farrugia - Chairperson

Membri

Cynthia Chircop Marie Therese Vassallo Alfred Spiteri Mallia Karmen Azzopardi Stephen Florian John J. Pace Ninette Micallef Profs.

J. Friġġieri Mary Lou Coppini Lino Cassar

L-istess Kumitat jiddeċiedi kemm se juża fondi mmirati għall-Maltafest biex minnhom jittellgħa l-Jazz Festival bħala parti mill-istess Maltafest.

Qed isir sforz mill-Kumitat il-ġdid biex b'nefqa anqas jittellgħa prodott aħjar.

ETC - SEJĦIET PUBBLIĊI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti lista sħiħa tat-talbiet li rċeviet l-ETC għall- permess għal sejħiet pubbliċi għal xogħol li l-korporazzjoni kellha mill- 1/11/96 sal-lum?

Liema azjendi applikaw għal permess, meta saret it-talba u meta ngħata l-permess f'kull każ?

ONOR.

EDWIN GRECH: Tabella li turi l-lista sħiħa ta' talbiet mingħand kumpaniji parastatali għall-permessi għas-sejħiet pubbliċi għal-xogħol li l- Korporazzjoni kellha mill-1 ta' Novembru 1996 sa l-aħħar ta' Frar 1997, meta saret it-talba u meta ngħataw il-permessi f'kull każ, tpoġġiet fuq il- Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

MSIDA - SLUM CLEARANCE/FLOOD RELIEF

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid meta huwa maħsub li jibda x-xogħol ta' kostruzzjoni ta' appartamenti tal-Gvern fl-area ta' l-Imsida fejn diġa' twaqqgħu xi blokki ta' bini (faċċata tal-Kappella tal-Kunċizzjoni)?

Meta hu maħsub li jitkompla x-xogħol fuq it-twaqqigħ li jonqos x'isir?

ONOR.

FREDDIE PORTELLI: Qed nassumi li l-Onor.

Interpellant qed jirreferi għal dik li qed tissejjaħ it-tielet fażi tal-proġett ta' slum clearance fl-Imsida.

Fil-fatt din l-area se titwaqqa' wkoll b'konnessjoni mal-proġett tal-flood relief u x-xogħol irid isir f'kordinazzjoni bejn id- Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar u Taqsima tax-Xogħlijiet.

Fil-fatt applikazzjoni għall-iżvilupp ta' din l-area għandha titressaq mid- Dipartiment tal-Bini u Tiswija tad-Djar f'April li ġej.

SLIEMA - SUB-POST OFFICE

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 3693, il-Ministru qed jikkonferma li twaqqfu l-preparamenti sabiex tinfetaħ sub-post office oħra f'Tas-Sliema fl-inħawi tal-Balluta kif kien ippjanat mill-bord preċedenti?

X'inhi r-raġuni għal dan, kemm-il darba t-tweġiba hija fl-affermattiv, għall-ewwel mistoqsija?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jien infurmat li il-Bord preċedenti ta' Posta Ltd. qatt ma kellu pjan biex jiftaħ Sub Post Office oħra f'tas-Sliema fl- inħawi tal-Balluta.

EXPO '98

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm flus hu maħsub li jintnefqu sabiex Malta tieħu sehem fl-Expo '98 ġewwa Lisbona - Portugal?

Sal-lum ġew iffurmati xi kuntratti mill-gvern Malti b'konnessjoni mal-parteċipazzjoni mal- organizzaturi tal-Expo '98?

Jekk fl-affermattiv, meta ġew iffirmati u min iffirma għall-Gvern Malti?

ONOR.

ALFRED SANT: Taħt l-Amministrazzjoni ta' qabel kien stmat li l- parteċipazzjoni ta' Malta kienet ser tlaħħaq madwar Lm285,000.

Qed isir studju biex din il-figura tiġi riveduta.

Sal-lum ma ġie ffirmat l-ebda kuntratt mill-Gvern Malti b'konnessjoni mal- parteċipazzjoni ma' l-organizzaturi ta' l-Expo 98.

TA' KANDJA - TWAQQIGĦ TA' KAMRA

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 3598, jista' l-Prim Ministru jgħid jekk saritx applikazzjoni lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar biex tinħatt din il-kamra?

Jekk ir-risposta hija fl-affermattiv, jista' l-Prim Ministru jgħid meta saret l-applikazzjoni u x'inhi r-riferenza ta' din l- applikazzjoni?

B'riferenza għall-istess tweġiba "il-ġebel kif ukoll it- travi ġew preservati" jfisser li ġew inkorporati u integrati mill-ġdida meta ttelgħet din il-kamra?

ONOR.

ALFRED SANT: It-tweġiba għall-ewwel parti tal-mistoqsija hi fin- negattiv.

Din il-kamra għadha ma ġietx imtella'.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB

MULTI-COMM LTD - KUNTATTI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'kuntatti kellha l-Mult-comm Ltd mal-Ministeru ta' l-Edukazzjoni fl-aħħar ħames snin?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Is-Segretarjat tal-Ministeru kellu kuntatti ta' natura kummerċjali mal-Multi Comm Ltd li kienu jikkonsistu f'xiri ta' pubblikazzjonijiet f'ġurnali u reklami f'gazzetti.

Id-Dipartiment tal-Bibljoteki u Arkivji ħallas lill-Multi Comm Ltd f'Diċembru 1996 is-somma ta' Lm404 għal reklami tal-Fiera tal-Ktieb li dehru f'"il-mument" u "in-nazzjon".

Fid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni ma kienx hemm kuntatti mal-Multi Comm Ltd fl-aħħar ħames snin.

Saru kuntatti mad-diversi Dipartimenti tad-Diviżjoni.

Ħadd minnhom ma jiftakar li qatt kien hemm xi kuntatti mal-Multi Comm Ltd fl-aħħar ħames snin.

Id-Dipartiment tal-Mużewijiet qatt ma kellu kuntatti mal-Multi Comm Ltd.

Inkwantu għad-Dipartimenti tal-Kultura u taż-Żgħażagħ u Sport, dawn saru jiffurmaw parti mill-Ministeru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali bisss minn Ottubru 1996.

Il-kuntratti li kellhom id-Dipartimenti in kwestjoni tul l-aħħar ħames snin kienet li din il-kumpannija pprovdiet lid- Dipartiment tal-Kultura permezz tal-Karnival b'apparat ta' amplifikazzjoni fl-1994 u fl-1995 waqt li pprovdiet monitors lill-Kumitat tal-Kanzunetta fl- 1995.

Inkwantu għad-Dipartiment taż-Żgħażagħ u Sport, din il-kumpannija tqabbdet biex tikordina xi xogħolijiet in konnessjoni mal-Kunċert ta' Zucchero f'Ġunju 1995 u tħallset is-somma ta' Lm4309.34.

Mill-informazzjoni li għandha l-Universita' ma kellha ebda kuntatti mal- Multi Comm Ltd dawn l-aħħar ħames snin.

FONDAZZJONI GĦALL-ISTUDJI INTERNAZZJONALI

L-ONOR.

CHIRS CARDONA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid xi flus irċeviet il- Fondazzjoni għall-Istudji Internazzjonali fil-perjodu l-1 ta' Jannar, 1986 sa l-aħħar ta' Jannar ta' l-1997, xahar b'xahar, għall-perjodu msemmi minn entitajiet Maltin jew barranin inkluż ukoll għotjiet jew ħlasijiet li saru mill-Gvern Malti?

Jista' l-Ministru jagħti rendikont xahar b'xahar kif intnefqu dawn il-kontribuzzjonijiet kollha xahar b'xahar għal kull sena msemmija?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll x'kien il-bilanċ tal-bank tal- fondazzjoni għal kull xahar tal-perjodu msemmi?

Jista' l-Ministru jgħid jekk kienx hemm xi dħul li minnu l-fondazzjoni ġemmgħet il-flus?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Rendikont ta' income u expenditure mill-1 ta' Jannar, 1987 sal-31 ta' Diċembru, 1995 tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

F'dan ir-rendikont qed jingħata dettalji tal-flus kollha li rċeviet il-fondazzjoni kemm mill-Gvern kif ukoll minn entitajiet oħra lokali u barranin u kif dawn il-flus intnefqu.

Il-flus li l- fondazzjoni kien baqalha fl-aħħar tas-sena qed jidhru fil-balance sheet bħala cash in bank.

Qed jidhru wkoll fl-Income & Expenditure Statement l- interessi li l-fondazzjoni daħlet minn flus il-bank.

Ma sarx audit qabel l-1 ta' Jannar, 1987 minħabba li dak iż-żmien il- kontijiet kollha tal-fondazzjoni kienu jitħallsu kollha direttament mit- Teżor, kif spjegat fin-nota tal-Audituri fl-Audit Accounts ta' l-1987.

L-accounts ta' l-1996 qed jiġi audited bħalissa u kopja tagħhom jintbagħtu fil-bidu tal-ġimgħa d-dieħla.

BIRGU - MUŻEW MARITTIMU

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jindika x'inhu maħsub li jsir bħala żvilupp fil-Mużew Marittimu tal-Birgu u jekk twarrbitx l-idea li jsir aċċess minn band'oħra u li jsir restaurant fis-sular t'isfel?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li dik il-parti tal-Mużew Marittimu, il-Birgu, li għad mhijiex miftuħa għal pubbliku tenħtieġ xogħol estensiv strutturali u ta' restawr.

Dan ix-xogħol imbeda s- sena l-oħra, wara li tlestew il-pjanti u d-disinji rilevanti għal dan il- proġett, u għandu jitkompla skond il-fondi disponibbli.

Id-daħla preżenti għal mużew hija waħda temporanja.

Meta jitlesta x- xogħol ta' restawr fis-sular t'isfel, tinħoloq intrata ġdida aktar xierqa minn wieħed mill-bibien tan-nofs.

Huwa ppjanat li eventwalment is-swali kollha tal-mużew jiġu armati bl- eżibiti u miftuħa għal pubbliku.

Huwa wkoll fi ħsieb id-Dipartiment tal- Mużewijiet li jipprovdi sservizzi kollha meħtieġa.

Dwar jekk għandux ikun hemm restaurant jew cafeteria fis-sular t'isfel, dan jiġi deċiż meta jkun il-waqt.

SKEJJEL - TQASSIM TAL-ĦALIB

L-ONOR LOUIS GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jistax il-Ministru jivverifika li fit-tqassim tal-ħalib lit- tfal ta' l-iskejjel hemm disponibbli d-diversi flavours li soltu kienu jingħataw?

Jikkonfermax li saru ilmenti lil kapijiet ta' skejjel dwar dan is-suġġett?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Bħala parti mill-proċess tad-deċentralizzazzjoni id-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni fdat f'idejn il-Kapijiet ta' l-Iskejjel bix- xiri tal-ħalib għall-iskejjel partikolari tagħhom.

Kull kap, fis-sistema preżenti, jagħmel l-arranġamenti diretti mal-Malta Dairy Products skond il-bżonn ta' kull skola u jieħu ħsieb l-ilmenti li jistgħu jinqalgħu dwar din il-materja.

Fejn jidħol kwalita' u kwantita' huma l-Kapijiet li jagħmlu l-kalkoli u jiddeċiedu.

Dwar dan ma kien hemm l-ebda tibdil u s-sistema għadha kif kienet jiġifieri li flixkun ta' pinta jinqasam bejn tliet itfal.

SKEJJEL - EŻAMIJIET

L-ONOR.

LOUIS GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Għaliex skond ċirkolari OPS/55/96 li ħarġet mid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni lill-kapijiet ta' l-iskejjel primarji dwar Jum il-Ġenituri tgħid li r-riżultati mhux se jintbagħtu minn qabel bil-posta imma jingħataw lill-ġenituri dak inhar stess?

Jaħsibx il-Ministru li b'hekk il-ġenituri ma jistgħux iħejju lihom infushom tajjeb għad-diskussjoni ma' l-għalliema dwar il-progress ta' wliedhom?

Jista' l-Ministru jieħu l-passi meħtieġa u jagħti struzzjonijiet lill-kapijiet ta' l-iskejjel biex ir-riżultati jintbagħtu lill-ġenituri qabel Jum il-Ġenituri?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Skond id-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni r-raġuni għaliex ir-riżultati ma jintbagħtux qabel Jum il-Ġenituri hija biex il- ġenituri jiġu nkoraġġiti jattendu għal Jum il-Ġenituri.

Il-biċċa l-kbira ta' l-iskejjel iżommu Jum il-Ġenituri ftit jiem wara li jispiċċaw l- eżamijiet.

Naħseb li għad fadal ħafna xi jsir biex il-ġenituri jkunu nformati aħjar dwar kif sejrin uliedhom fl-iskejjel - u mhux sempliċement bir-riżultati ta' l-eżamijiet

ŻGĦAŻAGĦ, SPORT, KULTURA U ARTI - TRASPORT

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid meta ħarġet l-aħħar tender għas-servizz taż trasport fis-Segretarjat Parlamentari taż-żgħażagħ, Sport Kultura u Arti?

Lil min ġiet assenjata u kemm kienu dawk li tefgħu l- offerta'?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: It-tender għas-servizz tat-trasport fis- Segretarjat Parlamentari għaż-Żgħażagħ, Sport, Kultura u Arti għadha qed tiġi pproċessata biex toħroġ.

KARNIVAL

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk kull min ħa parti fill-Karnival ta' l-irħula huwiex membru mħallas ta' l-FECC?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Kull min ħa parti fil-Karnival tal-irħula huwa membru fil-FECC u l-parteċipazzjoni saret fuq l-istess kriterji li kienu adottati fis-snin preċedenti.

ETC - FULJETT EDUFORUM

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jidhirlu l-Ministru li l-Korporazzjoni ta' l-Impjiegi u Taħriġ għandha tagħti kontribut fil-ħruġ tal-fuljett EDUFORUM?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: L-EDUFORUM huwa Newsletter tad-Diviżjoni ta' l- Edukazzjoni fil-Ministeru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali.

Il- Korporazzjoni ta' l-Impjiegi u Taħriġ taqa' taħt ir-responsabbilita' ta' Ministeru ieħor.

B'danakollu jkun ikkunsidrat kontribut għall-EDUFORUM mill-Korporazzjoni jekk dan ikun ta' nteress partikulari għad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni.

Fil-fatt, fil-ħarġa numru 6 ta' l-EDUFORUM, li dehret fi Frar 1997, hemm tagħrif dwar attivita' mill-korporazzjoni.

RAĦAL ĠDID - IPOĠEW

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx jew jistax ikun hemm xi rabta bejn l-Ipoġew ta' Raħal Ġdid u dak li nsab fi Triq il-Lellux f'Santa Luċija?

Jista l-Ministru jgħid jekk id-Dipartiment tal-Mużewijiet għamilx xi studju dwar l-Ipoġew ta' Triq il-Lellux?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: L-Ipoġew ta' Ħal Saflieni, ir-Raħal il-Ġdid, u dak fi Triq il-Lellux, Santa Luċija, huma t-tnejn monumenti tal-perijodu neolitiku u kienu jintużaw bħala oqbra kollettivi; għalkemm hemm differenza kbira fid-daqs ta' dawn iż-żewġ monumenti.

Waqt li l-Ipoġew ta' Ħal Saflieni huwa estensiv ħafna u maqtugħ fi tlett livelli separati, dak ta' Santa Luċija huwa ta' daqs ħafna iżgħar u kien fih kamra waħda biss maqtugħa fil-blat.

Is-sit ta' Santa Luċija kien ġie skavat u studjat mid-Dipartiment tal- Mużewijiet fl-1973.

Minn dak iż-żmien, l-istess dipartiment ħa ħsieb biex jikkonserva dan is-sit milli jiġi meqrud mill-iżvilupp, u ħa ħsieb jipproteġih ukoll billi jdawru b'reċint protettiv.

KATAKOMBI PALEO-KRISTJAN F'TAL-BARRANI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 3246 dwar il- katakombi Paleo-Kristjan f'Tal-Barrani jista' l-Ministru jgħid jekk id- Dipartiment tal-Mużewijiet għamilx stħarriġ - bħalma qed isir qrib Howard Gardens, ir-Rabat - fl-inħawi billi meta saret is-sejba, mad-daqqa t'għajn kien jidher li l-firxa tal-katakombi kienet kbira?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li waqt li kien qiegħed isir ix-xogħol ta' skavi fl-1993 fuq il-Katakombi Palaeo-Kristjan, f'Tal-Barrani, l-arkeoloġi mid-Dipartiment tal-Mużewijiet kienu stħarrġu wkoll numru ta' fissuri u dagħbien li kienu inkixfu f'dik iż-żona.

F'dik l- okkażjoni kienu nstabu żewġ oqbra separati, u t-tnejn kienu ġew skavati.

Il-bqija tal-fissuri nstabu li kienu ta' oriġini naturali.

SIT TA' GĦAJN ABDUL - FDALIJIET

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari W103 jista' l- Ministru jgħid jekk il-fdalijiet li d-Dipartiment tal-Mużewijiet irnexxielu jsalva fuq is-sit ta' Għajn Abdul humiex esposti għall-pubbliku u jekk dawn il-fdalijiet jixbħux b'xi mod lill-fdalijiet li nstabu f'Għar Dalam, fdalijiet li juru l-ħidma tal-bniedem?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant, li l-biċċiet ta' fuħħar preistoriku li d-Dipartiment tal-Mużewijiet irnexxielu jsalva minn fuq is-sit ta' GĦajn Abdul (Kerċem, GĦawdex) fis-snin sittin illum jinsabu esposti għall-pubbliku fil-Mużew Arkeoloġiku fiċ-Ċittadella tar- Rabat, GĦawdex.

Il-biċċiet tal-fuħħar misjuba GĦajn Abdul huma simili għal dawk misjuba ġewwa GĦar Dalam u jmorru lura għall-istess epoka preistorika - jiġifieri dak iż-żmien fil-preistorja Maltija li jissejjaħ l-"Fażi ta' GĦar Dalam" (c.5200 - 4600q.K).

HFCA - TLIELAQ TAL-KAROZZI

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jikkonferma li se tingħata għajnuna konkreta lil HFCA (Ħal Far Circuit Association) biex jiġi mibni ċirkwit għat-tlielaq tal-karozzi/muturi?

Jekk fl-affermattiv, jista' l-Ministru jgħid x'forma ta' għajnuna tingħata u fiex waslu t-taħdidiet ma' l-HFCA?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Il-materja in kwestjoni għadha mhijiex konkluża u qiegħda tiġi studjata fil-kwadru ta' l-iżvilupp tat-tlielaq tal-karozzi f'pajjiżna.

SKEJJEL - MIŻATI

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk għandhiex tħallas fee (miżata) fi skola tal-Knisja tifla mhix Maltija imwielda minn omma Maltija u biċ-ċittadinanza Maltija li tgawdi l-freedom of movement status peress li qed tgħix hawn Malta?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Fl-iskejjel ta' l-Istat tifla mhux Maltija imwielda minn Omm Maltija b'ċittadinanza Maltija u li tgawdi freedom of movement status ma tkunx obbligata li tħallas miżati ta' l-iskola sakemm tagħlaq l-eta' ta' 18-il sena.

Dan japplika wkoll għall-istudenti fl-iskejjel tal-Knisja.

BIBLIJOTEKA NAZZJONALI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk fil-Biblijoteka hemmx "IL- GIURIJIET CAPITALI TAL-MEUT LI SARU F'MALTA MINN ŻMIEN L-INGLIŻI" li dwarhom inkiteb artiklu fis-"Sunday Times" tat-2 ta' Marzu, 1997?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Fil-Bibljoteka Nazzjonali tinżamm kopja tal-ktieb imsemmi mill-Onor.

Membru.

Dan il-ktieb ta' 786 paġna kien stampat fl-1927 fit-Tipografija San Paolo, il-Belt.

SKEJJEL: DUN KARM SANT - TOILETS

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jieħu ħsieb li jsir ix-xogħol meħtieġ biex it-toilets tal-Kindergarten fl-iskola primarja Dun Karm Sant ta' Ħal Tarxien ikunu jistgħu jintużaw mit-tfal li bħalissa qed ikollhom jagħmlu użu minn oħrajn?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ittieħdu l-passi meħtieġa biex issir it-tiswija meħtieġa ħalli t-toilets imsemmija jkunu jistgħu jiġu wżati mit-tfal tal- Kindergarten.