MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 227 It-Tlieta, 16 ta' Ġunju, 1998 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 227

It-Tlieta, 16 ta' Ġunju, 1998

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.08 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 16 ta' Ġunju, 1998

WERREJ MINUTI 458

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI 458

TQEGĦID TA' KARTI 463

MOZZJONIJIET 464

RIŻOLUZZJONI DWAR ENFITEWSI TEMPORANJA TA' MOLLIJIET, BINI U DRITT

TA' RMIĠĠ FIL-BIRGU U L-ISLA LIL PORT COTTONERA LIMITED 464

AĠĠORNAMENT 494

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 500

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB 509

MINUTI

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): Hemm korrezzjonijiet għal- Minuti, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, nipproponi din l-emenda:

"F'paġna 3 tal-Minuti tas-Seduta Nru 226 li saret fil-15 ta' Ġunju 1998, minflok il-kliem "bħala ksur ta' privileġġ l-istqarrija għall- istampa Nru. 1098 b'riferenza għall-bini" għandhom jidħlu l-kliem "każ ta' ksur ta' privileġġ kontra l-Prim Ministru u d-Direttur ta' l- Informazzjoni b'riferenza għall-istqarrija għall-istampa Nru. 1098 dwar il-bini.".

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Minuti jistgħu issa jiġu konfermati?

(Onor. Membri: Iva)

Il-Minuti tas-Seduta Nru 226 li saret fil-15 ta' Ġunju 1998, kif emendati, ġew konfermati.

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI

MAINTENANCE AGREEMENTS

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

George Pullicino) staqsa lill- Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-ministru jgħid liema kienu d-dipartimenti governattivi, l-aġenziji governattivi, l- awtoritajiet statali u l-korporazzjonijiet pubbliċi li jaqgħu taħt id- dikasteru tiegħu u li kellhom maintenance agreements ma' kumpanniji privati għar-rigward ta' l-IT hardware u/jew software fis-snin 1996 u 1997?

Kemm kien il-ħlas f'kull każ kull sena?

Liema kumpannija pprovdiet dan is- servizz f'kull każ?

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru) (f'isem il- Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Maintenance agreements ta' din ix-xorta saru mill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma ma':

i) Hardware (DEC) Maintenance Agreement u Software Support (Operation Systems) and Maintenance Agreement.

ii) Oracle Support Maintenance Agreement.

Dawn il-maintenance agreements ġew ipprovduti minn Megabyte Ltd. għas-somma ta' ¥54,766.

Fl-istess perijodu sar maintenance agreement mal-ministeru, dak iż-żmien għall-ambjent, mal-kumpannija Infomate Limited.

Matul dawn is-sentejn l- ispiża totali kienet ta' ¥580,000.

PARK NAZZJONALI - KUNĊERTI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Jesmond Mugliett) staqsa lill- Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-ministru jgħid x'tenders, quotations jew direct orders ingħataw in konnessjoni mal- kunċerti fil-park nazzjonali f'Ta' Qali?

X'offerti ntefgħu għal dawn it-talbiet, min tefagħhom u liema xogħlijiet kienu mogħtija?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni):

Servizz ta' kiri ta' karozzi bix-xufier

Dan ix-xogħol ingħata lid-ditta John's Garage Ltd. bl-istess prezz tal- kuntratt ta' din l-istess ditta mal-Ministeru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.

Il-kumitat għat-tmexxija tal-park nazzjonali f'Ta' Qali ingħata roħs speċjali ta' 30% fuq il-prezz totali għal dan is-servizz.

Kiri ta' sound equipment

Għal dan ix-xogħol intefgħu offerti minn The Sound System Co. Ltd. u minn Light Sound Vision.

Dawn iż-żewġ offerti ntefgħu in konnessjoni ma' kunċerti mogħtija minn Fish u l-ieħor minn Bonnie Tyler flimkien ma' Spicey Girls.

Kiri ta' lighting equipment

Id-ditta Nexos & Co. Ltd ġiet magħżula biex tikri lighting equipment għal matul iż-żewġ kunċerti.

Quotations għal dan is-servizz intefgħu minn Nexos & Co. Ltd. u minn Light Sound Vision.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jista' l-Ministru jgħidilna mil-liema vot ingħataw dawn il-flus u jekk minbarra l-kumitat għat-tmexxija tal-park nazzjonali f'Ta' Qali kienx hemm xi persuni oħra li ħadu sehem f'dawn it-tip ta' arranġamenti li saru mal-ministeru?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR (Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Bħalma ntqal fir-risposta, fil-każ tas-servizz ta' kiri ta' karozzi bix-xufier intużaw l-istess proċeduri u prezzijiet ta' kuntratt ieħor eżistenti u fil-każ ta' kiri ta' sound equipment u light equipment il- kuntratt ingħata wara li nġabru l-quotations.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, diġa' saru diversi mistoqsijiet parlamentari biex inkunu nafu jekk kienx hemm xi arranġamenti ma' xi individwi minbarra mad-dipartimenti u ma' l-awtoritajiet tal-gvern biex dawn b'xi mod jieħdu sehem fl-organizzazzjoni ta' l-attivitajiet li saru fit-teatru tal-park nazzjonali.

Il-Ministru huwa f'pożizzjoni li jgħidilna ma' min saru dawn l-arranġamenti u x'koordinazzjoni kien hemm bejn l- għaqdiet, l-individwi u l-ministeru?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Speaker, mill-karti li għandi quddiemi ma jirriżultax li kien hemm xi arranġamenti ma' individwi partikolari.

Madanakollu huwa l-management committee ta' Ta' Qali li jieħu ħsieb jagħmel l-arranġamenti u jekk l-Onor.

Interpellant jixtieq iktar informazzjoni speċifika nitolbu jagħmilli mistoqsija bil-miktub.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, Massimo Ellul, li fl-elezzjoni li għaddiet kien kandidat tal-Partit Laburista, qal diversi drabi - b'kumbinazzjoni dan issemma llum stess fil-ġurnal "l-orizzont" - li kien hu li organizza ħafna affarijiet f'Ta' Qali b'koordinazzjoni mal-ministeru.

Allura jista' l-Ministru jgħidilna jekk sarux xi arranġamenti bejn il- ministeru u dan l-individwu?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Speaker, Massimo Ellul kien membru tal- kumitat għat-tmexxija tal-park nazzjonali f'Ta' Qali u għalhekk fil-każi li qed isemmi l-Onor.

Interpellant kien qed jaġixxi bħala membru tal-kumitat.

UE - ZONA TA' KUMMERĊ ĦIELES

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Joe Borg) staqsa lill- Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid xi studji saru s'issa mill-ministeru tiegħu jew minn kwalunkwe korporazzjoni jew entita' oħra pubblika li għaliha huwa responsabbli li janalizza jaqbilx għall-ministeru, għall-korporazzjoni jew għall-entita' pubblika konċernata li Malta tissieħeb f'zona ta' kummerċ ħieles biss ma' l- Unjoni Ewropea?

X'se jkun l-impatt fuq il-ministeru tiegħu jew inkella fuq kwalunkwe korporazzjoni u entita' oħra pubblika li għaliha huwa responsabbli?

Fi kwalunkwe każ, jista' l-Ministru jindika għall-ministeru tiegħu u għal kwalunkwe korporazzjoni jew entita' oħra pubblika li għaliha huwa responsabbli x'inhuma l-benefiċċji kollha li jinkisbu b'zona ta' kummerċ ħieles u li ma jinkisbux bi sħubija fl-Unjoni Ewropea?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari numru 14687.

AMBJENT - SKART - ECOPOD

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Joe Psaila Savona) staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għall- mistoqsija parlamentari tiegħi numru 14854 li oriġinarjament saret lill- Viċi Prim Ministru u li issa ġiet riferuta lilu, jista' l-Ministru, issa li waslu biex jgħaddu s-sitt xhur minn meta kellha tibda s-sistema ta' l- Ecopod, jagħti rendikont ta' l-osservazzjonijiet li saru s'issa?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: L-iskart li ġie pproċessat bis-sistema ta' l- Ecopod f'dawn il-ħames xhur ilaħħaq l-ammont ta' 11,392 tunnellata.

Dan l- ammont huwa iktar minn dak li ġie pproċessat fl-1997, li kien ta' 9,687 tunnellata, u huwa viċin dak li ġie pproċessat fl-1996 li kien jammonta għal 13,843 tunnellata.

L-inkonvenjent li sofrew ir-residenti matul dawn is-sentejn għall-ipproċessar ta' din il-kwantita' ta' skart m'huwiex komparabbli mas-sitwazzjoni preżenti fl-inħawi ta' dan l-impjant.

In-numru ta' Ecopods li ġew mimlija s'issa jammonta għal 73 borża.

Minn dawn ġew miftuħa 36 borża u l-materjal tagħhom qiegħed jiġi pproċessat biex jimmatura u jrendi iktar kompost.

L-ewwel riżultat ta' kompost li ġie pprovdut minn din is-sistema huwa nkoraġġanti ħafna.

Bis-sistema li kienet titħaddem qabel kien jiġi pprovdut 20% kompost mill-iskart organiku wara li jkun diġa' tneħħa madwar 45% mill-iskart li jkun daħal fl-impjant.

Bis- sistema esperimentali rriżulta li l-ammont ta' kompost li l-materjal organiku qiegħed irendi tela' għal 77%.

Dan ifisser li filwaqt li l-ammont ta' skart li kien jidħol fl-impjant qabel kien irendi madwar 11% f'kompost, bis-sistema l-ġdida l-ammont ta' kompost li qiegħed jiġi provdut mill- iskart huwa ta' madwar 42%.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, xi ftit tax-xhur ilu kien intqal li l- miżbla tal-Magħtab kif ukoll diversi miżbliet oħrajn se jingħalqu sabiex jintużaw għar-rimi tal-materjal li jintuża għall-kostruzzjoni.

Kif nafu, fil-każ tal-miżbla tal-Magħtab ġara bil-maqlub għaliex minflok ingħalqet, qiegħda tkompli tikber b'ritmu mgħaġġel ħafna.

Jien informat li hemm barriera waħda biss li qiegħda tintuża għal dan il-għan.

Jista' l-Ministru jgħidilna jekk ingħatax permess li dan il-materjal jintefa' f'barrieri oħrajn ukoll?

Jista' l-ministru jgħidilna x'passi ttieħdu min-naħa tal- ministeru rigward l-intejjen li qed joħorġu kontinwament mill-miżbla tal- Magħtab u li qed inittnu l-inħawi kollha tal-madwar, partikolarment Buġibba u l-Qawra?

Bla ebda dubju għadna ferm 'il bogħod milli nsolvu l-problema ta' l-iskart f'pajjiżna.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Speaker, jiddispjaċini ngħid li l-Onor.

Interpellant m'huwiex informat tajjeb f'dan ir-rigward għaliex fil-fatt mhux barriera waħda biss qiegħda tintuża għar-rimi tal-materjal għall- kostruzzjoni imma jidhirli li qed jintużaw xi erba' jew ħames barrieri u r- raġuni li għaliha m'humiex qed jiġu liċenzjati iktar barrieri għal dan il- għan hija sempliċi.

Bħalissa l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma qiegħda taħdem fuq skema li permezz tagħha qiegħda tassigura li ddaħħal sistema ta' insurance għal min jopera dan it-tip ta' barrieri għaliex minkejja li aħna dejjem ngħidu li fil-barrieri għandu jintefa' biss skart inorganiku, jiġifieri materjal ta' bini, wieħed ma jistax jeskludi l-possibbilta' li jkun hemm xi ħadd irresponsabbli li jitfa' affarijiet oħrajn.

GĦalhekk il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma qiegħda tara x'tista' tagħmel biex jekk jinqala' xi inċident bħal dak li kellna ftit ilu meta tniġġeż l-ilma tal-pjan minħabba żejt maħruq, tkun tista' tilqa' għal din l-eventwalita' mill- ewwel.

Fil-fatt kif aċċennajt ftit ilu, fl-estimi ta' din is-sena ġiet saħansitra vvotata somma sabiex permezz tagħha tinħareġ insurance kontra dan it-tip ta' inċident.

Barra minn hekk id-dipartiment qiegħed jaħdem sabiex jinżamm record ta' l- iskart li qed jinġarr ġewwa l-barrieri.

Fil-fatt il-burdnara ġew imqabbda jirreġistraw il-vetturi li jġorru l-iskart bihom u qegħdin nassiguraw li kull trakk li jidħol fil-Magħtab ikun liċenzjat li jġorr l-iskart u jekk ma jkunx ma jitħalliex jidħol.

Qed nittamaw li fil-futur qarib tiddaħħal sistema bħalma hemm fl-Awtorita' ta' l-Ippjanar biex f'każ li wieħed ikun irid ikisser xi blat jew iwaqqa' xi proprjeta', jimla formola li fiha mhux biss jindika l-materjal li jkun irid jitneħħa imma wkoll min hu s-sid tal- proprjeta', min hu l-burdnar li se jġorr dan il-materjal u fejn se jittieħed.

Din il-formola mbagħad tgħaddi għand id-dipartiment u b'hekk ikun magħruf fejn ittieħed ċertu skart.

Madam Speaker, l-iskop li għalih il-gvern illiċenzja numru ta' barrieri biex jintefa' fihom il-materjal li jintuża għall-kostruzzjoni huwa sabiex jipprovdi a short-term solution għall-problema kbira ta' l-iskart li għandna f'pajjiżna, għaliex il-parti l-kbira ta' l-iskart li nipproduċu f'pajjiżna, jidhirli 85%, ġej mill-industrija tal-bini u ma jistax ikun li dan jibqa' jittieħed fil-Magħtab.

Fil-fatt jekk wieħed iqabbel l-ammont ta' materjal li jintuża għall-kostruzzjoni u li ntefa' fil-Magħtab matul dawn l-aħħar xhur - jiġifieri minn mindu ddaħħlet sistema ġdida ta' liċenzjar u ġew illiċenzjati iktar barrieri għal dan il-għan - ma' l-ammont ta' materjal li kien jintefa' qabel, insibu li dan naqas b'mod konsiderevoli.

Għalhekk jiena niċħad bl-iktar mod kategoriku li l-miżbla tal-Magħtab qed tikber b'mod esaġerat.

Madam Speaker, ta' min jgħid li qabel ma ħadna dawn il-passi li semmejt, aħna konna kkalkolajna li l-lifespan tal-miżbla tal-Magħtab kienet ta' sentejn u għalhekk irrealizzajna li hemm bżonn li nsibu a short-term solution sakemm naraw x'se nagħmlu.

Fil-fatt wara li saru diversi konsultazzjonijiet ma' kull min huwa involut f'dan il-qasam ġie deċiż li wieħed mill-metodi li bih jista' jiġi kkontrollat l-ikbar persentaġġ ta' skart li jidħol fil-Magħtab li, kif għidt diġa', huwa l-iskart tal-materjal li jintuża fil-bini, huwa li dan jintradam fil-barrieri.

Naturalment aħna ma waqafniex hemmhekk għax kieku, għall-grazzja ta' l-argument, kellna nilliċenzjaw il-barrieri kollha ta' pajjiżna xorta hemm limitu ta' kemm jista' jintefa' materjal fihom.

Fil-fatt bħalissa qed nistudjaw diversi long-term solutions li nistgħu nieħdu f'dan ir-rigward u nittama li fl- aħħar inkunu nistgħu naslu għal ċerti konklużjonijiet.

Madam Speaker, jien naħseb li ma nkun qed nikxef l-ebda sigriet jekk nirrimarka li qed nikkonsidraw u neżaminaw bis-serjeta' s-sistema ta' land reclamation permezz tar-rimi ta' materjal li jintuża fil-qasam tal- kostruzzjoni, liema sistema tintuża f'pajjiżi oħra.

Ta' min jgħid li fil- miżbla tal-Magħtab qed jintefa' wkoll skart organiku, u dan minħabba li fl- impjant tar-riċiklaġġ ta' Sant'Antnin qed jidħol biss madwar 30% ta' dan l- iskart.

Dan ifisser li 70% ta' l-iskart organiku kollu li jipproduċi pajjiżna qed imur fil-Magħtab.

Fattur importanti li joħroġ minn dan kollu huwa li jekk kemm-il darba l-esperiment ta' l-Ecopod jirnexxi, din is- sistema tkun tista' tiġi estiża għal postijiet oħrajn, inkluż f'GĦawdex, u b'hekk niffrankaw il-ħtieġa li nibnu transfer station għall-iskart minn Għawdex għal Malta, kif kien hemm il-ħsieb li jsir.

Naturalment il-miżbla tal-Magħtab ma tistax tingħalaq għal kollox għax dejjem se jkun hemm ċertu skart, bħall-plastic u l-metall, li jista' jiġi riċiklat.

Madam Speaker, ikun tajjeb jekk ngħid ukoll li ftit tax-xhur ilu d- dipartiment kien ħareġ sejħa għall-offerti għal min hu interessat li jixtri fractions mill-iskart, jiġifieri min jixtri l-aluminium, min jixtri l- ħġieġ, min jixtri l-ħadid u min jixtri l-karta, u fil-fatt dawn it-tenders ingħataw.

Kien hemm saħansitra min kien interessat li jixtri fractions differenti ta' skart mingħand il-gvern sabiex jirriċiklahom.

Aħna qed naraw li ma neħdux il-problema ta' l-iskart f'pajjiżna bħala problema waħda imma nanalizzaw kull tip ta' skart u nistudjaw x'inhu l-aħjar proċess li għandna nużaw biex niddisponu minnu.

Naturalment jifdlilna l-problema ta' l-iskart kliniku u tossiku pero' jidher li l-awtoritajiet tas-saħħa qed jitkellmu dwar il-possibbilta' li l-inċineratur li hemm fl-Isptar San Luqa jkun jaħdem aħjar.

Madam Speaker, kif forsi wieħed jista' jinduna, meta nitkellmu fuq l- iskart inkunu qed nitkellmu fuq problema wiesgħa mhux ħażin u għalhekk huwa importanti li nittrattaw din il-problema bis-serjeta' għaliex jien inħoss li bħalma fi żmenijiet oħra ċerti nuqqasijiet f'servizzi infrastrutturali kienu jimpedixxu l-iżvilupp f'pajjiżna, illum il-ġurnata jekk mhux se nsibu soluzzjoni ġusta għall-mod kif aħna nittrattaw l-iskart f'pajjiżna dan se jimpedilna l-iżvilupp ukoll.

Ma jistax ikun li l-iskart ta' pajjiżna jibqa' dejjem jikber mingħajr ma nsibu soluzzjonijiet sostenibbli għal din il-problema.

Rigward dak li semma l-Onor.

Galea, jiġifieri li qed joħorġu ċerti rwejjaħ mill-Magħtab, ngħidlu li jien ma waslulix rapporti fuq hekk, pero' se nagħmel l-investigazzjonijiet neċessarji f'dan ir-rigward u nieħu azzjoni dwarhom.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): Sinjura President, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar persuni sentenzjati jew taħt arrest preventiv li ħarbu mill-ħabs bejn l-1987 u l-1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 15051.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali.

ONOR.

EVARIST BARTOLO (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 150 ta' l-1998 - Ordinamenti ta' l-1998 għall-Grad ta' Master of Philosophy - M.Phil. - fiċ-Ċentru għat-Teknoloġija tal- Komunikazzjoni;

Avviż Legali Nru 151 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 tal-Kors għall-Grad ta' Bachelor of Science - B.Sc - (Business and Computing);

Avviż Legali Nru 152 ta' l-1998 - Ordinamenti għall-Grad ta' Master of Philosophy - M.Phil. - fil-Fakulta' ta' l-Arkitettura u Inġinerija Ċivili, 1998;

Avviż Legali Nru 153 ta' l-1998 - Ordinamenti tal-Kors għall-Grad ta' Master of Philosophy - M.Phil. - fl-Istitut tal-Gżejjer u Stati Żgħar, 1998;

Avviż Legali Nru 154 ta' l-1998 - Ordinamenti għall-Grad ta' Doctor of Philosophy - Ph.D. - fl-Istitut tal-Gżejjer u Stati Żgħar, 1998;

Avviż Legali Nru 155 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 tal-Kors għall-Grad ta' Master of Science - M.Sc. - in Environmental Planning and Management;

Avviż Legali Nru 156 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 tal-Kors għall-Postgraduate Diploma in Social Work - P.G. Dip.

S.W.; u

Avviż Legali Nru 157 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 tal-Kors għad- Diploma in Agriculture - Dip.

Agric.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA (Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar aġenziji tal-kiri ta' karozzi użati mid-dikasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja, bejn l-1 ta' Novembru 1997 u l-31 ta' Marzu 1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 14077.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru tal-Biedja u Sajd.

ONOR.

NOEL FARRUGIA (Ministru tal-Biedja u Sajd): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar il-prezz u l-kwantita' ta' tonn maqbud matul Mejju 1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 15132.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet.

Il- Prim Ministru.

MOZZJONIJIET

RIŻOLUZZJONI DWAR ENFITEWSI TEMPORANJA TA' MOLLIJIET, BINI U DRITT TA' RMIĠĠ FIL-BIRGU U L-ISLA LIL PORT COTTONERA LIMITED

ONOR.

ALFRED SANT: Sinjura President, nipproponi din il-mozzjoni:

Billi l-Gvern tar-Repubblika ta' Malta beħsiebu jikkonċedi b'titolu ta' enfitewsi temporanja lill-Port Cottonera Limited il-mollijiet, bini u dritt ta' rmiġġ fil-Birgu u l-Isla kif deskritt aħjar fl-abbozz ta' kuntratt imqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra, għaż-żmien, bil- korrispettiv u taħt il-kondizzjonijiet li jinsabu fl-istess abbozz;

U billi huwa maħsub fil-paragrafu (c) tas-subartikolu (1) ta' l- artikolu 3 ta' l-Att dwar it-Trasferiment ta' Artijiet tal-Gvern, Kap. 268, li art li tkun proprjeta' tal-Gvern jew amministrata minnu tista' tiġi trasferita "skond riżoluzzjoni speċjali tal-Kamra tad-Deputati li tkun fis-seħħ fil-ħin tat-trasferiment";

U billi huwa xieraq li t-trasferiment fuq imsemmi jsir skond riżoluzzjoni speċjali tal-Kamra tad-Deputati;

Għalhekk huwa b'dan riżolut li l-mollijiet, il-bini u d-dritt ta' rmiġġ fil-Birgu u l-Isla kif deskritt aħjar fl-abbozz ta' kuntratt li jinsab imqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kif ukoll fid-dokument "A" anness ma' din ir-riżoluzzjoni, liema dokument "A" jagħti klawsola ġdida li tissostitwixxi lill-klawsola numru 2.2 ta' l-abbozz tal- kuntratt imqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra fis-26 ta' Mejju 1998, jiġi mogħti lill-Port Cottonera Limited għall-iskop, il-pattijiet u kondizzjonijiet imsemmija fl-istess abbozz.

MADAM SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

JOE MIZZI: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Rimarki?

Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Sinjura President, kif għarraft lill-Kamra l-bieraħ, b'deċiżjoni tal-Kabinett din il-mozzjoni li qed titressaq min-naħa tal- gvern hija mozzjoni ta' fiduċja fil-gvern u iktar 'il quddiem se nelabora fuq ir-raġunijiet li wasslu lill-gvern biex iressaq din il-mozzjoni b'dan il-mod.

Kif taf is-Sinjorija Tiegħek, din il-mozzjoni diġa' tressqet quddiem il-Parlament il-ġimgħa li għaddiet imma m'għaddietx, u allura evidentement hemm affarijiet ta' natura politika serja li jimmotivaw il-mod kif qed titressaq quddiem il-Kamra llum.

Biss, jekk is-Sedja tippermettili l-ewwel nixtieq niċċara ċerti affarijiet tekniċi li għandhom x'jaqsmu ma' din il-mozzjoni.

Sinjura President, l-ewwelnett nixtieq nagħmilha ċara li l-kuntratt li qed jitressaq quddiem il-Parlament ma' din il-mozzjoni, fl-opinjoni tagħna, huwa identiku għal dak li tressaq il-ġimgħa li għaddiet.

Jien naf li hawn argumenti min-naħa l-oħra tal-Kamra fis-sens li għamilna emendi li ma kenux sanzjonati u li ma jidhrux fil-kuntratt u għalhekk irrid nagħmilha ċara li dan huwa l-istess kuntratt li tressaq il-ġimgħa li għaddiet.

Sa ftit taż- żmien ilu kuntratti ta' dan it-tip kienu jersqu quddiem il-Parlament, imbagħad wara b'att amministrattiv, kienu jiġu mibdula u kienu jinbidlu anke x-shareholders u qisu ma ġara xejn.

Imma kemm ilu fil-poter dan il- gvern ir-regoli ta' kif jersqu l-kuntratti saru iktar iebsa.

Biżżejjed ngħid li llum meta jkun hemm bidla sostanzjali fil-kuntratt jew fix- shareholders fuq bażi ta' deċiżjoni li jkun ħa l-Ombudsman, il-kuntratt jerġa' jitressaq quddiem din il-Kamra.

Din hija xi ħaġa tajba u serja u diġa' saret kemm-il darba, pero' sa ftit taż-żmien ilu, minkejja li kienu jinbidlu ċerti klawsoli fil-kuntratt u kienu jinbidlu x-shareholders, bħalma ġara, per eżempju, fil-każ tal-car park tal-Belt, kien qisu qatt ma ġara xejn u kien ikun hemm sempliċement arranġament amministrattiv li jissana s-sitwazzjoni.

Sinjura President, fil-każ ta' dan il-kuntratt ġara li fil-ġurnata li fiha tressaq quddiem il-Parlament, jiġifieri bħall-bieraħ ġimgħa, saret bidla li tirrigwarda l-aċċess.

Issa ta' min jgħid li effettivament din il- bidla wessgħet id-dritt ta' aċċess lill-pubbliku Malti u Għawdxi, liema aċċess kien diġa' rikonoxxut b'mod ċar u serju fl-abbozz ta' kuntratt.

GĦalhekk aħna ngħatajna l-parir legali li peress li l-arranġament ġdid li ġie negozjat u li dwaru l-Kamra ġiet informata kien qiegħed jagħti lill- pubbliku iktar drittijiet mill-kuntratt, kulma kien hemm bżonn kien illi l- Kamra tiġi informata b'dik il-bidla.

GĦaliex?

Għax l-aċċess kien diġa' garantit b'mod ċar, b'mod serju u b'mod sod, u bil-bidla li saret nhar it- Tnejn wara nofsinhar dak l-aċċess ġie iktar speċifikat - ma ngħidx "imtejjeb" - u kkjarifikat.

Hawnhekk nixtieq nerġa' nenfasizza li l-parir li kellna kien illi ġaladarba kienu qed jingħataw iktar drittijiet lill- pubbliku, jew aħjar kienu qed jiġu ċċarati iktar id-drittijiet tal-pubbliku biex dan il-kuntratt jiġi dejjem iktar issanat, kien biżżejjed li nirrapportaw lill-Kamra li saret dik il-bidla.

Għalhekk jien bħall-bieraħ ġimgħa, qabel wasalna għall-vot qomt u qrajt il-klawsola l-ġdida.

Qalulna li din il-klawsola l-ġdida ma kenitx qiegħda fil-minuti uffiċjali.

Dan huwa veru, imma din qiegħda fit-transcript ta' dak id-dibattitu u t- transcript huwa ċar.

Dakinhar qabel wasalna għall-vot jien qomt biex ngħid fiex tikkonsisti eżattament din il-klawsola, u fil-fatt issa din il- klawsola, jiġifieri dik li qrajt bħall-bieraħ ġimgħa qabel ma vvotajna, tinsab fl-abbozz ta' kuntratt illi għandha quddiemha din il-Kamra.

GĦalhekk irrid nerġa' nagħmilha ċara li llum aħna qed inressqu l-istess kuntratt li vvotajna fuqu bħall-bieraħ ġimgħa.

Hawnhekk ikolli ngħid li fejn qabel kuntratt bħal dan kien ikun jista' jgħaddi by coach and horses minn dan il-Parlament - u aħna rbatnieha din il-ħaġa - illum jekk tgħaddi biċċa tibna, ta' l-oppożizzjoni jipprovaw jaqbdu magħha biex imbagħad ikunu jistgħu jgħidu: Qed taraw kif il-kuntratt ma kienx tajjeb biżżejjed!

Bir- rispett kollu, bejn kif kienu jimxu l-affarijiet sa sena u nofs ilu u kif qed jimxu llum hemm baħar jaqsam.

Imma issa ħalli nqajjem punt tekniku ieħor.

Sinjura President, nixtieq inressaq minnufih - u nittama li ma jkunx hemm tfettiq fuq din - emenda teknika żgħira oħra għal dan l-abbozz li għandna quddiemna, liema emenda toħroġ minn dan li se ngħid.

Fil-kuntratt li għaddejna l-ġimgħa li għaddiet kien imsemmi l-mument meta jkun hemm l- awtorizzazzjoni biex il-gvern jidħol għat-twettiq ta' dan il-kuntratt.

Fil- fatt dan l-abbozz apposta ħallejnieh kif kien il-ġimgħa li għaddiet biex issa nressqu din l-emenda ħalli nuru fejn dak li rridu nagħmlu llum hu differenti minn dak li kien hemm bħall-bieraħ ġimgħa.

Ħalli naqra din l- emenda teknika li qed nipproponi.

Din tgħid hekk:

"Illi minnufih f'tarf il-mozzjoni għandhom jiżdiedu l-kliem "B'dana wkoll illi minflok il-kliem "not later than the twelfth day of June one thousand nine hundred and ninety eight" kull fejn jinstabu fil- klawsola 4.6 ta' l-abbozz ta' kuntratt fuq imsemmi, għandhom jidħlu l- kliem "not later than four days after the approval of the resolution by the House of Representatives authorising the Government to enter into this deed".".

Din hija l-emenda teknika qed inressaquha għax ġaladarba l-kuntratt m'għaddiex sa meta kellu jgħaddi ħalli sat-12 ta' Ġunju jkun jista' jiġi ffirmat il-kuntratt proprju, aħna qegħdin ngħidu li l-kuntratt għandu jitmexxa 'l quddiem sa erbat ijiem wara li jiġi awtorizzat mill-Kamra tad- Deputati.

Din hija l-unika bidla teknika li qegħdin nagħmlu għall-abbozz li kellna l-ġimgħa li għaddiet u għalhekk nittama li issa ma jkunx hemm min joqgħod ifettaq fuqha u jkun irid jieħu seduta fuqha wkoll.

MADAM SPEAKER: Min jissekonda, jek jogħġobkom?

ONOR.

CHARLES MANGION: Nissekonda.

ONOR.

ALFRED SANT: Sinjura President, ikun tajjeb li mill-ġdid nagħti l- motivazzjoni għal din il-mozzjoni, li hija xi ħaġa sabiħa u importanti li ġrat.

Apparti minn mobilizzazzjoni oħra, mill-ġimgħa li għaddiet 'l hawn eluf ta' ċittadini mit-Tieni Distrett - kif nafu, dan jinkorpora fih l- Isla, il-Birgu, Bormla, il-Kalkara, il-Fgura, ix-Xgħajra u parti minn Ħaż- Żabbar - imma partikolarment mill-Isla, il-Birgu, Bormla u l-Kalkara, għamlu petizzjoni li tqassmet bl-iktar mod ħieles, liema petizzjoni kienet tgħid hekk:

"Aħna hawn taħt iffirmati qegħdin nitolbu li r-riżoluzzjoni biex iseħħ il-proġett tal-yacht marina u l-iżvilupp ta' Dockyard Creek terġa' titressaq għall-approvazzjoni fil-Parlament.

Aħna nemmnu li dan il- proġett barra li se jipprovdi impjiegi lill-familji u liż-żgħażagħ tagħna, se jsebbaħ l-inħawi tagħna, jiġġenera n-negozju u jgħin biex aħna u l-poplu Malti kollu jkun jista' jgawdi ambjent aħjar f'din il- parti ta' Malta.

Dan kollu żgur li jwassal biex din il-parti ta' Malta terġa' tieħu r-rispett mistħoqq.".

Bħalma għidt diġa', din il-petizzjoni hija ffirmata minn eluf u eluf ta' ċittadini mill-Isla, il-Birgu, Bormla u l-Kalkara u fiha l-identity card number, l-isem, il-kunjom u l-indirizz kif jitolbu r-regolamenti.

(Onor. Membri: Hear, hear) GĦalhekk issa nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Petizzjoni ffirmata minn residenti tat-Tieni Distrett dwar il-bini ta' yacht marina fil-Cottonera u l-iżvilupp ta' Dockyard Creek.

Sinjura President, ħaġa bħal din lilna tikkonfortana u ssaħħaħna fil- fehma tagħna, ċioe' li apparti mir-raġunijiet politiċi, li se jkolli ċans nitkellem dwarhom fit-tul, u mir-raġunijiet ta' żvilupp ekonomiku li beħsiebni nibda bihom, fil-Kottonera hemm moviment popolari favur dan l- iżvilupp, anzi jien ngħid li f'Malta u Għawdex kollha hemm dan it-tip ta' moviment, għax iċ-ċittadini ma jistgħux jifhmu kif dan il-Parlament wasal għad-deċiżjoni li jivvota kontra mozzjoni bħal din.

GĦalhekk kif għidt diġa', dan il-fatt iktar u iktar ikompli jimmotiva u jsaħħaħ ir-rieda tal- Gvern Laburista li jqis din il-mozzjoni li qed iressaq illum bħala waħda ta' fiduċja stretta fih.

Issa ħalli nispjega ftit x'jgħid il-kuntratt li qed nippreżentaw.

Sinjura President, il-kuntratt li qed nippreżentaw jgħid li l-mollijiet tal-Birgu li qegħdin 'il hinn mill-baċir numru 1 tat-tarzna jingħataw b'ċens ta' 99 sena lill-kumpannija li hija fformata minn konsorzju ta' industrijalisti Maltin ma' investituri Amerikani biex flimkien ma' bini li jdawwar dawn il-mollijiet u flimkien ma' l-użu tal-mollijiet li jinsabu faċċata, li jiġu n-naħa ta' l-Isla, jiġu żviluppati f'yacht marina ta' ċerta importanza fejn l-ispiża kapitali li tkun trid issir ma tistax tkun inqas minn ¥6 miljun.

Kif qalulna kemm-il darba anke l-esperti tad- Dipartiment ta' l-Artijiet, din forsi hija l-ewwel darba li l-benefikati li għandhom isiru ġew speċifikati b'dan id-dettall, b'din is-serjeta' u b'din il-preċiżjoni kollha.

Iktar minn hekk, il-kuntratt jispeċifika wkoll illi jekk dawk li qed jingħataw il-kuntratt ma jonorawx l-obbligi tagħhom se jkunu maqrusa b'mod li jkollhom iħallsu penali li jammontaw għal mijiet ta' eluf ta' liri.

Ta' min iżid jgħid li dawk li jingħataw il-kuntratt huma obbligati wkoll illi sa l-ewwel sena minn meta jinħarġu l-permessi ta' l- Awtorita' ta' l-Ippjanar - aħna dejjem ittamajna li l-awtorita' ma ttawwalx f'dan il-każ, iktar u iktar meta wieħed iqis li daħħalnieha mill-ewwel f'dan il-proġett - ikunu għamlu l-irmiġġi u l-equipment kollu li bih tista' taħdem il-yacht marina u li sat-tieni sena jkunu bnew madwar din l-area l- faċilitajiet kollha neċessarji biex il-yacht marina tkun tista' tiżviluppa bħala ċentru kummerċjali.

Ta' min jgħid ukoll li l-kera li se tingħata fuq dan il-kumpless kważi mill-bidu nett ta' l-operat tiegħu se tlaħħaq l-ammont ta' ¥300,000, jiġifieri kważi terz ta' ¥1 miljun, u kull għaxar snin titla' b'perċentwali ta' 10%.

Huwa importanti li wieħed iżomm dawn il-figuri f'moħħu għaliex hawnhekk m'aħniex qegħdin nitkellmu fuq iċ-ċejċa imma qegħdin nitkellmu fuq kera, jiġifieri fuq dħul minn ċens illi b'mod jew ieħor żgur illi huwa sostanzjali.

Apparti minn hekk, ta' min jgħid ukoll li m'hemmx dubju li proġett bħal dan se jkollu spill-over effects ekonomiċi u kummerċjali kbar għall-poplu tal-Kottonera u għall-poplu kollu ta' Malta u Għawdex.

Ċertament li jekk wieħed joqgħod janalizza u jifli t-tip ta' rabtiet illi jinħolqu meta jkun hemm proġett u potenzjal enormi bħal dan isib li n-numru ta' mpjiegi li jinħolqu fiz-zona tal-yacht marina, apparti mill-istadju ta' kostruzzjoni tal-proġett, faċilment ilaħħaq il-mijiet.

Sinjura President, nixtieq issa norbot dan il-proġett mal-fatt li dan il- gvern ħass il-ħtieġa li jinkwadra l-proġett dwar l-iżvilupp tal-Kottonera f'xi ħaġa iktar kbira u wiesgħa.

Pero', qabel xejn, irrid infakkar illi waħda mill-problemi li għandu pajjiżna hija li m'huwiex jagħraf jivvalorizza tajjeb biżżejjed l-assi naturali li għandu.

Huwa minnu li aħna ma tantx għandna assi naturali bħal faħam u żejt - sakemm ma nsibuhx għada! - imma mbagħad għandna ċerti assi naturali bħall-portijiet li minn dejjem kienu importanti għal pajjiżna għax minn dejjem attiraw lejna interess strateġiku, militari u kummerċjali.

Sfortunatament f'dawn l-aħħar snin pajjiżna ma rnexxilux jgħaqqad flimkien il-valuri mhux iktar strateġiċi daqskemm ċentrali u naturali tal-portijiet tan-naħa tal-Port il- Kbir ħalli nibdew żvilupp ġdid, u dan dejjem fil-kontest li f'dawn l-aħħar snin l-investiment barrani ġdid lejn pajjiżna nixef, ħlief forsi fejn tidħol l-SGS-Thomson.

U mhux billi n-naħa ta' l-oppożizzjoni tipprova tibni l-ħrafa li fi żmienha kellna xi influss ta' investiment ġdid barrani f'pajjiżna.

Dan mhux veru.

Biżżejjed infakkar fil-proġetti li taparsi ġew iħasslu f'din il-Kamra meta ġabu hawnhekk riżoluzzjonijiet dwar art li kienet tinsab in-naħa tal-Bajja ta' San Ġorġ biex jibnu żewġ lukandi.

Dak iż-żmien kienu qalulna li għal dan il-proġett ġejja kumpannija Franċiża u oħra Olandiża biex imbagħad wara li għadda ż-żmien u għaddew il-kuntratti minn dan il-Parlament irriżulta li l-investitur hekk imsejjaħ barrani li kellu jersaq biex jimxi fuq dawk il-kuntratti kien għosfor u effettivament iż-żewġ lukandi l-kbar, jiġifieri s-San Ġorġ Corinthia Hotel u r-Radisson Baypoint Hotel, spiċċaw saru minn investiment Malti.

Naturalment I wish all the luck lill-investiment Malti, imma bla ebda dubju f'pajjiżna hemm bżonn li nwieżnu l-investiment lokali b'investiment barrani ħalli b'hekk inkunu nistgħu nagħtuh iktar għajnuna u inkoraġġiment.

Sinjura President, meta aħna bdejna nistudjaw x'għandu jsir tlaqna b'dan il-ħsieb strateġiku ta' importanza nazzjonali f'moħħna, jiġifieri li nipprovaw nivvalorizzaw mill-ġdid il-vantaġġi naturali kbar li għandu pajjiżna, fosthom il-portijiet.

Kien hemm wisq żmien fejn lablabna fil- vojt, fejn għidna li se naslu x'imkien u ma wasalniex u għalhekk kien hemm ħtieġa kbira li naraw x'nistgħu nagħmlu għall-Port il-Kbir u għall-area ta' madwaru.

Mhux billi l-Kap ta' l-Oppożizzjoni u sħabu jiġu jgħidulna li kemm damu fil-gvern huma għamlu minn kollox u ppjanaw u ppjantaw!

Huwa veru li forsi ppjanaw u ppjantaw, imma ma waslu mkien għax meta aħna pprovajna naraw fejn waslu sibna li kważi kellna nibdew kollox mill-ġdid.

GĦalhekk kien hemm bżonn ta' ħsieb ġdid, ta' impetu ġdid u modern u mhux biż-żigużajg ta' l-imgħoddi biex naraw kif nistgħu nagħtu lill-portijiet il- kbar ta' pajjiżna sentiment ġdid.

Ridna naraw ukoll li b'dak li nagħmlu, kemm bl-investiment Malti kif ukoll b'dak barrani, inressqu iktar affarijiet produttivi lejn pajjiżna.

Hemm bżonn li ntejbu, li nġeddu u li nkabbru l-istock produttiv tal-pajjiż, u dan jista' jsir billi jiġġedded l- investiment Malti, billi jkun hemm iktar investiment Malti u billi jkun hemm iktar investiment barrani f'pajjiżna, liema investiment imur lejn affarijiet produttivi.

Sinjura President, kif għidt diġa' aħna tlaqna bil-ħsieb li nagħtu spinta 'l quddiem lill-proġetti kollha li nistgħu nħasslu għall-portijiet tradizzjonali tagħna u għalhekk rajna x'kien hemm imħejji, imma l-unika ħaġa li sibna kienet li daqs sitt snin jew ma nafx kemm-il sena ilu l-Gvern Nazzjonalista kien beda jinnegozja ħalli jmexxi 'l quddiem żvilupp f'Manoel Island u Tigne'.

Jiġifieri hawnhekk qed nitkellmu fuq iz-zona kollha min-naħa ta' Tigne' f'Tas-Sliema għan-naħa ta' Marsamxett, għall- qasma l-oħra tal-Belt u għan-naħa l-oħra tal-Kottonera.

Fil-fatt li sibna kien li dawn bdew il-proġett ta' Manoel Island u waqfu f'nofs leħja, tant li meta staqsejna fejn waslu l-affarijiet ħadd ma kien jaf.

Li sirna nafu hu li kien hemm ċertu Bannister li suppost kien qed imexxi n-negozjati ta' xi proġett imma meta ċċekjajna fejn wasal dan il-proġett ħadd ma kien jaf eżattament fejn huma l-affarijiet.

Ta' min jgħid li l-ħsieb wara l-proġett ta' Manoel Island kien li Manoel Island u Tigne' jiġu rivitalizzati b'investiment Malti li kellu jwassal għal zoni residenzjali ġodda, għal faċilitajiet ta' lukandi kif ukoll għal faċilitajiet rikreattivi.

Imma, bir-rispett kollu, iktar minn hekk ma sibna xejn.

Naturalment dan kollu bilfors kellna norbtuh mal-fatt li parti mir-rivitalizzazzjoni tal-portijiet tagħna għandha tkun mogħtija għall- ħtieġa li nagħtu nifs ġdid lill-Kottonera għax minkejja li fl-imgħoddi kien hemm numru ta' Maltin u GĦawdxin li lill-Kottonera kienu jarawha qisha xi ħaġa li għadha lura u xi ħaġa depressed, il-potenzjal u l-istorja tagħha huma tremendi, enormi.

Jien dejjem nibqa' impressjonat, u għadni impressjonat sal-lum, bin-numru ta' barranin li jmorru l-Birgu b'kumbinazzjoni u jogħxew u jibqgħu ossessjonati b'dak li jaraw, u jistaqsuna ċar u tond kif jista' jkun li area bħal din ilha daqstant snin f'dan l-istat.

L-istess nistgħu ngħidu għad-diplomatiċi barranin li ħafna minnhom meta jkunu se jixtru xi appartament iħarsu lejn il-Birgu jew l- Isla.

Imbagħad apparti mill-valur storiku ta' dawn il-postijiet hemm ukoll il-ħsieb li z-zona kollha tal-port tkun tista' tintuża b'mod kummerċjali, b'mod ġdid u b'mod modern ħalli nivvalorizzawha.

Mela għandna z-zona tal-Kottonera li jixirqilha u li għandha fejn ittejjeb u ssaħħaħ l-affarijiet tagħha b'investiment ġdid, għandna z-zona ta' Manoel Island li għandha bżonn tiġi mqajma mill-ġdid u mbagħad għandna wkoll il-Belt.

Rigward il-Belt nistgħu ngħidu li iktar ma jgħaddi ż-żmien din iktar qed tispiċċa spopolata; iktar qed jonqos il-kummerċ ġdid fiha u iktar qed jonqsu t-turisti minnha.

Fil-fatt biżżejjed ngħidu li ħafna mill- Beltin bir-raġun jgħidu li l-Belt saret qisha GĦawdex għax it-turisti jiġu għal nofs ta' nhar u jitilqu 'l barra minnufih.

Allura anke hawn meta rajna x'jista' jsir irrealizzajna minnufih li din hija belt imdawra bil- baħar u fiha hemm port kbir, jiġifieri bla ebda dubju għandha tiġi vvalorizzata b'mod jew ieħor.

Għalhekk iktar ma beda jgħaddi ż-żmien u iktar ma studjajna l-potenzjal iktar bdejna naraw il-ħtieġa li Manoel Island u Tigne' jerġgħu jiġu vvalorizzati u l-ħtieġa li mmexxu ħalli dak il-proġett jerġa' jitlaq u mhux inħalluh staġnat, kif ħallewh in- Nazzjonalisti qabilna.

Fil-fatt aħna ftaħna n-negozjati mal-konsorzju konċernat minnufih biex nerġgħu nfasslu dak li kien qed isir ħalli l-proġett ikun jista' jitlaq.

Imbagħad ħarisna lejn l-iżvilupp tal-Belt u bix-xogħol kbir li għamel l- Onor. Karmenu Vella u anke bix-xogħol volontarju li kienu għamlu grupp ta' esperti privati li qabbadna, ġiet identifikata l-ħtieġa li l-Belt tiġi żviluppata f'terminal tal-cruise liners.

Forsi hawn wieħed jistaqsi: X'inhu dan it-terminal tal-cruise liners?

F'dawn l-aħħar snin beda jidher ċar li qed jiżdied in-numru ta' cruise liners li jagħmlu cruises fil- Mediterran u għalhekk hija idea sublimi li nipprovaw nagħmlu lil Malta ċentru biex il-cruise liners jiġu hawn Malta, iduru mal-Mediterran u jerġgħu jieqfu hawn Malta.

B'hekk filwaqt li jkun qed jiżdied in-numru ta' turisti lejn Malta biex imorru fuq dawn il-cruises, fl-istess ħin tkun qed tiżdied il-ħidma għall-Belt.

Sinjura President, proġett ieħor li ġie propost u li mxejna fuqu huwa dak li minn taħt il-Belt tinfetaħ forma ta' mina li tgħaqqad in-naħa tal-port ta' Marsamxett man-naħa l-oħra li tiġi faċċata tal-Kottonera biex nassiguraw li jkollna komunikazzjoni min-naħa għall-oħra tal-port.

Jien għall-ewwel ħsibt li dan huwa proġett li ma jistax jirnexxi, iktar u iktar minħabba li mbagħad ikunu jridu jinbnew numru ta' lifts biex in-nies jitilgħu minn taħt il-Belt għal fuq.

Imma, oħroġ il-għaġeb, hemm numru ta' investituri privati li huma interessati fi proġett bħal dan u diġa' għamlu l-proposti tagħhom.

Wara li għamilna ċertu screening tal-Belt, issa qed nersqu lejn in-naħa tal-Kottonera fejn għamilnieha ċara li għandna nivvalorizzaw u mmexxu 'l quddiem il-potenzjal ta' din iz-zona kif, wara kollox, konna wegħedna fil-manifest elettorali tagħna.

Sinjura President, kien hemm tliet oqsma li ħdimna u li għadna naħdmu fuqhom; il-ħtieġa li Sant'Anġlu ma jibqax fl-istat ta' abbandun li jinsab fih imma jingħata ħajja ġdida biex isir kalamita għat-turisti, għall- investimenti, għall-interess storiku kif ukoll għall-interess kulturali; il- ħtieġa li l-mollijiet tal-Birgu u l-bini ta' madwar jintużaw biex tassew jiġbdu l-investiment; u l-ħtieġa li tiġi żviluppata yacht marina bil- faċilitajiet annessi magħha, inkluż li l-baċir numrru 1, minkejja li huwa importanti li jibqa' f'idejn il-ħaddiema tat-tarzna, jiġi żviluppat b'mod li jkun parti mill-kumpless turistiku u kummerċjali ġdid li ridna naraw u mmexxu fil-Kottonera.

U fil-fatt hekk għamilna.

F'dawn l-aħħar sena u nofs aħna ma konniex qed nitkellmu biss fuq l-istrinġenzi finanzjarji, ma konniex qed nitkellmu biss fuq it-tħejjija ta' abbozz ġdid għal-liġi li tirrigwarda l-pulizija, ma konniex qed naħdmu biss fuq kif se jkollna l- aħjar relazzjonijiet li qatt kellha Malta ma' l-Ewropa, ma konniex qed naħdmu biss biex inneħħu t-taxxa tal-VAT u ndaħħlu t-taxxa tas-sisa, kif għamilna, ma konniex qed naħdmu biss biex indaħħlu iktar serjeta', iktar dixxiplina u iktar kontroll fit-tmexxija tal-gvern - dak għamilnieh u għadna qed nagħmluh - imma konna qed naħdmu wkoll biex immexxu l-proġetti tal-Kottonera 'l quddiem.

U dawn ma mexxejnihomx 'il quddiem kif ippretendiet l-oppożizzjoni Nazzjonalista, imma b'serjeta', b'galbu, bi ħsieb u bl-ikbar trasparenza.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Effettivament għal dak li għandu x'jaqsam mal-baċir numru 1 nista' ngħid li d-diskussjonijiet mat-tarzna baqgħu għaddejjin u l-project team li waqqafna fi ħdan it-tarzna biex jiġu suġġeriti proġetti oħra għall-istess tarzna ħa x-xogħol ta' konverżjoni li kellu jsir fil-baċir numru 1 bis- serjeta', tant li ġie identifikat il-proġett li jista' jsir u li permezz tiegħu dan il-baċir se jkun jista' jingħata spinta 'l quddiem u jservi ta' attrazzjoni ġdida bħala park tal-wirt turistiku, kulturali u kummerċjali tal-baħar tal-Kottonera.

Fil-fatt anke x-xogħol fuq dan jinsab miexi.

Biżżejjed ngħidu li diġa' sibna investiment barrani li huwa interessat f'dan il-proġett u aħna, min-naħa tagħna, se nagħmlu minn kollox biex inkunu nistgħu nżewġu l-ħidma u l-parteċipazzjoni tal-ħaddiema tat-tarzna ma' dan l-investiment privat ġdid li qed nattiraw kemm minn barra kif ukoll minn Malta.

Sinjura President, ta' min jgħid ukoll li ftaħna diskussjonijiet ma' l- Ordni ta' San Ġwann biex jieħu f'idejh il-forti ta' Sant'Anġlu.

Dawn id- diskussjonijiet għadhom għaddejjin, imma l-punt huwa li jekk l-Ordni ta' San Ġwann jieħu f'idejh dan il-forti l-ewwelnett inkunu qed nattiraw lejna l-interess dirett li għandhom ħafna mill-mexxejja ta' l-Ordni ta' San Ġwann li jkabbru r-relazzjonijiet tagħhom ma' Malta, it-tieni nett inkunu qed nattiraw lejna l-interess tal-kungressi li jorganizza l-Ordni ta' San Ġwann kif ukoll l-interess tat-turisti li jiġu Malta u jkunu jridu esperjenza ġdida f'pajjiżna jew fil-Kottonera.

Din hija xi ħolma?

B'daqshekk qed nipprovaw nisirqu xi wirt ta' xi ħadd?

Le, qegħdin sempliċement nipprovaw noħolqu ambjent ġdid għax dan hu li għandha bżonn il-Kottonera u jekk kemm- il darba tingħata dan l-ambjent ġdid issir l-isbaħ belt ta' Malta.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Sinjura President, l-istess nistgħu ngħidu għall-moll tal-Birgu għax hemmhekk bħalissa hemm moll li ma jintuża għalxejn.

Huwa veru li jekk trid tista' tmur tgħum f'dak il-ħama.

Fil-fatt l-Onor.

Gonzi biss kien interessat li jagħmel hekk s'issa, imma qalulu biex ma jgħumx hemm!.

Allura dan il-moll għandu jibqa' hekk?

Aħna għidna li l-ideali hu li dak il-post jiġi żviluppat f'yacht marina, u anke hemm ridna li dan ikun investiment sod u serju.

Aħna qed inressqu dan il-proġett għaliex dan kien l-ewwel wieħed mill-proġetti kollha li semmejt li wasal sal-barkun.

Ta' min jgħid ukoll li wasalna biex nikkonkludu anke l-proġett ta' Manoel Island, grazzi għax-xogħol tajjeb ħafna li għamel l-Onor.

Charles Mangion flimkien mat-team tiegħu.

Il-gvern l-ieħor kien dam xi erba' jew ħames snin iħawdu fuq dan il-proġett biex imbagħad spiċċaw raqdu fuqu.

Barra minn hekk il-proġett tal-baċir numru 1 riesaq biex ikun formolat fi proġett serju, flimkien mal-ħaddiema tat-tarzna.

Hekk ukoll il-proġett tat- terminal cruise liners fejn wara li għamilna diversi kuntatti internazzjonali - fil-fatt kien hemm xi 20 konsorzju interessati fih - issa se nagħmlu l-għażla skond l-aħjar offerta li jkollna, bħalma għamilna fil- każ tal-mollijiet tal-Birgu fejn wara li għamilna gara internazzjonali mbagħad għażilna skond kif qablilna li nagħżlu.

Sinjura President, tajjeb ngħid li l-mudelli għal dawn il-proġetti kollha huma bbażati fuq il-mod li bih il-gvern jaħdem mas-settur privat.

Fil-fatt fil-manifest elettorali tagħna aħna għamilnieha ċara - u ma se nagħmel l- ebda apoloġija għal dan - li se nagħtu nifs ġdid lis-settur privat biex ikun hu li jiżviluppa l-affarijiet.

Dan huwa l-mudell ta' kif irridu naħdmu; jiġifieri mhux il-gvern jagħmel kollox hu u jispiċċa jġorr iktar milli jiflaħ imma jingħata nifs ġdid lill-ekonomija u lit-tmexxija tal- pajjiż permezz ta' investimenti produttivi, maħduma u maħsuba mal-gvern.

Fil-fatt kull wieħed minn dawn il-proġetti li semmejt huwa bbażat fuq dan il-mudell, jiġifieri li s-settur privat jingħata xi ħaġa, imma mbagħad ikun mistenni li jagħmel benefikati serji fuqha, li jagħti ċerti garanziji fuqha, li jipprovdi faċilitajiet produttivi fuqha u li jagħti ċans li jiġu żviluppati s-setturi ta' l-ekonomija u ta' l-impjiegi fil-pajjiż.

Mela għandna kullana ta' proġetti; għandna l-proġett ta' Manoel Island, il- proġett ta' taħt il-Belt, il-proġett tat-terminal tal-cruise liners, il- proġett tal-baċir numru 1, il-proġett tal-Birgu u l-proġett ta' Sant'Anġlu, biex ma nsemmix ukoll proġetti oħra li jridu jiżviluppaw bl-istess mod.

Aħna qed inħarsu lejn dan li għandna quddiemna bħala wieħed mill-mudelli li qed naħdmu fuqhom u jekk inwaqqfu xi wieħed minn dawn il-proġetti nkunu qed inwaqqfu proġetti oħra.

Jekk dan jiġri kull ħsieb li s-settur privat jista' jiddijlja mal-gvern b'ċerta serjeta' jisfa fix-xejn.

Din hija xi ħaġa li l-gvern irid jiffaċċjaha u jrid jistaqsi: Imma aħna għandna s- saħħa politika u r-rwol li dak li qed nipprospettaw għall-pajjiż inwettquh?

Aħna għandna mandat u rrid infakkar li f'Ottubru ta' l-1996 fuq il- manifest elettorali Laburista kellna l-appoġġ ta' maġġoranza ta' 8,000 ruħ.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Sinjura President, aħna m'aħniex qed nagħmlu xi ħaġa minn wara dahar il- poplu jew li qed tkisser ir-rieda tal-poplu, anzi qed inwettqu r-rieda tal- poplu għax f'dan il-pajjiż hemm il-bżonn strateġiku li jkollna investiment produttiv ġdid.

Jekk ma nagħmlux hekk se nistaġnaw, kif ġara taħt Gvern Nazzjonalista fejn staġnajna għal żmien twil wisq għax l-affarijiet kienu jaħbuhom.

U kif kienu jaħbuhom?

Kienu jaħbuhom billi l-gvern kien ikompli jippompja l-liri fl-ekonomija; kien joħroġ mill-budget u jippompja l-liri.

B'dan il-mod kienu jaħbuh l-istaġnar!

Imma jekk wieħed jirrealizza x'kien qed jiġri dak iż-żmien, isib li fil-pajjiż ma kellniex biżżejjed investiment dirett privat u barrani.

GĦalhekk imbagħad il-produttivita' tagħna waqgħet lura u l-performance tagħna biex noħolqu l-impjiegi - minkejja l-ħafna stqarrijiet min-naħa l-oħra - bdiet tonqos u tmajna matul is-snin.

Jekk wieħed janalizza b'mod xjentifiku u professjonali x'kien qed jiġri jsib li matul is-snin taħt iż-żewġ gvernijiet - din nixtieq nagħmilha ċara - l-ekonomija tagħna naqqset mill-potenzjal tagħha biex iżżid l-impjiegi fil-pajjiż u allura llum hemm bżonn strateġiku li nindirizzaw din il-problema billi għallinqas naraw li nivvalorizzaw l- assets naturali tagħna bis-serjeta'.

Dan il-proġett, li huwa parti minn din l-istrateġija, huwa l-ewwel wieħed li wasal sal-barkun u, kif għidt diġa', jekk inwaqqfu dan il-proġett inkunu qed nipperikolaw il-proġetti l- oħra kollha.

Imma dan il-gvern m'hu se jaċċetta li jipperikola l-ebda proġett li jsir fl-interess tan-nies tal-Kottonera u tal-Maltin u l- GĦawdxin kollha kemm huma.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Sinjura President, ikun tajjeb jekk infakkar ukoll li aħna qed nagħmlu dan fil-kontest ta' l-iktar strateġija wiesgħa tal-gvern.

Diġa' għidt imma se nerġa' nirripeti, din l-istrateġija qalgħetilna l-problemi.

Mela le!

Mhux ovvja li qalgħetilna l-problemi?!

Aħna ħadna deċiżjonijiet iebsa, imma lanqas għal dan ma se nagħmel xi apoloġija.

Jiena naċċetta li kultant għamilna xi żbalji imma d-deċiżjonijiet li ħadna - u nista' nassigurakom li ħadniehom b'mod kollettiv - ħadniehom għaliex emminna li kien hemm bżonnhom u minn dak iż-żmien 'l hawn imxejna ħafna iktar 'il quddiem milli jaħsbu ċerti nies.

Biżżejjed insemmu, per eżempju, il-problema tad-deficit tal- budget li nżammet moħbija għal snin twal imma meta aħna ġejna ffaċċjati biha ddeċidejna li jeħtieġ nieħdu d-deċiżjonijiet iebsa kollha meħtieġa biex nipprovaw insolvuha.

Aħna konna nafu li kien se jkollna nieħdu deċiżjonijiet iebsa.

Tant konna nafu li għedna mill-bidu nett li fejn insibu li dawk id-deċiżjonijiet huma iebsa wisq fuq in-nies li l-inqas jifilħu nkunu lesti li nħaffulhom dawn il-piżijiet, u fil-fatt hekk għamilna.

Imma dan swielna ġimgħat ta' diskussjonijiet diffiċli, ġimgħat ta' ġlied u anke diżgwid.

Sinjura President, taħseb li ħadna gost li kellna ngħaddu minn dik l-esperjenza?

Dażgur li le!

Imma għaddejna minnha xorta waħda għaliex konna u għadna konvinti li hemm bżonn li dawn l- affarijiet isiru fl-interess tal-Maltin u l-Għawdxin kollha, l-iktar fl- interess tal-ħaddiema u tal-pensjonanti.

Imbagħad xi ngħidu għall-Ewropa?

Aħna kellna strateġija ċara x'inwettqu fuq l-Ewropa; strateġija li biha konna mpenjati li naslu għall-aħjar rabta bejn Malta u l-Unjoni Ewropea.

Aħna ma ridniex li din l-aħjar rabta tkun biss fi kliem vojt imma f'affarijiet li jridu jsiru.

Lanqas ma ridna li naċċettaw l-istatus quo li ħallew ta' qabilna imma għedna li jekk hemm bżonn nerġgħu nibdlu, u fil-fatt hekk għamilna.

Kien għalhekk li neħħejna l-VAT.

U m'aħna se nagħmlu l-ebda apoloġija għaliex neħħejna l-VAT.

Anzi għamilna sewwa li neħħejna l-VAT għaliex b'hekk nistgħu ninnegozjaw tajjeb ma' l-Unjoni Ewropea.

(Interruzzjonijiet)

Sinjura President, dak li rridu nagħmlu mhux biss qed jintgħaraf kemm ġewwa kif ukoll barra l-pajjiż, mhux biss ksibna rispett sħiħ kemm hawn Malta kif ukoll barra minn Malta, imma effettivament ninsabu f'pożizzjoni fejn nistgħu ngħidu b'wiċċna minn quddiem li qatt daqs illum ma kien hemm rabtiet tajba bejn Malta u l-Unjoni Ewropea.

(Onor. Membri: Hear, hear) Meta aħna rajna l-affarijiet sejrin ħażin u ddeċidejna kif se naħdmu u kif nistgħu nimxu 'l quddiem, għamilna dak kollu li kien hemm bżonn, u dan kollu ta riżultat.

Ħalli nsemmi t-turiżmu, per eżempju.

It-turiżmu sibnieh flat; sibna li kien hemm kemm tnaqqis fid-dħul mit-turiżmu kif ukoll fin-numru ta' turisti li jersqu lejn pajjiżna imma fi żmien sena u nofs irnexxielna naqilbu l-folja.

Mhux talli rnexxielna naqilbu l-folja u nagħtu nifs ġdid lit-turiżmu talli daħħalna fiduċja ġdida fit-turiżmu, u diġa' nafu li fix-xhur li ġejjin se jkollna l-aqwa turiżmu li qatt kien hawn fis-sjuf li għaddew.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Sinjura President, l-istess ħaġa nistgħu ngħidu għall-oqsma ta' l- industrija u ta' l-esportazzjoni aħna mill-ewwel indunajna li l-industrija kienet qed tmajna.

U kienet qed tmajna bir-raġun għax minkejja li huma kienu jgħidu ħafna kliem fuq l-industrija, fil-fatt ma kenux jagħtu kasha.

Biżżejjed ngħid li minkejja li kien hemm il-Malta Development Corporation, kien hemm telqa totali fil-mod kif isiru l-affarijiet u għalhekk aħna bdejna nerġgħu nagħtu nifs ġdid lill-industrija.

Għalhekk illum l- industrija ta' l-esportazzjoni qiegħda tirkupra u timxi 'l quddiem.

Hawnhekk m'iniex qed insemmi l-oqsma soċjali apposta, għaliex qed norjenta dak kollu li qed ngħidu fil-qasam ekonomiku, pero' naħseb li jekk irridu nitkellmu fuq il-qasam soċjali nistgħu nsemmu s-sehem ġdid ta' serjeta' u tolleranza li daħħalna fil-pajjiż.

Fejn qatt kien hawn gvern li meta daħal fil-kariga assigura kalma totali fil-pajjiż?

Liema gvern irnexxielu jagħmel dan?

Aħna konna l-ewwel nies li rnexxielna nagħmlu dan u b'hekk tajna prova ta' kemm aħna moderni u serji f'dawn l-affarijiet.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Xi ngħidu mbagħad għas-serjeta' li daħħalna fl-oqsma differenti tat- tmexxija, fosthom fil-korp tal-pulizija, fit-toroq u fil-mod kif isiru l- affarijiet?

Aħna qed nagħfsu, nagħfsu u nagħfsu fuq dawn l-affarijiet.

Ta' min isemmi, per eżempju, l-abbozz ta' liġi ġdid kontra l-korruzzjoni li se jitressaq għad-diskussjoni f'dan il-Parlament, liema abbozz ta' liġi se nressquh skond il-mandat li tana l-poplu li nagħmlu miżura verament serja biex dan il-pajjiż ikun protett mill-kankru tal-korruzzjoni.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Imbagħad ikun tajjeb li nistaqsu: Aħna rnexxielna nġibu fiduċja fil- pajjiż?

Dażgur li rnexxielna nġibu fiduċja fil-pajjiż!

Biżżejjed insemmi li wara li qbiżna l-problema teknika li kellna fil-bidu, fi żmien tlieta jew erbat ijiem is-self ta' $0.25 biljun għall-Freeport fuq is-swieq internazzjonali Amerikani nħataf għad-doppju tiegħu, jiġifieri minflok bi $0.25 biljun spiċċajna b'$0.5 biljun b'rata ta' imgħax li kienet tassew vantaġġjuża għall-Freeport.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MADAM SPEAKER: Ippermettili, Onorevoli Sant.

Skadielek il-ħin u għandek bżonn extension biex tkompli titkellem.

ONOR.

GUIDO de MARCO: Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH (Ministru għat-Trasport u Portijiet): Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Hawn talba biex il-Prim Ministru jkompli jitkellem.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

ALFRED SANT: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra ta' din l-estensjoni fil-ħin.

Xi ngħidu mbagħad għall-flotazzjoni li għamilna ta' l-ishma tal-Maltacom p.l.c.?

Din bdiet il-ġimgħa li għaddiet u f'temp ta' jumejn ix-shares tal-Maltacom p.l.c. inbiegħu kollha bid- doppju tat-tripplu tal-volum li kellna fuq is-swieq, kemm f'Malta kif ukoll barra!

(Onor. Membri: Hear, hear) Din kienet l-ewwel darba li ishma Maltin qatt ġew mibjugħa fuq is-swieq barranin u nbelgħu.

Dan qed ngħidu biex nuru kif ħdimna.

Sinjura President, issa resqin lejn parti strateġika oħra bil-ħidma tagħna; il-ħidma li biha rridu ndaħħlu dawn il-proġetti fin-nofs, u qed nibdew bil-proġett tal-Birgu li huwa tajjeb mhux biss għall-Kottonera imma għal Malta kollha kemm hi.

(Onor. Membri: Hear, hear) L-ewwel argument li wieħed għandu jagħmel f'dan ir-rigward huwa li dan il-proġett ġibnieh b'investiment barrani.

Aħna ġejna akkużati li l-investiment li daħħalna f'dan il-proġett huwa Amerikan u li jmissna daħħalna investiment Svediż, imma aħna ma kellna l-ebda rabta, la ma' naħa u lanqas ma' oħra.

Aħna mxejna fuq il-pariri li tawna l-esperti li qabbadna u dawn qalulna li għal dan il-proġett l-ewwel għandna nibdew ninnegozjaw ma' dak il-konsorzju Malti li għandhom x'jaqsmu miegħu l-Isvediżi.

L-esperti li qabbadna qalulna wkoll li jekk ma naslux ma' dan il-konsorzju għandna nipprovaw naslu mal-konsorzju l-ieħor, li kien tajjeb kważi daqs l-ieħor.

Pero' kif diġa' għedt, għamluhielna ċara li huma tal-fehma li għandna nibdew ninnegozjaw ma' dak il-konsorzju Malti li għandhom x'jaqsmu miegħu l- Isvediż.

Aħna hekk għamilna u bdejna naħdmu fuq l-investiment Malti u Svediż.

Hawnhekk nixtieq nieħu l-opportunita' biex nirringrazzja lill- Onor. Karmenu Vella li għamel biċċa xogħol brillanti u m'hu veru xejn li kien il-perit ta' xi ħadd.

L-Onor.

Karmenu Vella kien biss il-perit tal- gvern Malti u minn hawnhekk nixtieq nirringrazzjah tax-xogħol li għamel.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Sinjura President, aħna ddiskutejna ma' dan il-konsorzju - anke jien kelli x'naqsam ma' dan il-konsorzju Malti li kellu l-Isvediżi miegħu - u għednielu: Int ġejt magħżul; issa ejjew naqblu fuq kif se naħdmu ħalli mmexxu 'l quddiem.

Fil-fatt qbilna fuq kif se naħdmu u mmexxu 'l quddiem, u waħda mill-affarijiet li insistejna fuqhom mill-bidu nett hija li 40% ta' l-investiment irid ikun barrani.

Mill-bidu nett għidna li rridu investiment produttiv ġdid li parti minnu jkun barrani.

Imma n-nies ta' dan il-konsorzju wegħduna li se jġibu l-investiment u ma ġabuhx u minkejja li tajniehom tliet deadlines baqgħu ma waslux.

Meta rajna hekk għidnielhom: Daqhekk biżżejjed; jekk intom ma taslux se mmorru għand l- oħrajn.

Fil-fatt morna għand il-konsorzju l-ieħor magħmul minn investituri Maltin ma' investituri Amerikani u għamilnihielhom ċara li ma konniex qegħdin ninnegozjaw magħhom biss.

GĦidnielhom li se ninnegozjaw magħhom bl- istess mod u bl-istess kondizzjonijiet li nnegozjajna mal-konsorzju l-ieħor u li jekk jirnexxielhom taslu l-ewwel huma għall-barkun jieħdu l-proġett huma, u jekk l-oħrajn jaslu qabilhom jieħdu l-proġett l-oħrajn.

GĦalhekk dawn bdew itellqu bejniethom imma filwaqt li l-ewwel grupp baqa' ma wasalx, it-tieni grupp wasal u allura aħna qbilna li għandna nikkonkludu magħhom.

Fil-fatt hekk għamilna u mxejna 'l quddiem magħhom bl-istess kondizzjonijiet, bl-istess termini u bl-istess perspettivi bħalma konna mxejna ma' l-ewwel grupp.

Hawnhekk ngħid b'wiċċi minn quddiem - u jien noqgħod attent x'ngħid - li dan huwa l-ewwel investiment dirett Amerikan li kellna f'dawn l-aħħar 30 sena jekk mhux iktar.

(Onor. Membri: Hear, hear) Qed nitkellem fuq investiment Amerikan dirett u produttiv u mhux fuq xi għajnuna li l-Amerikani setgħu tawna biex nagħmlu l-armata tal-pikles!

Imma minn meta tlaqna fuq din il-biċċa xogħol 'l hawn qamu l-irwiefen kollha.

(Interruzzjonijiet) Qed jgħidulna li ma rrispondejniex għall- kritika li għamlulna.

Mela ħalli nirrispondi minn hawnhekk for the record.

Sinjura President, fost affarijiet oħra qalulna li dawn ħallsu ¥70,000 boll meta suppost li kellhom iħallsu ¥700,000.

Dan m'huwiex veru.

Din hija gidba.

Kieku ridna aħna stajna neżentawhom mill-boll, kif għamlu huma fuq Chambrai.

Fil-fatt ikun tajjeb li ngħid li jien rajt nota ffirmata mill-ex-ministru tal-finanzi l-Onor.

John Dalli fejn eżenta lill-kumpannija ta' Memmo li ħadet Chambrai, li hi nofsha tal-gvern u nofsha tal-privat, minn kull boll li kien jammonta għal iktar minn ¥700,000.

(Interruzzjonijiet) Dawn qajmulna argument sensat għax qalulna: Jagħmel sens li s-¥700,000 inħallsuhom f'boll, jew inkella f'dan l-istadju jkun aħjar jekk dawn is-¥700,000 nonfquhom fuq il-bini jew fuq l-attrezzi?

U aħna għednielhom: X'qed tistennew; li naħfrulkom il-boll, kif għamel l- Onor. John Dalli lil Memmo?!

GĦalhekk issuġġerejnielhom li din nagħmluha b'mod li minnha jibbenefikaw kemm il-gvern kif ukoll il-proġett innifsu u qlibna s-¥700,000 boll għal ¥70,000 kera, jiġifieri żidna l-kera ta' ¥300,000 li tlaqna bihom b'¥70,000 kull sena li tiżdied b'10% kull sena, kif wara kollox isir meta jkun hemm ċens.

GĦalhekk jekk wieħed jikkalkola l-valur veru ta' dan kollu jsib li fir-realta' dawn mhux talli se jkunu ħallsu boll ta' ¥700,000 talli ħallsu boll doppju!

Tan-naħa l-oħra din ma jgħiduhiex, imma jkun tajjeb li ngħiduha hawnhekk for the record.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Imbagħad qam l-argument dwar il-kobor ta' l-investiment u qalulna li l- Isvediżi kienu se jonfqu ¥12-il miljun filwaqt li dawn qed jgħidu li se jonfqu mhux inqas minn ¥6 miljun.

Imma aħna ngħidulhom: Allura intom ma rajtux x'ġara u x'hemm fil-kuntratti.

Qed ngħid dan għaliex l-ewwel konsorzju li kellu x'jaqsam ma' l-Isvediżi kien qed jimmarka biċċa art li fuqha ried jiżviluppa lukanda u kien qed jikkalkola li dik il-lukanda se tiġi tiswih madwar ¥5 miljun jew ¥6 miljun.

Imma aħna għednielhom mill- ewwel li dik l-art m'humiex se jeħduha u m'humiex se jibnu lukanda għax f'dan l-istadju l-proġett ma jikkonċernax il-bini ta' lukanda imma l-bini ta' yacht marina.

GĦalhekk mit-¥12-il miljun jitnaqqsulhom ¥6 miljun.

Aħna naqqasnielhom xi attrezzi oħra li riedu jieħdu, biex ma ngħidx ukoll li l-proġett oriġinali mhux veru li kien se jiġi jiswa ¥12-il miljun.

GĦalhekk f'dan il-proġett mhux inqas minn ¥6 miljun huma indirizzati lejn dawk il-faċilitajiet li huma indikati fil-kuntratt li qed inressqu għall- approvazzjoni ta' din il-Kamra.

Sinjura President, imbagħad reġgħu qanqlu ħafna dubji dwar għaliex aħna għażilna konsorzju u mhux ieħor.

Hawnhekk irrid nagħmilha ċara li aħna m'għażilniex l-ewwel konsorzju minħabba li ma wasalx, wara li domna nistennewh.

Fil-fatt l-Onor.

Karmenu Vella kien ikollu laqgħat ta' negozjati magħhom li kienu jtulu anke sa nofsillejl u ġieli ċempilli fis- 1.00 a.m. Jien kont ngħidlu biex nagħtuhom ftit ċans ieħor ħalli naraw jekk jaslux, imma dawn xorta baqgħu ma waslux.

U lil min l-aħħar darba, biex taparsi juri kemm għandu fwied fuq din il-ħaġa, ippropona emenda biex nibagħtu dan kollu quddiem il-Kumitat Permanenti dwar il-Kontijiet Pubbliċi, ngħidlu: Kien hemm bżonn tagħmel emenda biex isir hekk?

Qajmuha intom fil-Kumitat dwar il-Kontijiet Pubbliċi u nagħtukom l- ispjegazzjonijiet kollha.

Imma aħna żgur li mhux se inwaqqfu l-kuntratt minħabba f'hekk.

(Onor. Membri: Hear, hear) Il-Public Accounts Committee għandu kull saħħa li jħares lejn dan il-proġett u jivverifikah, u aħna lesti li mmorru quddiem dan il-kumitat, imma m'aħniex lesti li nwaqqfu l- kuntratt minħabba f'hekk għaliex hemm bżonn li l-affarijiet isiru.

Sinjura President, imbagħad kien hemm il-kwestjoni sabiħa ta' l-aċċess.

Qalulna li qed jiġi miċħud l-aċċess għall-mollijiet.

Meta smajt din il- kritika jien għedt: Imma possibbli li minħabba din il-yacht marina aħna ċħadna l-aċċess tan-nies biex imorru fuq il-mollijiet?

Fil-fatt jien staqsejt saħansitra lill-Onor.

Karmenu Vella dwar dan u huwa qalli: Kif jista' jkun?

Ma tarax?!

Dażgur li le!

L-Onor.

Vella qalli li huwa ovvju li se jkun hemm aċċess limitat għall-karozzi għax dan huwa post fejn in- nies jgħaddu bil-mixi.

Jien din nifhimha għax dan l-aħħar mort nimxi kemm- il darba f'dan il-post u stajt nara kemm hu sabiħ li jkun hemm aċċess limitat għall-karozzi.

Il-kuntratt jispeċifika li ċerti toroq magħluqin li jinsabu n-naħa ta' San Lawrenz, dawk li qishom slielem u li jwasslu sal- baħar, iridu jinfetħu.

Imma mbagħad hemm ċerti limitazzjonijiet ġejjin mill-fatt li jekk int għandek yacht marina ma jistax ikollok kermis sħiħa u ma jistax ikollok barbecues għaddejjin għax ċerti affarijiet jikkonfliġġu mat-tmexxija ta' yacht marina.

Din kulħadd għandu jifhimha ġaladarba qed nipproponu yacht marina li għandha sservi ta' ġid u ġaladarba għaliha qed jiġi garantit aċċess raġjonevoli b'ċerti kondizzjonijiet li jkunu jistgħu jiggarantixxu li l-yacht marina timxi tajjeb.

Qalulna wkoll li skond il-kuntratt wieħed mhux se jkun jista' jmur jgħum f'dak il-post u fil-fatt meta ċċekkjajt sibt li dan huwa minnu.

Pero' r- raġuni hija li f'dawn l-aħħar snin id-Dipartiment tas-Saħħa kien joħroġ health warning biex ħadd ma jmur jgħum hemmhekk għax jispiċċa mniġġeż!

(Interruzzjonijiet) MADAM SPEAKER: Jekk jogħġobkom, żommu l-ordni.

ONOR.

ALFRED SANT: Skond il-kuntratt wieħed lanqas jistad ma jista' f'dan il-post imma meta staqsejna kien hemm min qalilna: Mela hawn xi ħadd li jrid jgħum fil-ħama?!

Mela hawn xi ħadd li jrid itella' l-gambli minn hemmhekk?!

Allura jien għedt: Allura din għalfejn niżżilnieha?!

Irriżulta li din għaddejnieha lill-Avukat tar-Repubblika, u dak, miskin, niżżilha għax ħaseb li hija xi ħaġa ...

(Interruzzjonijiet) Hawn xi ħadd li qed jgħidli: Dejjem "dak"!

Bir-rispett kollu, mhux veru li dejjem ''dak''.

L-Avukat tar-Repubblika huwa bniedem tar-rispett u din niżżilha għax f'dawn l-affarijiet hija kondizzjoni regolari.

Nerġa' ngħid, meta aħna staqsejna jekk imurx xi ħadd jgħum hemmhekk ....

(Interruzzjonijiet) Kollox sew.

Mela l-Onor.

Gonzi jrid imur jgħum hemmhekk.

Kien hemm brigadier li darba mar jgħum hemmhekk ukoll!

Imma ħalli nkompli.

Meta aħna tkellimna fuq din il-ħaġa, qbilna li min-naħa tagħna ma nsibu l-ebda oġġezzjoni biex min ikun irid imur jgħum f'nofs l-iskrejjen tal-yachts.

Meta staqsejna lill-investituri jekk isibux xi oġġezzjoni fuq din il-ħaġa qalulna li huma ma jsibu l-ebda oġġezzjoni u qalulna li min hu miġnun biżżejjed li jrid imur jgħum hemmhekk jista' jmur.

GĦalhekk qbilna li għandna nbiddlu l-klawsola biex tiġi eżattament kif qrajtha jien qabel ma ttieħdet il-votazzjoni, liema klawsola kienet kompletament innokwa u ma għandha l-ebda sens.

Fil-fatt meta nsemmu din il-klawsola man-nies tal- Kottonera li dan l-aħħar iltqajt ħafna magħhom, dawn jaqbdu jidħku u jgħidulna: Fuq din hi l-ġlieda kollha?!

Iva, fuq din hi l-ġlieda kollha, u l-aċċess tajniehulhom.

Imbagħad kien hemm l-argument ta' l-enfitewsi ta' 99 sena fejn l- Oppożizzjoni Nazzjonalista kixfet beraħ l-ipokresija li taħdem biha.

F'daqqa waħda dawn in-nies skandalizzaw ruħhom li l-enfitewsi huwa ta' 99 sena u għalhekk jien staqsejt: X'inhu r-record tan-Nazzjonalisti fuq din il-ħaġa?

X'taw?

Forsi taw enfitewsi ta' 20 jew 60 sena?

U aħna għaliex tajna enfitewsi ta' 99 sena?

Aħna tajna enfitewsi ta' 99 sena għaliex meta tkellimna mal-konsorzji kollha li ġew f'pajjiżna, dawn qalulna li biex ikunu jistgħu jkabbru l-finanzi fuq dan il-proġett kellhom bżonn tul ta' enfitewsi serju, tul ta' 99 sena, xejn iktar u xejn inqas.

Effettivament imbagħad jien ikkonfortajt ruħi għax xi ħadd urieni x'qal din is-sena l- Onor. John Dalli rigward enfitewsi ta' 99 sena meta kien qed jitkellem fuq proġett ieħor.

Huwa kien qal li: in a country's life 99 years are nothing, jiġifieri fil-ħajja ta' pajjiż 99 sena enfitewsi m'huma xejn.

Mela filli nibnu l-argument li 99 sena huma xi ħaġa ta' barra minn hawn, u mbagħad meta jaqblilna nbiddlu l-argument!

Aħna ċċekkjajna ftit u sibna li l-Gvern Nazzjonalista kien biegħ Kemmuna għal dejjem u li l-front-benchers Nazzjonalisti, speċjalment il-Kap ta' l- Oppożizzjoni u l-Onor. de Marco, kienu parti mill-grupp parlamentari li aċċettaw li Kemmuna tinbiegħ għal dejjem.

Imbagħad taħt il-Perit Duminku Mintoff Gvern Laburista bidel dik il-biċċa enfitewsi perpetwa biex ikun hemm parti mil-lukanda u mill-foreshore għal 150 sena.

Jiena ċċekkjajt iktar affarijiet u sibt li l-art fejn hemm is-San Ġorġ Corinthia Hotel ingħatat minn Gvern Nazzjonalista b'riżoluzzjoni ta' dan il-Parlament għal 99 sena.

U tafu kemm hu dan iċ-ċens, Sinjura President?

Mhux ¥300,000 imma ¥50,000 fis-sena!

(Onor. Membri: Hear, hear) Issa din qiegħda fi prime site n-naħa tal-Bajja ta' San Ġorġ!

Imbagħad meta ċċekkjajna fuq Tigne' sibna li n-Nazzjonalisti kienu qablu li dan jingħata għal 99 sena.

(Interruzzjonijiet) Mela fuq il-moll tal-Birgu qed jiskandalizzaw ruħhom li jingħata enfitewsi ta' 99 sena u għal Tigne' u għal Manoel Island m'hemmx skandli, hemmhekk kollox jgħaddi!

Iċċekkjajna wkoll fuq Chambrai.

(Interruzzjonijiet) Issa jien naf li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal li Chambrai huwa għall-gremxul, għax meta rridu mbagħad lill-Għawdxin nittrattawhom ta' gremxul!

(Onor. Membri: Hear, hear) Chambrai wkoll ingħata għal 99 sena, u terġa' l-kera ma tammontax għal xi ¥300,000 fis- sena imma għal ¥10,000 fis-sena!

Dan biex ma nsemmix ukoll li f'dan il-każ il-gvern għandu l-obbligu li jonfoq bejn ¥1.5 miljun u ¥2 miljun biex jirrestawra s-swar.

Jiġifieri l-gvern mhux talli qed jieħu biss ¥10,000 fis-sena, talli huwa obbligat li jonfoq bejn ¥1.5 miljun u ¥2 miljun biex jirrestawra s-swar ta' Chambrai!

(Onor. Membri: Hear, hear) Imbagħad bil- wiċċ tost kollu jiġu jiskandalizzaw ruħhom li fil-każ tal-moll tal-Birgu ngħata enfitewsi għal 99 sena!

Issa jkun tajjeb jekk ngħidu wkoll lil min taw Chambrai .

Dan tawh lil kumpannija li hija stuffed bil-bearer shares, liema shares jistgħu jgħaddu minn id għal oħra u wieħed ma jkunx jaf liema id tkun qed iżżomm ix-shares.

Li nafu biss huwa min hemm wara l-proġett ta' Chambrai.

U aħna għidnielhom - ma kien hemm l-ebda ħabi f'dak li konna qed ngħidu - li kienu qed jiddijljaw ma' xi ħadd li huwa tal-P2, li huwa mażun u li għandu konnessjonijiet politiċi skabrużi.

Jiġifieri ma jistgħux jgħidu li ma kenux jafu għax aħna qlajnielhom kollox fuqhom, għamilna debate sħiħ nitkellmu f'dan ir-rigward u saħansitra għaddejnielhom informazzjoni li ġibna minn barra.

GĦidnielhom ukoll li Memmo ma kellux flus u li ma kellux saħħa ħlief biex jgħaddi minn hemm u minn hawn taħt il-gvernijiet demokristjani ta' l-Italja ta' l-imgħoddi.

Imma forsi tan-naħa l-oħra għalhekk kienu jafu bih; forsi dawn kienu l-konnessjonijiet moħbija.

Minkejja li għidnielhom dan kollu, dawn baqgħu għaddejjin u llum li ninsabu fil-gvern nafu x'inhu għaddej.

L-ewwelnett ta' min jgħid li l-Gvern Nazzjonalista kien rabat il-kuntratt b'mod li ma tistax tħollu.

Jiġifieri l-gvern huwa marbut b'kuntratt li ma tistax tkissru ma' wieħed li mhux veru kellu l-flus u r-rieda.

Dan biex ma nsemmix ukoll il-fatt li issa Memmo qed jipprova jirranġa biex ibigħ ix-shares tiegħu lil wieħed Għawdxi.

Mela dan diġa' jaf lil min se jerġa' jbigħ dawn ix-shares, u apparti milli x- xogħol li għamel fuq Chambrai bilkemm ilaħħaq it-¥80,000, jiġifieri m'onora xejn minn kemm kellu jħallas, issa qed jirrifjuta li jagħmel ix-xogħol li għandu jagħmel sa l-aħħar tas-sena.

Kif qed ngħid, qed jipprova jirranġa biex ibigħ l-ishma tiegħu through a bearer system lil dan l-Għawdxi u barra minn hekk qiegħed jirranġa biex jieħu benefikat fuq ċerti appartamenti li diġa' nbnew u li jammontaw għal xi ¥1.5 miljun.

U dan kollu huwa marbut b'ċoff!

Għalhekk, Sinjura President, hawn nistaqsi: Kif jista' jkun li wara l- ħniżrijiet li għamlet f'Chambrai u f'postijiet oħra issa l-oppożizzjoni qiegħda tiskandalizza ruħha fuq id-99 sena enfitewsi li qed jingħata għall- moll tal-Birgu?

Min-naħa tagħna, aħna għandna kollox black on white, u hawnhekk nisfidahom biex itellgħu dan il-kuntratt quddiem il-Kumitat dwar il-Kontijiet Pubbliċi għax aħna ma nsibu l-ebda problema li jsir dan.

(Onor. Membri: Hear, hear) Pero' aħna ma rridux li din tintuża bħala skuża biex jitwaqqaf, biex jiġi mfixkel jew biex jiġi mwaddab lura dan il- proġett għax issa rridu nimxu 'l quddiem u ma rridux inħallu lil min ifixkilna iktar.

Għalhekk, Sinjura President, illejla qed nipprospettaw vot ta' fiduċja.

Jien apposta spjegajt l-istrateġija u l-ħsieb li qed naħdmu fuqhom.

Tista' taqbel u tista' ma taqbilx, imma dak huwa l-ħsieb ddedikat, ispirat u b'moħħ maħruġ 'il quddiem mill-mandat elettorali tagħna.

Apparti li għandna oppożizzjoni żleali mija fil-mija, illum għandna wkoll ingovernabbilta', jiġifieri m'aħniex f'pożizzjoni li niggvernaw.

U din kienet ir-raġuni li l-Kabinett iddeċieda li din il-mozzjoni npoġġuha bħala vot ta' fiduċja quddiem dan il-Parlament.

Aħna lesti li mmexxu sakemm għandna l-fiduċja ta' dan il-Parlament.

Nafu li għandna l-fiduċja tal- poplu imma jekk ma jkollniex il-fiduċja tal-Parlament ma nimxux 'il quddiem.

(Onor. Membri: Hear, hear) Jien nista' nispjega għaliex ninsabu f'din il-problema.

Ninsabu f'din il-problema għaliex dawk li daqs 15-il sena ilu kienu jiskandalizzaw ruħhom bil-gerrymandering għamlu gerrymandering fl-aħħar elezzjoni!

(Onor. Membri: Hear, hear) (Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġobkom, żommu l-ordni.

Onor. Borg, jekk jogħġbok tinterrompix.

ONOR.

ALFRED SANT: Araw jekk xi darba kienx hemm gvern li fil-pajjiż kellu maġġoranza ta' 8,000 ruħ u spiċċa b'maġġoranza ta' siġġu wieħed biss fil-Parlament!

(Onor. Membri: Hear, hear)

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġobkom żommu l-ordni.

Onor. Farrugia, tinterrompix.

ONOR.

ALFRED SANT: La lingua batte dove il dente duole, kif jgħidu t- Taljani, Sinjura President.

Jafu li missejniehom fil-laħam il-ħaj!

Għamlu dawk is-snin kollha jippreżentaw ruħhom bħala qaddisin u meta waslu għax- xoqqa f'moxtha wrew fejn qiegħda qalbhom, urew l-ipokresija tagħhom!

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

ALFRED SANT: Sinjura President, ikun tajjeb li nenfasizzaw ukoll punt ieħor.

Dawn huma l-paladini tad-demokrazija li kienu jgħidu: "Mhux siġġijiet!", u qed jippretendu li jipprovaw jagħmlu l-bsaten fir-roti għax huma kienu jafu li kif kienu qed jaħdmu ...

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Tonio Borg għandu raġun jitbaqbaq għax l-ipokresija tiegħu ħarġet sa l- aħħar, anke llum.

(Onor. Membri: Hear, hear) Kieku m'għidnielhomx forsi konna naħsbu li dawn bħaħan u ma ndunawx x'se jiġri, imma aħna għidnielhom biex il-konfini kif kienu qed jiġu ppreżentati nerġgħu nibagħtuhom lura lill-Kummissjoni Elettorali ħalli tiddeċiedi hi.

Aħna konna għednielhom biex nibagħtu lura lill-Kummissjoni Elettorali l-konfini elettorali li kienu qed jiġu proposti għall-aħħar elezzjoni ħalli l-Kummissjoni tara jekk tistax toħroġ b'xi proposta aħjar, imma huma ...

GĦax huma m'humiex arroganti u lanqas huma suppervi!

Tant hu hekk li proposta raġjonevoli bħal din warrbuha minnufih u baqgħu jinsistu fuq konfini elettorali li fl- aħħar elezzjoni taw riżultat demokratikament pervers!

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Onor. Gatt, tinterrompix.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

ALFRED SANT: Sinjura President, illum diġa' ninsabu f'pożizzjoni perversa fis-sens li din hi l-ewwel darba li gvern li għandu maġġoranza ta' 8,000 vot fil-pajjiż, għandu siġġu wieħed biss bħala maġġoranza fil- Parlament.

(Interuzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Onor. Gatt u Onor. Farrugia, żommu l-ordni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sinjura President, f'dawn il-kondizzjonijiet trid taħdem id-demokrazija parlamentari tagħna.

U hawn nistaqsi: Kif taħdem id- demokrazija parlamentari tagħna?

Id-demokrazija parlamentari taħdem billi d-deputati eletti f'dan il-Parlament li jkunu jappartjenu lil partit jew ieħor isostnu, dejjem skond il-kuxjenza tagħhom, lill-partit tagħhom għax dawn ma jkunux eletti minħabba li huma Ċikku, Peppu jew Pawlu imma minħabba li huma membri ta' partit.

Effettivament xi snin ilu kellna diskussjoni kostituzzjonali sħiħa dwar kif wieħed jista' jirrikonoxxi l-eżistenza tal- partiti meta l-Kostituzzjoni nnifisha ma titkellimx dwar l-eżistenza tal- partiti.

Imma m'hemmx dubju li l-mod li bih taħdem id-demokrazija Maltija huwa li fl-ambitu ta' żewġ partiti - ġieli kien hemm min kien qed jaħseb li jkun hemm it-tielet wieħed ukoll - ikollok gruppi parlamentari xi ftit jew wisq stabbli li jirrispondu għad-dixxiplina tal-partit li titħaddem permezz tal-konferenza ġenerali u tad-deċiżjonijiet tal-Kabinett kif rispekkjati fil-grupp parlamentari li jkun.

Dik hija s-sitwazzjoni tad-demokrazija, u m'hemmx dubju li l-problema ta' fiduċja li għandna preżentement u li rridu niffaċċjaw hija li bħalissa dik is-sistema m'għadhiex taħdem aktar.

U hawnhekk irrid nirrikonoxxi li din is-sistema m'għadhiex taħdem minn din in-naħa tal-Kamra għax għandna deputat, il-Perit Mintoff, li m'għadux jirrispekkja f'diversi każi - għax issa mhux f'każ wieħed - deċiżjonijiet meħuda mill-Kabinett li kienu approvati mill-grupp parlamentari.

Sinjura President, għalhekk illejla bilfors se jkolli nindirizza din il- problema u ngħid l-istess affarijiet li għedt barra, u se ngħidhom kif inħosshom u bir-responsabbilta' kollha għax kulħadd irid jassumi r- responsabbiltajiet tiegħu.

Nibda biex nistaqsi dwar l-akkuża li saritli l- bieraħ li jiena qridt lill-partit u li se neqred lill-pajjiż.

Bir-rispett kollu, jien ma nassumix ir-responsabbilta' għal dak li ġara f'dawn l-aħħar snin waħdi imma m'għandi l-ebda mistħija li nirrikonoxxi s-sehem li tajna jien u sħabi biex lill-Partit Laburista, li fl-1992 sibnieh b'disfatta ta' 13,000 vot, fis-sena 1996, jiġifieri erba' snin biss wara, tajnieh maġġoranza ta' 8,000 vot.

(Onor. Membri: Hear, hear) Allura b'hekk qridna 'l-partit?!

Meta kienet l-aħħar darba li l-Partit Laburista ġab din il-maġġoranza ta' 8,000 vot?

Meta kienet?

Allura ma nistax naċċetta akkuża bħal din, daqskemm ma nistax naċċetta l-akkuża li qed immexxi lill- pajjiż lejn ir-rovina.

Kif nista' naċċetta l-akkuża li qed immexxi lill- pajjiż lejn ir-rovina meta aħna sibna l-finanzi tal-gvern imkissrin, meta aħna sibna kullimkien imċappas bi kliem sbieħ li meta tagħsru ma ssib xejn u meta aħna, wara li sibna li fil-pajjiż m'hemmx serjeta' u m'hemmx responsabbilta', bdejna ndaħħluhom bil-modi tagħna?

Nammetti li kultant forsi konna ebsin iktar milli suppost, imma iktar minn hekk ...

(Interruzzjonijiet) Bir-rispett kollu, staqsu lil min huwa onest f'dawn l- affarijiet, staqsu lil min jifhem dwar dak li għaddej, staqsu lil min mhux biss jara tajjeb il-pass li jmiss imma wkoll il-passi ta' wara u jgħidulkom ...

(Interruzzjonijiet) Dażgur li aħna nagħmlu żbalji.

Mela le!

Imma jien ma naċċettax l-argument li b'xi mod qridna lill-partit, anzi jien ngħid li l-partit qatt ma kien ħaj daqskemm hu ħaj illum, Sinjura President, u huwa ħaj fil-veru sens tal-kelma.

(Onor. Membri: Hear, hear) Biżżejjed ngħid li d-deċiżjonijiet li nieħdu huma meħuda fuq bażi tal- laqgħat tal-Kabinett u tal-grupp parlamentari li jsiru kull ġimgħa, jekk mhux iktar spiss, u qatt ma kien hemm laqgħat tal-konferenza ġenerali daqskemm kien hemm f'dawn l-aħħar ħames snin jew sitta.

(Onor. Membri: Hear, hear) Allura dan huwa partit meqrud?!

Sinjura President, saritli wkoll l-akkuża li jiena naħdem għal rasi u li tlaqt għal rasi.

Bir-rispett kollu, dan m'huwiex veru.

Fil-fatt nista' ngħid li kull ħaġa li ressaqna quddiem dan il-Parlament, tressqet wara diskussjoni sħiħa bejn il-Kabinett u l-grupp parlamentari kollu, u jekk hawn xi ħadd li din ma jafhiex jew inkella ma jaqbilx miegħi ngħidlu biex iqum u jgħidha issa.

(Onor. Membri: Hear, hear) (Interruzzjonijiet) Meta nibda naħseb għaliex jingħad li jien rasi iebsa jew li naħdem għal rasi, nibda niftakar fil-pariri li kont ningħata fl-1992 u fl-1993.

Dak iż- żmien, meta kellna dik il-ħerba madwarna, kont għadni kif sirt Kap ta' l- oppożizzjoni u jiena kelli t-triq tiegħi wkoll, bħal sħabi.

Fil-fatt id- delegati tal-Partit Laburista għalhekk tellgħuni; għax riedu bidla u tmexxija moderna fil-partit.

(Onor. Membri: Hear, hear) Jiena dak iż- żmien kont nismagħhom il-pariri imma kultant ma kontx nista' naqbel magħhom.

Jiena ma stajtx naqbel mal-fatt li lil pajjiżna konna nżommuh bid- deni ta' dimostrazzjonijiet il-ħin kollu u ma stajtx naqbel li l-ħaddiema joħorġu fit-toroq il-ħin kollu.

Ma kontx naqbel ma' dan għal żewġ raġunijiet; l-ewwelnett għax dan la jaqbel għall-pajjiż u lanqas għall- ħaddiema, u t-tieninett għax ma kienx jaqbel għall-Partit Laburista.

Jien lil sħabi kont ngħidilhom li biex naslu fejn għandna naslu rridu nikkonvinċu lin-nies li l-ħaddiema u l-mexxejja tagħhom jafu jħarsu 'l quddiem u li m'humiex l-għajjat u l-istorbju fit-toroq li jwasslu imma hemm affarijiet oħra ħafna iktar fundamentali u importanti minn hekk.

(Onor. Membri: Hear, hear) Iva, il-pariri li kont ningħata f'dan is-sens ma kontx nismagħhom, u ma nagħmel l-ebda apoloġija li ma kontx nismagħhom għax imbagħad wara kollox ir-riżultati juruk.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Imma mbagħad x'beda jiġri, Sinjura President?

Beda jiġri li kienu jintbagħtu nies fit-tali każin, fit-tali każin u fit-tali każin biex iniggżu lin-nies u jgħidulhom: Ara kif irqadna!

Ara x'raqda reqdin!

Jien bdejt inkun naf min kien qed jagħmilhom dawn l-affarijiet.

Dażgur li kont qed insir naf min qed jagħmel dawn l-affarijiet!

Għalhekk għedt: Le, se nispjega jien.

U għal sena u nofs imqaddsa, ġurnata wara l-oħra, kont immur għal kull coffee morning li kien jagħmel il-Partit Laburista kullimkien, għal kull laqgħa lokali u ġenerali li kienet issir, kemm jekk kienet tkun tan-nisa u kemm jekk kienet tkun taż-żgħażagħ, kont immur ġurnata wara l-oħra kullimkien, mill-ponta t'Għawdex sal-ponta ta' Marsaxlokk, biex nispjega wiċċ imb'wiċċ li mhux din hi t-triq; hemm triq oħra li rridu insegwu, it-triq li biha nikkonvinċu lin-nies, it-triq li biha nbiddlu l-politika tagħna fejn hemm bżonn li tinbidel, it-triq li nibqgħu ninsistu fuq il-valuri tan-newtralita' tagħna, li ma jikkonsistux fi sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropeja imma f'rabta mill-qrib ma' l-Unjoni Ewropeja għax sħubija sħiħa ma tgħoddx għal Malta.

Ridt nispjega wkoll li hemm bżonn li minflok ma nibqgħu nikkakkmaw ruħna ma' ċerti affarijiet li fl-imgħoddi kienu importanti, inbiddluhom għax illum dawn m'għadhomx importanti, u dan kien il-messaġġ tiegħi.

Kienu jgħidu li n-nies mhux se jifhmu, imma dan m'huwiex veru għax jien lin-nies kont narahom jinbidlu u jifhmu l-affarijiet iktar u aħjar.

Imbagħad inqalgħu wkoll diversi argumenti għax bħala partit ħriġna mill- Isla.

Iva, kien meħtieġ li noħorġu mill-Isla, u dan mhux għax ridna nwarrbu l-Kottonera.

Ma tarax!

Qed nuru kemm irridu nwarrbuha l- Kottonera!

(Onor. Membri: Hear, hear) Le, ma ħriġniex mill-Isla għax ridna nwarrbu l-Kottonera imma għaliex ġaladarba l-Partit Laburista kellu jkun il-partit ta' Malta u Għawdex kollha, ridna nkunu x'imkien ċentrali fejn in-nies ikunu jistgħu jilħquna faċilment u kemm jista' jkun malajr, fejn in-nies iħossuhom li qed jgħixu f'partit dinamiku li jiftaħ, li jagħtihom ċans jitkellmu u li jagħtihom ċans jimxu 'l quddiem.

Huwa importanti wkoll li ma nibqgħux iktar bl-idea li għax aħna nifformaw parti mill-Partit Laburista hemm għalfejn inkunu fl-umdita', qalb il-kamla jew inkella nixxaħħu magħna nfusna.

Le, aħna ma ridniex nixxaħħu mal-Partit Laburista, u proprjament għax ma ridniex nixxaħħu mal-Partit Laburista mhux talli ma qridniex lill-Partit Laburista imma talli tajnieh ħajja ġdida.

(Onor. Membri: Hear, hear) Imbagħad inqalgħu ħafna problemi u kontroversji fuq il-politika barranija.

Sinjura President, irrid nagħmilha ċara li jien Mintoffjan fil-politka barranija tiegħi.

Iva, jien Mintoffjan fil-politika barranija tiegħi fis- sens li nemmen li pajjiżna għandu jkun newtrali, li pajjiżna għandu jkun ħieles u li pajjiżna għandu jiżviluppa l-aħjar rabtiet ma' kulħadd.

(Onor. Membri: Hear, hear) Ma nkun qed nagħmel l-ebda skoperta ġdida jekk ngħid li għalkemm jien kont l-iktar wieħed li enfasizzajtu, mhux jien ħriġt bis- slogan ta' l-Isvizzera fil-Mediterran imma l-Perit Mintoff fl-1957, u jien nirringrazzjah għal dan is-slogan u se nibqa' nagħfas fuqu, minkejja li kien hemm min ikkritikani minħabba f'hekk, għax nemmen fih.

(Onor. Membri: Hear, hear) Imbagħad jien ċertament nemmen ukoll li fil-kondizzjonijiet tal-lum - għax jien il-kondizzjonijiet l-oħra ma niġġudikahomx - m'għandniex inpoġġu lil pajjiżna qisu xi pajjiż li qed jiġi rkantat.

Aħna ma nistgħux naqblu - almenu jien, l-ewwel wieħed, ma naqbilx ma' dan - li biex immorru tajjeb ma' l-Ewropa għandna taparsi nitħabbu mal-Libja u biex immorru tajjeb mal-Libjani taparsi nitħabbu ma' l-Ewropa.

Jiena nemmen li pajjiżna għandu jistqarr il-politika tiegħu bl-iktar mod ċar, jiġifieri li huwa pajjiż newtrali, li jrid ikun ħabib ma' kulħadd u li m'hu se jixximjotta lil ħadd, la lil-Libjani u lanqas lill-Amerikani, imma safejn nistgħu nibqgħu nkunu ħbieb ma' kulħadd, anzi nipprovaw inġibu lil kulħadd flimkien.

Dik kienet it-triq u dejjem dik għandha tkun it-triq!

(Onor. Membri: Hear, hear)

Jien lanqas ma nemmen li għandna nitkellmu biss fuq il-Mediterran u ninsew lill-Ewropa.

Iva, jien nemmen fil-Mediterran kif nemmen ukoll li dan għandu futur kbir u għandna nikkontribwixxu għalih, imma m'għandniex nitkellmu fuq il-Mediterran biss biex nikkuntrastawh ma' l-Ewropa.

Le, hawnhekk hawn komplimentarjeta' u għalhekk m'għandniex insemmu waħda għas- skapitu ta' l-oħra għax aħna Ewropej u Mediterranji u għalhekk nissejħu Ewro-Mediterranji, Sinjura President.

(Onor. Membri: Hear, hear) Jien lanqas ma naqbel li b'xi mod jew ieħor għandna nipprovaw naraw kif insibu niċeċ biex inġelldu naħa ma' oħra.

Żgur li m'iniex se nkun jien li ngħid lil xi ħadd: Keċċi lill-Filippini ħalli tagħmel impressjoni fuq l- Amerikani!

Ma tarawx!

Jien dawn l-affarijiet m'iniex se ngħidhom għax ma naqbilx magħhom, u jrid jasal il-messaġġ li aħna ma naqblux ma' dawn l- affarijiet.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Sinjura President, aħna rridu li l-Libjani u l-Amerikani jkunu ħbieb, u lesti naħdmu biex dan iseħħ kif qegħdin nagħmlu biex ikunu ħbieb il-Libjani u l-Ewropej għax nemmnu li l-Libjani jistħoqqilhom ikollhom parti importanti mit-tmexxija tal-Mediterran.

Il-poplu Libjan huwa ħanin u m'għandniex għalfejn nipprovaw inġegħluh jew nagħtuh pariri u ideat biex ma jkunx ħanin.

Aħna anzi nirringrazzjaw lil-Libja tal-kontribut li tat lil pajjiżna u fejn hu leġittimu nibqgħu niddefendu l-interessi tagħha kif ukoll nibqgħu nitkellmu ma' pajjiżi oħra favur l-unjoni.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Għandna nibqgħu nisħqu wkoll - u din nixtieq nenfasizzaha - li għalina l- Ewropa hija parti essenzjali mill-karattru tagħna u rridu niżviluppaw politika Ewropea li tkun denja u komplimentari mal-karattru Mediterranju tagħna, mhux waħda għall-esklużjoni ta' l-oħra.

MADAM SPEAKER: Ippermettili, Onorevoli Sant.

GĦandek bżonn il-leave of House biex tkompli tinstema'.

Hawn leave of House?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

ALFRED SANT: Sinjura President, issa jkun tajjeb jekk insemmi xi ħaġa li l-bieraħ verament ixxokkjatni għax tmur kontra l-mod li bih suppost naħdmu f'dan il-Parlament.

Qed nirriferi għal meta qam deputat, il-Perit Mintoff, u qal: "GĦandi dritt inwaqqa' l-gvern!".

Jien din irriflettejt fuqha u għedt: Minn fejn jiġi dan id-dritt?

Dan id-dritt jiġi milli fuq il-kuxjenza tant ikun hemm kwestjoni kbira li deputat jikser id-dixxiplina tal-partit, jikser il-mandat u jitlaq u jagħmel tiegħu?

Forsi!

Hawn tajjeb li nagħmel parentesi.

Il-bieraħ il-Perit Mintoff qal ukoll li kieku verament konna kontra tiegħu konna nieħdu passi permezz ta' l-eżekuttiv, permezz tal-bord tad-dixxiplina u nneħħuh min-nofs.

Ħalli nagħmilha ċara din, Sinjura President.

Jien f'dawn l-aħħar seba' jew tmien xhur tajt il- parir u għedt li m'għandu jittieħed l-ebda pass dixxiplinarju kontra l- Perit Mintoff, u dan għamiltu bl-ikbar responsabbilta'.

Taħsbu li ma kenitx tkun ħaġa faċli li nressaq mozzjoni jien stess biex jiġri xi ħaġa li titla' quddiem il-bord tad-dixxiplina u viġilanza u tittieħed ċerta deċiżjoni, jew li ngħid lill-eżekuttiv jew inkella lill-konferenza ġenerali biex jimxu sat-tkeċċija, jekk hemm bżonn?

Kien hemm min ried jagħmel hekk u jien ma nlumhomx li kien hemm min ikkonsidra din il-ħaġa.

Pero' jien waqqafthom u dan għamiltu għal raġuni waħda bl-ikbar sens ta' prudenza, għaliex ma rridx li terġa' tirripeti ruħha l-istorja u jiġri kif ġara fil- każ tal-kap predeċessur tal-Perit Mintoff.

Aħna m'għandniex bżonn dawn l- affarijiet.

Sinjura President, il-Perit Mintoff kien qed ipoġġi problema politika ta' ċerta importanza.

Il-Perit Mintoff huwa bniedem ta' statura kbira, u jien żgur li m'iniex se nnaqqaslu din l-istatura, anzi nagħtih ġieh tagħha, imma mbagħad fejn ikun hemm bżonn għandna nagħmlu stop.

Jien ma ridtx li nimxi sal-punt jew inwassal lill-partit tiegħi biex jimxi sal-punt li jieħu dawk il-miżuri.

Dan m'għamiltu bl-ebda sinifikat politiku u għal xejn iktar jew inqas minn dak li qed ngħid.

Tinftiehem din il-ħaġa?

Jien ngħid li tinftiehem u nemmen li l-poplu Malti u Għawdxi jifhimha wkoll.

Imma li mbagħad naslu biex nagħmlu l-argument li kull deputat għandu dritt iwaqqa' l-gvern, din irridu nirriflettu fuqha għax hemmhekk hemm ħafna x'tomgħod.

Qisu dan id-deputat, hu min hu, qed jarroga għalih xi dritt divin li jiġġudika fuq kulħadd!

Qisha l-esperjenza taż-żmien tatu dan id-dritt divin li jiddeċiedi fuq kulħadd, li jgħid: Isma', kif ngħid jien jgħodd!

Jiena din ma naċċettahiex għaliex jien ma naċċetta l-ebda impożizzjoni.

Minn fejn jiġi dan id-dritt divin?

Minn fejn jiġi dan id-dritt li jagħmel ġudizzju li qridna 'l-partit meta dan il-partit qatt ma kien qawwi daqs kemm hu llum?

Imma nistgħu mmorru iktar 'il bogħod minn hekk, Sinjura President.

F'dan il-Parlament hawn xi ħadd - forsi l-Onor. de Marco, l-Onor.

Fenech Adami, il-Perit Mintoff, jien jew inkella l-Onor.

George Vella - li jemmen li l-poplu jivvota għalina personalment?

Hawn xi ħadd li jemminha din il- ħaġa?

Iva, il-poplu jivvota għalina personalment, imma fil-kontest ta' l- operat tagħna għall-partit, għat-twemmin u għas-sens ta' kif inressqu strateġija ta' ħidma lkoll flimkien.

Iva jew le?

Jien ngħid li iva, ħadd minna hawnhekk m'hu elett għalih personali għax kieku kien joħroġ għalih waħdu.

Hawnhekk irrid nippreċiża x'ġara fl-aħħar elezzjoni għax intqal kemm-il darba li jien u sħabi morna nitbikkew għand il-Perit Mintoff biex joħroġ għall-partit u dan qalilna li huwa se joħroġ għall-elezzjoni bil- kondizzjoni li jkun jista' jgħid li jrid, fosthom li ma jaqbilx mal- manifest elettorali.

Dan m'huwiex veru u jiena niċħdu.

Li ġara kien illi waqt li kienet għaddejja l-kampanja elettorali, l-ex-deputat John Dalli - li jekk niftakar tajjeb kien ma' xi ħadd mill-kumitat ta' Bormla - ġie jgħidilna li l-Perit Mintoff qed jgħid li ma riduhx joħroġ u allura mhux se joħroġ.

Dakinhar dawn kienu mbikkmin għax huma ħbieb personali tiegħu.

Jien għamilthielhom ċara li l-Perit Mintoff huwa welcome li joħroġ magħna għax huwa xi ħadd li ta kontribut kbir lill-partit matul is-snin u għedtilhom biex jgħidulu li jekk irid jista' jingħaqad magħna u m'hemmx oġġezzjoni għal dan.

Imma dan żgur li ma jfissirx li aħna morna nitbikkew lill-Perit Mintoff biex joħroġ jew inkella li ġegħelnih joħroġ u li għednielu li jista' jgħid li jrid.

Imbagħad dawn ġew lura u qalulna: Isma', il-Perit Mintoff biex joħroġ irid "hekk", "hekk" u "hekk".

Fosthom kien hemm kondizzjoni li għandha x'taqsam mad-dħul għall-eżekuttiv nazzjonali minħabba li kien hemm xi ċirkolari li kienet ilha minn żmien il- brodu u li l-Perit Mintoff, rightly or wrongly, ħaseb li tapplika għalih u ried li tiġi rtirata.

Kien hemm ukoll il-kondizzjoni li jagħmel meetings distrettwali, għax f'dak il-perijodu li fih kienu qed jgħiduli biex nagħmlu d-dimostrazzjonijiet fit-toroq jien kont waqqaft ukoll il-meetings distrettwali, jiġifieri minn dak iż-żmien 'l hawn il-meetings li kienu jsiru f'Bormla u fil-Kottonera ma baqgħux isiru.

Fil-fatt it-tieni kondizzjoni aċċettajnieha għax il-Perit Mintoff kellu raġun; dak kien il- mod kif iwassal il-messaġġ tiegħu.

Imma li aħna għednielu biex joħroġ għall-elezzjoni bil-patt u l-kondizzjoni li jkun jista' jmur kontra l- programm elettorali jew il-mandat elettorali tagħna, dak le.

Dan assolutament m'huwiex minnu u jiena niċħdu, kif ċħadtu diġa' fil-konferenza ġenerali ta' Novembru.

Imma issa ħalli nerġa' lura għall-argument.

L-argument li rrid nagħmel huwa dan: Hawnhekk hawn xi deputat li jħoss li għandu l-kariżma u l-barka personali li għax tela', jista' bir-rieda tiegħu jwaqqa' l-gvern?

Le, iktar u iktar meta din is-saħħa ma tiġix mill- fatt li inti deputat imma tiġi mill-fatt li wara l-maniġġi tan- Nazzjonalisti, partit li kellu 8,000 vot iktar fil-pajjiż spiċċa b'siġġu wieħed biss minn quddiem.

Din il-ħaġa kulħadd jista' jagħmilha minn din in- naħa tal-Kamra.

Imma dak huwa dritt jew faċilita'?

(Onor. Membri: Hear, hear)

ONOR.

DOM MONTOFF: Point of order, Sur President!

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mintoff, on a point of order.

ONOR.

DOM MINTOFF: Il-Prim Ministru qed jimplika li jien kont kompliċi man-naħa l-oħra biex itellgħu maġġoranza ta' siġġu wieħed biss, mentri jien ma kontx qed naqbel mat-tattika tiegħu għax ma kienx qed jagħmel oppożizzjoni biżżejjed ħalli dak ma jsirx.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Jiena bl-ebda mod ma kont qed nimplika li kien hemm xi kompliċita' min-naħa tal-Perit Mintoff fil-gerrymandering tan- Nazzjonalisti.

In-Nazzjonalisti huma ħajnin u makakki biżżejjed biex jagħmlu l-gerrymandering weħidhom u m'għandhom bżonn l-għajnuna ta' ħadd.

(Onor. Membri: Hear, hear) (Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom, żommu l-ordni.

Kompli, Onorevoli Sant.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, issa ħalli nifhmu kif tiġi eżerċitata d-demokrazija parlamentari b'sistema ta' partiti kif nafuha aħna.

Din tiġi eżerċitata billi l-grupp parlamentari tan-naħa tal-gvern u l-Kabinett iressqu l-proposti tagħhom u jkunu jafu li sakemm il-proposti tagħhom ikunu għaddew mill-grupp parlamentari dawn huma assigurati minn appoġġ u minn maġġoranza.

Għax inkella m'hemmx gvern.

Din is-sistema tibqa' demokratika sakemm fuq il-livell tal-partit ikollok il-konferenza ġenerali, li hija suprema, u fuq il-livell parlamentari jkollok il-grupp parlamentari bil- Kabinett li jkunu qed jaħdmu demokratikament u regolarment.

Sakemm dak li jitressaq f'dan il-Parlament ikun soġġett għal dan il-proċess, allura nkunu nistgħu ngħidu li d-demokrazija tkun għadha ħajja u sana.

Jekk imbagħad, per eżempju, fil-grupp parlamentari jkun hemm minoranza li titlef il-vot, meta dak il-vot jitressaq quddiem il-Parlament, wieħed jistenna minnha li tkun leali fil-vot tagħha.

Dawn l-argumenti ċertament ma jfissrux li l- grupp parlamentari jew il-membri tal-partit għandhom jitkellmu biss b'mod stalinist, kollha bl-istess kliem fuq fommhom u kollha fuq l-istess linja.

Biżżejjed ngħid li jien ninsab żgur li kemm ilni Prim Ministru kulħadd tkellem bl-ikbar liberta' għax huwa importanti li jiġu espressi opinjonijiet diversi ħalli l-politika tkun tista' tevolvi ruħha.

(Onor. Membri: Hear, hear) Per eżempju, lili xejn ma jdejquni l-artikli ta' l- Onor. Lino Spiteri, għalkemm naf illi dawn jużawhom biex mingħalihom joqogħdu jagħtuna bihom.

Mhux tajjeb li jkollok min jesprimi ruħu b'ċertu mod?

B'hekk id-dixxiplina ta' partit tkun tista' taħdem fis-sens demokratiku tal-kelma.

U dan huwa l-mod kif naħdmu aħna, mhux bħalhom.

Jekk taqra dak li jiktbu n-Nazzjonalisti mill-ewwel tinduna li dawn qishom stalinisti tal-lemin; kull ħaġa li jgħidu jkun kliem ripetut.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Sur President, meta aħna żviluppajna l-argument li f'dik li hi politika barranija, speċjalment meta din ikollha x'taqsam ma' l-Unjoni Ewropeja, ikun tajjeb li nibdew naħdmu b'ċerta konverġenza u li nipprovaw naraw x'jgħaqqadna minkejja li mbagħad ikun hemm affarijiet li we diverge fuqhom, dawn minflok ma raw kif għamlu biex jipprovaw jibqgħu għaddejjin b'dan id-dibattitu, bdew jisparaw - ibda mill-Onor. de Marco, għaddi għall- Onor. Gonzi u kompli bl-editorjali tagħhom - biex jaqtgħu dan it-tip ta' dibattitu.

Aħna bħala partit naqblu mad-dixxiplina demokratika u naqblu li l-affarijiet għandhom jaħdmu b'sens strutturat - wara kollox hekk għandu jkun - imma mbagħad huwa importanti li anke d-diskorsi li jsiru jimxu 'l quddiem.

Sur President, jien nirrespinġi wkoll bl-iktar mod ċar kwalunkwe akkuża li saret il-bieraħ kontra xi ħadd mill-ministri tagħna.

Nirringrazzja lill- Onor. Karmenu Vella li diġa' semmejtu iktar kmieni fid-diskors tiegħi, nirringrazzja lill-Onor.

Joe Debono Grech, nirringrazzja lill-Onor.

John Attard Montalto u nirringrazzja wkoll lill-Onor.

Charles Buhagiar għax dawn kollha ħadmu bil-kbir fuq il-proġett tal-Birgu u nemmen li x-xogħol li għamlu fuq dan il-proġett irendi lil dan il-kuntratt bħala wieħed mill- aħjar kuntratti li qatt tressqu quddiem dan il-Parlament.

Għalhekk jien jiddispjaċini għal dak li ġara u għalhekk ukoll tqum il-kwestjoni tal- governabbilta'.

Sur President, il-kwestjoni tal-governabbilta' tqum meta wara li tkun iddijljajt man-nies u tkun wassalt kuntratt bl-aqwa kondizzjonijiet li qatt saru f'kuntratt tal-gvern, dan jiġi mwaqqaf u tkun taf li ġejjin kuntratti oħra fil-pipeline.

Meta tasal f'din is-sitwazzjoni, iva, bilfors ikollok tgħid li dan il-gvern għandu bżonn jagħmel stop u jgħid ċar u tond li hu se jmexxi taħt ċerti kondizzjonijiet biss.

Dik kienet ir-responsabbilta' li ħadt jien il-ġimgħa li għaddiet u apposta mort il-Kottonera, biex nispjega l-affarijiet, l-ewwelnett għaliex din il-kwestjoni tikkonċerna partikolarment lin-nies tal-Kottonera u t-tieni nett għaliex jien ma rridx nemmen iktar li dak li ngħidu aħna ma jinstemax u ma jitwemminx.

Dak li qed ngħidu aħna jinstema' u jitwemmen għax qed ngħidu affarijiet li jifhimhom kulħadd.

Għalhekk jien bir-rispett kollu ma nistax nifhem l- għajta li saret il-bieraħ biex nittella' fuq każ ta' privileġġ għax għidt ċerti kliem.

Jien nistiednek, Sur President, biex timbollani b'każ ta' privileġġ ieħor issa għaliex hawnhekk qed nerġa' nagħmel il-konklużjoni tiegħi li l-Perit Mintoff għandu jirriżenja minn dan il-Parlament, u din qed ngħidha bl-iktar mod ċar u bl-iktar mod skjett.

Jekk il-Perit Mintoff irid jassumi r-responsabbiltajiet tiegħu li huma mibnija fuq dak li għamel fil-Partit Laburista, fuq it-tmexxija li ta lil dan il-pajjiż għal snin sħaħ u fuq il-kontribut li ta lil pajjiżna u lill- partit, dik hija t-triq onorabbli li għandu quddiemu, li jirriżenja minn deputat ta' dan il-Parlament.

U ma qed nagħmel l-ebda apoloġija għal dan li qed ngħid.

(Onor. Membri: Hear, hear) Din qed ngħidha bl-ikbar responsabbilta' u bl-ikbar dieqa wkoll.

(Interruzzjonijiet) Il-Perit Mintoff qed jistaqsini jekk dan huwiex parir jew hijiex theddida.

Jien ma nhedded u ma nordna lil ħadd.

Wara kollox deputat ma jistax jingħata ordni jew jiġi mhedded fuq ħaġa bħal din.

(Interruzzjonijiet) Jien qed nesprimi l-ħsibijiet u l-konklużjonijiet tiegħi bl-ikbar responsabbilta'.

(Interruzzjonijiet) Bir-rispett kollu, jien nitkellem qiegħed.

Qisni għidt xi ħaġa ta' barra minn hawn!

Wara kollox kien il-Perit Mintoff stess li darba kien qal lil Ġorġ Borg Olivier: "Warrab!

F'ġieħ Alla, warrab!".

(Interruzzjonijiet) Mela ħalli nagħtik parir.

THE DEPUTY SPEAKER: Ma tistgħux tidħlu f'dibattitu personali.

Onorevoli Sant, jekk jogħġbok, kompli bid-diskors tiegħek.

ONOR.

ALFRED SANT: Irrid infakkar li l-għajta ta' ''F'ġieh Alla, warrab!'' ma kenitx ivvintata dak iż-żmien imma kienet ivvintata minn Churchill meta kien qal lil Chamberlain: ''F'ġieh Alla, warrab!''

Imma jien għaliex qed ngħid dawn l-affarijiet, Sur President?

Dawn qed ngħidhom għaliex ir-responsabbiltajiet tagħna m'humiex indirizzati biss lejn is- siġġijiet li nokkupaw imma wkoll lejn il-mijiet u l-eluf li tawna l-fiduċja tagħhom u vvotawlna.

(Onor. Membri: Hear, hear) Meta niftakar f'dawk in- nies kollha li vvotawlna, jien iktar nikkonkludi li hija r-responsabbilta' tiegħi li nagħti dan il-parir u nagħmel din l-istqarrija.

Kien hemm min qalli: Għaliex għedtha dik?

Ma tafx li jekk tgħid hekk żgur li ma tiġrix?

U jien għedtilhom: Imma, bir-rispett kollu, jien x'jimpurtani? jien għandi d-dmir li ngħid lil dawk li vvotaw lill-Partit Laburista u lill- poplu Malti u Għawdxi kollu x'inhuma l-konklużjonijiet tiegħi fuq dak li qed iseħħ f'dan il-Parlament.

Jiena għalhekk noħroġ b'dawn l-istqarrijiet, u ngħidhom mingħajr ma nhedded lil ħadd imma fl-istess ħin b'sens ċar ta' x'għandhom ikunu r-responsabbiltajiet ta' kulħadd; hekk kont, hekk għadni u hekk nibqa'.

(Onor. Membri: Hear, hear) Imbagħad anke jiena f'dan il- qasam nisma' l-pariri kollha li jagħtuni u d-diskors kollu li jsirli.

Per eżempju, illejla stess ċempilli l-Avukat Ġuże' Cassar u qalli: Jekk nipprova nirranġa laqgħa bejnek u bejn il-Perit Mintoff tiġi għaliha?

U jien għedtlu li sal-lejla żgur li ma nistax nitkellem.

Hu żied jgħidli li l-Perit Mintoff ma jafx b'dan u li l-proposta qed jagħmilha hu imma jien erġajt għidtlu li sal-lejla żgur li ma nistax nitkellem għax illejla se nagħmel stqarrija fil-Parlament fuq il-vot ta' fiduċja, liema stqarrija hemm bżonn li titpoġġa għall-attenzjoni tal-poplu Malti u Għawdxi ħalli mbagħad ikun il-poplu li jiddeċiedi.

Imbagħad staqsieni fiex tikkonsisti l- istqarrija u jien spjegajtlu.

Filwaqt li nirringrazzja lill-Avukat Ġuże' Cassar ta' l-intervent tiegħu, irrid ngħid li issa lkoll kemm aħna jkollna nassumu r-responsabbiltajiet tagħna.

Sur President, il-bieraħ intqal li jien b'xi mod jew ieħor ipprovajt nikkalpesta lil Sammy Meilaq.

Dan m'huwiex veru u llum ipprovajt nikkuntattjah biex nitolbu jagħtini permess niżvela x'diskussjoni kellna bejnietna ħames ġimgħat ilu.

Sfortunatament ma sibtux u għalhekk nitolbu jiskużani li ma lħaqtx ħadt il-permess tiegħu biex niżvela x'intqal bejnietna f'dik id-diskussjoni.

Iva, ħames ġimgħat ilu jien u Sammy Meilaq tkellimna bejnietna.

Sammy Meilaq huwa ħabib tiegħi u jien narah bħala bniedem rett u sinċier u għalkemm f'ċerti affarijiet ma naqbilx miegħu, nibqa' nsostni l-ħbiberija tiegħi lejh.

Fil-fatt dakinhar lil Sammy Meilaq staqsejtu jekk jixtieqx li jkun president tal-Kummissjoni għall-Moralita' Fiskali u filwaqt li m'aċċettax għal raġunijiet personali, qalli li huwa lest jgħin lill-Partit Laburista.

Għalhekk jien għedtlu: Ara tistax tqarribna lejn il-Perit Mintoff.

ONOR.

DOM.

MINTOFF: Jien nista' naċċertak li dan lanqas qaluli lili!

ONOR.

ALFRED SANT: M'għandix dubju, għax hu kien qed jipprova jagħmel dan bil-mod tiegħu; b'mod sottili.

Dan qed ngħidu biex ikun on record il- fatt li jien mhux talli m'għandi xejn kontra Sammy Meilaq, talli nafdah.

Sur President, apparti dan kollu rrid ngħid li minħabba li l-argumenti li qed niżviluppaw hawnhekk huma ta' natura personali u allura rridu nippreċiżawhom sa l-aħħar, il-Kabinett għażel id-deċiżjonijiet li rridu niffaċċjaw u jemmen li l-ewwel u qabel kollox dan il-gvern għandu jiffaċċja l-isfida tal-governabbilta'.

Għalhekk din il-mozzjoni li għandna quddiemna qed titressaq bħala mozzjoni ta' fiduċja u aħna min-naħa tagħna qed nagħmluha ċara li jekk din il-mozzjoni ma tgħaddix, il-gvern ma jkomplix fil-kariga, ixolji l-Parlament u jsejjaħ elezzjoni.

(Onor. Membri: Hear, hear) Sur President, hawnhekk qed nagħmilha ċara li jekk il-vot jispiċċa in a tie għax ikun hemm xi ħadd assenti jew jastjeni, jidħol jew ma jidħolx fin-nofs il-vot ta' l-iSpeaker, aħna xorta waħda nqisu li l-vot intilef u nkomplu għaddejjin.

(Onor. Membri: Hear, hear) Sur President, aħna qed nagħmluha ċara li jekk dawn il-proġetti qabel ma jittellgħu hawn ikunu għaddew mill-Kabinett u jkunu ġew approvati mill-grupp parlamentari, jiġifieri mhux il-Kabinett ikun qabad u poġġihom fuq il-Mejda tal-Kamra, allura kull vot għal proġett bħal dak inqisuh bħala vot ta' fiduċja jew sfiduċja.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Ta' min jgħid li din id-deċiżjoni ħadha l-Kabinett, biex ħadd ma jakkużani li kienet xi deċiżjoni personali tiegħi biss, imma jien napprovaha u naqbel magħha mija fil-mija.

Nagħmilha ċara wkoll li dan qed nagħmlu fl-aħjar interess tal-poplu Malti u GĦawdxi u tal-pajjiż kollu kemm hu għax ma jistax ikun li nħallu lil pajjiżna mdendel qisu b'xi mod jew ieħor qed jiġi rikattat jew mhedded.

Aħna t-theddid ma naqblux miegħu u ma rriduhx, la f'naħa u lanqas f'oħra, u fir-rispett tad-demokrazija parlamentari kif dejjem tmexxiet nixtiequ li jkun ċar li dan il-gvern, li kien jistħoqqlu mill-inqas maġġoranza ta' żewġ siġġijiet u llum jinsab ridott għal maġġoranza ta' wieħed, qiegħed in charge tal-pajjiż u se jmexxi lill-pajjiż.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Sur President, matul dan id-diskors jien ipprovajt inkun kalm kemm jista' jkun u nressaq l-argumenti tagħna bl-iktar mod ċar u loġiku.

Filwaqt li nassigura li lkoll kemm aħna, kemm min-naħa tal-Kabinett kif ukoll min- naħa tal-grupp parlamentari, ninsabu sereni b'dak li qed nagħmlu, nassigura wkoll lill-poplu Malti u GĦawdxi li aħna lesti nwettqu l-fiduċja li tana biex nibnu tassew Malta moderna li tkun tal-Maltin u ta' l-GĦawdxin kollha bil-fatti u mhux bil-paroli biss.

(Onor. Membri: Hear, hear) Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

Il- Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Sur President, jien smajt id-diskors tal-Prim Ministru u jiddispjaċini ninnota li l-Prim Ministru mhux qed juża dan il-Parlament u din il-mozzjoni biex kull membru, kif inhu d-dmir tiegħu, jagħraf jivvota japprovax din il-mozzjoni imma biex isolvi l-problemi li għandu fil-partit tiegħu.

Il-Prim Ministru jaf li m'għandux isolvi l-problemi tal-Partit Laburista, li hu huwa l-kap tiegħu, f'dan il-Parlament imma għandu jipprova jsolvihom fil-partit tiegħu stess.

F'din il-Kamra hawn 69 deputat u kull wieħed għandu l-liberta' sħiħa tiegħu u għandu d-dmir li jivvota fuq kull vot li jiġi f'dan il-Parlament kif jidhirlu hu li jkun fl-aħjar interess tal-pajjiż.

Dan huwa d-dmir u d- dritt ta' kull deputat.

Jekk il-Prim Ministru għandu l-problemi fil-partit tiegħu jmissu jaffrontahom hemmhekk stess.

Sur President, jien skantajt bil-mod kif il-Prim Ministru beda d-diskors tiegħu.

Il-Prim Ministru beda d-diskors tiegħu billi qalilna li l-Kamra se terġa' tivvota fuq kuntratt li huwa identiku għal dak li din il-Kamra diġa' vvotat fuqu.

Allura jien nista' noqgħod bilqiegħda u ngħid li fuq dan il- kuntratt diġa' vvotajna u li se nerġgħu nivvotaw "le".

Jien kont nippretendi li l-ewwel ħaġa li kien se jgħidilna l-Prim Ministru kienet: "Tidhru li ma fhimtux biżżejjed dak il-kuntratt u għalhekk hemm bżonn nispjegah iktar fil-fond", jew inkella: "L-oppożizzjoni qajmet ħafna diffikultajiet, min-naħa tagħna ma spjegalnielkomx biżżejjed u allura se nispjegalkom biżżejjed biex kull wieħed minnkom jerġa' jivvota b'mod li jifhem għalxiex ikun qed jivvota.".

Pero' dak li qalilna l-Prim Ministru huwa faċli ħafna: "M'hemmx x'nisimgħu iktar!

M'hemm xejn xi nżid!

Il- kuntratt għadu l-istess; aħna għadna ta' l-istess opinjoni!"

Bir-rispett kollu, jien lill-Prim Ministru ngħidlu li huwa politikament irresponsabbli biex minflok ma qed jiġi hawn u jgħidilna kemm dan huwa proġett tajjeb u minflok ma qed jipprova jġib vot favur il-proġett, qed jgħidilna: M'għandix iktar xi ngħid; erġajt ġibtilkom il-kuntratt fil-forma li kien.

Sur President, ħalli nibdew l-argument billi nagħmlu din il-mistoqsija: Dan huwa proġett importanti?

Ir-risposta hija: Iva, dan huwa proġett importanti ħafna.

Għaliex?

Għax hawn qbil kemm f'dan il-Parlament kif ukoll fil-pajjiż kollu li hemm bżonn li dik il-parti ta' Malta li tissejjaħ ''Kottonera'', kif jgħid il-leaflet li ħareġ dan l-aħħar - kont se ngħid "li ħareġ dan l-aħħar il-Partit Laburista'' imma fil-fatt il-leaflet bit- titlu ''Nifs Gdid għall-Kottonera'' ħarġu d-DOI - ...

U jkun tajjeb li nidraw x'ifisser dan in-nifs ġdid għax qabel l-elezzjoni konna naraw diversi posters bil-kliem ''Nifs Ġdid lin-negozjanti'' imma lkoll kemm aħna nafu li llum in-negozjanti jinsabu taħt l-ilma u qegħdin jisħtu s-siegħa u l-mument li emmnu l-wegħdiet ta' l-Onor.

Alfred Sant.

Minflok ma n- negozjanti ħadu nifs ġdid, ġew iffaċċjati b'diversi problemi.

(Onor. Membri: Hear, hear) Issa dan il-fuljett qed juri yacht marina fil-Birgu u qed jgħid ''Nifs Ġdid għall-Kottonera''.

Iva aħna rriduha l-yacht marina fil-Birgu, irridu li Sant'Anġlu jsir attrazzjoni turistika u rridu li jkun hemm ċentru turistiku minflok il-baċir numru 1.

Dażgur li rriduh dan!

Imma aħna dan ilna rriduh.

Aħna dan ma ridniehx f'dawn is-sena u nofs jew kemm ilu Prim Ministru l-Onor.

Alfred Sant.

Jiena naħseb li l-Prim Ministru wkoll qed jgħix f'Malta u jaf li l-yacht marina fil-Birgu m'hijiex idea tiegħu, kif ma kenitx idea tiegħu - u dan qalulna issa stess - l-idea ta' Svizzera fil-Mediterran.

Il-Prim Ministru għandu ħabta jikkopja l- affarijiet.

Nafu, per eżempju, li biex jgħajjar lill-kollega tiegħi, isejjaħlu ''beatu'', u aħna nafu li fl-1962 kien hawn deputat ieħor li kienu jsejħulu ''beatu''.

Imma għalkemm Alfred Sant huwa modern, maniġerjali u ma nafx x'inhu iktar - għax kliem minn dan għandna kemm trid! - ħafna drabi jaqa' għal ideat li xejn m'huma oriġinali.

Biex niftiehmu, m'hemm xejn ħażin li jiġu kkopjati ideat tajba.

Pero' rridu ngħidu li l- proġetti għall-iżvilupp tal-Kottonera ilhom jiġu ppreparati u jinħmew.

Per eżempju, nista' ngħid li l-gvern immexxi minni ried jara kif jagħmel u jqajjem lill-Kottonera, u n-nies dan jafuh.

Ma jafux in-nies tal-Birgu li konna aħna li nfaqna l-flus - forsi wieħed jista' jgħidli li din ma kenitx xi ħaġa kbira - biex irranġajna l-moll tal-Birgu ħafna aħjar milli kien qabel?

Mhux kulħadd jaf li fuq il-moll tal-Birgu kien hemm l-ex-naval bakery qed taqa' u aħna nfaqna l-flus - naturalment dawn kienu flus il- poplu mit-taxxi li ndaħħlu - biex ittrasformajna din l-ex-naval bakery f'mużew marittimu ħalli ndaħħlu l-mentalita' li fil-Birgu hemm x'tara?

U minn dakinhar 'l hawn diversi altin kif ukoll turisti bdew imorru l-Birgu biex jaraw dan il-mużew marittimu.

Mhux aħna ħriġna bl-idea tal-Birgufest billi pproponejna li nagħmlu festa b'daqsxejn kuluri fil-Birgu ħalli n-nies ifittxu aktar il-Birgu?

Il-Birgufest irnexxa, anzi rnexxa ħafna, u permezz tiegħu eluf ta' Maltin u turisti li qatt ma kienu marru l-Birgu bdew imorru jżuru dan il-post.

Mhux aħna konna li għedna li fix-xatt tal-Birgu għandu jsir boat show - għalkemm, biex inkun sinċier, ma nafx jekk din l-idea oriġinatx mill-Gvern Nazzjonalista jew tahilniex ħaddieħor - li minħabba fih f'ċertu perijodu tas-sena jkun hawn mijiet u eluf ta' nies li jmorru l- Birgu?

U mhux aħna konna li qbilna li għandu jiġi rrestawrat ħafna bini antik fil-Birgu?

Irrid ngħid li dan mhux aħna biss għamilnieh imma anke ta' qabilna.

Mhux kulħadd jaqbel ma' dan it-tip ta' żvilupp?

Mhux kulħadd jaqbel li hemm bżonn nagħtu nifs ġdid - ħalli nuża l-espressjoni tagħhom allavolja ddejjaqni - lil Bormla?

Mhux aħna konna li waqqajna s-slums li kien hemm in-naħa ta' Santa Liena?

Dawn jien stess mort narahom qabel ma waqgħu.

Nammetti li mhux aħna biss ħdimna għal Bormla, imma kull gvern ipprova jagħmel xi ħaġa.

Pero' huwa fatt li aħna għamilna diversi affarijiet f'Bormla.

Mhux aħna konna li għedna li l-anzjani ta' Bormla għandhom dritt ikollhom dar ta' l-anzjani u qisna bħala prijorita' li hemmhekk nibnu waħda mill-iktar djar ta' l-anzjani moderni?

Illum ma nafx fejn wasal dan il-gvern, minkejja li ilu sena u tmien xhur.

Mhux aħna konna li ħadna ħsieb nibdew nirrestawraw - tt dawn kont mort narahom ukoll - is-swar ta' Santa Margerita li kienu ilhom mitluqin għal żmenijiet twal minkejja li konna nafu li dan ix-xogħol jirrikjedi spejjeż kbar?

Allura fuqiex qed niġġieldu, Sur President?

Għalfejn qed noqogħdu ngħidu li n-Nazzjonalisti huma kontra dawn il-proġetti, li jridu jfixklu u li huwa biss Alfred Sant li se jagħti nifs lill-Kottonera?

Dan m'hu veru xejn.

Mela ejjew naqblu, għaliex fuq dan mhux konverġenza għandna imma consensus.

Madanakollu jien nista' nkompli nistaqsi affarijiet oħra.

Il-Prim Ministru reġa' semmielna l-forti ta' Sant'Anġlu.

Ma jafx il-Prim Ministru li aħna konna diġa' għamilna ftehim mal-kavallieri rigward ir-restawr ta' parti minn Sant'Anġlu?

Ma jafx il-Prim Ministru li aħna konna qegħdin niftiehmu mal-kavallieri għall-użu ta' parti minn Sant'Anġlu wkoll?

Aħna taf fejn ma naqblux?

Ma naqblux fuq dak li ntqal darba l-Ħadd mill-Prim Ministru meta kien qal li se nagħmlu Vatikan ieħor; li se nagħmlu Vatikan f'Malta bħalma hemm Vatikan f'Ruma!

Fil-fatt l-għada stess jien kont ħriġt dikjarazzjoni u għidtlu: No way!

Ma tistax tagħmel Vatikan f'Malta għax Malta m'hija għall-bejgħ għal ħadd.

(Onor. Membri: Hear, hear) Aħna ma rridu nagħtu sovranita' lil ħadd, jista' jkun jisimhom x'jisimhom.

L-Onor.

Alfred Sant qed jgħid li din tas-sovranita' hija invenzjoni.

Imma mhux hu semma l-Vatikan?

U mhux kulħadd jaf li l-Vatikan huwa stat sovran f'nofs Ruma?!

Aħna fuq dan il-punt konna għednielu li ma naqblux miegħu.

Issa reġgħet qamet din il-kwestjoni.

Imma ma nixtieqx noqgħod intawwal għax l- idea tiegħi hi li dan id-debate m'għandux għalfejn jittawwal.

Jien ma nistax nifhem għaliex qed niġġieldu fuq dak li naqblu fuqu.

Aħna fuq xiex mhux qed naqblu?

Sur President, il-gvern ma ġabilniex xi ħaġa fl-ajru, ġabilna quddiemna kuntratt.

Aħna m'aħniex qegħdin ngħidu li ma naqblux li għandu jsir żvilupp fil-Kottonera jew li għandu jsir yacht marina; qed ngħidu li ma naqblux mal-mod li bih il-gvern se jagħmel dan il-kuntratt.

Aħna tant naqblu li għandu jsir dan l-iżvilupp, li kif qal il-bieraħ is-sindku ta' Bormla stess, kienu diġa' nbdew diskussjonijiet kemm miegħi kif ukoll ma' l- ex-ministru Dalli f'dan ir-rigward u fil-fatt fl-uffiċċju ta' dan il- kunsill lokali hemm mudell ta' l-iżvilupp li aħna konna qed ngħidu li għandu jsir f'Bormla.

Jien lin-nies ta' Bormla nistedinhom jagħmlu kif għamilt jien u jmorru jaraw - jien mhux issa mort imma żmien ilu - il- mudell li konna pproponejna aħna għall-iżvilupp ta' parti minn Bormla li twassal sa l-Isla.

U x'distinzjoni hemm bejn dak il-mudell u l-mudell li qed nipproponu llum?

F'dak il-mudell ix-xatt li minn Bormla jwassal sa l- Isla kellu jibqa' xatt pubbliku biex ikunu jistgħu jgawduh kemm in-nies ta' Bormla, ta' l-Isla u tal-Birgu, kif ukoll il-Maltin kollha.

(Onor. Membri: Hear, hear) Jekk wieħed imur jara dak il-mudell li, kif għedt jinsab fl- uffiċċju tal-Kunsill Lokali ta' Bormla, jifhem li aħna ridna niżviluppaw yacht marina, imma mhux nagħtu x-xatt lil kumpannija privata.

Immaġinaw kieku meta żviluppajna l-yacht marina ta' l-Imsida, ta' Ta' Xbiex jew ta' l- Imġarr, GĦawdex, għedna li hemmhekk se ssir hija proprjeta' privata u li biex tidħol tkun trid tingħata permess raġjonevoli!

U jrid ikun verament raġjonevoli!

Imma din x'serjeta' ta' gvern hi?!

Sur President, aħna m'aħniex nikkontestaw li l-proġett isir u għalkemm għandna iktar riżervi fuq dan il-proġett, il-punt ta' prinċipju kardinali li fuqu din in-naħa m'hijiex se tiċċaqlaq hija li l-moll tal-Birgu jingħata bi proprjeta' privata għal 99 sena.

Dan aħna qatt ma nistgħu naċċettawh.

Wara kollox il-prinċipju li l-foreshore, jiġifieri dik il-biċċa art li tmiss mal-baħar, għandha tibqa' dejjem proprjeta' pubblika ġej minn ħafna żmenijiet ilu.

Immaġinaw kieku l-pulmun tal-Kottonera, jiġifieri Dockyard Creek, u x-xatt li mill-Birgu jieħu sa l-Isla - almenu s'issa mhux qed jingħad hekk għall-Isla - jkun proprjeta' privata!

Jiena nistaqsi: Allura għall-gvern dan in-nifs ġdid għall-Kottonera jfisser li jaqbdu l-pulmun tal- Kottonera u jgħidu li sar proprjeta' privata?!

Jiena ma nistax nifhem kif il-Prim Ministru lanqas biss tkellem fuq dan il-punt meta din hi l- oġġezzjoni prinċipali tagħna.

Il-Prim Ministru, li issa ħareġ minn dan il- Parlament - forsi għandu affarijiet urġenti, imma dik hi affari tiegħu u jien se nkompli xorta waħda - jaf li aħna spjegajna dan kollu bl-iktar mod ċar fl-ewwel seduta li bdejna niddiskutu din il-mozzjoni fil-Parlament meta aħna min-naħa tagħna ressaqna emenda u dik l-emenda m'għaddietx.

L- emenda kien ressaqha l-Onor.

Lawrence Gonzi, u ma kenitx kumbinazzjoni li ressaqha hu; hu l-uniku deputat fuq din in-naħa tal-Kamra li jirrappreżenta lill-Kottonera u għalhekk il-grupp parlamentari nkarigah li jressaq emenda li permezz tagħha jgħid li aħna rridu nivvotaw biex dan il-proġett isir imma li ma nistgħux napprovaw il-kuntratt li bih il-gvern se jesegwixxi dan il-proġett.

X'qal l-Onor.

Gonzi f'dik l-emenda, Sur President?

Huwa qal: Ejjew nibagħtu d-dokumenti kollha quddiem wieħed mill-kumitati permanenti tal- Kamra u meta dawn jiġu eżaminati mill-kumitat inkunu f'pożizzjoni li niddeċiedu kif dan il-Parlament għandu jivvota.

Madanakollu l-Kamra ma qablitx ma' dan u għalhekk jiena ħassejtni fid-dmir li nsejjaħ konferenza stampa nhar il-Ġimgħa filgħodu u biex ma jkunx hemm ċans li niġi miżinterpretat f'dak li ngħid ħadt il-briga li nħejji handout li tajnieh lill-press li kien hemm preżenti.

F'din il-handout għedna:

"Nhar it-Tnejn li ġej, it-8 ta' Ġunju, il-Parlament għandu jivvota biex jawtorizza lill-gvern jagħti b'ċens għal 99 sena art, bini u drittijiet għall-użu tal-baħar b'tul ta' madwar żewġ kilometri tax- xatt tal-Birgu u ta' l-Isla.

L-Oppożizzjoni Nazzjonalista, filwaqt li taqbel li għandu jsir żvilupp ta' marina għall-yachts f'din iz-zona, tqis li l-gvern qed juri inkompetenza u taħwid kbir f'din l-għotja frott ta' l-għaġġla, ta' nuqqas ta' ħsieb serju u ta' konsultazzjoni.".

Imbagħad spjegajna li wasalna għal din il-konklużjoni għal raġunijiet li sejjaħnielhom "soċjali".

Fil-fatt l-ewwel paragrafu ta' dan il-handout jgħid preċiżament li:

"Għall-iżvilupp tal-marina m'hemmx bżonn li l-moll tal-Birgu jingħata b'ċens għal 99 sena.

Fil-moll ta' l-Isla, li wkoll se jiġi żviluppat għall-irmiġġ tal-yachts, qed jingħata biss id-dritt ta' l-użu tal- baħar u s-servizz fuq l-art mingħajr l-ebda trasferiment ta' l-art.

L- istess għandu jsir fil-moll tal-Birgu.".

Jiġifieri aħna għamilnieha ċara li din hi l-oġġezzjoni prinċipali tagħna għal dan il-kuntratt.

Iżda x'inhi r-reazzjoni tal-gvern?

Ir-reazzjoni tal- gvern hi li pproponielna klawsola - ħalli nsejħilha kif sejjaħtilha f'dan il-handout - tal-mistħija għaliex permezz tagħha l-aċċess jiġi deċiż minn kumpannija privata u wieħed ma jistax - u din niżżluha fil-kuntratt - imur jgħum jew jistad hemmhekk.

Issa jien ma kontx qed niddefendi d-dritt li wieħed imur jgħum jew jistad x'imkien, imma hija tal-mistħija li gvern Malti jiġi hawn u jgħidilna li din il-kumpannija privata u l-istess gvern qed jintrabtu li għal 99 sena sħaħ - sa dak iż-żmien kemm il-Prim Ministru, kemm jien, kif ukoll il-membri kollha ta' din il-Kamra nkunu spiċċajna - ħadd ma jista' jmur hemmhekk bil-qasba f'idu u joqgħod jistad.

Jiena sejjaħt din ir-reazzjoni tal-gvern bħala xi ħaġa tal-mistħija, imma fil-fatt hija wkoll xi ħaġa redikola.

Issa, Sur President, jiena ma kontx naf x'kien qed jiġri barra, ma kontx naf bil-problemi u bid-diffikultajiet li kien qajjem - bir-raġun - l-Onor.

Mintoff u bl-isforzi li għamel il-gvern b'kull mod biex jipperswadih li nhar it-Tnejn jiġi u jivvota favur.

Imma meta saru d-9.00 p.m. u sieħbi l- Onor. Lawrence Gonzi talab lill-Ministru Karmenu Vella kważi bil-ħniena biex ma nivvotawx u minflok jgħidilna kif se jemenda l-kuntratt, il-Prim Ministru ma ħallihx jagħmel dan.

Nafu li l-Prim Ministru ma ħallihx jagħmel dan għaliex rajnieh ħdejh jgħidlu "le" u mbagħad fl-aħħar minuta l- Prim Ministru qal: Għandi side letter!

GĦandi ittra fil-but!

Tajba din!

Jiġifieri aħna d-deputati rridu noqogħdu fuq is-side letters li jikteb u li jirċievi l-Prim Ministru?!

ONOR.

KARMENU VELLA (Ministru tat-Turiżmu u Self-Employed): Point of order, Sur President!

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Vella, on a point of order.

ONOR.

KARMENU VELLA: Dak li qed jgħid il-Kap ta' l-Oppożizzjoni diġa' ssemma barra minn dan il-Parlament, imma m'hu veru xejn li l-Prim Ministru żammni milli nitkellem.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġbok agħmel il-punt tiegħek fil-qosor kemm jista' jkun.

ONOR.

KARMENU VELLA: Irrid infakkar lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni li kien hu li żammni milli nitkellem meta ridt inwieġbu u mhux il-Prim Ministru.

Kien hu li waqqafni milli nitkellem.

THE DEPUTY SPEAKER: Kompli, Onorevoli Fenech Adami.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Sur President, dakinhar jien kont preżenti f'din il-Kamra u rajt dawn l-affarijiet isiru.

Jiena m'għandi l-ebda dubji dwar l-affarijiet li ġraw dakinhar f'dan il-Parlament qabel ma ħadna l-vot.

Imma issa ħalli nkompli d-diskors tiegħi.

Kif għedt diġa', l-oġġezzjoni prinċipali ta' l-oppożizzjoni f'dan ir- rigward hija li l-mollijiet tal-Birgu u tal-Kottonera jingħataw bħala proprjeta' privata għal 99 sena.

Ġaladarba qed nirrimarka fuq din il- kwestjoni tad-99 sena ma nistax ma nsemmix id-diżonesta' li qed juru f'dan is-sens kemm il-gvern, kemm il-partit li jappoġġja lill-Prim Ministru kif ukoll il-gazzetti li jappoġġjaw lill-Prim Ministru, fosthom gazzetta li tissejjaħ indipendenti u li fl-editorjal tagħha qalet li aħna kontra li proprjeta' pubblika tingħata b'ċens għal 99 sena, meta dan aħna qatt ma għednih.

Bla ebda dubju, jekk ikun hemm xi ħadd li jkun jixtieq li nsibulu biċċa art tal-gvern ġewwa Birkirkara - qed inġib lil Birkirkara bħala eżempju għax jien noqgħod hemmhekk - jien inkun l-ewwel wieħed li ngħidlu: Ara, din il-biċċa art se nagħtuhielek b'ċens; agħmel ħofra kbira fiha u tella' erba' sulari biex hemmhekk iservi bħala car park għall-Karkariżi li m'għandhomx fejn jipparkjaw.

Jien stess ma nsibx fejn nipparkja meta nasal bil-lejl hemmhekk.

Ċertament din tkun ħaġa tajba u żgur li jiena nkun lest nagħti l-art għal dan l-iskop.

Issa jekk din tkunx għal 99 sena jew għal 60 sena ...

Sur President, hawnhekk ikolli nsemmi xi ħaġa li semmieha wkoll il-Perit Mintoff il-bieraħ.

X'għandha x'taqsam il-moskea li ngħatat lil min ried jibniha?

Jien naħseb li kien ikun nuqqas li kieku f'Malta ma nbnietx moskea.

Aħna m'għandna xejn kontra l-Musulmani.

Anke f'Ruma nbniet moskea!

Allura kif qed jiġi jikkritika l-għoti ta' din l-art b'ċens għal 99 sena jew inkella għax biegħnieha?

X'għandu x'jaqsam dan l-argument?

Qed isemmulna wkoll Chambrai u qed jgħidulna: "Kif qed tiġu tgħidulna kontra li l-moll jingħata għal 99 sena?

Mela nsejtu li intom kontu tajtu Chambrai għal 99 sena? ".

Le, Sur President, aħna ma nsejna xejn, u naħseb li jekk għamilna xi żball ħallasna għalih.

Aħna rridu nitgħallmu mill- esperjenza ta' Chambrai, kif kont naħseb li tgħallem dan il-gvern ukoll.

Għaliex qed ngħid hekk?

Sur President, f'idejja għandi rapport ta' Edgar Mizzi wieħed mill- esperti li qabbad il-Prim Ministru Alfred Sant, liema rapport jittratta dwar kif ingħata l-kuntratt ta' Chambrai.

Tan-naħa tal-gvern qed jgħidulna: X'għarukaża li Chambrai ngħata b'¥10,000 ċens fis-sena!

Allura l-Prim Ministru ma jafx x'qallu fir-rapport tiegħu Edgar Mizzi?

Fih ħafna affarijiet li jien ma naqbilx magħhom, imma rrid ngħid x'fih dan ir- rapport.

Fost affarijiet oħra jgħid hekk:

"Ma nixtieqx ninftiehem li fl-opinjoni tiegħi dan il-proġett huwa kundannabbli f'kull sens.

Dan mhux minnu, anzi hemm aspetti li fihom elementi pożittivi.

Per eżempju, huwa pożittiv li fil-kumpannija Fort Chambray Ltd. il-gvern għandu sehem ta' 49% u li dawn tħallsu bħala parti mill-korrispettiv għall-għoti ta' l-art.".

(Onor. Membri: Hear, hear) Il-Prim Ministru qrah ir-rapport li għamillu l- konsulent tiegħu jew ma qrahx?

GĦax dan qed jgħidlu li huwa element pożittiv li l-gvern kien għaqli biżżejjed - il-kelma "għaqli" qed nużaha jien - li minflok ma qabad u ta Chambrai lil kumpannija privata b'¥10,000 ċens fis-sena, qal lil din il-kumpannija biex tagħmel l-iżvilupp, u hu, talli jkun taha din l-art tal-gvern, jiġifieri bħala korrispettiv, iżomm nofs dik l-art u dak kollu li jsir fuqha.

Imma ħalli ngħidu x'jgħid iktar dan ir-rapport.

Ir-rapport ikompli jgħid hekk:

"Pożittiv ukoll huwa l-iżvilupp fih innifsu ta' Chambrai, jekk dan jitwettaq.

Jekk dan isir, iġib miegħu l-impjieg ta' ħafna nies, sew waqt li jkun qed isir u kemm meta jitlesta, u jgħin ħafna lit-turiżmu f'Għawdex.

Barra minn hekk, jirriabilita u jagħti ħajja ġdida ..."

- ara hawnhekk m'hawnx il-kliem "nifs ġdid", imma "ħajja ġdida"-

"... lill-monument storiku li llum jinsab abbandunat.".

Allura aħna għandna nistħu minn dan il-proġett?

Hawnhekk għandna ċertifikat għal dak li għamilna.

Naturalment kien hemm żbalji fil- proċedura li ntużat għal Chambrai u dan il-konsulent ta parir lill-Prim Ministru f'dan ir-rigward.

Imma tafu x'għamel b'dan il-parir il-Prim Ministru?

Tefgħu fil-kexxun u ma tax kasu!

X'parir tah dan il-konsulent lill-Prim Ministru?

Isimgħuh:

"Fuq kollox il-Kamra tad-Deputati m'għandhiex tiġi wżata bħala rubberstamp tal-gvern tal-ġurnata.".

Imma l-Prim Ministru jrid li jiġi b'kuntratt hawnhekk u aħna, id-deputati ta' l-oppożizzjoni, nagħmlu rubberstamp u ngħidulu: Bravu, kemm se tagħmel affarijiet tajbin!

L-Avukat Edgar Mizzi qallu: Ma jistax ikun li l-gvern jinnegozja u mbagħad imur quddiem il-Parlament u jgħidlu: Jien lest, issa tindaħallix; il-kuntratt qiegħed hawnhekk u inti vvota biex taqbel mal- gvern.

Din hija xi ħaġa li trid tinqata'.

Dan hu l-parir fundamentali li ta Edgar Mizzi lill-Prim Ministru imma l-Prim Ministru, biex ngħidha bl- iktar mod prudenti, poġġa dan il-parir fil-kexxun u forsi nsieh.

Pero' jiena naħseb li jkun aħjar jekk il-Prim Ministru jerġa' jiftaħ il-kexxun għax dan ir-rapport ikompli jgħid:

"Premess dan kollu, nista' ngħaddi għar-rakkmandazzjonijiet li nħoss li għandi nagħmel fuq l-esperjenza ta' l-imgħoddi, partikolarment ta' dan il-każ u l-każi l-oħra li semmejt għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-għoti ta' art tal-gvern in ġenerali.".

Irrid ngħid li jiena naċċetta l-esperjenza ta' l-imgħoddi u r- rakkmandazzjoni ta' Edgar Mizzi u nwiegħed li meta nerġgħu nkunu fil-gvern nimxi fuq din ir-rakkmandazzjoni.

Imma ejjew naraw x'inhi din ir- rakkmandazzjoni.

Ġie rakkmandat li għandha tiġi miftiehma proċedura ġdida sabiex kuntratti għall-għoti ta' art tal-gvern jiġu l-ewwel ikkonsidrati minn kumitat permanenti tal-Kamra.

(Onor. Membri: Hear, hear) Mela Edgar Mizzi, il-konsulent tal-Prim Ministru, qallu: Tgħallem mill-esperjenza ta' l-imgħoddi, tgħallem mill-iżbalji tal-gvern li kien hemm qablek u tipprovax tmur quddiem il-Parlament biex dan sempliċement jagħtik it-timbru.

Jekk il- Prim Ministru jrid jimxi sewwa, il-mod korrett li bih għandu jimxi hu li l- ewwel imur quddiem il-kumitat tal-Kamra biex jiġu eżaminati l- kondizzjonijiet tal-kuntratt ħalli meta aħna d-deputati niġu biex finalment nivvotaw inkunu nafu sew x'inhuma l-affarijiet.

Sur President, għalhekk meta jien nibqa' naqra ta' kuljum fuq il-każ ta' Chambrai li jissemma fl-editorjal ta' "l-orizzont" tal-lum stess, u meta naqra l-ktieb li ppubblika Joseph Muscat - bħalissa qed naqra eżattament waħda mill-annexes tiegħu - jiena ngħid: Imma dan il-gvern x'wiċċ għandu li jikkummissjona rapport li jagħtih diversi suġġerimenti biex ma jsirux l- iżbalji ta' l-imgħoddi li saru minn kulħadd, inklużi minni, u li jagħtih ukoll rakkmandazzjoni preċiża, u mbagħad jiġi hawn, isib din il-maltempata kollha u ma jaċċettax l-istess proposta li nagħmlulu aħna biex insalvawh?!

Imma issa ħalli nkompli ngħid xi ħaġa fuq l-oġġezzjonijiet tagħna.

Kif diġa' għedt, l-oġġezzjoni prinċipali tagħna hija li l-mollijiet tal- Birgu u tal-Kottonera jingħataw bħala proprjeta' privata, imma ma' dan irrid inżid li jkun agħar u agħar ħafna jekk dawn jingħataw bħala proprjeta' privata għal 99 sena.

Dan huwa l-aqwa u l-ikbar argument li kellna, li għad għandna u li se jġegħelna bilfors nivvotaw kontra dan il- kuntratt.

Ta' min jgħid ukoll li l-leaflet li semmejt iktar kmieni li qassamt waqt il-konferenza ta' l-aħbarijiet li saret fil-5 ta' Ġunju, isemmi l-oġġezzjonijiet l-oħra li qed insibu għal dan il-kuntratt, fosthom li dan ma jispeċifikax x'użu se jsir mill-bini li qed jiġi rrestawrat jew inkella li qed jiġi mwaqqa' u mtella' mill-ġdid.

Allura l-gvern m'għandux jgħidilna, lilna d-deputati li rridu napprovaw dan il-kuntratt, x'użu se jsir mill-bini li se jingħata b'ċens għal 99 sena?

M'għandniex dritt inkunu nafu x'se jsir f'dak il-bini biex inkunu nistgħu nivvotaw bis-sens?

Fil-fatt fl-outline brief ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar hemm miktub li l- iżvilupp fil-Kottonera għandu jsir billi jiġi spjegat x'użu se jsir mill- bini u li qabel ma jingħata l-kuntratt għandhom jiġu ppreparati pjanti u ssir exhibition biex naraw kif se jkun l-iskyline u x'se jiġri u ma jiġrix.

Imma l-gvern warrab dan kollu u qed jippretendi li jiġi hawn bl-istess kuntratt.

Sur President, illum il-Prim Ministru stess qalilna li l-kuntratt għadu l- istess.

U veru għadu l-istess għax għalkemm sħabi talbuh jagħtina iktar informazzjoni u jiena stess tlabtu bil-miktub, permezz ta' leaflet li qassamt lil kull min ġie jismagħni, biex jagħtina spjegazzjoni, illum il- Prim Ministru għandu l-wiċċ jiġi hawn u ma jgħidilna xejn ħlief li rridu nivvotaw favur għax inkella jirriżenja.

Aktar 'il quddiem nitkellem fuq il- kwestjoni tal-fiduċja wkoll.

Imma jekk il-Prim Ministru jrid jirriżenja, jista' jirriżenja!

(Onor. Membri: Hear, hear) Aħna żgur li mhux se noqogħdu nibkuh!

(Interruzzjonijiet) Niġi issa għall-kwestjoni finanzjarja.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom, no cross-debates.

Onor. George Pullicino, jekk jogħġbok żomm l-ordni.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ħalli ngħid x'għedna aħna fuq il-kwestjoni ta' l-investiment li se jsir billi naqra silta minn dak il-leaflet li qassamt lill-press.

Għedna li:

"Il-kumpannija li se tieħu x-xatt tal-Birgu kienet offriet li tonfoq ftit inqas minn ¥12-il miljun.

Il-gvern irid jorbotha li tonfoq biss ¥6 miljun.".

GĦalhekk jien staqsejt: GĦaliex?

Possibbli l-Prim Ministru m'għandux id- diċenza jgħidilna għaliex?

Imma ġie hawn u qal ħmerija; qalilna li huwa l- konsorzju l-ieħor li kien qal li se jonfoq ¥12-il miljun.

Imma dan m'huwiex veru.

Jiena għandi f'idejja r-rapport ta' l-isteering committee li jitkellem fuq il-proposta tal-konsorzju li qed jieħu l-kuntratt.

F'paġna 20 ta' dan id-dokument hemm miktub li n-nefqa tal-proġett ta' dan il-konsorzju kellha tkun ta' ¥11.8 miljun.

(Interruzzjonijiet) Imma jien mhux bilfors ikolli nistaqsik biex tispjega għaliex qed tgħidilhom li inti kuntent b'¥6 miljun?!

L-uniku item li mhux se jsir huwa l-Maċina li fuqha kienu se jintnefqu ¥236,000.

(Interruzzjonijiet) Il-breakwater?!

Mela intom tafu li l-breakwater mhux se jsir?

Għandkom tagħmlu marine test biex tkunu tafu jekk il-breakwater huwiex se jsir jew le.

(Interruzzjonijiet) Le, jien qed nitkellem fuq id-diskors li għamlilna l-Prim Ministru ....

THE DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom m'hemmx interruzzjonijiet, la minn naħa u lanqas minn oħra.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Lill-Prim Ministru diġa' smajnieh u huwa recorded li qal li t-¥12-il miljun kien wiegħed li se jinvestihom il- konsorzju l-ieħor, imma dan m'huwiex veru għaliex kien dan il-konsorzju li semma t-¥12-il miljun.

(Onor. Membri: Hear, hear) Imma ħalli nkomplu, Sur President.

Aħna diġa' għedna li d-dokument li ġie mqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra fis-6 ta' April ta' din is-sena mill-Ministru George Vella kien jgħid li r- rakkmandazzjoni ta' l-isteering committee li ġie nominat mill-gvern kienet li l-art u l-bini jingħataw b'ċens għal 65 sena, filwaqt li l-użu tal-baħar għall-marina jkun għal 20 sena.

Allura nistaqsi: GĦaliex se jagħtu kollox għal 99 sena?

M'għandniex ningħataw tweġiba għal dan?

GĦaliex għandna nintrabtu li l-pulmun tal-Kottonera jkun mimli bil-yachts għal 99 sena?

Fuq dan hawn xi tgħid favur, pero' hawn xi tgħid kontra wkoll.

Wieħed jista' jgħid li m'huwiex feasible li dawn ma jingħatawx għal 20 sena u li kieku ma sarx hekk il-proġett ma kienx isir.

Jien ma nafx x'kien isir jew x'ma kienx isir u għalhekk qed nisma' l-argumenti, imma xi ħadd irid jispjegali għaliex l-isteering committee li ġie nominat mill-gvern stess kien qal li l-faċilitajiet ta' rmiġġ fil-baħar għandhom jingħataw għal 20 sena.

(Interruzzjonijiet) Dażgur li hemm differenza!

Biżżejjed ngħid li filwaqt li l-isteering committee kien irrikmanda li l-bini jingħata għal 65 sena, issa se nagħtuhulhom għal 99 sena.

Il-Prim Ministru qalilna li jkun jaqbel li nagħtu l-bini għal 99 sena għax jekk irridu garanzija biex nissellfu ...

Pero' hawnhekk jien nagħmel domanda: Proprjament l- investiment minn fejn ġej?

Jaqaw mill-banek Maltin, bħas-soltu?

Għalhekk irridu l-garanzija tal-proprjeta' għal 99 sena?

Jew huma l-famużi investimenti kbar Svediżi u Amerikani li hemm fix-share capital tal- kumpannija?

Sur President, niġi għal argument ieħor.

Il-Prim Ministru huwa kuntent u ferħan se jtir li se jkun hemm ċens ta' ¥370,000.

Pero' nafu li ¥25,000 minn dawn it-¥370,000 se jitħallsu lill-Maritime Authority minn issa għal 99 sena oħra b'żieda ta' 1% fis-sena, li ċertament hija inqas mir-rata ta' l-inflazzjoni li wieħed jistenna li se jkun hemm għal 99 sena oħra.

Qed jingħad ukoll li l-Maritime Authority se tieħu ¥25,000 għal kull dritt li jista' jkollha.

Jiġifieri dan il-Parlament ma jistax għada pitgħada jiddeċiedi li hemm bżonn inżidu d-drittijiet ta' l-irmiġġ tal-marina għax huwa rħis wisq.

Allura l-Maritime Authority ntrabtet li għal dak li huwa rmiġġ fil-Kottonera tieħu ¥25,000 għal 99 sena u xejn iktar!

Din biċċa negozju tajba!

Jiena lill-Prim Ministru nistiednu jagħmel kif għamilt jien, jaqra r-rapport tad-diskussjoni dwar il-budget tal-Maritime Authority u jsib - issa dan qed ngħidu mill-memorja, ma nafx jekk iniex sejjer żball - li s-sena l-oħra l-Maritime Authority daħħlet ¥415,000 mill-marinas li għandha.

Ara kemm għamilna biċċa negozju tajba!

Irrinunzjajna għad-dħul kollu għal 99 sena - jew aħjar iriduna nirrinunzjaw, għax jien nittama li din il-Kamra ma tapprovax dan il-kuntratt - għax ninsabu ferħanin bil- ¥25,000!

L-istess nistgħu ngħidu għan-National Tourism Organisation of Malta. .L- NTOM, li hija nkarigata mit-tkattir tat-turiżmu ta' Malta, trid id-dħul u sabiex ma jibqax joħroġ il-flus kollha l-gvern, aħna għedna li kull min għandu restaurant, kull min għandu lukanda u kull min għandu hostel irid jikkontribwixxi.

Imma issa x'qed jipproponi l-gvern f'dan il-kuntratt?

Li jiġri x'jiġri u jibnu x'jibnu, l-NTOM għal 99 sena sħaħ ma teħux ħlief ¥25,000 fis-sena!

Imma l-Prim Ministru bis-serjeta' qed jgħidilna kemm hu kapaċi jinnegozja?

(Onor. Membri: Hear, hear) Int inkompetenti għax m'għandekx torbot ...

Anke lil dan il-Parlament qed torbtu.

Jekk xi darba aħna nilleġislaw u ngħidu li rridu fees iktar minn dawk, dawn jgħidulna: Il-gvern Malti lilna qalilna li daqshekk għandna nħallsu; mela jekk tridu iktar flus araw minn fejn se ġġibuhom.

Imma dan jagħmel sens?

Huwa veru li din il-kwestjoni m'hijiex fundamentali daqs dik li x-xatt jingħata lil kumpannija privata, pero' dan ma jagħmilx sens.

Sur President, il-Prim Ministru reġa' ġie bl-argument tal-boll.

Jien ngħid li jekk il-Prim Ministru jidhirlu li n-negozju huwa tant tajjeb li ma jridx jieħu l-boll, ma jeħdux, imma mhux jipprova jbellagħhielna li ¥70,000 huma aħjar minn ¥800,000 imħallsin bħala boll!

Jien lill-Prim Ministru nistiednu biex jaqbad calculator, jimmultiplika ¥70,000 fis-sena għal 99 sena u mbagħad jaqbad ¥840,000, jiġifieri kemm kien il-boll, jaħdem l- imgħax fuqhom kull sena minn issa sa 99 sena oħra u jsib li kieku l- kumpannija kienet toħroġ għaxar darbiet ta' dak li qed toħroġ issa.

Allura kif qed jiġi jiftaħar b'dan?!

Jekk il-Prim Ministru jgħidli li din kienet parti min-negozjati li saru nifhimha, imma mhux jiġi jbellagħhieli li għamel xi big deal li rrinunzja għal kważi ¥1 miljun biex joqgħod iddaħħalhom bil-pezzi bukkuni għal 99 sena!

Ejjew nagħmlu l-kalkoli sew!

Jien naħseb li l-Ministru Karmenu Vella bħala perit jifhem fin-numri ħafna iktar minni u jaf jagħmel dawn il-kalkoli.

GĦalhekk nistieden lilu wkoll biex jimmultiplika ¥70,000 fis-sena għal 99 sena ma nafx b'kemm imgħax fis- sena u jara x'riżultat iġib wara li jieħu in konsiderazzjoni t-¥800,000 li ħafrilhom.

Kieku morna quddiem il-Kumitat dwar il-Kontijiet Pubbliċi u smajna r-raġunijiet, forsi kont nasal biex ngħidlu: U iva, issa inti qiegħed fil-gvern, affari tiegħek; la m'għandekx bżonn flus, m'għandekx bżonn flus.

Imma safejn naf jien dan il-gvern għandu bżonn il-flus.

Issa ħalli ngħid xi ħaġa fuq it-trasparenza.

Dan il-gvern għamel tant plejtu fuq it-trasparenza u qabbad tant esperti jfittxu bil-lenti kulma għamilna aħna biex ikun kollox trasparenti!

Jien diġa' kkwotajt mir- rapport ta' Edgar Mizzi, u jekk wieħed jieħu s-sustanza ta' dan ir-rapport isib li jgħid li saru kemm żbalji kif ukoll affarijiet tajbin ħafna meta ngħata l-kuntratt ta' Chambray, pero' l-iktar ħaġa importanti kienet li ma jiġux ripetuti l-iżbalji billi l-gvern juża lil dan il-Parlament bħala rubber-stamp.

THE DEPUTY SPEAKER: Ippermettili, Onorevoli Fenech Adami.

Skadielek il- ħin u għandek bżonn extension.

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.

ALFRED SANT: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Fenech Adami jkompli jitkellem.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill-Kamra kollha talli għoġobha testendili l-ħin.

Sur President, jiena ngħid li għandna naraw l-affarijiet bl-iktar mod oġġettiv.

Aħna rridu li dan il-proġett isir imma issa f'daqqa waħda l-gvern tefa' l-ikbar torpedo biex ifarrak dan il-proġett.

Qed nirriferi għall-kwestjoni tal-fiduċja.

Jien nifhem li l-Prim Ministru għandu bżonn li dan il-Parlament jurih l- appoġġ tiegħu.

Fhimt ukoll id-diskors li għamel meta tkellem fil-Birgu u kien għalhekk li l-bieraħ ressaqt mozzjoni ta' urġenza.

GĦaliex kif jista' jkun li l-Prim Ministru jmexxi f'dan il-Parlament meta huwa qal li kien ilu jaf minn Novembru tas-sena l-oħra li m'għandux maġġoranza li jista' joqgħod fuqha?

Madam Speaker, aħna qed nivvotaw fuq dan il-kuntratt u jien innotajt ir- ruling li tat is-Sinjorija Tiegħek il-bieraħ fuq dan il-kuntratt.

Il- bieraħ is-Sinjorija Tiegħek tat ruling li jorbot lil din il-Kamra, inkluż lis-Sedja, li vot ta' fiduċja fil-gvern irid isir b'mozzjoni sostantiva.

Meta mbagħad semmiet il-vot ta' fiduċja, is-Sinjorija Tiegħek ikkwotat l- artiklu 81 tal-Kostituzzjoni u l-Ordni Permanenti numru 13 - u għamlet tajjeb li għamlet hekk - u qalet li biex dan il-Parlament jivvota skond il- Kostituzzjoni fuq fiduċja jew sfiduċja fil-gvern irid ikun hemm mozzjoni sostantiva b'notice ta' tlett ijiem ħalli dan il-Parlament jivvota fuqha.

(Onor. Membri: Hear, hear) Hawnhekk m'aħniex qed nivvotaw fuq il-fiduċja tal-gvern.

Mhux għax għandna fiduċja fih.

Dażgur li m'għandniex fiduċja fih!

Imma l-Prim Ministru, għax għandu diffikultajiet kbar fil-partit tiegħu, għax mhux jafda lil sħabu u għax jaf li hemm min ma jaqbilx miegħu fuq affarijiet importanti saħansitra ħafna iktar importanti minn dan il- kuntratt, għoġbu jgħid: Ħalli nara mmurx għall-elezzjoni issa.

Din hija għażla tal-Prim Ministru, pero' m'għandux il-kuraġġ jerfagħha u jrid iwaħħal f'xi ħadd.

(Onor. Membri: Hear, hear) Madam Speaker, dak li qal il-bieraħ u llum il-Prim Ministru, jiġifieri li jekk din il-mozzjoni ma tgħaddix huwa jirriżenja u jmur għall-elezzjoni, hija deċiżjoni tiegħu biss għaliex huwa l-Prim Ministru biss - qed ngħid kull darba "biss" biex neskludi lil sħabu - li jagħżel meta jagħti parir lill-President biex ixolji l-Parlament.

Dan huwa wieħed mill-ftit drittijiet u piżijiet li għandu kull prim ministru.

Il-Prim Ministru għażel li jekk din il-mozzjoni ma tgħaddix ...

(Interruzzjonijiet) Affari tiegħu, jista' jinterpretaha kif irid, pero' Madam Speaker, irrid nerġa' nattiralek l-attenzjoni għal dak kollu li jista' jinqala'.

Jekk din il-mozzjoni terġa' ma tgħaddix, ikun ifisser li l-Parlament ma jkunx irid li l-gvern jiffirma dak il-kuntratt, punto e basta.

Din hi l-istorja kollha.

Jekk ma naqblux, ma naqblux!

(Onor. Membri: Hear, hear) Issa jekk il-Prim Ministru qed iħossu f'sitwazzjoni fejn ma jistax jiggverna, allura għandu jagħti parir lill- President u jgħidlu: Jien ma nistax niggverna u qed nitlob li mmorru għall- elezzjoni.

Dik affari tiegħu, imma mbagħad mhux jiġi jgħid lilna biex nivvotaw għall-fiduċja tagħna fih!

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

DOM MINTOFF: Madam Speaker, on a point of order.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Mintoff, on a point of order.

ONOR.

DOM MINTOFF: L-ewwelnett il-President għandu jara jekk il-Partit Laburista jistax jifforma gvern ieħor jew jekk din il-Kamra tistax tifforma gvern ieħor u mbagħad għandu jaċċetta jsirux elezzjonijiet jew le.

Kompliha l-istorja ħalli nkunu nafu!

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Naturalment il-Perit Mintoff ilu f'din il- Kamra 50 sena jew aktar u naħseb li l-Kostituzzjoni, l-Erskine May, ir- regolamenti, il-proċeduri u dawn l-affarijiet kollha jafhom daqsna lkoll jew ftit iktar minna.

Il-Perit Mintoff għadu kif spjegalna l- interpretazzjoni tal-Kostituzzjoni u jiena ma nħossx li għandi għalfejn noqgħod nagħti l-opinjoni tiegħi, pero' rrid nagħmilha ċara fuq xiex se nivvotaw.

Il-Prim Ministru qata' qalbu.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġobkom, tinterrompux.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Illum il-Prim Ministru qalilna li m'hawn xejn mibdul fil-kuntratt.

Hekk bdieh id-diskors tiegħu.

Fi kliem ieħor, kien qed jgħid lil din il-Kamra li m'għandhiex għalfejn tivvota b'mod differenti milli vvotat nhar it-Tnejn li għadda.

(Onor. Membri: Hear, hear) Hekk qal il-Prim Ministru; dan ifisser li ddeċieda li din il-Kamra tivvota kif ivvotat nhar it-Tnejn li għaddew u mbagħad hu jmur għall-elezzjoni.

J'Alla jagħmel hekk u jiddeċiedi l-poplu skond il-Kostituzzjoni ta' pajjiżna!

Madam Speaker, jien għandi ħafna iktar xi ngħid, pero' m'għandix għalfejn nibqa' ntawwal għax jidhirli li għamilt il-pożizzjoni ta' l-oppożizzjoni fuq dan il-kuntratt kristalizzata.

Aħna anke at this late stage ninsabu lesti li naraw jekk il-Prim Ministru jridx li ma neħdux vot, li mmorru quddiem il-kumitat permanenti tal-Kamra jew inkella quddiem xi select committee tal-Kamra nominat apposta.

Nerġa' ngħid, aħna ma rridux li dan il-proġett jintilef.

Jiena persważ li dan il-proġett se jsir xi darba, imma kieku jsir illejla aħjar milli jsir għada u kieku jsir għada aħjar milli jsir pitgħada.

GĦalhekk jekk il-Prim Ministru jgħidilna li fehem l- oġġezzjonijiet tagħna u jirrealizza li huwa la pprova jispjega u lanqas jipperswadi ...

(Interruzzjonijiet) Madam Speaker, nixtieq nenfasizza li jiena għamilt din il-press conference ma' sħabi nhar il-Ġimgħa, jiġifieri qabel nhar it-Tnejn meta kellna niġu hawn biex nivvotaw, bit-tama li l-Prim Ministru ma jkunx rasu iebsa - biex nuża l-espressjoni li uża hu; hu qalilna li m'huwiex supperv iżda rasu iebsa, ngħid għalija ma nafx x'inhi d-differenza għax għalija huwa supperv, u kif! - u biex nagħmiha ċara li l-oppożizzjoni kienet se tivvota kontra dan il-kuntratt u mhux kontra l-proġett.

Aħna naqblu ma' dan il-proġett imma ma nistgħux naċċettaw il-kuntratt; biex jifhimni kulħadd - għax in-naħa tal-gvern, id-DOI li reġa' sar il-pappagall tal- gvern, u wkoll xi gazzetti, qed iħawdu apposta - nerġa' ngħid li aħna noġġezzjonaw li l-mollijiet ta' Bormla u tal-Birgu jingħataw bħala proprjeta' privata u noġġezzjonaw ħafna iktar li dawn jibqgħu proprjeta' privata għal 99 sena.

Li jmissu jsir hu li l-proprjeta' tibqa' tal-poplu Malti u jsir bil-maqlub, jiġifieri jkun il-poplu Malti li jagħti aċċess lil min irid juża l-marina.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Aħna bilfors ikollna nagħmlu ċerti domandi, Madam Speaker, u bħad-deputat tan-naħa l-oħra li nhar il-Ħadd kiteb:

"Personally I was not in tune with the way the initially chosen consortium was dumped, much less so with unnecessary and unjustified references to brass-plate companies...",

jiena wkoll għandi dubji kbar u għadni ma fhimtx .....

(Interruzzjonijiet) Le, mhux minħabba l-Amerikani jew l-Isvediżi.

Jien ma jimportanix jekk jiġux jinvestu Amerikani, Svediżi, Taljani jew Ġappuniżi.

L-importanti huwa li jsir il-proġett.

ONOR.

KARMENU VELLA: Mela vvota għalih!

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Le, ma nistax nivvota għalih.

(Interruzzjonijiet) Jidher li l-Ministru Vella jaqbel mal-Prim Ministru li qata' qalbu li jiggverna lil dan il-pajjiż u jġib il-ġid u allura jrid iwaħħal f'xi ħadd.

Għax l-20 xahar li matulhom ilu jmexxi dan il-pajjiż huma record ta' diżastru għall-ekonomija, huma record ta' diżastru għall- familji Maltin u huma record ta' diżastru għall-ħaddiema Maltin.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MADAM SPEAKER: Ippermettili, Onor. Fenech Adami.

Sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Iva.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Nirringrazzjak.

Issa nistieden lill-Ministru Mizzi biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa 17 ta' Ġunju, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Riżoluzzjoni dwar Enfitewsi temporanja ta' mollijiet, bini u dritt ta' rmiġġ fil-Birgu u l-Isla lill-Port Cottonera Limited - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni Ċivili - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Servizzi tat-Turiżmu għal Malta - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Ħabs - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Promozzjoni ta' Prodotti Lokali - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jemenda Diversi Liġijiet dwar Servizzi fl-Ajruport - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Forzi tal-Pulizija ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi kontra l-Korruzzjoni - it-Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar Taxxa Speċjali fuq Banek Kummerċjali - it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kummerċ ta' l-Assigurazzjoni - it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur (Emenda Nru 3) - it-Tieni Qari (Kont.); u

Riżoluzzjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni dwar Malta u l-Unjoni Ewropea - Kontinwazzjoni. ----------------------------------

Abbozz ta' Liġi dwar Brokers fl-Assigurazzjoni u Intermedjarji oħra - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar it-Telekomunikazzjoni - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ajruportijiet u fl-Avjazzjoni Ċivili - Kumitat Permanenti.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Frendo.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Madam Speaker, waħda mill-affarijiet li bla dubju ta' xejn għadu għaddej dibattitu fuqhom fil-pajjiż hija l-opinjoni differenti taż-żewġ partiti rigward jekk pajjiżna għandux isir membru ta' l- Unjoni Ewropea jew inkella għandux jinnegozja biss ftehim ta' free trade zone ma' l-Unjoni Ewropea.

F'dawn il-ftit minuti li għandi għad- dispożizzjoni tiegħi nixtieq nuri kemm l-argumenti li qed iġib il-Partit Laburista rigward il-free trade zone jmorru kontra l-argumenti li kien jagħmel bi kritika għall-għażla tal-Gvern Nazzjonalista li jimmira għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Għaliex qed ngħid dan?

Għaliex meta wieħed jara u jifli x'kienet tgħid qabel l-elezzjoni l-Oppożizzjoni Laburista għar-rigward tas-sħubija ta' pajjiżna fl-Unjoni Ewropea jislet numru ta' punti.

L-ewwel punt li kienet tqajjem l-Oppożizzjoni Laburista kien li jekk Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea jibdew jiġu jgħixu hawn Malta ħafna Sqallin u barranin bil-konsegwenza li jibdew jeħdulna l-impjiegi.

Punt ieħor li kienet tagħmel l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien u għadhom jagħmluh sal-lum kien li bi sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea il-barranin jibdew jixtru l-artijiet u b'hekk l-art ta' pajjiżna tispiċċa għand il-barranin.

L-Oppożizzjoni Laburista kienet tagħmel ukoll il-punt li jekk pajjiżna jissieħeb f'din l-unjoni, in-negozjant u l-intrapriżi ż-żgħar Maltin jispiċċaw jinbelgħu minn intrapriżi kbar Ewropej għax ma jkollhomx is-saħħa li jikkompetu magħhom.

Dawn kienu l-argumenti li kienet tagħmel l-Oppożizzjoni Laburista biex twaqqa' l-għażla tal-Gvern Nazzjonalista li jdaħħal lil pajjiżna fl-Unjoni Ewropea imma qabel ma nkompli nitkellem fuq dawn l-argumenti li kienet iġġib l-Oppożizzjoni Laburista nixtieq inwarrab mill-ewwel mid-diskussjoni l-punt li jekk Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea, jiġu l-barranin u jixtrulna l-art.

Din hija gidba u min jgħidha jkun qed jgħidha biex jinganna u biex jiżvija lill-poplu Malti fid-deċiżjonijiet tiegħu għaliex pajjiżi membri li kellhom din il-biżgħa' kollha sabu soluzzjoni għal din il- problema li tista' tinqala'.

Li kieku pajjiżna m'għandux ir-regoli u l- liġijiet li jirregolaw din il-materja, kont nifhem li din tista' tkun ta' problema għax peress li aħna pajjiż żgħir ma jistax ikun li nħallu lill- barranin ikollhom is-saħħa finanzjarja li jieħdu l-art tagħna f'idejhom.

Pero' aħna għandna diversi regoli u liġijiet f'dan is-sens li filwaqt li jippermettu lill-barranin jixtru xi artijiet f'pajjiżna, jimponu ċerti kondizzjonijiet ħalli wieħed li jkollu saħħa finanzjarja kbira ma jkunx jista' jaffettwa s-suq ta' l-artijiet ta' pajjiżna.

Madam Speaker, kif għedt diġa', kienu diversi l-pajjiżi li kellhom din il- preokkupazzjoni, fosthom l-Awstrija, id-Danimarka u l-Fillandja.

Fil- Fillandja, per eżempju, għalkemm huwa pajjiż kbir, minħabba l-klima tiegħu, l-area kkonsidrata bħala abitabbli hija żgħira.

Allura l-Unjoni Ewropea tat lil dan il-pajjiż il-konċessjoni li jżomm ir-regoli tiegħu ħalli l- barranin ma jkunux jistgħu jixtru l-art hemmhekk.

Allura meta l-Unjoni Ewropea solviet din il-problema fil-każ ta' diversi pajjiżi membri, ma narax għalfejn għandna noqogħdu nsemmuha fil-kontest tas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Min jagħmel dan ikun qed jaħbi l-fatt li l-Unjoni Ewropea diġa' aċċettat li ċerti pajjiżi li għandhom din il-biżgħa' jkollhom il-possibbilta' li jkomplu jfasslu l-liġijiet tagħhom b'mod li l-barranin ma jkunux jistgħu jixtru l-art ta' pajjiżhom.

Għax filwaqt li l-Unjoni Ewropea tat lil dawn il-pajjiżi d-drittijiet u l-obbligi kollha bħala membri, hija aċċettat li tneħħilhom l-obbligu li jħallu l-art tagħhom tinxtara mill-barranin.

Kif diġa' għedt punt ieħor li jissemma hu li jekk Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea jiġu l-barranin jaħdmu f'pajjiżna u ssemmew l-Isqallin u nies ta' nazzjonalitajiet oħrajn, bħallikieku aħna m'għandniex ikollna rispett lejn dawn in-nies ukoll!

Wara kollox ma nafux jekk bil-free trade zone dan ikunx jista' jseħħ ukoll għax s'issa l-Partit Laburista għadu ma taniex indikazzjonijiet ċari dwar dan, minkejja l-fatt li tgħidx kemm ikkritikawna dwar din il-materja.

Madam Speaker, l-aħħar punt li rrid nagħmel peress li m'għandix ħafna ħin għad-dispożizzjoni tiegħi hu li filwaqt li l-Oppożizzjoni Laburista kienet dejjem tgħid li jekk pajjiżna jidħol membru fl-Unjoni Ewropea, in- negozjanti u l-industrijalisti ż-żgħar ikollhom jagħmlu restructuring u jibdew iħabbtu wiċċhom ma' diffikultajiet kbar, il-fatti llum juruna li huwa l-Gvern Laburista bil-politika tiegħu ta' free trade zone li lin- negozjanti u lill-industrijalisti qed joħolqilhom il-bżonn li jagħmlu restructuring, bid-differenza li b'dan it-tip ta' politika l-Unjoni Ewropea mhux se tgħin lill-pajjiż jagħmel dan.

Mela hawnhekk ġejna f'kontradizzjoni kbira għax il-kritika li kienet tagħmel l-Oppożizzjoni Laburista lill-Gvern Nazzjonalista, illum Gvern Laburista għamilha politika tiegħu għax il-politika preżenti tiegħu hija magħmula mill-punti kollha li huwa kien jikkritika minħabba l-għażla tagħna li nsiru membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Il-Gvern Nazzjonalista kien għażel li l-industrijalisti u n- negozjanti ż-żgħar Maltin jagħmlu r-restructuring li hemm bżonn bl-għajnuna ta' l-Unjoni Ewropea, pero' l-Gvern Laburista ma jridx din l-għajnuna bil- konsegwenza li qed joħloq diffikultajiet kummerċjali kbar u ħafna tbatija bla bżonn.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Galea Pace.

ONOR.

VICTOR GALEA PACE: Madam Speaker, illum imiss lili biex ngħaddi xi kummenti waqt il-ħin ta' l-Aġġornament.

Hija verament ħasra li pajjiżna jinsab f'sitwazzjoni mwiegħra minħabba d-deċiżjonijiet ħżiena li ħa l-Gvern Laburista għall-poplu tagħna u għall-pajjiż kollu kemm hu mindu tela' fil- poter f'Ottubru ta' l-1996.

Biżżejjed ngħid li minħabba d-deċiżjonijiet ħżiena li ħa, f'dawn l-20 xahar dan il-gvern waqqaf il-kummerċ, għolla l- ħajja, żied in-numru ta' nies jirreġistraw għax-xogħol, naqqas l-impjiegi, naqqas l-overtime, naqqas l-extras tal-Pulizija, ġab diżgwid sħiħ fl-istess korp, naqqas is-servizzi li jingħataw lill-anzjani u ħoloq ħafna tbatija lill-GĦawdxin, forsi anke iktar milli ħoloq lill-Maltin.

U se nispjega għaliex.

L-ewwel miżura li ħadet il-Gozo Channel Company Ltd. hekk kif tela' fil- gvern il-Partit Laburista kienet żieda fin-nollijiet u tnaqqis fin-numru ta' mpjiegi.

Fil-fatt minħabba ż-żieda li kien hemm fin-nollijiet, l-eluf kbar ta' Maltin u GĦawdxin li kienu jżuru lil GĦawdex naqsu sew bil- konsegwenza li f'din il-gżira naqas ix-xogħol, kemm fil-qasam tal- kostruzzjoni, kemm fil-postijiet turistiċi kif ukoll f'oqsma oħra.

Bla ebda dubju, iż-żieda fin-nollijiet mhux biss affettwat b'mod ħażin lill- Maltin li jaqsmu lejn Għawdex imma wkoll lill-Għawdxin li jaqsmu lejn Malta u għalhekk nistgħu ngħidu bla tlaqliq li l-Gvern Laburista ċaħħad lill- Maltin milli jmorru Għawdex għax illum il-Maltin qed isibuha bi tqila ħafna iktar minn qatt qabel biex imorru jqattgħu ftit jiem f'din il-gżira.

Madam Speaker, dan il-Gvern naqqas ukoll il-fondi li kienu jingħataw lill- kunsilli lokali biex illum mhux biss jinsabu f'sitwazzjoni fejn ma jistgħux joperaw, imma tnaqqsitilhom ukoll l-awtonomija u żdied l-indħil mill-gvern ċentrali.

X'differenza hemm bejn kif inhuma l-kunsilli lokali issa u kif kienu taħt il-Gvern Nazzjonalista!

Il-Gvern Nazzjonalista mhux biss irnexxielu joħloq il-kunsilli lokali imma tahom l-awtonomija, tahom biżżejjed fondi biex joperaw u għamel minn kollox biex minn sena għall-oħra jgħinhom ħalli jkunu jistgħu joperaw aħjar, jgħinu lil-lokal tagħhom u jinvolvu wkoll lill-volontarjat.

Imma llum, sena u nofs wara li tela' fil- poter dan il-gvern, l-eżistenza tal-kunsilli lokali tinsab mhedda għax mingħajr fondi ma tistax topera kif trid.

Min-naħa l-oħra nistgħu ngħidu li f'dawn l-aħħar sena u tmien xhur il- gvern ħadem bħal xi kunsill lokali, għax għalkemm iddejjen 'il fuq minn ¥310 miljun, ix-xogħol li sar b'dawn il-flus kollha m'huwiex qed jidher.

Ċertament mhux l-istess nistgħu ngħidu għall-Gvern Nazzjonalista għax għall- kuntrarju llum wieħed jista' jinnota b'sodisfazzjon kbir kemm il-poplu ggwadanja mill-flus li ssellef il-Gvern Nazzjonalista.

S'issa l-Gvern Laburista m'għamel xejn ħlief wera inkompetenza, ħa deċiżjonijiet ħżiena u kkommetta diversi żbalji.

Dan bil-konsegwenza li llum ninsabu fi kriżi, kriżi li l-Prim Ministru biss jaf kif se noħorġu minnha għax hemm saħansitra membri min-naħa tiegħu li m'humiex qed jaqblu mad-deċiżjonijiet ħżiena li qed jieħu.

J'Alla ma ndumux ma noħorġu minn din il-kriżi, pero' biex noħorġu lil pajjiżna minn din il-kriżi rridu nieħdu deċiżjonijiet kbar u serji.

J'Alla ma ndumux ma naraw ix-xemx tielgħa għall-Maltin u l- Għawdxin u j'Alla l-Gvern Nazzjonalista ma jdumx ma jerġa' jibda jiggverna lill-pajjiż ħalli l-poplu jkun jista' jserraħ moħħu li jkollu l-qliegħ.

GĦalhekk nittama li d-deċiżjonijiet li għandu jieħu l-gvern jeħodhom malajr ħalli pajjiżna jkun jista' joħroġ minn din il-kriżi.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, waqt il-ħin tal-mistoqsijiet parlamentari l-bieraħ ingħatat tweġiba għal mistoqsija parlamentari li saret fuq Triq San Pawl, f'San Pawl il-Baħar.

Fil-fatt jekk wieħed jagħti daqqa t'għajn lill-aġenda tal-Parlament minn Diċembru ta' l-1996 sal-lum isib li din it-triq kienet is-suġġett ta' xi 20 domanda parlamentari magħmulin kemm minni kif ukoll minn diversi membri parlamentari oħrajn.

Jien naħseb li l-ebda gvern serju u modern ma jħalli triq prinċipali bħal din, li kuljum jgħaddu minnha eluf ta' Maltin u GĦawdxin fi triqithom lejn iċ-Ċirkewwa jew ġejjin miċ-Ċirkewwa jew lura mitluqa għal dan iż-żmien kollu.

Ċertament li atteġġjament bħal dan ma jurix li dan huwa gvern responsabbli.

Madam Speaker, jien illum iddeċidejt li nieħu parti mill-Aġġornament biex nitkellem fuq din it-triq wara li smajt l-aħħar risposta parlamentari li ngħatat għall-mistoqsijiet supplimentari li saru l-bieraħ waqt il-ħin tal- mistoqsijiet.

GĦaliex qed ngħid dan?

GĦax il-bieraħ meta għamilt mistoqsija parlamentari numru 14827 fejn staqsejt meta se jsir ix-xogħol meħtieġ f'din it-triq, il-Ministru Buhagiar, li huwa responsabbli minn dan is-settur, weġibni li l-ewwel irid isir it-tħaffir ta' l-inspection pits, xogħol li se jsir fi ftit ġimgħat oħra, u mbagħad wara jkun jista' jiġi deċiż ix-xogħol li jrid isir.

Kieku din id-domanda saret għall-ewwel darba forsi wieħed kien ikun jista' jaċċetta dan it-tip ta' risposta u jieqaf hemmhekk, pero' jien ili mill-5 ta' Diċembru ta' l-1996, meta saret l-ewwel seduta ta' din il-leġislatura wara l-elezzjoni, nagħmel domandi parlamentari dwar din it-triq.

Barra minn hekk, jien ma nistax nifhem kif il-bieraħ il-ministru qal li l- amministrazzjoni preċedenti ma kienet għamlet xejn f'din it-triq għax biss biss matul ix-xhur ta' Lulju, Awissu u Settembru ta' l-1996 kien sar xogħol vast f'din it-triq, xogħol li kien jikkonsisti fi tqegħid ta' pajpijiet ġodda ta' l-ilma u diversi connections mad-djar li hemm f'dik it-triq.

Fil- fatt kienet għadha bilkemm għaddiet l-elezzjoni meta jiena tlabt li jsir surfacing ta' din it-triq għaliex kont naf li l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma kienet responsabbli - u safejn naf jien għadha responsabbli - biex tagħti wiċċ ġdid lit-toroq li tkun ħaffret biex tagħmel it-tiswijiet neċessarji.

Ta' min jgħid li d-domanda parlamentari li kont għamilt fil-5 ta' Diċembru, 1996 ingħatajt risposta għaliha fid-9 ta' Diċembru ta' l-istess sena, u din ir-risposta kienet tgħid hekk:

"Ix-xogħol ta' tiswija li sar s'issa mill-kuntrattur tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma fir-rigward tat-tiswija ta' din it-triq għadu fi stat temporanju, u għalhekk wieħed jistenna li meta jitlesta r- reinstatement finali t-triq terġa' tirritorna għall-istat oriġinali tagħha.".

Imbagħad fit-8 ta' Jannar, jiġifieri kważi xahar wara, jien għamilt din il- mistoqsija parlamentari lill-istess ministru:

"Billi iktar kmieni għal mistoqsija parlamentari weġibtni li din it- triq dalwaqt tittranġa, nitolbok tgħidli fiex wasal ix-xogħol ta' din it-triq.",

imma t-tweġiba li ngħatajt dakinhar kienet:

"Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.".

L-istess domanda kienet called up u twieġbet fl-24 ta' Jannar, 1997, liema tweġiba kienet tgħid hekk:

"Il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma tikkonferma li fi Triq San Pawl, San Pawl il-Baħar ix-xogħlijiet ta' reinstatement ta' trinek issa tlestew, inkluż il-kisi tat-tarmak.

Fadal biss reinstatement ta' ftit servizzi fi Triq San Pawl u fi Triq it-Torri li jista' jingħata l- wiċċ fi żmien qasir.

Il-kwalita' ta' reinstatement ħafna drabi ma jkunx ta' standard aċċettabbli u bħalissa qed isiru konsultazzjonijiet bejn il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma u d-Dipartiment tat- Toroq dwar kif il-kwalita' tax-xogħol tista' titjieb.".

Dakinhar stess, b'riferenza għal din ir-risposta, jien kont staqsejt lill- Ministru x'se jagħmel biex din it-triq tingħata wiċċ ġdid kemm jista' jkun malajr.

Ta' min jgħid ukoll li f'dak il-perijodu kont ingħatajt it-tweġiba li l-karozzi tal-linja ma kenux baqgħu jgħaddu minn din it-triq u għalhekk kien qam ċertu għagħa min-nies li joqogħdu f'dawk l-inħawi.

Fl-24 ta' April il-ministru weġibni:

"Il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma wettqet investigazzjoni fuq ix-xogħol ta' trinek u r-reinstatement ta' Triq San Pawl, San Pawl il- Baħar mill-kuntrattur li ġie ngaġġat mill-korporazzjoni fuq il-proġett tal-bdil ta' mains ta' l-ilma.

B'riżultat ta' dan issa l-kuntrattur huwa obbligat li jsewwi t-trinek li saru fejn inbidlu s-service connections mill-main tat-triq sal-bankini.

Il-korporazzjoni ħadet ħsieb li għalissa ma tħallasx lill-kuntrattur.

Meta jitlestew ix- xogħlijiet il-kuntrattur se jitħallas 90% tal-pagament u l-kumplament se jinżamm mill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma għal perijodu ta' sentejn f'każ li jkollu jitqabbad kuntrattur ieħor biex isir ix- xogħol neċessarju.".

Madam Speaker, fit-28 ta' April, jiġifieri erbat ijiem wara li ngħatajt ir- risposta li kkwotajt, għal darb'oħra erġajt staqsejt lill-ministru jekk kenux spiċċaw il-konsultazzjonijiet bejn il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma man-nies konċernati, u fil-5 ta' Mejju l-ministru weġibni:

"Il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma tikkonferma li l-kuntrattur imqabbad fil-proġett tal-bdil tal-mains fi Triq San Pawl, San Pawl il- Baħar se jiksi t-triq bit-tarmak sħun sa nofs Mejju.".

Dakinhar il-ministru qalilna wkoll li dan ix-xogħol kien se jsir sa nofs ix- xahar, jiġifieri għaxart ijiem wara li twieġbet ir-risposta.

Madanakollu minkejja li għaddew ix-xhur baqa' ma sar xejn u għalhekk fl-4 ta' Lulju għal darb'oħra erġajt staqsejt lill-ministru jekk jistax jagħti tagħrif dwar meta hu mistenni li jsir ix-xogħol ta' resurfacing fuq din it-triq prinċipali u x'qed iżomm milli jitlesta dan ix-xogħol.

Fit-28 ta' Lulju l- ministru weġibni hekk:

"Bħalissa qed isiru taħdidiet koordinati mill-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar dwar il-possibbilta' li t-triq, fil-wisa' tagħha, tingħata wiċċ ġdid.

F'dan ir-rigward il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma qablet li tagħti kontribuzzjoni finanzjarja għall-wisa' tat- trinka.".

Ta' min jgħid ukoll li meta għamilt domanda parlamentari numru 9471 biex inkun naf liema se jkunu t-toroq li se jingħataw wiċċ ġdid f'dawn l-inħawi, ir-risposta li ngħatajt kienet li:

"Dan it-tip ta' xogħol għadu ma sarx."

Min-naħa l-oħra f'mistoqsija parlamentari numru 10101, meta staqsejt mil- liema vot kien se jitħallas ix-xogħol fit-triq partikolari, ingħatajt risposta dwar liema items se jintużaw, pero' x-xogħol baqa' ma sarx.

Fid-9 ta' Jannar ta' din is-sena f'mistoqsija parlamentari numru 11008 staqsejt jekk il-ministru jistax jagħti tagħrif dwar fiex jinsabu l- preparazzjonijiet biex Triq San Pawl f'San Pawl il-Baħar tingħata t-tarmak.

Ta' min jinnota li dan kien disa' xhur wara li ngħatat ir-risposta li sa nofs Mejju kellu jingħata wiċċ ġdid lil it-triq, imma t-tweġiba li ngħatajt għall-mistoqsija li għamilt f'Jannar kienet:

"Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.".

Fil-fatt ir-risposta għal din id-domanda mbagħad ingħatat fis-26 ta' Jannar, liema risposta kienet tgħid hekk:

"Saret stima preliminari għall-għoti ta' wiċċ ta' tarmak ġdid f'din it- triq, iżda peress li din hija mibnija fuq art dgħajfa qed isir pjan sabiex tiġi ssodata l-bażi tagħha ħalli x-xogħol li se jsir ma jerġax jispiċċa f'qasir żmien.".

Prattikament erġajt għamilt l-istess domanda fit-13 ta' Frar ta' din is- sena u r-risposta kienet:

"Qed tingħata l-informazzjoni meħtieġa ħalli t-triq tingħata kollha.".

Imbagħad għamilt l-istess domanda fit-13 ta' Marzu ta' din is-sena u r- risposta kienet tgħid hekk:

"F'dan il-każ ir-rapport ġeoloġiku tlesta u r-rakkmandazzjonijiet tiegħu qed jiġu evalwati biex it-triq terġa' tiġi rrestawrata.".

Fis-6 ta' Mejju ta' din is-sena erġajt għamilt mistoqsija parlamentari f'dan ir-rigward u fil-25 ta' l-istess xahar ingħatajt ir-risposta li:

"Fi Triq San Pawl se jitħaffru inspection pits biex jiġi determinat jekk il-konkos li kien ingħata meta ġiet imsewwija t-triq l-ewwel darba għadux tajjeb biex ikun jista' jiġi kkollaborat aħjar ir-rapport ġeoloġiku u wara jingħata l-wiċċ ġdid lit-triq.".

Fis-27 ta' Mejju, għal domanda oħra f'dan ir-rigward ir-risposta kienet:

"Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.",

u fil-fatt kien il-bieraħ li ngħatat risposta għal din id-domanda, liema risposta kienet tgħid hekk:

"Hemm il-ħsieb li x-xogħol ta' resurfacing ta' Triq San Pawl, il- Pwales jiġi inkluż max-xogħol li jrid isir fi Triq San Pawl, San Pawl il-Baħar.

Madam Speaker, minn dak li għadni kemm għedt u mis-sensiela ta' domandi li saru għar-rigward ta' Triq San Pawl f'San Pawl il-Baħar, wieħed jista' jgħid li t-toroq m'humiex qegħdin fuq l-aġenda tal-gvern tal-ġurnata għax kieku żgur li Triq San Pawl, bħala triq prinċipali, kienet tingħata wiċċ suret in-nies mingħajr il-bżonn li jsiru 20 domanda f'dan ir-rigward.

Kif għedt diġa' kemm-il darba f'dan il-Parlament, din m'hijiex l-unika triq li tinsab f'qagħda mwiegħra.

Jien naf li jrid jiżdied il-vot għall- manutenzjoni tat-toroq biex forsi nibdew nattakkaw din il-problema biss serjeta' - u hemm diversi rapporti li jgħidu dan - imma wieħed irid jifhem li ma jistax ikun li nibqgħu f'sitwazzjoni fejn toroq prinċipali jibqgħu f'qagħda ħażina għal snin sħaħ mingħajr ma jiġu rranġati.

Ċertament li dan juri li l-aġenda tal-gvern preżenti m'hijiex qed tagħti prijorita' lil dan il-qasam hekk importanti.

Jien ċert li wieħed qed iħoss il-ħtieġa li t-toroq jingħataw l-importanza li tixirqilhom u nispera li fil-ġimgħat jew fix-xhur li ġejjin jitkompla l- programm ta' xogħol intensiv li kien inbeda qabel l-elezzjoni li għaddiet u li sfortunatament waqaf wara l-elezzjoni.

Hawnhekk irrid nerġa' nenfasizza li Triq San Pawl m'hijiex l-unika triq prinċipali li teħtieġ ċerta manutenzjoni.

Pero' qabel ma nagħlaq id-diskors tiegħi nixtieq nappella lill-gvern biex jasfalta din it-triq fl-iqsar żmien possibbli ħalli ma tkomplix tkun ta' dannu għan-nies; la għar-residenti u lanqas għal min jgħaddi minn din it-triq.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Nirringrazzjak.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 17 ta' Ġunju, fis-6.00 p.m bl-aġenda kif kommunikata mill-Ministru Mizzi.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

KUNSILLI LOKALI - TFASSIL TA' KONFINI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Mnistru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru W1,214 u ċioe' jikkonferma l-Ministru li għandhom isiru emendi fl-Att tal-Kunsilli Lokali fejn jirrigwarda t-tfassil tal-Konfini b'mod li dawn isiru darba għal dejjem u mhux b'bord li ilu mwaqqaf kważi sentejn b'150 talba quddiemu għall-bdil fil-konfini?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: M'għandi xejn iżjed xi nżid mat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari bil-miktub numru W1,214.

KUNSILLI LOKALI - POSTIJIET VOJTA

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru W1,211 u ċioe' jista' jgħid kemm u liema mill-kunsilli lokali ssottomettew lill-gvern ċentrali lista ta' postijiet vojta fil-lokal tagħhom kif saru għall-Furjana?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: M'għandi xejn iżjed xi nżid mat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari bil-miktub numru W1,211.

LOCAL COUNCIL ACT - BYE-LAWS

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru W1,208 u ċioe' jista' jgħid kemm saru bye-laws taħt il-Local Council Act?

Min għamilhom u liema kunsill ġie effettivament effettwat?

Rigward liema qasam saru u x'kontroll għandu l-Parlament fuq in-natura ta' bye-laws bħala liġi sussidjara?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: M'għandi xejn iżjed xi nżid mat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari bil-miktub numru W1,208.

KUNSILLI LOLKALI - EMENDI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru W1,206 u ċioe' jgħid x'emendi fl-Att dwar il-Kunsilli Lokali għandhom isiru a bażi tad-deċiżjoni kontra l-artiklu 92(2) fit-Tielet Skeda dwar il- co-option ta' kunsilliera fil-lokal ta' Raħal Ġdid fl-1996 (fejn ġie co- opted persuna bi twemmin Nazzjonalista flok kunsillier indipendenti li kien irriżenja)?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: M'għandi xejn iżjed xi nżid mat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari bil-miktub numru W1,206.

KUNSILLI LOKALI - ELEZZJONIJIET

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru W1,201 u ċioe' jista' jgħid kemm żdied jew naqas, skond il-każ, il- persentaġġ tal-votanti għall-kunsilli lokali li effettivament marru jivvotaw f'kull elezzjoni li nżammet minn meta twaqqfu sal-lum, lokalita' b'lokalita' u kunsill b'kunsill, f'Malta u Għawdex?

Jista' jagħti statistika kompleta?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: M'għandi xejn iżjed xi nżid mat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari bil-miktub numru W1,201.

DJAR - KAŻ WD 2910/57/1

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru W1,240 ċioe' b'riferenza għall-WD 2910/57/1 li d-Direttur għall- Akkomodazzjoni Soċjali rigward fond fil-Belt, li d-dettalji tiegħu diġa' ntbagħtu separatament, jafferma li meta uffiċjal tal-personnel tat-Taqsima tax-Xogħlijiet marru fil-post, dawn weġġgħu u ttieħdu l-isptar u li s'issa d-Direttur għad m'allokax post lil dawn l-anzjani fid-dawl ta' "I consider these premises to constitute great danger to tenants" kif intqal mill-Perit Grech, u li b'riżultat ta' dan qed tiġi pperikolata l-ħajja ta' l-anzjani?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: M'għandi xejn iżjed xi nżid mat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari bil-miktub numru W1,240.

AĠENZIJI TAL-KIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l-Industrija: B'riferenza għall-perijodu l-1 ta' Novembru, 1997 sal-31 ta' Marzu, 1998 u għad-dikasteru li għalih l-Ministru hu responsabbli, jista' jagħti lista ta' aġenziji tal-kiri ta' karozzi wżati; u kemm intnefaq ma' kull kumpannija?

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO:

| |Agenziji |Ammont | | | |Lm | |Ministeru |Buvell Car |2395.15| | |Rentals | | | |John's |36.00 | | |Garage | | |Dipartiment|Ace Car Hire|727.67 | |ta` | | | |l-Industrij| | | |a | | | |Malta | | xejn| |Standardisa| | | |tion | | | |Authority | | | |Malta |Meli Car |7978.00| |Freeport |Rentals | | |Corporation| | | | |FX Garage |9240.00| |MIMCOL | | | |Mimcol, | | | |Kalaxlokk, | | | |Konkos, | | | |Fort | | | |Chambray, | | | |Gozo | | | |Ferries, | | | |Medigrain, | | | |Casma, | | | |Interprint,| | | |Tug Malta. | | xejn | |Malta |Alphine | 893.76| |Gantry |Rent.

A. Car| | |Sea Malta |Super Car |3429.96| | |Hire | | |Kordin |London | 85.75| |Grain |Services | | |Terminal | | | |Malta | | | |Development| | | |Corporation| | | | |Percius Car | 6.50| | |Hire | | | |Wembley | 280.00| | |Leo`s Garage| 216.00| | |Paramount | | | |Unicar Hire |100.00 | | |Services | | | |United |6094.80| | |Garage Ltd | | | |(Leasing of | | | |six Opel | | | |Vectras | | | | Contract | | | |20.02.98 - | | | |19.02.2000) | |

AĠENZIJI TAL-KIRI TA KAROZZI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: B'riferenza għall-perijodu l-1 ta' Novembru, 1997 sal-31 ta' Marzu 1998 u għad-dikasteru li għalih l-Ministru hu responsabbli, jista' jagħti lista ta' aġenziji tal-kiri ta' karozzi wżati; u kemm intnefaq ma' kull kumpannija?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Tweġiba għal din il-mistoqsija tpoġġiet fuq il- Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

AĠENZIJI TAL-KIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru mingħajr Portafoll fl- Uffiċċju tal-Prim Ministru: B'riferenza għall-perijodu l-1 ta' Novembru, 1997 sal-31 ta' Marzu, 1998 u għad-dikasteru li għalih l-Ministru hu responsabbli, jista' jagħti lista ta' aġenziji tal-kiri ta' karozzi wżati; u kemm intnefaq ma' kull kumpannija?

ONOR.

JOE MIZZI: L-informazzjoni hija kif ġej:-

Segretarjat Privat: Xejn

Telemalta/Maltacom

Merlin Car Hire Lm 11,679.00 Johns Garage Lm 1,032.84 Ta Falzon Land Rovers Ltd.

Lm 4,118.49 Wembley Motors Ltd.

Lm 3,583.99 Buvell Car Rentals Lm 10,662.06 J&A Garage Car Hire Lm 4,190.00 TJB Services Lm 2,491.50 FX Garage Van & Car Hire Lm 10,803.03 Concord Rent-a-Car Lm 792.75 Garden of Eden Garage Lm 86.62

AĠENZIJI TAL-KIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: B'riferenza għall-perijodu l-1 ta' Novembru, 1997 sal-31 ta' Marzu, 1998 u għad-dikasteru li għalih l-Ministru hu responsabbli, jista' jagħti lista ta' aġenziji tal-kiri ta' karozzi wżati; u kemm intnefaq ma' kull kumpannija?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Din hi l-lista ta' l-aġenziji tal-kiri ta' karozzi wżati mill-Ministeru tal-Biedja u Sajd, flimkien man-nefqa li saret ma kull kumpannija mill-1 ta' Novembru, 1997 sal-31 ta' Marzu, 1998:

|Aġenziji |Indirizz |Ammont | |Henry's |Misraħ Żjara |Lm | |Garage |tal-Papa, |482.78 | | |Mellieħa | | |K.W.L. |Triq l-Alka, |Lm1725.0| |Rent-a-car|Buġibba |0 | |Mirage Car|Triq |Lm | |Rentals |it-Turisti, |758.02 | | |Buġibba | | |Buskett |Buskett l/o |Lm | |Forest Car|Rabat |679.50 | |Hire | | | |Butterfly |153, Triq |Lm6359.0| |Garage |Briġhella, |1 | |Co.Ltd |Hamrun | |

MINISTERU TAD-DJAR - KIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Riferibbilment għall-perijodu 1 ta' Novembru, 1997 sal-31 ta' Marzu, 1998 u għad-dikasteru li għalih il-Ministru hu responsabbli, jista' l-Ministru jagħti lista ta' aġenziji tal-kiri ta' karozzi wżati; u kemm intnefaq ma' kull kumpannija?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Bejn l ta' Novembru, 1997 u l-31 ta' Marzu, 1998 il-kumpanniji msemmija hawn taħt ingħataw xogħol ta' kiri taħt kuntratti maħruġa mill-Ministeru għad-Djar għall-ewwel tlett entitajiet msemmija u mill-Ministeru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali fil-każ tad-Dipartiment tal- Kunsilli Lokali.

Intefqu s-sommom indikati:-

|Minister|Butterfl|Lm | |u |y Garage|633.75 | | |Freddie'| Lm | | |s Car |2,076.8| | |Hire |0 | |Dept.Akk|Butterfl|Lm | |.

Soċ. |y Garage|737.38 | |Uffiċju |Butterfl|Lm | |Konġunt |y Garage|985.76 | | |Freddie'|Lm | | |s Car |514.81 | | |Hire | | |Dept. | | | |tal-Bini| | | |u | | | |Tiswija |Butterfl|Lm | |ta'Djar |y Garage|8,230.0| | | |0 | | |Joe's |Lm | | |Garage |4,338.0| | | |0 | |Dept. |Premier |Lm | |tal-Kuns|Leasing |2,124.0| |illi |& |0 | |Lokali |Investme| | | |nts Co. | | | |Ltd. | | | |Sutton |Lm | | |Motors |1,740.5| | |Ltd |0 |

MINISTRU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN - KUNTRATTI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Riferibbilment għall-perijodu 1 ta' Novembru, 1997 sal-31 ta' Marzu, 1998 u għad-dikasteru li għalih il- Viċi Prim Ministru hu responsabbli, jista' jagħti lista ta' kuntratti li ngħataw b'direct order u għal kull kuntratt jindika x'kien il-kuntratt; min għamel l-ispecifications; min kienu l-persuni li għamlu l-award; lil min intalbu quotations; kemm kienet kull quote; min rebaħ il-kuntratt; ingħatawx extensions fuq il-kuntratt oriġinali u, jekk fl-affermattiv, fiex kienu jikkonsistu; u kemm kien il-valur totali tagħhom?

ONOR.

GEORGE VELLA: Il-ministeru tiegħi ma ħariġx kuntratti permezz ta' direct order bejn l-1 ta' Novembru, 1997 u l-31 ta' Marzu, 1998.

GVERN SPANJOL - INVITI

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'kienet ir-risposta tal-Gvern Spanjol għall-inviti li għamel hu lir-Re Juan Carlos biex jagħmel viżita statali Malta u lill-Ministru Abel Matutes biex jagħmel viżita uffiċjali?

ONOR.

GEORGE VELLA:

(a) Il-viżita statali f'Malta tar-Re Juan Carlos I mhijiex prevista għal din is-sena minħabba programm ferm impenjattiv tar-Re Spanjol.

(b) F'laqgħa li kelli f'Palma de Mallorca f'April li għadda, ġie maqbul li l-Ministru Abel Matutes iżur Malta fis-sena li ġejja.

MALTA/EFTA - DISKUSSJONIJIET/KUNTATTI

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'diskussjonijiet u kuntatti saru bejn Malta u l-EFTA bejn Ottubru 1997 u l- 31 ta' Mejju, 1998; u x'konklużjonijiet laħaq il-gvern dwar id-Draft Model Agreement li l-EFTA ppreżentat lill-Gvern Malti f'Marzu 1997?

ONOR.

GEORGE VELLA: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li m'għandi xejn x'inżid mat-tieni parti tar-risposta tiegħi għall-mistoqsija parlamentari numru 11785 li jiena tajt lill-Onor.

Interpellant fis-Seduta Nru. 182.

U.E. - PROGRAMMI

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu u s-Self- Employed: Jista' l-Ministru jgħidilna xi programmi ta' ko-operazzjoni jeżistu bejn l-Unjoni Ewropea u pajjiżi terzi, li minnhom tista' tibbenefika Malta, fis-settur tat-turiżmu?

ONOR.

KARMENU VELLA: Nitlob l-Onor.

Interpellant jirreferi l-mistoqsija lill-Ministeru konċernat.

IMPJIEGI - BDIL TA' MPJIEGI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' nies li biddlu l-impjieg tagħhom fi Frar?

ONOR.

EDWIN GRECH: L-informazzjoni mitluba tingħata f'xi seduta oħra.

DIPARTIMENT TAL-MUŻEWIJIET - HOWARD GARDENS

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'riżultati kellha s'issa l- ħidma tad-Dipartiment tal-Mużewijiet fl-inħawi ta' Howard Gardens, ir- Rabat?

Jista' l-Ministru jgħid jekk din il-ħidma hijiex se tissokta fil-ġejjini qarib?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l- investigazzjonijiet arkeoloġiċi fil-medda tal-art magħrufa bħala Museum Esplanade, fir-Rabat, huma marbuta ma' proposta ta' żvilupp numru PA3707/95.

Bħal kull skav marbut ma' xi żvilupp, l-investigazzjoni fil-Museum Esplanade normalment issir biss f'każ li l-Awtorita' tal-Ippjanar tirrikjedi li dawn l-iskavi jsiru bħala pre-kondizzjoni għall-għotja tal- permess għall-iżvilupp.

Fil-każ ta' l-applikazzjoni PA3707/95, l-ebda permess għadu ma nħareġ u għaldaqstant s'issa ma hemm l-ebda bżonn għal investigazzjonijiet arkeoloġiċi.

MUŻEW TA' L-ARKEOLOĠIJA

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' nies li żaru l-Mużew ta' l-Arkeoloġija minn meta reġa' nfetaħ għall-pubbliku?

Liema xogħol se jsir fil-ġejjini qarib f'dan il-Mużew?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' viżitaturi li żaru l-Mużew tal-Arkeoloġija kien hekk:

April 1998 - 9,841; Mejju 1998 - 6,802.

Il-Mużew tal-Arkeoloġija se jkompli jħejji s-swali għall-wirja tal- fdalijiet ta' Żmien il-Bronż, kif ukoll għall-wirja tal-fdalijiet Puniċi Klassiċi u Medievali.

DIPARTIMENT TAL-MUŻEWIJIET - ĦIDMA

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 13001 u t-tweġiba mogħtija fis-seduta tat-13 ta' Mejju, jista' l-Ministru jgħid jekk hux se jsir aktar stħarriġ f'Taċ-Ċawla, Għawdex mid-Diparitment tal-Mużewijiet?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Id-Dipartiment tal-Mużewijiet mhux qed iħejji investigazzjonijiet arkeoloġiċi ġodda fl-inħawi magħrufa bħala Taċ-Ċawla, ġewwa r-Rabat, Għawdex.

Kif ġie spjegat fir-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 13001, is-sit arkeoloġiku f'dawn l-inħawi kien ġie nvestigat fis-snin bejn l-1993 u l-1995.

Sadanittant, id-Dipartiment tal-Mużewijiet għadu qed jispezzjona kull każ ta' żvilupp ġdid li qed isir fl-inħawi Taċ-Ċawla.

PA - STĦARRIĠ FUQ IS-SALIB TA' L-GĦOLJA

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għamlitx xi stħarriġ dwar l-inħawi tas- Salib ta' l-Għolja, is-Siġġiewi?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-Awtorita' ta' l-Ippjanar għamlet surveys tar- riżorsi ambjentali (ekoloġija, arkeoloġija, ġeoloġija, ilma) ta' l-inħawi Tas-Salib ta' l-Għoja bħala preparazzjoni għall-Pjan Lokali tal-Majjistral ta' Malta.

TARXIEN - ALUMINIUM CABLES

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid liema toroq f'Ħal Tarxien għad għandhom alumiunium cables u meta hu maħsub li dawn jinbidlu mill-Korporazzjoni Enemalta?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-toroq li qiegħed jirriferi għalihom l-Onor.

Membru huma dawn:-

Triq Ġanni Faure Triq E.B. Vella Triq Lampuka Triq Fieres Triq Gudja (Qasam Industrijali) Triq Ħal Għarrat Triq Napuljun Caruana Triq Lorenzo Gonzi Triq Gabell Triq Buġa Triq Vittorio Vigorelli

Ix-xogħol meħtieġ sejjer isir flimkien ma' xogħlijiet oħra simili f'diversi postijiet.

ĦABS ĊIVILI - PRIĠUNIERI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm ħarbu persuni mill-ħabs jew meta kienu taħt arrest, sena b'sena mill-1987 'il hawn?

Kemm damu biex reġgħu nqabdu?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li t-tagħrif mitlub hu kif jidher fit- tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

PULIZIJA - KSUR TA' REGOLAMENTI TAL-KAĊĊA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm inqabdu persuni allegatament jiksru r-regolamenti tal-kaċċa jew insib din is-sena s'issa?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li n-numru ta' persuni li din is-sena, sat-2 ta' Ġunju, inqabdu jiksru r-regolamenti tal-kaċċa u dawk ta' l-insib kien 48 u tlieta rispettivament.

SKEJJEL - SCHOOL GIRL MOTHERS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn tfal illi m'humiex qed jattendu l-iskola llum għax ħarġu tqal?

Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm school girl mothers din is-sena s'issa?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: L-għadd ta' tfal li mhux qegħdin jattendu skola fis-sena skolastika 1997/98 huwa kif se nsemmi:

Skejjel Sekondarji 23 studenta Skejjel Post Sekondarji 8 studenti

PULIZIJA - STABBILIMENTI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm ittellgħu persuni l-qorti akkużati li m'għalqux il- ħanut tagħhom ġewwa Paceville skond il-ħin permess li kellhom?

ONOR.

ALFRED SANT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jispeċifika l- perijodu li dwaru qed jitlob l-informazzjoni.

PACEVILLE - PERSUNI JIXORBU FIT-TOROQ

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Billi ġewwa Paceville ta' spiss tara persuni għaddejjin mit-toroq jixorbu bi flixken tax-xorb u tazzi f'idejhom u ħafna drabi dawn jitħallew barra fuq bankini eċċ, jista' l-Prim Ministru jgħid kemm itellgħu persuni l-qorti għal dan minn ġo Paceville din s-sena?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li mhux projbit li persuna tixrob fit- triq, sakemm din ma tkunx qed tikkommetti xi kontravenzjoni oħra.

OMMIJIET XEBBIET - BENEFIĊĊJI SOĊJALI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħareġ il-gvern flus f'benefiċċji soċjali lill-unmarried mothers is-sena l-oħra u din is-sena?

ONOR.

EDWIN GRECH: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma tinħassx il- ħtieġa li tinżamm statistika separata li turi l-ammont ta' flus imħallsa f'benefiċċji soċjali lill-unmarried mothers.

Id-dritt għall-benefiċċju, mhux dejjem jiddependi mill-istat tal-persuna li tkun għamlet it-talba għalih.

BUĠIBBA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar liema xogħol fit- tieni fażi tal-proġett ta' Buġibba nbeda?

Liema kellu bżonn applikazzjoni tal-Planning Authority?

Liema permessi fil-fatt inħarġu?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Ix-xogħol li nbeda fit-tieni fażi tal-proġett ta' Buġibba huwa dan kif ġej:

i) Belvederes u bankini ġodda fl-inħawi ta' Portobello Restaurant fi Triq Bognor Beach.

ii) Titjib fil-bus terminus temporanju fi triq it-Turisti kantuniera ma' Triq Għawdex.

iii) Upgrading tat-triq quddiem il-boathouses fi Triq il-Qawra, inluż il- bini ta' bathing platforms ġodda.

iv) Channelization tat-traffiku fi Triq il-Knisja quddiem il-Gillieru Restaurant.

v) Xogħol ta' titjib ta' toroq f'diversi toroq f'Buġibba.

vi) Tkomplija ta' pedestrian area fi Triq St. Anthony li tingħaqad max- xogħol li sar f'Bay Square is-sena l-oħra, kif ukoll xi xogħol ieħor ta' upgrading f'Bay Street u Triq il-Ħallel.

Mix-xogħlijiet imsemmija hawn fuq items (i), (ii), (iii) u (vi) kienu jenħtieġu permess sħiħ tal-Planning Authority.

Fir-rigward ta' item (iv) kien meħtieġ biss applikazzjoni tal-G.D.O. Applikazzjoni oħra hi meħtieġa biex issir Sea Water Jet Fountain fil-bajja f'Bay Square.

MIA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm ġew impjegati persuni ma' l-Malta International Airport fil-perijodu 1/11/96 sa 31/5/98?

Meta ħarġu s-sejħiet għall-applikazzjonijiet għal dan l-impjieg?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġibiet mogħtija għall-mistoqsijiet parlamentari numri 11099 u 14841.

Dawn il-postijiet ma ntlewx b'sejħa għall-applikazzjonijiet iżda b'permezz tas-servizzi tal-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ.

PIXKERIJA - ĦUT

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm daħal tonn fil-Pixkerija matul ix-xahar ta' Mejju 1998, kuljum?

Kemm kien il-prezz li bih inbigħ dan il-ħut fil-pixkerija?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

MAJJAL - QATLA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm kienet il-qatla tal-majjal matul ix-xahar ta' Mejju 1998, qatla qatla?

Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar x'piż/average kien fih il-majjal li nqatel?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Qatla tal-Majjal - Mejju 1998

Numru Piż (kilos) Ġimgħa 19 2338 202,423 Ġimgħa 20 2337 194,906 Ġimgħa 21 2408 204,805 Ġimgħa 22 2349 197,122 Totali 9432 799,256 Piż medju 84.74 kilos

MUNITA EURO

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid x'passi jew miżuri qed jistenna l-Gvern li jieħu għall-effetti li jista' jkollha l-munita Euro fuq il-lira Maltija?

ONOR.

LEO BRINCAT: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 15150, nixtieq ngħarraf lill-Onor.

Francis Agius li l-Bank Ċentrali ta' Malta qiegħed isegwi mill-qrib l-effetti li jista' jkollha l-introduzzjoni tal- munita euro fuq il-lira Maltija.

Din se twassal għal reviżjoni tal-muniti barranin li jiffurmaw il-basket tal-Lira Maltija.

Dan għaliex l-euro se tieħu post l-ECU fil-basket preżenti tal-lira Maltija.

Il-Bank Ċentrali huwa tal-fehma li din il-bidla ta' natura teknika m'għandiex ikollha effett fuq il-valur tal-lira Maltija.

BINI TA' VAPURI ĠODDA

L-ONOR.

JESMOND MUGLIETT staqsa lill-Prim Ministru: Fid-dawl ta' l-ispiża kbira li l-Gvern irid iġorr għall-bini tal-vapuri ġodda għal Għawdex u fid-dawl ta' l-ispejjeż involuti għall-bini tal-moll taċ- Ċirkewwa, jista' l-Prim Ministru jgħid jekk l-alternattiva li jinbena pont bejn iż-żewġ gżejjer qattx kien studjat għall-feasibility tiegħu?

ONOR.

ALFRED SANT: Kif jaf l-Onor.

Interpellant, id-deċiżjoni għall- ispiża kbira li l-Gvern qed ikollu jġorr għall-bini tal-vapuri l-ġodda tal- Gozo Channel ittieħdet mill-gvern preċedenti ftit jiem biss qabel l- Elezzjoni Ġenerali tas-26 ta' Ottubru, 1996.

Ma jidhirx li sar xi feasibility study bħal dak li semma l-Onor.

Membru meta l-poplu Malti ġie mgħobbi b'dan il-piż li l-Gvern preżenti sab li ma jistax legalment joħroġ minnu.

PITKALIJA - PRODOTTI AGRIKOLI

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Rigward il-bejgħ ta' prodotti agrikoli mill-Pitkalija, bl-esklużjoni tal- patata tas-safar, għall-perijodu bejn l-1.1.98 sal-31.5.98, jista' l- Ministru jgħid: 1) x'kien l-ammont ta' prodotti agrikoli (kg) li nbigħ mill-Pitkalija; 2) x'kien il-valur ta' l-ammont imsemmi f'(1); u 3) x'kienu ċ-ċifri (1) u (2) għall-istess perjodu fis-snin 1997, 1996 u 1995?

ONOR.

NOEL FARRUGIA:

Sena Kgs.

Lm

1.01.98 - 1.05.98 11,901,463 2,255,777 1.01.97 - 1.05.97 13,713,446 1,819,209 1.01.96 - 1.05.96 11,211,423 2,301,365 1.01.95 - 1.05.95 11,499,692 2,016,044

SAĦĦA - SENIOR REGISTRAR

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar x'wassal biex il-post ta' Senior Registrar (Obstetrics/Gynaecology) għadu vakant, minkejja li saru l-interviews f'Mejju 1996?

Meta hu mistenni li fil-fatt jimtlew il-karigi li għalihom saru l- interviews f'dan id-dipartiment?

Kemm applikaw persuni biex jimlew il-vacancies?

Ta' liema nazzjonalita' kienu?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Billi l-proċedura dwar il-mili tal-post indikat mill-Onor.

Interpellant, bħal kull post ieħor fis-Servizz Pubbliku, taqa' taħt il-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku, m'iniex f'qagħda li nagħti tweġiba għal din il-mistoqsija parlamentari.

GĦAMMIERI - BINI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar x'qed iwassal biex bini eżistenti fl- Għammieri jinbidel f'hostel?

Meta saru l-applikazzjonijiet biex dan il-bini isirlu bdil kemm strutturali, kif ukoll ta' l-użu ta' l-istess bini, lill-Planning Authority?

Meta ġie approvat ix-xogħol?

Xi żviluppi saru fuq dan il-proġett fl-aħħar 12-il xahar?

X'inhi l-ispiża li saret s'issa fuq dan ix-xogħol?

X'inhu maħsub li tkun l-ispiża?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Bil-mira li ninkoraġġixxu l-Hands on Farming u l- Agrituriżmu, blokk bini fl-Għammieri li qabel kien jintuża bħala stores ġie ddentifikat biex jinbidel f'hostel għall-użu sew ta' adulti kif ukoll ta' studenti li jinteresshom dan il-qasam u dak tal-proġett Ngħożżu l-Biedja.

Il-mod loġiku li ħdimna biħ kien l-ewwel jitlestew draft plans u jsiru costings għall-proġett kollu.

Dan il-materjal, maħdum minn perit, ġie rappreżentat lill-Manager, Management Efficiency Unit fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru wara sejħa għall-inizjattivi ġodda li saret mill-istess uffiċċju permess ta' ċirkolari Nru. 20/98.

S'issa ma saru l-ebda spejjeż fuq il-bini u lanqas applikazzjoni lill- Awtorita' ta' l-Ippjanar.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB

DJAR - AKKOMODAZZJONI SOĊJALI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: Għar-rigward tal-każ ta' persuna mill-Marsa, li l-isem tagħha qed jintbagħat separatament, jista' l-Ministru jgħid u jikkonferma li d-dipartiment irċieva d-dokumenti kollha meħtieġa għall-ipproċessar tal- każ ta' akkomodazzjoni soċjali?

X'qiegħed iżomm milli dan il-każ jiġi ffinalizzat f'dak li hu trattament tiegħu?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jien informat illi peress li hemm każ pendenti quddiem il-Qorti Kriminali dwar l-applikazzjoni li dwarha saret il- mistoqsija, mhux il-każ li jingħata tagħrif dwarha.

EDUKAZZJON - EDUCATION SOCIAL WORKERS

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħidli jekk l- Education Social Workers għandhomx long term plan biex itaffu l-assenteiżmu fl-iskola u problemi oħra li għandhom x'jaqmu ma' l-iskola f'Għawdex?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Hemm il-ħsieb li fi żmien qasir nikkuntattjaw l- aġenziji li jipprovdu servizzi lit-tfal u l-familji tagħhom f'GĦawdex biex niddiskutu x-xogħol u l-expertise tal-aġenziji varji u naraw fejn nistgħu nikkomunikaw, nikkoperaw u naħdmu flimkien biex inkunu nistgħu nipprovdu servizz aħjar fil-futur.

SKEJJEL - SKOLASAJF

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk il- proġett komunitarju, jew skola tas-sajf, li tiġi mtella' mit-Taqsima tal- Welfare tad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni, hux se tinżamm Għawdex, din is- sena?

Jekk ir-risposta hija iva, jista' l-Ministru jikkonferma jekk is-social workers li jaħdmu fil-Welfare Unit għandhomx esperjenza fil-problemi li jiltaqgħu magħhom it-tfal u ż-żgħażagħ Maltin u jekk ikkonsultawx ma' xi persuni f'Għawdex biex jindunaw jekk riedux jew kellhomx bżonn inizjattiva ta' dan it-tip?

X'inhuwa n-numru ta' tfal li se jibbenefikaw minn dan l-intervent u x'benefiċċji se jirriżultaw għat-tfal?

Se jsir follow-up tal-proġett fix-xhur tax-xitwa, partikolarment mat-tfal li għandhom problemi familjarji u soċjali?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nixtieq ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li dik l- attivita', li qed jirriferi għaliha fil-mistoqsija parlamentari, din is- sena mhijiex se ssir f'GĦawdex.

Kien hemm il-ħsieb u anke ġie ppreżentat project proposal biex dan is- sajf isir xogħol mat-tfal tal-iskejjel sekondarji f'GĦawdex.

Wara li saret analisi bir-reqqa tal-proġetti u xogħol mibdija minn dan il- unit matul din is-sena skolastika, is-social workers jaħsbu li għal dan is- sajf ikun aktar ta' fejda li titkompla u tintemm riċerka dwar assenteiżmu li qegħda ssir mill-Education Welfare Section u ssir evalwazzjoni u konsolidament tax-xogħol li sar matul din is-sena.

Wara nibdew infasslu s- servizzi għas-sena skolastika li jmiss.

Mhux eskluż li l-proġett għal GĦawdex isir darb'oħra.