MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 231 It-Tnejn, 22 ta' Ġunju, 1998 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 231

It-Tnejn, 22 ta' Ġunju, 1998

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.13 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 22 ta' Ġunju, 1998

WERREJ MINUTI 636

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 636

TQEGĦID TA' KARTI 641

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

RIŻOLUZZJONI DWAR ENFITEWSI TEMPORANJA TA' MOLLIJIET, BINI U DRITT

TA' RMIĠĠ FIL-BIRGU U L-ISLA LIL PORT COTTONERA LIMITED 641

AĠĠORNAMENT 661

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 666

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 230 li saret fl-20 ta' Ġunju, 1998 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

BIEDJA U SAJD - AĠENZIJI TA' REKLAMAR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: B'riferenza għall-perijodu l-1 ta' Novembru, 1997 u l-31 ta' Marzu, 1998 u għad-dekasteru li għalih il-ministru hu responsabbli, jista' jagħti lista ta' aġenziji tar-reklamar użati; indikazzjoni tal-kampanji afdati lilhom; kemm intnefaq ma' kull aġenzija; kemm intnefaq f'kull waħda mill-mezzi tal- media li hawn Malta; lista ta' l-istamperiji, barra dik tal-gvern, li ġew użati; indikazzjoni ta' x'ġie stampat u kwantita' ta' l-istampar; kemm intnefaq ma' kull stamperija; lista ta' kumpanniji ta' l-iscanning li ġew użati; u kemm intnefaq ma' kull kumpannija?

ONOR.

NOEL FARRUGIA (Ministru tal-Biedja u Sajd): Fil-perijodu msemmi l- Ministeru tal-Biedja u Sajd ma uża l-ebda aġenzija tar-reklamar jew ta' l- iscanning.

Fl-istess perijodu, l-uniku xogħol ta' stampar li sar kien sabiex jiġi ppubblikat il-ġurnal "Biedja u Sajd" fl-istamperija Nole Ltd. tal-Qasam Industrijali ta' Kordin, li tistampa 2,000 kopja ta' dan il-ġurnal bi spiża ta' ¥200 fix-xahar.

Id-ditta Nole Ltd. intgħażlet wara l-ħruġ ta' sejħa għall-offerti.

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Kien hemm xi raġuni partikolari għaliex ma ssemmietx id-ditta?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Madam Speaker, id-ditta ma ssemmietx bi żvista.

Din hija Nole Ltd. u għalkemm tixbaħ lil ismi, m'għandix x'naqsam magħha.

DJAR U KUNSILLI LOKALI - AĠENZIJI TA' REKLAMAR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali: B'riferenza għall-perijodu l-1 ta' Novembru 1997, u l-31 ta' Marzu 1998, u għad-dekasteru li għalih il-ministru hu responsabbli, jista' jagħti lista ta' aġenziji tar-reklamar użati; indikazzjoni tal-kampanji afdati lilhom; kemm intnefaq ma' kull aġenzija; kemm intnefaq f'kull waħda mill- mezzi tal-media li hawn Malta; lista ta' l-istamperiji, barra dik tal- gvern, li ġew użati; indikazzjoni ta x'ġie stampat u kwantita' ta' l- istampar; kemm intnefaq ma' kull stamperija; lista ta' kumpanniji ta' l- iscanning li ġew użati; u kemm intnefaq ma' kull kumpannija?

ONOR.

ALFRED PORTELLI (Ministru tad-Djar u Kunsilli Lokali): Fil- perijodu msemmi ma ntużaw l-ebda aġenziji tar-reklamar jew ta' l-iscanning mid-dikasteru li għalih jien responsabbli.

XOGĦLIJIET PUBBLIĊI U KOSTRUZZJONI - AĠENZIJI TA' REKLAMAR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għall-perijodu l-1 ta' Novembru 1997, u l-31 ta' Marzu 1998, u għad-dikasteru li għalih il-ministru hu responsabbli, jista' jagħti lista ta' aġenziji tar-reklamar użati; indikazzjoni tal- kampanji afdati lilhom; kemm intnefaq ma' kull aġenzija; kemm intnefaq f'kull waħda mill-mezzi tal-media li hawn Malta; lista ta' l-istamperiji, barra dik tal-gvern, li ġew użati; indikazzjoni ta' x'ġie stampat u kwantita' ta' l-istampar; kemm intnefaq ma' kull stamperija; lista ta' kumpanniji ta' l-iscanning li ġew użati; u kemm intnefaq ma' kull kumpannija?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR (Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

TURIŻMU U SELF-EMPLOYED - AĠENZIJI TA' REKLAMAR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu u Self- Employed: B'riferenza għall-perijodu l-1 ta' Novembru 1997, u l-31 ta' Marzu 1998, u għad-dikasteru li għalih il-ministru hu responsabbli, jista' jagħti lista ta' aġenziji tar-reklamar użati; indikazzjoni tal-kampanji afdati lilhom; kemm intnefaq ma' kull aġenzija; kemm intnefaq f'kull waħda mill-mezzi tal-media li hawn Malta; lista ta' l-istamperiji, barra dik tal- gvern, li ġew użati; indikazzjoni ta' x'ġie stampat u kwantita' ta' l- istampar; kemm intnefaq ma' kull stamperija; lista ta' kumpanniji ta' l- iscanning li ġew użati; u kemm intnefaq ma' kull kumpannija?

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru) (f'isem il-Ministru tat-Turiżmu u Self-Employed): L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

ĠUSTIZZJA - AĠENZIJI TA' REKLAMAR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: B'riferenza għall-perijodu l-1 ta' Novembru 1997, u l-31 ta' Marzu 1998, u għad-dikasteru li għalih il-ministru hu responsabbli, jista' jagħti lista ta' aġenziji tar-reklamar użati, indikazzjoni tal-kampanji afdati lilhom; kemm intnefaq ma' kull aġenzija, kemm intnefaq f'kull waħda mill-mezzi tal- media li hawn Malta, lista ta' l-istamperiji, barra dik tal-gvern, li ġew użati, indikazzjoni ta' x'ġie stampat u kwantita' ta' l-istampar, kemm intnefaq ma' kull stamperija, lista ta' kumpanniji ta' l-iscanning li ġew użati; u kemm intnefaq ma' kull kumpannija?

ONOR.

GAVIN GULIA (Ministru tal-Ġustizzja): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Ftit ilu f'din il-Kamra kellna diskussjoni dwar il- bżonn li fil-qrati tagħna naqtgħu l-konġestjoni li qed ikun hemm minħabba s- seduti tat-traffiku.

II-ministru kien ta direzzjoni biex dawn il-kawżi jiġu deċiżi amministrattivament.

Sfortunatament proprju llum kien hemm seduta tat-traffiku quddiem il-Maġistrat Carol Peralta u jiena kelli nistenna xi nofs siegħa sakemm waslet il-kawża tiegħi.

Dawn kienu kollha ċitazzjonijiet li saru bejn l-1994 u l-1995 u tliet kwarti minnhom ġew preskritti.

GĦalhekk nappella biex min għandu jieħu deċiżjoni dwar dawn il- kawżi, jeħodha bis-serjeta' u ma joqgħodx jaħli l-ħin tan-nies, tal- pulizija li jitilgħu jixhdu u tal-qorti li tissolleva l-eċċezzjoni tal- preskrizzjoni.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru tal-Ġustizzja.

ONOR.

GAVIN GULIA: Jidhirli li jien stess kont qajjimt il-punt dwar il- ħtieġa li ċ-ċitazzjonijiet li jkunu preskritti jiġu dispensati amministrattivament mill-pulizija.

Qed isiru diskussjonijiet dwar dan is- suġġett biex fil-futur qarib ma jerġgħux jersqu quddiem il-qorti avviżi li jkunu preskritti.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Ladarba l-ministru qed jieħu ħsieb din il-problema ta' preskrizzjoni, nixtieq inkun naf jekk iddiskutihiex ma' xi ħadd biex ma joqgħodx jintilef ħin ta' xejn.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Naturalment id-direttur ġenerali tal-qorti se jieħu ħsieb li jkellem lill-awtorita' kompetenti sabiex dawn l-affarijiet jitranġaw.

L-Onor.

Interpellant irid jifhem li l-komparixxi ma toħroġhomx l-amministrazzjoni tal-qorti imma joħroġhom dipartiment ieħor.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Xtaqt nerġa' niġbed l-attenzjoni tal-Ministru li dak l-uffiċċju żgħir li qiegħed fuq ix-xellug malli tidħol il-qorti ilu magħluq għal madwar xahar u nofs.

Qabel kien ikun hemm persuna addetta mill-qorti biex tiggwida lin-nies fejn ikunu se jinstemgħu l-kawżi.

Huwa importanti li din il-persuna tibqa' tagħmel dan ix-xogħol għax illum il-ġurnata m'hemmx awli fissi ta' maġistrati u mħallfin.

Jiena diġa' kellimt lill- ministru dwar dan u qalli li kellu jitwaħħal bord bħal dak li jkun hemm fl- airport biex jindika fejn qegħdin l-awli, pero' dan il-bord s'issa għadu ma twaħħalx.

Illum kellna każ fejn it-tribunal industrijali ma żammx is-seduta tiegħu fl-awla fejn iżommha s-soltu imma uża l-awla li normalment juża l-Imħallef Arrigo għax inzerta spiċċa l-kawżi tiegħu pjuttost kmieni.

Dan ħoloq ħafna taħwid għax ħadd ma kien jaf fejn qiegħed dan it-tribunal industrijali.

Jiena ma naħsibx li minn xahar 'l hawn iċ-ċirkostanzi tbiddlu u allura nerġa' nappella lill-ministru biex sakemm isir dan il-bord jagħmel pressure mad-direttur u jekk hemm bżonn jordnalu biex dan l-uffiċċju jinfetaħ regolarment.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GAVIN GULIA: Safejn naf jien, din il-problema kienet ġiet solvuta ġimgħat ilu u suppost li qed ikun hemm persuna nkarigata biex tindika lin- nies fejn huma l-awli.

Ladarba l-Onor.

Austin Gatt qed jiġbidli l- attenzjoni li din il-persuna m'hijiex qiegħda tkun hemmhekk, inwiegħdu li se nivverifika dan mad-direttur ġenerali.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar.

ONOR.

JOE CASSAR: Problema oħra li teżisti hija li n-nies ma jiġux informati mill-ewwel meta ċerti kawżi ma jkunux se jsiru.

Jiena jidhirli li jekk ma jiġux informati fid-djar tagħhom, almenu għandhom jiġu informati meta jmorru l-qorti u mhux joqogħdu jistennew sigħat sħaħ għalxejn.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GAVIN GULIA: Fil-fatt din il-problema dejjem kienet teżisti.

Meta xi aġġudikant ikun indispost u l-amministrazzjoni tal-qorti tkun avżata minn qabel, din tieħu ħsieb li toħroġ avviż fuq il-gazzetti li l-kawża ġiet differita.

Naturalment jekk l-aġġudikant ikun indispost dik il-ġurnata stess jew l-amministrazzjoni tal-qorti tiġi informata tard, din ma tkunx f'pożizzjoni li tavża kmieni ħlief qabel il-bidu tas-seduta.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nixtieq nassigura lill-Ministru li filwaqt li sa xahar ilu r-regola kienet li dan l-uffiċċju jkun miftuħ u l-eċċezzjoni kienet li jkun magħluq, issa f'daqqa waħda r-regola saret l-eċċezzjoni u fil-fatt aktar qed ikun magħluq.

Dan jista' jixhdu kull avukat li bħali jkun il-qorti regolarment.

GĦalhekk nerġa' nenfasizza l-punt li semma l- Onor. Cassar, u ċioe' li qabel meta kont tidħol hemmhekk kont tingħata l- informazzjoni dwar is-seduta partikolari imma llum in-notice li titwaħħal barra l-awla ħafna drabi ma toħroġx qabel id-9.30 a.m. jew l-9.45 a.m. Jiena ma nagħti tort lil ħadd għal dan għax ħafna drabi jkun jiddependi miċ- ċirkostanzi pero' għandha ssir enfasi, għall-bżonn tal-pubbliku u anke ta' l-avukati li ħafna drabi ma jkunux jafu liema huma l-awli li qed jintużaw u fejn qegħdin il-maġistrati, li dak l-uffiċċju għandu jinżamm miftuħ regolarment.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Qed nieħu pjaċir li l-Onor.

Gatt fil-bidu qal li m'hemmx persuna li qed tieħu ħsieb dan l-uffiċċju u issa qed jgħid li din il-persuna ma tkunx hemmhekk regolarment.

Safejn naf jien, ir-regola ġenerali hi li l-persuna tkun qiegħda hemmhekk, pero' jekk qed issir xi eċċezzjoni rridu narawha.

ONOR.

AUSTIN GATT: Bir-rispett kollu, jiena ma ridtx inkun kontroversjali.

Anzi lill-Ministru faħħartu għall-idea li jagħmel bord u għedtlu li l-insistenza tiegħu ħadmet fil-bidu, pero' issa m'hijiex qed taħdem.

Jekk irrid inkun kontroversjali nibda ngħodd kull darba li din il- persuna ma tkunx qiegħda hemmhekk u ngħidlu li jmissu jistħi.

Li qed nipprova ngħid huwa li dan is-servizz kien tajjeb għall-pubbliku, għall- avukati u għal kulħadd u allura għandu jibqa' jingħata.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GAVIN GULIA: M'għandi xejn aktar x'inżid, Madam Speaker.

FINANZI U KUMMERĊ - AĠENZIJI TA' REKLAMAR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: B'riferenza għall-perijodu l-1 ta' Novembru 1997, sal-31 ta' Marzu 1998, u għad-dikasteru li għalih il-ministru hu responsabbli, jista' jagħti lista ta' aġenziji tar-reklamar użati, indikazzjoni tal-kampanji afdati lilhom; jgħid kemm intnefaq ma' kull aġenzija, kemm intnefaq f'kull waħda mill- mezzi tal-media li hawn Malta, jagħti lista ta' l-istamperiji, barra dik tal-gvern, li ġew użati, jagħti indikazzjoni ta' x'ġie stampat u kwantita' ta' l-istampar, jgħid kemm intnefaq ma' kull stamperija, jagħti lista ta' kumpanniji ta' l-iscanning li ġew użati u jgħid kemm intnefaq ma' kull kumpannija?

ONOR.

LEO BRINCAT (Ministru tal-Finanzi u Kummerċ): It-tagħrif mitlub qiegħed jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

VETTURI - TEST TAL-VRT

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid jekk waqt il-VRT huwiex se jiġi ttestjat l-alignment tar-roti, is-setting tal-beams tad-dawl, il-pressa fit-tyres tal-karozzi, l-emissjonijiet tal-vettura u r- rabta tal-brejkijiet b'mod elettroniku?

Jekk iva, dan ma jfissirx illi qabel ma karozza tgħaddi mit-test kull sid tal-karozza jrid jeħodha għal diversi testijiet f'garaxxijiet attrezzati apposta?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH (Ministru għat-Trasport u Portijiet): Jien informat li waqt il-VRT se jiġi ttestjat b'mod elettroniku l-logħob fil- vojt ta' l-isteering u s-suspension u mhux l-alignment tar-roti, is-setting tal-beams tad-dawl, ħafna affarijiet li għandhom x'jaqsmu mat-tyres imma mhux il-pressa, l-emissjonijiet tal-vettura, petrol jew diesel u kif jorbtu l-brejkijiet.

Nixtieq niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Interpellant li kull sid ta' vettura għandu l-obbligu li jara li l-vettura tiegħu dejjem tkun roadworthy u mhux biss meta tkun waslet għat-test.

Jien informat ukoll li jekk il- vettura tiġi serviced regolarment u ma jkollhiex xi inċident tat-traffiku, suppost li l-livell ta' manutenzjoni jkun aktar għoli milli kif se jiġi mitlub fil-VRT.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Jesmond Mugliett, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Madam Speaker, nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk ġietx iffissata data meta se jidħlu fis-seħħ dawn it-testijiet, kemm garaxxijiet se jkunu liċenzjati biex jagħmlu dawn it-testijiet u jekk hux se jkun hemm testijiet ta' axle loading fuq vetturi kbar?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Skond il-liġi li ressaqna, il-VRT se jidħol fis- seħħ fl-1 ta' Awissu għall-vetturi kummerċjali kollha u fl-aħħar ta' Settembru għall-karozzi kollha.

Għalissa għadna ma nafux kemm garaxxijiet se jiġu liċenzjati għax l-applikazzjonijiet għadhom miftuħin.

S'issa applikaw xi ħamsa min-nies u għad iridu jsiru t-testijiet neċessarji.

Il- mechanics u l-persuni l-oħra li għandhom x'jaqsmu mal-VRT iridu jattendu kors imħejji mil-Licensing Department.

Rigward it-test ta' l-axle dan se nagħmluh ukoll aktar 'il quddiem.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Borg, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO BORG: Madam Speaker, jista' l-Ministru jieħu passi biex l- Għawdxin ma jkollhomx għalfejn jiġu Malta biex jimlew l-applikazzjonijiet tal-VRT?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Is-suġġeriment li qed jagħmel sieħbi l-Onor.

Interpellant se nieħdu in konsiderazzjoni u nara x'jista' jsir.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Michael Bonnici, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk meta se jsir il-VRT huwiex se jintalab xi ħlas.

Qed nistaqsi dan għaliex jekk xi karozzi jinstabu li m'humiex aktar tajbin għat-triq u jiġu scrapped, tista' tinħoloq problema ambjentali.

Ġie kkonsidrat fejn se jintefgħu dawn il- karozzi?

Il-Ministru qiegħed jikkonsidra x'soluzzjoni tista' tinstab għal din il-problema?

X'se jiġri fil-każ ta' vintage cars?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Naturalment se jkun hemm ħlas u diġa' ntqal kemm se jkun dan il-ħlas.

Rigward il-vintage cars, il-ministru responsabbli mill-mużewijiet u mill-edukazzjoni diġa' ħareġ il-liċenzja għall-mużew fejn dawn se jinżammu.

Fil-fatt bdew għaddejjin it-taħdidiet mal-Malta Touring Club u bil-liġi li saret mill-amministrazzjoni preċedenti dawn il-karozzi se jkollhom ċerti eżenzjonijiet, fosthom mill-obbligu ta' l-użu tas-seat belt.

Dan għaliex ħafna minn dawn il-karozzi tant għandhom il-pilastru qiegħed lura li jekk tagħmel seat belt jista' jiġi m'għonqok u jifgak.

Dwar il-karozzi li jiġu scrapped qegħdin isiru taħditiet mal-ministeru responsabbli mill-ambjent ħalli naraw x'jista' jsir pero' dan ma jfissirx li l-karozzi l-antiki huma kollha ħżiena għax jiddependi wkoll minn kemm tieħu ħsiebhom.

Nixtieq ngħid li hawn ċerti garaxxijiet li diġa' applikaw biex iġibu makkinarju li jgħattan il-karozzi pero' għadna qed nistudjaw is-sistema.

(Interruzzjonijiet) Nafu li hi urġenti imma dan il-makkinarju jqum ħafna flus u jrid ċerti amenities u l-Gvern għadu qed jagħmel studju dwar din il- ħaġa.

Ma jfissirx li kull karozza li titla' t-test se tiġi scrapped.

Ħafna minn dawn il-karozzi jkunu jridu jbiddlu jew jirranġaw ċerti affarijiet pero' sfortunatament hawn Malta għandna nuqqas ta' spare parts.

Din il-problema rridu narawha għax il-konsumatur mhux qed ikun moqdi kif jixraq.

Fil-fatt għaddejjin diskussjonijiet ma' l-azjendi dwar l-ispare parts għax mhux sewwa li l-konsumatur jixtri karozza li tkun tqum l-eluf ta' liri - jew anke white goods - u mbagħad ma jsibx after sale service.

Hawn karozzi li ilhom garaged għal tmienja jew disa' xhur għar-raġuni li ma hawnx spare parts għalihom u l-unika soluzzjoni tkun li tikteb lid-ditta barra minn Malta.

Mhux sew li wara li tkun infaqt xi ¥16,000 f'karozza tispiċċa ma tużahiex għal tul ta' żmien għax ma ssibx spare parts għaliha.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għat-Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

GEORGE VELLA (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Avviż Legali Nru 158 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 dwar il- Kontroll ta' Kontenituri għal xorb mhux alkoħoliku.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ.

ONOR.

LEO BRINCAT: Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 159 ta' l-1998 - Direttiva mill-Ministru tal- Finanzi u Kummerċ għall-Ħruġ ta' ¥10,000,000 6.8% Stock tal-Gvern ta' Malta 2004 (IT-TIENI ĦRUĠ);

Avviż Legali Nru 160 ta' l-1998 - Direttiva mill-Ministru tal- Finanzi u Kummerċ għall-Ħruġ ta' ¥10,000,000 7.2% Stock tal-Gvern ta' Malta 2008 (IT-TIENI ĦRUĠ);

Avviż Legali Nru 161 ta' l-1998 - Direttiva mill-Ministru tal- Finanzi u Kummerċ għall-Ħruġ ta' ¥10,000,000 7.8% Stock tal-Gvern ta' Malta 2018 (L-EWWEL ĦRUĠ); u

Kopja tal-ftehim kollettiv iffirmat mal-Bank Ċentrali, l-MOBC, u l- Korporazzjoni Enemalta, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 15082.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

RIŻOLUZZJONI DWAR ENFITEWSI TEMPORANJA TA' MOLLIJIET, BINI U DRITT TA' RMIĠĠ FIL-BIRGU U L-ISLA LIL PORT COTTONERA LIMITED

Ikompli mill-20 ta' Ġunju, 1998.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi huwa in possession pero' għandu bżonn extension biex ikompli jinstema'.

ONOR.

LEO BRINCAT: Madam Speaker, nipproponi li l-Onor.

Joe Mizzi jkompli jinstema'.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Joe Mizzi jkompli jitkellem.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, naħseb li kulħadd jirrikonoxxi li l- Kottonera għandha storja li tmur lura ħafna snin.

Jiena twelidt ftit wara l-gwerra u s'intendi għext fil-Kottonera.

Dak iż-żmien l-iktar ħaġa importanti kienet li l-familji jkollhom min iġibilhom l-għajxien u li jkollhom fejn jgħixu.

Fis-snin ta' matul il-gwerra, ħafna bini kien iġġarraf u kien importanti li jitilgħu djar oħrajn biex in-nies ta' dawk l- akwati, li l-maġġoranza kbira tagħhom kienu ħaddiema, ikollhom fejn joqogħdu.

Gvern Laburista rrikonoxxa din il-problema u tella' ħafna bini f'San Ġwann t'Għuxa, fil-Mandraġġ tal-Birgu, f'Tal-Ħawli, fil-Kalkara, fl- Isla u anke fl-akwati tal-viċin, jiġifieri l-housing estates ta' Ħaż-Żabbar u l-Fgura.

GĦal dak iż-żmien dan il-bini kien komdu u ta nifs lil ħafna familji li kienu komdi joqogħdu f'żewġt ikmamar.

Pero' llum ma nistgħux ngħidu l-istess ħaġa.

Kien hemm ukoll il-fattur l-ieħor li n-nies riedu jaraw minn fejn se jkunu jistgħu jmantnu lill-familji tagħhom.

Dak iż-żmien waħda mill-iktar industriji importanti f'pajjiżna kienet it-Tarzna li kienet tgħajjex bosta familji Maltin u Għawdxin iżda n-nies ma tantx kienu konxji ta' l-ambjent u kien hemm il-bżonn li jiġu edukati.

Għalihom l-importanti kien li jkollhom biex jgħixu u jkollhom fejn joqogħdu.

Gvern Laburista rrikonoxxa wkoll il- fatt li hemm bżonn jinbnew xi skejjel sabiex it-tfal ikollhom ċans jitgħallmu u jimxu 'l quddiem.

Fi żmien il-gwerra ġara wkoll li ħafna nies telqu mill-Kottonera u ma reġgħux lura.

Imbagħad, forsi minħabba li l-kiri ta' dawn id-djar kien baxx, bdew jiġu ċerti familji fosthom familji bi problemi soċjali.

Dawn il- problemi baqgħu jikbru u aktar ma għadda ż-żmien aktar beda jkun hemm problemi soċjali.

F'dawk l-inħawi il-Gvern Laburista ta' dak iż-żmien irrikonoxxa dan il-fatt u beda jieħu l-passi neċessarji biex il-Kottonera terġa' tingħata l-ħajja, u kif diġa' semmejt, inbnew housing estates, toroq ġodda u skejjel biex it-tfal tal-Kottonera jkunu jistgħu jiġu edukati.

GĦalkemm saru ħafna affarijiet, in-nies tal-Kottonera bdew iħossu li kienu għadhom lura wisq komparati man-nies tan-naħa ta' fuq ta' Malta, speċjalment meta l-Gvern Nazzjonalista kien fil-gvern u kien jidher ċar li filwaqt li n-naħa ta' fuq ta' Malta kienet qed tingħata attenzjoni speċjali, in-naħa t'isfel ma kenitx qed tingħata daqshekk attenzjoni.

Ma kienx sewwa li ssir din l-inġustizzja ma' lokal bħall-Kottonera li ta tant lil pajjiżna.

Jidher li ma kienx biżżejjed li d-deputati jagħmlu pressjoni fi żmien l-għaxar snin ta' Gvern Nazzjonalista.

Kien hemm bżonn li n-nies tal-Kottonera jimbottaw lill-gvern biex jipprova jagħmel xi ħaġa fil- Kottonera.

Pero' bil-paroli biss ma stajna naslu mkien u allura wieħed ried jara kif lin-nies iġibhom konxji tal-problemi li kienu jeżistu fil- Kottonera u saħansitra tajna statistika ta' ċerti problemi li kien hemm.

Għall-bidu dawn ma ntlaqgħux tajjeb għax in-nies tal-Kottonera bdew jaħsbu li aħna stess qed insawtu lilna nfusna billi ngħidu ċerti affarijiet li ma tantx kienu sbieħ fuq in-nies tal-Kottonera.

Pero', ovvjament, aktar tard il-poplu nduna li dak li konna qed ngħidu ma konniex qed ngħiduh biex nikkalpestaw lilna nfusna imma biex inqumu fuq saqajna, nirrealizzaw li verament jeżistu l-problemi u naraw kif se nsolvuhom.

Nista' ngħid li bis- sehem ta' kulħadd il-poplu tal-Kottonera mbagħad ħareġ bi ħġaru biex huwa stess ikun front u mhux iħalli lil ħaddieħor jitkellem għalih.

Minn dak iż- żmien in-nies tal-Kottonera bdew joħorġu fil-beraħ u jitkellmu dwar il- problemi u x'hemm bżonn isir.

Bdiet issir pressjoni fuq il-Gvern Nazzjonalista ta' dak iż-żmien imma minkejja li dan qal li kien se jagħti attenzjoni speċjali lin-naħa ta' isfel ta' Malta, baqa' ma sar xejn.

Tant ma kien sar xejn, li fl-1992, meta reġgħet waslet l-elezzjoni, il-Partit Nazzjonalista għamilha aktar ċara li lill-Kottonera kien se jagħtiha attenzjoni speċjali u aktar nifs.

Imma minkejja din il-gimmick xorta ma sar xejn.

(Interruzzjonijiet) X'sar fl-aħħar ħames snin ta' Gvern Nazzjonalista?

Madam Speaker, aħna min-naħa tagħna bqajna nimbottaw, bqajna nagħmlu mistoqsijiet parlamentari u bqajna nagħmlu interventi parlamentari.

Nista' ngħid li saru interventi fil-Parlament minn deputati miż-żewġ naħat tal- Kamra li kienu ġejjin mill-Kottonera.

Anke deputati li dak iż-żmien kienu fil-gvern kienu jikkritikaw lill-amministrazzjoni gvern għax kienu jemmnu li ma kien veru xejn li l-gvern ried li l-Kottonera tingħata d-dinjita' li tixirqilha.

Minkejja li dan id-deputat li qed nirriferi għalih kien jaf li l-partit tiegħu fil-gvern kien qed jgħaddi biż-żmien lilu nnifsu kif ukoll lin-nies tal-Kottonera, xorta kien jagħmel l-almu tiegħu u jistaqsi domandi, pero' mit-tweġibiet li kien jingħata jidher ċar li ma kienx jingħata widen.

Nista' ngħid li minn din in-naħa sar l-istess għax taħt l- amministrazzjoni preċedenti 65% tal-mistoqsijiet li kienu jsiru minni kienu kollha dwar il-Kottonera.

Bdejna nagħmlu l-interventi, in-nies taw sehemhom billi bdew jitkellmu fuq il-mezzi tax-xandir u bdiet issir pressure fuq il-gvern.

Pero' minkejja dan kollu, minflok li l-gvern beda jagħti widen, beda jsir logħob minn taħt biex jipprovaw jimminaw lil dawk li kienu qed jitkellmu għad-drittijiet tal-Kottonera.

Nista' ngħid, per eżempju, li meta kien hemm kwestjonijiet li għandhom x'jaqsmu mal-grit blasting fid-Drydocks, minflok li żammew ma' din in-naħa għax bdejna niġġieldu għan-nies, speċjalment għar-residenti ta' l-Isla, qalu li lill- istess residenti ta' l-Isla konna qed ngħadduhom biż-żmien u anke li xewwixna kontra.

Jien niftakar minn liema battalja għaddejt meta tkellimt fuq il-grit blasting!

Kienu saħansitra ħarġu all out kontra tiegħi personalment.

(Interruzzjonijiet) Jiena jiddispjaċini meta tiġbidli l- attenzjoni għax ngħid il-kelma "tiegħi".

Jien irrid nuri kemm verament intom preġudikati kontra n-naħa t'isfel ta' Malta.

Intom issejħuli "tal- Kottonera" u dan ma tagħmluhx biex tfaħħruni iżda biex tipprovaw tmaqdruni anke sempliċement għall-mod kif nitkellem.

M'għandix dritt nitkellem?

(Interruzzjonijiet) Billi ngħid "tiegħi" m'hijiex xi ħaġa li tikkuljunani!

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Austin Gatt hekk qed jipprova jagħmel, imma dan jipprova jikkuljuna lil kulħadd!

Biex taraw kemm il-Partit Nazzjonalista jħobbhom lin-nies tal-Kottonera!

Madam Speker, tajjeb ngħid ukoll li meta jien kont intervenejt fuq ix- xibka li kien hemm fuq il-ħajt tal-baċir numru 1 - kienet saret xibka li kienet qed tkerrah dik l-area kollha u tlabt biex jittieħdu passi dwarha mill-pulizija - kont ġejt ikkuljunat.

Dak iż-żmien ma tteħdux passi mill- pulizija u niftakar li tad-Dockyard kienu bagħtu għalija, iddiskutejna l- kwestjoni flimkien u dik ix-xibka tneħħiet.

Pero' jekk tikkompara dakinhar mal-lum, x'issib?

Ftit ġranet ilu meta kien qed isir xogħol ta' preparazzjoni biex jaqa' l-ħajt tal-baċir numru 1, kien hemm xi ħadd li bagħat lill-pulizija biex iwaqqfu x-xogħol.

Ara kif isiru l-affarijiet!

Meta jiena tlabt biex jittieħdu passi u kien hemm raġuni għaliex dan isir, ma ttieħdu l-ebda passi.

Illum li m'hemmx raġuni għaliex jittieħdu xi passi - għax kulma kien qed isir kienu preparamenti biex aktar 'il quddiem iċ-ċint ikun jista' jaqa' u biex jitneħħa l-cable - bagħtu lill-pulizija, lil ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar u tal-Labour Office biex iwaqqfu x- xogħol!

Dan qed ngħidu biex taraw l-ipokrezija!

(Interruzzjonijiet) Il- punt hu li qabel ma waqqfu xejn u llum waqqfu kollox!

(Interruzzjonijiet) Jiena mhux qed inwaħħal fil-Planning Authority, anzi nirringrazzjaha li ħadet passi daqshekk malajr, tant li sa l-aħħar ta' dan ix-xahar għandu joħroġ il-permess biex il-ħajt ikun jista' jaqa'.

Imma jien qed ngħid kif kienet timxi l-oppożizzjoni meta kienet fil-gvern.

Madam Speaker, f'Jannar ta' l-1996 kont staqsejt jekk kenux saru diskussjonijiet dwar il-baċir numru 1 u l-ex-Ministru Dalli kien qalli li d- diskussjonijiet kienu għadhom se jibdew.

Mela kif tista' tiġi hawn b'wiċċek minn quddiem u tgħid li kont diġa' rranġajt biex il-baċir numru 1 jitneħħa minn hemm?!

Dawn l-affarijiet lanqas jitwemmnu!

Aktar minn hekk, imbagħad, meta waslet l-elezzjoni għamlu l-pjanti imma d- diskussjonijiet kienu għadhom lanqas bdew!

Iżda l-isbaħ waħda kienet meta f'Ġunju ta' l-1995 il-Planning Authority għamlet seminar dwar il-Grand Harbour local plan li għalih kienu mistednin il-kunsilli lokali u d- deputati ta' dawk l-akwati.

F'dan is-seminar kienu saru diversi workshops fuq għadd ta' topics, fosthom housing and community facilities, tourism and recreation, urban conservation and listed buildings, transportation and industry and the port.

Niftakar li konna nqsamna fi gruppi u jien spiċċajt mal-grupp tat- transportation and industry and the port għax fis-sezzjonijiet l-oħrajn kien hemm nies biżżejjed.

Kien hemm kemm membri parlamentari kif ukoll membri tal-kunsilli u peress li kienu jafu li jien inħobb ħafna l-baħar - kont naħdem bħala fizzjal, ngħix ħdejn il-baħar u għandi l-uffiċċju tiegħi ħdejn il-baħar - ħassew li stajt nagħti aktar kontribut f'dan il-qasam.

F'dan il-kumitat kien hemm żewġ persuni mill-Planning Authority, is- segretarju tal-kunsill lokali ta' Bormla, wieħed mill-kunsilliera tax- Xgħajra, jiena, u aktar tard kien daħal l-Onor.

Cilia.

Konna tkellimna proprju fuq l-area tal-Birgu u għedna li m'huwiex sewwa illi n-naħa tal- Belt hija intiża li tiġi żviluppata għat-turiżmu filwaqt li n-naħa tal- Kottonera qed tiġi żviluppata għall-industrija kummerċjali u għalhekk ridna naraw x'nagħmlu biex nattiraw it-turiżmu u nagħtu ħajja ġdida lill- Kottonera.

Minn hemmhekk ħarġet l-idea ta' jekk għandniex niżviluppaw yacht marina.

Meta għadda ftit taż-żmien bdiet issir boat show li għaliha attendejna jiena, l-Onor.

Debono Grech, is-sindku tal-Birgu u l-Prim Ministru.

Fil- fehma tal-Partit Laburista kien ħareġ ċar li f'dik l-area kellha ssir yacht marina.

Qed insemmi l-boat show għax f'dan il-Parlament kienet saret riferenza għaliha u ntqal li bdejnieha aħna u mbagħad spiċċat fix-xejn.

GĦalhekk tajjeb li ngħid x'ġiegħel li din il-boat show tispiċċa.

Niftakar li waqt li kienet qed issir il-boat show kien hemm xi ħadd illi kellu ż- żwiemel in-naħa ta' Sant' Anġlu.

Tant kienu jixtiequ jagħtu dehra sabiħa lil dik in-naħa li ħallew lin-nies jidħlu u jrabbu ż-żwiemel hemmhekk!

Din hi l-ipokrezija!

Waqt din il-boat show sid iż-żwiemel kien ikun irid joħroġ u peress li kien ħabib ta' xi ħadd tal-qalba, ta' xi ex-ministru li m'hemmx għalfejn insemmih, kellu l-power li jidħol bil-vann u jagħmel li jrid.

Ġieli kien anke jċempel lill-Prim Ministru biex juri kemm kellu saħħa u kien joqgħod jhedded lil tal-boat show.

Għalhekk din spiċċat biex ma saritx aktar.

Mhux talli hekk, talli l-istess ministru li dan l-individwu kien jagħmel l- arja bih, kien jaf illi dan il-bniedem ma kellu l-ebda titlu fuq dak il- bini u allura wiegħdu li kien se jġibulu.

Fi kliem ieħor dan l-ex-ministru dendel karrotta quddiem dan l-individwu, ħallihielu sa l-elezzjoni li għaddiet u mbagħad spiċċa b'xejn.

Jiġifieri dan l-ex-ministru anke lil ta' madwaru nganna, aħseb u ara lill-maġġoranza assoluta li hija Laburista!

X'għamilna aħna f'dawn il-ftit xhur li ilna fil-gvern?

Aħna rajna bis- serjeta' x'hemm bżonn isir, ridna li jiġi kkonsultat kulħadd, ridna li jidħlu nies speċjalizzati fuq ċerti affarijiet u ridna li jkun hemm nies kemm min-naħa tal-Kottonera kif ukoll minn inħawi oħrajn li jistgħu jaraw l- affarijiet b'mod differenti milli narawhom aħna.

U x'ġara?

Niftakar illi kien ġie maħluq planning council għan-naħa tas-south ta' Malta u naturalment il-Kottonera kienet parti minnu.

L-ewwelnett tajjeb li ngħid li f'dan il-kunsill jiena kont qed nirrappreżenta lill-membri parlamentari tan-naħa t'isfel pero' kien hemm oħrajn li kellhom x'jaqsmu direttament ma' diversi xogħlijiet oħra, bħall-aspett soċjali u l-infrastruttura.

Dan il- planning council beda jikkoordina billi qabbad nies speċjalizzati fuq diversi oqsma, iltaqa' mal-kunsilli lokali u ma' l-għaqdiet kollha li hemm fil-Kottonera, kemm politiċi kif ukoll reliġjużi, sema' x'kellhom xi jgħidu, staqsihom x'jixtiequ u xi żvilupp hemm bżonn li jsir u wara li flimkien daħlu fid-dettall magħhom, saru diversi studji u ħareġ rapport.

F'dan ir-rapport li ħareġ m'ilux hemm il-pedament ta' kif jista' jsir ix- xogħol fil-Kottonera u fin-naħa tas-south ta' Malta, u x'inhuma l- prijoritajiet.

Waħda minn dawn il-prijoritajiet hija l-yacht marina tal-Birgu.

Dawn l- esperti rrikonoxxew li l-privat għandu jkun imdaħħal f'din il-yacht marina.

Dan irrikonoxxieh ukoll il-Partit Nazzjonalista fil-gvern meta fl-1993 il- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi ta' dak iż-żmien, f'risposta għal mistoqsija parlamentari li saritlu, kien qal li jaqbel li s-settur privat u mhux inqas ir-residenti tal-Kottonera, għandhom joħolqu l-ambjent u l- inizjattivi u għal investiment f'negozju fil-qasam tat-turiżmu.

Hawnhekk jidher ċar illi anke huma kienu jemmnu li bilfors irid ikun imdaħħal il- privat biex ikun jista' jsir żvilupp hemmhekk.

Pero' minkejja dan il-ħafna kliem ma sar xejn.

Dawn kienu qed jitkellmu dwar ċerti żviluppi li kellhom isiru bħal, per eżempju, is-son et lumière fil-ground tal-football ta' l- Isla.

Imma meta aħna ġejna biex niddiskutu din ir-riżoluzzjoni għax inqatgħet parti mill-art, rajna bis-serjeta' d-drittijiet u l-bżonnijiet tan-nies tal-Kottonera.

(Interruzzjonijiet) Meta kontu intom fil-gvern ma missitkomx il-kuxjenza u din kontu se teħduha!

Din hi l-ipokrezija!

Kemm ftaħru fil-Parlament li ħadu ħsieb il-Kottonera u li għamlu kumitat għar- rijabilitazzjoni tagħha!

Imma anke hawnhekk daħku bin-nies tal-Kottonera.

Meta jiena għamilt mistoqsija parlamentari dwar kemm ġew ivvotati flus fl- 1995 u x'intnefaq għar-rijabilitazzjoni tal-Kottonera, ir-risposta li ngħatajt kienet:

"L-ispejjeż għall-amministrazzjoni ta' l-uffiċċju kienu ta' ¥7,344, l- ispejjeż ta' pjanti u survey fuq Pjazza Santa Margerita kienu ta' ¥122, l-ispejjeż ta' materjal u kiri ta' makkinarju fuq it-tindif tas- swar kienu ta' ¥1,238, il-pagi ta' staff tekniku u industrijali kienu ta' ¥60,838.".

Dawn suppost li ntnefqu mis-somma ta' ¥250,000.

L-ipokrezija hija li anke f'din ir-risposta hemm il-gideb għax meta erġajt għamilt mistoqsija biex inkun naf eżatt x'kienu l-proġetti involuti ħalli naraw fiex intnefqu l- flus, ir-risposta li ngħatajt kienet:

".... pjan tajjeb għal Pjazza Santa Margerita f'Bormla li għalih intefqu ¥122, tindif ġenerali tas-swar tal-lokalitajiet kollha u bidu tat-tindif taċ-ċimiterju fit-Triq il-Missjoni Taljana fil-Kalkara.".

Dawn kienu l-affarijiet li saru!

Mela ma kien veru xejn li sar tindif ġenerali tas-swar.

Dawk il-flus kienu ntnefqu f'makkinarju li bih ħadmu illegalment fil-ġnien tal-Kalkara biex minħabba pika ta' xi ħadd jgħidu illi hemmhekk sar ċimiterju.

Mela ħadmu illegalment, il-flus nefquhom fl- apparat li użaw u fir-risposta li taw ġabu skuża illi l-flus intnefqu għat- tindif tas-swar!

B'dan il-mod ipprovaw jgħadduna biż-żmien lilna tal- Kottonera!

Dawn ir-risposti tawhomlna huma stess u ħadd ma jista' jaħrab minnhom.

Għalhekk, Madam Speaker, jiena nistaqsihom: Intom veru tridu li jsir dan il-proġett?

(Interruzzjonijiet) Ma tarax!

Mhux jien biss persważ li intom kontu se toħolqu xi skuża, imma anke l-Onor.

Membru li kien magħkom ammetta li kien jaf illi se tagħmlu xi ħaġa għax mhux veru li tridu li jsir il-proġett tal-Kottonera.

Ara aħna, wara li sar l-istudju li kellu jsir u wara li saru l-konsultazzjonijiet ma' kulħadd, għamilna pedament u għandna t-time-frames biex ix-xogħol jibda jsir.

Din hija s-serjeta'!

Mhux ma tafx minn fejn se tibda u ma tafx fejn se tispiċċa!

U waqt li konna qegħdin nagħmlu l-pedamenti sibna biss oppożizzjoni xxewwex lin-nies u tgħidilhom li l-gvern tagħhom abbandunahom, qed jgħaddihom biż-żmien u m'hu qed jagħmel xejn.

U minkejja li n-nies tal-Kottonera kienu jafu li qed isir dak l-istudju u qed isiru l-konsultazzjonijiet biex l-affarijiet isiru bis-serjeta', minħabba dik il-propaganda qarrieqa li għadhom jagħmlu, daħħlulhom f'moħħhom id-dubju dwar il-proġetti li kellu l-Gvern Laburista għall-Kottonera.

U għaliex issa ġejna għar-realta' u dik il-propaganda qarrieqa se tibqa' f'wiċċhom, raw kif sabu skuża biex jimminaw l-ewwel proġett li verament se jagħti ħajja lill-Kottonera.

Dawn huma r- realtajiet!

X'ma għamilniex aħna?

Ħalli nikkompara ż-żmien meta kienu huma fil-gvern ma' meta tlajna aħna.

Veru li taħt l-amministrazzjoni Nazzjonalista kien hemm klikek illi għax kellhom il-barka ta' xi ministri kienu daħlu fl-għases, qalbu l-bankijiet, sawtu u ferew lin-nies u ħadd ma kien jista' għalihom?

Nistaqsi lin-nies tal-Kottonera: Veru jew le dan li qed ngħid?

Dawn l-affarijiet qegħdin isiru llum?

Il-Gvern Laburista qiegħed jagħti riħ lill-kriminali biex jagħmlu dawn l-affarijiet?

Illum m'hu qed isir xejn minn dan.

Din hi s- serjeta' ta' Gvern Laburista.

Aħna verament irridu s-serjeta' f'pajjiżna u rridu li l-Kottonera tingħata l-ġieh illi jixirqilha.

Aħna ma rridux li jkun hemm xi erba' bulijiet ta' xi ex-ministru jħarbtu kull festa li ssir fil-Kottonera għax jaħsbu li jistgħu jagħmlu li jridu!

(Interruzzjonijiet) Ħalli ngħidlek f'liema sitwazzjoni konna għax jekk hawn wieħed illi jista' jitkellem bil-provi huwa proprju jien.

Jien niftakar li n-nies tal-Kottonera ma setgħux joqogħdu b'din il- klikka ta' nies li kienu drogati, jagħmlu li jridu fil-beraħ u ħadd ma kien jista' għalihom.

Fil-fatt kemm-il darba kont kellimt lill-ministru konċernat dwarhom pero' qatt ma sar xejn.

Imbagħad kien hemm ministru ieħor illi kien ħa ċerti passi imma bqajna fejn konna.

L-isbaħ waħda mbagħad kienet meta darba f'dan il-Parlament kont informajt lill-ministru bit-traffikar tad-droga u logħob klandestin li kien qed isir f'ċertu każin u l-għada fil-għodu xi ħadd ġie jistaqsini jekk mortx nirrapporta lil xi ħadd.

Mela fid-9.00 p.m. niġi nitkellem hawnhekk u l-għada fit-8.00 a.m. jiġu jgħiduli b'dawn l-affarijiet!

Jien spiċċajt biex tlift il-fiduċja u ma kellix metodu ieħor x'nuża biex nipprova nnaqqas dan il-vizzju mill- Kottonera.

GĦalhekk ġejt f'dan il-Parlament, semmejt l-ismijiet ta' dawn in-nies u għedt fejn ikunu u kollox.

Kienu ġew ikellmuni anke l-kappillani u qaluli biex nagħmel id-dover tiegħi għall-benefiċċju tal-pajjiż, u jiena hekk għamilt.

Imma xi ġrali?

Niftakar li meta kont f'laqgħa tal-grupp parlamentari marru għall-għarrieda d-dar tiegħi u pprovaw jitfgħuli l-bieb il-ġewwa.

Fosthom kien hemm id-driver ta' ex-ministru.

Dak inhar il- Bambin ħabbni għax pulizija tat-traffic li kien qed iġibli l-aġenda tal- Parlament għarafhom u telqu.

Imma jiena batejt u għal snin twal jiena u l- familja tiegħi għaddejna minn trawma għax it-tifla li kienet ta' eta' żgħira kienet se taqbeż minn fuq il-bejt, ma kienet titkellem ma' ħadd, ma setgħetx tmur skola u ma setgħet tagħmel xejn.

Dak li ħadt jien!

Dak li ħadu n-nies tal-Kottonera fi żmien Gvern Nazzjonalista!

Pero' kien hemm aktar minn hekk u minkejja dan kollu bqajt għaddej.

Baqgħu jhedduni u kelli niġi fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż u nressaq każ ta' ksur ta' privileġġ.

Għax tkellimt f'dan il-Parlament ġew isawtuni fil- festa u baqgħu jheddu lili u lill-familja tiegħi.

F'din is-sitwazzjoni spiċċat il-familja tiegħi, u dan kien prima facie ksur ta' privileġġ.

Imma l-partit fil-gvern li kien jemmen fis-serjeta' ħalla dan il-ksur ta' privileġġ jaqa' u ma ressqux minkejja li sar rapport u kien hemm anke evidenza u minkejja li f'dan il-Parlament ġie aċċettat illi dawn l- affarijiet verament saru.

Din hi s-serjeta'!

Minn dan kollu għaddejna fil- Kottonera!

U dan mhux in-nies tal-Kottonera biss jixhduh imma nista' nixhdu jien ukoll!

F'din is-sitwazzjoni wassluna.

X'jibqa' fik imbagħad meta terġa' tisma' lill-Partit Nazzjonalista, illum fl-oppożizzjoni, jitkellem b'mod daqstant ipokrita f'dan il-Parlament!

Jiena nsemmi bil-provi dak li kien qiegħed jiġri u nerġa' nistaqsi lin-nies tal-Kottonera: Veru jew le li ftit snin ilu, fi żmien il-Gvern Nazzjonalista, kien hawn min kien imur fl-għassa ta' Bormla, jaqleb il- bankijiet, jhedded u jsawwat lin-nies ta' l-affari tagħhom għax ikunu qed jaqraw "l-orizzont"?

X'differenza llum!

Il-Partit Laburista fil-gvern m'huwiex qed iħalli dawn l-affarijiet jiġru u qed idaħħal is-serjeta' u d- dixxiplina fil-pajjiż kollu imma peress li din ma tantx tingħoġob qed ikun hemm reazzjoni min-naħa ta' l-oppożizzjoni li qiegħda xxewwex lill-poplu kontra l-gvern li qed jipprova jagħmel il-ġid lil pajjiżna.

F'din is- sitwazzjoni qed jipprovaw jerġgħu jġibuna pero' naċċertahom illi mhux se jirnexxilhom.

Ħalli nsemmi ipokrezija oħra.

Fi żmienhom kellhom ċans juru li m'humiex ipokriti.

Hawnhekk qed nirriferi għaż-żmien meta fis-Sedja kien hawn l- Onor.Gonzi.

Se nitkellem dwar l-iscrapyard tal-Kalkara.

Kienu qalu li lill- Kottonera jridu jagħtuha dehra sabiħa.

Jiena nistaqsi: Għaliex wara li xbajt nagħmel diversi mistoqsijiet dwar l-iscrapyard tal-Kalkara u ġbidilnilkom l-attenzjoni li kontu se tagħmlu miżbla, fl-1992 ħriġtu l- permess?

Ara kemm kontu iprokriti!

Dan kellkom ċans iżżommuh imma intom ipokriti u l-permess ħriġtuh.Issa qegħdin tgħidu li dik l-iscrapyard kienet qed tkerrah!

Issa qed tipprovaw titfgħuha fuq il-Gvern Laburista qisu għamilha hu!

Dawn l-affarijiet ma jitwemmnux.

THE DEPUTY SPEAKER (L-Onor.

Michael Bonnici): Ippermettili, Onorevoli.

Skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

ONOR.

LEO BRINCAT: Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Joe Mizzi jkompli jitkellem.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

JOE MIZZI: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra.

Kif diġa' għedt, minbarra x-xogħol li għamel il-planning council, il- ministri ħadu l-inizjattiva li jifformaw il-Cottonera community development biex flimkien jaraw kif jistgħu jikkoordinaw ħalli verament iseħħu ċerti affarijiet fil-Kottonera.

Tajjeb illi ngħid illi wieħed mill-fatturi illi ħareġ dan l-aħħar kien il-ftehim bejn il-Maltacom u l-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali biex fl-iskejjel jiġi introdott l- Internet.

Fil-fatt l-iskejjel kollha primarji u sekondarji fil-Kottonera se jkunu l-ewwel illi jgawdu minn dan is-servizz u dan juri impenn serju bil-fatti u mhux bil-paroli.

Madam Speaker, jidher ċar illi wasal iż-żmien li dawn il-proġetti jibdew iseħħu, biex il-Kottonera tingħata attenzjoni, biex l-edukazzjoni tingħata spinta, biex jidħlu d-dixxiplina u s-serjeta' u biex nuru li l-Kottonera hija kapaċi aktar minn areas oħrajn.

L-unika problema hija li għandna qalbna tajba u allura ħaddieħor jista' jipprova jabbuża minna u jgħaddina biż-żmien.

Ma jistax ikun li nibqgħu naċċettaw dawn l-affarijiet.

Aħna nibqgħu qalbna tajba u ngħinu lil dak li jkun, imma lil min jipprova jagħtina bis-sieq ma nistgħux nibqgħu ngħidulu "prosit".

In-nies tal- Kottonera diġa' bdew jisħtu lill-oppożizzjoni għax din minflok li rat kif għamlet biex lill-Kottonera tagħtiha dak li jixirqilha, bdiet tostakola biex ma tħallix ix-xogħol jibda.

Hemm ħafna affarijiet oħra li nixtieq insemmi imma m'iniex f'pożizzjoni li nagħmel dan għaliex jiena, bħala wieħed li noqgħod il-Kottonera, batejt ħafna, b'mod speċjali fl-għaxar snin li l-Partit Nazzjonalista kien fil- gvern.

Biżżejjed ngħid li meta dawn bnew appartamenti ġodda minflok li raw kif se jintegraw lil ċerti nies bi problemi ma' nies oħra bla problemi biex jipprovaw itejbu l-aspett soċjali, għamlu bil-kontra u ħolqu aktar problemi soċjali!

(Interruzzjonijiet) Anke sidien tal-każini Nazzjonalisti tal- lokalitajiet ġew jiġġieldu magħkom għax minflok li kontu qegħdin tgħinuna, kontu se tkissruna soċjalment.

Jien nista' naħlef illi l-kumitati tagħkom stess kienu jgħiduli biex insemmi dawn l-affarijiet fil-Parlament u ngħid kif se tkissru soċjalment il-lokalitajiet tal-Kottonera u li intom stess se toħolqu problemi soċjali.

Jien niftakar lil sieħbi tan-naħa l-oħra jgħid li m'huwiex veru li l-Partit Nazzjonalista ried isolvi l-problemi li jeżistu fil-Kottonera imma ried ikissirha aktar.

U hekk għamel.

Minflok li ra kif jagħmel biex isolvi l-problemi li diġa' kienu jeżistu, ħoloq problemi soċjali oħra!

U llum jiġi hawn f'dan il-Parlament u jipprova juri li hu d-difensur tagħna!

Sur President, jiena ngħidilhom li jekk qed jaħsbu li n-nies tal- Kottonera huma mzazen, allura sejrin żbaljati.

In-nies tal-Kottonera jafu li l-Partit Nazzjonalista kien dejjem kontrihom, għadu kontrihom u se jibqa' jagħmel minn kollox biex hemmhekk ma jsirx żvilupp.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Sur President, l-ewwelnett nixtieq ngħid illi ħadt pjaċir ħafna nisma' lill-Ministru Mizzi jitkellem fuq il-Kottonera għax tkellem minn qalbu.

Għalkemm jiena m'iniex mill-Kottonera, għamilt erba' snin naħdem hemm u nista' ngħid li dawn in-nies ilhom ibatu minn problemi soċjali, minn problemi ta' infrastruttura u problemi oħrajn.

U s-south ta' Malta, b'mod partikolari l-Kottonera, jixraqlu ħafna aħjar.

Nibda biex niddikjara illi jiena minn qalbi se nivvota favur din ir- riżoluzzjoni għax minbarra li għandi fiduċja kbira f'dak illi se jsir fil- Kottonera u għandi fiduċja fil-Partit Laburista li qed imexxi l-gvern.

Ngħid ukoll li l-Partit Laburista għandu l-fiduċja assoluta tal-poplu Malti li dehret bl-aktar mod sħiħ b'maġġoranza ta' 8,000 vot fl-aħħar elezzjoni.

Jien inħossni kburi illi wara sena u tmien xhur ta' tmexxija ta' Gvern Laburista konna kapaċi ma nħallux il-P2 u l-mażuneriji jiġu jinvestu hawn Malta u jeħdulna flusna.

Din hi l-għira ta' l-oppożizzjoni!

Aħna wara snin twal ta' raqda taħt diversi gvernijiet ġibna nies serji Amerikani.

Hawn qiegħda l-ipokrezija ta' l-Onor.

Fenech Adami li l-bieraħ stess reġa' qal illi kif ikollu ċ-ċans - naċċertah illi għadu 'l bogħod biex jieħu dan iċ-ċans - jerġa' jkompli x-xogħol f'Chambrai.

Imma kif ma jistħix?

Sur President, meta wieħed janalizza l-kuntratt illi għandna quddiemna u jikkomparah mal-kuntratt ta' Chambrai, jara r-rights li żammejna aħna u l- ipokrezija tan-naħa l-oħra.

Huna tkażaw kif tajna ċ-ċens għal 99 sena meta huma ħallew persuni jidħlu Chambrai mingħajr l-ebda dritt.

Semmew ukoll l-aċċess.

Xi ngħidu għall-aċċess għal Chambrai?

Jekk tkun dilettant ta' l-istorja lanqas tista' tidħol tittawwal lis-swar għax dan id- dritt lill-poplu Malti neħħewhulu!

Dik hi l-ipokrezija Nazzjonalista!

Allura meta tħares lura bilfors tgħid: Imma għaliex din l-oppożizzjoni kollha?!

GĦaliex filli qed jaqblu mal-proġett u filli m'humiex jaqblu mal- kontenut tal-kuntratt?

X'impenn jista' jkollhom meta qabel l-elezzjoni lanqas indenjaw ruħhom jippreżentaw budget?

Fl-aħħar snin ta' amministrazzjoni Nazzjonalista l-economic growth kien ta' 10%, iżda minkejja d-dejn kollu li sibna aħna kellna economic growth ħafna ikbar minn hekk.

Din hi r-realta'.

Niġi issa għall-ftaħir tan-Nazzjonalisti dwar kemm mexxew b'mod tajjeb.

Anzi issa l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jistqarr illi saru xi żbalji, għalkemm m'huwiex jammetti l-ħniżrijiet illi saru.

(Interruzzjonijiet) Għandhom raġun il-Laburisti jibżgħu joħolmu li xi darba jista' jkun hemm il- Partit Nazzjonalista fil-gvern għax ikun hawn tbatijiet, transfers vendikattivi u arroganza sħiħa ta' diversi politikanti - anke dawk li m'humiex ministri - li jidħlu fl-uffiċini, jheddu lil-Laburisti u jitfgħuhom fi kmamar iżolati.

Jiena, li llum għandi pjaċir ngħid illi qiegħed hawn inwassal il-leħen ta' dawn il-Laburisti, ukoll kont vittma ta' ċerti azzjonijiet taħt Gvern Nazzjonalista.

Għall-kuntrarju, f'sena u nofs ta' Gvern Laburista tajna l-ikbar xhieda ta' kemm aħna gvern serju.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Ippermettili ftit, Onorevoli.

Nitlob lill-usher biex dak l-individwu ma jitħalliex jaqsam il-Kamra darb'oħra.

Kompli, Onorevoli Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: L-Onor.

Alfred Sant u n-nies tiegħu mhux talli m'għamlux hekk, talli l-akbar pampaluni Nazzjonalisti u sħabhom li jmexxu d- dipartimenti għadhom hemm.

U hekk għandu jkun jekk jagħmlu xogħlhom u ma jweġġgħux lin-nies tagħna.

L-Onor.

Fenech Adami u sħabu jmisshom jiddikjaraw pubblikament li meta jkunu fil-gvern ma jagħmlux vendikazzjonijiet u ma jagħmlux transfers!

Aħna din għamilnieha, u għamilnieha bil-fatti!

(Interruzzjonjiet) Lill-Onor.

Vassallo ngħidlu li r-riżultat ta' l-azzjonijiet tan-Nazzjonalisti qed joħroġ mid-deċiżjonijiet li qed jittieħdu fil-qorti.

Dawn tajjeb jaqrahom u issa dawn anke fil- gazzetti tagħhom qegħdin jidhru għax hemm min jemmen illi l-affarijiet hekk għandhom isiru.

Dawn huma l-qżiżati u d-dardir li sar mill- amministrazzjoni Nazzjonalista fil-konfront ta' ħaddiema Laburisti, sentenzi li llum ħadd ma jista' jattakkahom.

(Interruzzjonijiet) Ħallini nkompli, Onorevoli Borg.

Iż-żejt dejjem jitla' f'wiċċ l-ilma, u baqa' żejt x'jitla'!

(Interruzzjonijiet) Issa qed tgħidu li intom ippreparati għax għandkom l-issue groups u qed tersqu lejn il-poplu.

Issa ndunajtu li għandkom tkellmuh lill-poplu!

Qabel lanqas tersqu lejh ma kontu.

Ma tafux illi għadkom kemm ħriġtu minn sfiduċja assoluta tal-poplu Malti u Għawdxi?

Il-poplu kien ċar fir-riżultat tiegħu, u dan qed jiġi rifless ukoll fil- Gvern Laburista li f'qasir żmien wasal biex jibda joħloq proġetti li se jagħtu nifs qawwi lill-poplu tal-Kottonera.

Issa bl-investiment li hemm maħsub se jkun hemm impjieg dirett għan-nies tal-Kottonera għaliex filwaqt li taħt gvernijiet Nazzjonalisti mhux talli ma kenux jieħdu ħsiebhom ...

Fil-Kottonera kien hemm il-problema tad-droga, tal-qgħad, tal-housing u kull tip ta' problema oħra!

U issa li għandna dan iċ-ċans biex nirranġaw is-sitwazzjoni, l-arroganza Nazzjonalista fl-oppożizzjoni wkoll qed tkun fl- aqwa tagħha!

Din hi r-realta', u tajjeb li l-poplu Malti jkun jaf x'inhu jsir f'dan il-Parlament.

Aħna qegħdin ngħidu li, notwithstanding li l-qagħda finanzjarja hija diżastruża u li qed nagħmlu minn kollox biex nissetiljaw dawn id-djun kbar illi ħallew lill-kaxxa ta' Malta, ġibna investiment dirett Amerikan illi huwa kommess li fi żmien sentejn jippompja ¥6 miljun.

Imma dawn qed jgħidu "le" għal dawn is-¥6 miljun għax m'humiex jaqblu maċ-ċens!

L-ewwel ma kenux qed jaqblu ma' l-aċċess u issa m'humiex qed jaqblu maċ-ċens!

Daqshekk taħraqhom qalbhom għan-nies tal-Kottonera u daqshekk iħobbuhom!

Mela ħalli ngħid kif kienu jagħmlu l-kuntratti meta kienu fil-gvern huma.

F'disa' snin u nofs dawn qatt ma ġabu investiment ieħor ħlief ta' Chambrai u l-uniku investiment barrani kien ta' Taljan li, wara, l-Onor.

Fenech Adami nduna li kien membru tal-P2.

Barra minn hekk, dawk li huma involuti f'Chambrai huma nies magħrufin bl-aktar mod qawwi għat-twemmin Nazzjonalista tagħhom u nafu wkoll illi wħud minnhom għandhom a very shady character, biex ma ngħidx affarijiet oħra.

Għalhekk jiena għedt li ż-żejt għad ikompli jitla' f'wiċċ l-ilma.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Onorevoli Edwin Vassallo, jekk jogħġbok tinterrompix.

Kompli, Onorevoli Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Sur President, qed jgħidu li dan il-kuntratt huwa ħażin.

Jien hawnhekk għandi kopja ta' diversi kuntratti li saru dwar postijiet oħra, fosthom kuntratt ta' Porto Cervo illi huwa viċin Sassari, fl-Italja.

Meta f'Porto Cervo sar investiment għall-berthing, il-parti fejn kellu jkun hemm il-berthing kellha tingħata għal żmien twil bi private lease biex l-investiment finanzjarju jkun jista' jitwassal.

Dan juri biċ- ċar li meta niġu biex nitkellmu fuq ċnus il-kwestjoni hija relatata ma' investiment finanzjarju.

Jiena ċert li ħadd ma jieħu pjaċir jagħti art b'ċens ta' 50 sena jekk jista' jagħtiha b'20 sena.

Din hija kwestjoni ta' finanzjament u proġetti bħal dawn jinvolvu miljuni kbar.

F'dan il-każ Lm6 miljun fl-ewwel sentejn huma diġa' qawwija.

Hawnhekk għandi wkoll il- kuntratt li sar għall-proġett f'Lerwick Harbour, Shetland, fi Scotland.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom, m'hemmx kummenti.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Dawn f'għaxar snin investew £Stg 30 miljun u l- Gvern Laburista ġab ¥6 miljun biex jiġu investiti fil-Kottonera.

Din hi l- verita'.

Imbagħad l-oppożizzjoni tiġi titkaża meta dawn l-affarijiet ma sarux fil-kuntratt ta' Chambrai!

Jien nixtieq li l-Onor.

Fenech Adami jgħidli jekk jeżistux għax il-bieraħ tkellem ħafna dwaru f'Għawdex.

Fil- kuntratt illi għandna quddiemna l-gvern qal illi l-kumpannija li se tieħu x- xogħol fil-Kottonera ma tistax tittrasferixxi, tagħmel subleasing jew b'xi mod tagħti l-enfitewsi ta' l-art li qed nitkellmu fuqha qabel ma tlesti l- proġett, u l-ebda individual shares li jappartjenu lill-grantee ma jistgħu jgħaddu qabel ma jsir il-proġett.

Fejn qiegħda din fil-kuntratt ta' Chambrai?

THE DEPUTY SPEAKER: Ippermettili ftit, Onorevoli Farrugia.

Xi nies qed jitħallew jaqsmu l-Kamra.

Dan ma nippermettihx hawn ġew.

Dawn għandhom jgħaddu minn wara u mhux minn quddiem għax inkella nkunu qed inwaqqgħu għar- redikolu lill-Kamra tar-Rappreżentanti.

L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Dwar il-kwestjoni tan-nies li jiġu f'din il-Kamra, irrid ngħid li f'dawn l-aħħar erba' seduti s-Sedja ma ħarġitx biljetti għall-iStrangers Gallery.

Għalhekk nixtieq inkun naf liema huma dawk li hemm hemmhekk u li suppost huma ġurnalisti.

Qed ngħid dan għax ħafna minnhom m'humiex ġurnalisti.

THE DEPUTY SPEAKER: Ngħaddi dan il-messaġġ lil Madam Speaker aktar tard għax il-biljetti mhux jien noħroġhom.

L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Din il-kwestjoni ilha għaddejja għal dawn l-aħħar erba' jew ħames seduti.

Ma jistax ikun li filwaqt li l-pubbliku in ġenerali ma jitħalliex jidħol fil-Parlament, f'daqqa waħda l-iStrangers Gallery u taħtha jimtela bin-nies!

THE DEPUTY SPEAKER: Nerġa' nappella lill-ushers biex ma jħallux nies jaqsmu l-Kamra biex jidħlu fl-iStrangers Gallery.

Kompli, Onorevoli Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Sur President, issemmew ħafna affarijiet dwar x'riedu jagħmlu fil-Birgu imma jekk tħares lejn dan it-tip ta' portijiet, huma fejn huma, issib li dawn la jsir sajd u lanqas għawm fihom.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Ippermettili, Onorevoli Farrugia.

Ma rridx kummenti across the floor.

L-Onor.

Anġlu Farrugia għandu dritt jitkellem.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Jidher li llum ma tantx qed jieħdu pjaċir jisimgħuni!

(Interruzzjonijiet) Mr Speaker, qatt ma kien hemm okkażjoni fejn kellha tinġabar petizzjoni biex isir proġett fil-Kottonera.

Qatt ma ġiet fl-istorja ta' Malta li, notwithstanding li kellu l-approvazzjoni u kellu l-flus, il-poplu Malti ...

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Ippermettili.

Jekk se jibqgħu għaddejjin il- kummenti se nkun kostrett illi nkeċċi n-nies mill-Kamra.

Kompli, Onorevoli Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Qatt ma kienet fl-istorja ta' Malta li kellhom jinġabru l-firem ta' eluf ta' nies fil-Kottonera; hemm minnhom ex-membri tagħkom ...

(Interruzzjonijiet) Il-lista ta' dawn in-nies tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra u għandkom ħafna nies bravi biex jiċċekkjaw l-ismijiet.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi, aktar rimarki?.

Il-Ministru Charles Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Xtaqt nieħu l-opportunita' biex nirrispondi għal xi kummenti li kienu saru fid-dibattitu li kellna qabel dan meta ressaqt il-mozzjoni fil-Parlament.

Tan-naħa l-oħra kienu ftaħru kemm wettqu xogħol fil-Kottonera matul id-disa' snin u nofs ta' amministrazzjoni.

Ħalli niġi għall-kummenti li saru.

L-ewwel ma tkellem kien l-Onor.

Francis Zammit Dimech.

Dan qal li f'disa' snin u nofs ta' gvern Nazzjonalista ngħata bidu għall-proġett tad- dar ta' l-anzjani ta' Bormla, għamlu jew taw bidu għal diversi proġetti ta' restawr u organizzaw ukoll il-Birgufest.

Xi ħadd ieħor qal li għamlu wkoll il-mużew marittimu.

Imma dan kulma għamlu fil-Kottonera f'disa' snin u nofs?!

GĦalhekk meta nisma' dawn l-argumenti, li issa niġi għalihom wieħed wieħed, lil tan-naħa l-oħra ngħidilhom: Lil min tridu timpressjonaw bix- xogħol li qed tgħidu li għamiltu fil-Kottonera jekk kulma għamiltu huwa li tajtu bidu għad-dar ta' l-anzjani f'Bormla!

Meta f'Ottubru ta' l-1996 inbidel il-gvern, konna sibna ħofra kbira f'Bormla, ħofra li kienet id-dar ta' l-anzjani.

Fil-fatt sal-lum, 20 xahar wara, din id-dar għadha qed tinbena.

Jiġifieri meta l-Partit Nazzjonalista kien fil-gvern kulma għamel kien li fl-aħħar xhur applika għall-permess u ħaffer ħofra kbira fost il-ħafna ħofor li sibna.

Dak li għamel il-Partit Nazzjonalista f'Bormla!

Din id-dar ta' l-anzjani dalwaqt tkun lesta u aħna se niftħuha u mhux ħaddieħor.

Imbagħad qalulna li għamlu l-Cottonera Rehabilitation Committee li tgħidx kemm għamel xogħol ta' restawr!

(Interruzzjonijiet) Jien niftakar li meta kont fuq in-naħa l-oħra tal-Kamra f'kull dibattitu li kien ikollna dwar il-budget kont dejjem nistaqsi x'kien eżattament ix-xogħol ta' dan il- kumitat.

Ħafna drabi r-risposta kienet tkun li dan qed jagħmel xi studju.

Taf kemm għamilna studji fuq il-Kottonera!

Imma fir-realta' x'xogħol sar?

Forsi xi ħadd minn tan-naħa l-oħra jkun jista' jqum u jispjegalna x-xogħol li sar għax jiena ħarist madwari u ma rajt xejn restawrat fil-Birgu, f'Bormla u fl-Isla.

Imbagħad qalulna li t-tielet ħaġa li għamlu kienet li organizzaw il- Birgufest li kien hemm bżonnu għax ħafna Maltin lanqas kienu jafu fejn jinsab il-Birgu.

Jien ngħidilhom biex jitkellmu għalihom infushom għax aħna nafu fejn qiegħed il-Birgu.

Jekk lanqas biss jafu fejn qiegħed, aħseb u ara kemm se jagħtu kasu!

Din hi r-realta'.

In-nies tal-Kottonera mhux festi jridu għax dawn jafu jorganizzahom.

Fil-Kottonera hemm fost l- aktar parroċċi antiki li għandna f'Malta u m'għandhom bżonn l-ebda gvern biex jorganizzalhom il-festi.

Imbagħad qalulna li biex ikunu jistgħu jagħmlu l-Birgufest irranġaw il- moll ta' Sant Anġlu imma li ma qalulniex hu kemm nefqu flus biex irranġawh.

U xtaqt li jqum l-Onor.

Francis Zammit Dimech jew xi ħadd ieħor u jirrispondini.

Jiena naħseb li nefqu bejn il-¥100,000 jew ¥200,000 imma, fl-opinjoni tiegħi, l-aktar ħaġa importanti li kien imisshom għamlu m'għamluhiex.

Qed nirriferi għall-main tad-drenaġġ taħt il-moll li ilu mkisser għal bosta snin.

Qabdu u ksew kullimkien bil-madum, u dan il- famuż main baqgħu ma rranġawhx.

(Interruzzjonijiet) Forsi l-kollega tiegħi, l-Onor.

Francis Zammit Dimech, jgħidilna kemm nefqu flus.

Li ma qalilniex huwa li waħda mir-raġunijiet għaliex hemmhekk ma tistax tgħum hija li hemm overflow ta' drenaġġ fil-baħar.

(Interruzzjonijiet) Issa ngħidlek fuq l-overflow, Onorevoli Mugliett.

(Interruzzjonijiet) Forsi l- Onor. Mugliett ma jafx li jien mill-Birgu u nassigurah li fi 43 sena qatt ma rajt lil ħadd jgħum hemmhekk.

(Interruzzjonijiet) Lanqas f'Sant Anglu.

Jekk trid tkun taf nista' ngħidlek li n-nies tal-Birgu f'toqba kienu jgħumu u mhux f'dik in-naħa tal-port!

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġobkom, m'hemmx iżjed interruzzjonijiet.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Il-fatt hu li huwa veru li nefqu l-eluf ta' liri biex dan il-moll ġie paved pero' għada pitgħada se jkollna nerġgħu naqilgħuh biex nirranġaw il-main tad-drenaġġ li hemm taħtu.

(Interruzzjonijiet) B'dan tridu tiftaħru intom li l-moll tal-Birgu għamiltulu wiċċ ġdid u mbagħad ma ħadtux ħsieb il-main tad-drenaġġ li kontu tafu li ilu jillijkja għal bosta snin?

Fid-diskussjonijiet li kellu l- gvern mal-consortium dwar il-Kottonera ntqal li kien hemm bżonn jitranġa l- overflow tad-drenaġġ ħiereġ minn taħt il-moll ta' Sant Anglu.

Issa se jkollna nagħmluh aħna dak ix-xogħol li suppost għamiltu intom qabel ma rranġajtu l-moll.

Dik hi l-istorja kollha!

X'għamlu aktar fil-Kottonera?

Biex inkun onest irrid ngħid li bdew jibnu wkoll xi ftit flats.

Fit-2 ta' Ġunju l-Onor.

Francis Zammit Dimech qal li meta l-Malta Labour Party kien fil-gvern m'għamel xejn għall- Kottonera u li dan kien ċertifikat ta' mistħija għall-Gvern Laburista ta' dak iż-żmien, jiġifieri l-gvern tal-Perit Mintoff.

Jiena jiddispjaċini nisma' lill-Onor.

Zammit Dimech jitkellem b'dan il-mod, u qabel ma qal hekk kien imissu ċċekkja l-fatti għax kien proprju bejn l-1971 u l-1987 li sar l- aktar xogħol fil-Kottonera.

Jien niftakar il-mandraġġ fil-Birgu.

(Interruzzjonijiet) Anke fil-Belt kien hemm il-mandraġġ li kien jikkonsisti f'ħafna toroq dojoq u ġo xulxin.

Kien proprju Gvern Laburista li waqqa' dawn is-slums u bena flats ġodda.

Dawn huma fost l-isbaħ flats li nbnew għax huma overlooking il-Port.

Imbagħad jiġi l-Onor.

Francis Zammit Dimech u jgħidilna li fil-Kottonera ma sar xejn!

Daqskemm saru proġetti ta' housing fi żmien Gvern Laburista!

Madam Speaker, aħna għamilna l-aktar ħaġa importanti għall-Kottonera.

Kif diġa' għedt, jien kont noqgħod hemmhekk u niftakar li meta kont niġi biex nidħol f'Sant Anglu kien jilqagħni baħri Ingliż li kien jgħidli li ma nistax nidħol.

Kien proprju fl-1979 li dawn l-affarijiet spiċċaw.

Ara dak ma jsemmuhx!

(Interruzzjonijiet) Manoel Island hija tagħkom, mhux tagħna.

Kien proprju fl-1979 li parti kbira mill-Kottonera li kienet f'idejn il- barrani għaddiet f'idejn il-Maltin.

Din hija r-realta'!

Allura kif tgħidu li aħna m'għamilna xejn għall-Kottonera?!

Jiena niftakar ukoll li l-ħajt tad-dockyard kien ħafna iktar viċin il-knisja ta' Santa Tereża milli huwa llum.

It-triq tax-Xatt ta' Bormla twessgħet fi żmien il-Gvern tal-Labour u konna aħna li lin-nies tajniehom naqra nifs.

Konna aħna wkoll li bnejna skejjel hemmhekk.

Imbagħad jiġu tan-naħa l-oħra u jgħidulna li m'għamilna xejn!

Fil-Kottonera għamilna ħafna u se nagħmlu aktar.

Madam Speaker, aħna nafu li l-Port il-Kbir għandu potenzjal enormi u peress li ħafna min-negozju li kien isir fih spiċċa, b'mod partikolari minn meta beda jopera l-Freeport, rajna l-bżonn li dan jerġa' jingħata l-ħajja u jiġi vvalutat u wżat aħjar minn kif kien qed jintuża s'issa.

Aħna ridna mmexxu 'l-pajjiż 'il quddiem u biex nagħmlu dan kien hemm bżonn li l- attivita' ekonomika tikber.

Wieħed mill-proġetti li hemm bżonn huwa appuntu l-iżvilupp tal-Cottonera waterfront pero' hemm proġetti oħrajn li aħna qed naħdmu fuqhom.

Fost dawn għandna l-proġett tas-sea passenger terminal.

Nafu li f'dawn l-aħħar snin il-business tal-cruise-liners fil-Mediterran żdied u żdied sewwa, u jekk irridu nieħdu aktar minn dan in-negozju jeħtieġ li jinbena sea passenger terminal ġdid.

(Interruzzjonijiet) Din m'hi idea ġdida xejn.

Intom għidtu ħafna affarijiet, Onorevoli Frendo.

Taf kemm għamiltu studju u taf kemm għedtu li se tagħmlu affarijiet, imma m'għamiltu xejn!

Din hija l-problema.

(Interruzzjonijiet) Madam Speaker, aħna rajna li f'dik l-area hemm ċertu potenzjal u li apparti l-proġett tal-Cottonera waterfront irridu naraw kif niżviluppaw sea passenger terminal ħalli permezz tiegħu nkunu nistgħu nagħtu aktar ħajja ekonomika lill-Port il- Kbir.

(Interruzzjonijiet) Sibna kollox lest?!

Ħofor l-aktar li sibna lesti!

Taf x'kull crater sibna!

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Onorevoli Abela, jekk jogħġbok, m'hemmx interruzzjonijiet.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Ħalli ngħidlek x'għamiltu intom.

F'disa' snin u nofs għedtu li nfaqtu ¥600 miljun fil-Public Works Department.

Tista' tgħidli fiex infaqtuhom dawn il-flus?

(Interruzzjonijiet) Madam Speaker, proġett ieħor li jrid isir fil-Port il-Kbir huwa l-proġett tal-baċir numru 1.

Veru li d-diskussjonijiet fuq dan il-baċir bdew bosta snin ilu u għadhom għaddejjin sal-lum.

Imma kemm se ndumu nparlaw, nagħmlu diskussjonijiet, pjanijiet u studji?

(Interruzzjonijiet) L-aħħar darba ħadtu għalikom għax għamilna l-winding up tad-dibattitu malajr.

Allura issa għalfejn qed tinkwetaw?

Issa jkollkom ċans titkellmu.

Mhux se niddejqu.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġobkom, ma rridx aktar interruzzjonijiet.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Il-proġett tal-baċir numru 1 huwa maħsub biex lil Bormla nagħtuha n-nifs li għandha bżonn ħalli tkun tista' tiżviluppa.

Lil min kien staqsieni jekk għadnix noqgħod il-Birgu ngħidlu li jiena tlaqt minn hemm kif qed jagħmlu ħafna oħrajn bħali għax qed ifittxu ambjent aħjar.

Din hi l-istorja kollha!

Ftit ilu kelli l-opportunita' li nerġa' mmur fit-triq fejn kont noqgħod u rajt li minn 80 familja mhux żgur fadal tlieta.

In-nies tal-Kottonera għandhom il-ħitan tad-dockyard fuq naħa u s- swar fuq in-naħa l-oħra u allura bir-raġun li jħossuhom bla nifs.

Huwa importanti li l-potenzjal li għandha l-Kottonera nużawh tajjeb.

Aħna rridu nneħħu l-ħajt tal-baċir tad-dockyard ħalli Bormla, il-Birgu u l-Isla jkunu jistgħu jiġu żviluppati b'mod li kull min imur jgħix hemm ikun kuntent.

Ir- realta' hi li aħna qegħdin nipprovaw nagħmlu dan imma tan-naħa l-oħra qegħdin ifixkluna.

Din hi l-istorja kollha!

Madam Speaker, imbagħad hemm il-proġett tal-Kalkara Creek fejn ġie identifikat mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar biex issir yacht marina.

Aħna għedna li l-Belt huwa peninsula fin-nofsm bil-Port ta' Marsamxett fuq naħa u l-Port il-Kbir fuq naħa oħra.

GĦalhekk se nipprovaw nagħmlu xi ħaġa sabiex dawn iż-żewġ portijiet, li huma ġojjell naturali, nikkombinawhom flimkien.

Il-portijiet tagħna minn dejjem kienu l-akbar assets ta' pajjiżna.

Imbagħad ħareġ il-proġett l-ieħor hekk imsejjaħ "connections".

Ġie propost li ssir speċi ta' mina minn taħt il-Belt biex tgħaqqad il-Port ta' Marsamxett mal-Port il-Kbir u b'hekk ikun hemm aċċess għaċ-ċentru tal-Belt permezz ta' sistema ta' lifts.

Naturalment fuq naħa ta' Tas-Sliema hemm il- proġett ta' Manoel Island.

Pero' jekk nieħdu l-area kollha tal-Kottonera nsibu li għandna pjan strateġiku ta' kif irridu niżviluppawha.

Il-proġett tal-Kottonera kien ħolqa waħda f'dan il-pjan u hemm bżonn li dan l-iżvilupp isir.

Jekk irridu li pajjiżna jimxi 'l quddiem, hemm bżonn li jsir l- investiment fih u jekk jista' jkun dan m'għandux isir biss minn sorsi lokali imma anke minn sorsi barranin.

Għaliex qed ngħid hekk, Madam Speaker?

Wieħed mill-akbar punti ta' kritika li saru meta konna se niżviluppaw il- marina tal-Birgu kienet li ma kellniex għalfejn nagħtuha lill-barranin biex tiġi żviluppata għax il-Malta Maritime Authority kienet taf tiżviluppaha hi.

Dażgur, aħna m'għandna l-ebda dubju li l-Malta Maritime Authority taf tagħmel marinas ukoll.

L-ewwelnett, aħna rridu li jkun hawn daqsxejn kompetizzjoni f'dan il-pajjiż u mhux monopolju ta' xi ħadd.

Apparti minn hekk, ridna ndaħħlu lil xi ħadd li jġibilna marketing experience differenti milli għandha l-Malta Maritime Authority sabiex inkabbru n-negozju.

Din hi l-istorja kollha.

Aħna għalhekk biss irridu li jkun hawn investiment barrani fil-proġett għax ma jistax ikun li noqogħdu niddependu biss fuq il- Malta Maritime Authority.

Jien ċert li l-Malta Martime Authority tkun kapaċi tbigħ il-berths, jekk inħallu f'idejha u tista' tiżviluppa marinas oħrajn u kif hemm il-ħsieb li jsiru f'lokalitajiet oħra f'Malta u Għawdex.

Imma hemm bżonn ukoll li ndaħħlu l-interess privat ħalli jkun hemm għażla bejn min jista' jagħmel ix-xogħol.

Ma nafx kif tan-naħa l-oħra f'daqqa waħda qed ikunu kontra li jkun hawn il-varjeta' u l-kompetizzjoni għax jidhirli li qatt qabel ma tkellmu b'dan il-mod.

Il-verita' hi li jekk aħna nħallu f'idejn il-Malta Maritime Authority il-probabbilta' tkun li ħafna mill-berths tal-Birgu jispiċċaw jittieħdu mill-Maltin u ma jinġibux boats minn barra.

Issa aħna għalfejn irridu li l-marina tal-Kottonera tkun marketed minn operatur barrani?

Dan irriduh biex dan l-operatur iġib hawnhekk l-esperjenza li għandu u permezz tagħha jiġġenera aktar negozju.

Aħna ma rridux li l-Malta Martime Authority toqgħod dejjem tiġri wara l- istess dgħajjes biex jorbtu f'din il-marina.

Madam Speaker, qalulna li l-ammont ta' ħlas li se tieħu l-Malta Maritime Authority huwa żgħir wisq.

Aħna qed ngħidu li dan se jkun ta' xi ¥25,000 li jiżdied b'10% kull għaxar snin.

Qalulna wkoll li l-Malta Maritime Authority qed tagħmel turnover kbir mill-marina ta' Ta' Xbiex.

Dażgur li qed tagħmel turnover kbir, imma anke l-investiment hi għamlitu!

Ir- running costs tal-marina huma responsabbilta' ta' l-Awtorita' Marittima wkoll.

Jiġifieri hawnhekk qed nitkellmu fuq affarijiet li huma totalment differenti għax ma tistax tqabbel it-turnover li għandha l-Malta Maritime Authority mill-marinas li tmexxi f'Ta' Xbiex ma' dan il-proġett.

GĦalhekk, fl-opinjoni tiegħi, dan huwa argument li ma tantx ireġi.

Madam Speaker, l-Onor.

Francis Zammit Dimech staqsa fiex jikkonsisti dan il-proġett.

Jien ngħidlu li d-development brief kien ċar u li kieku qrah kien ikun jaf fiex jikkonsisti.

Jiddispjaċini ngħidlu li din id-darba m'għamilx il-homework tiegħu tajjeb għax is-soltu jkun informat ħafna.

Kieku qara d-development brief ma kienx jistaqsina x'se jsir minn dawk il- white buildings.

Aħna l-commitment tagħna lejn dan il-proġett diġa' bdejna nuruh għax dawk il-white buildings diġa' bdejna nwaqqgħuhom.

Meta aħna ħriġna d-development brief ridna nimxu b'sistema fejn id-developers joħorġu l-proposti tagħhom dwar x'jistgħu jagħmlu, il-proġett tagħhom imur quddiem il-Planning Authority - ovvjament ikunu informati l-kunsilli lokali u kulħadd - u fuq dawk l-applikazzzjonijiet isiru s-sottomissjonijiet.

Jiġifieri at that stage kulħadd kien se jkun jaf x'se jsir u kien se jkollu ċ-ċans jgħid tiegħu.

Semmewlna l-palazzi storiċi li hemm fix-Xatt tal-Birgu u qed jeħduha bi kbira u qed jgħidu li m'huwiex sewwa li hemmhekk se ssir marina u li se jsir xogħol ta' restawr fil-bini.

Jien nixtieq infakkarhom li meta huma ġew biex jagħmlu l-proġett ta' Manoel Island, fid-development brief kienu daħħlu wkoll Tigne' Point.

Il-Gvern Laburista ta' qabel l-1987 kien ried jiżviluppa Manoel Island on its own u ma kienx daħħal Tgne' Point magħha.

Allura dawn għalfejn daħħlu Tigne' Point ma' Manoel Island?

Ħalli ngħidilkom għalfejn.

Dawn għamlu hekk għax raw li biex jagħmlu proġett serju fuq Manoel Island riedu jirrestawraw il-bini storiku u jonfqu ħafna flus.

Issa meta jkollok tonfoq dawk il-flus kollha fuq restawr, liema developer se jidħol għall-proġett jekk ma jkollux xi return?

Huma raw li r- return li se jkollhom minn Manoel Island huwa żgħir u li ma kienu se jsibu lil ħadd li jidħol għall-proġett jekk ma jagħtuhx xi karrotta oħra.

GĦalhekk daħħlu Tigne' Point u kkombinawhom flimkien.

Din kienet il- karrotta għall-proġett ta' Manoel Island.

Jien m'iniex qed nikkritika din id-deċiżjoni li ħa l-Partit Nazzjonalista meta kien fil-gvern, anzi nifhem għalfejn ittieħdet.

Dawn qalu lid-developers li hemm bżonn li jirrestawraw il-fortifications u l-bini storiku li hemm fuq Manoel Island u għax kienu jafu li dan se jinvolvilhom spejjeż kbar, kienu lesti li jagħtuhom Tigne' Point, f'Tas-Sliema, li huwa prime site biex ikunu jistgħu jiġġeneraw ċertu cashflow minn hemmhekk u l-proġett ikun vijabbli.

Din kienet idea tajba u l-istess argument jgħodd ukoll għall-Birgu fejn hemm numru ta' palazzi li hemm bżonn li jiġu restawrati u wżati.

Imma m'huwiex faċli li ssib użu adattat għal bini storiku b'mod li jkun ekonomikament vijabbli.

Dan għaliex, kif qed ngħid, trid l-eluf kbar ta' liri biex tirrestawra dawn il- palazzi u ħadd m'hu se jidħol għal dan ix-xogħol jekk ma tagħtihx xi ħaġa li permezz tagħha l-proġett ikun ekonomikament vijabbli.

GĦalhekk il- proġett huwa bilanċjat għax qed ngħidu li r-restawr tal-palazzi tal- waterfront tal-Birgu jrid isir mill-iżviluppatur u trid ssir ukoll il- marina.

Il-marina hija l-parti li hija vijabbli; il-parti l-oħra tar- restawr niddubita kemm hija vijabbli.

Jekk inħarsu lejn il-proġett ta' Chambrai, insibu li l-parti tar-restawr tal-fortifications ma ngħatatx lid-developer imma żammha l-gvern.

Mela d- developer li ħa l-proġett ta' Chambrai m'huwiex se jagħmel ir-restawr tal- fortifications.

Dan se jkollu jagħmlu l-gvern u allura filwaqt li f'sentejn se jdaħħal ¥5,000 jew ¥10,000, għar-restawr fuq il-fortifications irid joħroġ madwar ¥2 miljun.

Mela dan ix-xogħol, għax jinvolvi somma kbira, se jagħmlu l-gvern!

GĦalhekk aħna skedajna l-proġett tal-Cottonera waterfront b'dan il-mod biex ikun proġett li jsir bis-serjeta'.

Issa ħalli ngħid kif kienu jintużaw il-palazzi, Madam Speaker.

Dan l-aħħar nies mil-Lands Department marru biex jiżgumbraw lil ħafna squatters li jkun hemm f'dawn il-famużi palazzi li hemm fuq il-Cottonera waterfront u sabu li wieħed minn dawn il-palazzi kellu bieb kbir ta' remissa li meta pprovaw jftħuhu sabu li kien magħluq b'katnazz.

Meta tefgħu l-bieb ġewwa, sabu karozza li kienet ilha hemm xi ħames snin jew sitta u li l-pulizija skoprew li kienet intużat f'hold-up.

Hekk kienu jintużaw il-palazzi tal-Cottonera waterfront!

Xi ħadd uża karozza biex jagħmel hold-up, tefagħha fil-premises, sakkarha u rema ċ-ċavetta!

Jiena nistaqsi lill-oppożizzjoni: F'dan l-istat tridu tħalluhom dawn il-palazzi?

Milli nista' nifhem hekk tridu, daqskemm qed tagħmlu oppożizzjoni għal dan il-proġett!

Dawn il-palazzi kienu jintużaw ukoll - din semmieha anke l- kollega tiegħi, l-Onor.

Joe Mizzi - sabiex jinżammu fihom xi żiemel jew għasfur.

Għalhekk kienu jintużaw dawn il-palazzi!

U aħna li lkoll kemm aħna nistqarru li l-wirt storiku u arkitettoniku ta' pajjiżna għandna bżonn nibżgħu għalih, ma nistgħux naffordjaw li nħallu dawn il-palazzi f'dak l- istat.

Allura mhux nirrestawrawhom irridu?

Imma jekk biex tirrestawrahom trid tonfoq il-miljuni ta' liri u l-gvern m'għandux dawn il-fondi, se nħalluhom jitmermru forsi xi darba jkun hemm xi gvern li jkollu l-fondi biex jirrestawrahom?

Jew se naraw kif indaħħluhom fi proġett li jkun vijabbli u b'hekk inkunu nistgħu nħajru lill-iżviluppaturi jidħlu għax- xogħol li jinħtieġu?

Madam Speaker, aħna dehrilna li bħala gvern serju kellna nikkonsidraw bis- serjeta' li l-palazzi li hemm fuq il-moll tal-Birgu jiġu restawrati u tajbin biżżejjed għall-użu kif jixraq fil-ġurnata tal-lum.

Nagħmluha ċara li mhux faċli li ssib użu għal dawn il-palazzi imma bilfors trid tużahom għax jekk inti tirrestawra palazz u wara tagħlaqlu l-bibien u t-twieqi u titilqu qisu oġġett mejjet, żgur li wara ħames snin jerġa' jispiċċa kif kien qabel.

Jekk ma tagħmilx użu minnu jerġgħu jidħlu l-isquatters u minkejja li tkun irrestawrajtu jispiċċa bħal qabel.

Din hija xi ħaġa li rajnieha tiġri ħafna drabi mhux biss f'palazzi imma kullimkien.

Meta telqu tad-Deutsche Welle minn Delimara, fil-post mill-ewwel daħlu nies irresponsabbli li sgassaw u serqu kulma sabu.

Aħseb u ara x'jagħmlu f'dawk il-palazzi!

Il-verita' hi li mhux nirrestawrawhom biss irridu imma nsibulhom użu adattat.

Kritika oħra li għamel il-ħabib tiegħi l-Onor.

Francis Zammit Dimech kienet għall-mod, skond hu, mgħaġġel li bih saru l-affarijiet.

Jien din ma nistax nifhimha għax jien kont wieħed mill-membri fuq il-cabinet committee u naf li dan il-proġett ilu jinħema aktar minn sena sakemm ġie ippreparat id-development brief, ħarġet il-call għad-developers, saret l-adjudication, sar short-listing u saret l-għażla.

Mela kif jiġi jgħidilna li l- affarijiet qed nagħmluhom bl-għaġġla?!

Jiena ngħidlu li m'huwiex informat sewwa dwar kif saru l-affarijiet.

Meta saret il-press conference sabiex jiġi launched id-development brief f'Lulju tas-sena li għaddiet, kważi sena ilu, din saret fil-pubbliku u allura kulħadd jaf kemm ilna naħdmu fuq dan il-proġett.

Għalhekk ma nistax nifhem kif l-Onor.

Membru jiġi hawn u jgħidilna li l-affarijiet għamilniehom bl-għaġġla.

Issa jekk huma jqisu li perijodu ta' 14-il xahar biex tagħmel proġett bħal dan juri għaġġla, nista' nibda nifhem għalfejn qatt ma għamlu xejn fil-Kottenera!

Jekk huma jħossu li 14-il xahar m'huwiex żmien biżżejjed, allura żgur li disa' snin u nofs ma kienx żmien biżżejjed!

Il-ħabib tiegħi l-Onor.

Jesmond Mugliett tkellem fuq il-kriterju ta' kif ġie kkalkolat iċ-ċens.

Nista' ngħidlu li dan ġie kkalkolat billi saret evaluation tal-palazzi b'żieda ta' 5% fuq il-valur tal-proprjeta' ...

Hekk inħadem iċ-ċens.

(Interruzzjonijiet) Imbagħad qal - din semmieha wkoll l- Onor. Zammit Dimech - li l-profitti mill-marinas huma kbar u li r-riskju huwa minimu.

L-ewwelnett, Madam Speaker, m'huwiex veru li r-riskju huwa minimu.

Din ma nafx minn fejn ġabha.

Fil-Mediterran kien hemm każijiet ta' marinas li ma marrux tajjeb jew fallew u allura dan in-negozju m'huwiex a sure way kif tagħmel il-flus; anzi, far from it.

Il-proġett irid jitħaddem b'ċerta serjeta' biex jagħmel il-flus u wieħed irid jara li bil- flus li jiġu ġġenerati jiġu koperti l-costs.

Bħalma għedt qabel, hemm ħafna costs li m'humiex recoverable, fosthom ir-restoration works.

GĦalhekk ma naqbilx ma' l-Onor.

Membru meta jgħid li l-proġett m'huwiex riskjuż.

Jien ċert li l-iżviluppaturi li huma mħajrin jidħlu għall-proġett għamlu l-homework tagħhom tajjeb, pero' wieħed qatt m'għandu jgħid li proġett m'għandux riskju.

Imbagħad intqal ukoll li l-investiment propost, li huwa ta' minimu ta' ¥6 miljun, huwa ftit.

Jiena ma nafx kif qed jgħid hekk.

Hawnhekk irrid nirrispondi wkoll għall-kritika li saret minn dawk li qalu li l-investiment l-ewwel kien ta' ¥12 miljun u mbagħad niżel għal ¥6 miljun.

L-ammont ta' flus li se jintnefqu ġie scaled down għar-raġuni li meta ħareġ l-ewwel darba d-development brief il-footprint kien akbar.

Meta mbagħad iċċekken, allura l-ammont ta' spejjeż tbaxxa wkoll.

Apparti minn hekk, kien hemm affarijiet proposti ...

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Jien għedt li huwa ftit għax meta wieħed iqabblu ma' żviluppi oħrajn - u bħala eżempju semmejt li b'¥6 miljun tagħmel hotel ta' 300 sodda - issib li dan l-iżvilupp huwa relattivament żgħir.

Fil-fatt l-istima l-ewwel kienet ta' ¥12 miljun u f'daqqa waħda niżlet għal ¥11 miljun.

Meta staqsejna għaliex ġara hekk ħadd ma weġibna.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: L-Onor.

Mugliett qal li b'¥6 miljun tagħmel hotel ta' xi 300 sodda.

(Interruzzjonijiet) Safejn naf jien, hemmhekk m'hi se tinbena l-ebda lukanda.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġobkom, f'dan l-istadju ħadd aktar m'għandu permess jitkellem ħlief il-Minstru.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Speaker, waħda mir-raġunijiet li għalihom naqset l-ispiża kienet - din diġa' spjegaha l-Ministru Vella - appuntu għaliex meta ġejna biex nagħmlu l-proposta oriġinali, l-iżviluppaturi kollha kemm huma kkonsidraw il-fatt li fit-tarf ta' Sant'Anġlu jsir breakwater u kif marru bil-proposta ta' dan il-famuż breakwater quddiem il- Planning Authority, din qaltilhom: Mela x'tagħmlu, ma tqabbdux breakwater ma' Sant'Anġlu!

Din hi l-istorja kollha!

Fil-fatt il-Planning Authority qaltilhom biex jużaw metodi oħrajn biex inaqqsu s-saħħa tal-mewġ li jidħol f'Dockyard Creek fejn se jsir il-proġett.

GĦalhekk qed jiġi propost li jsiru żewġ spending beaches.

MADAM SPEAKER: Ippermettili, Onorevoli Buhagiar.

Skadielek il-ħin u għandek bżonn extension biex tkompli titkellem.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nipproponi li l-Onor.

Buhagiar ikompli jinstema'.

ONOR.

ANTON REFALO: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Buhagiar ikompli jitkellem.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill-Kamra kollha.

Madam Speaker, l-ispending beaches iqumu ħafna inqas minn breakwater.

Għaliex?

Għax inzerta li l-post fejn irid isir il- breakwater, fil-ponta ta' Sant'Anġlu, huwa wieħed mill-aktar postijiet fondi li għandna fil-port tagħna u kien se jqum ħafna flus, apparti kwestjonijiet oħra li ssemmew.

Intqal ukoll li jista' jkun hemm xi affarijiet taħt il-ħama u allura jekk isir breakwater tinħoloq problema.

GĦalhekk ridna nsibu sistema differenti li skond il-Planning Authority taħdem filwaqt li ma tqumx daqstant flus.

Din hi l-istorja kollha!

Imma mhux niġu hawnhekk u ngħidu li ¥6 miljun huma ftit għal proġett bħal dan!

Meta ħaġa bħal din jgħidha l-Onor.

Mugliett forsi nikkumpatih imma li jgħiduha ċerti kollegi ...

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jista' almenu l-Ministru jkollu d-diċenza li jinforma lill-Parlament kif dan li qed jgħid issa jirrelata ma' l- evaluation report li l-Ministru George Vella kien qiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra, fejn hemm indikat x'qed jipproponu li jonfqu d-diversi consortia?

Fejn jidher mill-breakdown ta' l-ispejjeż li jekk teskludi l-breakwater tispiċċa b'¥6 miljun minflok ¥12-il miljun?

Il-Ministru għandu jirrelata dak li qed jgħid mad-dokumenti li poġġa d-Deputat Prim Ministru u jara jekk jaqblux.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: M'għandi l-ebda diffikulta' nagħmel hekk.

Jekk irid, wara s-seduta nispjegalu kif wasalna għall-ammont ta' ¥6 miljun.

(Interruzzjonijiet) Nista' nurik iċ-ċifri mir-rapport li għamilna.

Madam Speaker, intqal li ¥6 miljun huma ftit u kont qed ngħid li jekk din jgħidha l-Onor.

Mugliett ma tantx neħodha bi kbira għax ma tantx ilu hawnhekk, imma li jgħiduha nies li ilhom hawnhekk mhux ħażin, ma nifhimhiex.

Dawn ma jiftakrux li meta ressaqna r-riżoluzzjoni ta' Chambrai lanqas biss intqal kemm kellu jkun l-investiment?!

Tafu x'inhu l- investment li hemm speċifikat fil-kuntratt ta' Chambrai?

Zero.

(Interruzzjonijiet) Għandi l-kuntratt hawnhekk.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

John Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI: Madam Speaker, dan m'hu veru xejn!

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: X'jiġifieri m'hu veru xejn?

Għandi l-kuntratt hawnhekk!

ONOR.

JOHN DALLI: Mela aqrah il-kuntratt, jekk taf taqra bl-Ingliż!

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Naf naqra bl-Ingliż tajjeb ħafna u m'għandix bżonn lilek biex tgħallimni!

ONOR.

JOHN DALLI: Fil-kuntratt hemm speċifikament commitment in black and white ta' ¥3 miljun għall-ewwel fażi minn tlieta.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Speaker, il-kollega tiegħi l-Onor.

Jesmond Mugliett qal li lukanda ta' 300 sodda tqum ¥6 miljun.

Jekk tara l- kuntratti li taw huma għal-lukandi li nbnew fil-bajja ta' San Ġorġ, li ilhom li nbnew sentejn biss u allura wieħed jista' jikkompara, issib li l- minimum investment kien ta' ¥5 miljun!

(Interruzzjonijiet) Imma ejja nħarsu lejn l-area.

L-area tal-lukandi, inklużi l-concessions li hemm magħhom, huma ħafna ikbar mill-area ta' dak li qed jiġi propost fil- Cottonera waterfront.

Jiġifieri jekk tagħmel paragun tal-cost per square metre, issib li anke l-minimum investment għandu jkun aċċettabbli.

Għalhekk jiena ma nistax nifhem l-argumenti li tqajmu.

Imbagħad l-Onor.

Membru tkellem ukoll dwar diversi klawsoli li kien hemm fil-kuntratt u ġibed ċerti konklużjonijiet.

Jiena ma nafx x'ried jgħid biha meta qal li dan il-kuntratt m'huwiex fl-interess tan-nies tal- Kottonera għax fuq kollox eluf kbar ta' nies iffirmaw il-petition favur dan l-iżvilupp.

Allura dawn ma jafux x'iffirmaw!

X'jiġifieri dan il-proġett m'huwiex fl-interess tal-Kottonera?

In-nies huma għatxana biex il- potenzjal kbir tal-Kottonera jiġi żviluppat.

Kif jiġi xi ħadd hawnhekk u jgħid li dan m'huwiex fl-interess tal-Kottonera!

Morru għiduha lin-nies tal-Kottonera din ħalli jagħtukom ir-risposta huma u tkunu tafu jekk il- proġett huwiex fl-interess tagħhom!

Imbagħad qalu wkoll li dan il-proġett se jagħmel ħsara lill-patrimonju tagħna.

(Interruzzjonijiet) Inti għidtu dan, Onorevoli Mugliett, għax jiena kont qed nieħu nota waqt li kont qed titkellem.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Qed jikkwotani ħażin, Madam Speaker.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Inti għedt li l-proġett se jagħmel ħsara lill- patrimonju tal-Kottonera.

Jekk trid sib id-debate ħalli tara x'għedt.

Jiena lanqas dan l-argument ma nista' nifhem, Madam Speaker.

Kif tista' tgħid li dan il-proġett se jagħmel il-ħsara meta taf li hemm maħsub li l- bini storiku li jinsab fil-Kottonera se jiġi restawrat?!

Tagħmillu l-ħsara jekk iżżomm iż-żwiemel u l-għasafar fih mhux jekk tirrestawrah u ssiblu użu adattat!

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġobkom, ħalluh jitkellem.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Speaker, l-Onor.

Jesmond Mugliett staqsa wkoll dwar il-kondizzjonijiet ta' l-iżvilupp tal-proġett tad-dockyard.

Meta jiena ressaqt il-mozzjoni l-ewwel darba, għedt ċar li l-baċir numru 1 u l-area ta' madwaru qegħdin b'ċens għand il-Malta Drydocks u allura l- gvern ma jistax jimponi kondizzjonijiet fuqhom.

Li jista' jiġri hu li jsir ftehim bejn il-Malta Drydocks u l-gvern sabiex isiru żewġ proġetti li jkunu kompatibbli ma' xulxin, u dan hu li qed isir.

Qegħdin naċċertaw ruħna li dak li qed tipproponi d-dockyard għall-baċir numru 1 u l-area ta' madwar ikun kompattibli ma' dak li se jsir fuq il-front tal-Birgu.

Aħna nixtiequ li dan isir bħala proġett wieħed għax jekk isir kif inhu maħsub li, jsir fil-Kottonera jinħoloq promenade ħafna akbar minn dak li hemm f'Tas-Sliema, f'Buġibba u f'postijiet oħrajn.

Dan ikun jibda mill-ponta ta' l-Isla, fejn hemm il-ground tal-football, u jdur għal Bormla, il-Birgu u l-Kalkara.

B'hekk nagħtuhom in-nifs lin-nies ta' dawn l-inħawi.

B'hekk niżviluppawh il-potenzjal tal-proprjeta' li hemm fil-Kottonera, imma hemm bżonn li jsir ukoll il-proġett tal-baċir numru 1.

Aħna nieħdu pjaċir ħafna naraw li qed isir progress fuq dan il-proġett u j'Alla jsir malajr.

L-Onor.

Mugliett tkellem ukoll fuq l-upgrading ta' l-utilities li saru fil-Kottonera u dwar l-approach road għall-Kottonera.

Jiena nammetti li din it-triq m'hijiex tajba biżżejjed u hemm bżonn li tiġi upgraded għax biex tidħol fil-Kottonera trid jew tgħaddi minn ġol-mina ta' Għajn Dwieli jew inkella minn xi naħa oħra tal-Birgu.

Pero' fl-istess ħin lanqas naqbel mal-proposta tal-Planning Authority li ssir bypass li tħokk mas-swar ta' Bormla.

Jiena ma nafx kemm l-Onor.

Mugliett kellu ċ-ċans jara l-Grand Harbour local plan kif propost u għalhekk nistiednu biex jarah ħalli jiġġudika hu stess.

Filwaqt li naqbel li l-aċċess għall-Kottonera għandu jittejjeb, żgur li ma naqbilx mal-proposta tal-Planning Authority li ssir bypass.

(Interruzzjonijiet) Qed jingħad li din il-bypass tibda mill- Benniena ta' Wied Blandun, taqsam għal fejn hemm il-parking tad-dockyard, titla' mas-sur u tibqa' ddur sa Santa Liena.

Id-Dipartiment tat-Toroq u d- Dipartiment tax-Xogħlijiet Pubbliċi bħalissa qegħdin jaħdmu wkoll fuq il- proġett ta' heritage park.

L-iskop hu li l-fortifications, is-swar maestużi u l-Cottonera lines, nipproteġuhom mill-intrusion ta' l-iżvilupp li qiegħed dejjem riesaq lejhom min-naħa tal-Fgura, Bormla u Ħaż-Żabbar.

Se ssir diskussjoni dwar dak li qed ikun propost u fil-fatt ġew ikkonsultati anke l-kunsilli lokali sabiex inkunu nistgħu naċċertaw ruħna darba għal dejjem li s-swar tal-Kottonera jiġu protetti.

Probabbilment dawn huma fost l-aktar affarijiet importanti u fejn hemm potenzjal ta' żvilupp enormi.

Fil-proposta hemm alternattiva oħra dwar l-aċċess għall- Kottonera, pero' sakemm din issir m'aħniex se noqogħdu ma nagħmlu xejn.

Fil-fatt il-ġimgħa li għaddiet il-Cottonera Rehabilitation Committee beda x- xogħol fuq il-mina ta' Għajn Dwieli li wieħed irid jgħaddi minnha biex imur il-Kottonera.

Din maż-żmien tant tħammġet li min jgħaddi minnha żgur li ma jeħux idea tajba ta' dak li jkun se jsib fil-Kottonera.

Din il-mina qed tiġi upgraded biex għallinqas l-approach għal Bormla, il-Birgu u l-Isla jkun aktar diċenti u l-ambjent ikun aħjar.

Ta' min jgħid li dan ix-xogħol ta' tindif qed isir bil-lejl minħabba t-traffiku.

Bil-finanzi li kellna f'idejna, minbarra li ħadna ħsieb din il-mina, ipprovajna nsolvu l-bottleneck kbir li kien jeżisti bejn il-Malta Shipbuilding u ċ-ċimiterju ta' l-Addolorata.

Din il-junction ġiet upgraded u jidhirli li dan il-proġett qed jaħdem.

Dan għamilnieh għax dehrilna li jekk irridu li n-naħa t'isfel tal-pajjiż tiġi upgraded, għallinqas trid tkun aċċessibbli u mhux ikun hemm traffic jam kontinwa.

Hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu biss fuq il-pjanijiet li għandu l-gvern għall-iżvilupp tal- Kottonera jew għall-iżvilupp ta' Marsamxett u tal-Port il-Kbir imma qed nitkellmu wkoll fuq l-iżvilupp tan-naħa t'isfel ta' pajjiżna.

Hawnhekk irrid nirriferi għar-rimarka li għamel il-ħabib tiegħi l-Onor.

Chris Aguis meta semma x'għamel il-Gvern Nazzjonalista għas-south ta' Malta.

Qal li kulma għamlu kien a solid waste treatment plant, li kien initten kullimkien, u power station.

Dak li tawh lin-naħa t'isfel tal-pajjiż!

Madam Speaker, aħna mhux power station qed nagħtuh lin-naħa t'isfel ta' Malta imma qed nagħmlu tliet proġetti f'wieħed, f'Marsascala, f'Marsaxlokk u f'Birżebbuġa.

Jiġifieri x-xogħol li suppost għamlu n-Nazzjonalisti f'għaxar snin qed nagħmluh aħna issa.

Nittama li anke huma jieħdu pjaċir jaraw l-affarijiet sejrin tajjeb għax jekk aħna lkoll inqisu lil pajjiżna bħala pajjiż wieħed, ma jistax ikun li l-investiment isir biss fin-naħa ta' fuq ta' Malta.

Ma jistax ikun li nagħmlu Ġnien Indipendenza f'Tas-Sliema u n-naħa t'isfel qisu ma jeżistix ħlief għal xi ħaġa bi skop industrijali!

Nittama li permezz tax-xogħol ta' embellishment li qed isir fis-south ta' Malta, l-areas ta' Wied il-Għajn, ta' Marsaxlokk u ta' Birżebbuġa jiġu upgraded mhux biss għat-turisti li jżuruhom imma anke għall-Maltin stess.

Madam Speaker, ħalli ngħid x'sibna meta morna nagħmlu xi xogħlijiet fil- Qajjenza, Birżebbuġa.

F'dan il-post hemm komunita' li ilha toqgħod hemm għal madwar 15-il sena.

(Interuzzjonijiet) Onorevoli Frendo, hemmhekk ma bnejna xejn għax l-area m'hijiex tal-gvern!

Sa ftit tal-jiem ilu dawn ir- residenti lanqas toroq ma kellhom u kienu maqtugħin totalment minn Birżebbuġa.

Kellu jkun Gvern Laburista biex dawn in-nies ma jħossuhomx abbandunati.

Fil-fatt il-proġett li qed nagħmlu huwa maħsub sabiex ngħaqqdu flimkien il-Qajjenza u Birżebbuġa ħalli n-nies li jgħixu f'dawn l- inħawi ma jibqgħux iħossuhom iżolati.

Sibna wkoll li l-ftit xogħol li kien sar mill-amministrazzjoni ta' qabel lanqas kien sar sewwa.

(Interuzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Jiena għamilt mistoqsija dwar ix-xogħol ta' infrastruttura li jrid isir għall-Kottonera, jiġifieri drenaġġ, ilma, dawl u car park, u fuq dawn l-affarijiet għadek m'għedt xejn.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Issa nirrispondik, imma ħalli qabel xejn ngħid x'sibna fil-Qajjenza.

Meta ġejna biex nibdlu l-mains ta' l-ilma sibna li t- toroq kienu mibnijin fuq sular ħamrija u kellna naqilgħuhom.

Imbagħad sibna li biex sar ix-xogħol tad-drenaġġ fi żmien l-amministrazzjoni l-oħra, in-nies qabdu u għamlu l-friegħi li jagħtu għaċ-ċentru tat-triq imma l-main tad-drenaġġ donnu ma kienx jeżisti!

Jiġifieri tħallas kuntrattur li suppost għamel main tad-drenaġġ biex in-nies iqabbdu miegħu u dan ix-xogħol ma sarx!

Allura tista' timmaġina fejn sejjer id-drenaġġ ta' dawn in-nies!

Dan hu li sibna fil-Qajjenza.

Dan huwa t-tip ta' xogħol li kienu jagħmlu fin-naħa t'isfel tal-pajjiż, u għalhekk illum qegħdin naraw x'inhuma n- nuqqasijiet li hemm f'Marsascala, Marsaxlokk u Birżebbuġa u qed nipprovaw insolvuhom.

L-Onor.

Mugliett tkellem fuq il-parkeġġ f'dawn l-inħawi.

Nista' ngħidlu li l-proġett li qed isir ħa ħsieb din il-problema wkoll.

(Interruzzjonijiet) Issa niġi għall-Kottonera.

Waħda mill-problemi enormi li hemm f'dawn it-tlett irħula hija li fis-sajf, meta jkun hemm ammont sostanzjali ta' nies, b'mod partikolari matul il-promenades, ikun hemm konfużjoni enormi ta' karozzi u nies.

Naħseb li kull wieħed minna niżel xi darba Birżebbuġa jew Marsascala s-Sibt filgħaxija jew għadda minn Marsaxlokk il-Ħadd waqt il-ħin tal-monti u ra l-konfużjoni enormi li jkun hemm.

Jiena niskanta kif għadu ma ġarax xi inċident kbir hemmhekk.

Aħna qegħdin nieħdu ħsieb ukoll il-problema ta' parkeġġ, ta' access roads u tat- traffiku.

Jiġifieri m'aħniex qed nagħmlu biss xogħol ta' embellishment, imma qed nieħdu ħsieb ukoll problemi oħra.

Imbagħad l-Onor.

Chris Aguis tkellem fuq il-problema ta' l-għargħar li jkun hemm f'Bormla.

Nafu li b'konsegwenza ta' l-iżvilupp li sar ġewwa fil- Fgura, ammont kbir ta' ilma tax-xita qed jibqa' sejjer għal Pjazza Gavino Gulia, Bormla.

Ilna s-snin nafu li f'din l-area hemm triq partikolari li tegħreq kull meta tagħmel ix-xita u konna proprju aħna li ħadna ħsieb din il-problema billi għamilna culverts biex nilqgħu l-ilma li jkun ġej mill- Fgura ħalli ma jibqax nieżel f'Bormla u jgħarreq lil dawk l-imsieken nies kif ilu jagħmel għal bosta snin.

Quddiem il-bieb ta' Santa Liena f'Bormla hemm culvert li ilu mblukkat għal bosta snin u ma kien jgħaddi xejn minnu.

Dan qiegħed f'forma ta' mina u tant hu kbir li biex naddafnieh kellna ndaħħlu gaffa ġo fih.

L-ilma li jkun ġej mill-Fgura ddevjajnieh għal dan il-culvert biex imbagħad jispiċċa fil-baċir ġewwa d-dockyard u ma jikkawżax ħsarat kif kien jagħmel qabel.

Din hija waħda mill-affarijiet li għamilna sabiex noħolqu ċertu livell ta' infrastruttura fil-Kottonera.

L-Onor.

Chris Agius semma wkoll diversi proġetti li qed isiru fin-naħa t'isfel tal-pajjiż, fosthom ir-Rinella Park li fetaħ ftit ilu u l-Galleria Shopping Complex.

Dawn il-proġetti jindikaw biċ-ċar il-fiduċja li għandhom l-investituri f'dan ir-reġjun ta' Malta.

Hemm bżonn kbir li jsir l- investiment u aħna bħala gvern għandna nkunu l-facilitators sabiex inressqu l-investiment lejn dawk in-naħat.

Ftit ilu l-Onor.

Lawrence Gonzi qal li l- proġetti ġewwa l-Kottonera qegħdin isiru pezzi bukkuni.

Jiena dan ma nistax nifhmu għax hawn mhux qed nitkellmu fuq xi ħaġa żgħira imma fuq proġetti kbar.

Jekk il-proġett tal-Kottonera se taqsmu fi tnejn, jiġifieri se titkellem fuq Senglea waterfront u fuq il-baċir, ma naħsibx li b'daqshekk proġetti bħal dawn tista' ssejħilhom pezzi bukkuni.

Tista' ssejħilhom żewġ proġetti imma żgur li m'humiex pezzi bukkuni.

L-Onor.

Gonzi staqsa għaliex dan il-kuntratt ma marx quddiem il-Public Accounts Committee, kif ippropona fl-emenda li ressaq.

Imma x'hemm li jżommhom milli jeħduh quddiem il-Public Accounts Committee?

Iċ-chairman tal-Public Accounts Committee huwa l-Onor.

John Dalli u hu jiddeċiedi l-aġenda tal- kumitat.

Meta jrid jista' jaqbdu - seta' għamel hekk u nistaqsih għaliex m'għamilx hekk - u jieħdu quddiem dan il-kumitat.

(Interruzzjonijiet) Xorta seta' ħadu!

Aħna ma nsibu l-ebda diffikulta' jekk iridu jagħmlu hekk.

Madam Speaker, intefgħu wkoll ħafna dellijiet fuq il-mod kif ġiet mogħtija t-tender.

Intqal li l-affarijiet ma sarux sewwa għax l-ewwel kien hemm grupp ta' investituri u mbagħad inbidel.

(Interruzzjonijiet) Jiena dan l-argument ma nifhmux.

Aħna għamilnieha ċara mill-bidunett li bdejna ninnegozjaw ma' consortium, il-Cottonera Front Group, magħhom ma wasalna mkien u għalhekk għat-tieni consortium.

Lil dawn għednielhom ċar li jistgħu jbiddlu x-shareholding tagħhom sa ma jiffirmaw il-konvenju mal- gvern.

Imma għednielhom ukoll li malli jiffirmaw il-konvenju, il-proġett irid isir mill-istess investituri u li mbagħad il-mix ta' l-investituri ma jistax jinbidel.

U hekk sar.

Inqtal ukoll li l-proġett huwa frott ta' l- għaġġla, imma dwar dan diġa' tkellimt.

Imbagħad tkellem l-Onor.

Louis Galea li qal li l-Gvern Laburista f'16-il sena m'għamel xejn għall-Kottonera u reġa semma l-kwestjoni ta' ¥6 miljun.

Tkellem ukoll dwar il-bdil tax-shareholders u affarijiet bħal dawn.

Il- membri tan-naħa l-oħra kollha rripetew ruħhom kemm-il darba.

L-uniku punt differenti li għamel l-Onor.

Louis Galea differenti minn sħabu kien meta semma l-Maċina u staqsa x'se jsir minnha għax il-kunsill lokali ta' l-Isla wkoll riedha.

Dan huwa veru u għalhekk aħna neħħejna l-Maċina mill- footprint tal-proġett għax nafu li l-kunsill lokali ta' l-Isla jridha.

Allura lill-iżviluppatur għednielu li l-Maċina se nneħħuha mill-footprint, li m'hijiex parti mill-proġett u li ma tifformax parti mill-bini li se nagħtuh.

Din hi l-istorja kollha.

Imbagħad tkellem il-kollega tiegħi l-Onor.

Tony Abela li semma diversi loopholes li, skond hu, hemm fil-kuntratt, għalkemm ma jidhirlix li spjega b'mod ċar x'inhuma dawn il-loopholes.

Tkellem ukoll fuq il-problema ta' l- aċċess u rripeta l-istess storja li ilna nisimgħu għal dawn l-aħħar jiem, li aħna se nnaqqsu l-aċċess tan-nies tal-Kottonera għall-waterfront.

Apparti li din il-kwestjoni ta' l-aċċess ġiet irranġata u apparti li ma nistax nifhem għalfejn qegħdin hawn illum għax jidhirli li meta konna ġejna għall-vot l-ewwel darba ...

MADAM SPEAKER: Ippermettili, Onorevoli Buhagiar.

Skadielek il-ħin u għandek bżonn leave of House biex tkompli tinstema'.

Hawn permess?

(Onor. Membri: No)

Il-permess ma ngħatax.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Fenech Adami.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Madam Speaker, jiena smajt kważi d-dibattitu kollu.

Kulħadd jaf kemm fil-pajjiż hawn ansjeta' u kriżi politika bid-dikjarazzjonijiet ripetuti diversi drabi tal-Prim Ministru li jekk din il-mozzjoni ma tgħaddix se jsejjaħ elezzjoni.

F'dan il-kontest m'huwiex fl-interess tal-pajjiż li d-dibattitu jitwal u jiena nfakkar illi proprju nhar is-Sibt il-grupp parlamentari Nazzjonalista ltaqa' u ħareġ dikjarazzjoni fejn qal li hu jidhirlu li d-dibattitu fuq l- għoti tal-mollijiet u l-art fil-Kottonera m'għandux jitwal bla bżonn.

Il-Ministru Buhagiar seta' rrisponda għall-kritika li għamilna fid- dibattitu l-ieħor fejn diġa' ħadna d-deċiżjoni u l-Kamra vvotat kontra.

M'huwiex aċċettabbli li niġu hawn u noqgħodu naħlu l-ħin meta l-pajjiż kollu qed jistenna soluzzjoni għall-kriżi politika li ninsabu fiha u għalhekk qed noġġezzjonaw li l-Ministru jkompli jinstema'.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, kif taf, fil-Kumitat dwar ix-Xogħol tal- Kamra għedt li hemm mhux inqas minn sitt kelliema x'jitkellmu.

Din kienet iddikjarata u l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jmissu jafhom dawn l-affarijiet.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Fenech Adami.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ilna sitt sigħat u nofs nisimgħu attakki feroċi fuq il-Prim Ministru għax hawn min m'għandux fiduċja fih.

GĦalhekk jiena qed noġġezzjona li jingħata leave of House lill-Onor.

Charles Buhagiar biex ikompli jitkellem.

MADAM SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Anton Refalo.

ONOR.

ANTON REFALO (Segretarju Parlamentari): Madam Speaker, il-ġrajjiet ta' l-aħħar jiem urew kemm l-oppożizzjoni hija għatxana għall-poter.

(Interruzzjonijet) L-oppożizzjoni uriet kemm ma tridx li fil-pajjiż ikun hawn verament żvilupp imma trid il-poter li kellha fl-aħħar żewġ leġislaturi għax għaliha l-poter huwa kollox.

(Interruzzjonijiet) (Agħjat) L-istorja ta' Chambrai ilha tinħema mill-1966 meta tan-naħa l- oħra, bil-korruzzjoni, riedu jagħtu Chambrai lil żewġ Taljani u mhux minn meta għaddiet il-liġi.

(Interruzzjonijiet) (Agħjat)

MADAM SPEAKER: Il-Kamra hija sospiża għal ħames minuti minħabba diżordni.

Fit-8.56 p.m. il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet fid-9.00 p.m.

MADAM SPEAKER: Sar il-ħin.

Il-Ministru Mizzi jekk jogħġbu jressaq l- Aġġornament.

Id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 24 ta' Ġunju 1998, fis-6.00 pm b'din l-aġenda:

Riżoluzzjoni dwar enfitewsi temporanja ta' mollijiet, bini u dritt ta' rmiġġ fil-Birgu u l-Isla lill-Port Cottonera Limited – Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni Ċivili - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Servizzi tat-Turiżmu għal Malta – Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Ħabs - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Promozzjoni ta' Prodotti Lokali – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jemenda Diversi Liġijiet dwar Servizzi fl-Ajruport - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Forzi tal-Pulizija ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi kontra l-Korruzzjoni - it-Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar Taxxa Speċjali fuq Banek Kummerċjali – it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kummerċ ta' l-Assigurazzjoni – it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur (Emenda Nru 3) – it-Tieni Qari (Kont.); u

Riżoluzzjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni dwar Malta u l-Unjoni Ewropea - Kontinwazzjoni. ---------------------------------- Abbozz ta' Liġi dwar Brokers fl-Assigurazzjoni u Intermedjarji oħra - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar it-Telekomunikazzjoni - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ajruportijiet u fl-Avjazzjoni Ċivili - Kumitat Permanenti.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Tony Abela.

ONOR.

TONY ABELA: Madam Speaker, nixtieq nitkellem ftit fuq l-istat eknomiku ta' pajjiżna u dwar kemm dan il-pajjiż qiegħed verament miexi lejn sitwazzjoni fejn numru ta' studenti li għadhom kif spiċċaw mill-iskejjel kif ukoll dawk li se jmorru jirreġistraw għall-ewwel darba, se jsibuha diffiċli li jsibu xogħol.

Madam Speaker, nafu li f'dawn il-ġranet numru ta' studenti ta' madwar 16 jew 17-il sena jispiċċaw mill-iskejjel u jmorru jfittxu x-xogħol sabiex jgħaddu għal fażi oħra ta' ħajjithom.

Imma, tħares lejn liema settur tax- xogħol tħares, sfortunatament issib li dawn kważi kollha huma dgħajfa jew kwieti ħafna.

Minn Jannar 'l hawn ix-xogħol ta' trasferiment ta' proprjeta' mhux biss naqas, imma naqas b'ammont sostanzjali aktar milli naqas fl-1996, u n-numru ta' reġistrazzjoniijiet ta' kuntratti fir-Reġistru Pubbliku ta' Malta naqas ukoll.

Barra minn hekk proprjeta' li f'ċerti areas qabel kienet iġġib ċertu prezz, illum qed iġġib inqas.

Ta' min jgħid li f'areas fejn is-soltu jkun hemm ammont sostanzjali ta' kummerċ, bħal Buġibba, San Pawl il-Baħar u Marsascala, dan kważi naqas bin-nofs.

Dan jindika biċ-ċar illi ftit huma dawk in-nies li bħal qabel qed jixtru proprjeta' biex jgħaddu l-vaganzi tas-sajf ħdejn il-baħar.

Ħafna minn dawn lanqas id-dar tagħhom ma jistgħu jixtru!

Madam Speaker, kif qal l-Onor.

Mintoff il-ġimgħa l-oħra, jidher li l- Onor. Portelli waqa' lura ħafna mhux biss fil-proġetti iżda anke fl-ideat dwar kif joħloq akkommodazzjoni għan-nies fil-bżonn.

Dan kollu qed ipoġġi piż ikbar fuq dawk in-nies li kienu għatxana għal postijiet issussidjati mill-gvern u dawk li b'xi ¥17,000 jew ¥18,000 setgħu jixtru post bi tlett ikmamar tas-sodda u garaxx.

Dan ikompli juri li l-gvern tal-ġurnata anke f'dan is-settur tilef dik li ngħidulha l-kuxjenza soċjali, jiġifieri li tipprova tħenn għall-batut.

Ladarba qed insemmu lill-batut irridu nsemmu wkoll il-mod kif dan qed jiġi trattat mill-gvern tramite l-Water Services Corporation.

Hawnhekk qed nirriferi għall-famużi kontijiet tad-dawl u l- ilma li aħna, bħala partit, tant tkellimna fuqhom.

Issa m'għadhomx jgħidu li qed niżvijaw lill-poplu jew li mhux qed ngħidulu l-verita' u jiġġustifikaw ruħhom billi jgħidu li l-kont m'huwiex tliet darbiet aktar minn dak li kien qabel imma darbtejn biss!

Kieku l-gvern għallinqas kellu d-diċenza li jżid il-pagi biex ipatti mod ieħor, kieku l-affarijiet kienu jkunu ħafna aħjar dan kien ikun biżżejjed biex ma jkagħbarx liċ-ċittadin, speċjalment lil dak li l-iżjed għandu introjtu baxx.

Il-ġimgħa l-oħra ġiet tkellimni persuna u qaltli li rċeviet żewġ affarijiet mingħand il-gvern, jiġifieri l-kont tad-dawl u l-ilma u ċ-cheque tal-pensjoni li jammonta għal ¥128.

Pero', fejn qabel il-kont tad-dawl u l-ilma kien ikun bejn ¥67 u ¥70 għal-perijodu ta' 120 ġurnata, issa huwa ta' ¥134 għall-perjodu ta' 105 ġranet.

Mela din il-pensjonanta trid tara minn fejn se tipprovdi ¥6 oħra biex tħallas dan il-kont!

Tistħi tgħid li terz ta' l-introjtu ta' tliet xhur imur għall-ħlas tad-dawl u l-ilma!

Oħrajn li forsi joqogħdu aktar attenti xorta waslilhom kont ta' ¥56 meta qabel kien ikun in-nofs.

Hawnhekk qed nirriferi biss għas-settur domestiku, jiġifieri għal dawk in-nies li jużaw id-dawl u l-ilma fid-djar tagħhom.

Imma l-fatt li ċ-ċittadin qiegħed jonfoq kważi 17% tad-dħul tiegħu biex iħallas il-kont tad-dawl u l-ilma, juri kemm il-gvern nesa, ma tax kas u ġie jaqa' u jqum mill-effett soċjali li kellha ż-żieda fil- prezzijiet.

Madam Speaker, kieku l-gvern ried verament idaħħal l-¥14-il miljun li qed jgħid li se jdaħħal mingħajr ma jweġġa' lil ħadd, kien imissu rranġa l- politika barranija tiegħu ħalla l-bibien kollha miftuħin fl-interess tal- poplu Malti.

Kien imissu attenda għal-laqgħat li qed isiru u studja bis- serjeta' jekk Malta għandhiex tidħol fl-Unjoni Ewropea.

Il-gvern għandu jżomm ir-relazzjonijiet mal-pajjiżi li llum qed jarawna barra mill-familja tagħhom sabiex kumpanniji minn dawn l-istess pajjiżi jkunu jistgħu jiġu jinvestu Malta.

Kemm kumpanniji barranin ġew jinvestu f'pajjiżna f'dawn l- aħħar 20 xahar?

Kemm kumpanniji barranin ġew jiftħu fabbriki kbar f'pajjiżna?

Hemm bżonn li kumpanniji barranin jiġu jinvestu flushom hawn Malta u m'iniex qed nirriferi għal dawk li jimpjegaw xi 10 jew 12-il ruħ b'kollox.

Hemm bżonn li dawn iħossuhom komdi ekonomikament, ma jsibux barrieri, ma jħallsux taxxi li ma jaqblux ma' dawk ta' pajjiżhom u ma jsibux sitwazzjoni ekonomika perversa li tista' toħonqilhom kull investiment li jistgħu jagħmlu f'pajjiżna.

Jidher, Madam Speaker, li llum qegħdin inħarsu b'mod differenti lejn il- pajjiż.

Fil-fatt f'gazzetta oħra Maltija llum erġajna qrajna li ħaddieħor naqqsilna r-ranking ta' l-economic safety tagħna.

GĦaliex qed insemmi dawn l-affarijiet?

GĦaliex min jistudja dawn l-affarijiet ma jarax jekk il- paga sservix għal dan ix-xahar biss imma jħares aktar 'il bogħod.

Dan jara jekk il-poplu huwiex se jkun komdu, jekk il-pajjiż huwiex qed jirrendi biżżejjed u huwiex qed iġib lejh stabilita' u kummerċ biżżejjed sabiex il- poplu jkompli jżid l-istandard of living tiegħu.

Imma f'dawn l-aħħar 20 xahar, bil-mod kif ġiet ridotta l-ħajja tal-Maltin, is-sitwazzjoni kompliet taggrava ruħha, kulħadd wieqaf, kulħadd jistenna u kulħadd jippretendi li se jiġri xi ħaġa.

Imma x'se jiġri?

Donnu l-gvern qed jipprova jġebbed mil- lum għal għada għax forsi din id-darba anke l-polls fi ħdan id-dar ċentrali tiegħu qegħdin jgħiduli li qiegħed fuq in-naħa t-telliefa, li m'għandux il- maġġoranza u li l-partit tiegħu m'huwiex magħqud!

Il-gvern qiegħed ifarrak biċċa biċċa kull sens ekonomiku li kien hawn f'dan il-pajjiż, qed ikisser kull mira li kellu kull Malti li għada jkun iżjed komdu, u qed ikisser ukoll kull fiduċja li seta' kellu l-poplu Malti fih.

Din hija s- sitwazzjoni llum u l-poplu għadu qed jistenna.

Jiġifieri din la hija kwestjoni ta' vot ta' fiduċja u lanqas hija kwestjoni ta' qbil dwar il- Kottonera.

Il-poplu qed jgħid lill-gvern: Inti żeblaħtna, għaddejtna biż- żmien, dħakt bina u waqqajtna għaċ-ċajt.

GĦalhekk aħna ma baqgħalniex fiduċja fik u rridu nibdlu r-rotta.

Issa r-rotta tista' tinbidel biss jekk il-gvern jirrispetta lill-poplu Malti, jagħtih dak li ħaqqu u ma jisraqlux minn butu.

U jekk il-gvern m'huwiex kapaċi jmexxi u ma baqagħlux sens soċjali fil-programm tiegħu, għandu jwarrab għax hemm ħaddieħor li lest li jagħmel dan kollu minfloku.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jesmond Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Sur President, tista' tgħid li l-Parlament qatta' dawn it-tliet ġimgħat jiddiskuti l-proġett tal-Kottonera.

Il- ministru ftit ilu kkwotani li jiena għedt li n-nefqa ta' ¥6 miljun fuq dan il-proġett m'hijiex xi ħaġa kbira.

Jiena nerġa' ntenni li dan m'huwiex xi investiment kbir u fil-fatt nixtieq nitkellem fuq proġett akbar.

Qed nirriferi għall-proġett ta' l-Isptar San Raffaele jew aħjar, kif qed ngħidulu llum, l-Isptar f'Tal-Qroqq.

Għalkemm qed jintefqu ħafna flus u qed nisselfu l-miljuni kbar, sfortunatament dan il-proġett ma tantx qed jissemma fil-Parlament u d- diversi mistoqsijiet li għamilt dwaru ma ngħatawx risposti sodisfaċenti.

Kieku tela' l-Partit Nazzjonalista fil-gvern dan l-isptar kien ikun inawgurat f'dawn il-ġranet imma madwar sena ilu l-Gvern Laburista ddeċieda li jirdoppja d-daqs ta' dan l-isptar u allura x-xogħol fuqu dam sena wieqaf.

Meta reġa' nbeda x-xogħol, reġgħu raw il-pjanti u biex iżommu mal- ħsieb tal-Gvern Laburista, jiġifieri li jirdoppjaw id-daqs ta' l-isptar, kellhom jitolbu l-permess ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar biex jibnu żewġ sulari.

L-applikazzjoni għall-permess saret b'mod mgħaġġel u kienet aġġudikata fi żmien record.

Meta wieħed jara l-pjanti kif sottomessi minn dan il-gvern isib li m'hemm l-ebda indikazzjoni dwar l-użu tas-swali l- ġodda.

Dawn il-pjanti huma vagi u saru bl-għaġġla.

Sur President, meta ntefgħet l-applikazzjoni l-ewwel darba sar public hearing u l-Awtorita' ta l-Ippjanar aċċettat il-bini ta' sular wieħed biss.

Imma filwaqt li l-kostruzzjoni fuq is-sular propost bdiet u kważi spiċċat, il-gvern għadu ma jafx jekk huwiex se jtella' sular ieħor jew jieqaf hemmhekk!

Fil-fatt ix-xogħol tħalla b'mod li l-options jinżammu miftuħin, il-ħadid tal-kolonni tħalla ħiereġ minn ġos-saqaf, ix-xogħol fuq l-opramorta għadu lanqas inbeda u l-ħitan kellhom jiġu protetti biex ma jidħolx l-ilma fil-cavity tagħhom.

Jiġifieri proġett daqstant importanti li se jqum ¥100 miljun għadna ma nafux kif se jitkompla!

U dan beda mingħajr ma sar audit tal-medical brief, qabel ma ntgħażlu l-medical planners u qabel ma ntgħażlu l-periti!

Dan m'huwiex ippjanar serju.

U għalfejn għandna bżonn medical brief?

Dan hemm bżonnu għax in-natura ta' dan il-proġett inbidlet.

Dan il-gvern ta direct order, qabbad lil Anshen Dyer bħala medical planners u dawn bdew jiktbulu medical brief.

Dan il- proġett kien ġie diskuss lejn l-aħħar tas-sena l-oħra fis-Social Affairs Committee fejn kelliema Nazzjonalisti qajmu diversi mistoqsijiet.

Membri tan-naħa l-oħra wkoll esprimew id-dubji tagħhom u bdew jistaqsu minn fejn ħareġ il-bżonn li pajjiżna jkollu sptar ta' 800 jew 1,000 sodda.

Pero' dawn baqgħu ma ngħatawx risposta għax il-medical brief ma kienx lest għalkemm il-ministru dejjem kien jgħid li dan kien se jkun lest sa Diċembru.

Sal-lum dan il-medical brief għadu ma sarx pubbliku.

Kif nafu, f'dawn il-każijiet l-ewwel trid issir il-medical brief, imbagħad trid tintgħażel xi kumpannija li tispeċjalizza fil-health planning biex jiġu ċċekkjati l-assumptions li jkunu ttieħdu waqt il-medical brief u mbagħad toħroġ it-tender.

Meta ħarġet din it-tender kien hemm diversi sottomissjonijiet u tlieta minnhom żgur li ssodisfaw il-kriterji tat- tender, waqt li kien hemm oħrajn li tefgħu t-tender tagħhom tard.

Fil-fatt kien hemm indikazzjonijiet li l-gvern kellu l-intenzjoni li din it-tender tiġi awarded proprju lil xi ħadd li tefa' s-sottomissjoni tiegħu tard.

Pero' ġara li min tefa' t-tender tiegħu fi żmien propizju għamel protesta u rebaħha.

Fil-fatt dan għamel appell formali u qalulu li dak li kien se jagħżel il-gvern lanqas kellu r-rekwiżiti li suppost ikollu, jiġifieri ma kellux għaxar snin esperjenza f'dak il-qasam.

Iżda mbagħad x'ġara?

Din it- tender ma ġietx awarded u f'daqqa waħda ngħatat direct order lit-tenderer li kien tefa' s-sottomissjoni tiegħu tard.

Jien ukoll staqsejt lill- ministru għalfejn sar hekk u fuq liema kriterji għażel lil dan it-tenderer, pero' ma ngħatajtx risposta.

Lil dak it-tenderer li ħassu aggravat għax ma ntgħażilx spjegawlu li t-tender tiegħu x'aktarx li ma ntgħażlitx għax l- aħħar parti tagħha kien issottomettiha fuq time basis.

Din il-parti kienet tittratta l-formulation of a health policy u peress li ma jkunx definit kemm teħodlok żmien, tefa' s-sottomissjonijiet tiegħu għal din il-parti tat-tender b'rata għal kull siegħa.

GĦalhekk il-gvern qallu li din it- tender ma kienetx kompluta.

Fil-fatt teżisti l-proċedura li tista' tiġi awarded parti minn tender u jiena staqsejt lill-ministru għaliex f'dan il-każ ma ġietx awarded dik il- parti tat-tender li kienet kompluta, imma hu baqa' ma weġibnix.

F'dan il- proġett kien hemm aspetti oħra li qajmu ħafna mistoqsijiet.

Waħda minnhom kienet it-tender għad-designers.

Kulħadd jaf li fi żmien Gvern Nazzjonalista kien hemm disinjaturi Taljani b'rappreżentanza Maltija.

Pero' l-Gvern Laburista għażel li ma jżommx dan il-kuntratt u allura kien meħtieġ li jinstabu periti Maltin.

Ħarġet it-tender u kien hemm sitt applikazzjonijiet.

L-ewwel sottomissjoni għal dan it-tender kienet ta' ¥2 miljun u t-tieni kienet ta' kważi ¥4 miljun.

Il-Gvern Laburista għażel it- tieni sottomissjoni u dan qajjem kontroversja kbira u saru ħafna mistoqsijiet.

Intqal li t-tender ma ngħatatx lill-ewwel wieħed għax peress li huwa Taljan jista' jkollu problemi bil-lingwa u bil-kultura.

Imma kulħadd jaf li din hija risposta pjuttost fjakka.

Hawn nixtieq infakkar fil-kontroversja li kien qajjem l-Onor.

Alfred Sant qabel l-elezzjoni wara li l-Gvern Nazzjonalista kien għażel li jaċċetta t- tieni tender għax-xogħol fuq l-isptar.

Il-valur ta' din it-tender kien ta' ¥32 miljun u d-differenza bejn l-ewwel u t-tieni tender kienet ta' ¥2 miljun.

Dak iż-żmien din il-kontroversja kienet damet sejra għal xhur sħaħ u issa fil-każ ta' din it-tender kien hemm varjazzjoni ta' ¥2 miljun!

Filwaqt li hawn daqstant taħwid fuq dawn it-tenders, hemm affarijiet oħrajn li jġegħluk tinkwieta.

Dawn huma l-completion costs, il-variations u s-suspension claims.

Kulħadd jaf li meta proġett ikun wieqaf il- kuntrattur jista' jagħmel suspension claims.

F'dan il-każ il-kuntrattur huwa Svediż u għandu n-nies tekniċi tiegħu, il-periti u l-inġiniera li nġiebu Malta biex jaħdmu fuq dan il-proġett.

Għandu wkoll l-impjant tiegħu, it-tower cranes, it-trakkijiet u l-bulldozers li kollha jinsabu wieqfa.

Allura x'qed jiġri?

Għax Gvern Soċjalista ħalla l-proġett tiegħu wieqaf għal sena sħiħa, peress li dam biex jagħżel il-medical planners li issa suppost qed jagħmlu x-xogħol tal-medical brief u warajhom suppost li jidħlu l-periti u d-designers li jibdew jiddisinjaw is-servizzi - minħabba li d-daqs ta' l-isptar se jkun id-doppju, is-servizzi jridu jiġu ddisinjati mill-ġdid - se jkun hemm dewmien enormi.

Jiena kważi nantiċipa li għandna mill-inqas tmien xhur oħra bix-xogħol wieqaf.

Allura wieħed jistaqsi: Kemm se jikbru s-suspension claims fuq dan l-isptar?

Ta' min ifakkar li f'Settembru li għadda l-Prim Ministru kien qal li sa dak inhar, meta l- valur tal-kuntratt kien għadu biss ta' xi ¥32 miljun, is-suspension claims kienu jammontaw għal ¥4.5 miljun.

Ara meta għandna dan iż-żmien kollu bix- xogħol wieqaf kemm se jikbru s-suspension claims!

Hemm ukoll il-variations li jistgħu jiżdiedu.

Il-ministru daħħal ċifra ta' 12% dwar il-proġett imkabbar.

Imma hawnhekk daħlu l-varjazzjonijiet kollha?

Per eżempju, affarijiet li kien hemm bżonn li jsiru, bħal tiswija ta' soqfa, lift shafts u stairways, qegħdin jidħlu bħala parti mill-variation claims?

Il-lifts u l-ispecifications ġodda tagħhom daħlu fil-variations?

Il-preokkupazzjoni tiegħi hi li l-valur ta' dan l-isptar meta jkun komplut se jeċċedi l-¥100 miljun li kien antiċipat mill-ministru.

Qed ngħid dan għaliex imbagħad hemm l-allowance għall-medical equipment li kienet stmata bejn ¥11-il miljun u ¥14-il miljun meta fuq sptar żgħir, bħal Capua Palace, in-nefqa fuq medical equipment kienet ta' xi ¥7 miljun.

Jiġifieri l-istima għall-medical equipment ta' dan l-isptar li se jkun l- uniku sptar għal Malta, hija waħda miżera u żgur li mhux se taqdi l- ħtiġijiet kollha ta' sptar bħal dan.

Nixtieq insemmi wkoll spejjeż oħra imma peress li qed jiġbduli l-attenzjoni li sar il-ħin nixtieq nagħlaq b'din il-konklużjoni.

Dan huwa l-ikbar proġett ta' welfare li għandu dan il-pajjiż.

Hija ħasra li sptar bħal dan, li suppost iservina għallinqas nofs seklu, qed ikun mismanaged b'dan il-mod u fil-frattemp m'huwiex qed isir investiment ieħor fil-qasam tas-saħħa.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar l-Erbgħa 24, ta' Ġunju, 1998, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif kommunikata mill-Ministru Mizzi.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIETGĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

PULIZIJA - DISKOTEKI F'GĦAWDEX

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Billi ġewwa diversi discos ġo Għawdex il-mużika tant tkun qawwija li tinstema' sew mill- irħula tal-viċin u billi dawn l-abbużi jseħħu kull meta dawn id-discos ikunu miftuħa, jista' l-Prim Ministru jgħid x'passi ħadet il-pulizija fil- passat u x'passi se tieħu fil-futur biex dan l-abbuż ma jirripetix ruħu?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi kull meta rriżulta li kien hemm dan l-abbuż, il-Pulizija ħadet passi bil-Qorti kif se tibqa tagħmel.

PULIZIJA - ABBUŻI FUQ IT-TFAL

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid għaliex il-pulizija ma kenitx iżżomm records ta' persuni akkużati fuq abbużi fuq it-tfal qabel Awissu ta' l-1997?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi mhux il-każ li l-Pulizija ma kenitx iżżomm records ta` dawn ir-reati qabel Awissu 1997.

Fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 13482 jien għidt li kont informat li l-Pulizija ma kenitx iżżomm statistika u mhux records qabel din id-data.

Ninsab informat li ż-żamma ta` statistika dwar dawn ir-reati saret possibbli bl-introduzzjoni tas-sistema ġdida tal-Police Incident Reporting System f`Awissu 1997.

QRATI - IMPEDIMENT TA' PARTENZA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn persuni llum li għandhom impediment ta' partenza li ma jistgħux isiefru?

ONOR.

GAVIN GULIA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-mandat ta` impediment ta` partenza ta` persuna kien tħassar permezz ta` l-Att Numru XXIV ta` l-1995.

Għalhekk, dan il-mandat ta` impediment ta` partenza m`għadux aktar fis- seħħ.

FORZI ARMATI - ĦADDIEMA BOARDED OUT

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid jekk persuni li jkunu ġew boarded out mill-forza regolari tal-Forzi Armati fil-passat minħabba depression humiex qed jiġu kkonsidrati bħala tajbin biex jissieħbu ma' forza tal-voluntieri tar- riżerva kemm-il darba dawn fiequ?

Jista' l-Prim Ministru jgħid ukoll jekk xi wħud mill-persuni li fil-passat ġew boarded out mill-armata b'depression reġgħux iddaħlu fl-Armata wara li fiequ?

ONOR.

ALFRED SANT: Jien informat li persuni li l-ingaġġ tahom jiġi tterminat mill-Forza Regolari tal-Forzi Armati ta' Malta minħabba depression ma jiġux ikkonsidrati tajbin biex jissieħbu ma' forza ta' Voluntiera tar-Riżerva anke kemm-il darba dawn ifiequ.

Ma jirriżultax li kien hemm persuni li fil-passat ġew boarded out mill-Armata b'depression u reġgħu ddaħħlu fl-Armata.

FTEHIM KOLLETTIV

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 14498, jista' l- Ministru jpoġġi kopji tal-ftehim kollettiv fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

LEO BRINCAT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant illi fid-dikasteru tiegħi kien iffirmat ftehim kolletiv fil-Bank Ċentrali ta' Malta, fl-MOBC u fil-Korporazzjoni Enemalta.

Kopja ta kull ftehim tpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

BORMLA - TNEĦĦIJA TA' SIĠAR

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-possibbilta' li tintlaqa' t-talba tal- Każin tal-Banda San Ġorġ ta' Bormla, kif ukoll ta' l-istess Kunsill Lokali ta' Bormla, sabiex żewġ sigriet kbar, li hemm fil-fetħa ta' quddiem l- istess każin, ikunu jistgħu jitneħħew?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Id-Dipartiment ta' l-Agrikoltura għandu ma rċevix talba uffiċjali għat-tneħħija ta' dawn is-siġar, biss peress li dawn jiffurmaw parti minn żewġ linji ta' siġar li huma fuq iż-żewġ naħat ta' dan il-lokal, id-dipartiment mhux tal-parir li dawn l-imsemmija siġar jitneħħew.

PATATA - ESPORTAZZJONI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: B'rifernza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 15168, u b'mod partikolari, b'riferenza għall-aħħar parti tar-risposta, jista' l-Ministru jikkonferma li fil-fatt il-kuntratt imsemmi jitkellem fuq kuntratt għall- bejgħ (esportazzjoni) ta' 5000 tunnellata u fil-fatt l-elf tunnellata l- oħra huma mfissra bħala surplus?

Jista' l-Ministru jagħti tagħrif għaliex fid-dawl ta' l-informazzjoni għall-1997 u 1998 ma kienx hemm insistenza, u fil-fatt lanqas talba, biex l- 5000 tunnellata tal-kuntratt jiżdiedu?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-kuntratt jitkellem fuq total ta' 6,000 tunnellata.

L-offerta kienet għal 5,000 tunnellata, iżda fuq l-insistenza tal- ministeru il-kwantita' żdiedet għal 6,000 tunnellata.

Għaldaqstant jidher li mhux biss kien hemm talba iżda l-ministeru innegozja b'suċċess żieda ta' 1,000 tunnellata bi prezz minimu garantit.