MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 10 L-Erbgħa, 15 ta'Jannar, 1997 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 10 L-Erbgħa, 15 ta' Jannar, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.10 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 15 ta' Jannar, 1997

WERREJ MINUTI 488

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 488

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 495

MOZZJONIJIET

MOZZJONI TA' PROĊEDURA DWAR L-ESTIMI ĠENERALI TA' SPIŻA

GĦAS-SENA 1997 U L-ESTIMI SUPPLIMENTARI TA' SPIŻA GĦAS-SENA 1996 496

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TAL-KORPORAZZJONI ENEMALTA

GĦAS-SENA FINANZJARJA 1996/1997 501

AĠĠORNAMENT 530

MISTOQSIJIET-IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 535

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 9 li saret fl-14 ta' Jannar, 1997 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SAĦĦA - NITROGLYCERINE PATCHES

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Tista' tittieħed azzjoni mmedjata sabiex nitroglycerine patches li kienu out of stock f'Novembru u mill-bidu ta' Diċembru sal-lum jerġgħu jsiru disponibbli għal min hu ntitolat għalihom, b'mod partikolari f'każijiet ta' anġina li diġa' jieħdu l-ogħla doża ta' mediċini oħra li jintużaw għall-anġina?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA (Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja): Diġa' ttieħdet azzjoni mmedjata sabiex in- nitroglycerine patches li kienu out of stock mill-bidu ta' Diċembru jkunu disponibbli dejjem għal min hu ntitolat għalihom.

Ta' min jgħid li dan in- nuqqas ġie minħabba żieda konsiderevoli fil-konsum - minn konsum annwali ta' 35,000 kif estimat f'Ġunju 1996, għal 87,000 f'Ottubru u 96,000 f'Novembru 1996.

Qed jittieħdu passi wkoll biex jibdew jinxtraw patches ta' dożi akbar minn dawk li qed jintużaw bħalissa għall-konvenjenza tal-pazjent.

AWTORITA' TA' L-IPPJANAR - PA 5570/96

L-ONOR.

JOSE' HERRERA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l- Ambjent: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid fiex wasal f'dak li hu konsiderazzjoni u l-eventwali approvazzjoni tiegħu l-file PA 5570/96 tal- Planning Authority tal-persuna li toqgħod 21, Alley 3, Xintill Street, Tarxien?

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru mingħajr Portafoll fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru) (f'isem il-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- applikazzjoni bin-numru P.A. 5570\96 għandha rakkmandazzjoni favorevoli iżda l-inġinier tas-Sanita (SEO) ilu jistenna lill-perit sabiex jiddiskuti l-applikazzjoni mid-19 ta' Novembru 1996.

PIETA' - TRIQ MARINA - CRASH BARRIERS

L-ONOR.

JOSE' HERRERA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jara li n-naħa ta' numru 100 fi Triq Marina, f'Tal-Pieta', ikun hemm passaġġ fil-crash barriers li saru dan l-aħħar biex jgħaddu n-nies meta jkunu jridu jaqsmu?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR (Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): Qed jittieħdu l-passi neċessarji biex isiru postijiet minn fejn wieħed ikun jista' jaqsam mingħajr periklu f'postijiet adattati fit- triq imsemmija, fejn se jsiru anke pelican lights.

PIETA' - NUGRUFUN

L-ONOR.

JOSE' HERRERA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l- Ambjent: Il-Gvern se jalloka flus biex f'Tal-Pieta' ma jibqax joħroġ in- nugrufun mill-filters ta' l-Isptar?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jagħmel il- mistoqsija lill-Ministru konċernat.

FURJANA - PJAZZA PAPA GIOVANNI - BANKIJIET

L-ONOR.

JOSE' HERRERA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jara li l-bankijiet li hemm fi Pjazza Papa Giovanni, il-Furjana jiġu rranġati billi jitbaxxew għall-pożizzjoni ta' bniedem?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Ir-responsabbilta' għat-tiswija tal-bankijiet li hemm fi pjazza Papa Ġiovanni, l-Furjana hija responsabbilta' tal-Kunsill Lokali tal-Furjana.

GWARDAMANĠA - TRIQ L-URSOLINI - SLEEPING POLICEMEN

L-ONOR.

JOSE' HERRERA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Gvern jara li jsiru s-sleeping policemen f'Ursuline Sisters Street, Gwardamanga?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: It-talba biex isiru sleeping policemen f'Ursuline Sisters Street, Gwardamanġa trid issir mill-kunsill lokali lill- Bord għall-Kontroll tat-Traffiku.

FURJANA - SUBWAYS

L-ONOR.

JOSE' HERRERA (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jara li jitranġaw is-subways li hemm fil-Furjana?

ONOR.

CHARLES MANGION (Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali): Nirriferi l-Onor.

Membru għat-tweġiba li ngħatat lilu għall-mistoqsija parlamentari numru 46 mill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni.

PUBLIC SERVICE COMMISSION - WARD CLERKS

L-ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem l-Onor.

Louis Deguara) staqsa lill- Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid wara li tlestew l-interviews tal-ward clerks meta hu maħsub li jinħareġ ir-riżultat finali mill-Public Service Commission?

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): Ir-riżultat finali tal-Bord ta' l- Għażla għall-postijiet ta' ward clerical assistants jiġi ppubblikat wara li l-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku teżamina l-kummenti u r- rakkmandazzjonijiet tal-kap tad-dipartiment konċernat.

PUBLIC SERVICE COMMISSION - PARAMEDIC AIDES

L-ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem l-Onor.

Louis Deguara) staqsa lill- Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid f'liema stadju wasal l- ipproċessar ta' l-applikazzjonijiet mill-Public Service Commission għall- ingaġġ ta' paramedic aides?

ONOR.

ALFRED SANT: Wara li l-ipproċessar tas-sejħa għall- applikazzjonijiet għall-ingaġġ ta' paramedic aides ġie sospiż minħabba li ċ- Ċirkolari OPM 23/96 datata 23 ta' Settembru 1996 kienet imponiet freeze fuq ir-reklutaġġ, qed isiru tħejjijiet bejn id-Dipartiment tas-Saħħa u l- Management and Personnel Office biex is-sejħa għall-applikazzjonijiet tkun tista' toħroġ mill-aktar fis possibbli.

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): L-Onor.

Austin Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jista' l-Prim Ministru jgħid kif din ir-risposta tinkwadra ruħha mad-dikjarazzjoni tiegħu, jiġifieri li hija l-policy tal- Gvern preżenti, li ma jiġux ingaġġati aktar nies mal-gvern?

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Sinjura President, bl-aktar mod ċar nista' ngħid li filwaqt li aħna marbutin li ma ningaġġawx persuni addizzjonali, il- postijiet vakanti li jridu jerġgħu jiġu mimlija se jimtlew.

SPTAR SAN LUQA - ITU

L-ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem l-Onor.

Louis Deguara) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Peress li l-ITU preżenti m'hijiex kbira biżżejjed biex taqdi l-bżonnijiet tal- popolazzjoni fil-ġejjieni qarib, jista' l-Ministru jispjega kif beħsiebu jirrimedja għal din il-problema?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Fil-preżent l-ITU tikkonsisti fi 11-il sodda li fil-futur qarib se jiżdiedu b'żewġ sodod oħra.

Fil-fażi li jmiss tar-refurbishment se tinħoloq sala, is-CICU, li fiha se jkun hemm numru ta' sodod li jservu ta' terapija intensiva għal każi t'operazzjonijiet tal-qalb.

Hu maħsub li t-13-il-sodda fl-ITU u s-sodod għat-terapija intensiva fis- CICU jkunu biżżejjed biex jaqdu l-bżonnijiet tal-popolazzjoni fil-ġejjieni qarib.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Lawrence Gonzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk hemmx il-ħsieb jew jekk hux qed isiru xi pjanijiet biex il-ministeru jixtri s- servizzi tal-kura tas-saħħa mis-settur privat?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Fil-fatt fil-preżent minħabba l-problema ta' sodod li kien hemm fl-ITU l-Gvern xtara servizz ta' operazzjonijiet tal- qalb għal perijodu qasir, imma dejjem għamel użu mit-team tal-kirurġija li jieħu ħsieb l-operazzjonijiet tal-qalb ġewwa San Luqa, jiġifieri dan għamel użu biss mis-servizz tal-post.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk dan il- ftehim sarx bil-miktub u jinforma wkoll lill-Kamra ma' liema sptar sar dan il-ftehim?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Il-ftehim sar bil-miktub u ntużat il-faċilita' ta' l-uniku sptar ieħor hawn Malta, li huwa wieħed privat, li kapaċi jforni servizz għall-operazzjonijiet tal-qalb ġewwa Malta.

Qed nirreferi għall- Capua Palace Hospital.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-Ministru jsib diffikulta' jekk ipoġġi kopja ta' dan il-ftehim fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Jekk issir mistoqsija bil-miktub f'dan is-sens, kopja ta' dan il-ftehim tiġi mpoġġija fuq il-Mejda tal-Kamra.

SPTAR SAN LUQA - MEDICAL RECORDS SECTION

L-ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem l-Onor.

Louis Deguara) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Peress li hemm problema ta' spazju fil-Medical Records Section ġewwa St. Luke's Hospital, jista' l-Ministru jinforma x'inhuma l-pjanijiet biex din tiġi solvuta?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Matul dawn l-aħħar tliet xhur ġie identifikat spazju addizzjonali li parti kbira minnu ġiet attrezzata.

Permezz ta' hekk il-kapaċita' ta' storage ta' records mediċi kibret b'20%.

Bis-saħħa ta' dan l-ispazju addizzjonali ġew riorganizzati l-parti l-kbira tar-records mediċi.

Se nkomplu bix-xogħol biex nispiċċaw dan il-proċess.

Nafu li fil-pjanijiet long-term ta' refurbishment totali ta' l-Isptar San Luqa jenħtieġ li jinstab l-ispazju biex il-Medical Records Section tinġabar kollha f'post wieħed.

SPTAR SAN LUQA - KWARTIER TAT-TOBBA

L-ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem l-Onor.

Louis Deguara) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l- Ministru jinformani jekk huwiex u meta se jsir ir-refurbishment tal- kwartier tat-tobba ġewwa St. Luke's Hospital?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Riċentement saru diskussjonijiet mal-MAM kif ukoll mal-perit li qed jieħu ħsieb ir-refurbishing ta' l-Isptar San Luqa dwar ir-refurbishing tal-kwartier tat-tobba.

SAĦĦA - DIRETTUR TAN-NURSING SERVICES

L-ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem l-Onor.

Louis Deguara) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l- Ministru jinformani meta sejra tiġi appuntata d-Direttur tan-Nursing Services?

Fejn se jkollha l-uffiċċju tagħha u fiex sejjer jikkonsisti l- istaff biex jgħinha?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Iffirmajt l-ittra tal-ħatra tas-Sinjorina Nicolina Farrugia bħala Direttur tan-Nursing Services fis-27 ta' Diċembru, 1996.

L-Onor.

Interpellant jifhem li d-direttur il-ġdid għandha tingħata l- opportunita' u ċ-ċans kollu li tagħmel il-proposti tagħha dwar l-uffiċċju u l-istaff tagħha.

ARMI TAN-NAR - IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem l-Onor.

Joseph Psaila Savona) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk hemmx xi kontrolli fuq l-importazzjoni ta' armi tan-nar awtomatiċi, inklużi snieter tal-kaċċa?

X'kondizzjonijiet jiġu mposti mal-ħruġ ta' permess għall-ġarr u użu ta' armi tan-nar?

ONOR.

ALFRED SANT: Kull arma tan-nar importata, sew jekk hija awtomatika u sew jekk le, tiġi rilaxxata biss mid-Dwana jekk ikun hemm membru mis- Sezzjoni tal-Ballistika tal-Pulizija li jieħu deskrizzjoni dettaljata inkluż in-numru ta' reġistrazzjoni tagħha.

Naturalment l-arma trid tkun taqbel mal-kriterji stabbiliti dwar armi li jistgħu jidħlu Malta fejn, fost oħrajn, snieter semi-awtomatiċi jrid ikollhom il-magazin tagħhom li jesa' biss żewġt iskrataċ u wieħed fil-kanna, li l-kanen ta' dawn is-snieter ma jkunux anqas minn 60 ċentimetru u li ma jkunux tat-tip slug barrels.

Riċentement il-membri tal-Weapons Advisory Board fi ħdan id-Dipartiment tad-Dwana u li fih il-Pulizija għandha rappreżentanza qegħdin ukoll jeżaminaw armi awtomatiċi li ġew immanifatturati ta' l-anqas 50 sena ilu u li għandhom antiquarian importance għal skopijiet ta' kollezzjoni.

Wara l- approvazzjoni tal-bord l-importatur irid japplika lill-Pulizija sabiex l- arma/i tiġi/jiġu reġistrata/i f'ismu taħt l-Artikolu 22 tal-Kap.

66 tal- Liġijiet ta' Malta.

Biex persuna tottjeni liċenzja sabiex iġġorr arma tan-nar għal skopijiet ta' kaċċa, din għandha qabel xejn toqgħod għall-eżami prattiku sabiex jiġi magħruf x'ħila għandha l-persuna fl-użu u l-ġarr bla periklu ta' armi tan- nar.

AMBJENT - TAGĦLIM FUQ IL-MEDIA

L-ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem l-Onor.

Joseph Psaila Savona) staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l- Ambjent: Billi fl-intervent tiegħek b'risposta għall-indirizz tal- President inti aċċennajt, fil-konfront ta' konsiderazzjonijiet ambjentali, "li l-poplu għad irid jitgħallem", tikkonsidra li tiżdied aktar l- informazzjoni, tagħlim u relazzjonijiet pubbliċi oħra fuq il-media biex il- poplu jkun jista' japprezza aktar il-valur ta' l-ambjent fil-ħajja tagħna?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): Iva.

BUĠIBBA - UPGRADING

L-ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem l-Onor.

Joseph Psaila Savona) staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Billi l-Malta Hotel and Restaurant Association (MHRA) ippreżentat pjan għall-upgrading ta' Buġibba, jista' l- Ministru jgħid x'inhi r-reazzjoni tal-ministeru tiegħu?

Jekk din it-talba se tiġi milqugħa, meta mistenni li jibda u jispiċċa x-xogħol?

L-upgrading ta' lokalitajiet turistiċi oħra, bħalma huma Paceville, il-Qawra u Wied il- Għajn se jsir pari passu ma' dak ta' Buġibba?

ONOR.

KARMENU VELLA (Ministru tat-Turiżmu): Nirriferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 509.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN - VISAS

L-ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem l-Onor.

Joseph Psaila Savona) staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l- Ambjent: Jista' l-Prim Ministru jgħid liema huma dawk il-pajjiżi li minnhom Malta tirrikjedi visa?

Se jkun hemm xi tibdil f'din il-qagħda?

Fuq liema kriterji se tiġi bbażata d-deċiżjoni tal-Gvern il-ġdid f'dan ir- rigward?

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Viċi Prim Ministru, Ministu għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): Nissuġġerixxi lill-Onor.

Membru li jagħmel din il-mistoqsija lill-Prim Ministru.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Lawrence Gonzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jekk qed nifhem tajjeb din il-mistoqsija li għandha x'taqsam mal-ħruġ ta' visas ġiet riferuta lill-Prim Ministru mill-Ministru għall-Affarijiet Barranin.

Dan ifisser li issa l-Prim Ministru huwa responsabbli għall-pajjiżi li minnhom huwa rikjest il-ħruġ ta' visa?

Dan ma jaqax taħt id-dikasteru tal-Ministeru għall-Affarijiet Barranin?

Il- mistoqsija titlob l-informazzjoni dwar dawk il-pajjiżi li minnhom Malta tirrikjedi visa.

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Il-kwestjoni hija din.

Jien ukoll ninsab ftit perpless bil-mod kif writna din il-biċċa xogħol.

Is-sezzjoni ta' l- immigrazzjoni taqa' taħt l-OPM u allura tantamount magħha l-visas jiġu amministrati minn Kastilja peress li hemm l-amministrazzjoni tal- passaporti għaddejjin.

Dik hija l-pożizzjoni.

Fl-opinjoni tiegħi, amministrattivament din hija ftit imħarbta u nħoss li l-passaporti forsi jistgħu jitpoġġew kompletament taħt il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin imma sal-lum irrispettajna dak li sibna f'dan il-qasam.

TURIŻMU - MIDDLE INCOME TOURIST

L-ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem l-Onor.

Joseph Psaila Savona) staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Nagħmel riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 231 u t-tweġiba tagħha fejn kkonfermajt li "l-industrija tat-turiżmu f'Malta hija attrezzata biex taqdi kull tip ta' turist hu ta' liema klassi hu".

Għandi nifhem b'dan li l-middle income tourist, li fuqu se tkun imfassla l-policy ġdida tiegħek, hu preċiżament kull tip ta' turist hu ta liema klassi hu?

ONOR.

KARMENU VELLA: L-Onor.

Interpellant jifhem li l-industrija tat- turiżmu f'Malta hija attrezzata biex taqdi kull tip ta' turist, hu ta' liema klassi hu.

L-Onor.

Interpellant għaldaqstant missu fehem ukoll li hu żball li tipprova tattira biss lit-turist up-market jew 5-star.

MARKETING THE MEDITERRANEAN AS A REGION

L-ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem l-Onor.

Joseph Psaila Savona) staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Nagħmel riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 232 u t-tweġiba tagħha.

Billi l-Mediterranean Conference Centre qiegħed jaqdi ħtiġijiet oħra, jista' l-Ministru jkun aktar speċifiku liema parti taċ-centru se tkun għad-dispożizzjoni taċ-ċentru tal-Mediterran?

Ma jaħsibx il-Ministru li s-somma ta' Lm30,000 hi żgħira wisq biex tkopri t- tagħmir u l-ispejjeż ta' l-istaff?

ONOR.

KARMENU VELLA: Kif diġa' spjegajt f'risposta preċedenti tiegħi, il-funzjonijiet taċ-Ċentru tat-Turiżmu fil-Mediterran sejrin ikunu kif stabbiliti fid-Dikjarazzjoni ta' Malta tad-9 ta' Novembru, 1996.

Għal dan il-għan, sejrin jintużaw żewġt ikmamar f'Dar il-Mediterran għall- Konferenzi.

Ir-risposta għat-tieni parti tal-mistoqsija hija fin-negattiv.

PULIZIJA - SUPRETENDENT JIMMY ABELA

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid:

X'kienu l-akkużi kriminali fl-1975 miġjuba kontra s-Supretendent Jimmy Abela dak iż-żmien Spettur?

Xi stadju kien laħaq il-proċess f'Mejju 1987 meta nbidel il-Gvern?

X'kienet ir-raġuni li l-proċeduri kontra Jimmy Abela twaqqfu?

B'liema mod u ta' min kienet id-deċiżjoni biex isir hekk?

B'liema mod ġie mdaħħal lura fil-Korp tal-Pulizija fl-1987 l-istess Jimmy Abela u taħt liema kundizzjonijiet?

X'arretrati, pagamenti jew xorta ta' kumpens ieħor ingħatalu?

Billi hemm allegazzjonijiet ta' akkużi serji min- naħa ta' l-istess Jimmy Abela fil-jiem ta' l-għadd tal-voti fl-Elezzjoni Ġenerali li għaddiet, x'passi qed jittieħdu biex dawn l-allegazzjonijiet jiġu nvestigati bis-serjeta' u jittieħdu l-passi neċessarji?

ONOR.

ALFRED SANT: Fit-28 ta' Mejju 1976 il-persuna msemmija fil- mistoqsija, jiġifieri s-Supretendent Jimmy Abela flimkien ma' persuni oħra kien ġie mixli quddiem il-Qorti b'diversi akkużi fosthom ħolqien qarrieqi ta' provi foloz, li ġab dokumenti foloz, sperġur, arrest illegali, estorsjoni, li ma ħalliex li tiġi esegwita l-liġi, serq, frodi u attentat ta' frodi u vjolenza.

Dawn il-proċeduri kienu għadhom fi stadju ta' kumpilazzjoni f'Mejju ta' l-1987.

Fl-4 ta' Mejju 1990, l-Avukat Ġenerali kien iddikjara li ma kienx se jippreżenta l-att ta' l-akkuża.

F'Mejju 1990 il-każ li l-persuna msemmija kellha quddiemha l-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku fl-1975, kien reġa' ġie rivedut skond Regolament 23A tar-Regolamenti ta' l-1977 tal-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku (Proċeduri ta' Dixxiplina) u l-Prim Ministru kien approva li r- rakkmandazzjoni datata 2 ta' Marzu1976 għandha tiġi konfermata safejn tirrigwarda ħtija, pero' il-piena kellha tiġi mibdula għall-multa ta' Lm100.

Hu, għalhekk kien reġa' daħal fil-Korp tal-Pulizija fl-1 ta' Ġunju 1990 fl-istess pożizzjoni li kien qabel ma tkeċċa f'Marzu 1976.

Huwa kien ingħata s-somma ta' Lm258.92,6 taż-żmien li kien għamel sospiż u s-somma ta' Lm5000 ex-gratia.

Nitlob lill-Onor.

Interpellant ikun aktar speċifiku dwar l-allegazzjonijiet li qed jirreferi għalihom fl-aħħar parti tal-mistoqsija.

SAG - SWAT TA' RAĠEL GĦARBI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid fiex waslu l-investigazzjonijiet dwar l-allegat swat ta' raġel Għarbi minn membri ta' l-iSpecial Assignment Group tal-Pulizija?

Meta sar l-allegat reat u meta bdew l-investigazzjonijiet dwaru u għaliex sal-lum għadhom ma ttieħdu l-ebda passi kriminali kontra l-uffiċjali tal- Pulizija nvoluti?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat li r-rapport ta' l-inkjesta dwar dan l-inċident li kien seħħ matul il-lejl tat-2 ta' Jannar, 1992 jiġifieri allegat swat ta' raġel Għarbi minn membri ta' l-SAG tal-Pulizija, ġie konkluż nhar il-31 ta' Diċembru, 1996 u dak inhar stess żewġ membri tal- Korp tal-Pulizija ġew imressqa l-Qorti.

PULIZIJA - REATI KRIMINALI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm u min kienu l-membri tal-Korp tal-Pulizija li ttieħdu proċeduri kontra tagħhom quddiem qrati barranin dwar reati kriminali li twettqu minnhom fil-pajjiż relattiv?

X'kienet in-natura tar-reat jew reati li bihom ġew akkużati u x'kienet id-deċiżjoni tal-qorti f'kull każ?

X'passi amministrattivi ttieħdu dwarhom mill-Kummissarju tal-Pulizija?

ONOR.

ALFRED SANT: Ma tinżammx statistika dwar l-informazzjoni mitluba, jiġifieri kemm u min kienu l-membri tal-Korp tal-Pulizija li ttieħdu proċeduri kontra tagħhom fil-qrati barranin dwar reati kriminali li twettqu minnhom fil-pajjiż relattiv.

Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jispeċifika l-perijodu li dwaru qed jitlob l-informazzjoni biex ikunu jistgħu jsiru r-riċerki meħtieġa fir-records individwali tal-membri tal- Korp.

PULIZIJA - GENERAL FUND

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'kienet is-somma fil-General Fund tal-Pulizija fid-9 ta' Mejju, 1987 u kemm saret wara li tpoġġew fiha l-flus li kien baqa' wara li ngħalaq il-kont tal-Police Club?

X'kien il-bilanċ ta' l-istess kont fil-31 ta' Diċembru ta' kull sena mill-1987 sal-1995 u fl-10 ta' Diċembru 1996?

ONOR.

ALFRED SANT: Il-flus li kien hemm wara l-bejgħ tal-Police Social Club qatt ma tpoġġew fil-General Fund.

Dawn il-flus kienu tpoġġew f'kont kurrenti tal-Bank of Valletta tal-Furjana taħt it-titlu Police Social Club.

Minn dawn intużaw Lm10,000 meta ġie ċċelebrat l-180 Anninversarju tal-Korp tal-Pulizija.

Illum l-ammonti f'dan il-fond jaqraw:

Fixed account li jammonta għal Lm55,086.53,0 Savings account li jammonta għal Lm9,844.68,0 u Current account li jammonta għal Lm4,266,25

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu issa għal tqegħid ta' karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

ALFRED SANT: Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Informazzjoni dwar kummissjonijiet imwaqqfa skond il-Kostituzzjoni ta' Malta, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 748.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Spiteri.

ONOR.

LINO SPITERI (Ministru ta' l-Ekonomija u l-Finanzi): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra :

Kopja tar-Rapport ta' l-Awditur għas-sena 1995.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista li turi l-infiq ta' l-Universita' ta' Malta fuq xiri ta' kotba u periodicals matul l-1995 u l-1996, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 190; u

Statistika li turi l-għadd ta' żgħażagħ u l-persentaġġ tagħhom mill- popolazzjoni f'kull distrett sa Ottubru 1996 bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 196.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Karmenu Vella.

ONOR.

KARMENU VELLA: Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista li turi n-numru ta' sodod liċenzjati f'Malta u GĦawdex f'Diċembru 1996, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 740.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA (Ministru tal-Biedja u Sajd): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Statistika dwar sajjieda full-time u part-time reġistrati mad- Dipartiment tas-Sajd fid-9 ta' Jannar 1997, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 738.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet.

MOZZJONIJIET

MOZZJONI TA' PROĊEDURA DWAR L-ESTIMI ĠENERALI TA' SPIŻA GĦAS-SENA 1997 U L- ESTIMI SUPPLIMENTARI TA' SPIŻA GĦAS-SENA 1996

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem il-Viċi Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): Madam Speaker, nipproponi din il-Mozzjoni:

Illi minkejja kull provvedimenti oħra fl-Ordnijiet Permanenti tal- Kamra u riżoluzzjonijiet oħra approvati mill-Kamra, dan li ġej għandu jirregola l-proċedura dwar l-Estimi Ġenerali ta' l-Ispiża għas-sena 1997 u dwar l-Estimi Supplimentari ta' l-Ispiża għas-sena 1996.

A. Provvedimenti Ġenerali

Illi jkunu jistgħu jittieħdu aktar minn seba' seduti għall- konsiderazzjoni ta' l-Estimi Ġenerali fil-Kumitat ta' Provvista (Ordni Permanenti Nru 71 (3) (ċ)).

Illi matul il-jiem tad-dibattiti dwar l-Estimi Ġenerali 1997, kif ukoll fil-jiem tal-Kumitat ta' Provvista għall-Estimi Ġenerali 1997, u Estimi Supplimentari għas-sena 1996, il-ħin li fih għandha tiltaqa' l-Kamra għandu jkun fis-6.00 p.m. u x-xogħol finanzjarju ma għandux jieħu aktar minn tliet sigħat, imma mistoqsijiet jistgħu jiġu magħmula lill-Ministri sa mhux aktar tard mis-6.30 p.m. u l-ħin ta' l-Aġġornament ma jitteħidx.

Illi jekk il-Kamra tiltaqa' fil-għodu, hi għandha tiltaqa' fid- 9.00 a.m. u x-xogħol finanzjarju m'għandux jieħu aktar minn tliet sigħat, imma mistoqsijiet jistgħu jiġu magħmula lill-Ministri sa mhux aktar tard mid-9.30 a.m. u l-ħin ta' l-Aġġornament ma jitteħidx.

Il-ħin li jittieħed għal xi sospensjoni waqt id-diskussjonijiet kollha fuq l-Estimi Ġenerali 1997, Kumitati ta' Provvista, Estimi Supplimentari 1996, kif ukoll waqt iż-żewġ approprjazzjonijiet, għandu jiżdied mal-ħin stabbilit għall-interruzzjoni tax-xogħol.

Illi l-Kamra tista' tiltaqa' l-Ġimgħa.

Illi l-Kamra tista' tiltaqa' fil-għodu u fil-għaxija fl-istess jum.

Illi fis-seduti kollha li għandhom x'jaqsmu ma' l-Estimi Ġenerali 1997 jew l-Estimi Supplimentari 1996, jista' jsir xogħol ieħor tal-Gvern, inklużi mozzjonijiet u riżoluzzjonijiet, kif ikun jidher fuq l-Aġenda, wara li jispiċċa x-xogħol finanzjarju fil-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol; u wara li jgħaddi x- xogħol kollu li jkun jidher fuq l-Aġenda, jitressaq l-Aġġornament u l-ħin ta' l-Aġġornament ma jitteħidx.

B. Estimi Ġenerali 1997

Illi jkun hemm żewġ seduti fuq il-mozzjoni biex il-Kamra tmur f'Kumitat ta' Provvista għas-sena 1997; u l-ewwel seduta minn dawn tkun għall-Oppożizzjoni, waqt li t-tieni waħda tkun għall- Gvern; u ż-żewġ seduti jkunu eżenti mil-limiti ta' ħin għad- diskorsi (Ordni Permanenti Nru. 49).

Il-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol ta' dawn iż-żewġ seduti jkun fil-11.30 a.m. meta l- Kamra tiltaqa' fil-għodu u fit-8.30 p.m. meta tiltaqa' fil- għaxija u l-ewwel votazzjoni tittieħed ħames minuti wara li tintalab, waqt li l-votazzjonijiet l-oħra kollha li jistgħu jintalbu jittieħdu immedjatament wara.

Il-ħin ta' l-Aġġornament ta' dawn is-Seduti ma jitteħidx.

Illi fis-seduti mħollija għall-Kumitat ta' Provvista għas-sena 1997, il-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol, rigward ix-xogħol finanzjarju, ikun fid-9.30 p.m. kull meta l-Kamra tiltaqa' fil- għaxija; u li f'dawn is-seduti l-ħin ta' l-Aġġornament ma jitteħidx, u meta l-Kamra tiltaqa' fil-għodu, il-ħin ta' l- interruzzjoni tax-xogħol ikun fin-12.30 p.m. u l-ħin ta' l- Aġġornament ma jitteħidx.

Illi fil-jiem tal-Kumitati ta' Provvista:-

(i) Kull Ministru jressaq ir-Riżoluzzjonijiet tiegħu fil-Kumitat fil-bidu tad-diskussjoni dwarhom; u mbagħad il-ħin disponibbli għad-diskussjoni jinqasam indaqs bejn Gvern u Oppożizzjoni bl-aħħar nofs għall-Gvern;

(ii) Fil-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol finanzjarju, il- President tal-Kumitati jqiegħed għall-vot mingħajr diskussjoni l-mistoqsija fuq il-voti ta' l-estimi kif jidhru fuq l-Aġenda, u fuq l-emendi li jista' jkun hemm għalihom:

Iżda Ministru jista' jressaq emendi li jitqegħdu għall-vot mingħajr diskussjoni; u Ministru jista' wkoll jitlob il- konsiderazzjoni mill-ġdid fil-Kumitat dwar emendi proposti minnu, u f'dan il-każ dawn l-emendi jitqegħdu għall-vot mingħajr diskussjoni;

(iii) Il-votazzjonijiet kollha li jistgħu jintalbu jittieħdu x'ħin tispiċċa d-diskussjoni; u l-ewwel votazzjoni tittieħed ħames minuti wara li tintalab fil-ħin ta' l-interruzzjoni tax- xogħol, waqt li l-votazzjonijiet l-oħra, jekk ikun hemm, jittieħdu immedjatament warajha.

Illi l-voti fil-Kumitat ta' Provvista jistgħu jittieħdu għad- diskussjoni mhux fl-ordni kif jidhru hawn taħt u iktar minn voti ta' Ministeru wieħed jistgħu jiġu diskussi f'seduta waħda.

L-EWWEL JUM

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI U KULTURA NAZZJONALI

Vot 23 - Ministeru ta' l-Edukazzjoni u (Riżorsi Umani) Kultura Nazzjonali " 24 - Edukazzjoni " 25 - Libreriji u Arkivji " 26 - Mużewijiet " 27 - Żgħażagħ (u Arti) Sport u Kultura " IV - Ministeru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali

IT-TIENI JUM

MINISTERU TAL-KUMMERĊ

Vot 28 - Ministeru (għas-Servizzi Ekonomiċi) tal-Kummerċ " 29 - Importazzjoni u Kummerċ Domestiku " V - Ministeru tal-Kummerċ

IT-TIELET JUM

MINISTERU TAT-TURIŻMU

Vot 30 - Ministeru tat-Turiżmu " VI - Ministeru tat-Turiżmu

IR-RABA' JUM

MINISTERU TA' L-INDUSTRIJA

Vot 35 - Ministeru ta' l-Industrija " VIII - Ministeru ta' l-Industrija

IL-ĦAMES JUM

MINISTERU TAL-ĦARSIEN SOĊJALI

Vot 45 - Ministeru tal-Ħarsien Soċjali (Żvilupp Soċjali) " 46 - Sigurta' Soċjali " 48 - Xogħol " XII - Ministeru tal-Ħarsien Soċjali

IS-SITT JUM

MINISTERU GĦAT-TRASPORT U PORTIJIET

Vot 36 - Ministeru għat-Trasport (Komunikazzjoni u Teknoloġija) u Portijiet " 37 - Avjazzjoni Ċivili " 38 - Liċenzji u Testjar " IX - Ministeru għat-Trasport u Portijiet

IS-SEBA' JUM

MINISTERU GĦAX-XOGĦLIJIET PUBBLIĊI U KOSTRUZZJONI

Vot 39 - Ministeru (għall-Ambjent) għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni Vot 40 - Artijiet " 41 - Ilma " X - Ministeru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni

IT-TMIEN JUM

MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA U KUNSILLI LOKALI

Vot 31 - Ministeru tal-Ġustizzja u (Arti) Kunsilli Lokali " 32 - Legali " 33 - Ġudizzjarju " 34 - Reġistru ta' l-Artijiet " VII - Ministeru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali

ID-DISA' JUM

MINISTERU TAD-DJAR

Vot 49 - Ministeru tad-Djar " 50 - Uffiċċju Konġunt " XIII - Ministeru tad-Djar

L-GĦAXAR JUM

MINISTERU TAS-SAĦĦA, KURA TA' L-ANZJANI U AFFARIJIET TAL-FAMILJA

Vot 42 - Ministeru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja (Saħħa) " 43 - Kura ta' l-Anzjani (Anzjani u Bżonnijiet Speċjali) " 44 - Affarijiet tal-Familja (Affarijiet Soċjali) " XI - Ministeru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja

IL-ĦDAX-IL JUM

MINISTERU TAL-BIEDJA U SAJD

Vot 51 - Ministeru (ta' l-Ikel) tal-Biedja u Sajd " XIV - Ministeru ta' l-Agrikoltura u Sajd

IT-TNAX-IL JUM

MINISTERU TA' L-EKONOMIJA U L-FINANZI

Vot 14 - Ministeru ta' l-Ekonomija u l-Finanzi " 15 - Teżor " 16 - Pensjonijiet " 17 - Taxxi Interni " 18 - Dwana " 19 - V.A.T.

Vot 20 - Statistika " 21 - Kuntratti " 22 - Uffiċċju ta' l-Awditur " III - Ministeru ta' l-Ekonomija u l-Finanzi

IT-TLETTAX-IL JUM

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN U L-AMBJENT

Vot 12 - Ministeru għall-Affarijiet Barranin u l-Ambjent " 13 - Ambjent " II - Ministeru għall-Affarijiet Barranin u l-Ambjent

L-ERBATAX-IL JUM

UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU

Vot 1 - Uffiċċju tal-President " 2 - Kamra tad-Deputati " 4 - Uffiċċju tal-Prim Ministru " 5 - Kummissjoni għas-Servizz Pubbliku " 6 - Forzi Armati ta' Malta " 7 - Informazzjoni " 8 - Intern " 9 - Pulizija "10 - Servizzi Korrettivi "11 - Għawdex " I - Uffiċċju tal-Prim Ministru

Ċ.

Approprjazzjoni għas-sena 1997

(1) Illi l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni għas-sena 1997 ikun, jekk meħtieġ, eżenti mill-pubblikazzjoni fil-Gazzetta tal- Gvern u ddikjarat urġenti biex l-istadji tiegħu kollha jistgħu jittieħdu fl-istess seduta; u

(2) Illi d-diskussjoni fuq ir-Riżoluzzjoni li tawtorizza l-għoti mill-Fond Konsolidat u fuq l-Abbozz ta' Liġi dwar din l- Approprjazzjoni, fl-istadji tiegħu kollha, m'għandhiex tieħu aktar minn nofs seduta bil-ħin maqsum indaqs bejn Gvern u Oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-Gvern, u bil-ħin ta' l- interruzzjoni tax-xogħol fid-9.30 p.m., jekk is-seduta ssir fil- għaxija u fin-12.30 p.m. jekk is-seduta ssir fil-għodu, meta titqiegħed mingħajr diskussjoni kull mistoqsija li jkun hemm bżonn biex jintemm dan ix-xogħol finanzjarju, bil-proviso ta' D(2) u skond D(3), kif jidhru hawn taħt.

D. Estimi Supplimentari 1996

(1) Illi l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni għas-sena 1996 ikun, jekk meħtieġ, eżenti mill-pubblikazzjoni fil-Gazzetta tal- Gvern u ddikjarat urġenti, biex l-istadji tiegħu kollha jistgħu jittieħdu fl-istess seduta; u

(2) Illi d-diskussjoni fuq dawn l-estimi m'għandhiex tieħu aktar minn nofs seduta bil-ħin maqsum indaqs bejn Gvern u Oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-Gvern; u fil-ħin ta' l- interruzzjoni tax-xogħol, li jkun fid-9.30 p.m., għandha titqiegħed mingħajr diskussjoni kull mistoqsija li jkun hemm bżonn biex jintemm ix-xogħol kollu finanzjarju dwar dawn l- estimi:

Iżda Ministru jista' f'kull ħin iressaq emendi li jitqegħdu għall-mistoqsija mingħajr diskussjoni; u

(3) Illi l-votazzjonijiet kollha li jistgħu jintalbu fuq dawn l- estimi u l-estimi supplimentari, jittieħdu fil-ħin ta l- interruzzjoni tax-xogħol, billi l-ewwel votazzjoni tittieħed ħames minuti wara li tintalab, u l-votazzjonijiet l-oħra jittieħdu immedjatament warajha u l-ħin ta l-aġġornament ma jitteħidx.

MADAM SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

CARMELO ABELA: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-Mozzjoni kif imressqa u moqrija mill- Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TAL-KORPORAZZJONI ENEMALTA GĦAS-SENA FINANZJARJA 1996/1997

Ikompli mill-14 ta' Jannar, 1997

MADAM SPEAKER: Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Jose' Herrera.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Madam Speaker, l-Enemalta bħala korp parastatali hija entita' kummerċjali, u allura bħala tali wieħed irid jeżamina l- performance tagħha minn żewġ lati.

Biex l-Enemalta tiffunzjona l-ewwelnett trid tagħti servizz tajjeb, effiċjenti u modern u t-tieni trid tiffunzjona b'mod pożittiv f'dak li jirrigwarda l-lat finanzjarju.

Jiġifieri wieħed bilfors ikollu jeżamina l-performance finanzjarju tagħha biex jara jekk din marritx 'il quddiem jew le.

Fil-fatt meta wieħed jitkellem fuq entita' kummerċjali jkun qed jitkellem fuq profitti, u meta l-Gvern iddeċieda li s- servizzi in kwestjoni kellhom jaqgħu taħt korporazzjoni dan kien l-għan prinċipali tiegħu; l-intenzjoni kienet li l-Korporazzjoni Enemalta tkun self-sufficient.

Għaldaqstant wieħed ma jistax ma jikkummentax fuq id- diskors li għamel il-kelliem ta' l-Oppożizzjoni l-Onor.

Francis Agius fejn għamel enfasi kbira fuq il-kwalita' tas-servizz li tagħti l-Korporazzjoni Enemalta iżda fl-istess waqt insista li kważi m'huwiex daqstant rilevanti l- performance fiskali li tat l-istess korporazzjoni.

Naturalment din hija attitudini żbaljata għal kollox u hija sinonimu għall-atteġjament tal-Gvern preċedenti b'mod ġenerali.

Fil-fatt huwa faċli li wieħed jagħmel infiq kapitali bla raġuni u minn fuq dahar il-poplu biex jikkrea proġetti sbieħ, pero' huwa veru wkoll li l- investiment kapitali b'mod ġenerali ma kienx sar bil-għaqal, u ma kienx ikkalkolat.

Dan ta lok għal ħafna abbużi u sparpaljar ta' flus.

Fil-fatt il-Gvern preżenti kien għaqli biżżejjed li qabel ma beda jipproġetta nfiq kapitali fuq proġetti ġodda għall-futur, ħa sħieb li jagħmel stock-taking ta' dak li wiret mill-Gvern preċedenti.

Gvern bil-għaqal irid iżomm f'moħħu li l-fondi pubbliċi huma tal-poplu in ġenerali u jrid jagħti rendikont ta' l-infiq tiegħu.

Fl-aħħar mill-aħħar it-tberbiq tal-fondi pubbliċi jkollu jagħmel tajjeb għalihom l-istess ċittadin.

In effetti ta' min jikkummenta li l-infiq bla rażan ikkrea toqba konsiderevoli fil-kaxxa ta' Malta u bil-budget razzjonali u raġunat li ħejja l-Gvern ittieħdu l- miżuri neċessarji biex din it-toqba tiġi minorizzata.

Dan sar bl-inqas inkonvenjent u li fl-istess ħin ħalla lok għall-progress soċjali.

In effetti, jekk l-Enemalta timxi b'telf, dan finalment ikollu jiġi rifless fil-prezz tas-servizzi li tagħti l-istess korporazzjoni.

Jekk din tmur tajjeb finanzjarjament se jmur tajjeb iċ-ċittadin u jekk le ikollhu jħallsu għalih hu, anke forsi b'żidiet fl-istess prezzijiet.

Biex jagħmel l-istock- taking tiegħu, anke għal dak li jirrigwarda l-Korporazzjoni Enemalta, il- Gvern ikkummissjona bosta esperti u mir-rapporti qed jirriżulta kontinwament amministrazzjoni ħażina tal-Gvern preċendenti.

Naturalment illum imiss li wieħed jikkritika l-performance finanzjarja tal-Korporazzjoni Enemalta, pero' dan ma jfissirx li għal dawk li huma servizzi mogħtija matul is-sena li għaddiet dawn kienu ta' min ifaħħarhom.

Fil-fatt matul is-sena saret ħafna kritika ġusta għal dik li hija kwalita' u servizz.

Per eżempju, bosta kienu z-zoni fil-pajjiż li sofrew minn qtugħ ta' dawl anke persistenti, u dan nonostante l-infiq kapitali f'makkinarju, equipment u monitoring ġenerali u kien hemm ukoll ħafna lmenti dwar dewmien fis-servizz tad-dawl u l-ilma.

Qabel ma wieħed issa jirriferi lura għal-lat finanzjarju, ta' min jikkummenta xi ftit fuq il- kwestjoni tal-power station li ssemmiet minn bosta kelliema tan-naħa ta' l- Oppożizzjoni.

Il-kelliema tan-naħa l-oħra għamlu kritika qawwija fuq l-atteġġjament li kien ħa l-Gvern preżenti fl-Oppożizzjoni fuq dan is-suġġett.

Ta' min jgħid u jenfasizza li l-kritika li saret mill-Oppożizzjoni kienet waħda negattiva u żbaljata.

Il-Gvern preżenti qatt ma ħa l-pożizzjoni fejn qal li ma kienx hawn bżonn ta' power station per se.

Il-kritika kienet aktar immirata lejn il-lokalita' fejn kien ipproġettat li ssir u fejn tabilħaqq saret l- istess power station.

Fil-fatt l-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien kienet ikkummentat fuq l-effetti ambjentali negattivi li l-power station kienet se toħloq u fuq l-effett negattiv fuq it-turiżmu.

Fil-fatt dak li kien jilmenta bih il-Gvern preżenti ġie ċertifikat pożittivament mill-istess qrati tagħna b'sentenza appożita.

Ta' min wieħed jikkummenta wkoll dwar il-fatt li nonostante l-ftaħir kollu mill-Partit Nazzjonalista dwar politika moderna u progressiva, ma sar xejn sostanzjali f'dik li hija riċerka ulterjuri għar-riżorsi ta' enerġija.

Wieħed kien jistenna li matul l-aħħar snin kienet issir riċerka sostanzjali f'dik li hija enerġija solari, taking into account ix-xemx li jgawdi minnha pajjiżna.

Wieħed jispera li fil-futur il-Gvern preżenti jieħu tali inizjattivi li jkunu tajbin mhux biss mil-lat ekonomiku imma anke mil-lat ambjentali.

Mingħajr ma wieħed jidħol f'daqshekk dettall - taking into account li l- estimi u l-figuri huma spjegati tajjeb fir-rapporti relattivi - wieħed għandu jikkummenta ftit fuq il-lat finanzjarju, fejn jirriżulta per eżempju, li l-korporazzjoni operat b'telf ta' aktar minn Lm2.5 miljun.

Dwar il-Korporazzjoni Enemalta l-Ministru, fi ftit kliem imma li kienu to the point, qal li din qed taffaċċja problemi finanzjarji u spjega li dawn inħolqu prinċipalment minħabba t-telf konsiderevoli li qed tagħmel, l- obbligi kbar ta' pagament ta' imgħax u kapital li għandha u problemi ta' cash-flow.

Dan spjega wkoll li l-intenzjoni tal-Gvern hija li jindirizza dawn il-problemi u jissikka l-korporazzjoni biex tonora l-obbligi tal- ħlasijiet fil-ħin li huma dovuti lejn il-kaxxa ta' Malta.

Meta wieħed jeżamina l-performance finanzjarja tal-Korporazzjoni Enemalta jinnota li f'dawn l-aħħar snin din kienet diġa' ħażina u kompliet tmur lura.

Is-sena l-oħra l-kelliem ewlieni ta' l-Oppożizzjoni f'dan il-qasam kien għamel enfasi kbira fuq l-unaccounted for distribution losses peress li dak iż-żmien dan kien ammont konsiderevoli.

Ġie rilevat li din is-sena l- Enemalta ġġenerat madwar 125,548,758 unaccounted for units ta' elettriku li qamu madwar Lm2.5 miljun.

Dan huwa ammont sostanzjali - żieda fuq is-sena l-oħra - li jissarraf f'telf dirett.

Meta wieħed jara kemm intnefqu flus f'dawn l-aħħar snin fis-sistema tad-distribuzzjoni u ż-żieda fis- substations isib li dan it-telf m'huwiex aċċettabbli.

Fil-pajjiżi Ewropej kollha jkun hemm distribution losses imma dawn ikunu ta' bejn 4% u 8% mhux kważi d-doppju.

Dan juri negliġenza u amministrazzjoni ħażina u l-Gvern irid jittratta din il-problema bis-serjeta'.

Hemm ftit iktar minn Lm12 miljun f'debiti u 60% tan-nies idumu aktar minn sena biex jieħdu l-flus dovuti lilhom.

Irriżulta wkoll - anke mill- esperjenza tiegħi - li ħafna nies idumu xhur u kultant anke snin mingħajr ma jirċievu kontijiet.

Saret enfasi wkoll rigward il-cash-flow.

Fil-fatt meta wieħed jara daqsxejn il-bank cash-flow isib li dan naqas minn madwar Lm981,000 għal iktar minn Lm0.5 miljun.

Jidher ukoll li r-riżervi naqsu sostanzjalment.

Barra minn hekk naqas sostanzjalment il-cash-flow minn operating activities bi kważi Lm14 miljun.

Id-distribution costs minn Lm2.5 miljun telgħu għal Lm2.5 miljun u aktar.

Fit-Taqsima ta' l-Elettriku t-telf żdied minn Lm418,964 għal Lm6,609,230, telf ta' 'l fuq minn Lm6 miljun.

Fil- Petroleum Division kien hemm tnaqqis ta' profitti ta' Lm2 miljun u fit- Taqsima tal-Gass kien hemm tnaqqis żgħir ħafna fit-telf, minn Lm225,000 niżel għal Lm191,000.

Dan ifisser li fuq dawn l-items biss fl-1995 il- korporazzjoni marret lura għal madwar Lm8 miljun.

Meta wieħed janalizza l- infiq kollu li sar, liema infiq issarraf f'telf - is-sena l-oħra kien hemm xi ftit profitt - wieħed bilfors jikkonkludi li l-performance ta' din il- korporazzjoni, bħal korporazzjonijiet, oħra kienet waħda ħażina.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Francis Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Sinjura President, meta nħarsu lejn l- Estimi tal-Korporazzjoni Enemalta naħseb li rridu narawhom ukoll fil- kontest ta' l-iżvilupp ekonomiku nazzjonali, kif se jkolli l-opportunita' nispjega iktar fit-tul.

Naħseb li dan huwa vitali li narawh għax fil-fehma tal-Gvern preċedenti kien hemm rabta assoluta bejn l-iżvilupp ekonomiku fil- pajjiż u l-ħolqien tas-servizzi infrastrutturali kollha meħtieġa li jiggarantixxu dak l-iżvilupp.

Naturalment huwa xieraq li wieħed iħares oġġettivament lejn dak li rnexxielha tagħmel il-Korporazzjoni Enemalta fl- aħħar disa' snin.

Insibu, fil-każ ta' din il-korporazzjoni, illi filwaqt li fl-1985 il-pajjiż kien qiegħed jipproduċi l-enerġija elettrika tiegħu b'impjanti li l-eta' medja tagħhom kienet ta' 22 sena, fl-aħħar disa' snin il-Korporazzjoni Enemalta - naturalment kienet qed timxi fuq policies ċari mill-gvern iffurmat mill-Partit Nazzjonalista - ħadmet sabiex il-pajjiż ikollu l-livell meħtieġ ta' ġenerazzjoni ta' elettriku u sabiex ikun hawn ukoll sistema adegwata ta' distribuzzjoni.

Għalhekk fl-1992 kienet inawgurata l-ewwel fażi tal-power station il- ġdida u l-ġenerazzjoni elettrika żdiedet minn 275 MW - peress li fl-1990 kienet diġa' ġiet istallata gas turbine fil-Power Station tal-Marsa - għal 392 MW.

B'hekk filwaqt li fl-1991 id-domanda kienet laħqet madwar 275 MW, pajjiżna issa kien kapaċi jiġġenera 392 MW.

Dan ifisser li tellajna l- ispare capacity għal 117 MW, li huwa 30% tal-ġenerazzjoni totali.

Naħseb li huwa importanti li nenfasizzaw li f'medda ta' ħames snin il-Gvern preċedenti kabbar l-ispare capacity b'aktar minn darba u nofs ta' dik kif kienet qabel.

Huwa tajjeb li nenfasizzaw dan għaliex huwa billi tassigura livell adegwat ta' ġenerazzjoni ta' elettriku u billi wkoll ikollok sistema adegwata ta' distribuzzjoni ta' l-istess elettriku li inti tista' mbagħad tkun parti mill-mutur nazzjonali li jiggarantixxi t-tkattir tal-ġid ekonomiku.

Irrid nenfasizza wkoll li bejn l-1992 u l-1995 il-Gvern preċedenti kien investa aktar minn Lm57 miljun fil-qasam ta' l-elettriku.

Fl-aħħar disa' snin ta' Gvern iffurmat mill-Partit Nazzjonalista, l-investiment totali - biex nagħti ċ-ċifri kollha - kien ta' Lm110 miljun.

Wieħed ifakkar ukoll li fl-1995 imbagħad bdew jiffunzjonaw iż-żewġ turbini tal-gas, jiġifieri l- Phase 2A, li żiedu l-ispare capacity għal 145 MW.

Anke hawnhekk fi spare capacity konna fil-livell ta' 31% tal-ġenerazzjoni totali, li llum hija ta' 467 MW.

Kif nafu, bħalissa għaddej ukoll il-proċess li laħaq ikkuntratta l-Gvern preċedenti - biex titwettaq it-tieni parti tat-tieni fażi.

Il- proċess hawn jikkonsisti fl-istallar ta' l-impjant magħruf bħala l-combined cycle li mistenni jibda jitħaddem fi żmien sentejn oħra u jista' jkun anke qabel.

Wieħed ma jistax ma jsemmix ukoll dak li sar biex titjieb id- distribuzzjoni fil-pajjiż, sistema ta' distribuzzjoni li minn 100 MVA telgħet għal aktar minn 700 MVA.

Irridu nfakkru wkoll li mill-1992 'l hawn biss saru 160 substation ġdida u kompliet il-ħidma fuq it-tisħiħ tas- sistema ta' l-11 KV u tal-vultaġġ baxx.

Il-manutenzjoni tas-sistema wkoll ingħatat importanza kbira u barra xogħol fuq substations u linji ta' vultaġġ għoli, tlesta wkoll xogħol ta' restawr fuq iċ-ċentri ta' distribuzzjoni ta' Ħal Far u San Ġwann.

Aspett importanti ieħor li kienet ħadet ħsieb il-Korporazzjoni Enemalta kien li ffinaliżżat il-master plan li jaħseb għall-ħtiġijiet tal-pajjiż fil- qasam ta' l-enerġija fil-15-il sena li ġejjin.

Dan ukoll huwa punt kruċjali fih innifsu għaliex, kif se nispjega iktar 'il quddiem dwar ir- rabta bejn l-enerġija u l-iżvilupp ekonomiku tal-pajjiż, jekk inti ma taħsibx għall-bżonn li jista' jkollok 'il quddiem, inti tkun qed tissogra li l-pajjiż jitlef ir-ritmu ekonomiku kollu li jkun qabad.

Wieħed irid jgħid ukoll li s-sistema ta' distribuzzjoni tinkludi l-proġett biex il- cables ta' l-elettriku jitqiegħdu f'mina ta' ħames kilometri, liema proġett taħt l-amministrazzjoni preċedenti kien wasal fil-fażi finali ta' tħaffir.

Naturalment ma nistgħux anke f'dan ir-rigward ma ninnotawx b'sodisfazzjon - anke meta wieħed isegwi, per eżempju, rapport li deher fil- ħarġa ta' "l-orizzont" ta' nhar it-Tlieta 24 ta' Diċembru - li meta l- Ministri Leo Brincat u Charles Buhagiar marru biex jaraw din il-mina fl- okkażjoni ta' meta parti minnha ġiet marbuta ma' parti oħra - naturalment jonqos it-tqegħid tal-cables - dawn esprimew is-sodisfazzjon tagħhom għal dan il-proġett.

Skond ir-rapport ta' "l-orizzont" f'intervent li għamel, il-Ministru Brincat semma s-siwi tal-kooperazzjoni bejn id-Dipartiment tat- Toroq u l-Korporazzjoni Enemalta fix-xogħol li qed isir b'konnessjoni ma' dan il-proġett.

Huwa faħħar il-ħidma effiċjenti ta' dawk kollha nvoluti inklużi l-periti u l-ħaddiema.

Awgura wkoll li dan is-sens ta' kollaborazzjoni jibqa' jintuża fil-ġejjieni.

Ir-rapporti ta' "The Times" u "n-Nazzjon" jikkonfermaw is-sodisfazzjon li esprimew iż-żewġ Ministri tal- Gvern preżenti għall-proġett mill-aktar importanti għad-distribuzzjoni ta' l-eletrriku.

Dan huwa proġett li żgur jirrikonoxxu wkoll in-naħa tal-Gvern u li huwa mertu ta' l-ippjanar u tan-nuqqas ta' xeħħa anke mil-lat ta' l-investiment meħtieġ biex il-pajjiż ikollu l-infrastruttura li tiggarantilu l-iżvilupp ekonomiku, u dan anke fir-rigward ta' l-elettriku.

Ngħid li m'għandi l- ebda dubju li dan huwa rikonoxxut min-naħa tal-Gvern għaliex inkella jkolli t-tentazzjoni li nikkwota proverbju Malti antik li jgħid li "April jagħmel il-fjuri u Mejju jiġbor l-unuri".

Imma naħseb li f'dan il-każ il-ministri l-ġodda rrikonoxxew min ħalla l-fjuri warajh.

Naturalment mhux dejjem jagħmlu hekk f'okkażjonijiet oħrajn!

Madam Speaker, meta nħarsu lejn dak li sar fl-aħħar disa' snin mill- Korporazzjoni Enemalta, filwaqt li l-akbar investiment bla dubju ta' xejn kien li wieħed jipprovdi għal kapaċita' meħtieġa ta' ġenerazzjoni ta' elettriku permezz tal-Power Station ta' Delimara, ma nistgħux ma nsemmux ukoll il-fatt li l-ispare capacity li kellna tatna l-possibbilta' li fil- Power Station tal-Marsa seta' jsir l-overhaul totali tan-No.

8 Turbine Generator.

Dan ifisser li l-Enemalta se jkollha wkoll kapaċita' addizjonali ta' 60 MW oħra, nikkalkolaw, għall-15-il sena li ġejjin.

Mhux hekk biss, imma meta nitkellmu anke dwar problemi konnessi ma' l-aspett ta' distribuzzjoni, jiġifieri problemi assoċjati ma' meta jkollok qtugħ tad- dawl, irridu nassiguraw sistema ta' distribuzzjoni adekwata.

Naturalment jiena napprezza l-appelli li għamel il-Ministru Brincat il-bieraħ biex din il-materja tittieħed bis-serjeta'.

L-uniku appell li nagħmel lilu - u naħseb f'ħin minnhom kien konxju ta' dan għax hu stess qal li ma jridx jaqa' fil-paranoia - hu li ngħidlu biex jieħu l-eżempju tal-Gvern preċedenti.

Żgur li l-Gvern preċedenti qatt ma dar fuq il-ħaddiema tal- Korporazzjoni Enemalta u qalilhom: Qed tagħmluli l-qtugħ tad-dawl apposta, qed tagħmluli s-sabutaġġi u qed tħallu l-politika partiġġjana tagħmikom.

Din, il-Gvern preċedenti m'għamilhiex u lanqas għamilha l-Ministru Brincat imma qed nirriferi preċiżament għal meta huwa qal li rridu li f'pajjiżna nevitaw il-paranoia.

Naturalment l-appell għal sens ta' responsabbilta' huwa wieħed li jrid isir miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Wieħed irid iżid ukoll appell biex infittxu dejjem li fil-pajjiż ikollna sistemi ta' teknoloġija moderna li flimkien mal-ħila tal-ħaddiema u tat- tekniċi ta' l-Enemalta jiggarantixxu li safejn ikun possibbli ma jkollokx il-problema tal-qtugħ li kellna anke sal-lum.

Dan tagħmlu permezz ta' sistemi diversi li llum jistgħu jintużaw.

X'inhuma s-sistemi diversi li jistgħu jintużaw?

Tista' tipprova tmur għal sistema ta' impjant li għandu 100% reliability - anke jekk l-impjant ikollu inqas reliability naturalment xi darba se jkollok tiffaċċja xi diffikultajiet - u tista' tuża sistemi fejn inti taqa' fuq grids oħra.

Naf li l-Korporazzjoni Enemalta kienet qed tesplora l-possibbilta' li jkun hemm ukoll rabta ma' pajjiż ieħor - ma' Sqallija f'dan il-każ - fejn tkun tista' tikkommunika ma' dak il-grid ta' l-elettriku.

Anke f'pajjiżi Ewropej avvanzati, meta jkun hemm problema serja, li jiġri hu li huma jkunu kapaċi jaqilbu minn sistema għal oħra u b'hekk ikollok back-up kontinwu.

F'pajjiż żgħir bħal Malta naturalment għad m'għandniex dan.

Li hu żgur ukoll hu li jrid ikompli l- impenn li beda l-Gvern preċedenti ta' l-overhaul totali ta' l-apparat antik ġewwa l-Enemalta, bħalma sar għar-rigward tal-turbina Nru. 8, u jrid ikun hemm ukoll iktar taħriġ tat-tekniċi u l-inġiniera kollha fi ħdan il- Korporazzjoni Enemalta f'sistemi li jiggarantixxu l-manutenzjoni meħtieġa tas-sistema kollha.

B'hekk inkunu qed nassiguraw livell effiċjenti kontinwu.

Ma nistax ma nsemmix l-inizjattivi pożittivi li saru fi żmien l- amministrazzjoni preċedenti - li nawgura li l-amministrazzjoni preżenti tkompli fuqhom - bħal meta ċ-Chairman preċedenti l-Prof.

Robert Ghirlando kien ħa l-inizjattiva biex isir kuntatt ma' l-University of Manchester Institute of Science and Technology, preċiżament biex il-Korporazzjoni Enemalta jkollha s-software and hardware meħtieġ u mudell kompjuteriżżat adegwat li permezz tiegħu jkollna dak li jissejjaħ dynamic model tas- sistema ta' l-elettriku tagħna.

Permezz ta' din is-sistema nkunu f'pożizzjoni li fil-futur nidentifikaw il-proċeduri kollha rimedjali li jkunu jridu jittieħdu jekk ikollna sitwazzjoni fejn parti mis-sistema tfalli.

Jiena naf li kienu diġa' identifikati l-inġiniera f'dan ir-rigward u ma nistax ma nawgurax li dak ukoll jitkompla, u jitkompla bit-twemmin fit-teknoloġija moderna.

Li kieku kelli niġbor fil-qosor dak li sar fl-aħħar disa' snin insemmi l- fatt li kważi rdoppjajna l-kapaċita' ta' ġenerazzjoni.

Insemmi wkoll il- fatt li sar il-ftehim tal-Phase 2B tal-Power Station ta' Delimara - dan skond prinċipji ambjentali li rridu nħaddnu lkoll - saħħaħna wkoll is- sistema tad-distribuzzjoni ta' l-elettriku, inkluż l-introduzzjoni għall- ewwel darba tas-sistema 132 KV u nbdiet il-mina bejn il-Marsa u l-Mosta.

Ma nistax ma nsemmix ukoll ix-xogħol li sar f'dak li jirrigwarda l- overhaul ta' apparat antik li kellha l-korporazzjoni.

Insemmi l-fatt li daħħalna s-sistema tal-gas turbines u units iżgħar preċiżament biex ikollna aktar flessibilita' fis-sistema u anke sabiex - kif ammetta l- Ministru fl-introduzzjoni preparata tajjeb tiegħu - li l-istart-up time ikun ferm iktar effiċjenti minn ta' sistemi l-oħrajn.

Kien ukoll mixtri diġa' s-software li jissejjaħ IPSA mill-Istitut tax-Xjenza u Teknoloġija ta' l-Universita' ta' Manchester u kien ukoll identifikat il-hardware meħtieġ ukoll għal dan l-iskop, anke biex isir dejjem it-taħriġ kollu meħtieġ tat-tekniċi u għar-rigward ta' distribuzzjoni.

Ittieħdu anke l- passi biex tkun stallata s-sistema magħrufa bħala SCADA, sistema komputerizzata biex tirregola l-aspett ta' switching peress li din hija sistema ferm iktar komplessa minn dik li kienet teżisti tradizzjonalment fil-korporazzjoni.

Wieħed ma jistax joqgħod fuq sistema li tiddependi sempliċiment fuq li manwalment tagħmel l-iswitching kollu li jkun meħtieġ jew li tiddentifika fejn għandek bżonn tagħmlu.

Inti jrid ikollok sistema li hija ferm iktar elaborata u li tirrifletti l-ħtiġijiet tal-lum.

Issa ħalli naraw x'inhi r-rabta bejn l-enerġija u l-iżvilupp nazzjonali.

Meta nħarsu lejn l-iżvilupp ekonomiku ta' pajjiżna f'dawn l-aħħar disa' snin naraw b'mod mill-iktar evidenti l-qabża kbira li saret.

Jekk inħarsu lejn il-kejl li l-iktar jintuża mill-ekonomisti - il-prodott gross domestiku - insibu li filwaqt li fl-1986 dan kien fil-livell ta' Lm512 miljun, fl-1995 - jiġifieri l-aħħar sena sħiħa ta' amministrazzjoni Nazzjonalista - dan tela' għal aktar mid-doppju u laħaq il-livell ta' Lm1 biljun u kważi Lm200 miljun oħra fuqhom.

Meta nħarsu anke lejn id-diskors tal-Budget li sar, insibu li fl-ewwel 9 xhur ta' l-1996 kien hemm żieda oħra nominali ta' 7%, u żieda f'termini reali ta' 4%.

Jiġifieri dan il- prodott gross domestiku tela' għal Lm884 miljun.

Issa x'inhi r-riferenza għal dan is-suġġett fejn tidħol il-Korporazzjoni Enemalta?

Għaliex kif jirrikonoxxu diversi awturi u kif jirrikonoxxi min jagħmel il-kalkoli ekonomiċi kollha, biex ikollok dak l-iżvilupp ekonomiku fil-pajjiż, trid tiggarantixxi l-livell infrastrutturali meħtieġ.

Inti ma tistax tattira industrija, investiment ġdid, jew attivita' ekonomika jekk inti lill-pajjiż ma tkunx tajtu dak il-mutur ta' żvilupp ekonomiku.

Fuq dan is-suġġett hemm diversi teoriji.

Riċentement kont qed inħares lejn artiklu studjat ħafna mill-Prof.

Povrovski li huwa mir-Russja, imma fil-preżent qiegħed Malta mad- Dipartiment tal-Fiżika li kiteb preċiżament dwar "Energy as a production factor in the theory of economic growth".

Jien naħseb li meta wieħed iħares lejn it-titolu waħdu diġa' jifhem l-argument prinċipali x'inhu.

Se nikkwota mill-abstract li dan ippubblika fejn jgħid li l-valur totali tal-prodotti, kemm dawk li nipproduċu kif ukoll servizzi li tipproduċi s- soċjeta', per unit - u l-unit f'dan il-każ jieħdu bħala sena - huwa meqjus bħala l-kejl ta' kemm pajjiż irnexxielu jimxi 'l quddiem.

Naturalment f'dik t-teorija wieħed irid jikkalkola x'inhuma l-in puts li huma meħtieġa f'termini ta' labour u capital supply u bla dubbju ta' xejn f'termini anke ta' supply ta' enerġija biex dan ikun jista' jiġi garantit.

Naturalment, biex toħroġ formula matematika preċiża li tgħid kemm hu dak li tkun qed tonfoq għas-settur ta' l-enerġija, kif tkun qed tonfoq għas- setturi oħra ta' l-infrastruttura bħas-sistema tat-telekommunikazzjoni, bħas-sistema tat-toroq, bħal sistemi oħra marbuta ma' l-iżvilupp ekonomiku, u kif torbot dan b'mod preċiż matematiku, huwa suġġett ta' studji dettaljati u ta' formoli komplikati.

Pero' wieħed jista' jagħmel kalkolu żgħir u jgħid: Ejja nassumu li jkollna qtugħ ta' l-elettriku ma' f'Malta kollha għal perijodu ta' tmien sigħat.

Jekk tidentifika l-prodott gross domestiku tiegħek f'dak li jiddependi mill-elettriku - naturalment għandek bżonn formola komplikata għax jiddependi jekk ikunx bil-lejl fejn allura forsi jkollok inqas priorita' ta' attivita' industrijali anqas, jekk hux fil-għodu u jekk hux ma' Malta kollha jew inkella f'partijiet biss - u nagħmlu kalkolu rough ħafna fejn norbtu l-iżvilupp mal-ħtieġa li jkollu sors ta' enerġija nsibu li jekk isir qtugħ ta' l-elettriku f'pajjiżna għal tmien sigħat, illum il-ġurnata, bil-mod kif kiber il-prodott gross domestiku jfisser telf lin-nazzjon ta' aktar minn Lm1 miljun u jekk il- provvista tinqata' għal 4 sigħat ifisser telf ta' aktar minn Lm0.5 miljun.

Naturalment dan huwa eżempju estrem, pero' ma nistgħux ma nżommuhx f'moħħna għaliex inkella nkunu qed nagħmlu l-iżball fundamentali li nħarsu lejn il-Korporazzjoni Enemalta b'mod illimitat fiha nnifisha u ma norbtuhiex mas-servizzi li hi bil-policy guidelines ċari li jrid ikollha mill-Gvern trid toffri lill-pajjiż kollu.

Il-Ministru Brincat ikkwota b'mod estensiv mir-rapport li l-Gvern preċedenti kien talab li jsir mill-MSD Consulting.

Jien ukoll nixtieq nikkwota minn dan ir-rapport li inċidentalment huwa rapport li ma sarx fe żmien ġimgħa.

Ma tistax tqabbad persuna u tgħidilha li għandha ġimgħa jew 10 ijiem biex iġġib iċ-ċifri koolha.

Dan ir-rapport sar għaliex il-Gvern, iva, kien talab li jkun hemm - se nuża l-frażi li uża l-Ministru Brincat u li kont użajt preċedentement jien f'diversi laqgħat - X-ray tal- Korporazzjoni Enemalta.

U jekk inħarsu lejn dak ir-rapport kollu nsibu diversi spjegi għaliex fis-sena finanzjarja li għaddiet il-Korporazzjoni Enemalta m'għamlitx il-qliegħ li normalment kienet tagħmel fuq il- ġenerazzjoni ta' l-elettriku.

Insibu li kien hemm costs ġodda għall- korporazzjoni u wieħed minn dawk il-costs kien il-ftehim li jingħata rebate ta' Lm12 fuq il-kontijiet ta' l-elettriku favur il-konsumaturi kollha.

Dan ifisser li l-korporazzjoni fuq din il-miżura biss - miżura miftiehma mal- General Workers' Union għaliex naturalment aħna konna nieħdu ħafna miżuri biex inpattu għall-effetti ta' ċaqliq fil-prezzijiet fil-pajjiż - matul is- sena li għaddiet nefqet aktar minn Lm1,200,000.

Sar dan il-ftehim mill- Korporazzjoni Enemalta u l-Water Services Corporation għaliex filwaqt li kien hemm prezz ridott għall-industrija kollha, il-Water Services Corporation kienet baqgħet tħallas b'rati ogħla mill-industrija u allura din ingħatat credit ta' Lm1,300,000.

Naturalment nista' nibqa' nikkwota partijiet oħra ta' dan ir-rapport li jispjegaw ħafna minn dak li rrifera għalih il-Ministru Brincat.

Insemmi per eżempju l-effett ta' l-introduzzjoni tal-VAT.

Għaliex il-Gvern preċedenti ma riedx li l-VAT tvarja l-prezz ta' l-affarijiet essenzjali fosthom il-konsum ta' l-elettriku fid-djar privati - fil-fatt anke għall- industrija mxejna bl-istess prinċipju - il-Korporazzjoni Enemalta fis-sena finanzjarja li għaddiet ħallset lill-Gvern Lm7.5 miljun VAT.

Issa wieħed jista' jgħid li din hija miżura li fissret ħsara lill-Korporazzjoni Enemalta.

Din hija miżura fejn parti mis-settur pubbliku ta dak l-ammont ta' finanzjament lill-kaxxa nazzjonali.

Inti tista' tgħid: Iva, intom eżentati, jew intom tħallsuhiex, issa se nagħmlu ma nafx liema sistema, naturalment għad trid tiġi definita, li ma tkunx tapplika għall-Enemalta, imbagħad ikun hemm il-Ministru tal-Finanzi li fil-kalkoli tiegħu jkollu dak l-ammont inqas.

Xi jkun iggwadanja l-pajjiż b'daqshekk?

Din hija materja ta' diskussjoni utli bejn il-Ministru responsabbli mill-Enemalta u l- Ministru responsabbli mill-Finanzi li jridu jsibu l-formola korretta bejniethom fl-interess tal-pajjiż.

Kien hemm ukoll żieda ta' Lm4 miljun spejjeż minħabba ż-żieda fil- prezzijiet taż-żjut u minħabba l-mix tal-fuel li skond kif jirriżulta minn dan ir-rapport hija mix li kienet iktar environment friendly.

Filwaqt li l- Ministru Brincat kien qed jagħmel l-argument tiegħu, kien hemm mument wieħed - forsi kien hemm anke aktar imma għalissa se nsemmi dan - li nkwetani u nappellalu biex joqgħod attent minn min forsi jkun qed jagħmillu jew jissuġġerilu dan it-tip ta' argument.

Dan huwa l-argument fejn qal li forsi l-pajjiż missu kkonsidra li fl-iżvilupp addizjonali tal-power station imissna rajna jekk għandniex nerġgħu naqilbu jew inkella nibqgħu bis-sistema ta' l-steam turbines.

Jekk irridu li nagħtu ġenerazzjoni ta' elettriku li tirrispetta l-ambjent se jkollna nagħmlu ħafna deċiżjonijiet li jiswew aktar flus.

Din id-deċiżjoni trid tittieħed bħalma kienet ittieħdet fil-każ tal-Marsa.

X'tagħmel?

Tneħħi l-faħam jew tħalli l-faħam?

Il-faħam kien introduċih gvern preċedenti fformat mill-Partit Laburista u l-Partit Nazzjonalista fil-Gvern hu kburi li kien neħħa l-faħam.

Biex jagħmel dan kellu bżonn ta' spiża kapitali u daħħal lill-Korporazzjoni Enemalta fi spiża addizjonali ta' madwar Lm1 miljun jew Lm2 miljuni oħra fis-sena.

X'nagħmlu?

Ngħidu: Ma jimpurtax, ħallu n-nies jibqgħu bil-faħam wara biebhom!

Fl-aħħar tar-rapport hemm kalkolu mportanti ħafna - li kkwota minnu l-Onor.

Brincat - li jgħid x'kien il-kontribut tal- Korporazzjoni Enemalta lejn l-ekonomija nazzjonali.

Hawn qed ngħid għall- ekonomija direttament tal-Gvern.

Jien ngħid li ċ-ċifri li se nsemmi huma microcosm ħdejn il-ġid nazzjonali kollu għax jekk tagħmel power station li bis-saħħa industrijali tagħha jekk wieħed ikun qed jaħsibha jekk jiġix Malta jew le, jgħidlek: "Iva, Malta niġi, għax għandek sistema adegwata u naf li se tkomplu tieħdu ħsieb l-iżvilupp tal-futur" allura dak huwa ġid li kważi diffiċli tikkalkolah ħlief b'riferenza b'xi mod matematika lejn il- prodott gross domestiku kif ipprovajt nagħmel iktar kmieni.

Pero', apparti l-kalkolu nazzjonali fis-sens wiesgħa tal-kelma l-konsulenti kienu qalu li fis-sena 1995 kienu se jaraw x'tagħti l-korporazzjoni lill-finanzi tal-Gvern jew lill-finanzi tal-kaxxa ta' Malta.

Ħalli issa nsemmi xi ftit ċifri.

Bħala VAT il-Korporazzjoni Enemalta tat aktar minn Lm7.5 miljun.

Minħabba r-rebate li tat lill-konsumaturi l-korporazzjoni ħallset Lm1,250,000.

Fid-dwana fuq il-petroleum products il-korporazzjoni ħallset iktar minn Lm11,300,000.

F'national insurance il-korporazzjoni ħallset - din kienet tħallashom - Lm650,000.

Issemma l-ftehim mal-Libja li aħna nkoraġġejna u għamilna għal terminu itwal.

Fuq dan il-ftehim, li rrifera għalih bl-iktar mod doctrinaire l- Onor. Sceberras Trigona, il-korporazzjoni ħallset increase cost għaliex hemm xi wħud mill-prodotti li jiġu bi prezz iktar għoli milli jekk immorru fuq l-istock market.

Għalhekk hemm prodotti li lill-korporazzjoni jiġuha ogħla.

Issa jekk għall-ġid nazzjonali ta' Malta ngħidu li dak il-ftehim huwa importanti mil-lat nazzjonali għaliex jintuża bħala financing ta' aspetti oħrajn ta' l-attivita' ekonomika tal-pajjiż irridu ngħidu wkoll li l-korporazzjoni għamlet dak il-kontribut għall-kaxxa ta' Malta.

Street- lighting write-off kien hemm kważi Lm1 miljun, interessi fuq tal-Gvern kien hemm Lm350,000 u flus li ta dirett lill-Gvern kien hemm Lm12 miljun.

Dan juri li l-kontribut dirett li għaddiet il-korporazzjoni lill-gvern huwa ta' kważi Lm37 miljun.

Madam Speaker, nitlob il-permess tal-Kamra biex inqiegħed id-dokument lki kkwotajt minnu fuq il-Mejda tal-Kamra.

MADAM SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Estratt minn rapport datat 23 ta' Awissu 1996 li sar mill-MSD Consulting Ltd dwar il-finanzi tal-Korporazzjoni Enemalta.

Nagħlaq dan l-intervent tiegħi billi ngħid li fl-aħħar mill-aħħar il- kalkolu li rridu nagħmlu huwa kif l-iżvilupp nazzjonali jista' jkun garantit minn dak li nagħmlu fl-oqsma kollha ta' l-infrastruttura jiġifieri kif niġġeneraw l-impjiegi u l-ġid nazzjonali.

F'pajjiżna għandu jkollna dawn is-sorsi.

Ikun żball kbir jekk insiru pajjiż tal-book-keepers.

Jien naħseb li wieħed mill-aqwa book-keepers fl-istorja kien Scrooge.

Dak kien book-keeper famuż għaliex kien jgħodd kemm għandu muniti d-dar kuljum imma naħseb li għex ta' sinjur iktar meta laqtu l-ispirtu tal-Milied.

Naħseb li għidna biżżejjed dwar dan l-ispirtu biex il-Gvern il-ġdid jintebaħ b'dan kollu.

Aħna rridu viżjoni.

Fil-Korporazzjoni Enemalta żgur li r- relazzjoni bejn viżjoni u dawl ma tistax tkun ikbar.

Dan huwa l-awgurju lill-Korporazzjoni Enemalta - li tibqa' tkun mutur pro-attiv flimkien mas- servizzi infrastrutturali oħrajn għall-ġid ekonomiku kollu ta' pajjiżna.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anton Tabone.

ONOR.

ANTON TABONE: Madam Speaker, il-bieraħ u llum qed nassistu għal dibattitu fuq il-Korporazzjoni Enemalta fejn ħarġu ħafna aspetti.

L-estimi għas-sena korrenti li għandna quddiemna donnhom huma l-inqas li jiġbdu l- attenzjoni.

Iktar tiġbed l-attenzjoni l-parti storika, biex ngħid hekk, ta' l-operat u tat-twaqqif tal-Korporazzjoni Enemalta.

Kull membru li jitkellem hawnhekk jieħu aspett wieħed - m'iniex qed ngħid għal kulħadd - u ma jarax il-kwadru kollu.

Naħseb li l-kelliem ta' qabli - u l-bieraħ smajt parti wkoll minn dak li qal il-kollega tiegħi, l-Onor.

Zammit - ma tkellimx biss fuq aspett wieħed, kif għidt ftit ilu, imma ta wkoll ir-raġuni ta' l-operat tal- Gvern preċedenti f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-Enemalta.

Fl-opinjoni tiegħi dan spjega tajjeb ħafna r-role ewlieni li għandha din il- korporazzjoni fl-iżvilupp ekonomiku tal-gżejjer tagħna.

Din hija xi ħaġa li kulħadd jirrikonoxxiha, pero' mhux kulħadd jagħtiha l-istess importanza.

Ċertament il-Ministru konċernat ma jistax jaħrablu dan l-aspett għaliex jaf daqs kulħadd li l-Enemalta - kif għidt diġa' u kif qalu kelliema ta' qabli - għandha aspett importanti ferm f'dak li għandu x'jaqsam ma' l- iżvilupp ekonomiku tal-gżejjer tagħna.

Jien ngħid li l-mod kif wieħed jippreżenta l-każ huwa wkoll importanti għaliex naħseb li lkoll kemm aħna għandna d-dmir li noħolqu l-bilanċ bejn ħaġa u oħra.

In-naħa tal-Gvern qed tinsisti fuq il-ħofra f'dak li huwa finanzjament u aħna qegħdin naraw l- investiment kbir li sar permezz ta' dawn il-korporazzjonijiet biex l- ekonomija tal-pajjiż tkun tista' timxi 'l quddiem.

Kif spjega tajjeb l-Onor.

Zammit Dimech hemm rabta kbira bejn il- Korporazzjoni Enemalta u l-iżvilupp ekonomiku tal-pajjiż u li kieku ma kienx hemm din ir-rabta ma kienx ikun possibbli li fil-pajjiż tagħna jinħoloq tant ġid u jinħolqu tant postijiet tax-xogħol.

L-investiment li sar fl-infrastruttura ġie msarraf f'inizjattivi li ttieħdu fil-qasam pubbliku, imma iktar minn hekk, fil-qasam privat li ħoloq, nerġa' ngħid, ħafna postijiet tax-xogħol.

Li kieku ma sarx dak l-investiment kollu x'aktarx li l-Gvern preċedenti kien ikun akkużat mill-istess Membri li llum qegħdin fil-gvern li ma ħoloqx biżżejjed ġid u postijiet tax-xogħol għall- poplu tagħna.

Allura wieħed irid jiddeċiedi u jara kif joħloq bilanċ bejn ħaġa u oħra biex verament ikun qiegħed jitkellem b'sens kontinwu li jkun qed jagħmel ġid għall-istess dibattitu li qegħdin nagħmlu u għall-andament kif dan il-pajjiż irid imexxi u jimxi 'l quddiem.

Nista' nieħu eżempju b'dik il-parti tal-pajjiż li jisimha Għawdex, li jien inħobb insejħilha l-periferija.

Irrid ngħid li l-gżira ta' GĦawdex anke permezz ta' l-investiment li sar f'din il-korporazzjoni ma baqgħetx fil- periferija daqskemm kienet qabel imma resqet iktar lejn iċ-ċentru tal- pajjiż.

Dan seħħ ukoll għaliex kien hemm investiment fl-infrastruttura li bih GĦawdex tressaq iktar lejn l-attenzjoni ta' kulħadd, ta' min ried jinvesti, ta' min ried jgħix fih u wkoll ta' min jippretendi li jekk jgħix fih allura għandu jkollu l-istess kwalita' ta' ħajja u l-istess livell ta' għajxien daqskemm kieku qed jgħix f'parti oħra tal-pajjiż.

Madam Speaker, bħala membru tal-Kabinett preċedenti li kont responsabbli minn dik il-gżira, għandi s-sodisfazzjon kbir li ħdimt, ikkollaborajt u kkooperajt ħafna mal-Korporazzjoni Enemalta fis-snin li għaddew - naturalment flimkien mal-kollegi tiegħi l-Onor.

Zammit u l-Onor.

Zammit Dimech - sabiex nara li l-programm li kien hemm għat-Tramuntana ta' Malta jaqsam il-fliegu u jasal sa Għawdex u sabiex dan il-programm ikun sostnut il-ħin kollu u jiġi attwat.

Kif diġa' għidt Għawdex m'għadux fil- periferija anke għaliex l-amministrazzjoni tiegħu permezz tal-ministeru għal Għawdex kienet tpoġġih f'pożizzjoni ta' vantaġġ iktar għaliex seta' jingħaqad ma' din il-korporazzjoni b'mod iktar fattibbli u b'mod iktar effettiv.

Dan proprju għaliex il-ministeru kien ankrat f'Għawdex u allura kien jiġbed lejn Għawdex il-kooperazzjoni u l-ħidma kemm ta' din il- korporazzjoni kif ukoll ta' dipartimenti oħrajn.

F'dawn id-disa' snin u nofs kien hemm rivoluzzjoni żgħira, biex insejħilha hekk, f'dik li hija ġenerazzjoni għal Għawdex.

Per eżempju, f'Għawdex kienet ilha ma tinbena substation mill-1971 u f'dawn l-aħħar disa' snin u nofs inbnew madwar 40 substation u tbiddlu eluf kbar ta' metri ta' cable kemm ta' high tension kif ukoll ta' low tension.

Kif qal anke l-Onor.

Zammit il-bieraħ jekk m'iniex sejjer żball, sa 10 snin ilu Għawdex kien aktar qisu christmas tree li tixgħel u tintefa' għaliex daqqa għandek id-dawl u daqqa m'għandekx u daqqa tixgħel parti u daqqa ma tixgħelx.

Illum b'sodisfazzjon ngħid li Għawdex sar qisu linfa għaliex kien hemm żieda ta' 2,300 lampa u sar floodlighting ta' ħafna postijiet storiċi, ta' knejjes u monumenti, u dan ta ċ-ċans li wieħed jesponi l- gżira ta' Għawdex anke bil-lejl.

Jiena naħseb li dan għamel impatt kbir pożittiv għaliex ħafna nies skoprew il-gżira ta' Għawdex anke wara li tinżel ix-xemx, l-ewwelnett għaliex Għawdex sar iżjed aċċessibbli permezz tal-vapuri u tal-komunikazzjonijiet tal-baħar b'vapur ġej u ieħor sejjer u anke għax kien iktar faċli għal dak li jkun biex imur hemmhekk iktar minn qatt qabel.

In-nies bdew iżuru din il-gżira f'kull ħin tal-ġurnata, anke fil-għaxijiet u bil-lejl, u allura veru kien hemm sitwazzjoni ġdida peress li kien hemm programm li ta d-dawl elettriku lill-gżira kollha għaliex ix- xogħol li sar ġie estiż għal kull lokalita' li hemm f'Għawdex.

Dan mhux minn dejjem kien hekk għax kien hemm ċerti ċentri li għalkemm kellhom id- dawl ma kienx hemm provvista adegwata u allura f'ċerti truf tal-gżira d- dawl kien iktar vulnerabbli minħabba li s-supply ma kenitx qawwija biżżejjed.

Din ma kenitx sitwazzjoni feliċi imma bix-xogħol li sar matul is- snin kien hemm distribuzzjoni tajba ma' kullimkien biex wieħed seta' jwassal is-saħħa tad-dawl elettriku f'kull rokna tal-gżira ta' Għawdex.

Kif għidt fil-bidu tad-diskors tiegħi dan affettwa ħafna affarijiet oħra għax, per eżempju, dak li jkun beda jitħajjar jinvesti f'Għawdex.

Inbnew postijiet u nfetħu ħwienet u lokalitajiet oħrajn li attivaw l-ekonomija u l- kummerċ matul is-sena kollha.

Dan wassal biex f'Għawdex stess ikun hemm żieda sostanzjali ta' postijiet tax-xogħol għax jirriżulta li f'disa' snin u nofs in-numru ta' postijiet tax-xogħol żdied bi 3,500 jew 3,600.

Irrid nattribwixxi dan l-istat ta' progress għall-fatt li kien hemm l- investiment fl-infrastruttura tal-pajjiż - Għawdex huwa parti mill-pajjiż - li allura ħoloq din is-sitwazzjoni ġdida fil-gżira li qabel kienet ikkonsidrata fil-periferija u l-investiment kien qajla jasal s'hemm.

Madam Speaker, kont qed ngħid li l-ministeru għal Għawdex ikkollabora u kkopera ħafna mal-korporazzjoni biex dan il-programm ikun jista' jitwettaq to the extent li l-upgrading tal-premises ta' l-Enemalta f'Għawdex kien daħal għalihom il-ministeru għal Għawdex, naturalment b'konsultazzjoni u b'koperazzjoni mal-ministeru nkarigat, u ħloqnilhom post tax-xogħol aħjar billi għamilnilhom uffiċini suret in-nies.

Irrid ngħid ukoll - Madam Speaker, inti dan tapprezzah għax ġejja minn Għawdex bħali u allura wieħed jifhem li aħna naqsmu l-istess esperjenzi - illi l-proġett il-kbir jibqa' dak li jwassal supply b'saħħitha biżżejjed lejn il-gżira t'Għawdex.

L- ikbar proġett illi qiegħed isir - hawnhekk nixtieq nistaqsi lill-Ministru jgħidli f'liema stadju wasal - huwa dak illi beda bil-132KV mill-Marsa għall-Mosta, iż-żewġ feeders addizjonali ta' 33KV separati li qed isiru taħt l-art bejn il-Mosta u l-Mellieħa - safejn naf jien ix-xogħol huwa miexi b'mod aċċellerat - u eventwalment l-estensjoni ta' cable tat-33KV Mellieħa/Vendome - dan huwa post fil-Marfa.

Dan huwa parti mill-proġett il- kbir li se jissiġilla x-xogħol li diġa' kien sar imma li kien għad jonqsu jwassal is-supply ta' l-elettriku fit-Tramuntana ta' Malta biex eventwalment jasal f'Għawdex b'mod permanenti.

Nenfasizza li huwa mportanti li l-cables ikunu taħt l-art, kif fil-fatt qegħdin isiru u kif bdew isiru taħt il-Gvern preċedenti, għax l-esperjenza li qed ikollna fil- gżira t'Għawdex hi li ħafna drabi meta jkun hemm il-ħsara fil-cable li hemm bejn il-Mellieħa u l-Marfa - dawn huma żewġ cables li qegħdin fuq pole wieħed - l-impjegati ta' l-Enemalta jkollhom jitfu dawn iż-żewġ cables biex ikunu jistgħu jaħdmu fuqhom bil-konsegwenza li Għawdex tista' tgħid jispiċċa kollu kemm hu fid-dlam.

Meta jiġri hekk jista' jkollok tmien siegħat sħaħ ta' qtugħ fl-elettriku ma' Għawdex kollu u din is-sitwazzjoni ma nistgħux nibqgħu nittollerawha għax kif qal il-kelliem, ta' qabli tkun qiegħed twaqqaf l-attivita' għal kollox u tkun qiegħed tfixkel il- produzzjoni ta' diversi industriji u postijiet oħrajn li jimpjegaw lin-nies milli jagħtu l-kontribut tagħhom għall-ekonomija tal-pajjiż.

Madam Speaker, f'dan il-mument f'idejja għandi press release tad- Dipartiment ta' l-Informazzjoni li tittratta dwar il-qtugħ ta' l-elettriku.

Irrid ngħid li anke fil-każ ta' manutenzjoni għad hemm differenzi kbar bejn Malta u Għawdex.

Kien hemm każ fejn l-Enemalta tat avviż minn qabel fuq xogħlijiet ta' manutenzjoni li kienu jridu jsiru fl-elettriku - hawnhekk qed nirriferi għal press release li ħarġet għall-Ħamis, 9 ta' Jannar, 1997 - fejn qalel li filwaqt li f'Malta fil-Mellieħa d-dawl se jinqata' f'żewġ toroq biss; fi Triq tas-Salib u fi Triq il-Kbira u fil-Ħamrun id-dawl se jinqata' biss f'sitt toroq - fosthom hemm parti mill-housing estate, parti minn Triq San Fidiel u parti minn Triq San Franġisk - fil-każ ta' Għawdex kien se jkun hemm sospensjoni ta' l-elettriku f'irħula sħaħ, fosthom fil- Qala, f'Għajnsielem, fl-Imġarr, fix-Xewkija, il-Munxar, fis-Sannat, fix- Xlendi, fil-Fontana, f'parti minn Victoria, fl-Isptar Ġenerali - fil-fatt hemmhekk kellhom iwaqqfu x-xogħol minħabba f'hekk - u fl-industrial estate area tax-Xewkija.

GĦalhekk f'GĦawdex għad irridu naslu f'dak l-istat fejn is-sitwazzjoni tal-manutenzjoni tkun tista' tipparagunaha mal-mod ta' kif issir f'Malta għax ma jistax ikun li biex nagħmlu l-manutenzjoni naqtgħu l- parti l-kbira jew nofs l-irħula t'Għawdex.

Madam Speaker, nixtieq nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid li hemm bżonn li f'Għawdex ikun hemm żewġ inġiniera ta' l-Enemalta għax meta wara li għamilna snin sħaħ mingħajr inġiniera ġie wieħed dan għamel differenza enormi u fil-fatt mbagħad kien hemm anke l-bżonn li jkun hemm tnejn.

Issa wieħed minn dawn l-inġiniera ħa promotion u għalkemm dan huwa nkarigat mill-parti tat-Tramuntana ta' Malta li tinteressana wkoll, ċertament hemm xogħol biżżejjed, anzi hemm ħafna xogħol, li jimmerita li f'Għawdex ikollna żewġ inġiniera.

GĦalhekk jien nappella lill-Ministru biex dan isir ħalli anke f'Għawdex il-progress li nbeda permezz ta' l-investiment li sar fil- qasam li għandha x'taqsam miegħu l-Korporazzjoni Enemalta jissokta kemm għall-ġid tal-gżira t'Għawdex kif ukoll għall-ġid ġenerali tal-pajjiż kollu kemm hu.

Nirringrazzjak, Madam Speaker.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Gavin Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA (Segretarju Parlamentari għas-Self Employed): Madam Speaker, bir-rispett kollu lejn l-Onor.

Membri ta' l-Oppożizzjoni, jekk kien hemm xi karatteristika li spikkat f'dan id-debate dwar il- Korporazzjoni Enemalta din kienet ir-riluttanza assoluta ta' l-Oppożizzjoni li titkellem dwar il-qagħda finanzjarja tal-Korporazzjoni Enemalta.

Jien, bħala l-aħħar speaker qabel ma l-Ministru konċernat jagħmel il-winding-up tiegħu, nista' ngħid li minkejja li l-Onor. kollegi ta' din in-naħa diġa' ġibdu l-attenzjoni ta' l-Onor.

Membri ta' l-Oppożizzjoni għall-fatt illi l- ewwel żewġ kelliema tagħhom il-bieraħ ma għamlu assolutament l-ebda aċċenn u l-ebda riferenza għal dan il-punt importanti li kien ukoll punt kruċjali u ċentrali fil-Budget Speech tal-Ministru tal-Finanzi, l-Onor.

Lino Spiteri, it-tieni sett ta' kelliema ta' l-Oppożizzjoni li għadhom kemm intervjenew xorta waħda ma reġgħu semmew xejn rigward il-qagħda finanzjarja tal- Korporazzjoni Enemalta.

Forsi l-aktar persuna kuraġġjuża kienet proprju l- Onor. Francis Zammit Dimech li miss kemm kemm is-suġġett fl-aħħar ta' l- intervent tiegħu, imma l-bqija ma ssemma proprju xejn.

Pero' qabel ma nidħol aktar b'mod profond fl-aspett finanzarju tal-korporazzjoni tajjeb li nkompli xi ftit ma' dak li qal l-Onor.

Alex Sceberras Trigona l-bieraħ dwar dak il-mument li fih kienet se titwaqqaf il-Korporazzjoni Enemalta fl-1977.

Madam Speaker, dan huwa importanti li nenfasizzah għaliex meta l-Gvern Laburista ta' dak iż-żmien ried iwaqqaf il-Korporazzjoni Enemalta billi jiċċentralizza d-dipartimenti - ta' min isemmi li kien hemm il-Gas Division, l-Electricity Board u l-Petroleum Section liema sezzjoni kien hemm involuti fiha l-Esso u s-Shell - dan kien irċieva baraxx ta' kritika mill-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien fuq żewġ punti, l-ewwelnett fuq il- kwestjoni li konna se noħolqu korporazzjoni li kienet se tiċċentralizza u t- tieni nett fuq il-kwestjoni taż-żejt li l-Enemalta riedet tixtri bi prezz vantaġġjuż.

Dan diġa' qalu l-Onor.

Alex Sceberras Trigona u kif diġa' għidt jien ma rridx nerġa' nirrepeti, pero' kien interessanti li nerġa' ngħid xi ħaġa dwar dan, proprju fid-dawl tar-risposta li ta l-Onor.

Ninu Zammit il-bieraħ stess.

Madam Speaker, jekk inħarsu lejn l-ispeeches li jirrigwardaw l-Att dwar l- Enemalta li saru fl-1977, proprjament fis-seduta ta' l-4 ta' Jannar, 1977, insibu li dak iż-żmien l-Onor.

Mario Felice kien qal - hawnhekk se naqra testwalment - li:

"Jekk Ghaddafi ma jħalliniex, ma jikkonċedilniex li nfittxu fejn suppost hemm chances kbar li verament insibu ż-żejt, aħna ekonomikament se nibqgħu subservient, Sur President, u nistgħu nagħmlu economic plans għax nibqgħu subservient għax għandna bżonn lil ħaddieħor."

Fil-fatt f'dik is-seduta saħansitra l-Onor.

Michael Refalo - li għadu hawnhekk - kien staqsa jekk din l-għaqda ta' servizzi hijiex sejra tkun ta' ekonomija għall-pajjiż, jekk hijiex se tnaqqas l-ispejjeż għall-pajjiż peress li kienet se tiċċentralizza kollox u jekk aħniex se niffrankaw xi ħaġa.

Ta' min jgħid li dan kien aċċenna ħafif ukoll fuq dak li qal l-Onor.

Mario Felice qablu rigward il-kwestjoni taż-żejt mil-Libja.

Madam Speaker, il-fatt huwa li matul id-disa' snin u nofs li l-Gvern Nazzjonalista amministra l-Korporazzjoni Enemalta la tbiddlet iċ- ċentralizzazzjoni ta' l-Enemalta u wisq inqas ma tbiddel dak il-ftehim li kien intlaħaq mal-Libja rigward ir-rati vantaġġjużi li bih konna qed nixtru ż-żejt.

GĦalhekk wieħed ma jistax ma jidentifikax metamorfosi stramb ta' kif kienu jinbidlu l-fehmiet għax filwaqt li fl-1987 meta kienu fl- oppożizzjoni kienu jitkellmu mod, imbagħad proprju wara l-1987 huma, bl-aġir tagħhom stess, ivvendikaw dak li għamel il-Gvern Laburista in konnessjoni mal-Korporazzjoni Enemalta.

Pero' jien se ngħid iktar minn hekk.

Proprju l-bieraħ, l-Onor.

Ninu Zammit, qal li l-arranġament li għamilna aħna mal-Libja kien għal perijodu ta' sitt xhur sitt xhur u huma għamlu iktar minn hekk għax għamlu arranġament għal sena sħiħa u b'hekk il-prodott kien ħafna aħjar.

Hawnhekk qed nerġgħu naraw metamorfosi jew tibdil.

Hemm differenza kbira bejn dak li kienet tgħid l-Oppożizzjoni Nazzjonalista fl-1977, meta kienet ħarġet qatta' bla ħabel kontra l-idea taċ- ċentralizzazzjoni ta' dawk it-tliet dipartimenti li llum jikkostitwixxu l- Enemalta, u llum.

Illum tan-naħa l-oħra la huma kontra dak il-ftehim li ntlaħaq mal-Libja u wisq inqas huma kontra l-idea taċ-ċentralizzazzjoni.

Issa ħalliha li llum wara disa' snin u nofs jaħilbu minn ġo l-Enemalta u fil-manifest elettorali tagħhom ħarġu bl-idea li jifframmentawha.

L-idea tal-frammentazzjoni ta' l-Enemalta ma ħarġux biha meta telgħu fil-gvern jew almenu fil-manifest elettorali ta' l-1992 imma wara li ħalbuha u wara li d-dejn tagħha beda jeċċedi t-Lm30 miljun.

Jien bdejt nitkellem fuq dan għax nixtieq li nenfasizza l-metamorfosi tal-fehmiet ta' l-Oppożizzjoni matul iż-żmien.

Issa ħalli nerġa' mmur lura għall-kwestjoni finanzjarja.

Kif qal tajjeb ferm il-Ministru ta' l-Ekonomija u l-Finanzi, l-Onor.

Lino Spiteri, Gvern Laburista ġdid sab toqba kbira fil-finanzi tal-pajjiż u f'diversi korporazzjonijiet.

Li l-Oppożizzjoni Nazzjonalista ma tħobbx titkellem dwar dan is-suġġett wieħed jifhmu.

Naħseb nistgħu ngħidu li hemm telf finanzjarju across the board mhux fil-korporazzjonijiet biss.

Meta ngħid li l-Gvern Laburista ġdid skopra li kien hemm din il-problema forsi ma nkunx qed nuża l-kelma adattata għaliex l-Oppożizzjoni Laburista qabel is- 26 ta' Ottubru 1996 kienet ilha tgħid li l-affarijiet ma kenux qegħdin jiġu amministrati b'mod tajjeb, li kien qed isir tberbiq u ħela, li l- korporazzjonijiet ma kenux qegħdin jinvestu tajjeb u ma kenux qegħdin jagħmlu pjanijiet fit-tul u li l-Gvern Nazzjonalista kien qiegħed jaħleb mill-korporazzjonijiet aktar milli suppost.

Din kienet ir-raġuni għalfejn xi korporazzjonijiet jinsabu fl-istat finanzarju li qegħdin fih illum.

Dan japplika proprju għall-Korporazzjoni Enemalta fejn il-Ministru ta' l- Ekonomija u l-Finanzi fil-Budget Speech tiegħu ddeskriviha bħala korporazzjoni bi problemi ta' cash flow li jissikkaw sewwa lill- Korporazzjoni biex tonora l-obbligi ta' ħlasijiet fil-ħin ta' dak li hu dovut lejn il-kaxxa ta' Malta.

Madam Speaker, fil-fatt din hija r-realta' għax meta inti għandek korporazzjoni li tgawdi monopolju fil-qasam tagħha, il-funzjoni vitali tagħha hija li tippompja l-flus lill-Gvern, għalkemm din m'hijiex l-unika funzjoni tagħha għax naturalment funzjoni oħra tagħha hija li tirrendi servizz lill-konsumatur jew lil kull entita' li tinqeda bis-servizzi tagħha.

L-istess nistgħu ngħidu fuq il-livelli tas-servizzi; minkejja l- ħafna ftaħir ta' kemm sar investiment matul dawn l-aħħar disa' snin u nofs u minkejja l-baraxx ta' kritika ta' kemm konna ngħixu fi żmenijiet mudlama fi żmien il-Partit Laburista fejn saħansitra kellhom il-kuraġġ li jattakkaw lill-Gvern Laburista għax kultant matul dawn l-aħħar tliet xhur inqatgħet il-provvista ta' l-elettriku ...

Imbierek Alla, dawn meta jitkellmu jagħtuk l-impressjoni li fi żmienhom qatt ma kien hemm power cuts meta fil- fatt kien ikun hemm power cuts estensivi f'diversi żoni ta' Malta.

Fil- fatt l-aħħar power cut li niftakar - ovvjament niftakar okkażjonijiet oħrajn fejn saru power cuts imma din baqgħet indelible f'moħħi - kien meta s-sajf li għadda fil-Belt inqata' d-dawl għal tlett ijiem sħaħ fejn b'konsegwenza ta' dan fost l-oħrajn batiet il-komunita' kummerċjali fil- Belt għax dawn għamlu tlett ijiem ma jistgħux jaħdmu suret in-nies.

Jien mhux issa biss qed nidħol il-Belt kuljum; qabel ukoll kont nidħol għaliex kont nipprattika ta' avukat u għalhekk niftakar f'liema ċirkostanzi konna ħdimna f'dawk it-tlett ijiem.

Fil-fatt hawnhekk ta' min jgħid li minn informazzjoni li għandi dan kollu kien ġara għaliex ma setgħux jagħmlu tracing tal-cable li kien difettuż.

Qegħdin fuq l-għatba tal-millennju l- ġdid u għamilna tlett ijiem sħaħ bla dawl!

Sar ħafna ftaħir fuq l- investiment kollu li sar fuq it-twaqqif tal-power station u fuq kemm għamlu street lighting, imbagħad biex sar tracing ta' cable fil-Belt kellna ndumu tlett ijiem sħaħ bla dawl!

Quindi bilfors trid tikkritika wkoll il-livell tas-servizz li kienet qiegħda tagħti l-Enemalta fi żmien l- Amministrazzjoni Nazzjonalista.

Madam Speaker, biex inkomplu fuq l-argument finanzjarju rrid ngħid li l- Enemalta, bħala korporazzjoni, għandha wkoll l-obbligu li tiġġenera profitti biex minn dawn il-profitti tkun tista' tħallas lill-Gvern.

Pero' huwa importanti li ngħidu li mhux il-profitti kollha jridu jmorru għand il- Gvern għax il-korporazzjoni trid tkun f'qagħda finanzjarja tajba biżżejjed sabiex tkun tista' tiġġestixxi lilha nnifisha.

Fil-fatt din hija r-raġuni vera li għaliha l-Korporazzjoni Enemalta spiċċat f'din il-qagħda finanzjarja mwiegħra għax filwaqt li mill-1979 sa l-1987, jiġifieri f'perijodu ta' tmien snin, il-Gvern Laburista ħa mill-Korporazzjoni Enemalta daqs Lm19 miljun, fuq l-istess firxa ta' żmien imma bejn l-1988 u l-1995, il-Gvern Nazzjonalista ħaleb mill-Korporazzjoni Enemalta daqs Lm63 miljun.

U dawn ma ntużawx għall-proġett tal-power station jew għal proġetti oħrajn imma ntużaw għal skopijiet tagħhom - dwar dan nitkellem aktar 'il quddiem.

Mela min-naħa naraw li l-korporazzjoni sabiex tkun tista' tlaħħaq ma' l-investiment li daħlet għalih riedet bilfors tidħol f'dejn bankarju u min-naħa l-oħra naraw li l-Gvern bejn l-1988 u l-1995 kien qiegħed jiġbed Lm63 miljun minnha.

Din kienet il-problema.

L- investiment ma kienx qiegħed jiġi mwettaq tajjeb u kien hemm indifferenza assoluta min-naħa tal-Gvern.

Din il-korporazzjoni baqa' jdejjinha mal- bank, baqa' joħolqilha kredituri u qisu qatt ma ġara xejn.

Kien hemm min qal li tant kien sar investiment, li din il-kwestjoni tal-finanzi m'hi xejn ħdejn dan l-investiment li sar.

Insibu wkoll li s-Segretarju Permanenti fil-Ministeru tal-Finanzi permezz ta' ittra datata 29 ta' Awissu, 1996 kien bagħat jgħid lis-Segretarju Permanenti fil-Ministeru għall-Ambjent li kienet responsabbli mill-Enemalta li:

"It is for consideration whether the Electricity Division should continue to incur considerable losses and whether revenues from sale of electricity should be revised.".

Hawnhekk wieħed ma jistax ma jinnotax is-sarkażmu fil-kliem "It is for consideration whether the Electricity Division should continue to incur considerable losses".

U ma ntqalx "losses" imma "considerable losses".

Jiġifieri l-Gvern Nazzjonalista fid-29 ta' Awissu, 1996 kien jaf bis- sitwazzjoni finanzjarja mwiegħra li kienet għaddejja minnha l-Korporazzjoni Enemalta.

Sfortunatment jiena ma tantx għandi ħin biex nittratta b'mod aktar estensiv il-kwestjoni finanzjarja, pero' tajjeb li nsemmi, Madam Speaker fejn marru dawn it-Lm63 miljun li l-Gvern Nazzjonalista ġibed mill- korporazzjoni.

Naturalment dawn suppost intużaw sabiex tkompli titkabbar l- infrastruttura tal-pajjiż f'oqsma oħrajn.

Il-bieraħ l-Onor.

Alex Sciberras Trigona semma li dawn nefquhom għall-piki u l-vendikazzjonijiet tagħhom eċċ. pero' ma rridux ninsew kemm il-Gvern preċedenti kien ġie kkritikat għal ċerti tenders.

Per eżempju, kien hemm tenders li kienu jiswew xi Lm4 miljun aktar mill-orħos offerta u Alla jbierek qisu ma ġara xejn!

Hemm jidħol l-isparpaljar u t-tberbiq tal-flus.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Ninu Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Onor.

Membru qed jgħid li kien hemm xi tenders li ngħataw b'xi Lm4 miljun ogħla ...

L-uniku tender li kien hemm ...

(Interruzzjonijiet) Agħtini ċans; int għidt tiegħek u issa jien se ngħid tiegħi.

L-uniku tender li kien hemm kien ta' Lm1 miljun ogħla fis-civil works.

Ta' min jgħid li għal dan kien hemm ħafna kritika kemm minn hawn ġew kif ukoll minn barra u għalhekk din it-tender marret quddiem il- Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni liema kummissjoni fliet fid- dettal l-imsemmija tender ...

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Onor. Zammit, agħmel il-punt tiegħek.

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien ġiet mistiedna biex tara, kemm din it-tender kif ukoll kwalunkwe tender oħra imma ma ġietx u l- Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni qatgħetha li ma kien hemm l- ebda korruzzjoni f'dik it-tender.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Point taken.

Madam Speaker, kulħadd jaf kif kienu jintnefqu l-flus u xi tberbiq u ħela kien isir.

Fil-fatt din hija l- isfortuna għaliex jaħasra, dawn il-flus setgħu ġew imfaddla jew baqgħu fil- korporazzjoni u l-korporazzjoni setgħet timmaniġġja l-affarijiet tagħha b'mod ħafna iktar serju.

Madam Speaker, nixtieq nagħlaq id-diskors tiegħi billi nsemmi d- differenza tal-price structures kif jinħadmu hawn Malta u kif jinħadmu taħt l-Unjoni Ewropea.

Hawn Malta l-price structures jinħadmu b'mod li l-ogħla rati jitħallsu mis-settur kummerċjali, imbagħad hemm l-industrija u l-irħas rati jitħallsu mill-konsumatur domestiku.

Taħt il-price structure ta' l- Unjoni Ewropea huwa s-settur domestiku li jħallas l-ogħla rati - jiġifieri dan kollu huwa bil-maqlub - imbagħad hemm l-industrija u fl-aħħar nett hemm is-settur privat.

GĦalhekk wieħed irid jixtarr dan ukoll fid-dawl tal- politika tal-Partit Nazzjonalista li nidħlu fi sħubija sħiħa ma' l-Unjoni Ewropea għax sħubija sħiħa ta' dan it-tip kienet tfisser ukoll sħubija f'dawn it-tip ta' price structures.

Huwa wkoll sintomatiku l-fatt li proprjament qabel l-elezzjoni l-Permanent Secretary fil-Ministeru tal- Finanzi bagħat dan il-warning lill-Ministeru għall-Ambjent:

"It is for consideration whether the Electricity Division should continue to incur considerable losses and whether revenues from sale of electricity should be revised."

Madam Speaker, dan ifisser li minħabba l-mod li bih il-Gvern Nazzjonalista kien qed imexxi korporazzjoni bħal din li l-kontribut tagħha huwa importanti u kbir ħafna għall-ekonomija tal-pajjiż, aħna konna wasalna fi stat fejn il-konsumatur domestiku jbati l-aktar.

Fil-fatt kif għidt diġa' skond il-price structures ta' l-Unjoni Ewropea l-ogħla rati bilfors iridu jitħallsu mis-settur domestiku.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

George Pullicino.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Madam Speaker, filwaqt li jien nieħu gost nitkellem fuq suġġett tant importanti ma għandi l-ebda ħsieb li nkun polemikuż imma nixtieq li naqbad punt wieħed biss minn dak li semma l-Onor.

Gavin Gulia fejn qal li matul id-disa' snin u nofs ta' amministrazzjoni Nazzjonalista ma sar xejn biex titnaqqas iċ-ċentralizzazzjoni fil- korporazzjoni.

Fil-fatt irrid infakkar lill-Onor.

Gulia li kien il-Partit Nazzjonalista fil-gvern li beda jnaqqas iċ-ċentralizzazzjoni meta neħħa s-sezzjoni tal-bunkering minn taħt il-Korporazzjoni Enemalta tant li fid-diskussjoni ta' l-Estimi tas-sena li għaddiet kien l-istess Onor. Lino Spiteri - illum Ministru tal-Finanzi - li kkritika dik id-deċiżjoni.

Filwaqt li konna diġa' bdejna nagħmlu dan, il- Programm Elettorali tagħna kien jgħid ukoll kif kellna nkomplu nnaqsu ċ- ċentralizzazzjoni iktar 'il quddiem f'dik li hija Korporazzjoni Enemalta għax hekk jagħmel sens f'istituti finanzjarji mibnijin fuq pedamenti moderni.

Fir-rigward tal-ħidma ta' l-Enemalta ħaġa li ma ssemmietx s'issa hija dik li l-Enemalta kienet diġa' qed tagħti l-kontribuzzjoni tagħha sabiex jiġi fformulat pjan nazzjonali komprensiv għall-enerġija.

Sa sena ilu l- Enemalta kienet ifformulat pjan komprensiv ta' 15-il sena għall-ħteġijiet tagħha u flimkien ma' Setturi oħrajn kienet qiegħda tipparteċipa f'numru ta' working groups li kellu l-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija sabiex jiġi mfassal dan il-pjan nazzjonali.

Jiena nittama li l-Gvern preżenti jibqa' għaddej b'dik l-inizjattiva sabiex fi żmien qasir f'pajjiżna jkollna għall-ewwel darba pjan nazzjonali għall-enerġija.

Jekk wieħed irid jikkonsidra l-ħtiġijiet ħafna aktar immedjati li għandna llum, huwa importanti li wieħed jara r-relazzjoni li hemm bejn l-enerġija u l- ambjent, mhux biss f'dimensjoni internazzjonali iżda wkoll f'dimensjoni lokali.

Huwa tajjeb li sal-lum l-Enemalta kkonċentrat l-enerġiji tagħha proprju sabiex tipprovdi l-enerġija.

Dan tant għamlitu tajjeb li matul l-aħħar disa' snin u nofs irdoppjat il-produzzjoni ta' l-enerġija f'dan il-pajjiż.

Jiena nittama li jibqa' jkollna ammont ta' investiment kontinwu.

Huwa mportanti ħafna li l-investiment ikun kontinwu u mhux kollox f'daqqa kif kellu jagħmel Gvern Nazzjonalista fl-ewwel snin ta' l-amministrazzjoni tiegħu minħabba illi l-Gvern preċedenti kien qagħad jixxaħħaħ.

Dan żgur li ma ħalliex toqob fil-finanzi tal-pajjiż imma l-ikbar toqba kienet il-ħofra kbira li ħalla f'dak li hu provvediment ta' enerġija f'dan il-pajjiż.

Jiena nieħu gost nisma lill-Onor.

Gulia jgħid li l-one-off cut out li kien hemm il-Belt tant impressjonah li baqa' jiftakru.

Ara aħna ninsew il- famużi cuts kbar li kien ikollna qabel l-1987 għax kienu saru xi ħaġa ta' kuljum.

Lanqas konna nagħtu kas għax il-cuts fl-elettriku kienu saru parti mill-istorja ta' pajjiżna, imma l-Onor.

Gulia llum ftakar fil-one-off cut out.

Jien żgur li ħadd ma jista' jpoġġielna xi argument li aħna ma nvestejniex fil-qasam ta' l-elettriku għax dawn huma fatti u kulħadd jista' jarahom.

Punt importanti li huwa neċessarju għal dak li għandu x'jaqsam mal-pjan nazzjonali għall-enerġija huwa l-ħtieġa li f'pajjiżna jkollna bord regolatur f'dan il-qasam li jieħu u jbiddel il-pożizzjoni li għandha llum l- Enemalta li tipprovdi s-servizz u tirregola wkoll l-istess servizz li tipprovdi.

Aħna dan semmejnih anke fil-Programm Elettorali tagħna u fil- fatt jidher li kien hemm kelliema min-naħa tal-Gvern preżenti li għamlu aċċenn għal dan il-bord regolatur.

Dan il-bord regolatur għandu jara li jsir tnaqqis fid-domanda għall-enerġija u li jkun hemm standards aktar effiċjenti fil-karozzi, f'bini residenzjali, f'bini kummerċjali u fl- appliances.

Madam Speaker, jien naħseb li huwa importanti li filwaqt li wieħed jitkellem fuq il-ħtieġa li dejjem tiżdied il-produzzjoni għall-ħteġijiet ta' dan il-pajjiż, nitkellmu wkoll fuq pjan ta' konservazzjoni ta' l- enerġija.

Fil-fatt jien nittama li dan il-Gvern ikompli bil-wegħda li kien għamel il-Partit Nazzjonalista fil-Programm Elettorali tiegħu - fil- Programm Elettorali tal-Partit Laburista ma jissemma xejn dwar dan - jiġifieri li jkun hemm programm sħiħ ta' konservazzjoni ta' l-enerġija.

GĦandu jkun il-Gvern stess li jibda programmi ta' audit ta' enerġija fid- dipartimenti u fil-postijiet kollha li jmexxi l-istess Gvern.

Jien nifhem li bord regolatur għandu jservi wkoll ta' awditur biex jirregola s-suq, inkluż prezzijiet, u jipprovdi inċentivi sabiex jintużaw sorsi alternattivi, kif issemma f'dan id-dibattitu.

Il-pjan nazzjonali jrid jistudja wkoll il-valur soċjali ta' l-enerġija vis-a-vis il-valur soċjali ambjentali.

Jien naf li dan m'huwiex faċli iżda nittama li ġaladarba dan il-Gvern jieħu t-task li jagħmel pjan nazzjonali għall-enerġija, dan ikun wieħed mit-tasks li jittieħdu bis-serjeta'.

Madam Speaker, filwaqt li wieħed isemmi s-sorsi alternattivi ta' l- enerġija, irid ukoll ikun realistiku, jiġifieri ma jaħsibx li nistgħu nbiddlu xi ħaġa mil-lum għal għada.

Biex ikun hemm l-inċentiv li jintużaw aktar ir-riżorsi alternattivi jenħtieġ li jinbidel ir-reġim tal-prezzijiet ta' l-elettriku li għandna f'pajjiżna sal-lum.

M'hu veru xejn dak li qal l- Onor. Gulia meta semma li ġaladarba gvern idaħħal lil pajjiżu fl-Unjoni Ewropea allura l-prezz domestiku jkun aktar għoli mill-prezz kummerċjali u ta' l-industrija.

Il-prezz preżenti ta' l-elettriku ftit jinċentiva li persuna tagħmel spiża kapitali żgħira biex tistalla solar water heater jew photo-voltaic panel

minħabba li effettivament ir-reġim fiskali għal dawk li huma prezzijiet ma jinċentivahiex biex tagħmel dan.

Jien nifhem ukoll li fil-Budget li għadu kif ġie ppreżentat f'din il-Kamra kien hemm żidiet fil-prezzijiet tal-fuel bħalma huma l-petrol, id-diesel u l-pitrolju minħabba l-argument li ġie wżat, ċioe' li għandna ndaħħlu dejjem aktar il-konċett ta' the polluter pays, pero' dan il-Gvern irid joqgħod attent ħafna għax jekk se jdaħħal dan il-konċett b'dawn iż-żidiet mingħajr ma jagħmel pjan komprensiv għal dik li hija enerġija, wisq nibża' li jkun hemm reazzjoni negattiva min-nies li jibdew jifhmu li dawk m'huma żidiet xejn għar-raġunament ambjentali imma li huwa sempliċi eżerċizzju faċli ta' kif tagħmel taxxi ġodda.

Madam Speaker, jien nittama wkoll li matul is-sena li ġejja l-Enemalta żżid l-impenn kif żiditu matul l-aħħar sentejn f'dik li hija sħubija ma' l- Institute for Energy and Technology li għandha l-Universita'.

Hawnhekk irrid insemmi wkoll ix-xogħol utli li għamel dan l-istitut.

Fost l-oħrajn jien naf li dan għamel xogħol u studju dettaljat ta' kif jista' jkollok l- użu ta' photo-voltaic panels sabiex jiġi integrat fi grid system nazzjonali.

Ma għandix ħin insemmi affarijiet oħra għar-rigward ta' l- istitut imma jien naf li dan huwa punt importanti ħafna u nittama li l- Enemalta tieħu dan il-punt iktar bis-serjeta'.

Jien nittama wkoll li dan il-Gvern ikompli fuq il-pjanijiet li kien beda l-Kunsill Malti għax-Xjenza u t-Teknoloġija sabiex tiġi studjata r-relazzjoni u l-ko-relazzjoni bejn il- qasam ta' l-ilma u dak tal-produzzjoni ta' l-enerġija minħabba li llum f'pajjiżna nużaw bejn 25% u 30% tal-produzzjoni ta' l-enerġija għal dak li għandu x'jaqsam ma' produzzjoni ta' ilma.

Madam Speaker, jien għandi punti oħra li xtaqt insemmi wkoll imma ma għandix ħin u għalhekk nixtieq li nagħlaq id-diskors tiegħi billi nitlob lill-Ministru konċernat jgħidilna x'kien l-average demand ta' l-Enemalta l- ġimgħa l-oħra u jgħidilna wkoll kemm turbini u boilers qegħdin out of order illum fl-Enemalta għax jien ma nistax nifhem kif matul dawn l-aħħar tlett ijiem ...

Issa hawnhekk jien m'iniex qed nirriferi għal dawk il-cuts li darba kien hemm il-Belt u li ftakar fihom l-Onor.

Gulia imma qed nirriferi għal dawk il-cuts kollha li qed jerġa' jibda jkollna f'dan il- pajjiż.

Per eżempju, il-Ħamrun u diversi lokalitajiet oħrajn illum ilhom mit-8.00 ta' dalgħodu bla dawl.

Jien nixtieq li l-Ministru jagħtina raġuni għal dawn il-cuts ħalli aħna wkoll nifhmu x'inhu l-pjan sħiħ ta' manutenzjoni li nittama l-Enemalta għadha qed tħaddem.

Nirringrazzjak, Madam Speaker.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Frendo.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Madam Speaker, irrid ngħid li minkejja li issa ili hawnhekk kważi 10 snin, dan huwa l-ewwel dibattitu tiegħi fuq dan is- suġġett u allura hija xi ħaġa li se nagħmel b'ċerta umilta'.

Nifhem li l- Ministru wkoll huwa f'din il-pożizzjoni għaliex din ukoll hija l-ewwel darba li għandu responsabbilta' ta' din in-natura.

Biex inkun fair miegħu, ngħid li mid-diskors li għamel hu fil-bidu ta' dan id-dibattitu, naturalment bħala ministru li għadu dieħel ġdid f'din ir-responsabbilta', jidher li huwa qiegħed iħares lejn l-affarijiet u jara kif jista' jidħol għal din ir-responsabbilta' b'mod li jiena nemmen li kull politiku f'dan il- pajjiż li jieħu x-xogħol tiegħu bis-serjeta' dejjem jipprova jagħmel, huwa min huwa u huwa ta' liema partit huwa.

Dan qiegħed ngħidu għaliex nemmen ħafna li fil-politika huwa tajjeb li nkunu fair ma' xulxin u għaliex nemmen ukoll - forsi nibqa' ngħix bit-tama - li din trid tkun xi ħaġa two-way u mhux one-way biss.

Imma din hija xi ħaġa li jrid jgħallimna ż-żmien.

Madam Speaker, x'jistenna l-poplu minn korporazzjoni bħalma hi l- Enemalta?

Jiena naħseb li l-poplu jistenna tliet affarijiet prinċipali.

L- ewwelnett jistenna provvista ta' enerġija kostanti li tiflaħ għall- ħteġijiet tal-pajjiż u li tħares lejn il-ħteġijiet futuri; it-tieni nett, fil-fehma tiegħi, jistenna servizz tajjeb li bih ikun moqdi tajjeb b'mod effiċjenti u fattwali u bl-inqas spiża possibbli; u t-tielet ħaġa li jistenna l-poplu mill-Korporazzjoni Enemalta - li llum kibret il-kuxjenza tagħha - u li jiena nemmen li hija importanti ħafna għall-ġid ta' pajjiżna mhux biss b'mod akkademiku imma b'mod reali u tanġibbli, hija li l-enerġija tasal fid-djar tagħna u tiġi prodotta b'mod li jagħmel l-inqas ħsara possibbli lill-ambjent.

Aħna pajjiż żgħir u żgur li bħala tali rridu nkunu iktar u iktar konxji minn pajjiżi oħrajn rigward dan l-aspett.

Kif qalilna tant tajjeb ir-Rapport Brundtland, fuq livell intellettwali, huwa essenzjali li l-iżvilupp tagħna jkun żvilupp sostenibbli għax ikun marbut ma' kuxjenza ċara ta' l-ambjent f'pajjiżna.

Fil-ftit ħin li għandi se nħares lejn dawn il-punti wieħed wieħed.

Sħabi ta' din in-naħa tal-Kamra diġa' daru dawra mal-passat u mar-record tal- Partit Nazzjonalista fil-gvern u tkellmu dwar x'kellu jirranġa mill-1987 'il quddiem wara li ngħata t-treġija tal-gvern wara li kien rebaħ il- maġġoranza għat-tieni darba.

Dak iż-żmien kellu quddiemu l-isfida li jassigura li l-infrastruttura sħiħa ta' l-enerġija u l-ilma tkun bażi soda biżżejjed biex pajjiżna jagħmel l-avvanzi kbar li għamel f'dawn l-aħħar 10 snin.

U din illum għamilha.

Naħseb li kulħadd jirrikonoxxi - jidhirli li jkun inutli li xi ħadd jipprova jikkontesta dan il-fatt għaliex dawn huma affarijiet li l-poplu għandu esperjenza diretta tagħhom ta' kuljum u allura fil-fehma tiegħi jitlef il-kredibilita' min jipprova ma jaċċettax din il-ħaġa ovvja - li f'dawn l-aħħar 10 snin pajjiżna għamel avvanzi kbar.

U parti mill-avvanzi kbar li saru f'pajjiżna kienu possibbli għaliex intlaqgħet l-isfida li jkun hemm l-infrastruttura neċessarja ta' l-enerġija u l-ilma f'pajjiżna apparti infrastruttura oħra neċessarja f'oqsma oħrajn.

Issa niġi għal żewġ oġġettivi oħra li semmejt; is-servizz tajjeb u l- aspett ambjentali.

Smajna l-eżempju li ingħata diġa' mill-kollega tiegħi, l-Onor.

Francis Dimech fejn qal li tneħħa l-faħam u ddaħħal iż-żejt bħala fuel li jintuża għall-Power Station tal-Marsa u naħseb li dan, il-Ministru jirrikonoxxih ukoll.

Dan kien l-istess argument li jumejn ilu ġab il- Ministru tal-Finanzi meta qalilna li huwa tajjeb li nintaxxaw il-karozzi għaliex għandna ħafna karozzi fit-toroq u dawn iġibu dannu ambjentali, apparti li jagħmlu użu mis-servizzi tat-toroq li jiswew il-flus jekk trid tinbnihom bis-serjeta' bħalma għamilna aħna meta konna fil-gvern f'dawn l- aħħar snin.

F'dan il-każ id-differenza hi li f'waħda l-gvern jonfoq biex jirrispetta l-ambjent u fl-oħra l-gvern idaħħal il-flus.

L-Enemalta hija monopolju, anzi hija monopolju tal-Gvern.

Kull monopolju, anke meta jkun tal-privat, għandu l-perikli kbar tiegħu u f'pajjiż żgħir bħal tagħna dawn il-perikli huma aktar u aktar reali għaliex anke mingħajr monopolju formali jista' jkollok ftit nies li lis-suq iġibuh farsa.

Għal dan hemm miżuri legali li jinkludu l-liġi dwar il-konsumatur u l-liġi dwar il-kompetizzjoni.

Dawn huma żewġ liġijiet li għalkemm jista' jkollhom punti fejn jiltaqgħu, huma distinti u għandhom jinżammu distinti u jkun żball kbir jekk jitħalltu flimkien għaliex - biex inkun skond it-tema tal-lum - tista' tkun taħlita esplussiva.

Madam Speaker, l-Enemalta għandha bżonn charter tal-konsumatur u għandha bżonnu malajr.

Għandha ssegwi l-passi tat-Telemalta - korporazzjoni oħra li kienet marbuta ma' l-iżvilupp u ma' l-infrastruttura ta' pajjiżna - li għamlet dan aktar minn sena ilu.

Dan huwa achievement li nħoss li politikament kien ta' importanza għal pajjiżna u anke għall-konsumaturi.

Nemmen li jekk isir sforz min-naħa tal-Ministru biex jagħti direzzjoni lill- Enemalta ħalli tagħmel charter tal-konsumatur ikun tajjeb għalih bħala ministru, tajjeb għall-korporazzjoni u tajjeb għall-konsumatur f'pajjiżna.

Għaliex qed ngħid li hu tajjeb għalih u għall-korporazzjoni?

Madam Speaker, jiena żgur li jekk tiġi biex tagħmel charter tal-konsumatur, il- Korporazzjoni Enemalta tgħaddi mill-istess esperjenza li kienet għaddiet minnha l-Korporazzjoni Telemalta.

Dan qiegħed ngħidu mhux għax irrid b'xi mod nippontifika fuq esperjenzi li konna għaddejna minnhom meta konna fil- gvern imma għax din hija esperjenza tajba għall-pajjiż u politikament għalhekk għandna naqsmuha flimkien f'din il-Kamra għaliex hija ta' fejda għal pajjiżna.

Naħseb li fl-aħħar mill-aħħar huwa dan id-dover tagħna hawn ġew.

L-ewwel semmejt l-esperjenza tat-Telemalta.

Meta t-Telemalta ġiet biex tifformola ċ-charter tal-konsumatur - kif qed nipproponi li għandu jsir minnufih mill-Enemalta - sabet li biex tagħmel dan effettivament trid tagħmel ukoll review ta' l-operations kollha tagħha.

Naturalment huwa inutli li tipprova tiggarantixxi li tieħu ħsieb ilment ta' konsumatur - hawnhekk qed nitkellmu fuq, per eżempju, kwestjoni ta' qtugħ ta' dawl u danni marbutin miegħu - f'tant sigħat jew f'tant ġranet jekk inti ma tidħolx fil-fond biex tara kif topera l-korporazzjoni ħalli tkun tista' tasal għal dan ir-riżultat.

Dan ifisser li l-fatt li tipproduċi charter għall-konsumatur huwa ta' fejda mhux biss għall-konsumatur imma wkoll għall- korporazzjoni u politikament għax juri li l-Gvern huwa konxju mill- ħteġijiet u d-drittijiet tal-konsumatur.

Fil-fehma tiegħi hemm bżonn li dan isir malajr u ma jidhirlix li l-Ministru għandu jħalli min jagħmel l- argument - m'għandi dubju ta' xejn li jista' jsib min jagħmillu dan l- argument - illi hemm il-liġi dwar il-konsumatur u allura din tista' tkun biżżejjed jekk issir applikabbli għall- Enemalta.

Il-Gvern ta' qabel kien qiegħed jikkonsidra attivament din il-ħaġa bl-ikbar imminenza biex iġib lil dawn il-korporazzjonijiet taħt l-operazzjoni tal-liġi dwar il- konsumatur.

Jekk dan isir, wieħed għandu jifhem li monopolju jeħtieġ aktar minn hekk u jenħtieġ aktar ukoll mir-regolamentazzjoni tal-liġi dwar il- kompetizzjoni.

Dawn huma l-livelli politiċi li kulħadd kien jesiġi mill- Partit Nazzjonalista fil-gvern.

Biex isir dejjem aktar titjib f'pajjiżna kulħadd għandu jkompli jesiġi dan għaliex aħna rridu nimxu 'l quddiem politikament.

Korporazzjoni bħalma hija l-Enemalta trid turi li hija konxja miċ-ċittadin, mill-benefiċċjarji tal-ħidma tagħha u dan tista' tagħmlu f'charter tal-konsumatur li għandu jagħmel standards aktar għoljin fis-servizz li tagħti minn dawk minimi li joħorġu wkoll mil-liġijiet.

Madam Speaker, nemmen li din hija ġlieda kbira li probabbilment irid jagħmel il-Ministru għaliex hija d-direzzjoni politika li tagħti din it-tip ta' kuxjenza.

Din m'hijiex ġlieda fiżika imma hija ġlieda kulturali li pajjiżna għandu bżonn.

Hemm bżonn li tinbidel il-mentalita' li għax kumpannija jew korporazzjoni jkollha l-monopolju ċ-ċittadin irid joqgħod u jieħu dak li jagħtuh.

Naturalment f'dan il-proċess, li jitlob attenzjoni kostanti u li jrid jibqa' jitkompla, huwa importanti li jkun hemm taħriġ u tisħiħ ta' filosofija liema filosofija kienet diġa' bdiet dieħla sew taħt il-Gvern ta' qabel li filwaqt li għamel il-Consumer Affairs Act u l- Competition Act, partikolarment għar-rigward tat-Telemalta dan introduċa ċ- charter tal-konsumatur u kien qed jikkonsidra li imminentement jagħmel ukoll il-Consumer Affairs Act applikabbli għal xi korporazzjonijiet bħalma hija l-Enemalta.

Madam Speaker, jien naħseb li jrid ikun hemm ukoll attenzjoni kontinwa għall-ħarsien ambjentali fir-rigward ta' l-enerġija.

Fil-fatt diġa' ssemmew diversi affarijiet mill-kollegi tiegħi u forsi se nerġa' nagħmel aċċenn għal xi wħud minnhom għax naħseb li huwa importanti li niġbruhom flimkien.

Per eżempju, il-bidla mill-użu tal-faħam għaż-żejt żgur li kienet proċess ta' iktar kuxjenza dwar l-ambjent għar-rigward tal- produzzjoni ta' l-enerġija u kif diġa' għidt, din kienet xi ħaġa li turi l- impenn tal-Gvern ta' dak inhar għax għalkemm dan ix-xogħol kien jitlob commitment u finanzi, dan għażel li jsir xorta waħda għax din kienet xi ħaġa ta' ġid għal pajjiżna, għas-saħħa ta' min jgħix madwar il-Power Station tal-Marsa u kienet ukoll xi ħaġa ta' fejda b'mod ġenerali għall- ambjent ta' pajjiżna.

Hawnhekk ta' min jgħid ukoll - kif fil-fatt ġie spjegat mill-kollegi tiegħi - li l-għażla ta' Delimara bħala sit għall- Power Station il-ġdida kienet waħda teknika u għal hemmhekk kien hemm ippjanat li jkun hemm landscaping ukoll.

Fil-fatt jien nieħu gost nara wkoll li jidher li din hija xi ħaġa li se titkompla għax peress li kienet diġa' nbdiet inħoss li huwa tajjeb li tiġi kompluta u li jkun hemm inputs minn diversi entitajiet biex dan il-post sabiħ b'xi mod jerġa' jiġi integrat bl-aħjar mod possibbli.

Fil-fatt hawnhekk ikun tajjeb jekk ngħidu li filwaqt li jrid ikollna kuxjenza ambjentali rridu nirrealizzaw li ma rridux inpoġġu l-iżvilupp u l-ambjent kontra xulxin u nħarsu lejhom bħala xi ħaġa li waħda għandha tkisser lill-oħra imma għandna nsibu l-mezz ta' kif dawn iż-żewġ affarijiet jistgħu joqogħdu flimkien.

Madam Speaker, fost l-oħrajn aspett li ssemma ta' kif niġġeneraw l- enerġija huwa l-metodu solari u fil-fatt hawnhekk jolqtok il-fatt li din is- sistema hija wżata f'ħafna djar ta' pajjiżi Mediterranji, bħal Ċipru u gżejjer oħrajn.

Fil-fatt biżżejjed wieħed isemmi l-pjan ċar li għandhom dawn il-pajjiżi biex ikunu jistgħu jagħmlu użu mill-enerġija solari u għalhekk meta jara dan kollu wieħed jiskanta kif pajjiżna għadu ma laħaqx dawn it-tip ta' livelli li żgur jista' jkollhom effett pożittiv għar- rigward ta' kif titwassal il-provvista ta' l-enerġija fid-djar.

B'din is- sistema jista' jkollok effett pożittiv għax inkunu qed nagħmlu użu minn sors ta' enerġija li għall-grazzja t'Alla f'dan il-pajjiż hija don li ngħatalna permezz tal-klima tagħna.

Inħarsu wkoll lejn affarijiet oħrajn bħal, per eżempju, it-tip ta' fuel li jintuża.

F'ħafna pajjiżi fosthom il-Japan jien kelli l-esperjenza fejn rajt taxis joperaw bil-gass minflok bil-petrol jew bid-diesel.

Dawn huma affarijiet li fil-fehma tiegħi entitajiet bħall-Enemalta għandhom iħarsu lejhom għax hawnhekk qed nitkellmu fuq clean fuels li wieħed jista' juża fil-produzzjoni ta' l-enerġija f'pajjiżna f'diversi livelli u aspetti.

Fiż- żmien meta konna qed inħarsu lejn il-possibbilta' li pajjiżna jsir membru ta' l-Unjoni Ewropea - possibbilta' li aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar tidher li qed titbiegħed minn dan il-pajjiż, naturalment għaliex waħda mill- wegħdiet tal-programm elettorali tal-partit li tela' fil-gvern kienet li pajjiżna ma jsirx membru ta' l-Unjoni Ewropea - kien hemm anke l- possibbilta' li ningħataw għajnuna minn programmi bħalma huma t-Trans European Networks (TEN) li jwasslu ċertu tip ta' enerġija minn diversi pajjiżi li jorbtu lill-Ewropa flimkien basta jaqsmu l-fruntieri ta' pajjiżi li huma membri jew li qed jaspiraw li jkunu membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Naħseb li din hija waħda mill-affarijiet li jirrappreżentaw the cost of non- membership u dan il-pajjiż iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar se jirrealizza li l-opportunita' li jsir membru ta' l-Unjoni Ewropea ħarbet minn idejh bħalma jgħaddi r-ramel minn ġo ponn li jkun qed jipprova jżommu.

Madam Speaker, naħseb li the cost of non-membership huwa xi ħaġa li kulħadd għandu jikkonsidraha f'dan il-pajjiż anke mill-apsett ta' enerġija.

L-Onor.

Gulia ħareġ bil-frażi fejn qal li kieku dħalna fl-Unjoni Ewropea kien ikollna bilfors ngħollu l-prezzijiet ta' l-enerġija fid-djar u fin- negozji.

Jien nixtieq li l-Ministru jekk ikollu l-possibbilta' - ladarba l- Onor. Gulia mhux se jerġa' jitkellem - jagħtina chapter and verse biex inkunu nafu eżatt minn fejn toħroġ din fir-regolamenti ta' l-Unjoni Ewropea.

Din li smajna llum, jiġifieri li bilfors irid ikollok rati iktar għoljin għall-użu domestiku milli għall-użu industrijali hija novita' u lili ma tinżillux għax ma naħsibx li hija xi ħaġa normali.

Kif nafu l- prinċipju tas-sussidarjeta' huwa mportanti ħafna fl-Unjoni Ewropea, l- importanza tiegħu qiegħda dejjem tikber u tagħti aktar spazju biex kull pajjiż ikun jista' jirregola affarijiet bħal dawn kif jidhirlu hu.

Madam Speaker, qabel ma nagħlaq irrid insemmi biss żewġ punti oħrajn li għalkemm issemmew diġa' jidhirli li huma importanti ħafna u huma fundamentali għall-iżvilupp futur ta' l-Enemalta u ta' dan is-settur partikolari.

Inħoss li hija ħaġa essenzjali u kruċjali li għal pajjiżna jkun hawn pjan ta' enerġija li jagħti direzzjoni u kjarezza kif se nintegraw l-iżvilupp ma' l-ambjent b'mod li jirnexxielna nagħmlu żwieġ - nixtieq ngħid li dan forsi għandu jkun żwieġ Kattoliku biex ma nagħmlu divorzju qatt - bejn l-iżvilupp u l-ambjent.

Fil-fehma tiegħi għandna nagħmlu divorzju iżda bejn l-aspett regolatorju u l-aspett operattiv għax jagħmel sens li l-Enemalta ma tibqax tikkontrolla kollox.

Għalhekk bħala pjan mill-aġenda ta' dan is-settur għandu jkun hemm id-distinzjoni bejn l- aspett regolatorju u l-aspett operattiv.

Naħseb li huwa importanti li wieħed iħares lejn x'inhu mitlub minn aġenzija jew awtorita' regolatorja bħal, per eżempju, x'deċiżjonijiet trid tieħu, huwiex regolatur waħdu, huwiex grupp regolatorju, huwiex regolatur integrat jew separat dwar il- funzjoni tiegħu ekonomika u dik legali, kif effettivament hemm f'diversi pajjiżi oħrajn.

Hemm ħafna x'wieħed jirrifletti dwar din il-ħaġa.

Jien żgur li l-Ministru jrid iħares lejha f'dawn is-snin li ġejjin pero' nħoss li huwa mportanti li jkollna ċar quddiem għajnejna bħala pajjiż x'inhuwa l- iżvilupp f'dan is-settur.

Għandna nkunu nafu jekk huwiex se jkollna separazzjoni bejn l-aspett regolatorju u l-aspett operattiv.

Nixtieq nawgura li fis-snin li ġejjin ikollna l-okkażjoni li bil-kalma, bir-rispett reċiproku - bħalma ġara f'dan id-dibattitu, għalkemm trid toqgħod attent ħafna għax meta l-avukati jgħidu "bir-rispett kollu", bħalma qal l-Onor.

Gulia, ġeneralment il-bqija tas-sentenza tkun insult - u b'serjeta' għall-ġid ta' pajjiżna nagħmlu analiżi ċara ta' x'irnexxielna nagħmlu bħala pajjiż u fejn irridu naslu 'l quddiem.

Nawgura wkoll li l- Ministru jidderieġi l-ħidma tiegħu biex inkomplu nagħmlu l-ġid għall- pajjiżna.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT (Ministru tal-Kummerċ): Madam Speaker, l-ewwelnett nixtieq nirringrazzja lil kull min ha sehem f'dan id-dibattitu għaliex kien dibattitu nterressanti u ċivili ħafna.

Kif semma l-kollega tiegħi, l- Onor. Frendo, kien hemm diversi nies li tkellmu għall-ewwel darba fuq l- Enemalta u għalhekk naħseb li taw xejra aktar interessanti għall- proceedings tal-lum.

Pero' biex inkun fair nixtieq nifraħ b'mod partikolari lix-shadow spokesperson il-ġdid ta' l-Oppożizzjoni f'dan il- qasam l-Onor.

Francis Agius, u daqstant ieħor kien pjaċir tiegħi l-ġimgħa l- oħra li flimkien maċ-chairman ta' l-Enemalta kkordinajt żjara ta' orjentazzjoni li huwa għażel li jagħmel fil-power station.

Qabel ma ngħaddi biex inwieġeb xi punti li tqajmu, nixtieq inwieġeb għall- kummenti ta' l-Onor.

Pullicino fejn tkellem fuq il-power cuts tal-bieraħ u tal-lum.

Bażikament qegħdin nitkellmu fuq tliet power cuts.

Il-bieraħ kien hemm power cut ikkawżata minn ħsara f'tarf ta' cable tal-vultaġġ għoli fis-substation fil-Marsa; iktar tard żviluppat ħsara f'San Ġiljan; u f'Tas Sliema li din id-darba kienet ġejja minn ġonta ta' cables taħt l-art f'San Ġiljan u l-ħsara li għaddejja llum kienet ikkaġunata minn kuntrattur li kien qed jagħmel ħofra biex jitwaħħal arblu f'Mountbatten Street ġewwa l- Imsida, liema qtugħ sfortunatament kellu spill-over effect fil-Marsa, il- Ħamrun, Gwardamanġa, l-Imsida u l-Pieta'.

Aħna se naraw x'passi legali nistgħu nieħdu kontra l-kuntrattur u qed ninvestigaw ukoll jekk kienx hemm element ta' negliġenza min-naħa ta' xi personnel fl-Enemalta ħalli jittieħdu l-passi dixxiplinarji neċessarji.

Dwar il-peak load ta' din il-ġimgħa li staqsa dwarha l-Onor.

Pullicino din kienet ta' 280 MW.

Ma kienx hemm boilers out of order.

Kien hemm biss żewġ boilers shut down għal minor works, in-No.

2 u n-No.

5 tal-Marsa u boiler minnhom kien fuq dak li jissejjaħ cold stand-by, in-No.

4 tal- Marsa.

Il-boilers l-oħra kemm tal-Marsa u kemm ta' Delimara kienu qed jaħdmu kif suppost.

Punti oħrajn li xtaqt nikkummenta fuqhom - għaliex impossibbli li nwieġeb għal kollox minħabba l-ħin limitat - huma dawn li ġejjin.

Il-bieraħ saret l-asserzjoni, jekk m'iniex sejjer żball mill-Onor.

Agius, li t-tir tagħna donnu huwa li nkerrħu s-sitwazzjoni fl-Enemalta biex ikun hemm aktar skuża biex il-ministri jkollhom iktar say f'dawn l-azjendi.

Jiena ngħid li għandna nikkritikaw l-operat ta' l-Enemalta by all means, imma ma nistgħux nagħmlu allegazzjonijiet bħal dawn.

U onestament ix-xewqa tiegħi hija li jkolli ferm iktar ħin għal areas oħrajn li jaqgħu taħt ir- responsabbilta' tiegħi, aktar milli noqgħod insib il-ħin jew l-iskużi biex indeffes imnieħri ż-żejjed f'affarijiet ta' l-Enemalta.

Li nista' ngħid biss huwa li se ndeffes imnieħri f'affarijiet li jolqtu dixxiplina, f'affarijiet li jolqtu serjeta', f'affarijiet li jolqtu trasparenza u ndafa fil-procurements mhux sabiex niddeċiedi l-affarijiet jien imma sabiex niżgura li jiġu deċiżi b'dan il-mod u anke biex niżgura li jkun hemm value for money anke fix-xogħol li jkun qed isir.

Se nagħti issa eżempju ta' tebgħa oħra li turi ċerta mentalita' fl-Enemalta.

Dalgħodu wara li spiċċajna meeting kelli l-okkażjoni li nakkumpanja liċ- chairman f'diversi areas ta' l-Enemalta fil-Marsa.

Fil-locker/changing room sibna lil min mhux fil-ħin tal-break kien bilqiegħda fuq bank ipaċpaċ ma' ħaddieħor, filwaqt li fil-maintenance workshop sibna sfrattu sħiħ.

Sibna numru ta' ħaddiema ħdejn xulxin ipaċpċu fil-workshop filwaqt li l- foreman - Alla jbierek dan qalilna li ma jistax ilaħħaq bix-xogħol li għandu u bis-60 ruħ li għandu taħtu - kien qiegħed komdu fl-uffiċċju tiegħu jpaċpaċ ma' żewġ inġiniera żgħar.

Dawn huma affarijiet negattivi li jitfgħu tebgħa kerha fuq il-korporazzjoni kollha u ma nistgħux nitkellmu biss dwar l-evażjoni tat-taxxa jekk m'aħniex se nittrattaw l-evażjoni tax- xogħol speċjalment f'postijiet iffinanzjati minn fondi pubbliċi.

Jien beħsiebni nakkumpanja liċ-chairman fi żjarat oħrajn bħal dawn mhux biex noqogħdu nbeżżgħu bil-babaw imma biex għallinqas naraw li jkun hemm dixxiplina u serjeta' fuq il-post tax-xogħol.

Wieħed mill-kelliema qal li aħna spiċċajna qisna book-keepers, anzi sar paragun ma' Scrooge - jekk m'iniex sejjer żball dan il-paragun għamlu l- Onor. Zammit Dimech.

Jien naħseb li iktar milli jqabblu lill-Partit Laburista fil-gvern ma' Scrooge iktar iridu jqabbluh ma' manager serju li qed jeżerċita l-financial control bl-aħjar mod, kif jitolbu ż-żmenijiet tal- lum, u ta' dan naħseb li ħadd m'hu se jagħtina tort, la min jaqbel magħna u lanqas ċerti nies li forsi għandhom ideat politiċi differenti minn tagħna.

Il-bieraħ inġab l-argument li ma jimpurtax billi jkun hemm telf fl- elettriku għaliex l-elettriku dejjem kien issussidjat.

Dan l-argument huwa fallaċi għax kien biss f'dawn l-aħħar erba' snin li l-korporazzjoni bdiet titlef mill-elettriku.

Hawnhekk wieħed ta' min jgħid ukoll li l-Gvern preċedenti kompla għakkes lill-Enemalta meta mill-1992 'il quddiem ma baqax iħallasha ta' l-istreet lighting li kien isir.

Madam Speaker, rigward il-Power Station ta' Delimara jien nixtieq nippreċiża - billi l-bieraħ qam dan il-punt - li aħna qatt m'opponejna l- idea ta' power station oħra; aħna konna biss kontra s-sit li ntuża.

Tant hu hekk li l-uffiċjali ta' l-Enemalta kkonfermawli li fl-1985/86 il- korporazzjoni diġa' kienet bdiet tfittex sit ieħor b'żieda mal-Marsa li inċidentalment kienet u baqgħet il-hub ta' l-Enemalta, jgħidu x'jgħidu dwar Delimara.

Dan m'iniex qed ngħidu biss f'termini ta' generation iżda wkoll f'dak li huwa attrezzament aħjar biex jilqa' vapuri u affarijiet oħra.

Dwar id-demurrages li ssemmew irrid ngħid li ħafna drabi dawn huma dovuti għaċ-ċirkostanzi 'il hinn mill-kontroll ta' l-individwi aktar milli minħabba każi ta' traskuraġni.

Jekk ikun il-maltemp u vapur ma jidħolx kif ippjanat dan żgur li m'huwiex tort ta' l-Enemalta jew tal-ħaddiema tagħha.

Ħadtha b'ċajta wkoll meta smajt lil min jgħid li minn servizz erratiku morna għal guaranteed supplies.

Madam Speaker, hawnhekk ta' min jgħid li fl-uffiċċju jien għandi return tal-power cuts kollha li kellna fl-1995 u fl-1996 u fil-fatt xtaqt ġibtha miegħi.

Din jien m'iniex qed ngħidha bħala konsolazzjoni għall-cut li jista' jkun hemm bħalissa, imma naħseb li wieħed irid ikun onest u jiftakar kif kienet it-trend fl-aħħar snin ta' amministrazzjoni Nazzjonalista.

Il-bieraħ l-Onor.

Ninu Zammit qal li ċerti ammonti ta' street lighting taż-żmien l-ex-ministru Philip Muscat tħallew pendenti bi speċi sens ta' rispett.

Jien, kienet x'kienet id-deċiżjoni, din ma nistax naqbel magħha għaliex allura bl-istess way of thinking aħna għandna nħallu pendenti l- miljuni ta' liri dejn li sibna ma' wiċċna fil-Korporazzjoni Enemalta u għalhekk żgur li ma nistax naqbel ma' raġunar bħal dan.

Madam Speaker, filwaqt li dwar Għawdex issemmew ħafna affarijiet, ma ssemmiex punt interessanti, jiġifieri li għalkemm saru diversi affarijiet taħt diversi gvernijiet f'Għawdex, kien Gvern Laburista li għamel submarine cable u għalkemm kien tqiegħed f'Awissu ta' l-1987, ix-xogħol fuqu kien sar kollu qabel l-elezzjoni ta' dik is-sena.

Hawnhekk ta' min wieħed ifakkar li l-ewwel submarine cable għal Għawdex ta' 33KV kien sar fl-1981 filwaqt li ta' qablu ovvjament kienu saru anke fis-snin ħamsin.

Min il- bieraħ ftaħar li l-Gvern Nazzjonalista ħalla r-rata ta' attivita' ekonomika dejjem tikber kif riflessa fil-generation power għandu żball għaliex il- generation growth figures ta' l-Enemalta juru mod ieħor.

Hawnhekk ta' min jgħid li bejn l-1994 u l-1995 dan żdied b'6%, bejn l-1995 u l-1996 dan żdied b'1.5% u f'din is-sena finanzjarja dan mistenni jitla' b'2.5%.

Madam Speaker, issa nħoss li għandi nikkummenta fuq żewġ oqsma li dwarhom fil-fehma tiegħi l-korporazzjoni tista' tavvanza.

Ma jidhirx li hemm pjan pubbliċitarju għaddej biex ninkoraġġixxu l-ekonomija fil-konsum.

Inħoss li l-idea ta' l-enerġija alternattiva, l-aktar dik solari, għadha ma ngħatatx l-ispinta meħtieġa.

Kif qal tajjeb l-Onor.

Pullicino trid ċerti inċentivi fiskali, imma jiena naħseb li biex l-enerġija alternattiva tiġi aċċettata mill-pubbliku hemm bżonn li ndaħħlu kultura favurha fuq livell popolari fejn tinżel għal-livell taċ-ċittadin komuni.

Jekk hemm żewġ pajjiżi li jistgħu jiggwidawna f'dan ir-rigward huma Iżrael u Ċipru li jagħmlu użu estensiv minn din is-sistema f'pajjiżhom.

Jiena nittama li l- bord il-ġdid jagħti ħarsa sew lejn dan il-qasam għaliex nemmen li b'daqsxejn inkoraġġiment l-enerġija solari tista' taqbad sew f'pajjiżna.

Ftit ilu kelli l-okkażjoni nattendi seminar ta' l-European Energy Foundation fi Sqallija fejn ġie trattat dan is-suġġett u sibt li anke fl- Italja, minkejja li għandhom diversi kumpanniji attrezzati għall-enerġija solari, m'hemmx kultura qawwija fost il-poplu favur l-użu ta' dan is-sors alternattiv ta' enerġija.

Għaldaqstant jiena nemmen li għall-bidu rridu nagħmlu education campaign qawwija fost il-poplu ħalli nuruh kemm jaqbillu jekk jirnexxilu jaqleb għal din is-sistema.

Madam Speaker, huwa fatt magħruf li sa ftit ġimgħat qabel l-elezzjoni - dan ipprovawh sħabi l-oħra li tkellmu min-naħa tal-Gvern - il-Gvern Nazzjonalista kien qed iħoss ruħu f'pożizzjoni ta' impotenza vis-a-vis l- Enemalta biex ma ngħidx li kien qed iħoss ruħu f'morsa.

Min-naħa xtaqha tiċċaqlaq, min-naħa l-oħra kien jaf li diffiċli jċaqlaqha daqskemm hu diffiċli ċċaqlaq il-blat u fl-istess nifs dejjem kien hemm il- konsiderazzjonijiet politiċi.

Ftit ilu bniedem midħla ta' l-Enemalta qalli li l-Gvern ta' qabel kien jibża' wisq mill-opinjoni pubblika, bħallikieku kien mingħalih li se jirbaħ il-voti għax iħalli kollox għaddej qisu m'hu jiġri xejn.

Fid-29 ta' Awissu, 1996 il-Ministeru tal-Finanzi qal proprju dak li għidna aħna fuq in-nefqa kapitali ta' l-Enemalta.

Fil-fatt f'ittra li ntbagħatet mill-Ministeru tal-Finanzi ta' dak inhar - din ikkwota minnha wkoll sieħbi l-Onor.

Gavin Gulia - lill-Ministeru għall-Ambjent intqal li l-Estimi ta' l-Enemalta ma jinkorporaw l-ebda dettalji dwar programm kapitali li jammonta għal aktar minn Lm26 miljun.

Jiġifieri filwaqt li jien ġejt mistieden biex nikkonsulta mal-Ministru tal-Finanzi dwar kif se nneħħu l-VAT u dwar kif se tintlaqat l-Enemalta, il-ministri ta' qabel ma kienux jikkonsultaw mal-Ministru tal-Finanzi; l-ewwel kienu jimbarkaw fuq spiża kapitali kbira u mbagħad iħallu ħofra li lanqas il-Ministru tal- Finanzi stess ta' dak inhar ma kien kapaċi jirrimedja.

Dak li qed ngħid nikkonfermah hawnhekk billi nikkwota verbatim.

Il-Ministeru tal-Finanzi kien tkaża mas-Segretarju Permanenti ta' l-Ambjent li:

"Neither has any indication been given as to the method of financing such a programme, it is felt that Cabinet ought to be given such details and information."

Il-probabbilta' hi li minħabba li d-data kienet ħafna qrib l-elezzjoni, x'aktarx li dan l-appell li sar ftit ġimgħat biss qabel l-elezzjoni waqa' fuq widnejn torox.

Ngħaddi issa biex nitkellem dwar il-problemi strutturali ta' l-Enemalta.

Jekk inħarsu lejn il-management structure insibu li jekk irridu nżidu l- effiċjenza fid-dawl tal-pressjonijiet finanzjarji li għandha l-Enemalta jenħtieġ li jkun hemm strateġija ta' ristrutturazzjoni li tidher u tinħass minn kulħadd.

Fil-fatt kien għal dan il-għan li jiena kkummissjonajt studju

li għandu jitlesta fil-jiem li ġejjin dwar il-management structure ta' l- Enemalta.

L-ewwel osservazzjoni li għamlulna l-konsulenti finanzjarji fil- preliminary overview tagħhom kienet li ħassew li kienu qed jiġu mistiedna jħarsu lejn struttura ta' management u ta' organizzazzjoni li jista' jkollha l-ħtieġa li tinbidel b'mod fundamentali.

Per eżempju, toqba kbira li hemm fl-istruttura hija li ma jeżistix chief executive jew general manager tal-korporazzjoni.

Din il-problema nħoss li għandha tiġi ndirizzata mingħajr dewmien żejjed.

Fil-fehma tiegħi, in-naħa ta' l-Oppożizzjoni għandha tgħid mea culpa għal dawn l-affarijiet kollha għax għalkemm verament tkellmet ħafna dwarhom fl-imgħoddi qatt ma ħadet azzjoni konkreta biex twettaq dawn il-pjani.

Fil-ħin limitat li baqa' nixtieq nagħti ftit eżempji biex nuri kif il-Partit Nazzjonalista fil-gvern kien ipaċpaċ fuq ċerti problemi u jidentifikahom iżda ma kienx joffri rimedju għalihom.

Ħalli nitkellem ftit dwar il-customer care.

Darba minnhom meta l-ex-Ministru Zammit Dimech indirizza lill-bord ta' l- Enemalta kien staqsihom kemm hu effiċjenti s-servizz li qed jingħata lill- konsumaturi u kemm hi effiċjenti s-sistema tas-switchboard tal- korporazzjoni u kien hemm min ftaħar miegħu uffiċjalment bil-lectures li kienu ngħataw lit-telephone operators dwar kif għandhom iġibu ruħhom mal- pubbliku.

U jien nistaqsi bl-ikbar serjeta': Dan kollu ta xi frott?

Din il-mistoqsija lanqas inweġibha jien imma nħalliha għall-pubbliku nnifsu biex jirrispondiha l-aktar meta jipprova jaqbad ma' l-Enemalta meta jkun hemm xi qtugħ tad-dawl estensiv fil-pajjiż.

Jien naf nies li ġieli damu sigħat sħaħ jipprovaw jaqbdu lill-Enemalta mingħajr suċċess u mbagħad meta jaqbdu jeħduhom b'ċerta arroganza li wieħed ma jippretendihiex fiż- żmenijiet tal-lum.

X'jiswa billi l-Partit Nazzjonalista, Madam Speaker, kien jiftaħar li kien qed joffri service on demand meta kulħadd jaf x'tip ta' servizz konna qed nieħdu f'dan ir-rigward?

Jien nistaqsi: Kemm verament għandha customer care unit effettiv l-Enemalta?

L-istess ngħid dwar il-kariga ta' general manager.

Il-Membri tal-Gvern ta' qabel paċpċu ħafna dwar il- bżonn ta' mili ta' din il-kariga iżda qatt ma sar xejn konkret.

Fl-1995 l- ex-Ministru Zammit Dimech kien mar u qalilhom li din għandha tkun prijorita' fuq l-agenda tal-korporazzjoni, pero' kulħadd jaf li effettivament baqa' kollox fuq l-ixkaffa.

Niġu issa għall-public relations tal-korporazzjoni.

L-Onor.

Zammit Dimech kien qal li ried dipartiment professjonali u staff ta' nies kompetenti fil-kommunikazzjoni, anzi mar oltre dan u qal li minflok sempliċi dipartiment li jwieġeb lill-gazzetti ried dipartiment pro- attiv li jantiċipa dak kollu li l-Enemalta tixtieq tgħarraf lill-pubbliku dwaru.

Jien ngħidlu li naqbel miegħu perfettament iżda bir-rispett kollu lejn is-set-up eżistenti li writna jidher li qegħdin ferm 'il bogħod minn din is-sitwazzjoni ideali għax għadna ngħumu f'baħar ta' dilettantiżmu kbir.

Nittama issa li tal-Partit Nazzjonalista ma jitkażawx b'dak li qed nipprovaw nagħmlu aħna biex indaħħlu kuxjenza ġdida fost il-ħaddiema.

Waqt wieħed mill-board meetings wieħed mid-diretturi kien ilmenta ma' l-ex- Ministru Zammit Dimech dwar nuqqas ta' accountability min-naħa ta' ċerti uffiċjali fil-middle management.

Fil-fatt il-kliem preċiż li kien intuża dak inhar kien - se nikkwota mill-Minuti - dan:

"There is lack of accountability on the part of certain officials at middle management level who exercise a very slack control on their subordinates".

Jien nieqaf ftit u nistaqsi: X'follow-up action ħa l-bord innifsu ta' l- Enemalta?

X'azzjoni ttieħdet mill-Ministru konċernat?

Dan il-messaġġ twassal lill-ħaddiema u jekk lanqas biss twassal kif ippretendew li għandu jiġi nforzat?

Ħadd ma għandu jiskanta b'dan għaliex kif għidt aktar kmieni l-Gvern ta' qabel kien gvern li jibża' jieħu deċiżjonijiet diffiċli.

Madam Speaker, issa ħalli nieħdu l-kwestjoni tar-rati tad-dawl.

Diversi uffiċjali ta' l-Enemalta qaluli li kemm-il darba kienu semgħu lill-ex- Segretarju Parlamentari Ninu Zammit jgħidilhom li jekk jerġa' jitla' Gvern Nazzjonalista minn day one kienu se jgħollu r-rati tad-dawl.

Fil-fatt anke meta darba l-ex-Ministru Zammit Dimech żar il-bord ta' l-Enemalta dan kien ħeġġiġhom biex jistudjaw l-istrutturi tat-tariffi.

L-istess nistgħu ngħidu dwar il-privatizzazzjoni għax għalkemm il-kelma "privatizzazzjoni" ftit li xejn nużawha fil-pubbliku ...

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jimporta tgħidli min huma dawn in-nies li qed jgħidulek li jien għidt dak il-kliem?

MADAM SPEAKER: Onor. Zammit, dan qed tgħidu bħala punt ta' kjarifika?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Iva, qed nistaqsih għax qed jimmislijdja lill-Kamra.

Jimporta l-Ministru jgħidli min huma dawn in-nies li qalulu li jien għidt dak il-kliem?

ONOR.

LEO BRINCAT: Uffiċjali responsabbli li jkunu lesti jagħmlu affidavit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Imma issa tgħidlix "uffiċjali" għaliex hemm ħafna uffiċjali.

Jimporta tgħidli min eżattament qallek li jien għidt dak il- kliem?

ONOR.

LEO BRINCAT: Qed ngħidlek uffiċjali responsabbli li jkunu lesti ...

ONOR.

NINU ZAMMIT: Lesti li jagħmlu affidavit?

ONOR.

LEO BRINCAT: Iva, lesti.

Nitlob li jagħmlu affidavit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mela itlobhom jagħmlu affidavit u mbagħad naraw.

ONOR.

LEO BRINCAT: Fil-fatt diġa' offrewli li lesti jagħmlu affidavit.

MADAM SPEAKER: Onor. Brincat, tista' tkompli d-diskors tiegħek.

ONOR.

LEO BRINCAT: Madam Speaker, kont qed ngħid li għalkemm il-kelma "privatizzazzjoni" ftit li xejn nużawha fil-pubbliku, meta l-Onor.

Zammit Dimech darba ltaqa' mal-bord dan kien qalilhom - hawnhekk se nikkwota mill- Minuti - li:

"Structures and options for requirements should be seen in the light of the privatisation and EU monopoly policy."

Fil-fatt min jaqra l-Manifest Elettorali tal-Partit Nazzjonalista jintebaħ li 'l hemm kienu mexjin, jgħidu x'jgħidu, l-aktar meta ħeġġew lill-Gvern biex iżomm ir-responsabbilta' għas-servizzi l-aktar essenzjali, bħall- ġenerazzjoni ta' l-elettriku, filwaqt li jaqsmu l-partijiet l-oħra f'entitajiet differenti.

Dan kien ifisser biss li l-Gvern kien se jżomm l- unika jew l-aktar taqsima loss making - dik ta' l-elettriku - u jibda jeħles mit-taqsimiet l-oħra pulit pulit.

Dwar il-bunkering nibda biex ngħid li b'liberalizzazzjoni jien kont nifhem xi ħaġa li tagħti lok u spazju għal investiment ġdid u mhux xi ħaġa lip service li tnaqqar is-suq lokali ta' l-Enemalta.

Madam Speaker, issa ħalli niġu għall-bord l-antik tal-korporazzjoni.

Ftit ilu f'ġurnal kien hemm li aħna lill-membri l-antiki qalfatnihom b'mod mill-aktar goff bl-ebda sens ta' gratitudni.

Dan huwa għal kollox żbaljat u inkorrett għaliex aħna lil dawn filwaqt li rringrazzjajnihom bil-miktub, qabel ma nħatar il-bord il-ġdid lill-ex-Chairman Prof. Ghirlando kont għarraftu personalment in confidence bil-membri kollha ġodda tal-bord mill- bidu nett qabel ma saret il-ħatra tal-board members il-ġodda.

Fil-fatt kelli wkoll l-okkażjoni nrodd ħajr personalment lill-membri tal-bord l- antik kemm f'taħdita li kont għamilt lill-ħaddiema ta' l-Enemalta fil- workshop lejliet il-Milied kif ukoll waqt attivita' soċjali organizzata mill-Welfare Committee ta' l-Enemalta fil-jiem tal-Milied ġewwa l-lukanda New Dolmen.

Lill-ex-Chairman Prof. Ghirlando kont raddejtlu ħajr personalment, kif beħsiebni nerġa' nagħmel illum, għall-mod ċivili u kooperattiv li bih mexxa b'mod partikolari fiż-żmien transitorju sakemm inħatar il-bord il-ġdid.

Jien bħala policy hekk imxejt ukoll fil-postijiet l-oħra li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħi, bħall-METCO u l-Kunsill dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur li għandu jiġi ristrutturat fil-ġejjieni qarib.

Madam Speaker, li ma semmewx ċerti ġurnali kien - hawnhekk qed nirriferi għal ġurnali qrib il-Partit Nazzjonalista - li għalkemm l-ex-Prim Ministru fil-kampanja elettorali tiegħu kien ftaħar ħafna li ma kienx se jagħti ħatriet u jingaġġa nies ġodda fil-jiem ta' qabel l-elezzjoni, l-Enemalta ngaġġat persuna, lis-Sur Kenneth Abela, fis-17 ta' Ottubru, 1996 bħala officer-in-charge Loss Control Unit tal-Petroleum Division.

Mhux biss kienet diġa' ħarġet ir-writ ta' l-elezzjoni meta saret din il-ħatra iżda l- elezzjoni kien baqgħalha biss disat ijiem.

Jiena ninsab persważ li jekk wieħed ifittex fir-records ta' korporazzjonijiet oħrajn, isib li kellna ħafna u ħafna każijiet oħrajn bħal dawn minkejja d-direttiva li ħarġet mill- Prim Ministru ta' dak inhar.

Issa ħalli niġu għall-aspett li jikkonċerna l-power failures li kellna b'mod partikolari lejn l-aħħar tas-sena li għaddiet.

Irrid ngħid li aħna, sabiex inkunu ċerti minn dak li sar - u mhux għaliex m'għandniex fiduċja fin-nies tekniċi tagħna, għaliex għandna kull fiduċja fihom - f'kull power cut kbira li se jkun hawn fil-pajjiż, li nittamaw li jkun hemm ftit minnhom, beħsiebna ninvolvu anke esperti indipendenti.

Fil-fatt hekk għamilna u għalhekk jiena nitlob il-permess tal-Kamra sabiex inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra żewġ rapporti.

MADAM SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva) Il-permess ingħata.

ONOR.

LEO BRINCAT: Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport mill-Inġinier Anton Cutajar dwar il-kawża tal-qtugħ fil- provvista ta' l-elettriku fit-28 u d-29 ta' Diċembru 1996; u

Overview of the Current Financial Position tal-Korporazzjoni Enemalta datat 16 ta' Diċembru 1996 li sar mill-MSD Consulting Ltd.

Il-ħin li baqgħali ma jippermettilix li nidħol fid-dettall dwar dawn l- affarijiet, pero' xtaqt nagħti summary fil-qasir ħafna.

Hemm każijiet li huma attribwiti għal żbalji tekniċi u hemm każijiet li jirrikkmandaw speċifikament anke azzjoni dixxiplinari.

L-iktar każ li nħoss li għandi nissolleva għaliex huwa każ anke ta' element kuntrattwali huwa dak tal-qtugħ li kien hemm is-Sibt t-28 ta' Diċembru, 1996, dak il-famuż qtugħ li f'ħafna postijiet dam kważi ġurnata sħiħa.

Irriżulta li kien hemm ditta Ingliża bl-isem ta' Parsons Generation Systems Ltd. li ngħatat kuntratt ta' Stg 4.5 miljun biex jiġi refurbished unit 8 tal-Marsa.

Ix-xogħol kellu jibda fl-ewwel ġimgħa ta' Awissu biex jitlesta fl-aħħar ta' Ottubru.

L-Enemalta ntrabtet ukoll biex xi impjegati minn tagħha jgħinu lil din il-kumpannija f'dan il-proċess.

Irriżulta li sat-26 ta' Diċembru mhux il-partijiet kollha kienu lesti għalkemm l- Enemalta bagħtet aktar nies minn tagħha milli kien miftiehem.

Ġara li l- inġiniera ta' Parsons Generation Systems Ltd. qabdu u telqu bil-vakanzi tal- Milied u minħabba domanda akbar fl-elettriku, nhar it-28 ta' Diċembru l- Enemalta ġiet kostretta tħaddem il-unit 8.

Ġara wkoll li l-operators fuq dan il-unit kellhom iżidu l-load u minħabba li l-automatic voltage regulator kellu jiġi mħaddem manwalment flok jaħdem awtomatikament twaqqfet il-load kollha li kien qed jiġġenera dan il-unit.

Minn hemmhekk imbagħad kien hemm il-kumplikazzjonijiet l-oħra.

Kif jaf kulħadd l-għada kellna każ ieħor kemmxejn stramb, għalkemm biex inkun fair min għamel ir-rapport eskluda sabutaġġ jew xi motivazzjoni ulterjuri.

Li huwa interessanti huwa li l-qtugħ ta' l-elettriku nhar il- Ħadd 29 ta' Diċembru sar meta l-load kienet baxxa ħafna.

Irriżulta li f'valve li jgħaddi l-ilma minnu sabu biċċa pjanċa ta' pulzier u nofs li ma kenitx qegħda tħalli l-valve jaħdem kif suppost bil-konsegwenza ta' pressjoni baxxa ta' ilma fil-boiler.

Kif tneħħiet din il-pjanċa l-valve ħadem normali bi pressjoni tajba ta' ilma fil-boiler.

Nerġa' ngħid, min għamel ir-rapport eskluda sabutaġġ politiku jew vendikazzjoni iżda sabha misterjuża ħafna kif pjanċa bħal din sabet ruħha f'dan il-valve.

Aktarx li dan il-valve kien ilu tliet snin ma jinqala', jiġifieri jista' jagħti l-każ li kellna anke każ ta' nuqqas ta' preventive maintenance.

Dwar dak li għidt fuq id-ditta Ingliża Parsons qed jiġi nvestigat jekk fil-kuntratt għandhiex tiġi applikata l-penalty clause jekk kemm-il darba ovvjament jinstab li dawn kellhom tort u fil-fatt qed jittieħdu passi dixxiplinari anke kontra n-nies konċernati.

Madam Speaker, jien li rrid ngħid - naħseb li fuq dan għandu jaqbel kulħadd - huwa li hemm bżonn li bil-kelma t-tajba fl-Enemalta tiddaħħal mentalita' ġdida u ma nibqgħux moħħna fuq kemm għandna generation power u kemm infaqna fuq substations imma naraw kif in-nies in ġenerali f'kull livell ta' responsabbilta' jersqu lejn ix-xogħol fil-ħajja ta' kuljum tagħhom.

Jien m'iniex wieħed li nħobb nokrob l-għaks imma ma nistgħux nibqgħu nħarsu lejn l-Enemalta qisha d-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali u għalhekk jien nittama li l-problemi tal-qtugħ tad-dawl li kienu jsiru qabel u li għadhom isiru sal-ġurnata tal-lum jittieħdu bis-serjeta' min-nies konċernati.

Fil-fatt hawnhekk irrid nagħmilha ċara li għal kull power cut estensiva li se jkollna se ninvestigaw fit-tul u fil-fond u se nieħdu wkoll opinjonijiet indipendenti ħalli dak li għandu jsir bħala azzjoni rimedjabbli jsir kemm fuq livell tekniku kif ukoll fuq livell dixxiplinarju.

Madam Speaker, area oħra li fiha nixtieq nara titjib hija dik tar- relazzjonijiet ma' l-Ombudsman għax jien inħoss li sal-lum l-affarijiet imxew b'wisq skossi min-naħa tal-korporazzjoni.

Jekk irridu li xi darba naslu f'sitwazzjoni fejn l-Enemalta tkun soġġetta għal-liġijiet tal- konsumatur hemm bżonn li din turi ruħha aktar consumer friendly, anke meta l-Ombudsman jagħti l-rulings tiegħu.

Ma rridux ninsew li l-Ombudsman huwa bniedem maħtur mill-Parlament li jgawdi l-fiduċja tal-Parlament kollu u għalhekk jagħmel sew jekk dan jirrapporta lill-istess Parlament entitajiet li ma jurux l-attitudni pożittiva mitluba mil-liġi ta' l-Ombudsman innifisha.

Ikun hemm min jgħidli: Inti x'inti, kelliem għall-Ombudsman jew kelliem għall-Enemalta?

Jien ngħid li jien kelliem ta' organizzazzjoni li minflok ma timmanifattura u taqbad u tbigħ il-prodotti tagħha toffri servizz li għandu jkun għall-benefiċċju tal-konsumatur.

Jekk ma naħsbux fuq dawn il-linji u ma ndaħħlux din il-kuxjenza huwa inutili li nagħmlu strutturi ġodda għax ikun kollu, kif jgħidu l-Ingliżi, pie in the sky.

Biex naslu lejn it-twettiq tal-programm tagħna li nissoġġettaw il- korporazzjoni għall-consumer protection laws irid ikun hemm affjatament aħjar ma' l-Ombudsman.

Jien persważ li wara l-konsultazzjonijiet li kellna mal-bord, il-bord l-ġdid se jimxi fuq dawn il-linji.

Madam Speaker, aspett ieħor li xtaqt insemmi jirrigwarda d- diskussjonijiet li għandna għaddejjin mal-GRTU dwar pompi tal-petrol ġodda.

Jien nittama li nkunu nistgħu niffinalizzaw kollox fil-jiem li ġejjin u fil- fatt nhar il-Ġimgħa għandna laqgħa li forsi tkun konklużiva.

Dan il-ftehim ilu jkaxkar mhux ħażin tant li ilu ġej mill-Estimi ta' l-Enemalta ta' l- 1995 meta l-kollega tiegħi l-Onor.

Zammit Dimech kien diġa' qed jawgura li jintlaħaq dan il-ftehim importanti li għandu jirregola l-pożizzjoni bejn l- Enemalta u s-sidien tal-pompi tal-petrol.

Madam Speaker, għar-rigward tat-trends f'dak li huwa konsum taż-żejt jien irrid ngħid biss li nixtieq li fil-ġejjieni nkunu nistgħu niffrankaw il- konsum taż-żejt billi jkollna consumption efficiency team qawwi u effettiv.

Irridu nsaħħu l-laboratorju kimiku tagħna billi jkollna laboratory assistants imħarrġin aħjar u rridu wkoll nintensifikaw l-isforzi tagħna biex kemm jista' jkun nillimitaw id-distribution u t-transimission losses tagħna.

Jekk irridu nkunu parti minn networks Mediterranji u Ewropej li jeżistu madwarna rridu nesploraw il-possibbilta' u l-vijabilita' li ningħaqdu mal-grids Ewropej, kif ukoll li nesploraw dak li joffru l- pipelines għaddejjin minn ħdejna.

Madam Speaker, jien nawgura li fis-snin li ġejjin l-Enemalta jkollha ċans toffri viżjoni ċara ta' fejn trid tasal u mhux tibqa' titmexxa b'management by crisis, kif għadha titmexxa sal-lum.

Jien naf li s-soltu meta kienu jersqu l-Estimi ħlief ftaħir min-naħa tal-Gvern ma konniex nisimgħu u onestament irrid ngħid li jien illum m'iniex qed nikkritika dak li sibna għaliex għadna kif ħadna over minn ħaddieħor, imma beħsiebni nuża l-istess approach kritiku anke fil-ġejjieni ħalli nkunu nistgħu nsemmu kemm dak li huwa pożittiv kif ukoll dak li huwa negattiv u fejn ma nkunux wasalna skond it-targets u l-oġġettivi tagħna għaliex jien naħseb li b'hekk biss nistgħu nkunu kredibbli f'dak li nkunu qed ngħidu.

Madam Speaker, għalkemm sħabi diġa' għamlu aċċenn għall-privatisation ta' l-Enemalta jien irrid ingħid dan biss.

Darba Ministru min-naħa tagħna kien qal li - jien naħseb li dan ma setax ipoġġiha aħjar - il-Partit Nazzjonalista lill-Enemalta minflok viżjoni qed joffrilha tqattigħ u jien nerġa' ntenni li dan jikkonfermah il-Programm Elettorali ta' l-1996 tal- Partit Nazzjonalista.

Wara kollox l-avis ta' l-Unjoni Ewropea jitkellem ċar dwar il-qasam ta' l-enerġija u dwar kif il-monopolju ta' l-istat irid jiġi żarmat, imma għall-grazzja t'Alla din hija acqua passata u m'hijiex sempliċi intervall, kif ipprova jiddiskriviha l-Onor. de Marco.

Il-bieraħ jien aċċennajt li kienu għaddejjin diversi rapporti fuq l- Enemalta.

Fil-fatt b'kollox kien hemm tliet rapporti.

Hemm rapport li ġie kkummissjonat fi żmien il-Gvern l-ieħor u li tkellimt dwaru l-bieraħ, rapport dwar il-management structure li għandu jitlesta fil-ġranet li ġejjin u rapport ieħor li ġie kkummissjonat ftit ilu u li tlesta ftit qabel l-aħħar tas-sena fejn aħna tlabna lill-MSD Consulting Ltd. biex tagħtina overview tas-sitwazzjoni finanzjarja kurrenti ta' l-Enemalta.

Forsi tgħiduli: Mela qabel mhux diġa' kien sar studju?

Le, qabel kien sar studju għal bejn l-1992 u l-1995, jiġifieri biex ngħid hekk, dan għandu historical information, imma issa sar rapport li fih qed tingħata stampa attwali fuq il-qagħda finanzjarja preżenti tal-korporazzjoni.

Madam Speaker, fil-fatt xtaqt nitlob il-permess tal-Kamra sabiex inqiegħed kopja ta' dan ir-rapport fuq il-Mejda tal-Kamra.

MADAM SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

LEO BRINCAT: Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Overview of the Current Financial Position tal-Korporazzjoni Enemalta datat 16 ta' Diċembru 1996 li sar mill-MSD Consulting Ltd.

GĦall-benefiċċju tal-ġurnalisti rrid ngħid li dan għada se jiġi ċirkolat lill-media permezz tad-Department of Information.

Fil-fatt jien xtaqt nagħti summary ta' dan ir-rapport imma naħseb li l-ħin ma tantx jippermetti.

Li rrid ngħid biss huwa li r-rapport jitkellem dwar kif ħżienet il-likwidita' tal-korporazzjoni tul l-aħħar ftit snin, dwar iż- żieda sostanzjali fil-generation costs minħabba l-mix tal-fuel, dwar ix- xiri ta' crude oil li fuqu l-korporazzjoni ħallset Lm7 miljun aktar talli ma marritx fuq l-open markets, dwar il-loans tal-korporazzjoni ta' Lm77.6 miljun li żiedu sostanzjalment il-cost ta' l-interessi fuq id-dejn li dejjem qed jikber, dwar il-livell ta' unaccounted for units li kelli okkażjoni naċċenna għalihom il-bieraħ u dwar il-fatt li fl-1995 l-Enemalta kellha tuża Lm12 miljun mil-loan bankarju biex tħallas id-distribution tagħha lill-Gvern għax ma kellhiex fondi likwidi biżżejjed biex tiffinanzja dan il-pagament.

Dan kollu jispjega għaliex minflok overall profits ta' Lm2.6 miljun bħas-sena 1995, din is-sena bħala under review kien hemm overall loss ta' Lm2.5 miljun.

Il-loan repayments ta' l-Enemalta tant saru piż li qed ilaħħqu madwar Lm10 miljun fis-sena.

Madam Speaker, jien naħseb li ħadd m'hu se jgħidilna Scrooge għax ngħidu dawn l-affarijiet u nitfgħu l-ispotlight fuq dawn il-veritajiet.

Hawnhekk ta' min jgħid li f'paragraph 1.15 tar-rapport li għadni kif poġġejt fuq il- Mejda tal-Kamra hemm dikjarazzjoni ċara li l-Korporazzjoni Enemalta ma tistax tkompli tonora d-djun tagħha permezz ta' aktar self għaliex dan iċ- ċirku vizzjuż jista' jwassal għall-falliment tagħha.

Skond il-cash flow plan imħejji mill-Enemalta nnifisha, in-net cash deficit tagħha għandu jkun ta' Lm25 miljun li jikkonsisti f'shortfall rikorrenti ta' Lm2.3 miljun u shortfall fl-ispiża kapitali ta' Lm22.7 miljun.

Saru diversi rakkmandazzjonijiet min-naħa tal-konsulenti finanzjarji.

Waħda hija li l- MOBC, kumpannija li fiha l-Enemalta għandha 89% shareholding, tiġi mibjugħha.

Din hija xi ħaġa li ġiet ikkonsidrata fil-passat u l-Enemalta kienet ikkalkolat li bejgħ simili jista' jħalli lill-korporazzjoni madwar Lm3 miljun.

Dan qed jiġi rakkmandat aktar għaliex milli jidher il-livell tad-dividend income ta' din il-kumpannija huwa wieħed żgħir filwaqt li l- likwidita' titlob azzjoni pjuttost drastika.

Ir-rapport li għadni kemm qegħidt fuq il-Mejda tal-Kamra, Madam Speaker, jitlob ukoll żieda fil-prezz tal-pitrolju għaliex dan illum qed jintuża ħażin u mhux kif suppost.

Fil-fatt il-bejgħ tal-pitrolju tul is-snin żdied minkejja li l-użu domestiku tiegħu naqas billi ħafna appliances illum jaħdmu bl-elettriku u bil-gass.

Ir-raġuni ovvja hija li l-pitrolju qed jintuża kif mhux suppost, għal skopijiet kummerċjali u għal skopijiet industrijali.

Fil-fatt ir-rapport jagħmilha ċara li ż-żieda fil-prezz tal- pitrolju m'hijiex se tolqot lill-konsumatur domestiku billi l-parti l-kbira tiegħu qed jispiċċa għal użu ieħor.

Fuq l-istreet lighting, se niddiskutu mal-ministeru responsabbli mill- kunsilli lokali dwar kif għandu jibda jsir dan ix-xogħol.

Min-naħa tar- rapport li tressaq lill-Enemalta qed jiġi rakkmandat li ma jagħmilx sens kummerċjali li l-kunsilli lokali ma jħallsux direttament għas-servizzi ta' l-istreet lighting meta l-kont diġa' qed jitla' għal xi Lm0.86 miljun.

Il- loġika għal din hija ovvja għaliex il-korporazzjoni ma tistax taffordja write-offs bħal dawn fi żmien meta hija nnifsiha qiegħda titlef tant u tant flus.

Jekk l-Enemalta tirrevedi bis-serjeta' l-ġbir tal-flus dovut lejha, tista' tiġbor u tiffranka xi Lm2 miljun oħra.

Ikunu xi jkunu l-metodi li nużaw żgur li se nirriduċu l-credit period mogħti lill-konsumaturi.

Apparti minn hekk imbagħad hemm miljuni x'jinġabru mill-korporazzjonijiet pubbliċi, hemm Lm3 miljun mid-Drydocks, Lm3.9 miljun mill-Water Services Corporation u Lm0.7 mis-Shipbuilding, iżda biex inkun fair il-Budget innifsu diġa' tkellem dwar xi wħud minn dawn id-djun.

Huwa żgur, Madam Speaker, li l-Enemalta bħalissa m'hijiex f'qagħda li tiffinanzja korporazzjonijiet oħrajn.

Qed jiġi smat li kieku l-Enemalta kellha teħles mill-VAT, tixtri ż-żejt kollu raffinat u lest, tbiegħ l-MOBC, tagħmel set-off tad-dejn tal-public corporations, tgħaddi l-istreet lighting lill-kunsilli lokali, tgħolli l- pitrolju - kif fil-fatt ġara - u tiġbor aktar flus tad-debituri f'sena waħda, dan jista' jwassal biex itejjeb il-cash flow tagħha b'madwar Lm20.5 miljun.

Hemm bżonn ukoll li fil-ġejjieni qarib isir rescheduling tar- repayments kapitali tal-loans eżistenti billi jiġu negozjati repayment programmes itwal fuq il-loans eżistenti.

Sakemm ovvjament ma jinstabux mezzi ġodda ta' finanzjament għall-korporazzjoni, il-konsulenti qed jgħidu li fl-istat finanzjarju li tinsab fih l-Enemalta tista' tiġi mġiegħla biex tnaqqas il-programm tan-nefqa kapitali tagħha.

Jiena m'iniex qed ngħid li qed naqbel ma' din ir-rakkmandazzjoni għaliex ħaġa bħal din forsi jkollha effett negattiv fuq l-ekonomija tal-pajjiż.

Biex nagħlaq, Madam Speaker, jiena ngħid li l-Enemalta għandha quddiemha snin ta' sfida u snin ta' opportunitajiet ġodda.

J'Alla nkunu kapaċi nilqgħu għalihom ilkoll flimkien.

Din m'hijiex kwestjoni ta' gvern jew oppożizzjoni, m'hijiex kwestjoni ta' Laburist jew Nazzjonalist imma hija kwestjoni ta' taxpayers u ta' konsumaturi Maltin.

Intemm id-diskors tiegħi billi nrodd ħajr lill-ħaddiema kollha tal- korporazzjoni, insellem lill-bord l-antik u dak ġdid kif ukoll lil dawk il- kollaboraturi kollha li qed jgħinu lil din il-korporazzjoni biex timxi 'l quddiem bit-tama li mhux biss tkompli tiżviluppa imma tiżviluppa b'mod li tiflaħ għalih u b'mod sostenibbli.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija li l-Kamra tapprova l-Estimi tad-Dħul u Infiq tal-Korporazzjoni Enemalta għas-sena 1996/1997.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

Billi ntalbet votazzjoni, il-Kamra ġiet sospiża fid-9.00 p.m. u rriżumiet 20 minuta wara.

MADAM SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hija li l- Kamra tapprova l-Estimi tad-Dħul u Infiq tal-Korporazzjoni Enemalta għas- sena 1996/1997.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MADAM SPEAKER: Ninforma lill-Kamra li skond ftehim milħuq bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra l-Onor.

George Vella u l-Onor.

Anglu Farrugia se jiġu paired ma' l-Onor.

Francis Agius u l-Onor.

Louis Deguara.

VOTAZZJONI NRU.

3 FAVUR : 33 L-Onor. |Abela Carmelo|Farrugia Noel | |Abela Joseph |Grech Edwin S. | |Agius Chris |Gulia Gavin | |Attard |Herrera Jose' | |Montalto John| | |Bartolo |Mangion Charles | |Evarist | | |Borg Karmenu |Mintoff Dom | |Brincat Leo |Mizzi Joe | |Buhagiar |Pace Bertu | |Charles | | |Buhagiar |Portelli Alfred | |Louis | | |Camilleri |Refalo Anton | |Maria | | |Cardona Chris|Sant Alfred | |Chircop Karl |Sceberras Trigona Alex | |Cilia Joe |Schembri Adami Sandro | |Dalli Helena |Spiteri Lino | |Debono Grech |Vassallo Adrian | |Joe | | |Farrugia Joe |Vella Karmenu | |Farrugia | | |Michael | |

KONTRA : 32 L-Onor. |Abela Tony |Gatt Austin | |Bonnici Josef|Gonzi Lawrence | |Bonnici |Hyzler George M. | |Michael | | |Borg Joe |Mifsud Bonnici Antoine | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond | |Cassar Joe |Muscat Claude | |Dalli John |Muscat Richard | |D'Amato Helen|Psaila Savona Joe | |De Marco |Pullicino George | |Guido | | |Debono |Pullicino Orlando Jeffrey | |Giovanna | | |Farrugia Jean|Refalo Michael | |Pierre | | |Fenech Adami |Tabone Anton | |Eddie | | |Frendo |Vassallo Edwin | |Michael | | |Galea Censu |Vella John | |Galea Louis |Zammit Ninu | |Galea Pace |Zammit Dimech Francis | |Victor | |

Il-mozzjoni għaddiet.

MADAM SPEAKER: Sar il-ħin għall-Aġġornament.

L-Onor.

Mizzi.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOE MIZZI: Madam Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 20 ta' Jannar, 1997 fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Mozzjoni sabiex il-Kamra tmur f'Kumitat ta' Provvista għall- konsiderazzjoni ta' l-Estimi Ġenerali ta' spiża għas-sena 1997 - L-Ewwel Jum (Imħolli kollu għall-Oppożizzjoni).

u xi agenda oħra li tista' tiġi kkomunikata aktar tard.

Skond ftehim milħuq din is-seduta għandha tiġi trasmessa dirett fuq it- televiżjoni mill-PBS.

Skond il-mozzjoni ta' proċedura li għaddiet fis-Seduta tal-lum il-ħin tad- diskussjoni m'għandux jieħu aktar minn sagħtejn.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Hawn rimarki?

L-Onor.

Edwin Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Madam Speaker, naħseb li jien se nkun l-aħħar wieħed min-naħa tad-deputati l-ġodda li se jmissni l-maiden speech u għalhekk f'dan l-ewwel intervent tiegħi nixtieq nawguralek ħidma fejjieda.

Il-ħidma tiegħek inqisha bħala għajnuna sabiex ikun hawn iktar ħarsien u tisħiħ tad-demokrazija f'pajjiżna.

Qiegħed nirriferi għal dan għaliex naħseb li huwa wkoll id-dmir tagħna li naqsmu miegħek dan l-obbligu li ngħinu fil-ħarsien u fit-tisħiħ tad-demokrazija f'pajjiżna.

Stat demokratiku jfisser stat ħieles fejn fuq kollox iċ-ċittadin ikollu l- inizjattiva ħielsa ta' espressjoni, investiment fix-xogħol, kif ukoll parteċipazzjoni politika.

Proprju din il-ġimgħa meta bdejna niddiskutu l- Budget il-Ministru ta' l-Ekonomija u l-Finanzi qal li dan huwa frott ta' mandat li fis-sempliċita' tiegħu ċ-ċittadin għandu jiġi l-ewwel.

Dan huwa ħsieb profond.

Fid-Diskors tal-Budget il-Ministru qalilna li f'soċjeta' demokratika miftuħa ċ-ċittadin huwa l-pern ta' kollox.

Meta naħseb dwar dan u dwar it-tisħiħ tad-demokrazija f'pajjiżna u l- importanza taċ-ċittadin jiġini mill-ewwel f'moħħi l-Att dwar Kunsilli Lokali ta' l-1993 liema liġi l-Gvern preċedenti għadda mill-Parlament u ta lill-pajjiż bil-għan li jkompli jsaħħaħ il-fiduċja tal-poplu fih innifsu, il-fiduċja tal-gvern fil-poplu u l-fiduċja tal-poplu fil-gvern.

Din hija fiduċja li ssarrfet b'mod tajjeb fl-istat ta' l-ekonomija għaliex minkejja dak kollu li qegħdin jallegaw min-naħa tal-Gvern Laburista din għenet sabiex ħolqot sitwazzjoni fejn il-qagħda ekonomika uriet żvilupp f'kull settur - dan nistgħu nirriferu għalih fid-Diskors tal-Budget fil-paġni 24 u 25.

Meta nħarsu lejn l-Att dwar Kunsilli Lokali naraw li din il-liġi tatna prova vera ta' min hu l-partit politiku f'Malta li verament jemmen fiċ- ċittadin.

Kien dan il-prinċipju tas-sussidjarjeta' u diċentralizzazzjoni li ħoloq gvern lokali f'kull lokalita' u dan verament qarreb b'mod prattiku liċ-ċittadin lejn id-dritt tad-deċiżjoni li l-iżjed tikkonċernah.

U meta nitkellmu dwar id-demokrazija qegħdin nirriferu għal stat fejn iċ-ċittadin jista' jesprimi ruħu b'mod ħieles u jieħu deċiżjoni b'mod ħieles.

Madam Speaker, f'dan l-ewwel aġġornament tiegħi rrid nuri l- preokkupazzjoni tan-naħa ta' l-Oppożizzjoni għall-fatt li llum il-Partit Laburista fil-gvern, minkejja li għandu "l-mandat profond li jġib l- interessi taċ-ċittadini l-ewwel" - hekk qalilna l-Ministru - fid-Diskors tal-Budget ma jgħid xejn dwar il-kunsilli lokali.

Forsi għall-Ministru ta' l-Ekonomija u l-Finanzi jew inkella għall-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali dan in-nuqqas m'għandux jingħata wisq importanza, fis-sens li hemm oqsma oħrajn bħalma huma l-ġustizzja, l-isport u l-kultura li ma jissemmewx fid-Diskors tal-Budget.

Forsi tan-naħa l-oħra jgħidulna: Mela għalfejn qegħdin tagħmlu storbju li l-kunsilli lokali ma jissemmewx?

Jiena nistaqsi: Forsi ma jissemmewx għaliex hemm madwar Lm1 miljun inqas fil- fondi li se jingħataw lill-kunsilli lokali u allura biex il-Gvern ma jgħidx għaliex se jnaqqas mill-fondi, l-Ministru ta' l-Ekonomija u l-Finanzi mhux jirriferi għal dan is-suġġett fid-Diskors tal-Budget?

Jiena nixtieq niġbed l-attenzjoni tal-Kamra u ta' dawk kollha li se jkunu nvoluti fid-diskussjonijiet tal-Budget li meta qegħdin nitkellmu dwar il- kunsilli lokali qegħdin nitkellmu dwar awtoritajiet lokali li għandhom l- istess natura ta' xogħol u dmirijiet bħalma għandna aħna f'dan il- Parlament, pero' d-deċiżjonijiet tagħhom jorbtu lill-komunitajiet tagħhom fil-lokalitajiet tagħhom.

Il-kunsillieri u s-sindki huma politiċi lokali u jekk m'humiex parti mill-mekkaniżmu finanzjarju b'mod dirett, b'mod indirett ifissru l-ħolqien u t-titjib taċ-ċirkostanzi kollha li jtejbu l- ambjent fejn l-ekonomija tiżviluppa aktar.

Jiena ċert li se jkollna opportunitajiet nitkellmu aktar fit-tul dwar dan, pero' ma nistax ma neħux din l-okkażjoni f'dan l-aġġornament sabiex ngħid li minkejja li l-kunsilli lokali m'humiex trattati fid-Diskors tal-Budget għandna nirriferu għalihom f'diversi oqsma matul din id-diskussjoni tal-Budget.

Dak li hemm nieqes mid- diskors li għamel il-Ministru Spiteri nhar it-Tnejn li għadda ma nistgħux inħalluh barra mid-diskussjoni dwar il-Budget għax pajjiżna jkun pajjiż li jixbaħ lill-bini mingħajr pedament - meta ngħid "pajjiżna" qed nirriferi għall-poplu tagħna mingħajr politika lokali.

L-awtoritajiet lokali għalina huma esperjenza ġdida pero' esperjenza li tfisser diċentralizzazzjoni.

Wisq nibża' li jista' jkun hawn min irid iwarrab jew inkella ma jibqax isaħħaħ il-kunsilli lokali għaliex irid iwarrab il-politika ta' diċentralizzazzjoni u min-naħa tal-kunsilli lokali ma nistgħux immorru lura għaż-żmien ta' politika ċentralizzata.

Il-politika ċentralizzata f'pajjiżna ma ġabitx qawmien ekonomiku iżda ġabet staġnar ekonomiku.

Issa bdejna nitkellmu dwar il-Budget u qed ngħidu li rridu noħolqu aktar ġid, irridu li jkollna aktar xogħol u għal dan kollu rridu kultura ta' diċentralizzazzjoni.

Ma nistgħux nitkellmu dwar "Iċ-Ċittadin l-Ewwel" filwaqt li ninsew xi tfisser verament din il-frażi.

GĦalhekk jenħtieġ li nifhmu l-importanza tal-kunsilli lokali.

Il-politika tagħna ssib il-milja tagħha jekk tkun politika ta' djalogu u ma nistgħux niddjalogaw ma' kulħadd u ninsew lill-kunsilli lokali.

Jekk il-Ministru responsabbli mill-finanzi ddeċieda li jħalli barra lill-kunsilli lokali filwaqt li ġie jgħidilna li l- importanza li qed jagħti dan il-budget hija li ċ-ċittadin jiġi l-ewwel, allura nerġa' ntenni li jista' jkun hemm xi taħwid jew inkella nuqqas ta' ċertezza fil-politika min-naħa tal-Gvern.

Illum f'pajjiżna għandna madwar 400 politiku lokali li qed jaħdmu biex jaqdu l-komunitajiet tagħhom.

Ejjew inħarsu lejhom bħala kooperaturi u mhux bħala sfidanti.

Irridu nkunu nafu sewwa fejn irridu naslu għaliex jekk nibdew niċċentralizzaw il-politika tagħna, il-poplu jista' jnaqqas il-fiduċja tiegħu fil-gvern u b'dan il-mod nistgħu nerġgħu naslu għal stat ta' ekonomija mhux stabbli.

Madam Speaker, filwaqt li nawgura li dak li għadni kif semmejt ma jseħħx - jiġifieri li ma jkollniex staġnar politiku - irrid nawgura wkoll li dan il-Parlament jibda jifhem iktar, b'mod speċjali n-naħa tal-Gvern, it- tifsira u l-importanza tal-kunsilli lokali għal pajjiżna, anke biex ikomplu ntejbu s-sitwazzjoni ekonomika tal-poplu tagħna.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Tony Abela.

ONOR.

TONY ABELA: Madam Speaker, f'dawn l-aħħar ġranet l-Awtorita' ta' l- Ippjanar fettlilha ma tħallix lin-nies jużaw il-carpark ta' Tas-Sliema u l- poplu Malti li ried imur lejn dawn l-inħawi seta' jipparkja bil-kumdita'.

Jekk illum wieħed jara x'qed jiġri f'dan il-pajjiż fir-rigward tal-mod li bih qiegħda taġixxi l-Awtorita' ta' l-Ippjanar isib li hemm każijiet fejn l- Awtorita' ta' l-Ippjanar timxi b'id tal-ħadid u hemm każi oħrajn fejn din l- istess awtorita' timxi b'id tal-bellus.

Fil-fatt aħna qed nirrealizzaw li bħalissa f'din l-awtorita' jew hemm wisq red tape biex din tista' taħdem jew inkella, kif jgħid il-Malti, qed taħdem "jew nejja jew maħruqa".

Madam Speaker, hawnhekk ta' min jgħid li meta jien għamilt domandi parlamentari lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni fejn fihom tlabtu jirranġa xi toroq fil-Manikata, fl-inħawi tal-Baħrija, ta' l- Imtaħleb, ta' Binġemma u tad-Dwejra, l-Onor.

Membru rrispondieni li minħabba l-pjan strutturali tal-pajjiż hu ma jistax jaħdem.

Aħna għandna Awtorita' ta' l-Ippjanar kif ukoll Awtorita' tad-Djar u għalhekk jien nifhem li huma dawn iż-żewġ awtoritajiet flimkien li jiddeċiedu bejniethom min jista' jibni, fejn jista' jibni u kif għandu jsir l-iżvilupp fil- pajjiż, pero' issa qed naslu fl-assurdita' li ministru jinħeba wara awtorita' biex jgħidlek li ma jridx jew li ma għandux pjan kif imexxi l- infrastruttura tal-pajjiż.

Hija assurdita' li filwaqt li sa ftit snin ilu ministri preżenti li għamlu l-istess domandi - prattikament kelma b'kelma - f'dan il-Parlament fejn talbu lill-Gvern preċedenti jirranġa dawn it-toroq kif ukoll oħrajn tkażaw bih għax qalu li l-Gvern ma kienx qed jagħmel dan ix-xogħol, illum dawn l-istess nies qed iġibulna skuża teknika wara l-oħra, skuża li għalija biha qed jipprovaw jgħattu x-xemx bl-għarbiel u li permezz tagħha dawn qed jippruvaw ma jagħmlux dak li jrid tassew iċ-ċittadin, li skond il-Gvern ta' llum għandu jkun l-ewwel u qabel kulħadd.

Madam Speaker, issa ħalli ngħid xi ħaġa fuq meta bidwi part-timer jew fulltimer japplika għall-permess tal-bini biex jibni xi kamra f'għalqa.

Kulħadd jaf li llum ma għadniex naħdmu r-raba biz-zappun u bl-imgħażqa biss għax illum il-bidwi jrid jonfoq eluf ta' liri f'makkinarju mhux biss biex jagħti prodott aħjar imma anke biex fix-xogħol tiegħu ma jbatix daqs kemm kien ibati qabel.

Imma madanakollu llum il-bidwi qed jiġi fi stadju fejn minħabba n-nuqqas ta' sens li bih qed titmexxa l-awtorita' u minħabba n- nuqqas ta' sens li dawn għandhom fil-policies tagħhom, dan qed jinżamm milli jkun jista' jipproteġi l-assi tiegħu u b'konsegwenza ta' dan xi bdiewa qegħdin litteralment iħallu l-makkinarju li jiswa ħafna flus barra.

Madam Speaker, ta' min jgħid ukoll li filwaqt li huwa veru li ħafna applikazzjonijiet għal permessi li qed ikun hemm quddiem din l-awtorita' - hawnhekk m'iniex qed ngħid għal-lum biss imma anke għal waqt il-Gvern preċedenti - qed ikunu dawk li nsejħulhom run of the mill, madanakollu llum hija ħaġa standard illi minflok ma l-awtorita' tipproċessa dawn l- applikazzjonijiet fi tmien ġimgħat, kif preskritt mil-liġi stess, qed tibgħat ittra fejn biha tinformak li hi għandha bżonn iżjed żmien u li jekk ma tagħtihiex iżjed żmien l-applikazzjoni ta' dak li jkun titqies bħala rifjutata.

Dan huwa totalment il-kontra ta' dak illi jgħidu liġijiet ta' awtoritajiet simili barra minn Malta fejn hemmhekk jekk l-awtorita' ma tagħtix risposta fi żmien tmien ġimgħat jew fi żmien iffissat minn tali liġi l-permess jitqies li ġie approvat.

Madam Speaker, f'dan ir-rigward wieħed irid jgħid li hemm diversi każijiet fejn l-istess awtorita' qabdet u tat permess lil nies biex jagħmlu żvilupp f'bankini jew mod ieħor fi proprjeta' tal-poplu mingħajr ma kkonsultat miegħu.

F'ċerti każijiet biex bniedem jirranġa tieqa jibagħtuh iġib pjanti fuq pjanti u jaraw kif jibqgħu iġibu l-iskużi biex ma joħorġux il-permess, imbagħad hemm ħaddieħor li malli jippreżenta ittra tiġi ffirmata minn min hu nkarigat u jagħtuh permess biex jagħmel xogħlijiet anke fi proprjeta' li hi tal-poplu kollu.

Hawnhekk nixtieq ngħid li jien kelli okkażjoni li mmur ma' klijenti tiegħi quddiem l-Awtorita' ta' l- Ippjanar u filwaqt li l-klijenti tiegħi flimkien ma' uffiċjali oħra ta' l- awtorita' bdew jipprovaw isibu mod kif isolvu xi problemi żgħar li kien hemm, wieħed minn dawk li kienu jaħdmu hemm - illum dan huwa sospiż mill- awtorita' - beda kull darba jqum u jhedded litteralment lil dawn in-nies dwar x'jista' jagħmlilhom bis-saħħa li tagħtih il-liġi, jiġifieri li jagħlqilhom l-intrapriża li kienu qed imexxu.

Madam Speaker, aħna llum qed nitkellmu fuq x'hemm bżonn isir biex intaffu l-problemi li jiltaqa' magħhom il-poplu sakemm ma jitlobx affarijiet esaġerati.

Jien inħoss li l-Gvern preżenti għandu jieħu dawn il-passi immedjatament sabiex dawn il-poteri straordinarji li jingħataw lill- Awtorita' ta' l-Ippjanar jekk hemm bżonn jiġu curtailed, kif jgħidu l- Ingliżi.

Qed ngħid "curtailed"mhux fis-sens li m'hawnx bżonn ta' l- awtorita' għax l-awtorita' fiha nnifisha hija tajba, pero' jien ngħid li din issa ħadet l-id kollha u nibża' li se tispiċċa tieħu kollox.

Wasalna fi stadju li jekk bniedem japplika biex iżid kamra fid-dar tiegħu jrid jistenna sena u nofs biex joħorġulu permess.

Għaliex?

Għax qed tinħoloq teknikalita' li l-liġi lill-awtorita' tagħtiha d-dritt li tirrifjuta u povru l-bniedem fit-triq li jrid jirranġa din id-dar.

Madam Speaker, jien ma nafx meta l-Ministru responsabbli mill- infrastruttura rrisponda d-domandi li għamilt kienx qed jirrispondi għax veru hemm pjan ta' struttura li ma jippermettilux li jagħmel ċertu twessiegħ u ċertu rranġar ta' toroq - per eżempju, tlabtu biex iwessa' u jirranġa t-triq li tasal sal-Baħrija - għax ma naħsibx li llum għadna tant lura li rridu niddependu mill-grazzja u mit-tolleranza ta' awtorita' biex ikunu jistgħu jsiru xogħlijiet li huma meħtiġa għaċ-ċittadin.

M'huwiex sewwa li filwaqt li f'diversi nħawi tal-pajjiż ix-xogħol isir darba, tnejn, tlieta u ġieli anke minħabba ħmerija jerġa' jingħata resurfacing ġdid għall- kumdita' tan-nies ta' dawk in-naħat, imbagħad għandna l-biċċa l-kbira ta' l- areas rurali ta' Malta fejn it-toroq tassew għandhom bżonn tranġar totali.

Madam Speaker, naħseb li wasal iż-żmien li fejn hemm bżonn għandhom isiru xogħlijiet ta' infrastruttura mhux biss għall-Maltin imma wkoll għall- barranin.

Issa kull min għandu vann kbir għax-xogħol li ma jkunx kummerċjali se jħallas Lm100 liċenzja u min għandu karozza se jħallas iżjed milli kien qed iħallas qabel.

Jekk din hija r-road tax - il-liċenzji hemm fejn żdiedu b'iżjed minn 100% - it-toroq irriduhom sew.

Jekk il- Gvern m'għandux ideat għandu jħalli f'idejn min għandu tassew dawn l-ideat.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Josef Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Grazzi, Madam Speaker.

Ftit tal-ġimgħat ilu l- Ministru tal-Ħarsien Soċjali żvela illi f'Diċembru li għadda l-qgħad laħaq iċ-ċifra ta' 6,254.

Issa ċ-ċifra tal-qgħad hija l-ewwel indikatur importanti illi tkun available.

Dan ifisser illi fl-aħħar xahrejn tas-sena li għaddiet kien hemm żieda fil-qgħad ta' madwar 617.

Din hija ċifra għolja għal perjodu daqshekk qasir.

Biex wieħed iqabbel u allura jkun jista' jasal għall-konklużjoni li din hija ċifra pjuttost għolja u daqsxejn inkwetanti, jekk inħarsu lejn is-sena 1995, insibu illi ż-żieda fil-qgħad - ikun hemm xi ftit żieda fil-qgħad fl-aħħar tas-sena - kienet ta' madwar 260.

Dan ifisser li fl-ewwel xahrejn ta' Gvern Laburista ż- żieda fil-qgħad kienet iktar mid-doppju, kważi t-tripplu, ta' dik li kienet f'sena normali.

Dan iqajjem ċertu tħassib.

Naturalment wieħed jistenna li jkun hemm diskussjoni min-naħa tal-Gvern biex ma jiżdiedx il- qgħad, biex jara x'inhi r-raġuni għal dan u biex jara x'jista' jagħmel biex dan il-qgħad ma jibqax jiżdied.

Huwa faċli li l-qgħad jitla' imma m'huwiex faċli biex jinżel.

Ir-reazzjoni tal-Gvern Laburista, permezz ta' l-Onor.

Edwin Grech, kienet tassew sorprendenti.

Dan beda jgħid li din iż-żieda tal-qgħad kienet frott ta' Gvern Nazzjonalista li b'xi mod jew ieħor kien qed jaħbi l-problema tal- qgħad.

Donnu llum sar hobby li għal kull ħaġa li tiġri fil-pajjiż jeħel il-Gvern Nazzjonalista.

Sadanittant ftit tal-jiem ilu l-Prim Ministru tana eku ta' dan it-tip ta' raġunar għax qal illi ċ-ċifri tal-qgħad kienu qed jiġu rtokkjati.

Issa f'ġieh is-sewwa - din hija importanti jekk dan il- Gvern irid jgħid li huwa trasparenti u responsabbli - dawn iridu jagħtu l- prova ta' dan.

Ġie anke rrapportat li f'xi gazzetta l-Onor.

Edwin Grech qal li se ssir inkjesta.

Peress li s'issa għadha ma ssemmietx din l- inkjesta nixtieq inkun naf jekk hux se ssir verament.

Jien nixtieq inkun naf x'kienet iċ-ċifra vera tal-qgħad f'Diċembru.

Huwa veru li din iċ-ċifra telgħet għal 6,254?

Jekk inhu hekk - għax għadu ma ġie pubblikat xejn - din hija kważi t-tieni l-ogħla ċifra tal-qgħad fl-aħħar għaxar snin għax hemm 30 inqas mill-ogħla ċifra li kellna fi Frar ta' l-1994.

Jekk hemm xi ħaġa li l-Gvern Nazzjonalista huwa kburi biha hija r-record li għandu dwar ix-xogħol u dwar l-impjiegi li ġew ikkreati.

Jien nawgura li l-Gvern Laburista jkun kapaċi jsegwi l-passi tal-Gvern preċedenti, imma donnu bħalissa qed ikun hemm it-tentazzjoni li minflok wieħed jieħu l- affarijiet bis-serjeta' qed jipprova jwaħħal f'affarijiet oħra.

Per eżempju, l-Onor.

Edwin Grech qal li dan kollu huwa tort tal-Gvern ta' qabel.

Is-serjeta' titlob li jekk l-ETC jkollha xi dubji, tistħarreġ lil dawk li qed jirreġistraw u tara jekk hemmx xi ħadd li jkun qed jaħdem, xi ħadd li jiġi offrut lilu impjieg u ma jaċċettahx jew xi ħadd li jiġi offrut biex jitħarreġ għal xi kors u ma jaċċettax.

F'dan il-każ dawn għandhom jiġu maqtugħa mir-reġistru u jkollhom ċans għal appell.

Il- kollega tiegħi qed jgħid li kien hemm numru ikbar ta' nies jirreġistraw mis- soltu pero' għadu ma taniex il-provi biex naraw jekk hux veru li s-sena li għaddiet kien hemm numru ikbar mis-sena ta' qabel.

Wara kollox jekk veru jkun hemm nies li m'humiex intitolati li jirreġistraw - dan l-aħħar il- moralita' fiskali ssemmiet ħafna f'dan il-Parlament - wieħed għandu jara x'jagħmel.

Meta nħares lejn ir-records ta' l-impjiegi taħt Gvern Nazzjonalsta ngħid kemm lil dan il-pajjiż tajnih opportunitajiet.

Fl-aħħar għaxar snin il- labour supply fil-pajjiż żdiedet għal iktar minn 24,000, żieda ta' 20% fuq l-1986.

Il-labour supply fi żmien il-Gvern Soċjalista tas-snin tmenin żdiedet biss bi 3,000 persuna, jiġifieri kien hemm 2.4% iktar nies li setgħu jaħdmu.

Fil-qasam ta' l-impjiegi nsibu li ż-żieda fis-settur privat kienet ta' 21,000 f'dawn l-aħħar għaxar snin.

Taħt l-aħħar Gvern Soċjalista' li kellna qabel mhux żieda kien hemm imma tnaqqis ta' 11,000 impjieg.

Għalhekk m'hemmx dubju illi li wieħed jipprova jgħid li l-Gvern Nazzjonalsita b'xi mod ried jaħbi l-problema tal-qgħad assolutament mhux minnu.

Jekk kien hemm problema din kienet li ma kienx hemm nies biżżejjed biex jimlew il-postijiet tax-xogħol kollha u fil-fatt id-diffikulta' kienet li kellna pressjoni biex inġibu nies minn barra li jridu jaħdmu Malta, imma aħna qatt ma kellna l-politika li nagħmlu dan.

Madam Speaker, huwa mportanti li l-Gvern ma jilludix ruħu billi jekk qed jiffaċċja ċerti problemi - dawn il-problemi nafu għaliex qed jiffaċċjahom - jagħlaq għajn waħda jew agħar minn hekk għajnejh it-tnejn u jipprova jwaħħal fil-gvern preċedenti, kif fil-fatt qed isir dan l-aħħar imma għandu jeżamina sewwa x'hemm fil-politika tiegħu, b'mod speċjali dik ekonomika u fiskali, ħalli jasal għal dan ir-riżultat.

Huwa veru li l-qgħad żdied u nisperaw li ma jibqax jiżdied u biex dan iseħħ il-Gvern irid jieħu ħsieb żewġ elementi prinċipali u dawn huma s-sitwazzjoni ta' l-investiment speċjalment kif jiġi influwenzat mill-Unjoni Ewropea u d-deċiżjoni li niffriżaw l-applikazzjoni għad-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Jiena illum ngħid formalment li hemm il-periklu li l-ekonomija tagħna tiġi ffriżata bħalma ġara lil din l-applikazzjoni u l-Gvern Laburista li jkun responsabbli għal dan mhux se jsibha faċli li jreġġa l-arloġġ lura sabiex jagħmel tajjeb għal dak li jkun intilef.

It-tieni ħaġa li qed twassal għal din l-inċertezza hija ovvjament ir- riforma fiskali li wara li l-Partit Laburista fl-Oppożizzjoni kien ilu mill- inqas sentejn jgħid li se jneħħi l-VAT s'issa mhux talli għadna ma nafux x'se jiġri talli għadda l-budget u għadna ma nafux x'sistema li se jkollna.

Huwa mportanti li dawn l-inċertezzi jiġu ċċarati għax dawn joħolqu nuqqas ta' investiment u qed ngħid dan biex nagħti warning lill-Gvern Laburista ħalli jkun konxju ta' dawn il-problemi.

Ikun inutli jekk wara li jitla' l- qgħad nipprovaw insolvu l-problema għaliex imbagħad taf tieħu snin twal biex issolviha, kif diġa' ġara fil-passat.

Gvern Laburista għandu esperjenza tajba ta' dan għax biex solva l-problema tal-qgħad, fil-fehma tiegħi, kien għamel l-iktar ħaġa rresponsabbli meta impjega madwar 8,000 ruħ mas-settur pubbliku b'mod li wassal għal żieda fl-ispiża tal-Gvern - din illum tissemma' ħafna - ta' iktar minn Lm30 miljun fis-sena.

Nispera li ma nerġgħux niġu għal dak iż-żmien.

Naħseb li l-Gvern Laburista tgħallem mil-iżbalji tiegħu pero' ma tkunx ħaġa tajba li minflok ma niffaċċjaw il-problemi noqogħdu ngħidu li m'huwiex tort tal-Gvern ġdid u nitfgħu t-tort fuq min kien jamministra qabel meta fil-fatt assolutament m'huwiex minnu.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-tnejn 20 ta' Jannar fis-6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-Ministru Mizzi.

Fid-9.53 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET-IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

INDUSTRIJI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru ta' l-Industrija: Jista' l-Ministru jgħid kemm twaqqfu industriji f'Malta bejn it-30 ta' Ġunju, 1971 u t-12 ta' Mejju, 1987 u bejn it-13 ta' Mejju, 1987 u s-26 ta' Ottubru, 1996?

X'kienet it-tip ta' manifattura ta' kull waħda?

Kemm ħadmu nies fil-bidu u kemm qegħdin iħaddmu issa jekk għadhom joperaw?

Liema minnhom għalqu u meta?

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: 1a.

Skond ir-rapporti annwali ta' l-MDC, bejn Gunju ta' l-1971 u Mejju ta' l-1987 kien hemm 456 progett industrijali fil-qasam tal-manifattura illi t-talba taghhom ghal xi forma ta' assistenza jew incentiv taht il-ligi ta' l-'Aids to Industries Ordinance', (eskluz talbiet ghall-ezenzjoni mid- dazju fuq materja prima w makkinarju), giet milqugħa mill-Bord ta' l-MDC, u li fil-fatt bdew joperaw.

Minnhom 347 kienu progetti godda, filwaqt li 109 kienu espansjonijiet li kienu diga jeżistu.

Minhabba li fir-rapporti annwali ta' l-MDC ta' wara l-1987 l- informazzjoni dwar progetti ma kienetx tinghata bl-istess dettall bhal qabel, l-istatistika li fuqha giet ibbazata din il-parti tat-twegiba kellha tingabar mill-minuti tal-Bord ta' l-MDC u mill-memorja ta' mpjegati ta' l- istess MDC.

Skond dawn is-sorsi, bejn in-nofs ta' Mejju ta' l-1987 sa Ottubru ta' l- 1996 kien hemm 280 progett industrijali fil-Qasam tal-manifattura illi t- talba taghhom ghal xi forma ta' assistenza jew incentiv taht rispettivament il-ligijiet ta' l-'Aids to Industries Ordinance' u l-'Industrial Development Act' (eskluz talbiet ghall-ezenzjoni mid-dazju fuq materja prima w makkinarju), giet milqugha mill-Bord ta' l-MDC, u li fil-fatt bdew joperaw.

Minnhom 163 kienu progetti godda, filwaqt li 117 kienu espansjonijiet li kienu diga' jezistu.

Bejn Gunju 1971 u l-ewwel nofs ta' Mejju 1987 il-progetti msemmija, jigifieri 456 b'kollox, kienu jaqghu taht is-setturi diversi tal- manifattura kif jidher hawn taht:

|Ikel, xorb u tabak |33 | |Tessuti w hwejjeg |126 | |Prodotti tal-gilda inkluz |28 | |zraben | | |Ghamara, prodotti ohra ta' |46 | |l-injam u rattan | | |Prodotti tal-karta u stampar |13 | |Prodotti tal-kimika, gomma w |35 | |plastika | | |Prodotti tal-metall, |121 | |inginerija, impjanti | | |elettrici w elettronika | | |Strumenti xjentifici w ghall-|14 | |kejl, u prodotti ottici | | |Ohrajn |40 | |B'kollox |456 |

Bejn it-tieni nofs ta' Mejju ta' l-1987 w Ottubru ta' l-1996 il- progetti msemmija, jigifieri 280 b'kollox, kienu jaqghu taht is-setturi diversi tal-manifattura kif jidher hawn taht:

|Ikel, xorb u tabak |21 | |Tessuti w hwejjeg |41 | |Prodotti tal-gilda inkluz | 9 | |zraben | | |Ghamara, prodotti ohra ta' |19 | |l-injam u rattan | | |Prodotti tal-karta u stampar|16 | |Prodotti tal-kimika, gomma w|48 | |plastika | | |Prodotti tal-metall, |79 | |inginerija, impjanti | | |elettrici w elettronika | | |Strumenti xjentifici w |11 | |ghall- kejl, w prodotti | | |ottiċi | | |Ohrajn |36 | |B'kollox |280 |

Dwar kemm hadmu nies dawn il-progetti matul hajjithom, dwar kemm minnhom ghadhom joperaw, u kemm ghalqu u meta, twegibiet jinghataw f'seduti ohra.

Dan ghaliex hafna mill-informazzjoni mehtiega mhijiex immedjatament accessibli.

Filwaqt li sa l-1987 din kienet tingabar u tinzamm regolarment mill-MDC, f'xi mument wara din id-data l-arkivji statistici ta' l-MDC gew mghoddija lid-Dipartiment ta' l-Industrija.

Jidher ukoll li kien hemm perjodu li matulu din l-informazzjoni ma' ngabritx.

Bhalissa 'team' ta' ufficjali ta' l-MDC qed jahdem fuq l-irkupru (recovery) ta' dawn l-arkivji statistici kif ukoll fuq sistemi effettivi ta gbir ta' informazzjoni dwar l- industrija.

INKJESTA DWAR IL-BILJETTI TAL-KAROZZI TAL-LINJA - GURAMENTI FOLOZ

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'inhi r-raġuni għaliex sal-lum il-Pulizija għadha ma ħaditx passi kriminali kontra min ħa ġurament falz fl-Inkjesta dwar il-Biljetti tal-Karozzi tal-Linja meta f'każi simili l-istess pulizija għamlet dan f'inqas minn erba' u għoxrin siegħa?

ONOR.

ALFRED SANT: Il-Pulizija tinsab f'konsultazzjoni ma' l-Avukat tar- Repubblika dwar il-konklużjonijiet ta' l-Inkjesta li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant.

UNIVERSITA' - STUDENTI

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm studenti reġistrati fl-Universita', sena b'sena, mill-1987 sal-lum?

Kemm minnhom kienu nisa?

ONOR.

EVARIST BARTOLO:In-numru ta studenti li kienu rreġistrati fl- Universita bejn 1987 sal-lum huwa kif ġej:

|Sena |Irġie|Nisa |Total| |Akkademik|l | | | |a | | | | | | | | | |1987-88 |1034 |566 |1600 | |1988-89 |1616 |978 |2594 | |1989-90 |1665 |1126 |2719 | |1990-91 |1751 |1198 |2949 | |1991-92 |1855 |1615 |3470 | |1992-93 |1933 |1631 |3564 | |1993-94 |2146 |2009 |4155 | |1994-95 |2714 |2662 |5376 | |1995-96 |2925 |3029 |5954 | |1996-97 |3053 |3292 |6345 |

PULIZIJA:TAQSIMA TAT-TIFI TAN-NAR

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il intervent sar mill-Fire Brigade fil-Fire Station tax- Xemxija xahar b'xahar, mill-ftuħ tagħha fil-21.6.96 tal-lum?

ONOR.

ALFRED SANT: Bejn il-21 ta' Ġunju 1996 u l-31 ta' Diċembru 1996 saru 408 intervent mit-Taqsima tat-Tifi tan-Nar tal-Pulizija bbażata fix- Xemxija.

Dawn l-interventi saru kif ġej:

|Ġunju |27 | |Lulju |96 | |Awissu |102 | |Settembru|66 | |Ottubru |76 | |Novembru |20 | |Diċembru |21 |

XEMXIJA - FIRE STATION

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'kienet ir-raġuni li riċentement fil-Fire Station tax- Xemxija li nfetħet fil-21 ta' Ġunju, 1996 mill-Amministrazzjoni preċedenti, tneħħew xi 'fire engines' u ġew sostitwiti b'oħrajn qodma flok dawk li ġew importati riċentement mill-Ingilterra?

Ma jidhirlux il-Prim Ministru li din l-unika 'fire station' fit-Tramuntana ta' Malta għandha tkun mgħammra bl-aħjar inġenji?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi mill-vetturi kif stazzjonati fil- Fire Station tax-Xemxija meta din ġiet inawgurata f'Ġunju ta' l-1996, inbidlet waħda biss ma' oħra li wkoll kienet ġiet impurtata mill- Ingilterra.

Ir-raġuni, primarjament hija, li bħal dan iż-żmien is-sejħiet għall-assistenza minn din il-fergħa jonqsu u għalhekk sar dan it-tibdil.

Jien informat ukoll, illi b'dan it-tibdil, ma sar ebda tnaqqis fl- effiċjenza ta' din il-Fire Station.

PULIZIJA - AKKADEMJA TAL-ĠUSTIZZJA KRIMINALI

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jinforma lill-Kamra jekk huwiex minnu dak li qed jingħad fil- gazzetti, li l-Akkademja tal-Ġustizzja Kriminali se tingħalaq?

Jekk hu hekk, fejn se jsir it-taħriġ tal-Pulizija u minn min?

ONOR.

ALFRED SANT: Mhuwiex minnu.

SANT'ANDRU - "AUSTRALIA HALL" - ĦLAS TA' ĊENS

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandu jiġbor il-Gvern bħala ħlas ta' ċens tal-post magħruf bħala "Australia Hall" f'St. Andrew's, mogħti lill-Malta Labour Party b'enfitewsi?

X'passi se jieħu l-Gvern għall- ġbir ta' l-arretrati ta' ċens?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: L-"Australia Hall" hu wieħed minn tliet binja li kienu ngħataw b'ċens lil Malta Shipbuilding biex dawn jistgħu jiġu permutati ma' art tal-Malta Labour Party għal art li l-partit kellu u li ġiet użata għal kompless illum użat mill-kumpannija.

L-ebda pagament ma sar mill-1991 sal-lum.

Hemm Lm230,000 ċens dovut li skond il-kuntratti relattivi għandhom jitħallsu mill-Malta Shipbuilding.

Peress li s'issa għadhom ma ttieħdu l-ebda passi il-Gvern irid jara x'passi jistgħu jittieħdu fuq din il-materja.

BIRKIRKARA - TRIQ F.S. CARUANA

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslu l-proċeduri sabiex Triq F.S. Caruana, f'Birkirkara, titniffed ma' Main Street (R.D. File 2613/90)?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR:Id-Dipartiment tat-Toroq ikkonsulta lill-Awtorita ta' l-Ippjanar sabiex jitwaqqa' l-bini biex titniffed Triq F.S. Caruana ma' Main Street.

Id-dipartiment ġie nformat li peress li dan il-bini huwa fil-"village core" dan ma' jistax jitwaqqa'.

Jidher illi jeżisti "Scheme Amendment" sabiex triq F.S. Caruana tittermina fi pjazza u ma jkunx hemm aċċess dirett għal Main Street.

AWTORITA' TA' L-IPPJANAR - ENFORCEMENT UNIT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall- Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk minn 1 ta' Jannar, 1993 sal-31 ta' Diċembru, 1996, kemm-il azzjoni diretta ttieħdet kull xahar mill- Enforcement Unit ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar?

Fl-istess perjodu, kull xahar, kemm-il bini jew struttura legali twaqqfet mis-sid stess?

Kemm-il każ hemm pendenti fejn il-kawżi legali nqatgħu u l-Awtorita' ta' l-Ippjanar tista' teżerċita s-setgħet li tagħtiha l-liġi u twaqqa' l-istruttura jew bini llegali?

ONOR.

GEORGE VELLA: Jenħtieġ aktar żmien biex tinġabar l-informazzjoni mitluba.

Tingħata risposta f`seduta oħra.

SKEJJEL - SKOLA CARLO DIACONO

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi ħsieb li jitkomplew l- iskavi fis-sit Ruman li jinstab fl-iskola Carlo Diacono fiż-Żejtun?

Id-Dipartiment tal-Mużewijiet meta naddaf l-aħħar dan is-sit?

X'qiegħed isir mid-Dipartiment tal-Mużewijiet u mid-Dipartiment ta' l- Edukazzjoni biex dan is-sit ma tkomplix tiġrilu ħsara mit-telqa li jinstab fiha u mill-pressjoni li jista' jkun hemnm biex jikbru l-faċilitajiet ta' l- iskola?

Id-Dipartiment tal-Mużewijiet għamel xi talba lill-Awtorita' ta' l- Ippjanar biex jiskeda dan is-sit?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.Interpellant li l-iskavi fuq is-sit Ruman fil-grounds ta' l-iskola Carlo Diacono, iż-Żejtun, kienu tlestew mid-Dipartiment tal-Mużewijiet fis-snin 70, u llum m hemmx skop għal aktar investigazzjonijiet.

Il-fdalijiet arkeoloġiċi li kienu ġew mikxufa dak iż-żmien huma protetti mill-Antiquities Act u mid-Development Planning Act, u għalhekk m humiex f periklu li jiġu mhedda minn ebda żvilupp inkluża l-possibbilta' ta xi estenzjoni ta l-iskola.

Dan is-sit huwa rreġistrat fin-National Protective Inventory ta l-Awtorita' għall-Ippjanar.

Minħabba nuqqas ta riżorsi umani, id-dipartiment neċessarjament jagħti prijorita' lit-tindif ta' dawk is-siti li huma l-iżjed importanti u li huma miftuħa regolarment għall-pubbliku.

Is-sit li qiegħed isemmi l-Onor.

Interpellant tnaddaf l-aħħar xi snin ilu, iżda qed jittieħdu passi sabiex jiġi mnaddaf b mod aktar regolari.

ŻEJTUN: TRIQ TAL-BARRANI - KATAKOMBI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk sarx xi għamla ta' rapport mid- Dipartiment tal-Mużewijiet dwar il-katakombi li nstabu fit-Triq tal-Barrani xi snin ilu?

Jekk sar, hemm ħsieb li dan jiġi ppubblikat?

Dawn il- katakombi fihom xi interess speċjali?

Jekk fihom, x'inhu?

Saret xi talba lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar mid-Dipartiment tal-Mużewijiet biex dawn jiġu skedati?

Hemm xi ħsieb li dawn isiru aċċessibbli għall-pubbliku mingħajr ma jkun ta' periklu għas-sewwieqa u għall-pubbliku li jżurhom?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Il-Katakombi misjub taħt Triq tal-Barrani, iż- Żejtun, fl-1993, huwa l-uniku eżempju ta katakombi palaeo-Kristjan fil- gżejjer Maltin li ġie investigat xjentifikament b'metodi moderni ta' riċerka arkeoloġika.

L-iskav ta' dan is-sit twettaq mill-istaff tekniku tal-Mużew Nazzjonali ta l-Arkeoloġija; u rriżulta fis-sejbien ta materjal li jixħet dawl ġdid fuq il-bidu tal-perjodu Biżantin f'Malta.

F'dan il- katakombi - għalkemm żgħir - instabu wkoll varji eżempji nteressanti ta xogħol dekorattiv imnaqqax fil-blat.

Għalkemm rapport preliminari ta' dan ix-xogħol tlesta, qiegħed attwalment jiġi preparat għall-pubblikazzjoni r-rapport finali li jiġbor fih ir- riżultati tekniċi kollha ta dan l-iskav.

Huwa ppjanat li l-materjal misjub f dan il-katakombi jiġi eventwalment espost għall-pubbliku fil-Mużew Nazzjonali ta l-Arkeoloġija.

Fl-1993 id-dipartiment kien lesta pjanti biex il-katakombi isir aċċessibbli għall-pubbliku.

Dawn il-pjanti kienu ġew approvati mill-Awtorita għall- Ippjanar, iżda l-proġett ma setgħax jitwettaq minħabba oġġezzjoni mid- Dipartiment tat-Toroq rigward aspetti ta sigurta għas-sewwieqa tal-karozzi.

Għaldaqshekk is-sit kellu jerġa' jiġi mogħti mill-ġdid biex Triq tal- Barrani tkun tista' terġa tiffunzjona normalment u mingħajr periklu għat- traffiku.

L-Awtorita' għall-Ippjanar ġiet informata mid-Dipartiment tal-Mużewijiet dwar il-lokazzjoni eżatta u l-importanza ta dan is-sit.

TOROQ - ASFALTAR

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet in-nefqa ta' tarmak li ngħatat kull sena bejn l-1987 u l-1996 fit-toroq mhux arterji fiż-Żejtun?

Kemm minn dawn kull sena ntnefqu f'resurfacing u kemm f'toroq ġodda?

Kemm- il kilometru ta' toroq ġodda mhux arterji fiż-Żejtun ġew mogħtija t-tarmak għall-ewwel darba bejn l-1987 u l-1996 u f'liema snin?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR:In-nefqa ta' tarmak li ngħatat bejn 1987 u 1996 fit-toroq li mhumiex arterji fiż-Żejtun hija kief mniżżla hawn taħt:

fl-1989 Lm145,000 fl-1990 Lm5,300 fl-1994 Lm64,640 fl-1995/6 Lm135,708

L-ispiża għar-resurfacing bejn is-snin 1987 u 1996 kienet:

fl-1989 Lm145,000 fl-1990 Lm5,300 fl-1994 Lm67,640

Għat-toroq ġodda fis-snin 1995/6 ntefqu Lm 135,708.

Matul is-snin 1987 u 1996 ġewwa ż-Żejtun saru 1.4Km ta' toroq ġodda li mhumiex arterji.

ŻEJTUN: TAL-BARRANI - DWAL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġie jiswa il-proġett tad-dwal tat-traffiku fi Triq Tal-Barrani?

Kemm ġie jiswa r-resurfacing tat-Triq Tal-Barrani?

Kemm-il metru kwadru ta' tarmak ingħata fit-triq ta' bla isem, bejn Triq Ħal Tarxien u Triq Tal-Barrani, magħrufa bħala t-triq tal- makna tal-ħalib?

Kemm ġie jiswa t-tarmak li ngħata f'din it-triq?

Sar xi studju dwar it-traffiku li jgħaddi minn din it-triq qabel ma ttieħdet id- deċiżjoni li tingħata t-tarmak?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR:Il-proġett tad-dawl tat-traffiku fi Triq tal- Barrani ġie jiswa Lm27,528.

Ir-resurfacing tat-Triq tal-Barrani ġie jiswa Lm610,000.

Ingħataw 5936.8 metru kwadru ta' tarmak fi triq magħrufa bħala t-triq tal-makna tal-ħalib u swew Lm32,588.

L-istudju li sar ta' din it- triq qabel ma ngħata t-tarmak kien dwar il-kondizzjoni diżastruża li fiha kienet tinsab.

PULIZIJA - ĦIDMA KONTRA D-DROGA

L-ONOR.

EDWIN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Minkejja li jiena konxju mill-ħidma li qed twettaq il-Pulizija kontra d-droga, jista' l-Prim Ministru jieħu passi biex tiġi ntensifikata l-ħidma tal-pulizija kontra d- droga biex il-kommunita tħoss aktar il-preżenza tal-pulizija f'ċerti lokalitajiet, bħan-Naxxar, fejn il-problema tad-droga qed tinħass li laħqet livell għola ta' periklu?

ONOR.

ALFRED SANT:Il-Ħidma tal-Pulizija sabiex jiġi mrażżan it-traffikar u l-abbuż tad-droga, kemm fin-Naxxar kif ukoll f'lokalitajiet oħra għadha għaddejja kemm min-naħa ta' l-iskwadra ta' kontra d-droga kif ukoll mill- pulizija tad-Distrett.

Naqbel li għad hemm ħafna aktar xi jsir qabel inkunu rażżanna l-problema.

Fiż-żmien li ġej beħsiebni nieħu miżuri biex nassigura li l-ġlieda kontra d- droga tiġi ntensifikata bil-qawwi.

AKKOMODAZZJONI SOĊJALI - PUNTI LI JINGĦATAW L-APPLIKANTI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid jekk huwiex beħsiebu jimplimenta d-deċiżjoni meħuda mill- Gvern preċedenti illi permezz ta' regolamenti l-punti li kull applikant jingħata mid-Dipartiment ta' l-Akkomodazzjoni Soċjali jiġu ppubblikati fil- Gazzetta tal-Gvern?

ONOR.

FREDDIE PORTELLI:Jien informat illi d-dipartiment qatt ma kellu jippubblika l-punti fil-Gazzetta tal-Gvern.

Jien informat ukoll illi biex il-punti tal-applikanti jistgħu jiġu ppubblikati fid-dipartiment, jenħtieġ qabel xejn illi jsiru numri konsiderevoli ta' spezzjonijiet tad-djar tal- applikanti.

MELLIEĦA - TAĊ-ĊUMNIJA - "PURIFICATION PLANT"

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta hu mistenni li jibda x-xogħol fuq il-"purification plant" tad-drenaġġ fl-inħawi taċ-Ċumnija fil-Mellieħa?

Il-proġett imsemmi se jitkompla fuq il-bażi ta' dak li kien diġa' mfassal qabel jew se jinbidel?

Meta hu mistenni li fil-fatt l-proġett jasal fit- tmiem tiegħu?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: S'issa kull riferenza għall-impjant għat- Tramuntana ta' Malta sar fuq bażi ta' rakkomandazzjonijiet li saru fis- "Sewerage Master Plan for Malta and Gozo" fejn ġie propost sit fl-inħawi taċ-Ċumnija.

Skond il-liġi ta' Malta, kif ġiet kostitwita l-Awtorita' ta' l-Ippjanar, proġett bħal dan jirrikjedi t-tfassil ta' "Environmental Impact Assessment" biex jiġi assigurat illi l-proġett ma jkunx ta' dannu għall-ambjent.

Il- Gvern huwa konxju ta' dan l-aspett u jrid jassigura illi l-ispiża għal dan il-proġett tkun ta' benefiċċju għall-bdiewa ta' l-inħawi bil-provvediment ta' ilma ta' kwalita' tajba għat-tisqija filwaqt illi jutilizza l-ilma żejjed għal skopijiet oħra.

B'hekk l-ilma prodott minn dan l-impjant ikun jista jiġi utilizzat b'mod tajjeb u effiċjenti.

L-impjant ma jistax jitqies bħala proġett li jiffunzjona waħdu imma trid tinstab soluzzjoni tali li tippermetti it-tfassil ta' sistemi ġodda għat- twassil tad-drenaġġ fl-impjant u d-distribuzzjoni ta' l-ilma trattat mill- istess impjant.

Ix-xogħol fuq l-impjant għat-tisfija tad-drenġġ fit-Tramuntana ta' Malta ikun jista' jinbeda ladarba l-Awtorita ta' l-Ippjanar tkun sodisfatta bir- riżultati ta' l-istudju fuq l-impatt ambjentali ta' dan il-proġett.

Madanakollu il-Gvern huwa konxju ta' l-obbligazzjonijiet internazzjonali ta' Malta, li l-Mediterran jiġi mħares minn rimi tad-drenaġġ sas-sena elfejn.

BAĦRIJA - SISTEMA TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta hu mistenni li jibda x-xogħol li kien imfassal biex is-sistema tad-drenaġġ fil-Baħrija jitqabbad ma' mains prinċipali oħra f'Malta biex b'hekk l-area kollha tkun imqabbda ma' dawn il-mains?

Kemm hu maħsub li jitqiegħdu pajpijiet u kemm hu mistenni li jiswa dan ix-xogħol?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Il-proġett li kien maħsub għas-sistema tad- drenaġġ fil-Baħrija huwa f'fażi avvanzata ħafna u qiegħed jiġi maqsum f'fażijiet differenti biex il-proġett jitmexxa b'aktar reqqa u dettall.

Billi l-proġett irid jibda minn H'Attard, id-Dipartiment tad-Drenaġġ qiegħed iħejji l-applikazzjonijiet meħtieġa għall-"easement" li hemm bżonn fit-tarf tas-sistema u huwa previst li sakemm dan l-"easement" jiġi approvat il-"contract documents" għall-ewwel fażi jkunu ġew imħejjija biex b'hekk tkun tista' tinħareġ sejħa għall-offerti.

Dan il-proġett għandu jinħadem fuq perjodu ta' madwar tliet snin għax jinvolvi madwar ħmistax il-kilometru ta' "mains" tad-drenaġġ flimkien ma' żewġ "pumping stations" li għalihom irid jinkiseb permess mill-Awtorita ta' l-Ippjanar.

L-għan ta' dan il-proġett, apparti li titwassal is-sistema tad-drenaġġ sal- Baħrija, se jkun it-tisħiħ tas-sistema ta' l-inħawi ta' Hal Balzan u H'Attard.

DIPARTIMENT TA' L-AGRIKOLTURA - BDIEWA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' bdiewa fulltime u part-time reġistrati mad-Dipartiment ta' l-Agrikoltura?

Minn liema raħal huma dawn il-bdiewa, kemm fil-każ tal-fulltime kif ukoll fil-każ tal-part-time?

ONOR.

NOEL FARRUGIA:Kif suppost jaf l-Onor Interpellant id-Dipartiment tal-Agrikoltura ma jżommx reġistru tal-bdiewa fulltime u part time u għalhekk m' għandux l-informazzjoni mitluba.

Tajt struzzjonijiet biex din l-informazzjoni tibda tinġabar.

DIPARTIMENT TAS-SAJD - SAJJIEDA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' sajjieda fulltime u part-time reġistrati mad-Dipartiment tas-Sajd, raħal raħal?

Fil-każ tas-sajjieda fulltime, jista' jgħid kemm kien in-numru ta' sajjieda reġistrati fl-1992 u kemm hu llum?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

SAN PAWL IL-BAĦAR/BUĠIBBA/ QAWRA - KAŻI TA' PROSTITUZZJONI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' persuni li ttieħdu passi kontrihom dwar prostituzzjoni fl-inħawi ta' San Pawl il-Baħar, Buġibba u l-Qawra?

Kemm kien hemm rapporti dwar dan minn persuni Maltin fl-għassa ta' San Pawl il-Baħar f'dawn l-aħħar tnax-il xahar?

Kemm minn dawn ir-rapporti saru matul l-aħħar tlett xhur tas-sena?

ONOR.

ALFRED SANT: Matul l-1996 ma' ttieħdu proċeduri kontra ħadd dwar prostituzzjoni fl-inħawi ta' San Pawl il-Baħar, Buġibba u l-Qawra.

Lanqas ma' kien hemm rapporti dwar prostituzzjoni fl-għases tal-postijiet imsemmija.

TURIŻMU - SODOD LIĊENZJATI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' sodod liċenzjati għat-turiżmu f'Malta u f'Għawdex?

Kif inhuma mqassma dawn is-sodod, lokalita' lokalita', u bejn lukandi u akkomodazzjoni oħra?

ONOR.

KARMENU VELLA: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba fil-mistoqsija parlamentari numru 740.

KUMPANNIJI TAL-GVERN

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista sħiħa tal-kumpanniji kollha li l-Gvern direttament jew indirettament permezz ta' xi korporazzjoni, kumitat jew enti oħra kkontrollata mill-Gvern, għandu sehem fihom u inkluż kumpanniji sussidjarji u għal kull kumpannija jindika: (1) Liema ministeru hu responsabbli li jinnomina l-Bord tad-Diretturi tal-kumpannija; (2) id- diretturi ta' kull kumpannija; (3) meta kull direttur ġie appuntat u meta jiskadi t-terminu tiegħu; (4) il-ħlas li jirċievi kull direttur; (5) "allowances" u/jew faċilitajiet oħra (bħal karozza, telephone, telecell, driver etc) li jirċievi kull direttur; (6) minn min jiġi nominat kull direttur?

ONOR.

ALFRED SANT: It-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant qiegħed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

DIPARTIMENTI TAL-GVERN - KONSULENTI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jinforma lill-Kamra kemm fil-31 ta' Ottubru, 1996 kien hemm konsulenti ma' kull dipartiment tal-Gvern, Awtorita', Kummissjoni, Kumitat jew Korp Statutorju ieħor li fih il-Gvern għandu interess kif ukoll ma' kull kumpannija li fiha l-Gvern għandu, direttament jew indirettament "majority shareholding" kategorizzati skond kull enti fuq imsemmija u jindika, għal kull enti, kemm minnhom kienu barranin u kemm Maltin kif ukoll x'kien il-ħlas fis-sena?

ONOR.

ALFRED SANT: L-informazzjoni mitluba sejra tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

KOSTITUZZJONI TA' MALTA - KUMMISSJONIJIET

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista sħiħa tal-kummissjonijiet mwaqqfa skond il-Kostituzzjoni ta' Malta u għal kull kummissjoni jindika: (1) Min huma l-membri tagħha; (2) meta kull membru ġie appuntat u meta jiskadi t-terminu tiegħu; (3) il-ħlas li jirċievi kull membru; (4) "allowances" u/jew faċilitajiet oħra (bħal karozza, telephone, telecell, driver etc) li jirċievi kull membru; (5) minn min jiġi nominat kull membru?

ONOR.

ALFRED SANT: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra t-tagħrif mitlub.

KORPORAZZJONIJIET/KUMMISSJONIJIET IMWAQQFA MILL-GVERN

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista sħiħa tal-korporazzjonijiet, kummissjonijiet, kumitati, "boards" u enti pubbliċi oħra (msejħa kif ikun) u li huma mwaqqfa mill-Gvern jew li b'xi mod il-Gvern għandu sehem fin- nomina tagħhom - inkluż ukoll enti sussidjarji - u għal kull enti jindika: 1) liema Ministeru hu responsabbli għaliha; 2) il-liġi/regolamenti li jirregola t-twaqqif tagħha, jekk hemm; 3) min huma l-membri tagħha; 4) meta kull membru ġie appuntat u meta jiskadi t-terminu tiegħu; 5) il-ħlas li jirċievi kull membru; 6) "allowances" u/jew faċilitajiet oħra (bħal karozza, telephone, telecell, driver etc) li jirċievi kull membru; 7) minn min jiġi nominat kull membru?

ONOR.

ALFRED SANT: L-informazzjoni mitluba qegħda tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MALTA GOVERNMENT INVESTMENTS - DIRETTURI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru ta' l-Ekonomija u l- Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid min huma d-diretturi tal-Malta Government Investments u tal-Kumpanniji kollha li fihom għandhom sehem u għal kull direttur jindika l-ħlas li jirċievi u l-benefiċċji oħra (bħal karozza, telephone, telecell etc) li għalihom ikun intitolat?

ONOR.

LINO SPITERI: Dettalji tad-Diretturi jistgħu jinkisbu mir- Registrar of Partnerships.

Il-kundizzjonijiet tad-Diretturi huma li kienu taħt l-amministrazzjoni l-oħra.