MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 22 Is-Sibt, 1 ta'Frar, 1997 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IT-TMIEN PARLAMENT Seduta Nru. 22 Is-Sibt, 1 ta' Frar, 1997

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.03 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Is-Sibt, 1 ta' Frar, 1997

WERREJ MINUTI 56

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IT-TARZNA TA' MALTA

MALTA DOCKYARD (AMENDMENT) BILL (L-ISTADJI KOLLHA) 56

AĠĠORNAMENT 100

MISTOQSIJIET-IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 101

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 21 li saret fil-31 ta' Jannar, 1997 ġew konfermati.

MADAM SPEAKER (Onor. Myriam Spiteri Debono): Skond il-Mozzjoni Nru. 39 tal-31 ta' Jannar 1997 ngħaddu għall-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MALTA DOCKYARD (AMENDMENT) BILL

MADAM SPEAKER: Il-Prim Ministru, jekk jogħġbu, iressaq it-Tieni Qari.

ONOR.

ALFRED SANT (Prim Ministru): Madam Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-1997 li jemenda l-Att dwar it- Tarzna ta' Malta, Kap. 207".

MADAM SPEAKER: Min jissekonda jekk jogħġobkom?

ONOR.

GEORGE VELLA (Viċi Prim Ministru, u Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent): Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Rimarki?

Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Madam Speaker, huwa b'sens kbir ta' dover u ta' responsabbilta' li l-Gvern qed iressaq it-Tieni Qari ta' dan l-Abbozz ta' Liġi dwar il-bidliet meħtieġa fl-Att dwar it-Tarzna ta' Malta.

Hemm interess nazzjonali kbir f'dak li qed nipproponu llum li jirrigwarda l-fatt li t-Tarzna hija azjenda ta' l-ikbar importanza fil-pajjiż u li fl-opinjoni tagħna tirrappreżenta wkoll pilastru ewlieni ta' l-ekonomija ta' pajjiżna.

Hija fonti ta' ħafna xogħol u ta' ħafna snajja' b'esperjenza industrijali li hija l-iktar waħda qawwija f'pajjiżna.

Hemm urġenza kbira f'dak li qed nagħmlu għax kif kulħadd jaf kulħadd, it-Tarzna, speċjalment f'dawn l-aħħar żmenijiet, iffaċċjat u qed tiffaċċja problemi u sfidi kbar.

Għalhekk wasal iż-żmien li flimkien mal-ħaddiema, il-Gvern, dan il-Parlament u l-poplu kollu, jidħlu flimkien għall-isfida li tassew niffaċċjaw dawn il-problemi u b'sens ta' realiżmu u ta' viżjoni inħejju u nimxu fit-triq li ma twassalx biss għas-soluzzjoni tagħhom imma wkoll għall-pożizzjoni li minnha t-Tarzna ta' Malta, kif dejjem emmint jien u kif dejjem emmen il-Partit li llum jinsab fil-Gvern, tkun azjenda mill-iktar importanti, effettiva, moderna u effiċjenti fil-Mediterran.

Jien nixtieq nibda billi nsemmi l-vantaġġi kbar li għandha t-Tarzna ta' Malta fil-kontest tar-riżorsi ta' pajjiżna u fil-kontest tax-xogħol li qed tagħmel.

L-ewwelnett it-Tarzna tagħna għandha l-vantaġġ kbir tal- lokazzjoni ta' pajjiżna għax pajjiżna qiegħed f'pożizzjoni mill-aħjar - u mbagħad il-kontorni naturali tiegħu - biex jidħol, jippenetra u jissoda ruħu fil-qasam tax-xogħol tat-tiswija tal-vapuri.

Għalhekk dan huwa xogħol tradizzjonali, xogħol li f'pajjiżna żviluppa matul is-sekli għax għalkemm bħala pajjiż aħna ma tantx għandna assi naturali, ċertament il-pożizzjoni tagħna u l-mod fiżiku kif din il-gżira hija mibnija tagħtina vantaġġ naturali fil-qasam tat-tiswija tal-vapuri.

Għaldaqstant hemm ħtieġa li dan il-vantaġġ naturali nindokrawh, nissodawh u nagħtuh is-saħħa kollha meħtieġa.

Imbagħad matul is-snin, anzi jien ngħid matul is-sekli, il-popolazzjoni tagħna fit-Tarzna rabbiet snajja' industrijali ta' l-aqwa kwalita' u ta' l- aqwa kalibru.

Is-snajja' tal-poplu tagħna fl-oqsma l-oħra, bħalma huma dawk tat-turiżmu u ta' l-industrija, huma riċenti għax inbnew f'dawn l- aħħar ftit għexieren ta' snin, mentri kif diġa' għidt is-snajja' industrijali li hemm fit-Tarzna ilhom is-sekli mibnija u allura matul is- snin twal li ilha taħdem it-Tarzna, ir-riżors kbir ta' dan il-pajjiż, in- nies, sabu fit-Tarzna fonti li minnhom setgħu jitjiebu, jissaħħu u allura jagħtu iktar u iktar input u kontribut lill-iżvilupp ta' pajjiżna.

Barra minn hekk, Sinjura President, l-importanza tat-Tarzna hija li matul dawn l-aħħar 20 sena jew aktar, żviluppat sistema ta' tmexxija li fiha ħadu sehem ewlieni l-ħaddiema.

Kienet sistema li biha waqt li l-assi tat-Tarzna li kienu proprjeta' tal-poplu - matul is-snin il-Gvern ħadhom over l-ewwel mingħand il-barrani li kien militari, li kien tas-servizzi barranin, imbagħad mingħand kumpannija barranija - b'deċiżjoni ta' dan il- Parlament baqgħu tal-poplu, sehem importanti fit-tmexxija ta' dawn l-assi tħalla f'idejn il-ħaddiema tat-Tarzna, skond regoli li huma spjegati fl-Att prinċipali li qegħdin nemendaw.

Allura huwa importanti li aħna nkunu żguri li s-sehem li jagħtu l-ħaddiema fit-tmexxija tat-Tarzna jibqa' jiġi salvagwardat waqt li jitħarsu l-vantaġġi naturali tat-Tarzna u l-aspetti tal-proprjeta' li hemm fit-Tarzna li huma tal-poplu, kif ukoll inħarsu 'l quddiem biex nassiguraw li kemm l-assi tat-Tarzna jimxu 'l quddiem u jiġu żviluppati u anke il-ħidma, ix-xogħol, l-impjieg tal-ħaddiema u l-għajxien tal-familji tagħhom jibqa' jiġi garantit b'mod raġunevoli, b'mod modern u b'mod serju.

Issa jiena nista' nagħmel storika sħiħa ta' x'ġara fit-Tarzna matul is- snin.

Nista' nitlaq mis-snin tletin, jew mis-snin ħamsin, jew anke mis- snin sittin jew sebgħin, imma ma naħsibx li għandna naħdmu b'dan il-mod, Sinjura President.

Jien nemmen li għandna nħarsu lejn il-problema li għandna quddiemna bħalissa u nistaqsi: X'inhu l-isfond tagħha?

L-isfond tagħha lanqas huwa l-isfond lokali iżda huwa l-isfond ġenerali ta' l- industrija tat-tiswija tal-vapuri f'dawn l-aħħar għaxra, għoxrin sena jew aktar.

Huwa veru li fil-qasam tat-tiswija tal-vapuri matul dawn is-snin il- kriżi baqgħet endemika, baqgħet perenni.

Huwa veru li kien hemm kondizzjonijiet diffiċli fil-qasam ta' l-industrija tat-tiswija tal-vapuri u anke tal-bini tal-vapuri fejn il-kompetizzjoni baqgħet dejjem aktar tirranka.

Ħafna drabi din il-kompetizzjoni lanqas kienet ġusta għax kien ikun hemm sussidji għaddejjin min-naħa ta' l-Istati u l-awtoritajiet reġjonali biex jippreservaw l-impjiegi fit-tarznari li kienu addetti magħhom u matul is-snin baqgħet għaddejja ristrutturazzjoni qawwija.

Allura l-isfond huwa sfond Mediterranju.

Jekk aħna qed ngħidu li nemmnu - jien personalment nemmen - li t-Tarzna għandha l-vantaġġi naturali kollha biex tkun waħda mill-aqwa, jekk mhux l- aqwa tal-Mediterran, irridu nassiguraw li din it-Tarzna tkun qed taħdem kemm jista' jkun b'mod kompetittiv u għaldaqstant għandna nħarsu lejn il- kondizzjonijiet tat-tarznari li jdawruna fil-Mediterran.

M'hemmx dubju li matul l-aħħar snin sar sforz qawwi ta' ristrutturazzjoni serja minn ħafna impjanti u azjendi tat-tarznari fil-Mediterran u anke 'l hinn minnu, fil- Greċja, fi Spanja, fl-Italja u fi Franza.

L-isforzi saru u qed isiru u llum qed niffaċċjaw profil ta' tarznari oħra li aktar ma jgħaddi żmien, aktar se jkunu qegħdin f'pożizzjoni li jikkompetu magħna.

Anke kieku all things being equal fit-terms ta' tmexxija tagħha t-Tarzna kienet miexja fuq bażi raġonevoli, hija imperattiva u kienet tkun imperattiva li t-Tarzna tifhem u taħdem ħalli s-sens kompetittiv tagħha u l-pożizzjoni kompetittiva tagħha issaħħaħha vis-a-vis l-bidliet li qed jiġru fit-tarznari li jinsabu f'kompetizzjoni magħna.

Imma mbagħad iktar minn hekk - allura issa se mmur għall-focus lokali - hija ħaġa ċara li fit-Tarzna ta' Malta kienu qed jiżviluppaw problemi kbar finanzjarji u problemi kbar ta' tmexxija.

Anke hawn nista' nidħol f'polemika kbira - jien dejjem inkun lest li nidħol f'polemika - imma ma naħsibx li quddiem kwestjoni nazzjonali tkun ħaġa serja min-naħa tiegħi li llum noqgħod nippolemiċizza fuq raġunijiet li sebgħa, għaxra, ħmistax-il sena ilu ġara dak u ma ġarax l-ieħor.

Għalfejn?

Jien nippreferi nħares lejn il-problema kif inhi.

F'dan is-sens, għalija, nerġa' ngħidha, l- indikazzjoni ta' jekk l-affarijiet humiex sejrin ħażin jew tajjeb hija l- mistoqsija: Ix-xogħol li qed isir qiegħed irendi jew le?

Ix-xogħol li qed jitħaddem qiegħed jipprovdi biżżejjed ħalli l-azjenda tkun tista' tħallas il-pagi u tagħmel profitti biżżejjed biex imbagħad twaddab ċertu ammont mill-qligħ għall-investiment u b'hekk tħares 'il quddiem?

Jien nifhem li f'kontest bħalma huwa dak tat-Tarzna hija ħaġa diffiċli li tistaqsi jekk it- Tarzna hijiex qed tagħmel profitt għax kważi l-ebda tarzna fil-Mediterran m'hi qed tagħmel profitt.

Allura din m'hijiex kwestjoni li wieħed jistenna li t-Tarzna tkun qed tagħmel profitt u allura tinvesti, imma kwestjoni li tistenna li jkun hemm sitwazzjoni kontrollata f'dak li għandu x'jaqsam mad- dħul ta' l-azjenda u minn dik is-sitwazzjoni kontrollata wieħed ikun jaf x'inhu l-ammont raġonevoli ta' sussidju li jkun meħtieġ ħalli l-azjenda tibqa' miexja 'l quddiem.

Waħda mill-affarijiet li laqtuni meta dħalt Kastilja kienet proċedura li biha kull tlieta jew erba' ġimgħat bdew jaslu għandi - qabel kienu jaslu għand l-ex-ministru tal-finanzi - proċeduri li biha ċ-chairman tal-Kunsill tat-Tarzna jibgħat jgħid lill-Gvern li għall-erba' ġimgħat li ġejjin għandhom daqstant flus x'joħorġu, fil-bank baqagħlhom daqstant u se jkun hemm shortfall ta' daqstant flus u allura ma nistax nibagħtilhom dawn il- flus ħalli jkunu jistgħu jilqgħu għal din il-ħofra - biex nuża din il- kelma.

Il-figuri kienu eċċitanti għax kienu jlaħħqu is-Lm700,000 u t- Lm800,000.

Għalhekk hawnhekk mhux qed nitkellmu dwar żibeġ!

Ħaġa bħal din rajtha li hija ħażina kemm għall-Gvern u ċertament wkoll ħażina għat- Tarzna.

It-Tarzna kienet ġiet ridotta f'sitwazzjoni fejn qisha Oliver Twist, dejjem jiġi jistaqsi għal iktar!

Jien għidt: B'hekk is-sitwazzjoni qed tmur għall-aħjar jew qed tmur għall-agħar?

Is-suspett tiegħi kien ġustifikat li b'sistema bħal din l-affarijiet kienu sejrin mill-ħażin għall-agħar.

Tajjeb li mill-ġdid, mingħajr ma nidħol f'polemika, nerġa' ngħid li what counts huma r-riżultati.

Mingħajr ma nidħol f'wisq dettalji, Sinjura President, nixtieq naqra ftit ir-riżultati finanzjarji miksuba mit-Tarzna f'dawn l-aħħar snin u meta tarahom bilfors ikollok tinkwieta.

Jien se naqra l-figuri ta' qligħ u telf qabel il-ħlas ta' taxxa li għamlet it-Tarzna mill-1991 'il quddiem.

Jekk id- dħul ikun iktar mill-ħruġ, għandek qligħ u jekk id-dħul ikun inqas mill- ħruġ, għandek telf u allura jien rajt jekk it-Tarzna għamlitx qligħ jew telf f'dawn l-aħħar snin.

It-Tarzna kienet qed tagħmel it-telf, imma li se nuri jien huwa kif it-telf skala 'l fuq b'rata kbira f'dawn l-aħħar snin.

Fl-1991 it-telf kien ta' Lm2.9 miljun, piu' o meno; kien hemm ftit aktar imma ħalli nagħmlu rounding off taċ-ċifri.

Fl-1992 it-telf kien ta' Lm4.2 miljun, fl-1993 it-telf kompla teila' għal Lm5.4 miljun; fl-1994 tela' għal Lm5.05miljun; fl-1995 it-telf kompla tiela' għal Lm12.5miljun u għas- sena li għaddiet it-telf qabeż iċ-ċifra ta' Lm13 miljun.

Issa magħhom irridu nżidu ħlasijiet oħra li suppost saru u li baqgħu ma sarux.

Skoprejna li t-telf reali, l-iżbilanċ bejn dħul u ħruġ fil-qasam tat-Tarzna qiegħed miexi fuq il-livell ta' bejn Lm15 miljun u Lm16 miljun fis-sena.

Dan jiġi ffinanzjat billi kull tlieta jew erba' ġimgħat il-Gvern tasallu din it-talba min-naħa tat-Tarzna biex jibgħat cheque ta' madwar Lm800,000.

Jien mill-ewwel għamiltha ċara li pożizzjoni bħal din m'hijiex sostenibbli, la għat-Tarzna nnifisha għax it-Tarzna ma tistax tgħix b'dan il-mod - qed issir qisha dipartiment tal-gvern u mbagħad ma nkunux nafu xi jsir b'dawk il-flus - u lanqas hi sostenibbli għan-naħa tal-Gvern.

Il-flus iridu jiġu minn x'imkien, u dawn jridu jiġu mit-taxxi tal-poplu.

Imbagħad jekk il- flus ikunu qed jittieħdu għal dan l-iskop, dawn iridu jitnaqqsu minn skopijiet oħra.

Per eżempju, id-differenza bejn it-telf ta' l-1994 u t- telf ta' l-1996 tlaħħaq iċ-ċifra ta' Lm10 miljun.

Kieku bqajna bit-telf ta' l-1994, is-sena li għaddiet konna niffrankaw - jekk dik hija l-kelma - Lm10 miljun.

Issa b'dawn l-Lm10 miljun konna nistgħu nibnu tliet skejjel u, kif għidtha kemm-il darba, min jiggwadanja meta nibnu tliet skejjel?

Jiggwadanjaw it-tfal tal-ħaddiema, fosthom il-ħaddiema tat-Tarzna, għax inkunu qed nagħtuhom opportunita' għall-quddiem biex jitgħallmu f'ambjent aħjar u modern u b'hekk ikunu jistgħu jassiguraw il-futur tagħhom.

Allura tispiċċa bl-għażla: X'inhu l-aħjar?

Li tagħlaq għajnejk qisu ma ġara xejn u tibqa' twaddab Lm10 miljun jew Lm15 miljun fis-sena fit-Tarzna mingħajr ma taf x'se jiġri bihom, anzi taf li m'humiex se jrendu, jew tara kif tagħmel biex dan id-deficit tnaqqsu ħalli tkun tista' tinvesti fl- iskejjel?

Din hija mistoqsija li kulħadd jifhem.

Din hija dilemma li kulħadd jifhem, inklużi l-ħaddiema tat-Tarzna għax lili kemm-il darba jċempluli biex jgħiduli li jifhmu li hemm bżonn issir xi ħaġa.

Allura aħna x'għamilna?

Aħna għidna li hemmhekk ma nistgħux nibdew infajru s- soluzzjonijiet, ma nistgħux naqbdu u nimponu l-proposti tagħna, imma hemm bżonn li jkollna veduta ċara ta' x'inhuma l-aqwa problemi fit-Tarzna u bi qbil maċ-Chairman tal-Kunsill tat-Tarzna illi mill-bidunett fehem l-urġenza u saħaq fuq l-urġenza ta' din il-ħaġa - qed nitkellem dwar il-ħabib tiegħi Sammy Meilaq - qbilna li nikkommissjonaw rapport mingħand is-Sur Cassar White biex iħares lejn it-Tarzna u fi ftit paġni jgħidilna x'inhuma l-aqwa problemi li qed tiffaċċja t-Tarzna.

Dan huwa rapport li sar u nsistejt li jsir fi ftit ta' żmien għax ma ridtx illi nkopru l-oqsma kollha li fihom hemm problemi u nidħlu aħna biex insolvu l-problemi kollha tat-Tarzna, imma ridt rapport ta' ftit ġranet illi jidentifika x'inhuma l-problemi strateġiċi tat-Tarzna.

Imbagħad minn hemm nimxu 'il quddiem.

U hekk ġara.

Is-Sur Cassar White għamel rapport li kien serju u effettiv ħafna.

Dan ma kienx intiż li jkopri l-oqsma kollha li fihom it-Tarzna għandha problemi imma rapport li fl-opinjoni tiegħi, bl- aktar mod professjonali, identifika x'inhuma l-aqwa problemi li rridu niffaċjaw.

Jiena, bi qbil maċ-Chairman tal-Kunsill tat-Tarzna, ippublikajna dan ir-rapport u bgħatnih minnufih lill-ħaddiema kollha tat- Tarzna biex ikunu jafu l-istampa li qed toħroġ ħalli anke b'hekk nistimulaw interess u dibattitu pubbliku fuq din il-kwestjoni ta' urġenza nazzjonali.

Minnufih wara sejjaħna laqgħa f'Kastilja biex naraw x'għandu jsir.

Jekk ikollok problema li qiegħed tpoġġi fuq il-mejda, huwa importanti li din il- problema tiffaċċjaha u toħroġ b'soluzzjonijiet għaliha.

F'din il-laqgħa li għamilna f'Kastilja kien hemm rappreżentati il-Kunsill tat-Tarzna, il-General Workers' Union, il-management professjonali - u jiena nsistejt li l-management professjonali wkoll ikun rappreżentat bħala parti mit-tmexxija tat-Tarzna biex ikollna wkoll l-ideat u s-suġġerimenti tiegħu - u r-rappreżentanti tal-Gvern li kienu l-Ministru ta' l-Ekomonija u l-Finanzi, il-konsulent tiegħi fuq affarijiet politiċi u legali, Dr George Abela u uffiċjali oħra tal-Gvern.

F'dik il-laqgħa kulħadd qal tiegħu u kulħadd qabel fuq l-urġenza illi mmexxu 'l quddiem b'soluzzjonijiet.

Kulħadd qabel ukoll li s-soluzzjonijiet iridu jkunu maqbula u mhux imposti.

Allura la rrikonoxxejna li din il-kwestjoni ta' urġenza u importanza nazzjonali trid timxi 'l quddiem bi qbil bil-parteċipazzjoni tal-forzi kollha involuti, qbilna li titwaqqaf task force li tkun komposta minn dawk l-elementi kollha li għandhom stake fit-Tarzna u l-Gvern huwa stakeholder fit-Tarzna għax jirrappreżenta lill-poplu.

Din it-task force li tirrrappreżenta l-istakeholders fit-Tarzna timxi 'l quddiem fuq tliet linji.

L-ewwelnett timxi 'l quddiem billi tara x'inhuma l- problemi f'dak li għandu x'jaqsam mal-kontrolli finanzjarji fit-Tarzna għax waħda mill-problemi li fuqha s-Sur Cassar White enfasizza kienet illi t- Tarzna, azjenda li timpjega 4,000 ruħ u għandha turnover ta' madwar Lm30 miljun, lanqas kellha sistema finanzjarja li minn xahar għal xahar tikkontrolla d-dħul u l-ħruġ tagħha.

Ma kienx hemm management accounts li kienu aġġornati.

Dawn kienu waqgħu mill-anqas sena u nofs jew sentejn lura anke fuq din l-għodda li hija indispensabbli biex azjenda timxi 'l quddiem.

Mela l-ewwel punt tat-task force kien illi tiffaċċja din il-problema u ssolviha.

It-tieni punt kien illi tara kif se jiġi żviluppat pjan strateġiku għat- Tarzna fuq sitta jew seba' snin illi jissettja oġġettivi ta' investiment, ta' produttivita', ta' xiri u ta' bejgħ u ta' livelli ta' impjiegi, ħalli b'dan il-mod, anke b'konsulenza barranija, inkunu nistgħu naslu sabiex it- Tarzna mhux biss nindirizzawha fejn għandha tmur, imma wkoll nissettjaw, sena b'sena, targets raġonevoli li għandhom jintlaħqu kemm mill-Gvern, kemm mit-Tarzna nnifisha u kemm ukoll mill-unions konċernati.

Imbagħad għidna wkoll li din it-task force trid tinvestiga s-sistema tat- tmexxija interna fit-Tarzna ħalli tara hemmx mod kif intejbuha u nimmodernizzawha.

Dawn kienu t-tliet oqsma li fihom it-task force kienet se timxi 'l quddiem fil-ġimgħat li kien baqa' minn Novembru, Diċembru u Jannar.

Nista' ngħid min kienu dawn il-membri tat-task force; għall-Gvern kien hemm bħala chairman u mbagħad kien inħatar chairman tat-task force, Dr George Abela, li diġa' irringrazzjajtu fil-Parlament u nerġa' nirringrazzjah tax-xogħol imprezzabbli li għamel tul l-operazzjoni kollha u Dr Noel Zarb Adami.

Jirrappreżenta l-ħaddiema tat-Tarzna, kien hemm il- President tal-Kunsill tat-Tarzna, is-Sur Sammy Meilaq u d-Deputat President, is-Sur Alfred Micallef.

GĦan-naħa tal-management kien hemm is- Sur Spiru Aquilina li huwa l-general manager u s-Sur Lawrence Bilocca li għandu x'jaqsam mal-finanzi tat-Tarzna.

GĦan-naħa tal-General Workers' Union kien hemm delegazzjoni li tkopri l-oqsma differenti ta' l-union li huma konċernati mit-Tarzna, jiġifieri kien hemm is-Sur Joseph Sapiano, is- Sur Tony Coleiro tal-Metal Workers Section, is-Sur Vincent Micallef tal- PSSA, li huwa wkoll wieħed mill-managers tat-Tarzna, u kien hemm ukoll is- Sur Charles Cassar ta' l-STPSA.

Dawn kienu l-membri tat-task force b'segretarjat li pprovdejna aħna miċ-Ċivil, is-Sur Mario Cacciattolo.

Din kienet l-istruttura li ħdimna biha biex naraw kif se nimxu ħalli nsolvu din il-problema.

L-ewwelnett f'dak li għandu x'jaqsam ma' kontrolli finanzjarji aġġornati tat-Tarzna, it-task force minnufih ħadet miżuri u ddaħħlu sistemi ta' kontrolli li għalkemm għadhom m'humiex aġġornati mija fil-mija, issa resqin biex għallinqas xahar b'xahar, nerġgħu niġu għal sistema fejn it-Tarzna jkollha dawk li jissejħu management accounts aġġornati.

B'hekk inkunu nafu x'inhu għaddej u kif qed jintnefqu u jakkumulaw l-ispejjeż, biex imbagħad inkunu nistgħu naraw jekk il-proġetti humiex ikunu vijabbli jew le għax mhux imbilli ġġib vapur fil-baċiri tat-Tarzna.

Jekk biex iġġib dan il- vapur tkun qed tgħid li se tlesti x-xogħol fi tlett ijiem u, fl-istess ħin li qed tagħmel hekk biex iġġibu, qed tagħti prezzijiet baxxi ħafna u mbagħad biex tilħaq tlesti f'dawk it-tlett ijiem tagħmel aktar u aktar overtime ħalli tlaħħaq tlesti f'dawk it-tlett ijiem li lanqas biss ikunu jistgħu jintlaħqu, allura x'se jiġri?

Se jiġri li ħadt biċċa xogħol bit- telf - ħafna drabi dan ikun telf kbir - u biex tlaħħaq tagħmel dik il-biċċa xogħol bit-telf qed tkompli żżid l-ispejjeż biex tagħmilha.

Issa jirriżultalna li t-Tarzna lanqas kellha sistema ta' kontrolli finanzjarji biex tkun tista' tkejjel jekk hux qed jiġri hekk jew le, u meta kien qed jiġri hekk to what extent u għal liema toqol u għal liema piż ħaġa bħal din kienet qed twassal.

GĦalhekk kien u għadu essenzjali li jkun hemm kontrolli finanzarji li jagħtu kejl ta' kif ikun għaddej l-andament tat- Tarzna minn xahar għall-ieħor.

It-tieni ħaġa li ħadmet fuqha din it-task force kienet fuq kuntatti li jinsabu għaddejjin u li żviluppaw sew ħalli nsibu konsulenza barranija - insistejna li tkun konsulenza barranija - li imbagħad jista' jkollha ċertu ammont ta' familjarita' max-xogħol tat-tiswija tal-vapuri li flimkien mat- tmexxija tat-Tarzna u flimkien ma' min ikun responsabbli mit-Tarzna taħdem ħalli tipprepara u tħejji l-pjan strateġiku li rridu għat-Tarzna fuq bażi ta' ħamsa, sitta jew seba' snin tkejjel u tara x'inhuma s-swieq li t-Tarzna trid tmur fihom, tara x'inhuma l-investimenti li jridu jsiru fit-Tarzna, tara x'inhuma t-targets ta' produttivita' li rridu nlaħħqu, mbagħad tara u tipproġetta l-istruttura ta' mpjiegi fit-Tarzna sena wara l-oħra ħalli l- impenji ta' kulħadd ikunu magħmula f'qafas li jkun qafas li kulħadd ikun jaf 'il fejn qed nimmiraw.

Meta ngħid hekk ma jfissirx li pjan bħal dan ikun riġidu u li jekk jinqalgħu ċirkostanzi differenti ma jistax ikun mibdul, imma għallinqas - kull kumpannija serja timxi b'dan il-mod - ikollok direzzjoni fit-tul li torbot l-investimenti, l-impenji u l-miri ta' impjiegi u ta' produttivita', ma' xi ħaġa li taraha globalment u li għandha sens ta' direzzjoni.

Din kienet it-tieni parti tax-xogħol li bdiet it-task force u li jinsab avvanzat sew.

It-tielet qasam li ħadmet fuqu t-task force kienet dik li nagħtu ħarsa lejn it-tmexxija interna fit-Tarzna.

Kull azjenda għandha s-sistema ta' tmexxija tagħha; kull azjenda għandha t-tajjeb u l-ħażin fit-tmexxija tagħha.

Kull azjenda għandha dak li jista' jinbidel, għandha dak li m'għandux għalfejn jinbidel u għandha dak li jrid jinbidel biex tilqa' għall-isfidi li jkunu ġejjin iktar 'il quddiem.

Ħaġa bħal din - dan huwa qasam li professjonalment kont involut fih - trid tiffaċċjaha billi kemm jista' jkun tipprova ġġib stampa oġġettiva ta' x'ikun għaddej f'dik l- azjenda.

Għax jekk tkellem liċ-chief executive jew liċ-chairman jgħidlek ħaġa, jekk tkellem lil persuna responsabbli mill-kontrolli finanzjarji jgħidlek xi ħaġa oħra, jekk tkellem lil personnel officer jgħidlek xi ħaġa oħra, u jekk tkellem lil ħaddiem fuq ix-shop-floor jew lil foreman jgħidlek xi ħaġa oħra.

Għalhekk kulħadd f'azjenda, hi x'inhi din l-azjenda, mhux it-Tarzna biss, iżda kull azjenda, kulħadd għandu l-perspettiva tiegħu fuq ix-xogħol li jkun għaddej u fuq it-tmexxija li jkun hemm.

Għaldaqstant li għandna nagħmlu aħna huwa li nisimgħu lil kulħadd u b'mod xjentifiku nevalwaw kif dawn il-forzi u r-relazzjonijiet kollha qed jorbtu flimkien b'mod koerenti.

Allura l-proposta tat-task force li baqgħet miexja fuqha kienet li jingaġġa lill-konsulent li huwa espert fir-relazzjonijiet soċjali fi ħdan l-impriżi - Dr Godfrey Baldacchino - biex jitkellem u jevalwa lil kulħadd u jagħti stampa ċara - din tkun l-istampa tiegħu magħmula fuq il- pedament ta' osservazzjoni xjentifika u professjonali - tas-sistemi interni fit-tmexxija tat-Tarzna.

Dr Baldacchino għamel ix-xogħol tiegħu u ppreżenta rapport għax aħna nemmnu li dawn l-affarijiet m'għandhomx isiru wara bibien magħluqa għax inkella iktar iqanqlu suspett u jimminaw il-bażi li fuqha tista' ssir ir- riforma.

Mela r-rapport ta' Dr Baldacchino dwar kif qed titmexxa internament is-sistema tat-Tarzna fir-relazzjonijiet bejn il-ħaddiema, l- management, il-Kunsill, il-union u d-diversi strutturi tat-Tarzna, bħalma huma d-dipartimenti differenti u l-kumitati tax-xogħol, jagħti stampa kif kienu qed jorbtu u jaħdmu flimkien dawn l-istituzzjonijiet.

Kif diġa' għidt r-rapport ta' Dr Baldacchino huwa wieħed xjentifiku u serju.

Hemm biċċiet minnu li jien ma naqbilx magħhom, hemm biċċiet mill-punti li naħseb li huma ġustifikati u hemm biċċiet minnhom li jista' jkollok żewġ opinjonijiet u anke tlieta fuqhom.

Jien naf li dan ir-rapport qajjem ferment fost ħafna ħaddiema tat-Tarzna għax qisu ma kienx ġust biżżejjed mal-kontribut li huma jagħtu fl-azjenda u ma jirriflettix eżattament ir- realta' soċjali tat-Tarzna.

Naf ukoll li kien hemm nies min-naħa tal- management li ħassewhom offiżi b'ċerti punti li tqajmu fir-rapport.

Jien ngħid li rapport bħal dan huwa sempliċement bażi għal diskussjoni.

Allura min-naħa tat-task force ċertament ma kienx il-każ li b'xi mod jew ieħor ir- rapport jiġi adottat mija fil-mija jew ikun ir-rapport li jieħu over id- deċiżjonijiet tat-task force.

Fil-fatt dak li ġara; it-task force użat id- dokument ta' Dr Baldacchino bħala bażi għad-diskussjoni, kellha wkoll l- indikazzjonijiet u l-veduti tagħha dwar x'għandu jsir, u mbagħad ħarġet b'listi ta' proposti dwar x'għandu jsir biex intejbu l-istruttura tat- tmexxija tat-Tarzna.

Jien kelli laqgħa mal-membri tat-task force l-għada li mxew b'dan il-mod u rrealizzajna l-urġenza u l-interess nazzjonali ta' dak li konna qed nagħmlu.

Irrealizzajna li l-qbil tat-task force kien fuq għadd ta' punti li huma punti estensivi, huma punti ta' importanza u interess u li jkopru ċertu ammont ta' impenn min-naħa ta' dawk kollha konċernati, jiġifieri l- ħaddiema, rappreżentanti tagħhom, il-union u ċertament ukoll il-Gvern.

Allura kien hemm bżonn li f'dak li jsir ikun hemm sens ċar ta' direzzjoni, sens u rieda ċara li hemm bżonn li r-riformi fit-Tarzna jimxu.

GĦidna wkoll li għalkemm uħud mir-rakkmandazzjonijiet tat-task force ma kenux unanimi u kien hemm ċerti riżervi fuq uħud minnhom, it-task force kienet qed tinsisti b'mod unanimu li dawn jiġu implimentati u jiġu implimentati, nerġa' ngħid, b'urġenza u b'sens ta' rieda u determinazzjoni.

Jiena qbilt li għandu jkun hemm din l-urġenza u kien hawnhekk li għidna li fl-istess ħin kull bidla proposta m'għandhiex tinterrompi lanqas l- iskadenza li taħt il-liġi attwali fi Frar għandha ssir l-elezzjoni tal- Kunsill tat-Tarzna, jiġifieri biex ħaddiema jiġu eletti minn sħabhom ħalli jirrappreżentawhom fit-tmexxija tat-Tarzna.

Allura urġenza tintrabat ma' urġenza oħra; urġenza tal-problema li ma nħallux aktar l-affarijiet ikomplu mexjin mingħajr ma jkun hemm riformi għaddejjin, u l-urġenza l-oħra li kemm jista' jkun nagħtu sens ta' sigurta' u sens ta' ċarezza fit-tmexxija tat-Tarzna marbuta ma' l-iskadenza ta' l-elezzjonijiet li se jibqgħu jsiru fi Frar.

Allura jiena stess, bi qbil, fehemna u ftehemna li biex nuru l- importanza nazzjonali u l-urġenza tal-kwestjoni, għandna nressqu, jekk ikun hemm bżonn ta' bidliet fil-liġi, malajr kemm jista' jkun fil-Parlament il- bidliet meħtieġa fil-Liġi dwar it-Tarzna ta' Malta.

Dan isir b'ċerta urġenza biex nimmarkaw aktar u aktar is-serjeta' ta' l-interess nazzjonali f'din il-ħaġa u allura hemmhekk il-proposta żviluppat li l-ewwel okkażjoni raġonevoli għad-diskussjoni fil-Parlament kienet l-1 ta' Frar, liema data timmarka wkoll ma' l-iskadenza dejjem riesqa ta' l-elezzjonijiet tal- Kunsill tat-Tarzna.

Inressqu b'urġenza din id-diskussjoni imma mbagħad inħallu id-dibattitu fuq il-Liġi dwar it-Tarzna ta' Malta għaddej quddiem dan il-Parlament fl-1 ta' Frar.

GĦaliex kien hemm bżonn li jitressqu bidliet bħala emendi għal-Liġi dwar it-Tarzna ta' Malta, Sinjura President?

Ir-raġuni kienet li parti mill- konklużjonijiet li waslet għalihom it-task force kienu konklużjonijiet li, iva, kienu jimplikaw li tinbidel il-Liġi dwar it-Tarzna ta' Malta fuq il- linji li għandu quddiemu dan il-Parlament.

Jiena naħseb li l-aħjar ħaġa tkun li nsemmi waħda waħda l-miżuri li qbilna fuqhom il-Gvern u task force għall-implimentazzjoni tar-riforma fit-Tarzna u mbagħad nindika liema minnhom jappartjenu għal-liġi li għandna quddiemna.

Hemm lista ta' 35 miżura li mhux kollha huma miżuri ta' portata kbira - xi wħud minnhom huma miżuri ngħidilhom jien amministrattivi - imma for the record, ikun tajjeb li nsemmihom kollha.

L-ewwelnett il-miżuri proposti u maqbula kienu jikkonċernaw il- kompożizzjoni tal-Kunsill tat-Tarzna.

Kien hemm il-qbil li għandhom isiru emendi fil-Liġi dwar it-Tarzna, ta' Malta, Kap. 207 biex fil-Kunsill tat- Tarzna ikun hemm rappreżentanza ugwali bejn il-kunsilliera eletti minn fost il-ħaddiema tat-Tarzna u dawk nominati mill-Gvern.

Aħna għidna li hemm bżonn li jkun hemm restructuring tal-Kunsill tat-Tarzna biex minflok ma jibqa' kif inhu bħalissa, jiġifieri li l-membri tal-Kunsill ikunu kollha eletti mill-ħaddiema tat-Tarzna, ikun hemm erba' membri li jibqgħu jiġu eletti mill-ħaddiema, erbgħa li jiġu nominati mill-Gvern u ċ-chairman ta' dan il-kunsill ikun nominat mill-Gvern.

Il-punt l-ieħor hu illi d-deputy chairman imbagħad ikun nominat minn fost l-erba' ħaddiema eletti.

It-tieni punt kien illi t-terminu tal-Kunsill tat-Tarzna għandu jkun ta' erba' snin meta bħalissa hu ta' sentejn.

Dan iservi biex jagħti perspettiva aktar fit-tul lil dawk li jkunu appuntati u jagħtihom ukoll ċans li jaħdmu ħalli l-pjan strateġiku li qed naħsbu fih ikun jista' jitwettaq b'koerenza u konsistenza.

Punt l-ieħor li għidna - u din hija importanti wkoll għax tirrispekkja eżattament kif qed naraw li għandu jkun hemm kompetenzi separati fil-qasam tat-Tarzna - hu li l-general manager, id-deputy general manager, il- financial controller, il-managers fil-personnel office u s-security guards m'għandhomx dritt jikkontestaw l-elezzjoni għall-Kunsill tat-Tarzna.

Dan qed nagħmluh ħalli jkun hemm ripartizzjoni tal-funzjonijiet b'mod li jkun kemm jista' jkun trasparenti u allura kulħadd ikun jaf li kunsillier għandu ċerti funzjonijiet, security guard jew xi ħadd fil-personnel office għandu funzjonijiet oħra u qed jirrispondi għal pressjonijiet ta' xogħol li huma trasparenti.

GĦidna wkoll li f'dak li għandu x'jaqsam ma' parti mil-liġi eżistenti ...

Il-poplu forsi ma jafhiex din, imma l-Liġi dwar it-Tarzna ta' Malta eżistenti tagħti lil kulħadd, lil kull ċittadin Malti, dritt li jikkontesta l-elezzjoni għall-Kunsill tat-Tarzna.

Per eżempju, inti, Sinjura President, kieku ma kontx Speaker, u kont ċittadina komuni, taħt il-liġi eżistenti kien ikollok id-dritt li tikkontesta għall-Kunsill tat-Tarzna, anke jekk m'intix ħaddiema jew impjegata fit-Tarzna.

Issa aħna qed ngħidu li dik għandha titneħħa u għall-elezzjoni għall-Kunsill tat-Tarzna jistgħu joħorġu biss dawk in-nies li huma mpjegati jew ħaddiema fit-Tarzna.

Dawn huma fundamentalment il-punti li joħorġu mill-emendi li għandna quddiemna.

Dawn huma l-affarijiet li bihom il-liġi preżenti qed tiġi emendata.

Imbagħad hemm miżuri oħra f'dak li għandu x'jaqsam mal-kunsill li ġew deċiżi mit-task force and that we are putting them on record ta' dan il- Parlament.

L-ewwelnett qed ngħidu li l-membri kollha tal-kunsill jista' jkollhom karigi fuq il-kumitati eżekuttivi li jitwaqqfu minn żmien għal żmien.

Dawn il-kumitati eżekuttivi jitwaqqfu mill-Kunsill tat-Tarzna stess u l-kunsilliera fuq dawn il-kumitati jkunu delegati permezz ta' deċiżjoni taċ-chairman tal-kunsill.

It-tieni nett qed ngħidu li ebda kunsillier elett - u din hi importanti - ma jista' jibbenefika minn promozzjoni waqt li jkun qiegħed jokkupa din il-kariga.

Qed ngħidu wkoll li għandu jidħol fis-seħħ kodiċi ta' etika għall-membri tat-Tarzna, simili għall-kodiċi ta' etika li jeżisti fid-dipartimenti fuq bordijiet fis-settur pubbliku.

Dan huwa dak li għandu x'jaqsam mal-Kunsill tat-Tarzna li parti minnu, kif diġa' għidt, huwa rispekkjat fl-emendi li qed inressqu dalgħodu.

Sinjura President, issa se nsemmi l-miżuri li ġew deċiżi dwar il-kumitati tax-xogħol.

L-ewwelnett it-terminu tal-kumitati tax-xogħol se jitwal minn sena għal sentejn.

Punt ieħor huwa li d-departmental manager għandu jkun iċ-chairman tal-kumitat tax-xogħol fit-Tarzna.

Il-funzjonijiet tal- kumitati tax-xogħol iridu jkunu marbuta ma' issues li jkattru l- produttivita' u l-kwalita' tax-xogħol u li jtejbu l-effiċjenza.

Il-focus tagħhom għandu jkun preċiżament it-titjib u l-modernizzar fix-xogħol tat- Tarzna.

Deċiżjoni oħra kienet li kull chairman tal-kumitat tax-xogħol għandu jiddiskuti mas-segretarju tal-kumitat tax-xogħol il-minuti tal- laqgħa ta' qabel, l-aġenda għal-laqgħa li jkun imiss u min se jiġi mistieden għal dik il-laqgħa.

Il-foremen u l-imgħallmin għandhom jibdew jiġu nvoluti f'dawn il-laqgħat sabiex b'hekk din l-istruttura tippermetti li jkun hemm affjatament għaddej fuq issues li għandhom x'jaqsmu max- xogħol, ħalli permezz ta' din il-miżura jkun hemm aċċertazzjoni li kulħadd ikun involut u mhux ċerti deċiżjonijiet jittieħdu mingħajr ma dak jew l- ieħor ikun jaf li qed jittieħdu, anke meta jikkonċernaw direttament ix- xogħol u r-responsabbilitajiet tiegħu.

Deċiżjoni oħra dwar il-kumitati tax-xogħol hija li kull chairman tal- kumitat tax-xogħol għandu jiddeċiedi d-data u l-ħin tal-laqgħa li jmiss flimkien mas-segretarju tal-kumitat tax-xogħol u għandha ssir laqgħa tal- kumitat tax-xogħol ta' l-inqas darba kull tliet xhur.

Barra minn hekk id- deputy chairman tal-kunsill flimkien mad-deputy general manager production għandhom jikkoordinaw il-kumitati tax-xogħol.

Dan huwa fir-rigward tal- kumitati tax-xogħol.

Ngħaddi issa għal dak lli jirrigwarda deċiżjonijiet dwar relazzjonijiet industrijali.

L-ewwelnett jibdew negozjati bejn il-management u l-General Workers' Union li jwasslu għal ftehim kollettiv sħiħ u uffiċjali.

X'inhu l- punt hawn?

Jirriżultalna li fil-fatt fit-Tarzna, bid-differenza ta' azjendi oħra, m'hemmx ftehim kollettiv ġenerali li jorbot lit-Tarzna b'mod ġenerali.

F'azjendi oħra, kbar jew żgħar, hemm collective agreement sħiħ imma fit-Tarzna ma hemmx u allura rajna li tajjeb li din tiġi regolarizzata u għaldaqstant se jibdew dawn it-tip ta' negozjati għal ftehim kollettiv ġenerali li jorbot lit-Tarzna kollha kemm hi.

Punt ieħor huwa li l-Kunsill tat-Tarzna japplika d-dritt li jeżenta l- general manager, id-deputy general manager u l-human resources manager jew personnel manager, għidlu li trid, minn sħubija fi trade union.

Dawn in- nies m'għandhomx ikunu membri ta' trade union imma għandhom jirrappreżentaw biss il-management professjonali u l-mod kif jaħdem il-management professjonali biex imexxi 'l quddiem l-għanijiet strateġiċi tat-Tarzna.

Punt ieħor ta' deċiżjoni hu li l-ebda membru tal-kumitat tax-xogħol m'għandu jkun shop steward.

Anke hawn nifirdu l-funzjonijiet u r- responsabilitajiet.

Min qiegħed jirrappreżenta l-union m'għandux ikun membru tal-kumitat tax-xogħol biex ikun hemm bilanċ bejn il-kompetenzi u r- responsabilitajiet u b'hekk ikun jista' jinstab bilanċ bejn il- pressjonijiet ta' xogħol differenti li jqumu f'kull sitwazzjoni li tirrifletti produzzjoni u li tirrifletti deċiżjonijiet maniġerjali.

Deċiżjoni oħra kienet li jitwaqqaf mill-ġdid - kien imwaqqaf imma ma baqax jaħdem, u issa se nerġgħu inwaqqfuh - il-joint consultative committee b'rappreżentanti mill-management u tal-General Workers' Union fil-branki differenti tagħha.

Ix-xogħol ta' dan il-kumitut ikun li jagħmel monitoring u mbagħad aktar minn hekk, jagħmel suġġerimenti għat-titjib tagħhom.

Deċiżjoni oħra kienet li kull kwestjoni li tinqala' fuq livell ta' dipartiment u li hija hekk imsejħa trade union business, jiġifieri materja li tirrigwarda trade union, għandha l-ewwel tiġi diskussa bejn il-manager tad-dipartiment konċernat u x-shop steward, imbagħad għall-ebda raġuni m'għandu uffiċjal tal-union imur bil-każ fl-uffiċċju tal-union jew jinvolvi lis-segretarjat tal-union qabel ma l-manager konċernat ikun informat b'dan il-pass.

Anke hawnhekk jenħtieġ li niċċaraw kif is-sistema trid taħdem u niċċarawha biex ikun hemm aktar trasparenza u biex kulħadd tinżammlu l- possibilita' li jaqdi l-funzjonijiet tiegħu waqt li jkun jaf kif ħaddieħor qiegħed jaġixxi, dejjem skond id-definizzjoni tar-responsabilitajiet tiegħu.

Punt ieħor li ġie deċiż huwa li l-ħaddiema eletti fuq il-kunsill għandhom jirriżenjaw minn kull kariga trade unjonistika sakemm idumu jokkupaw il- kariga ta' kunsilliera.

Jiġifieri anke hawn aħna nixtiequ li nifirdu l- irwol trade unjonistiku ta' ħaddiem jew rappreżentant ta' ħaddiem mill- irwol tiegħu bħala rappreżentant tal-ħaddiem fuq il-kunsill.

U din hija xi ħaġa li ħassejna li hija importanti biex ma jkunx hemm split responsibilities fl-istess kariga fl-istess persuna.

Deċiżjoni oħra kienet li l-ħaddiema, membri tal-kunsill bħala diretturi, ma jistgħux jiġu mitluba mill-union tagħhom biex jobdu xi direttiva tal- union jew biex jipparteċipaw f'xi azzjoni industrijali.

Dan qed isir biex anke hawn, kemm jista' jkun il-karigi u l-funzonjonijiet jibqgħu trasparenti u kulħadd jibqa' jirrifletti l-funzjoni li għaliha qiegħed jaħdem f'din l- organizzazzjoni kbira ta' kważi 3,500 ruħ li tissejjaħ it-Tarzna ta' Malta.

Imbagħad kien hemm ċerti deċiżjonijiet tat-task force li huma ftit jew wisq ta' natura mixxellanja.

Dawn huma ta' natura dipartimentali imma for the record naħseb li jkun tajjeb li dan il-Parlament ikun informat u aġġornat bihom.

Per eżempju, hemm id-deċiżjoni li x-ship repair manager għandu jkun informat u aġġornat bis-siwi, jiġifieri bil-cost effectiveness, reali tax-xogħol li jkun qed isir fuq il-vapur jew kull proġett ieħor fdat lilu.

Ħafna drabi meta jkun hemm xi forma ta' proġett kbir għaddej, min ikun qiegħed responsabbli minnu ma jkunx jaf jekk dak li qed isir ikunx qed irendi jew le.

Tista' tgħaddi ġimgħa jew ġimgħatejn fuq dak ix-xogħol u jista' jkun li dak li qed isir ma jkunx qed irendi u allura dan ma jkollu l-ebda ċans li jikkontrolla u jbiddel il-ħidma li tkun qed issir.

GĦalhekk hemm bżonn li iva, ikun hemm sistema li biha dan ix-ship repair manager li jkun qed jaħdem fuq xi proġett ikollu informazzjoni għaddejja l-ħin kollu ħalli jkun jista' jikkontrolla l-affarijiet kif għaddejjin.

Deċiżjoni oħra kienet li kull informazzjoni meħtieġa biex ix-xogħol ikun effiċjenti u cost effective, għandha titwassal sa l-imgħallem biex b'hekk anke l-imgħallem ikun aġġornat fuq kif ikun sejjer ix-xogħol.

Deċiżjoni operattiva hija fejn qed ngħidu li din is-sistema ta' informazzjoni għandha tiżviluppa mas-sistema komputerizzata li trid tidħol it-Tarzna u min se juża din is-sistema għandu jkollu taħriġ xieraq.

Din hija ħaġa ovvja u tajjeb li ngħiduha, iżda jien ma għandix dubju li din tiġi fitted fil-pjan strateġiku li jkun qed jitħejja għat-Tarzna.

Parti minn dan il-pjan strateġiku jkun jitkellem ukoll dwar is-sistema ta' komputerizzazzjoni li trid tinħadem fit-Tarzna jekk tabilħaqq fis-snin li ġejjin se nkunu effiċjenti, moderni u kompetittivi mat-tarznari l-oħra fil-Mediterran illi rristrutturaw ruħhom u qed jirristrutturaw ruħhom bil-kbir biex iżommu ruħhom fil-wiċċ.

Sinjura President, deċiżjoni oħra hija li jitwaqqaf bord biex jikkontrolla l-għotja ta' allowances, liema bord ikun inkarigat li jagħmel intensive spot checks ħalli jikkontrolla l-abbużi.

Deċiżjoni oħra kienet li jiġi inċentivat ix-xogħol fil-gradi kollha u tinbena relazzjoni iktar soda bejn il-ħlas xieraq għal xogħol tajjeb.

Deċiżjoni oħra kienet li jinħoloq post ta' human resources manager, li fl- antik konna lil dan kollna ngħidulu personnel manager.

Imbagħad deċiżjoni oħra li fl-opinjoni tiegħi din għandha importanza hija li tinfetaħ il-possibbilta' ta' reklutaġġ ta' management minn barra t- Tarzna wara li tkun ingħatat opportunita' xierqa għal reklutaġġ intern minn min ikun kwalifikat.

Dan ir-reklutaġġ minn barra jista' jinkludi wkoll reklutaġġ ta' barranin.

Aħna nħossu li hemm ukoll il-bżonn li jkun hemm titjib fil-management professjonali tat-Tarzna u hemm bżonn li dan il- management ikun iktar attrezzat biex jieħu ħsieb il-funzjonijiet ta' tarzna moderna.

M'hemmx dubju li fit-Tarzna hemm ċertu trawwim intern u l- kultura tal-management trid tinbidel.

Jeħtieġ li l-kultura tal-management fit-Tarzna timmodernizza ruħha u allura jeħtieġ li barra li l-management ikun iktar f'pożizzjoni li l-ewwelnett jitħarreġ hu, ikollu wkoll miegħu nies ġodda li filwaqt li jiġu infilzati fis-sistema jkunu jistgħu lit- tmexxija tal-management jagħtuha sens iktar modern u jkollhom spirtu li jwettqu u jirnexxu.

M'iniex qed ngħid li m'hemmx dan l-ispirtu, iżda qed ngħid li hemm bżonn li jkun hemm iktar.

Qed ngħid ukoll li l-metodi li nużaw biex naslu għal dan it-twettiq iridu jkunu metodi dejjem iktar ġodda u mhux bilfors metodi li writna, imma jkunu metodi li nitgħallmuhom aħna.

Sinjura President deċiżjoni oħra kienet li l-Commercial and Sales Department għandu jiġi msaħħaħ sabiex jaqdi l-funzjoni tiegħu ta' market intelligence, niche marketing, advertising u public relations.

Għandu jiġi kkonsidrat l-ingaġġ ta' trainees fil-marketing li mbagħad iridu jingħataw l- apprendistat meħtieġ mill-istess Tarzna.

Deċiżjoni oħra kienet li jsir reġistru ta' dawk il-ħaddiema dikjarati bħala disabled, liema ħaddiema jiġu offruti l-possibbilta' li jirtiraw kmieni mix-xogħol.

B'dan il-mod anke t-Tarzna tkun qed tirreġistra l- minimu ta' 2% tal-ħaddiema tagħha bħala disabled skond kif tipprovdi l- liġi.

Deċiżjoni oħra hija li għandu jiġi aġġustat il-proporzjon eżistenti bejn il-ħaddiema diretti u dawk indiretti.

Ġie deċiż ukoll li għandha titwaqqaf employee suggestion scheme sabiex l- impjegati jagħmlu suġġerimenti għal titjib fix-xogħol tagħhom bħalma jeżisti f'kumpanniji oħra.

Il-31 deċiżjoni hija li għanku jkun hemm programmi regolari ta' taħriġ fit-tħaddim tas-sistema parteċipattiva.

Għandhom jiġu organizzati laqgħat fost il-ħaddiema kemm dawk f'karigi industrijali, u mhux industrijali kif ukoll f'dawk maniġerjali.

Deċiżjoni oħra hija li għandhom jiġu ridimensjonati l-kumitati eżekuttivi eżistenti fit-Tarzna.

Jintqal, u kulħadd jaqbel magħha din, li bħala numru hemm wisq minn dawn il-kumitati.

Hemm funzjonijiet ta' kumitat li jirbħu fuq funzjoni ta' kumitat ieħor u b'hekk iddaħħal ċertu ammont ta' konfużjoni.

Allura hemm bżonn li dawn il-kumitati eżekuttivi jiġu razzjonalizzati ħalli jkunu aktar effettivi fix-xogħol tagħhom, u dan dejjem taħt id-direzzjoni tal-Kunsill tat-Tarzna.

Il-miżura li se nsemmi hija wkoll miżura ta' importanza, dejjem fuq bażi interna għat-Tarzna, imma li tirrispekkja l-fatt li r-riżorsi li qed tuża t- Tarzna se jkunu mmexxija b'effettivita' u b'serjeta'.

Id-deċiżjoni tgħid hekk, Sinjura President: Il-purchasing committee għandu jkollu relazzjoni ċara ma' l-internal audit u l-Gvern għandu jkollu rappreżentant fuq dan il- kumitat.

Punt ieħor li aħna bħala Gvern m'għandna l-ebda riżerva jew dubbju li se nwettquh, hu li bil-kuntatti tiegħu ma' gvernijiet oħra il-Gvern jgħin sabiex jakkwista xogħol għat-Tarzna.

Diġa' għaddejjin kuntatti ma' pajjiżi fil-Lvant Nofsani u pajjiżi oħra ħalli l-interess tagħhom li jkollhom tiswijiet fuq ċerta bażi regolari ma' tarzna li jistgħu jkollhom fiduċja fiha jiġi ggwidat u attirat lejn it-Tarzna ta' Malta.

Dawn l-isforzi bdejnihom, se nibqgħu għaddejjin bihom u ninsabu fiduċjużi li fiż-żmien li ġej inkunu nistgħu nmexxuhom 'l quddiem biex jagħtu l-frott.

Sinjura President, l-aħħar deċiżjoni hija li għandu jsir monitoring fuq bażi regolari tar-riforma fil-management tat-Tarzna, preferibbilment mit- Tarzna stess.

Dan ifisser li trid tissaħħaħ u titkattar l-internal audit li hemm bżonn li jkun hemm b'mod regolari fit-Tarzna.

Sinjura President, semmejt dawn il-miżuri b'ċerta dettall għar-raġuni li tajjeb li nifhmu li qed naħdmu - kif jgħidu - all steam forward fuq din il- ħaġa.

Mhux parti biss qegħdin inwettqu imma hemm pjan sħiħ ħalli dak li għandu x'jaqsam ma' l-isfida tat-Tarzna nkunu qegħdin nilqgħuh b'mod koerenti u serju.

Ovvjament ħafna minn dawn il-miżuri li semmejt ma jidħlux fil-Liġi tat-Tarzna dwar it-tarzna ta' Malta imma se jkunu implimentati bħala parti mill-pakkett sħiħ illi bih ikun hemm riforma fit- tmexxija tat-Tarzna.

Dawn huma deċiżjonijiet raġonevoli u fl-opinjoni tiegħi deċiżjonijiet ta' importanza u urġenza nazzjonali li qegħdin juri kif trid issir it-triq.

Din it-triq trid issir billi waqt li nżommu lil kulħadd on board u jaqbel li għandu jsir xi ħaġa u jaqbel x'għandu jsir, ma nagħmlux targets li ma jistgħux jintlaħqu, imma nagħmlu targets li huma raġonevoli għax bi sforz sħiħ jistgħu jintlaħqu.

Jien nemmen li l- ħaddiema tat-Tarzna jifhmuha din il-ħaġa u fid-diskussjoni li kellna magħhom jiena u Dr George Abela nhar it-Tnejn li għadda, fejn tqajmu ħafna punti u smajna l-veduti ta' kulħadd, rajna li kulħadd kien qed jaqbel.

Hemm bżonn li din il-problema kbira li għandna quddiemna li hija sfida nazzjonali kbira, niffaċċjawha b'kuraġġ, b'immaġinazzjoni, b'rieda u b'sens illi kulħadd għandu x'jagħti.

Meta jiena ssuġġerejt li din il-laqgħa nagħmluha llum, ridt li b'dan nagħti sinjal ta' kemm il-Parlament jimpurtah mit-Tarzna, tant, illi qiegħed jiltaqa' s-Sibt, l-1 ta' Frar, 1997 f'seduta speċjali ħalli jimmarka l-importanza nazzjonali li jħoss li t- Tarzna għandha.

Ċertament qatt ma kien il-ħsieb tagħna - il-bieraħ issorprendejt ruħi li l-ħabib tiegħi l-Onor.

Gonzi tkellem għal dak it-tul kollu fuq il-giljottini - li fuq din il-kwestjoni nipproponu l- giljottina.

Il-proposta tagħna kienet, għadha u tibqa' illi din id- diskussjoni li bdiet dalgħodu tibqa' sejra sa kemm hemm bżonn.

Ma għidniex li se nieqfu f'nofs inhar.

Jekk hemm bżonn nibqgħu sejrin sat- Tnejn fil-għodu għax l-urġenza hemm qiegħda.

U hija urġenza għax fil-bqija tal-Mediterran kulħadd beda jirriforma u jirristruttura t-tarznari tiegħu.

Allura aħna se nibqgħu lura?!

(Onor. Membri: Hear, hear)

Aktar minn hekk, il-pjan li qed nagħmlu jimmarka bl-aktar mod ċar il- koerenza tagħna li se nżommu.

Se nżommu mal-perspettiva tagħna, li kif dejjem wegħedna, nirrispettaw u nsostnu l-ħtieġa illi l-parteċipazzjoni demokratika tal-ħaddiema tat-Tarzna fit-tmexxija tibqa' rispettata skond l- iskadenzi eżistenti.

Għaldaqstant jien inħoss illi quddiem din l-isfida dan il-Parlament għandu jkun unanimu illi jaqbel li dawn il-bidliet huma bidliet ta' importanza.

Dawn il-bidliet mhux sejrin isolvu l-problema mil- lum għal għada imma se jkunu pass ieħor fit-triq illi nsolvu l-problemi u nassiguraw illi t-Tarzna terġa' ssir - għalija dan huwa target ta' l-akbar importanza - l-aktar tarzna effettiva u moderna fil-Mediterran.

Għandna l- vantaġġi naturali biex nagħmluha din il-ħaġa.

Din mhux bħal industriji oħra illi m'għandhomx dawn il-vantaġġi naturali għax iridu jġibu kollox minn barra, jridu jaħdmu kollox għal barra u m'għandhomx is-snajja' tradizzjonali li għandha t-Tarzna.

Nerġa' ngħid lit-Tarzna għandha bażi ta' vantaġġi naturali li rridu nirkbu fuqha.

U nirkbu fuqha b'sens ta' determinazzjoni u ta' impenn.

Madam Speaker, nerġa' ninsisti li hemm bżonn li nkomplu għaddejjin fuq pjan strateġiku tat-tul għat-Tarzna.

Dan huwa bidu ġdid għat-Tarzna u l- impenn ta' dan il-Gvern huwa li dan il-bidu ġdid jissarraf f'sitwazzjoni li fiha flimkien mal-ħaddiema tat-Tarzna nilħqu, sena wara l-oħra, t-targets li hemm bżonn ħalli tassew it-Tarzna tagħna tkun waħda moderna u effettiva kif qed ngħidu.

Nemmen ukoll li mhux biss il-ħaddiema tat-Tarzna jridu jkunu magħquda f'din il-ħidma, imma anke l-Maltin u l-Għawdxin kollha jridu jkunu magħqudin magħna f'dan l-isforz li qed nagħmlu biex tassew nassigura riforma fit-tmexxija tat-Tarzna.

Nirringrazzjak.

(Onor. Membri: Hear, hear).

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki.

L-Onor.

Eddie Fenech Adami.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Meta wieħed jisma' d- diskors li għadna kemm smajna, partikolarment il-parti konklussiva, u jiftakar fid-diskors li sar il-bieraħ mill-Ministru Vella fuq il-fatt li dan il-Parlament qed jiltaqa' f'seduta li qed tissejjaħ speċjali, illum is- Sibt l-1 ta' Frar, meta hawn fil-Belt qed tiġi ċċelebrata l-festa ta' San Pawl, meta jisma' dan kollu wieħed bilfors jgħid li din hija xi ħaġa urġenti.

Xi tfisser urġenti?

Urġenti tfisser xi ħaġa li trid issir illum għax jekk issir għada jkun hemm preġudizzju.

Urġenti tfisser, fil-fehma tal-Gvern, li ma laqax is-suġġeriment ta' l-Oppożizzjoni li l-Parlament jiltaqa' t-Tnejn fil-għodu għaliex dak inhar ikun tard wisq.

Jekk il-Prim Ministru nduna bil-kriżi tat-Tarzna issa, allura jkolli ngħid - din qed ngħidha "hekk" - li l-iktar hobby favorit tal-Prim Ministru huwa l-irqad u għandu jkun raqad raqda twila ħafna għal ħafna snin!

(Onor. Membri: Hear, hear) (Agħjat)

MADAM SPEAKER: Jekk jogħġobkom, m'hemmx interruzzjonijiet.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Qed ngħid li l-Prim Ministru raqad raqda twila għax donnu issa, f'dawn it-tliet xhur li ilu Prim Ministru, induna li hemm kriżi fit-Tarzna.

Il-verita' x'inhi?

Il-verita' hi li l-kriżi tat-Tarzna ilha magħna, ilna nipprovaw insibu soluzzjonijiet għaliha u baqgħet magħna.

Effettivament, jekk wieħed jara l-istorja tat-Tarzna jsib li mill-1963 sal- lum din hija l-ħames darba li dan il-Parlament ġie msejjaħ biex jiddiskuti jew liġi ġdida dwar it-Tarzna jew inkella emendi għaliha.

Huwa tajjeb li niftakru li, kif qed ifakkarna l-Onor.

Lino Spiteri li dak inhar kien deputat ...

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Lino Spiteri qed jgħid li konna qbilna miegħu.

Jien niftakar dawk iż-żmenijiet daqs l-Onor.

Lino Spiteri u għalkemm dak iż-żmien ma kontx deputat kont niġi nirrapporta għal "The Times" biex naqla' xi sold u allura jien ukoll niftakar dik is-seduta.

Nerġa' ngħid, huwa importanti li niftakru, kif fakkarna l-Onor.

Lino Spiteri - u kont se nfakkar jien ukoll - li fl-1963, Att Nru. I li approva l-Parlament - dak iż-żmien ma kienx Parlament ta' pajjiż indipendenti - kien jismu The Malta Drydocks (Temporary Provision) Act.

Dak iż-żmien il- Gvern immexxi wkoll mill-Partit Nazzjonalista kien ġie fil-Parlament u f'sitwazzjoni vera ta' kriżi kien qal: Jien se neżerċita r-responsabbilta' tiegħi għat-Tarzna, għall-ħaddiema tat-Tarzna u għat-Tarzna bħala industrija ta' importanza nazzjonali għal pajjiżna.

X'ġie jagħmel f'dan il- Parlament dak inhar il-Gvern immexxi mill-mibki Gorg Borg Olivier?

Ġie jispjega l-kriżi li kienet inħolqot fit-Tarzna u li kienet ilha li bdiet - għax biex immorru għall-bidu tagħha rridu mmorru lura għas-snin ħamsin.

Bejn l-1955 u l-1958, meta allura kien hemm Gvern Laburista, bdiet l- ikbar kriżi tat-Tarzna billi f'daqqa waħda l-Gvern Ingliż iddeċieda li kellu jarmi t-Tarzna ta' Malta, deherlu li m'hemmx bżonn li t-Tarzna ta' Malta tkompli bil-funzjoni li kellha sa minn 150 sena qabel, li sservi l- interessi tan-Navy Ingliża, u kien qal lill-Gvern Malti mmexxi mill-Partit Laburista li ried inaqqas sostanzjalment in-nies li jaħdmu fit-Tarzna, kif ukoll li t-Tarzna tiġi konvertita għal waħda kummerċjali.

Dan wassal għal kriżi kbira li wasslet lill-Gvern Laburista ta' dak inhar biex jirrinunzja għall-poter, imur fit-toroq, juża lill-ħaddiema tat-Tarzna u tiġi rtirata l- Kostituzzjoni.

U meta ġiet irtirata l-Kostituzzjoni fl-1958 rajna li ngħatat fuq platt l-opportunita' lill-Gvern Ingliż li jeħles mir- responsabbiltajiet tiegħu versu l-poplu tagħna, u l-ħaddiema tat-Tarzna b'mod partikolari, għaliex qasam it-Tarzna fi tnejn, ikkonverta biċċa minnha f'tarzna kummerċjali u taha lid-ditta Bailey, waqt li żamm parti mit- Tarzna għall-bżonnijiet tan-Navy Ingliża.

Għax Gvern Malti ma kienx hawn peress li l-Partit Laburista, fil-kriżi kbira tat-Tarzna, ħalla l-poter minn idejh.

Meta fi Frar ta' l-1962 il-Partit Nazzjonalista rebaħ l-elezzjoni sab quddiemu mill-ewwel il-problema tat-Tarzna, l-ikbar problema li kellha t- Tarzna sa dak inhar.

U l-Gvern ta' Dr Gorg Borg Olivier kien ġie f'dan il- Parlament, ippreżenta l-ewwel liġi tiegħu ta' dik is-sena u qal li hemm bżonn nagħmlu dak li jixraq fl-interess tal-poplu tagħna u fl-interess tal- ħaddiema.

Effettivament, għall-ewwel darba fl-istorja tat-Tarzna ta' Malta, il-kontroll u l-amministrazzjoni tagħha għaddew f'idejn il-Gvern Malti.

Nerġa' ngħid, b'dak l-Att ta' l-1963 it-Tarzna tagħna għaddiet direttament f'idejn il-Gvern Malti li min-naħa tiegħu għamel ħiltu biex jibda jibni mix-xejn il-futur tat-Tarzna.

Maż-żmien żviluppaw il-problemi u ftit tas-snin wara, effettivament tliet snin wara, il-Gvern immexxi mill- Partit Nazzjonalista reġa' ġie f'dan il-Parlament u għamel mhux iktar Att temporanju imma għamel Att sostanzjali li permezz tiegħu waqqaf għall-ewwel darba f'pajjiżna korporazzjoni pubblika.

Illum nitkellmu fuq il- Korporazzjoni Enemalta, fuq il-Korporazzjoni Telemalta u fuq il-Water Services Corporation, pero' l-ewwel corporation, li kienet il-Malta Drydocks Corporation, twaqqfet bl-Att XV ta' l-1968 fuq proposta ta' gvern immexxi mill-Partit Nazzjonalista.

Dan hu l-mod kif il-gvernijiet ħadu ħsieb it-Tarzna f'din il-kriżi li ma qatgħet qatt.

Imbagħad fl-1968 kien hemm kriżi, il-kriżi tal-futur stess tat-Tarzna.

U l-Gvern Malti, nerġa' ngħid immexxi mill-Partit Nazzjonalista, x'għamel?

Għamel att ta' espropriju.

Dak li kien għamel il-Gvern Ingliż fis-snin ħamsin meta l-Partit Laburista kien irrinunzja għall-gvern u ta t-Tarzna lil kumpannija privata Ingliża, il-Gvern Malti mmexxi minn Gorg Borg Olivier ġie f'dan il-Parlament u bis-saħħa ta' liġi ta' pajjiż indipendenti - għaliex fil-frattemp, fl-1964 Malta kienet saret nazzjon - qal: Issa din it-tarzna bil-proprjeta', bl-art u b'dak kollu li hemm fiha, m'hijiex iktar proprjeta' ta' xi ħadd ieħor, mhux iktar xi investiment tal-Gvern Ingliż, mhux iktar ta' xi kumpannija privata, imma issa saret tal-poplu Malti.

U tajjeb li dawn l-affarijiet niftakruhom għaliex, nerġa' ngħid, ma tistax tħares lejn il-problemi tat-Tarzna billi tagħmel task force.

Tagħmel xogħol tajjeb it-task force imma ma tkunx skopriet l-Amerika bħall- Kristofru Colombu!

Assolutament mhux hekk.

It-task force kitbet għall- konjizzjoni ta' kulħadd dak li diġa' kien miktub minn ħafna qabel u fiċ- ċirkostanzi serviet biex il-Gvern jgħid: Ara, għandi rapport u sibna x'inhi d-duda fit-Tarzna.

Għadu kif qalilna x'inhuma dawk l-affarijiet li t-task force qed taqbel fuqhom u nikkummenta iktar 'il quddiem fuq hekk.

Pero' tajjeb li ngħid li din il-korporazzjoni, l-ewwel korporazzjoni pubblika tat-Tarzna ta' Malta, twaqqfet b'Att XV ta' l-1968 li saret liġi proprju bil-firma tal-Gvernatur Ġenerali ta' dak iż-żmien, Sir Anthony Mamo, fl-10 ta' April 1968.

Naturalment f'dik il-liġi kellna nagħtu l- istruttura ta' kif se titħaddem din il-korporazzjoni.

Jien m'iniex se nidħol fid-dettalji kollha ta' x'hemm f'dik il-liġi li hija mudell u serviet ta' mudell għal korporazzjonijiet oħra li twaqqfu aktar tard b'liġi f'pajjiżna, imma nirriferi - għaliex dak hu li għandna quddiemna llum - għal artiklu 5 li waqqaf il-bord tal-korporazzjoni.

Għaliex irridu naraw kif żviluppat din l-istorja li llum qegħdin nipprovaw nirranġaw bil-kunsens taż-żewġ naħat tal-Kamra.

Kif kien il-bord tat-tmexxija meta saret il- Malta Drydocks Corporation fl-1968?

Il-bord tat-tmexxija kien magħmul minn chairman u minn erba' sa tmien membri.

U tajjeb li naraw kif kienu jiġu nominati dawn il-membri.

Subartiklu 5 (3) kien jgħid illi dawn għandhom jintgħażlu minn persuni li għandhom esperjenza ta' u wrew kapaċita' fi ħwejjeġ dwar industrija, kummerċ, finanzi, xjenza, il-professjonijiet, l-amministrazzjoni jew organizzazzjoni ta' prinċipali jew ta' ħaddiema.

Mela mat-take-off din il- Korporazzjoni tat-Tarzna kellha jkollha bord kif inhuma l-boards tal- korporazzjonijiet kollha li saru minn dak inhar sal-lum, magħmula minn nies illi għandhom esperjenza u wrew kapaċita' kif għidt, f'industrija, kummerċ, finanzi, xjenza, professjonijiet u organizzazzjoni ta' ħaddiema jew ta' prinċipali.

Dak kien il-mod kif kellha titmexxa l-corporation.

Illum - issa nikkumenta dwar x'ġara wara - meta nħares anke lejn il- korporazzjonijiet kbar u importanti li għandna, nara li l-metodu li għadu jiġi adottat mill-Gvern tal-lum, minni li kont Prim Ministru sa ftit xhur ilu, mill-gvernijiet ta' qabel u minn dan il-Parlament li ddibatta t- twaqqif tal-Water Services Corporation u ma nafx ta' kemm corporations oħra, dejjem huwa li fil-bord ta' korporazzjoni għandek tipprova tfittex li tinnomina nies li għandhom ċerti kapaċitajiet, inkella you're courting disaster.

Illum with hind sight naħseb li dan jgħidu kulħadd anke għat- Tarzna.

Jekk inti ma tipprovax tara li jkollok l-aħjar nies b'esperjenza fit-tmexxija tkun qiegħed tissogra, u tissogra mhux ftit.

Issa llum għaliex hemm bżonnha din il-liġi?

Irridu nifhmu l-veru bżonn x'inhu, u l- veru bżonn ġej mill-esperjenza u mhux ġej mit-teoriji, imma mir-realta' tal- ħajja, mir-realta' ta' l-amministrazzjoni tat-Tarzna.

Fl-1968 kellna korporazzjoni ġdida li qegħda tfittex kif taħdem fis-suq ġdid kummerċjali, mhux iktar bix-xogħol dejjem ġej tan-Navy Ingliża, ix-xogħol ta' l- Ammiraljat, ix-xogħol tal-militar, imma tarzna illi kellha l-backing tal- pajjiż warajha, tarzna illi kulħadd kien jgħid li għandha fiha numru ta' nies - lanqas insejjaħlu nukleu, għax nukleu tfisser xi ħaġa żgħira, u meta tkun qed titkellem fuq 5,000 u 6,000 ruħ ma tgħidx biss nukleu - b'esperjenzi kbar ta' xogħol u bi skills tajbin.

Fil-fatt it-Tarzna serviet bħala l-bejta ta' ħafna skills fil-pajjiż.

Jiġifieri kien hawn din il-fiduċja kbira illi t-Tarzna tista' tirnexxi.

Imma x'ġara?

Ġara dak li kien ġara diġa' qabel illi sfortunatament kien hawn u għad hawn partit politiku jismu l-Malta Labour Party li dejjem ħares lejn it- Tarzna bħala għodda politika.

U x'ġara meta wara l-1968 qrobna għall- elezzjoni ta' l-1971?

Il-General Workers' Union riedet żidiet għall- ħaddiema tat-Tarzna, ħaġa leġittima għal kull union, u ftit xhur qabel l- elezzjoni bdiet strajk, strajk ta' seba' xhur.

Mhux strajk fejn ħarġet lill-ħaddiema tat-Tarzna u qaltilhom: Oqogħdu d-dar bi strajk mingħajr ma tieħdu l-paga.

Le, mhux dak kien il-metodu.

Il-metodu kien li tordna strajk ta' numru żgħir ta' nies li bih tipparalizza t-Tarzna u l-Gvern immexxi mill-Partit Nazzjonalista kellu jaffronta sitwazzjoni fejn għal seba' xhur sħaħ fit-Tarzna ta' Malta, b'aktar minn 5,000 ruħ jaħdmu hemm u jirċievu l-pagi, dik it-Tarzna ma kellhiex xogħol.

Mhux għax ma kienx hawn xogħol għat-Tarzna, imma għaliex b'deċiżjoni politika, biex il-Partit Laburista jieħu vantaġġ elettorali fl- elezzjoni ta' Ġunju 1971, sar dak l-istrajk u l-ħaddiema ppretendew iż- żidiet.

Imbagħad tela' Gvern ġdid u sar Prim Ministru ġdid, kif l-Onor.

Sant illum huwa Prim Ministru ġdid, ġdid għal tliet xhur.

U niftakru x'ġara.

Il-Prim Ministru l-ġdid, li kien jagħti l-barka tiegħu għall-istrajkijiet li kienu qed isiru fit-Tarzna u li kien jgħid kemm ħaqqhom żidiet il- ħaddiema tat-Tarzna, sejħilhom fi Pjazza Gavino Gulia, għajjarhom u qalilhom: Tridu tagħżlu; trid tispiċċalkom is-sonża; insew iż-żidiet u neħħu dawn il-ħafna regolamenti li għandkom tal-unions; irid ikun hemm flessibilita' sħiħa; neħħuha din li ma tridux taħdmu bix-shift, tridu tibdew taħdmu bix-shift; u tridu tagħżlu; jew tagħżlu lili, il-Prim Ministru, u tobdu u jonqsulkom il-pagi ...".

U lill-management naqqsulhom il-pagi wkoll u qalulhom biex jagħżlu.

U l-ħaddiema dak inhar kienu għollew idejhom u qalulu biex jibqa' hu Prim Ministru, imma kienu ġew ittraduti bil-wegħdiet elettorali li kienu saru qabel għax malli l-Partit Laburista sab ruħu fil-gvern għamel din il-meskinita' ma' dawk in-nies li kienu ssagrifikaw ruħhom biex jaraw dan il-partit tagħhom fil-gvern.

Hekk ġara fl-1971 u dak inhar il-wegħda li kien għamel il-Partit Laburista ma kenitx li jagħti t-tmexxija sħiħa tat-Tarzna lill-ħaddiema.

Jekk wieħed jaqra d-diskors li sar fil-ftuħ tal-Parlament fl-1971 isib li l-Gvern kien qal li se jbiddel il-liġi biex jagħti lill-ħaddiema rappreżentanza fil-bord tat-Tarzna billi nofs il-bord jiġi elett minnhom, waqt li n-nofs l-ieħor u ċ-chairman ikunu nominati mill-Gvern.

Effettivament bejn l-1971 u meta saret liġi oħra f'dan il-Parlament fl- 1975 ġraw ħafna affarijiet.

Ġara li f'Malta - u mhux biss f'Malta biex inkun fair - kien hawn ħafna diskorsi dwar parteċipazzjoni tal-ħaddiema u kulħadd jissottoskrivi għall-parteċipazzjoni tal-ħaddiema, tant li nsibu ċitazzjonijiet; jiġifieri quotations; anke mill-enċikliki tal-Papiet, eċċ. U hija ħaġa tajba.

Jiena m'iniex wieħed li nagħti lip service lil dan il- qasam imma nemmen tassew fil-parteċipazzjoni tal-ħaddiema fil-postijiet tax- xogħol tagħhom.

Pero' f'dawk iż-żmenijiet meta konna għadna fi stat ta' battalji kbar ta' ideoloġiji, meta Malta kienet qiegħda tiġi ispirata mill- esperjenzi tal-pajjiżi komunisti, meta f'Malta qalulna kemm kellna nammiraw is-sistema ta' ħaddiem student kif ħadmet fiċ-Ċina, per eżempju, u importajnieha hawn Malta proprju f'dawk is-snin li qed nitkellem fuqhom, nofs is-snin sebgħin, u daħħalna f'Malta rivoluzzjoni kbira billi għidna: Ara, se nagħmlu bħaċ-Ċiniżi, se nagħmlu l-istudenti-ħaddiema jew il- ħaddiema-studenti.

U hekk għamilna u ġibna diżastru f'pajjiżna.

Anke fil-qasam tat-tmexxija tal-ħaddiema konna għaddejjin minn dawn l- attwazzjonijiet ta' ideoloġiji u kienu qalulna li l-mudell m'huwiex dak tal- pajjiżi komunisti, taċ-Ċina jew ta' xi pajjiż simili, imma hemm mudell li jgħodd għalina u li rnexxa, il-mudell tal-Jugoslavja.

Kienu jgħidulna li l- mudell tas-self-management m'hux il-mudell Ġermaniż tal-co-determination fejn għandek sistema ta' parteċipazzjoni tal-ħaddiema li veru għandhom parteċipazzjoni f'ċerti livelli ta' l-attivita' ta' l-azjenda li tkun, imma qalu li l-mudell veru li jgħodd għalina kellu jkun il-mudell Jugoslav ta' self-management, minn isfel sa fuq mill-ħaddiema stess.

Min jinteressah u jagħmel ir-riċerka jsib volumi miktuba, artikli, analisi u studji soċjoloġiċi u m'humiex dwar kemm hi sabiħa din is-sistema ta' self- management!

Effettivament il-Gvern ta' dak inhar kien ġie fil-Parlament u kien ressaq emenda għal artiklu 5 tal-Liġi dwar it-Tarzna ta' Malta li għadni kif semmejt u daħħal il-provvediment li l-bord tat-Tarzna ma jkunx kif kien wiegħed fid-diskors ta' l-inawgurazzjoni tal-Parlament, nofs bin- nofs bejn rappreżentanti tal-ħaddiema u l-Gvern, imma they went the whole hog u qalu li tmienja mill-bord ta' disgħa min-nies jiġu eletti mill- ħaddiema u mbagħad dawk it-tmienja jinnominaw chairman għall-bord.

B'hekk beda dan l-esperiment ta' self-management, esperiment li teoritikament seta' jirnexxi kieku l-elezzjonijiet tat-Tarzna kienu elezzjonijiet li bihom verament kienu jiġu eletti n-nies li kapaċi jmexxu u li verament jirriflettu s-sentimenti tal-ħaddiema kollha u mhux ta' biċċa mill- ħaddiema.

Irrid ngħid li l-Partit Nazzjonalista anke f'dak iż-żmien - dak iż-żmien kien fl-Oppożizzjoni u fl-1978 diġa' kont jien il-Kap tal-Partit Nazzjonalista - ried jagħti s-sehem tiegħu u għidna: Iva, din il- parteċipazzjoni anke f'livell ta' self-management tista' tirnexxi jekk ikun hemm serjeta' u għalhekk offrejna l-kandidati.

Hawn irrid insemmi lil Furtu Selvatico.

(Onor. Membri: Hear, hear) Furtu Selvatico kellu l- kuraġġ li f'ambjent ostili joħroġ bħala kandidat għall-elezzjoni tal- Kunsill tat-Tarzna u għamel record għax fl-ewwel elezzjoni li ħareġ fiha kien l-iktar bniedem li ġab voti mill-ħaddiema tat-Tarzna.

Aħna - meta ngħid "aħna" ma nkunx qed nirriferi biss għall-Partit Nazzjonalista, imma għall-poplu Malti wkoll - ħadna daqsxejn ta' sospir u għidna: Mela hemm ċans li t-Tarzna tibda titmexxa bis-serjeta' għax jekk tela' Furtu Selvatico u jekk jitilgħu oħrajn li l-interess tagħhom huwa biss il-ġid tal- ħaddiema tat-Tarzna u mhux l-interessi politiċi ta' xi partit, jista' jkun hemm is-salvazzjoni fit-tmexxija tat-Tarzna.

Pero' t-tama tagħna kienet qasira ħafna għax ma damx wisq ma wasal iż-żmien li Furtu Selvatico effettivament wasal f'sitwazzjoni li ma jistax jidħol it-Tarzna.

Fil-fatt miet bl-ikbar dispjaċir f'qalbu għaliex ipprova jagħti l-aħjar biex isalva lit-Tarzna mill-istat li kienet fih u spiċċa bl-ikbar umiljazzjoni li ġie mhedded li jiġi msawwat, tant li lanqas seta' biss jipparteċipa fil-laqgħat tal-Kunsill tat-Tarzna.

(Onor. Membri: Hear, hear) Dawn l-affarijiet iridu jingħadu għax jekk ma jingħadux inkunu qed nidħku bina nfusna.

Lill- Prim Ministru ngħidlu biex ma jilludix ruħu.

Jien nagħtih il-kredtu kollu li se jipprova jirranġa t-Tarzna u j'Alla jirnexxilu, pero' t-triq hija twila ħafna u ħafna itwal mill-emenda li qed inressqu llum!

Madam Speaker, qed ngħid dan kollu l-ewwelnett għax irrid ngħid li jien personalment u sħabi ta' din in-naħa għat-Tarzna nħossu ħafna.

Dan mhux qed ngħidu bil-kliem issa imma qed ngħidu bil-provi.

Jien semmejt lil Dr Gorg Borg Olivier li fuq it-Tarzna għamel żewġ liġijiet li huma landmarks fl-istorja tagħna, fl-istorja tat-Tarzna u fl-iżvilupp soċjali ta' pajjiżna, partikolarment il-liġi ta' l-1968 li waqqfet il-Korporazzjoni tat- Tarzna.

Dawk huma landmarks li dejjem urew kemm il-Partit Nazzjonalista jħares lejn it-Tarzna bħala azjenda ta' importanza nazzjonali, bħala xi ħaġa li nixtiequ li narawha tirnexxi.

Jien kelli nerfa' r-responsabbilta' wkoll li nipprova nara li t-Tarzna tirnexxi.

Lill-Onor Alfred Sant ngħidlu: Taf xi problemi kelli jien meta sirt Prim Ministru f'Mejju ta' l- 1987?

Lanqas għaddew 24 siegħa minn x'ħin dħalt f'Kastija li ma rċevejtx telefonata fejn staqsewni: Kif se nħallsu lill-ħaddiema tat-Tarzna?

Jien li qabel la kont ministru u wisq inqas prim ministru, bdejt nistaqsi x'isir is-soltu.

Qaluli li s-soltu jkun hemm ministru, isejjaħ lil wieħed miċ- chairmen tal-banek, per eżempju tal-Mid-Med Bank, u jgħidlu biex jagħtihom il-flus; imbagħad jgħaddu ħmistax-il-ġurnata oħra u jsejjaħ liċ-chairman tal-Bank of Valletta u jgħidlu biex jagħtihom il-flus hu.

Jien għidtilhom: Hekk kien isir?

Niftakar li jien kont bgħatt għad-Deputy Governor tal- Bank Ċentrali u għidtlu: Hekk isiru hawnhekk l-affarijiet?!

U dak kien qalli: M'hemmx x'tagħmel.

Pero' mbagħad l-affarijiet malajr bdew jikkomplikaw ruħhom għax m'għaddiex wisq żmien li ma ġewx għandi ċ-chairmen tal-banek u qaluli li għandna problema.

Il-problema kienet li l-awdituri barranin ma redux jikkonfermaw l-accounts tal-banek għax it-Tarzna kellha tagħti ma nafx kemm-il miljun, dejn li kien dejjem tiela' - fl-1988 kien hemm Lm42 miljun - ...

Kienu qaluli li they were querying the accounts u ma kenux se jikkonfermawhom jekk ma nagħtihomx garanzija u ngħid li l-Gvern huwa responsabbli għal dawk il-miljuni kollha.

Effettivament kellna nagħżlu li ma nissograwx lill-banek.

U jien flimkien ma' sħabi bdejt inħabbel kif se noħorġu minn din il-ħofra kbira illi writna fl-1987.

Ara dik veru ħofra kienet!

Anke llum hija ħofra u fuq din naqbel mal-Prim Ministru.

Dik ħofra kbira, imma rridu naraw min ħaffirha din il-ħofra u s- soluzzjoni biex dik il-ħofra nimlewha trid tagħti kas ta' l-istorja reali tat-Tarzna li jien qed niddeskrivi mhux għall-pjaċir ta' l-istorja imma biex din il-Kamra u min għandu interess li jismagħna jifhmu x'inhi l- problema.

Il-problema m'hijiex li niġu l-Parlament is-Sibt fil-għodu u ngħidu li għandna kriżi u li din il-liġi ma tistax tistenna sa nhar it- Tnejn.

Dan x'daħk hu!

X'daħk hu dan!

Lil min qed nimpressjonaw billi ngħidu li rridu niġu s-Sibt hawnhekk biex niddiskutu din il-liġi għax it- Tnejn ikun tard wisq?

Din x'serjeta' hi, x'verita' hi!

Din x'verita' hi tal-Prim Ministru!

Dawn gimmicks u aħna nafu li l-Prim Ministru jemmen fil- gimmicks.

Allura ġejna s-Sibt fil-għodu fil-festa ta' San Pawl - kieku jien kont nieħu pjaċir immur, kif għamilt għal ħafna snin, fil-Knisja ta' San Pawl u nkun preżenti għall-Pontifikal.

(Onor. Membri: Hear, hear) (Interruzzjonijiet) Niftaħar li għal ħafna snin għamilt hekk u kont nieħu pjaċir, kif kienu jieħdu pjaċir l-Onor.

Austin Gatt u l-Onor.

Guido de Marco, u kif naħseb li kien jieħu pjaċir l-Onor.

Sandro Schembri Adami!

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Onor. Debono Grech, jekk jogħġbok.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Madam Speaker, ħalli nkomplu għax veru għandna problema nazzjonali quddiemna u nieħu pjaċir jekk f'dan il-pajjiż jirnexxilna jkollna consensus bejn il-Gvern, l-Oppożizzjoni u ħafna oħrajn dwar x'hemm bżonn isir mit-Tarzna.

Dan huwa bżonn, bżonn ta' interess nazzjonali.

X'għamilna fl-1987?

L-ewwelnett fl-ewwel xhur il-Gvern reġa' mhux biss kellu joħroġ il-flus tat-Tarzna kull ġimgħa u kull ħmistax, minbarra flus oħrajn tal-Kalaxlokk, ta' Kalafrana u ma nafx ta' kemm affarijiet oħra, mhux biss kellna din il-problema tal-flus, imma t-Tarzna għal darb'oħra riedet iż-żidiet.

Kienu qed jgħidu li riedu ż-żidiet li kien jistħoqqilhom għax jaħdmu - jien ma ngħidx li ma jaħdmux - u riedu ż-żidiet a kwalunkwe kost.

U l-Gvern immexxi minni kien qal li jekk qed jintalbu ż-żidiet - iż- żidiet il-ħaddiema kollha jkunu jriduhom - irridu naraw ukoll kif nistgħu nipprovaw inpoġġu lit-Tarzna fuq saqajha, u għalhekk bdew id- diskussjonijiet.

Tajjeb li nsemmi li meta bdejna d-diskussjonijiet sibna ċerta koperazzjoni mill-Kunsill tat-Tarzna u effettivament kien sar qbil mal-Kunsill tat-Tarzna li l-ewwel ħaġa li kellna nagħmlu kienet illi nitolbu rapport; ma morniex għand konsulent.

Dan l-aħħar l-ewwel konsulent li ħejja r-rapport kien is-Sur Cassar White li qaluli li miet il-papa' tiegħu u li l-funeral tiegħu kien illum.

Minn hawn nagħtih l-għomor f'ismi u f'isem sħabi.

U rrid ngħid li min jagħti s- servizz tiegħu, jismu x'jismu u jagħtih lil liema partit fil-gvern jagħtih, ħaqqu r-ringrazzjament tagħna, allavolja nikkritikawh u allavolja ma naqblux mar-rapport tiegħu.

(Onor. Membri: Hear, hear) U din l-idea li għax chairman ikun serva lill-partit l-ieħor meta kien fil-gvern nibdew ngħajruh, jew għax xi chairman issa qed iservi lil dan il-gvern allura nibdew ngħajruh, hija idea żbaljata.

F'pajjiżna m'għandniex il-lussu ta' ħafna nies għaliex pajjiżna huwa żgħir ...

(Interruzzjonijiet) M'għandix memorja qasira, għandi memorja twila ħafna u naf x'qed ngħid.

Kont qed ngħid li wieħed irid jara daqsxejn x'kienet is-sitwazzjoni dak inhar u x'kienu r-reazzjonijiet għaliha b'mod partikolari min-naħa tal- Kunsill tat-Tarzna stess.

Per eżempju, iċ-chairman tal-Kunsill tat-Tarzna, is-Sur Sammy Meilaq, kien tkellem fuq hekk u qal li hu kien qabel li jsir rapport mis-senior management.

Se nikkwota minn "l-orrizzont" tal-Ħamis, 17 ta' Marzu, 1988, fejn ġie rrapportat li:

"Il-Kunsill Nazzjonali tal-General Workers' Union wissa lill-Gvern li l-Union ma tkunx responsabbli għall-konsegwenzi serji li jistgħu jinqalgħu jekk kemm-il darba l-Gvern jimplimenta l-proposti li saru mis-senior management tal-Malta Drydocks u li bihom titneħħa jew jitnaqqar id-demokrazija industrijali li teżisti fit-Tarzna permezz tat-tmexxija mill-ħaddiema nfushom bis-sistema tas-self-management.".

Jagħmel tajjeb il-Prim Ministru li jaqrahom il-gazzetti forsi jerġa' jiffriska l-memorja u jiftakar li dak li qed jiddiskuti llum f'dan il- Parlament kien tqajjem fl-1988, disa' snin ilu, bħala wieħed mill-ewwel atti tal-Gvern immexxi minni biex nipprovaw insibu soluzzjoni.

U mhux il- Gvern tiegħi kien għamel il-proposta imma the people who know.

Fil-fatt anke fir-rapport ta' Baldacchino qrajna li hemm dan id-dissidju, dan l- inkwiet kontinwu għaddej bejn il-ħaddiema u s-senior management.

Kien is- senior management li kien għamel rakkommandazzjoni u qal li t-tmexxija hija ħażina u li t-Tarzna ma tistax tibqa' miexja b'dan il-mod.

Il-Gvern tiegħi kien gvern tad-djalogu, li jitkellem u li kemm jista' jkun ma jimponix.

Forsi llum ikun hawn min jgħajjarni u jgħidli li dak hu d-difett, li ma nimponix, pero' aħna b'hekk tlajna, bl-għajta tad-djalogu.

(Interruzzjonijiet) Dażgur, għalhekk ukoll inżilna għaliex aħna ma rfisniex fuq l-irjus tan-nies wara li dħakna bihom.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Onor. Debono Grech, jekk jogħġbok.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ħalli nkompli għaliex dawn wara żewġ rapporti skoprew l-Amerka, skoprew li hemm bżonn ibiddlu l-bord tat-Tarzna!

Jiena nistieden lill-Gvern u lil kull min jinteressah ifittex daqsxejn il-ġurnali ta' dak iż-żmien.

Diġa' kkwotajt dak li kien ġie rapportat fis-17 ta' Marzu.

Hemmhekk intqal li teżisti "theddida għad-demokrazija industrijali" u li "l-Prim Ministru" - dak iż-żmien kont jien - "ikollu jerfa' l-piż ta' dak li jista' jiġri f'pajjiżna".

Mela jien ikolli nerfa' l-piż għaliex hemm theddida għad-demokrazija industrijali.

It-theddida - biex nifhmu - kien rapport tas-senior management fejn intqal li hemm bżonn bidla fil-mod kif jimxi l-Kunsill tat-Tarzna.

Ħalli nkomplu naraw x'kien jiġi rapportat dak iż-żmien.

F'"The Weekend Chronicle" tad-19 ta' Marzu 1988 insibu li :

"Drydocks workers determined to safeguard industrial democracy.".

Barra minn dawn wieħed jista' jsib kemm irid kitbiet fuq kif kienet il- qagħda f'dawk iż-żminijiet.

Dawn li qed nikkwota huma sempliċement numru limitat ta' gazzetti.

Jekk wieħed jara "it-Torċa" ta' l-20 ta' Marzu isib li kien ġie rapportat li:

"Il-General Workers' Union m'hix lesta li tħalli l-parteċipazzjoni titfarrak.",

u nsibu wkoll li:

"Wieħed minn żewġ rapporti li ftit ilu ħejjew is-senior management tat- Tarzna qanqal għadab kbir fost il-ħaddiema billi fih raw attakk dirett fuq is-sistema tat-tmexxija tat-Tarzna mill-ħaddiema stess.

Fir- rapport tagħhom is-senior management stqarrew li huma kontra l- istruttura preżenti tal-Kunsill tat-Tarzna u jridu li dan ikun magħmul minnhom, minn ħaddiema u minn rappreżentanti ta' organizzazzjonijiet finanzjarji bħalma huma l-banek.".

Inċidentalment il-punt dwar rappreżentanza differenti huwa eżattament dak li hemm fir-rapport tas-Sur Baldacchino li dan il-Gvern m'aċċettax f'din il- parti tiegħu.

Ir-rapport ikompli li:

"B'reazzjoni għal dan, iktar kmieni din il-ġimgħa fit-Tarzna stess id- delegati, ix-shop-stewards u l-kumitati tax-xogħol ġew imlaqqgħa u tfissrulhom il-punti kollha ta' x'fih ir-rapport, l-iktar dawk is- suġġerimenti li ġew meqjusa anti-demokratiċi.".

F'"it-Torċa" ta' l-20 ta' Marzu nsibu wkoll li:

"L-attentat biex titkisser il-parteċipazzjoni tat-Tarzna kienet sorpriża ..."

Issa ġeneralment il-kelma "attentat" nużawha f'każ ta' qtil, jekk tkun trid tirriferi għal meta tipprova tagħmel xi ħaġa tgħid "tentattiv".

Il-kelma "attentat" nużawha għal xi ħaġa kriminali u jmissu jaf.

(Interruzzjonijiet)

MADAM SPEAKER: Onor. Fenech Adami, ippermettili, jekk jogħġbok.

Diġa' waqqaft lill-Onor.

Debono Grech u minn dak il-ħin l-Onor.

Membri kellhom jindunaw li dak it-tip ta' aġir ma nixtiequx hawnhekk.

Huwa importanti li hawnhekk nimxu b'serjeta'.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Grazzi, Sinjura President.

Nixtieq nikkwota minn "it-Torċa" ta' l-20 ta' Marzu, 1988 li tirrapporta x'qal is-Sur Sammy Meilaq, u nsibu hekk:

"Kienet sorpriża li meta ħareġ dan ir-rapport tas-senior management instab li dan kien ibbażat fuq tibdil li kisser il-Liġi tat-Tarzna.

Sammy Meilaq għamel riferenza għall-mod tassattiv li r-rapport jesiġi li dan isir.

Ir-rapport jibda billi jgħid: "The present systems of electing the Directors of MDD by popular vote only must be changed."".

Allura għaliex qisna qed niskopru l-Amerka llum!

Hawn mhux talli mhux qed niskopru l-Amerka għax dan kollu ilu magħruf ...

Mhux kif qal l-Onor.

Spiteri meta għamilt riferenza għall-hobby li qal li għandu l-Prim Ministru.

Jien nixtieq li għandi dan il-hobby għax wieħed milli nbati biex norqod.

Li ridt ngħid hu li trid tkun rieqed biex tgħid li qed tinduna issa.

Li kieku l-Prim Ministru qalli: Iva, konna nafu b'din is- sitwazzjoni, dażgur li konna nafu, pero' issa jien f'pożizzjoni li nieħu azzjoni għax issa jien Prim Ministru, kont ngħidlu: Kollox sew, tieħu azzjoni, imma stajt tkellimt mod ieħor.

Dażgur li seta' tkellem mod ieħor.

Issa mhux qed ngħid li l-Prim Ministru ma tkellimx mod ieħor fl-1988 jew ma nafx meta, imma qed ngħid għat-12 t'Ottubru li għadda, jiġifieri 11-il ġurnata qabel l-elezzjoni li għaddiet.

X'qal dak inhar il-Prim Ministru meta mar ikellem lill-ħaddiema tat-Tarzna?

F'gazzetta minnhom tat-12 ta' Ottubru li għadda insibu ritratt li juri ħafna tixjir ta' bnadar u l-kliem "Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni u l-mexxej tal-Partit Laburista, Dr Alfred Sant waqt mass meeting għall-ħaddiema tat-Tarzna".

Dak inhar kien ġie rapportat li:

"Gvern Laburista ġdid jassigura li t-Tarzna se tibqa' mmexxija mill- ħaddiema tat-Tarzna.

Aħna ma naqblux ma' min jipprova jimmina t- tmexxija tat-Tarzna.".

(Onor. Membri: Hear, hear) Allura f'ġieħ is-sewwa, f'ġieħ il-verita', min hu onest fil-politika?

Min għandu r-rispett tal-verita' fil-politika?

Min hu serju fil-politika?

Bir-rispett kollu jkolli ngħid li sħabi u jien tal- Partit Nazzjonalista fl-Oppożizzjoni u fil-gvern dejjem tkellimna bl-istess mod.

Issa għandna l-buzz words tal-Prim Ministru li huma "onesta', serjeta', verita'".

X'onesta' politika hi li inti li kont fl-Oppożizzjoni sa tliet xhur ilu mort tkellem lill-ħaddiema tat-Tarzna u twegħedhom li malli tkun fil-gvern, fis-26 ta' Ottubru, 1996, mhux se tmissilhom din il- kwestjoni tal-Kunsill tat-Tarzna?

U mhux dak inhar biss.

Din hija onesta', serjeta' u rispett tal-verita'!

Din la hija onesta', la hija rispett tal-verita' u lanqas hija serjeta' imma hija diżonesta' politika, nuqqas ta' serjeta' politika u nuqqas ta' verita' politika. lllum lill- Prim Ministru ngħidlu: Prosit, kellek il-kuraġġ li tiġi hawn u minkejja dak kollu li għidt, se tbiddel il-liġi u se jkollok is-support tagħna.

Issa jien diġa' għidt li s-support tagħna u l-kredtu m'huwiex biex narmu s- self-management.

Mhux veru; aħna konna lesti li nħalluh, basta jkun self- management serju, mhux self-management fejn nafu li l-elezzjonijiet isiru billi jkun hemm lista ta' nies li jiddeċiedu fuq block vote waqt li terz tal-ħaddiema li huma ta' kulur politiku ieħor ma jkollhom ebda ċans li jkollhom rappreżentanza fuq il-Kunsill tat-Tarzna.

Jien stess, f'waħda mill-ħafna laqgħat li kelli meta kont immexxi d-diskussjonijiet mal-Kunsill tat-Tarzna, liċ-chairman tat-Tarzna, Sammy Meilaq, għidtlu: Għax ma ddaħħlux sistema ta' proportional representation?

Jekk intom teleġġu disa' min-nies fuq il-bord, agħmluha bis-sistema kif aħna mdorrijin nivvotaw f'Malta, jiġifieri s-single transferable vote biex in-nies ikollhom għażla, l-ewwel jivvotaw lil dak, it-tieni lil ieħor u t-tielet lil ieħor.

Dan kien qalli: Ma tarax, biex imbagħad ikun hemm wieħed li fl-ewwel count iġib 200 vot u jispiċċa jitla'!

Kien qalli li min ikun fuq il-Kunsill tat- Tarzna jkollu l-backing tal-parti l-kbira tal-ħaddiema tat-Tarzna jiġifieri ta' dawk il-ħaddiema li politikament jaqblu mal-Kunsill tat-Tarzna.

Din hija r-rovina tat-Tarzna fis-snin twal mill-1963 'l hawn.

U jekk din mhux se tiġi rranġata nistgħu nbiddlu bordijiet u nistgħu nagħmlu bordijiet kemm irridu ...

(Onor. Membri: Hear, hear) Jekk fit-Tarzna se jibqa' jkun hemm biss il-blue-eyed boys tal-partit, jekk se nibqgħu b'dawn l-affarijiet allura nistgħu nagħmlu kemm nagħmlu liġijiet għax it-Tarzna tibqa' ma teħux ir-ruħ.

Jien nittama u nawgura lill-Prim Ministru li dan it-tentattiv tiegħu jirnexxi.

Issa niġi għal kif komplejt niggverna jien fl-1987, wara l-elezzjoni.

Aħna fhimna li l-problema tat-Tarzna kienet problema li riedet soluzzjoni fit-tul u għamilna diskussjonijiet li nassigurakom li lili personalment fnewni, diskussjonijiet ta' qtigħ il-qalb.

Niftakarna, per eżempju, ngħidu li ż-żidiet jeħduhom jekk ikun hemm ftehim fit-tul.

Niftakar l-isfida tat- Tarzna li toħroġ ċekkijiet lill-ħaddiema biż-żieda fil-pagi tagħhom u jien ikolli nordna lill-banek li ma jonorawx dawk iċ-ċekkijiet u f'perjodu ta' ftit sigħat nara kif jintbagħtu ċekkijiet mill-Gvern lill-ħaddiema tat- Tarzna fid-djar kollha tagħhom bil-pagi dovuti lilhom mingħajr iż-żidiet.

Niftakarna nqattgħu sigħat f'Kastilja nara kif u min se jaħdimli bil- computer iċ-ċekkijiet tal-ħaddiema tat-Tarzna u kif se nżommulhom iċ- ċekkijiet li ħareġ illegalment il-Kunsill tat-Tarzna biex ma jsirx abbuż minn flus il-poplu tagħna.

Kienu sigħat u ġranet li fnewna u ħdimna b'qalbna kollha.

U lill-Kunsill tat-Tarzna kont ngħidlu: Aħna rridu ngħinukom, aħna nemmnu fit-Tarzna, aħna jidhrilna li t-Tarzna tista' tikkontribwixxi għall-ġid ta' pajjiżna.

Wara ma nafx kemm xhur ta' diskussjonijiet, wara ma nafx kemm theddid li allaħares jintmiss il-Kunsill tat-Tarzna ...

Tista' tgħid li fuq il-Kunsill tat-Tarzna lanqas titkellem ma stajt, la mal-kunsill stess u lanqas mal-General Workers' Union.

Hekk kienet is-sitwazzjoni, pero' b'danakollu għamilna ftehim li jiena ngħid li kien ftehim landmark, ftehim li sal-lum ma sarx bħalu u naħseb li qatt m'hu se jsir bħalu.

Għamilna ftehim li l-ewwelnett il-bażi tiegħu kienet l-onesta', il- fiduċja reċiproka u l-appell li għandna naħdmu flimkien u nafdaw lil xulxin.

Jekk wieħed jaqra dak l-agreeement li kien tpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra minni stess, isib li l-ewwelnett konna għidna x'inhu l-iskop u nsibu miktub hekk:

"L-iskop ta' dan il-ftehim hu li bl-għajnuna li se jagħti l-Gvern taħt dan il-ftehim it-Tarzna ssaħħaħ il-qagħda finanzjarja u kummerċjali tagħha billi titqiegħed fuq bażi soda u vijabbli.

Dan il-ftehim għandu jagħmel ukoll lit-Tarzna iktar faċli li titmexxa, issir iktar kompetittiva u effiċjenti.".

U kif ridna nagħmluh dan?

L-ewwelnett għamilna stocktaking tas-sitwazzjoni u rajna f'liema stat tinstab it-Tarzna.

Għax mhux illum tinsab falluta t- Tarzna, ilha falluta.

Il-kalkolu ta' dak inhar kien illi aħna pposponejna l-ħlas ta' dejn li t-Tarzna kellha mal-banek f'pajjiżna, dejn li dak inhar, fl-1989, kien jammonta għal Lm42,399,395.

Aħna konna għidnielhom li se nagħtuhom moratorium, nirranġaw aħna mal-banek, inħallsulhom l-imgħaxijiet mal-banek għal 10 snin sħaħ, li għadhom ma għaddewx.

Issa dawn l- imgħaxijiet kienu jlaħħqu Lm2.5 miljun, mhux ċajt.

Dan apparti ammonti oħra li jridu jitħallsu.

Dak inhar it-Tarzna kellha tagħti Lm3.2 miljun f'national insurance contributions li naqqsuhom mill-pagi tal-ħaddiema u m'għaddewhomx lid-dipartiment u Lm1.6 miljun f'PAYE li ġabruha, żammewha u m'għaddewhiex lid-Dipartiment tat-Taxxi Interni.

Madam Speaker, dak inhar aħna għidnielhom: Ejjew nagħmlu a fresh start.

Wara li għamilna stocktaking finanzjarju - mhux issa sar l-istocktaking finanzjarju, Onor. Sant, ilu li sar; dik kienet l-ewwel ħaġa li għamilt jien meta tlajt fil-gvern u inti qed tagħmel bħali; j'Alla tirnexxi iżjed! - tajnihom nifs, pero' għalija l-iktar ħaġa importanti kienet li mhux biss allokajna Lm1 miljun fis-sena biex jintnefqu fuq ħteġijiet ta' natura kapitali, mhux biss għamilna dak il-posponiment, kif għidt, tal-ħlas u ħfirnielhom Lm1.6 miljun li kellhom jagħtu lill-Gvern għall-użu ta' Baċir Nru. 6, imma mbagħad rajna bis-serjeta' u bl-għaqal kollu x'għandha bżonn verament it-Tarzna.

U għamilna ġimgħat niddiskutu x'għandha bżonn it- Tarzna, liema hi l-għajnuna ġusta biex twassalha li tkun vijabbli.

Kellhom il-konsulenti tagħhom - jekk m'iniex sejjer żball il-konsulent finanzjarju/ekonomiku tagħhom kien is-Sur Carmelo Farrugia - u ma nafx kemm saru laqgħat sakemm wasalna għaċ-ċifri.

Aħna ma ridniex li nagħtu l- għajnuna qisha f'borża mtaqqba, tidħol fiha u tibqa' ħierġa imma l- importanti hu li l-flus li joħroġ il-Gvern kull sena f'dan il-perjodu ta' għaxar snin ikun marbut ma' dak li jissejjaħ added value - issa għandna l- value added tax, imma ma nidħlux fiha - jiġifieri x-xogħol veru li tagħmel it-Tarzna bil-ħaddiema tagħha.

Allura ridna naraw kemm hu dak l-ammont ta' xogħol tal-ħaddiema u għamilna ftehim, li qbilna fuqu, li fl-ewwel sena, fl- 1989 nagħtuhom 28% ta' l-added value.

Jiġifieri m'għidniex Lm1 miljun, Lm5 miljun, Lm10 miljun fis-sena, imma għidnielhom li aktar ma jaħdmu, iktar ma jkun hemm added value, iktar jieħdu għajnuna mill-Gvern.

Din kienet il- loġika ta' kif it-Tarzna ssir vijabbli.

Ridna ninċentivaw lill-ħaddiema tat-Tarzna, lill-Kunsill tat-Tarzna biex iktar ma jaħdmu, iktar jieħdu għajnuna.

Pero' mbagħad għidna li din m'hix xi ħaġa li għandha tibqa' għall- eternita' bl-istess ċifra ta' 28%.

U s-Sinjorija Tiegħek tifhem li 28% tfisser iktar minn kwart tal-pagi, iktar minn kwart ta' dak kollu li jidħol fl-added value, li m'huwiex ftit.

Għalhekk għidna li fl-1990 ir-rata tkun 21%, fl-1991 20%, fl-1992 17% u fl-1993 16%.

Issa dawn kienu projections?

Dażgur li kienu projections.

Dawn ma kenux invenzjonijiet u ma kienx il- ħolm ta' xi ħadd.

Dan kien ir-riżultat ta' diskussjonijiet estensivi, dettaljati u serji li għamilna mal-Kunsill tat-Tarzna.

Naturalment in return it-Tarzna għandha tagħmel xi ħaġa.

U aħna għidnielhom: Kif se tnaqqsu l-ispejjeż tat-Tarzna?

U f'paragrafu 11 tal-ftehim hemm li l- Kunsill tat-Tarzna jobbliga ruħu li jintroduċi l-miżuri proposti minnu stess u li jirrappreżentaw savings lit-Tarzna ta' Lm2,762,184 kif jidher f'anness numru 3 ma' l-agreement.

Mela tant konna serji li bi ftehim it- Tarzna stess qaltilna li hija kapaċi tagħmel savings ta' Lm2.7 miljun on its own.

Issa l-Prim Ministru qal li se jġib konsulenti barranin.

Jiena qatt ma kelli ebda diffikulta' li jiġu konsulenti barranin kull meta jkollna bżonnhom.

U hekk konna għamilna f'dan l-agreement li se nikkwota minnu:

"B'riferenza għall-paragrafu 9 - "Esperti Barranin" - il-Kunsill u l- Union li jirrappreżentaw lill-ħaddiema diġa' laħqu ftehim illi r- rakkomandazzjonijiet ta' l-esperti m'għandhomx jinkludu sensji, tnaqqis tal-kondizzjonijiet fundamentali tax-xogħol u ...

- ismagħha Madam Speaker -

"... tibdil fis-sistema demokratika tat-tmexxija mill-ħaddiema.".

Qbilna mat-Tarzna li nġibu esperti barranin u ġibnihom.

Il-Gvern ħallas għalihom flus kbar, pero' l-Kunsill tat-Tarzna tant kien iebes li anke f'dan l-agreement daħħal il-kondizzjoni illi jekk dawn il-konsulenti barranin jiġu b'xi proposta li titneħħa t-tmexxija demokratika mill- ħaddiema, allura qalulna minn qabel li dik ma tkunx aċċettabbli.

L-Onor.

Sant jifhem id-diffikultajiet kbar li kelli jien, għaliex ma kellix Kunsill tat-Tarzna li jimbotta lill-partit tiegħi.

Hu qiegħed f'pożizzjoni differenti.

Hu llum qiegħed jagħmel din il-liġi bl-appoġġ tal-General Workers' Union.

U nerġa' ngħid li hu tajjeb u nieħu pjaċir li ġara hekk, pero' nixtieq li fil-pajjiż kulħadd jifhem illi jien u l-Gvern tiegħi pprovajna, li mxejna bl-iktar mod responsabbli, serju u li jirrispekkja l- verita' tal-qagħda tat-Tarzna.

Wasalna għal ftehim mal-Kunsill tat-Tarzna.

L-unika ħaġa li t-Tarzna qaltilna li ma setgħet qatt taċċetta hija li nbiddlu l-kompożizzjoni tal-Kunsill tat-Tarzna.

Illum għandna liġi li proprju tagħmel eżattament bil-maqlub u qiegħda tbiddel il-kompożizzjoni tal-Kunsill tat-Tarzna, miżura li jiena naqbel magħha.

Qed ngħid dan kollu, Madam Speaker, biex meta nitkellmu fuq it-Tarzna, inkunu veritieri, ngħidu l-verita'.

Il-Gvern immexxi minni għamel ħiltu kollha.

U l-Gvern kien għamel ħaġa oħra f'dan l-agreement.

Konna għidna li waħda mill-problemi tat-Tarzna żgur kienet li kien hemm wisq nies u għad hemm wisq nies.

Dak iż-żmien kien hemm kważi 5,000, illum niżlu sa 3,400 u nerġa' ngħid li għad hemm nies wisq.

Aħna qatt ma ridna nkeċċu n-nies u ma keċċejna lil ħadd, pero' fl-1989 għamilna ftehim li bih għidna li għandna naraw kif nistgħu neħilsu ftit mill-pagi u minflok inħallsuhom pensjoni.

Huwa piż fuq il-Gvern xorta waħda u allura piż fuq il-poplu tagħna, imma almenu t-Tarzna ma tibqax b'dawk il-pizijiet.

Għalhekk daħħalna dik li sejjaħnielha l-early retirement scheme.

Issa niġi għal Att XXVII ta' l-1989, li fil-fatt kien tressaq biex nemendaw il-Liġi tat-Tarzna b'mod li din tkun tinkorpora ftehim landmark ieħor li għamilna fl-1989.

Dik il-liġi, kif hemm miktub fiha stess, kienet intiża biex tagħti effett lil dak l-agreement.

Biddilna wkoll, fuq xewqa tat-Tarzna, il-liġi dwar l-elezzjoni taċ-chairman tal-Kunsill.

Qabel kien hemm xi ħaġa finta, kienu jiġu eletti tmienja u mbagħad it- tmienja jeleġġu chairman; allura Sammy Meilaq kien jikkontesta, iġib l- iktar numru ta' voti u mbagħad kienu jinnominawh chairman; meta mbagħad isir chairman jirriżenja mill-Kunsill u ssir casual election jew bye- election - ma nafx x'jgħidulha - biex jitla' ieħor floku.

Aħna għidna li din hija farsa u qbilna li jiġu eletti disgħa u dawk id-disgħa jeleġġu minn fosthom iċ-chairman.

Dik it-tieni emenda.

It-tielet emenda fil-liġi kienet li aħna, minbarra l-għajnuna li wegħedna bbażata fuq il-value added, għidna wkoll li niggarantixxu lit-Tarzna li tista' żżid l-overdraft tagħha sa Lm3.5 miljun.

Jiġifieri minbarra l-flus li tajniehom, għidnielhom li jista' jkollhom problemi ta' cash flow għaliex m'għandhomx working capital biżżejjed u allura l-Gvern se jiggarantilhom overdraft sa massimu ta' Lm3.5 miljun.

Dak iż-żmien l-overdraft ma kenitx Lm3.5 miljun; ma niftakarx kemm kienet.

Imbagħad fil-liġi daħħalna l- konċett li semmejt qabel ta' l-early retirement scheme, skema li permezz tagħha l-ħaddiema tat-Tarzna ta' ċerta eta' setgħu jagħżlu li ma jibqgħux fit-Tarzna u jkunu intitolati għall-pensjoni skond il-liġi.

Madam Speaker, ma naħsibx li xi ħadd jista' jgħid li l-Gvern immexxi minni m'għamilx ħiltu.

Ma jistax ikun li jkun hawn xi ħadd li onestament jgħid li ma pprovajniex.

U bqajna nipprovaw, Madam Speaker, għaliex il- kriżi baqgħet hemm u fl-1994 erġajna lura jekk mhux back to square one, kważi back to square one għaliex reġa' kellna l-istess problemi fejn il- ħaddiema jridu ż-żieda, il-Kunsill tat-Tarzna jgħidilna li ma jistax jagħti ż-żidiet u allura kellna naraw kif nagħmlu biex nerġgħu naqbdu l-problema tat-Tarzna, kif ngħidu bil-Malti, minn qrunha u naraw 'inhuma verament il- problemi.

Pero' x'ġara min-naħa ta' l-Oppożizzjoni?

X'pożizzjoni kien qed jieħu l-Kap tal-Partit Laburista, illum il-Prim Ministru Alfred Sant?

Jien għandi "l-orizzont" tal-Ħamis, 22 ta' Settembru, 1994.

Dak inhar kien tħabbar il-ftehim li bih kien twaqqaf il-bord għat-tmexxija tat-tarznari u dan kien li qal l-Onor.

Alfred Sant:

"Il-kelliem Laburista qal li jkun pass lura jekk il-bord għat-tiġdid tat-tarznari jservi biex b'xi mod inaqqas l-awtonomija tal-Kunsill tat- Tarzna.

Bit-tajjeb u l-ħażin tiegħu dan il-kunsill għadu sal-lum il- mudell ewlieni f'pajjiżna għal tmexxija ta' azjenda kbira mill-istess ħaddiema.".

Irrid nispjega ftit x'kienet il-komplikazzjoni hawnhekk.

L-ewwelnett f'dak il-ftehim aħna konna għamilna bord għat-tiġdid tat- tarznari għax l-ikbar ġennata li saret f'dan il-pajjiż kienet meta fis-snin sebgħin kellna tarzna u bnejna oħra.

Dak inhar għamilna l-ikbar ġennata mil-lat ekonomiku, mil-lat soċjali, mil-lat nazzjonali u mil-lat finanzjarju, li qatt saret f'pajjiżna.

Mhux hekk biss.

X'sibt meta jien irbaħt l-elezzjoni fl-1987?

Sibt illi din il-famuża tarzna tal-Marsa, il- Malta Shipbuilding kellha 2,222 impjegat - numru li żgur tiftakru - li minnhom 1600 kienu ndikati bħala trainees.

Immaġinaw 2,222 ħaddiem u madwar 1600 minnhom fil-kotba imniżżlin bħala trainees.

X'kienu dawn it- trainees?

Kienu nies li daħħluhom fl-aħħar sitt xhur qabel l-elezzjoni.

Kienu nies li daħħluhom biex jirbħu l-elezzjoni li mbagħad fil-fatt tilfuha.

Dawn huma affarijiet li jien nispera li kulħadd f'din il-Kamra jibqa' jiftakarhom.

L-Onor.

Sant jgħid: Ma nitkellmux fuq l-imgħoddi.

Ma tistax ma titkellimx fuq l-imgħoddi jekk trid issolvi l-problema tat-Tarzna.

U aħna fl-1994 għidna: Possibbli li f'pajjiżna se nibqgħu b'dawn iż-żewġ tarzni?

Din it-tarzna li kellna nibnu l-vapuri fiha ...

Ġibna kuntratt politiku skond is-sistemi ta' dak iż-żmien, kuntratt għal bini ta' vapuri għar-Russi u dawn għadhom marbutin il-Marsa, u għadhom ma tħallsux.

Għal disa' snin sħaħ aħna tħabatna biex insolvu l-problemi tagħhom u jien persważ li l- Gvern u l-Ministru ta' l-Ekonomija u l-Finanzi qed jipprovaw isolvu din il- problema.

Kemm ipprovajna aħna!

Anke jien mort Moscow u ltqajt ma' diversi uffiċjali mill-President 'l isfel u saru wegħdiet biex forsi fl- aħħar naslu.

Din hi t-Tarzna ġdida li bnejna; dan hu r-riżultat li tatna.

U l-problema kbira tal-Gvern tiegħi kienet kif dawn l-1,600 ruħ ma' xi 6,000 oħra li daħlu mal-Gvern jew f'korpi tal-Gvern sitt xhur qabel l- elezzjoni insibilhom ix-xogħol u nirregolarizza l-pożizzjoni tagħhom għaliex dawn kienu daħlu bi ksur tal-liġi.

Jien ħadt pjaċir dan l-aħħar - diġa' semmejtha f'dan il-Parlament u nerġa' nsemmiha - nisma' lil Anglu Fenech li meta staqsewh fuq programm fuq ir-radju liema kien l-isbaħ mument li jiftakar li kellu bħala Segretarju Ġenerali tal-General Workers' Union jgħid li dan kien il-ftehim mal-Gvern Nazzjonalista li bih ġiet regolarizzata l-pożizzjoni ta' dawk il-ħaddiema li daħlu qabel l-elezzjoni b'mod irregolari.

(Onor. Membri: Hear, hear) Għaliex jien hekk kont wegħedt.

Jien ma nwiegħedx ħaġa u nagħmel oħra, almenu safejn naf jien!

Jiena kont wegħedt hekk għaliex fhimt il-gravita' ta' dak li kien għamel il- Gvern ta' l-ex Prim Ministru Dr Karmenu Mifsud Bonnici.

Jiena fhimt il- gravita' elettorali li għamel meta ta impjieg lil 8,000 ruħ fi żmien sitt xhur qabel l-elezzjoni u jiena għidt li jiena nifhem iċ-ċirkostanzi ta' dawn in-nies li sabu ruħhom f'pożizzjoni li kellhom jaċċettaw dan ix-xogħol għaliex ma kellhomx xogħol ieħor.

Jiena jgħidt li m'iniex se neħodha kontra tagħhom u għidt li kont se nsib mod kif nirregolarizza l-pożizzjoni tagħhom u nsibilhom xogħol utli.

Dan kien il-programm ta' ħidma tad-disa' snin u nofs tiegħi fil-Gvern.

Hawn niġi għall-agreement ta' l-1994.

Fl-1994 għidna li ma nistgħux nittrattaw lix-ship repair yard għaliha u t- Tarzna l-oħra għaliha.

U waħda mill-affarijiet li qbilna fuqha kienet li din id-distinzjoni trid tispiċċa u jkollna tarzna waħda.

Qbilna li din tkun il-Malta Drydocks u li fiha ninkorporaw dak kollu li kien hemm tajjeb u utli fil-Malta Shipbuilding.

Pero' għidna wkoll li m'aħniex se naqbdu l- 2,000 ruħ li kien hemm fil-Malta Shipbuilding u nitfgħuhom fid-Drydocks u ngħidu: Ara kemm aħna bravi solvejna l-problema!

Għidna: Le, aħna fil- ftehim se nintrabtu li nsibu xogħol alternattiv għall-ħaddiema tal-Malta Shipbuilding u nintrabtu wkoll li jekk it-Tarzna jkollha bżonn ta' nies, l- ewwel iridu jeħduhom mill-ħaddiema tal-Malta Shipbuilding - u tgħidx kemm għamlu biex ma jeħduhomx!

Naħseb li l-Gvern għad għandu din il-problema llum għax jekk m'iniex sejjer żball anke fir-rakkmandazzjonijiet tat-task force jew ta' Dr Baldacchino hemm miktub li ma jeħdux nies minn tal-Malta Shipbuilding jekk ma jkunux verament trained.

Din hi nitfa ta' problema li għandu l-Prim Ministru ta' llum għal li kelli jien.

Aħna għidna: Iva, din il-problema rridu nittrattawha b'dan il-mod.

Kulħadd jaf li ħloqna żewġ kumpanniji - joint venture - b'investiment tal-Gvern biex numru ta' ħaddiema li kienu jaħdmu fil-Malta Shipbuilding tajnihom xogħol alternattiv u produttiv li għandu jwassal biex ikun hemm qligħ.

Tgħidx x'għamlulna!

Tgħidx kemm kellna problemi u ostakoli mill-General Workers' Union biex jonoraw il-ftehim!

Madam Speaker, allura jien bilfors nistaqsi jekk dan il-Gvern huwiex qed jifhem x'inhi l-problema.

Hawn ukoll the chickens have again come home to roost għax hawn qegħdin taħsdu dak li żrajtu.

Aħna niftakru kif kontu tiddeskrivu l-ħaddiema tat-Tarzna.

Dr Karmenu Mifsud Bonnici kien jgħidilhom The Eight Army, li huma l-ikbar battaljieri.

Intom tafu kif użajtuhom.

Kellna l-problema li kienu jsejħulha l-problema tan-nukleari u ġie vapur Ingliż, l-Ark Royal, u qalu: L-imblokk tal-port.

Tiftakruhom dawn l-affarijiet?

Fl-1984 kellna l-kriżi kbira fl-edukazzjoni tal-pajjiż u l-kriżi kbira mal-Knisja u f'meeting li kellu Dr Karmenu Mifsud Bonnici fil-Belt qalilhom: Intom il-ħaddiema tat-Tarzna, intom l-aristokrazija tal-ħaddiema.

Qed nara lill-Onor.

Anġlu Farrugia jidħak.

Ma nafx kienx spettur hemm dakinhar, imma nsomma, l-esperjenza fil-ħajja kollha tgħodd!

Madam Speaker, dawn huma affarijiet li rridu niftakruhom.

F'dawn is-snin kollha l-problema tat-Tarzna kienet waħda; meta jkun hemm gvern immexxi mill-Partit Nazzjonalista, lill-ħaddiema tat-Tarzna jittrattahom b'onesta', b'serjeta' u b'rispett tal-verita'; u meta jkun hemm fil-gvern il-Partit Laburista, jisserva bihom, jisserva bihom il-ħin kollu u jisserva bihom anke meta jkun fl-Oppożizzjoni.

(Onor. Membri: Hear, hear) Anzi, forsi l- iktar li jisserva bihom hu meta jkun fl-Oppożizzjoni.

Din hija d- differenza kbira u t-traġedja tat-Tarzna ta' pajjiżna.

J'Alla l-Prim Ministru, l-Onor.

Alfred Sant, jirnexxielu jġib din it-traġedja għall-final tagħha u qatt iktar it-Tarzna ma jkollha dawk il-problemi.

Kemm se ndumu ngħidu li jekk irid isir strajk għax l-Oppożizzjoni Laburista ma taqbilx mal-VAT, allura jgħidu lill-GWU torganizza strajk ġenerali u jgħidulna biex noqogħdu attenti għax tat-Tarzna ħerġin bit-trakkijiet, kif ħarġu tant drabi fl-imgħoddi mill-1958 'l hawn?

Mhux darba u tnejn saret din!

Dan hu l-gwaj kbir tat-Tarzna.

It-Tarzna għandha futur?

Dażgur li għandha futur it-Tarzna f'pajjiżna.

Aħna dejjem għidna li rridu li pajjiżna jkollu funzjoni marittima li għandha x'taqsam mal-baħar.

Din il-gżira f'nofs il-Mediterran tgħix minħabba din il-funzjoni tagħha ta' gżira f'nofs il-Mediterran u aħna ngħidu li rridu nfittxu dawk l-avenues ġodda u qodma ta' attivita' ekonomika li hija marbuta mal-baħar.

Illum għandna l-Freeport u ma nafx kemm jiġu vapuri hemmhekk kull ġimgħa.

Dawn qabel ma kenux jidħlu f'pajjiżna.

Illum aħna qegħdin fiċ-ċentru u f'pajjiżna għandna sistema ta' trasbord u dan is-servizz ukoll għandna bżonnu.

Dan hu servizz ġdid li ma kienx jeżisti qabel għax ma kenux jiġu 'l hawn dawk il-vapuri.

Aħna qed ngħidu li dażgur it-Tarzna għandha futur, pero' jrid ikollha tmexxija serja u ma jridx ikollha tmexxija partiġġana.

Irid jispiċċa l-iskandlu tad-diskriminazzjoni fit-Tarzna, irid ikun hemm serjeta' fit-Tarzna.

Fl-aħħar programm elettorali tagħna aħna għidna x'għandha tkun it-Tarzna għal pajjiżna.

Ippermettili Sinjura President naqra dik il-parti mhux twila li hawn fil- programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista għall-aħħar elezzjoni dwar it- tarznari f'pajjiżna.

Dan is-settur ma jistax jibqa' jibla' miljuni kbar ta' liri f'sussidji kull sena.

Eureka!

Il-Prim Ministru nduna li qed jibilgħu l-miljuni!

Kieku qabad il-Budget tas-sena l-oħra kien ikun jaf li s-sena l-oħra belgħu Lm12 jew Lm13 miljun.

Kieku ra l-estimi għal din is- sena kien jinduna li se jerġgħu jibilgħu ma nafx kemm miljuni.

Dażgur li qed jibilgħu l-miljuni!

Dawn huma allokazzjonijiet ta' riżorsi limitati li għandu pajjiżna li jistgħu jkunu utilizzati b'mod aktar produttiv f'setturi oħra.

Jien naqbel mal-Prim Ministru li tista' tiffranka Lm10 miljun u b'dawk il-flus tibni tliet skejjel jew sptar jew tagħmel it-toroq.

Dażgur li tista' tagħmel dan!

Jekk issibu diskorsi tiegħi, jekk m'inix sejjer żball tal-Budget ta' l-1988 meta kellna deficit sostanzjali fil-Budget - ma niftakarx ta' kemm - issibu li l-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien qalet: X'għarukaża dan id-deficit!

Niftakar li kont qomt u għidtilhom: GĦiduli mnejn triduni naqta'.

Naqta' l-għajnuna lit-Tarzna?

Anke għal dik is- sena miljuni kienu.

Dawn huma r-realtajiet.

Illum il-Gvern u l-Onor.

Alfred Sant biddlu l-folja kompletament minn dik ta' qabel l-elezzjoni.

Diġa' għidtilkom, fl-aħħar kwotazzjoni li għamilt ta' l-Onor.

Alfred Sant rapportata fil-gazzetti fit-12 ta' Ottubru 1996, 11-il ġurnata qabel l- elezzjoni, dan ma marx jgħidilhom: Isma', intom hemm bżonn inneħħulkom din il-kwestjoni tas-self management għax għamiltu rovina biha u rridu naqtgħulkom hekk u nagħmlu hekk.

Le, ma qalx hekk iżda mar hemmhekk jgħidilhom: Ivvotaw lili għax jien nagħtikom assigurazzjoni li d- demokrazija tal-ħaddiema se nħalliha u l-kunsill mhux se mmissulkom.

Iva din serjeta'?

Hawn lill-Prim Ministru ngħidlu: Inti l-buzzwords tiegħek huma "onesta', serjeta', u verita'", u mbagħad tifhem kollox bil-maqlub għax il-performance tiegħek fl-Oppożizzjoni sas-26 ta' Ottubru 1996 u l- performance tiegħek illum fil-gvern, f'ħafna affarijiet, hija proprju l- oppost ta' dak li inti kont titkellem fuqu.

Ħa nkompli nikkwota mill-programm elettorali tagħna:

"GĦalhekk irridu nkomplu għaddejjin bir-riformi li bdejna biex inneħħu d-duplikazzjoni li teżisti bejn iż-żewġ tarznari f'pajjiżna".

Aħna nafu x'qed nagħmlu.

Ma jistax ikun li d-dock tal-Marsa Shipbuilding qiegħed hemm u mbagħad it-Tarzna ma tistax tużah għax hemmhekk hemm management differenti.

Jew inkella hemm il-problema l-oħra tan-No.

1 Dock.

Le, dak ma nistgħux inneħħuh għax it-Tarzna għandha bżonnu u ninsew il- bżonnijiet ta' Bormla u tal-Kottonera kollha.

Dak ukoll hu bżonn urġenti ieħor li dik il-parti ta' Malta ngħolluha kif hemm bżonn, kif għandhom dritt ir-residenti ta' dik il-parti ta' Malta u li aħna konna mexjin f'dik it-triq u j'Alla dan il-Gvern ikompli.

(Onor. Membri: Hear, hear) Aħna konna qed ngħidu li nneħħu d-duplikazzjoni li teżisti bejn iż-żewġ tarznari.

Dawn iż-żewġ entijiet u l-faċilitajiet tagħhom għandhom jiġu amalgamati f'azjenda waħda u hawn nerġa' niġi għall-bord tar-riforma tat- tarznari.

L-Onor.

Alfred Sant kien kritiku dak iż-żmien u qal: Dan ma jfissirx li se tneħħulhom l-awtonomija u se tidħlu intom flokhom?

Aħna kellna li se naraw kif induru u ngħidu: Kollox sew, il-kunsill inħalluh, pero' ma jistax ikun li dan il-kunsill jibqa' jaħdem għal rasu mingħajr ma jagħti kas tal-ħaddiema l-oħra li hemm fil-Malta Shipbuilding u mingħajr ma jagħti kas tal-pjan, li qbilna fuqu, illi dawn it-tarznari jiġu amalgamati.

Allura għamilna bord li fih kien hemm kemm rappreżentanti tat-Tarzna kif ukoll rappreżentanti tal-Malta Shipbuilding.

Ma niftakarx kif kienet preċiż ir-rappreżentanza, pero' kien bord li kellu jagħraf globalment x'hemm bżonn isir biex it-tarznari jimxu 'l quddiem.

Altru milli aħna kontra t-Tarzna, anzi qed ngħidu:

"Irridu nwessgħu l-viżjoni ta' din it-Tarzna ġdida għal waħda ta' inġinerija ġenerali u mhux ta' tiswija ta' vapuri biss iżda wkoll li tibni proġetti f'Malta u barra minn Malta.

Din l-azjenda trid tkun attrezzata, organizzata u mmexxija b'mod li tkun kapaċi tidħol għal dan ix-xogħol billi tikkompeti bi prezzijiet tas-suq li jħallulha l- qligħ."

Imbilli tbiddel il-kunsill u tagħmlu kif se nagħmluh, m'hu se nsolvu xejn jekk l-ewwelnett ma nirrealizzawx li d-dinja nbidlet.

Jekk aħna qed naħsbu li jista' jkollna tarzna, li llum timpjega 3,400 - qabel kienet timpjega d- doppju u iktar - u ngħidu li din se nsibulha xogħol għax skond it-teorija ta' Sammy Meilaq hawn kriżi fit-tarznari l-oħra tal-Mediterran u dawn se jagħlqu u għaldaqstant kulħadd se jiġi fit-Tarzna ta' Malta u jkollna xogħol kemm irridu, hija illużjoni.

Din hija fantasija.

Il-verita' hija li x-xogħol ta' tiswija ta' vapuri naqas b'mod drastiku.

Dan qisna qed ngħidu li l-karozzini li kien hawn mitt sena ilu f'Malta għandhom kollha joħorġu fit-toroq għax hawn ix-xogħol għalihom!

Huwa utli li llum ikollok il- karozzini, imma biex iġorru lit-turisti.

L-istess it-Tarzna.

Ma nistgħux noqogħdu ngħidu li qabel it-Tarzna kienet timpjega 5,000 u 7,000 ruħ.

Illum is-suq m'għadux dak li kien.

Għadek issewwi vapuri, pero' il-metodu u l-esiġenzi saru differenti.

Kollox sar differenti, anke il-metodu kif il- kumpanniji jużaw il-vapuri tagħhom huwa differenti.

Id-dinja nbidlet.

Jiġifieri mhux veru li hemm xi suq u li xi darba nistgħu ngħidu li rnexxielna nġibu dan is-suq lejn Malta.

Irridu nbiddlu din il-mentalita' li sfortunatament għadha ingrained f'moħħ dawk li s'issa kienu jmexxu t- Tarzna.

Inkompli nikkwota:

"Hemm bżonn li min imexxi din l-azjenda jifhem li l-ġejjieni ta' dan is-settur u l-avvanz tal-ħaddiema li jaħdmu, fih hu t-tiġdid u l- vijabilita' u mhux is-sussidji."

Aħna għamilna agreement għal għaxar snin bis-sussidju on a descending scale għax għidnilhom li mhijiex xi ħaġa reali li tibqgħu tirċievu s-sussidju għall-eternita'.

Xi darba din trid tasal għall-final.

U nawgura lil dan il- Gvern li jwassalha għall-final kemm fl-interess tal-ħaddiema tat-Tarzna kif ukoll fl-interess ta' pajjiżna.

Madam Speaker, inkompli nikkwota:

"L-esperjenza wrietna li s-sistema ta' tmexxija li ntużat fit-Tarzna ma tatx ir-riżultati mistennija."

U hawn qiegħda - jiena ngħid - id-diżonesta' politika.

Aħna għidnilhom b'dan u waqt meetings li għamilt għidt li ma jistax ikun li jien nirbaħ l- elezzjoni u nħalli l-affarijiet kif inhuma.

Ir-riżultat x'kien?

L-għada Sammy Meilaq ta press conference fejn qal li l-Partit Nazzjonalista qatt ma kellu għal qalbu l-interessi tal-ħaddiema tat-Tarzna.

Il-verita' ħarġet meta f'intervista - jew ma nafx x'kienet - Sammy Meilaq qal li hu, bħala chairman, għamel gwerra bierda lill-Gvern tal-Partit Nazzjonalista.

Aħna mingħalina qed nittrattaw ma' l-irġiel bis-serjeta' fl-aħjar interessi tal- ħaddiema u tal-pajjiż u issa għandna dikjarazzjoni espliċita' li l- interlokutur prinċipali tagħna, il-bniedem li miegħu konna qegħdin nittrattaw u li jien iltqajt miegħu ma nafx kemm-il darba biex wasalna għal ftehim fl-1989, issa jiddikjara li kien qed jagħmel gwerra bierda.

Imbagħad niskantaw li hemm diżastru fit-Tarzna!

Min jiskanta?

Ħadd ma jiskanta li hemm diżastru fit-Tarzna.

Min-naħa tal-Gvern sar minn kollox biex it-Tarzna tingħata l-għajnuna biex tirriforma ruħha imma sfortunatament min-naħa ta' min imexxi ma kienx hemm impenn daqstant serju biex issir ir-riforma kif meħtieġ.

Il-problemi tat-Tarzna huma magħrufa.

Huma jafu li għandhom bżonn management aħjar milli għandhom.

Hawnhekk mhux qed nirriferi għall-kunsill jew għall-bord tad-diretturi imma għall-managers.

Hemm bżonn li l-managers ikollhom iktar responsabbilta' u awtonomija, li l-Union ma tibqax tiddetta f'kollox hi u li l-kumitati tax-xogħol ma jibqgħux ifixklu l-management tat- Tarzna.

Issa kellna r-rapport ta' persuna li nirrispettah għall-kwalifiki akkademiċi tiegħu, Dr Baldacchino, u qal dan kollu.

Grazzi, skopra l- Amerika!

Eureka oħra din!

Kristofru Kolombu skopra l-Amerika!

Dan kollu kulħadd jafu.

Id-diffikulta' kollha kienet li ma kienx hemm il- kooperazzjoni.

Id-diffikulta kienet li l-General Workers' Union ma rieditx tgħin biex jinstabu s-soluzzjonijiet u li l-Kunsill tat-Tarzna ma riedx isib is-soluzzjonijiet għax kien qed jagħmlilna gwerra bierda.

Issa kuntent Sammy Meilaq għax il-Partit tiegħu qiegħed fil-gvern.

Issa qal li mhux se jikkontesta l-elezzjoni u lanqas id-deputy tiegħu m'hu se jikkontesta l-elezzjoni.

Issa ma nafx jekk il-Prim Ministru hux se jinnominah xorta waħda jew hux se jkun konsulent!

Sammy Meilaq huwa bniedem kapaċi u intelliġenti, jiġifieri mhux qed ngħid kontra tiegħu.

Sammy Meilaq huwa bniedem li jħobb it-Tarzna imma mbagħad għandu d-difett li meta tidħol il-politika, his first allegiance tmur hemm.

"Sfortunatament, min-naħa ta' min imexxi ma kienx hemm impenn daqstant serju biex issir riforma kif meħtieġ.

Ir-riżultat hu li llum it- Tarzna tinsab f'pożizzjoni fallimentari li qiegħda thedded l-impjieg tal-ħaddiema kollha involuti.".

Dan huwa miktub.

Dak li għamlu fir-rapporti aħna kellna l-kuraġġ niktbuh fil-programm elettorali tagħna.

Ara l-Programm Elettorali tal-Partit Laburista tkellimx hekk!?

Ara jekk qalulhomx dan li aħna ktibna bil- miktub!?

Aħna mhux inġibu l-voti rridu imma rridu niġu eletti bis- serjeta'.

Jekk in-nies jidhrilhom li ma jeleġġawnix, jien ma jiddispjaċini xejn.

Issa qiegħed Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Allura!

Imma jien kont onest u ma dħaktx bin-nies tat-Tarzna.

Il-Partit Laburista u l-Prim Ministru daħak bin-nies tat-Tarzna u daħak bihom sa l-aħħar mument.

(Onor. Membri: Hear, hear) L-aħħar li kellimhom fit-12 ta' Ottubru, 1996 wegħedhom li l- Kunsill tat-Tarzna mhux se jmissu.

Jien nifraħlu - din mhux bi kritika qed ngħidha - imma l-verita' trid toħroġ ukoll li daħak bihom.

Imbagħad inkompli għal dik li hija l-viżjoni tagħna.

X'għidna li se nagħmlu għat-Tarzna?

GĦidna:

"Gvern ieħor immexxi mill-Partit Nazzjonalista jara illi

- naħseb huwa tajjeb li dan li se naqra nirriflettu fuqu -

"jiġu allokati fondi, anke bl-għajnuna ta' l-Unjoni Ewropea, biex it- Tarzna tiġi attrezzata kif imiss; ".

Din hija importanti.

Fil-laqgħat li kelli ma' tat-Tarzna matul id-disa' snin u nofs li kont fil-gvern, kienu jgħidulna: Bilfors li l-Gvern irid igħinna għax l-Unjoni Ewropea ara x'qed tagħmel għat-tarzna tal-Greċja, għat-tarzna ta' Palermo u għat-tarzna fil-Germanja.

Araw x'għajnuna qed jagħtu.

Kif nistgħu aħna nikkompetu jekk ma tagħtuniex għajnuna!

Aħna għidnilhom li nagħtuhom għajnuna sakemm nifilħu pero' aħna kellna wkoll il- prospettiva ta' x'jista' jiġri u l-verita' hija waħda: Kieku Malta ddaħħlet fl-Unjoni Ewropea konna bi dritt nitolbu għajnuna għat-tarzna tagħna biex nimmodernizzawha u biex nagħmluha kompetittiva.

(Onor. Membri: Hear, hear) Il-Gvern se jċaħħadha minn din l-għajnuna.

Veru ma kenitx readily available.

Ma kontx se nkun jien il-Prim Ministru llum, l-1 ta' Frar ngħid: Ara ġiebtha l-għajnuna.

Pero' kont ngħid: Iva, meta Malta tkun membru ta' l-Unjoni Ewropea ikollha dritt ta' fondi biex nirristrutturawha biex it-Tarzna tagħna tkun tarzna moderna li tista' tikkompeti u mhux li nibqgħu nagħtu l-għajnuna għall-eternita'.

It-tieni proposta tal-Partit Nazzjonalista kienet li:

"Isiru t-tibdiliet meħtieġa biex fit-tmexxija tat-Tarzna jiddaħħlu nies b'esperjenza fit-tmexxija ta' azjendi li jridu jikkompetu fis-suq internazzjonali.

Dan iservi wkoll biex ikun hemm l-kontroll meħtieġ li d-deċiżjonijiet kollha jittieħdu b'sens kummerċjali li jassigura l- vijabilita' immedjata u futura ta' din l-azjenda.".

Dażgur li għidnilhom lill-ħaddiema tat-Tarzna!

Għidnilhom li ma jistax ikun li nibqgħu sejrin hekk.

Għidnilhom li effettivament għandhom bżonn għajnuna ta' nies li għandhom esperjenza u aħna rridu ngħinuhom biex ikollkom in-nies ta' esperjenza.

Fid-disa' snin li għaddew bl-agreement ta' l-1989 u bl-agreement ta' l-1994 diġa' tajnihom din l-għajnuna u vvotajnilhom Lm1 miljun kull sena biex jinvestuhom.

Fl-aħħar paragrafu fil-programm elettorali tagħna daħħalna li:

"Fit-Tarzna ġdida tispiċċa darba għal dejjem id-diskriminazzjoni kontra l-ħaddiema u l-politiċizzazzjoni li tant għamlu u qed jagħmlu ħsara lil din l-azjenda.".

F'dan il-paragrafu poġġejna subgħajna fuq il-ferita u lill-elettorat Malti u b'mod partikolari lill-ħaddiema tat-Tarzna, għidnilhom li dan huwa l- gwaj.

GĦidnilhom li jekk ma taqtgħux dan il-gwaj, qatt m'intom se tieħdu r- ruħ.

Issa llum ġejna hawn fil-Parlament f'din li qed isejħulha "seduta speċjali", naturalment speċjali għaliex illum is-Sibt.

Ma ridtx nibqa' għaddej fuq dan l-argument, imma l-Prim Ministru qal li din hi "l-ewwel okkażjoni" li seta' jġibha.

Jiena ma nafx, imma seta' jġibha l-bieraħ għax il-bieraħ fil-għodu ltqajna.

Xorta waħda kiser il-ftehim li kellna.

Jiġifieri ltqajna llum għaliex illum "l-ewwel okkażjoni" jifhimha l-Prim Ministru biss.

Imma hu hekk, kollu gimmicks ...

Illum l-1 ta' Frar inzerta San Pawl, imma ma ġara xejn, ma morniex.

Aħna se nivvotaw favur din il-liġi u se nivvotaw favur din il-liġi mhux għaliex aħna ma nemmnux illi jista' jkun il-każ li l-ħaddiema jkollhom tmexxija tagħhom, pero' l- esperjenza tat-Tarzna tagħna wriet li l-ħaddiema ma għarfux jagħmlu nies fit-tmexxija li kapaċi jmexxu lit-Tarzna.

U allura r-risposta lill-poplu u lill-ħaddiema tat-Tarzna għandha tkun: Ara x'għamiltu b'idejkom?

Eleġġejtu għal sena wara l-oħra nies illi ma mexxewx it-Tarzna tajjeb.

Araw x'għamiltu?

Illum dan l-esperiment li ġie tant imfaħħar - nista' noqgħod naqra ħafna quotations kemm huwa esperiment sabiħ - effettivament spiċċa bil-mod li qed narawh jispiċċa.

U proprju l-ikbar paladini ta' dak l-esperiment - għandna l-Perit Mintoff li żgur huwa wieħed minnhom ukoll u qed ngħid dan f'sens pożittiv u mhux negattiv - illum se jkollhom jgħidu b'darhom mal-ħajt - jiena naħseb imisshom jgħidu mea culpa, imma mhux se jgħidu hekk - li l-interess nazzjonali jitlob li nabbandunaw dan l- esperiment li tant irnexxa.

Jiena għandi quddiemi media release li nħarġet miċ-Ċentru Nazzjonali Laburista fl-24 ta' Marzu, 1996 u se niċċita minnha:

"Dr Sant fisser kif il-Partit Laburista jaqbel li t-tarznari għandhom jibqgħu jkunu sostnuti bħala azjendi li jitmexxew fuq il-prinċipju tal- parteċipazzjoni diretta tal-ħaddiema.

Il-Partit Laburista ma jaqbilx li s-sehem tal-ħaddiema fit-tmexxija fit-tarznari għandu b'xi mod jitnaqqar.".

Jekk tridu, nista' nkompli naqra imma issa verament nieqaf hawn għax inkella ma nispiċċa qatt.

Pero' nista' naqralkom parti mill-konferenza ta' l-aħbarijiet li kienet saret mill-General Workers' Union meta konna qegħdin niddiskutu l-ftehim ta' l-1994.

Dwar it-tilwima li kien hemm bejn il-Gvern, it-Tarza u l-Union dawn qalu:

"Din it-tilwima qamet proprju għaliex biex igħin finanzjarjament u hekk naslu għal qbil dwar il-ftehim kollettiv, il-Gvern ried li naqblu miegħu biex isir tibdil fil-kompożizzjoni tal-Kunsill tad-Drydocks billi dan, minflok ikun elett mill-ħaddiema, jinqasam f'erba' membri li jibqgħu jiġu eletti mill-ħaddiema u erba' membri maħturin mill- Gvern.".

Dan kien li jien kelli quddiemi.

(Onor. Membri: Hear, hear) Din kienet is-sitwazzjoni li kelli niggverna fiha għal disa' snin u nofs sħaħ u kburi b'dak li għamilt u kburi li t-Tarzna għadha hemm.

Jien kburi li nista' niġi hawn u b'wiċċi minn quddiem ngħid li jien kont onest, jien kont serju, jien ma gdibtx lill-ħaddiema tat-Tarzna.

Jien kburi wkoll li lill-pajjiż ġegħeltu jagħmel sagrifiċċju biex it-Tarzna tibqa' miexja.

Jien kburi fl- għażliet li għamilt li sena wara l-oħra rajt il-pajjiż miexi 'l quddiem u nkaxkru lit-Tarzna warajna.

Hekk ridt nagħmel, hekk għamilt u hekk ġara.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Issa l-Prim Ministru għandu quddiemu problema oħra għax se jaħsad dak li żera'.

U minn qalbi, f'isem il-poplu Malti, l-appell lill-Gvern huwa: Tmurx lura, hemm bżonn li din il-problema nazzjonali tat-Tarzna tiġi riżolta.

Ma jistax ikun li nibqgħu nippumpjaw Lm15 miljun fis-sena fit- Tarzna.

Hemm bżonn ta' kuraġġ tad-deċiżjonijiet.

U l-Prim Ministru għandu r-riħ fil-qala', m'għandux il-bsaten fir-roti tal-unions, m'għandux il- bsaten fir-roti tal-Kunsill tat-Tarzna; m'għandux il-bsaten fir-roti ta' Sammy Meilaq; u allura jekk ma jirnexxilux, issa t-tort se jkun tiegħu, tal- Prim Ministru.

Jien nista' niġi hawn u ngħid li ma rnexxilix nsolvi l- problemi tat-Tarzna, pero' kburi b'dak li għamilt u t-tort mhux tiegħi.

L- Onor. Sant ma jkunx jista' jinħeba wara subajgħ għax l-Onor.

Sant għandu l- possibbiltajiet kollha biex din il-problema - kif diġa' għidt u kif ngħidu bil-Malti - jaqbadha minn qrunha u jsolviha.

L-Onor.

Sant m'għandux bżonn la joqgħod jistenna x'se tgħidlu t-task force - għax ma qaltlu xejn ġdid - la għandu bżonn ir-rapport ta' Cassar White u lanqas għandu bżonn ir- rapport ta' Baldacchino.

Huwa għandu bżonn jagħmel dak li hu meħtieġ biex it-Tarzna verament tqum fuq saqajha.

L-iktar ħaġa mixtieqa u neċessarja hija li t-Tarzna tabbanduna l-metodi ta' l-imgħoddi tagħha u biex tagħmel dan irid ikun il-Partit Laburista li jabbanduna l-metodi tiegħu.

Ma jistax jibqa' għal kull okkażjoni jdeffes fin-nofs lill-ħaddiema tat-Tarzna.

Ma jistax joqgħod jgħidilhom li huma l-aristokrazija tal-ħaddiema jew li huma l-Eighth Army tal-pajjiż.

Ma jistax jgħidilhom, kif qal l-Onor.

Alfred Sant, li huma l-bejta ta' l-ideat xellugin kollha fil-pajjiż.

Dan hu li jrid jagħmel.

Jekk il-Partit Laburista verament ma jridx jibqa' jisserva bil-ħaddiema tat-Tarzna, allura l-problema tat-Tarzna rridu nsolvuha għall- ġid ta' kulħadd.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Sinjura President, jien ikolli nerġa' nirrimarka kemm hawn stil ta' ġenerazzjonijiet f'din il-Kamra għax l-istil li għadna kemm smajna huwa folt, antikwat u mibni fuq il-passat, l-istess approach li tellef lill-Onor.

Fenech Adami l-aħħar elezzjoni; antikwat, folt u jitkellem fuq il-passat.

Imbagħad waħda mill-affarijiet interessanti li smajt illum ...

GĦax jien kont interessat li nsir naf għaliex kien hemm dik il-vicious opposition kollha min-naħa ta' l-Oppożizzjoni biex niltaqgħu s-Sibt, l-1 ta' Frar u fil-fatt ipprovajt nimmaġina x'setgħet kienet ir- raġuni.

Kien hemm xi indikazzjonijiet fil-gazzetti, imma meta qrajthom ħsibt li hawn xi ħadd li jrid jiġbed is-saqajn.

Pero' llum ikkonfermajna li l-vicious reason għaliex ma riedx jiltaqa' llum kienet li l-Kap ta' l- Oppożizzjoni ried imur il-festa ta' San Pawl!

(Interruzzjonijiet) Din hija r-raġuni!

Huwa tajjeb ħafna li dan hu l-kejl li bih l-Oppożizzjoni titkellem fuq is-serjeta' nazzjonali tat-Tarzna!

Ried imur il-festa ta' San Pawl l-Onor.

Fenech Adami!

Dan għandu kull dritt li jmur il-festa ta' San Pawl, imma skużi, allura hekk qed ikejjilha s-serjeta' tat-Tarzna wara dawn id-diskorsi twal li għadu kemm għamel dwar kemm jeħodha bis-serjeta' t- Tarzna?

(Interruzzjonijiet) Ried imur il-festa ta' San Pawl!

Onor. Fenech Adami, jekk trid tista' tmur għax jekk titlaq issa forsi tilħaq biċċa minnha!

(Interruzzjonijiet)

L-Onor.

Fenech Adami semma u tilef ħafna żmien jgħid x'għamel u x'ma għamilx, imma x'għamel u m'għamilx irid jitkejjel fuq il-bażi tar- riżultati.

Aħna x-xogħol tat-Tarzna kejjilnih fuq il-bażi tar-riżultati u anke l-Onor.

Fenech Adami, minkejja l-kliem sabiħ, antikwat u folt tiegħu wkoll irid jiġi mkejjel mir-riżultati li ta.

Fil-fatt jien nixtieq inħares lejn ir-riżultati li ta l-Onor.

Fenech Adami wara dak il-ħafna stinkar li għamel, wara dak il-ħafna xogħol li daħal għalih u wara dawk il-ħafna sigħat li ħela jiġri jibgħat iċ-ċekkijiet!

Minn kif tkellem darba minnhom jien immaġinajt li hu u x-xufier tiegħu qed imorru għand kull ħaddiem tat- Tarzna jqassmu ċ-ċekkijiet!

L-Onor.

Fenech Adami semma wkoll il-passat imbiegħed, u anke hawn, f'dan il-każ jien ma ammirajtx imma nnotajt il-mod kif tgħawġet l-istorja moderna ta' pajjiżna bl-iktar mod partiġjan.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni mdorri b'din it-tattika li jsemmi l-passat f'kull ħaġa li jgħid għax dan il- bniedem donnu ma jeżistix bla passat, imma mbagħad meta jsemmi l-passat isemmih b'ċertu mod partiġjan u mgħawweġ li wieħed bilfors ikollu jgħid: Dan qed jibqa' jgħix b'ċerta klikka politika u soċjali li ma joħroġx minnha u qed jibqa' jagħmel din l-interpretazzjoni?

Madam Speaker, l-Onor.

Fenech Adami semma wkoll il-memorja ta' Dr Borg Olivier.

Hawnhekk ikolli nikkonkludi li Dr Borg Olivier kien mexxej, Prim Ministru u Kap ta' l-Oppożizzjoni dehen imma ma naħsibx li l-Onor.

Fenech Adami qed iżomm l-istatura tal-predeċessur tiegħu, anke bil-mod kif iġib ruħu u bil-mod żleali ta' kif jitkellem.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Borg Olivier kien bniedem rett u onest u ċertament iż-żlealtajiet politiċi ma kenux parti mill-make-up tiegħu, imma f'dan il-każ il-Kap ta' l- Oppożizzjoni preżenti juriha l-ħin kollu, anke fil-mod żleali kif jinterpreta l-istorja u kif jitkellem dwarha.

Sinjura President, jien nista' noqgħod nagħti l-verżjoni sħiħa ta' x'ġara fl-1957, fl-1958 u fis-snin '60.

Waħda mil-laqgħat speċjali li kienu saru fis-snin '50 kienet biex il-poplu Malti u GĦawdxi jirreġistra n-nuqqas ta' qbil tiegħu ma' l-Ingliżi li dak iż-żmien kienu jmexxu lil dan il-pajjiż minħabba l-mod kif kien qiegħed jhedded il-ħaddiema u l-impjiegi tal- ħaddiema tat-Tarzna.

Dak iż-żmien bl-aktar mod leali l-Onor.

Borg Olivier u l-partit tiegħu kienu vvotaw fil-breakthrough resolution favur il-miżuri li kienu qed jittieħdu u kienet saret bl-aktar mod leali.

Imma hawnhekk illum smajna verżjoni kompletament partiġjana, distorted u l-istoriċi jistgħu jgħidulna kemm kienet żbaljata.

Imbagħad tkellem ukoll fuq it-tarzna bħala għodda politika.

Skużi!

Mela l-Partit Nazzjonalista matul is-snin ma baqax juża lit-Tarza bħala għodda politika?

Il-miżuri li kienu jittieħdu matul is-snin biex ixewxu l- ħaddiema tat-Tarzna biex jipprovaw ipoġġuhom f'dawl ħażin u l-kampanja publiċitarja ta' propaganda dejjem għaddejja biex joskuraw lit-Tarzna x'kienu?

Kieku ridt stajt nidħol f'din il-perspettiva jien ukoll, mela le, imma dak m'huwiex l-approach tiegħi.

L-approach tiegħi huwa li nistaqsu x'inhuma l-problemi u l-isfidi li qed niffaċċjaw u nimxu minn hemm.

Jiena smajt lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jgħid li m'huwiex sew il-mod kif qed jiġu trattati ċerti chairmen għax qed jiġu attakkati u kkritikati f'dak li jagħmel il-Gvern preżenti.

Qisna qed nagħmlu xi persekuzzjoni ta' xi nies meta fil-fatt kulma qed nitolbuhom lil dawn in-nies hu li jkunu accountable b'mod ċivili.

U għandhom bżonn ikunu accountable ħafna min- nies li appunta l-Onor.

Fenech Adami (Onor. Membri: Hear, hear) għax id- deċiżjonijiet li ħadu kienu deċiżjonijiet irresponsabbli, kienu underlined mill-Gvern stess u qisu ma ġara xejn.

Iva, għandhom ikunu accountable, mela le, imma fuq dawn qed taħarqu qalbu l-Onor.

Fenech Adami?

In-nies li wara l-1987 sfaw vittma ta' persekuzzjoni għaddejja u li kienu jaħdmu tajjeb mal-Gvern Laburista preċedenti, imbagħad meta tela' l-Gvern tiegħu ġew persegwitati, ġew turufnati, ġew eżiljati u ġew trasferiti, dawn qed ninsewhom Onor. Fenech Adami?

GĦax aħna m'aħniex qed ninsewhom taf!

(Onor. Membri: Hear, hear) Aħna mxejna u nibqgħu nimxu b'mod ċivili ma' kulħadd.

Ma nagħmlux il-vendikazzjonijiet li għamiltu intom, imma l- affarijiet ma ninsewhomx.

Hekk kontu tgħidu intom "taħfer iva, imma tinsa le".

(Onor. Membri: Hear, hear) (Interruzzjonijiet)

Imbagħad il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal: Ara kemm domna naħdmu, kemm għamilna għat-Tarzna.

U jien lill-Onor.

Fenech Adami ngħidlu: Dak li għamilt int jiġi ġġudikat bir-riżultati li jagħti.

Anke dak li nagħmlu aħna, mela le.

Dak hu li qed ngħidu, ir-riżultati jagħtu indikazzjoni jekk hux veru ħdimt tajjeb jew le Sur Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Per eżempju, wara dak ix-xogħol kollu li qed tgħid li għamiltu jien ħarist ftit lejn x'kienu r-riżultati fil-qasam tat-Tarzna.

Fl-1986, l-aħħar sena sħiħa ta' tmexxija Laburista f'dawk is-snin, it-Tarzna kienet qed titlef Lm4 miljun.

Is-sena li għaddiet, li kważi kienet kollha kkappeġġjata minn Gvern Nazzjonalista, it-Tarzna kienet qed titlef Lm15 miljun.

Minn Lm4 għal Lm15 miljun.

Dan hu r-riżultat tax-xogħol kollu li għamiltu?

Hemmhekk il-figuri jagħtu indikazzjoni.

U l-figuri x'juru?

Juru li anke jekk nassumu li ħadem kemm qal li ħadem l-Onor.

Fenech Adami kien qed jagħżaq fl-ilma, u baqa' jagħżaq fl-ilma u xorta ġie jiftaħar li kien qed jagħżaq fl-ilma.

Per eżempju, qalilna li twaqqaf il-bord għat-tiġdid tat-tarznari fl-1993/1994.

Madam Speaker, dan il-bord effettivament kważi qatt ma tlaqqa' u anke meta kienu jitolbu biex jitlaqqa' qatt ma kienu jlaqqgħuh u kien spiċċa qisu xi forma ta' ministru tal-finanzi jitkellem ma' naħa u jitkellem ma' oħra.

Imbagħad anke hawn nistaqsu għar-riżultati.

Skond ma għadu kif qal il-Kap ta' l- Oppożizzjoni dan suppost kellu jkun il-bord li jġedded l-istrutturi tat- tarznari, jmexxi 'l quddiem, jagħti l-pariri, jikkonsolida u jdaħħal pjan strateġiku, imma x'kienu r-riżultati?

Meta twaqqaf dan il-bord, madwar tliet snin ilu, it-Tarzna kienet qed titlef Lm5 miljun, u s-sena li għaddiet, nerġa' ngħid, it-Tarzna kienet qed titlef Lm15 miljun.

Prosit tar-riżultati!

Prosit kemm kien effettiv il-bord!

Prosit kemm ħadem tajjeb il-bord biex inaqqas it-telf!

Mhux talli ma tnaqqasx it-telf waqt li kien għaddej talli minn Lm5 miljun tela' għal Lm15 miljun!

U kull darba tibqa' din il-ħaġa.

Mhux ir-retorika falluta ta' l-imgħoddi li dejjem iħares lejn il-passat, imma x'kienu r-riżultati.

Dan huwa l-istil ta' dan il-Gvern.

Jien għidt fil-bidu tad-diskors tiegħi li stajt nitlaq fuq rigmarole sħiħ, interpretazzjoni storika ta' x'inhi t-Tarzna.

Interessanti mela le!

Imma dan huwa l-kompitu tagħna llum?

Le.

Il-kompitu tagħna llum huwa li nħarsu 'l quddiem, li nagħmlu bidu ġdid u jiena nifhem li b'dak li qed nagħmlu qed nieħdu aktar responsabbiltajiet.

Dażgur li qed nieħdu aktar responsabbiltajiet!

U qed neħduhom bl-aktar mod ċar.

Mhux ovvju li issa aħna bħala Gvern, bħala poplu - jien l-ewwel wieħed - għandna responsabbiltajiet akbar għall-futur tat-Tarzna?

Dan huwa s-sens ta' serjeta', li ngħidu li wasal iż-żmien li nerfgħu din ir- responsabbilta' għaliex hekk hu għall-ġid tal-ħaddiema kollha tat-Tarzna, għall-ġid tal-poplu Malti u Għawdxi kollu.

U qed nagħmluha din bla frattarija, bla ħafna retorika u dejjem nħarsu 'l quddiem.

Din it-tattika ta' l-Onor.

Fenech Adami li dejjem iħares lejn il-passat u jitkellem biss fuq il-passat żvintatlu fl-aħħar elezzjoni.

Jien nawguralu li jibqa' sejjer hekk, jibqa' jitkellem fis-snin li ġejjin fuq il-passat.

Mela le!

Nieħu gost nisimgħu jien, nieħu gost mhux għaliex ikun qed jogħġobni dak li jgħid imma nieħu gost għaliex hija t-tattika, hija l-istrateġija li se tkompli żżomm lilu u lill-partit tiegħu fl-oppożizzjoni.

U milli smajna naħseb li hemm bżonn jgħaddu iktar żmien fl-oppożizzjoni ħalli jitgħallmu jkunu oppożizzjoni, ħalli jiġġeddu ftit għaliex issa għadda ż-żmien diġa' u għadna ma smajniex ħlief ripetizzjoni ta' l-istess argumenti ta' qabel l- elezzjoni li kienu falluti u skaduti.

Mela inħarsu lejn il-futur, Sinjura President.

Dan huwa l-mod kif qegħdin nagħfsu fuq ix-xogħol tat-Tarzna għal li ġej.

Jiena smajt lill-Onor.

Fenech Adami li apparti milli tkellem fuq il- landmarks tax-xogħol li għamel għat-Tarzna kkwota minn dak li għidt jiena matul l-aħħar snin - u nibqa' koerenti ma' dak li għidt.

Iva, jiena nħoss li hemm bżonn li nsostnu il-parteċipazzjoni sħiħa tal-ħaddiema fit-tmexxija tal-Tarzna.

Inħossha din u skond iċ-ċirkostanzi li għandna rridu nixmu 'l quddiem.

Nerġa' ngħid li l-aħjar mod kif fiċ-ċirkostanzi attwali, bil-wirt li ħallielna l-Onor.

Fenech Adami u sħabu, bl-inkuranza tagħhom għall- kwestjoni tat-Tarzna, bil-mod kif l-istrateġija tagħhom kienet li jwaddbu kollox taħt it-tapit - l-aqwa li mingħalihom qed jgħattu l-affarijiet - l- aħjar mod kif niddefendu l-parteċipazzjoni sħiħa tal-ħaddiema fit-tmexxija tat-Tarzna hija bit-triq li ħadna, bit-triq li qed nieħdu.

M'għandi assolutament l-ebda problema biex nagħmel din l-ammissjoni u m'iniex se noqgħod naħli paragrafi ta' retorika biex insostni dan il-punt.

Dan huwa l-konvinċiment tiegħi, li dan huwa l-aħjar mod, l-iktar mod onest u serju kif aħna nistgħu nsostnu l-parteċipazzjoni sħiħa tal-ħaddiema fit-tmexxija tat-Tarzna li aħna kommessi għaliha.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Imbagħad l-Onor.

Fenech Adami qalilna li huma kienu pproponewhom dawn l- affarijiet u beda jsemmi rapporti ta' managers li qalu ħafna affarijiet.

L- Onor. Fenech Adami għandu jifhem ftit l-istil ġdid li qed inħaddmu f'dan il- pajjiż fejn mhux billi jkollok gvern li jmexxi l-affarijiet waħdu.

Aħna mhux hekk qed naħdmu.

Jien nifhem li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni għadu ma għarafx il-loġika li biha jitqabbdu ċerti nies, isiru ċerti rapporti, jkun hemm fażi ta' diskussjoni u nimxu minn hemm.

Dażgur li ma fehemx!

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal li kien tela' fuq l-għajta tad-djalogu u jien ngħid li tilef fuq l-istess għajta għax għalkemm wiegħed id-djalogu, ma wettqux.

Illum qed igħidilna li kellna rapport tal-managers professjonali li riedu hekk u aħna ridna hekk.

Din ħadd ma riedha.

Jien ħsibt li meta spjegajt kif ħdimna aħna kien se jifhem l-istil ġdid li bih inwasslu għall- affarijiet.

Il-proposti li għandna quddiemna m'humiex proposti ...

Il- Prim Ministru qalilna li dawn l-affarijiet missna għamilnihom mill-ewwel.

Le, dan m'huwiex stil modern ta' tmexxija imma huwa stil antikwat, donnu hawn xi Mose' jismu l-Prim Ministru tal-ġurnata li minn Kastilja jiddetta l- affarijiet!

Ma tarax!

Aħna mill-bidu għidna li mhux se naħdmu hekk u li se ninvolvu lil kulħadd.

Meta tkellimt l-ewwel għal tapposta spjegajt pass wara l-ieħor kif imxejna.

Dwar ir-rapport tal-konsulent Cassar White l-Onor.

Fenech Adami qalilna li dan ma kellniex bżonnu għax l-affarijiet kienu jgħiduhomlna minnufih.

Le, dan huwa mod antikwat u mod kariżmatiku, taparsi, ta' kif tmexxi l- affarijiet.

Din it-tip ta' tmexxija spiċċat minn pajjiżna u minn kullimkien għax l-affarijiet ma jsirux hekk.

Għalhekk bi qbil maċ-chairman tal-Kunsill tat-Tarzna għamilna rapport biex inkunu nafu kif inhuma l- affarijiet.

Ir-rapport ta' Cassar White kien maħsub biex iqajjem diskussjoni u kuxjenza fost in-nies tat-Tarzna u barra ħalli kulħadd jirrealizza l-urġenza ta' din il-ħaġa.

Huwa l-Kap ta' l-Oppożizzjoni preżenti li ma jarax urġenti aktar milli jattendi għall-festa ta' San Pawl, pero' l-poplu Malti u Għawdxi jifhem l-urġenza u s-serjeta' ta' din il- ħaġa.

U l-aktar li jkompli jitlef kredtu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni huwa meta jippretendi li mhux sew li qed niltaqgħu is-Sibt, f'seduta speċjali, biex niddiskutu dan l-abbozz ta' liġi.

Għaliex mhux sew?

Dażgur li dan huwa sew.

Il-Parlament, b'dak li jagħmel, qiegħed jagħti tifsira u sinjal ta' l-importanza li jirrikonoxxi issue bħal din.

Għall-Kap ta' l- Oppożizzjoni dawn huma gimmicks.

Il-gimmicks hu biss jista' jagħmilhom f'dan il-pajjiż mid-dehra!

Illi jinsisti li ma niltaqgħux illum ħalli jkun jista' jattendi għall-festa ta' San Pawl m'hijiex gimmick!

Għalih li niltaqgħu illum f'seduta speċjali hija gimmick.

Qed jispikkaw il- kontradizzjonijiet f'dan l-istil antikwat ta' tmexxija u jien nawgura lill- Kap ta' l-Oppożizzjoni biex jibqa' jagħmilhom għax saru jixirqulu u nieħu gost narah għaddej biha din il-ħaġa.

Jien nieħu gost nara l-istil tiegħu li jkompli jżomm lura t-tiġdid fil-partit u fl-Oppożizzjoni u nirringrazzjah talli qed jagħmel ix-xogħol ta' din in-naħa iktar faċli.

Issa ħalli nkompli għaddej bl-istil ta' kif naslu għad-deċiżjonijiet.

Aħna ma rridux li f'ħaġa bħal din il-Gvern jgħid ħaġa u jimxi kif ipprova jagħmel l-Onor.

Fenech Adami u sħabu.

Għandna ndaħħlu lil kulħadd fil- proċess ta' diskussjoni.

Jien nista' niggarantixxi li hekk ħdimna u għalhekk irringrazzjajt, u nibqa' nirringrazzja, lil Dr George Abela għax- xogħol li għamel għax kien hu l-bniedem li ħalla lir-rappreżentanti kollha jiddiskutu.

L-Onor.

Fenech Adami qal li ma kellniex bżonn task force u qal li l-Prim Ministru għandu jiddeċiedi.

X'jiġifieri!

Mela dawn l- affarijiet isiru hekk!

Kif tista' tkun aċċettat li qed tagħmel l- affarijiet bis-sens u bis-serjeta' jekk taħdem b'dan il-mod!

Anzi jien kont il-bniedem li nsistejt li

apparti milli jkun hemm ir-rappreżentanza tal-Kunsill tat-Tarzna, tal- General Workers Union u tal-Gvern, mela le, indaħħlu lill-managers tat- Tarzna biex jipparteċipaw.

L-Onor.

Fenech Adami kkwota dak li għidt jien fi Pjazza Gavino Gulia qabel l-elezzjoni.

Jekk jaqra sew dak li għidt dakinhar isib li jien kont diġa' qed ngħid ukoll li fl-ambitu' tax-xogħol li jrid isir biex it-Tarzna titpoġġa fuq saqajha u ssir l-iktar tarzna moderna u effettiva fil-Mediterran iridu jiġu involuti l-ħaddiema u anke l- managers professjonali.

Jien din kont għidtha bla mistħija ta' xejn u inti kont miegħi, Onor. Vella.

(Onor. Membri: Hear, hear) Hawnhekk qiegħda l- koerenza.

ONOR.

GEORGE VELLA: Hekk hu.

ONOR.

MEMBRU: Dak biċċa kkwota biss!

Hemm hi d-diżonesta'!

ONOR.

ALFRED SANT: Hawnhekk qiegħda l-koerenza u aħna għalhekk ridna nkellmu lill-ħaddiema nhar it-Tnejn, biex ngħidulhom: Araw il-koerenza tagħna fejn qiegħda!

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

MEMBRU: Aqraha kollha!

ONOR.

ALFRED SANT: Dan huwa l-aħjar mod u l-iktar mod effettiv fiċ- ċirkostanzi li qed niffaċċjaw biex insostnu u nerġgħu nsaħħu l- parteċipazzjoni sħiħa tal-ħaddiema fit-tmexxija tat-Tarzna li aħna nemmnu fiha u nibqgħu nemmnu fiha.

Sinjura President, huwa għalhekk li l-proċess li wassal għal-laqgħa ta' llum m'huwiex xi proċess li ħa deċiżjoni dwaru bniedem wieħed jew il-Gvern waħdu, imma huwa proċess li fih ħdimna ma' nies minn oqsma differenti bl- interessi tagħhom u bil-perspettiva tagħhom.

Fil-fatt aħna għalhekk wasalna sa hawn.

(Interruzzjonijiet) Dażgur li dan huwa l-bidu!

Mhux ovvju li dan huwa l-bidu!

M'hemmx għalfejn tgħidilna, Onor. Fenech Adami, li dan huwa l-bidu.

Dan aħna stess għidnih.

Dan huwa bidu ta' proċess li bih immexxu dejjem iktar bis-serjeta' l-affarijiet tat-Tarzna ħalli din terġa' ssir l-iktar tarzna moderna u b'saħħitha tal-Mediterran.

Dan għandu jsir għax, nerġa' ngħid, it-Tarzna għandha bażi ta' vantaġġi naturali li b'mod maniġerjali rridu naħdmu fuqhom ħalli nesplojtjawhom u nagħmlu affarijiet li jrendu fit-Tarzna u b'hekk it-Tarzna tkun tista' terġa' titpoġġa fuq saqajha minkejja l-problemi li qed niffaċċjaw globalment f'dak li għandu x'jaqsam mal-qasam tat-tiswija tal-vapuri.

Jien ma kontx nippretendi li l-Onor.

Fenech Adami se jdaħħal lill-Unjoni Ewropea f'din il-ħaġa wkoll, għalkemm naf bl-ossessjoni tiegħu li jrid idaħħal lil Malta fl-Unjoni Ewropea akkost ta' kollox, ossessjoni li issa miċħuda mill-Maltin u l-GĦawdxin għax il-poplu jifhem li għandu jkollna biss rabta mill-qrib ma' l-Unjoni Ewropea, liema rabta mbagħad tabilħaqq tkun soda bejnietna.

Issa mhux biss il-poplu Malti u GĦawdxi fehem li din hija l-aħjar triq għal Malta imma fehmuha wkoll il-pajjiżi kollha tal- Mediterran u ta' l-Unjoni Ewropea li din il-ġimgħa, kif diġa' ħabbarna, iddeċidew li jagħmlu l-laqgħa tagħhom tal-Euro-Med hawn Malta.

(Onor. Membri: Hear, hear) GĦalhekk kulħadd qed jifhimha din il-ħaġa u li f'dawn l-aħħar xhur nibqgħu għaddejjin qisu ma ġara xejn bil-kantaliena li anke għat-Tarzna suppost tinżel il-manna mis-sema kieku konna membri sħaħ ta' l- Unjoni Ewropea, frankament ma tistax titwemmen għax kulħadd jaf li taħt il- politika li għandha x'taqsam mat-tiswija tal-vapuri u mal-bini tal-vapuri fl-Unjoni Ewropea t-Tarzna tispiċċa kompletament impoġġija mal-ħajt fil- kantuniera mingħajr ma tista' tiċċaqlaq.

Dan huwa l-punt u din hija r- realta' u għalhekk se nagħmel bracket fuq din il-ħaġa.

Sinjura President, kieku rrid jien nista' noqgħod naħli l-ħin nitkellem kif tkellem l-Onor.

Fenech Adami, jiġifieri b'ħafna retorika.

Qed jgħiduli "mmuffata" imma jien ngħidilha retorika antikwata sew.

Aħna jekk irridu nistgħu nagħmluha din ir-retorika wkoll, imma għalfejn?

Il-punti saru, l- argumenti tpoġġew 'il quddiem u għalhekk naħseb li rridu nħarsu 'l quddiem.

Dan huwa l-istil ta' dan il-Gvern li jħares 'il quddiem mingħajr ħafna xinxilli u trombi.

Hawnhekk ikun tajjeb jekk ngħid li anke waqt li kien għaddej dan ix-xogħol - għax staqsewna fejn hi din l-urġenza - u konna resqin lejn dan il-Parlament konna qed naħdmu biex aħna, bħala Gvern, inkunu nistgħu ngħidu minn issa min se jkunu l-membri fuq il-Kunsill tat- Tarzna li se jkunu appuntati mill-Gvern.

Jiena nista' ngħid minn issa ħalli anke l-ħaddiema tat-Tarzna jkunu jafu b'liema serjeta' ersaqna għal din il-biċċa xogħol.

U jkunu jafu b'liema ħsieb u b'liema idea aħna ridna li l-membri appuntati mill-Gvern ikunu nies li jispiraw serjeta' u fiduċja fix-xogħol tagħhom.

Ridna li jkunu nies li tassew għandhom fidi fit-Tarzna u għandhom fl-esperjenza tagħhom li se jġibu 'l quddiem lil din l-ażjenda ħalli flimkien mal-ħaddiema eletti tat-Tarzna jkunu jistgħu li l- istrateġija li se twassal biex it-Tarzna biex issir l-aħjar waħda fil- Mediterran jimplimentawha.

Nixtieq li anke din il-Kamra jkollha konoxxenza minn issa min huma dawn il-membri li l-Gvern biħsiebu jappunta skond it- termini ta' din il-liġi.

L-ewwelnett se nsemmi l-membri.

Biex jirrappreżenta lill-Ministeru tal-Finanzi, li se jkollu konnessjoni ċara u diretta mal-finanzjament tat-Tarzna, se jkun hemm appuntat is-Sur Albert Attard, li bħalissa huwa permanent secretary fil-Ministeru tal- Finanzi.

Qed naqrahom b'mod alfabetiku ħalli ma jkun hemm l-ebda riflessjoni fuq ħadd għaliex qed naqrahom b'dan il-mod.

It-tieni wieħed huwa s-Sur Gorg Borg, li għalija huwa wieħed mill-aqwa managers li għandna fis-settur privat hawn Malta u huwa bniedem serju u jaf kif għandha titmexxa ażjenda kbira.

Kull fejn kien jaħdem f'dawn l-aħħar 20 sena jiena dejjem bqajt impressjonat bl-approach serju tiegħu.

It-tielet wieħed se jkun Dr Joseph Micallef Stafrace illi huwa persuna ta' kompetenzi kbar, ta' kwalitajiet professjonali impekkabbli, bniedem illi diġa' ta ħafna lil dan ill-pajjiż u nieħu gost li aċċetta li jkompli jagħti aktar lil dan il- pajjiż il-kontribut tiegħu fil-Kunsill tat-Tarzna.

Ir-raba' membru li se nkunu qegħdin nipproponu huwa s-Sur Frans Spiteri, bniedem li għandu karriera twila mat-Tarzna kien wieħed min-nies li fis-snin sebgħin għas- snin tmenin kienu qegħdin imexxu t-Tarzna u nirringrazzjah ukoll li l- esperjenza tiegħu poġġiha għas-servizz tagħna f'din l-istrateġija kbira li se nimxu biha lkoll flimkien ħalli nwettqu l-ideal tagħna li nagħmlu lit- Tarzna mill-ġdid l-aktar ażjenda moderna u effettiva fil-Mediterran.

Bħala Chairman tal-kunsill aħna se nkunu qed nissuġġerixxi lil Dr Noel Zarb Adami, bniedem li għandu kompetenzi kbar fil-qasam tat-tmexxija tal-gvern, fl-oqsma akkademiċi u xjentifiċi u bniedem li għandu din id-drive li jista' jagħmel impatt serju fuq it-tmexxija tat-Tarzna.

Ta' min jgħid li Dr Noel Zarb Adami kien ġie appuntat Chairman ta' Telemalta ftit ta' żmien ilu u meta għamilnielu l-proposta u rrifletta fuqha kiteb biex jgħidilna li jħoss li la qed noffrulu din il-kariga li hija impenjattiva ħafna, ikun aħjar li forsi jkun aħjar li ma jibqax Chairman ta' Telemalta.

Din hija talba serja u ta' integrita' professjonali.

Aħna qed naqblu mal-proposta u waqt illi għal xi żmien Telemalta tkun qegħda mmexxija mid-Deputy Chairman, se nipproċedu fi ftit żmien ħalli nappuntaw chairman ġdid għal Telemalta.

X'inhi l-istampa li qed noffru f'dan il-profil ta' nies, Sinjura President?

Qegħdin noffru profil ta' kunsill illi id-f'id mal-ħaddiema eletti, ikunu jistgħu, minn lati differenti tal-kompetenzi li għandhom, jagħtu sinjal ċar u sinjal tajjeb ta' kif aħna ninsabu impenjati li l-istrateġija għall-futur tat-Tarzna tkun waħda progressiva, moderna li tagħti kas tar-realtajiet soċjali tal-pajjiż ta' Malta, tat-Tarzna nnifisha u tar-realtajiet kummerċjali li jdawruna.

Jiena konvint li b'dan il-kunsill, b'dawn il- membri fuq il-kunsill se nkunu qegħdin f'pożizzjoni tajba ħafna li tassew nagħmlu l-progress li jixtieq il-poplu Malti u Għawdxi kollu fil-qasam tat- Tarzna.

Ngħid ukoll li waħda mill-affarijiet li se tkun qed tiġi nvestigata hija l-ħtieġa, kif diġa' għidt fl-ewwel parti tad-diskors tiegħi, li jkun hemm aktar rinforz tal-management professjonali, speċjalment fil-livelli ta' fuq nett, u naħseb li l-bord il-ġdid li se jieħu over ix-xogħol tat-task force ikun qiegħed f'pożizzjoni li jieħu passi - u jkollu l-appoġġ sħiħ tagħna f'dawn il-passi - biex anke jirristruttura l-management tat-Tarzna u jagħti wkoll iċ-ċans li fit- tmexxija tat-Tarzna jidħlu fejn hemm bżonn uċuh ġodda.

Sinjura President, jiena nerġa' mmur lura fuq il-punt li tlaqt minnu.

It- Tarzna għandha vantaġġi naturali li fuqhom nistgħu nibnu operazzjoni kummerċjali ta' l-aqwa valur.

Naħseb li għandna nagħtu dan is-sens ta' fiduċja lill-poplu Malti u Għawdxi meta nitkellmu fuq it-Tarzna u wkoll lill-ħaddiema u l-impjegati tat-Tarzna.

Il-futur qiegħed f'idejhom u ma jridux joqogħdu jisimgħu dawn id-diskorsi tal-passat ikkamlati li jipprovaw jiddevjaw l-attenzjoni li smajna illum, jiddispjaċini ngħid.

Irridu nħarsu 'l quddiem u nibnu fuq il-vantaġġi naturali tat-Tarzna.

Mhux veru li kollox iswed fil-qasam tat-Tarzna, anzi hemm prospetti li jekk naħdmu fuqhom u għalihom jidhru u jinħassu.

Ħa nagħtik aħbar, Sinjura President, li tindika dan li qed ngħid.

Il-Vistafjord, il-kuntratt tal-Cunard huwa wieħed mill-kuntratt li t-Tarzna dejjem tiġri warajh.

Ninsabu nformati li issa reġa' ġie kkonfermat l-kuntratt tal-Vistafjord għal April 1997, biċċa xogħol kbira, intrebaħ mit-Tarzna ta' Malta.

(Onor. Membri: Hear, hear) Mela mhux veru li m'hemmx dawl.

Anzi hemm dawl, hemm ċans tajjeb li nibnu fuq il-vantaġġi naturali u l-pessimiżmu li prova jinjetta l-Kap ta' l- Oppożizzjoni f'dan il-qasam huwa pessimiżmu li huwa dettat minn operazzjoni partiġjana.

Aħna fuq in-naħa ta' din il-Kamra ninsabu fiduċjużi, anzi konvinti li lkoll flimkien b'għaqda, b'sens ta' ħila u ta' rieda, b'impenn u b'kunsill tat-Tarzna li se jkollu dan il-valur, kemm min-naħa tal- ħaddiema eletti u kemm min-naħa tal-persuni li se jappunta l-Gvern, dan se jkun tassew bidu ġdid għat-Tarzna, bidu ta' proċess li bih sena wara l- oħra, pass wara l-ieħor inkunu qed inpoġġu mill-ġdid lit-Tarzna bħala pilastru ewlieni ta' l-ekonomija Maltija, bħala tarzna li hija l-iktar waħda moderna u effettiva fil-Mediterran.

Nirringrazzjak.

MADAM SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l- Abbozz ta' Liġi msejjaħ Att ta' l-1997 li jemenda l-Att dwar it-Tarzna ta' Malta, Kap 207 tal-Liġijiet ta' Malta, ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk Kontra?

Agreed

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi nqara t-Tieni Darba.

MADAM SPEAKER: Skond il-Mozzjoni 39 mgħoddija fis-seduta tal-bieraħ 31 ta' Jannar, 1997 il-Kamra issa tirriżolvi ruħha f'Kumitat sabiex tiddiskuti dan l-istess abbozz ta' liġi.

F'12.00 p.m. skond il-Mozzjoni Nru 39 tal-31 ta' Jannar 1997, il-Kamra għaddiet għall-istadju ta' Kumitat ta' dan l-Abbozz ta' Liġi.

L-ordni għal kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, President tal-Kumitat, jippresjedi.

Klawsola 2 - Emenda ta' l-artikolu 5 ta' l-Att prinċipali.

Clause 2 - Amendment of section 5 of the principal Act.

THE CHAIRMAN: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Chairman, din hija l-klawsola li qed tagħmel il- bidliet strutturali fil-qasam tal-Kunsill tat-Tarzna.

Bil-bidliet li qed jiġu suġġeriti l-kunsill se jkun magħmul minn erba' ħaddiema eletti mill- ħaddiema kollha tat-Tarzna u erba' persuni li jkunu appuntati mill-Prim Ministru.

Qiegħed jiġi suġġerit ukoll li ċ-chairman jiġi appuntat mill- Gvern.

Il-bidla qiegħda tgħid ukoll li kull impjegat tal-korporazzjoni jista' jivvota u jista' jkun nominat għall-Kunsill tat-Tarzna fost il- membri eletti, imma qiegħda teskludi lill-general manager, lid-deputy general manager, lill-financial controller, lill-managers fil-personnel office u lis-security guards milli jkunu jistgħu joħorġu bħala kandidati għall-Kunsill tat-Tarzna.

Ir-raġuni hija biex dawn il-persuni li għandhom ċerti karigi ta' sigurta' jew ta' fiduċja fit-Tarzna ma jkunux soġġetti għall-pressjonijiet ta' min, kif nafu aħna, joħroġ għall-elezzjoni.

Imbagħad qed ngħidu wkoll x'għandha tkun il-proċedura biex jiġi rimpjazzat kunsillier li jispiċċa mill-kariga, jirtira mill-kariga.

Il-klawsola titkellem ukoll dwar rimunerazzjoni għall-membri tal-kunsill u x'jiġri jekk ikun hemm konflitt ta' interess fil-qadi tal-funzjonijiet ta' membri tal-kunsill.

Qed tissuġġerixxi wkoll kif għandha ssir l- elezzjoni f'ċerti każi.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

John Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Chairman, kif intqal fit-Tieni Qari, minn ħafna żmien ilu f'din il-Kamra konna ta' l-opinjoni li jsiru tibdiliet f'din il- linja, pero' aħna wkoll ta' l-opinjoni li jridu jsiru xi tibdiliet oħra biex nassiguraw demokrazija vera fit-Tarzna u anke biex nassiguraw li gruppi ta' ħaddiema - u hawnhekk issemma l-management tat-Tarzna - ikollhom ħafna iktar ċans ta' rappreżentanza fit-Tarzna.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni diġa' semma li qabel aħna konna għamilna proposti biex l-elezzjoni tal- kunsill minflok issir fuq bażi ta' block vote kif qed issir illum issir fuq bażi ta' proporzjonalita' li tassigura r-rappreżentanza vera tal-ħaddiema kollha tat-Tarzna.

Mr Chairman, nixtieq nipproponi emenda f'dan is-sens li tgħid hekk:

"A" Ħassar il-paragrafu (c) ta' klawsola 2 ta' l-Abbozz u daħħal minfloku dan li ġej:-

"(c) Minflok is-subartikolu (10) għandu jidħol dan li ġej:

"Kull meta jkollha ssir elezzjoni tal-membri eletti tal-Kunsill, jew ta' xi wieħed jew aktar ta' dawk il-membri, l-elezzjoni għandha ssir bis-sistema tar-rappreżentanza proporzjonali permezz tal-vot singlu trasferibbli skond il-provvedimenti tat-Tlettax-il Skeda għall-Att Nru XXI ta' l-1991 li mutatis mutandis għandhom japplikaw għal dan l- Att.

L-elezzjoni għandha titmexxa mill-Kummissjoni Elettorali mwaqqfa bl-artikolu 60 tal-Kostituzzjoni ta' Malta li jkollha wkoll is-setgħa li tagħmel regolamenti għat-tmexxija u sorveljanza ta' dik l- elezzjoni, u bla ħsara għad-dispożizzjonijiet ta' dan l-Att u ta' kull regolament magħmul bis-saħħa tiegħu, l-elezzjoni għandha ssir f'dak iż- żmien li l-Kummissjoni jidhrilha xieraq.".".

"A" Delete paragraph (c) of clause 2 of the Bill and substitute with the following:-

"(c) For subsection (10) thereof there shall be substituted the following:-

"Whenever an election of the elected members of the Council or any one or more of them, is required to be held, that election shall be held using the system of proportional representation by means of the single transferable vote in accordance with the provisions of the Thirteenth Schedule to Act XXI of 1991 which mutatis mutandis shall apply to this Act.

The election shall be held, conducted and supervised by the Electoral Commission set up in accordance with article 60 of the Constitution of Malta which may also make regulations for the conduct and supervision thereof and, subject to the provisions of this Act and to any regulations made thereunder, the election shall be held at such time or times as the Commission may deem appropriate.".".

Mr Chairman, jiena nerġa' nenfasizza li din l-emenda qegħdin inressquha biex inkomplu nsaħħu l-mod kif l-elezzjonijiet isiru b'mod ħafna iktar ekwu milli jsiru llum.

Fit-Tarzna hemm popolazzjoni ta' madwar 3,400 ruħ, u allura għandek spectrum sħiħ ta' ideat, opinjonijiet u interessi.

Aħna nemmnu li jekk irridu verament li jkun hemm iktar ċans li jirrappreżentaw dan l-ispectrum ta' interessi u ta' opinjonijiet, dawn l-erba' membri tal- kunsill għandhom jiġu eletti b'mod li jirrappreżentaw lill-ħaddiema kollha u mhux lis-sezzjoni tagħhom biss.

THE CHAIRMAN: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Iva, dan il-punt jiena ddiskutejtu wkoll biex nara jekk għandux jiġi kkonsidrat, imma t-tweġiba li ngħatajt hija li arranġament bħal dan bl-ebda mod m'hu se jilħaq il-miri li qed ipoġġi l- Onor. Membru għax jekk qed jgħid li kif inhi s-sistema bħalissa tinkoraġġixxi l-block vote - naħseb li dak huwa l-punt tiegħu fil-prattika għax allura jrid jispjega jekk jogħġbu ...

THE CHAIRMAN: L-Onor.

John Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI: Il-punt huwa li s-sistema kif inhi tinkoraġġixxi u tirriżulta li sezzjoni ta' opinjoni partikolari fit-Tarzna, opinjoni waħda u interess wieħed, jkollha rappreżentanza assoluta fil-kunsill li kompletament temarġina lil dawk kollha fit-Tarzna li jista' jkollhom opinjonijiet u interessi differenti.

Mill-ħafna rapporti u affarijiet oħra li saru jien fhimt ukoll li kien hemm xi idea li fil-kunsilli eletti ssir xi ħaġa biex jeleġġu xi membru tal-management, per eżempju, u milli jidher din fl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna ġiet discarded.

Jekk irridu nilħqu l-oġġettiv li membru tal-management ikollu ċans li jiġi elett mill- management tat-Tarzna - jekk tieħu miċ-chargeman 'il fuq, per eżempju - jekk tkun bis-sistema ta' proportional representation hemm ċans li jittella' wieħed li fuq il-Kunsill tat-Tarzna jagħti l-veduti reali tal- management fil-kunsill.

Dan huwa pass pożittiv, dan qed nagħmluh bis- serjeta' kollha, b'mod li nkomplu nersqu lejn is-soluzzjonijiet.

Kif qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni aħna għexna bil-problemi.

Jien ippresjedejt ħafna laqgħat tal-kumitati li saru - u mhux veru li ma ltaqa' qatt dan il-kumitat komuni li kien hemm għat-tiġdid tat-tarznari - u laqgħat oħra ġew ippresjeduti minn Joe Zammit li llum huwa s-Segretarju tal- Kabinett, bniedem ta' fiduċja tal-Prim Ministru għaliex appuntah Segretarju tal-Kabinett, u l-Onor.

Sant jista' jistaqsih x'konna nagħmlu f'dawn il- kumitati u l-problemi li kien ikollna u kif wasalna biex għamilna struttura ta' trasferibbilta' tal-ħaddiema biex nassiguraw li l-ħaddiema ma jbatux.

X'ma ltqajna qatt!

Li qed ngħid huwa li hu importanti li nuru bis-sħiħ li rridu rappreżentanza vera ta' kulħadd fit-Tarzna u dan huwa l-mod kif dak nassigurawh.

U jiena b'qalbi kollha nixtieq li min-naħa tal-Gvern jaċċettaw din l-emenda għaliex inkunu għamilna pass ieħor, fl-opinjoni tiegħi pożittiv, lejn it-tneħħija ta' hurdles u problemi li jista' jkun hemm fit- Tarzna.

THE CHAIRMAN: Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Jiena ħarist lejn din il-kwestjoni biex nistaqsi jekk bis-sistema proporzjonali nistgħux nilħqu riżultat aħjar.

Imma le, m'hemm xejn teknikament fis-sistema tar-rappreżentanza proporzjonali li qed jissuġġerixxi li se tassigura - jekk hemm, jgħidilna l-Onor.

Membru - li tilħaq it-targets li qed isemmi hu.

Bażikament l-Onor.

Dalli qiegħed jgħid li jistgħu jiġu esklużi ċerti kategoriji ta' ħaddiema.

Skużi!

Imma bl- istess mod is-sistema ta' rappreżentanza proporzjonali l-istess ħaġa se tagħmel.

Jekk inti għandek għaxra min-nies li qed jikkontestaw u għandek block vote fuq sitta minnhom, bis-sistema ta' proportional representation se tibqa' fejn int. (Interruzzjonijiet) Dażgur li iva.

Mela le!

Erġa' aħdimha ftit u tara.

Ġie diskuss ukoll l-argument tiegħu li se tkun discarded l-idea li jkun hemm xi slot għall-managers biex itellgħu rappreżentant tagħhom.

Din ma ġietx maqbula.

Għal liema raġuni?

Għaliex aħna qed ngħidu li jekk veru se tkun rappreżentanza tal-ħaddiema, il-manager qua manager huwa ħaddiem u allura mhux qed jitla' qua manager imma qed jitla' qua ħaddiem fil- Kunsill tat-Tarzna.

Il-problema mhux dik kienet.

Il-problema kienet li l- Kunsill tat-Tarzna kien jiltaqa' fl-assenza tal-managers, allura dik il- problema tiġi solvuta imbagħad billi l-bord tat-tarzna meta jiltaqa' jkollu l-preżenza tal-management hemmhekk, imma mhux li jkun hemm stratifikazzjoni u jitilgħu nies li huma eletti mill-management u daqstant nies li huma eletti mill-ħaddiema.

Dik hija sistema li tinnega l-parteċipazzjoni qua parteċipazzjoni u ġiet discarded għalkemm kien qed jipproponiha Baldacchino.

THE CHAIRMAN: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Id-differenza hija magħrufa għas-sistema ta' l- elezzjoni - mhux għall-elezzjoni tal-Kunsill tat-Tarzna biss - jiġifieri il-valur tal-proportional representation bis-single transferable vote as against is-sistema li teleġġi kunsill - illum huwa ta' erbgħa - u allura tmur u tivvota lil erbgħa min-nies.

Is-sistema tal-block vote, minnha nnifisha tinkoraġġixxi li jkun hemm agreement fejn jgħidu: Dawn huma l- erbgħa li jridu jitilgħu, mela agħtihom l-ikbar numru ta' voti mit-Tarzna għax hekk ma jiġrix li jekk tivvota lil xi ħadd ma tivvotax lill-ieħor, tista' tivvotalhom l-erbgħa.

Mill-1975 'l hawn ilhom isiru l-elezzjonijiet u l-esperjenza konkreta hija illi jkollok ...

Jien niftakar li meta qajjimt l-argument fid-diskussjoni qaluli: Le, ma jistax ikun għax tfisser li jekk xi ħadd ikollu 200 vot jew 250 vot jitla'.

Jidhirli li kienu semmew 200 vot għax il-kwota tiġi one-tenth minn disgħa; jivvotaw madwar 2,500, mela b'250 vot jitla'.

Qaluli: Mela aħna se naċċettaw li xi ħadd jiġi fuq il-kunsill u għandu biss 250 vot favur tiegħu?

Dik mhix tajba, irid ikollok 2,000 vot jew 1,800 vot.

Dak huwa ħażin, mentri is-sistema tas-single transferable vote - iktar mis-sistema proporzjonali naturalment, huma t-tnejn flimkien - tagħti l-possibbilta' illi anke jekk inti m'għandekx spectrum wiesa' ħafna li jappoġġjawk xorta tagħtik ir- rappreżentanza.

Naturalment dejjem jibqa' l-fatt li jekk l-oħrajn jagħtu l-preferenzi lin- nies li jridu jagħtuhom xorta huma jitilgħu u mhux l-ieħor, pero' din tagħti ħafna iktar possibbilta'.

Issa din tista' tiġi defeated minn kif jivvotaw in-nies, pero' dik kwestjoni tagħhom.

Illum jekk ikun hemm numru ta' nies fit-Tarzna li jgħidu: "Ejjew ilkoll nivvotaw lil dawn l-erbgħa min-nies", dawk se jitilgħu, mentri jekk inti tagħmel is-single transferable vote hemm ċans li jkollok numru ta' kandidati li joħorġu, jagħmlu pooling bejniethom u jaslu għall-kwota, u l-kwota tkun ħafna inqas għax f'dan il-każ il-kwota tiġi one-fifth tal-voti.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Chairman, naħseb li din l-emenda tagħmel ħafna sens għaliex minn mindu ġiet proposta għall-ewwel darba din is-sistema - safejn naf jien fl-1921 - din dejjem ipproteġiet ukoll il-minoranzi, b'rispett lejn min għandu opinjoni ta' maġġoranza.

Fil-fatt jekk inħarsu lejn l- istorja elettorali ta' pajjiżna l-unika darba li xi ħadd tella' erbgħa minn erbgħa kien darba biss, kumbinazzjoni fl-ewwel elezzjoni li saret fl-1921, imma għaliex inzerta li l-formazzjoni politika - issa qed napplika l- prinċipju għall-elezzjonijiet politiċi - ġabet maġġoranza ta' xi 85% jew 86%.

Imma fl-elezzjonijiet li saru dejjem f'pajjiżna - qed nirriferi għall- elezzjonijiet politiċi issa - dejjem f'kull distrett ħadd ma ħa s-siġġijiet kollha.

Li kieku applikajna s-sistema Ingliża dak li kien jiġri, il-first by the post għax dak li b'vot inqas ma jkunx qabeż dik l-għatba l-voti tiegħu jintremew.

Ħalliha li mbagħad ġiet ivvintata sistema oħra li biha anke dan l-iskop jista' jiġi megħlub.

Pero' fit-Tarzna m'għandniex distretti u allura iktar u iktar japplika tajjeb il-proportional representation by means of the single transferable vote

Issa min huma dawn il-minoranzi?

Jistgħu jkunu minoranza ta' opinjoni, tista' tkun opinjoni industrijali, politika, ta' qasma kif spjega l-Onor.

Dalli dwar it-tip ta' xogħol li jagħmlu.

Dan ma jfissirx li jekk jien noħroġ bħala manager se jivvotawli n-nies li jaħdmu miegħi fil-management u li għandhom grad maniġerjali biss imma jista' jkun li jien noħroġ bħala manager u jivvotawli dawk u jivvotawli wkoll ħaddiema li jammiraw it-talenti tiegħi bħala manager.

Jiġifieri mhux argument li lill-manager se jivvotawlu biss dawk li huma fil-livell maniġerjali.

F'dan il-mument li qbilna fuq is-Second Reading, u qed ngħidu li din hija liġi ta' interess nazzjonali, iktar u iktar naħseb li jkun għaqli li l-Gvern jaċċetta din l-emenda sabiex fit-Tarzna jkun rappreżentat anke min qiegħed fil-minoranza bħala opinjoni.

Jekk naraw l-esperjenza ta' dak li ġara f'dawn l-aħħar snin fl-elezzjonijiet nafu li teżisti maġġoranza u teżisti minoranza u wħud minn dawk fil-minoranza batew, batew ħafna u għadhom ibatu sal-lum, u għal snin twal ġew diskriminati milli jieħdu sahra sempliċement għaliex m'humiex membri fil-General Workers' Union u rebħu kawżi kostituzzjonali u lanqas għadhom tħallsu sal- lum.

Jiġifieri ma noqogħdux issa nidħlu fl-atmosfera ta' l-Utopja u ngħidu li ma jeżistux dawn l-affarijiet.

Nafu li jeżistu u l-proportional representation filwaqt li tissalvagwarda d-drittijiet tal-maġġoranza tirrispetta wkoll id-drittijiet tal-minoranza.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

LINO SPITERI: Mr Chairman, dan il-Parlament għandu ħabta li l- ewwel jagħmel pass 'il quddiem u jiffoka u mbagħad meta nagħmlu pass 'il quddiem nersqu biċċa minnu lura - mhux kollu minnu lura imma biċċa minnu lura.

Għalfejn qed nitkellmu fuq minoranzi fit-Tarzna?

M'hemmx minoranzi fit-Tarzna, hemm interess wieħed, hemm l-interess tat-Tarzna kollha.

Ejja nieħdu dak bħala l-ewwel punt u l-punto di partenza.

Hemm interess ieħor, hemm l-interess tan-nazzjon kollu.

Jekk intqalu żewġ affarijiet li kienu korretti, sew mill-Prim Ministru u sew mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni, li jikkondividi kulħadd huwa li hemm problema li trid tiġi indirizzata.

Qed tiġi indirizzata.

Il-mod li qed tiġi ndirizzata bih iwarrab - bl-Ingliż "obviates" - u jeqred l-oġġezzjonijiet jew aħjar il-bażi tal-proposti li wieħed jifhimhom, anke f'kontest storiku, ta' dan li qiegħed jingħad.

Għaliex?

Għax dak li ġie propost u dak li qbilna lkoll unaninament - nem. con. kif osserva l-Onor.

Gonzi, mhux jien - huwa li mmorru għal sistema ġdida.

X'inhija s-sistema l-ġdida?.

Is-sistema l-ġdida hija li t-treġija tat-Tarzna se tinbidel.

Għandek erbgħa mix-shop floor, hu min hu qiegħed fix-shop floor, u għandek ħamsa minn barra.

Il-Prim Ministru semma diġa' l-ħamsa min-nies li qiegħed jinnomina l-Gvern u naħseb li l-Oppożizzjoni setgħet tapprezza li dak li qed jipproponi l-Gvern huwa mhux sempliċement bidla fil-metodu imma ħafna iktar profond minn hekk.

Ħaristu lejn l- ismijiet u tajtu kashom l-ismijiet għax persważ li qed tisimgħu b'attenzjoni.

Dak huwa l-iffokar li konna qegħdin nagħmlu u li għandna nkomplu nagħmlu f'ġieħ il-pajjiż, f'ġieħ it-Tarzna u f'ġieħna lkoll.

It-tieni nett, x'inhu l-punt li qiegħed jippropni fl-emenda l-Onor.

Dalli?

Dan huwa biex tiddaħħal dik li tissejjaħ il-possibbilta' ta' functional representation.

Iva, l-iskop huwa li tipprova ddaħħal functional representation ħalli permezz tal-mod kif tivvota ma jkollokx dak li huwa l-first past the post, jitilgħulek in-nies li l-iżjed għandhom appoġġ.

Imma l-functional representation mhux hekk iġġibha imma ġġibha billi taqbad sezzjoni sezzjoni u tgħid li kull sezzjoni se ttella' wieħed jirrappreżentaha.

Jekk tagħmel hekk, terġa' tiġi għall-punt ta' l-Onor.

Tonio Borg li qed titkellem fuq il-minoranzi u taqleb il-konċett li qbilna fuqu fis-Second Reading li nbiddlu t-tip ta' treġija tat-Tarzna.

Issa ħalli ma ntawwalx għaliex mhux il-ħsieb li d-diskussjoni toqgħod titwal.

Hemm żewġ punti oħra, jekk stess iddaħħal is-sistema tal-proportional representation tas-single transferable vote - għax dik se tidħol - hawnhekk lanqas tgħodd il-proportional representation la għandek kostitwenza waħda.

Li għandek biss huwa s-single transferable vote fejn il- vot jgħaddi minn bniedem għall-ieħor.

(Interruzzjonijiet) Ippermettili nispiċċa.

Bis-single transferable vote f'kostitwenza waħda m'hemmx proporzjonalita'.

Mela allura l-iskop li qiegħed jiġi propost fil-kontest tat-tħassib li ġie espress - dan jien nifhmu - xorta waħda jerġa' jiġi obviated b'dawk in-nies li jgħidu li jridu lil dawk il-persuni biss u jivvotaw għal tlieta jew għal erbgħa minnhom biss.

Għalhekk is-single transferable vote m'huwiex se jsolvi l-preokkupazzjoni - din hija xewqa tajba - li għandha l-Oppożizzjoni.

L-aħħar punt huwa li għandna nagħtu kas ta' x'qal il-Prim Ministru u x'għamilna aħna lkoll flimkien.

Hawnhekk rari nagħmlu xi ħaġa li naqblu fuqha, jkun kif ikun id-dibattitu.

Meta naslu biex naqblu fuq deċiżjoni - jintqal x'jintqal fid-dibattitu u ninterpretawh kif ninterpretawh barra - għallinqas ngħidu li qbilna fuqha.

Hawn ġew qbilna on the core point.

Fil-management nitkellmu ħafna fuq il-qalba.

Wasalna kif wasalna, l-bidla għandha sseħħ.

Il-Membri tan-naħa l-oħra għandhom jagħtu kas ta' x'qal il- Prim Ministru bi tweġiba għax-xewqa jew preokkupazzjoni tagħhom.

Il-Prim Ministru qal li r-rappreżentanza tal-management se tkun assigurata billi għandek dan il-bord ġdid b'forma ta' kompożizzjoni ġdida u meta jkun hemm affarijiet li għandu jkun imdaħħal fihom il-management, lil dan se jsejjaħlu hu.

Dan qed jgħidu fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż.

Hawnhekk hawn nies li huma chairmen ta' kumpanniji u allura jafu kif għandek taħdem.

Id-demokrazija industrijali hija ħaġa u t-treġija tajba hija ħaġa oħra.

Issa mbagħad jibqa' l-punt - dan għadu ma ġiex indirizzat - ta' jekk isirux inġustizzji jew le.

Jekk naqilbu folja ġdida m'hemmx għalfejn noqogħdu niftħu l-ġrieħi tal-passat.

Għalhekk ikun tajjeb li jekk jeżistu l-ġrieħi indewwuhom ħalli jingħalqu u nibdew veru a clean sheet.

Jiena naħseb li bir-rieda tajba m'hemmx għalfejn noqogħdu nirrikmandaw din il- ħaġa.

Ir-rieda tajba u, fuq kollox, is-sens jgħidlek li għandek tibda folja ġdida fuq kollox.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Chairman, jien sinċerament naħseb li din m'hijiex kwestjoni li ma niffokawx fuq il-ħaġa.

Anzi qegħdin nagħmlu din il- proposta biex niċċentraw aktar il-problema b'mod ċar biex l-objettiv li għalih ilkoll kemm aħna qegħdin nimmiraw - jiġifieri li jkun hemm sistema ta' tmexxija li min-naħa waħda tiggarantixxi l-effettivita' u min-naħa l- oħra tiggarantixxi l-parteċipazzjoni li ġġib xogħol u kontribut aktar effettiv daparti tal-workforce - inkunu nistgħu nilħquh aħjar.

Il- proposta li qegħda tagħmel l-Oppożizzjoni m'hijiex li tattakka jew tnaqqas b'xi mod mill-effettivita' tas-sistema l-ġdida.

Aħna m'aħniex qed nitkellmu fuq is-sistema l-ġdida.

Fuq is-sistema l-ġdida - kif innota tajjeb il-Ministru tal-Finanzi - l-Oppożizzjoni qablet.

L-Oppożizzjoni qed taqbel li l-Kunsill tat-Tarzna jkun magħmul minn erba' persuni nominati mill-Gvern u erba' persuni eletti mill-ħaddiema u ċ-chairman nominat mill- Gvern.

Fuq dan il-core qed naqblu, nappoġġjawh u qed nawgurawlu kull suċċess immaġinabbli possibbli.

Jien veru din inqisha bħala paġna ġdida fl-iżvilupp tat-Tarzna u nittama li kull ħaġa li se tibda tinkiteb fuqha tkun kemm jista' jkun pożittiva u kostruttiva, imma anke mid-diskussjoni li kien hawn fit-Tieni Qari wieħed ma jistax jaħrab mir-realta' li parti mill-problema hija l-atteġġament tal- ħaddiema nnifishom, is-sense of belonging tal-ħaddiema innifishom illi huma jħossuhom parti minn din l-impriża, imma dan is-sense of belonging - għal diversi ċirkostanzi li ma rridx noqgħod nidħol fihom - jew ġie falsifikat jew inkella ġie mmartirizzat.

U jekk aħna rridu li l-korp tal-ħaddiema kollu kemm hu jħossuhom li qegħdin fuq bażi ta' ugwaljanza li mbagħad dan jispira fihom is-sens ta' iktar impenn, għandna noffrulhom l-aħjar option, l-aħjar għażla, l-aħjar sistema ta' kif neleġġu.

Mela hawnhekk m'aħniex immissu l-core tas-sistema li qbilna fuqha.

Id-diverġenza hija fuq kif neleġġu dawn l-erbgħa.

Il-proposta li għandna fil-liġi llum hija li nsegwu s-sistema li segwejna f'dan il-kamp s'issa, u l-proposta li qegħdin nagħmlu aħna hija li ntejbuha, li niċċaraw iktar x'inhija l-pożizzjoni; mhux bil-kontra, li nisfokaw, imma li niffokaw iktar biex inkunu nistgħu nagħmluha.

Ma nġabx argument wieħed kontra l-proposta ta' din in-naħa li hija maħsuba li, kif qegħdin fis-saħna tal-mument ta' din il-paġna l-ġdida, nissorvolaw dan l- argument li probabbli għada pitgħada jista' jerġa' jqum.

Għaliex?

Għaliex l-unika ħaġa li ntqalet hija li l-proposta ta' l-Onor.

John Dalli kienet qed tgħid li għax nixtiequ li gruppi jew parti minn din il-workforce li tista' għal raġunijiet differenti tħossha emarġinata tista' b'xi mod ma tibqax emarġinata.

Ir-risposta kienet li s-single transferable vote ma jiggarantihulekx dan.

Veru li ma jiggarantihulekx imma l-fatt li jiena nista' nipprova minnu nnifsu jagħtini ċertu rimedju.

Jekk imbagħad ir- riżultat huwa dak li jkun jiena naċċettah b'ħafna iktar rieda tajba milli naċċetta riżultat li jista' jiġi impost fuqi, mhux biss minħabba s-sistema imma minħabba l-maniġġi li s-sistema li segwejna sal-lum tippermetti b'ħafna iktar faċilita' mis-sistema li qegħdin nipproponu aħna.

Għaldaqstant jiena jaħseb li ta' min jagħti piż lil din il-kwestjoni.

Ma nixtieqx li l-Gvern jinterpreta ħażin dak li kien qed jgħid l-Onor.

John Dalli.

L-Onor.

John Dalli fil-proposta tiegħu ma kienx qiegħed jipproponi li l- klassi tal-managers teleġġi tagħha, li l-klassi tal-formen jeleġġu r- rappreżentant tagħhom, li l-klassi taċ-chargmen jeleġġu tagħhom eċċ. L- Onor. Membru mhux hekk kien qed jipproponi, imma kien qed jgħid li bis- sistema li qegħdin nipproponu l-ħaddiema jistgħu jekk iridu jagħżlu xi manager u l-grupp tal-managers li huma ta' ċerta entita' jistgħu jħossu li f'alleanza anke ma' ħaddiema oħrajn fil-kunsill itellgħu persuna mhux għax hija manager imma għax ikollhom fiduċja fiha, għax tkun integra u għax tkun tista' tagħti kontribut.

Il-fatt li persuna tkun manager huwa immaterjali.

Fl-aħħar nett nixtieq nistaqsi lill-Prim Ministru: Ladarba l-kunsill jiġi fformat x'se jkun ir-rwol task force?

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Chairman, filwaqt li naqbel ma' ċerti affarijiet li qal l-Onor.

Spiteri, naħseb li din in-naħa ma tistax taqbel li meta qed inressqu din l-emenda ma niffokawx fuq realta' li teżisti fit-Tarzna, cioe' li hemmhekk jeżistu l-minoranzi.

Il-minoranzi politiċi lili ma jħabblulix wisq rasi, għalkemm dawn jeżistu fit-Tarzna, iżda ma rridx niffoka fuq dak li għaddejna minnu qabel.

Naħseb li fit-Tarzna hemm ħaddiema li minħabba l-attitudini vocifera - biex insejħulha hekk - tal- ħaddiema sħabhom jħossu li m'għandhomx fejn jirrikorru u li m'humiex protetti fuq il-post tax-xogħol.

Jien naħseb li dan imur 'l hinn mill- politika, jiġifieri din m'hijiex kwestjoni ta' jekk il-ħaddiem huwiex Laburist jew Nazzjonalist.

Fit-Tarzna l-kultura tax-xogħol żviluppat b'mod li hija intimament marbuta ma' azzjoni politika qawwija - skond il-ħaddiema li jaħdmu hemm din jgħixuha ta' kuljum - u din iġġiegħel lil ċerti nies li joqogħdu bi kwiethom u kultant isofru quietly.

Fil-fatt parti mis- suċċess li kien ikollu l-mibki Furtu Selvatico fl-elezzjonijiet kien ġej proprju minn dan.

Il-ħaddiema ma kenux jivvotawlu sempliċement għax kienu Nazzjonalisti imma għax kienu jaraw fih tarka għad-drittijiet tagħhom.

Furtu Selvatico kien bniedem li ma kienx jibża' jitkellem hemm ġew.

Jien bdejt nitkellem fuq dan għaliex dan huwa l-interess li rridu nipproteġu meta nressqu din l-emenda.

Jien ma nistax naqbel ma' l-istatement li għamel l-Onor.

Spiteri li qal li jekk tipproponi li jsir is-single transferable vote - STV - ma jkunx hemm proporzjon fl-elezzjoni.

Jien naħseb li bħala prinċipju matematiku dan bilfors li huwa skorrett għax f'dawn l-elezzjonijiet bil-proportional representation il-proporzjon jeżisti biss internament f'distrett wieħed.

Per eżempju, mill-Ewwel Distrett id-deputati jiġu eletti bl-istess proporzjon ta' voti li kien hemm mit-total li ġew ivvotati.

M'hemmx proporzjon bejn deputat elett mill-Ewwel Distrett, ieħor elett mit-Tieni Distrett u ieħor elett mit-Tielet Distrett għax il-kwoti huma differenti.

Għalkemm hemmhekk hemm l-isproporzjonalita', l-proporzjonalita' tibqa' fil- kostitwenza u għalhekk fil-każ ta' l-elezzjoni tat-Tarzna hemm il- proporzjonalita'.

Il-Prim Ministru qed igħid li mhux veru li se nilħqu l- vantaġġ li qed ngħidu li se nilħqu.

Jien se nagħtih eżempju sempliċissimu.

L-għażla li għandna bażikament hija bejn sistema ta' elezzjoni li hija sistema maġġoritarja kif inhi llum - din hija sistema klassika Ingliża ta' first past the post, the winner takes all u min iġib 51% tal-voti jirbaħ kollox u d-49% l-oħrajn ma jkunu rappreżentati mkien - u sistemi proporzjonali li huma maħluqa biex numru ta' votanti li huma inqas mill-maġġoranza jsibu metodu kif ikollhom ir-rappreżentanza wkoll.

Din hija d-distinzjoni klassika bejn iż-żewġ sistemi.

Issa ħalli napplikaw sistema għat-Tarzna.

Ejja nassumu li minn 3,200 ħaddiem li hemm fit-Tarzna - bejn wieħed u ieħor - jivvotaw 3,000 minnhom.

Bis-sistema li qed jipproponi l-Gvern u kif inhi llum, jekk ikun hemm block vote ta' 1,600 ħaddiem - jiġifieri jkun hemm 1,600 ħaddiem jivvotaw block vote ta' erbgħa min-nies, kif se tkun l- elezzjoni issa - dawn itellgħu lill-erba' persuni u jekk l-1,400 l-oħra jivvotaw lill-persuni oħra, dawn ma jidhru mkien.

B'din is-sistema huwa veru li għandek maġġoranza ta' 1,600 vot minn 3,000 pero' hija maġġoranza żgħira li biha ttella' l-block vote.

Jekk għall-istess numri tapplika l- STV, bażikament qed tgħid li l-kwota f'dan il-każ se tkun 600 u l-1,600 persuna li vvotaw il-block vote ma jtellgħux erbgħa imma probabbilment itellgħu tlieta - dan m'huwiex żgur - għax minn żewġ kwoti b'1,200 jibqa' 400 vot.

Mela jekk nassumu li dan jitla' wkoll, almenu l-minoranza ta' 1,400 li vvotat bil-kontra jkollha rappreżentanza ta' bniedem wieħed.

Dan huwa l-vantaġġ.

Din in-naħa qed tgħid li la issa ġiet l-opportunita' biex nemendaw - jekk hemm il-ħsieb mill-ħaddiema stess li jkun hemm block vote ta' 1,600 kontra block vote ta' 1,400 - għandna nagħmlu sistema li tista' tgħin li jkun hemm rappreżentanza iktar wiesgħa u mhux ikun hemm - kif jgħidu dejjem għas-sistemi maġġoritarji - il-maġġoranza ta' 1,600 li tirbaħ kollox?

Din hija l-proposta ta' din in-naħa għaliex aħna nemmnu li iktar ma jkun hemm rappreżentanza wiesgħa fil-kunsill hu aħjar għall- ħaddiema tat-Tarzna.

Jien mhux se noqgħod niddistingwi bejn management u linja politika.

Per eżempju, jista' jkun hemm - jien ma nafx biżżejjed fuq il-ħaddiema tat- Tarzna - l-eletricians li jgħidu li għandhom bżonn lil xi ħadd minnhom li jirrappreżentahom, pero' mhux bħala electricians, għax jista' jkollok nies li qegħdin jipparteċipaw fl-elezzjoni bi skop partikolari, anke internament, mit-Tarzna.

Din in-naħa jidhrilha li huwa ħafna aħjar li nagħtu opportunita' ta' rappreżentanza milli jkollna sistema fejn maġġoranza żgħira tista' tiddomina lill-minoranza li hija kbira.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

John Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Chairman, nixtieq inżid xi ħaġa ma' dak li ntqal.

Irridu naraw daqsxejn kif se tkun il-kompożizzjoni tal-kunsill u r-raġuni għalfejn se jkun hemm dik il-kompożizzjoni.

In-naħa tal-Gvern, biċ- chairman b'kollox, qiegħda hemm biex il-Gvern ikollu l-aħħar say ta' l- affarijiet kif isiru - dan huwa sewwa, aħna m'aħniex qegħdin nargumentaw ma' dik il-linja - u l-erba' membri qed jiġu eletti mill-ħaddiema fil- kunsill, id-decision making body, biex kemm jista' jkun jirrappreżentaw l- opinjonijiet tagħhom fid-deċiżjonijiet li jittieħdu u jiġu assigurati li meta jittieħdu d-deċiżjonijiet all points of view ikunu ġew ikkonsidrati.

Allura x'inhu ħażin li tipprova - nerġa' ngħid hawnhekk m'aħniex qed infittxu garanziji - tagħmel sistema fejn il-points of view tal-ħaddiema jkollok spectrum sħiħ tagħhom u mhux ikollok point of view waħda tal- ħaddiema għaliex jittellgħu minn block wieħed li jaħseb b'mod wieħed u li forsi għandu interess wieħed minn popolazzjoni ta' 3,400?

Mhux aħjar li almenu ngħidu li l-parti tal-kunsill li trid tagħti l-ħsieb tal-ħaddiema, li trid teluċida l-moħħ tal-ħamsa l-oħra fuq il-konsegwenzi tad- deċiżjonijiet fuq il-ħaddiema u kif jimpattaw fuqhom, jekk jista' jkun iġġib esperjenzi varji?

X'fiha ħażin din?

Mhux aħjar anzi jekk ikun hekk?

It-Tarzna ma timxix aħjar b'dan il-mod u l-ħaddiema ma jmorrux aħjar b'dan il-mod?

Dażgur li jmorru aħjar b'dan il-mod!

Nixtieq nerġa' nirripeti u nenfasizza dak li qalu sħabi.

Aħna m'aħniex nattakkaw il-core, u m'aħniex qed ngħidu li ma naqblux mal-proposta fundamentali li qiegħda ssir.

Imma allura għalfejn nistennew?

Il-Liġi tat-Tarzna issa qegħdin inbiddluha u nafu li mhux se jkun għada meta jkollna l-opportunita' li nerġgħu niddiskutu u nemendaw din il-liġi għaliex dawn l-affarijiet ma jsirux kull erba' ġimgħat.

Dan aħna qegħdin ngħiduh anke mill-esperjenza tagħna, u aħna nistgħu nagħtu esperjenzi validi fuq dan is-suġġett u anke fuq suġġetti oħrajn.

Jaqbel li jsir hekk għaliex b'hekk tkun qed tassigura l-ownership fil-Kunsill tal-ħaddiema kollha tat- Tarzna u ħadd ma jħossu li huwa maqtugħ barra jew emarġinat.

Jekk wieħed mill-motivi tal-parteċipazzjoni huwa li tinstiga u timmotiva l-ħaddiema li jagħtu iktar u jipproduċu iktar għaliex għandhom sehem f'dak li qed jiġri u mid-deċiżjonijiet li qegħdin jittieħdu, huwa ta' ġid li kulħadd iħoss li b'xi mod għandu sehem u ma jibqax ikollna sezzjonijiet fit-Tarzna li jħossuhom sempliċement skartati.

Jekk aħna verament irridu mmorru għall- qalba tal-parteċipazzjoni u naraw xi tfisser il-parteċipazzjoni vera, dan ma jfissirx li jkollok erba' siġġijiet okkupati mill-ħaddiema.

Il- parteċipazzjoni tfisser dawk x'se jirrappreżentaw, kif se jbiddlu d- deċiżjonijiet u x'possibbilta' għandhom li d-deċiżjoniijiet jsiru aħjar milli kieku jsiru mingħajrhom.

Dik hija l-parteċipazzjoni.

Bil-mod kif aħna qegħdin nissuġġerixu, fl-opinjoni tagħna, nistgħu nagħtu - qed ngħid nistgħu nagħtu għaliex jiena naqbel li m'hu qed ikollna l-ebda assigurazzjoni - l-possibbilita' li jkollna varjazzjoni ta' ideat u allura madwar dik il-mejda tal-kunsill jistgħu joħorġu deċiżjonijiet aħjar.

B'dan il-mod iktar u iktar għandek l-assigurazzjoni tal-ħaddiema kollha li huma kellhom iċ-ċans ikollhom rappreżentat hemmhekk u allura iktar hemm ċans li jħossuhom parti minn dak li aħna lkoll qegħdin nipprovaw indaħħlu fit- Tarzna, iħossuhom parti tal-bidliet li nispera li dan il-kunsill jibda jinstiga.

Jiena lil dawn il-membri tal-kunsill nawguralhom kollha kemm huma, mill-ewwel sa l-aħħar wieħed - ħafna minnhom nafhom personalment, iktar minn nofshom naħseb li ħdimt magħhom ukoll, jiġifieri nafhom tajjeb - li jidħlu għal din il-biċċa xogħol iebsa u noffrulhom l-għajnuna tagħna kollha anke minn din in-naħa biex kemm jista' jkun insibu s-soluzzjonijiet għal din il-problema kbira li hija t-Tarzna.

Pero' ejja nagħmlu l-pass sħiħ almenu f'din il-ħaġa għax mhux se jkun hemm ċans malajr li nerġgħu niġu hawn, niddiskutu u nagħmlu emendi bħal dawn.

THE CHAIRMAN: Hemm aktar rimarki?

Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, smajt ir-rimarki kollha li saru u nerġa' ntenni li l-kwestjoni ta' jekk għandhiex tinbidel is-sistema tal-vot ġiet diskussa b'riferenza għall-argumenti li jkun hemm managers jew sezzjonijiet oħra li jkollhom ċans aħjar li jkunu rrappreżentati.

L- evalwazzjoni ta' l-argumenti li saru - u kienu jixbhu ħafna l-argumenti li saru dalgħodu - hija li b'dik is-sistema ma żżidx il-possibbilta' b'mod sostanzjali, anke b'mod li huwa rilevanti fiċ-ċirkostanzi attwali, u allura ġiet skartata.

Nerġa' ngħid li saret fid-diskussjoni riferibbli għall- kategoriji u gradi differenti tal-ħaddiema tat-Tarzna.

Jiena personalment ma naqbilx li wieħed jaħdem b'dak il-mod, li nipprovaw nagħtu aktar ċans lis-sezzjoni ta' managers, per eżempju, għax naħseb illi hija kontro- produttiva.

Min-naħa l-oħra mbagħad naqbel anqas u anqas li għandna nifhmu li għandu jkun hemm xi forom ta' kurrenti fost il-ħaddiema f'dak li għandu x'jaqsam ma' kif nevalwaw il-voting patterns.

Nemmen li jiġru dawn l- affarijiet u ngħid li m'għandniex ninkoraġġuhom għax imbagħad wieħed jista' jagħmel l-istess ħaġa fl-elezzjonijiet kollha li jsiru fuq il-postijiet tax- xogħol.

U tagħmel sens li aħna jkollna sistema allura li tibda bili tirrikonoxxxi li għandu jkun hemm xi forma ta' firdiet fost il-ħaddiema?

Ma naqbilx magħha f'dan is-sens.

Allura l-pożizzjoni tiegħi ma ċċaqalqitx wara l-argumenti li smajt.

Kien hemm mistoqsija li saret mill-Onor.

Louis Galea dwar x'se jiġri mit- task force u kellu raġun jistaqsiha.

Il-ħsieb hu li t-task force tgħaddi l- funzjonijiet tagħha issa lill-kunsill il-ġdid meta dan jiġi fformat imma ċertament ikun hemm bżonn li jibqa' għaddej koordinament bejn in-naħa tal- Gvern, in-naħa tat-Tarzna u l-General Workers' Union għax din ta' l-aħħar ovvjament m'għandhiex rappreżentanza fuq il-kunsill.

Mr Chairman għandi emenda li hija ta' natura testwali, jiġifieri f'dak li għandu x'jaqsam mal-mod kif tpoġġa t-text Ingliż, bidla kosmetika ta' grammar.

Mr Chairman, għal klawsola 2 għandi din l-emenda:

"B" Minflok it-test Ingliż tal-paragrafu (c) tal-klawsola 2 għandu jidħol dan li ġej:-

"(c) in subsection (10) thereof for the words "Whenever an election of the members of the Council" there shall be substituted the words "Whenever an election of the elected members of the Council"; and".

"B" For the English text of paragaraph (c) of clause 2 there shall be substituted the following:-

Din hija sempliċement bidla testwali.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

Il-mistoqsija hi l-emenda "A" kif imressqa u moqrija mill-Onor.

John Dalli.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE CHAIRMAN: Din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Billi ntalbet votazzjoni fis-12.45 p.m. il-Kumitat ġie sospiż u rriżuma fis- 12.50 p.m.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija l-emenda "A" kif imressqa u moqrija mill-Onor.

John Dalli.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 33

L-Onor.

|Abela Tony |Galea Pace Victor | |Agius Francis|Gatt Austin | |Bonnici Josef|Gonzi Lawrence | |Bonnici |Hyzler George | |Michael | | |Borg Joe |Mifsud Bonnici Antoine | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond | |Cassar Joe |Muscat Claude | |Dalli John |Muscat Richard | |D'Amato Helen|Psaila Savona Joe | |Debono |Pullicino George | |Giovanna | | |Deguara Louis|Pullicino Orlando Jeffrey | |De Marco |Refalo Michael | |Guido | | |Farrugia Jean|Tabone Anton | |Pierre | | |Fenech Adami |Vassallo Edwin | |Eddie | | |Frendo |Zammit Ninu | |Michael | | |Galea Censu |Zammit Dimech Francis | |Galea Louis | |

KONTRA : 35

L-Onor.

|Abela Carmelo|Farrugia Noel | |Abela Joseph |Grech Edwin | |Agius Chris |Gulia Gavin | |Attard |Herrera Jose' | |Montalto John| | |Bartolo |Mangion Charles | |Evarist | | |Borg Karmenu |Mintoff Dom | |Brincat Leo |Mizzi Joe | |Buhagiar |Pace Bertu | |Charles | | |Buhagiar |Portelli Alfred | |Louis | | |Camilleri |Refalo Anton | |Maria | | |Cardona Chris|Sant Alfred | |Chircop Karl |Sceberras Trigona Alex | |Cilia Joe |Schembri Adami Sandro | |Dalli Helena |Spiteri Lino | |Debono Grech |Vassallo Adrian | |Joe | | |Farrugia |Vella George | |Anglu | | |Farrugia Joe |Vella Karmenu | |Farrugia | | |Michael | |

L-Emenda "A" ma għaddietx.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi l-emenda "B" kif imressqa mill-Prim Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membr: No) Carried.

L-Emenda "B" għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 2, kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 2, kif emendata, għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 3 - Emenda ta' l-artikolu 6 ta' l-Att prinċipali.

Clause 3 - Amendment of section 6 of the principal Act.

ONOR.

ALFRED SANT: Peress li issa hemm rappreżentanza mibdula fil- kunsill, klawsola 3 qiegħda tipprovdi għal kif jiġi kostitwit il-quorum, li qegħdin ngħidu li jiġi kostitwit min-nofs il-membri li jkunu fil-kariga f'dak iż-żmien.

Dan l-artiklu jitkellem ukoll dwar x'jiġri meta kemm ic- chairman li huwa maħtur mill-Gvern u kemm id-deputy chairman maħtur minn fost il-membri eletti jkunu assenti mil-laqgħa.

F'dak il-każ qegħdin ngħidu li jidħol biex imexxi l-laqgħa wieħed mill-membri maħtura mill- Gvern.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No)

Il-mistoqsija hija klawsola 3.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 3 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 4 - Dispożizzjoni transitorja.

Clause 4 - Transitory provision.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, klawsola 4 hija klawsola ta' natura transitorja li tgħid kif se jidħlu fil-kariga l-membri - kemm eletti kif ukoll dawk maħtura - tal-kunsill.

Hemm id-data ta' meta dawn jidħlu fil- kariga - id-19 ta' Frar, 1997 - u meta dawn itemmu l-kariga tagħhom.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 4.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 4 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 1 - Titolu fil-qosor.

Clause 1 - Short title.

ONOR.

ALFRED SANT: Klawsola 1 titkellem dwar it-titlu ta' din il-liġi li għandna quddiemna.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 1.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 1 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

It-Titolu għadda nem. con. u ġie ordnat biex isir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta l-Abbozz ta' Liġi mgħoddi b'emenda.

MADAM SPEAKER: Skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 37 mgħoddija fis- seduta tal-bieraħ, 31 ta' Jannar, 1997 il-Kamra issa se tgħaddi għat-Tielet Qari ta' dan l-Abbozz ta' Liġi .

Il-Prim Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-1997 li jemenda l-Att dwar it-Tarzna ta' Malta, Kap. 207".

MADAM SPEAKER: Min jissekonda?.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH (Ministru għat-Trasport u Portijiet): Nissekonda.

MADAM SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l- 1997 li jemenda l-Att dwar it-Tarzna ta' Malta Kap. 207" ikun moqri t- Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

MADAM SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru, jekk jogħġbu jressaq l- Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GEORGE VELLA: Madam Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 3 ta' Frar, 1997 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 1997

Il-Ħames Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru tal-Ħarsien Soċjali

MADAM SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 3 ta' Frar 1997, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif kommunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fis-1.00 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET-IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

ĦAMRUN - TALBA GĦAL AKKOMMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l-Ministru jgħid x'possibilitajiet hemm li l-okkupanta li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu taħt separate cover) bil-file No. (H 12170) tingħata akkommodazzjoni alternattiva?

Meta se ssir inspection?

Jekk saret inspection, x'kien l-eżitu?

U jekk l-inspection għada ma saritx, meta se ssir?

ONOR.

FREDDIE PORTELLI: Jien infurmat illi hemm 579 applikazzjoni minn dawk li jsostnu li qegħdin fil-periklu u dik li għaliha qed issir riferenza hija waħda minn dawn.

Barra minn hekk l-applikanta trid bilfors tmur il- Ħamrun u għalhekk hu f'dan id-dawl li l-applikazzjoni tiġi kkunsidrata.

SIGURTA' SOĊJALI - BONUS DOVUT

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jara li l-persuna mill-Ħamrun li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu taħt separate cover jingħata l-bonus dovut lilu u li ma ħadux bejn Novembru u Diċembru, 1995 u mill-1 ta' Jannar sas-17 ta' Mejju, 1996?

ONOR.

EDWIN GRECH: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna msemmija fl-interpellanza applikat għal Bonus ta` Ġunju fit-12 ta` Diċembru, 1996.

L-applikazzjoni ntlaqgħet u l-persuna diġa` tħallset dak il-Bonus dovut lilha għall-perjodu li kienet tirċievi Għajnuna Soċjali, jiġifieri mis-27 ta` April, 1996 sas-17 ta` Mejju 1996.

Mit-18 ta` Mejju 1996 dan il-Bonus beda jitħallas mal-Pensjoni Kontributorja li l-persuna issa qed tirċievi.

MARSA - TALBA GĦAL AKKOMMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista'l-Ministru jgħid x'passi se jittieħdu issa li saret inspection f'dar fil-Marsa li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu taħt separate cover biex l- okkupant tingħata akkommodazzjoni alternattiva?

ONOR.

FREDDIE PORTELLI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt illum għall-mistoqsija tiegħu numru 517.

Iċ-ċirkostanzi taż- żewġ każi huma simili.

AWTORITA' TA' L-IPPJANAR - PERMESS GĦALL-KMAMAR

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Vici Prim Ministru, Ministru għall-Affarijiet Barranin u ta' l-Ambjent.: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li joħroġ il-permess mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar lil Simon Micallef u Paul Micallef rigward permess għall- kmamar?

ONOR.

GEORGE VELLA: Il-mistoqsija ta` l-Onorevoli Interpellant ma fihiex informazzjoni biżżejjed biex tiġi kkunsidrata.

SPTAR ZAMMIT CLAPP - RAPPORTI AWDITJATI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru ta' l-Ekonomija u l-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid jekk qattx kien hemm xi rapporti awditjati mill- Gvern rigward l-Isptar Zammit Clapp Hospital?

ONOR.

LINO SPITERI: L-Uffiċċju ta' l-Awditur għamel eżami ta' l-operat ta' l-Isptar Zammit Clapp matul is-sena 1993.

Kummenti dwar l-imsemmi operat dehru fir-Rapport ta' l-Awditur għas-sena 1993 li ġie ppreżentat fil- Kamra tar-Rappreżentanti fil-24 ta' April, 1995 u reġa' deher fir-Rapport għas-sena 1994 li ġie ppreżentat fil-14 ta' Mejju 1996.

Il-"Financial Statements" ta' l-Isptar imsemmi jiġu ċċertifikati minn kumpanija ta' "Accountants" u Awdituri privati.

VALLETTA - TRIQ SAN MARK - KAROZZI PPARKJATI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jara li ma jipparkjawx karozzi aktar fi Triq San Mark, il- Belt Valletta, speċjalment fil-għodu?

ONOR.

ALFRED SANT: Ipparkjar ta' vetturi ġewwa Triq San Mark, il-Belt, huwa pprojbit.

IL-Pulizija qed tagħmel patrols sabiex tiżgura li ma jkunx hemm ksur tar-regolamenti tat-traffiku.

GĦAWDEX - KONSULENT DR MICHAEL VELLA HABER

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jikkonferma li Dr Michael Vella Haber li hu konsulent tiegħu, sa l- elezzjoni ġenerali ta' Ottubru, 1996 kien il-President tal-Kumitat Distrettwali tal-Partit Laburista ta' Għawdex?

Jista' l-Prim Ministru jgħid ukoll x'kienu il-karigi tiegħu fi ħdan il- Partit Laburista mill-1987 sa l-1996?

ONOR.

ALFRED SANT: Fir-rigward ta' l-ewwel mistoqsija nikkonferma.

Fir- rigward tat-tieni, l-istess kariga bhal tal-lum hlief li fl-1987, Dr Vella Haber kien ukoll kandidat fi hdan il-Partit Laburista.

KUNSILLI LOKALI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali: Jista' l-Ministru jgħid hux lest li jilqa' s-suġġeriment magħmul mill-Kumitat għall-Ħlasijiet tal-Ħteġijiet Speċjali tal-Kunsilli Lokali f'paġni 5 u 6 ta' l-aħħar rapport tiegħu u ċioe' li jiddaħħlu formuli awtomatiċi għall-fondi kollha (kif diġa' hemm għal xi wħud) biex b'hekk jitnaqqsu l-ispejjeż li kull sena jirrikorru l-Kunsilli Lokali biex japplikaw għall-fondi speċjali?

ONOR.

CHARLES MANGION: Ninforma lill-Onorevoli Interpellant li is- suġġerimenti tal-Kumitati, imsemmija,prima facie, jagħmlu ħafna sens.

Infatti diġa' qed isir studju mid-Dipartiment tal-Kunsilli Lokali biex jiġi stabbilit kif u sa fejn hu possibli li dawn is-suġġerimenti jiġu applikati minn din is-sena stess fil-kuntest tal-"Fondi peċjali" li għalihom qed jiġi provvdut is-somma ta' LM 2.5 miljun.

DJAR - TAL-KNISJA

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: Jista' l- Ministru jgħid min huma l-membri tal-kummissjoni nkarigati biex jiddentifikaw art li kienet tal-Knisja u li tista' tinbena bil-għan li tintuża għall-akkomodazzjoni soċjali?

X'inhuma l-kwalifiki ta' kull wieħed minnhom li ġiegħel lill-Gvern jagħżilhom?

X'inhuma t-"terms of reference" tagħhom?

Għandhom żmien definit biex jissottomettu rapport u kemm qed jitħallsu?

ONOR.

FREDDIE PORTELLI: Il-mistoqsija għandha ssir lill-Prim Ministru, għalkemm il-biċċa il-kbira ta'dan it-tagħrif diġa' ingħata lill-media.

DJAR - AKKOMODAZZJONIJIET ALTERNATTIVI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Ministru tad-Djar: B'riferenza għar-risposta li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari numru 111, jista' l- Ministru jgħid li meta qal li l-iżjed każ antik hu ta' l-1988 hu kien qed jirriferi għall-klassifikazzjoni l-ġdida li saret meta d-dipartiment ġie riorganizzat u kull "file" ingħata numru ġdid bil-konsegwenza li hemm applikanti li fil-fatt kienu ilhom japplikaw minn ħafna snin qabel?

ONOR.

FREDDIE PORTELLI: Jien infurmat illi l-applikazzjoni li għaliha qed issir riferenza hija l-iżjed waħda antika skond in-numru ta'l- applikazzjoni fuq il-"computer" minn kważi 4700 li sab ma' wiċċu l-Gvern wara il-25 ta'Ottubru 1996.

RAPPORT "HEALTHY TUCK SHOPS"

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għar- risposta li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari numru 820 mill-Prim Ministru fejn ta lista ta' rapporti kkummissjonati mill-Gvern (bħal Tarzna, San Raffaele, Pulizija, eċċ.) jista' l-Prim Ministru jgħid x'inhu l-għan tar-rapport kkummissjonat lis-Sur Godfrey Xuereb u ntitolat "Healthy Tuck Shops"?

Għal dan ir-rapport se jitħallas Lm700 ukoll?

ONOR.

ALFRED SANT: Ir-rapport kummissjonat lis-Sur Godfrey Xuereb, li hu nutritionist kwalifikat, kellu dawn l-għanijiet:

li jiġi analizzat id-dokument tat-tender tat-Tuck Shops li fil-mument qiegħed fis-seħħ fid-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni;

li jiġi stabbilit jekk dan id-dokument hux qiegħed jiġi segwit minn min ħa t-tender; u

li jiġu proposti rakkomandazzjonijiet meħtieġa sabiex it-Tuck Shops isiru postijiet fejn jiġi promoss il-messaġġ ta' "Nutriment Tajjeb għat-Tfal Tagħna" u li jkunu konformi mal-policies tad-Diviżjoni tas-Saħħa (policies li kienu ġew approvati mill-Kabinett preċedenti).

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija, t-tweġiba hi fin-negattiv.

KUMMISSJONI GĦALL-INVESTIGAZZJONI TA' L-INĠUSTIZZJI - ILMENTI

L-ONOR.

AUSTIN GATT staqsa lill-Prim Ministru: Fir-rigward tal- Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' l-Inġustizzji u relattiv għall- perjodu minn mindu twaqqfet sa meta beda jiffunzjona l-Ombudsman, jista' l- Prim Ministru jgħid (1) x'kien in-numru ta' ittri li rċeviet sena b'sena? (2) x'kien in-numru ta' "complaints" relattivi sena b'sena? (3) in-numru ta' "complaints" sena, sena li: (a) ġew aċċettati; (b) ġew miċħuda; (ċ) ġew irtirati; (d) marru "sine die"; u (e) ġew abbandunati?

ONOR.

ALFRED SANT: Qed impoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra it-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant.

Ta' min jgħid li d-differenza fit-total ta' complaints bejn it-taqsimiet (2) u (3) tirrappreżenta n-numru ta' każi li kienu għadhom qed jiġu nvestigati.

SKEJJEL - STUDENTI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' studenti f'kull eta' li jattendu skejjel pubbliċi maqsuma bejn skejjel primarji u sekondarji?

Fil-każ ta' l-iskejjel primarji, jista' l-Ministru jekk jogħġbu jagħti dettalji dwar kemm hu n-numru ta' tfal ta' kull skola primarja li għandu l-istat f'Malta u f'Għawdex?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: L-informazzjoni mitluba mill-Onor Interpellant qed tinġabar u tingħata meta titlesta.

ENEMALTA - ARBLI TAD-DAWL

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Kummerċ: Jista' l- Ministru jieħu l-passi neċessarji biex diversi arbli tad-dawl mifruxa ma' Malta li ħdejhom twaħħlu arbli ġodda jinqalgħu?

B'mod partikolari, jista' l-Ministru jieħu l-passi neċessarji biex l-arbli tad-dawl qodma li hemm fit- triq li mix-Xemxija tieħu għal Għajn Tuffieħa jinqalgħu?

Kemm, normalment, kull sena jinqalgħu u jinbidlu arbli tad-dawl?

Kemm fil-preżent hu n-numru ta' arbli tad-dawl li l-Korporazzjoni Enemalta għandha "available" għall-użu lokali?

ONOR.

LEO BRINCAT: Dawk l-arbli li ħdejhom twaħħlu arbli ġodda jinqalgħu skond il-programm tax-xogħol.

Fil-każ tat-triq li mix-Xemxija tieħu għal Għajn Tuffieħa, dawn l-arbli sejrin jitneħħew wara li jinqalgħu l-linji minn fuq l-arbli l-qodma għal fuq il-ġodda fil-ġejjieni qrib.

Hu stmat li kull sena l-EneMalta tuża madwar 1500 arblu.

L-istokk preżenti hu ta` 57 u diġa` ttieħdu passi biex jinxtraw arbli kif meħtieġ.

Ta` min jgħid li din l-ordni ttardjat xi ftit minħabba x-xogħol mhux tas-soltu minħabba l-proċess ta` l-Elezzjoni Ġenerali.

PULIZIJA - PERSUNI MRESSQA DWAR KSUR TA' REGOLAMENTI TAL-KAĊĊA

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' każi ta' persuni li tressqu quddiem il-Qorti mill-Pulizija dwar abbużi konnessi mar-regolamenti tal-kaċċa?

Mil- liema lokalita' kienu dawk akkużati?

F'liema xahar tas-sena nqabdu, skond il-pulizija jiksru r-regoli tal-kaċċa?

ONOR.

ALFRED SANT: Nitlob lill-Onor Membru jindika l-perijodu li dwaru jrid ikun jaf l-informazzjoni mitluba.

ENEMALTA - "CABLES"

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Kummerċ: Billi minn żmien għal ieħor il-"cables" imdendlin tal-Korporazzjoni Enemalta jinqatgħu u jagħmlu ħsara fi proprjeta' jew prodotti tal-bdiewa, jista' l-Ministru jekk jogħġbu jgħid x'inhi l-"policy" tal-Korporazzjoni Enemalta dwar il- ħlas tad-danni?

Kif għandu jagħmel bniedem li tiġrilu ħsara minħabba xi problema bħal din, biex ikun jista' jieħu l-kumpens tal-ħsara li tkun saritlu?

Fil-każ tal-bdiewa, rapport mid-Dipartiment ta' l-Agrikoltura hu biżżejjed, jew hawn ukoll ħtieġa ta' rapport mill-Pulizija u minn perit privat?

ONOR.

LEO BRINCAT: Il-Każ ta` kumpens jinqala` jekk l-EneMalta tkun responsabbli tad-danni li jsiru.

Jekk id-danni jsiru minħabba affarijiet li l-EneMalta ma jkollha l-ebda kontroll fuqhom, fosthom il-maltemp, l- EneMalta ma tkunx responsabbli.

Din hija `policy` li l-EneMalta dejjem imxiet bieha u hija skond il-liġi ċivili tal-pajjiż.

DUNDJANI - IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm kien in-numru ta' persuni jew kumpanniji li mportaw dundjani minn barra fil-perjodu meta l-"levy" kienet imnaqqsa bin-nofs minn 80c għal 40c il-kilo?

Kemm kien l-ammont ta' dundjani li fil-fatt ġie importat?

X'effett kellha din l-importazzjoni fuq il-produtturi lokali tad- dundjani?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: 1.

In-numru ta' kumpaniji li mpurtaw dundjani tal- friża fil-perjodu meta l-'levy' kienet mnaqqsa kien ta' 7;

L-ammont ta' dundjani li fil-fatt ġie mpurtat kien 78.5 tunnellata li jammontaw għal madwar 13,000 dundjan;

Meta wieħed jqis li l-produzzjoni lokali din is-sena kienet biss ta' madwar 18,000 dundjan din l-importazzjoni mhux suppost li kellha x'effett fuq il-produtturi lokali għalkemm jidher li xi produtturi ma' rnexxilhomx ibiegħu d-dundjani kollha.

Ta ' min iżid jgħid li kieku kien hemm ippanar serju, u li kieku ttieħdu l-miżuri neċessarji mill-Ministru ta' qabli, ma' kienx jkun hemm il-ħtieġa li jiġu mpurtati dundjani minn barra.

Fid-dawl tan-nuqqas tal-produzzjoni lokali għal raġunijiet li l-Onor.

Membru jafhom sewwa, ma' kienx hemm triq oħra ħlief li jiġu mpurtati dundjani biex id-domanda tkun moqdija.

ĦUT - LIĊENZJI GĦALL-ESPORTAZZJONI

L-ONOR.

ĊENSU GALEA staqsa lill-Ministru tal-Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar kemm kien in-numru ta' liċenzji li ħarġu għall-importazzjoni ta' ħut matul Novembru u Diċembru 1996?

Kemm kien l-ammont (piz) ta' ħut li ġie liċenzjat li jiġi mportat?

Kemm kien l-ammont ta' ħut li fil-fatt ġie mportat?

Kemm-il darba kienu preżenti l-uffiċjali tas-sajd waqt il-ħatt ta' dan l-istess ħut importat?

X'effett kellha din l-importazzjoni fuq il-prezz tal-ħut lokali?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: 1.a) Għar-rigward l-ewwel parti tal-mistoqsija l- Onor. Membru huwa mitlub jaghmel il-mistoqsija lill-Ministru kkoncernat;

1.b) L-ammont ta' ħut importat:

Novembru - hut tal-friza 69,185 kg hut frisk 1,567 kg

Dicembru - hut tal-friza 34,337 kg hut frisk 1,222 kg

L-uffiċjali tas-Sajd ikunu preżenti dejjem minbarra meta l-ħut ikun fil-panura u ppakkjat.

Mhux possibli li wieħed jgħid x' kien l-effett ta' din l-importazzjoni fuq il-prezz tal-ħut lokali u dan għax il-prezz tal-ħut lokali jiddipendi minn diversi fatturi u l-aktar fuq kemm jkun il-qbid lokali.

KAMRA TAL-KUMMERĊ - STUDJU WARA S-SERVIZZI TAS-SUQ

L-ONOR.

JOE BORG staqsa lill-Ministru tal-Kummerċ: Jista' l- Ministru jgħid jekk studju li kien previst li jiġi kkummissjonat mill-Kamra tal-Kummerċ flimkien mal-Federazzjoni ta' l-Industrija u finanzjat mill- fondi tal-protokoll finanzjarju bejn Malta u l-Unjoni Ewropea, dwar l- industrija tas-Servizzi tas-Suq ("Marlut Services") f'Malta hux se jiġi kkummissjonat, u jekk se jiġi kkummissjonat, meta huwa previst li jsir dan u jekk hux se jkun finanzjat mill-fondi tal-protokoll finanzjarju bejn Malta u l-Unjoni Ewropea?

ONOR.

LEO BRINCAT: L-Onorevoli interpellant huwa mitlub jagħmel il- mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - "CHANNEL" 22

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-politika tal- Ministeru tiegħu dwar "Channel" 22?

Kemm hemm nies li speċifikament huma mħarrġa għal xogħol televiżiv?

Fejn u meta ġew imħarġa?

Il-Ministeru huwa sodisfatt bil-programmar ta' dan il-kanal edukattiv?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: "Education 22", il-kanal edukattiv hu rresponsabilta' tal-"Media Education and Broadcasting Centre" li jifforma parti mid-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni għall-Adulti u Studji Ogħla fi ħdan id-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni.

Il-kanal qiegħed jimxi fuq żewġ binari, wieħed ta' edukazzjoni skolasika li tagħti appoġġ lill-kurrikulum f'kull livell, filwaqt li l-ieħor hu mmirat għal udjenza adulta bi programmi ta' xejra ta' edukazzjoni għall-ħajja u dik kulturali.

Iċ-Ċentru hu mmexxi mill-Uffiċjal Edukattiv inkarigat mill-Media.

Iż-żewġ 'teacher producers full-time' huma għalliema ikkwalifikati li jaħdmu flimkien ma 'l fuq minn għoxrin għalliem kontributur li jiktbu, jipproduċu u jippreżentaw il-programmi.

Dawn l-għalliema huma għalliema ikkwalifikati u speċjalizzati f'materji diveresi.

Minbarra min hekk, huma ħadu sehem f'korsijiet li koprew aspetti differenti tax-xandir u li saru kull sena għal dawn l-aħħar tmin snin u b'mod anqas regolari qabel.

Esperti barranin ġew mistiedna jikkontribwixxu għal uħud minn dawn il- korsijiet.

Il-kanal edukattiv għadu kif irċieva premju lokali għal l-aħjar programm tat-tfal f'Malta.

Minkejja l-fatt li hu għadu kif jiftaħ ġa kellu okkażjoni jagħti sehmu fi produzzjoni internazzjonali għall-adulti flimkien ma għadd ta' pajjiżi bl-għajnuniet ta' l-ILO u l-EBU.

Din is-sensiela mistennija tidher ma ddumx fuq l-istess kanal.

SKEJJEL - PREVENZJONI MID-DROGA/ALKOĦOL

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 898 u t-tweġiba tagħha, jista' l-Ministru jgħid kemm saru "seminars" magħrufa bħala "Chemical Abuse Awareness Programme" sena b'sena fl-aħħar snin - mill-1990 sa l-1996?

Kemm attendew studenti, maqsuma kull sena u maqsuma bejn dawk li jattendu skejjel tal-Gvern, tal-Knisja u Privati?

Fejn saru f'kull każ?

Liema kienu l-iskejjel tal-Knisja u Privati li studenti tagħhom attendew dan il-Programm?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Il-Chemical Abuse Awareness Programme sas-sena skolastika li għaddiet (1995/1996) kien isir għall-istudenti li jattendu skejjel tal-Gvern.

Is-sessjonijiet kienu jsiru fil-Martin Luther King Hall, St Patricks.

Fuq talba tal-Private Schools Associations u wara diskussjonijiet mad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni l-istudenti ta' l-iskejjel privati bdew jattendu dawn is-seminars minn din is-sena skolastika (1996/97).

Għaldaqstant beda jintuża ċentru ieħor dak ta' Savio College, Dingli u l-istudenti kemm ta' l-iskejjel tal-Gvern kif ukoll ta' l-iskejjel privati bdew jattendu għas-seminars f'wieħed minn dawn iċ-ċentri skond l- esiġenzi ta' numru, loġistika ta' trasport, ikel eċċ.

Kif spjegajt fir-risposta għall-Mistoqsija Parlamentari Nru 898 dawn is- seminars huma maħsuba għall-istudenti kollha tar-raba' klassi tal-livell sekondarju jew fil-kalssi ekwivalenti ta' l-iskejjel tas-snajja'.

Dawn isiru s-sena kollha u jdumu tlett ijiem.

Biex iħallu r-riżultat meħtieġ trid issir preparazzjoni u follow-up min-naħa ta' l-iskola.

Is-seminars tal-Chemical Abuse Awareness Programme li saru mill-1990 sal- 1996 kienu average ta' 45 seminar fis-sena.

Hawn taħt hawn xi figuri mitluba mill-Onor.

Interpellant:

Dawn huma kollha studenti mill-iskejjel ta' l-istat.

Is-seminars saru kollha fil-Martin Luther King Hall, St Patricks:

1990/91 3158 1991/92 3116 1992/93 3139 1993/94 3424 1994/95 3288 1995/96 3488 L-attendenza fiż-żewġ ċentri minn Ottubru sa Diċembru 1996 kienet:

| |Skejjel|Skejje|TOTAL | | |statali|l | | | | |privat| | | | |i | | |Martin |725 |324 |1049 | |Luther King | | | | |Hall | | | | |Savio |520 |286 |806 | |College, | | | | |Dingli | | | | |TOTAL |1245 |610 |1855 |

BICAL - DEPOŻITATURI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Ministru ta' l-Ekonomija u l- Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-aħħar żviluppi fir-rigward tad-depożitaturi tal-BICAL issa li ġew likwidati xi "assets" li kellu dan il-bank?

ONOR.

LINO SPITERI: Minkejja l-aħħar żvilippi li kien hemm, il- possizzjoni tad-depożitaturi għada l-istess peress li għad hemm diversi kawżi legali pendenti.

BIBLJOTEKA NAZZJONALI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk fil-Bibljoteka hemmx materjal li forsi jista' jiġi msejjaħ "mixxellanju" li qatt ma ġie eżaminat, skedat jew katalogat?

Jekk hemm materjal ta' din ix-xorta, jista' l-Ministru jieħu ħsieb li d-Dipartiment tal-Libreriji u Arkivji jagħmel xi ħaġa dwaru?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Skond il-Bibljotekarju ma jirriżultax li hemm xi dokumenti mixxelanji li ma humiex skedati - ħlief l-hekk imsejħa 'Dingli Papers' li huma diversi noti ta' Sir Adrian Dingli li huma 'loose in folders'.

Wara li l-Assistant Librarian li tieħu ħsieb ir-riċerka ttemm il- kors fl-Arkivistika f'Ġunju li ġej se tiġi mqabbda tirranġa dawn il-karti u tiskedahom.

BIBLJOTEKA NAZZJONALI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi persuna fil-Bibljoteka li qed tagħmel ix-xogħol li kien jagħmel Dr Paul Cassar, bniedem ta' kultura kbira li ħadem ħafna f'dan il-qasam għall-pajjiż?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Dr Paul Cassar kien ġie mqabbad jagħmel il- katalogu ta' grupp ta' dokumenti 'Reġistri della Camera del Tesoro' (Arch 644-662).

Hu temm dan ix-xogħol u għadda l-manuskritt lill-Bibljotekarju.

Il-Bibljoteka u l-Universita' għandhom diffikulta' biex isibu studjużi esperti biex ikomplu l-katalogu analitiku tal-volumi ta' l-Arkivju ta' l- Ordni ta' San Ġwann fuq bażi regolari.

TARZNA TA' MALTA - SERVIZZI

L-ONOR.

GEORGE PULLICINO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jinforma jekk kienx hemm servizzi li l-Partit Laburista ordna bejn Mejju u Novembru '96 mit-Tarzna ta' Malta?

Jekk fl-affermattiv, jista' jgħid kemm kienet l-ispiża f'kull każ, jekk tħallsux il-kontijiet u meta tħallsu?

ONOR.

ALFRED SANT: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ETC - KORSIJIET

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru tal-Ħarsien Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm minn nies li qed jattendu għall-korsijiet ta' l-ETC huma nies li qed jirreġistraw għax-xogħol?

ONOR.

EDWIN GRECH: Mis-783 persuna li bdew kors ta` taħriġ mal- Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ f`Jannar 1997, 289 minnhom huma persuni li qed jirreġistraw għax-xogħol.

Din il-figura turi titjib fuq il- persentaġġ reġistrat għall-perjodu Ottubru 1995 - Settembru 1996 skond kif murija fir-rapport annwali tal-Korporazzjoni.

RAĦAL ĠDID - OQBRA PUNIĊI

L-ONOR.

JOE CASSAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Kultura Nazzjonali: Jista' l-Ministru jgħid x'se jsir mill-oqbra puniċi li nstabu madwar sentejn ilu f'Għajn Dwieli, Raħal il-Ġdid?

Jista' jgħid jekk dawn l-oqbra ġewx skavati kollha u jekk ġiex depożitat rapport tekniku dwarhom fil-librerija tal-Mużew Nazzjonali ta' l-Arkeoloġija?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant illi l-oqbra li nstabu fl-1994 f'Għajn Dwieli ġew protetti billi tgħattew mill-ġdid, u li saret talba formali mid-Dipartiment tal-Mużewijiet biex dawn jiġu skedati mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Ir-rapport tekniku fuq dan ix-xogħol qiegħed fl-arkivji tal-Mużew.

Huwa ttamat li fil-futur id-Dipartiment ikun f'qagħda li jikkolabora mal- Kunsill Lokali tal-lokalita' biex dawn l-oqbra ikunu jistgħu jitgawdew mill- pubbliku.