MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 55 Il-Ġimgħa, 25 ta' April, 1997 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 55

Il-Ġimgħa, 25 ta' April, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.14 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ġimgħa, 25 ta' April, 1997

WERREJ

MINUTI 830

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI 830

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 833

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI DWAR SELF GĦAT-TENUR TAS-SUBARTIKOLU (1) TA' L-ARTIKOLU 2

TA' L-ATT DWAR SELF GĦALL-IŻVILUPP - KONTINWAZZJONI 834

AĠĠORNAMENT 860

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI IMWIEĠBA BIL MIKTUB 865

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 54 li saret fl-24 ta' April, 1997 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI

VALLETTA - KNISJA TAL-MADALENA

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jirriabilita l-knisja/kappella msejħa 'Tal-Madalena' li tinsab fi Triq il-Merkanti, ħdejn l-Iskola Primarja ta' Sant Iermu, l-Belt Valletta li ilha mitluqa għal snin twal u li fiha saħansitra jitħejjew jew kienu jitħejjew xi karrijiet tal-karnival biex b'hekk din terġa' tibda sservi għal servizzi liturġiċi għat-tfal żgħar ta' l-iskola primarja?

Jista' mbagħad il-Ministru jsib post alternattiv għad-dilettanti tal-karnival biex dawn ikollhom fejn iħejju l-karrijiet tagħhom?

ONOR.

EVARIST BARTOLO (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): L-osservazzjoni ta' l-Onor.

Interpellant ġiet innotata u se nistħarreġ x'jista' jsir f'dan ir-rigward.

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Jista' l-Ministru jgħid kif inhuma maqsuma r- responsabbiltajiet tar-restawr bejnu u bejn il-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jien nispera li l-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni jaħdem biex jirrestawra l-bini u forsi jien nagħtih daqqa t'id biex nirrestawra lill-bnedmin!

Madam Speaker, li ġara huwa li maż-żmien żviluppaw żewġ units li ma naħsibx li jaħdmu b'kordinazzjoni tajba, tant li qisna għandna żewġ strutturi paralleli.

Jien naħseb li wasal iż-żmien li naraw eżattament x'għandu jsir f'dan il-qasam.

Il-Ministeru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni għandu l-istrutturi tiegħu biex jagħmel xogħol ta' restawr imma maż-żmien infetħet skola - li hija mmexxiija mis-Sur Paul Cassar - biex l-istudenti jiġu mgħallmin ix-xogħol ta' restawr.

Fil-fatt dawn bdew jagħmlu xi xogħol ta' restawr ukoll.

Pero' wisq nibża' li ħafna drabi x- xogħol ma jkunx ikkordinat kif għandu jkun u li m'aħniex nagħtu lil dan il- qasam importanza biżżejjed.

Jien naħseb li jmissna qegħdin naħsbu iktar fit-tul dwar xi skemi ta' apprentistat fil-qasam tar-restawr kemm għall- futur taż-żgħażagħ, kemm għall-kultura kif ukoll għall-ekonomija ta' pajjiżna.

Sfortunatament f'Malta meta nitkellmu fuq restawr inkunu qed nirriferu biss għall-ġebel u forsi għall-pittura, mentri fil-fatt hemm ħafna iktar snajja' x'jiġu mgħallma u mistħarrġa f'dan il-qasam.

Hawn ta' min jgħid li meta l-Kunsill ta' l-Ewropa ressqilna rapport fuq il-pavimentar tal-Kon- Kattidral ta' San Ġwann intweriet ix-xewqa li kemm dan il-kon-kattidral, kemm il-Belt Valletta kif ukoll il-pajjiż kollu kemm hu jservu ta' proġett pilota għall-Kunsill ta' l-Ewropa biex inkunu nistgħu nistħarrġu b'mod aħjar kif nibnu skemi ta' apprentistat għaż-żgħażagħ - fil-fatt ħafna minn dawn l-iskemi qed jiġu esperimentati b'suċċess anke fil-pajjiżi ta' l- Ewropa - fejn dawn jiġu mgħallma snajja' differenti ta' restawr li żgur għandna bżonnhom hawn Malta.

Pero' rrid ngħid li naqbel ma' l-Onor.

Interpellant li hemm bżonn ta' iktar kordinazzjoni f'dan il-qasam, kif fil- fatt indika fil-mistoqsija supplimentari tiegħu.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Bonnici, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Il-Kappella tal-Madalena li tissemma fil- mistoqsija parlamentari hija sabiħa ħafna u dan qed ngħidu għax meta darba dħalt fiha ħassejt li hija tassew ħasra li din hija mitluqa u qed tiġi wżata għall-karrijiet tal-Karnival.

Pero' bħalma għidt kemm-il darba anke lill-Ministru preċedenti, kulma jkun hemm jaħdmu l-karrijiet f'din il- kappella huma biss erbgħa min-nies.

Allura possibbli li lil dawn in-nies ma nistgħux insibulhom post ieħor fejn jistgħu jaħdmu?

Għalija din hija xi ħaġa tal-mistħija!

Illum imiss lili biex nitkellem fl-Aġġornament u fil- fatt se nitkellem proprjament fuq il-qasam tar-restawr.

Imissna nistħu li qed inħallu ċerti postijiet abbandunati, bħall-Forti ta' Sant Iermu u ta' Ricasoli!

U hawnhekk m'iniex qed inwaħħal f'xi gvern jew ieħor imma qiegħed sempliċement nitlob lill-Ministru jara x'jista' jagħmel immedjatament biex din il-kappella u l-ambjent ta' madwarha jissebbaħ.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jien naqbel ħafna ma' l-Onor.

Interpellant, u kif qal hu wkoll, dan huwa dnub li ntiret.

Jien ma nafx jekk huwiex il-każ li noqogħdu nfittxu u naraw min għamel id-dnub oriġinali billi ħalla dik il- kappella tintuża ...

(Interruzzjonijiet) Imma għandna ħabta li meta nkunu fl-oppożizzjoni naħsbu li s-soluzzjonijiet huma faċli u mbagħad meta nkunu fil-gvern nipprovaw insibu l-iskuża għaliex m'aħniex insibu s-soluzzjoni li konna indikajna.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Borg imissu jafu dan għax, per eżempju, f'daqqa waħda huwa għandu ħafna soluzzjonijiet għall-problemi li hemm fil-ħabs!

(Interruzzjonijiet) Kif għidt diġa', jien naqbel perfettament ma' dak li qal l-Onor.

Bonnici għax hija ħasra li din il- kappella tant sabiħa qed titħalla mitluqa.

Imma wieħed irid jaħseb ukoll fil-problema li tinħoloq biex tinstab akkomodazzjoni alternattiva għax- xogħlijiet tal-karnival.

Barra minn hekk, jekk stess insolvu din il- problema xorta se tibqa' l-problema ta' Sant Iermu għax hemmhekk ukoll m'hux aċċettabbli li jintuża b'dan il-mod.

(Interruzzjonijiet) Taf kemm ilna naħdmu programmi!

Kieku l-programmi huma biss dawk li niktbu fuq il- karta ilna li solvejnieha din il-problema!

Irridu naraw kif se nittrattaw din il-problema serja li semma l-Onor.

Interpellant ħalli b'hekk ħafna postijiet jibdew jiġu wżati kif suppost u mhux iservu ta' mħażen.

VALLETTA - ŻDINGAR U TELQA AMBJENTALI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux qed issir xi ħaġa dwar il-problema ta' żdingar u ta' telqa ambjentali li hemm fil-Belt Valletta minħabba l-wiring estern ta' quddiem il-bini, kemm residenzjali u kemm uffiċjali, li kerrah l-estetika tal-belt kapitali tagħna?

Jista' l- Ministru jgħid jekk hijiex se tissolva wkoll il-problema l-oħra rigward garaxxijiet u postijiet li huma battala u li għandhom il-bibien kollha trab u ħmieġ?

Hemm records ta' dawk il-postijiet li huma battala fil-Belt Valletta?

Jekk dawn se jdumu s-snin f'din il-qagħda, jista' l-Gvern jeħodhom taħt idejh u jibda jikrihom?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR (Ministru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni): B'riferenza għall-ewwel parti tal-mistoqsija ninforma lill- Onor. Interpellant li x-xogħol tat-tneħħija tal-wiring żejjed mill-Belt Valletta se jsir mit-Telemalta.

Jien qed nifhem li dan il-kuntratt se jiġi finalizzat fi żmien qasir.

Nixtieq ninforma lill-Onor.

Membru wkoll li qed isir survey biex jiġi reġistrat il-bini vojt kollu li hemm fil-Belt, liema proċess miexi b'pass tajjeb tant li dan dalwaqt jitlesta.

Hu ttamat li wara li jitlesta dan is- survey il-Gvern ikun jista' jieħu ċerti deċiżjonijiet dwar l-arja tal-bini.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Schembri Adami, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI: Jista' għallinqas jiġi kkonfermat li minkejja li fi żmien il-Gvern Nazzjonalista - eżattament meta s-Sur Ray Bondin kien għadu membru Parlamentari - kien hemm xi flus ivvotati, jidhirli mill-Ewropa, biex isir dan il-proġett, dan baqa' ma twettaqx?

Fil- fatt, jien għamilt din id-domanda parlamentari għax smajt li din il-biċċa xogħol se tagħmilha t-Telemalta u allura xtaqt inkun naf x'sar minn dawk il- flus li kien hemm ivvotati għal dan il-proġett.

Kien hemm xi ntoppi biex dan il-proġett baqa' ma sarx?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Jekk wieħed jaqra d-diskorsi li kienu jsiru dwar il-budget xi snin ilu jsib li kull sena kien jingħad li se jsir proġett biex jitneħħa l-wiring żejjed tat-telephone li hemm fil-Belt.

Fil-fatt malli aħna tlajna fil-gvern mill-ewwel tkellimna mal-Ministru Joe Mizzi li hu responsabbli mit-Telemalta biex naraw fiex wasal dan il-kuntratt li kien u għadu finanzjat mill-Unjoni Ewropea.

L-aħħar darba li jiena kelli diskussjonijiet ma' l-Onor.

Joe Mizzi dwar is-suġġett, kien informani li dan kien wasal fl-aħħar stadji tiegħu u l-unika problema li kien hemm sabiex jitkompla kienet xi kamra li kienet se tintuża bħala xi substation mit-Telemalta fi Strada Stretta liema kamra tiġi wara l-Uffiċċju ta' l- Avukat tar-Repubblika.

Fi żmien l-Amministrazzjoni ta' qabel kienu qegħdin joġġezzjonaw li din tittieħed mit-Telemalta biex tagħmel substation hemmhekk.

Ir-raġuni dak inhar kienet li kien hemm il-ħsieb li l-Uffiċċju tal-Prim Ministru jinżel fejn hemm il-Main Guard illum u allura ma xtaqux li din il-kamra, li kienet tiġi taħt l-uffiċċji li għandu l-Avukat tar- Repubblika, tittieħed għax b'hekk forsi tispezza parti minn din il- proprjeta'.

Fir-realta', il-ħsieb li l-Uffiċċju tal-Prim Ministru jinżel minn Kastilja għal hemmhekk kienet marbuta wkoll mal-ħsieb li l-Parlament xi darba jrid imur Kastilja.

Dawn il-ħsibijiet issa ġew imwarrba u l- Uffiċċju tal-Prim Ministru se jibqa' Kastilja.

Aħna tkellimna ma' l- Uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali biex naraw jekk għandhomx bżonn din il-kamra partikolari, ġie deċiż li din il-kamra ma kienx hemm bżonnha u allura l- Lands Department ta l-go ahead lit-Telemalta sabiex din il-kamra tintuża bħala substation.

Safejn naf jien din kienet l-unika problema li kien hemm sabiex jitwettaq il-proġett tat-tneħħija tal-wires u ladarba issa solvejna din il-problema mat-Telemalta jidhirli li m'hemmx aktar intoppi xi jżommu dan ix-xogħol.

Nixtieq ngħarraf lill-Onor.

Sandro Schembri Adami li sal-lum il- kordinatur tal-Kumitat għar-Riabilitazzjoni tal-Belt Valletta huwa Ray Bondin.

MADAM SPEAKER: Mistoqsija supplimentari, l-Onor.

Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: B'riferenza għal dak li ntqal fil-mistoqsija oriġinali, jiġifieri li hemm żdingar fl-ambjent ġenerali tal-Belt, jista' l- Ministru jinforma lill-Kamra dwar x'inhu eżattament il-ħsieb tal-Gvern għar- rigward tas-sit fejn kien hemm it-Teatru Rjal?

X'inhi l-pożizzjoni tal- Gvern fuq il-ħidma li kienet saret mill-Amministrazzjoni preċedenti biex jiżviluppa dan is-sit f'ċentru ta' l-arti?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Bla dubju ta' xejn it-teatru mwaqqa' huwa sit importanti u jenħtieġ li jkun hemm intervent fuqu.

Pero' minħabba s- sitwazzjoni finanzjarja tal-Gvern il-proġett li kien hemm maħsub sabiex dan is-sit partikolari jiġi żviluppat tpoġġa on hold.

Aktar minn hekk, wieħed irid jinfilza dan il-proġett fi proġett ieħor akbar li jinkludi wkoll l- iżvilupp ta' Bieb il-Belt.

Għax wieħed ma jridx iħares biss lejn l- iżvilupp tas-sit tat-Teatru Rjali, imma jrid jħares ukoll lejn l-iżvilupp kollu li jrid isir f'Bieb il-Belt.

Rigward il-parti l-oħra tas-sit, jiġifieri St. James Cavalier, hemmhekk għaddejjin ix-xogħlijiet biex isir l-Arts Centre u nispera li nibqgħu mat- targets li kienu iffissati qabel.

Fir-rigward tal-kumment dwar żdingar u telqa li hawn fil-Belt, jien naqbel li hawn ċertu telqa u żdingar, pero' wieħed irid jifhem li mhux dejjem ikun il-kompitu tal-Gvern ċentrali li jagħmel ċertu tindif għax il- kunsilli lokali wkoll għandhom ċertu kompitu fejn jidħol it-tindif.

Fil-każ tal-kumitati tar-riabilitazzjoni, aħna ħassejna l-ħtieġa li l- kunsilli lokali jkollhom rappreżentanza sħiħa fuq dawn il-kumitati u mhux ikunu biss osservaturi għax il-kunsilli lokali għandhom ċertu input f'dan il-qasam.

Din hija xi ħaġa li qed nagħmluha għall-ewwel darba.

Pero' jien naqbel li hemm bżonn ta' intervent qawwi fuq il-Belt u fuq ħafna postijiet oħrajn sabiex inneħħu d-dehra ta' telqa u żdingar li teżisti.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Mizzi.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

JOE MIZZI (Ministru fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru): Madam Speaker, f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l- Amjent inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Informazzjoni dwar boroż ta' studju mogħtija bejn l-1990 u l-1996, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 4672.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista li turi n-numru ta' studenti fl-Universita' ta' Malta għas-sena akkademika 1996-1997 maqsuma f'irġiel u nisa, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 4671.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT (Ministru tal-Finanzi u Kummerċ): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista li turi t-talbiet pendenti minn kunsilli lokali għal bozoz tat- toroq u floodlights, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 4504;

Annual Financial Statements ta' l-1996 skond l-Att ta' l-1962 dwar l- Amministrazzjoni Finanzjarja u l-Verifika; u

Rapport finali mħejji mill-Awditur tal-Gvern dwar l-arretrati dovuti mid-Dipartiment tat-Toroq fuq xogħlijiet li saru sal-31 ta' Diċembru 1996.

Madam Speaker, irrid ngħid li mar-rapport innifsu hemm a self-explanatory executive summary.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI (Ministru tad-Djar): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Floriana Pilot Project - rapport preliminari dwar survey ta' postijiet vojta, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 4506.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI DWAR SELF GĦAT-TENUR TAS-SUBARTIKOLU (1) TA' L-ARTIKOLU 2 TA' L- ATT DWAR SELF GĦALL-IŻVILUPP - KONTINWAZZJONI

Ikompli mit-23 ta' April, 1997.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Spiteri huwa in possession.

ONOR.

LINO SPITERI: Grazzi, Sinjura President.

Meta nhar l-Erbgħa kienet qed tiġi diskussa din ir-riżoluzzjoni, l-aħħar kelliemi ta' l- Oppożizzjoni dwarha għal dak inhar - nimmaġina li se jkun hemm iżjed - waqaf jitkellem f'11.49 a.m. Wara qomt jien biex fil-11-il minuta lli kien fadal nibda nipprova nintervjeni fuq il-mozzjoni attwali u fuq dak li ntqal dwarha mill-kelliema li kienu laħqu ħadu l-floor f'din il-Kamra.

Kienu 11- il minuta daqsxejn waħda mqanqla għax għalkemm il-kelliemi preċedenti kien - kif għandu kull dritt li jagħmel, bħalma kemm-il darba għamilt u nimmaġina li għad nerġa' nagħmel jien - tkellem f'tul estensiv, ġara li meta qomt biex nitkellem jien il-ftit minuti li kelli għad-dispożizzjoni tiegħi ttieħdu prattikament iżjed minn interruzzjonijiet min-naħa ta' l- Oppożizzjoni milli minni biex nitkellem skond l-opinjoni u r-reazzjoni tiegħi għal dak li kien intqal qabel.

Dak inhar jien ma fhimtx għaliex kellu jkun hemm dik ir-reazzjoni.

Għaliex?

Għax jien ma kont interrompejt lil ħadd, ħlief xi skartatura, bil-kliem naturalment, li nimmaġina li m'għandniex nonqsu milli nagħmlu f'dan il-Parlament.

Jien żgur li ma kontx interrompejt lill-kelliemi preċedenti, anzi segwejt kif dejjem nipprova nsegwi.

Allura jien frankament ma fhimtx, u frankament lanqas nifhem issa, għalfejn kien hemm dak it-tqanqil kollu, dak l-attentat biex f'dawk il-ftit minuti li kien fadal jien ma nilħaqx niżvolġi l-argument imqar għal dak it- tul disponibbli.

Wisq inqas nifhem il-kontest tad-diskussjoni ta' dalgħodu, jiġifieri l- memorja u r-rapporti dwar dak li ġara l-bieraħ f'din il-Kamra tar- rappreżentanti demokratiċi u ċivili tal-poplu Malti li minnhom jistenna sewwa sew demokrazija u ċivilta' ma' xulxin.

Għax jekk kemm-il darba ma nkunux ċvili ma' xulxin, kif nistgħu ngħidu li qed nirrappreżentaw bis- serjeta' lill-poplu li tul is-snin dejjem jipprova jtejjeb lilu nnifsu, dejjem jipprova jkun iżjed ċivili, dejjem jipprova jsostni t-tradizzjoni tiegħu ta' poplu li għandu dispożizzjoni Mediterranja, sħuna u mqanqla imma mhux dispożizzjoni li twassal għal konfrontazzjoni u għall-ġlied bla ħtieġa?

Bħala poplu nargumentaw imma dejjem nipprovaw ma niġġildux.

Jien nistqarr li s-sessjoni kollha tal-bieraħ mhux biss dejqitni imma lanqas jien kapaċi napprezza biżżejjed dak li sar anke wara li dalgħodu rriflettejt u smajt ir-radjijiet, il-gazzetti u r-rapporti ta' dak li ntqal fil-konferenza stampa ta' wara s-seduta tal-bieraħ.

Madam Speaker, għalfejn inqala' l-inċident tal-bieraħ?

L-inċident tal- bieraħ inqala' fuq punt proċedurali mqajjem min-naħa tal-Gvern dwar jekk kemm-il darba mozzjoni li hija a private member's motion u mhux mozzjoni fil-kors normali tax-xogħol ta' din il-Kamra għandhiex titressaq mill- proponent attwali jew inkella tistax titressaq minn xi ħadd ieħor jekk kemm- il darba ma javżawx lil din il-Kamra minn qabel, anke bħala kwestjoni ta' kortesija u mhux bħala kwestjoni ta' punto e virgola.

Allaħares noqogħdu nimxu l-ħin kollu bil-punto e virgola għax inkella ma naslu qatt!

Madam Speaker, l-opinjoni tiegħi hi li kien hemm nuqqas ta' ftehim, nuqqas ta' apprezzament u nuqqas ta' komunikazzjoni u dawn in-nuqqasijiet setgħu ġew maħlula faċilment meta l-Prim Ministru qajjem l-oġġezzjoni tiegħu u l-Oppożizzjoni wieġbet għal dik l-oġġezzjoni.

Kieku dak li ntqal intqal b'mod differenti - għax jien ngħid li dan intqal f'kontest li ma kienx maħsub biex nimxu 'l quddiem u għalkemm forsi ma kienx maħsub biex ma nimxux 'il quddiem intqal f'kontest li forsi ma kienx dinamiku u ma kienx imexxina 'l quddiem biżżejjed - jew kieku sempliċement intqal li r- regolamenti jgħidu "hekk" jew ma jgħidux "hekk" ...

Fl-aħħar mill-aħħar ir- regolamenti huma kwestjoni ta' interpretazzjoni u kwestjoni ta' kif l- iSpeaker jinterpretahom.

Kieku qalu li l-fatt attwali huwa li l-Kap ta' l- Oppożizzjoni huwa indispost u l-fatt li ma qalulniex li huwa indispost u li se jressaqha membru ieħor ta' l-Oppożizzjoni kien bi żvista u li qed jgħidulna dak il-ħin biex immexxu, kieku sar hekk, Madam Speaker, jien persważ li ma kienx jingħad dak li ntqal il-bieraħ.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Madam Speaker, jidhirli li for the record ....

ONOR.

LINO SPITERI: Nista' nistaqsi lill-Onor.

Membru jekk l-intervent tiegħu huwiex point of order jew point of explanation?

Jekk dan huwa point of explanation jien inħallih jagħmel l-intervent tiegħu imma l-ewwel nixtieq inkun naf x'inhu dan l-intervent.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fil-każ jien nagħmel point of order li inti qiegħed out of order imma jien ma nixtieqx nagħmel dan.

ONOR.

LINO SPITERI: Agħmel point of explanation.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Madam Speaker, aħna f'dan id-dibattitu m'aħniex qed niddiskutu x'ġara l-bieraħ, pero' għar-record u biex inkun ġust ma' dak li ġara f'din il-Kamra rrid nispjega li l-bieraħ, bl-iktar mod kalm, ċivili u edukat - fl-opinjoni tiegħi dan l-aġir wera rispett kemm lejn in-naħa l- oħra tal-Kamra kif ukoll lejn il-Prim Ministru - u wara li l-Onor.

Louis Galea kien għamel l-intervent tiegħu fejn fih informa lill-Kamra li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien indispost għax ma jiflaħx u anke wara li jien spjegajt li għal dan il-każ kien hemm Standing Order sempliċi li permezz tagħha stajna nkomplu bid-dibattitu, jien stess spjegajt lill-Prim Ministru biex ma noqogħdux nintilfu fit-teknikalitajiet u nkomplu qisu qatt ma kien xejn għax wara kollox l-iskop tagħna kien li niddiskutu mozzjoni li għalina kellha, għandha u jibqa' jkollha importanza kbira.

L-Onor.

Spiteri kien preżenti u għalhekk jaf b'liema mod għamilt dan l-intervent u jaf ukoll xi stil u x'ton użajt biex għamilt dan l-intervent.

Fl-opinjoni tiegħi f'dak il-mument il-kwestjoni setgħet issolviet bl-iktar mod kalm u dekoruż għal din il-Kamra u għalhekk naħseb li m'huwiex għaqli li nkomplu nitfgħu l-melħ fuq il-ferita.

Madam Speaker, hawn irrid nagħlaq b'parentesi billi ngħid li bħalissa qed niddiskutu abbozz ta' liġi li ma għandux x'jaqsam ma' l-inċidenti li ġraw il-bieraħ u għalhekk naħseb li jkun aħjar jekk nibqgħu mexjin fuq il-linja li bdejna biha dalgħodu.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Spiteri.

ONOR.

LINO SPITERI: Madam Speaker, jien qisni bdejt epoka ġdida f'dan il- Parlament għax kull darba li nqum biex ngħid xi ħaġa nsib lil xi ħadd li joġġezzjonali għal dik ix-xi ħaġa li nkun qed ngħid!

Meta l-bieraħt lura bdejt l-intervent tiegħi u fil-ftit minuti li kelli pprovajt nitkellem fuq affarijiet tekniċi - issa nerġa' niġi għalihom - kelliema tekniċi, imma politiċi wkoll, min-naħa l-oħra tal-Kamra interrompewni bl-iżjed mod li jiena ma napprezzax, u dan għaliex jien m'iniex imdorri ninterrompi.

Issa għax qiegħed nitkellem fil-kontest li ma nistgħux naħarbu minnu, għax hemm konsegwenzi serji għal dak li ġara l- bieraħ, l-Onor.

Lawrence Gonzi, waqt li qed jieħu l-opportunita' biex jamplifika - ħalli ma ngħidx jiċċara - fuq dak li ġara l-bieraħ, qed jindika wkoll li jiena qiegħed barra mis-suġġett.

Bir-rispett kollu lejn l- Onor. Gonzi, li r-regolamenti jafhom biżżejjed - iżjed minni - u allura jaf li m'iniex qiegħed barra mis-suġġett tad-dibattitu kemm fl-ispirtu u kemm fl-ittra ta' l-iStanding Orders fejn qegħdin niddiskutu mozzjoni finanzjarja, li għalkemm m'hijiex money bill fis-sens li mhijiex abbozz ta' liġi, hija mozzjoni finanzjarja, naħseb li m'hemmx għalfejn jirrifletti wisq biex jaqbel miegħi li nista' nitkellem kif bdejt nitkellem.

Irrid nemfasizza li jien ma bdejtx nitkellem b'dik il-manjiera biex nerġa' niftaħ il-ġrieħi imma pjuttost biex nara jekk kemm-il darba dawk il-ġrieħi li nfetħu kienx hemm għalfejn jinfetħu u anke jekk hemmx għalfejn jibqgħu miftuħin u jitberrqu iżjed fix-xhur u l-ġimgħat li ġejjin.

Dan huwa l- iskop u l-ispirtu tiegħi.

Il-bieraħ smajt lill-Onor.

Gonzi jwieġeb għall-point of order li qajjem il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Skużawni, smajt lill-Onor.

Gonzi jwieġeb lill- Prim Ministru.

Hawnhekk sei niftaħ parentesi.

F'dan il-Parlament jien kultant inkun disorjentat u fil-fatt meta l-bieraħ ipprovajt immur fil- kamra fejn imorru l-backbenchers kont dieħel fin-naħa ta' l-Oppożizzjoni għax saqajja 'l hemmhekk itendu li jiġbdu.

Dan forsi anke għax jiena dejjem nopponi xi ħaġa jew oħra.

Kont qed ngħid li l-bieraħ smajt dak li qal l-Onor.

Gonzi bi tweġiba għall-point of order tal-Prim Ministru u għalhekk għidt li filwaqt li fisser li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni huwa indispost, seta' poġġiha b'mod li jgħid li jekk ma qalulniex dan kien bi żvista u mhux biex jilagħbuna jew għal xi raġuni oħra.

Dak kien hemm nieqes il-bieraħ u forsi kien hemm nieqes ukoll daqsxejn ta' burdata aħjar fil-Kamra wara li ilu jonfoħ il- gibli għal ma nafx kemm u li naħseb li jkun daħħal daqsxejn burdata ħażina fina lkoll.

Jien qiegħed nitkellem mill-pożizzjoni umli ta' backbencher imma naf sewwa x'inhu jagħmel il-Gvern u allura nista' ngħid li min-naħa tal-Gvern il-bieraħ żgur li ma kienx hemm il-ħsieb li d-diskussjoni fuq ir- riżoluzzjoni li tressqet tiġi posposta.

Anzi bil-maqlub, il-Gvern għandu kull interess li dak is-suġġett jiġi diskuss - nittama li nerġa' niġi għalih iżjed 'il quddiem - ħalli l-pajjiż ikun jista' jiffoka fuq il-futur u mhux joqgħod jiffoka fuq l-imgħoddi, kif għandu wisq tendenza li jagħmel u kif aħna l-politiċi ninkoraġġuh li jagħmel.

L-inċident tal-bieraħ - apparti li seta' ġie evitat forsi bi kliem iżjed ċar u b'understanding iżjed wiesa' miż-żewġ naħat - kompla żviluppa b'mod illi lili tabilħaqq isewwidli qalbi.

Dan qed ngħidu bl-iktar mod ġenwin.

Sinjura President, il-bieraħ kien assolutament meħtieġ illi l-Kap ta' l- Oppożizzjoni jinqala' mid-dar tiegħu fejn kien indispost biex jiġi f'din il- Kamra u b'hekk ikollna d-drama li kellna?!

Dan kien meħtieġ li jsir?!

Fis-snin l-imgħoddija kellna drama f'dan il-Parlament minħabba xi votazzjoni imma l-bieraħ ma kienx hawn votazzjoni.

Il-bieraħ l-agħar li seta' jiġri kien illi d-diskussjoni tiġi posposta u li l-Oppożizzjoni kienet tinsisti li din ma tiġix posposta għal tul ta' żmien għax inkella tattakka lill-Gvern illi qiegħed tassew jaħrab mid-dibattitu.

Imma kien hemm għalfejn tiġi montata - għalkemm forsi mhux dak kien il-ħsieb imma hekk dehret - d-drama li rajna hawnhekk fejn il-Kap ta' l-Oppożizzjoni kellu jiġi hawn f'kontest illi ġenwinament kien indispost biex jiddikjara li ġie kontra l-parir tat-tobba tiegħu - u nemmnu għax kien jidher - bil- konsegwenza li llum il-headlines tal-gazzetti u d-diskors fuq ir-radjijiet - min jaf kemm se jdum għaddej dan id-diskors - jitkellmu fuq dan l- inċident?

Kien hemm għalfejn jiġri dan?!

Issa ħalli ngħid għaliex ma kienx hemm għalfejn u għaliex ...

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Lawrence Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Point of order, Madam Speaker.

Ħalli nagħmluha ċara li wieħed se jkollu jwieġeb fuq dan is-suġġett.

Jien nixtieq li jingħata ruling dwar jekk aħniex in order jew le li qed isiru dawn l-interventi għax imbagħad aħna jkollna bilfors inqumu nwieġbu għalihom minbarra li jkollna nidħlu f'diversi aspetti oħrajn.

Għaldaqstant, jien nixtieq ruling jekk l-Onor.

Spiteri huwiex in order jew le.

MADAM SPEAKER: L-ispirtu li bdejtu titkellmu bih dalgħodu kien spirtu tajjeb, spirtu li jagħmel unur lil dan il-Parlament.

L-affarijiet li ġraw il-bieraħ għaddew u jekk ilkoll kemm aħna nistgħu nitgħallmu minnhom biex inkunu aktar umani ma' xulxin, għandna nitgħallmu minnhom u nkomplu nfettquhom u nġebbduhom.

Li sar il-bieraħ qiegħed hemm biex nitgħallmu lezzjoni minnu.

Għandna nkunu aktar ġentili u aktar umani ħalli x-xogħol jimxi aħjar għall-ġid tal-poplu kollu.

Issa nkomplu nitkellmu fuq is-suġġett li bdejna niddiskutu dalgħodu.

L-Onor.

Spiteri.

ONOR.

LINO SPITERI: Madam Speaker, illum qegħdin nitkellmu fuq il-qagħda finanzjarja tal-pajjiż u dak li huwa meħtieġ biex tiġi finanzjata din il- qagħda li wiret il-Partit Laburista hekk kif tela' fil- gvern.

L-Onor.

Gonzi jaf tajjeb li fuq hekk qegħdin nitkellmu.

Il-bieraħ kellna quddiemna mozzjoni finanzjarja li torbot mas-suġġett tant illi l-Onor.

Dalli, li tkellem fuqha, mill-ewwel daħal fis-suġġett u fil-punti li bilfors iridu jsiru fit-tkomplija ta' din id-diskussjoni.

Għalhekk jien qiegħed perfettament in order.

Apparti l-ispirtu pożittiv li rrid nitkellem bih u apparti li rrid insemmi affarijiet li stajt qajjimthom bħala ksur ta' privileġġ - jekk l-Onor.

Gonzi jippreferi li nqajjimhom bħala ksur ta' privileġġ allura nagħmel hekk - jiena nitlob lill-Onor.

Gonzi jieħu daqsxejn tal-paċenzja u jkompli jismagħni iżjed kif kien jagħmel bħala Speaker u mbagħad jara iniex in order jew le.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Madam Speaker, irrid nagħmilha ċara li jien tlabt li jkun hemm ruling dwar jekk l-Onor.

Spiteri huwiex in order jew le.

Għalkemm apprezzajt l-appell tiegħek, nixtieq li jkun hawn ruling ċar ħalli nkunu nafu jekk f'dan id-diskors li qed isir mill-Onor.

Spiteri in konnessjoni mal-mozzjoni li din il-Kamra għandha fl-agenda tagħha huwiex in order jew le.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Spiteri,

ONOR.

LINO SPITERI: Madam Speaker, biex ngħinek tiddelibera - għax mhux se nindaħallek kif tiddelibera - nixtieq inkun naf kif tista' tgħid jekk iniex in order jew le meta għal darb'oħra għadni lanqas lissint tużżana sentenzi wara xulxin mingħajr ma ġejt interrott tliet darbiet?

Kif tista' tgħid jekk iniex in order mingħajr ma nidħol fil-qalba ta' dak li l-Onor.

Gonzi jista' jħossu out of order?

Huwa out of order li nitkellmu fuq sitwazzjoni fejn tneħħa l-pairing fuq sempliċi pretest?

Huwa out of order li nitkellmu fuq sitwazzjoni fil-kontest ta' allegazzjoni li saret il- bieraħ li kulħadd kien jaf li l-Onor.

Fenech Adami kien indispost?

Skużi taf!

Aħna Membri tal-Parlament u rridu nirrispettaw lilna nfusna.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Richard Muscat għadda xi rimarka.

Jekk inti ma tridx tirrispetta lilek innifsek affarik, imma jien nirrispetta lili nnisi.

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġobkom tindirizzawx lil xulxin.

ONOR.

LINO SPITERI: Għidt li setgħet dehret muntatura għalkemm naf li m'hijiex.

Kif ġiet interpretata wara ...(Interruzzjonijiet) Onor. Muscat, hawnhekk m'intix qiegħed fuq television Sqalli, hawnhekk qegħdin nitkellmu bil-kwiet.

Mela ejjew inkomplu nitkellmu bil-kwiet.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Onor. Spiteri, indirizza lis-Sedja.

Jekk jogħġbok, Onor. Muscat, tinterrompix.

ONOR LINO SPITERI: Madam Speaker, il-bieraħ intqal hawnhekk - dan bilfors jorbot ma' dak li qed nagħmlu - li aħna, il-Gvern u Malta kollha kienet taf - u jien għalkemm parti żgħira xorta waħda parti minn Malta kollha - li l- Kap ta' l-Oppożizzjoni kellu l-influwenza u allura kien ma jiflaħx.

(Interruzzjonijiet) Le, m'huwiex il-każ.

Jiddispjaċini imma m'huwiex il- każ.

Nieħu pjaċir nikkonferma li m'huwiex il-każ li Malta kollha kienet taf.

Jien mhux se noqgħod nitkellem fuq diskussjonijiet privati.

Jien personalment ma kontx naf li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni huwa indispost.

Jien kont smajt li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qiegħed barra minn Malta fuq materja privata.

Daqshekk kont naf.

U għandu kull dritt ikun barra minn Malta fuq materja privata, hemm pairing u m'hemmx.

Il-Prim Ministru, l-Onor.

Alfred Sant, staqsieni personalment jekk smajtx xi ħaġa u jien għidtlu li mingħalija kien qiegħed barra minn Malta imma li bħalissa reġa' qiegħed Malta.

Għidtlu: Dak kulma naf.

Ma kontx naf.

Għalkemm jien inħuf 'l hemm u 'l hawn u bħala ġurnalista jkellmuni ħafna nies, ma kontx naf.

Hawn qed nipprova nneħħi l-malintiż.

Jiġifieri meta l-bieraħ intqal li l- Oppożizzjoni kienet taf u li Malta kollha kienet taf, dan fil-fatt ma kienx il-każ.

Kieku noqogħdu fuq l-għajdut ta' Malta kollha, kieku minn xahar ilu s'issa jien mitt daqskemm qalu li għandi affarijiet u jsemmu l-post eżatt fejn għandi dawn l-affarijiet.

Issa hawn mhux se nsemmi l-post eżatt fejn għandi l-affarijiet!

Kieku qalu f'moħħi, ngħid kulħadd jaf li f'moħħi għandi jew m'għandix xi ħaġa, imma fejn qalu mhux se nsemmih.

L-għajdut hawn Malta huwa rampanti, imma f'dan il-każ ma kienx wasal.

Din qed ngħidha ġenwinament.

Jiena, personalment, kieku kont naf li l-Kap ta' l- Oppożizzjoni kien ma jiflaħx, kont immur ngħid lill-Prim Ministru, anzi kont ngħidlu minn qabel: Isma', Eddie Fenech Adami ma jiflaħx, full-stop.

M'huwiex il-każ li minn kwestjoni ta' mard, minn kwestjoni ta' indispożizzjoni - mhux ta' "mard", ta' "indispożizzjoni" ħalli noqgħod attent għall-kliem - nagħmlu gwerra politika!

Għaliex għandna nagħmlu hekk?!

Wisq inqas huwa l-każ issa - ħalli niġi għall-ksur ta' privileġġ li ma qajjimtx - illi fuq Radju 101 dalgħodu ...

MADAM SPEAKER: Onor. Spiteri, ipprova ejja għas-sustanza tal-mozzjoni.

ONOR.

LINO SPITERI: Iva, Madam Speaker, se niġi għas-sustanza.

Imma meta niġu biex nivvotaw fuq din il-mozzjoni se nivvotaw fil-kontest li l- bieraħ l-Oppożizzjoni ħadet l-okkażjoni li tneħħi l-pairing u dan meta taf li rridu niġu biex nivvotaw fuq din il-mozzjoni.

Dik hija parti mis- sustanza!

Mela hawnhekk aħna l-membri tal-Parlament f'daqqa waħda se niġu mqegħdin f'kexxun u ma nistgħux niċċaqilqu mill-konfini tiegħu!

Mhux inti qed tipprova tagħmel hekk, Sinjura President, imma fejn fl-imgħoddi d- diskussjoni kienet tgħaddi u tifrex fuq tant affarijiet u fejn fuq dan is- suġġett stess il-bieraħt lura l-kelliema ta' l-Oppożizzjoni firxu fuq tant affarijiet li anke m'għandhomx x'jaqsmu, illum, meta qed nipprovaw noħorġu minn sitwazzjoni, se ningħalqu!

Ħalli nerġa' nsemmiha, ħaġa li torbot mas- sustanza.

Dalgħodu r-rapportaġġ kien - jew seta' ġie interpretat hekk, imma naf li mhux hekk - li l-Onor.

Lawrence Gonzi, hu u jħabbar it-tneħħija tal-pairing fil-press conference tal-bieraħ, qal li min-naħa ta' l-Oppożizzjoni kienu ġentlomi biżżejjed - u veru kienu - għax għalkemm il-pairing ma jkoprix mard, meta kien hemm persuna tan-naħa tal-Gvern li kienet indisposta u damet indisposta, din ġiet paired, u hawnhekk semmew lill-Onor.

Helena Dalli; issa se nsemmiha la ssemmiet.

L-Onor.

Gonzi semmieha din jew inkella ġurnalista ta' Radju 101?

Allaħares semmieha l-Onor.

Lawrence Gonzi fil-press conference għax kieku jkolli nirridefinixxi l-profil li jien għandi f'moħħi ta' l-Onor.

Gonzi bħala bniedem mhux bħala politiku.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Lawrence Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Hawnhekk issa għandi dritt li nagħmel punt ta' spjegazzjoni.

Naturalment, jiena nerġa' ninsiti fuq ir-ruling li tlabt dwar jekk aħniex in order jew le b'dan id-diskors u bl-intervent ta' Madam Speaker fhimt li aħna qegħdin out of order.

Pero' ladarba ssemmejt jiena, l-Onor.

Spiteri forsi wieħed ...

ONOR.

LINO SPITERI: Madam Speaker, ħalli nkunu preċiżi aħna wkoll għax hawnhekk issa mhux point of order għandna imma point of information.

Jekk irid jagħmel point of information għandu jkollu l-kortesija li jitlob lili biex nippermettilu u jien nippermettilu.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Madam Speaker, jien ssemmejt u qed nitlob li nagħmel personal explanation fuq id-diskors li qiegħed jagħmel l-Onor.

Spiteri fejn semma lili personalment.

ONOR.

LINO SPITERI: Nippermettilu, mela le.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Lawrence Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Madam Speaker, l-Onor.

Spiteri personalment huwa forsi l-aktar bniedem f'din il-Kamra li taf li f'diversi okkażjonijiet, anke mill-bidu nett ta' din il-Leġislatura, jien għamilt pairing f'ċirkostanzi meta kien hemm membru parlamentari li kien ma jiflaħx.

Il- każ ta' l-Onor.

Helena Dalli tqajjem waqt division f'din is-sala u semmejtu għaliex min jiftakar iċ-ċirkostanza partikolari jaf li din kienet ċirkostanza ħelwa fl-istess ħin.

Iva, semmejtha fil-press conference, u nerġa' ngħid li min jiftakar jaf li din kienet ċirkostanza ħelwa, anzi jiena ngħid li kienet ċirkostanza dinjituża għal dan il-Parlament.

Għalhekk qgħadt attent li semmejt dak il-każ u mhux każijiet oħrajn, għax l- Onor. Spiteri jaf li kien hemm każijiet oħrajn fejn l-irġulija ntweriet u ntweriet bl-iktar mod miftuħ.

Jiena naħseb li l-Onor.

Spiteri dan japprezzah; jiena hekk deherli u nispera li b'daqshekk ma biddilx l- opinjoni.

Pero', nerġa' ngħid, naħseb li jkun aħjar jekk nibqgħu għaddejjin fuq is-sustanza ta' din il-mozzjoni.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Lino Spiteri.

ONOR.

LINO SPITERI: Aħna se nibqgħu għaddejjin fuq is-sustanza ta' dan il-Parlament, Madam Speaker.

Jiena assolutament napprezza dak li qed jgħid l-Onor.

Gonzi u niftakar fil-każ ħelu, dinjituż u ta' ġentlom li sar f'dan il-Parlament.

Jiena m'iniex se noqgħod nidħol fid-dettalji imma dan kien każ li għamel ġieħ lil dan il-Parlament.

Naf ukoll b'każijiet oħra u naf preċiżament għal xiex u għal min qiegħed jgħid l-Onor.

Gonzi fejn spontanjament, mingħajr ma kien hemm rehearsal jew mingħajr ma kien hemm ħin għad-deliberazzjoni, meta nqala' l-każ l-Oppożizzjoni għamlet pairing u jien ma nbiddel xejn mill-istima tiegħi.

Jien qiegħed nirriferi għal kif dan kollu tpoġġa minn Radio 101 dalgħodu.

U huwa fl-interess ta' l-Onor.

Gonzi li jiċċekkja kif tpoġġa dan għaliex hawnhekk huwa qiegħed jikkonferma li fil-press conference tal-bieraħ semma l-inċident purament fil-kontest li qiegħed jgħid hu u dan jiena nemmnu.

Huwa ovvju li jiena nemmnu u hu jaf li l-kelma tiegħu neħodha għaliex ir- rispett tagħna lejn xulxin hemm jibqa', hija biss il-politika li tkun differenti.

Pero' kif tpoġġiet fuq ir-radju dalgħodu qagħad jiġi emfasizzat li l-Onor.

Helena Dalli kienet marida għat-tul u affarijiet bħal dawn.

Dawn huma affarijiet li m'għandhomx isiru.

Nerġa' ngħid, din ma qalhiex l-Onor.

Gonzi l-bieraħ imma ntqalet mill-persuna - mhux se noqgħod insemmiha - li qrat l-estratti mill-ġurnali fuq Radio 101 dalgħodu.

Kif għidt, dan m'għandux ikun.

Jien lil din il-persuna mhux qed nagħtiha tort jew nikkundannaha.

Lanqas qed ngħid li se nqajjem ksur ta' privileġġ imma qiegħed ngħid li b'affarijiet bħal dawn l-atmosfera li tiġi ġenerata f'dan il-pajjiż teċċedi l-punti li jkunu suġġett ta' kuntrast politiku u dan m'għandux ikun.

Dan hu li qiegħed ngħid jien.

Jiena m'iniex qiegħed nagħmel riflessjoni fuq l-Onor.

Gonzi imma qiegħed nitkellem fuq il-mod kif dik il-kelma tiegħu, dik ir-riferenza tiegħu, ġiet imfissra dalgħodu.

MADAM SPEAKER: Ippermettili, Onorevoli Spiteri.

Skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.

CARMELO ABELA: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Spiteri jkompli jitkellem.

Il- Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

LINO SPITERI: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra kollha talli għoġobha testendili l-ħin.

Biex inwarrbu min-nofs l- inċident tal-bieraħ, Madam Speaker, ilkoll kemm aħna rridu nistħu minna nfusna għall-mod kif il-bieraħ ġibna ruħna bħala membri tal-Parlament.

X'ħin il-microphone kien mitfi u allura l-poplu ma setax jisma' dak li kien qed jingħad intqal diskors li m'għandux jingħad hawnhekk, fosthom anke kliem b'riferenza għas-Sinjorija Tiegħek.

Kien hawn anke diskors sessista għaliex is-Sinjorija Tiegħek damet biex tat ir-ruling tagħha u dan m'għandux ikun.

Apparti li għandna nirrispettaw lis-Sejda - kif naf li lkoll nirrispettawha - u apparti li għandna nirrispettaw lil xulxin, għandna noqogħdu attenti u nġewżu anke miegħek, Madam Speaker ....

Il- predeċessur tiegħek kellu stima għolja u inti qed takkwista stima għolja ħafna wkoll.

Għax aħna għandna nirrispettaw lis-Sedja, hemm minn hemm fiha.

X'jiġifieri l-bieraħ spiċċajna - u din mhux hawn biss se ngħidha - qisna s-suq f'xi villaġġ?

Mhux f'Malta għaliex lanqas irrid ninsulenta lil Malta.

X'jiġifieri?

Hekk għandna nġibu ruħna f'dan il-Parlament?

F'dan il-Parlament għandna noqogħdu ngħidu li minħabba li l-bieraħ inqala' malintiż se jitneħħa l-pairing?

Se jitneħħa l-pairing meta l-Gvern suppost li għandu maġġoranza ta' tlieta kieku ma kienx għar-riżultat pervers ta' l-elezzjoni li għaddiet?

Hekk se jibda jimxi dan il- Parlament?!

L-Oppożizzjoni għandha dritt tneħħi l-pairing.

Il-Gvern ma għandu l-ebda dritt li jkollu l-pairing u forsi tajjeb li ma jkunx hemm pairing ħalli l-Membri tan-naħa tal-Gvern ikunu dixxiplinati sewwa fuqhom infushom, kif wara kollox għandhom ikunu għax l-ewwel servizz għandu jkun lejn il-Parlament.

Imma allura aħna se nħallu dak li forsi jkun ġara b'malintiż iwassalna biex issa tant inkunu riġidi ma' xulxin - hawnhekk m'iniex qed nirriferi għal naħa jew oħra - li jekk xi ħadd, ikun min ikun, verament ma jkunx jista' jkun preżenti għandu anke jitkaxkar mis-sodda biex jiġi hawnhekk għaliex neħħejna l-pairing?

Fil-fatt, hawn ta' min jgħid li fis-snin bikrin tas-sebgħinijiet ex-Ministru Laburista kellu jiġi mkaxkar hawn ġew għax l-Oppożizzjoni Nazzjonalista ta' dak iż-żmien kienet neħħiet il-pairing ukoll u dan minkejja li ma kellha ebda raġuni għaliex tagħmel dan.

Madam Speaker, fuq dan is-suġġett jien se nieqaf hawn u nħallih bħala punt ta' riflessjoni għalina.

Jien m'iniex qed nitlob li l-pairing jiġi reinstated imma għandna nirriflettu dwar jekk kemm-il darba l-pajjiż jistħoqqlux li niddevjaw daqstant mid-dibattitu politiku.

Aħna stess, bħala rappreżentanti tal-poplu - hawn qed nirriferi kemm għal dawk li għadhom jibdew kif ukoll għal dawk li għalihom ix-xemx nieżla, bħali, għax aħna lkoll rappreżentanti tal-poplu - jekk irridu nirrappreżentaw lill- poplu bis-serjeta', kemm min-naħa tal-Gvern kif ukoll min-naħa ta' l- Oppożizzjoni, irridu nagħmlu dan b'sagrifiċċju personali.

Kemm jien, kemm l-Onor.

Gonzi, kemm il-Ministri tal-lum u tal-bieraħ, kif ukoll il- backbenchers ilkoll jafu li kull min qiegħed hawnhekk dalgħodu għandu xogħol ieħor x'jagħmel.

Allura meta quddiemna jkollna sitwazzjoni bħal din ma għandniex nirrispettaw lil xulxin u niffokaw iktar fuq x'għandu jkun verament membru tal-Parlament?

Fil-fatt x'għandu jkun membru tal- Parlament?

Membru tal-Parlament għandu jiddiskuti l-affarijiet, anke b'mod tekniku.

Infatti jien issa se nidħol b'mod tekniku fuq il-mozzjoni li għandna quddiemna għalkemm nibqa' nsostni li dak li qiegħed ngħid huwa ambjentat tajjeb fil-mozzjoni.

Madam Speaker, issa se jkolli nirripeti xi ħaġa żgħira minn dak li għidt id-darba l-oħra għax dak kien ġie mħarbat mill-interruzzjonijiet li kien hemm.

Hawnhekk ikun tajjeb jekk nistaqsi jekk nafux x'aħna ngħidu meta għar-rigward tar-riżoluzzjoni li għandu quddiemu dan il-Parlament qed ngħidu li l-limitu li l-gvern tal-ġurnata jkun jista' jissellef minn barra l-pajjiż se ntellgħuh minn Lm75 miljun għal Lm150 miljun?

Fil-kontest ta' diskussjoni mifruxa fuq ħafna suġġetti u fuq ħafna punti saret din il- mistoqsija: Nafu x'aħna ngħidu?

Hawnhekk jien se nilgħab daqsxejn tennis u nerġa' nwaddab din il-mistoqsija lejn in-naħa l-oħra billi nistaqsi: Aħna x'qed ngħidu?

Qed ngħidu li l-Gvern se jissellef Lm150 miljun minn barra minn Malta?

Min qed jgħid hekk?

Għaliex qed jingħad - anke minn kelliema tekniċi li jafu tajjeb ħafna x'inhuma jgħidu u allura meta jagħmlu żball u jibqgħu jirrepetuh ikunu qegħdin jagħmlu hekk apposta - li l-Gvern qed iressaq xi ħaġa li permezz tagħha se jissellef Lm150 miljun?

Ma nafux li din hija enabling law?

Din hija xi ħaġa li tressaqha fil-Parlament biex isservi għal numru ta' snin u mhux biex isservi għal sitt xhur jew għal sena!

Dan l-istess bħal meta tressqet hawnhekk - din kont ressaqtha jien - il-mozzjoni biex il-limitu tat-treasury bills li jista' joħroġ il-Gvern li permezz tagħhom jissellef għal terminu qasir ta' xahar, tliet xhur, jew sena, jogħla minn dak li kien ġie stabbilit sena jew sentejn ilu meta kien ressaq mozzjoni għal ammont simili l-Ministru tal-Finanzi ta' dak iż- żmien.

Meta ressaqt dik il-mozzjoni jien kont spjegajt li qed nagħmlu l- livell ogħla milli hu meħtieġ apposta ħalli ladarba għandek budget out-turn li qiegħed dejjem jikber u allura l-ħtieġa ta' dak li jissejjaħ short-term financing tikber miegħu, ma jkunx hemm il-ħtieġa li wieħed jiġi f'dan il- Parlament u jitlob ir-reviżjoni ta' dak il-limitu.

Dak inhar, hu u jwieġeb il-mozzjoni fuq it-treasury bills, l-ex-Ministru tal-Finanzi irreaġixxa.

Dak inhar, fil-kontest ta' iżjed kalma u inqas kontroversja milli qed tipprevali bħalissa u fil-kontest ta' dispożizzjoni aħjar biex nagħmlu diskussjoni teknika u mhux il-ħin kollu diskussjoni fejn nieħdu positioning politiku, kien irreaġixxa allavolja kieku kien għadu Ministru tal-Finanzi probabbilment kien ikun hu li jressaq dik il-mozzjoni.

Hawnhekk trid torbot tali kumment mal-mistoqsija li saret.

Nafu x'aħna ngħidu?

Meta rridu nkunu nafu x'aħna ngħidu għandna nerġgħu nħarsu lejn x'aħna ngħidu.

X'aħna ngħidu?

Se nammettu jew mhux se nammettu?

Se nagħrfu jew mhux se nagħrfu?

L-Oppożizzjoni se tkun sinċiera u tgħid li l- qagħda finanzjarja li ħalliet warajha kienet differenti għall-aħħar minn dak li pproġettat jew mhux se tkun sinċiera?

Jekk għandek sitwazzjoni reali imma l-Oppożizzjoni tibqa' tgħid li dik is-sitwazzjoni hija vvintata, allura f'dan il-pajjiż se nispiċċaw fejn mhux sempliċement niġġieldu fuq ix- xejn - jiġifieri fejn qabel konna nargumentaw issa se nersqu biex niġġieldu - imma se nispiċċaw nitkellmu b'lingwi differenti.

Madam Speaker, aħna nitkellmu b'daqsxejn ta' aċċent - int Għawdxija u titkellem b'aċċent Għawdxi u jien Qormi u kultant nitkellem b'aċċent Qormi - imma l-lingwa hija l-istess.

Issa se nibdew nitkellmu b'lingwi jew b'ilsna differenti?

Kif jista' jkun li tibqa' tgħid li m'huwiex veru dak li qed jingħad fuq il- qagħda finanzjarja meta l-figuri u l-kontijiet li ma tistax toqgħod tilgħab bihom, juru s-sitwazzjoni kif inhi?

Minflok ma l-Oppożizzjoni ammettiet x'kienet is-sitwazzjoni meta hija kienet fil-gvern trid tgħid li n-naħa tal-Gvern qiegħda tivvinta dik is- sitwazzjoni.

Mank li s-sitwazzjoni m'hijiex dik illi diġa' ddeskrivejna u għadna qegħdin niddeskrivu jien u sħabi!

Din għidtha fl-imgħoddi u qed nerġa' ngħidha issa.

Kemm kien ikun aħjar għalija personalment - għalkemm mhux neċessarjament kien ibiddel it-triq tiegħi - għall-Gvern u għall- pajjiż!

Dan il-punt bilfors trid tagħmlu ladarba qiegħed jibqa' jiġi rriġettat min-naħa tal-Gvern u n-naħa ta' l-Oppożizzjoni ma tridx tammettih.

Is-sitwazzjoni kienet illi matul is-snin kien qiegħed jinbena deficit finanzjarju strutturali.

Dan xi jfisser, Madam Speaker?

Dan ifisser illi kien qiegħed jagħmlilna xi ħaġa nieqsa dejjiema ġo fina; jiġifieri mhux ċiklika jew temporanja imma dejjem.

Kien hemm żbilanċ strutturali.

Dak huwa l-ewwel punt.

It-tieni punt huwa li l-finanzjament ta' l-iżbilanċ - li jkollok żbilanċ m'hijiex l-aħħar tad-dinja; jista' jkollok żbilanċ u tkun tista' tiffinanzjah - matul is-snin kien qiegħed jiġi minn sorsi li m'humiex sostenibbli.

Meta jkollok żbilanċ strutturali ma tkunx tista' ssostni dak l-iżbilanċ billi tbigħ xi ħaġa mid-dar.

Dan qisu għandek familja illi b'mod kroniku, jiġifieri b'mod regolari u b'mod dejjiemi, tonfoq iżjed milli jdaħħal il-kap tal-familja jew inkella l-familja kollha kemm hi mill- paga tagħhom.

Issa biex din il-familja tpatti għal dan taqbad u tbigħ xi ħaġa minn ġod-dar.

Ħalli nieħdu l-metafora tas-siġġijiet.

Jekk din il- familja jkollha sitt siġġijiet fid-dar, fl-ewwel sena tbigħ siġġu biex iddaħħal xi ħaġa ħalli ssodd parti mill-iżbilanċ li għandha u l-parti l- oħra ta' l-iżbilanċ tissellifha.

Mela l-ewwel sena tkun għaddiet.

Imbagħad fit-tieni sena jerġa' jkollha żbilanċ għax tonfoq iżjed milli ddaħħal u terġa' tbigħ siġġu ieħor u tissellef daqsxejn oħra u tibqa' sejra hekk sakemm tispiċċa biex tbigħ dawk is-sitt siġġijiet u allura ma jkollhiex iżjed xi tbigħ.

Jekk kemm-il darba s-sitwazzjoni tibqa' waħda kronika, jiġifieri ta' żbilanċ strutturali, din ma tkunx solvietha billi rrikkorriet għall-espedjent li biegħet is-siġġijiet tagħha għax kulma tkun għamlet huwa li spiċċat m'għandhiex fejn toqgħod bil-qiegħda.

L-Oppożizzjoni dan ma tridx tammettih.

Il-mod li bih l-Oppożizzjoni tħares lejn il-qagħda finanzjarja u ekonomika huwa dejjem wieħed ta' finzjoni jew fittizju.

Ta' l-Oppożizzjoni mill-ewwel aġixxew hekk.

Meta ħadu l-gvern f'idejhom, fl-1987, ħadmuha bil-maqlub.

Jiena naf dan għax qalli min tahom il-gwida teknika meta talbuh il-parir ta' kif għandhom jagħmluha.

Il-kelliema li qed jitkellmu issa mhux kollha kienu hawn dak iż- żmien u allura forsi ma jafux intimament x'ġara minn ġewwa, imma nirrikmandalhom li jiċċekkjaw dan.

In-Nazzjonalisti daħlu fil-gvern f'Mejju ta' l-1987, u f'dawk is-sitt xhur l-ewwel ma għamlu kien li qabdu u ppakkjaw kemm felħu ħlasijiet u debiti biex juru li wirtu xi sitwazzjoni finanzjarja kerha.

Imbagħad komplew itambru - kienu bdew itammbru minn qabel - li l-qgħad kien ta' 20,000.

Mela qabel l-elezzjoni kienu jgħidu li ċ-ċifra tal-qgħad hija ta' 20,000 u malli telgħu fil-gvern bdew jaraw kif jagħmlu ħalli d-deficit juruh ikbar milli hu jew inkella jesternalizzaw affarijiet li forsi kienu għadhom m'humiex esternalizzati.

Ara x'montatura - u hawnhekk tgħodd il- kelma "montatura" - n-naħa l-oħra tal-Kamra dejjem tagħmel għall-qagħda finanzjarja u ekonomika.

Wara li telgħu fil-gvern iċ-ċifra ta' 20,000 persuna jfittxu x-xogħol żvintat.

Lanqas l-inbid imħallat fl-ilma li jagħmlu wħud min-nies - nies li ma jipprovawx jisquh lill-Qriema għax il- Qriema malajar ixommuh l-inbid imħallat bl-ilma, għalkemm mhux il-Qriema biss ixommuh - ma jiżvinta daqshekk malajr!

Imbagħad malli qlibna għas-sena 1988 il-qgħad kollu li kienu jgħidu li hawn fil-pajjiż żvinta.

U ejja; mela qgħad ta' 20,000 li allura dak iż-żmien kien jagħmel rata ta' 20% jew 25% jiżvinta hekk?!

Dan mhux daħk li nitkellmu b'din il-manjiera!

Imma dik hija l-approach ta' l-Oppożizzjoni għall-ekonomija, is-slant politiku.

Imbagħad kienu qabdu mal-qagħda finanzjarja.

Fl-ewwel sena setgħu jippakkjaw ħafna ħlasijiet u debiti biex iwaħħlu fil-Gvern Laburista ta' qabel, imma mbagħad sabu illi gradatament, minħabba l-mod kif huwa strutturat il-pajjiż, minħabba l-mod kif bdew jonfqu huma u anke minħabba ċerti miżuri li bdew jieħdu biex ineħħu r-riħ fil-qalgħa tradizzjonali lill- Partit Labursita, sabu illi qed jiżviluppa żbilanċ dejjiemi u allura bdew jipprovaw jiffinanzjaw dak l-iżbilanċ billi, kif għidt, mhux jaraw x'sorsi sewwa u dejjiema setgħu jsibu biex tassew jiffinanzjaw u jikkontrollaw ċertu nfiq li hemm kontroll fuqu - mhux l-infiq kollu tista' tikkontrollah imma ċertu nfiq tista' tipprova tikkontrollah - billi tieħu valur aħjar għal dak l-infiq li qed tagħmel.

Imma mhux hekk, huma kienu għamlu l-ewwel ħames snin tagħhom ipoġġu din il-montatura, din l-invenzjoni illi qegħdin jiffinanzjaw żbilanċ illi nifilħuh.

(Interruzzjonijiet) Le, mhux veru.

Minn hemmhekk beda jiżviluppa l-iżbilanċ illi huwa wisq għall-pajjiż u minn hekk kienet qed tiżviluppa l-problema għal dan il-pajjiż, problema li minħabba fiha dan il-pajjiż se jkollu jħabbat wiċċu ma' problemi kbar għal numru ta' snin, għax ladarba għandek siġra illi l-għeruq tagħha telgħin minn fond ħafna allura mhux la kemm iġġibha f'postha jew taqlagħha.

Imbagħad, fit-tieni ħames snin ta' Amministrazzjoni Nazzjonalista komplew bl-istess tattika ta' qabel bid-differenza li kienu jpoġġu l-argumenti tagħhom b'mod iżjed kosmetiku u inqas blunt milli kienu jitpoġġew fl-ewwel ħames snin.

Imma xorta waħda kienu jsiru b'mod kosmetiku u xorta ma kenux juru li qegħdin jiffinanzjaw l-iżbilanċ b'mod sostenibbli.

Mela billi tbigħ shares f'bank jew tbigħ xi assi li huma tal-poplu - irrispettivament minn jekk għandekx iżżommhom mil-lat ta' effiċjenza - b'daqshekk tkun iffinanzjajt l-iżbilanċ?!

Mela dik il-familja li biegħet siġġu biex tpatti għall-fatt li qiegħda tonfoq iżjed milli daħlet, b'daqshekk irranġat il- mejda?

Anzi l-mejda naqsitilha għax spiċċat biex biegħet is-siġġijiet kollha.

Dan qegħdin narawh hawn Malta - issa ngħid dan il-Gvern kif rah - u barra minn Malta wkoll.

Madam Speaker, għandna l-eżempju ta' l-Italja u ta' pajjiżi Ewropej oħra, imma bħala eżempju se nieħu l-Italja.

L-Italja qiegħda titqanżah u tiġġebbed u tagħmel dak kollu li tista' biex tissodisfa l-kriterji tat- Trattat ta' Maastricht biex meta sentejn oħra ssir l-unjoni ekonomika u monetarja huma jikkwalifikaw u jkunu fost l-ewwel pajjiżi li jidħlu f'dik l- unjoni.

Dawn kif qegħdin jipprovaw isolvu l-problemi tagħhom?

Dawn ipprovaw isolvu l-problemi ta' żbilanċ kroniku finanzjarju massiv li għandhom b'żewġ manjieri: l-ewwelnett billi għamlu taxxa li sejħulha Euro Tax u li qalu li hija miżura temporanja, u t-tieni nett billi komplew jaċċelleraw il-privatizzazzjoni, jiġifieri l-bejgħ ta' ċerti assi tal- Gvern.

Jiena m'iniex nargumenta kontra l-privatizzazzjoni mil-lat ideoloġiku għax f'dawn l-affarijiet m'hemmx ideoloġija.

F'dawn l- affarijiet trid tara x'jaqbel għall-pajjiż.

Lanqas qiegħed nargumenta mil- lat tas-suq, jiġifieri jekk hux aħjar illi jkollok intrapriża li tkun esposta għall-forzi tas-suq ħalli jkollha bilfors topera b'mod effiċjenti u allura kull min qiegħed fiha - bħall-management u impjegati - jifhem illi l- introjtu tiegħu jrid jieħdu b'mod effiċjenti u mhux għax ikun qed igawdi minn xi monopolu jew minn xi preferenza min-naħa tal-Gvern.

Jien mhux qed nargumenta minn dak il-lat; qiegħed nargumenta mil-lat purament finanzjarju u mhux mil-lat ekonomiku.

Mil-lat purament finanzjarju, meta jkollok żbilanċ u ssostnih billi tbigħ parti mill-assi tiegħek ma tkunx qed issolvi dak l-iżbilanċ għax kulma tkun qed tagħmel huwa li tnaqqas ir-rikkezzi tiegħek.

Hawn min jagħmel hekk, Madam Speaker.

Per eżempju, fil-kors tal- ħajja, meta nilħqu ċerta eta' jista' jkun illi ngħidu: Jien għandi żewġt idjar; għalfejn se noqgħod issikkat b'pensjoni baxxa u ma nistax nagħmel dak li rrid meta nista' nbigħ waħda minnhom u dak li ndaħħal minnha nużah għall-konsum tiegħi?

Dak l-argument nifhmu għax tkun wasalt fi stadju tal- ħajja fejn tista' tagħmel hekk, imma fil-kuntest ta' gvern u fil-kuntest ta' intrapriża ma jagħmilx sens, bħalma ma jagħmilx sens għal fabbrika li taħseb li se ssolvi l-problemi tal-cash flow tagħha billi tbigħ maħżen jew billi tbigħ biċċa makkinarju.

B'daqshekk se ssolvi l-problemi?

Fil-każ ta' gvern l-argument huwa differenti għax, indipendentement mill-qagħda finanzjarja, jista' jkun li jkollok entijiet pubbliċi fejn ikun aħjar li ddaħħal element ta' kompetitizzjoni fihom u addirittura tipprivatizzahom - m'hemm l-ebda hard and fast rule fuq hekk - għax bil-mod kif inhuma jkollhom ċertu flabbiness, ksuħat u attitudnijiet ħażina u allura b'theżżiża minn rashom sa saqajhom tista' ġġibhom f'tagħhom.

F'dan il-każ tista' targumenta hekk.

Imma dak huwa argument fih innifsu u mhux argument finanzjarju.

Dak huwa argument politiku u, iżjed minn hekk, argument ekonomiku.

Imma l-Oppożizzjoni mhux hekk kienet targumenta.

L-Oppożizzjoni kienet targumenta illi dawk id-deficits huma sostenibbli għax qed issodd parti mill-iżbilanċ billi tipprogramma l-bejgħ ta' assi pubbliċi.

Hemmhekk kienet it-triq il-ħażina u hemmhekk riedet issir il-mistoqsija dwar l- ekonomija li għamel il-kelliem ta' l-Oppożizzjoni fis-seduta ta' nhar l- Erbgħa: Nafu x'aħna ngħidu?

Hemmhekk il-Gvern Nazzjonalista kellu jistaqsi lilu nnifsu: Nafu x'aħna ngħidu?

Nafu x'aħna nagħmlu?

Imma l- Gvern Nazzjonalista ma qalx hekk lilu nnifsu bħal daż-żmien sena meta kellu rapporti interni illi l-iżbilanċ li kien bassar il-Ministru tal-Finanzi dak iż-żmien - li kellu jkun bejn Lm32 miljun u Lm35 miljun - kien se jitla' bi tliet darbiet aktar.

Għax f'April tas-sena l-oħra l-Ministru tal-Finanzi u l-Prim Ministru - ma nafx il-Ministri l-oħra kenux jafu - diġa' kellhom twissija mit-tekniċi, min-nies burokratiċi u min-nies responsabbli illi jgħidu lill-Ministru dwar kif inhi s-sitwazzjoni reali.

Diġa' kienu qalulhom li fl-aħħar tas-sena se nispiċċaw bi żbilanċ ħafna u ħafna ogħla milli kien imbassar fil-budget speech u fl-estimi għall-1996.

L-Ingliżi jgħidu finally the chickens came home to roost u għalkemm jien nikteb bil- Malti ma nafx eżattament l-ekwivalenti bil-Malti għal din l-esperessjoni.

Imma Ħadd wara Ħadd tasal ta' kulħadd.

Ħadd wara Ħadd tasal il-verita'!

U l-verita' waslet.

Imma l-Gvern Nazzjonalista ta' dak iż-żmien ma għamilx kif issuġġerixxa lilna wieħed mill-ex-Ministri tiegħu nhar l-Erbgħa.

Le, il-Gvern Nazzjonalista ttama illi jkompli jaħbi s-sitwazzjoni lill-pubbliku u ma qallux illi l-istima ta' dak li se jdaħħal mill-VAT kienet għolja żżejjed meta fil-fatt sena ilu diġa' kienu qalulu li se jkollu shortfall ta' madwar Lm20 miljun fuqha.

Lill-poplu ma qallux illi dak li kien bassar li kien se jdaħħal mill-bejgħ ta' parti mill-ishma tal-banek u mill-bejgħ tal-White Rocks Complex ma kienx se jilħaq isir.

Taqbel jew ma taqbilx jekk għandekx tagħmel dan, il-punt li lill-Gvern kienu qalulu li dan ma kienx se jilħaq isir.

Dan ma qalulux lill-poplu, Madam Speaker.

Lill- poplu dan ma qalulux dak inhar u ta' aktar skantament huwa illi sal-lum dan għadu ma jridx jammettih.

Madam Speaker, hawn irrid nieqaf biex nagħmel xi ħaġa li kelli l- intenzjoni li nagħmilha mill-ewwel imma minħabba l-interruzzjonijiet li kelli m'għamiltx.

Irrid nawgura lill-Kap ta' l-Opożizzjoni fejqan ta' malajr ħalli jkun jista' jirriżumi l-kombattiment politiku fuq il-pjan politiku.

U din qed ngħidha bis-sinċerita' kollha.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, l-ex-Ministru tal-Finanzi u l-ex-Ministru għas- Servizzi Ekonomiċi kienu t-tliet min-nies ewlenin fil-gvern tagħhom li kienu responsabbli għal din il-qagħda u li għadhom sal-lum flok jammettu jiċħdu l-qagħda li ħallew warajhom.

Imma kif jista' jkun li jkollok nies li jibqgħu jinsistu li jgħixu gidba anke wara li r-realta' tkun inkixfet mill-ewwel?!

Nerġa' ngħid, il-Partit Laburista kien għadu lanqas kellu r- riżultat uffiċjali f'idejh meta kien ġie mgħarraf b'din il-qagħda.

Kienu qaluha lili, Madam Speaker.

Issa jien x'interess għandi li noqgħod noħroġ u npinġi sitwazzjoni illi m'hijiex reali?

X'interess kelli dak iż-żmien jew x'interess għandi issa li noqgħod inbeżża'?

Mela meta tkun fil- politika trid toqgħod tbeżża'?

Meta tkun fil-politika trid tnissel ispirazzjoni u timmotiva lin-nies, mhux tbeżżagħhom!

Imma dik is- sitwazzjoni għidnieha u ngħidu li hija sitwazzjoni reali ħalli l-poplu jkun jaf fejn hu għax waqt li trid timmotiva u trid iddaħħal ispirazzjoni, trid tagħmel dan dejjem f'kuntest ta' realiżmu.

Jekk tagħmel dan fil-kuntest li kienu jagħmluh in-Nazzjonalisti, illi jipprovaw - u għal ċertu żmien irnexxielhom - jaħbu s-sitwazzjoni reali, tkun qiegħed mhux tidħak bik innifsek - bik innifsek idħak kemm trid għax fl-aħħar mill-aħħar inti taqa' għal wiċċek - imma tidħak bil-poplu.

U bil-poplu l-ebda politiku, qiegħed fuq liema naħa qiegħed, m'għandu dritt jidħak.

Lill-poplu trid dejjem tgħidlu x'inhi l-qagħda, x'irridu nagħmlu biex nimxu 'l quddiem u x'inhuma l-konsegwenzi ta' dak li qegħdin nagħmlu.

Dawn huma l-affarijiet li għandek tgħid lill-poplu!

X'interess kelli jiena u x'interess kellu l- Gvern illi ma jurix il-qagħda attwali kif inhi?

Hawnhekk imbagħad tibda tieħu iżjed meaning il-mistoqsija li għamel l-Onor.

Josef Bonnici d-darba l- oħra.

MADAM SPEAKER: Onorevoli, skadielek il-ħin u għandek bżonn il-leave of House.

Hawn leave of House?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

LINO SPITERI: Nirringrazzja liż-żewġ naħat tal-Kamra.

In vista tal- fatt li jiena kkritikajt lill-kelliem preċedenti dwar kemm tawwal issa se nagħtih grounds ħalli jkun jista' jagħmel il-kontra-kritika tiegħu!

Hawnhekk trid tkompli tagħmel il-mistoqsija: Nafu x'aħna ngħidu?

Taf x'inhi tgħid l-Oppożizzjoni meta tagħmel il-kritika tagħha bil-mod li qed tagħmilha?

Taf illi għal darb'oħra hi stess qiegħda tgħolli l-ballun fis- sema u li mbagħad dan se jinżel fuq rasha!

Ħalli ma ngħidx l-espressjoni Maltija għax hawn min dik iqisha vulgari meta m'hi vulgari xejn.

Dawn jafu li qegħdin jagħmlu s-setting biex anke min ma jifhimx fil-finanzi u fl- ekomonija jgħidilhom: Imma kieku tlajtu intom x'kontu se tagħmlu?

Kieku tlajtu intom kontu se tissellfu iżjed?

Mhux bilfors trid tissellef!

Mela meta inti mid-deficit tas-sena l-oħra għandek Lm35 miljun biss li huma koperti u allura Lm75 miljun oħra x'jiġu koperti mhux bilfors trid tissellef biex tiffinanzjahom?!

Ma taħsbux li nkunu qegħdin niżvalutaw id- diskussjoni ekonomika u finanzjarja meta nies kwalifikati fil-materja jinsew illi huwa xieraq għalihom infushom illi jiftakru li qabel xejn huma nies tekniċi wkoll u allura m'għandhomx joqogħdu jilagħbu bil-politika u jgħidu: "Ara l-Gvern qed jissellef!

Ara l-Gvern Laburista li kien tant kontra s-self issa ħiereġ biex jissellef!?"

Dawn huma argumenti li bihom nippretendu li lill-pajjiż se nġibuh 'il quddiem?

Dawn huma argumenti li nħossu li jagħmlu ġieħ għad-diskussjoni teknika illi ntqal li għandu jkollna?

Id-diskussjoni teknika nagħmluha imma għandna nagħmluha fil- kuntest tas-serjeta'.

Madam Speaker, aħna writna l-qagħda finanzjarja li writna, irridu niffinanzjawha u se niffinanzjawha bl-uniku mod li tista' tiffinanzjaha, jiġifieri billi nissellfu.

Dan fl-assenza ta' xi ċaqliqa mill-Imgħallem Divin li jwaddbilna l-manna.

Mela jiġu jgħidulek: "Mela se tissellef?"

Din serjeta'?

Dawn ħallew il-qagħda għall-1997 b'deficit diġa' ppjanat u allura aħna bilfors kellna nersqu biex nieħdu xi miżuri żgħar biex intaffu dak id-deficit, imma l-kumplament trid tissellfu.

Flok qalu li d-deficit għall-1997 huwa wirt li ħallewlna huma, qagħdu jgħajruna għax għamilna ftit tat-taxxi u għax għidna li għall-1997 irridu nerġgħu nissellfu.

Imma dan huwa l-mod kif irridu nagħmlu d-diskussjoni teknika li kellna appell kbir biex nagħmlu?

Huwa tajjeb li jkun hemm l-appell biex nagħmlu diskussjoni teknika u għandna nagħmlu diskussjoni teknika.

Imma għandna nagħmlu diskussjoni teknika fil-kuntest illi l-isfond irid ikun wieħed politiku l- ħin kollu?

Jekk kemm-il darba se nilagħbu l-politika l-ħin kollu, allura ma noqogħdux nitolbu li jkun hemm diskussjoni teknika għax il-politika mhux teknika trid, il-politika hija l-kaċċa għall-voti, kif diġa' ddiskrivejtha jien u kif nerġa' niddiskriviha.

Jekk sempliċiment se toqgħod tagħmel kaċċa għall-voti u se toqgħod tagħmel kaċċa biex tipproġetta lilek innifsek bħala wieħed li għandek muskoli - ħalli ngħid hekk - ebsin aktar minn ta' ħaddieħor u bħala aggressiv u li toffri iktar tama għall-futur, allura din ma tkun diskussjoni teknika xejn.

Id-diskussjoni teknika trid tkun waħda oġġettiva u biex tagħmilha trid tibbaża ruħek fuq il-fatti ħalli mbagħad id- diskussjoni tiġi mill-interpretazzjoni tal-fatti.

Jista' jkollok diskussjoni teknika fejn naħa waħda tgħid li ma taqbilx ma' l-oħra fil- miżuri li qiegħda tieħu.

Mela le!

Allaħares f'diskussjoni teknika titlaq mill-punto di partenza li se taqbel fuq il-miżuri li jkunu qed jittieħdu!

Hemm min jemmen li għandek tieħu miżuri mod u hemm min jemmen li għandek tieħu miżuri mod ieħor.

Hemm min ikejjel l-effett tal-miżuri mod u hemm ħaddieħor li jkejjilhom mod ieħor.

Jien ma noqgħodx ngħid li jiena ekonomista imma lkoll nafu b'the old saying li jgħid: Ressaq flimkien 200 ekonomista u jkollok 400 opinjoni.

Jiġifieri kull ekonomista joħroġ bl- opinjoni tiegħu u b'opinjoni kuntrarja.

Anzi ġieli jkollok anke 500 opinjoni, daqskemm jibda joħroġ tferfix!

Mela ma jimporta xejn li jkun hemm nuqqas ta' qbil f'diskussjoni bħal din.

Waqt li ma jimporta xejn li jkun hemm nuqqas ta' qbil, darba li tkun tlaqt mill-punto di partenza tal- fatti, ma jistax ikun li l-fatti tinjorahom għal kollox - f'dan il-każ tinjora l-qagħda finanzjarja u tipprova tgħid li m'hijiex dik li hi - għax inkella ma jista' qatt ikollok diskussjoni bis-serjeta'.

Waħda mill-problemi ta' dan il-pajjiż hija li fid-diskussjoni l-politika tippredomina l-ħin kollu.

M'hawnx forum - ċertament ma naħsibx li dan il- Parlament jista' jkun dan il-forum għax aħna kollha politiċi imma jista' jkun, per eżempju, isititut ta' l-ekonomija - li bis-serjeta' u b'mod ftit distakkat mill-politika jiddiskuti u anke jiddibatti - għaliex le! - kwestjonijiet ekonomiċi, finanzjarji u monetarji.

Aħna m'għandniex dan.

Allura nispiċċaw li jekk jiena nitkellem fuq l-ekonomija, għalkemm ngħid li qed nipprova nkun oġġettiv, ħaddieħor ifakkarni u jgħidli: Inti għid li trid imma inti politiku wkoll.

U jkollu raġun!

Jiena forsi nipprova nkun oġġettiv imma l-commitment politiku tiegħi forsi jidher, kif fil-fatt jidher.

Mela jiena diġa' m'iniex idoneu biex nipproġetta lili nnifsi bħala xi ħadd li jista' jkun protagonista ewlieni fid-dibattitu li qed ngħid li għandu jkun hawn.

Issa qed ngħid għalija li nqis ruħi bħala wieħed li nipprova nkun oġġettiv, aħseb u ara ħaddieħor li ma jipprovax ikun oġġettiv u li l-bażi tad-diskussjoni tiegħu bilfors irid jagħmilha waħda politika kemm iktar u iktar ma jkunx idoneu.

U jiena ngħid: Imma għandna nibqgħu hekk?

Pero' jekk f'dan il-Parlament m'aħniex se nipprovaw nagħmlu dak kollu li jrid isir għall-pajjiż u għallinqas f'area ristretta nfittxu diskussjoni serja ...

Jien ngħid li għandna nipprovaw nagħmlu hekk għax jekk ma nipprovawx nagħmluha m'aħniex se nimxu 'l quddiem.

Imma s'issa qegħdin nipprovaw nagħmluha?

Jien ngħid li m'aħniex.

Sfortunatament, fid- diskussjoni ekonomika qiegħda tipprevali l-ħin kollu l-politika.

Hemm il- ħin kollu t-twerwir li jekk se tissellef minn barra se titlef l- indipendenza.

Mhux it-twissija biex jekk se tissellef minn barra toqgħod attent għal xiex se tissellef jew tfittex jekk għandekx sorsi aħjar flok tissellef minn barra, għax dik nifhimha u lest li niddiskutiha.

Imma huma mhux hekk jagħmlu; huma l-ħin kollu jħaddnu approach fundamentalista, approach allarmista.

Mhux jagħmlulek twissija fejn jgħidulek: Isma', aħjar inkunu ċari fuq is-sistemi fiskali u monetarjij li se jkun hawn fil-pajjiż għax inkella jista' jkollok min joqgħod jistenna ħalli tidħol dik iċ- ċarezza u allura jkollok effetti li mhux bilfors tixtieqhom.

Dik it- twissija nifhimha wkoll.

Imma mhux hekk qed ikollna, Madam Speaker.

Mar-radd tas-salib u tul dawn l-aħħar sitt xhur, l-Oppożizzjoni ma riditx taċċetta l-verdett tal-poplu.

Mhux il-mandat li l-poplu ta lill-Partit Laburista imma ma riditx taċċetta l-verdett tal-poplu.

Din hija defiċjenza ġenetika fil-Partit Nazzjonalista għax kull darba hekk jagħmlu.

Din hija defiċjenza mwielda ġo fihom.

Għaliex qed ngħid hekk, Madam Speaker?

Għax hekk kienu għamlu anke meta fl-1971 kien hemm elezzjoni mmexxija minnhom li tat riżultat mill-iżjed ċar u kien reġa' tela' fil-gvern il- Partit Laburista wara 13-il sena, erba' snin minnhom għax kien hemm il- ħakma kolonjali diretta u disa' snin minnhom għax kien hemm żewġ elezzjonijiet li n-Nazzjonalisti rebħuhom bis-saħħa tad-dnub il-mejjet.

Fil-fatt għada jaħbat l-anniversarju - nagħlqu 35 sena - ta' meta fetaħ l- ewwel Parlament tad-dnub il-mejjet fl-1962.

Dak inhar, fl-1971, meta tilfu l-elezzjoni b'mod mill-iktar ċar u bla gerrymandering jew xi ħsieb li seta' kien hemm gerrymandering - u jekk kien hemm gerrymandering dan għamluh favur tagħhom għax xammew it-telfa u pprovaw iġibu bidliet distrettwali biex jittamaw li dik it-telfa ma sseħħx - xorta waħda - ara fejn hi d-defiċjenza ġenetika - flok ammettew li tilfu u aċċettaw il- verdett tal-poplu, kien hemm kelliema uffiċjali tal-Partit Nazzjonalista li permezz tal-ġurnal tagħhom ħarġu jgħidu: F'sitta minn għaxar distretti għandna maġġoranza u allura dan jagħtina d-dritt li mmexxu l-pajjiż.

Il- membri li ġew riċentement f'dan il-Parlament jistgħu jifhmu x'hemm minqux ġo l-istorja politika ta' pajjiżna u m'għandhomx għalfejn joqogħdu jfittxu.

Imma jekk ifittxu jsibu dan li qiegħed ngħid jien.

Il-ġurnal tagħhom kien qal editorjalment - u allura kien qed jitkellem għall-partit, mhux bħal meta jitkellem xi artikolista jew xi kandidat f'xi konferenza - li la kellhom maġġoranza f'sitta mill-għaxar distretti, dak kien jagħtihom id-dritt illi jmexxu.

Din id-defiċjenza li ma jaċċettawx il-verdett tal- poplu qiegħda ġo fihom tant li din id-darba ġara l-istess għax f'Ottubru li għadda ma stennewx dak il-verdett tal-poplu u allura meta wasal ma qalux: Ma stennejnihx imma ġie; issa li hemm hemm u rridu naħdmu biex naraw fejn ma għoġobniex lill-poplu ħalli nbiddlu l-politika u l-istruttura tagħna biex b'hekk ikollna tama aħjar għal elezzjoni oħra.

Qalu hekk internament b'ħafna tlaqliq u meta jgħidu hekk ma jgħiduhx b'mod ċar.

Kif wera wieħed mill-kandidati aspiranti għall-elezzjoni li ġejja fil-ġurnal tagħhom, mhux ta' nhar il-Ħadd li għadda imma tal-Hadd ta' qabel - jiġifieri dan mhux jien qed ngħidu imma wieħed minn tagħhom li għal din id-darba ma ħariġx u li għandu isem illustriju ħafna; qed nirriferi għal Karmenu Mifsud Bonnici - s'issa għadhom m'humiex jagħmlu d-diskussjoni fejn jammettu bis-serjeta' fejn setgħu naqsu u fejn il-poplu seta' kellu raġun li jirriġettahom.

Dan mhux aħna qegħdin ngħiduh imma qalulhom tmint ijiem ilu esponent tagħhom.

Dik hija r-realta'.

Ma ridux jaċċettaw il-verdett tal-poplu, mhux il- mandat tal-poplu.

Madam Speaker, il-bieraħ smajna ħafna diskors - nittama li issa ma nerġax niġi indikat li qiegħed barra mis-suġġett tar-riżoluzzjoni li qiegħed nitkellem fuqha - fuq il-mandat u li l-Gvern Laburista m'għadx għandu mandat.

Bħallikieku l-mandat jitneħħa għax jiġi xi kelliemi min- naħa tal-Gvern jew inkella jien jew xi ħadd ieħor minn naħa ta' l- Oppożizzjoni jew anke l-Oppożizzjoni kollha u jgħidlek: Kellek mandat u m'għadux għandek!

Bħallikieku l-mandati jinbidlu hekk u r-riżultat ta' l- elezzjoni jista' jibdlu xi ħadd billi jiġi hawnhekk jgħajjat u jgħidlek li l-mandat spiċċalek kif għamlu l-bieraħ meta bdew jgħajtu u jgħidulna li l- mandat spiċċa.

Ejja ma niċċajtawx!

L-ewwel trid tħares lejn il-verdett tal-poplu u mhux lejn il-mandat, imma l-Oppożizzjoni Nazzjonalista ma tridx taċċetta l-verdett tal-poplu.

Il-verdett jingħata fuq il-performance u l- verdett tal-poplu qalilhom: "Isma', ma mxejtux kif stennejna aħna.

Sirtu arroganti żżejjed.

Hemm wisq rapporti u allegazzjonijiet li għalihom ma weġibtux b'mod ċar.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jaf illi l-poplu hekk qalilhom u jaf ukoll li ħafna xhur qabel l-elezzjoni diġa' kellu rapporti li l-poplu qed jgħidlu li m'għadux jemmen illi l-Partit Nazzjonalista huwa nadif iżjed mill-Partit Laburista.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jaf li kien hemm min qallu: Ħabib tiegħi, għandek il-problemi, you have lost the high moral ground.

Kien ilu jħoss x'ġej u mhux billi kellna dak il-ħafna aġir fil-beraħ li kienu żgur li se jirbħu l-elezzjoni u dan kollu.

Mhux billi jgħidu li ma rebħux għax il-Partit Laburista ħa l-qagħda li ħa fuq il-VAT u ħa l-qagħda li ħa fuq il-kaċċa.

Ejja ma niċċajtawx!

Il-verdett tal-poplu jingħata għal raġunijiet li jinħassu mill-poplu u mhux għax inissilhomlu ġo fih xi partit jew xi mexxej.

Veru li l-mexxejja u l-partiti jipproġettaw ċerti policies li jinfluwenzaw imma meta jkollok bidla daqstant radikali u ċaqliqa daqstant fundamentali, din tkun ġejja mill-esseri tal-poplu, jiġifieri l-poplu jkun ħassha ġewwa fih u mhux bilfors għax ikun ipperswadieh jew imbuttah xi ħadd.

Biex ngħid hekk dan bilkemm m'huwiex att ta' fidi fejn tkun emmint ħaġa u mbagħad ikollok marġini ta' votanti li dik il-ħaġa ma' jkunux baqgħu jemmnuha jew għallinqas ma jkunux baqgħu jemmnu fil-prattikanti ta' dik il-ħaġa.

Qed ngħid dan għax jista' jagħti l- każ li jkollok marġini ta' votanti li filwaqt li jkunu baqgħu jemmnu fil- kredu jkunu tilfu l-fiduċja fil-qaddis - jew suppost qaddis - illi jipprattika dak il-kredu għalihom.

Imma huma ma aċċettawx dan il-verdett u peress li ma aċċettawx dan il-verdett minħabba din id-defiċjenza ġenetika li hemm ġo fihom, bħalma għamlu fl-1971 ...

(Interruzzjonijiet) Defiċjenza ġenetika politika!

Inti ma kontx hawn meta kont qed nispjega x'irrid ngħid.

Madam Speaker, kif kont qed ngħid, dawn m'aċċettawx il-verdett tal-poplu u mill-ewwel bdew jaġixxu kif aġixxew fl-1971.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Richard Muscat staqsieni jekk iniex qed nirriferi għall-elezzjoni ta' l- 1981 imma jien ngħidlu li, mhux għall-elezzjoni ta' l-1981 qed nirriferi imma għall-elezzjoni ta' l-1971.

Issa ħalli nerġa' nemfasizza dak li kont qed ngħid.

Għalkemm dak iż-żmien il-Partit Laburista kien rebaħ elezzjoni mmexxija mill-Gvern Nazzjonalista minkejja l-gerrymandering li kien sar mill-istess Gvern dak iż-żmien - meta kien tneħħa d-dnub il-mejjet - permezz ta' editorjal fil-gazzetta "In-Nazzjon Tagħna" ta' jumejn wara l- elezzjoni, il-kelliema uffiċjali tal-Partit Nazzjonalista wrew li ma ridux jaċċettaw il-verdett tal-poplu meta ma kien hemm l-ebda bażi morali u l- ebda dubju dwar kif il-Partit Laburista kien kiseb dik il-maġġoranza.

(Interruzzjonijiet) Dan ġara f'Ġunju ta' l-1971; forsi wħud minnkom kontu għadkom m'intomx attivi f'dan il-Parlament jew forsi kontu u tridu tinsew.

Dak inhar il-mexxejja Nazzjonalisti permezz ta' dak il-ġurnal qalu: Aħna għandna maġġoranza f'sitta minn għaxar distretti u allura għandna d-dritt immexxu u hekk se nagħmlu!

(Interruzzjonijiet) Mur aqrah l-editorjal ħalli tara jekk huwiex veru dan li qed ngħid!

Ara mbagħad fl-1981 nifhimha l-qagħda morali li ħassew li għandhom in-Nazzjonalisti għax f'dik is-sena n- Nazzjonalisti kellhom maġġoranza ta' voti imma minoranza ta' siġġijiet.

(Interruzzjonijiet) Iva, kont nifhimha u kont nikteb li nifhimha.

Imma llum huma qegħdin jifhmu li għandhom minoranza?

Meta l-bieraħ neħħew il- pairing huma fehmu - ara issa kemm jorbot is-suġġett, Madam Speaker - li għandhom 34 siġġu f'dan il-Parlament bħala r-riżultat pervers ta' l- elezzjoni li għaddiet!

Issa l-Onor.

Richard Muscat ħareġ għax ma jridx ikompli jisma'!

F'Ottubru li għadda r-riżultat kien eżattament bħar- riżultat ta' l-elezzjoni ta' l-1981 għax minkejja li kellu minoranza ta' voti l-Gvern Nazzjonalista ġab 34 siġġu u l-Partit Laburista ġab 31 siġġu.

Issa ma jridux jisimgħuha din!

Sinjura President, il-Kamra tbattlet u issa baqa' biss il-preżenza ta' żewġ deputati min-naħa Nazzjonalista u ta' sħabi min-naħa Laburista.

Dawk li bdew jistaqsuni fuq il-qagħda ta' l-1981 marru 'l barra għax ma jridux jisimgħu r-realta'.

Għal darb'oħra hawn tidher il-ħarba mir-realta', ir-reluctance, id-dwejjaq u n-nuqqas ta' abbilta' li jaċċettaw il-verdett tal-poplu.

Fil-fatt, għax lanqas din id- darba m'aċċettaw il-verdett tal-poplu mill-ewwel, bdew jitkellmu b'mod li jagħmel ħsara lill-ekonomija; mill-ewwel u mhux wara xahar, xahrejn jew sitt xhur.

Il-Partit Laburista issa se jagħlaq sitt xhur fil-gvern imma dawn mill- ewwel bdew jitkellmu b'mod li kien maħsub li jġib inċertezza fost il-poplu jew, biex forsi npoġġiha aħjar, biex iżid l-inċertezza fost il-poplu.

Għaliex qed ngħid "biex iżid l-inċertezza"?

Għax meta jkollok bidla fil- gvern u proposti għal bidliet radikali, allura bilfors li jidħol xi element ta' pawsa.

Meta jkollok rapporti li l-qagħda finanzjarja u ekonomika kienet moħbija u li l-qagħda reali m'hijiex dik li kienu jipproġettaw huma allura bilfors jidħol xi element ta' riflessjoni.

Minflok ma qalu lill- poplu li jista' jkompli jimxi dawn ipprovaw jaqtgħulu qalbu mill-ewwel billi bdew jipprovaw iġibu slow-down fil-pajjiż għax ħasbu - u għadhom jaħsbu kif fil-fatt smajna kemm il-bieraħ kif ukoll il-bieraħt lura - li jekk jimbuttaw lill-Gvern dan se jispiċċa biex jaqa'.

Sinjura President, nerġa' ngħid, dawn ma jaċċettawx il-verdett tal-poplu u għalhekk jagħmlu plejtu minn personalita' u oħra, għalhekk jgħawġu l- argument, għalhekk imorru fil-beraħ u jgħidu ċerti affarijiet u għalhekk jagħmlu laqgħat privati bil-moħbi u joqogħdu jħeġġu lill-korpi kostitwiti biex ma jikkoperawx mal-Gvern.

Minħabba li ma aċċettawx il-verdett tal- poplu, dawn ilhom sitt xhur sħaħ, eżattament minn wara l-elezzjoni, jimxu fuq żewġ binarji; il-binarju intern tat-tħarbit li għad għandhom fil-Partit tagħhom fejn għalkemm għaddew sitt xhur dan għadhom ma solvewhx - jien naħseb li jrid jgħaddi ħafna żmien qabel ma jkunu resqu lejn xi forma ta' soluzzjoni għal dan - u l-binarju pubbliku fejn ifittxu li jaqtgħu qalbu l- poplu u billi jġibu aktar slowdawn fl-ekonomija milli huwa ġustifikat.

Madam Speaker, kif għidt diġa', jien nitkellem b'mod apert u nipprova nikkontribwixxi għad-diskussjoni pubblika billi lil qattus iswed ngħidlu qattus iswed, lil qattus abjad ngħidlu qattus abjad u lil qattus iswed u abjad ngħidlu qattus iswed u abjad.

Kif qed jgħid il-ħabib tiegħi l-Onor.

Ċensu Galea, fid-dinja l-qtates ġeneralment ikunu mtektka u jkollhom ftit iswed u ftit kannella u meta jkun hekk jien ngħid li dan huwa qattus imtektek.

Jien ma noqgħodx nagħmel argument abjad biss jew iswed biss imma nagħmel argument imtektek.

(Interruzzjonijiet) Imma huma jagħmlu argument iswed u mhux argument imtektek għax l-argument tagħhom huwa maħsub speċifikament biex jaqtgħu qalb in-nies.

Per eżempju, dawn lanqas jammettu - fil-kuntest tad-diskussjoni ekonomika kif għandha ssir - li kienu huma stess illi uffiċjalment ipprovaw iġibu tnaqqis fir-ritmu tal-konsum fil- pajjiż.

Lanqas sitt xhur għadhom ma għaddew u din diġa' nsewha!

Bħal għada 35 sena ilu jien dħalt għall-ewwel darba f'dan il-Parlament u niftakar li jien u dieħel qlajt daqqa ta' sieq.

Lil min tahieli ngħidlu requiem eternam ukoll.

Madam Speaker, dawn qed jinsew l-imgħoddi tagħhom, id-defiċjenzi ġenetiċi politiċi tagħhom u qed jinsew ukoll is-sitt xhur illi għaddew.

Qed jinsew illi bħal-lum sitt xhur huma kienu għadhom responsabbli minn dan il-pajjiż.

X'kienet il-policy tagħhom rigward il-qagħda ekonomika?

Il-policy tagħhom kif espressa mill-kelliema ekonomiċi u kif espressa wkoll fil- Budget kienet illi jġibu slow-down fil-pajjiż.

Jien infakkarhom li kienu qegħdin jgħidu li l-konsum fil-pajjiż kien għaddej b'ritmu mgħaġġel wisq u li kien hemm bżonn illi jitnaqqas u fil-fatt kienu ħadu miżuri biex dan isir.

Dawn għandhom jagħmlu diskussjoni u riflessjoni magħhom infushom bis-serjeta' biex meta jikkritikaw għallinqas jikkritikaw b'mod li ma jinstemax daqstant ipokrita imma li fih ikollu sustanza teknika.

Dawk li m'humiex tekniċi ħalli jkunu iżjed politiċi imma t-tekniċi għandhom jagħmlu din ir-riflessjoni.

Kienu huma li ħadu miżuri tard biex jgħollu r- rati ta' l-imgħax li l-effett tagħhom qed jidher issa.

Min qiegħed fid- dinja tan-negozju llum jaf li r-rati ta' l-imgħax hawn Malta huma fost l- ogħla fid-dinja għax ir-rata ta' l-imgħax għal ħafna nies li jmorru biex jissellfu mingħand il-banek hija ta' 9%.

Din kienet il-politika uffiċjali tal-Gvern Nazzjonalista.

M'għandniex ninsew li l-Gvern Nazzjonalista ma kienx ta widen għal dak li l-Bank Ċentrali kien qallu bil- kwiet il-kwiet.

Il-Gvern Nazzjonalista ħalla l-affarijiet jintefħu biex meta n-nefħa riedet titniżżel kellha tinfaqa' bil-mod il-mod.

M'għandniex ninsew li dawn il-miżuri kien ħadhom il-Gvern Nazzjonalista biex iġib slow- down fil-pajjiż.

Jien nittama li dan mhux il-politiċi biss ma jinsewhx imma ma jinsewhx ukoll in-nies illi m'humiex politiċi kif ukoll il- constituted bodies.

Nittama li ċerti nies illi jsibuha komda li fil-beraħ jgħidu ċerti affarijiet bħal, per eżempju, li għandna nidħlu fl-Unjoni Ewropea biex ikollna suq ħieles, ma jiġux wara l-kwinti u jgħidu li biex tagħtihom protezzjoni għax inkella jaqgħulhom ċerti partijiet minn ġisimhom!

Nittama li ma jkollniex din l-ipokresija fuq il-materji li qed nirriferi għalihom!

Nittama li huma jiftakru wkoll u jekk ma jiftakrux m'iniex se noqgħod niddejjaq infakkarhomlhom għax jien, qiegħed fejn qiegħed f'dan il-Parlament jew barra minn dan il-Parlament, qatt ma ġejt influwenzat mir-rispetti umani u mill-impożizzjonijiet!

Jekk ma jiftakrux huma, infakkruhom aħna.

Ara ma noqogħdux sejrin nikkwotaw out of context, per eżempju, dak li qal is-Segretarju Ġenerali tal-General Workers' Union li l-manifattura issa qiegħda agħar milli kienet sitt xhur ilu.

Dak li qal kienet xi ħaġa differenti, jiġifieri li l- manifattura llum tidher agħar milli kienet tidher sitt xhur ilu.

Għaliex?

Għax issa l-qagħda qiegħda tidher iżjed ċara u mhux għax il-Gvern issa għamel xi ħaġa li laqtitha ħażin!

Imma biex nibqa' fuq ir-ritmu ta' l-ekonomija rrid infakkar li kien il- Gvern Nazzjonalista li ħa passi biex ir-ritmu ta' l-ekonomija jżommlu l- brake billi jnaqqas il-konsum li kien tiela' żżejjed.

Jekk il-konsum illum qiegħed jonqos, waħda mir-raġunijiet - waħda minnhom qed ngħid u għalhekk għidt li l-qattus m'hux abjad u l-Onor.

Ċensu Galea qalli li hu mtektek; iva l-argument huwa mtektek, trid tħallat għax il-kuluri mħalltin - għaliex għandek din il-ftit ta' slow down - mhux kriżi, mhux riċessjoni, u għandna nkunu serji fuq din - hija proprju għax il-Gvern Nazzjonalista minn sena ilu kien beda jimplimenta - ħaġa li messu implimentaha minn qabel - dik li fl-ekonomija bl-Ingliż ngħidulha dampening of comsumption, jiġifieri jiskoraġġixxi r-ritmu li kien qabad il-konsum għax din il-ħaġa kienet qiegħda tiġi riflessa fi żbilanċ qawwi tal-pagamenti esteri, ħaġa li kien jenħtieġ li tiġi indirizzata.

U hawn irrid ngħid li l-ekonomija taħdem with a slack, fejn irid jgħaddi ċertu żmien bejn meta tieħu miżura u meta jinħass l-effett tagħha.

Anke fil-biedja jrid jgħaddi ċertu żmien bejn meta twaddab iż-żerriegħa fil-ħamrija u meta dik iż-żerriegħa ssir pjanta.

Dan jiġri wkoll fil-miżuri ekonomiċi u fil-miżuri fiskali u monetarji marbutin magħhom.

Allura l-effett ta' dawk il-miżuri li kienu ttieħdu dak iż-żmien qiegħed jinħass issa u waħda mir-raġunijiet ċarissimi għaliex issa hemm ftit ta' pawsa f'ċerti aspetti tan-negozju hija proprju minħabba dawn il- miżuri li l-Gvern Nazzjonalista kien ħa b'mod konxju ħafna fejn mexa wkoll skond il-parir tal-Bank Ċentrali.

Madam Speaker, issa rridu nitkellmu bis-serjeta' fuq l-ekonomija?

Irridu diskussjoni teknika jew ma rridux?

Għax jekk irridu diskussjoni teknika dawn l-affarijiet irridu narawhom.

Jekk m'aħniex se narawhom allura se nibqgħu nagħmlu bħalma ġara l-bieraħ fejn għalkemm ma nkunux qegħdin ngħajtu u ngħajru lil xulxin - fis-sens li ninżlu għal-livelli li nżilna għalihom il-bieraħ li ngħajru lil xulxin u ngħajtu biex imbagħad il-poplu jibda jistaqsi x'ġara u x'ma ġarax - xorta ma nkunux qegħdin nagħmlu sens.

Għax fil-qasam ekonomiku jekk toqgħod titkellem politikament biss tispiċċa biex ma tagħmilx sens imma tispiċċa biex tkun qiegħed sempliċement tieħu l- ħin.

Jekk stess jien dalgħodu qed nieħu ħafna ħin, u beħsiebni nieħu ftit ieħor, ma rridx nieħu l-ħin sempliċement biex inkun ħadtu imma rrid nieħu l- ħin biex nipprova nagħmel kontribut ħalli naraw jekk din l-imbierka diskussjoni ekonomika fil-pajjiż nistgħux nindirizzawha b'mod illi meta taqta' l-politika li inevitabbilment ikun hemm ġo fiha, jifdal il-laħam.

L- Amerikani jgħidulek: Where is the beef?

Ejja nħallu ftit laħam fid- diskussjoni u mhux xaħam politiku biss.

Għax ħafna xaħam politiku jispiċċa f'cholesterol politiku u dan m'għandux ikun.

Il-pajjiż għandu ħtieġa ta' diskussjoni.

Nhar l-Erbgħa l-Onor.

Josef Bonnici staqsa jekk aħniex se nagħmlu diskussjoni teknika.

Iva, se nagħmlu diskussjoni teknika.

Jekk irridu nkunu politiċi allura l-politika għandna nħalluha għall-konklużjoni jew għal x'ħin inkunu se nagħmlu logħba għall-gallarija imma jekk irridu niddiskutu b'mod li rridu nikkontribwixxu xi ħaġa għall-pajjiż irridu nagħmlu diskussjoni fuq livell tekniku fejn, kif diġa' għidt, il-fatti huma fatti.

Wieħed mill-fatti huwa li għandna nfittxu niddeċiedu x'sistema fiskali se jkollna u mhux noqogħdu nħeġġu lin-nies biex ma jikkoperawx mal-Gvern biex iwettaq is-sistema li jrid hu.

Il-Gvern għandu l-maġġoranza u l-mandat li jagħmel dan kif ukoll għandu r-responsabbilta' u allura jrid jagħmel il- kalkoli tiegħu sew.

Għax jekk kemm-il darba jkun hemm riżultat differenti minn dak li qed jipproġetta jew minn dak li qed jistenna l-poplu jkun il- Gvern stess li jħallas politikament.

Pero' jekk kemm-il darba se noqogħdu nipprovaw indawru d-diskussjoni ekonomika, jekk kemm-il darba n- Nazzjonalisti se jkomplu jipprovaw jimminaw id-diskussjoni ekonomika u l- miżuri li jkun qed jipprova jieħu l-Gvern, allura dan il-pajjiż ma jistax jimxi.

Qed ngħid dan għax se nerġgħu nispiċċaw f'sitwazzjoni - u naħseb li diġa' qegħdin nispiċċaw hemmhekk - bħal dik li konna spiċċajna fiha bejn l-1981 u l-1987 - qabel ukoll imma qed nagħżel dawk is-snin għaliex tan- naħa l-oħra jħossu li kellhom ċerta ġustifikazzjoni morali għal dak li għamlu - meta kienu jmorru barra mill-pajjiż biex jagħmlu l-ħsara u jgħidu lill-investituri biex ma jiġux jinvestu hawnhekk.

Il-Partit Laburista qatt ma għamel hekk.

Sfortunatament jien wieħed mill-anzjani hawnhekk; għada se nagħlaq 35 sena minn mindu dħalt l-ewwel darba f'dan il- Parlament.

Din hija ħaġa li ma neħux pjaċir ngħidha għax nippreferi li jew ma dħalt xejn fil-Parlament jew inkella li għadni se nidħol għax 35 sena huma 35 sena!

Pero' qatt ma naf li kont fil-Parlament - u kulma għamilt fil-Parlament huma 20 sena; fil-fatt hawn min hu iżgħar minni u għamel ħafna iżjed minn hekk - jew f'eżekuttiv tal-partit jew inkella f'laqgħa intima ta' ftit nies li jkunu qegħdin jitkellmu b'ċerta tattika li mbagħad tiġi mfissra f'kuntest iżjed wiesa' - din nista' ngħidha fuq il-kuxjenza tiegħi għax m'hemm xejn iżjed sagru minn hekk għal dak li jkun - fejn kellna l-ħsieb li lil Malta nagħmlulha l-ħsara billi nnaffru l-investiment u niskoraġġixxu lin-nies milli jagħmlu l-ħidma ekonomika li għandhom jagħmlu.

Mentri n-Nazzjonalisti bejn l-1981 u l-1987 - anke qabel imma se nagħżel perjodu wieħed biss ħalli nipprova nagħti daqsxejn kredtu lin- naivety u l-bluha tiegħi - kienu jmorru barra mill-pajjiż - biex nispeċifika rrid ngħid "Nazzjonalisti" u mhux "in-Nazzjonalisti" għax mhux il-partit kollu kien jagħmel hekk imma xi individwi għoljin fil-Partit Nazzjonalista - u jgerrxu lill-investituri biex ma jiġux Malta.

Dawn kienu jgħidulhom li dan huwa Gvern illeġittimu, li jekk kemm-il darba jiġu jinvestu hawnhekk ikunu qegħdin isostnuh u allura m'għandhomx jiġu hawn.

Dik kienet il-loġika anti-nazzjonali Nazzjonalista.

Issa li ġara f'dawn l-aħħar sitt xhur qiegħed jindika li l-istess attitudni għadha hemmhekk għaliex il-verdett tal-poplu għadu ma jridx jgħaddi mill-istonku tagħhom u ma jridux jaċċettawh.

Għax ma jridux jaċċettaw il-verdett tal-poplu qed jiġu hawn u fid-diskussjoni fuq din ir- riżoluzzjoni li għandna quddiemna bl-iżjed mod sfaċċat qed jgħidu li l- Gvern se jmur jissellef Lm150 miljun minn barra u dan wara li għadda Abbozz ta' Liġi biex isir self ta' Lm100 miljun li allura b'kollox iġibu Lm250 miljun.

Imma ma tafux li din hija ħrafa?

Kien hemm wieħed li qal li jien nikteb il-ħrejjef.

Ma jimpurtax, naħseb li niktibhom u ngħidhom ukoll.

Imma ma taħsbux li meta qed tgħidu hekk tkunu qed tgħidu mhux ħrafa imma ereżija apposta?

Ma tafux li l-liġi l-oħra hija fir-rigward ta' kemm il- Gvern jista' jissellef matul din is-sena waqt li r-riżoluzzjoni preżenti hija fir-rigward ta' x'jista' jissellef minn barra l-pajjiż il-gvern tal- ġurnata, ikun min ikun, u dak li jissellef minn barra l-pajjiż ikun parti fis-sena attwali minn dak li ġie approvat fil-liġi li għaddejjna t-Tieni Qari tagħha?

Safejn naf jien għax irridu ngħaddu għall-lstadju tal-Kumitat tagħha.

Imma allura dan ma tafuhx?

Dażgur li tafuh!

In-naħa l-oħra m'hijiex magħmula minn nies li ma jafux il-proċedura parlamentari jew li ma jafux il-liġijet fiskali jew li ma jafux il-liġijiet ta' l-amministrazzjoni tal-finanzi tal-gvern.

Dawn l-affarijiet mhux biss jafuhom imma għandhom esperjenza u intelliġenza biżżejjed.

Allura għaliex noqogħdu nitkellmu qisna nies stupidi?!

Mela m'għandhomx intelliġenza tan-naħa l-oħra, anzi għandhom ħafna intelliġenza u ħafna esperjenza!

Allura għax jafu dan, jafu li dak li qed jgħidu ...

(Interruzzjonijiet) Ma nafx għalxiex qed jgħid.

Jekk nifhmu nwieġbu.

(Interruzzjonijiet) Iva, Onor. Galea, jekk trid titkellem qum tkellem inkella jekk trid tagħmel personal explanation inħallik tagħmilha, ħalli b'hekk inkomplu d-diskussjoni.

THE DEPUTY SPEAKER: On a personal explanation, l-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, proprjament mhux personal explanation.

L-Onor.

Lino Spiteri qed jitkellem fuq ir-responsabbilta' ta' kull naħa tal- Kamra meta l-bieraħt lura kien hawn deputat minn dik in-naħa tal-Parlament li qal li l-Partit Nazzjonalista ħalla Lm1,000 miljun dejn.

Meta tinkwadra dak l-Lm1,000 miljun dejn fil-mod kif tpoġġa d-diskors kollu ta' dak l- Aġġornament malajr wieħed jifhem x'ried ifisser b'dak id-diskors.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Lino Spiteri.

ONOR.

LINO SPITERI: Issa niġi għal dak il-punt.

Jien ma smajtux dak l- Aġġornament imma fis-seduta ta' qabel kont għidt xi ħaġa jien u forsi dak li jkun kien qed jinterpreta dak li għidt jien.

Issa ħalli nispjega dak li għidt.

Imma fuq din speċifikament jafu - mhux qed ngħid għall-backbenchers għax il-mod kif ipoġġuha xi backbenchers jista' jkun li wieħed ikun irid jillimaha xi ftit, imma qed ngħid għal ex-ministri tekniċi - li kif poġġew l-argument tagħhom f'din il-Kamra kien mhux żbaljat imma falz.

Għax żball ikun meta ma tkunx taf x'inti tagħmel.

Meta tkun taf x'inti tagħmel u tgħid xi ħaġa b'mod ħażin allura dik tiġi falzita'.

Kien falz għax jafu li hemm differenza bejn il-Lm100 miljun loan stock li jista' jissellef il-Gvern għas-sena attwali, waqt li r-riżoluzzjoni li qed niddiskutu llum hija tirriferi għal-limitu li jista' jissellef il-pajjiż minn barra minn Malta, jiġifieri din hija fakultattiva.

Mela dawn ma tistax tgħoddhom ma' xulxin għax huma separati.

Anke aħna li qegħdin hawnhekk - bħalissa qegħdin ħamsa jew sitta min-nies - qegħdin nifhmu li huma separati imma n-nies li tkellmu min-naħa ta' l-Oppożizzjoni, in-nies tekniċi, apposta ma qalux li huma separati.

Dan mhux żball li tista' tħassru b'gomma, dan sar apposta.

L-iskop huwa li wieħed jagħti daqqa oħra mhux lill-fiduċja tal-poplu fil- Gvern imma lill-fiduċja li l-poplu għandu fih innifsu.

Għax dan l- imbierek gvern min hu?!

Jiena għandi teżi illi kulma jmur irrid inkompli nippropagaha u rrid niddikjara illi jiena anarkista fis-sens pożittiv tal- kelma.

Jekk nistgħu ngħaddu mingħajr gvern ikun ħafna aħjar.

Imma aħjar nibda' billi nispjega ftit lili nnifsi.

Il-gvern min hu?

Il-gvern huwa l- espressjoni tal-poplu.

Mela meta ssir kritika bil-mod li qiegħda ssir, din ma ssirx bħala attakk fuq il-Gvern Laburista imma qiegħda ssir bħala attakk fuq il-poplu nnifsu.

Meta qed tipprova tħassar il-fiduċja qed tipprova tħassar il-fiduċja fil-poplu u mhux fil-gvern.

Kieku tħassar il-fiduċja fil-gvern tkun qed tipprova tagħmel xi ħaġa biex tikseb vantaġġ elettorali u din hija ħaġa li kull partit politiku jagħmel u jekk jeċċedi l-limitu ta' kif jagħmilha mbagħad il-poplu jagħtih id-deċmi illi jkun jistħoqqlu.

Pero' meta tipprova tagħmel affarijiet biex taqta' l-fiduċja tal-poplu fih innifsu tkun qiegħed tagħmel ħsara lil dak il-poplu stess.

Jiena se nkompli billi nagħti żewġ eżempji ta' kif qegħdin jagħmlu dan.

Għandna l-eżempju ta' dak illi ntqal u qiegħed jingħad dwar ir-rapport ta' l-International Monetary Fund fuq is-sitwazzjoni ekonomika f'Malta fl-1995 u fl-1996 fejn kien hemm xi ħadd illi għadda lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jew ir-rapport kollu kemm hu jew biċċa minnu.

Dan ilu jtambar xi xahar jew xahrejn li għandu dak ir-rapport u x'qalet il-mission ta' l-IMF fuq il- VAT.

Jiena ngħid: Imma l-Kap ta' l-Oppożizzjoni rah ir-rapport.

Min għaddihulu u b'liema skop?

Min għaddihulu naħseb illi qallu li aħjar jaqrah kollu.

Jekk jaqra r-rapport kollu, kif ċert illi qrah, jaf illi mhux biss dak ir-rapport hawn Malta għax mill-1986 'l hawn saru 13 minnhom imma qatt ma ġew ippubblikati.

U l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jaf ukoll illi jekk ir- rapport illi qiegħed jirriferi għalih jiġi ppubblikat - din ngħidha fuq l- awtorita' tiegħi; jien m'għadnix ministru imma r-rapport sar lili - mhux ta' ġid ikun għall-poplu imma ta' ħsara.

Din qed ngħidha bl-akbar responsabbilta'.

Peress li fir-rapport hemm paragrafu illi fih l- ekonomisti ta' l-IMF li ġew Malta jgħidu illi huma jħossu illi l-Gvern ma jagħmilx sewwa jekk ineħħi l-VAT, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni u l-Partit tiegħu kollu kemm hu qegħdin il-ħin kollu jtambru fuq dak il-paragrafu u jgħidu li għalhekk aħna ma ppubblikajniex ir-rapport.

Din hi l-politika li rridu nilagħbu f'Malta, illi għal biċċa paragrafu - għax dan m'huwiex paragrafu sħiħ, anzi kulma hemm hija sentenza - issostni l-argument tiegħek u tgħid li għandu jiġu ppubblikat kollox, minkejja li taf li jekk jiġri hekk se ssir ħsara lill-pajjiż!

Imma din serjeta'?!

Imma din hija xi ħaġa li aħna bħala politiċi, li nirrispettaw mhux biss lil xulxin imma anke lil Malta u lill-poplu tagħna, għandna ninkoraġġuha?

Lanqas Sansun għax dak fl-aħħar wasal għal li wasal.

Il-poplu wriehom li m'humiex Sansun għax l- ebda partit m'hu Sansun u fl-aħħar mill-aħħar il-poplu dejjem jurik.

Imma dawn mill-bidu jridu jipprovaw iġarrfu s-saqaf tad-dar biex dan jaqa' fuq il-poplu kollu.

Hija ħaġa tajba li jagħmlu hekk?

Jien ngħid li m'hijiex ħaġa tajba li jagħmlu hekk iżjed u iżjed imbagħad meta anke l-argument fih innifsu ma joffrix solliev għall-qagħda ta' l-Oppożizzjoni.

Għaliex tħares kif tħares lejn il-VAT, tipproponi x'tipproponi dwar il-VAT, jekk kemm-il darba l-pożizzjoni ta' l-International Monetary Fund u ta' l-ekonomisti tagħha hi favur il-VAT, allura b'daqshekk dan hu vanġelu li għandek taddottah?

Se nagħti eżempju biex nuri kemm dan m'huwiex vanġelu.

L-ikbar membru ta' l-International Monetary Fund u tal-World Bank - imma f'dan il- każ fuq l-International Monetary Fund qed nitkellmu - hija l-Istati Uniti ta' l-Amerika.

Fil-fatt l-IMF twieldet 53 sena ilu fl-Istati Uniti ta' l- Amerika f'post imsejjaħ Bretton Woods, il-headquarters tagħha qegħdin f'Washington, l-akbar kontribuzzjoni li tagħmel għat-tmexxija tal-IMF tagħmilha l-Istati Uniti ta' l-Amerika, imma sadanittant fl-Istati Uniti ta' l-Amerika m'hemmx VAT.

Dan qed ngħidu mhux bħala parti mill-polemika dwar il-VAT imma bħala punt fattwali dwar kemm il-Kap ta' l-Oppożizzjoni u l-Oppożizzjoni li huwa jmexxi qegħdin flogging the wrong horse, mhux a dead horse imma flogging the wrong horse meta joqogħdu jagħmlu ħafna plejtu u ħafna għaġeb dwar din in-naqra ta' sentenza li hemm fir-rapport tal- consultation mission ta' l-IMF dwar Malta għall-perjodu ta' l-1995/96.

Mela dak huwa eżempju ta' kif in-Nazzjonalisti qegħdin isostnu fuq xi ħaġa, jagħmlu kapital minnha u jgħidulna biex nippubblikaw ir-rapport kollu mingħjar ma jagħtu kas l-ewwelnett li dik il-ħaġa, fiha nnifisha, ftit li xejn għandha bażi li tagħtiha koerenza politika anke għall-argument tagħhom stess, u t-tieni nett - u agħar ħafna minn hekk - bla ma mqar jagħmlu kalkolu ta' xi jkun l-effett jew aħjar il-ħsara li jkun hemm għall-pajjiż jekk kemm-il darba dak li qed jimbuttaw għalih iseħħ.

Wara kollox dawn għalxiex qegħdin jimbuttaw f'din id-direzzjoni?

Dawn qed jimbuttaw biex jiġi ppubblikat rapport li jgħid il-qagħda ekonomika, monetarja u finanzjara fil-pajjiż kif ħallewha n-Nazzjonalisti.

Jien nista' ngħidilkom - għax intom għidtu li jiena bniedem li ngħid fehemti, ma niddejjaqx ngħid fehemti, nimxi waħdi u ħafna affarijiet bħal dawn, jiġifieri jekk tgħidu hekk allura naħseb li dan li se ngħidilkom temmnuh - li m'hemmx kliem kumplimentuż għall-qagħda li sabu l-ekonomisti ta' l-International Monetary Fund meta studjaw l-aħħar sentejn tal-Gvern Nazzjonalista.

Assolutament m'hemmx kliem komplimentuż.

Allaħares ngħidilkom x'qalu fuq il-bidliet fl-income tax!

Allaħares ngħidilkom x'qalu fuq is-servizz pubbliku u x'għandu jsir fis-servizz pubbliku!

Għalhekk qiegħed ngħid - bla ma nkompli niftaħ fuq dan il-punt - li hija irresponsabbilta' li toqgħod tross biex dan il-Gvern jippubblika xi ħaġa, li qabel qatt ma ġiet ippublikata, għax fiha hemm sentenza li tgħid li dawn ma jaqblux li titneħħa l-VAT.

Din hija irresponsabbilta'!

Aħna qed ngħidu - qed ngħidha jien speċifikament fuq l-awtorita' tiegħi personali, għalhekk ukoll sostnejt it-tradizzjoni li r-rapport ma jiġix ippubblikat u bqajt nagħti l- parir biex ma jiġix ippubblikat minħabba l-ħsara li jagħmel - li hija irresponsabbilta' li tibqa' tross biex dan ir-rapport jiġi ppubblikat.

Għax fl-aħħar mill-aħħar tafu x'se tagħmlu?

Se ġġibu sitwazzjoni politika fejn se jkun hemm min jgħid: Isma', wara kollox, jekk se nibqgħu sejrin hekk publish and be damned.

Dan ikun ta' vantaġġ politiku għall-Partit Laburista u mhux għall-Partit Nazzjonalista, imma mbagħad fl-istess nifs ikun ta' ħsara għal Malta.

U jiena ngħid: Le, il-Gvern Laburista, anke biex jikseb vantaġġ politiku għall-Partit Laburista, m'għandux iċedi u jieħu miżura li tagħmel ħsara lil Malta.

It-tieni eżempju li rrid nieħu għal din l-attitudni Nazzjonalista li ma jridux jaċċettaw il-verdett tal-poplu, anke fl-istess kuntest tad- diskussjoni dwar ir-rimpjazzament tal-VAT, għandu x'jaqsam ma' l- association agreement li Malta għandha ma' l-Unjoni Ewropea.

Proprju fid- diskussjoni fuq din ir-riżoluzzjoni li għandna quddiemna erġajna smajna kelliema tekniċi min-naħa tal-Gvern jesprimu d-dubji, kif ilhom jesprimuhom għal ħafna ġimgħat u anke xhur - u issa ngħid kif ukoll - dwar kemm il- miżuri li qed jipproponi l-Gvern huma konsonanti mal-ftehim ta' assoċjazzjoni li Malta għandha ma' l-Unjoni Ewropea.

Issa din qaluha uffiċjalment u pubblikament.

Għamlu dan wara li kien hemm min avviċina direttament xi elementi fil-Kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea - u huma jafu min min-naħa tagħhom, mhux billi joqogħdu jgħidu "ippubblikaw l-ittra", għax din m'hijiex kwestjoni ta' ittra jew mhux ittra - biex jiġbdilhom l- attenzjoni għall-fehma tiegħu illi dak li ġie propost fil-White Paper dwar il-VAT jikser l-association agreement.

Jiena nerġa' ngħid: Din serjeta'?

Dan huwa mod kif tipprova tgħin lil pajjiżek?

Jekk min-naħa ta' l- Oppożizzjoni trid tiġġieled lill-Gvern fuq issue li tħoss li għandek tagħmel reżistenza qawwija għaliha, din ir-reżistenza qawwija għandha tieħu l-forma li tmur barra mill-pajjiż jew li tikkomunika ma' barra l-pajjiż u anke tipprova tinstiga hemmhekk xi miżura, mhux kontra l-Gvern imma kontra l-pajjiż?

Jiena ngħid: Le, il-pajjiż jistħoqqlu aħjar.

Il-pajjiż jistħoqqlu aħjar mill-Oppożizzjoni tal-ġurnata ħalli b'hekk ma tkunx qiegħda ssir il-ħsara li qiegħda ssir minn aġir ta' dan it-tip.

Sur President, naħseb li l-Onor.

Ċensu Galea qed jagħmillek sinjal li jixtieq jagħmel point of order.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea, personal explanation.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Fil-fatt li nixtieq nagħmel huwa point of order u mhux personal explanation.

Jekk l-Onor.

Spiteri qed jagħmel riferenza għal dak li ġie ppublikat fis-sens li l-Partit Nazzjonalista bagħat jew kellem lil xi ħadd barra minn Malta, il-Partit Nazzjonalista diġa' ċaħad bl-aktar mod kategoriku, anke fil-gazzetti, li b'xi mod hu kien imdaħħal f'ittri, korrispondenza, telefonati u affarijiet oħra simili bħalma qiegħed jgħid fid-diskors tiegħu l-Onor.

Spiteri.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Lino Spiteri.

ONOR.

LINO SPITERI: Sur President, naħseb li l-Onor.

Ċensu Galea jaf kemm jiena preċiż fl-użu tal-kliem tiegħi u naħseb li sema' x'għidt, u se nerġa' ngħid x'għidt.

Kien hemm min mill-Partit Nazzjonalista kkomunika - issa meta tikkomunika tista' tuża l-E-mail, tista' tuża fax, tista' tuża ittra, tista' tuża t-telephone u safejn naf jien f'dan il-pajjiż dawn ma noqogħdux nirrekordjawhom u allaħares naslu f'dak l-istadju - ma' elementi fil-Kummissjoni Ewropea biex jiġbed l-attenzjoni li fil-fehma tiegħu dak li qed jiġi propost mill-Gvern jikser l-association agreement li Malta għandna ma' l-Unjoni Ewropea.

Din m'hijiex kwestjoni li l-Onor.

Galea jgħidli biex nagħtih l-ittra jew li l-Partit Nazzjonalista jitlob l-ittra.

Din m'hijiex kwestjoni ta' ittri!

Anke l-isem nista' ngħidlu imma mhux se ngħidulu.

Għalfejn noqgħod ngħidulu hawnhekk?

Jekk id-dibattitu jkompli, bla ma nsemmuh, huwa stess juri li għamel dan l-approach.

Il-fatt biss li sar dan l-approach, meta ma kienx hemm għalfejn isir għax m'hemm xejn x'jikkozza ma' l-association agreement, jikkonferma biss il-punt li qiegħed nagħmel jiena, jiġifieri li n-Nazzjonalisti ma jridux jaċċettaw il-verdett tal- poplu, li hemm min minnhom - forsi mhux kollha - li ma jiddejjaqx li għal vantaġġ politiku - mingħalih jew mingħalihom - jagħmel xi ħaġa li tkun ta' ħsara għal din l-art ħelwa tagħna.

Fid-diskussjoni fuq din ir-riżoluzzjoni saret l-emfasi li jekk il-Gvern jissellef minn barra se nitilfu l-indipendenza tagħna.

Kellna l-emfasi li għandna noqogħdu attenti għall-politika monetarja ta' pajjiżna, jiġifieri għar-rati ta' l-imgħax u għall-politika dwar is-self.

Jekk l-argument isir b'mod li wieħed juri l-vantaġġi u l-iżvantaġġi li tissellef minn barra u l- vantaġġi u l-iżvantaġġi li tibqa' tissikka b'politika monetarja permezz ta' ssikkar tar-rati ta' l-imgħax, jiena ppreperat niddiskuti, u fuq dan hemm xi tgħid b'mod li tista' tikkontribwixxi biex l-awtoritajiet responsabbli - issa jien m'iniex wieħed minnhom - jiddeliberaw iżjed dwar x'tip ta' politika għandhom jimxu biha u x'tip ta' miżuri għandhom jieħdu f'dan ir- rigward.

Imma trid tagħmilha f'dan il-kuntest!

Ma tridx tagħmilha fil- kuntest li a priori l-punt tat-tluq ikun li jekk nissellfu minn barra nitilfu l-indipendenza u nsiru qisna c-Ċili' jew xi wieħed mill-pajjiżi li biegħ ruħu u ġismu, biegħ kollox.

Le, mhux hekk.

Taf meta ġie mibjugħ il- pajjiż?

Meta fl-1994 il-Gvern Nazzjonalista ddeċieda li jneħħi d-dazji li kien hemm u daħħal struttura differenti favur l-Unjoni Ewropea mingħajr ma nnegozja xejn biex jieħu xi ħaġa mill-Unjoni Ewropea!

Hemmhekk titlef l- indipendenza, hemmhekk tkun qed tbigħ ruħek, hemmhekk tbigħ il-pajjiż!

Għalkemm aħna min-naħa tagħna wissejnieh biex ma jagħmilx hekk, il-Gvern Nazzjonalista fl-1994 ħa miżuri li laqtu ħażin is-setturi ta' l-industrija tagħna u llum il-ġurnata l-Unjoni Ewropea tgħidlek: Fejn għandi x'naqsam jien issa din hi l-pożizzjoni.

Il-Gvern Nazzjonalista ħa miżuri li kien hemm industrijalisti li meta marru Brussels biex jitolbu ċerti affarijiet, il-kelliema ta' Brussels qalulhom: Allavolja l-Gvern tagħkom ħa dawk il- miżuri, aħna ma nagħtukomx kwota ikbar.

Meta dawk l-industrijalisti staqsewhom għaliex, il-kelliema ta' Brussels qalulhom: Il-Gvern tagħkom ma talabhielniex, allura għalfejn għandna nagħtuhielkom?

Fil-kuntest internazzjonali hekk isiru l-affarijiet, jiġifieri trid tinnegozja.

Fil- memoirs tiegħu Henry Kissinger kiteb dwar meta ltaqa' mal-President Eġizzjan li kienu qatlu, għandu jkun Sadat.

Kissinger, li kien mar ikellmu bħala Segretarju ta' l-Istat Amerikan, stenna li se jitolbu xi finanzjament fuq l-Aswan Dam u fil-fatt kien lest li jagħtih xi għajnuna fuqu.

Dak ma talbux dik l-għajnuna u għalkemm ikkonċedielu xi ħaġa oħra xorta waħda baqa' ma offrihielux.

Meta qalulu: Imma dan sewwa?

Henry Kissinger qalilhom: Imma r-relazzjonijiet internazzjonali hekk jinħadmu; jien ma nagħtihx xi ħaġa li ma talabnix!

Allavolja dik l-għajnuna kienet fil-komma jew fil-but u seta' jagħtihielu!

Allavolja l-Eġittu kellhom in-nies imutu bil-ġuħ imqammlin, jaħasra - f'dan il-każ ngħidilhom "jaħasra", allavolja niddejjaq ngħidha din il-kelma - baqa' ma tahielhomx, għax skond ir-regoli riġidi tar-relazzjonijiet internazzjonali trid tinnegozja biex tieħu.

Mentri l-Gvern Nazzjonalista fl-1994 qabad u għamel affarijiet li vvantaġġjaw lill-Unjoni Ewropea mingħajr ma ħa xi gwadann għal Malta.

Dak trid tara!

Dan mhux qed ngħidu jien imma ġew jgħiduhuli industrijalisti Nazzjonalisti u mhux Laburisti; ma tantx hemm industrijalisti li huma Laburisti.

In-Nazzjonalisti stess jiġu jgħidulek li marru biex jinnegozjaw u qalulhom: Issa xi tridu tinnegozjaw?

Il-Gvern tagħkom diġa' għamel li kellu jagħmel u aħna m'għandna l-ebda obbligu li nagħtukhom kwota aħjar.

Se nsemmi eżempju wieħed biss għax inkella malajr nikxef lil min qalli u jien m'iniex dak it-tip, jekk irid jinkixef hu.

Għaldaqstant għandna noqogħdu attenti kif niddiskutu u għandna noqogħdu attenti li meta nkunu qed nikkritikaw lil xulxin nifhmu mil-liema punt tlaqna.

Aħna tlaqna mill-punt li sibna sitwazzjoni diffiċli għaliex il- gvern l-ieħor kien ikkommetta ruħu għal affarijiet - kif issa jkompli jingħad 'il quddiem - li lil Malta żvantaġġjawha għax ġabuha f'pożizzjoni fejn, hemm min hemm fil-gvern, naqqsilha l-bargaining power tagħha.

Għaldaqstant illum minflok jiġu u joqgħodu jkellmuna b'mod fundamentalista u jgħidulna li se jneħħu l-pairing u li m'għandniex nibqgħu fil-gvern - kif kien hemm min qal il-bieraħ waqt l-interruzzjonijiet u waqt li l-iSpeaker ma kenitx hawnhekk - aħjar jidħlu fihom infushom u jaraw ta' xiex inhuma ħatja fil-qagħda finanzjarja li ħallew u fil-qagħda li ħallew mil-lat ekonomiku fejn l-ekonomija ma kenitx dik li kienet tidher fil-wiċċ - mhux qed ngħid li kienet f'kollass imma ma kenitx dak li kienet tidher li hi fil-wiċċ - u f'affarijiet oħra bħal dawn.

Ħalli issa nitkellem fuq il-politika monetarja għax din ta' min jidħol fiha wkoll.

Mela m'għandniex niddiskutuha l-politika monetarja!

Kemm hawnhekk kif ukoll barra minn hawnhekk issemma li għandna noqogħdu attenti u niflu aħjar - nippreferi li npoġġuha hekk ħalli issa ninqatgħu ftit mill- politika - kemm jaqblilna nissellfu minn barra u jekk kemm-il darba għandniex inħallu r-rati ta' l-imgħax jogħlew.

Dawn iż-żewġ punti ta' min iħares lejhom.

Għaliex il-Gvern qiegħed jesplora l-possibbilta' li jissellef minn barra?

Din l-esplorazzjoni mhux issa bdiet issir imma ilha iżjed minn erba' jew ħames ġimgħat u għalhekk jien kont imdaħħal fiha.

Għalhekk m'huwiex il- każ li wieħed jiddistakka ruħu u joqgħod iħares lejha biss imma jien irrid nitkellem dwarha wkoll għax kienet ġiet suġġerita lili mill-Bank Centrali.

M'huwiex desiderabbli li tissellef minn barra l-pajjiż biex tiffinanzja deficit tal-Gvern u jekk jista' jkun m'għandekx tagħmel hekk.

Imma mbagħad trid tiżen kollox ma' kollox.

Jekk int għandek qagħda finanzjarja li biex tiffinanzjaha tmur b'mod qawwi wisq fuq is-suq - hawn se noqgħod attent kif inpoġġi l-kliem - jista' jkun li tiddisturbah u allura tkun trid tiżen l-impatt tal-ħtieġa tal-finanzjament li trid tagħmel fis-suq lokali ma' dak li jista' joffrilek - bħala a second best alternative - is-self parzjali mis-suq internazzjonali.

Hekk trid tpoġġiha, jiġifieri dawn l-affarijiet trid tiżinhom.

Jien ngħid li aħna konna qed niżnuhom u l-Ministru preżenti u sħabu qed jiżnuhom u għandhom jiżnuhom ukoll.

M'għandekx sempliċement tieħu deċiżjoni u tieqaf hemm imma trid tkompli tiżinha billi tara l-qagħda tal-likwidita' tal-pajjiż u tara x'tista' tagħmel fil-kontest attwali.

Fuq kollox trid tara li ma jkollokx a crowding out effect fejn il-Gvern minħabba l-ħtieġa li għandu biex jissellef - issa għalxejn noqgħod nemfasizza li ntirtet mingħand il-Gvern Nazzjonalista; din issa hija ħtieġa attwali - ikun se jidħol b'mod li jaqla' barra jew inkella jfixkel lis- settur privat milli jieħu l-finanzjament li jeħtieġ.

Dawk l-affarijiet trid tiżen u mhux tħares lejha f'termini emozzjonali u toqgħod tgħajjat li se nitilfu l-indipendenza!

Le, trid tħares lejha teknikament b'mod xott, b'mod mhux eċitanti, imma b'mod li jwasslek għall-konklużjoni, għad- deċiżjoni li trid tieħu.

Għalhekk trid tistaqsi: Se nissellef kollox minn barra?

Allaħares!

Għandek tikkonsidra li tissellef biċċa minn barra minħabba dan l-effett?

Iva, dan għandek tikkonsidrah.

Tissellef jew le?

Jien ma nafx għax issa jiddeċiedi min hu responsabbli imma mil-banda l-oħra nifhem li jekk tiddeċiedi li għandek tissellef minn barra dan għandu jkun għal dawn ir-raġunijet tekniċi li qiegħed insemmi.

Niġi issa għall-punt l-ieħor rigward ir-rati ta' l-imgħax.

X'rati ta' l- imgħax fuq self għandu jkun hawn fil-pajjiż?

Illum ir-rati ta' l-imgħax f'Malta huma rati għoljin meta tqabbilhom ma' rati fil-qasam internazzjonali.

Dawn huma għoljin b'mod assolut kif ukoll in real terms, jiġifieri meta taqta' r-rata ta' l-inflazzjoni.

Issa meta tkun f'sitwazzjoni fejn għandek daqsxejn ta' slow down fil-pajjiż, meta tkun sitwazzjoni fejn għandek Gvern li l-borrowing requirement tiegħu huwa għoli daqskemm hu għoli, meta għandek sitwazzjoni fejn il-qagħda hi dik li hi, il- Gvern għandu jaqbel li r-rati ta' l-imgħax fuq is-self tiegħu jogħlew?

Dik hija xi ħaġa li l-Gvern irid jidħol fiha iżjed; mhux billi l-Bank Ċentrali jew xi ħadd ieħor jagħtih parir li jagħmel ċerti miżuri għax il-Gvern irid jikkalkola l-effett tagħhom.

Jista' jkun li jaqbillu jaċċettahom u jista' jkun li jaqbillu jgħid lill-Bank Ċentrali: Isma', stenna ftit għax is- sitwazzjoni hija usa' jew differenti minn kif qiegħed tipproġettaha inti, inti qed tieħu prespettiva mil-lat ta' Bank Ċentrali u aħna rridu nieħdu l- perspettiva mill-lat fiskali, mil-lat finanzjarju u minn lat iktar nazzjonali.

Niġi issa għall-aħħar punt tiegħi.

Dan veru hu l-aħħar punt għaliex qed nara li l-Onor.

Cassar jixtieq jitkellem ukoll.

Fid-dibattitu sar punt b'mod emfatiku li issa li hawn dan is-slow-down fil-pajjiż - u dan is-slow- down esaġerawh - ma jmurx il-Gvern jibda jieħu miżuri bla ma jagħti kas, bħalma huma l-miżuri li qiegħed jieħu fir-rigward ta' l-iżvilupp tar- riabilitazzjoni - ngħidlu jiena - ta' Buġibba, għax jekk jagħmel hekk allura jkun qed jonqos.

Imma skużi, dawn l-affarijiet jingħadu bis- serjeta'?

Din qalha l-ex-ministru tal-finanzi.

Dawn l-affarijiet jingħadu bis-serjeta'?

Allura l-Gvern Laburista li wiret id-deficit tas- sena l-oħra, wiret l-iżbilanċ ta' din is-sena, wiret sitwazzjoni fejn il- Gvern Nazzjonalista nnifsu kien ħa passi biex iġib slow-down fil-konsum, ma jista' jieħu l-ebda miżura li jħoss li hija ta' ġid għall-pajjiż?

Jekk il- Gvern Laburista wiret it-turiżmu b'defiċjenzi li jeħtieġu jiġu indirizzati, allura ma jistax jgħid li l-inħawi fejn imorru 50% tat-turisti tagħna - ma nafx eżatt kemm - għandhom bżonn ta' upgrading?

Allura l-Gvern ma jistax jaqbad u jagħmel proġett, kif għamel fil-każ ta' Buġibba, li b'mod dinamiku jidħol biex jagħmel upgrading ta' dan ir-resort qabel ma jidħol is-sajf?

Ma jistax jagħmel hekk?

Allura joqgħod jistenna li jkun hemm il-barka ta' l-Oppożizzjoni?

Mela l-Oppożizzjoni se tibda tagħti l-barka għal xi ħaġa li jkun irid jagħmel dan il-Gvern?!

L-Oppożizzjoni ma tridx taċċetta l- verdett tal-poplu.

L-Oppożizzjoni moħħha biex ikun hawn slow-down ikbar min- naqra li hawn ħalli tkun tista' tgħid: "Ara, dan il-Gvern qata' nifsu.

Ejja naslu għal elezzjoni ħalli nwaqqgħu lil dan il-Gvern!".

Dik hija t- tattika ta' l-Oppożizzjoni.

M'hix ċara?

Hemm hi l-irresponsabbilta'.

Mela f'demokrazija, fejn l-elezzjonijiet isiru f'medja ta' ħames snin, hija responsabbilta' li tmur mill-ewwel fuq din il-linja ta' attakk?

Smajt fuq ir-radio kemm lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni u anke lis-Segretarju Ġenerali l- ġdid tal-Partit Nazzjonalista jitkellmu fuq il-kriżi ekonomika u affarijiet oħra bħal dawn.

Din serjeta'?

Tiġi tattakka li tgħid li hawn slow-down, imbagħad għax il-Gvern jieħu miżuri li jkunu bilanċjati biex joħolqu dinamiżmu fis-settur ta' l-ekonomija - mhux kif kien intqal, billi jħaffru t-triqat u jerġgħu jimlewhom imma billi jirriabilitaw resort bħalma hu Buġibba - tiġi tattakkah ukoll!

Allura meta tara hekk, Madam Speaker - u qed nieħu pjaċir li reġgħet qiegħda hawnhekk Madam Speaker - bilfors ikollok tistaqsi: Veru jew mhux veru li l-Oppożizzjoni qiegħda tagħmel il- mistoqsijiet li għandha tagħmel?

Jien ngħid li l-Oppożizzjoni m'hijiex tagħmel il-mistoqsijiet li għandha tagħmel, imma qed tipprova tattakka dak kollu li jipproponi l-Gvern.

L-Onor.

Ċensu Galea qal li wieħed mill-kelliema tan-naħa tal-Gvern - il- ħabib tiegħi qiegħed hawn preżenti - fl-aġġornament qal li l-Gvern wiret dejn ta' Lm1,000 miljun.

Toqogħdux tiskantaw taf!

Il-qagħda attwali hija li fl-aħħar ta' l-1996 id-dejn nazzjonali kien ta' Lm514.138 miljun.

Din hi l-figura ta' kemm kien issellef il-Gvern u meta tqabbilha ma' dik ta' l- 1986 issib li d-dejn nazzjonali kien ta' Lm62.901 miljun.

Minbarra li kien hemm dik il-qabża minn Lm62 miljun għal Lm514 miljun - u l- frazzjonijiet li semmejt magħhom - trid tagħti kas ukoll tal-fatt li l- Lm514 miljun ma jinkludux il-Lm75 miljun li jrid jissellef il-Gvern din is- sena biex jiffinanzja d-deficit tas-sena li għaddiet.

Mela hawn diġa' tlajt għal Lm600 miljun.

Barra minn hekk hemm Lm500 miljun oħra f'garanziji tal-Gvern għal debiti li ftit hemm ċans li jitħallsu lura fiż- żmien previst.

Dawn jitħallsu lura - ħalli ma nbeżżgħux iżżejjed - imma mhux fiż-żmien previst.

Mela allura dawn m'humiex sempliċement contingent liabilities, għax jekk tiġi biex tagħmel kalkolu xjentifiku serju bilfors trid tagħti kashom, kif taw kashom huma u jagħmlu l-assessment tal-qagħda ta' Malta dawk il-bankiera li kienu ġew f'pajjiżna sentejn ilu biex jagħmlu analiżi tal-qagħda reali - hemmhekk kien ħareġ għall-ewwel darba kemm għandna garanziji tal-Gvern, barra li kienu ħarġu anke minn interpellanzi bi tweġiba għall-mistoqsija li kien għamel l-Onor.

Alfred Sant dak iż-żmien bħala membru ta' l-Oppożizzjoni - biex jaraw x'parir jagħtu dwar is-self ta' $200 miljun li kien se jagħmel il-Freeport.

Mela meta tgħodd kważi Lm600 miljun dejn attwali, meta tieħu wkoll il-finanzjament tas-sena li għaddiet u tieħu l-garanziji li qed insemmi, li bilfors trid tikkalkulahom, allura l-qagħda tiġi li l-exposure nazzjonali - ħalli ngħidulu hekk - u mhux id-dejn nazzjonali jammonta għal iżjed minn Lm1,000 miljun.

Issa din nieħdu pjaċir ngħiduha?

Jien nieħu pjaċir noqgħod nagħti raġuni iktar xjentifika u npoġġiha f'termini forsi ekonomikament iżjed eleganti - allavolja llum mhux il-jum ta' l-eleganza tal-Belt! - milli għamilha l- ħabib tiegħi li m'huwiex ekonomista?

Ma neħux pjaċir, imma dik hi r- realta'!

Jien qed inpoġġiha f'termini iktar preċiżi.

Jien kont nippreferi kieku stajt inqum u ngħid li sieħbi kien żbaljat, imma m'huwiex.

Dik hija l-qagħda li wiret il-Partit Laburista u dik hi l-qagħda li għandna bħala poplu.

Ejja ma naqtgħux qalbna minnha, imma lanqas noqogħdu naħarbu minnha jew noqogħdu ndawruha f'waħda politika.

Mela ejja nagħmlu sforz biex noħorġu minnha għall-ġid ta' Malta tagħna li tassew għandha tkun Malta tagħna lkoll.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Adrian Vassallo.

ONOR.

ADRIAN VASSALLO: Madam Speaker, irrid nagħmel point of explanation peress li fl-aġġornament tiegħu l-Onor.

Censu Galea kien irrifera għal dak li kont għidt jien.

Hawn irrid niċċara l-punt li l-Lm1,000 miljun jien semmejthom biex nagħti eżempju.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Censu Galea.

ONOR.

CENSU GALEA: Madam Speaker, points of order u points of explanation jitqajmu biss fil-mument li xi ħadd iqajjem il-punt.

L-Onor.

Vassallo ma kienx hawn fil-mument li sar id-diskors u ma naħsibx li huwa l-każ li jqajjem dan il-punt issa.

ONOR.

ADRIAN VASSALLO: Jekk inti ma tridx tisma', jien lest li noqgħod kwiet u ma jkun ġara xejn.

ONOR.

CENSU GALEA: F'dak il-każ, il-permess ma jingħatax minn Madam Speaker.

(Interruzzjonijiet) Jiddispjaċini, Onor. Farrugia, imma meta jien għamilt dik il-point of order - ma nafx eżatt kif kien il-każ - l-Onor.

Vassallo forsi kien qed jagħmel il-visti, imma jien kelli noqgħod hawnhekk il-ħin kollu minħabba x-xogħol li għandi.

ONOR.

ADRIAN VASSALLO: Kieku kont qed nagħmel il-visti ma kontx inkun nafx x'għidt; la naf x'għidt sinjal li kont qiegħed hawn.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar.

ONOR.

JOE CASSAR: Madam Speaker, matul id-dibattitu li kellna għal din il- mozzjoni saru żewġ diskorsi b'kuntrast kbir bejniethom fejn il-Ministru tal- Finanzi attwali għamlilna diskors xott ħafna ta' ftit minuti, filwaqt li l- ex-ministru tal-finanzi għamlilna diskors twil - naħseb li ħa xi sagħtejn - b'ħafna lwien, kważi nista' ngħid iktar mill-ilwien tal-qawsalla.

L-ex-ministru semma ħafna nies, bena palk, bena xena - dan qed ngħidu dejjem fis-sens tajjeb, wara kollox jaf kif inkellmu jien - fejn, per eżempju, beda b'Ġeremija u mbagħad f'daqqa waħda semma l-bgħula.

Illum dan reġa' semma l-qamel imbagħad għadda għal karattri oħra fejn semmielna lil Sansun, lil Kissinger u lil Sadat.

Imbagħad wara dan id-diskors b'tant ilwien ta' bniedem li nafu li jaf jikteb imma li huwa wkoll imħarreġ sewwa fl-arti tal-politika, kemm fil-prattika kif ukoll fit-teorija - għalhekk nifhmu d-diskors tiegħu b'ċerti kadenzi u għalhekk nifhmu lejn min kien qiegħed jindirizza ċertu kliem - konna nistennew li fl-aħħar mill-aħħar jispiċċa b'xi erba' versi biex ikun tassew diskors eżatt.

Kif qal l-Onor.

Lino Spiteri, huwa tajjeb li hawnhekk nitkellmu b'ilsien li jifhem kulħadd.

Hu nzerta minn Ħal Qormi, jien inzertajt minn Ħal Tarxien, imma huwa tajjeb li kulħadd jifhem l-ilsien li nitkellmu bih għax il-poplu jrid ikun jaf fejn hu.

L-Onor.

Spiteri l-ewwel semmielna l-kaċċa għall-voti u mbagħad semmielna Bretton Woods.

Min jaf, forsi żmien ilu kienet issir il-kaċċa fi Bretton Woods.

Fil-fatt naħseb li ta' min jibgħat delegazzjoni minn dan il-Parlament sa Bretton Woods sabiex tara x'jiġri f'dawn il-postijiet.

L-Onor.

Spiteri semma wkoll il-familja li matul is-snin tbigħ is- siġġijiet.

Imma kultant jista' jkollok familja li f'ħames xhur tbigħ is- siġġijiet kollha u allura dik il-familja tispiċċa malajr aktar.

Għalhekk huwa ħażin li fid-dinja ngħixu f'gidba.

L-Onor.

Spiteri għamel ħafna tixbihat bil-għaqal imma hawnhekk qegħdin niddiskutu mozzjoni dwar self u jien xtaqt, bħalma xtaq kull min hu membru ta' din il-Kamra, li barra li jgħidilna x'se jissellef dan il-Gvern jgħidilna wkoll x'se jwettaq b'dan is- self.

Fi kliem ieħor, għalfejn se jissellfu dawn il-flus?

Immorru għall-qasam ta' l-impjiegi li l-Onor.

Spiteri diġa' għamel aċċenn żgħir għalih.

X'qed jiġri f'dan il-qasam?

L-Onor.

Spiteri kien kawt ħafna fl-użu tal-kliem u għalhekk jien niżżilthom eżatt.

Huwa uża l-kliem "element ta' pawsa u riflessjoni" u wara semma l-kelma slow-down.

Imma meta l-Ministru tal-Ħarsien Soċjali ħareġ stqarrija fit-18 ta' April ta' din is-sena ma kienx daqshekk diplomatiku meta tkellem fuq il-qgħad għax qalilna li hawn "sitwazzjoni ħażina fil-pajjiż".

Dak kien il-kliem li uża.

Meta konna qed ngħaddu l-mozzjoni l-oħra, il-Ministru tal-Finanzi tal-lum uża l-kliem "storm in a teacup" filwaqt li l-Ministru tal-Ħarsien Soċjali qal li hawn "sitwazzjoni ħażina fil-pajjiż".

Ma naħsibx li f'dan il-pajjiż għandna sitwazzjoni ta' storm in a teacup, għax is-sitwazzjoni li għandna ma tantx hija sabiħa, speċjalment fil-qasam tax-xogħol.

GĦandna l-qgħad u dan huwa ġerħa li tweġġa' għaliex il-ħaddiem għandu l-jedd li jaħdem u barra minn hekk bniedem li huwa nieqes mix-xogħol għandu xi ħaġa nieqsa.

Għaliex il-Gvern mhux qed joħroġ il-figuri tal-qgħad?

Hu min hu responsabbli, il-fuguri jafhom jew ma jafhomx?

L-Onor.

Spiteri mar ħafna 'l bogħod u allura jekk irridu nagħmlu xena ta' lwien għandna nibdew b'diskors ieħor - mhux ta' l-Onor.

Spiteri - jiġifieri dak li kien għamel l-Onor.

Mintoff f'mass meeting f'Ħal Qormi fis- 27 ta' Marzu 1976.

Jien ma nafx dan li ġej qalux b'ċajta jew bis-serjeta':

"Illum in-nies u t-turisti jridu iktar ħut, tant li qed jimportaw fuq il- Lm1 miljun fis-sena ħut tal-friża jew immellaħ.

Il-ħut tal-friża m'huwiex popolari mal-Maltin għaliex ma jafux isajruh.

Il-Maltin iżda jħobbu l-ħut immellaħ.".

Iżda din il-biċċa xogħol tal-friża fl-aħħar mill-aħħar ġrat u dak iż-żmien kien l-Onor.

Spiteri li bħala ministru kien qalilna fil-Budget tas-16 ta' Novembru 1982:

"Il-Gvern iddeċieda li b'effett mill-1 ta' Jannar li ġej jimplimenta freeze fuq il-pagi ħalli l-ispejjeż tal-produzzjoni minn dan il-lat jibqgħu stabbli.

Matul l-1983 ma sar ebda ftehim kollettiv.".

L-Onor.

Spiteri m'hemmx għalfejn jieħu l-karti tiegħi għax naħseb li dak l- avveniment famuż jiftakru bl-amment.

Dak iż-żmien mhux l-impjiegi biss kienu ffriżati imma kollox.

Din id-darba s'issa l-impjiegi biss huma ffriżati imma huma ffriżati waħda u sewwa.

GĦalhekk ikun tajjeb jekk il- Ministru tal-Ħarsien Soċjali - jekk ma jridx forsi jispjegalna l-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ - llejla jew inkella f'xi seduta oħra - għax jidher li l-Gvern irid jieħu sigħat twal fuq din ir-Riżoluzzjoni li ma nafux għalfejn iridu jagħmluha - kif se jġib ix-xogħol fil-pajjiż.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Mizzi għandu ħafna problemi, anke ġewwa l- ħabs, li naħseb ta' min isolvihom.

L-Onor.

Spiteri qagħad isemmi wkoll il- kolesterol, il-laħam, ix-xaħam u affarijiet bħal dawn.

(Interruzzjonijet) Issa tal-ħut ngħidhielek ukoll!

GĦax, per eżempju, kif tista' tiffriża l- ħut tista' tiffriża l-imħuħ tan-nies ukoll!

Fil-fatt f'dan il-Parlament xi ħadd darba qal li għandna nżommu l-imħuħ tal-pajjiż iffriżati.

L-Onor.

Spiteri verament jaf juża kliem sabiħ - fil-fatt qed ikolli nikkwota dan il-kliem il-ħin kollu - tant li darba minnhom semma l-kliem "endemika" u "ġenetika" b'riferenza għall-Partit Nazzjonalista.

Jien ngħid li hija xi ħaġa endemika u ġenetika għall-Partit Laburista li qatt ma rnexxielu jsolvi l-problema tal-qgħad.

Jien nistieden lill-Ministru tal- Finanzi u Kummerċ biex jispjegalna x'impjiegi se jiġu maħluqa b'dan is-self u kif dan se jtaffi l-problema tal-qgħad.

GĦax x'jiswa li l-Ministru tal- Ħarsien Soċjali joqgħod joħroġ stqarrijiet fejn jgħid li jaf ħaġa u ma jafx ħaġa oħra jew li ħaġa bagħatha lid-Dipartiment ta' l-Istatistika u ħaġa oħra ma bagħathielux?

Per eżempju, darba minnhom il-Ministru Grech ma riedx jagħti l-figura tal-qgħad ta' Ottubru u Novembru imma mbagħad, f'daqqa waħda, ħareġ il-figura għal Diċembru.

GĦandu jkun il-Ministru ma jafx kif ikejjilhom ix-xhur jew inkella forsi jaf ikejjilhom bis-sistema lunari jew b'dik xemxija u allura forsi kien għalhekk li tħawwad!

Madam Speaker, il-Ministru tal-Ħarsien Soċjali qalilna li se jibda jara l- istatistika mill-1983 u jien naf hemmhekk x'se jsib.

Kif jaf kulħadd, il- Gvern ta' dak iż-żmien kien ipprova jsolvi l-problema tal-qgħad billi joħloq il-korpi.

Min semma ta' l-Awstralja?

Niftakar li meta kont għadni tifel żgħir kien hawn ministru apposta għall-emigrazzjoni.

Jiġifieri min irid jitkellem fuq l-emigrazzjoni aħjar iqalleb ftit kotba jew jara ftit it- tifkiriet tiegħu!

Aħna għaddejna għall-imgħoddi kif wara kollox riedna nagħmlu l-Onor.

Spiteri.

Fl-1972 permezz ta' l-Att Nru Xlll twaqqaf il-Korp tax-Xogħol ta' l- Emerġenza li għalih saru żewġ sejħiet.

Dan il-korp kien issejjaħ ta' l- emerġenza mill-Onor.

Mintoff li kien qal li ried jagħti rigal lil min isib ix-xogħol, imma għandu jkun dawn ir-rigali ma tahomx għaliex baqa' jinfetaħ korp wara l-ieħor, daqqa għall-Maltin, daqqa għall-Għawdxin, daqqa għan- nisa, daqqa għall-irġiel u daqqa għal kulħadd flimkien.

Fl-aħħar konna spiċċajna bil-Korp tad-Dejma u b'ħaddiema irregolari jidħlu mal-gvern tant li l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici kien bagħat ittra - permezz tal-kap taċ- ċivil ta' dak iż-żmien - lill-Onor.

Freddie Micallef, li dak iż-żmien kien Ministru tax-Xogħol, fejn żammu responsabbli personalment jekk idaħħal lin- nies mal-gvern.

Jiġifieri f'dawk iż-żmenijiet konna wasalna f'sitwazzjoni ta' qgħad mifrux għax il-pajjiż kien wieqaf għal kollox.

Billi llum ikun hawn min jipprova jpinġi l-qagħda b'mod sabiħ billi jagħtiha ħafna lwien u tixbihat jew jgħidilna li m'hu qed jiġri xejn inkella joqgħod juża kliem diplomatiku, ir-realta' xorta tibqa' dik li hi.

Kif qal l-Onor.

Spiteri, lill-poplu rridu nkellmuh ċar billi ngħidulu li llum hawn sitwazzjoni ta' qgħad kbir u li l-Gvern qed idum ma joħorġ il- figuri tal-qgħad għaliex dan qiegħed dejjem tiela'.

Jekk wieħed jeżamina l- mistoqsijiet parlamentari li qed jingħataw u l-istqarrijiet li joħroġ il- Ministru tal-Ħarsien Soċjali malajr jinduna li l-qgħad qiegħed dejjem jiżdied.

Huwa tajjeb li l-Ministru jagħtina spjega ta' x'qed jiġri fil-qasam tax- xogħol kif ukoll jgħidilna x'qed jagħmel bl-ETC, jiġifieri jekk huwiex se jibdlilha isimha jew jekk jagħmilha xi ħaġa oħra.

Dan qed ngħidu għaliex qed jiġri li l-Ministru l-ewwel jgħid ħaġa biex imbagħad f'daqqa waħda xi ħadd joħroġ press release u jew jgħid bil-maqlub inkella jdawwarha mod ieħor.

Per eżempju, dan l-aħħar il-Ministru tal-Ħarsien Soċjali kellu laqgħa l-Universita' u tant ikkonfonda b'dak li qal li wasal biex anke żamm it-tape għandu.

MADAM SPEAKER: Onorevoli, sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

JOE CASSAR: Iva, nibqa' in possession.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mizzi, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOE MIZZI: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 28 ta' April, fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

L-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar it-Taxxa tad-Dwana u tas-Sisa.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Mozzjoni dwar self għat-tenur tas-subartikolu (1) ta' l-artikolu 2 ta' l- Att dwar Self għall-Iżvilupp - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi dwar Self Lokali u Self Ieħor - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar id-Dazju tas-Sisa - it-Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar Tribunal għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji - Kumitat (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Industrijali - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika tal-Konvenzjoni dwar l-Armi Kimiċi - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda Diversi Liġijiet Finanzjarji - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Proprjeta' Industrijali - it-Tieni Qari; u

Mozzjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni dwar il-Liġi tal-VAT - Kontinwazzjoni.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Madam Speaker, illum ħadt gost nisma' lill-Onor.

Lino Spiteri li bil-mod tiegħu spjega s-sitwazzjoni li l-pajjiż jinsab fiha llum.

L-Onor.

Spiteri kien ukoll kapaċi jifred dak li hu politiku minn dak li hu tekniku meta spjega minn xiex għaddej il-pajjiż.

L-isfortuna hi li min-naħa ta' l-Oppożizzjoni mhux qed jiġri l-istess.

Madam Speaker, b'kumbinazzjoni l-bieraħ kont qed insegwi programm fuq it- television Taljan fejn membru ta' l-Oppożizzjoni għamel stedina lill-gvern ta' pajjiżu sabiex jekk jidhirlu li għandu l-maġġoranza jiggverna.

Dan ġara minħabba l-għajdut li huwa Bertinotti li qed iżomm il-gvern u allura l- gvern Taljan qed jimxi skond ma jgħidlu l-istess Bertinotti.

Għalhekk dan il-membru ta' l-Oppożizzjoni sfida lill-Gvern Taljan sabiex ikompli jiggverna jekk verament għandu l-maġġoranza.

Dan l-appell żgur li ma jgħoddx għal pajjiżna għaliex m'hemm l-ebda dubju li l-Partit Laburista għandu maġġoranza assoluta u għandu mandat ċar mogħti lilu mill-poplu Malti sabiex jiggverna.

Pero', kif ilna nisimgħu anke f'dan il-Parlament stess, l-Oppożizzjoni għadha ma tridx taċċetta l-verdett ċar tal-poplu.

F'pajjiżna għandna Oppożizzjoni, li ssejjaħ lilha nnifisha demokratika, li qed tagħmel minn kollox sabiex tipprova tfixkel lill-Gvern u ma tħallihx jiggverna skond il-mandat ċar li ġie mogħti lilu fis-26 ta' Ottubru ta' l- 1996.

Jien m'iniex qed ngħid li l-Oppożizzjoni m'għandhiex dritt li tikkritika u titkellem fuq dak li jkun għaddej fil-pajjiż, anzi huwa proprju d-dover ta' l-Oppożizzjoni li tikkritika l-operat tal-Gvern b'mod serju u b'mod li jkun ħieles mill-politika partiġġjana.

Imma mhux li tipprova tfixkel l-operat tal-gvern.

Hawnhekk irrid infakkar li sal-lum l-Oppożizzjoni Nazzjonalista għadha ma stqarritx li se tkun Oppożizzjoni kostruttiva u dan huwa sinjal ħażin.

Ilna sa mill-ewwel ġimgħat ta' dan il-Gvern naraw dawn is-sinjali ħżiena min-naħa ta' l-Oppożizzjoni u dan joħroġ bl-aktar mod ċar mid-diskors tagħhom kemm f'dan il-Parlament kif ukoll barra minn dan il-Parlament.

Hemm sinjali ċari li l-Oppożizzjoni Nazzjonalista m'hijiex se timxi b'mod demokratiku.

L-Onor.

Spiteri llum spjega fid-dettall kif il-Partit Laburista anke meta kien fl-oppożizzjoni kien ifittex l-ewwel l-interess tal-pajjiż mentri llum għandna Oppożizzjoni li m'hijiex tfittex l-interess tal-pajjiż l-ewwel u qabel kollox imma qed tipprova tilgħab il-logħba maħmuġa ta' politika partiġġjana.

Żgur li m'huwiex fl-interess tal-pajjiż li jsir dan għaliex il-pajjiż għandu bżonn ta' diskussjoni serja - kif wara kollox nisimgħu bosta drabi min-naħa ta' l-Oppożizzjoni stess - li sfortunatament m'hijiex qed isseħħ minkejja l-ħafna paroli li ilna nisimgħu min-naħa ta' l- Oppożizzjoni.

Madam Speaker, jidher li ta' l-Oppożizzjoni għandhom l-interess li lill- Gvern ma jħalluhx jiggverna.

Din l-attitudni tkompli turi l-arroganza li ħakmet u li għadha taħkem lill-Partit Nazzjonalista.

Wara disfatta elettorali, kull partit għandu jagħmel eżami sew tas-sitwazzjoni li jkun jinsab fiha.

Il-Partit Laburista kellu l-kuraġġ jagħmel dan l-eżami u għamlu b'dinjita'.

Għaliex irid ikollok kuraġġ biex tagħmel eżami bħal dan u fl-istess ħin ma tridx tkun arroganti la miegħek innifsek u wisq anqas mal-poplu.

Il-poplu warrabhom, iżda minkejja li dawn jippriedkaw ħafna d- demokrazija u minkejja li jgħidu li huwa l-istess poplu li jagħżel x'tip ta' tmexxija u politika jrid għal pajjiżu, dawn baqgħu jwebbsu rashom u jinjoraw dak li l-poplu vvota għalih.

Fl-aħħar elezzjoni - li kienet waħda kalma, u ħafna mill-mertu għal dan nagħtih lill-mexxej tal-Partit Laburista, l-Onor.

Alfred Sant - il-poplu rrifletta u wara li ra r- riżultati tal-Gvern preċedenti u ra x'qed jipproponi l-Partit Laburista ħass li kellu jivvota favur il-Partit Laburista.

Għalhekk hemm bżonn li l- Partit Nazzjonalista jagħmel eżami għax wara riżultat tant ċar wieħed ma jistax jibqa' għaddej jilgħab bid-diskors.

Madam Speaker, fid-dibattiti li bħalissa qed nagħmlu f'dan il-Parlament qed nitkellmu fuq il-finanzi tal-gvern u allura hija ħaġa naturali li hawnhekk id-diskussjoni ddur prinċipalment fuq it-taxxa tal-VAT.

Għalkemm il-poplu vvota bil-qawwa kontra din it-taxxa li kien għoġbu jdaħħal il- Gvern Nazzjonalista, l-Oppożizzjoni xorta waħda qed tipprova toħloq il- problemi u dan sabiex tagħmel il-ħsara.

Din il-ħsara fl-aħħar mill-aħħar mhux qed issir lill-Gvern Laburista imma sfortunatament qed issir lil pajjiżna li tant niftaħru li rridulu ġid.

Madam Speaker, fil-fatt illum donnu qed jiġri l-istess bħalma kien ġara fl-1987 meta l-Partit Nazzjonalista kien għadu ma ħax it-tmexxija tal- pajjiż.

Sinċerament nistqarr li minħabba l-eta' żgħira li kelli u peress li ma tantx kont insegwi l-politika jien ma tantx niftakar dawk iż- żmenijiet, pero' milli qrajt u smajt mingħand nies li għandi fiduċja sħiħa fihom malajr indunajt li l-Oppożizzjoni qed tuża l-istess attitudni ta' arroganza li kienet tuża dak iż-żmien, jiġifieri dik li ma tirrispettax l- opinjoni tal-poplu.

L-Oppożizzjoni dejjem tgħid li l-mexxejja u l-Partit tagħna qatt ma nbidlu imma meta wieħed iqis kollox ma' kollox jinduna li fil-fatt huwa l-Partit Nazzjonalista li ma nbidilx.

Madam Speaker, bħala eżempju se nieħu l-Konferenza Ewro-Mediterranja biex nipprova dak li qed ngħid.

Peress li din il-konferenza saret bis-saħħa tal- politika tal-Gvern Laburista, li kien il-poplu stess li vvota għaliha, l- Oppożizzjoni ħasset li dan l-avveniment kien wieħed negattiv u spiċċat qalet li minnu ma ħareġ l-ebda riżultat pożittiv.

Minflok ma niġbdu ħabel wieħed anke hawn se ndaħħlu l-politika partiġġjana meta f'din il-konferenza kellu jidħol biss l-interess ta' Malta u mhux l-interess ta' partit jew ieħor.

Madam Speaker, kif juru l-eżempji li għadni kif tajt huwa ġustifikat li wieħed jgħid li l-Partit Nazzjonalista qed ixewwex allavolja meta jisimgħu dan il-kliem il-membri ta' l-Oppożizzjoni jieħdu għalihom u jibdew jgħajruna li qed nużaw l-istess kelma li konna nużaw qabel.

Dan juri biċ- ċar li huma wkoll qed jużaw l-istess tattika qarrieqa li kienu jużaw qabel meta kienu għadhom fl-Oppożizzjoni.

Għalhekk huwa ġustifikat li wieħed jikkritika lill-Partit Nazzjonalista li qed ixewwex.

Aħna l-Maltin ngħidu li l-verita' tniggeż u mid-dehra li qed jiġri bħalissa hu li l-kritika tagħna qiegħda tniggeż lill-Partit Nazzjonalista.

Esponenti tal-Partit Nazzjonalista qalu wkoll li għandu jsir referendum dwar it-tneħħija tal-VAT u dan qed jgħiduh sitt xhur biss wara li ddeċieda l-poplu.

Jiena nistaqsi: Sar xi referendum qabel ma ddaħħlet il-VAT?

Allura għalfejn issa hawn dan il-bżonn li jsir referendum dwar it-tneħħija tal-VAT meta qabel ma kienx hemm dan il-bżonn?

Jien infakkar ukoll li l- VAT lanqas biss kienet issue prinċipali fl-elezzjoni ta' l-1992.

Illum il- Gvern Laburista għandu l-mandat u se jimxi fuq dak li ddeċieda l-poplu.

Saret ukoll il-kritika li fost iż-żgħażagħ hawn ċerta biżgħa li - dejjem skond il-Partit Nazzjonalista - qiegħda tinħoloq mill-inċertezza dwar il- futur b'mod speċjali minħabba l-għoli tal-ħajja.

Nerġa' nistaqsi: Issa qed iħossu din il-biżgħa?!

Aħna konna ilna ngħidu dwarha tant qabel l- elezzjoni!

Ilna nisimgħu tant dwar kif splodew il-prezzijiet ta' l- artijiet u dwar il-preokkupazzjonijiet taż-żgħażagħ - u ta' l-istess ġenituri tagħhom - li qed ifittxu post fejn jgħixu!

Għalhekk il-kritika tan-naħa l-oħra hija inġusta għaliex meta kienu fil-gvern ma semmewx dawn il-problemi, anzi pprovaw jaħbuhom, mentri issa li qegħdin fl-oppożizzjoni qegħdin jikkritikaw bl-addoċċ mingħajr lanqas biss jgħidu: Isma', aħna wkoll għandna tort għal dan u allura għandna nipprovaw insibu soluzzjoni flimkien għal dak li aħna ma rnexxilniex insolvu.

Issemma wkoll id-dħul tal-VAT li kompla żied il-piż fuq iż-żgħażagħ tagħna.

Madam Speaker, jiena ġej mit-Tielet Distrett, preċiżament miż- Żejtun, fejn hemm bosta problemi fost iż-żgħażagħ, mhux biss dawk li jridu jsibu post fejn joqogħdu meta jiżżewġu iżda wkoll dawk li għandhom livell baxx ta' skola jew li saħansitra jafu jaqraw u jiktbu ftit li xejn u allura jsibuha diffiċli ħafna li jsibu fejn jaħdmu.

Uħud minn dawn iż-żgħażagħ sofrew diskriminazzjoni politika għaliex kellhom jew għandhom kulur politiku differenti mill-gvern li kellna sa Ottubru li għadda.

Tul dawn l-aħħar snin anke l-problema tad-droga kibret bil-bosta, speċjalment fiż-Żejtun u f'Ħaż-Żabbar, u sfortunatament ftit li xejn sar biex wieħed jipprova jilqa' għal din il-problema.

Għalhekk huwa inġust li issa nsemmu l-preokkupazzjoni li għandna dwar dawn il-problemi, bħallikieku l-problemi soċjali kollha nħolqu għax issa hemm Gvern Laburista.

Qisu meta konna taħt Gvern Nazzjonalista dawn il-problemi ma kenux jeżistu!

F'ċerti zoni taż-Żejtun u Ħaż-Żabbar hemm ukoll problema ta' housing fejn f'ċerti djar lanqas hemm il-faċilitajiet sanitarji li kull dar għandu jkollha.

Għallinqas f'Wied il-Għajn, li huwa lokal relattivament ġdid, ma tantx hemm postijiet li huma substandard.

Madam Speaker, minkejja t-tfixkil li qed isib minn bosta membri ta' l- Oppożizzjoni - jien ma rridx ngħid li kull membru ta' l-Oppożizzjoni qiegħed jipprova jfixkel l-operat tal-Gvern għax allaħares ikun hekk - il- Gvern Laburista huwa determinat li jaffronta dawn il-problemi li wiret mingħand Partit li anke issa meta qiegħed fl-Oppożizzjoni qiegħed ipinġi lilu nnifsu bħala perfett meta fil-fatt l-ewwel qed ifittex l-interessi partiġġjani flok dawk ta' pajjiżna.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Abela.

ONOR.

JOSEPH ABELA: Madam Speaker, xtaqt nieħu din l-opportunita' biex nelenka xi wħud mill-problemi li qegħdin jiffaċċjaw ir-residenti ta' Ħaż- Żabbar li huwa raħal kbir fejn biss biss hemm tliet housing estates, li huma Bulebel iż-żgħir u l-parti l-antika, il-housing estate tal-Plier u l- housing estate ta' St. Peter's, fil-limiti tax-Xgħajra.

X'inhuma l-problemi prinċipali ta' dan ir-raħal?

Jekk nieħdu dawn il- housing estates insibu li hemm nuqqas ta' manutenzjoni, il-ħitan qegħdin jiddeterjoraw u nuqqas ta' dawl fit-toroq ma' kullimkien.

Ta' min jgħid li l-kunsill lokali qed isib ruħu dgħajjef wisq quddiem dawn il-problemi.

Problemi oħra li qegħdin jiltaqgħu magħhom ir-residenti ta' Ħaż-Żabbar huma fejn jidħlu s-servizzi ta' l-ilma għax meta l-kuntrattur jiġi biex jgħaddi t-trinek m'huwiex jagħmel reinstatement works u allura m'huwiex qed jonora l-kuntratt li daħal għalih.

Għaldaqstant in-nies għandhom raġun imorru jgergru mal-kunsilliera ta' dan ir-raħal dwar it-tħarbit fix-xogħol u dwar in-nuqqas ta' kordinazzjoni li qed ikun hemm f'dawn ix-xogħlijiet.

Għandu jiġi aċċertat li l-kuntrattur jonora l-kuntratt tiegħu sa l-aħħar billi wara li jkun lesta mit-trinek jagħmel ir-reinstatement meħtieġ.

Ħaġa oħra li wkoll hemm tgergir fuqha hija li meta jiġu biex jibdlu l- meters kultant jaqtgħu s-servizz ta' l-ilma ħesrem minn ħafna qabel mingħajr ma n-nies ikunu nformati b'dan.

Imbagħad jiġri li meta jiġu informati jkollhom imorru japplikaw permezz ta' ħafna proċeduri li jieħdu fit-tul u sadanittant dawn jibqgħu mingħajr ilma.

Hemm ukoll problema tal-patching ta' ċerti toroq fejn hemm madwar 50 triq li għandhom bżonn jiġu rranġati u dwar dan ix-xogħol il-kunsill għandu kuntratt mal-Gvern.

Hawnhekk se nsemmi wħud minn dawn it-toroq, per eżempju Triq is-Santwarju, xi għaxar toroq f'Bulebel iż-Żgħir, Triq San Dumiku, Triq il-Kittien, l-area ta' St Peter's u Triq Ħadd in-Nies.

Dawn huma wħud mit-toroq li l-iktar li għandhom bżonn ta' re-surfacing.

Iżda fil-fatt x'inhu jiġri?

Qed jiġri li l-kunsill qed isib problemi finanzjarji kbar u nuqqas ta' kordinazzjoni bejn id-dipartimenti bħal, per eżempju, meta l-kunsill jinforma lid-dipartiment konċernat li se jsir re- surfacing f'xi triq u peress li dan ma jarax x'xogħlijiet hemm bżonn isiru qabel ma tinkesa din it-triq jiġri li wara li jsir ir-re-surfacing dan ikollu jerġa' jinqala'.

Dan qed jagħti lok għat-tgergir fost ir-residenti u anke qed iwassal lil dawn in-nies biex lanqas jibqgħu jikkonsultaw mal- kunsillieri tagħhom.

Hawnhekk ta' min jgħid li għalkemm il-kunsill qed iħallas lill-Gvern biex jagħmel il-patching, ironikament il-kunsill qed ikollu jerġa' jħallas għall-materjal li qed jintuża minħabba li l- kuntratturi m'humiex qegħdin ifornu lill-Gvern b'dan il-materjal.

Dan qed iwassal għal sitwazzjoni fejn il-kunsill qed iħallas kemm lin-nies tal- Gvern biex jagħmlu x-xogħol kif ukoll għall-materjal.

Hemm ukoll il-problema ta' toroq li għadhom qatt ma ngħataw lagħqa tarmac, ngħidu aħna Triq Alessandru VII, Misraħ Alofju Wignacourt, Triq il- Ħofra, Triq il-Bikri, Sqaq il-Burdell, Triq Bieb is-Sultan, Triq Giuseppe Micallef, Triq Ganni Bonavia u Triq Joe Baldacchino.

Dawn m'humiex it- toroq kollha għaliex b'kollox hemm madwar 50 triq li qatt ma ngħataw tarmac u wħud minnhom lanqas għad għandhom is-servizzi bażiċi.

Problema oħra li ta' min jitkellem fuqha hija li meta n-nies qegħdin jirrapportaw lill-Enemalta li hemm bżonn li jinbidlu ċerti bozoz din qed iddum wisq biex tieħu passi u tibdilhom.

Hawnhekk ta' min forsi jissuġġerixxi li fejn jidħol xogħol ta' bdil ta' bozoz, li hija biċċa xogħol relettivament żgħira ħafna, għandu jgħaddi f'idejn il-kunsill lokali ħalli dan ikun jista' jaqdi liċ-ċittadini b'mod aktar effiċjenti.

Barra minn hekk, ir-raħal pjuttost kbir ta' Ħaż-Żabbar huwa nieqes mill- faċilitajiet sportivi speċjalment fl-inħawi tal-housing estates.

L- ewwelnett, qed jiġri li l-uniċi playing-fields li hemm f'dawn il-housing estates qegħdin jintużaw biex jintlagħab il-football bil-konsegwenza li r- residenti ta' l-istess housing estates qegħdin igergru minħabba li qed ikissrulhom il-ħġieġ tat-twieqi u diversi problemi oħrajn li qed ikollhom ma' dawk iż-żgħażagħ li jmorru jilagħbu hemmhekk.

Għalkemm il-kunsill kien investa billi anke sar synthetic pitch fil-bandli, żgur li dan m'huwiex jaqdi biżżejjed il-bżonnijiet u allura jidher ċar li hemm bżonn ta' faċilitajiet sportivi oħra.

Il-football ground tas-St Patricks ta' Ħaż- Żabbar jintuża biss minn dak il-club u m'huwiex aċċessibbli għar-residenti ta' Ħaż-Żabbar.

Il-kunsill lokali kellu proġett biex l-inħawi fejn hemm il- masġar taż-żebbuġ minflok jibqa' dumping place jikkonvertih f'ċentru sportiv jew regional park.

Dan il-proġett ilu għal aktar minn sentejn quddiem il-Planning Authority u l-kunsill qatt ma ngħata risposta dwaru.

Ironikament, il-Planning Authority ivvotat madwar Lm39,000 għal dan il- proġett pero' mbagħad ma ħarġitx il-permess biex b'hekk dawk id-Lm39,000 intilfu.

Hemm bżonn li nagħtu kas ta' dawn il-problemi għax ma jistax ikun li nippriedkaw liż-żgħażagħ kontra d-droga u favur il-ħajja u mbagħad ma noffrulhomx faċilitajiet sportivi jew ċentri u faċilitajiet oħra fejn jitgħallmu.

Illum kulħadd jaf li minħabba li l-prezzijiet biex tikri post huma esaġerati, l-assoċjazzjonijiet qed isibu diffikultajiet kbar biex jagħtu liż-żgħażagħ tagħna dawk il-faċilitajiet li għandhom bżonn.

Fl- inħawi ta' St Peter's, f'Ħaż-Żabbar ukoll, hemm playing-field li kien se jinbeda x-xogħol fuqha iżda li twaqqaf.

Hawnhekk ta' min iħeġġeġ ftit biex dan ix-xogħol jibda minnufih.

Ħaż-Żabbar huwa post li minnu jgħaddi ħafna traffiku, speċjalment minn quddiem il-Mina ta' Hompesch sa quddiem il-pompa tal-petrol ta' Lourdes.

Hemmhekk ta' min jissuġġerixxi - kif diġa' ssuġġerixxa u ppjana l-kunsill - li ssir centre strip ħalli ma jibqgħux isiru dawk l-aċċidenti kollha tat- traffiku.

Bħalissa qed isiru madwar tliet aċċidenti tat-traffiku kuljum f'dik il-parti, speċjalment meta l-karozzi jiġu biex mit-triq ta' Ħaż- Żabbar imorru lejn Wied il-Għajn.

Għaldaqstant qed nissuġġerixxu li jsiru centre strip u roundabout fuq in-naħa tat-Triq ta' Lourdes ħalli b'hekk it- traffiku jiġi ggwidat aħjar.

Irrid insemmi wkoll il-postijiet storiċi li hemm f'Ħaż-Żabbar għax hija tassew ħasra li ħafna minn dawn qegħdin fi stat ta' abbandun jew inkella qegħdin għand nies li m'humiex qegħdin jieħdu ħsiebhom biżżejjed.

Ta' min jgħid li Ħaż-Żabbar, iż-Żejtun u s-Siġġiewi se jagħlqu 200 sena minn mindu saru bliet mill-Granmastru Wignacourt u allura jkun tajjeb li għallinqas f'dan l-avveniment nagħtu daqsxejn importanza lil dawn il-postijiet storiċi jekk tassew irridu li nipproġettaw in-naħa ta' nofsinhar ta' Malta bħala area li wkoll għandha x'toffri lit-turist.

Fost il-postijiet li għandhom bżonn ta' restawr se nsemmi l-mina ta' Bieb is-Sultan li tinsab abbandunata, il-Fortizza ta' San Leonardu li qiegħda tintuża bħala razzett u d-Dar tas-Soru li sfortunatament tħalliet tiġġarraf b'mod abbużiv minn min qabillu li din tiġġarraf.

Hemm ukoll dawk li huwa magħruf bħala ċ- Ċirku, fin-naħa tal-Bidni, li huma numru ta' għelieqi f'forma ta' ċirku li jmorru lura ħafna fiż-żmien u li minnhom insterqu numru ta' dolmens.

Insemmi wkoll it-Torri ta' Triq il-Wiesgħa li qiegħed f'għalqa privata u li l-proprjetarji tagħha jixtiequ jidħlu f'arranġamenti ma' Din l-Art Ħelwa biex dan it-torri jiġi restawrat.

Pero' dan ir-restawr ma jistax isir għax dawn qegħdin isibu diversi problemi min-naħa tal-Lands Department bil- konsegwenza li xi nies qabdu u daħlu f'dan it-torri b'mod abbużiv u fejn għal xi żmien kien anke qed isir abbuż mid-droga.

Dan huwa wirt storiku li jew wasal fi stat li nitilfuh jew inkella diġa' tlifnieh.

Dawn huma ftit mill-problemi li hemm f'Ħaż-Żabbar, wieħed mill-irħula tan- nofsinhar ta' Malta.

Jiena ngħid li fid-dawl tal-konferenza li saret dan l- aħħar dwar l-iżvilupp tan-nofsinhar ta' Malta, huwa tajjeb li wieħed jisma' l-ilmenti taċ-ċittadini ta' dawn in-naħat, pero' mbagħad jinħtieġ ukoll li ngħaddu għall-konkret ħalli anke din in-naħa tal-pajjiż tibda tgawdi minn żvilupp ta' ċertu fejda.

Grazzi, Madam Speaker.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 28 ta' April, fid-9.00 a.m., bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru Mizzi.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI IMWIEĠBA BIL MIKTUB

VALLETTA - BUST F'GIEH IL-PAPA PIJU V

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jagħti informazzjoni dwar jekk u fejn ser jitqiegħed il-bust tal-Finanzjatur Ewlieni tal-Belt Valletta, il-Papa Piju V?

Min se jkun l-artist li ser joħloq dan il-bust?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li mhux il- każ li jiġi kkummissjonat artist biex joħloq bust tal-Papa Piju V, għar- raġuni li dan il-bust ilu ġa jeżisti għal ħafna snin u oriġinalment kien qiegħed fuq il-parti interna tal-bieb antik tal-Belt Valletta.

Kif ġa weġibt għall-mistoqsija ta' l-Onorevoli Membru (numru 331), il- Kumitat għall-Erezzjoni ta' Monumenti w Plakki kien qed jikkonsidra li dan il-bust jerġa' jitpoġġa lura fejn kien qiegħed oriġinalment.

Deċiżjoni finali tittieħed meta jiġi rikostitwit dan il-Kumitat għas-sena kurrenti.

LUKANDA HILTON - ŻVILUPP

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid fiex huma l-iżviluppi dwar il-każ li ġara ftit tal-jiem ilu fejn tliet żgħażagħ li kienu jiffurmaw il-Grupp ta' Pressjoni: Grupp Kontra l-Hilton, għamlu strajk tal-ġuħ f'Misraħ Kastilja sabiex il-Lukanda Hilton ma tkomplix testendi b'detriment għall-ambjent?

L-estensjoni tal-lukanda twaqqfet, jew le?

X'inhija l-fehma tal-Gvern Malti dwar din il-kwestjoni ta' interess?

ONOR.

GEORGE VELLA: Il-każ mistħarreġ mill-Ombudsman u l-Gvern hu kommess li jattwa tibdil fil-liġi dwar trasferiment ta' art kif irrakkomanda l-Ombudsman.

Ix-xogħol għadu għaddej skond il-permess maħruġ mill-Awtorita' ta' l- Ippjanar u l-Gvern jirrispetta dak il-permess maħruġ skond il-liġi.

AVVENIMENT TAS-SEKLU L-ĠDID

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'se jkunu ċ- ċelebrazzjonijiet f'pajjiżna sabiex jiġi ċelebrat l-avveniment ta' seklu ġdid?

Diġa' hemm xi pjan għal dawn iċ-ċelebrazzjonijiet?

Ser jiġu mistiedna xi dinjitarji?

Jekk fl-affermattiv, min?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Kif diġa' ntqal mis-Segretarju Parlamentari għaż- Żgħaġagħ, Sport, Kultura u Arti fid-diskors tal-Budget tiegħu ser jitwaqqaf kumitat apposta biex jieħu ħsieb l-attivitajiet tal-Millenju l-Ġdid.

Kwalunkwe suġġerimenti ta' l-Onorevoli Nterpellant għal dan l-avveniment storiku jkunu apprezzati.

QRATI - KAŻ TA' QUEROS

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Since the notorious case of Queros, has there been any remission of sentences, even pecuniary, under the previous administration?

If so, which ones and why?

ONOR.

CHARLES MANGION: Il-każi ta' maħfriet Presidenzjali minn Ottubru 1994 (minn wara l-kaz ta' Francesco Assis Queiroz) kienu dawn:-

a) 6 maħfriet tal-kumplament ta' sentenzi ta' habs fuq bażi umanitarji. b) 16 il-maħfra ta' multi fuq kontravenzjonijiet tat-traffiku.

c) 12 il-maħfra ta' Deportation jew Removal Orders.

d) 4 maħfriet ta' sospenzjoni tal-liċenzja tas-sewqan.

e) 3 maħfriet li jirrigwardaw rilaxx ta' shotgun (f'każ minnhom anke maħfra tar-revokazzjoni tal-liċenzja marbuta miegħu).

f) 2 maħfriet li jirrigwardaw rilaxx ta' vetturi wara li ġew konfiskati mill-Qorti.

g) 2 każi ta' riduzzjoni ta' multi dwar bini bla permess.

h) 2 maħfriet ta' multa dwar nuqqas ta' ħlas ta' liċenzja tal- vettura.

i) 2 maħfriet dwar multi: (I) skond il-liġi ta' l-Edukazzjoni u (II) t-Taxxi Interni u s-Servizzi Soċjali

j) maħra ta' projbizzjoni ta' dħul ġo Malta għal ftit ġranet fuq bażi umanitarja.

k) maħfra ta' multa fuq dikjarazzjoni falza lid-Dwana fuq bażi umanitarja u medikali.

l) maħfra tal-perjodu li priġunier għadda fuq Rehabilitation Course tal-Caritas kontra d-droga fuq deċizzjoni tal-Kabinett.

Tajjeb illi wieħed jgħid li d-deċiżżjoni tittieħed wara li jsiru konsultazzjonijiet mal-awtoritajiet konċernati.

DIPARTIMENT TAŻ-ŻGĦAŻAGĦ U SPORT - "EXCHANGES"

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk fl-"exchanges" li d- Dipartiment taż-Żgħażagħ u Sport qed ifassal għal din is-sena, hux kontemplat li jieħdu sehem żgħażagħ nieqsa mis-smiegħ, kif sar fl-1996?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: L-exchange bit-tema li qed isir riferiment għalih, kien sar ma' Wirral, fl-Ingilterra darba biss fuq talba tal- partners Ingliżi.

Dan l-exchange ta' kull sena jkollu tema differenti.

Jekk ikollha talbiet speċifiċi għal exchanges li jinvolvu żgħażagħ b'xi diżabilita', it-Taqsima Żgħażagħ tagħmel kull ma tista' sabiex issib partners li jkunu jistgħu jgħinu biex it-talba tintlaqa'.

SAĦĦA - EŻAMI TA' "WARD CLERICAL ASSISTANTS"

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid għaliex ir- riżultat ta' l-eżami għal "ward clerical assistants" tqiegħed għall-viżjoni tal-pubbliku fil-ministeru tiegħu mhux fid-Dipartiment tas-Saħħa?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Ir-riżultat ta' l-eżami għall-Ward Clerical Assistant ilu mwaħħal fin-notice board tal-Head Office tad-Dipartiment tas- Saħħa minn mindu ħareġ.

SERVIZZ PUBBLIKU - "SENIOR PRINCIPALS"

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għat-tweġiba li ta fl-10 ta' Marzu, 1997 għall-mistoqsija parlamentari numru 3750, jista' l-Prim Ministru jgħid jekk il-proċess li trid twettaq il- Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku b'konnessjoni ma' l-ingaġġ ta' aktar "Senior Principals" hux se jostakola b'xi mod il-mili ta' vakanzi ta' Assistenti Diretturi fis-Servizz Pubbliku?

Jista' jgħid ukoll fiex wasal il-proċess tal-mili ta' dawn il-vakanzi?

ONOR.

ALFRED SANT: L-eżami, fil-forma ta' extended interview, li ħabbar riċentement il-Gvern għall-mili ta' postijiet fil-grad ta' Senior Principal ser isir prinċipalment għax il-Gvern jemmen li, bil-mod kif kien sar l-eżami ta' qabel, kienet twettqet inġustizzja kemm ma dawk l- uffiċjali li m'għaddewx mill-eżami kif ukoll ma dawk li setgħu, imma li ħassew li m'għandhomx, joqogħdu għal dak l-eżami.

Meta uffiċjal, li ma kienx diġa fi skala ta' salarju 7, jitla fil-grad ta' Senior Principal, isir eliġibbli biex jiġi kkunsidrat għal ħatra ta' Assistent Direttur.

Għalhekk, qabel ma jitkompla l-proċess għall-ħatra ta' Assistenti Diretturi, b'sens ta' ġustizzja, naħseb li l-ewwel għandu jiġi ffinaliżżat l-eżami li ser isir għall-grad ta' Senior Principal.

PARTIT NAZZJONALISTA - STAZZJON TELEVIŻIV

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għat-tweġiba li ta fis-17 ta' Marzu, 1997 għall-mistoqsija parlamentari numru 3869, jista' l-Prim Ministru jaġġorna lill-Kamra dwar il-problemi tekniċi li qal li kien hemm fi żmien il-Gvern preċedenti u li qed jgħid li għad hemm illum?

Jista' jgħid x'qed isir biex dawn il-problemi jingħelbu?

ONOR.

ALFRED SANT: Nirreferi lill-Onorevoli Nterpellant għar-risposta li diġa tajt fil-mistoqsija parlamentari numru 4238 tas-seduta numru 50.

OPM - KONSULENTI ĠODDA

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 3576, din il-persuna ġiet imħaddma mingħajr kuntratt u mingħajr ħatra uffiċjali?

Jista' jgħid jekk dan l-aġir hux konformi mad-dispożizzjonijiet u l-esiġenzi tal-Ministeru tal-Finanzi u tal-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku?

ONOR.

ALFRED SANT: Nirreferi lill-Onor.

Membru għat-Tweġiba li tajt għall-Mistoqsija Nru. 4406.

Ma kien hemm xejn fit-trattament ta' dan il-każ li ma kienx konformi mad-dispożizzjonijiet u l-esiġenzi tal-Ministeru tal-Finanzi u tal- Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku.

Il-konsulent mhux ser ikun ħa l- ebda ħlas qabel id-data effettiva tal-kuntratt u l-inġaġġ mal-Gvern ta' konsulenti b'kuntratt qatt ma sar skond il-proċeduri tal-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku.

TOROQ - DWAL

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm talbiet pendenti mill-kunsilli lokali għal bozoz tat-toroq u "floodlights" maqsuma skond kull kunsill?

ONOR.

LEO BRINCAT: L-informazzjoni mitluba qegħda titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

DJAR

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid jekk illum hux f'pożizzjoni li jinforma lill-Kamra f'liema żewġt ibliet hu mistenni li jkompli l-eżerċizzju ta' "derequisitioning"?

ONOR.

FREDDIE PORTELLI: Jien infurmat illi l-eżerċizzju probabbli jitkompla fil-Mellieħa u Ħal- Kirkop.

FURJANA - "SURVEY"

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tas-"survey" li sar dwar il- Furjana?

ONOR.

FREDDIE PORTELLI: L-informazzjoni mitluba qed titqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra.

KUNSILLI LOKALI - GĦAWDEX

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 3722, peress li kien hemm żball fl-aħħar linja tad-domanda fejn il-kliem "mhux permezz tal- kunsilli lokali" kellha fil-fatt taqra "mhux permezz tas-segretarji tal- kunsilli lokali", żball li ovvjament żgwida lill-Ministru, jista' l- Ministru jgħid jekk hux lest li joħroġ direttiva illi talbiet għal sottomissjonijiet minn kunsilli lokali lil xi ministeru għandhom isiru direttament lis-sindki u mhux permezz tas-segretarji tal-kunsilli lokali?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.Interpellant li skond l- Artikolu 52 (1) ta' l-Att ta' l-1993 dwar Kunsilli Lokali "Is-Segretarju jkun il-kap eżekuttiv, amministrattiv u finanzjarju tal-Kunsill".

Għaldaqstant ma nara xejn ħażin li talbiet amministrattivi jsiru lill- Kunsill permezz tas-Segretarju.

Bħala kap eżekuttiv is-Segretarju għandu jara li s-sottomissjonijiet ukoll isiru għan-nom tal-Kunsill kif sar dwar il-proposti għat-twaqqif tal-Kunsill Reġjonali għal-Għawdex.

TIŻJIN TAL-GALLARIJI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' l-ittra fejn il- Kunsill Lokali tal-Belt intalab jikkontribwixxi għat-tiżjin tal-gallariji?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll jekk kienx hemm konsultazzjonijiet mal- kunsilli lokali qabel ma nkitbet l-ittra?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-komunikazzjoni kienet tiegħi personali u saret ma' Ray Bondin tal-Valletta Rehabiliation Committe li assigurani li sejjer jikkordina l-proposta mal- Kunsill Lokali.

Nifhem li m' hemmx il-ħtieġa li npoġġi fuq l-Mejda tal-Kamra kopja ta' l-ittra meta huwa ovvju li l- Onor.Interpellant diġa ġie nfurmat bil-kontunent ta' din l-ittra mingħand min għaddielu l-informazzjoni.

AIR MALTA - PASSAĠĠI B'XEJN LILL-MLP

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid jekk l-Air Malta tax xi passaġġi b'xejn lill-Malta Labour Party b'konnessjoni ma' l-organizzazzjoni ta' l-attivita' tagħhom għal Jum il-Ħelsien?

ONOR.

KARMENU VELLA: Ir-risposta hija fin-negattiv.

TARZNA TA' MALTA - APPRENDISTAT

L-ONOR.

LAWRENCE GONZI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jikkonferma jekk il-Malta Drydocks għandhiex il-ħsieb li tkompli bl-iskema ta' apprendistat u fil-każ li t-tweġiba tkun fl-affermattiv, jagħti indikazzjoni taż-żmien meta dan se jsir?

F'każ li t-tweġiba hi fin- negattiv, allura jista' l-Prim Ministru jinforma l-Kamra dwar x'se jiġri minn dawk li applikaw għall-iskema ta' apprendistat f'Settembru 1996 u lestew il-fażijiet kollha?

ONOR.

ALFRED SANT: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li minħabba fil-qagħda preżenti tat-Tarzna ta' Bormla, l-iskema ta' l-Apprendistat kellha titwaqqaf għal issa.

SIGURTA' SOĊJALI - KONTRIBUZZJONIJIET

L-ONOR.

LAWRENCE GONZI staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jispjega jekk nisa miżżewġa mpjegati fis-settur pubbliku, jħallsux il-kontribuzzjonijiet tas-Sigurta' Soċjali meta jieħdu l- "Partental Leave" ta' 12-il xahar (bla ħlas) jew il-"Career break" ta' tliet snin (bla ħlas)?

ONOR.

EDWIN GRECH: Skond il-provedimenti tal-Att dwar is-Sigurta' Soċjali (Kap 318), mara miżżewġa hi prekluża milli tħallas kontribuzzjoni tas-Sigurta' Soċjali matul xi perjodu li fih hi ma tkunx okkupata b'mod ta' qliegħ.

Dan jinkludi perjodi li matulhom tkun fuq "Parental Leave" jew waqt "Career Break".

UNIVERSITA' - STUDENTI

L-ONOR.

LAWRENCE GONZI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jagħti l-figuri ta' l-istudenti fl- Universita' ta' Malta, inklużi l-korsijiet ta' fil-għaxija għas-sena akkademika 1996-1997, maqsuma f'irġiel u nisa u skond kull fakulta' u dipartiment?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: L-informazzjoni dwar in-numru ta' studenti fl- Universita' ta' Malta għas-sena akkademika maqsuma f'irġiel u nisa qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra għall-qari.

BOROZ TA' STUDJU

L-ONOR.

LAWRENCE GONZI staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti l-figuri ta' kemm ingħataw boroz ta' studji lill-persuni Maltin biex jistudjaw barra minn Malta, sena b'sena mill-1990 sa l-1996, maqsuma f'nisa u rġiel, u skond il-kategorija differenti ta' studju u skond il-pajjiż fejn studjaw?

ONOR.

GEORGE VELLA: Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra numru ta' listi bl-informazzjoni mitluba rigward boroż ta' studju bejn l-1990 u l- 1996.

Jekk bil-frażi 'skond il-kategorija differenti ta' studju' l-Onor Membru qiegħed jirreferi għas-suġġetti magħżula, allura din l-informazzjoni hi nkluża, iżda jekk tirreferi għal xi aspett ieħor, nitlob aktar informazzjoni mingħand l-Onor Interpellant.

KUNSILL MALTI GĦALL-ISPORTS - KUMITAT TAT-TMEXXIJA

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet l-attendenza bejn l- 1994 u l-1996 ta' l-ewwel kumitat tat-tmexxija tal-Kunsill Malti għall- Isports, inkluż dik tar-rappreżentant tal-MLP, in-Nutar Joe Cilia fl-istess kumitat?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

PROPRJETA' - BOLLI TAL-KUNTRATTI TAX-XIRI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm inġabru flus tal-bolli tal- kuntratti ta' xiri ta' proprjeta' xahar b'xahar fil-perijodu Marzu 1996 u Marzu 1997?

ONOR.

CHARLES MANGION: L-Onor.Interpellant għandu jindirizza l- Mistoqsija tiegħu lill-Ministeru konċernat.

NATIONAL ENVIRONMENTAL EDUCATION STRATEGY ACTION GROUP - LAQGĦAT

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba ltaqa' in- "National Environmental Education Strategy Action Group" matul l-1996 u l- 1997?

X'sar mill-kumitat ta' l-istess Action Group li skond Dr Joseph Mangani f'Mejju 1995 kellu bħala "first task to review the state of environmental education in its sphere of influence" f'ittra li hu bagħat bħala Education Officer (Geography)?

Dan il-kumitat qatt tlaqqa' minn Mejju 1996?

Jekk fl-affermattiv, min ġie mistieden u min attenda?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: a) In-National Environment Education Strategy Action Group matul l-1996 iltaqa' erba' darbiet.

b) In-NEES qed jippjana li jwaqqaf sitt Target Group Committees, fosthom wieħed li għandu lil Dr J. Mangani bħala 'link person'.

Biex dan il- Kumitat partikulari jkun jista' jitwaqqaf qed jiġu kkuntattjati istituzzjonijiet governattivi, partiti politiċi u kunsilli lokali biex dawn jinnominaw rappreżentanti biex eventwalment minn fosthom jinħatar dan it- target group partikulari. c) Fis-sena 1997 s'issa n-NEES qatt ma ltaqa' billi, skond nota mibgħuta lill-membri kollha ta' l-Action Group (Ċentrali), iċ-Chairman is-Sur Paul Pace ma setax isejjaħ laqgħat minħabba impenji urġenti li hu għandu fit- tħejjija għat teżi tiegħu tal-Ph.D u l-attendenza tiegħu f'Seminar Ewropej dwar il-policies ta' l-edukazzjoni ambejntali f'Luneberg fil-Ġermanja.

It-target Group Committee (Government and Policy Making Organisations) għadu ma twaqqafx billi s'issa Dr J. Mangani rċeiva n-nomina biss mingħand il-Partit Nazzjonalista u mingħand 5 Kunsilli Lokali.

Meta r-rispons tkun akbar il-Kumitat jitwaqqaf.

MINISTERU TA' L-AFFARIJIET BARRANIN - XIRI TA' KOTBA "MALTA'S EUROPEAN CHALLENGE"

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm inxtraw kotba "Malta's European Challenge" mill-Ministeru ta' l- Affarijiet Barranin mingħand il-Partit Laburista li jmexxi l-SKS (Sensiela Kotba Soċjalisti)?

Kemm tħallas għal dawn il-kotba?

ONOR.

GEORGE VELLA: In-numru ta' kotba 'Malta's European Challenge' mixtrija mill-Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent jammonta għal 900.

Għal dawn il-kotba tħallsu Lm1800.

KTEJJEB "MALTA - THE SWITZERLAND OF THE MEDITERRANEAN"

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm tħallsu s-segwenti kumpanniji sabiex jiġi ppubblikat il-ktieb "MALTA - The Switzerland of the Mediterranean" u li tqassam fl-info package tal-Konferenza EurO Med: 1) Zone 5 Photographic Studio; (2) Plus Advertising; (3) Ritescan Reprographic Studios; u (4) PEG Printers?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-Onor.

Interpellant jifhem li l-kontijiet finali u dettaljati ta' konferenza daqstant kbira, ma jitlestewx f'jumejn jew tlieta.

Meta jsiru l-kontijiet kollha u jsiru l-kontrolli neċessarji, l- informazzjoni li ma tkunx ta' natura kummerċjali tkun tista' tingħata.

Għar-rekord, ta' min jinnota li l-Onor.

Interpellant jew sħabu ma wrewx daqshekk ħerqa għat-trasparenza meta nżammet f'pajjiżna l-'Crans Montana Meeting'.

TARZNA TA' MALTA - VAPURI LIBJANI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm-il vapur Libjan daħal fit-Tarzna ta' Malta bejn Jannar 1995 u llum?

X'kien l-isem ta' kull vapur Libjan li daħal fit- Tarzna f'dan il-perijodu?

F'kull każ kemm kienu l-ispejjeż għax-xogħlijiet li rċevew?

ONOR.

ALFRED SANT: Il-vapuri Libjani li ssewwew fit-Tarzna minn Jannar 1995 sa llum huwa kif ġej:

Isem tal-Vapur Tiswijiet m/t Essidra Lm775,439 m/v Ghat Lm69,717 m/v Toletela Lm5,610 m/v Saladin Lm68,94 m/t Um El Faroud il-każ qiegħed il-Qorti

SPTARIJIET - KAŻI TA' L-MRSA

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm kien hemm każi ta' MRSA f'kull sptar mill-1.1.97 sal-21.4.97, sptar b'sptar?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: In-numru ta' każi tal-MRSA minn Jannar sa Marzu kienu kif jidhru hawn taħt.

XAHAR SLH BOFFA SVPR MCH ZCH GOZO

Jannar '97 15 xejn xejn xejn xejn xejn Frar '97 18 xejn xejn 1 15 xejn Marzu'97 28 xejn 6 1 9 xejn

Statistika ta' xahar tiġi formulata fl-ewwel ġimgħa ta' xahar ta wara.

Għaldaqstant statistika ta' April tista tingħata fil-bidu ta' xahar ta' Mejju.

Uħud minn dawn il-pazjenti nġabu fl-Isptarijiet wara kura li ngħataw barra minn Malta.

Qed jittieħdu l-passi kollha kif issuġġerit mill-Infection Control Unit tad- Dipartiment tas-Saħħa.

SPTAR MONTE CARMELI - IMPJEGAT

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jispjega lill-Kamra għaliex enrolled nurse ġewwa l-iSptar Monte Carmeli qiegħed jitħalla jaħdem xogħol matul il-ġurnata ma' Ministru ieħor u jidħol biex jagħmel għasses bil-lejl ġewwa dan l-isptar?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Jiena nfurmat illi hemm Enrolled Nurse impjegat fl-Isptar Monte Carmeli li fil-waqt li jaqdi d-doveri tiegħu fl-Isptar jagħti servizz wkoll f'Ministeru ieħor.

Ir-raġuni prinċipali hija illi dan l-impjegat għażel li ma jinqatax mill-Isptar u fl-istess ħin jaqdi parti mid-doveri tiegħu banda oħra.

Din is-sitwazzjoni qed tiġi evalwata.

SPTARIJIET - SWALI

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra liema huma dawk is-swali ġewwa l-isptarijiet fejn jikkonsidra li hemm "stress qawwi" għan-nurses u allura sejrin jibdew isiru transfers fuq bażi regolari?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Qed isiru diskussjonijiet mal-Unions tan-Nurses.

SPTAR CAPUA - KIRURGU TAL-QALB

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: B'riferenza għar-risposta għall- mistoqsija parlamentari numru 4375, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra, minn hu l-kirurgu li se jopera ġewwa Sptar Capua?

Dan il-kirurgu jaħdem mal-Gvern?

Jekk fl-affermattiv, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra kopja tal-kuntratt ta' dan il-kirurgu?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mhuwiex etikament korrett li nisvelaw l-isem tal- kirurgu li se jopera ġewwa l-Isptar Capua.

Pero nista ngħid li din il- persuna hija mpjegata normali tal-gvern u għalhekk ma jeżisti ebda kuntratt bejn dan il-kirurgu u l-gvern peress li dan inħatar fl-inkarigu tiegħu skond ir-regolamenti u l-proċeduri normali għall-impjieg mal-gvern.