MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 53 L-Erbgħa, 23 ta' April, 1997 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 53

L-Erbgħa 23 ta' April, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.12 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 23 ta' April, 1997

WERREJ MINUTI 750

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI 750

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 756

STQARRIJA MINISTERJALI 756

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TRIBUNAL GĦALL-INVESTIGAZZJONI TA' INĠUSTIZZJI

TRIBUNAL FOR THE INVESTIGATION OF INJUSTICES BILL (KUMITAT) 759

AĠĠORNAMENT 783

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 788

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 52 li saret fit-23 ta' April, 1997 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI

ĦABS ĊIVILI - TAGĦLIM LILL-PRIĠUNIERI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Prim Ministru: Jista l-Prim Ministru jgħid x'inhuma s-suġġetti li qed jiġu mgħallma fil-ħabs?

Kemm priġunieri qed jipparteċipaw f'dawn il-lezzjonijiet?

Jinħarġu ċertifikati għall-priġunieri li jattendu l-lezzjonijiet, speċjalment lil dawk li jkunu kisbu ċertu standard?

Jista' l-Prim Ministru jagħti lista ta' l-għalliema kollha fil-ħabs, is- suġġetti li jgħallmu u l-kwalifiki tagħhom u fuq liema kriterju ntgħażlu dawn l-għalliema u mhux oħrajn?

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll) (f'isem il-Prim Ministru): Is-suġġetti li qed jiġu mgħallma fil-ħabs bħalissa huma l-Malti, l-Ingliż, l-Accounts u l-Arti.

In-numru ta' priġunieri li qed jattendu għal dawn il- lezzjonijiet hu ta' 36.

Ma jinħarġux ċertifikati lill-priġunieri li jattendu dawn il- lezzjonijiet.

Fil-preżent hemm ħames għalliema kkwalifikati - erba' fuq bażi volontarja mingħajr ħlas u għalliem part-time bi ħlas - li jagħtu l-lezzjonijiet darbtejn fil-ġimgħa.

M'huwiex il-każ li tgħid li ntużaw xi kriterji biex intgħażlu dawn l-għalliema għax fil-fatt dawn ivvolontarjaw biex jagħtu dan is-servizz.

DJAR - H166/96

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi s-sitwazzjoni ta' persuna minn Ħal-Għaxaq, li d-dettalji tagħha qed nibgħathom under separate cover, bil-file Nru. H 166/96?

ONOR.

ALFRED PORTELLI (Ministru tad-Djar): Jien informat li l-każ imsemmi, li qabel xejn hu numru H12584 u mhux H166/96, hu każ ieħor ta' koppja li qed jgħixu ma' familja oħra, eżattament mal-ġenituri tal-mara.

Huma jridu joqogħdu biss Ħal-Għaxaq.

ĦABS ĊIVILI - PRIĠUNIERI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid b'kemm żdiedet il- popolazzjoni ta' priġunieri fil-ħabs ta' Kordin tul dawn l-aħħar ħames snin?

X'inhi n-nazzjonalita' tagħhom?

Kien hemm xi transfer ta' xi priġunieri biex dawn jiskontaw il-piena f'pajjiżhom?

Ma' liema pajjiżi jeżisti ftehim għal dan it-tip ta' trasferiment ta' priġunieri?

X'inhuwa l-prospett għal ftehim oħrajn fil-futur qarib?

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): Mill-1992 sa l-1996 il-medja ta' priġunieri kuljum kienet kif jidher hawn taħt;

1992 - 120 priġunier 1993 - 155 priġunier 1994 - 185 priġunier 1995 - 188 priġunier 1996 - 197 priġunier

Il-priġunieri barranin fil-ħabs ta' Kordin fid-9 ta' April, 1997 kienu minn dawn il-pajjiżi: Libja, Tuneżija, Eġittu, Jugoslavja, Ingilterra, Russja, Kanada, Marokk, Sirja, Pakistan, Bulgarija, Ghana, Awstralja.

F'dawn l-aħħar ħames snin l-ebda barrani ma ġie trasferit lejn pajjiżu biex ikompli jiskonta s-sentenza.

Malta rratifikat il-Konvenzjoni tal-Kunsill ta' l-Ewropa dwar Trasferiment ta' Persuni Sentenzjati fis-26 ta' Marzu, 1991.

Bis-saħħa ta' din il-konvenzjoni Malta għandha ftehim dwar trasferiment ta' persuni sentenzjati ma' 30 pajjiż ieħor membru tal-Kunsill ta' l-Ewropa u erba' pajjiżi oħra mhux membri tal-kunsill li rratifikaw din il-konvenzjoni.

Malta għandha wkoll ftehim simili mal-Libja.

Qed isiru negozjati ma' diversi pajjiżi oħra bil-ħsieb li jintlaħaq ftehim dwar is-suġġett.

AMBAXXATURI MALTIN

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l- Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jirrispondi d-domanda numru 605, ċioe' jista' ġentilment jelenka l-ambaxxaturi Maltin li fil-preżent huma akkreditati ma' Stati barranin?

Liema minnhom huma permanentement residenti fl-Istati barranin?

ONOR.

GEORGE VELLA (Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): Risposta tingħata f'seduta oħra.

MARSA - MONUMENT TAR-REPUBBLIKA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 602, ċioe' jista' jassigura li dejjem u f'kull ħin il-Monument tar-Repubblika fi Triq Diċembru 13, il- Marsa jkollu l-manutenzjoni meħtieġa u jinżamm f'kondizzjoni dekoruża?

Min se jgħasses lil min hu responsabbli?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Ministru tax-Xogħlijiet Pubblici u Kostruzzjoni): Ir-responsabbilta' tal-monumenti nazzjonali hija tal- Ministeru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali minkejja li dan ix-xogħol attwali fuq restawr ta' dawn il-monumenti jaqa' taħt ir-responsabbilta' tat- Taqsima għat-Tiswija u Restawr fil-Ministeru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni.

Restawr fuq il-monumenti jsir wara talba mill-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali u għalhekk nitlob lill-Onor Interpellant jindirizza d-domanda tiegħu lill-ministru konċernat.

DJAR - AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma r-raġunijiet li jistgħu jwasslu biex persuna mill-Belt, Valletta li isimha qed jintbagħat separatament bil-file No. H12691 jingħata akkomodazzjoni alternattiva u kemm fil-fatt din it-totalita' ta' raġunijiet għaliex għandu jingħata setgħet wasslet biex oħrajn bl-istess każ jieħdu din l-akkomodazzjoni alternattiva?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jien informat illi l-persuna ndikata qed tapplika għax għandha kera għoli.

REĠISTRU PUBBLIKU - TRASFERIMENT TA' PROPRJETA'

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: B'riferenza għar-risposta li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari numru 3578, jista' l-Ministru jispjega l-kontradizzjoni minn naħa u jgħid li ċ-ċifri - li jirriferu għal Jannar ta' kull sena - "jinkludu wkoll testmenti u atti causa mortis" iżda fl-istess ħin jgħid li dwar dawn "ma tinżammx statistika kull xahar iżda kull sena"?

ONOR.

CHARLES MANGION (Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali): Bir- rispett kollu ma nafx għal-liema kontradizzjoni qed jirriferi l-Onor.

Interpellant fir-risposta mogħtija għaliex:-

(a) iċ-ċifri mogħtija verament jinkludu t-testmenti w atti causa mortis; u

(b) ma nistgħux ngħidu kemm hemm testmenti u atti causa mortis inklużi fil- figuri mogħtija għaliex ma tinżammx statistika ta' dan xahar b'xahar iżda darba fis-sena.

Din l-istatistika tinżamm għal skopijiet ta' rapporti annwali biss peress li ma hemm l-ebda provediment tali fil-liġi.

RADJU - TIELET FREKWENZA

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid fiex waslu l-preparamenti tal-PBS għall-ftuħ tat-tielet stazzjon tar-radju u meta hu mistenni li l-istazzjon jiftaħ?

Jista' l-Prim Ministru jagħti wkoll estimi ta' l-infiq kapitali u rikkorrenti u jgħid jekk l-istazzjon hux se jkollu mpjegati addizzjonali għal dawk eżistenti fil-PBS jew jekk hux minnu li l-istazzjon se jitmexxa mill-impjegati tar-Radju ta' l-Universita'?

Jista' l-Prim Ministru jgħid min se jmexxi l-istazzjon?

ONOR.

ALFRED SANT: Il-PBS għadha għaddejja bit-tħejjijiet tagħha għall- ftuħ tat-tielet frekwenza tar-radju.

Fil-futur qarib mistenni jsir xandir bi prova.

Mhux xieraq f'dan l-istadju li kumpannija kummerċjali bħall-PBS tintalab tiżvela dettalji dwar estimi ta' nfiq kapitali u rikorrenti, kif ukoll dwar xi mpjiegi li jistgħu jew ma jistgħux ikunu kkontemplati.

Mhux minnu li l-istazzjon se jitmexxa mill-impjegati tar-Radju ta' l- Universita'.

L-inkarigu tat-tmexxija ngħata lis-Sur Ġorġ Peresso, b'koordinazzjoni sħiħa mal-kap tal-programmi radju.

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jista' l-Prim Ministru jgħidilna jekk hux minnu li se jkun hemm amalgamazzjoni mar-Radju ta' l-Universita' u, jekk dan hu minnu, jista' jgħidilna x'se jiġri bl-agreement li hemm fil-preżent bejn ir-Radju ta' l-Universita' u l-MAS?

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Sinjura President, din hija waħda mill-affarijiet li tqajmu kemm-il darba f'diskussjonijiet u jien inkun qed insegwihom.

Jien wieħed minn dawk li nħoss li jkun tajjeb li jkun hemm xi forma ta' synergy bejn dak li qed isir fir-Radju ta' l-Universita' u dak li qed isir fir- Radju Nazzjonali tal-PBS, pero' bil-kondizzjoni li safejn naf jien ir-Radju ta' l-Universita' twaqqaf b'deċiżjoni awtonoma ta' l-Universita' u allura l- PBS ċertament m'għandux jassumi, fi kwalunkwe arranġament li jsir, il- piżijiet li jirriżultaw minn dik id-deċiżjoni.

Jiġifieri s-synergy li trid tintħalaq trid tkun waħda li waqt li wieħed forsi jiffranka l- ispejjeż li jġorr ir-Radju ta' l-Universita', bħal dawk li jittrasmetti direttament hu, fejn allura jkun jista' jġorrhom il-PBS, il-programmi tiegħu jistgħu jkunu wkoll inkwadrati fi programm jew programmi tal-PBS.

Allura sakemm l-Universita', fl-artikolazzjoni awtonoma tagħha li trid radju tagħha, tibqa' tissapportja dan l-istazzjon jista' jkun hemm ftehim mal-PBS biex dan iġorr il-programmi tar-Radju ta' l-Universita' mingħajr ma jassumi ċerti spejjeż extra u b'dan il-mod l-Universita' tkun qed tiffranka ċerti spejjeż li jirriżultaw mid-deċiżjoni awtonoma tagħha li jkollha radju tagħha.

F'dak li għandu x'jaqsam ma' l-arranġament tal-MAS u kif qed jaqsmu l- istazzjon emittenti, personalment ma nafx eżattament fejn waslu l- affarijiet.

Nimmaġina li hija kwestjoni ta' deċiżjoni u diskussjoni awtonoma bejn ir-Radju ta' l-Universita' u d-diriġenti tar-Radju ta' l- Universita' li għandhom jaslu għaliha fuq bażi kummerċjali u fuq bażi ta' organizzazzjonijiet volontarji li għandhom interess f'dan il-qasam.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Waqt li ovvjament ilkoll kemm aħna, inkluż din in- naħa, napprezzaw il-ħsieb li hemm wara dan it-tielet channel tal-PBS, li se jkun indirizzat lejn l-iżvilupp b'mod ġenerali tal-kultura Maltija fejn ikollna stazzjon li jagħti spazju għal programmi kulturali, naħseb li l-Prim Ministru japprezza iktar minn ħaddieħor li l-PBS ilha għal snin twal tagħmel telf kummerċjali qawwi.

Allura jien qed nistaqsi jekk sarx xi studju kif dan iċ-channel il-ġdid se jimpinġi fuq is-sitwazzjoni finanzjarja tal-PBS u jekk hemmx il-ħsieb li almenu dan iċ-channel ikun mezz li forsi b'xi mod jagħmel profitt li jista' jikkontribwixxi għat-telf globali li għandha l-PBS.

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Iva, Madam Speaker, fil-fatt dan huwa suġġett interessanti ħafna għaliex waħda mill-affarijiet li ġraw f'dawn l-aħħar tlieta jew erba' snin, bil-proliferazzjoni ta' stazzjonijiet privati hawn Malta, hija li l-istazzjonijiet tar-radju tal-PBS tilfu l-market share b'mod li ħafna drabi qed jitilfu anke l-flus.

Diġa' kienu qegħdin f'pożizzjoni prekarja għaliex ħafna mid-dħul kummerċjali tagħhom mill- advertising kien aktar qiegħed jinbela' mit-television milli mir-radjijiet, imma meta kienu f'sitwazzjoni monopolistika din ma tantx kienet qed tinħass għax waħda tibbilanċja ma' l-oħra.

Kemm ilhom li daħlu fix-xena l- istazzjonijiet privati tar-radju l-PBS tilfet mill-market share bil-kbir vis-a-vis s-Super I, l-RTK u b'inqas miżura vis-a-vis is-Smash Radio u stazzjonijiet minuri oħra li jeżistu fil-pajjiż.

Issa l-PBS għandha żewġ frekwenzi tar-radju, waħda minnhom fuq l-FM u l- oħra fuq il-MW, u jirriżulta li dik tal-FM hija l-aktar frekwenza li tinqabad.

Fuq l-FM jiġu trasmessi f'ċertu ħin is-seduti mill-Parlament - xi kultant f'ħinijiet oħra straordinarji meta jiltaqa' dan il-Parlament - u għalkemm hemm nies li huma affaxxinati b'dawn it-trasmissjonijiet naħseb li dawn huma f'minoranza żgħira ħafna u ma jikkontribwixxux biex jiżdied il- market share tal-PBS.

U peress li jirriżulta li l-FM hija l-aktar frekwenza li fuqha jkun hemm kompetizzjoni għall-market share f'dan il- pajjiż, fil-każ tal-PBS dan qed ikun imblokkat ħafna drabi bi programmi ta' din in-natura li jorbtuh ma' market share li huwa kompletament speċjalizzat.

Allura l-idea kollha li tingħata frekwenza ġdida fuq l-FM kienet sabiex għallinqas il-frekwenza FM eżistenti l-PBS tkun tista' tiddedikaha mija fil-mija għal xandir kummerċjali li jżidilha l-market share u li jista' jkun ukoll, kif għandu jkun, kulturali u f'ċertu sens b'sinifikat nazzjonali.

Il-ħsieb hu - naħseb li huwa ħsieb tajjeb - li bl- ispread li se jkollhom il-PBS ikunu jistgħu jibnu strateġija ta' penetrazzjoni kummerċjali li żżidilhom il-market share f'dan il-pajjiż.

GĦax issa l-PBS se jkollhom tliet frekwenzi, jiġifieri frekwenza fuq l-FM li tista' tiġi wżata għal xandiriet li m'humiex daqstant programmabbli minn qabel għaliex jiġu mill-Parlament; sistema FM li tkun profilata fuq bażi kummerċjali, anke jekk jidħlu ċerti programmi ta' kwalita' għolja; u l- istazzjon l-ieħor tal-MW li għandu problematika biex jilħaq ċertu tip ta' semmiegħa għax is-semmiegħa mdorrijin jisimgħu l-FM.

Il-ħsieb allura hu li fil-qasam tar-radju l-PBS ikollha profil ta' programmi fuq żewġ stazzjonijiet FM u fuq stazzjon MW li bihom tkun tista' tippreżenta gamma' sħiħa ta' programmi li jżidulha l-market share u li jagħtu lir-radju tal-PBS iċ-ċans li jikkompeti ma' l-istazzjonjiet il-kbar bħas-Super 1 Radio u l-RTK.

PBS - NEWS CENTRE

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid f'liema stadju wasal ix-xogħol fuq in-news centre tal-PBS u meta hu mistenni li jibda jaħdem?

Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm intnefqu flus qabel Ottubru 1996 u kemm intnefqu minn dak iż-żmien s'issa?

Kemm inħarġu tenders minn Ottubru 1996 s'issa, għal xiex, kemm minnhom ġew aġġudikati u għal liema ammont u min qed jiddeċiedi dwar it-tenders?

ONOR.

ALFRED SANT: Iċ-ċentru ta' l-aħbarijiet tal-Public Broadcasting Services Ltd. infetaħ uffiċjalment nhar it-Tnejn, 14 ta' April, 1997.

Ma jidhirlix li għandi niżvela tagħrif ta' natura kummerċjali, pero, kif għidt fil-kelmtejn li għamilt meta inawgurajt dan iċ-ċentru, ninsab informat li sa Diċembru, 1996 kienu ntnefqu Lm207,000 iżda xorta waħda kien għad fadal ħafna spejjeż oħra xi jsiru biex dan iċ-ċentru jkun jista jiffunzjona kif suppost.

Għalhekk il-PBS għażel li jiffoka fuq il- ħtiġijiet l-aktar essenzjali li kellhom isiru u vvota s-somma raġonevoli ta Lm50,000 biex finalment il-post ikun jista jiġi attreżżat u komplut biex b'hekk tkun tista tibda fih il-ħidma tat-taqsima ta' l- aħbarijiet.

Fejn, għal żmien twil, kollox kien baqa' ċass u paralizzat mingħajr ħadd ma jaf eżatt fejn sejjer il-proġett tan-news centre, taħt it- tmexxija ġdida tal-PBS b'dan il-mod ingħatat spinta ġdida lill-proġett li twettaq f'qasir żmien.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Madam Speaker, meta l-Prim Ministru kien Kap ta' l- Oppożizzjoni kien stqarr li kienet l-opinjoni tiegħu li wasal iż-żmien li jkun hemm tibdila fundamentali fil-mod kif inhuwa regolat ix-xandir f'pajjiżna u kien stqarr li fl-opinjoni tiegħu l-Awtorita' tax-Xandir għandu jkollha tmexxija diretta - jew kliem simili - fuq il-PBS, waqt li l- istazzjonijiet privati li jkunu qegħdin ixandru bit-televiżjoni għandhom jiġu regolati bl-istess mod kif inhuma regolati il-gazzetti, jiġifieri tispiċċa l-idea jew il-prinċipju ta' bilanċ u mparzjalita' rikjesta llum mill-Kostituzzjoni.

Nixtieq nistaqsi lill-Prim Ministru jekk il-Gvern huwiex se jimxi fuq din il-politika u jekk iva, huwiex fil-fażi li qed jiddraftja xi emendi għal-liġijiet, inkluża l-Kostituzzjoni, u jekk hu hekk allura meta jaħseb li jkun f'pożizzjoni li jippreżentahom.

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant li bi kliemu stess qisu qed jagħti verament apprezzament tad-dinamiżmu li għandu dan il- Gvern għaliex diġa' qiegħed jistenna li fl-ewwel sitt xhur ta' dan il-Gvern ċerti affarijiet li huma mwiegħda fil-manifest elettorali jkunu twettqu u twettqu bil-kbir.

Iva, nikkonfermalu li se jitwettqu l-ideat li għandna fil-manifest elettorali u fil-politika ġdida Laburista u se jitwettqu mhux eżattament fit-termini li tkellem dwarhom hu għax fl-idea tiegħi huma termini ftit tal-karrotti u l-pastard.

L-idea tagħna hija ħafna aktar sensittiva u fundamentali milli qal hu u tmur fil-qalba ta' l-għażliet li saru f'dan il-pajjiż fl-aħħar snin dwar il-pluraliżmu fix-xandir.

F'dan il-pajjiż kien hemm dibattitu kbir dwar il-pluraliżmu fix-xandir.

Kien hemm żmien fejn il-Partit Laburista kien jemmen li l-pluraliżmu fix- xandir kellu jkun fi ħdan ta' sitwazzjoni, biex ngħid hekk, monopolista tax- xandir li tkun regolata u mmexxija mill-Istat u fi ħdan it-tmexxija statali monopolistika jkun hemm imbagħad ir-regoli kollha li huma ammessi f'demokrazija moderna biex ikun hemm pluraliżmu fi ħdan dik is-sistema.

Id- dibattitu sar, il-voti ttieħdu f'dan il-Parlament u l-mudell li ġie adottat f'dan il-pajjiż għal pluraliżmu fix-xandir fl-1992 kien li għandu jkun hemm żvilupp kummerċjali tax-xandir kemm fuq ir-radju u anke evantwalment, by implication, fil-qasam tax-xandir televiżiv.

Allura la ttieħdet dik it- triq naħseb li jkun inutli li wieħed joqgħod jerġa' jaqla' kontroversji antiki.

Il-Partit Laburista aċċetta dik is-sitwazzjoni imma mbagħad qal li għandna nwassluha għas-sitwazzjoni loġika tagħha.

Is-sitwazzjoni loġika tagħha hija dik li wieħed jgħid li fil-qasam tax- xandir bir-radju u bit-televiżjoni m'għadx baqa' spazju biex noqogħdu ngħidu li għandna noħolqu mudelli monopolistiċi ta' kif titmexxa sitwazzjoni pluralistika u għandna nħarsu lejn il-qasam tal-media - kif diġa' jeżisti fil-qasam ta' l-istampa - biex noħolqu viżjoni ġdida ta' kif is-sitwazzjoni tax-xandir għandha tiġi regolata f'dan il-pajjiż, jiġifieri fil-qasam tar-radju u tat-televiżjoni fejn għandu jkollna - u għandna - preżenza privata mifruxa.

Għandha tibqa' l-preżenza tax-xandir ta' l-Istat imma din m'għandhiex tibqa' qisha f'forma monopolistika tax-xandir.

Allura l-mudell li qed immexxu 'l quddiem u li se nkunu qed niżviluppaw fiż- żmien li ġej huwa li waqt li fil-qasam tax-xandir privat, kemm tar-radju u kemm tat-televiżjoni, ma jkunx hemm il-mudell li bih wieħed jirregola u jikkontrolla l-preżentazzjoni ta' veduti u aħbarijiet u li għandu jservi l- mudell ta' kif jiġi regolat il-qasam ta' l-istampa miktuba ...

U x'inhuma l-affarijiet li jirregolaw il-qasam ta' l-istampa miktuba?

L-affarijiet li jirregolaw dan il-qasam huma l-liġijiet ta' l-istampa li jiċċensuraw u jirregolaw affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' malafama, skorrettezza ta' ċertu tip, eċċ., eċċ. Allura aħna nħossu li fil-qasam tax-xandir privat għandhom ikunu dawk it-tip ta' proċeduri legali li japplikaw.

Fil-qasam tax-xandir statali - li jibqa' jkun hemm biex jassigura li jkun hemm emanazzjoni nazzjonali fix-xandir tar-radju u tat-televiżjoni - il- mudell ikun dak tal-British Broadcasting Corporation fejn l-Awtorita' tax- Xandir issir hi allura l-bord li jmexxi x-xandir ta' l-Istat.

Din hija xi ħaġa li effettivament diġa' hija kkontemplata fil-Kostituzzjoni li tgħid li l-Awtorita' tax-Xandir għandha tmexxi x-xandir statali, jew hi direttament jew permezz ta' arranġament kuntrattwali.

F'dawn l-aħħar snin, mill-1964 'l hawn - jekk mhux iktar 'il bogħod - l-Awtorita' tax-Xandir ħadmet bil- mod kuntrattwali.

Is-suġġeriment tagħna allura hu li effettivament l- Awtorita' tax-Xandir b'mod dirett issir hi l-bord li jirregola u li jkollu l-guidance, il-kontroll u r-regolamentazzjoni fuq ix-xandir statali li jkollu allura vokazzjoni nazzjonali f'dan is-sens.

Dan huwa fuq livell ta' direzzjoni strateġika għaliex imbagħad irid ikun hemm bord ta' management li jkun taħt l-Awtorita' tax-Xandir, liema bord ikun immexxi fuq bażi maniġerjali professjonali u jkun ukoll jirrispondi għall-ħtiġijiet professjonali tal-mexxejja, tad-direġenti u tax-xandara fi ħdan is-sistema statali.

Barra minn din l-istruttura jkun hemm ukoll struttura li fiha kumitat magħżul ta' dan il-Parlament ikollu l-funzjoni li jisma', jirregola, jiddiskuti u jagħti l-opinjonijiet tiegħu fuq il-qasam tax-xandir f'Malta, kemm dak privat kif ukoll dak statali, kif jiġri f'kumitati magħżula f'pajjiżi u f'demokraziji barranin.

Dan huwa l-qafas li pproponejna fil- politika ġdida Laburista u fiż-żmien li ġej se jkun hemm white paper li tippreżenta dawn l-ideat u aktar 'il quddiem ikun hemm ukoll leġislazzjoni li titressaq quddiem din il-Kamra.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Brincat.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

LEO BRINCAT (Ministru tal-Finanzi u Kummerċ): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 46 ta' l-1997 - Regolamenti ta' l-1997 dwar Estensjoni ta' Applikazzjoni rigward Drittijiet ta' l-Awtur; u

Avviż Legali Nru 47 ta' l-1997 - Ordni ta' l-1997 dwar l- Applikazzjoni ta' Ċerti Dispożizzjonijiet dwar il-Proprjeta' Industrijali.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport "Special Examination Arrangements: Regulations and Guidelines" maħruġ f'April 1997.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA (Ministru tal-Biedja u Sajd): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 48 ta' l-1997 - Regolamenti ta' l-1997 dwar l- Importazzjoni ta' Flieles tat-Tjur u Bajd għat-Tifqis.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali.

L-Onor.

Evarist Bartolo.

STQARRIJA MINISTERJALI

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Fl-istruttura ta' l-edukazzjoni għad għandna nuqqasijiet serji fil-kwalita' ta' servizz li qed nagħtu lill-persuni b'diżabilita'.

F'dak li għandu x'jaqsam ma' l-eżamijiet nistgħu ngħidu li sal-lum dawn l-individwi jiddependu mill-ħniena ta' l-individwu jew mill- pressjoni li jagħmlu xi ġenituri biex uliedhom jingħataw xi għajnuna x'ħin jiġu biex jagħmlu l-eżamijiet.

Sal-lum dawn l-istudenti b'diżabilita' għadhom iħabbtu wiċċhom ma' sitwazzjonijiet kif ukoll individwi li jagħmluhielhom ferm diffiċli li jkomplu mexjin fl-iżvilupp edukattiv tagħhom.

Jidhirli li meta ninsabu lejliet millenju ġdid aħna diġa' qegħdin tard biex inġibu ruħna kif jixraq fl-għajnuna tagħna għall-istudenti b'diżabilita'.

Għal dan il-għan sejjaħt laqgħa fit-30 ta' Jannar, 1997 biex niddiskutu l-aċċessibilita' fiżika kif ukoll loġistika għall-eżamijiet minn persuni b'diżabilita'.

F'din il-laqgħa nħasset il-ħtieġa ta' regolamenti u linji ta' gwidi ċara li bihom kemm l-istudenti b'diżabilita' kif ukoll l-għalliema u l- eżaminaturi jkunu jafu x'inhuma d-drittijiet tagħhom fil-każ ta' l- eżamijiet.

Ġie nnotat wkoll li filwaqt li l-bordijiet ta' l-eżamijiet ta' l-Universitajiet ta' Oxford u Londra kellhom regolamenti ppubblikati u miġjubin għall-attenzjoni tal-kandidati, fil-każ ta' l-eżamijiet tal-Matsec ta' l-Universita' ta' Malta kienu jeżistu xi regolamenti approvati mis- Senat iżda li ma sarux magħrufa għall-pubbliku.

Minħabba f'hekk il- kandidati b'diżabilita' ma kellhom l-ebda ħjiel ta' x'inhuma d-drittijiet tagħhom meta jersqu għall-eżamijiet immexxija mill-Universita' ta' Malta.

Biex tiġi msewwija sitwazzjoni kerha bħal din ħtart kumitat ta' tmienja min- nies li kellu jfassal regolamenti u linja ta' gwida għall-arranġamenti speċjali fl-eżamijiet ta' kandidati b'diżabilita'.

Il-membri tal-kumitat ġew magħżula minn oqsma differenti taħt ic- chairmanship tas-Sur Joe Camilleri li huwa wkoll ic-chairman tal- Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita'.

Is-segretarju kien is-Sur Mario Briffa, għalliem fi skola tal-Knisja, u l-membri l-oħra kienu Joe Buhagiar mill-bord ta' l-eżamijiet pubbliċi, Joe Caruana, principal officer mill-Dipartiment ta' l-Eżamijiet, Christine Firman mill-qasam ta' l- edukazzjoni speċjali tad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni, Alex Saliba li huwa Assistent personali tiegħi u Philip Stilon li huwa rrappreżentat tal-Malta Union of Teachers u għalliem ta' persuni nieqsa mis-smiegħ.

Nixtieq nirringrazzja lil kull membru ta' dan il-kumitat għall-ħidma siewja li wettaq u għall-mod kif għaraf jikkonsulta ma' dawk kollha li għandhom sehem u interess fl-edukazzjoni sħiħa ta' persuni b'diżabilita'.

Jiddispjaċini li rappreżentant tal-Matsec qatt ma ħa fis-sehem fix-xogħol tal-kumitat.

Ir-rakkmandazzjonijiet ta' dan il-kumitat huma aċċettabbli u ta' min isegwihom sakemm jarahom imwettqa fil-prattika.

Issa dawn ir-regolamenti l- ġodda se naqilbuhom għall-Malti u nippreżentawhom b'mod li jinftiehem minn kulħadd biex kulħadd ikun jaf xi drittijiet għandu.

Illum stess tlabt lill- kumitat ifassal pjan ta' azzjoni biex r-rakkmandazzjonijiet li għamel jitwettqu.

L-ewwel bidla għandha tkun fil-mentalita'.

Irridu naraw ukoll kif dawn ir-regolamenti jiġu nfurzati bil-liġi.

Jeħtieġ li lkoll nifhmu li dawn ir-regolamenti mhumiex xi konċessjonijiet mogħtija għall-konvenzjenza ta' xi studenti b'diżabilita' iżda bżonn urġenti biex l-istudenti b'diżabilita' jkollhom l-istess opportunitajiet ta' edukazzjoni daqs sħabhom l-oħra.

Dan m'huwiex ħlief dritt fundamentali tagħhom.

Dan li qed nagħmlu llum għadu biss l-ewwel pass.

Kif irrakmanda l-kumitat stess hemm bżonn urġenti ta' eżami ġenerali u dettaljat tas-sitwazzjoni preżenti fl- edukazzjoni għall-persuni b'diżabilita' biex nagħmlu t-titjib meħtieġa f'dan il-qasam.

MADAM SPEAKER: Hawn mistoqsijiet?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Qed nieħu pjaċir li l-Ministru ħa din il-materja b'ħafna serjeta'.

Nixtieq nistaqsi jekk dan ir-rapport jew dan il-kumitat huwiex biss għall-istudenti li se jidħlu l-Universita' jew inkella għal kullimkien, bħal ngħidu aħna s-sixth form.

Qed nagħmel din il-mistoqsija għax din l-inizjattiva, li ta' min ifaħħarha, donnha qed tirriferi biss għal dawk l-istudenti li jmorru l-Universita'.

Nixtieq nistaqsi wkoll jekk il-kelma "diżabilita'" hijiex qed tinkludi kwalunkwe diżabilita'.

Allura se jintużaw diversi visual aids jew xi sistemi elettroniċi?

Jekk inhu hekk, l-Universita' jew skejjel oħra għandhom dan l-apparat sabiex dawn l-istudenti ma jħossuhomx emarġinati?

Nixtieq inkun naf ukoll kemm kien hemm applikazzjonijiet minn persuni b'diżabilita' biex jidħlu l-Universita' u jekk l-Universita' ta' Malta rċevietx ir-rapport ta' Oxford University.

Jekk iva, dan għaliex ma tpoġġiex fil-prattika?

MADAM SPEAKER: Aktar mistoqsijiet?

L-Onor.

George Pullicino.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: GĦar-rigward ta' l-aħħar paragrafu tar-rapport fejn ġie rrakkmandat mill-kumitat stess li hemm bżonn urġenti ta' eżami ġenerali u dettaljat tas-sitwazzjoni preżenti, nixtieq nistaqsi lill- Ministru jekk hux se jkun hemm qbil fuq time-frame ma' dan il-kumitat jew ma' xi kumitat ieħor għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-azzjoni l-oħra li hemm bżonn li tittieħed.

MADAM SPEAKER: Aktar mistoqsijiet?

L-Onor.

Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Madam Speaker, nixtieq nassoċja ruħi ma' dak li qal il-kollega tiegħi l-Onor.

Michael Bonnici, jiġifieri li din hija inizjattiva lodevoli u ċertament kemm din in-naħa u kemm in-naħa l-oħra tal- Kamra ma tħarisx lejn dawn l-affarijiet mil-lenti politika imma tħares lejhom bħala affarijiet li jirrigwardaw lill-umanita' u lid-drittijiet ta' nies żvantaġġati.

GĦalhekk ċertament din in-naħa taqbel mal-Ministru li kompla jibni fuq il-ħidma li għamlu ż-żewġ partiti f'dan il-qasam, liema ħidma qed iġġib dejjem iktar 'il quddiem id-drittijiet tal-persuni b'diżabilita'.

Xtaqt nistaqsi lill-Ministru jekk huwiex qed jikkontempla xi miżura li tagħmilha obbligatorja fuq kulmin jagħmel eżami - kemm jekk dan ikun ta' l- Universita' ta' Malta, tal-MATSEC, kif ukoll jekk ikun ta' xi bord ieħor - biex ma' l-identity card jew ma' l-irċevuta jibagħtu wkoll dawn ir- regolamenti biex b'dan il-mod niżguraw li kull student jiġi a konjizzjoni tagħhom.

MADAM SPEAKER: Aktar mistoqsijiet?

(Onor. Membri: No) La m'hawnx aktar mistoqsijiet nitlob lill-Ministru Bartolo biex iwieġeb.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Madam Speaker, nibda bl-aħħar domanda.

Fil-fatt hekk se jsir għax biex inwettqu din l-inizjattiva bis-serjeta' rridu naraw li dan id-dokument ma jibqax biċċa karta mejta bi kliem sabiħ fuqha.

Hemm bżonn li n-nies tkun taf xi drittijiet għandha.

Hawn ta' min jgħid li dawn ir-regolamenti se jkunu jgħoddu għall-eżamijiet kollha li jsiru f'Malta, jiġifieri mill-eżamijiet tal-Junior Lyceum sa l-eżamijiet organizzati mill- Universita'.

Qed nagħmlu enfasi għall-eżamijiet organizzati mill- Universita' minħabba li llum, il-bord tal-MATSEC, li huwa regolat mill- Universita', huwa l-bord li qed jorganizza l-eżamijiet ta' eluf ta' studenti fil-livell sekondarju u post-sekondarju.

GĦalhekk dawn il-gwidi ma jgħoddux biss għal min ikun se jidħol l-Universita' imma għal kull livell edukattiv.

Madam Speaker, ħaġa li rrid ngħid u li għamilt aċċenn għaliha b'mod pulit fl-istqarrija - għalkemm wieħed ma jkunx jixtieq ikun daqshekk pulit meta jirrimarka serjament fuq ħaġa bħal din - hi li l-aktar bord li messu ħa sehem f'din l-inizjattiva, peress li għandu sehem dominanti fis-sistema ta' l-eżamijiet preżenti, huwa l-inqas wieħed li ħa sehem.

Hawnhekk qed nirriferi għall-Bord tal-MATSEC fl-Universita'.

Jiddispjaċini ngħid li minkejja li kien mistieden biex jieħu sehem l-ebda rappreżentant minn dan il-bord qatt ma attenda biex jagħti sehmu fix-xogħol tal-kumitat.

Din hija gravi.

L-Onor.

Bonnici għamel rimarka fuq jekk kienx hemm xi regolamenti li ma sarux pubbliċi.

Waqt li l-eżamijiet regolati mill-Bord ta' l-Universita' ta' Oxford u ta' Londra kienu jkunu pubbliċi, kienu jkunu jafu x'għajnuna jista' jkollhom, fil-każ tal-Matsec kien hemm xi regolamenti li għaddew mis- Senat ta' l-Universita', imma lil dawn kull meta titlobhom qatt ma jagħmluhom pubbliċi.

Qishom xi misteru jew xi sigriet ta' l-oraklu!

Ma kenux jafu bihom u jekk tistaqsi għalihom ma kenux jgħiduhomlok.

Għalhekk huwa mportanti li dawn ir-regolamenti jkunu pubbliċi.

Jien ngħid li għandhom jiġu nforzati b'liġi biex ma nibqgħux niddependu mill-kapriċċi personali ta' min ikun f'kariga li jista' jagħmel ħafna ġid u jista' jagħmel ukoll ħafna ħsara.

(Interruzzjonijiet) Le, le, dawk jagħmlu li jridu bihom.

Aħna dawn se nagħmlu pubbliċi, għax żgur li dawn huma aktar komprensivi minn dawk li kien hemm tal-Matsec.

Jiġifieri dawn se jsiru pubbliċi u se ninforzawhom b'liġi.

Issemma l-punt li hemm bżonn intejbu - u żgur hemm ħafna u ħafna x'intejbu - il-kwalita' ta' servizz edukattiv li qed nagħtu lil persuni b'diżabilita'.

Dwar dan hemm ħafna xogħol x'isir.

Irid isir xogħol fuq l- iskejjel speċjali u fuq it-tfal bi bżonnijiet speċjali li qegħdin jingħataw edukazzjoni fl-iskejjel hekk imsejħa regolari.

Hemm diġa' gruppi differenti li qed jaħdmu u għadu kmieni wisq biex naraw meta se jagħtuna riżultati.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Mozzjonijiet?

Ordnijet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TRIBUNAL GĦALL-INVESTIGAZZJONI TA' INĠUSTIZZJI

TRIBUNAL FOR THE INVESTIGATION OF INJUSTICES BILL

L-Ordni għal Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

Ikompli mit-22 ta' April 1997

Klawsola 2 - Tifsir.

(Kont.)

Clause 2 - Interpretation.

(Cont.)

THE CHAIRMAN: Il-Ministru Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Mr Chairman, il-bieraħ kont qed ngħid li fid- definizzjoni ta' "korp imwaqqaf b'liġi" il-kliem "kontroll effettiv", fit- test Malti, ma jaqbilx perfettament mal-kliem tat-test Ingliż.

Għaldaqstant qiegħed inressaq din l-emenda:-

"C" Minflok il-kliem "kontroll effettiv jew kellhom kontroll effettiv bejn id-9 ta' Mejju, 1987 u l-15 ta' Mejju, 1995 jew li fuqhom" fit- test Malti ta' "korp imwaqqaf b'liġi" fil-klawsola 2, għandhom jidħlu l-kliem "sehem biżżejjed biex jikkontrollaw jew kellhom sehem biżżejjed biex jikkontrollaw bejn id-9 ta' Mejju, 1987 u l-15 ta' Mejju, 1995 jew li fuqhom".

"C" For the words "kontroll effettiv jew kellhom kontroll effettiv bejn id-9 ta' Mejju, 1987 u l-15 ta' Mejju, 1995, jew li fuqhom" in the Maltese text of "korp imwaqqaf b'liġi" in clause 2, there shall be substituted the words "sehem biżżejjed biex jikkontrollaw jew kellhom sehem biżżejjed biex jikkontrollaw bejn id-9 ta' Mejju, 1987 u l-15 ta' Mejju, 1995 jew li fuqhom".

B'hekk dak li fit-test Ingliż huwa definit bħala "controlling interest" u "effective control" - fid-definizzjoni ta' "statutory body" - jiġi definit iktar ċar fit-test Malti.

THE CHAIRMAN: Hawn iktar rimarki?

(Onor. Membri: No)

Il-mistoqsija hi emenda "C" kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

L-emenda "C" għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi l-emenda "B" kif imressqa u moqrija mill- Onor. Austin Gatt għan-nom ta' l-Oppożizzjoni.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

L-emenda "B" m'għaddietx.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi l-emenda "A" kif imressqa u moqrija mill- Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

L-emenda "A" għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 2 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 2, kif emendata, għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 3 - Tribunal għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji.

Clause 3 - Tribunal for the Investigation of Injustices.

ONOR.

CHARLES MANGION: Mr Chairman, klawsola 3 tistabilixxi t-twaqqif tat-tribunal, tikkwalifika min ikun jista' joqgħod fuq dan it-tribunal u tagħti s-sigurta' neċessarja biex il-president tat-tribunal ikollu s- sigurta' tal-pożizzjoni tiegħu sanċita u protetta bil-liġi.

Qegħdin ngħidu wkoll li l-president ta' dan it-tribunal ikun maħtur mill-President ta' Malta u jaġixxi fuq il-parir tal-Prim Ministru.

Ċertament li hawnhekk qegħdin insegwu l-prassi li hemm fil-Kostituzzjoni ta' Malta meta jkun hemm ħatra ta' imħallef fil-qorti.

Fil-fatt Artiklu 96 tal-Kostituzzjoni jgħid ċar u tond:

"L-Imħallfin tal-Qrati Superjuri għandhom jiġu maħtura mill-President li jaġixxi skond il-parir tal-Prim Ministru."

Għaldaqstant meta aħna qegħdin nimxu fuq il-kriterji stabiliti mill- Kostituzzjoni ma narax ġustifikazzjoni għall-emenda li nifhem li se titressaq mill-Oppożizzjoni

F'subklawsola 3 (2) qegħdin ngħidu wkoll li:

"Il-president għandu jkun persuna li tokkupa, jew kienet tokkupa l- kariga ta' mħallef jew ta' maġistrat f'Malta jew li tkun eżerċitat bħala avukat f'Malta għal perijodi li b'kollox ma jkunux jammontaw għal inqas minn tnax-il sena.".

Dan ifisser li l-president ta' dan it-tribunal trid tkun persuna li jew ipprattikat bħala avukat għal mhux inqas minn 12-il sena jew tkun tokkupa jew kienet tokkupa l-kariga ta' imħallef jew maġistrat.

Kif diġa' għidt, dan juri l-importanza li l-Gvern irid jagħti lil din il-pożizzjoni.

Pero', sabiex neliminaw kwalunkwe element ta' konflitt ta' interess, qegħdin ngħidu wkoll li min jaċċetta li jkun president ta' dan it-tribunal irid jitlaq il-prattika privata tiegħu.

Din hija l-istess ħaġa li tipprevali fil-każ tal-ġudikatura jew tal-maġistrati u sabiex nevitaw li jkun hemm kwalunkwe konflitt ta' interess u sabiex it-tribunal ikun jista' jaħdem b'mod espedjenti qegħdin ngħidu li min jaċċetta li jieħu din il-kariga jrid jitlaq il-professjoni tiegħu għallinqas għal dak il-perijodu li jkun qed jippresjedi dan it-tribunal.

GĦal dan il-għan ukoll qegħdin ngħidu li s- salarju li l-president jirċievi huwa l-istess li jkollu mħallef fil-qrati superjuri.

Suklawsola (3) ta' klawsola 3 tiddefinixxi min huwa kwalifikat sabiex jinħatar president tat-tribunal.

Dwar dik li hija s-sigurta' tal-pożizzjoni ta' l-istess president - sabiex nassiguraw li jkun hemm indipendenza assoluta minn kwalunkwe influwenza politika jew influwenza oħra, li huwa element essenzjali fit- twaqqif tat-tribunali - qegħdin nipproponu din l-emenda għal subklawsola (5) ta' klawsola 3:

"(5) (a) Il-president tat-Tribunal ma għandux jitneħħa mill-kariga tiegħu ħlief mill-President ta' Malta wara indirizz mill-Kamra tad- Deputati li jkollu favur tiegħu l-vot ta' mhux anqas minn żewġ terzi tal-membri tagħha u li jitlob għal dik it-tneħħija minħabba inkapaċita' ippruvata li jaqdi l-funzjonijiet tal-kariga tiegħu (kemm jekk għal mard korporali jew mentali jew għal xi raġuni oħra) jew imġieba ħażina ippruvata:

Iżda meta l-president tat-Tribunal ikun imħallef jew maġistrat, huwa ma jibqax iktar president tat-Tribunal hekk kif huwa jtemm milli jkun imħallef jew maġistrat.

(b) Id-dispożizzjonijiet ta' l-Att ta' l-1994 dwar Kummissjoni għall- Amministrazzjoni tal-Ġustizzja, (Att Nru XI ta' l-1994) għandhom ikunu japplikaw mutatis mutandis għal mozzjoni bħal dik imsemmija fil- paragrafu (a) ta' dan l-artikolu l-istess bħalma japplikaw għal mozzjoni li ssir skond is-subartikolu (2) ta' l-artikolu 97 tal- Kostituzzjoni.".

For subclause (5) of clause 3 there shall be substituted the following:

"(5) (a) The president of the Tribunal shall not be removed from his office except by the President of Malta upon an address by the House of Representatives supported by the votes of not less than two-thirds of all the members thereof and praying for such removal on the ground of proved inability to perform the functions of his office (whether arising from infirmity of body or mind or any other cause) or proved misbehaviour:

Provided that where the president of the Tribunal is a judge or a magistrate, he shall cease to be a president of the Tribunal on his ceasing to be a judge or a magistrate.

(b) The provisions of the Commission for the Administration of Justice Act, 1994, (Act No XI of 1994) shall apply, mutatis mutandis, to a motion as is referred to in paragraph (a) hereof as it applies to a motion under subsection (2) of section 97 of the Constitution.".

Allura biex iktar inkunu ċari fl-intenzjoni tal-Gvern li jassigura indipendenza sħiħa, Mr Chairman, qed ngħidu li anke hawnhekk qed napplikaw dan l-artiklu tal-Kostituzzjoni.

Ċertament li lill-ġudikatura trid tagħtiha protezzjoni partikolari.

Hekk għandu jkun f'soċjeta' demokratika biex tassigura l-independenza mill-Eżekuttiv.

Qed ngħidu hawnhekk li biex jitneħħa l-president ta' dan it-tribunal qed inqabblu l-istess kriterji li tistabilixxi l-Kostituzzjoni għall-membri tal-ġudikatura.

Artiklu 97 (2) tal-Kostituzzjoni jgħid hekk:

"Imħallef tal-Qrati Superjuri ma għandux jitneħħa mill-kariga tiegħu ħlief mill-President wara indirizz mill-Kamra tad-Deputati li jkollu favur tiegħu l-vot ta' mhux inqas minn żewġ terzi tal-Membri tagħha u li jitlob għal dik it-tneħħija minħabba inkapaċita' pprovata li jaqdi l-funzjonijiet tal-kariga tiegħu.

Once li jkun maħtur il-president, imbagħad huwa biss bi qbil - jew kważi - taż-żewġ naħat ta' din il-Kamra li jkun hemm l-ewwel pass għat-tneħħija tiegħu.

Qed ngħid li jkun hemm "l-ewwel pass" għax, kif jiġri wkoll fil- każ ta' imħallef jew maġistrat, hawn jidħol ukoll l-involviment tal- Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja.

Tajjeb li ngħidu f'dan ir- rigward xi tgħid din il-liġi in partikolari.

Subartiklu 9 (1) ta' din il- liġi jgħid li:

"Meta jingħata avviż fil-Kamra tad-Deputati dwar mozzjoni għall-għemil ta' indirizz lill-President kif imsemmi fis-subartiklu (2) ta' artiklu 97 tal-Kostituzzjoni, l-iSpeaker għandu, mingħajr ma jippermetti li din tingħata xi pubbliċita, jżomm il-mozzjoni pendenti, u għandu jirriferiha lill-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja.".

Jiġifieri wara li anke l-Parlament ikun għamel din il-mozzjoni jrid jirriferiha lill-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja li tagħmel il-konsiderazzjonijiet tagħha in camera biex tara jekk hemmx grounds ġustifikati.

Jiġifieri l-kriterji kollha stabiliti u aċċettati kemm fil-Kostituzzjoni u anke meta kienet għaddiet din il-liġi, u l-istrutturi li hemm fil-Kummissjoni għall-Aministrazzjoni tal-Ġustizzja qegħdin japplikaw hawnhekk għall-president ta' dan it-tribunal.

Fid-dawl ta' din l-emenda, li tiċċara b'mod hekk trasparenti s-sigurta' li se jkollu l-president ta' dan it-tribunal, ma nifhimx l-emendi li qed jiġu proposti min-naħa ta' l-Oppożizzjoni.

Nemmen ukoll li forsi kien hemm dan l-istess spirtu fl-emendi u għaldaqstant naħseb li din l-emenda, kif inhi magħmula min-naħa tal-Gvern, tagħti l-protezzjoni mill-aktar assoluta f'dan ir-rigward.

Fl-istess waqt qegħdin ngħidu wkoll li anke meta l-president tat-tribunal għal żmien temporanju ma jkunx jista' jaqdi d-dmirijiet tiegħu, ikun hemm president temporanju tat-Tribunal.

Sakemm dan ikun qiegħed jaħdem fil- kariga ta' president tat-tribunal, l-istess protezzjoni u drittijiet japplikaw.

Mr Chairman, dan kollu qed nispjegah fid-dettall biex nuri b'liema mod l- indipendenza tal-president tat-tribunal qed tiġi sanċita mil-liġi.

Il- ħsieb huwa illi ma jkun hemm l-ebda dell ta' influwenza bl-ebda mod fuq il- president ta' dan it-tribunal.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, kif qal tajjeb il-Ministru, din il- klawsola tikkonċerna t-twaqqif tat-tribunal u l-metodu kif se jaħdem.

Bħal kull tribunal irid il-persuni biex iħaddmuh u din il-klawsola tipprovdi għall-metodu kif it-tribunal li se jinvestiga dawn l-allegati inġustizzji se jkun ifformat.

Din in-naħa naqblu ma' l-intenzjoni tal-Ministru illi t- tribunal mhux biss ikun, imma jidher li jkun, indipendenti, pero' waqt it- Tieni Qari diġa' qajjimna xi problemi li l-liġi tippreżenta fil-mod kif kienet imressqa.

Jiddispjaċina nikkonstataw illi wħud minn dawn il-problemi għadhom hemmhekk illum.

L-emenda ta' l-Oppożizzjoni hija spirata mill- kummenti li aħna għamilna fit-Tieni Qari, waqt li l-emenda li ressqet il- bieraħ in-naħa tal-Gvern tolqot biss parti mill-problema li aħna ressaqna.

Kif qal il-Ministru, it-tribunal fir-realta' se jkun ifformat minn persuna waħda, minn president.

L-idea probabbilment hi li persuna waħda forsi tista' tgħaġġel aktar u għalkemm hemm l-idea illi tkellimna dejjem fuq imħallef jew maġistrat eżerċenti jew irtirat, fir-realta' qed nikkontemplaw ukoll li jista' jinħatar avukat illi jkollu numru ta' snin ta' esperjenza illi jikkwalifikawh biex ikun imħallef skond il- Kostituzzjoni tagħna.

Jiġifieri bażikament hawn qed nitkellmu fuq persuna b'background legali illi tiġi nominata mill-Prim Ministru.

Għalkemm il- kariga tingħata mill-President ta' Malta, f'wieħed mis-subinċiżi hemm li l- President jaħtar persuna billi jaġixxi fuq il-parir tal-Prim Ministru.

Fi kliem sempliċi, huwa l-Prim Ministru li se jiddeċiedi min se tkun din il- persuna u allura nibdew bil-problemi.

Din in-naħa ħadna l-briga li naqraw id-diffikultajiet li kienet qajmet l- Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien meta saret il-Kummissjoni għall- Investigazzjoni ta' Inġustizzji u waħda minnhom kienet proprju li f'każijiet bħal dawn, f'każijiet li politikament forsi jistgħu jissejħu sensittivi, ma jkunx għaqli li persuna tiġi nominata mill-Prim Ministru għax dan għandu ċertu interess politiku u allura forsi jista' jħalli s- sentiment politiku tiegħu jiġri bih; u anke jekk hu jkun ċert li dan ma ġarax, jekk isiru ċertu nomini jista' jidher li aġixxa b'mod partiġjan aktar milli aġixxa bħala prim ministru tal-pajjiż kollu.

Din in-naħa tal- Kamra qegħdin nargumentaw kontra li jkun hemm in-nomina tal-Prim Ministru mhux biss għal dawn ir-raġunjiet imma wkoll għax rajna kif aġixxa l-Prim Ministru - u anke ministri oħra - f'numru ta' ħatriet ta' bordijiet, speċjalment fejn kellna ħatriet ta' avukati.

Hawn qed nitkellmu fuq l- avukati u allura bilfors ikolli nsemmihom.

Per eżempju, llum ġiet f'idejja risposta għal domanda parlamentari li kienet tittratta dwar is-seba' avukati ġodda tal-Lohombus - naf li m'għandux x'jaqsam il-Ministru, pero' d-diskors huwa attinenti - li kollha huma attivisti kbar fil-Partit Laburista, tibda mid-deputat kap, Dr. Pawlu Lia, u tkompli bil-kandidati l-oħra.

Allura jekk mill-esperjenza diġa' qed naraw li kull kandidat tal-Partit Laburista bażikament diġa' ħa xi kariga x'imkien, jekk it-tribunal se jiġi trattat b'dan l-istess mod ma jidhrilniex li dan huwa mod għaqli kif wieħed għandu jimxi.

Għalhekk aħna jidhrilna li jekk irridu nagħtu sinjal ta' indipendenza assoluta ma nistgħux nitilqu mill-pożizzjoni fejn in-nomina ta' dan it-tribunal tkun f'idejn persuna li, għalkemm tkun prim ministru, fundamentalment tkun persuna politika.

Allura din in-naħa temmen li jekk veru qed infittxu l- indipendenza, jekk veru rridu nibagħtu l-messaġġ li dan it-tribunal se jkun fuq kulħadd u li dak kollu li se jagħmel mhux se jkun kontrollat jew kontrollabbli mill-Gvern, nipproponu li n-nomina ssir mill-President ta' Malta billi jaġixxi b'mod awtonomu għal kollox u mhux fuq il-parir tal-Prim Ministru.

Aħna nsostnu li, fil-kumpless sħiħ ta' kif inhi ppreżentata mill-Gvern, din il-liġi titlaq biex tiddistingwi bejn ċittadini Maltin li huma fuq l- istess livell f'liġi antecedent.

Meta ngħid "fil-kumpless sħiħ" infisser dawk l-argumenti li ġibna 'l quddiem il-bieraħ fejn qed insostnu, bil-provi quddiemna, li din hija liġi li tiddistingwi.

Diġa' hija liġi diskriminatorja kontra wħud.

Diġa' hija liġi li tagħżel bejn individwi u individwi li għandhom kumpanniji; bejn individwi u assoċjazzjonijiet li fosthom hemm kumpanniji; bejn min sofra inġustizzja wara l-1987 u m'għamilx ilment u min sofra inġustizzja qabel l-1987 u wkoll ma għamilx ilment.

Ta' l-ewwel jista' jirrikorri għand it-tribunal u tat-tieni ma jistax.

Din titlaq biex tiddistingwi bejn ċittadini Maltin li huma fuq l-istess livell u li kienu fuq l-istess livell f'liġi ta' qabel.

Issa ma nistgħux inżidu d- doża u ngħidu li n-nomina tal-persuna li se tifforma dan it-tribunal - għax fir-realta' se tifforma mhux tippresjedi - se tkun f'idejn persuna politika bħalma hu l-Prim Ministru.

U għalhekk l-ewwel suġġeriment ta' din in-naħa huwa proprju li għandna naqblu li nneħħu l-poter lill-Prim Ministru li jinnomina u nħallu dan il-poter b'mod awtonomu f'idejn il-President ta' Malta.

It-tieni oġġezzjoni li għandna għal din il-klawsola tirrigwarda l-avukati eżerċenti. |l-liġi qiegħda tipprovdi - din aċċenna għaliha l-Ministru fil- preżentazzjoni tiegħu - li avukat li jkun ilu 12-il sena jipprattika jista' jiġi nominat president tat-tribunal.

Pero' ladarba jiġi nominat huwa obbligat li għat-terminu li jservi bħala president - it-terminu tat- tribunal normali huwa ta' erba' snin u jista' jiġi estiż - għandu jitlaq il- professjoni tiegħu.

Fl-istadju tat-Tieni Qari aħna oġġezzjonajna għal dan il-provvediment l-ewwel u qabel kollox fuq livell ta' prinċipju.

Għidna: Kif tista' tippretendi li min naħa tgħid li trid tribunal li l-Gvern m'għandux poter fuqu u trid tribunal totalment indipendenti, imbagħad toħloq kondizzjoni fejn proprju lil min se tinnomina - jekk se tinnomina minn fost l-avukati - se tagħmlu f'pożizzjoni fejn se jsir aktar dipendenti?

Għaliex waqt li f'dawn l-erba' snin l-income tiegħu se jkun assigurat, speċjalment bl-emenda li ġiet ippreżentata issa min-naħa tal- Gvern, huwa ovvju li jrid jara x'se jagħmel wara.

Naħseb li l-esperjenza komuni ta' din in-naħa, li issa qiegħda fl-Oppożizzjoni, u ta' diversi nies oħra li kienu fil-kamp tal-Gvern u għaddew fl-Oppożizzjoni, hi li ladarba titlaq il-professjoni mhux faċli terġa' taqbad tipprattikaha imma trid perijodu ta' snin biex terġa' tibda teżerċita u taqbad sew il-professjoni tiegħek.

Allura jekk se tinnomina avukat bħala president tat-tribunal - veru li waqt dawk l-erba' snin għandu salarju garantit pero' hu jaf li wara l-erba' snin m'huwiex possibbli aktar għalih li jeżerċita l-professjoni tiegħu ta' avukat - aħna minn dan il-lat narawha ċertament bħala possibbilta' - ma rridx ngħid ċertezza - ta' iktar influwenza.

Tista' tkun persuna iktar akkomodanti għall-gvern tal-gurnata jew li tkun taħseb skond kif il-gvern tal-ġurnata jkun jixtieqha .

Il-fatt li tinnomina persuna u fl-istess ħin tneħħilha l-unika possibbilta' ta' indipendenza vera li għandha huwa metodu kif fir-realta' tirrendiha inqas indipendenti.

Ara fil- każ ta' l-imħallef m'għandekx l-istess problema għax, jekk twaqqaf maġistrat jew imħallef eżerċenti, dan jaf li wara li jispiċċa l-perijodu tat-tribunal se jerġa' jmur jaħdem il-qorti u jieħu s-salarju normali tiegħu.

Jiġifieri din il-persuna taf li wara se tkompli x-xogħol tagħha.

Pero' jekk lill-avukat tneħħilu l-professjoni tiegħu u tgħidlu li ma jistax jeżerċita għal perijodu limitat dan bilfors se jħoss ruħu disadvantaged u jkun irid jara x'se jagħmel wara li jispiċċa l-perijodu tat-tribunal.

GĦalhekk irridu noqogħdu attenti li ma nikkreawx sistemi li involontarjament jirrendu lill-persuna li tiġi magħżula ħafna iktar dipendenti fuq il-gvern bil-konsegwenza li din tibda taġixxi skond kif il- gvern ikun jixtieqha taġixxi u mhux b'mod indipendenti.

Sur President, fil-preżentazzjoni tiegħu l-Ministru qal li din il- klawsola ddaħħlet għal żewġ raġunijiet, fosthom minħabba konflitt ta' interess.

Bir-rispett kollu lejn il-Ministru, jien naħseb li jekk se nsibu avukat li ilu jeżerċita 12-il sena dan ikun jaf kif iġib ruħu f'każ ta' konflitt ta' interess.

Fl-opinjoni tiegħi dan ikun jaf li f'konflitt ta' interess ma għandux imiss il-każ u faċilment jista' jastjeni, biex ma nsemmux ukoll il-fatt li dan jista' jkollu konflitt ta' interess anke jekk ma jkunx qed jeżerċita l-professjoni minħabba li jista' jkun ta parir fuq il-każ meta kien għadu qed jeżerċita.

Per eżempju, jista' jkun hemm każ fejn l-individwu jkun klijent tiegħu u minħabba din ir-raġuni dan iħoss li ma għandux jittratta l-każ tiegħu.

GĦalhekk jien naħseb li billi nagħmlu lill-avukat fulltime m'aħniex se naqtgħu l-possibbilta' ta' konflitt ta' interess.

Sur President, il-Ministru qal ukoll li t-tieni raġuni li għaliha ddaħħlet din il-klawsola kienet li minħabba li l-avukat jibda jeżerċita fulltime ikun hemm ċertu speditezza fil-proċess.

Jien ma tantx nista' naqbel ma' dan l-argument għax allura l-Ministru b'hekk qed jimplika li jekk jinħatar maġistrat jew imħallef li huwa eżerċenti dan irid jitlaq mill- qorti biex ikun hemm dik l-ispeditezza u naħseb li jekk lill-imħallef jew lill-maġistrat eżerċenti li nappuntaw ngħidulu biex jibqa' l-qorti l- implikazzjoni hi li t-tribunal ma jaħdimx b'mod spedit.

Jiddispjaċini, pero' jien ma nemminx dawn l-affarijiet għax l-esperjenza tgħallimni li għandna nżommu saqajna ma' l-art.

Per eżempju, meta l-Avukat Said Pullicino ġie nominat bħala president ta' waħda mit-tribunali li kien hemm fil-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji u eventwalment sar imħallef żamm iż-żewġ karigi u la naqqas ir-ritmu tiegħu minn naħa u lanqas min-naħa l-oħra.

Jien naħseb li fir-realta' din hija kwestjoni ta' kapaċita' ta' persuna li torganizza ruħha u taħdem u għalhekk ma jidhirx li ż-żewġ raġunijiet li ġab il-Ministru li għalihom għandna ngħidu lill-avukat biex ineħħi l-professjoni tiegħu huma validi u ċertament ma għandniex nibqgħu ninsistu li jkun hemm din il-klawsola.

Fil-fatt jien sinċerament nixtieq li l-Ministru jkompli jispjegali għaliex l-Onor.

Membri tan-naħa tal-Gvern qed jinsistu li din il-klawsola tibqa' hemm.

Sur President, subklawsola 3 (3) telenka l-iskwalifiki tal-kariga u tgħid li:

"Ħadd ma jkun kwalifikat biex ikollu l-kariga ta' president tat- Tribunal:-

(a) jekk ikun jew kien membru ta', jew kandidat għall-elezzjoni fil- Kamra tad-Deputati; jew

(b) jekk ikun jew kien membru ta' kunsill lokali."

Aħna naqblu ma' dawn l-iskwalifiki pero' jidhrilna li għandhom jiżdiedu.

Ridt nikkumenta fuq paragrafu (a) ta' subklawsola 3(3) li hija ftit drakonjana, li jgħid "jekk ikun jew kien membru ta', jew kandidat għall- elezzjoni fil-Kamra tad-Deputati."

Jiena naħseb li għad hawn nies li kkontestaw qabel it-Tieni Gwerra Dinjija u għadhom ħajjin u b'saħħithom u ħa neskluduhom ukoll.

Jien nifhem l-animu ta' dan, fis-sens li ma rridux nagħtu l-idea tal-partiġjaniżmu f'dan il-każ u allura forsi wieħed japprezza għaliex daħal dan il-paragrafu.

Pero' bl-istess mod allura niġi għall-argument l-ieħor, li diġa' ssemma minn din in-naħa fit-Tieni Qari, illi bl-istess animu u biex niżguraw l-indipendenza assoluta għandu jkun hemm esklużjoni għal uffiċjali pubbliċi u għal kull konsulent li jista' jkollu l-Gvern.

Jekk il-Gvern qed jirraġuna li bniedem li żmien ilu kkontesta f'isem xi partit ma jistax - jista' jkun partit li llum m'għadux jeżisti, ta' Stickland, l-PAD, ikun min ikun - jiġi nominat, minkejja li mhux attiv fil- politika, minkejja li nqata' għal kollox mill-politika u minkejja anke li jista' jkun avukat brillantissimu li jkun tajjeb ħafna fuq dan it-tribunal, allura multo magis għandu japplika dan l-argument għal persuni li qed jiċievu l-ħobża ta' kuljum mingħand il-gvern.

Milli jidher il-Gvern qed jibqa' jinsisti li jistgħu jsiru presidenti ta' dan it-tribunal uffiċjali pubbliċi u konsulenti li m'għandhomx is-security of tenure ta' uffiċjali pubbliċi garantita mill-Kostituzzjoni imma qegħdin hemmhekk biss bil- beneplaċitu tal-gvern jaqilgħu l-flus - jaqilgħu l-eluf ta' liri kultant - minn xi kumpannija jew korporazzjoni bħala konsulenti tagħhom.

Bir-rispett kollu lejn in-naħa l-oħra naħseb li ma kienx hemm ħsieb biżżejjed f'din il- ħaġa.

Jekk qegħdin nipprovaw norbtu kollox madwar il-figura ta' mħallef, jekk qed norbtu madwar il-konċett ta' l-indipedenza tal-ġudikatura ...

Irrid ngħid li napprezza l-emenda li saret u hekk għandha tkun - fil-fatt konna lestejna emenda f'dan is-sens - pero' jekk qed nitilqu mill-konċett li rridu żgur nagħtu l-impressjoni ta' indipendenza u jekk irridu nuru li t-tribunal li se nagħmlu huwa veru indipendenti, żgur li ma nistgħux nagħtu din l-idea jekk hawn se nappuntaw xi avukat li ilu jeżerċita 12-il sena u li huwa jew impjegat tal-gvern jew inkella iktar u iktar konsulent mal- gvern jew f'xi korp parastatali jew f'xi soċjeta' kummerċjali li l-gvern għandu interess fiha.

Nispera li m'hijiex l-idea li noħolqu jobs for the boys ħalli naqdu lil xi ħadd, għalkemm ma naħsibx.

Il-Ministru qiegħed jidħak.

Jien l-ewwel wieħed li ngħid li l-Ministru huwa bniedem li dawn l- affarijiet, safejn naf jien, qatt m'għamilhom u naħseb li qatt m'hu se jagħmilhom, pero' m'iniex ċert li l-Gvern ma jagħmilhomx.

Din hija d-diffikulta' kbira, pero' anke jekk effettivament ma jiġix nominat xi ħadd of the boys, huwa sewwa li persuna li hija konsulent ta' xi korporazzjoni li jaqla' xi Lm5,000 mingħandha u tista' twaqqafhielu at the stroke of a pen - għax huwa konsulent - tiġi nominata president ta' dan it- tribunal?

Din hija l-indipendenza li rridu?

Jew irridu verament indipendenza li tiġi mill-garanzija li l-Kostituzzjoni tagħti lill- maġistratura u lill-imħallfin tagħna?

Jekk irridu hekk għandna nintrabtu b'dan il-mod?

Kif ġew esklużi l-kandidati ta' partiti ta' qabel il-gwerra li m'għadhomx jeżistu għandu jiġi eskluż iktar u iktar min hu totalment dipendenti mill-gvern.

Kif jista' jkun li jien għandi avukat impjegat mal- gvern - dan jista' jkun impjegat fl-Uffiċċju ta' l-Attorney General, pero' allaħares nagħmlu lil xi ħadd minn hemmhekk għax bix-short staff li hemm nispiċċaw agħar ...

Kif inhi qiegħda l-liġi jista' jiġi nominat avukat mill-Uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali, jista' jsir avukat impjegat, fejn naf jien, mal-Water Services Corporation, ma' l-Enemalta u mad-Dipartiment ta' l-Artijiet.

Jista' jiġi nominat ukoll sempliċement konsulent ta' l-Air Malta, li jaqla' ma nafx kemm fix-xahar u jieħu l-free air tickets ukoll - hemmhekk hemm din is-sistema - u tneħħilu l-eżerċizzju tal-professjoni.

Ovvjament dan jispiċċa minn konsulent pero' fejn qabel kien jaqla' Lm4,000 issa jibda jkollu paga ta' Lm12,000.

Jien naħseb ukoll li t-terminu ta' erba' snin huwa wisq viċin l-elezzjoni pero' b'daqshekk m'iniex ngħid li hemm ideat ulterjuri.

Naħseb li terminu ta' sentejn ikun aħjar - ma naħsibx li se jkun hemm ħafna każijiet ta' ilmenti u f'sentejn jeħilsu kollox - għax terminu ta' erba' snin joħloq xi suspetti.

Persuna li tkun spiċċat minn konsulent u li kellha żieda fil-paga - naturalment jekk din il-persuna ma tkunx avukat imqabbad li jkun ilu 12-il sena jagħmel dan ix-xogħol - u sena qabel l-elezzjoni f'daqqa waħda ssib ruħha lampa stampa mingħajr professjoni, x'se tagħmel?

Jekk torbot kollox flimkien issib li hawn wisq affarijiet li fl-opinjoni ta' din in-naħa tal-Kamra jistunaw.

Għalhekk il-parir ta' din in-naħa huwa illi b'mod definit u taħt l-ebda ċirkostanza ma jista' jkun li l- iskwalifiki ma jinkludux ukoll l-uffiċjali pubbliċi.

Fl-opinjoni tagħna dawn għandhom jiġu estiżi wkoll għal konsulenti li jagħtu s-servizz tagħhom lill-gvern u lil kull korp imwaqqaf b'liġi.

Rigward subklawsola 3 (5) din in-naħa kellha oġġezzjonijiet li stqarrejnihom matul it-Tieni Qari pero' rrid ngħid illi l-emenda li tressqet il-bieraħ mill-Ministru biex it-tneħħija tal-persuna li ġiet nominata tkun dipendenti bl-istess mod tat-tneħħija ta' l-imħallfin u l- maġistrati, anke bl-intervent tal-Kunsill ta' l-Amministrazzjoni tal- Ġustizzja, hija aċċettabbli għal din in-naħa għaliex hawnhekk qed nekwiparaw it-tneħħija ta' din il-persuna li huwa l-president tat-tribunal mat-tneħħija ta' l-imħallfin.

La għandna din il- garanzija din hija aċċettabbli.

Fil-każ ta' subklawsola 3(6) fejn qed nitkellmu fuq il-vakanza għal ftit żmien tal-president tat-tribunal, fl-opinjoni tagħna għandna nekwiparawha man-nomina.

Anke f'dan il-każ, kif irraġunajna fil-każ tan-nomina, jidhrilna - biex inkunu konsistenti mar-raġunament tagħna nfusna - li fil-każ tan-nomina temporanja n-nomina għandha tkun tal-President ta' Malta wkoll u f'dan il-każ ma jridx jaġixxi fuq parir tal-Prim Ministru imma awtonomament.

Ovvjament dan isegwi l-istess raġunament li għamilna aħna fil-każ ta' l-ewwel subklawsola u għal din ir-raġuni qed inressaq din l-emenda:

"E" Fl-artikolu 3 ta' l-Att prinċipali:

(1) fis-subartikolu (1) ta' l-artikolu 3 ta' l-Att prinċipali neħħi l-kliem "li jaġixxi fuq il-parir tal-Prim Ministru" u daħħal il-kliem "li fin-nomina jaġixxi awtonomament";

(2) fis-subartikolu (2) ta' l-artikolu 3 ta' l-Att prinċipali neħħi l-kliem minn "Iżda avukat li jinħatar" sa "il-professjoni tiegħu";

(3) fis-subartikolu (3) ta' l-artikolu 3 ta' l-Att prinċipali żid is- subparagrafi li ġejjin enumerati (c) sa (e);

"(c) jekk ikun uffiċjal pubbliku;

(d) jekk ikun uffiċjal jew impjegat ta' korp imwaqqaf bil-liġi;

(e) jekk ikun konsulent jew jagħti s-servizzi tiegħu lill-Gvern jew korp imwaqqaf b'liġi";

(4) fis-subartikolu (6) ta' l-artikolu 3 ta' l-Att prinċipali neħħi l-kliem "li jaġixxi fuq il-parir tal-Prim Ministru" u daħħal il-kliem "li fin-nomina jaġixxi awtonomament".

"E" In section 3 of the principal Act:

(1) in subsection (1) of section 3 of the principal Act the words "acting on the advice of the Prime Minister" shall be deleted and shall be substituted with the words "who shall act on his own initiative";

(2) in subsection (2) of section 3 delete the words from "provided that an advocate" to "of his profession" shall be deleted;

(3) in subsection (3) of section 3 of the principal Act the following subparagraphs to be numbered (c) to (e) shall be added:

"(c) if he is a public officer;

(d) if he is an officer or employee of any statutory body;

(e) if he is a consultant to or gives his services to the Government or to any statutory body".

(4) In subsection (6) of section 3 of the principal Act the words "on the advice of the Prime Minister" shall be deleted and shall be substituted with the words "on his own initiative".

THE CHAIRMAN: Hemm aktar rimarki jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Chairman, nixtieq inkompli ngħid xi ħaġa ma' dak li qal sieħbi l-Onor.

Gatt rigward il-kwestjoni ta' l-uffiċjal pubbliku għax f'dan l-abbozz ta' liġi m'hawnx l-iskwalifika li ċ-chairman tat-tribunal ikun uffiċjal pubbliku u b'hekk din ġiet imfissra li mpjegat mal-gvern jista' jinħatar bħala chairman ta' dan it-tribunal.

Fil-fatt Artiklu 124 tal-Kostituzzjoni jagħti definizzjoni ta' public officer u hawnhekk m'hawnx l-iskwalifika li avukat ikun ukoll uffiċjal pubbliku.

F'dan il-każ il- Kostituzzjoni tgħid ukoll li uffiċjal pubbliku huwa "the holder of any public office".

Issa public office huwa "an office of emolument in the public service;" u public service huwa " the service of the Government of Malta in a civil capacity;".

Sur President, jekk inħarsu sew lejn il-Kostituzzjoni nsibu li kull fejn din taħtar kummissjoni, speċjalment jekk ikollha poter li tiddeċiedi kwestjonijiet u tkun trid tkun awtonoma mill-gvern kemm jista' jkun, il- public officers dejjem huma esklużi.

Naturalment dan ma jgħoddx għal xi kummissjoni bħal, ngħidu aħna, dik tal-proġett ta' Buġibba - hemmhekk qed jaġixxi aġent tal-Gvern biex jagħmel ċerti xogħlijiet - imma għal kummissjoni li tiddeċiedi ċerti kwestjonijiet.

L-istess ħaġa ngħidu għal membru parlamentari.

Membru parlamentari ma jistax ikun public officer u dan għar-raġuni sabiex, kemm jista' jkun, ikun hemm separazzjoni bejn it- tliet poteri ta' l-Istat.

Mela jekk inti mpjegat tal-gvern f'xogħol eżekuttiv ma fiha xejn ħażin, anzi hekk għandu jkun, pero' jekk se tkun tagħmel xogħol leġislattiv ma tistax tkun impjegat mal-gvern, jew inkella jekk tkun impjegat mal-gvern trid tirriżenja.

U hawnhekk kien hawn persuni miż-żewġ naħat tal-Kamra li kellhom xogħol mal-gvern u fil-fatt kellhom jirriżenjaw malli ġew eletti f'din il-Kamra.

L-istess jiġri meta jkun hemm rwol ġudizzjarju, mhux rwol li jagħmel il- liġijiet, imma li jaqta' kawżi jew kwestjonijiet u jinterpreta l-liġijiet.

Proprju biex nisseparaw kemm jista' jkun it-tliet poteri ta' l-Istat, f'dawk l-istituzzjonijiet kollha fejn jeżisti dan il-poter li wieħed jaqta' kawża jew kwestjoni, l-individwu li jagħmel dan m'għandux ikun public officer.

U se nieħu bħala eżempju l-Employment Commission.

Din hija kummissjoni li ġiet kostitwita fl-1974 u għandha funzjoni ta' qorti għaliex tiddeċiedi kwestjonijiet ta' allegata diskriminazzjoni politika fuq il-post tax-xogħol.

U jekk inħarsu lejn din il-liġi u naraw min huma dawk il-persuni li ma jistgħux ikunu membri ta' din il-kummissjoni nsibu li hemm: ministru, segretarju parlamentari - l-istess żewġ skwalifiki jeżistu fl-abbozz preżenti - u membru jew kandidat li jkun se joħroġ - mhux li kien ħareġ - għall-elezzjoni tal-Kamra tad-Deputati.

Mela allura, fil-mument li membru ta' l-Employment Commission jiddeċiedi li joħroġ għall- elezzjoni - proprju kien hemm każ bħal dan fl-elezzjoni li għaddiet - irid jirriżenja mill-kummissjoni, pero' m'hemm xejn xi jżommu biex jekk wara li tgħaddi l-elezzjoni u ma jkunx tela' jerġa' jiġi appuntat fl-Employment Commission.

Skwalifika oħra li hemm fil-liġi li waqqfet l-Employment Commission hija l-individwu jkun "a member of a local government authority" - li wkoll hija skwalifika f'dan l-abbozz ta' liġi - jew "if he is a public officer", skwalifika li ġiet eskluża f'dan l-istess abbozz ta' liġi.

U allura dan iktar u iktar iġiegħelna ninkwetaw għaliex dan m'huwiex xi frott ta' żball.

Huwa frott ta' intenzjoni speċifika għaliex filwaqt li fil- Kostituzzjoni tagħna public officer huwa eskluż minn kull kummissjoni li għandha l-iċken poter li tiddeċiedi hawn qed niftaħru li se nagħmlu tribunal li kważi huwa qorti - għaliex anke l-mod kif jiġi nominat qisu kif jiġi nominat imħallef u biex jitneħħa issa għamilniha iktar ċara li jitneħħa bid-due terzi, anzi żidna wkoll issa mill-Kummissjoni għall- Amministrazzjoni tal-Ġustizzja - jiġifieri għandu l-poter ġudizzjarju, pero' imbagħad jista' jkun public officer.

(Interruzzjonijiet) Iva, jrid ikun avukat.

Ikkorreġieni l-Ministru, għandu raġun, irid ikun avukat, pero' m'hemm xejn xi jżomm lill-gvern milli jappunta lil xi ħadd li huwa avukat, pero' huwa public officer ukoll.

L-istess jekk inħarsu lejn il-Public Service Commission, li għalkemm mhijiex qorti għandha poter li tiddeċiedi, għaliex bil-liġi l-każijiet kollha ta' dixxiplina ta' uffiċjali pubbliċi jsiru bilfors mill-Public Service Commission.

Kollox irid jgħaddi mill-Public Service Commission, kemm jekk se tissospendi mpjegat tal-gvern, jekk se tkeċċi mpjegat tal- gvern, jew jekk se ddaħħal impjegat mal-gvern.

Jekk naraw min ma jistax ikun fil-Public Service Commission ninnotaw l-istess pattern.

Ma jistax ikun membru fil-Public Service Commission min hu ministru, segretarju parlamentari, membru tal-parlament, xi ħadd li hu - mhux li kien - kandidat għall-elezzjoni, membru ta' local government authority "or if he is a public officer".

Mela, erġajna, huwa skwalifikat u ma jistax ikun membru tal-Public Service Commission jekk huwa uffiċjal pubbliku.

Għaliex?

GĦax se jiddeċiedi.

Il-Public Service Commission mhux aġent ta' l-Eżekuttiv, anzi dan ġie proprju maħluq bħala buffer zone bejn il-gvern u l-impjegati tiegħu.

L-employer għandu l-liberta' kollha li jkeċċi lil min irid hu, salv li mbagħad ikun hemm kontestazzjoni dwar dik it-tkeċċija.

Mela jekk jiena employer privat m'għandi bżonn imur għand ħadd biex inkeċċi lil xi ħadd; naqbad u nkeċċih.

Imbagħad naturalment jista' jfittixni quddiem it- Tribunal Industrijali.

Fil-każ tas-settur pubbliku l-gvern ma jistax jagħmel hekk għax il-gvern jista' jkeċċi biss tramite il-Public Service Commission li tiddeċiedi l-każ permezz tal-bordijiet tagħha u mbagħad tagħti parir lill-Prim Ministru, li huwa obbligat li jimxi skond il-parir tal-Public Service Commission.

Qiegħed nidħol f'dan id-dettall biex nuri kif il-Public Service Commission għandha funzjoni ġudizzjarja u malli tmiss ma' funzjoni ġudizzjarja l-Kostituzzjoni tagħna tgħidlek li ma jistax ikun public officer.

Issa ħalli naraw min ma jistax ikun membru fil-Broadcasting Authority, li għandha funzjoni ġudizzjarja wkoll imma ferm inqas mill-Employment Commission u ferm inqas mill-Public Service Commission.

F'artiklu 118 tal- Kostituzzjoni nerġgħu nsibu li ma jistax ikun membru ta' l-Awtoita' tax- Xandir ministru, segretarju parlamentari, membru tal-parlament, kandidat għall-elezzjoni, membru tal-kunsill lokali "or if he is a public officer".

Dawn jiddeċiedu wkoll - mhux daqs l-Employment Commission - għax jiddeċiedu kwestjonijiet ta' jekk, per eżempju, kienx hemm bilanċ fil-qasam tax-xandir.

Proprju għaliex jiġu f'konflitt - wieħed jgħid li rrapportawh tajjeb u l-ieħor jgħid li rrapportawh ħażin u wieħed jgħid li l-air time ngħata lill-partit politiku u l-ieħor jgħid li ngħata lill-partit politiku ieħor - li l-uffiċjali pubbliċi huma esklużi mill-Awtorita' tax-Xandir.

GĦalhekk naraw li l-uffiċjal pubbliku huwa eskluż minn kull fejn il- Kostituzzjoni taħtar kummissjoni li tiddeċiedi.

Sur President, dan l-abbozz ta' liġi, f'diversi aspetti, għamilnih jixbah kemm jista' jkun lill-qrati.

Min jista' jkun chairman ta' dan it-tribunal?

Irid ikun xi ħadd bl-istess kwalifiki biex isir imħallef.

Kif jiġi nominat?

Bl-istess proċedura kif jiġi nominat imħallef.

Kif jitneħħa?

Bl-istess proċedura li jitneħħa mħallef.

Kif se ssir il-kawża?

Se ssir fil-pubbliku bħalma jsir fil-qrati.

Mela x'inhi r-raġuni li f'dan l-abbozz biss m'hemmx l-iskwalifika ta' l-uffiċjal pubbliku?

Bilfors naħsbu li hemm xi ħadd li għandu intenzjoni li ma jagħlaqx il-bieb biex uffiċjal pubbliku li jkun avukat ikun f'dan it-tribunal.

Inkella l-Ministru jgħidilna x'inhi r- raġuni, forsi jipperswadina.

Nisperaw li l-emendi tagħna ma jiġux rifjutati sempliċement għax ġejjin min-naħa ta' l-Oppożizzjoni.

Naħseb li l-Istadju tal-Kumitat qiegħed hemm biex wieħed janalizza l-proposti.

Naturalment kulħadd suġġett għall-konvinzjoni pero' fuq din il-ħaġa għadna ma fhimniex x'inhi r-raġuni għaliex mhux qed jiġu esklużi l-uffiċjali pubbliċi.

Sur President, ħadt gost li l-Ministru ressaq emenda biex min jiġi nominat f'dan it-tribunal ikun jista' jitneħħa biss bil-metodu previst fil- Kostituzzjoni għat-tneħħija ta' mħallfin.

Jien ma kontx hawnhekk mill-bidu imma smajtu fuq ir-radio jispjega l-proċedura ta' kif jitneħħa mħallef.

Kien hemm żball żgħir u se nikkorreġih.

M'huwiex minnu li meta titressaq il-mozzjoni l-ewwel darba għandek bżonn żewġ terzi.

Iż-żewġ terzi għandek bżonnhom wara l-proċess kollu.

Il-proċess huwa li membru tal-parlament iressaq mozzjoni quddiem l-iSpeaker fejn jgħid ir-raġuniiet għaliex għandu jitneħħa membru tal-ġudikatura, f'dan il-każ iċ-chairman tat-tribunal, għax mutatis mutandis japplikaw għaċ-chairman tat-tribunal; l-iSpeaker jibgħatha under confidential cover - fejn hu possibbli wieħed ma jkunx jaf x'inhu jiġri f'dan il-pajjiż żgħir tagħna! - mingħajr ma jippubblika lill- Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja - din kummissjoni ta' 15- il ruħ, li fiha hemm maġġoranza ta' ġudikanti; ħamsa huma membri tal- ġudikatura, maġistrati jew imħallfin; wieħed nominat mill-Kap ta' l- Oppożizzjoni; ieħor mill-Prim Ministru; l-Avukat Ġenerali; u l-President tal-Kamra ta' l-Avukati - dawn jisimgħu x-xhieda u jaraw jekk hemmx każ ta' prima facie u jekk m' hemmx kas ta' prima facie l-każ jieqaf hemm; imma jekk hemm, il-każ jintbagħat lura bil-provi kollha miġbura lill-Parlament.

Imbagħad il-Parlament jagħmel diskussjoni dwar il-punt ta' jekk hemmx xi raġunijiet għaliex għandu jitneħħa ġudikant - issa qegħdin ngħidu li dan se japplika wkoll għaċ-chairman tat-tribunal - imbagħad jivvotaw żewġ terzi tal-membri parlamentari kollha - u jekk hemm xi membri msefrin irridu ngħodduhom ukoll, u mhux biss dawk preżenti - u wara nibagħtu l-address lill-President u huwa jiffirmaha.

Jiġifieri dan huwa proċess twil ħafna.

Jiena nagħlaq b'dan il-kumment.

Sur President, qiegħed nieħu gost li wara li l-Oppożizzjoni kienet ivvotat kontra l-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja, issa mhux talli approvat li titwaqqaf din il-kummissjoni imma qiegħda tgħid li meta jiġi biex jitneħħa ċ-chairman tat-tribunal, dan għandu jitneħħa bil- proċedura li kien stabilixxa l-Parlament fil-Leġislatura li għaddiet dwar kif għandu jitneħħa maġistrat jew imħallef.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Mr Chairman, wara li smajt b'interess id-diskorsi li saru ma nafx jekk naqbadx nidħak jew inkella nibki bl-iskrupli li qegħdin iqanqlu min-naħa ta' l-Oppożizzjoni għax jiena ma nistax nifhimhom.

L-Onor.

Tonio Borg, apparti li tkellem ħafna barra l-linja ta' dan l- abbozz ta' liġi, qagħad jispjega u jagħti ċerti dettalji, u dan huwa tajjeb għal min ma jkunx informat biżżejjed.

Huwa semma t-tribunali, il- Broadcasting Authority u l-Employment Commission pero' ma qalx li uffiċjal pubbliku jista' jiġi nominat bħala mħallef.

Per eżempju, għandna l-każ ta' Dr Vincent DeGaetano li kien Deputy Attorney General u proprju nħatar imħallef.

(Interruzzjonijiet) Il-punt issa huwa dwar min jista' jiġi nominat.

Jiġifieri l-Onor.

Membru tana ċerti dettalji kif deherlu iżda ma semma' xejn fuq dan.

Mr Chairman, nerġa' nistqarr li ma nafx kif qed iqanqlu dawn l-iskrupli kollha meta fis-Second Reading kienu rriferew għall-Kummissjoni għall- Investigazzjoni ta' Inġustizzji bħala li għandha l-paternita' ta' dan il- liġi.

Naturalment aħna dan niċħduh kategorikament, imma subartiklu 3 (3) ta' l-Att dwar l-Investigazzjoni ta' Inġustizzji jirriferi għal: "... public officer who is qualified to be appointed chairman of the Commission under subsection (2) of this section.".

Jiġifieri fejn f'din il-liġi qed jingħad min ma jikkwalifikax għall- ħatra, insibu li:

"A person shall not be qualified to hold office as a member of the Commission if he is a Minister, a Parliamentary Secretary, a member of, or a candidate for election to, the House of Representatives, a member of a local Government authority or if he is a public officer other than a public officer who is qualified to be appointed chairman of the Commission under subsection (2) of this section.".

Ta' min jgħid ukoll li taħt din il-kummissjoni kollox kien jiddependi mill-Prim Ministru għaliex kien il-Prim Ministru li seta' jneħħi dan l- uffiċjal pubbliku fuq sempliċi rakkmandazzjoni.

Ma kien hemm l-ebda proċess ta' sigurta' fir-rigward ta' dan l-uffiċjal kif qiegħed sanċit f'dan l-artiklu.

Jiġifieri ma nafx lil min trid tikkonvinċi n-naħa l-oħra li taħt il-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji kien hemm xi indipendenza u llum lilna qed tgħidilna - naħseb bl-iktar wiċċ tost - li uffiċjal pubbliku għandu jkun eskluż għaliex hemm xi skop ulterjuri li noħolqu jobs for the boys.

Din hija xi ħaġa kontradittorja.

Aħna nammettu li ma tantx se ssib avukati li lesti jitilqu mill-professjoni tagħhom, imma biex neliminaw kemm jista' jkun li min jiġi maħtur jibqa' jkollu kuntatti fl-uffiċċju tiegħu u mbagħad ikollu dawn il-każijiet quddiemu, qegħdin ngħidu li dan m'għandux jibqa' jipprattika l-professjoni tiegħu.

Barra minn hekk, biex inkomplu nsostnu dan l-element ta' skrupli, issemmew ukoll l-avukati tal-Lohombus.

Mela nsejna li fl-1987 l-avukati tal-Lohombus kollha ġew xkupati?

Mela nsejna li l-konsulenti tal-banek kienu kollha attivisti u spokesmen tal-PN?

Mela nsejna li l-avukati tal- Freeport Corporation huma l-istess avukati li deheru għall-Partit Nazzjonalista meta saru l-libelli?

Mela dawn l-affarijiet qegħdin ninsewhom biex niġu nsemmuhom illum?

Għalhekk jiena għidt li meta jissemmew dawn l-iskrupli, din il-purita' kollha, verġni iktar mill- verġni, ma nafx jekk naqbadx nidħak jew nibki.

Jekk qed jaħsbu li qed jikkonvinċu lil xi ħadd li qed jismagħna, allura veru jaħsbu li l-poplu huwa daqstant stupidu u mingħalihom li jistgħu jibqgħu jbellgħulu dak li jridu.

U mhux hekk biss, Mr Chairman.

Intqal ukoll li m'għandux ikun il-Prim Ministru li jirrakkmanda lill-President.

Mela tista' ssir fil-każ tal- ġudikatura imma f'dan il-każ ma tistax issir!

Hawn tajjeb li wieħed jgħid li din l-istess oġġezzjoni konna qajjimniha fil-konfront tal- Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji li ma kellha indipendenza ta' xejn għax il-Prim Ministru kellu s-seta' li ma jaqbilx mad-deċiżjoni tal-president tal-kummissjoni u seta' jirrakkmanda lill- President biex ineħħih.

Aħna, mill-bankijiet ta' faċċata, konna nsostnu li l-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji m'hijiex indipendenti għar-raġuni sempliċi li hija maħtura mill-Prim Ministru.

Hawnhekk ħalli nfakkar lil min għandu widnejn biex jisma' x'kien qal il-Viċi Prim Ministru, l-Onor Guido de Marco, meta kien qed jippilota l-liġi li permezz tagħha twaqqfet il-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji, u se naqra testwalment.

Dak iż-żmien l-Onor. de Marco qal:

"Huma ħafna, Sur President, dawk il-kummissjonijiet li huma nominati mill-Prim Ministru u ħadd ma jiddubita mill-indipendenza tagħhom meta jkollhom il-poter li jirrikkmandaw.

Pero' anke kieku għall-grazzja ta' l-argument din il-Kummissjoni tkun ġiet nominata mill-President tar-Repubblika, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jaf li l-President tar- Repubblika jaġixxi fuq il-parir tal-Prim Ministru.

Voldieri l-bidla tkun sempliċement bidla kosmetika u mhux bidla reali.

Issa, kif taf il-Kamra, dan il-Gvern hu kommess li jiġi nominat kumitat magħżul tagħha preċiżament biex fost affarijiet oħrajn jiġu delinijati x'inhuma l-poteri tal-President tar-Repubblika.".

Dan qed nikkwotah biex naraw kemm huma kompletament infondati u ma jsegwux l-argumenti tagħhom.

Meta kienu fuq din in-naħa kienu jiġġustifikaw l-aġir tagħhom b'dan il-mod u llum għaliex marru n-naħa l-oħra qegħdin jaraw l- affarijiet bil-maqlub!

Ċertament li dan ma jwassal għall-ebda sens ta' kredibilita' fl-argumenti tagħhom u jkompli jissottolinja kemm il-Gvern Laburista, biex żgur jagħmilha ċara li jrid isostni l-indipendenza tal- president tat-tribunal, qiegħed issa jdaħħal l-emenda li għandna quddiemna ħalli b'dan il-mod ikun assigurat li t-tribunal ikollu l-istess indipendenza daqskemm hi assigurata l-indipendenza tal-ġudikant.

Il- ġudikant huwa nominat ukoll mill-President fuq il-parir tal-Prim Ministru.

Għandu l-indipendenza taħt is-sistema demokratika Maltija.

Din naqblu fuqha t-tnejn għax toħroġ mill-Kostituzzjoni.

Ċertament allura, l-indipendenza li għandu dan it-tribunal hija wkoll protetta kif inhi mirquma u suġġerita f'din il-liġi.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Borg.

ONOR.

JOE BORG: Subartikolu 3 (2) jgħid li l-president għandu jkun persuna li tokkupa jew kienet tokkupa l-kariga ta' mħallef jew ta' maġistrat.

Li xtaqt nistaqsi huwa jekk once li persuna tkun qed tokkupa kariga ta' mħallef jew maġistrat u tintgħażel bħala president tat- Tribunal, għal dawk l-erba' snin tispiċċa mill-funzjonijiet ta' mħallef jew maġistrat u taqdi biss il-funzjonijiet ta' president tat-tribunal?

Jekk inhu hekk naħseb li se jkollha problemi.

It-tieni punt li xtaqt nagħmel huwa dwar subartiklu 3 (3) li jgħid:

Ħadd ma jkun kwalifikat biex ikollu l-kariga ta' president tat- Tribunal:-

(a) jekk ikun jew kien membru ta', jew kanditat għall-elezzjoni ....

Din tapplika, kif qed nifhima jien, indipendentement mill-fatt jekk persuna hijiex imħallef.

Jiġifieri jekk persuna hija mħallef jew maġistrat u kienet kandidat ma' xi partit ma tistax tiġi appuntata.

(Interruzzjonijiet) Hekk hu.

Naqbel ukoll li fis-subartiklu 3(3) għandu jkun hemm l-inserzjoni ta' l- esklużjoni ta' uffiċjali pubbliċi u konsulenti oħra li jagħtu s-servizzi tagħhom lill-gvern.

Naħseb li huwa essenzjali li dan it-tribunal mhux biss ikun iżda jidher li jkun kompletament indipendenti mill-gvern.

Allura nsostnu li għandu jidħol paragrafu ieħor li jeskludi uffiċjali pubbliċi u konsulenti li jagħtu s-servizz tagħhom lill-gvern milli jiġu magħżula, minkejja li jkunu avukati, bħala presidenti ta' dan it-tribunal.

Fil-każ ta' paragrafu (c) ta' subartikolu 3(4) ma nistax nifhem għaliex persuna li tkun imħallef jew maġistrat tispiċċa minn president tat-tribunal jekk hi tispiċċa minn imħallef jew maġistrat, meta hawnhekk għandna li tista' tintagħżel persuna irtirata.

Jiġifieri jekk persuna li kienet imħallef jew maġistrat tista' tintagħżel bħala president, ma narax għaliex persuna li tul dawn l-erba' snin għamlet sentejn minnhom imħallef u wara sentejn spiċċat minn imħallef ma tistax tkompli tul is-sentejn l-oħra bħala president ta' dan it-tribunal.

Ħaġa oħra żgħira hi li fit-test Malti tal-paragrafu (ċ) ta' subklawsola 3(3) fit-tielet linja għandek

"president li ma jkunx imħallef jew president..."

Dik it-tieni "president" trid tiġi "maġistrat" jekk mhux diġa' attirawlek l- attenzjoni għaliha.

Jiġifieri hemm żball u flok "president" trid tiġi "maġistrat".

(Interruzzjonijiet) Hemm żbalji oħrajn żgħar imma dawn punti li ma noqogħdux ngħiduhom hawn.

Ħaġa żgħira oħra li dejqitni xi ftit hija li mħallef jibqa' bil-ħlas ta' mħallef u avukat li jkollu mill-inqas 12-il sena esperjenza u li allura jiġi ekwiparat mal-persuni li jkunu eliġibbli li jkunu mħallfin jitħallas daqs imħallef.

Jien nifhem li jekk jintagħżel maġistrat dan jibqa' jitħallas ta' maġistrat u allura wisq nibża' li tinħoloq iżjed it-tentazzjoni li jintagħżel maġistrat minflok imħallef jew avukat peress li jkun il-maġistrat li jitħallas l-inqas.

(Interruzzjonijiet)

Sur President, nixtieq li l-Attorney General jiċċarali ftit l-aħħar punt li se nagħmel għax kemm fit-test Malti kif ukoll fit-test Ingliż ta' subklawsola 3(3) (a) hemm comma fil-frażi "jekk ikun jew kien membru ta', jew kandidat ....".

Issa jien ma nafx jekk dik il-comma hijiex qed iddaħħal ċerta inċertezza u naħseb li din trid tiġi "jekk ikun jew kien membru ta' jew ikun jew kien kandidat" għax inkella peress li hemm il-comma l-frażi "jew kandidat" qisha tiġi separata mill-kliem "jekk ikun jew kien".

L-istess nistgħu ngħidu għat-test Ingliż.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, sinċerament ma nafx min qed jgħix fil- kontradizzjonijiet li semma l-Ministru meta ċaħad li l-paternita' ta' dan l- abbozz ta' liġi huwa l-Att dwar il-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji.

Meta nisma' dan il-kliem mill-Ministru nġib għajnejja wara widnejja għax proprjament l-emenda li qed iressaq hu stess għal subklawsola 6 (2) tgħid li:

"Minkejja d-dispożizzjonijiet tas-subartikolu (1) ta' dan l-artikolu, ..."

- li jittratta dwar kif jistgħu jsiru l-ilmenti u affarijiet simili -

"... it-Tribunal ma għandux jaċċetta li jeżerċita s-setgħat tiegħu taħt dan l-artikolu f'kull każ fejn ikun sar ilment dwaru quddiem il- Kummissjoni mwaqqfa taħt l-Att dwar l-Investigazzjoni ta' Inġustizzji (Kap. 320) jew li dwaru jkun tressaq każ quddiem xi qorti.".

Li l-Ministru jiġi jgħidilna li l-paternita' ta' dan l-abbozz ta' liġi mhix ġejja mill-Att dwar l-Investigazzjoni ta' Inġustizzji meta hu stess qed iressaq emenda biex jeskludi kulma sar taħt dik il-liġi, naħseb li nkunu qegħdin inġebbduha kemmxejn iżżejjed.

Sur President, issa xtaqt nikkummenta fuq xi punti li qajjem il-Ministru, bħal meta staqsa għaliex qed nistagħġbu li public officer jista' jsir president tat-tribunal meta imħallef seta' kien public officer, attorney general jew avukat.

Dażgur li nistgħu niltaqgħu ma' każi bħal dawn!

Fil- fatt iltqajna ħafna drabi ma' dawn il-każijiet pero' d-differenza sostanzjali hija li waqt li mħallef jiġi nominat li jibqa' mħallef sakemm jirtira bl-eta' u ħadd ma jista' jneħħilu l-kariga tiegħu, fil-każ ta' public officer dan ikun president tat-tribunal għal erba' snin biss u wara li jispiċċaw dawk l-erba' snin ikun irid jerġa' jmur lura bħala public officer.

GĦalhekk filwaqt li lil dak ta' l-ewwel għaliex għandu s-security of tenure ħadd ma jista' jkeċċih, jivvittimizzah, jiġbidlu l-ispaga, jibagħtu quddiem il-PSC jew isirulu atti dixxiplinarji matul il-kariga kollha tiegħu ta' mħallef, il-public officer li jaċċetta li jsir president tat-tribunal irid jaċċetta wkoll li wara erba' snin imur lura taħt is- sistema ta' dixxiplina li hemm fis-servizz ċivili.

Il-Ministru stagħġeb kif din in-naħa qiegħda tieħu din il-pożizzjoni fuq in- nomina tal-president.

Huwa qal li meta aħna konna fil-gvern u kienet qiegħda tiġi diskussa l-liġi dwar il-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji fl-1987, konna qegħdin ninsistu li n-nomini jsiru mill- President fuq il-parir tal-Prim Ministru.

Bir-rispett kollu lejn sieħbi l- Ministru, jiena naħseb li mill-pożizzjonijiet li ħadna fl-1987 kien hemm żviluppi politiċi sostanzjali.

Fl-1987 ħadd ma kien jikkontempla, per eżempju, li se naslu f'sitwazzjoni fejn iż-żewġ partiti naqblu sostanzjalment fuq il-ħatriet politiċi f'numru ta' bordijiet.

Minn dak iż- żmien 'l hawn kellna diversi okkażjonijiet fejn - formalment jew informalment permezz ta' laqgħat bejn il-Prim Ministru u l-Kap ta' l- Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien - kien hemm metodi ta' qbil informali.

Naħseb li dak iż-żmien ħadd ma kien jipprevedi li f'awtoritajiet bħall- Planning Authority ikun hemm nomini mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni u ħadd ma kien jipprevedi li kienet se tgħaddi xi liġi dwar in-Nomini ta' l- Oppożizzjoni.

GĦalkemm jista' jkun li ma naqblux f'kollox, anke n-naħa l- oħra diversi drabi pproponiet f'liġijiet li jkun hemm nomini ta' l- Oppożizzjoni.

Jiġifieri minħabba ċerti żviluppi politiċi, il- pożizzjonijiet li konna assumejna ż-żewġ naħat fl-1987 tbiddlu sostanzjalment.

Ta' min jgħid ukoll li l-argument li għamel il-Ministru tista' faċilment taqilbu għaliex, fl-istess dibattitu li huwa qara minnu, Dr Karmenu Mifsud Bonnici kien qal li n-nomina għandha ssir mill-President.

Mela jekk għall- grazzja ta' l-argument aħna biddilna l-pożizzjoni tagħna din biddlitha wkoll il-Malta Labour Party.

Imma jiena ma nitkellimx fuq tibdil ta' pożizzjonijiet.

L-ewwelnett għaliex ma naħsibx li dawn huma xi pożizzjonijiet politiċi fundamentalisti li ma jistgħux jitbiddlu.

Dawn huma affarijiet li titgħallimhom fil-ħajja, li jimxu 'l quddiem waħda wara l-oħra.

Naħseb li iktar kmieni f'din is-seduta kellna eżempju ċar ta' dan.

Fil-fatt il-Prim Ministru qal li l-Malta Labour Party ftit taż-żmien ilu kien kontra l-pluraliżmu fix-xandir pero' mbagħad aċċetta s-sitwazzjoni u llum mhux biss irid pluraliżmu imma jrid li fix-xandir ikollna r-regim li jeżisti fil-qsam ta' l-istampa.

Dawn huma pożizzjonijiet li biddel il- Malta Labour Party.

Issa jekk niġu għall-kwestjoni tal-lum tista' targumenta li biddilna l-pożizzjonijiet tagħna u tista' targumenta li dawn huma maturazzjoni ta' esperjenzi li kellna.

Jiġifieri ma naħsibx li huwa utli li noqogħdu ngħidu min biddel jew ma biddilx il-pożizzjoni tiegħu.

Id- debates qegħdin hemmhekk u se mai biddilna l-pożizzjoni tagħna ż-żewġ naħat.

Il-Ministru tkellem ukoll dwar id-definizzjoni ta' public officer u qal ġustament li fl-Att dwar l-Investigazzjoni ta' Inġustizzji ċ-chairman seta' kien a public officer.

Il-Ministru kien korrett f'dan pero' jrid jagħti l- istampa kollha u ċioe' li dak kien bord ta' tlieta min-nies u mhux ta' persuna waħda.

Minn dawk it-tlieta min-nies, persuna waħda biss setgħet tkun a public officer.

Barra minn hekk dan kien bord li jirrikmanda u mhux bord li jiddeċiedi u din hija differenza sostanzjali.

GĦalhekk din in- naħa qiegħda ssostni li billi għandek persuna waħda biss li tikkostitwixxi dan il-bord u billi għandek bord li jiddeċiedi huwa u kważi huwa ġudizzjarju, allura m'għandux ikollok persuna li taf li wara li jiskadi t- terminu tal-ħatra tagħha se terġa' tkun soġġetta għall-gvern, mhux biss bħala paga imma wisq iktar għal dik li hija dixxiplina.

Mr Chairman, qabel nagħlaq dan l-intervent tiegħi nixtieq niġbed l- attenzjoni li kull fejn fl-emenda li ressaqtlek hemm il-kliem "artikolu" jew "subartikolu" iridu jidħlu l-kliem "klawsola" jew "subklawsola" - dan dejjem fit-test Malti.

Fit-test Ingliż flok "section" u "subsection" jidħlu "clause" u "subclause" rispettivament.

THE CHAIRMAN: Hawn iktar rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

CHARLES MANGION: Mr Chairman, dwar dak li qanqal ġustament l-Onor.

Joe Borg, il-kelma "president" trid tiġi "maġistrat".

L-Iskrivan tal- Kamra ċertament li huwa awtorizzat jirranġa dan l-iżball.

Għal dak li jirrigwarda li persuna li tispiċċa minn imħallef trid tispiċċa wkoll minn president tat-tribunal, ngħid li qiegħda tajba.

Ħalli wara jkun hemm lok li din l-istess persuna terġa' tiġi nominata imma ma jkunx hemm lok li l-kariga ta president tat-tribunal tagħtiha lill-imħallef fl-aħħar sena tiegħu mbagħad testendilu dak il-perijodu għal tliet snin oħra.

Immaġinak tpoġġi imħallef ta' 64 sena fuq it-tribunal!

(Interruzzjonijiet) Iva, imma bħala prinċipju ħalli mbagħad terġa' tappuntah u ssegwi l-istess prassi, ħalli kemm jista' jkun tikkonserva l- indipendenza tiegħu u tnaqqas il-possibilta' ta' x'influwenza żejda.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Chairman, fuq dan il-punt jista' għallinqas il- Ministru jikkonsidra l-kwestjoni ta' public officer?

Għaliex qed ngħid dan?

Skond il-Kostituzzjoni, "public officer" tfisser biss impjegat tal- gvern.

Impjegat ta' korporazzjoni pubblika jew, biex nieħdu eżempju aktar limpidu, impjegat tal-Mid-Med Bank, organizzazzjoni kontrollata mill- gvern, jagħmel parti mis-settur pubbliku pero' ma jagħmilx parti mis- servizz pubbliku.

Issa kemm taħt l-Att dwar l-Investigazzjoni ta' Inġustizzji seta' jiġi maħtur bħala Chairman tal-kummissjoni avukat tal-Mid- Med Bank bi 12-il sena esperjenza, u kemm taħt dan l-Abbozz ta' Liġi dwar it-Tribunal għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji jista' jseħħ dan li qed ngħid.

Allura jista' għallinqas il-Ministru jaċċetta parti mill-emenda mressqa mill-Oppożizzjoni li public officer - kif definit f'Artiklu 124 tal- Kostituzzjoni, jiġifieri bħala "holder of public office", li jfisser dak biss li hu fis-civil service - jiġi eskluż?

Dik biss, imbagħad l-oħra naraw.

Jidhrilna li kull min hu fis-settur pubbliku m'għandux jiġi nominat.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Chairman, inressaq punt żgħir għall-konsiderazzjoni ta' l-Attorney General.

Fl-emenda li tressqet, il-proviso għat-3 (a) jaqra hekk:

"Iżda meta l-president tat-tribunal ikun imħallef jew maġistrat hu ma jibqax iktar president tat-tribunal hekk kif huwa jtemm milli jkun imħallef jew maġistrat.".

Issa din tidher ripetuta taħt il-4(c) li jgħid hekk:

"Bla ħsara għad-diżpożizzjoni ta' dan l-artikolu l-kariga tal- president tat-tribunal għandha ssir vaganti fil-każ ta' president li jkun imħallef jew maġistrat meta huwa jtemm il-kariga ta' imħallef jew maġistrat."

Il-proviso għal subinċiż (a) ta' subklawsola (5) ta' klawsola 3 bażikament jgħid li meta president tat-tribunal ikun imħallef jew maġistrat ma jibqax iktar president meta jispiċċa mill-kariga ta' mħallef jew maġistrat.

Issa subinċiż (c) ta' subklawsola (4) ta' klawsola 3 jgħid l-istess ħaġa.

Jiġifieri hawn ripetizzjoni.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Ma nistax nagħraf fejn fi 3(5)(a) hemm similarita' għal 3(4)(c).

(Interruzzjonijiet) Għandek raġun.

Nistgħu nikkoreġu ftit l-emenda u naqtgħu dak il-proviso biex nevitaw ir- ripetizzjoni.

Allura nerġa' nressaq l-emenda, kif ikkoreġuta.

"D" "(5) (a) Il-president tat-Tribunal ma għandux jitneħħa mill-kariga tiegħu ħlief mill-President ta' Malta wara indirizz mill-Kamra tad- Deputati li jkollu favur tiegħu l-vot ta' mhux anqas minn żewġ terzi tal-membri tagħha u li jitlob għal dik it-tneħħija minħabba inkapaċita' ippruvata li jaqdi l-funzjonijiet tal-kariga tiegħu (kemm jekk għal mard korporali jew mentali jew għal xi raġuni oħra) jew imġieba ħażina ippruvata.

For subclause (5) of clause 3 there shall be substituted the following:

"D" "(5) (a) The president of the Tribunal shall not be removed from his office except by the President of Malta upon an address by the House of Representatives supported by the votes of not less than two-thirds of all the members thereof and praying for such removal on the ground of proved inability to perform the functions of his office (whether arising from infirmity of body or mind or any other cause) or proved misbehaviour.

(b) The provisions of the Commission for the Administration of Justice Act, 1994, (Act No XI of 1994) shall apply, mutatis mutandis, to a motion as is referred to in paragraph (a) hereof as it applies to a motion under subsection (2) of section 97 of the Constitution.".

Mr Chairman, issa għandi emenda oħra għal dak li ssuġġerixxa l-Onor.

Joe Borg u din tgħid hekk:

"F" Fit-test Malti ta' paragrafu (c) subartiklu 4 ta' klawsola 3 minflok il-kliem "li ma jkunx imħallef jew president" għandhom jidħlu l-kliem "ma jkunx imħallef jew maġistrat".

"F" In the Maltese text of in paragraph (c) of subclause 4 of clause 3 for the words " ma jkunx imħallef jew president" there should be substituted the words " ma jkunx imħallef jew maġistrat".

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Joe Borg.

ONOR.

JOE BORG: Biex nerġa' niċċara punt żgħir, fejn għandek

"jekk ikun jew kien membru ta', jew kandidat", għal "kandidat" hemm il- kwalifika "jekk ikun jew kien", jew inkella "jekk hu" kandidat?

(Interruzzjonijiet) Qed igħiduli li din hija kwalifikata wkoll.

Staqsejt dan għax jien m'inix ċert - ma nafx jekk l-Attorney General jistax jgħidilna - jekk dik il-comma hux qed tagħmel distakk.

Din tfisser "jekk ikun jew kien membru ta'" jew "jekk ikun jew kien kandidat ta' "?

ONOR.

CHARLES MANGION: Il-ħsieb huwa li din tapplika kemm għal membru kif ukoll għal kandidat.

L-Attorney General jista' jieħu nota ta' din u nneħħu l-comma.

ONOR.

JOE BORG: Jien naħseb li biex tkun ċara aħjar nagħmluha "jekk ikun jew kien membru ta', jew jekk ikun jew kien kandidat ta'".

ONOR.

CHARLES MANGION: Jekk tneħħi l-comma m'għandekx għalfejn toqgħod tirrepetiha.

THE CHAIRMAN: Hawn aktar rimarki?

(Onor. Membri: No)

Il-mistoqsija hi l-emenda "F" kif imressqa mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

L-emenda "F" għaddiet.

Il-mistoqsija hi l-emenda "E" kif imressqa mill-Onor.

Austin Gatt.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

L-emenda "E" m'għaddietx.

Il-mistoqsija hi l-emenda "D" kif imressqa mill-Ministru, bil-korrezzjoni li għamilna.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

L-emenda "D" għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 3 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 3, kif emendata, għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 4 - Żmien li matulu jibqa' mwaqqaf it-Tribunal.

Clause 4 - Term of the Tribunal.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

CHARLES MANGION: Klawsola 4 m'għandhiex bżonn ta' spjegazzjoni għax din qed tiddefinixxi t-terminu ta' dan it-tribunal.

Fil-każ li ma jkunx tlesta x-xogħol dan jista' jiġi estiż b'riżoluzzjoni tal-Kamra.

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Ma nafx kemm il-Ministru għandu jkun ċert li m'hemmx bżonn jagħti spjegazzjoni għax l-Onor.

Joe Borg żgur li se jsibhomlu waħda waħda!

ONOR.

JOE BORG: Forsi qed nimla' l-vojt li ħalla warajh Dr. Karmenu Mifsud Bonnici!

Hawn kien is-siġġu tiegħu wkoll!

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Chairman, jien nixtieq inkun naf għaliex il- Ministru għażel il-perijodu ta' erba' snin f'dan il-każ.

Dan iż-żmien huwa bbażat fuq xi previżjoni ta' kemm se jkun hemm talbiet?

Nixtieq inkun naf ukoll jekk il-Gvern għandux il-ħsieb li jwaqqaf iżjed minn tribunal wieħed.

Qed ngħid dan għax jekk issa ninkwadraw x'se jiġri - wieħed jitkellem fuq ftit previżjonijiet li jista' jagħmel għalkemm nifhem li m'hemmx xi bażi statistika li wieħed jitlaq minnha - in-nies li ma rrikorrewx għand il- Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' lnġustizzji mhumiex daqs dawk li rrikorrew.

Naħseb li huwa prevedibbli li dan huwa ferm iżgħar.

Għalhekk nixtieq li l-Ministru jgħidilna għaliex wasal għall-konklużjoni ta' erba' snin, anke in vista tal-ħsieb li jista' għandu l-Ministru tan- numru ta' tribunali li se jkun hemm biex iħaddmu din il-liġi.

ONOR.

CHARLES MANGION: Dwar il-perijodu ta' erba' snin ma kien hemm l- ebda statistika li bbażajna fuqha imma wieħed irid jagħti terminu lit- tribunal.

F'terminu ta' erba' snin għidna li jkun lesta x-xogħol tiegħu kollu.

MR CHAIRMAN: Hawn aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Borg.

ONOR.

JOE BORG: Mr Chairman, fit-test Ingliż ta' klawsola 4, il-kelma "form" trid tiġi "from".

ONOR.

CHARLES MANGION: Fl-Istadju ta' Kumitat huwa komendabbli li noqogħdu attenti għad-dettalji tal-liġi, pero' fejn ikun hemm żbalji ortografiċi żgur li se jkun hemm il-covering authority fejn nawtorizzaw lill-Iskrivan tal-Kamra li jirranġa żbalji simili u ħwejjeġ oħra.

THE CHAIRMAN: Hawn aktar rimarki?

Il-mistoqsija hi klawsola 4.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 4, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 5 -Applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta' dan l-Att Clause 5 -Application of the provisions of this Act

ONOR.

CHARLES MANGION: Klawsola 5 titħaddet dwar "riferenza għall- Gvern" li tinkludi kull dipartiment tal-gvern u kull persuna li taġixxi għan-nom tal-gvern.

L-esklużjonijiet li qegħdin jissemmew fi klawsola 5(3) huma l-istess esklużjonijiet li ġew inkorporati taħt l-Ombudsman Act li fuqu kien hemm qbil bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra.

Fil-każ tal-PSC u ta' l-Armata ovvjament dawn jistgħu jitilgħu quddiem it- tribunal pero' ovvjament ir-rimedji li jkunu provduti taħt ir-regolamenti rispettivi jridu jkunu eżawriti minn qabel.

Dan huwa prinċipju legali li huwa aċċettat.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Din il-klawsola ovvjament tinkorpora b'mod aktar dirett il-problema li ssemmiet il-bieraħ fid-definition clause, u cioe' l- applikabilita' ta' dan l-Att.

Fi klawsola (5)(4) jingħad li:

Dan l-Att ma għandu jkun japplika għal ebda att jew ommissjoni li jkunu ġraw qabel id-9 ta' Mejju, 1987 jew wara l-15 ta' Mejju, 1995.

Kif diġa' intqal, intgħażlet il-15 ta' Mejju, 1995 bħala l-ġurnata li fiha, b'mod effettiv l-ilmenti amministrattivi kollha ġew kanalizzati fl- istituzzjoni ta' l-Ombudsman, istituzzjoni li ż-żewġ naħat qbilna fuqha.

Mhux biss qbilna fuq il-liġi iżda qbilna fuq il-persuna wkoll.

Hawn naħseb li rridu nfaħħru lil din il-persuna tax-xogħol li wettqet mill-1995.

Dik il- fiduċja li din il-Kamra uriet fiha ġiet pjenament sodisfatta għaliex iż- żewġ naħat ilkoll naqblu li s-Sur Joe Sammut qed jagħmel xogħol siewi, qed jaħdem tajjeb u qed jagħmel xogħol għaqli ħafna.

Fejn iż-żewġ naħat politiċi dejjem sabu diffikultajiet biex jittrattaw, f'dan il-każ naħseb li sabu soluzzjoni li ssodisfat lill-poplu Malti kollu.

Jien naħseb li huwa ta' ġieħ li f'dan il-Parlament iż-żewġ naħat ta' din il-Kamra kienu kapaċi jogħlew mis-soltu problemi politiċi partiġjani biex jingħaqdu flimkien u joħolqu istituzzjoni li solviet il-problemi ta' ħafna politiċi individwali.

Jien dan l-ewwel wieħed li ngħidu.

Din ħolqot il-mekkaniżmu li politiku jgħid lill-kostitwent tiegħu li ma għandux iħabbatlu l-bieb għax issa jista' jmur quddiem l-Ombudsman fejn ikollu ċ-ċertezza li din hija persuna integra li se teżamina l-ilment tiegħu u li se tagħmel ġustizzja miegħu, għalkemm naturalment mhux bilfors li se tagħtih raġun.

Jien naħseb li hija a feather in the cap ukoll li dan il-Parlament kien għamel dibattitu fuq abbozz ta' liġi b'mod serju ħafna fejn forsi fih spikka n-nuqqas ta' partiġjaniżmu u l-konklużjoni tiegħu kienet il-ħolqien tal-wegħda elettorali taż-żewġ naħat li għamluha diversi drabi pero' li fl-aħħar twettqet.

Naturalment id-data tal-15 ta' Mejju hija l-cut-off date u mhux the date of beginning għax fil-fatt the date of beginning hija d-9 ta' Mejju, 1987 fejn kulħadd jaf li din id-data kienet timmarka bidla minn Gvern Soċjalista - dak iż-żmien kellna Gvern immexxi mill-ex-Prim Ministru, Dr. Karmenu Mifsud Bonnici - għal Gvern Nazzjonalista mmexxi mill- Onor. Eddie Fenech Adami.

Sur President, biex ninkwadra l-argument ta' din in-naħa rrid bilfors nitlaq minn fejn jitlaq dan l-abbozz ta' liġi u fil-fatt dan l-abbozz ta' liġi telaq mill-premessa li hemm numru ta' nies li għandhom ilmenti ta' inġustizzji li saru matul l-Amministrazzjoni preċedenti, indipendentement minn jekk dawn l-ilmenti humiex ġustifikati jew le.

Il-metodu ta' dan l- abbozz ta' liġi huwa maħsub minn dan il-Gvern u lil dawn in-nies jagħtihom il-possibbilta' li jirrikorru quddiem istituzzjoni li xogħlha huwa li tara jekk dawn għandhomx raġun jew le.

Dan huwa r-raison d'etre wara dan l- abbozz ta' liġi, pero' kemm il-Kamra kif ukoll il-poplu kollu jafu li dan id-dritt diġa' kien jeżisti għax permezz ta' l-Att dwar l-Investigazzjoni ta' Inġustizzji dan il-Parlament kien ipprovda d-dritt lil kull persuna li ħasset li sofriet xi tip ta' inġustizzja amministrattiva bejn l-1971 u l-15 ta' Mejju, 1995 - indipendentement jekk dan l-ilment kienx ġustifikat jew le - li tmur quddiem il-kummissjoni, tirreġistra l-ilment tagħha u finalment dan l-ilment jiġi mismugħ u deċiż.

Sur President, dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna llum tant huwa bbażat fuq l-Att dwar l-Investigazzjoni ta' Inġustizzji u tant għandu l- paternita' tiegħu - kif sejjaħlu l-Ministru - li fl-istess emenda li l- Gvern qed iressaq għal klawsola 6 (2) hemm li:

""Minkejja d-dispożizzjonijiet tas-subartikolu (1) ta' dan l-artikolu,

it-Tribunal ma għandux jaċċetta li jeżerċita s-setgħat tiegħu taħt dan l-artikolu f'kull każ fejn ikun sar ilment dwaru quddiem il- Kummissjoni mwaqqfa taħt l-Att dwar l-Investigazzjoni ta' Inġustizzji (Kap. 320) jew li dwaru jkun tressaq każ quddiem xi qorti.".

GĦalhekk naħseb li huwa inutli li l-Gvern jipprova jinnega li dan l-abbozz ta' liġi huwa l-ewwel wieħed ta' dan it-tip u li m'huwiex konness ma' l-Att dwar l-Investigazzjoni ta' Inġustizzji.

Anzi hawn irrid ngħid li waqt it- Tieni Qari ħafna kelliema tal-Gvern, inkluż il-Ministru stess, qalu ċar u tond li huma ġew iffaċċjati b'pożizzjoni politika fejn numru ta' nies qalulhom li għalkemm kienu jafu li kellhom id-dritt li jmorru quddiem il- Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji għażlu li ma jmorrux quddiemha minħabba li ma kellhomx fiduċja politika fiha u għax dehrilhom li din il-kummissjoni tant saret b'mod imbażwar li ħassew li hemmhekk ma kenux se jieħdu raġun.

Dan stqarrietu n-naħa l-oħra stess meta qalet li għal din ir-raġuni hija kienet kostretta li tressaq dan l-abbozz ta' liġi.

Hawn irrid ngħid ukoll li jekk m'iniex sejjer żball il-Ministru stess kien qal - jekk ma qalhiex hu qalha xi ħadd minn tan-naħa l-oħra - li meta kienu jagħmlu l-home visits tant kienu jirċievu lmenti, tant kienu jgħidulhom li jridu jagħmlu xi ħaġa għall-inġustizzji li sarulhom u tant kull darba li kienu jgħidulhom biex imorru quddiem il-kummissjoni u kienu jgħidulhom li ma għandhomx fiduċja fiha li bilfors kellhom joħolqu dan it-tribunal.

Sur President, għalhekk huwa ċar li l-pożizzjoni tal-Gvern hija li dan irid jagħti possibbilta' oħra lil kull minn ma wżax il-poteri mogħtija lilu taħt il-liġi, kemm jekk għax ma kellux fiduċja fil-kummissjoni, kemm jekk għax tilef it-terminu tas-sitt xhur kif ukoll jekk ma kienx jaf li teżisti din il-liġi.

Il-Gvern iddeċieda li għandna nagħtu ċans ieħor lil kull min ma wżax il-poteri mogħtija lilu taħt din il-liġi, kienet x'kienet ir-raġuni li għaliha ma għamilx dan.

Din id-deċiżjoni, liema deċiżjoni naħseb li ultimament hija waħda politika, jista' jeħodha kull gvern.

Naħseb li kieku l-Gvern ħa din id-deċiżjoni billi rraġuna li għandna nagħtu ċans ieħor lil dawk in-nies li tilfu din l-opportunita' għax iħossuhom iktar fiduċjużi li jsemmgħu l-ilment tagħhom taħt dan il-Gvern, probabbilment din in-naħa kienet taqbel ma' dan ir-raġunament fuq bażi ta' prinċipju.

Wara kollox jekk aħna qed naqblu li din m'hijiex kwestjoni ta' doppio esame fejn permezz tiegħu nkunu qed nagħtu ċans lil min il-każ tiegħu jkun diġa' ġie deċiż mill-kummissjoni jew minn xi qorti jerġa' jsemma l-każ tiegħu ...

(Interruzzjonijiet) Allaħares din hija kwestjoni ta' doppio esame!

Pero' dan se jiġi eskluż bl-iktar mod ċar bl-emenda li se jressaq il-Gvern.

Kont qed ngħid li din in-naħa ma kenitx issib oġġezzjoni li kieku l-Gvern qal li jrid jagħti ċans ieħor lil min ma utilizzax il-possibbilta' li jsemma l-każ tiegħu, pero' din in-naħa ssib oġġezzjoni qawwija li filwaqt li aħna inkludejna lil dawk in-nies li allegaw li sofrew inġustizzja bejn l-1971 u l-1995 u li ma eżerċitawx id-dritt li kellhom, il-Gvern qed jgħidilna li issa mhux kulħadd jista' jirrikorri quddiem dan it-tribunal imma dawk biss li l-inġustizzja tagħhom saret bejn id-9 ta' Mejju, 1987 u l-15 ta' Mejju, 1995.

B'hekk hawn il-Gvern qed jiskarta lil dawk in-nies li sofrew xi inġustizzja bejn l-1971 u d-9 ta' Mejju, 1987 u li ma eżerċitawx id-dritt li jressqu l-ilment tagħhom quddiem il-kummissjoni u qed jgħidilhom: Intom m'intomx ċittadini Maltin bħall-oħrajn għax intom kellkom id-dritt li teżerċitaw l-ilment bħall-oħrajn u bħall-oħrajn ma eżerċitajtuhx imma issa l-Gvern Soċjalista, li jemmen li ċ-ċittadin għandu jiġu l-ewwel u li jemmen fiċ-ċittadini kollha bla distinzjoni, qed jiddistingwi għax qed jgħidilkom li intom ma jistax ikollkom l-istess dritt li għandu ħaddieħor.

F'dan l- istadju jien din ma nsejħilhiex "diskriminazzjoni politika" imma nsejħilha biss "diskriminazzjoni" jew "distinzjoni" għax ċertament f'dan il-każ qed issir distinzjoni bl-iktar mod ċar u apert fid-drittijiet ċivili.

Kif għidna l-bieraħ, irridu noqogħdu attenti li ma nagħmlux liġi li tneħħi liġijiet oħra li jiggarantixxu ċerti drittijiet.

Ċertament irridu noqogħdu attenti wkoll li ma noħolqux distinzjonijiet li ma għandniex noħolqu u fil- fatt jien għadni ma smajt lil ħadd min-naħa l-oħra tal-Kamra jġibilna raġuni valida li għaliha qed issir din id-distinzjoni.

Sur President, in-naħa l-oħra tal-Kamra ma ġabet l-ebda raġuni biex tikkonvinċi lil din in-naħa li hu meħtieġ li wieħed jiddistingwi l-bażi ta' l-ilment u ċertament l-għażla tad-dati tindika bl-iktar mod ikrah l- intenzjoni tal-Gvern.

Il-Ministru forsi jagħtina spjegazzjoni iktar 'il quddiem fuq dan ir-rigward, pero' meta qed ngħidu li għandhom dritt isemmgħu l-ilment tagħhom quddiem it-tribunal dawk in-nies li saritilhom inġustizzja bejn id-9 ta' Mejju, 1987 u l-15 ta' Mejju, 1997 qisna rridu ngħidu li filwaqt li se nagħtu ċ-ċans lil min sofra inġustizzja taħt Gvern Nazzjonalista, lil min sofra inġustizzja taħt Gvern Soċjalista m'aħniex se nerġgħu nagħtuh iċ-ċans.

Meta tara dawn id-dati miktubin fuq biċċa karta bilfors tasal għal din il-konklużjoni għax ġew magħżula proprjament id-dati li fihom inbidlet l-amministrazzjoni.

Hawnhekk l-akkuża ta' diskriminazzjoni bilfors tikber għax il-mod li bih ġew magħżula d-dati jindikaw animu politiku.

Il-bieraħ il-Ministru pprova jġib l-argument li wara kollox anke fil-liġi li waqqfet il-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji kien hemm cut-off date u staqsa għaliex quddiem il- kummissjoni setgħu jmorru biss dawk li sofrew inġustizzja mill-1971 'l hawn u mhux mill-1964 'l hawn.

Sur President, bir-rispett kollu f'dan il-każ jien ma naħsibx li jreġi dan l-argument għax l-Att dwar l-Investigazzjoni ta' Inġustizzji kien l- ewwel liġi li ta dan it-tip ta' redress amministrattiv.

Dik il-cut-off date tista' ssejħilha deċiżjoni politika u targumenta jekk din id-deċiżjoni kenitx tajba jew ħażina, pero' li hu żgur huwa li din il-liġi ħolqot għall- ewwel darba dritt ta' appell fuq kwestjoni amministrattiva u allura kien hemm għażla.

Stajna għamilniha sa l-1976 jew sa l-1974, pero' din hija l-istess għażla li dan il-Parlament jagħmel kull darba li jistabilixxi preskrizzjoni, fejn iżidha jew jnaqqasha jew itawwalha.

Din hija l-istess ħaġa.

Meta tkun qed tistabilixxi r-retroattivita' tal-liġi tista' tiddiskuti l-politika tal- ġurnata pero' mbagħad ma tistax tapplika l-argument kif qed napplikawh hawn, fejn għandek grupp ta' nies, ngħidu aħna mitt ruħ, li ma eżerċitawx dritt li kellhom taħt l-Att dwar l-Investigazzjoni ta' Inġustizzji u se nagħtu dritt lil ħamsin minnhom pero' mhux lill-ħamsin l-oħra, għalkemm legalment u ġuridikament huma ugwali.

U biex jikkonvinċi lil din in-naħa l- Ministru jrid jgħidilna r-raġunijiet għaliex kellha ssir din id- distinzjoni.

Għaliex jekk, kif argumenta diversi drabi l-Ministru fit- Tieni Qari, l-iskop tal-Gvern kien li jagħti opportunita' lil min ma eżerċitax id-dritt, għaliex ma jagħtihiex lil kulħadd?

Għaliex għandu jiddistingwi?

Fil-bidu li twaqqfet il-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji jien kont niltaqa' ma' diversi nies - din qed ngħidha bl-iktar mod onest u sinċier, apparti l-politika - li ma kenux jafu li hemm il-perijodu tas-sitt xhur u dawn meta marru quddiem il-kummissjoni ġew miċħuda peress li diġa' kien qabżilhom it-terminu u ma setgħux japplikaw.

Dan apparti l-problema legali li se niġu għaliha fi klawsola 6.

Per eżempju, jien naf individwu li kien jaħdem id-Dwana u kellu kwestjoni mal-gvern fuq il-pensjoni tiegħu li qatt ma ġiet risolta u meta rtira fl-1974 jew fl-1975 baqa' b'din il- problema.

Jiġifieri assolutament din m'hijiex kwestjoni ta' politika imma hija kwestjoni dwar kalkolu ta' pensjoni fejn hu qed jallega ħaġa u l-gvern qed jgħid oħra.

Issa lil dan se nċaħħduh milli jirrikorri għand it- tribunal.

Għal liema raġuni?

U bħal dan hemm numru ta' każijiet ġenwini.

Jista' jkun hemm numru ta' każijiet politiċi wkoll, pero' jekk aħna qed nagħtu d-dritt lill-każijiet politiċi ta' bejn l-1987 u l-1995, għaliex m'għandiex nagħtu l-istess dritt lil min kellu każ politiku qabel l-1987 li kien igawdi dan id-dritt u baqa' ma eżerċitahx?

Pero', apparti l-kawżi politiċi jien semmejt każ speċifiku ta' pensjoni.

Għaliex dan l-individwu li rtira fl-1974 jew fl-1975 m'għandux jingħata l-istess dritt li ngħatat persuna li rtirat fl-1988 u għandha l-istess problema?

Din hi d- diffikulta' kbira ta' din in-naħa.

Aħna qatt ma nistgħu naċċettaw li jkun hemm din it-tip ta' diskriminazzjoni għax evidentement din hija diskriminazzjoni politika.

Irrid ngħid ukoll li aħna nsibu oġġezzjoni anke għas-subklawsola 5 (3)(c) li tgħid:

"Il-Prim Ministru jista' jagħmel ordni fil-Gazzetta li biha jemenda, jibdel jew jissostitwixxi l-listi li hemm fit-Taqsima A u fit-Taqsima B ta' l-Ewwel Skeda li tinsab ma' dan l-Att."

Issa dawn l-iskedi ma jistabilixxux xi tip ta' formola.

M'humiex xi ħaġa li tistabilixxi run of the mill amministrattiva imma huma skedi li jiddeterminaw liema korpi huma esklużi mill-ġurisdizzjoni ta' dan it- tribunal u fihom insibu ovvjament il-President, il-Kamra tad-Deputati, il- Kabinett, il-qasam ġudizzjarju, is-Servizzi tas-Sigurta', il-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni, il-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji, eċċ. Din in-naħa ma jidhrilhiex li l-Prim Ministru jista' jaqbad u jbiddel ħaġa fundamentali bħal din, jiġifieri l-inoperattivita' ta' din il-liġi fuq ċerti istituzzjonijiet, b'sempliċement ordni fil- Gazzetta tal-Gvern.

Jidhrilna li l-applikabilita' tal-liġi fuq il- President jew le għandha tiġi diskussa f'dan il-Parlament.

Mhux f'dan il- Parlament jiġi deċiż illi din il-liġi m'hijiex applikabbli għall-President imbagħad nagħtu l-poter lill-Prim Ministru li b'ordni fil-Gazzetta tal- Gvern f'daqqa waħda l-President jiġi sottomess għal din il-liġi.

Qed inġib l-eżempju tal-President biss imma hemm il-korpi l-oħra kollha.

Aħna se nagħmlu oġġezzjoni, per eżempju, illi t-Tieni Skeda, li hija l-forma tar- rikors jew it-taħrika tax-xhud, tinbidel b'ordni?

Jien naħseb li għandu jkun hemm ħafna iktar rispett lejn din il-Kamra li xi ħaġa bħalma hi l- operattivita' ta' din il-liġi, fejn qed niddeċiedu lil min qed neskludu u lil min m'hux qed neskludu, li qed nistabbilixxuha f'din il-Kamra għandna nemendawha wkoll f'din il-Kamra.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Lino Spiteri.

ONOR.

LINO SPITERI: Mr Chairman, tieħu gost tisma' lill-Onor.

Austin Gatt, issa 26 sena wara, jiftakar f'dawk li setgħu batew inġustizzja fl- 1971.

Dam daqsxejn waħda ma stenbaħ u dam daqsxejn waħda, matul id-disgħa snin u xi ħaġa li l-partit tiegħu għamel fil-gvern, ma stqarr pubblikament li għandha ssir xi ħaġa biex lil dawk in-nies li saret inġustizzja magħhom f'xi żmien - issa ngħid għaliex f'xi żmien - niġbdulhom l-attenzjoni li hemm means of redress, hemm mezz kif jipprovaw isibu xi solliev għal dik l- inġustizzja.

Tieħu gost għax li wieħed ikun nesa għal ħafna snin imma mbagħad jagħraf li jkun nesa dejjem hija ħaġa tajba.

Pero' tkun ħaġa aħjar kieku jammetti u jkun naqra iżjed miftuħ ma' dan il-Parlament - mhux iżjed sinċier għax l-Onor.

Austin Gatt huwa sinċier biżżejjed - u jgħid li dawn l- osservazzjonijiet seta għamilhom fl-imgħoddi.

Ma tieħux gost imma meta l- osservazzjonijiet ikunu selettivi bil-mod illi għażel li jagħmilhom hu.

L- Onor. Austin Gatt jagħżel illi l-loġika tiegħu japplikaha għall-argument safejn irid iwasslu hu imma mbagħad għall-argument li jkun tan-naħa kuntrarja - f'dan il-każ tan-naħa tal-Gvern - il-loġika tiegħu ma japplikahiex iżjed.

Il-loġika trid tapplikaha għall-argument ikun xi jkun.

U hawnhekk terġa' tiġi d-data.

Jekk kemm-il darba qiegħed jgħid illi għandna nagħmlu xi ħaġa li issa, 26 sena wara, tmur lura sa l-1971, allura għaliex m'għandniex immorru lura sa l-1962?

Għaliex m'għandniex imorru lura anke qabel?

Għax jekk kemm-il darba toħroġ b'argument li m'għandux qiegħ tista' tibqa' nieżel safejn tibqa' nieżel.

Għandna mmorru lura sa l-1962?

Għandna mmorru lura iżjed minn hekk?

Nieħdu cut-off point l-1962, meta saru ħafna nġustizzji u ma kienx hemm rimedju għalihom, jew ma neħduhx?

GĦandek tiġbed linja jew le meta titkellem bis-serjeta' fuq is-suġġett u meta tapplika limitu fil- kontest ta' dak li tkun qiegħed tipprova tirranġa?

U jiena ngħid illi, iva, għandna niġbdu linja.

M'għandniex niġbdu linja meta tkun saret xi inġustizzja bħal dik illi rrifera għaliha l-Onor.

Austin Gatt fir-rigward ta' bniedem - li skond l-Onor.

Membru stess dan m'għandu x'jaqsam xejn mal-politika - li kellu xi żball jew inkella xi nuqqas fil-ħdim tal- pensjoni tiegħu.

Hemmhekk m'għandniex niġbdu linja, la fl-1962, la fl- 1971, la fl-1987, m'għandna niġbdu ebda linja.

Fejn saret x'inġustizzja amministrattiva li għandna nagħmlu hu li ngħidu lil din il-Kamra li f'każi bħal dawk m'hijiex kwestjoni ta' kummissjoni jew tribunal li min-natura tiegħu, kif stqarr hu stess, jew l-oriġinu tiegħu essenzjalment huwa wieħed politiku.

Meta qegħdin nitkellmu fuq the right of redress kontra xi nuqqas amministrattiv dak għandu jittraxendi kull arranġament anke li tagħmel din il-Kamra.

Jien nieħu pjaċir nosserva li diġa' qiegħda tinbena l-konswetudni li permezz tagħha wieħed jista' jassigura b'mod aħjar illi nies li jkunu batew xi nuqqas tali - jew għallinqas iħossu li batew - jsibu l-mezz tas- sodisfazzjon.

Għaliex?

L-ewwelnett għandek l-amministrazzjoni tal-ġurnata - sew tal-lum u jien irrid nemmen li anke tal-bieraħ u anke tal-bieraħt lura u anke ta' qabel il-bieraħt lura - illi jekk kemm-il darba jersaq quddiemha lment mingħand ċittadin li kien uffiċjali pubbliku - ngħidulu ċittadin fis-sens illi fil-każ li ċċita l-Onor.

Gatt kien qiegħed fis- servizz tal-gvern - u dak l-ilment jinħass li huwa ġustifikat, hemm għalfejn ikollna tribunal biex ilment bħal dak jiġi rranġat?

Skond l- esperjenza tul iż-żmien tiegħi, daqqa twila u daqqa qasira, resqu każi tat- tip li qed jirriferi għalihom l-Onor.

Austin Gatt u ma kienx hemm għalfejn jersqu bit-tribunali.

Resqu anke b'rappreżentanza personali jew inkella rappreżentanza illi lil dak li jkun jagħmilhielu xi ħadd, jew membru tal- parlament - hu mil-liema naħa tal-Kamra hu - jew il-kappillan, jew avukat, jew tabib, jew ħabib, hu min hu.

U jekk kemm-il darba tara li dak li jkun għandu raġun fil-punt li jkun qiegħed iqajjem, jiġifieri li m'huwiex qiegħed jieħu dak li ħaqqu, li l-pensjoni tiegħu nħadmet b'mod żbaljat jew b'mod li ma hux dak kollu li kien ħaqqu jieħu, tikkorreġih.

Hemm għalfejn ikollok deċiżjoni minn tribunal?

Hemm għalfejn ikollok tribunal?

Tikkorreġih.

Jiena niskanta kif għandna sitwazzjoni - nemmnu lill-Onor.

Austin Gatt li qed jiċċita każ ġenwin - fejn nies li rtiraw fl-1973 jew fl-1974 u ħassew li ma ngħatawx il-pensjoni li kien ħaqqhom stennew 20 sena jew 22 sena biex jitkellmu.

Jew forsi tkellmu u ħadd ma ta' kashom.

Jien nittama li ma kienx il-każ li tkellmu u ħadd ma ta' kashom imma ċertament għandna naqblu aħna f'din il-Kamra li fejn ikun hemm każi ċari bħal dawn illi dak li jkun iħossu - issa jekk ikunx ġara hekk jew le wieħed ikun irid jara - li ma ngħatax dak li ħaqqu wara li jkun serva fis-servizz pubbliku - jista' jkun xi qasam ieħor, naħseb dan semmieh bħala eżempju - għandu jkollu d-dritt awtomatiku illi jersaq quddiem il-gvern tal-ġurnata, hu min hu - ma jersaqx quddiemu politikament imma jersaq bi dritt - u jfittex illi jieħu rimedju tan-nuqqas illi jħoss illi bata.

B'hekk jissodisfa l-ħteġijiet li jkun hemm - għal pensjoni f'dan il-każ jew għal servizz soċjali - u jekk l- eżitu jkun li veru jkun sar nuqqas, allura l-awtorita' tal-ġurnata, hu min hu fil-gvern, hu min hu l-ministru u hu x'inhu l-kulur politiku tiegħu għandu jkollu l-kapaċita' - naf li l-Ministru għandu din il-kapaċita' u fiż- żewġ naħat tal-Kamra jeżistu minnhom; nafu li l-prattika hi hekk - u għandu jkollu n-nuqqas ta' rażan fuqu nnifsu u n-nuqqas li joqgħod jistaħba wara ħafna regolamenti u jgħid li veru hemm każ li għandu jiġi rranġat u jirranġah.

Jekk ma jistax jirranġa b'mod ġuridiku, skond il-punto u l- virgola tar-regolamenti, jista' jirranġa ex-gratia.

Il-frażi ex-gratia ddejjaqni imma qiegħed nużaha biex inwarrab min-nofs l- argument - nieħdu bl-ispirtu li tpoġġa f'dan il-każ - li ressaq l-Onor.

Austin Gatt li jista' jkollok nies li qabel l-1987 ġenwinament batew xi nuqqas - lanqas ngħidlu inġustizzja f'dan il-każ - u ma sabux rimedju għalih.

Ir-rimedju jeżisti llum, se jkun jeżisti għada jekk jinbidel il- gvern u pitgħada jekk jerġa' jinbidel il-gvern.

Dejjem għandu jkun hemm rimedju għan-nies li ma ħadux is-sodisfazzjoni jew id-dritt sħiħ tagħhom mingħand l-amministrazzjoni tal-ġurnata minħabba xi nuqqas amministrattiv.

Dan għandu jitwarrab min-nofs mill-ewwel.

Dan il-punt għandu jitwarrab min- nofs iżjed u iżjed meta nifhmu li jekk kemm-il darba xi ħadd jersaq b'xi każ bħal dan quddiem l-Ombudsman...

Kif osserva l-Onor.

Gatt iż-żewġ naħat qablu fuq it-twaqqif tiegħu u fuq il-persuna li hija l-ewwel Ombudsman u ż-żmien uriena kemm kultant dan il- Parlament jitla' 'l fuq minnu nnfisu u jagħmel xi ħaġa tajba.

Mhux dejjem affarijiet ħżiena nagħmlu.

Kultant insibu common ground li jagħti l-frott.

Il-probabbilta' kbira tkun li l-Ombudsman jgħidlu - hemm il-case law qed tinbena - li filwaqt li ħares lejn il-każ tiegħu ma jistax jisimgħu u jagħtih deċiżjoni illi permezz tagħha jista' jmur jiddomanda xi ħaġa, u jirrikmandalu li fil-każ tiegħu jittieħdu passi ta' rimedju għall-ilment li jkun qed jagħmel.

Allura għandek żewġ affarijiet; għandek l-inklinazzjoni naturali li għandu jkollu l-gvern tal-ġurnata, hu min hu, u issa hemm il- mekkaniżmu ta' l-Ombudsman.

Jien persważ li kemm l-Ombudsman li għandna bħalissa, kif ukoll persuni oħra li jimxu fuq il-mudell tiegħu iktar 'il quddiem, ikunu jistgħu jagħtu rimedju huma stess.

Ladarba tkun warrabt mill-bażi ta' l-argument il-punt illi fuqu wieħed jista' jgħid li dan huwa punt validu - u rridu noqogħdu attenti li każi bħal dawn ma jkunux emarġinati, iżolati u mwarrbin - x'jifdallek?

Jifdallek il-qasam politiku.

Ejja ma noqogħdux nilludu lilna nfusna fuqhiex qegħdin nitkellmu.

Jifdallek il-qasam politiku.

Madam Speaker, jien ngħid li aħna għandna nipprovaw nersqu għal żmien meta ma jkunx hemm bżonn ta' tribunali ta' din ix-xorta, meta ma jkunx hemm bżonn kummissjonijiet ta' natura politika, bħalma kien hemm fl-imgħoddi u bħalma hemm jew se jkun hemm fil-bażi ta' din il-liġi, mhux bħala strument politiku imma ta' oriġinu politiku.

Għax allura għaliex saret din il- kummissjoni kontra l-inġustizzji?

Saret biex tidħol fl-inġustizzji jew inkella għaliex il-gvern tal-ġurnata li għamilha, li allura kien il-Gvern Nazzjonalista, ikkalkula b'mod politiku illi l-inġustizzji saru wara Ġunju ta' l-1971, li nżertat id-data meta 26 sena ilu kien inbidel il-gvern għax tela' l-Partit Laburista?

Araha!

Il-bażi politika waħedha toħroġ.

Għamel dik id-data għaliex rabat data politika, il-bidla fil-gvern, mal- possibbilta' li setgħu saru xi inġustizzji.

Saru inġustizzji?

Ma sarux inġustizzji?

Jien ma nidħolx fiha.

Probabbilment kull amministrazzjoni tagħmel xi inġustizzji.

Probabbilment fil-kontest tas-soċjeta' tagħna l- perception hi li taħt il-gvern l-ieħor, il-gvern tan-naħa l-oħra, in-naħa li ma tkunx fil-gvern tbati inġustizzji.

Dik hi l-perception u jekk għandna nattakkaw xi ħaġa fl-għeruq tagħha hija li nneħħuha din il- perception.

Ma noqogħdux nużaw il-loġika safejn irridu aħna, kif għamel l- Onor. Gatt, li wassalha sal-punt ta' l-1971, wassalha sal-punt ta' l-1987, bħalma hemm f'din il-liġi u mbagħad ma resaqx 'l hinn minnha.

Ejja ngħidu li dan it-tribunal se nagħmluh għaliex hemm bżonn li nagħmluh.

Hu bil- prattiċita' politika tiegħu - jaf li jiena nammira l-prattiċita' politika u l-bluntness politika - qal illi l-gvern tal-ġurnata għandu d-dritt u forsi wieħed ġieli jifhem ukoll ir-raġuni - kif poġġiha hu - li jieħu miżura bħal din u jagħmel mekkaniżmu bħal dan.

Jiena ngħid: Ejja naslu iżjed 'il quddiem għall-punt fejn il-loġika nestenduha 'l quddiem issa u mhux lura.

Mhux bħala premessa biex jien inkun nista' nikkritikah u ngħidlu: Wassaltha safejn ridt inti biss u ma wassalthiex lura biżżejjed biex verament tkun loġika.

Jiena ngħid: Ejja nibnu 'l quddiem u nitgħallmu minnha 'l quddiem.

Ejja nagħmluh dan it-tribunal.

Ejja nisimgħuhom dawn l-imberkin każi li l- Bambin jaf kemm ġejjin quddiem it-tribunal.

Ejja ma naqgħux fit-trappola li jrid jagħmel l-Onor.

Gatt fejn il-mijiet u l-eluf ta' każi li se jersqu quddiem it-tribunal irid jimmultiplikahom daqs il-ħut u l-ħobż - forsi mhux daqstant imma kważi għax dak hu l-iskop ewlieni tiegħu.

Ejja neħilsu minn din il-biċċa xogħol li trid issir u mmorru 'l hinn minnha.

Ejja nipprovaw nisħqu illi l-iktar ħaġa mportanti li għandu jkun hemm hija li darba kellna bidla fil-gvern u n-Nazzjonalisti kienu għamlu l-Kummissjoni għall- Investigazzjoni ta' Inġustizzji u issa għandna bidla fil-gvern u aħna qegħdin nagħmlu dan it-Tribunal għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji wkoll.

Il-bażi ta' kull deċiżjoni f'kull każ hija bażi politika għaliex għandek il-perception tan-nies taż-żewġ naħat li, taħt naħa jew oħra, meta tinqaleb il-qagħda jsiru l-inġustizzji.

Għaliex ma mmorrux u nattakkaw is- sitwazzjoni biex ngħidu li s-soċjeta' tagħna - is-soċjeta' tagħna hija demokratika u għaldaqstant irid ikollha ideat differenti u iktar kontrastanti u m'għandux ikollna soċjeta' fejn isiru inġustizzji għal raġunijiet politiċi u għal ebda raġuni - għandha tkun soċjeta' ġusta.

Dak għandu jkun il-punt.

Biex nersqu 'l quddiem ħalli veru niddiskutu din il- liġi fil-Committee Stage kif għandha tiġi diskussa biex intejbu l-liġi - issa li l-prinċipju għadda mis-Second Reading irridu nersqu biex intejbu l- liġi - issa rridu nitkellmu mneżżgħin mill-politika mhux bil-mod illi nafu nagħmlu lkoll - jaf jagħmlu l-Onor.

Austin Gatt, naf nagħmlu jien u naħseb li lkoll nafu nagħmluh - billi noqogħdu nitkellmu b'mod illi fil-wiċċ jidher mod legali u mod loġiku imma l-kurrent qawwi li jkun għaddej ikun wieħed politiku.

Għaliex qed ngħid hekk?

Ħalli nieqaf u nieħu l-punt li kien se jagħmel il-Ministru.

L-aħħar punt illi għamel l-Onor.

Gatt hu u jitkellem - dan "tkaża" in sub-quotes - kien illi fi klawsola 5 hemm il-provvediment illi l-Prim Ministru jista' jagħmel ordni fil-Gazzetta tal-Gvern li biha jemenda, jibdel jew jissosstitwixxi l-listi li hemm fit-Taqsima A u fit-Taqsima B ta' l-Ewwel Skeda li tinsab ma' dan l-Abbozz ta' Liġi.

L-Onor.

Austin Gatt qal illi dan mhux sewwa għaliex la dan il-Parlament għadda dawk il- listi għandu jkun hu illi jkollu d-dritt illi jbiddilhom.

Jiena naqbel miegħu imma għandek tikkritika dak il-punt fil-kontest reali li għandek tikkritikah.

Dan il-punt għandek tikkritikah fil-kontest illi dak huwa provvediment meħud kompletament kelma b'kelma mil-liġi li għamel il-Gvern Nazzjonalista biex waqqaf l-Ombudsman bl-approvazzjoni u bi qbil ta' din il- Kamra.

Kif tista' tgħid li ma taqbilx ma' xi ħaġa li għaddiet minn din il- Kamra diġa'?

Hawnhekk ma tidħolx il-kwestjoni li l-Onor.

Gatt dak iż-żmien ma kienx hawnhekk għaliex il-Kamra taġixxi rrispettivament mill-Onor.

Membri li jkun hemm.

Il-Kamra għandha l-ħajja tagħha.

Għalhekk dak iż- żmien ma sarx żball għal żewġ raġunijiet.

L-ewwelnett jekk stess issir ordni mill-Prim Ministru jew minn xi ministru ieħor din trid issir permezz ta' legal notice - kull legal notice trid titpoġġa fuq il-Mejda ta' din il- Kamra u kif jafu l-Onor.

Membri u l-avukati hemm perijodu ta' 28 ġurnata li matulhom din tista' tiġi challenged u tista' titressaq riżoluzzjoni biex dik l-ordni tinqaleb - u t-tieni nett għaliex jekk l-Onor.

Austin Gatt ried ikun kritiku tal-liġi kif għandu jkun, missu ħares lejn l-Ombudsman Act fejn kien isib li din il-klawsola li l-Prim Ministru jista' jagħmel ordni hija kwalifikata bis-subartiklu ...

Ħalli naqra l-verżjoni bl-Ingliż li tgħid hekk:-

"No order under this subsection shall have effect unless it has received the prior approval of the House of Representatives signified by resolution.".

Din osservaha l-Onor.

Mangion waqt li kien qed jitkellem l-Onor.

Austin Gatt.

Kieku l-emenda tiegħu hija biex jidħol dan is-subartiklu wieħed jgħid li qiegħed jitkellem bis-serjeta' u b'mod biex insaħħu din il-liġi.

Imma meta jirristrinġi lilu nnifsu għal argument li fil-wiċċ huwa legali imma ftit biss taħt il-wiċċ huwa politiku għall-aħħar u jipprova jżid mijiet u eluf ta' nies biex jersqu quddiem dan it-tribunal, ngħidlu li jrid jiċċajta.

Għalhekk sa fejn hu validu l-punt li għamel hu - u dan il-punt għandu l-validita' tiegħu - se jiġi korrett minnu stess għax jista' jħares lejn il-liġi u jagħmel iż-żieda b'mod loġiku u ġust u b'mod li jirrispetta d-drittijiet ta' din il-Kamra li l-Ministru jħoss li jkun meħtieġ.

(Interruzzjonijiet) Grazzi, Sur President.

THE CHAIRMAN : Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta progress u talab il- permess sabiex il-Kumitat jerġa' jiltaqa'.

MADAM SPEAKER: Sar il-ħin għall-Aġġornament.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar il-Ħamis, 24 ta' April, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Mozzjoni Nru. 49 dwar il-Liġi tal-VAT mressqa mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni fit-2 ta' April, 1997.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, kulħadd jaf li l-Euro-Mediterranean Conference li saret f'Malta ftit tal-ġranet ilu mhux biss kellha ċerta importanza għal pajjiżna imma wkoll għall-pajjiżi ġirien tagħna u għall- Ewropa.

Illum jien m'inix se nitkellem mil-lat politiku imma mil-lat ta' l- organizzazzjoni li saret għal dan l-avveniment.

Fil-fatt jien kont involut f'din l-organizzazzjoni u għalhekk stajt nara kif kienu mexjin l-affarijiet mill-qrib.

GĦal din ir-raġuni jien inħoss li għandi nirringrazzja lil kull min ta sehem fl-organizzazzjoni u ħassejt ukoll li għandi nirringrazzja speċifikament lil ċerti dipartimenti u sezzjonijiet li taw sehemhom f'din il-konferenza.

Fil-fatt nista' ngħid li fl-ajruport, fejn jien kont kontinwament, stajt nara li kull min kellu x'jaqsam ried jaħdem bħala familja waħda.

Ħassejt li hemmhekk kien ta' eżempju kif pajjiżna għandu jkun magħqud għaliex ma kien hemm l-ebda differenza, la politika u lanqas mod ieħor.

Stajt nara, kemm mil-lat ta' sigurta' u kemm mil-lat ta' personnel, il-mod kif taw l-għajnuna kollha tagħhom lill-ministri meta ġew u telqu minn pajjiżna.

Nista' nsemmi l-istaff ta' l-uffiċċju tal-manager ta' l-airport security, l-Armed Forces, l-MIA security u l-customer care department, il-ground u l-passenger handling ta' l-Airmalta, il-pulizija, l-air traffic controllers tad-DCA, ir-refuelling section ta' l-Enemalta u l- customs department.

Hawnhekk tajjeb li nsemmi l-persuna li kienet in charge mis-sigurta' ta' l-ajruport, il-Maġġur Cassar, li ta sehem importanti ħafna, kif ukoll lill-Kummissarju tal-Pulizija li għamel ħin twil hemmhekk.

Kull min ġie f'pajjiżna, inkluż il-ministri, kollha qalu kemm konna organizzati tajjeb u kemm kien hemm security għal din il- konferenza.

Hawnhekk nista' nsemmi wkoll lill-Ministru Van Mierlo ta' l- Olanda li kien il-president ta' din il-konferenza, li faħħarha minn kull lat.

Insemmi wkoll lil Yasser Arafat u lil David Levi ta' l-Iżrael.

Għalhekk jien ħassejt li għandi nirringrazzja pubblikament lil kull min ta sehem fl-organizzazzjoni ta' din il-konferenza.

Madam Speaker, fil-bidu tas-sena d-dieħla se ssir konferenza tad-WTDC li se tkun responsabbli għaliha t-Telemalta.

Se jieħdu sehem ma' l-1,500 delegat u fost dawn id-delegati se jkun hemm ammont sostanzjali ta' ministri.

It-Telemalta taqa' taħt ir-responsabbilta' tiegħi u nħossni fiduċjuż li din se tirnexxi wkoll għax rajt b'għajnejja d-dedikazzjoni ta' kull min ħa sehem fl-Euro-Mediterranean Conference.

Għalhekk jien persważ li l-istess koperazzjoni se nsibuha s-sena d-dieħla meta ssir din il- konferenza ġewwa pajjiżna.

Madam Speaker, nixtieq issa ngħaddi għal suġġett ieħor li għandu x'jaqsam ukoll mat-Telemalta.

Nista' ngħid li kontinwament fuq il-mezzi tax-xandir ikun hemm xi lmenti minn ċittadini dwar xi ħaġa li għandha x'taqsam magħha t-Telemalta.

Tajjeb li nispjegaw lill-poplu fejn huwa għandu raġun u fejn m'għandux u fejn mhux qed jifhem sew.

Se nsemmi eżempju li ssemma dan l-aħħar, ċioe' l-malicious calls fejn wieħed jagħti fastidju lil dak li jkun permezz tat-telephone.

Madam Speaker, jien nista' nassigurak li ħadd daqsi ma kien preokkupat meta kont fl-Oppożizzjoni u għadni preokkupat b'din il-problema.

Jiena batejt minnha din għaliex jien stess kont vittma ta' dawn it-telefonati anonimi.

Pero' lill-poplu m'għandniex nagħtuh x'jifhem li t-Telemalta qiegħda f'pożizzjoni li permezz ta' "biċċa unit" tista' tiddentifika n-numru minn fejn wieħed ikun qiegħed iċempel.

Le, it-Telemalta ma tistax tagħmel hekk.

Biex isir hekk hemm bżonn li jkollna l-hardware u s-software neċessarju fil- computer system tat-Telemalta.

Ċertament li għalina t-Telemalta għadha mhijiex f'pożizzjoni li tista' toffri dan is-servizz.

Qed ngħid dan biex nuri li ma kienx korrett meta xi ħadd qal fuq il-mezzi tax-xandir li t- Telemalta tista' tagħmel din il-ħaġa faċilment.

Dan talab lili, bħala ministru, biex nintervjeni, qisu xi ħadd qed jistenna li jingħata l-go- ahead tiegħi.

Li kieku din il-ħaġa setgħet tiffunzjona naċċerta lil kulħadd li kont nidħol b'ruħi u b'ġismi biex nara li ssir għax jien naf x'jiġifieri telefonati anonimi.

Naf x'jiġifieri meta wieħed jgħaddi minn dawk il-problemi.

Naċċerta lill-poplu Malti u Għawdxi li qed nagħmel il- pressjoni tiegħi kollha biex ma jdumx ma jkollna dan is-servizz.

Jiena nixtieq nieħu din l-opportunita' biex jekk hemm xi ċittadin li għandu xi suġġerimenti jew ilmenti dwar it-Telemalta, jista' jikteb direttament liċ- chairman jew lill-customer service unit tat-Telemalta jew jista' jikteb direttament lill-public relations officer fil-ministeru tiegħi.

Jien naċċerta lill-poplu li aħna nagħtu attenzjoni kif suppost u kif jixraq.

Madam Speaker, il-bieraħ f'dan il-Parlament reġgħu ssemmew it-transfers fit-Telemalta.

Jien nerġa' nistieden għal darb'oħra lil min qiegħed jgħid dan il-paroli fil-vojt għal skopijiet ta' propaganda qarrieqa, li jekk għandu xi provi li saru xi transfers politiċi u vendikattivi, jieħu l- passi.

Naċċertah - u hawn qed nitkellem b'responsabbilta' kbira - li jien qed nagħmel sorvelja kontinwa biex dawn l-affarijiet ma jsirux.

Li qed isir fit-Telemalta hija ri-organizzazzjoni biex dawk in-nies li ma kenux qed jagħmlu x-xogħol li suppost jagħmlu jibdew jagħmluh; biex dawk il-ħafna abbonati tat-telephones li kienu ilhom jistennew biex jissewwilhom is-sett tat-telephone ma jdumux jistennew aktar; u biex dawk li ilhom jistennew biex jingħataw is-servizz tat-telephone ma jdumx ma jingħatalhom.

Dan l- għan diġa' lħaqnih fit-Telemalta.

Jien ma noqgħodx indoqq it-trombi pero' huwa importanti li l-poplu jkun jafhom dawn l-affarijiet.

Illum fuq il- mezzi tax-xandir m'għadniex nisimgħu lmenti ta' nies li ilhom jistennew ġimgħat sħaħ biex isewwulhom il-ħsara fit-telephone.

Il-poplu stess jurik meta jkun hemm dan in-nuqqas għax jibda jilmenta fil-miftuħ.

Kieku mhux qed isiru dawn l-affarijiet il-poplu jilmenta kif kien jilmenta ftit xhur ilu fuq il-mezzi tax-xandir.

Madam Speaker, jien bir-responsabbilta' kollha nisfida lil min qed jipprova jqarraq bil-poplu Malti, lil min ma jridx li l-poplu Malti jkollu servizz mill-aqwa, lil min ma jridx li l- poplu Malti jingħata s-servizz tat-telephone mill-aktar fis u lil min ma jridx li l-poplu Malti jinqeda malajr meta jkollu ħsara fit-telephone, biex ma joqgħodx jinqeda bi propaganda qarrieqa.

Meta jagħmel hekk ħsara lill- poplu Malti jkun qed jagħmel.

Jekk inti jidhirlek li qed isiru affarijiet ħżiena kun raġel u meta titkellem ġib il-provi u naċċertak li nieħdu l- passi.

Pero' m'huwiex sewwa li tiġi tgħid dawn l-affarijiet meta m'humiex veri.

Madam Speaker, ħaġa oħra li mhux biss turi l-ipokresija ta' l- Oppożizzjoni imma wkoll tagħmlilhom diżunur hija li fuq l-iċken ħaġa jimmislijdjaw lill-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż, dik l-istituzzjoni li meta kienu fil-gvern huma tant kienu jiftaħru li se jagħtuha d-dinjita' li tixirqilha, u se ngħid għaliex.

Fl-aħbarijiet ta' Radio 101 ingħad li fix- Xgħajra far id-drenaġġ.

Qalu wkoll: Il-Ministru Joe Mizzi qabel tgħidx kemm kien jikkomplejnja meta kien joħroġ id-drenaġġ hemmhekk imma issa abbandunahom u lanqas tkellem.

Imma x'wiċċ irid ikollok biex tgħid dawn l- affarijiet!

L-ewwelnett, b'dan li qed jgħidu hawnhekk qed jikkonfermaw huma stess li dik il-kritika li kont nagħmel jiena dwar l-isbroffar tad- drenaġġ fix-Xgħajra ta' Ħaż-Żabbar kienet minnha.

Dan juri wkoll li aħna konna Oppożizzjoni kostruttiva u li verament kien hemm din il-problema.

Barra minn hekk irrid infakkar li dawn kienu qalu li din il-problema solvewha imma llum fuq il-mezzi tax-xandir tagħhom qegħdin jikkonfermaw li mhux veru solvewha għaliex, kif qalu, id-drenaġġ reġa' sbroffa.

Dan kienu qaluh fil-Parlament u għalhekk jiena għidt li qed jimmislijdjaw lill-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż.

Ta' min jgħid li meta r-residenti tax-Xgħajra ġibduli l-attenzjoni dwar dan l-isbroffar jiena ma qgħadtx indoqq trombi imma ċempilt lill-ministri responsabbli u lid-dipartimenti responsabbli.

Jiena minn hawnhekk nirringrazzja lill-Ministru Charles Buhagiar u lill- Ministru Michael Farrugia ta' l-għajnuna li taw lili u lin-nies tax-Xgħajra biex inneħħu l-inkonvenjent li nħoloq fil-weekend għaliex kien hemm riħa li tibqa' tinxtamm għal ġimgħat sħaħ.

L-istess żewġ Ministri qegħdin jagħmlu investigazzjoni biex jaraw x'qed jikkawża dan il-fawran u biex jaraw x'hemm bżonn isir u jaraw li dan isir u ta' dan nerġa' nirringrazzjahom.

Dawn huma l-passi li ħadt jiena.

Jiena kkomunikajt ma' min kelli nikkomunika u dawn ħadu l-passi u qed jagħmlu l-affarijiet bis-serjeta'.

Kieku fuq il- mezzi tax-xandir tal-Partit Nazzjonalista ma ntqalx dak li ntqal jien ma kontx niġi ngħid dawn l-affarijiet għaliex ma noqgħodx indoqq trombi.

Qed ngħid dan biex nara li l-affarijiet li jiena responsabbli minnhom jimxu.

Jiena jiddispjaċini li kelli ngħid dawn l-affarijiet pero' dawn kelli ngħidhom mhux għaliex ridt nagħmel propaganda għalija imma biex nuri l-qerq tal-Partit Nazzjonalista fl-Oppożizzjoni.

Issa dawn x'għamlu min- naħa tagħhom?

Dawn m'għamlux bħalna meta aħna konna fl-Oppożizzjoni, ma ħarġux jikkomplejnjaw u juru l-fatti.

Kieku l-Oppożizzjoni kienet kostruttiva u kienet tagħti kas in-nies tat-Tieni Distrett u n-nies tan- naħa t'isfel ta' Malta kienet tagħmel plejtu bħala Oppożizzjoni u mhux tinqeda bir-radju tagħha biex tipprova ssawwat lili.

Din hi d-differenza bejn l-Oppożizzjoni li hawn illum u l-Oppożizzjoni li kien hawn ftit xhur ilu.

L-Oppożizzjoni li kien hawn ftit xhur ilu kienet kostruttiva - u dan ikkonfermawulna huma stess - u l-Oppożizzjoni li hawn illum ma tagħmel xejn ħlief li tipprova ċċappas lil dak u lil ieħor.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Adrian Vassallo.

ONOR.

ADRIAN VASSALLO: Madam Speaker, għalkemm diġa' għaddew sitt xhur mill-aħħar elezzjoni kull min sema' lill-Onor.

Membri ta' l-Oppożizzjoni jitkellmu - sa llum stess - nduna li dawn għadhom ma jridux iniżżluha li l- elettorat Malti warrabhom mis-setgħa.

Fil-fatt l-elettorat Malti ma warrabhomx b'photo finish għax minn 13,000 vot minn fuq dawn spiċċaw b'7,000 vot minn taħt.

Fi ftit kliem nistgħu ngħidu li dawn qalgħu tkaxkira kbira.

Madanakollu l-Onor.

Membri ta' l-Oppożizzjoni għadhom jinsistu u jippretendu li l-poplu Malti jbaxxi rasu għar-rieda tagħhom.

Iridu li l- poplu jaċċetta l-VAT kif paspruha huma u jridu li l-poplu jaċċetta s- sħubija fl-Unjoni Ewropea kif iddeċidew huma.

Madam Speaker, lil dawn x'inhu jiġrilhom?

Tgħid għadhom reqdin jew forsi storduti u ma ntebħux li f'Ottubru li għadda l-poplu għamel l-għażla tiegħu li jwarrabhom bil-kbir!

Jew forsi jista' jagħti l-każ li għan-Nazzjonalisti d-demokrazija tgħodd biss għal meta l-gvern ikun f'idejhom ħalli dawn jkunu jistgħu jiggvernaw bl-arroganza, bil-ħela u bl-isparpaljar ta' flus speċjalment għall-kapriċċ tal-bażużli tagħhom?

Fi żmienhom in-Nazzjonalisti ddeċidew li Malta għandha tidħol fl-Unjoni Ewropa.

Bil-miżuri ħorox li ħadu biex jintgħoġbu mal-barranin ġiegħlu lill- poplu Malti jħallas bil-quddiem.

Fil-fatt il-poplu ħallas qares biex forsi l-Gvern preċedenti jikseb dik l-imbierka sħubija imma għalkemm daqqew ħafna trombi u għamlu ħafna safar u wegħdi din is-sħubija qatt ma waslet.

Il- passi li ħa l-Gvern Nazzjonalista tellfu ħafna l-kompetittivita' ta' l- industrija Maltija u mponew fuq il-poplu Malti ħafna piżijiet kbar li ma kienx jiflaħ għalihom mingħajr ma ksibna mqar vantaġġ wieħed ta' sħubija.

Biżżejjed insemmu l-VAT li kienet taxxa bla bżonn li għolliet il-ħajja, li ħawdet lil kulħadd u li xekklet lill-imprendituri.

Madam Speaker, biex ikompli jpaxxi xi interessi Ewropej il-Gvern Nazzjonalista daħal għall-proġett ta' l-Isptar San Raffaele b'għajnejh magħluqa u għalkemm ilna minn żmien il-Kavallieri mmexxu l-isptarijiet tagħna aħna, il-Gvern ta' qabilna ried li l-Isptar San Raffaele jiġi mmexxi mill-barranin - allavolja jiftaħru tant li ħadna l-indipendenza - u daħal fi spiża kbira biex jibni sptar li kien se jaqsam ir-riżorsi umani disponibbli għall-kura ta' mard akut fi tnejn bil-konsegwenza li kien se jkun hemm ħafna ħela ta' ħin, strapazzar, periklu għall-pazjent u tant komplikazzjonijiet u taħwid ieħor li wieħed jista' jimmaġina.

Dan mingħajr ma l-Gvern Nazzjonalista ndenja ruħu jikkonsulta ma' l-MAM, l-union tat- tobba professjonali Maltin.

Fl-istrajk tat-tobba dawn kienu jikkonsultaw lil din il-union kuljum imma issa, li hemm interessi ulterjuri u barranin, dawn ma baqgħux jagħtu kasha!

In-Nazzjonalisti daħlu wkoll għal nefqa pubblika li kkawżat l-ikbar budget deficit fl-istorja ta' Malta.

Biżżejjed ngħid li għalkemm is-sena l- oħra ġie pproġettat deficit ta' ftit iktar minn Lm30 miljun illum spiċċajna b'deficit ta' kważi Lm110 miljun.

Filwaqt li meta fl-1987, wara 16-il sena ta' tmexxija Laburista, il-Gvern Nazzjonalista sab dejn ta' Lm86 miljun u għamel plejtu kbir għax qal li Malta hija falluta, illum li wara għaxar snin ta' tmexxija Nazzjonalista d-dejn tal-gvern tela' għal Lm500 miljun qisu ma ġara xejn.

Hawn ta' min jgħid li ma' dawn il-Lm500 miljun hemm Lm500 miljun dejn oħra moħbija fil-korporazzjonijiet u fl-awtoritajiet pubbliċi li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-gvern, jiġifieri nistgħu ngħidu li f'għaxar snin għamilna Lm1 biljun dejn.

Imbagħad għax għidna li din hija ħofra daħku bina.

Dawn mhux jidħku jmesshom imma jibku.

Mela li tagħmel Lm1 biljun dejn f'għaxar snin hija ċajta?

Jien naħseb li dawn għandhom raġun jgħidu li mhux veru sibna ħofra għax għal dak li sibna hija iktar adattata l-kelma "barriera" jew "fondoq".

Issa hawn ta' min jgħid li dawn għamlu dan id-dejn kollu mingħajr ma lanqas biss ingħata ħjiel tiegħu, la lil dan il-Parlament u wisq inqas lill-poplu li jħallas it-taxxi u li jrid iħallas dan id-dejn hu.

Ma' dan id-dejn wieħed irid iżid ukoll il-miljuni kbar ta' liri li għandhom jieħdu mingħand il-gvern ċerti kuntratturi, importaturi, negozjanti u anke l-poplu in ġenerali meta lil dawn suppost ħallashom il- Gvern Nazzjonalista.

Issa, bil-wiċċ tost kollu, għax il-Gvern Laburista se jissellef ammont ta' flus biex ikun jista' jħallas lil min għandu jieħu u jtejjeb is-sitwazzjoni li sab, qed jakkużawna li l-ħofor ivvintajnihom aħna.

Fil-fatt dawn waslu biex jgħidulna wkoll li l-kaġun tas-slow-down li hawn fl-ekonomija huwa tort tagħna meta kollox juri - min għandu ftit melħ f'moħħu dan jafu - li l-ekonomija ilha sejra lura għal dawn l-aħħar sentejn u preċiżament minn meta daħlet it-taxxa tal-VAT.

Madam Speaker, il-ħela u l-kapriċċi kienu jsiru mingħajr ma l-poplu kellu tagħrif preċiż dwar dak li kien qed jiġri imma fi gżira żgħira, bħal m'hija Malta, fejn kulħadd jaf lil kulħadd, il-poplu seta' jara sinjali ta' arroganza, ta' ħela u ta' tberbiq ta' gvern li beda jippretendi li hu omnipotenti u ħadd ma jista' għalih.

Il-poplu tfantas għal dan kollu u rreaġixxa billi warrabhom b'mod maġġoritarju li ħasadhom tant li dawn għadhom imħawda u storduti s'issa.

Madanakollu dan ma kienx biżżejjed biex in-Nazzjonalisti jindmu.

Il-Partit Nazzjonalista baqa' ma nidimx, anzi ta t-tort lill-poplu u beda jgħajru injorant u li ma jifhimx.

Fil-fatt uħud min-Nazzjonalisti qalu li l-poplu bela' kollox bħall-mazzun u oħrajn qalu wkoll li l-Gvern Nazzjonalista waqa' minħabba li l-kaċċaturi vvotaw kontra tiegħu.

La semmejt lill-kaċċaturi jkun tajjeb jekk ngħid li minħabba l- lagħqiżmu tan-Nazzjonalisti l-kaċċaturi raw il-passjoni ġewwa din id-dinja.

Kien hemm ukoll min qal li l-Gvern Nazzjonalista twaqqa' min-negozjanti li ma ridux jaħdmu bil-cash registers.

Dawn ir-raġunijiet li nġabu huma kollha ħmerijiet u fil-fatt il-verita' hi li l-poplu ddejjaq u marritlu l- fiduċja li kellu fil-Gvern Nazzjonalista u l-programm elettorali tal-Partit Laburista għoġobhom iktar.

Madanakollu wara t-tkaxkira li ħa l-Gvern Nazzjonalista ħadd minnhom ma qal li huwa t-tort tiegħu li ġara hekk jew żamm ruħu responsabbli tas-somom ħżiena li għamel u talli aċċerta lil sħabu li l-Gvern tagħhom kien se jkollu maġġoranza ta' 20,000 vot.

Ħadd minnhom ma fakkar it-tberbiq u l-amministrazzjoni arroganti li kien hawn jew inkella l-fatt li l-Onor.

Fenech Adami, speċjalment fl-aħħar jiem tal- kampanja elettorali, tilef rasu u iktar u iktar naffar lill-elettorat bil- ħmerijiet li beda jgħid.

Per eżempju, wieħed jista' jiftakar li dak iż-żmien l-Onor.

Fenech Adami kien jgħid li n-nisa qed jaħdmu biex ikollhom airconditioner fil-kċina jew fil-kamra tas-sodda u li l-Isptar San Luqa huwa unbeatable, meta mbagħad lanqas lożor ma kont issib.

Dak iż-żmien il-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien qal ukoll li lill-Onor.

Alfred Sant ma tistax tafdah.

L-Onor.

Fenech Adami forsi kellu raġun jgħid li ma jistax jafda lill-Onor.

Sant għax kaxkru.

Il- poplu lill-Onor.

Fenech Adami ma jafdax għax lill-Onor Alfred Sant fdawh b'għajnejh magħluqa.

Imma għalkemm illum iż-żejt tela' f'wiċċ l-ilma u l- Gvern Nazzjonalista jinsab barra mil-poter u kkundannat li jagħmel il-ħames snin li ġejjin fl-Oppożizzjoni, ħalli forsi sadanittant jagħmel eżami tal- kuxjenza, dan m'hu qed juri l-ebda sinjal ta' sogħba għal għemilu, la mal- partitarji tiegħu u wisq inqas ma' l-elettorat in ġenerali.

GĦalhekk il- Partit Nazzjonalista baqa' arroganti sa llum.

Allavolja issa qiegħed fl- Oppożizzjoni għadu jrid jimponi l-VAT u s-sħubija fl-Unjoni Ewropea fuq il- poplu, qisu qatt ma kien hemm elezzjoni.

Madam Speaker, għalkemm l-Oppożizzjoni qalgħet tkaxkira din ma tfisser xejn għalihom.

Il-poplu qalilhom ċar li l-politika tagħhom ma togħġbux imma madanakollu dawn għadhom sa llum ma jridux jirrikonoxxu r-rieda tal- poplu.

Dak li ma rnexxielhomx jagħmlu meta kienu fil-gvern qed jinsistu li jibqgħu jiddettawh mil-bank ta' l-oppożizzjoni.

Issa kif għidt diġa' l- Oppożizzjoni qed tuża dan l-aġir minkejja li l-poplu wrihom il-bieb ta' barra bil-ħeġġa kollha fl-aħħar elezzjoni.

Il-poplu kien ċar dwar l-għażla tiegħu u għalhekk kemm aħna kif ukoll tan-naħa l-oħra rridu nirrispettaw ir- rieda tal-poplu jekk verament nemmnu fid-demokrazija.

Il-pajjiżi li huma msieħba fl-Unjoni Ewropea sa minn Ottubru li għadda wrew li huma lesti li jirrispettaw ir-rieda ta' l-elettorat Malti li vvota kontra l-isħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, imma madanakollu n-Nazzjonalisti għadhom iwebbsu rashom dwar dan u issa t-tfixkil sar l-arma ewlenija tagħhom.

In- Nazzjonalisti erħilhom jaraw sinjali fittizji ta' riċessjoni, ta' ekonomija staġnata u ta' splużjoni ta' qgħad u fl-ebda mument ma jgħidu li jekk illum il-Gvern preżenti għandu xi diffikultajiet quddiemu dawn huma kollha konsegwenzi tal-politika bażwija u ħażina li kellhom huma.

Madam Speaker, il-poplu ilu li ntebaħ b'din il-politika ta' qerq u jaf li l-Gvern immexxi mill-Onor.

Alfred Sant kellu l-kuraġġ jaqbad il-barri minn qrunu u jipprova jsib tarf tas-soluzzjoni għall-problemi li sab.

Il-Gvern preċedenti l-problemi warrabhom u ma tax kashom bil-konsegwenza li l-ferita kompliet tikber.

Aħna qed nuru li qed nimxu bis-serjeta' u bdejna u se nkomplu nfejqu l-ferita.

Imma n-Nazzjonalisti għadhom lanqas biss refgħu subgħajhom iż-żgħir biex jibda jiltaqa' l-Kumitat Permanenti dwar il- Kontijiet Pubbliċi.

Meta jridu jistgħu jagħmluh dan.

Dan il-kumitat jissorvelja n-nefqa pubblika u huma għandhom it-tmexxija tiegħu.

Dan juri li l-Oppożizzjoni ma tantx qed tagħti importanza lil dan il-kumitat għax naħseb li ma tantx hi ħerqana li jkomplu jinkixfulha iktar borom.

GĦalhekk jien naħseb li iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar il-poplu se jkompli jinduna bit-taħwid li kien hemm fi żmien l-Amministrazzjoni preċedenti u iktar se jkomplu jinkixfu l-borom li ħawdu fihom huma.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Nirringrazzjak.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Ħamis, 24 ta' April, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

BANEK - MID-MED

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u ta' l-Industrija: Jista' l-Ministru jikkonferma li l-Mid-Med Bank qiegħed f'negozjati biex iwaqqaf kumpannija ta' l-assigurazzjoni ma' fost oħrajn, kumpannija privata li tagħha iċ-Chairman preżenti kien direttur u qed tinnegozja għax-xiri ta' biċċa art viċin ir-Rużar Briffa Centre mingħand grupp ta' kumpanniji li tagħhom iċ-Chairman kien konsulent?

Jekk fl-affermattiv, jista' l-Ministru jgħid x'qed isir biex jiġi evitat kull dell ta' konflitt ta' interess?

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi l- mistoqsija tiegħu lil Ministru konċernat.

AIR MALTA - MANAGEMENT REVIEW

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid min tqabbad biex jagħmel management review ta' l-Air Malta u kemm tħallas jew, jekk għadu ma tħallasx kemm kien il-kont sottomess?

ONOR.

KARMENU VELLA: Nitlob l-Onor.

Interpellant jgħid għal-liema management review qed jirriferi.

ENEMALTA - MANAGEMENT REVIEW

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid min tqabbad biex jagħmel management review tal- Korporazzjoni Enemalta u kemm tħallas jew, jekk għadu ma tħallasx, kemm kien il-kont sottomess?

ONOR.

LEO BRINCAT: Is-soċjeta` Coopers and Lybrand tqabbdet sabiex tagħmel management review għall-Korporazzjoni Enemalta u ta` dan tħallset is-somma ta` Lm5,175.

ŻGĦAŻAGĦ - DOKUMENTI

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'sar dwar id-dokumenti tal- Politika Nazzjonali taż-Żgħażagħ minn Ottubru tas-sena li għaddiet 'il hawn?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li minn Ottubru tas-sena li għaddiet 'il hawn id-dokumenti tal-Politika Nazzjonali taż- Żgħażagħ ġew aġġornati u mistennija jkunu finalizzati f'qasir żmien.

ŻGĦAŻAGĦ

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm jirriżulta lid- Dipartiment taż-Żgħażagħ u Sport li hawn pajjiżi li għandhom Politika Nazzjonali taż-Żgħażagħ?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jista' l-Onor.

Membru jkun aktar speċifiku u jindika jekk hux qed jirriferi għall-pajjiżi kollha tad-dinja jew xi kontinent partikolari?

ŻGĦAŻAGĦ - EXCHANGES

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-exchanges taż- żgħażagħ li jorganizza d-Dipartiment taż-Żgħażagħ u Sport jistgħux ikunu mfixkla jekk kemm-il darba jitħaddem il-programm Youth for Europe?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ir-risposta hija fin-negattiv.

ŻGĦAŻAGĦ - EXCHANGES

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' akkomodazzjoni u fejn effettivament ġew akkomodati ż-żgħażagħ li siefru matul l-1996 bħala parti mill-programm ta' l-exchanges organizzati mid-Dipartiment taż- Żgħażagħ u Sport?

Jista' jgħid xi proċeduri jiġu segwiti biex id- dipartiment ikollu tagħrif dwar il-post ta' l-akkomodazzjoni qabel jibagħat liż-żgħażagħ Maltin hemmhekk?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: L-akkomodazzjoni taż-żgħażagħ li siefru matul l- 1996 bħala parti mill-programm ta' l-exchange organizzat mid-Dipartiment taż-Żgħażagħ u Sport kienet kif imsemmi hawn taħt:

Hostel - Hostel Tivoli Rathenow - Ġermanja

Hostel - Youth Exchange Centre Iuventa Bratislanva - Slovakja

Hostel - Haus Sudetenland Waldkaraiburg - Ġermanja

Hotel - Churchview Hotel - Birkenhead - Ingilterra

Kunvent - I Comoniani - Thiene (VI) - Italja

Hotel - Hotel Blu - Rieti - Italja Hotel - Arco Felice - Pozzuoli (Napli) - Italja

Camping site - Archeoland - Stallavena Verona - Italja

Hotel - Hotel Armando - Verona - Italja

Familji - Strabane - Irlanda ta' Fuq

Meta exchange ikun se jsir f'post ġdid, uffiċjal mid-dipartiment, meta hu possibbli jżur il-post fejn ikun maħsub li jkunu akkomodati ż-żgħażagħ Maltin barra minn Malta, biex jassigura li kollox ikun tal-livell mixtieq.

ŻGĦAŻAGĦ - EXCHANGES

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' akkomodazzjoni u fejn effettivament ġew akkomodati ż-żgħażagħ barranin li ġew Malta matul l- 1996 bħala parti mill-programm ta' l-exchanges organizzat mid-Dipartiment taż-Żgħażagħ u Sport?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Kif nispera li suppost jaf l-Onor.

Interpellant, li kien is-Segretarju Parlamentari responsabbli mill-exchanges li saru matul l-1996, iż-żgħażagħ involuti ġew akkomodati fil-White Rocks Holiday Complex f'Baħar iċ-Ċagħaq u fil-University Sports Complex ta' Ħal Lija.

ŻGĦAŻAGĦ - DIRETTORJU

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid hemmx il-ħsieb li jiġi stampat mill-ġdid id-direttorju ta' l-għaqdiet taż-żgħażagħ?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ir-risposta hija fl-affermattiv.

U.E. - DIKJARAZZJONI DWAR IL-LIBERIA

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk Malta assoċjatx ruħha mad-dikjarazzjoni ppubblikata mill-Presidenza Olandiża ta' l-Unjoni Ewropea fl-1 ta' April, 1997 dwar il-Liberia, għal- liema dikjarazzjoni assoċjaw ruħhom il-pajjiżi ta' l-Ewropa Ċentrali u tal- Lvant, Ċipru u l-pajjiżi ta' l-EFTA li huma membri taż-Zona Ekonomika Ewropea (EEA)?

Jekk Malta ma assoċjatx ruħha, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid il-għala, u speċifikament jekk fil-fatt Malta ġietx mistiedna tassoċja ma' din id-dikjarazzjoni?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid ukoll jekk Malta assoċjatx ruħha ma xi dikjarazzjoni ta' l-Unjoni Ewropea mis-26 ta' Ottubru, 1996 'il hawn fil-qafas tal-politika estera u ta' sigurezza komuni ta' l-Unjoni Ewropea, u jekk iva, f'liema każi Malta assoċjat ruħha?

ONOR.

GEORGE VELLA: Risposta tingħata f'seduta oħra.

U.E. - NAZZJONIJIET UNITI

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: In vista tal-fatt li l-Unjoni Ewropea u l-pajjiżi ta' l-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant qed jiżviluppaw ko- operazzjoni iżjed mill-qrib fil-qasam ta' materji li jikkonċernaw in- Nazzjonijiet Uniti - bħal per eżempju, is-sistema finanzjarja tal-N.U. - u fil-qasam ta' l-OSCE - bħal per eżempju f'dak li għandu x'jaqsam ma' l- ekonomija u s-sigurezza - u f'oqsma li jirrigwardaw il-WTO, l-OECD u l- WIPO, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk hijiex qed tiġi żviluppata ko- operazzjoni simili bejn l-Unjoni Ewropea u Malta fl-oqsma tan-Nazzjonijiet Uniti, l-OSCE u fl-oqsma l-oħra msemmija?

ONOR.

MSIDA - TELEPHONE BOX

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk huwiex possibbli li ssir telephone box fi Triq il- Kunċizzjoni kantuniera ma Triq it-Torri, fl-Imsida?

Jekk dan huwa possibbli, jista' l-Prim Ministru jgħid meta dan huwa previst li jsir?

ONOR.

ALFRED SANT: Il-Korporazzjoni Telemalta tinforma lill-Onor.

Interpellant li l-Kunsill Lokali ta' l-Imsida diga ġie nformat dwar din it- talba u se jittieħdu l-passi neċessarji biex titwaħħal cardphone f'dan il- post fix-xhur li ġejjin.

B'KARA - MAIN TA' L-ILMA

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se ssir il-komunikazzjoni ta' l-ilma permanenti fi Triq Dun Vinċenz Saliba, Tal-Qattus, Birkirkara peress li din it-triq għadha fuq bażi temporanja?

Jista' l-Ministru jgħid in oltre meta hemm il-ħsieb li din it-triq tingħata t-tarmac?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma tikkonferma li l-estensjoni tal-mejn ta' l-Ilma fi Triq Dun Vinċenz Saliba, tal-Qattus, Birkirkara, huwa proġettat fil-programm ta' xogħlijiet li jkopri 20 kilometru ta' estensjonijiet ta' mejnijiet.

Ix-xogħlijiet mistennija jsiru fit-12-il xahar li ġejjin.

PTA - ROTTA NRU.

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex possibbli li r-rotta tat-trasport pubbliku numru 64 tibda topera kull nofs siegħa minflok kull siegħa?

Jekk dan hu possibbli, jista' l-Ministru jgħid minn meta dan jista' jibda jsir?

Jista' l-Ministru jgħid in oltre jekk ir-rotta tat-trasport pubbliku numru 70 tistax tibqa' tagħti servizz sal-11.00 p.m. fix-xhur ta' Lulju, Awissu u Settembru minflok sat-8.00 p.m. kif inhi bħalissa peress li din l- estensjoni hija essenzjali għall-inqas għax-xhur tas-sajf?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jien informat li l-użu li qed isir mis-servizz tar-rotta Nru 64 minn naħa tar-residenti f'tas-Swieqi ma jindikax il-ħtieġa li s-servizz isir aktar spiss kif qed jissuġġerixxi l-Onor.

Interpellant.

Fir-rigward tas-servizz tar-rotta Nru 70, jien infurmat li diġa' saru diskussjonijiet bejn l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku u l-Għaqda tas- Sidien tal-Karozzi tal-Linja u fis-sajf li għadda saret estensjoni fil- ħinijiet tas-servizz fuq bażi sperimentali, li, iżda, ma tantx kellha riżultati pożittivi.

SWIEQI - CARDPHONE BOX

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jieħu ħsieb sabiex issir cardphone box f'waħda mill-kantunieri bejn Triq l-Ispiera u Triq is-Sejjieħ, fis-Swieqi peress li f'dawk l-inħawi jinħass il-bżonn ta' dan is-servizz?

ONOR.

Interpellant li l-Kunsill Lokali tas-Swieqi diga' ġie nformat dwar din it- talba u se jittieħdu l-passi neċessarji biex titwaħħal cardphone f'dan il- post.