MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 90 L-Erbgħa, 9 ta' Lulju, 1997 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 90

L-Erbgħa, 9 ta' Lulju, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 9 ta' Lulju, 1997

WERREJ MINUTI 465

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI 465

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI DWAR IT-TWAQQIF TAL-KUMMISSJONI NAZZJONALI

GĦAT-TEKNOLOĠIJA TA' L-INFORMATIKA 472

AĠĠORNAMENT 492

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 498

MISTOQSIJA GĦAL TWEĠIBA BIL-MIKTUB 498

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 89 li saret fid-9 ta' Lulju,1997 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI

TFAL B'DIŻABILITA' - KAMP TAS-SAJF

L-ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Onor.

Michael Bonnici) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex din is-sena se tkun l-ewwel darba li tfal b'diżabilita' li jattendu l-kamp tas-sajf se jkollhom iħallsu Lm5?

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll) (f'isem il-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Il-kontribuzzjoni ta' Lm5 mill- istudenti parteċipanti fil-kamp tas-sajf 1997 hija ntiża biex tmur fil-fond li minnu jinxtara materjal u apparat ta' natura edukattiva u rikreattiva li jintuża matul il-kamp tas-sajf.

Fil-fatt, kemm "skola sajf" kif ukoll "wens is-sajf" iħallsu u dan biex ikun hemm aċċess għal ċerti faċilitajiet u attivitajiet extra.

Sal-lum il-kamp tas-sajf kien mibni fuq ħafna ħin fil-baħar u biex nevitawlhom ix-xemx ħsibna li aħjar jiġu organizzati xi attivitajiet fuq il- mudell ta' "skola sajf" u "wens is-sajf".

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Dan ifisser li l-Ministru qed jikkonferma li din hija l-ewwel darba li t-tfal se jħallsu Lm5 biex jingħataw ċerti faċilitajiet?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Din se tkun l-ewwel darba li dawn it-tfal se jkollhom faċilitajiet u attivitajiet extra.

DIPARTIMENT TA' L-AMBJENT - IMPJEGATI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm fil-preżent persuni jaħdmu mad- Dipartiment ta' l-Ambjent?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid f'liema gradi qegħdin dawn l-impjegati?

ONOR.

GEORGE VELLA (Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): Mad-Dipartiment ta' l-Ambjent hemm jaħdmu 215- il persuna.

Il-grad tagħhom huwa kif jidher hawn taħt:

Director 1 Officer in Grade V 1 Senior Principal 1 Principal 4 Assistant Principal 1 Executive Officer 9 Clerk 14 Messenger 2 Chief Scientific Officer 1 Principal Environment Officer 5 Engineer (Mech) 1 Senior Scientific Officer 1 Senior Health Inspector 1 Environment Officer 3 Mail Inspector 1 Environment Inspector 10 Senior Post person 4 Post person 5 Assistant Technical Officer 8 Tradesman 10 Legal Officer (on loan) 1 Professional Officer (on loan) 1 Teacher (on loan) 1 Art Graphic Technician 1 Casual Typist 3 Coxwain 1 Senior Operative 1 Gardener 2 General Hand 82 Health Attendant B 29 Health Assistant 1 Motor Transport Driver 1 Operative 3 Supervisor 2 Timekeeper 2 Labourer (on loan) 1 Total 215

QRATI - ĊEDOLI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' ċedoli ddepożitati li tħallsu fir-reġistru tal-Qrati tal- Ġurisdizzjoni Kriminali bħala pledges sena b'sena għal dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli lokali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' ċedoli ddepożitati li tħallsu fir-reġistru tal-Qrati tal-Ġurisdizzjoni Kriminali bħala pledges sena b'sena għal dawn l-aħħar ħames snin kien hekk:-

| |Qorti |Qorti | | |Kriminal|tal-Maġistra| | |i |ti (Malta) | | |(Superju|Ġurisdizzjon| | |ri) |i | | | |Kriminali | |1993 |16-il |339 ċedola | | |ċedola | | |1994 |20 |331 ċedola | | |ċedola | | |1995 |39 |294 ċedola | | |ċedola | | |1996 |34 |251 ċedola | | |ċedola | | |1997(sa l-1 |24 |---- | |ta' Lulju) |ċedola | | |1997 (sat-30|---- |105 ċedola | |ta' Ġunju) | | |

UNIVERSITA' - LECTURERS FIL-PSIKOLOĠIJA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid meta l-Universita' beħsiebha twaqqaf il-bord ta' l-għażla għal grad ta' lecturers fil-psikoloġija?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Madam Speaker, nixtieq nirrimarka li ħafna mill- mistoqsijiet parlamentari magħmula lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali qed jibqgħu mingħajr tweġiba.

MADAM SPEAKER: Ma naħsibx li dik kienet mistoqsija!

SAĦĦA - KAŻI TA' MARD

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: B'riferenza għar-risposta għall- mistoqsija parlamentari numru 6544, jista' l-Ministru jgħid x'informazzjoni għandu d-Dipartiment tas-Saħħa dwar persuni HIV positive u oħrajn li għandhom xi forma ta' mard venerju ieħor?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA (Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja): In-numru ta' nies HIV positive f'Malta ma jistax jiġi stabilit eżattament minħabba li persuna HIV positive m'hijiex notifikabbli sakemm ma jkollhiex l-AIDS.

Minn testijiet li saru fil- laboratorju ta' l-Isptar San Luqa n-numru ta' testijiet pożittivi għall-HIV s'issa jikkorrispondu ma' 'l fuq minn 100 individwu.

Peress li dawn it- testijiet isiru b'mod anonimu wieħed ma jistax jagħraf testijiet li jkunu saru doppji.

In-numru ta' persuni residenti f'Malta magħrufa li s'issa mietu bl-AIDS huwa ta' 40, filwaqt li n-numru ta' persuni residenti f'Malta u notifikati bl-AIDS li mhux magħruf li mietu huwa ta' 3.

Il-mod ta' trasmissjoni tal-virus fil-persuni notifikati bl-AIDS huwa kif indikat hawn taħt:

|KATEGORIJA TA' |IRĠIEL|NISA | |TRASMISSJONI | | | |Homo/Bi-sesswali |21 | 0 | |Drogi fil-vina | 0 | 0 | |Homo/ bi-sesswali+ | 1 | 0 | |drogi fil-vina | | | |(barra minn Malta) | | | |Haemophilia/coag. |13 | 0 | |disorder | | | |Kuntatt |3 | 2 | |eterosesswali | | | |Omm għat-tarbija | 0 | 1 | |(barra minn Malta) | | | |Mhux magħruf | 2 | 0 | |TOTAL |40 | 3 |

Skond il-WHO (European Region) Malta tinsab fil-21 post fil-lista ta' pajjiżi Ewropej.

Fil-fatt, skond l-HIV/AIDS Surveillance in Europe - Fourth Quarterly Report, 1996 matul l-1996 20 pajjiż kellhom inċidenza annwali ta' AIDS ikbar minn ta' pajjiżna, fejn l-inċidenza annwali hija ta' 10.9 għal kull miljun ruħ.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Jean Pierre Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Madam Speaker, xtaqt li l-Ministru jagħtini xi ftit informazzjoni dwar it-13-il każ ta' AIDS, li huma kollha tas-sess maskil, li ġew ikkawżati minn haemophilia u li naturalment ħadu din il- marda minħabba li ngħataw demm infettat.

Minn dawn it-13-il każ jista' l- Ministru jgħid meta bdiet il-marda f'kull każ?

Barra minn hekk, xtaqt inkun naf ukoll x'inhi l-politika tal-Gvern - apparti l-affarijiet li diġa' kienu fis-seħħ qabel bħal, fost oħrajn, li l- polikliniċi jagħtu siringi b'xejn lil min jitlobhom - biex dan il-grupp ta' intravenous drug addicts, li s'issa ma kellux każi ta' AIDS, inżommuh 'il bogħod minn dawn il-problemi?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Nibda billi ngħid li xi haemophiliacs mhux demm infettat ingħataw imma Factor VIII infettat.

Rigward l-ammonti u d-dati ta' meta bdew dawn il-każi m'għandix l-informazzjoni mitluba quddiemi u għalhekk nitlob lill-Onor.

Membru jagħmel mistoqsija bil-miktub ħalli nkun nista' nagħtih risposta eżatta.

Rigward l-aħħar parti tad-domanda, nista' ngħid li l-Gvern għadu miexi bil- proċedura li jagħti s-siringi b'xejn mill-polikliniċi lil dawk li jitolbuhom mingħajr ma tintalab l-identifikazzjoni tal-persuna.

Barra minn hekk, minkejja li s'issa m'għandna l-ebda każi ta' AIDS jew inkella każi ta' HIV positive, waħda mill-aktar affarijiet inkwetanti bħalissa hi li diġa' teżisti inċidenza konsiderevoli ta' hepatitis C u hepititis B u din tidher li hija predominanti fost dawk li jittaqbu biex jieħdu d-droga.

Jien nappella biex jittieħdu l-prekawzjonijiet neċessarji ħalli kemm jista' jkun din il-marda ma tinxteridx.

Din il-marda ma tinxteridx biss permezz tas-siringi fil-vina imma tinxtered ukoll permezz ta' diversi modi oħrajn, inkluż is-sess.

Għalhekk jekk ikun hemm xi ħadd li jittaqqab għad-droga u jieħu din il-marda, huwa diffiċli biex tidentifika jekk din tkunx ittieħdet mit-titqib jew inkella minn att sesswali.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Peress li l-Ministru qal li Malta qiegħda fil-21 post, xtaqt inkun naf minn fost kemm pajjiżi?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Malta tinsab f'nofs il-klassifika.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Nixtieq inkun naf x'safeguards qed jieħu l- Gvern sabiex id-demm li jingħata lill-pazjenti ma jkunx ġej minn batches infettati?

(Interruzzjonijiet).

Jaf il-Ministru jaf li l-Factor VIII huwa prodott tad-demm u li kien hemm każijiet ta' haemophilia li mietu bl-AIDS minħabba li ngħataw il-Factor VIII mingħand persuna li kienet infettata bl- AIDS?

Minn mistoqsija parlamentari li kont għamilt jirriżulta li diversi pajjiżi viċin tagħna għandhom ħafna każi ta' AIDS u fost dawn hemm Spanja, il- Portugal, l-Italja u anke l-Alġerija.

Għalkemm s'issa l-affarijiet għadhom kontrollabbli u s-sitwazzjoni m'hijiex allarmanti, jien nemmen li din tista' tkun qisa xi dormant volcano u allura minn issa rridu nħejju pjan sabiex din il-problema ma tfaqqasx għax wara jista' jkun tard wisq.

X'inhu jagħmel il-Gvern sabiex ma jkollniex splużjoni ta' AIDS hawn Malta?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Fejn jirrigwarda każijiet ta' haemophilia, jekk m'iniex sejjer żball, meta kienet feġġet din il-marda kien hemm - u għad hemm - ftit informazzjoni fuq il-Factor VIII.

Jekk niftakar tajjeb, waħda mill-kawżi - din ma kenitx kwestjoni ta' Malta biss imma kienet mifruxa ma' diversi pajjiżi madwar id-dinja - kienet Factor VIII infettat.

Minn dak iż- żmien ġew introdotti diversi testijiet ġodda fuq prodotti li jingħataw lill-pazjenti ħalli dan il-fattur ma jkomplix jippredomina.

Fil-fatt, il- każijiet ta' haemophilia li kien hemm kienu ta' meta kienet feġġet il- marda, jiġifieri tal-bidu, u minn dak inhar 'il hawn m'inix informat li kien hemm każijiet oħrajn.

F'dak li jirrigwarda batches infettati, nista' ngħid li d-demm kollu li jintuża fl-isptarijiet huwa ttestjat.

Il-batches li jiġu minn barra minn Malta, jinġabu dejjem minn kumpanniji rinomati li jkunu ttestjaw samples tagħhom qabel joħorġuhom.

Jien naħseb li l-iktar parti importanti f'dik li hija prekawzjoni hija l- edukazzjoni; u naħseb li hemm bżonn li jitneħħa kull taboo u fil-parti edukattiva jissemmew ukoll ċerti prekawzjonijiet li wieħed irid jieħu bħal, per eżempju, li ħadd ma jissellef siringi u li ma jintmissx demm ta' xi ħadd li jkun weġġa' jekk ma jkunx liebes ċertu lbies protettiv, kif ukoll l- użu tal-condom.

Hawnhekk tajjeb wieħed jgħid li l-użu tal-condom ma jagħtix protezzjoni mija fil-mija imma jnaqqas ħafna l-inċidenza.

Wieħed irid isemmi wkoll li m'għandux ikun hemm sess sfrenat u bla kontroll ma' partners differenti.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jista' l-Ministru jgħid jekk dawk il-Maltin li ġew infettati għamlux xi claim formali kontra l-Gvern u jekk min-naħa tiegħu l- Gvern għamilx xi claim formali kontra s-supplier tal-Factor VIII?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: L-unika ħaġa li nista' ngħidlek hija li dawk il- haemophiliacs li qed ibatu bl-HIV jieħdu allowance ta' Lm3,000 fis-sena u jieħdu l-mediċini tagħhom b'xejn, minkejja li dawn il-mediċini mhumiex fix- Schedule V.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Il-Ministru jaqbel mas-suġġeriment li tfal ta' ċerta eta' għandhom jibdew jingħataw ċertu tagħlim biex kemm jista' jkun din il- marda ma tkomplix tinfirex?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Jiena fil-fatt diġa' semmejt l-importanza ta' l- edukazzjoni għax nħoss li din m'għandhiex tingħata biss fl-iskejjel imma għandha tingħata wkoll permezz tal-media, kemm għall-pubbliku in ġenerali, kif ukoll għal dawk li llum laħqu ċerta eta'.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Madam Speaker, jien qed nifhem sewwa li minn dak li qed jgħid il-Ministru m'hemm l-ebda ħsibijiet ġodda għal pjan nazzjonali kontra t-tixrid ta' l-AIDS?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Hawnhekk irrid inżid li fost l-affarijiet kollha li qegħdin isiru hemm iż-żieda fin-numru ta' persuni li jagħtu counselling dwar dan is-suġġett.

Ta' min jgħid ukoll li f'dawn l-affarijiet mhux il- każ li wieħed jaqbad u jżomm lil xi ħadd minn dak li jkun se jagħmel.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Adrian Vassallo, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ADRIAN VASSALLO: Jista' l-Ministru jgħid x'tagħrif hemm fid- Dipartiment tas-Saħħa dwar mard venerju ieħor?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Fejn jirrigwarda l-mard venerju nixtieq ngħid li dak mhuwiex notifikabbli u għaldaqstant id-dipartiment ma jkollux id- dettalji tagħhom.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar.

ONOR.

JOE CASSAR: Jista' l-Ministru jgħid jekk f'Malta għandniex biżżejjed provvista ta' demm għall-isptarijiet inkella għandniex il-bżonn li nġibu demm minn barra?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Sa fejn naf jien bħalissa l-provvista tad-demm hija biżżejjed u li nġibu minn barra huma blood products, bħalma huwa l- Factor VIII u prodotti simili li ma jiġux manifatturati lokalment.

INSTITUTE OF HEALTH CARE - KORSIJIET

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm huma u liema huma dawk il-korsijiet immexxija mill-Institute of Health Care?

Kemm hemm studenti f'kull kors?

ONOR.

EVARIST BARTOLO (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra listi tal-korsijiet li hemm bħalissa fl- Institute of Health Care minn livell ta' ċertifikat 'il fuq.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-Institute of Health Care huwiex se jagħti xi kors dwar health and safety?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: L-Institute of Health Care għandu biżżejjed korsijiet x'jagħmel u barra minn hekk ma naħsibx li dan hu l-aħjar istitut biex jorganizza korsijiet dwar health and safety.

Fil-qasam ta' health and safety se jsiru korsijiet u fil-fatt diġa' hemm minn qed jieħu inizjattivi f'dan ir-rigward.

Barra minn hekk, jien naħseb li matul is-sena li ġejja fl-iskejjel se nsaħħu l-health and safety billi l-ewwel nagħmlu l-manutenzjoni li hemm bżonn ħalli nneħħu l-periklu li jeżisti minħabba l-istat ħażin li jinsabu fihom kolonni, blajjet u soqfa biex imbagħad ngħaddu għall-korsijiet.

BUĠIBBA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar x'tibdiliet seħħew jew għad iridu jseħħu fil-pjanta tal-junction bejn Triq il-Pijunieri u l- Coast Road f'Buġibba?

X'wassal għal dan it-tibdil u x'se jkun ir-riżultat tiegħu?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR (Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra, għalkemm nistqarr li għadni ma fhimtx din il-mistoqsija.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Censu Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Huwa daqsxejn diffiċli li tagħti risposta għal mistoqsija li ma tkunx fhimt!

Biss ma naħsibx li għandu jkun hemm wisq diffikulta' biex wieħed jifhem għax kulma qed nistaqsi huwa x'tibdil sar fil-pjanti ta' din il-junction, peress li dawn ma' baqgħux kif kienu ġew approvati mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Speaker, jekk l-Onor.

Membru qed jirriferi għad-differenza ta' bejn l-ewwel pjanti li kienu saru għall-junction u l- pjanti li sussegwentement ġew approvati, nista' nirrispondih.

Imma ma nafx hux dak li jrid ikun jaf.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, jien qed nagħmel riferenza għall-pjanti li, jekk ma niżbaljax, ġew approvati fil-11 ta' April, 1997 għaxar minuti biss wara li kienu waslu fl-uffiċċju ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Il-pjanti li ġew approvati mill-Awtorita' ta' l- Ippjanar kienu pjanti li nħadmu b'konsultazzjoni sħiħa ma' l-istess awtorita' u għaldaqstant dawn il-pjanti ġew approvati mingħajr tibdil.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

George Pullicino, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Dan ifisser li l-Ministru qed jikkonferma li x- xogħol li sar fil-junction il-ġdida ta' Buġibba huwa dak li l-Awtorita' ta' l-Ippjanar approvat fil-11 ta' April, 1997?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Safejn naf jiena x-xogħlijiet li saru kienu jsegwu l-pjanti li ġew approvati, pero' jekk l-Onor.

Membru jixtieq lest ngħaddilu, anke privatament, kopja tal-permess tax-xogħlijiet li saru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Madam Speaker, jiena naħseb li m'hemm l-ebda sigriet f'dik il-pjanta għax fil-fatt din diġa' tqiegħdet fuq il-Mejda tal-Kamra.

MADAM SPEAKER: Ngħaddu għall-mistoqsija li jmiss.

AIR MALTA - TITJIRIET DIRETTI GĦAL NEW YORK

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid x'effett mistenni jkun hawn fuq it-turiżmu minn u għall- Amerka jekk tiġi kkonfermata l-aħbar li se jieqfu l-flights diretti bejn Malta u l-Amerka, kif ġie rrapportat f'diversi mezzi ta' komunikazzjoni lokali?

X'miżuri qed jittieħdu biex jitnaqqas l-effett ta' din il-miżura?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru tat-Turiżmu): Id-diskussjonijiet dwar il-possibbilta' ta' servizz dirett bejn Malta u New York għadhom għaddejjin u f'dan l-istadju ma jidhirlix li għandi ngħid iżjed dwar dan is-suġġett.

PITKALIJA - PRODOTTI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar l-ammont ta' prodott li daħal fil- pitkalija f'Malta u f'Għawdex matul ix-xahar ta' Ġunju, 1997?

X'kien il- valur ta' dan il-prodott u dan kif jitqabbel max-xahar ta' Ġunju, 1996?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru tal-Biedja u Sajd): L-ammont ta' prodott mibjugħ mill-pitkalija ta' Malta u ta' Għawdex f' Ġunju 1997 u f'Ġunju 1996 kien kif ġej:-

Pitkalija Malta

KGS Lm Gunju 1996 3,304,717 486,145 " 1997 3,699,791 596,949

Pitkalija Ghawdex

KGS Lm Gunju 1996 40,377 6,322 " 1997 28,337 5,717

DJAR - AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' applikazzjonijiet pendenti għal akkomodazzjoni alternattiva fl-aħħar ta' Ġunju?

Kemm kien in-numru ta' applikazzjonijiet ġodda li daħlu fid-dipartiment matul Ġunju, kategorija b'kategorija?

Kemm kien in-numru ta' persuni li f'Ġunju ġew allokati post mid-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali - esklużi dawk li għamlu kuntratt ma' l-Awtorita' tad-Djar - kategorija b'kategorija?

ONOR.

ALFRED PORTELLI (Ministru tad-Djar): In-numru ta' applikazzjonijiet pendenti sa l-aħħar ta' Ġunju kien 4,900.

It-total ta' applikazzjonijiet li daħlu fid-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali għax-xahar ta' Ġunju 1997 kien ta' 63, filwaqt li t-total ta' persuni li ġew allokati post mid-dipartiment fl-istess xahar kien ta' 22.

L-informazzjoni mitluba qed titqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

ENEMALTA - ARBLI U CABLES

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar x'inhi l-pożizzjoni preżenti tal- Korporazzjoni Enemalta f'dak li għandu x'jaqsam ma' supply ta' cable ta' l- elettriku, ta' l-arbli tad-dawl u ta' arbli oħra?

Sa kemm se sservi il- provvista ta' dan il-materjal?

ONOR.

LEO BRINCAT(Ministru tal-Finanzi u Kummerċ): Il-Korporazzjoni Enemalta għanda kwantita' u varjeta' kbira ta' cables u tinżamm provvista adegwata skond l-użu ta' kull kwalita'.

Naturalment jista' jkun hemm xi kwalita' ta' cable li l-korporazzjoni jkollha stock baxx minnu u dan minħabba li jkun wasal iż-żmien biex issir ordni oħra.

Rigward l-arbli nixtieq ngħid li hemm stock kbir tagħhom u barra minn hekk skond it-tender li ngħatat is-sena l-oħra, il-korporazzjoni għandha d- dritt tordna arbli bl-istess prezz għal perijodu ta' ħames snin.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

L- Onor. Joe Cilia.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI DWAR IT-TWAQQIF TAL-KUMMISSJONI NAZZJONALI GĦAT-TEKNOLOĠIJA TA' L- INFORMATIKA

Ikompli mid-9 ta' Lulju, 1997

ONOR.

JOE CILIA (Segretarju Parlamentari għaż-Żgħażagħ, Sport, Kultura u Arti): Madam Speaker, fl-istorja ta' dan il-Parlament naħseb li ftit kienu l-okkażjonijiet fejn, f'daqshekk żmien qasir, ministru ta' l-edukazzjoni ppreżenta fil-Kamra tant materjal biex jirriforma, itejjeb u jaġġorna kull rokna tal-qasam edukattiv bħalma qed jagħmel il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali preżenti.

Fil-fatt dan huwa konformi ma' dak li kien wiegħed il-Partit Laburista fil-kampanja elettorali tiegħu għax din il- mozzjoni li għandna quddiemna tittratta t-twaqqif ta' Kummissjoni Nazzjonali għat-Teknoloġija ta' l-Informatika biex, kif qal kemm-il darba l- Prim Ministru, nagħmlu minn Malta pajjiż Ewropew modern.

Aħna ma nistgħux norqdu imma rridu nimxu maż-żmenijiet inkella nintefgħu lura f'dak li hu progress.

Biex inġib paragun mal-qasam ta' l-isports ngħid li dan li qed nagħmlu bħalissa huwa bħal speċi ta' knock-out competition.

Fi tfulitna konna ngħidu li min jaqa' ma jqumx u fil-fatt jekk naqgħu lura f'dik li hija information technology ma tantx inkunu nistgħu nqumu minnha malajr.

F'dan il-qasam tant qed isiru avvanzi mgħaġġla li skond l-esperti anke s-sena kalendarja hija iqsar għax fil-jargon ta' l-information technology is-sena hija msejħa "dog year" u dan għaliex tant qed isir progress fi żmien qasir li dawn ikejlu bix-xhur u mhux bis-snin, proprju bħall-ħajja ta' kelb.

F'artiklu ta' Peter McGrath, ġurnalista prominenti tan-Newsweek, hemm dan il-kliem:

"The pace of change is so fast that one year on the internet is like seven years in any other medium.

By this scheme it has been nearly a century since internet was born".

Jien għalhekk jaqbadni d-daħk meta f'din il-Kamra nisma' - sa dalgħodu stess - ċerti kummenti dwar dan il-qasam biex bħal speċi nispjegaw iż-żmien li ntilef mill-Gvern preċedenti f'dan ir-rigward.

Jien ngħid li dak li sar ħadd ma jista' la jkabbru u lanqas iċekknu għax li sar sar, pero' nista' nassigura lill-Oppożizzjoni li l-kummissjoni li qed tiġi proposta hija magħmula minn nies serji biżżejjed li se jagħtu kas ta' dak li ġie propost u se jaħdmu biex itejbu dak li sar.

Madam Speaker, din il-mozzjoni qed tersaq b'urġenza għax hawnhekk qed nitkellmu fuq qasam li fih anke x-xhur jagħmlu differenza, aħseb u ara s- snin!

Kien minħabba din il-pressjoni li l-Gvern Laburista qed jgħaġġel biex iwaqqaf din il-kummissjoni li hija ntiża biex mhux biss tippjana u tfassal strateġija għal dan il-qasam ġdid u vitali għall-ħajja futura tan- nazzjon imma wkoll biex din l-istrateġija tiġi implimentata.

Jekk ma nkunux ippreparati sew għall-era ta' l-IT se jiġri li kemm il-futur qarib u kemm il-futur tal-ġenerazzjonijiet li ġejjin se jkunu verament mċajprin għax minn hawn u ftit snin oħra kull aspett tal-ħajja se jkun marbut ma' din it-teknoloġija ġdida.

GĦalhekk aħna għandna l-għażla li jew nippreparaw ruħna sew biex b'hekk nieħdu l-benefiċċji kollha ta' din l-era ġdida ta' koperazzjoni, jew inkella nirrassenjaw ruħna li pajjiżna jaqa' fit-third division, jekk mhux anke iktar l-isfel ukoll.

Proprju għalhekk jeħtieġ li l-banek, in-negozji, il-kumpanniji u l-korporazzjonijiet tagħna jadottaw strateġija komuni biex jifformaw parti integrali minn din id-dinja ġdida fejn ix-xogħol, id-divertiment u t-transazzjonijiet ikunu kollha digitalised.

Kif jista' jkun ma naħsbux biex nagħmlu channelling ħalli nikkordinaw u nfittxu linji komuni għall-istrateġija meħtieġa?

X'opportunitajiet ikollhom il-banek u l-industrijalisti tagħna jekk ma jidħlux f'din l-istrateġija?

X'ċans ikollhom l-esportaturi jekk naqgħu lura f'dan il-qasam?

X'jiġri mill-qasam tas-saħħa li llum tant jiddependi minn din it-teknoloġija?

Jien ngħid li jekk ma nidħlux f'din it- teknoloġija ma jkollna l-ebda opportunita' fil-futur għax ħajjitna tiġi qisha film tal-cowboys and indians, fejn naħa tispara bir-rifle u n-naħa l- oħra twieġeb bil-vleġeġ.

GĦalhekk hawn wieħed jista' jirrealizza l-periklu li jeżisti jekk kemm-il darba pajjiżna jaqa' lura f'dan il-qasam.

Madam Speaker, l-Onor.

Pullicino dalgħodu għamel rimarka li laqtitni fejn qal li din il-kummissjoni se tkun maqtugħa mill-Ewropa u mill-kumplament tad-dinja, qisha din se tiġi mitfugħa ġo xi kamra magħluqa fid-dlam.

Pero' din ir-rimarka ma treġix meta wieħed jikkonsidra li quddiemna għandna proposta għall-istrateġija ta' l-information technology u l-globalisation tad-data.

GĦalhekk jien ma nafx kif l-Onor.

Membru qed jimmaġina li din il- kummissjoni tista' qatt tkun maqtugħa mill-Ewropa u mill-kumplament tad- dinja f'dan il-qasam.

Jien fil-fatt ngħid l-oppost ta' dak li qal il- kollega tiegħi tan-naħa l-oħra għax fil-fatt ċerti avvanzi li saru fl- Istati Uniti diġa' qed iħabbtu max-xtut tagħna u dan għaliex fil-qasam ta' l-information technology m'hemmx fruntieri u l-aċċessibilita' ta' l- informazzjoni qiegħda proprju għal kull individwu li juża l-internet.

Hawn ta' min jgħid li preżentement fl-Istati Uniti hemm terz tal- households li huma mqabbdin fuq website u ħafna minnhom għandhom master computer b'software li jaqdihom f'kollox, jiġifieri minn linja diretta mal- bank sa xiri u bookings, b'mod li dawn jirċievu kollox f'darhom mingħajr ma jkollhom għalfejn imorru f'postijiet differenti biex jinqdew.

Proprju minħabba li l-Amerikani sfruttaw sew it-teknoloġija ta' l-informatika li qed jirnexxielhom joħolqu eluf ta' mpjiegi ġodda u għalhekk il-problema tal- qgħad m'hijiex qed tifnihom, kif qed tagħmel fil-preżent fil-pajjiżi ta' l- Unjoni Ewropea.

GĦalhekk f'dan il-qasam m'għandux ikun hemm fruntieri u ma rridux inħarsu lejn l-Ewropa biss, anzi sta għalina li naraw u nesploraw x'inhuma l-aħjar għażliet għal pajjiżna.

Jien insostni li proprju minħabba li pajjiżna huwa żgħir li għandu jkun ta' vantaġġ meta niġu biex nattrezzaw ruħna għaż-żmenijiet - fil-fatt dalgħodu saret riferenza għal dan il-fattur ukoll - għax aħna m'għandniex il-problemi endemiċi ta' pajjiżi kbar.

Aħna jmissna nisfruttaw din l- opportunita' meta għandna riżorsi umani adattabbli u meta għandna pożizzjoni ġeografika ideali.

Hemm bżonn nirrealizzaw kemm din it- teknoloġija tkabbar il-kummerċ u għandna nużaw dan l-avvanz għall- espansjoni kummerċjali, speċjalment lejn pajjiżi li ma ħatfux din l- okkażjoni għax għadhom m'għarfux l-importanza ta' l-information technology jew minħabba li huma neqsin mir-riżorsi umani, biex b'hekk inkunu nistgħu niġu f'sitwazzjoni li nagħmlu minn pajjiżna ċentru kummerċjali u bankarju, bħal Hong Kong u Singapore, li fis-snin sebgħin ħatfu l-okkażjoni li ġiethom u bdew iservu ta' ċentri ta' investiment, kemm għall-Asja ta' Lvant kif ukoll għall-Asja tax-Xlokk.

Madam Speaker, aħna m'għandniex naraw is-sabiħ biss ta' din l-era ġdida għax bħal kull ħaġa oħra sabiħa din ukoll għandha l-aspetti koroh tagħha.

Fil-fatt hawn nixtieq nieħu l-okkażjoni li nsemmi titlu popolari li jgħid: A funny thing happened on the way to Infotopia.

Jien naħseb li din il- kummissjoni nazzjonali se tqis u tifli anke l-perikli li ġġib din it- trasformazzjoni fuq is-soċjeta' tagħna u għalhekk huwa importanti li l- poplu tagħna jkun edukat u struwit biex nevitaw tali perikli.

M'huwiex faċli biex wieħed jasal għaċ-ċensura ta' l-internet u jien ngħid li din lanqas hija xi ħaġa desiderabbli.

M'għandix dubju li l-membri tal-kummissjoni għandhom id-dehen u l-esperjenza meħtieġa biex jagħtuna pariri dwar kif nipproteġu liż-żgħar, liż-żgħażagħ u lill-kbar mill-immoralita' u mill-vizzji ħżiena li sfortunatment irnexxielhom jidħlu anke f'dan il-qasam.

Kienet ironika meta dalgħodu l-Onor.

Pullicino sejjaħ din il-mozzjoni li qed iressaq il-Gvern Laburista bħala "xarretta parlamentari", qisna aħna ġejna hawn biex nagħmlu xi ritwal.

Mela hu qed jgħid li aħna mhux qed nirrispettaw din l-Istituzzjoni għax ġejna bi ħwejjeġ lesti meta fil-fatt qed nagħtuh l-opportunita' li jressaq l-emendi li jrid għax aħna, bħala gvern serju, lesti li nikkonsidraw kollox u nieħdu pjaċir nisimgħu kummenti pożittivi.

Jien jiddispjaċini ngħid li dawn m'huma xejn ħlief skużi u min jagħmel akkużi ta' dan it-tip la jkun qed jirrispetta lil dan il-Parlament u lanqas il-ħajja demokratika ta' pajjiżna.

Jien ċert li din il- kummissjoni se tagħmel minn kollox mhux biss biex nibbenefikaw mill- information technology iżda se taħseb għal mezzi li permezz tagħhom se nkunu f'qagħda li nipproteġu liċ-ċittadini tagħna mid-dwiefer ta' l- ivvizjati.

Madam Speaker, naqgħlaq id-diskors tiegħi billi nawgura suċċess lill- kummissjoni u nħeġġiġha biex tagħmel strateġija li permezz tagħha jkollna dinja kif ippropona l-ekonomista George Gilder fil-ktieb tiegħu "Life After Television" fejn qal: "My dream is that the network personal computer will transform capitalism into a healing force in the present crisis of home and family, culture and community.".

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Josef Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Madam Speaker, dalgħodu qgħadt nisma' b'attenzjoni lill-Ministru - kif ukoll lill-Onor.

Cilia - biex nara daqsxejn iktar fil- fond id-direzzjoni li dan il-Gvern qed jaħseb biex jieħu dwar l- informatika.

Mill-informazzjoni li tana l-Ministru jidher li hawn qbil bejn iż-żewġ naħat dwar id-direzzjoni li pajjiżna għandu jieħu.

Aktar tard se nitkellem daqsxejn dwar l-importanza ta' din id-direzzjoni għall- iżvilupp eknomiku pero' għalissa nixtieq nirrimarka li dan il-qbil huwa sinjal pożittiv ħafna għax se jġib miegħu bidla radikali mill-passat.

Għadni niftakar il-kliem jidwi f'widnejja - qisu l-bieraħ! - tal-Prim Ministru Karmenu Mifsud Bonnici meta qal li m'huwiex importanti li jkollok sistema ta' telekomunikazzjoni tajba għax bejnietna prattikament kollox jgħaddi.

Dan it-tip ta' diskors ma ntqalx xi tletin sena ilu imma ntqal għaxar snin ilu meta diġa' kienet għaddejja r-rivoluzzjoni ta' l- informatika u ovvjament wieħed irid jara minn fejn telaq pajjiżna fl- infrastruttura ta' l-informatika.

Madam Speaker, għaxar snin ilu kien diffiċli ferm biex timporta computer hawn Malta tant li wieħed kellu jagħti garanzija li ħadd mill-ħaddiema ma kien se jitkeċċa minħabba l-introduzzjoni tal-computers.

Pero' aħna nafu li jekk hemm xi ħaġa fid-dinja li tista' tiġġammja l-progress hija proprju din it-tip ta' mentalita'.

Għall-grazzja t'Alla dawk iż-żmenijiet għaddew u jidher li għaddew anke għall-Partit Laburista, li llum għandu politika li jkompli jibni fuq dak li sab lest.

M'hemm xejn ħażin f'dan għaliex wara kollox f'dan il-każ id-direzzjoni hija waħda, jiġifieri ġirja full speed ahead għas-sistema ta' l-informatika u ġirja full speed ahead biex ngħallmu l-informatika liż-żgħażagħ u lill-poplu tagħna kollu, jiġifieri ngħallmuhom is-sistema tal-computers ħalli nintegraw din is-sistema fis- soċjeta' tagħna.

Il-Ministru li qiegħed jippilota din il-mozzjoni huwa wkoll il-ministru ta' l-edukazzjoni u m'hemmx dubju li fis-settur ta' l- edukazzjoni hemm sfidi kbar biex wieħed jaġġusta għaż-żmenijiet tal-lum.

Hawnhekk jiena dejjem naħseb fil-povri għalliema li ġew imħarrġa fi żmien meta l-computer lanqas fl-Universita' ma kien jeżisti u llum naturalment nistennewhom li jużaw din l-għodda ġdida li għandha tagħmel ix-xogħol tagħhom ħafna iktar interessanti u effettiv.

Pero' jiena naħseb li għandna bżonn programm ferm iktar intensiv biex nittrattaw il-problema li jiffaċċjaw l-għalliema biex jagħmlu din il-bidla fis-sistema ta' kif jgħallmu u biex jużaw l-information technology available.

Qed ngħid dan għaliex m'hemmx dubju li jekk wieħed ma jinkwadrax dawn l-iżviluppi b'mod tajjeb jista' jkun li jħares lejn l-informatika bħala threat minflok bħala opportunita'.

Mill-esperjenza tiegħi nista' ngħid li, meta għaxar snin ilu ġejt lura Malta u bdejt naħdem fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru, kont sibt li lanqas hemmhekk ma kien hemm computers.

Jien niftakar li sakemm dawn ġew introdotti kienu meqjusa bħala threat kbira minn min kien jagħmel ċertu xogħol bis-sistema manwali.

Per eżempju, meta tajpista kienet tieħu żball kienet jew terġa' tibda mill-ġdid jew inkella tqasqas u twaħħal u mbagħad tieħu photocopy.

Ċertament li s-sistema ta' l-informatika qiegħda tagħmel rivoluzzjoni kbira u biex wieħed japprezza daqsxejn iktar l-impatt ta' din ir-rivoluzzjoni jrid jifhem li fl-aħħar 150 sena, jiġifieri min-nofs is- seklu li għadda 'l hawn, kien hemm numru ta' rivoluzzjonijiet.

L-ewwel kien hemm ir-rivoluzzjoni ta' l-isteam engine li rnexxielha ddaħħal makkinarju li jagħmel ċertu xogħol goff u ta' ċertu tgħabija li qabel ma kienx jista' jsir b'daqshekk faċilita'.

Imbagħad kien hemm ir-rivoluzzjoni tal-mass production li pprovdiet l-opportunita' li prodott jiġi mmanufatturat b'sistemi moderni, bħalma huma l-karozzi, li mbagħad prattikament saru affordable minn kulħadd.

Kieku bqajna bis-sistema l-antika fejn karozza tiġi mibnija minn ħaddiem wieħed l-ispiża naturalment kienet tkun ferm ogħla.

Pero' hawnhekk forsi wieħed jgħid li din m'hijiex xi ħaġa li tista' tagħmilha waħdek faċilment għalkemm, per eżempju, jiena stess żort l-impjant tal-Volvo fi Sweden fejn jużaw ukoll sistema fejn grupp ta' ħaddiema jibnu trakk minflok ma jużaw biss is-sistema tal-production line.

Madam Speaker, illum ir-rivoluzzjoni fis-sistema tal-computers u ta' l- informatika qiegħda tbiddel l-aspetti kollha tal-ħajja tagħna, qiegħda tbiddel l-abilita' li nipproduċu u qiegħda tbiddel ukoll il-mod kif inħarsu lejn ix-xogħol, lejn l-edukazzjoni, lejn is-saħħa u anke lejn it-traffiku.

F'diversi pajjżi li żort rajt li dawn ilhom żmien jużaw traffic lights ikkontrollati minn computer, fejn jekk inti ssuq bi speed illegali dawn il- lights jibdew jaqilbu minn aħmar għal aħdar mingħajr interruzzjoni.

Din is- sistema tal-computer qiegħda tidħol fl-oqsma kollha tal-ħajja, anke fi prodotti li llum neħduhom for granted, bħalma huma r-refrigerators li diġa' għaddew minn żewġ rivoluzzjonijiet, l-ewwel meta bdew jaħdmu bil-pitrolju u mbagħad meta bdew jaħdmu bid-dawl.

Pero' minn dak iż-żmien saru improvements kbar tant li r-refrigerators saru iktar effiċjenti u frost- free u llum qegħdin naraw li dawn ir-refrigerators qegħdin jiġu mmanufatturati b'mod li jistgħu jadattaw ruħhom għall-ambjent - u b'hekk niffrankaw l-enerġija - u barra minn hekk meta tiftaħ il-bieba inqas ikun hemm loss ta' kesħa għaliex ikollok sistema fejn l-arja tibqa' tiċċirkola ġewwa.

Ċertament li hawn oqsma oħra fejn qegħdin jużaw is-sistema ta' l- informatika u s-sistema tat-teknoloġija fil-prodotti tagħhom.

Aħna lkoll nafu bil-kumpannija SGS Thomson li l-prodott li tipproduċi f'Malta m'huwiex prodott speċifikament għal computers iżda huwa prodott li jiġi ntegrat f'ċerti appliances u fit-trakkijiet li jinbnew fl-Amerka.

Permezz ta' din iċ-chip il-prodotti joperaw b'mod iktar effettiv, iktar effiċjenti u b'mod li huwa iktar adattat għall-ambjent tal-lum.

Dan ifisser li llum qegħdin f'pożizzjoni fejn id-dinja qiegħda tinbidel b'ċertu ritmu.

Per eżempju, wara li daħal id-dawl kellhom jgħaddu tletin, erbgħin jew ħamsin sena sakemm inqatgħet kompletament is-sistema taż-żejt, tax-xemgħa u tal-lampi.

Madam Speaker, illum il-bidliet qed isiru b'mod aktar mgħaġġel u għalhekk irridu nippjanaw għalihom billi nkunu f'pożizzjoni li nistgħu nittrenjaw kemm liż-żgħażagħ kif ukoll lil dawk li m'humiex daqshekk żgħażagħ, li diġa' qegħdin fuq il-bank tax-xogħol.

Fil-verita' il-problema prinċipali ta' llum hija li għandek tant nies li ma jistgħux isibu użu għall-iskills li għandhom.

Illum għandek dik li hija msejħa mismatch bejn in-nies li qegħdin ifittxu x-xogħol u x'tip ta' xogħol huwa provdut mill-fabbriki u postijiet oħra tax-xogħol.

GĦalhekk wieħed irid jaħseb fl-aspett edukattiv, li huwa importanti ħafna u hawnhekk ċertament li jrid ikollna sistema effettiva li tiġġenera nies li jifhmu fl-informatika, nies li jħossuhom at ease fl-informatika, ħalli b'hekk iżidu l-opportunitajiet għalihom fil-qasam tax-xogħol.

Nixtieq infakkar li minħabba ċ-ċokon tagħna aħna għandna ekonomija li tiddependi b'mod estrem fuq is-settur barrani.

Issa li Hong Kong m'għadux pajjiż maqtugħ miċ-Ċina, skond l-istatistika internazzjonali aħna sirna t- tieni l-aktar pajjiż fid-dinja li huwa espost għall-kummerċ, kemm rigward importazzjoni u anke esportazzjoni.

Meta wieħed jistaqsi kif aħna qed niġġeneraw il-ġid f'pajjiżna, jiġifieri kif nipproduċu prodotti u servizzi biżżejjed biex ngħixu u biex inħallsu għall-importazzjoni li nagħmlu, it- tweġiba tkun li dan qed niġġenerawh b'mod li l-prodott joħroġ mingħajr ħafna xogħol.

Kulħadd jaf li fid-dinja tal-lum biex tipproduċi prodott ta' kwalita' għolja jrid ikollok makkinarju avvanzat.

Id-dinja tal-lum tippretendi kwalita' għolja u biex inti jkollok suċċess fil-bejgħ tal- prodotti tiegħek irid ikollok nies li kapaċi jimmanifatturaw dawn il- prodotti, li kapaċi jużaw makni b'teknoloġija moderna biex flimkien ma' management tajjeb int tkun tista' tipproduċi u tesporta b'suċċess.

M'hemmx dubju li fl-ekonomija tagħna rnexxielna nilħqu livell adegwat ta' żvilupp f'ħafna kumpanniji.

Hawnhekk nistgħu nsemmu l-każ tal-kumpanniji tat- tessuti li mal-medda tas-snin naqqsu n-numru ta' ħaddiema u llum huma mgħammra b'ħafna makni automated.

Per eżempju, dwar il-mod kif jaqtgħu d-drapp insibu li sa 20 sena ilu dan kien jinqata' bl-idejn meta llum jintużaw makni li permezz ta' computer aided design persuna l-ewwel tfassal il-pattern, li mbagħad tiċċekkjah permezz ta' computer - jista' jkun li l-pattern jiġi minn barra - u mbagħad dan il- pattern jiġi trasmess għal fuq il-cutting machine, li tant tkun sofistikata li tista' taqta' 20 biċċa ta' drapp f'daqqa b'eżattezza kbira u b'mod li jkollok l-inqas ħela ta' drapp.

Per eżempju, hemm makni li jgħaddu l- ġgieget, hemm makni li jagħmlu l-bwiet u hemm makni li jagħmlu l-aċċetti, li kollha qegħdin iwasslu biex finalment ikollna prodott tajjeb u b'hekk ikollna l-possibbilta' li nibqgħu kompetittivi.

Jekk aħna rridu nikkompetu m'għandniex nibqgħu mexjin bis-sistema li toqgħod tistenna u tara kif se jiżviluppaw l-affarijiet u l-makni ġġibhom meta inti ma tistax tagħmel mod ieħor, imma trid taħseb bil-quddiem.

Il-kumpanniji Maltin iridu jkunu f'pożizzjoni li jsibu nies imħarrġa kemm biex iħaddmu u - dan huwa importanti ħafna - kemm biex isewwu dawn il-makni għax mhux l-ewwel darba li ċerti fabbriki jkollhom iġibu nies minn barra biex isewwu l-makni.

Jiena m'għandi xejn kontra n-nies li jiġu minn barra - anzi kultant ma jagħmilx sens li jkollok nies ta' ċerta speċjalizzazzjoni fuq tip ta' makna - pero' jekk hemm qasam li huwa importanti ħafna huwa proprju dak tas-servicing ta' dawn il-makni għax inkella jkun ferm iktar diffiċli għalina li niġbdu lejna l-industrija jekk ma nkunux nistgħu nipprovdu dawn it-tipi ta' servizzi.

Jekk nagħtu ħarsa lejn il-prodotti li nipproduċu fil-qasam tal-manifattura m'hemmx dubju li nindunaw li llum għandek bżonn tuża livell ta' teknoloġija ferm differenti minn ħames jew għaxar snin ilu.

Barra minn hekk din it-teknoloġija trid tkun f'pożizzjoni li tista' tutilizzaha b'mod effettiv billi l-ħaddiem tagħna jkun jaf jużha daqs kwalunkwe ħaddiem fil-Ġermanja, fl-Ingilterra u fi Sweden.

Dan l-iżviupp insibuh ukoll fis-settur tas-servizzi li llum il-ġurnata hemm aktar ħaddiema li jiddependu minnu milli mis-settur tal-manifattura.

Hawnhekk wieħed jista' jsemmi servizzi bħal dawk provduti f'lukandi, kif ukoll bħal servicing ta' makni fil-qasam tal-manifattura.

Bit-teknoloġija ta' llum dawn is-servizzi qed jiżviluppaw f'direzzjonijiet differenti u b'mod iktar avvanzat u allura rridu nkunu ppreparati għalihom.

Meta wieħed iħares lejn kif irid jiġi kkreat il-ġid illum insibu consensus ġenerali internazzjonali li għal dan il-għan hemm bżonn li tiġi wżata t-teknoloġija avanzata li awtomatikament iġġib magħha ħtieġa ta' training għall-ħaddiema.

Meta kont segretarju parlamentari fi ħdan il-ministeru tal-finanzi u kont responsabbi wkoll mill-iżvilupp ekonomiku kien beda dan il-proċess ta' ippjanar fejn kien ġie mħejji anke rapport peress li l-intenzjoni kienet li din il-kummissjoni taħdem id f'id ma' l-Economic Planning Division.

Aħna konna rrealizzajna li l-iżvilupp ekonomiku tagħna jiddependi b'mod assolut minn dan il-qasam.

Sakemm bqajt responsabbli mill-ippjanar ekonomiku niftakar li kien hemm diversi laqgħat miegħi biex inżommu din ir-rabta bejn l-iżvilupp ekonomiku u l-iżvilupp tat-teknoloġija ta' l-informatika.

Madam Speaker, ċertament li f'dan il-qasam sar ħafna u wieħed ma jgħidx li sar biżżejjed għax tagħmel kemm tagħmel qatt m'hu biżżejjed f'dan il-qasam.

Dan l-aħħar jien impressjonajt ruħi b'survey li sar minn Grant Thornton fuq 5,000 kumpannija mill-Ewropa kollha, inkluża Malta.

Huwa interessanti li r-riżultati li ħarġu minn dan is-survey juru li Malta għandha l-ogħla livell ta' kumpanniji li jużaw kemm l-E-mail, jiġifieri li jikkomunikaw b'mezz elettroniku bil-computer, kif ukoll l-internet għal skop kummerċjali.

Jien naħseb li jkun xieraq li naqra din il-parti li tgħid hekk:

"On average, a third of SMEs across Europe have E-mail systems in place.

Companies in Malta, Finland and Switzerland are the most likely to have E-mail with at least half of respondents reporting this to be the case.

By contrast, less than a quarter of Greek and Turkish companies have E-mail, while the proportion for German and Italian companies is also particularly low."

Dan huwa riżultat interessanti ħafna li jien nifhmu wkoll mill-aspett ekonomiku minħabba ċerti karatteristiċi tagħna.

Huwa riżultat impressjonanti li Malta għandha użu ta' l-internet ferm ogħla mill-Ġermanja u mill-Italja.

Forsi hawnhekk wieħed jgħid li l-Italja u l-Ġermanja huma pajjiżi kbar u m'għandhomx daqshekk bżonn ta' din it-tip ta' komunikazzjoni.

Jista jkun hekk pero' m'iniex persważ minn dan.

Huwa anke ta' min jirrifletti fuqu li 17% biss tal-kumpanniji fil-Greċja għandhom l- E-mail meta f'Malta hawn 54%.

Fil-fatt dan huwa l-ogħla proporzjon fl- Ewropa kollha u l-aktar pajjiż li jiġi viċin huwa Switzerland b'50%.

Fil- Ġermanja hemm 25%, jiġifieri n-nofs ta' Malta, u fl-Ingilterra nsibu 39%, li mhux livell baxx, pero' nerġa' ngħid li r-rata ta' 54% hija l-ogħla waħda fl-Ewropa kollha.

Fir-rigward tar-riżultati fuq l-użu ta' l-internet ir-rapport jgħid hekk:

"A quarter of SMEs in Europe have the internet and gather the information using it.

This is particularly the case for companies in Malta, Finland and Norway, where over 40% reported having the internet to gather information"

Hawnhekk issa qed nitqabblu mal-pajjjiżi Skandinavi.

Malta għandha 55% tal- kumpanniji li jagħmlu użu mill-internet u din hija l-ogħla rata fl-Ewropa filwaqt li r-rata medja ta' l-Ewropa hija ta' 24%.

Jien konvint li l- iżvilupp li kellna fl-industrja ma kienx isir kieku ma kellniex sistema ta' telekomunikazzjoni effiċjenti biżżejjed u kieku żgur m'aħniex qegħdin quddiem nett f'dak li huwa l-użu ta' l-internet u ta' l-E-mail, kif qed jirriżulta minn dan ir-rapport li ħareġ f'Mejju ta' din is-sena.

Il-passi li ttieħdu fit-telekomunikazzjoni ċertament għamluha possibbli li nisfruttaw dan il-mezz ta' komunikazzjoni u ta' informatika aktar milli fil-fatt għamlu pajjiżi oħra, bħalma huma l-Greċja, l-Portugal, l-Italja u Spanja, fejn ir-rata tagħna ta' użu ta' l-internet hija kważi d-doppju tar- rata ta' dawn il-pajjiżi.

Dalgħodu smajt lill-Ministru jgħid bl-iktar mod ċar li huwa japprezza l-iżviluppi li saru u kompla jgħid li issa rridu naraw fejn qegħdin f'dan il-qasam biex b'hekk inkunu nistgħu nibnu għall- futur.

Madam Speaker, għaliex daqshekk kumpanniji jużaw l-E-mail u l-internet?

M'hemmx dubju li dan huwa frott tal-fatt li l-ekonomija tagħna għandha ċerti żvantaġġi.

L-ewwelnett peress li aħna gżira m'għandniex komunikazzjoni bl-art u għaldaqstant il-prodott irid jintbagħat bil-baħar inkella bl-ajru u dan huwa ta' żvantaġġ speċjalment għal pajjiż ċkejken bħal tagħna.

Dawn huma diffikultajiet li jagħmluha ħaġa neċessarja li l- kumpanniji tagħna jużaw il-mezzi ta' l-elettronika u ta' l-informatika aktar minn pajjżi oħra.

Dan ifisser li f'dan il-qasam wieħed mhux biss għandu japprezza l-importanza ta' l-investiment li diġa' għamilna imma għandu japprezza wkoll l-importanza li fil-futur inkomplu niżviluppaw dawn il-mezzi għax din hija neċessita' għall-eżistenza tagħna.

Madam Speaker, hija ħaġa ferm pożittiva li l-Ministru qed jipproponi din il-kummissjoni biex l-ekonomija tagħna tiġi mgħejjuna u nkoraġġita tespandi f'dan is- settur daqshekk importanti.

Mill-banda l-oħra pero' ma nistax ma nesprimix id-diżappunt tiegħi għall- fatt li filwaqt li kulħadd qed jaqbel dwar l-importanza tat-teknoloġija avvanzata, sfortunatament jirriżulta li bis-sistema ta' tassazzjoni li ġiet introdotta ġimgħa ilu l-computers għolew b'mod sostanzjali.

Dan għaliex fejn qabel dawn il-makni kienu jidħlu tax free, bir-riforma li saret fit- tassazzjoni dawk li jbiegħu l-computers kellhom jgħollu l-prezz 'il fuq.

Għaldaqstant wieħed irid jistaqsi jekk ir-riforma fit-tassazzjoni hijiex waħda moderna meta fil-fatt din qed timponi taxxa ferm iktar milli kienet timponi s-sistema ta' qabel fuq l-aktar mezz modern ta' kif għandek taħdem fil-ġurnata ta' llum.

Jien nissuġġerixxi lill-Gvern biex iħares lejn dawn l- affarijiet għaliex miżuri bħal dawn jistgħu jkunu ta' detriment għall- iżvilupp ta' pajjiżna u f'dan il-każ ċertament li din il-bidla m'hijiex waħda pożittiva.

Iż-żieda ta' taxxi fuq il-computers possibbli li tagħmel daqshekk differenza fid-dħul tal-gvern?

Jien naħseb li kien ikun ferm iktar għaqli li kieku dan il-mezz daqshekk importanti ma ġiex ippenalizzat b'din iż-żieda fit-taxxa.

Il-Gvern ma jidhirlux li jkun aktar għaqli li jkollna sistema - kif kellna sa qabel l-1 ta' Lulju - li lill-kumpanniji tagħna tipprovdilhom computers duty free?

Min jesporta llum għandu eżenzjoni billi jista' jieħu d-dazju lura, imma anke hawnhekk hemm xi ħaġa li hija kontra s- sens komun.

Dan għaliex ħafna drabi dawk li jesportaw huma kumpanniji li diġa' għandhom tax allowances mentri min jipprovdi għal-lokal - jiġifieri l- iktar settur li rriduh jiżviluppa bl-użu ta' l-informatika - huwa żvantaġġat bil-kbir għax ma jistax jitlob rifużjoni tat-taxxa fuq dawn il- prodotti.

Ċertament li dan huwa pass negattiv għax meta wieħed jara li dawn il- prodotti qed jiġu ntaxxati iktar m'hemmx dubju li dan fih innifsu huwa pass negattiv u mhuwiex konsistenti mal-mod li bih dan il-Gvern qed jgħid li jrid imexxi 'l quddiem, jiġifieri li Malta moderna tavvanza b'mod iktar mgħaġġel f'dan is-settur.

Il-Gvern għoġbu jdaħħal sistema ta' tassazzjoni li qiegħda tintaxxa lil dan is-settur bla bżonn meta fil-fatt kien ikun ferm aħjar li tinżamm sistema ta' rifużjoni fuq dawn il-prodotti.

Pero' sfortunatament illum għandna sistema mraqqa' li jien naħseb li se jkollha terġa' tinbidel għaliex ma jistax ikun li pajjiż jagħmel pass lura daqshekk kbir f'dawn l-oqsma tant importanti.

Kis jista' l-Gvern jippreżentalna kummissjoni fejn qed jgħid kemm hu importanti l-iżvilupp u fl-istess ħin bis-sistema ta' tassazzjoni li ntroduċa qed jgħolli l-ispiża biex wieħed jakkwista apparat teknoloġiku!

Hawnhekk jien ikolli nistaqsi jekk l-id il- leminija tafx x'qiegħda tagħmel l-id ix-xellugija għax il-konklużjoni tiegħi hija li f'dan il-qasam ma jidhirx li hemm kordinament f'dik li hija direzzjoni.

Jien naħseb li għandu jkun hemm sforz ikbar biex ikun hemm promozzjoni ta' din it-teknoloġija billi jkun hemm sistema li ma tiżvantaġġax finanzjarjament lil min jużaha.

Sur President, it-teknoloġija ta' l-informatika tipprovdi mezz kif aħna jista' jkollna sistema ta' aċċess għall-poplu in ġenerali.

Għalkemm id- dipartimenti tal-gvern diġa' għandhom aċċess għall-internet, jien naħseb li dan l-aċċess irid jiġi żviluppat aħjar.

Wieħed mill-ikbar intoppi li kont niltaqa' miegħu kien il-fatt li s-sistema ta' l-internet tal-gvern, il- Magnet, ma kenitx żviluppata kullimkien.

Huwa veru li qabel ma kien hemm xejn u li din kienet għadha fi stadju ta' żvilupp pero' huwa importanti ferm li din is-sistema tiġi aċċellerata.

Huwa importanti ferm li d- dipartimenti tal-gvern mhux biss ikollhom l-informazzjoni at their fingertips imma li l-komunikazzjoni ssir b'mod ferm iktar effiċjenti biex b'hekk ikun hemm użu aħjar tar-riżorsi li għandna fl-amministrazzjoni pubblika.

Nixtieq ngħid ukoll li meta kont responsabbli mill-Uffiċċju ta' l-Istatistika jien kont ninsisti li dan l-uffiċċju kellu jiġi on line, kif fil-fatt sar sa ċertu punt, fis-sens li llum tista' tidħol fl-internet, taqbad mal-Magnet website u ssib l-informazzjoni li għandek bżonn bħal, per eżempju, jekk tkun ħarġet l-informazzjoni dwar l-impjiegi inti tkun tista' taqraha u saħansitra tagħmel downloading tagħha.

Minkejja li kultant wieħed kien ikollu xi problemi, peress li s-sistemi ma kenux għadhom qed jaħdmu b'mod daqshekk effettiv, pero' b'mod ġenerali nista' ngħid li għandna sistema li hija on line.

Imma sfortunatament minn xi sena 'l hawn ma sarux wisq żviluppi f'dan il-qasam għax bdejt ninnota l-istatistika li tista' tieħu minn fuq l-internet mhijiex qiegħda tkun updated.

Jien naħseb li l-Gvern ma jridx joqgħod lura hawn f'dan ir-rigward.

L-Onor.

Cilia qal li sena f'dan is-settur tiswa daqs għaxar snin f'setturi oħra, pero' għalkemm il-Partit Laburista diġa' ilu fil-gvern kważi disa' xhur s'issa nista' ngħid li f'dan il-qasam l-affarijiet donnhom iġġammjaw.

Qiegħed ngħid dan biex niġbed l-attenzjoni dwar l-importanza li f'dan il-qasam ikollna progress u mhux biex nikkritika, għax nemmen li wieħed għandu bżonn ftit taż-żmien biex isib saqajh.

Per eżempju, it-trade statistics għall-perijodu minn Lulju sa Settembru tas-sena li għaddiet fih żewġ volumi - kull wieħed minnhom għandu madwar 1000 faċċata - u jien tal-fehma li dawn prattikament għandhom jinqatgħu, għax ara kemm trid karti għall-printing.

Imbagħad għandek ċerti practices fil-proċess tal-printing li minnhom infushom joħolqulek delay.

Niftakar li l-ewwel darba li ġiegħlthom idaħħlu s-sistema, fejn l-Uffiċċju ta' l- Istatistika jaqbad il-faċċati u jagħtihom lill-istamperija ready for printing, kienet qamet rivoluzzjoni għax qatt ma kienet li l-Istatistika jagħmel ix-xogħol ta' l-istamperija tal-gvern.

L-affarijiet ma kenux isiru hekk u tgħidx kemm kien ikolli diffikultajiet peress li ċerti ħaddiema kienu jaħsbu li se jitilfu xogħolhom.

Darba minnhom konna f'sitwazzjoni fejn konna tliet snin lura fil-publikazzjoni ta' l-istatistika - fil-fatt sentejn minnhom kienu qed jistennew biex jiġu ppreparati għall-printing - u dak iż-żmien niftakar li b'xi mod kien irnexxielna nippreswadu lid- dipartiment biex huwa stess jipprepara u jibgħat il-faċċati għall- printing.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Onoreveoli, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

ONOR.

EVARIST BARTOLO (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Bonnici jkompli jitkellem.

Il-Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirringrazzja lill-kollegi tiegħi miż-żewġ naħat talli tawni ċ-ċans inkompli naqsam il-ħsIbijiet tiegħi mal-Kamra u mal- poplu li qed jismagħna.

Kont qed ngħid li jkun ferm aħjar kieku t-trade statistics ikunu available fuq il-computer għax kulma trid huwa li tixtri d- diska u mhux dawn il-volumi kollha, anzi bit-teknoloġija tal-lum lanqas ikollok għalfejn tagħmel hekk għax biżżejjed taqbad l-internet.

Jekk qed nifhem sewwa mid-diversi stqarrijiet li saru u minn leaks li kien hemm - u kultant jien niskanta kif ċerti gazzetti donnu jkollhom ċerta informazzjoni privileġġata ...

Per eżempju, f'gazzetta tal-Ħadd tara ċerta informazzjoni fuq iċ-ċensiment li għadha ma ħarġitx pubblikament.

Jien ma naħsibx li dan huwa sew.

Jien naħseb li fejn sena ilu ċ-ċensiment tal- popolazzjoni, li għandu a wealth of information, kien viċin li jkun imdaħħal kollu fil-computer, ma jistax jonqos li s'issa dan ġie pproċessat kollu u probabbli li r-rapport tlesta wkoll.

X'inhi d-diffikulta' sabiex it-tabelli taċ-ċensiment jiġu pprovduti fuq l-internet għal min ikun irid jagħmel riċerka, speċjalment f'dawn ix-xhur tas-sajf meta l-ħbieb tiegħi ta' l-Universita' ma jkollhomx daqshekk x'jagħmlu?

M'hemmx dubju li ċ- ċensiment jipprovdi database għal Malta u allura huwa important li din l- informazzjoni toħroġ.

Personalment ma nafx x'inhuma jistennew biex joħorġu din l-informazzjoni.

Kif diġa' qal l-Onor.

Cilia, f'dan il-qasam xahar jiswa daqs sena u sena tiswa daqs għaxar snin u għaldaqstant iktar ma jgħaddi żmien l-informazzjoni aktar tiqdiem u allura ssir inqas utli u inqas relevanti.

Sur President, biex inkompli nitkellem dwar ix-xogħol ta' din il- kummissjoni jien nesprimi qbil ma' dak li qalu l-Ministru u l-Onor.

George Pullicino dwar l-importanza ta' finanzjament adegwat għal dan ix-xogħol.

Qed ngħid dan għax il-problema li kien hemm meta ġie biex jitwaqqaf unit simili fi żmienna kienet kwestjoni proprju ta' finanzjament.

Din il- kummissjoni ma tistax taħdem mingħajr il-fondi neċessarji u jien nispera li l-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali diġa' għandu indikazzjoni ta' x'tip ta' fondi se jkollu disponibbli.

Jekk il-kummissjoni tkun starved of funds, dan mhux biss ikun ta' diżappunt għall-membri tagħha - li wħud minnhom nafhom sewwa - imma jkun ukoll ta' ħsara għal pajjiżna.

Huwa importanti wkoll li minbarra l-finanzjament għal din il-kummissjoni jrid ikun hemm ukoll finanzjament għall-programmi.

Sur President, fir-rapport li kien ġie ppreparat fl-amministrazzjoni preċedenti niftakar li kien hemm tliet oqsma prinċipali, li wieħed minnhom jittratta s-settur ta' l-infrastruttura.

F'dan il-qasam kellu jiġi żviluppat link aħjar bejn id-dipartimenti tal-gvern, l-Universita', il- librerija u l-iskejjel.

Per eżempju, llum jien nixtieq li mid-dar tiegħi jkolli aċċess mhux biss għal-librerija ta' l-Universita' imma wkoll għal libreriji barra minn Malta.

Jien nemmen li fi żmien qasir se naslu biex nissuperaw l-iżvantaġġi li għandna biex wieħed jagħmel riċerka fuq firxa aktar wiesgħa.

Kultant issib min jistaqsi: X'jagħmlu fl-Universita'?

Fl- Universita' għandek ix-xogħol tat-tagħlim u flimkien miegħu suppost li jkollok xogħol ta' riċerka u xogħol ta' kitba u ta' pubblikazzjoni f'ġurnali internazzjonali, liema xogħol m'huwiex wieħed faċli.

Meta tiġi biex tibgħat artiklu għal pubblikazzjoni f'ġurnal ta' ċertu kalibru li jittratta dwar l-ekonomija tiltaqa' ma kompetizzjoni tant kbira u sfrenata li saħansitra jkollok tlieta jew erba' speċjalisti li jagħmlulek review ta' dak l-artiklu.

Naturalment dawn tant ikunu speċjalizzati li inti trid tkun in the know ta' kulma qed jiġri u xogħlok verament trid tkun għamiltu sew.

Imma ovvjament ma jistax ikollok riċerka tajba mingħajr aċċess tajjeb għal- libreriji kbar li bħalhom qatt ma jista' jkollna f'Malta - din dejjem kienet problema kbira għalina - għax inkella ma tkunx tista' tagħmel riferenzi u ma tkunx tista' tara x'riċerka saret u x'qalu awturi oħra.

Jiena niftakar li meta 17-il sena ilu għamilt it-teżi tiegħi tal-Ph D kont il-Kanada fejn kont bdejt naħdem fuq statistika biex nibni mudell illi kien għadu ma ġiex żviluppat.

Fil-fatt, fl-istess ħin li jiena kont qed nibni dan il-mudell, skoprejt li fin-Norveġja kien hemm xi ħadd li kien qed jibni l-istess sistema.

Dan kien possibbli li nsir nafu permezz tal-link internazzjonali li kien hemm bejn il-libreriji tal-Kanada u tan-Norveġja.

Biex wieħed jagħmel ċerta riċerka bilfors irid ikollu dan l-aċċess u m'hemmx dubju li wieħed irid jiżviluppa dan il-qasam bl-aktar mod mgħaġġel, bl-aktar mod mifrux u bl-aktar mod illi ma jinvolvix spiża kemm lill-istudenti, kemm lil min jgħallem, kif ukoll lill-individwi li huma interessat fir-riċerka.

Ta' min jgħid li l-cost ta' l-internet qiegħed dejjem jiżdied u naħseb li din il-kummissjoni hemm bżonn taħseb dwar x'jista' jsir biex l-aċċess għall-istudenti jitjieb b'mod li ma jkunux piż kbir fuq il-ġenituri tagħhom.

Sur President, aktar qabel għidt illi r-rapport dwar l-istrateġija nazzjonali għall-informazzjoni teknoloġika tlesta bejn l-aħħar ta' l-1994 u l-bidu ta' l-1995, liema rapport bażikament kien jittratta tliet oqsma prinċipali, jiġifieri l-iżvilupp infrastrutturali, il-qasam edukattiv u l- opportunitajiet ta' niche markets.

L-aktar qasam li kellna suċċess fih kien il-qasam edukattiv fejn il-computers malajr bdew deħlin fl-iskejjel u anke seħħew ċerti bidliet permezz ta' l-internet.

F'dak li huwa żvilupp infrastrutturali sar ħafna xorta imma żgur li għad hemm ħafna aktar x'isir.

Jien naħseb li hawnhekk tidħol ħafna l-kwestjoni ta' finanzjament u jiddispjaċini ngħid li forsi jkun hemm min iħares lejn l-iżvilupp infrastrutturali bħala wieħed li mhuwiex daqshekk importanti.

Dan mhux każ li għandek xi ħaġa tanġibbli quddiem għajnejk - per eżempju, żgur li mhux bħall-każ tal-proġett ta' Buġibba fejn bla dubju ta' xejn sar ħafna xogħol tajjeb - għax meta qed tagħmel l-infrastruttura għal dan ix-xogħol fil- qasam ta' l-informazzjoni teknoloġika m'hijiex xi ħaġa daqshekk apprezzata mill-istrutturi tal-gvern, speċjalment min-nies tac-ċivil li forsi għadhom m'humiex midħla ta' dan il-qasam.

Għaldaqstant inti spiss ikollok ċerta reżistenza li kultant twasslek biex tagħmel xi trade-off.

Li rrid ngħid huwa li dan it-trade-off m'għandux isir f'dan il-qasam għaliex ninsab żgur li l-futur tagħna, ta' uliedna u ta' ulied uliedna jiddependi ħafna fuq l- investiment li aħna lesti nagħmlu fit-teknoloġija.

Ċertament li nappoġġa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali u lill-Ministru ta' l- Affarijiet Ekonomiċi u ta' l-Industrija fl-isforzi li qed jagħmlu biex wieħed jifhem illi din hija a question of survival.

Punt ieħor li xtaqt insemmi huwa dwar l-opportunitajiet fis-swieq, 'l hekk imsejħa niche markets.

Hawnhekk ta' min jgħid li ċerti opportunitajiet - qed nirriferi għas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea - li s-sena li għaddiet kienu fuq l-orizzont issa sfortunatament twarrbu.

Jien kultant jiddispjaċini għall-ministri responsabbli mill-edukazzjoni, mill-industrija u mit-turiżmu għar-raġuni li x-xogħol tagħhom kien ikun aktar faċli kieku l-partit tagħhom baqa' għaddej bl-agenda li aħna konna ħejjejna.

Dan mhux qed ngħidu b'xi sens ta' partiġjaniżmu politiku imma għaliex verament nemmen li x-xogħol tagħhom kien ikun eħfef kieku Malta baqgħet miexja fit-triq lejn l-Unjoni Ewropea.

Kulħadd jiftakar li s-sena li għaddiet ġie Malta l-Kummissarju ta' l-Unjoni Ewropea li huwa responsabbli mill-industrija u mit-teknoloġija u jien kelli diversi diskussjonijiet miegħu, l-aktar fuq l-industrija, u l-aktar ħaġa li semmieli Bangemonn kienet li Malta qiegħda f'pożizzjoni ideali biex tiżviluppa bħala t-tielet ċentru ta' l-informatika fl-Ewropa.

Dan tkellem dwar il-Fillandja, l-Awstrija u Malta bħala t-tliet postijiet li setgħu jkunu ċ-ċentri ta' l-Unjoni Ewropea.

Tafu din xi tfisser?

Din kienet tfisser li pajjiżna kien se jitpoġġa fuq il-mappa ta' l-informatika u ta' l- iżvilupp fit-teknoloġija.

Din hi xi ħaġa li waħedna qatt ma nistgħu nilħquha għax m'għandniex riżorsi biżżejjed.

Meta nitkellem fuq dawn l- affarijiet ċerti membri min-naħa ta' l-Oppożizzjoni nistħajjilhom jgħidu: Josef Bonnici se jerġa' jitkellem fuq l-Ewropa!

Dażgur li nitkellem fuq l- Ewropa u se nibqa' nitkellem sakemm tibdlu l-ħsieb tagħkom.

M'hemmx dubju li l-futur tagħna u tat-tfal tagħna qed jiġi mxekkel u x- xogħol tal-ministru responsabbli mill-edukazzjoni qed jiġi mxekkel għax m'għandux il-faċilita' li kellu l-ministru ta' qablu.

Anke x-xogħol tal- ministru responsabbli mill-industrija qed jiġi mxekkel għax m'għandux il- faċilitajiet li kelli jien meta kont ministru responsbbli mill-industrija.

M'hemmx dubju li llum dan il-Gvern daħal f'ċertu sqaq fejn qed jillimita l- opportunitajiet, għax għalkemm huwa veru li hemm prezz x'wieħed iħallas biex isir membru ta' l-Unjoni Ewropea hemm ukoll benefiċċji kbar.

Aħna ma nibżgħux mill-isfidi għax aħna nemmnu li kapaċi nilħqu l-istess livell ta' pajjiżi oħra.

Jien kważi nibki meta nisma' lil min jgħid b'sens ta' inferjorita' li ma jaqblilniex nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

(Interruzzjonijiet) Jien qed nirriferi għal min jappoġġa l-public opinion Laburista kontra l-Unjoni Ewropea minħabba l-mentalita' li l-Ewropa qiegħda 'l fuq u aħna qegħdin hawn isfel.

Allura aħna se nispiċċaw dejjem taħt l-Ewropa, qisha l-pożizzjoni ġeografika tagħna qed tagħtina xi żvantaġġ!

Jien ngħid li qed nitilfu ħafna opportunitajiet u hawnhekk jien nixtieq nistaqsi lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali u lill-Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l-Industrija: X'għamiltu dwar il-project ABEL li l-SGS kienet applikat għalih?

Tafu x'inhu dan il- proġett?

Ħalli nitkellem ftit fuqu biex naraw fejn hu s-sugu ta' l- argument u fejn hu l-qofol tal-futur ta' Malta.

L-SGS Thomson - din se jkolli nsemmiha allavolja jien niddejjaq insemmi kumpanniji b'isimhom - madwar sena ilu qaluli li għandhom proġett ta' riċerka.

Jien għidtilhom li kont ili nixtieq nara proġett ta' riċerka f'pajjiżna għax l-impjant li għandhom hawnhekk ma jistax ikun ibbażat biss fuq il-produzzjoni imma jrid ikollu element li joħloq żvog ieħor għall- ekonomija tagħna.

L-SGS ġew bi proġett ta' riċerka mifrux fuq ħames pajjiżi - tlieta minnhom kienu se jkunu fl-Unjoni Ewropea u t-tnejn l-oħra barra l-Unjoni - u l-parti assenjata lilna kienet se tinvolvina f'esperimenti bi production line ġdida li tkun ferm aktar automated u li tipproduċi prodott ferm aktar sofistikat milli qed isir fil-preżent.

L- ewwel post fejn ġiet ipprovata din il-production line ġdida kien proprju f'Malta u dan huwa sinjal tajjeb għax aħna għandna bżonn dan it-tip ta' proġett.

Jien kont inkoraġġejt lill-SGS Thomson biex ifittxu partners li jistgħu jġibu dan it-tip ta' proċess f'Malta ħalli dan ma jkunx sempliċement proċess ta' production imma jkun jinvolvi ċertu ammont ta' riċerka.

Dawn fil-fatt applikaw għand l-Unjoni Ewropea, li min-naħa tagħha aċċettat l-applikazzjoni ta' l-SGS, bid-differenza li meta ġew għall- finanzjament iż-żewġ pajjiżi li ma kenux membri ta' l-Unjoni Ewropea ma ġew mogħtija xejn - u għaldaqstant aħna ma stajniex nipparteċipaw f'dan il- proġett - filwaqt li għal dawk il-pajjiżi li kienu membri ta' l-Unjoni Ewropea din kienet lesta tipprovdi l-fondi għar-riċerka.

Hawnhekk m'iniex qed nitkellem fuq eluf imma fuq mijiet ta' eluf ta' liri.

Jekk m'inix sejjer żball fejn tidħol Malta dan il-programm ta' riċerka kien se jiswa' madwar Lm700,000, li żgur mhuwiex xi ammont żgħir.

F'dan il-każ Malta ma kenitx tikkwalifika għal din l-għajnuna minħabba li ma konniex membri ta' l- Unjoni Ewropea, pero' meta mbagħad saru diskussjonijiet ma' l-Unjoni rriżulta li aħna stajna nużaw parti mill-protokoll finanzjarju li jirriferi għall-fourth framework programme.

Dan bażikament huwa programm ta' riċerka għall-membri ta' l-Unjoni Ewropea stess pero', minħabba li konna għadna se nsiru membri, kellna aċċess limitat għalih biex niffinanzjaw dawk l-industriji Maltin li riedu jagħmlu r-riċerka.

Kien irriżulta li biex tagħmel ir-riċerka tagħha l-SGS Thomson kienet se tieħu madwar 50% tal-budget li kien se jirnexxielna nallokaw mill-protokoll finanzjarju.

Dan il-programm kien importanti għax we were breaking new ground, fis-sens li dan ma kienx se jinvolvi biss produzzjoni imma kien se jintroduċi element ta' riċerka li hija xi ħaġa ġdida.

Hawnhekk ma kenux se jivvintaw xi chip ġdida għax riċerka bħal dik jagħmluha fiċ-ċentru li jispeċjalizza f'dik it-tip ta' riċerka li għandhom fin-naħa ta' Milan, pero' meta niġu għall-produzzjoni aħna kellna vantaġġ fuq ħafna pajjiżi oħra minħabba l-flessibbilta' li għandna fil-produzzjoni għax in-nies tagħna kapaċi jaċċettaw malajr sistemi differenti ta' kif jaħdmu u b'hekk għandna l-kapaċita' li nilħqu livelli ogħla ta' produzzjoni mingħajr ħafna diffikultajiet f'dak li huwa management.

L-impjant ta' l- SGS kiber minħabba l-abbilta' u l-flessibbilta' tal-labour force tagħna li jirriflettu ruħhom f'produttivita' ogħla.

Ta' l-SGS riedu jagħmlu riċerka biex jaraw kif jistgħu jtejbu l-production line eżistenti u kif jistgħu jiżviluppaw production line ġdida u l-post li għażlu biex jagħmlu din ir-riċerka kienet Malta.

Din ir-riċerka kienet tiddependi mill-parteċipazzjoni ta' Malta fil-fourth framework programme li minn dak li qed nisma' llum sfortunatament jidher li ġie ffriżat.

Mela bil- friża ta' l-applikazzjoni tagħna biex nidħlu fl-Unjoni Ewropea spiċċajna biex iffriżajna dawn l-inizjattivi li permezz tagħhom 1,800 impjegat ta' l- SGS kienu se jingħataw aktar security għax l-impjant tagħhom kien se jsir aktar produttiv u aktar importanti.

Il-Gvern Labaurista jidher li abbanduna kollox f'dan ir-rigward u allura jien nixtieq inkun x'ġara sewwa sew - naturalment mhux mingħand il-Ministru responsabbli mill-edukazzjoni imma mingħand il-Ministru responsabbli mill-industrija - x'se jgħidilhom lill-ħaddiema jekk Allaħares qatt għada pitgħada din il-fabbrika titlef l- interess f'Malta, kawża li ma tkunx żviluppat dan it-tip ta' inċentiv li konna se nagħtuhom bis-sħubija tagħna fl-Unjoni Ewropea.

Sur President, jien dan id-diskors ġieli semmejtu, għalkemm forsi mhux f'dan id-dettall peress li ma ridtx ninfluwenza s-sitwazzjoni, imma issa jidhirli li għadda żmien biżżejjed biex il-poplu Malti jsir jaf li f'dan il- qasam il-Gvern ma jistax jibqa' miexi fuq din il-politika għax din se jkollha impatt negattiv.

Imma min-naħa tal-Gvern hemm silenzju sħiħ f'dan ir-rigward minkejja li jien ninsab konvint li ħafna mill-Onor.

Membri tan- naħa l-oħra jirrealizzaw dawn id-diffikultajiet.

Jien ninkoraġġixxi lill- Gvern sabiex ibiddel l-opinjoni tiegħu u ngħidlu li hawnhekk isib l-appoġġ sħiħ ta' din in-naħa.

Ma jimportax jekk fil-programm elettorali kien għażel din it-triq, għax jekk kemm-il darba jagħmel referendum fuq din il- kwestjoni aħna lesti nappoġjawh biex b'hekk ikollna consensus, l-istess bħalma għandna consensus fuq din il-mozzjoni, fuq il-politika ta' l- industrija u fuq il-politika finanzjarja.

Aħna għandna ħafna affarijiet li nistgħu naqblu fuqhom imma sfortunatament m'aħniex qed ikollna risposti għall-argumenti tagħna.

Jien naqra dak kollu li l-ministri jiktbu fil- gazzetti għax jien ma nagħmilx bħall-Prim Ministru meta d-darba l-oħra qal li ma jaqrax l-artikli tiegħi.

Jien naqra l-artikli ta' kulħadd għax b'hekk nitgħallem.

Pero' x'insib f'dawn l-artikli?

Fihom insib li l- Ministru tal-Finanzi u Kummerċ jikteb fuq il-Partit Nazzjonalista u l-ex- Ministru tal-Finanzi Lino Spiteri jikteb fuq il-Partit Nazzjonalista!

Imma lil dawn jien ngħidilhom: Iktbu fuq il-politika tagħkom u għidulna x'inhi l- alternattiva li qed toffru.

Agħtuna d-dettalji u għidulna fejn se twassalna l-viżjoni tagħkom.

Jekk din se twassalna fl-istess post fejn konna sejrin bil-politika tagħna mod imma jekk din se twassalna għal pożizzjoni ferm aktar inferjuri allura dik tkun ħaġa differenti.

Sur President, meta qrajt ir-Review of the National Strategy li ħarġet fi Frar rajt forecast ta' kif kienu qed jaraw li se tkun is-sitwazzjoni ekonomika ta' Malta.

Jien għamilt extrapolations biex nara bir-rata ta' żvilupp li konna mexjin biha f'dawn l-aħħar disa' snin - li bla dubju ta' xejn kienet rata qawwija - barra mill-Unjoni Ewropea kemm konna se ndumu biex noqorbu viċin l-Unjoni u mill-kalkolazzjonijiet tiegħi jirriżulta li kellna bżonn madwar 30 sena oħra biex nilħqu nofs il-medja ta' l-Unjoni Ewropea, filwaqt li bis-sistema ta' inizjattivi ġodda li stajna nieħdu mingħand l-Unjoni kellna l-opportunita' li nnaqqsu dan iż-żmien b'aktar min- nofs.

Dan ifisser li dak li normalment konna se nieħdu 30 sena biex nagħmlu, konna se nagħmluh f'10 jew fi 12-il sena.

Sur President, xtaqt nirrimarka wkoll li f'Annex "A" ta' dan id-dokument li ġejna ppreżentati bih hawn żball għax f'ċerti ċifri tal-popolazzjoni nsew jagħmlu l-point u allura din ġiet taqra li Malta għandha popolazzjoni ta' 375 million li fil-fatt riedet tiġi 0.375 miljun!

(Interruzzjonijiet) Hawnhekk fil-fatt qed iqabblu lil Malta ma' Singapore, comparison li tagħmel ħafna sens.

Aħna niftakru li fis-snin '60 l-awtoritajiet ta' Singapore kienu bagħtu rappreżentanti tagħhom f'Malta biex jaraw kif konna qed norganizzaw l-MDC u kif konna qed norganizzaw it-turiżmu u l-ekonomija tagħna.

Illum dawn ilhom li qabżuna u sfortunatament għad baqgħalna ħafna aktar x'naqdfu biex inkunu nistgħu ngħidu li sirna s-Singapore tal- Mediterran ukoll.

Imma biex laħqu dan il-livell, f'Singapore mxew ħafna fis-settur ta' l-informatika u dan għamluh b'mod dedikat u qawwi.

Dan l- aħħar kont qed nara programm dwar Singapore fuq id-Discovery Channel fejn intqal li din isejħulha "il-belt intelliġenti" għax minħabba l- komunikazzjonijiet li għandha kollox se jkun linked bir-riżultat li hemm aċċess għal kulħadd u allura n-nies jistgħu saħansitra jaħdmu ċertu tip ta' xogħol b'aktar faċilita' mid-dar tagħhom stess.

(Interruzzjonijiet) Naturalment kollox fih prezzu għax meta n-nies jispiċċaw jaħdmu individwalment fid-dar tagħhom allura dawn jibdew jitilfu dak l-element ta' socialisation.

Bħal kull żvilupp ieħor dan iġib miegħu ċerti żvantaġġi li allura wieħed irid jaħdem biex jegħleb l-effetti tagħhom.

Sur President, id-diffikulta' li għandu dan il-Gvern hija l-qagħda finanzjarja - fil-fatt din qatt ma kienet waħda faċli - għax filwaqt li l- Gvern preċedenti kien qed iħares lejn l-Unjoni Ewropea bħala sors ta' fondi sostanzjali u ta' inizjattivi ġodda f'diversi oqsma, dan il-Gvern sfortunatament warrab dan kollu għalkemm għadu jista' jerġa' jġib kollox on line billi jbiddel id-direzzjoni tiegħu u b'hekk jerġa' jattiva l-programmi li kellna.

Jien nixtaqsi: Imma x'vantaġġi għandha s-sistema li għażel dan il-Gvern li permezz tagħha nkunu viċin l-Unjoni Ewropea basta mhux full membership?

Hawn xi ħadd li jista' jagħtini xi eżempji tal-vantaġġi kbar li se joħorġu minn din l-istrateġija alternattiva li għażel dan il-Gvern?

X'inhuma l-vantaġġi ta' din l-alternattiva?

Nista' nkun nafhom dawn il- vantaġġi?

Nista' inkejjilhom il-benefiċċji li se joħorġu minn din l- istrateġija l-ġdida?

Ċertament li xogħol il-ministri responsabbli mill- edukazzjoni, mill-industrija u mit-turiżmu jkun ferm aktar faċli kieku kellna nissieħbu fl-Unjoni Ewropea.

S'issa għadu ħadd ma irrispondieni u allura jien se nerġa' nistaqsi: Nafu li, per eżempju, turist li jkun ġej mill-Ingilterra għal Malta se jibda jħallas £Stg10 aktar taxxa milli kieku kellu jmur Spanja jew il-Greċja, li t-tnejn qiegħdin fl-Unjoni Ewropea?

Nafu li din tiswa madwar Lm3 miljun fis-sena?

Qed jiġri li l-assistenza kollha li qed nagħmlu u dak ix-xogħol kollu li din is-sena għamilna f'Buġibba biex inġibu t-turisti qed jeħodulna l-Gvern Ingliż billi qed iħaddem sistema preferenzjali li tiffavorixxi liċ-ċittadini ta' l-Unjoni Ewropea u li allura tiddiskrimina kontra tagħna.

Aħna, bħala gvern, konna nargumentaw li peress li se nsiru membri allura dan l-iżvantaġġ kellu jitneħħa imma llum wieħed ma jistax jargumenta hekk.

Dawn huma problemi għall-ministru tat-turiżmu imma bħalma diġa' għidt hemm problemi oħra għall- ministri responsabbli mill-edukazjzoni u mill-industrija u dawn kollha kawża tal-politika li warrbet is-sħubija fl-Unjoni Ewropea u li sfortunatament s'issa għadna ma ssostitwejniha b'xejn u naħseb li se ndumu ma nissostitwuha għax huwa diffiċli biex wieħed jiżviluppa xi ħaġa minflokha.

Sur President, għal dik li hija l-kompożizzjoni tal-Kummissjoni Nazzjonali għat-Teknoloġija ta' l-Informatika, għandi d-dubbji tiegħi jekk kienx ikun aħjar kieku fuq din il-kummissjoni kellna rappreżentanti minn ċerti għaqdiet.

Meta jien kont ministru responsabbli mill-affarijiet tal- konsumatur kont nistaqsi lill-GRTU, lill-FOI u liċ-Chamber of Commerce biex jinnominaw rappreżentanti tagħhom fuq ħwejjeġ li jolqtuhom.

Jien niftakar li anke meta waqqafna l-Awtorita' ta' l-IStandards hekk konna għamilna.

Li rrid ngħid hu li anke jekk il-Ministru ma jridx li l-aħħar kelma tkun ta' dawn l-associations, xorta waħda kien ikun aħjar kieku qalilhom biex jinnominaw tnejn min-nies u jekk kemm-il darba l-Ministru ma jkunx sodisfatt bit-tnejn min-nies li jkunu ġew nominati, telefonata kulma tmur fin-nofs.

Fil-fehma tiegħi dan it-tip ta' approach kien ikun ferm iktar trasparenti u xieraq - mhux għax il-Ministru se jagħżel persuni mhux adattati, Allaħares! - għax jekk wieħed se jipprova jbiddel allura għandu jagħmel sistema iktar trasparenti u oġġettiva.

Sur President, jien se nagħlaq billi ngħid li dan huwa pass tajjeb għax qed ikompli fuq id-diversi inizjattivi li ttieħdu fil-passat u qed intejbu ċerti affarijiet li diġa' saru.

Ċertament li huwa importanti li jkollna din it-tip ta' kummissjoni ħalli nkunu dejjem ippreparati f'dawk li huma ħteġijiet tas-sitwazzjoni interna u aġġornati ma' l-iżviluppi internazzjonali li qed iseħħu f'dan il-qasam.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Hawn iktar rimarki?

L-Onor.

Maria Camilleri.

ONOR.

MARIA CAMILLERI: Sur President, bħalma diġa' smajna ż-żmien iġib miegħu ħafna tiġdid u taqlib u għalhekk il-bniedem bilfors irid jadatta ruħu għal dan it-taqlib għaliex inkella malajr jispiċċa barra mill-kurrent tal-ħajja.

Il-fatt li fejn tidħol l-Unjoni Ewropea dan il-Gvern għażel li ma jkomplix fit-triq li kien qabad il-Partit Nazzjonalista ma jfissirx li se nispiċċaw fi żvantaġġ.

Waqt li qgħadt nisma' lill-Onor.

Bonnici ħsibt li spiċċajna niddiskutu l-politika barranija aktar milli l-mozzjoni li għandna quddiemna!

L-eloġju kbir li għamel l-Onor.

Membru dwar l-Unjoni Ewropea juri fejn qalbhom għadha ttektek.

Jien ngħidlu li mhux aħna tlaqna t-triq ta' l-Unjoni Ewropea imma kienet l-istess Unjoni li lill-Partit Nazzjonalista ma ġabitlux rispett għall-ħeġġa li wera sabiex Malta tissieħeb fl-Unjoni.

Jiena naħseb li kien ikun aħjar kieku l-Onor.

Bonnici għamel il-mistoqsijiet tiegħu lill-Unjoni Ewropea minflok m'għamilhom lilna.

Aħjar jaraw fejn huma marru ħażin fil-triq li għażlu għax min-naħa tagħna t-triq dejjem kienet waħda ċara u se nibqgħu nsostnuha.

Sur President, issa ħalli niġi għall-mozzjoni li għandna quddiemna llum.

Nafu li fin-natura tiegħu l-bniedem dejjem irid jara x'jivvinta biex għada jkun aħjar mil-lum, sew għalih, sew għal uliedu u anke għal ġenerazzjonijiet ta' wara.

Naħseb li l-aqwa strument li vvinta u li miegħu ġab bidla kbira fil-ħajja tal-bniedem huwa proprju l-computer li wassal għat-teknoloġija ta' l-informatika.

Din it-teknoloġija tant daħlet f'ħajjitna illi llum sirna nitkellmu dwar illitteriżmu ġdid, għax illum il- ġurnata li wieħed jieħu edukazzjoni tajba iżda ma jkunx kapaċi juża l- computer qed jiġi meqjus bħala bniedem illitterat.

Dan biex nuru kemm il- computer huwa importanti fil-ħajja tagħna.

Illum nafu li b'għafsa ta' erba' buttuni malajr issib is-soluzzjoni li tkun qed tfittex.

Hawnhekk naraw il-meravilja u l-fejda ta' din it-teknoloġija.

Dan nistgħu narawh ukoll f'dan l-istess Parlament fejn qabel l-informazzjoni kienet tinkiseb biss permezz tal-kotba mentri llum għandna l-internet, li permezz tiegħu saret ħaġa faċli li wieħed iġib l-informazzjoni kollha li jkollu bżonn.

Wieħed jista' saħansitra jġib informazzjoni minn sistemi parlamentari barranin.

Il-bidla radikali li qed isseħħ fit-teknoloġija ta' l- informatika tant tinsab għaddejja b'ritmu mgħaġġel li nistgħu, kważi kważi, lanqas nindunaw li qed isir dan it-tibdil.

Sur President, dan l-iżvilupp fit-teknoloġija qed ikollu mpatt f'kull qasam tas-soċjeta' bħal, per eżempju, fil-qasam soċjali, fil-qasam ekonomiku, fil-qasam etiku u oħrajn.

Ħaġa li tinterassana ħafna hija li sas-sena 2000 se jkun hawn madwar 100 miljun information network li minnhom 30 miljun se jkunu fl-Ewropa.

Dan l-aċċess għall-informazzjoni - magħruf bħala l-world-wide web - se jkun ta' influwenza kbira anke fejn jidħlu l- professjonijiet, il-kondizzjonijiet tax-xogħol, fir-rekwiżiti għax-xogħol u l-liġijiet tax-xogħol.

It-teknoloġija moderna qed tinfluwenza anke l- impjiegi.

Jiena nara li l-edukazzjoni u t-taħriġ, kif ukoll t-tiftix ta' l- għerf xjentifiku - dak li ngħidulu scientific research - kulma jmur aktar qegħdin jersqu lejn xulxin permezz tal mezzi ġodda tat-teknoloġija ta' l- informatika.

Sur President, dan ma jfissirx li għalkemm imxejna tant 'il quddiem kollox sar ward u żahar, għax bħal kull ħaġa oħra dan għandu kemm vantaġġi kif ukoll xi żvantaġġi.

Għaldaqstant aħna rridu noqogħdu attenti li ma jkunx hemm abbużi fil-mod kif wieħed juża l-computer, speċjalment l- internet, għax inkella din it-teknoloġija minflok ma' sservi ta' ġid tista' sservi ta' deni.

Ħafna drabi fuq dawn il-mezzi qed tintwera ħafna vjolenza, pornografija, letteratura li tippromowovi r-razziżmu u affarijiet li bla dubju ta' xejn qed iservu ta' deni.

Għalkemm kultant forsi nħarsu lejn it-teknoloġija ta' l-informatika minn lenti negattiva minħabba dawn l-abbużi li semmejt, wieħed irid jara wkoll kemm hemm affarijiet oħra li huma pożittivi.

Per eżempju, qed naraw kemm hu faċli li wieħed jikseb informazzjoni dwar ix-xjenza, l-arti, it-turiżmu, l-mużika, il-media, il-letteratura, l-isports, il-kummerċ u oqsma oħra li impossibbli nsemmihom kollha.

Filwaqt li wieħed ma jistax jagħlaq għajnejh għal kollox għall-impatt negattiv li dan jista' jkollu, mil-banda l-oħra fiż-żmenijiet li qegħdin ngħixu s-soċjeta' hija msejsa għal kollox fuq din il-kwalita' ta' informatika.

Aħna pajjiż żgħir u allura bilfors irridu nieħdu ħsieb dan l-aspett bis-serjeta', għax jekk nittraskurawh nispiċċaw bħal dak ir-raħal maqtugħ mil-bqija tad-dinja fejn in-nies ma jkunux jafu x'inhu jsir lil hinn mil-konfini tar-raħal tagħhom.

Bħalissa qed tiġi quddiem għajnejja l-Allegorija ta' l-Għar tal-filosfu Platun fejn isemmi nies li jgħixu ġewwa għar u li ma jkunu jistgħu jaraw xejn ħlief dellijiet mal-ħitan permezz tal-ftit raġġi tax-xemx li jidħlu mill-bokka ta' l-għar; u kif wieħed jazzarda joħroġ mill-għar ix-xemx tagħmih u ma jkunx jista' jara sew minħabba l-qawwa tar-raġġi tagħha.

X'irrid ngħid b'dan?

B'dan irrid ngħid li jekk se nżommu ruħna magħluqin u ma narawx x'inhu għaddej fil-bqija tad-dinja se jiġrilna bħal dawn in-nies ta' l-għar li baqgħu maqtugħin għal kollox mill-kumplament tas-soċjeta'.

Peress li aħna pajjiż żgħir ċertament li ma jaqblilniex nagħmlu dan u minkejja li m'aħniex fl-Unjoni Ewropea xorta waħda hemm il-mezzi kif nistgħu nkomplu nibnu din it-teknoloġija ta' l-informatika, bħalma qed tinbena kemm fl-Ewropa kif ukoll f'pajjiżi kbar bħall-Istati Uniti.

B'din it-teknoloġija nistgħu niżviluppaw teknoloġiji oħrajn, kif ukoll nidħlu fi sferi oħra tal-qasam ta' l-industirja u tas-servizzi, filwaqt li jibqgħu jiġu rrispettati d-diversitajiet kulturali u lingwistiċi.

Sur President, meta qrajt ir-rapport dwar l-information technology li għandna quddiemna sibtu ta' gwida għal fejn irridu naslu u, mingħajr ma ridt, ħarsti waqgħet l-aktar fuq it-taqsima li tittratta l-informatika u l- edukazzjoni.

Nixtieq nitkellem fuq żewġ punti li jittrattaw il-futur ta' l- edukazzjoni u t-taħriġ fid-dinja tat-teknoloġija u ta' l-informatika.

Huwa fatt magħruf li iktar ma jgħaddi ż-żmien l-edukazzjoni aktar qed issir dipendenti fuq din il-kwalita' ta' teknoloġija ġdida.

Sa ftit żmien ilu wieħed seta' jikseb it-tagħrif bis-saħħa tal-qari biss imma llum it-tagħrif u t-tagħlim jista' jinkiseb iktar malajr b'sempliċi għafsa ta' buttuna.

Barra minn hekk ma neħduhiex bi kbira li għada pitgħada kull għamla ta' tagħrif li jkollna bżonn jkun jista' jinkiseb biss bis-saħħa ta' din it- teknoloġija ta' l-informatika u fuq dan il-punt nixtieq ngħid li għandi r- riżervi tiegħi.

Jekk inħarsu lejn l-iskejjel tagħna nsibu li hawnhekk kien diġa' beda l- proċess sabiex f'kull skola jiddaħħal l-computer.

Barra minn hekk hemm pjan biex dan il-programm jiġi estiż għall-livelli kollha, jiġifieri kemm fil-livell primarju kif ukoll fil-livell sekondarju.

F'liġijiet oħra li għaddejna tkellimna fuq kemm huwa importanti li l-curriculum fl-iskejjel ikun imfassal fuq il-ħteġijet taż-żmenijiet tal-lum, kif ukoll tkellimna fuq is-sitwazzjoni fl-Universita'.

GĦalhekk jien inħoss li huwa importanti li jkun hemm skop fit-tagħlim tas-sistema tal-computers, fis-sens li aħna ma rridux ngħallmu l-computer lit-tfal sempliċiment għall-gost imma biex għada pitgħada jservihom għall-edukazzjoni u għall-impjieg tagħhom.

Ikun tajjeb li t-tfal mhux biss jitgħallmu t-tħaddim u l-użu tal-computer imma jkollhom programmi kompattibbli kemm ma' l-edukazzjoni li jkunu qegħdin jieħdu kif ukoll ma' programmi Ewropej għax, wara kollox, aħna ma rridux ninqatgħu mid-dinja ta' madwarna.

Per eżempju, l-Onor.

Bonnici semma lil Singapore u qed ninnota li mid-dehra dan l-aħħar Singapore ħadet it-top priority f'dan il-Parlament.

Hawn Malta bilfors irridu naħsbu biex ikollna programmi għal suġġetti li jittrattaw l-identita' tagħna, liema programmi minn żmien għal żmien iridu jiġu aġġornati.

Huwa importanti li naraw li l- użu tal-computers fis-sistema edukattiva u ta' taħriġ jiġi mgħallem sew mill-iktar livell bażiku u ma rridux li jkun hemm computers li f'ċerti skejjel forsi jintużaw darba kultant imma hemm bżonn li l-programm jiġi esegwit kollu kemm hu u fl-iskejjel kollha.

Punt ieħor li xtaqt insemmi jittratta dwar it-tagħrif per se.

GĦal snin sħaħ ir-radju u t-televiżjoni ħadu post dik li ngħidulha l-karta stampata, jiġiferi l-gazzetti u l-kotba, u fil-fatt għadna sa llum insibuha aktar faċli li niksbu informazzjoni mir-radju jew mit-televiżjoni.

Imma issa qed insibu li dan l-aċċess modern għall-informazzjoni wassal biex wieħed jistudja bis-saħħa tal-computer, speċjalment bis-saħħa ta' l-internet, f'universitajiet barranin, permezz ta' dik li nsejħulha open university.

Dan juri li t-teknoloġija l-ġdida, partikolarment l-internet u s-CD Rom, għandhom potenzjal qawwi għall-qasam ta' edukazjoni, anke f'dak li huwa livell terzjarju.

Din it-teknoloġija għandha vantaġġi kbar fuq il-mezzi konvenzjonali peress li hemm aktar possibbilta' ta' tagħlim li jkun imfassal skond il-ħteġijiet u l-abbiltajiet ta' l-istudenti, kif ukoll hemm aktar flessibbilta' fil-ħin tat-tagħlim.

Dawn l-iżviluppi qed jagħmluha aktar faċli għall-istudenti biex jitgħallmu kif ukoll biex ikollhom firxa akbar ta' tagħlim.

Bl-użu tal-computer u ta' l-internet l-istudent diġa' qed isir midħla tad-dinja teknoloġika.

Ta' min jgħid ukoll li din it-teknoloġija qed tgħin ukoll fl-iżvilupp personali ta' l-individwu.

Hawnhekk wieħed jista' jsemmi wkoll kemm din it- teknoloġija ġdida ta' l-informatika tagħti aktar aċċessibilita' għat- tagħlim lil dawk il-persuni li jbatu minn ċerti diżabilitajiet.

Per eżempju, nistgħu ngħidu li llum sar aktar faċli biex persuni jitgħallmu l- lingwi u dan minbarra l-ħafna programmi diversi li hemm f'kull qasam tat- tagħlim.

Jien inħoss li meta nitkellmu dwar it-tfassil ta' dawn il- programmi għal skop ta' edukazzjoni u taħriġ tajjeb li nżommu quddiem għajnejna l-bżonnijiet ta' kull wieħed u waħda li fil-fatt se jagħmlu użu minn dawn il-programmi.

Meta nħarsu lejn l-iżvilupp li qed isir f'dan il-qasam insibu, per eżempju, li fl-Istati Uniti hemm 60% ta' l-iskejjel li għandhom l-internet, mentri fl-Ewropa hemm biss 10% ta' l-iskejjel li għandhom l-internet.

Dawn il-persentaġġi għadhom kemm ħarġu f'rapport tal-Kunsill ta' l-Ewropa.

Immaġinaw x'ħidma u x'komunikazzjoni tkun għaddejja bejn dawn l-iskejjel!

Meta wieħed iqabbel is-sitwazzjoni tagħna - mhux dik li għandna fl- iskejjel, għax naħseb li hemmhekk forsi għadna ftit 'l bogħod - isib li fid- djar għandna persentaġġ għoli ta' nies li diġa' jafu jużaw din is-sistema moderna.

Nistgħu ngħidu li f'Malta għad baqagħlna x'naqdfu biex inħaffu l- proċess ta' aċċessibilita' u l-użu ta' l-internet fis-sistema edukattiva tagħna.

L-istudenti tagħna għandhom jiġu nkoraġġiti biex kemm jista' jkun jużaw il-multi media u jekk hemm bżonn anke joħolqu programmi huma.

Sur President, bħalma huwa importanti li t-tfal jitgħallmu jużaw il-computers huwa importanti wkoll li tingħata spinta biex l-għalliema jingħataw it- taħriġ meħtieġ f'din it-teknololġija.

Kemm l-għalliema kif ukoll l- istudenti għandhom jiġu offruti iktar opportunitajiet edukattivi f'din it- teknoloġija l-ġdida permezz ta' in-service courses u saħansitra permezz ta' korsijiet barra minn Malta.

Sur President, ladarba qed nitkellmu dwar it-teknoloġija ta' l- informatika, nixtieq insemmi l-impenn tas-sess femminili f'dan il-qasam.

Ħarsa ħafifa madwarna turina li f'Malta - fil-fatt din is-sitwazzjoni nsibuha wkoll f'diversi pajjiżi oħra - jeżisti żbilanċ kbir bejn il- parteċipazzjoni ta' l-irġiel u tan-nisa fl-iżvilupp tat-teknoloġija.

Bħalma għidna bosta drabi oħra dan l-iżbilanċ huwa riżultat ta' sensiela ta' bidliet u anke ta' ġrajjiet storiċi li seħħew matul iż-żmenijiet li ġabu magħhom katina sħiħa ta' preġudizzji kontra n-nisa li jaħdmu f'ċerti oqsma sofistikati u għalhekk in-nisa ġew imċaħħda mid-dritt li jipparteċipaw aktar bi ħġarhom f'dan il-qasam tat-teknoloġija.

Għad hemm ħafna xkiel biex in-nisa jkomplu l-edukazzjoni u l-karriera tagħhom fit- teknoloġija u għalhekk tajjeb li llum wieħed jagħti importanza kbira lis- sehem tan-nisa fl-istudju tat-teknoloġija għax sa llum għadna qed naraw in- nuqqas ta' parteċipazzjoni tan-nisa .

Per eżempju, ftit huma dawk in-nisa li nsibuhom f'dawk li nsejħulhom decision making positions jew inkella f'ras it-tmexxija ta' bordijiet.

Jien hawnhekk nixtieq insellem ukoll lill- ħabiba tiegħi, is-Sinjorina Rena Balzan, għall-kontribut kbir li qed tagħti fil-qasam tat-teknoloġija ta' l-informatika u anke tax-xjenza.

Ninsab ċerta li l-kontribut li se jagħtu l-membri nisa ta' din il-kummissjoni se jkun ta' siwi daqs il-kontribut tal-membri rġiel u naħseb li hi x-xewqa ta' kulħadd li jintlaħaq bilanċ bejn l-għadd ta' rġiel u nisa li jipparteċipaw f'dan il-qasam tat-teknoloġija.

Dan qed ngħidu mhux biss minħabba raġunijiet morali u soċjali imma għax tassew nemmen li dan se jkun ta' ġid għad-dinja teknoloġika.

Jien inħoss li l-attivita' teknoloġika tikber meta jkun hemm taħlita ta' ideat, ta' opinjonijiet u ta' prijoritajiet li ġejjin kemm min-naħa ta' l-irġiel kif ukoll min-naħa tan-nisa.

Sur President, jien nixtieq nagħlaq dan id-diskors qasir tiegħi billi nikkwota silta minn diskors li għamel Fr Gerald Bonello, li kien ir-rettur tal-Kulleġġ ta' Sant'Agata tar-Rabat, waqt iċ-ċerimonja tal-prize day f'Marzu ta' l-1995 dwar is-suġġett "Il-Computer - GĦajnuna jew Soluzzjoni" fejn kien qal hekk:

"Aħna qed ngħixu llum fuq l-għatba tas-sena 2000.

Ir-ritmu mgħaġġel tal-ħajja tagħna hu dak li hu u l-bniedem, b'idejh fuq il-computer, bħal qed iżomm il-polz ta' l-istess żvilupp u progress.

Is-sehem mhux żgħir tagħna, l-edukaturi nsara, f'din ir-realta' nħoss li għandu jkun il-formazzjoni tal-bniedem sħiħ billi hu jagħraf imexxi l-progress u sabiex l-għodda li hu jivvinta tgħinu fil-mixja tiegħu lejn il- millenju li qed jistenniena.

Dawn huma għodda li għalkemm huma ta' qawwa kbira, dejjem jibqgħu għodda u din l-għodda trid tkun f'idejn sodi sabiex joqogħdu għall-bniedem li qed jużahom u mhux li jagħsruh taħt is-seħer ta' l-istess qawwa tagħhom.".

Sur President, jien minn hawnhekk nixtieq nawgura lil din il-kummissjoni li fiż-żmien li ġej tagħmel xogħol siewi għal ġid ta' pajjiżna.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L- Onor. Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, jekk tippermettili se nittanta daqsxejn il-paċenzja tal-Ministru billi anke jien nagħmel diskors fuq dan is-suġġett.

Qed ngħid dan għax il-Ministru ilu seduti sħaħ jisma' fuq dan il-qasam, kemm meta konna qed niddiskutu l-mozzjoni dwar il-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni, imbagħad meta konna qed niddiskutu l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Edukazzjoni u issa meta qed niddiskutu din il-mozzjoni dwar it-twaqqif ta' Kummissjoni Nazzjonali għat-Teknoloġija ta' l-Informatika.

Pero' jiena naħseb li din hija opportunita' f'waqtha għalina d-deputati biex nitkellmu fuq it-teknoloġija ta' l-informazzjoni.

Veru li l-ħin huwa prezzjuż u li aħna spiss intawlu d-diskorsi tagħna xi ftit iktar minn kif jiġri f'parlamenti oħra - forsi għad nidħlu fil- kwestjoni dwar kif għandna nqassru xi ftit id-diskorsi tagħna - imma fl- istess ħin meta s-suġġett huwa ta' daqstant rilevanza għall-iżvilupp ta' pajjiżna naħseb li jkun tajjeb jekk nimirħu ftit biex fil-Parlament jitrabba cadre ta' deputati li għalkemm ma jkunx daqstant qrib ix-xjenza teknika jkun qrib fil-ħsebijiet u fil-konċetti li jorbtu flimkien dan is- suġġett.

Sur President, l-ewwelnett irrid nibda b'kumment kostruttiv u pożittiv billi ngħid li qed nieħu gost nara li fuq dan is-suġġett il-Gvern - dan ikkonfermah anke l-Ministru - qed ikompli jieħu azzjoni fuq l-istrateġija u l-iżvilupp tat-teknoloġija ta' l-informazzjoni li nbdiet fis-snin li għaddew mill-Gvern Nazzjonalista, ħaġa li dak iż-żmien diġa' konna tard fiha.

Id-dibattitu li qegħdin nagħmlu f'din il-Kamra huwa sabiex napprovaw it-twaqqif ta' din il- kummissjoni pero' fl-istess ħin dan għandu jservi wkoll biex l-urġenza li hemm fuq dan is-suġġett nikkomunikawha lil kulħadd.

Dan għaliex jiena nibża' li min huwa nvolut l-ħin kollu f'dan is-suġġett jinsab frustrat meta jara li l-pajjiż in ġenerali m'huwiex qiegħed jieħu dan il-qasam bl-impenn urġenti li jistħoqqlu.

GĦalhekk naħseb li l-messaġġ li jrid joħroġ mill- Kamra tad-Deputati, kemm lis-settur pubbliku kollu kif ukoll lis-settur privat, lill-kunsilli lokali u lis-settur volontarju fil-komunitajiet tagħna, huwa li l-komunita' kollha kemm hi m'għandhiex tibqa' tagħti biss lip service lil dan is-suġġett imma għandna nipprovaw indaħħluha fil-ħajja tagħna ta' kuljum.

Qed ngħid dan għaliex jiena nemmen li din it- teknoloġija ta' l-informatika ma tkunx tfisser ħafna - żgur li ma tfissirx dak li suppost tfisser - jekk din ma tidhirx fil-ħajja tagħna ta' kuljum billi nbiddlu l-modus operandi f'dak kollu li aħna nagħmlu.

Sur President, m'hemmx dubju li fil-pajjiż għandna bżonn ta' struttura nazzjonali li tiggwida lill-komunita' tagħna f'dan il-qasam.

Jiena nemmen ukoll li filwaqt li l-gvern ma jistax jagħmel kollox fil-qasam ta' l- informatika, il-gvern xorta waħda jibqa' l-mutur tal-pajjiż f'ħafna aspetti ta' l-infrastruttura, speċjalment f'ċerti proġetti kbar.

Per eżempju, jekk wieħed isemmi l-ħtieġa ta' network nazzjonali mibni fuq il-fibre optic, allura l-gvern bilfors li ma jistax jabdika kompletament ir-rwol ta' gwida u ta' katalist biex inkunu nistgħu nkomplu niżviluppaw dan il-qasam.

Dan ifisser li hemm bżonn dan l-organu mhux biss biex jikkordina u jippjana l- affarijiet fil-qasam ta' l-informatika iżda wkoll biex flimkien mas-settur privat jieħu ħsieb proġetti ta' ċerta entita' fid-dawl tal-ħteġijiet tal- pajjiż.

Qabel ngħaddi biex nagħmel xi riflessjonijiet ta' natura ġenerali, xtaqt niffoka ftit fuq xi punti li okkorrewli.

Nixtieq nappoġġa l-kummenti u s- suġġerimenti li għamlu sħabi tan-naħa ta' l-Oppożizzjoni fuq din il- mozzjoni, b'mod partikolari dak li qalu il-kollegi tiegħi l-Onor.

George Pullicino u l-Onor.

Josef Bonnici, fis-sens li mhux sew li din il-mozzjoni dwar it-twaqqif ta' kummissjoni nazzjonali ġġibha għall-approvazzjoni tal- Parlament meta din il-kummissjoni tkun diġa' twaqqfet u bdiet taħdem biex b'hekk il-Parlament jagħmel rubber stamping ta' fatt kompjut.

Fil-fatt dawk l-argumenti li diġa' saru minn kelliema oħra fil-każ tal-mozzjoni dwar il- Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni japplikaw ukoll għal din il- mozzjoni.

Sur President, jien għandi ftit tad-diffikulta' dwar jekk iċ-chairman tal- kummissjoni għandux personalita' qawwija biżżejjed biex jidderieġi dan il- qasam u għalhekk nixtieq inpoġġi għall-konsiderazzjoni l-ħsieb jekk 'il quddiem din il-kummissjoni tistax tkun ippreseduta minn ministru.

Ir- raġuni hija li jien naħseb li f'din il-kummissjoni għandu jkun hemm xi ħadd li jkollu sense of ownership u li jkollu linja diretta ma' l-ogħla istituzzjoni tal-gvern tal-ġurnata, jiġifieri mal-Kabinett.

Fi kliem ieħor, din il-kummissjoni għandu jkollha lil xi ħadd li għandu s-saħħa meħtieġa sabiex din ma tiġix ridotta f'kummissjoni ta' diskussjoni.

Fil-fatt, kif inhuma mpostati, it-terms of reference ta' din il-kummissjoni flimkien ma' dawk li ssuġġerixxa dalgħodu l-Onor.

George Pullicino jimponu ċerta responsabbilta'.

Sur President, nemmen ukoll li fil-futur wieħed għandu jgħaddi minn proċess ta' konsultazzjoni vera, kemm mad-diversi entijiet u korpi li huma rilevanti għal dan is-suġġett, kif ukoll ma' l-Oppożizzjoni.

Jien naħseb li f'dan il-Gvern hemm it-tendenza ftit żbaljata li donnu qed jevita li jieħu lill-Oppożizzjoni into it's own confidence.

Fl-opinjoni tiegħi, fil- fażi ta' żvilupp li qegħdin fih m'hemmx telf, anzi hemm ħafna x'jista' jiġi akkwistat, jekk l-Oppożizzjoni tiġi kkonsultata għax b'hekk jien nemmen li dan il-pajjiż jista' jimxi iktar 'il quddiem.

Huwa minnu li l-metodu m'huwiex kollox pero' huwa parti sostanzjali mill-istrateġija li għandha tiġi adottata biex ikollna l-aħjar ċans li nieħdu l-aħjar riżultati.

Ċertament li ma nistgħux nibqgħu sejrin b'sitwazzjoni fejn, għalkemm għandna l-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra li suppost qiegħed hemm biex jippjana l-business tal-Kamra, il-bieraħ ġejna nformati li din il- mozzjoni kienet se tiġi diskussa llum fil-Parlament.

Fil-fatt dalgħodu jien inzertajt kelli impenji oħra u ma stajtx inkun hawn mill-bidu tas- seduta.

Jien naħseb li jekk irridu li dawk il-kummissjonijiet li qed insejħulhom "nazzjonali" ma jitilfux is-sinifikat tagħhom, allura għandna verament naħdmu biex dawn jiġu pproklamati tali minn kulħadd.

Il-Gvern għandu jirrifletti fuq dan il-punt għax it-tendenza li l-Gvern ma jikkonsultax ma' l-Oppożizzjoni m'għandhiex tkompli, kemm formalment u wisq iktar informalment.

Jien naħseb li l-konsultazzjoni tagħmel ġid kemm lill- maturita' politika tas-soċjeta' tagħna kif ukoll lill-pajjiż kollu kemm hu għax b'hekk id-diffikultajiet li jinqalgħu nkunu nistgħu negħlbuhom flimkien, inkella ċerti problemi jistgħu jikkomplikaw ruħhom jekk ma jkunx hemm il-konsultazzjoni meħtieġa.

Sur President, ikun tajjeb jekk in-nomini għall-membri ta' din il- kummissjoni ma jsirux ad hoc, sempliċement fuq bażi personali.

Jien ma nafx lin-nies nominati kollha ta' din il-kummissjoni - anzi naf ftit minnhom - imma meta staqsejt fuqhom ġejt informat li dawn huma nies ta' kompetenza f'diversi oqsma, fosthom f'dak akkademiku, f'dak teknoloġiku, kif ukoll f'dak xjentifiku.

Kien hemm min staqsieni jekk hemmx component biżżejjed ta' nies ta' ċerta' prattiċita' f'dan il-qasam, għax hawnhekk wieħed jista' joħloq grupp ta' persuni li jkun lopsided, fis-sens li ma jkollux dik iċ-ċerta prattiċita', pero' fi kwalunkwe każ m'hemmx dubju li n- nies li ġew innominati għandhom il-kompetenza meħtieġa.

Madanakollu jkun tajjeb jekk min ikun qiegħed fuq dawn it-tipi ta' kummissjonijiet ikun qiegħed hemm għax ikun ġie fdat minn entijiet oħrajn bħal, ngħidu aħna, mill-Universita', mill-Kamra tal-Kummerċ, mill-Federazzjoni ta' l- Industrija, mill-unions u minn korpi kostitwiti oħra.

Jien naħseb li wieħed seta' qies jekk huwiex il-każ li jiġu nvoluti l-għaqdiet volontarji li hemm f'dan is-settur li, jekk m'inix sejjer żball, jgħoddu xi ħamsa jew sitta.

Sur President, issa rrid nagħmel kumment għar-rigward tal-kompożizzjoni ta' din il-kummissjoni kollha kemm hi.

Dan il-kumment naturalment għandu japplika għal kwalunkwe nomina li ssir, imma f'dan is-settur żgur li wieħed irid jiftaħ għajnejh biex jara jekk fid-dawl tal-fatt li issa l-affarijiet kollha huma deċiżi u n-nies qegħdin hemm wieħed jistax jintroduċi mekkaniżmu li jagħti ċerti salvagwardi.

Sur President, jien qed ngħid dan għax anke jekk wieħed iħares ftit lejn ir-rapport li tqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra jsib li din il-kummissjoni żgur li se jkollha funzjoni li tiddetermina l-użu, il-kwalita', il-mudelli u l-karatteristiċi, kemm ta' dak li huwa hardware, kif ukoll ta' dak li huwa software.

GĦalhekk wieħed irid joqgħod attent li dawk in-nies li se jagħtu ċerti pariri fuq il- komputerizzazzjoni fid-diversi setturi ma jkunux l-istess nies li jbigħu il- makkinarju jew li jagħtu s-servizzi tagħhom lill-klijenti għax inkella hemm jista' jinħoloq konflitt ta' interess.

Dan għaliex jista' jiġri li ħafna drabi l-klijent jiġi f'sitwazzjoni li ma jkollux post ieħor fejn jirrikorri jekk mhux għand dawn in-nies.

Fl-opinjoni tiegħi, din hija xi ħaġa li wieħed għandu jagħti kasha u għalhekk naħseb li jkun tajjeb jekk jinstabu metodi ta' kif din is-sitwazzjoni tista' b'xi mod tiġi rregolata xi ftit.

Aħna m'għandniex ħafna nies ta' ċertu livell f'dan il-kamp u għalhekk bilfors li dawn in-nies se jiġu kkonsultati kemm mis-settur pubbliku kif ukoll mis-settur privat u allura spiss qed ikollna nagħmlu użu minn nies li l-ħin kollu qed jilbsu kpiepel differenti.

Sur President, diffikulta' oħra li għandi hija dwar il-kap eżekuttiv għax għadu ma ssemma' xejn dwar il-kondizzjonijiet tax-xogħol li se jkollu.

Jien ma nafx jekk l-individwu ġiex identifikat diġa' - safejn naf jien għadhom ma ssemmewx ismijiet - pero' minn informazzjoni li għandi jidher li dan il-kap eżekuttiv se jkun impjegat tal-kummissjoni u se jkun megħjun minn nies li se jiġu reklutati mill-MSU.

Jien naħseb li dan mhux bilfors se jiggarantixxi l-aħjar użu ta' nies u naħseb li 'l quddiem dan jista' jġib xi konflitti.

GĦalhekk wieħed għandu jevalwa ftit jekk l-istruttura organizzattiva ta' din il-kummissjoni hijiex se tkun moqdija tajjeb b'dan il-mod jew inkella jekk din il-kummissjoni għandhiex ikollha iktar saħħa eżekuttiva billi l-kap eżekuttiv innifsu, naturalment bi qbil mal- kummissjoni, jagħżel in-nies li jkollu bżonn.

Sur President, punt ieħor li rrid inqanqal f'dan il-kwadru huwa li, għalkemm preferibbilment in-nies li jiġu magħżula għal ma' din il- kummissjoni għandhom jiġu mis-settur pubbliku jew minn dak parastatali, m'għandniex ningħalqu f'dan is-settur biss.

Jien jidhirli li meta l- kummissjoni tiġi biex tingaġġa n-nies li jkollha bżonn għandha jkollha l- liberta' li tagħżel l-aħjar persuni li tista' ssib fis-suq, skond il- kondizzjonijiet li tkun qed toffri.

Naħseb li f'dan is-settur ma naffordjawx li għal ftit melħ nitilfu l-borma.

Ħafna drabi l-aħjar nies mhux bilfors issibhom fis-settur pubbliku u allura jien naħseb li dan il- punt għandu jitpoġġa għal konsiderazzjoni.

Meta jien nitkellem fuq dan is- suġġett dejjem ngħid li fis-settur pubbliku u fis-settur parastatali hemm ħaddiema professjonali, tekniċi u oħrajn ta' kapaċita' kbira li ħafna drabi lanqas il-ministri ma jkunu jafu bil-kapaċita' tagħhom.

Jien ngħid li s- sistemi li fihom jaħdmu n-nies tas-settur pubbliku ma jippremjawx anzi joħonqu l-inizjattiva għax fis-settur pubbliku wieħed ma jistax jopera kif jista' jopera manager jew ħaddiem professjonali jew tekniku fis-settur privat.

Hawnhekk jien bl-ebda mod ma qed ngħid li m'għandix fiduċja fil- ħila tan-nies tas-settur pubbliku.

Pero' meta niġu f'ċertu kamp huwa evidenti li r-regoli tas-suq jaħdmu b'mod li n-nies interessati u tajbin f'dak ix-xogħol x'aktarx li ma jikkombinawx mas-salary scales u mal- parametri tal-kondizzjonijiet tax-xogħol tas-settur pubbliku.

Fil-fatt kien għalhekk li l-Gvern Nazzjonalista ħass il-ħtieġa li dan it-tip ta' xogħol ta' teknoloġija ta' l-informazzjoni ma jħaddmux ġo qafas ta' dipartiment tal-gvern imma jħaddmu f'qafas ta' kumpannija kummerċjali għax b'dak il- mod seta jkollu ftit iktar liberta' fl-ingaġġ ta' nies li għandhom il- kompetenza meħtieġa għal qasam hekk importanti.

Fl-introduzzjoni tiegħu ta' dalgħodu l-Ministru għamel punt li jien nixtieq nenfasizzah dwar il-bżonn ta' kultura ta' team spirit u ta' ħidma fid-diversita'.

Nixtieq nenfasizza dan il-punt għaliex jien dan inħossu nieqes minn bosta oqsma u anke minn dan il-qasam ta' komunikazzjoni.

Il- karatteristika l-iktar li tagħti vantaġġi u opportunitajiet f'din it- teknoloġija ta' l-informazzjoni hija proprju l-faċilita' mingħajr qies li wieħed jikkomunika u jaħdem flimkien.

Huwa importanti li nifhmu li s- sitwazzjoni li għandna quddiemna hija waħda li tirrikjedi approach kulturali, leġislattiv, organizzattiv, kif ukoll teknoloġiku.

Jien naħseb li meta għandna qasam ta' sinifikat nazzjonali, l-approach li kulħadd irid jadotta jrid ikun approach li jittraxxendi l-fruntieri tradizzjonali, kemm f'dawk li huma portafolji ministerjali jew dipartimentali, kif ukoll f'dak li jirrigwarda lis-settur privat.

Huwa importanti ferm li jkun hawn din il- kultura ta' kordinament u komunikazzjoni.

Din it-teknoloġija toffrilna l- liberta' ta' kif timxi l-informazzjoni minn persuna għal oħra kif ukoll tgħinna nintegraw aħjar ir-riżorsi tagħna.

Għalhekk huwa importanti ħafna li jkun hawn din id-drive, kemm fis-servizz ċivili, kif ukoll fil-ħafna istituzzjonijiet li għandna bħall-Universita', l-MDC, l-MSU, il-METCO, il- MIMCOL, MFSC u entitajiet oħra biex dawn jegħlbu din it-tendenza li kulħadd ikun qisu xi prima donna!

Ma' jistax ikun li kulħadd jaħdem għal rasu u li kulħadd jibni l-imperu tiegħu.

M'hemmx dubju li d-diffikulta' biex naħdmu bħala team insibuha prattikament kullimkien, fil-knisja, fil-partiti politiċi, fuq livelli ministerjali u istituzzjonali.

Biżżejjed li wieħed jara kultant kemm ikun diffiċli biex l-Universita', l-MSU, l-MDC jew il- METCO jimbarkaw fuq proġetti flimkien.

Waħda mill-frustrazzjonijiet kbar li kien ikolli meta kont ministru - fost il-ħafna li jkollu kull ministru - kienet li biex tilħaq ċertu objettiv kien ikollok iġġib jaħdmu flimkien istituzzjonijiet differenti, xi ħaġa li kienet toħloq problemi kbar.

Għalhekk naħseb li l-kumment li beda bih il-Ministru dalgħodu huwa kumment importanti ħafna.

Madam Speaker, waqt li kont qiegħed nisma' lil sħabi jitkellmu ġietni f'moħħi d-domanda: Illum f'liema punt ta' l-istorja tal-bniedem ninsabu?

Bejni u bejn ruħi għidt li biex naraw l-umanita' f'liema punt ta' l-istorja tagħha tinsab, wieħed irid jimmaġina s-sitwazzjoni tal-bniedem meta eluf kbar ta' snin ilu rrealizza li seta' jiddomestika l-bhejjem u seta' jkabbar il-ħxejjex biex b'hekk seta' jibqa' jgħix fl-istess post. Meta l- bniedem beda l-agrikoltura seħħet shift minn era għal oħra fl-istorja tal- bniedem.

L-Onor.

Josef Bonnici daħal fid-dettal fuq meta l-bniedem ivvinta l-combustion engine li ġabet magħha rivoluzzjoni ndustrjali u taqlib soċjali u ekonomiku.

Jien naħseb li llum erġajna qegħdin proprju f'din il-kontinġenza fejn għandna rivoluzzjoni ta' kobor simili, jiġifieri r-rivoluzzjoni ta' l-eletronika u tal-komunikazzjoni.

L-aktar riżors importanti għaċ-ċivilta agrikola kien il-kobor ta' l-art filwaqt li fir- rivoluzzjoni industrjali kollox kien jiddependi mill-enerġija naturali li ġejja mill-faħam u miż-żejt.

B'differenza minn dawn iż-żewġ stadji fl- istorja tal-bniedem, l-iktar ħaġa prezzjuża għar-rivoluzzjoni preżenti hija proprju l-informatika u l-bżonn li bniedem għandu għat-tagħrif.

Jien naħseb li ma nistgħux nitkellmu fuq dan is-settur bħallikieku qed nitkellmu fuq is-settur tas-saħħa, fuq is-settur tat-trasport jew fuq is-settur ta' l- industrija għax hawn qed nitkellmu fuq bidla radikali fil-mod kif naħsbu, ngħixu, naħdmu, niddevertu u fuq dak kollu li nagħmlu.

Ix-xogħol li għandna quddiemna huwa kompless, mimli ramifikazzjonijiet u allura wieħed irid jieħdu bis-serjeta'.

Madam Speaker, dan huwa proċess ħafna iktar kompless minn meta kellna l- iskoperta ta' l-istampar jew minn meta saret ir-rivoluzzjoni industrjali, peress li huwa proċess distruttiv u kostruttiv fl-istess ħin.

Huwa importanti ħafna li nħarsu lejn dan il-proċess minn lenti pożittiva u kostruttiva u mill-lenti pro-attiva.

Aħna rridu nassiguraw li l-membri kollha tal-komunita' jridu jkunu parti minn dan il-proċess, sew jekk dawn huma professjonisti, studenti, persuni b'diżabilita', nies żvantaġġati, nisa, nies li jaħdmu fil-fabbriki jew nies anzjani.

Il-Ministru dalgħodu għamel sewwa li enfasizza li f'dan il-proċess ma nistgħu nħallu lil ħadd barra għax hawn m'aħniex qegħdin nitkellmu fuq xi qasam ta' nies privileġġati jew fuq xi settur li huwa esklussiv għan-nies tal-club tal- computer jew ta' l-informatika inkella ta' l-internet għax jekk dan il- qasam jibqa' fuq dan il-livell allura jkollna falliment kbir.

Jekk jiġri hekk, minflok ikollna progress li jgħinna biex nibnu s-soċjeta' tagħna fuq l-opportunitajiet kbar li hemm f'dan is-settur, nispiċċaw nimbarkaw fuq linja li għad tkun sors ta' inkwiet u ta' distruzzjoni.

Għalhekk il- konċett bażiku li rridu nużaw meta nitkellmu fuq it-teknoloġija ta' l- informazzjoni huwa l-konċett ta' l-aċċess universali.

Ħadd ma jista' jaqa' lura fl-opportunitajiet li għandna quddiemna u l-ewwel objettiv tagħna jrid ikun li ma nħallu l-ebda parti tas-soċjeta' tagħna taqa' lura f'dan il- proċess.

Hawnhekk irridu nitkellmu bl-istess mod kif nitkellmu fuq il- policy ta' inclusive education għal persuni b'diżabilita' fil-qasam ta' l- edukazzjoni, fis-sens li f'dan il-qasam ukoll irridu strateġija ta' aċċess universali għax dan huwa essenzjali u fundamentali jekk irridu li jkollna konjizzjoni soċjali fil-komunita' tagħna.

Jekk ma nilħqux dan l-objettiv se jkollna nħallsu prezz qares għax ikollna soċjeta' ta' min għandu u ta' min m'għandux.

Madam Speaker, jiena naħseb li l-konċett ta' aċċess universali huwa importanti ħafna u fundamentali għaliex b'hekk jirnexxielna nevitaw l- effetti ħżiena li jistgħu jinħolqu f'dawk li huma aljenazzjoni, emarġinazzjoni u qgħad.

MADAM SPEAKER: Onorevoli, ippermettili ninterrompik għaliex sar il-ħin għall-aġġornament.

Tibqa' in possession?

ONOR.

LOUIS GALEA: Iva, nibqa' in possession.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Ministru Mizzi sabiex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar il-Ġimgħa, 11 ta' Lulju, 1997 fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Mozzjoni sabiex titwaqqaf il-Kummissjoni Nazzjonali għat-Teknoloġija ta' l- I informatika - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi biex jagħmel Provvedimenti Speċjali dwar Proċeduri quddiem Qrati - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Garanziji ta' Self lil Impriżi Żgħar - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jħassar l-Att dwar Nomini mill-Oppożizzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Pools tal-Gvern Malti fuq il- Logħob - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Lottu Pubbliku - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa - Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awditur Ġenerali u l-Uffiċċju Nazzjonali tal- Verifika - Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Proprjeta' Industrijali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Condominia - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Edukazzjoni - Kumitat Permanenti.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Guido de Marco.

ONOR.

GUIDO de MARCO: Grazzi, Sinjura President.

F'dawn il-ġranet pajjiżna għaddej minn sitwazzjoni ta' ċerta' serjeta' minħabba illegalita' kostituzzjonali.

Il-bieraħ, is-Sinjorija Tiegħek tat ruling importanti u serju li fih ċerti prinċipji importanti li ngħataw minnek bl-awtorita' kollha li għandek bħala l-persuna li tippresjedi dan il-Parlament.

Qed nirriferi b'mod partikolari għall-parti fejn qed tiċċita minn subartiklu (1) ta' artiklu 119 tal-Kostituzzjoni ta' Malta li jgħid hekk:

"Tkun funzjoni ta' l-Awtorita' tax-Xandir li tiżgura illi, safejn tkun possibbli, f'dawk is-servizzi ta' xandir ta' smigħ u televiżjoni li jistgħu jkunu provduti f'Malta, tiġi miżmuma imparzjalita' xierqa dwar ħwejjeġ ta' kontroversja politika jew industrijali jew li jirriferixxu għal policy pubblika korrenti u illi l-faċilitajiet u l-ħin ta' xandir huma mqassma b'mod xieraq bejn persuni li jkunu ta' partiti politiċi differenti."

Wara li s-Sinjorija Tiegħek iċċitat dan il-provvediment tal-Kostituzzjoni kompliet tgħid hekk:

"Il-programm li l-Awtorita' ordnat li jiġi trasmess il-bieraħ kien jittratta ħwejjeġ ta' kontroversja politika u li jirreferu għal policy pubblika kurrenti.".

Is-Sinjorija Tiegħek imbagħad kompliet tissofferma li:

"Id-dritt taċ-ċittadin għal informazzjoni u d-dritt ta' ventilazzjoni ta' opinjoni huma drittijiet li kulma jmur għandhom aktar u aktar rilevanza f'demokrazija li qed tevolvi".

Is-Sinjorija Tiegħek f'dan ir-ruling uriet, biex ngħid hekk, ir-rilevanza tal-kontroversja.

Għalkemm ċaħħdet l-urġenza għar-raġunijiet indikati fir- ruling stess, pero' s-Sinjorija Tiegħek tkellmet b'għaqal kbir dwar x'inhi l-kwestjoni li verament għandna quddiemna.

Jien dejjem emmint li iktar ma tkun ħaġa serja huwa għaqli li tisdrammatizza dik is-sitwazzjoni biex b'hekk tegħleb il-possibilita' li jinqalgħu opinjonijiet estremisti.

Pero' li tisdrammatizza s-sitwazzjoni ma jfissirx li tneħħi s-sinifikat u s- serjeta' tas-sitwazzjoni.

Issa ħalli nispjega għaliex is-sitwazzjoni li llum qed jiffaċċja l-poplu Malti hija waħda serja ħafna mill-aspett kostituzzjonali.

Fil-Kostituzzjoni ta' Malta li inti ċċitajt minnha u anke fl-Att dwar ix- Xandir ta' l-1991, li permezz tiegħu ġie lliberalizzat ix-xandir, l- Awtorita' tax-Xandir ġiet mogħtija ċerti poteri ta' watchdog.

Dan ifisser li filwaqt li ġie lliberalizzat ix-xandir, fis-sens li llum hawn stazzjonijiet tar-radju u tat-televiżjoni differenti u mhux biss dawk ta' l- Istat, bħalma kien hemm qabel, ma jistax ikun li x-xandir ta' l-Istat ikun partiġjan, ħlief jekk l-ekwilibriju jiġi meħud minn oqsma li jirriflettu oqsma differenti.

Dan ifisser li x-xandir ta' l-Istat - fil-każ tagħna l- PBS huwa x-xandir ta' l-Istat għax permezz ta' liċenzja mogħtija lilu llum dan m'huwiex iktar qua kuntrattur imma huwa organu li għandu liċenzja tax- xandir tat-televiżjoni wkoll - għandu josserva b'responsabbilta' ikbar dawk l-obbligi ta' imparzjalita' u ta' bilanċ li huma essenzjali għal demokrazija ħajja u vera.

Mela hawnhekk mhux qed nitkellmu dwar aspett ta' radju jew televiżjoni li jistgħu jkunu partiġjani jew ta' radju li fil- metodu tiegħu jista', b'xi mod jew ieħor, iġib ekwilibriju ma' radju ieħor, imma hawnhekk qed nitkellmu dwar it-televiżjoni ta' l-Istat li għandu l- obbligu ta' l-imparzjalita' li ġej preċiżament mill-fatt li dan huwa iffinanzjat mill-Istat Malti u li għalih politikament hemm responsabbilta' anke ministerjali.

F'dan il-każ ir-responsabbilta' ministerjali qiegħda fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

Madam Speaker, hawnhekk għandna sitwazzjoni fejn l-Awtorita' tax-Xandir, li l-indipendenza tagħha toħroġ mill-Kostituzzjoni u li hija stabilita kostituzzjonalment biex tirrappreżenta fehmiet differenti li jibbilanċjaw l- aspetti politiċi tal-pajjiż u li għandha funzjoni pubblika u nazzjonali, tat direttiva lill-Public Broadcasting Services - jiġifieri lix-xandir ta' l-Istat Malti li fih innifsu għandu jkun riflessjoni ta' l-iktar mod san ta' kif għandhom jiġu osservati d-dispożizzjonijiet ta l-Att dwar ix-Xandir - indipendentement mill-kawża naxxenti mid-diretttiva li tat l-Awtorita' tax- Xandir, biex il-Partit Nazzjonalista jingħata d-dritt li jxandar il-fehma tiegħu dwar il-liġi tas-sisa u dwar liġijiet oħra.

Fil-qorti ġie rikonoxxut li sar żbilanċ u l-Awtorita' tax-Xandir qalet li d-direzzjoni tal-Partit Nazzjonalista li jfittex rimedju fil-qorti kienet "intempestiva", fis- sens li ma kienx hemm għalfejn issir il-kawża għax l-Awtorita' tax-Xandir stess kienet ħasset il-bżonn li tingħata direttiva f'dan il-kontest.

Fl- Awtorita' tax-Xandir m'hemmx appell dwar il-punt li għandu jiġi ntrodott il- bilanċ, anzi mhux biss m'hemmx appell talli l-Awtorita' tax-Xandir aċċettat il-bżonn li jkun hemm bilanċ fix-xandir tal-PBS u tat direttiva bl-iktar mod ċar li nhar it-Tnejn li għadda fl-10.15 p.m. kellu jkun hemm programm li permezz tiegħu l-Partit Nazzjonalista seta' jxandar il-programm tiegħu bl-intenzjoni li jipprova jġib lura l-iżbilanċ li kien ġie kkreat mill- Public Broadcasting Services.

Sinjura President, mela hawnhekk għandna l-Awtorita' tax-Xandir, organu kostituzzjonali ta' l-Istat li skond l-istess Kostituzzjoni għandu din il- funzjoni ta' watchdog dwar ix-xandir, li bl-iktar mod korrett tat direttiva lix-xandir ta' l-Istat fejn qallu: Inti, abbażi tar-responsabbilta' li għandha l-Awtorita' tax-Xandir u fit-termini tas-sentenza mogħtija mill- Prim'Awla tal-Qorti fil-funzjoni kostituzzjonali tagħha, ħu dan il-programm u ara li jiġi trasmess.

Mela hawn għandna sitwazzjoni fejn l-Awtorita' tax- Xandir, fl-eżerċizzju tal-poter mogħti lilha, qed tagħti direttiva lix- xandir ta' l-Istat.

Imma x'qed jiġri?

Qed jiġri fatt gravi għax ix-xandir ta' l-Istat qiegħed jisfida lill-Awtorita' tax-Xandir.

Mela fix-xandir ta' l-Istat għandek organu, biex ngħid hekk, fil-forma tal-Public Broadcasting Services li għandu liċenzja biex ixandar u dan il-Public Broadcasting Services jaqa' taħt l-Att dwar ix-Xandir ta' l-1991 u allura għandu responsabbilta' quddiem l-Istat Malti li, indipendentement mill-Awtorita' tax-Xandir u mill-Qrati, jipprovdi servizz imparzjali u bilanċjat.

Dan it- tip ta' servizz diġa' nstab li ma ngħatax, pero' indipendentement minn dan l-istat ta' fatt issa għandek wkoll l-Awtorita' tax-Xandir li, vestita bir- responsabbilta' li diġa' semmejt, tat direttiva u għall-ewwel darba fl- istorja tax-xandir ta' l-Istat u ta' l-Awtorita' tax-Xandir għandna din is- sitwazzjoni, inkredibbilment anomala, ta' illegalita' kostituzzjonali minħabba l-fatt li korp kostituzzjonali li għandu x'jaqsam max-xandir, jiġifieri l-Awtorita' tax-Xandir, qed isib ruħu sfidat - sfidat hija l- kelma eżatta - mix-xandir ta' l-Istat li ma jridx josserva d-direttiva tagħha.

Sinjura President, din hija sitwazzjoni gravi u serja ħafna għax fil- pajjiż qatt ma għandu jsir att ta' sfida lil organu kostituzzjonali mix- xandir pubbliku li r-responsabbilta' tiegħu m'hijiex biss lejn il- proprjetarju tiegħu - għax dan jista' jkun stazzjon ta' radju politiku, bħal Radio 101 jew Super 1, jew inkella stazzjon tat-televiżjoni bħal Super 1 - imma lejn il-poplu kollu.

Wieħed jistenna ħafna iktar mix-xandir ta' l- Istat għax peress li l-poplu Malti għandu dritt jidentifika ruħu miegħu allura dan għandu jħoss li l-imparzjalita' u sens ta' bilanċ ta' dan ix- xandir fil-fatt jirriflettu verament il-fehmiet differenti tas-soċjeta' tagħna.

Din hija s-saħħa tad-demokrazija.

Madanakollu jekk din is-saħħa tad-demokrazija qed ikissirha x-xandir ta' l-Istat allura ninsabu f'sitwazzjoni gravi.

Kieku sempliċement hemm appell u wieħed qed jimxi fuq bażi ta' dak l-appell wieħed kien jgħid li għalkemm l-eċċezzjonijiet tal- PBS fil-kamp legali huma ta' intempestivita', f'dan il-każ ma messhiex saret kawża kontra x-xandir ta' l-Istat għax hu għandu l-Awtorita' tax- Xandir fuqu u dan dejjem għamel li seta'.

Pero' kif qalet tant tajjeb is- Sinjorija Tiegħek fir-ruling li tat, aħna m'għandniex nidħlu fil-kamp legali għax għal dan il-għan hemm il-Qorti Kostituzzjonali u għalhekk jien se nittratta biss il-kamp politiku.

F'dan il-każ qed issir ħafna ħsara lit-tessut nazzjonali għax l-Awtorita' tax-Xandir qed tiġi sfidata mill-organu tax-xandir ta' l-Istat, jiġifieri minn dak l-organu li għandu l-liċenzja biex iservi l-interessi tax-xandir ta' l-Istat.

Jien naħseb li l-Partit Nazzjonalista għandu jħoss ruħu kburi li meta huwa kien fil-gvern illiberalizza x-xandir, anke jekk fil-mument opportun ta' din il-liberalizzazzjoni huwa ma ħasibx fil-possibbilta' li jkollu stazzjon televiżiv tiegħu minħabba li kien emmen li, naturalment meta huwa jitolbu ...

Pero' għall-mument ħalli ninsew dan l-aspett.

Il- Partit Nazzjonalista fil-gvern emmen fil-liberalizzazzjoni tax-xandir fl- isfond li min għandu l-liċenzja li jxandar għandu josserva dak li tgħid il- liġi, jiġifieri li jassigura li x-xandir ikun imparzjali, bilanċjat u li jirrifletti s-sitwazzjoni tas-soċjeta' Maltija.

X'tiswa liġi jekk inti tagħti direttiva, din id-direttiva ma tiġix obduta u li ma jkunx hemm sanzjonijiet dwar dan?

Hawn għandna krisi tad- demokrazija għaliex ix-xandir ta' l-Istat mhux qiegħed jaċċetta direttiva mogħtija lilu mill-Awtorita' tax-Xandir meta skond il-liġi hu għandu jobdiha.

Għalkemm jien nimmaġina li l-ebda leġislatur qatt ma basar li kellu jkun proprju x-xandir ta' l-Istat li jasal biex ma joqgħodx għal direttiva mogħtija lilu minn organu kostituzzjonali, il-leġislatur xorta ħaseb għal provvediment ta' sanzjoni għax fil-liġi hemm li:

"Kull min jikser xi direttiva magħmula skond din il-liġi jkun ħati ta' reat kontra dan l-Att u jista' jeħel, meta jinstab ħati, piena ta' priġunerija ta' mhux iżjed minn sitt xhur u multa ta' mhux iżjed minn Lm5,000 jew dik il-multa jew priġunerija flimkien."

Dan qed ngħidu għaliex il-leġislatur Malti ma aġixxiex bla sens ta' responsabbilta' anzi aġixxa b'mod responsabbli ħafna għax fil-fatt hemm sanzjoni għal min jikser din id-direttiva, altrimenti naslu fi stat fejn l- Awtorita' tax-Xandir tinbaħ imma tkun bla snien.

L-inbiħ huwa biżżejjed għal min jibża' mill-inbiħ imma għal min ma jagħtix każ ta' l-inbiħ allura s-snien huma importanti daqs l-inbiħ, anzi huma importanti iżjed.

M'huwiex ġust, m'huwiex korrett u mhuwiex demokratikament sħiħ li partit mhux biss ikun vittma ta' parzjalita' min-naħa ta' organu ta' l-Istat imma jisfa vittma għal darba oħra meta l-Awtorita' tax-Xandir tagħti ordni u din l- ordni tiġi njorata.

Mhuwiex ġust u mhuwiex san għad-demokrazija ta' pajjiżna li qegħdin f'din is-sitwazzjoni.

Mhuwiex ġust li partit politiku jinsab fil-pożizzjoni li għandu jieħu rimedji differenti biex jipprova b'xi mod, anke jekk remot, iġib xi ħaġa li tista' tqarreb lejn il-bilanċ, li tant huwa essenzjali f'ħaġa delikata bħalma huwa x-xandir.

Sinjura President, issa nixtieq nindirizza ruħi lejn l-awtorita' politika.

L-awtorita' politika hija mdaħħla jew m'hijiex imdaħħla f'din il- biċċa u allura hawnhekk qed isir xi ħaġa kontra l-volonta' tagħha?

Jien nixtieq naħseb, Sinjura President, li l-awtorita' politika m'hijiex imdaħħla f'din il-biċċa xogħol.

Jien nixtieq naħseb li l-awtorita' politika ma taqbilx, kif ma naqbilx jien u kif ma jaqbilx kulħadd, li l- PBS, li hu x-xandir ta' l-Istat, ma joqgħodx għal direttiva mogħtija lilu mill-Awtorita' tax-Xandir.

Jien nixtieq naħseb li l-awtorita' politika daqsi u bħali tħoss li l-fatt li x-xandir ta' l-Istat qed ikompli jisfida b'impunita' lill-Awtorita' tax-Xandir huwa żball politiku.

Dan huwa żball li qed jagħmel ħsara anke lill-Gvern.

Madam Speaker, pero' jekk dak li qed naħseb jien m'huwiex il-każ allura s-sitwazzjoni tassumi gravita' doppja, fejn mhux biss ix-xandir ta' l-Istat qed iċaħħad id-dritt tal-bilanċ politiku kif diġa hu stabilit imma l- awtorita' politika ta' l-Istat ukoll tinsab f'sitwazzjoni ta' sfida lill- Awtorita' tax-Xandir.

Jien nixtieq naħseb li din is-sitwazzjoni m'hijiex hekk għax jekk inhi hekk allura s-sitwazzjoni tad-demokrazija f'pajjiżna tista' tkun waħda serja.

Jien nixtieq naħseb li f'dan il-pajjiż se jippredomina l-għaqal billi meta naraw lil min qiegħed jaġixxi b'dan il-mod naraw kif indaħħluh lura lejn id-direzzjoni tad-demokrazija għax fil-pajjiż huwa ferm iktar importanti li tirbaħ id-demokrazija milli li jintrebaħ xi punt - jekk wieħed jista' jimmaġina li hawnhekk jeżisti xi punt legali x'jintrebaħ - li jmur kontra dawn il-prinċipji hekk fundamentali.

Sinjura President, jien ma xtaqtx nieħu daqshekk ħin ta' din il-Kamra, pero' deherli li din hija sitwazzjoni gravi li qed timbotta lil min isib ruħu hekk aggravat li jieħu ċert linja ta' azzjoni.

Jien nixtieq nara li dan il-pajjiż jaħdem il-ħin kollu fil-parametri tal-legalita' li huma subordinati għall-prinċipji tad-demokrazija.

Malli tiġi miċħuda d- demokrazija, il-parametri tal-legalita' jsiru biss sofiżma billi jsiru biss aspett legali mingħajr ir-ruħ veru tiegħu.

Jien nixtieq li dan il-pajjiż verament jemmen f'dawn l-affarijiet li qed ngħid.

Forsi dakinhar li ħadna dan il-pass li nilliberalizzaw ix-xandir kien hemm min ħaseb li aħna lliberalizzajna wisq, imma fil-kamp tax-xandir qatt ma tista' tilliberalizza biżżejjed għax il-mezz kif tikkomunika fil-ħajja tad- demokrazija jeżisti fl-għerf u fl-għaqal ta' kif twassal messaġġ.

Sinjura President, waqt li assistejna għad-dibattiti li kellna kemm fuq il-mozzjoni dwar it-Twaqqif tal-Kummissjoni Nazzjonali għall-Edukazzjoni kif ukoll fuq il-mozzjoni dwar it-Twaqqif tal-Kummissjoni Nazzjonali għat- Teknoloġija ta' l-Informatika indunajna li minn hawn ħareġ għerf u anke sens ta' qbil li ċertament jagħmel unur lil dan il-Parlament.

Pero' x'jiswa li f'dan il-Parlament ikollna diskorsi hekk għaqlin miż-żewġ naħat tal-Kamra fuq aspetti tant importanti, bħalma huma l-edukazzjoni u l- informatika, jekk imbagħad il-bażi tal-ħajja tagħna flimkien hija mminata minn min b'nuqqas ta' ħsieb - almenu jien hekk nassumi - mhux qed jirrealizza l-ħsara li qed issir!

Sinjura President, jien nixtieq nemmen li min fix-xandir ta' l-Istat mhux qed jobdi d-direttiva ta' l-Awtorita' tax-Xandir mhux qed jipprova jagħmel dan minħabba li huwa kontra l-Partit Nazzjonalista imma għal xi raġuni legali.

L-appell tiegħi lejh huwa sempliċi: Il-legaliżmu għandu ċerti valuri, pero' dan huwa limitat ħafna meta tqabblu mal-valuri tad- demokrazija għax imbagħad il-legaliżmu jsir sempliċement il-mentalita' ta' nies żgħar li ma jafux jaraw x'inhu essenzjali fil-ħajja ta' pajjiż.

Sinjura President, jien ili 31 sena f'dan il-Parlament u matulhom kien hemm żmenijiet diffiċli u kien hemm żmenijiet inqas diffiċli, kien hemm żmenijiet meta kont fil-gvern u kien hemm żmenijiet meta kont fl- oppożizzjoni.

Mill-31 sena li ili f'dan il-Parlament għamilt 17-il sena minnhom fl-oppożizzjoni u allura nista' liberament ngħid li kont fuq iż- żewġ naħat tas-swar, pero' mill-banda l-oħra hawnhekk m'għandniex swar x'jifirduna għax kulma għandna huwa li l-opinjonijiet tagħna mhux dejjem jaqblu, pero' mbagħad għandna xi ħaġa li tgħaqqadna u din hi l-imħabba tagħna għal pajjiżna.

Aħna nemmnu li biex ikompli jissaħħaħ dan il-pajjiż li aħna nħobbu u nemmnu fih - jien konvint li ż-żewġ naħat għandna mħabba kbira lejn dan il-pajjiż - ma rridu nħallu lil ħadd jirriduċina bħala għodda ta' pika, ma rridu nħallu lil ħadd jipprova b'xi mod jistrumentalizza l-politika tagħna biex ikun hawn il-firda u ma rridu nħallu lil ħadd jistrumentalizza sitwazzjoni taħt aspett legalistiku biex f'Malta nerġgħu nqajmu ġlieda dwar id-demokrazija.

Sinjura President, jien nixtieq naħseb li min għandu l-awtorita' politika ma jaqbilx ma' din is-sitwazzjoni u l-appell tiegħi huwa dirett lejn min għandu l-awtorita' politika biex iżomm milli jkun hawn l-illegalita' f'pajjiżna għaliex b'hekk nistgħu nerġgħu nqajmu l-ħares tal-bieraħ.

M'huwiex fl-interess ta' Malta li ngħixu s-sitwazzjonijiet diffiċli li għaddejna minnhom u m'huwa fl-interess ta' ħadd li nerġgħu nirritornaw għaż- żmenijiet meta isem il-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma kienx jista' jissemma' fuq ir-radju u t-televiżjoni.

Ma jistax ikun li nerġgħu nirritornaw għal dawk iż-żmenijiet.

La fl-interess tal-Gvern, la fl-interess ta' l-Oppożizzjoni u lanqas fl-interess taċ-ċittadin tagħna, hu min hu u vvota lil min jivvota, li nerġgħu nirritornaw għal dawk iż-żmenijiet diffiċli.

M'għandniex nerġgħu mmorru għal sitwazzjoni li wieħed jerġa' jkollu jxandar minn barra biex ikollu l-imparzjalita' u l-bilanċ fix-xandir kif rikjesti fil-Kostituzzjoni u fil-liġi tagħna.

M'għandniex nerġgħu nirritornaw għal sitwazzjonijiet fejn wieħed ikollu jieħu miżuri li forsi ma jżommux mal- legalita' li normalment wieħed għandu jidentifika ruħu magħha, għaliex aħna lkoll nemmnu ħafna fid-demokrazija u fil-liberta' tagħna.

Sinjura President, aħna m'aħniex xi pajjiż kbir li nistgħu b'xi mod ninfluwenzaw ħafna l-avvenimenti fid-dinja ta' madwarna pero' d-dinja tagħna aħna ninfluwenzawha u ngħaġnuha.

Barra minn hekk anke l-futur ta' uliedna u l-metodu kif se jgħixu huma parti mir-responsabbilta' tagħna.

Aħna x'se nirbħu jekk f'dan il-pajjiż nerġgħu nqajmu l-eħirsa tal-bieraħ u nerġgħu nqiegħdu lilna nfusna fis-sitwazzjoni fejn jien kont nagħlaq il- meetings tiegħi bil-kliem "liberta', l-ewwel u qabel kollox".

Illum dan huwa dritt akkwiżit ta' dan il-poplu.

Illum lkoll kemm aħna nemmnu f'dan u m'għandna nħallu qatt li nerġgħu nitfgħu ż-żerriegħa tad-dubju.

Jien naħseb li l-ikbar akkwist li għamilna bħala poplu wara l-indipendenza kien dak li ngħixu fi klima demokratika.

Importanti li kulħadd ikollu x-xogħol u importanti li jkun hawn ċerta armonija soċjali pero' l-bażi ta' din l- armonija soċjali hija li ngħixu lkoll fil-liberta' u fid-demokrazija.

Mingħajr dik il-bażi ma nistgħu naraw l-ebda futur veru għal Malta u allura ma rrid lil ħadd juża lilna jew lin-naħa l-oħra biex ideffes dan is-suspett biex minn hemm imbagħad jibdew jiġġeneraw sitwazzjonijiet aktar diffiċli.

Madam Speaker, jien nixtieq li nieqfu fuq dan il-fatt li huwa drammatikament serju fih innifsu u li pero' jista' jiġi mwaqqaf jekk l- Awtorita' tax-Xandir turi lil min qiegħed jaġixxi b'abbuż li hija għandha s- snien biex taġixxi kontra tiegħu.

L-ikbar appell tiegħi huwa li l- awtorita' politika turi li hi taqbel magħna f'dan il-kontest biex b'hekk inneħħu dawn l-dellijiet ta' suspett li jistgħu jikkreaw klima diffiċli biex aħna lkoll inkunu nistgħu niffunzjonaw demokratikament.

Jien nemmen li jekk f'dan il-pajjiż se nerġgħu naqbdu t-triq tas-suspetti se nagħmlu żball kbir.

Jekk aħna nagħrfu nżommu mill-ewwel lil min qed jipprova jmur kontra l-Kostituzzjoni u kontra xandir li għandu jkun neċessarjament imparzjali u bilanċjat, jiġifieri li għandu verament jirrifletti d- demokrazija tagħna, u lil min qed jipprova jiżra' din iż-żerriegħa tal- firda, naħseb li b'hekk tkun qed tirbaħ Malta kollha.

Madam Speaker, il-fatt li aħna nxandru 45 minuta u dawn inxandruhom illum jew xi darba oħra jew li nxandruhom b'liema mod inxandruhom għandu effett tajjeb f'sens ta' ġest politiku qawwi, pero' l-verita' hija li l- iktar ġest politiku qawwi jiġi jekk f'dan il-pajjiż nagħrfu ngħixu flimkien id-demokrazija u billi ma jkollniex sitwazzjoni bħal dik li ninsabu fiha llum.

Grazzi.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar il-Ġimgħa, 11 ta' Lulju, 1997 fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill- Ministru Mizzi.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

PULIZIJA - KONTRAVENZJONIJIET TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti tagħrif dwar kemm kien in-numru ta' ċitazzjonijiet tat- traffiku li ngħata fi Triq it-Turisti, f'Buġibba fl-aħħar weekend ta' Ġunju?

Billi t-tabelli tal-one way li wasslu għal dawn iċ-ċitazzjonijiet kienu biss booby-trap temporanja, tant li dawn reġgħu nqalgħu din il- ġimgħa, jista' l-Prim Ministru jieħu l-passi neċessarji biex fil-fatt min qala ċitazzjoni ssir ġustizzja miegħu?

ONOR.

ALFRED SANT: Għall-ewwel parti tad-domanda, nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 5896.

Filwaqt li wieħed ma jridx jinsa li, kull min ikun qed isuq vettura, huwa dejjem fid-dmir li josserva t-tabelli tat-traffiku, nista ngħid li, fiċ- ċirkostanzi, tajt struzzjonijiet biex, jekk saru xi ċitazzjonijiet għal No Entry fil-ġranet involuti, dawn jinħafru.

MISTOQSIJA GĦAL TWEĠIBA BIL-MIKTUB

LUQA: ĦAL FARRUĠ - DAWL FI BLOKK "H"

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jara illi jingħata id-dawl lil blokk "H", Ħal Farruġ, limiti ta' Ħal Luqa?

ONOR.

LEO BRINCAT: Ix-xogħol biex jingħata d-dawl fi blokk "H" Ħal Farruġ qiegħed isir b'kollaborazzjoni ma' l-Awtorita' tad-Djar.

Dan ix-xogħol jinsab fi stadju avvanzat u ma jdumx ma jintemm.