MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 134 It-Tlieta, 4 ta' Novembru, 1997 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 134

It-Tlieta, 4 ta' Novembru, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.04 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 4 ta' Novembru, 1997

WERREJ MINUTI 880

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI 880

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 884

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR TAXXA TA' REĠISTRAZZJONI TA' VETTURI BIL-MUTUR (EMENDA NRU.

2) MOTOR VEHICLES REGISTRATION TAX (AMENDMENT) (NO.

2) BILL (KUMITAT) 884 ABBOZZ TA' LIĠI KONTRA L-KORRUZZJONI ANTI-CORRUPTION BILL (IT-TIENI QARI) 886

AĠĠORNAMENT 908

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 913

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB 923

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduti Nri.

132 u 133 li saru fit-3 ta' Novembru, 1997 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI

TAL-QROQQ - SPTAR ĠDID

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefaq s'issa fuq l-isptar il-ġdid f'Tal-Qroqq?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll jekk il-Gvern irċeviex x'intimazzjoni ta' azzjoni legali mill-istituzzjoni San Raffaele ta' Milan u, jekk fl-affermattiv, fiex tikkonsisti?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA (Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja): Sa nofs Ottubru, is-sitwazzjoni kienet li sa dak inhar kienu ntnefqu Lm11,070,052.09 fl-isptar il-ġdid f'Tal-Qroqq.

It-tieni parti tal-mistoqsija hija fin-negattiv.

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): L-Onor.

Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Kif tista' r-risposta għat-tieni parti tal-mistoqsija tkun fin-negattiv fiż-żewġ sensi, jiġifieri għal dik li hija intimazzjoni jew azzjoni legali, għax jew waħda jew oħra.

Safejn naf jien, kien intqal pubblikament li l-fondazzjoni kienet qed tirriżerva d-drittijiet legali tagħha u kienet beħsiebha tieħu xi azzjonijiet ġudizzjarji.

Ovvjament il- fatt li qalu li jirriżervaw ma jfissirx neċessarjament li se ikomplu.

Imma jista' jkun hemm differenza għaliex forsi wieħed irċeva ittra u ma rrċeviex att ġudizzjarju f'dak is-sens.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Naħseb li r-risposta hija ċarissima.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Joe Cassar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CASSAR: Jista' l-Ministru jgħidilna s'issa minn ħareġ il-flus u jekk il-Gvern Malti kellux xi għajnuna minn x'imkien?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Kieku l-Oppożizzjoni ħadet sehem fil-public hearing kien ikollha l-opportunita' kollha li tagħmel il-mistoqsijiet li trid.

Illum se jiltaqa' s-Social Affairs Committee li se jiddiskuti dan is- suġġett u naħseb li l-mistoqsijiet jistgħu jsiru f'din il-laqgħa u b'hekk nevitaw li noqogħdu nirrepetu ruħna.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jiena naqbel li l-kumitati għandhom funzjoni importanti ħafna u wieħed jista' jieħu l-informazzjoni minn hekk pero' l- Ministru jista' japprezza li mhux kulħadd jista' jsegwi l-kumitati, inkluż dawk il-membri ta' din il-Kamra li llum se jkunu mpenjati hawn ġew biex jitkellmu fuq ħaġa oħra.

Allura jekk issir mistoqsija hawnhekk naħseb li trid tingħata risposta f'din il-Kamra wkoll.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Madam Speaker, kull membru ta' din il-Kamra kellu l-opportunita' li jattendi għall-public hearing.

Il-membri tal- Gvern, tista' tgħid fil-maġġor parti tagħhom, attendew għax kellhom interess.

Mid-dehra l-membri ta' l-oppożizzjoni ma kellhomx interess li jattendu.

Kieku kienu preżenti kien ikollhom ir-risposti għad-domandi li kienu jagħmlu.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Jean Pierre Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Peress li l-Prim Ministru minn dak iż-żmien 'il hawn attenda għal-laqgħa tal-Kunsill ta' l-Ewropa fi Strasbourg u fost oħrajn qal pubblikament li l-Kunsill ta' l-Ewropea se jiffinanzja dan il- proġett, parzjalment almenu, jirriżultalu l-Ministru li l-Kunsill ta' l- Ewropa kien diġa' qiegħed jiffinanzja b'mod sostanzjali dan il-proġett?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Kieku l-Onor.

Membru segwa daqsxejn ir-risposti għal mistoqsijiet parlamentari preċedenti, kien jirrealizza li l-Kunsill ta' l-Ewropa kien waqqaf is-self li kien se jagħti lill-Gvern Malti.

Dan ġara għaliex meta l-Gvern preċedenti kien biddel il-pjanti oriġinali ta' l- isptar, ma kienx indenja ruħu jinforma lill-Kunsill ta' l-Ewropa.

Meta fil- bidu ta' din is-sena ġew jaraw x'qed isir u għidnilhom x'kien qed jiġi pproġettat mill-Gvern preċedenti, dawn baqgħu sorpriżi u minħabba dan issospendew il-ftehim.

Wara tkellimna magħhom u fehmnihom il-ħsebijiet tagħna fuq dan il-proġett u mill-ewwel kellna sinjali pożittivi li se ningħataw l-għajnuna u bħalissa qed isir ftehim ġdid in line ma' dak li ġejna mwegħdin.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Ir-risposta li l-Ministru ta għad-domanda preċedenti ta' l-Onor.

Jean Pierre Farrugia tikkonċerna flus minfuqa sa nofs Ottubru, waqt li l-public hearing sar għall-ħabta ta' Lulju.

Allura d-domanda dwar kemm mis-somma li ntnefqet sa nofs Ottubru huma flus ġejjin direttament minn barra, naħseb li hija relevanti u żgur li wieħed ma setax jiġbor din l-informazzjoni mill-public hearing.

Dan apparti li l-kwestjoni li fil- public hearing kienet fuq affarijiet oħra.

Dik hija l-ewwel osservazzjoni u nixtieq risposta għaliha.

Domanda oħra li xtaqt nistaqsi lill-Ministru hija kemm qed jitlob il- Gvern Malti lill-Kunsill ta' l-Ewropa bħala finanzjament għall-proġett kollu?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Nitlob lill-Onor.

Membru jagħmilli mistoqsija bil-miktub ħalli nkun nista' nagħtih iċ-ċifri eżatti u nkun nista' nirrispondi iktar fid-dettall.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR .

JEAN PIERRE FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħidli jekk bit-tweġiba li tani għall-mistoqsija supplimentari li għamiltlu riedx jagħti ad intendere li l-Kunsill ta' l-Ewropa qabel Ottubru 1996 ma ffinanzjax dan il-proġett?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Kien diġa' ffinanzja parti mill-proġett imma sfortunatament tal-Kunsill ta' l-Ewropa rrealizzaw li kienu ġew imqarrqa u wara rrealizzaw ukoll li l-proġett fil-fatt kien inbidel u ħadd ma kien indenja ruħu jgħidilhom b'dan u allura huma kienu ssospendew is-self li kienu qed jagħtu min-naħa tagħhom.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jista' l-Ministru jikkonferma li ċ-ċifra oriġinali tas-subvention tal-Council of Europe kienet 40% - jew ċirca 40% - ta' l- istima oriġinali li kienet magħmula, skond kif kellu jiġi l-proġett bejn wieħed u ieħor?

Jista' jgħid ukoll jekk il-funding fil-fatt twaqqafx wara li tela' dan il-Gvern?

X'inhi t-talba f'perċentwali ta' l-ispiża kurrenti bl-istima oriġinali li qiegħed jitlob il-Gvern bħala subvention?

Jista' jgħidli jekk għandux xi dokument li jista' jitpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra biex juri għaliex il-Council of Europe kienu żammew is-subvention?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Jiena nfakkar lill-Onor.

Membru fil-mistoqsija li kienet saret lill-Ministru tal-Finanzi xi xhur ilu, li kienet appuntu tikkonċerna eżatt parti sostanzjali mill-mistoqsija li għadu kemm għamel.

Dwar it-tielet mistoqsija ngħidlu li bħalissa għaddejjin diskussjonijiet li jirrigwardaw is-self li se jkun hemm min-naħa tal-Kunsill ta' l-Ewropa u dawn qegħdin fi stadju finali.

Tajjeb li wieħed jgħid li qabel kien jingħata ċans li wieħed jista' jissellef sa 40% u minn dak inhar li kien sar il-ftehim mill-Gvern preċedenti sal-lum, wieħed jista' jissellef iktar minn dak il-persentaġġ.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERE FARRUGIA: Minħabba l-fatt li r-rwol speċifiku ta' dan l- isptar minn dak ta' riċerka f'mard riġenerattiv, b'mod partikolari fis- sistema tan-nervituri, issa se jkun rwol ta' sptar akut, il-Ministru ma jirriżultalux li pajjiżna tilef opportunita' tad-deheb biex, fl-aħħar mill- aħħar, is-settur mediku jibda anke jiddedika ħin għar-riċerka?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Madam Speaker, kultant nieħu pjaċir nisma' stejjer li ma jeżistux!

Dan fl-ebda żmien ma kien se jkun sptar ta' riċerka ta' mard riġenerattiv.

Dan kien se jkun sptar illi jaqsam is- servizz tas-saħħa fi tnejn.

(Interruzzjonijiet) Safejn naf jien, il-kura tat-tfal mhijiex riċerka ta' mard riġenerattiv; minflok kienu se jiġu ttrattati fl-Isptar San Luqa, kienu se jiġu ttrattati fl-Isptar San Raffaele.

Kif riduna tan-naħa l-oħra, konna se niġu f'sitwazzjoni sabiħa li tidħollok mara fid-dipartiment ta' l-emerġenza fl-Isptar San Luqa - u l- ħabib tiegħi tabib u ħa jifhimni sewwa - il-konsulent kirurġiku jiddeċiedi li din għandha bżonn konsulta ġinekoloġika u allura l-konsulent li jkun qiegħed għassa f'San Raffaele ikollu jew imur hu l-Isptar San Luqa ħalli jaraha jew inkella nispiċċaw ngħabbu l-pazjenta f'ambulanza u neħduha n- naħa l-oħra ħalli jaraha l-konsulent.

Imbagħad jekk il-konsulent jiddeċiedi li m'għandhiex bżonn kura ginekoloġika nerġgħu ngħabbuha fl- ambulanza ħalli nerġgħu nibagħtuha l-Isptar San Luqa.

Madam Speaker, ma kien se jkun hawn l-ebda sptar ta' riċerka ta' mard riġenerattiv, kif qed jipprovaw jagħtu l-impressjoni.

Dan kien se jkun sptar li jaqsam is-servizz akut hawn Malta fi tnejn.

Din hija xi ħaġa li fil-pajjiżi Ewropej qed jgħidulha bye bye.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Madam Speaeker, il-Ministru qed jiċħad li waħda mill-funzjonijiet primarji ta' dan l-isptar kienet se tkun dik ta' riċerka ta' mard riġenerattiv?

Jaf il-Ministru li fis-sitwazzjoni preżenti xorta waħda pazjenti qed ikollhom jittieħdu f'ambulanzi minn post għall- ieħor?

Dan qed isir minħabba l-fatt li sal-lum il-magnetic resonance imaging ma jeżistx fl-Isptar San Luqa.

Għaldaqstant pazjenti li, per eżempju, ikunu għamlu intervent kirurġiku fil-moħħ qed jittieħdu fi kliniċi privati mingħajr MRI għax dawn il-pazjenti ma jistgħux jiġu followed up fl- ewwel sigħat wara l-operazzjoni.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Madam Speaker, jiena naħseb li aħjar naraw daqsxejn ċerti konċetti.

Naħseb li l-ħabib tiegħi ma jaqbilx li għal testijiet ta' MRI pazjent nibagħtuh barra minn Malta, bħalma kien isir fi żmien l-amministrazzjoni ta' qabel.

Illum għandna sptar privat hawn Malta li għandu l-MRI u għandna l-fakulta' li nibagħtu l-pazjenti hemm.

Qabel l-elezzjoni kienu jbeżżgħu lin-nies li aħna se nagħlqu l-isptarijiet privati, iżda mhux talli ma għalaqnihomx talli qed nikkoperaw magħhom u l- pazjenti minflok nibagħtuhom barra minn Malta nibagħtuhom fi sptarijiet privati hawn Malta stess u nagħtuhom l-attenzjoni kollha neċessarja.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Cassar.

ONOR.

JOE CASSAR: Billi ftit ilu l-Ministru qal li d-diskussjonijiet dwar il-finanzjament mill-Kunsill ta' l-Ewropa waslu fi stadju finali, jista' jgħidilna x'inhu dan l-istadju finali jew fiex waslu d- diskussjonijiet s'issa?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Naħseb li jekk ifittex fid-dizzjunarju l-frażi "waslu fi stadju finali" jkollu risposta!

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Cassar.

ONOR.

JOE CASSAR: Il-Ministru jaf li wara l-ittra "s" fil-Miklem hemm ħafna ittri oħra!

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Madam Speaker, it-tweġiba li tani l-Ministru għall-aħħar mistoqsija li għamiltlu tixhed li jrid ikun hemm koperazzjoni akbar bejn sptarijiet differenti fil-pajjiż.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Alla ħares ma jkunx hemm koperazzjoni bejn sptarijiet differenti fil-pajjiż!

Li ma jagħmilx sens huwa li f'Malta - u dan ġie kkundannat minn kull min ħa sehem fid-diskussjonijiet min-naħa tal- Gvern bl-iktar mod trasparenti u ma' kulħadd - jkollok sptar akut, ġenerali, maqsum fi tnejn.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Madam Speaker, il-Gvern qiegħed jitlob funding mill- Kunsill ta' l-Ewropea ta' iktar minn 40% jew inkella inqas minn 40%?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Meta jkollna r-risposta eżatta li nkunu nistgħu nħabbruha aħna mhux se noqogħdu lura milli nħabbruha, bħalma diġa' għamel il-Prim Ministru b'mod uffiċjali.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Cassar.

ONOR.

JOE CASSAR: Jekk qed nifhem sewwa, id-diskussjonijiet li "waslu fi stadju finali" huma dwar kemm se jkun il-persentaġġ ta' l-għajnuna li se jagħti l-Kunsill ta' l-Ewropa.

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Madam Speaker, kif ikollna r-riżultat aħħari aħna nħabbruh, bħalma diġa' għamel b'mod pubbliku l-Prim Ministru.

AIR MALTA - HIJACKING

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk il-Gvern Malti għamilx talba formali għall- estradizzjoni taċ-ċittadini Torok li kienu responsabbli għall-hijacking ta' l-ajruplan ta' l-Air Malta u, jekk iva, f'liema stadju waslet din it-talba?

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi din il-mistoqsija lill-ministru konċernat.

MADAM SPEAKER: Grazzi il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għat- Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

EVARIST BARTOLO (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd ta' impjegati akkademiċi u mhux akkademiċi fl- Universita' ta' Malta, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9109; u

Analisi dettaljata ta' l-ispiża tal-Fondazzjoni għax-Xjenza u Teknoloġija fit-30 ta' Settembru 1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9364.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH (Ministru għat-Trasport u Portijiet): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Lista tal-pajjiżi li għandhom ftehim ma' Malta dwar is-servizzi ta' l- ajru, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9462.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Karmenu Vella.

ONOR.

KARMENU VELLA (Ministru tat-Turiżmu): Madam Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Draft report intitolat "Proposals for a Strategic Tourism Development Framework" maħruġ f'Ottubru 1997.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali, mozzjonijiet, Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR TAXXA TA' REĠISTRAZZJONI TA' VETTURI BIL-MUTUR (EMENDA NRU.

MOTOR VEHICLES REGISTRATION TAX (AMENDMENT) (NO.

2) BILL

L-ordni għal Kumitat ġiet moqri

FIL-KUMITAT

L-Onor Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresedi.

Klawsola 2 - Sostituzzjoni ta' l-Ewwel u t-Tieni Skedi li jinsabu ma' l-Att prinċipali.

Clause 2 - Substitution of First and Second Schedules to the principal Act.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Sur President, din il-klawsola qed tissostitwixxi l-Ewwel u t-Tieni Skedi li jinsabu ma' l-Att prinċipali u dan biex niġu konformi mal-liġi tas-CET.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Censu Galea.

ONOR.

CENSU GALEA: Sur President, meta fi Frar li għadda konna qed niddiskutu din l-istess liġi f'format differenti kienet qamet diskussjoni dwar l-HS code numbers.

Kien hemm xi diskrepanzi bejn id-digits fl-Att prinċipali meta mqabbla mal-liġi kif ġiet emendata fi Frar li għadda.

Jista' l-Ministru jgħid jekk fil-fatt kienx hemm il-korrezzjoni meħtieġa u jekk dawn id-digits ta' l-HS code li għandna quddiemna llum humiex dawk li jaqblu ma' l-Att prinċipali jew inkella dawk li jaqblu mal-liġi li kellna quddiemna fi Frar?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Kif jaf il-kollega tan-naħa l-oħra, l-iskedi li kellna l-aħħar darba, li dwarhom kien hemm xi diffikultajiet, ġew irranġati u issa jaqblu ma' l-iskedi li għandna quddiemna.

ONOR.

CENSU GALEA: Jiġifieri issa għandna HS codes li jaqblu ma' l-Att prinċipali, kif inhuma wkoll ikkowtati internazzjonalment?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Kif spjegajna l-aħħar darba l-ewwel erba' digits fil-code huma digits internazzjonali.

It-tieni erba' digits numri huma tad-dwana tagħna u l-aħħar tnejn huma n-numri tad-dipartiment tal-liċenzji.

ONOR.

CENSU GALEA: Jiġifieri d-diskrepanza li rrilevajna l-aħħar darba fil-fatt illum mhijiex qed tirriżulta f'din il-liġi li għandna quddiemna.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Dik ma tistax teħodha bħala diskrepanza.

(Interruzzjonijiet) L-ispjegazzjoni li għandi hija li l-ewwel erba' digits fl-iskeda huma digits internazzjonali, it-tieni erba' digits huma tad-dwana u l-aħħar tnejn huma digits tad-dipartiment tal-liċenzji.

ONOR.

CENSU GALEA: Sur President, fi Frar ta' din is-sena emendajna l-Att prinċipali u konna wasalna għall-konklużjoni - dan żgur li joħroġ mit- transcript - li kien hemm digits f'ċerti code numbers li ma kenux jikkorrispondu għad-digits li kien hemm.

Jien qed nistaqsi jekk illum id- digits ġewx mibdula jew aħniex qed inżommu mad-digits u code numbers li tawna fi Frar.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jien għandi nifhem li dawn in-numri li għandna quddiemna llum ma fihomx diskrepanza meta mqabbla ma dawk li kellna d- darba l-oħra.

Id-digits u l-code numbers li hemm huma n-numri li kellna fil-liġi tagħna.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 2, flimkien ma' l-Ewwel u t-Tieni Skedi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 2 flimkien ma' l-Ewwel u t-Tieni Skedi għaddew u kienu ordnati biex isiru parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 1 u t-Titolu għaddew nem. con. u ġew ordnati biex isiru parti mill- Abbozz ta' Liġi.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Mr Chairman, nitlob il-permess tal-Kumitat sabiex l-Iskrivan tal-Kamra jkun awtorizzat li jikkorreġi xi żbalji ta' l- ortografija u jagħmel xi emendi żgħar li jista' jkun hemm bżonn.

THE CHAIRMAN: Il-Kumitat jaqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-Kumitat qabel li l-Iskrivan tal-Kamra jkun awtorizzat li jikkorreġi xi żbalji ta' l-ortografija u jagħmel xi emendi żgħar li jista' jkun hemm bżonn.

Fis-6.45 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitat irrapporta l- Abbozz ta' Liġi mgħoddi mingħajr emendi.

ABBOZZ TA' LIĠI KONTRA L-KORRUZZJONI

ANTI-CORRUPTION BILL

MADAM SPEAKER: Il-Ministru Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION (Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali): Madam Speaker, għandi messaġġ mingħand il-President tar-Repubblika.

MADAM SPEAKER: Se naqra l-messaġġ tal-President.

UGO MIFSUD BONNICI PRESIDENT

Il-President wara li kien informat dwar is-suġġett ta' l-Abbozz ta' Liġi "biex jipprovdi għat-twaqqif tal-Kariga ta' Maġistrat Investigattiv Speċjali kontra l-Korruzzjoni u għal ħwejjeġ oħra li għandhom x'jaqsmu ma' dan", jirrakkomandah għall-konsiderazzjoni tal- Kamra.

3 ta' Novembru, 1997

ONOR.

CHARLES MANGION: Madam Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l- Abbozz ta' Liġi "biex jipprovdi għat-twaqqif tal-Kariga ta' Maġistrat Investigattiv Speċjali kontra l-Korruzzjoni u għal ħwejjeġ oħra li għandhom x'jaqsmu ma' dan".

MADAM SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

ALFRED SANT: Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

CHARLES MANGION: Madam Speaker, it-topic tal-korruzzjoni naħseb li huwa wieħed mit-topics li jissemma ħafna matul amministrazzjoni jew oħra u għaldaqstant din it-tema għandha interess partikolari għall-poplu u l-liġi li għandna quddiemna twettaq waħda mill-wegħdiet prinċipali tal-manifest elettorali tal-Partit Laburista, li f'paġna 4 kien jgħid illi:

"il-maġistratura tissaħħaħ b'poteri investigattivi, fosthom aċċess totali għar-records tal-gvern, u b'riżorsi meħtieġa li jkunu indipendenti mill-Pulizija biex tinvestiga akkużi ta' korruzzjoni jew ta' abbuż ta' poter.".

Mela fil-manifest elettorali konna diġa' rajna fejn irridu naslu u għidna li rridu li jkollna maġistratura li jkollha wkoll poteri investigattivi imma, aktar minn hekk, ridna li jkollna istituzzjoni li tkun indipendenti mill-eżekuttiv biex tkun tista' taġixxi indipendentement mill-influwenza ta' kull politiku jew ta' kull awtorita' oħra.

Dan isir mhux biss billi ngħidu hekk fil-liġi imma billi realment fil-prattika ikun qed jipprevali u jiżviluppa dejjem aktar dan il-prinċipju.

Issa jekk wieħed iħares ftit lura jinnota li kienu saru diversi tentattivi matul iż-żmenijiet dwar meżżi kif, tramite l-Parlament u awtoritajiet oħra, tiġi kkontrollata l- korruzzjoni.

Fl-1977 kellna l-Att dwar Inkjesti li jgħid li l-għan jew l- applikabilita' ta' dan l-Att jirriferi għall-kondotta ta' uffiċjali pubbliċi jew uffiċjali ta' korpi kostitwiti, jew inkella fil-management u fit-tmexxija ta' kull dipartiment tal-gvern, jew inkella kwalunkwe funzjoni oħra li taqa' taħt dipartiment jew korp tal-gvern.

Taħt din il-liġi huwa sindakabbli kwalunkwe uffiċjal pubbliku illi jaqa' taħt id-definizzjoni li tagħti l-Kostituzzjoni ta' "uffiċjal pubbliku", kif ukoll kull "korp kostitwit", li fl-1977 kien ġie definit bħala "kull korporazzjoni stabilita mil-liġi jew inkella kwalunkwe soċjeta', partnership jew korp ieħor li l- gvern għandu controlling interest jew kontroll effettiv".

Jiġifieri anke jekk wieħed imur lura sa l-1977 isib li diġa' kellna quddiem għajnejna li korpi kostitwiti, inkluż kumpanniji li l-gvern għandu interess fihom, jaqgħu u jkunu sindakabbli taħt dan l-Att.

Fl-1987 tela' l-Partit Nazzjonalista fil-gvern fuq il-wegħda solenni li se "jeqred il-korruzzjoni bl-għeruq u x-xniexel".

Għal dan il-għan twaqqfet il-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni, li bażikament hija korp jew estensjoni ta' poter eżekuttiv, li l-gidma tagħha kienet biss gidma li tirrapporta u mbagħad sta għall-eżekuttiv jekk jidhirlux li jkompli jmexxi 'l quddiem dak ir-rapport jew inkella dak li jkun ġie rrakkmandat.

Jekk irnexxietx jew le din il-kummissjoni huwa dibattibbli ħafna - ċertament in-naħa l-oħra tgħid li din serviet ta' għodda tajba u kkontrollat il-korruzzjoni - pero' ta' min wieħed isemmi l-każ ta' l- Awżiljari fejn fl-istess kummissjoni kien hemm nuqqas ta' qbil sħiħ, tant li wieħed mill-membri kellu jagħmel a minority report u minkejja dan kollox spiċċa u ntesa qisu qatt ma ġara xejn.

Fid-dawl ta' dan kollu Gvern Laburista ntrabat u kkommetta ruħu li jaħtar korp li jkun indipendenti, li jkollu l-poteri investigattivi, kif ukoll li jagħmel il-prosekuzzjoni hu u li bl-ebda mod ma jkun influwenzat minn intriċċi politiċi, minn indħil ministerjali jew minn indħil minn xi awtorita' oħra.

L-għan ta' din l-istituzzjoni li rridu nwaqqfu m'huwiex għan li wieħed jagħmel witch-hunt bħala tpattija imma għandha l-għan li tħares iktar fil-bogħod.

L-għan primarju huwa li f'pajjiżna jkollna dak il- kontroll neċessarju ħalli titkabbar il-fiduċja taċ-ċittadin.

Permezz ta' din il-liġi, persuni li huma magħżulin miċ-ċittadin f'elezzjonijiet - kemm għal dak li huwa gvern ċentrali, kemm għal dawk li huma awtoritajiet lokali - u persuni oħra li jkunu qegħdin imexxu entijiet pubbliċi jew kumpanniji tal-gvern, kif ukoll uffiċjali li f'idejhom ikunu fdati l-finanzi u l-amministrazzjoni tal-gvern, ikollhom lil xi ħadd li verament ikun qiegħed jikkontrollahom.

Jikkontrollahom mhux għax ikun imbottat mill-id moħbija tal-politiku imma għax min jaġixxi ikollu l- obbligu u l-poter bil-liġi li jaġixxi ħalli jikkontrolla u jiċċekkja li att ta' korruzzjoni mhux biss ma jsirx imma lanqas jinbeda.

Ħalli ngħaddi mill-ewwel għal-liġi li għandna quddiemna biex wieħed jifhem aktar kemm din l-inizjattiva hija avvanzata ħafna aktar minn kwalunkwe inizjattiva oħra li seta' ħa l-Gvern Nazzjonalista.

Jekk wieħed jipprova jqabbel iż-żewġ liġijiet malajr jibda jsib dawn id-differenzi bażiċi.

Nibdew bid- definizzjonijiet.

Fl-Att dwar il-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni nsibu li d- definizzjoni "ta' korp imwaqqaf b'liġi" tfisser "kull korporazzjoni jew enti morali ieħor imwaqqaf b'liġi."

Jiġifieri hawnhekk tawna definizzjoni xotta xotta meta, taħt l-Att dwar Inkjesti ta' l-1977 - dan huwa importanti li nikkonsidrawh għax dik kienet liġi kkritikata bħala għodda li ma taħdimx, li ħalliet il-korruzzjoni tiġi stituzzjonalizzata u ħafna kritika bħal din - "korp kostitwit" kien definit bħala korporazzjoni stabilita bil- liġi u kwalunkwe soċjeta' jew korp ieħor li l-gvern għandu a controlling interest jew għandu l-kontroll effettiv tiegħu".

Jiġifieri anke jekk ma jkollux controlling interest imma jkollu l-kontroll f'idejh, il-gvern kien sindakabbli taħt din il-liġi.

Fl-1988 id-definizzjoni ta' "korp imwaqqaf b'liġi" ġiet ristretta li qed tirriferi biss għal korporazzjonijiet - dan kien ifisser li kumpannija jew soċjeta' reġistrata taħt il-Companies Act, mhijiex sindakabbli - u Posta Ltd, ngħidu aħna, setgħet topera mingħajr l- ebda skrutinju, ħalliha li mbagħad jinkixfu affarijiet allarmanti, speċjalment fuq il-famuż konvenju ta' l-art ta' Ħal Qormi.

Illum il-fatti wrew li kif aġixxa l-Gvern Laburista ġew iffrankati madwar Lm3 miljun u xorta nstab post ċentrali.

Dan kien post li kien diġa' f'idejn il-gvern u ġie modifikat u rranġat biex illum il-Posta għandha ċentru minn fejn qed topera.

Mhux hekk biss imma għandha l-parking area ukoll.

Bis-sit li kien indikat qabel, il-parking area kienet tispiċċa ġol-wied.

Min jafhom sewwa dawk l-inħawi jaf li ma' daqsxejn xita, fejn suppost kellu jkun parking area u storage area kien jispiċċa floating dock ieħor!

Imma apparti dawn il-konsiderazzjonijiet, anke fid-definizzjoni taħt il- Companies Act naraw li kumpanniji u soċjetajiet kienu esklużi.

Għaldaqstant fl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed ngħidu li:

""korp imwaqqaf b'liġi" tfisser kull korporazzjoni jew korp magħqud ieħor imwaqqaf b'liġi u tinkludi wkoll kull soċjeta' jew korp ieħor li l-Gvern ta' Malta, jew dak il-korp magħqud ieħor imsemmi qabel ikollhom sehem parteċipattiv fihom jew kontroll effettiv fuqhom;"

Jiġifieri hawnhekk l-iskop joħroġ ċar li kull fejn qed imiss il-gvern, hi x'inhi l-forma li dik l-entita' tieħu, korporazzjoni magħmula b'liġi bħall- Enemalta, it-Telemalta, hi x'inhi, hija wkoll sindakabbli.

Anke jekk ikun bank li allura huwa regolat mill-Banking Act fejn il-gvern għandu kontroll effettiv huwa sindakabbli wkoll.

L-istess nistgħu ngħidu għall-kumpanniji - bħalma hija Posta Ltd jew kwalunkwe kumpannija oħra - għax dawn ukoll huma sindakabbli.

Jiġifieri qed nagħmlu pass ieħor 'il quddiem u qed ngħidu li uffiċjal pubbliku li huwa involut fl-amministrazzjoni ta' dipartiment tal-gvern, korporazzjoni, eċċ., inkluż il-ministru responsabbli, jew il- politiku jew id-deputat huma kollha sindakabbli.

L-għassa tal-maġistrat investigattiv testendi fuq dawn kollha.

Nerġa' ntenni li dan qed isir mhux biex ma jħallix inizjattiva ġenwina tittieħed.

Iktar 'il quddiem fil-liġi nsibu d-definizzjoni ta' x'jikkostitwixxi att ta' korruzzjoni u għal liema sezzjonijiet relattivi taħt il-Kodiċi Kriminali nkunu qed nirriferu.

Id-definizzjoni ta' "uffiċjal pubbliku" għandha l-istess definizzjoni li nsibu taħt l-Att dwar i-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni.

Pero' meta niġu għad-definizzjoni ta' attijiet ta' korruzzjoni f'dan l-abbozz li għandna quddiemna ħassejna li għandna nagħmlu estensjoni billi ninkludu wkoll artiklu 127 tal-Kodiċi Kriminali.

Dan l-artiklu, li ma kienx inkluż fl-Att dwar il-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni, qed ikun inkluż f'din il-liġi li għandna quddiemna.

Dan jgħid hekk:

"Kull uffiċjal jew impjegat pubbliku li għal xi vantaġġ privat tiegħu jagħmel użu ħażin minn flejjes tal-Gvern jew tal-privat, karti ta' kreditu jew dokumenti, titoli, atti jew ħwejjeġ mobbli li jkunu ġew fdati lilu minħabba fil-kariga jew l-impjieg tiegħu jew jisraqhom meta jinstab ħati jingħata l-piena ta' priġunerija minn sentejn sa sitt snin u l-interdizzjoni ġenerali perpetwa".

Jiġifieri hawnhekk l-att hekk imsejjaħ embezzlement huwa inkluż bħala att ta' korruzzjoni magħmul minn uffiċjal pubbliku u estendejnih f'din il-liġi wkoll.

Pero' iktar minn hekk, l-istess abbozz li għandna quddiemna jagħtina reat ġdid - ħa ngħidulu hekk - għall-iskopijiet ta' din il-liġi.

Dan jgħid hekk:

"Kull min bil-għan li jagħmel qligħ jew jikseb xi vantaġġ joffri s- servizzi tiegħu lill-persuna oħra sabiex jipprokura, jew xort'oħra jippretendi li huwa jista' jipprokura, xi favur ta' xi uffiċjal pubbliku b'mod li dan ikun jikkostitwixxi att ta' korruzzjoni, għandu għal fatt biss li joffri jew jippretendi, mingħajr l-ebda preġudizzju għal xi piena oħra li jista' jeħel taħt xi liġi oħra, jkun ħati ta' reat kontra dan l-Att u meta jinstab ħati huwa jeħel priġunerija għal żmien ta' mhux iżjed minn disa' xhur."

Dan li qegħdin nagħmlu hawn huwa indirizzat lejn kwalunkwe persuna "li tkun qed tidher li tista ġġib xi favur lil xi ħadd" - u mhux neċessarjament tkun uffiċjal pubbliku kif definit taħt artiklu 2 - "meta azzjoni bħal din jista jkollha l-appoġġ ta' uffiċjal pubbliku jew inkella ta' ministru jew ta' politiku u tista' tkun qed tagħmlu mingħajr in-knowledge u mingħajr l- appoġġ ta' dak il-politiku jew ta' dak l-uffiċjal pubbliku."

(Interruzzjonijiet) It-tama tagħna hija li xi darba nibdew nitkellmu bi drittijiet u mhux b'favuri għax għalkemm ma tridx temmen kulma tisma' huwa ovvju li l-qasba ma ċċaqċaqx ta' xejn.

Mela hawnhekk qed naraw kemm din il- liġi qed isservi biex issaħħaħ u tkabbar il-fiduċja fl-uffiċjali pubbliċi.

Din hija xi ħaġa li naħseb li kulħadd iħoss li huwa tajjeb li għandha ssir għax mhuwiex sewwa li jkun hemm dak in-nuqqas ta' kredibbilta' li tipprevali kontra l-politiċi u mhux f'Malta biss imma tista' tgħid fil- pajjiżi kollha.

Għalhekk din il-liġi li għandna quddiemna tkabbar il- kreddibbilta' minħabba l-fatt li għandek a balance of power li huwa b'saħħtu u li huwa effettiv.

B'din il-liġi se jkollna dak il-watchdog li se jkun qed jissindaka lill-gvern u lill-uffiċjali tiegħu.

Wieħed jista' jgħid li dan il-ħsieb huwa estensjoni ta' l-istess struttura, f'livell iktar żgħir, li l-Partit Laburista minn snin ilu kien bena fil-partit meta kien waqqaf il-bord tal-viġilanza fi ħdan il-partit.

Jiġifieri skond l- istatut tal-partit għandek korp ta' nies indipendenti li jissindakaw l- azzjoni ta' individwi, membri tal-partit jew uffiċjali tal-partit.

Issa qed nagħmlu dan fuq livell nazzjonali, fuq livell iktar għoli.

Barra minn hekk, id-definizzjoni ta' atti jew ommissjonijiet li jikkostitwixxu reat huma dawk kollha msemmija fl-artikli 112 sa 118, 120, 121, 124 sa 127 u 138 tal-Kodiċi Kriminali.

Jiġifieri ma' dawn ir-reati, kif diġa' għidt, żidna reati oħrajn li ħassejna li għandhom ikunu nklużi biex iktar nagħmlu dan l-Att komprensiv u effettiv.

Il-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni, kif diġa' għidt, kellha poter investigattiv imma mbagħad kienet tirrapporta biss u ma kellha l-ebda poteri ta' prosekuzzjoni.

Din kienet tista' tinvestiga wkoll il-ħsieb li tikkommetti reat.

Taħt il-liġi kriminali il-ħsieb biss ma jikkostitwix reat u jrid ikun hemm l-azzjoni li tinbeda.

Bħalma diġa' għidt, il- maġistrat mhux biss irid jinvestiga imma jrid imexxi l-prosekuzzjoni 'l quddiem u allura jrid ikun hemm elementi bażiċi li ġie kkostitwit reat kriminali, għax il-ħsieb biss ma jikkostitwix ir-reat, kif inhu aċċettat taħt il-liġi kriminali.

Hawn min huwa iktar espert minni fil-qasam kriminali imma din hija xi ħaġa li tinftiehem.

Pero' iktar tard fl-istess liġi nkludejna klawsola fejn qed ngħidu li jekk il-Pulizija tkun qed tinvestiga xi reat u bħala riżultat ta' dik l-investigazzjoni jirriżultalha li hemm xi att ta' korruzzjoni, il-Pulizija trid tirriferi kollox lill- maġistrat investigattiv, ħalli l-maġistrat ikun jista' jinvestiga dak l-att ta' korruzzjoni li tkun indunat bih il-Pulizija.

Jiġifieri qegħdin naraw kif l-abbozz li għandna quddiemna inħadem b'mod biex l-iskop tiegħu, bħalma diġa' għidt, ikun skop mill-iktar komprensiv u effettiv.

Niġu issa għad-distinzjoni bażika bejn il-Kummissjoni Permanenti kontra l- Korruzzjoni u l-Maġistrat Investigativ Speċjali kontra l-Korruzzjoni.

Taħt il-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni huwa l-Prim Ministru li jaħtar it-tliet membri u dawn jibqgħu bħala parti, bħala estensjoni, mill- eżekuttiv.

Taħt il-liġi li għandna quddiemna huwa l-President tar- Repubblika ta' Malta li jassenja lil wieħed mill-maġistrati tal-qrati inferjuri d-dmirijiet ta' maġistrat investigattiv speċjali.

Mela l-ewwel għandek il-ħatra ta' maġistrat bil-protezzjoni kollha li tagħti l- Kostituzzjoni u meta jkun hemm il-ħatra tal-maġistrat - jew inkella wieħed mill-maġistrati li diġa' hemm fil-qrati inferjuri - huwa l-President ta' Malta li jassenja d-dmirijiet ta' maġistrat investigattiv speċjali.

Issa aħna nafu li fil-każ tal-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni membru jista' jitneħħa biss minħabba inkapaċita' li jaqdi l-funzjonijiet tal-kariga tiegħu, kemm minħabba f'mard mentali, fiżiku jew raġuni oħra jew għal imġieba ħażina.

Fi kliem ieħor dik l-inkapaċita' jiddefinixxiha l-Prim Ministru li jkun qed jagħmel ir-rakkmandazzjoni.

Għax tajjeb li nifhmu li l-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni hija estensjoni ta' l- eżekuttiv, għodda oħra ta' l-eżekuttiv u xejn iktar, filwaqt li din li għandna quddiemna ma tinvolvix l-eżekuttiv imma għandek il-maġistrat li huwa maħtur bħala Maġistrat Investigattiv Speċjali kontra l-Korruzzjoni u huwa protett bil-Kostituzzjoni, kif issa nispjega iktar fid-dettall.

Imma jkun tajjeb jekk wieħed jiftakar ftit ukoll u jara kif il-Kostituzzjoni se tipproteġi lill-maġistrat investigattiv.

Subartiklu (2) ta' artiklu 97 tal- Kostituzzjoni ta' Malta, li jirriferi għall-qrati superjuri, jgħid hekk:

"Imħallef tal-Qrati Superjuri ma għandux jitneħħa mill-kariga tiegħu ħlief mill-President wara indirizz mill-Kamra tad-Deputati li jkollu favur tiegħu l-vot ta' mhux inqas minn żewġ terzi tal-Membri tagħha u li jitlob għal dik it-tneħħija minħabba inkapaċita' ipprovata li jaqdi l-funzjonijiet tal-kariga tiegħu."..."

Mela bis-saħħa ta' dan l-artiklu - ħalli ninżlu għal kliem iktar konvenzjonali - għadna l-garanzija li minkejja li l-eżekuttiv ikollu l- mandat tal-poplu, xorta ma jkunx jista' - dan isir biss f'każi eċċezzjonali, fejn imbagħad ovvjament irid ikollok l-appoġġ ta' żewġ terzi tal-Kamra kollha - ineħħi maġistrat jew imħallef mill-kariga tiegħu minħabba mġieba ħażina jew inkapaċita'.

Dan mhux kollox għax ikun tajjeb jekk niftakru li, qabel ma naslu biex ikun hemm il-vot, dak il-maġistrat - bħalma huwa l-imħallef ukoll - bis- saħħa ta' l-emendi u t-twaqqif tal-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal- Ġustizzja, ikun qed jiġi investigat mill-kummissjoni wkoll.

Jiġifieri għandna a double filter jew a double protection, biex ngħidu hekk, li jiġi assessed mill-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja, li hi wkoll tagħmel ir-rakkmandazzjonijiet tagħha.

Madam Speaker, dan juri kemm verament il-Maġistrat Investigattiv Speċjali kontra l-Korruzzjoni huwa indipendenti mill-eżekuttiv u minn kulħadd.

Immedjatament li l-Prim Ministru jirrakkmanda lill-President biex jaħtar maġistrat, il-maġistrat maħtur ikollu l-poteri, il-limitazzjonijiet u r-responsabbiltajiet stabiliti mil-liġi u ma jindaħallu ħadd, ma jinfluwenzah ħadd u ma jġiegħlu ħadd jagħmel "hekk" jew "hekk" għax jheddu li, per eżempju, mhux se jġeddidlu t-terminu.

Jiġifieri għandu l-istess indipendenza li naħseb kulħadd jaqbel u jemmen li għandha l-ġudikatura.

Il-perjodu li fih ikollu dawn il-poteri speċjali huwa ta' sitt snin u f'subklawsola (5) ta' klawsola 3:

"Fit-twettiq tal-funzjonijiet tiegħu taħt dan l-Att il-maġistrat Investigattiv Speċjali għandu jaġixxi b'mod indipendenti u m'għandux ikun soġġett għad-direzzjoni jew kontroll ta' ebda persuna jew awtorita' oħra ħlief il-mod kif provdut fil-liġi.".

Dik qiegħda wkoll fil-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni imma altru li inti jkollok statement inserit f'liġi u altru li jkollok l-għodda u effettivament il-maġistrat ikun qed jaġixxi mingħajr l-ebda influwenza ta' kwalunkwe awtorita'.

Għax jekk inti jkollok prim ministru li jgħid li dan għandu jitneħħa minħabba inkapaċita' dan mill-ewwel għandu l-influwenza ta' awtorita' ikbar minnu, biex ma nsemmix influwenzi oħra li jista' jkun hemm minn uffiċjali pubbliċi minħabba l-kariga jew l-awtorita' li huma jkollhom.

Jiġifieri veru li fil-Kummissjoni Permanenti kontra l- Korruzzjoni hemm l-istatement imma hawnhekk mhux biss għandna l-istatement imma għandna wkoll is-saħħa legali u kostituzzjonali li l-maġistrat irid jaġixxi fil-ġudizzju deliberat tiegħu u fir-responsabbilta' assoluta tiegħu.

Sur President, permezz ta' klawsola 4 tal-liġi qed inkomplu nsaħħu dan l- istitut - ħalli nsejħulu istitut għax dan huwa konċett kompletament ġdid li l-ebda gvern kien għadu qatt ma introduċieh f'pajjiżna sa llum - li qed jitwaqqaf b'din il-liġi għax qed nistabilixxu li l-maġistrat mhux biss għandu l-poter investigattiv imma, kif naraw iktar 'il quddiem, jista' jagħmel investigazzjoni kemm jekk ikun hemm rapport maħluf minn persuna li tirrapporta lilu u jista' ukoll jaġixxi fuq inizjattiva tiegħu.

Jiġifieri wara li jagħmel l-investigazzjoni, jekk fl-opinjoni tal-maġistrat ikun hemm każ ta' prosekuzzjoni, imbagħad il-prosekuzzjoni jmexxiha 'l quddiem l- istess maġistrat.

Mela hawnhekk ukoll indirizzajna b'mod prattiku u effettiv problema li spissa niltaqgħu magħha meta l-Avukat Ġenerali jirrakkmanda li l-prosekuzzjoni tista' ssir imma minħabba li l-akkużat ikollu difiża tajba minn avukati mustaċċuni, ħafna drabi jkollok din il- problema li l-każ ma jiġix immexxi tajjeb biżżejjed, ħalli npoġġiha f'dawn it-termini u nipprova nkun naqra diplomatiku.

Pero' hawnhekk il-maġistrat għandu l-poter li jagħmel il-prosekuzzjoni filwaqt li l-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni kulma kienet tagħmel kien rapport u r- rapport tgħaddih lill-ministru tal-ġustizzja li effettivament imbagħad, bħalma ġara kemm-il darba, jitpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

Imma mbagħad sta għall-eżekuttiv jekk għandux l-interess jew il-ħeġġa li jmexxi l- prosekuzzjoni iktar 'il quddiem.

Hawnhekk l-eżekuttiv huwa maqtugħ 'il barra kompletament u d-deċiżjoni hija tal-maġistrat u l-prosekuzzjoni jmexxiha 'l quddiem il-maġistrat.

L-iskop ta' din il-liġi huwa li tagħti protezzjoni sħiħa liċ-ċittadin minn min ikun qed jaġixxi, imexxi jew jamministra awtorita' jew poter.

Jekk il-maġistrat ikollu rapport u ma jmexxihx 'il quddiem, jew għal xi raġuni jew oħra jħalli dak ir-rapport imut mewta naturali, dak l-istess individwu li jkun ġab il-każ 'il quddiem, billi jkun għamel ittra ġuramentata u għaddieha lill-maġistrat, jekk iħoss li l-każ tiegħu għandu jitmexxa 'l quddiem jista' jġib il-każ quddiem il-qorti tal-maġistrati, u din, wara li tara l-każ, tista' tordna lill-maġistrat investigattiv biex jinvestiga.

Din il-funzjoni teżisti fil-Kodiċi Kriminali - f'section 541, jekk m'iniex sejjer żball - u dan l-istess poter qed nagħtuh ukoll lil kull individwu u ċittadin biex jekk il-maġistrat ma jmexxix każ 'il quddiem, u jekk il-qorti tara li hemm prima facie każ fejn l-investigazzjoni għandha titmexxa 'l quddiem, l-investigazzjoni tkun trid tibqa' miexja 'l quddiem.

Mela hawnhekk għandna wkoll it-tielet departure bażika bejn il-Kummissjoni Permanenti Kontra l-Korruzzjoni u l-Maġistrat Investigattiv Speċjali.

Din id-departure hija illi l-maġistrat mhux biss jinvestiga u mbagħad jirrapporta imma jinvestiga u jmexxi l-prosekuzzjoni 'l quddiem.

Sur President, punt ieħor li huwa amministrattivament interessanti dwar kif jiffunzjona l-maġistrat, as distinct mill-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni, huwa rigward l-istaff u l-esperti li jkunu jridu jintużaw matul l-investigazzjoni.

GĦaliex qed ngħid dan?

Taħt l-Att dwar il- Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni, il-Prim Ministru huwa l- persuna li taħtar lis-segretarju tal-kummissjoni.

Mela l-membri tal- kummissjoni, huma min huma - seta' kien imħallef għax imħallef jew ex- imħallef seta' jiġi appuntat ukoll - ma kellhom l-ebda say fl-għażla ta' l- istaff għax kien il-Prim Ministru li jappuntah u jinnominah.

Hawnhekk qed timponi fuq il-ministru tal-ġustizzja li jipprovdi uffiċċju u staff - dik iva, għax il-ministru tal-ġustizzja jew il-gvern għandhom il-faċilitajiet u l-fondi li jipprovdu l-premises u l-għodda biex il-maġistrat jaħdem - pero' l-ministru tal-ġustizzja jew il-gvern bl-ebda mod ma jistgħu jimponu fuq il- maġistrat ir-reġistratur li jridu għax huwa l-maġistrat li jrid japprova l- persuna li tkun ingaġġata.

Mela f'dan il-każ il-ministru għandu l-obbligu li jipprovdi l-faċilitajiet pero' l-għażla trid tkun f'idejn il-maġistrat ħalli l-istaff tiegħu jkun magħżul minnu.

Oltre dan, anke meta l-maġistrat jitlob l-assistenza tal-Kummissarju tal- Pulizija, il-persuna li tintbagħat trid tkun approvata minnu u matul dik l- investigazzjoni l-uffiċjal tal-pulizija li jkun intbagħat biex jgħin lill- maġistrat jaqdi l-funzjonijiet tiegħu jaqa' taħt ir-responsabbilta' u l- kontroll tal-maġistrat u l-Kummissjarju tal-Pulizija huwa eskluż milli jagħti detail lil xi uffiċjal ieħor jekk mhux bl-approvazzjoni ta' l-istess maġistrat.

Tant qed immorru aktar 'il quddiem biex inkomplu nibnu dan l-element ta' indipendenza fi ħdan din l- istituzzjoni li anke l-istaff, għalkemm provdut mill-gvern, irid ikun approvat mija fil-mija mill-maġistrat inkwirenti u mhux mill-ministru.

L- obbligu tal-gvern hu li jipprovdi l-għodda neċessarja biex imexxi 'l quddiem l-investigazzjonijiet tiegħu.

Dak li jitlob u lil min jitlob il- maġistrat irid ikun approvat minnu stess.

Hawnhekk qed ngħidu li l- Kummissarju tal-Pulizija "għandu jordna", mentri fil-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni għandek li l-kummissjoni "tista' tinħtieġ" l-assistenza tal-Pulizija.

Il-Pulizija trid taġixxi, ovvjament, skond il- Kodiċi Kriminali, dik hija understood, imma l-awtorita' ta' dak l-uffiċjal taqa' u tibqa' taħt il-Kummissarju tal-Pulizija, u fil-proviso ta' subclause (2) ta' clause 5 jgħid hekk:-

"Iżda d-dispożizzjonijiet tal-proviso li hemm ma' subartiklu (1) ta' dan l-artiklu għandhom ikunu japplikaw mutatis mutandis għal dawk l- uffiċjali tal-pulizija; ukoll li meta l-Pulizija jkunu qegħdin jagħtu dik l-għajnuna tagħhom huma jkollhom jwettqu biss dawk is-setgħet u jkollhom is-setgħa li jwettqu bis-saħħa tal-Kodiċi Kriminali jew kull liġi oħra".

Jiġifieri l-Pulizija xorta trid taġixxi skond il-Kodiċi Kriminali pero' l- awtorita' tmur kollha taħt il-maġistrat u jikkontrollahom l-istess maġistrat.

Il-maġistrat għandu wkoll l-awtorita' li jagħmel ittri rogatorji u jinizzjalhom hu.

Din hija xi ħaġa li diġa' teżisti fil-liġi preżenti imma hija awtorita' li qegħdin nagħtuhielu ħalli ma jkunx hemm kwestjonijiet jekk din għandhiex tiġi mill-qrati inferjuri u tgħaddi għand l-Avukat Ġenerali.

Il-maġistrat għandu jgħaddi r-rapporti tiegħu lill-iSpeaker u fejn imbagħad għandek il-prosekuzzjoni ovvjament dawk l-istess rapporti jridu jkunu tabled fuq il-Mejda tal-Kamra.

Hawnhekk qed naraw differenza oħra għax filwaqt li l-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni kienet tagħmel ir-rapporti tagħha lill-ministru u dan kien ipoġġihom fuq il-Mejda tal-Kamra, issa l-ministru qed jiġi bypassed kompletament u r-rapport tal- maġistrat imur direttament għand l-iSpeaker.

Punt ieħor interessanti taħt dan l-Att jirriżulta minn artiklu 12.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq il-konċett ta' whistle blowing, meta xi ħadd jagħti x-xiehda tiegħu u jkollu 'l hekk imsejħa l-maħfra jew inkella l- eżenzjoni mill-proċedimenti kriminali.

Taħt il-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni kien l-Avukat Ġenerali li kien jagħti eżenzjoni mill- proċedimenti kriminali, allavolja seta' kellek il-kummissjoni li tista' tħoss li fil-kors ta' l-investigazzjoni tagħha wieħed mix-xhieda għandu jkun eżenti mill-proċedementi kriminali, għax ovvjament l-ebda xhud m'għandu jkun obbligat li jixhed u jinkrimina ruħu.

Issa biex kemm jista' jkun neliminaw l-użu jew l-abbuż ta' din il-faċilita' għal skopijiet politiċi, qegħdin ngħidu illi t-talba għall-eżenzjoni mill-proċedimenti kriminali ta' xi xhud tintalab mill-maġistrat inkwerenti u tintalab direttament lill-President ta' Malta.

Mela r-rabta bejn il-President u l- ġudikatura - hemm rabta vinkolanti sħiħa li toħroġ mill-Kostituzzjoni u toħroġ ukoll mill-istrutturi tal-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal- Ġustizzja - qegħdin inżommuha ukoll għax għandek it-talba min-naħa tal- maġistrat - mhux mill-ministru jew mill-Avukat Ġenerali - f'ċirkostanzi li qed tħares fihom il-liġi u huwa l-President ta' Malta illi fil-ġudizzju deliberat tiegħu - hawnhekk qed timponi wkoll fuq il-Kap ta' l-Istat, il- President - irid jassumi r-responsabbilta' fuq ir-rapport illi jkollu mingħand il-maġistrat u jara jekk għandux jeżenta lil dak ix-xhud mill- proċedimenti kriminali.

Allura m'għadux iktar l-eżekuttiv li jipprova jiddeċiedi jew jinfluwenza jekk "X" jew "Y" għandux ikun eżentat imma huwa l-maġistrat, u wara, dik l-eżenzjoni tiġi kkonfermata wkoll mill- President.

Mela hawnhekk mirqum fl-istess liġi għandek dan l-element ta' kontroll.

Aħna mhux qed inħallu f'idejn il-maġistrat li jiddeċiedi hu għax m'huwiex sew li tħalli f'idejh lil min jeżenta jew le.

Dawn huma proċeduri u deċiżjonijiet serjissimi u għaldaqstant ivvinkolajna dan il- prinċipju ta' l-eżenzjoni minn proċedementi kriminali ma' talba li ssir direttament lill-President ta' Malta.

Bħalma huwa l-President illi jista' jitlob b'mozzjoni, li tgħaddi għand l-iSpeaker, biex jitneħħa maġistrat jew membru tal-ġudikatura huwa wkoll il-President li f'każijiet delikati bħal dawn jagħti l-eżenzjoni lil xi ħadd minn proċeduri kriminali biex tagħti l- fatti kollha u tikxef dak kollu li taf ħalli tgħin fl-investigazzoni, għax ovvjament ma tistax tagħtih l-eżenzjoni mill-proċedimenti kriminali għal xejn b'xejn.

Biex tieħu din l-eżenzjoni, din il-grazzja, trid ċertament tkun marbuta illi tagħti l-fatti kollha li hi għandha fil-pussess tagħha, tixhidhom u tikkonfermahom bil-ġurament.

Din hija wkoll departure mill- Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni u huwa punt ieħor fejn dak li qegħdin inwaqqfu b'din il-liġi jikkostitwixxi istituzzjoni kompletament indipendenti b'poteri eżekuttivi, b'poteri ta' prosekuzzjoni u b'poteri amministrattivi illi topera waħedha mingħajr influwenza jew indħil ta' ħadd.

Fi klawsola 15 ta' dan l-abbozz qegħdin ninkludu wieħed minn dawk ir- reati li hemm stipulati fil-Money Laundering Act bħala att ta' korruzzjoni, kif definit taħt dan l-Att.

X'ifisser dan?

Fis-Second Schedule tal-Money Laundering Act għandek lista ta' reati speċifiċi, bħalma huma: "an offence against the law relating to dangerous drugs or narcotics, illegal dealing in arms and armaments, wilful homicide u blackmail."

Ma' dawn qed ninkludu wkoll dan ir-reat u dan ifisser illi bis-saħħa illi għandu l-maġistrat investigattiv taħt sezzjoni 4 ta' l-istess Att, huwa jkun jista' jitlob lill-qorti kriminali illi tagħtih dik li ngħidulha an investigation order.

Bis-saħħa ta' din l-investigation order ikollu l-poter jidħol f'kull bini, ifittex materjal, jitlob informazzjoni, jiċċekja anke fuq life styles, xi ħaġa li tista' tkun parti essenzjali mill-investigazzjoni tiegħu illi twasslu għall-konklużjonijiet.

Jiġifieri din l-inklużjoni taħt clause 15 qed tagħti wkoll il-poteri illi l-maġistrat ikun jista' jagħmel assessment ta' life styles illi bis-saħħa t'hekk ikun jista' jidħol aktar fil-fond, ikun jista' jfittex u jsib aktar fatti u jista' jasal ukoll effettivament għal konklużjonijiet reali, għal konklużjonijiet ta' veraċita' kif inhi.

Mela hawnhekk ma nibqgħux biss fl-ambitu ta' allegazzjoni, ma nibqgħux biss niġu fi kwestjonijiet fejn tant issir investigazzjoni b'mod mhux aċċettabbli - bħalma diġa' semmejt, u qed nirreferi għall-każ ta' l- Awżiljari - fejn ikollok membru tal-kummissjoni illi ma jaqbel xejn mal-mod u mal-konklużjonijiet li effettivament tkun waslet għalihom il-kummissjoni u ma jittieħdu passi ta' xejn.

Hawnhekk għandna liġi illi għall-ewwel darba f'pajjiżna bis-serjeta' qegħdin inwaqqfu awtorita', fi ħdan il-maġistratura, illi qed tagħti l- kontroll u l-bilanċ neċessarju illi kull uffiċjal pubbliku u kull politiku jaf illi jista' jkun sindakat fl-aġir u fil-mezz kif jamministra u kif imexxi l-awtorita' u l-poteri illi għandu.

Dan il-kontroll qiegħed mhux biex jeqred l-inizjattiva valida u d-deċiżjoniijet illi wieħed jieħu imma biex ċertament jillimita - anzi jekk jista' jkun jillimita għal kollox - it- tentazzjoni li wieħed juża l-poter amministrattiv.

Dan jista' jkun il- politiku, jista' jkun l-uffiċjal, tista' tkun anke persuna li tkun qed iddur fl-ambiti politiċi tas-segretarjat tal-ministru.

Dan il-kontroll qed isir biex dan ma jużax l-influwenza tiegħu jew il-poter tiegħu biex iġib favuri liċ-ċittadin u b'hekk verament inkunu qegħdin nagħtu interpretazzjoni ta' drittijiet u mhux favur.

Mhux slogans imma verament inti tipprova tibni u tissostitwixxi l-mezz kif dan l-element ta' korruzzjoni tista' teqirdu.

Jiena ngħid mhux sewwa li kulħadd jiġi mċappas b'mod ġenerali għax hija nġusta għal min ikun qed jaħdem b'amor proprju, b'onesta' u jagħmel ħidmietu u ħiltu kollha.

Kwalunkwe uffiċjal illi qed jagħmel dmiru sew għandu jiġi apprezzat.

Il-maġġoranza jagħmlu dmirhom sew imma mhux sew illi l-ftit jagħtu l-impressjoni ħażina u dawn jibqgħu jaħarbu mir-responsabbilta' qisu ħadd u m'hemm xejn li jista' jikkontrollahom għax għandhom il-ħbieb, għandhom min jipproteġihom, għandhom il-ħitan biex jinħbew warajhom.

Bl-istituzzjoni tal-maġistrat investigattiv qed nagħtu l-għodda biex persuna indipendenti, bniedma idonea tkun tista' tikkontrolla.

Jiena naħseb li min ikun lest li jieħu l-ġurament ta' maġistrat, għalkemm kulħadd huwa bniedem, huwa ċertament bniedem li jrid jispira fiduċja fis-soċjeta'.

Mhux ma jkollhomx nuqqasijiet imma ta' l-inqas is-soċjeta' tistenna serjeta' u tagħti fiduċja lil bnedmin bħal dawn.

Allaħares ma jkunx hekk għax kieku mhux biss il-problema tad-dewmien fil-qorti jkollna imma jekk tintilef u tispiċċa din ċertament inkunu qegħdin fi problemi ħafna kbar.

Għaldaqstant il-fatt li għandek membru tal-maġistratura li għandu l- protezzjoni kollha illi tagħtih il-liġi - barra li huwa protett bil- Kostituzzjoni - u l-fatt li l-eżekuttiv ma jistax iwarrbu jekk mhux bi qbil kważi unanimu tal-Parlament, għandu jserraħ ras kulħadd li dan il-Gvern bis- serjeta' irid jeqred il-korruzzjoni.

Aħna kburin li qegħdin immexxu 'l quddiem dan l-abbozz ta' liġi għax ċertament se jispira fiduċja fil-mod ta' tmexxija tal-Gvern Laburista, gvern li wiegħed lill-poplu serjeta' fl-amministrazzjoni u s-serjeta' qed iħaddimha fil-prattika u jmexxiha 'l quddiem fil-prattika.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Aktar rimarki?

L- Onor. Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, nibda minn fejn għalaq il-Ministru.

L- Onor. Mangion qed jgħid illi l-abbozz odjern li għandna quddiemna jixhed is- serjeta' tal-Partit Laburista għax dak li jwiegħed iwettqu.

Aktar 'il quddiem fid-diskors tiegħi nuri x'kien wiegħed il-Partit Laburista u naraw x'qed iwettaq.

Pero' żgur li dak li għandna quddiemna m'huwiex dak li wiegħed il-Partit Laburista.

Jista' jkun li dan kien f'moħħ l-Onor.

Mangion, f'moħħ l-Onor.

Alfred Sant u f'moħħ ħafna nies oħrajn pero' żgur li ma kienx fil-kamp pubbliku.

Fil-kamp pubbliku kien hemm ideat oħra.

Anke l-programm elettorali tal-Partit Laburista huwa differenti minn dak li għandna quddiemna llum, pero' issa drajna illi l-Partit Laburista fil- programm elettorali jgħid ħaġa u mbagħad meta jiġi għall-attwazzjoni jagħmel ħaġa oħra.

Jiena stagħġibt ukoll bid-diskors tal-Ministru għax għamel enfasi kbira illi din tal-maġistrat investigattiv speċjali hija xi istituzzjoni ġdida għal pajjiżna.

L-unika ħaġa ġdida - naqtgħu barra l-kontorni ta' kif se jaħdem u mhux se jaħdem, l-istituzzjoni per se, l-idea per se - hija l- kelma "speċjali".

L-unika ħaġa ġdida f'dan il-konċett huwa li llum għandna madwar 14-il maġistrat, kollha bil-poteri investigattivi sħaħ, u kull wieħed minnhom jista' jinvestiga kull reat imsemmi f'din il-liġi - li diġa' huma msemmija fil-Kodiċi Kriminali - u l-Partit Laburista fil-gvern ma jridx 14 imma jrid wieħed li jkun magħżul mill-Prim Ministru.

Ma jridx iħalli l-poteri lill-maġistrati kollha.

Irid jagħżel hu min jinvestiga.

Dan irid jiġi nnominat mill-Prim Ministru li jrid benjamin tiegħu.

Dan niġu għalih aktar 'il quddiem pero' mill-bqija m'hemm xejn speċjali f'din il-liġi.

(Interruzzjonijiet) Qed jgħid li l-President ta' Malta jinnomina.

Jiena mhux hekk ngħid għax nafu li l-President jaġixxi fuq il-parir tal- Prim Ministru.

Il-Prim Minsitru jmur għand il-President u jgħidlu: Sur President, lil "dan" trid tagħmel u l-President ikollu jgħidlu: Signor si, lil "dak" nagħmel.

Dik hi l-pożizzjoni.

Mela l-għażla ssir mill-Prim Ministru.

Anke s-sistema tagħna hekk hi għax, biex minn avukat issir maġistrat l-għażla ssir mill-Prim Ministru.

Mela multo magis, għandna l- għażla tal-Prim Ministru li issa se jmur għal sistema fejn illum għandu 14- il maġistrat li jistgħu jinvestigaw ...

Kull wieħed minn dawn l-14 għandu dawn il-poteri.

Imbagħad niċċitahom kelma b'kelma, inkluż li jagħtu ordnijiet lill-Pulizija, liema poter ġieli ntuża'.

Ara fil-każ tal-frame-up ta' Pietru Pawl Busuttil, imn'Alla li kellna żewġ maġistrati kuraġġużi li ma qagħdux għall-provi li ġabulhom il- Pulizija.

Imn'Alla li kellna żewġ maġistrati kuraġġużi.

Nista' nsemmihom għax dawn huma fatti magħrufa.

Dawn kienu il-Maġistrat Camilleri u l- Maġistrat Valenzia, illum it-tnejn imħallfin.

Lill-Pulizija qalulhom li mhux dawn il-provi riedu quddiemhom imma qalulhom li riedu jġibu provi oħrajn u jtellgħu lil dak is-supretendent jixhed.

Dawk huma veru l-poteri investigattivi tal-maġistrati!

Probabbilment issa se jgħidulna li dawn ħadd ma jużahom.

Hawn nistgħu naqblu.

Mela ejja nbidluhom, ejja nagħtuhom l-għajnuna.

Jiena naqbel perfettament, per eżempju, ma' l-idea li dawn ikollhom staff speċjali u anke l-maġistrati jaqblu.

Il-maġistrati jibku biex ikollhom staff speċjali.

Pero' mhux niġu hawnhekk u ngħidu li qed nagħmlu xi istituzzjoni ġdida.

Fil-verita' m'aħniex qed nagħmlu istituzzjoni imma kulma qed nagħmlu huwa li għandna 14-il ruħ li jistgħu jagħmlu din il-funzjoni imma l-Gvern mhux kuntent bihom u jrid jagħżel wieħed hu.

Jiena jiddispjaċini u jiddispjaċini sinċerament li l-mod kif inhi magħmula din il-liġi, il-mod kif inhi magħmula din il-proposta, iġġiegħel lil din in-naħa, sinċerament kontra qalbha, tivvota kontra tagħha.

(Interruzzjonijiet) Ejja ninsew l-idea tal-Kummissjoni Permanenti kontra l- Korruzzjoni.

Jien assolutament m'iniex marbut ma' l-idea tal-kummissjoni.

M'għandi l-ebda pożizzjoni riġida fuqha pero' jekk verament irridu bis- serjeta' li minn dan il-Parlament toħroġ liġi - aktar 'il quddiem nikkwota x'kien qal l-Onor.

John Attard Montalto meta kien fl-oppożizzjoni - u li permezz tagħha jkollok istituzzjoni rrispettata fil-pajjiż, ejja nagħmlu l- isforz biex din ikollha l-fiduċja taż-żewġ naħat.

Ejja nagħmlu l-isforz li aħna nagħmlu pass, intom tagħmlu pass mill-ideat u nsibu kompromess għax wara kollox l-istituzzjoni hawn qiegħda ma' saqajna.

Il-maġistrat inkwirenti, vivo e vegeto, kif jgħidu t-Taljani, forsi mhux funzjonanti wisq imma ejja nagħmluh funzjonanti mingħajr ma norbtulu jdejh, kif qed nagħmlu llum, u mingħajr ma nagħmlu liġi li tista' tiġi kkwalifikata bħala liġi faxxista, pure and simple.

Hawnhekk qegħdin niente di meno nipproponu illi persuna, hi min min, tista' tiġi nvestigata mingħajr ma tkun taf li qed tiġi nvestigata.

Dan il-famuż maġistrat inkwerenti speċjali magħżul mill-Prim Ministru jista' jgħid: Lil Austin Gatt se nibda ninvestigah, nagħmillu proces-verbal, nisma' lin-nies kontra tiegħu, mingħajr ma Austin Gatt ma jaf xejn, u nagħmillu rapport li jersaq quddiem il-Parlament, li jista' jiġi ppubblikat, li jista' jwassal ukoll għal akkużi kriminali u sadanittant Austin Gatt ma jaf b'xejn.

Jekk m'huwiex faxxiżmu dan ma nistax nifhem x'inhu!

Jiddispjaċini, imma dan huwa faxxiżmu.

Li tinvestiga lil xi ħadd bla ma l-persuna lanqas tkun taf li hi investigata u bl-investigatur li f'daqqa waħda jilbislek il-ġlekk tal-prosekutur huwa faxxiżmu.

Dan il- poter ma jeżisti mkien fid-dinja.

Fittex taħt kwalunkwe' leġislazzjoni li trid u ara jekk investigatur għandux il-poter deċizjonali li jaqleb għal prosekuzzjoni.

Imma dan se jkun benjamin tal-Prim Ministru li twieled taħt stilla tajba!

Issa l-Prim Ministru se jmur fuq l-14-il maġistrat u jgħidilhom li 13 minnhom m'humiex tajbin għal din il-biċċa xogħol.

Irid jagħżel wieħed biss biex jinvestiga u lil din il-persuna famuża se jagħtiha l-poter li tinvestiga lil kull uffiċjal pubbliku li hawn Malta bla ma jinforma lil ħadd li qed jagħmilha, bla ma jinforma lill-persuna involuta u dan iwassal għal akkuża kriminali.

Jekk m'hux faxxiżmu dan ma nafx x'inhu faxxiżmu!

Qegħdin immorru mhux biss kontra l-aktar prinċipji elementari legali imma qed immorru wkoll kontra l-ġustizzja naturali.

Il-proċess kriminali f'pajjiżna - u f'kull pajjiż - fil-punt ta' qabel l- akkuża, dejjem irid iwassal biex il-persuna tkun taf l-akkużi x'inhuma u r- realta' hija wkoll illi anke fil-fażi istruttorja u investigattiva l- persuna tkun taf li qed tiġi investigata.

Jista' jkollu mitt elf difett l- Att dwar il-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni pero' dan il-punt kien kopert ukoll għax kien hemm l-obbligu tal-kummissjoni li tavża.

Pero' ejja ninsewha dik il-liġi.

Aħna m'aħniex marbutin ma' dik il-liġi qisu xi punt ta' prinċipju li ma nistgħux niċċaqalqu minnu.

Pero' din hija l- ewwel raġuni għaliex aħna se nivvotaw kontra.

Dan hija liġi li għandha elementi faxxisti u bilfors iġġegħelna nivvotaw kontra.

Jiena nazzarda ngħid ukoll li jekk tibqa' hekk ikollna liġi anti-kostituzzjonali.

Jiena nemmen, u din in-naħa temmen, illi dan l-Att sejjer jippolitiċizza l- maġistratura għax lil dawn se nitfgħuhom f'nofs il-politika u aħjar nifhmu x'aħna nagħmlu milli nidħlu fiha b'għajnejna magħluqin.

Aħna m'għandniex it-tradizzjoni ta' maġistratura politika, għalkemm nifhem li ħaddieħor għandu imma għax għandu sistemi differenti.

Nispera li hawnhekk m'aħniex qed nikkupjaw lit-Taljani pero' jekk qed nikkupjaw lit-Taljani ejja nikkupjawhom sew għax għandu jkun kulħadd qed jaħseb hawnhekk illi l- maġistrati tipo Di Pietro huma l-uniċi maġistrati li hemm l-Italja.

L-ewwel distinzjoni li rridu nagħmlu hija bejn il-magistrati di procura u l-magistrati della corte, li m'għandhom x'jaqsmu xejn ma' xulxin.

Pero' b'din il-liġi x'qegħdin nagħmlu?

Hawn qegħdin ngħaffġu kollox f'daqqa u lill-maġistrat ngħidulu: Inti tagħmel sitt snin tinvestiga u mbagħad sitt snin oħra tmur tiġġudika.

Jew inkella nagħmlu l-istess maġistrat li filli qiegħed fuq il-bank tal-ġudikatur u mbagħad f'daqqa waħda jsir prosekutur hu.

Issa ma tarax li b'dawn l-affarijiet bilfors se ndaħħlu l-politika fin- nofs!

Kif ma ddaħħalx il-politika fin-nofs meta l-Prim Ministru l-ewwel ħaġa li jrid jagħmel, hekk kif tgħaddi din il-liġi, huwa li lil 13-il maġistrat minn 14 jgħidilhom li m'għandhomx il-fiduċja tiegħu u allura jrid jagħti l-poteri lit-tali maġistrat għax dak hu l-benjamin li jrid!

Kif tista' tgħid li ma ddaħħalx il-politika?

Mela x'tagħmel!

Din hija raġuni oħra għala se nivvotaw kontra.

Hawnhekk mhux veru qed nimxu mal-programm elettorali tal-Partit Laburista.

Hawnhekk għandna eżempju ċar ta' diżonesta' politika għal darba oħra.

Hawnhekk għandna wegħdiet li saru meta l-Partit Laburista kien fl-oppożizzjoni, affarijiet li ssemmew u kritika li kienet issir qabel u llum kollox tar-riħ.

Hawnhekk issa li jiena nibda niddubita mir-raison d'etre wara din il-liġi.

Għaliex jiena sinċerament l-ewwel wieħed li ngħid li kieku hawn liġi serja li taqbad il- konċett li diġa' jeżisti tal-qorti tal-ġudikatura fil-fażi istruttorja tagħha - fejn il-maġistrat, speċjalment l-iktar li jaħdem illum, hija fil- fażi ta' l-inkjesti - u tiżviluppa fuq dik il-bażi, jiena ngħidlek li jkollok il-koperazzjoni tagħna 100%.

M'hemmx dubbju li ssibha l- koperazzjoni tagħna.

Pero' li meta nkunu fl-oppożizzjoni ngħidu mod imbagħad meta nkunu fil-gvern ngħidu totalment mod ieħor, din tibda ġġibli d-dubbji għalfejn allura din il-liġi tkun qed issir.

Aħna - u nerġa' nirrepetiha b'mod l-aktar sinċier u nispera li n-naħa l-oħra tifhem bl- iktar mod sinċier - irridu illi naslu għal soluzzjoni permanenti pero' m'aħniex se naslu jekk ħa niġu ffaċċati b'sitwazzjonijiet li jimminaw id- drittijiet personali ta' l-individwu.

Nispera li mhux qed ninsewhom dawn biex nilħqu l-apice li suppost nagħmlu xi ħaġa.

Żgur li mhux se naslu jekk il-metodu li ħa jiġi wżat min-naħa tal-Gvern ħa jkun il-metodu ta' l- inkwiżizzjoni.

Fiż-żmien meta l-Onor.

Attard Montalto kien il-kelliem ewlieni tal- Partit Laburista dwar il-ġustizzja, kien qal hekk fis-16 ta' Settembru, 1996 u se niċċita minn "l-orizzont":-

"Meta jkun hemm kummissjoni daqstant vitali għat-tmexxija trasparenti tal-pajjiż huwa ovvju li, jekk min jiġi maħtur ma jgawdix il-fiduċja sħiħa tal-forzi politiċi ewlenin, kull deċiżjoni tkun qiegħda mill- bidu tippresta ruħu għal kritika.

Ukoll l-istess japplika għal inkjesti partikolari.

Meta jinħatar ġudikant biex jagħmel inkjesta fuq allegazzjoni ta' korruzzjoni huwa ovvju li dwar il-persuna magħżula jrid ikun hemm qbil bejn il-Prim Ministru u l-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

Meta ma jsirx hekk l-istess inkjesta mill-għeruq ma tkunx tgawdi l-appoġġ sħiħ tal-forzi politiċi prinċipali tal-pajjiż, bil-probabbilta' li l-konklużjonijiet ukoll ikunu suġġetti għal kritika.".

Li qed nagħmlu hawn huwa kontra li kien igħid il-kelliem ewlieni tal-Partit Laburista dwar il-ġustizzja.

Issa nispera li ma ngħidux li għax dan huwa maġistrat bilfors hemm il-qbil fuqu.

Għaliex?

Għaliex l-Onor.

Attard Montalto hawnhekk qed jitkellem fuq inkjesti u qed jitkellem fuq inkjesta speċifika, l-inkjesta mmexxija mill-Imħallef Caruana Colombo fejn ma kienx hemm qbil fuq il-persuna.

(Interruzzjonijiet) Iva, hawn qed jirraġuna: Isma' mhux biżżejjed li tgħidli li għamilt imħallef imma huwa neċessarju li naqblu fuq l-imħallef.

Mela nispera li issa ma nisimgħux l-argument li għaliex huwa maġistrat mela dan bilfors irid igawdi l-fiduċja ta' kulħadd!

Anzi jiena napplika l-istess kliem li kien qal l-Onor.

Attard Montalto - u naħseb li mhux se jiċħdu llum il-Partit Laburista - li l-veru ħaġa li rridu noqogħdu attenti għaliha hija l-ewwel parti li semma hu, li:

"Meta jkun hemm kummissjoni daqstant vitali għat-tmexxija trasparenti tal-pajjiż huwa ovvju li, jekk min jiġi maħtur ma jgawdix il-fiduċja sħiħa tal-forzi politiċi ewlenin...."

Lil hemm irridu naħdmu.

Jiena rrid infakkar ukoll illi fl-1993 il-Partit Nazzjonalista fil-gvern kien offra li jemenda l-Att dwar il-Kummissjoni Permanenti kontra l- Korruzzjoni iżda l-Oppożizzjoni, taħt ħafna skużi, kienet rrifjutat is- sejħa tal-Gvern.

Jiena ngħid: Ejja ninsew il-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni u l-maġistrat investigativ speċjali.

Għalfejn għandna nikkonċentraw fuq id-dettall?

Qed naqblu fuq l-għan?

Jiena naħseb li ultimament qed naqblu fuq l-għan.

Aħna x'qed ngħidu?

Jiena naħseb li rridu verament nikkontrollaw mhux il-petty corruption.

Ma naħsibx li qed niddiskutu fuq petty corruption, jiġifieri li xi ħadd imur jagħti Lm5 lill- pulizija tal-liċenzji biex iqabbżu l-queue.

Ma naħsibx li fuq dik qed nitkellmu, imma qed nitkellmu fuq korruzzjoni b'background politiku.

Fuq din qed nitkellmu ultimament u mhux qed nitkellmu fuq ir-reati minuri li huma koperti bil-liġi.

Aħna rridu istituzzjoni li tagħti ċerti garanziji li tista' tinvestiga bis-serjeta' l-korruzzjoni politika.

Din li rridu u qed naqblu t-tnejn li l-istituzzjonijiet li għandna llum m'humiex biżżejjed u allura rridu jew nivvintaw xi ħaġa jew nestendu xi ħaġa li diġa' teżisti.

Jekk qed naqblu, x'inhu verament iżommna milli nipprovaw insibu consensus minflok ninsistu fuq diktat?

Is-suġġeriment ta' din in-naħa hu li jekk irridu naslu aħna lesti li npoġġu madwar mejda fejn tridu, kif tridu u meta tridu.

Jekk il-Gvern jixtieq jagħmel select committee, nitkellmu f'select committee.

Jekk il-Gvern jixtieq jagħmel tip ta' laqgħat oħra, lesti nagħmlu tip ta' laqgħat oħra.

U jekk qed naqblu fuq l-għan, għaliex se noqogħdu niġġieldu fuq id-dettalji?

Jiena lest u din in-naħa hija lesta li tidħol f'dawn it-tip ta' diskussjonijiet mingħajr irbit.

Mhux qed ngħidu la hemm il-kummissjoni għandna nibnu fuq il-kummissjoni.

Mhux qed ngħidu hekk imma qed ngħidu: Isma' hemm il-liġijiet viġenti llum, narawhom, ejja naraw kif irridu nsaħħuhom u ejja naraw x'istituzzjonijiet għandna bżonn.

Naħseb li meta qed ngħidu hekk qed inkunu altru milli raġonevoli.

Naħseb li dan huwa l-mod li nilħqu dak li qal ben tajjeb l-Onor.

John Attard Montalto meta kien fl-oppożizzjoni, cioe' il-kreazzjoni ta' xi ħaġa li kulħadd għandu fiduċja fiha, li skond hu, u naqbel miegħu, hija l-bażi li mbagħad tagħti l-kredibbilta' lil dik l-istituzzjoni.

Ara fil-liġi dwar l- ombudsman hekk ġara.

Apparti l-għażla tal-persuna li għamilna, li tispira l-fiduċja, il-mod kif ikkreajniha, bi qbil ma' kulħadd, ikkreat il- fiduċja neċessarja biex dik l-istituzzjoni taħdem.

U l-istess ħaġa li rridu nagħmlu hawn.

Pero' issa nixtieq ngħid lil tan-naħa l-oħra li aħna m'aħniex lesti li naċċettaw diktat fuq dawn l-affarijiet.

Din mhijiex xi liġi li tibqa' għaddejja ma' l-oħrajn.

Din hija liġi serja, liġi li tista' tippreġudika ħafna drittijiet, liġi li tista' tiġi mmanipulata b'mod perikoluż ħafna, liġi li gvern mingħajr kuxjenza jista juża' biex idendel in-nies u m'aħniex lesti li nħallu din il-liġi għaddejja qisu ma ġara xejn.

Jiena għidt li din il-liġi hija xhieda tad-diżonesta' politika tal-Malta Labour Party u tal-Prim Ministru b'mod partikolari.

B'din il-liġi qisna qed nagħmlu xi liġi li qed tkopri xi atti ta' korruzzjoni żul minn hawn.

Kif ippreżentaha l-Ministru, kif ġiet hyped bid-diskorsi ta' qabel u kif bdejna naqraw fil-gazzetti, kulħadd ħaseb li ġejja xi liġi żul minn hemm, waħda bulija li biha se nkissru u nfarrku l-korruzzjoni kollha.

Imbagħad taqbad dan li għandna quddiemna u taqra li din hija liġi li hija applikabbli għal numru ta' reati diġa' nsemmiha fil-Kodiċi Kriminali!

Mela fuqiex tapplika din il-liġi?

Din il-liġi tapplika fuq ir-reati kkontemplati fil-Kodiċi Kriminali f'artikli 112 sa 188, 120, 121, 124 sa 127 u 138.

Imbagħad hemm it-tentattiv ta' reat, hemm l-undue influence, li hija basically il-konġura eċċ. Jiġifieri għamilna liġi billi qbadna dawn ir-reati li kien ilhom jeżistu fil-Kodiċi Kriminali minn żmien żemżem u għidna li dawn huma reati li hemm implikazzjoni ta' korruzzjoni u napplikaw il-liġi għalihom.

Mhux hekk kien jgħid meta kien kap ta' l-oppożizzjoni l- Prim Ministru tal-lum.

Il-Prim Ministru tal-lum kien jagħti l-impressjoni dak iż-żmien li se jagħmel xi liġi żul minn hemm biex jikkontrolla l-korruzzjoni u mhux sempliċement jaqbad għaxar artikli li ilhom fil-Kodiċi Kriminali żmien twil - jien dejjem nafhom hemm - u jgħid li min jikser xi wieħed minn dawn l-artikli huwa ħati ta' korruzzjoni.

Mur obsor!

Mhux dejjem kien ħati ta' korruzzjoni?

Kien hemm bżonn li jiġi l-Prim Ministru jew jiġi elett il-Partit Laburista fil-gvern biex jgħidilna li tkun ħati ta' korruzzjoni meta tikser dawn l-artikli?

Tant huwa redikolu dan l-argument li dawn l-artikli msemmija hawnhekk huma l-istess artikli, wieħed wara l- ieħor, imsemmija fl-Att dwar il-Kummissjoni Permanenti kontra l- Korruzzjoni, ikkuppjati kollha għajr wieħed, li huwa - u ma nafx sinċerament kif daħal - artiklu 127 tal-Kodiċi Kriminali li jikkontempla serq minn uffiċjal pubbliku.

Jiġifieri jekk xi ħadd imur iħallas lil xi uffiċjal pubbliku ta' liċenzja u minflok li jitfagħhom fil-kaxxa tal-gvern jitfagħhom fil-but, dan ikkwalifikajnih bħala att ta' korruzzjoni.

Jien ma nistax nifhem kif u ma nistax nifhem għaliex din it-trovatura ġdida li ġie biha l-Prim Ministru biex jgħidilna: Ara x'liġi qed nagħmel!

Din hija diżonesta' politika għaliex in-nies qed jaħsbu li għandna quddiemna xi erba' definizzjonijiet ta' korruzzjoni żul minn hawn.

Naħseb li n-nies qed jaħsbu li l-Prim Ministru qabad ir-rapporti ta' Edgar Mizzi u ħareġ b'xi erba' definizzjonijiet ta' korruzzjoni li ħadd ma kien semma bihom, qabel kważi kważi ġejjin l-Amerikani u se jikkuppjaw lilna issa!

Mur għidilhom imsieken lil dawk li kienu jisimgħu lill-Onor.

Alfred Sant li kulma qed jagħmel il-Prim Ministru huwa li dak li kien definit bħala korruzzjoni taħt il-Kodiċi Kriminali issa huwa definit bħala korruzzjoni taħt din il-liġi speċjali li qed nagħmlu.

Għalhekk hija d-diżonesta' politika.

Jekk irridu s-serjeta' wara kollox irridu nistaqsu lilna nfusna: Isma' għaliex bdiet din l-idea?

Fir-realta' r-reat ta' korruzzjoni ta' uffiċjal pubbliku minn dejjem kien ikkontemplat fil-liġijiet tagħna u minn dejjem kienu fil-Kodiċi Kriminali.

Jiena ngħid li minn żmien il-Kavallieri, minn żmien Napuljun, minn żmien l-Ingliżi kellna numru ta' reati kwalifikati bħala corruzione di un ufficiale pubblico.

Jiġifieri l-atti speċjali, l-ewwel magħmula mill- Partit Nazzjonalista fil-gvern, issa mill-Partit Laburista fil-gvern, huma ovvjament neċessita' għal ċerti ċirkostanzi.

Il-prinċipju motivatur ta' l- Att dwar il-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni, wara li aħna rbaħna l-elezzjonijiet ta' l-1987, kien li aħna sibna li l-Gvern Soċjalista ta' qabel l-1987 tant kien irnexxielu joħloq ħakma li fil-fatt ħakem ukoll lil minn kellu d-dover bil-liġi li jaġixxi indipendentement, fosthom l- Uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali u, agħar u agħar, il-Pulizija.

Din kienet il-problema kbira li aħna ridna nsolvu bil-Kummissjoni Permanenti kontra l- Korruzzjoni.

Aħna ridna xi ħadd indipendenti li jista' jinvestiga.

Meta lill-Onor.

Leo Brincat, f'intervista li dehret f'"The Malta Independent" ta' xi tlett ijiem ilu, staqsewh x'kienu l-iktar affarijiet li kienu jdejquh fil-Gvern Soċjalista meta hu kien segretarju parlamentari, qalilhom li kien jiddejjaq bil-vjolenza u bl-arroganza.

Hekk qallhom il-Ministru tal-Finanzi.

Mela l-vjolenza u l-arroganza - kif iddefinihom il-Ministru Brincat - tal-Gvern Soċjalista ta' l-1987 ħolqu atmosfera fejn il- korruzzjoni istituzzjonalizzata setgħet tikber u l-Partit Nazzjonalista deherlu li għandu joħloq kummissjoni kontra l-korruzzjoni biex ikun hemm poter indipendenti investigattiv.

Kien perfett?

Le, ma kienx perfett.

Seta' sar aħjar?

Jien naħseb li kieku kien hemm ftit tal-buona volonta' min-naħa ta' l-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien, żgur li kien isir aħjar.

Wara li l-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni kienet ilha mwaqqfa għal ħames snin, u allura wieħed jitgħallem mill-esperjenza, il-Gvern Nazzjonalista għamel offerta lill-Oppożizzjoni Laburista biex niltaqgħu flimkien, naraw x'hemm oġġezzjonabbli min-naħa tagħhom, naraw x'qed idejjaqna u noħorġu b'xi ħaġa li naqblu fuqha ż-żewġ naħat.

Il-Kap ta' l- Oppożizzjoni, bl-istrateġija tiegħu ta' oppożizzjoni ad oltranza u non-co- operation fuq kollox, qal: Le.

Kompla jgħid li qatt ma rrikonoxxiha u qatt ma ried ikollu x'jaqsam magħha u allura ma riedx jitkellem fuqha.

Għalhekk ma kienx hemm il-possibbilta' li tiżviluppa.

Imma waqt li kkonstatajna li l-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni ma kellhiex il-possibbilta' li tiżviluppa, konna wkoll iffaċċati b'xi ħaġa alternattiva fi ħdan il-Malta Labour Party.

Allura biex wieħed jifhem din il-liġi u jifhem għaliex jiena ngħid li huwa politikament diżonest li l-Gvern jersaq b'liġi bħal din li għandna quddiemna, rridu niftakru ftit x'kienu il- pożizzjonijiet tal-Partit Laburista.

Jiena se nfakkar ftit billi nikkwota mill-ġurnal "it-Torċa" tal-Ħadd 17 ta' Ottubru, 1983 diskors ta' l-Onor.

Alfred Sant, illum Prim Ministru:

"Il-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni mwaqqfa mill-Gvern preżenti m'hijiex qed taqdi tassew il-funzjonijiet ta' korp li jipproteġi l-poplu mill-imġieba politika korrotta.".

Din kienet l-ewwel oġġezzjoni.

Oġġezzjoni utilitarja li jista' jkun li l- kummissjoni mhijiex kapaċi taqdi l-funzjonijiet tagħha sewwa jew inkella mhijiex qed taqdihom fil-prattika.

Pero' żgur mhux fuq oġġezzjoni ta' prinċipju jew oġġezzjoni totalment ta' management - kif iħobb isejjħilha hu - u ta' eżekuzzjoni.

Pero' xorta waħda l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qatt ma ried jikkopera biex jara kif tista' tipproteġġi liċ-ċittadin.

Ħalli nkompli nikkwota minn "it-Torċa" tal-Ħadd 17 ta' Ottubru, 1983:

"Dr Sant saħaq li ma jistax ikun li l-korruzzjoni titrażżan b'organu li jkun ivviżjat fil-mod kif kien ġie kostitwit, fil-mod kif kellu jirrapporta dwar il-funzjonijiet tiegħu."

Issa l-famuż rapportar tafu x'kien?

Il-kummissjoni tibgħat ir-rapport lill- ministru mentri l-Labour Party ried li tibagħtu lill-iSpeaker.

Jiena naħseb li kieku l-Onor Sant fl-1993 qalilna li din l-emenda jinsisti fuqha, naħseb li ħadd ma kien se jgħidlu le għaliex hawn kienu jiġu r-rapporti kollha, in ogni caso, b'deċiżjoni li ħadet il-kummissjoni stess.

Allura dawn kienu l-oġġezzjonijiet il-kbar li konna qed nitkellmu fuqhom, oġġezzjonijiet li fir-realta' sfumaw fix-xejn.

Għaliex?

Għaliex illum għandna l-istess ħaġa hawnhekk.

Il-proposti tal-lum kif ivarjaw bħala istituzzjoni minn dawk li kien jikkritika l-Onor.

Alfred Sant dak iż-żmien?

Pero' d-diżonesta' politika m'hijiex qegħda hawnhekk biss.

Id-diżonesta' politika hija kif malli jgħaddi ż-żmien l-Onor.

Sant jaqleb id-diskorsi.

Ħa niċċita issa minn "l-orizzont" tas-Sibt 31 ta' Diċembru, 1994.

Veru li kien l-aħħar tas-sena u kulħadd jieħu l-affarijiet b'ċerta leġġerezza għax fl-aħħar ġranet tas-sena kulħadd moħħ ir-riħ u kulħadd moħħu fil-parties.

L-Onor.

Alfred Sant għamlilna d-diskors tiegħu ġurnata qabel u kien qal hekk:

"Gvern Laburista ġdid jinvestiga b'mod serju u trasparenti lil min kien involut f'dawn it-tliet każijiet u dawk responsabbli jintalbu jagħtu kont ta' għemilhom.".

It-tliet każijiet kienu San Raffaele, il-Freeport u Queiroz.

Inkompli ngħid x'qal u isimgħu kemm iżomm kelmtu l-Prim Ministru tal-lum:

"Inkjesta serja ssir billi tinvestiga l-operat tan-nies involuti u mhux toqgħod biss fuq il-karti".

Bħal dak li qallu Dr Edgar Mizzi, dan l-investigatur, Sherlock Holmes ta' Malta, bagħat għal xi ħadd biex kiteb xi rapport?

Jien qatt ma qgħadt fuq dak li qal Dr Edgar Mizzi, qatt ma qgħadt fuqu.

La qgħadt fuqu u lanqas noqogħdu fuqu, tħabbilx rasek!

Pero' Dr Edgar Mizzi, l-investigatur speċjali, ma bagħat għal ħadd imma qagħad fuq il-karti.

U l-Prim Ministru hawn solennement fl-1994 qalilna biex ninvestigaw l-operat tan-nies u mhux noqogħdu biss fuq il-karti.

Imbagħad l-Onor.

Sant kompla jgħid illi:

"Gvern Laburista ġdid jaħtar inkjesti magħmulin mir-rappreżentanti taż- żewġ naħat tal-Kamra bi staff eżekuttiv u bi tmexxija minn figura indipendenti fil-qasam legali.".

Ara rridux indaħku lin-nies bina!

Hawnhekk solennement qed jgħid li se jagħmel inkjesti magħmulin mir-rappreżentanti taż-żewġ naħat tal-Kamra bi staff eżekuttiv u bi tmexxija minn figura indipendenti fil-qasam legali u fil-verita' spiċċajna b'figura fil-qasam legali.

Lanqas Dr Edgar Mizzi ma kien indipendenti.

Għaliex?

Mela li Dr Edgar Mizzi jappuntah il-Prim Ministru u jirrapporta lura lill-Prim Ministru mhuwiex oġġezzjonabbli, pero' meta aħna waqqafna l-Kummissjoni Permanenti Kontra l-Korruzzjoni, appuntata mill-Prim Ministru wara konsultazzjoni, u din tirrapporta lura lill-Gvern dan oġġezzjonabbli.

Dr Edgar Mizzi mhuwiex oġġezzjonabbli allavolja appuntah il-Prim Ministru u jirrapporta lill-Prim Ministru.

Il- Partit Laburista kien joġġezzjona - għadni kemm qrajtha - għaliex ir- rapporti tal-kummissjoni kienu jmorru għand il-ministru tal-ġustizzja, imma li r-rapporti jagħmilhom Edgar Mizzi waħdu, mingħajr ma jkellem lil ħadd, u l-Prim Ministru jġibhom meta jrid hawnhekk mhuwiex oġġezzjonabbli!

Mhuwiex oġġezzjonabbli li tkun tant diżonest li f'Diċembru, 1994 tgħid li se tagħmel inkjesti magħmulin miż-żewġ naħat tal-Kamra mbagħad ma tagħmel xejn?

Din hija r-realta'.

Kemm kien indipendenti Dr Edgar Mizzi?

Dr Mizzi kien appuntat mill-Prim Ministru, kien jirrapporta lill-Prim Ministru, jagħmillek inkjesta mingħajr ma jkellem lil ħadd u fl-istess żmien kumpannija li wieħed mit-tfal tiegħu jmexxi riedet tieħu l-kuntratti kollha tal-gvern.

Jiena wieħed se nsemmi għaliex illum il-Ministru Charles Buhagiar wieġeb għall-mistoqsija W1023.

F'din ir-risposta jingħad li mill-1 ta' Novembru, 1996 sa Ottubru, 1997 il-Water Services Corporation ħallset lill-kumpannija tat-tifel ta' Edgar Mizzi is-somma ta' Lm48,000.

Għandek, Alla jbierek, Lm20,500 għar- relazzjonijiet pubbliċi u Lm10,000 dritti għal konsulenza għaliex iċ- chairman għandu bżonn li jikkonsulta.

Mhux biżżejjed li mar ibiddel l- uffiċċju kollu, mhux biżżejjed biddel il-karozza!

Kieku l-Lm50,000 nefaqhom f'reklamar fiha u ma fihiex.

Lanqas għadni għoddejthom tar- reklamar.

F'reklamar nefqu Lm13,000 imma tgħid għallinqas irreklama xi ħaġa.

Imma li tonfoq Lm10,000 f'konsulenza, Lm20,000 f'relazzjonijiet pubbliċi u Lm1,000 f'xogħol u disinn ta' stampar meta din kienet qiegħda tegħreq, hi naqra kbira.

Huwa inkredibbli li fi żmien meta kienu qed jinkitbu r-rapporti ta' Edgar Mizzi, it-tifel tiegħu ħoloq kumpannija ta' advertising, liema kumpannija prattikament ma kenitx magħrufa - din ġiet ikkreata mingħalija ftit qabel l-elezzjoni u kienet ineżistenti fid-dinja ta' l-advertising - u f'daqqa waħda meta missieru beda jikteb ir-rapporti, Alla jbierek din il-kumpannija tibda tieħu l-kuntratti left, right and centre.

Dawn kumbinazzjonijiet!

Forsi l-maġistrat investigattiv speċjali, l-ewwel ħaġa li jibda jinvestiga huma dawn l-affarijiet għaliex din hija l- korruzzjoni politika.

Korruzzjoni politika hija kif ingħata l-kuntratt lil Phil Noble, ħabib tal-Prim Ministru, li ħadem għal-Labour Party, u l-Prim Ministru jitolbu lil min jissuġerixxi biex jagħmel kuntratt ta' konsulenza pubblika għall- Gvern Malti, dak jissuġġerixxi kumpannija u l-kumpannija tieħu l-kuntratt u timpjegah.

U ejja ma ndaħkux lin-nies!

Dawn l-affarijiet bil- kumbinazzjoni jiġru jew kollox pinġut!

Bħall-kuntratt tal-Plus Advertising, Lm564,000 b'direct order mid-DOI, dipartiment li għalih huwa responsabbli l-Prim Ministru.

Dawn li rridu ninvestigaw jekk irridu ninvestigaw bis-serjeta'.

Imma dawn ma nistgħux ninvestigawhom jekk min se jinvestiga se jiġi appuntat mill-Prim Ministru, se jkun il-benjamin tal- Prim Ministru.

Dan se jkun magħżul minn fost 14-il maġistrat, qisu l- prinċep li qed jistenna biex jiġi xi ħadd u jgħidlu: Inti l-bniedem!

Qisu ir-Re Artur li mar biex ineħħi x-xabla mill-ġebla u kellu jneħħiha hu!

Veru li dan kien magħżul minn qabel u hekk qed nagħmlu hawn.

Il-Prim Ministru għandu għajnejh fuq maġistrat jew xi ħadd u se jgħidlu: Int l- ispeċjali tagħna!

Imbagħad tkompli d-diżonesta u iktar ma taqra x'kienu jgħidu iktar tirrealizza fejn hi din id-diżonesta.

Fil-ġurnal "l-orizzont" tal-Ġimgħa, 17 ta' Mejju, 1996 l-Onor.

Attard Montalto kien qal hekk:

"Skond il-liġi, il-Gvern żamm setgħat kruċjali li fost oħrajn jinkludu l-għażla tal-kummissjoni li qiegħda f'idejn il-Prim Ministru.".

Il-maġistrat minn min se jiġi magħżul, mhux mill-Prim Ministru?

Allura kif qabel kont tikkritika u issa ma tagħmel xejn?

U kompla jgħid:-

"L-obbligu li jrid jikkonsulta mal-Kap ta' l-Oppożizzjoni hija purament xi ħaġa konsultattiva.".

L-Onor.

Attard Montalto dak iż-żmien kien qal li mhux billi fil-liġi tal- kummissjoni hemm il-konsultazzjoni għax sostna li dik qiegħda hemm biex ngħaddu ż-żmien bihom, taparsi hemm il-konsultazzjoni u mbagħad nagħmlu li rridu.

Ara hawnhekk ġew jitmellħu totalment għax lanqas konsultazzjoni m'hawn hawn.

Il-Prim Ministru huwa bravu, jaf kollox, kapaċi, jaf lil min irid, allura hu jiddeċiedi min u ħallik mill-konsultazzjoni u dawn il-ħafna ħmerijiet!

Mhux hu elett biex imexxi l-pajjiż?

Mhux hu jiddeċiedi min jieħu l-kuntratti mid-DOI?

Mhux hu jimpjegah lil Phil Noble?

Issa jiddeċiedi hu fuq il-maġistrati, se noqogħdu nħabblu rasna!

Jiena niċċalinġja lin-naħa l-oħra biex jgħiduli fejn fil-programm elettorali tagħhom għandhom li se jagħmlu maġistrat investigattiv speċjali.

Fejn qiegħda?

Jien ġibt tnejn għax intom kellkom diversi programmi elettorali.

L-iktar wieħed oħxon - għax hekk trid tiddeskrivihom - "Politika Ġdida Laburista", f'paġna 180 jgħid hekk:

"F'każi ta' korruzzjoni u ta' abbuż ta' poter minn politiċi u minn pulizija ..."

Din hija l-wegħda.

Din il-liġi tmur oltre l-politiċi u l-pulizija.

Mela din il-wegħda qlibniha.

Imbagħad qed jingħad li:

"Il-maġistratura tissaħħaħ b'poteri investigattivi ..."

Il-maġistratura tissaħħaħ mhux il-maġistrat magħżul mill-Prim Ministru!

Kieku tagħmlu kif wegħidtu jien minn issa ngħidilkom li naqblu.

Intom wegħidtu li ssaħħu l-maġistratura.

We are all for it li ssaħħu l- maġistratura pero' we are all against it li l-Prim Ministru jiddeċiedi hu lil min jagħmel re fuq il-maġistrati l-oħrajn.

Din inaċċettabbli.

Dan kien qisu l-ktieb il-kbir, il-bibbja u allura ma qassamtuhx lil kulħadd.

Il-Partit Nazzjonalista kellu jħallas xi ħaġa biex akkwista kopja għax kontu tbigħuh li ma tmorrux tagħtuna xi kopja żejda!

Imma mbagħad bgħattu l-programm elettorali tal-qoxra ħamra, "Iċ-Ċittadin l-Ewwel" u f'paġna 4, taħt it-titolu "Għal Tmexxija Nadifa", għidtu:

"Il-maġistratura tissaħħaħ b'poteri investigattivi,"

Imma hawnhekk m'intomx qegħdin isaħħu l-maġistratura b'poteri investigattivi.

Il-maġistratura insejtuha, anzi eżawtorajtuha.

Fil-liġi qed tgħidu li jekk ikun hemm il-Pulizija li tkun qed tinvestiga xi reat ieħor, bħal xi qtil jew xi serq, u tittendi li hemm xi reat kontra dawn, maġistrat ieħor li qed jagħmel l-inkjesta lanqas biss jista' jkompliha.

Irid imur għand dak li għażel il-Prim Ministru, li qallu int l-blue eyed boy tiegħi, u jgħidlu: Din inti trid tkompliha għax lilek għażel il-Prim Ministru.

Mela mhux il-maġistratura qed insaħħu, hawn qed insaħħu l- maġistrat partikolari magħżul mill-Prim Ministru.

Fi "Iċ-Ċittadin l-Ewwel" qed tgħidu li:

"il-maġistratura tissaħħaħ b'poteri investigattivi, fosthom aċċess totali għar-records tal-gvern"

Jien nixtieq inkun naf fejn qegħda din.

Intesiet din u baqgħet għaddejja ma' l-oħrajn.

Veru li din il-liġi tidher li għandha ħafna problemi legali u inkitbet b'ċerta għaġġla pero' żgur li m'għandha xejn fuq l-aċċess li huwa neċessarju għar-records tal-gvern.

Għalhekk ikollok tgħid li dak li smajna qabel l-elezzjoni m'huwiex dak li għandna quddiemna llum.

Allura l- konklużjoni bilfors trid tkun ta' diżonesta' politika.

Ir-realta' hija li kull darba li n-naħa l-oħra riedet tittratta l-materja tal-korruzzjoni dejjem strumentalizzatha.

Ma kenitx tinteressaha r-riċerka tal-verita'.

Ma kenitx tinteressaha investigazzjoni jew inkjesta serja għax dejjem irrifjutat li tmur quddiem il-kummissjoni.

Ejja ngħidu li nifhimha li tirrifjuta li tmur quddiem kummissjoni li m'għandiex fiduċja fiha, pero' x'kien iżomm lill-Onor.

Alfred Sant li jagħmel rapport formali lill- Pulizija?

X'kien iżomm lill-Onor.

Alfred Sant li jagħmel rapport formali quddiem maġistrat?

X'kien iżomm lill-Onor.

Alfred Sant li jitlob inkjesti?

Xejn!

Lanqas meta kellna imħallef jagħmel inkjesta ma ried jaċċetta l- konklużjoni ta' dak l-imħallef.

Għaliex?

Għax ultimament l-Onor.

Sant ma kienx jinteressah u m'għadux jinteressah - u ovvjament għalija hawnhekk baqa' konsistenti - li jkollok istituzzjoni serja li tagħmel riċerka serja ta' verita' f'materja li hi delikata.

Jien nerġa' ngħid li hawnhekk il-liġi m'għandhiex tikkonċerna ruħha fuq petty corruption.

Fil-verita' li qed nippruvaw nattakkaw hawn - u hawn iż- żewġ naħat naqblu - hija l-korruzzjoni li għandek ġejja min-naħa politika u b'influwenza politika, u allura di natura huma investigazzjonijiet u inkjesti li huma delikati għax huma soġġetti għal ħafna kritika, trid persuna iebsa biex tagħmilhom u se jkun in the limelight u mhux faċli.

Pero' żgur li ma jsirux aktar faċli jekk min jistigahom kulma jrid huwa l- vantaġġ politiku, l-istrumentalizzazzjoni politika.

Aħna ma nistgħux naqblu ma' din il-proposta għaliex din il-proposta, apparti problemi oħra li niġi għalihom aktar 'il quddiem, hija proprja xhieda tad-diżonesta' politika li rridu mmexxu biha anke f'materja li hija tant delikata.

Aħna naqblu - diġa' għidtha u nerġa' nirrepetiha - li jekk irridu nibnu istituzzjoni serja, flimkien irridu nibnuha.

Ma nistgħux nibnuha waħedna fil-ħames snin jew l-għaxar snin li nkunu fil-gvern aħna u mbagħad terġgħu tibnuha waħedkom intom fil-ħames snin jew l-għaxar snin li tkunu fil-gvern.

Ma jistax ikun li tkun din il-premessa, liema premessa lanqas hi marbuta ma' dak li l-Partit Laburista kien iwiegħed meta kien fl-oppożizzjoni.

Aħna lesti li niddjalogaw, lesti li niddiskutu u naħseb li s-soluzzjonijiet mhumiex daqshekk diffiċli jekk nibnu fuq il-kodiċi li diġa' għandna.

Pero' ma nistgħux nitilqu mill-premessi li din il-materja nużawha kif użaha l- Onor. Alfred Sant, meta kien kap ta' l-oppożizzjoni, bħala political football.

Jekk se nitilqu minn hemmhekk, u l-liġi hija mibnija fuq dawn il- premessi, allura din in-naħa żgur li ssibuha li ma taqbilx.

Jien għidt ukoll li din n-naħa mhijiex se tivvota favur il-liġi kif inhi għax din se tippolitiċizza l-maġistratura.

Hemm diversi raġunijiet għal dan.

L-ewwel ħaġa, l-materja fiha nnifisha hi materja delikata u to be fair, l-Att dwar il-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni bl-istess mod kien delikat.

Hawnhekk qegħdin inkopru kull tip ta' korruzzjoni, ibda minn korruzzjoni possibbli ta' ministru u spiċċa f'xi ħadd li jagħti lira lis-security guard barra l-bieb ta' xi kju biex iqabbżu l-kju għax anke dik tikkwalifika bħala korruzzjoni wkoll.

Ma naħsibx li hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq dik it-tip ta' korruzzjoni imma qed nitkellmu fuq korruzzjoni b'xenarju politiku.

Il-materja fiha nnifisha hija highly political.

Hija materja delikata u mhux faċli tittrattaha u żgur li hija soġġetta għal kontroversja politika.

Aħna rridu li l-ġudikanti tagħna jkunu daqshekk politiċi?

Qed nuża l-kelma "ġudikanti" mhux b'kumbinazzjoni għaliex hawn - u 'l quddiem nispjega għaliex - jidher li hawn taħlita fil-konċetti.

Il- maġistrat inkwerenti huwa ħaġa - u taħt ċerti sistemi għandek maġistrati li jgħaddu ħajjithom inkwerenti biss - pero' l-maġistrat ġudikant huwa ħaġa oħra wkoll.

F'pajjiżi oħra hemm maġistrati li jgħaddu ħajjithom ġudikanti biss pero' hawn Malta rridu nagħmlu xi ħaġa li ma teżisti mkien.

Irridu nagħmlu maġistrat inkwirenti, ġudikant, li jitbiddel kull sitt snin, iżda ma tistax lill-maġistrat inkwirenti f'dawk is-sitt snin tagħmlu qisu qiegħed f'xi ħaġa tal-ħġieġ u tneħħilu l-aspett ġudizzjarju.

U allura jekk irridu aħna nippolitiċizzaw l-maġistratura billi ngħabbuhom b'din, irridu nagħmluha mhux b'kumbinazzjoni, irridu nagħmluha b'għajnejna miftuħin u nispera li ma nibdiex nisma' lil xi ħadd jgħid li b'daqshekk mhux se nippolitiċizzaw il-maġistratura.

Ma naħsibx li nkunu saqajna ma' l-art jekk ngħidu li ma nippolitiċizzawhiex jekk se nagħmlu hekk.

Anzi rrid insemmi proprju x'kienet ir-rakkmandazzjoni ta' l-Imħallef Caruana Colombo lil sħabu l-ġudikanti meta ra minn xiex għadda qabel l-inkjesta.

L-Imħallef Caruana Colombo qalilhom illi jekk se jibqgħu jaċċettaw li jagħmlu l-inkjesti se jispiċċaw bħala political football.

Fl-opinjoni tiegħu l-ġudikatura kienet qed tirrendi ruħha bħala political football.

Tista' taqbel jew ma taqbilx miegħu pero' din hija r-realta`.

Jekk imħallef jew maġistrat jagħmel inkjesta li n-natura tagħha hija politika, tistenna li jkun hemm reazzjoni politika.

Ħafna drabi, għax aħna pajjiż żgħir, għax aħna nafu lil xulxin, għax aħna nħobbu nzekzku fuq xulxin, il- konklużjonijiet li nipprovaw niġbdu ma niġbduhomx biss mill-konklużjoni tar- rapport pero' nitilqu bil-preġudikali ta' min hi l-persuna - dan qed ngħidu kemm għal dik in-naħa u kemm għal din in-naħa u kemm għan-nies li m'humiex hawnhekk - u appena nsiru nafu min hu li se jagħmel l-inkjesta, kważi ngħidu li dak se jiddeċiedi "hekk".

Dik hija r-realta'.

Għalhekk jien ngħid: Ejja noqogħdu attenti rridux nippolitiċizzaw il-ġudikatura tagħna.

Jekk irridu, ngħidu li rridu, pero' ma naħarbux mill-fatt li se nippolitiċizzawha.

Ma naħarbux mill-fatt li r-realta' se turi li jekk din issir, maġistrat, hu min hu, li se jagħmel sitt snin jinvestiga lill- politiċi mhux se jkollu ħajja faċli, la f'dawk is-sitt snin u lanqas wara.

Din hija r-realta'.

Dan huwa att li jippolitiċizza lill-maġistratura tagħna.

Għaliex?

It- tradizzjoni tal-ġudikatura Maltija hija għal kollox aljena għal dan li qed jiġi propost hawn.

It-tradizzjoni u l-prinċipji li hija mibnija fuqhom il- ġudikatura Maltija tagħna hija li l-maġistratura hija biss ġudikanti, maġistratura li żżomm 'il bogħod b'mod konxju mir-rwol illi għandhom u li jista' jkollhom il-Pulizija u l-Attorney General.

Żgur li din l-idea li għandna hawn hi idea totalment ġdida għar-reġim legali tagħna.

Tant hi ġdida li jekk wieħed jibda jeżamina l-mod kif dawn il-poteri mogħtija lil dan l-investigatur speċjali pprovaw jiddaħħlu fil-Kodiċi Kriminali - u dawn daħlu billi qalu li t-titlu 2 tat-Taqsima 2 tal-Kodiċi Kriminali japplika kollu għall-investigatur - jittendi kemm hemm problemi legali partikolarment fejn jidħol l-Attorney General.

Per eżempju, x'se jiġri issa bil-proċess - biex insemmi waħda biss - fil-fażi ta' l-inkjesta?

Meta jagħlaqlu ż-żmien ta' l-inkjesta u suppost jibgħat il-proċess lill- Attorney General, billi issa għandna proviso illi l-investigatur hu ekwivalenti għall-Attorney General, jiena nifhem li dan se jibgħat il- proċess lilu nnifsu!

Dan ma jagħmilx sens.

Hekk qiegħda.

Hemm sostituzzjoni diretta.

Din hija waħda mill-eżempji u m'niex se nidħol fihom għax dawn huma affarijiet ta' l-avukati u se mai nidħlu fihom fil- Committe stage.

Pero' qed ngħid hekk biex wieħed juri kemm hija aljena totalment din l-idea tagħna u rridu noqogħdu attenti li biex nipprovaw insolvu problema issa ma nkissrux l-edifiċju sħiħ li aħna għandna.

Il-liġi kriminali tagħna u l-qrati tal-ġudikatura kriminali tagħna huma bażikament mibnija fuq il-mudell Ingliż.

Dak l-aktar li napplikaw aħna.

L- investigatur speċjali li hawn jiddipartixxi b'mod totali mill-mudell Ingliż.

Is-sistema Maltija, f'dik li għandha x'taqsam ma' ġudikatura, ilkoll nafu li hija maqsuma bażikament fi tnejn.

Għandek il-qorti ġudizzjarja, aktar faċli biex nispjegawha bħala l-qorti t'isfel fejn inti jkollok il-kawżi tat-traffic jew tad-distrett, eċċ., u tibqa' għaddejja mill-ewwel għas-sentenza u għandek il-qorti istruttorja.

Il-qorti Istruttorja bażikament għandha żewġ funzjonijiet.

Għandha l- funzjoni l-aktar magħrufa ta' fażi ta' kompilazzjoni ta' provi, jiġifieri l- pulizija takkuża lil xi ħadd, ittellgħu quddiem il-maġistrat, il-maġistrat jisma' l-provi u jiddeċiedi jekk hemmx provi biżżejjed biex jitqiegħed taħt att ta' akkuża.

Imma mbagħad hemm l-oħra illi mhux daqshekk forsi magħrufa li hija l-qorti Inkwerenti.

Din fiex taħdem l-aktar?

Din taħdem meta jkollna inċident tat-traffiku serju u l-pulizija tgħajjat lill- maġistrat fuq il-post.

Dan imur fuq il-post u jappunta diversi periti biex jinvestigaw x'ġara u jsiru rapporti.

F'dik il-fażi l-qorti hija qorti inkwirenti li qiegħda tfittex il-provi biex tara xi ħadd jistax jiġi ndizjat.

Li huwa interessanti - u dan jirriferi għal dak li kont qed ngħid qabel - huwa li f'artiklu 540 tal-Kodiċi Kriminali tagħna jgħidlek ċar x'poter għandu fl-investigazzjonijiet kieku jrid jużah il-maġistrat. .

Dan l-artiklu jgħid hekk:

"Meta l-Pulizija Eżekuttiva tirċievi rapport, denunzja jew kwerela illi fuqhom għandhom isiru proċeduri, għandha tgħarraf mill-aktar fis lill-Qorti tal-Pulizija Ġudizzjarja biex tieħu mingħandha l-ordnijiet meħtieġa għal dawk il-proċeduri.".

Ħalli nġib eżempju u nerġa' niċċita x'ġara fil-każ tal-frame-up ta' Pietru Pawl Busuttil.

Fil-każ tal-frame-up ta' Pietru Pawl Busuttil kellna żewġ maġistrati illi għamlu l-aċċess għal raġunijiet differenti.

Wieħed kien daħal fuq l-aċċess tas-sejba ta' l-arma u l-ieħor kien daħal fuq l-aċċess ta' l-allegat sejba tad-droga u l-allegat sejba ta' l-arma.

Kellna dawn iż-żewġ maġistrati illi rċevew ir-rapport mill-Pulizija.

Il-Pulizija għamlet ir-rapport fejn wieħed qal li sab arma u l-ieħor li qal li sab id-droga u beda l-proċess normali.

Il-maġistrati wżaw il-poter li tagħtihom il-liġi li tgħid:

"... għandha tgħarraf mill-aktar fis lill-Qorti tal-Pulizija Ġudizzjarja biex tieħu mingħandha l-ordnijiet meħtieġa għal dawk il- proċeduri.".

U l-investigazzjoni bażikament, għax il-qorti ma kellhiex fiduċja f'xi pulizija li kienu qed jippreżentaw ir-rapporti, bdiet tordna hi lil min tisma' u bdiet tistaqsi: It-tali li jidher fir-ritratt, min hu?

L- ispettur prosekutur jgħidilha: It-tali surġent.

Għaliex m'huwiex fuq il- lista tax-xhieda?

Tellagħhuli ħalli nisimgħu.

Min ħa l-arma?

It-tali pulizija.

Għaliex m'huwiex fil-lista tax-xhieda?

Tellagħhuli ħalli nisimgħu.

Dawn il-poteri kollha jeżistu llum fil-liġi tagħna.

Naqbel mal- Ministru - l-ewwel għadda rimarka - li ħafna maġistrati ma jużawhomx.

Qabel ma sirt avukat jien - issa ilu xi 20 sena! - jgħidu li numru ta' maġistrati, fosthom il-Maġistrat Soler u xi żewġ maġistrati oħra, kienu b'mod regolari jmorru d-depot tal-Pulizija jinterrogaw huma lin-nies suspettati u jordnaw lill-ispettur lil min iridu jġibu taħt arrest.

Dawn l-affarijiet kollha huma kienu jagħmluhom.

Illum ftit jagħmluhom.

Xi wieħed 'l hawn u 'l hemm jagħmilhom.

Pero' dan huwa l-poter veru li għandu jiġi żviluppat.

Għalhekk nagħmlu ħażin li nipprovaw noħolqu maġistrat superman meta dawn il-maġistrati kollha għandhom dawn il-poteri investigattivi.

Fir-realta' jekk wieħed jaqra' l-liġi jsib li lil dan is- superman li ħloqna ma tajnihx aktar poteri.

Jista' jkun li qed nipprovaw nagħtuh aktar staff, qed nipprovaw nagħtuh uffiċċju aħjar, pero' ma tajnihx aktar poteri milli għandhom il-maġistrati llum.

Qed nużaw l-istess poteri.

Għalhekk l-oġġezzjoni tagħna allura hija ikbar.

Jekk hemm 14-il maġistrat li jistgħu jużufruwixxu minn dawn il-poteri għaliex għandna nagħżlu wieħed?

Din hija l-oġġezzjoni li jien ma nistax nifhem.

L-oġġezzjoni l-oħra hija s-separazzjoni netta li fil-liġi tagħna għandna u f'kull ġurisdizzjoni li teżisti bejn l-investigazzjoni u l-prosekuzzjoni.

Imkien, safejn naf jien - ovvjament ma nafx il-ġurisdizzjonijiet kollha pero' naf il-maġġuri ta' madwarna u l-aktar li jinfluwenzaw lilna - taħt ebda sistema legali ma għandek persuna waħda li tinvestiga u tiddeċiedi jekk għandhiex tagħmel il-prosekuzzjoni jew le.

Mhux li tagħmel il- prosekuzzjoni, iżda li tinvestiga u tiddeċiedi hi jekk isirx l-att ta' l- akkuża.

Hawn Malta x'inhu l-proċess?

Hawn Malta tinvestiga l-Pulizija - jista' jinvestiga l-maġistrat - pero' id-deċiżjoni jew issir mill-Attorney General jew issir mill-maġistrat inkwirenti fejn għandek il-prosekuzzjoni tal-Pulizija.

Jekk nieħdu l-iktar fażi sempliċi tal-kumpilazzjoni nsibu li l-investigazzjoni qiegħda ssir mill-Pulizija, il-qorti tiddeċiedi hemmx fatti biżżejjed biex joħroġ att ta' l-akkuża u jekk il-qorti tgħid le u l- Pulizija ma ġabitx aktar provi ma joħroġx l-att ta' l-akkuża.

L-att ta' l- akkuża jinħareġ mill-Attorney General.

Hekk hija s-sistema tagħna.

Għaliex qiegħda hekk?

Għax jagħmel sens li tkun hekk, kif qiegħda fid- dinja kollha.

B'hekk inti għandek check fuq min qed jinvestiga.

Inti għandek check li min qed jinvestiga la qed jabbuża mid-drittijiet tiegħu, osserva d-drittijiet ta' l-akkużat, ġabar il-provi biżżejjed u mhux se jaħlilek ħin fil-prosekuzzjoni.

Dan kollu jagħmel sens.

Hawn hi l-biża' tiegħi u ma nistax nifhem minn fejn ġiet din.

Ħalli taqra t-titolu tal- liġi - hawn nerġa' mmur għas-superfiċjalita' - u tgħid din idea tajba.

Se nagħmlu Di Pietro għal hawn Malta, mentri lanqas l-Italja m'hu hekk.

Di Pietro m'għandux il-poter li jiddeċiedi hu lil min jinvestiga u jitfa' taħt att ta' akkuża.

L-Italja għandek is-sistema tal-procura generale jew il-pretura skond id-distrett u jiddeċiedu huma.

Di Pietro jrid jissottometti l-investigazzjoni tiegħu bl-akkużi li qed jirrakkmanda lill-procura generale.

Il-Pulizija Ingliża, meta tinvestiga trid tmur għand id-director of prosecutions u d-director of prosecutions jiddeċiedi jekk għandhomx każ li jistgħu jmexxu bil-qorti.

Il-Pulizija Amerikana trid tmur għand id-district attorney, skond fuq liema livelli, pero' normalment huwa d-district attorney, li jiddeċiedi jekk għandhomx każ biex imexxu bil-qorti.

Franza, li għandha l-istess sistema kontinentali fejn għandek il-maġistratura inkwirenti, l-istess, l-ekwivalenti ta' Di Pietro ma jiddeċiedix hu imma jmur għand il-prefecture biex jiddeċiedi.

Imkien fid-dinja ma teżisti sistema li min jinvestiga jiddeċiedi li għandu fatti biżżejjed u jmur il-qorti bihom.

Jien nispera li tan-naħa l-oħra ma jwaqqgħux l-affarijiet issa għax hawn mhux qed nitkellmu fuq kawżi ta' traffic jew tad-distrett imma qed nitkellmu fuq kawżi ftit serji.

Imkien fid-dinja ma teżisti din is-sistema.

Imkien fid-dinja ma teżisti maġistratura inkwirenti, ġudikanti u prosegwenti.

Imkien!

Ejja nieħdu s- sistema Taljana, għax ma nafx għaliex hawnhekk qisna rbatna mas-sistema Taljana.

Fl-Italja meta wieħed isir avukat l-ewwel irid jagħmel il-prattika, kif nagħmlu hawn Malta, u wara jieħu l-lawrja.

Wara ċertu żmien, mingħalija wara ħames snin, jista' jagħmel l-eżami biex isir maġistrat.

L-Italja m'għandhomx is-sistema li jappuntahom il-Prim Ministru jew il-Kabinett imma trid tagħmel l-eżami biex issir maġistrat.

Meta ssir maġistrat inti tiddeċiedi f'liema branka trid tmur; jekk hux maġistrat inkwirenti, bħal Di Pietro, jew maġistrat ġudizzjarju u wieħed m'għandux x'jaqsam ma' l-ieħor.

Mhux sitt snin tiġġudika u sitt snin tinvestiga, imma huma speċjalizzazzjonijiet totalment differenti.

(Interruzzjonijiet) Le, bir- riforma li għamlu għaqqdu l-maġistratura taħt kappa waħda u m'għandhomx rappreżentanza diversa fil-Consiglio Superiore della Magistratura.

Jistgħu jmorru minn waħda għall-oħra, pero' darba jistgħu jaqilbu u ma jistgħux jaqilbu iktar.

(Interruzzjonijiet) Iva, pero' darba jistgħu jaqilbu.

Ma jistgħux jagħmlu sitt snin 'il hawn u sitt snin 'il hemm u jibqgħu għaddejjin hekk.

Pero' l-agħar ħaġa m'hijiex din, imma li anke maġistraturi t-tip ta' Di Pietro jridu jmorru għand xi ħadd biex jgħidilhom li l-investigazzjoni twassal għal reat kriminali u allura jista' jipprosegwixxi.

Aħna dik, Alla jbierek, ma teżisti mkien u hawnhekk irridu nivvintawha.

Veru speċjali dan l-investigatur għax għaqqadna kollox f'daqqa u għamilnih Di Pietro, Sherlock Holmes u Perry Mason f'daqqa!

Kollha f'daqqa tfajniehom u rridu nsibu wieħed minn fost l-14-il maġistrati li għandna li għandu l-kapaċitajiet investigattivi ta' Sherlock Holmes, is- sens legali ta' Di Pietro u mbagħad kapaċi jmur il-qorti u jagħmilha ta' Perry Mason!

Jien naħseb li hawnhekk qed nitolbu kemm xejn iż-żejjed.

Veru li aħna l-avukati xi kultant għandna rasna kbira imma naħseb li biex insibu lil xi ħadd li kapaċi jagħmel dawn l-affarijiet f'sistema li Malta qatt ma ħaddimniha u f'atmosfera politiċizzata fejn kulħadd qiegħed b'għajnejh fuqek ħalli jara li mill-ewwel żball jaqbeż fuqek naħseb li hija daqsxejn diffiċli.

Jien naħseb li din is-sistema hija xi ftit skomda għall- ġudikatura l-oħra.

Jiena la jien maġistrat u lanqas imħallef, pero' filli għandi maġistrat kollega tiegħi qed jiddeċiedi fuq il-bank miegħi, filli nsibu prosekutur u filli wara ftit nerġa' insibu fuq il-bank miegħi, ma naħsibx li l-ħajja hija faċli la għal min jibqa' ġudikant u wisq inqas għal min ikun investigatur.

Pero' mbagħad jiena nistaqsi: Kif ħarġet din il-liġi u Alla jbierek la fil-liġi u lanqas fil-preżentazzjoni tal-Ministru ma nsemmu l-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja?

Xi ħadd min-naħa tal-Gvern ħa l- briga biex jistaqsi l-opinjoni tagħha fuq din l-istituzzjoni ġdida?

Xi ħadd indenja ruħu u staqsa lil din il-kummissjoni li nħolqot f'dan il- Parlament bil-kunsens ta' kulħadd u li qegħda hemmhekk biex tiċċekkja l- abbużi u tkabbar ir-rispett x'jidhrilha jekk tinħoloq istituzzjoni bħal din?

Kif nistgħu ma nagħmluhiex anomala daqshekk?

Xi ħadd kellimhom lil dawn?

GĦax issa anke hawnhekk hawn id-distinzjonijiet.

GĦaliex ħadd ma ġietu f'moħħu li jgħid li x-xogħol tal-maġistrati u l-imħallfin illum m'għadux jiġi assenjat mill-gvern, kif kien qabel?

Sa l-1989, kien il- Gvern li jiddeċiedi liema mħallef ipoġġi f'liema awla u niftakru l-abbużi.

Kien hemm prim ministru u ministru tal-ġustizzja li sempliċement biex waqqfu l-qrati ma assenjaw lil ħadd għall-ebda qorti kostituzzjonali u domna s-snin hekk.

Dik irriformajnieha u m'għadhiex iktar f'idejna.

Ħallejnieha f'idejn l-imħallfin u l-maġistrati u issa la hemm il- kummissjoni tieħu ħsiebha hi.

(Interruzzjonijiet) Le, m'hijiex f'idejn il-Ministru, jiddispjaċini.

(Interruzzjonijiet) Jekk reġa' ħadha l- Ministru Mangion ma nafx, pero' nista' nassigurak li din ma kenitx f'idejn l-ex-Ministru Refalo.

(Interruzzjonijiet) Nista' nassigurak.

Il-poter u t-tqassim illum isir mill-imħallfin stess u din nafuha lkoll.

Allura ħadd ma ġietu l-kirjanza li jgħid li, la se noħolqu din l-istituzzjoni ġdida, għandha tkun il-kummissjoni li tiddeċiedi min se jkun dan il-maġistrat?

Il- Prim Ministru jrid ikun?

X'inhu dan l-interess li l-Prim Ministru jrid jagħżlu?

GĦandna kummissjoni li qbilna fuqha lkoll.

Għandna kummissjoni li llum fil-kamp ta' amministrazzjoni tiddeċiedi hi.

Bażikament dan il- Parlament iddeċieda - u tajjeb - li biex jidher li kollox huwa above board f'dak li għandu x'jaqsam ma' mħallfin, ma' maġistrati u xogħol tagħhom neżawtoraw lill-politiċi minnha totalment.

Aħna ħsilna jdejna minnha.

Issa qed noħolqu din l-istituzzjoni - ħloqnieha ħażin, fuq sieq waħda - u lanqas tiġina l-kirjanza li ngħidu li la għandna istituzzjoni li qbilna fuqha u li qiegħda tqassam ix-xogħol hi, il-maġistrat għandha tagħżlu hi.

GĦaliex ma tagħżlux hi?

GĦaliex ma tarax l-operat tiegħu hi?

Il-Prim Ministru jrid jagħżlu minn fost 14-il wieħed.

Kieku jiena kont il-Prim Ministru ngħid: Ara x'diffikulta' għandi!

X'irridu dan il-piż!

Ara kemm se ninbagħad ma' nies!

GĦalfejn għandi nitgħabba bih jien dan il-piż?

Mela jien, bħala prim ministru, għandu jkolli xi choice partikolari jekk ikunx "X", "Y" jew "Z"?

Jien ma naħsibx li għandu xi interess il-Prim Ministru.

Imma f'dan il-każ jidher li għandu xi interess.

Qisu jidher li jrid jagħżel lil xi ħadd partikolari.

Aħna mhux qed nitkellmu fuq kreazzjoni ta' post ġdid ta' maġistrat.

Qed nitkellmu fuq assenjazzjoni ta' xogħol ta' maġistrat eżistenti.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Jose' Herrera, point of order.

ONOR.

JOSE' HERRERA: L-Onor.

Gatt qed jikkwota l-liġi ħażin.

ONOR.

AUSTIN GATT: Dan mhux point of order, Madam Speaker, jiddispjaċini.

Noġġezzjona.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Artiklu 3 jgħid li l-President ta' Malta għandu jassenja u mhux il-Prim Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Noġġezzjona.

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġbok, ħallih ikompli.

ONOR.

TONIO BORG: Jekk l-Onor.

Herrera attenda għall-kors ta' l-ewwel sena tal-liġi jaf li l-President ma jistax jaġixxi waħdu.

MADAM SPEAKER: L-Onor.

Gatt ikompli.

ONOR.

AUSTIN GATT: Bir-rispett kollu, jekk nikkwotaw ħażin l-iktar prinċipji elementari tal-liġi kostituzzjonali hawn ġew, allura jien ma nafx kif ċerti nies jgħaddu mill-eżamijiet!

(Interruzzjonijiet) Il-President ma jaġixxix awtonomament ħlief fejn hu speċifikatament indikat.

(Interruzzjonijiet) U ħallina!

MADAM SPEAKER: Onor. Gatt, jekk jogħġbok kompli bid-diskors.

ONOR.

AUSTIN GATT: Madam Speaker, kont qed ngħid li qegħdin f'sitwazzjoni fejn għandna l-għażla f'idejn il-Prim Ministru.

Il-Prim Ministru jindika lill-President lil min irid jagħżel maġistrat bħala maġistrat investigattiv speċjali u l-President huwa marbut bil- Kostituzzjoni li joqgħod fuq dak il-parir.

Jien nistagħġeb għaliex il-Prim Ministru għażel li jieħu dan il-poter f'idejh meta seta' u se mai messu ħalla dan il-poter f'idejn il-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal- Ġustizzja li diġa' hi weħedha tiddeċiedi min jagħmel xiex fuq il- maġistrati.

Jien għalhekk, nerġa' ngħid, ninkwieta, għaliex dan m'huwiex normali llum.

Ara fil-bidu tat-tmeninijiet kien normali li l-ministru jiddeċiedi fejn ipoġġi maġistrat, lil min ipoġġi u x'jagħmel.

Illum, bil- qbil taż-żewġ naħat, la kien jagħmilha l-ex-Ministru Refalo u lanqas jagħmilha l-Ministru Mangion.

Ħadd ma jindaħlilhom imma f'dan il-każ il- Prim Ministru se jieħu fuq dahru x-xogħol antipatku li jagħżel hu minn fost 14-il maġistrat.

Jien jiddispjaċini, pero' ma nemminx li dan qed jagħmlu għax jixtieq jagħmlu, għax irid ikompli jerfa' r-responsabbilta', imma nemmen li qed jagħmlu għax għandu a clear choice lil min irid jagħżel u lil dak biss irid biex ikun l-investigatur speċjali.

Il-liġi kollha hija marbuta ma' dan.

Qiegħed ngħid dan għaliex, kif diġa' kkwotajt, ma kienx il-ħsieb tal-Partit Laburista fil-programm elettorali li jagħmel lil dan il- maġistrat speċjali.

Mhux hekk jgħidu fil-programm elettorali.

Ngħid hekk ukoll għaliex kien l-istess Onor. Alfred Sant li qal li meta jkun fil- gvern se jinvestiga l-każ ta' l-Isptar San Raffaele u l-każ tal-Freeport billi jagħmel kummissjoni miż-żewġ naħat tal-Kamra u m'għamilhiex.

GĦalhekk qed jidħluli s-suspetti.

Jidħluli s-suspetti għax meta torbot dan kollu fil-kwadru tal-politiċizzazzjoni kollox jinkwadra.

Mhux ħaġa waħda, imma huma serje ta' affarijiet li torbot kollox flimkien u tasal f'punt bażiku, il-punt tal-kontroll.

Jien għaġġibni kif il-Ministru Mangion, abbilment sa ċertu punt, irraġuna li m'hemmx kontroll u qal li dan huwa maġistrat, mela għandu postu żgur u ma tistax tneħħih biż-żewġ terzi, ergo m'għandniex problemi f'dan il-pajjiż għax għandu żewġ terzi.

Araw x'raġunament dan!

L-ewwelnett il-maġistrat huwa l-magħżul.

Dan bħall-Bibbja.

Aħna fil-Bibbja naqraw li meta kienu jintagħżlu l-profeti kien jinżel dawl kbir mis-sema.

Hekk kien ġralu Samwel.

Kien rieqed u f'daqqa waħda ra dawl kbir u qam u skopra li se jsir profeta.

Meta tgħaddi din il-liġi xi maġistrat l-istess se jiġrilu.

Ma naħsibx li se jara xi dawl kbir sakemm it-tieqa ta' Kastilja ma tkunx miftuħa u jkun hemm ħafna xemx u mhux ħafna xita, kif għandna llum!

Se nsibu li se jkollna maġistrat - kif kienu jgħidu l-Ingliżi - anointed, midluk.

Se jkollna lil xi ħadd f'dan il-pajjiż li huwa l-benjamin tal-Prim Ministru u inti tiġi tgħidli li din ma taffettwax.

Li l-Prim Ministru jagħżel lil xi ħadd partikolari minn fost 14-il maġistrat m'huwiex metodu ta' kontroll?

Ma xxomm xejn u ma tgħidlek xejn ħażin din?

Tgħid din hija xi ħaġa normali?

Tgħid din hija xi ħaġa ta' gost li tagħmilha?

Jien naħseb li lanqas li tagħżel lil xi ħadd biex isir imħallef minn fost il- maġistrati ma tieħu gost tagħmel.

Kieku aħna, l-erba' jew ħames avukati li qegħdin f'din il-Kamra qegħdin f'dik il-pożizzjoni - m'għandix dubju li jkollok ħafna pretensjonijiet! - u rridu nagħżlu wieħed ma naħsibx li nieħdu gost nagħmluha.

Imma l-Prim Ministru jrid jagħmilha hu u ma qalx li la hemm il-kummissjoni li diġa' qed tqassam ix-xogħol inħalluha tagħmilha hi biex żgur ma jidhirx li qed jiffavorixxi lil ħadd.

Le, il- Prim Ministru jrid jiffavorixxi.

Irid jidher li qed jagħżlu hu.

U nerġa' ngħid, għaliex wieħed biss?

Lil dan maġistrat speċjali se nagħtuh l- istess poteri li diġa' għandhom ilkoll illum, allura għalfejn din l- insistenza li nagħżlu wieħed?

Mhux bilfors allura bil-kontra rridu nirraġunaw?

Qed ngħidu li l-korruzzjoni qiegħda fl-istess klawsoli li diġa' jeżistu.

Mhux qed nikkreaw klawsoli ġodda.

Dawn qegħdin fil-Kodiċi Kriminali u qed nagħmluhom f'din il-liġi.

Għandna klawsola ta' l-undue influence li parti minnha hi fil-Kodiċi Kriminali u parti minnha qiegħda fil-liġi tal- kummissjoni taħt il-konġura.

Jiġifieri r-reati kkopjati, kif kienu kkopjati fi żmien il-kummissjoni.

Id-dritt ta' l-investigazzjoni jeżisti llum għax il-maġistrat illum jista' jordna biex issir investigazzjoni u naħseb li lkoll huma kapaċi li jagħmluha l-maġistrati.

Jiġifieri għaliex irridu nagħżlu?

Għaliex din l-insistenza?

Għaliex il-Prim Ministru jrid jeżawtora 13-il maġistrat u jagħżel persuna waħda?

Għal din għad m'hemmx spjegazzjoni.

Is-soluzzjoni hija din: Ejja ma neżawtoraw lil ħadd.

Ejja nħallu lil kulħadd bil-poteri li għandu llum taħt il-Kodiċi Kriminali; ejja nsaħħu dawk il-poteri jekk għandna bżonn u ejja nagħtuhom iktar faċilitajiet.

Il-maġistrati ikunu l-ewwel nies li jgħidulek biex tagħtihom iktar staff, iktar pulizija f'idejhom u iktar mezzi biex jinvestigaw.

Għaliex allura nibqgħu ninsistu?

MADAM SPEAKER: Onorevoli, se jkolli nwaqqfek għax sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

AUSTIN GATT: Iva, grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Ministru Mizzi, jekk jogħġbu, iressaq l-aġġornament.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOE MIZZI: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa 5 ta' Novembru, 1997 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Mozzjoni biex il-Kamra tmur f'Kumitat ta' Provvista għall-konsiderazzjoni ta' l-Estimi Ġenerali ta' Spiża għas-sena 1998.

Skond ftehim milħuq, is-seduta li fiha ssir id-Dikjarazzjoni Finanzjarja għas-sena 1998 u s-seduti li fihom isiru d-diskorsi tal-Kap ta' l- Oppożizzjoni u d-diskors tal-Prim Ministru għandhom jiġu trasmessi dirett bit-televiżjoni mill-PBS.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Maria Camilleri.

ONOR.

MARIA CAMILLERI: Madam Speaker, naħseb li din il-ġimgħa jkun xieraq jekk minn din il-Kamra nitkellmu dwar avveniment importanti li se jiġi ċċelebrat biex ifakkar il-ħamsin sena minn mindu l-ħaddiem Malti u Għawdxi kiseb id-dritt tal-vot u, aktar importanti minn hekk, d-dritt għall-vot tal-mara.

Nemmen li din il-ġrajja wasslet lill-poplu Malti u Għawdxi li jikseb id-dritt uman u fundamentali li bih ikun ħieles u jiddeċiedi lil min jagħżel biex imexxih.

Għalhekk illum f'dawn iż- żmenijiet qegħdin niċċelebraw dan l-avveniment, għaliex meta l-poplu Malti u Għawdxi kiseb id-dritt tal-vot pajjiżna kiseb id-dritt li jkollu elezzjonijiet ħielsa u fuq kollox demokratiċi.

Bħalma diġa' semmejt dawn huma żewġ ġrajjiet f'waħda.

Min-naħa waħda hemm il-kisba li l-ħaddiem Malti sa fl-aħħar irnexxilu li jiddeċiedi huwa lil min irid fil-gvern u min- naħa l-oħra l-mara Maltija għall-ewwel darba kisbet id-dritt tal-vot.

B'hekk hija wkoll kisbet id-dritt li jkollha sehem fl-għażla tat-tmexxija tal-pajjiż.

Illum qed nitkellmu b'vuċi waħda, sewwa l-Gvern kif ukoll l-Oppożizzjoni, u hija ħaġa tajba u ta' min ifaħħarha imma ta' min jgħid ukoll - u hija mniżżla anke f'din il-ġrajja ta' ħamsin sena ilu - li dak iż-żmien l- Oppożizzjoni Nazzjonalista kienet mija fil-mija kontra li l-mara jkollha dan id-dritt.

Jekk infittxu fil-kotba ta' l-istorja nsibu li dak iż-żmien il-mexxej tal-Partit Nazzjonalista, Nerik Mizzi, saħaq li għandu jkun hemm referendum għax kien isostni li dan kien piż u toqol kbir għal mara li ma kenitx kapaċi li terfa' din ir-responsabbilta'.

Imma bħalma ngħidu, llum il-ġurnata ż-żewġ naħat naqblu li kien pass għaqli li dak inhar il-vot ingħata wkoll lill-mara u tajjeb li ngħidu wkoll li ma' din il-ġrajja tal- vot hemm marbuta ġrajja oħra li tibqa' minquxa fl-istorja tal-politika Maltija u anke fejn jidħol il-Partit Laburista.

Il-Partit Laburista minn dejjem kien minn ta' quddiem biex jiġġieled għad-drittijiet tal-bniedem.

Hawnhekk irrid insemmi li f'din il-ġrajja hemm marbuta l-ġrajja tassew importanti meta għall-ewwel darba, hekk kif il-mara kisbet il-vot kellna l- ewwel membru parlamentari mara li kienet is-Sinjorina Agatha Barbara u li minn hawnhekk ngħid ukoll li s'issa kienet l-unika ministru mara tul dawn l- aħħar ħamsin sena.

Din hija mara li dejjem ħadmet minn qalbha għaliex kienet temmen tassew fl-ideal tagħha u anke minħabba l-imħabba li kellha lejn pajjiżha u lejn iċ-ċittadini Maltin u Għawdxin.

Minn hawnhekk, għan- nom ta' kulħadd, nixtieq inselmilha u anke nagħtiha x-xewqat it-tajba għax tassew is-Sinjorina Barbara matul il-ħidma tagħha parlamentari wriet li kienet mara qalbiena u li għax emmnet fl-ideal tagħha batiet, saħansitra ġiet imkasbra, iżda għall-imħabba li wriet lejn pajjiżha ngħatat l-ogħla unur, dik li tkun President ta' Malta.

Ma' din il-ġrajja, Sinjura President, hemm marbut ukoll personalita' oħra li għal aktar anke minn ħamsin sena ddominat ix-xena politika ta' pajjżna b'mod mill-iktar demokratiku u li din il-persuna isimha se jibqa' marbut mal-ħelsien ta' pajjiżna.

Din hija persuna li, taqbel jew ma taqbilx magħha, tibqa' magħrufa fl-istorja ta' pajjiżna u anke fil-fora internazzjonali bħala l-persuna l-iktar patrijottika u l-persuna li fdiet il-poplu tagħna mill-ħakma barranija.

Naħseb mill-ewwel fhimt li qiegħda nalludi għall-Onor.

Perit Mintoff li għadu wkoll membru parlamentari anke f'din il-leġislatura.

Ħamsin sena ilu l-Onor.

Perit Mintoff kien fost il- membri ta' l-Assemblea Nazzjonali li ġġieled bi sħiħ favur il-vot mhux biss għall-ħaddiema imma wkoll saħaq bi sħiħ sabiex il-mara tikseb il-vot.

Madam Speaker, inkun qed nonqos jekk minn hawnhekk ma nsellimx ukoll lill-Għaqda tan-Nisa Maltin.

Din kienet għaqda li anke fi żmenijiet l- aktar imwiegħra, meta dak iż-żmien anke l-Knisja kienet kontra s-sehem tal- mara fil-ħajja politika u t-tmexxija tal-pajjiż, qajmet kuxjenza kbira dwar id-dritt tal-mara għall-vot.

U hawnhekk mill-istorja jidher li meta l- Għaqda tan-Nisa Maltin kienet għamlet it-talba tagħha fl-Assemblea Nazzjonali biex tieħu sehem ukoll u anke biex tiġġieled għall-vot, insibu li din it-talba kienet imsaħħa minn dikjarazzjoni fil-manifest Laburista ta' l-1944 fejn kien hemm ukoll propost li l-vot kellu wkoll jingħata lin- nisa.

Hawnhekk nixtieq insellem lil Josephine Burns Debono u lil Carmen Buhagiar li verament kienu żewġ nisa qalbiena.

Kienu vera qalbiena għal dawk iż-żmenijiet meta wieħed jiftakar iċ-ċirkostanzi li konna qegħdin ngħixu fihom.

Madam Speaker, il-kisba tal-vot ma kenitx xi ħaġa faċli.

Dak iż-żmien min kellu interess li jżomm lill-ħaddiem imkasbar, min ried ikabbar l-interess u l-leata' lejn il-kultura u l-ilsien Taljan u min kien jemmen fl-imperu Ingliż żgur li ma riedx li l-injoranza tinqered.

U dan għaliex?

Għax kien jaf li b'hekk kien għad kellu s-setgħa li jgħassar l-imħuħ tal-ħaddiema u l- kotra Maltija.

Dak iż-żmien, Madam Speaker, għal min ma jafx, il-poplu tagħna kien għadu serv tal-barrani.

Kulma kien jagħmel kien li jbaxxi rasu għal kulma jgħid il-barrani u kien jgħid: Signor si.

Kien jibża' jitkellem, kien poplu li qatt ma kien jaħseb b'moħħu għax kien hemm min kellu interess li jħallih hekk u kellu jaċċetta dak kollu li jgħid il- barrani.

Kien għalhekk li l-Partit Laburista ġġieled biex ikisser u jfarrak din il-mentalita' medjovali.

Madam Speaker, bis-saħħa tal-vot inkiseb l-ewwel prinċipju ta' kull demokrazija, u għal min ma jafx, l-ewwel kondizzjoni ta' kull pajjiż f'sistema demokratika hija li l-poplu jitħalla jagħżel lil min imexxih mingħajr ebda ndħil barrani u mingħajr indħil minn min m'għandux dritt li jindaħal fil-politika u fuq kollox mingħajr theddid fuq il-kuxjenza tal- poplu tagħna.

U għax il-Partit Laburista kien minn ta' quddiem nett fil- ġlieda tiegħu favur il-jedd tal-vot u għax ridt ideffes ftit melħ fl-imħuħ ta' min ried joħnoq l-evoluzzjoni tal-poplu Malti, xi ġralu?

L-istess Partit Laburista safa mkasbar, mgħajjar u, agħar minn hekk, miċħud mill- aktar ħwejjeġ għeżież li huma marbuta ma' l-ispiritwalita' tal-bniedem.

Iżda tajjeb li hawnhekk ngħidu li l-Partit Laburista minn dejjem emmen bi sħiħ fir-rieda ħielsa tal-poplu, baqa' jissielet u jitħabat.

U dan għaliex?

Għaliex dejjem emmen li f'pajjiżna jkun aħjar jekk ikun hawn aktar sistemi demokratiċi, liema sistemi jġiegħlu lill-bniedem jifhem li kull dritt jirrispetta dritt ieħor.

U fost dawn id-drittijiet hemm id- dritt li jidditermina d-destin tal-pajjiż u tal-poplu, jiġifieri d-dritt tal-vot.

Huwa bis-saħħa ta' dan id-dritt ukoll, Madam Speaker, li għalhekk illum f'pajjiżna qed ingawdu d-dritt tal-ħsieb ħieles, id-dritt ta' l- espressjoni, id-dritt tal-kitba u mitt elf dritt ieħor.

Dawn huma drittijiet li għandhom jiġu mħarsa u rispettati mhux biss miċ-ċittadini Maltin u Għawdxin, imma anke għandhom jiġu mħarsa fil-qafas parlamentari tagħna jiġifieri l-Parlament.

Meta qed insemmi l-Parlament aħna għandna d- dritt ukoll li nesprimu ruħna, għax wara kollox huwa l-poplu bis-saħħa tal- vot li tana d-dritt lilna l-parlamentari li nesprimu ruħna u ma jkollniex idejna marbutin, imma dejjem skond ir-regoli tad-demokrazija.

Fi kliem ieħor ħadd m'għandu jiġi mċaħħad milli jagħmel dan.

X'setgħa aktar għandu l-vot?

Il-vot, Madam Speaker, għandu s-setgħa u s-saħħa li jibdel il-gvernijiet.

Bidla fil-gvern mhux biss iġġib magħha bidla fit-tmexxija interna, iżda saħansitra anke bidla fejn tidħol il-politika barranija.

Bis-saħħa tal-vot il-poplu Malti u Għawdxi llum qed juri lill-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea li pajjiżna jaqbillu li jersaq qrib ta' l-istess Unjoni bis-saħħa ta' relazzjonijiet speċjali fejn jidħol il-kummerċ ħieles speċjalment, filwaqt li jħeġġeġ lill-istess pajjiżi ta' l-Ewropa sabiex flimkien jaħdmu bis-sħiħ biex titfassal il-politika għar-reġjun tal-mediterran.

Fuq kollox aħna Mediterranji.

Il-Mediterran jiġi qabel l-Ewropa u qabel l-Afrika.

Il- Mediterran huwa magħmul mill-Ewropa u mill-Afrika u l-politika tagħna għandha tkun dejjem li nkunu ħbieb ma' kulħadd, ħbieb ma' min hu lest li jgħinna, ma' min hu lest li jinvesti f'pajjiżna u ma' min jagħmel kummerċ magħna.

Nistgħu nimxu fuq din il-linja politika għaliex il-Partit Laburista kiseb l-poter bis-setgħa tal-vot li tah il-poplu Malti u Għawdxi.

Meta qed insemmi l-poplu huwa poplu magħmul min-nisa kif ukoll mill- irġiel.

Hawnhekk semmejt poplu magħmul min-nisa u mill-irġiel għax nixtieq nagħmel kumment li għalija huwa mportanti ħafna u nixtieq li nsemmih.

Qabel semmejt id-demokrazija parlamentari u din id-demokrazija parlamentari hija bħall-imrewħa u għandha bosta tifsiriet, fosthom ir- rappreżentanza taż-żewġ sessi.

Madam Speaker, mexjin lejn millenju ġdid imma kif qegħdin nippreparaw ruħna għalih, speċjalment meta tidħol r-rappreżentanza parlamentari.

Illum aktar minn qabel qed inħossu l-ħtieġa li jkollna aktar nisa fit-tmexxija tal-pajjiż u biex nilħqu dan il-għan irridu naħdmu aktar biex tkompli titbiddel il-mentalita' u l-kultura - biex ngħid hekk - maskili li għadha wisq dominanti.

Irridu naħdmu ħafna, imma nemmen li ladarba pajjiżna huwa maqsum bejn nisa u rġiel, allura anke fil-Parlament biex tassew niftaħru li għandna demokrazija parlamentari s-sehem tal-mara fit-tmexxija jrid ikun akbar milli huwa llum.

Jiena nagħlaq billi nsellem lil dawk in-nisa parlamentari kollha ħajjin u mejtin li matul is-snin taw s-sehem tagħhom f'dan il-Parlament.

Insellem ukoll lil dawk in-nisa li qegħdin f'xi kariga għax dawn ukoll qegħdin jagħtu s-sehem tagħhom sabiex il-mentalita' tkompli tinbidel.

Hawnhekk irrid insellem lil sħabi kollegi tiegħi tan-naħa ta' l-Oppożizzjoni u nieħu l-opportunita' biex insellem lill-kollega l-Onor.

Helena Dalli, fil-kariga tagħha ta' Segretarja Parlamentari għad-Drittijiet tan-Nisa, u nawguralha aktar xogħol ta' fejda sabiex nilħqu dan l-għan li għadni kemm semmejt.

Fl-aħħar u mhux l-inqas insellem lilek, Madam Speaker tal-kariga li għandek.

Naf li hija kariga li hija mhux biss importanti imma ta' responsabbilta' kbira u minn hawnhekk nwiegħdek il-fiduċja tiegħi u l- appoġġ tiegħi f'dak kollu li tagħmel.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Agius.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Waqt id-diskussjoni li kellna ftit tal-ġranet ilu dwar l-għotijiet speċjali lill-kunsilli lokali, l-Onor.

Edwin Vassallo tkellem dwar kunsilli li ġejjin min-naħa t'isfel ta' Malta, b'mod speċjali dawk tal- Kottonera.

Dan juri l-ħerqa li kellhom tan-naħa l-oħra għall-iżvilupp tal- Kottonera pero' lil dawk l-inħawi xorta ttraskurawhom.

Ma naħsibx li għandi għalfejn noqgħod nirrispondi għal dak li qal l-Onor.

Vassallo għaliex diġa' rrispondih il-kollega tiegħi l-Ministru Mizzi fl-intervent li għamel.

F'dan l-istess perijodu l-arċiprieti tal-paroċċi tal-Kottonera u l- Kalkara ppreżentaw rapport dwar il-ħteġijiet ta' dawn il-lokalitajiet lill- Planning Council mwaqqaf mill-Gvern għan-naħa t'isfel ta' Malta.

Minn hawn nixtieq nifraħ u nirringrazzja u fl-istess ħin ngħid prosit lil Fr Roy Galdes, lil Fr Vince Cachia, lil Fr Stefan Buontempo u lil Fr Joe Mifsud li huma l-arċiprieti ta' dawn il-paroċċi għall-impenn u l-interess tagħhom sabiex anke f'dawn in-naħat ikun hemm żvilupp li bih ir-residenti tagħhom ikollhom ħajja aħjar.

Din l-għaqda bejn l-ibliet tal-Kottonera u l-Kalkara twassalni sabiex inkompli nikkonferma x-xewqa ta' aktar għaqda bejn dawn l- ibliet.

M'hemmx lok ta' firda, m'hemmx lok li l-kunsilli lokali jkollhom pika bejniethom, l-aktar dwar il-piki fuq il-konfini.

Irrid ikun hemm l- għaqda bejn dawn il-lokalitajiet hekk żgħar.

Dan wasalni biex nemmen aktar f'dak li kien jgħid l-Onor.

Perit Mintoff.

Dan li qed jagħmlu l- arċiprieti huwa sinonimu ma' dak li ried jagħmel l-Onor.

Perit Mintoff rigward l-għaqda bejn l-ibliet tal-Kottonera u l-Kalkara.

L-Onor.

Perit Mintoff irnexxielu jwaqqaf għaqda bl-isem ta' "Il-Kottonera Magħquda" li fiha hemm imseħbin s-soċjetajiet kollha tal-Kottonera flimkien mal-kunsilli lokali.

L-għan tagħha hu li twassal aktar 'il quddiem leħen in-nies tal- Kottonera sabiex il-ħajja ta' dawn in-nies tkun aktar aħjar.

Madam Speaker, meta tkun qed tisma' lin-naħa l-oħra jitkellmu taħseb li dawn għamlu mill-Kottonera ġenna ta' l-art.

Qatt daqs dawn l-aħħar disa' snin u nofs ma kienet daqshekk minsija u diskriminata din il-parti ta' Malta.

Ma sar prattikament xejn f'dawn in-naħat.

Mhux talli ma sar xejn talli n-nies ta' dawn in-naħat ġew diskriminati.

Dawn huma fatti għax jekk nieħdu n-numru ta' nies bla xogħol f'dawn in-naħat insibu li n-numru ta' dawk li jirreġistraw għax-xogħol huwa kbir wisq u baqa' jiżdied xahar wara l-ieħor fi żmien l-amministrazzjoni l-oħra.

Meta xi żagħżugħ minn dawn in- naħat kien imur ifittex xi xogħol malajr kienu jittimbrawh u jagħtuh stigma għax hu mill-Kottonera.

Fl-istess waqt meta nħoloq xi xogħol mal- korporazzjonijiet tal-gvern in-nies minn dawn in-naħat ma tantx ġew ikkonsidrati.

Jekk nieħdu bħala eżempju l-Freeport, li jimpjega 519 ruħ, insibu li mpjegati minn Bormla hemm persuna waħda biss, hemm oħra mill- Isla, hemm sitta mill-Kalkara u hemm żewġ persuni mill-Birgu.

Jekk nieħdu l-Employment and Training Corporation, li hija korporazzjoni oħra tal-gvern li timpjega 138 impjegat, insibu li hemm pesuna mill-Isla, persuna mill-Birgu, persuna mill-Kalkara u tnejn minn Bormla.

Meta naraw dan nindunaw għalfejn ir-rata tal-qgħad f'dawn in-naħat baqgħet tikber jum wara l-ieħor.

Għalhekk nemmen li ż-żgħażagħ ta' dawn in-naħat għandhom jingħataw dik l-attenzjoni speċjali speċjalment meta jinħoloq xi xogħol.

L-ibliet tal-Kottonera saru wkoll bliet b'popolazzjoni li dejjem tixjieħ u għalhekk waħda mill-problemi li qegħdin inħabbtu wiċċna magħha hija meta l-anzjani jinkitbu sabiex jissieħbu f'xi dar ta' l-anzjani.

In-numru ta' dawn l-anzjani qiegħed dejjem jiżdied u l-waiting list hija twila ħafna, speċjalment minn nies mill-Kottonera.

Naraw li f'dawn in-naħat, jekk nieħdu Bormla, l-Birgu u l-Isla għandna ma' l-2,000 pensjonant li għandhom iktar minn 61 sena.

Pero' possibbli li anke f'dan l-att daqshekk umanitarju u daqshekk ta' karita' ma' l-anzjani, in-nies tal-Kottonera ġew diskriminati wkoll?

Dan qiegħed ngħidu għaliex minn risposta parlamentari li kellna xi ftit tal-ġranet ilu mill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal-Familja nsibu li mill-bliet tal-Kottonera f'San Vincenz daħlu medja ta' sitta fis-sena u dan meta għandek daqshekk popolazzjoni kbira ta' anzjani jabitaw f'din in-naħa ta' Malta.

Nispera li jien żbaljat u dawn in-nies ma kenux diskriminati minħabba li ġejjin minn dik il-parti ta' Malta fejn huma magħrufa għall-kulur politiku tagħhom.

L-edukazzjoni hija waħda mill-issues li qegħdin fuq nett ta' l-agenda tal- Partit Laburista.

In-naħat tal-Kottonera għandhom għax jieħdu pjaċir jisimgħu din l-attenzjoni speċjali li se jagħti dan il-Gvern lill- edukazzjoni.

Din l-attenzjoni diġa' bdiet tingħata u l-ewwel bdiet tingħata lill-istat fiżiku ta' l-iskejjel.

Kellna ħafna xogħol għaddej matul is-sajf, ħafna mill-iskejjel kellhom xogħlijiet kbar għaddejjin u kienu lesti sabeix meta reġgħu fetħu l-iskejjel fis-sena skolastika ġdida kellhom dehra ħafna aħjar.

Hawnhekk wasalt sabiex insemmi żewġ skejjel partikolari li huma l-iskola ta' Bormla u dik ta' l-Isla.

Jekk nieħdu l-iskola tal-primarja ta' Bormla, li hija fost l-eqdem skejjel ta' l-Istat, insibu li t-tfal ta' l-iskola waqt il-break tagħhom m'għandhomx fejn joħorġu jirrikrejaw ruħhom.

Dawn it-tfal waqt il-break jibqgħu fil-klassi għax m'għandhomx fejn joħorġu.

Dan qed jagħmel ġurnata ta' l-iskola mhux daqstant attraenti.

Naf li hemm pjani sabiex ground żgħir li hemm quddiem din l-istess skola jiġi rranġat sabiex ikun jista' jaqdi dawn il-bżonnijiet.

Pero' naf ukoll li issa dawn il-pjanijiet ilhom għaddejjin ħafna u nispera li fi żmien qasir anke dawn it-tfal ta' l-iskola primarja ta' Bormla jkollhom fejn ikunu jistgħu jqattgħu l-ġurnata, sabiex mhux ikollhom studju biss iżda waqt il-break ikollhom fejn joħorġu jirrikreaw ruħhom ukoll.

Ngħaddi issa għall-iskola primarja ta' l-Isla.

Din l-iskola hija mibnija fuq is-swar u taħtha hemm żewġ baċiri, il-baċir Nru. 2 u l-baċir Nru. 3.

It-tfal ta' l-iskola ta' Isla, l-istess bħat-tfal ta' Bormla, qed ikollhom joqogħdu fil-klassi waqt il-break u dan minħabba foga u grit blasting li jista' jkun hemm minn taħt.

Minbarra l-lat fiżiku, dawn in-naħat għandhom bżonn ta' attenzjoni speċjali wkoll fejn jidħol it-tagħlim.

In-numru ta' tfal minn dawn in-naħat li jgħaddu mill-eżami tal-Junior Lyceum m'huwiex wieħed inkoraġġanti u dan, wara kollox, minkejja l-impenn ta' l-għalliema tagħhom.

Jien nemmen li hemm bżonn li ssir xi ħaġa sabiex l-edukazzjoni f'dawn in-naħat ikollha l- importanza li jixirqilha.

In-numru ta' nies illiterati huwa kbir wisq.

L- impenn tal-Gvern sabiex jiġu identifikati dawk it-tfal li juru minn eta' żgħira li jkunu se jbatu sabiex jitgħallmu jiktbu u jaqraw għandha tkun ta' ġid għat-tfal ta' dawn in-naħat.

J'Alla, Madam Speaker, it-tfal u l- ġenituri, b'mod speċjali ta' dawn in-naħat, jagħrfu x'inhu l-iskop wara din l-inizzjattiva li se jieħu l-ministeru ta' l-edukazzjoni sabiex fil- futur qarib inkunu nistgħu nqawdu l-frott minn din il-miżura u jkollna nisa u rġiel iktar ppreparati għall-isfidi li toffri l-ħajja.

Il-Partit Laburista fil-gvern qed juri bil-fatti li dawn l-inħawi li għal dawn l-aħħar disa' snin kienu minsija huma fuq quddiem nett fuq l-agenda tiegħu.

Konna ilna nisimgħu, Madam Speaker, minn Gvern Nazzjonalista dwar proġetti li kellhom jagħmlu fil-Kottonera.

Fost dawn nista' nsemmi l- marina, il-baċir Nru. 1 u sports complex quddiem id-de La Salle.

Kien ġie mwiegħed li se jinbena sports complex għall-ewwel team li twaqqaf f'Malta, is-St.

Georges.

Niftakar li fl-1992 kienet twaħħlet tabella fis-site fejn kien se jinbena dan il-ground u din kienet tindika li hemm kien se jsir xogħol sabiex l-ewwel team ta' Malta jkollu wkoll fejn jittrejnja.

Kienu ntbagħtu xi gafef sabiex jaqilgħu l-ħamrija pero' wara li għaddiet l- elezzjoni ta' l-1992 dawn ix-xogħlijiet waqfu u ma tkompla xejn.

Għalhekk il-ħolma ta' dan l-ewwel team ta' Malta li jkollu l-ground tiegħu sfumat eżatt wara li l-Gvern Nazzjonalista reġa' tela' fil-gvern fl-1992.

Din l-istess propaganda pprovaw jagħmluha fuq il-proġett tal-marina u baċir Nru. 1.

Jekk hemm ħaġa li hija x-xewqa u t-tama tan-nies tal- Kottonera, b'mod speċjali dawk ta' Bormla, hija li jaraw dan il-baċir jispiċċa darba għal dejjem u minfloku jkun hemm area li sservi ta' divertiment u anke ta' sfog għan-nies ta' dawk in-naħat.

Din ix-xewqa ndunaw biha n-Nazzjonalisti qabel l-aħħar elezzjoni u pprovaw jużawha wkoll bħala lixka ma' dawn in-nies.

Ftit jiem biss qabel l-elezzjoni ntbagħat leaflet mill-iktar kulurit fid-djar kollha tan-nies ta' dawn in-naħat u lin- nies ta' Bormla u l-inħawi wegħduhom li jekk il-Partit Nazzjonalista jerġa' jitla' fil-gvern dan il-baċir jinbidel b'mod li jkun utli għal użu differenti.

Pero' n-nies ma fdawhx għax indunaw li dan ix-xogħol messu sar fid-disa' snin u nofs li għamlu fil-gvern u mhux iwegħduhulhom eżatt qabel l-aħħar elezzjoni.

In-nies ta' dawn in-naħat kienu drawhom dawn l- affarijiet.

Madam Speaker, aħna mhux hekk għamilna imma waqqafna planning council u hemmhekk qed jiġu diskussi l-proġetti mixtieqa min-nies ta' dawn in-naħat.

Rigward il-proġett tal-marina u baċir Nru. 1 saret konsultazzjoni sħiħa ma' kull min huwa nvolut.

Il-pjanijiet ta' dan il-Gvern huma li jibdel din l-area f'marina ta' livell internazzjonali u jidhru li mexjin 'il quddiem u fi ftit żmien ieħor nibdew naraw ix-xogħlijiet isiru anke f'din in-naħa ta' Malta.

Dan juri l-impenn tal-Gvern Laburista sabiex dawn in-naħat ikun hemm iktar żvilupp u jagħti nifs iktar lil dawn in-naħat.

Grazzi.

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l- Erbgħa, 5 ta' Novembru 1997 fis-6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill- Ministru Mizzi.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

QRATI - MULTI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Peress illi b'risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 8049 il-Ministru sostna li Lm2.85c li qed jiġi mitlub iħallas min ma jkunx ħallas ċitazzjoni hi "dritt li joħroġ mit-tariffa annessa mal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili", jista' l-Ministru jindika b'mod preċiż liema hu dan id-dritt?

Jista' l-Ministru jikkonferma ukoll li l-ittra li qed tintbagħat mhijiex ittra uffiċjali?

Kemm-il darba l-ittra mhijiex ittra uffiċjali, jista' l-Ministru jgħid ukoll kif se jirrendi esegwibbli d- debitu ċivili relattiv?

ONOR.

CHARLES MANGION: Id-dritt li qed jirriferi għalih l- Onor.Interpellant joħroġ mit-Tariffi D u E ta' Skeda A tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili.

Nikkonferma li l-ittra li qed tintbagħat hija ittra uffiċjali għall- finijiet kollha tal-liġi.

BANEK - MID-MED - BEJGĦ TA' ISHMA

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Mid-Med Bank bigħx ishma tiegħu fil-Middle Sea u jekk il-bank għadux involut f'negozjati biex titwaqqaf kumpannija ta' assigurazzjoni ġdida u jekk iva, min huma l-persuni/kumpanniji l-oħra nvoluti fin-negozjati?

ONOR.

LEO BRINCAT: In-negozjati dwar il-punti msemmija għadhom għaddejjin.

Il-Mid-Med Bank, għalkemm huwa kkontrollat permezz tal-maġġoranza ta' l- ishma mill-Gvern, għandu direzzjoni awtonoma biex ikun jista' jikkompeti ma' banek oħra Maltin u barranin li għandhom sidien privati.

Ma jkunx prudenti li jkun ippubblikat tagħrif kummerċjali li jista' jiżvantaġġja l-Mid-Med Bank, speċjalment fil-fażi tan-negozjati.

KODIĊI KRIMINALI - INKJESTI MAĠISTERJALI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk jidhirlux li hu opportun li ssir emenda għal Kodiċi Kriminali biex inkjesti maġisterjali ma jkunux neċessarji meta l-valur involut ikun anqas minn Lm1,000 meta llum il-valur hu ta' Lm100?

ONOR.

CHARLES MANGION: Qed nieħu nota tas-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant.Il-proposta tiegħu se tiġi studjata flimkien ma' proposti oħra ta' emendi lil Kodiċi Kriminali.

KODIĊI KRIMINALI - EMENDA

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk jidhirlux li hu opportun li ssir emenda għall-Kodiċi Kriminali biex fatti ta' akkuża li bil-kunsens ta' l- akkużat tiegħu jistgħu jinstemgħu minn Maġistrat, it-talba għal-liberta' proviżorja tibda ssir verbalment fis-seduta mingħajr ħtieġa ta' rikors u riferenza lill-Avukat Ġenerali?

ONOR.

CHARLES MANGION: Il-proċeduri għal talba ta' liberta' proviżorja qed tiġi studjata.

Jien ser ngħaddi l-proposta ta' l-Onor.

Interpellant lill-Avukat Ġenerali biex jagħtini parir dwarha.

PORTIJIET - DĦUL TA' CRUISE LINERS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid kemm daħlu cruise liners fil-portijiet tagħna din is-sena u kemm ġabu turisti?

ONOR.

KARMENU VELLA: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 8373 - Seduta Nru. 126.

PULIZIJA - PERMESSI GĦAL XIRI TA' ARMI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kienet it-talba għal permessi għal xiri ta' armi to keep din is-sena?

Jista' l-Prim Ministru jgħid x'tip ta' armi kienu?

ONOR.

ALFRED SANT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PULIZIJA - PERMESSI GĦAL FTUĦ TA' ĦWIENET

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien hemm applikazzjonijiet għal permessi ġodda għal ħwienet din is-sena?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi bejn Jannar u Settembru ta' din is-sena kien hemm 358 applikazzjoni mal-pulizija għall-ftuħ ta' ħwienet ġodda.

XORB ALKOĦOLIKU - TAXXI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħħal il-gvern minn taxxi fuq bejgħ ta' xorb alkoħoliku u sigaretti s-sena l-oħra u din is-sena?

ONOR.

LEO BRINCAT: It-tagħrif mitlub huwa kif ġej:

Għas-sena 1996

|Xorb alkoħoliku|Lm 3,475,085 | |Sigaretti |Lm9,232,557 | |magħmula | | |bil-magna | | |TOTAL |Lm12,707,642 |

Għas-sena 1997 l-ewwel ta' Jannar sat-30 ta' Settembru

|Xorb |Lm 2,344,183 | |alkoħoliku | | |Sigaretti |Lm8,513,538 | |magħmula | | |bil-magna | | |TOTAL |Lm10,857,771 |

UNIVERSITA' - IMPJEGATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni mpjegati l- Universita' u jagħti breakdown tax-xogħol tagħhom?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: In-numru ta' persuni mpjegati l-Universita' huwa kif ġej:

* Akkademiċi: Fulltime 441 Part-time 248

* Mhux Akkademiċi: Fulltime 463 Part-time 34

Dawn in-numri ma jinkludux persuni li jiġu mpjegati fuq bażi temporanja minn żmien għal żmien.

Lista tax-xogħol ta' dawn l-impjegati tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

SAĦĦA - HSO

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra u jpoġġi kopja fuq il-Mejda tal-Kamra tal-job description tal-HSO?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Il-job description tas-Security Guards li qabel kien jissejjaħ HSO hija l-istess bħal dik t'April, 1996.

SPTAR SAN LUQA - VIP PARKING AREA

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa, Kura ta' l- Anzjani u Affarijiet tal-Familja: Jista' l-Ministru jgħid min hu ntitolat li jipparkja ġewwa l-VIP parking area ta' l-Isptar San Luqa?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Il-lista ta' persuni ntitolati jipparkjaw fir- Reserved Parking Area (mhux VIP) ta' l-Isptar San Luqa hi din:-

* L-Onor Prim Ministru * L-Onor Kap ta' l-Oppożizzjoni * L-Onor Madam Speaker * L-Arċisqof ta' Malta * L-Isqof ta' Għawdex * Il-Ministri kollha * Is-Segretarji Parlamentari kollha * Il-Membri kollha tal-kamra tar- Rapreżentanti * Il-Prim Imħallef * L-Imħallfin * Il-Maġistrati kollha * L-Attorney General * L-Ambaxxaturi kollha * Il-Kummissarji tal-Pulizija * Il-Kap tal-Forzi Armati * Is-Segretarji Permanenti kollha * L-uffiċjali kollha tal-Ministeru tas- Saħħa, Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal- Familja.

BAĦAR IĊ-ĊAGĦAQ - DOLPHINARIUM

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk sarux spezzjonijiet minn uffiċjali tad-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l-Ambjent fil-perijodu minn mindu nfetaħ sa llum?

Jekk iva, kemm saru spezzjonijiet sabiex jiġi żgurat li jinżammu l-istandards imsemmija fit- tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7243?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant qiegħda tinġabar.

DIVIŻJONI TA' L-EDUKAZZJONI - IMPJEGATI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Gvern preżenti huwiex se jibqa' miexi bil-policy li mpjegati fid-Diviżjoni ta' l- Edukazzjoni u fl-iskejjel tal-Knisja jieħdu allowance ta' diploma, degree, masters u dottorat?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Il-prassi stabbilita fil-ħlas mhix se tinbidel.

GĦAWDXIN RESIDENTI F'MALTA - PASSES SPEĊJALI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ħarġu passes speċjali għall-Għawdxin residenti f'Malta sal-lum?

Kemm daħlu applikazzjonijiet sal-lum għal dawn il-passes speċjali?

ONOR.

ALFRED SANT: Nixtieq ngharraf lill-Onor.

Interpellant li minn Mejju 1997 sal-lum daħlu 498 applikazzjoni ghall-passes specjali għall-Ghawdxin residenti f'Malta.

Dawn l-applikazzjonijiet jinkludu talbiet għall-passes għall-familja li kull waħda minnhom tista' jkollha talbiet għall-passes ghal diversi membri taghha.

Rigward in-numru ta' passes li ingħataw nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari numru 9325.

TOROQ

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 7462, jista' l-Ministru jgħid jekk sal-lum ġietx formulata l- lista prioritarja rigward il-private streets li hu tkellem fuqha fid- diskors tiegħu tal-Budget li għadda, liema lista kellha tiġi fformulata b'kollaborazzjoni mal-Ministeru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali?

Jekk hija lesta, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' din il- lista?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 8850 (Seduta Nru. 121)

KUNSILL MALTI GĦAX-XJENZA U TEKNOLOĠIJA - FONDI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm mill-fondi vvotati għall-1997 għall-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija kienu ntnefqu globalment sat-30 ta' Settembru, 1997?

Jista' l-Ministru jagħti breakdown tas-somma minfuqa?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Bit-tibdiliet għall-aħjar li seħħew fit-tmexxija eżekuttiva tal-kunsill issa dan qiegħed f'pożizzjoni li jforni informazzjoni dettaljata li lanqas tkun qadima xahar.

Żgur ma kienx f'din il-qagħda l-kunsill ta' qabel is-26 ta' Ottubru 1996.

Il-kunsill li kien imexxi l-Onor.

Interpellant ħalla lill-kunsill preżenti s-sitwazzjoni ta' Lm51,904 f'dejn, kif ukoll diżordni totali fir-rekords finanzjarji.

L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra għall-qari aktar kmieni f'din is-seduta.

GĦAWDEX - QALA - ART

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 7521, jista' l-Ministru jgħid fiex waslu t-trattazzjonijiet li qed isiru mid-Dipartiment ta' l-Artijiet dwar biċċa art li ġiet identifikata fil- Qala, f'Għawdex mill-avukat ta' l-Onor.

Dom Mintoff?

Jista' jgħid x'qies fiha din l-art identifikata?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: It-trattativi għadhom ma ġewx finalizzati.

ILMA TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid xi proposti hemm biex aktar ilma tad-drenaġġ li sal-lum nifhem li għadu ta' 10%, jiġi ttrattat qabel ma jispiċċa l-baħar?

Xi ħsebijiet hemm biex imbagħad aktar u aktar minn dan l-ilma jiġi utilizzat għal ħteġijiet oħra qabel ma dan jispiċċa l- baħar?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

AMBJENT - TAGĦLIM DWAR L-AMBJENT

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid xi programmi ta' informazzjoni, tagħlim u relazzjonijiet pubbliċi tella' d-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l-Ambjent biex il-poplu jkun jista' japprezza aktar il-valur ta' l-ambjent fil-ħajja tagħna?

ONOR.

GEORGE VELLA: Minħabba li qed tinġabar xi informazzjoni oħra, ir- risposta tingħata f'seduta oħra.

DRENAĠĠ - TFIGH TA' SKART INDUSTRIJALI

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'passi ttieħdu biex tinbena fuq linji professjonali l-unit fi ħdan id-Dipartiment tal-Ħarsien ta' l-Ambjent jew f'dak tad-drenaġġ li jimmoniterja it-tfigħ ta' skart industrijali fis-sistema tad-drenaġġ?

ONOR.

WIED IL-GĦAJN - TAL-MAGĦLUQ

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Billi kien sar xogħol kontra l-pariri ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar fil-Magħluq ta' Wied il-Għajn xogħol, li għamel ħsara lil flora ta' qiegħ l-għadira, saru xi spezzjonijiet biex tiġi eżaminata s-sitwazzjoni attwali u jekk riġenerazzjoni ta' l-ispeċi meqruda seħħitx?

ONOR.

GEORGE VELLA: Jenħtieġ aktar żmien sabiex tinġabar l-informazzjoni.

IMPJANT TA' RIĊIKLAĠĠ - SKART

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Billi l-impjant għar- riċiklaġġ ta' l-iskart solidu f'Sant Antnin issa ilu żmien twil ma jitħaddem, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'qed isir mill-iskart li qed jakkumula?

ONOR.

WASTE MANAGEMENT

L-ONOR.

JOE PSAILA SAVONA staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb li d-draft tal-Waste Management Policy tiġi ppubblikata?

X'time-frame qed ipoġġi il-gvern għall-implimentazzjoni ta' din il-policy?

ONOR.

UNIVERSITA' - ĦADDIEMA

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm nies jaħdmu fuq bażi ta' fulltime, temporary fulltime, permanent part-time u part-time fl- Estates & Works Division fl-Universita' ta' Malta?

Min huma?

Id-data ta' kull wieħed meta dawn ġew maħtura?

Taħt liema sejħa ta' l-applikazzjoni kull wieħed minn dawn ġie magħżul?

X'kienet id- data tas-sejħa ta' l-applikazzjoni ta' kull wieħed minnhom?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Id-dettalji mitluba mill-Onor.

Interpellant għadhom qed jiġu ppreparati u għaldaqstant tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SAN PAWL IL-BAĦAR - BUS SHELTERS

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jara li l-bus shelters li nqalgħu minn Triq San Pawl, San Pawl il-Baħar, u oħrajn li nqalgħu fid-daħla ta' Buġibba fil-fatt jerġgħu jitwaħħlu?

Kemm għandha rapporti ta' tali bus shelters maqlugħa l-Awtorita' tat- Trasport?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jiena nformat li l-bus shelters li qed jirriferi għalihom l-Onor.

Interpellant huma ordnati għand id-Dipartiment tal-Manifattura u Servizzi tat-Taqsima tax-Xogħlijiet.

Jiena nformat ukoll li bħalissa l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku għandha rapporti fuq erba' bus shelters li huma maqlugħa.

Dan ma jfissirx li m'hawnx xi bus shelters oħra maqlugħa li l-awtorita' baqgħet ma ġietx infurmata bihom.

AWTORITA' TAD-DJAR - RAPPORT ANNWALI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jagħti tagħrif dwar x'inhi t-tifsira ta' market housing li tidher fir-rapport annwali ta' l-Awtorita tad-Djar?

Kemm se jkun hemm units minn dawn minbarra f'Pembroke?

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Market Housing huma djar mibjugħa mingħajr susidju, jigifieri bi prezz li jqarreb għal dak li wieħed isib fuq is-suq tal-proprjeta'.

Minbarra Pembroke, għalissa xejn.

SAN PAWL IL-BAĦAR - ARBLU TAD-DAWL

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Ministru jieħu l-passi neċessarji biex arblu tad-dawl li jinsab fil-kantuniera bejn Triq San Pawl u Triq Stella Maris, San Pawl il-Baħar li ilu rrapport biex jinqala' minn fejn hu u li qed jagħmel ħsara lill-bini eżistenti, fil-fatt jinqala'?

ONOR.

LEO BRINCAT: Mill-investigazzjoni li għamlet l-Enemalta l-arblu indikat mill-Onor.

Membru m'għamilx ħsara lill-bini.

Il-korporazzjoni se tieħu azzjoni sabiex l-arblu msemmi jkun rinfurzat biex ma jagħmilx ħsara lill-bankina.

BAĦRIJA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Billi f'ġurnal lokali fid-29 ta' Ottubru kien hemm korrispondenza li tgħid li fil- Baħrija sar xogħol ta' konkos li permezz tiegħu saret ħsara sostanzjali, jista' l-Ministru jgħid jekk dan ix-xogħol sarx mid-Dipartiment tal-Biedja u jekk iva, xi prekawzjonijiet ittieħdu biex ma ssirx ħsara?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Fit-tieni ġimgħa t'Ottubru (il-perijodu msemmi fil- ġurnal lokali kwotat fil-mistoqsija), id-Dipartiment tal-Agrikoltura m'għamilx xogħol ta' konkos fil-Baħrija.

Id-Dipartiment ta' l-Agrikoltura għamel xi xogħol ta' livellar u kisi bil- konkos fil-Baħrija f'Awissu.

Dan ix-xogħol kien ferm 'il bogħod mill-korsa ta' l-ilma u ttieħdet kull prekawzjoni biex ma' tiġix disturbata l-fauna u l-flora fil-lokalita.

TURIŻMU

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jagħti tagħrif dwar kemm mit-turisti li jiġu fuq cruise liners jiġu kkonsidrati bħala turisti għal skop ta' statistika uffiċjali?

Kemm kien in-numru ta' persuni li ġew hekk ikkonsidrati din is-sena?

Kif jingħad n-numru ta' dawk li jinżlu f'Malta?

ONOR.

KARMENU VELLA: B'konformita' mas-sistema internazzjonali addottata mill-Organizzazzjoni Mondjali tat-Turiżmu, passiġġieri li jżuru Malta fuq cruise liners ma jiġux kkonsidrati bħala turisti iżda jingħaddu bħala kategorija differenti ta' viżitaturi.

Infatti l-Uffiċċju Ċentrali ta' l- Istatistika jippublika dawn il-figuri separatament mill-figuri ta' tourist arrivals.

Kull passiġġier li jasal u jitlaq min Malta huwa obbligat li jimla' immigration card.

L-uffiċjal tal-immigrazzjoni huwa responsabbli biex jikklassifika x'tip ta' passiġġier ikollu quddiemu.

Il-klassifika tiddistingwi bejn Maltin, turisti, cruise passengers, transit passengers u tipi ta' passiġġieri oħra li jaslu Malta.

KAROZZI TAL-KIRI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm kien in-numru ta' karozzi tal- kiri ġodda li ġew reġistrati fil-perijodu 1/11/96 - 15/10/97?

Kemm minn dawn il-vetturi ġew reġistrati minflok oħrajn li tneħħew mit- toroq?

Kif inbidel in-numru totali ta' dawn il-vetturi?

Kemm vannijiet tal-kiri ġodda ġew liċenzjati f'dan il-perijodu?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jista' l-Onor.

Interpellant jgħid għal-liema karozzi tal-kiri qed jirriferi, self-drive jew chauffeur driven?

TURIŻMU

L-ONOR.

MICHAEL REFALO staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Peress li f'dawn l-aħħar xhur il-Gvern għamel ftehim dwar it-turiżmu ma' Sqallija, l-Eġittu, it-Turkija kif ukoll ħaddem il-protokoll tat-trattat ta' koperazzjoni mal-Libja, jista' l-Ministru jagħti dettalji tal-ħidma u r- riżultati miksuba sforz ta' dawn it-trattati?

ONOR.

KARMENU VELLA: Il-Ministeru tat-Turiżmu qed iżomm taħt osservazzjoni l-iżviluppi f'dan il-qasam mal-pajjiżi msemmija mill-Onor.

Membru.

Xogħol u kuntatti ma dawn il-pajjiżi u ma pajjiżi oħra dejjem għaddejjin, għaldaqstant wieħed ma jistax jattribwixxi riżultati miksuba ma dawn il- pajjiżi għal dawn il-protokolli biss.

PAJJIŻI EWROPEJ - SERVIZZI TA' L-AJRU

L-ONOR.

MICHAEL REFALO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Portijiet: Jista' l-Ministru jagħti lista ta' pajjiżi Ewropej li magħhom Malta għandha ftehim dwar is-servizzi ta' l-ajru (ASA)?

Jista' l-Ministru jipprovdi l-istess informazzjoni għar-rigward ta' pajjiżi Mediterranji, mhux Ewropej, kif ukoll pajjiżi oħra madwar id-dinja?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: L-informazzjoni mitluba għall-mistoqsija parlamentari numru 9462 tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

STRATEGIC DEVELOPMENT TOURIM FRAMEWORK

L-ONOR.

MICHAEL REFALO staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra u jipprovdi kopja lis-sottofirmat tar-rapport ippreżentat lill-istampa fit-30 ta' Ottubru, 1997 u mtella' mill-awtoritajiet turistiċi dwar Strategic Development Tourism Framework?

ONOR.

KARMENU VELLA: Kopja tad-draft executive summary ta' l-Istrategic Development Tourism Framework tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

TAXXI INTERNI - TAXXA TAL-PART-TIMERS

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ: Jista' l-Gvern jikkonsidra tnaqqis fit-taxxa tal-part-timers minn 15% għal 10%?

ONOR.

LEO BRINCAT: Is-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant ġie nnotat.

SANTA VENERA - TWAQQIGĦ TA' BINI LLEGALI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk hux minnu li hemm ordni biex jitwaqqa' l-bini llegali li hemm ġo Triq it-Turetta, Santa Venera?

Jekk iva, jista'l -Ministru jgħid meta se jittieħdu passi biex dan it- twaqqigħ isir?

Jekk le, jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni għaliex din l-ordni għada ma ngħatax u l-bini għadu ma twaqqax?

ONOR.

GEORGE VELLA: L-informazzjoni meħtieġa għadha qed tinġabar

QRATI SUPERJURI - KAWŻI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm kawżi mhux appuntati quddiem il-Qrati Superjuri fit-30 ta' Ottubru, 1997?

ONOR.

CHARLES MANGION: In-numru ta' kawżi mhux appuntati fit-30 ta' Ottubru, 1997 quddiem il-Prim Awla tal-Qorti Ċivili huwa ta' 1175.

DIPARTIMENT TAX-XOGĦOL - ĠBIR TA' FLUS GĦAL ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm inġabru flus għall-ħaddiema mid-Dipartiment tax-Xogħol matul l-ewwel sitt xhur ta' din is-sena?

ONOR.

EDWIN GRECH: Matul l-ewwel sitt xhur ta' din is-sena inħarġu claims li jammontaw għal Lm80,396 favur ħaddiema fis-settur privat.

UNIVERSITA' - STUDENTI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm studenti daħlu fl-Universita' ta' Malta taħt il-maturity clause f'dawn l-aħħar ħames snin, sena b'sena kors b'kors?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

PULIZIJA - SAG F'TA' KANDJA

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hemm spetturi preżentement stazzjonati u jaħdmu fl-SAG Ta' Kandja?

ONOR.

ALFRED SANT: Ninsab informat illi hemm żewġ spetturi stazzjonati l- SAG Wieħed minnhom qed jattendi course l-Universita'.

QRATI - KAWŻI

L-ONOR.

TONIO BORG staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li d-diary system sabiex l-appuntamenti tal-kawżi jkunu jistgħu jsiru mill-imħallfin, mingħajr ma' dawn jikkonfliġġu ma' appuntamenti oħra, għadha ma daħlitx fis-seħħ?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-sistema tad- djarju fil-Qrati daħlet fis-seħħ u d-Deputati Reġistraturi tal-Qorti kollha ingħataw it-taħriġ meħtieġ.

Diversi huma dawk l-Imħallfin li qed jużaw is- sistema tad-djarju meta jiġu jappuntaw is-seduti.

Iżda minħabba li mhux il- membri kollha tal-Ġudikatura qed jużaw is-sistema b'mod regolari din ma tistax taħdem kif suppost.

L-Amministrazzjoni tal-Qorti qed kontinwament tiddiskuti mal-membri tal- Ġudikatura dwar it-tħaddim tas-sistema tad-djarju fuq bażi regolari.

BIEDJA - SENGĦA TA' BIĊĊIER

L-ONOR.

NINU ZAMMIT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid jekk xi sentejn ilu kenux ġew ingaġġati studenti/trainees mid-Dipartiment tal-Biedja bil-għan li jiġu ttrenjati fis-sengħa ta' "biċċier" f'kors li kellu jkun mifrux fuq perijodu ta' żmien u, jekk fl- affermattiv meta sar dan l-ingaġġ; kemm kien in-numru ta' studenti/trainees; meta spiċċa l-kors ta' taħriġ fis-sengħa ta' "biċċier"; kemm ikkwalifikaw; meta ħareġ ir-riżultat; u jekk dawn it-trainees li kkwalifikaw ġewx ingaġġati u, jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Għall-aktar informazzjoni nirriferi l- Onor.Interpellant għar-risposta li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru W503.

TARXIEN - ILMA TAX-XITA

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 6715 u t- tweġiba mogħtija fis-seduta tas-7 ta' Lulju (Seduta Nru. 86), jista' l- Ministru jgħid x'passi ttieħdu s'issa biex l-ilma tax-xita li jinġabar fi Triq iż-Żejtun, Tarxien ma jibqax jinħela imma b'xi mod jintuża mill- bdiewa?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

VALLETTA - MAIN GUARD - XOGĦOL

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema xogħol baqa' xi jsir fil- Main Guard biex jiġi akkomodat fih parti mill-istaff ta' l-Uffiċċju ta' l- Avukat Ġenerali tar-Repubblika?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Dan id-dipartiment bħalissa ma għandu l-ebda talba pendenti biex jagħmel xogħlijiet fil-bini tal-Main Guard għan-nom ta' l-Avukat Ġenerali tar-Repubblika.

SKEJJEL - GĦALLIEMA MHUX GRADWATI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 8661 u mistoqsijiet supplimentari li saru wara t-tagħrif mogħti fis-seduta tal-31 ta' Ottubru, 1997, jista' l-Ministru jgħid kemm hemm għalliema nieqsa fl- iskejjel msemmija?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li fl-iskejjel tas-Snajja' hemm għalliem wieħed biss nieqes.

Dan hu għalliem tal- Ġeografija u l-iskola hija dik tan-Naxxar.

Fl-iskejjel Primarji m'hemm l-ebda nuqqas ta' għalliema.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB

VISUAL TRENDS LIMITED

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm tħallas mill-1 ta' Novembru, 1996 sal-lum u kemm għad baqa' jitħallas lill-kumpannija Visual Trends Limited mal-ministeru, dipartimenti, enti governattivi, korpi statutorji, awtoritajiet, kumpanniji u enti oħra li jaqgħu fid-dikasteru tiegħu u jindika ukoll għal-liema xogħol sar jew irid isir kull ħlas?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nirriferi lill-Onor.

Membru għar-risposta għall- mistoqsija parlamentari numru 8510.

VISUAL TRENDS LIMITED

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm tħallas mill-1 ta' Novembru, 1996 sal-lum u kemm għad baqa' jitħallas lill-kumpannija Visual Trends Limited mal-ministeru, dipartimenti, enti governattivi, korpi statutorji, awtoritajiet, kumpanniji u enti oħra li jaqgħu fid-dikasteru tiegħu u jindika ukoll għal-liema xogħol sar jew irid isir kull ħlas?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: L-informazzjoni kif mitluba mill-Onor.

Interpellant hija murija fit-tabella hawn taħt:

| |THALLA|HLAS |SERVIZZI | | |S |PENDENT| | | | |I | | |Minist|Lm1610|XEJN |Policy | |eru | | |Document | |ghax-X| | |Korporazz| |oghlij| | |joni | |iet | | |ghas-Serv| |Pubbli| | |izzi ta' | |ci u | | |l-Ilma | |Kostru| | | | |zzjoni| | | | |Water |Lm35,7|Lm137,4|Lm18,268-| |Servic|95 |9-72 |58 | |es | |Reklama|Relazzjon| |Corpor| |r |ijiet | |ation | | |Pubblici | | | | |Lm205,18-| | | | |20 | | | | |Konsulenz| | | | |a | | | | |Lm10,000-| | | | |00 | | | | |Xoghol | | | | |ta' | | | | |Disinn u | | | | |stampar | | | | |Lm757.05 |